1921.01.29

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 11η

Παρασκευὴ 29ης Ἰανουαρίου 1921

Προεδρία Ἀντιπροέδρου κ. Σ. ΜΠΑΛΑΝΟΥ

(Ὥρᾳ 3.5′ μ. μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως θὰ ἀναγνωσθῶσιν αὔριον, ὡς μὴ ἐκτυπωθέντα. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσω πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: Οἱ καλλιεργηταὶ ἰδιοκτῆται ἀγροτικῶν κτημάτων περιφερείας Λιόπεσι ζητοῦσι τὴν τροποποίησιν τοῦ ἐμφυτευτικοῦ νόμου, ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς κτήσεως κυριότητος μεταξὺ τῶν ὑπαρχόντων ἐμφυτευτῶν καὶ τῶν ἰδιοκτητῶν.

§2Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Συνιστῶ νὰ ἐκτυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ καὶ ἀποσταλῇ ἀνὰ ἓν ἀντίτυπον εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἕτερον εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, εἰς οὓς ἀφορᾷ ἡ ἐνέργεια. Μετὰ δὲ τὴν διαμονὴν παρακαλῶ νὰ ἐγγραφῶ καὶ νὰ μὲ σημειώσητε, διότι ἀφορᾷ τὴν ἰδιοκτησίαν καὶ μεταβολὴν νόμου τινός.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. — Ὁ Χρῆστος Ν. Ζορμπᾶς, πρώην ἀξιωματικὸς τοῦ Ἱππικοῦ, αἰτεῖται δι’ αἰτήσεώς του πρὸς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν τὴν ἐπαναφοράν του εἰς τὸν ἐνεργὸν στρατόν. — Οἱ κρατούμενοι ἐν ταῖς Φυλακαῖς Τρικκάλων αἰτοῦνται ἀπονομὴν χάριτος μὲν εἰς τοὺς ἔχοντας μακροχρονιωτέραν κάθειρξιν, μετριασμὸν δὲ τῆς ποινῆς τῶν ἐχόντων ὀλιγωτέραν τοιαύτην. — Ὁ πληρεξούσιος ἐκ Κεφαλληνίας κ. Ἀντ. Μομφερᾶτος ὑποβάλλει ψήφισμα «περὶ ἀκυρώσεως τῆς ποινικῆς διώξεως καὶ παραπομπῆς εἰς εἰδικὸν δικαστήριον τῶν μελῶν τῶν Κυβερνήσεων Στ. Σκουλούδη καὶ Σπυρ. Λάμπρου». Ὁ πληρεξούσιος ἐξ Ἄρτης κ. Λ. Τζώνης, ὑποβάλλει ψήφισμα «περὶ ἀναστολῆς πάσης φύσεως ὑπηρεσιακῶν συμβουλίων.» Ὁ κ. Δ. Γούναρης (Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου προσωρινῶς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων 1054 καὶ 1312 περὶ συστάσεως καὶ λειτουργίας νέων ἐκτάκτων ἐκπαιδευτικῶν οὐλαμῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν». Ὁ κ. Π. Πρωτοπαπαδάκης (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας πρὸς εἰσαγωγὴν χάρτου ἄνευ ὑδατίνων σημείων, πρὸς τύπωσιν ἐφημερίδων καὶ ἐπιστημονικῶν περιοδικῶν». Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ διὰ τὴν ἔκφρασιν συλλυπητηρίων εἰς τὴν οἰκογένειαν Δραγούμη καὶ ἐπὶ τῆς ἀνεγέρσεως ἀναμνηστικῆς στήλης εἰς τὸν Ἰωάννην Δραγούμην συνεκροτήθη ἐκ τῶν πληρεξουσίων κ. κ. Νικ. Λεβίδου ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, Χαραλ. Βοζίκη, ἐξ Ἀρκαδίας, Ἀθ. Σουλ. Νικολαΐδη ἐκ Θεσσαλονίκης, Σωτηρίου Γκοτζαμάνη ἐκ Πέλλης, Σ. Μπαλάνου ἐξ Εὐβοίας καὶ Ἀθανασίου Ἀργυροῦ ἐκ Σερρῶν.

Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

§4Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐπιτρέπετε κ. Πρόεδρε δύο λέξεις;

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τίνος ζητήματος;

§6Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Θ’ ἀκούσητε ἀμέσως.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως πῶς εἶναι δυνατόν;

§8Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἅμα ἀκούσητε θὰ ἴδητε.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐλᾶτε νὰ διευθύνητε σεῖς.

§10Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Νομίζω ὅτι, μετὰ τὴν ἐκλογὴν τῆς Ἐπιτροπῆς πρὸς μελέτην τῶν μεταρρυθμίσεων τοῦ Συντάγματος διατάξεων, λυσιτελὲς ἤθελεν εἶσθαι, ἐὰν ἐν ἀρχῇ ὑμεῖς, κ. Πρόεδρε, κανονίσητε τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς διὰ τὴν πρώτην συνεδρίασιν καὶ κατόπιν ὑμεῖς θὰ κανονίσητε τὰ πράγματα. Βλέπετε, ὅτι δὲν ἐλησμόνησα.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, ὑμεῖς γνωρίζετε τόσον καλῶς τὸν κανονισμόν. Οἱ κ. κ. Α. Σουλιώτης Νικολαΐδης, Θ. Σκοῦφος, Ε. Φιλιππίδης, Χ. Γουλόπουλος, Δ. Στεφανόπουλος, Γ. Μπούσιος, Ἀλ. Ἰωαννίδης, Γ. Ἀναστασόπουλος, Γ. Μερκούρης, Φ. Δραγούμης, Σταμ. Μερκούρης, Ἀλ. Παπαθανασίου, Ε. Στουγιαννάκης, Ζ. Χριστάκης, Σ. Παπᾶς, Ν. Κουλάνδρος καὶ Α. Ζάχος παρακαλοῦσιν ὅπως μετὰ τὸν καταρτισμὸν τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς, συσταθῇ, ἐγκρίσει τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, ἑτέρα Ἐπιτροπὴ ἀντιπροσώπων, ἥτις νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα τῶν πολλαχῶς παθόντων κατὰ τὸ διάστημα τῆς τυραννίας καὶ ὑποδείξῃ τὸν τρόπον τῆς ἱκανοποιήσεως αὐτῶν.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σουλιώτης Νικολαΐδης ἔχει τὸν λόγον.

§13Σ. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Ἔλεγον, κ. Πρόεδρε, χθὲς πρὸ τῆς διακοπῆς τῆς συνεδριάσεως, ὅτι κατὰ τοῦτο εἶναι σπουδαῖον τὸ ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς τῶν ἐπανορθώσεων, ὅτι δυνάμεθα δι’ αὐτοῦ νὰ δώσωμεν μέτρον τι εἰς τὴν ἐκτίμησιν τοῦ μεγάλου ἀγῶνος, τὸν ὁποῖον διεξήγαγεν ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς κατὰ τῶν καταλυσάντων τὰς πολιτικὰς ἐλευθερίας. Ἴσως καὶ αὐτοὶ ἀκόμη, οἱ ὁποῖοι παρασυρθέντες ἠκολούθησαν τοὺς ἐγκαταστήσαντας τυραννίας ἐν Ἑλλάδι, ὅταν ἐννοήσωσι, τὶ ἐπὶ τετραετίαν διεπράχθησαν ἐνταῦθα κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐν ὀνόματι τῶν ὁσιωτέρων αὐτοῦ ἰδεωδῶν, ἴσως βλέποντες ποῖα καὶ ὁπόσα ἀδικήματα ἔχομεν νὰ θεραπεύσωμεν, συνέλθωσι καὶ αὐτοὶ καὶ μᾶς δικαιώσωσι. Τὸ μέτρον τοῦτο τῆς ἐκτιμήσεως ἡμῶν πρὸς τὸν ἀγῶνα τοῦ λαοῦ θὰ δώσωμεν ἀνταξίως τῆς εὐγενίας τοῦ ἀγῶνος ἐκείνου, ὄχι καταφερόμενοι ἐναντίον τῶν ἀδικησάντων, ἀλλ’ ἐπουλώνοντες τὰ ἐκ τῆς τυραννίας τραύματα καὶ τιμῶντες τοὺς ἡρωϊκοὺς ἐργάτας τῆς ἐσωτερικῆς ἡμῶν ἐλευθερίας. Διὰ τοῦτο ἐζητήσαμεν μετὰ τὴν σύστασιν τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Συντάγματος νὰ καταρτισθῇ ἡ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία νὰ συγκεντρώσῃ τὰς πληροφορίας τὰς σχετικὰς πρὸς τὰς ἐπανορθώσεις, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψει τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα χρειάζονται πρὸς ἐπανόρθωσιν τῶν ἀδικημάτων νὰ προβῇ εἰς μελέτην κατὰ τίνα τρόπον τὰ ἀδικήματα ταῦτα θὰ ἐπανορθωθῶσι καὶ νὰ ὑποβάλλῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὸν πρὸς τοῦτο νόμον. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν ἡ πρότασίς μας, περὶ συστάσεως ἐπιτροπῆς πρὸς μελέτην τῶν ἐπανορθώσεων.

§14Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τὸ ζήτημα τῶν ἐπανορθώσεων τῶν ζημιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἰς διαφόρους πολίτας κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἀτυχοῦς περιόδου, εἶνε ζήτημα πολλαπλῶν ἀπόψεων. Δὲν εἶμαι διατεθειμένος νὰ προβῶ ἤδη εἰς τὴν ἔκθεσιν, ἀλλ’ οὐδὲ εἰς τὴν ὑπόδειξιν τῶν διαφόρων ἀπόψεων, τὰς ὁποίας τὸ ζήτημα ἔχει, ἡ σοβαρότης τῶν ὁποίων ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι δὲν διαφεύγει, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ διαφύγῃ τῆς συνειδήσεως τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, καὶ ἑπομένως οὐδεμίαν δυσκολίαν ἔχω νὰ δεχθῶ τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, περὶ συστάσεως Ἐπιτροπῆς τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, ἡ ὁποία νὰ προβῇ εἰς τὴν μελέτην τοῦ ζητήματος, νὰ ἐξετάσῃ τὰ διάφορα σημεῖα, τὰ ὁποῖα ἐνδιαφέρουσι διὰ τὴν προσήκουσαν λύσιν αὐτοῦ καὶ ν’ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν τὰ συμπεράσματα, εἰς τὰ ὁποῖα θὰ καταλήξῃ. Ἀλλ’ εἶπον καὶ ἄλλοτε καὶ ἐπαναλαμβάνω καὶ σήμερον ὅτι τὸ ζήτημα ἀπασχολεῖ καὶ τὴν Κυβέρνησιν, θὰ εἶναι δ’ εὐτύχημα νὰ ἐπιληφθῇ αὐτοῦ καὶ Ἐπιτροπὴ τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως. Μεταξὺ τῆς ἐργασίας τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς ἐργασίας τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, θὰ ὑπάρξῃ ἡ ἐπαφὴ ἡ ἀπαραίτητος, ἵνα φέρῃ τὸν σκοπὸν εἰς πέρας ὅσον ἔνεστι πληρέστερον καὶ ἀποτελεσματικώτερον. Συμφωνῶ μὲ τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, νὰ καταρτισθῇ ἡ περὶ ἧς ἡ πρότασις Ἐπιτροπὴ τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως.

§15Σ. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε νὰ ὑποβάλλητε τὴν πρότασίν μου εἰς τὴν Συνέλευσιν.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω ὅτι μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δὲν θέλετε νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις.

§17Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον παρακαλῶ κ. Πρόεδρε.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§19Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδένα, κύριοι πληρεξούσιοι, διαφεύγει ἡ σοβαρὰ σημασία καὶ ἡ μεγάλη ἀποστολὴ τῆς συστάσεως τοιαύτης ἐπιτροπῆς. Διότι διὰ τῆς συστάσεως τῆς ἐπιτροπῆς πρόκειται νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ ἀποκατάστασις τῶν δικαίων, ἀνθρώπων σκληρῶς παθόντων. Ἀναμφισβητήτως οὐδεὶς ἔχων ὀρθὴν ἀντίληψιν τῶν πραγμάτων κατὰ τὸν διαρρεύσαντα χρόνον δύναται ν’ ἀρνηθῇ, ὅτι τόσοι ὑπέστησαν ζημίας δι’ ἐξοριῶν, δι’ ἐπικηρύξεων, διὰ φυλακίσεων, διὰ καταδικῶν καὶ διὰ παντοίων ἐγκληματικῶν μέσων. Οἱ πληρεξούσιοι τῆς Συντακτικῆς Συνελεύσεως, οἱ ἀναπαυόμενοι εἰς τὰς ἕδρας ταύτας ἔχομεν ἀνειλημμένην ὑποχρέωσιν σήμερον ἐκ τοῦ προγράμματος, τὸ ὁποῖον ἐξηγγείλαμεν εἰς τὸν λαόν, μεταξὺ τοῦ ὅρκου, τοῦ ὁποίου ἦτο ἡ ἄμεσος ἀντίληψις τῆς Συντακτικῆς Συνελεύσεως, ὑπὲρ τῶν οὕτως παθόντων καὶ ζημιωθέντων. Καὶ πρὸς ἀποκατάστασιν τοῦ τοιούτου δικαίου, προτείνεται ὑπὸ τῶν συναδέλφων ἡ σύστασις τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλ’ ἂν ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη πρόκηται νὰ ἐργασθῇ, ὡς εἰργάζοντο αἱ ἐπιτροπαὶ ἐν τῷ παρελθόντι, περιττὴ ἡ σύστασις τῆς ἐπιτροπῆς. Ἡ σύστασις τῆς ἐπιτροπῆς πρέπει νὰ συνοδεύηται μετὰ διαγράμματος τοῦ ἔργου, μετ’ ἐντολῆς καὶ εὐρείας δικαιοδοσίας πρὸς τὰς δικαστικὰς καὶ πρὸς ἁπάσας τὰς ἀρχὰς τοῦ κράτους, ἵνα αὗται πᾶν ἀνακριτικὸν ἔργον ἐκτελῶσι καὶ ἀνευρεθῇ ἡ δικαστικὴ ἀλήθεια ἐπὶ τῶν γεγονότων καὶ τῶν ζημιῶν. Ἡ ἀποστολὴ τῆς ἐπιτροπῆς δὲν θὰ εὐωδοῦτο ἂν εἰς ταύτην δὲν ἐτίθετο καὶ χρονικὸν ὅριον, κατ’ ἀνώτατον διάστημα τρίμηνον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου νὰ ὀφείλῃ νὰ καταθέσῃ τὰ πορίσματα αὐτῆς.

§20Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει σκοπὸν νὰ μελετήσῃ τὸ σύστημα κατὰ τὸ ὁποῖον θὰ γίνῃ δυνατὴ ἡ ἐξακρίβωσις τῶν ζημιῶν καὶ ἡ ἱκανοποίησις τῶν παθόντων. Διὰ τῆς συστάσεως τῆς ἐπιτροπῆς θὰ εὑρεθῇ ὁ τρόπος τῆς ἐξακριβώσεως τῶν ζημιῶν καὶ τῶν παθόντων. Ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει σκοπὸν νὰ προέλθῃ εἰς πορίσματα περὶ τῶν μέσων διὰ τῶν ὁποίων θὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἱκανοποίησιν καὶ πολὺ ταχέως δύναται νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκόν της.

§21Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ συσταθῇ ἡ Ἐπιτροπὴ μετὰ δικαιοδοσίας εὐρυτέρας. Δὲν φρονῶ ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ δέον νὰ ὑποβάλλῃ σχέδιον εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν. Ἡ Ἐπιτροπὴ καθοριζομένη ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῇ ἐντολῇ τῆς Συνελεύσεως πρέπει νὰ περιβληθῇ διὰ δικαιοδοσίας τοιαύτης ὥστε τὰ πορίσματά της ἀσφαλῶς δεδομένα ἐξ ἀνακρίσεων ὑπὸ ἀστυνομικῶν, δικαστικῶν καὶ διοικητικῶν ὀργάνων νὰ ἀποτελέσωσι ψήφισμα τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως. Προκειμένου περὶ Συντακτικῆς Συνελεύσεως, ἡ σύστασις τοιαύτης Ἐπιτροπῆς εἶναι δικαίωμά της ἄνευ περιορισμοῦ. Καὶ ἡ ἀπόφασις τῆς Ἐπιτροπῆς δύναται νὰ εἶναι ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως. Δὲν εἰσάγω δι’ ὅσων λέγω καινὰ δαιμόνια. Ὅταν προσῆλθε ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰ 1862 ἐνώπιον τῆς Συντακτικῆς Συνελεύσεως, ὡς πρῶτον της ἔργον ἐτόνισε τὴν ἀνόρθωσιν τοῦ δικαίου τῶν παθόντων, ὁ δὲ Δεληγεώργης ὑπερηφάνως ἀνήγγειλεν ὅτι ὠνόμασε ὑποτρόφους τοῦ ἑνὸς τὰ τέκνα, ἢ τοὺς συγγενεῖς τῶν μαχητῶν τῆς Κύθνου καὶ τῆς Ναυπλιακῆς ἐπαναστάσεως. Δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἔχει πράξῃ τι μέχρι τοῦδε ὥστε οὕτως ὑπερηφάνως νὰ ὁμιλήσῃ εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλὰ δύναμαι νὰ βεβαιώσω ὅτι εἰς τὰς κεντρικὰς ὑπηρεσίας τῶν Ὑπουργείων κατέχουσι τὰς ἀνωτάτας θέσεις πρόσωπα, τὰ ὁποῖα συνέπραξαν μετ’ ἐκείνων ἕνεκα τῶν ἐγκλημάτων τῶν ὁποίων γίνεται ἐνταῦθα συζήτησις περὶ παθόντων. Δὲν ὁμιλῶ περὶ πάντων τῶν ὑπαλλήλων· τιμῶ τοὺς ὑπαλλήλους κατωτάτους καὶ ἀνωτάτους, τοὺς ἔχοντας πολιτικὰ φρονήματα, ἀλλὰ ἐλέγχω καὶ κατηγορῶ ἐκείνους, οἵτινες δὲν ἦσαν ὄργανα τῆς ὑπηρεσίας ἀλλὰ ὄργανα παρανομιῶν, καὶ δι’ αὐτὴν τὴν αἰτίαν ἤθελον εἴπει ὅτι τοῦ ἔργου τῆς συντακτικῆς ἐπιτροπῆς περὶ ἀνορθώσεως τῶν δικαίων καὶ ἐξακριβώσεως τῶν ζημιῶν καὶ λήψεως τῶν καταλληλοτέρων μέσων, δέον νὰ προκληθῇ ἡ ἀναστολὴ τῆς μονιμότητος αὐτῶν τῶν ὑπαλλήλων. Διότι δὲν δύναμαι ἐγὼ νὰ θεωρήσω ἐξησφαλισμένην τὴν ἀλήθειαν καὶ τὴν δικαιοσύνην ἐκ τῆς συμπράξεως τοιούτων ὑπαλλήλων, εἴτε ἐν τῇ κεντρικῇ ὑπηρεσίᾳ, εἴτε ἐν ταῖς ὑπηρεσίαις τῶν ἐπαρχιῶν. Οὐδεμίαν ἐμπιστοσύνην μοῦ ἐμπνέουν τοιαῦται ὑπηρεσίαι. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ὁ ἀρχαῖος καὶ σοφώτατος νομοθέτης, Σόλων, ἔλεγε ὅτι δύο εἴδη νομοθεσιῶν ὑπάρχουν ἡ νομοθεσία, ἥτις προσαρμόζεται πρὸς τὰ πράγματα καὶ ἡ νομοθεσία ἥτις προσαρμόζει τὰ πράγματα πρὸς τοὺς νόμους. Ἐπὶ ὁμαλῶν περιστάσεων νομοθεσία κατάλληλος εἶναι ὅταν προσαρμόζωνται τὰ πράγματα εἰς τοὺς νόμους, ἐπὶ ἀνωμάλων περιστάσεων ἡ νομοθεσία δέον νὰ προσαρμόζεται πρὸς τὰ πράγματα. Καὶ ἤδη τὰ πράγματα ἐπιβάλλουσι τὴν τοιαύτην τελευταίαν νομοθεσίαν καὶ τὴν ψήφισιν τοιούτων μέτρων. Βεβαιωθῆτε ὅμως ὅτι ἐν τῇ ἐνεργείᾳ ταύτῃ πάντες δὲν λησμονοῦμεν ὅτι εἴμεθα Ἕλληνες καὶ ἀποβλέποντες ἐπὶ τοῦ δικαίου, δὲν θέλομεν νὰ ἀδικηθῇ τις. Καὶ ἐνθυμοῦμαι διότι ἐκ τῆς ἱστορίας λαμβάνομεν τὰ μεγαλείτερα διδάγματα, ὅταν ἕνας μέγας τύραννος ὁ Μάριος παρέβη πολιτικήν τινα διάταξιν καὶ ἐγένετο εἰς αὐτὸν παρατήρησις ὑπό τινος Ρωμαίου συγκλητικοῦ «Μάριε πῶς παρέβης τὸν νόμον;» εἶπεν ὁ Μάριος, φρουρούμενος ὑπὸ τῶν στρατιωτῶν «ἐκ τοῦ θορύβου τῶν ὅπλων δὲν ἤκουσα τὸν νόμον». Ἀλλ’ ἂς βεβαιωθῶσιν οἱ ἀνησυχοῦντες ὅτι ἀπὸ κανένα θόρυβον δὲν θὰ εὑρεθῶμεν ἡμεῖς εἰς τὴν θέσιν, ὥστε νὰ μὴ ἀκούσωμεν τὴν ἐπιταγὴν τῶν νόμων καὶ τοῦ δικαίου.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Στεφανόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§23Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος υἱοθέτησε τὴν πρότασιν τὴν ὑποβληθεῖσαν ὑφ’ ἡμῶν, ὅπως συσταθῇ ἐπιτροπή, νομίζομεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ἀπασχολήσωμεν ἐπὶ πλέον τὴν Συνέλευσιν διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἀπαραιτήτου ἀνάγκης τῆς ἱκανοποιήσεως τῶν παθόντων. Ἀλλὰ κύριοι Πληρεξούσιοι. Θὰ ἐνόμιζον ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ αὐτή, τῆς ὁποίας ἀληθῶς τὸ ἔργον δὲν εἶναι εὐχερές, θὰ ἐνόμιζον ὅτι ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ ἐξετάσῃ καὶ ἕτερα ζητήματα, τὰ ὁποῖα σχετίζονται ἀμέσως μὲ τὰς ἀποζημιώσεις τῶν παθόντων. Καὶ ἓν ἐκ τῶν ζητημάτων αὐτῶν εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρὸ ἡμερῶν ἔθιξαν τινὲς ἐκ τῶν ἀξιοτίμων ἐνταῦθα Πληρεξουσίων, νὰ μελετήσῃ δηλαδὴ ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναθεωρηθῶσι πᾶσαι ἐκεῖναι αἱ ἀποφάσεις τῶν Στρατοδικείων, τῶν Στρατοδικείων ἐκείνων, τῶν ἐμφορουμένων, οὐχὶ ἀπὸ τὴν ἰδέαν τοῦ δικαίου, ἀλλὰ τῆς ἐξυπηρετήσεως τῶν κομματικῶν συμφερόντων.

§24Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Ποῖα ζητήματα θὰ θίξῃ ἡ ἐπιτροπή, δὲν θὰ τὸ κανονίσῃ ἡ Συνέλευσις. Εἶναι ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς· ἡ ἐδῶ συζήτησις περὶ τοῦ τί θὰ θίξῃ παρέλκει.

§25Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι συμφωνότατος μὲ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ· δὲν πρόκειται νὰ ἀναπτύξωμεν ἐνταῦθα τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ ἐπιτροπὴ θὰ ἐξετάσῃ ἐν γένει τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως τῶν παθόντων, δὲν θὰ ἐνόμιζον ὅμως περιττὸν νὰ εἴπωμεν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης προκειμένου νὰ συγκροτηθῇ ἡ ἐπιτροπὴ ὅτι δύο κεφαλαιώδη ζητήματα συνδέονται μὲ τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως τῶν παθόντων· καὶ τὸ μὲν πρῶτον ζήτημα, ἵνα τὸ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν της ἡ ἐπιτροπή, εἶναι τῆς ἀκυρώσεως τῶν ἀποφάσεων ἐκείνων διὰ τῶν ὁποίων ἐτουφεκίσθησαν ἥρωες τῶν δύο πολέμων. Καὶ δὲν δυνάμεθα τοὺς πατριώτας αὐτούς, οἱ ὁποῖοι ὁρμώμενοι ἀπὸ μιᾶς ἰδεολογίας ἔπραξαν τὸ καθῆκόν των, νὰ τοὺς ἀνασύρωμεν ἐκ τοῦ τάφου εἰς τὴν ζωήν. Εὑρισκόμεθα πρὸ τετελεσμένου γεγονότος. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ καταργήσῃ τὰς ἀτίμους — ἐπιτρέψατέ μου τὴν λέξιν — τὰς αἱμοσταγεῖς ἐκείνας ἀποφάσεις τῶν Στρατοδικείων καὶ νὰ θεωρηθῶσιν, ὅτι ἐφονεύθησαν ἐν πολέμῳ. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἀποτέλεσμα τῆς ἐκδοχῆς αὐτῆς θὰ εἶναι πρῶτον αἱ οἰκογένειαι αὐτῶν νὰ λάβωσιν ἀποζημίωσιν καὶ δεύτερον συμφώνως πρὸς τὸν νόμον περὶ στρατολογίας οἱ ὑπηρετοῦντες ἀδελφοί των νὰ μεταφερθῶσιν εἰς τὴν δευτέραν σειρὰν ἐφεδρείας. Ἐπίσης θὰ ἐπεθύμουν νὰ συσχετισθῇ μὲ τὸ ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἐξευρέσεως τῶν πόρων, δι’ ὧν θέλουσιν ἀποζημιωθῆ οἱ παθόντες. Καὶ ἐν σχέσει μὲ τὸ ζήτημα τοῦτο παρακαλῶ νὰ γίνῃ κατάλογος τῶν ὀνομάτων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑφ’ οἱονδήποτε λόγον ἐστέλλοντο εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν καὶ ἐδαπάνουν ἀσκόπως μεγάλα χρηματικὰ ποσά.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε δίκαιον, ἀλλ’ εἶσθε ἐκτὸς τοῦ Κανονισμοῦ.

§27Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ συσχετισθῇ καὶ αὐτό.

§28Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Πόσος θὰ εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς;

§29Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Μὲ ποίαν δικαιοδοσίαν;

§30Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Ἡ πρότασις ἐγένετο δεκτή. Ἐὰν ἀντελήφθην καλῶς, θὰ συσταθῇ ἐπιτροπὴ μὲ σκοπόν, τὴν μελέτην τοῦ ζητήματος τῆς ἀνορθώσεως τῶν γενομένων ἀδικημάτων καὶ ὑποβολὴν τῶν σχετικῶν προτάσεων. Ἡ ἐπιτροπὴ δύναται νὰ εἶναι δεκαπενταμελὴς ἢ εἰκοσαμελής.

§31Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Μὲ προθεσμίαν;

§32Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὅσον ἀφορᾷ τὴν προθεσμίαν ὀρθώτερον εἶναι νὰ ἐπιληφθῇ ἡ ἐπιτροπὴ τῶν ἐργασιῶν της καὶ ὅταν παρέλθῃ ἀρκετὸς χρόνος ὥστε νὰ ἀντιληφθῶσιν, ὁποίαν ἔκτασιν θὰ λάβωσιν ἀκούομεν καὶ τὴν γνώμην τῶν ἀποτελούντων τὴν ἐπιτροπὴν καὶ τάσσομεν μίαν προθεσμίαν.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται περατωμένη ἡ συζήτησις. Ὁ κ. Ν. Γερμανὸς, παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Συνέλευσιν τὶ σκέπτεται ὡς πρὸς τοὺς λιποτάκτας ἐκ Μακεδονίας καὶ ἰδίως ἐκ Χαλκιδικῆς οἵτινες δι’ ἀσημάντους λόγους ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον λιποταξίας καὶ ἀπὸ λόγους ἀνάγκης ὑπαγορευθείσης κατεδικάσθησαν ὑπὸ τῶν Στρατοδικείων εἰς πολυετῆ κάθειρξιν διὰ μόνον τὸν λόγον ὅτι ἐθεωροῦντο ὡς ἀντιδραστικοί. Κύριοι πληρεξούσιοι, μεταξὺ τῶν πολυαρίθμων θυμάτων, τὰ ὁποῖα ἐδημιούργησεν ἡ ἀφάνταστος πολιτικὴ περιπέτεια, οὓς λίαν προσφυῶς ὠνόμασεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως τὴν τετραετῆ περίοδον τῶν γεγονότων τῶν διαπραχθέντων κατὰ παράβασιν τῶν νόμων καὶ τῶν συνταγματικῶν διατάξεων, μεταξὺ λέγω τῶν πολυαρίθμων θυμάτων εἶναι καὶ οἱ λιποτάκται. Ἑκατοντάδες ἀνθρώπων, ἴσως καὶ χιλιάδες ἐκ Μακεδονίας—δὲν γνωρίζω τὶ συνέβη εἰς τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα—κατηγορήθησαν ὅτι δὲν προσῆλθον εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ ἢ ὅτι προσελθόντες ἐλιποτάκτησαν, κατηγορήθησαν διὰ τοῦτο καὶ κατεδικάσθησαν εἰς πολυετῆ φυλάκισιν καὶ τὰ 95% τούτων ἐξακολουθοῦσιν ἀκόμη διαμένοντα εἰς τὰς φυλακάς. Περὶ αὐτῶν τῶν λιποτακτῶν, κύριοι πληρεξούσιοι, ἔρχομαι νὰ σᾶς παρακαλέσω, οὐχὶ διὰ νὰ ζητήσω ἐπιείκειαν, ἀλλὰ δικαιοσύνην διότι, ἐκτὸς ἐλαχίστων ἐξαιρέσεων, οἱ ἄλλοι δὲν εἶναι λιποτάκται, διότι δὲν παρέβησαν καμμίαν διάταξιν νομίμου ἀρχῆς ἢ δὲν ἠπίστησαν πρὸς τὸν ὅρκον τὸν ὁποῖον ἔδωσαν πρὸς τὸν Βασιλέα αὐτῶν. Καὶ ἐξηγοῦμαι: Μίαν καλὴν ἡμέραν τοῦ Αὐγούστου τοῦ 1916 ἐξεφύτρωσεν ἐν Θεσσαλονίκῃ ἡ λεγομένη ἐπιτροπὴ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης—μεγάλαι λέξεις—ἀπὸ ἕνα, δύο ἀνωτέρους ἀξιωματικούς, δύο τρεῖς ἰδιώτας ἐκ Θεσσαλονίκης, δύο ἀνωτάτους ὑπαλλήλους, εἷς ἐκ τῶν ὁποίων μάλιστα ἀτυχήσας πρότερον εἰς τὸ ἔργον ὡς Νομάρχης προεβιβάσθη κατόπιν εἰς Γενικὸν Διοικητὴν καὶ ἐπειδὴ ἠστόχησε καὶ εἰς αὐτὸ διωρίσθη πρέσβυς. Ἡ ἐπιτροπὴ αὐτὴ ἐστρατολόγησε καμμιὰ ἑκατοστὴ μισθοφόρους ἄδηλον πόθεν πληρωθέντες οἱ ὁποῖοι ἀντιστάσεως μὴ οὔσης κατέλαβον τοὺς στρατῶνας τὰ τελωνεῖα καὶ ἄλλα δημόσια ἱδρύματα, ἔλαβον ἀπὸ τὸ ταμεῖον 80 χιλιάδας δραχμὰς ἐγκατεστάθησαν ἐν Θεσσαλονίκῃ ὡς νόμιμος ἐξουσία, ἰδιῶται ἁπλοῖ καὶ ἤρχισαν νὰ ἐκδίδουν Διατάγματα καλοῦντα διαφόρους ἡλικίας. Τὰ Διατάγματα δὲ αὐτὰ ἤρχισαν νὰ λαμβάνουν σάρκα καὶ ὀστὰ διὰ τῆς ἐκτελέσεως ὑπὸ ὀργάνων ἐμμίσθων τὰ ὁποῖα ἐστέλοντο εἰς τὰ διάφορα χωρία. Ἐπειδὴ ἐλήφθη ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως, κύριοι πληρεξούσιοι, νὰ παρουσιασθῶσιν ἐπὶ τοῦ παρόντος τὰ ὄργια τὰ διαπραχθέντα ὑπὸ τῶν ὀργάνων τοῦ πρώην καθεστῶτος θὰ παραλείψω νὰ ἀφηγηθῶ κατὰ ποῖον τρόπον κατὰ παράβασιν ὄχι μόνον τῶν νόμων καὶ τοῦ Συντάγματος ἀλλὰ καὶ τῶν στοιχειωδεστάτων κανόνων τοῦ ἀνθρωπισμοῦ καὶ τῆς εὐπρεπείας ἠθέλησαν νὰ ἐκβιάσωσι τοὺς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι δὲν προσήρχοντο νὰ καταταχθῶσι στρατιῶται. Καὶ ἐρωτῶ: ποῖοι ἦσαν αὐτοὶ οἱ κύριοι Ἀγγελάκης καὶ Ζάνας καὶ Ζυμβρακάκης καὶ λοιποὶ καὶ ἐν τίνι δικαιώματι ἐξέδιδον διατάγματα ἐπιστρατεύσεως, ἰδιῶται αὐτοί, καὶ ἐπέβαλον τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῶν διὰ μισθοφόρων, καὶ εἶχον τὴν ἀξίωσιν νὰ ὑπακούσουν καὶ νὰ προσέλθουν οἱ στρατεύσιμοι; Καὶ ἐπειδὴ δὲν προσήρχοντο τοὺς συνελάμβανον, τοὺς ἐβασάνιζαν, ἐβασάνιζαν καὶ τὰς οἰκογενείας των, ὅταν αὐτοὶ ἔφευγαν καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο ὅτι τοὺς κατηγόρουν ὡς λιποτάκτας, τοὺς ἐδίκαζαν καὶ τοὺς κατεδίκαζον ὡς λιποτάκτας! Τοιοῦτοι ὑπῆρξαν, κύριοι τὰ 95% τῶν λιποτακτῶν. Ἀλλ’ ἐκτὸς αὐτοῦ ἔχομεν καὶ ἄλλην κατηγορίαν λιποτακτῶν. Ἦσαν οἱ ἀφελεῖς ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἀπεφάσισαν νὰ προσέλθωσι, δίδοντες τόπον τῇ ὀργῇ, καὶ προσήρχοντο πράγματι, ἀλλ’ ἐγίνοντο ἀντικείμενον ἐκμεταλλεύσεως ὑπὸ διαφόρων ἐκμεταλλευτῶν, τῶν ὁποίων ἀφθονία μεγάλη καὶ ποικιλία ἐγέννησε τὸ προκάτοχον καθεστώς.

