1921.03.30

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 27η

Τρίτη 30ὴ Μαρτίου 1921

Προεδρία κ. Κ. ΑΡΓΑΣΑΡΗ ΛΟΜΒΑΡΔΟΥ

(Ὥρᾳ 5.30′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ Πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ Πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκτελῶν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως κατὰ τὴν χθεσινὴν αὐτῆς συνεδρίασιν, ἀπέστειλα πρὸς τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Στρατιᾶς Μικρᾶς Ἀσίας τὸ ἀκόλουθον τηλεγράφημα. (ἀναγινώσκει): «Ἀρχηγὸν Στρατιᾶς Μικρᾶς Ἀσίας. Ἡ Γʹ ἐν Ἀθήναις Συντακτικὴ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις παρακολουθεῖ μετὰ παλμῶν ἐθνικῆς ὑπερηφανείας τοὺς ἐπικοὺς ἀγῶνας τῆς Μικρασιατικῆς Στρατιᾶς, ἥτις μετὰ τοιούτου ἡρωισμοῦ καὶ αὐτοθυσίας περιάγει ἔνδοξον τὴν ἑλληνικὴν σημαίαν εἰς χώρας ἀνέκαθεν ἑλληνικάς, ἐν αἷς ἤκμασεν ὁ πολιτισμὸς τῆς Φυλῆς. Ὑποκλινομένη εὐλαβῶς πρὸ τῶν τάφων τῶν ἐνδόξων ἡρώων τῶν πεσόντων εἰς τὰ πεδία μαχῶν περιδόξων ἡ Συνέλευσις ἀπευθύνει θερμὸν καὶ ἐγκάρδιον χαιρετισμὸν πρὸς τὸν μαχόμενον Στρατόν, μὲ τὴν βεβαίωσιν, ὅτι τὸ Ἔθνος σύσσωμον θὰ διατηρήσῃ εἰς αἰῶνας τὴν μνήμην τῆς ἀφθίτου αὐτοῦ δόξης. Ἐν Ἀθήναις, τῇ 29 Μαρτίου 1921. Ὁ Πρόεδρος τῆς Γʹ ἐν Ἀθήναις Συντακτικῆς Συνελεύσεως Κωνστ. Ἀργασ. Λομβάρδος» Ἀνακοινῶ ἤδη πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: Ὁ εἰσαγγελεὺς Κοζάνης ὑποβάλλει μήνυσιν τοῦ ἰατροῦ Γεωργίου Μεταξᾶ κατὰ τοῦ πληρεξουσίου Κοζάνης Ἰωάννου Ἀντωνιάδου, ἐπὶ ἐξυβρίσει διὰ τοῦ Τύπου καὶ ζητεῖ τὴν ἀπαιτουμένην ἄδειαν τῆς Συνελεύσεως, ὅπως προβῇ εἰς τὴν ποινικὴν καταδίωξιν αὐτοῦ. Ἐπίσης τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης διαβιβάζει ἔγγραφον τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν Αἰγαίου, δι’ οὗ ζητεῖ τὴν ἄδειαν τῆς Συνελεύσεως, ὅπως προβῇ εἰς τὴν ποινικὴν καταδίωξιν τοῦ πληρεξουσίου Λέσβου Δημητρίου Σάββα. (Παραπέμπονται εἰς τὴν ἁρμοδίαν Ἐπιτροπήν). Ἡ Διεθνὴς Καπνεργατικὴ Ἕνωσις Θεσσαλονίκης ζητεῖ τὴν ψήφισιν τῶν διὰ τοῦ ὑπομνήματος τῆς Γενικῆς Συνομοσπονδίας τῶν ἐργατῶν ὑποβαλλομένων αἰτημάτων. Οἱ ἐργάται τυπογράφοι τοῦ βιβλίου καὶ τοῦ Τύπου ζητοῦσι τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἀπὸ 11ης Φεβρουαρίου 1914 Β. Δ. περὶ ὑγιεινῆς τῶν τυπογραφείων. Τὸ Ἐργατικὸν Κέντρον Ἀθηνῶν συνιστᾷ τὸ ὑποβληθὲν ὑπόμνημα τῆς Γενικῆς Συνομοσπονδίας τῶν ἐργατῶν καὶ παρακαλεῖ ὅπως ἀναγνωρισθῶσι τὰ δίκαια αὐτῶν διὰ ψηφίσεως εἰδικοῦ νόμου. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Σωματείου τῶν σιγαροποιῶν παρακαλεῖ τὴν Συνέλευσιν ὅπως ὑποστηρίξῃ τὴν ὑπόμνημα τῆς Ὁμοσπονδίας τῶν σιγαροποιῶν. Ὁμοίαν παράκλησιν ὑποβάλλουσι οἱ Σύνδεσμοι σιγαροποιῶν Πύργου, Ναυπλίου, Θεσσαλονίκης, Λεβαδείας, Ζακύνθου, Τρικκάλων, Λαμίας, Καρδίτσης, Ξάνθης, καὶ Ἀγρινίου. Σύμπας ὁ λαὸς τοῦ Κιλκὶς ἐπὶ τῇ πανηγύρει τῆς πρώτης Ἑκατονταετηρίδος τῆς Ἐθνικῆς παλιγγενεσίας ἐκφράζει τὴν ἀφοσίωσιν αὐτοῦ καὶ τὰς ἐγκαρδιωτέρας εὐχάς του ὑπὲρ τῆς τελείας ἐκπληρώσεως τῶν δικαίων ὀνείρων τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ὁμοίας εὐχὰς ὑποβάλλει εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ ἡ Ἑλληνικὴ παροικία Helsingsfors. Ὁ Μουφτῆς Ἀβραὰμ Ἀρισὰκ καὶ λοιποὶ ἀντιπροσωπεύοντες τοὺς Μουσουλμάνους τῶν Σαράντα Ἐκκλησιῶν καὶ τῆς περιφερείας αὐτῶν, διαμαρτύρονται ἐναντίον τῆς στάσεως Μουσουλμάνων τινῶν πληρεξουσίων κλπ., οἵτινες ἀπέσχον τῆς διαμαρτυρίας τῆς Συνελεύσεως πρὸς τὴν Συνδιάσκεψιν τοῦ Λονδίνου. Ὁμοίαν διαμαρτυρίαν ὑποβάλλουσιν εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ οἱ Μουσουλμάνοι Ἀρκαδιουπόλεως, Ἐλευθερῶν, Βρύσεως Θράκης, Ἀϊδινίου, Ναζλίου, Βιζύης καὶ Σιδηροχωρίου Θράκης. Ἡ Μουσουλμανικὴ Κοινότης Γκιουμουλτζίνας διαμαρτύρεται κατὰ τοῦ πληρεξουσίου Ροδόπης κ. Χαφοὺζ Γκαλῆπ, δημοσιεύσαντος εἰς τὴν ἐφημερίδα «Προγκρὲ» ψευδεῖς ἀνακοινώσεις. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἠπειρωτικοῦ Συλλόγου Κερκύρας Ἀργυροκάστρου ἀπαριθμῶν ληστείας πολλῶν ὁμογενῶν παρὰ τῶν Τουρκαλβανῶν ὑποβάλλει τὸν πόθον του πρὸς τὴν Συνέλευσιν περὶ ἀπαλλαγῆς ἐκ τῆς Ἀλβανικῆς τυραννίας. Ἡ Ἑλληνικὴ παροικία τῆς Μανσούρας διὰ τηλεγραφήματος γνωρίζει εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι ὑπέβαλε διὰ τοῦ προέδρου αὐτῆς, εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν τῆς Ἀγγλίας παράκλησιν πρὸς ἐπικύρωσιν τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν. Ὁ πληρεξούσιος κ. Κ. Στάϊκος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ καθορισμοῦ τῶν στρατιωτικῶν ὑποχρεώσεων κλπ.». Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Β. Τουρκοβασίλης, Δ. Τζωρτζόπουλος καὶ Γ. Κρεστενίτης ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ ἀσκήσεως τοῦ φαρμακευτικοῦ ἐπαγγέλματος καὶ παρὰ μὴ ἐπιστημόνων φαρμακοποιῶν».

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν πρέπει νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἀναφορῶν καὶ Ἐρωτήσεων, λόγῳ ὅμως τῆς σοβαρᾶς συζητήσεως, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἀπασχολεῖται ἡ Συνέλευσις, ἤθελον προτείνει, ἐὰν ἡ Συνέλευσις ἐγκρίνῃ νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τῶν Ἀναφορῶν καὶ Ἐρωτήσεων διὰ τὴν αὔριον καὶ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τὴν Νομοθετικήν.

§4ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ

ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως τῆς Κυβερνήσεως «περὶ χορηγήσεως ἀδείας, ὅπως κηρυχθῶσιν εἰς κατάστασιν πολιορκίας ἅπασα ἡ Πελοπόννησος, ἡ Στερεὰ Ἑλλὰς κλπ.». Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§6Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐπαναλαμβάνω λέγων καὶ νῦν, ὅπως καὶ χθὲς ἐδήλωσα εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ γενικῆς εἰσαγωγῆς τῆς καταστάσεως πολιορκίας. Δὲν πρόκειται δηλονότι περὶ ἀναστολῆς τῆς ἰσχύος τῶν ἄρθρων τῶν ἀναφερομένων εἰς τὸ ἄρθρον 91 τοῦ Συντάγματος, πρόκειται περὶ εἰδικῆς ἐφαρμογῆς τῶν διατάξεων περὶ καταστάσεως πολιορκίας εἰς μίαν καὶ μόνην περίστασιν, ἡ δὲ περίστασις αὕτη εἶναι αἱ εἰδήσεις αἱ στρατιωτικαὶ καὶ αἱ πολεμικαὶ αἱ δημοσιευόμεναι καὶ ἀνακοινούμεναι ἰδίως διὰ τοῦ Τύπου. Περὶ αὐτῆς καὶ μόνης τῆς περιπτώσεως, πρόκειται περὶ τῆς ἐφαρμογῆς Στρατιωτικοῦ Νόμου, ἤτοι καταστάσεως πολιορκίας, εἰς μόνην τὴν περίπτωσιν ταύτην, ἡ δὲ ἄδεια, τὴν ὁποίαν ζητοῦμεν παρὰ τῆς Συνελεύσεως, θὰ χορηγηθῇ διὰ μόνην τὴν περίπτωσιν αὐτήν.

§7Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Μόνον δι’ αὐτὴν, ἢ καὶ διὰ τὴν πολεμικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως;

§8Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δύναται νὰ γίνηται οἱαδήποτε ἐπίκρισις, μόνον δὲ στρατιωτικὰ καὶ πολεμικὰ γεγονότα δὲν δύνανται νὰ γίνωνται δημοσιεύματα.

§9Γ. ΠΩΠ. Ζητεῖτε νὰ σᾶς παραχωρηθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Στρατιωτικοῦ Νόμου ἐν τῷ συνόλῳ ἐν τούτοις.

§10Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι.

§11Γ. ΠΩΠ. Μετεβλήθη τὸ χθὲς ὑποβληθέν;

§12Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ χθὲς τὸ ἴδιον ἐδήλωσα, διότι ὁ Στρατιωτικὸς Νόμος, δηλαδὴ τὸ ἄρθρον 91 τοῦ Συντάγματος, λέγει, ἡ ἀναστολὴ δύναται νὰ εἶναι ἢ ἐν ὅλῳ, ἢ ἐν μέρει. Τὸ ἴδιον ὁρίζει καὶ ὁ νόμος περὶ καταστάσεως πολιορκίας. Ἀπὸ χθὲς ἐδήλωσα, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἐφαρμογῆς ὅλων τῶν διατάξεων τοῦ Νόμου περὶ πολιορκίας. Ζητεῖται ἄδεια ἐφαρμογῆς τοῦ Νόμου περὶ καταστάσεως πολιορκίας μόνον εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν.

§13Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Περιωρισμένην δηλαδὴ ἐντολὴν τῆς Συνελεύσεως.

§14Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπαναλαμβάνω δὲ καὶ σήμερον, ὅτι δὲν θέλει γίνει οὔτε αὐτοῦ χρῆσις, ἐὰν ἡ ὕπαρξις τῆς ἀδείας τῆς Συνελεύσεως ἤθελε ἐπιφέρει τὸ ἀποτέλεσμα τὸ προσδοκώμενον, νὰ μὴ γίνηται κατάχρησις.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Λυκουρέζος ἔχει τὸν λόγον.

§16Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Καὶ μετὰ τὴν τροποποίησιν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐποιήσατο σήμερον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου.........

§17Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐποιησάμην οὐδεμίαν τροποποίησιν, ἀνεκοίνωσα δὶς χθὲς τὸ ἑσπέρας ἐκεῖνο, ὅπερ καὶ σήμερον εἶπον.

§18Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου ὅτι εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τὴν ὁποίαν ὑπεβάλετε τὰ ἑξῆς.......

§19Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὴν ἔκθεσιν ἔχω καὶ ἐγὼ ὑπ’ ὄψει μου. Ἡ ἔκθεσις ὑπεβλήθη προφορικῶς, τὸ συμπλήρωμα τῆς προφορικῆς μου ἀνακοινώσεως ἐγένετο χθὲς τὸ ἑσπέρας καὶ ἐζήτησα τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς, ἐπὶ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶπον χθὲς καὶ ἐπανέλαβα καὶ σήμερον.

§20Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε, κύριοι συνάδελφοι, καὶ μὲ ὅλην τὴν τροποποίησιν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν ἀποδέχομαι, νὰ ἔχω ἀντιρρήσεις καὶ νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως: Διὰ τίνα λόγον μᾶς ἐπαναφέρει τὴν ἀνάμνησιν τῆς φρίκης, τὴν ὁποίαν ἐδημιούργησε μία αἱμοσταγὴς ἐφαρμογὴ τοῦ ἀνελευθέρου καὶ ἀπαισίου τούτου Στρατιωτικοῦ Νόμου; Μόλις, κύριοι συνάδελφοι, ἠρχίσαμεν νὰ ἀναγνωρίζωμεν τοὺς ναοὺς τῆς Θέμιδος, τοὺς ὁποίους εἶχον μεταβάλει εἰς οἴκους κομματικῆς ἐκμεταλλεύσεως, μόλις ἠρχίσαμεν νὰ βλέπωμεν εἰς τὰ ἱερὰ βήματα τῶν εἰσαγγελέων τοὺς ἀληθεῖς ἱεροφάντας, τοὺς ἀληθεῖς ἀντιπροσώπους τῆς Πολιτείας ἀντικαταστήσαντας τοὺς βεβηλώσαντας τὰ ἱερὰ ἐκεῖνα βήματα, ἐπανερχόμεθα πάλιν εἰς τὴν ἀνάμνησιν ἐκείνων, διὰ τῆς εἰσηγήσεως τίνος; Τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος παρίσταται ὡς ἀπορρέων ἐκ τῆς λαϊκῆς θελήσεως, ὡς ἀντιπροσωπεύων τὴν μετεκλογικὴν Ἑλλάδα, ὡς ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ὡς τὸ ὀνομάζει. Καὶ διὰ τίνα λόγον; Δὲν μᾶς τὸν ἀναγράφει ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις. Ἀλλ’ ἐὰν, κύριοι, ἀποβλέψωμεν εἰς τὸν Κυβερνητικὸν βίον ἀπὸ τῆς ἐμφανίσεως τῆς Κυβερνήσεως μετὰ τὴν ἐκλογὴν τῆς 1 Νοεμβρίου θὰ ἴδωμεν ὅτι αὕτη, ἥτις κατὰ τὸ πλεῖστον παρίσταται καὶ σήμερον, διότι ὅταν παρίσταται ὡς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὁ ἀξιότιμος κ. Γούναρης πρόκειται πάντοτε περὶ τῆς αὐτῆς Κυβερνήσεως, ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, ἔχει χαρακτηριστικὸν γνώρισμα ἀνεξήγητόν τινα μυστικισμόν. Ὅταν δὲ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν αὐτὴν τὴν μυστικοφάνειαν, δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσωμεν σήμερον τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον ζητεῖ τὴν ἐπαναφορὰν τοῦ ἀνελευθέρου, τοῦ ἀπαισίου ἐκείνου Στρατιωτικοῦ Νόμου, ὁ ὁποῖος συνδέεται μὲ τὴν φρίκην τῆς Ἑλληνικῆς ψυχῆς. Παρῆλθον σπουδαιότατα γεγονότα ἀναγόμενα εἰς τὸν δημόσιον βίον τῆς Ἑλλάδος καὶ ἔμειναν ὅλα ἐπιμελῶς κεκρυμμένα ἀπὸ τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, τῆς Συνελεύσεως, ἥτις ἐκηρύχθη Συντακτική, ἥτις διαχειρίζεται ὅλας τὰς ἐξουσίας τοῦ Κράτους. Ἐσχηματίσθη ἡ πρώτη Κυβέρνησις ὑπὸ τὸν ἐντιμότατον ἐκεῖνον πολιτευτὴν κ. Δημ. Ράλλην, τὸν ὁποῖον μακρὰν νῦν τῆς Πατρίδος εὑρισκόμενον συνοδεύουν αἱ ἐγκάρδιοι εὐχαί μου ὑπὲρ ἀποκαταστάσεως τῆς ὑγείας του. Παρῆλθεν ὁ Πρωθυπουργὸς ἐκεῖνος ἐν σιγῇ. Ἠκούσθησαν μυρίαι διαδόσεις, ἐγράφησαν πλεῖστα εἰς τὰς ἐφημερίδας, ἀνασχηματίζεται ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἀνασχηματίζεται, κατατίθεται ἡ ἐντολή, δὲν κατατίθεται, προσέρχεται ὁ Μητροπολίτης εἰς τὰ ἀνάκτορα διὰ νὰ ὁρκίσῃ τοὺς νέους Ὑπουργοὺς καὶ ἀπέρχεται ἄπρακτος καὶ χωρὶς νὰ συναντήσῃ νέους Ὑπουργοὺς διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους δὲν ἐμάθομεν μέχρι σήμερον. Καὶ τὴν ἑσπέραν τῆς αὐτῆς ἡμέρας οἱ πρώην Ὑπουργοὶ μὲ πρόεδρον τὸν κ. Καλογερόπουλον ὁρίζονται, ἀνασχηματίζοντες νέαν Κυβέρνησιν διὰ λόγους, τῶν ὁποίων δὲν ἐλάβομεν γνῶσιν. Τὴν ἑπομένην δὲ ἀναγγέλλεται ὅτι εἷς τῶν ὁρκισθέντων Ὑπουργῶν ὑπέβαλεν αὐθημερὸν τὴν παραίτησίν του. Καὶ τοῦ γεγονότος ἔτι τούτου ἀπεσιωπήθησαν τὰ αἴτια. Ὁ νέος Πρωθυπουργὸς κ. Καλογερόπουλος τῇ ἐντολῇ τῆς Συνελεύσεως μεταβὰς εἰς Λονδῖνον, ἵνα προασπίσῃ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, ἐπανέρχεται ἐκεῖθεν μόνος, προπορευόμενος τοῦ νῦν κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ ὑποβάλῃ τὴν παραίτησίν του εἰς τὴν Α. Μ. τὸν Βασιλέα, καὶ νὰ ἐμφανισθῇ ἡ τρίτη κυβέρνησις ὑπὸ τὸν κ. Γούναρην χωρὶς καὶ πάλιν οὐδὲ λέξις νὰ λεχθῇ εἰς τὴν Βουλήν, περὶ τῶν λόγων, οἱ ὁποῖοι προεκάλεσαν τὴν τοιαύτην καὶ πάλιν κυβερνητικὴν μεταβολήν, ἢ τουλάχιστον νὰ ἐξηγηθῶσιν οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι προεκάλεσαν τὸν διορισμὸν ἑνὸς Ὑπουργοῦ καὶ τὴν αὐθημερὸν παραίτησιν αὐτοῦ. Τὰ πασίδηλα ταῦτα γεγονότα δὲν δικαιολογοῦν ὅσα προεῖπον περὶ τῶν ἀνεξηγήτων μυστικισμῶν τῆς Κυβερνήσεως; Ἀλλ’ ἂν τέλος πάντων ταῦτα παρεῖδεν ἡ Συντακτικὴ Συνέλευσις, εἶμαι βέβαιος ὅτι παρεῖδε αὐτὰ ἐκ τῆς γενικῆς ἀντιλήψεως καὶ τῆς συναισθήσεως, ὅτι πάντες ὀφείλομεν νὰ διαθέσωμεν τὰς ψυχικὰς καὶ διανοητικάς μας δυνάμεις εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων. Ἀλλ’ ἐκ τούτου δὲν ἕπεται βεβαίως ὅτι δὲν ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν, δὲν ὀφείλομεν νὰ ζητήσωμεν τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον ζητεῖται σήμερον ἡ ἐπαναφορὰ τοῦ Στρατιωτικοῦ Νόμου. Λέγεται καὶ ἐγράφη κάπου, ἐγράφη μάλιστα εἴς τινα ἐφημερίδα, ἡ ὁποία ἀντιπροσωπεύει, ὡς ἰσχυρίζεται, ἀμέσως τὰς γνώμας τῆς Κυβερνήσεως......

§21Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδεμία ἐφημερὶς ἀντιπροσωπεύει τὰς γνώμας τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε ἀμέσως, οὔτε ἐμμέσως.

§22Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Τὸ δέχομαι, ἀφοῦ τὸ λέγετε σεῖς, ἀλλ’ ἡ ἐφημερὶς ἐκείνη τὸ ἠξίωσε.

§23Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ δηλῶ ὅτι οὐδεμία ἐφημερὶς ἀντιπροσωπεύει, εἴτε ἀμέσως, εἴτε ἐμμέσως, τὰς γνώμας τῆς Κυβερνήσεως. Πᾶσα ἐφημερὶς δύναται ν’ ἀντιπροσωπεύῃ τὰς ἰδίας αὐτῆς γνώμας.

§24Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Τὸ δέχομαι ἐπαναλαμβάνω, κύριε Πρόεδρε, ἀλλὰ τέλος πάντων ἐγράφη εἰς τὰς ἐφημερίδας ὅτι ἐδημοσιεύθησαν εἰς ἐφημερίδας ἀντιπολιτευομένας ἄρθρα τινα καθαπτόμενα τοῦ νῦν νομίμου καθεστῶτος καὶ προκλητικὰ καὶ δὴ ἐν τῇ Βενιζελικῇ ἐφημερίδι «Πατρὶς» ὑπὸ τοῦ δημοσιογράφου κ. Λαμπράκη, καὶ ἕτερον ὑπὸ τοῦ κ. Παπαναστασίου, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξε καὶ ὑπουργὸς καὶ ὅστις, ὀφείλω νὰ εἴπω μετὰ λύπης μου, ἐλησμόνησεν τὸ πρὸς τὴν Πατρίδα καθῆκον, διότι οὕτω πρέπει νὰ χαρακτηρίζηται ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος, ὅστις εἰς τὰς κρισίμους αὐτὰς στιγμὰς τοῦ Ἐθνικοῦ βίου προβαίνει εἰς δημοσιεύματα τόσον ἀνόσια, ὅσον ἀνόσιον εἶναι τὸ δημοσιευθὲν ἄρθρον καὶ ὅτι τὰ ἄρθρα ταῦτα προεκάλεσαν τὴν ἐπαναφορὰν τοῦ Στρατιωτικοῦ Νόμου.

§25Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ πρέπει νὰ σᾶς πείσῃ ὅτι ὀρθῶς αἰτεῖται ἡ ἄδεια περὶ Στρατιωτικοῦ Νόμου.

