1921.01.28

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 10η

Πέμπτη 28ης Ἰανουαρίου 1921

Προεδρία Ἀντιπροέδρου κ. Σ. ΜΠΑΛΑΝΟΥ

(ὥρα 5.40′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ Συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὰ πρακτικὰ παρεισέφρυσεν λάθος, ὅσον ἀφορᾶ τὴν ἐκλογὴν τῆς εἰδικῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία θὰ μεταβῇ νὰ ἐκφράσῃ ἐκ μέρους τῆς Συνελεύσεως τὰ συλλυπητήρια εἰς τὴν οἰκογένειαν Δραγούμη. Ἐπίσης εἰς τὴν τρίτην παράγραφον παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ τεθῇ ὅπως ἡ ἀναγκαία διὰ τὴν ἀναμνηστικὴν στήλην δαπάνη βαρύνῃ τὸν προϋπολογισμὸν τῆς Συνελεύσεως.

§3Ε. ΧΑΤΖΙΔΑΚΗΣ. Παρακαλῶ κύριε Πρόεδρε, νὰ διορθωθῶσι τὰ πρακτικὰ ὡς πρὸς τοῦτο. Ἐγὼ εἶπον ὅτι δὲν ἀνεγνώρισαν τὰ ἔξοδα τῆς παραστάσεως τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς «μόνον τὰ Συντάγματα τοῦ 1843 καὶ 1864», καὶ ὄχι ἀορίστως «τὰ Συντάγματα». Παρακαλῶ νὰ διορθωθῶσι.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται ὡς ἐδιορθώθησαν. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: Ἀνυπότακτοι Ἕλληνες ἐκ Cedar Rapids παρακαλοῦσιν ὅπως ψηφισθῇ νόμος, περὶ τριμήνου μόνον θητείας διὰ τοὺς ἀνυποτάκτους τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἵνα προσέλθωσι καὶ ὑπηρετήσωσι. Φοιτηταὶ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου ἐγγεγραμμένοι ἀπὸ τοῦ ἔτους 1914 παρακαλοῦσι τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἐνεργήσῃ διὰ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας καὶ ἐγκριθῇ ἡ αἴτησίς των, ἡ ἀφορῶσα τὴν συμπλήρωσιν τῶν ἐγγραφῶν, τῶν μὴ δυνηθέντων νὰ τὰς συμπληρώσωσι λόγῳ οἰκογενειακῶν δυσχερειῶν. Ὁ κ. Σπυρίδων Σκαντζῆς καθηγητής, ἐξ ὀνόματος πολλῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, παρακαλεῖ τὴν Σὴν Κυβέρνησιν ὅπως τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα τῆς 4 Δεκεμβρίου 1920, περὶ ἐπαναφορᾶς τῶν ἀπολυθέντων μονίμων ὑπαλλήλων, ἰσχύσῃ καὶ δι’ ἐκείνους, οἵτινες διωρίσθησαν πρὸ τῆς λαϊκῆς ἐτυμηγορίας τῆς 1ης Νοεμβρίου 1920. Ὁ πληρεξούσιος Μεσσηνίας κ. Ν. Καλατζάκος ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 1763 περὶ προαγωγῆς τῶν στρατολόγων». Ὁ πληρεξούσιος Μεσσηνίας κ. Ν. Καλατζᾶκος ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ ἀναστολῆς ποινῆς τῶν καταδικασθέντων μέχρι τῆς 6ης Δεκεμβρίου 1920». Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι, συμφώνως τῇ ἀποφάσει αὐτῆς, τὴν ἐπὶ τοῦ Συντάγματος Ἐπιτροπὴν συνεκρότησα ἐκ 49 μελῶν τῶν ἑξῆς: Γ. Ἀλεξανδροπούλου, Μ. Σουλτάνη, Π. Στάϊκου, ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας. Κ. Πολυγένη, Σ. Στάη, Σ. Σωτηριάδη, ἐξ Ἀργολιδοκορινθίας. Ν. Τριανταφυλλάκου, Χ. Βοζίκη, ἐξ Ἀρκαδίας. Ν. Καλλέλη, Εὐθ. Γαρουφαλιᾶ, ἐξ Ἄρτης. Ι. Ράλλη, Λ. Τσουκαλᾶ, Ν. Λεβίδη, Γ. Μερκούρη, Γ. Ἀναστασοπούλου, Α. Μάτεσι, Χ. Μητσοπούλου, ἐξ Ἀττικοβοιωτίας. Λ. Ρούφου, Α. Παναγιωτοπούλου, ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος. Γ. Κοκκινάκη, ἐξ Ἡρακλείου. Α. Νικολαΐδη, Πέπο Μαλάχ, Ἀμπῆ Βέη Σεσμὶρ–ὀγλοῦ, ἐκ Θεσσαλονίκης. Α. Μπακάλμπαση, ἐκ Καλλιπόλεως. Α. Μομφεράτου, ἐκ Κεφαλληνίας. Γ. Μπουσίου, ἐκ Κοζάνης. Ν. Καμπάνη, Ἐμ. Λαδοπούλου, Β. Μαρκεζίνη, Π. Ρεδιάδου, ἐκ Κυκλάδων. Α. Καρτάλη, Ἀγ. Σλῆμαν, ἐκ Λαρίσης. Ν. Παρίτση, ἐκ Λέσβου. Κ. Λυκουρέζου, Ν. Καλαντζάκου ἐκ Μεσσηνίας. Σ. Κοτζαμάνη, Χασὰν Μπέη, Ι. Καυτατζόγλου, ἐκ Πέλλης. Α. Ἀργυροῦ, Κ. Τερτίπη, ἐκ Τρικκάλων. Α. Παπαθανασίου, Δ. Χατζίσκου, Ι. Παπαλουκᾶ, ἐκ Φθιωτιδοφωκίδος. Καὶ ἐξ ἀναπληρωματικῶν τῶν ἑξῆς: Ἐπ. Δεληγιάννη, ἐξ Ἀρκαδίας. Δ. Παναγιώτου, ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας. Ξενοφ. Στρατηγοῦ, ἐκ Κερκύρας. Δ. Μπούσδρα, ἐκ Τρικκάλων Θεσσαλίας. Φ. Δραγούμη καὶ Κεμαλεδὶν Μπέη, ἐκ Φλωρίνης.

