1921.01.25

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 7η

Δευτέρα 25ης Ἰανουαρίου 1921

Προεδρία Ἀντιπροέδρου κ. Σ. ΜΠΑΛΑΝΟΥ

(Ὥρᾳ 4.35′).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως). Παρακαλοῦνται οἱ μὴ ὁρκισθέντες ἐκ τῶν κ. κ. πληρεξουσίων, ὅπως προσέλθωσι καὶ ὁρκισθῶσι. (Προσκομισθέντος τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου προσῆλθον οἱ πληρεξούσιοι Σαράντα Ἐκκλησιῶν κ. Ἀντ. Βεζιρζόγλου, Ραιδεστοῦ κ. Θεολόγος Ἐξηντάρης καὶ Ἰω. Παπαδᾶτος. Λέσβου κ. Δ. Σάββας, Ἰωαννίνων κ. Τιμ. Μπότσαρης καὶ Ἑρμουπόλεως κ. Δ. Βοκοτόπουλος, οἵτινες ἀνατείναντες τὴν δεξιὰν αὐτῶν ἔδωσαν τὸν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος τεταγμένον ὅρμον ἔχοντα οὕτω: «Ὁρκιζόμεθα εἰς τὸ ὄνομα τῆς ἁγίας, ὁμοουσίου καὶ ἀδιαιρέτου Τριάδος, ὅτι, πιστοὶ εἰς τὸν Συνταγματικὸν Βασιλέα τῶν Ἑλλήνων Κωνσταντῖνον, θὰ ἐκπληρώσωμεν εὐσυνειδήτως τὰ τοῦ πληρεξουσίου καθήκοντα, ὅτι οὐδὲ θὰ προτείνωμεν, οὐδὲ θὰ ψηφίσωμέν τι ἀντιβαῖνον εἰς τὰς πεποιθήσεις μας καὶ ὅτι θὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν διαρρύθμισιν τοῦ πολιτεύματος, ὅπως ἐξασφαλισθῶσι τὰ δικαιώματα καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ Λαοῦ». Καλεῖται ἐπίσης ὁ πληρεξούσιος Ἕβρου κ. Χαμὶτ Χαμὶτ Βέη–Ζαδὲ, ὅστις δίδει ἐπὶ τοῦ Κορανίου τὸν συνταγματικὸν ὅρκον ἔχοντα οὕτω: «Ὁρκίζομαι εἰς τὸ ὄνομα τοῦ παντοδυνάμου Θεοῦ καί τοῦ μόνου Αὐτοῦ Προφήτου, ὅστις εἶναι ὁ Μωάμεθ, ὅτι, πιστὸς εἰς τὸν Συνταγματικὸν Βασιλέα τῶν Ἑλλήνων Κωνσταντῖνον, θὰ ἐκπληρώσω εὐσυνειδήτως τὰ τοῦ πληρεξουσίου καθήκοντα, ὅτι οὐδὲ θὰ προτείνω, οὐδὲ θὰ ψηφίσω τι ἀντιβαῖνον εἰς τὰς πεποιθήσεις μου καὶ ὅτι θὰ συντελέσω εἰς τὴν διαρρύθμισιν τοῦ πολιτεύματος, ὅπως ἐξασφαλισθῶσι τὰ δικαιώματα καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ Λαοῦ».

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν ν’ ἀνακοινώσω πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὸ ἑξῆς ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἀποσταλὲν πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, (ἀναγινώσκει). «Πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Γʹ ἐν Ἀθήναις Ἐθνικῆς Συνελεύσεως. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω ὑμᾶς, ὅπως εὐαρεστούμενος ἀνακοινώσητε εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς εὐηρεστήθη ν’ ἀποδεχθῇ τὴν παραίτησιν τοῦ Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ προσωρινῶς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης κ. Δημητρίου Γ. Ράλλη καὶ νὰ διορίσῃ Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν τὸν κ. Νικόλαον Καλογερόπουλον. Ὡσαύτως εὐηρεστήθη ν’ ἀποδεχθῇ τὴν παραίτησιν τῶν Ὑπουργῶν κ.κ. Π. Τσαλδάρη, Ν. Π. Καλογεροπούλου, Θ. Ν. Ζαΐμη, Δ. Π. Γούναρη, Ι. Δ. Ράλλη καὶ Π. Κ. Μαυρομιχάλη, καὶ νὰ διορίσῃ Ὑπουργοὺς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ προσωρινῶς ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας τὸν κ. Π. Τσαλδάρην, ἐπὶ τοῦ Ἐπισιτισμοῦ καὶ προσωρινῶς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν τὸν κ. Πέτρον Πρωτοπαπαδάκην, ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης τὸν κ. Νικόλαον Γ. Θεοτόκην, ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως καὶ προσωρινῶς ἐπὶ τῆς Περιθάλψεως τὸν κ. Θεόδωρον Ν. Ζαΐμην, ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν τὸν κ. Δημήτριον Π. Γούναρην, ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν τὸν κ. Ἰωάννην Δ. Ράλλην, ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας τὸν κ. Πέτρον Κ. Μαυρομιχάλην καὶ ἐπὶ τῆς Γεωργίας τὸν κ. Γεώργιον Μπαλτατζῆν. Ἐν Ἀθήναις τῇ 25 Ἰανουαρίου 1921.

Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου

ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ»

Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§3Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Λαμβάνω τὴν τιμὴν ν’ ἀνακοινώσω πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν, ὅτι ὁ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς κ. Ἰω. Ράλλης, ὑπέβαλε σήμερον τὴν παραίτησίν του, ἥτις καὶ ἐγένετο ἀποδεκτὴ ὑπὸ τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως. Κληθέντες εἰς τὴν διαδοχὴν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἧς τὰ πλεῖστα μέλη τῆς ἡμετέρας μετεῖχον, προσερχόμεθα ἐνώπιον ὑμῶν, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅπως βεβαιώσωμεν ὅτι αἱ ἰδέαι τῶν προκατόχων ἡμῶν, αἱ σαφῶς διατυπωθεῖσαι ἐν τῷ πρὸς τὴν Συνέλευσιν ταύτην, ἐπὶ τῇ ἐνάρξει τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς, βασιλικῷ λόγῳ, θέλουσιν ἐξακολουθήσει ἀποτελοῦσαι ἀπαρεγκλίτως τὸ πρόγραμμα ἡμῶν. Ἐσχάτως ἡ Ἑλλὰς ἐκλήθη ὑπὸ τῶν μεγάλων αὐτῆς Συμμάχων, ὅπως συμμετάσχῃ Συνδιασκέψεως ἐν Λονδίνῳ, ἀσχοληθησομένης εἰς τὸ Ἀνατολικὸν ζήτημα. Πάντως ἡ συνθήκη τῶν Σεβρῶν θ’ ἀποτελέσῃ τὴν μόνην βάσιν τῶν ἐν Λονδίνῳ διαπραγματεύσεων, ὡς ἐκπροσωποῦσα τὴν κατὰ τὸ δυνατὸν ἐν τῷ παρόντι δικαίωσιν τῶν πόθων τῶν ὑπὸ τὴν Τουρκικὴν δεσποτείαν διατελεσάντων λαῶν. Μεταξὺ τῶν λαῶν τούτων ἡ Ἑλληνικὴ Φυλὴ εὕρηται ἐν τῇ πρώτῃ γραμμῇ τῶν θυσιῶν καὶ ὡς Ἔθνος καὶ ὡς Κράτος. Δὲν ἀπώκνησε δὲ ἡ Ἑλλὰς ν’ ἀναλάβῃ τὴν ὑποχρέωσιν τῆς ἐπιβολῆς τῆς ἐκτελέσεως τῆς συνθήκης ταύτης, οὐδὲ θὰ ὑστερήσῃ τὸ παράπαν πρὸς ταύτην τὴν κατεύθυνσιν, ὑπὸ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, σταθερὰν ἔχουσαν τὴν γνώμην, ὅτι ἐμμένουσα εἰς στενὴν συνεργασίαν μετὰ τῶν συμμάχων, θὰ ἐμπεδώσῃ τὴν εἰρήνην καὶ τὴν εὐνομίαν ἐν Ἀνατολῇ καὶ διὰ νέων ἐν ἀνάγκῃ θυσιῶν, εἰς ἃς εἶναι πρόθυμος πάντοτε, καὶ νῦν εἴπερ ποτε, ὁμόφρων καὶ σύσσωμος ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Τὴν Ἑλλάδα θ’ ἀντιπροσωπεύσῃ εἰς τὴν Διάσκεψιν αὐτὸς ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πεποιθὼς ἐπὶ τὴν ἀμέριστον καὶ κραταιὰν ὑποστήριξιν τῶν ἐνδόξων Συμμάχων μας, ἧς ἡ Ἑλλὰς ἔσχε τόσα δείγματα καὶ ἥτις προκαλεῖ ἐνδελεχῶς καὶ ἀπαραμειώτως εὐγνώμονα τὰ αἰσθήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ πρὸς αὐτάς. Πεποιθότες εἰς τὴν μετ’ ἐμπιστοσύνης ὑποστήριξιν τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, θέλομεν καταβάλει πᾶσαν προσπάθειαν ὑπὲρ τῆς εὐοδώσεως τῶν Ἐθνικῶν συμφερόντων. (Χειροκροτήματα).

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς γενικῆς καταστάσεως τῆς χώρας κατὰ τὴν τελευταίαν τετραετίαν. Ὁ κ. Α. Σουλιώτης Νικολαΐδης ἔχει τὸν λόγον.

§5Α. ΣΟΥΛΙΩΤΗΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Παραιτοῦμαι, κ. Πρόεδρε. Θὰ ἀναγνωσθῇ μία δήλωσις ἐκ μέρους ἄλλων ὁμοφρόνων συναδέλφων.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μομφερᾶτος.

§7Α. ΜΟΜΦΕΡΑΤΟΣ. Καὶ ἐγώ, ἐπειδὴ θὰ ἠδυνάμην νὰ προκαλέσω συζήτησιν, ἀναβάλλω.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Ἀργυρόπουλος.

§9Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παραιτοῦμαι ἐπίσης.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ συντακτικοῦ ζητήματος.

§11Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸν λόγον κ. Πρόεδρε.

§12Α. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ παρεκάλουν, ἂν εἶνε δυνατὸν νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις, διότι ἡμεῖς ἐπιθυμοῦμεν νὰ συζητήσωμεν εὐρύτερον.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τίνος ζητήματος;

§14Α. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐνόμισα ὅτι ἐπρόκειτο περὶ τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος.

§15Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Παρακαλῶ. Ἐγὼ ἐζήτησα τὸν λόγον ἐπὶ τῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προηγοῦνται ἄλλοι.

§17Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν, ὅπως δεχθῶ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ σειρά· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀναγγείλατε συζήτησιν ἐπὶ τοῦ συντακτικοῦ ζητήματος, ἐζήτησα τὸν λόγον ἐπὶ τῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως.

§18Α. ΜΟΜΦΕΡΑΤΟΣ. Δὲν ἀφήνετε, κ. Στράτε, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις ἀποστέργει σήμερον τὴν συζήτησιν;

§19Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κατόπιν τῶν δηλώσεων, εἰς τὰς ὁποίας προέβη ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καταλήγων εἰς τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ περιβάλῃ διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης αὐτῆς τὴν νέαν Κυβέρνησιν, ὅπως ἐνισχύσῃ τὸ ἔργον αὐτῆς τὸ σχετιζόμενον ἀμέσως πρὸς τὴν διαχείρισιν τῶν ὑπερτάτων ἐθνικῶν συμφερόντων, ἅτινα εὕρηνται σήμερον ὑπὸ τῆς ἐρεύνης τῆς Εὐρώπης, νομίζω ὅτι μοὶ εἶναι ἐπιβεβλημένον, ἵνα πρὸ πάσης ψηφοφορίας δηλώσω ὅτι θὰ παράσχω μὲν ψῆφον ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ὁμοῦ μετὰ τῶν συναδέλφων, οἵτινες μὲ τιμῶσι διὰ τῆς συνεργασίας των, ἀλλὰ διατυπῶν ὡρισμένας ἐπιφυλάξεις διὰ τὰ μέχρι τοῦδε πεπραγμένα.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπὸ τὰ ἀκροατήρια παρακαλῶ νὰ μὴ δοθῇ ἀφορμὴ παραπόνων.

§21Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐνώπιον τῆς Συνδιασκέψεως, ἥτις θὰ συνέλθῃ τὴν 8ην Φεβρουαρίου, ἂν δὲν προκύψῃ ἀναβλητικὴ πρᾶξις, τίθεται ὑπὸ συζήτησιν τὸ Ἑλληνικὸν ζήτημα σχετιζόμενον πρὸς τὸ ὅλον Ἀνατολικὸν ζήτημα, μὲ βάσιν τὴν Συνθήκην τῶν Σεβρῶν καὶ μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν, ὅτι θὰ συζητηθῶσιν αἱ τροποποιήσεις, αἵτινες ἐκ τῶν νέων περιστάσεων ἐνδείκνυνται. Ἡ φρασεολογία τοῦ κοινοποιηθέντος ἡμῖν πρωτοκόλλου τῆς Συνδιασκέψεως καὶ τοῦ δημοσιευθέντος πρώτου ἀνακοινωθέντος αὐτῆς δὲν ἀποδεικνύει, ὅτι ἐλήφθη ἀπόφασις ρητὴ ὑπὲρ τῆς ἀναθεωρήσεως τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν, ἀποδεικνύει ὅμως ὅτι ἐλήφθη ἀπόφασις, ἵνα συζητηθῇ τὸ ζήτημα τῆς ἀναθεωρήσεως τῆς Συνθήκης ταύτης. Προκειμένου ἡ Ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία νὰ μεταβῇ εἰς Λονδῖνον, ὅπως ἐκπροσωπήσῃ τὰ δίκαια τοῦ Ἔθνους, φρονῶ ὅτι τὸ κύριον θέμα τῆς συζητήσεως τὴν φορὰν ταύτην δὲν θὰ εἶναι ἡ ἀπόδειξις τῶν Ἐθνικῶν δικαίων τῆς Ἑλλάδος ἐπὶ τῶν περιοχῶν, αἵτινες ἐπεδικάσθησαν ἡμῖν διὰ τῆς συνομολογηθείσης Συνθήκης τῶν Σεβρῶν. Τὰ Ἐθνικὰ ἡμῶν δίκαια ἐκρίθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν, πάντες δὲ ἡμεῖς, ὡς εἶχον τὴν τιμὴν καὶ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Συνέλευσιν, θεωροῦμεν τὴν Συνθήκην τῶν Σεβρῶν ὡς τὸ κατώτατον ὅριον τῆς ἱκανοποιήσεως τῶν δικαίων τῆς Ἑλληνικῆς Φυλῆς ἀπέναντι τῶν θυσιῶν αὐτῆς καὶ τῶν αἱμάτων, τὰ ὁποῖα ἔχυσεν ὄχι μόνον κατὰ τὸν τελευταῖον ἀγῶνα, ἀλλ’ ἀφ’ ἧς συνέστη τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος καὶ ἀφ’ ἧς ἤρξατο μετὰ τὴν πτῶσιν τῆς Κωνσταντινουπόλεως ὁ ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας ἀγών.

§22ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα. Μάλιστα. (Χειροκροτήματα).

§23Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Φρονῶ ὅτι τὰ δίκαια τῆς Ἑλληνικῆς Χώρας δὲν κρίνονται ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς πολέμου καὶ μόνον. Τὰ δίκαια τῆς Ἑλληνικῆς Χώρας δημιουργεῖ ὁλόκληρος ἡ μακραίων ἱστορία τῆς Ἑλληνικῆς Φυλῆς, ἱστορία μαρτυρίων καὶ ἐθελοθυσίας πάντων τῶν τέκνων τῆς Ἑλληνικῆς Φυλῆς, εἴτε τῶν κάτω ἱσταμένων, εἴτε τῶν ὑψηλότερον ἱσταμένων, ἡ ἀδιάλειπτος αἱματοχυσία καὶ αἱ εἰς χρῆμα θυσίαι τῆς Φυλῆς, αἱ ὁποῖαι ἐδημιούργησαν τίτλους, τοὺς ὁποίους δὲν δύναται κανεὶς δικαίως κρίνων νὰ παρίδῃ. Κρίνω λοιπὸν ὅτι ἡ συζήτησις τῶν Ἑλληνικῶν δικαίων δὲν πρόκειται νὰ γίνῃ σήμερον ὑπὸ τύπου ἐξετάσεως ἐθνολογικῆς. Ἐὰν οἱ ἰσχυροὶ τῆς Γῆς καὶ μεγάλοι ἡμῶν Σύμμαχοι, πρὸς οὓς εἴμεθα εὐγνώμονες, δι’ ὅσα ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος διέπραξαν, ἐὰν οἱ ἰσχυροὶ τῆς Γῆς πρόκειται νὰ κρίνωσι πάλιν τὰ τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν, ἔχουσι πρὸ αὐτῶν ἓν ζήτημα νὰ λύσωσι δικαίως κατὰ τῆς ὁμόρου Ἐπικρατείας, τὸ ζήτημα τῆς περιφερείας τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Ἀλλ’ ἐν τῇ προθέσει τῶν ἐπιζητούντων διὰ τυμπανοκρουσιῶν τὴν ἀναθεώρησιν τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν ἐνυπάρχει βεβαίως ἀναθεώρησις, ἡ ὁποία νὰ στραφῇ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς Ὀθωμανικῆς ἐπικρατείας. Δὲν ἔχω καμμίαν ἀμφιβολίαν ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία μεθ’ ὅλου τοῦ σθένους, τὸ ὁποῖον θέλει ἐμπεδώσει εἰς αὐτὴν τὸ ἐθνικὸν αἴσθημα, καὶ τῆς δυνάμεως, τὴν ὁποίαν ἡ ἐμπιστοσύνη τῆς Συνελεύσεως θέλει παράσχῃ εἰς αὐτὴν καὶ τοῦ ὅλου Ἔθνους ἡ ἀποφασιστικότης θέλει ἐπιδιώξει, ἵνα ἡ ἀπόφασις τῶν ἰσχυρῶν τῆς γῆς, στραφῇ μόνον τιμωρὸς κατὰ τοῦ κράτους ἐκείνου, τὸ ὁποῖον συνθήκην ὑπογεγραμμένην ἀρνεῖται νὰ ἐκτελέσῃ. (Χειροκροτήματα). Ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου ὑπάρχουσιν ἐκεῖνοι οἱ κίνδυνοι, οἱ ὁποῖοι διαγράφονται ἐν τῷ εὐρωπαϊκῷ ὁρίζοντι ἐκ τῶν τάσεων καὶ προσπαθειῶν μεγάλων Κρατῶν, ὅπως ἐπιτύχωσιν ἀναθεώρησιν τῆς Συνθήκης εἰς βάρος τῶν Ἑλληνικῶν συμφερόντων καὶ ἐπ’ ὠφελείᾳ τῆς Τουρκικῆς ἐπικρατείας, θυσιαζομένων τῶν ἑλληνικῶν συμφερόντων πρὸς ἀποκατάστασιν δῆθεν τῆς εἰρήνης ἐν τῇ Ἀνατολῇ.