§26Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Κατὰ τὴν γνώμην σας, κύριε Βοκοτόπουλε, ὄχι ὅμως καὶ κατὰ τὴν ἐμήν. Ἀλλ’ ἄν εἷς ἄπατρις δημοσιογράφος, ἤ εἷς ἄπατρις πολιτευτής, ἐδημοσίευσαν δύο οἱαδήποτε ἄρθρα, πρέπει νὰ λιποψυχήσωμεν πρὸ αὐτῶν καὶ νὰ ζητήσωμεν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Στρατιωτικοῦ Νόμου διὰ νὰ παρακωλύσωμεν τὴν ἐξακολούθησιν παρομοίων ἀσεβῶν δημοσιευμάτων, ἡμεῖς οἱ ἀντιπροσωπεύοντες τὸ ὅλον σχεδὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἡμεῖς οἱ ἐξελθόντες μὲ τόσον θριαμβευτικὴν ἐκλογικὴν ἐτυμηγορίαν, ἐπτοήθημεν ἀπὸ τὰ ἄρθρα δύο ἀπατρίδων ἀνθρώπων καὶ ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἐπικαλεσθῶμεν τὴν δύναμιν τοῦ Στρατιωτικοῦ Νόμου; Καὶ ὑπάρχει τις, ὁ ὁποῖος ἐνόμισεν ὅτι τὸ ἄρθρον τοῦ ἀπάτριδος αὐτοῦ κυρίου ἐκλόνισε καὶ ἐπ’ ἐλάχιστον εἰς τὴν ψυχὴν οἱουδήποτε τὸν ἀπόλυτον σεβασμόν, τὴν ἀφοσίωσιν, τὴν ὁποίαν τρέφει πρὸς τὴν Α. Μ. τὸν Βασιλέα του; Ὁ Βασιλεὺς δὲν στηρίζεται εἰς τὴν ἐπιβολὴν τῶν νόμων. Ὁ Βασιλεὺς Κωνσταντῖνος στηρίζεται εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ψυχήν, εἰς τὴν ἀγάπην, εἰς τὴν ἀφοσίωσιν, εἰς τὴν λατρείαν ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Νομίζω ὅτι εἶναι μείωσις τῆς ἰδέας τὸ νὰ ζητῶμεν νὰ παρεμποδίσωμεν τὴν τοιαύτην ἀρθρογραφίαν τοιούτων ἀνθρώπων διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Στρατιωτικοῦ Νόμου. Ἡ περιφρόνησις ἡ ἀντιταχθεῖσα, εἶμαι βέβαιος, ἀπὸ τὰ πέρατα τοῦ Ἑλληνισμοῦ πρὸς τὸν ἀρθρογράφον τοῦ χθεσινοῦ ἄρθρου, εἶναι ἡ προσήκουσα τιμωρία, αὐστηροτέρα ἐκείνης, τὴν ὁποίαν θὰ ἐπέβαλλε ὁ Στρατιωτικὸς Νόμος. Ἀλλὰ δὲν ἔχομεν τάχα καὶ διὰ τὴν ἄλλην ἀντίληψιν, τὴν ὁποίαν διηρμήνευσεν διακόπτων ὁ φίλος μου κ. Βοκοτόπουλος, δὲν ἔχομεν νόμους οἱ ὁποῖοι τιμωροῦν τὰς τοιαύτας παραβάσεις; Καὶ αὐτὸ τὸ Σύνταγμα διὰ ρητῆς διατάξεως προβλέπει τὴν περίπτωσιν ἀκριβῶς, τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ ἄρθρον 14 λέγει ρητῶς: «Δύναται, καθ’ ὅν τρόπον ὁ νόμος ἤθελεν ὁρίσει, νὰ ἀπαγορεύσῃ, ἐπὶ ἀπειλῇ κατασχέσεως καὶ ποινικῆς καταδιώξεως, δημοσίευσιν εἰδήσεων ἤ ἀνακοινώσεων ἀναγομένων εἰς στρατιωτικὰς κινήσεις, εἰς ἔργα ὀχυρώσεως τῆς Χώρας......διὰ τὴν κατάσχεσιν ἐφαρμόζονται αἱ ἀνωτέρω διατάξεις». Αὐτὸς ὁ θεμελιώδης Νόμος προβλέπει τὴν περίπτωσιν αὐτήν.

§27Γ. ΠΩΠ. Δὲν προβλέπει αὐτήν, κύριε συνάδελφε.

§28Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Προβλέπει τὴν περίπτωσιν τῆς τιμωρίας καὶ τῆς καταδιώξεως. Τὸ ἄρθρον τοῦτο τοῦ θεμελιώδους Νόμου δίδει τὴν ἐντολὴν εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν νὰ καθορίσῃ διὰ νόμου ὅλας τὰς περιπτώσεις, τὰς ὁποίας νομίζει ὅτι πρέπει νὰ καθορίσῃ. Καὶ εἰς ἐκτέλεσιν τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ ἐψηφίσθησαν οἱ νόμοι 173 τῆς 10 Μαρτίου 1914 καὶ ὁ 755.

§29Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸν ἀφήσατέ τον.

§30Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Μὴ σπεύδετε. Ὁ Νόμος αὐτὸς κατηργήθη εἰς τινας διατάξεις αὐτοῦ, ἀλλὰ δὲν μὲ ἐνδιαφέρει ἐὰν εἶναι ἤ μὴ ἐν ἰσχύι οἱ νόμοι οὗτοι ἤ ἄν πρέπει νὰ ἀναγνωρίσωμεν ὅτι ἔχουσι κῦρος, διότι καὶ ἐγὼ φρονῶ διὰ τοῦ νόμου 755, ὁ ὁποῖος συνδέεται μὲ τοὺς πόνους καὶ τὰ δάκρυα τῆς Ἑλληνικῆς ψυχῆς, ὅτι οὔτε μνεία αὐτοῦ πρέπει νὰ γίνηται. Ἐὰν δὲ ἀνέφερα τὸν νόμον τοῦτον, τοῦτο ἔπραξα, ἵνα ἀποδείξω ὅτι τὸ 14 ἄρθρον τοῦ Συντάγματος ἐνδεικτικῶς καὶ οὐχὶ περιοριστικῶς, ἀναγράφει τὰς ἐν αὐτῷ περιλαμβανομένας περιπτώσεις καὶ ἑπομένως δύναται ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία νὰ ἐκτείνῃ τὰς περιπτώσεις δι’ ὅλα τὰ σχετικὰ πρὸς τὴν ἀσφάλειαν τῆς Χώρας ζητήματα. Ἀλλὰ δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα καὶ ὡς Σῶμα Νομοθετικὸν καὶ ὡς Σῶμα Συντακτικὸν νὰ λάβωμεν οἱαδήποτε νομίζομεν μέτρα, ἵνα καταδιώξωμεν τοὺς παραβαίνοντας οὕτω τὸν νόμον ἐπὶ τῶν περιπτώσεων, τὰς ὁποίας ἀνέφερε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως; Δὲν ἔχομεν διατάξεις ἐν τῷ Ποινικῷ Νόμῳ; Ἂν δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς ἂς ἐνισχύσωμεν αὐτάς. Εἶναι πολύπλοκος καὶ ἀπαιτεῖ μακρὰν διαδικασίαν ἡ κοινὴ ποινικὴ δικονομία; Ἂς τροποποιήσωμεν αὐτήν. Οὐ μόνον ἐξουσίαν τοιαύτην ἔχομεν, ἀλλ’ καὶ συντακτικὴν τοιαύτην καὶ ἐφ’ ὅσον ἔχομεν, νὰ τροποποιήσωμεν καὶ αὐτὸ τὸ Σύνταγμα· ἔχομεν ἀνάγκην, κύριοι, νὰ προσφύγωμεν εἰς τὸν Στρατιωτικὸν Νόμον, διὰ νὰ ἐπαναφέρωμεν, ἐπαναλαμβάνω, αὐτὴν τὴν φρικώδη ἀνάμνησιν, τὴν ὁποίαν χάριν τῆς ἱστορίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, χάριν τῆς νεωτέρας ἐποχῆς, χάριν πολιτισμοῦ, ἔπρεπε νὰ προσπαθήσωμεν νὰ λησμονήσωμεν ἐντελῶς;

§31Ι. Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Εἶναι τὰ φαῦλα ὄργανα, διὰ τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ μεταχειρίζωνται τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Στρατιωτικοῦ Νόμου.

§32Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Δὲν γνωρίζω, κ. Ὑπουργέ, ἐὰν εἶναι φαῦλα ὄργανα. Ἐγὼ ἠξεύρω ἕν καὶ μόνον, ὅτι τὰ στρατιωτικὰ δικαστήρια δὲν εἶναι ἁρμόδια νὰ ἐπιλαμβάνωνται τῆς ἀπονομῆς τῆς Δικαιοσύνης. Ἠξεύρω ὅτι ὁ Στρατιωτικὸς Νόμος ὑπῆρξεν βέβαια ὅπλον σκόπιμον εἰς χεῖρας τῶν Κυβερνήσεων, ἀλλ’ εἰς τὰς ἀκροτάτας περιπτώσεις, περιπτώσεις κινδύνων σοβαρωτάτων καὶ ἀνωμαλιῶν ἀνυπερβλήτων, ὅταν πρόκειται πραγματικῶς περὶ σωτηρίας τῆς Πατρίδος. Ἀλλὰ διότι ἔχομεν ἕνα κύριον Λαμπράκην ἄξιον περιφρονήσεως καὶ ἕνα κ. Παπαναστασίου, ὁ ὁποῖος ἔγραψεν τόσον ἀνιέρως περὶ τοῦ λατρευτοῦ μας Βασιλέως, πρέπει ἐξ αὐτῶν τῶν ἄρθρων νὰ ἐπαναφέρωμεν τὸν Στρατιωτικὸν Νόμον;

§33Ι. Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Διὰ νὰ προστατεύσωμεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διακινδυνεύουν ὑπὲρ Πατρίδος.

§34Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Μάλιστα, ἀλλὰ διὰ τοῦ ἰσχύοντος νόμου, καὶ νὰ τοὺς παρεπέμψωμεν εἰς τοὺς τακτικοὺς δικαστάς, καὶ ἂν δὲν ἔχετε ἐμπιστοσύνην εἰς αὐτούς, ἀντικαταστήσατέ τους. Σεῖς ἔχετε τὴν ἐξουσίαν καὶ τὴν δύναμιν πρὸς τοῦτο. Φρονεῖτε ὅτι τακτικὸς δικαστὴς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἔχῃ εἰς τὴν ψυχήν του τὰ αὐτὰ πατριωτικὰ αἰσθήματα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν καὶ ἡμεῖς; Εἶναι ἀνάγκη τάχα νὰ παραπέμψητε τὸν κ. Λαμπράκην εἰς τὸν ταγματάρχην ἢ λοχαγὸν τοῦ Δικαστηρίου, καὶ δὲν ἐμπιστεύεσθε εἰς τὸν τακτικὸν δικαστήν; Δὲν ἐμπιστεύεσθε ἔνορκον δικαστήν, εἰς τὸν Ἕλληνα ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος σᾶς ἔχει σήμερον ἐπὶ τοῦ ἑδωλίου ἐφ’ οὗ κάθεσθε; Δὲν ἐμπιστεύεσθε εἰς τὴν λαϊκὴν δικαιοσύνην, ὅτι κρίνῃ ἀσφαλέστερον καὶ δικαιότερον παρὰ ὁ στρατιωτικὸς δικαστής; Δὲν φοβεῖσθε ὅτι αἱ ἀποφάσεις τῶν στρατιωτικῶν δικαστηρίων, ὅσον καὶ ἄν εἶναι ἐν δικαιοκρισίᾳ ἐκδεδομέναι, λόγῳ τῆς προκαταλήψεως, ἡ ὁποία ὑπάρχει, θὰ δώσουν ἀφορμὰς εἰς παρεξηγήσεις εἰς βάρος ἀκριβῶς τῶν γενικῶν συμφερόντων;

§35Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἡμεῖς εὐχόμεθα νὰ μὴ ὑπάγῃ κανεὶς εἰς τὰ δικαστήρια. Αὐτὸν τὸν σκοπὸν ἔχει τὸ πρᾶγμα.

§36Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Τὸ νὰ φροντίσητε νὰ μὴ ὑπάγῃ κανείς, δὲν εἶναι τὰ μέσα αὐτά, κ. Ὑπουργέ, ἀλλὰ τὰ μέτρα τῆς διοικήσεως. Νὰ φροντίσητε, κ. Ὑπουργέ, νὰ διορίσητε ταχέως νομάρχας, νὰ ἀναστηλώσητε τὴν διοίκησιν, νὰ ἐπιβλέψητε εἰς τὴν εὔρυθμον καὶ ἀμερόληπτον λειτουργίαν τῶν διοικητικῶν ὑπηρεσιῶν, αἵτινες δυστυχῶς ἔχουν φθάσει εἰς τὸ ἔσχατον σημεῖον τῆς παραλυσίας. Αὐτὰ εἶναι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα προλαμβάνουν τὰ ἐγκλήματα καὶ ὄχι ἡ ἀπειλὴ διὰ τοῦ Στρατιωτικοῦ Νόμου, ὅστις ἐπικινδύνως περιορίζει τὴν ἔκφρασιν τῆς γνώμης καὶ τῆς σκέψεως, δημιουργῶν δισταγμοὺς καὶ εἰς αὐτοὺς τοὺς εὖ φρονοῦντας πολίτας! Ὑπολογίσατε τὴν δύναμίν σας. Ἐκτιμήσατε τὰς περιστάσεις, ὑφ’ ἃς εὑρίσκεσθε εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ μὴ λιποψυχῆτε ἀπὸ τὰ ἄρθρα ἑνὸς ἤ δύο ἀντιπάλων. Ἐννοήσατε τὴν ἐξουσίαν, δι’ ἧς σᾶς περιέβαλεν ὁ Ἑλληνικὸς λαός, καὶ μὴ καταφεύγεται εἰς μέσα τοιαῦτα, ἅτινα ἀπεδοκίμασεν ἡ Ἑλληνικὴ ψυχὴ καὶ τὰ ὁποῖα μᾶς ἐπαναφέρουν εἰς τὴν συνέχισιν ἑνὸς καθεστῶτος, τοῦ ὁποίου καὶ ἡ ἀνάμνησις γεννᾷ τὴν φρίκην καὶ τὸν ἀποτροπιασμόν. Ἀλλὰ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως λέγει ὅτι δὲν θὰ ἐφαρμόσῃ ἀπεριορίστως τὸν Στρατιωτικὸν Νόμον. Καί ποία ἡ βεβαιότης ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως συνταγματικοῦ Κράτους εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι διαρκὴς καὶ ὅτι ὡς ἐκ τούτου παρέχεται ἐκ τοῦ προσώπου του ἡ ἐγγύησις καὶ ἡ ἀσφάλεια ὅτι αὐτὸ δὲν θὰ γίνῃ; Ἐφ’ ὅσον δίδετε εἰς τὰ ἀνοικτὰ τὸ δικαίωμα τῆς ἀπεριορίστου ἐφαρμογῆς τοῦ Νόμου, ποία ἡ ἀσφάλεια ὅτι αὔριον ἀντικαθισταμένου τοῦ νῦν κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δι’ ἄλλου οἱουδήποτε, δὲν θὰ ἔλθῃ οὗτος μὲ ἄλλας ἀρχάς;

§37Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἄ!.

§38Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Δὲν ἐννοῶ αὐτὰ τὰ «ἆ!» κ. Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀλλ’ ἐπειδὴ μοῦ ἐδόσατε ἀφορμήν, σᾶς λέγω καὶ ἕνα ἄλλο, ὅτι εἰσηγούμενοι μέτρα τοιαῦτα κατὰ τῶν ἀντιπάλων..........

§39Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Κατὰ τῶν ἐπιβουλευομένων τὴν ἀσφάλειαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατεύματος.

§40Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ὑπερθεματίζω εἰς αὐτό, κατὰ τῶν ἐπιβουλευομένων ἀκριβῶς τὴν ὕπαρξιν καὶ τὴν ὑπόστασιν τοῦ Ἔθνους. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, πρέπει νὰ ἀντιληφθῆτε ὅτι ἔχετε ἐπιτακτικὴν ὑποχρέωσιν, ὅπως ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς μανθάνῃ τὴν ἀλήθειαν καὶ νὰ μὴ ἐμφανίζησθε μὲ τὰ ἀνακοινωθέντα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα προεκάλεσαν σοβαρωτάτας συζητήσεις, ὅτι ὁ ἀντικειμενικὸς σκοπὸς τῆς ἐκστρατείας ἦτο τὸ Ἀφιὸν Καραχισάρ, καὶ νὰ μὴ κρατῆτε τὸν ἑλληνικὸν λαὸν ἐν ἀγωνίᾳ ἐπὶ τριήμερον, μὲ τὴν δικαιολογίαν ὅτι δὲν ἔχετε καμμίαν εἴδησιν, ἐν ᾧ εἴχετε τοιαύτας πολλὰς ἐκ τοῦ μετώπου, καὶ τὰς ἀπεκρύψατε. Πρέπει νὰ δώσητε πρῶτοι τὸ παράδειγμα εἰς τὸν λαόν, ὅτι ἡ φιλαλήθεια ἡ εὐθύτης καὶ ἡ εἰλικρίνεια πρέπει νὰ εἶναι ὁ γνώμων τῶν πράξεων πάσης Κυβερνήσεως.

§41Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἀπευθύνεσθε εἰς ἐμὲ καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς ἀπαντήσω. Τὰ ἀνακοινωθέντα καὶ τὰ δημοσιευθέντα ὑπὸ τοῦ Γραφείου τοῦ Τύπου καὶ παρὰ τοῦ Ἐπιτελείου, ἦσαν ἀκριβῶς ἐκεῖνα καὶ μόνα, τὰ ὁποῖα ἐστάλησαν ὑπὸ τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ στρατεύματος τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. (Χειροκροτήματα).

§42Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Χαίρω πολύ. Ἀλλὰ δὲν ἠμφισβήτησα ἐκεῖνα, εἶπον μόνον περὶ τοῦ ἀντικειμενικοῦ σκοποῦ τοῦ πολέμου. Αὐτὸ θέλω νὰ μοὶ βεβαιώσητε.

§43Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὑπάρχει ἀνακοινωθὲν δημοσιευθὲν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ὁμιλοῦν περὶ ἀντικειμενικοῦ σκοποῦ, ἐνθυμεῖσθε τοιοῦτον ἀνακοινωθέν;

§44Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ἐρωτῶ.

§45Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Σεῖς κατηγορεῖτε, δὲν ἐρωτᾶτε. Ἀπευθύνεσθε πρὸς ἐμὲ καὶ κατὰ τρόπον μάλιστα ἐλέγχοντα, ὅτι ἐδόθησαν τοιαῦτα καὶ ὁμιλοῦντα περὶ ἀντικειμενικοῦ σκοποῦ. Λοιπὸν σᾶς λέγω, ἀνεγνώσατε τοιαῦτα ἀνακοινωθέντα;

§46Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ἀνεγνώσαμεν βέβαια συνεντεύξεις ἐπισήμων.

§47Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἀνεγνώσαμεν τὰς συνεντεύξεις τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Ἐπιτελείου.

§48Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἀνακοινωθὲν δὲν ἐδόθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἄλλο, παρὰ μόνον ἀκριβῶς τὰ ἀνακοινωθέντα ἡμῖν ὑπὸ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ Στρατιᾶς.

§49Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ναί, ἀλλὰ διὰ τὰς συνεντεύξεις;

§50Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἄλλο ζήτημα αὐτό.

§51Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται περὶ τῶν ἀνακοινώσεων τοῦ Ἐπιτελάρχου, ἢ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ Στρατιᾶς;

§52Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Μάλιστα, τοῦ ἐδῶ ἐπιτελάρχου.

§53Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὰς ἀνακοινώσεις τοῦ Ἐπιτελάρχου, τὰς προερχομένας ἐκ τῆς ἐπισήμου ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας, εὐθύνεται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐὰν νομίζητε ὅτι αἱ ἀνακοινώσεις αὗται δὲν ἦσαν, ὁποῖαι ἔπρεπε νὰ εἶναι.

§54Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εὐθύνεται δι’ ἀνακοινώσεις ἐπισήμους. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς συνεντεύξεις, ἡ εὐθύνη δὲν βαρύνει ἄλλον, παρὰ ἐκεῖνον ὅστις τὰς δίδει.

§55Α. ΣΛΗΜΑΝ. Καὶ σεῖς τὰς ἐγκρίνετε.

§56Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν εἶπον ὅτι τὰς ἐγκρίνω. Πολλάκις μάλιστα δὲν εὐθύνεται οὐδὲ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος δίδει, ἐὰν δὲν διετυπώθησαν ἀκριβῶς ὡς τὰς εἶπε, πολὺ δὲ περισσότερον, ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος δὲν τὰς δίδει. Ἀφοῦ ὁμιλεῖτε περὶ εὐθύνης.

§57Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπορῶ πῶς ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἔχει τὴν ἀντίληψιν, ὅτι ἀνακοινώσεις προερχόμεναι ἀπὸ τὸν Ἐπιτελάρχην, δὲν εἶναι ἀνακοίνωσις ἐπίσημος. Ὅταν ὁ Ἐπιτελάρχης ἐμφανίζηται ὡς ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου καὶ ποιεῖται ἀνακοινώσεις, δι’ ὧν δημιουργεῖται δυσάρεστος ἐντύπωσις εἰς τὸν κόσμον, ὁ δὲ κύριος Ὑπουργὸς τὰς τοιαύτας ἀνακοινώσεις νὰ φαίνωνται ὡς ἐπίσημοι, δὲν δύναται ἤδη νὰ λέγῃ: οὐδεμίαν εὐθύνην ἔχω ἐγὼ διὰ τὰς ἀνακοινώσεις τοῦ Ἐπιτελάρχου.

§58Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Καταλήγων θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀποσύρῃ, τὴν πρότασίν του. Θὰ εἶμαι ὁ πρῶτος καὶ τελευταῖος, ὁ ὁποῖος θὰ ὑπερψηφίσω οἱονδήποτε νομοσχέδιον, μὲ οἱασδήποτε αὐστηρὰς διατάξεις, πρὸς πρόληψιν παρεκτροπῶν, ἀλλὰ τὸν παρακαλῶ νὰ μὴ μᾶς ἐπαναφέρῃ εἰς τὴν ἀνάμνησιν τοῦ Στρατιωτικοῦ Νόμου. Καὶ δι’ αὐτὸν τὸν κύριον Γούναρην δὲν θὰ εἶναι προσῆκον, τὴν τρίτην ἡμέραν ἀπὸ τῆς ἐμφανίσεως εἰς τὸ Πρωθυπουργικὸν ἀξίωμα, νὰ γίνῃ εἰσηγητὴς τοῦ Στρατιωτικοῦ Νόμου, ἐνῷ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ὠνομάσθησαν τύραννοι, ἀφῆκαν πρὸς τοῦτο πολὺν καιρὸν νὰ παρέλθῃ.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§60Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος ἐκ Μεσσηνίας, ἐπὶ τῇ βάσει μιᾶς κακῆς κατανοήσεως τῶν χθὲς ὑπ’ ἐμοῦ λεχθέντων, εἶχεν ἑτοιμάσει μίαν συγκινητικὴν ἀγόρευσιν. Καὶ τὴν συγκινητικὴν ταύτην ἀγόρευσιν ὅτε ἤκουσε τὰ σήμερον ἐκτεθέντα δὲν ἔκρινε καλὸν νὰ ρίψῃ εἰς τὸν κάλαθον τῶν ἀχρήστων ἢ νὰ φυλάξῃ εἰς τὸ ἀρχεῖόν του, ἀλλὰ τὴν ἀπήγγειλεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Καὶ ἠκούσαμεν τὸν κύριον συνάδελφον ὁμιλήσαντα μετὰ φρίκης περὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ συμβῶσι καὶ ἔφερε τὴν ἀναπόλησιν πραγμάτων τερατωδῶν. Διατί; Διότι ζητοῦμεν νὰ ἐπιτραπῇ νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ Στρατιωτικὸς Νόμος εἰς μίαν μόνην περίπτωσιν, τὴν περίπτωσιν τῶν εἰδήσεων τῶν ἀφορωσῶν στρατιωτικὰς καὶ πολεμικὰς ἐνεργείας. Καὶ νομίζει ὅτι θὰ εὕρῃ ἄνθρωπον, τὸν ὁποῖον θὰ πείσῃ ὅτι αὐτῆς τῆς ἐλευθερίας ὁ περιορισμός, τῆς ἐλευθερίας τοῦ ὁμιλεῖν, ἀνακοινεῖν, δημοσιεύειν τοιούτου εἴδους δημοσιεύματα ἀφορῶντα εἰς στρατιωτικὰς καὶ πολεμικὰς ἐνεργείας εἶναι στέρησις τῆς ἐλευθερίας τοιαύτη, οἵαν δὲν δύναται ν’ ἀνεχθῇ ἡ εὐαίσθητος ψυχὴ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσσηνίας κ. πληρεξουσίου. (Χειροκροτήματα). Καὶ μᾶς εἶπε. Δὲν ἔχετε ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν λαϊκὴν Δικαιοσύνην, εἰς τὴν Δικαιοσύνην τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος σᾶς ἀνέδειξεν εἰς τὴν θέσιν εἰς τὴν ὁποίαν ἵστασθε, κύριοι, δὲν ἔχετε ἐμπιστοσύνην εἰς τοὺς Ἕλληνας Δικαστάς, τοὺς ὁποίους ὑμεῖς διορίζετε καὶ ζητεῖτε νὰ δικάζωσιν οἱ στρατιωτικοί; Νὰ δικάζωσι τί, παρακαλῶ; αὐτὸ καὶ μόνον τὸ ἔγκλημα καὶ οὐδὲν ἕτερον.

§61Γ. ΠΩΠ. Τότε τὸ πρᾶγμα διαφέρει.