§5Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Θὰ παρακαλέσω τοὺς κ. κ. συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον μέρος εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν πρὸς ἐπεξεργασίαν τῶν ἀναθεωρητέων διατάξεων τοῦ Συντάγματος, ὅπως συνέλθωσιν ὡς τάχιστα καὶ συγκεντρωθῶσιν καὶ ἐπιληφθῶσι τῶν ἔργων των, ὅπως καταστῇ δυνατὸν καὶ ἡ Συνέλευσις νὰ ἐπιληφθῇ ταχέως τῆς συζητήσεως τῶν ἀναθεωρητέων διατάξεων τοῦ Συντάγματος. Θὰ παρακαλέσω ἐπίσης τὴν Συνέλευσιν νὰ δεχθῇ, ἵνα τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς προσάγηται ἑκάστοτε τμηματικῶς, ὥστε νὰ δυνάμεθα νὰ ἐργαζώμεθα συγχρόνως καὶ ὡς Σῶμα καὶ ὡς Ἐπιτροπή, ἵνα κατορθώσωμεν οὕτω καὶ ἀχθῶμεν ταχύτερον εἰς πέρας.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Συνέλευσιν, ὅπως ἐπιτρέψῃ ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη νὰ καταρτίσῃ καὶ ἴδιον Κανονισμὸν ἐργασίας, διὰ νὰ διευκολυνθῇ ἡ ταχυτέρα διεκπεραίωσις αὐτῆς.

§7Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὰ ἔργα τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐπειδή, καθὼς βλέπετε, θὰ εἶναι οὐκ ὀλίγα, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰ ἄλλα πολλὰ ἔργα καὶ μερίμνας τῶν μελῶν τῶν ἀπαρτιζόντων τὴν Συνέλευσιν, ἤθελον προτείνῃ, ὅπως αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως ἔχωσι μίαν ἡμέραν διακοπῆς καθ’ ἑβδομάδα, λ. χ. τὴν Πέμπτην τὸ ἀπόγευμα νὰ μὴ γίνεται συνεδρίασις. Νομίζω ὅτι τοῦτο ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν κοινὴν ἐπιθυμίαν. (Ἡ Συνέλευσις ἀποκρούει τὴν πρότασιν).

§8Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Καὶ διὰ τὰς ἐργασίας τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ διὰ τὰς μελλούσας ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως τὰς σχετιζομένας μὲ τὸ Σύνταγμα — καίτοι εἶναι περιττολογία αὐτό, τὸ ὁποῖον θὰ εἴπω — ἀλλὰ πάντως εἶναι ὀρθὸν νὰ σαφηνισθῇ διὰ δηλώσεως, ὅτι ἡ συζήτησις καὶ ἡ ψήφισις Συνταγματικῶν διατάξεων ἢ ἡ τροποποίησις ὑφισταμένων τοιούτων, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀντικείμενον ψήφου ἐμπιστοσύνης.

