1921.02.03

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 14η

Τετάρτη 3ης Φεβρουαρίου 1921

Προεδρία Ἀντιπροέδρου κ. Σ. ΜΠΑΛΑΝΟΥ

(Ὥρᾳ 5.45′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅσοι ἐκ τῶν κ. κ. πληρεξουσίων δὲν ὁρκίσθησαν νὰ προσέλθωσιν νὰ ὁρκισθῶσιν. (Προσκομισθέντος τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου προσέρχονται οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Δ. Κατσάνος ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας, Ὀρ. Κυπριανὸς ἐκ Λέσβου, Ἀθ. Μιαούλης καὶ Δ. Θεοδωράκης ἐξ Ὕδρας καὶ Ν. Παπαδάκης ἐκ Λασηθίου, οἵτινες ἔδωκαν τὸν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος τεταγμένον ὅρκον ἔχοντα οὕτω: «Ὁρκίζομαι εἰς τὸ ὄνομα τῆς ἁγίας, ὁμοουσίου καὶ ἀδιαιρέτου Τριάδος, ὅτι, πιστὸς εἰς τὸν Συνταγματικὸν Βασιλέα τῶν Ἑλλήνων Κωνσταντῖνον, θὰ ἐκπληρώσω εὐσυνειδήτως τὰ τοῦ ἀντιπροσώπου καθήκοντα, ὅτι οὐδὲ θὰ προτείνω οὐδὲ θὰ ψηφίσω τι ἀντιβαῖνον εἰς τὰς πεποιθήσεις μου καὶ ὅτι θὰ συντελέσω εἰς τὴν διαρρύθμισιν τοῦ πολιτεύματος ὅπως ἐξασφαλισθῶσι τὰ δικαιώματα καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ λαοῦ». (Ἐπίσης προσῆλθον οἱ πληρεξούσιοι Χαμὴτ Χαμὴτ Βεϊζαδέ, Νεῒ καὶ Χουσεῒν Ἰμπραήμης καὶ ἔδωκαν ἐπὶ τοῦ Κορανίου τὸν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος τεταγμένον ὅρκον ἔχοντα οὕτω:): «Ὁρκίζομαι εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Παντοδυνάμου Θεοῦ καὶ τοῦ μόνου Αὐτοῦ Προφήτου, ὅστις εἶναι ὁ Μωάμεθ, ὅτι, πιστοὶ εἰς τὸν Συνταγματικὸν Βασιλέα τῶν Ἑλλήνων Κωνσταντῖνον, θὰ ἐκπληρώσωμεν εὐσυνειδήτως τὰ τοῦ Ἀντιπροσώπου καθήκοντα· ὅτι οὐδὲ θὰ προτείνωμεν οὐδὲ θὰ ψηφίσωμεν τι ἀντιβαῖνον εἰς τὰς πεποιθήσεις μας καὶ ὅτι θὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν διαρρύθμισιν τοῦ πολιτεύματος ὅπως ἐξασφαλισθῶσι τὰ δικαιώματα καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ λαοῦ»).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: Ἡ Πανελλήνιος Ὁμοσπονδία τοῦ Ναυτικοῦ Ἐργατικοῦ Σωματείου παρακαλεῖ τὴν Συνέλευσιν, ὅπως εἰσηγηθῇ νομοθετικὸν μέτρον, περὶ ἐπιβολῆς προσθέτου φορολογίας 4% ἐκ τῶν ἐκτάκτων κερδῶν εἰς ἰδιοκτήτας πλοίων προερχομένων ἐκ πωλήσεως, τορπιλλίσεως καὶ ἐκμεταλλεύσεως κατὰ τὰ ἔτη 1915–16–17 καὶ διανομῆς τοῦ εἰσπραχθησομένου ποσοῦ εἰς τὰ πληρώματα καὶ τὰς οἰκογενείας παθόντων, δεδομένου ὅτι τὸ διὰ τῶν περὶ ἐκτάκτων κερδῶν νόμων 1043 καὶ 1275 προβλεπόμενον ποσοστὸν 15% ἦτο ἀνεπαρκές, καὶ ὅπως καθορισθῇ τὸ ὀκτάωρον ἐργασίας ὡς ἐν Γαλλίᾳ Πορτογαλλίᾳ κλπ. — Ὁ Σύνδεσμος τῶν ἀποστράτων ἀξιωματικῶν τῆς ξηρᾶς τῶν ἀποστρατευθέντων πρὸ τοῦ 1912, παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ὁ κατὰ τὸ ἔτος 1916 ψηφισθεὶς νόμος 728 περὶ βελτιώσεως τῶν συντάξεων, συμπεριλάβῃ καὶ αὐτούς. — Ὁ Α. Ἠπίτης ἀπόστρατος συνταγματάρχης, παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως μεριμνήσῃ καὶ διὰ τοὺς πρὸ τοῦ 1912 ἀποστρατευθέντας ἀξιωματικοὺς περὶ βελτιώσεως τῆς συντάξεώς των. — Ὁ Πρόεδρος τῆς Κοινότητος Καρυᾶς (Λαρίσης) ζητεῖ τὴν ἄρσιν τῆς μεσεγγυήσεως τοῦ χωρίου Καρυᾶς, ὅπως πωληθῇ τοῦτο εἰς χωρικούς. — Ἐλαιοπαραγωγοὶ Λέσβου παρακαλοῦσι τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ἐπιτραπῇ ἡ ἐξαγωγὴ ἐλαίου. — Τὸ ἐργατικὸν σωματεῖον Καρδίτσης παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἀπαγορεύσῃ τὴν ἐξαγωγὴν ἀνεπεξεργάστων καρπῶν. — Ἐργάται Τρικκάλων, κατόπιν συλλαλητηρίου, αἰτοῦσιν ἀπαγόρευσιν τῆς ἐξαγωγῆς ἀνεπεξεργάστων καπνῶν, ἄρσιν βαρείας φορολογίας καπνῶν καὶ ἐπισκευὴν στρατώνων πόλεως. — Καπνοπαραγωγοὶ Παλαιᾶς Κορίνθου αἰτοῦσιν ὅπως ἐπιτραπῇ ἡ ἐξαγωγὴ ἀκατεργάστων καπνῶν. — Ἐπιτροπὴ καπνεργατῶν Βόλου ζητεῖ ὅπως ἡ Κυβέρνησις λάβῃ ἀμέσως ὁριστικὰ μέτρα πρὸς ἀπαγόρευσιν τῆς ἐξαγωγῆς ἀνεπεξεργάστων καπνῶν. — Καπνοπαραγωγοὶ Κοινοτήτων Ματαράγκας, Παπαδάτων, ἄνω καὶ κάτω Κερασόβου καὶ Ζευγαρακίου Μεσολογγίου ζητοῦσι τὴν ἐλευθέραν ἐξαγωγὴν καπνῶν. — Ἐπαναδιορισθέντες ὑπάλληλοι τῶν Τ.Τ.Τ. πρὸ τῆς 1ης Νοεμβρίου 1920 παρακαλοῦσιν ὅπως ἐξομοιωθῶσι τὰ ὑπηρεσιακά των δικαιώματα πρὸς τοὺς ὑπαλλήλους περὶ ὧν προνοεῖ τὸ ἀπὸ 3ης Δεκεμβρίου 1920 Νομοθετικὸν Διάταγμα. — Ὁ Ἀθανάσιος Τσούντας καθηγητὴς τοῦ ἐν Κοζάνῃ Γυμνασίου παραπονεῖται δι’ ἀναφορᾶς του πρὸς τὴν Συνέλευσιν διότι ἀπερρίφθη ἡ αἴτησις περὶ προαγωγῆς του. — Ὁ Νικόλαος Καρατζᾶς αἰτεῖται τὴν ἐλάττωσιν τῆς βαρείας φορολογίας τῶν ἀδειῶν θήρας. — Οἱ Σ. Νικολακάκος καὶ Β. Προκοπίου, καταγγέλουσιν ὅτι ἐξηφανίσθη μήνυσις κατὰ στρατιώτου Δ. Μασκαλέρα κατηγορουμένου ἐπὶ ἐξαπατήσει τῶν ἀρχῶν καὶ λαβόντος ψευδῶς παράτασιν ἀναβολῆς. — Οἱ δημοτικοὶ στρατολόγοι αἰτοῦνται ἄμεσον ὑλικὴν ἐνίσχυσιν αὐτῶν, παρακαλοῦντες συγχρόνως τὴν Συνέλευσιν ὅπως τὸ ζήτημα τοῦτο κηρυχθῇ κατεπεῖγον. — Ἡ Καπνεργατικὴ Ὁμοσπονδία τῆς Ἑλλάδος συνιστᾷ ὅπως ληφθῇ μέτρον πρὸς ἀπαγόρευσιν τῆς ἐξαγωγῆς ἀνεπεξεργάστων καπνῶν καὶ ἀναγκαστικὴν τούτων ἐπεξεργασίαν, ἵνα βελτιωθῇ ἡ δυσχερὴς θέσις τῶν καπνεργατῶν, ἀνερχομένων εἰς 20,000. — Ὁ πληρεξούσιος ἐκ Χανίων Ἐμ. Θεοδωρίδης αἰτεῖται ἄδειαν ἀπουσίας εἴκοσιν ἡμερῶν ὅπως ἀπουσιάσῃ ἐκ τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως. (Ἀποφάσει τῆς Συνελεύσεως ἡ ἄδεια χορηγεῖται). Ἡ ἐπὶ τοῦ Λογιστικοῦ τῆς Βουλῆς Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει πρότασιν ψηφίσματος «περὶ τῆς πληρωτέας ἀποζημιώσεως εἰς τοὺς πληρεξουσίους τῆς παρούσης Συνελεύσεως». Ὁ κ. Π. Πρωτοπαπαδάκης (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος τῆς 30ῆς Δεκεμβρίου 1920 «περὶ παρατάσεως προθεσμίας διὰ τὴν κατοχὴν σιγαροχάρτου τοῦ ἐλευθέρου ἐμπορίου ἐν ταῖς Νέαις Χώραις». Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Ξενοφ. Μαυρομμάτης, Ἐ. Δεληγιάννης, Περικλ. Μποῦτος, Σ. Σωτηριάδης, Β. Σεραφείμ, Α. Χηνιάδης, Α. Πετραλιᾶς, Γ. Σχινᾶς, Ν. Μισυρλῆς, Γ. Κρεστενίτης καὶ λοιποὶ ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ τοῦ κατωτέρου προσωπικοῦ τῆς δασικῆς ὑπηρεσίας».

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Λεβίδης ἔχει τὸν λόγον.

§5Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Εὐγνωμονῶ, Κύριοι συνάδελφοι, τὴν Συνέλευσιν διότι ἐπένευσεν, ὅπως καὶ ἐγὼ ἀποτελέσω μέλος τῆς ἐπὶ τοῦ Πολιτεύματος Ἐπιτροπῆς, ἐξήνεγκον δὲ τὴν εὐγνωμοσύνην μου καὶ πρὸς τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῇ τιμῇ, δι’ ἧς μὲ περιέβαλον, ἐκλέξαντά με Πρόεδρον τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ ἔχω νὰ ἀνακοινώσω πρότασίν τινα τῆς ἐπὶ τοῦ Πολιτεύματος Ἐπιτροπῆς, πρὸς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, ὅπως ἀκούσωμεν τὴν γνώμην τοῦ Σώματος, ἐπίσης δὲ καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς. Ἐννοεῖτε, Κύριοι, οἴκοθεν, ὅτι τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς ταύτης δὲν εἶναι ἐκ τῶν εὐχερεστέρων. Δὲν πρόκειται περὶ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, πρόκειται περὶ Συντακτικῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, ἥτις ἐνδέχεται νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀντικατάστασιν καὶ μεταρρύθμισιν, ἢ τὴν βελτίωσιν πολλῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος, καὶ δὴ διατάξεων κυρίων, θεμελιωδῶν. Ἀλλὰ τοῦτο δεῖται καὶ χρόνου μακροῦ καὶ πείρας οὐ μικρᾶς. Εὐτυχῶς, ὡς ἀπετελέσθη ἡ Ἐπιτροπή, ἔχομεν πεποίθησιν, ὅτι τελεσφόρως θέλει προβῇ εἰς τὸ ἔργον αὐτῆς. Ἀλλὰ Κύριοι, δὲν πρέπει νὰ ἀποκρύπτωμεν τὰς δυσκολίας. Τὴν μὲν πρωΐαν οἱ κύριοι Πληρεξούσιοι, κατάκοποι ἐκ τῆς κατὰ τὴν προηγουμένην ἡμέραν μακρᾶς συνεδριάσεως τῆς μετὰ μεσημβρίαν, ἔχοντες δὲ καὶ νὰ προνοήσωσι καὶ περὶ ποικίλων ἔργων, ὧν πολλὰ συνδέονται πρὸς αὐτὰ τὰ καθήκοντα αὐτῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν ὅσοι ἐξ αὐτῶν εἰσὶ μέλη τῆς ἐπὶ τοῦ Πολιτεύματος Ἐπιτροπῆς νὰ συνεδριάζουν ἀνέτως πρὸ τῆς συνεδριάσεως τῆς Συνελεύσεως, ἢ μετὰ τὴν λῆξιν τῆς συνεδριάσεως, καὶ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ ἀναπτύσσωνται ὅλαι αἱ γνῶμαι καλῶς. Λοιπὸν μετὰ μεσημβρίαν εἰς τὰς 5 ἄρχεται τὸ ἔργον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, καὶ καταντῶμεν τῇ ἐνάτῃ ὥρᾳ νὰ περατώνωμεν τὰς ἐργασίας ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Πότε παρακαλῶ δύναται αὐτὴ ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ ἐργασθῇ; Διὰ τοῦτο ἐκρίθη ἀναγκαῖον καὶ λυσιτελὲς παρὰ τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅπως εἰσηγήσωμεν τὴν γνώμην αὐτὴν πρὸς τὸ Σῶμα καὶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἀφ’ οὗ Σώματος καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἀναμένομεν λύσιν τινὰ πρόσφορον, ὥστε καὶ σπουδαίως καὶ συντόμως νὰ ἐργασθῇ ἡ Ἐπιτροπή. Ἴσως ἤθελεν εἶσθαι ὀρθόν, ἂν τὸ Σῶμα ἤργει ἐπί τινας ἡμέρας, ἢ ἐπὶ μίαν ἢ ἐπὶ δύο, ἢ ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας καθ’ ἑβδομάδα. Τοῦτο εἶναι ἔργον τοῦ Σώματος καὶ τῆς Κυβερνήσεως ν’ ἀποφασίσῃ. Ἴσως τοιαύτη τις λύσις θὰ ἦτο χρήσιμος, ἵνα δυνηθῶσιν ὅλα τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς νὰ ἐργασθῶσι προσφόρως καὶ ἀποτελεσματικῶς. Ἐγὼ ἔλαβον ἐντολὴν παρὰ τῶν συναδέλφων τῆς Ἐπιτροπῆς ν’ ἀνακοινώσω τὴν γνώμην αὐτὴν πρὸς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν καὶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Εἰς ὑμᾶς καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐναπόκειται ν’ ἀποφασίσητε περὶ τούτου. Σημειώσατε ὅμως καλῶς, ὅτι ἡ ἀργία ἐπὶ δύο, ἢ τρεῖς ἡμέρας καθ’ ἑβδομάδα —τοῦτο εἶναι ἔργον ὑμῶν— δὲν εἶναι ἀπώλεια χρόνου, διότι τοιουτοτρόπως θὰ κατορθωθῇ, ἵνα ἡ Ἐπιτροπὴ ἐν συντομωτάτῃ προθεσμίᾳ περατώσῃ τὸ ἔργον αὐτῆς, θέλει δὲ περατώσει τοῦτο βεβαίως καλλίτερον, ἂν ἔχῃ ὅλον τὸν ὑλικὸν χρόνον, ἵνα μελετήσῃ τὰς διαφόρους διατάξεις τοῦ Συντάγματος, τοὺς θεσμούς, τὰς νέας ἰδέας, αἵτινες πρέπει νὰ ἐγκατασπαρθῶσιν ἐν τῷ Συντάγματι, τὰς νέας ἀνάγκας τῆς Πολιτείας καὶ τῆς Κοινωνίας, ὥστε νὰ παρουσιάσῃ τι τέλειον. Ἑπομένως δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἀπώλεια χρόνου, ἂν ἡ Ἐθνοσυνέλευσις περιορίσῃ κατά τι τὰς συνεδριάσεις αὐτῆς. Ἀναμένομεν ἡ Ἐπιτροπὴ τὴν γνώμην τοῦ Σώματος καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τούτου.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Στράτος ἔχει τὸν λόγον.