§24Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Καὶ πρὸς συνέχισιν τῆς ἀλληλοσφαγῆς.

§25Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἀκριβῶς, οὐχὶ πλέον πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς εἰρήνης ἐν τῇ Ἀνατολῇ, ἀλλ’ ὡς ὀρθῶς λέγετε, κύριε Ὑπουργέ, πρὸς συνέχισιν τῆς ἀλληλοσφαγῆς. Οἱ κίνδυνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπικρέμανται, δὲν εἶναι δυνατὸν τὴν φορὰν ταύτην ν’ ἀποκρουσθῶσι διὰ συζητήσεων ἰδεολογικῶν, δι’ ἐξετάσεως ἐθνικῶν δικαίων ἢ διὰ προσαγωγῆς στατιστικῶν πληθυσμῶν. Οἱ κίνδυνοι δύνανται νὰ ἀποκρουσθῶσι μόνον, ὅταν ἡ Ἑλληνικὴ Ἀντιπροσωπεία παρίσταται ἐξουσιοδοτημένη ὑπὸ τοῦ Ἔθνους, ἵνα διαδηλώσῃ πανηγυρικῶς ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς καὶ τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος εἶναι ἕτοιμον, ἵνα πανστρατιᾷ ἐπιβάλῃ τὴν τήρησιν τῆς συνθήκης εἰς τοὺς ἀρνουμένους τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῆς. (χειροκροτήματα). Τὴν θέλησιν ὅμως ταύτην τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους δὲν ἀρκεῖ νὰ διαδηλώσωσιν οἱ Κυβερνῆται τῆς σήμερον, εἶναι ἀνάγκη σαφῶς καὶ κατηγορηματικῶς νὰ διαδηλωθῇ εἰς τοὺς μεγάλους ἡμῶν Συμμάχους, πρὸς τοὺς ὁποίους ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, εἴμεθα εὐγνώμονες διὰ τὴν ἐπιδίκασιν τῶν ἑλληνικῶν δικαίων εὐνοϊκῶς ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος, ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη πλήρης νὰ ἐπικρατήσῃ ἐμπιστοσύνη πρὸς τὴν ἑλληνικὴν πολιτικήν, ἵνα ἀφεθῶσιν λελυμέναι αἱ χεῖρες τῆς Ἑλλάδος καὶ στρατιωτικῶς καὶ οἰκονομικῶς πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς διδομένης εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐντολῆς. Σήμερον παριστάμεθα ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ ἐντολοδόχοι τῶν Συμμάχων Δυνάμεων πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς συνθήκης καὶ πρὸς διατήρησιν τῆς ἐκεῖ κατοχῆς. Ἀλλ’ ἡ ἐντολὴ ἦτο ἀνέκαθεν περιωρισμένη τοπογραφικῶς. Ἵνα ὁ στρατὸς δυνηθῇ καὶ ἐπιβάλῃ τὴν δύναμιν τῶν ὅπλων αὐτοῦ εἶναι ἀνάγκη νὰ λυθῶσιν αἱ χεῖρες αὐτοῦ, ὅπως, δυνηθῇ ὁ στρατὸς οὗτος νὰ ἐκτελέσῃ πραγματικὰς στρατιωτικὰς ἐπιχειρήσεις καὶ νὰ μὴ ἵσταται μόνον φρουρὸς μὲ τὸ ὅπλον παρὰ πόδας, φρουρῶν ἁπλῆν συνοριακὴν γραμμήν, δίκην χωροφύλακος. Ἐὰν ἐξακολουθήσῃ ἡ κατάστασις τῆς σήμερον, ὁ ἑλληνικὸς στρατὸς εἶναι καταδικασμένος νὰ ὑφίσταται ἀπωλείας αἵματος καὶ νὰ ὑφίσταται κόπωσιν, χωρὶς νὰ δύναται νὰ πλήξῃ τὸν ἀντίπαλον, ἐκεῖ ἔνθα δύναται νὰ τὸν πλήξῃ ὅταν ἀφεθῇ ἐλευθέρα ἡ διαχείρησις τῶν στρατιωτικῶν ἐπιχειρήσεων εἰς χεῖρας τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Τοῦτο εἶναι τὸ πρώτιστον στοιχεῖον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν εἰλικρινῆ διαχείρισιν τῆς Ἑλληνικῆς ἐντολῆς. Ἀλλ’ ἡ ἄφεσις τῶν χειρῶν ἐλευθέρων εἰς τὸν Ἑλληνικὸν στρατὸν εἶναι ἀναγκαῖον παρακολούθημα ἐμπιστοσύνης πολιτικῆς, ἡ ὁποία πρέπει ν’ ἀποκατασταθῇ μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ τῶν Συμμάχων Δυνάμεων. Δεύτερον ζήτημα εἶναι τὸ οἰκονομικόν. Ἠκούσαμεν ἀνακοινώσεις τινῶν διπλωματῶν καὶ ξένου τύπου, καθ’ ἃς ἐὰν ἡ Ἑλλὰς δυνηθῇ ν’ ἀντεπεξέλθῃ στρατιωτικῶς καὶ οἰκονομικῶς μόνη διὰ τῶν οἰκείων αὐτῆς δυνάμεων εἰς τὸ ἔργον τῆς ἐκτελέσεως τῆς συνθήκης τῶν Σεβρῶν, οὐδὲν ἔχει νὰ φοβῆται δι’ ἀπώλειαν τῶν κεκτημένων. Εἶπον τὶ ἐννοῶ μὲ τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν στρατιωτικῶν ἀναγκῶν. Ἔχω ἀνάγκην νὰ ὁμιλήσω διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν οἰκονομικῶν ἀναγκῶν. Ὑπάρχουν διατυπώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπέβαλον εἰς τὴν Ἑλλάδα οἰκονομικὸν ἀποκλεισμόν. Ἀνεκοινώθη εἰς τὴν Ἑλλάδα πρὸ μηνῶν, ὅτι ἀπαγορεύεται εἰς αὐτὴν ὁ δανεισμός, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ συνδρομὴ δὲν χορηγεῖται εἰς αὐτὴν ὑπὸ τῶν Συμμάχων Κρατῶν πρὸς ἐκτέλεσιν ἐντολῆς διδομένης ὑπ’ αὐτῶν. Ἡ κατάστασις, ἡ οἰκονομικὴ παρήχθη οὕτω δυσχερὴς διὰ τὴν χώραν, σήμερον δὲ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου προβαίνων εἰς ἀνακοινώσεις, εἴς τινα τῶν Ἀθηναϊκῶν ἐφημερίδων σαφῶς καὶ ἐλευθεροστόμως, εἶπεν ὅτι ἡ ἐξάντλησις τῶν συμμαχικῶν πιστώσεων γεννᾷ δυσχερείας περὶ τὸ συνάλλαγμα. Ἔχομεν οὕτω ἀφ’ ἑνὸς ἄρνησιν συνδρομῆς θετικῆς, ἔχομεν ἀφ’ ἑτέρου δυσχέρειαν δανεισμοῦ. Ἀλλὰ τὸ σπουδαιότερον εἶνε ἡ μὴ ἐκτέλεσις ὑπὸ τῶν Συμμάχων Δυνάμεων ὑποχρεώσεων ἀνειλημμένων ὑπ’ αὐτῶν ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καθιστᾷ δυσχερέστατον, ἂν μὴ ἀδύνατον τὸν δανεισμόν, καὶ ἂν ἔτι ἤθελεν οὗτος ἐπιχειρηθῇ τοὐλάχιστον δι’ ἐσωτερικῶν δανείων. Καὶ ἐξηγοῦμαι. Ὑπάρχει σύμβασις τοῦ δανείου τῶν 750 ἑκατομμυρίων, δανείου χορηγηθέντος ὑπὸ τῶν Συμμάχων Κρατῶν εἰς τὴν Ἑλλάδα πρὸς διεξαγωγὴν τῶν πολεμικῶν ἐπιχειρήσεων. Καὶ γνωρίζομεν ὅλοι, ὅτι τὸ δάνειον τοῦτο ἐπραγματοποιήθη δι’ ἐκδόσεως τραπεζογραμματίων 5750 ἑκατομυρίων, ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τῶν Συμμάχων Δυνάμεων ἀναλαβουσῶν τὴν ὑποχρέωσιν, ἵνα μετὰ πάροδον ἑξαμήνου ἀπὸ τῆς συνομολογήσεως τῆς εἰρήνης χορηγήσωσιν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἐλευθερίαν τραβηγμάτων, πρὸς πραγματοποίησιν τοῦ συναλλάγματος, τὸ ὁποῖον ἀντικρύζει πραγματικῶς τὸ τραπεζογραμμάτιον τὸ ἐκδεδόμενον.

§26Α. ΜΟΜΦΕΡΑΤΟΣ. Πίστωσιν.

§27Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἦτο πίστωσις ὑπὸ ἐγγύησιν, ἡ ὁποία μεταβάλλεται εἰς πίστωσιν εἰς συνάλλαγμα, ἀφ’ ἧς στιγμῆς παρῆλθεν τὸ ἑξάμηνον ἀπὸ τῆς λήξεως τῶν στρατιωτικῶν ἐπιχειρήσεων τοῦ παγκοσμίου πολέμου. Ἀλλὰ καθ’ ἣν στιγμὴν τὰ 750 ἑκατομμύρια τραπεζογραμματίων ἐκδεδομένων ἀπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν στρατιωτικῶν ἐπιχειρήσεων τῆς Χώρας καὶ ἄλλα 130 ἑκατομμύρια, νομίζω, τραπεζογραμματίων ἐκδεδομένων ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος πρὸς κάλυψιν τῶν στρατιωτικῶν ἐπιχειρήσεων τοῦ Γαλλικοῦ στρατοῦ τῆς Ἀνατολῆς ὑπ’ ἐγγύησιν καὶ ταῦτα τοῦ Γαλλικοῦ Κράτους, καθ’ ἣν στιγμὴν ὅλα αὐτὰ τὰ 880 ἑκατομμύρια δὲν δύνανται νὰ πραγματοποιηθῶσιν καθολικῶς εἰς συνάλλαγμα, εἶνε μοιραία ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡ πτῶσις τῆς τιμῆς τοῦ χαρτονομίσματος, ὡς μὴ ἀνταποκρινομένου πλέον εἰς πραγματικὴν πίστωσιν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ πτῶσις τῆς τιμῆς τοῦ χαρτονομίσματος, ἕνεκα τῶν ἀθρόων ἀγορῶν τοῦ Κράτους πρὸς κάλυψιν τῶν ἀναγκῶν αὐτοῦ, μὴ διαθέτοντος ἕτερον συνάλλαγμα, πλὴν τοῦ Συμμαχικοῦ εἰς τὰς ξένας ἀγοράς. Ἐφόσον λοιπὸν ἀφ’ ἑνὸς μὲν παραπέμπουσιν ἡμᾶς εἰς τὴν οἰκονομικὴν ἡμῶν ἐπάρκειαν, ἵνα ἀντιμετωπίσωμεν τὰς ἀνάγκας τοῦ πολέμου πρὸς ἐκτέλεσιν καὶ ἐπιβολὴν τῆς συνθήκης τῶν Σεβρῶν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ δένουσι τὰς χεῖρας τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, περιοριζομένης τοπογραφικῶς τῆς ἐντολῆς του, δένουσι δὲ ἐπίσης τὰς χεῖρας τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους δι’ ἀποκλεισμοῦ τῶν οἰκονομικῶν μέσων, φέρουσιν ἡμᾶς εἰς τὴν δυσχέρειαν τῆς ἐκτελέσεως τῆς συνθήκης τῶν Σεβρῶν, οὐχὶ ἐξ ἡμετέρας ὑπαιτιότητος, ἀλλ’ ὡς συνέπειαν τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα οἱ Σύμμαχοι ἔχουσιν λάβει ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Ἐνόμιζον, κύριοι, ὅτι ὤφειλον τὴν κατάστασιν ταύτην νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Συνέλευσιν. Ἡ Συνέλευσις τῶν Πληρεξουσίων τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ἔχει δικαίωμα καὶ ὑποχρέωσιν νὰ ἀκούσῃ τὴν ἔκθεσιν τῶν γεγονότων καὶ νὰ εἶναι ἐνήμερος τῶν πραγμάτων. Διότι ἂν αἱ συνήθεις Βουλαὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίζωσιν ἄνευ συζητήσεως καὶ ἄνευ γνώσεως τῶν πραγμάτων καὶ νὰ παρέχωσιν ἐν λευκῷ ἐμπιστοσύνην πρὸς τὰς Κυβερνήσεις, εἶνε ἀντιθέτως ὑπόχρεοι ὅπως παρακολουθῶσι λεπτομερῶς ἐπὶ τῆς ἐξελίξεως τῶν ὑποθέσεων τοῦ Κράτους, πολὺ περισσότερον ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἡ ὁποία εἶνε κυρίαρχον Σῶμα, νὰ εὑρίσκηται ἐν γνώσει τῶν λεπτομερειῶν καὶ νὰ γνωρίζῃ πάντοτε ἐν ἐπιγνώσει τῆς πραγματικῆς καταστάσεως τῶν ὑποθέσεων καὶ τῶν ἀναγκῶν τοῦ Κράτους. Ἡ κατάστασις αὐτὴ, ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, εἶνε κατάστασις πλήρης δυσχερειῶν, εἶναι κατάστασις, ἡ ὁποία προέκυψε διότι, δυστυχῶς, εἰς τὸ πνεῦμα τῆς διπλωματίας τῶν Συμμάχων εἶνε ἐμπεπλεγμένα περὶ τὸ ζήτημα τῆς συνθήκης τῶν Σεβρῶν, ζητήματα συνδεδεμένα πρὸς τὴν ἄσκησιν τῆς κυριαρχίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ζητήματα συνδεδεμένα πρὸς τὸ δικαίωμα τὸ ἀπόλυτον τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ πρὸς αὐτοκυβέρνησιν διὰ τῆς ἀνακηρύξεως τοῦ Βασιλέως ἐκείνου, τὸν ὁποῖον ἡ Ἑλληνικὴ ψυχὴ θέλει, καὶ τῆς ἐκλογῆς Κυβερνήσεων, τὰς ὁποίας ἡ πλειοψηφία τοῦ Ἔθνους ἤθελεν ἐγκρίνει. Περὶ τοῦ ζητήματος τούτου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ καμμία ἀμφιβολία, διότι πάντα τὰ κείμενα τῶν γενομένων πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν δηλώσεων, αἴρουσι πᾶσαν περὶ τούτου ἀμφιβολίαν. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι, ἡ ἀντιπροσωπεία τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἥτις θέλει μεταβῆ εἰς Λονδῖνον, ἔχει τοῦτο τὸ διττῶς δυσχερὲς καθῆκον νὰ ἐπιτελέσῃ, νὰ ἄρῃ τὰς ὑπαρχούσας παρεξηγήσεις καὶ ἀμφιβολίας, νὰ ἄρῃ πᾶσαν συνέπειαν ὅλων ἐκείνων τῶν φληναφημάτων καὶ τῶν συχαμεροτήτων, αἵτινες ἐπὶ τριετίαν διεδόθησαν εἰς βάρος τῆς Ἑλλάδος, τῆς Ἑλληνικῆς Δυναστείας καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κυβερνητικοῦ βίου καὶ αἴρουσα ταύτας τὰς συνεπείας νὰ ἐπιτύχῃ πλήρη τὴν ἀποκατάστασιν σχέσεων οὐχὶ ἁπλῶς φιλικῶν, σχέσεων οὐχὶ ἁπλῶς Συμμαχικῶν, ἀλλὰ σχέσεων ἀμοιβαίας ἐμπιστοσύνης μεταξὺ τοῦ Κράτους τοῦ Ἑλληνικοῦ καὶ τῶν Συμμάχων Κρατῶν. Εἰς τὸ ἔργον τοῦτο τὸ δυσχερὲς θέλομεν παράσχῃ πάντες ὁμόθυμοι τὴν συνδρομὴν ἡμῶν εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς Ἑλλάδος καὶ τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἐντολίδα τῶν ἀντιπροσώπων. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ τοῦ ἔργου τούτου καὶ μέχρι σήμερον ἐγένετο ἡ διαχείρισις αὐτοῦ, δὲν δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι ἔχω τὸ θάρρος νὰ μετάσχω ὁλοκλήρου τῆς εὐθύνης διὰ τῆς ψήφου μου, διότι νομίζω, ὅτι καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τὸ μέχρι τοῦδε, οὐδὲν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐπετεύχθη καὶ κατ’ οὐδὲν ἡ ὑπόθεσις ἡμῶν προώδευσε. Οὔτε παρὰ ταῖς ξέναις Κυβερνήσεσιν ἔχομεν ἔκδηλον πρόοδον τοῦ Ἑλληνικοῦ ζητήματος, οὔτε παρὰ τῇ δημοσίᾳ γνώμῃ τῆς Εὐρώπης. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω τὰ γενόμενα λάθη, οὔτε τὰς γενομένας παραλείψεις, ἀλλὰ τὸ ἀμφισβήτητον εἶναι, ὅτι ἤλθομεν νικηφόροι, ὡς ἐντολοδόχοι τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ἐπεδείξαντες ἀπέναντι τοῦ παγκοσμίου κοινοῦ ὅλην τὴν δύναμιν τῆς θελήσεώς του πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς κυριαρχίας του, ἀλλὰ μέχρι τοῦδε εὑρισκόμεθα ἐν καταστάσει σχέσεων διπλωματικῶν πρὸς τοὺς Συμμάχους, αἵτινες δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὅτι εἶνε σχέσεις οὐχὶ ἐγκαρδιότητος, ἀλλ’ οὐδὲ κἂν ἁπλῆς διλπωματικῆς κανονικότητος. Ἡ κατάστασις αὐτὴ τῶν σχέσεων μὲ τὸ συνδεδεμένον πρὸς ταύτην ζήτημα τῆς ἀνασυζητήσεως τῆς συνθήκης τῶν Σεβρῶν γεννᾷ ὅλας ἐκείνας τὰς δυσχερείας, τὰς ὁποίας ἐξέθηκα πρὸς τὴν Συνέλευσιν. Διὰ τοῦτο, κύριοι, ποιούμενος τὴν δήλωσιν ὅτι θέλω ψηφίσῃ ὁμοῦ μετὰ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων μου ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, δηλῶ συγχρόνως, ὅτι θεωρῶ τὴν Κυβέρνησιν ὡς συνέχειαν ἁπλῶς τῆς πρὸ δύο ἡμερῶν παραιτηθείσης, καθόσον ἡ σύνταξις τῶν πολιτικῶν μερίδων τῶν ἀποτελουσῶν τὴν Κυβέρνησιν, εἶνε σχεδὸν ἡ αὐτὴ καὶ δίδει πρὸς αὐτὴν ψῆφον ἐμπιστοσύνης, παρέχω εἰς τὴν ψῆφον ταύτην τὴν ἔννοιαν, ὅτι ἐπιθυμῶ ἵνα ἐνισχυθῇ τὸ ἔργον τῆς Ἑλληνικῆς ἀντιπροσωπείας ἐν Λονδίνῳ, ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον πρὸς ἐπιτέλεσιν τοῦ πρὸς τὴν Χώραν καθήκοντος, ἀλλ’ ὅτι εὑρίσκομαι ἐν πλήρει ἐπιφυλάξει πάσης εὐθύνης, τὴν ὁποίαν δύνανται οἱ παρέχοντες σήμερον τοιαύτην ψῆφον νὰ ὑπέχωσιν ἐκ τῶν μέχρι τῆς σήμερον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ περὶ τὴν σύνθεσίν της πεπραγμένων, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς τελείως ἐξαντλήσαντα πᾶσαν Κυβερνητικὴν προσπάθειαν διὰ τὴν εὐόδωσιν τοῦ ἔργου. (Χειροκροτήματα).

