1921.03.31

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 28η

Τετάρτη 31ης Μαρτίου 1921

Προεδρία κ. Κ. ΑΡΓΑΣΑΡΗ ΛΟΜΒΑΡΔΟΥ

(Ὥρᾳ 6 μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγιγνώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως). Παρακαλεῖται ὁ πληρεξούσιος Ἔβρου κ. Ἀχμὲτ Χισμὲτ ὅπως προσέλθῃ καὶ δώσῃ τὸν νενομισμένον ὅρκον. (Προσκομισθέντος τοῦ Ἱεροῦ Κορανίου προσέρχεται ὁ πληρεξούσιος Ἔβρου κ. Ἀχμὲτ Χισμὲτ καὶ δίδει τὸν Συντακτικὸν ὅρκον, ἔχοντα οὕτω: «Ὁρκίζομαι εἰς τὸ ὄνομα τοῦ παντοδυνάμου Θεοῦ, καὶ τοῦ μόνου Αὐτοῦ Προφήτου, ὅστις εἶναι ὁ Μωάμεθ, ὅτι πιστὸς εἰς τὸν συνταγματικὸν Βασιλέα τῶν Ἑλλήνων Κωνσταντῖνον θὰ ἐκπληρώσω εὐσυνειδήτως τὰ τοῦ πληρεξουσίου καθήκοντα, οὐδὲ θὰ προτείνω, οὐδὲ θὰ ψηφίσω τι ἀντιβαῖνον εἰς τὰς πεποιθήσεις μου, καὶ ὅτι θὰ συντελέσω εἰς τὴν διαρρύθμισιν τοῦ πολιτεύματος, ὅπως ἐξασφαλισθῶσι τὰ δικαιώματα καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ λαοῦ»).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: Πλεῖστοι κάτοικοι χωρίου Παληοχῶρι, τῆς ἐπαρχίας Καρδίτσης ὧν αἱ οἰκίαι κατεστράφησαν ἐκ τῶν πλημμυρῶν, αἰτοῦνται ἀρωγὴν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως. Οἱ πρωτοβάθμιοι ὑποδιδάσκαλοι τοῦ νομοῦ Τρικκάλων αἰτοῦνται νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νόμου 2249. Δημοδιδάσκαλοι τῆς ἐπαρχίας Λεβαδείας παρακαλοῦσιν, ὅπως διαταχθῇ ὁ ταμίας Λεβαδείας καὶ καταβάλῃ καθυστερουμένους μισθούς των ἀπὸ Δεκεμβρίου. Ὁ Κωνσταντῖνος Παπαδημητρίου καὶ Βασίλειος Λεοντίδης, συνταξιοῦχοι, πρώην λειτουργοὶ ἐκπαιδεύσεως, κάτοικοι Ζίτσης Ἰωαννίνων, ζητοῦσιν αὔξησιν τῆς συντάξεώς των. Κατάδικοι φυλακῶν Λαρίσης παρακαλοῦσιν τὴν Συνέλευσιν, ὅπως χαρισθῇ τὸ ὑπόλοιπον τῆς ποινῆς των. Ὁ Πρόεδρος τῆς Κοινότητος Κορωπίου, τέως δήμου Κορωπίας, ὑποβάλλει ψήφισμα τοῦ κοινοτικοῦ συμβουλίου περὶ ἄρσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου ἐπὶ τῶν λειβαδίων καὶ παρακαλεῖ ὅπως μεριμνήσῃ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις περὶ τῶν δεόντων. Ὁ Νικόλαος Καλφόπουλος, κάτοικος Κομοτίνης τῆς Θράκης, ἔφεδρος ἀνθυπολοχαγὸς πεζικοῦ, ὑποβάλλει ἀποσπάσματα ἡμερησίων διαταγῶν καὶ ἄλλα ἔγγραφα σχετικὰ μὲ τὴν ἐν γένει δρᾶσιν του, ἐξαναγκασθεὶς δὲ νὰ ζητήσῃ τὴν ἐκ τοῦ στρατοῦ ἀπόλυσίν του, ἅτε μὴ δυνηθεὶς νὰ κατορθώσῃ ἱεραρχικῶς τὴν μονιμοποίησιν εἰς τὸν βαθμόν του παρακαλεῖ τὴν Συνέλευσιν, ὅπως ἐνεργήσῃ καὶ ἀπονεμηθῇ αὐτῷ τὸ δίκαιόν του. Ἐπιτροπὴ σιγαροποιῶν Χαλκίδος παρακαλεῖ τὴν Συνέλευσιν, ὅπως μεριμνήσῃ καὶ ἀποζημιωθῶσιν. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Σωματείου Καπνεργατῶν, «Ἡ Εὐδαιμονία», διαμαρτύρεται κατ’ ἀποφάσεως Δικαστηρίου Καβάλλας, δι’ ἧς κατεδικάσθησαν οἱ ἐργάται Πέκος καὶ Σερμπέζης. Οἱ ὀνομαστικῶς κληθέντες ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως Μηχανικοὶ τοῦ Ἐμπορικοῦ Ναυτικοῦ, ὡς ὑπαξιωματικοὶ εἰς τὸ Πολ. Ναυτικὸν ζητοῦσιν, ὅπως τοῖς δοθῶσιν ἀποδοχαὶ ἀνάλογοι μὲ τὴν τάξιν τοῦ διπλώματός των, ἢ ἀποδοχαὶ ὅμοιαι πρὸς τὰς δοθείσας εἰς τοὺς κληθέντας ὡς ἀξιωματικοὺς συναδέλφους των. Ὁ Σύλλογος τῶν Ἑλλήνων Ραδιοτηλ)τῶν παρακαλεῖ τὴν Συνέλευσιν, ὅπως ἀναγνωρίσῃ τὴν ναυτικήν των ὑπηρεσίαν ἔν τε τῷ Βασιλικῷ καὶ Ἐμπορικῷ Ναυτικῷ τῆς Ἑλλάδος, ὡς ναυτικὴν ὑπηρεσίαν διὰ τὴν ἀπόκτησιν διπλώματος πλοιαρχίας. Ὁ Πρόεδρος κοινότητος Καλαμπάκας συνιστᾷ αἴτησιν τῶν κατοίκων ζητούντων τὴν ἵδρυσιν Γυμνασίου. Τὸ Σωματεῖον Ἀρτοποιῶν Τρικκάλων ζητεῖ τὴν κατάργησιν ἄρθρων τινῶν τοῦ ἀπὸ 2 Ὀκτωβρίου 1919 Ν.Δ «περὶ διαχειρίσεως τῶν δασῶν καὶ φορολογίας δασικῶν προϊόντων τοῦ κυρωθέντος διὰ τοῦ νόμου 2036 τῆς 27 Φεβρουαρίου 1920, ἐπιβληθέντος ἐπὶ τῆς παρὰ τῶν ἀρτοποιῶν καταναλισκομένης εἰς τοὺς κλιβάνους καυσίμου ὕλης αὐτῶν. Ἡ Μαγνησιακὴ Ἕνωσις ἐπαγγελματικῶν Συλλόγων καὶ Σωματείων ζητεῖ τὴν ψήφισιν νομοσχεδίου διὰ τὴν τροποποίησιν τοῦ νόμου «περὶ Κυριακῆς ἀργίας» ἀναλόγως τῶν ἐθίμων ἑκάστου τόπου. Ὁ Ἑλληνικὸς Φοιτητικὸς Σύλλογος, λόγῳ τοῦ κρισίμου τῶν ἐθνικῶν περιστάσεων, παραιτεῖται τοῦ 1ου αἰτήματος αὐτοῦ τοῦ περιλαμβανομένου εἰς τὸ ὑποβληθὲν πρὸς τὴν Συνέλευσιν ὑπόμνημά του, ἐμμένει ὅμως εἰς τὰ ἄλλα αἰτήματα τοῦ ὑπομνήματος. Οἱ ταμειακοὶ γραμματεῖς καὶ δημόσιοι εἰσπράκτορες αἰτοῦνται δι’ ὑπομνήματός των πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὴν μεταρρύθμισιν τῆς ἀποφάσεως τῆς Ἐπιτροπῆς, δηλ. ἀφομοίωσιν αὐτῶν κατὰ μισθὸν καὶ βαθμὸν πρὸς τοὺς ἐφοριακοὺς ὑπαλλήλους. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, κ. Δ. Γούναρης, ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ παρατάσεως τῶν προθεσμιῶν τῶν ἄρθρων 1, 3, 4 καὶ 5 τοῦ νόμου 2431 περὶ ἀνανεώσεως τῶν βιβλίων ὑποθηκῶν κλπ. Ὡσαύτως ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, κ. Π. Πρωτοπαπαδάκης, ὑποβάλλει νομοσχέδιον «περὶ προσωρινοῦ κανονισμοῦ τῆς βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως τῶν ἐσόδων καὶ τῆς πληρωμῆς τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους καὶ τῶν εἰδικῶν Ταμείων καὶ Ὑπηρεσιῶν τῆς χρήσεως τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους 1921–1922. Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ ἐτησίας χορηγίας εἰς τὸν Διάδοχον». Ὁ πληρεξούσιος Λακωνίας κ. Δ. Πετρακάκος ὑποβάλλει τροπολογίαν «ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου περὶ κυρώσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ περὶ ἐπαναφορᾶς τῶν ἀπολυθέντων μονίμων ὑπαλλήλων Νομοθ. Διατάγματος». Ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου ὑποβάλλουσι τροπολογίαν καὶ οἱ κ.κ. Ξ. Μαυρομμάτης, Γουλόπουλος, Μ. Στεφανίδης, Σ. Λιούμπης κλπ.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰσχυούσης τῆς χθεσινῆς ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως περὶ ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων, συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ὁ κ. Π. Δαγκλῆς ἔχει τὸν λόγον.

§4Π. ΔΑΓΚΛΗΣ. Ἡ ἔννοια τῶν γενομένων δηλώσεων ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὑπῆρξεν ἀσαφής, ἐξ ἄλλου δὲ δὲν ἔθιξαν αὗται νέας ἐνδεχομένας ἀπαιτήσεις τῆς Ἑλλάδος μετὰ τὰς νέας στρατιωτικὰς ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ ἐπιχειρήσεις. Τὸ ζήτημα εἶναι πῶς νὰ ἐπιτευχθῇ διὰ πάσης θυσίας ἡ ἐφαρμογὴ τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν. Ἡ Κυβέρνησις δέον νὰ ἐνισχύσῃ τὸ στράτευμα, ἀναδιοργανοῦσα καὶ συμπληροῦσα τὰ στελέχη καὶ τὰ Ἐπιτελεῖα, αὐξάνουσα καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀξιωματικῶν, καὶ λαμβάνουσα πᾶν μέτρον τεῖνον εἰς τὴν ἀρτιωτάτην ἐμφάνισιν τοῦ στρατεύματος. Οὐδεὶς πρέπει νὰ λείψῃ ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν τῆς ζώνης τοῦ ἐξωτερικοῦ. Φρονῶ ὅτι ἀπαιτεῖται σὺν τῇ στρατιωτικῇ μερίμνῃ νὰ συμβαδίσῃ καὶ ἡ διπλωματικὴ πρόνοια πρὸς ἀντιμετώπισιν παντὸς διπλωματικοῦ ζητήματος καὶ ἐπάρκειαν πρὸς ἐπίλυσιν τῶν ἐξωτερικῶν προβλημάτων. Δὲν προτίθεμαι νὰ ζητήσω νὰ μάθω διπλωματικὰς πληροφορίας μὴ ἀνακοινωσίμους, νομίζω ὅμως, ὅτι δέον νὰ καταβληθῇ ἡ δέουσα προσπάθεια, ὅπως ἡ Διπλωματία ἐργασθῇ ἀνενδότως καὶ ἐπιτευχθῇ τὸ ἔργον τῆς ἀκεραίας διασώσεως τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν, ἥτις τόσα πλεονεκτήματα φέρει εἰς τὴν Πατρίδα. Πρὸς τοῦτο συνιστῶ, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἐν τῷ πατριωτικῷ αὐτῆς κεφαλαίῳ ἔλθῃ εἰς στενωτέραν ἐπαφὴν καὶ συνεργασίαν μετὰ τῶν Συμμάχων Μεγάλων Δυνάμεων καὶ ἐπιτύχῃ τὴν προστασίαν τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, ἐπικουρουσῶν τῶν στρατιωτικῶν ἡμῶν ἐπιτυχιῶν, ὥστε τὸ ὡραῖον οἰκοδόμημα τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν νὰ μὴ παραβλαφθῇ.

§5Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐξ ὅσων λέγετε συνάγεται, ὅτι τὸ ἔργον τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν δὲν ἦτο τετελεσμένον ἐμπράκτως. Δὲν εἶχεν ἐκτελεσθῆ.

§6Π. ΔΑΓΚΛΗΣ. Ἡ ἐφαρμογὴ τῆς Συνθήκης ἀνήκει εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ Κυβέρνησις εὗρεν τὴν συνθήκην καὶ ἀνέλαβε, ὡς εἶχε καθῆκον, νὰ τὴν ἐκτελέσῃ.

§7Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως.

§8Π. ΔΑΓΚΛΗΣ. Τὸ Ἔθνος λοιπὸν ἔχει ἀξίωσιν ὄχι μόνον αὐτὴν τὴν Συνθήκην κατὰ γρᾶμμα νὰ ἐκτελέσῃ, ἀλλὰ νὰ ἐπεκτείνῃ τὰς οὐσιώδεις αὐτῆς ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνισμοῦ διατάξεις καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν χωρῶν τῶν κατεχομένων ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Βεβαίως ἡ ἀποτυχία θὰ ἀποτελέσῃ μεγίστην εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸ Ἔθνος, ἀλλ’ ἡ ἐπιτυχία θὰ προσκομίσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν μεγάλην δόξαν καὶ ἐγὼ βεβαίως εὔχομαι ὑπὲρ τῆς ἐπιτυχίας τῆς δόξης ταύτης διὰ τῆς ἐπεκτάσεως τῶν δικαιωμάτων μας ἐπὶ ὅλων τῶν Ἑλληνικῶν Χωρῶν (Χειροκροτήματα).

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Μητσόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§10Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ τοῦ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ κυρίου θέματος, τοῦ Ἀνατολικοῦ ζητήματος, ἐπεθύμουν νὰ ἀπευθύνω μίαν ἐρώτησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ εἰδήσεως, ἡ ὁποία κυκλοφορήσασα σήμερον ἐτάραξε σπουδαίως τὴν δημοσίαν γνώμην. Τῆς Συνελεύσεως δούσης χθὲς τὴν ἄδειαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐξασκήσῃ λογοκρισίαν ἐπὶ τῶν πολεμικῶν εἰδήσεων καὶ ἐπὶ τῶν κινήσεων τῶν στρατιωτικῶν, σήμερον ἀπογευματινὸν φύλλον......

§11ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καὶ πρωϊνόν.

§12Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. ... ἠδυνήθη νὰ ἀναγγείλῃ ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ἐγκατέλειπε τὸ Ἀφιὸν Καραχισὰρ καὶ ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ἐγκατέλειπε περιπλέον καὶ τὴν Προῦσαν. Δὲν θέλω νὰ ὑπερβάλω τὴν σημασίαν τῶν γεγονότων τούτων, διότι στεροῦμαι ἀκριβῶς τῶν πληροφοριῶν ἐκείνων, τῶν ὁποίων καὶ ἡ δημοσία γνώμη ἔχει ἀπολύτως ἀνάγκην διὰ νὰ δύναται καὶ αὐτὴ νὰ σταθμίσῃ τὰ πράγματα, διὰ νὰ προλάβωμεν ἀνησυχίας ἀκόμη μεγαλειτέρας, αἱ ὁποῖαι εἶναι καὶ αὐταὶ πιθαναί. Καὶ ὡς εἰκόνα τῆς ἀνησυχίας, τὴν ὁποίαν καὶ ὑμεῖς, κύριοι, θὰ ἀντελήφθητε, δὲν ἔχετε παρὰ νὰ παρατηρήσητε τὴν ῥαγδαίαν πτῶσιν ἐν τῷ Χρηματιστηρίῳ τῶν ἀξιῶν. Ἐπὶ τῆς εἰδήσεως λοιπὸν ταύτης θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ δώσῃ πληροφορίας.

§13Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐπὶ τῆς ἐρωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς πληρεξουσίου ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, ὅτι, ὡς πρὸς τὰς δύο εἰδήσεις τὰς ὁποίας ἀνέφερεν ὡς ἀναγραφείσας εἰς ἀπογευματινὸν φύλλον, μέχρις ὥρας οὐδεμίαν περὶ αὐτῶν ἔχει ἡ Κυβέρνησις εἴδησιν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς λογοκρισίας, τὸ ὁποῖον χθὲς ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως, ἐπειδὴ τὰ πρακτικὰ μόνον σήμερον ἐκυρώθησαν, δὲν ἠδυνάμην νὰ δημοσιεύσω τὸ σχετικὸν Βασιλικὸν Διάταγμα. Ἐλπίζω ἀπόψε νὰ δημοσιευθῇ καὶ ἀπὸ αὔριον πλέον θὰ ἐφαρμόσωμεν αὐτὸ ἐν ἀνάγκῃ. Ἐκ τῶν δημοσιεύσεων τούτων προέκυψε τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ ἐλπίς, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἡ ἀποδοχὴ τῆς προτάσεως αὐτῆς περὶ λογοκρισίας θὰ συντελέσῃ, ὅπως αἱ φῆμαι αὗται μὴ ἀναφέρωνται τόσον εὐκόλως, ἐπιστοποιήθη ὡς φρούδη καὶ ὡς ἐκ τούτου εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ δημοσιεύσωμεν σήμερον τὸ Διάταγμα, τὸ ὁποῖον θὰ δημοσιευθῇ ἀπόψε.

§14Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἀναμιγνύομαι εἰς τὴν συζήτησιν ὄχι διὰ νὰ ἀμφισβητήσω βεβαίως τὴν πληροφορίαν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀνακοινοῖ πρὸς τὴν Συνέλευσιν ἐν τῇ ἐπισήμῳ αὐτοῦ ἰδιότητι ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλὰ μόνον διὰ νὰ ἀμφισβητήσω τὴν ἀκρίβειαν τοῦ συμπεράσματος, εἰς τὸ ὁποῖον κατέληξε, τοῦ συμπεράσματος, καθ’ ὃ ἐπείσθη ἐκ τῶν ἀναγραφομένων σήμερον εἰδήσεων περὶ τῆς ἀνάγκης, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθη χθὲς ἡ Κυβέρνησις νὰ ζητήσῃ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς λογοκρισίας καὶ ἡ Συνέλευσις νὰ ἀποδεχθῇ αὐτήν. Καὶ λέγω ἀκριβῶς, ὅτι ἐγὼ πείθομαι περὶ τοῦ ἀντιθέτου, ὅτι ἂν σήμερον προέκυψεν εἰς τὴν δημοσιότητα εἴδησις, εἴτε πρόωρος, εἴτε ἀνακριβής, ὡς καὶ εὔχομαι νὰ εἶναι ἀνακριβής, αὕτη δὲν προέκυψεν ἐκ τῆς σπουδῆς τῶν ἐφημερίδων νὰ ἀναγράψωσιν εἰδήσεις. Μεταξὺ τῶν ἐφημερίδων, αἵτινες ἀνέγραψαν τὰς εἰδήσεις, μία, ἡ ἀπογευματινή, θεωρεῖται ὡς μὴ φίλα φρονοῦσα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, κακῶς κατ’ ἐμέ, ἡ ἑτέρα, ἡ πρωϊνή, ἥτις ἔχει ἀναγράψῃ τὴν εἴδησιν ὡς προπαρασκευαστικήν, οὕτως εἰπεῖν, εἶναι ἐφημερίς, ἥτις ἐγγύτατα κεῖται πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Λέγω, λοιπόν, ὅτι ἐπείσθην περὶ ἄλλου πράγματος, ἤτοι περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς παρισταμένης, ἵνα διδαχθῇ τὸ Ἑλληνικὸν Στρατηγεῖον, ὅτι πρέπει νὰ συντάσσῃ ἀνακοινωθέντα σαφέστατα.

§15Ν. ΚΑΛΛΕΛΗΣ. Εἰλικρινῆ.

§16Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα. Ἀπευθύνεται ἡ Κυβέρνησις καὶ ἀπευθύνεται ἡ στρατιωτικὴ ἀρχὴ πρὸς Συνέλευσιν, πρὸς κοινὸν νοῆμον, πρὸς Ἑλληνικὸν Λαὸν νοημονέστατον. Ὁ Ἑλληνικὸς πληθυσμός, ὅστις ἐστρατεύθη τετράκις ἀπὸ τοῦ 1912, ὅστις ἀπέδειξε ποίαν ὡρίμανσιν ἔχει τῆς πολιτικῆς σκέψεως, δύναται νὰ ἀντιλαμβάνηται τὰ πράγματα, καὶ δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη ἡ ἀλήθεια νὰ ἀνακοινοῦται πρὸς αὐτὸν κατὰ τρόπους καθ’ οὓς ἀνακοινοῦνται διὰ τῶν ἀνακοινωθέντων τοῦ στρατηγείου. Σήμερον, κύριοι, τὸ ἀνακοινωθέν, τὸ ὁποῖον ἀπὸ χθὲς ἐκυκλοφόρησε, παρέχει πλήρη τὰ στοιχεῖα, ἵνα γεννηθῶσιν αἱ πιθανότητες τοιαύτης εἰδήσεως, ἡ ὁποία ἀνεγράφη τὴν πρωΐαν καὶ τὸ ἀπόγευμα. Διότι ὁμιλεῖ περὶ καταστροφῆς τοῦ σιδηροδρόμου Ἀφιὸν Καραχισὰρ καὶ ἕκαστος δύναται νὰ σκεφθῇ, διατί τάχα καταστρέφομεν τὸν σιδηρόδρομον, ἀφοῦ κατέχομεν τὴν θέσιν; Ἡ καταστροφὴ τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς προϋποθέτει ἐκκένωσιν τῶν θέσεων, ἀφοῦ προηγουμένως εἶχεν ἀνακοινωθῇ ὑπὸ τοῦ Στρατηγείου καὶ τοῦ Ἐπιτελείου ἐνταῦθα, ὅτι ἡ κατάληψις τοῦ Καρὰ–Χισὰρ ὡς μόνον σκοπὸν εἶχε τὴν διακοπὴν τῶν συγκοινωνιῶν. Πᾶς ἄνθρωπος λοιπὸν ἐχέφρων, συνάγει τὸ συμπέρασμα, ὅτι τμήματα στρατοῦ ἀπησχολήθησαν εἰς τὴν καταστροφήν, διότι παρασκευάζεται ἐκκένωσις. Ὅταν λοιπὸν τοιουτοτρόπως συντάσσωνται τὰ ἀνακοινωθέντα, ἐμφανίζεται ἡ ἀνησυχία τῆς κοινῆς γνώμης, ἐμφανίζονται αἱ καταστροφαί, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησε ὁ κ. πληρεξούσιος Ἀττικῆς, ἐν τῷ Χρηματιστηρίῳ, περὶ τῶν ὁποίων δὲν ἐνδιαφέρομαι, ἀλλὰ πρὸ παντὸς ἀρχίζουν αἱ διαφημίσεις τῶν εἰδήσεων εἰς τὰς ἐφημερίδας καὶ εὑρισκόμεθα πρὸ τοῦ θεάματος, ἡ κοινὴ γνώμη νὰ ἀνησυχῇ, ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς νὰ μὴ δύναται νὰ βεβαιώσῃ τίποτε, ἀλλὰ νὰ ἀρκῆται εἰς τὴν πληροφορίαν, ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν πληροφορίαν. Ταῦτα εἶναι ἀσαφῆ καὶ πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ ζητήσῃ νὰ θέσῃ ἕκαστον εἰς τὴν προσήκουσαν θέσιν του ἀπέναντι τοῦ λαοῦ, ὅστις εἶναι κυρίαρχος ὑπὲρ πάντας.

§17Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἀπαντῶν εἰς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. πληρεξουσίου Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας ἔχω τὴν τιμὴν νὰ πληροφορήσω τὴν Συνέλευσιν, ὅτι ἅμα τῇ λήψει τοῦ τηλεγραφήματος, περὶ τοῦ ὁποίου ἔκαμε λόγον, καὶ ἡμεῖς εὑρόντες αὐτὸ οὐχὶ ἀρκούντως σαφές, ἐσπεύσαμεν νὰ τηλεγραφήσωμεν εἰς τὸν Ἀρχιστράτηγον Διοικητὴν τῆς Στρατιᾶς Μικρᾶς Ἀσίας, ὅπως παράσχῃ ἡμῖν συμπληρωματικὰς πληροφορίας. Πρὸς τούτοις πληροφορῶ, ὅτι τ’ ἀνακοινωθέντα δημοσιεύονται ὡς ταῦτα διαβιβάζονται ἡμῖν ὑπὸ τοῦ Ἀρχιστρατήγου, παρεκάλεσα δὲ αὐτὸν διὰ διαφόρων διαταγῶν, ὅπως τ’ ἀνακοινωθέντα συντάσσωνται κατὰ τρόπον εἰλικρινέστατον καὶ ἀκριβέστατον, μὲ διεβεβαίωσε δ’ ὅτι αἱ μέχρι τοῦδε παρασχεθεῖσαι πληροφορίαι ἦσαν πᾶσαι εἰλικρινέσταται, οὐδέποτε ἀφιστάμεναι τῆς ἀληθείας τῶν γεγονότων. Αὐτὴν τὴν δήλωσιν εἶχον νὰ ποιήσωμαι πρὸς τὴν Συνέλευσιν.

§18Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Τὸ προχθεσινὸν ἀνακοινωθὲν ἔλεγε: «Βορεία ὁμὰς ἠρεμία, νοτία ὁμὰς ἡσυχία». Τὸ χθεσινὸν ἔλεγεν: «Ἀπὸ τριῶν ἡμερῶν ἔχομεν ἀγῶνα».

§19Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ἀκριβῶς ἐπεστήσαμεν τὴν προσοχὴν τοῦ Ἀρχιστρατήγου.

§20Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἠθέλησα διὰ τῶν παρατηρήσεων, τὰς ὁποίας ἔκαμα νὰ ἀμφισβητήσω τὴν φιλακρίβειαν καὶ φιλαλήθειαν τοῦ Ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον γνωρίζω πολὺ καλῶς, ὅτι ἀνακοινοῖ τὰ ἀνακοινωθέντα ὡς τὰ λαμβάνει. Οὔτε κἂν ἐπίσης τὴν ἀκρίβειαν περὶ τὰς ἀνακοινώσεις καὶ τῆς προθέσεως τοῦ Στρατηγείου. Ἐκεῖνο ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸ ὁποῖον ἤθελον παρακαλέσῃ νὰ διαβιβασθῇ πρὸς τὸν Ἀρχιστράτηγον, εἶναι τοῦτο, νὰ μὴ νομίζουν οἱ μακρὰν τοῦ κέντρου εὑρισκόμενοι, ὅτι εὑρίσκονται πρὸ πανικοβλήτου λαοῦ ἢ ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι λαός, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ διαταραχθῇ ἐπὶ τῷ ἀκούσματι μιᾶς κακῆς εἰδήσεως. Διότι τοῦτο εἶναι τὸ νόσημα, ἀπὸ τὸ ὁποῖον πάσχουν οἱ στρατιωτικοὶ πάντοτε. Καὶ λέγω τοῦτο ἐξ ἰδίας πείρας. Ἐὰν εἶναι ἀκριβῆ τὰ γραφέντα νὰ τὸ εἰποῦν παστρικά, διότι φοβοῦμαι ὅτι ἔχουν τὴν ἀντίληψιν, ὅτι ἐὰν εἴπουν τὴν ὅλην ἀλήθειαν παραχρῆμα θὰ προκύψουν ζημίαι καὶ καταγίνονται νὰ παρασκευάζουν τὴν ἀλήθειαν διὰ προπαρασκευαστικῶν κινήσεων. Δηλαδὴ πράττουν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πράττουσι οἱ διάφοροι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι, μεταβαίνοντες εἰς ἕνα κύριον νὰ τοῦ ἀνακοινώσουν ἕνα δυστύχημα, τὸ ὁποῖον ὑπέστη, διαμορφώνουν τὰς κινήσεις των εἰς τὴν μορφήν των διὰ νὰ μὴ τοῦ ἀνακοινώσουν τὴν εἴδησιν παραχρῆμα καὶ πάθει ἀπὸ συγκοπήν... Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις εἰς τὰς ἀντιλήψεις τῶν διευθυνόντων τὰς ἐπιχειρήσεις ἀνέκαθεν. Δὲν εἶναι νόσημα ἀπὸ τὸ ὁποῖον πάσχει σήμερον ὁ ἡμέτερος Ἀρχιστράτηγος, εἶναι νόσημα ἀπὸ τὸ ὁποῖον κατὰ τὸν πόλεμον ὁ μόνος, ὁ ὁποῖος δὲν τὸ ἔπαθε ἦτο τὸ Ἀγγλικὸν Στρατηγεῖον.

§21Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἔχουν ἤδη δοθῇ αἱ ἀναγκαῖαι διαταγαί, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀποφύγωμεν χρονοτριβὴν παρεκάλεσα τὸν Ἀρχιστράτηγον νὰ μὴ ἀποστέλλωνται κρυπτογραφικῶς τὰ ἀνακοινωθέντα, ἀλλὰ ἀνοικτά, τὸ ὁποῖον καὶ γίνεται. Ὥστε βλέπετε ὅτι περὶ τῆς εἰλικρινείας τῶν ἀνακοινωθέντων δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία.

§22Γ. ΠΩΠ. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἤθελε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει της καὶ τὴν ἔξω δημοσίαν γνώμην, θὰ ἀπηυθυνόμην πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ θὰ τοῦ ἐφίστων τὴν προσοχήν του, ἐπὶ τῶν κομισθεισῶν ὑπὸ τοῦ σημερινοῦ Εὐρωπαϊκοῦ ταχυδρομείου ἐφημερίδων, ἰδιαιτάτα δὲ τῶν Γαλλικῶν καὶ Ἰταλικῶν, ἀπὸ τὰς ὁποίας ἀτυχῶς παρασύρεται καὶ ἡ Ἀγγλικὴ δημοσία γνώμη, ὥστε εἰς τὰς Ἀγγλικὰς ἐφημερίδας νὰ διατυπῶνται ὡς γεγονότα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα καὶ πρὸ μικροῦ ἀπεδείχθησαν ὡς ψεύδη, ἔχω ὑπ’ ὄψει μου καὶ εἰκάζω πόθεν προῆλθεν τὸ τηλεγράφημα τὸ δημοσιευθὲν εἰς τὸν Ἑσπερινὸν Ταχυδρόμον τοῦ Μιλάνου, τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύθη κατὰ τὴν 9ην Ἀπριλίου, δηλαδὴ πρὸ 4 ἡμερῶν περὶ τῆς ἐκκενώσεως τῆς Προύσης ὑπὸ τῶν Ἑλληνικῶν στρατευμάτων. Ὁ θόρυβος δὲ καὶ τὰ ἄρθρα τὰ δημοσιευόμενα ἐκ τῶν τοιούτων ἀνακοινώσεων, δημιουργοῦν δυσμενεστάτην ἐν Εὐρώπῃ τὴν δημοσίαν γνώμην, χωρὶς ἡμεῖς νὰ δυνάμεθα νὰ λογοκρίνωμεν τὸ ψεῦδος, ἀλλὰ καὶ χωρὶς νὰ πράττωμεν τὸ ὀφειλόμενον, τουτέστι νὰ ἀπευθύνωμεν διαψεύσεις ἐγκαίρους καὶ ἐπισήμους. Μὴ λησμονῶμεν ὅτι ἐὰν ἔχωμεν ἀνάγκην τῆς σταθερότητος τῆς βουλήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἔχομεν ἀνάγκην καὶ τῆς εὐμενείας τῆς ἐν Εὐρώπῃ δημοσίας γνώμης, ἡ δὲ εὐμένεια τῆς ἐν Εὐρώπῃ δημοσίας γνώμης τίθεται πάντοτε πρὸς τὸ μέρος ἐκεῖνο, ὁπόθεν ἀγγέλλονται νῖκαι, ὅταν πρόκειται περὶ στρατιωτικῶν ἐπιχειρήσεων. Σημειώνω δὲ τοῦτο τὸ παράδοξον, ὅτι μία καὶ μόνη ἐγένετο διάψευσις εἰδήσεως πολεμικὴ, ὁ ὁποία ἄφινε νὰ ἐμφανίζωνται ὡς ἀληθῆ, ὅλα τ’ ἄλλα, τὰ ὁποῖα εἶχον ἀνάγκην διαψεύσεως. Εἶναι διάψευσις γενομένη ἀπὸ μέρος τῆς Πρεσβείας τῆς Ρώμης καὶ ἐνῷ ὁλόκληρος στήλη ἀνεφέρετο εἰς δεινὰς ἥττας καὶ ὡς ὑποχωρήσεις καὶ ἀπωλείας χιλιάδων ἀνδρῶν, ἡ Ἑλληνικὴ πρεσβεία ἀνεὗρε νὰ διαψεύσῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἦτο ἀφ’ ἑαυτοῦ ψευδὲς καὶ τὸ ὁποῖον δὲν ἐπρόκειτο νὰ ἀνησυχήσῃ κανένα, τὸ ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβὴς ἡ εὔθυμος ἐκείνη εἴδησις, ἡ γραφεῖσα περὶ τοῦ βασιλόπαιδος Ἀνδρέου καὶ τοῦ στρατηγοῦ Βλαχοπούλου. Ἤθελον, λοιπόν, παρακαλέσῃ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, τοῦ ὁποίου τὴν ὀξυδέρκειαν καὶ τὴν ἐπίνοιαν καὶ τὴν δεξιότητα περὶ τὰς διπλωματικὰς μεθόδους...... (Ἱλαρότης). Διατί γελᾶτε; Νομίζετε ὅτι δὲν ὁμιλῶ μετὰ πεποιθήσεως περὶ τούτου; Σᾶς βεβαιῶ ὅτι αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγω ἐκπροσωπεῖ ὅλην τὴν εὐδιάθετον σκέψιν μου. Καὶ εἶναι εἰλικρινὴς σκέψις καὶ γνώμη περὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅστις ἔχει ἄπειρα καὶ ἰσχυρὰ προσόντα. Ἐπικαλοῦμαι δὲ τὴν προσοχὴν αὐτοῦ, ὅπως ἀπευθυνθῇ εἰς τοὺς ὀλίγους ἀντιπροσώπους, τοὺς ὁποίους ἔχομεν καὶ τοὺς ὁποίους ἀτυχῶς δὲν δύναται νὰ ἐνισχύσῃ, ὅπως πράττωσιν οὐχὶ ἔργα διπλωματικὰ περὶ τῆς στοιχειώδους μερίμνης, ἀλλὰ περὶ ἐνισχύσεως τοῦ γοήτρου τοῦ Ἑλληνικοῦ, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐναποτεθειμένον οὐχὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν στρατόν.