§34Ν. ΜΟΥΖΑΚΗΣ. Παντοῦ.

§35Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Ὁμιλῶ περὶ Θεσσαλονίκης ἐκτὸς τῶν χαφιέδων ἦσαν οἱ ἐκμεταλλευταὶ τῶν βαγονίων οἱ ἔχοντες τὸ προνόμιον νὰ παίρνουν κατὰ προτίμησιν βαγόνια, τὰ ὁποῖα νὰ τὰ ἐνοικιάζουν ἀντὶ ἁδροτάτης τιμῆς εἰς τοὺς ἐμπόρους πρὸς ἀποστολὴν τῶν ἐμπορευμάτων των εἰς Σερβίαν, εἰς τὴν Ρουμανίαν καὶ αὐτὸ ἦτο πηγὴ ἀνεξάντλητος πλούτου καὶ ἐπλούτησαν πολλοί. Ἦσαν λοιπὸν καὶ οἱ ἐκμεταλλευταὶ τῶν λιποτακτῶν. Ἐπήγαιναν εἰς τοὺς στρατευσίμους τοὺς ἀποφασίζοντας νὰ προσέλθωσι καὶ τοὺς ἔλεγαν: σὺ εἶσαι ὑποχρεωμένος νὰ ὑπάγῃς εἰς τὸν στρατόν, διατὶ νὰ ὑπάγῃς; Δὲν ἔρχεσαι εἰς τὸ δάσος τὸ ὁποῖον ἔχω ἐργολαβικῶς νὰ ξυλεύσω διὰ τὰς ἀνάγκας τὰς στρατιωτικάς; Καὶ ἐπειδὴ ἐγνώριζαν οἱ στρατεύσιμοι ὅτι οἱ ὑπηρετοῦντες εἰς τὰ Γαλλικὰ ἢ Ἀγγλικὰ συμμαχικὰ ἔργα πράγματι ἀπαλλάσσοντο, ἐπήγαιναν προθύμως ὡς ἐργάται εἰς τὸ δάσος νομίζοντες ὅτι ἡ ἐργασία των θὰ ἐλογίζετο ὡς στρατιωτικὴ ὑπηρεσία, ἐννοεῖται δὲ ὅτι τοὺς ἐξεμεταλλεύετο ὁ ἐργολάβος, τοὺς ἔδινεν ὀλιγώτερον ἡμερομίσθιον καὶ ἔπειτα ἀπὸ ὀλίγους μῆνας ἤρχετο ὁ χωροφύλαξ καὶ τοὺς συνελάμβανε, ὡς λιποτάκτας, ἐδικάζοντο καὶ κατεδικάζοντο ὡς τοιοῦτοι, ἐνῷ οἱ ἐκμεταλλευταὶ καθ’ ὧν ὑπάρχουν πλεῖσται κατηγορίαι οὐδόλως ἐτιμωρήθησαν μολονότι ἐπανειλημμένως ἀπὸ τὸ βῆμα ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω καταγγελίας ἐναντίον ὡρισμένων προσώπων.

§36Μ. ΒΟΛΟΥΔΑΚΗΣ. Δι’ ὅσους εἰργάζοντο εἰς τὰ συμμαχικὰ ἔργα ἐθεωρεῖτο πραγματικῶς στρατιωτικὴ ὑπηρεσία, καὶ δὲν ἐστρατεύοντο.

§37Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Τὸ εἶπον αὐτὸ, ὅτι ἦσαν τινὲς, διὰ τοὺς ὁποίους ἡ τοιαύτη ὑπηρεσία παρὰ τοῖς Συμμαχικοῖς στρατοῖς, ἐθεωρεῖτο στρατιωτικὴ ὑπηρεσία, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο ὑπῆρχον οἱ ἐκμεταλλευταὶ καὶ τὸ ἐξεμεταλλεύοντο. Ἀναφέρω π. χ. κἄποιον κύριον Χαμπαύρην· αὐτὸς ἐπειδὴ εἶχε πάρῃ ἐργολαβικῶς τὴν ξύλευσιν ἑνὸς δάσους τοῦ ὁποίου πράγματι ἡ ξυλεία προωρίζετο διὰ τοὺς συμμαχικοὺς στρατοὺς, ἀλλὰ ὁ ὁποῖος ὅμως τὴν ἐπιχείρησιν τὴν εἶχεν ἀναλάβει ἀτομικῶς καὶ οὐχὶ διὰ λογαριασμὸν τῶν Συμμάχων. Αὐτὸς ἐγέλασεν πολλοὺς ἀνθρώπους, τοὺς προσέλαβεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, εἰργάσθησαν μὲ πολὺ μικρὸν ἡμερομίσθιον, κατόπιν δὲ οὗτοι ἀνακαλυφθέντες κατηγγέλθησαν καὶ ἐθεωρήθησαν λιποτάκται. Καὶ ὅμως αὐτὸς ὁ κύριος, τὸν ὁποῖον κατήγγειλαν τόσοι καὶ δι’ αὐτὰς καὶ ἄλλας ἀξιοποίνους πράξεις του, μένει ἐλεύθερος, ἐνῷ οἱ παρ’ αὐτοῦ ἐξαπατηθέντες εὑρίσκονται εἰς τὰς φυλακάς.

§38Α. ΖΑΧΟΣ. Εἶναι ἀκόμη ἀπ’ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους εἰς τὰς φυλακάς;

§39Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Πλεῖστοι.

§40Α. ΖΑΧΟΣ. Καὶ δὲν σπάζουν ἀκόμη τὰς φυλακὰς νὰ βγοῦν ἔξω;

§41Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Ἐννοεῖται ὅτι καὶ κατόπιν ὅταν ἐσχηματίσθη καὶ ἡ Προσωρινὴ Κυβέρνησις ἐν Θεσσαλονίκῃ πολλοὶ δὲν ἐνόμισαν ὅτι εἶχαν ὑποχρέωσιν νὰ ὑπακούσουν εἰς τὰς προσταγὰς καὶ τὰ διατάγματα μιᾶς Κυβερνήσεως προσωρινῆς, διὰ νὰ ὑπάγουν εἰς τὰς τάξεις τοῦ Στρατοῦ, καὶ διὰ τοῦτο πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν ἔφυγαν ἀπ’ ἐκεῖ καὶ κατέφυγον ἄλλοι μὲν εἰς Ἀθήνας, ἄλλοι δὲ εἰς ἄλλα μέρη. Ὅλοι δὲ αὐτοὶ, ὅταν ἡ προσωρινὴ αὕτη Κυβέρνησις ἦλθεν εἰς Ἀθήνας καὶ ἐνεκατεστάθη, συνελήφθησαν καὶ κατεδικάσθησαν ὡς λιποτάκται. Ἀλλ’ ἂς παραδεχθῶμεν ὅτι ἦσαν καὶ πραγματικοὶ λιποτάκται, ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑπακούσουν εἰς τὰς διαταγὰς τῆς Ἐπιτροπῆς, τῶν Ἀγγελάκη καὶ Ζάνα, περὶ τῶν ὁποίων θὰ γίνῃ λόγος, ὅταν θὰ σχηματισθῇ ἡ ἐπιτροπὴ τῶν ἀποζημιώσεων διὰ νὰ ἴδωμεν ἀπὸ ποῦ θὰ παρθοῦν καὶ μερικὰ χρήματα ἀδίκως κτηθέντα πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν παθόντων, ἂς ὑποθέσωμεν, λέγω, ὅτι εἶχον ὑποχρέωσιν νὰ προσέλθουν, προκειμένου νὰ ὑπηρετήσωσιν τὴν Πατρίδα των, μὴ προσελθόντες δὲ κατηγγέλθησαν, ἐδικάσθησαν καὶ κατεδικάσθησαν ὡς λιποτάκται. Πῶς ὅμως ἐδικάσθησαν καὶ κατεδικάσθησαν; Ἐδῶ εἶναι τὸ ζήτημα. Ἕτερος ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Πατρῶν, ὑπέβαλεν πρὸ μικροῦ πρότασιν ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναθεωρηθῶσιν καὶ ἀκυρωθῶσιν αἱ ἀποφάσεις τῶν Στρατοδικείων τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Ὁ κ. Συνάδελφος, ὁ ὑποβαλὼν τὴν πρότασιν ταύτην, εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του τὰς ἀποφάσεις τῶν ἐν Ἀθήναις λειτουργούντων Στρατοδικείων μετὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῆς Κυβερνήσεως Βενιζέλου ἐν Ἑλλάδι. Γνωρίζετε βεβαίως τὰς ἀποφάσεις τούτων. Ἀλλ’ ὅμως ὁσονδήποτε πλημμελῶς καὶ μεροληπτικῶς καὶ ἂν ἐλειτούργησαν τὰ Στρατοδικεῖα ταῦτα καὶ ἐν Παλαιᾷ Ἑλλάδι καὶ ἐν Μακεδονίᾳ ἀκόμη, πάντως ἦσαν ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψιν μιᾶς Κυβερνήσεως ἀναγνωρισθείσης ἔστω καὶ διὰ τῆς βίας, ἐτήρουν τὰ προσχήματα, ἐλειτούργουν ὁπωσδήποτε συμφώνως πρὸς τοὺς κειμένους νόμους ἢ τοὺς ἀδιάφορον πῶς ψηφιζομένους νέους τοιούτους, μὲ Βασ. Ἐπιτρόπους, μὲ ὑπεράσπισιν κλπ. καὶ ἑπομένως δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι ὁπωσδήποτε ἀπεδόθη κἄποια δικαιοσύνη. Ἀλλά, κύριοι, λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὰ περιβόητα ἔκτακτα Στρατοδικεῖα τῆς Χαλκιδικῆς τὰ ὁποῖα ἐσχηματίσθησαν κατὰ τὸν πρῶτον καὶ δεύτερον μῆνα μετὰ τὴν, ὡς εἶπον, συγκρότησιν τῆς ἐπιτροπῆς τῆς Ἀμύνης, εἰς τὰ ὁποῖα ὁ αὐτὸς ἀποσπασματάρχης, ὁ ὁποῖος συνελάμβανε τὸν λιποτάκτην, ὁ αὐτὸς συνήθως ἦτο καὶ Πρόεδρος τοῦ Στρατοδικείου, ἦτο καὶ ὁ κυριώτερος μάρτυς, καμμιὰ φορὰ καὶ δημόσιος κατήγορος, καὶ αὐτὸς κυρίως ἐδίκαζε καὶ κατεδίκαζε. Διὰ νὰ ἴδητε κύριοι πῶς ἐγίνοντο αἱ διαδικασίαι καὶ αἱ καταδίκαι, θὰ σᾶς ἀναφέρω ἓν μόνον παράδειγμα· εἶνε πολὺ τραγικὸν τὸ πρᾶγμα, ἀλλὰ πρέπει νὰ μάθητε μέχρι ποίου σημείου ἀσπλαγχνίας καὶ θηριωδίας ἔφθασαν τὰ τέρατα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀνελάμβανον νὰ δικάζωσιν τοὺς λιποτάκτας καὶ τοὺς καταγγελλομένους ἐπὶ δυσμενείᾳ κατὰ τοῦ τότε καθεστῶτος. Συνελήφθη συγχωριανός μού τις ὀνόματι Γ. Σνάπαλος, κατηγορούμενος ὅτι ὑπέθαλπε τοὺς λιποτάκτας, διότι ἐκτὸς τῶν λιποτακτῶν ὑπῆρχον καὶ οἱ ὑποθάλποντες τοὺς λιποτάκτας. Συνελήφθη λοιπὸν αὐτὸς καὶ ὡδηγήθη σιδηροδέσμιος εἰς τὸν Πολύγυρον, ἐκεῖ ῥίπτεται σιδηροδέσμιος εἰς τὰς φυλακὰς καὶ τὴν ἑπομένην ἀκριβῶς ἡμέραν ποῦ ἐπῆγαν εἰς τὸν Πολύγυρον ἐξέρχονται κήρυκες καὶ κηρύσσουν. Ἦτο νομίζω ἡμέρα Σάββατον. Ἀκούσατε χωρικοί! Αὔριον Κυριακὴν ἐξέλθετε νὰ ἴδητε ποῦ θὰ δικασθῇ καὶ θὰ κρεμασθῇ. Προτοῦ ἀκόμη δικασθῇ, οἱ κήρυκες εἶχον, βλέπετε, καθορίσει καὶ τὴν τιμωρίαν του, εἶχον δὲ ἀγοράσει ἀφ’ ἑσπέρας καὶ τὸ σχοινὶ ἀκόμη, μὲ τὸ ὁποῖον θὰ ἐκρεμᾶτο ὁ μὴ δικασθεὶς ἀκόμη Σνάπαλος. Τὴν ἐπιοῦσαν πράγματι συγκροτεῖται τὸ Στρατοδικεῖον καὶ ἀρχίζει ἡ ἐκτέλεσις τῆς τραγικῆς κωμῳδίας ὑπὸ τοῦ περιβοήτου Κονδύλη.

§42Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῦ ὑπηρετεῖ αὐτός;

§43ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὑπηρετεῖ ἀκόμη;

§44Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Εἶνε μέγας καὶ πολὺς Συνταγματάρχης τώρα, νομίζω. Ὁ Κονδύλης λοιπὸν αὐτὸς ὁ τὰ ἀπαισιώτερα τῶν ὀργίων διαπράξας ἐν Χαλκιδικῇ, συγκροτεῖ τὸ λεγόμενον Στρατοδικεῖον μὲ δύο ἄλλους ἀξιωματικούς, ἴσως πρώην παντοπώλας ἢ παπουτζῆδες μεταμορφωθέντες εἰς ἀξιωματικοὺς διὰ διαταγμάτων Ἀγγελάκη καὶ Ζάνα, προσάγεται ἐνώπιον αὐτοῦ ὁ Σνάπαλος καὶ δικάζεται καὶ καταδικάζεται εἰς θάνατον καὶ τὴν πρωΐαν ὁδηγεῖται πάλιν εἰς τὰς φυλακὰς σιδηροδέσμιος μέχρις ὅτου ἑτοιμασθῇ καλῶς ἡ ἀγχόνη. Ἀποστέλλεται ἱερεὺς νὰ τὸν ἐξομολογήσῃ καὶ νὰ τοῦ ψάλλει τὰς νεκρωσίμους εὐχὰς, ἀλλ’ ὁ ἱερεὺς καταλαμβάνεται ὑπὸ λυγμῶν καὶ δὲν δύναται νὰ ἀρθρώσῃ λέξιν. Ἐν τῷ μεταξὺ δίδεται διαταγὴ νὰ προσαχθῇ εἰς τὸν τόπον τοῦ ἀπαγχονισμοῦ ὁ κατάδικος· καὶ ἐξέρχεται τῆς φυλακῆς καὶ προχωρεῖ προηγουμένου τοῦ ἱερέως καὶ παρακολουθοῦντος πλήθους πολλοῦ καὶ ἀποπειρᾶται πάλιν ὁ ἱερεὺς νὰ ψάλῃ τὴν νεκρώσιμον ἀκολουθίαν, ἀλλὰ τὰ δάκρυα καὶ οἱ λυγμοὶ δὲν τὸν ἀφίνουν. Διατὶ κλαίεις, παπᾶ μου, τῷ λέγει ὁ Σνάπαλος; ἐμένα πᾶν νὰ κρεμάσουν καὶ ὄχι ἐσένα· θέλεις λοιπὸν νὰ μὲ στείλῃς ἀδιάβαστον εἰς τὸν ἄλλον κόσμον; Ὄχι αὐτὸ δὲν θὰ γίνῃ· καὶ ἀρχίζει τότε ὁ ἴδιος ὁ Σνάπαλος νὰ ψάλλῃ τὴν νεκρώσιμον ἀκολουθίαν μὲ φωνὴν ἠχηρὰν καὶ σταθερὰν, ψυχρὸς καὶ ἀτάραχος, ἐνῷ ἔβαινε πρὸς τὸν Γολγοθᾶν, καὶ ὅταν ἔφθασεν εἰς τὸ «Δεῦτε τελευταῖον ἀσπασμόν», ὅλον ἐκεῖνο τὸ παρακολουθοῦν πλῆθος ἐξέσπασεν εἰς γόους καὶ κοπετούς. Καὶ οὕτω φθάνουν εἰς τὴν πλατεῖαν ὅπου ἦτο στημένη ἡ ἀγχόνη. Στρέφει τότε πρὸς τὸ ἀπόσπασμα καὶ λέγει: δὲν ἔχω τίποτε ἐναντίον σας, δὲν μὲ κρεμᾶτε σεῖς, καὶ σένα ἀκόμη Κονδύλη σὲ συγχωρῶ· ἀλλ’ ἐκεῖνος ποῦ θὰ μείνῃ ἀσυγχώρητος, ὁ μέγας κακοῦργος καὶ φονεύς μου, εἶνε ὁ Δεσπότης Κασσανδρείας· αὐτὸς μὲ κρεμᾷ. Καὶ ἐκρεμάσθη ὁ δυστυχὴς Σνάπαλος.

§45Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Ὁ ὁποῖος ἐξακολουθεῖ νὰ εἶναι δεσπότης!

§46Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Καὶ ὁ δεσπότης αὐτὸς ἐξακολουθεῖ νὰ εἶνε καὶ νὰ κομματίζεται καὶ νὰ εἶνε ὄργανον κομματικὸν καὶ νὰ μὴ δύναται νὰ τοῦ ζητήσῃ κανεὶς λόγον διὰ τίποτα.

§47Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὁμιλεῖτε περὶ ἀπαγχονισμοῦ;

§48Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Μάλιστα.

§49Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἀλλὰ τοιούτου εἴδους θανατικὴν ἐκτέλεσιν δὲν ἀναγράφει κανεὶς νόμος Ἑλληνικός.

§50Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Καὶ ὅμως ὁ ἀπαγχονισμὸς ἔγινε· μάρτυρες τούτου εἶνε ὁλόκληρος ἡ Πολύγυρος καὶ ὁλόκληρος ἡ Χαλκιδική. Καὶ σήμερον ἡ οἰκογένεια τοῦ Σναπάλου αὐτοῦ καὶ ὅλοι οἱ συγγενεῖς του εὑρίσκονται εἰς ἀξιοθρήνητον οἰκονομικὴν κατάστασιν, καὶ δὲν ἔχουσι ποῦ τὴν κεφαλὴν κλῖναι. Συλλαμβάνεται ὁ Ἀθαν. Πάσιος ἐκ Πολυγύρου, διότι ἐπώλησεν ἓν φορτίον σίτου 10 δραχ. περισσότερον καὶ καταδικάζεται ὑπὸ τοῦ Στρατοδικείου εἰς 7500 δραχμῶν πρόστιμον καὶ 6 μηνῶν φυλάκισιν. Ὁ ἄνθρωπος αὐτός, πτωχός, ἠναγκάσθη νὰ πωλήσῃ ὅσα εἶχε καὶ δὲν εἶχε διὰ νὰ πληρώσῃ, τώρα δὲ ἀπέθανεν καὶ ἀφῆκεν ἓξ παιδιά. Συλλαμβάνονται τόσοι καὶ τόσοι ἄλλοι καὶ διὰ τὰ μικρότερα πταίσματα, κατεδικάσθησαν ὑπὸ τῶν περιβοήτων αὐτῶν Στρατοδικείων εἰς πολλῶν ἐτῶν φυλάκισιν. Ἔτσι ἐδίκαζαν· φαντασθῆτε τώρα ὅταν ἔπιπτον εἰς τὰ χέρια αὐτῶν τῶν ἱερεξεταστῶν λιποτάκται!

§51Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς ἀνακινήσεως τοῦ ὀνόματος τοῦ Κονδύλη ἤθελα νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν τὶ μέτρα ἔλαβε κατὰ τῶν τοιούτων ἀξιωματικῶν;

§52Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ. Αὐτὸς δολοφονεῖ μέσα εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν λιποτάκτας.

§53Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὅμως δὲν ἐδημοσιεύθη κανέν διάταγμα νὰ τοὺς ἀποτάξῃ.

§54Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Αὐτοὶ καταδιώκονται ποινικῶς. Δὲν πρόκειται περὶ ἀποτάξεως.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Λεβίδης ἔχει τὸν λόγον.

§56Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ζήτημα, ὅπερ θίγει ὁ κ. Πληρεξούσιος δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἐκ τῶν ζητημάτων ἐκείνων, ἅτινα δύνανται νὰ ὑποβληθῶσιν ὑπὸ τὴν αὐστηρὰν διάταξιν τοῦ Κανονισμοῦ. Ἐγὼ τοὐλάχιστον προσωπικῶς δίδω τὴν ψῆφόν μου, ἵνα γενικευθῇ ἡ συζήτησις, διότι ὑμεῖς καὶ μόνος, ὅσα καὶ ἂν γνωρίζετε περιστατικά, ἅτινα ὀρθοῦσι τὰς τρίχας τῆς κεφαλῆς παντὸς χριστιανοῦ, παντὸς ἀνθρώπου, νομίζω, ὅτι δὲν εἶσθε εἰς θέσιν μόνον ὑμεῖς νὰ ἐξαντλήσητε τόσον μέγα καὶ τόσον σοβαρὸν ζήτημα. Ἐνταῦθα καταγγέλλεται, ὅτι ἐκρεμάσθη ἄνθρωπος ἐναντίον τῶν νόμων, ἐναντίον τοῦ Συντάγματος, ἐνῷ εἶναι γνωστό, ὅτι παρ’ ἡμῖν δὲν ὑπάρχει τοιαύτη ποινή. Ὅλοι ἡμεῖς ἔχομεν νὰ καταγγείλωμεν γεγονότα, ἅτινα θέλουσιν ἐξεγείρει τὴν βδελυγμίαν παντὸς ἀνθρώπου. Ἑπομένως παρακαλῶ νὰ μὴ διακόψωμεν τὴν πρόοδον τῆς συζητήσεως διὰ τὸ ψυχρὸν γράμμα τοῦ Κανονισμοῦ. Καὶ προτείνω τὴν γενίκευσιν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Ἐγὼ αὐτὸς γνωρίζω γεγονότα, ἅτινα ὅταν καταθέσω καὶ ἀνακοινώσω ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, βεβαιῶ ὑμᾶς, ὅτι βδελυγμία θέλει καταλάβει τὸν κόσμον. Βδελυγμία θέλει καταλάβει τὸν κόσμον, ὅταν ἀκούσῃ τί ἐγένετο εἰς τὴν Δαύλειαν τῆς Λεβαδείας, πῶς ἐβασάνιζαν τὰς γυναῖκας καὶ τοὺς χωρικοὺς ὅλους. Ὀφείλομεν νὰ γενικεύσωμεν τὴν συζήτησιν. Ἐὰν ἡ Συνέλευσις ἔχῃ λόγους νὰ φρονῇ, ὅτι δὲν εἶναι ἡ σημερινὴ ἡμέρα κατάλληλος διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο, ἂς ὁρίσῃ ἄλλην, ἵνα τελειώσωσιν ὅλα αὐτὰ τὰ ζητήματα.

§57Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐπὶ τοῦ θέματος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πληρεξούσιος ἐξ Ἀττικοβοιωτίας, ἡ Συνέλευσις ἔλαβεν ἤδη ἀπόφασιν ὁρίσασα πρὸς τοῦτο ἡμέραν πρὸς συζήτησιν, τὴν παρελθοῦσαν Δευτέραν. Κατὰ τὴν ὁρισθεῖσαν ἡμέραν ἀνεβλήθη ἡ συζήτησις. Ὁ κ. Πληρεξούσιος Θεσσαλονίκης, ὁμιλεῖ περὶ εἰδικοῦ θέματος, περὶ τῶν καταδικασθέντων ὡς λιποτακτῶν. Θὰ παρεκάλουν αὐτόν, ἵνα μή, ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ὁμιλῶν, ἐπεκτείνῃ τὴν συζήτησιν ἐπὶ γενικωτέρου ζητήματος ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐλήφθη ἡ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως. Ἄν περιορισθῇ τὸ ζήτημα διὰ τοὺς λιποτάκτας, ἡ συζήτησις εἶναι περαιωμένη καὶ ἔχω ἑτοίμην τὴν ἀπάντησιν. Ἄν ἐπεκταθῇ ἡ συζήτησις ἀντιτίθεται εἰς αὐτὸ ἡ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως, νὰ μὴ γίνῃ σήμερον ἡ τοιαύτη συζήτησις.

§58Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Δὲν μοῦ διαφεύγει, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι δὲν πρόκειται σήμερον νὰ ἐκθέσωμεν τὰ γενόμενα, τὰ ἔκτροπα, τὰ ὄργια, ὅπως θέλετε ὀνομάσατέ τα, καὶ ὅτι ἡ Συνέλευσις ἔλαβεν ἀπόφασιν ὅπως καθ’ ὡρισμένην ἡμέραν συζητήσῃ ἐν ἐκτάσει περὶ αὐτῶν. Ἐὰν ἀνέφερον σήμερον μεμονωμένα τινὰ ἐξ αὐτῶν τοῦτο ἔπραξα, διὰ νὰ ἀποδείξω εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ἀκυρωθῶσιν αἱ ἀποφάσεις αὐταὶ τῶν Στρατοδικείων, αἱ κατὰ τοιοῦτον τρόπον καὶ ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας ληφθεῖσαι καὶ ὑπὸ τοιούτων ἀνθρώπων ἐκδοθεῖσαι, τόσον διὰ τοὺς θεωρηθέντας ὡς λιποτάκτας, ὅσον καὶ διὰ πάντα ἐν γένει τὰ ἐγκλήματα, τὰ δικασθέντα ὑπὸ τῶν Στρατοδικείων καὶ ἐν Θεσσαλονίκῃ ὑπὸ τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐνταῦθα μετὰ τὴν ἐγκατάστασιν αὐτῆς ἐνταῦθα. Κύριοι Πληρεξούσιοι, αἱ ἀποφάσεις αὗται τῶν Στρατοδικείων πρέπει νὰ ἀκυρωθῶσι, πρέπει νὰ δοθῇ χάρις εἰς ὅλους αὐτοὺς τοὺς ἐγκαθίρκτους τοὺς λεγομένους λιποτάκτας, διότι δὲν ὑπῆρξαν ποτὲ τοιοῦτοι· καὶ ἂν δέ τινες διέπραξαν τὸ ἔγκλημα τῆς λιποταξίας εἰς βαθμὸν ὥστε νὰ τιμωρηθῶσι δι’ ἐλαφρᾶς τινος ποινῆς, τὰ περιβόητα Στρατοδικεῖα τῆς Χαλκιδικῆς καὶ διὰ τὸ ἐλάχιστον ἐτιμώρουν μὲ εἱρκτὴν πολλῶν ἐτῶν. Ὄχι δὲ μόνον τὴν λιποταξίαν, ἀλλὰ καὶ τὸ παραμικρότερον πταῖσμα, ὡς καὶ προηγουμένως εἶπον, ἐτιμώρουν αὐστηρότατα ὅταν ἰδίως οἱ κατηγορούμενοι κατήγοντο ἐκ Χαλκιδικῆς, ἡ ὁποία ἐχαρακτηρίσθη ὡς ἀντιδραστική. Ἤρκει νὰ σοῦ γίνῃ οἱαδήποτε μήνυσις, νὰ παρουσιασθῇς πρὸ τοῦ Στρατοδικείου, νὰ κατάγεται ἐκ Χαλκιδικῆς, καὶ ἀσφαλῶς θὰ κατεδικάζεσο εἰς εἱρκτήν. Σᾶς ἀναφέρω τὸ ἑξῆς γεγονός. Ἐν Πολυγύρῳ Στρατοδίκης, Βενιζελικώτατος, βλέπων ὅτι ἐπέκειτο ἡ καταδίκη ἑνὸς ἀνθρώπου ἐκ Κασσάνδρας εἰς 10.000 δραχμῶν πρόστιμον καὶ φυλάκισιν ἑνὸς ἔτους διὰ τὸν λόγον ὅτι εἶχε πωλήσει ἓν κυτίον καπνοῦ εἰς τιμὴν ἀνωτέραν τῆς κεκανονισμένης κατὰ 5 λεπτά, τόσον ἐξηγέρθη ἡ συνείδησίς του ὥστε ἐσηκώθη καὶ ἀπεχώρησε τοῦ Δικαστηρίου, ἐματαίωσε τὴν ἀπόφασιν αὐτοῦ καὶ ἔφυγεν ἐκ Θεσσαλονίκης. Ἕνα συγχωριανόν μου, Μαλάμην, ὅστις κατηγγέλθη διὰ φόνον, κατεδίκασαν εἰς ἰσόβια δεσμά, ἐνῷ δὲν ὑπῆρχε καμμία οὔτε μαρτυρία, οὔτε ἔνδειξις κἄν, ἀλλ’ ἁπλῶς διότι ἐγνώριζον ὅτι εὑρίσκετο εἰς ἔχθραν μὲ τὸν φονευθέντα, ἡ δὲ σύζυγος τοῦ φονευθέντος εἶπεν ὅτι αὐτὸς θὰ εἶναι ὁ φονεύς· ἐνῷ δέ ἐπιστοποιήθη κατόπιν τὸ ἄλλοθι τοῦ Μαλάμη, ἐν τούτοις ἡ καταδίκη ἔμεινε καὶ οὗτος παραμένει εἰσέτι εἰς τὰς φυλακάς. Τὸ περιεργότερον δὲ εἶναι ὅτι ἀπὸ τοῦ Στρατοδικείου τοῦ Πολυγύρου μετεφέρθησαν κατόπιν αἱ ὑποθέσεις εἰς τὸ Στρατοδικεῖον Θεσσαλονίκης, ἐκεῖ δὲ κατὰ τὰ 90 ἑκατοστὰ ἐχάθησαν αἱ δικογραφίαι καὶ δὲν δυνάμεθα σήμερον οὔτε διὰ τῶν νομίμων μέσων νὰ εὕρωμεν τὸ δίκαιον Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ διατάξῃ τὸν σχηματισμὸν ἐπιτροπῆς εἰδικῆς, ἡ ὁποία ἐντὸς ὀλίγων μηνῶν νὰ ἀναθεωρήσῃ τὰς ἀποφάσεις τῶν Στρατοδικείων Μακεδονίας καὶ ὅσοι ἐκ τῶν καταδικασθέντων εἶναι πράγματι ἔνοχοι αὐτοὶ νὰ ὑποστῶσι τὴν ποινήν των ἀναλόγως πάντοτε τοῦ βαθμοῦ τῆς ἐνοχῆς των, οἱ δὲ ἄλλοι νὰ ἀπολυθῶσι τῶν φυλακῶν διότι σήμερον εἶναι φοβερὸν νὰ ἀφίσωμεν νὰ σήπονται εἰς τὰς φυλακὰς ἄνθρωποι ἀθῷοι καταδικασθέντες μόνον διότι ἦταν ἀντιδραστικοί. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ δόσῃ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου μίαν κατηγορηματικὴν ἀπάντησιν.