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φ. Δραγούμης ἔχει τὸν λόγον.

§29Φ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κατ’ ἐντολὴν ἀνεξαρτήτων συμπραττόντων, δηλοῦμεν ὅτι μολονότι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δὲν ἀντιπροσωπεύει πάσας τὰς ἀποχρώσεις τῆς πλειονοψηφίας, ἣν ἀποδέχεται τὸ πρόγραμμα τὸ τῆς κατὰ τὰς ἐκλογὰς συνεργαζομένης Ἀντιπολιτεύσεως, ἃς ἡ λαϊκὴ ψῆφος ἔστειλεν ἐνταῦθα, θὰ παράσχωμεν τὴν ἐμπιστοσύνην ἡμῶν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διαδηλοῦντες διὰ ταύτης τὴν ἀπόφασιν ἡμῶν, ὅπως παραμείνωμεν ἡνωμένοι. αʹ) Πρὸς ἐξουδετέρωσιν πάσης ραδιουργίας, ἀσκουμένης ἔξω τῆς αἰθούσης ταύτης, πρὸς διάσπασιν τῆς ἐθνικῆς ἑνότητος. βʹ) Πρὸς διαφύλαξιν τῆς ἀκεραιότητος τοῦ Κράτους καὶ ἐκτέλεσιν, ἀλληλεγγύως μετὰ τῶν Συμμάχων, τῶν ἐκ τῆς συνθήκης ὑποχρεώσεων τῆς Ἑλλάδος καὶ γʹ) Πρὸς πλήρη ἀποκατάστασιν τοῦ πολιτεύματος καὶ ἐξασφάλισιν τῆς ἐσωτερικῆς ἐλευθερίας. Οὕτω πράττοντες ἐλπίζομεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐν τῷ πατριωτισμῷ αὐτῆς θὰ πράξῃ πᾶν ὅ,τι ἐπιβάλλει ἡ ἐξυπηρέτησις τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων. (Χειροκροτήματα).

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Πὼπ ἔχει τὸν λόγον.

§31Γ. ΠΩΠ. Ἐτέθη ζήτημα ἐμπιστοσύνης κ. Πρόεδρε ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως; Γίνεται συζήτησις ἐπὶ τῶν δηλώσεων, ἢ ὑπάρχει πρότασις ἐμπιστοσύνης, τὴν ὁποίαν ἀγνοοῦμεν; Διότι, ἂν ἀντελήφθην καλῶς, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἠθέλησε νὰ δώσῃ μορφὴν προκλήσεως ψήφου ἐμπιστοσύνης εἰς τὰς ἀνακοινώσεις, τὰς ὁποίας ἐποιήσατο. Ὑμεῖς δέ, κύριε Πρόεδρε τῆς Συνελεύσεως, ἐκαλέσατε εὐθὺς ἀμέσως μετὰ τὰς κυβερνητικὰς δηλώσεις, τοὺς κ. Πληρεξουσίους εἰς τὴν τακτικὴν αὐτῶν ἐργασίαν, ὡς ἀναγράφεται ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει, ἀλλ’ ἐπῆλθεν ἡ διακοπὴ τοῦ Πληρεξουσίου ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας καὶ ἤρξατο σειρὰ δηλώσεων. Ἑπομένως παρακαλῶ ὑμᾶς, κύριε Πρόεδρε, νὰ διευκρινίσητε τὴν κατάστασιν· συγχρόνως δὲ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ δηλώσῃ, ἂν πρόκηται ὄντως νὰ διεξαχθῇ πολιτικὴ συζήτησις, ποῖα θὰ εἶναι τὰ ὅρια τὰ ἐπιτρεπόμενα εἰς μίαν τοιαύτην πολιτικὴν συζήτησιν καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἂν θὰ φθάσωμεν διὰ τῆς συζητήσεως εἰς συμπέρασμα παροχῆς ἢ ἀρνήσεως ψήφου ἐμπιστοσύνης. Διότι νομίζω, ὅτι ἄλλως ἐπὶ τοσούτῳ σοβαρῶν ζητημάτων καὶ τόσῳ λεπτῶν θεμάτων δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ διεξαχθῇ συζήτησις ἐλεγκτικὴ τῆς πορείας τῆς Κυβερνήσεως, σύμφωνος πρὸς τοὺς πόθους καὶ αὐτῆς καὶ ὁλοκλήρου τῆς Συνελεύσεως, τουτέστι σύμφωνος πρὸς τὰς ὑπηγορευμένας ἐπιφυλάξεις ὑπὸ τῆς λεπτοτάτης καὶ κρισιμωτάτης περιόδου τόσων περιπετειῶν ἐσωτερικῶν καὶ ἐξωτερικῶν τῆς Χώρας.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§33Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ τῶν συντόμων δηλώσεων, ἃς ἔλαβον τὴν τιμὴν ν’ ἀνακοινώσω πρὸς τὴν Συνέλευσιν, ἐσημείωσα καθαρώτατα πᾶν ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν ἐν γένει πολιτικήν. Ἡ πολιτική, τὴν ὁποίαν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις θ’ ἀκολουθήσῃ εἶναι αὐτὴ αὕτη ἡ πολιτική, ἥτις ἐφηρμόσθη ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἧς κατὰ τὸ πλεῖστον καὶ ἡμεῖς μετείχομεν καὶ ἡ ὁποία ἀνεγράφη ἔτι σαφέστερον εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον, τὸν ἀπαγγελθέντα ἐπὶ τῇ ἐνάρξει τῶν ἐργασιῶν ἡμῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς προσκλήσεως τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν Συνδιάσκεψιν τοῦ Λονδίνου, ἀνεκοίνωσα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα λεπτομερῶς καὶ διὰ τῶν ἀνακοινώσεων τοῦ Τύπου εἶνε γνωστὰ εἰς ὑμᾶς, ὅτι καλούμεθα εἰς τὴν Συνδιάσκεψιν, ἀλλ’ ἡ Συνδιάσκεψις ἐκείνη θὰ περιστραφῇ εἰς ἐξέτασιν τῆς συνθήκης τῶν Σεβρῶν καὶ ὅτι βεβαίως ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἄλλην ἀντίληψιν παρὰ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν διετύπωσε καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας πληρεξούσιος, ὅτι τὰ ἀποφασισθέντα διὰ τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν εἶναι τὸ ἐλάχιστον ὅριον τῆς ἱκανοποιήσεως τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν συμφερόντων. (Χειροκροτήματα). Περαιτέρω προέβη καὶ ἐζήτησε νὰ ἀρθῇ πᾶσα ἀμφιβολία ἐν τῇ διανοίᾳ οἱουδήποτε ὑπάρχουσα, περὶ τῆς πολιτικῆς τῆς Ἑλλάδος. Μετὰ τὴν ἀφορμήν, τὴν ὁποίαν δικαίως ἔδωκεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Ψαρρῶν βουλευτής, λέγω, ὅτι ἡ ἀντιπροσωπεία ἡ Ἑλληνικὴ τὸ πᾶν θὰ πράξῃ πρὸς εὐόδωσιν τῶν Ἑλληνικῶν συμφερόντων. Νομίζω, ὅτι τοιαύτην δήλωσιν ποιησάμενος πρὸς τὴν Συνέλευσιν ἱκανοποιῶ τὰς ἀξιώσεις τῶν ἀξιοτίμων προλαλησάντων, διότι οὐδὲν ἐξαιρῶ ἐκ τῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἔθιξαν. Ἐν ὅσῳ πρόκειται περὶ συμφερόντων ἐθνικῶν, ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐξωνυχίσῃ πᾶν μέσον καὶ ἡ ἀντιπροσωπεία αὐτῆς ἐν Λονδίνῳ θὰ μετέλθῃ πάντα τρόπον, ὅπως τὰ συμφέροντα τὰ ἐθνικὰ παραμείνωσι ἄνευ μηδεμιᾶς μειώσεως καὶ ὅπως πᾶσα περαιτέρω ἱκανοποίησις κατὰ τὸ δυνατὸν δοθῇ εἰς τὰς ἀξιώσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους· καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ταύτην θὰ ὑπεραμυνθῶμεν τῶν Ἑλληνικῶν συμφερόντων μὲ ὅλην τὴν δύναμιν τῆς ψυχῆς, τὴν ὁποίαν πᾶς Ἕλλην ἔχει ἐν ἑαυτῷ. (Χειροκροτήματα).

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Δαγκλῆς ἔχει τὸν λόγον.

§35Π. ΔΑΓΚΛΗΣ. Κύριοι Πληρεξούσιοι· αἱ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως περὶ τῆς ἀκολουθητέας ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, τῆς πολιτικῆς τῆς ἐξωτερικῆς, τὴν ὁποίαν καὶ ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις ἐφήρμοσε, μέχρι τοῦδε εἶνε τόσον ῥηταί, ἐθνικαὶ καὶ πατριωτικαί, ὥστε, νομίζω, ὅτι δὲν δύνανται νὰ ἔχωσι τὴν παραμικρὰν ἀντίρρησιν. Ἡ οὐσιώδης ὑπόστασις τῶν δηλώσεων εἶνε ὅτι πάσῃ δυνάμει ἡ Κυβέρνησις θέλει προασπίσῃ τὴν ἀκεραίαν ἐφαρμογὴν τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν καὶ πασῶν τῶν Συνθηκῶν, αἱ ὁποῖαι τελευταίως ὑπεγράφησαν καὶ αἱ ὁποῖαι τὰ συμφέροντα τὰ Ἑλληνικὰ ἀναγνωρίζουν. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι τὸ κόμμα τῶν φιλελευθέρων, τὸ ὁποῖον ἐξ ἀρχῆς ἔδωκε τὴν ὑποστήριξίν του ὡς καὶ ὅλον τὸ ἔθνος, ὅτι εἶναι ἀποφασισμένον νὰ διεκδικήσῃ τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ὀφείλονται εἰς τὸν Ἑλληνισμόν, ὁ ὁποῖος ἀπὸ ἑκατονταετίας εὑρίσκεται εἰς πόλεμον πρὸς τοὺς προαιωνίους ἐχθρούς. Ὄχι μόνον ὁ στρατός, ἀλλὰ τὸ ἔθνος ὁλόκληρον ἔχει τὴν θέλησιν νὰ στρατευθῇ, ὅπως προασπίσῃ τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἀπέκτησε διὰ τοῦ τετραετοῦς πολέμου. Κάμνω τὴν δήλωσιν καὶ ἐκ νέου τώρα, μολονότι ἔκαμον τοιαύτην καὶ ἄλλοτε, ὅτι τὸ κόμμα τῶν φιλελευθέρων τελείως ἐπιδοκιμάζει τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ θέλει παράσχῃ πᾶν μέσον, ὅπως τὴν φέρῃ εἰς αἴσιον πέρας. (Χειροκροτήματα).

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ· ἀποδέχεται ἡ Συνέλευσις τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως;

§37ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Δέχεται ἡ Συνέλευσις ὅπως συνεχισθῇ σήμερον ἡ συζήτησις περὶ τῆς δημιουργηθείσης καταστάσεως ἐν Ἑλλάδι κατὰ τὴν τελευταίαν τετραετίαν;

§39Α. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἤθελον ζητήσει τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως. Παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις, διότι φρονῶ ὅτι ἡ ἐπέκτασις τῆς συζητήσεως δὲν θὰ εἶναι χρήσιμος εἰς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα.

§40ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ν’ ἀναβληθῇ. Ν’ ἀναβληθῇ.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἀναβάλλεται. Ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ Συντακτικοῦ ζητήματος. Ὁ κ. Ν. Γερμανὸς ἔχει τὸν λόγον.

§42Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μὲ τὴν διακρίνουσαν αὐτὸν σαφήνειαν ἀνέπτυξε τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων πρέπει ἡ Συνέλευσις νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς Συντακτική. Παρήλασαν ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ πλεῖστοι ἄλλοι ρήτορες ἐγκρατεῖς τοῦ θέματος καὶ ἀνέπτυξαν μετὰ πάσης λεπτομερείας, ὅτι ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ εἶναι Συντακτικὴ καὶ ἀπὸ Συνταγματικῆς ἀπόψεως καὶ ἀπὸ ἀπόψεως σκοπιμότητος καὶ ὁλόκληρος ἡ Συνέλευσις ἀπεδέχθη τοὺς λόγους τούτους. Ἀντίρρησις σοβαρὰ δὲν ὑπῆρξε καὶ συνεπῶς κατὰ τὴν γνώμην μου τὸ θέμα ἐξηντλήθη καὶ θὰ ἦτο καθαρὰ ἀπώλεια χρόνου ἡ συνέχισις τῆς συζητήσεως. Νομίζω λοιπὸν κύριοι, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν συζήτησιν. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔδωκεν εἰς ἡμᾶς ρητὴν τὴν ἐντολὴν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Αἱ ἀντιρρήσεις δέ, τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἰωαννίνων συνάδελφος ἀνέπτυξεν ἐκ μέρους τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, αὗται ἀπεκρούσθησαν, καθ’ ὅλην τὴν γραμμήν, ὑπὸ τῶν μετέπειτα ἀγορευσάντων καὶ συνεπῶς τὸ θέμα τοῦτο ἐξηντλήθη καὶ ἔχομεν καθῆκον νὰ προχωρήσωμεν πλέον εἰς ἄλλα πρακτικώτερα καὶ οὐσιαστικώτερα θέματα. Ἔχει πολλὰ νὰ ἐκτελέσῃ ἡ Συνέλευσις αὕτη, τὰ ὁποῖα ἀναμένει ὁ κόσμος πρὸς βελτίωσιν τῶν κακῶς ἐχόντων, καὶ οὐχὶ νὰ κατατρίβῃ τὸν χρόνον της, ἀσχολουμένη εἰς μακρὰς συζητήσεις περὶ χαρακτηρισμοῦ τῆς Συνελεύσεως ὡς Συντακτικῆς ἢ Ἀναθεωρητικῆς.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Στρᾶτος ἔχει τὸν λόγον.

§44Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Λαμβάνω τὸν λόγον διὰ νὰ προσθέσω ὅτι προκειμένου περὶ συζητήσεως, ἐὰν πρέπει νὰ χαρακτηρισθῇ τὸ Σῶμα ὡς Συντακτικὴ Συνέλευσις ἢ Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ δὲν πρέπει νὰ γίνεται χρῆσις ἐριστικοῦ τρόπου. Νομίζω ὅτι τοῦτο εἶναι βλαβερὸν προκειμένου περὶ τοιούτου ἀντικειμένου, δηλαδὴ περὶ τοῦ χαρακτηρισμοῦ τῆς δικαιοδοσίας τοῦ Σώματος. Μετὰ τὴν παρέκβασιν ταύτην ἤθελον παρακαλέσῃ ἐὰν εἶναι δυνατὸν ὅσοι εἶναι ἐγγεγραμμένοι, νὰ παραιτηθῶσι τοῦ λόγου καὶ νὰ συνταχθῇ τὸ ἀπαιτούμενον ψήφισμα, διότι διαρκῶς εἰσάγονται νέα ἀντικείμενα πρὸς συζήτησιν, ἐνῷ τὸ Σῶμα δὲν ἔχει καθορίσῃ ἀκόμη τὴν δικαιοδοσίαν του καὶ οὕτω ἐξακολουθεῖ ἡ ἀταξία. Ἦλθεν ἡ Κυβέρνησις καὶ δι’ ἑνὸς Β. Διατάγματος ἀπεκάλεσε Συντακτικὴν τὴν Συνέλευσιν· ἔρχεται δευτέρα Κυβέρνησις, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἀνακαλέσῃ τὸ πρῶτον Διάταγμα. Εἶναι ἀνάγκη λοιπὸν νὰ περατωθῇ τὸ ζήτημα. Παρακαλῶ ἐπίσης εἰς τὰ θέματα τοῦ ψηφίσματος νὰ τεθῇ καὶ ὁ ὅρκος.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Καλδῆς ἔχει τὸν λόγον.

§46Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Κύριοι Πληρεξούσιοι, δὲν συμφωνῶ μὲ τὸν προλαλήσαντα ἀξιότιμον Πληρεξούσιον ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας, ὅτι τὸ ζήτημα περὶ τοῦ χαρακτηρισμοῦ τῆς Συνελεύσεως ταύτης ὡς Συντακτικῆς ἢ Ἀναθεωρητικῆς δὲν ἔχει ἐξαντληθῇ, τοσούτῳ μᾶλλον ὅσῳ δὲν ἠκούσθησαν ἀκόμη καὶ ρήτορες τῆς πτέρυγος τῶν Φιλελευθέρων.

§47Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν εἶπον τοιοῦτον τι, εἶπον ὅτι πρέπει νὰ ἀποφασίσωμεν ἀμέσως.

§48Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Καὶ ὅτι πρὶν ἢ τὸ Σῶμα προχωρήσει εἰς ἄλλα ἔργα, εἶναι ἀπαραίτητον νὰ καθορίσῃ τὴν ἁρμοδιότητά του, διότι ἐκ τοῦ χαρακτηρισμοῦ τῆς Συνελεύσεως, ἂν θὰ εἶναι Συντακτικὴ ἢ Ἀναθεωρητική, θὰ κανονισθοῦν τὰ περαιτέρω ἔργα καὶ ἡ ἁρμοδιότης αὐτῆς. Ταῦτα ἔχων ὑπ’ ὄψιν ἐζήτησα τὸν λόγον.

§49Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Δὲν ἀπεφάνθη ἡ Συνέλευσις ἐπὶ τῆς προτάσεώς μου.