§7Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἡ αἴτησις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς ἐπὶ τοῦ Συντάγματος Ἐπιτροπῆς, νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθή. Τὸ ἔργον τῆς προπαρασκευῆς τῶν νέων συνταγματικῶν διατάξεων εἶναι ἔργον σπουδαῖον καὶ δεῖται χρόνου καὶ συνεχοῦς μελέτης καὶ ἀπασχολήσεως. Ἀναμφισβητήτως δὲ ἐφόσον ἡ Συνέλευσις ἐργάζεται καθημερινῶς εἶναι ἀδύνατον εἰς τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς νὰ παρακολουθήσωσι τὸ ἔργον αὐτῆς μετὰ τῆς ἀπαιτουμένης ἐπιμελείας, ἀλλὰ καὶ συνεχείας, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἐνυπάρχῃ, καθόσον ἔργα συνταγματικῆς σπουδαιότητος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιδιώκωνται ἐν μέσῳ διακοπῶν. Μακρὰ πεῖρα μὲ ἐδίδαξεν ὅτι, ὅστις θέλει νὰ ἀπασχοληθῇ σπουδαίως εἰς ἔργον τι πρέπει νὰ ἐπιδοθῇ εἰς αὐτὸ ἐνδελεχῶς καὶ συνεχῶς καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς διακοπῆς, διὰ νὰ φέρῃ αὐτὸ εἰς αἴσιον πέρας. Τοῦτο εἶναι τὸ σπουδαιότατον καὶ πρώτιστον καθῆκον τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, ἡ παρασκευὴ τοῦ νέου πολιτεύματος. Ὀφείλομεν λοιπὸν νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τοῦτο ὡς τὸ πρώτιστον ἔργον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν καθῆκον νὰ προσπαθήσωμεν νὰ φέρωμεν εἰς πέρας καὶ περατοῦντες τοῦτο δυνάμεθα νὰ εἴμεθα ἥσυχοι καὶ ὑπερήφανοι καὶ ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καὶ ἀπέναντι τῶν συνειδήσεων ἡμῶν ὅτι ἠδυνήθημεν νὰ φέρωμεν εἰς πέρας τὸ ἔργον, διὰ τὸ ὁποῖον ἐνετάλημεν. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθώτερον ἂν ἡ Συνέλευσις διακόψῃ τὰς ἐργασίας αὐτῆς ἐπὶ χρονικόν τι διάστημα καὶ ἀσχοληθῇ ἀποκλειστικῶς ἡ Συνταγματικὴ Ἐπιτροπὴ εἰς τὴν προπαρασκευὴν τοῦ σχεδίου τοῦ Συντάγματος. Δὲν εἶμαι σύμφωνος καθόλου ὡς πρὸς τὴν ἀραίωσιν τῶν ἐργασιῶν, διότι τοῦτο ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἤθελε προκαλέσει τὴν καταπόνησιν τῶν μελῶν τῆς Συνελεύσεως, τὰ ὁποῖα ἤθελον εἶσθαι καὶ μέλη τῆς ἐπὶ τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ Συντάγματος Ἐπιτροπῆς, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ κατὰ δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας τῆς ἑβδομάδος ἀραίωσις τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως ὅπως αὐτὴ καταγίνεται εἰς μικροτέρας σημασίας ζητήματα, ἤθελε φθείρει τὸ κῦρος αὐτῆς. Νομίζω ὅτι καλλίτερον ἤθελεν εἶσθαι νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὰς ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ ὀκτὼ–δέκα ἡμέρας εἰσέτι, ψηφίζοντες τὰ νομοθετικὰ ἐκεῖνα μέτρα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναγκαῖα διὰ τὴν διοίκησιν τῆς Χώρας καὶ τὰ ὁποῖα ἤθελεν εἰσηγηθῆ ἡ Κυβέρνησις, κατόπιν δὲ νὰ διακόψωμεν τὰς ἐργασίας ἡμῶν ἐπὶ 15–20 ἡμέρας, ἵνα κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο ἡ Ἐπιτροπὴ δυνηθῆ νὰ παρασκευάσῃ τὸ σχέδιον τοῦ Συντάγματος. Ἀλλὰ νομίζω εἰσέτι ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ εἰσηγηθῶ καὶ ἄλλο τι μέτρον. Τὸ Σύνταγμα ἀποτελεῖται ἐκ μεγάλου ἀριθμοῦ διατάξεων ἐκ τῶν ὁποίων ἄλλαι μὲν ἔχουσιν ἀνάγκην τεχνικωτέρας διασκευῆς ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν καὶ τῆς πείρας, ἡ ὁποία ἐξήχθη ἐκ τῆς μέχρι τοῦδε ἐφαρμογῆς αὐτῶν, ἄλλαι δὲ ἔχουσιν ἀνάγκην συνταγματικωτέρας διασκευῆς. Ἀλλὰ ὑπάρχουσι καὶ διατάξεις οὐσιωδέστεραι, τῶν ὁποίων ἡ διατύπωσις ἀπαιτεῖ συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς αὐτῶν. Τὸ ἔργον δὲ τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν συνταγματικῶν αὐτῶν διατάξεων ἤθελεν εἶσθαι ἥκιστα ἐπιτυχὲς καὶ μάταιον, μάλιστα ἂν ἡ συνταγματικὴ Ἐπιτροπὴ ἤθελε συζητήσει καὶ ὑποβάλει ἐν τῷ σχεδίῳ τοῦ Συντάγματος λεπτομερείας διατάξεων ἐρειδομένας ἐπὶ τῶν γενικῶν ἀρχῶν, αἱ ὁποῖαι κατόπιν εἶναι δυνατὸν ἐρχόμεναι ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως νὰ μὴ γίνωσι δεκταί. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ παραστῇ ἀνάγκη παραπομπῆς πάλιν τῶν διατάξεων τούτων εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ὅπως προσαρμόσῃ τὰς λεπτομερείας τῶν διατάξεων τούτων τοῦ Συντάγματος ὡς πρὸς τὰς ἀρχὰς ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἡ Συνέλευσις ἀπεδέχθη. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἴσως θὰ ἦτο συντελεστικώτερον, ἂν ἡ Ἐπιτροπὴ ἤθελεν ἐπεξεργασθῆ ὡρισμένας γενικὰς ἀρχάς, αἱ ὁποῖαι διέπουσι τὸ πολίτευμα καὶ φέρει ταύτας ὑπ’ ὄψιν τῆς Συνελεύσεως πρὸς συζήτησιν, ὅπως ἀκριβῶς γίνεται καὶ κατὰ τὴν ψήφισιν τῶν νόμων, ὁπότε συζητεῖται πρῶτον ἡ ἀρχὴ ἑκάστου νόμου καὶ κατόπιν αἱ λεπτομέρειαι. Μετὰ τὴν συζήτησιν τὴν εὐρυτέραν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ τῶν γενικῶν ἀρχῶν τῶν ἀκολουθητέων, θὰ ἦτο δυνατὸν ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ διατυπώσῃ τὰς λεπτομερείας διατάξεων τοῦ Συντάγματος ἐπὶ τῶν ὁποίων θέλει ἑδράζεται τὸ νέον πολίτευμα. Διότι ἄλλως ἂν πράξωμεν, κάτι τι μὴ πρακτικόν, ἠθέλομεν πράξει, ὅμοιον πρὸς τὸ ὁποῖον θὰ ἐπράττομεν ἂν ἠθέλωμεν ἀρχίζει τὴν συζήτησιν ἑκάστου νόμου ἐκ τῆς ἐξετάσεως τῶν ἄρθρων καὶ τέλος ἐφθάνομεν εἰς τὴν ἀρχὴν αὐτοῦ. Τί ἤθελε προκύψει ἐκ τούτου; Τίποτε. Φέρω παράδειγμα κάτι τι τὸ ὁποῖον εἶναι θεμελιῶδες προκειμένου περὶ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Πῶς θὰ ἀσκῆται αὕτη; Θ’ ἀσκῆται ὑπὸ μιᾶς Βουλῆς ὡς σήμερον; Θ’ ἀσκῆται ὑπὸ δύο; Θ’ ἀσκῆται καὶ ὑπὸ τεχνικοῦ εἰδικοῦ συμβουλίου ἢ θ’ ἀσκῆται διὰ δημοψηφίσματος; Τοῦτο εἶναι σπουδαῖον κατ’ ἀρχήν. Ἂν ἤθελεν ἀποδεχθῆ ἡ Ἐπιτροπὴ τὸ σύστημα τῆς Γερουσίας καὶ ἡ Συνέλευσις τὸ ἀπέκρουε, τότε ὅλαι αἱ διατάξεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐστηρίζοντο ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς πρέπει νὰ σταματήσωσιν. Ἐπίσης ἂν ἤθελεν ἀποδεχθῆ ἡ Ἐπιτροπὴ τὸ σύστημα τοῦ τεχνικοῦ Κοινοβουλίου ἢ τοῦ δημοψηφίσματος ὡς λύοντος ὅλας τὰς διαφορὰς ἐν Ἑλλάδι καὶ ἡ Συνέλευσις ἀπέρριπτε τοῦτο ἔπρεπεν ἡ Ἐπιτροπὴ ν’ ἀρχίσῃ τὴν σύνταξιν τοῦ ὅλου σχεδίου ἐκ νέου. Πρέπει λοιπὸν νὰ θέσωμεν ὑπὸ συζήτησιν τὰς γενικὰς ἀρχὰς τὰς διεπούσας τὸ πολίτευμα καὶ μετὰ τὴν ἀποδοχὴν αὐτῶν ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ ἐπιληφθῇ τῆς συντάξεως τῶν λεπτομερειῶν ἔχουσα ὑπ’ ὄψει τὰς συζητήσεις τῆς Συνελεύσεως.

§8Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι εὔκολον νὰ κάμωμεν κατάλογον τῶν γενικῶν ἀρχῶν.

§9Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν θὰ κάμωμεν κατάλογον, κ. Βοκοτόπουλε. Ὀλίγισται εἶναι αἱ γενικαὶ ἀρχαὶ αἱ διέπουσαι τὴν σύνταξιν τῆς πολιτείας. Τοῦτο νομίζω καὶ ὀρθὸν καὶ ἂν δὲν γίνῃ ἀποδεκτὸν ἀπὸ τοῦδε νομίζω ὅτι δὲν θὰ περάσουν 20 ἡμέραι, ἀφ’ ἧς θὰ ἀρχίσωμεν τὰς συζητήσεις καὶ τότε θὰ ἴδουν ὅλοι οἱ ἀποκρούοντες τὸ τοιοῦτον ὅτι εἶναι λίαν ἀναγκαῖον.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπούσιος ἔχει τὸν λόγον.

§11Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Κύριε Πρόεδρε κατὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν τῆς ἐπὶ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος ἐπιτροπῆς κατελήξαμεν εἰς ἀπόφασιν νὰ καταρτισθῇ ἐκ τῆς 48μελοῦς ἐπὶ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος ἐπιτροπῆς μία εἰσηγητικὴ ἐπιτροπὴ 9μελής. Αὐτοὶ οἱ ἐννέα εἰσηγηταὶ ἀποτελοῦντες εἰδικὴν ὑποεπιτροπὴν παρασκευῆς τῆς ἀναθεωρητέας ὕλης τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν θὰ ἀναλάβωσι τὸ ὅλον ἔργον τῆς ἀνασυντάξεως τοῦ Συνταγματικοῦ Χάρτου. Ἑπομένως ἐκ τῶν 48 μελῶν μόνον αὐτοὶ οἱ 9 θὰ ἐργασθῶσι. Δὲν εἶναι λοιπὸν δίκαιον ἐπειδὴ οἱ 9 θὰ ἀσχοληθῶσιν ὀλίγον περισσότερον νὰ διακοπῶσιν αἱ ἐργασίαι τῶν 368 ἀντιπροσώπων, ὅπως δὲν εἶναι ὀρθὸν ἐπειδὴ καὶ ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἡ ὁποία εἶναι πολυμελεστέρα τῆς 9μελοῦς τοιαύτης, θὰ ἐργασθῇ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, νὰ διακοπῶσιν αἱ ἐργασίαι τῶν ἄλλων ἀντιπροσώπων. Τοῦτο δύναται νὰ λεχθῇ καὶ διὰ τὰς ἄλλας 20 διαρκεῖς ἐπιτροπάς. Διὰ τοῦτο ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὅτι εἶναι μόνον 9μελὴς διότι μόνον οἱ 9 αὐτοὶ εἰσηγηταὶ θὰ ἑτοιμάσωσι τὴν ὕλην μελετῶντες ἐπὶ 20 ἡμέρας ἢ ἕνα μῆνα. Ἐν τῷ μεταξὺ καὶ οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων καὶ οἱ ἄλλοι πληρεξούσιοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν καιρὸν διαθέσιμον καὶ ὄρεξιν ἐργασίας δύνανται νὰ ἑτοιμάσωσι καὶ αὐτοὶ τὴν ἐργασίαν των, ἡ ὁποία θὰ ἔλθῃ παραλλήλως νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Συνέλευσιν. Ἐλπίζω δὲ ὅτι δὲν θὰ χρειασθῇ καὶ ἡ ἐργασία τῶν 48 μελῶν τῆς ὅλης ἐπιτροπῆς ἀλλὰ θὰ ἔλθῃ ἀπ’ εὐθείας εἰς τὴν Συνέλευσιν ἡ γενικὴ συζήτησις διότι εἴτε 50 ἄνθρωποι συνεδριάσουν εἴτε 350 εἶναι καὶ τὸ αὐτό. Ἁπλῶς μόνον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς παρεκλήθη νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Κυβέρνησιν τί φρονεῖ ἐὰν εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη χάριν τῆς ἐργασίας αὐτῆς τῆς 9μελοῦς εἰσηγητικῆς ἐπιτροπῆς νὰ διακοπῶσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως ἢ τὸ πολὺ νὰ ἀραιωθῶσιν καθοριζομένης μιᾶς ἡμέρας ἢ δύο καθ’ ἑβδομάδα ἀργίας, ἵνα μὴ ἀπουσιάζουσι καὶ οὗτοι οἱ ἀποτελοῦντες τὴν ἐπιτροπὴν ἀπὸ ὅλας τὰς συνεδριάσεις τῆς Συνελεύσεως. Ὀρθὸν λοιπὸν εἶναι μίαν μόνον ἡμέραν τῆς ἑβδομάδος νὰ διακόπτωνται αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως, ἵνα μὴ μείνῃ ἐκκρεμὴς ὅλη αὐτὴ ἡ ἀνοικοδομητικὴ ἐργασία, ἡ ὁποία ὑπάρχει πρὸ τῆς Συνελεύσεως, ἀλλὰ ἵνα δυνηθῶμεν νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὸ ἔργον μας καὶ ἵνα μὴ μᾶς εἴπωσιν ὅτι ἀναξίως κατέχομεν τὴν θέσιν τοῦ πληρεξουσίου.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Κουμουνδοῦρος ἔχει τὸν λόγον.

§13Σ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἴτε ἐννεαμελὴς εἶναι ἡ ἐπιτροπὴ εἴτε τεσσαρακονταμελὴς εἴτε μεγαλειτέρα, αἱ γνῶμαι τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος ἀνέφερεν εἶναι ἀναμφιβόλως ὀρθαί. Ἀλλὰ ἐνῷ ὀρθῶς προτείνεται ὅτι πρέπει νὰ δίδεται ὁ ἀπαιτούμενος καιρὸς βεβαίως δὲν εἶμαι σύμφωνος νὰ διακοπῶσιν αἱ συνεδριάσεις τῆς Συνελεύσεως, διότι θὰ ἐπέλθωσι μεγάλαι δυσχέρειαι. Αἱ γνῶμαι τὰς ὁποίας ἐξέφερεν ὁ ἀξιότιμος κ. Στράτος μὲ κατέχουν καὶ ἐμέ, καὶ διὰ τοῦτο προτείνω μίαν μέσην ὁδόν. Ἤθελον προτείνει ὅπως ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἐργάζεται τετράκις τῆς ἑβδομάδος, ἀλλὰ νὰ ἐργάζεται ἐπὶ τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος διότι δὲν νομίζω ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ὀφείλει νὰ φέρῃ ἰδίαν γνώμην, ὀφείλει μόνον νὰ φέρῃ τὸ συμπέρασμα τῆς θελήσεως τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως. Νομίζω λοιπὸν ὅτι θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ καθορίζοντο 4 ἡμέραι διὰ τὰς συνεδριάσεις τῆς Συνελεύσεως καὶ νὰ καθωρίζετο ὅπως κατ’ αὐτὰς συζητῶνται τὰ μέλλοντα νὰ ἀναθεωρηθῶσιν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ἄρθρα. Προτείνω λοιπὸν νὰ καθορίσῃ ἡ ἐπιτροπὴ τίνας διατάξεις θέλει ἵνα συζητῶνται ἐν τῇ Συνελεύσει τὰ ἄρθρα, τὰ ὁποῖα πρόκειται κατόπιν νὰ ἀναθεωρηθῶσιν, ὄχι δὲ καὶ νὰ ψηφίζωνται, ἀλλὰ μόνον, ἵνα ἐκ τῆς συζητήσεως γνωρίσῃ τὴν γνώμην τῆς Συνελεύσεως ἡ ἐπιτροπὴ καὶ ἐπὶ τῆς γνώμης ταύτης νὰ ἀποφασίσῃ.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Ἀναστασόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§15Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πεῖρα, κύριοι πληρεξούσιοι, μᾶς εἶχε διδάξει μέχρι τοῦδε, ὅτι τὸ ἔργον πολυμελῶν ἐπιτροπῶν συνήθως ματαιοῦται. Καὶ ἐγένετο πολυμελεστάτη ὄντως ἡ σύνθεσις τῆς ἐπιτροπῆς, ἐπὶ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος καὶ διὰ τοῦτο ἡ ἐπιτροπὴ συνελθοῦσα ἀντελήφθη τοῦτο ἐξ ἀρχῆς καὶ προετάθησαν δύο γνῶμαι, διότι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπηγόρευετο ἐν τῇ συνειδήσει τῆς ἐκτελέσεως τοῦ καθήκοντος ἐν τῇ ἐπιτροπῇ εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ πᾶσαν τὴν Συνέλευσιν, ἡ ταχύτης τῆς περατώσεως τοῦ Συντακτικοῦ ἔργου. Καὶ διὰ τοῦτο δύο θέματα πρὸς αὐτὸ προέκυψαν εἰς συζήτησιν· ὁ καταμερισμὸς τῆς ἐργασίας ἐν τῇ μεγάλῃ ἐπιτροπῇ, ἵνα ὁ καταμερισμὸς ταχύνῃ τὴν ἐργασίαν καὶ προετάθη ἡ σύστασις τόσων τμημάτων καὶ ἐπιτροπῶν ὅσα εἶναι τὰ κεφάλαια τοῦ Συντάγματος, ἤτοι ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ Κεφαλαίου τῆς συντάξεως τῆς πολιτείας, ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου περὶ τοῦ θεσμοῦ βασιλείας, ἀντιβασιλείας καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς, ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς δικαιοσύνης καὶ ἄλλη ἐπὶ τῶν γενικῶν διατάξεων, ὡς καὶ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου Βουλῆς. Τοιουτοτρόπως συνεπεράνομεν, ὅτι 8 ἐπιτροπαὶ μετὰ 8 εἰσηγητῶν ἦτο δυνατὸν ἐν διαστήματι 30 ἡμερῶν νὰ μελετήσωσι τὸ ὅλον ἔργον καὶ ὑποβάλωσι τὸ πόρισμα τῆς μελέτης των εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἥτις θὰ ἐκαλεῖτο νὰ κρίνῃ ἐπ’ αὐτοῦ, καὶ συντάξῃ τὸ πολίτευμα, διότι τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον θὰ ὑπέβαλεν ἡ ἐπιτροπὴ δὲν θὰ ἦτο τὸ ἔργον εἰς τὸ ὁποῖον ἡ Συντακτικὴ Συνέλευσις ἦτο ὑποχρεωμένη νὰ ὑποκύψῃ. Ἤθελε προέλθει μόνον μετὰ μελέτην καὶ συζήτησιν εἰς ὁριστικὴν ψήφισιν, οὐδόλως ἀποκλειομένης πάσης συζητήσεως ἐπὶ νέων προτάσεων, θέμα ὅπερ καὶ ἔθιξεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Προοδευτικοῦ Κόμματος. Ἐν τῇ συζητήσει καὶ τῇ πορείᾳ τῶν πραγμάτων ἤθελεν ἀποδειχθῇ ἡ ὀρθοτέρα διατύπωσις τοῦ Συντάγματος. Ἐγένετο ψηφοφορία καὶ δὲν ἐπεκράτησεν ἡ γνώμη τοιούτων ἐπιτροπῶν, ἀλλ’ ἐπεκράτησεν ἄλλη γνώμη καὶ αὐτὴ ἐμφορουμένη ἀπὸ τῆς ἰδέας τῆς ταχυτέρας συντελέσεως τοῦ ἔργου καὶ ἀντὶ ἐπιτροπῶν ἀπεφασίσθη νὰ γίνωσι τόσοι εἰσηγηταί. Καὶ οὕτω ὡς εἶπεν ὁ κύριος ἐκ Κοζάνης συνάδελφος τὸ ἔργον θέλει ἐπιταχυνθεῖ. Ἔχω ὅλως ἐναντίαν γνώμην. Ἀλλὰ προετάθη εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ὅπως διακοπῇ τὸ ἔργον τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ 20ήμερον ἵνα ἡ ἐπιτροπὴ ἀπροσκόπτως ἐργασθῇ. Τοῦτο ἀπεκρούσθη διὰ ψηφοφορίας ἐν τῇ Συνταγματικῇ Ἐπιτροπῇ καὶ ἡ ἐπιτροπὴ οὕτως ἀποφανθεῖσα φρονῶ, ὅτι ἐκπροσωπεῖ γνώμην τῆς Συνελεύσεως· διὰ τίνα λόγον; Αἱ Συντακτικαὶ Συνελεύσεις εἶναι ἀπόρροια ἀνωμάλων περιστάσεων, πλέον δὲ ἢ ἀνώμαλοι διὰ τὸ κράτος ἡμῶν ὑπῆρξαν αἱ περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι κατέληξαν εἰς τὴν ψῆφον τῆς 1ης Νοεμβρίου καὶ τὴν παρουσίαν τῆς Γʹ. Συντακτικῆς Συνελεύσεως. Εἰς ὅλας τὰς Συνελεύσεις ἐπεκράτησε τὸ πνεῦμα τῆς συνεχοῦς ἐργασίας πρὸς ἀντιμετώπισιν ὅλων τῶν σοβαρῶν γεγονότων καὶ θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἀπησχόλησαν πρότερον τὸν λαόν, ὅστις κατέληξεν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς Συνελεύσεως. Ὑπῆρξαν καὶ Συνελεύσεις, αἵτινες ἐκήρυξαν ἑαυτὰς ἐν συνεχεῖ ἐργασίᾳ, διότι ἐκηρύχθη ἐν κινδύνῳ ἡ πατρίς. Τοῦτο συνέβη ἐν Ἑλλάδι καὶ εἰς παρελθούσας Συνελεύσεις· τοῦτο συνέβη εἰς τὰς Συνελεύσεις ἄλλων Κρατῶν. Δὲν λέγω, ὅτι ἡ πατρὶς εἶναι ἐν κινδύνῳ, ὥστε νὰ λειτουργῇ νύκτα καὶ ἡμέρα ἡ Συνέλευσις· ἀλλὰ καὶ ἐὰν δὲν διατελῇ ἐν κινδύνῳ ἡ πατρίς, δὲν δύναταί τις ν’ ἀρνηθῇ, ὅτι εὑρίσκεται ἐν κρισιμωτάτῃ θέσει καὶ ἐξωτερικῶς καὶ ἐσωτερικῶς. Καὶ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ εἴπω πρὸς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι εἶμαι ἐκ τῶν ἀποκρουσάντων ἄρδην τὴν ἰδέαν τῆς ἀργίας τῆς Συνελεύσεως, ἔστω καὶ ἐπὶ 20, ἔστω καὶ ἐπὶ 8 ἡμέρας, διότι εἶπεν εἷς τῶν ἐντίμων πληρεξουσίων, ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Συντηρητικοῦ κόμματος, ὅτι τὸ κύριον ἡμῶν ἔργον εἶναι τὸ Συντακτικόν. Ἡ δημιουργία τοῦ νέου πολιτεύματος εἶναι τὸ κύριον ἡμῶν ἔργον· ἀλλὰ προέχουν καὶ ἄλλα οὐχὶ κατώτερα ἔργα, πρὸ τῆς λήξεως τῶν ὁποίων βῆμα δὲν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν ἔξω τῆς Συνελεύσεως καὶ ἀπομακρυνθῶμεν αὐτῆς, ἀργοῦντες ἔστω καὶ ἐπὶ 2 ἢ 3 ἑβδομάδας. Ἔχομεν νὰ ἐπιτελέσωμεν ἔργα, τὰ ὁποῖα ἐπηγγέλθημεν, συνεργαζόμενοι πολιτικῶς, ἀπέναντι τοῦ λαοῦ. Ἐπηγγέλθημεν τὴν ἀνόρθωσιν τῆς Δικαιοσύνης, ἐπηγγέλθημεν τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ ἰδιωτικοῦ καὶ τοῦ δημοσίου Δικαίου, ἐπηγγέλθημεν τὴν ἐκκαθάρισιν τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, ὅπου εὑρέθη ἐγκληματοῦσα ἢ φατριάζουσα, πάσης τῆς ὑπηρεσίας τοῦ παρελθόντος. Ἀλλ’ ὑπάρχουσι θέματα ἀπασχολοῦντα ἐσωτερικῶς καὶ ἐξωτερικῶς τὸν τόπον, ὥστε τὸ φῶς νὰ μὴ δύναται νὰ σβεσθῇ ποτὲ δι’ ἀργίας 15 ἢ 20 ἡμερῶν ἐν τῇ Συντακτικῇ Συνελεύσει. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ συμβοῦν γεγονότα, διὰ τὰ ὁποῖα εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχῃ ἡ Συντακτικὴ Συνέλευσις, ἵνα ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐκπροσωπῆται ἀρτίως, ἵνα ἡ Κυβέρνησις ἀντλῇ ἐκ τῆς δυνάμεως τῆς Συντακτικῆς Συνελεύσεως τὸ κῦρος καὶ τὴν ἰσχύν, ἵνα ἀντεπεξέλθῃ καὶ ἐσωτερικῶς καὶ ἐξωτερικῶς. Ὑπάρχουσι ζητήματα καὶ ὑπάρχουσι θέματα, τὰ ὁποῖα αἰσθάνεται πᾶς τις καὶ τὰ ὁποῖα δὲν πρέπει νὰ λέγωνται, ἀλλ’ ἐκ τῶν ὁποίων δονεῖται ἡ Ἑλληνικὴ ψυχὴ ὅλων τῶν πληρεξουσίων. Καὶ ἀποκρούω, κύριοι, τὴν ἀργίαν τῆς Συνελεύσεως, διότι τὸ Συντακτικὸν ἔργον, ἡ προμελέτη τοῦ πολιτεύματος θὰ χωρῇ διὰ τῆς ἐννεαμελοῦς εἰδικῆς ἐπιτροπῆς τῶν εἰσηγητῶν καὶ εἶναι δυνατὸν ἡ τεσσαρακονταμελὴς συντακτικὴ ἐπιτροπὴ νὰ συνέρχηται ἅπαξ καθ’ ἑβδομάδα, κατὰ Σάββατον, ἵνα ἀκούῃ τὰς γνώμας τῶν εἰσηγητῶν καὶ χωρῇ εἰς τὸ ἔργον. Τοιουτοτρόπως θὰ ὑπάρχῃ μία μόνον ἡμέρα ἀργίας τὴν ἑβδομάδα διὰ τὸ ἔργον τοῦτο· τὰς δ’ ὑπολοίπους θὰ ἐξαντλῶμεν ἐνταῦθα ἐργαζόμενοι οὐχὶ ἀπὸ τῆς 6ης ἀλλὰ ἀπὸ τῆς 5ης ἵνα ἀγρύπνως ἐπιτελῶμεν τὸ καθῆκόν μας. Ἔχομεν τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον ἔχομεν ἀναφοράς, ἔχομεν τὴν ἀποκατάστασιν τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν, ἔχομεν τὴν σύστασιν ἐπιτροπῶν διὰ τὰς ἀποζημιώσεις, ἔχομεν τὴν ἐκκαθάρισιν τῆς δικαιοσύνης, ἔχομεν τὴν ἐκκαθάρισιν τῆς ὑπαλληλίας, ἔχομεν τὰ τῆς ἐσωτερικῆς τάξεως ἥτις δὲν ἀπεκατεστάθη εἰς ὅλα τὰ μέρη. Καί, ἐνῷ, μόλις εἰσήλθομεν εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, ἀκούω τὴν πρότασιν νὰ ἀργήσωμεν ἐπί τινας ἡμέρας ἀλλ’ οὕτως ἀργεῖ ἡ ἀντίληψις καὶ ἡ συνείδησις ἡμῶν πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου τοῦ μεγάλου τὸ ὁποῖον ἀνέθηκεν εἰς ἡμᾶς ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Καὶ ὑπὸ τὰς ἀντιλήψεις ταύτας κύριοι, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ προτείνω εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅπως ἀποκρούσῃ τὴν ἀργίαν τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ ἡμέρας, δεχθῇ δὲ τὴν λύσιν τῆς κατὰ μίαν ἡμέραν καθ’ ἑβδομάδα ἀργίας, ἔστω καὶ κατὰ δύο ἡμέρας.