§59Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναστολὴ τῆς ποινῆς.

§60Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Πληροφορῶ τὴν Συνέλευσιν, ὅτι δι’ ἐγκυκλίου ἐζήτησα παρὰ τῶν Βασιλικῶν Ἐπιτρόπων, νὰ δώσωσι πληροφορίας, περὶ τῶν καταδικασθέντων τούτων, ἵνα δοθῶσι χάριτες ἀμέσως. Πρὸς πολλοὺς ἐξ αὐτῶν ἐδόθησαν χάριτες, ἐνεργῶ δὲ μετὰ πάσης ταχύτητος ἵνα δοθῶσι χάριτες εἰς ὅσους τυχὸν ὑπὸ τοιούτους ὅρους κατεδικάσθησαν. Ὑπόσχομαι νὰ συστήσω εἰδικὴν ὑπηρεσίαν πρὸς ταχεῖαν διεκπεραίωσιν ὅλων αὐτῶν τῶν ὑποθέσεων.

§61Δ. ΤΖΩΡΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ συμβούλιον τῶν χαρίτων δὲν συνέρχεται ποτέ. Εἶναι δύο ἀδελφοὶ καταδικασθέντες εἰς ἰσόβια δεσμά, καὶ τίποτε δὲν ἐγένετο δι’ αὐτούς.

§62Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μὴ δίδετε διαβεβαιώσεις περὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ἀγνοεῖτε. Σήμερον ἀκόμη συνῆλθε τὸ συμβούλιον.

§63Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἡ ὑπηρεσία μὲ διαβεβαίωσεν ὅτι ἡ ὑπόθεσις αὐτῶν τῶν δύο ἀδελφῶν θὰ ἐξετασθῇ ὑπὸ ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία συνεστήθη τὸ ἀπόγευμα καὶ εἰς τὸ πρῶτον διάταγμα χαρίτων θὰ συμπεριληφθῶσι.

§64Σ. ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Πρέπει νὰ ἐπισπεύσῃ τὰς ἐργασίας της ἡ ἐπιτροπὴ καὶ ἂν δὲν ἐπαρκῇ, νὰ σχηματισθῇ καὶ δευτέρα.

§65Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐπισπεύδεται ὡς τάχιστα ἡ ἐργασία αὐτή.

§66Σ. ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Τὸ προσωπικὸν εἶναι ἀνεπαρκές.

§67Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐν ἀνάγκῃ θὰ συστηθῇ ἰδιαιτέρα ὑπηρεσία ἵνα δυνηθῇ νὰ ἐξετάσῃ ὅλας αὐτὰς τὰς ὑποθέσεις ὡς τάχιστα.

§68Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰδικὴ ἐπιτροπὴ διαρκῶς ἐργαζομένη.

§69Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μάλιστα. Νὰ ἐξετάσῃ ὡς τάχιστα... Παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ πιστεύσῃ ὅτι ὁλόκληρον τὸ ἄλγος, τὸ ὁποῖον ἐξετέθη ὑπὸ τοῦ φίλου συναδέλφου, δι’ ὅσων ἐξέθηκε, τὸ αἰσθάνομαι, ὅπως τὸ αἰσθάνεται ὁλόκληρος ἡ Συνέλευσις. Διότι δὲν δύναμαι νὰ φαντασθῶ ὀδυνηρότερον αἴσθημα παρὰ νὰ γνωρίζῃ τις ὅτι εὑρίσκονται ἄνθρωποι εἰς τὰς φυλακὰς ὡς ἐγκληματίαι, οἱ ὁποῖοι κατὰ πᾶσαν πιθανότητα οὐδὲν τὸ ἐγκληματικὸν διέπραξαν. Ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα ἐν μιᾷ καὶ μόνῃ στιγμῇ νὰ συντελέσωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο τὸ ὀρθότερον πάντων διὰ μιᾶς καὶ μόνης λέξεως ἐκφερομένης ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως τῶν στιγμῶν αὐτῶν νὰ συντελεσθῇ καθ’ ὅλων τῶν γραμμῶν καὶ καθ’ ὅλον τὸ κράτος. Βεβαιωθῆτε ὅτι ἐνεργῶ καὶ θὰ ἐνεργήσω μετὰ πάσης σπουδῆς, ὅπως ἀπονεμηθῇ τὸ δίκαιον, διότι περὶ τούτου πρόκειται, εἰς τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς, τῶν ὁποίων τὸ δίκαιον κατεπατήθη, ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον καὶ ὅσον τὸ δυνατὸν πληρέστερον.

§70Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι ἐγγεγραμμένος εἰς τὴν 8ην ἐρώτησιν περὶ τοῦ ζητήματος. Παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω δύο λέξεις.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὴν 8ην. Τώρα ἔχει τὸν λόγον ὁ κ. Γερμανός.

§72Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Εἰς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἔχω νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς: Πρῶτον βεβαίως τὸν εὐχαριστῶ ἐκ μέρους τῶν πασχόντων διὰ τὰ αἰσθήματα τὰ ὁποῖα πραγματικῶς ἐξεδήλωσεν εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ περὶ τῶν ὁποίων δὲν ὑπῆρχεν ἀμφιβολία. Ἄλλως τε ὑπῆρχον ἐνδείξεις προηγούμεναι, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε σκοπὸν νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος. Ἐὰν δὲ ἐνόμισα καλὸν νὰ τὸ ἐκθέσω ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, ὁ λόγος εἶναι διὰ νὰ λάβῃ γνῶσιν καὶ ἡ Συνέλευσις περὶ τῶν ἀδικημάτων τὰ ὁποῖα ἐγένοντο. Ἀλλὰ θὰ τὸν παρεκάλουν νὰ μᾶς εἴπῃ καὶ περὶ τοῦ δευτέρου σημείου, τί θὰ γίνῃ. Κατὰ τὸν νόμον αἱ ἀποφάσεις ἐκτάκτων Στρατοδικείων δὲν ἀναθεωροῦνται.

§73Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Θὰ δοθοῦν χάριτες.

§74Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Πρόκειται περὶ κακουργημάτων καὶ δύναται ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ἐξετάσῃ καὶ νὰ χρειασθῇ πολὺς καιρός. Δὲν θὰ ἦτο καλύτερον νὰ ψηφισθῇ νόμος τάχιστα, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἀναθεώρησις τῶν ἀποφάσεων τῶν Στρατοδικείων;

§75Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν εἰς αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγετε, ἀλλὰ φοβοῦμαι ὅτι θὰ βραδύνῃ τοιουτοτρόπως τὸ πρᾶγμα. Τὸ ὀρθότερον εἶναι νὰ δοθοῦν χάριτες διότι ἡ ἀναθεώρησις θὰ εἰσαχθῇ ἐνώπιον δικαστηρίου, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ βραδύνῃ πολύ.

§76Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Παρίσταται ἀνάγκη νὰ ἀκυρωθοῦν αἱ ἀποφάσεις.

§77Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τὸ μέτρον, περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλεῖτε, δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ ληφθῇ διὰ τὰς ἀποφάσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο κατὰ τὴν πρώτην περίοδον. Διὰ τὰς μεταγενεστέρας ὅμως ἀποφάσεις δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν τοῦτο.

§78Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἀναστολὴ δὲν δίδεται εἰς τὰς ποινὰς αὐτάς;

§79Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Δίδεται ἀναστολὴ ἀλλὰ εἶναι χιλιάδες αἱ δικογραφίαι αὐταί. Τὸ τμῆμα τῶν χαρίτων δὲν δύναται οὐδὲ εἰς διάστημα δύο ἐτῶν νὰ τὰς διεξέλθῃ. Διὰ τοῦτο, θὰ ἦτο καλείτερον ἐὰν ἀπεφασίζετο νὰ νομοθετηθῇ αὔριον μία διάταξις νὰ γίνῃ ἀναθεώρησις τῶν ἀποφάσεων καὶ νὰ ὡρίζοντο τὰ ἴδια Στρατοδικεῖα νὰ ἀναθεωρήσουν αὐτὰς καὶ νὰ ἀκυρωθοῦν αἱ ἀποφάσεις κατὰ λιποτακτῶν, ὅσοι ἔχουν μένει εἰς τὰς φυλακὰς περισσότερον τοῦ ἑνὸς ἔτους π. χ. νὰ ἐξέλθωσιν ἀμέσως ἀπὸ τὰς φυλακάς. Νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Συνέλευσις.

§80Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ναί.

§81Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Ἔχω σχετικὴν ἐρώτησιν κύριε Πρόεδρε.

§82Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶναι τὸ ἴδιον θέμα καὶ ἡ ἰδία ἀπάντησις.

§83Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγενικεύθη ἡ συζήτησις;

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προηγεῖται ὁ κ. Σκιαδαρέσης ἐπ’ αὐτοῦ.

§85Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Περὶ τῆς Χαλκιδικῆς θὰ ὁμιλήσω, κ. Πρόεδρε, καὶ ὁ κ. Σκιαδαρέσης κακῶς ἐνεγράφη πρὸ ἐμοῦ, διότι πρῶτος ὑπέβαλον τὴν πρότασιν καὶ οἱ κύριοι ὑπάλληλοι κακῶς ἐνέγραψαν πρῶτον τὸν κ. Σκιαδαρέσην.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ (πρὸς τὸν κ. Σκιαδαρέσην). Ὁ κ. πληρεξούσιος παραπονεῖται ὅτι ἐνεγράφητε πρὸ αὐτοῦ.

§87Α. ΣΚΙΑΔΑΡΕΣΗΣ. Συνεχωνεύθησαν αἱ προτάσεις.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐξετάσω τὸ πρᾶγμα καὶ θὰ τιμωρηθῇ ὁ ὑπάλληλος, ὁ ὁποῖος ἔκαμε αὐτὸ τὸ λάθος.

§89Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ζήτημα αὐτὸ τῶν τοιούτων λιποτακτῶν εἴχομεν τὸ ἀτύχημα νὰ τὸ παρακολουθήσωμεν καὶ ἐπὶ τῆς ἄλλης Κυβερνήσεως ἡμεῖς οἱ ἐκ Μακεδονίας εὑρισκόμενοι ἐν Ἀθήναις. Καὶ εὐτυχῶς ὑπῆρξαν πολλοὶ εὐσυνείδητοι ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Δικαιοσύνης, διὰ τῶν ὁποίων κατορθώσαμεν καὶ ἐλάβομεν χάριτας τινας περί τινων ἐξ αὐτῶν. Καὶ σᾶς ἀναφέρω ἓν παράδειγμα. Ὑπῆρχον τινὲς, οἱ ὁποῖοι ἦσαν καταδικασμένοι εἰς θάνατον ἀπὸ τὴν Ἐπανάστασιν καὶ περὶ τῶν ὁποίων ἐγένετο Διάταγμα μετὰ τὴν ἕνωσιν τοῦ Κράτους, διὰ τοῦ ὁποίου παρείχετο εἰς αὐτοὺς ἀμνηστεία. Ἐν τούτοις τινές μεν ἐκ τῶν καταδικασθέντων τότε ἐκρεμάσθησαν, ἄλλοι δὲ, ἀφοῦ ἡ ποινή των μετετράπη εἰς ποινὴν ἰσοβίων δεσμῶν, ἐξῆλθον τῶν φυλακῶν, ἐνῷ ἄλλοι μένουν εἰς τὰς φυλακάς.

§90Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Λιποτάκται;

§91Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Λιποτάκται ἀπὸ τῆς Ἐπαναστάσεως.

§92Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τῆς πρώτης περιόδου;

§93Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Μάλιστα. Ὅταν ἔγινε τὸ κίνημα τῆς Χαλκιδικῆς ἀπὸ ἐκείνους τοὺς πρώτους. Ἐγὼ ὁ ἴδιος μετὰ τοῦ κ. Γερμανοῦ παρακαλέσαμεν τὸν κ. Ρακτιβὰν καὶ τοῦ ὑπεδείξαμεν ὅτι αὐτοὶ περιλαμβάνονται εἰς τὴν ἀμνηστείαν καὶ πρέπει νὰ ἀπολυθοῦν. Ὁ τότε δικαστικὸς σύμβουλος Σακελαριάδης, ἀφοῦ ἀνέγνωσε τὴν δικογραφίαν, μᾶς εἶπε! ὅτι αὐτοὶ πράγματι εἶναι ἀμνηστευμένοι καὶ πρέπει νὰ ἀπολυθοῦν. Ἀπ’ ἐκεῖ ἐστάλη ἡ δικογραφία εἰς τὸν κ. Ρακτιβὰν ὡς εἰδικὸν νομικὸν, ἵνα γνωμοδοτήσῃ καὶ ἐνῷ ἔκαμε τὸ Διάταγμα τῆς ἀπολύσεως ὁ κ. Γρίβας, ὁ κ. Ρακτιβὰν ἐγνωμοδότησε ὅτι πρέπει νὰ ἀπολυθοῦν διὰ χάριτος, διότι δὲν ἀπηλλάγησαν ἀπὸ τὸ 1917. Ἀπὸ τότε παρῆλθον 9 μῆνες. Ἐγὼ ἀνῆλθον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης τοὐλάχιστον 100 φορὰς καὶ ἄλλας τόσας ὁ κ. Γερμανὸς διὰ νὰ μπορέσωμεν νὰ βγάλωμε τοὺς δυστυχεῖς αὐτοὺς ἀνθρώπους ἀπὸ τὰς φυλακάς. Μαζὺ μὲ αὐτοὺς εἶναι εἰς τὰς φυλακὰς καὶ ἕνας Κωστάνος, ἀπὸ τὸ Δριμιγκλαβᾶ. Αὐτὸς ὅταν ἐπῆγε ἡ ἐπιτροπὴ πρὸς στρατολογίαν, ἐπειδὴ μόνον διὰ Διατάγματος τοῦ Βασιλέως Κωνσταντίνου ἤθελε νὰ ὑπηρετήσῃ ὡς στρατιώτης, ἔφυγε. Οἱ χωροφύλακες τὸν ἐκυνήγησαν καὶ ἐπυροβόλησαν καὶ ἐφόνευσαν μίαν γυναῖκα ἄγνωστον αὐτὸς δὲ ἀντεπυροβόλησε καὶ ἐφόνευσε ἕνα χωροφύλακα. Μετὰ τινας ἡμέρας συνελήφθη καὶ κατεδικάσθη εἰς θάνατον καὶ κατόπιν εἰς ἰσόβια δεσμά. Αὐτὸς ἐξακολουθεῖ νὰ μένῃ εἰς τὰς φυλακάς, ἐνῷ περιλαμβάνεται εἰς τὸ Διάταγμα τῆς ἀμνηστείας καὶ ἔχει 3 ἕως 4 παιδιά, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται εἰς τοὺς δρόμους.

§94Π. ΦΛΩΡΟΣ. Καὶ τὸ αἷμα τοῦ χωροφύλακος τὶ θὰ γείνῃ;

§95Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Τὸ ἔγκλημα εἶναι πολιτικὸν καὶ ἠμνηστεύθη.

§96Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν μᾶς δίδετε τὰς σημειώσεις αὐτάς;

§97Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Μάλιστα, ἀλλὰ θέλω νὰ εἴπω ὅτι διὰ χάριτος θὰ βραδύνῃ πολὺ ἡ ἔξοδος τῶν ἀτυχῶν αὐτῶν ἀνθρώπων ἀπὸ τὰ μπουτρούμια καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ὑποβληθῇ νόμος καὶ νὰ ἀπαλλαγοῦν ὅλοι αὐτοὶ δι’ ἀμνηστείας, διότι δυστυχῶς ἔχω πικρὰν πεῖραν τῶν χαρίτων, διότι διὰ τῶν χαρίτων πρῶτον δὲν ἀπαλλάσσονται ὅλων τῶν συνεπειῶν θὰ πληρώσουν καὶ ἔξοδα δικαστικὰ καὶ θὰ μείνουν ἀκόμη 2–3 μῆνας.

§98Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἔχουν σταλεῖ τὰ ἔγγραφα εἰς τὰ στρατοδικεῖα, τὰ ὁποῖα θὰ γνωμοδοτήσουν καὶ θὰ δοθῇ ἀμνηστεία.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Γρόλλιος ἔχει τὸν λόγον.

§100Χ. ΓΡΟΛΛΙΟΣ. Δὲν ἔχω τίποτε νὰ προσθέσω κατόπιν τῆς δηλώσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Σκιαδαρέσης ἔχει τὸν λόγον.

§102Α. ΣΚΙΑΔΑΡΕΣΗΣ. Κατόπιν τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, μὲ φέρει ἐπὶ τὸ Βῆμα ἡ πεῖρα ἣν ἀπεκόμισα, ἀναγκαζόμενος νὰ ἀνέρχομαι καὶ κατέρχομαι τὰς κλήμακας τῶν Ὑπουργείων τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἵνα συντελέσω καὶ ἐγὼ κατὰ δύναμιν πρὸς ταχυτέραν ἀπονομὴν τοῦ δικαίου εἰς τοὺς δυστυχεῖς τούτους μάρτυρας. Ἐκ τῆς πείρας αὐτῆς ἐσχημάτισα τὴν πεποίθησιν ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον μὲ τὸν καθιερωθέντα τρόπον διαδικασίας νὰ φθάσωμεν ἀσφαλῶς ἀλλὰ καὶ ταχέως εἰς τὸ τέρμα. Χιλιάδες δικογραφιῶν ἔχουν ὑπερπληρώσῃ τὰ γραφεῖα τοῦ δικαστικοῦ τμήματος τοῦ Ὑπουργείου Στρατιωτικῶν καὶ ἐκείνου τῶν χαρίτων τοῦ Ὑπουργείου Δικαιοσύνης. Ἀφίνω τὰς δικογραφίας, αἵτινες κατάκεινται κεκονιαμέναι εἰς τὰ γραφεῖα τῶν Βασιλικῶν Ἐπιτρόπων. Τὸ Συμβούλιον ἄλλως τε, τῶν χαρίτων, ὅσην καὶ ἂν καταβάλλῃ προσπάθειαν, ἀπὸ ὅσην καὶ ἂν ὁρμᾶται πρὸς τὸ δίκαιον προθυμίας εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπαρκέσῃ ὅπως ἀποκαθάρῃ τὴν κόπρον αὐτὴν τοῦ Αὐγείου, ἥτις ἐπεσωρεύθη ἔξωθεν τῶν θυρῶν τῶν φυλακῶν, ἐν αἷς κατάκεινται σηπόμενα τὰ θύματα ταῦτα. Ἀφ’ ἧς τὸ παρελθὸν ἀνεκήρυξεν εἰς δόγμα τὴν σκοπιμότητα καὶ κατέρριψε πᾶσαν νομιμότητα, ὑπὸ τὰ ἐρείπια τοῦ νόμου κατεπλακώθησαν πολλοὶ τούτων ἄλλοι μὲν ἀπῆλθον εἰς τὰς αἰωνίους μονάς. Καὶ ἡμεῖς μελετῶντες τὴν ἱστορίαν τῶν ἀντλοῦμεν διδάγματα καὶ λαμβάνομεν ἀποφάσεις πρὸς τιμωρίαν τῶν τελεσθέντων κακουργημάτων. Ἄλλοι δὲ ζῶσιν ἀκόμη, ὑπὸ τὰ παρόντα ἐρείπια αὐτῶν. Οὕτω ζῶσιν ἄνθρωποι στενάζοντες ὄπισθεν τῶν κιγκλιδωμάτων τῆς φυλακῆς ἔνθα ἐρρίφθησαν παρὰ πάντα νόμον. Καὶ εἶπε τίς τῶν συναδέλφων: «Διατὶ δὲν σπάζουν τὰς θύρας διὰ νὰ ἐξέλθωσιν;» Ἀπαντῶ ἐγώ: Διότι δὲν δύνανται, ἀλλὰ καὶ δὲν πρέπει νὰ ἐπιτρέψωμεν σήμερον ὅπως θραύσουν τὰς θύρας ἀφοῦ δυνάμεθα ἡμεῖς νὰ τὰς ἀνοίξωμεν. (Χειροκροτήματα). Ναί, πρέπει νὰ τὰς ἀνοίξωμεν! Δὲν νομίζετε, κύριοι, ὅτι ἂν κατὰ τὸ παρελθὸν ἐτελέσθησαν ἀδικήματα τελοῦνται καὶ σήμερον ἔτι; καὶ ὅτι διὰ τῆς ἀδρανείας μας συνεχίζονται ταῦτα ἐφόσον περιοριζόμεθα ἁπλῶς εἰς λόγους καὶ σκέψεις μὴ λαμβάνοντες ἀποφάσεις ὁριστικάς, ἵνα τερματίσωμεν τὸ ταχύτερον τὴν τοιαύτην κατάστασιν; Πῶς εἶναι δυνατόν, ἐρωτῶ νὰ ἐξέλθωσι χιλιάδες καταδίκων ἐκ τῆς φυλακῆς ἀμέσως; Διὰ τῆς ὁδοῦ ἣν μέχρι τοῦδε ἀκολουθοῦμεν δὲν εἶναι δυνατόν. Οἱ κ.κ. ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης ὡς ἀφοσιωμένοι εἰς τόσας ἄλλας ὑποθέσεις δὲν δύνανται ν’ ἀντιληφθῶσιν αὐτοπροσώπως πρὸ ποίου ὄγκου θὰ εὑρίσκετο ὅστις ἤθελεν ἀποτολμήσῃ ν’ ἀνεύρῃ δικογραφίαν τινὰ μὲ οἱαδήποτε στοιχεῖα καὶ ἂν ἦτο ἐφωδιασμένος καὶ μὲ ὅλην τὴν καλὴν θέλησιν καὶ τὴν Ἰώβειον αὐτοῦ ὑπομονήν; Σᾶς ὁμιλῶ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, διότι καὶ ἐγὼ μὲ Ἰώβειον ὑπομονὴν ἠσχολήθην καὶ εἶμαι εὐτυχής, διότι κατώρθωσα κατὰ τὰς μαύρας ἐκείνας ἡμέρας νὰ φέρω εἰς τὸ φῶς καὶ εἰς τὸν ἥλιον πολλοὺς τῶν ἀδίκως καταδικασθέντων. Ὁμιλῶν δὲ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὀφείλω νὰ ἐξάρω τὸν ζῆλον καὶ τὴν προθυμίαν τῶν ὑπαλλήλων τοῦ τμήματος τῶν Χαρίτων τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης οἵτινες μοὶ παρέσχον τόσην πολύτιμον συνδρομὴν παρατείνοντες ἐπὶ ὥραν τὴν ἐργασίαν αὐτῶν, μολονότι καμπτόμενοι ὑπὸ τὸν ὄγκον. Ἐπειδὴ ὅμως παρ’ ὅλην τὴν προθυμίαν των δὲν ἐπαρκοῦν διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ὑπουργὸν νὰ τοὺς ἐνισχύσῃ διὰ νέων προσώπων ὅπως δυνηθῶσι καὶ αὐτοὶ νὰ ἐργάζωνται ἀνθρωπίνως ἀλλὰ καὶ τελεσφόρως καὶ τοῦτο μέχρις οὗ ἡ Κυβέρνησις μὴ ἀρκουμένη εἰς τὴν παροχὴν δικαιοσύνης, κατὰ σταγόνας ἀποφασίσῃ νὰ λάβῃ γενναιότερα μέτρα, διότι φρικώδης ἀδικία τελεῖται ὑφ’ ἡμῶν εἰς βάρος τῶν δυστυχῶν αὐτῶν ὑπάρξεων. Ἐνῶ ἔχουσιν αὐτοὶ γνωμοδοτήσεις τῶν δημίων των, τῶν βασιλικῶν δηλαδὴ ἐπιτρόπων, οἵτινες ἐκάθηντο εἰς τὰ Στρατοδικεῖα, ὑφ’ ὧν κατεδικάσθησαν καὶ τοῦ τότε ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἀκόμη εὑρίσκονται εἰς τὰς φυλακάς, καὶ θὰ εὑρίσκονται μέχρις οὗ τύχη ἀγαθή, ἀποκαλύψει ἐκ τοῦ στίβου τῶν ἐγγράφων τὴν δικογραφίαν αὐτῶν. Ἀλλὰ τοῦτο οὔτε δίκαιον εἶναι οὔτε πιθανόν. Εἶνε μόνον σκληρὸν καὶ ἄνισον ἄλλοι νὰ ἀποφυλακίζονται ἐκ τῶν πρώτων καὶ ἄλλοι νὰ κρατοῦνται ἐγκάθειρκτοι ἐπὶ ἔτη, μόνον διότι αἱ δικογραφίαι των εὑρίσκονται τεθαμμέναι ὑπὸ τοὺς σωροὺς τῶν ἄλλων ἐγγράφων. Καὶ ἐπειδή, δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν Α ἢ Β προσώπων, ἀλλ’ ὑπὲρ τοῦ κοινοῦ δικαίου πάντων αὐτῶν τῶν θυμάτων τῆς καταλυθείσης τυραννίδος, ἐρωτῶ: Δὲν φρονεῖτε, κ. Ὑπουργὲ ὅτι ἀφοῦ οἱ δυστυχεῖς οὗτοι λόγῳ σκοπιμότητος εἰσῆλθον ἀδίκως εἰς τὰς φυλακάς, θὰ ἦτο σκοπιμώτερον σήμερον νὰ ἐξέλθωσι τούτων δι’ ἑνὸς Διατάγματος ἀμνηστείας; (Χειροκροτήματα). Καὶ ἤδη σᾶς ἱκετεύω, διότι δὲν θέλω μακρυγορῶν ν’ ἀπασχολῶ τὴν Συνέλευσιν, σᾶς ἱκετεύω νὰ μελετήσητε καὶ ταχέως καὶ σοβαρῶς τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ νὰ ὑποβάλλητε Διάταγμα ἀμνηστείας.

§103Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὑπόσχομαι ὅτι θέλω ὑποβάλλει προσεχῶς σχετικὸν νομοσχέδιον, ἐπειδὴ δὲν δύναται νὰ δοθῇ ἀμνηστεία.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ὑπὸ τοῦ κανονισμοῦ ὥρα διὰ τὰς ἐρωτή-

σεις ἐξηντλήθη. Ἤδη εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ ΤΩΝ ΕΠΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Ὁ κ. Δ. Πετρακάκος ἐπερωτᾷ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργόν, διὰ ποίους λόγους ἠκύρωσε τὴν δημοπρασίαν πρὸς κατασκευὴν τοῦ ὑπολειπομένου τμήματος τῆς ὁδοῦ Ἀεροπόλεως–Γυθείου, ἀφοῦ ἐπείγει ἡ συντέλεσις τοῦ ἔργου. Πρέπει νὰ τονισθῇ ὅτι κατὰ τὴν πρώτην τὴν καὶ ἀκυρωθεῖσαν δημοπρασίαν οὐδεμία παρατυπία δικαιολογοῦσα τὴν ἀκύρωσιν ἔλαβε χώραν.

§105Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Διὰ τὴν ὁδὸν αὐτὴν εἶχε γίνει δημοπρασία. Παρουσιάσθησαν δύο μειοδόται, οἱ ὁποῖοι ἐμειοδότησαν πρὸς ἕνα τοῖς ἑκατὸν, διὰ τοῦτο ἡ ὑπηρεσία ἐθεώρησε συμφέρον νὰ μὴν ἐπικυρώσῃ καὶ ὡς ἐκ τούτου ἐγένετο δευτέρα δημοπρασία καὶ ὁ πρῶτος τῶν μειοδοτησάντων Πιερρᾶκος ἐμειοδότησε πρὸς 4%, ἐπεστράφησαν τὰ σχετικά, καὶ ἐπεκυρώθη ἡ δημοπρασία.

§106Δ. ΠΕΤΡΑΚΑΚΟΣ. Εἰς αὐτὴν τὴν δημοπρασίαν ἔλαβε μέρος εἷς βενιζελικός.

§107Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἡ ὑπηρεσία δὲν δύναται νὰ γνωρίζῃ τὸ τοιοῦτον.

§108Δ. ΠΕΤΡΑΚΑΚΟΣ. Ἡ ὑπηρεσία ἐξακολουθεῖ νὰ ὑποστηρίζῃ τοὺς Βενιζελικοὺς καὶ τὴν συγχαίρω.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ.κ. Δ. Κρεμεζῆς καὶ Δ. Παναγιώτου παρακαλοῦσι τὸν ἀξιότιμον κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ εὐαρεστηθῇ καὶ πληροφορήσῃ τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, ἂν ὑπάρχουν ἐπαρκῆ στοιχεῖα δικαιολογοῦντα τὴν δικαστικὴν ἀρχὴν Καβάλλας, ἐξακολουθοῦσαν νὰ κρατῇ προφυλακισμένους ἐπὶ δέκα ὅλους μῆνας ὀκτὼ καπνεργάτας ἐξ ὧν ὁ εἷς ἀπέθανεν ἐκ τῶν κακουχιῶν ἐν τῇ φυλακῇ. Ἐπίσης νὰ πληροφορήσῃ τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν διὰ τίνα ἰσχυρὸν λόγον ἀπερρίφθη ἡ αἴτησίς των περὶ ἀποφυλακίσεως αὐτῶν ἐπὶ ἐγγυήσει. Καὶ ἡ μὲν τυραννικὴ Κυβέρνησις συνελάμβανε καὶ ἐκράτει ἐν προφυλακίσει τοὺς πολίτας, ἐπ’ ἀόριστον, ἡ σημερινὴ ὅμως Κυβέρνησις ἐπανορθοῦσα τ’ ἀδικήματα ἐκείνης ὀφείλει ἢ ν’ ἀποφυλακίσῃ τοὺς ὡς εἴρηται ἐργάτας, ἢ νὰ εἰσαγάγῃ τούτους εἰς δίκην ὡς τάχιστα.

§110Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἔλαβον σήμερον τηλεγράφημα τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν Θεσσαλονίκης, ἀναγγέλλοντος ὅτι οἱ καπνεργάται ἀπελύθησαν πάντες.

§111ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καὶ οἱ δεκαοκτώ;

§112Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Μάλιστα.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Δροσόπουλος ἐπερωτᾷ τοὺς κ. ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν, Ἐσωτερικῶν καὶ Δικαιοσύνης. Ὑπάρχει ἐνωμοτάρχης τῆς Χωροφυλακῆς Καλογερόπουλος Θεόδωρος, ὅστις ἐπὶ τοῦ τυραννικοῦ καθεστῶτος, ὡς ἀστυνόμος τοῦ χωρίου Κερατέας, εἶχεν ὑπερβῇ τὸν Ἀλῆ Πασᾶν εἰς δαρμούς, στραγγαλισμούς, βασανιστήρια, κρεμάσματα ἀπὸ τῶν ποδῶν κ.λ.π. Ὑπάρχουσιν ἐναντίον του πλεῖσται μηνύσεις τόσον ἐνώπιον τοῦ Εἰσαγγελέως ὅσον καὶ ἐνώπιον τοῦ Ἀρχηγείου Χωροφυλακῆς, ὁ δὲ ἐνωμοτάρχης ἐξακολουθεῖ περιφερόμενος εἰς τὰς ὁδοὺς τῶν Ἀθηνῶν. Διερμηνεύων τὴν κατάπληξιν τῶν βασανισθέντων συμπολιτῶν ἐρωτᾷ εἰς τὶ ὀφείλεται ἡ ὀλιγωρία τῶν ἁρμοδίων ἀρχῶν.