§9ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§10Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τὸ Σύνταγμα εἶναι προωρισμένον νὰ διευθύνῃ τὴν Χώραν διὰ χρόνον, ὅσον τὸ δυνατὸν μακρότερον. Ὁ σκοπὸς καὶ ἡ σκέψις τῶν ἀποτελούντων τὴν Συνέλευσιν, ἐν τῷ καταρτισμῷ τοῦ Συντάγματος, εἶναι νὰ ἔχωμεν τὰ βλέμματα ἐστραμμένα, οὐχὶ εἰς τὸ συμφέρον τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου κόμματος, ἢ τὰς γνώμας πρὸς ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν πτέρυγα. Καταρτίζοντες τὸ Σύνταγμα πρέπει νὰ προσπαθήσωμεν ἵνα τοῦτο ἀποτελέσῃ τὸ θεμέλιον τῆς Πολιτείας, εἰ δυνατόν, ἐπὶ γενεὰς ὁλοκλήρους καὶ νὰ εἶναι ἐπαρκές, οὐ μόνον διὰ τὴν ἱκανοποίησιν ὡρισμένων ἀντιλήψεων ἐντεῦθεν ἢ ἐκεῖθεν προερχομένων, ἵνα αὗται πραγματοποιῶνται κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην, ἀλλὰ πρέπει ν’ ἀποβλέψωμεν ὅπως πραγματοποιῶνται, ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατόν, ὅλαι ἐκεῖναι αἱ ἀντιλήψεις, τὰς ὁποίας ἡ ἐξέλιξις τοῦ μέλλοντος θέλει παρουσιάσῃ ὡς ἀναγκαίας διὰ νὰ περιληφθῶσιν εἰς τὸ Σύνταγμα, ὅπερ θὰ δημιουργήσωμεν. Κατὰ τοιαύτην ἔννοιαν νομίζω, ὅτι πάντες οἱ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ θὰ εἶναι πρόθυμοι νὰ δεχθῶσιν ὅπως μὴ ἀποβλέψωμεν εἰς ἕτερόν τι, παρὰ εἰς τὴν σκοπιμωτέραν καὶ ἀσφαλεστέραν διαρρύθμισιν τῶν τῆς Πολιτείας, ἐφ’ ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλείτερον χρόνον.

§11ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν 8ην συνεδρίασιν τῆς Συνελεύσεως, ὁ ἀξιότιμος Πληρεξούσιος Αἰτωλοακαρνανίας κ. Στράτος ὑπέβαλε πρότασιν, ὅπως ὁρισθῇ ἡμέρα συζητήσεως ἐπὶ τῶν ἑξῆς τριῶν θεμάτων: 1) Ἐὰν παρεβιάσθη τὸ Σύνταγμα, ὡς ὑπεστήριξεν ἡ καταλυθεῖσα Κυβέρνησις, καὶ πότε. 2) Ἐὰν ἡ Ἑλλὰς ἐτέθη ποτὲ ὑπὸ ξένην κηδεμονίαν ὡς πρὸς τὴν ἐσωτερικὴν αὐτῆς διοίκησιν. καὶ 3) Ἐὰν παρεβιάσθη ἡ μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Σερβίας συνθήκη ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, ὡς ἐπισήμως ἀνεκοινώθη εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Δέχεται ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα συζητήσεως καὶ πότε;

§13Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον ζήτημα, κ. Πρόεδρε, ἔλαβον τὴν τιμὴν κατὰ τὴν τελευταίαν ἀγόρευσίν μου, δι’ ἧς ἀπησχόλησα τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, νὰ παραστήσω, ὅτι δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποτελέσῃ τοῦτο ἀντικείμενον συζητήσεως, εἰμὴ μόνον ἐν συναφείᾳ πρὸς τὴν συζήτησιν τὴν εἰδικήν, ἡ ὁποία θὰ γίνῃ ὁπόταν κατατεθῶσι τὰ σχετικά, τὰ ἀφορῶντα τὴν συνθήκην τῶν Σεβρῶν, καὶ εἰδικώτερον ἐκείνην τὴν παράγραφον, ἡ ὁποία διαλαμβάνει, τὰ τῆς παραιτήσεως τῶν Δυνάμεων ἀπὸ τοῦ δῆθεν δικαιώματος τῆς κηδεμονίας. Καὶ τότε διετύπωσα τὴν ἰδέαν, ἡ ὁποία μοὶ φαίνεται ὀρθοτάτη, ὅτι ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ὀφείλει νὰ προβῇ εὐθὺς ἀμέσως ἄνευ ἀναβολῆς εἰς ἐπιψήφισιν ψιφίσματος, περὶ τοῦ ὅτι ἡ ἐλευθερία τῆς Ἑλλάδος, ἡ ἀνεξαρτησία τῆς Ἑλλάδος καὶ ἡ κυριαρχία τῆς Ἑλλάδος, ὑπῆρξαν πλήρεις ἀπὸ τῆς πρώτης ἱδρύσεως τοῦ Βασιλείου. Ὡς πρὸς τοῦτο ὑπεσχέθην τότε καὶ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις μοὶ ἀφῆκε νὰ νομίζω ὅτι ἀποδέχεται τὴν γνώμην μου.