§16ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μίαν, μίαν.

§17Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως εἶναι πολλαὶ καὶ αἱ δύο. Δὲν εἶναι δυνατὸν δέ, κύριοι, νὰ δεχθῇ τις τὴν γνώμην τοῦ κ. Πληρεξουσίου ἐκ Μεσηνίας ὥστε νὰ ἔρχηται κατὰ δόσεις τὸ ἔργον τῆς συντακτικῆς ἐπιτροπῆς. Ὑπάρχουν σοβαρὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα, ἐν τῷ μεταξύ, θ’ ἀπασχολῶσι τὴν Συντακτικὴν Συνέλευσιν. Τὸ ἔργον τοῦ Συντάγματος, ἐπιστημονικῶς, χωρίζεται εἰς κεφάλαια, ἀλλ’ ὑπὸ πολιτικὴν ἔννοιαν, ἔχει ἕνα σύνδεσμον τοιοῦτον, ὥστε δὲν δύναταί τις νὰ χωρίσῃ εἰς τὸ τελευταῖον ἄρθρον, χωρὶς νὰ ἔχῃ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἀντίληψιν τοῦ πρώτου ἢ τοῦ μέσου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος. Μόνον δύναται νὰ συζητηθῇ τοῦτο ἅμα ἡ συντακτικὴ ἐπιτροπὴ καταρτίσῃ ἄρτιον τὸ ἔργον αὐτῆς καὶ τὸ ὑποβάλλει δι’ εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως εἰς τὴν Συνέλευσιν. Πρέπει νὰ εἶναι ἄρτιον καὶ ἑνιαῖον τὸ ἔργον ἵνα γίνῃ εἶτα ἐπ’ αὐτοῦ ἡ συζήτησις τῆς Συνελεύσεως. Ἡ παράδοσις τοῦ ἔργου κατὰ τμήματα καὶ κατ’ ἄρθρα, κατὰ τὰς ἑκάστοτε περιστάσεις, χωρὶς νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν της ἡ Συνέλευσις τὸ σύνολον τοῦ ἔργου τοῦ συντακτικοῦ τῆς Συντακτικῆς ἐπιτροπῆς δὲν εἶναι σκόπιμος. Καὶ καταλήγω, κύριοι, ἀποκρούων καὶ τὴν γνώμην ταύτην, τῆς κατὰ δόσεις εἰσαγωγῆς καὶ συζητήσεως τοῦ καταστατικοῦ χάρτου.

§18ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Οὐκ ἔστιν ἄλλως γενέσθαι.

§19Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ παρακαλῶ, ἵνα ἡ Συνέλευσης προβῇ εἰς τὰς ἐργασίας της, ἀποδεχομένη τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν θὰ διατυπώσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Συντακτικῆς ἐπιτροπῆς, καθοριζομένων ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως μιᾶς ἢ δύο ἡμερῶν ἀργίας καθ’ ἑβδομάδα. Εἶναι ἐπαναλαμβάνω ὑψηλὰ τὰ συμφέροντα τῆς Πατρίδος, ὡς εἶναι ἐξ ἴσου σοβαρά, τὰ τῆς συντάξεως τοῦ πολιτεύματος καὶ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένη ἡ διακοπὴ τῶν ἔργων τῆς Συνελεύσεως. Τὰ ἔργα τὰ ὁποῖα ἐπηγγέλθημεν πρὸς τὸν λαόν, εἶναι τοιαῦτα ὥστε νὰ μὴ ἐπιτρέπηται καμμιὰ ἐπιβράδυνσις πρὸς ἐκτέλεσιν τούτων. Εἶναι τοῦτο καθῆκον μας πρὸς τὸν λαόν, εἶναι καθῆκον πρὸς τὴν τάξιν, πρὸς τὴν πατρίδα.

§20Α. ΜΟΜΦΕΡΑΤΟΣ. Δύο λέξεις μόνον κ. Πρόεδρε.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προηγοῦνται ἄλλοι κ. συνάδελφε. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Α. Μάτεσις.

§22Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Δὲν φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ διακοπῶσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως. Τὴν γνώμην αὐτὴν ὑπεστήριξα καὶ ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς, ὄχι διότι εἰς τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς δὲν ἐπιβάλλεται μεγάλη μελέτη καὶ ἐργασία, ἀλλὰ διότι νομίζω ὅτι τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, τὰ ὁποῖα ἐδέχθησαν νὰ συμμετάσχωσι, θὰ καταβάλλωσι καὶ τὴν ἐπὶ πλέον ταύτην ἐργασίαν, καὶ τοῦτο ὅπως συντελέσωσι κατὰ τὸ ἐνὸν εἰς τὸ νὰ μὴ διακόπτηται καὶ ἡ ἄλλη πολύτιμος ἐργασία, τῆς Συνελεύσεως. Βεβαίως θὰ ὑπάρξωσι περιπτώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας, εἰς τὸ ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ παρασταθῶσι καὶ ἄλλοι ἐκ τῶν κυρίων πληρεξουσίων. Ἴσως καὶ ἐκ μέρους τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων θὰ ὑποδειχθῶσιν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν αἱ γνῶμαι, τὰς ὁποίας αὕτη ἢ ἐκείνη ἡ ὁμάς, ἀπὸ συντακτικῆς ἀπόψεως ἤθελε νομίσῃ καλὸν νὰ προτείνῃ. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἰς τὰς συνεδριάσεις ἐκείνας τῆς ἐπιτροπῆς κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν ὡς ἀκροαταὶ δύνανται νὰ λαμβάνωσι μέρος καὶ ὅσοι ἄλλοι ἤθελον ἐκ τῶν κ. κ. πληρεξουσίων, διότι οὕτω παρακολουθοῦντες τὰς συζητήσεις τῆς ἐπιτροπῆς θὰ ἠδύναντο νὰ σχηματίσωσι γνώμας, νὰ συνεισφέρωσι τὰ φῶτα αὐτῶν καὶ ἐν ἀνάγκῃ νὰ ζητῶσιν ὅπως λάβωσι καὶ μέρος ἀκόμη εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Διότι δὲν νομίζω ὅτι ἡ ἐκλογὴ ἡμῶν τῶν 48 ἀπέκλεισε τελείως καὶ πᾶσαν συνεργασίαν τῶν ἄλλων πληρεξουσίων, ἐν τῇ προπαρασκευῇ τοῦ συντακτικοῦ ἔργου τῆς Συνελεύσεως. Ἀλλὰ τὸ σύστημα τοῦτο, ὡς ἐγὼ τὸ ἐφαντάσθην, καὶ τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι βαδίζει σύμφωνα μὲ τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβε σήμερον ἡ Ἐπιτροπή, φρονῶ ὅτι δὲν ἀντιτίθεται καὶ πρὸς τὴν γνώμην τοῦ κ. ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας πληρεξουσίου. Διότι ἡ εἰσηγητικὴ Ἐπιτροπή, ἡ σήμερον κληθεῖσα, ἀνέλαβε τὴν προπαρασκευὴν τοῦ σχεδίου, τὸ ὁποῖον θὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν ὁλομέλειαν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἧς εἶναι ὁ εἰσηγητής. Κατὰ πρῶτον ἔδει νὰ γίνῃ ὁ καταμερισμὸς τῆς ἐργασίας. Ἀλλ’ ὁ καταμερισμὸς δὲν εἶναι ἔργον προχειρολογίας, δὲν εἶναι ἔργον μιᾶς στιγμῆς, ἀλλ’ ἔργον μελέτης εἰδικῶν, οἵτινες θὰ εὕρωσι τὸν εἰς μέρη χωρισμόν, οὕτως ὥστε εἷς ἕκαστος ἐκ τῶν ἀποτελούντων αὐτὴν μελῶν νὰ ἀναλάβῃ ὡρισμένον τι σημεῖον πρὸς μελέτην.

§23Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐννοεῖτε ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν θὰ ὑποβάλῃ σχέδιον;

§24Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Δὲν μὲ ἐνοήσατε κύριε πληρεξούσιε. Ἡ Εἰσηγητικὴ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία θὰ εἰσαγάγῃ πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν τὸ σχέδιον τῆς ἐργασίας καὶ τὸν τρόπον τῆς μελέτης, ἡ εἰσηγητικὴ Ἐπιτροπὴ ὀφείλει καὶ σκοπὸν ἔχει νὰ προετοιμάσῃ διὰ τὴν ὁλομέλειαν τῆς Ἐπιτροπῆς τὸ σχέδιον τῆς ἐργασίας, διότι ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν 48 ἀμέσως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καταρτίσῃ τὸ σχέδιον τοῦτο. Ἡ εἰσηγητικὴ ἐπιτροπὴ θέλει κανονίσει αὐτὴ καὶ τὸν καταμερισμὸν εἰς τοὺς διαφόρους εἰσηγητάς, χωρὶς νὰ παύσῃ συνεδριάζουσα ἡ μεγάλη Ἐπιτροπὴ τῶν 48, ἡ ὁποία θὰ παρακολουθῇ ἀενάως τὴν ἐργασίαν τῆς εἰσηγητικῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις θὰ ὑποβάλλῃ διαρκῶς ὑπὸ τύπον εἰσηγήσεως τὴν πρόοδον τῆς ἐργασίας, καὶ θὰ κανονίζῃ ἑκάστοτε ἐκείνη τὰ σημεῖα, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ σχηματίζεται ἡ ὁριστικὴ γνώμη τῆς ὁλομελείας τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἐπανέρχομαι οὕτως εἰς τὸ ὅ,τι εἶπον ἐν ἀρχῇ, ὅτι φρονῶ ὅτι ἡ εἰσηγητικὴ Ἐπιτροπή, ἡ ἀναλαβοῦσα ἐν ὅσῳ τὸ δυνατὸν συντομωτάτῳ χρόνῳ τὴν παρασκευὴν τοῦ σχεδίου τῆς ἐργασίας τῆς ὁλομελείας τῆς Ἐπιτροπῆς, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ σταματήσῃ πρὸ ὡρισμένων τινων ἀρχῶν, τὰς ὁποίας θὰ ἀκολουθήσῃ ἐν τῷ καταρτισμῷ τοῦ νέου Συντάγματος. Εὐθὺς ὡς ἀνεύρῃ ἡ Εἰσηγητικὴ Ἐπιτροπὴ ὅτι εἶναι ἀνάγκη πρὸ τῆς μελέτης εἰδικῶς τῶν ἄρθρων νὰ τεθῶσι τυχὸν ἢ πρὸ τῆς Ἐπιτροπῆς ἢ πρὸ τῆς Συνελεύσεως ὡρισμένα τινα ζητήματα ἀρχῶν καὶ θεμελίων. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νομίζω ὅτι ἔχει καθῆκον, σταματῶσα προσωρινῶς καὶ χωρὶς νὰ παύσῃ ἐν τῷ μεταξὺ ἐργαζομένη ἐπὶ ἄλλων σημείων, νὰ εἰσαγάγῃ ταῦτα, εἴτε ἐνώπιον τῆς ὁλομελείας τῆς ἐπιτροπῆς, εἴτε ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως. Δὲν ἀποκλείεται κατὰ τὴν γνώμην μου νὰ προσυζητηθῶσι καὶ ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως, τοιαῦται ἀπόψεις γενικαί.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Βοζίκης, ἔχει τὸν λόγον.

§26Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δύο ζητήματα προβάλλουν, τὸ ζήτημα τῆς διακοπῆς τῆς τμηματικῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, διὰ νὰ ἐργάζηται ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ πολιτεύματος καὶ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον παρενέβαλεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικοβοιωτίας ἐπίτροπος τῆς προσυζητήσεως ἐν τῇ Συνελεύσει τῶν θεμάτων, περὶ τῶν ὁποίων ὡρίσθη νὰ ἑτοιμάσῃ ἡ εἰσηγητικὴ Ἐπιτροπή. Τὸ πρῶτον ζήτημα μερικῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τὸ ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ πολιτεύματος κατ’ ἐντολὴν τῆς Ἐπιτροπῆς.