§114Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελον ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τῶν κ. κ. Ὑπουργῶν Στρατιωτικῶν, Ἐσωτερικῶν καὶ Δικαιοσύνης ἐπὶ πολλῶν ποινικῶν ὑποθέσεων, αἱ ὁποῖαι ἀφορῶσι τοὺς βαθμοφόρους χωροφύλακας, οἵτινες διέπραξαν κατὰ τὸ παλαιὸν καθεστὼς κυριολεκτικῶς ὄργια ἐναντίον τῶν συμπολιτῶν μου, καὶ ἤθελον, ὅπως αἱ ἁρμόδιαι ἀρχαὶ ἐπισπεύσωσι τὴν διεξαγωγὴν τῶν ποινικῶν αὐτῶν ὑποθέσεων, ἵνα δοθῇ ἡ δέουσα τιμωρία εἰς τοὺς κακουργήσαντας. Δύναμαι νὰ ἀναφέρω ἕνα παράδειγμα. Ὁ ἐνωμοτάρχης Θ. Καλλσγερόπουλος, ὡς ἀστυνόμος Κερατέας ἐκακούργησε κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐπὶ χωρικοῦ, ὅσον δὲν ἠδύνατο νὰ κακουργήσῃ οὔτε ὁ Ἀλῆ Πασσᾶς. Εἰς ἕνα ποιμένα ἔβαλε τὴν ξιφολόγχην εἰς τὸ στόμα, σήμερον δὲ συλλαμβάνουσι τὰ θύματα οἱ Βενιζελικοὶ ἀντὶ νὰ συλλαμβάνουσι αὐτούς. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, εἷς χωρικὸς ἐκ Κερατέας συνελήφθη καὶ προεφυλακίσθη ὑπὸ τοῦ ἀνακριτοῦ, διότι ἀφοῦ ὁ ἐνωμοτάρχης τὸν ἔδειρε κατόπιν τὸν ἐκρέμασεν ἀπὸ τὰ πόδια καὶ τὸν ἔσπασεν εἰς τὸ ξύλον, κατὰ τὴν μέθολον δὲ τῶν χωροφυλάκων τοῦ ἔκαμε πρωτόκολλον ἀντιστάσεως κατὰ τῆς ἀρχῆς καὶ ὁ ἀνακριτὴς τὸν ἔθεσεν εἰς τὴν φυλακήν. Ἐπίσης σήμερον ἔλαβον τηλεγράφημα ἀπὸ τὸ Τατόϊ, ὅτι ὑπάρχει ἐκεῖ ἀνθυπασπιστὴς τῆς Χωροφυλακῆς, Α. Μακρυγιάννης πρώην ἀκόλουθος τοῦ κ. Ζυμβρακάκη, ὁ ὁποῖος συνέλαβεν ἕνα ὀνόματι Καραδῆμον τοῦ ἀντιπροσώπου μου εἰς τὰ Κιούρκα.

§115Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Πῶς τὸν εἴπατε;

§116Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μακρυγιάννην.

§117Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τί εἶναι αὐτός;

§118Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀνθυπασπιστὴς τῆς Χωροφυλακῆς. Ἀφοῦ συνέλαβεν τὸν Καραδῆμαν, τοῦ ἔδεσε τὰ πόδια καὶ ἤρχισε νὰ τὸν κτυπᾷ λυσσωδῶς, τοῦ ἄνοιξεν πληγάς, κατόπιν δὲ τῶν βασάνων αὐτῶν μοῦ ἐτηλεφώνησαν.

§119Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κατήγγειλαν τὴν πρᾶξιν;

§120Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τηλεφωνικῶς τὸ ἔμαθον σήμερον.

§121Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Νὰ τὴν καταγγείλετε.

§122Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν κατήγγειλαν, ὑπάρχουν ὅμως, κύριε Ὑπουργὲ τέσσαρες καταγγελίες κατὰ τοῦ Καλογεροπούλου καὶ δὲν ἐνεργοῦνται. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι περιττεύει πᾶσα σύνταξις ὑφ’ ἡμῶν τοῦ Συντάγματος ἀφοῦ ὁ τελευταῖος χωροφύλαξ δύναται νὰ τὸ ποδοπατῇ.

§123Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Αὐτὸς ὁ Καλογερόπουλος, κατάγεται ἐκ Κηφισσίας εἶναι δὲ ὄργανον, ἐκ τῶν πλέον φανατικῶν τοῦ Ζυμβρακάκη τοῦ στρατηγοῦ τῆς Χωροφυλακῆς. Πῶς θέλετε νὰ καταδιωχθῇ; ὁ Ζυμβρακάκης ἰσχύει ἀκόμη.

§124Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Διὰ τὸν Καλογερόπουλον ἔχω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἔγιναν αἱ καταγγελίαι εἰς τὸν πρώην διοικητὴν καὶ ἡ μὲν πρώτη καταγγελία ἐθεωρήθη ἐντελῶς ἀνυπόστατος, συνεπείᾳ δὲ τῆς δευτέρας ἐτιμωρήθη διὰ ἑξαημέρου κρατήσεως. Ἡ ἰδική σας καταγγελία ἀπεστάλει εἰς τακτικὸν ἀνακριτήν, νὰ ἐνεργήσῃ ἀνακρίσεις.

§125Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Αὐτὸς πρέπει νὰ φύγῃ ἀπὸ τὴν Ἀττικήν.

§126Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Αὐτὸς ἐκακούργησε ἐπανειλημμένως.

§127Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἄν ἐννοεῖτε τὸν ἐνωμοτάρχην Καλογερόπουλον, αἱ κατ’ αὐτοῦ ἀνακρίσεις διεξάγονται ὑπὸ τοῦ τακτικοῦ ἀνακριτοῦ τοῦ 2ου τμήματος. Ὁ εἰσαγγελεὺς ἀπεφάνθη, ν’ ἀφεθῇ ἐλεύθερος, διεφώνησεν ὁ ἀνακριτὴς καὶ τὸ Συμβούλιον εἰς τὸ ὁποῖον εἰσήχθη ἡ ὑπόθεσις ἀπεφάνθη ν’ ἀφεθῇ προσωρινῶς ἐλεύθερος.

§128Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν μᾶς ἀπαλλάσσετε, ἅπαξ διὰ παντὸς ἀπὸ τὰ τέρατα αὐτά. Τί διαφωνία καὶ ξεδιαφωνία. Τί κατάστασις πραγμάτων εἶναι αὐτή.

§129Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω νὰ συστήσετε εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Χωροφυλακῆς, νὰ συστήσῃ εἰς τὸν Καλογερόπουλον νὰ μὴ ἀγριοκυττάζῃ τοὺς συμπολίτας μου.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Κουλάνδρος παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Συνέλευσιν διατί δὲν διωρίσθη εἰσέτι Γενικὸς Διοικητὴς Θεσσαλονίκης καίτοι ὁ Νομάρχης Θεσσαλονίκης ὑπέβαλε παραίτησιν.

§131Ν. ΚΟΥΛΑΝΔΡΟΣ. Τρεῖς μῆνες εἶναι, κ. Πρόεδρε, ἀφ’ ὅτου ἦλθε ἡ ἔννομος Κυβέρνησις εἰς τὴν χώραν μας καὶ ἐν τούτοις ἡ Θεσσαλονίκη στερεῖται Γενικοῦ Διοικητοῦ. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μᾶς εἴπῃ, διὰ ποίους λόγους δὲν διορίζεται ἀκόμη Γενικὸς Διοικητής, ὅπου εἶναι τόσαι ἀνάγκαι. Ἄλλως τε καὶ ὁ Νομάρχης, ὁ ὁποῖος ἐξετέλει χρέη Γενικοῦ Διοικητοῦ, ἔχει πρὸ πολλοῦ παραιτηθῆ καὶ δὲν ἔχομεν καὶ Νομάρχην.

§132Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Σᾶς πληροφορῶ, ὅτι ὁ μὲν Νομάρχης διατελεῖ ἐπ’ ἀδείᾳ, ἕνεκα οἰκογενειακῶν λόγων, ὁ δὲ Γενικὸς Διοικητὴς τάχιστα θὰ εἶναι εἰς τὴν Θεσσαλονίκην.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Πετρακάκος συνιστᾷ εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν, ὅπως εἰσηγηθῇ εἰς τὴν Συνέλευσιν νομοθετικὸν μέτρον πρὸς ἀμνηστείαν καὶ ἀπαλλαγὴν ἀπὸ τῆς στρατιωτικῆς ὑποχρεώσεως τῶν ἀνυποτάκτων καὶ λιποτακτῶν ἐν Ἀμερικῇ, ἵνα ἡ παλινόστησις αὐτῶν διευκολυνθῇ καὶ μυριάδες Ἑλληνικῶν οἰκογενειῶν ἀνακουφισθῶσιν, ἅμα δὲ καὶ τὸ Δημόσιον Ταμεῖον ἐνισχυθῇ. Διότι ὑπολογίζεται, ὅτι πλέον τῶν 100 ἑκατομμυρίων δραχμῶν θέλουσιν εἰσπραχθῆ.

§134Δ. ΠΕΤΡΑΚΑΚΟΣ. Ἡ ἐκπεσοῦσα Κυβέρνησις ἔφερεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς νομοθετικὸν διάταγμα, ὅπως παρασχεθῇ, ὄχι μόνον ἀμνηστία, ἀλλὰ καὶ ἀπαλλαγὴ ἀπὸ πάσης ὑποχρεώσεως, πληρώνοντες ὡρισμένον ἀντισήκωμα. Ὑπελόγιζε δὲ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι διὰ τοῦ μέτρου τούτου θὰ εἰσέπραττε ἀρκετὸν ποσόν. Τὸ νομοσχέδιον ἐψηφίσθη εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, κατόπιν δὲ ἔπεσεν εἰς τὸ βάθος τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Μίαν ἡμέραν ἠρωτήσαμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, τί θὰ γίνῃ διὰ τὸ νομοσχέδιον λιποτακτῶν τῆς Ἀμερικῆς καὶ ὁ κ. Ὑπουργός, εἶπεν ὅτι ἀποσύρει τὸ νομοσχέδιον. Τὸ ἀπέσυρε δὲ τότε ἡ Κυβέρνησις, διότι ἐφοβήθη, ὅτι διευκολύνουσα τὴν ἐπάνοδον τῶν λιποτακτῶν, θὰ κατεψηφίζετο. Νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι μεγίστης Ἐθνικῆς σημασίας καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὸ ὑποβάλῃ ἀμέσως.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Φλῶρος, συνιστᾷ θερμῶς εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα προνοῶσα περὶ τῶν λόγῳ τῶν πολυετῶν στρατεύσεων καταστάντων φυματικῶν στρατιωτῶν, εἰσηγηθῇ νομοθετικὰ μέτρα δι’ ὧν θὰ δικαιοῦνται οἱ οὕτω παθόντες διὰ τὸ μεγαλεῖον τῆς πατρίδος μας, νὰ παραμείνωσι εἰς τὰ κατὰ τόπους καταγωγῆς των μοναστήρια, ἵνα οὕτω εὑρίσκωσι τὴν ἐπιβαλλομένην φυσιοθεραπείαν καὶ οἱ ἑαυτοὺς ἀφιερώσαντες εἰς τὸν Θεὸν Καλόγηροι θεαρεστότερον ἀσχολοῦνται περιποιούμενοι τοὺς συντελεστὰς τοῦ μεγαλείου τῆς Πατρίδος μας.

§136Π. ΦΛΩΡΟΣ. Ἡ σύστασίς μου ἀφορᾷ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Πρόκειται κύριε Πρόεδρε, περὶ μιᾶς τάξεως στρατιωτῶν, ἀπολυομένων ἐκ τοῦ στρατοῦ καὶ ἐπανερχομένων εἰς τὰς οἰκογενείας των, βεβλαμένοι σωματικῶς. Οὗτοι κατόπιν ἑνὸς κρυολογήματος, κατόπιν μιᾶς περιπνευμονίας ἀπελύθησαν τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, χωρὶς νὰ καταστῶσιν καὶ ἀνίκανοι, ἐπανερχόμενοι δὲ εἰς τὰς οἰκογενείας των μὲ τὸ ἐλάχιστον κρυολόγημα, καθίστανται φθισικοὶ μένοντες δὲ εἰς τὰς πατρίδας των εἶναι οἱ φορεῖς τῶν μικροβίων τῆς φθίσεως καὶ οἱ καταστροφεῖς τῆς Κοινωνίας. Ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὰ θύματα αὐτὰ τοῦ μεγαλείου τῆς Πατρίδος, νὰ λάβῃ μίαν μέριμναν σπουδαίαν, ἐπειδὴ δὲ δὲν εἶναι δυνατὸν ἐκ τῶν ἐνόντων νὰ οἰκονομηθῶσιν εἰς τὰ ὑπάρχοντα φθισιατρεῖα νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο κατάλληλος ὡς τόπος φυσιοθεραπείας τὰ κατὰ τόπους καὶ ἐπαρχίας μοναστήρια.

§137ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι. Ὄχι.

§138Π. ΦΛΩΡΟΣ. Οἱ Καλόγηροι ἀφιέρωσαν τὸν ἑαυτόν των εἰς τὸν Θεὸν κατὰ τί θεαρεστότερον καὶ θεοπρεπέστερον θὰ ἐξετέλουν τὰ καθήκοντά των, ἐὰν εἶχον συντελεστὰς τοῦ μεγαλείου τῆς Πατρίδος νὰ τοὺς δίδωσιν ὀλίγον γάλα ἀπὸ τὰ γίδια καὶ τὰ πρόβατα, τὰ ὁποῖα ἔχουν; Αὐτὴν τὴν σύστασιν ἔχω νὰ κάμω, δὲν δύναται δὲ κανεὶς νὰ εἴπῃ, ὅτι τὰ μοναστήρια δὲν εἶναι ὑγιεινά, ἂν κρίνῃ ἀπὸ τὰς κοιλίας καὶ τοὺς σβέρκους τῶν καλογήρων.

§139Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τὸ ζήτημα τῶν φυματικῶν ὁπλιτῶν ἀπησχόλησε καὶ ἀπασχολεῖ τὴν Κυβέρνησιν. Ὁ ἀριθμὸς τῶν ζητούντων νὰ μεταβῶσιν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ὡς προσβληθέντων ἐκ τῆς νόσου αὐτῆς, εἶναι μέγας, τὸ ποσὸν δὲ τῶν δαπανῶν, εἰς τὰς ὁποίας ὑποβάλλεται τὸ Κράτος διὰ τὴν συντήρησιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς τὴν ἀλλοδαπήν, ὑπερβαίνει κατὰ πολὺ τὸ ἑκατομμύριον. Ἐὰν δὲ εἶχον ἀποσταλεῖ πάντες οἱ αἰτοῦντες, τὸ ποσὸν αὐτὸ ἀσφαλῶς θὰ ἐτριπλασιάζετο. Ἐκ τοῦ γεγονότος τούτου ἤχθην εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι πρέπει νὰ καταφύγωμεν εἰς ἄλλο μέσον. Ἴσως ἐπιβάλλεται ἡ ἐν τῇ χώρᾳ νοσηλεία, τῶν ἐν λόγῳ προσώπων διὰ τῆς καταλλήλου ἐγκαταστάσεως αὐτῶν δι’ οἱασδήποτε δαπάνης τοῦ Κράτους, εἰς τόπους, εἰς τοὺς ὁποίους θὰ ἠδύναντο νὰ διαιτῶνται κατὰ τρόπον ἀνταποκρινόμενον εἰς τὰς ὑποδείξεις τῆς ἐπιστήμης διὰ τὴν θεραπείαν αὐτῶν. Συνέστησα ἐπιτροπήν, ἵνα μελετήσῃ τὸ θέμα καὶ ἐν ἀνάγκῃ περιέλθῃ καὶ τὰ διάφορα μέρη τῆς Ἑλλάδος, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ εἶναι κατάλληλα, πρὸς τοιαύτας ἐγκαταστάσεις, καὶ νὰ μοὶ ὑποβάλῃ τὰ πορίσματα αὐτῆς, μετὰ πολλοῦ δὲ ἐνδιαφέροντος ἀναμένω τὴν μελέτην τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης, διὰ νὰ δυνηθῶ νὰ ὑποβάλλω εἰς τὴν Συνέλευσιν τὸ πρακτικὸν ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον θέλει προέλθει ἐκ τῆς μελέτης αὐτῆς. Θὰ ἦτο δυνατὸν κατὰ τὰς ὑποδείξεις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, νὰ χρησιμοποιηθῶσιν αἱ Μοναί, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι τοῦτο τὸ πλεονέκτημα ὅτι ἔχουσιν οἰκήματα.

§140ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μόνον ἐγκαταλελειμέναι Μοναὶ νὰ χρησιμοποιηθῶσιν.

§141Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν διακοπῶν καταλαμβάνω ὅτι τὸ πρᾶγμα θὰ ἦτο δύσκολον νὰ τὸ ἐπιτύχωμεν· ἄλλως τε θὰ θέλωσιν καὶ ἐπισκευὴν τὰ οἰκήματα ταῦτα καὶ κατάλληλα δὲν θὰ εἶναι διὰ τὸν σκοπόν, διὰ τὸν ὁποῖον πρόκειται.

§142Χ. ΚΑΡΑΤΖΑΣ. Τὸ ζήτημα δὲν δύναται νὰ λυθῇ οὕτω. Ἄνευ δημοσίου ὑγείας τὸ Κράτος δὲν δύναται νὰ προέλθῃ εἰς ἀποτέλεσμα. Ὅλα τὰ Κράτη ἔχουσιν διοργανωμένην δημοσίαν ὑγείαν, μόνον δὲ διὰ τῆς ὀργανώσεως δημοσίας ὑγείας θέλει καταπολεμηθῆ καὶ ἡ φυματίωσις καὶ ἄλλα σοβαρὰ νοσήματα, τὰ ὁποῖα μαστίζουσι τὸ Κράτος.

§143Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν πρόκειται περὶ τούτου αὐτὴν τὴν στιγμήν. Ἐγὼ ὡμίλησα περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἐξευρέσεως τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ παράσχωμεν τὴν ὀφειλομένην, ἀπολύτως ὀφειλομένην νοσηλείαν, καὶ θεραπείαν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐκ τῶν κακουχιῶν τοῦ πολέμου κατέστησαν φυματικοί. Δὲν πρόκειται περὶ γενικοῦ ζητήματος φυματιώσεως. Πρόκειται περὶ ἐκπληρώσεως εἰδικῆς ἐπιτακτικῆς ὑποχρεώσεως τοῦ Κράτους διὰ τὴν ὁποίαν καθ’ ὅν τρόπον σήμερον τὴν ἐκπληρῶμεν, διὰ τῆς ἀποστολῆς εἰς τὴν ἀλλοδαπήν, ὑποβαλλόμεθα εἰς τοιαύτας δαπάνας, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν παράσχωμεν εἰς πάντας ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι κατέστησαν πάσχοντες ἐκ τῶν κακουχιῶν τοῦ πολέμου. Καὶ δι’ αὐτὸ κατηρτίσθη ἡ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ἔχει σκοπὸν νὰ μελετήσῃ ποῦ καὶ ὑπὸ ποίους ὅρους δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὰς ἀναγκαίας ἐγκαταστάσεις, ὥστε νὰ γίνῃ ἡ παροχὴ τῆς θεραπείας εἰς τοὺς ἐκ τοιούτου λόγου παθόντας ἐντὸς τῆς χώρας.

§144Ν. ΜΟΥΖΑΚΗΣ. Προκειμένου νὰ στείλετε ἐπιτροπήν, εἶναι πρακτικώτερα ν’ ἀποτανθῆτε εἰς τοὺς ἰατρικοὺς συλλόγους. Ὁ κάθε ἰατρικὸς σύλλογος εἶναι κατάλληλος νὰ σᾶς ὑποδείξῃ, ποῖα εἶναι τὰ κατάλληλα μέρη χωρὶς νὰ στείλετε ἐπιτροπάς.

§145Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἡ ἐπιτροπὴ θὰ μελετήσῃ τὸν τρόπον καὶ ἂν εἶναι ἀνάγκη νὰ μεταβῇ θὰ μεταβῇ ὅπου νομίσῃ τοῦτο ἀναγκαῖον. Δὲν θὰ γυρίσῃ ὅλην τὴν Ἑλλάδα.

§146Ν. ΤΣΙΡΙΓΩΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, γνωρίζω ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως, διότι τυγχάνω νὰ εἶμαι ἰατρός, ὅτι οἱ στρατιωτικοὶ ἰατροὶ τῶν σωμάτων παραμελοῦσι τὸ καθῆκον των ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο. Ὑπάρχουν 20–25% φυματιῶντες καὶ τὰ διάφορα Σώματα καὶ οἱ ἰατροὶ παραμελοῦσι νὰ ἐκτελέσωσι τὸ καθῆκον των καὶ νὰ ὑποβάλλωσι τὰς ἐνδείξεις ἀπαλλαγῆς. Ἀλλὰ δὲν πρέπει οἱ πολῖται νὰ ἔχωσι τὰ τέκνα των ἀναμὶξ μετὰ τῶν φυματιώντων στρατιωτῶν.

§147Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, τὸ ὁποῖον εἶναι πολὺ σοβαρόν, νομίζω, ὅτι μοὶ ἐπιβάλλεται νὰ ὑποδείξω ὅτι ἔντιμος συνάδελφος πληρεξούσιος Λασηθίου ὁ κ. Καταπότης ἔχει ἤδη κατὰ τὸ παρελθὸν ἐργασθῆ εἰδικῶς, ἐπὶ πολὺν χρόνον καὶ ἔχει δι’ ἐκθέσεώς του ὑποδείξει τὰ μέσα καὶ τὸν τρόπον καθ’ ὃν τὸ Κράτος θὰ δυνηθῇ νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸν εἰς ὅλους τοὺς παθόντας ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, εἴτε φυματικοὺς εἴτε προσβληθέντας ἀπὸ ἄλλα νοσήματα ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ὑπὲρ τῆς πατρίδος. Ἤθελον λοιπὸν παρακαλέσει τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ὅπως ἐν τῇ συσταθησομένῃ ἐπιτροπῇ πρὸς μελέτην τοῦ ζητήματος, εὐαρεστηθῇ καὶ παρακαλέσῃ τὸν συνάδελφον κ. Καταπότην, ὁ ὁποῖος περιῆλθε μάλιστα καὶ τὴν Ἑλλάδα καὶ εἶναι εἰς θέσιν ἵνα πρακτικῶς βοηθήσῃ τὴν ἰδέαν αὐτῶν.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

§149Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑΣ. Ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως παρακαλῶ τὸν λόγον.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§151Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑΣ. Δύο λέξεις ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Πρόκειται περὶ τῆς κανονικότητος τῆς ἀναγραφῆς νομοσχεδίων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει καὶ κατὰ πόσον ἡ Ἐθνοσυνέλευσις δύναται νὰ προβῇ εἰς τὰ ἔργα της, πρὶν ἢ ἀκόμη ἐξελεγχθῇ τὸ κῦρος τῶν ἐκλογῶν. Ὅπως εἶναι γνωστόν, ἡ Βουλὴ ἢ καὶ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις, ὡς νομοθετικὸν σῶμα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προβῇ εἰς τὰ νομοθετικὰ αὐτῆς ἔργα, πρὶν ἢ ἐξελεγχθῇ τὸ κῦρος τῶν ἐκλογῶν, πρὶν ἢ καταρτισθῇ εἰς νόμιμον σῶμα. Ἔχω λοιπὸν τὴν γνώμην ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ προχωρήσῃ εἰς νομοθετικὰ ἔργα πρὶν ἢ ἀναμείνῃ τὴν ἐξέλιξιν τοῦ κύρους τῶν ἐκλογῶν. Ὑποθέσατε, κύριοι Βουλευταί, ὅτι πρόκειται περὶ ψηφίσεως ἑνὸς νομοσχεδίου καὶ ὅτι προκαλεῖται ὀνομαστικὴ κλῆσις πρὸς ψηφοφορίαν ἢ ὅτι πρόκειται περὶ συμπληρώσεως τῆς ἀπαρτίας, καὶ μετέχουν πρὸς συμπλήρωσιν τῆς ἀπαρτίας βουλευταί, οἱ ὁποῖοι αὔριον κατὰ τὰς ἀποφάσεις, κατὰ πᾶσαν πιθανότητα, τοῦ ἐκλογοδικείου δὲν θὰ ἔχωσι τὴν τιμὴν νὰ ἀποτελέσωσι μέλη τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως. Οὐχ’ ἧττον ὅμως τὰ ὀνόματα αὐτῶν θὰ εἶναι ἀναγεγραμμένα ἐν τοῖς πρακτικοῖς ὅτι τὰ πρόσωπα αὐτὰ συνετέλεσαν εἰς τὴν συμπλήρωσιν τῆς ἀπαρτίας. Ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ κυβέρνησις ἐκφράσσει τὴν γνώμην, ὅτι ἡ γνώμη αὐτὴ εἶναι ἡ ὀρθοτέρα τότε δὲν ὑφίσταται ζήτημα. Ἐν ᾗ περιπτώσει ὅμως ἡ Κυβέρνησις ἤθελεν ἐκφράσσει γνώμην ὅτι δύναται ἡ Βουλὴ νὰ προχωρήσῃ εἰς τὰ νομοθετικά της ἔργα μὴ ἀναμένουσα τὴν ἐξέλεγξιν τοῦ κύρους τῶν ἐκλογῶν, τότε θὰ προκύψῃ ἕτερον ζήτημα σοβαρώτατον, ἐὰν τὴν ἐξέλεγξιν τοῦ κύρους τῶν ἐκλογῶν ἡ ἐθνοσυνέλευσις θὰ ἐπιτρέψῃ ἢ θὰ ἀνεχθῇ νὰ ἀφήσῃ εἰς τὸ ἐκλογοδικεῖον, τὸ ὁποῖον μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης, οὐδαμῶς προέβη εἰς τὴν ἐκδίκασιν οὐδεμιᾶς ἐνστάσεως ἢ θὰ ἀναλάβῃ αὐτὴ ὡς κυρίαρχον σῶμα τὴν ἐξέλεγξιν τοῦ κύρους τῶν ἐκλογῶν. Τοσοῦτον δὲ μᾶλλον ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι ἡ ἐθνοσυνέλευσις ὀφείλει νὰ ἀναλάβῃ αὐτὴν τὴν ἐξέλεγξιν τοῦ κύρους τῶν ἐκλογῶν, καθ’ ὅσον ἤδη ἀνεγνωρίσθη πλέον ἡ Βουλὴ ὡς συντακτικὴ Συνέλευσις καὶ ἀνεγνωρίσθη πρὶν ἢ ἀκόμη τὸ ἐκλογοδικεῖον προβῇ εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τοῦ κύρους τῶν ἐκλογῶν. Φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἐξέλεγξιν τοῦ κύρους τῶν ἐκλογῶν, ἓν ἐκλογοδικεῖον τὸ ὁποῖον ἐβράδυνεν νὰ ἐκτελέσῃ τὰ καθήκοντά του καὶ νὰ προβῇ εἰς ἔκδοσιν ἀποφάσεων, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἀποφασισθῇ ἔξωσις ὡρισμένων βουλευτῶν ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ διατυπώσῃ τὴν γνώμην της.

§152Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Καὶ ἐγώ, κύριοι ἀντιπρόσωποι, εἶχον τὴν ἀπορίαν, τὴν ὁποίαν διετύπωσεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης συνάδελφος. Διότι ἀφ’ ἧς στιγμῆς τὸ ἡμέτερον σῶμα ἐκηρύχθη ὡς συντακτικὴ συνέλευσις, γεννᾶται ἀμέσως τὸ ἐρώτημα· τίνα θέσιν ἔχει τὸ ἐκλογοδικεῖον; Κατὰ ρητὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 73 τοῦ Συντάγματος, ὡς εἶχε βεβαίως ἐν τῷ παρελθόντι, ἡ ἐξέλεγξις καὶ ἡ ἐκδίκασις τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν κατὰ τοῦ κύρους τῶν ὁποίων ἐγείρονται ἐνστάσεις, ἐκδικάζεται ἀπὸ εἰδικὸν δικαστήριον κατὰ τὰς διατυπώσεις, τὰς ὁποίας ὁρίζει τὸ Σύνταγμα. Ἀλλὰ ἐν προκειμένῳ ἔχομεν βουλευτικὰς ἐκλογὰς διὰ νὰ τὰς κρίνῃ τὸ ἐκλογοδικεῖον, ἢ ἔχομεν ἐκλογὰς συντακτικῆς Συνελεύσεως; Ἀφ’ ἧς στιγμῆς τὸ ἡμέτερον σῶμα ἐκηρύχθη ὡς συντακτικὴ Συνέλευσις, τοῦτο συνεκέντρωσεν ἁπάσας ἐν γένει τὰς ἐξουσίας τοῦ Κράτους, δηλαδὴ ὅλαι ἐν γένει αἱ ἐξουσίαι αἱ ὁποῖαι ἠσκοῦντο πρότερον κατὰ τοὺς τρόπους τοὺς ὁποίους ὥριζε τὸ Σύνταγμα, συνεκεντρώθησαν εἰς τὸ ἡμέτερον σῶμα. Καὶ ἡ νομοθετικὴ καὶ ἡ ἐκτελεστικὴ καὶ αὐτὴ ἀκόμη, κύριοι ἀντιπρόσωποι, ἡ δικαστική. Ὅλαι αἱ ἄλλαι λειτουργίαι ἐν τῷ Κράτει ἔπαυσαν ὑπάρχουσαι, ἂν δὲ ἤδη διεξάγονται, τοῦτο γίνεται de facto καὶ κατὰ ἀνοχὴν βέβαια τῆς Συνελεύσεως. Αὕτη δὲν εἶναι γνώμη ἰδική μου αὐθαίρετος· τὸ ζήτημα προέκυψε, συνεζητήθη καὶ ἀνεπτύχθη καὶ ἐν τῇ Συνελεύσει τοῦ 1862 καὶ ὁ ἀείμνηστος τότε νομοδιδάσκαλος Σαρίπολος λέγει τὰ ἀκόλουθα, τὰ ὁποῖα φρονῶ, ὅτι χωροῦν καὶ εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν λέγει (ἀναγινώσκει). «Ἡμεῖς ἐκπροσωποῦμεν τὴν κυριαρχίαν διότι ἡ κυριαρχία ὑπάρχει ἐν τῷ ἔθνει καὶ ἀντιπρόσωπος τοῦ ἔθνους εἶναι ἡ συνέλευσις. Αὕτη ὡς τοιαύτη ἀπερρόφησε πάσας τὰς πρὸ τῆς συνόδου τῆς ἐξουσίας, αὕτη λοιπὸν ἔχουσα τὴν συντακτικὴν ἐξουσίαν, περιέλαβεν ἐν ἑαυτῇ τὰς τρεῖς ἐξουσίας τῆς πολιτείας· τὴν νομοθετικήν, τὴν ἐκτελεστικὴν καὶ τὴν δικαστικὴν (στενογρ. πρακτικὰ Ἐθν. συνελεύσεως τοῦ 1863 τομ. 3ος σελ. 579). Εἶναι λέξις πρὸς λέξιν ἡ γνώμη τὴν ὁποίαν διετύπωσεν ὁ Σαρίπολος. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ὁ νομοδιδάσκαλος οὗτος, ἀλλ’ ἔρχεται καὶ τὸ κῦρος ἑνὸς ἄλλου πράγματι μεγάλου νομοδιδασκάλου, τοῦ Καλλιγᾶ, ὁ ὁποῖος πάλιν ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ ὁμιλῶν λέγει (ἀναγινώσκει). «Ἡ ἐξουσία τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως εἶναι ἀπόλυτος, εἶναι πολὺ ἀνωτέρα τῆς τῶν δικαστηρίων ἐφόσον προβαίνει καὶ εἰς οἱασδήποτε ἀποφάσεις, διότι οὕτω θέλει καὶ οὕτω βούλεται» τόσον δὲ εἶχεν ἐνστερνισθῆ τὴν γνώμην αὐτὴν ἡ Ἐθνοσυνέλευσις, ὥστε μὴ λησμονεῖτε ὅτι τότε εἶχε προβῇ καὶ εἰς καταδικαστικὰς ἀποφάσεις, δηλαδὴ ἡ Συνέλευσις ἐκείνη ἤσκησε καὶ αὐτὴν τὴν δικαστικὴν ἐξουσίαν. Ἐξ οὗ κατ’ ἀνάγκην ἕπεται ὅτι ἀφ’ ἧς στιγμῆς τὸ ἡμέτερον σῶμα ἐκηρύχθη ὡς Σῶμα Συντακτικὸν ὡς Σῶμα ἐκπροσωποῦν ὅλην τὴν κυριαρχίαν τοῦ Κράτους εἶναι προφανὲς ὅτι τὸ ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 73 τοῦ Συντάγματος ὁριζόμενον εἰδικὸν δικαστήριον πρὸς ἐκδίκασιν τοῦ κύρους τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν, οὐδεμίαν ἔχει ἁρμοδιότητα νὰ κρίνῃ περὶ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς ἑνὸς Συντακτικοῦ Σώματος. Καὶ διὰ τοῦτο μοὶ γεννᾶται ἡ ἀπορία πῶς ὀλίγον κατωτέρω τῆς ἡμερησίας διατάξεως βλέπω ἐγγεγραμμένον νομοσχέδιον «περὶ τοῦ κύρους τοῦ ἀπὸ 21 Νοεμβρίου 1920 Νομοθ. Διατάγματος περὶ ἐξελέγξεως τοῦ κύρους τῆς γενομένης ψηφοφορίας τῶν ἐν ἐκστρατείᾳ ἀξιωματικῶν, ὑπαξιωματικῶν καὶ ὁπλιτῶν ὑπὸ τοῦ ἐκλογοδικείου, ἀφ’ οὗ τὸ ἐκλογοδικεῖον εἶνε ἀναρμόδιον νὰ κρίνῃ περὶ τῶν ἐκλογῶν τῆς Συντακτικῆς Συνελεύσεως καὶ περὶ τούτου θὰ ὁμιλήσω ὅταν φθάσῃ ἡ συζήτησις εἰδικῶς τοῦ νομοσχεδίου. Εὑρίσκω μάλιστα ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐγένετο ἦτο πολὺ, ἤτοι ὅτι ἀνεβλήθη ἡ συγκρότησις τοῦ Συντακτικοῦ Σώματος διὰ ν’ ἀναμένωμεν πρὸς ἀνακήρυξιν τῶν πληρεξουσίων τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ τόσον χρόνον τὴν περὶ τοῦ κύρους τῶν ἐκλογῶν τοῦ μετώπου ἀπόφασιν ἕνδεκα δικαστικῶν λειτουργῶν, οἱ ὁποῖοι μετὰ τὴν ἀναγνώρισιν τοῦ ἡμετέρου Σώματος ὡς συντακτικοῦ εἶναι ζήτημα ἂν εἶναι ἤδη περιβεβλημένοι μὲ τὰς ἐγγυήσεις μὲ τὰς ὁποίας τοὺς εἶχε περιβάλει τὸ Σύνταγμα.