§50Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ἐφ’ ὅσον δὲν ὁμιλήσαμεν δὲν πιστεύω νὰ μᾶς ἀπαγορεύσητε νὰ εἴπωμεν τὴν γνώμην μας. Κύριοι Πληρεξούσιοι, ὅλοι οἱ προαγορεύσαντες ἐπὶ τοῦ χαρακτηρισμοῦ τοῦ Σώματος τούτου ὡς Συντακτικῆς ἢ Ἀναθεωρητικῆς Συνελεύσεως, ὅλοι λέγω ἀνεξαιρέτως συνώδευαν τὰ ἐπιχειρήματά των μὲ ἐπιθέσεις σφοδρὰς κατὰ τῶν Φιλελευθέρων. Καὶ ἠκούσθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κατηγορίαι δειναὶ καὶ ἐξετοξεύθησαν ἀπειλαί..........

§51ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ δίδετε ἀφορμάς.

§53Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ἀλλ’ ὅπως καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Καραπάνος ἐδήλωσε προηγουμένως, αἱ περιστάσεις αἱ ἐθνικαὶ, τὰς ὁποίας διερχόμεθα σήμερον, δὲν ἐπιτρέπουν συζητήσεις περιστρεφομένας περὶ ἐσωτερικὰς διαμάχας. Δὲν συμφέρει ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ σήμερον νὰ παρίσταται ἡ χώρα ὡς καὶ ἡ Συνέλευσις κατατριχωμένη ὡς εἶπον μὲ διαμάχας, αἱ ὁποῖαι ἐσωτερικῶς μὲν ρίπτουν εἰς ἀπαγοήτευσιν τὸν λαόν, ἐξωτερικῶς δὲ παριστῶσι τὰς ἐθνικὰς δυνάμεις διεσπασμένας. Καὶ διὰ τοῦτο ἀποφεύγω σήμερον ν’ ἀντικρούσω τὰς διατυπωθείσας κατὰ τῶν Φιλελευθέρων κατηγορίας.

§54Κ. ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Εἶσθε ὑπόλογοι καὶ θὰ δώσητε λόγον.

§55Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ἐπιμένων εἰς ὅ,τι εἶπον, ἐπαναλαμβάνω σήμερον δὲν θὰ ἀσχοληθῶ μὲ τὸ ζήτημα αὐτὸ. Καὶ εἰσέρχομαι εὐθὺς ἀμέσως εἰς τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ τὴν Συνέλευσιν, ἀπὸ τριῶν ἡμερῶν, ἂν δηλαδὴ ἡ Συνέλευσις αὕτη πρέπει νὰ ὀνομασθῇ ἢ νὰ χαρακτηρισθῇ Συντακτικὴ ἢ Ἀναθεωρητική. Ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων, ὡς γνωστὸν διὰ διαγγέλματος...... (θόρυβος καὶ ἀποδοκιμασίαι).

§56Α. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Παρεκαλέσαμεν τὸν ρήτορα νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ θέμα. Τώρα εἰσῆλθε, ἀλλὰ δὲν τὸν ἀφήνετε.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέμα εἶναι αὐτό;

§58Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Εἶναι τὸ διάγγελμα.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ συνάδελφοί σας ἐζήτησαν τὴν ἀναβολὴν διὰ τὰ ἄλλα..........

§60Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἠμποροῦμε νὰ μάθωμεν τὸ ἀντικείμενον τῆς συζητήσεως;

§61Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Μάλιστα. Ὁμιλῶ ἐπὶ τοῦ χαρακτηρισμοῦ τῆς Συνελεύσεως. Καὶ λέγω τὸ ἱστορικόν, πῶς προῆλθε. Τὸ διάγγελμα τῆς τότε Κυβερνήσεως περὶ ἐκλογῶν ἐκάλει τὸν λαὸν νὰ στείλῃ ἀντιπροσώπους διὰ Ἀναθεωρητικὴν Βουλήν.

§62ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ἔστειλε ἡμᾶς.

§63Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Τὸ Κυβερνητικὸν διάγγελμα αὐτὰ ἔλεγε.

§64Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις τ’ ἀντίθετα.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι κατάστασις αὐτή. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ συζήτησις κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διακόπτῃ κανείς.

§66Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι τὸ διάγγελμα ἢ τὸ Διάταγμα ἐκεῖνο περὶ ἐκλογῶν ἐκάλει τὸν λαόν, ὅπως στείλῃ ἀντιπροσώπους δι’ Ἀναθεωρητικὴν Βουλήν. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἡ τότε ἡνωμένη ἀντιπολίτευσις ἔθηκε ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐρώτημα διὰ Συντακτικὴν Συνέλευσιν.

§67ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Αὐτὸ ἐψήφισε ὁ λαός.

§68Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ἀλλ’ ἀφίνοντες τὴν θεωρητικὴν συζήτησιν, πόθεν προέρχεται ἡ παροῦσα Συνέλευσις καὶ ἂν πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει τὸ διάταγμα ἐκεῖνο πρὸς ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν ἢ τὸ ἐρώτημα τῆς ἡνωμένης ἀντιπολιτεύσεως διὰ Συντακτικὴν Συνέλευσιν, ἀφήνοντες λέγω τὴν θεωρητικὴν αὐτὴν συζήτησιν ἔρχομαι εἰς τὰ πράγματα καὶ ἐξετάζω τὶ πρέπει νὰ γίνῃ καὶ τὶ συμφέρει εἰς τὴν χώραν. Ἂν πρέπει καὶ ἂν συμφέρῃ ἡ Συνέλευσις αὕτη νὰ ὀνομασθῇ Συντακτικὴ ἢ Ἀναθεωρητικὴ Συνέλευσις.

§69Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ ἐντολοδόχος δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ τροποποιήσῃ τὴν ἐντολήν. Ἑπομένως πρέπει νὰ ἐξετάσητε τίνα ἐντολὴν ἔδωσεν ὁ λαὸς καὶ ὄχι τί συμφέρει.

§70Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος κύριος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς μοῦ ὑπέδειξεν ὅτι λόγοι σκοπιμότητος....

§71Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὄχι δά, ὄχι.

§72Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Σᾶς ὑπέδειξεν ὅτι περὶ σκοπιμότητος καταργούσης τὸ δίκαιον, δὲν δύναται νὰ γείνῃ λόγος εἰς τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα διέπουσιν Σύνταγμα καὶ νόμοι. Αὐτὰ σᾶς ὑπέδειξεν ὁ κ. Ὑπουργός. (Ραγδαῖα χειροκροτήματα). Σᾶς ὑπέδειξεν, ὅτι ἡ θεωρία τῆς σκοπιμότητος ὑπῆρξεν ἡ γέφυρα διὰ τῆς ὁποίας μετέστημεν ἀπὸ τοῦ κράτους τοῦ δικαίου, εἰς τὸ κράτος τῆς βίας, τῆς αὐθαιρεσίας καὶ τῆς καταπατήσεως τῶν πάντων (χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν θεωρείων). Αὐτὰ σᾶς ὑπέδειξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς (χειροκροτήματα καὶ φωναὶ κάτω, κάτω).

§73Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ἐπανέρχομαι, κύριοι, ἐπὶ τοῦ ζητήματος, τοῦ ὁποίου τὴν συζήτησιν ἀπεφασίσαμεν ν’ ἀναβάλωμεν πρὸ ὀλίγου χρόνου. Λέγω λοιπὸν ὅτι ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ ἀνακηρυχθῇ Ἀναθεωρητική, ἀφ’ ἑνὸς μὲν διότι ὑπὸ τῆς τότε Κυβερνήσεως ἐκλήθη δι’ Ἀναθεωρητικὴν Βουλὴν ὁ λαός, ἀφ’ ἑτέρου δὲ......

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ εἰς τὸ θέμα. Νὰ μὴ συζητῆτε ἐπὶ θέματος, τὸ ὁποῖον ἀνεβλήθη.

§75Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ὁμιλῶ ἐπὶ τοῦ θέματος. Δὲν μὲ ἀντελήφθητε. Πρὸς τί, κύριοι ἀντιπρόσωποι, ἡ Συντακτικὴ Συνέλευσις, ἐφόσον δὲν πρόκειται νὰ συζητήσωμεν καὶ νὰ μεταβάλλωμεν τὴν βάσιν καὶ τὴν μορφὴν τοῦ πολιτεύματος;

§76Ν. ΑΠΕΡΓΗΣ. Πῶς τὸ ἠξεύρετε;

§77Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ὅτι δὲν πρόκειται νὰ συζητήσωμεν καὶ νὰ μεταβάλλωμεν τὴν μορφὴν καὶ τὴν βάσιν τοῦ πολιτεύματος, ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ ὅτι αὐτὴ αὕτη ἡ Συνέλευσις ἦλθεν καὶ περιώρισεν τὰ ἑαυτῆς δικαιώματα, ὀμώσασα πίστιν εἰς ὡρισμένον πολίτευμα, εἰς τὸ σύνταγμα.

§78ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, Ὄχι.

§79Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ὁ ὅρκος, τὸν ὁποῖον ἐδώσαμεν, εἰς τὸν συνταγματικὸν βασιλέα, καὶ ὅταν λέγωμεν συνταγματικὸν βασιλέα ἐννοοῦμεν βεβαίως καὶ τὸ Συνταγματικὸν πολίτευμα, σημαίνει βεβαίως, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ μεταβληθῇ ἡ οὐσία τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος, ὑπὸ τοῦ ὁποίου διεπόμεθα. Ἄλλωστε, ὡς λίαν ὀρθῶς παρετήρησεν καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος Ἀττικοβοιωτίας κ. Τσουκαλᾶς, ὁ κύριος λόγος, ὁ ὁποῖος ἤγαγε τὴν τότε ἡνωμένην ἀντιπολίτευσιν νὰ θέσῃ ἐνώπιον τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ τὸ ἐρώτημα διὰ Συντακτικὴν Συνέλευσιν, ἦτο τὸ ζήτημα τοῦ βασιλέως, ἦτο τὸ δυναστικὸν ζήτημα. Ἐφ’ ὅσον ὅμως σήμερον δυναστικὸν ζήτημα δὲν ὑφίσταται..............

§80Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Οὔτε ὑπῆρξεν ποτέ. Πάντοτε ὁ ἑλληνικὸς λαὸς ἀνεγνώρισεν ὡς βασιλέα του, τὸν βασιλέα Κωνσταντῖνον. (Χειροκροτήματα).

§81Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ἐφ’ ὅσον, ἐπαναλαμβάνω, ζήτημα τοιοῦτον δὲν ὑφίσταται, ἐφ’ ὅσον δὲν πρόκειται νὰ μεταβληθῇ τὸ συνταγματικόν μας πολίτευμα, νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει καὶ λόγος, ὅπως ἡ Συνέλευσις ἀνακηρυχθῇ εἰς Συντακτικὴν Συνέλευσιν.

§82Δ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Πρέπει νὰ μεταβάλλωμεν τὸ σύνταγμα κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ ἀποτραπῶσιν πλέον αὐθαιρεσίαι εἰς τοὺς φιλάρχους.

§83Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ἀλλ’ ὑπεστηρίχθη, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς Συντακτική, διότι πρόκειται νὰ μεταρρυθμίσῃ θεμελιώδεις διατάξεις τοῦ Συντάγματος.

§84Ε. ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ. Τὴν ἐκάλεσεν ὁ ἀρχηγὸς τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως εἰς ἀναθεώρησιν θεμελιωδῶν διατάξεων ναὶ ἢ ὄχι;

§85Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Εἶναι παραδεδεγμένον, κ. συνάδελφε, ὅτι ἡ Συνέλευσις, εἴτε Ἀναθεωρητικὴ εἶναι, εἴτε Συντακτική, δὲν εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ συζητήσῃ ἁπλῶς τὰ θέματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα τὸ διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἐκδίδεται κατὰ τὰς ἐκλογὰς διαλαμβάνει. Καὶ ἔχομεν τὸ προηγούμενον τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος τοῦ 1910, ὅτε ἡ Συνέλευσις ἐκείνη δὲν περιωρίσθη εἰς τὰ θέματα, τὰ ὁποῖα διελάμβανεν ἡ διάταξις περὶ ἀναθεωρήσεως, ἀλλ’ ἐξήτασεν καὶ μετηρρύθμισεν διατάξεις, μὴ διαλαμβανομένας ἐν τῷ προγράμματι τῆς τότε Κυβερνήσεως.

§86Ε. ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ. Ὄχι θεμελιώδεις.

§87Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Αὐτὸ τὸ διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις προεκήρυξεν ἀναθεωρητικὴν Βουλήν, ἦτο πρᾶξις αὐθαιρεσίας ἀπὸ τὰς συνήθεις, τὰς ὁποίας ἔκαμε ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, διότι γνωρίζετε λαμπρὰ ὅτι κατὰ τὸ Σύνταγμα, ἵνα γίνῃ Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ ἀπαιτεῖται ψηφοφορία τῶν ⅔. Αὐτὰ ἐγένοντο; Δὲν ἐγένοντο. Αὐθαιρέτως λοιπὸν ἐξεδόθη τὸ διάταγμα. Μὴ τὸ φέρετε ὡς ἐπιχείρημα.

§88Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Γνωρίζετε, κ. συνάδελφε, ὅτι καὶ ἡ Ἀναθεωρητικὴ Βουλή, ἡ ὁποία συνῆλθε κατὰ τὸ 1910, δὲν συνεμορφώθη πρὸς ὅλας τὰς τυπικὰς διατάξεις περὶ ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τηροῦνται ἐξ ὁλοκλήρου οἱ τύποι.

§89Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπεφασίσθη ὑπὸ Βουλῆς νομίμου καὶ συνταγματικῆς.

§90Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ ζήτημα τῶν θεμελιωδῶν καὶ μὴ θεμελιωδῶν διατάξεων. Ὑπεστηρίχθη καὶ ἀπὸ ἄλλον συνάδελφον, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι ἡ διάκρισις μεταξὺ θεμελιωδῶν καὶ μὴ θεμελιωδῶν διατάξεων εἶναι δυσχερεστάτη καὶ ὅτι ἡ σχετικὴ συζήτησις ἀποβαίνει θεωρητικὴ ἢ μᾶλλον, κατὰ τὴν φράσιν ἑνὸς ἐκ τῶν ῥητόρων, καταντᾷ ἕωλος. Μεταξὺ τῶν θεμελιωδῶν διατάξεων, ὑπεδείχθη ἐνταῦθα ἡ ἀφορῶσα τὴν ἀναστολὴν τῆς ἰσοβιότητος τῶν δικαστῶν. Ἀλλ’ ἀντεκρούσθη παρ’ ἄλλων ἀξιοτίμων συναδέλφων ἡ γνώμη αὕτη. Καὶ πολλοὶ δὲ συνταγματολόγοι ἠμφισβήτησαν τὴν ἀκρίβειαν τῆς θεωρίας, ἐὰν ἡ ἀναστολὴ τῆς ἰσοβιότητος τῶν δικαστῶν εἶναι θεμελιώδης διάταξις ἢ οὔ.

§91Ε. ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ. Ὑπάρχει ἀπόφασις τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως τοῦ 1910, ἡ ὁποία ἐλήφθη κατὰ πρότασιν αὐτοῦ τοῦ Βενιζέλου ὅτι εἶναι θεμελιώδης.

§92Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ἄλλωστε τὸ ζήτημα τῆς ἰσοβιότητος τῶν δικαστῶν ἔχει ἤδη ῥυθμισθῆ καὶ αἱ σχετικαὶ συνταγματικαὶ διατάξεις ἐπανῆλθον ἐν ἰσχύϊ διὰ Διατάγματος, ἐσχάτως ἐκδοθέντος. Ἀλλ’ ἡ αὐτὴ ἀντιγνωμία ἐπικρατεῖ καὶ διὰ τὰς ἄλλας διατάξεις τοῦ Συντάγματος, ἂν αὗται εἶναι θεμελιώδεις ἢ μή. Ἔχω λοιπὸν τὴν γνώμην, ὅτι ἐφ’ ὅσον δὲν πρόκειται νὰ μεταβάλλομεν τὴν βάσιν τοῦ πολιτεύματος, δηλ. τὸν θεσμὸν τῆς ἀντιπροσωπείας τοῦ λαοῦ καὶ τὸν θεσμὸν τῆς βασιλείας, ὅλων τῶν ἄλλων διατάξεων, εἴτε ὡς θεμελιώδεις χαρακτηρισθῶσιν αὗται εἴτε μή, κάλλιστα δύναται νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ἐξετάσεως μία Ἀναθεωρητικὴ Συνέλευσις. Καὶ θὰ μοῦ εἴπετε τότε: Τὶ σᾶς πειράζει λοιπὸν ἂν ἡ Συνέλευσις θὰ εἶναι Συντακτικὴ ἀφοῦ ἡ Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ δύναται νὰ μεταρρυθμίσῃ ὅλας τὰς ἄλλας διατάξεις τοῦ Συντάγματος; Καὶ ἀπαντῶ. Καθ’ ὃν χρόνον, κύριοι ἀντιπρόσωποι, εὑρίσκονται ὑπὸ τὴν κρίσιν τῶν ἰσχυρῶν τὰ ἐθνικά μας δίκαια, νομίζω ὅτι εἶναι ἔργον πολιτικῆς ὠφελείας καὶ φρονήσεως νὰ μὴ ῥιφθῇ ἡ χώρα εἰς τὴν ἀοριστίαν, εἰς τὴν ἀβεβαιότητα, εἰς τὸ χάος.

§93ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Κανὲν χάος.

§94Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Διότι ἡ Συντακτικὴ Συνέλευσις, αὐτὴν ἀκριβῶς τὴν ἔννοιαν ἔχει. Ἡ Συντακτικὴ Συνέλευσις παριστάνει τὴν εἰκόνα μιᾶς χώρας οἱονεὶ ἐν ἐπαναστάσει εὑρισκομένης.

§95ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, Ὄχι.

§96Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἡ Συνέλευσις θὰ ὀνομασθῇ Συντακτική, ἡ Ἑλλὰς θὰ παριστάνῃ τὴν εἰκόνα πολιτείας μὴ συντεταγμένης.

§97ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Καθόλου. Καθόλου.

§98Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Κατόπιν τῶν τόσων συχνῶν διακοπῶν τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων καὶ κατόπιν τῆς νευρικότητος, τὴν ὁποίαν παρατηρῶ....

§99Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Σεῖς τὴν προκαλεῖτε.

§100Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Καθόλου, καθόλου.

§101Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐξακολουθήσατε.