§27Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Δὲν εἶχεν ἐντολὴν νὰ τὸ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν, εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§28Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὄχι, νὰ συνεννοηθῇ μὲ τὴν Κυβέρνησιν. Ἔλαβεν ἐντολὴν παρὰ τῆς Ἐπιτροπῆς νὰ διαπραγματευθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο μὲ τὴν Κυβέρνησιν. Πάντως ὡμίλησεν ἐξ ὀνόματος τῶν ὑποστηριζόντων τὴν διακοπήν. Κατὰ τῆς γνώμης αὐτῆς ἀντετάχθη εὐγλώτως ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικοβοιωτίας πολιτευτοῦ κ. Ἀναστασοπούλου, ἡ ὁποία θὰ εἶχε τὴν θέσιν της καὶ θὰ συνέτεινεν ἀληθῶς, ἐὰν ἐπροτείνετο διακοπὴ τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ἢ ἂν ὑπεστηρίζετο ἡ πρότασις τὴν ὁποίαν ἀπέρριψεν ἡ Ἐπιτροπή, ὅτι πρέπει νὰ διακόψῃ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἐπὶ εἰκοσαήμερον ἢ μῆνα διὰ νὰ ἐργασθῇ ἡ Ἐπιτροπή. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον τοιαύτη πρότασις δὲν ὑπεβλήθη, διότι καὶ ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς ἀπεκρούσθη, τὰ ὡραῖα ἐπιχειρήματα τοῦ κ. συναδέλφου δὲν ἔχουν θέσιν. Θέσιν ἔχει πᾶσα συζήτησις ἀναγομένη κατ’ ἀρχὴν εἰς τὴν διακοπὴν δι’ ἡμέρας τινὰς τῆς ἑβδομάδος. Εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο ἀντετάχθη παρατήρησις τοῦ κ. πληρεξουσίου ἐκ Κοζάνης διατυπωθεῖσα ὡς εἶχε διατυπωθῇ καὶ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ὅτι δηλαδὴ ἀφοῦ ἡ Ἐπιτροπή ἐπὶ τοῦ πολιτεύματος ἀπεφάσισε νὰ ἐργασθῇ δι’ ἐννεαμελοῦς ἐπιτροπῆς ἐξ εἰσηγητῶν, θὰ πρόκειται νὰ δικαιολογήσωμεν τοὺς 9 τούτους εἰσηγητάς, διότι τὰ ἄλλα 39 μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς θὰ εἶναι ὑποχρεωμένα νὰ ἀργήσουν καὶ ὅτι συνεπῶς ἡ διακοπὴ αὕτη περιττεύει. Ἐπὶ τοῦ ἐπιχειρήματος τούτου, τοῦ μοναδικοῦ, παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ μὲ ἀκούσῃ. Εἰς ὅλας τὰς ἐργασίας, αἱ ὁποῖαι γίνονται συλλογικῶς, ἔχει κριθῇ ὑπὸ τῆς πείρας, τὸ ἔχουν δεχθῇ αἱ νομοθεσίαι πᾶσαι, ὅτι αἱ ἐργασίαι προχωροῦν καὶ εὐοδοῦνται καὶ περατοῦνται διὰ τῆς μεθόδου τῆς δι’ εἰσηγητῶν μελέτης. Τί ἔκαμεν ἡ Ἐπιτροπή; Ἀντὶ ἑνὸς ὥρισεν 9 εἰσηγητάς, ὄχι ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος, οἱ ὁποῖοι θὰ κατανείμωσι μεταξύ των τὰ διάφορα θέματα. Δὲν πρόκειται οἱ εἰσηγηταὶ νὰ ὑποβάλουν εἰς τὴν Συνέλευσιν ἀπ’ εὐθείας τὸ πόρισμα τῶν μελετῶν των. Θὰ ὑποβάλλουν τὸ συμπέρασμα τῶν μελετῶν των εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τοῦ Πολιτεύματος, θὰ συζητήσῃ ἐκείνη, θὰ ἀποφανθῇ ἐκείνη καὶ θὰ καταλήξῃ ἐκείνη εἰς πρότασιν πρὸς τὴν Συνέλευσιν καὶ ἡ Συνέλευσις θὰ συζητήσῃ ἐπὶ τῆς προτάσεως τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἀλλ’ ἐὰν οὕτως ἔχῃ, διότι οὕτως ἔχει, ἐρωτῶ: θὰ συνεδριάζῃ καὶ θ’ ἀποφαίνηται ἐπὶ παντὸς θέματος ὑποβληθησομένου εἰς τὴν ἐπιτροπείαν τοῦ Πολιτεύματος ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη καὶ θὰ ἐκδίδῃ ἀποφάσεις; Ναί. Πότε; Καθ’ ἃς ὥρας θὰ συνεδριάζῃ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἢ τὰς πρωϊνὰς ὥρας; Θὰ συνεδριάζῃ καθ’ ἑκάστην, διότι ἔχει ἡ ἐπιτροπὴ νὰ διεξέλθῃ ὁλόκληρον τὴν ἐργασίαν, ἡ ὁποία θὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν ἴσως, ἴσως δὲ ἀκαθόριστος ἡ ἐργασία ἀπὸ τὰς ἐπιτροπείας θὰ εἶναι ὀγκωδεστέρα ἀπὸ τὴν ἐργασίαν τὴν καθωρισμένην καὶ ἡ ὁποία θὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Συνέλευσιν. Ὅταν ἔχῃ οὕτως, εἶναι δυνατὸν πεντηκονταμελὴς ἐπιτροπὴ νὰ συνεδριάζῃ πρὸ μεσημβρίας καὶ νὰ ἔρχηται μετὰ μεσημβρίαν νὰ συνεδριάζῃ εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν; Τὸ εἶναι δυνατὸν νὰ συνεδριάζῃ ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Πολιτεύματος εἰς τὴν δευτέραν αἴθουσαν καὶ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἐδῶ; Αὐτὸ εἶναι ἀδύνατον νὰ συνυπάρξωσι καὶ πρέπει νὰ μελετηθῶσι.

§29Γ. ΠΩΠ. Εἰς τὴν Ἀναθεωρητικὴν Βουλὴν πῶς ἐγένετο ἡ ἐργασία; Ἐὰν δὲν πλανῶμαι εἶσθε μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Πολιτεύματος.

§30Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἤμην μέλος τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Πολιτεύματος τοῦ 1911. Τὴν πεῖραν ἐκείνην ἀνέπτυξα σήμερον τὴν πρωΐαν εἰς 50μελῆ ἐπιτροπὴν καὶ κατέληξα ὑποστηρίξας τὴν πρότασιν, ἡ ὁποία ἐγένετο ἀποδεκτὴ καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς πείρας ὁμιλῶ. Μὲ συγχωρεῖτε· δὲν ἐδήλωσα σαφῶς ὅτι ἐπὶ τῆς πείρας στηρίζω τὴν γνώμην μου.

§31Α. ΜΟΜΦΕΡΑΤΟΣ. Διεκόπησαν τότε αἱ ἐργασίαι;

§32Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν διεκόπησαν ὁλικῶς, ἀλλὰ ἀναλόγως τῆς ἐργασίας καὶ ὁσάκις παρίστατο ἀνάγκη ἐγίνετο μικρὰ διακοπή. Σήμερον ἔχομεν Συντακτικὴν Συνέλευσιν. Ὑποβάλλω εἰς τὴν Συνέλευσιν τὴν γνώμην, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐργασθῇ ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ Πολιτεύματος, ἐν ᾧ συγχρόνως θὰ ἐργάζηται καὶ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις. Τὸ παρατηροῦμεν καὶ εἰς τὰς ἐπιτροπὰς τὰς πρὸς ἐπεξεργασίαν τῶν νομοσχεδίων. Τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ἄρχεται ἡ ὥρα τῆς Συνεδριάσεως τῆς Συνελεύσεως ἐγκαταλείπουν τὴν συνεδρίασιν τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἔρχονται εἰς τὴν Συνέλευσιν ὁ μὲν διότι θὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ ἐπερωτήσεως, ὁ δὲ διότι εἶναι ἐγγεγραμμένος ἐπὶ νομοσχεδίου, ὁ ἄλλος διότι ἔχει ἐργασίαν καὶ ἐλάχιστοι προσέρχονται δυστυχῶς εἰς τὴν ἐπιτροπὴν καὶ ματαιοῦνται αἱ Συνεδριάσεις. Σήμερον τὸ κακὸν πρέπει νὰ ἀποφευχθῇ, πρέπει συγχρόνως εἰς τὸν εἰσηγητὴν νὰ δοθῇ ἡ εὐκαιρία νὰ μελετήσῃ τὰ θέματα. Δὲν νομίζω πῶς εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναπτύξω τὴν σοβαρότητα τοῦ θέματος καὶ τὴν μεγάλην ἀνάγκην, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχωσιν οἱ εἰσηγηταὶ νὰ μελετήσωσιν ἐν ἐκτάσει τὰ θέματα περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ ἀποφανθῇ ἡ Ἐπιτροπή. Ταῦτα πάντα δὲν γίνονται δι’ ἐργασίας συγχρόνου μὲ τὴν Συνέλευσιν. Πρέπει νὰ τονίσω καλῶς τοῦτο, ἐὰν δὲν θέλωμεν ν’ ἀποτύχῃ τὸ ἔργον τῆς ἐπιτροπείας. Εἶμαι ὑποχρεωμένος, διότι καὶ τὴν πρωΐαν εἶπον αὐτὰ εἰς τὴν ἐπιτροπήν, νὰ ὑποστηρίξω τὴν γνώμην τοῦ κ. προέδρου τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Πολιτεύματος, διότι καὶ ἐγὼ εἶμαι μεταξὺ τῶν δωσάντων τὴν γνώμην ταύτην.

§33Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Διετυπώθη εἰς ἡμᾶς ἡ ἐρώτησις, περὶ τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, τῆς ὁποίας ἤμην πρόεδρος. Νομίζω ὅτι ἔχω ἀνάγκην νὰ εἴπω πρὸς τὴν Συνέλευσιν ὅτι τὸ ἔργον τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς τοῦ 1911, δὲν δύναται νὰ συγκριθῇ πρὸς τὴν ἐντολήν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν σήμερον. Τότε ἐπρόκειτο περὶ ἀναθεωρήσεως τῶν μὴ θεμελιωδῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἐπελήφθη ὅλων τῶν διατάξεων τῶν μὴ θεμελιωδῶν, ἀλλὰ σήμερον ἡ σοβαρότης τοῦ πράγματος δὲν ἔγκειται εἰς τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ Συνέλευσις, ἀλλ’ ἔγκειται εἰς ἄλλο, εἰς τὸ ὅτι ἀπὸ τοῦ 1911 μέχρι σήμερον συνέβησαν παγκόσμιοι ἀνατροπαί, καὶ Πολιτειακαὶ καὶ κοινωνικῆς μορφῆς, αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλουσι βαθυτάτην τὴν ἐξέτασίν των, προκειμένου νὰ δημιουργήσωμεν Πολίτευμα δι’ ἡμᾶς καὶ διὰ τὴν μέλλουσαν γενεάν, καὶ ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐπὶ μίαν τριετίαν ἐβίου ὑπὸ τὸ Κράτος τοῦ στρατιωτικοῦ νόμου καὶ τῆς λογοκρισίας καὶ ἀπησχολοῦντο ἐνταῦθα εἰς πράγματα ἐντελῶς ἀντίθετα πρὸς τὴν νομιμότητα, ἅτινα δέον νὰ ἀνατραπῶσι ἵνα εἰσέλθῃ ἡ χώρα εἰς τὴν ὁμαλότητα. Διὰ τοῦτο χρειάζεται πολλὴ ἐργασία καὶ ὀλιγωτέρα ἀπασχόλησις τῶν μελῶν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων.

§34Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Μοὶ φαίνεται ὅτι, οὐχὶ ἐγκύρως καὶ οὐχὶ ὀρθῶς συζητοῦμεν περὶ διακοπῆς. Ἐὰν θὰ ἐπρόκειτο νὰ συζητήσωμεν περὶ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἔπρεπε νὰ παραπέμπωνται τὰ ζητήματα εἰς τὴν ἐπιτροπείαν τοῦ Πολιτεύματος, θὰ εὕρισκον ὅτι ἡ γνώμη τοῦ κ. ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας Πληρεξουσίου εἶναι ἐντελῶς ἀντίθετος πρὸς τὸν σκοπὸν διὰ τὸν ὁποῖον διωρίσθη ἡ ἐπὶ τοῦ Πολιτεύματος ἐπιτροπεία. Διωρίσαμεν τὴν ἐπιτροπείαν ἐπὶ τοῦ Πολιτεύματος ἵνα παρασκευάσωμεν τὴν ἐργασίαν καὶ τὰ πορίσματα τὰ εἰσαγόμενα εἰς τὴν Συνέλευσιν διὰ νὰ ἀποφανθῇ ἐπ’ αὐτῶν ἡ Ἐθνοσυνέλευσις. Ὁ κ. συνάδελφος ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας ἀνατρέπει τοὺς ὅρους, ζητεῖ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις νὰ χρησιμεύσῃ ὡς εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπείας ἐπὶ τοῦ Πολιτεύματος νὰ συζητήσῃ ἐδῶ, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ ἐπιτροπὴ ἐδῶ τὰς γνώμας, αἱ ὁποῖαι θὰ ἀναπτυχθῶσι καὶ νὰ διατυπώσῃ, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοηθῇ τίνα σκοπὸν θὰ ἔχῃ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἡ συζήτησις τῶν θεμάτων, περὶ τῶν ὁποίων θὰ γνωμοδοτήσῃ ἡ ἐπιτροπή. Θὰ εἶναι συζήτησις, ἡ ὁποία θὰ εἶναι προωρισμένη νὰ μὴ καταλήξῃ εἰς ἀποφάσεις, ἢ θὰ καταλήξῃ εἰς ἀποφάσεις. Ἐὰν πρόκειται περὶ συζητήσεως μὴ προωρισμένης νὰ καταλήξῃ εἰς ἀποφάσεις τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, εἶναι συζήτησις ὀλίγον ἄσκοπος. Ἐὰν πρόκειται περὶ συζητήσεως, ἡ ὁποία θὰ κατέληγεν εἰς πρότασιν προκαλοῦσαν τὴν ἀπόφασιν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, εἶνε περιττὴ πλέον ἡ ἐπιτροπὴ τῆς Συνελεύσεως, διότι θὰ εὑρίσκεται πρὸ μιᾶς εἰλημμένης ἀποφάσεως τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, πρὸ ἑνὸς δεδικασμένου, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ δύναται νὰ τὸ ὑπερβῇ. Διὰ τοῦτο ἐγὼ ἀντισυμφωνῶ μερικῶς πρὸς τὰς ἰδέας τοῦ κ. συναδέλφου. Εἶχον παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς ἐπιτροπείας τοῦ Πολιτεύματος νὰ προκαλέσῃ τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπείας ἐπὶ τῆς ἑξῆς προτάσεως: Τὰ πράγματα μὲ φέρουν νὰ ὑποβάλω ἀπ’ εὐθείας εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν. «Θὰ πρέπῃ ἡ ἐπιτροπεία νὰ γνωρίζῃ τὰς γνώμας τῶν μελῶν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, θὰ πρέπῃ νὰ γνωρίζῃ καὶ τὰς τελευταίας τῶν γνωμῶν τῶν μελῶν τῆς Συνελεύσεως». Εἶναι φυσικόν, εἶναι ὑπόχρεα τὰ κόμματα νὰ ὑποβάλλωσιν, ἐφόσον ἔχουσιν προγραμματικὰς προτάσεις τροποποιήσεως τοῦ Πολιτεύματος; Εἶναι φυσικὸν καὶ εἶναι ὑποχρέωσις ἑκάστου Πληρεξουσίου νομίζοντος ὅτι διάταξις τοῦ Συντάγματος δὲν ἔχει καλῶς, νὰ ὑποβάλῃ μίαν πρότασιν; Ἡ παράκλησις τὴν ὁποίαν εἶχον ὑποβάλῃ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἦτο ἡ ἑξῆς: Νὰ παρακληθῶσι καὶ τὰ κόμματα καὶ οἱ Πληρεξούσιοι, ὅσοι ἔχουσι νὰ ὑποβάλωσι προτάσεις μεταρρυθμίσεως τῶν διατάξεων τοῦ Πολιτεύματος, νὰ ὑποβάλλωσι ταύτας ἐγκαίρως, διὰ νὰ μὴ ἀναμένῃ ἡ ἐπιτροπή, καὶ νὰ τὰς ὑποβάλῃ μετὰ ἐκθέσεων αἰτιολογικῶν, ἐκθέσεων δηλαδὴ εἰς τὰς ὁποίας νὰ ἀναγράφωνται τὰ ἐπιχειρήματα ἐπὶ τῶν ὁποίων ὁρμᾶται ὁ προτείνων, καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων πείθεται καὶ καταλήγει εἰς τὴν πρότασιν τὴν ὁποίαν ὑποβάλλει, ἵνα οὕτως ἡ ἐπιτροπὴ ἄρξηται ἀμέσως τῶν ἐργασιῶν της καὶ ἔχει ὑπ’ ὄψει τὰ ἀποτελέσματα καὶ δυνηθῇ νὰ φθάσῃ εἰς συμπεράσματα ὀρθὰ καὶ ταχέως, καὶ ὅπερ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἐπιθυμεῖ καὶ ἡμεῖς οἱ συμμετασχόντες εἰς τὴν ἐπιτροπείαν ἐπιδιώκομεν ὄχι διὰ τοὺς γενικωτέρους λόγους, οἱ ὁποῖοι καθιστῶσι ταχυτέραν τὴν περαίωσιν τοῦ ἔργου, ἀλλὰ καὶ δι’ ἡμᾶς διὰ νὰ μὴ ἀπασχολούμεθα ἐπ’ ἄπειρον εἰς τὴν ἐργασίαν αὐτήν.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Σωτηριάδης ἔχει τὸν λόγον.

§36Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Τὸ θέμα, κύριοι Πληρεξούσιοι, εὑρίσκω ὅτι εἶναι ἐντελῶς ἐξηντλημένον καὶ δὲν θὰ ἐχρειάζετο παρὰ μόνον δύο λέξεις νὰ εἴπω. Τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον ἔχει νὰ ἐπιτελέσῃ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις εἶναι ὄντως παμμέγιστον, ἀκριβῶς δὲ διότι εἶναι παμμέγιστον ἐκρίθη ἀναγκαῖον καὶ ἐκ τῆς πείρας νὰ συστηθῇ μία ἐπιτροπή, ἡ ὁποία νὰ προλειάνῃ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτοῦ. Τὸ πῶς θὰ συντελέσῃ εἰς τὸ ἔργον αὐτῆς ἡ ἐπιτροπὴ εἶναι καθῆκον ἰδικόν της. Αὕτη ἔχει νὰ κανονίσῃ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ παρασκευάσῃ τὸ ἔργον. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἐπιτελέσῃ τὸ ἔργον αὐτὸ ἡ ἐπιτροπὴ θὰ ἔχῃ ἀνάγκην βεβαίως χρόνου. Ἡ ἐργασία τῆς ἐπιτροπῆς δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἶναι συνεχής, ὡς ὑπεστήριξεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Συντηρητικοῦ κόμματος. Δύναται αὕτη νὰ εἶναι διακεκομμένη, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἕκαστον ἐκ τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς ἐπιλαμβανόμενον τῆς μελέτης ἑνὸς τοιούτου ἔργου ἔχει ἀνάγκην ἐν τῷ μεταξὺ καὶ εἰδικῆς προπαρασκευῆς καὶ μελέτης. Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ληφθῇ ἀπόφασις ὅπως ἡ Συνέλευσις σχολάζει κατὰ μίαν ἢ δύο ἡμέρας τῆς ἑβδομάδος, τοῦτο θὰ παράσχῃ εὐκαιρίαν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν διὰ νὰ προπαρασκευάσῃ τὴν ἐργασίαν αὐτῆς. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν δύναμαι νὰ κατανοήσω, εἶναι τὸ δεύτερον κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Συντηρητικοῦ κόμματος, ὁ ὁποῖος εἶπεν ὅτι, αἱ θεμελιώδεις ἀρχαὶ τοῦ Συντάγματος πρέπει νὰ συζητηθοῦν ἰδιαιτέρως ἐν τῇ Ἐθνοσυνελεύσει, πρὶν ἀκόμη ἡ Ἐπιτροπὴ καταρτίσῃ τὸ σχέδιόν της.