§62Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Βλέπετε, θὰ ἐκλείψῃ ἡ ἐλευθερία τοῦ πολίτου, ἄν τοῦτο συμβῇ. Καὶ λησμονεῖ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀπεπειράθη νὰ ὑποκινήσῃ ὁ πρώην ὑπουργός ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι δὲν πρόκειται μόνον περὶ τούτου, οὐδὲ εἶναι τὸ οὐσιῶδες τοῦτο, οὔτε ὁ κύριος σκοπὸς ἡμῶν εἶναι νὰ καταδιώξωμεν, οὔτε ἐπιθυμοῦμεν νὰ καταδιώξωμεν κανένα. Σκοπός, κύριοι, ἡμῶν εἶναι νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν λογοκρισίαν ἐπὶ μόνον τούτων τῶν εἰδήσεων, ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν ν’ ἀναγραφῶσιν εἰδήσεις, τῶν ὁποίων ἡ ἀναγραφὴ θὰ γίνῃ πρόξενος ζημιῶν εἰς τὰ πολεμικά. Δὲν πρόκειται νὰ καταφύγωμεν εἰς τοὺς δικαστάς, ὅταν πλέον ἔχῃ ἐπέλθῃ ἡ ζημία. Πρόκειται νὰ προλάβωμεν τὴν δημοσίευσιν τῶν τοιούτων εἰδήσεων καὶ τῶν ἐξ αὐτῶν δυναμένων νὰ προέλθωσι δεινῶν. Δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω πάντας ὅτι καὶ αὐτὸν τὸν μικρὸν περιορισμὸν τῆς ἐλευθερίας τοῦ Τύπου τὸν αἰσθάνομαι ἐγὼ ἐπίσης βαθέως ὡς καὶ οἱοσδήποτε ἄλλος ἐκ τῶν ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ. Λέγω τὸν μικρὸν περιορισμόν, διότι ἐπαναλαμβάνω νὰ δηλώσω κατηγορηματικῶς καὶ τοῦτο ἀποτελεῖ ἐπίσης περιορισμὸν τῆς χορηγηθησομένης ἀδείας, ὅτι οὐδεμία κρίσις οἱασδήποτε φύσεως, καθ’ οἱουδήποτε ἀπευθυνομένη, ἀλλ’ ἁπλῶς κρίσις καὶ συζήτησις θέλει τύχει παρακωλύσεως, καὶ αὐτὸν ὅμως τὸν μικρὸν περιορισμὸν τὸν αἰσθάνομαι βαθύτατα. Ἰδιαιτέραν δὲ λύπην μοὶ προξενεῖ ὅτι εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα πάντες ἀντελήφθητε. Καὶ δὲν εἶναι κυρίως τὰ ἄρθρα περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησεν ὁ κ. συνάδελφος, διότι αὐτὰ τὰ ἄρθρα ἐν τοῖς πλείστοις εἶναι ἄρθρα, τὰ ὁποῖα προκαλοῦσι συζητήσεις καὶ κρίσεις, εἰς τὰς ὁποίας δὲν ἔχει νὰ ἐπέμβῃ τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον εἰσηγοῦμαι ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀντελήφθητε. Αἰσθάνομαι ἰδιαιτέραν λύπην, λέγω, ὅτι κατέστη ἀναγκαία ἡ λῆψις τοῦ μέτρου τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν. Ἔχω ὅμως τὴν πεποίθησιν ὅτι ἁπλῶς καὶ μόνον ἡ ὕπαρξις ἐξουσίας ἱκανῆς νὰ ἐπιβάλῃ τὸ μέτρον τοῦτο, θὰ ἐπιβάλῃ τὴν περίσκεψιν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διαχειρίζονται μίαν ἐκ τῶν μεγίστων ἐν τῇ χώρᾳ ἐξουσιῶν, τὴν ἐξουσίαν τοῦ Τύπου, ἵνα μὴ γίνωνται πρόξενοι ζημιῶν. Διότι τὸ ἐπ’ ἐμοὶ νομίζω ὅτι ἀρκεῖ ἡ ὕπαρξις τοῦ μέτρου καὶ τὸ ἐνδεχόμενον τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ ἵνα προκληθῇ ἡ προσοχὴ τῶν διαχειριζομένων τὸν Τύπον. Καὶ ἡ περίσκεψις αὕτη, ἥν περὶ τὴν διατύπωσιν τῶν εἰδήσεων θὰ καταβάλωσι, θ’ ἀρκέσῃ ἵνα ἀποτραπῇ πᾶσα ζημία, ζημία εἰς τὴν ὁποίαν τὸ ἐπ’ ἐμοὶ πιστεύω ὅτι οὐδὲ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι γίνονται πρόξενοι αὐτῆς ἀποβλέπουσι. Διότι δὲν φαντάζομαι ὅτι κανεὶς ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι χειρίζονται τὴν γραφίδα ἀποβλέπει δι’ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα γράφει, νὰ γίνῃ πρόξενος ζημίας εἰς τὴν Χώραν (Παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λ. Τσουκαλᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§64Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, εἶμαι ὑποχρεωμένος μετὰ βαθείας θλίψεως νὰ διαμαρτυρηθῶ ἐντόνως, διὰ τὸ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθὲν ψήφισμα περὶ ἐφαρμογῆς τοῦ Στρατιωτικοῦ Νόμου. Ἀληθῶς αἱ δηλώσεις τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως διεφώτισαν τὴν Συνέλευσιν, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ ὅρια τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ καὶ ἡσύχασαν πάντας ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἐφαρμογῆς τοῦ Στρατιωτικοῦ Νόμου, παρὰ εἰδικῶς ἐπὶ ὡρισμένου σημείου, τὸ ὁποῖον ἐκρίθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὡς ἀπαραίτητον νὰ ἐπιβληθῇ, χάριν τῆς ὑπὸ κρίσιν ὑψίστων ἐθνικῶν ζητημάτων. Ἐν τούτοις ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι αἱ δηλώσεις τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου βεβαίως ἀποτελοῦσιν ἠθικὸν περιορισμὸν εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν.

§65Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομικόν. Θὰ δοθῇ ἡ ἄδεια μόνον δι’ αὐτὴν τὴν περίπτωσιν. Νομικὸν περιορισμόν.

§66Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι τότε.

§67Γ. ΠΩΠ. Πρέπει νὰ ἀλλάξῃ ἡ διατύπωσις τότε, κατόπιν τῆς διαλογικῆς αὐτῆς συζητήσεως.

§68Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἐξηγήσω πῶς γίνεται ἡ διαδικασία. Γίνεται μία ἀνακοίνωσις, διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖται ἡ ἄδεια. Ποῖον εἶναι τὸ περιεχόμενον τῆς ἀδείας; Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνω ἐδῶ ἐν τῇ ἀνακοινώσει μου.

§69Γ. ΠΩΠ. Τὸ ἄλλο ἄρθρον τοῦ Συντάγματος λέγει ρητῶς, ὅτι ἡ ἄδεια τῆς Βουλῆς πρὸς ἔκδοσιν τοῦ Διατάγματος, παρέχεται διὰ τὴν ἄρσιν Συνταγματικῶν διατάξεων, ἤ ἐν ὅλῳ ἤ ἐν μέρει. Ἑπομένως ἡ ἄδεια, ἥν ζητεῖτε ἐκ μέρους τῆς Συνελεύσεως διὰ τῆς προτάσεως, καθ’ ὅν τρόπον ὑποβάλλεται, εἶναι ἄδεια γενικῆς ἄρσεως τῶν διὰ τοῦ 91ου ἄρθρου ὁριζομένων διατάξεων. Διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀκριβῶς θέλετε καὶ εἰς τὸ ὁποῖον θὰ εὕρητε πᾶσαν, τὴν Συνέλευσιν πρόθυμον, ἰδιαίτατα δὲ ἐμέ, ὁ ὁποῖος καὶ ἐπαγγελματικῶς θὰ ἠδυνάμην νὰ ἔχω ἀντίρρησιν, ἀλλὰ τοὐναντίον καὶ ἐπαγγελματικῶς μοὶ ἐπιβάλλεται νὰ συστήσω ὅπως γίνῃ δεκτόν, διὰ νὰ φθάσητε εἰς αὐτὸ πρέπει νὰ μεταβάλετε ὡς ἑξῆς τὴν πρότασίν σας.

§70Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Πρωθυπουργός). Τὴν μετέβαλον.

§71Γ. ΠΩΠ. Πότε;

§72Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Χθὲς τὸ ἑσπέρας, ὑποβάλλων τὴν πρότασιν, ἔκαμα τὴν δήλωσιν αὐτήν. Δὲν ἐπρόκειτο νὰ συζητηθῇ τότε ἡ πρότασις. Εἶναι τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ καὶ τὰ στενογραφημένα, εἰς τὰ ὁποῖα ἀναγράφεται. Ἐὰν ἡ Συνέλευσις ἔλεγεν ὅτι χορηγεῖ τὴν ἄδειαν, θὰ ἔλεγον ὅτι χορηγεῖ ταύτην ἐπὶ τῆς αἰτηθείσης διὰ τῶν προτάσεών μου αἰτήσεως.

§73Γ. ΠΩΠ. Τότε νὰ μεταβληθῇ ἡ πρότασις.

§74Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς διακόψω. Συνεπλήρωσα τὴν πρότασιν περιορίσας τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Στρατιωτικοῦ Νόμου, εἰς μόνην τὴν παρέμβασιν τῆς λογοκρισίας εἰς τὴν ἀνακοίνωσιν εἰδήσεων στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν κινήσεων.

§75Γ. ΠΩΠ. Θὰ ὁμιλήσητε περαιτέρω, κ. συνάδελφε;

§76Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Θὰ εἴπω δύο λέξεις. Εἴμεθα σύμφωνοι, κ. Πρόεδρε. Μολονότι εἶχον νὰ ὑπομνήσω ἀκόμη εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅτι ἐκτὸς τῆς διατάξεως, τὴν ὁποίαν εἰσάγει καὶ διὰ τὴν ὁποίαν βεβαίως ἡ Συνέλευσις εἶναι ἀπολύτως σύμφωνος, ὑπάρχει καὶ ὁ νόμος 173 τῆς 14 Μαΐου 1914 εἰς ἐκτέλεσιν τοῦ ἄρθρου 14 τοῦ Συντάγματος, διὰ τοῦ ὁποίου ὄχι μόνον ἐπιβάλλεται ποινὴ ἀπὸ ἑνὸς μηνὸς μέχρις ἕξ εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἤθελον δημοσιεύσει εἰδήσεις ἤ ἀνακοινώσεις ἀναγομένας εἰς στρατιωτικὰς κινήσεις καὶ ἔργα ὀχυρώσεως τῆς Χώρας, ἀλλὰ καὶ κατάσχεσις τοῦ φύλλου. Δὲν λέγω δὲ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ ἡ πρότασις, ἀλλ’ ἀκριβῶς ἐπαυξάνω, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν καὶ κατάσχεσιν τοῦ φύλλου, διότι ἤδη ὁ νόμος τὸ ὁρίζει.

§77Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι συνέπεια τῆς ποινῆς.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κρεμέζης. Ἀλλὰ κατόπιν τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, νομίζω ὅτι ἡ συζήτησις παρέλκει.

§79Δ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἐγὼ βεβαίως δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ἀντικρούσω τὰ σοβαρὰ ἐπιχειρήματα τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τοὺς λόγους, οἵτινες ὤθησαν τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα ἐφαρμόσῃ τὸν Στρατιωτικὸν Νόμον. Ἄν ἀνῆλθον τὸ βῆμα, ἐγὼ ὁ ἐλάχιστος ὅλων ὑμῶν καὶ ὁ ταπεινός, ὁ ἐργατικὸς πληρεξούσιος, τὸ ἀνῆλθον ἵνα κτυπήσω τὸ μέτρον τοῦτο. Διότι φρονῶ ὅτι αἱ διάφοροι ἐκτελεστικαὶ ἐξουσίαι τοῦ Κράτους δὲν ἵστανται εἰς τὸ ὕψος ἐκεῖνο, τὸ ἁρμόζον, ἵνα ἐφαρμόσωσιν ἕνα νόμον τόσον λεπτόν, ἕνα νόμον, ὁ ὁποῖος εἶναι ἡ δίκοπος μάχαιρα, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἐπιφέρῃ σοβαρὰς συνεπείας, νὰ δημιουργήσῃ πράγματα τόσα, ὅσα ἐδημιούργησεν ἡ προηγουμένη τυραννία ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῆς τότε ἐξουσίας. Καὶ διὰ νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου, ἡ ὁποία θὰ εἶναι ἐναντίον τοῦ Νόμου αὐτοῦ, ἀνῆλθον τὸ βῆμα, ἵνα εἴπω τὰς ὀλίγας αὐτὰς λέξεις, διότι δὲν θέλω νὰ συρθῇ ὑπὸ τοῦ σταυρωτοῦ καὶ πάλιν εἰς τὰς φυλακὰς ὁ ἐντιμότατος πολίτης, διότι ἤθελεν εὑρεθῇ κἄποιος νὰ εἴπῃ μίαν κουβένταν.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Στράτος ἔχει τὸν λόγον.

§81Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἡ ἀπαγόρευσις τῆς δημοσιεύσεως στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν εἰδήσεων διαλαμβάνεται ἐν τῷ ἄρθρῳ 14 τοῦ Συντάγματος, παρέχοντος ῥητὴν πρὸς τοῦτο ἐξουσιοδότησιν πρὸς τὴν Νομοθετικὴν Ἐξουσίαν· καθορίζεται δὲ ὑπὸ τοῦ Νόμου 173· ὁρίζεται διὰ τούτου μόνον ἀπαγόρευσις δημοσιεύσεως εἰδήσεων, οὐχὶ δὲ καὶ λογοκρισίας. Ὅταν ὑπάρχῃ ἀπαγόρευσις δημοσιεύσεως εἰδήσεως ἐπακολουθῇ ἀμέσως ὡς κύρωσις ἡ ποινή. Ἡ ποινὴ εἶναι ἡ πραγματικὴ καταστολή. Καὶ ἐάν τις δὲν εἶναι διατεθειμένος νὰ παραβῇ δι’ οἱονδήποτε λόγον, εἴτε ἐκ κακοβουλίας, εἴτε ἐξ ἐλαφρότητος τὴν ἀπαγόρευσιν τῆς λογοκριτικῆς Ἀρχῆς, θὰ τὴν παραβῇ καὶ πάλιν καὶ θὰ ὑποστῇ τὴν ποινήν.

§82Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐξ ἐλαφρότητος βεβαίως ὄχι.

§83Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐκ κακοβουλίας.

§84Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ δὲν δέχομαι κακοβουλίαν.

§85Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐκ κακοβουλίας πάντοτε. Ἡ λογοκρισία διαγράφει ἐκ τοῦ ὑποβαλλομένου σχεδίου τῆς ἐφημερίδος καὶ ἀφήνει τὸ ἀπαλειπτέον μέρος εἰς τὴν καλὴν πίστιν τοῦ δημοσιογράφου νὰ ἐκτελέσῃ τὴν διαταγὴν τῆς λογοκρισίας. Δὲν ὑπάρχει χωροφύλαξ, ὁ ὁποῖος νὰ ἐποπτεύσῃ τὴν ἐκτέλεσιν ἐπὶ τοῦ πιεστηρίου. Κατ’ οὐσίαν λοιπὸν τὸ μέτρον τῆς ἀπαγορεύσεως τῶν εἰδήσεων εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ ἄνευ Στρατιωτικοῦ Νόμου.

§86Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἡ λογοκρισία πρὸ παντός.

§87Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Καὶ ἡ λογοκρισία ἡ προληπτικὴ βεβαίως. Ἀλλὰ μετὰ τὰς δηλώσεις τὰς σημερινὰς τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τὸ πρᾶγμα ἀποβάλλει τὸν τραχὺν χαρακτῆρα, τὸν ὁποῖον προσέδωκεν εἰς αὐτὸ ἡ χθὲς ἀνακοινωθεῖσα καὶ σήμερον κυκλοφορήσασα ἔγγραφος πρότασις.

§88Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ τὸν ἐξήγησα ἀμέσως.

§89Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἀναμφισβητήτως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως χθὲς προέβη, καθ’ ἃ εἶδον, εἰς τὰς δηλώσεις αὐτάς, διὰ τῶν ὁποίων διωρθοῦτο ἡ ἀτυχὴς σύνταξις τῆς ὑποβληθείσης προτάσεως. Ἀλλὰ θὰ ὁμολογήσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι καθ’ ἣν ὥραν, κατὰ τὴν λύσιν τῆς συνεδριάσεως, ὑπεβλήθη ἡ πρότασις ἐν μέσῳ θορύβου, τῶν πλείστων βουλευτῶν ἑτοιμαζομένων ν’ ἀπέλθωσιν, τοῦ Προεδρείου ζητοῦντος νὰ προκαλέσῃ τὴν ψήφισιν τῆς προτάσεως, ἐντεῦθεν φωναζόντων καὶ ζητούντων τὸν λόγον, ὁ τρόπος ἐν γένει καὶ ἡ σκηνοθεσία ὑφ’ ἣν ἐγένετο χθὲς ἡ εἰσαγωγὴ τῆς προτάσεως δὲν κατέστησε καταληπτὰς τὰς ἐξηγήσεις καὶ τὰς δηλώσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§90Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ σήμερον ἀκόμη μετὰ τὰς πρώτας ἐξηγήσεις μου, δὲν προῆλθεν σαφὴς ἡ ἀντίληψις, ὅτι ἐννοῶ ἐν τῇ ἀδείᾳ νὰ γίνῃ ὁ περιορισμός.

§91Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μὴ λησμονῆτε, κ. Πρόεδρε, ὅτι τὰ γενόμενα ἐπὶ μίαν τετραετίαν ἐν τῇ Χώρᾳ ἐν σχέσει πρὸς τὴν γενικὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Στρατιωτικοῦ Νόμου, ἀλλὰ καὶ εἰδικῶς περὶ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν περὶ Τύπου διατάξεων ἦσαν τοιαῦτα, ὥστε πᾶς τις ἔχων τὸ αἴσθημα τῆς ἐλευθερίας ἐν τῇ ψυχῇ αὐτοῦ διατίθεται δυσμενέστατα πρὸς πᾶσαν ἐμφάνισιν λογοκριτικῆς ἀρχῆς, ἐν σχέσει πρὸς τὸν Τύπον. Κατὰ συνέπειαν ἦτο ἀπαραίτητος ἡ τελευταία δήλωσις ἡ ἐπεξηγηματικὴ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐκ τῆς ὁποίας καθίσταται σαφὲς ὅτι δὲν ζητεῖται ἄδεια τῆς Βουλῆς γενικῶς διὰ τὴν ἐπιβολὴν τοῦ Στρατιωτικοῦ Νόμου, συμπληρουμένη μὲ τὴν δήλωσιν τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ζητεῖται ἡ ἄδεια ὅπως γίνῃ μερικὴ καὶ περιωρισμένη ἐφαρμογὴ τοῦ Στρατιωτικοῦ Νόμου. Ὅταν τοιαῦται πρόσθετοι δηλώσεις γίνωνται, αἴρεται πᾶς κίνδυνος, ὅτι ἐὰν αὔριον μία μεταβολὴ πραγμάτων φέρῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἄλλους ἄνδρας ἔχοντας ὀλιγώτερον τὸ αἴσθημα τοῦ σεβασμοῦ τῆς ἐλευθερίας, οἱ ἄλλοι αὐτοὶ θὰ δυνηθῶσιν ἴσως νὰ κάμουν κακὴν χρῆσιν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Στρατιωτικοῦ Νόμου. Ὅταν οὕτω περιωρισμένως ζητῆται νὰ ληφθῇ ἡ ἄδεια τῆς Συνελεύσεως, αἴρονται καὶ ἐκλείπουν οἱ κίνδυνοι οὗτοι, τοὺς ὁποίους ὀρθῶς ὑπέδειξεν ὁ κ. ἐκ Μεσσηνίας πληρεξούσιος, ἔχων ὑπ’ ὄψιν του τὴν γενικὴν ἀντίληψιν, ἡ ὁποία παρήχθη μέχρι τῆς στιγμῆς καθ’ ἣν ὡμίλησε ταύτην τὴν στιγμὴν ἀκριβῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, σπεύδει νὰ παράσχῃ τὰς ἐξηγήσεις τὰς ὁποίας ἤθελον καταλήγων, νὰ ζητήσω. Ὡμίλησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως περὶ ἀναγραφῆς εἰδήσεων στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν. Ἀναμφισβητήτως ἀποκλείονται τῆς ἀπαγορεύσεως αἱ κρίσεις περὶ τῶν πολεμικῶν γεγονότων.

§92Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως.

§93Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Διότι, ἄν τοιοῦτον τι ἤθελεν ὑπονοηθῇ, βεβαίως ἤθελεν εἶσθαι τοῦτο ἀποκλεισμὸς παντὸς ἐλέγχου. Χαίρω πολὺ ὅτι ἡ ἐπεξήγησις αὕτη δίδεται ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Διότι ἡμεῖς ὅλοι, ὅσοι συνετάχθημεν εἰς κοινὸν στρατόπεδον καὶ συνεπολεμήσαμεν τὸν κοινὸν ἀγῶνα, ἔσχομεν τοῦτο τὸ ἑνιαῖον πρόγραμμα.

§94Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἐλευθερία τῆς πολιτικῆς δράσεως εἶναι ἡ μεγαλυτέρα δύναμις τῶν ἐλεγχομένων.

§95Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἀναμφισβητήτως. Τώρα ἔρχεται τὸ ζήτημα τοῦτο, ἔλεγχος στρατιωτικῶν γεγονότων θὰ ἐπιτρέπηται;

§96ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§97Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι.

§98Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Παρακαλῶ. Ἤκουσα τὸ ὄχι νὰ λέγηται ὑπὸ συναδέλφων πρὶν ἀκόμη ποιήσηται τὴν δήλωσιν ὁ ὑπεύθυνος Ἀρχηγὸς τῆς Κυβερνήσεως.

§99Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἴσον δικαίωμα ἔχομεν καὶ οἱ κύριοι πληρεξούσιοι πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Ἴσως καὶ ὑπέρ τι.

§100Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριε συνάδελφε, φοβοῦμαι ὅτι δὲν εἰσήλθατε ἐντελῶς εἰς τὴν ἔννοιαν τῆς παρατηρήσεώς μου. Λέγω ὅτι ἔσπευσαν οἱ κ. συνάδελφοι νὰ δώσουν τὴν ἀπάντησιν, ἤθελα νὰ ἐννοήσω τὸ ἑξῆς, καθ’ ἣν στιγμὴν προκαλῶ ἑρμηνευτικὰς δηλώσεις τοῦ εἰσηγηθέντος μέτρου, βεβαίως ὁ ἁρμόδιος νὰ παράσχῃ ταύτας εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εἰσάγει τὸ μέτρον, καὶ ὄχι ὅτι πᾶς συνάδελφος δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ τὴν γνώμην του. Ἐσπεύσατε νὰ ἀπαντήσητε, χωρὶς νὰ εἰσέλθητε εἰς τὸ νόημα τῆς παρατηρήσεώς μου.

§101Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἴσως σᾶς ἐβοήθησα νὰ ἐξωτερικεύσητε αὐτό.

§102Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὄχι, παρεμποδίσατε νὰ ἐκδηλωθῇ ἡ ἔννοια μου ἀμέσως. Λοιπόν, ἀκριβῶς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἐγὼ ἔχω ἀντίρρησιν καὶ διαφωνῶ πλήρως πρὸς ὅλους τοὺς συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι ἔσπευσαν νὰ δηλώσουν τὸ ὄχι. Κύριοι, εἶμαι τελείως σύμφωνος, ἐφόσον παρίσταται πολεμικὴ ἀνάγκη νὰ λειτουργῇ ἡ προληπτικὴ λογοκρισία, προκειμένου περὶ τῆς ἀναγραφῆς εἰδήσεων στρατιωτικῶν, εἰδήσεων ὅμως περὶ τῶν προπαρασκευαστικῶν ἐνεργειῶν, διότι τοιούτων εἰδήσεων ἡ ἀναγραφὴ εἶναι ἐπικίνδυνος. Νὰ μὴ λησμονῶμεν, κύριοι, ὅτι τὸ Σύνταγμα παρέσχε τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Νομοθετικὴν ἐξουσίαν τὴν ἀναστολὴν τῶν ἐλευθεριῶν τούτων, ἀκριβῶς διὰ νὰ προλάβῃ τοῦτον τὸν κίνδυνον, τὸν κίνδυνον δηλ. ὅτι ὁ Τύπος ἀναγράφων προπαρασκευαστικὰς πολεμικὰς ἐνεργείας ἢ ἀνακοινῶν εἰδήσεις περὶ ἔργων ἀμύνης τῆς Χώρας, ἤθελε ἀκουσίως γίνει ὁ κατάσκοπος τοῦ ἐχθροῦ, διότι δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ἡ ἀναγραφὴ τοιούτων εἰδήσεων εἶναι τὸ καλλίτερον κατασκοπευτικὸν ἔργον διὰ τὸν ἐχθρόν. Διὰ τοῦτον τὸν λόγον ἡ διάταξις αὕτη ἀνεγράφη ἐν τῷ Συντάγματι, διάταξις ἡ ὁποία δὲν ὑπῆρχεν ἐν τῷ παλαιοτέρῳ καὶ τῆς ὁποίας ἡ ἔλλειψις ἐγένετο αἰσθητή κατὰ τὸν πόλεμον τοῦ 1897. Διὰ τοῦτο ἀκριβῶς, ἐὰν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, εἰς τὴν γενομένην συζήτησιν τότε, ἐπετράπη ἡ ἀναστολὴ τῶν ἐλευθεριῶν τούτων, διότι ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἔχομεν προπαρασκευαστικὰς ἐνεργείας, ἀφ’ ἑτέρου ἔχομεν ἐπίσης καὶ ὡρισμένας κατασκευὰς ἔργων ἀμύνης τῆς Χώρας καὶ ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀναγράφονται ἐν τῷ σχετικῷ ἑρμηνευτικῷ ψηφίσματι. Ἀπὸ τοῦ σημείου ὅμως τούτου, καθ’ ὅ ἀνακοινοῦνται εἰς τὸ κοινὸν τοιαύτης φύσεως πληροφορίαι, μέχρι τοῦ σημείου τοῦ ἐλέγχου γενομένων ἤδη στρατιωτικῶν ἐπιχειρήσεων, ἡ ἀπόστασις, κύριοι, εἶναι μεγάλη.