§23Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἡ ἐν Ρώμῃ ἡμετέρα Πρεσβεία προέβη εἰς διάψευσιν μόνον τῆς ψευδοῦς φήμης περὶ φόνου τῆς Αὐτοῦ Ὑψηλότητος τοῦ Πρίγκηπος Ἀνδρέου καὶ τοῦ στρατηγοῦ Βλαχοπούλου, καθόσον τὰ δημοσιευθέντα ὑπὸ τοῦ ξένου τύπου ἡμέτερα ἀνακοινωθέντα ἦσαν ἐντελῶς ἐπαρκῆ, ὅπως διαψευσθῶσι τὰ ἐχθρικὰ ἀνακοινωθέντα ὡς πρὸς τὰ λοιπά. Ἐν πάσῃ περιπτώσει εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ποιήσωμαι τὴν δήλωσιν ὅτι ἤκουσα μετὰ μεγάλης προσοχῆς τὰς παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Ψαρρῶν πληρεξουσίου, λίαν σοβαράς, ὁμολογῶ, καὶ ἀνταποκρινομένας εἰς τὰς σημερινὰς ἀνάγκας, ἀλλὰ καὶ ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὰς αὐτὰς ἀντιλήψεις, δι’ ὃ καὶ προέβην εἰς τὴν ἀναδιοργάνωσιν τοῦ γραφείου τοῦ τύπου, οὕτως ὥστε νὰ δυνηθῶμεν νὰ διαφωτίζωμεν ἐν παντὶ τὴν Κοινὴν Γνώμην ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ καὶ ν’ ἀντιτάσσωμεν τὴν ἀλήθειαν εἰς τὰς κυκλοφορούσας ἔξω ψευδολογίας, ὧν γνωρίζετε καλῶς πάντες οἱ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ τὴν πηγὴν καὶ τοὺς σκοπούς.

§24Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ ποίου γραφείου τοῦ τύπου ὁμιλεῖτε; Περὶ τοῦ Κέντρου;

§25Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὁμιλῶ περὶ τῆς ὀργανώσεως καὶ τοῦ γραφείου τοῦ τύπου τοῦ Κέντρου καὶ περὶ τῶν γραφείων τύπου εἰς ἁπάσας τὰς Πρεσβείας. Ἐλπίζω δ’ ὅτι, ὅταν θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Συνέλευσιν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, θέλετε μὲ συντρέξει ἐν τούτῳ διὰ τῆς ψηφίσεως τῶν σχετικῶν πιστώσεων.

§26ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§27Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκριβῶς ἐπ’ αὐτοῦ ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν ὑμετέραν προσοχήν.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Μητσόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§29Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι· ἀφ’ ἧς ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξήνεγκεν ἐξ ἧς εἶχεν ἀντιλήψεως τῶν πραγμάτων τὴν γνώμην, ὅτι δὲν θὰ ὤφειλεν ἡ Ἐθνοσυνέλευσις νὰ προβῇ εἰς συζήτησιν, σκοπὸν ἔχουσαν νὰ ἐλαμβάνετο ἀπόφασις ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ ζητήματος, εἶναι προφανὲς ὅτι ἡ συζήτησις ἀπώλεσεν τὸ μεῖζον μέρος τοῦ ἐνδιαφέροντος. Οὐχ’ ἧττον, τὸ ὅτι δὲν καλούμεθα νὰ προβῶμεν εἰς ἀποφάσεις περὶ τοῦ ζητήματος, καθὼς καὶ τὸ ὅτι ἡ κυβέρνησις καταφανῶς δὲν ποθεῖ νὰ μετάσχῃ τῆς συζητήσεως τοιούτου εἴδους, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ποθοῦμεν, τοῦτο δὲ εἶναι λόγος, οὗ ἕνεκα καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ ὀφείλουσι νὰ μιμηθῶσιν τὴν κυβέρνησιν καὶ νὰ ἀπόσχωσιν τῆς ὁμιλίας. Ἄλλο ἡμεῖς, ἄλλο αὐτή. Παρῆλθεν δ’ ἀνεπιστρεπτεὶ τὸ θέαμα κυβερνήσεως ἥτις, καθ’ ὃν καιρὸν ἐτόλμα νὰ παρίσταται ἐν τῇ ὁδῷ ῥυθμίστρια τῶν λόγων τοῦ πολίτου, ἀκόμη μάλιστα καὶ τῶν σκέψεων αὐτοῦ, ἐμφανίζουσα χονδροειδὲς πρότυπον ἀνθρωπίνης τυραννίας, προσήρχετο εἰς τὴν Βουλὴν ὡς ἰδιοκτήτρια τῆς Βουλῆς, ἵνα τὴν καμαρώσωσι, μόνον βουλευταὶ διωρισμένοι καὶ ἐνόμιζεν ὅτι ἦτο τῆς Βουλῆς μεγάλη ἡ τιμή, ἄν ἐκείνη κατεδέχετο νὰ τῇ ὁμιλήσῃ περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ κράτους καὶ τῶν ἐθνικῶν διαπραγματεύσεων, ἔστω καὶ διὰ τῆς πλέον ἀφῃρημένης φρασεολογίας, ἵνα μετὰ τοῦτο ἀποπέμψῃ τὴν Βουλὴν καὶ πάλιν, καὶ τὴν ἀφήσῃ νὰ ὀνειροπολῇ νέαν σύγκλησιν, ἐν τῷ μεταξὺ τοῦτο καταλείπουσα τὸν λαὸν ἐν πληρεστάτῃ ἀγνοίᾳ τῆς τύχης του. Οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ ἔχομεν ὑποχρέωσιν πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν νὰ τὸν διαφωτίσωμεν ἐν τῷ δυνατῷ μέτρῳ περὶ τοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον καλεῖται ἅπαξ ἔτι νὰ ἐκτελέσῃ, δηλαδὴ περὶ τῆς ἐκτάσεως τοῦ ἀγῶνος, περὶ τῶν λόγων καὶ τοῦ σκοποῦ τοῦ ἀγῶνος τούτου. Σειρὰ ἤδη πρωθυπουργῶν, ἐὰν ἀρχίσωμεν καὶ ἀπὸ τοῦ παρελθόντος καθεστῶτος, ἐβεβαίωσαν διὰ δηλώσεων ἐν Ἑλλάδι καὶ διὰ κηρυγμάτων ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ὅτι ὁ Ἀσιατικὸς ἀγὼν εἰς ὅν καλεῖται ὁ Ἑλληνικὸς λαός, εἶναι οὐδὲν πλέον ἢ στρατιωτικὸς περίπατος, ὁ ὁποῖος θὰ κατέληγεν εἰς δάφνας καὶ πανηγύρεις. Δὲν διήρκεσεν ἐπὶ πολὺ ἡ ὀπτασία αὐτὴ τῶν πραγμάτων, καὶ σήμερον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καλεῖται νὰ ἀντιληφθῇ ὅτι πρόκειται περὶ ἀγῶνος σπουδαιοτάτου, ὅτι πρόκειται νὰ ἐπαναρχίσῃ ἐπὶ τῶν Ἀσιατικῶν πεδίων τοὺς ἄθλους καὶ τὴν νικηφόρον σταδιοδρομίαν τοῦ Μ. Ἀλεξάνδρου ἢ τοῦ Ἡρακλείου. Τί λογικώτερον λοιπὸν ἐὰν ὁ λαὸς ἐπιθυμῇ νὰ γνωρίζῃ τοῦ τοιούτου ἀγῶνος ποῖον εἶναι τὸ ὄφελος, τὸ ὁποῖον θὰ προσπορισθῇ. Διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν διστάζει ποσῶς νὰ πληρώσῃ τοὺς ῥύακας τῶν ἠπείρων διὰ τοῦ κυανοῦ του αἵματος, νὰ ριφθῇ εἰς πτῆσιν ἀέτειον πρὸς τὰς ἀχανεῖς ἐκτάσεις, ἀρκεῖ αὕτη νὰ κατέληγεν εἰς τὸ νὰ ἐπιβραβεύσῃ εἰς τὰ ὅπλα του τὰς χώρας, τὰς ὁποίας τὸ αἷμα του θὰ ἐτίμα. Καὶ ἡμεῖς ἐδῶ οἱ ἄλλοι, οἵτινες δὲν ἔχομεν τὴν τύχην νὰ πολεμήσωμεν ἐν τοῖς ἀπεράντοις τούτοις πεδίοις παρὰ τὸ πλευρὸν τῶν ἡρώων Ἑλληνοπαίδων, θὰ εἴχομεν τὸν πύρινον πόθον νὰ γονατίσωμεν ἐκδικηταὶ ἐπὶ τοῦ τόπου τοῦ ἰδόντος τὸν Παλαιολόγον πίπτοντα, νὰ χαιρετίσωμεν τὴν Ἀττάλειαν καὶ τὴν Μερσίνην, νὰ λουσθῶμεν καὶ ἡμεῖς εἰς τὰ ἀθάνατα ὕδατα τοῦ Εὐρυμέδοντος. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐπιθυμεῖ νὰ γνωρίζῃ ποῦ βαίνει. Εἶναι δέκα ἔτη ἀφ’ ἧς πολεμεῖ χύνων τὸ αἷμά του, οὐδὲ διστάζει νὰ ἐξακολουθήσῃ ποτίζων δι’ αὐτοῦ τὴν γῆν, ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶναι λαὸς νουνεχής, ὅσον εἶναι ἀνδρεῖος καὶ εἶναι λαὸς ὑπερήφανος, χωρῶν ἀφ’ ἑαυτοῦ καὶ μὴ ἀγόμενος, ἐρωτᾷ ποῦ βαδίζει, διατί, πρὸς ποῖον ὄφελος, ποῖον ἐθνικὸν κέρδος τῷ ἐξησφάλισαν αἱ ἐπανειλημμέναι ἀντιπροσωπεῖαι του καὶ αἱ διασκέψεις. Εἰς τὴν ἀξίωσίν του ἐπιστήσατε ἰδιαιτέρως τὴν προσοχὴν ὑμῶν. Τὸ δημόσιον πνεῦμα ἔχουσι σκανδαλίσει ἤδη γεγονότα καὶ δηλώσεις ἐπίσημοι. Εἶναι λ.χ. ἡ δήλωσις, μεταξὺ τῶν δύο ἄλλων, τοῦ Γάλλου Στρατηγοῦ Γκουρώ, ὁ ὁποῖος μὲ τὸ πρὸς τὴν Ἑλλάδα μῖσος πιθανῶς τοῦ Γένους του προμηνύει, ὅτι καὶ ἐὰν φθάσῃ ἡ Ἑλλὰς ἀκόμη μέχρι τῆς Ἀγκύρας, οὐδὲν θὰ ἔχῃ ἐπιτύχῃ, δὲν θὰ ἔχῃ κατορθώσῃ τὸ παραμικρόν. Δηλαδὴ ὁ κόπος του χαμένος. Ἄ!, λοιπόν, τοὐναντίον, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θέλει νὰ ἐπιτύχῃ καὶ νὰ κατορθώσῃ τι, καὶ δὲν μάχεται εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν ὡς ἠγωνίσθη ἐν Οὐκρανίᾳ διὰ τὴν ψυχὴν τοῦ πατρός του καὶ διὰ τὰ σκέρτσα τοῦ πρωθυπουργοῦ του. Εἰς τοὺς κυβερνήτας του δὲν θὰ συγχωρήσῃ οὐδεμίαν τῶν πλάνην περὶ τούτου, καὶ ἀκόμη περισσότερον δὲν θὰ ἐπιτρέψῃ τὴν παραμικροτέραν πρὸς αὐτὸν ἀπάτην. Ἀνησυχεῖ δὲ ἰδιαίτατα τὸν Ἑλληνικὸν κόσμον ἡ καθημερινὴ σμίκρυνσις τῶν ὑπεσχημένων ἀγαθῶν, δι’ ἀφθόνου ἀπαριθμήσεως τῶν ὁποίων εἶχε τέως θεωρηθῇ, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ἔπρεπε νὰ δελεασθῇ, ἵνα συμμετάσχῃ μεθ’ ὅλου του τοῦ ζήλου καὶ τῆς κοσμοϊστορικῆς ὁρμῆς εἰς τὸν πόλεμον ὑπὲρ τῶν κινδυνευόντων Συμμάχων. Καὶ δὲν εἶναι μόνον ἐλάττωσις τῆς ἀμοιβῆς, ἥν συναντῶμεν σήμερον. Ἀλλ’ εἶναι αὐτὴ ἡ μεταβολὴ τῆς ἐμφανίσεως, ὑφ’ ἣν ἀρχικῶς εἶχε προσκληθῆ, ἵνα παρουσιασθῇ ὁ ἡμέτερος στρατὸς εἰς τὰς γιγαντιαίας μάχας τῆς Μ. Ἀσίας. Εἶναι πρωτίστως, λέγω, ἡ μετατροπὴ τῆς ἀποφάσεως τῶν Δυνάμεων, ἡ παλιμβουλία αὐτῶν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν δοθεῖσαν πρὸς τὴν Ἑλλάδα ἐντολὴν νὰ πολεμήσῃ ὀνόματι αὐτῶν κατὰ τῶν Τούρκων. Σήμερον ἡ ἐντολὴ αὐτὴ αἴρεται καὶ εἰδοποιεῖται μετὰ λύπης, ξηρῶς καὶ ἀποτόμως ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς, ὅτι θὰ πολεμήσῃ δι’ ἑαυτὸν καὶ ὑπ’ εὐθύνην του ἄνευ συμμάχων, ἄνευ συμμαχικῆς ἐγκρίσεως καὶ ἂς ἐπιδιώξῃ νὰ χύνῃ τὸ αἷμά του, ἐὰν ἀγαπᾷ, ἀφ’ ἑαυτοῦ. Ὡς πρὸς τοῦτο μάλιστα εἶναι ἀκόμη περισσότερον ἄξιον περιεργείας ὅτι δίδουσα ἡ Εὐρώπη τὴν τιμὴν αὐτὴν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν στρατὸν, κηρύττουσα ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς εἶναι ἐλεύθερος νὰ δράσῃ καθ’ ὃν τρόπον ἐννοεῖ, δὲν τῆς συγχωρεῖ ἐν τούτοις ποσῶς τῆς στρατιωτικῆς ἐνεργείας του ἄσκησιν, ἀλλ’ ἐξαιρεῖ ἀκριβῶς ἐκεῖνα τοῦ γεωγραφικοῦ πεδίου τῆς δράσεως τὰ τμήματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐὰν ἡ στρατιωτικὴ ἐνέργεια τῆς μαχομένης Ἑλλάδος ἤθελεν ἐπιτραπεῖ, πιθανώτατα θὰ ἐπραγματοποιεῖτο εἰς τὸ τέλος τοῦ πολέμου διὰ ταχέος καὶ ἀκινδύνου πλήγματος. Κατὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, αἱ Δυνάμεις ἐξαιροῦσι τὰς ἐνεργείας τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ περὶ τὴν Κωνσταντινούπολιν. Αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐξειδίκευσαν ὅτι ἐλευθερία δράσεως πλήρης ἀφέθη ἐν Μ. Ἀσίᾳ μόνον.

§30Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Δὲν ὡμίλησα περὶ ἐξαιρέσεως· ἀρκεῖ αὐτό.

§31Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς τὸν Μάρτιον τοῦ 1920 προσηνέχθη ὑπὸ τοῦ τότε πολιτικοῦ, νὰ ἀναλάβῃ ἔργα τῆς ἐντολῆς ταύτης, ἄνευ συζητήσεως, ἄνευ συζητήσεως περὶ ἐδαφικῶν κερδῶν, ἄνευ ὅρων, εἰς τὰ κουτουροῦ. Τὸν Ἀπρίλιον τοῦ παρελθόντος ἔτους ἡ ἐπελθοῦσα συμφωνία ἐν Σὰν Ρέμῳ ἐκύρου πραγματικῶς ἄλλην αὐθόρμητον πρότασιν αὐτὴν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ἀνελάμβανεν τὴν ὑπηρεσίαν νὰ χρησιμεύσῃ ὡς χωροφύλαξ τῆς Εὐρώπης ἐν Μ. Ἀσίᾳ. Εἶναι λυπηρὸν καὶ περίεργον, ὅτι δὲν ἐσπάνισαν ἐκ τούτου ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους βλέπομεν ἀκόμη καὶ σήμερον ἐπικρίνοντας τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν ὡς μὴ ἐπιτυχοῦσαν τι ἐν τῷ Μικρασιατικῷ ζητήματι. Ἔχουσι τὴν μνήμην ἀνυπότακτον ἢ δὲν τοῖς εἶναι εὐχάριστον νὰ ἐνθυμηθῶσιν, ὅτι ἡ Συνθήκη τῶν Σεβρῶν ἐχάριζε φράσεις εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ὄχι ἐδάφη, ὅτι ἡ προσφορὰ ἔτι αὐτὴ τῶν Ἑλληνικῶν ὅπλων ἐγένετο ὑπὸ τοῦ Βενιζέλου, ὅπως ἡ δι’ Οὐκρανίαν, ἄνευ ὅρων, λέγω, ἀκριβῶς, ἄνευ αἰτήσεως τῶν παραμικροτέρων ἀνταλλαγμάτων καὶ ὠφελημάτων, διὰ τὴν Ἑλλάδα. Αἱ Δυνάμεις εἶχον ἡσυχάσει καὶ διανεμηθῆ τὴν γῆν. Τὴν Ἑλλάδα ἔστελλον νὰ κτυπηθῇ, ἵνα δοκιμάσῃ τὴν ἔννοιαν τῆς ἐν Σέβραις φρασεολογίας. Διότι αἱ Δυνάμεις συνέτασσον τὴν συνθήκην τῶν Σεβρῶν, ἀλλὰ δὲν ἠγγυῶντο, δὲν ἀνελάμβανον τὴν ἐπιβολήν της καὶ τὴν ἐκτέλεσιν της, ὅπως ἀνελάμβανον τὴν ἐκτέλεσιν τῆς συνθήκης τῶν Βερσαλλιῶν. Ἄρα πρὸς τὴν Ἑλλάδα ἔπεα ἐξεχώρουν πτερόεντα. Ὁ τότε τύραννος προσφέρων τὰς δυνάμεις τῆς Ἑλλάδος διὰ τὸ ἔργον τοῦ χωροφύλακος τῆς Εὐρώπης, ἀπεδέχετο μόνον μίαν ἀγγαρίαν διὰ τὴν Ἑλλάδα, χάριν τοῦ ἀνεκφράστου ἀγαθοῦ ὅτι εἰς ἀντάλλαγμα τῷ προσεμειδίων οἱ ἰσχυροὶ τῆς γῆς, δὲν εἶχεν ἐξασφαλίσει οὔτε καὶ τοῦτο ἀκόμη, ὅτι τοὐλάχιστον τὰ γλίσχρα ψυχία τῆς συνθήκης τῶν Σεβρῶν θὰ ἦσαν ἐπὶ τέλους τὸ λάφυρον τοῦ αἱματοβρέκτου θριάμβου τῆς Ἑλλάδος, ὁπότε ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες ἐνομίζομεν ὅτι ὄχι μόνον ἐν περιπτώσει νίκης, ἀλλὰ καὶ ἐν περιπτώσει ἥττης ἡμῶν ἔτι, θὰ ἐδικαιούμεθα νὰ ἔχωμεν ἐξησφαλισμένα τὰ πτωχότατα ἀγαθὰ τῆς συνθήκης τῶν Σεβρῶν, ἀπομεινάρια τῆς παμφάγου πανδαισίας τῶν Συμμάχων εἰς τὴν τράπεζαν τῆς νίκης. Ὁ Πατέρας τῆς Φυλῆς οὔτε τοῦτο εἶχεν ἐπιτύχη διὰ τὴν Ἑλλάδα, οὔτε καὶ τοὺς ὅρους τῆς μετὰ τῶν ἐντολοδοτῶν στρατιωτικῆς ἢ ἔστω διπλωματικῆς μόνον συμπράξεως εἶχεν διανοηθῆ νὰ θέσῃ! Καὶ ταῦτα ἐὰν ὦσι σαφῆ, ἂς ἀρκέσωσιν τώρα ὡς ἀπάντησις εἰς τὰ πρὸ μικροῦ λεχθέντα.

§32Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι τὰ ἀποτελέσματα, ἀλλ’ οὔτε καὶ ὅρους τινὰς τῆς συμπράξεως.

§33Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως. Ἐμοίραζε τὸ αἷμα τῶν Ἑλλήνων μαζὺ μὲ τὰ ἐδάφη τῆς πατρίδος των! Ἀκόμη ὀλιγώτερον εἶχε διαπραγματευθῆ τὰ μεγάλα ἐκεῖνα καὶ εὐρέα ὠφελήματα, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς οἱ ἄλλοι θὰ ἠθέλομεν νὰ προσεποριζόμεθα ἐκ τοιούτων ἐντολῶν, ἐκ τοιαύτης συμπράξεως. Νὰ μνημονεύσω ἆρα τὰ 140,000 τετραγωνικὰ χιλιόμετρα τὴν γραμμὴν τοῦ Καραχισὰρ ἀπὸ Καστελορίζου καὶ Ἀδραμυτικοῦ, διὰ τῶν ὁποίων τῷ 1915 ἐβαυκάλιζον τὴν Ἑλλάδα; Τοὐλάχιστον ὁ Τύραννος αὐτὸς αὐτὰ μᾶς παρίστα. Ἡ ἐντολὴ τῶν Δυνάμεων ἐπαρουσίαζεν ἐν τούτοις τοῦτο τὸ ἰδιαίτερον διὰ τὴν Ἑλλάδα, ὅταν ἐδόθη, ἔστω καὶ ἄνευ συμφωνίας. Ὁ Ἑλληνικὸς Στρατὸς ἐντεταλμένος ὢν νὰ ἀγωνισθῇ διὰ τὰ καθ’ ὅλου Εὐρωπαϊκὰ συμφέροντα καὶ οὐχὶ διὰ τὰ Ἑλληνικὰ, (ὁ κ. Ρέπουλης ἐφώνει ἐν τῇ Βουλῇ ὅτι ἡ Κυβέρνησις μετήρχετο Εὐρωπαϊκὴν πολιτικὴν), ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς εἶχεν πάντως τοῦτο τὸ δεδομένον ὑπὲρ ἑαυτοῦ, ἐλλείψει ἄλλης περὶ κερδῶν ὑποσχέσεως. Εἶχε συμπολεμοῦντα παρ’ αὐτῷ ἐκ πραγμάτων τὸν Ἀγγλικὸν στρατὸν καὶ οὐδὲν τῷ προέλεγεν ὅτι ὁ Ἀγγλικὸς στρατὸς θὰ ἔπαυε συμπολεμῶν. Τουναντίον, ἐνθυμεῖσθε, τοσοῦτον ἐφαίνετο σταθερὰ ἡ συνεργασία, ὥστε ἐν Λονδίνῳ ἐπερωτώμενος ὁ Ἄγγλος Ὑπουργός, τί ἀπογενήσεται ἡ Ἀγγλικὴ ὑπεροχὴ ἐκ τῆς συνεργασίας ταύτης, ἀπήντα, ὅτι ἐκ τῆς συμπράξεως ἡ ἀγγλικὴ ὑπεροχὴ οὐδὲν θὰ ἀπωλέσῃ. Ὥστε ἡ σύμπραξις ἦτο πλέον σταθερὸν γεγονός. Ὁ Ἀγγλικὸς στρατὸς συνεπολέμει ἀπὸ βορρᾶ καὶ ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ἐκαλεῖτο νὰ συμπολεμήσῃ ἀπὸ νότου, καὶ ὁριζοντίως, οὕτω δὲ πολεμῶν ἔσωζεν ὥραν τινὰ τὸ ἀγγλικὸν μέτωπον, ὅταν παρὰ τὴν Χιλὴν τοῦ Πόντου ἠπειλεῖτο τὸ ἀγγλικὸν σύνταγμα νὰ ῥιφθῇ εἰς τὴν θάλασσαν ὑπὸ τῶν φαλάγγων τοῦ Κεμάλ. Ἡ ἐντολὴ λοιπὸν πρὸς τὴν Ἑλλάδα ἐπαρουσίαζε καὶ τὸν Ἀγγλικὸν στρατὸν συμπολεμοῦντα μετὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ, καὶ μαχόμενον συγχρόνως κατὰ τοῦ Τούρκου τὸν ἰσχυρὸν Γαλλικὸν στρατὸν ἀπὸ Κιλικίας. Ἦσαν λοιπὸν τρεῖς καθ’ ἑνὸς τότε. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ὅμως ἐκείνης ἴδετε πῶς τὰ πράγματα μετεβλήθησαν καὶ πόσον αἰφνηδίως! Ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς βλέπει σήμερον ἑαυτὸν ἐγκαταλελειμμένον ἀπὸ πρώτης, τῆς Ἀγγλικῆς ἐκείνης συνεργασίας. Ὁ Ἀγγλικὸς στρατὸς διαταχθεὶς ἐγκατέλειψε ὥραν τινὰ τὸ Ἰσμίτ. Ἐγκατελήφθη, λοιπόν, οὕτω πως ὁ Ἑλληνικὸς στρατός. Κατὰ τὴν αὐτὴν ἐποχὴν ἄλλο κακὸν τὸν ἀνέμενε. Καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ μνημονεύωνται μετὰ παρρησίας τὰ παράδοξα συμβεβηκότα, ἵνα ἐξαναφανῇ ἐν ὅλῃ αὐτῆς τῇ πιστότητι καὶ τῇ θλιβερότητι ἡ ὄψις, ὑπὸ τὴν ὁποίαν θέλει ἐπικριθῇ πικρῶς ὑπὸ τῆς ἱστορίας ὁ περίεργος αὐτὸς πόλεμος ἐν Μ. Ἀσίᾳ. Ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ἐκτελῶν τὴν ἐντολὴν τῶν λεγομένων Συμμάχων, ἐὰν εἶχε φανῆ χρήσιμος εἰς τὸν Ἀγγλικὸν στρατόν, εἶχε πρὸ παντὸς προσενέγκει σπουδαιοτάτας ἐκδουλεύσεις εἰς τὴν Γαλλικὴν κατοχὴν τῆς Κιλικίας; Ἐπέπρωτο ὅμως ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς νὰ εὑρεθῇ καὶ ἐκεῖθεν ἀπομεμονωμένος. Διότι ἐξαίφνης ἀνεχώρησεν ἐκ τοῦ μετώπου τῆς Κιλικίας ὁ Γαλλικὸς στρατός, καὶ ἡ Τουρκικὴ δύναμις, ἡ ὁποία ἀντεμετώπιζε χθὲς τρεῖς, ἠλαφροῦτο καὶ ἠλευθεροῦτο κατὰ δύο, ἵνα πλέον ῥιφθῇ σύσσωμος κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ μετώπου. Καὶ δὲν ἠλευθεροῦτο ἡ Τουρκικὴ δύναμις μόνον ὡς πρὸς τοῦτο. Ἀλλ’ εἶναι γνωστὰ τὰ γεγονότα καὶ δὴ αἱ εἰδήσεις, αἱ μὴ διαψευσθεῖσαι, εἰς ἃς δ’ ἀναφέρομαι ἄνευ σχολίων. Ἐνισχύσεις μεγάλαι, ἐδόθησαν ὑπὸ τῶν συμμάχων ἡμῶν τῆς χθὲς διὰ συνεχοῦς παροχῆς πρὸς τὸν στρατὸν τῶν Τούρκων τοῦ μετώπου ἐκείνου εἰς ὅπλα, τηλεβόλα καὶ προμηθείας, ὥστε νὰ ἐπαναληφθῇ τὸ τοσοῦτο χαρακτηριστικὸν τῆς σημασίας τῶν συμμαχιῶν γεγονὸς τῆς Κορυτσᾶς, ὁπότε, ἀπερχόμενος ἐκεῖθεν, ὡς ἐκ τοῦ Μετώπου τῆς Κιλικίας, ὁ Σύμμαχος ἡμῶν Γαλλικὸς Στρατὸς παρέδωκεν ὅλον τὸν ὁπλισμὸν του πρὸς τὰ καθ’ ἡμῶν δρῶντα Ἀλβανικὰ Σώματα! Εἰς τρόπον ὥστε σήμερον εὑρισκόμεθα ἐνώπιον μιᾶς τῶν μεγαλυτέρων σκευωρηθεισῶν παρασπονδιῶν, ὅσας θ’ ἀναγράψῃ σκυθρωπάζουσα ἡ Ἱστορία τοῦ Κόσμου. Καὶ ἐρωτᾷ τις: Τὶ ἀπέγιναν ὅλαι ἐκεῖναι αἱ συγκινήσεις, τὰς ὁποίας ᾐσθάνοντο δῆθεν τὰ ἱπποτικὰ καὶ φιλόνομα πνεύματα τῆς Γαλλίας, τῆς Ἀγγλίας, τῆς Ἰταλίας, καὶ τῆς Εὐρώπης, τὰ ἱπποτικὰ πνεύματα καὶ τὰ περιαυτολογικά, εἰς τὸ φοβερὸν τάχα ἄκουσμα ὅτι αἱ Συνθῆκαι τῶν Γερμανῶν καὶ αἱ Συνθῆκαι τῆς Ἑλλάδος εἶχον μετατραπεῖ εἰς κουρελόχαρτα; Τώρα ζήτωσαν τὰ κουρελόχαρτα! Ἰδοὺ ἕν κουρελόχαρτον ψυχραίμως κουρελιασθὲν καὶ ἐκ τοῦ ὁποίου ἡ Ἑλλὰς πραγματικῶς σήμερον ὑποφέρει. Ἢ τάχα τὸ πρὸς ἡμᾶς δὲν εἶναι κουρελόχαρτον ἐπειδὴ δὲν ὑφίσταται ὑπογεγραμμένη πρᾶξις μεταξὺ Ἀγγλογαλλοϊταλῶν καὶ τοῦ Τυράννου τῆς Ἑλλάδος, ἐν Σέβραις ἢ καὶ πρὸ τῶν Σεβρῶν; διομολογοῦσας συμπράξεις στρατιωτικὰς καὶ ὠφελήματα ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος; Ἢ τάχα δὲν εἶναι κουρελόχαρτον τὸ ἡμέτερον ὅτι συμπολεμισταὶ διὰ τοῦ φραγγελίου ἐξάγοντες ἐκ τῆς οὐδετερότητος τὴν Ἑλλάδα, ἵνα εἶναι Σύμμαχος αὐτῶν ἐν τῷ ἐσχάτῳ δι’ αὐτοὺς κινδύνῳ, ἐκηρύχθησαν ἀπὸ Συμμάχων οὐδέτεροι, ὅτε αὐτοὶ ἐσώθησαν, καὶ ἀφῆκαν τὸν χθεσινὸν Σύμμαχον, ἤτοι τὴν Ἑλλάδα, μόνην νὰ πολεμᾷ πρὸς ἴδιόν της κίνδυνον κατὰ τοῦ Τούρκου, τοῦ ἐχθροῦ των τῆς χθές; Ἢ τάχα δὲν δυνάμεθα οἱ Ἕλληνες νὰ ὁμιλῶμεν περὶ κουρελοχάρτου συμμαχικοῦ ἔναντι τῆς Ἑλλάδος, ἐπειδὴ συνέπεσε νὰ ἔχωμεν τὴν ἐλεεινὴν ἀτυχίαν νὰ μὴ εἶχεν ἀντιληφθῆ ὁ Δικτάτωρ ἡμῶν, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἐξῆγε τὴν Πατρίδα του τῆς οὐδετερότητος, ὡς τῷ 1916 ἐν Θεσσαλονίκῃ, ὡς τῷ 1917 ἐν Ἀθήναις, ἀλλ’ ἐπὶ τέλους ἐν Σέβραις, ἀλλ’ ἐπὶ τέλους ἐν Σὰν Ρέμο τὸν παρελθόντα Ἀπρίλιον, ὅτε ἐδέχετο τὴν ἐντολὴν ὅτι ἦτο πρᾶξις πατριωτισμοῦ, ἀλλὰ καὶ πρᾶξις κοινοῦ νοῦ, νὰ εἶχε ζητήσει νὰ ὑπογράψῃ καὶ αὐτὸς τὸ πρωτόκολλον τοῦ Λονδίνου τοῦ 1914, ἐν τῷ ὁποίῳ ἡ Ἰταλία προσερχομένη εἰς τὸν ἀγῶνα ἀνεγράφη καὶ αὐτὴ βραδύτερον, τῷ 1915, διὰ νὰ παρεμποδίσῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον σήμερον ὑφιστάμεθα μετ’ ὀδύνης, νὰ παρεμποδισθῇ, λέγω, καὶ δι’ ἡμᾶς ἡ ὑπὸ τοῦ εἰρημένου πρωτοκόλλου τοῦ Λονδίνου ἀπαγορευθεῖσα μεμονωμένη συνθηκολόγησις; Δὲν εἶναι κουρελόχαρτον ἐπειδὴ ἕνεκα ταύτης τῆς ἐλλείψεως ἐσυνθηκολόγησαν μονομερῶς Ἄγγλοι καὶ Ἰταλοὶ πρὸς τὴν Τουρκίαν ἐμπόλεμον; Οὕτω σήμερον ἐδικαιολογήθησαν αἱ ἐπελθοῦσαι μεταβολαὶ τῆς στάσεως τῶν Δυνάμεων ἀπέναντι τῆς Ἑλλάδος; Ἀλλ’ ἀρκετὰ ἠρώτησα καὶ προχωρῶ ἐπαναλαμβάνων ὁ νέος ἀγὼν ποῖον σκοπὸν περαιτέρω ἐπαγγέλεται; Ἐξασφαλίζει τοὐλάχιστον ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα σήμερον προφητεύει, ἔστω καὶ μόνα αὐτά, ἡ Συνδιάσκεψις τοῦ Λονδίνου; Ὁ νέος ἀγὼν θὰ ἐξασφαλίσῃ ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος τὴν μορφὴν ἔστω τὴν ὁποίαν προσδίδει ἡ Διάσκεψις τοῦ Λονδίνου ἐν τῇ περιοχῇ Σμύρνης; Σπουδαῖον καὶ σκοτεινὸν ζήτημα καὶ τοῦτο, διότι φαίνεται ὅτι δὲν ἐξασφαλίζεται οὔτε καὶ τοῦτο ὑπὸ τῆς δράσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ. Ἡ ζώνη τῆς Σμύρνης σήμερον κηρύττεται καθ’ ὁλοκληρίαν ἐπιστραφεῖσα εἰς τὴν ἀπόλυτον κυριαρχίαν τῆς Τουρκίας. Κατὰ τὰς προτάσεις, τῶν ὁποίων τὸ κείμενον εἴδομεν τετυπωμένον, ἡ Σμύρνη μετὰ τῆς περιοχῆς της μετατρέπεται εἰς ἁπλοῦν Τουρκικὸν Βιλαέτιον, θέλω δὲ νὰ γνωρίζω τοῦτο πρόκειται περὶ ἀπολύτου κυριαρχίας Τουρκικῆς ἐν Σμύρνῃ; Τὴν κυριαρχίαν αὐτὴν τὴν Τουρκικὴν τοῦ Βιλαετίου ἡ Ἑλληνικὴ Ἀντιπροσωπεία τὴν ἀπεδέχθη ἢ δὲν τὴν ἀπεδέχθη; Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ἐν τοῖς προχθεσινοῖς δηλώσεσιν αὐτοῦ ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Ἀντιπροσωπεία οὐδὲν ἀπήντησεν ὡς πρὸς τοῦτο καὶ ἐπεφυλάχθη. Ἐννοεῖ τις τὴν ἐπιφύλαξιν ν’ ἀναμείνῃ τ’ ἀποτελέσματα τοῦ πολέμου, ἀφοῦ ὁ πόλεμος εἶχε τὸν λόγον. Ἀλλ’ ἰδοὺ ὅτι καὶ ὡς πρὸς τοῦτο παρεμπίπτουσι σήμερον κείμενα ξένης ἐπισήμου δημοσιεύσεως, ἐμφαίνονται ὅτι ἡ Διάσκεψις δὲν ἔμεινε ποσῶς μὲ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις πραγματικῶς ἐπεφυλάχθη. Ὁ κ. Σφόρτσα Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας, ἐν τῇ πρὸς τὸ Ἰταλικὸν Κοινοβούλιον ἀγορεύσει αὐτοῦ τῆς 6)19 Μαρτίου, δηλοῖ κατηγορηματικῶς τὰ ἑξῆς. Ταῦτα λέγω κατὰ τὰ Ἐπίσημα Ἰταλικὰ Πρακτικὰ τῆς 6)19 τοῦ μηνὸς Μαρτίου (ἀναγινώσκει): «Ἡ περιοχὴ τῆς Σμύρνης ἐπαναδίδοται (ridonata) εἰς πλήρη Τουρκικὴν κυριαρχίαν, μετά τινος εἰδικῆς ἐξασφαλίσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ.... Ἐπὶ τοῦ γενικοῦ τούτου σχεδίου ἡ μὲν Ἀντιπροσωπεία τῆς Ἀγκύρας ἐπεφυλάχθη νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν.... Ἡ δὲ Ἀντιπροσωπεία τῆς Ἑλλάδος ἐξαιρουμένων τινῶν ἐπιφυλάξεων, ἐπὶ λεπτομερειῶν (salvo qualche riserva di dettaglio), καὶ τινων αἰτήσεων διὰ τροποποιήσεις μερῶν τινων (e qualche richiesta di parziali modifiche), τοὐναντίον προσεχώρησεν εἰς τὸ σχέδιον τοῦτο κατ’ ἀρχὴν (ha invece in massima aderito), ἐπιφυλαχθεῖσα ὁπωσδήποτε καὶ αὐτὴ ν’ ἀκούσῃ τὴν Κυβέρνησιν τῶν Ἀθηνῶν (riservandosi tuttavia anch essa di sentire il governo di Atene)». Ὁ Ἰταλὸς μάλιστα χαίρει ὅτι ἐκδιώκεται τῆς Μικρᾶς Ἀσίας ἡ Ἑλλάς, ἥτις θὰ περιορίζηται μετ’ ὠφελείας τοῦ λοιποῦ πρακτικῆς μόνον «εἰς τὰς ὑψηλὰς καὶ ἐνδόξους παραδόσεις τῆς τέχνης καὶ τοῦ ἐμπορίου», ἅς μόνον ἐκεῖ ἔχει! Εἶναι ὁ κ. Σφόρτσα ὁ εἰπὼν ὅτι ἡ Σμύρνη εἶναι Ἑλληνικὴ μόνον καθ’ ὅν τρόπον ἡ Μασσαλία καὶ ἡ ἐν Σικελίᾳ Πάνορμος! Βλέπετε ἑπομένως ὁπόσον κατηγορηματικὴ ὑπάρχει ἡ δήλωσις ἐκ μέρους σπουδαιοτάτου μέλους τῆς Διασκέψεως τοῦ Λονδίνου, ἤτοι τοῦ Ἰταλοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ δὴ ἐπισήμως πρὸς τὴν Ἰταλικὴν Βουλὴν περὶ τοῦ ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀπεδέχθη τὴν καταπληκτικῶς παράδοξον μορφὴν αὐτὴν τῶν πραγμάτων. Τοῦτο θὰ ἦτο τόσον δεινόν, ἐὰν πραγματικῶς εἶχε γίνει, ὥστε δὲν θέλω νὰ ἀμφιβάλλω οὔτε μίαν στιγμήν, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θ’ ἀπαντήσῃ ἐξ Ἑλλάδος κατὰ τοιοῦτον τρόπον, τοσοῦτον ἐπίσης κατηγορηματικὸν καὶ ἐπίσημον, ὥστε νὰ ἐξαγάγῃ τῆς πλάνης καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας, καὶ τὰ τοιαῦτα πράγματα ἀκοῦσαν Ἰταλικὸν Κοινοβούλιον, καὶ τὴν Συνδιάσκεψιν τοῦ Λονδίνου, αὐτὴν τὴν ἰδίαν καὶ ὁλόκληρον, ἥτις πιθανῶς ἔμεινε μὲ τὰς ἐντυπώσεις, ἃς καὶ ὁ κ. Σφόρτσα ἀπεκόμισεν ἐξ αὐτῆς ἀναχωρῶν εἰς Ρώμην.