§102Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Προχωρῶ εἰς τὸ τέρμα τοῦ λόγου καὶ ἐπιμένω, ὅτι καὶ λόγοι νομιμότητος καὶ λόγοι πολιτικῆς ὠφελείας καὶ ἐσωτερικὰ καὶ ἐξωτερικὰ συμφέροντα τῆς χώρας ἐπιβάλλουσιν ὅπως ἡ Συνέλευσις χαρακτηρισθῇ ὡς Ἀναθεωρητικὴ Συνέλευσις. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Ἀναστασόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§104Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν μορφὴν καὶ τὸν χαρακτῆρα, κύριοι ἀντιπρόσωποι, τῆς παρούσης Βουλῆς ὡς Συντακτικῆς τῶν Ἑλλήνων Συνελεύσεως δὲν θὰ δώσῃ ἡ ψῆφος ἡμῶν. Τὴν μορφὴν καὶ τὸν χαρακτῆρα τῆς παρούσης ἀντιπροσωπείας ὡς Συντακτικῆς Συνελεύσεως ἔδωκεν ἡ ψῆφος τῆς 1ης Νοεμβρίου τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Μόνον ἐπαναστατικὴ Βουλὴ ἦτο δυνατὸν νὰ βαπτίσῃ καὶ νὰ κηρύξῃ ἑαυτὴν Συντακτικὴν Συνέλευσιν, ἐνῷ ἡμεῖς δὲν εἴμεθα ἐπαναστατικὴ Βουλή, ἀλλ’ εἴμεθα Βουλὴ προελθοῦσα ἐκ μιᾶς ἐπαναστάσεως. Διότι ἡ ψῆφος τῆς 1ης Νοεμβρίου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἦτο μία ἐπανάστασις κατὰ τριετοῦς τυραννίας, (Εὖγε, εὖγε. Χειροκροτήματα) ἀλλ’ ἐπανάστασις μὲ τὴν ἀρετήν, τὴν ὁποίαν ὀλίγαι ἐπαναστάσεις ἔχουσι νὰ δείξωσιν. Ἡ ἐπανάστασις αὕτη χάρις εἰς τὴν γενναιοφροσύνην καὶ τὸν πατριωτισμὸν τοῦ λαοῦ ἀπέδειξε χωρὶς νὰ χυθῇ σταγὼν Ἑλληνικοῦ αἵματος.

§105Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Πλὴν τῶν δολοφονηθέντων κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν.

§106Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Αἰωνία καὶ τούτων ἡ μνήμη. Ἀλλ’ ἂν ὁ λαὸς ἐξέλεξε τοὺς ἀντιπροσώπους του ὡς μέλη Συντακτικῆς Συνελεύσεως, εἶχε τὴν ἔννοιαν νὰ δώσῃ εἰς αὐτοὺς τὴν κυρίαρχον δύναμιν, ἵνα ἀνορθώσωσιν, οὐ μόνον κάθε δίκαιον καταπατηθὲν διὰ τόσων κακουργιῶν, ἀλλὰ καὶ τὸ καταρριφθὲν πολίτευμα. Ἀπορρέομεν λοιπὸν ἐκ μιᾶς ἐντολῆς σαφοῦς, δοθείσης ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ θὰ ἤθελον νὰ ἴδω τίς θὰ ἦτο ὁ τολμηρός, ὅστις θὰ ἀντετάσσετο εἰς τὴν ἐντολὴν τοῦ κυριάρχου λαοῦ, ἵνα ἀτενίσῃ τρίτην ἐκδήλωσιν τῆς θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ μετὰ τὴν 1ην Νοεμβρίου καὶ τὴν 22αν Νοεμβρίου. Πολλάκις κύριοι συνάδελφοι, ἀντιτιθέμεθα εἰς τὰς κρατούσας σήμερον πολιτικὰς καὶ πολιτειακὰς θεωρίας, δυσφοροῦσι διὰ τὴν ὀξύτητα τῶν ἐκφερομένων λόγων, χωρὶς νὰ ἐννοῶσιν, ὅτι τοῦτο ἀνοίγει τὴν δικλεῖδα πρὸς ἐξάτμισιν τῆς ὑποκώφου ὀργῆς καὶ δυσφορίας καὶ ὅτι χάριν τοῦ κοινοῦ συμφέροντος, τοῦ ἐθνικοῦ συμφέροντος, τοῦ συμφέροντος πρὸ παντὸς τῶν ἰδίων αὐτῶν, ἔπρεπε νὰ ἀποβλέπωσι μετὰ περισσοτέρας προσοχῆς καὶ θάρρους εἰς τὰς τοιαύτας σφοδρὰς ἐκδηλώσεις τῶν μελῶν τῆς παρούσης Συντακτικῆς Συνελεύσεως. Ὁ κ. πληρεξούσιος ἐξ Ἰωαννίνων, ἐκπροσωπῶν ἴσως καὶ τὴν γνώμην τῶν ὁμοφρόνων καλουμένων φιλελευθέρων, ὡμολόγησεν, ὅτι δὲν εἶναι κάτοχος τῶν συνταγματικῶν μυστηρίων, ὅπως προέλθῃ εἰς συζήτησιν εὐρεῖαν συνταγματικὴν περὶ τοῦ κατὰ πόσον εἶναι ἡ παροῦσα Βουλὴ Συντακτικὴ ἢ Ἀναθεωρητική. Δὲν εἶναι παράδοξον, ἂν οὕτω μετριοφρόνως εἶπε περὶ τῶν γνώσεων τῶν συνταγματικῶν, ἀλλὰ δι’ ἐμὲ εἶναι παράδοξον, ὅτι ἐλλείπουσιν αἱ γνώσεις πρὸς ὀρθὴν ἀντίληψιν περὶ τοῦ χαρακτῆρος τῆς παρούσης ἀντιπροσωπείας ἀκριβῶς εἰς ἐκείνους, οἵτινες τοσαύτας γνώσεις ἀπέδειξαν διὰ νὰ καταλύσωσι τὸ Σύνταγμα ἐπὶ τριετίαν. Ἠμφισβήτησεν ὅμως ὁ κ. πληρεξούσιος Ἰωαννίνων, καὶ τότε ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ζητήσω τὸν λόγον ἀπὸ τὸ Προεδρεῖον, ἠμφισβήτησε τὴν ἔννοιαν τῶν ἐκλογῶν τῆς 1ης Νοεμβρίου καὶ εἶπε, ὅτι ἡ ἐκλογὴ ἐκείνη δὲν εἶχε τὴν ἐντολὴν πρὸς συγκρότησιν Συντακτικῆς Συνελεύσεως. Τοῦτο εἶναι ἀνακριβές, ὅσον εἶναι ἀνακριβῆ καὶ τὰ ἄλλα, τὰ λεχθέντα ὑπὸ τῆς μερίδος ἐκείνης. Ἂς ἐπισκοπήσωμεν διὰ βραχέων τὰ γενόμενα. Φρονῶ ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι λελυμένον καὶ ὑφ’ ἡμῶν ὡς καὶ ὑπ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀπέστειλαν ἡμᾶς εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, εἶναι λελυμένον ἐκ τοῦ ὅρκου, τὸν ὁποῖον ἐδώσαμεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἀνυψώσαντες τὴν χεῖρα, θὰ εἶναι δὲ παράδοξον ἂν ἐκεῖνοι, οἵτινες οὕτως ὤμοσαν τὸν ὅρκον τῆς Συντακτικῆς Συνελεύσεως τὴν ἑπομένην ἐζήτουν νὰ ἐπιορκήσουν ἀναιροῦντες τὰς ὑποχρεώσεις τὰς ἀνειλημμένας καὶ ἐκ τοῦ τοιούτου ὅρκου. Ἡ ἐπισκόπησις τοῦ παρελθόντος θὰ πείσῃ ἡμᾶς, διατὶ τοιαύτην ἔννοιαν εἶχεν ἡ ψῆφος τῆς 1ης Νοεμβρίου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλὰ πάντως θὰ πεισθοῦν ἀκόμη ἐκ τῆς βραχείας ταύτης ὅσον καὶ ὀδυνηρᾶς ἐπισκοπήσεως, διότι ἄλλη Βουλὴ εἴτε ἁπλῆ, εἴτε ἀναθεωρητικὴ δὲν εἶναι δυνατή, δὲν εἶναι ἱκανὴ νὰ συντελέσῃ εἰς ἐκεῖνα τῶν ὁποίων ὑπάρχει ἀνάγκη, ἵνα ἀνορθώσῃ τὸ δίκαιον, τὸ πολίτευμα, ἡ Ἑλληνικὴ ψυχή, ἡ Πατρίς. Μόνον ψῆφοι καὶ ψηφίσματα Συντακτικῆς Συνελεύσεως δύνανται νὰ θεραπεύσωσι τὰ γενόμενα κακὰ καὶ νὰ ἀποτρέψωσιν ἄλλα ἐπ’ ἀγαθῷ τοῦ τόπου. Ἐννοήσατε καλῶς τοῦτο, Κύριοι, ἰδίως οἱ ἀντιλέγοντες ἐὰν θεμελιώδεις διατάξεις κατηργήθησαν τοῦ Συντάγματος, ἢ παρεβιάσθησαν ἐν τῷ παρελθόντι καὶ ἐὰν τὴν ἀνόρθωσιν τῶν τοιούτων Συνταγματικῶν διατάξεων, καλούμεθα ἡμεῖς νὰ ἐπιτελέσωμεν. Ἀλλ’ ὑπῆρξέ τι ἐκ τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ἔμεινε ἀπρόσβλητον; Ἔμεινέ τι ὄρθιον νομικῶς ἢ συνταγματικῶς; Ὑπάρχει τι μὴ καταπεσὸν εἰς ἐρείπια; Καὶ ἀρχίζω ἀπὸ μίαν ἀσύστολον παράβασιν, τὴν παράβασιν κατὰ τῆς συνταγματικῆς διατάξεως περὶ Δικαιοσύνης, τῆς ἰσοβιότητος τῶν δικαστῶν. Διὰ τοῦ Συντακτικοῦ—ὅπως καὶ διὰ τοῦ αὐτουργοῦ τοῦ τοιούτου Διατάγματος ἐχαρακτηρίσθη—διὰ τοῦ Συντακτικοῦ λέγω, Διατάγματος, διεπράχθη ἡ ἀναστολὴ τῆς ἰσοβιότητος τῶν Δικαστῶν. Τί πρᾶξις ἦτο ἐκείνη; Ἦτο Νομοθετική; Καὶ διὰ τίνος πράξεως εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνορθωθῇ ἡ καταρρεύσασα αὕτη Συνταγματικὴ διάταξις. Καὶ διὰ τίνος πράξεως δύναται νὰ ἀνορθωθῇ ἡ λειτουργία τῆς δικαιοσύνης; Τινὲς συζητοῦσιν ἔτι, καὶ εἶναι θεμελιώδης ἡ σχετικὴ διάταξις τοῦ Συντάγματος περὶ Δικαιοσύνης; Καὶ λέγουσιν ταῦτα ἀδιάφοροι πρὸς τὰς θεωρίας καὶ τὰ δόγματα τῆς νεωτέρας συνταγματικῆς ἐπιστήμης, καὶ τὰς ἰδέας τῶν ἐλευθέρων λαῶν, περὶ τῆς ἱερότητος καὶ τῆς ἀποστολῆς τῆς Δικαιοσύνης ὡς θεμελίου τῶν κοινωνιῶν καὶ τῶν πολιτευμάτων τοῦ κόσμου ὅλου. Θεωροῦσιν διάταξιν θεμελιώδη τὴν περὶ Βασιλείας, ἐνῷ εἶναι τόσον γνωστὸν καὶ τόσον κοινὸν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξωσιν Κράτη ἄνευ Βασιλέως, ἀλλὰ κράτη ἄνευ Δικαιοσύνης δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξωσιν. Καὶ ἐκεῖ ὅπου ἐπλήγη καιριώτατα τὸ πολίτευμα καὶ τὸ ἑλληνικὸν Κράτος κατὰ τρόπον ἀνήκουστον εἶναι ἡ Δικαιοσύνη. Διὰ Συντακτικοῦ Διατάγματος ἀνεστάλη ἡ ἰσοβιότης τῶν Δικαστῶν καὶ ἐπῆλθεν ἡ ἐκκαθάρισις ἐκείνη, ἡ κατ’ εὐφημισμὸν λεγομένη οὕτω, πράγματι δέ, ἡ κρεούργησις τῶν λειτουργῶν καὶ τῆς ἰδίας τῆς Δικαιοσύνης. Καὶ εἴδομεν συρόμενος ἀπὸ τῶν ἑδρῶν τῶν ὑψηλῶν Προέδρους καὶ Εἰσαγγελεῖς τοῦ Ἀρείου Πάγου, Ἀρειοπαγίτας, Προέδρους καὶ Εἰσαγγελεῖς Ἐφετῶν, Ἐφέτας, Προέδρους καὶ Εἰσαγγελεῖς Πρωτοδικῶν, Πρωτοδίκας κλπ. Καὶ εἴδομεν ὅλην ἐν γένει τὴν δικαστικὴν ἱεραρχίαν κυλιομένην εἰς τοὺς δρόμους ἢ συρομένην εἰς τὰς φυλακὰς ὑπόδικον ἢ κατάδικον διότι ἔπραξε τὸ μέγα ἔγκλημα νὰ μείνῃ πιστὴ εἰς τὸν ὅρκον, τὸν ὁποῖον ἔδωκεν εἰς τὸν ὑπέρτατον ἄρχοντα τῆς χώρας, τὸν Βασιλέα. (Χειροκροτήματα). Καὶ εἶπε τις, πρὸ ὀλίγου κατελθὼν τὸ βῆμα, νομίζω ὅτι ἦτο ὁ ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος κ. Τσουκαλᾶς: Ἀνομολογῶ τὴν τοιαύτην καταδίωξιν καὶ καταπάτησιν, ἀλλὰ διὰ τοῦ ἀναδιορισμοῦ τῶν παυθέντων ἐπῆλθεν ἡ ἱκανοποίησις, ἡ διόρθωσις. Ἀλλ’ ἠνορθώθη ἡ Δικαιοσύνη; Ἠνορθώθησαν τὰ ἄτομα, ἀλλ’ ἡ Δικαιοσύνη ὄχι. Μένει κατερριμένη ὑπὸ τῆς πεσούσης φατρίας. Ἠνορθώθη τὸ δίκαιον δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐπαύθησαν, ἀπηλάθησαν, κατεδιώχθησαν, ἐφυλακίσθησαν· ἀλλ’ οἱ ἄλλοι; Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι παρέμειναν θεράποντες οὐχὶ τῆς Δικαιοσύνης, ἀλλὰ θεράποντες, δοῦλοι τῶν πολιτικῶν παθῶν μέχρι τοῦ σημείου νὰ ἴδωμεν τὴν εἰδεχθῆ εἰκόνα τῆς τότε ὑπηρεσίας αὐτῶν ἢ ἐκ τοῦ ἰκριώματος τὸ ὁποῖον ἐστήθη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ πρὸς καταδίωξιν τῶν πρώην Πρωθυπουργῶν τῆς χώρας, ἢ ἐν τοῖς ἄλλοις Δικαστηρίοις τακτικοῖς ἢ ἐκτάκτοις Στρατοδικείοις ἢ κοινοῖς εἰς τὰ ὁποῖα ἐστρατολογήθησαν καὶ ἐτάχθησαν οἱ τοιοῦτοι λειτουργοὶ τάχα τῆς Δικαιοσύνης, ἵνα θεραπεύσωσιν οὐχὶ τὸ δίκαιον, ἀλλὰ τὴν ἄφρονα τυραννίαν.

§107Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Νὰ δολοφονήσουν διὰ τῶν νόμων.