§14Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Πρέπει κύριοι Πληρεξούσιοι, νὰ ἀκολουθήσωμεν τὰς διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πληρεξούσιος ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς προχθές, ἐζήτησε νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα συζητήσεως τῶν προτάσεων, τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν. Προκειμένου περὶ τριῶν προτάσεων, πρέπει ἑπομένως νὰ ὁρισθῶσιν αἱ ἡμέραι ἵνα ἐπιληφθῶμεν τῆς συζητήσεως, ἵνα καθορισθῇ τὸ θέμα. Θὰ ἀναγραφῇ ἡ πρότασις εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ τῶν ἐρωτήσεων ἢ τῶν ἐπερωτήσεων, καὶ ὅταν ἀναγραφῇ θὰ ὁρισθῇ ἡ ἡμέρα πρὸς συζήτησιν.

§15Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ ὑπέβαλον τὴν πρότασιν, ὅπως ὁρισθῇ ἡμέρα συζητήσεως τῶν τριῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἀπησχόλησαν τὸν ἀγῶνα τῆς ἡνωμένης ἀντιπολιτεύσεως. Τὸ πρῶτον θέμα εἶναι, ἐὰν παρεβιάσθη τὸ Σύνταγμα, ὡς ὑπεστήριξεν ἡ καταλυθεῖσα Κυβέρνησις, καὶ πότε. Τὸ δεύτερον, ἐὰν ἡ Ἑλλὰς ἐτέθη ποτὲ ὑπὸ ξενικὴν κηδεμονίαν, ὡς πρὸς τὴν ἐσωτερικὴν αὐτῆς διοίκησιν, καὶ τὸ τρίτον, ἐὰν παρεβιάσθη ἡ μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Σερβίας Συνθήκη. Ταῦτα εἶναι τὰ θέματα πρὸς συζήτησιν, τῶν ὁποίων παρεκάλεσα νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα. Ἠδυνάμην, ἐκ τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐμοῦ, ὡς μέλους τῆς Συνελεύσεως, νὰ τὰ φέρω ἐνώπιον αὐτῆς κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον· ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶναι ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα δὲν πρέπει, οὔτε νὰ ἐμπλακῶσιν μετὰ τῶν ἄλλων, οὔτε νὰ ἔλθωσιν πρὸς συζήτησιν ἐξ ὑπογείου, ἐνόμισα ὅτι πρέπει νὰ ὁρισθῇ ἰδίᾳ ἡμέρᾳ συζητήσεως δι’ αὐτά. Δὲν πρόκειται δὲ περὶ συζητήσεως, οὔτε ἀναφορᾶς, οὔτε ἐρωτήσεως, οὔτε ἐπερωτήσεως. Προέτεινα ἵνα τὸ ζήτημα ὡς Συντακτικόν, συζητηθῇ πρῶτον κατὰ σειράν, καθ’ ἣν ἡμέραν ἡ Συνέλευσις εὐδοκήσῃ νὰ ὁρίσῃ πρὸς τοῦτο. Τὸ ζήτημα τῆς ξενικῆς κηδεμονίας καὶ τοῦ ἐλέγχου τῆς Ἑλλάδος πείθομαι σήμερον ὅτι ὀρθότερον εἶναι νὰ συζητηθῇ, ὅταν συζητηθῇ ἡ Συνθήκη τῶν Σεβρῶν, ἐκτὸς ἂν ἡ συζήτησις ταύτης βραδύνῃ πολύ. Λέγω δὲ ὅτι εἶναι ὀρθότερον τοῦτο, διότι, ὅταν ἐπανῆλθεν εἰς ἐνέργειαν ἡ Βουλὴ τῆς 31ης Μαΐου, ἀνέπτυξα ὅλην τὴν διαμαρτυρίαν διὰ τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἐκείνης. Ἑπομένως, διαμαρτυρία ἐγένετο. Σήμερον ἡ Συνέλευσις μέλλει νὰ βεβαιώσῃ δι’ ἑνὸς ψηφίσματος τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς Χώρας, θὰ εἶναι ὀρθὸν νὰ συζητηθῇ τοῦτο, καθ’ ἣν στιγμὴν ἔλθῃ ἡ συζήτησις περὶ τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν, μία τῶν διατάξεων τῆς ὁποίας εἶναι ἡ παραίτησις τῶν Δυνάμεων ἀπὸ τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἰσχυρίσθην τότε ἐν τῇ συζητήσει, ὅτι δὲν εἶχεν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ τρίτον θέμα, ὑπῆρξε καὶ μία διασάφησις, ἡ ὁποία ἐγένετο. Ζητήσας νὰ συζητηθῇ ἡ Συνθήκη τῶν Σεβρῶν, ἐζήτησα ἅμα νὰ κανονισθῇ πρότερον πλήρης ὁ φάκελλος τῶν ἐγγράφων, διότι ὑπάρχει παρὰ ταύτης, δημοσιευμένη μόνη καὶ ἡ λευκὴ βίβλος, συντεταγμένη ἐξεπίτηδες καὶ σκοπίμως, ἵνα ἀποδείξῃ ἀναληθείας καὶ ψεύδη εἰς βάρος τῶν συμμαχικῶν σχέσεων. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπιμεληθῇ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς ἐκδόσεως πλήρους βίβλου ἥτις νὰ κατατεθῇ εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προσδιορισθῇ ἡμέρα διὰ τὸ Συνταγματικὸν ζήτημα καὶ νὰ ἀφεθῶμεν εἰς τὰς δύο αὐτὰς προθεσμίας διὰ τὰ ἄλλα ζητήματα.