§34Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Αὐτὸ εἶναι γεγονὸς τὸ ὁποῖον ἔχει περιέλθει εἰς τὴν δημοσιότητα ἀπὸ ἡμερῶν, νομίζω δ’ ὅτι ἀφοῦ εἰσάγεται καὶ εἰς τὴν Συνέλευσιν παρὰ πληρεξουσίου τῆς περιωπῆς ὑμῶν πρέπει νὰ δοθῇ ἀπάντησις παραχρῆμα.

§35Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς ὑποθέτω, ἡ ἀπάντησις εἶναι, ὅτι παρεξήγησε τὰ πράγματα ὁ κ. Σφόρτσα καὶ ἀποδοχὴ τοιούτου πράγματος δὲν ἐγένετο καὶ δὴ τόσον ὀλιγώτερον εἶναι πιθανὸν νὰ ἐγένετο, ὅσον ἤδη αἱ δηλώσεις αἱ προχθεσιναὶ ἦσαν κατηγορηματικαί. Ἐκήρυττον ὅτι ἡ Ἀντιπροσωπεία ἡ Ἑλληνικὴ δὲν ἀπήντησεν εἰς τὰς νέας προτάσεις τῆς Συνδιασκέψεως.

§36Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Διατυπώσατε ἄλλην μίαν φοράν, ἐὰν εὐαρεστῆσθε, τὶ εἴπατε.

§37Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Λέγω, οὐχὶ ἐγώ, ἀλλ’ ὁ κ. Σφόρτσα, ὅτι τὸ καθεστὼς τὸ δημιουργούμενον διὰ τῶν νέων προτάσεων τῶν μετατρεπουσῶν τὸ κείμενον τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν ἰσοδυναμεῖ πρὸς πλήρη ἐπαναφορὰν τῆς Τουρκικῆς κυριαρχίας ἐν τῇ περιοχῇ τῆς Σμύρνης. Πλήρη ἐπαναφορὰν ἀκούσατε καλῶς καὶ τοσοῦτο μάλιστα, ὥστε ἡ κυριαρχία αὐτὴ νὰ ἐπανακτᾷ τὴν περιοχὴν αὐτὴν τῆς Σμύρνης, ὡς ἁπλούστατον Βιλαέτιον τῆς Αὐτοκρατορίας, ὑποκείμενον ἀπολύτως καὶ ἀπαράλλακτα, ὡς τὰ ἄλλα βιλαέτια εἰς τὴν κυριαρχίαν τὴν Σουλτανικήν. Δὲν πρόκειται, λοιπόν, πλέον περὶ τῆς ἐπικυριαρχίας, ἥτις κατ’ ὀνομασίαν εἶχεν διὰ τῆς ἀρχικῆς συνθήκης τῶν Σεβρῶν ἀπομείνει ἐπὶ τῆς περιοχῆς αὐτῆς ὑπὲρ τοῦ Σουλτάνου, τῆς ἀσκήσεως τῆς κατ’ οὐσίαν κυριαρχίας ἀφεθείσης ἀποκλειστικῶς τότε εἰς τὴν Ἑλλάδα. Σήμερον τὸ πρᾶγμα φαίνεται μεταβεβλημένον ἄρδην. Κατὰ τοῦτο. Ἐπιστρέφεται τῇ Αὐτοκρατορίᾳ καθ’ ὁλοκληρίαν ἡ ἐνάσκησις τῆς κυριαρχίας, τὴν ὁποίαν εἶχε ἀναλάβῃ ἡ Ἑλλὰς διὰ τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν. Ἡ κυριαρχία τῆς Τουρκίας γίνεται πλήρης ἀπὸ ὀνομαστικῆς ἐπὶ αὐτῆς τῆς περιοχῆς. Ἡ Ἑλλὰς δὲν ἀποκομίζει πλέον ἢ ἐλάχιστα δικαιώματα ἐν τῇ περιοχῇ ἤτοι τὸ νὰ διατηρήσῃ στρατὸν τινὰ ἐν τῇ πόλει τῆς Σμύρνης, καὶ τὸ δικαίωμα νὰ διατυπώσῃ καὶ αὐτὴ ἐπιφυλάξεις εἰδικάς, ἀφορώσας τὴν βελτίωσιν τῆς καταστάσεως τῶν Ἑλληνικῶν πληθυσμῶν. Τοῦτο δὲν εἶναι ἐντύπωσις, τὴν ὁποίαν ἐγὼ συνάγω ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως καὶ προχθεσινῶν, ἀλλ’ εἶναι ἐντύπωσις, τὴν ὁποίαν εὑρίσκω κατηγορηματικῶς διατυπουμένην πρὸς ὁλόκληρον Κοινοβούλιον ὑπὸ τοῦ κ. Σφόρτσα, Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας, εἰπόντος ὅτι, ἡ Ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία ἀπεδείχθη ἐν γένει —in massima— τὸ ὅτι ἡ περιοχὴ τῆς Σμύρνης, ἡ κατεχομένη νῦν ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος, ἢ ἐὰν ἡ Ἑλλὰς ἐξακολουθεῖ ἀγωνιζομένη, ἡ περιοχὴ αὐτή, λέγει, ὁ κ. Σφόρτσα ἐπαναπίπτει ὡς βιλαέτιον ἁπλοῦν, κατὰ τὸν τύπον τῶν ἄλλων βιλαετίων τῶν Τουρκικῶν πρὸς τὴν ἀπόλυτον, τὴν πλήρη κυριαρχίαν τῶν Τούρκων. Ἐγενόμην τώρα καταληπτός;

§38Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Πῶς ἐπέπεσε;

§39Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τῶν προτάσεων.

§40Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὡμιλεῖτε περὶ προτάσεων, θὰ ἐπανέπιπτε, θὰ ἦτο ἡ ὀρθοτέρα διατύπωσις, ἐὰν αἱ προτάσεις ἐγένοντο δεκταί.

§41Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως δὲν ὁμιλῶ περὶ τετελεσμένων γεγονότων, οὐδὲ αἱ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως παρουσίασαν τετελεσμένα γεγονότα.

§42Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Προεκλήθην, κύριε συνάδελφε, ὄχι παρ’ ὑμῶν, ἀλλὰ παρὰ τοῦ κ. Στράτου, νὰ δώσω ἐξήγησιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος, δι’ ὃ καὶ ἐτόλμησα νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἐπαναλάβητε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἴχετε εἴπει, διότι στιγμιαίως ἀπασχοληθεὶς δὲν ἠδυνήθην νὰ σᾶς παρακολουθήσω εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ὡς σᾶς παρηκολούθουν ἐκ τῆς ἀρχῆς τῆς ἀγορεύσεώς σας. Ὡς διατυπώνετε τὸ πρᾶγμα, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι σύμφωνον πρὸς τὴν ἀκρίβειαν. Ἐδόθησαν προτάσεις πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, νομίζω, ὅτι αἱ προτάσεις αὗται, οὐδὲ συνεζητήθησαν, οὐδὲ ἐξητάσθησαν ὡς ἔδει νὰ ἐξετασθῶσιν. Εἶναι προτάσεις. Ἄν κατὰ τὰς προτάσεις αὐτάς κατὰ τὴν γνώμην τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας, ἡ περιοχὴ τῆς Σμύρνης ἢ ἄλλη περιοχὴ τῆς Σμύρνης ἢ ἄλλη περιοχὴ τῆς Μ. Ἀσίας, λαμβάνει τοῦτον ἢ ἐκεῖνον τὸν χαρακτῆρα τὸν Διεθνῆ ἢ τὸν σχετικὸν πρὸς τὴν αὐτονομίαν τὸ πρᾶγμα δὲν ἔχει ἀπολύτως καμμίαν σημασίαν διότι εἶναι προτάσεις μὴ γενόμεναι ἀποδεκταί, ὄχι μόνον ὑφ’ ἡμῶν μέχρι τοῦδε, ἀλλ’ οὐδὲ ὑπὸ τῶν Τούρκων τῶν ἰδίων.

§43Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι οὐδεὶς ὡμίλησε περὶ τετελεσμένου γεγονότος.

§44Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ταῦτα, λέγω, πρὸς ὑμᾶς ἀπαντῶν πρὸς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, ὁ ὁποῖος ἤθελε νὰ κάμῳ σχετικὰς δηλώσεις.

§45Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἐζήτησα πληροφορίας περὶ τοῦ θέματος, ὁ κ. συνάδελφος ὑπέμνησε τὰς δηλώσεις τοῦ κόμητος Σφόρτσα, καθ’ ἃς ἡ Ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία ἀπεδέχθη τὰς προτάσεις. Τότε διακόπτων εἶπον, ὅτι ἐφ’ ὅσον πληρεξούσιος ἀπὸ τοῦ βήματος ἀναφέρει ταῦτα θὰ παρεκάλουν τὴν Κυβέρνησιν νὰ δώσῃ παραχρῆμα τὴν ἀπάντησιν.

§46Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία ἔλαβε τὰς προτάσεις κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς Συνδιασκέψεως καὶ ἐπεφυλάχθη νὰ ἀπαντήσῃ.

§47Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἑπομένως αἱ δηλώσεις τοῦ Κόμητος Σφόρτσα εἶναι ἀνακριβεῖς.

§48Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἀπεδέχθη τὰς προτάσεις;

§49Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Βεβαίως.

§50Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Ἑλλὰς δὲν ἀπεδέχθη τὰς προτάσεις.

§51Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ τὶ λέγει: ἡ ἑλληνικὴ ἀποστολὴ ἐκτὸς μερικῶν ἐπιφυλάξεων, ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν ἐδέχθη ἐπιφυλασσομένης ἐν πάσῃ περιπτώσει νὰ συνεννοηθῇ μετὰ τῆς Κυβερνήσεως τῶν Ἀθηνῶν. Ταῦτα εἶπεν ἐνώπιον τῆς Ἰταλικῆς Βουλῆς ὁ Κόμης Σφόρτσα.

§52Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως οὐδεμία ἀπομένει ἀμφιβολία, ὅτι αἱ δηλώσεις τοῦ Κόμητος Σφόρτσα εἶναι ἀνακριβεῖς.

§53Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀνακριβέστατα.

§54Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Μήπως ὑπάρχει λάθος εἰς τὴν μετάφρασιν;

§55Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἔχετε τὸ Ἰταλικὸν κείμενον;

§56Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§57Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς Διασκέψεως ἔλαβε τὰς προτάσεις. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὁ τότε, καὶ ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπροσωπείας ηὐχαρίστησε διὰ τὴν ἐγχείρισιν τῶν προτάσεων καὶ ἀπήντησε ὅτι θέλει ἐν καιρῷ ὑποβάλλει τὴν ἀπάντησίν του. Τοῦτο ἐγένετο κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς Διασκέψεως. Οὐδὲν ἄλλο.

§58Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι εὐτυχὴς ἔτι περισσότερον, ὅτι ἔδωκα ἀφορμὴν εἰς τοιαύτην κατηγορηματικὴν διάψευσιν ἀνακριβείας.

§59Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἀνεγράφη ἀνακρίβεια λεχθεῖσα ἐνώπιον τῆς Ἰταλικῆς Βουλῆς. Ἡμεῖς ἔχομεν καθῆκον νὰ πιστεύσωμεν τὰς δηλώσεις τοῦ Πρωθυπουργοῦ τῆς Ἑλλάδος καὶ κατὰ συνέπειαν πιστεύομεν ὅτι εἶναι ἀνακριβῆ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ Ἰταλοῦ ὑπουργοῦ.

§60Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω τὸ κείμενον.

§61Γ. ΠΩΠ. Πᾶσαι αἱ δημοσιευθεῖσαι μεταφράσεις ἐπακριβῶς ἀποδίδουσι τὸ Ἰταλικὸν κείμενον, ἀλλὰ τὸ περιεχόμενον διεψεύσθη, τοῦτο δὲ καὶ ἐνδιέφερε, γενομένου δὲ τούτου ἡ συζήτησις εἶναι περιττή.

§62Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὴν τὴν ἀντίληψιν ἔχων τοῦ ἐνδιαφέροντος ἔφερα τὸ ζήτημα.

§63Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δυνάμεθα νὰ προσαγάγωμεν τὸ πρακτικὸν τῆς Διασκέψεως, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀνεκοινώθη καὶ κατὰ τὸ ὁποῖον μετὰ τὴν ἀνακοίνωσιν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ἀντιπροσωπείαν τῶν προτάσεων τῶν Διασκέψεων, ἡ Ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία ἐπεφυλάχθη νὰ δώσῃ τὴν προσήκουσαν ἀπάντησιν. Ὑπάρχει τὸ πρακτικόν, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχω αὐτὴν τὴν στιγμὴν πρόχειρον.

§64Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἡμεῖς ἀποδεχόμεθα τὰς δηλώσεις σας καὶ δὲν ἀμφισβητοῦμεν αὐτάς, οὔτε κατὰ κεραίαν καὶ δὲν ἔχομεν ἀνάγκην ἄλλων πειστηρίων ἐγγράφων. Αἱ δηλώσεις τῶν Ἑλλήνων ὑπουργῶν πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Συνέλευσιν ἀποτελοῦσι πλήρη ἀλήθειαν.

§65Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤρχισε συζήτησις ἐπὶ τῶν προτάσεων;

§66Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι.

§67Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἐν τούτοις ἡ συζήτησις γίνεται ἐπὶ τῶν προτάσεων, τὰς ὁποίας δὲν πρόκειται νὰ συζητήσωμεν.

§68Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ συζήτησις γίνεται ἐπὶ τῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Εἰς τὴν τοιαύτην συζήτησιν δύναται νὰ εἴπῃ πᾶς πληρεξούσιος ὅ,τι εὐαρεστῆται.

§69Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ αἱ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως γίνονται πρὸς ἡμᾶς καὶ ἐνδιαλαμβάνουσι κατὰ πλῆρες κείμενον τὰς προτάσεις τῆς Διασκέψεως πρὸς τὴν Ἑλλάδα, ἡμεῖς οἱ πληρεξούσιοι ὁμιλοῦμεν περὶ αὐτῶν οὐχὶ καθ’ ὅσον τὰς ἀνεκαλύψαμεν δι’ ἀνασκαφῆς, ἀλλ’ ἐκ τοῦ ὅτι ἀνακοινοῦνται ἡμῖν, ἐκ τοῦ ὅτι ἐνδιαλαμβάνονται εἰς τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ καὶ ἄνευ τούτου, ἐπειδὴ δὲν ὑποκείμεθα ὡς Ἐθνοσυνέλευσις εἰς οὐδεμίαν Κυβέρνησιν, ἐπειδὴ καὶ μόνον θὰ συνέπιπτε νὰ λάβωμεν γνῶσιν, τῶν πρὸς Ἑλλάδα προτάσεων, ἔστω καὶ ἐξωδίκως, ἔστω καὶ ἐκ τοῦ φθάσαντος ἐν Ἀθήναις κειμένου τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Σφόρτσα, ὡς Ἑλληνικὴ Ἐθνοσυνέλευσις λέγω, ὁμιλοῦμεν ἐν πλήρει καὶ ἀπεριορίστῳ ἐξουσίᾳ περὶ τῶν προτάσεων τούτων. Καὶ μόνον περὶ ἑνὸς δὲν ὁμιλοῦμεν, ἕν δὲν ζητοῦμεν, πειθόμενοι εἰς τὴν ἀντίληψιν, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς περὶ τοῦ δέοντος γενέσθαι. Δὲν ἀξιοῦμεν νὰ ληφθῇ νέα ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ τῶν νέων προτάσεων.

§70Γ. ΠΩΠ. Ἔχει ληφθῇ. Τὰς ἀπερρίψαμεν τὰς προτάσεις αὐτὰς.

§71Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἐδέχθημεν τὴν συνθήκην τῶν Σεβρῶν ὡς τὸ κατώτατον ὅριον.

§72Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τούτοις αἱ νέαι προτάσεις ἀνατρέπουσαι τὸ κατώτατον ὅριον, δὲν δυνάμεθα νὰ τὰς ἀγνοήσωμεν. Ἐὰν ἀπεφάνθημεν διὰ τὰς πρὸ αὐτῶν, ὁμιλοῦμεν δι’ αὐτὰς ἵνα ἴδωμεν ποία εἶναι πάλιν αὐτὴ ἡ δημιουργηθεῖσα νέα θέσις εἰς τὴν Ἑλλάδα. Περὶ αὐτοῦ, κύριοι, πρόκειται. Ἐγὼ δὲν ἠθέλησα νὰ προκαλέσω δήλωσιν ὁριστικὴν καὶ σαφῆ τῆς Κυβερνήσεως περὶ τοῦ ὅτι ἐναντίον τῶν ἀφηγήσεων τοῦ κ. Σφόρτζα, πραγματικῶς ἡ ἀποδοχὴ δὲν ἐγένετο ἐκ μέρους αὐτῆς τῶν νέων τούτων καταπληκτικῶν προτάσεων. Ἠθέλησα τοιαύτη τις καθησυχαστικὴ πληροφορία, τὴν ὁποίαν θὰ ἔδιδεν ἡ Κυβέρνησις, νὰ καθησυχάσῃ τὴν δημοσίαν γνώμην, ἡ ὁποία ὀφείλει καὶ θέλει νὰ γνωρίζῃ, ἂν οἱ Ἑλληνόπαιδες μεταβαίνοντες εἰς Μ. Ἀσίαν δὲν ἔχουσι νὰ ἀποκτήσωσι παρὰ ἐκεῖνα τὰ ψιχία, τὰ ὁποῖα ὑπὸ τὴν νέαν παράδοξον μορφὴν τῶν πραγμάτων λέγουσι ὅτι εἶναι διατεθειμένοι νὰ δώσωσιν αὐτοῖς αἱ Δυνάμεις. Τοιαύτην λύσιν τῆς Μικρασιατικῆς μεγαλογραφίας ἡ Συνέλευσις εὐελπιστῶ δὲν θέλει ἀποδεχθῆ. Ἐλπίζω πρὸ παντὸς ὅτι δὲν θὰ γευσθῇ τῆς τύχης του τὰ κόλυβα ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Ἔχω τοὐναντίον τὴν συναίσθησιν πληρεστάτην ὅτι ὁ ἥρως Ἑλληνικὸς στρατός, μεταβαίνων, ἵνα χύσῃ τὸ αἷμα του εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν πρὸς τὸν ὑπέρτατον ἐν τῷ κόσμῳ ἀγῶνα τῆς Ἑλληνικῆς ἀνθρωπότητος θέλει δημιουργήσῃ αὐτὸς διὰ τοῦ θριάμβου τῶν ὅπλων του, διὰ τῆς νίκης, τὴν ὁποίαν εὐχόμεθα καὶ ἐλπίζομεν, θέλει δημιουργήσει αὐτὸς τὰ δικαιώματά του, καθ’ ὅν τρόπον δημιουργοῦνται τὰ δικαιώματα τῶν λαῶν διὰ τῆς σπάθης, καὶ τῶν αἱμάτων. Θέλω νὰ εἴπω ὅτι ἔχομεν ἐνταῦθα καὶ ὅπου γῆς τὴν πεποίθησιν ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλει καταλάβει ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς δὲν θὰ τὸ παραδώσῃ. Θέλω νὰ εἴπω ὅτι χωροῦμεν πρὸς τὸ χάος τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, πρὸς τὰ ὑπέρτατα ὁλοκαυτώματα τοῦ ἐνθέου ἡμῶν Γένους, μετὰ τῆς ὑπερτάτης ἐλπίδος, ὅτι ὅπου πατήσῃ ὁ ποῦς τοῦ Ἕλληνος στρατιώτου, ἐκεῖ ἡ γῆ θὰ μείνῃ Ἑλληνική, ὅτι τὴν γραμμὴν τῶν Ἑλληνικῶν συνόρων θὰ τὴν σύρῃ τὸ Ἑλληνικὸν ξῖφος, ὅτι οὐδὲν θὰ ἐγκαταλειφθῇ ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα θέλει ἀποκτήσει τὸ αἷμα τῶν Ἑλληνοπαίδων. Αὐτὸ ἦτο τὸ ζήτημα. Περὶ αὐτοῦ ἠθέλησα νὰ ἤμεθα προειδοποιημένοι. (χειροκροτήματα).