§153Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ποῖοι εἶναι; Διατὶ δὲν τοὺς ὀνομάζετε;

§154Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἕνδεκα ἀνώτεροι δικαστικοὶ λειτουργοὶ ἐκ τῶν ὁποίων εἰσίν τινες, οἱ ὁποῖοι ἀμφιβάλλω, ἂν ἔπρεπε νὰ ἔχωσι τὴν τιμὴν νὰ κρίνουν περὶ τοῦ κύρους τῆς ἀνακηρύξεως τῶν ἀντιπροσώπων μιᾶς Συντακτικῆς Συνελεύσεως.

§155Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Οἱ ὁποῖοι ἦσαν καὶ μέλη τοῦ εἰδικοῦ δικαστηρίου.

§156Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Νὰ τοὺς ὀνομάσητε.

§157Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἕνδεκα δικαστικοὶ λειτουργοί. Τὸ λέγω τοῦτο διότι μεταξὺ τῶν μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου ἐκλήθη καὶ ὁ ἀρεοπαγίτης Κινδύνης, ὁ ὁποῖος προήδρευσε τοῦ Εἰδικοῦ δικαστηρίου καὶ ὁ ὁποῖος καλεῖται αὐτὸς νὰ κρίνῃ περὶ τοῦ νομίμου τῆς ἀνακηρύξεως τῶν ἀντιπροσώπων μιᾶς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως ὡς εἶναι ἡ ἡμετέρα.

§158Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Αὐτὸς δὲν ἔπρεπε νὰ εἶναι οὔτε ἀρεοπαγίτης οὔτε ὑπάλληλος κἂν τοῦ Κράτους.

§159Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὄχι περὶ τοῦ νομίμου τῆς ἀνακηρύξεως.

§160Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Περὶ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς.

§161Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τῆς ἐν τῷ Μετώπῳ ἐκλογῆς.

§162Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Μάλιστα.

§163Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Πῶς θὰ ἠδύναντο νὰ ἐξελεγχθῶσι;

§164Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἁπλούστατα κ. Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν. Δὲν ὑπῆρχεν οὐδεμία ἀνάγκη νὰ ἐξελεγχθῶσιν αἱ ἐκλογαὶ τοῦ Μετώπου ὑπὸ τοῦ ἐκλογοδικείου, ὡς ἐπίσης δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη ἀνακηρύξεως τῶν ἀντιπροσώπων, προκειμένου περὶ ἐκλογῶν συντακτικῆς συνελεύσεως. Θὰ ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις δι’ ἑνὸς Διατάγματος νὰ ὁρίσῃ, ὅτι εἰσιτήριον εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τοὺς ἐκλεγέντας θέλουσι δώσῃ οἱ Νομάρχαι τοῦ Κράτους μετ’ ἀρίθμησιν τῶν ψήφων μὴ λαμβανομένων ὑπ’ ὄψει τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ Μετώπου.

§165Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη σας;

§166Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Μάλιστα.

§167Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Αὐτὸς ὁ κύριος ὁ δικαστικός, εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἠδύνατο ὡς ἐκ τῆς θέσεώς του νὰ σώσῃ τὴν ζωὴν τῶν ἀξιωματικῶν Καλαμαρᾶ καὶ Χατζοπούλου, εἰς αὐτὸν δὲ ὀφείλεται ἡ δολοφονία τῶν ἀτυχῶν αὐτῶν ἀξιωματικῶν, διότι ἔλαβε μέρος εἰς τὸ Συμβούλιον τοῦ Ἀρείου Πάγου κατὰ τὸ ὁποῖον ἀπερρίφθη ἡ αἴτησις τῶν ἀτυχῶν αὐτῶν ἀνθρώπων.

§168Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Εὔλογος λοιπὸν εἶναι ἡ ἀπορία τοῦ κ. συναδέλφου: Δύναται τὸ ἡμέτερον Σῶμα νὰ προβῇ εἰς τὰ ἔργα του πρὶν ἢ κριθῇ τὸ κῦρος τῆς ἐκλογῆς τῶν ἀντιπροσώπων; καὶ ποία εἶναι ἡ ἀρχὴ ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ ἐξελέγξῃ τὸ κῦρος τῆς ἐκλογῆς; Εἶναι δύο ἐρωτήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι πολὺ σπουδαῖα. Ἡ γνώμη μου εἶναι ὅτι ἀφ’ ἧς στιγμῆς τὸ ἡμέτερον Σῶμα ἔκρινεν ἑαυτὸ ὡς Σῶμα Συντακτικόν, αὐτὸ ὀφείλει νὰ εἶναι τὸ μόνον ἁρμόδιον νὰ κρίνῃ καὶ περὶ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς τῶν ἀντιπροσώπων.

§169Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Εἶναι, ὄχι ὀφείλει νὰ εἶναι.

§170Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Εἶναι καὶ ὀφείλει νὰ εἶναι. Ἑπομένως τὸ ἐκλογοδικεῖον τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἤδη, εἶναι ἀναρμόδιον νὰ ἐξελέγξῃ τὸ κῦρος τῆς ἐκλογῆς. Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ἀναγνωρίζω εἰς τὸ ἐκλογοδικεῖον αὐτὸ οὐδεμίαν ἁρμοδιότητα νὰ ἐξελέγξῃ τὸ κῦρος τῶν ἐκλογῶν τῶν ἀντιπροσώπων μιᾶς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως.

§171Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Μόνον ἂν ἡ Συνέλευσις τοῦ παραχωρήσῃ τοιοῦτον δικαίωμα ἄλλως ἐγὼ θεωρῶ ὡς μηδὲν τὸ ἐκλογοδικεῖον.

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Προεδρεύων τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κ. Δ. Γούναρης ἔχει τὸν λόγον.

§173Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κλπ.). Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὁ ἄρτι κατελθὼν τοῦ βήματος, καὶ ὁ ἕτερος ἐξ Ἄρτης συνάδελφος, ὁ ἀρξάμενος τῆς συζητήσεως, ἔθηκαν μίαν ἀρχήν, τὴν ἀρχὴν ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις, διότι ἀνεκήρυξεν ἑαυτὴν Συντακτικήν, ἀπερρόφησεν αὐτοδικαίως ἐν ἑαυτῇ πάσας τὰς ἐξουσίας τοῦ Κράτους, καὶ τὴν συντακτικὴν καὶ τὴν νομοθετικὴν καὶ τὴν συνελευσιακὴν καὶ αὐτὴν ἀκόμη τὴν δικαστικήν. Ἡ γνώμη αὕτη ἐμφανίζεται ὡς συμπέρασμα τῆς παντοδυναμίας τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, ὡς ἐχούσης δύναμιν συντακτικήν, ὡς ἱκανῆς δηλονότι νὰ μεταβάλῃ τὸν θεμελιώδη νόμον, κατὰ συνέπειαν μὴ δεσμευομένης ὑπὸ τοῦ θεμελιώδους νόμου καὶ κατὰ περαιτέρω συνέπειαν ἱκανῆς νὰ μεταρρυθμίζῃ πάσας τὰς ἐξουσίας αἵτινες καθορίζοντο ἐν τῷ θεμελειώδει νόμῳ. Ἡ ἄποψις αὕτη τῆς παντοδυναμίας τῆς Συνελεύσεως δύναται νὰ θεωρηθῇ ὀρθῶς ἔχουσα θεωρητικῶς. Ἀλλ’ ἡ συναγωγὴ τοιούτων συμπερασμάτων ἐκ τῆς βάσεως τῆς παντοδυναμίας τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως ὡς Συντακτικῆς εἶναι πλάνη καὶ πλάνη ἀπὸ τὴν ὁποίαν πρέπει κατὰ πάντα τρόπον νὰ προφυλαχθῶμεν. Δὲν εἶναι ἀληθές, ἐκ τοῦ ὅτι ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ μεταρρυθμίσωμεν τὸ Σύνταγμα, ὅτι δυνάμεθα νὰ μεταβληθῶμεν εἰς σῶμα ἀπορροφοῦν πᾶσαν οἱανδήποτε ἐν τῷ Κράτει ἐξουσίαν καὶ νὰ ἀσκήσωμεν αὐτὴν κατὰ παραγνώρισιν τῶν ἀρχῶν αἱ ὁποῖαι ἔχουσιν ἀναγνωρισθῇ ἐν τῷ Συντάγματι καὶ ἐν τῷ κοινοβουλευτικῷ πολιτεύματι. Ὄχι, δὲν δυνάμεθα νὰ παραβιάσωμεν τὰς ἀρχὰς τὰς πολιτικὰς αἱ ὁποῖαι διέπουσι τὰ σύγχρονα πολιτεύματα, διότι ὑπὲρ τὴν νομικὴν δέσμευσιν, τὴν ἐκ τοῦ Συντάγματος τοῦ ἰσχύοντος, ἥτις δὲν ὑφίσταται δι’ ἡμᾶς, ἐφ’ ὅσον δυνάμεθα νὰ μεταβάλωμεν αὐτό, ὑπάρχει ἡ δέσμευσις ἐκ τῶν ἀρχῶν τῶν ὑπερτέρων, τὰς ὁποίας ἔχομεν ἐπιβεβλημένην ὑποχρέωσιν νὰ κυρώσωμεν ἐν τῷ πολιτεύματι τὸ ὁποῖον θὰ καθορίσωμεν καὶ τὰς ὁποίας θὰ ἔχωμεν κατ’ ἰσχυρότερον λόγον τὴν ὑποχρέωσιν νὰ σεβασθῶμεν καὶ πρὶν κυρώσωμεν. Εἶναι δὲ ὑπέρτεραι αἱ δεσμεύσεις αὐταὶ ἀπὸ τὰς δεσμεύσεις τὰς ὁποίας ἔχουσιν αἱ λέξεις αἱ χαρασσόμεναι ἐπὶ τοῦ χάρτου, διότι εἶναι δεσμεύσεις ἀπορρέουσαι ἀπὸ τὸ πολιτικόν, τὸ ἠθικὸν καὶ τὸ κοινωνικὸν καθεστὼς τῆς Χώρας, τῆς ὁποίας τὸ πολίτευμα, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν παραγόντων τούτων ἔχομεν καθῆκον νὰ διαρρυθμίσωμεν καὶ ὄχι ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἰδέας, ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα ἐδῶ παντοδύναμοι, ὡς ἦτο ἄλλοτε αὐτὸς ὁ Δημιουργὸς ἀπέναντι τῆς ἀμόρφου ὕλης, εἰς τὴν ὁποίαν διέταξεν ἐν ἑπτὰ ἡμέραις νὰ λάβῃ καὶ ἔλαβε μορφὴν τὴν ὁποίαν ἔλαβεν. Ὄχι, κύριοι, δὲν ἔχει οὕτω τὸ πρᾶγμα. Ἀλλ’ οὔτε εἶναι ἀληθὲς ὅτι, ἐκ τοῦ ὅτι ἀποτελοῦμεν Συντακτικὴν Συνέλευσιν δικαιουμένην νὰ μορφώσῃ καθ’ οἱονδήποτε τρόπον θέλει τὸ πολίτευμα, δὲν ἔχομεν ἐν ἰσχύϊ τὸ ὑπάρχον Σύνταγμα. Τοῦτο θὰ ἦτο συλλογισμὸς τῇ ἀληθείᾳ περίεργος. Ἔχομεν Σύνταγμα. Συνῆλθε Συνέλευσις, ἱκανὴ νὰ μεταβάλῃ αὐτό. Συμπέρασμα: Ἔπαυσεν ἰσχῦον αὐτὸ τὸ Σύνταγμα. Εἶναι πλάνη αὕτη τόσον μεγάλη, ὅση θὰ ἦτο ἡ πλάνη ἡ ὁποία θὰ ἔλεγεν: Ἔχομεν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ἡ ὁποία ἔχει τὴν δύναμιν νὰ μεταβάλῃ τοὺς νόμους. Ἄρα δὲν ἰσχύουσιν οἱ νόμοι, διότι ὑπάρχει ἐξουσία ἡ ὁποία δύναται νὰ τοὺς μεταβάλῃ. Καὶ ἀφοῦ ἡ πλάνη αὐτὴ ἡ δευτέρα εἶναι ἐξόφθαλμος καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ τὴν ὑποστηρίξῃ, κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἡ πρώτη πλάνη, κατὰ τὴν ὁποίαν, ἐπειδὴ ἡ Συντακτικὴ Συνέλευσις ἔχει τὴν δύναμιν νὰ μεταβάλῃ τὸ Σύνταγμα, δὲν ἰσχύει τὸ Σύνταγμα. Τοῦτο εἶναι ἐπίσης πλάνη φανερά. Δυνάμεθα βεβαίως, ὅπως θέλομεν, νὰ μεταβάλωμεν τὸ Σύνταγμα. Ἔχομεν τὴν συντακτικὴν ἐξουσίαν, ἀλλὰ δὲν ἕπεται ἐξ αὐτοῦ, ὅτι τὸ Σύνταγμα, ἅμα τῇ ἐμφανίσει ἡμῶν ἐξηφανίσθη. Ὑπάρχει λοιπὸν τὸ Σύνταγμα. Βεβαίως εἶναι ὀρθὴ ἡ παρατήρησις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας, ὅτι τὸ Σύνταγμα ἀφορᾷ ἐκλογὰς Βουλευτῶν καὶ τὸν τρόπον καθ’ ὃν αὗται ἐκδικάζονται. Δὲν ὁμιλεῖ περὶ ἐκλογῶν μελῶν Συνελεύσεως καὶ ἑπομένως αἱ σχετικαὶ διατάξεις τοῦ Συντάγματος δὲν εἶναι ὑποχρεωτικῆς ἐφαρμογῆς ἐπὶ τῶν ἐκλογῶν τῶν μελῶν τῆς Συνελεύσεως. Ἡ ἐκλογὴ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ κριθῇ εἴτε κατὰ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ὁρίζει τὸ Σύνταγμα διὰ τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς εἴτε κατὰ τὸ σύστημα τῆς ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως ἐκδικάσεως. Ἀλλά, πρὶν ἀκόμη συνέλθῃ ἡ Συνέλευσις, ἐνεφανίσθη σοβαρώτατον ζήτημα. Εἶχε ψηφισθῆ νόμος, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐνεργήθησαν αἱ ἐκλογαὶ ἐν τῷ Μετώπῳ. Αἱ ἐκλογαὶ αὗται ἐνεργήθησαν κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος καθίστα αὐτὰς μὴ ἐκλογάς. Ἐνηργήθησαν κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος δὲν ἐπέτρεπε νὰ δοθῇ τὸ ὄνομα τῆς ψηφοφορίας εἰς τὴν μηχανορραφίαν, ἡ ὁποία ἐκεῖ συνετελέσθη. Καὶ ἐκ τῆς τοιαύτης μηχανορραφίας ἐπεδιώκετο νὰ ἀλλοιωθῇ τὸ ἐκλογικὸν ἀποτέλεσμα τῶν πλείστων νομῶν τῆς Ἑλλάδος. Ἐὰν ἀφήνετο νὰ χωρήσῃ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου ἐκείνου ἀπρόσκοπτος, θὰ ἐστέλλοντο τὰ ἀποτελέσματα τῆς μηχανορραφίας αὐτῆς εἰς τὰ διάφορα Πρωτοδικεῖα, τὰ ὁποῖα θὰ προέβαινον εἰς τὴν ἀνακήρυξιν ὡς ἐπιτυχόντων Βουλευτῶν καὶ μελῶν τῆς Συνελεύσεως ἐκείνων τοὺς ὁποίους ἡ μηχανορραφία αὐτὴ καὶ ὄχι τῶν πολιτῶν ἡ ἐκλογὴ καθίστα μέλη τῆς Συνελεύσεως. Ὁ κ. συνάδελφος νομίζει, ὅτι ὑπῆρχε μέτρον τι ἄλλο πρὸς ἀποτροπὴν τοῦ ἀτόπου αὐτοῦ. Ποῖον; Νὰ διαταχθῶσιν οἱ Νομάρχαι νὰ προβῶσιν εἰς ἀνακήρυξιν τῶν ἀντιπροσώπων, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐντὸς τῆς χώρας ψηφοφορίας, χωρὶς νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψει τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐν τῷ Μετώπῳ μηχανορραφίας; Βεβαίως ἠδύνατο νὰ γίνῃ τοῦτο. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων εἶναι ἀναγκαῖον, εἶναι ἐπιβεβλημένον, νὰ ἐνεργῇ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἀντιπροσωπεύει τὸ Κράτος, μεθ’ ὅλης τῆς λεπτότητος ἡ ὁποία παρέχει τὴν ἐγγύησιν, ὅτι δὲν καταπιέζει, ὅτι δὲν ἀδικεῖ τοὺς ἀντιπάλους, καὶ ὅτι δὲν ἀπεμάκρυνεν ἐκ τῆς Συνελεύσεως ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ παρακάθηνται ἐν αὐτῇ. Οὐδεὶς δύναται νὰ κακίσῃ ἡμᾶς, ὅτι διὰ τοῦ συστήματος τὸ ὁποῖον ἠκολουθήσαμεν, συστήματος ἐκ διαμέτρου ἀντιθέτου πρὸς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ν’ ἀκολουθήσωμεν, ἐζητήσαμεν νὰ ἐνεργήσωμεν ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν ὅτι οὐδεμία συνέβη αὐθαιρεσία, ἐγγύησιν ἡ ὁποία ἦτο χρήσιμος, ὄχι μόνον εἰς ἡμᾶς, ὡς Κυβέρνησιν, ἀλλὰ καὶ εἰς πάντας τοὺς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ παρακαθημένους, οἱ ὁποῖοι οὕτως ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ εἴπωσιν εἰς τὸν θρασὺν ἐκεῖνον, ὅστις θὰ ἐτόλμα νὰ εἴπῃ εἰς αὐτοὺς ὅτι ἡ ἐνταῦθα ἐμφάνισίς των εἶναι προϊόν τῆς καταξεσχίσεως τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς δῆθεν ψηφοφορίας τοῦ Μετώπου, νὰ εἴπωσιν εἰς αὐτόν, ὅτι τοῦτο ἐγένετο μετὰ ὥριμον ἀντικειμενικὴν ἔρευναν παρ’ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι οὐδεμίαν εἶχον σχέσιν πρὸς ἡμᾶς, ἀλλ’ οἱ ὁποῖοι προῆλθον ἐκ κυρώσεως ὑπὸ δικαστικοῦ σώματος, καὶ δεῖ δικαστικοῦ σώματος οὐχὶ κεκολοβωμένου, ὅπως τὰ μετεχειρίσθητε σεῖς διὰ νὰ ἐπιχειρήσητε τὰ σκότια ἔργα διὰ τῶν ὁποίων κατεστρέψατε τὰς πολιτικὰς τῆς Ἑλλάδος ἐλευθερίας, ἀλλὰ πλήρους καὶ ἀρτίου καὶ φέροντος ἐν ἑαυτῷ καὶ ἐκείνους, κατὰ τῶν ὁποίων ἡ συνείδησις ἡμῶν, ἐν πλήρει δικαίῳ, αἰσθάνεται ὁλόκληρον τὴν ἀποστροφήν, τῆς ὁποίας τὸ ἔργον αὐτῶν κατέστησεν αὐτοὺς ἐπαξίους. Δὲν λυποῦμαι δ’ ἐγώ, διότι ὁ κλῆρος ἔφερεν ὥστε μεταξὺ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀπεφάνθησαν περὶ τῆς ἐν τῷ Μετώπῳ ψηφοφορίας, ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐχαρακτήρισαν τὴν ψηφοφορίαν αὐτὴν ὡς μὴ ψηφοφορίαν, ἀλλ’ ὡς μηχανορραφίαν, μεταξὺ ἐκείνων, λέγω, ὑπῆρξαν καί τινες ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι κατὰ τὴν προηγουμένην περίοδον ἦσαν ὄργανα τυφλά, παραδεδομένα εἰς τὴν παντοίαν ἐκμετάλλευσιν τὴν ὁποίαν ἐποιήσαντο τῆς δικαστικῆς αὐτῶν συνειδήσεως. Λέγω τὴν λέξιν, διότι δὲν εὑρίσκω ἄλλην κατάλληλον.

§174ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἀσυνειδησίας.

§175Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κλπ.). Εἰς ἃ ἔργα ἔκρινον ἄξιον νὰ χρησιμοποιήσωσιν αὐτοί. (Χειροκροτήματα). Ἰδοὺ ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον κατεφύγομεν διὰ τὴν κρίσιν τῶν ἐκλογῶν τοῦ Μετώπου εἰς τὸ σῶμα αὐτό. Τὸ εὕρομεν ἐν τῷ κειμένῳ Συντάγματι. Δὲν τὸ κατεσκευάσαμεν ἡμεῖς κατὰ τὰς ἰδίας ἡμῶν ἀντιλήψεις. Προσεφύγομεν εἰς αὐτὸ καὶ δι’ αὐτοῦ καὶ κατὰ τὴν κρίσιν αὐτοῦ ἔλαβε τὸν προσήκοντα χαρακτηρισμὸν ἡ δῆθεν ψηφοφορία τοῦ Μετώπου, ριφθεῖσα εἰς κάλαθον ἀχρήστων. Ἡ ἐνέργεια ἡμῶν χρῄζει βεβαίως κυρώσεως. Καὶ δι’ αὐτὸ, κύριε συνάδελφε ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας, ὑπάρχει ἡ διάταξις ἐν τῷ Νομοθετικῷ Διατάγματι περὶ κυρώσεως ὑπὸ τῆς Συντακτικῆς Συνελεύσεως τοῦ Διατάγματος τούτου.

§176Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ὁμιλεῖτε περὶ νόμου, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀνύπαρκτος, διότι ὁ νόμος περὶ ψηφοφορίας εἰς τὸ Μέτωπον, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐψηφίσθη μὲ τὴν Βουλήν των, δυνάμει ἑνὸς Νομοθετικοῦ Διατάγματος, τὸ ὁποῖον δὲν ἐκυρώθη, δὲν ὑπάρχει πλέον.

§177Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὑπάρχει ὅμως κἄτι ἄλλο ὑπάρχει τὸ δικαίωμα τῶν πολιτῶν τῶν εὑρισκομένων ἐν τῷ Μετώπῳ, νὰ ψηφίσωσι. Καὶ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν καθ’ οἱονδήποτε τρόπον ἐδημιουργήθη σύστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἦτο δυνατὸν νὰ λεχθῇ, ὅτι πολῖται Ἕλληνες, οἱ ἐν τῷ Μετώπῳ, ἐψήφισαν, νομίζετε σεῖς, ὅτι ἠδυνάμεθα ἡμεῖς νὰ ἀντεπεξέλθωμεν κατὰ τῆς ἰδέας, ὅτι αἱ ψῆφοι ἐκεῖναι ἦσαν ψῆφοι τῶν πολιτῶν Ἑλλήνων διὰ τοῦ ἰσχυρισμοῦ αὐτοῦ, τὸν ὁποῖον ἐπικαλεῖσθε; Βεβαίως ἠδυνάμεθα νὰ τὸ πράξωμεν, ἀλλὰ πράττοντες τοῦτο ἐξετιθέμεθα εἰς κινδύνους, τοὺς ὁποίους βεβαίως ἂν εἴχετε ὑπ’ ὄψιν σας, δὲν θὰ ἐλέγετε αὐτὸ τὸ ὁποῖον νῦν λέγετε.

§178Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἦτο ἄρνησις τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου εἰς αὐτοὺς κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§179Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κλπ.). Τοὺς στρατιώτας, βεβαίως. Δὲν ἠσθανόμεθα τὴν δύναμιν νὰ εἴπωμεν ὅτι οἱ στρατιῶται δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ψηφίσωσι, διότι τὸ σύστημα κατὰ τὸ ὁποῖον ἐγένετο δυνατὴ ἡ ψηφοφορία των ἦτο σύστημα μὴ κεκυρωμένον ὑπὸ τοῦ Α ἢ τοῦ Β τύπου, εἴχομεν ὅμως τὴν ὑποχρέωσιν νὰ εἴπωμεν ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐνεφανίζετο ὡς προϊὸν ψηφοφορίας τῶν στρατιωτῶν δὲν ἦτο προϊὸν ψηφοφορίας αὐτῶν, ἀλλ’ ἦτο σκότιον κατασκεύασμα διαπραχθὲν ὑπ’ ἀνθρώπων ἐπιδιωκόντων σκοποὺς ἀνομολογήτους πρὸς τελείαν νόθευσιν καὶ καταβεβήλωσιν τῶν ἐκλογικῶν δικαιωμάτων τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν, καὶ τοῦτο ἐπιστοποιήσαμεν διὰ τοῦ τρόπου τὸν ὁποῖον ἐνηργήσαμεν, καὶ τὸ ἐπιστοποιήσαμεν, ἐπαναλαμβάνω νὰ σᾶς εἴπω, δι’ ἐκείνων τῶν ὁποίων ἡ κρίσις εἰς οὐδεμίαν δύναται νὰ ὑποβληθῇ ὑποψίαν, ὅτι ἐμερολήπτησαν ὑπὲρ ἡμῶν. Ἐκρίθη οὕτω τὸ οὐσιωδέστερον μέρος τοῦ κύρους τῶν ἐκλογῶν. Ὑπολείπεται τὸ ὑπόλοιπον. Ἡ Συνέλευσις δὲν δεσμεύεται ὑπὸ τῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος, ὄχι διότι τὸ Σύνταγμα δὲν ἰσχύει, ἀλλὰ διότι δὲν ἀφορᾷ τὴν ἐκλογὴν τῆς Συνελεύσεως ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος περὶ ἐκλογοδικείου. Δύναται ὅθεν νὰ ἐπιληφθῇ ἡ ἰδία τῆς ἐκδικάσεως τῶν ἐκλογῶν. Ἔχω ὅμως τὴν πεποίθησιν ὅτι, ἀφοῦ ἀπεφάνθη τὸ ἐκλογοδικεῖον περὶ τοῦ κύρους τοῦ ἡμίσεος τῶν ἐκλογῶν, θὰ ἦτο ἄτοπον ἡ Συνέλευσις νὰ θελήσῃ νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ὑπολοίπου ἡμίσεος. Θὰ ἐδημιουργεῖτο τότε κατάστασις, ἡ ὁποία θ’ ἀπετέλει πρόδηλον σύγχυσιν, διότι ἡ Συνέλευσις ἐπελήφθη ἤδη τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς συγκροτηθεῖσα εἰς Σῶμα καὶ διὰ τούτου καταδείξασα ὅτι δὲν εἶναι διατεθειμένη νὰ ἐπιληφθῇ αὐτὴ τῆς ἐκδικάσεως τοῦ κύρους τῶν ἐκλογῶν. Θὰ ὠπισθοδρόμει, ἐὰν ἔλεγε σήμερον ὅτι θέλει νὰ ἐκδικάσῃ αὐτὴ τὸ κῦρος τῶν ἐκλογῶν. Καὶ διὰ ποῖον πρακτικὸν ὄφελος; Διὰ νὰ δύναται νὰ λεχθῇ ὅτι δῆθεν ἡ Συνέλευσις τοῦτο πράττουσα ἐπεδίωξε σκοποὺς πολιτικοὺς ἐν τῇ κρίσει περὶ τῶν ἐκλογῶν, ἀνέμιξε βλέψεις πολιτικάς; Δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν γένεσιν τοιούτων ἐντυπώσεων καὶ διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένον ν’ ἀφήσωμεν τὴν ἐκδίκασιν καὶ τοῦ ὑπολοίπου μέρους τοῦ κύρους τῶν ἐκλογῶν εἰς ἐκείνους, εἰς τοὺς ὁποίους ἡ φορὰ τῶν πραγμάτων ἐπιτακτικῶς ἐπιβάλλει νὰ ἀνατεθῇ ἡ ἐκδίκασις, τοῦ μέρους ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἤδη ἐξεδικάσθη. Τὸ ἐρώτημα τὸ ὁποῖον ὑπέβαλον ἀμφότεροι οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, πῶς, ἐὰν τοῦτο δέχεσθε, θὰ προβῇ, μήπω ἐκδικασθέντος τοῦ κύρους τῶν ἐκλογῶν, ἡ Συνέλευσις εἰς τὰ ἔργα αὐτῆς; τὸ ἐρώτημα τοῦτο, λέγω, ἔχει τὴν ἀπάντησιν ἐν τῷ συστήματι τοῦ ἐκλογοδικείου. Διότι κατὰ τὸ σύστημα τοῦ ἐκλογοδικείου τὸ σῶμα καταρτίζεται, ἐπιλαμβάνεται τῶν ἔργων αὐτοῦ ἀσκεῖ ταῦτα καὶ κατὰ τὸ διάστημα κατὰ τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει ἀκόμη ἀποφανθῆ τὸ ἐκλογοδικεῖον περὶ τοῦ κύρους αὐτοῦ. Τοῦτο εἶναι τὸ σύστημα τοῦ ἐκλογοδικείου, οἷον ὑπάρχει ἐν τῷ Συντάγματι, οἷον ἔχει διαρρυθμισθῆ ἐν τῷ νόμῳ περὶ ἐκλογοδικείου, κατὰ τὸ ὁποῖον (ἀναγινώσκει). Ἄρθρον 15 Νόμος

ΓϠΝΕʹ.

Οἱ ἀνακηρυχθέντες ὑπὸ τοῦ οἰκείου Πρωτοδικείου βουλευταὶ οὐχ ἧττον μέχρι τῆς ὁριστικῆς τοῦ εἰδικοῦ δικαστηρίου ἀποφάσεως τῆς ἐκλογῆς τῶν ὁποίων ἠμφισβητήθη τὸ κῦρος, ἐκπληροῦσιν τὰ καθήκοντα τοῦ βουλευτοῦ καὶ ἀπολαύουσι τῶν ἐν τοῖς ἄρθροις 62, 63 καὶ 91 ἐδ. 3 τοῦ Συντάγματος προνομίων τῆς ἀνακηρύξεως αὐτοὺς ἀποφάσεως τοῦ Πρωτοδικείου ἀποτελούσης τὸ εἰσιτήριον τῆς εἰσόδου αὐτῶν εἰς τὴν Βουλήν. Ἐν τῷ συστήματι λοιπόν, τῆς ὑπὸ τοῦ Ἐκλογοδικείου ἐκδικάσεως ἔγκειται ἡ ἐκπλήρωσις τῶν καθηκόντων τοῦ βουλευτοῦ καὶ πρὸ τῆς ἐκδικάσεως τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς αὐτοῦ.