§37Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν εἶπον αὐτό. Εἶπον ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἐν τῷ ἔργῳ τῷ προπαρασκευαστικῷ, ἀφοῦ ἐκδώσῃ τὴν γνώμην της περὶ τῶν θεμελιωδῶν ἀρχῶν, τὰς ὑποβάλλει εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν ἵνα ἀποφανθῇ ὁριστικῶς ἐπ’ αὐτῶν ἡ Συνέλευσις, ὥστε νὰ προβῇ κατόπιν εἰς τὸν καταρτισμὸν τῶν λεπτομερειῶν.

§38Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Κατὰ τίνα τρόπον θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ καθορίσῃ τὴν γνώμην της, πρὶν ἢ ἐπιληφθῇ τοῦ ἔργου νὰ καταρτήσῃ ἕνα σχέδιον;

§39Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Λέγω π. χ. ὅταν ἡ ἐπιτροπὴ ἑτοιμάσῃ τὰ ἄρθρα τοῦ Συντάγματος, τὰ σχετικὰ πρὸς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, θὰ ἔλθῃ νὰ ἐξετάσῃ κατὰ ποῖον τρόπον ἡ ἐξουσία αὐτὴ θέλει λειτουργῇ, διὰ μιᾶς Βουλῆς, διὰ δύο Βουλῶν, διὰ δημοψηφίσματος, διὰ συμβουλίου, διὰ ποίου τρόπου; Ἐνταῦθα θὰ προηγηθῇ μία ἐξέτασις τῶν θεμελιωδῶν ἀρχῶν, προτοῦ προχωρήσῃ ἡ ἐπιτροπὴ πρὸς καθορισμὸν τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ πολιτεύματος, ἵνα ἡ Συνέλευσις ἀποφανθῇ κατ’ ἀρχήν, ποῖον σύστημα προκρίνει καὶ κατόπιν νὰ προχωρήσῃ, διότι ἄλλως θὰ πελαγοδρομήσωμεν.

§40Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Λησμονεῖτε ὅτι κάθε συζήτησις ἄγεται ἀπὸ μίαν θεμελιώδη ἀρχήν. Νομίζω ὅτι θὰ πελαγοδρομήσωμεν εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ χωρήσωμεν τὴν ἐργασίαν εἰς διαφόρους μικροτέρας. Τοὐναντίον ἂν ὅλον τὸ ἔργον τὸ προπαρασκευάσῃ ἡ Ἐπιτροπὴ καὶ τὸ διατυπώσῃ εἰς ἕνα νέον σχέδιον καὶ τὸ σχέδιον αὐτὸ τὸ ὑποβάλει εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, ἀφ’ οὗ ἡ Ἐπιτροπὴ δυνηθῇ προηγουμένως νὰ βολιδοσκοπήσῃ καὶ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰς γνώμας τῶν ἡγετῶν τῶν κομμάτων, νομίζω, ὅτι ἀρτιώτερον θὰ ἐξεπλήρου ἡ Ἐπιτροπὴ τὸν προορισμόν της καὶ εὐχερέστερον θὰ ἐτερματίζετο ὁ καταρτισμὸς τοῦ Συντάγματος.

§41Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νὰ βολιδοσκοπήσῃ ἡ Ἐπιτροπὴ τὴν γνώμην τῶν κορυφαίων πληρεξουσίων εἶναι τοῦτο τι τὸ ὁποῖον ἀντίκειται πρὸς τὴν ἐξουσίαν τῶν Κοινοβουλευτικῶν Συνελεύσεων. Διότι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐμφανισθοῦν ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς οἱ κορυφαῖοι πληρεξούσιοι, ἤθελον ἐπιρρεάσει τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ θὰ ἤρχετο πλέον ἐπιρρεασμένη ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀποφύγωμεν. Ἀναμφισβητήτως ὀρθότερον εἶναι ἡ συζήτησις αὐτὴ νὰ ἐγένετο ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως καὶ ὄχι παρασκηνιακῶς.

§42Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Καὶ διατὶ δὲν θὰ ἐπηρεασθῇ ἡ Ἐπιτροπή, ἀπὸ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν θὰ ἐκφράσουν οἱ κορυφαῖοι ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως; Ἡ γνώμη τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζω εἶναι ὅτι πρέπει ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ καθορίσῃ τὸν τρόπον τὸν ὁποῖον αὐτὴ κρίνει ὡς τὸν προσήκοντα, νὰ διατυπώσῃ πρότερον ἕνα σχέδιον καὶ κατόπιν ἐπὶ ἑνὸς ἑκάστου κεφαλαίου τοῦ ἔργου αὐτῆς νὰ γίνεται ἡ δέουσα συζήτησις ἐνώπιον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λ. Ροῦφος Κανακάρης ἔχει τὸν λόγον.

§44Λ. ΡΟΥΦΟΣ ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Παρὰ τοὺς τόσον αὐστηροὺς ἀφορισμοὺς τοῦ ἀξιοτίμου πληρεξουσίου Ἀττικῆς καὶ ἀγαπητοῦ φίλου κ. Ἀναστασοπούλου, λέγω πρὸς ὑμᾶς ὅτι, ὁ εἰσηγηθεὶς εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὴν γνώμην, ὄχι περὶ διακοπῆς ἀλλὰ σιωπηρῶς ἀναστολῆς τῶν ἔργων τῆς Συνελεύσεως, ἐπί τινας ἡμέρας, διὰ νὰ διευκολυνθῇ ἡ ἐπιτάχυνσις τοῦ ἔργου τῆς συντακτικῆς ἐπιτροπῆς ἤμουν ἐγώ. Καὶ ἐκ τοῦ ὅτι εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι πάντες οἱ πληρεξούσιοι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὁρμῶνται ἀπὸ ἕνα μόνον πόθον, τοῦ πῶς νὰ ἐκπληρώσουν καλλίτερον τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀνέλαβον ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, καὶ ἐκ τοῦ ὅτι εἶναι γνωστόν, εἰς πάντας, τοὺς μὴ τὸ πρῶτον εἰσερχομένους εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, ὅτι εἶμαι ἐκ τῶν πολιτευομένων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι οὔτε κόπων φείδονται οὔτε ἄλλην τινὰ ἐνασχόλησιν ἰδιωτικὴν ἔχουν, δὲν δύναμαι παρὰ νὰ ὑποστηρίξω καὶ ἐνώπιον ὑμῶν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξα τὴν πρωίαν ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς. Θεωρῶ ἀπολύτως ἀδύνατον τὴν συνύπαρξιν ὅλων μαζὶ τῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα ἔχομεν νὰ διεξαγάγωμεν. Ἔχομεν ὅλοι συναίσθησιν ὅτι ἐπιτακτικὴ εἶναι ἡ ἀνάγκη, τὸ ταχύτερον νὰ κατασκευάσωμεν τὸ νέον πολίτευμα. Ἐπιτακτικὴ εἶναι ἐπίσης ἡ ἀνάγκη νὰ ψηφίσωμεν νόμον, ἵνα ἀνορθώσωμεν τὰ ὅσα ἐρείπια ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν. Ἔχομεν πλήρη συναίσθησιν τοῦ μεγάλου ἔργου, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀχθῇ εἰς πέρας καὶ τῆς δυσχερείας τοῦ νὰ ἐπιτευχθῇ τοῦτο ὅσον ταχέως ἀξιοῖ ἡ κοινὴ γνώμη. Ἡ μόνη διαφωνία μεταξὺ μας ἔγκειται εἰς τὴν μέθοδον μὲ τὴν ὁποίαν ταχύτερον καὶ καλλίτερον θὰ προχωρήσωμεν. Κατ’ ἐμὲ ἡ μέθοδος ἡ καλλιτέρα εἶναι νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὅλα ὁμοῦ εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνωσι, ὅσον δὲ περισσότερον προσπαθοῦμεν ὅλα ὁμοῦ νὰ τὰ κάμωμεν, ἐπὶ τοσοῦτον θὰ περνοῦν αἱ ἡμέραι καὶ οἱ μῆνες, χωρὶς νὰ συντελῆται τὸ ἔργον ἡμῶν. Θεωρῶ δ’ ἐμαυτὸν ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ ἀναδεχθῶ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ οἱονδήποτε ἔργον εἰσηγητοῦ ἢ ἄλλης τινὸς ἐργασίας, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ πρέπει νὰ παρίσταμαι καὶ παρακολουθῶ τὴν ἐργασίαν καὶ τῶν συνεδριάσεων τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως. Νομίζω ὅτι ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ, εἶναι ὀρθὴ ἡ γνώμη τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τοῦ συντηρητικοῦ κόμματος, ὅπως ἀφοῦ ψηφισθῶσι τὰ ἀπολύτως ἐπείγοντα, τὰ ἤδη ἐπιβεβλημένα ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως, συμπιπτουσῶν μάλιστα καὶ τῶν ἀπόκρεω, νὰ ἀργήσῃ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἐπὶ 15–20 ἡμέρας καὶ κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ νὰ ἐπιταχύνῃ τὸ ἔργον της ἡ ἐπιτροπή. Ἀναμφισβητήτως θὰ φθάσωμεν πολὺ ταχύτερον εἰς τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικοβοιωτίας πληρεξούσιος τοῦ νὰ μὴ παραμελήσωμεν τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἔχομεν ἀναλάβει ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Νομίζω ὅτι ἡ Ἐθνοσυνέλευσις πρέπει νὰ ἐξετάσῃ μετὰ πολλῆς προσοχῆς τὸ ζήτημα τοῦτο, εἶμαι δὲ βέβαιος ὅτι καὶ ἂν δὲν τὸ ἀποδεχθῇ τώρα καὶ προχωρήσωμεν κατ’ ἄλλον τρόπον, πάλιν κατὰ τὴν ἐξέλιξιν τῶν ἐργασιῶν θὰ ἀναγκασθῶμεν νὰ μεταβάλωμεν ἀπόφασιν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συγκριθῇ τὸ ἔργον τῆς παρούσης Ἐθνοσυνελεύσεως μὲ τὸ ἔργον τῆς τότε Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς. Ὅσον δὲ ἀφορᾷ, τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλλεν ὁ ἀρχηγὸς τοῦ συντηρητικοῦ κόμματος κ. Στρᾶτος, διὰ νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Συνέλευσις ἐπὶ ὡρισμένων γενικῶν ἀρχῶν, ἵνα διευκολύνῃ τὸ ἔργον τοῦτο τῆς Ἐπιτροπῆς, νομίζω ὅτι τὸ ἔργον δὲν εἶναι πρακτικῶς ἐφαρμόσιμον, διότι ὁποιαδήποτε συζήτησις ἐπὶ γενικῆς ἐργασίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ, χωρὶς νὰ κατέλθῃ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις εἰς ὅλας τὰς λεπτομερείας τὰς σχετικὰς μὲ τὸ ὅλον θέμα. Ὅλαι δὲ αἱ λεπτομέρειαι τοῦ πολιτεύματος ἀνάγονται εἰς γενικὰς ἀρχάς. Ἑπομένως θὰ γίνεται μία διπλῆ συζήτησις καὶ θὰ πολλαπλασιασθῇ ἡ ἐργασία ἀντὶ νὰ ἐπιταχυνθῇ.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Σουλιώτης Νικολαΐδης ἔχει τὸν λόγον.

§46Α. ΣΟΥΛΙΩΤΗΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι. Δὲν συμφωνῶ μετὰ τοῦ κ. ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας πληρεξουσίου, ὑποστηρίζοντος τὴν ἀναστολὴν τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, καὶ δι’ ὅσους λόγους ἐξετέθησαν, ἀλλ’ ἀκόμη καὶ διότι ὁ λαὸς δὲν πρέπει νὰ παύσῃ νὰ ἔχῃ τὴν συναίσθησιν ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτοῦ παρακολουθοῦσι ἐκ τοῦ σύνεγγυς τὴν πορείαν τοῦ Κράτους κατὰ τὰς δυσχερεστάτας σημερινὰς περιστάσεις. Εὑρίσκω ὅμως ἐντελῶς δικαιολογημένην τὴν ἀνησυχίαν τοῦ κ. ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας πληρεξουσίου, μὴ τυχὸν ἡ ἐπιτροπὴ προβῇ ἄνευ σχεδίου ἐκ τῶν προτέρων δεκτοῦ ὑπὸ τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως καὶ οὕτω κινδυνεύσωμεν ὅταν ἡ ἐπιτροπὴ παρουσιάσῃ τὰ συμπεράσματα τῆς ἐργασίας της νὰ μὴ δεχθῇ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις κατ’ ἀρχήν, οὔτε τὸ σχέδιον, οὔτε τὰς θεωρείας τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ νὰ ἀνατραπῇ ὅλον τὸ ἔργον αὐτῆς καὶ νὰ εἶνε ἀνάγκη νὰ ἀρχίσῃ πάλιν ἀπὸ τὴν ἀρχήν. Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου ἤθελον νὰ καθησυχάσω τὸν κ. ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας πληρεξούσιον καὶ μαζὶ μὲ αὐτὸν καὶ τοὺς τυχὸν πληρεξουσίους, οἱ ὁποῖοι θὰ εἶχον τὴν αὐτὴν ἀνησυχίαν. Σήμερον τὴν πρωΐαν, ὅταν συνεδρίαζεν ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ Συντάγματος ἐπρότεινον ἐγὼ νὰ καταρτισθῇ ὑποεπιτροπὴ ἐξ ἐννέα μελῶν, ἡ ὁποία θὰ λέγεται εἰσηγητική, οὐχὶ διότι ἕκαστον μέλος ἔχει ἀναλάβει τὴν εἰσήγησιν ἑνὸς ὡρισμένου θέματος, ἀλλὰ διότι μελετῶντες κατ’ ἀρχήν, τὰ τῆς διαρρυθμίσεως τοῦ πολιτεύματος θὰ εἰσηγηθῶσιν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὰς γενικὰς ἐπὶ τῆς διαρρυθμίσεως ἀρχὰς καὶ τὸ γενικὸν σχέδιον τῆς διαρρυθμίσεως. Τοῦτο σκοπὸν ἔχει νὰ μὴ ἀφήσῃ νὰ γίνῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον φοβεῖται ὁ κ. Στράτος. Πρὸς τοῦτο ἀπεφασίσθη νὰ γίνῃ τὸ ἑξῆς: Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς διαρρυθμίσεως τοῦ Συντάγματος θὰ ἀποταθῇ εἰς τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων καὶ πάντα πληρεξούσιον, ὅστις τυχὸν ἔχει ἰδιαιτέραν γνώμην ἐπὶ τῆς διαρρυθμίσεως τοῦ Συντάγματος παρακαλῶν νὰ θέσωσι ταύτας ὑπ’ ὄψιν τῆς ἐπιτροπῆς. Ἡ ἐπιτροπὴ λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψει αὐτὰς καὶ ἀποφασίζουσα καὶ καταλήγουσα εἰς ἓν ὡρισμένον συμπέρασμα θὰ προσέλθῃ εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον ὑποβάλλουσα αὐτὰ εἰς κατ’ ἀρχὴν ἀπόφασιν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως. Ἡ Ἐθνοσυνέλευσις θὰ συζητήσῃ καὶ θὰ ἀποφασίσῃ ἐπὶ ποίας ἀπόψεως καὶ γενικοῦ σχεδίου θὰ ἐργασθῇ ἡ ἐπιτροπή.

§47Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν μὲ καθησυχάζει αὐτό.

§48Α. ΣΟΥΛΙΩΤΗΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Θὰ μᾶς δώσετε ὅ,τι θέλετε.

§49Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Θὰ σᾶς δώσω καὶ πιθανὸν νὰ ἀποδεχθῆτε καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ νὰ καταρτίσητε τὸ σχέδιον, ἀλλὰ μπορεῖ νὰ ἔλθῃ ἡ Συνέλευσις νὰ μοῦ τὰ πετάξῃ καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὴν ἀρχήν.

§50Α. ΣΟΥΛΙΩΤΗΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Αὐτὸ εἶπον· ὅτι πρὶν προβῶμεν εἰς τὸ ἔργον τῆς πλήρους ἐπεξεργασίας τῆς διαρρυθμίσεως τοῦ Συντάγματος θὰ προσέλθωμεν εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν καὶ θὰ εἴπωμεν τὰ ἐν γένει κατατεθέντα εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§51Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τότε εἴμεθα σύμφωνοι.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Στάης ἔχει τὸν λόγον.

§53Σ. ΣΤΑΗΣ. Δυστυχῶς εἶμαι καὶ ἐγὼ μέλος τῆς τεσσαρακονταοκταμελοῦς ἐπιτροπῆς· λέγω δυστυχῶς διότι αἱ αὐταὶ συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐπὶ μίαν καὶ ἡμίσειαν ὥραν τὴν πρωΐαν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ἐπαναλαμβάνονται ἔτι μακρότεραι καὶ νῦν. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ἐννοήσω διατὶ ἐνῷ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ὥρισε τὴν ἐπιτροπὴν πρὸς μελέτην τοῦ θέματος τοῦ σπουδαιοτάτου, τὸ ὁποῖον θὰ ἀπασχολήσῃ αὐτήν, ἀποδοκιμάζει τὴν ἐπιτροπὴν πρὶν ἢ ἀρχίσῃ τὸ ἔργον αὐτῆς. Διότι ἀκριβῶς πρόκειται περὶ ἀποδοκιμασίας τῆς ἐπιτροπῆς.

§54ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι. Ὄχι.