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Ἀργυρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§74Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι. Κατόπιν τῶν ἀγορεύσεων τῶν ἀξιοτίμων προλαλησάντων ἐπὶ τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, θεωρῶ, ὅτι μοὶ ἐπιβάλλεται νὰ λάβω τὸν λόγον, ἀφοῦ, ὡς μετασχὼν τῆς ἐν Λονδίνῳ ἀντιπροσωπείας εἶμαι εἰς θέσιν, πλειότερον ἴσως τῶν ἄλλων συναδέλφων, νὰ κρίνω — καὶ βεβαιωθῆτε, ἐν πνεύματι ἀμερολήπτῳ, ἀλλ’ ἐντὸς τῶν ἐπιτρεπομένων μοι ὁρίων— περὶ τῆς πραγματικῆς θέσεως τοῦ ζητήματος, ὅπερ ἀπασχολεῖ ἡμᾶς καὶ περὶ τοῦ βασίμου ἢ μὴ τῶν ἐξενεχθεισῶν αἰτιάσεων. Ἡ μετεκλογικὴ Ἑλλὰς ἐκλήθη εἰς τὴν Διάσκεψιν τοῦ Λονδίνου καὶ ἡ ἀντιπροσωπεία αὐτῆς ἀνεχώρησεν ἐντεῦθεν, γνωρίζουσα ἐξωδίκως μόνον, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ συζητηθῇ ἡ τροποποίησις τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν, καθότι οὐδεμία περὶ τούτου εἶχε προηγηθῆ ἐπίσημος ἀνακοίνωσις. Ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις ἔδιδε τῇ ἀποστολῇ τὴν ἐπιτακτικὴν ἐντολήν, ὅπως ἡ Συνθήκη τῶν Σεβρῶν θεωρηθῇ τὸ ἐλάχιστον ὅριον τῶν Ἑλληνικῶν ἀξιώσεων, ἐδηλώθη δ’ ἅμα ἐνταῦθα, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἦτο ἑτοίμη, ὅπως ἐν ἀνάγκῃ ὑποστῇ τὰς ἀπαραιτήτους θυσίας πρὸς πραγματοποίησιν τῶν ὅρων τῆς Συνθήκης ταύτης. Ἀλλὰ καὶ ἄν ἡ Ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία δὲν εἶχεν ἐπιτακτικὴν τοιαύτην ἐντολήν, οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι οὐδεὶς Ἕλλην ἀντιπρόσωπος θὰ ἐδέχετο οἱανδήποτε τροποποίησιν, μειοῦσαν οὐσιαστικῶς τὴν Συνθήκην ταύτην. Καὶ οὐδεμία παρὰ τῆς ἀντιπροσωπείας ἐγένετο ὑποχώρησις, οὔτε ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ τοιαύτη. Παρὰ δὲ τὰς δυσμενεῖς συνθήκας, ὑφ’ ἅς ἡ ἀντιπροσωπεία ἐκαλεῖτο νὰ ἐνεργήσῃ, ἐπέτυχε τὴν μὴ ἀποφάσει τῆς Διασκέψεως τροποποίησιν τῆς Συνθήκης. Τοῦτο δὲ παρῆλθον ἐν σιγῇ οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες. Πράγματι δὲν ἀπεκλείετο ἡ περίπτωσις καθ’ ἣν, ἀφοῦ ἅπαξ ἐνεφανίσθη καὶ συνεκλήθη Συμμαχικὸν Συνέδριον εἰς ὃ ἐκλήθημεν οὐχὶ ὡς σύμμαχοι, ἀλλ’ ὡς διάδικοι, ἠδυνάμεθα νὰ εὑρεθῶμεν πρὸ ἐπιτακτικῆς τῆς Διασκέψεως ἀποφάσεως περὶ τροποποιήσεως τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν. Καὶ εἰς τὴν ἀποφυγὴν τοῦ τοιούτου κινδύνου συνετέλεσεν, οὐχὶ ἡ ἀρνητικὴ τῆς φορᾶς τῶν πραγμάτων τροπή, ἀλλ’ ἡ θετικὴ πολιτικὴ τῆς Ἑλληνικῆς ἀντιπροσωπείας. Οἱ κρίνοντες ἄλλως τε ἐντὸς τοῦ ψυχολογικοῦ τῶν Ἀθηνῶν περιβάλλοντος καὶ ἐκ τούτου ἐπηρεαζόμενοι, κακῶς καὶ ἐλλειπῶς δύνανται νὰ ἐκτιμήσωσι τὴν κρατοῦσαν μεταπολεμικὴν ψυχολογίαν ἐν ταῖς πρωτευούσαις τῆς Δύσεως. Κρίσις οἰκονομική, πνεῦμα ἀντιπολεμικόν, παράβλεψις τῆς ὑπερόχου ἠθικότητος τῶν ἀγώνων τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ τῆς ἐκπολιτιστικῆς καὶ ἱστορικῆς τούτων ἀνάγκης, αἱ δυσκολίαι καὶ τὸ πολυδάπανον τῆς ζωῆς, ὁ ἐργατικὸς ἀναβρασμός, ἡ τάσις πρὸς τὰς εὐκόλους λύσεις ἐξ ὧν ἀναμένεται οἰκονομικὸν συμφέρον, τὸ συναίσθημα τοῦ μὴ ἀσφαλοῦς εἰρηνικοῦ μέλλοντος, ἡ ἄγνοια τῆς πραγματικῆς θέσεως τῆς Ἑλλάδος ὡς Ἑλληνισμοῦ καὶ ἡ δυσπιστία περὶ τῶν εἰλικρινῶν διαθέσεων καὶ τῆς μελλοντικῆς σταθερᾶς πορείας τῆς μετεκλογικῆς Ἑλλάδος, εἰσὶ τὰ κύρια αἴτια τῆς ἰδιαιτέρας ψυχολογίας τῆς κρατούσης ἐν τῇ Δύσει καὶ ἣν ἐκαλούμεθα ὑπὲρ ἡμῶν νὰ ἐπηρεάσωμεν. Παρὰ δὲ τὸ μέγιστον καὶ λαλίστατον ἐπιχείρημα, ὅπερ ἡ Ἑλλὰς καὶ ἡ ἀντιπροσωπεία αὐτῆς εἶχον εἰς χεῖρας αὐτῶν τὸν Ἑλληνικὸν στρατὸν ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ ἐπιτελοῦντα ἐντολὴν τῶν Δυνάμεων καὶ ἀποτελοῦντα τὸν στυλοβάτην τοῦ ἐν Ἀνατολῇ μεταπολεμικοῦ καθεστῶτος — ἡ θέσις τῆς Ἑλληνικῆς ἀντιπροσωπείας δὲν ἦτο εὐχάριστος καὶ τὸ ἔργον αὐτῆς ἦτο εἰς ἄκρον ἐπίμοχθον ἄν δὲ οἱ κρίνοντες καὶ ἐπικρίνοντες συμμετεῖχον τῆς ἀποστολῆς καὶ διήνυον τοὺς διαδοχικοὺς σταθμοὺς τῆς ἐκτελέσεως τῆς διασκέψεως θὰ ἐπείθοντο ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Ἑλλάδος ἠμπόδισαν τὸ χεῖρον καὶ ἐπέτυχον πλειότερον τοῦ ἐλπιζομένου. Βεβαίως δὲν ἐπιτρέπεται ἡμῖν νὰ ἐκθέσωμεν διαφωτιστικὰς λεπτομερείας. Ἀλλὰ δυνάμεθα ἐν συνειδήσει νὰ εἴπωμεν ὅτι, παρὰ τὰς δυσμενεῖς συνθήκας, ὑφ’ ἃς ἡ Ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία ἐκλήθη νὰ ἐργασθῇ, τόσῳ ὁ τέως κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπροσωπείας, ὅσῳ καὶ ὁ νῦν κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐπέτυχον πλειότερον ἐκείνου, ὅπερ ἠλπίζομεν μεταβαίνοντες εἰς Λονδῖνον, καθότι, ὑφ’ οὓς ὅρους παρελάβομεν τὴν ἐθνικὴν ἡμῶν ὑπόθεσιν τῆς Μ. Ἀσίας στενῶς συνδεδεμένην πρὸς τὴν Συνθήκην τῶν Σεβρῶν, ἐθεωροῦμεν ὡς ἐπιτυχίαν ἐὰν νέα ἐδίδετο ἡμῖν ἐντολὴ τῶν Δυνάμεων, ὅπως διὰ τῶν Ἑλληνικῶν ὅπλων ἐπιβάλωμεν τὴν Συνθήκην ταύτην, ἐνῷ ἤδη τὴν θυσίαν τοῦ αἵματος ὑφιστάμεθα δι’ ἴδιον ἡμῶν λογαριασμὸν καὶ διὰ τῶν Ἑλληνικῶν ὅπλων ἐπιδιώκομεν, μὲ ἐλευθέρας τὰς χεῖρας, τὴν εἰς τὴν Τουρκίαν ἐπιβολὴν Συνθήκης Ἑλληνικῆς, ἧς οἱ ὅροι καὶ αἱ ἀξιώσεις ἔσονται ἀνάλογοι τῶν θυσιῶν, εἰς ἃς ἐπὶ διετίαν ὑπεβλήθημεν καὶ θὰ ὑποβληθῶμεν. Ὡμίλησα περὶ τῶν δυσμενῶν Συνθηκῶν ὑφ’ ἃς εὑρέθη ἡ Ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία ἐν ταῖς πρωτευούσαις τῆς Δύσεως, καὶ τὸ τοιοῦτον ἦτο τόσῳ μᾶλλον λυπηρόν, ὅσῳ, ὡς ἀπεδείχθη, ἠδυνάμεθα ἐγκαίρως νὰ προλειάνωμεν τὸ ἔδαφος, πρᾶγμα οὐχὶ μόνον κατορθωτόν, ἀλλὰ καὶ εὐχερές. Καὶ εἰς τοῦτο δύναταί τις νὰ ψέξῃ τὴν Κυβέρνησιν, ἀφοῦ μάλιστα ἐγκαίρως ὑπεδείχθη αὐτῇ ἡ ἀπόλυτος ἀνάγκη τοῦ διαφωτισμοῦ τῆς Εὐρωπαϊκῆς κοινῆς γνώμης. Ὅταν, ὀλίγας ἡμέρας μετὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς πρώτης Νοεμβρίου, ἀπετάνθημεν πρὸς τοὺς ἁρμοδίους συστήσαντες τὴν ἄμεσον ἀνάγκην ἀποστολῶν ἐν τε Παρισίοις καὶ Λονδίνῳ, ἐλάβομεν τὴν περίεργον, ἄν μήτε ἄλλο, ἀπάντησιν, ὅτι ἔχομεν λειψανδρίαν, ὅτι δὲν ὑπάρχουσι τὰ κατάλληλα πρόσωπα καὶ ὅτι τὸ κράτος δὲν ἔχει τὰ μέσα διὰ τοιαύτας ἀποστολάς. Ἀντιλήψεις παλαιαί, δικαιολογίαι ἐγωπαθεῖς χαρακτηριστικαὶ τοῦ ἡμετέρου πολιτικοῦ κόσμου, πολιτικὴ κύκλου μικρᾶς ἀκτῖνος καὶ ἐπὶ πλέον παράβλεψις ἂν μὴ ἄγνοια τῆς σημασίας, ἣν ἀπέκτησε κατὰ καὶ μετὰ τὸν παγκόσμιον πόλεμον ἡ μεγίστη κινητήριος δύναμις, ἡ καλουμένη προπαγάνδα. Βεβαίως ὑπάρχει λειψανδρία, ἐφ’ ὅσον δὲν θέλομεν δι’ ὡρισμένους λόγους στενῶν κομματικῶν ἀντιλήψεων νὰ μεταχειριζώμεθα, δοκιμάζωμεν καὶ δημιουργῶμεν πρόσωπα κατάλληλα δι’ ὡρισμένας ὑπηρεσίας. Ἀλλ’ αἱ ἀντιλήψεις αὗται ἦσαν διάφοροι ἐπὶ τοῦ ἐκπεσόντος καθεστῶτος. Κατενόει τοῦτο τὴν σημασίαν τῆς προπαγάνδας καὶ κατὰ κόρον διενήργει ταύτην, καὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ ἦτο τόσῳ μᾶλλον δυσχερὲς καὶ δαπανηρόν, ὅσῳ ἐπρόκειτο οὐχὶ νὰ διαφωτίσῃ τὴν εὐρωπαϊκὴν κοινὴν γνώμην, ἀλλὰ νὰ συσκοτίσῃ ταύτην διὰ τοῦ ψεύδους καὶ τῆς συκοφαντίας. Καὶ ἡ θαυμασία αὕτη καὶ ἥκιστα ἠθικὴ καὶ εὐγενὴς τοῦ βενιζελισμοῦ ἐργασία τοῦ ψεύδους καὶ τῆς συκοφαντίας, λόγῳ τῆς σιωπῆς καὶ ἀδρανείας ἡμῶν, παραμένει ἐν τῇ Δύσει ἀμείωτος πέντε ὅλους μῆνας μετὰ τὰς ἐκλογάς. Τὸ ἐκπεσὸν καθεστὼς δὲν ἐπεκαλεῖτο τὴν λειψανδρίαν. Καὶ εἴδομεν καὶ ἐνθυμούμεθα πάντες τὰς πολυδαπάνους ἐκείνας ἀποστολὰς νέων, γερόντων, γυναικῶν καὶ παιδίων ταξειδευόντων καὶ διασκεδαζόντων εἰς βάρος τοῦ δημοσίου θησαυροῦ, καὶ ὁ ζῆλος αὐτῶν ὁ ἀναπτυχθεὶς ἐκ τῆς εὐζωΐας ἦτο τοιοῦτος, ὥστε δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω, ὡς ἐπὶ τόπου ἀντιληφθεὶς τὰ πράγματα, ὅτι τὰ ἀποτελέσματα ὑπῆρξαν γόνιμα. Ἡ μερὶς ἡμῶν δὲν εἶχεν ἀνάγκην πολυδαπάνων τοιούτων ἀποστολῶν, διότι δὲν ἐπρόκειτο νὰ διακηρύξῃ τὸ ψεῦδος, ἀλλὰ μὲ τὰ κείμενα ἀνὰ χεῖρας νὰ διακηρύξῃ τὴν ἀλήθειαν. Ἄν δὲ ἡ ἀλήθεια ἀξίζῃ πλειότερον τοῦ ψεύδους κοστίζει ὅμως ὀλιγώτερον τούτου. Τρεῖς εἶχον παρέλθει μῆνες ἀπὸ τῶν ἐκλογῶν καὶ ἐπρόκειτο ἡ μετεκλογικὴ Ἑλλὰς νὰ παραστῇ εἰς Συνέδριον Συμμαχικὸν προκατειλημμένον ἐναντίον της καὶ ἡ πλάνη τῆς δημοσίας γνώμης τῆς τόσῳ ἐπηρεαζούσης τὰς Κυβερνήσεις παρέμενεν ἀμείωτος. Ἐν τῇ Ἐθνοσυνελεύσει δὲν ἐγένετο, ὡς ὤφειλεν, ἡ δέουσα σοβαρά, ἐντὸς τεταγμένων ὁρίων ἀξιοπρεπὴς διαφωτιστικὴ ἔρευνα ἐπὶ τῶν παρελθόντων, ἐν τῇ συναισθήσει, ὅτι, ἡ εὐσυνείδητος καὶ ἀπροκατάληπτος ἔρευνα, θὰ ἀνεστήλου τὴν ἀλήθειαν καὶ θὰ ἐχορήγη τὰ στοιχεῖα εἰς τοὺς ἱστορικοὺς τοῦ μέλλοντος. Δὲν ἐγένετο τοῦτο ἐκ τῆς σφαλερᾶς καθ’ ἡμᾶς ἀντιλήψεως, εἴτε ὅτι δὲν ἔδει νὰ φαινώμεθα ἀπολογούμενοι, εἴτε ἐκ τοῦ φόβου μὴ ἐκ τῶν συζητήσεων καὶ ἐρευνῶν τούτων δυσαρεστήσωμεν φίλας Δυνάμεις. Ἀλλὰ τὸ καθῆκον ἡμῶν ὅπως ἀναστηλώσωμεν τὴν ἀλήθειαν χάριν αὐτῆς τῆς τιμῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ ὀνόματος, χάριν αὐτῆς τῆς ἱστορίας, ἦτο πολὺ μεῖζον τοῦ φόβου τούτου. Ἄλλως τε φωτιζομένη ἡ ἐν Εὐρώπῃ δημοσία γνώμη καὶ οἱ λαοὶ τῶν Δυτικῶν Δυνάμεων, οἵτινες ἐπὶ ἕξ ὅλα ἔτη ἐτράφησαν μὲ τὴν βενιζελικὴν συκοφαντίαν, θὰ ἐπέδρων εὐεργετικῶς ἐπὶ τῶν Κυβερνήσεων. Οὔτε ἐν τῇ Ἐθνοσυνελεύσει ἐγένετο ἡ τοιαύτη ἐργασία καὶ ἡ ἐκπλήρωσις τοῦ ἐπιτακτικοῦ τούτου πρὸς τὴν ἱστορικὴν ἀλήθειαν καθήκοντος, οὔτε κατάλληλα ἀπεστάλησαν ἐν τῇ Δύσει πρόσωπα πρὸς ἄρσιν τῶν ὑφισταμένων πλανῶν, οὔτε διὰ τῶν ξένων ἐφημερίδων ἐπεχειρήθη τὸ τοιοῦτον, οὔτε εἰς τοὺς διπλωματικοὺς ἐπιτετραμμένους ἐδόθησαν τὰ στοιχεῖα πρὸς τοιαύτην ἐργασίαν. Διὰ τοῦτο ὅταν εὑρέθημεν ἐξαίφνης εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν Δυτικῶν Δυνάμεων, ἐν Παρισίοις δὲ περικυκλωμένοι ἀπὸ δυσμένειαν καὶ ἀκούοντες διαρκῶς τὸ ἐρώτημα, διατὶ ἐνεπλέξαμεν εἰς παγῖδα καὶ ἐδολοφονήσαμεν τοὺς ξένους ναύτας, ὁμολογοῦμεν, ὅτι ἡ μῆνις ἡμῶν καὶ ἡ δυσφορία δὲν ἐστράφησαν κατ’ ἐκείνων οἵτινες, ἐλλείψει διαφωτισμοῦ εὑρίσκοντο, καλῇ τῇ πίστει, ἐν πλάνῃ καὶ ἀγνοίᾳ τῶν πραγματικῶν γεγονότων, ἀλλὰ καθ’ ἡμῶν αὐτῶν, οἵτινες δὲν εἴχομεν ἐπιτελέσει στοιχειῶδες καθῆκον πρὸς τὴν ἀλήθειαν, καθῆκον πρὸς τὴν Ἱστορίαν, καθῆκον πρὸς τὰ συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος, ἅτινα ἐκαλούμεθα νὰ ὑπερασπίσωμεν, καθῆκον πρὸς ἡμᾶς αὐτούς. Καὶ ἐν Παρισίοις μὲν αἱ πλάναι αὗται καὶ προκαταλήψεις ἐβόμβουν εἰς τὰ ὦτα ἡμῶν, ἐν Λονδίνῳ δὲ τὰς διησθανόμεθα χωρὶς νὰ τὰς ἀκούωμεν, διότι ἡ ἀπαράμιλλος ἀγγλικὴ ἀνατροφὴ δὲν ἐπέτρεπε νὰ ἐκστομίζωνται. Ἀλλ’ αἱ προκαταλήψεις αὗται καὶ πλάναι ἔσχον οὐσιαστικὴν ἐπίδρασιν ἐπὶ τῆς πορείας καὶ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς Διασκέψεως; Πεποιθότες φρονοῦμεν ὄχι, διότι ἡ πολιτικὴ ἑκάστης τῶν Μεγάλων Συμμάχων εἶχε λάβει πρὸ πολλοῦ, καὶ ἐπὶ τοῦ προηγουμένου ἐν Ἑλλάδι καθεστῶτος, ὡρισμένην κατεύθυνσιν διὰ τὰ πράγματα τῆς Ἀνατολῆς καὶ δὴ ἀπὸ τῆς ἑπομένης τῆς ἀποβιβάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ ἐν Σμύρνῃ· εἶναι δὲ γνωστὸν ὁπόσαι μέχρι τῆς ὑστάτης ὥρας ὑπῆρξαν δυσχέρειαι διὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν, ὑπογραφῆς ὀφειλομένης κυρίως εἰς τὴν ἀγγλικὴν σταθερὰν κατεύθυνσιν καὶ ἐπιμονήν. Πάντως ὅμως ἔγκαιρος ἡμῶν διαφωτιστικὴ ἐργασία θὰ ἔδιδεν ἡμῖν πλειοτέραν ἐλευθερίαν κινήσεως καὶ πλειότερον σθένος, ὅπως, προσερχόμενοι εἰς τὴν Διάσκεψιν, εἴπωμεν εἰς τοὺς Συμμάχους ἡμῶν: Ἡ Ἑλλὰς ἐπολέμησε παρὰ τὸ πλευρόν σας, συντελέσασα πρωτευόντως εἰς τὴν τελικὴν νίκην, ὡς αὐτοὶ οἱ Γάλλοι στρατηγοὶ ὡμολόγησαν. Τῇ προσκλήσει ὑμῶν πρὸ διετίας ὁ στρατὸς ἡμῶν ἀπεβιβάσθη εἰς Σμύρνην, ἀποτελέσας τὸν στυλοβάτην τῶν ἐν Ἀνατολῇ συμφερόντων σας. Τὸν Μάϊον παρελθόντος ἔτους ἐδώκατε ἡμῖν τὴν ἐντολὴν νὰ καταπολεμήσωμεν τὴν ἐπαναστατικὴν Κεμαλικὴν συμμορίαν, καὶ ἐπράξαμεν τοῦτο ἐπιτυχῶς. Τὸν Αὔγουστον παρελθόντος ἔτους συνυπογράψαμεν τὴν Συνθήκην τῶν Σεβρῶν. Πάσας τὰς ἐντολὰς ὑμῶν ἐξετελέσαμεν διὰ τοῦ ἰδίου ἡμῶν αἵματος καὶ τῶν ἰδίων ἡμῶν μέσων. Συνυπογράψαμεν τὸ τῆς Συνθήκης ἄρθρον 36ον, λέγον τάδε: (ἀναγινώσκει). «Ὑπὸ τὴν ἐπιφύλαξιν τῶν διατάξεων τῆς παρούσης Συνθήκης τὰ ὑψηλὰ συμβαλλόμενα μέρη συμφωνοῦσιν, ὅπως μὴ ἐπέλθῃ μείωσις εἰς τὰ δικαιώματα καὶ τοὺς τίτλους τῆς Ὀθωμανικῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς Κωνσταντινουπόλεως, καὶ ὅπως ἡ Ὀθωμανικὴ Κυβέρνησις, ὡς καὶ ἡ Α. Μ. ὁ Σουλτᾶνος, ὦσιν ἐλεύθεροι νὰ διαμένωσιν ἐν αὐτῇ καὶ νὰ ἔχωσιν αὐτὴν ὡς πρωτεύουσαν τοῦ Ὀθωμανικοῦ κράτους. «Οὐχ’ ἧττον εἰς περίπτωσιν, καθ’ ἥν ἡ Τουρκία ἤθελεν ἀμελήσει νὰ τηρήσῃ νομιμοφρόνως τὰς διατάξεις τῆς παρούσης συνθήκης ἤ τῶν συμπληρωματικῶν συνθηκῶν ἢ συμβάσεων, ἰδίως ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸν σεβασμὸν τῶν δικαιωμάτων τῶν ἐθνικῶν, θρησκευτικῶν ἢ γλωσσικῶν μειονοτήτων, αἱ σύμμαχοι Δυνάμεις ἐπιφυλάσσωσι ῥητῶς τὸ δικαίωμα νὰ τροποποιήσωσι τὸν προηγούμενον ὅρον, ἡ δὲ Τουρκία ἀναλαμβάνει ἀπὸ τοῦδε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀποδεχθῇ πάσας τὰς ἀποφάσεις, αἵτινες θὰ ἐλαμβάνοντο ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἄποψιν ταύτην». Προσερχόμενοι —λέγομεν— εἰς τὴν Διάσκεψιν θὰ ὑπεστηρίζομεν ὅτι προκύπτει περίπτωσις ἐφαρμογῆς τοῦ ἄρθρου τούτου καὶ ἀφαιρέσεως τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἀπὸ τῶν χειρῶν τῶν Τούρκων. Πλήν, ἡ κατεύθυνσις δύο τῶν συμμάχων ἡμῶν ἦτο τοιαύτη ἔναντι ἡμῶν ἀπὸ τῆς ἑπομένης τῆς ἐν Μ. Ἀσίᾳ ἀποβιβάσεως ἡμῶν ἐπὶ τοῦ προηγουμένου καθεστῶτος, ὥστε αἱ πιθανότητες νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ ἀξίωσις ἡμῶν αὕτη θὰ ἦσαν ὀλίγαι, ἐκτὸς ἐάν, ἀντὶ νὰ ἐπιχειρήσωμεν τὴν ἄγονον, ἄσκοπον καὶ ἐπιβλαβῆ στρατιωτικὴν ἐκείνην ἐπίδειξιν τοῦ παρελθόντος Δεκεμβρίου πρὸ τοῦ Ἐσκῆ–Σεχήρ, ἥν δύναταί τις νὰ παρομοιάσῃ πρὸς τὴν ἐπιβλαβῆ καὶ ἐπικίνδυνον βομβαρδιστικὴν προειδοποίησιν τῶν Συμμάχων κατὰ τῶν Δαρδανελλίων τὸ 1915, τρεῖς ὅλους μῆνας πρὸ τῆς ὁριστικῆς ἐπιθέσεως αὐτῶν κατὰ τῶν Στενῶν, ἐὰν —λέγομεν— κατελαμβάνομεν ἀκόπως τὸ ἀνοχύρωτον τότε Ἐσκῆ–Σεχὴρ καὶ τὸ Ἀφιὸν–Καρὰ Χισὰρ καὶ μετὰ τοῦτο προσηρχώμεθα εἰς τὴν Διάσκεψιν, πάντως τότε, καὶ ἂν δὲν ἐπετυγχάνομεν τὴν πραγματοποίησιν τῆς ὡς ἄνω προτάσεως, ἡ πλάστιγξ τῶν σκέψεων καὶ ἀποφάσεων τῶν Συμμάχων ἀναγκαστικῶς θὰ ἔκλινεν ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ζητήσωμεν καὶ ἐπιτύχωμεν τὴν ἐμπράγματον συμμαχικὴν ἀλληλεγγύην, ἥτις, κατὰ τὰ δύο τρίτα, εἶχε παύσει νὰ ὑφίσταται πρὸ διετίας.

§75Γ. ΠΩΠ. Στρατιωτικῶς κατὰ τὴν κρίσιν σας ἔβλαψεν ἡ ἐπίδειξις ἢ πολιτικῶς;

§76ΠΕΡ. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μεμετρημέναι αἱ φράσεις μου, κύριε συνάδελφε, ἐνέχουσι τὴν σημασίαν ἣν συμπερασματικῶς δύνασθε νὰ ἐξαγάγητε. Ὁπωσδήποτε παρελάβομεν παρὰ τοῦ προηγουμένου καθεστῶτος ὡρισμένην κατάστασιν ἀνειλημμένων ὑποχρεώσεων ἐν τῇ ὑποθέσει τῆς Μ. Ἀσίας. Ἐθεωροῦμεν ὡς ἐπιτυχίαν μεταβαίνοντες εἰς τὴν Διάσκεψιν νὰ δοθῇ ἡμῖν ἡ περαιτέρω ἐντολή, ὅπως διὰ τῶν ἰδίων ἡμῶν μέσων καὶ τοῦ ἰδίου αἵματος ἐπιτύχωμεν, πρὸς τὸ συμφέρον τῶν Συμμάχων καὶ ἡμῶν, τὴν πραγματοποίησιν τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν, ἧς ἡ ὁριστικὴ ἐφαρμογὴ παρέμεινεν ἐκκρεμὴς ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς ὑπογραφῆς αὐτῆς.

§77Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν νομίζετε, κύριε συνάδελφε, ὅτι ἀκριβῶς διότι ἀπετελέσατε μέρος τῆς ἀντιπροσωπείας δὲν θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ ἐκταθῆτε ἐπὶ τοῦ θέματος;

§78Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδήλωσα ἀρχόμενος τοῦ λόγου, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι ἐκθέτων ἀντιλήψεις, ἃς δικαιοῦται νὰ γνωρίζῃ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις, θὰ περιοριζόμην ἐντὸς τῶν ἐπιτρεπομένων μοι ὁρίων. Ἡ δὲ παρατήρησις ὑμῶν ἀπευθυνομένη πρὸς ἐμὲ δὲν εἶχε τὴν θέσιν της, λυποῦμαι δὲ δι’ αὐτήν. Ἔχω ἀρκετὴν κρίσιν, ἀντίληψιν καὶ γνῶσιν τῶν καθηκόντων μου, ὥστε μετὰ τῆς ἀπαιτουμένης λεπτότητος νὰ γνωρίζω τί δέον εἰς ἑκάστην περίστασιν νὰ πράττω καὶ νὰ λέγω. Δὲν ἔρχομαι νὰ κρίνω τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ νὰ ἐνισχύσω ταύτας μετὰ μείζονος λόγου ἐκτάσεως, δυνάμενος νὰ πράξω τοῦτο ὡς ἁπλοῦς πληρεξούσιος, ὅστις δικαιοῦται νὰ φέρῃ γενικὰς κρίσεις ἀσχέτους πρὸς τὰς ἐν τῇ Διασκέψει ἐνεργείας, ἃς ἐπιβάλλεται αὐτῷ νὰ ἀποσιωπήσῃ.

§79Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Λυποῦμαι, κύριε συνάδελφε, διότι μὲ παρεξηγήσατε, οὐδόλως ἐσκόπουν ἐπ’ ἐλάχιστον νὰ θίξω ὑμᾶς.

§80Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Συνεχίζων λέγω ὅτι δύο τῶν Συμμάχων Δυνάμεων ἐλησμόνησαν, ὅτι ἡ ἐπαναστατικὴ συμμορία τῶν Κεμαλιστῶν δὲν ἦτο ἢ αὐτὸ τὸ Νεοτουρκικὸν Κομιτάτον, ὅπερ ὡδήγησε τὴν Τουρκίαν εἰς τὸν κατὰ τῶν Συμμάχων πόλεμον. Οἱ Γάλλοι ἐλησμόνησαν τὴν ἑκατόμβην τῆς Καλλιπόλεως, ἐλησμόνησαν τὰ πολεμικά των πλοῖα, ἅτινα εὑρίσκοντο εἰς τὸ βάθος τῶν ὑδάτων τοῦ Ἑλλησπόντου, διὰ νὰ ἐνθυμηθῶσι μόνον, καὶ μεταχειρισθῶσι τοῦτο ὡς πρόσχημα τῆς νέας των κατευθύνσεως, τοὺς ὀλίγους φονευθέντας ναύτας, οὕς ἡ βενιζελικὴ ῥᾳδιουργία ἔστειλεν ὑπὸ τὴν Ἀκρόπολιν, ὅπως ἀφαιρέσωσιν ἀπὸ τῶν χειρῶν ἡμῶν τὰ ὅπλα, ἵνα ἀκοπώτερον ὁ βενιζελισμὸς ἐγκαταστήσῃ τὴν τυραννίδα του ἐν Ἀθήναις. Ἡ ἐνθύμισις τούτου καὶ ἡ πολιτικὴ ἐν Ἑλλάδι μεταβολή, μεταβολὴ ὀφειλομένη οὐχὶ εἰς τὴν βίαν καὶ αὐθαιρεσίαν, ἀλλ’ εἰς τὴν κυριαρχικὴν τοῦ λαοῦ θέλησιν, ἣν κυριαρχίαν τοῦ λαοῦ ἐδίδαξεν αὐτὴ ἡ Γαλλικὴ ἐπανάστασις πρὸ ἑκατὸν καὶ πλέον ἐτῶν, ἐχρησίμευσαν ὡς πρόσχημα εἰς τοὺς Γάλλους, ὅπως ἐναγκαλισθῶσιν ἐκείνους, οἵτινες ἐτάχθησαν μετὰ τῶν Γερμανῶν ἐναντίον των κατ’ ἐκείνων οἵτινες, ἵνα μὴ ταχθῶσι μετὰ τῶν ἐχθρῶν των, ὑπετάχθησαν εἰς πάσας τὰς θελήσεις των, ὑπέστησαν ἀγογγύστως ὅλους τοὺς ἐξευτελισμούς, ὑπέστησαν τὸν ἐκ πείνης θάνατον ἑξαμήνου ἀποκλεισμοῦ καὶ ἐν τέλει ἐπολέμησαν παρὰ τὸ πλευρόν των ἢ κυριολεκτικώτερον, εἰς τὴν πρώτην γραμμὴν τῆς παρατάξεώς των, διότι ἡ νίκη δὲν ἐστράφη ὑπὲρ αὐτῶν μὲ μόνον τὸν στρατὸν τῆς Θεσσαλονίκης, ἀλλ’ ὅταν τὰ τέκνα ὁλοκλήρου τῆς Ἑλλάδος προσέφερον τὸ αἷμά των, καὶ ἐνηγκαλίσθησαν τοὺς Τούρκους δύο σύμμαχοι Δυνάμεις καθ’ ἡμῶν, καθ’ ὃν χρόνον ἡμεῖς διὰ τοῦ αἵματός μας ἐξετελοῦμεν ἐντολὴν αὐτῶν τούτων τῶν Δυνάμεων κατὰ τῶν Τούρκων πρὸς πραγματοποίησιν συνθήκης, ἣν μεθ’ ἡμῶν εἶχον συνυπογράψει. Ἀλλ’ εἶπον ἤδη, ὅτι ἡ πολιτικὴ ἐν Ἑλλάδι μεταβολὴ ἐχρησίμευσεν ὡς πρόσχημα, καὶ τονίζω τοῦτο, διότι εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω καὶ διαβεβαιώσω, ὅτι τὸ προηγούμενον καθεστὼς τὰς αὐτὰς μὲ ἡμᾶς εἶχε συναντήσει δυσχερείας καὶ τὰς αὐτὰς θὰ συνήντα τοιαύτας πλησίον τῶν δύο Συμμάχων, ἐὰν ἤδη διεπραγματεύετο τὴν ὑπόθεσιν· τὸ δὲ ἐξευρεθὲν τότε ἐν Γαλλίᾳ πρόσχημα διὰ τὸ ἐκπεσὸν καθεστώς, ὅπερ ἐν τούτοις αὐτοὶ οἱ Γάλλοι εἶχον ἐγκαταστήσει ἐν Ἀθήναις, ἦτο ὅτι τοῦτο εἶχε μεταβληθῇ εἰς ἁπλοῦν ὄργανον εἰς χεῖρας τῆς τρίτης ἡμῶν μεγάλης καὶ εὐγενοῦς Συμμάχου.

§81Ν. ΤΣΙΡΙΓΩΤΗΣ. Κύριε συνάδελφε, μοὶ ἐπιτρέπετε δύο λέξεις;

§82Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§83Ν. ΤΣΙΡΙΓΩΤΗΣ. Τὰς κατευθύνσεις αὐτὰς τῶν Δυνάμεων, τὰς ὁποίας προανεφέρατε, ὀφείλω χάριν τῆς μνήμης τοῦ ἀειμνήστου Κουμουνδούρου νὰ ἀναφέρω εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, ὅτι τὰς προεῖδε κατὰ τὸ ἔτος 1867, ὅτε ἐγένετο ἡ Κρητικὴ Ἐπανάστασις καὶ ἐζήτησε πιστώσεις ἀπὸ τὴν Βουλὴν διὰ νὰ θέσῃ τὰς βάσεις τοῦ στρατοῦ. Ἀπὸ τότε προεῖδε τὰς κατευθύνσεις αὐτὰς καὶ τὰς ἐβροντοφώνησεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Τὸ λέγω χάριν τῆς μνήμης τοῦ ἀνδρὸς ἐκείνου.

§84ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποίου;

§85Ν. ΤΣΙΡΙΓΩΤΗΣ. Τοῦ ἀειμνήστου Ἀλεξάνδρου Κουμουνδούρου, πρωθυπουργοῦ τότε τῆς Ἑλλάδος.