§16Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Ἐκ τῆς διατυπώσεως, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ ἀξιότιμος κ. πληρεξούσιος Αἰτωλοακαρνανίας, νομίζω ὅτι δύναται νὰ κανονισθῇ ἡ συζήτησις τῶν τριῶν θεμάτων κατὰ τὸν ἑξῆς τρόπον: Πρόκειται περὶ τριῶν ἐρωτήσεων ἢ ἐπερωτήσεων. Ἡ πρώτη δύναται νὰ διεξαχθῇ, ὡς ἀπεδέχθη ὁ κ. πληρεξούσιος, μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Βασιλικοῦ Λόγου. Μένουν αἱ δύο ἄλλαι, ὧν ἡ πρώτη, ἡ ἀφορῶσα τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς χώρας, θὰ συζητηθῇ ὁμοῦ μὲ τὰς σχετικὰς συνθήκας. Εἴμεθα σύμφωνοι. Ἡ ἑτέρα, ἡ ἀφορῶσα τὴν παραβίασιν τῆς Σερβικῆς Συνθήκης, εἶναι ἀντικείμενον ἰδίας ἐπερωτήσεως, διὰ τὴν συζήτησιν, τῆς ὁποίας εἶναι ἀνάγκη νὰ προσαχθῶσιν ὅλα τὰ στοιχεῖα, ἅτινα εἶναι ἀπαραίτητα ἵνα ὄχι μόνον ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἐνταῦθα μορφώσῃ γνώμην, ἀλλὰ καὶ ὁλόκληρος ὁ κόσμος — ἐνώπιον τοῦ ὁποίου ἐπὶ ἔτη ἐσύρθη ὑπόδικος ἡ χώρα — ἀποκτήσῃ τὴν ἀκλόνητον πεποίθησιν ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος ἐξεπλήρωσε τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας εἶχεν ἀναλάβει. Καὶ ἐξεπλήρωσεν αὐτὰς ἐν ὁλοκλήρῳ τῷ μέτρῳ τὸ ὁποῖον ἐπέβαλλεν, οὐχὶ ἡ περιωρισμένη ἑρμηνευτικὴ ἔννοια τῆς Συνθήκης, ἀλλὰ τὸ αἴσθημα τῆς Ἑλλάδος, τὸ μετὰ παλμῶν καὶ ἀγωνίας παρακολουθοῦν τὰς περιπετείας τῆς Συμμάχου Χώρας. Καὶ ἡ συζήτησις αὕτη, κύριοι, θὰ γίνῃ καὶ θὰ προέλθῃ τὸ συμπέρασμα τοῦτο καὶ θὰ ἀποδειχθῇ πόσον ὑπῆρξαν σκληροὶ πρὸς τὴν χώραν, ἡ ὁποία ἐγέννησε καὶ ἐξέθρεψεν αὐτούς, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τοιαῦτα ἐνώπιον ὅλου τοῦ κόσμου κατ’ αὐτῆς κατεσυκοφάντησαν. (Χειροκροτήματα).