§108Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς εἶναι δυνατὸν οἱ τοιοῦτοι, ὅσοι ἀπεδείχθησαν τοιοῦτοι, νὰ παραμείνωσιν, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ τὸ ἄγος τοῦτο εἰς τὴν ἑλληνικὴν Δικαιοσύνην; Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ καθαρθῇ τὸ ἄγος μόνον διὰ τῆς Συντακτικῆς Συνελεύσεως, ψηφιζούσης τὴν ἀναστολὴν τῆς ἰσοβιότητος καὶ τὴν κάθαρσιν τοῦ ἄγους; Ἢ μὴ φρονεῖτε ὅτι θὰ μεταβάλλωμεν ἡμᾶς αὐτοὺς πρὸς ἐκείνους, ὁμοίους, οἵτινες ἀνέστελλον τὴν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος; Δὲν θὰ τὸ πράξωμεν, διότι δὲν θὰ κατέλθωμεν εἰς ὁμοίαν ἀντισυνταγματικὴν παρανομίαν. Καὶ μόνη ἡ τοιαύτη καιρία ἀντισυνταγματικὴ παράβασις κατὰ τῆς Δικαιοσύνης καὶ μόνον, αὕτη ἤρκει νὰ ἐπιβάλλῃ τὴν συγκρότησιν τῆς παρούσης ἀντιπροσωπείας, ὡς Συντακτικῆς τῶν Ἑλλήνων Συνελεύσεως. Ἀλλὰ μὴ ἡ τοιαύτη μόνον Συνταγματικὴ παραβίασις ὑπῆρξεν; Ὑπάρχει ἡ θεμελιώδης διάταξις περὶ Βασιλείας, καὶ θεμελιώδης διάταξις δὲν εἶνε μόνον ἡ εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ Βασιλέως ἀφορῶσα ἀλλὰ καὶ πᾶσαι αἱ λοιπαὶ διατάξεις τοῦ Συντάγματος, αἱ καθιεροῦσαι θεμελιωδῶς τὴν δυναστείαν τοῦ Γεωργίου συνταγματικὴν καὶ κληρονομικήν. Καὶ ἡμεῖς, οἵτινες εἴχομεν ἕνα Βασιλέα μέχρι τοῦ 1912, ἀπὸ τοῦ 1912 δὲ καὶ ἐντεῦθεν μετὰ δύο ἐνδόξους πολέμους τοιοῦτον τὸν θρυλλικὸν ἄνδρα, τὸν ὁποῖον ὠνειροπόλησαν 4 αἰῶνες δουλείας, τὸν συντελεστὴν τῶν ἐθνικῶν ἰδεωδῶν, τὸν τοῦτον στρατηλάτην, Βασιλέα ἐναντίον τῶν Συνταγματικῶν θεμελιωδῶν διατάξεων, ἐναντίον τῆς θελήσεως καὶ τῆς αἱμασσούσης ψυχῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀπήλασεν ἐκ τῆς ἑλληνικῆς γῆς καὶ ὁ κυρίαρχος λαὸς ξένος εἰς τὰ τελούμενα ἔχανε τὸν βασιλέα του καὶ τὰς ἐλευθερίας του (Χειροκροτήματα). Ἦλθεν ὅμως ἡ μεγαλειώδης ψῆφος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ νὰ ἀνορθώσῃ τὸ μέγα ἔγκλημα κατὰ τῆς ἱστορίας καὶ τοῦ λατρευτοῦ της βασιλέως. Ὁ Βασιλεὺς ἐπανῆλθεν, ἀλλὰ δέον νὰ ἀποκατασταθῇ τὸ ἐκλεῖψαν πολίτευμα. Καὶ πρὸς τοῦτο ὑπάρχουσιν ἔργα καὶ καθήκοντα μόνον ἀπὸ Συνταγματικῆς Συνελεύσεως ἀπορρέοντα. Μήπως ἦτο μόνον ὁ Βασιλεὺς ὁ τόσα παθών; Ὑπῆρξε καὶ μία μεσοβασιλεία· ὑπῆρξεν καὶ ἄλλος βασιλεὺς μάρτυς. Εἰς τὸν Βασιλέα τοῦτον τὸν οὐχὶ ἐκ τοῦ Συντάγματος ἐλθόντα, ἀλλ’ ἐκ τῆς θελήσεως ὀλίγων καὶ ξένων, δὲν ὑπῆρχον δικαιώματα, ἀλλ’ ὑποχρεώσεις. Δὲν ἦτο Βασιλεὺς ἐλεύθερος, ἦτο Βασιλεὺς ὑπόδουλος, δεσμώτης Βασιλεύς, ὅστις ἤκουεν ἐκστομιζομένας ἀπὸ μιᾶς ἕδρας τῆς αἰθούσης ταύτης τὰς ἀνιερωτέρας τῶν ὕβρεων κατὰ τοῦ Βασιλέως πατρός του, χωρὶς νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ σταματήσῃ τὸν ἀπόλυτον ὑβριστὴν Β. Ἐπίτροπον. Δὲν ἦτο Βασιλεὺς ἐλεύθερος, δὲν ἦτο Συνταγματικὸς Βασιλεύς, ἦτο ὑπόδουλος ὁ δύσμοιρος Βασιλεύς, μὴ δυνάμενος νὰ ἐνασκήσῃ τὴν ὑπερτάτην Βασιλικὴν προνομίαν, χαρίζων τὴν ὕπαρξιν εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἀπὸ τοῦ ἐξορίστου καὶ πενομένου Βασιλικοῦ πατρὸς ἔφερον ἐπιστολὴν πρὸς τὸν υἱόν, καὶ ἔπεσον αἱ κεφαλαὶ αὐτῶν μετὰ τῆς βασιλικῆς προνομίας. Καὶ τώρα, κ. Πληρεξούσιε ἐκ Μυτιλήνης, ἁπλῆ Βουλή, ἀναθεωρητικὴ Βουλή, εἶναι ἐπαρκὴς καὶ ἱκανὴ νὰ φέρῃ γνώμην καὶ θεραπείαν ἐπὶ τῶν τερατωδῶν ἱστορικῶς καὶ πολιτειακῶς τούτων πράξεων; Ὁ Βασιλεὺς Κωνσταντῖνος ἀπερχόμενος ὡς μάρτυς καὶ ἀποβλέπων μόνον εἰς τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος, ἀπηύθυνε τὴν τελευταίαν ὑποθήκην, ἀπόρροιαν τῆς βαθυτάτης του πρὸς τὴν πατρίδα ἀγάπης. «Ἀπέρχομαι, εἶπε, χάριν τοῦ συμφέροντος τῆς Πατρίδος, ὅσοι δὲ ἀγαπᾶτε καὶ ἐμὲ καὶ τὴν Πατρίδα ὑποταχθῆτε εἰς τὸ καθεστώς». Ἐν τῇ ὑψηλῇ Του θυσίᾳ καὶ ἐν τοῖς ρήμασι τούτοις ἔσωζε τὰς ὑπολειπομένας ἐλευθερίας τοῦ τόπου! Καὶ ὑπετάχθημεν πάντες! Ἀλλὰ δὲν ὑπετάγησαν ἐκεῖνοι, οἵτινες διέπραττον τὰ ἐγκλήματα ταῦτα κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, δὲν ὑπέταξαν τὰ πάθη αὐτῶν κατὰ τοῦ στρατοῦ, κατὰ τοῦ ναυτικοῦ, κατὰ τῶν πολιτικῶν, κατὰ τῆς δικαιοσύνης, κατὰ τῆς Ἐκκλησίας, ἣν καὶ οἱ Τοῦρκοι ἐσεβάσθησαν, κατὰ τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν. Μετέβαλον τὰ πάντα εἰς ἐρείπια καὶ πτώματα. Δὲν θὰ ἐξιστορήσω τὰ γενόμενα καὶ τὴν φρίκην διὰ τὰ ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν, αἱ ἐξορίαι, αἱ ἐπικηρύξεις, αἱ λῃστεῖαι, αἱ καταδίκαι καὶ αἱ καρατομήσεις. Ταῦτα εἶνε ἄλλα θέματα ἄλλων ἡμερῶν. Καὶ τὴν ἐπανόρθωσιν τοῦ δικαίου ἐξ ὅλων τῶν ἐγκλημάτων αὐτῶν περιμένετε, κύριοι συνάδελφοι τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος, νὰ τὴν εὕρωμεν ἐκ μιᾶς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς; Τὴν Ἀναθεωρητικὴν Βουλὴν ἄλλως τὴν κανονίζει τὸ Σύνταγμα. Καὶ δὲν προήλθομεν κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, ὡς Ἀναθεωρητικὴ Βουλή. Ἡ Συντακτικὴ ἀπορρέει ἐκ μιᾶς ἐπαναστάσεως, ἀδιάφορον πόθεν. Καὶ ἀπορρέομεν ἐκ μιᾶς ἐπαναστάσεως ἱστορικῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅστις ἀπέστειλεν ἡμᾶς ἐνταῦθα, μᾶς ἀπέστειλε δὲ μὲ προηγγελμένην ἐντολήν. Ἄς μὴ πτοῇ δὲ ἐνίους τὸ ἄγνωστον καὶ τὸ ἐπικίνδυνον μιᾶς ἀφράκτου Συντακτικῆς Συνελεύσεως. Ὑπάρχει ἡμῖν μέγα δίδαγμα ἡ σύνεσις καὶ ἡ βαθεῖα πολιτεία τοῦ ἀθανάτου Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Δὲν θὰ φανῶμεν κατώτεροι οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ τῆς 1ης καὶ τῆς 22ας Νοεμβρίου. Συντακτικὴ Συνέλευσις δὲν εἶναι ὁ κίνδυνος, ἀλλ’ ἡ ἐγγύησις τῆς τάξεως. Ὁ κ. πληρεξούσιος ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας, ὁ εὔγλωττος ἀρχηγὸς τοῦ συντηρητικοῦ κόμματος, σᾶς εἶπεν, ὅτι οὕτως ἐτέθη τὸ ζήτημα πρὸ τῶν ἐκλογῶν ὑπὸ τῶν 16 πολιτευτῶν τῆς συνεργαζομένης Ἀντιπολιτεύσεως, οὓς ἡ στυγερὰ κατὰ τοῦ Ι. Δραγούμη κακουργία περιώρισεν εἰς 15. Σᾶς εἶπεν ὅτι εἶχε τεθεῖ τὸ ζήτημα πρὸς τὸν λαὸν περὶ ἐκλογῆς Συντακτικῆς ἀντιπροσωπείας. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ ἰδίου. Ἐτέθη, κ. συνάδελφε, ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τῆς συνεργαζομένης ἀντιπολιτεύσεως εἰς τὰ ἔντιμα μέλη, τῆς ὁποίας ἡ σύγχρονος πολιτικὴ ἱστορία καὶ κατάστασις πολλὰ ὀφείλει ἐν τῷ ἀγῶνι, ἢ ἡ ἔννοια αὕτη προῆλθεν ἐκ τῶν ἐγκάτων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀπὸ τὰ πέρατα τοῦ ἑλληνικοῦ Βασιλείου, ἀπὸ πάσης γωνίας τῆς χώρας καὶ πάσης καλύβης; Δὲν ἦτο ἐπιταγὴ τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἵνα πρόγραμμα ἡμῶν εἶνε Συντακτικὴ Συνέλευσις; Καὶ ὑμεῖς ἐδώσατε τὸ σύμβολον τῆς ἐκλογῆς, ἢ ὁ λαὸς σᾶς ἔδωκε τὸ ἐκλογικὸν νικηφόρον σύμβολον, τὸν κλάδον τῆς ἐλαίας εἰς τὰς χεῖρας; Ἀλλ’ εἴτε ἐκ τοῦ λαοῦ ἐπῆλθεν ἡ ἐπιταγὴ αὕτη, εἴτε καθ’ ὑπόδειξιν τῆς Συνεργαζομένης Ἀντιπολιτεύσεως καθωρίσθη ἡ ἔννοια τῆς ἐκλογῆς, ἡ ἔννοια αὕτη τῆς ἐκλογῆς εἶναι μία, ὁδηγήσασα ἡμᾶς ἐνταῦθα μὲ τὴν ἐντολὴν τὴν αὐστηρὰν τῆς συγκροτήσεως τῆς παρούσης ἀντιπροσωπείας ὡς Συντακτικῆς Συνελεύσεως. Δὲν θέλω, κ. συνάδελφοι, προέλθει εἰς ἄλλας ἐρεύνας περιττὰς καὶ γνωστάς, καὶ δὲν θὰ εἴπω εἰς ὑμᾶς περὶ τῆς γενομένης καταργήσεως τῶν θεμελιωδῶν διατάξεων περὶ Βουλῆς. Ὑπῆρξε μία Βουλὴ λήξασα διὰ τῆς συνταγματικῆς προνομίας τῆς διαλύσεως, καὶ ἐξελέγη ἄλλη, ἡ Βουλὴ τῆς 6ης Δεκεμβρίου καὶ ἡ Βουλὴ ἐκείνη ἡ νόμιμος ἐξηφανίσθη κατὰ πρωτάκουστον τρόπον καὶ ἀνεστήθησαν οἱ Λάζαροι τῆς 31ης Μαΐου. Διὰ τῆς ἀντισυνταγματικῆς ταύτης οἱονεὶ Βουλῆς καὶ παραταθείσης ἀντισυνταγματικῶς ὅσον ἠθέλησεν, ἐδημιουργήθη συνταγματικὸν χάος, χάος νομοθετικόν, χάος τοῦ δικαίου, χάος εἰς τὸν στρατόν, τὸ ναυτικόν, τὰς δημοσίας ὑπηρεσίας, χάος εἰς τὰ δημόσια οἰκονομικά, χάος εἰς τὴν πολιτικὴν ἠθικήν, χάος εἰς τὴν ἐκκλησίαν, ἣν καὶ ταύτην ἐβεβήλωσαν, ἐκ τοῦ χάους θὰ προέλθῃ νέα δημιουργία καὶ τὴν δημιουργίαν ταύτην δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ μόνον ἡ κυρίαρχος δύναμις Συντακτικῆς Συνελεύσεως νὰ ἐπιτελέσῃ. Ἀπορρέομεν κύριοι ἐκ τῆς τοιαύτης ψήφου καὶ τῆς τοιαύτης ἐντολῆς τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ εἶναι καθωρισμένον τὸ ἔργον ἡμῶν. Εἴμεθα ἐντεταλμένοι διὰ τῆς ψήφου τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ ἵνα ἐκτελέσωμεν τὰ ἔργα Συντακτικῆς Συνελεύσεως καὶ λέγω πρὸς ἡμᾶς: «Κύριοι Ὑπουργοὶ! κύριοι Ἀντιπρόσωποι! ἐπὶ τῶν ἔργων ὑμῶν ὁ λαός, ὅστις ἀπέστειλεν ὑμᾶς ἐνταῦθα, ἀγρυπνεῖ». (Χειροκροτήματα). Ὡς λύσιν τῆς ἐκταθείσης συζητήσεως, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλλω πρότασιν, ἀπαύγασμα κοινὸν τῶν τοιούτων γνωμῶν ὅτι εἴμεθα Συντακτικὴ Συνέλευσις, ἑπόμενοι εἰς τὴν ἱστορικὴν ψῆφον καὶ τὴν αὐστηρὰν ἐντολὴν τοῦ ἀγρυπνοῦντος Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀναγινώσκω πρὸς ὑμᾶς τὸ προτεινόμενον ψήφισμα τῆς Γʹ ἐν Ἀθήναις Ἐθνικῆς συνελεύσεως. (Ἀναγινώσκει):

«ΨΗΦΙΣΜΑ»

Ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις τῶν Ἑλλήνων, ἐκλεγεῖσα διὰ τῆς ψήφου τῆς 1ης Νοεμβρίου 1920, συμφώνως τῇ ἐντολῇ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τῷ δοθέντι ὅρκῳ, Κηρύσσει ἑαυτὴν Γʹ ἐν Ἀθήναις Συντακτικὴν Συνέλευσιν τῶν Ἑλλήνων». Παρακαλῶ ὑμᾶς ἵνα ἀναφωνήσωμεν, «Ζήτω ἡ Συντακτικὴ Συνέλευσις». (Χειροκροτήματα).

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προκειμένου νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προκειμένου θέματος ὁ πληρεξούσιος κ. Γερμανὸς ὑπέβαλε πρότασιν νὰ παραιτηθῶσιν οἱ μέλλοντες ν’ ἀγορεύσωσι καὶ ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Ὁ κ. Πληρεξούσιος ἐκ Λέσβου ἐζήτησε νὰ εἴπῃ δύο λέξεις. Μὲ τὰς δύο λέξεις αὐτὰς εἴδετε τί ἔγινεν. Ὁ κ. πληρεξούσιος Ἀττικῆς ὡμίλησεν ὡς ἀντικρούων. Ἀφοῦ παρεδέχθη ἡ Συνέλευσις ὡς περαιωμένην τὴν συζήτησιν, φρονῶ ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ αὕτη.

§110ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δὲν τὸ παρεδέχθη.

§111Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἄς ὁμιλήσουν, κύριε Πρόεδρε, ὅλοι οἱ κύριοι πληρεξούσιοι ὅσοι εἶνε ἐγγεγραμμένοι διὰ νὰ τελειώνωμεν.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄν πρόκειται νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις, ἤδη κατὰ σειρὰν ἔρχεται ὁ κ. Γ. Μερκούρης.

§113Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ εἶχον ἐγγραφεῖ πρὸ ἡμερῶν, ἵνα λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τῆς συζητήσεως τοῦ ζητήματος περὶ χαρακτηρισμοῦ τοῦ Σώματος ὡς Συντακτικῆς Συνελεύσεως ἢ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, ἀλλὰ, νομίζω, ὅτι μετὰ τὰς ἀγορεύσεις τῶν ἀξιοτίμων κυρίων συναδέλφων καὶ τὸ χρονικὸν διάστημα τὸ διαρρεῦσαν καὶ τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα παρενέπεσαν νομίζω, λέγω, ὅτι πρέπει τιθέμενος τελείως παρὰ τὸ πλευρὸν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Θεσσαλονίκης κ. Πληρεξουσίου, προτείνοντος νὰ θεωρηθῇ ἡ συζήτησις περαιωμένη, νὰ προτείνω κι’ ἐγὼ νὰ θεωρηθῇ ὡς περαιωμένη αὕτη.

§114ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, Ὄχι.

§115Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουν, κ. Πρόεδρε, πληρεξούσιοι ζητοῦντες τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ θέματος τοῦ ἐκκρεμοῦς, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τερματισθῇ ἡ συζήτησις.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ξενοφῶν Στρατηγός.