§180Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑΣ. Δύνασθε νὰ ἀναφέρετε ἕνα παράδειγμα, ὅτι ἡ Βουλὴ προέβη εἰς ἔργα νομοθετικά, πρὸ τῆς ἐπικυρώσεως τῶν ἐκλογῶν;

§181Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Βεβαίως. Ἀφ’ οὗ οὕτω ἔχει ὁ νόμος τὸ νομοθετικὸν Σῶμα δὲν ἔχει ποτὲ ὑποχρέωσιν νὰ ἀναμένῃ.

§182Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἐχώρησε μία παρεξήγησις, διότι εἰς τὸ πνεῦμά μου δὲν ὑπῆρχε ἰδέα νὰ κακίσω τὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία βεβαίως δὲν ὠφείλεται εἰς τίποτε ἄλλο, παρὰ εἰς λεπτότητα, τὴν ὁποίαν ὤφειλε νὰ τηρήσῃ δι’ οὓς λόγους ἀνεπτύξατε. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἤθελα νὰ εἴπω εἶναι τὸ ἑξῆς: ὅτι τὸ Σύνταγμα ὡς ἔχει ἐν ἄρθρῳ 73, ἀναθέτει τὴν ἐκδίκασιν καὶ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν εἰς τὸ ἐκλογοδικεῖον. Ἐν προκειμένῳ δὲν ἔχομεν κἂν βουλευτικὰς ἐκλογάς, ἔχομεν ἐκλογὰς συντακτικῆς συνελεύσεως καὶ κατὰ τὴν γνώμην τὴν ἰδικήν μου, τὸ ἐκλογοδικεῖον δὲν δύναται ἄνευ πράξεως τοῦ Σώματος νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ἐκδικάσεως τοῦ κύρους τῶν ἐκλογῶν καὶ θὰ ἦτο ἀναγκαῖον διὰ τὴν γνώμην τὴν ἰδικήν μου, ἡ Συνέλευσις διὰ ψηφίσματος νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐξέλεγξιν καὶ τὴν ἐκδίκασιν τῶν ἐκλογῶν τῆς Συνελεύσεως τὴν ἀναθέτει εἰς τὸ ἐκλογοδικεῖον, διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἀνεπτύξατε. Μὲ ἐννοεῖτε τί θέλω νὰ εἴπω;

§183Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἀκριβῶς αὐτοῦ θὰ κατέληγα.

§184Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἤθελα νὰ κάμω τὴν δήλωσιν αὐτήν, διότι ἐκ τῆς ἀγορεύσεως σας ἠδύνατο νὰ συναχθῇ, ὅτι ὁ σκοπός μου ἦτο νὰ κακίσω τὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως, ἐνῷ πᾶς ἄλλος παρὰ αὐτὸς ἦτο. Ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετον ἤθελα νὰ εἴπω, ὅτι ὁ νόμος ἐκεῖνος, ἦτο νόμος, τὸν ὁποῖον θὰ ἐψήφιζε πᾶσα Βουλὴ διὰ τὴν ψηφοφορίαν τοῦ μετώπου εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐγίνετο ἡ ψηφοφορία ἀνόθευτος, ἀλλὰ τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν, ἡ ψηφοφορία αὕτη ἔγινε καθ’ ὃν τρόπον ἔγινε, ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὥστε νὰ ἀκούσῃ καὶ ὁ ἔξω κόσμος τὰ ὄργια, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο.

§185Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶπον, λοιπόν, ὅτι δὲν ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν, τοῦ Συντάγματος μὴ προνοοῦντος περὶ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν θὰ κριθῇ ἡ ἐκλογὴ τῆς Συνελεύσεως, νὰ ἀκολουθήσωμεν τὸ σύστημα τοῦ ἐκλογοδικείου. Δυνάμεθα νὰ ἀκολουθήσωμεν αὐτό, ἢ τὸ σύστημα τῆς ὑπὸ τῆς ἰδίας συνελεύσεως ἐκδικάσεως. Ἀνέπτυξα τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν, εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ ἀκολουθήσωμεν τὸ σύστημα τοῦ ἐκλογοδικείου. Πρὸς τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὴν Συνέλευσιν, διὰ ψηφίσματος αὐτῆς νὰ ἀποφανθῇ, ὅτι ἀφίεται εἰς τὸ κατὰ τὸ Σύνταγμα συνεστημένον ἐκλογοδικεῖον ἡ συνέχισις τῆς ἐκδικάσεως τῆς ἐκλογῆς.

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Στράτος ἔχει τὸν λόγον.

§187Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κατόπιν τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.........

§188Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Προέδρου;

§189Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ σᾶς ἀναγνωρίζω ὡς Πρόεδρον δικαιωματικῶς καὶ οὐσιαστικῶς.

§190Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εὐχαριστῶ.

§191Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶναι ἀναμφισβήτητος ἡ ὀρθότης τῶν παρατηρήσεων τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅσον ἀφορᾷ τὰ δικαιώματα καὶ τὴν θέσιν τῆς Συντακτικῆς Συνελεύσεως. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ἡ Συντακτικὴ Συνέλευσις ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς ἀναδημιουργίας τοῦ Συντάγματος, ἀλλ’ οὐδεμία ἐκ τούτου παρέπεται συνέπεια, ὅτι, διότι κατηρτίσθη καὶ ἤρξατο τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς ἡ Συντακτικὴ Συνέλευσις, ἔπαυσε λειτουργοῦν τὸ Σύνταγμα, ἔπαυσε λειτουργῶν πᾶς νόμος. Εἶναι τοιαύτη ἡ ὀρθότης τῆς θεωρίας ταύτης, ὥστε εἶναι περιττολογία πᾶσα ἀνάπτυξις. Τὸ Σύνταγμα καὶ οἱ νόμοι λειτουργῶσι, μέχρις οὗ ἐπιφέρωμεν τροποποίησιν, διόρθωσιν, ἢ κατάλυσιν, ἔχομεν δὲ πλῆρες τὸ δικαίωμα τῆς καταργήσεως ἢ τροποποιήσεως.

§192Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Δὲν θὰ εἴχομεν καὶ τὴν ἀμφιβολίαν ἄλλως.

§193Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Σωστά. Τὸ ζήτημα τοῦ ἐλέγχου τῶν ἐκλογῶν βεβαίως ἐξέρχεται τῶν ὁρίων τῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος, διότι τὸ Σύνταγμα προνοεῖ περὶ ἐκλογῶν βουλευτικῶν, εἴμεθα δὲ Συντακτικὴ Συνέλευσις καὶ περὶ ἐκλογῶν Συντακτικῆς Συνελεύσεως, ἤτοι Σώματος μὴ προνοουμένου ὑπὸ τοῦ Συντάγματος, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἐπίσης πρόνοια. Εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη ἡμεῖς αὐτοὶ νὰ κανονίσωμεν τὰ τοῦ ἐλέγχου τῆς καταρτίσεως τοῦ Σώματος. Δὲν νομίζω δέ, ὅτι ὑπάρχει οἱοσδήποτε κίνδυνος, οἷον ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος πρῶτος προλαλήσας, ὁ πληρεξούσιος Ἄρτης κ. Γαρουφαλιᾶς, νὰ θεωρηθῇ δηλαδή, ὅτι δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ προβῶμεν εἰς τὰ συντακτικὰ ἢ νομοθετικὰ ἡμῶν ἐκ τοῦ ὅτι δὲν ἐπελήφθημεν τοῦ ἐλέγχου τῶν ἐκλογῶν, δὲν ὑπάρχει δὲ ὁ κίνδυνος οὗτος, διότι ἐφ’ ὅσον ἠθέλομεν προβῆ εἰς ἔγκρισιν ψηφίσματος, οἷον ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου προτείνει, οἷον θὰ προτείνω ἐγὼ τροποποιουμένου, οἱ κίνδυνοι οἱωνδήποτε ἀκροτήτων τῶν πράξεων καὶ ἀποφάσεων ἡμῶν ἐκλείπουν. Οἱ προλαλήσαντες δὲν ἀνέφεραν πρὸς τὴν Συνέλευσιν πῶς ἔχουσι τὰ τοῦ νόμου τοῦ ἐκλογοδικείου καὶ τὸ τοῦ σημερινοῦ Συντάγματος. Ἐγένετο γνωστὸν εἰς τὴν Συνέλευσιν μόνον, ὅτι ἡ τακτικὴ ἡ τηρηθεῖσα, ἀφ’ ἧς τὸ νέον Σύνταγμα τοῦ 1911 ἐτέθη εἰς ἐφαρμογήν, ἦτο τακτική, καθ’ ἣν ἐπελαμβάνετο ἀμέσως ἡ Βουλὴ τοῦ νομοθετικοῦ αὐτῆς ἔργου, χωρὶς νὰ περιμένῃ τὸν ἔλεγχον τῶν ἐκλογῶν. Ἀλλ’ ἦτο αὕτη πρακτική; Ὄχι. Εἶναι τοῦτο ἀπόρροια τῆς Συνταγματικῆς διατάξεως. Διατὶ δὲ εἶναι ἀπόρροια τῆς Συνταγματικῆς διατάξεως; Κατὰ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1864 ἐτίθεντο ὑπὸ ἐξέτασιν τοῦ Σώματος εὐθὺς ἀμέσως τὰ πληρεξούσια τῶν βουλευτῶν. Τοῦτο λέγει τὸ ἄρθρον 73. Κατὰ συνέπειαν πᾶς βουλευτὴς ἐπιτυχὼν δὲν εἶχε τὸ τεκμήριον τῆς ἐγκύρου ἐπιτυχίας ὑπὲρ αὐτοῦ, διότι κατὰ τὴν συνταγματικὴν διάταξιν ἦτο ὑποχρεωμένος νὰ ὑποστῇ τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς, ἡ Βουλὴ δέ, ὡς ἐνθυμοῦνται ὅσα τῶν μελῶν τῆς Συνελεύσεως προϋπηρέτησαν εἰς τὰς προηγουμένας Βουλάς, ἐπελαμβάνετο τοῦ ἐλέγχου πάσης ἐκλογῆς καὶ ἐπεκύρουν ἢ ἠκύρουν αὐτήν. Τὸ Σύνταγμα τὸ νεώτερον κατήργησεν τὴν διάταξιν ταύτην ἢ μᾶλλον ἐτροποποίησε τὴν βάσιν τοῦ ἐλέγχου τῶν ἐκλογῶν. Τὸ Σύνταγμα τὸ ἰσχῦον θεωρεῖ τὴν ἐκλογὴν ὡς κατὰ τεκμήριον ἔγκυρον καὶ διὰ τοῦτο παραπέμπονται πρὸς ἐκδίκασιν ἐνώπιον τοῦ ἐκλογοδικείου ἐκεῖναι αἱ ἐκλογαί, καθ’ ὧν ὑπεβλήθησαν ἐνστάσεις. Ἐφ’ ὅσον, ἄρα, ἐντὸς τῶν νομίμων προθεσμιῶν δὲν ἔχουν ὑποβληθῆ ἐνστάσεις αἱ ἐκλογαὶ εἶναι αὐτοδικαίως ἔγκυροι. Τὸ ἐκλογοδικεῖον δὲν ἐπικυρεῖ ἐκλογάς, δέχεται ἢ ἀπορρίπτει τὰς ἐνστάσεις, διότι ὑπάρχει τὸ τεκμήριον τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων δὲν δύναται νὰ προσβληθῇ ἡ Συνέλευσις ὡς ἀκύρως ἀποφασίζουσα, ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχουσι προσβληθῆ δι’ ἐνστάσεως ὅλαι αἱ ἐκλογαὶ τοῦ Κράτους, ἀλλὰ μόνον ὡρισμέναι ἐκλογαί. Ἐφ’ ὅσον οἱ πληρεξούσιοι οἵτινες εἶναι ἐκλελεγμένοι εἰς τὰς περιφερείας, τὰς μὴ προσβεβλημένας εἶναι τόσοι, ὥστε εἶναι ὑπὲρ τὸν ἀριθμὸν τῆς νομίμου ἀπαρτίας, ἡ Συνέλευσις ἀναμφισβητήτως ἀποφαίνεται ἐγκύρως. Τοῦτο εἶναι τὸ ἰσχῦον τεκμήριον καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ τεκμηρίου τούτου ἐγένετο ψήφισις τοῦ νόμου περὶ ἐκλογοδικείου, καθωρίσαντος τὴν διαδικασίαν, καθ’ ἣν γίνεται ὁ ἔλεγχος τῶν ἐνστάσεων. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων ἐκλείπει καὶ πᾶσα ἀμφιβολία περὶ τοῦ κύρους τῶν ἡμετέρων ἀποφάσεων, διότι αὐτὸ καθορίζει ἡ ἐφαρμοσθεῖσα πρακτική. Ἀπὸ τοῦ 1911 ὑπάρχει πρακτικὴ καθ’ ἣν τὸ νομοθετικὸν Σῶμα ἐπιλαμβάνεται ἀμέσως τοῦ νομοθετικοῦ ἔργου, διότι κατὰ τεκμήριον τὸ Σῶμα εἶναι ἔγκυρον, ἐφ’ ὅσον δὲν ἐξεδόθησαν ἀκυρωτικαὶ ἀποφάσεις. Θὰ ἦτο ὀρθόν, ἵνα σήμερον ἡ Συνέλευσις, μὴ οὖσα δεσμευμένη ἐκ τοῦ ἄρθρου 73 τοῦ Συντάγματος, οὔτε ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἰδίαν αὐτῆς ἁρμοδιότητα πρὸς ἐνάσκησιν ἐλέγχου τῶν ἐκλογῶν, οὔτε ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἀρχὰς τὰς ἐκ τοῦ Συντάγματος ἐνδεικνυομένας διὰ τὸν ἔλεγχον τῶν ἐκλογῶν, διότι πρόκειται περὶ ἐκλογῶν Συνελεύσεως, θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ προβῇ εἰς ἔκδοσιν ψηφίσματος, καθ’ ὃ νὰ παραπέμψῃ εἰς τὸ ἐκλογοδικεῖον, ἢ νὰ κρατήσῃ δι’ ἑαυτὴν τὸν ἔλεγχον τῶν ἐκλογῶν, ἀλλὰ συγχρόνως νὰ δεχθῇ τὰς ἀρχὰς τοῦ ἄρθρου 73 τοῦ Συντάγματος, ὅσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον τοῦ ἐλέγχου τῶν ἐκλογῶν. Οὕτω πράττοντες θὰ καθορίσωμεν ὁριστικῶς καὶ τὸ κῦρος ἡμῶν. Τώρα ποία εἶναι ἡ προτιμοτέρα λύσις; ἡ ἀνάληψις ἐκ μέρους τῆς Συνελεύσεως τοῦ ἔργου τῶν ἐλεγκτῶν ἢ ἡ παραπομπὴ τούτων εἰς ἐκλογοδικεῖον; Περὶ τὸ ζήτημα τοῦτο, κύριοι, ἐνεπλάκη καὶ ἡ συζήτησις ἡ σχετικὴ πρὸς τὸ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καταρτισθὲν νομοθετικὸν ἢ μᾶλλον Συντακτικὸν Διάταγμα, δυνάμει τοῦ ὁποίου ἡ ψηφοφορία τοῦ μετώπου παρεπέμφθη εἰς ἔλεγχον τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας. Κύριοι, ὁμολογῶ, ὅτι ὑπῆρξε λεπτότης τῆς Κυβερνήσεως, λεπτότης πολιτική, δι’ οὓς λόγους ἐξέθηκεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἐπέβαλεν εἰς αὐτήν, τὴν λῆψιν τοιούτου μέτρου, ἀλλὰ ὁμολογῶ, ὅτι ὑπῆρξεν λεπτότης ὑπεράγαν. Δὲν εἶμαι διατεθειμένος νὰ ἐλέγξω τὸ μέτρον, οὔτε εἶναι καὶ προσήκουσα ἡ ὥρα, διότι τοιαύτη εἶναι ἡ τῆς συζητήσεως τοῦ οἰκείου νομοσχεδίου, νομίζω ὅμως ὅτι ἀπέναντι παντὸς, ὅστις ἤθελεν ἔχει τὴν μωρὰν αὐθάδειαν νὰ ἀξιώσῃ ὅτι αἱ ἐκλογαὶ τοῦ μετώπου ἦσαν ψηφοφορία Ἑλλήνων πολιτῶν, καὶ ὅτι ἔπρεπε νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν ἵνα ἡ Βουλὴ εἴτε τὸ Σῶμα τῆς Συνελεύσεως καταρτισθῇ ἐπὶ τῇ βάσει ἐκείνης τῆς ψηφοφορίας, εἰς οἱονδήποτε, λέγω, ἤθελε προβάλει τὴν μωρὰν ταύτην αὐθάδειαν δύνανται νὰ ἀντιταχθῶσι δύο τινὰ οὐσιώδη πράγματα: Ἐν πρώτοις αἱ ἐκθέσεις ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἐχρησιμοποιήθησαν εὐλόγως, ὡς ἀποδεικτικὰ μέσα ἐνώπιον τοῦ ἐκλογοδικείου, ἵνα ἐπ’ αὐτοῦ στηρίξῃ τὸ ἐκλογοδικεῖον τὴν ἀπόφασιν περὶ ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς, ἦσαν δὲ ἐκθέσεις τοῦ ἐν Σμύρνῃ Ὑπάτου Ἁρμοστοῦ, ὅστις κατ’ ἐμὴν γνώμην καὶ ἐκτίμησιν ἀποτελεῖ κόσμημα τῆς Ἑλληνικῆς πολιτείας καὶ τοῦ ὁποίου ὁ διορισμὸς ἐν Σμύρνῃ δὲν ὀφείλεται εἰς τὰς πτέρυγας τὰς ἀποτελούσας τὴν πλειοψηφίαν τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, ἀλλ’ εἰς μίαν τὴν σπανίαν περίπτωσιν εὐτυχοῦς πρωτοβουλίας τῆς ἀντιθέτου πτέρυγος. Ἡ ἔκθεσις τοῦ Ὑπάτου Ἁρμοστοῦ, ἀποτελεῖ τὸν αὐστηρότερον κόλαφον διὰ τὴν σύλληψιν τῆς ἰδέας τοῦ νόμου ἐκείνου καὶ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν ἐπίσης. Ἀλλ’ ἐπίσης ὑπάρχουσιν ἐκθέσεις τῶν δικαστικῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα ἐνήργησαν τὴν διαλογήν.

§194Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλων τῶν δικαστικῶν, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐξαιρέσεως.

§195Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὅλων. Οἱ δικασταὶ δὲ ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους βεβαίως δὲν ὥρισεν ἐκεῖ τις τῶν ἀνηκόντων εἰς τὰς πτέρυγας τὰς ἀποτελούσας τὴν πλειοψηφίαν, οἱ δικασταὶ ἐκεῖνοι ἔκαμαν ἐκθέσεις βεβαιωτικὰς ὀργίων πλέον ἐκλογικῶν. Ὅταν τοιαῦτα ἦσαν τὰ ἀποδεικτικὰ στοιχεῖα τοῦ συντελεσθέντος ἔργου εἰς βάρος τῆς ἐκλογικῆς ἐλευθερίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, περιττεύει ἡ ψῆφος τοῦ Κινδύνη, ἵνα πείσῃ ἡμᾶς ὅτι ἡ ψηφοφορία ἐκείνη ἀποτελεῖ σκάνδαλον ὀργιῶδες. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἄλλη ἀπόδειξις μεγίστη, μεγαλειτέρα ἀκόμη τῆς ἤδη προσκομισθείσης: Διὰ ποῖον λόγον ὁ νόμος ἐκεῖνος ἐγένετο; Διὰ νὰ καταρτισθῇ μία πλειοψηφία. Ἀνεμένοντο καὶ ἔπρεπε νὰ ἀναμένωνται τὰ ἀποτελέσματα ἐκείνων τῶν ἐκλογῶν, ἐκείνης τῆς ψηφοφορίας ἵνα προσμετρηθῶσι εἰς τὰ ἀποτελέσματα τῆς ψηφοφορίας τῶν πολιτῶν, οἵτινες εὑρίσκοντο ἔξω τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας. Ἀλλ’ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κατήρτιζον τὸν νόμον καὶ προσεδόκων τὸν καταρτισμὸν πλειοψηφίας ἢ νομίμου Βουλῆς διὰ τῶν ἀποτελεσμάτων ἐκείνων, 4ην Νοεμβρίου, ἡμέραν Τετάρτην καὶ ὥραν μίαν καὶ ἡμίσειαν ἐδραπέτευσαν καθ’ ὃν τρόπον ἐδραπέτευσαν ἐξ Ἀθηνῶν ἐντὸς αὐτοκινήτων φρουρούμενοι ὑπὸ τῶν στρατιωτῶν τοῦ πρώην σώματος τοῦ δολοφονικοῦ καὶ μετὰ πολυβόλων. (Χειροκροτήματα). Αὐτὴ ἡ ἄτακτος τροπὴ εἰς ἄνανδρον φυγὴν ἐνώπιον τοῦ μὴ καταδιώκοντος αὐτοὺς πρὸς φόνον Ἑλληνικοῦ λαοῦ, αὐτὴ ἡ ἄνανδρος πρόνοια περὶ ζωῆς καθ’ ἣν ὥραν δολοφόνοι δὲν ἦσαν, δὲν ὑπῆρχον μεταξὺ τῶν ἐλευθέρων πολιτῶν αὐτὴ ἡ ἄνανδρος τροπὴ εἰς φυγὴν ἦτο ἡ μεγαλειτέρα αὐτοκαταδίκη τοῦ νόμου καὶ τῶν ψευδῶν ἀποτελεσμάτων καὶ τῶν ὀργίων τῶν ἐκτελεστῶν του. (Εὖγε. Εὖγε). Ἀπέναντι αὐτῆς τῆς ὁμολογίας τῆς ἥττης, ἀπέναντι τοῦ θεάματος τῶν παρασκευαστῶν τῶν ψευδῶν ψηφοφοριῶν, οἵτινες δὲν εἶχον τὸ θάρρος νὰ ἀντιμετωπίσωσι τὸ ψεῦδος αὐτῶν, οἵτινες ᾐσθάνοντο ὅτι τὰ ἀποτελέσματα μιᾶς ψευδοῦς ψηφοφορίας, εἰς οὐδὲν περιεφρούρουν τὴν προσωπικὴν αὐτῶν ἀσφάλειαν ἀπέναντι τοῦ νικητοῦ λαοῦ. Ἀπέναντι αὐτῶν τῶν ἀποδείξεων ἠθέλομεν ἀπόφασιν τοῦ Κινδύνη καὶ οἱασδήποτε ἄλλης προσωπικότητος ἐξ ἐκείνων, οἵτινες ἀπετέλουν τὸ προσωπικὸν τοῦ Εἰδικοῦ Δικαστηρίου τὸ λαμβάνον διαταγὰς ἐπὶ παρουσίᾳ μου ὡς δικηγόρου ὄχι ἐκ τῆς δικαστικῆς αὐτοῦ συνειδήσεως, ἀλλ’ ἐκ τῶν νευμάτων τῶν βουλευτῶν κατηγόρων τῶν ἐπίσης τραπέντων εἰς φυγήν;

§196Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Ὄχι ὅλων.

§197Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Σεῖς σπανίως ἐνεφανίσθητε, μιὰ–δύο φορὰς καὶ δὲν ἐδόσατε διαταγάς.

§198Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὥστε τὸ δικαστήριον ὅπερ θὰ ἐδίκαζεν ἡμᾶς ἐλάμβανε διαταγάς.

§199Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Δὲν τὸ γνωρίζω, κύριε Πρόεδρε.

§200Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Ἐξακολουθοῦν νὰ παραμένωσιν εἰς τὰς θέσεις των οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ τοὺς ὁποίους θεωρεῖτε ἐνόχους;

§201Ε. ΧΑΤΖΙΔΑΚΗΣ. Ἔχουσι τὴν ἀναισθησίαν.

§202Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Τί ἔπρεπε νὰ κάμῃ ἡ πολιτεία; Ποῖον κῦρος θὰ ἔχωσιν ἐνώπιον τῆς κοινωνίας αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι;

§203Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Θὰ φθάσῃ ἡ ἡμέρα των.

§204Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Λαμβάνω ὑπὸ σημείωσιν τὴν παρέμβασιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἄρτης, ὅστις ὑπῆρξεν ἔντιμος δικαστὴς καὶ ὁ ὁποῖος γνωρίζει πόσον τὸν τιμῶ, λαμβάνω ὑπὸ σημείωσιν ὅ,τι λέγει καὶ ἀπαντῶ εἰς αὐτὸν ὅτι σήμερον ἡ πολιτεία ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νόμων τῶν κειμένων δὲν εἶναι εὔκολον νὰ ἐκκαθαρίσῃ δικαστὰς τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἡ παρέμβασίς του δὲ χρησιμεύει μόνον ὡς ὤθησις πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν, ἵνα τὸ ταχύτερον ἀναστείλῃ αὐτὴ καθ’ ὃ ἔχει δικαίωμα τὴν δικαστικὴν ἰσοβιότητα καὶ ἐκκαθαρίσῃ τὰ φαῦλα μέλη τῆς δικαιοσύνης. Τότε δὲ μόνον θὰ εἴχωμεν δικαιοσύνην πρὰ τῆς ὁποίας νὰ εἶναι ἕτοιμος πᾶς τις νὰ κύψῃ εὐλαβούμενος αὐτὴν, ἀλλὰ θὰ ἔχωμεν δικαιοσύνην, τῆς ὁποίας ἡ ἰσοβιότης θὰ ἔχῃ ἀνασταλῆ διὰ τῆς συντακτικῆς ἐξουσίας τοῦ Ἔθνους καὶ οὐχὶ διὰ Β. Διατάγματος ἐκδεδομένου τῇ πρωτοβουλίᾳ τοῦ κ. Τσιριμώκου. Καὶ εἶμαι εὐτυχὴς διότι ἡ παρέμβασις αὐτὴ τοῦ κ. πληρεξουσίου Ἄρτης μοὶ ἔδωκε τὴν εὐκαιρίαν ἵνα ἀποτεινόμενος πρὸς τὴν Συνέλευσιν καταστήσω γνωστὴν τὴν ἐπιτακτικὴν ἐπιθυμίαν τοῦ λαοῦ ἵνα ἀποκατασταθῇ πλήρης καὶ τελεία ἡ δικαιοσύνη ἐν τῷ τόπῳ.

§205Ν. ΤΣΙΡΙΓΩΤΗΣ. Νὰ παύσουν αὐτὰ τὰ αἴσχη τοῦ Τσιριμώκου τοῦ λωποδύτη.

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε· μὴ διακόπτετε.

§207Ν. ΤΣΙΡΙΓΩΤΗΣ. Μὲ ἔχει καταγράψει.

§208Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐσάπισεν εἰς τὰς φυλακὰς ὁ ἄνθρωπος.

§209Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ εἰξεύρω. Ἔχει δίκαιον.

§210Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι μάρτυς.

§211Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶναι μάρτυς περισσότερον παντὸς ἄλλου, διότι ὁ κ. Τσιριγώτης καὶ οἱ ἄλλοι συνάδελφοί του ἐκ Λακεδαίμονος κατεδικάσθησαν ὑπὸ τοῦ Στρατοδικείου, τοῦ οἰκτροῦ Στρατοδικείου Σπάρτης, δι’ ἀδίκημα κατὰ τοῦ καθεστῶτος καθ’ ἥν ὥραν ὑπῆρχε τὸ νόμιμον καθεστὼς καὶ καθ’ ἥν ὥραν ἐξηγέρθησαν πρὸς ὑπεράσπισιν τοῦ νομίμου καθεστῶτος. Καὶ κατεδικάσθησαν ἐπὶ στάσει ἢ δυσμενείᾳ κατὰ τοῦ καθεστῶτος, διότι ἠθέλησαν νὰ προασπίσωσι τὸ νόμιμον καθεστώς. Καὶ εἶναι αὐτὴ ἡ οἰκτροτέρα δικαστικὴ πρᾶξις, διότι δὲν εἶχε οὐδὲ καὶ τὴν ἐξωτερικὴν ἐμφάνισιν τῆς νομιμότητος. Ἔλεγον, κύριοι, ὅτι ὑπῆρξε μία ἄγαν λεπτότης τῆς Κυβερνήσεως νὰ προβῇ ὡς προέβη. Σήμερον νομίζω ὅτι θὰ εἶναι ὀρθότερον, ἵνα ἐν τῷ κυριαρχικῷ δικαιώματι, τὸ ὁποῖον ἡ Συνέλευσις ἀσκεῖ, ἀκολουθήσῃ τὴν λεπτότητα, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἔδειξεν εἰς τὸ ζήτημα τῆς ψηφοφορίας τοῦ μετώπου καὶ ἐπιτρέψῃ ἵνα συνεχισθῇ ὁ ἔλεγχος τῶν ἐκλογῶν διὰ τοῦ ἐκλογοδικείου. Νομίζω δὲ, ὅτι εἶναι ζήτημα λεπτότητος πλέον, εἶναι καὶ ζήτημα ὁμοιομορφίας ἐν τῷ ἐλέγχῳ τῶν ἐκλογῶν ἀλλὰ καὶ ζήτημα ἀνωτάτου πατριωτικοῦ συμφέροντος τῆς χώρας καὶ ὑπερτάτου καθήκοντος τῆς Συνελεύσεως πρὸς τὴν χώραν. Κύριοι, νομίζω, ὅτι παρ’ ὅλον τὸ δίκαιον τῆς ἀκυρώσεως ἐκλογῶν τινων, δὲν πρέπει ν’ ἀσκήσῃ ἡ Συνέλευσις δικαίωμα ἐλεγκτικὸν, διότι θὰ ἀρχίσωσι διαμάχαι τοιαῦται ἐν τῇ Συνελεύσει, θὰ καταναλωθῇ τόσος χρόνος πολύτιμος ὥστε τὸ ἔργον καὶ τὸ κῦρος τῆς Συνελεύσεως θὰ προστριβῇ ἐν τῇ ἐντυπώσει τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, θὰ εἶναι δὲ ἡ ζημία, τὴν ὁποίαν θὰ πορισθῶμεν ὅλοι, κύριοι, ἀσχέτως πτέρυγος περὶ τὸ κῦρος τοῦ ἔργου τοῦ Συντακτικοῦ, εἰς ὅ ἐκάλεσεν ἡμᾶς ὁ λαός, καὶ τοῦ ἔργου τῆς ἀναπλάσεως καὶ ἀνορθώσεως δι’ ὅ ἐπίσης ἔχομεν ἐντολήν, ζημία μεγαλειτέρα παρὰ τὴν ζημίαν τὴν ὁποία θὰ αἰσθανθῇ ἡ Συνέλευσις ἂν πληρεξούσιοί τινες ἀκύρως ἐκλεγέντες παραμείνωσιν εἰς τὰς τάξεις ἡμῶν. Δὲν ἐπιθυμῶ ὡς μέλος τῆς Συνελεύσεως ταύτης νὰ εὑρεθῶ πρὸ τοῦ διλήμματος, τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ παρουσιασθῇ, ἢ νὰ γίνωσιν ἁθρόαι ἀκυρώσεις δίκαιαι καθ’ ὅλα, αἵτινες νὰ χαρακτηρισθῶσιν ὑπὸ τῶν ἀντιπάλων ἡμῶν ὡς προγραφαὶ καὶ νὰ μειώσωσι τὴν ἐντύπωσιν περὶ δικαιοσύνης τοῦ Σώματος ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἢ ἐκ τοῦ φόβου μήπως θεωρηθῶμεν προγράφοντες, κυρώσωμεν καὶ τοὺς ἀκύρους ἵνα φανῶμεν ἐπιεικεῖς. Πρέπει ν’ ἀποφύγωμεν τὸν σκόπελον αὐτὸν καὶ νὰ περιφρουρήσωμεν τὸ ὕφος τῆς Συνελεύσεως ὅσον τὸ δυνατὸν ἀνώτερον καὶ νὰ ἐπιδοθῶμεν τὸ ταχύτερον εἰς τὰ ἔργα ἡμῶν τὰ συντακτικὰ καὶ τὰ νομοθετικὰ, δι’ ἃ μᾶς ἀπέστειλεν ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Καὶ πρὸς τοῦτο συμφωνῶ τελείως πρὸς τὴν γνώμην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ Ψήφισμα παραπέμπον τὸ ἔργον εἰς τὸ ἐκλογοδικεῖον. (Χειροκροτήματα).