§17Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε....

§18ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ἔληξεν, ἔληξεν. Δὲν ὑπάρχει συζήτησις.

§19Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Δὲν ὑπάρχει ἀντικείμενον συζητήσεως.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως.

§21Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ καὶ διαμαρτύρομαι διὰ τὰς συνεπείας, τὰς ὁποίας δύναται νὰ ἔχῃ ἡ λύσις αὐτή. Ἐξετάθην ἤδη ἐπαρκῶς κατὰ τὰς τελευταίας ἀγορεύσεις· δὲν θέλω νὰ ἐπαναλάβω τὰ αὐτὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπεθύμουν νὰ εἶχον ἐν τῇ μνήμῃ αὐτῶν οἱ κ. συνάδελφοι, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ συγχισθῇ ἡ διακήρυξις, ἡ ἁπλῆ καὶ καθαρὰ περὶ τῆς ἀνεξαρτησίας τῆς χώρας μὲ τὴν συζήτησιν ἡ ὁποία θὰ γίνῃ ἐπὶ τῶν συνθηκῶν, διότι αἱ συνθῆκαι φέρουσι συμβατικὴν τὴν ἐλευθερίαν, ἐν ᾧ ἡ ἐλευθερία τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἐντὸς τῆς συμβάσεως.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντικείμενον πλέον. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν.

§23Α. ΜΑΤΕΣΗΣ. Παρακαλῶ νὰ συμπληρώσω.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἰμπορεῖ νὰ γίνῃ συζήτησις.

§25Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφαιρῆτε τὸν λόγον ἀπὸ πληρεξούσιον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, ὁ ὁποῖος κατὰ τοῦτο εἶναι πληρεξούσιος ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλῇ περὶ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐν εἰλικρινείᾳ φρονεῖ.........

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα.

§27Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ὥρα εἶναι ἐκείνη, κατὰ τὴν ὁποίαν ἕκαστος νομίζει ὅτι δύναται νὰ ὁμιλήσῃ.

§28ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι’ ὄχι.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν Κανονισμόν.

§30Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ τὸ πράξητε.

§31Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Ἐζήτησα καὶ προχθὲς ὅπως μεταξὺ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα θὰ κατατεθῶσι, κατατεθῶσι καὶ τὰ πρακτικὰ τῆς δίκης τοῦ εἰδικοῦ δικαστηρίου καὶ τὰ ἐστενογραφημένα, τὰ ὁποῖα ἐκρατοῦντο ἀπὸ ὑπαλλήλους τῆς Βουλῆς στενογράφους, καὶ τὰ ἐπίσημα, τὰ ὁποῖα ἐκρατοῦντο ὑπὸ τοῦ γραμματέως τοῦ δικαστηρίου καὶ εἶναι ὑπογεγραμμένα ὑπὸ τοῦ Προέδρου καὶ τὰ δελτία, τὰ ὁποῖα κατηρτίζοντο ὑπὸ τῶν βουλευτῶν κατηγόρων καὶ διὰ τῶν ὁποίων ἐδίδετο εἰς τὸ Κοινὸν διὰ τοῦ τύπου ἀπήχησις τῶν συμβαινόντων.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ κατατεθῶσι.

§33Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Διανεμηθέντων, κ. Πρόεδρε, τῶν σχεδίων ἀπαντήσεως εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον τῆς πλειονοψηφίας καὶ τῆς μειονοψηφίας, παρακαλῶ ν’ ἀναγραφῇ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν ἡ ἐπὶ τούτων συζήτησις διὰ τὴν προσεχῆ Δευτέραν.

§34Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Παρακαλῶ νὰ συγκατατεθῇ ἡ Συνέλευσις ν’ ἀναγραφῇ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν πρώτη, ἀλλ’ ἡ συζήτησις νὰ γίνῃ τὴν προσεχῆ Πέμπτην. (Ἡ Συνέλευσις δέχεται καὶ ἀποφασίζεται ἡμέρα συζητήσεως ἡ προσεχὴς Πέμπτη).

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Ὁ κ. Καβαλλιεράτος ἐπὶ ἀναφορᾶς τῆς χήρας Σπυριδούλας Δημουλᾶ.