§117Ξ. ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ. Ἐδίστασα ἐπὶ πολὺ, κύριοι ἀντιπρόσωποι, νὰ λάβω τὸν λόγον, διότι δὲν ἤθελον νὰ συνεισφέρω καὶ ἐγὼ εἰς χρονοτριβὴν τῶν συζητήσεων, δὲν θὰ τὸ ἔπραττον δὲ ἐὰν δὲν εἶχον νὰ θίξω μίαν ἄλλην ἄποψιν τοῦ ζητήματος, ὅπερ μᾶς ἀπασχολεῖ. Οἱ προλαλήσαντες κατὰ τὰς τρεῖς ἡμέρας τῶν συζητήσεων κύριοι συνάδελφοι, ἐξήτασαν τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα ἀπό τε θεωρητικῆς καὶ ἀπὸ πραγματικῆς ἀπόψεως καὶ δύναμαι νὰ εἴπω ἐξήντλησαν αὐτὸ, ὡς ἐκ τούτου δὲν θὰ ἐνδιατρίψω εἰς τὰ θέματα τὰ ἤδη συζητηθέντα. Ἐλέχθη ἐπίσης ὅτι ἡ συνεργαζομένη ἀντιπολίτευσις, θέσασα ἐνώπιον τῆς λαϊκῆς ἐτυμηγορίας τὸ ζήτημα τῆς Συντακτικῆς Συνελεύσεως, εἶχεν ὑπ’ ὄψιν της μόνον τὸ ζήτημα τῆς ἐπαναφορᾶς τοῦ Βασιλέως καὶ τὸ ζήτημα τῆς καταλύσεως τῆς τυραννίας. Καὶ εἰς αὐτὸ ἐδόθη ἡ δέουσα ἐξήγησις καὶ ἐδηλώθη εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις, κατελθοῦσα μὲ πρόγραμμα ἐκλογικὸν Συνελεύσεως Συντακτικῆς, εἶχεν ὑπ’ ὄψιν της, ὅλους ἐκείνους τοὺς θεωρητικοὺς καὶ πραγματικοὺς λόγους ἀνάγκης, οἵτινες ἐπέβαλον τὴν σύγκλησιν Συνελεύσεως Συντακτικῆς. Διὰ τῆς ψήφου τῆς 1ης Νοεμβρίου ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἠθέλησε νὰ ἑδραιώσῃ τὸ πολίτευμα αὐτοῦ ἐπὶ βάσεων ἀσφαλῶν, ἠθέλησε νὰ ἐμποδίσῃ ἐπίσης ὅπως ὁ πρῶτος τυχὼν τυχάρπαστος φίλαρχος — τὸ φι μὲ ἰῶτα, ἢ καὶ μὲ ὕψιλον, ἂν θέλετε— ἁρπάζῃ εἰς τὰς χεῖράς του τὴν ἐξουσίαν καὶ μεταχειρίζηται τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὡς ῥάκος, ἐπιβάλλων ἐπ’ αὐτοῦ τὸν ζυγὸν τῆς τυραννίας. Ἠθέλησεν ἅπαξ διὰ παντός, νὰ ἀποσοβήσῃ τοιοῦτον κίνδυνον. Ἀλλ’ ἡ ψῆφος τῆς 1ης Νοεμβρίου δὲν ἠθέλησε τοῦτο μόνον, ἠθέλησε, κατὰ τὴν ἐμὴν ἀντίληψιν, καὶ ἄλλο τι καὶ περὶ τούτου ὁ λόγος. Δὲν παραλείπω νὰ προσθέσω, διότι καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο ἐθίγη, ὅτι δὲν φοβοῦμαι τοὺς ἀσκοὺς τοῦ Αἰόλου, τοὺς ὁποίους ἠπείλησεν ὁ πρώην κυβερνήτης καὶ τοὺς ὁποίους ἐφοβήθη ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος, διότι οἱ ἀσκοὶ τοῦ Αἰόλου ὅταν ἀνοίγωνται ἀπὸ τὴν λαϊκὴν θέλησιν χρησιμεύουν μόνον εἰς τὸ νὰ στέλλουν μὲ οὔριον ἄνεμον εἰς τὰ τάρταρα τοὺς δαίμονας, τοὺς ὁποίους ἐξεμεῖ ἡ κόλασις. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ἀλλὰ καὶ ἂν ἤθελεν ὑποτεθῇ ὅτι ὅλοι ἡμεῖς παραφρονοῦμεν, κύριοι, ὑπάρχει ἕτοιμος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐν ἀναμονῇ, ὅπως μᾶς σωφρονίσῃ. Διὰ τοῦτο οὐδεὶς κίνδυνος ἐκ τῆς Συντακτικῆς Συνελεύσεως. Ἀξιοῖ λοιπὸν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ὅπως ἡ μεγενθυνθεῖσα Ἑλλὰς ἀποβῇ, οὐ μόνον κατὰ πληθυσμὸν καὶ ἔκτασιν μεγάλη, ἀλλὰ καὶ ἰσχυρά. Ἀξιοῖ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὅπως ἡ Ἑλὰς ἐνισχυθῇ οἰκονομικῶς, στρατιωτικῶς, πολιτικῶς, ὅπως ἀποτελέσῃ ὑγιᾶ κρατικὸν ὀργανισμόν, δυνάμενον νὰ ἀντεπεξέλθῃ κατὰ παντὸς κινδύνου καὶ δυνάμενον νὰ προστατεύσῃ τὸ μέγα της σῶμα. Ἔχουσα μεγάλα διεθνῆ συμφέροντα ἡ Ἑλλάς, ἔχουσα ἀναπεπταμένα σύνορα πολλῶν ἑκατοντάδων χιλιομέτρων, περιστοιχιζόμενα δὲ ὑπὸ φίλων, εἰς ὧν τὴν φιλίαν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπολογίζῃ ἐπ’ ἄπειρον, εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ ἐνισχύσῃ τὸν κρατικὸν αὐτῆς ὀργανισμὸν εἰς τρόπον, ὥστε νὰ δυνηθῇ νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς πᾶσαν ἀνάγκην τοῦ μέλλοντος. Ἀλλ’ ἐρωτᾶται· τοιαύτη οὖσα ἡ Ἑλλὰς σήμερον, εἶνε δυνατὸν νὰ διοικηθῇ διὰ τῶν αὐτῶν μεθόδων, δι’ ὧν διῳκεῖτο, ὅτε ἦτο κράτος μικρόν, κράτος ἀσήμαντον, τὸ ὁποῖον οὐδεὶς διενοεῖτο νὰ θίξῃ, ἢ κατὰ τοῦ ὁποίου οὐδεὶς διενοεῖτο νὰ ἐπιτεθῇ, ἐὰν ἐδήλου ὅτι ἤθελε νὰ μείνῃ ἐντὸς τῶν ὁρίων αὐτοῦ; Λέγω ὄχι! Ἡ σημερινὴ πολιτικὴ ὀργάνωσις καὶ ἰδίως ἡ ὀργάνωσις τῶν κομμάτων, βασίζεται ἐπὶ τοῦ συστήματος τῆς συναλλαγῆς, εἶναι ἐν ἄλλαις λέξεσι, τὸ σύστημα τῆς ἀποκτήσεως προσωπικῆς ἐπιρροῆς, τὸ σύστημα δηλαδὴ τὸ δημιουργοῦν προσωπικοὺς δεσμοὺς, εἴτε μεταξὺ ἀρχηγοῦ κόμματος καὶ ὁμοφρόνων βουλευτῶν, εἴτε μεταξὺ βουλευτῶν καὶ ἐκλογέων, εἶναι τὸ σύστημα, λέγω, τῶν προσωπικῶν δεσμῶν. Οἱ δὲ προσωπικοὶ αὐτοὶ δεσμοὶ κατ’ ἀνάγκην, ὅταν δὲν στηρίζωνται ἐπὶ ἰδεολογίας, ἐπιβάλλουσι παροχάς, ἐπιβάλλουσιν ἐξ ἑτέρου ἀπαιτήσεις. Εἶναι ἀνάγκη λοιπόν, ὅπως τὸ νέον ἡμῶν πολίτευμα καὶ ἐν συνεχείᾳ αὐτοῦ ἡ νομοθεσία, ἡ ὁποία θὰ ἀπορρεύσῃ ἐξ αὐτοῦ, περιλάβωσι διατάξεις, αἵτινες νὰ περιφρουρήσωσι τὸ κράτος καὶ νὰ ἀπαλλάξωσι τὴν διοίκησιν καὶ τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τῶν πιέσεων, ἀπὸ τῆς ἀνάγκης τῶν παροχῶν. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἐν πολλοῖς ἡ ὑπάρχουσα σήμερον σχέσις μεταξὺ βουλευτῶν καὶ ἐκλογέων καὶ μεταξὺ βουλευτῶν καὶ ἀρχηγοῦ κόμματος, ὅταν τὸ κόμμα τοῦτο εὑρίσκεται ἐν τῇ κυβερνήσει, καθιστᾶται ἀναγκαία. Καθίσταται ἀναγκαία, διότι καταργουμένης ἀποτόμως αὐτῆς, δὲν ἔχει τὸ Κράτος νὰ δώσῃ τὸ ἀντίρροπον εἰς τοὺς τυχὸν ἀδικουμένους πολίτας. Ἀλλὰ διὰ τοῦτο ἀκριβῶς ὀφείλει τὸ νέον ἡμῶν πολίτευμα νὰ περιλάβῃ διατάξεις, αἵτινες νὰ καταστήσωσι περιττὴν τὴν συναλλαγήν· διότι περὶ συναλλαγῆς πρόκειται. Ἐξ ἑτέρου ἡ ἐν γένει πολιτικὴ ὀργάνωσις ἐν τῇ Χώρᾳ, δηλαδὴ ἡ κομματικὴ ὀργάνωσις, ἐκ παραλλήλου βαδίζουσα μὲ τὴν ὀργάνωσιν τὴν Κρατικὴν ὀφείλει καὶ αὐτὴ νὰ καταστήσῃ τὸ συναλλάσσεσθαι ὄχι μόνον περιττόν, ἀλλὰ καὶ μισητὸν ἀκόμη. Ἅμα ἡ εὐτυχὴς στιγμὴ αὐτὴ φθάσῃ δὲν θὰ βλέπωμεν πλέον Ὑπουργοὺς στενάζοντας ὑπὸ τὸ βάρος τῶν πιέσεων τῶν φίλων των, δὲν θὰ βλέπωμεν ἡμᾶς αὐτοὺς τοὺς πληρεξουσίους καταπιεζομένους ἀπὸ τοὺς ἐκλογεῖς μας καὶ ἀπειλουμένους ἐνίοτε!....... Ὄπισθεν τῶν μειδιαμάτων μερικῶν ἐκ τῶν παλαιοτέρων καὶ μᾶλλον πεπειραμένων συναδέλφων διακρίνω τὴν λέξιν οὐτοπία! Δὲν εἶναι οὐτοπία, κύριοι, αὐτὸ τὸ ὁποῖον προέρχεται ἀπὸ τὴν θέλησιν ἑνὸς Λαοῦ, ἀπὸ τὴν θέλησιν, ἡ ὁποία ἐχαλκεύθη εἰς τὸ πῦρ σειρᾶς ὅλης πολέμων καὶ ἐσφυρηλατήθη ἀπὸ τὴν χάλαζαν τῶν ὀβίδων. Λέγων ταῦτα, δὲν θέλω νὰ ρίψω τὸν λίθον τοῦ ἀναθέματος ἐπὶ τοῦ παρελθόντος. Τὸ παρελθὸν ἔδωκεν εἰς τὴν Ἑλλάδα μεγάλους πατριώτας καὶ μεταξὺ αὐτῶν καὶ μεγάλους πολιτικούς. Ἡ ὕπαρξις ὅμως τότε τῶν προσωπικῶν κομμάτων ἦτο κἄτι τι ἀπορρέον ἐκ τῆς ἀνάγκης· ἦτο ἡ φυσικὴ ἐξέλιξις τῆς Ἑλλάδος, ἡ ὁποία προῆλθεν ἐκ τοῦ πυρὸς τοῦ μεγάλου ἀγῶνος. Μετὰ τὸν ἀτυχῆ πόλεμον τοῦ 1897 ἐπὶ τῇ ἐμφανίσει μιᾶς, κατὰ τὴν γνώμην μου, στρατιωτικῆς στάσεως κατὰ τὸ 1909, ἐξεδηλώθη πραγματικὴ λαϊκὴ ἐπανάστασις. Ὁ Λαὸς ἠσθάνετο ὅτι διῳκεῖτο κακῶς, ἀλλὰ δὲν ἠδύνατο νὰ ἀναγνωρίσῃ καὶ τὸ ἀληθὲς αἴτιον τῆς κακοδιοικήσεως. Ἐφαντάσθη δὲ ὅτι διῳκεῖτο κακῶς, διότι τὰ πρόσωπα, ἅτινα τὸν διώκουν ἦσαν κακά. Δὲν ἦτο ἀκόμη τότε ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς προηγμένος τόσον πολιτικῶς, ὅσον εἶναι σήμερον ὥστε νὰ ἀντιληφθῇ ὅτι, οὐχὶ τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα, ἐπαναλαμβάνω, καὶ μεγάλοι πατριῶται καὶ τινες ἐξ αὐτῶν μεγάλοι πολιτικοὶ ἦσαν, ἀλλὰ τὸ σύστημα συνέτεινεν εἰς τὴν κακοδιοίκησιν καὶ ἐξεμάνη κατὰ τῶν προσώπων. Ποῖον ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα, κύριοι; Νομίζων ὁ Λαὸς, ὅτι τὰ πρόσωπα ἔσφαλλον, νομίζων ὅτι θὰ θεραπεύσῃ τὸ κακὸν δι’ ἄλλων προσώπων, ἐζήτησε νὰ ἀντικαταστήσῃ αὐτὰ καὶ περιέπεσεν οὕτως εἰς χεῖρας προσωπικοῦ κόμματος ἐκ τῶν χειροτέρων, ἐξ ὅσον εἶδε ποτὲ ἡ Ἑλλάς, εἰς χεῖρας κόμματος, τοῦ ὁποίου οἱ ὀπαδοὶ ἠκολούθουν τὸν ἀρχηγὸν τυφλῶς. Τὸν ἠκολούθουν, ὅταν ἀπεκήρυττε τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν, τὸν ἠκολούθουν, ὅταν ἔθετε τὸ ζήτημα τοῦ ἀνισχύρου τῆς σπονδυλικῆς στήλης τῆς Ἑλλάδος, ὅταν ὑπεστήριζεν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ πάρῃ τὴν Θράκην, διότι δὲν εἶχεν ἀρκετὰ ἰσχυρὰν τὴν σπονδυλικὴν στήλην.

§118ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Καὶ ἐτριπλασίαζε καὶ ἐδόξαζε τὴν Ἑλλάδα.

§119Ξ. ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ. Τὸν ἠκολούθουν, ὅταν προέτεινα τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν πληθυσμῶν, ἡ ὁποία ἔφερε τόσας καταστροφάς. Τὸν ἠκολούθουν παντοῦ καὶ πάντοτε ἀδιαφοροῦντες περὶ τοῦ τί ἐπρέσβευε.

§120Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Αὐτὰ εἶνε ἐκτὸς τοῦ θέματος.

§121Ξ. ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ. Τὰ θέλετε ἐκτὸς τοῦ θέματος διότι δὲν σᾶς συμφέρουν, ἀλλὰ βεβαιωθῆτε ὅτι εἶναι πολὺ ἐντὸς τοῦ θέματος. Τὸν ἠκολούθουν, ὅταν ἐνηγκαλίζετο τοὺς ἐργάτας καὶ τὸν ἠκολούθουν, ὅταν περιεπτύσσετο τὴν πλουτοκρατίαν, ὅπως ἐνισχύσῃ τὸ κόμμα του. Τοιαύτη ἦτο ἡ μορφὴ τοῦ προσωπικοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον διεδέχθη τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1909. Σήμερον ὅμως, ὁπότε ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἀπέκτησε πολιτικὴν ἰσότητα καὶ πολιτικὴν χειραφέτησιν, ἄλλο τι ζητεῖ, ἄλλο τι θέλει παρ’ ἡμῶν· καὶ εἰς ταῦτα τὰ μέγιστα δύναται νὰ συντελέσῃ ἡ ἡμετέρα Συνέλευσις. Καὶ διὰ τοῦτο θεωρῶ, ὅτι ἡ Συνέλευσις αὐτή, πλὴν ὅλων τῶν ἄλλων λόγων, πρέπει νὰ γίνῃ Συνέλευσις Συντακτική, διότι μόνον διὰ τοῦ κύρους μιᾶς Συντακτικῆς Συνελεύσεως δύνανται νὰ τεθῶσι πάγιαι βάσεις, διὰ τὴν ἐν τῷ μέλλοντι ἐνίσχυσιν τῶν Κρατικῶν δυνάμεων. Τοιοῦτον ἔργον συντελοῦντες ἡμεῖς πρὸς διαμόρφωσιν τοιαύτης πολιτικῆς καταστάσεως ἐν Ἑλλάδι δυνάμεθα νὰ εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι θὰ καταστήσωμεν αὐτὴν ὄχι μόνον μεγάλην, ἀλλὰ καὶ ἰσχυρὰν καὶ θὰ δυνάμεθα δικαίως νὰ προσδοκῶμεν τὰς εὐλογίας καὶ τὰς χάριτας τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. (Χειροκροτήματα).

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λαδόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§123Ε. ΛΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ θέμα, κύριοι πληρεξούσιοι, τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ σήμερον τὴν Συνέλευσιν, διωνυχίσθη ἐπὶ τοσοῦτον παρὰ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, οἵτινες ἠγόρευσαν πρὸ ἐμοῦ, ὥστε δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἐξαντληθέν, ἐὰν δὲ δὲν ἐλαμβάνετο ἀπόφασις περὶ παρατάσεως τῆς συζητήσεως, δὲν θὰ ἐλάμβανον τὸν λόγον. Ἀλλὰ διὰ νὰ καταλήξῃ τις εἰς τὸ συμπέρασμα περὶ τοῦ χαρακτηρισμοῦ μιᾶς Συνελεύσεως, εἶνε ἀνάγκη νὰ ἀνασκοπήσῃ, ἔστω καὶ διὰ βραχέων, ὅσα συνετελέσθησαν κατὰ τὴν διαρεύσασαν πρὸ ταύτης περίοδον. Ἴδωμεν τί ἐγένετο. Κυβέρνησις μὴ ἀπορρέουσα ἀπὸ τῆς λαϊκῆς θελήσεως, ἀλλὰ ἐπιβληθεῖσα, καθ’ ὃν ἐπεβλήθη τρόπον, ἐνόμισε ὅτι εἶχε τὸ δικαίωμα ἵνα διατηρήσῃ ἑαυτὴν ἐπὶ τὴν ἀρχήν, νὰ καταρρακώσῃ πρῶτον αὐτὸν τὸν συνταγματικὸν χάρτην τῆς χώρας καὶ διὰ σειρᾶς ἀντισυνταγματικῶν διατάξεων, διὰ σωρείας παρανόμων διαταγμάτων νὰ καταλύσῃ τὰ πάντα, ἐφρόντισε μάλιστα ἐπιμελῶς νὰ μὴν ἀφήσῃ οὐδέν, ἀπολύτως οὐδέν, ἱστάμενον ἐπὶ ποδός. Συνέτριψε τὴν δικαιοσύνην, τῆς ὁποίας, τοὺς λειτουργοὺς ἠθέλησε νὰ ἔχῃ πιστοὺς ἐκτελεστὰς τῶν διαταγῶν τοῦ κόμματος καὶ συνέτριψε τὴν δικαστικὴν ἀνεξαρτησίαν, εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν εὑρίσκετο εἰς τὸ ὕπατον σημεῖον τῆς ἀκμῆς αὐτῆς, λόγῳ τῶν ἐνδελεχῶν μεριμνῶν τῶν πρὸ ταύτης Κυβερνήσεων. Κατεσπίλωσε τὸν κλῆρον, ὡδηγήσασα μέχρι τῶν φυλακῶν τιμίους καὶ πολλοὺς ἱεράρχας, διότι ἔμειναν πιστοὶ εἰς τὸν ὅρκον των. Κατέστρεψε τὴν Παιδείαν ρήξασα εἰς τὰς ὁδοὺς ὅ,τι ἐπίλεκτον ὑπῆρχεν ἐν αὐτῇ. Κατέφερε καίρια τραύματα κατὰ τῆς ἐν γένει διοικήσεως καὶ κατὰ τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης ἐκ τῶν ὑπαλλήλων καὶ τῶν ἀξιωματικῶν, τῶν ὁποίων ἔλαβε τοὺς ἀριστεῖς καὶ ἢ ἔρριψε τούτους εἰς τὰς φυλακὰς ἄνευ οὐδεμιᾶς διαδικασίας, ἢ ἐπέταξε εἰς τοὺς δρόμους ὡς τοὺς τελευταίους ἀλήτας. Ἐνόμισαν δὲ οἱ κατὰ τοιοῦτον τρόπον καταλύσαντες τὸ πολίτευμα, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὅστις διὰ τοιούτου αἵματος καὶ διὰ τοσούτων θυσιῶν ἀπέκτησε τὴν ἐλευθερίαν του, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀνεχθῇ νεωτέραν δουλείαν, νεωτέραν τυραννίαν. Δὲν ἐσκέφθησαν οἱ ταῦτα διαπράττοντες ὅτι θὰ ἤρχετο στιγμὴ καθ’ ἣν ὁ ἑλληνικὸς λαὸς ἤθελε κατασυντρίψῃ μετὰ πατάγου τὸ οἰκοδόμημα, τὸ ὁποῖον ἐπὶ τῆς βίας, τῆς ἀπειλῆς, τῆς τρομοκρατίας ἤγειρον, νομίσαντες ὅτι ἐπὶ ἀσφαλῶν βάσεων τοῦτο ἐγείρουσι. Ὁ χαρακτηρισμὸς μιᾶς Συνελεύσεως δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὰς βλέψεις, τὰς ἐπιθυμίας καὶ τὰ συμφέροντα ἑνὸς κόμματος. Ἀλλοίμονον εἰς τὰ κράτη ἐκεῖνα, τῶν ὁποίων τὰς συνελεύσεις χαρακτηρίζουν τὰ κομματικὰ συμφέροντα. Αἱ Συντακτικαὶ Συνελεύσεις εἶνε ἀπόρροια, ἀναγκαία συνέπεια, μιᾶς βιαίας, μιᾶς ταραχώδους κινήσεως ἑνὸς λαοῦ. Ποίαν δὲ ταραχωδεστέραν, ποίαν βιαιοτέραν κίνησιν ἑνὸς λαοῦ δύναταί τις νὰ φαντασθῇ ἀπὸ τὸν διχασμὸν ἑνὸς κράτους; Ἀπὸ τὴν ἐξορίαν ἑνὸς βασιλέως; Ἀπὸ τὴν κατάλυσιν πάσης προσωπικῆς ἐλευθερίας τοῦ ἀτόμου; Ἀπὸ τὴν ἀναβίωσιν μιᾶς Βουλῆς, ἡ ὁποία, ἐνῷ νομίμως ἔθανε, κατ’ ἐπανάληψιν παρανόμως ἀνεβίωσε; Ἀπὸ τὴν κατάλυσιν πάσης, καὶ τῆς θεμελιωδεστέρας ἀκόμη, Συνταγματικῆς διατάξεως; Τὸν χαρακτηρισμὸν τῆς Συνελεύσεως ἔδωκε ἄλλως τε αὐτὴ ἡ προκάτοχος κυβέρνησις ἥτις δι’ ἐπανειλημμένων δηλώσεων ὥρισεν ὅτι αὕτη ἔδει νὰ εἶναι Συντακτική, ἂν νῦν νεώτεραι σκέψεις ἐπεκράτησαν παρ’ αὐτῇ καὶ ὥρισαν τὸ συνέδριον τοῦτο ὡς ἀναθεωρητικόν, τοῦτο οὐδένα δύναται νὰ ὑποχρεώσῃ. Διὰ τοῦτο ὀρθῶς ἡ Κυβέρνησις ἔθηκε τὸ ζήτημα, ὡς ἐπίσης ὀρθῶς καὶ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ συντηρητικοῦ κόμματος ἠξίωσεν ἵνα διὰ ψηφίσματος ἀναγνωρίσῃ ἡ Βουλὴ ἑαυτὴν ὡς Συντακτικήν, διότι μόνον τοιαύτη εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παρίτσης ἔχει τὸν λόγον.