§86Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ γεγονότα ἅτινα προανέφερον ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἐχρησίμευσαν ὡς πρόσχημα. Ἡ ἀλήθεια εἶναι, ὅτι αἱ γαλλικαὶ Κυβερνήσεις πιεζόμεναι παρὰ τῆς κοινῆς γνώμης, ἥτις οὔτε στρατὸς ἤθελε ν’ ἀποσταλῇ ἐν Συρίᾳ καὶ Κιλικίᾳ, οὔτε χρῆμα νὰ διατεθῇ, πιεζόμεναι παρὰ τῶν οἰκονομολογικῶν κύκλων, καὶ δὴ τῶν παρὰ τὴν Τράπεζαν τῆς Γαλλίας ἐπιδιωκόντων κρατικὴν ἀναβίωσιν τῆς Τουρκίας πρὸς ἐκμετάλλευσιν τῶν ὑλικῶν αὐτῆς πόρων καὶ εἴσπραξιν τῶν μεταβιβασθεισῶν εἰς τὴν Τράπεζαν δικαιωμάτων, ὠθούμεναι αἱ γαλλικαὶ Κυβερνήσεις καὶ ἐξ ἀναζωπυριθεισῶν παλαιῶν ἐν Ἀνατολῇ πολιτικῶν πρὸς τὴν Ἀγγλίαν ἀντιζηλιῶν, ἐπεδίωκον μετὰ τῆς Ἰταλίας, ἧς αἱ πολιτικαὶ καὶ οἰκονομικαὶ ἐν Ἀνατολῇ ἰμπεριαλιστικαὶ βλέψεις, ἰδίως ἔναντι ἡμῶν, εἶναι γνωσταί, τὴν τροποποίησιν τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν εἰς βάρος τῶν Ἑλλήνων, θυσιαζούσης τῆς Γαλλίας τὴν Κιλικίαν. Αἱ τάσεις αὗται συνεπῶς δὲν ἦσαν κατὰ βάθος ἀποτέλεσμα δυσμενείας κατὰ τῆς Ἑλλάδος, ἀλλ’ ἀπότοκοι τῆς ἰδέας ὅτι θὰ συνετέλει οὕτω εἰς τὴν ταχυτέραν εἰρήνευσιν τῆς Ἀνατολῆς. Ἀλλ’ ἀπεδείχθη πάντοτε, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι ἡμεῖς οἱ ἐγγύτερον εὑρισκόμενοι πρὸς τὴν Ἀνατολὴν καὶ τῶν ὁποίων αἱ σχέσεις εἶναι πάμπολλοι ἀπὸ αἰώνων μετὰ τῶν Τούρκων, γνωρίζομεν κάλλιον παντὸς ἄλλου Ἔθνους αὐτούς τε καὶ τὰ Ἀνατολικὰ πράγματα. Ἀποτελεῖ πλάνην καὶ πλάνην οἰκτράν νὰ νομίζηται παρὰ τῶν δύο Δυνάμεων, ὅτι ὁ συντελεστικώτερος τρόπος τῆς εἰρηνεύσεως τῆς Ἀνατολῆς ἐπιτευχθήσεται δι’ ὑποχωρήσεων πρὸς τοὺς Τούρκους. Ἑκατὸν ὅλα ἔτη εἰργάσθησαν αἱ Δυνάμεις, ὁτὲ μὲν ἀπὸ κοινοῦ, ὁτὲ δὲ κεχωρισμένως, ὅπως κρατήσωσιν ἐν τῇ ζωῇ ἕν σῶμα, ὅπερ ἐπὶ ἑκατὸν ἔτη ἦτο ἑτοιμοθάνατον καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν μετὰ ἕνα παγκόσμιον πόλεμον ἐφθάσαμεν εἰς τὴν ὁριστικὴν λύσιν τοῦ Ἀνατολικοῦ προβλήματος καὶ δὲν ἀπῃτεῖτο ἢ μία ἁπλῆ χειρονομία, ἵνα ἡ παγκόσμιος πολιτικὴ ἀπαλλαγῇ μιᾶς προαιωνίου ἀπασχολήσεως, ὑποστηρίζεται καὶ πάλιν παρὰ χριστιανικῶν Δυνάμεων λύσις τείνουσα νὰ ἀναζωογονήσῃ τὸ ἑτοιμοθάνατον σῶμα ἑνὸς ἐγκληματίου. Αἱ πρόσφατοι δηλώσεις τοῦ κόμητος Σφόρτσα ἐξαίρουσαι ἰδεολογίαν, ἐξυπηρετοῦσαν μὲν τὰ ἰταλικὰ συμφέροντα κατὰ τὰς ἐν Ἰταλίᾳ κρατούσας ἀντιλήψεις, ἀλλ’ ἀντίθετον πρὸς τὴν ἐν Ἀνατολῇ πραγματικὴν κατάστασιν, καὶ συνεπῶς ἰδεολογίαν ἀνεφάρμοστον. Ἦτο ἡ ἱστορικὴ στιγμὴ—ὡς ἤδη εἴπομεν—μετὰ ἑκατὸν καὶ πλέον ἐτῶν ἀγῶνας, νὰ λυθῇ τὸ Ἀνατολικὸν ζήτημα· πάντα τὰ ἀπὸ αἰῶνας ἀλληλοσυγκρουόμενα συμφέροντα τῶν Δυτικῶν Δυνάμεων εἶχον εὕρει τὴν φυσικήν των λύσιν· ἡ ἔκλειψις τῆς Ρωσσίας, ἔκλειψις πάντως προσωρινή, συνετέλει εἰς τὴν δημιουργίαν τετελεσμένου ἐν Ἀνατολῇ γεγονότος. Ἡ Ρωσσία ἀναγεννωμένη πολιτικῶς εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ εὑρεθῇ πρὸ πολιτικοῦ καθεστῶτος ἐν Ἀνατολῇ μονίμου καὶ διεθνῶς ἀνεγνωρισμένου. Εἰς τὴν πολιτικὴν δέον νὰ δημιουργῇ τις τὰς περιστάσεις ἃς νὰ ἐκμεταλλεύηται, ἀλλ’ ἔτι μᾶλλον νὰ ἐπωφελῆται τῶν παρουσιαζομένων περιστάσεων. Ἡ ἔλλειψις δὲ τῆς Ρωσσίας ὡς παράγοντος πολιτικοῦ ἐν Ἀνατολῇ κατὰ τὴν ἱστορικὴν ταύτην περίοδον εἶναι περίστασις, εἰς ἣν μάτην θὰ ἀναζητήσῃ τις ἐν τῷ μέλλοντι. Δὲν ἀπέμενεν ἢ ὀλίγη καλὴ θέλησις, ὅπως τεθῇ ἐκποδὼν ἡ ἀνίσχυρος ἐπαναστατικὴ κατὰ τῆς θελήσεως τῶν νικητριῶν Δυνάμεων συμμορία τῶν Κεμαλιστῶν, καὶ ἀντὶ διὰ μιᾶς ἁπλῆς, εὐγενοῦς χειρονομίας νὰ συντελέσωσιν αἱ δύο Δυνάμεις, Γαλλία καὶ Ἰταλία, εἰς τὴν ὁριστικὴν ἐπίλυσιν τοῦ Ἀνατολικοῦ, χάριν τοῦ ὁποίου τοσοῦτον ἀπὸ αἰῶνος ἔρρευσεν ἀθῶον αἷμα, ἐξήνεγκον τὸ παραδοξολόγημα τῆς ἀνάγκης τῆς κρατικῆς ἀναβιώσεως τῆς Τουρκίας χάριν τῆς εἰρηνεύσεως τῆς Ἀνατολῆς. Ἀλλὰ τοῦτο ἀποτελεῖ πλάνην, ἂν μήτι ἄλλο, ἧς τὰ ἀποτελέσματα ἕπονται δυσάρεστα καὶ αἱ εὐθύναι τῶν ὑποπεσόντων εἰς ταύτην μέγισται ἔναντι τῆς ἱστορίας. Ὅταν αἱ δύο Δυνάμεις εὑρέθησαν πρὸ τῆς ἀπολύτου ἀρνήσεως ἡμῶν, ὅπως δεχθῶμεν τὰς ἀνακριτικὰς ἐπιτροπάς, ὧν τὸ ἀποτέλεσμα ἐκ τῶν προτέρων ἦτο ἡμῖν γνωστόν, λόγῳ αὐτῆς τῆς συνθέσεως τῶν ἐπιτροπῶν, καὶ συνεπῶς ἀπετύγχανεν ἡ διὰ τοῦ μέσου τούτου ἐπιθυμητὴ τροποποίησις τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν, προέβησαν ἥ τε Γαλλία καὶ Ἰταλία, διαρκούσης τῆς Διασκέψεως, ἐκτὸς αὐτῆς, καὶ ἐν ἐπισήμῳ ἀγνοίᾳ τῶν ἐπιλοίπων αὐτῆς μελῶν, εἰς ἰδιαιτέρας συμβάσεις μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς ἐπαναστατικῆς μερίδος τῶν Κεμαλιστῶν, συμβάσεις τροποποιούσας μονομερῶς τὴν Συνθήκην τῶν Σεβρῶν, μίαν τῶν συνθηκῶν τοῦ μεγάλου πολέμου, καὶ ἐπὶ ἠθικῇ καταρρακώσει τοῦ δόγματος, ὅπερ ἰδίᾳ παρὰ τῶν Γάλλων ὑπερυψώθη κατὰ τὸ διάστημα τοῦ πολέμου, τοῦ ἀπολύτου σεβασμοῦ τῶν συνθηκῶν. Τοιουτοτρόπως καὶ κατὰ φυσικὴν συνέπειαν, τὰ λοιπὰ ἐνδιαφερόμενα μέρη, ἀνέκτων ἐλευθερίαν ἐνεργείας πρὸς προστασίαν τῶν ἰδίων συμφερόντων καὶ συνέχισιν τῆς πολιτικῆς ἐκείνης τῆς ἐξυπηρετήσεως τὴν ἠθικὴν τῶν συνθηκῶν καὶ τὴν εἰρήνευσιν τῆς Ἀνατολῆς. Ἀλλ’ ἡ πρᾶξις αὕτη τῶν δύο Συμμάχων καὶ δὴ τῆς Γαλλίας, εἶχεν ἐπὶ πλέον τοῦτο τὸ ἄκρως δι’ ἡμᾶς δυσάρεστον, ὅτι ἔρριπτε κατὰ τοῦ μετώπου ἡμῶν 30 χιλιάδας Κεμαλικοῦ στρατοῦ, ὅπερ ἠνάγκασεν ἡμᾶς εἰς ταχεῖαν καὶ ἐσπευσμένην στρατιωτικὴν ἐνέργειαν πρὸς ἀποκοπὴν τῶν συγκοινωνιῶν τοῦ στρατοῦ τούτου. Δὲν ἀνήκει ἡμῖν νὰ ὑποδείξωμεν τὶ συνεπείας δύνανται νὰ ἔχωσιν αἱ ἰδιαίτεραι αὗται συμβάσεις τῶν Γάλλων καὶ Ἰταλῶν μετὰ τῶν Κεμαλιστῶν, τροποποιοῦσαι μίαν τῶν συνθηκῶν τοῦ μεγάλου πολέμου, διαρκούσης μιᾶς Διασκέψεως, ἥτις συνεκλήθη διὰ τὴν ἀπὸ κοινοῦ ἀπόφασιν· καὶ ἂν δὲν θὰ ἀπετέλουν αἱ ἰδιαίτεραι αὗται συμβάσεις, συνομολογηθεῖσαι ἐν ἀγνοίᾳ τῶν λοιπῶν Συμμάχων, κακὸν προηγούμενον καὶ ἂν δὲν θὰ ἔδιδον τὸ δικαίωμα εἰς ἄλλην πρωτεύουσαν δύναμιν νὰ πράξῃ τὸ αὐτό, ἂν τὸ ἰδιαίτερον συμφέρον αὐτῆς ἐκάλει τοῦτο, προκειμένου περὶ ἄλλης Συνθήκης, ἀφ’ ἧς ἐξήρτηται αὐτὴ ἡ ὕπαρξις ἰδίᾳ τῆς Γαλλίας. Ὅταν ἡ Διάσκεψις ἐγκατέλειψε τὴν ἰδέαν τῶν ἀνακριτικῶν ἐπιτροπῶν, κατόπιν τῆς ἀρνήσεως ἡμῶν ὅπως δεχθῶμεν ταύτας, προέβη εἰς πρότασιν σχεδίου συμβιβαστικῆς λύσεως, καθ’ ἣν πολλαὶ καὶ οὐσιώδεις ἐγένοντο εἰς τοὺς Τούρκους παραχωρήσεις, ἅς χθὲς ἀναλυτικῶς ἐξήτασεν ὁ ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Στράτος. Ἐὰν δὲ ἐσπεύσαμεν ἐν Λονδίνῳ νὰ ἀπαντήσωμεν ἀρνητικῶς εἰς τὰς προτάσεις ταύτας, δι’ ἅ μέρη ἀφεώρων τὴν ὑπόθεσιν ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰς παραχωρήσεις τῶν Δυνάμεων πρὸς τὴν Τουρκίαν, πολλαὶ τῶν ὁποίων ἔθιγον τὰ συμφέροντα ἡμῶν, ἐπράξαμεν τοῦτο, διότι εἴχομεν ἰδιαιτέρας πληροφορίας, ὅτι οἱ Τοῦρκοι θὰ ἠρνοῦντο νὰ δεχθῶσι τὰ προτεινόμενα παρὰ τῶν Δυνάμεων, καὶ συνέφερεν ἡμᾶς νὰ ἐκτεθῶσιν εἰς τὴν συνείδησιν τῆς εὐρωπαϊκῆς γνώμης, ὅτι αὐτοὶ οἱ ἐχθροὶ τῶν Συμμάχων, οἱ ἡττημένοι, οἱ Κεμαλισταί, οἱ ἡττηθέντες παρ’ ἡμῶν ἐπιτελούντων ἐντολὴν τῶν Δυνάμεων, ἔφθανον μέχρι τῆς θρασύτητος νὰ ἀπορρίπτωσιν ἀνεπισήμως σπουδαίας παραχωρήσεις τῶν Δυνάμεων πρὸς αὐτούς. Ἀπόδειξις τούτου αὐταὶ αἱ δηλώσεις τῶν Μπεκὴρ Σαμῆ βέη ἐν Παρισίοις, καθ’ ἅς εἶπεν ὅτι, ἐφ’ ὅσον οἱ Ἕλληνες παραμένουσιν ἐν Θράκῃ καὶ Μ. Ἀσίᾳ, οἱ Τοῦρκοι δὲν δύνανται νὰ ἀποδεχθῶσι τὰς προτάσεις. Καὶ ἡ τοιαύτη ἡμῶν στάσις ἐκαλλιτέρευσε τὴν θέσιν ἡμῶν, ἐν ᾗ κέντρῳ διεξήγοντο ταῦτα. Τοιουτοτρόπως, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἰδιαιτέρα σύμβασις τῆς Γαλλίας μετὰ τῶν Κεμαλιστῶν, ὡς καὶ ἡ τοιαύτη τῆς Ἰταλίας ἀναιροῦσα αὐτὴν τὴν Συνθήκην τῶν Σεβρῶν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ ἱκανοποίησις τῆς Γαλλίας εἰς τὸ γερμανικὸν ζήτημα, λόγῳ τῆς στάσεως τῆς Ἀγγλίας, δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὰ λοιπὰ διὰ τὴν Συνθήκην τῶν Σεβρῶν ἐνδιαφερόμενα μέρη νὰ φρονῶσιν, ὅτι ἡ Γαλλία καὶ Ἰταλία δὲν δύνανται κατ’ ἴσον λόγον πρὸς τὰ λοιπὰ μέρη, τὰ μὴ συμβληθέντα πρὸς τοὺς Τούρκους, νὰ ἐνδιαφέρωνται εἰς τὸ μέλλον διὰ τὴν Συνθήκην τῶν Σεβρῶν. Ὅθεν ἐξήλθομεν τῆς ὑποθέσεως ταύτης ἔχοντες πλήρη ἐλευθερίαν ἐνεργείας, ὅπως τὰς θυσίας, ἅς ἐπρόκειτο νὰ ὑποστῶμεν ἐντολῇ τῶν Δυνάμεων ἀποβλέποντες ὡς πρὸς μέγιστον ἀποτέλεσμα τὴν ἐφαρμογὴν τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν, ὑποστῶμεν ταύτας δι’ ἴδιον λογαριασμὸν χωρὶς οὐδεμίαν νὰ ἔχωμεν πλέον ὑποχρέωσιν νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰς ρήτρας τῆς Συνθήκης ταύτης. Ἐὰν ἀντιμετωπίσωμεν τὸν ἀγῶνα, ὡς ἀγῶνα καθ’ ὃν δίδεται ἡμῖν παρὰ τῆς θείας Προνοίας ἡ μοναδικὴ εὐκαιρία νὰ πραγματοποιήσωμεν τὴν ὁλοκληρωτικὴν ἀποκατάστασιν τῆς ἑλληνικῆς φυλῆς, τότε, εἴμεθα πεπεισμένοι, ὅτι ὁ γενναῖος ἡμῶν στρατός, οἰστρυλατούμενος ἐκ τῆς ἰδέας ταύτης θὰ ἐκπληρώσῃ περιλάμπρως τοὺς ἀντικειμενικοὺς αὐτοῦ σκοπούς. Ἡ στρατιωτικὴ ὑπόθεσις, ἣν ἀνελάβομεν ἐν Μ. Ἀσίᾳ, κύριοι πληρεξούσιοι, βεβαίως δὲν εἶναι μικρὰ καὶ οὐδεὶς πλανᾶται περὶ τούτου, ἀλλὰ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην ὀφείλομεν νὰ φέρωμεν εἰς αἴσιον πέρας, καὶ θὰ φέρωμεν εἰς πέρας. Διότι δὲν ὑπάρχει Ἕλλην μὴ κατανοῶν, ὅτι ἐκ τῆς ἐπιτυχίας αὐτῆς ἐξαρτῶνται τὰ ὕψιστα συμφέροντα τοῦ κράτους, τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Τρέφομεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀνεμέτρησε ὅλον τὸ μέγεθος τῆς εὐθύνης, ἡ ὁποία τὴν βαρύνει καὶ ὅτι θὰ ἐπιδιώξῃ τὸ μέγιστον ἀποτέλεσμα διὰ τοῦ ἐλαχίστου αἵματος. Ὑποθέτομεν καὶ ἐλπίζομεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν προπαρασκευὴν καὶ ἐπιτυχῆ ἐκτέλεσιν τοῦ ἐν Μ. Ἀσίᾳ στρατιωτικοῦ ἀγῶνος ἔχει στρέψει ἅπασαν αὐτῆς τὴν προσοχήν· ὅτι ἔχει προϋπολογίσει μὲ μαθηματικὴν ἀκρίβειαν τὶς ἔσται ἡ ἔκτασις τῶν στρατιωτικῶν ἐπιχειρήσεων καὶ ὁ ὁ ἀρχικὸς αὐτῶν σταθμὸς, ὅστις πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὸν πολιτικὸν σταθμὸν εἰς ὃν θέλομεν νὰ καταλήξωμεν, καὶ διότι τὸν ἀρχικὸν πολιτικὸν σταθμὸν ὀφείλομεν ἀπὸ τοῦδε δι’ ὅλων τῶν μέσων, πολιτικῶν καὶ διπλωματικῶν, νὰ προετοιμάσωμεν καὶ ἐξυπηρετήσωμεν.

§87Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ποῖος εἶναι αὐτὸς ὁ σταθμὸς δύνασθε νὰ μᾶς εἴπητε;

§88Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, κύριε συνάδελφε. Δὲν ἀνήκει ἐμοὶ νὰ καθορίσω τοῦτον. Τοῦτο ἀπόκειται εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§89Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐπειδὴ παρηκολουθήσατε τὴν Κυβέρνησιν, δι’ αὐτὸ ἔλαβον τὴν τόλμην νὰ σᾶς ἐρωτήσω.

§90Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ναί, ἀλλὰ τότε θὰ ὑπέπιπτον εἰς τὸ σφάλμα, τὸ ὁποῖον προκαταβολικῶς ἠθέλησε νὰ μοὶ καταλογίσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἀγαπητός μοι ἐξάδελφος, καὶ δὲν προὐτίθεμαι νὰ ὑποπέσω εἰς τοῦτο. Πάντως δὲν ὑποθέτομεν, ὅτι ἀνελάβομεν τοιαύτης σοβαρότητος στρατιωτικὸν ἀγῶνα, καθ’ ὃν ὑπέστημεν καὶ θὰ ὑποστῶμεν τοιαύτας θυσίας, διὰ νὰ καταπλεύσωμεν μετὰ τὴν ἐπιτυχίαν τούτου εἰς τὸν μικρὸν λιμένα τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν. Δὲν ἔχομεν πλέον ἔναντι ἡμῶν τὴν Κεμαλικὴν συμμορίαν, ἀλλ’ ὁλόκληρον τὴν Τουρκίαν. Ὁ ἐν διεξαγωγῇ ἀγὼν εἶναι ἡ τελευταία καὶ ὁριστικὴ φάσις τοῦ μεγάλου ἀπὸ αἰώνων ἀγῶνος μεταξὺ τῆς ἀναγεννηθείσης Μεγάλης Ἑλλάδος καὶ τῆς καταρρευσάσης Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας. Καὶ ὡς τοιοῦτον δέον νὰ ἀντιμετωπίσωμεν αὐτόν. Ἡ ἐπιτυχία τῆς Μικρασιατικῆς ἡμῶν ὑποθέσεως θὰ ἐκβιάσῃ ἔτι μᾶλλον τὸν σεβασμὸν καὶ τὴν ἐκτίμησιν τῶν Εὐρωπαϊκῶν λαῶν πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅστις πρὸ ἓξ χιλιάδων ἐτῶν ἐδίδαξεν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Πνυκὸς τὸν ἡμιβάρβαρον τότε κόσμον τὰ δόγματα τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας καὶ τῆς πολιτικῆς ἐλευθερίας, καὶ ὅστις ἤδη, διὰ τῆς ὑπερηφάνου ἐπιμονῆς του καὶ τῆς ἐθελοθυσίας του, ἐπιδιώκει νὰ καταστήσῃ ταῦτα σεβαστὰ εἰς πάντας καὶ ὑπενθυμίσῃ ταῦτα εἰς ὅσους τυχὸν τὰ ἐλησμόνησαν. Λαόν, ὅστις δὲν συμβάλλεται χάριν οἱουδήποτε ὑλικοῦ ὀφέλους μετὰ τῶν ἐχθρῶν του, ὅταν τοῦτο πρόκειται νὰ γίνῃ ἐπὶ μειώσει τοῦ γοήτρου του. Λαόν, ὅστις ἐν μέσῳ τῆς γενικῆς κοπώσεως ἥτις κατέλαβε τοὺς εὐρωπαϊκοὺς λαοὺς μετὰ τετραετεῖς ἀγῶνας, αὐτός, μετὰ ἐννεαετεῖς ἀγῶνας, μάχεται θαρραλέως καὶ ἐνθουσιῶν εἰς τὰ ἐνδότερα τῆς Μ. Ἀσίας, ποτίζων τὰ πατρογονικὰ ἐδάφη μὲ τὸ αἷμα του, συμπληρῶν τὴν ὁλοκληρωτικὴν ἀποκατάστασιν τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς, καὶ φέρων ἐκ νέου τὴν δᾷδα τοῦ Ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ ἐκεῖ, ὅπου περιήγαγον αὐτὴν ὁ Μ. Ἀλέξανδρος καὶ οἱ Βυζαντῖνοι πρόγονοι, θὰ δύναται νὰ βροντοφωνήσῃ εἰς τὸν πεπολιτισμένον κόσμον: «Ἐγώ, ὁ Ἑλληνικὸς λαός, μόνος, διὰ τοῦ ἰδίου αἵματός μου καὶ τῶν ἰδίων μου μέσων, πᾶν ἄλλο ἔχων ἢ τὴν βοήθειαν ἐνίων τῶν χριστιανικῶν κρατῶν, συνέτριψα τελειωτικῶς τὴν βαρβαρότητα, καὶ ὑπὸ τὴν σκέπην τοῦ ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ ἀνοίγω τὰς πύλας τῆς εἰρηνευσάσης Ἀνατολῆς εἰς τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν βιομηχανίαν τῆς Εὐρώπης». Στρέψωμεν μετὰ συγκινήσεως, ἀλλὰ καὶ μεθ’ ὑπερηφανείας τὰ βλέμματα πρὸς Ἀνατολὰς καὶ εἴπωμεν εἰς τὸν ἀπαράμιλλον ἡμῶν στρατόν: «Μὴ λησμόνει, ὅτι ἀπὸ Σοῦ ἐξήρτηται τὸ μέγα κοσμοϊστορικὸν τοῦτο ἔργον». (Χειροκροτήματα).

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μερκούρης ἔχει τὸν λόγον.

§92Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Τὸ θέαμα τῆς προχθεσινῆς συνεδριάσεως ὡς καὶ τὸ ἐνδιαφέρον, μὲ τὸ ὁποῖον παρακολουθεῖ ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνισμὸς τὰς δηλώσεις καὶ τὴν διεξαγομένην ἐπ’ αὐτῶν συζήτησιν μέχρι σήμερον, δεικνύουσι τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον αἰσθάνεται πᾶσα Ἑλληνικὴ ψυχή, νὰ πληροφορῆται περὶ τῶν πραγμάτων τῆς χώρας. Τοῦτο μᾶς ἐδίδαξαν αἱ περιπέτειαι τῆς παρελθούσης τετραετίας, αἵτινες ἕνα ἕκαστον ἐξ ἡμῶν ὄχι μόνον κατέστησαν ἐνήμερον τῶν διεθνῶν πραγμάτων, ἀλλὰ καὶ μᾶς ἐνέπνευσαν τὸ αἴσθημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πᾶς προηγμένος πολίτης δέον νὰ ἔχῃ, τοῦ νὰ παρακολουθῇ ἀγρύπνως τὰ ἐθνικὰ πράγματα. Αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς κυβερνήσεως, δὲν ἠδύναντο παρὰ νὰ ἐνέχουν ἐν γενικαῖς μόνον γραμμαῖς τὰ συμπεράσματα ἐκ τῶν ἐνεργειῶν τῆς ἐν Λονδίνῳ μεταβάσεως ἀποστολῆς. Ἐλπίζομεν ὅτι κατὰ τὴν ἀνάπτυξιν ἢ μᾶλλον κατὰ τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν ἡ Συνέλευσις ἀναμένει, ἐκ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως θέλει οὗτος διασαφίσῃ πράγματά τινα, ἐφόσον ἐννοεῖται τοῦτο ἐπιτρέπουσι, τόσον αἱ διπλωματικαὶ ἐθιμοτυπίαι, ὅσον καὶ τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους. Τὰς δηλώσεις ὡς ἔχουσι τοῦ κ. Προέδρου τῆς κυβερνήσεως, δυνάμεθα νὰ τὰς χωρίσωμεν εἰς τρεῖς καθαρὰς περιόδους. Ἡ πρώτη ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν διαπραγματεύσεων μέχρι τῆς συμπληρώσεως τῆς ἐν Λονδίνῳ Ἑλληνικῆς ἀποστολῆς. Ἡ δευτέρα ἀπὸ τῆς συμπληρώσεως ταύτης ἑπομένως καὶ τῆς δευτέρας προτάσεως τῶν Συμμάχων. Καὶ ἡ τρίτη ἀπὸ τῆς ἀρνήσεως ἀπαντήσεως ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς ἀποστολῆς καὶ τῆς ἐνάρξεως τῶν πολεμικῶν ἐναντίον τῶν Τουρκικῶν ἐπιχειρήσεων. Θὰ ἦτο βεβαίως εὐκταῖον ἐὰν ἦτο δυνατὸν καὶ ἐφόσον θὰ ἐπετρέπετο τοῦτο ἄνευ κινδύνου ζημίας τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων νὰ καθίστατο γνωστὸν ἐκ μέρους τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τίνες ἦσαν οἱ πραγματικοὶ λόγοι, οἱ προκαλέσαντες τὴν συμπλήρωσιν τῆς ἀντιπροσωπείας ἐν τῇ Διασκέψει. Βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι ἐνέργεια λίαν ἐπιτυχής, λίαν εὔστοχος τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς ἐν Λονδίνῳ ἀντιπροσωπείας, κατώρθωσεν ὥστε νὰ κληθῇ καὶ νὰ συμμετάσχῃ τῆς Συνδιασκέψεως τοῦ Λονδίνου ἡ πολιτικὴ ἐκείνη κορυφὴ ἡ ἐκπροσωποῦσα τὴν πλειοψηφίαν τῆς ἐθνικῆς Συνελεύσεως. Καὶ τοῦτο τὸ συμπέρασμα τὸ τολμηρὸν, ἀλλὰ καὶ πιθανώτατον τὸ ἐξάγω τόσον ἐκ τῆς πεποιθήσεως, τὴν ὁποίαν τρέφω πρὸς τὴν πολιτικὴν ἀνιδιοτέλειαν καὶ πατριωτικὸν ἐνδιαφέρον τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς ἐν Λονδίνῳ ἀποστολῆς κ. Καλογεροπούλου, ὅσον καὶ εἰς τὴν ἀκλόνητον γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχω, ὅτι αἱ σύμμαχοι Δυνάμεις δὲν ἠδύναντο παρὰ νὰ ἀναγνωρίσωσι τὸ μετεκλογικὸν καθεστὼς ὡς καθεστὼς ἐκπροσωποῦν σύμπαντα τὸν Ἑλληνισμόν, ὅστις τόσα δείγματα εἰλικρινοῦς ἀφοσιώσεως πρὸς τὰς Μεγάλας Δυνάμεις ἔχει ἐπιδείξῃ. Ἡ γνώμη μας ὅμως δὲν εἶναι ἀρκετὸν νὰ προσδώσῃ τὴν δέουσαν σημασίαν εἰς τὴν συμπλήρωσιν τῆς ἀντιπροσωπείας μας ἐν Λονδίνῳ. Ὅπως δήποτε, ἐὰν τὸ γεγονὸς τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπισημοποιηθῇ, ὅπως δήποτε ἐγώ, ὡς πληρεξούσιος τοῦ λαοῦ Ἀττικοβοιωτίας, ἐκφράζω, ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι τοῦτο κατωρθώθη κατόπιν τῆς ἐπιτυχοῦς διπλωματικῆς ἐνεργείας τοῦ ἀξιοτίμου τότε Προέδρου τῆς κυβερνήσεως καὶ προέδρου τῆς Ἑλληνικῆς ἀντιπροσωπείας, τὴν εὐγνωμοσύνην ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§93Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἡ ἀπάντησις, ἣν ζητεῖ ὁ κ. συνάδελφος, εἶναι εὔκολος. Ἐζητήθη νὰ κατατεθῇ τὸ τηλεγράφημα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐκαλεῖτο ὁ ἀρχηγὸς τῆς πλειονοψηφίας.

§94Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἐγὼ ἁπλῶς ἤθελον νὰ τονίσω τὸ ἐθνικὸν ἐνδιαφέρον, τὸ ὁποῖον ἔχει κατ’ ἐμὲ ἡ συμπλήρωσις τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας ἐν Λονδίνῳ, διότι ἀποδίδω εἰς αὐτὴν ἰδιαιτέραν σημασίαν, διότι ἀποκλείων ἐν τῇ συνειδήσει μου τὴν ἀνάγκην τῆς συμπληρώσεως λόγῳ ἀνικανότητος ἢ ἀνεπαρκείας τῆς δοθείσης ἐντολῆς ἀποδίδω τοῦτο εἰς τελείαν συναίσθησιν τῆς ἀνάγκης, τὴν ὁποίαν οἱ Σύμμαχοι ᾐσθάνθησαν, νὰ καλέσωσι τὴν Ἑλληνικὴν Ἐθνοσυνέλευσιν νὰ συμμετάσχῃ διὰ πληρεξουσίου αὐτῆς ἐν τῇ Διασκέψει τοῦ Λονδίνου. Αὐτὴν τὴν σημασίαν ἐγὼ ἀποδίδω καὶ αὐτὸ θέλω νὰ ἐξάρω, διότι νομίζω ὅτι ἡ τοιαύτη ἔξαρσις ἐξυπηρετεῖ τὴν ὅλην ἐθνικὴν ὑπόθεσιν.

§95Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐπιτρέπετε;

§96Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Παρακαλῶ.

§97Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἰς τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἀναφέρεται ἡ φράσις «ἐνίσχυσις τῆς ἐν Λονδίνῳ ἀποστολῆς». Οὕτω καθωρίσθη διὰ τῆς μεταβάσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἡ συμπλήρωσις τῆς ἀποστολῆς, ὡς ἐνίσχυσις. Γεννᾶται τὸ ἐρώτημα: ποίας φύσεως εἶναι; Πολιτικῆς πείρας ἢ κοινοβουλευτικῆς ἐνισχύσεως; Εἶναι γνωστόν, ὅτι ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος, ἔτυχε τῆς ἀμερίστου ἐμπιστοσύνης τῆς Συνελεύσεως, διότι δὲν ἐγένετο ἡ ψηφοφορία, οὔτε προεβλήθη ὑπό τινος ψηφοφορία, διότι οὐδεὶς ἠμφισβήτησεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ κ. Καλογεροπούλου ἔτυχε τῆς πανδήμου ἐμπιστοσύνης τῆς Συνελεύσεως καὶ τῶν ἀνεξαρτήτων πληρεξουσίων. Λοιπόν, ὁ κ. πρώην Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μετέβη εἰς Λονδῖνον ἔχων πλήρη τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Συνελεύσεως. Κατὰ συνέπειαν ἦτο οὐχὶ μόνον ὁ ἐντεταλμένος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως ὅπως ἐκπροσωπήσῃ τὴν Συνέλευσιν αὐτήν, καὶ ὄχι ἁπλῶς τὴν πλειονοψηφίαν αὐτῆς. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ αὐτοῦ παρουσίασις ἦτο πλήρης καὶ τὸ πληρεξούσιον τὸ ἐκ τῆς Συνελεύσεως προερχόμενον ἦτο ἄρτιον. Τούτου δοθέντος, ἦτο εὔλογον τὸ ἐρώτημα· ὑπῆρχε ἀνάγκη προσθέτου Κοινοβουλευτικῆς ἐνισχύσεως πλησίον τῶν συμμάχων καὶ φίλων καὶ ὑπῆρχε ἀνάγκη ἐνισχύσεως Κοινοβουλευτικῆς καὶ πολιτικῆς πείρας; Ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, ἀφοῦ ἅπαξ ἐτέθη τὸ ζήτημα, νομίζω ὅτι εὔλογον εἶναι νὰ γινώσκῃ ἡ Συνέλευσις διότι ὅ,τι ἀνεκοινώθη ὑπὸ τοῦ πρώην Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἀνεκοινώθη ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου νῦν Προέδρου ὅτι μεταβαίνῃ, ἀλλὰ τὸ ἐμάθαμεν τὴν ἐπαύριον εἰς τὴν ἀνακοίνωσιν πρὸς τὴν Συνέλευσιν διὰ τὴν ἄδειαν τῆς ἀναχωρήσεώς του εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Δέον λοιπὸν νὰ ἐξηγηθῇ εἰς τὴν Συνέλευσιν, ποία ἀνάγκη ἐνισχύσεως ὑπῆρχε. Μήπως ὑπῆρχε οὐχὶ πλήρης ἐπάρκεια τῆς προτέρας ἀποστολῆς καὶ ἐκινδύνευον τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα καὶ ἀπῆλθεν ἡ τοιαύτη ἐνίσχυσις; Νομίζω ὅτι τοῦτο ἔδει ἡ Συνέλευσις νὰ τὸ γνωρίζῃ, διότι ἔχει καθῆκον νὰ τὸ γνωρίζῃ, ἐφ’ ὅσον δὲν θίγει διεθνεῖς συμφωνίας, ἐκ τῆς ἐντολῆς τὴν ὁποίαν περιεβλήθησαν οἱ μεταβάντες.