§36Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἡ αἰτοῦσα δὲν ζητεῖ κανενὸς εἴδους συνδρομὴν ἢ περίθαλψιν· ζητεῖ ἓν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἀπέκτησεν ἐκ τοῦ νόμου καὶ τὸ ὁποῖον, τῆς ἠρνεῖτο ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις. Ἐψηφίσθη εἰς τὸ παρελθὸν νόμος καὶ ἐσχηματίσθη ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ἔδωκεν ἀποζημιώσεις εἰς ὅσους ἔπαθον καὶ εἰς ὅσους δὲν ἔπαθον κατὰ τὰ Νοεμβριανά. Ἡ αἰτοῦσα ἔχασε τὸ μόνον αὐτῆς στήριγμα καὶ προσέφυγεν εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία ὅμως δὲν ἐδέχθη τὴν αἴτησίν της, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον ὅτι ἐβεβαίωσαν τὴν ἐπιτροπὴν ὅτι ὁ παθὼν ἦτο ἀντιβενιζελικός. Ἔκρουσεν ἡ ἀτυχής, πᾶσαν θύραν, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθη νὰ εὕρῃ δίκαιον. Ἤδη καταφεύγει εἰς τὴν Συνέλευσιν. Δὲν γνωρίζω, ποῖος ἐκ τῶν κ. Ὑπουργῶν εἶναι ἁρμόδιος, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἁρμοδία εἶναι ὁλόκληρος ἡ Κυβέρνησις καὶ δι’ αὐτὸ παρακαλῶ τὸ Προεδρεῖον νὰ διαβιβάσῃ τὴν αἴτησιν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ ἀποτελέσῃ θέμα Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χριστάκης ἐπὶ ἀναφορᾶς τῆς ἐπιτροπῆς ἐνοικιαστῶν φόρου δεκάτης ἔτους 1916 τῆς Φλωρίνης.

§38Ι. ΧΡΙΣΤΑΚΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς τῶν ἐνοικιαστῶν τῆς δεκάτης τοῦ ἔτους 1916 ἔχω νὰ προσθέσω τὰ ἑξῆς. Κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο οἱ ἐνοικιασταὶ τῆς δεκάτης ὑπέστησαν μεγάλας ζημίας, καθόσον τὴν 10ην Αὐγούστου εἰσῆλθον τὰ Βουλγαρικὰ στρατεύματα εἰς τὸ ἑλληνικὸν ἔδαφος, μέχρι τῆς 8ης Σεπτεμβρίου τοῦ ἰδίου ἔτους τὰ στρατεύματα ταῦτα εὑρίσκοντο εἰς τὴν περιφέρειαν αὐτήν. Μετὰ τὴν ἀποχώρησιν τῶν Βουλγαρικῶν στρατευμάτων τὴν θέσιν αὐτῶν κατέλαβον τὰ Γαλλικὰ στρατεύματα, τὴν ἐποχὴν ἐκείνην λοιπὸν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εἰσπραχθῇ ὁ φόρος αὐτὸς τῆς δεκάτης. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν αἴτησιν τῶν ἐνοικιαστῶν ὡς δικαιοτάτην.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Α. Σουλιώτης Νικολαΐδης, Θ. Σκοῦφος, Ε. Φιλλιππίδης, Χ. Γαλόπουλος, Δ. Στεφανόπουλος, Γ. Μπούσιος, Α. Ἰωαννίδης, Γ. Ἀναστασόπουλος, Γ. Μερκούρης, Φ. Δραγούμης, Σ. Μερκούρης, Α. Παπαθανασίου, Ε. Στουγιαννάκης, Ι. Χριστάκης, Σ. Παπᾶς, Ν. Κουλάνδρος, καὶ Α. Ζάχος παρακαλοῦσιν, ὅπως μετὰ τὸν καταρτισμὸν τῆς Συνταγματικῆς ἐπιτροπῆς συστηθῇ ἐγκρίσει τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ἑτέρα ἐπιτροπὴ πληρεξουσίων, ἥτις νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα τῶν πολλαχῶς παθόντων κατὰ τὸ διάστημα τῆς τυραννίας καὶ ὑποδείξῃ τὸν τρόπον τῆς ἱκανοποιήσεως αὐτῶν.