§212Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Λάβετε γνῶσιν τοῦ σχεδίου ψηφίσματος.

§213Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἤθελον νὰ προσθέσω, κ. Πρόεδρε, ἂν θέλητε «ἀρχάς» καὶ διαδικασίαν.

§214Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μάλιστα.

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Ἀναστασόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§216Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὴν σαφῆ συνταγματικὴν ἀνάπτυξιν τὴν γενομένην ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Συντηρητικοῦ κόμματος. συντομεύεται ἡ ὑποχρέωσις, τὴν ὁποίαν εἶχον, νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου καὶ θὰ ἔχῃ τοὐλάχιστον ἡ ὁμιλία μου τὴν ἀρετὴν τῆς βραχυλογίας. Διπλοῦν εἶναι τὸ ταχθὲν θέμα, ἐνώπιον τῶν κ. ἀντιπροσώπων. Τὸ θέμα τῆς νομιμοποιήσεως τῶν κ. πληρεξουσίων πρὸς διάπραξιν τῶν νομοθετικῶν καὶ συντακτικῶν ἔργων, ἐξ ἑνὸς καὶ ἐξ ἄλλου ὁ ἔλεγχος τῆς νομιμότητος καὶ τοῦ κύρους τῶν ἐκλογῶν ὑπὸ τοῦ ἐκλογοδικείου ἢ τῆς Συντακτικῆς Συνελεύσεως. Ἵνα ἑρμηνεύσωμεν, κύριοι, μίαν διάταξιν συνταγματικήν, πρέπει νὰ ἔχωμεν τὴν ἱστορικὴν ἑρμηνείαν καὶ ἀνατρέχοντες εἰς τὴν ἱστορικὴν ἐξέλιξιν τῶν παλαιοτέρων Συνταγμάτων, θέλομεν φθάσει ἀσφαλῶς εἰς τὸ συμπέρασμα εἰς τὸ ὁποῖον κατέληξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Ἐθνικοῦ Συντηρητικοῦ κόμματος. Κατὰ τὸ παλαιὸν Σύνταγμα, κύριε Πρόεδρε, τοῦ 1862 διπλοῦν ἦτο τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς. Ἦτο ἔργον δικαστικὸν καὶ ἦτο ἔργον νομοθετικόν. Ἦτο δικαστικόν, διότι κατὰ τὸ πρῶτον στάδιον ἡ Βουλὴ ἅμα τῇ συνελεύσει αὐτῆς, ἦτο ὑποχρεωμένη νὰ κατατμηθῇ εἰς διαφόρους ἐπιτροπάς, εἰς τμήματα δικαστικὰ καλούμενα, εἰς τὰ ὁποῖα ἀνετίθετο ἡ ἐξέλεγξις τῶν ἐκλογῶν, διορίζονται εἰσηγηταί, συνετάσσοντο ἐκθέσεις, διημείβοντο μακραὶ συζητήσεις, ἐν οἷς τμήμασι καὶ τὰ πορίσματα ὑπεβάλλοντο εἰς τὴν Βουλήν, δι’ ὁλοκλήρου τεύχους τῶν πρακτικῶν τῶν διαφόρων τμημάτων. Μεθ’ ὃ ἤρχιζεν ἡ δικαστικὴ συζήτησις ἐν τῇ Βουλῇ καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν ἡ Βουλὴ νὰ προέλθῃ εἰς νομοθετικὰς ἐργασίας, ἂν δὲν ἐνομιμοποιεῖτο πρότερον διὰ τῆς κυρώσεως τῶν ἐκλογῶν καὶ τῆς ἀνακηρύξεως ὡς νομίμων βουλευτῶν τῶν ἐκλεγέντων. Τοιουτοτρόπως λοιπὸν ἄν τις ἀφεώρα εἰς τὸ παλαιὸν Σύνταγμα δὲν ἦτο δυνατὸν ἢ νὰ συντάσσηται μὲ τὴν γνώμην τῶν κ. ἐξ Ἄρτης καὶ τῶν ἐξ Ἀργολιδοκορινθίας συναδέλφων. Ἀλλὰ τὸ νέον Σύνταγμα ἀνέτρεψε τὴν διαδικασίαν ταύτην καὶ ἀφῆκε τὴν Βουλὴν εἰς καθαρῶς νομοθετικὸν Σῶμα, ἀνέθηκε δὲ τὸ δι’ αὐτὴν δικαστικὸν ἔργον, εἰς ἐκλογοδικεῖον, τὸ ὁποῖον ἀπέρρευσεν ἐκ συνταγματικοῦ νόμου. Διότι κατὰ τὸ ἄρθρον 13 τοῦ Συντάγματος ἀνατίθεται ὁ ἔλεγχος τῶν ἐκλογῶν εἰς εἰδικὸν δικαστήριον. Οὕτω κατηρτίσθη ὁ νόμος περὶ ἐκλογοδικείου. Καὶ ἑπομένως λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι ὑπάρχει τὸ τεκμήριον τῆς νομιμότητος εἰς πᾶσαν ἐκλογὴν οἱ βουλευταὶ εἰσερχόμενοι εἰς τὴν Βουλήν, ἐμμέσως ἔπρεπε νὰ ἐπιλαμβάνωνται τῶν νομοθετικῶν ἔργων. Οἱ κανονισμοὶ τῆς Βουλῆς δὲν ἀντιτίθενται εἰς τὸ Σύνταγμα, καὶ οἱ κανονισμοὶ τῆς Βουλῆς κατὰ τὸ νέον Σύνταγμα καθώρισαν ἅπασαν τὴν ἐνέργειαν τῶν βουλευτῶν. Οἱ παλαιοὶ κανονισμοὶ οἱ στηριζόμενοι ἐπὶ παλαιῶν Συνταγμάτων, καθώρισαν μακρὰν τὴν διαδικασίαν τοῦ προσωρινοῦ προεδρείου τῆς Βουλῆς καὶ μετὰ τὴν κύρωσιν τῶν ἐκλογῶν κατηρτίζετο τὸ Προεδρεῖον τὸ τακτικὸν καὶ ἤρχιζεν ἡ νομοθετικὴ ἐργασία. Ἀλλὰ τί λέγει τὸ νεώτερον Σύνταγμα καὶ ὁ κανονισμὸς ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Συντάγματος; ἄρθρον 74 τοῦ Συντάγματος (ἀναγινώσκει). «Ἡ Βουλὴ ἐκλέγει ἐκ τῶν Βουλευτῶν κατὰ τὴν ἔναρξιν ἑκάστης βουλευτικῆς περιόδου τὸν Πρόεδρον κ.λ.π. ἤτοι ἅμα τῇ ἐνάρξει τῆς περιόδου νομιμοποιεῖται τὸ Σῶμα. Ἡ κατάρτισις τοῦ Προεδρείου ἀποτελεῖ τὸ πρῶτον μέρος τῆς νομιμοποιήσεως καὶ ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἄρχεται ἡ νόμιμος ἐνέργεια τῆς Βουλῆς καίτοι μὴ κυρωθεισῶν τῶν ἐκλογῶν κατὰ τῶν ὁποίων ὑπάρχουν ἐνστάσεις. Ἀλλὰ καὶ κατὰ τοὺς παλαιοὺς κανονισμοὺς βουλευταὶ ἐξ ἐπαναληπτικῆς ἐκλογῆς ψηφίζουν ἐν τῇ Βουλῇ νόμους, χωρὶς νὰ εἶχεν ἡ Βουλὴ ἔτι κυρώσει τὴν ἐκλογήν. Ἐξετέλουν ὅλα τὰ ἐπιβαλλόμενα ἔργα, ἐνομοθέτουν, ἤλεγχον, ἔδιδον ψῆφον ἐμπιστοσύνης καὶ ἐν γένει διέπραττον ὅλα τὰ ἔργα τῆς Βουλῆς, μόνον δὲν ἠδύναντο νὰ μετάσχωσι τῆς ψηφοφορίας, ὅταν ἐδικάζετο ἡ ἐκλογὴ αὐτῶν. Ἔχομεν οὕτως ἐκ τῶν διατάξεων τοῦ τελευταίου Συντάγματος τῆς ἀμέσου νομίμου καταρτίσεως Σώματος, ὄχι τὸ δικαίωμα, ἀλλὰ τὸ καθῆκον τῆς ἀμέσου ἐνάρξεως τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας. Καὶ ἑπομένως τὸ πρῶτον ζήτημα λύεται σαφῶς χωρὶς νὰ θιχθῇ οὐδεμία συνταγματικὴ εὐαισθησία ἐκ τῆς προόδου τοῦ νομοθετικοῦ ἔργου τῆς Συνελεύσεως, ἐνῷ ἀκόμη ἐκρεμεῖ ἡ κύρωσις τῶν ἐκλογῶν. Ἐπὶ τοῦ δευτέρου ζητήματος νομίζω, ὅτι τόσον πολλὰ καὶ ἐπαρκῆ ἦσαν τὰ λεχθέντα ὑπ’ ἀμφοτέρων τῶν προλαλησάντων, ὥστε νὰ περιττεύει πᾶσα προσθήκη. Ἀλλὰ λέγω ὅτι ἡ Συντακτικὴ Συνέλευσις ἤκουσε τὴν γνώμην τῶν προλαλησάντων. Εἶναι τὸ Σῶμα κυρίαρχον, ὑπέρτατον δὲ συμφέρον τῆς Συνελεύσεως εἶναι ἡ περιωπή, εἰς τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν νὰ κρατήσωμεν αὐτό. Διϊστάμεθα πρὸς πρόσωπα καὶ ἔργα τοῦ παρελθόντος, ἀλλ’ οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν εἶναι δυνατὸν νὰ διαφωνῇ ὡς πρὸς τὴν περιωπὴν τὴν ὁποίαν δέον νὰ ἔχῃ τὸ κυρίαρχον Σῶμα. Ἀναθέτοντες δὲ τὸν ἔλεγχον τῶν ἐκλογῶν εἰς τὸ ἐκλογοδικεῖον, διαπράττομεν ἔργον ὄχι μόνον ἐποικοδομητικὸν διὰ τὴν Συνέλευσιν, ἀλλ’ ἀποδεικνύομεν ὅτι ἤλθομεν ἐνταῦθα νὰ ἐκτελέσωμεν καὶ τὸ πρὸς τὴν πατρίδα καθῆκον, καὶ οὐχὶ νὰ συντελέσωμεν εἰς παραγραφὰς τῶν πολιτικῶν ἀντιπάλων.

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Χατζῖσκος ἔχει τὸν λόγον.

§218Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐκτὸς τοῦ ζητήματος τῆς ἐξελέγξεως τοῦ κύρους τῶν ἐκλογῶν ἐπὶ τοῦ ὁποίου λίαν ὀρθῶς ἀπήντησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι πρέπει νὰ λάβωμεν ὡς ἀρχὴν ἀπαράβατον, τὴν ὕπαρξιν τοῦ Συντάγματος περὶ τροποποιήσεως τῶν σχετικῶν αὐτοῦ διατάξεων, κρίνω ἀπαραίτητον, ἐπειδὴ παρακάθηνται μεταξὺ τῶν συναδέλφων ἡμῶν καὶ ἀξιωματικοί, εἶναι ἀπαραίτητον καὶ ἕτερον ψήφισμα πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ νομοθετικοῦ ἔργου, εἶναι τὸ ψήφισμα ἐκεῖνο δυνάμει τοῦ ὁποίου δὲν θεωρεῖται ἀσυμβίβαστον τὸ τοῦ Δημοσίου ὑπαλλήλου πρὸς τὸ τοῦ πληρεξουσίου.

§219Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἔχω ἕτοιμον τοιοῦτον ψήφισμα, τὸ ὁποῖον θὰ ὑποβάλω.

§220ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ προεδρεῖον κατετέθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν τὸ ἑξῆς σχέδιον ψηφίσματος (ἀναγινώσκει). Ἡ Γʹ ἐν Ἀθήναις Συντακτικὴ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις Ψηφίζει «Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 73 τοῦ ἰσχύοντος ἤδη Συντάγματος καὶ ὁ νόμος, ὁ ἀφορῶν τὰ τῆς λειτουργίας καὶ τῆς ὅλης διαδικασίας τοῦ εἰδικοῦ δικαστηρίου τοῦ προβλεπομένου ὑπὸ τοῦ ἀνωτέρου ἄρθρου, ἰσχύουσι διὰ τὴν ἐξέλεγξιν καὶ ἐκδίκασιν τῶν ἐκλογῶν τῆς παρούσης Συνελεύσεως». Δέχεται ἡ Συνέλευσις ὅπως ψηφισθῇ τὸ ψήφισμα τοῦτο;

§221ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ψήφισμα ἀπορριφθείσης τῆς προτάσεως τοῦ κ. Γαρουφαλιᾶ).

§222Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἰδικὸν δικαστήριον ἐκ τοῦ νόμου.

§223ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκ τοῦ νόμου.

§224Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ τοιαύτη διατύπωσις τοῦ ψηφίσματος, ὑπολαμβάνει ὅτι ἀπὸ σήμερον ἀνατίθεται εἰς τὸ ἐκλογοδικεῖον ἡ ἐκδίκασις. Ἀλλ’ εἶναι γνωστόν, ὅτι τὸ ἐκλογοδικεῖον ἔχει ἐπιληφθῆ πρὸ πολλοῦ ταύτης καὶ ἑπομένως, ἐὰν ἀπὸ σήμερον ἀρχίσῃ ἡ ἐνέργεια, πρέπει νὰ ἀκυρωθῶσιν ὅλαι αἱ ἐνέργειαι πρὸ αὐτοῦ, τῶν ἐκλογῶν ὁ ἔλεγχος ἐξακολουθεῖ ὑπὸ τοῦ ἐκλογοδικείου, ὥστε δὲν πρέπει νὰ φανῇ ἀπὸ σήμερον.

§225Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ποιοῦμαι τὴν δήλωσιν, ὅτι ἡ ἔννοια τοῦ ψηφίσματος τούτου εἶναι ὅτι θέλει συνεχισθῆ ἡ ἀρξαμένη διαδικασία.

§226Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Θὰ ἐγίνετο τὸ συντομώτερον ἐὰν γίνῃ ἡ διατύπωσις ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 73 τοῦ Συντάγματος ὡς καὶ ὁ νόμος, ἀφοροῦν τὰ τῆς λειτουργίας τῆς ὅλης διαδικασίας.

§227ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀπηύθυνε τὸ ἑξῆς ἔγγραφον πρὸς τὴν Συνέλευσιν (ἀναγινώσκει).

ΠΡΟΣ ΤΗΝ Γʹ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗΝ ΣΥΝΕΛΕΥΣΙΝ

ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

Ἔχοντες ὑπ’ ὄψει ὅτι λόγοι ἀσφαλείας καὶ δημοσίας τάξεως ἐπιβάλλουσιν ὅπως κηρυχθῇ εἰς κατάστασιν πολιορκίας ὁλόκληρος ἡ περιφέρεια Θράκης, Δυτικὴ καὶ Ἀνατολική, λαμβάνομεν τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλωμεν ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν τῆς Συνελεύσεως πρότασιν πρὸς παροχὴν ἀδείας διὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ οἰκείου Β. Διατάγματος, συμφώνως τῷ ἄρθρῳ 91 τοῦ Συντάγματος. Ἐν Ἀθήναις τῇ 29ῃ Ἰανουαρίου 1921».

§228Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὑπάρχει ἀνάγκη ἵνα κηρυχθῇ ὁ στρατιωτικὸς νόμος ἐν Θράκῃ, διότι ἐκεῖ μέχρι τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν ὑφίστατο ἡ στρατιωτικὴ κατοχή, στρατιωτικὸς νόμος δὲν ὑπῆρχεν. Κατόπιν εὕρομεν τὴν Θράκην προσηρτημένην καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ κηρυχθῇ ὁ στρατιωτικὸς νόμος καὶ ὡς ἐκ τῶν περιστάσεων, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα ἐκεῖ. Παρακαλῶ ἑπομένως τὴν Συνέλευσιν νὰ χορηγήσῃ τὴν ἄδειαν, ἵνα κηρυχθῇ ὁ στρατιωτικὸς νόμος. Τὸ σχετικὸν ἔγγραφον ἔχει ὡς ἑξῆς: (Ἀναγινώσκει ἀπὸ τοῦ βήματος τὸ ἑξῆς ἔγγραφον: «Πρὸς τὴν Γʹ Συντακτικὴν Συνέλευσιν τῶν Ἑλλήνων». Ἔχοντες ὑπ’ ὄψει ὅτι λόγοι ἀσφαλείας καὶ δημοσίας τάξεως ἐπιβάλλουσιν ὅπως κηρυχθῇ εἰς κατάστασιν πολιορκίας ὁλόκληρος ἡ περιφέρεια Θράκης, Δυτικὴ καὶ Ἀνατολική, λαμβάνομεν τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλωμεν ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν τῆς Συνελεύσεως πρότασιν πρὸς παροχὴν ἀδείας διὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ οἰκείου Β. Διατάγματος, συμφώνως τῷ ἄρθρῳ 91 τοῦ Συντάγματος. Ἐν Ἀθήναις τῇ 29 Ἰανουαρίου 1921».

§229ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν δίδεται ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως ἡ ἄδεια νὰ κηρυχθῇ ἐν Θράκῃ ὁ Στρατιωτικὸς Νόμος;

§230ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστο.

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἄδεια χορηγεῖται. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 12 Νοεμβρίου π. ἔ. περὶ ἐνεργείας δημοψηφίσματος Νομοθετικοῦ Διατάγματος», εἰσαγομένου ὡς εἰδικοῦ ψηφίσματος συντακτικῆς ἰσχύος. Δέχεται ἡ Συνέλευσις τὸ ψήφισμα;

§232ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστο (Γίνεται δεκτὸν τὸ ψήφισμα).

§233ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ μὴ πληρώσεως κενουμένων ἑδρῶν πληρεξουσίων». Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Γ. Καλδῆς ἔχει τὸν λόγον.

§234Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι εἶναι ἀληθές, ὅτι καὶ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις τοῦ 1910 ἀπεδέχθη παρόμοιον ψήφισμα εἰς τὴν συνεδρίασιν τῆς 16ης Φεβρουαρίου τοῦ 1911, ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς κατὰ τὸ ὁποῖον δὲν ἐνήργησαν ἀναπληρωματικαὶ ἐκλογαὶ καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν αὐτῆς. Ἀλλὰ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἐκείνη ἦτο ἀναθεωρητικὴ Βουλή, συνεπῶς τὸ ἔργον αὐτῆς ἦτο μᾶλλον περιωρισμένον. Ἐκτὸς τούτου, ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἐκείνη εἶχεν ἀπαρτισθῇ ἀπὸ διπλάσιον ἀριθμὸν βουλευτῶν. Συνεπῶς ἐξεπροσωπεῖτο πλέον ἢ ἐπαρκῶς ὁ Ἑλληνικὸς Λαός. Ἐπιπροσθέτως δύναμαι νὰ ἀναφέρω, ὅτι ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἐκείνη μετὰ τὸν τερματισμὸν τοῦ ἔργου αὐτῆς, θὰ διελύετο καὶ θὰ προεκήρυσσε νέας ἐκλογὰς διὰ τακτικὴν Βουλήν. Ὅλοι οὗτοι οἱ λόγοι καθιστοῦν πλέον ἢ δεδικαιολογημένον τὸ ψήφισμα ἐκεῖνο τῆς Συνελεύσεως τοῦ 1910, σήμερον ὅμως τὰ πράγματα μοὶ φαίνονται πολὺ διάφορα. Ἡ παροῦσα Συνέλευσις εἶναι Συνέλευσις Συντακτική. Ἔχει ὡς τοιαύτη ἔργον πολὺ εὐρύτερον νὰ ἐπιτελέσῃ ἢ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις τοῦ 1910, ἡ Ἀναθεωρητικὴ ἐκείνη Βουλή. Ὅσον δὲ εὐρύτερον εἶναι τὸ ἔργον της, τόσον πληρέστερον πρέπει νὰ ἐκπροσωπῆται ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Προσέτι ἡ παροῦσα Συνέλευσις ἀπαρτίζεται ἀπὸ ἁπλοῦν μόνον ἀριθμὸν βουλευτῶν καὶ ὄχι ἀπὸ διπλάσιον, ὅπως ἡ Βουλὴ τοῦ 1910, ἥτις εἶχε μόνον ἀναθεωρητικὰ καθήκοντα νὰ ἐπιτελέσῃ. Καὶ ἐπὶ πᾶσι τούτοις δέον νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ παροῦσα Συνέλευσις μετὰ τὸν τερματισμὸν τοῦ Συντακτικοῦ της ἔργου, δὲν πρόκειται νὰ διαλυθῇ καὶ νὰ προκηρυχθοῦν νέαι ἐκλογαὶ διὰ νομοθετικὴν Βουλήν, ἀλλὰ πρόκειται νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ ἔργον της μεταβαλλομένη εἰς ἀναθεωρητικὸν Σῶμα.

§235Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Δὲν τὸ γνωρίζομεν.

§236Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Νομίζω, ὅτι τοῦτο ἔχομεν ὡς δεδομένον. Τούτου οὕτως ἔχοντος, δὲν βλέπω τὸν λόγον κατὰ τὶ θὰ παραβλάψῃ τὸ ἔργον τῆς Συνελεύσεως, τῆς παρούσης, ἡ μὴ ἐνέργεια ἐκλογῶν καὶ καθ’ ὃν χρόνον δὲν ἐκτελεῖ συντακτικὰ καθήκοντα, ἀφοῦ θὰ γίνῃ ἀργότερον ἐκλογὴ διὰ τὴν νομοθετικὴν Βουλήν. Ἀλλ’ ὅπως ἀνωτέρω εἶπον, ὅτι δὲν βλέπω κατὰ τί παραβλάπτεται ἡ κανονικὴ διεξαγωγὴ τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, ἂν λάβουν χώραν ἐκλογαὶ εὐθὺς ὡς κενωθῶσιν ἕδραι τῆς Συνελεύσεως. Φρονῶ λοιπόν, καὶ διότι συμφέρει ἀκόμη, ὅπως εἶπον εἰς τὴν Συνέλευσιν διὰ λόγους ἐκπροσωπήσεως ὅσον τὸ δυνατὸν πληρέστερον τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καὶ ἐφ’ ὅσον ἡ ἐκπροσώπησις δὲν ἔγινε διὰ διπλασίου ἀριθμοῦ ἀντιπροσώπων, φρονῶ, ὅτι οὐδὲν βλάπτει, ὅπως ἐπιτραπῇ ἡ ἐνέργεια συμπληρωματικῶν ἀναπληρωματικῶν ἐκλογῶν. Αὐτὰ τὰ ὀλίγα εἶχον νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Συνελεύσεως.

§237ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Πετρακάκος ἔχει τὸν λόγον.

§238Δ. ΠΕΤΡΑΚΑΚΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν γνωρίζω, διὰ τίνα λόγον τὸ ψήφισμα, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλλεν ἡ Κυβέρνησις μοῦ ἔκαμε τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἀπὸ τῶν πρώτων βημάτων ἤρχισε νὰ μιμῆται τὰς μεθόδους τῆς τυραννίας. Διότι ἡ συζήτησις αὐτὴ εἶναι ἐναντίον τῆς ψήφου τῆς 1ης Νοεμβρίου, εἶναι ἀντίθετος πρὸς τὴν ψυχολογίαν τῆς Συνελεύσεως, εἶναι ἀντιδημοτική. Θέλομεν νὰ κλείσωμεν τὰς πύλας τῆς Συνελεύσεως καὶ τὰ ὦτα αὐτῆς εἰς τὰς φωνὰς τοῦ Λαοῦ καὶ τῆς λαϊκῆς θελήσεως, χωρὶς νὰ γνωρίζωμεν πῶς θὰ ἐξέλθωμεν πλέον. Ἤμην ἀντίθετος καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν θέλησιν τῆς Ἡνωμένης τότε Ἀντιπολιτεύσεως, δὲν εἶχον τὸ εὐτύχημα νὰ μετέχω ἐνεργῶς εἰς τὰς σκέψεις αὐτῆς, καίτοι ὁμόφρων καὶ συνεργάτης πρὸς αὐτήν, ἀλλὰ θὰ ἠδυνάμην καὶ θὰ μοὶ ἐπετρέπετο νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν ἀνακοίνωσιν παρὰ τοῦ ἐντίμου Ἀρχηγοῦ τοῦ Συντηρητικοῦ κόμματος ἐν τῇ Ἡνωμένῃ τότε Ἀντιπολιτεύσει. Ἡ Ἡνωμένη τότε Ἀντιπολίτευσις εἰς τὴν πολιτικὴν αὐτῆς, δὲν ἐχάραξε τὴν ἀπόφασιν, ὅπως νικῶσα εἰς τὸν ἀγῶνα καλέσῃ τὸν Λαὸν εἰς συμπληρωματικὰς ἐκλογάς, ἵνα διὰ διπλασίου ἀριθμοῦ πληρεξουσίων τεθῶσιν αἱ βάσεις τοῦ νέου καταστατικοῦ ἡμῶν χάρτου;

§239Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κατὰ τὸν καταρτισμὸν τῶν Συνδυασμῶν ἐν τῇ τότε ἡνωμένῃ ἀντιπολιτεύσει, ἐγένετο πράγματι εἰσήγησις ὑπὲρ τῆς ἰδέας αὐτῆς, ὅπως τοὺς συνδυασμοὺς καταρτίσωμεν ἐκ διπλασίου ἀριθμοῦ ἀντιπροσώπων, ἀναλαμβάνοντες καὶ τὴν ὑποχρέωσιν, ὅπως νικῶντες εἰσαγάγομεν ὅλους ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως. Δὲν εἶναι ὥρα νὰ εἴπω τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα προεβλήθησαν πρὸς ὑποστήριξιν τῆς γνώμης, ἐπιχειρήματα σχετιζόμενα, ἀφ’ ἑνὸς μὲν πρὸς τὸ κυριώτερον ἔργον, τὸ ὁποῖον ἐκαλεῖτο νὰ συντελέσῃ ἡ Συνέλευσις αὐτή, τὸ συντακτικὸν τοῦ πολιτεύματος, ἀφ’ ἑτέρου δὲ πρὸς ἐκπροσώπησιν ὅσον τὸ δυνατὸν τῆς καθολικωτέρας γνώμης τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ἡ γνώμη αὕτη δὲν ἐγένετο δεκτὴ ἀπολύτως, διότι ὑπῆρξε καὶ ἀντίθετος γνώμη σχετιζομένη πρὸς τὸν μηχανισμὸν τῆς ἐκλογῆς. Ἐμείναμεν ὅμως σύμφωνοι ὅλοι, ὄχι ὅτι νικῶντες ἠθέλομεν διατάξει ἐπαναληπτικὰς ἐκλογάς, ἀλλ’ ὅτι νικῶντες ἠθέλομεν ὑποβάλει ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Συνελεύσεως τὴν πρότασιν ταύτην καὶ, ἂν ἡ Συνέλευσις ἀπεδέχετο τὴν πρότασιν ταύτην, φυσικὰ θὰ διετάσσετο ἡ ἀναπληρωματικὴ ἐκλογή.

§240Δ. ΠΕΤΡΑΚΑΚΟΣ. Ἑπομένως τὸ ψήφισμα κατ’ οὐσίαν εἶναι εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὴν ἀπόφασιν τῆς Ἡνωμένης Ἀντιπολιτεύσεως.

§241Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Αὐτὸ εἶναι interna corporis.

§242Δ. ΠΕΤΡΑΚΑΚΟΣ. Νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο θλιβερὸν νὰ ψηφίσωμεν ψηφίσματα ἀνατρέποντα τὴν ἔννοιαν τῆς ψήφου τῆς 1ης Νοεμβρίου, θὰ ἦτο δὲ θλιβερὸν νὰ κλείσωμεν τὰς πύλας τῆς Συνελεύσεως πρὸ τῆς λαϊκῆς θελήσεως, μιμούμενοι κατὰ τοῦτο τὰς μεθόδους ἐκείνων, τοὺς ὁποίους διὰ τόσης βίας καὶ κραυγῆς κατέρριψεν ὁ Ἑλληνικὸς λαός.

§243ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Παρίτσης ἔχει τὸν λόγον.

§244Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Ἀπὸ τόσον γενικῆς ἀπόψεως δὲν θὰ ἐξετάσω τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν. Μόνον τοῦτο θέλω νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι δηλαδὴ δύναται νὰ καθορισθῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τὸ ἑξῆς· ὅτι βεβαίως θὰ κληθῶσιν οἱ ἐκλογεῖς εἰς ἀναπληρωματικὰς ἐκλογὰς διὰ τὰς κενωθείσας θέσεις, λόγῳ τυχὸν ἀκυρώσεως αὐτῶν ὑπὸ τοῦ Ἐκλογοδικείου. Διὰ τὰ ἄλλα ζητήματα, τὰ λόγῳ θανάτου ἢ ἐλλείψεως προσόντων, δὲν ἔχω τίποτε νὰ εἴπω. Ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατόπιν ἀποφάσεως τοῦ Ἐκλογοδικείου κένωσιν τῆς θέσεως τῆς βουλευτικῆς, νομίζω, ὅτι ἡ Συνέλευσις δέον νὰ προσθέσῃ ἐκεῖ ὅτι ἐν πάσῃ περιπτώσει, καὶ ἂν ἔτι δὲν ὑπερβαίνει ὁ ἀριθμὸς τῶν κενωθησομένων θέσεων τὸ ⅕, πάλιν θὰ διαταχθῶσιν ἐκλογαὶ, διότι τοῦτο εἶναι δίκαιον.

§245Ε. ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ. Δὲν κενοῦνται τότε αἱ ἕδραι.

§246Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Δὲν ἀποκλείεται ἡ περίπτωσις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐκ τῶν 10 βουλευτῶν π. χ. ἑνὸς νομοῦ νὰ ἀκυρωθῶσι τὰ ποτελέσματα ἑνὸς Τμήματος, οὕτως ὥστε μία καὶ μόνον θέσις νὰ παρουσιασθῇ κενὴ καὶ νὰ ὑπάρξῃ ἀνάγκη ἀναπληρωματικῆς ἐκλογῆς. Ἐκτὸς ἂν τεθῇ ὡς βάσις συλλογισμοῦ, ὅτι θὰ ἀκυρωθῇ ὁλόκληρος ἡ ἐκλογή. Ὅταν ἀκυρῶνται τὰ ἀποτελέσματα μιᾶς ἐκλογικῆς περιφερείας ὁλοκλήρου, μόνον τότε παρουσιάζεται ἡ περίπτωσις τῆς κενώσεως ἑδρῶν περισσοτέρων τοῦ ⅕. Λοιπὸν φρονῶ, ὅτι συμφώνως πρὸς τὰς ἀντιλήψεις τῆς Κυβερνήσεως, δέον νὰ ὁρισθῇ ὅτι αἱ διὰ τῶν ἀποφάσεων τοῦ Ἐκλογοδικείου κενωθεῖσαι θέσεις τῶν πληρεξουσίων, πληροῦνται διατασσομένων ἀναπληρωματικῶν ἐκλογῶν.

§247ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Στράτος ἔχει τὸν λόγον.