§98Γ. ΠΩΠ. Ταῦτα εἶναι πρόκλησις πρὸς ἀπάντησιν ἀπὸ τοὺς παρακαθημένους καὶ ἄρτι φθάσαντας μέχρι τῆς νέας Κυβερνήσεως παρακαθημένους ἐνταῦθα. Θέλω νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἡ ἐνίσχυσις ἦτο καθαρῶς ἀριθμητικὴ ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἐξ ἄλλου διότι παρὰ τὴν πλήρη ἐντολὴν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ὁ κ. Καλογερόπουλος, ὡς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μεταβαίνων εἰς Λονδῖνον, ἦλθεν οὗτος εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀπευθυνθῇ πρὸς τὴν Συνέλευσιν. Ἐπειδὴ ὅμως δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ παρίσταται πάντοτε ἡ Συνέλευσις, ὁ προϊστάμενος τῆς ἐκεῖ ἀντιπροσωπείας ἐν γνώσει ὅτι οὗτος δὲν ἦτο ἀρχηγὸς τῆς πλειοψηφίας, ἐν γνώσει ὅτι τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἐπετέλει ἦτο ἀναγκαία θυσία καὶ τῆς ἰδίας αὑτοῦ φυσιογνωμίας, εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ζητήσῃ παρὰ τῆς Διασκέψεως χρονικὴν προθεσμίαν εἰς συγκέντρωσιν καὶ τῆς γνώμης τῆς Συνελεύσεως. Ἐπειδὴ ὅμως τοῦτο ἦτο πιθανὸν νὰ ἐπαναλαμβάνηται ἑκάστοτε, ὀρθῶς πράττων, μετεκαλέσατο παρ’ αὑτῷ ἐκεῖνον, ὅστις κατ’ ἀντίληψιν ἁπάντων ἡμῶν τῶν μὴ ἀνηκόντων εἰς τὴν Κυβερνητικὴν μερίδα, ἐκεῖνον, λέγω, τὸν ὁποῖον κατὰ τὴν ἀντίληψιν ἁπάντων ἡμῶν ἔπρεπε νὰ θεωρήσωσιν καὶ ἐν Εὐρώπῃ ὅπως καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὡς ἀντιπροσωπεύοντα ἀκεραίως τὴν γνώμην τῆς πλειοψηφίας τῆς Συνελεύσεως (Χειροκροτήματα). Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ἑπομένως ταύτην μανθάνοντες ὅτι τοῦτο συνέβη καὶ ὅτι οὗτος ἦτο ὁ σκοπὸς τῆς προσκλήσεως τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἐζητήσαμεν ἐνταῦθα ἑρμηνείαν διὰ τὴν παραίτησιν τοῦ κ. Καλογεροπούλου, ὡς δὲν ἐζητήσαμεν οὐδεμίαν ἑρμηνείαν, οὐδὲ θὰ ζητήσωμεν, διὰ τὴν παραίτησιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν ἀνασυγκρότησιν αὐτῆς ὑπὸ τοῦ ἐκ Πατρῶν κ. πολιτευτοῦ, φρονοῦντες ἐκ τῆς μέχρι τοῦδε πείρας τῶν πραγμάτων καὶ τῆς προεκλογικῆς καὶ μετεκλογικῆς καταστάσεως ὅτι εἶναι ὁ ἀρχηγὸς τῆς ἐν τῇ Συνελεύσει πλειοψηφίας ἱκανῆς νὰ καλύψῃ ἐν τῇ συνόλῳ καὶ τὰ λοιπὰ μικρὰ κόμματα.

§99Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἔχω τὴν ἀπάντησιν. Δὲν πρόκειται περὶ τοῦ τίς εἶναι ἀρχηγὸς τῆς πλειοψηφίας. Πρόκειται περὶ ἐρωτήματος, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλετε ὑμεῖς, καὶ τὸ ὁποῖον υἱοθετῶ συγχρόνως καὶ ὑποβάλλω καὶ ἐγώ. Ἐρωτήματος ἐπὶ τοῦ ὁποίου εἶναι ὀρθὸν νὰ δοθῇ ἀπάντησις.

§100Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Λέγετε ὅτι συμμετέχετε τοῦ ἐρωτήματός μου;

§101Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μάλιστα. Τὸ υἱοθετῶ.

§102Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Υἱοθέτησις, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ κάμω τὴν δήλωσιν, ὅτι ἀναφερόμενος εἰς τὴν περίοδον αὐτὴν τῶν διαπραγματεύσεων, διότι ἐχώρισα τὰς δηλώσεις εἰς τρεῖς περιόδους, ἐτόνισα ἰδιαιτέρως τὸ μέρος αὐτό, διότι φρονῶ ὅτι διὰ τὴν ἐν γένει ἑλληνικὴν ὑπόθεσιν ἔχει μεγάλην σημασίαν, ὅταν τῇ ὑποδείξει ὅπως αἱ δηλώσεις αὐτοῦ τούτου, τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως λέγω, ὅταν ἐν τῷ σταδίῳ τούτων τῶν διαπραγματεύσεων προσετέθη εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ἀντιπροσωπείαν καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῆς πλειοψηφίας. Αὐτὴ ἡ φρᾶσις ἀπὸ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν μεγάλων δυνάμεων ἀπεδείχθη συμπλήρωσις ἀποκλείει πάντα ἄλλον λόγον πλὴν τῆς ἐνδιαμέσου ἀναγνωρίσεως τῆς εὐμενοῦς διαθέσεως, τὴν ὁποίαν ἔχομεν πάντες ἡμεῖς οἱ ἀποτελοῦντες τὴν ἐθνικὴν ταύτην Συνέλευσιν πρὸς τὰς μεγάλας ταύτας Δυνάμεις.

§103Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι, τὸ γεγονὸς τῆς μεταβάσεως εἰς Λονδῖνον καὶ τῆς συμμετοχῆς εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ἀντιπροσωπείαν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι γεγονὸς εὐτυχῶς διὰ τὴν Ἑλλάδα μεταβάλλον ὅλας τὰς ἀνακινηθείσας ἀμφιβολίας καὶ ὅλας τὰς σπερμολογίας περὶ τοῦ ἀνεπιθυμήτου ἢ τοῦ δυσαρέστου πολιτικοῦ προσώπου καὶ τὸ ὁποῖον ἀντεκατέστησε τὴν πλήρη λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος καθ’ ὅλην τὴν ἔκτασιν. Διότι δυστυχῶς, ἡ Ἑλλὰς μέχρι τοῦ χρονικοῦ τούτου σημείου, παρουσιάζετο, μὲ ἀναγγελίας τινὰς ἐπισήμους γενομένας παρὰ μιᾶς Δυνάμεως, παρουσιάζετο Ἑλλὰς ὡς μὴ δυναμένη νὰ κυβερνηθῇ, καθ’ ὃν τρόπον θέλει νὰ κυβερνᾶται αὕτη ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Τὸ γεγονὸς τοῦτο λοιπὸν ἐτερμάτισε τὴν κατάστασιν αὐτὴν καὶ ἀπεκατέστησε πλήρη τὴν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος ἐν Ἑλλάδι καὶ διὰ τὸ γεγονὸς αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ χαίρωμεν πάντες.

§104ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Διὰ τὴν ἀναγνώρισιν;

§105Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὄχι διὰ τὴν ἀναγνώρισιν, ἀλλὰ διὰ τὸν σεβασμόν. Τὸ πολίτευμα ἐπεβλήθη ψήφῳ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Διὰ τοῦτο, διὰ τὸν σεβασμὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ πολιτεύματος καὶ διότι μεγάλοι σύμμαχοι καὶ φίλοι ἡμῶν, ἐπεδείξαντο τοιαύτην εὐλάβειαν καὶ σεβασμὸν πρὸς τὸ πολίτευμα καὶ τὴν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος. Ἡμεῖς εἴμεθα ὑπερήφανοι, χαίρωμεν καὶ εὐχαριστοῦμεν καὶ τοῦτο διότι ἀπεκατέστησαν διὰ τῆς πράξεως ταύτης ὁμαλότητα εἰς τὰς σχέσεις μεταξὺ ἡμῶν καὶ ἐκείνων. Τοῦτο εἶναι τὸ ἕτερον ζήτημα τὸ ὁποῖον ἐγείρεται, πῶς ἐπῆλθε τὸ γεγονὸς τοῦτο; Τὸ ζήτημα τοῦτο ὅπως ἐτέθη ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως διὰ τῶν δηλώσεων αὐτοῦ, εἶναι ζήτημα Ἑλληνικῆς μορφῆς, ἀλληλεγγύης τοῦ πρώην Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐξωτερικῆς μορφῆς ὑποδείξεως τῶν μελῶν τῆς συνδιασκέψεως πρὸς τὸν ἀρχηγὸν τῆς ἀντιπροσωπείας. Ὅταν ὑποβάλληται ἕν ἐρώτημα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ παρίστανται ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως καὶ τὰ μέλη τῆς νῦν Κυβερνήσεως καὶ ὁ πρώην Πρωθυπουργός, προσῆκον εἶναι νὰ λεχθῇ τοῦτο: Δὲν δυνάμεθα νὰ δώσωμεν ἀπάντησιν διότι εἶναι ζήτημα ξένων σχέσεων καὶ δὲν δυνάμεθα ἢ ἀρνούμεθα νὰ δώσωμεν καὶ δὲν θὰ δώσωμεν. Ἐπεθύμουν νὰ δοθῇ μία ἀπάντησις, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν οὐδὲν ἐρώτημα παρ’ οὐδενὸς πληρεξουσίου νὰ μένῃ ἀναπάντητον. Νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ δώσῃ ἀπάντησιν ἡ Κυβέρνησις, διότι δὲν πιστεύω νὰ ἀποτελῇ μυστικὸν τῶν διαπραγματεύσεων.

§106Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Ἐθέσατε ἐρώτημα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα γνωρίζωμεν καὶ ἡμεῖς.

§107Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ θέτω ἐγὼ τὸ ἐρώτημα.

§108Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἐγὼ ἐξῆρον τὸ γεγονὸς καὶ ἐτέθη τὸ ἐρώτημα ἐκ μέρους τοῦ κ. πληρεξουσίου ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας.

§109Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον ἐξήγειρε τὴν περιέργειαν μελῶν τινων, εἶμαι εἰς θέσιν νὰ διευκρινίσω καὶ νὰ δώσω τὴν ἐπ’ αὐτοῦ προσήκουσαν ἀπάντησιν. Ἡ Συνέλευσις μοὶ ἔκαμε τὴν ὑψίστην τιμὴν νὰ μὲ περιβάλῃ δι’ ἀπολύτου ἐμπιστοσύνης, ὅπως διαχειρισθῶ τὴν σπουδαιοτάτην ὑπόθεσιν τοῦ Κράτους εἰς τὸ ἐξωτερικὸν. Ὀφείλω νὰ πληροφορήσω τὴν Συνέλευσιν ὅτι παρὰ τῇ Διασκέψει, οὐδὲν ἠδυνήθην νὰ διαγνώσω αἴσθημα ἐλλείψεως σεβασμοῦ πρὸς τὴν αὐτοτέλειαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Ὑπῆρξαν στιγμαί, κατὰ τὰς ὁποίας μοὶ ὑπεβλήθησαν ἐρωτήσεις καὶ ἐζητήθη παρ’ ἐμοῦ, εἰ δυνατόν, ἡ ἄμεσος, ἡ ταχίστη ἀπάντησις. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ ἐθεώρησα καθῆκον μου, ἐπὶ ζητημάτων σπουδαιοτάτων νὰ μὴ δείξω ψυχικὴν σθένος τοιοῦτον ὥστε νὰ ἀναλάβω μόνος ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην τῆς ἀπαντήσεως. Παρεκάλεσα τὰ ἀξιότιμα μέλη τῆς Συνδιασκέψεως νὰ δεχθῶσιν ὅπως ἀκούσω καὶ τὰς γνώμας τοῦ ἐν Ἀθήναις Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ ἐνδεχομένως καὶ ὑμῶν ὡς ἀποτελούντων κυρίαρχον σῶμα. Ἡ ἀξίωσίς μου ἀνεγνωρίσθη ὡς ὀρθή. Ἀλλὰ μετ’ ὀλίγον ἕτερα θέματα ἀπησχόλησαν τὴν Διάσκεψιν, χρήζοντα ταχείας ἀπαντήσεως. Τότε δὲ ἀπροκαλύπτως εἶπον καὶ εἰς τὰ μέλη τὰ ἐκπροσωποῦντα τοὺς Μ. Συμμάχους ἡμῶν καὶ εἰς τὸν σεβαστὸν Πρόεδρον τῆς Συνδιασκέψεως, ὅτι μοὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ δώσω ἀπάντησιν πρὶν συνεννοηθῶ μετὰ τῶν Ἀθηνῶν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Συνδιασκέψεως, μοῦ διετύπωσεν τότε τὴν ἀξίωσιν ὅπως συγκροτηθῇ ἡ ἐν τῇ Διασκέψει ἀντιπροσωπεία τῆς Ἑλλάδος οὕτως, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν ἡ ταχίστη ἐν Λονδίνῳ κατάρτισις ἀποφάσεων καὶ κατ’ ἀκολουθίαν ἀπαντήσεων.

§110Γ. ΠΩΠ. Ὥστε ὀρθῶς ἐμάντευσα.

§111Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ. Ὑπέδειξα δὲ ὅτι διὰ νὰ κατορθωθῇ τοῦτο ἀπαιτεῖται ἡ συγκρότησις τῆς τοιαύτης ἀντιπροσωπείας νὰ γίνῃ ἐν πάσῃ ἐλευθερίᾳ ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, διότι ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν τῷ τύπῳ συνεζητήθησαν διὰ μακρῶν, ὅτι πρόσωπα ἐξέχοντα ἐν τῇ πολιτείᾳ ἐθεωρήθησαν ὁτὲ μὲν ἐπιθυμητὰ ὁτὲ δὲ μὴ ἐπιθυμητά. Καὶ ὑπὸ τοιαύτας ὅρους ἐνόμισα ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ διασαφηνίσω τὸ πρᾶγμα, ἵνα μὴ συμβῇ τι δυνάμενον νὰ θίξῃ τὴν ἐθνικὴν φιλοτιμίαν μηδὲ τὸ πρόσωπα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἤθελον νὰ παρακαλέσω ὅπως ἔλθωσιν ἐπίκουροι εἰς τὸ ἔργον τὸ βαρύ, τὸ ὁποῖον ἡ Ἐθνοσυνέλευσις μοὶ εἶχεν ἀναθέσει. Κατόπιν συνεννοήσεως μετ’ ἐκείνων, μεθ’ ὧν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Διασκέψεως συνειργάζετο, ἔλαβα τὴν ἀπάντησιν ὅτι παρακαλεῖται ἡ ἀντιπροσωπεία τῆς Ἑλλάδος νὰ συμπληρωθῇ κατὰ τρόπον διευκολύνοντα τὴν ἄμεσον ἀπάντησιν εἰς τὰ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Διασκέψεως ζητήματα, καὶ ὅτι ὡς πρὸς τοῦτο ἤμην ἐλεύθερος νὰ τηλεγραφήσω ἐν Ἀθήναις ζητῶν τοὺς ἁρμοδίους ἀντιπροσώπους τοὺς δυναμένους κατ’ ἐμὲ νὰ συνεργασθῶσιν, ἐπροτίμησα δέ, κύριοι, νὰ ζητήσω τὴν ἐπικουρίαν ἐκείνου, ὁ ὁποῖος καὶ κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν ἐξεπροσώπει τὴν πλειοψηφίαν ἐν τῷ Συνεδρίῳ τούτῳ. (Χειροκροτήματα). Ὁ ἀξιότιμος νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδέχθη νὰ ἔλθῃ ἐν Λονδίνῳ καὶ μετ’ αὐτοῦ ἐν πάσῃ ἁρμονίᾳ, ἐν πάσῃ ἀγάπῃ, ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ καὶ ἀφοσιώσει πρὸς τὸ συμφέρον τὸ ἐθνικὸν συνειργάσθημεν ὅπως ἀπομακρύνωμεν πάντα κίνδυνον δυνάμενον νὰ θίξῃ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, διὰ τῆς ἀναβολῆς δὲ ἐν τῇ ἀπαντήσει εἰς τὰς περιφήμους προτάσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι ἀποφάσεις, ἀλλὰ προτάσεις, νομίζω ὅτι κατορθώσαμεν νὰ ἀπομακρύνωμεν ἀπὸ τῆς Ἑλλάδος ἕνα κίνδυνον, ὁ ὁποῖος ἦτο ἄμεσος καὶ πρὸ τοῦ ὁποίου εἴχομεν τρομάξει ἀμφότεροι διὰ νὰ μείνωσιν ἐκκρεμῆ τὰ ζητήματα καὶ νὰ δοθῇ ὁ λόγος εἰς τοὺς ἡρωϊκοὺς ἡμῶν στρατιώτας, οἱ ὁποῖοι πέπεισμαι ὅτι θὰ ἀπαντήσουν κάλλιον πάντων ἡμῶν. (Εὖγε καὶ χειροκροτήματα).

§112Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Εἶμαι εὐτυχὴς διὰ δύο τινά. Πρῶτον διότι διέγνωσα τὴν πραγματικὴν ἀλήθειαν, τὴν πραγματικὴν ἀφορμὴν τὴν τῆς συμπληρώσεως τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας ἐν Λονδίνῳ καὶ δεύτερον, διότι ἐπροκάλεσα τὸν ἀξιότιμον κ. πρώην Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ προβῇ εἰς τὰς δηλώσεις, εἰς τὰς ὁποίας προέβη ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς ἡμῶν Συνελεύσεως καὶ νὰ διαλύσῃ δι’ αὐτῶν πᾶσαν κακόβουλον σκέψιν καὶ διάδοσιν ὅτι δῆθεν ἡ μετεκλογικὴ Ἑλλὰς δὲν ἐμπνέει ἐμπιστοσύνην εἰς τὰς Μεγάλας Συμμάχους Δυνάμεις, ἐνῷ εἶναι ἡ εἰλικρινῶς καὶ πραγματικῶς ἐργαζομένη παρὰ τὸ πλευρὸν αὐτῶν. Καὶ ἤδη προβαίνω εἰς τὴν ἀνάλυσιν τοῦ δευτέρου μέρους τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Τοῦτο τὸ τὸ μέρος τῶν δηλώσεων μᾶς εἰσάγει εἰς νέον στάδιον διαπραγματεύσεων, εἰς ὅ κατέφυγεν ἡ Διάσκεψις μετὰ τὴν ἀπόρριψιν τῆς περὶ ἐξεταστικῶν ἐπιτροπῶν προτάσεως. Ἡ πρότασις αὕτη παρουσιάζει ἀμέσως πλεονεκτήματά τινα ἀπὸ τὴν πρώτην, τὴν ὁποίαν ἡ ἐθνικὴ ψυχὴ τόσον πανηγυρικῶς ἀπέκρουσεν. Πρωτίστως δὲν ἀμφισβητεῖται ἡ ἑλληνικότης τῆς Θράκης τοῦτο εἶναι τὸ πρῶτον εὐχάριστον δι’ ἡμᾶς ἀποτέλεσμα τῆς ἐν Λονδίνῳ Συνδιασκέψεως ἐκ τῶν ἐνεργειῶν. Δεύτερον, σχετικῶς μὲ τὸ καθεστὼς τῆς Σμύρνης, μεταβιβάζονται τὰ δικαιώματα τῆς ἐντολῆς, τὰ ὁποῖα εἴχομεν ἐπ’ αὐτῆς εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν. Τὸ σημεῖον τοῦτο εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὄχι μόνον δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποδεχθῶσιν οἱ ἀντιπροσωπεύοντες ἡμᾶς, ἀλλὰ καὶ ἂν τὸ ἀπεδέχοντο δὲν θὰ εἶχον τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ ἔθνους, διότι οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν εἶναι διατεθειμένος νὰ δεχθῇ, ὅπως ἀποσπασθῶσι αὐτὰ τὰ ἐδάφη, τὰ ὁποῖα διὰ τοῦ αἵματος τῶν ἡρωϊκῶν στρατιωτῶν μας ἀπεκτήσαμεν. (Χειροκροτήματα). Ἐνταῦθα, κύριοι, ἄς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ὅτι τόσον ἐν τῇ συνθήκῃ τῶν Σεβρῶν καὶ μάλιστα εἰς τὸ προοίμιον αὐτῆς ὅσον καὶ εἰς τὰς δύο μεταγενεστέρας προτάσεις, ὁ ρόλος τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν εἶναι τοιοῦτος, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ μᾶς κάμῃ νὰ συστήσωμεν θερμῶς εἰς τὴν ἀξιότιμον Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ πᾶσαν πρόνοιαν, ἵνα ἡ Ἑλλὰς ἀντιπροσωπευθῇ ἐν τῇ κοινωνίᾳ τῶν Ἐθνῶν ὅσον τὸ δυνατὸν ἐπαξίως. Πολλά, πλεῖστα εἶναι τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα πρόκειται διὰ τοῦ κατασκευάσματος αὐτοῦ τοῦ νεωτέρου τοῦ διεθνοῦς δικαίου νὰ λυθῶσι καὶ λύωνται ἤδη. Ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν βεβαίως λόγῳ τῆς πολεμικῆς ἀτμοσφαίρας, ἡ ὁποία ἀκόμη διέπει τὸν κόσμον παρὰ τὴν φαινομενικὴν εἰρήνην, δὲν ἠδυνήθη νὰ λειτουργήσῃ ὡς ἀνεμένετο. Ἐπίσης εἰς τοῦτο συνετέλεσεν ἡ ἀποχή, ἡ προσωρινὴ κατ’ ἐμέ, τῆς Ἀμερικῆς. Ὁπωσδήποτε ὁ θεσμὸς εἶναι βάσιμος διότι ἀπορρέει ἐκ τῆς συνειδήσεως τῶν Λαῶν καὶ ὑφ’ οἵαν δήποτε μορφὴν ἐὰν προώρισται νὰ λειτουργήσῃ, εἴτε ὡς κυρίαρχον σῶμα δυνάμενον νὰ διέπῃ τὰ τοῦ κόσμου ἢ τοὐλάχιστον τὰ τῆς Εὐρώπης, εἴτε ὡς ἁπλοῦν διαιτητικὸν δικαστήριον ἔχον ὑψηλὴν ἀποστολὴν καὶ τοιαύτην πρέπει νὰ ἀποδώσωμεν σημασίαν καὶ ἡμεῖς οἱ κατ’ ἐξοχὴν εὐλαβούμενοι τὴν θέλησιν τὴν Λαϊκήν, διότι ἐν τῇ Κοινωνίᾳ τῶν Ἐθνῶν θὰ ἀντιπροσωπεύωνται αἱ λαϊκαὶ θελήσεις ὅσον ἀφορᾷ τὴν κήρυξιν ἑνὸς πολέμου ἢ τὴν κήρυξιν καταστάσεως δυναμένης νὰ προκαλέσῃ θυσίας ἀνθρωπίνους. Ὡς τοιοῦτος θεσμὸς, ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν, ὡς θεσμὸς ἐμπεριέχων διὰ πᾶν κράτος μέλος αὐτῆς, τὸν ἀμοιβαῖον σεβασμὸν τῆς ἀκεραιότητος, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ προκαλέσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα διὰ πάσης θυσίας ἀντιπροσωπευθῇ ἡ Ἑλλὰς ἐν αὐτῷ διὰ τῶν καταλληλοτέρων δυνατὸν προσώπων. Βεβαίως ἡ ἀποχὴ τῆς Ἀμερικῆς συνετέλεσεν, ὅπως εἶπον καὶ πρὸ ὀλίγου εἰς τὴν μὴ λειτουργίαν τοῦ θεσμοῦ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἡ ἀποχὴ αὕτη κατ’ ἐμὲ καὶ ἐλπίζω νὰ ἐπαληθεύσω, εἶναι προσωρινή, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι καὶ ἄνευ τῆς Ἀμερικῆς δύναται νὰ καταστῇ θεσμὸς ἂν ὄχι παγκόσμιος, τοὐλάχιστον πανευρωπαϊκός. Τὸ τρίτον μέρος τῶν δηλώσεων τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μᾶς εἰσάγει εἰς τὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα προεκάλεσαν τὸν σημερινὸν ἀγῶνα. Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι μετὰ τῆς μεγαλειτέρας χαρᾶς παρατηρῶ δηλούμενον ἐκ μέρους τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ μέλους τῆς ἐν Λονδίνῳ ἀντιπροσωπείας, ὅτι «πᾶσα ἐλευθερία ἀνεγνωρίσθη εἰς ἡμᾶς ὑπὸ τῶν Μ. Δυνάμεων, ἐν σχέσει πρὸς τὰς ἐν Μ. Ἀσίᾳ στρατιωτικὰς ἐπιχειρήσεις». Ἐνταῦθα θέλω νὰ ἐξάρω τὸ γεγονός, ὅτι ἐνῷ μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης εἴμεθα ἁπλῶς ἐντολοδόχοι τῶν Δυνάμεων καὶ μὲ περιωρισμένην ἐντολήν, κατωρθώθη ὥστε ἀπὸ ἐντολοδόχου νὰ γίνωμεν κύριοι τῆς καταστάσεως ἐκεῖ, μὲ τὸ δικαίωμα τῆς καταπολεμήσεως τον Τουρκικῶν ὀρδῶν. Ἐνταῦθα ὀφείλω νὰ κάμω τὴν δήλωσιν ὅτι ἡμεῖς παρὰ τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἀντιλαμβανόμεθα τὰ πράγματα οὕτω. Θέλομεν πλήρη ἐλευθερίαν καὶ φρονοῦμεν ὅτι ἐκ τῆς Τουρκικῆς παρασπονδίας ἀπεκτήσαμεν πλήρη ἐλευθερίαν νὰ πολεμήσωμεν ὄχι πλέον τὰς ὀρδὰς τὰς Τουρκικάς, ἀλλὰ τὴν ἐπίσημον Τουρκίαν καὶ εἰς τὴν ψυχὴν μάλιστα αὐτῆς. Ὁ ἀγὼν ὁ διεξαγόμενος, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ἀγὼν φυλετικός, ἀπὸ τὸν ὁποῖον ἐξαρτᾶται τὸ μέλλον τῆς φυλῆς μας. Εἶναι ἀγὼν κατὰ τὸν ὁποῖον δίδομεν ἐξετάσεις ἐνώπιον τοῦ παγκοσμίου Ἀρείου Πάγου, ἂν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ κυριαρχίσωμεν ἐν τῇ Ἀνατολῇ καὶ νὰ ἐπιβάλωμεν τὴν κυριαρχοῦσαν ἡμῶν ψῆφον εἰς πᾶν ἀνατολικὸν ζήτημα, καθ’ ὃ ἔχομεν δικαίωμα, διότι εἴμεθα ἔθνος, τὸ ὁποῖον ὑπῆρξεν ἀνέκαθεν τὸ δυνάμενον νὰ ἔχῃ δικαίωμα φωνῆς ἐπὶ παντὸς ἀνατολικοῦ ζητήματος καὶ τοῦτο ἐκ τῆς ἐκπολιτιστικῆς αὐτοῦ δυνάμεως καὶ ἐκ τῆς πλεονεκτικῆς γεωγραφικῆς διασπορᾶς μας. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους ἀντιλαμβανόμενοι τὸν σημερινὸν ἀγῶνα, νομίζομεν ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ ἐξυψωθῶμεν ὑπὲρ πᾶν πάθος, ὑπὲρ πάντα κομματισμόν, νὰ ἑνωθῶμεν εἰς ἕν συμπαγὲς σῶμα, ἐνώπιον τοῦ ὁποίου νὰ θραυσθῇ πᾶσα Τουρκικὴ αὐθάδεια. Διὰ τοῦ τρόπου τούτου καὶ μόνον εἶναι δυνατὸν νὰ κυριαρχίσωμεν καὶ διὰ τοῦτο συνιστῶμεν τὴν ἔντασιν πάσης προσπαθείας, τὴν κήρυξιν γενικῆς ἐπιστρατεύσεως, ἵνα τὸ ταχύτερον τερματισθῇ ὁ ἀγὼν καὶ θριαμβεύσωσιν ὅλοι οἱ Ἑλληνικοὶ δίκαιοι πόθοι.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μπούσιος ἔχει τὸν λόγον.

§114Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἐκ τῶν λιτῶν, ἀλλ’ ἐν τῇ λιτότητι αὐτῶν ἐσκεμμένων καὶ περιεκτικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως ἀπεκομίσαμεν τὰ ἑξῆς συμπεράσματα: Ἡ πρώτη πρότασις περὶ ἀποστολῆς ἐξεταστικῶν ἐπιτροπῶν ἤρθη ἐκ τοῦ μέσου.

§115Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐντελῶς.

§116Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἀντὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς εἰς τὰς ἀντιπροσωπείας, Ἑλληνικὴν καὶ Τουρκικήν, ἐπεδόθησαν νέαι προτάσεις, ἀλλ’ ὑπὸ τύπον οὐχὶ ἐπισπεύσεως πρὸς ἀπάντησιν, οὐδενὸς τεθέντος χρονικοῦ ὁρίου πρὸς ἀπάντησιν. Ἑπομένως καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καταθέτων τὸ περιεχόμενον τῶν δηλώσεων αὐτῶν πρὸ τῆς Συνελεύσεως, δὲν ἔθεσε θέμα συζητήσεως καὶ ἀποφάσεως ἐπὶ τῶν προτάσεων αὐτῶν καὶ συνεπῶς εἶναι περιττὸν νὰ ἐπεκταθῶμεν περισσότερον ἐπὶ τῆς οὐσίας προτάσεων, αἱ ὁποῖαι ἔχω, ἐγὼ τοὐλάχιστον, ὄχι τὴν διαίσθησιν, διότι δὲν θέλω νὰ μεταχειρισθῶ αὐτὴν τὴν λέξιν, ἀλλὰ τὴν προαίσθησιν ὅτι θὰ ἔχωσι τὴν αὐτὴν τύχην, τὴν ὁποίαν καὶ ἡ πρώτη πρότασις. Ἐν τῷ μεταξὺ συνέβησαν μερικὰ ἄλλα γεγονότα ἐν τῇ Διασκέψει. Ἐγένετο ἡ σύμβασις ἡ ἰδιαιτέρα τῆς Τουρκίας μετὰ τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Ἰταλίας.

§117Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔξω τῆς Διασκέψεως ἐγένετο.