§103Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Γενομένων καὶ ἀνακοινωθεισῶν;

§104Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μάλιστα.

§105Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Πρωθυπουργός). Περὶ αὐτῶν ἂς κρίνῃ.

§106Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ δηλώνετε τώρα.

§107Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως. Περὶ γενομένων καὶ ἀνακοινωθεισῶν πράξεων ἂς κρίνουν, ἀλλὰ περὶ πράξεων μόνον γενομένων, ἢ γενομένων καὶ μὴ ἀνακοινωθεισῶν δὲν ἐπιτρέπεται κρίσις.

§108Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Πολὺ καλά. Τώρα ἔχομεν διάκρισιν σαφῆ, καὶ ἡ παρατήρησίς μου αὐτὸν τὸν σκοπὸν εἶχε, νὰ προκαλέσῃ τὴν διάκρισιν ταύτην. Εἴμεθα σύμφωνοι. Μὴ λησμονῶμεν ὅτι τὰ ὄργανα τὰ ἀσκοῦντα τὴν λογοκρισίαν δὲν εἶναι πάντοτε κατηρτισμένα, οὔτε ἔχουσι τὴν ἀντίληψιν παρασκευασμένην διὰ νὰ ἀσκήσωσι τὸ ἔργον αὐτῶν μεθ’ ὅλης τῆς λεπτότητος. Συμβαίνει καὶ ἄλλο τι. Ὅπως ὅλοι οἱ ἀναλαμβάνοντες δημοσίαν ὑπηρεσίαν εἰς ἐκτάκτους περιστάσεις καὶ οἱ λογοκριταὶ ὑπερβαίνωσι πολλάκις τὰ ὅρια καὶ ἀρχίζουν ἀμέσως τὰς αὐθαιρεσίας. Περὶ τούτου ἔχω πεῖραν προσωπικήν, ὡς Ὑπουργὸς δὲ κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου τοῦ Βαλκανικοῦ, ἔβλεπον ἀσκουμένην τὴν λογοκρισίαν κατὰ τρόπον πιεστικόν, πολλάκις εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ περιορίσω τοὺς λογοκριτάς, ἔχουσι συνήθως ἀντιλήψεις στενὰς οἱ χειριζόμενοι τὴν ἐξουσίαν ταύτην. Διὰ τοῦτο ἀκριβῶς ἐπειδή, πρόκειται περὶ λεπτῆς ἐργασίας, ἐπεζήτησα τὴν διασάφησιν ταύτην. Ὅταν πρόκειται περὶ κρίσεων ἀφορωσῶν γεγονότα συμβάντα καὶ ἀναγγελθέντα ἤδη, ἡ συζήτησις πρέπει νὰ εἶναι ἐλευθέρα.

§109Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Ἐὰν ἔχωσι σχέσιν μὲ μέλλοντα.

§110Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὅταν πρόκειται περὶ εἰδήσεων ἀφορωσῶν εἰς γεγονότα συμβάντα καὶ ἀνακοινωθέντα ἡ συζήτησις εἶπον ὅτι πρέπει νὰ εἶναι ἐλευθέρα. Ἡ λογοκρισία, ἡ ὁποία ἤθελεν ἐπεκταθῆ πέραν τοῦ ὁρίου τούτου ἤθελεν εἶσθαι λογοκρισία λίαν ἐπικίνδυνος θίγουσα περισσότερον αὐτὴ τὸ Δημόσιον συμφέρον. Ἀλλὰ ὅταν τὰ γεγονότα ἔχουσι συμβῆ καὶ ἀνακοινωθῆ καὶ ἀρχίζει ἡ λογοκρισία ἐπεμβαίνουσα ἐπὶ τῶν κρίσεων τῶν γεγονότων, τὶς ἐγγυᾶται ὅτι ἡ λογοκρισία ἀπὸ προστατευτικῆς ἐξουσίας τῆς ἀσφαλείας τοῦ Κράτους δὲν ἤθελε μετοβληθῆ εἰς προστατευτικὴν ἐξουσίαν τῶν κυβερνώντων; Ἐάν, κύριοι, ἕν γεγονὸς ἀληθὲς γνωστοποιούμενον, δύναται νὰ φέρῃ ἕνα μικρὸν πανικὸν εἰς τὴν κοινωνίαν, ὁ κίνδυνος εἶναι μικρότερος ἀπὸ τὸν ἄλλον, ὅστις θὰ προκύψῃ ἐὰν οἱ δημιουργοὶ ἑνὸς ἐπιζημίου γεγονότος ἤθελον παραμείνῃ ἀνέλεγκτοι καὶ ἐλεύθεροι ὅπως συντελέσωσιν καὶ ἄλλα ἐπιζημιώτερα γεγονότα. Διὰ τοῦτο ἤθελον νὰ προκαλέσω τὴν διασάφησιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ χαίρω πολύ, διότι ἔδωκα τὴν διασάφησιν ταύτην. Ἀναφέρω παράδειγμα διὰ νὰ γίνῃ εὐσυνείδητος ἡ ἀποδοχὴ τούτων. Κατὰ τὸν Εὐρωπαϊκὸν πόλεμον ἐφηρμόσθησαν δύο συστήματα. Τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον παρεδέχθησαν τὰ στρατιωτικὰ Κράτη ἡ Γερμανία καὶ ἡ Γαλλία καὶ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐφήρμοσεν ἡ Ἀγγλία. Ἡ βολὴ τῆς στρατιωτικῆς ἀρχῆς ὑπῆρξε τοσοῦτον αὐστηρά, ὥστε καὶ τὰ ἀνακοινωθέντα τοῦ ἐχθροῦ δὲν περιήρχοντο εἰς γνῶσιν τοῦ κοινοῦ καὶ πᾶσα κρίσις σχετιζομένη μὲ τὸν ἔλεγχον τῶν ὑπευθύνων ἦτο αὐστηρῶς ἀπηγορευμένη. Ἀποτέλεσμα τούτου ὑπῆρξεν ὅτι ἡ Γερμανία συντριβεῖσα στρατιωτικῶς εὑρέθη μίαν πρωΐαν ὑπὸ κατάστασιν, τὴν ὁποίαν ἠγνόει ὁ Γερμανικὸς λαός. Τὸ ἀποτέλεσμα τῆς τοιαύτης καταστάσεως ὑπῆρξε ἐν Γαλλίᾳ ἐπίσης δυσάρεστον. Μέχρις οὗ δὲ ἐμφανισθῇ ὁ πραγματικῶς προωρισμένος ὑπὸ τῆς Μοίρας νὰ κατευθύνῃ τὴν ὀργάνωσιν τοῦ πολέμου, ὁ Κλεμανσώ, ἡ κάλυψις τῶν ἀτελειῶν καὶ τῶν σφαλμάτων συνετέλει εἰς τὴν διασάλευσιν τῆς πειθαρχίας τοῦ Γαλλικοῦ στρατοῦ. Οἱ στρατιῶται ἔβλεπον τὰ λάθη καὶ τὰ τρωτὰ καὶ ἐνεπνέοντο δυσπιστίαν πρὸς τοὺς διευθύνοντας, ἡ ἐλευθερία δὲ τοῦ ἐλέγχου δὲν ὑπῆρχε, διότι ἡ λογοκρισία παρεκώλυε πάντα ἔλεγχον. Ἐν Ἀγγλίᾳ ἀντιθέτως περιήρχοντο εἰς γνῶσιν πάντων ὅλα τὰ ἀνακοινωθέντα τοῦ ἐχθροῦ. Τὸ Ἀγγλικὸν ναυαρχεῖον δ’ ἔσπευσε νὰ ἀνακοινώσῃ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ναυμαχίας τῆς Γιούτλανδ καὶ ἐπειδὴ ἔσπευσε νὰ ἀνακοινώσῃ πρῶτον τὰς ζημίας τοῦ Ἀγγλικοῦ Στόλου, ἐγεννήθη πρὸς στιγμὴν ἡ ἐντύπωσις τῆς Ἀγγλικῆς ἥττης, ἐν ᾧ ὁ Ἀγγλικὸς Στόλος εἶχε καταγάγῃ πλήρη νίκην. Τοιοῦτος ὑπῆρξεν ὁ σεβασμὸς πρὸς τὴν ἀλήθειαν καὶ ἡ ἀντίληψις τῆς ἀρχῆς, ὅτι τὸ μεγαλείτερον μέσον πρὸς καλὴν διεξαγωγὴν τοῦ πολέμου εἶναι ἡ γνωστοποίησις τῆς ἀληθείας καὶ ὁ ἐλεύθερος ἔλεγχος. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι τὸ κατὰ 1917, τοῦ πολέμου εὑρισκομένου ἐν μιᾷ τῶν κρισιμωτέρων φάσεών του, ἐγένετο ἐπίσημος ἀνάκρισις περὶ τῆς ἐπιχειρήσεως τῶν Δαρδανελλίων ὑπὸ τῆς Ἀγγλικῆς Βουλῆς, ἐδημοσιεύθη δὲ καὶ ἡ ἔκθεσις τῆς περὶ ταύτης συσταθείσης κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς. Καὶ ὅτε συνέβησαν τὰ ἀτυχήματα τοῦ Ἰταλικοῦ Στρατοῦ, ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἀγγλίας κ. Λόυδ Τζώρτζ, δὲν ἀπέφυγε νὰ ἐπιβεβαιώσῃ ταῦτα καὶ ἀνεκοίνωσε ἐνώπιον τῆς Ἀγγλικῆς Βουλῆς τὴν μεγίστην εἰς αἰχμαλώτους ἀπώλειαν τοῦ Ἰταλικοῦ στρατοῦ, ὡς καὶ τὴν ἀπώλειαν 2500 πυροβόλων. «Θὰ ἠδυνάμην, ἔλεγε, νὰ ἀναγγείλω εὐχάριστα πράγματα, ἀντὶ νὰ ἀναγγείλω ἀπώλειαν 2500 πυροβόλων. Θὰ ἠδυνάμην νὰ ἀναγγείλω τὴν κατάληψιν ὑπὸ τοῦ Ἀγγλικοῦ Στρατοῦ ἑνὸς τετραγωνικοῦ χιλιομέτρου, ἀντὶ νὰ ἀναγγείλω τὴν ἀπώλειαν χιλιάδων αἰχμαλώτων τοῦ Ἰταλικοῦ Στρατοῦ. Ἀλλ’ ἡ ἀλήθεια ἔπρεπε νὰ λεχθῇ ἵνα πάντες, ἐν ἐπιγνώσει τῆς ἀληθείας, τονώσωσι τὰς ψυχικὰς αὐτῶν δυνάμεις». Εἶναι δ’ ἀναμφισβήτητον ὅτι ἐν τῷ πολέμῳ μέγιστος παράγων τῆς νίκης ὑπῆρξεν ἡ Ἀγγλικὴ εὐψυχία καὶ τὸ ἔντονον φρόνημα τοῦ Ἀγγλικοῦ Λαοῦ, ἅτινα ὀφείλονται εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῆς σκέψεως. Ταῦτα εἶναι, κύριοι, τὰ παραδείγματα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἔχουσιν ὑπ’ ὄψει οἱ κυβερνῶντες καὶ ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία.

§111Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ οἱ γράφοντες.

§112Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μάλιστα. Τερματίζων τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμον εἶμαι εὐτυχής, διότι αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἔθεσαν τὰ πράγματα ἐπὶ ταύτης τῆς βάσεως καὶ καθωρίσθη, ὅτι ἀναμφισβητήτως εἶναι ἀπηγορευμέναι αἱ εἰδήσεις, αἱ ἀφορῶσαι στρατιωτικὰ γεγονότα, ἀλλὰ ἐλεύθερος ὁ ἔλεγχος ἐπὶ γεγονότων συμβάντων καὶ ἀνακοινωθέντων.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραιτοῦνται οἱ λοιποὶ ἐγγεγραμμένοι;

§114Γ. ΠΩΠ. Χωρὶς νὰ ἐπεκταθῶ ἐπὶ τοῦ γενικοῦ θέματος τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Στρατιωτικοῦ Νόμου, δηλῶ ὅτι δὲν εἶμαι ἐντελῶς σύμφωνος πρὸς τὸν πρῶτον λαλήσαντα ἀξιότιμον ἐκ Μεσσηνίας πληρεξούσιον. Περιορίζομαι ἐπὶ καθαρῶς πλέον πρακτικοῦ μέρους τῆς ὅλης συζητήσεως, διότι αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἔδωσαν πλήρη καὶ σαφῆ τὴν ἀπάντησιν εἰς ἐρωτήματα, τὰ ὁποῖα ἀπὸ χθὲς εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω. Ἡ ἀπάντησις ἐδόθη ἔγγραφος καὶ ἑπομένως ἐξέλιπεν ὁ κίνδυνος νέων δηλώσεων. Οὔτε ἦτο δυνατὸν ἡ Συνέλευσις, ἥτις, ὡς νομίζω, ἔχει τὴν πρόθεσιν νὰ μεταβάλῃ πάντως τὴν ἄδικον διάταξιν τοῦ ἄρθρου 91 τοῦ Συντάγματος, νὰ ἀρνηθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰ μέσα, ἅτινα θέλουσιν συντελέσει εἰς τὴν ἐπίτευξιν τῆς νίκης. Ἡ Κυβέρνησις ζητεῖ νὰ τῇ παράσχωμεν τὰ μέσα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἄν δὲν ὑποβοηθήσουν τὴν νίκην, τοὐλάχιστον δὲν θὰ θέσουν πρόσκομμα εἰς τὴν διεξαγωγὴν τοῦ ἀγῶνος ἡμῶν. Ὄχι μόνον πρόσκομμα δὲν θὰ θελήσωμεν, προκειμένου περὶ ἑνὸς τοιούτου ἀγῶνος νὰ παρεμβάλωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ τοὐναντίον πᾶσαν τὴν βοήθειαν ἡμῶν, ὅπως ὁ ἀγὼν διεξαχθῇ νικηφόρος, διότι εἶναι ἀγὼν ὁλοκληρωτικῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ Ἔθνους. Ἀλλὰ καὶ τὸ μικρὸν τοῦτο μέρος τῶν ἐλευθεριῶν, τὰς ὁποίας παρέχομεν ὑπὲρ τοῦ ἔργου τοῦ Κυβερνητικοῦ, τὸ ὁποῖον ἐμφανίζεται ὡς ἔργον πολιτικόν, εἶναι ἀνάγκη νὰ κατοχυρωθῶσι ἐντὸς τεχνικῶν τινων ὅρων, τοὺς ὁποίους ἀτυχῶς δὲν ἐσκέφθη οὐδεὶς ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε ἀγορευσάντων. Οἱ τεχνικοὶ οὗτοι ὅροι ἀνάγονται ἰδιαίτατα εἰς τὴν προσαγωγὴν τῶν πταισάντων ἐνώπιον τῶν Στρατοδικείων. Ἡ κήρυξις τοῦ Στρατιωτικοῦ Νόμου δὲν ἀφορᾷ ἁπλῶς τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 14 τοῦ Συντάγματος, καθ’ ὅν τρόπον ζητεῖ τὴν κήρυξιν τούτου ἡ Κυβέρνησις, ἀφοῦ πλὴν τῆς προληπτικῆς λογοκρισίας καὶ τὸν τρόπον τῆς ποινῆς, ἥτις θὰ ἐφαρμοσθῇ ἐναντίον ἐκείνων, οἵτινες τυχὸν θὰ παρημέλουν τὸν ἐπιτασσόμενον περιορισμὸν τῆς σκέψεως καὶ τῆς γραφίδος. Ἀφ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἐξ ὅσον δὲν καθωρισθῇ σαφῶς ὅτι τὰ ὑπὸ λογοκρισίαν τιθέμενα ἀποσπάσματα ἐντύπων, τότε μόνον διέπονται, ὅταν παρὰ τὴν ἐπιταγὴν τῆς λογοκρισίας ἐκυκλοφόρησαν, τότε δὲν πρόκειται περὶ παροχῆς μέτρου ἀγῶνος ὑπὲρ τοῦ πολεμικοῦ ἔργου τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ περὶ παγίδος, ἐντὸς τῆς ὁποίας τεχνικῶς θὰ δύναται νὰ πέσῃ καὶ ὁ πατριωτικώτερος καὶ ἐντιμότερος τῶν χειριστῶν τοῦ καλάμου. Δὲν θὰ ἤρκη ἡ ἁπλῆ δήλωσις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἡ γενομένη εἰς παρατήρησιν τοῦ ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας πληρεξουσίου, ὅτι παρέχω προθύμως τὸ δικαίωμα εἰς πάντα θέλοντα νὰ ἐπιφέρῃ κρίσεις ἐπὶ τετελεσμένων γεγονότων, δὲν θὰ ἤρκει, λέγω, ἡ δήλωσις διὰ νὰ σώσῃ τὸν γράφοντα ἐπὶ τετελεσμένων γεγονότων ἀπὸ τοῦ νὰ ὁδηγηθῇ ἐνώπιον τοῦ στρατοδικείου. Γνωρίζομεν δὲ πῶς δικάζουν εἰς τὰ στρατοδικεῖα. Διὰ τοῦτο θὰ ἐπεθύμουν τὸ ἑξῆς:......

§115Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐπίσημος ἑρμηνεία μιᾶς ἐθνοσυνελεύσεως ἀποτελεῖ μίαν ἀπόφασιν.

§116Γ. ΠΩΠ. Ὄχι, κύριε συνάδελφε. Ἀκριβῶς δὲ αἱ παρακλήσεις τοῦ ἀξιοτίμου πληρεξουσίου Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, μοῦ ἔφεραν τὰς σκέψεις ταύτας νὰ προλάβω ὄχι νομικὸν τι λάθος, ἀλλὰ νὰ προλάβω μείωσιν τοῦ κύρους τοῦ Κυβερνητικοῦ διὰ τῶν μαχητικῶν δυνάμεων τῆς χώρας. Αἱ παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου πληρεξουσίου μὲ ἀναγκάζουν νὰ ὁμιλῶ περὶ τῶν ἐντίμων ἐκείνων ἀνθρώπων, οἵτινες τυχὸν θὰ θέλουν νὰ κρίνουν γεγονότα πολεμικὰ συμφώνως μὲ τὴν ἄδειαν, τὴν ὁποίαν παρέχει ἡ Κυβέρνησις, θὰ εἶναι δυνατὸν ἐντὸς τοιαύτης τινος κρίσεως νὰ παρεντεθῇ φρᾶσις ἢ σκέψις, ἡ ὁποία πιθανὸν νὰ θεωρηθῇ ὑπὸ τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς ὡς καταδιώξιμος καὶ καταδικαστέα. Καὶ εἶναι πιθανὸν σκέψεις τοῦ γράφοντος νὰ συμπέσουν μὲ σκέψεις τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας, ὁπότε ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὶ θὰ γίνηται, κύριοι; Ἐφθάσαμεν εἰς τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἄλλοι πωλοῦν πατριωτισμὸν καὶ ἄλλοι θεωροῦν τοὺς μὴ ἀνήκοντας εἰς τὸ ἴδιον στρατόπεδον ὡς προδότας. Ἐπ’ αὐτοῦ ἤθελον τοὐλάχιστον νὰ παρακαλέσω νὰ ἑρμηνευθῇ τὸ ἄρθρον 14 τοῦ Συντάγματος, διὰ τὴν ἐπιβολὴν τῆς προληπτικῆς λογοκρισίας, καθ’ ὃν τρόπον ἐγκρίνει πᾶσα ἡ Συνέλευσις. Δηλ. πάντα τὰ δημοσιεύματα, τὰ ὁποῖα παρὰ τὰς ἐπιταγὰς τῆς λογοκριτικῆς ἀρχῆς κυκλοφοροῦν εἶναι τὰ διωκόμενα. Μόνον οὕτω ἄν γίνῃ ἡ δήλωσις ἡ Κυβερνητική, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ὄντως πρόκειται περὶ αἰτήσεως χορηγήσεως ἑνὸς ὅπλου νέου, ἵνα διεξαγάγωμεν ὡς ποθοῦμεν πάντες τιμίως καὶ γενναίως τὸν ὑπὲρ τῶν ὅλων ἐθνικὸν ἀγῶνα. Ἄν δὲν γίνῃ ἡ δήλωσις αὕτη, εἰς τὴν ψυχὴν παντὸς πολίτου θὰ ἐκληφθῇ, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ παροχῆς πρὸς ὑμᾶς ἑνὸς ὅπλου νέου, ἀλλὰ περὶ παγίδος, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ πίπτουν οἱ ἀφελέστεροι τῶν ἀντιπάλων σας.

§117Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ζητεῖ ὁ κ. πληρεξούσιος εἶναι νὰ χορηγήσωμεν εἰς τὴν λογοκρισίαν τὴν δύναμιν ἵνα παρέχῃ ἀμνηστείαν εἰς ἀξιοποίνους πράξεις καὶ διὰ παραλείψεως. Καὶ ἰδοὺ πῶς μία εἴδησις ἀναγραφομένη ἐν ἐφημερίδι, κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ κειμένου νόμου ἀποτελεῖ πρᾶξιν κολάσιμον. Ζητεῖ ὁ κ. συνάδελφος νὰ μὴ τιμωρηθῇ ὁ γράψας κατὰ τὸν νόμον. Διατί; Διότι ἡ λογοκρισία παρέλιπε νὰ διαγράψῃ αὐτήν. Καὶ τὴν δύναμιν ταύτην τὴν νομικὴν ζητεῖ ὁ κ. πληρεξούσιος νὰ δώσω ἐγὼ εἰς τὴν λογοκρισίαν διὰ μιᾶς δηλώσεώς μου. Δὲν νομίζω τοῦτο νομικῶς δυνατόν.

§118Γ. ΠΩΠ. Παντοῦ οὕτω γίνεται.

§119Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὴ συγχέωμεν τὴν πραγματικὴν σημασίαν τῆς μὴ διαγραφῆς ὑπὸ τῆς λογοκρισίας πρὸς τὴν ἀξιουμένην νομικὴν τοῦ γεγονότος τούτου.

§120Γ. ΠΩΠ. Τοῦτο τὸ ὁποῖον σεῖς δὲν θέλετε νὰ δεχθῆτε ἐδέχθη ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις.

§121Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον σεῖς λέγετε ἀφορᾷ τὴν πραγματικὴν ὄχι τὴν νομικὴν σημασίαν τῶν γεγονότων. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγὼ λέγω εἶναι ζήτημα νομικόν. Ὡς ζήτημα πραγματικὸν ἀναμφισβητήτως ἔχει σημασίαν ὅτι δὲν διεγράφη ὑπὸ τῆς λογοκρισίας ἡ εἴδησις. Ἡ δικαστικὴ ἀρχὴ δυσκόλως θὰ θεωρήσῃ κολάσιμον δημοσίευμα, ὃ ἐπέτρεψεν ἡ λογοκρισία καὶ ἐδημοσιεύθη.

§122Γ. ΠΩΠ. Ἐγὼ ζητῶ ἄν εἶναι δυνατόν.

§123Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοῦτο εἶναι τὸ πραγματικόν. Καὶ ἄν διαφωνήσῃ ἡ κρίσις τοῦ δικαστοῦ ἀφοῦ διὰ νὰ δεχθῇ ἀξιόποινον χαρακτῆρα πρέπει νὰ ἔχῃ πεποίθησιν; Πάντως θὰ στηρίξῃ ἀμφιβολίαν ἡ παράλειψις τῆς λογοκρισίας καὶ δὲν θὰ κριθῇ τὸ δημοσίευμα ἀξιόποινον. Τοῦτο οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ζητεῖ ὁ κ. πληρεξούσιος, ἤτοι νὰ δοθῇ νομικὴ δύναμις εἰς τὴν παράλειψιν, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ τιμωρηθῇ τὸ ἀξιόποινον δημοσίευμα καὶ ἄν ὁ δικαστής, ὁ ὁποῖος δικάζει ἤθελε πεισθῇ ὅτι ἡ εἴδησις αὕτη εἶναι ἀξιόποινος, εἴτε διότι δὲν τὴν εἶδεν ὁ λογοκριτής, εἴτε διότι ὑπάρχει δόλος καὶ τοῦ λογοκριτοῦ, τοῦτο εἶναι νομικῶς ἀδύνατον.