§248Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νομίζω, κ. συνάδελφοι, ὅτι τὸ σχέδιον ψηφίσματος, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλεται, δὲν δύναται νὰ σχετισθῇ πρὸς ὅσα προετίθετο ἡ Ἡνωμένη τότε Ἀντιπολίτευσις, ἐν σχέσει πρὸς τὸν καταρτισμὸν τοῦ Σώματος. Ὅσον ἀφορᾷ ἐμὲ αὐτόν, ἤμην τότε ἐκ τῶν οὐσιωδεστέρων ὀπαδῶν τῆς γνώμης ταύτης, ὅτι πρέπει ἡ Συνέλευσις ν’ ἀποτελεσθῇ ἐκ διπλασίου ἀριθμοῦ ἀντιπροσώπων. Ἐφρόνουν δὲ τοῦτο, ὄχι διότι ἐνόμιζον ὅτι ἐδέσμευεν ἡμᾶς διὰ τὸ μέλλον ἡ πρακτικὴ ἡ ἀκολουθηθεῖσα ἐν Ἑλλάδι κατὰ τὴν ἐκλογὴν ὅλων τῶν τακτικῶν Συνελεύσεων, ἢ καὶ αὐτῆς τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία ἀνεθεώρησε καὶ κατήρτισε τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911 καὶ ἡ ὁποία ἦτο καὶ αὐτὴ ἐκ διπλασίου ἀριθμοῦ ἀντιπροσώπων συντεθειμένη. Ἄλλα ἦσαν τὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα ὤθουν ἡμᾶς εἰς τὸ νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν ἰδέαν, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρξῃ διπλάσιος ἀριθμὸς ἀντιπροσώπων ἐν τῇ Συνελεύσει ταύτῃ. Τὰ αἴτια ταῦτα ἦσαν αἴτια ἀποκλειστικῶς ἀποσκοποῦντα εἰς τὴν πληρεστέραν συγκρότησιν τῆς Συνελεύσεως, ἀπὸ ἀπόψεως πλήρους ἀντιπροσωπεύσεως ὅλων εἰ δυνατὸν, ἢ τοῦ πλείστου τῶν κρατικῶν ἐκδηλώσεων, τῶν κρατικῶν συμφερόντων καὶ συμμετοχῆς εἰς τὸν ἀγῶνα καὶ προσώπων, τὰ ὁποῖα δὲν ἦσαν ἐκ τῶν τάξεων ἢ καὶ δὲν προήρχοντο ἐκ τῶν τάξεων τῶν πολιτευομένων, τῶν ἐξ ἐπαγγέλματος πολιτικῶν. Ἐνόμιζον ἀκριβῶς ὅτι ὡς εἶχον τὰ πράγματα τὰ ἐκλογικὰ καὶ ὡς ἦτο ἀνάγκη νὰ ὀργανωθῇ ὁ ἀγὼν πρὸς ἀπελευθέρωσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐξ ὅλων τῶν δεινῶν, τὰ ὁποῖα πολλάκις ἐμνημονεύσαμεν ἐνταῦθα, ἦτο ἀνάγκη συντάξεως ἑνιαίου μηχανισμοῦ καὶ ἑνιαίου συστήματος πρὸς ἀντιμετώπισιν τῶν συστημάτων, τὰ ὁποῖα τὸ ἐκπεσὸν ἐκ τῆς ἀρχῆς κόμμα εἶχε καθιερώσει. Ἡ τοιαύτη ὅμως σύνταξις δὲν ἄφηνε θέσεις ἀρκετάς, ἵνα προσέλθωσιν καὶ ἐμφανισθῶσιν εἰς τὴν Συνέλευσιν ἀντιπρόσωποι καὶ ἄλλων τάξεων καὶ συμφερόντων μεγάλων τῆς Χώρας, τῶν ὁποίων ἡ γνώμη ἔπρεπε ν’ ἀκουσθῇ ἐν τῷ Συνεδρίῳ τούτῳ, προκειμένου νὰ συνταχθῇ ὁ καταστατικὸς ἡμῶν Χάρτης, ὅστις θὰ διέπῃ τὰς μελλούσας γενεάς. Τοῦτο ἐγὼ ἐθεώρουν πραγματικῶς ἐπιβεβλημένον, διότι ἡ εἴσοδος εἰς τὸ Συνέδριον τοῦτο προσώπων τῆς πολιτικῆς πείρας, ἀλλὰ καὶ τῶν προσώπων τῶν ἐχόντων νεωτέρας ἀντιλήψεις καὶ πεῖραν ἄλλων ζητημάτων κοινωνικῶν μεγάλων, θὰ ἠδύνατο κατὰ μέγα μέρος νὰ συμβάλῃ εἰς τὸ ἔργον ἡμῶν. Ἀλλ’ ἐξ ἄλλου, ἐπαναλαμβάνω, ὁ ἐκλογικὸς μηχανισμὸς σχετιζόμενος πρὸς τὰ μέσα τῆς ψηφοφορίας προετιμήθη. Οὕτω δὲν ἐγένετο τὸ σύστημα τοῦτο δεκτὸν καὶ ἐμείναμεν εἰς τὸ ἐκλογικὸν πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον ἡ τότε Κυβέρνησις ἐκήρυξε διὰ τοῦ περὶ ἐκλογῶν Διατάγματος. Ἐμείναμεν ὅμως ἐπίσης σύμφωνοι, ὅτι ἠθέλομεν προβάλει τοιαύτην συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως καὶ ἠθέλομεν ζητήσει παρὰ τῆς Συνελεύσεως τὴν ἐπὶ τούτου ἀπόφασίν της εἰς περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἠθέλομεν νικήσει. Ὡς ἔχουσι σήμερον τὰ πράγματα, ἡ τοιαύτη ἡμῶν πρόθεσις δὲν δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ. Ἂν ἐπρόκειτο ἡ Συνέλευσις τερματίζουσα τὸ συντακτικὸν αὐτῆς ἔργον νὰ τερματίσῃ καὶ τὸν βίον αὐτῆς, καλουμένου τοῦ λαοῦ εἰς ἐκλογὴν νέων ἀντιπροσώπων, θὰ ἤμην βεβαίως ὑπέρμαχος τῆς ἰδέας αὐτῆς καὶ θὰ ἐζήτουν σήμερον τὴν προκήρυξιν συμπληρωματικῶν ἐκλογῶν. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ἡ τάσις καὶ τὸ συμφέρον τῆς Χώρας ὑπαγορεύει τοῦτο, ὅπως μὴ ἐπιδίδεται αὕτη εἰς συχνοὺς ἐκλογικοὺς ἀγῶνας, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ὡς ἀποτέλεσμα νὰ κρατῶσι τὴν δημοσίαν συνείδησιν ἐν διηνεκεῖ ταραχῇ, καὶ ἐφ’ ὅσον ἤθελε τὸ Σῶμα τοῦτο συνεχίσει ὡς Σῶμα νομοθετικὸν πλέον τὰ ἔργα αὐτοῦ, ἡ παρουσία ἀριθμοῦ βουλευτῶν διπλασίου ἀνάγουσα τὸν ἀριθμὸν τῶν συνεδριαζόντων εἰς 738 θὰ καθίστατο ἀδύνατος. Οἱ 738 πληρεξούσιοι μεταβαλλόμενοι εἰς 738 Βουλευτάς, ἵνα συνεδριάζωσιν ἐπὶ τετραετίαν, φοβοῦμαι ὅτι θὰ παρεῖχον εἰς τὴν Συνέλευσιν ὄφελος πολὺ μικρὸν καὶ ὅτι τὸ ὄφελος τοῦτο θὰ ἀνῄρει ἡ κατ’ ἀνάγκην μεγίστη ἀπώλεια χρόνου περὶ τὰς συζητήσεις. Διὰ τοῦτο ἐγὼ ὁ ἴδιος, ὁ ὁποῖος ἤμην ὑπέρμαχος τῆς γνώμης ταύτης, προκειμένου τὸ ἔργον τῆς Συνελεύσεως νὰ συνεχισθῇ ὡς νομοθετικόν, φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ κηρυχθῶ ὑπὲρ τῆς ὑποβολῆς τοιαύτης προτάσεως. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι τοῦτο εἶναι τελείως ἄσχετον πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν ψήφισμα, ὅπερ ἀφορᾷ μόνον εἰς τὴν ἀναπλήρωσιν ὡρισμένων βουλευτικῶν θέσεων, αἵτινες θέλουσι κενωθῆ, πάντες δ’ εὐχόμεθα νὰ εἶναι ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτεραι, διότι πάντες εὐχόμεθα καὶ εἰς τοὺς φίλους καὶ εἰς τοὺς ἀντιπάλους μακροβιότητα.

§249Ξ. ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ. Θὰ ἦτο καὶ μηχανικῶς ἀδύνατον νὰ γίνῃ ἡ συμπλήρωσις.

§250Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐν σχέσει πρὸς τὸ ψήφισμα εἰσάγει τοῦτο τὴν διάταξιν, τὴν ὁποίαν ἡ Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ τοῦ 1911 εἶχε θεσπίσει μόνον διὰ τὴν μὴ συμπλήρωσιν τῶν κενουμένων ἑδρῶν λόγῳ θανάτου, οὐχὶ δὲ πάσης κενουμένης ἕδρας. Τότε ἐπρόκειτο περὶ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία εἶχεν ἐκ τοῦ πολιτεύματος ὡρισμένην ἐντολὴν μόνον τὴν τῆς ψηφίσεως τοῦ Συντάγματος, ἥτις δὲ μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ Συντάγματος ὑπερέβη τὴν ἐντολὴν, ἀλλὰ διὰ βραχεῖαν διάρκειαν. Ἦτο ὀρθὸν τὸ Σῶμα, τὸ ὁποῖον ἀπετελεῖτο ἐκ διπλασίου ἀριθμοῦ, νὰ μὴ καταναλίσκῃ τὴν Χώραν διὰ καθημερινῶν ἐκλογῶν. Σήμερον νομίζω, ὅτι τὸ ψήφισμα τοῦτο εἶναι ὀλίγον τολμηρὸν καὶ θὰ ἐθεώρουν ὅτι θὰ ἦτο ὀρθὸν, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ψηφισθῇ, ἵνα γίνωσι τροποποιήσεις περὶ τούτου, ὥστε νὰ καταστῇ ὀλιγώτερον τολμηρόν. Βεβαίως τὸ ψήφισμα τοῦτο προσκρούει εἰς τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν τὸ Σύνταγμα καθιέρωσε καὶ καθ’ ἣν κατὰ τὸ τέταρτον ἔτος μόνον δὲν γίνονται ἐπαναληπτικαὶ ἐκλογαὶ πρὸς πλήρωσιν κενουμένων ἑδρῶν. Διατὶ κατὰ τὸ τέταρτον ἔτος δὲν γίνονται ἐπαναληπτικαὶ ἐκλογαὶ καὶ κατὰ τὰ λοιπὰ ἔτη καθιστᾷ τὸ Σύνταγμα ὑποχρεωτικὴν τὴν πλήρωσιν τῶν ἑδρῶν; Διότι εἶναι φανερόν, ὅτι ἑκάστη ὁμὰς ἐκλογέων, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὸν ἐκλογικὸν Σύλλογον, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκπροσωπῆται ὑπὸ ἐκείνου τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀντιπροσώπων, τὸν ὁποῖον δικαιοῦται νὰ ἐκλέξῃ. Ἀφ’ ἑτέρου πᾶν νομοθετικὸν Σῶμα ἔχει κῦρος καὶ ἐπίδρασιν, ἐὰν εὑρίσκηται πάντοτε ἐν ἁρμονίᾳ πρὸς τὴν Κοινὴν Γνώμην, ἐφ’ ὅσον δ’ ἡ ἁρμονία μειοῦται, μειοῦται καὶ τὸ κῦρος τοῦ Σώματος, διότι δὲν εἴμεθα ἐδῶ ἄθροισμα ἀτόμων, ἀνεξελέγκτων, ἀλλ’ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ, τῶν ὁποίων τὸ κῦρος παύει, ὅταν ἐξασθενῇ τὸ κῦρος τῆς παρασχεθείσης πληρεξουσιότητος. Ἡ Κοινὴ Γνώμη ἐπιλαμβάνεται τῶν ἐπαναληπτικῶν ἐκλογῶν, ὅπως ποιῆται τὰς προσηκούσας ἐνδείξεις πρὸς τὸ νομοθετικὸν Σῶμα, καὶ αἱ ἐνδείξεις αὗται εἶναι χρήσιμοι διὰ τὰ κανονικῶς λειτουργοῦντα πολιτεύματα. Εἶναι χρήσιμοι ἐπίσης καὶ διὰ τὴν ἄσκησιν τῆς βασιλικῆς προνομίας. Ὑπάρχουσι δ’ ἐν Εὐρώπῃ κατὰ τὴν λειτουργίαν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος πολλὰ παραδείγματα, κατὰ τὰ ὁποῖα Κοινοβούλια διελύθησαν, ὅτε σειρὰ ἐκλογῶν ἀπέδειξεν ἀλλοῖον τὸ φρόνημα τῶν ἐκλογέων. Εἰς Σῶμα Συντακτικόν, τὸ ὁποῖον προτίθεται τοιαῦτα νὰ διαπράξῃ ἐν τῷ τόπῳ, τὸ ὁποῖον ὀφείλει καὶ ἔχει σκοπὸν νὰ παραμείνῃ ὡς νομοθετικὸν Σῶμα κατόπιν, νομίζω ὅτι αἱ ἐνδείξεις τῆς Κοινῆς Γνώμης εἶναι πάντοτε ὠφέλιμοι, καὶ ἐφ’ ὅσον τοιαῦται διατάξεις ὑφίστανται φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ καταργήσωμεν ἡμεῖς ταύτας, καὶ διὰ τοῦτο κηρύσσομαι κατὰ τοῦ ψηφίσματος τούτου. Ἐὰν ὅμως ἀποδειχθῇ ὅτι ὑπάρχει γνώμη ἐν τῇ πλειονοψηφίᾳ τῆς Συνελεύσεως, ὅτι τὸ ψήφισμα τοῦτο πρέπει νὰ ψηφισθῇ, πρέπει ἐν πάσῃ περιπτώσει νὰ ἀποκλεισθῇ ἡ ἐκ τούτου ἐντύπωσις ὅτι δι’ αὐτοῦ ἐπιδιώκεται ν’ ἀποκλεισθῶσιν ὡρισμέναι ὁμάδες τῆς ἀντιπροσωπείας ἐν τῇ Συνελεύσει, ἡμεῖς δὲ ἐφ’ ὅσον τὸ Ἐκλογοδικεῖον ἤθελε προβῆ εἰς τὴν ἀκύρωσιν ἐκλογῶν δὲν δυνάμεθα νὰ στερήσωμεν τὰς περιφερείας ἐκείνας, τῶν ὁποίων ἡ ἐκλογὴ ἤθελεν ἀκυρωθῆ, τῆς ἀντιπροσωπείας καὶ πρὸ παντὸς δὲν δυνάμεθα νὰ στερήσωμεν καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐξέλθωσι τῆς Συνελεύσεως, δυνάμει τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἐκλογοδικείου, τοῦ δικαιώματος νὰ ἐκτεθῶσιν ἐκ νέου. Ἡ ἀκύρωσις τῶν ἐκλογῶν ἔχει μόνον σημασίαν ἠθικὴν, ἐνῷ τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπέλθῃ δὲν εἶναι πάντοτε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προσδοκᾶται ἀπὸ τοὺς ἀκυροῦντας. Ὀφείλομεν νὰ εἴμεθα πολὺ προσεκτικοὶ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι ἄλλως γεννᾶται ἐντύπωσις ἀδικίας καὶ δὲν πρέπει ἡμεῖς νὰ ἐπιτρέψωμεν ἐκ τῶν προτέρων τὴν ἀδικίαν αὐτὴν, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἀκυρουμένων τῶν ἐκλογῶν οἱασδήποτε περιφερείας, διότι δὲν ἐνεργήθησαν αὗται νομίμως, συγχρόνως δ’ ἀποκλειομένων τῶν ἀκυρωθέντων ἀπὸ τῆς τύχης τοῦ νέου ἐκλογικοῦ ἀγῶνος. Ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουσι περιφέρειαι εἰς τὰς ὁποίας ἐπῆλθον ἀποτελέσματα ἀντίθετα τοῦ φρονήματος τῶν ἐκλογέων, κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν, γνωρίζομεν δ’ ὅτι αἱ ἐκλογαὶ αὗται ἔσχον τοιοῦτον ἀποτέλεσμα, διότι ἠσκήθησαν μέσα νοθείας ἢ βίας, εἶναι ἔργον δίκαιον, ὅπως διευκολύνωμεν τὴν ἐπανάληψιν τῆς ἐκλογῆς, δηλαδὴ παράσχωμεν τὴν εὐκαιρίαν ἵνα ἐμφανίσωσι τὴν ἀληθῆ αὐτῶν γνώμην οἱ ἐκλογεῖς. Τοῦτο νομίζω ὅτι εἶναι τὸ δίκαιον καὶ τὸ συνταγματικῶς κανονικόν· ἀφ’ ἑτέρου νομίζω ἐπίσης ὅτι εἶναι ἀνάγκη τοὐλάχιστον νὰ περιορισθῇ ἡ ἀπαγόρευσις αὕτη ἐντὸς τοῦ χρονικοῦ ὁρίου τοῦ αὐστηρῶς συντακτικοῦ ἔργου τῆς Συνελεύσεως.

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μ. Σαχλαμπάνης ἔχει τὸν λόγον.

§252Μ. ΣΑΧΛΑΜΠΑΝΗΣ. Παρατηρῶ, κύριοι, ὅτι ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ψηφίσματος εἶναι πολὺ σύντομος, τόσον σύντομος, ὥστε νὰ μὴ ἀναφέρῃ παρὰ μόνον μίαν ἔννοιαν: νὰ μὴ προκηρύσσῃ ἐκλογὰς διὰ κενουμένας θέσεις ἀντιπροσώπων, πρὸς κανονικωτέραν διεξαγωγὴν τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως. Δέν θὰ ἦτο καθόλου ἀπίθανον, ἐὰν εὐκρινέστερον καὶ λεπτομερέστερον ἀνεπτύσσετο ἡ δικαιολογία, διὰ τὴν ὁποίαν ὑποβάλλεται εἰς τὴν Συνέλευσιν σήμερον τὸ ψήφισμα τοῦτο, δὲν θὰ ἦτο καθόλου ἀπίθανον νὰ εἶχον καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην ὅτι θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ ψηφισθῇ διὰ ν’ ἀποφεύγωμεν καὶ τὰς ἐκλογὰς καὶ τὰς διαμάχας τῶν ἐκλογῶν, τὰς ὁποίας γνωρίζομεν πάντες, ἀλλὰ καὶ διὰ νὰ προβαίνῃ ἡ Συνέλευσις εἰς κανονικωτέραν διεξαγωγὴν τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς καὶ νὰ μὴ ἀπασχολῆται ἀπὸ ἐκλογάς. Δὲν μοὶ φαίνεται ὅμως ὅτι εἶναι ἀρκετὸς ὁ λόγος, ὅστις ἀναφέρεται εἰς τὴν ἔκθεσιν ταύτην, ὥστε νὰ μὴν ἐνεργῶνται ἐκλογαὶ, ὅταν τοὐλάχιστον θὰ λάβωσι χώραν αἱ συνθῆκαι, τὰς ὁποίας ἀναφέρει τὸ ψήφισμα. Ἂν ὑπάρχῃ ἄλλος τις οἱοσδήποτε λόγος, τὸν ὁποῖον γνωρίζει ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ εἰσηγητὴς τοῦ ψηφίσματος τούτου, θὰ ἦτο καλύτερον ν’ ἀναπτυχθῇ οὗτος, ὥστε ν’ ἀντιληφθῶμεν πάντες περὶ τίνος πρόκειται καὶ ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ εἴμεθα σύμφωνοι εἰς τὴν γνώμην αὐτὴν τοῦ ψηφίσματος. Ἐὰν θεωρηθῇ ὅτι εἶναι ὀρθὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξεν ὁ προλαλήσας συνάδελφος, ὅτι τουτέστι δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ τοῦ ψηφίσματος τούτου νὰ ὑπονοηθῇ ὅτι εἰς τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελον ἀκυρωθῆ δι’ ἀποφάσεως τοῦ εἰδικοῦ Δικαστηρίου ἐκλογαὶ δὲν θὰ διαταχθῇ ἐνέργεια ἀναπληρωματικῶν ἐκλογῶν, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον φαίνεται ὅτι θέλει ν’ ἀποφύγῃ ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ τὸ ἀποφύγῃ. Καὶ ἂν τὸ τοιοῦτον εἶναι ἀληθὲς, τότε τί ἐπὶ πλέον θὰ ἔχωσι νὰ πάθωσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως, ἐὰν τυχὸν διαταχθῶσιν ἐκλογαὶ καὶ εἰς τὰ διαμερίσματα ἐκεῖνα εἰς τὰ ὁποῖα θὰ τύχῃ ν’ ἀποθάνῃ, ὃ μὴ γένοιτο, τίς ἐξ ἡμῶν ἢ ἔστω καὶ ἂν παρῃτεῖτο;

§253Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Δὲν πρόκειται περὶ ἀκυρώσεως· πρόκειται περὶ κενωθείσης ἕδρας.

§254Μ. ΣΑΧΛΑΜΠΑΝΗΣ. Εἶπον καὶ περὶ αὐτοῦ, ὅτι ἡ Συνέλευσις θὰ δύναται ν’ ἀσχολῆται εἰς τὰ ἔργα της· ἐκεῖνοι δὲ οἱ ὁποῖοι θὰ ἐνδιαφέρωνται διὰ τὰς ἐκλογὰς ἑνὸς διαμερίσματος, εἰς τὸ δεῖνα μέρος τοῦ Βασιλείου, θ’ ἀσχολῶνται εἰς τὰς ἐκλογάς. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει τίποτε ἄλλο νὰ κάμῃ ἢ νὰ φροντίσῃ διὰ τῶν ὀργάνων της νὰ ἐφαρμοσθῶσιν οἱ νόμοι, ὅπως διεξαχθῇ ἡ ἐκλογὴ ἀκριβοδικαίως. Ἀλλ’ ἐὰν, κύριοι συνάδελφοι, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἡ Κυβέρνησις νομίζωσιν ὅτι πραγματικῶς ὑπάρχει σκοπιμότης εἰς τὸ μέτρον τοῦτο, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἔχω τὴν ἑξῆς γνώμην, τὴν ὁποίαν καὶ ὑποβάλλω, ὅτι θὰ ἦτο προτιμώτερον καὶ διὰ τὴν Κυβέρνησιν καὶ διὰ τὴν Συνέλευσιν νὰ μὴ ψηφίσῃ τὸ ψήφισμα αὐτὸ, ἡ δὲ Κυβέρνησις σιωπηρῶς νὰ μὴ διατάσσῃ ἐκλογὰς, ἀφοῦ νομίζει ὅτι τοῦτο εἶναι σκοπιμώτερον.

§255Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Μὴ ἐπαναλαμβάνετε εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν αὐτὰς τὰς θεωρίας, περὶ σκοπιμότητος, τὴν ὁποίαν θὰ ἐξετάσῃ αὐτὴ καὶ μόνη, νὰ παραδεχθῇ ἕνα νόμον, ὅτε ἔχομεν ἓν Συνταγματικὸν Σῶμα, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ διατάξῃ τί θέλει καὶ τί πρέπει νὰ γίνῃ εἰς τὴν Χώραν. Θέλετε νὰ ὁρίζῃ ἡ Κυβέρνησις τί κατ’ αὐτὴν εἶναι σκόπιμον καὶ ὄχι ἡ Συντακτικὴ Συνέλευσις; Αὐτὸ τὸ ὁποῖον προτείνετε ἀπάδει πρὸς τὴν ἔννοιαν τῆς Συντακτικῆς Συνελεύσεως.

§256Μ. ΣΑΚΛΑΜΠΑΝΗΣ. Πιθανὸν νὰ ἐκφράζωμαι κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὥστε νὰ μὲ παρεξηγῆτε. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἤθελον νὰ εἴπω εἶναι τοῦτο, ὅτι δὲν ἔχει ἡ Κυβέρνησις νὰ ζημιωθῇ τίποτε ἀπολύτως, ἐὰν παραλείψῃ τὴν ψήφισιν τοιούτου ψηφίσματος, ἀλλὰ δὲν θὰ ἔχῃ δικαίωμα εἰς τὸ μέλλον ἡ Συνέλευσις οὔτε νὰ καυχηθῇ, οὔτε νὰ ὑπερηφανεύηται ὅτι ἐπέτυχε νὰ ψηφίσῃ τοιοῦτόν τι ψήφισμα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει νομίζω ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τὴν Συντακτικὴν ἢ ν’ ἀναβληθῇ καὶ συζητηθῇ, καθ’ ὃν χρόνον θὰ συζητηθῶσι καὶ τὰ ἄρθρα τοῦ Συντάγματος 68 καὶ 69, τὰ ὁποῖα εἶναι σχετικὰ πρὸς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀπεφάσισεν ἡ Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ τοῦ 1911.

§257Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Μίαν διευκρίνισιν ἤθελον. Ἐν ᾗ περιπτώσει ἀποφασισθῇ ὅτι τὸ ψήφισμα θὰ ἐφαρμοσθῇ ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ τοῦ συντακτικοῦ ἔργου τῆς Συνελεύσεως, ἤθελον νὰ δηλώσω ὅτι κατὰ τὴν γνώμην, ἡ ὁποία ὑποθέτω ὅτι εἶναι καὶ γνώμη ὁλοκλήρου τοῦ Σώματος, οὔτε προδικάζει οὔτε δύναται νὰ προδικάσῃ τὸ τί θὰ γίνῃ, ὅταν θὰ λήξῃ τὸ συντακτικὸν ἔργον, διότι περὶ τοῦ ψηφίσματος θὰ προνοήσῃ τὸ πολίτευμα, τὸ ὁποῖον ἤδη θὰ ψηφίσωμεν καὶ τὸ ὁποῖον δύναται νὰ λάβῃ τὰς ἀπαιτουμένας διατάξεις.

§258Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἰδοὺ τὸ ὑπ’ ἐμοῦ τροποποιηθὲν σχέδιον τοῦ ψηφίσματος, (ἀναγινώσκει): «Ἡ Γʹ ἐν Ἀθήναις Συντακτικὴ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις ψηφίζει: «Κενωθεῖσα ἕνεκα θανάτου, παραιτήσεως ἢ ἐκπτώσεως ἔν τινι ἐκλογικῇ περιφερείᾳ ἕδρα Πληρεξουσίου, μέχρι πέρατος τῶν συντακτικῶν ἐργασιῶν τῆς παρούσης Συνελεύσεως, δὲν συμπληροῦται κλπ.».

§259Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Αὕτη εἶναι ἡ ἔννοια.

§260Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Νομίζω ὅτι μεθ’ ὅσα ἀνεπτύχθησαν δὲν παρίσταται ἀνάγκη εἰδικωτέρας ἀναπτύξεως διὰ τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν ἕνεκεν ἀπευκταίου λόγου στερηθῇ τὸ Σῶμα, ὅπως ἐστερήθη, μελῶν, ὅταν μάλιστα τεθῇ περιορισμός, κατὰ τὸν ὁποῖον δὲν θὰ ἐπαναληφθῶσιν αἱ ἐκλογαί. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς εἰδικὰς παρατηρήσεις κατὰ τοῦ ψηφίσματος νομίζω ὅτι αὗται ἀνάγονται εἰς διασαφήσεις. Τί θὰ συμβῇ ἐν περιπτώσει ἀκυρώσεως ἐκλογῆς; Ὅταν ἀκυρωθῇ μία ἐκλογή, σημαίνει ὅτι δὲν ἐγένετο, δὲν ὑπάρχει, δὲν πρόκειται περὶ κενώσεως θέσεως· περὶ τούτου δὲν δύναται νὰ γεννηθῇ κἂν ζήτημα. Πότε θὰ κενωθῇ; Θὰ κενωθῇ εἴτε διὰ θανάτου, εἴτε διὰ παραιτήσεως. Ὅταν ὅμως δὲν ὑπάρχει τὶ πεπληρωμένον, διότι ἦσαν ἄκυροι αἱ ἐκλογαί, τοῦτο σημαίνει ὅτι δὲν ἐκενώθη.

§261Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐνεργοῦνται αἱ ἐκλογαὶ κατὰ τεκμήριον ἔγκυροι.

§262Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Μετὰ τὴν ἀνάπτυξιν, ἡ ὁποία ἐγένετο οὐδεμία γεννᾶται ἀμφιβολία περὶ τῆς ἐννοίας. Θέλετε νὰ θέσωμεν «μέχρι πέρατος τῶν συντακτικῶν ἐργασιῶν»; Οὐδεμίαν ἔχω δυσκολίαν.

§263ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Συνέλευσις κατ’ ἀρχὴν τὸ ψήφισμα τοῦτο.

§264Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐπιμένω εἰς τὴν τροπολογίαν νὰ διασαφηνισθῇ τὸ πρᾶγμα.

§265Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Νὰ τεθῇ ἡ φράσις «μέχρι πέρατος τῶν συντακτικῶν ἐργασιῶν».

§266Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Ὑποστηρίζομεν τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας ἀντιπροσώπου ὅσον ἀφορᾷ τὴν προσθήκην τῆς φράσεως «αἰτία θανάτου».

§267Ν. Δ. ΛΕΒΙΔΗΣ. Καίτοι πρόκειται περὶ λέξεως, ἐπεθύμουν νὰ μάθω διατὶ ἀποφεύγομεν τὴν λέξιν «Πληρεξούσιος» καὶ μεταχειριζόμεθα τὴν λέξιν «ἀντιπρόσωπος». Ἡ λέξις, «Πληρεξούσιος» εἶναι ἡ ἀνέκαθεν καθιερωμένη ἐν Ἑλλάδι. Νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ μεταβάλλωμεν τὰ πράγματα. Πληρεξούσιοι ὠνομάζοντο καὶ εἰς τὰς Συνελεύσεις τοῦ 1844 καὶ 1862.

§268ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ λέξις «ἀντιπρόσωπος» ἐγράφετο καὶ ἐξακολουθῆ νὰ γράφηται, διότι οὕτως ἐτέθη ὑπὸ τοῦ κ. Ράλλη.

§269Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ ψήφισμα τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς: (Ἀναγινώσκει): Ἡ Γʹ Ἐν Ἀθήναις Συντακτικὴ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις: Ψηφίζει: Κενωθεῖσα ἕνεκα θανάτου, παραιτήσεως ἢ ἐκπτώσεως ἔν τινι ἐκλογικῇ περιφερείᾳ ἕδρα Πληρεξουσίου, μέχρι πέρατος τῶν συντακτικῶν ἐργασιῶν τῆς παρούσης Συντακτικῆς Συνελεύσεως, δὲν συμπληροῦται ἐφ’ ὅσον ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλιπόντων δὲν ὑπερβαίνει τὸ πέμπτον τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν Πληρεξουσίων τῆς ἐκλογικῆς ταύτης περιφερείας».

§270ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Συνέλευσις τὸ ψήφισμα τοῦτο ὡς ἐτροποποιήθη;

§271ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§272Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἤθελον νὰ προσθέσω κάτι τι, καὶ τοῦτο δὲν τὸ λέγω χάριν ἀστειότητος. Ἤθελον συμβουλεύσει τοὺς συντάσσοντας τὰ κείμενα τὰ περιλαμβανόμενα εἰς τὸ Σῶμα τοῦτο ν’ ἀποφεύγωσι μίαν λέξιν, ἡ ὁποία ἐγέννησε κατὰ 99% τὰ δεινὰ τῆς Χώρας, τὴν λέξιν «σκοπιμότης». Ἐχάθη ἡ λέξις «λυσιτέλεια», ἡ ὁποία εἶναι καὶ ὡραιοτέρα; (Χειροκροτήματα)

§273ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτον ἀντικείμενον συζητήσεως: Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 21ης Νοεμβρίου 1920 Νομοθετικοῦ Διατάγματος περὶ ἐξελέγξεως τοῦ κύρους τῆς γενομένης ψηφοφορίας τῶν ἐν ἐκστρατείᾳ ἀξιωματικῶν, ὑπαξιωματικῶν καὶ ὁπλιτῶν». Δέχεται ἡ Συνέλευσις τὴν κατ’ ἀρχὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου;

§274ΠΛΕΙΣΤΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§275ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη.

§276Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ ὑποβληθῶσι μερικὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐζητήσαμεν, ὥστε εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν νὰ ὁμιλήσωμεν.

§277ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Συνέλευσις νὰ μὴ συνεδριάσωμεν αὔριον καὶ νὰ συνεδριάσωμεν τὴν Δευτέραν ὥρᾳ 5 μ. μ.,;

§278ΠΛΕΙΣΤΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα μάλιστα.

§279ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη.

§280Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὴν ἑσπέραν ταύτην διενεμήθησαν τὰ σχέδια τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον τῆς πλειονοψηφίας καθὼς καὶ τῆς μειονοψηφίας. Ἀκριβῶς διὰ νὰ συζητήσωμεν τὴν Δευτέραν παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν ὅπως δεχθῇ ἵνα συζητήσωμεν τὰς ἀπαντήσεις τὴν Τετάρτην ἢ τὴν Πέμπτην.

§281ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Τὴν Πέμπτην, τὴν Πέμπτην.

§282ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 5 μ. μ. τῆς προσεχοῦς Δευτέρας. (Ὥρᾳ 6. 30 μ. μ.)