§118Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Διαρκούσης τῆς Διασκέψεως. Ἡ σύμβασις, ἡ ὁποία ἐγένετο μεταξὺ Τουρκίας καὶ Γαλλίας ἰδίως, ἠνάγκασε τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ ἐνδεχόμενον τῆς ἐνισχύσεως τοῦ Κεμαλικοῦ στρατοῦ δι’ ἐφεδρειῶν ἀποσπωμένων ἐκ τῆς ἐκκενουμένης ὑπὸ τῶν Γάλλων Κιλικίας· μολονότι δὲ μέχρι προχθὲς ἀναγινώσκομεν εἰς τὰς ἐφημερίδας δηλώσεις ἡμιεπισήμους τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ ἐκκένωσις αὐτὴ δὲν ἤρξατο ἀκόμη, ἑπομένως ὁ Γαλλικὸς στρατὸς ὤφειλε νὰ ἀντιμετωπίζῃ καὶ συγκρατῇ τὰς ἐκεῖ ὑπαρχούσας Τουρκικὰς δυνάμεις, ἐν τούτοις ἡμεῖς προλαμβάνοντες τὴν πιθανότητα αὐτὴν διετάξαμεν τὴν ἐπίθεσιν καὶ τὴν ἐνίσχυσιν τοῦ μαχομένου στρατοῦ διὰ τῆς προσκλήσεως τριῶν ἐφεδρικῶν ἡλικιῶν. Τόσον μόνον γνωρίζομεν περὶ τοῦ ἀντικειμενικοῦ σκοποῦ τῆς νέας ταύτης ἐπιχειρήσεως, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ διακόψωμεν τὴν συνεννόησιν μεταξὺ τῶν δύο τμημάτων τῶν Τουρκικῶν στρατευμάτων. Ὁ ἀγὼν ὅμως παρουσιάζει μίαν τοιαύτην ἔντασιν δυνάμεων τοῦ μαχομένου στρατοῦ, ὥστε δὲν δυνάμεθα ἀπὸ τοῦδε νὰ σταματήσωμεν ἐνώπιον ἑνὸς ὁρίου ἀντικειμενικοῦ σκοποῦ, τοσούτῳ μᾶλλον καθόσον μετὰ τὴν ἀναγκαίαν ὑποχώρησιν ἐκ τοῦ μετώπου τοῦ Ἐσκῆ Σεχὴρ καὶ ἐγκατάλειψιν τῶν δύο καταληφθεισῶν θέσεων τοῦ Ἀβγκὶν καὶ τῆς Κοβαλίτσης τίθεται καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἐκκενώσεως τοῦ Ἀφιὸν Καραχισὰρ, διὰ τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐδήλωσεν ἄγνοιαν, ἀλλὰ οὐχὶ καὶ διάψευσιν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν πρέπει ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα νὰ θορυβήσωσιν ὑπερμέτρως τὴν δημοσίαν γνώμην, διότι ὁ ἀγὼν ἐξακολουθεῖ. Μία μόνον ἀνησυχία ἴσως περισσότερον καὶ ἀπὸ τὰς στρατιωτικὰς ἀκόμη, προσωρινὰς εὐχόμεθα, ἀποτυχίας δύναται νὰ μᾶς θορυβήσῃ. Ἡ ἄποψις τοῦ κατόπιν τῶν στρατιωτικῶν αὐτῶν μετακινήσεων ἐγκαταλειπομένων εἰς τὴν τύχην τοῦ ὁμογενοῦς πληθυσμοῦ ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ. Πᾶσα προέλασις τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατεύματος ἐνδότερον μιᾶς ἤδη καθορισθείσης στρατιωτικῆς ζώνης προκαλεῖ τὴν ἔνθερμον ὑποδοχὴν ἐκ μέρους τοῦ ἀπολυτρουμένου, διὰ τῆς προελάσεως τοῦ στρατοῦ, ὁμογενοῦς, καὶ ὄχι μόνον ὁμογενοῦς, ἀλλὰ καὶ χριστιανικοῦ καθόλου, πληθυσμοῦ, διότι καὶ οἱ κατοικοῦντες εἰς ἐκεῖνα τὰ μέρη Ἀρμένιοι ὑποδέχονται τὸν Ἑλληνικὸν στρατὸν ὡς ἐλευθερωτήν. Πᾶσα ἑπομένως ἐνδεχομένη, προσωρινὴ ἔστω, στρατιωτικὴ ὑποχώρησις δημιουργεῖ αὐτὸν τὸν κίνδυνον τῆς ἐγκαταλείψεως εἰς τὴν τύχην του, τοῦ ἔστω καὶ ὀλίγου ὁμογενοῦς πληθυσμοῦ, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται ἐκεῖ.

§119Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδεμία ὑποχώρησις ἐγένετο ἐντεῦθεν τῶν ὁρίων τῆς κατοχῆς τῆς πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐπιχειρήσεων, ὥστε νὰ ἐγκαταλειφθοῦν οἱ πληθυσμοί, οἱ ὁποῖοι ἔζησαν ὑπὸ τὴν ἡμετέραν διοίκησιν.

§120Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Γνωρίζω ἐξ ἀνακοινώσεως τοῦ πρώτου Προέδρου τῆς νέας μετεκλογικῆς Κυβερνήσεως, ἀξιοτίμου κ. Δ. Ράλλη, ὅτι κατὰ τὴν πρώτην δοκιμαστικὴν ἐκείνην ἐπιχείρησιν, ἡ ὁποία ἐγένετο κατὰ τὰ τέλη Δεκεμβρίου—ἀρχὰς Ἰανουαρίου, καὶ ἡ ὁποία κατέληξεν εἰς τὴν ἐπιστροφὴν τοῦ Στρατοῦ μας εἰς τὰ ὁρμητήρια, ἐξ ὧν ἐξεκίνησεν, ἠκολούθησε τὸν στρατὸν μας ὁλόκληρος ὁ ἐκεῖ ὁμογενὴς πληθυσμός. Ὥστε ἐὰν ἐκ τῆς μετακινήσεως ἐκείνης, ἡ ὁποία διεξήχθη ἐν τάξει, συνέβη ἡ τοιαύτη μετακίνησις τοῦ πληθυσμοῦ, ἐννοεῖται ὅτι εἰς οἱανδήποτε ἄλλην μετακίνησιν στρατευμάτων ἐν οὐχὶ πλήρει τάξει, τοῦτο δύναται νὰ ἔχῃ θλιβερὰν ἐπίδρασιν εἰς τὸν ἐκεῖ ὁμογενῆ πληθυσμόν, φοβούμενον τὰς ἀντεκδικήσεις. Τὴν ὑποχώρησιν δὲ ταύτην τοῦ πληθυσμοῦ ἐξεμεταλλεύθησαν τινὲς ἐκ τῶν ἐκεῖ εὑρισκομένων ξένων ἀνταποκριτῶν ἐφημερίδων, ὅπως παραστήσουν τὸν Ἑλληνικὸν στρατὸν ὡς ἀτάκτως ὑποχωρήσαντα.

§121Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Σ. ὅτι μὲν ἦτο τοῦτο.

§122Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Βεβαίως, τοῦτο δὲν μᾶς ἔβλαψεν ἀπὸ ἀπόψεως κρατικῆς ἐμφανίσεως, ἀλλὰ σημειῶ τὸ γεγονὸς ὅτι διὰ τῆς προελάσεως ταύτης ἐδημιουργήθη ἀναθάρρυνσις τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ καὶ διὰ τῆς ὑποχωρήσεως ἐδημιουργήθη πανικός, ὁ ὁποῖος ἠνάγκασε τὸν ἐκεῖ πληθυσμὸν νὰ ἀκολουθήσῃ τὸ στράτευμα. Ἐν συνεχείᾳ τρόπον τινὰ τῶν πρωθυπουργικῶν δηλώσεων ἔχομεν μερικὰς πληροφορίας ἐκ τῶν ἐφημερίδων σχετιζομένας πρὸς τὸ ζήτημα. Αἱ πληροφορίαι αὗται, ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἐζήτησε ἐξηγήσεις ἀπὸ τὴν Γαλλικὴν καὶ τὴν Ἰταλικὴν διὰ τὰς συμβάσεις, τὰς ὁποίας συνῆψεν ἑκατέρα μετὰ τῆς Τουρκία. Ἐπίσης ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ὑπέδειξεν εἰς τὴν Γαλλικὴν τὴν ἀνάγκην τῆς ἑνιαίας στρατιωτικῆς διοικήσεως τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Ἐξ ὅλων αὐτῶν ἀποκομίζομεν τὸ συμπέρασμα ὅτι ἡ θέσις τοῦ ζητήματός μας εἶναι ἀπὸ πολιτικῆς, στρατιωτικῆς καὶ οἰκονομικῆς ἀκόμη ἀπόψεως, διότι καὶ ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος οὐδεμίαν ἠκούσαμεν δήλωσιν τῆς Κυβερνήσεως, ἀπὸ τῆς τριπλῆς λέγω, ταύτης ἀπόψεως εἶναι ρευστὴ ἡ κατάστασις κατὰ τὴν καθιερωμένην ἔκφρασιν. Ἐνώπιον δὲ τοιαύτης ρευστῆς καταστάσεως πᾶς θέλων νὰ εἶναι ἐν τάξει πρὸς τὰ πράγματα καὶ τὴν συνείδησίν του, ἀναγκάζεται νὰ περιβληθῇ διὰ τῆς λεγομένης ἐφεκτικότητος, νὰ μὴ προβῇ περαιτέρω εἰς τὴν αἴτησιν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ δώσῃ, νὰ μὴ προβῇ περαιτέρω εἰς κρίσεις καὶ ἐπικρίσεις, τὰς ὁποίας εἶναι πρόωρον ἴσως νὰ κάμῃ, καὶ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐμμένων εἰς τὴν στάσιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἡ Συνέλευσις ἐν πληρεστάτῃ ὁμοφωνίᾳ ἀπὸ τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ἐδέησε νὰ σταλῇ ἡ Ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία εἰς τὴν Διάσκεψιν τοῦ Λονδίνου ἐτήρησε, περιβαλοῦσα διὰ τῆς ὁμοφώνου ἐμπιστοσύνης της τὴν Ἑλληνικὴν ἀντιπροσωπείαν. Νομίζω ὅτι ἡ κατάστασις διὰ τῆς τμηματικῆς κυβερνητικῆς ἀλλαγῆς, δὲν μετεβλήθη ἔκτοτε οὐσιωδῶς. Ἑπομένως δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος σοβαρὸς νὰ ἐπανέλθωμεν ἐπὶ τῶν συνεπειῶν τῆς ἀποφάσεώς μας ἐκείνης· ἠδυνάμεθα νὰ θέσωμεν τέρμα εἰς τὴν συζήτησιν αὐτὴν ἀναφερόμενοι εἰς ἐκείνην ἀκριβῶς τὴν ἀπόφασίν μας, τοῦ νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν Κυβέρνησιν δι’ ὅλων τῶν δυνατῶν μέτρων, δι’ ὅλης τῆς ἀπαιτουμένης ὁμοφώνου συναντιλήψεως ἐκ μέρους τῆς Συνελεύσεως, ὅπως φθάσῃ εἰς ἕν τέρμα, ὁπότε καὶ μόνον θὰ εἴμεθα εἰς θέσιν, ἐπὶ γεγονότων τετελεσμένων πλέον, ἄν ὄχι τετελεσμένων ὁριστικῶς, ἀλλὰ τουλάχιστον δυναμένων νὰ ἀνακοινωθῶσι καὶ γίνωσιν ἀντικείμενον, νὰ ἐκφέρωμεν γνώμην. Πᾶσα πρόωρος συζήτησις καὶ κρίσις ἴσως θὰ φέρῃ μᾶλλον ζημίαν ἐθνικὴν καὶ ὄχι κέρδος, καὶ διὰ τὸν λόγον αὐτὸν καὶ ἐγὼ μετ’ ἄλλων ὁμοφρόνων φίλων νομίζω ὅτι ὀφείλομεν νὰ τηρήσωμεν τὴν ἐφεκτικότητα ἀναμένοντες τὴν ἐξέλιξιν τῶν γεγονότων. (Χειροκροτήματα).

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Καρπετόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§124Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤκουσα, κύριοι, καὶ μετὰ τῆς μεγαλειτέρας μάλιστα προσοχῆς τὰς τόσον ἀναμενομένας δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁμολογουμένη ἰσχνότης τῶν ὁποίων ἐὰν δὲν πρέπῃ ν’ ἀνησυχήσῃ κανένα, ἐπιτρέπεται ὅμως νὰ δικαιολογήσῃ τὰς τυχὸν ἐξ αὐτῶν τῶν δηλώσεων προκυψάσας ἀπορίας. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἠθέλησε νὰ μᾶς δώσῃ διὰ τῶν δηλώσεων του πιστὴν τὴν εἰκόνα τῆς γενικῆς πολιτικῆς καταστάσεως, οὔτε νὰ μᾶς ἐμφανίσῃ τὰ αἴτια, ἅτινα τὴν ἐδημιούργησαν, ὅταν μάλιστα ἐπρόκειτο περὶ καταστάσεως, ἡ ὁποία δὲν εἶναι προϊόν ὁμαλῆς τῶν πραγμάτων ἐξελίξεως εἰς τὴν δικαιολογημένην καὶ θερμὴν ἐπιθυμίαν τῆς Κοινῆς Γνώμης νὰ μάθῃ ταύτην, ὀλιγόλογος καὶ αὐστηρὸς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπήντησεν ἀναγνώσας ξηρὰς τὰς δηλώσεις, τὰς προτάσεις τὰς νέας τῶν Συμμάχων, ἐπὶ τῶν ὁποίων, ὅπως ἐδήλωσεν, ἐπίκειται προσεχῶς ἡ συζήτησις, ἡ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως.

§125Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπον αὐτό, εἶπον ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ὁμιλήσω περὶ αὐτῶν ἀπόψε, ἀλλ’ ὅταν ἐν καιρῷ θὰ ἔλθῃ ἡ συζήτησις.

§126Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅτι δηλαδὴ ἡ Συνέλευσις ἐν καιρῷ θὰ συζητήσῃ καὶ κατ’ ἀκολουθίαν θὰ ἀποφασίσῃ. Ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Συντηρητικῶν ἔσπευσεν ἀμέσως νὰ διαμαρτυρηθῇ διὰ τὸ ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον προσγίνεται πάλιν εἰς τὴν Ἑλλάδα τὴν νικήτριαν καὶ διὰ τῶν νέων αὐτῶν ἀποφάσεων καὶ μὲ ἀκριβολογίαν καὶ ἐπιχειρήματα ἀνελύσας τὰς νέας προτάσεις κατέδειξε τὰς ἀναπηδώσας ἀπὸ αὐτὰς νέας ἀποφάσεις. Ἐσκεπτόμην, κύριοι, νὰ ἐρωτήσω τοὺς ἀντιπροσωπεύσαντας τὴν Ἑλλάδα: Μετεχειρήσθησαν ἆρά γε ἢ ὄχι ἑπτὰ ἐπιχειρήματα ἀλλὰ πλέον ἀκαταμάχητα ἐπιχειρήματα ὡς ὅπλον κατὰ τῶν νέων αὐτῶν προτάσεων;

§127Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὴ λησμονῆτε ὅτι δὲν συνεζητήθησαν αἱ νέαι προτάσεις.

§128Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐσκεπτόμην νὰ ἐρωτήσω ἂν οἱ ἀντιπροσωπεύσαντες τὴν Ἑλλάδα κατέστησαν νοητὸν ἐκεῖ ὅτι ἡ Συνέλευσις ἀπορρίψασα παμψηφεὶ τὰς προτάσεις αὐτὰς ἐδήλωσεν ἐν ταὐτῷ ὅτι τὴν συνθήκην τῶν Σεβρῶν ἐννοεῖ ὡς τὸ ἐλάχιστον ὅριον, τῶν ἐθνικῶν διεκδικήσεων.

§129Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀνεκοινώθη αὐτὸ τοῦτο τὸ ψήφισμα τῆς Συνελεύσεως.

§130Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ κατὰ συνέπειαν ἐὰν κατώρθωσαν νὰ καταστήσουν νοητὸν ἐκεῖ ὅτι ἡ ἀπόφασις ἀκριβῶς αὐτὴ καὶ ἡ δήλωσις ἀφίνει νὰ νοηθῇ ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν εἶναι διατεθειμένη νὰ ἀποδεχθῇ ἄλλας προτάσεις, οἱασδήποτε προτάσεις, προτάσεις θιγούσας ἢ μειούσας ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα μᾶς ἐξησφάλισεν ἡ Συνθήκη. Αὐτὰ ἐσκεπτόμην νὰ ἐρωτήσω τοὺς ἀντιπροσωπεύσαντας τὴν Ἑλλάδα εἰς τὴν Διάσκεψιν. Εὐτυχῶς τὸ μὲν ἡ δήλωσις τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, μεταγενεστέρως ἡ δήλωσις τοῦ πρώην κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως μὲ ἔπεισαν ὅτι ἡ ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία ἐχρησίμευσεν ἁπλῶς ὡς φορεὺς ἐνταῦθα τῶν νεωτέρων προτάσεων, ὑπερήφανος ἴσως κατὰ τὸν ἀξιότιμον ἐξ Εὐβοίας κύριον συνάδελφον διότι κατώρθωσε νὰ ἀποτρέψῃ τὸν κίνδυνον, τὸν ὁποῖον ἐδημιούργουν αἱ πρῶται προτάσεις. Σεῖς ἀντιλαμβάνεσθε ὅτι τὸ νὰ κατορθώσητε νὰ προταθῶσιν ἄλλαι προτάσεις εἶναι μέγα καλόν, ἐγὼ καὶ μετ’ ἐμοῦ ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει ἀκριβῶς τὴν ἀντίθετον ἰδέαν. (Διαμαρτυρίαι ἐν τῇ Αἰθούσῃ). Ἀσφαλῶς δὲν ἀντελήφθητε τὶ εἶπον καὶ δι’ αὐτὸ διαμαρτύρεσθε. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐμμένει εἰς τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν διερμήνευσε καὶ ἡ Συνέλευσις παμψηφεί, ὅτι τὸ ἐλάχιστον ὅριον τῶν διεκδικήσεών μας τῶν ἐθνικῶν εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει ἡ Συνθήκη τῶν Σεβρῶν. Τὴν μείωσιν τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα μᾶς παρέχει ἡ Συνθήκη τῶν Σεβρῶν τὴν θεωρῶ ὡς οἰκτρὰν ἀποτυχίαν. Εἶπον, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐβοίας συνάδελφος ὁμιλῶν ἰσχυρίσθη ὅτι κατωρθώσαμεν, νὰ ἀποτρέψωμεν τὸν κίνδυνον, τὸν ὁποῖον ἐδημιούργουν αἱ πρῶται προτάσεις καὶ κατὰ συνέπειαν τὸ νὰ μετακομίσωμεν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἄλλας προτάσεις ὀλιγώτερον θιγούσας τὴν συνθήκην. (Διαμαρτυρίαι). Θὰ σᾶς ἀποδείξω τώρα ὅτι δὲν εἶχε διάφορον ἀντίληψιν ἡ Κυβέρνησις ὁλόκληρος. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔλεγεν εἰς τὰς δηλώσεις του (ἀναγινώσκει): «Ἡ Ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία δὲν ἔλειψε νὰ παραστήσῃ τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκεται ἐν πλήρει ἀδυναμίᾳ νὰ προσχωρήσῃ εἰς τὴν πρότασιν ταύτην. Ἡ ἐγκατάλειψις τῆς προτάσεως ἀπὸ τῶν Μεγάλων Δυνάμεων ἀποδεικνύει τὴν ἀναγνώρισιν τῆς βασιμότητος τῶν λόγων τούτων ὑπ’ αὐτῶν κλπ.», δηλαδὴ κατωρθώσαμεν νὰ πείσωμεν τὴν Διάσκεψιν ὅτι καθ’ ὃν τρόπον θίγονται τὰ ζητήματα τῆς Ἑλλάδος διὰ τῶν ὑποβαλλομένων προτάσεων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὰς ἀποδεχθῶμεν. Σύμφωνοι;

§131Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη ἑρμηνείας τῆς σαφεστάτης δηλώσεώς μου ὥστε νὰ τὴν κάμνετε σεῖς. Δὲν λέγω ἐγὼ «κατορθώσαμεν» τὸ λέγετε σεῖς.

§132Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ ἐξάγεται. Τὸ εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐβοίας συνάδελφος καὶ ἐξ αὐτοῦ δικαιοῦμαι ἐγὼ νὰ συναγάγω ὅτι ἡ ἀντίληψις τῆς Ἑλληνικῆς ἀντιπροσωπείας εἶναι ὅτι προσεπορίζοντο πολλὰ κέρδη ὅταν κατόρθωσαν νὰ ἀποσυρθῶσιν αἱ πρῶται προτάσεις ἐκεῖναι. Αὐτὴν τὴν ἀντίληψιν ἔχω ἐγώ. Εὔχομαι νὰ πλανῶμαι. Καὶ θὰ τὸ δείξῃ ὁ χρόνος, ὅταν ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἔχω καμμίαν ἀμφιβολίαν, γίνῃ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὁ εἰσηγητὴς διὰ νὰ ἀπορριφθῶσιν αἱ προτάσεις. Θὰ ἔλθῃ ἡ στιγμὴ καὶ τότε ἐγὼ θὰ ὁμολογήσω ὅτι ἠδίκησα τὴν Κυβέρνησιν. Τὸ εὔχομαι ὁλοψύχως, νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι ἐγὼ κακῶς ἀντελήφθην, ἀρκεῖ νὰ ἐπέλθῃ τὸ ποθητὸν ἀποτέλεσμα, τὸ ἐξασφαλίζον τὰ ὕψιστα Ἐθνικὰ συμφέροντα. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικοβοιωτίας συνάδελφος, ὁ ὁποῖος ἀπετέλεσε καὶ μέλος τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας ἐν Λονδίνῳ, μᾶς ἔδωκε τὴν εἰκόνα τῶν ἐπικρατουσῶν δυσαρέστων ἀντιλήψεων εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ δὴ ἐν Λονδίνῳ· θὰ ἦτο μὰ τὴν ἀλήθειαν περίεργον πρᾶγμα μόλις τώρα νὰ μάθωμεν τὴν ἐπικρατοῦσαν ἐκεῖ ἀπαρέσκειαν. Οὐδὲ οἱ μεταβάντες ἐκεῖ ἀντιπρόσωποι τῆς Ἑλλάδος ἠγνόουν ὅτι μετέβαινον εἰς ἄγνωστον ἔδαφος.

§133Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε, δὲν διετύπωσα οὕτω τὸ πρᾶγμα, ἰδίως προκειμένου περὶ Λονδίνου, εἶπον ὅτι ὑπῆρχον μερικαὶ πλάναι, τὰς ὁποίας ἐγκαίρως ἤραμεν, ἰδίως δὲ ἀντελήφθημεν τοῦτο ἐν Λονδίνῳ.

§134Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τόσον μάλιστα ἦτο ἐντεταμένη ἡ κοινὴ γνώμη, ὥστε σᾶς προεφύλαξε μόνον ἡ Ἀγγλικὴ εὐγένεια.

§135Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡμίλησα περὶ κοινῆς γνώμης, ἀλλὰ μὴ λησμονῆτε, κ. συνάδελφε, ὅτι ἐπὶ ἓξ ἔτη ὅλαι αἱ Πρωτεύουσαι τῆς Δύσεως δὲν ἤκουον παρὰ ἕνα κώδωνα. Εἴμεθα ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν αὐτοῦ τοῦ ψεύδους καὶ τῆς συκοφαντίας, ἡ ὁποία ἐκυριάρχει ἐκεῖ ἐπὶ ἕξ ὅλα ἔτη, διότι ἡμεῖς εὑρισκόμεθα ἐν τῇ ἀδυναμίᾳ νὰ ἀπαντήσωμεν εἰς τὰς καθ’ ἡμῶν αἰτιάσεις. Λοιπὸν τὸ τοιοῦτον ἦτο πολὺ φυσικὸν νὰ συμβῇ εἰς τὰ δύο αὐτὰ κέντρα. Ἀλλὰ προσέθεσα καὶ ἐτόνισα ὅτι κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην αὐτὸ δὲν εἶχεν ἐπίδρασιν ἐπὶ τῶν ἀποφάσεων τῆς Διασκέψεως. Ἔθεσα τὸ ἐρώτημα εἰς ἐμαυτὸν καὶ εἶπον· αὐταὶ αἱ πλάναι καὶ αἱ προκαταλήψεις ἐπηρέασαν οὐσιαστικῶς τὴν Διάσκεψιν ἢ τὰς ἀποφάσεις αὐτῆς; Καὶ εἶπον ὄχι καὶ ἐξήγησα τοὺς λόγους.

§136Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀσφαλῶς ἡ Κοινὴ Γνώμη δὲν εἶνε δυνατὸν παρὰ νὰ ἐπηρεάζῃ τὰς Κυβερνήσεις.

§137Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως ἐπηρεάζει.

§138Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐφ’ ὅσον μάλιστα γνωρίζομεν ὅλοι ὅτι ἐκ τῆς Κοινῆς Γνώμης ἀρύονται τὴν δύναμίν των οἱ κυβερνῶντες τὴν Χώραν καὶ δὲν εἶνε δυνατὸν ὅταν ἔχωμεν δυσμενῆ τὴν Κοινὴν Γνώμην νὰ ἔχωμεν εὐμενῆ ἀποτελέσματα ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν μιᾶς Χώρας. Δὲν μᾶς ἐδόθη ὅμως ἡ ἐξήγησις τῆς αἰτίας τῆς τοιαύτης δυσμενοῦς ἀντιλήψεως τῆς Κοινῆς Γνώμης, ἡ ὁποία κατ’ ἐμὲ φθάνει ἀτυχῶς νὰ ἐπηρεάζῃ καὶ τοὺς κυβερνῶντας. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικοβοιωτίας συνάδελφος ἀπέδωκε τὴν τοιαύτην δυσμενῆ ἀντίληψιν, ἰδίᾳ τῆς Γαλλίας, εἰς τὸ μοιραῖον ἀληθῶς τῆς Ἀκροπόλεως γεγονός, ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, καὶ πολὺ ὀρθῶς.

§139Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ εἶπον, κ. συνάδελφε, ὅτι αὐτὰ ἐχρησίμευσαν ὡς προσχήματα, ὅτι πολὺ πρότερον καὶ ἐπὶ τοῦ ἐκπεσόντος καθεστῶτος, αἱ Σύμμαχοι Δυνάμεις εἶχον ὡρισμένην κατεύθυνσιν πολιτικήν, ὅσον ἀφορᾶ τὸ Ἀνατολικὸν ζήτημα. Αὐτὸ εἶπον καὶ ἐτόνισα καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ οὐσιαστικόν.