§124Γ. ΠΩΠ. Δὲν θὰ σᾶς πείσω ἐγώ, θὰ σᾶς πείσουν τὰ πράγματα.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Παναγιώτου ἔχει τὸν λόγον.

§126Δ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Κύριοι πληρεξούσιοι, καὶ ἡ λέξις μόνον Στρατιωτικὸς Νόμος............

§127Σ. ΜΠΑΛΑΝΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ Στρατιωτικοῦ Νόμου.

§128Δ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Πρόκειται περὶ περιπτώσεως ἐπιβολῆς στρατιωτικοῦ νόμου.

§129Ε. ΧΑΤΖΙΔΑΚΗΣ. Κατόπιν τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ δὲν ὑπάρχει ἔδαφος συζητήσεως.

§130Δ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Ἔχω ἀντίθετον γνώμην καὶ θὰ εἴπω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλω ἐγώ. Καὶ ἡ λέξις, λέγω, Στρατιωτικὸς Νόμος μᾶς ἐμπνέει τὴν φρίκην ἀπὸ τὸ παρελθὸν καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον μόλις ὑπεβλήθη, ἐξήγειρεν ὅλους ἡμᾶς. Τὸ παρελθὸν λοιπὸν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Στρατιωτικοῦ Νόμου, ὅσοι ἔμειναν ἐν Ἑλλάδι τὸ ἐνθυμοῦνται μετὰ φρίκης. Δὲν ἔμεινεν ἄνθρωπος ἔντιμος, ἔστω καὶ Βενιζελικὸς, νὰ μὴ θεωρηθῇ ἀντιδραστικὸς καὶ νὰ μὴ πάθῃ ὅ,τι εἷς δεδηλωμένος Βασιλικός. Δὲν ἐπετρέπετο κατὰ τὸ παρελθὸν οὐδὲ κἂν νὰ ἐκφράζῃ τις τὶ σκέπτεται. Ἐφοβεῖσο ἀπὸ τὸν παρακαθήμενον σου, μήπως ἄλλως ἐξηγήσῃ τοὺς λόγους σου. Δι’ αὐτὸ ὁ λαὸς ὑπέφερεν ἐπὶ τόσα ἔτη καὶ ἐπερίμενε τὴν ὥραν νὰ ἔλθῃ εἰς τὰς κάλπας, ἵνα καταδικάσῃ τὸ παρελθὸν ἀμετακλήτως καὶ τελεσιδίκως. Καὶ προελθόντες ἡμεῖς ἀπὸ μίαν τοιαύτην λαϊκὴν ἐτυμογορίαν καὶ λαϊκὴν ἐμπιστοσύνην, ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας, καθ’ ἣν ἤλθομεν πλειοψηφοῦντες ἀντὶ νὰ ἐργασθῶμεν ὅλοι ἐν συμπνοίᾳ, ὅπως ὁ λαὸς τὸ ἤθελεν, ἡμεῖς δὲν τὸ ἐπράξαμεν. Εἴχαμεν ἀλλαγὰς ἀλλεπαλλήλων Κυβερνήσεων. Ἐχρησίμευσαν ἄνθρωποι, πολιτευταὶ ἔντιμοι, ὡς γέφυρα, διὰ νὰ ἀνέλθῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν ὁ ἐκλεκτὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, καὶ μόλις ἀνῆλθεν οὗτος χωρὶς προηγουμένως νὰ μᾶς διαφωτίσῃ, διατὶ ἔγιναν ὅλα αὐτὰ τὰ ἀλλεπάλληλα κρούσματα, ἔρχεται, ἐνῷ ἡ Συνέλευσις ἦτο ἐπὶ ποδὸς καὶ ἄλλοι ἐφόρουν τὰ ἐπανωφόριά των καὶ ἄλλοι τὸ καπέλλον των καὶ ἡτοιμάζοντο νὰ ἀπέλθουν καὶ ὑποβάλῃ πρότασιν περὶ ἐπιβολῆς τοῦ Στρατιωτικοῦ Νόμου καθ’ ἅπασαν τὴν Πελοπόννησον καὶ τὴν Στερεὰν Ἑλλάδα. Κατόπιν ὅμως τῆς συσσώμου ἐξεγέρσεως τῆς Συνελεύσεως, εὐτυχῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔκαμε δηλώσεις, αἱ ὁποῖαι ὁπωσδήποτε ἐκόλασαν τὸ πρᾶγμα, ἀλλὰ ἐγὼ δὲν εἶμαι ἱκανοποιημένος μὲ ὅλας τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου καὶ τῶν ἄλλων ρητόρων. Εἶμαι τελείως ἐναντίον πάσης ἐφαρμογῆς τοῦ Στρατιωτικοῦ Νόμου, ἔστω καὶ ἐλαφρᾶς, διότι πιστεύω ἀκραδάντως ὅτι Κυβέρνησις προελθοῦσα ἀπὸ τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ, δὲν δύναται νὰ κλονισθῇ ἀπὸ ἕν λιβελλογράφημα οἱασδήποτε ἐφημερίδος ἀπάτριδος ἢ προδότου τινὸς τῶν συμφερόντων τῆς πατρίδος. Κυβέρνησις τοιαύτη ἠμπορεῖ πολὺ εὐκόλως νὰ πατάξῃ τὸν θρασὺν ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος θὰ τολμήσῃ διὰ δημοσιευμάτων ἢ διὰ διαδόσεων νὰ ἐξεγείρῃ τὴν κοινὴν ἀγανάκτησιν. Δι’ αὐτὸ εἶμαι ἐναντίον τοῦ Στρατιωτικοῦ Νόμου, ἀλλὰ καὶ διότι, δυστυχῶς, θὰ εὑρεθῶσι ἄνθρωποι παρωρμόμενοι ἀπὸ πάθη καὶ μίση, οἱ ὁποῖοι θὰ θελήσωσι νὰ ἐκδικηθῶσιν. Ἔχω πικρὰν πεῖραν ἀπὸ ἐκεῖνα τὸ θεωρεῖον, πρόεδρος ὤν ἐργατικοῦ κέντρου, πρόεδρος ὤν 60 σωματείων μεγάλης δυνάμεως, ἀνηρπάγην φυλασσόμενος, ὑπὸ 8 χωροφυλάκων μὲ ἐφ’ ὅπλου λόγχην, διότι ἦλθον νὰ ὑπερασπίσω, ψηφιζομένων τῶν ἀντεργατικῶν νομοσχεδίων, τὰ ἐργατικὰ δίκαια καὶ διότι εἶχον τὸ θάρρος νὰ εἴπω ὅτι δὲν ἦτο Ἑλληνικὴ Βουλὴ ἐκείνη ἀλλὰ ἑδώλια Κακουργιοδικῶν. Φοβοῦμαι λοιπόν, διότι δὲν ἔχομεν τὴν ἀγάπην μεταξύ μας, διότι δὲν μᾶς ἐδίχασεν ἡ προκάτοχος ἀνελεύθερος Κυβέρνησις, διὰ νὰ μὴ εἴπω βαρυτέραν λέξιν, ἐπειδὴ τὰ πάθη ἀκόμη εὑρίσκονται ἐξημμένα, φοβοῦμαι ὅτι ὁ Στρατιωτικὸς Νόμος ἔστω καὶ ἐλαφρῶς ἐφαρμοζόμενος, θὰ δώσῃ ἀποτελέσματα ὄχι καλά, ὄχι τὰ προσδοκώμενα, ὄχι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπιδιώκομεν, ἀλλὰ τὰ ἀντίθετα. Θὰ δημιουργήσῃ μίση καὶ ἐχθρότητας, ἐνῷ ὑπάρχουν ἀρκετά τοιαῦτα μεταξὺ μητρὸς καὶ τέκνου ἀκόμη. Μίση ἀγεφύρωτα Δι’ αὐτὸ λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις ἡ προελθοῦσα ἀπὸ τὴν ψῆφον τοῦ λαοῦ, δὲν ἐπιτρέπεται σήμερον νὰ εἰσηγῆται τοιαῦτα μέτρα εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ δι’ αὐτὸ εἶμαι ἀντίθετος ὡς πρὸς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Στρατιωτικοῦ Νόμου, ἔστω καὶ ὑπὸ ἐλαφρὰν μορφήν.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λ. Μάτεσις ἔχει τὸν λόγον.

§132Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Κατόπιν τῆς διαφωτίσεως τόσων ἀξιοτίμων ῥητόρων ἐλάχιστα ἀπομένουσιν εἰς ἐμὲ νὰ εἴπω. Ἡ διάκρισις μεταξὺ τοῦ πολιτικοῦ μέτρου καὶ τοῦ κατασταλτικοῦ, πρέπει νὰ ἐξαρθῇ, ἐν τῇ συζητήσει καὶ ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα αἱ περιστάσεις ὑποδεικνύουσι τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν τὸ Ἔθνος εὑρίσκεται εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν. Καὶ προκειμένου περὶ τῶν κατασταλτικῶν μέτρων, καὶ δὲν ὁμιλῶ εἰδικῶς διὰ τὴν περίστασιν αὐτήν, διότι δὲν περιορίζω μόνον εἰς τοῦτο τὰς σκέψεις μου, φρονῶ ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ ληφθῇ πρόνοια, ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ σημερινὴ δικαιοσύνη ἤθελε θεωρηθῇ ὡς μὴ ἀνταποκρινομένη, ὡς προσδοκῶμεν, εἰς τὸ καθῆκον αὐτῆς, προκειμένου ὅμως περὶ προληπτικῶν μέτρων, ἐφόσον, κύριοι συνάδελφοι, εὑρισκόμεθα εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν, ὁ πόλεμος ἔχει καὶ τὰ παρομαρτοῦντα καὶ θὰ ἤμην σύμφωνος εἰς πᾶν προληπτικὸν μέτρον, ἐκ τοῦ ὁποίου θὰ προσδοκῶμεν ἀσφάλειαν ὑπὲρ τῆς πολιτείας, ἀσφάλειαν ὑπὲρ τοῦ μαχομένου στρατοῦ ἡμῶν καὶ διὰ τοῦτο ἐγὼ ὄχι μόνον στέργω τὸ προληπτικὸν τοῦτο μέτρον τῆς λογοκρισίας ὡς ἀσφαλίζον τὴν πολιτείαν, ἀλλὰ καὶ ὡς ἀσφαλίζον ἐν μέρει καὶ αὐτοὺς τοὺς κρατοῦντας τὸν κάλαμον, διότι καὶ ἂν δὲν εἶναι πλήρης ἀπαλλαγὴ διὰ τὸν δημοσιογράφον ὁ νόμος τῆς λογοκρισίας, εἶναι ὅμως μία ἔνδειξις καὶ μία ὑπόδειξις εἰς αὐτούς, περὶ τοῦ τρόπου, τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ἀκολουθήσῃ, ὅπως μὴ ὑποστῇ τὴν δίωξιν τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς. Διὰ ταῦτα στέργω τὴν πρότασιν καὶ κηρύσσομαι ὑπὲρ αὐτῆς.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλαντζάκος ἔχει τὸν λόγον.

§134Ν. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Ἤθελον νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ πρὸς τοὺς ἀντιλέξαντας πληρεξουσίους κατὰ τοῦ ψηφίσματος, ὅπερ ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ πληρεξούσιος Ψαρρῶν κύριος Πὼπ, ὁ τῆς Μεσσηνίας κ. Λυκουρέζος καὶ ὁ τῆς Ἀργολιδοκορινθίας κ. Καρπετόπουλος, παρετήρησα ὅτι ἐπὶ τῷ ἀκούσματι τοῦ Στρατιωτικοῦ Νόμου ἐφρικίασαν καὶ ἐφοβήθησαν, μήπως τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἐφηρμόσθησαν κατὰ τὸ παρελθόν, θὰ ἐφαρμοσθῶσιν καὶ ἤδη ἐπὶ τῶν πολιτῶν καὶ ὅτι ἴσως φθάσωμεν εἰς τὰ ἄτοπα τοῦ παρελθόντος. Ἄν διεμαρτύρετό τις ἐξ ἐκείνων, οἵτινες ἔχουσιν πικρὰν πεῖραν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ στρατιωτικοῦ νόμου, θὰ εἶχε βέβαια περισσότερον δίκαιον ἀπὸ τοὺς κυρίους τούτους. Ἐγώ, ὅστις, ὅπως καὶ ὅλοι σχεδὸν τῆς πτέρυγος ταύτης, οἱ ὁποῖοι οὐκ ὀλίγα ἐδοκιμάσαμεν ἐκ τοῦ Στρατιωτικοῦ Νόμου, δὲν ἐθορυβήθημεν, διότι ἠκούσαμεν ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θέλει νὰ ἐφαρμοσθῶσι μέτρα προληπτικὰ κατὰ τοῦ τύπου. Τὰ μέτρα ὅμως ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸ παρελθὸν ἐφηρμόσθησαν, δὲν βαρύνουσι μόνον τὴν ἀπελθοῦσαν Κυβέρνησιν, δὲν βαρύνουσι μόνον τὸν κ. Βενιζέλον καὶ τοὺς ὀπαδοὺς αὐτοῦ, βαρύνουσι καὶ τοὺς τρεῖς κυρίους αὐτούς, οἱ ὁποῖοι ὑπερμαχοῦσι σήμερον τῶν δῆθεν κινδυνευουσῶν ἐλευθεριῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐνθυμοῦμαι καὶ ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὰ πρακτικὰ ὅτι εἰς τὴν παράνομον Βουλὴν τῆς 31 Μαΐου συνήργησαν ὡς μειοψηφία οἱ προλαλήσαντες καὶ συνετέλεσαν, ὥστε τὰ μέτρα αὐτά, νὰ λάβωσιν νόμιμον κοινοβουλευτικὴν ὕπαρξιν κατὰ τῶν πολιτῶν καὶ ἑπομένως δὲν εἶχον δικαίωμα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ εἴπωσι πρὸς ἡμᾶς, ὅτι φοβοῦνται τὸν στρατιωτικὸν νόμον διὰ τὰ ἀποτελέσματά του. Πάντως ὀφείλω, ὡς παθὼν, νὰ διαμαρτυρηθῶ διὰ τὰ λεχθέντα ὑπ’ αὐτῶν, διὰ νὰ μάθῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπέφεραν, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον ἄμεσα τὰ ἀποτελέσματα τοῦ Στρατιωτικοῦ Νόμου, δὲν ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ διαμαρτύρωνται κατὰ τοιοῦτον τρόπον, οὔτε νὰ καταφέρωνται κατ’ ἐκείνης τῆς μερίδος, ἡ ὁποία ἐπὶ τέλους εἰργάζετο, ἥτις εἰργάζετο μὲ ἕνα ἀντικειμενικὸν σκοπόν. Ὅταν ὁ κύριος Πὼπ ἔγραφε: «ἐφαρμόσατε τὴν προληπτικὴν λογοκρισίαν» πρὸς τὸν κ. Βενιζέλον, διὰ νὰ γράψῃ τὰ περίφημα ἄρθρα Α–Ω, τότε, βέβαια, ἐζήτει ὡς δημοσιογράφος, τὴν ἐφαρμογὴν τῆς προληπτικῆς λογοκρισίας. Ὅταν οἱ ἀντιλέγοντες παρεκάθηντο εἰς τὴν Βουλὴν τῆς 31 Μαΐου καὶ ἔβλεπον, ὅτι ἐστέλοντο εἰς ὑπερωρίαν ἑκατοντάδες πολιτῶν, ἐκλείοντο πολῖται Ἕλληνες εἰς τὰς φυλακὰς χάριν μιᾶς ἰδεολογίας δὲν ἀντέλεγον, τὴν ἰδεολογίαν ταύτην ἐγὼ τοὐλάχιστον εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην δὲν θὰ τὴν ἐπικαλεσθῶ, διότι τὸ πρόσωπον τοῦ Βασιλέως Κωνσταντίνου δέον νὰ ἵσταται ὑψηλά (Χειροκροτήματα). Ἔχω ἐπίσης τὴν γνώμην ὅτι δι’ ἔργων ἡ ἰδεολογία ὑποστηρίζεται καὶ ὅτι μόνον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι διὰ πράξεων συνήργησαν εἰς τὴν ἐπάνοδον τοῦ λατρευτοῦ Βασιλέως ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ἐπικαλεσθῶσι ταύτην, ποτὲ ὅμως πρὸς κομματικὴν ἐκμετάλλευσιν.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Ἀργυρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§136Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μου νὰ ὑποβάλω δι’ ὀλίγων τὴν παρατήρησιν, ὅτι, προκειμένου περὶ προληπτικῆς λογοκρισίας, προληπτικῶς θὰ ἤθελον νὰ ὑποδείξω ὅτι ἔχει μεγάλην σημασίαν, ὁ τρόπος τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ μέτρου καὶ τίνες θὰ ἐκτελέσωσι τὸ λεπτὸν τοῦτο ἔργον. Ὁ κ. συνάδελφος ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας εἶπεν, ὅτι οἱ ἐκτελοῦντες τὸ ἔργον αὐτὸ ἔχουσι στενὰς ἀντιλήψεις. Δὲν εἶναι ὅτι ἔχουσι στενὰς μόνον ἀντιλήψεις, στεροῦνται ἅμα πολιτικῆς μορφώσεως, ἀλλὰ καὶ τῶν ἀπαραιτήτων ὁδηγιῶν, ὥστε νὰ δύνανται νὰ κρίνουν τίνες εἰδήσεις δύνανται νὰ ἀναγραφῶσι καὶ τίνες ὄχι· καὶ διὰ τοῦτο θὰ ἔκαμνον τὴν σύστασιν, ὅπως ἰδιαιτέρα ληφθῇ πρόνοια, ἵνα ἡ προληπτικὴ λογοκρισία γίνηται ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ πολιτικὸν πρόσωπον ἢ ὑπουργόν, εἴτε ἀπὸ τὸ μέρος τοῦ ἐπιτελείου· καὶ ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ λειτουργῇ ἰδιαίτερον γραφεῖον ἐντὸς τοῦ ἐπιτελείου, τὸ ὁποῖον νὰ ἐνεργῇ τὴν προληπτικὴν λογοκρισίαν, ἵνα μὴ συμβῇ ὅ,τι κατὰ τὸ παρελθόν. Τὸ αὐτὸ δὲ νὰ γίνεται καὶ εἰς τὰ ἄλλα κέντρα τῶν ἐπαρχιῶν παρ’ ἐπιτελῶν ἀξιωματικῶν.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Παρακαλεῖται ὁ κ. Γραμματεὺς ὅπως ἀναγνώσῃ τὴν πρότασιν, ὅπως διασαφηνισθῇ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως.

§138ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει): «Πρὸς τὴν Γʹ. Συντακτικὴν Συνέλευσιν. Ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν ὅτι λόγοι ἀσφαλείας καὶ δημοσίας τάξεως ἐπιβάλλουσιν, ὅπως κηρυχθῶσι εἰς κατάστασιν πολιορκίας ἅπασα ἡ Πελοπόννησος, ἡ Στερεὰ Ἑλλάς, ἡ Θεσσαλία, ἡ Ἤπειρος, ἡ Μακεδονία καὶ αἱ ἑλληνικαὶ νῆσοι, τῆς τοιαύτης καταστάσεως κηρυχθείσης ἤδη ἐν Θράκῃ συνεπείᾳ τῆς ἀδείας τῆς Συνελεύσεως, τῆς χορηγηθείσης κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 29 Ἰανουαρίου 1921, λαμβάνομεν τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλωμεν ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν τῆς Συνελεύσεως πρότασιν πρὸς παροχὴν ἀδείας, διὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ οἰκείου Β. Διατάγματος, συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 91 τοῦ Συντάγματος, λόγῳ τῆς ὑφισταμένης ἐμπολέμου καταστάσεως. Ἡ ἄδεια ἣν ζητοῦμεν νὰ χορηγηθῇ ἀφορᾷ περιωρισμένην ἐφαρμογὴν τῆς καταστάσεως πολιορκίας καὶ δὴ μόνον σχετικῶς πρὸς τὰς διατάξεις περὶ λογοκρισίας τοῦ τύπου καὶ ἐν γένει πᾶσαν ἀνακοίνωσιν καὶ δημοσίευσιν εἰδήσεων σχετιζομένων μὲ τὰ στρατιωτικά, ναυτικὰ καὶ πολεμικὰ πράγματα. Ἑπομένως διὰ σχετικοῦ Β. Διατάγματος, ὃ θὰ ἐκδοθῇ συνεπείᾳ τῆς χορηγηθησομένης ἀδείας δὲν θ’ ἀνασταλῶσι γενικῶς αἱ διατάξεις τῶν ἐν ἄρθρῳ 91 τοῦ Συντάγματος ἀναφερομένων ἄρθρων αὐτοῦ, ἀλλὰ μόνον μερικῶς, ἤτοι ὅσον ἀπαιτεῖται πρὸς ἐφαρμογὴν τῶν διατάξεων τοῦ νόμου ΔΞΟʹ περὶ καταστάσεως πολιορκίας τῶν ἀναφερομένων εἰς τὰς εἰδικὰς αὐτὰς περιπτώσεις, ἤτοι τὰς εἰδήσεις τὰς ἀφορώσας τὸν στρατόν, τὸ ναυτικὸν καὶ τὰς πολεμικὰς ἐνεργείας. Καὶ οὕτω περιωρισμένως ζητοῦμεν νὰ χορηγηθῇ ἡ ἄδεια. Ἐν Ἀθήναις, τῇ 29 Μαρτίου 1921. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου

καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης

Δ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ

Ὁ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς

Ν. Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ»

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν: Δέχεται τὴν πρότασιν ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ;