§55Σ. ΣΤΑΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς ἐπιτροπείας, ὁ κ. Λεβίδης, τὸν ὁποῖον ἡ τεσσαρακονταοκταμελὴς ἐπιτροπὴ σήμερον τὴν πρωΐαν ἐξελέξατο πρόεδρον αὐτῆς, ἔλαβεν ἐντολὴν νὰ συνεννοηθῇ μετὰ τῆς Κυβερνήσεως σχετικῶς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως, εἴτε ἅπαξ ἢ δὶς καθ’ ἑβδομάδα, εἴτε καὶ κατὰ συνέχειαν ἐπὶ ἡμέρας τινάς. Ἡ ἐπιτροπὴ ἀπέρριψε τὴν πρότασιν τῆς συνεχοῦς διακοπῆς ἐπί τινας ἑβδομάδας τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως διὰ ψήφων 22 κατὰ 8. Οὕτως ὁ κ. πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς ἔλαβεν ἐντολὴν παρ’ αὐτῆς νὰ συνεννοηθῇ μετὰ τῆς Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς διακοπῆς ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος τῆς ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως εἴτε ἅπαξ εἴτε δίς. Βεβαίως ἡ συνεννόησις αὐτὴ δὲν ἦτο πρέπον νὰ γίνηται παρασκηνιακῶς καὶ ὀρθῶς ὁ κ. πληρεξούσιος ἐξ Ἀττικῆς ἔφερε τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως ἀλλ’ ἐξήλθομεν τοῦ ζητήματος καὶ συζητοῦμεν τὰ καθέκαστα τ’ ἀφορῶντα τὰς ἐργασίας τῆς ἐπιτροπῆς. Ἐὰν ἡ Συνέλευσις θέλῃ ἀπὸ τοῦδε νὰ ὁρίσῃ τὸν τρόπον τῶν ἐργασιῶν τῆς ἐπιτροπῆς παραιτοῦμαι, διότι δὲν ἐννοῶ ἐκ τῶν προτέρων νὰ μᾶς καθορίσουν κατὰ τίνα τρόπον θὰ ἐργασθῶμεν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ. Ἤδη ὥρισεν ἡ ἐπιτροπὴ κατὰ πλειοψηφίαν, ὅτι πρέπει νὰ διορισθῶσι εἰσηγηταί, ὁ ἀριθμὸς τῶν ὁποίων θὰ ὁρισθῇ αὔριον, ἢ ἄλλην τινὰ ἡμέραν, οἱ δὲ εἰσηγηταὶ νὰ προσκομίζουν ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπείας τὰς ἐργασίας αὐτῶν κατὰ ὡρισμένας ἡμέρας ἑκάστης ἑβδομάδος, ἢ καὶ κατὰ μεγαλείτερα διαλείμματα. Σήμερον, ἐπαναλέγω, ἂν πρόκειται ἡ Ἐθνοσυνέλευσις νὰ καθορίσῃ τὸν τρόπον τῆς ἐργασίας τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐγὼ παραιτοῦμαι· ἂν πρόκειται ἡ Συνέλευσις νὰ ὁρίσῃ ἡμέρας τινὰς κατὰ τὰς ὁποίας νὰ μὴ γίνωνται συνεδριάσεις αὐτῆς ἵνα δίδηται ὁ ἀπαιτούμενος καιρὸς εἰς τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς νὰ ἐργάζωνται περισσότερον, τάσσομαι καὶ ἐγὼ ὑπὲρ τῆς κατὰ μίαν ἢ δύο τὸ πολὺ καθ’ ἑβδομάδα ἡμέρας διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως. Παρακαλῶ ἑπομένως νὰ ἀφήσωμεν τὰ ἄλλα θέματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐσωτερικῆς φύσεως τῶν ἐργασιῶν τῆς ἐπὶ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος ἐπιτροπῆς καὶ ν’ ἀποφασίσωμεν ἐπὶ τῆς διακοπῆς.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§57Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κλπ.). Ἐκ τῶν δύο προτάσεων μιᾶς περὶ διακοπῆς ὀλίγων ἡμερῶν τῆς ἑβδομάδος προταθείσης ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἑτέρας περὶ διακοπῆς 15–20 ἡμερῶν, ἡ πρώτη δύναται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τὴν ἐπιφύλαξιν ὅπως τὴν προηγουμένην ἀποφαίνεται ἡ Συνέλευσις ἂν θὰ συνεδριάζῃ ἢ ὄχι. Τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἔχει νὰ ἐπιτελέσῃ ἡ Συνταγματικὴ Ἐπιτροπὴ εἶναι ὑψίστης σοβαρότητος. Βεβαίως ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἐπιληφθῶσιν τοῦ ἔργου τούτου, ἔχοντες πλήρη τὴν συναίσθησιν τῆς σοβαρότητος αὐτοῦ, θὰ ἀπορροφηθῶσιν ἐξ ὁλοκλήρου ὑπ’ αὐτοῦ. Βεβαίως θὰ ἀφιερώσωσιν εἰς αὐτὸ πάσας αὐτῶν τὰς δυνάμεις, ἂς εἶναι δὲ βέβαιοι ὅτι ὅσον δήποτε καὶ ἂν παραμελήσωσι τὰ ἕτερα αὐτῶν καθήκοντα οὐδεὶς θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ καταγνώσῃ κατ’ αὐτῶν ἀμέλειαν. Ἀπ’ ἐναντίας μεγίστη θὰ εἶναι ἡ εὐγνωμοσύνη τῆς Συνελεύσεως, ἡ εὐγνωμοσύνη τῆς χώρας, ἡ εὐγνωμοσύνη τοῦ μέλλοντος πρὸς αὐτούς, ἂν ἐν τούτῳ τῷ σημείῳ ἐπιτύχωσι. Βεβαίως δὲ πρέπει νὰ παράσχωμεν εἰς τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς ὅσον τὸ δυνατὸν πλειότερον χρόνον, ἵνα τὸ ἔργον αὐτὸ ἐπιτελέσωσι. Νομίζω ὅμως καίτοι τοιαύτην ἔχω τὴν ἀντίληψιν τοῦ ἔργου αὐτοῦ, νομίζω ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ παρίδωμεν καὶ τὰς ἄλλας ἀνάγκας, ἐπὶ τὰς ὁποίας ἡ Συνέλευσις καλεῖται νὰ ἐπικουρήσῃ. Ὑπάρχουσιν μέτρα τὰ ὁποῖα εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῶσιν. Ὑπάρχει ὁ ἔλεγχος, τὸν ὁποῖον δὲν δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν νὰ ἀνακοπῇ. Δυνάμεθα λοιπὸν νὰ ὁρίσωμεν ἀπὸ τοῦδε τὴν Τετάρτην καὶ Σάββατον μὲ τὴν ἀνωτέρω ἐπιφύλαξιν. Τοιουτοτρόπως δίδεται ὁ χρόνος κατὰ τὸ δυνατὸν εἰς τοὺς κυρίους συναδέλφους τοὺς ἀποτελοῦντας τὴν ἐπιτροπήν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ δὲν λαμβάνει καὶ ἡ Συνέλευσις ἀπόφασιν, ἡ ὁποία νὰ περιορίσῃ τὰ ἕτερα αὐτῆς ἔργα ἵνα δεσμεύσῃ αὐτήν, καθ’ ἣν στιγμὴν ἤθελεν νομίσει ἀναγκαῖον νὰ συνεδριάσῃ καὶ τὰς ἡμέρας αὐτάς. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν χρόνον, καθ’ ὃν ἄρξηται ἐφαρμοζομένη ἡ ἀπόφασις αὕτη, νομίζω ὅτι θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ ἄρξηται ἐφαρμοζομένη ἀφ’ ἧς ἐπιληφθῇ τοῦ ἔργου αὐτῆς ἡ Ἐπιτροπή. Δέν μοὶ φαίνεται ὀρθὴ ἡ γνώμη τοῦ κ. ἀξιοτίμου πληρεξουσίου Κοζάνης, καθ’ ἣν ἂν ὀρθῶς ἀντελήφθη πρέπει νὰ ἀναμείνωμεν τὸ τέρμα τοῦ ἔργου τῶν εἰσηγητῶν. Νομίζω ὅτι οἱ εἰσηγηταὶ καὶ ἡ ἐπιτροπὴ θὰ ἐργασθῶσι παραλλήλως. Οἱ εἰσηγηταὶ καλοῦνται νὰ δώσωσι τὴν διατύπωσιν εἰς τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα θὰ συζητηθῶσιν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ἑπομένως καὶ οἱ εἰσηγηταὶ καὶ ἡ ἐπιτροπὴ θ’ ἀσχοληθῶσιν ἀπὸ τοῦδε εἰς τὸ ἔργον, τοῦ ὁποίου τὰ πορίσματα θ’ ἀγάγωσιν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως. Ἀλλὰ δὲν θέλω τὸ παράπαν νὰ συζητήσω τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἡ ἐπιτροπὴ θὰ κανονίσῃ τὴν ἐργασίαν αὐτῆς. Κατεστήσαμεν τὴν ἐπιτροπὴν ἵνα αὕτη ἐπιληφθῇ τῆς μελέτης τοῦ θέματος καὶ ἀγάγῃ ἐνώπιον ἡμῶν τὰ πορίσματα, τὰ ὁποῖα ἐκ τῆς μελέτης ταύτης θέλουσι προέλθει. Θὰ ἦτο ἀντιστροφὴ τῶν πραγμάτων ἂν ἡμεῖς ἐκανονίζαμεν ἐντεῦθεν τὴν μέθοδον, καθ’ ἣν θέλει ἐργασθῇ ἡ ἐπιτροπὴ ἵνα ἀποτελεσματικώτερον φθάσῃ εἰς τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον ἐνετείλαμεν αὐτὴν νὰ ἐπιτελέσῃ. Καὶ διὰ τοῦτο δὲν νομίζω ὅτι αἱ γενόμεναι τὴν ἑσπέραν ταύτην συζητήσεις περὶ τῆς μεθόδου κατὰ τὴν ὁποίαν θέλει ἐργασθῇ ἡ ἐπιτροπὴ καὶ περὶ τῆς σχέσεως τοῦ ἔργου αὐτῆς πρὸς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, δύνανται ν’ ἀποτελέσωσιν ἀντικείμενον ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως. Ἰδίᾳ δὲν νομίζω ὅτι δέον νὰ ἐντείλωμεν τὴν ἐπιτροπὴν νὰ ἐπιληφθῇ πρῶτον τῆς διατυπώσεως τῶν γενικῶν πολιτειακῶν ἀρχῶν, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ μελετήσῃ τὰς διαφόρους διατάξεις τοῦ Συντάγματος καὶ ν’ ἀξιώσωμεν παρ’ αὐτῆς ν’ ἀγάγῃ αὐτὰς ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, ἵνα αὗται καταστῶσι τὸ ἀντικείμενον ἰδιαιτέρας θεωρητικῆς οὕτως εἰπεῖν συζητήσεως, τὸ συμπέρασμα τῆς ὁποίας δεκτὸν γενόμενον ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως θὰ καταστῇ ἡ ὑποχρεωτικὴ βάσις τοῦ πολιτεύματος, τὸ ὁποῖον θέλει ὑποχρεωθῇ νὰ διατυπώσῃ ἡ ἐπιτροπή. Τὴν γνώμην ταύτην, κύριοι, δὲν νομίζω ὀρθήν. Ἐν τοῖς πολιτικοῖς σώμασι γίνεται συζήτησις, ἐν τῇ ὁποίᾳ βεβαίως καὶ αἱ διάφοροι πολιτικαὶ ἀρχαὶ ἐκτίθενται, ἀναπτύσσονται καὶ ὑποστηρίζονται. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν συμβαίνει ἵνα ψηφισθῶσιν αἱ ἀρχαὶ αὗται. Τοῦτο συμβαίνει διὰ νὰ στηριχθῶσι διὰ τῶν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα ἐκ τῶν ἀρχῶν τούτων, ἐκπηγάζουσιν, ὡρισμένοι θεσμοί, ὡρισμένα μέτρα. Συζήτησις περὶ ἀρχῶν δὲν ἔχει τὸν τόπον ἐν οἱᾳδήποτε πολιτικῇ Συνελεύσει, παρὰ μόνον ἐφ’ ὅσον ἐκ τῆς συζητήσεως ταύτης πρόκειται νὰ ὑποστηριχθῇ ὡρισμένη θετικὴ συγκεκριμένη πρότασις. Δὲν εἶναι δυνατόν, δὲν εἶναι πρακτικὸν νὰ ἐπιληφθῶμεν μιᾶς θεωρητικῆς συζητήσεως, χωρὶς συγχρόνως νὰ συζητῶμεν περὶ συγκεκριμένης τινὸς προτάσεως, εἴτε ὑποστηριζομένης εἴτε ἀποκρουομένης ὑπὸ τῆς θεωρητικῆς ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν ὡς ἐπιχείρημα ἐν τῇ συζητήσει τῆς συγκεκριμένης προτάσεως ἐξετάζομεν. Ἄλλως, κύριοι, ἔχω τὴν ἀντίληψιν, ὅτι τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἡ Συντακτικὴ Ἐπιτροπὴ καὶ ἡ Συντακτικὴ Συνέλευσις καλοῦνται νὰ ἐπιτελέσωσιν, δὲν εἶναι ἔργον ἐπινοήσεως ἀρχῶν πολιτικῶν. Εἶναι ἔργον ἐρεύνης καὶ ζυγίσεως τῶν ἐν τῇ κοινωνίᾳ ὑπαρχουσῶν καὶ εἰς ἐνέργειαν κειμένων δυνάμεων καὶ καθορισμοῦ τοῦ συστήματος, κατὰ τὸ ὁποῖον αἱ δυνάμεις αὗται θέλει γίνῃ δυνατὸν νὰ ἰσορροπήσωσιν, ἑκάστης συνεισφερούσης ἐπὶ τῶν κοινῶν ἔργων τῆς προαγωγῆς τῶν κοινῶν συμφερόντων, τὴν συμβολὴν τὴν ὁποίαν καλεῖται διὰ τῆς ἐπιρροῆς, τὴν ὁποίαν ἀσκεῖ, νὰ συνεισφέρῃ. Τὸ ἔργον τὸ συντακτικόν, κύριοι, δὲν εἶναι ἔργον ἐπινοίας. Εἶναι ἔργον συναρμογῆς δυνάμεων ἐν τῇ κοινωνίᾳ ὑπαρχουσῶν. Ἐὰν δὲ τοῦτο ἦτο ἀληθὲς ἐν πάσῃ οἱᾳδήποτε ἐποχῇ, εἶναι κατ’ ἐξοχὴν ἀληθὲς κατὰ τὰς πονηρὰς ἡμέρας, ἃς διανύομεν. Τὸ Σύνταγμα δὲν ἔχει πραγματικὴν ὑπόστασιν, παρὰ ἐφ’ ὅσον λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν ὅλας ἐκείνας τὰς ἐν τῇ χώρᾳ ὑπαρχούσας δυνάμεις τὰς πραγματικὰς καὶ ἀναγνωρίζει εἰς αὐτὰς τὴν ἱκανότητα νὰ ἀσκήσωσι τὴν ἐπιρροήν, τὴν ὁποίαν προσήκει ν’ ἀσκήσωσιν, συναρμόζει δὲ ταύτας πρὸς ἀλλήλας, οὕτως ὥστε ἐκ τοῦ συνδυασμοῦ αὐτοῦ πᾶσαι ἡνωμέναι ἐπὶ τὸ κοινὸν νὰ συντελῶσιν ἔργον ἀντὶ ἡ μία νὰ μάχηται κατὰ τῆς ἑτέρας καὶ τὸν ἀγῶνα τῆς μιᾶς ἡ ἄλλη νὰ παραλύῃ. Ὁ Πόλεμος ὁ Παγκόσμιος κατέρριψε πολλὰς ἀξίας, αἱ ὁποῖαι ἔχουσαι τὴν ῥίζαν αὐτῶν ἐν τῷ παρελθόντι καὶ ἐν τῷ σεβασμῷ, ὅστις πρὸς αὐτὰς ἀπενέμετο ἀπὸ αἰώνων καὶ γενεῶν, συνεκράτει πολλὰς ἐξ αὐτῶν τῶν δυνάμεων τῶν ἐν τῇ κοινωνίᾳ πράγματι ὑπαρχουσῶν μὲ φραγμοὺς, τοὺς ὁποίους ἦτο δύσκολον νὰ διασπάσωμεν ἢ ὑπερπηδήσωμεν. Ἀλλ’ ἤδη αἱ δυνάμεις αὗται δὲν εἶναι πλέον δυνατὸν νὰ συγκρατηθῶσι διὰ τῶν πάλαι φραγμῶν καὶ αἱ δυνάμεις αὗται νὰ μετάσχωσι τῆς διαχειρίσεως τῶν κοινῶν. Ἐκ τῆς πρὸς αὐτὰς δὲ ἐμπιστοσύνης ἐκείνων, οἵτινες θὰ καθορίσωσι τὸ Σύνταγμα, θὰ ἐμπνευσθῶσι τὸ αἴσθημα τῆς εὐθύνης καὶ ἐντεῦθεν τὸ ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τῶν κοινῶν. Οὕτω δὲ ἀπὸ δυνάμεων, αἱ ὁποῖαι ἐὰν παρεκωλύοντο ἀπὸ τὴν συμμετοχὴν εἰς τὰ κοινὰ θὰ ἠδύναντο νὰ ἀποβῶσι καταστρεπτικαί, θὰ καταστῶσι δυνάμεις δημιουργικαὶ ἐν συνεργασίᾳ μετὰ πασῶν τῶν ἄλλων τῶν ἐν τῇ χώρᾳ ὑπαρχουσῶν. Θὰ εἶναι βαρύ, κύριοι, ὑπερμέτρως βαρὺ τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἔχει νὰ συντελέσῃ ἡ Συντακτικὴ Ἐπιτροπὴ καὶ κατόπιν ἡ Ἐθνοσυνέλευσις. Ἐπιλαμβανόμεθα τῆς διαρρυθμίσεως τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς νέας μεταπολεμικῆς περιόδου. Ἐπιλαμβανόμεθα αὐτῆς, πρὶν ἢ ἀκόμη προηγηθῶσιν ἡμῶν ἕτεροι λαοὶ ἐν τῷ ἔργῳ τῆς συντάξεως μεταπολεμικοῦ πολιτεύματος. Καὶ καλούμεθα τὸ ἔργον τοῦτο νὰ ἐπιτελέσωμεν ἐν πλήρει συνειδήσει τῆς εὐθύνης, τὴν ὁποίαν ἀναλαμβάνομεν ἀπέναντι τῆς χώρας, τῆς ὁποίας θὰ θέσωμεν τὰ πολιτειακὰ θεμέλια. Δὲν ἔχω καμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων δὲν θὰ ἐπηρεασθῇ ἀπὸ θεωρητικὰς ἰδέας καὶ δόγματα ἐν τῇ διατυπώσει τῶν πορισμάτων αὐτῆς, ἀλλὰ θὰ στηρίξῃ ταῦτα ἐπὶ τῆς ἐρεύνης καὶ τοῦ καθορισμοῦ τῶν πράγματι ἐν τῇ χώρᾳ ὑπαρχουσῶν δυνάμεων, τὰς ὁποίας θὰ συναρμόσῃ οὕτως ὥστε ἐν ἁρμονίᾳ καὶ οὐχὶ ἐν ἀντιθέσει νὰ συντρέχωσιν εἰς τὸ ἔργον τὸ πολιτικόν. Ἔχω πλήρη τὴν ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Ἐπιτροπήν. Καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀφήσωμεν αὐτὴν νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκον αὐτῆς, καθ’ ὃν ἤθελε νομίσει τρόπον. Ἄς ἐπιφυλαχθῶμεν νὰ ἐξετάσωμεν ὄχι μόνον τὰ πορίσματα, εἰς τὰ ὁποῖα θέλει προέλθῃ, ἀλλὰ καὶ ὁλόκληρον τὸ ὑλικὸν τὸ ὁποῖον θέλει προέλθει ἐκ τῶν πορισμάτων αὐτῆς. Ἀλλὰ μέχρι τῆς στιγμῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν θέλει προσκομίσει τὸ ἔργον αὐτῆς ἂς ἀφήσωμεν αὐτὴν ἀπεριόριστον ἀπὸ οἱονδήποτε πρόσκομμα, ἀναθέτοντες εἰς αὐτὴν καὶ τὸν καθορισμὸν τοῦ προγράμματος κατὰ τὸ ὁποῖον θέλει προβῆ εἰς τὸ ἔργον αὐτῆς. (Ἐπιδοκιμασίαι).