§140Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ κοπιάζητε νὰ μὲ πείσητε, διότι εἶμαι συμφωνότατος μαζύ σας καὶ ὑπερθεματίζω μάλιστα καὶ φθάνω ἐν τῷ ὑπερθεματισμῷ μου νὰ σᾶς ὑπομνήσω καὶ κἄτι ἄλλο, ὅτι ἐνῷ ἡ Γαλλία ἐνθυμῆται τὸ μοιραῖον τῆς Ἀκροπόλεως συμβάν, λησμονεῖ κἄτι τι ἄλλο· λησμονεῖ τοὺς νεκρούς, οἱ ὁποῖοι προῆλθον ἀπὸ τοὺς Ἕλληνας τῆς Ἀμερικῆς καὶ τῆς Δύσεως, οἵτινες ἐπετράπη ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως νὰ στρατολογηθῶσι καὶ νὰ πολεμήσωσι καὶ νὰ πέσωσι μαχόμενοι ὑπὲρ τῆς Γαλλίας ἐναντίον τῶν Γερμανῶν, λησμονεῖ τοὺς νεκροὺς αὐτούς, οἱ ὁποῖοι εἶναι θαμμένοι εἰς τὰ ἔνδοξα Γαλλικὰ ἐδάφη, ἀγκαλιασμένοι μὲ τοὺς νεκροὺς τῶν Συμμάχων (Εὖγε, εὖγε). Ἡ Συνέλευσις διὰ νὰ ἐπανέλθω, ἔχει ἐκπεφρασμένην γνώμην καθόσον ἀφορᾷ οἱανδήποτε πρότασιν. Ἀφοῦ ἀπέρριψε τὰς καλυτέρας, φυσικὸν συμπέρασμα εἶναι ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδεχθῇ τὰς χειροτέρας. Ἔχει ἐκπεφρασμένην γνώμην ἐπὶ τῶν προτάσεων τῶν Συμμάχων καὶ ὑποθέτω, ὅτι δὲν θὰ εἶναι οὐδὲ κἄν ἐπιτετραμμένη ἡ συζήτησις ἐπ’ αὐτῶν, ἐὰν δὲν προσκρούῃ μόνον εἰς μίαν ἐν γένει ἐπιβαλλομένην ὑποχρέωσιν, διότι πᾶσα συζήτησις ἐπὶ οἱασδήποτε προτάσεως, σημαίνει ἀσυνέπειαν καὶ ὑποχώρησιν. Ἀλλ’ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, οὐχὶ ἀδικαιολογήτως θέλει ἐπὶ τέλους νὰ μάθῃ, διατί ἐπροτάθη ἡ τροποποίησις τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν. Διότι ἕως τώρα γνωρίζει μόνον ὅτι ἐπροτάθη ἡ τροποποίησις τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν καὶ ὅτι συζητεῖται, χωρὶς τὸ παράπαν νὰ μάθῃ καὶ τὸν λόγον διὰ τὸν ὁποῖον ἐπροτάθη, ὅπως φαίνεται ἐκ τῶν δηλώσεων τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, τῶν γενομένων κατὰ τὴν 15 Φεβρουαρίου ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, καθ’ ἣν ἡμέραν ἐψηφίζετο τὸ ψήφισμα, διὰ τὸ ὁποῖον ἡ Συνέλευσις πανηγυρικώτατα, ὅπως ἔπρεπεν, ἀπέρριψε τὰς προτάσεις τῶν Δυνάμεων. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὁμιλῶν, μᾶς ἔκαμεν νὰ πιστεύωμεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὴν ἀντίληψιν, ὅτι ἡ προβληθεῖσα τροπολογία τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν ἔχει ὡς ἀφορμὴν τὴν ἀντίληψιν τῶν Συμμάχων, περὶ τῆς ἀνεπαρκείας μας νὰ ἐπιβάλωμεν τὴν εἰρήνην εἰς τὴν Ἀνατολήν. Πρὸ αὐτῶν τῶν ἀντιλήψεων εὑρέθη ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐβοίας συνάδελφος, ὅταν ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος εὑρέθη εἰς τὸ Συνέδριον καὶ δι’ ἐπιχειρημάτων ἀκαταμαχήτων προσεπάθησε νὰ καταρρίψῃ τὴν δικαιολογίαν ταύτην. Ἀλλ’ ἀτυχῶς ἐστάθη ἀδύνατον. Προσεπάθησε καὶ κατώρθωσε νὰ ἀποδείξῃ ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔχει πλήρη τὴν ἱκανότητα νὰ ἐπιβάλῃ τὴν εἰρήνην εἰς τὴν Ἀνατολήν, ἀποδεικνύων τοῦτο διὰ πραγμάτων καὶ ἀριθμῶν. Ματαίως προσεπάθησε καὶ ἀπόδειξις ὅτι δὲν ἐπείσθησαν εἶναι αἱ νέαι προτάσεις καὶ διερωτᾶται ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ποῖα εἶναι ἐπὶ τέλους αὐτὰ τὰ ἀφάνταστα ἀδικήματα καὶ τὰ ἀνυπέρβλητα κωλύματα, τὰ ὁποῖα ἐδημιούργησε διὰ τὰ πρῶτα, ἐνεφάνισε διὰ τὰ δεύτερα ἡ Συνθήκη τῶν Σεβρῶν, ὥστε νὰ τροποποιηθῇ ἐπὶ ζημίᾳ τῶν Συμμάχων καὶ τῶν Ἑλλήνων καὶ ἐπὶ ἀνυπολογίστῳ ὠφελείᾳ τῶν ἐμπολέμων καὶ ἡττημένων Τούρκων; Ἐγώ, κύριοι, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἡ προβληθεῖσα δικαιολογία τῆς ἀνεπαρκείας μας νὰ ἐπιβάλωμεν τὴν εἰρήνην εἰς τὴν Ἀνατολήν, δὲν εἶναι ἀληθής, εἶνε μία αἰτίασις προσχηματική. Ἡ ἀληθὴς αἰτία εἶναι ἄλλη καὶ ἐκεῖ ἀκριβῶς ἔπρεπεν νὰ στραφῇ καὶ ἐνταθῇ ἡ προσοχὴ τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ αἰτία καὶ ἀφορμὴ εἶναι ὅτι οἱ σύμμαχοί μας ἤλλαξαν πολιτικὴν εἰς τὴν Ἀνατολὴν καὶ τὴν ἤλλαξαν χάριν ἄλλων συμφερόντων, καὶ ὑλικῶν, ἴσως–ἴσως ὄχι ἀσχέτων καὶ πρὸς παρεξηγήσεις καὶ πλάνας διὰ τὴν ἐδῶ κατάστασιν. Ἐὰν οἱ Σύμμαχοί μας ἐνόμιζον ὅτι εὑρισκόμεθα ἐν τῇ ἀνεπαρκείᾳ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὰς Κεμαλικὰς ὀργανώσεις καὶ κατ’ ἀκολουθίαν ἐν ἀδυναμίᾳ νὰ ἐπιβάλωμεν τὴν εἰρήνην, τοὺς ἐρωτῶ: διατί μᾶς ἐπέτρεψαν, ἂν δὲν μᾶς ὤθησαν εἰς ἕνα πόλεμον, ὁ ὁποῖος ἀσφαλῶς θὰ δημιουργήσῃ ἐκεῖ μίαν κατάστασιν πολὺ χειροτέραν ἀκριβῶς δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐνδιαφέρονται πρὸ παντὸς διὰ τὴν εἰρήνην τῆς Ἀνατολῆς; Τονίζω, κύριοι, καὶ ἐπιμένω, ὅτι ἀκριβῶς πρόκειται περὶ ῥιζικῆς μεταβολῆς τῆς πολιτικῆς τῶν συμμάχων. Τὸ τονίζω, λέγω, διότι πολὺ φοβοῦμαι ὅτι ἡ ἐλευθερία ἐνεργείας, ἡ ὁποία μᾶς παρεσχέθη καὶ ἡ ὁποία ἐμπεριήχετο εἰς τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἶνε ἐλευθερία εἰκονική. Γεννᾶται τὸ ζήτημα ἂν ἡ ἐλευθερία, ἡ ὁποία μᾶς παρεσχέθη ἵνα ἐνεργήσωμεν τὸν πόλεμον, θὰ παραμείνῃ ἐλευθερία καὶ διὰ τὸν διακανονισμὸν τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα θὰ προκύψουν πρὸς τὸ συμφέρον τῆς Ἑλλάδος ἐκ τοῦ πολέμου. Δι’ αὐτό, κύριοι, ἐπιμένω εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐκλογῆς τῆς πολιτικῆς τῶν συμμάχων, διότι πολὺ φοβοῦμαι ὅτι εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν, δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν οἱ σύμμαχοι νὰ στέρξουν μετὰ τὸν πόλεμον—διότι ὡρισμένως ἡ ἔκβασις θὰ εἶναι ὑπὲρ ἡμῶν—δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ στέρξουν νὰ διακανονισθῶσι τὰ Ἐθνικὰ μας ζητήματα πρὸς τὸ συμφέρον μας. Καὶ ἀκριβῶς ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ αὔριον ὅταν πραγματικὴ ἀφορμὴ ἀφίνει νὰ φαίνηται ὅτι εἶναι μία κατηγορία ἐναντίον μας, ὅτι δὲν ἐδείχθημεν ἐπαρκεῖς νὰ ἐπιβάλωμεν τὴν εἰρήνην εἰς τὴν Ἀνατολὴν, ἐπιτρέπεται νομίζω νὰ ἀσχοληθῶμεν κἄτι πλειότερον εἰς τὴν ἔκφρασιν, «ἀνεπάρκεια διὰ τὴν ἐπιβολὴν τῆς εἰρήνης» καὶ νὰ ὁρίσωμεν τὴν ἔννοιαν τῆς ἐκφράσεως αὐτῶν ἐν σχέσει δηλ. πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις μας. Μήπως πρόκειται, κύριοι, διὰ τὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν ἐδημιούργησεν εἰς τὴν Ἀνατολὴν ἡ ἐξωφρενικὴ ἀξίωσις τῆς Τουρκίας νὰ τῆς ἐπιστραφῇ ἡ Σμύρνη καὶ ἡ Θράκη καὶ δὲν γνωρίζω ποῖα ἄλλα μέρη; Τοῦτο θὰ ἐσήμαινεν τίποτε ὀλιγώτερον, τίποτε περισσότερον, κουρέλιασμα μιᾶς ἐπισήμου συνθήκης, τὴν ὁποίαν ἐξεπόνησαν οἱ νικηταὶ καὶ ἀπεδέχθησαν καὶ ὑπέγραψαν οἱ ἡττημένοι Τοῦρκοι. Κατὰ συνέπειαν ὑποθέτω, ὅτι ἐπεβάλλετο κοινὴ προσπάθεια πρὸς ἐφαρμογὴν τῆς συνθήκης, ἥτις ἄλλως τε περιλαμβάνει ὅρον βαρὺν ἐν ᾗ περιπτώσει ἐδυστρόπει διὰ τὴν ἐφαρμογήν της ἡ Τουρκία. Καὶ ἡ Τουρκία ἐδυστρόπησε καὶ ὁ καταπέλτης δὲν ἔπεσεν, δὲν ἐφηρμόσθη ὁ ὅρος. Οἱ σύμμαχοι οἱ ὁποῖοι ἐπέβαλον τὰς συνθήκας εἰς τὴν Γερμανίαν, εἰς τὴν Αὐστρίαν καὶ εἰς τὰ ἄλλα ἐμπόλεμα Κράτη, προκειμένου περὶ τῆς Τουρκίας, ζητοῦν εἰδικὴν διαδικασίαν καὶ μονομερῆ ἐκ μέρους τῆς Ἑλλάδος ἐνέργειαν, διατί, καὶ ἂς προχωρήσω ἀκόμη κύριοι· ποίαν ὑποχρέωσιν ἔχομεν ἡμεῖς ὡς Κράτος διὰ τὰ συνορά μας τὰ νέα; Ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν ἔχουν ὅλα τὰ Κράτη νὰ περιφρουροῦν τὰ σύνορά των ἀπὸ κάθε ξένην εἰσβολήν, καὶ ἐν ἀνάγκῃ νὰ κηρύσσουν τὸν πόλεμον κατὰ τοῦ ἐπιτιθεμένου, νὰ τὸν ἀπωθῶσι, νὰ τροποποιῶσι τὰ σύνορά των ἐπὶ τὸ ἀσφαλέστερον εἰς βάρος τοῦ ἐπιτιθεμένου καὶ νὰ καταλαμβάνωσι καὶ νὰ κατέχωσι χώρας, ἵνα τὰς ἐξασθενῶσιν ὑλικῶς καὶ ἠθικῶς, ὥστε νὰ μὴ εἶναι εὔκολον ἑκάστοτε νὰ ἐπιστρατεύωνται καὶ ἐπιτίθενται. Μᾶς ἐπετράπη λοιπόν, κύριοι, τοῦτο τὸ δικαίωμά μας νὰ ἐνασκήσωμεν; Ὄχι. Ἀλλὰ κατά τίνα τρόπον λοιπὸν θὰ ἦτο δυνατὸν ἡ ἐπιβολὴ τῆς εἰρήνης ἐν τῇ Ἀνατολῇ; Μήπως οἱ καλοὶ σύμμαχοί μας ἐννοῦν νὰ ἐπιστρατευθῇ ὁλόκληρος ἡ Ἑλλὰς μὲ δαπάνας, τὰς ὁποίας δὲν ἔχει, ἀλλὰ καὶ δὲν τῆς δίδουν, νὰ διεκδικήσῃ εἰς τὴν Ἀνατολὴν νὰ πολεμήσῃ, νὰ καταβάλῃ ὅλας ἐκείνας τὰς Τουρκικὰς συγκεντρώσεις, αἵτινες εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς φιλοχρηματίας καὶ τῆς φιλαυτίας τῶν διαφόρων φεουδαρχῶν, νὰ ἐπιβάλῃ τὴν τάξιν καὶ τὴν ἀσφάλειαν καθ’ ἅπασαν τὴν Ἀνατολήν, διὰ νὰ δύναται ἐλευθέρως καὶ ἀκόπως πλέον νὰ τὴν ἐκμεταλλεύηται ἐμπορικῶς ἡ Εὐρώπη; Αἴ, κύριοι, ἐὰν πρόκειται περὶ τοιαύτης ὑπηρεσίας, διὰ τὴν ὁποίαν σήμερον δὲν ὑπάρχουν οὔτε μισθοφόροι κἄν, ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔχει νὰ χύσῃ οὔτε μίαν σταγόνα αἵματος. Θὰ χύσῃ καὶ πρέπει νὰ χύσῃ ποταμοὺς αἱμάτων, ἐὰν πρόκειται νὰ ἀπελευθερῶσιν Ἑλληνικαὶ Χῶραι καὶ ὑπόδουλοι ἀδελφοί. Τρισευτυχῆ τὰ Κράτη ἐκεῖνα, τῶν ὁποίων οἱ πολιτικοὶ κατορθώνουν νὰ ἐπιλύσουν τὰς διαφοράς των διπλωματικῶς ἀποφεύγοντες τοὺς φθοροποιοὺς πολέμους. Ἀτυχῶς οἱ ἰδικοί μας πολιτικοὶ ἀπέτυχον διπλωματικῶς, ἀποτυχόντες ὅμως καὶ φερθέντες πρὸς τὸν πόλεμον, εἶναι προωρισμένοι νὰ παράσχωσι τὸ μεγαλείτερον ἀγαθὸν εἰς τὸν τόπον, ἐφόσον ὁ ἀγὼν θὰ ἔχῃ ὡς σκοπὸν τὴν ἐξυπηρέτησιν ὅλων ἀνεξαιρέτως τῶν ἰδεωδῶν μέσων, εἰς τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ κατέχῃ καὶ τὴν θέσιν τὸ ὅτι πρέπει νὰ καταστήσωμεν μόνιμον τὴν παραμονήν μας εἰς τὴν Ἀσίαν, διότι ὅπως μᾶς ἔχῃ καθορισθῆ διὰ τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν, οὐδὲ μόνιμος, οὐδὲ ἀσφαλής, οὐδὲ κἆν ἐπωφελὴς εἶναι, καὶ δι’ αὐτὸ ἐπιβάλλεται ὁ πόλεμος ἐκτὸς τῶν ἄλλων, νὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα τὴν τροποποίησιν τῶν συνόρων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἐπεκταθῶσιν, ἕως ἐκεῖ ὅπου εἶναι τεθαμμένοι καὶ θὰ εἶναι τεθαμμένοι οἱ νεκροί μας. Ἕως ἐκεῖ ἔχομεν τὸ δικαίωμα. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰς δηλώσεις του ὡμίλησε καὶ περὶ αἰσθημάτων τῶν Μ. Δυνάμεων εἰπὼν ὅτι τὰ αἰσθήματα τῶν Μ. Δυνάμεων πρὸς τὴν Ἑλλάδα εἶναι οἷα ἦσαν πάντοτε. Εὐχάριστον ἄγγελμα. Ἀλλὰ τί ἔκαμεν ἡ Ἑλλὰς εἰς τὸν πολιτισμόν; Τί ἔκαμεν εἰς τὴν τιμήν; Τί ἔκαμεν εἰς τὴν ἠθικήν; τί ἔκαμε εἰς τὸ δίκαιον, ὥστε οἱ Σύμμαχοί μας νὰ μεταβάλωσι τὰ πρὸς ἡμᾶς αἰσθήματά των; Τί ἔκαμεν κἆν ἡ Ἑλλὰς, ὥστε νὰ πιστευθῇ ὅτι ἐμείωσε τὸ αἴσθημα τῆς εὐγνωμοσύνης, τὸ ὁποῖον τρέφει ἐκ κληρονομίας πρὸς τὰς Μ. Δυνάμεις; Τίποτε ἀπ’ ὅλα αὐτά, ὥστε δὲν θὰ ἦσαν κἆν δεδικαιολογημένοι οἱ Σύμμαχοι, ἐὰν μετέτρεπον τὰ αἰσθήματά των πρὸς τὴν Ἑλλάδα. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὡμίλησεν περὶ αἰσθημάτων δὲν ὡμίλησεν περὶ πολιτικῶν σχέσεων δὲν ὑποθέτω ποτέ, ὅτι οὔτε αὐτὸς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς οὔτε ἐξ ἡμῶν κανεὶς δέχεται, ὅτι τὸ νὰ κατορθώσῃ νὰ ἐξομαλυνθῇ οὗτος ὡς ἀρχηγὸς τῆς πλειοψηφίας, νὰ μεταβληθῇ καὶ εἰς Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἱκανὴ καὶ ἀρκετὴ ἀπόδειξις νὰ μᾶς πείσῃ καὶ περὶ τῆς ὁμαλότητος τῶν σχέσεων τῶν Δυνάμεων πρὸς ἡμᾶς, ὅταν ἀντικρὺς πρὸς τὰς ἐνδείξεις αὐτὰς ἔχομεν τὴν τροποποίησιν τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν, τὸν ἀποκλεισμὸν τῶν οἰκονομικῶν καὶ τὰς ἐνδείξεις, ὅτι ὑφίστανται παρεξηγήσεις.

§141Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πόθεν ὁ ἀποκλεισμὸς ὁ οἰκονομικός;

§142Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελον νὰ ἀποφύγω νὰ ἀπαντήσω, διότι ἐνομίζον, ὅτι δὲν συμφέρει νὰ ἀπαντήσω, ἀλλ’ ἐφόσον μὲ ἐρωτᾶτε σᾶς κάμνω τὴν χάριν αὐτήν. Γνωρίζω τοῦτο, ὅτι ὁ ἀποκλεισμὸς ἐτέθη εἰς ἐφαρμογὴν ὡς μέσον ἀκριβῶς διὰ νὰ μᾶς δείξῃ ἡ Εὐρώπη τὴν δυσμένειάν της, διότι προανηγγέλθη διὰ τῆς διακοινώσεως, ἡ ὁποία ἐκοινοποιήθη ὀλίγας ἡμέρας μετὰ τὰς ἐκλογάς, ὅτι μεταξὺ τῶν ἄλλων ἐνδεχομένων νὰ συμβῶσιν ἦτο καὶ τοῦτο, ὁ οἰκονομικὸς ἀποκλεισμός, ἦτο ἕν μέσον, τὸ ὁποῖον ἐλάμβανον οἱ σύμμαχοί μας εἰς ψυχολογικὴν στιγμήν, ὥστε νὰ ἐννοηθῇ ἡ ἀπαρέσκειά των κατὰ τὸν ἐμφανέστερον τρόπον. Ἐκεῖθεν ἀρύομαι τοῦτο.

§143Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δύναμαι εὐχαρίστως νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εἴμεθα ἐντελῶς ἐλεύθεροι εἰς τὰς οἰκονομικὰς σχέσεις καὶ νὰ συνάψωμεν καὶ δάνειον ἐὰν θέλωμεν, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀντιρρήσεως τῶν Κυβερνήσεων καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ ἐν Ἀμερικῇ.

§144Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Λογίζομαι εὐτυχής, ὅτι ὑπῆρξα ἀφορμὴ νὰ προβῆτε εἰς τὴν δήλωσιν, εἰς τὴν ὁποίαν προέβητε καὶ τὴν ὁποίαν μετὰ ἀνακουφίσεως θὰ ἀκούσῃ ὁ Ἑλληνικὸς κόσμος, εὔχομαι μάλιστα τὸ ταχύτερον νὰ πραγματοποιηθῇ ὁ οἰκονομικὸς αὐτὸς συνδυασμὸς μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῶν συμμάχων. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξακολουθῶν τὴν ὁμιλίαν του, ἐβεβαίωσε κατὰ τὸν ἐπιθυμητότερον τρόπον ὅτι ἡ δύναμις ἡ ποσοτικὴ καὶ τὸ ἀξιόμαχον τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων τῆς Χώρας εὑρίσκεται εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε μόνον τὸν θαυμασμὸν καὶ τὴν ἐμπιστοσύνην νὰ ἐμπνέωσιν. Εἶναι ἡ μεγαλειτέρα ἀλήθεια, τὴν ὁποίαν εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ δὲν θὰ εὕρῃ κανένα ἀπολύτως ἀντιλέγοντα εἰς τοῦτο. Ἀλλὰ σχετικῶς μὲ τὸ ζήτημα τῶν στρατιωτικῶν ἐπιχειρήσεων, ἐδόθη ἀφορμὴ νὰ γίνῃ συζήτησις καὶ περὶ τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων τῆς Χώρας τῶν ἐσωτερικῶν ἐν σχέσει πρὸς τὰς δυνάμεις τὰς δρώσας εἰς τὸ μέτωπον. Ἐξητάσθη κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὸ ζήτημα, ὥστε οὐδεμία νὰ χωρῇ πλέον ἀνησυχία. Αἱ διαβεβαιώσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι πᾶσα κατεβλήθη καὶ καταβάλλεται προσπάθεια, ὥστε ὅλα τὰ ζητήματα τὰ σχέσιν ἔχοντα μὲ τὰς στρατιωτικὰς δυνάμεις θὰ λυθῶσιν, ὅτι πάντοτε ἀποβλέπει εἰς πόλεμον μὲ τὴν Τουρκίαν, δὲν ἐπιτρέπεται εἰς ἐμὲ νὰ εἴπω πλειότερα, διότι ἐὰν πράξω τοῦτο φοβοῦμαι, ὅτι θὰ ζημιώσω περισσότερον. Ὅταν οὕτω ἔχῃ ὁ στρατὸς μας πραγματικῶς ἀπὸ ἀπόψεως προβλέψεως τῆς ὀργανώσεως δὲν ἐπιτρέπεται εἰς κανένα κατ’ ἐλάχιστον νὰ αἰσθάνηται φόβον, οὔτε τὴν παραμικρὰν ἀνησυχίαν, ὅτι τὰ ζητήματα ἡμῶν θὰ λυθῶσιν κατὰ τὸν καλύτερον τρόπον ἢ μᾶλλον δὲν θὰ λυθῶσιν κατὰ τὸν καλύτερον τρόπον, ἀλλὰ κατὰ τὸν ὁριστικῶς καλύτερον τρόπον. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐντύπωσις τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, αὐτὴ εἶναι ἡ ἐντύπωσίς του καὶ δι’ αὐτὸ τοῦτο πρέπει νὰ ἐννοηθῇ, ὅτι ὁ πόλεμος, τὸν ὁποῖον ἐπιχειροῦμεν, ἢ μᾶλλον διὰ τοῦ πολέμου, τὸν ὁποῖον ἐπιχειροῦμεν δὲν ἐπιζητοῦμεν νὰ δημιουργήσωμεν δίκαια, ζητοῦμεν νὰ διεκδικήσωμεν τὰ προϋπάρχοντα ἀπαράγραπτα δικαιώματα, διὰ τῶν ὁποίων ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι πρόθυμος καὶ εἰς ἄλλας νὰ προέλθῃ μεγίστας θυσίας, ἀλλ’ ὄχι βέβαια διὰ τὴν Συνθήκην τῶν Σεβρῶν, τὴν ὁποίαν ἀκριβῶς ἔχει πληρώσει καὶ εἰς αἷμα καὶ εἰς χρῆμα. Ἄν σήμερον ἡ ἀκμαία πάντοτε Ἑλλὰς μάχηται, δὲν μάχεται διὰ νὰ ἀναζήσῃ ἡ συνθήκη τῶν Σεβρῶν, τὴν ὁποίαν ἐνέκρωσαν αὐτοὶ οἱ πρωτεργάται της. Μάχεται διὰ νὰ δημιουργήσῃ καὶ νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τοὺς ἅρπαγας τῆς προγονικῆς μας κληρονομίας ἄλλην συνθήκην, δικαίαν συνθήκην, ἡ ὁποία νὰ εἶναι γραμμένη μὲ αἷμα, ἡ ὁλοκληρωτικὴ ἐθνικὴ ἡμῶν ἀποκατάστασις. (Χειροκροτήματα). Ἐπιθυμοῦμεν καὶ ἡμεῖς, κύριοι, ὑπὲρ πάντα ἄλλον τὴν εἰρήνην, τὴν εἰρήνην ἡ ὁποία καὶ ἀσφαλῶς καὶ ταχέως θὰ μᾶς ἐπιτρέψῃ νὰ ὁδεύσωμεν τὸν δρόμον τῆς προόδου καὶ τῆς δημιουργίας, τῆς ὁποίας τόσην ἔχομεν ἀνάγκην. Ἐπιθυμοῦμεν τὴν εἰρήνην ἀλλ’ ὄχι ὡς σκοπόν. Ὡς σκοπὸν ἐπιποθοῦμεν καὶ ἐννοοῦμεν τὴν ἐθνικὴν μας ἀναβίωσιν. (Χειροκροτήματα).

§145Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν τῆς Συνελεύσεως ἀνέπτυξα τὸ ζήτημα τῆς ἐπιδράσεως τοῦ δημοσίου ἐν Εὐρώπῃ φρονήματος ἐπὶ τῆς ἐξελίξεως τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν πραγμάτων καὶ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν διαστρέφεται ἡ ἀλήθεια ἐν τῷ Εὐρωπαϊκῷ Τύπῳ. Κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς σήμερον τὸ ζήτημα ἐξητάσθη λεπτομερέστερον καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ἐδήλωσεν, ὅτι θὰ λάβῃ πάντα τὰ κατάλληλα μέτρα καὶ ὅτι θὰ συστήσῃ γραφεῖον Τύπου οὐ μόνον ἐν Ἀθήναις, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις Κέντροις τῆς Εὐρώπης, προσέθεσε δ’ ὅτι, ὅταν προσαγάγῃ τὸν Προϋπολογισμόν, ἐλπίζει ὅτι ἡ Συνέλευσις θὰ ἐνισχύσῃ αὐτόν. Νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι τοσοῦτον ἐπεῖγον καὶ σπουδαῖον, ὥστε ἔχομεν καθῆκον, ἵνα ἀπὸ τῆς στιγμῆς ταύτης παράσχωμεν πᾶσαν ἐλευθερίαν ἐνεργείας, οὐ μόνον ὅσον ἀφορᾷ τὴν συγκρότησιν τοῦ προσωπικοῦ, ἀλλὰ καὶ τὰς δαπάνας, καὶ ἐλπίζω ὅτι ἡ Συνέλευσις θὰ ἐγκρίνῃ ταῦτα.

§146Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Μάλιστα. Εἶμαι σύμφωνος, καὶ ἡ δήλωσις αὕτη τοῦ κ. πληρεξουσίου Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας ἐγκρινομένη ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως θὰ μᾶς δώσῃ τὸ δικαίωμα, ἵνα ἐνεργήσωμεν συμφώνως πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους.

§147ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Συνέλευσις ἀποδέχεται ὁμοφώνως τὴν πρότασιν τοῦ κ. Τσουκαλᾶ.

Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗΣ

ΕΡΓΑΣΙΑΣ

§149Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον «περὶ προσωρινοῦ κανονισμοῦ τῆς βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως τῶν ἐσόδων καὶ τῆς πληρωμῆς τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους καὶ τῶν εἰδικῶν ταμείων καὶ ὑπηρεσιῶν τῆς χρήσεως τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους 1921–1922». Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀφορᾷ εἰς τὴν ἄδειαν, τὴν ὁποίαν ἡ Συνέλευσις θὰ δώσῃ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ διαχειρισθῇ αὐτὴ τὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα τοῦ Κράτους, διότι καθὼς γνωρίζετε ἡ λῆξις τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους εἶναι ἡ σήμερον. Παρακαλῶ τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον καὶ νὰ ψηφισθῇ κατ’ ἀρχήν.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Συνέλευσις νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον;

§151ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα. Μάλιστα. (Κηρύσσεται κατεπεῖγον καὶ ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν)

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 21 Νοεμβρίου 1920 Ν.Δ. «περὶ ἐξελέγξεως τοῦ κύρους τῆς γενομένης ψηφοφορίας τῶν ἐν ἐκστρατείᾳ ἀξιωματικῶν, ὑπαξιωματικῶν καὶ ὁπλιτῶν».

§153Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἤθελον νὰ προστεθῇ μία τροπολογία.

§154Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἀφορᾷ καὶ εἰς τὴν νομιμότητα τῆς συγκροτήσεως τῆς Συνελεύσεως καὶ ἔπρεπε νὰ ψηφισθῇ ἐν καιρῷ. Ἡ ἀναβολή, ἡ ὁποία εἶχε προκύψει περὶ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, αἰτίαν εἶχε τὴν ἐξέτασιν, τὴν ὁποίαν διάφοροι πληρεξούσιοι ἤθελον νὰ κάμουν, οὐχὶ τοῦ νομοσχεδίου, οὔτε κἄν τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος, ἀλλὰ τῶν συμβάντων κατὰ τὴν ψηφοφορίαν.

§155Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Αὐτὸ συνδυάζεται μὲ τὰ ἄλλα.

§156Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Διὰ νὰ τελειώνῃ αὐτὴ ἡ ἱστορία, νομίζω ὅτι σήμερον, εἰς ὃ στάδιον ἐθνικὸν εὑρισκόμεθα, δὲν εἶναι ἡ ὥρα κατάλληλος, κατὰ τὴν ὁποίαν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξετάζωνται τὰ συμβάντα, τὰ ὁποῖα ἦσαν πράγματι ἄξια λύπης καὶ παρακαλῶ νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον. Ἀλλὰ συγχρόνως συνιστῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ τὰ προσήκοντα μέτρα πρὸς κολασμὸν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι διέπραξαν ὅσα εἶναι γνωστὰ ὅτι διεπράχθησαν. Τοῦτο εἶναι ἔργον Κυβερνητικῆς ἐνεργείας καὶ προνοίας. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν ἡ Συνέλευσις δὲν ἔχει οὐδεμίαν ἀντίρρησιν, νομίζω ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δύναται νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ἔργου καὶ νὰ ἐκτελέσῃ τοῦτο. Ἔχω τὴν πληροφορίαν ὅτι ἡ στρατιωτικὴ ἀρχὴ Σμύρνης διὰ τοῦ παρ’ αὐτῇ δικαστικοῦ συμβούλου προέβη εἰς ἀνακρίσεις καὶ ὅτι ὑπάρχει καὶ πόρισμα τῶν ἀνακρίσεων τούτων, διὰ τοῦ ὁποίου συνιστᾶται ἡ καταδίωξις ἡ ποινικὴ 56 ἐν ὅλῳ ἀξιωματικῶν, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ἀνώτατοι. Ἡ δικαστικὴ ἀρχὴ προκειμένου περὶ ἐλέγχου παραβάσεων ἐκλογικῶν, νομίζω, ὅτι νομίμως ἐπελήφθη τοῦ ἔργου. Ἡ δικαστικὴ ὅμως ἀρχὴ συγχρόνως ὑπέπεσε εἰς ἕτερον λάθος, νομίσασα ὅτι αἱ πράξεις αὐταὶ ἦσαν ἠμνηστευμέναι, παρερμηνεύσασα τὸ διάταγμα περὶ ἀμνηστείας, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ εἰς τὴν ἀμνήστευσιν τῶν πράξεων τῶν ὑπὸ δίωξιν τελουσῶν. Καὶ διὰ τοῦτο, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, προτείνει τὴν εἰς πειθαρχικὸν συμβούλιον παραπομπὴν τῶν 56 τούτων ἀξιωματικῶν ὡς ἐλεγκτέων πλέον πειθαρχικῶς, διότι κρίνει ὅτι δὲν ὑπάρχει περίπτωσις διώξεως ποινικῆς. Κατόπιν τούτων ἤθελον παρακαλέσει τοὺς δύο ἁρμοδίους ὑπουργοὺς, τῆς Δικαιοσύνης—ὅστις εὐτυχῶς εἶναι καὶ ἀρχηγὸς τῆς Κυβερνήσεως—καὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως αἴροντες ἀκριβῶς τὴν σύγκρουσιν τῆς δικαιοδοσίας τερματίσουν τὰ ζητήματα. Καὶ ἂς μὴ νομίσουν ὅτι τὰ πράγματα, καὶ εἰς τοῦτο ἀφίεμαι εἰς τὴν κρίσιν τῆς Κυβερνήσεως, ὀρθότερον διὰ τὴν πειθαρχίαν τοῦ στρατοῦ καὶ τὴν κοινωνικὴν ἡσυχίαν, εἶναι νὰ ἐλεγχθῶσιν πειθαρχικῶς, νὰ παραβλέψωσι τὸ ποινικὸν μέρος καὶ νὰ εἰσαγάγωσι τοὺς ἀξιωματικοὺς τούτους εἰς πειθαρχικὸν συμβούλιον, ἄν δὲ νομίσωσιν ὅτι εἶναι πλέον προσῆκον νὰ διεξαχθῶσι τὰ πράγματα ποινικῶς, τότε πλέον πρέπει νὰ καθορισθῇ ἡ δέουσα διαδικασία διὰ τὴν δίωξιν. Νομίζω ὅμως, κύριοι, ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη τὸ πρᾶγμα νὰ περατωθῇ τάχιστα, διότι ἡ ἀνάκρισις, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, ἔχει περοιωθῆ πρὸ μηνὸς καὶ πλέον, εἶναι δὲ ἐκτεθειμένη, συνεπείᾳ προανακρίσεως, ἡ ὑπόληψις 56 ἀξιωματικῶν μεταξὺ τῶν ὁποίων ὑπάρχουσι καὶ ἀνώτεροι καὶ μεταξὺ τούτων γινώσκω καὶ ἀξιωματικούς, περὶ τῶν ὁποίων ἐγὼ τουλάχιστον ἀμφιβάλλω, ἐὰν ἡ ἐκτίμησις τῆς ἀνακρίσεως εἶναι ὀρθὴ καὶ δὲν εἶναι πεπλανημένη, διότι πρόκειται περὶ ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι οὐδέποτε ἔδωσαν λαβήν, ἵνα δοθῇ ὑπόνοια ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναμιχθῶσιν εἰς ἐκλογικὰς διαμάχας καὶ νὰ συντελέσωσιν εἰς νόθευσιν τοῦ ἐκλογικοῦ φρονήματος τῶν στρατιωτῶν. Ἀντιθέτως τὸ καθῆκον τῶν τὸ ἐξετέλεσαν παραδειγματικῶς ἀφ’ ἧς ἀνέλαβον ὑπηρεσίαν.

§157Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Πάντοτε ἑλληνικὴ ὑπηρεσία ἦτο.

§158Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ναί, ἀλλὰ τινὲς ἐξετέλεσαν καὶ διατεταγμένην ξένην ὑπηρεσίαν μεταβάντες εἰς τὸν στρατὸν τῆς Οὐκρανίας. Ἀκριβῶς λοιπὸν ἐπειδὴ εἶναι ἐκτεθειμένη ἡ ὑπόληψις τόσων βαθμούχων, δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ μένῃ ἐκκρεμὴς ἡ ὑπόθεσις ἐπ’ ἄπειρον. Πρέπει νὰ δοθῇ τέρμα, ἐὰν πταίωσι, νὰ τιμωρηθῶσιν, ἐὰν δὲν πταίωσι νὰ ἀποκατασταθῶσιν εἰς τὴν τιμήν των.

§159Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Σχετικῶς ἔχω νὰ προσθέσω τοῦτο. Καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας ἐπὶ τῆς καταγγελθείσης πράξεως, ὅτι πολλὰ βιβλιάρια, ὑπὲρ τὰ 100, ἀφῃρέθησαν τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν ὑπὸ ἀξιωματικῶν ἐδῶ ἐν Ἀθήναις καὶ ἀπεδόθησαν κατόπιν τῆς βεβαιώσεως ὅτι ἐψηφοφόρησαν, ἐνηργήθη τακτικὴ ἀνάκρισις καὶ τὸ πόρισμα ὑπεβλήθη πρὸ μηνός. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τῆς ταχυτέρας ἐκκαθαρίσεως καὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ἡ ὁποία εἶναι σχετική.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον μόνον. (Ἀναγινώσκεται).

§161ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§162Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, δύο λέξεις ἐπὶ ἐνδιαφέροντος καὶ ἐπείγοντος ζητήματος θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω. Ὡμίλησα χθὲς ἐν σχέσει πρὸς τὸ δημόσιον φρόνημα ἐν Εὐρώπῃ καὶ ἀνέπτυξα κατὰ ποῖον τρόπον διαστρέφεται ἡ ἀλήθεια καὶ παραβλάπτονται τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα. Κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην τὸ θέμα τοῦτο ἀπετέλεσεν εὐρυτέραν συζήτησιν καὶ κατελήξαμεν πάντες ὅτι ἀπόλυτος καὶ ἐπείγουσα ἀνάγκη ἐπιβάλλει τὴν διαφώτισιν τοῦ δημοσίου φρονήματος ἐν Εὐρώπῃ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν ἐδήλωσεν ὅτι μετὰ σπουδῆς προβαίνει εἰς τὴν σύστασιν γραφείου τοῦ Τύπου.

§163Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἀναδιοργανώσεως τοῦ γραφείου τοῦ Τύπου.

§164Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἐπεξήγησε δὲ ὅτι τὸ γραφεῖον τοῦ Τύπου δὲν θὰ ὑφίσταται μόνον ἐν Ἀθήναις, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ ἄλλα κέντρα τῆς Εὐρώπης, ἵνα διαφωτίζηται τὸ δημόσιον φρόνημα, προσέθεσε δὲ ὅτι ὅταν ὑποβληθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους θὰ ζητήσῃ τὴν ἐνίσχυσιν τῆς Συνελεύσεως καὶ ἐλπίζει ὅτι ἡ Συνέλευσις θὰ πράξῃ τοῦτο. Νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ διαφωνήσω. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναμείνωμεν τὴν ὑποβολὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, ἵνα ἐνισχύσωμεν τὴν Κυβέρνησιν. Εἶναι ζήτημα ὑψίστης σπουδαιότητος, ὥστε ἔχομεν καθῆκον, ἵνα ἀπὸ τῆς στιγμῆς ταύτης παράσχωμεν πᾶσαν ἐλευθερίαν ἐνεργείας εἰς τὴν Κυβέρνησιν, οὐ μόνον ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν συγκρότησιν τοῦ προσωπικοῦ, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς δαπάνας, ὅπως διαφωτισθῇ τὸ δημόσιον φρόνημα πλήρως.

§165Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἡ σύστασις ἡ γενομένη ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου καὶ τὴν ὁποίαν εἶμαι βέβαιος ὅτι ἀποδέχεται σύμπασα ἡ Συνέλευσις, ἀρκεῖ, ἵνα προβῶμεν εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιτάσσει εἰς ἡμᾶς τὸ καθῆκον.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 5ην μ. μ. αὔριον. (Ὥρᾳ 9.45′ μ. μ.)