§140ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς πολιτικῆς συζητήσεως. Ὁ κ. Λ. Τσουκαλᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§142Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, συνεχίζομεν τὴν σπουδαιοτάτην ἀληθῶς συζήτησιν ἐπὶ τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν ζητημάτων. Εἶναι περιττὸν νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι οὐδέποτε τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος καὶ Ἔθνος διῆλθε κρίσιν ὀξυτέραν καὶ σπουδαιοτέραν. Νῦν ὑπὲρ πάντων ὁ ἀγών. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, προέβη εἰς δηλώσεις ἐπὶ τῆς καταστάσεως τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν πραγμάτων. Προφανῶς αἱ δηλώσεις ἐκεῖναι ἦσαν ἀνεπαρκεῖς, ὅπως διαφωτίσωσιν ἡμᾶς ἐπακριβῶς ἐπὶ τῆς θέσεως αὐτῶν. Βεβαίως δὲν προτίθεμαι νὰ κακίσω τὸν κύριον Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, οὔτε νὰ ἐλέγξω αὐτόν. Ἡ θέσις αὐτοῦ, ὑπεράγαν δυσχερής, ἐπιβάλλει αὐτῷ ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἡμεῖς οἱ ἐν τῇ Συνελεύσει ὀφείλομεν νὰ ἀναγνωρίσωμεν. Ἐλπίζω, ὅτι σήμερον, ὡς ἄλλως τε ἐδήλωσεν ὅτι θὰ συνεχίσῃ τὸν λόγον αὐτοῦ, ἴσως προβῇ εἰς δηλώσεις λεπτομερεστέρας, ἐφ’ ὅσον βέβαια ἡ κατάστασις τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν πραγμάτων ἐπιτρέπει. Ὁ ἀξιότιμος ἀφ’ ἑτέρου ἀρχηγὸς τοῦ μεταρρυθμιστικοῦ κόμματος ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας πληρεξούσιος, διεφώτισε πράγματι τὴν Συνέλευσιν ἐπὶ διαφόρων σημείων, ποιησάμενος σύγκρισιν μεταξὺ τῆς συνθήκης τῶν Σεβρῶν καὶ τῶν ἐν τῇ διασκέψει τοῦ Λονδίνου ὑποβληθεισῶν νέων προτάσεων. Αἱ δηλώσεις καὶ αἱ ἐπεξηγήσεις, ὀφείλω νὰ δηλώσω, ἦσαν τοσοῦτον σοβαραί, ὥστε πολλὰ κενὰ, ἅτινα ἀφῆκεν ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα καθὼς εἶπον, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ σαφηνίσῃ, συνεπλήρωσεν. Βεβαίως ὅταν συζητηθῶσιν αἱ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ὑποβληθεῖσαι ὑπὸ τῶν Συμμάχων Δυνάμεων προτάσεις, θὰ λάβωμεν τὸν λόγον καὶ θὰ συμπληρώσωμεν ἴσως κενά τινα, τὰ ὁποῖα ἦσαν ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖα πρὸς συμπλήρωσιν. Τὸ ζήτημα σήμερον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ἀσχοληθῶ, εἶναι ἐντελῶς ἀλλοῖον πρὸς τὰ κατὰ τὴν χθεσινὴν συζήτησιν λεχθέντα. Εἶναι ἀνεγνωρισμένον παρὰ πάντων ὅτι αἱ Σύμμαχοι Δυνάμεις, ἀφ’ οὗ προηγουμένως ἐχρησιμοποίησαν ἡμᾶς ἵνα συντελέσωμεν εἰς τὴν νίκην αὐτῶν, μετέπειτα ἠδίκησαν ἡμᾶς σκληρῶς, καὶ πολὺ ὀρθῶς ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας πληρεξούσιος καὶ ἀρχηγὸς τοῦ μεταρρυθμιστικοῦ κόμματος εἶπε χθές, ὅτι ἔθεσαν ἡμᾶς ἐν ἥσσονι μοίρᾳ τῆς Τουρκίας τῆς πολεμίας αὐτῶν, τῆς Δυνάμεως ἐκείνης ἥτις ἐτάχθη παρὰ τὸ πλευρὸν τῶν ἐχθρῶν αὐτῶν. Ἡμεῖς οἱ χύσαντες ἄφθονον τὸ αἷμα μας, ἡμεῖς οἱ ἀναλώσαντες πολλὰ ἑκατομμύρια, ἵνα συντελέσωμεν εἰς τὴν νίκην τῶν Συμμάχων Δυνάμεων, σκληρῶς ἠδικήθημεν καὶ ἐτάχθημεν ἐν ἥσσονι μοίρᾳ ἐκείνων, οἵτινες ἐπολέμησαν κατὰ τῶν Συμμάχων ἡμῶν Δυνάμεων. Καὶ ἐπειδὴ ἐγὼ τυγχάνω ἁπλοῦν μέλος τῆς Συνελεύσεως ἔχω τὸ δικαίωμα, χωρὶς ἡ γνώμη μου βεβαίως νὰ ἔχῃ καμμίαν ἐπίδρασιν ἐπὶ τῶν σκέψεων καὶ τῆς Συνελεύσεως καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ἔχω λέγω τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλήσω μᾶλλον ἐλευθέρως. Γνωστὸν τυγχάνει ὑμῖν, κ. πληρεξούσιοι, ὅτι δύο Σύμμαχοι Μεγάλαι Δυνάμεις, ἡ Γαλλία καὶ ἡ Ἰταλία, μάχονται κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην τὰ Ἑλληνικὰ δίκαια, τοὐναντίον ἡ Μεγάλη Βρεττανία ἐτάχθη ἴσως, ἵνα μὴ εἴπω βεβαίως, παρὰ τὸ πλευρὸν ἡμῶν. Τὸ τοιοῦτον καίτοι, βεβαίως, δὲν δύναται νὰ λεχθῇ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, δὲν δύναται ἴσως νὰ λεχθῇ παρὰ τῆς Συνελεύσεως, εἶναι ὅμως γνωστόν, διότι ἀναγράφεται καθ’ ἑκάστην ἐν τῷ Εὐρωπαϊκῷ τύπῳ, διότι αἱ Γαλλικαὶ ἐφημερίδες ἐξακολουθοῦσι ἀναφέρουσαι μετὰ θλίψεως τὰς νίκας τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, τοὐναντίον δὲ ἐπιχαίρουσι διὰ τὸ ἐλάχιστον ἀτύχημα, τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν εἰς βάρος του. Δὲν πρέπει νὰ εἶναι τις σοφὸς, ἵνα διαγνώσῃ ὅτι ἀμείλικτος διεξάγεται πόλεμος παρὰ τῶν δύο τούτων Δυνάμεων, τῆς Ἰταλίας καὶ τῆς Γαλλίας, ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος, καὶ ὅτι μόνον ἡ Μεγάλη Βρεττανία ἐτάχθη παρὰ τὸ πλευρὸν ἡμῶν. Ἀλλά, κύριοι, δὲν εἶναι σοβαρὸν οὐδὲ ἐπωφελὲς νὰ ἀνερευνῶμεν τὰ ἀποτελέσματα καὶ νὰ διαμαρτυρώμεθα μόνον διὰ τὰ ἀδικήματα, τὰ τελούμενα ἐναντίον ἡμῶν. Βεβαίως ἡ Συνέλευσις καὶ ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἔχει τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον νὰ διαμαρτυρηθῇ πρὸς τὰς δύο Δυνάμεις, αἵτινες μάχονται κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην τὰ Ἑλληνικὰ δίκαια· βεβαίως ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐρωτήσῃ καὶ νὰ εἴπῃ πρὸς τὸ ἔνδοξον θεωρούμενον Γαλλικὸν Ἔθνος, ὅπερ εἰσῆλθε εἰς τὸν πόλεμον, ὡς ἰσχυρίσθη, ἵνα ὑποστηρίξῃ τὰς ἐλευθερίας καὶ τὰ δίκαια τῶν λαῶν: «εἰσήλθατε εἰς τὸν πόλεμον διὰ νὰ ἐξασφαλίσητε καὶ ὑποστηρίξητε τὰ δίκαια τῶν μικρῶν λαῶν, εἰσήλθατε εἰς τὸν πόλεμον καὶ ἐκαλέσατε σύμπαντα τὸν κόσμον πρὸς βοήθειάν σας, ἵνα καταλύσητε τὸν Γερμανικὸν μιλιταρισμὸν καὶ ἐφαρμόσητε τὰς ἀρχὰς τῶν ἐθνοτήτων, ἀντὶ δὲ τούτου πράττετε τὸ ἀντίθετον. Ὑποστηρίζετε, ἐνισχύετε κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην τὸ Τουρκικὸν κράτος, τὸ κράτος ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον διὰ τοῦ πυρὸς καὶ τοῦ σιδήρου καὶ διὰ τῶν διωγμῶν, τῶν ἀπελάσεων καὶ τῶν δολοφονιῶν τῶν χριστιανῶν, ἀρύεται ὀφέλη». Ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ εἴπωμεν, ἐπαναλαμβάνω, πρὸς τὸ θεωρούμενον ἔνδοξον Γαλλικὸν Ἔθνος, διότι πράγματι θεωρεῖται ἔνδοξον διότι τὸ τοιοῦτον εἶναι προϊὸν οὐχὶ συμφερόντων προσωπικῶν, ἀλλὰ προϊὸν μιᾶς Μεγάλης ἰδέας, τῆς ἰδέας τῆς ἐλευθερίας, τῆς ἰσότητος καὶ τῆς ἀπονομῆς τοῦ δικαίου, ἔχομεν λέγω, τὸ δικαίωμα νὰ ἐρωτήσωμεν ἐπὶ τίνι δικαιώματι μάχονται τὰ ἑλληνικὰ δίκαια ἐνισχύοντες αὐτοὺς τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν τοὺς μεγάλους δολοφόνους; Ἔναυλοι εἶναι οἱ λόγοι τοῦ Μεγάλου τέκνου τῆς Ἀγγλίας, τοῦ Γλάδστωνος, ὅστις ὅταν προετάθη ἡ ἐπαναφορὰ τμήματος χριστιανικοῦ, ἀποσπασθέντος παρὰ τοῦ Τουρκικοῦ ζυγοῦ, διεκήρυξεν τὰς περιφήμους ἐκείνας ρήσεις. «Πῶς; Θὰ ἐπαναφέρωμεν ὑπὸ τὸν Τουρκικὸν ζυγόν, ὑπὸ τὴν μάχαιραν τοῦ μεγάλου δολοφόνου, χριστιανικοὺς πληθυσμούς; Καὶ εἶναι δυνατὸν τὸ Ἀγγλικὸν Ἔθνος νὰ ρίψῃ εἰς τὸν βόρβορον τὰς μεγάλας παραδόσεις τοῦ Ἀγγλικοῦ λαοῦ καὶ τὴν ἔνδοξον ἱστορίαν τοῦ Ἀγγλικοῦ Ἔθνους;». Ἔναυλοι εἶναι αἱ ρήσεις αὗται τοῦ Μεγάλου ἀληθῶς τέκνου τῆς φιλελευθέρας Ἀγγλίας. Ἀλλὰ πάντα ταῦτα ἐλησμονήθησαν κατὰ δὲ τὴν στιγμὴν ταύτην ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μόνος ἀγωνίζεται κατὰ τοῦ προαιωνίου ἐχθροῦ. Ἀλλά, κύριοι, πρέπει νὰ εἴμεθα πρακτικώτεροι. Ἐκτὸς τῶν διαμαρτυριῶν, αἵτινες ἔχουσι μεγάλην σημασίαν, ἐκτὸς τῶν ἐνεργειῶν παρὰ τῇ κοινῇ γνώμῃ ἐν Εὐρώπῃ, εἰς τὰς αὐτὰς βεβαίως προέβημεν, καὶ ἐντονώτερον καὶ ἐνεργητικώτερον δέον νὰ προβῶμεν ἐν τῷ μέλλοντι, εἰς παράλληλον νὰ βαδίσωμεν καὶ τὴν ὁδὸν τὴν πρακτικὴν ἥτις ἐπιβάλλεται, ἵνα φθάσωμεν εἰς τὸ ποθούμενον ἀποτέλεσμα. Διὰ τίνα ἀράγε λόγον αἱ δύο μεγάλαι Δυνάμεις τοσοῦτον μάχονται τὰ Ἑλληνικὰ δίκαια καὶ διὰ τίνα ἀράγε λόγον ἡ Μ. Βρεττανία ἐτάχθη, καὶ ὀφείλομεν εὐγνωμοσύνην πρὸς αὐτὴν διὰ τοῦτο, παρὰ τὸ πλευρὸν ἡμῶν;

§143Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐπιτραπείτω μοι νὰ διακόψω τὸν κύριον πληρεξούσιον καὶ νὰ παρακαλέσω αὐτόν, νὰ μὴ βασίζῃ τὴν ἀγόρευσίν του εἰς ἕνα συλλογισμόν, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι ἐξ ἀντικειμένου ὀρθός, διότι οὔτε μάχονται τὰ Ἑλληνικὰ δίκαια, οὔτε οἱ ἄλλοι ὑπεραμύνονται τῶν Ἑλληνικῶν δικαίων. Πρέπει νὰ ἔχωμεν πεποίθησιν ἐπὶ τὸ φιλοδίκαιον καὶ τὸ ἐνδιαφέρον τῶν τριῶν Συμμάχων Δυνάμεων ἐπὶ τὸ Ἑλληνικὸν ζήτημα.

§144Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὤφειλε νὰ προβῇ εἰς τὰς δηλώσεις, εἰς τὰς ὁποία προέβη, ἀλλ’ ἐγὼ ἔχω ἀτομικὴν γνώμην ἐπὶ τῆς ὁποίας καὶ στηρίζομαι. Βεβαίως, ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς ὤφειλε νὰ διαμαρτυρηθῇ, ἴσως διαμαρτυρηθῇ καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Συνέλευσις, ἐγὼ ὅμως ἔχω ἰδίαν γνώμην καὶ δι’ αὐτὸ ἐδήλωσα, ὅτι ὡς ἄτομον ὁμιλῶ, ἔχω καθῆκον νὰ εἴπω τὰ ἀληθῆ. Ἐνταῦθα ἡ Κυβέρνησις ἴσως ἀποδοκιμάσῃ τὰ λεγόμενά μου, ἴσως ἀποκηρύξῃ ταῦτα, ἀλλ’ ἐγὼ ὀφείλω νὰ ὑποστηρίξω τὴν γνώμην μου.

§145Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ δεύτερον δὲν θὰ συμβῇ.

§146Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Εἶμαι σύμφωνος μὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι εὑρίσκομαι ἐν ἀδίκῳ. Ἀλλὰ καίτοι ἐν ἀδίκῳ εὑρισκόμενος, ὀφείλω νὰ ὑποστηρίξω τὴν γνώμην μου. Κύριοι πληρεξούσιοι, εἶναι βέβαιον ὅτι τὰ ἐθνικὰ ζητήματα τῶν κρατῶν δὲν κανονίζονται ἐπὶ τῇ βάσει αἰσθηματολογιῶν· κανονίζονται ἐπὶ τῇ βάσει συμφερόντων, ὡς ζωηρότερον ἐξέφρασε τὸ πρᾶγμα ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ μεταρρυθμιστικοῦ κόμματος, ὅπερ ἄλλως καὶ ὁ κ. Μπριὰν τὸ ἐδήλωσεν, ἀποκαλέσας ἱερώτερα συμφέροντα τὰ διὰ τὴν Γαλλίαν τοιαῦτα. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, προκειμένου νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν πολιτικὴν τοῦ Κράτους, πρέπει νὰ θέσωμεν τὴν χεῖρα ἐπὶ τοῦ τύπου τῶν ἥλων καὶ νὰ ἴδωμεν ποῖα εἶναι τὰ συμφέροντα, ὑπὲρ ὧν μάχονται αἱ δύο Δυνάμεις, καὶ ποῖα τὰ συμφέροντα, χάριν τῶν ὁποίων ἐτάχθη παρὰ τὸ πλευρὸν ἡμῶν ἡ Μεγάλη Βρεττανία. Διότι μόνον, ὅταν ἀνερευνήσωμεν τὰ αἴτια εἰς τὰς πηγὰς αὐτῶν, τότε μόνον θὰ δυνηθῶμεν νὰ εὕρωμεν καὶ τὸ κατάλληλον φάρμακον. Ἄν ἔχητε ἀσθενῆ καὶ καλέσητε ἰατρόν, ὁ ἰατρὸς ἐὰν μὲν τυγχάνῃ ἐμπειροτέχνης, θὰ δώσῃ κινίνην εἰς τὸν πυρετὸν καὶ θὰ ἀποστείλῃ εἰς τὸν Ἅδην τὸν ἀσθενῆ τὸ ταχύτερον, ἐὰν ὅμως εἶνε ἐπιστήμων θὰ διαγνώσῃ τὴν νόσον καὶ μετὰ τὴν διάγνωσιν ταύτης θὰ προβῇ εἰς τὴν κατάλληλον θεραπείαν. Ἑπομένως ἡ πολιτική, τὴν ὁποίαν θὰ ἀκολουθήσῃ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος πρέπει νὰ ἀπορρέῃ ἐκ τῆς ἐρεύνης τῶν συμφερόντων. Ἤδη τὸ θέμα, ἐφ’ οὗ προτίθεμαι νὰ ἀσχοληθῶ. Ἄν ἡ Κυβέρνησις φρονῇ ὅτι ἐγώ, ἁπλοῦς πληρεξούσιος, ἀνακινῶν τὸ θέμα τοῦτο δύναμαι νὰ βλάψω, δύναται νὰ ζητήσῃ ἵνα παύσω. Ἐγὼ ὅμως φρονῶ ὅτι οὐδεμίαν θὰ ἐπιφέρω βλάβην καὶ τούτου ἕνεκα προβαίνω. Τὸ Τουρκικὸν ζήτημα καὶ τὸ τῆς Κωνσταντινουπόλεως οὐδόλως εἰσὶ νέα. Ἀποτελοῦσι τὸ γνωστὸν Ἀνατολικὸν ζήτημα, ὅπερ ἀπὸ μακροῦ χρόνου οὕτω ἀπεκλήθη καὶ εἶναι γνωστὸν ὅτι τὸ Ἀνατολικὸν ζήτημα παραμένει ὡς τὸ δυσχερέστερον τῶν πραγμάτων. Ἐὰν τοῦτο σήμερον καθορισθῇ καὶ ἐξετασθῇ, εἶναι δὲ γνωστὴ πλέον ὁλόκληρος ἡ ἐξέλιξις τοῦ Ἀνατολικοῦ ζητήματος, θὰ ἀποδειχθῇ ὅτι τὸ Ἀνατολικὸν ζήτημα στηρίζεται ἐπὶ τῆς καταλύσεως τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας. Ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν, ἐπὶ γενεὰς ὁλοκλήρους, ἵνα ποιήσωμαι χρῆσιν μιᾶς φράσεως τοῦ κ. Κλεμανσώ, ἡ Μεγάλη Βρεττανία ἀποβλέπουσα καὶ κατάκτησιν τοῦ κόσμου, ἐπὶ σκοπῷ προφανῶς ἐκπολιτιστικῷ, ἐπεθύμει νὰ κατακτήσῃ τὴν Ὀθωμανικὴν Αὐτοκρατορίαν. Ἐπειδὴ ὅμως δὲν ἐθεώρει εὔθετον τὸν χρόνον, προσεκολλήθη στερεῶς πρὸς τὸ δόγμα τῆς ἀκεραιότητος τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας. Δὲν δύναμαι, ἔλεγε, νὰ καταλάβω τὴν Τουρκίαν, ἐφαρμόζω τὴν Ὀθωμανικὴν ἀκεραιότητα καὶ ἀναμένω πάντοτε τὴν εὐκαιρίαν, ὅπως κατακτήσω αὐτήν. Κατὰ τὸ 1878, γνωρίζετε πάντες, ὅτι συνήφθη συνθήκη μεταξὺ Ἀγγλίας καὶ Τουρκίας, δι’ ἧς ἐξησφαλίζετο ἡ ἀκεραιότης τῆς Ὀθωμανικῆς αὐτοκρατορίας. Καίτοι σαφῶς δὲν ἀναφέρεται, ἐν τούτοις ἐκ τῶν γραμμῶν ἐμφαίνεται ὅτι ὑπῆρχε πράγματι συνθήκη μεταξὺ Τουρκίας καὶ Ἀγγλίας, περὶ ἀκεραιότητος τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας.

§147Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὑπάρχει συνθήκη μεταξὺ Τουρκίας καὶ Ἀγγλίας διὰ τῆς ὁποίας ἡ Ἀγγλία ἀναλαμβάνει τὴν προστασίαν τῆς Ἀσιατικῆς Τουρκίας, ἐναντίον τῆς ἐπιθέσεως παντὸς Κράτους.