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Συνέλευσις τὴν ὑποβληθεῖσαν ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως πρότασιν, ὅπως δὶς τῆς ἑβδομάδος κατὰ Τετάρτην καὶ Σάββατον διακόπτονται αἱ συνεδριάσεις;

§59Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ ἔχω ἀντίρρησιν καὶ παρακαλῶ νὰ μοὶ δώσητε τὸν λόγον.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§61Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ἐθαύμασα τὰς φιλοσοφικὰς θεωρίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τυγχάνω μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀπορῶ πῶς γεννᾶται ζήτημα, πρὶν ἢ ἀκόμη σκεφθῶμεν περὶ τῆς ἐργασίας, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἐκτελέσωμεν. Διότι δὲν ἠνόησα ποίαν ἐργασίαν πρόκειται νὰ ἐκτελέσῃ ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ πολιτεύματος συναρμόζουσα τὰς κοινωνικὰς δυνάμεις, διὰ νὰ ἐξετάζῃ ἐκ τῶν ἀντιθέτων καὶ ἀντιμαχομένων τάξεων τῆς κοινωνίας συμπεράσματα φιλοσοφικὰ διὰ νὰ διατυπώσῃ αὐτὰ ἡ Ἐπιτροπὴ εἰς ἄρθρα. Καὶ νομίζω, ὅτι, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ συζητήσωμεν περὶ τοῦ θέματος τούτου, ἔπρεπεν ἐπὶ τῆς ἀπεργίας νὰ φέρωμεν τὸν λόγον, διότι φαντάζομαι ὅτι ἡ ἀντίδρασις τῶν κοινωνικῶν τάξεων, ἡ ἀντίδρασις τῶν ἀντιθέτων συμφερόντων, ἠδύναντο νὰ φέρωσιν ἐνταῦθα ζητήματα ἐργατικὰ, ζητήματα, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ ἀποτελέσωσιν ὑλικὸν διὰ τὴν διατύπωσιν τῶν ἄρθρων τοῦ Συντάγματος καὶ νομίζω ὅτι ἦτο ἐντελῶς περιττὴ ἡ τοιαύτη συζήτησις. Δὲν ὡρίσθη κἂν ἡ Ἐπιτροπή, ἥτις θὰ εἰσηγηθῇ εἰς τὴν Συνέλευσιν πρότασιν περὶ τῶν ἐπενεκτέων διορθώσεων τοῦ Συντάγματος. Σήμερον τὴν πρωΐαν συνήλθομεν καὶ ἐφθάσαμεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἐννέα ἐκ τῶν μελῶν θὰ συνεργασθῶσι πρὸς προπαρασκευὴν τῆς ἐργασίας. Δὲν καθωρίσθη κἂν εἰσέτι ἡ Ἐπιτροπή· ἐγὼ δέ, ὅτε ἤκουσα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἀγορεύοντος ἐντεῦθεν μὲ τοιαύτας φιλοσοφικὰς ἰδέας, ἐτρόμαξα. Ἐλέχθη ὅτι τὸ ἔργον εἶναι τεράστιον. Ἐλέχθη ὅτι πρὸς ἐπιτέλεσιν αὐτοῦ πρέπει νὰ παύσῃ ἐργαζομένη ἡ Συνέλευσις εἰς τὰ σπουδαιότερα ἔργα, τὰ ὁποῖα ἔχει νὰ ἐκτελέσῃ, ἵνα ἐντὸς εἴκοσιν ἡμερῶν δυνηθῶμεν νὰ ἐκτελέσωμεν τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἀνετέθη εἰς τὴν Ἐπιτροπήν. Καὶ ἀκούομεν ἐντεῦθεν ὅτι εἶναι τεράστιον τὸ ἔργον, καὶ εἶναι τὸ ἔργον δυσχερέστατον, διότι πρόκειται περὶ διατάξεων θεμελιωδῶν, περὶ διατάξεων τοῦ Συντάγματος, αἱ ὁποῖαι εἰς τὸ μέλλον θὰ ἰσχύσωσιν. Ἀλλὰ διὰ ποῖον λόγον θὰ παραμένῃ ἡ Συνέλευσις ἀργοῦσα, ἵνα ἐντὸς εἴκοσιν ἡμερῶν περατώσῃ τὸ ἔργον αὑτῆς ἡ Ἐπιτροπή; Ἐγὼ δηλῶ ὅτι μοὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ παραμείνω συνεργαζόμενος μὲ τὴν Ἐπιτροπήν, ἐὰν πρόκειται νὰ περατώσῃ τὸ ἔργον αὑτῆς ἐντὸς εἴκοσιν ἡμερῶν. Νομίζετε ὅτι ὡς ἡ ἀράχνη δημιουργεῖ ἐντὸς τῆς ἡμέρας τὸν ἱστόν αὐτῆς ἐκ τοῦ ἰδίου σώματος, θὰ δυνηθῶμεν καὶ ἡμεῖς νὰ δημιουργήσωμεν ἐντὸς τοῦ βραχέος αὐτοῦ χρόνου τὰ νέα δόγματα; Πρέπει ν’ ἀφήσωμεν τοὺς Εἰσηγητὰς νὰ ἐργασθῶσιν ὄχι εἴκοσιν ἡμέρας, ἀλλὰ καὶ πολὺ περισσότερον καὶ θὰ συμβουλευθῶμεν καὶ τὰς νέας θεωρίας, αἱ ὁποῖαι ἐπήγασαν μετὰ τὸν πόλεμον μεθ’ ὃν ἐγένοντο νέα Συντάγματα, ὅπως τὰ Συντάγματα τῶν δημοκρατιῶν τῆς Γερμανίας μὲ νέας ἀρχάς, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀνάγκη νὰ μελετήσωμεν. Οὔτε δύο ἡμέρας ἐγὼ ἐννοῶ ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ διακοπῶσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως. Ποίαν ἐργασίαν θὰ ἔχετε ἐνώπιον ὑμῶν προπαρασκευασμένην ὄχι ἐπὶ εἴκοσιν ἡμέρας, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ δύο μῆνας, ἵνα ἀπολήξωμεν ἀπὸ τοῦδε εἰς τὴν ἀπόφασιν ὅτι θὰ διακόψωμεν τὰς ἐργασίας τὰς ἄλλας τῆς Συνελεύσεως; Πρέπει ἡ ἐπιτροπὴ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ μέγεθος τῆς ἐργασίας καὶ ἂν ἴδῃ ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ διακόπτωνται αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ δύο ἡμέρας εἴτε ἐπὶ μίαν ἡμέραν καθ’ ἑβδομάδα, τότε αὐτὴ ἡ Ἐπιτροπὴ ἂς τὸ δηλώσῃ διὰ ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Συνέλευσις. Ἠπόρησα, ὅτε εἶδον αὐτὴν τὴν γενομένην μεγάλην συζήτησιν. Διατί; Διὰ πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν ὑπάρχει. Αὐτοὶ οἱ ἐννέα θὰ ἐργασθῶσιν εἰς τὰς οἰκίας των, θὰ μελετήσωσι τὰ διάφορα πολιτεύματα, δὲν θὰ φιλοσοφήσωσιν, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἵνα ἐξαγάγωσι νέα δόγματα καὶ νέας θεωρίας. Δὲν εἶναι δύσκολος ἡ διόρθωσις τοῦ Συντάγματος, ἐὰν εἰς μερικὰ σημεῖα ἔχῃ ἀνάγκην τοιαύτης, θὰ δυνηθῶμεν νὰ τὸ πράξωμεν ἄνευ μεγάλης δυσχερείας καὶ χωρὶς νὰ λάβωμεν ἀνάγκην διακοπῆς τῶν ἄλλων ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως. Ἔχομεν πολλὰ ἄλλα ζητήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι σπουδαιότατα, ἔχομεν νὰ ἐξετάσωμεν ποία εἶναι ἡ τύχη τῶν νόμων καὶ Νομοθετικῶν Διαταγμάτων, ἀπειρία τῶν ὁποίων ἐξεδόθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς θεωροῦμεν ἀκύρως ἀναβιώσασαν. Εἶναι τοῦτο ἔργον τεράστιον, διὰ τὸ ὁποῖον παρακαλῶ νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα πρὸς συζήτησιν, κατὰ τὴν συζήτησιν δὲ ἐκείνην θὰ ἀναφανῶσιν ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ προλάβωμεν ἀπὸ τοῦδε. Αὐτὴ εἶναι ἐργασία σπουδαιοτέρα τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, ἥτις εἶναι ἔργον τῶν Εἰσηγητῶν. Οἱ εἰσηγηταὶ θὰ εἰσαγάγωσιν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τὸ ἔργον αὐτῶν καὶ ἂν ἡ Ἐπιτροπὴ τὸ ἐγκρίνῃ θὰ ἔλθῃ ὡς προπαρασκευαστικὴ ἐργασία εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἡ ὁποία θὰ ζητήσῃ τὰς γνώμας ὅλων τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ θὰ συναγάγῃ συμπεράσματα πρακτικά, διότι τὸ ἔργον ἡμῶν εἶναι ἔργον προπαρασκευαστικόν· παρακαλοῦμεν δὲ διὰ τῶν φιλοσοφικῶν αὐτοῦ σκέψεων νὰ βοηθήσῃ καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, διότι δὲν τὸν ἐνόησα. Ἠθέλησε νέας κοινωνικὰς ἀνάγκας νὰ ὑποδείξῃ; Ἐννοεῖ τὰς ἐργατικὰς τάξεις; Ἐὰν ἐννοῇ τὰς ἐργατικὰς τάξεις, εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ ἐπιληφθῶμεν αὐτοῦ τοῦ θέματος. Ἐὰν πρόκειται νὰ συνδράμωμεν τὴν κατωτέραν τάξιν, τὴν ἐργατικήν, καὶ ἐγὼ εἶμαι σύμφωνος. Εἰς τὰς ξένας νομοθεσίας ὑπάρχει τόσον ὑλικόν, ὥστε εἶναι ὀρθὸν αὐτὴ ἡ ἐργασία μᾶλλον νὰ συζητηθῇ ἐνταῦθα. Ὁρίσατε ποῖα θέματα ἐννοεῖτε δι’ αὐτῶν τῶν ἰδεῶν νὰ συζητήσητε διὰ νὰ λάβωμεν καὶ ἡμεῖς τὸν λόγον, διότι καὶ ἡμεῖς παρακολουθοῦμεν τὴν κίνησιν καὶ τὴν πρόοδον τῶν ἐργατικῶν τάξεων. Ἐγὼ ἀντιτίθεμαι κατὰ τοῦ ἀπὸ τοῦδε ὁρισμοῦ τῆς ἀργίας δύο ἡμερῶν.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θέλετε νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις;

§63Α. ΣΟΥΛΙΩΤΗΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Ἐπὶ τοῦ θέματος ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως......

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κ. Νικολαΐδη, εἶναι ἐγγεγραμμένοι ἄλλοι πρὸ ὑμῶν.

§65Σ. ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Ἐλήφθη ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως, κ. Πρόεδρε.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη τὴν πρότασιν τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.

§67Α. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Παρακαλῶ. Δύνασθε νὰ φθάσητε εἰς τὸ συμπέρασμα τοῦτο, ὅταν ζητήσητε ἀπὸ ὅλους τοὺς ἐγγεγραμμένους νὰ παραιτηθῶσι τοῦ λόγου των. Αὐτὸς εἶναι ὁ τρόπος. Ἐρωτήσατε τοὺς ἐγγεγραμμένους ἐὰν θέλωσι νὰ ὁμιλήσωσιν ἢ ἂν ἀρκοῦνται εἰς τὰς ἐξηγήσεις τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἠρώτησα δίς.

§69Α. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Ὅταν θέλωμεν ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι εἴμεθα ἐγγεγραμμένοι, νὰ ὁμιλήσωμεν, δὲν ἔχει δικαίωμα κανεὶς νὰ μᾶς ἀφαιρέσῃ τὸν λόγον.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠρώτησα δὶς καὶ ἔπρεπε νὰ συνεννοηθῆτε νὰ εἴπητε ὅτι δὲν παραιτεῖσθε.

§71Α. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Ἠρωτήσατε τὴν Συνέλευσιν, ἀντὶ νὰ ἐρωτήσητε τούς ἐγγεγραμμένους ἐὰν θέλωσι νὰ παραιτηθῶσι.

§72Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς δὲν παραιτούμεθα.

§73Ξ. ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δύο λέξεις.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προηγοῦνται ἄλλοι.

§75Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Κύριε Πρόεδρε, ἔχω μίαν ἔνστασιν ἀπαραδέκτου τῆς συζητήσεως· διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τίθηται ὑπὸ ψηφοφορίαν μία πρότασις, νὰ ψηφίζηται ἡ πρότασις αὕτη καὶ μετὰ τὴν ψήφισιν νὰ ἐπανέρχηται ἡ συζήτησις καὶ νὰ παρουσιάζωνται 10 ἢ 15 ρήτορες, θέλοντες νὰ ὁμιλήσωσιν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ κατανοηθῇ εἶναι ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὁ ὁποῖος μᾶς ἔστειλεν ἐδῶ μὲ μίαν ἐντολὴν ὡρισμένην, τόσον σπουδαίαν.......

§76ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν ἔχει τὸν λόγον ὁ ἀγορεύων, κ. Πρόεδρε.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλει πρότασιν ἀπαραδέκτου.

§78Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀξιώσῃ παρ’ ἡμῶν νὰ μὴ χάνωμεν τὴν ὥραν μας πελαγοδρομοῦντες εἰς συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι πραγματικῶς δὲν ἔχουν καμμίαν ἔννοιαν.

§79ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἶναι ἄνευ ἀντικειμένου.

§80Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Νομίζω λοιπόν, κ. Πρόεδρε, ὅτι δύνασθε νὰ βεβαιώσητε τὴν Συνέλευσιν ὅτι ἐψηφίσθη ἡ πρότασις καὶ συνεπῶς ὅτι παρέλκει πᾶσα περαιτέρω συζήτησις.

§81ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἐπανερχόμεθα εἰς τὸ παλαιὸν ὅτι «ἐφωτίσθημεν», «ἐφωτίσθημεν».

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως, κ. πληρεξούσιε, μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἡ ἀντίληψις τοῦ Προδρείου εἶναι ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐπείσθη καὶ παρεδέχθη. Ἀλλ’ ἀφοῦ ὁ Κανονισμὸς ὁρίζει ὅτι ὅταν εἶναι ἐγγεγραμμένοι νὰ ὁμιλήσωσι, δὲν δύναται νὰ λήξῃ ἡ συζήτησις, πρὶν ἢ ἐξαντληθῇ ὁ κατάλογος τῶν ἐγγεγραμμένων ......

§83Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Κύριε Πρόεδρε, νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ διαφωνήσω εἰς αὐτό.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐτελείωσα. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀντίληψις ἡ ἰδική μου καὶ ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν, τί παραδέχεται. Ὅταν οἱ ἐγγεγραμμένοι ἐπιμένωσι νὰ ὁμιλήσωσι, βεβαίως ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ, ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ τοῖς ἀφαιρέσω τὸν λόγον.

§85Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Κύριε Πρόεδρε, σᾶς παρακαλῶ. Ὀρθόταται θὰ ἦσαν αἱ παρατηρήσεις ὑμῶν, ἐὰν προηγοῦντο τῆς ψηφίσεως τῆς προτάσεως· ἀλλ’ αἱ παρατηρήσεις ἕπονται, δὲν προηγοῦνται· διότι ἐθέσατε τὴν πρότασιν ὑπὸ ψηφοφορίαν καὶ ἐψηφίσθη ἡ πρότασις.

§86Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Προηγοῦνται.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κύριοι πληρεξούσιοι φωνάζουν καὶ τὸ Προεδρεῖον δὲν δύναται ν’ ἀντιληφθῇ.

§88Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὥστε θέλετε νὰ βεβαιώσητε ὅτι ἐπλανήθητε; Πολὺ καλά.

§89Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Τὸ Προεδρεῖον εἶχεν αὐτὴν τὴν ἀντίληψιν. Τώρα οἱ κύριοι λέγουν ὅτι δὲν παρητήθησαν.

§90Ξ. ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ. Τὸν λόγον, παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§92Ξ. ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅταν εἴχετε ἀνακοινώσῃ τὸν κατάλογον τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς ἤμην ἀπών. Σήμερον εἶδον εἰς τὰ πρακτικὰ ὅτι μὲ ἔχετε ὁρίσει μέλος ἀναπληρωματικὸν τῆς ἐπιτροπῆς ἐκ 48 μελῶν, πρὸς ἐπεξεργασίαν τοῦ Συντάγματος. Θὰ σᾶς εὐχαριστήσω διὰ τὴν τιμήν; ἀλλὰ καὶ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὲ ἀπαλλάξητε ἀπ’ αὐτήν. Ἐπιθυμῶ πάντοτε νὰ ἀναλαμβάνω τοὺς τίτλους καὶ τὰ ἀξιώματα, τὰ ὁποῖα καλύπτουν καὶ μίαν πραγματικὴν ἢ θετικὴν ἐργασίαν, βλέπω δὲ τὶ ἐργασίαν δύνανται νὰ ἔχουν τὰ ἀναπληρωματικὰ μέλη μιᾶς ἐπιτροπῆς, ἐκ 48 προσώπων, τὰ ὁποῖα θὰ καλοῦνται νὰ ἐργασθῶσιν μόνον ὅταν ἡ ἐπιτροπὴ αὐτὴ δὲν θὰ εὑρίσκεται εἰς ἀπαρτίαν καὶ ἡ ἐργασία αὐτῶν θὰ εἶναι προσωρινή, ἐφ’ ὅσον μένον ἀπουσιάζει ἓν τῶν μελῶν, τὰ ὁποῖα χρειάζονται διὰ τὴν ἀπαρτίαν. Ὡς ἐκ τούτου δὲν εἶναι δυνατὸν οὐδὲ νὰ παρακολουθῶσι τὰς ἐργασίας τῆς ἐπιτροπῆς τακτικῶς, οὐδὲ νὰ λαμβάνωσι μέρος εἰς τὰς συζητήσεις καὶ ἑπομένως δὲν θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ συνεισφέρωσι τίποτε εἰς τὸ ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς. Τοιαύτην ἀντίληψιν ἔχω περὶ τοῦ ἔργου τῶν ἀναπληρωματικῶν μελῶν.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κακῶς.

§94Ξ. ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ. Ὄχι κακῶς, κ. Πρόεδρε, διότι ἡ ἐπιτροπὴ θὰ ἔχῃ μίαν ἀπαρτίαν· πότε θ’ ἀναζητοῦνται ἀναπληρωματικὰ μέλη; Ὅταν δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ἀπαρτίας.

§96Ξ. ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ. Λοιπὸν ἐν τῇ Συνελεύσει αὐτῇ ἐσχηματίσθησαν πολλαὶ ἐπιτροπαί· δὲν ἐθεωρήθη δὲ ὅτι ἠδυνάμην καὶ ἐγὼ νὰ εἰσφέρω κἄτι τι εἰς τινα ἐξ αὐτῶν, οὐδ’ εἰς αὐτὴν τὴν ἐπιτροπὴν τῶν Στρατιωτικῶν ὅπου ἔτυχε νὰ ἔχω ποιάν τινα εἰδικότητα. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω τὸν λόγον τῆς μὴ συμπεριλήψεώς μου εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν Στρατιωτικῶν, ὃν ἐπεκαλέσθη ἐπίλεκτον μέλος μιᾶς τῶν πολιτικῶν μερίδων τῆς πλειονοψηφίας, εἰς ἀπάντησιν ἀπορίας πληρεξουσίου τινός, διότι τὸ λειτούργημα αὐτὸ δὲν θὰ μοὶ προσέθετε τίποτε· ἀλλὰ καὶ δὲν ἐννοῶ διατὶ εὑρέθη ἡ περίστασις νὰ διορισθῶ μέλος ἀναπληρωματικὸν εἰς μίαν ἐπιτροπὴν ἐκ 48 μελῶν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐγὼ δὲν βλέπω ποίαν ἐργασίαν δύναμαι νὰ ἔχω. Οἱ πέμπτοι τροχοὶ εἶναι πάντοτε περιττοὶ εἰς τὰς ἁμάξας, πολὺ δὲ περισσότερον οἱ 48. Ὡς ἐκ τούτου, σᾶς παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ μὲ ἀπαλλάξητε.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶμαι σύμφωνος πρὸς τὴν ἀντίληψίν σας. Τὰ ἀναπληρωματικὰ μέλη εἶναι τακτικὰ μέλη, τὰ ὁποῖα θὰ χρησιμοποιηθοῦν.