§40Α. ΣΟΥΛΙΩΤΗΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. (Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι δὲν εἶνε ἀνάγκη πολλῶν συστάσεων διὰ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλομεν. Ἀποτελεῖ καὶ ἀνταποκρίνεται αὕτη εἰς τὸ ὅλον τοῦ προγράμματος τῆς Ἡνωμένης Ἀντιπολιτεύσεως, τὸ ὁποῖον ὁ λαὸς ἐψήφισε, καὶ οὐδεὶς μεταξὺ ἡμῶν εἶναι διατεθειμένος νὰ τὸ παραμελήσῃ. Ἡ ἐπανόρθωσις τῶν διαπραχθέντων ἀδικημάτων κατὰ τῶν προσώπων εἶναι, κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν, ὑψίστης σημασίας. Πλῆθος εἶναι οἱ πολῖται, οἱ ὁποῖοι ἐβλάβησαν κατὰ τὴν τριετίαν ταύτην καιρίως, καὶ δὲν εἶναι μόνον οἱ γνωστοὶ μεταξὺ αὐτῶν, ἀλλὰ πλῆθος εἶναι οἱ παθόντες, οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται ἢ δὲν θέλουσι νὰ περιέρχωνται τὰ δημόσια γραφεῖα ἢ νὰ καταφεύγωσιν εἰς πρόσωπα ζητοῦντες θεραπείαν. Ἐάν, κύριοι, τὰ ἀδικήματα αὐτὰ μείνωσιν ἀνεπανόρθωτα, ἢ καὶ ἄν, ἀκόμη χειρότερον, μεροληπτικῶς ἐπανορθωθῶσι, τραύματα ἀνεπούλωτα, θὰ ἐξασθενήσωσι τὴν ψυχὴν τοῦ λαοῦ, τοῦ λαοῦ εἰς ὃν ὅλα ὀφείλονται καὶ ἐφ’ οὗ ὅλα βασίζονται. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἐδῶ εἰς τὴν Ἑλλάδα συνέβη κἄτι τι πλέον. Διεξήχθη εἷς εὐγενὴς ἀγὼν κατὰ τῆς τυραννίας καὶ ὑπὲρ τῶν πολιτικῶν ἐλευθεριῶν. Ὁ ἀγὼν αὐτὸς πρέπει διὰ παντὸς τρόπου νὰ γίνῃ παγκοίνως γνωστὸς (ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ τοῦ λόγου τοῦ ρήτορος τὰ ἠλεκτρικὰ φῶτα τῆς αἰθούσης σβύνονται αἰφνιδίως).

§41Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἄς διακόψωμεν, κ. πρόεδρε, πέντε λεπτὰ ἕως ὅτου κομισθῶσι κηρία.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ πέντε λεπτά. (Ὥρᾳ 6. 10′ μ. μ.

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 6.20′ μ. μ.).

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Κ. Λυκουρέζος ἔχει τὸν λόγον.

§44Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ τῶν ὑπαρχουσῶν ἤδη ἀπεργιῶν τῶν τροχιοδρομικῶν ὑπαλλήλων καὶ τῶν ἠλεκτροτεχνητῶν, εἰς ἣν ὀφείλεται καὶ ἡ διακοπὴ τοῦ ἠλεκτροφωτισμοῦ καὶ παρακαλῶ αὐτὸν νὰ λάβῃ μέτρα πρὸς ταχεῖαν κατάπαυσιν τῶν ἀπεργιῶν τούτων, διότι ὁ βίος κατέστη ἀβίωτος ὑπὸ τοιούτους ὅρους.

§45Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους πληρεξουσίους νὰ διακόψωμεν ἀπόψε τὴν συνεδρίασιν καὶ νὰ ἐπαναλάβωμεν αὐτὴν αὔριον εἰς τὰς 10. Βεβαιωθῆτε ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας καταβάλει πᾶσαν προσπάθειαν πρὸς ἐξομάλυνσιν, δυστυχῶς ὅμως τὰ ζητήματα τῶν ἀπεργῶν δὲν εἶναι ἐκ τῶν ζητημάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα λύονται μετὰ πάσης εὐκολίας. Θὰ παρακαλέσω τὴν Συνέλευσιν νὰ παράσχῃ τὴν συνδρομήν της, ἵνα ἡ λῆξις γίνῃ κατὰ τὸν τρόπον ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος χωρὶς νὰ θίξῃ τὰ συμφέροντα τῶν ἐργατῶν, θέλει λάβει ὑπ’ ὄψει καὶ τὰ συμφέροντα τῆς κοινωνίας.

§46ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ἔχετε ἀμέριστον τὴν συνδρομήν μας.

§47Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὰς 10 τὸ πρωῒ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐργασθῶμεν, νὰ ἔλθωμεν εἰς τὰς 2 μ. μ.

§48ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα εἰς τὰς 2 μ. μ.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 2 μ. μ. αὔριον. (Ὥρᾳ 6. 30′ μ. μ.)