§148Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἀκριβῶς. Εἶναι ἡ συνθήκη τῆς Κύπρου τοῦ 1878. Κατὰ τὴν ἔναρξιν τοῦ μεγάλου Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου, ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἐδήλωσεν, ὅτι οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦτο ἡ ἔκβασις τοῦ πολέμου, δὲν θὰ ἐπηρέαζε τὴν Τουρκικὴν ἀκεραιότητα. Ἀλλὰ καὶ κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου ἡ ἐφημερὶς «Χρόνος» τοῦ Λονδίνου, ἐκπροσωποῦσα τὰς γνώμας τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, ὑπενθυμίζει εἰς τοὺς Τούρκους τοὺς συνέχοντας τὴν Ἀγγλίαν μετὰ τῆς Τουρκίας πολιτικοὺς δεσμοὺς καὶ συμβουλεύει τὸν Σουλτᾶνον καὶ τοὺς Νεοτούρκους ὅτι ἐὰν παραμένουσιν ἥσυχοι, οὐ μόνον οὐδὲν θὰ πάθωσι, ἀλλὰ καὶ ὑποστηρίξεως θὰ τύχωσιν. Ἡ ὡς ἄνω συνθήκη μεταξὺ Ἀγγλίας καὶ Τουρκίας, ἡ ἐξασφαλίζουσα τὴν Ὀθωμανικὴν ἀκεραιότητα, ἔσχε μεγίστην ἐπίδρασιν ἐπὶ τῶν Ἑλληνικῶν ζητημάτων, διότι ἡ Ἀγγλικὴ πολιτικὴ ἐπὶ τῷ τέλει τῆς ἐξασφαλίσεως τῆς ἀκεραιότητος τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας ἐπέδρα κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐπὶ τῶν ἐσωτερικῶν πραγμάτων τοῦ Ἑλλ. κράτους, ὥστε οὐδεμία καθίστατο δυνατὴ συγκρότησις στρατοῦ, οὐδὲ στόλου ἐπὶ τῶν τέλει τοῦ νὰ μὴ παραβλαβῶσι τὰ συμφέροντα τῆς Ἀγγλικῆς πολιτικῆς. Ἰδοὺ θέμα, οὗτινος ἔχω πικρὰν πεῖραν, ἀλλὰ ἡ ἐξιστόρησις τοῦ ὁποίου παρέλκει τὴν στιγμὴν ταύτην. Τὸ ἀναφέρω μόνον διότι ἐντεῦθεν θὰ ἐξηγηθῶσι πολλὰ λαβόντα χώραν ἐπὶ τῶν ἐσωτερικῶν ἡμῶν πραγμάτων. Οὕτως εἶχον τὰ πράγματα, ὡς εἶπον, μέχρι τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου, μετὰ τὴν κήρυξιν τοῦ ὁποίου, ὡς γνωστόν, ἡ μὲν Ρωσσία ἡττηθεῖσα διεμελίσθη καὶ μετεβλήθη εἰς ἐρείπια, ἦτο δὲ ἡ Ρωσσία ἡ μᾶλλον ἐπικίνδυνος Δύναμις κατόπιν τῆς Συνθήκης τοῦ Ἁγ. Στεφάνου μάλιστα διὰ τὴν κατάκτησιν τῆς Τουρκικῆς Αὐτοκρατορίας καὶ ἰδίᾳ τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ἡ Γερμανία ἐξεμηδενίσθη προσκαίρως, ἀλλὰ παρέμειναν αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς, αἵτινες εἶχον ἀνάμιξιν καὶ συνεζήτουν περὶ ἐντολῶν ὅσον ἀφορᾶ εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ εἰς τὰς Ἀσιατικὰς Τουρκικὰς κτήσεις. Ὅταν ὅμως αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι μετέγνωσαν, προσκολληθεῖσαι πρὸς τὸ δόγμα τοῦ Μονρόε καὶ ἐγκατέλειψαν τὴν ἰδέαν τῆς ἀναμίξεως εἰς τὰ τοῦ Τουρκικοῦ Κράτους, ἐδηλώθη δὲ τοῦτο ἐπισήμως ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, τοῦ Οὐΐλσωνος καὶ τῆς Ἀμερικανικῆς Γερουσίας, ἀπὸ τῆς στιγμῆς, λέγω, ταύτης, ἄρχεται μεταβαλλομένη ἡ Ἀγγλικὴ πολιτικὴ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ τοῦ Τουρκικοῦ Κράτους. Ἔχομεν ἐπακριβῶς, ἱστορικῶς, μαθηματικῶς τὴν μεταβολὴν τῆς Ἀγγλικῆς πολιτικῆς ὅσον ἀφορᾷ τὸ Τουρκικὸν ζήτημα. Ἡ Γαλλία μέχρι τοῦ σημείου ἐκείνου παρηκολούθει τὴν Ἀγγλίαν, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ τῆς Ἀνατολικῆς πολιτικῆς. Ἦτο προσκεκολλημένη εἰς τὸ ἅρμα τῆς Ἀγγλικῆς πολιτικῆς. Ταῦτα πάντα θὰ τὰ ἀποδείξω ἀμέσως δι’ ἐπισήμων ἀγορεύσεων καὶ ἐγγράφων. Ἡ Ἰταλία ἐφαίνετο διστακτικὴ καὶ εἰργάζετο εἰς αὔξησιν τῆς ἐπιρροῆς αὐτῆς ἐν τῇ Ἀνατολῇ καὶ προσεποιεῖτο ἀδιαφορίαν. Καὶ οὕτω παρέμενεν ἡ Τουρκικὴ Αὐτοκρατορία ἐν ἀκεραιότητι. Εὐθὺς ὅμως, ὡς καὶ προηγουμένως εἶπον, ὡς ἔπαυσεν ἐκδηλούμενον τὸ ἐνδιαφέρον τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς διὰ τὰ Τουρκικὰ πράγματα, ἄρχεται ἀμέσως μεταβολὴ τῶν διαθέσεων τῶν Μεγ. Δυνάμεων ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ Τουρκικὰ πράγματα. Πρώτη ἔκφανσις τῆς Ἀγγλικῆς πολιτικῆς ἦτο ἡ κατάκτησις ὁλοκλήρου τῆς Τουρκίας, ἐφόσον Ρωσσία δὲν ὑπῆρχε, Γερμανία εἶχεν ἐκμηδενισθῆ καὶ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς δὲν ἀνεμιγνύοντο, ὑπῆρχε πλήρης ἡ δύναμις ὅπως κατακτηθῇ ἡ Τουρκικὴ Αὐτοκρατορία. Καὶ διὰ νὰ μὴ σᾶς ἀπασχολήσω δι’ ἐξιστορήσεων, ἀναφέρω μόνον μερικὰ γεγονότα, ἵνα σᾶς διαφωτίσω ἀκριβῶς ἐπὶ τῆς ἐξελίξεως τῆς πολιτικῆς τῶν Μ. Δυνάμεων εἰς τὸ Ἀνατολ. ζήτημα. Ὁλόκληρος ὁ Ἀγγλικὸς τύπος τῆς 17 Φεβρουαρίου 1920 μεγάλοις ἀνέγραφε γράμμασιν, ὅτι ὁ κ. Τσῶρτσιλ, Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τῆς Ἀγγλίας, εἶχεν ἐκθέσει τεράστιον σχέδιον στρατιωτικῶν ἐπιχειρήσεων ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ. Οἱ Ἰταλοὶ πληρεξούσιοι ἂν καὶ βεβαιοῦντες ὅτι θὰ ἠδύνατο ἡ Ἀγγλία νὰ βασίζηται ἐπὶ τῆς στρατιωτικῆς συνεργασίας τῆς Ἰταλίας, τῆς ἀρξαμένης ἄλλως τε, κατεπολέμησε τὴν ἐπιχείρησιν ταύτην. Οἱ Γάλλοι πληρεξούσιοι οὐδόλως ἐτάχθησαν πρὸς τὴν ἄποψιν ταύτην, τοὐναντίον δὲ ἠρνήθησαν. Δηλαδὴ ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις προέτεινεν εἰς τὴν Γαλλικὴν καὶ τὴν Ἰταλικήν, ὅπως ἀπὸ κοινοῦ κατακτήσωσι τὴν Τουρκίαν, ἀλλ’ ἡ Γαλλία καὶ ἡ Ἰταλία διεφώνησαν, παρέμεινεν ἑπομένως μόνη ἡ Μεγάλη Βρεττανία. Ἀλλὰ τὸ Ἀγγλικὸν Κράτος καίτοι κυρίαρχον τῆς θαλάσσης ἀπολύτως, ἐστερεῖτο ἐπαρκοῦς στρατιωτικῆς δυνάμεως, ἵνα ἐπιτύχῃ τὴν κατάκτησιν τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, πρᾶγμα, ὅπερ ἀπῄτει στρατιωτικὰς κυρίως δυνάμεις καὶ οὐχὶ ναυτικάς. Καὶ ἀπὸ τῆς στιγμῆς ταύτης ἄρχονται αἱ δυσχέρειαι τῆς Ἀγγλικῆς πολιτικῆς. Εἶναι σπουδαιότατα αὐτὰ τὰ θέματα, ἐφ’ ὧν θὰ σᾶς ὁμιλήσω, διότι θὰ ἴδητε κατὰ ποίαν στιγμὴν καὶ εἰς ποῖον σημεῖον ἀναμιγνύεται ἡ Ἑλλάς. Ἡ Ἀγγλική, λέγω, Κυβέρνησις, βλέπουσα ὅτι κατάλληλος ἦτο ἡ στιγμὴ διὰ νὰ κατακτήσῃ τὴν Τουρκίαν, ζητεῖ τὴν συνδρομὴν τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Ἰταλίας, ἀλλ’ αὐταὶ ἀρνοῦνται, καὶ παραμένει μόνη. Ἔχει ἆραγε ἐπαρκεῖς πρὸς τοῦτο στρατιωτικὰς δυνάμεις; Ἀτυχῶς ὅπως θὰ ἴδωμεν μετέπειτα ἐκ τῶν ἐπισήμων δηλώσεων τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας, ἀτυχῶς λέγω ἀναφαίνονται συμπτώματα στασιαστικὰ ἐν Ἰνδίαις, ἐν Ἀφγανιστάν, ἐν Αἰγύπτῳ τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦσι πολυάριθμον στρατόν. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τῆς Ἀγγλίας ζητεῖ δύναμιν 220.000 στρατοῦ ἵνα καταπνίξῃ τὴν ἐπανάστασιν ἐν Ἰνδίαις, ἀλλ’ ὡς εἶναι γνωστόν, ἐν Ἀγγλίᾳ ὑφίσταται τὸ σύστημα τῆς ἐθελουσίας κατατάξεως καὶ οὐχὶ τῆς καθολικῆς στρατολογίας. Ἐφηρμόσθη τὸ σύστημα τῆς καθολικῆς στρατολογίας κατὰ τὸ διάστημα τοῦ πολέμου, ἀλλ’ ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἠναγκάσθη κατόπιν νὰ τὸ ἐγκαταλείψῃ διὰ τοὺς γνωστοὺς λόγους. Ζητεῖ, ἐπαναλαμβάνω, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν 220.000 στρατοῦ διὰ νὰ ἀποστείλῃ εἰς τὰς Ἰνδίας πρὸς καταστολὴν τῶν ἐξεγέρσεων. Δι’ ἐθελουσίας κατατάξεως ἦτο ἀδύνατος ἡ συγκρότησις τοῦ στρατοῦ τούτου, ἀρνουμένου τοῦ κ. Λόϋδ–Τζώρτζ ἵνα ἐπαναφέρῃ τὸ σύστημα τῆς ὑποχρεωτικῆς καθολικῆς στρατολογίας, καὶ ἑπομένως ὁ Τσῶρτσιλ ὑποβάλλει τὴν παραίτησίν του, τοῦ Πρωθυπουργοῦ κ. Λόϋδ Τζώρτζ ρητῶς δηλώσαντος ὅτι δὲν ἐννοεῖ νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν ὑποχρεωτικὴν στρατιωτικὴν θητείαν, ἀλλὰ κατόπιν ἐπέρχεται συμβιβασμός, τοῦ Πρωθυπουργοῦ βεβαιώσαντος, ὅτι μεγίστη θὰ καταβληθῇ μέριμνα ἵνα ἐπιτευχθῇ ἡ δι’ ἐθελουσίας κατατάξεως ἀπόκτησις τοῦ στρατοῦ τῶν 220.000 ἀνδρῶν καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει ἀποτύχῃ θὰ γίνῃ προσφυγὴ εἰς τὴν καθολικὴν στρατολογίαν, τὸ ὁποῖον ὅμως ἐν πάσῃ περιπτώσει ὁ νῦν πρωθυπουργὸς τῆς Ἀγγλίας ἀπέστεργε, διότι ἐφοβεῖτο ὅτι ἠδύνατο νὰ προκαλέσῃ ἐσωτερικὰς ἐξεγέρσεις, αἱ ὁποῖαι ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιδράσωσι σπουδαίως ἐπὶ τῆς καθόλου ἐξελίξεως τῶν γενικῶν ζητημάτων. Καὶ ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις εὑρίσκεται ἀπὸ τῆς στιγμῆς ταύτης ἐν ἀδυναμίᾳ νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ πρόγραμμά της, ὅσον ἀφορᾶ εἰς τὴν πολιτικὴν αὑτῆς πρὸς τὴν Τουρκίαν. Σᾶς ἀναφέρω τὰ ἄρθρα τοῦ Ἀγγλικοῦ τύπου τῆς 12ης Φεβρουαρίου. Καθ’ ἃ προηγουμένως εἶπον ὁ κ. Τσῶρτσιλ εἶχε σχέδιον εὐρυτάτης ἐκστρατεύσεως ἐναντίον τῆς Τουρκίας, ἀλλὰ καίτοι οἱ πληρεξούσιοι Γάλλοι κατ’ ἀρχὰς ὑπεστήριξαν, κατόπιν ἐγκατέλειψαν, δι’ ὃ καὶ αἱ ἀγγλικαὶ ἐφημερίδες, βεβαιοῦσαι ὅτι ἐγκατελείφθη ἡ Ἀγγλία ὑπὸ τῆς Γαλλίας καὶ Ἰταλίας, προσθέτουσι τὰ ἀκόλουθα: (ἀναγινώσκει) «Ὁ κ. Βενιζέλος ἐξέθεσε τότε διὰ μακρῶν τὴν ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ κατάστασιν, καὶ ἀπέδειξεν ὅτι...κλπ». Ἀπὸ τῆς στιγμῆς ταύτης ἄρχεται ἡ ἀναγκαστικὴ ἀνάμιξις τῆς Ἑλλάδος, ὅταν ἡ Ἀγγλία ἀπεσπάσθη τῶν συμμάχων της, τῆς Γαλλίας καὶ Ἰταλίας, εὑρεθεῖσα ἐν ἀδυναμίᾳ ἵνα διαθέσῃ στρατὸν Ἀγγλικὸν λαμβάνει ὑπ’ ὄψει τὴν προσφορὰν τῆς Ἑλλάδος. Δὲν πρέπει νὰ σᾶς ἀποκρύψω, ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς ἐπανειλημμέναι συζητήσεις ἔλαβον χώραν ἐν τῷ Ἀγγλικῷ κοινοβουλίῳ, καθ’ ἃ συνεζητεῖτο ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον ἔπρεπε νὰ καταλυθῇ ἡ Τουρκικὴ Αὐτοκρατορία. Ἔλαβον χώραν δύο μεγάλαι συζητήσεις. Ὡμίλησαν πλεῖστοι ῥήτορες καὶ ἀπὸ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀπὸ μέρους τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ὁ Ἀγγλικὸς τύπος ἀναγράφει καθ’ ἑκάστην, πλεῖστα ὅσα ἐπὶ τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου ζητήματος διὰ τὰ Ἀγγλικὰ συμφέροντα. Περὶ Ἑλλάδος οὐδεὶς γίνεται λόγος. Ἡ Ἑλλὰς δὲν ἀναφέρεται. Εἰς τὴν μεγάλην μάλιστα συζήτησιν τὴν λαβοῦσαν χώραν τὴν 13ην Μαρτίου 1920, ὡμίλησαν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας κ. Κῶρζον, ἀπήντησεν ὁ κ. Ἄσκουϊθ, ἀνταπήντησεν ὁ κ. Λόϋδ Τζώρτζ. Οὐδαμοῦ ἀναφέρεται ἡ λέξις «Ἑλλάς», διότι, ἐπαναλαμβάνω, ἐθεωρεῖτο δυνατὸν ἄνευ τῆς Ἑλλάδος νὰ γίνῃ κατάλυσις τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς δὲν ἐγένετο τοῦτο δεκτὸν ἄρχεται ἡ ἐμφάνισις πλέον τῆς Ἑλλάδος. Ἡ Ἑλλὰς ἐμφανίζεται ὡς ἀπὸ μηχανῆς θεός, διὰ νὰ σώσῃ τὰ μεγάλα συμφέροντα τῆς Βρεττανικῆς Αὐτοκρατορίας. Σᾶς ἀνέφερα τὰ ἄρθρα τῶν Τάϊμς. Θὰ σᾶς ἀναφέρω καὶ τὴν μετ’ ὀλίγας ἡμέρας δήλωσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας κ. Κῶρζον, ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς τῶν Κοινοτήτων, ὅτι ὁ κ. Βενιζέλος ἐπρότεινε τὴν ἐκστρατείαν τῆς Μ. Ἀσίας: (ἀναγινώσκει). «Ἄνευ ὅρων καὶ ἀνταλλαγμάτων». Εἶναι ἡ ἔκφρασις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας.».

§149Γ. ΠΩΠ. Ἡ καλυτέρα μέθοδος εἶναι αὐτή;

§150Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω, «ἄνευ ὅρων καὶ ἀνταλλαγμάτων». Ἀλλά, κύριοι, διὰ νὰ μὴ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπὶ μακρόν, καὶ διὰ νὰ σᾶς ἀναφέρω τὴν ἱστορικὴν ἐξέλιξιν τῶν γεγονότων θὰ σᾶς ἀναγνώσω μίαν ἀγόρευσιν, μίαν ἔκθεσιν τοῦ κ. Λόϋδ Τζώρτζ ἐν τῇ Βουλῇ τῶν Κοινοτήτων, ἡ ὁποία ἐδημοσιεύθη εἰς ὅλας τὰς εὐρωπαϊκὰς ἐφημερίδας καὶ ἀποσπάσματα καὶ τεμάχια, κατὰ τὸ πλεῖστον, ἐδημοσιεύθησαν καὶ εἰς τὰς ἑλληνικὰς ἐφημερίδας. Ἐὰν θελήσητε νὰ παρακολουθήσητε μετὰ προσοχῆς τὴν ἀγόρευσιν τοῦ Ἄγγλου Πρωθυπουργοῦ, θὰ ἴδητε ἅπασαν τὴν ἐξέλιξιν τῶν γεγονότων τῆς Εὐρώπης ὅ,τι ἀφορᾷ τὸ ἀνατολικὸν ζήτημα. Θὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπὶ πέντε λεπτὰ τῆς ὥρας, ἀλλὰ ἐπαναλαμβάνω θὰ ἴδητε ὅλον τὸν μίτον τῆς ὅλης ἐξελίξεως τῆς πολιτικῆς τῶν Μεγάλων Δυνάμεων. Συνεδρίασις τῆς Βουλῆς τῶν Κοινοτήτων 8)21 Ἰουλίου 1920 (ἀναγινώσκει). «Λόϋδ Τζώρτζ. Τὴν τελευταίαν φορὰν καθ’ ἣν ὡμίλησα πρὸς τὴν Βουλὴν περὶ Τουρκίας, ἡ κατάστασις τῆς Τουρκίας δὲν ἦτο πολὺ σαφής, ἱκαναὶ δὲ ἀνησυχίαι ἐξεφράζοντο περὶ αὐτῆς. Ὁ Μουσταφᾶ Κεμὰλ ἐφέρετο ὡς βαδίζων μετὰ μεγάλων δυνάμεων πρὸς ἐκδίωξιν τῶν Συμμάχων ἐν Μ. Ἀσίᾳ, ἐθεωρεῖτο δὲ κινδυνεύουσα καὶ αὐτὴ ἡ Κωνσταντινούπολις». Ἐφιστῶ τὴν προσχήν σας ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου, διότι ἀπὸ τῆς στιγμῆς ταύτης ἄρχεται ὁ φόβος τῆς Ἀγγλίας διὰ τὸν Μουσταφᾶ Κεμὰλ, τὸν ὁποῖον ἡμεῖς ἀντικρύζομεν αὐτὴν τὴν στιγμὴν (ἀναγινώσκει) «Τὴν γνώμην ταύτην...κλπ. Ὁ χαρακτηρισμός, ὅν ἀποδίδει ὁ κ. Λόϋδ Τζώρτζ πρὸς τοὺς Τούρκους δὲν διαφέρει πολὺ ἀπὸ τοῦ Γλάστωνος, ἀποκαλέσαντος αὐτοὺς μεγάλους δολοφόνους. Βλέπετε ὅτι ἔχομεν πλήρη ἐξομολόγησιν ὅλων τῶν ἁμαρτημάτων, τὰ ὁποῖα διεπράχθησαν κατὰ τὸ παρελθόν. «Δὲν ὑπάρχει ἄλλος νὰ λάβῃ τὴν θέσιν του»· ἐφοβεῖτο μήπως ἡ χώρα περιέλθῃ εἰς χεῖρας μεγάλης τινος στρατιωτικῆς Δυνάμεως, ἥτις θὰ τὴν μετεχειρίζετο πρὸς βλάβην τῆς ἀντιπάλων της ἢ μήπως περιπέσῃ εἰς ἀναρχίαν καὶ χάσῃ. Τὰ λέγει ὁ πρωθυπουργὸς τῆς Ἀγγλίας. Τὶ δέον γενέσθαι; Ἀπ’ ἐδῶ ἄρχεται τὸ κύριον μέρος: «ἡ Εὐρώπη ἔχει ὑπερβολικὰ βάρη καὶ πρὸς τὸ παρὸν τρεῖς μόνον Δυνάμεις ὑπάρχουσιν, αἵτινες δύνανται νὰ συντρέξωσιν, ἡ Ρωσσία δὲν συμμετέχει, ἡ Γερμανία δὲν δύναται, ἡ Ἀμερικὴ ἀπέχει, οὕτως ἀπομένουσιν ἡ Ἀγγλία, ἡ Γαλλία καὶ ἡ Ἰταλία, ἀλλὰ καὶ αὗται ἀνέλαβον τεραστίας ὑποχρεώσεις καθ’ ὅλην τὴν ὑφήλιον, αἵτινες δέον νὰ ληφθῶσι ὑπ’ ὄψιν. Εἶναι ὅθεν ἐπάναγκες νὰ χρησιμοποιήσωμεν οἱανδήποτε συνδρομὴν ἐπιτόπιον, ἣν δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν πρὸς ἐκτέλεσιν, τῆς ἐντολῆς τῆς Εὐρώπης εἰς τοῦτο τὸ μέρος τοῦ κόσμου. Ἄλλοτε οἱ Βούλγαροι κλπ. Δικαίως ὅθεν οὐδεμία ἐμπιστοσύνη εἶναι δυνατόν, ἀντιθέτως οἱ Ἕλληνες κλπ. Οἱ Σύμμαχοι—προσθέτει ὁ κ. Λόϋδ Τζώρτζ—προηγουμένως ἀδιστάκτως ἐχρησιμοποίησαν τὰς δυνάμεις, ἅς διέθετεν ἡ Ἑλλ. Κυβέρνησις ὅπως τῇ συνδρομῇ αὐτῶν ἐπαναφέρωσι τάξιν εἰς τοῦτο τὸ μέρος τοῦ κόσμου καὶ ἐπιβάλωσι τὴν συνθήκην». Ἐφιστῶ τὴν προσοχήν σας ἐπὶ τῆς τελευταίας ταύτης φράσεως. Καὶ καταλήγει ὡς συμπέρασμα τῶν σκέψεών του κ. Λόϋδ Τζώρτζ, ὅστις σαφῶς καὶ ἄνευ ἐπιφυλάξεως λέγει: «θέλομεν νὰ κατακτήσωμεν τὴν Τουρκίαν, δὲν ἔχομεν δυνάμεις, ἀπετάθημεν εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ εἰς τὴν Ἰταλίαν δὲν δέχονται καὶ ἐπὶ τέλους δεχόμεθα ἐξ ὑπερτάτης καὶ ἀναποφεύκτου ἀνάγκης τὴν πρότασιν τῆς Ἑλλάδος, ὅπως αὐτὴ θυσιάζουσα αἷμα καὶ χρῆμα, καταλάβῃ στρατιωτικῶς τὴν Τουρκίαν». Ἀλλὰ διατί; Διὰ νὰ τὴν κατακτήσῃ; Διὰ νὰ τὴν κρατήσῃ; Διὰ νὰ τὴν ἐκπολιτίσῃ; Διὰ νὰ περισώσῃ τὴν τιμήν, ζωὴν καὶ περιουσίαν τῶν ὑποδούλων ἀδελφῶν μας; Ὄχι. Ταῦτα πάντα γίνονται τῇ συνεργασίᾳ καὶ τῇ συμπράξει τῶν Δυνάμεων πρὸς ἐξυπηρέτησιν αὐτῶν. Καὶ ἐνῷ ταῦτα οὕτως ἔχουσι φαίνεται σήμερον παράδοξον πῶς καὶ κατὰ τίνα τρόπον τὰ ἐθνικὰ δίκαια δὲν ἱκανοποιοῦνται; Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἔρευναν τοῦ ζητήματος ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς προσεφέρθημεν ἄνευ ὅρων καὶ ἀνταλλαγμάτων, καταστάντες ἁπλοῖ δορυφόροι, χύσαντες τὸ αἷμα ἡμῶν διὰ ξενικὰ συμφέροντα. Ἡ ἱστορία θὰ κρίνῃ τοὺς ἀγαγόντας τότε καὶ διευθύνοντας κοινὰ εἰς τὴν πρᾶξιν αὐτήν. Ἄγομαι μόνον εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἀνελάβομεν μίαν ὑποχρέωσιν, ἐστερημένοι βοηθείας τινὸς καὶ ἐλπίδος, ὅπως ἀρκεσθῶμεν εἰς τὸ ἐλάχιστον ἔστω κέρδος. Καὶ ἤδη περαιῶ τὴν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου γνώμην μου. Ἡ Γαλλία καὶ ἡ Ἰταλία, ἀφ’ ἧς στιγμῆς προσεχωρήσαμεν εἰς τὰς ἰδέας ἐκείνας, καὶ κατέστημεν δορυφόροι τῆς Μεγάλης Βρεττανίας ἐν τῇ ἐξυπηρετήσει τῶν συμφερόντων αὐτῆς, ἡ Ἰταλία καὶ ἡ Γαλλία, λέγω, ἐτάχθησαν ἀντίθετοι πρὸς ἡμᾶς. Ἡ Γαλλία δυσφοροῦσα διὰ τὰς κατακτήσεις καὶ τὰς σκέψεις τῆς Ἀγγλίας, ἔστρεψε τὰ ὅπλα καθ’ ἡμῶν.

§151Γ. ΠΩΠ. Ὑπέγραψε ὅμως τὴν Συνθήκην τῶν Σεβρῶν.

§152Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἀφοῦ ὑπέγραψε τὴν Συνθήκην, διότι οὕτω ἐξυπηρετοῦντο τότε τὰ συμφέροντα αὐτῆς, ἤδη ὅτε ἔπαυσαν νὰ ἐξυπηρετῶνται ἔστρεψε τὰ ὅπλα καθ’ ἡμῶν, ἀλλὰ μέχρι τίνος σημείου; Θὰ σᾶς ἀναφέρω τί λέγει ὁ συνταγματάρχης καὶ μεγάλος διπλωμάτης Ἄγγλος Ρέπωκτων. «Τώρα μόνον......(ἀναγινώσκει) Ἀλλὰ καὶ ἕτερον περισπούδαστον ἄρθρον δημοσιευθέν διαφωτίζει ἐπίσης ἐπὶ τοῦ ζητήματος. Ἰδοὺ τὶ προβλέπει ὅτι συμβήσεται «Ἡ Ἀγγλία .....(ἀναγινώσκει). Λοιπὸν κύριοι, ἀκριβῶς ἐπεθύμουν νὰ σᾶς εἴπω τινά, δι’ ἃ θὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπί τινα λεπτά, ἵνα σᾶς ἀναφέρω καὶ δήλωσιν ἐν τῇ Βουλῇ τῶν Κοινοτήτων, τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας, ἥτις εἶναι ἀπαραίτητος ἵνα συμπληρωθῇ τὸ διὰ βραχέων ἔργον μου. Ἀφοῦ ἀναφέρει τινὰ καταλήγει ὡς ἑξῆς: «Ἡ κατάστασις ἐν Ἀνατολῇ...... (ἀναγινώσκει). Καὶ ἐφ’ ὅσον ἔχομεν καὶ τὴν ὁμολογίαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῇ Ἀγγλίας, ὅτι ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει εἶναι δυνατὸν νὰ διαρρήξῃ αὕτη τοὺς δεσμούς, οἱ ὁποῖοι συνδέουσι τὴν Ἀγγλίαν πρὸς τὴν Γαλλίαν καὶ τὴν Ἰταλίαν. Καὶ διὰ τοῦτο θὰ καταλήξωμεν εἰς συμπέρασμα, ἀφ’ ἧς στιγμῆς τοσοῦτον μάχονται τὰ Ἑλληνικὰ δίκαια ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Ἰταλίᾳ, ἐν τῇ Ἀγγλίᾳ λέγουσιν ὅτι ἐν Ἀνατολῇ ἡ κατάστασις παρουσιάζει συμπτώματα ἀνησυχαστικά. Προσθέτουσι θὰ ἔχομεν ἐν Ἰρλανδίᾳ, ἐν Ἡνωμέναις Πολιτείαις, αἱ ὁποῖαι διεξάγουσι τρομερώτατον ἀνταγωνισμόν. Δὲν δύναται ἑπομένως μόνη ἡ Ἀγγλία παρ’ ὅλην τὴν καλὴν διάθεσιν, τὴν ὁποίαν ἔχει νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ δίκαια ἡμῶν. Ἰδοὺ τὸ ζήτημα καὶ συμπληρῶ τὸ ἔργον τοῦτο καταλήγων εἰς τὸ ἀποτέλεσμα, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκφέρω δημοσίᾳ τὴν γνώμην, ἣν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἔχω. Ἀλλὰ καὶ ἄν εἴπω κεκαλυμμένως τὴν γνώμην, δὲν δύναμαι νὰ τὴν εἴπω δημοσίᾳ. Σᾶς ἐξήγησα τὰ πράγματα, σᾶς ἐξιστόρησα τὰ γεγονότα ταῦτα, κ. πληρεξούσιοι, ἐπὶ τῇ βάσει οὐχὶ ἀοριστολογιῶν καὶ κρίσεων, ἀλλὰ ἐπισήμων κειμένων καὶ ἐλπίζω ὅτι δὲν σᾶς ἀπησχόλησα ἐπὶ ματαίῳ.

§153ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τὴν γνώμην σας παρακαλῶ.