§98Ξ. ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ. Ἄνευ ψήφου.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποῖος σᾶς τὸ εἶπε;

§100Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλα τὰ μέλη ἔγιναν τακτικὰ κατ’ ἀπόφασιν τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις μάλιστα καθώρισε καὶ τὴν δικαιοδοσίαν των.

§101Ξ. ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δέχομαι.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Λεβίδης ἔχει τὸν λόγον.

§103Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Λαμβάνω ἐκ δευτέρου τὸν λόγον παρὰ τὰς συνηθείας μου, ἁπλῶς καὶ μόνον ἵνα παράσχω ἐξήγησίν τινα ἀφορῶσαν με προσωπικῶς, ἣν νομίζω ἀναγκαίαν. Ἀληθῶς ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ πολιτεύματος ἀνέθηκέ μοι νὰ συννενοηθῶ μετὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως περὶ τοῦ ζητήματος, δὲν μοὶ ἔδωκεν δὲ τὴν ἐντολὴν νὰ φέρω τὸ ζήτημα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἑπομένως πραγματικῶς ὑπερπήδησα τοὺς φραγμοὺς τοὺς τεθέντας μοι, παρὰ τὴν ἡλικίαν μου, ἥτις δὲν ἐπιτρέπει τὴν ὑπερπήδησιν φραγμῶν. Ἀλλ’ ὅταν ἐπρότεινα εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τὴν γνώμην τῆς Ἐπιτροπῆς, ὁ κ. Πρόεδρος, ἐν τῇ διακρινούσῃ αὐτὸν φιλελευθέρᾳ μερίμνῃ, εἶπεν, ὅτι ὀρθώτερον εἶναι νὰ εἰσάγωμεν τὸ ζήτημα εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἵνα ἔχωμεν τὴν καθολικὴν γνώμην τοῦ Σώματος. Νομίζω λοιπὸν ὅτι δὲν ὑπερεπήδησα πρὸς ζημίαν τινὸς τοὺς φραγμούς. Ἄλλως τε τὸ ἀποτέλεσμα ποῖον εἶναι; Ὅτι συνεζητήσαμεν ἐνταῦθα ἐπὶ τοσαύτην ὥραν, καὶ δὲν ἐφθάσαμεν ἀκόμη εἰς ὁριστικὸν ἀποτέλεσμα. Αὐτὰ ἅτινα σήμερον συνεζητήθησαν, ἐὰν δὲν ἐγένετο ἡ μεταξὺ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐμοῦ συνεννόησις, ἤθελον ἀναφανῆ εἰς προσεχῆ συνεδρίασιν. Ἰδοὺ λοιπόν, ὅτι αὐτὴ ἡ ὑπέρβασις ἐφ’ ἧς εὐλαβῶς αἰτοῦμαι συγγνώμην, ἔφερε τὸ ἀγαθὸν ἀποτέλεσμα, ὅτι ὁπωσδήποτε εὑρισκόμεθα εἰς τὸ τέρμα τῆς συζητήσεως καὶ τῶν ἀποφάσεων ἡμῶν. Ἐμμένω καὶ ἐγὼ εἰς τὰ ἀποφασισθέντα παρὰ τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅτι προσφορώτερον ἤθελεν εἶσθαι, ἐὰν ὡρίζοντο δύο ἡμέραι τῆς ἑβδομάδος πρὸς ἐργασίαν, ἔχομεν καὶ τὴν Κυριακήν, τρεῖς ἐν ὅλῳ ἡμέραι, καὶ ὅσα τοιουτοτρόπως τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς ἐπιθυμοῦσι νὰ ἐργασθῶσιν ἔχουσιν ἱκανὸν χρόνον πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτόν. Φρονῶ, ὅτι εἶναι τόσον μεγάλη ἡ τιμή, δι’ ἧς ἡ Συνέλευσις περιέβαλεν ἡμᾶς, ὥστε πρέπει πάσης ἄλλης ἐργασίας, εἰ δυνατόν, ἰδιωτικῆς, οἰκογενειακῆς, ἢ οἱασδήποτε ἄλλης φύσεως νὰ παραιτηθῶμεν, ἵνα ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὴν μεγάλην τιμήν, ἧς ἐκρίθημεν ἄξιοι. Ἀληθῶς, ἡ γνώμη τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας Ἡγέτου εἶναι σοβαρωτάτη, λυποῦμαι δέ, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ αὐτήν, διότι ἐκ συνεργασίας μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου τούτου Ἡγέτου, ἐξετίμησα βαθύτατα τὰς ποικίλας αὐτοῦ γνώσεις καὶ τὸν ἀγῶνα, ὃν κατέβαλλεν ὑπὲρ τῆς νέας καταστάσεως τῶν πραγμάτων. Ἐγὼ δὲν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι πολιτικὸς φίλος τοῦ κυρίου Ἡγέτου, ἀλλ’ ἤθελον πράξει παράλειψιν, ἐὰν ἐκ τῆς θέσεως ταύτης, ἐπιστάσης τῆς στιγμῆς δὲν ἐτόνιζον τὸν ὑπέρτατον ἀγῶνα, ὃν ὁ συνάδελφος ἡμῶν διεξήγαγε κατὰ τὰς πικρὰς ἐκείνας ἡμέρας. Ὡς ἀντιπρόσωπος δὲ τοῦ μεγίστου τῶν νομῶν, τοῦ τῆς Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, ἀντιπροσωπεύων ἐνταῦθα 48.000 ἐλευθέρων πολιτῶν, ἐκδηλῶ καὶ ἐν ὀνόματι αὐτῶν καὶ ἐν ἰδίῳ ὀνόματι τὸν θαυμασμόν μου πρὸς τὴν φιλοπάτριδα ἐργασίαν τοῦ πληρεξουσίου Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας. Λέγω ταῦτα ἵνα δικαιολογηθῶ δι’ ὅσα διαφωνῶ πρὸς αὐτόν, ὃν ἄκρως τιμῶ καὶ σέβομαι, μὴ δυνάμενος νὰ συμφωνήσω πρὸς τὴν πρότασιν αὐτοῦ. Αἱ Συνελεύσεις, κύριοι, δὲν εἶναι Σύλλογος ἐπιστημονικός, ἢ ἐπιστημονικαὶ Ἀκαδημίαι, ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητῶμεν θεωρητικῶς περὶ τῶν θεσμῶν, εἴτε κατὰ μέρος, εἴτε ἐν συνόλῳ. Ἐὰν τὸ σύστημα τοῦ κ. ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας πληρεξουσίου ἤθελε γίνῃ δεκτόν, ἔπρεπε ἵνα ἡμεῖς μεταβληθῶμεν εἰς Σῶμα ἐπιστημονικόν, πρὶν ἢ φθάσωμεν εἰς ἀποτελέσματα πραγματικά, ἀλλὰ δὲν γνωρίζω, ἂν τοῦτο ἤθελεν εἶσθαι πραγματικῶς ὠφέλιμον. Ἀλλ’ ἐπειδὴ αἱ γνῶμαι τῶν Ἡγετῶν τῶν κομμάτων σπουδαίως θέλουσι συμβάλλει εἰς τὴν πρότασιν τοῦ μεγίστου τούτου ἔργου, νομίζω, ὅτι θέλουσι προσφέρει ὑψίστας ὑπηρεσίας, ἐάν, καλούμενοι, ἢ καὶ μὴ καλούμενοι, ἐνώπιον τῆς Συντακτικῆς Ἐπιτροπῆς, προσφέρωσι καὶ ὑποβάλωσι τὰς γνώμας αὐτῶν περὶ τῶν μεγάλων αὐτῶν ζητημάτων. Μάλιστα ἐγὼ ἀποδέχομαι οὐ μόνον τὴν γνώμην τῶν Ἡγετῶν τῶν Κομμάτων, ἀλλὰ καὶ τὴν γνώμην οἱουδήποτε μέλους τῆς Συνελεύσεως, καὶ ἠθέλομεν θεωρήσει ἡμεῖς, οἱ τὴν Ἐπιτροπὴν ἀποτελοῦντες, μεγίστην ὑποχρέωσιν, ἐὰν οἱονδήποτε μέλος τῆς Συνελεύσεως ἤθελε προσφέρει τὰ φῶτα αὐτοῦ πρὸς τὴν Ἐπιτροπήν. Ὀφείλω μάλιστα νὰ προβῶ καὶ εἰς ἔτι περαιτέρω δήλωσιν· ἐγώ, ἐν ὀνόματι ἐμοῦ καὶ μόνου, βεβαίως ἡ Ἐπιτροπὴ θέλει κρίνει τὴν γνώμην μου, παρακαλῶ πάντα πολίτην, πάντα ἐπιστήμονα, πάντα ἰδίᾳ εἰς τὰ Συνταγματικὰ ζητήματα καταγινόμενον νὰ εἰσφέρῃ τὰ φῶτα αὐτοῦ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν. Ἂς μὴ νομίζωμεν, κύριοι, ὅτι ἡμεῖς ἐνταῦθα ἀντιπροσωπεύομεν ὅλην τὴν σοφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Ὑπάρχουσιν ἐκτὸς τῆς αἰθούσης καὶ ἄνδρες πολυτίμους γνώσεις ἔχοντες, ἴσως τινὲς ἐξ αὐτῶν καὶ ἀνωτέρας τῶν ἡμετέρων. Ὑπάρχει νέον πνεῦμα, ὑπάρχουσι νέαι ἰδέαι ἔν τε τῇ Ἑλλάδι καὶ ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ, ὑπάρχουσι νέαι ἀντιλήψεις περὶ τῶν κοινωνικῶν καὶ πολιτειακῶν πραγμάτων. Ὅλα αὐτὰ ἐσμὲν πρόθυμοι νὰ ἀκούσωμεν μετὰ σεβασμοῦ, νὰ θαυμάσωμεν, ἐὰν εἶναι ἄξια θαυμασμοῦ, καὶ νὰ ἀποδεχθῶμεν καὶ νὰ καθορίσωμεν ὡς προτάσεις ἐν τῷ προσχεδίῳ, ὅπερ θέλομεν παρουσιάσει εἰς τὸ Σῶμα. Μόνον, κύριοι, ἐπὶ τοιαύτῃ συνεργασίᾳ πάντων τῶν δυναμένων, ἐπὶ τῇ φιλοπάτριδι ἐργασίᾳ, τῇ ἀνεξαρτήτῳ μάλιστα κομματικῶν ἀποχρώσεων, δυνάμεθα νὰ ἐργασθῶμεν λυσιτελῶς. Καὶ ἐνταῦθα ὀφείλω νὰ ἐπαινέσω τὴν δηλωθεῖσαν γνώμην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις, ἐρωτηθεὶς ὑπὸ τοῦ κ. ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας πληρεξουσίου, ἐὰν τὸ Σύνταγμα θέλῃ τεθῇ ὑπὸ ψῆφον ἐμπιστοσύνης, ἀπήντησεν ἀρνητικῶς. Ἐπαινῶ τὴν γνώμην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπικαλοῦμαι καὶ τὴν ἀντίληψιν καὶ τὴν συνδρομὴν τῆς ἀντιθέτου μερίδος, πρὸς ἣν πολιτικῶς ῥιζικῶς διϊστάμεθα, ἀλλὰ πρὸς ἣν εὐχαρίστως ὡς πρὸς τοῦτο τείνομεν τὴν χεῖρα.

§104Π. ΣΠΥΡΑΚΗΣ. Ἡ Ἐπιτροπή.

§105ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Διὰ ποῖον λόγον τότε μᾶς συμπεριελάβατε, ὡς μέλη τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἡμᾶς;

§106Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὅσον καὶ ἐὰν διϊστάμεθα πρὸς τοὺς κυρίους ἐκείνους ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων δὲν ὑπάρχει διάστασις. Πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι πρέπει νὰ θεμελιώσωμεν καὶ νὰ δημιουργήσωμεν πολίτευμα καὶ θεσμούς, ὑφ’ οὓς θέλομεν ἐργασθῆ οὐχὶ μόνον οἱ ἐλεύθεροι Ἕλληνες οἱ νῦν, οἱουδήποτε Κόμματος, ἀλλὰ πάντα τὰ τέκνα τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς, ἀδιακρίτως πολιτικῆς σημαίας, ἀνεξαρτήτως γλώσσης καὶ θρησκεύματος. Ἕν πρέπει νὰ εἶναι τὸ θρήσκευμα ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἡ θεμελίωσις τοιούτου Πολιτεύματος, ὅπερ νὰ κωλύῃ τὰ ἐπ’ ἐσχάτων τελεσθέντα κατ’ αὐτοῦ.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Στράτος ἔχει τὸν λόγον.

§108Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Λαμβάνω τὸν λόγον, διὰ νὰ ἄρω μίαν παρεξήγησιν τοῦ κ. συναδέλφου, νομίζω δὲ ὅτι ὁμοία παρεξήγησις προέκυψε καὶ παρὰ τῷ κ. Προέδρῳ τῆς Κυβερνήσεως. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἄρω τὴν παρεξήγησιν, ἵνα μὴ μένῃ ἀναγεγραμμένη εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Συνελεύσεως. Ἐγὼ δὲν συνέστησα εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν νὰ συζητήσῃ ὅλας τὰς γενικὰς πολιτικὰς ἀρχάς, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἑδράζεται τὸ Σύνταγμα, διότι ἐὰν θὰ ἐζήτουν τοιοῦτόν τι θὰ ἦτο οὐχὶ ἄξιον τῆς πείρας μου καὶ θὰ μετέβαλλε τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν εἰς Πολιτικὸν Σύλλογον. Ἐπειδὴ ἡ σύνταξις τῆς Πολιτείας στηρίζεται πάντοτε ἐπὶ γενικῶν ἀρχῶν, εἴτε αἱ ἀρχαὶ αὐταὶ εἶναι ἀπόρροια ἐπινοήσεως φιλοσοφικῆς, εἴτε εἶναι συναρμολόγησις διαμαχομένων δυνάμεων, πάντως πρέπει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει της ἡ Ἐπιτροπὴ ταύτας διὰ τὴν διαρρύθμισιν τῶν διαφόρων ἄρθρων τοῦ Συντάγματος καὶ τὴν σύνταξιν αὐτῶν. Εἶναι δυνατὸν νὰ προκύψῃ διαφορὰ γνώμης, ἀλλὰ ὅσον καὶ ἂν ἤθελέ τις νὰ ἐπινοήσῃ ἀρχάς, εἴτε νὰ ἀντιγράψῃ τοιαύτας, ὑπάρχουσι καὶ πολλὰ ἀποτελέσματα ἐπινοήσεως καὶ πολλὰ ἀντικείμενα ἀντιγραφῆς εἰς τὰ Πολιτεύματα, τὰ ὁποῖα εἶναι παραδεδεγμένα παρὰ τοῖς ξένοις Κράτεσι. Καὶ αἱ φιλοσοφικαὶ ἐπινοήσεις ἔχουσιν ἐξετασθῆ ἔξω τῆς Ἑλλάδος πολυειδῶς καὶ πολυτρόπως καὶ οἱ τρόποι ἔχουσιν ἐξετασθῆ καθ’ οὓς αἱ διαμαχόμεναι δυνάμεις δύνανται νὰ ἐναρμονισθῶσιν. Ἐφόσον λοιπὸν εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ προσαρμόσωμεν τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος εἰς τὴν ἀποδοχὴν ἑνὸς κυριαρχοῦντος Διατάγματος, θὰ ἦτο ὀρθὸν τὸ ἔργον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως νὰ διεξαχθῇ πρακτικῶς. Ἐὰν ἡ ἐπιτροπὴ ἡ Συντακτική, προβαίνουσα εἰς τὸ ἔργον καὶ οὖσα ὑποχρεωμένη νὰ ἐξετάσῃ τὸ σύνολον τῶν διατάξεων, ἐξετάζουσα δὲ τὰ δόγματα ἐφ’ ὧν θὰ στηρίξῃ ταύτας, ἤθελε πρὶν προβῇ εἰς τὸν καταρτισμὸν τῶν διατάξεων, εἰσηγηθῇ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰς προτιμητέας γενικὰς ἀρχὰς καὶ προκαλέσῃ τὴν περὶ τούτων ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως, ἡ Ἐθνοσυνέλευσις θὰ εἶχε τὴν εὐκολίαν νὰ προαπαφαίνηται ἐπὶ τῶν γενικῶν ἀρχῶν, οὕτω δὲ τὸ ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς θὰ ηὐκολύνετο, διότι αὕτη ἔχουσα ἐγκεκριμένην ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως τὴν γενικὴν ἀρχὴν θὰ προέβαινε κανονικώτερον εἰς τὴν ρύθμισιν τῶν ἐργασιῶν της. Ἐὰν ἀκολουθήσωμεν τὸ ἄλλο σύστημα, ἡ ἐπιτροπὴ θὰ συλλέξῃ ὅλην τὴν ὕλην, θὰ καταρτίσῃ ἓν σχέδιον ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς δόγματος, τὸ ὁποῖον θὰ ἀποδεχθῇ. Ἐφόσον ἡ ἐπιτροπὴ ἡ 40μελής.......

§109Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. 48μελής.

§110Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐφόσον, λέγω, ἡ ἐπιτροπὴ ἔχουσα νὰ ἐξετάσῃ ὡρισμένα θέματα, ἀποδεχθῇ μίαν δογματικὴν ἀρχὴν καὶ συντάξῃ ἐπὶ ταύτης τὰς διατάξεις, ἀπορρίψῃ δὲ τὴν Συνταγτικὴν ἀρχὴν ἡ Συνέλευσις, θὰ ἀπολεσθῇ εἰς μάτην ὁλόκληρος ὁ καταναλωθεὶς χρόνος. Προτείνω λοιπὸν γνώμην σκοποῦσαν οὐχὶ ὅπως λάβωσι χώραν ἀνωφελεῖς θεωρητικαὶ συζητήσεις, ἀλλ’ ὅπως αἱ συζητήσεις περὶ τῶν γενικῶν ἀρχῶν λάβωσι χώραν κατὰ τὸν χρόνον κατὰ τὸν ὁποῖον εἶναι δυνατὸν ἡ ἀπόφασις τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως νὰ ἐπηρεάσῃ λυσιτελῶς καὶ καθοδηγήσῃ τὸ ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς. Νομίζω, ὅτι τοιοῦτον μέτρον δὲν θίγει τὸ ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τὰ δικαιώματα τῆς Συνελεύσεως, ἀλλὰ τοὐναντίον διευκολύνει τὰ ἔργα ἡμῶν. Πρὶν ἢ κανονίσῃ ἡ ἐπιτροπὴ τὸν τρόπον τῆς ἐργασίας της ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Συνέλευσις νὰ ἀποφανθῇ περὶ τούτου. Ἡ ἐπιτροπὴ εἶναι ὄργανον τῆς Συνελεύσεως βοηθητικὸν τῆς ἐργασίας της. Δικαιοῦται ἡ Συνέλευσις νὰ λάβῃ ἀποφάσεις τεινούσας ἵνα τὸ ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς, τὸ προπαρασκευαστικὸν μὴ συντελέσῃ εἰς τὴν ἀπώλειαν χρόνου. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω διὰ νὰ ἀρθῇ ἡ παρεξήγησις.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Συνέλευσις τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως δὶς τῆς ἑβδομάδος, κατὰ Τετάρτην καὶ Σάββατον, διακόπτονται αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως, διὰ νὰ γίνεται ἡ προπαρασκευαστικὴ ἐργασία τῆς τροποποιήσεως τοῦ Συντάγματος, ἐκτὸς ἂν ἄλλως ἀποφασίζῃ ἡ Συνέλευσις τὴν προηγουμένην ἡμέραν;

§112ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 5ην μ. μ. αὔριον. (Ὥρᾳ 9 μ. μ.)