§154Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐπειδὴ ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος ζητεῖ τὴν γνώμην μου, θὰ καταλήξω εἰς συμπέρασμα, ἀφοῦ ἄλλως τε παρακαλοῦμαι. Κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς Συνελεύσεως τῆς 23ης Φεβρουαρίου, ὑπέβαλον πρότασιν περὶ συστάσεως τῆς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Βεβαίως, οὔτε σεῖς δύνασθε νὰ ἀξιώσητε, οὔτε ἐγὼ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως προβαίνῃ εἰς δηλώσεις, αἱ ὁποῖαι, κατὰ τὴν κρίσιν της πιθανὸν νὰ παραβλάπτωσι τὰ συμφέροντα τοῦ κράτους. Ἀλλὰ καὶ ἡ μυστικὴ συνεδρίασις, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι λυσιτελὴς διὰ τὴν κρίσιν ἐπὶ τῶν ἐθνικῶν ζητημάτων. Κύριοι, πάντα τὰ κράτη ἐφήρμοσαν μέθοδον, δι’ ἧς γίνονται ἀνακοινώσεις πρὸς τὰς Βουλάς, χωρὶς αἱ ἀνακοινώσεις αὗται νὰ ἔρχωνται ἐν τῇ δημοσιότητι. Καὶ ἐπὶ τῆς παρὰ πάντων τῶν κρατῶν παραδεδεγμένης γνώμης ἐρειδόμενος, ἐζήτησα τῶν σύστασιν τῆς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς. Αἱ πολιτικαὶ ἐπιστῆμαι κύριοι, δὲν εἶναι θετικαί, ὅπως ἡ ἰατρική, ἀντιθέτως πρὸς τὰς μηχανικὰς ἐπιστήμας, διὰ τῶν ὁποίων μαθηματικῶς ὑπολογίζομεν. Καίτοι ὅμως αἱ πολιτικαὶ ἐπιστῆμαι δὲν στηρίζονται ἐπὶ πραγματικῶν γεγονότων, ἐν τούτοις παρέχουσιν ἀσφαλῆ δεδομένα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐρειδόμενοι οἱ διάφοροι συγγραφεῖς, ἐκφέρουσιν ἀσφαλεῖς γνώμας. Ἡ ἱστορία, ὁ ἀλάνθαστος οὗτος κριτὴς καὶ γνώμων πάσης ἔν τε τῷ παρόντι καὶ τῷ μέλλοντι ἀληθείας, καταλήγει εἰς ὡρισμένας ἀρχάς, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀσφαλεῖς. Κατὰ τὸν Εὐρωπαϊκὸν πόλεμον δὲν εὑρέθημεν μόνον ἡμεῖς εἰς κρίσιν τῶν ἐθνικῶν ζητημάτων. Ἡ Βουλὴ ἔχει καθῆκον νὰ ἐλέγχῃ τὴν Κυβέρνησιν, νὰ βοηθῇ τὴν Κυβέρνησιν, νὰ τὴν συντρέχῃ νὰ τὴν διαφωτίζῃ. Ἀλλ’ ἐρωτῶ κατὰ ποῖον τρόπον; Καὶ ἐγὼ κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην, ὁ ὁποῖος δὲν ἐκπροσωπῶ ἀτομικὴν γνώμην, δὲν δύναμαι νὰ σᾶς ἀνακοινώσω τὴν γνώμην μου.

§155ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Διατὶ;

§156Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Διότι θὰ ἔβλαπτον τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Κατὰ μείζονα λόγον δὲν δύναται ὡς ἰσχυρίζεται ἡ Κυβέρνησις. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὶ δέον γενέσθαι; Πάντα τὰ Κράτη κατέληξαν ἀποκρυσταλώσαντα τὰς ἀποφάσεις των εἰς τὴν σύστασιν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς ἐνώπιον τῆς ὁποίας δύνανται νὰ ἐξιστορηθῶσιν τὰ γεγονότα ἐνώπιον τῆς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ προβαίνῃ εἰς ἀνακοινώσεις, αἱ ὁποῖαι, ἐνῷ θὰ παραμένωσι ἐν κρυπτῷ, ἀφ’ ἑτέρου θὰ συντελῶσι εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων. Καὶ αἱ ἐπιτροπαὶ αὗται........

§157Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Πῶς τὴν ἐννοεῖτε, αὐτὴν τὴν ἐπιτροπὴν ἢ ἄλλην τινά;

§158Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἐννοῶ τὴν Ἐπιτροπὴν τὴν ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ, διότι καὶ ὁ Κανονισμὸς προβλέπει τὴν Ἐπιτροπὴν μὲ μόνην τὴν διαφοράν, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτὴ συμπληρουμένη διὰ προσώπων εἰδικῶν καὶ πεφωτισμένων, θὰ παρακολουθῇ καὶ θὰ δύναται, ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ ἐλέγχῃ τὴν Κυβέρνησιν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ βοηθῇ αὐτήν, νὰ συντρέχῃ αὐτὴν καὶ νὰ χρησιμεύῃ ὡς συνδετικὸς δεσμὸς μεταξὺ Συνελεύσεως καὶ Κυβερνήσεως. Αὐτὸ τὸ μέτρον τὸ ἐφήρμοσαν πάντα τὰ Κράτη, ἀποδειχθὲν ἐκ τῆς μακρᾶς κοινοβουλευτικῆς πείρας, ὡς τὸ λυσιτελέστερον πάντων.

§159Α. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἔχω νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Ἐξωτερικῶν ἀργεῖ καὶ τοῦτο, διότι καὶ ὁ πρόεδρος αὐτῆς εἶναι εἰς τὰ ἑδώλια τῶν Ὑπουργῶν καὶ ἕτερα μέλη περιελήφθησαν, ὅπως ὁ κ. Θεοτόκης, ὁ κ. Καρτάλης, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, καὶ συνεπῶς εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀνασυσταθῇ ὁλόκληρος.

§160Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων εἰς τὸ Γαλλικὸν Κοινοβούλιον, δὲν ἐδημιουργήθη ἕνεκα τοῦ πολέμου, ἀλλ’ ὑπῆρχε καὶ μὲ τὴν αὐτὴν ἐξουσίαν καὶ μὲ τὴν αὐτὴν ἁρμοδιότητα. Προΐστατο δὲ ἐπὶ πολὺ αὐτῆς ὁ κ. Δεσανὲλ τέως πρόεδρος τῆς Γαλλικῆς Δημοκρατίας. Ὑπ’ αὐτὸν τὸν τύπον δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ μὴ δημιουργηθῇ καὶ ἐδῶ μία τοιαύτη ἐπιτροπή. Ἀλλ’ αὐτὰ εἶναι ζητήματα κανονισμοῦ.

§161Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Δὲν ἔχει σημασίαν ἐν προκειμένῳ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ τρόπου κατὰ τὸ ὁποῖον θὰ γίνῃ. Ζητῶ νὰ γίνῃ ἀποδεκτὴ κατ’ ἀρχὴν ἡ πρότασίς μου ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως, ἵνα συσταθῇ καὶ δράσῃ ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν. Βεβαίως, ἡ ἐπιτροπὴ πρέπει νὰ ἀπαρτισθῇ ἐκ τῶν μᾶλλον πεφωτισμένων ἀνδρῶν, ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι, βεβαίως, καὶ λόγῳ τῆς εἰδικότητός των, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ βοηθοῦσι καὶ νὰ συντρέχωσιν τὴν Κυβέρνησιν. Ὑποθέτω ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις ἀναγνωρίζει ὅτι ἡ εὐθύνη τὴν ὁποίαν ἔχει, εἶναι τόσον μεγάλη, ὥστε εὐχαρίστως θὰ ἀποδεχθῇ τὴν ἐνέργειαν τῆς Ἐπιτροπῆς ταύτης.

§162Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Τὴν Ἐπιτροπὴν τὴν προτείνετε εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν ἢ εἰς τὴν Κυβέρνησιν;

§163Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Τὴν προτείνω εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν καὶ παρακαλῶ ταύτην ὡς καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὴν ἀποδεχθῇ, διότι παρ’ ὅλην τὴν εὐμένειαν, ἣν ἔχω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, οὐδόλως θεωρῶ ἐπαρκῆ δύο, τρία ἢ καὶ τέσσαρα πρόσωπα διὰ περαίωσιν τοιούτων κολοσσιαίων ὑποθέσεων, οὐδὲ τοὺς ὤμους ἱκανοὺς διὰ τοιαύτας εὐθύνας. Πάντως ἀπαιτοῦνται πλειότεροι, οἱ ὁποῖοι συζητοῦντες, μελετῶντες καὶ ἀνταλλάσσοντες γνώμας, εἶναι δυνατὸν νὰ καταλήξωσιν εἰς πολὺ καλύτερα ἀποτελέσματα. Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως, ἣν διετύπωσα κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς Συνελεύσεως τῆς 15ης Φεβρουαρίου. Ὅπως τὸ ἔθνος παρίσταται ἡνωμένον καὶ ἀπέναντι τοῦ λαοῦ καὶ ἀπέναντι τῶν μεγάλων δυνάμεων. Διότι μὴ λησμονῆτε, ὅτι καὶ ὁ λαὸς περισσότερον φρονιματίζεται ὅταν γνωρίζῃ, ὅτι ἀπόφασίς τις λαμβανομένη, εἶναι προϊὸν τοῦ συνόλου τῆς Συνελεύσεως. Ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ δύναται βεβαίως νὰ συνέρχηται καθ’ ἑκάστην καὶ νὰ προβαίνῃ εἰς συζητήσεις ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν πραγμάτων τῆς Χώρας, ἡ δὲ Συνέλευσις θὰ δύναται νὰ στηρίζηται ἐπίσης ἐπὶ μιᾶς ἀποφάσεως, ἐπὶ μιᾶς γνώμης ὁμάδος ἐκ πεφωτισμένων ἀνδρῶν, ἡ ὁποία ἐκπροσωποῦσα καὶ τὰ ἄλλα κόμματα, θὰ παρουσιάζεται πληρεστέρα ἐμφανίζουσα καὶ τελειοτέραν τὴν πολιτικὴν τοῦ Κράτους καὶ τῆς Συνελεύσεως. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ ὑπάρχει ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἔπρεπε νὰ συνέρχηται. Ἀλλά, ὅπως ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης βουλευτὴς εἶπεν, ἀργεῖ. Πᾶσαι αἱ Ἐπιτροπαὶ συνέρχονται καὶ δρῶσιν, ἐνῷ ἡ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ δὲν συνέρχηται. Νομίζω ὅτι εἶναι καιρὸς καὶ ὑποβάλλω πρότασιν πρὸς τὴν Συνέλευσιν καὶ παρακαλῶ τήν τε Κυβέρνησιν καὶ τὴν Συνέλευσιν, ἵνα τὴν ἀποδεχθῶσιν καὶ προβῶσιν, ἔστω καὶ μεταρρυθμίζουσα τὸν Κανονισμόν, εἴτε οὔ καὶ διὰ ψηφίσματος προβῇ εἰς τὴν σύστασιν τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης, ἐπαναλέγω, ὅτι δὲν θὰ λάβω μέρος εἰς τὴν ἐπιτροπήν, διότι δὲν θεωρῶ ἐμαυτὸν ἐκ τῶν μᾶλλον πεφωτισμένων ἀνδρῶν, πολλοῦ γε καὶ δή, ἡ ὑπόνοια ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποβλέπω εἰς τοιοῦτόν τι.

§164Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἡ συγκροτηθεῖσα κατὰ τὴν πρώτην συνεδρίασιν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, ὡς ἐνθυμεῖσθε, δὲν ἠδυνήθη, τοῦτο δὲ τὸ λέγω καὶ ἐγὼ ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, δὲν ἠδυνήθη νὰ συγκληθῇ μέχρι τοῦδε καὶ ἀκόμη ὀλιγώτερον νὰ ἐργασθῇ, διότι πολλὰ ἐκ τῶν μελῶν αὐτῆς κατέχουν ὑπουργήματα ἐν τῇ Κυβερνήσει, εἴτε θέσεις ἄλλας ἀλλαχοῦ. Βεβαίως ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη θὰ ἔπρεπε νὰ συμπληρωθῇ, ἵνα λειτουργήσῃ. Ὑποπτεύομαι δὲ ὅτι ἐὰν δὲν συνεπληρώθη ἡ ἐπιτροπή, εἶναι διότι κατὰ τὰ εἰωθότα ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, αἱ ἐπιτροπαὶ εἶναι ὀλίγον πάρεργοι, δὲν ἔχουσι τὸν σκοπὸν ἐκεῖνον, τὴν παρακυβερνητικὴν ἐκείνην δύναμιν, τὴν ὁποίαν τοσοῦτον εὐγλώττως, ἀλλὰ καὶ λογικῶς ὑμεῖς ἀναπτύσσετε. Αἱ ἐπιτροπαὶ δὲν εἶναι συμβουλευτικὰ σώματα, παρακαθήμενα εἰς τὰς κυβερνήσεις καὶ τοῦτο ὄχι μόνον ἐδῶ, ἀλλ’ οὔτε εἰς ἄλλα κράτη, ὅπου τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα εἶναι πολὺ περισσότερον ἢ ἐδῶ ἀνεπτυγμένον καὶ ἐρριζοβολημένον Ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Ἐξωτερικῶν ἐμφανίζεται μόνον ὅταν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καταθέσῃ εἰς τὸ Κοινοβούλιον τὸν προϋπολογισμόν, ἢ νομοσχέδια σχετικὰ πρὸς τὴν ἐξωτερικὴν ὑπηρεσίαν. Ἡ Ἐπιτροπὴ τότε προετοιμάζει ἁπλῶς διὰ τὸ Κοινοβούλιον τὸ ἔργον τῆς κοινοβουλευτικῆς συζητήσεως, καὶ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, ἀλλὰ δὲν συνδρᾷ μετὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ χειρισμοῦ τῶν ἐξωτερικῶν πραγμάτων, ὡς δευτέρα τις ἐκ μέρους τοῦ Κοινοβουλίου παρακολουθητικὴ ἢ ἐλεγκτικὴ Κυβέρνησις. Ἄλλως καὶ τοῦτο σημειωτέον. Αἱ Ἐπιτροπαί, ὡς ἡ ἡμετέρα, τί εἶναι; Καὶ πρὸ παντὸς πῶς συγκροτοῦνται; Εἶναι ἀντιπροσωπεῖαι ὅλων ἀπὸ κοινοῦ τῶν κομμάτων ὅσα ὑπάρχουσιν ἐν τῇ Βουλῇ συμπολιτευτικῶν καὶ ἀντιπολιτευτικῶν. Τοῦτο δὲ πλέον ἐπαρκῶς δηλοῖ, ὅτι τὰ ἀπόρρητα τῆς κυβερνητικῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς καθ’ ὃν τρόπον κρίνετε, ὅτι δὲν ὀφείλετε νὰ τὰ ῥίψητε ἐν τῇ Βουλῇ, κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον δὲν ἀνέχεσθε, δηλ. δὲν ἀνέχεται μία Κυβέρνησις νὰ τὰ ῥίψῃ καὶ ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς.

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, πρέπει νὰ κάμω μίαν ἐπανόρθωσιν, ἐπειδὴ ἰσχυρίσθητε ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν συνῆλθεν οὔτε κἂν συνεκλήθη, ὀφείλω νὰ ἐπανορθώσω ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν, ὅπως καὶ πᾶσαι αἱ ἐπιτροπαί, ἐκλήθησαν εἰς τὰς συνεδριάσεις παρ’ ἐμοῦ, ὡς Προέδρου τῆς Συνελεύσεως. Ἐὰν δὲ δὲν κατωρθώθη ὁ καταρτισμὸς τῆς Ἐπιτροπῆς, τοῦτο δὲν ὀφείλεται ἴσως οὔτε εἰς τὴν ἀπασχόλησιν μελῶν τινων εἰς ἄλλας ἀσχολίας, διότι τὰ ἀπομείναντα μέλη ἦσαν ἐπαρκῆ, ἵνα συνέλθωσι καὶ προβῶσι εἰς ἀρχαιρεσίας, ἀλλὰ ὀφείλεται εἰς ἔλλειψιν προθυμίας ἢ εἰς τὴν ἰδέαν, ὅτι δὲν ἔχει τίποτε νὰ ἐκτελέσῃ.

§166Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδεὶς περισσότερον ἐμοῦ θὰ ἐλυπεῖτο ἄν καὶ κατὰ φαντασίαν κἂν ὑποπτεύετο, ὅτι ἠθέλησα νὰ σᾶς ἀπευθύνω μομφήν. Δὲν πταίετε ὑμεῖς, διότι ἐκαλέσατε τὴν ἐπιτροπήν, καὶ ἐμὲ μὲ ἐκαλέσατε, ἀλλ’ αἱ προσκλήσεις σας ἦσαν προσκλήσεις ἐν τῷ ἀχανεῖ, διότι οὐδεὶς σχεδὸν ὑπῆρχεν πλέον ἵνα τὰς λάβῃ καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἐπετεύχθη συγκέντρωσις. Προέκειτο ἄλλως τε μόνον περὶ ἀρχαιρεσιῶν καὶ ἐσωτερικῆς συγκροτήσεως, τῆς ἐρημωθείσης περίπου ἐπιτροπῆς καὶ οὔτε προϋπολογισμὸς εἶχε κατατεθῆ, οὔτε ἄλλο νομοσχέδιον ἐξωτερικόν.

§167Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Λοιπόν, κύριοι πληρεξούσιοι, ἐπιμένω προτείνων εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ παρακαλῶ ταὐτοχρόνως καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἀποδεχθῇ, ἵνα ἡ ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ δημιουργηθῇ ἐπὶ νέων βάσεων καὶ λάβῃ ἐπίσημον ἐντελῶς χαρακτῆρα, ἀποτελουμένη ἐκ τῶν μᾶλλον πεφωτισμένων ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι συνερχόμενοι καθ’ ἑκάστην ἀπὸ καθήκοντος, θὰ παρακολουθῶσι τὴν ἐξέλιξιν τῶν ἐξωτερικῶν ζητημάτων, θὰ ἐλέγχωσι, νὰ μὴ νομίσῃ δὲ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι δὲν ἀποβλέπω εἰς τὸν ἔλεγχον, θὰ ὑποβοηθῶσι καὶ θὰ συντρέχωσιν τὸ ἔργον αὐτῆς, διότι ἐπαναλαμβάνω δὲν θὰ ἔχωσι τὴν ἀξίωσιν οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Κυβέρνησιν νὰ γνωρίζωσι τὰ πάντα καὶ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προστεθῇ τι ἐπαυξάνον τὰ φῶτα αὐτῶν. Οὐδεὶς βεβαίως δύναται νὰ ἰσχυρίζηται, καὶ διὰ τοὺς ἀποτελοῦντας τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ καὶ διὰ τοὺς ἀπαρτίζοντας πᾶσαν ἄλλην Κυβέρνησιν, ὅτι πᾶσαν μέριμναν καταβάλλουσιν καὶ ἐξαντλοῦσι πᾶσαν τὴν δύναμιν αὐτῆς, ὅπως προαγάγωσι τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, ἀλλὰ πολλάκις ὑφίστανται πλάνην, σφάλματα μεγάλα παρεισδύονται, τὰ ὁποῖα ἐκμηδενίζονται ἢ ἐλλαττοῦνται διὰ τῆς συνδρομῆς καὶ ἑτέρων πολιτικῶν παραγόντων, οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰς θέσιν νὰ προσκομίσωσι τὰ φῶτά των. Ἐπαναλαμβάνω ἐντόνως καὶ διὰ τετάρτην φοράν, ὑποβάλλω πρότασιν εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ παρακαλῶ καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἀποδεχθῇ τὴν συγκρότησιν τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς, ἐνώπιον τῆς ὁποίας θὰ διεξάγωνται αἱ συζητήσεις, θὰ ἀναπτύσσωνται τὰ γεγονότα καὶ διὰ τῶν γνωμῶν αὐτῶν θὰ φρονηματίζεται καὶ περισσότερον ὁ λαός, ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Συνέλευσιν, οἱ ὁποῖοι ἔχομεν καὶ εὐθύνην τῆς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως διαχειρίσεως τῶν ἐθνικῶν ζητημάτων, θὰ εἴμεθα περισσότερον ἥσυχοι, ὅτι ἡ διαχείρισις εἶναι πληρεστέρα.

§168Γ. ΠΩΠ. Ὑπάρχει ἐπιτροπή, πῶς ἐνοεῖτε νὰ γίνῃ;

§169Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῆς ὑπαρχούσης τυπικῆς ἐπιτροπῆς ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ, ἡ ὁποία, ὅπως πολὺ ὀρθῶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος ἐξ’ Ἀττικοβοιωτίας, καλεῖται μόνον ὅταν ὑποβάλλεται νομοσχέδιον, ὁμιλῶ περὶ ἐπιτροπῆς ἀπορρεούσης ἐκ τῆς Συνελεύσεως, τὴν ὁποίαν θὰ ἐκλέξῃ ἡ Συνέλευσις, ἡ ὁποία ἀποτελουμένη ἀπὸ τὰ μᾶλλον πεφωτισμένα καὶ τὰ καταλληλότερα πρόσωπα, θὰ ἔχῃ καὶ τὴν ἠθικὴν εὐθύνην ἀπέναντι τῆς Συνελεύσεως. Ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη θὰ ζητῇ πληροφορίας παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, θὰ συζητῇ, θὰ διαφωτίζῃ καὶ θὰ ἀποφασίζῃ ἐν συνεργασίᾳ μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, οὕτω δὲ πάντα τὰ λεγόμενα ἐν τῇ Συνελεύσει σπουδαιότατα ἄλλως, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα δημοσίᾳ λεγόμενα δύνανται νὰ παραβλάψωσι τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, δύνανται νὰ λέγωνται ἐν τῇ ἐπιτροπῇ κατὰ τὸ σύστημα τὸ διέπον πάντα τὰ κοινοβουλευτικὰ Κράτη. Πάντα τὰ Κράτη μεγίστην ἀποδίδουσιν σημασίαν εἰς ταῦτα, καὶ ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης προσέρχονται αἱ Κυβερνήσεις καὶ λογοδοτοῦσιν. Αἱ Ἐπιτροπαὶ καλοῦσιν τὸν πρωθυπουργόν, τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τοὺς ἄλλους Ὑπουργούς, οἵτινες ὦσιν ὑποχρεωμένοι νὰ δίδωσι τὰς πληροφορίας καὶ ὅταν φρονοῦσιν ὅτι δὲν πρέπει νὰ χορηγήσωσι πληροφορίαν τινὰ ἔχουσι καθῆκον νὰ δικαιολογήσωσι τὸν λόγον καὶ ὅταν ἡ Ἐπιτροπὴ νομίσῃ ἐπαρκῆ τὴν δικαιολογίαν ἀρκεῖται, ὅταν ὅμως οὐχὶ δεδικαιολογημένην τὴν ἄρνησιν δύναται νὰ καταγγείλῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν.

§170Γ. ΠΩΠ. Πῶς θὰ γίνεται αὐτό;

§171Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ὅπως γίνεται εἰς ὅλα τὰ Κράτη; Σεῖς εἶσθε διευθυντὴς ἐφημερίδος καὶ παρακολουθεῖτε τί γίνεται εἰς τὰς ξένας Βουλάς.

§172Γ. ΠΩΠ. Θὰ πᾶνε καὶ ἀντιπολιτευόμενοι μέσα εἰς τὴν Ἐπιτροπήν;

§173Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Βεβαίως.

§174Γ. ΠΩΠ. Ἐδῶ δὲν τὰ σηκώνει τὸ κλῖμα αὐτά. (ἱλαρότης).

§175Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ διαφωνήσω δὲν νομίζω ὅτι ἐὰν τις εἶναι ἀντιπολιτευόμενος ὅτι εἶναι δυνατὸν προκειμένου περὶ ἐθνικῶν ζητημάτων, νὰ παρεμβάλῃ καὶ τὴν ἐλαχίστην δυσχέρειαν. Εἴπατε σεῖς ὁ ἴδιος: «νῦν ὑπὲρ πάντων ὁ ἀγών». Καὶ περὶ τούτου ἀκριβῶς πρόκειται. «Νῦν ὑπὲρ πάντων ὁ ἀγὼν» καὶ πᾶσα προσωπικὴ ἀντίληψις σιγᾶ.

§176Γ. ΠΩΠ. Ὄχι δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, δι’ ἄλλας ἐσωτερικῆς μορφῆς αἰτίας.

§177Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Δὲν ὁμιλῶ περὶ ἐσωτερικῆς μορφῆς ζητημάτων, ἐγὼ ὁμιλῶ διὰ τὴν κατεύθυνσιν τῶν ἐξωτερικῶν ζητημάτων.

§178Γ. ΠΩΠ. Ἐρωτήσατε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ὁποῖος εἶναι σύμφωνος μὲ τὴν γνώμην μου.

§179Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν δύναται νὰ ἔχῃ οἱανδήποτε γνώμην. Ἐγὼ ὑποβάλλω τὴν πρότασιν ταύτην εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ παρακαλῶ αὐτὴν νὰ τὴν δεχθῇ καὶ νὰ προβῇ, εἰ δυνατόν, ἀπόψε εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς συγκροτήσεως τῆς Ἐπιτροπῆς.

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουσιν ἀκόμη πολλοὶ ἐγγεγραμμένοι, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λήξῃ ἀπόψε ἡ συζήτησις. Θὰ συνεχισθῇ αὔριον διὰ νὰ λήξῃ τὸ ζήτημα.

§181Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Αὔριον ἔχει συνεδρίασιν ἡ Συντακτικὴ Ἐπιτροπή.

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἔχωμεν συνεδρίασιν διὰ νὰ λήξῃ τὸ ζήτημα, διότι μέχρις οὗ λήξῃ τὸ ζήτημα, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνῃ διακοπή. Ἑπομένως αὔριον θὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 5. μ.μ. αὔριον. (Ὥρᾳ 8.35′ μ.μ.)