§125Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Νομίζω, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι κομματικὴ ἀντίληψις κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ συνταγματικῶν ζητημάτων δὲν πρέπει νὰ ὑφίσταται. Τοῦτο καὶ ὁ κύριος πληρεξούσιος ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας ὡς Πρόεδρος τῆς Βʹ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, διετύπωσε σοφώτατα ἀπὸ τῆς προεδρικῆς ἕδρας καὶ πρὸς τὸ ἀξίωμα τοῦτο συνεμμορφώθη ἡ τότε Βουλή, ἀνεξαρτήτως κομματικῆς ἀποχρώσεως. Νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι τὸ αὐτὸ θὰ κρατήσῃ καὶ ἐν τῇ παρούσῃ Συνελεύσει. Δι’ αὐτὸ εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ μὲ ἀκούσητε ἄνευ προκαταλήψεώς τινος ἐπὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἐτέθη πρὸ τῆς Συνελεύσεως. Ἐτέθη πρὸ τῆς Συνελεύσεως τὸ ἐρώτημα, καὶ ἴσως ἐτέθη βραδύτερον τοῦ δέοντος—Συντακτικὴ πρέπει νὰ εἶναι ἢ Ἀναθεωρητικὴ ἡ Συνέλευσις; Παρήλασαν δ’ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἄριστοι τοῦ λόγου χειρισταὶ καὶ παλαίμαχοι τῶν Συνταγματικῶν θεσμῶν ἀγωνισταὶ ἐκ τῶν ὁποίων οἱ πλεῖστοι, ἵνα μὴ εἴπω ἅπαντες, ὑπεστήριξαν τὴν γνώμην ὅτι Συντακτικὴ καὶ μόνον Συντακτικὴ πρέπει νὰ κηρυχθῇ ἡ παροῦσα Συνέλευσις. Βεβαίως δικαίωμα ἀπόλυτον τῆς Συνελεύσεως εἶνε ὅπως αὕτη ἑαυτὴ χαρακτηρίσῃ, ὡς νομίζει ὀρθότερον καὶ λυσιτελέστερον πρὸς τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον ἐπιδεικνύει καὶ ἴσως, ἴσως δὲν θὰ εἶχον καὶ ἐγὼ οὐδεμίαν δυσκολίαν νὰ συμφωνήσω..........

§126ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τὸ κράτος τῆς νομιμότητος.

§127Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Ἀκριβῶς ἡ νομιμότης εἶνε ἡ καθιστῶσα καὶ ἐμὲ διστακτικόν. Καὶ ἡ διστακτικότης αὕτη τοῦ μελετῶντος τὸ ζήτημα προέρχεται ἀπὸ δύο λόγους, νομικοὺς καὶ πολιτικούς. Νομικὸς λόγος πρώτιστος πάντων εἶναι ὁ ἑξῆς: Ποία εἶνε ἡ τυπικὴ γενεσιουργὸς αἰτία τῆς παρούσης Ἐθνοσυνελεύσεως; Ἡ πρᾶξις τῆς διαλυθείσης Βουλῆς, ἡ πρᾶξις τοῦ Σεπτεμβρίου 1920, ἡ ὁποία ἐγένετο συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 108 τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον οὐδεὶς φρονεῖ ὅτι δὲν ἦτο ἐν πλήρει ἰσχύϊ. Ἐφόσον λοιπὸν ἡ παροῦσα Ἐθνοσυνέλευσις προῆλθεν ἀπὸ μίαν πρᾶξιν λαβοῦσαν χώραν συμφώνως πρὸς ρητὴν καὶ σαφῆ διάταξιν τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἐννοεῖ νὰ κηρύσσῃ ὅτι ἦτο ἐν πλήρει ἰσχύϊ, νομίζω ὅτι δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ χαρακτηρισθῇ ἄλλως ἢ Ἐθνοσυνέλευσις παρὰ μόνον ὡς Ἀναθεωρητική.

§128Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Δὲν διαβάζετε τὸ ἄρθρον;

§129Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Τὸ ἐδιάβασα. Ἀντελήφθητε τὶ θέλω νὰ εἴπω.

§130Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ ἄρθρον αὐτό, τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθητε δὲν ὁμιλεῖ περὶ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, διότι κατὰ τὸ Πολίτευμα, τὸ ἰσχύον, δὲν ὑπάρχει πλέον εἰδικὴ Ἀναθεωρητικὴ Βουλή, ἀλλὰ Βουλή, εἰς τὴν ὁποίαν δίδεται καὶ τὸ δικαίωμα, ὅπως τροποποιήσῃ ὡρισμένας διατάξεις, ἐπικρατεστέρα δὲ εἶνε ἡ θεωρία, ὅτι δυνατὸν νὰ ἐπιλαμβάνηται πάσης διατάξεως καὶ πέραν τῆς ἐντολῆς. Διὰ διατάξεως τοῦ νέου Πολιτεύματος τὸ τοιοῦτον ἀνετέθη εἰς πᾶσαν Βουλὴν ἀρκεῖ νὰ ψηφισθῇ δὶς ἡ περὶ τούτου ἐντολή. Ἐὰν τώρα πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν ὑπὸ τύπον νομιμότητος τὴν ψηφισθεῖσαν ἀπόφασιν περὶ ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος ὑπὸ τῆς διαλυθείσης Βουλῆς, ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν πρῶτον τὴν νομιμότητα τῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος, δι’ ἧς ἐξουσιοδοτεῖται ἡ Βουλὴ νὰ συζητῇ συνταγματικὰς τροποποιήσεις. Ἐφ’ ὅσον ἐτροποποιήθη ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος τοῦ 1864, ἡ ἀφορῶσα τὸν τρόπον τῆς Ἀναθεωρήσεως, εἶναι ἐξεταστέον ἂν ἡ σύγκλησις καὶ τὸ ἔργον τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς εἶναι σύμφωνα μὲ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1864. Γινώσκετε καλῶς ὅτι πρὸς σύγκλησιν Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς τὸ παλαιὸν Σύνταγμα ἀπήτει δύο ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς, μεταξὺ τῶν ὁποίων νὰ μεσολαβήσωσιν ἐκλογαί, ὥστε νὰ εἶναι αὕτη τελείως ἀποδεδειγμένη ἡ ὑπὲρ τῆς Ἀναθεωρήσεως γνώμη τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Οἱ ὅροι οὗτοι δὲν ἐξετελέσθησαν καὶ ἡ Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ τοῦ 1910 συνεκλήθη κατόπιν μιᾶς μόνον ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς. Ἐὰν ἀναγνώσητε τὸν Προεδρικὸν λόγον, διὰ τοῦ ὁποίου προσεφώνησα τὴν Ἀναθεωρητικὴν Βουλήν, ὡς Πρόεδρος αὐτῆς, θὰ ἴδητε ὅτι ἀπέφυγον νὰ κάμω μνείαν περὶ τῆς νομιμότητος τῆς συγκλήσεως αὐτῆς. Ἐὰν πρόκειται λοιπὸν σήμερον νὰ συζητήσωμεν περὶ νομιμότητος, ἀπαιτεῖται ἀκόμη περισσότερον Συντακτικὴ Συνέλευσις διὰ νὰ κυρώσῃ ὅ,τι ἐγένετο ἀπὸ τοῦ 1910. Ταῦτα εἶναι ἀπὸ ἀπόψεως νομιμότητος ὀρθά.

§131Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν φρονεῖτε ὅτι ἔργον τῆς παρούσης Συνελεύσεως θὰ εἶναι νὰ κηρύξῃ ἀναθεωρητέον ὁλόκληρον τὸν Καταστατικὸν Χάρτην καὶ νὰ καλέσῃ Συντακτικὴν Συνέλευσιν; Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν νομίζετε ὅτι ἡ νομιμότης ἐπιβάλλει εἰς τὴν παροῦσαν Συνέλευσιν νὰ προκαλέσῃ τὴν ἐκλογὴν Συντακτικῆς καὶ νὰ κληθῶσιν οἱ ἐκλογεῖς, εἰς τὰς κάλπας καὶ ἀποστείλωσι Συντακτικὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, ἡ ὁποία τότε θὰ εἶναι νόμιμος;

§132Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κατέρχεσθε ἀπὸ μιᾶς ἀφετηρίας, τῆς ἐντολῆς, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ἡ τελευταία Σύνοδος τῆς ληξάσης Βουλῆς. Ἡ Σύνοδος ἐκείνη τῆς ληξάσης Βουλῆς ὑπῆρξε Σύνοδος δυναμένη αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν ἀσχέτως πρὸς τὸ ὅλον οἰκοδόμημα τῆς Βουλῆς ἐκείνης νὰ δικαιοδοτήσῃ. Πῶς ἐλειτούργησεν ἡ τελευταία σύνοδος; Ἐλειτούργησε κατόπιν Β. Διατάγματος, τὸ ὁποῖον παρέτεινε τὸν βίον τῆς Βουλῆς πέραν τοῦ χρονικοῦ ὁρίου τοῦ Συντάγματος. Πῶς ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐξέδωκε τὸ Βασιλικὸν ἐκεῖνο Διάταγμα ἐλειτούργησεν; Ἐλειτούργησεν ὑπὸ τὴν ψῆφον ἐμπιστοσύνης τῆς 13ης Αὐγούστου 1917. Ὅταν ἔχωμεν πρὸ ἡμῶν μίαν ἀνατροπὴν ἄρδην τοῦ τύπου, τοῦ γράμματος καὶ τῆς ἐννοίας τοῦ Πολιτεύματος, ἀνατροπὴν κατὰ τὴν ὁποίαν μία Κυβέρνησις ἐθεώρησεν ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς αὐτὴν διὰ Β. Διατάγματος νὰ ἀνακαλέσῃ Διάταγμα διαλύσεως τῆς Βουλῆς........

§133Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁμὰς ἀνθρώπων ἀξιούντων ὅτι εἶναι Κυβέρνησις.

§134Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐὰν τοιαῦτα θέλετε νὰ δικαιολογῆτε κατὰ τοιοῦτον τρόπον, νομίζω, ὅτι τοῦτο εἶναι πλάνη. Ἦτο ἔξω τοῦ πολιτεύματος ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐνεφανίσθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τῆς ἀνακληθείσης οὕτω εἰς τὴν ζωήν. Πῶς ἐξελέγει καὶ πῶς διωρίσθη ἡ Βουλὴ ἐκείνη; Εἶναι γνωστὸν εἰς πάντας τοὺς παροικοῦντας ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Ἱερουσαλὴμ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ἡ ἀνακαλέσασα τὸ διάταγμα τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς, ἀνέλαβε τὴν ἐξουσίαν δι’ ἄλλης παραβιάσεως τοῦ Συντάγματος. Τὸ Σύνταγμα λέγει ὅτι τὴν Κυβέρνησιν διορίζει ὁ Βασιλεὺς καὶ εἶναι γνωστὸν ὅτι τὸν κατάλογον τῶν Ὑπουργῶν τουλάχιστον, ὑποβάλλει εἰς τὰ ἀνάκτορα ὁ Πρωθυπουργός· εἶναι γνωστὸν ὅμως ἀφ’ ἑτέρου ὅτι τὸν κατάλογον τῶν Ὑπουργῶν τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης διεβίβασεν εἰς τὰ ἀνάκτορα ὁ ἰδιαίτερος γραμματεὺς τοῦ Ὑπάτου Ἁρμοστοῦ τῶν Δυνάμεων, τοῦ δυνάμει δικαιώματος μὴ ὑπάρξαντος καὶ μὴ ἐξασκηθέντος ποτὲ ἐπιβαλόντος ἐπὶ τῆς χώρας τὴν παραβίασιν τοῦ πολιτεύματος καὶ τὴν ἀναστολὴν τῆς ἐλευθερίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα ἐνθουσιώδη). Κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἐπεθύμουν νὰ ἐπαναφέρω εἰς τὴν μνήμην τῆς Συνελεύσεως τὰ γεγονότα ἐκεῖνα, διότι εἶναι γεγονότα τὰ ὁποῖα ἔχουσι ἐμπλήσει πικρίας πᾶσαν ἑλληνικὴν ψυχὴν μεθ’ ὅλον τὸν σεβασμὸν καὶ τὴν ἐκτίμησιν ἅτινα αἰσθανόμεθα πάντες πρὸς τὰ μεγάλα κράτη τὰ ἐνεργήσαντα αὐτὴν ἀπέναντι τῆς Ἑλλάδος, συνδεδεμένα ὅμως ὅλα καθ’ ὅλην τὴν νεωτέραν ἱστορίαν της. Ἀλλὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ λεχθῶσι ταῦτα, ἀφ’ οὗ προκαλούμεθα. Δικαιοῦμαι δὲ νὰ εἴπω ταῦτα σήμερον, διότι εἶχον τὸ θάρρος νὰ εἴπω ταῦτα καὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἐκείνης, καὶ ἐνθυμεῖσθε, κύριε πληρεξούσιε, ὅτι ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκείνου ἀνέπτυξα ἐπὶ ἑπτάωρον τὰ κατὰ τῆς νομιμότητος τοῦ Σώματος, ἐνώπιον ἀντιπάλου σχεδὸν παμψηφίας, ὑποστηριζόμενος ὑπὸ μικρᾶς μειονοψηφίας.

§135Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶχε ληφθῆ πᾶσα πρόνοια ὥστε νὰ μὴ δύνανται νὰ ἐμφανισθοῦν, οὔτε κἂν ἐν Ἀθήναις. Εἶχε καθορισθῆ ἡ Βουλὴ ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο νὰ ἐνασκήσωσιν τὸ δικαίωμά των.

§136Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὅτε ἐπὶ ἑπτάωρον ἀνέπτυσσον τὴν διαμαρτυρίαν ἐναντίον τῆς νομιμότητος τοῦ Σώματος, τηρῶν ὅλας τὰς ἐπιφυλάξεις διὰ τὰς πολεμικὰς ἐπιχειρήσεις, ἠρώτησα τὸν τότε Πρωθυπουργόν: πιστεύετε ὅτι, ὅταν ἐξεδόθη διάταγμα διαλύσεως τῆς Βουλῆς, εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἀνακαλῆται τὸ διάταγμα τοῦτο καὶ νὰ ἐπαναφέρηται εἰς τὸν βίον ἡ διαλυθεῖσα Βουλή, ἢ ἐφ’ ὅσον ἀμφισβητεῖτε τὴν διάλυσιν ταύτην, εἶναι καθῆκον ὑμῶν νὰ καλέσητε τοὺς ἐκλογεῖς νὰ λύσουν τὴν διαφοράν, τὴν μεταξὺ τῶν διαλυσάντων τὴν Βουλὴν καὶ τῆς ὑμετέρας ἀναφυείσης ἀντιλήψεως; Καὶ ἀπήντησεν ὁ τότε Πρωθυπουργὸς: ἔχετε δίκαιον, συμφωνῶν πλήρως μὲ τὴν γνώμην ὑμῶν,— εἶναι γραμμένα εἰς τὰ πρακτικά, αὐτὰ —ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ πράξω ἄλλως, διότι αἱ ἀνάγκαι τῆς χώρας ἐπιβάλλουν τὴν τοιαύτην λύσιν. Ἀφοῦ αἱ ἀνάγκαι τῆς χώρας ἐπιβάλλουν ἵνα ἐπὶ τέσσαρα ἔτη λειτουργήσῃ ἐν Ἑλλάδι Βουλὴ διορισθεῖσα καὶ βουλευταὶ διωρισμένοι, μὲ ἐλευθερίαν τοῦ λόγου κανονιζομένην ἀπὸ τὸν δολοφόνον Παῦλον Γύπαρην, πρέπει τότε νὰ συγκληθῇ ἐν Ἑλλάδι Σῶμα ὅπως προσεπικυρώσῃ τοὺς θεσμοὺς καὶ τὴν καταπατηθεῖσαν ἐλευθερίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τὴν καταπατηθεῖσαν ἐλευθερίαν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ βήματος; Ἄν ἀνατρέξητε εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Ἱστορίαν, θὰ ἴδητε ὅτι πάντοτε ἡ Ἑλλὰς ἀνέτρεψε τοὺς δικτάτορας καὶ τοὺς σατράπας καὶ πάντοτε Συντακτικαὶ Συνελεύσεις ἦλθον καὶ κατέλυσαν τυραννίδας καὶ ἐθεμελίωσαν τὸ νέον ἐλεύθερον οἰκοδόμημα. (Χειροκροτήματα). Εἶναι ἀνάγκη ἐπιτακτική, τὴν ὁποίαν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀνεγνώρισεν ἵνα συγκροτηθῶμεν ἐνταῦθα ἐν Συντακτικῇ Συνελεύσει, κατόπιν τῶν διαπραχθεισῶν ἀνομιῶν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξελιχθοῦν ἄλλως τὰ πράγματα. Μὴ φοβεῖσθε τὴν Συνέλευσιν. Ἡ παροῦσα Ἐθνικὴ Συνέλευσις, δὲν εἶναι Ἐθνοσυνέλευσις ἀνατροπῆς, ἀλλὰ Ἐθνοσυνέλευσις τερματισμοῦ τῆς ἀναρχίας καὶ κατὰ τοῦτο διαφέρει ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἡ σημερινὴ ἀπὸ τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν τοῦ 1862, τῆς ὁποίας τὰ ἔργα καὶ τὴν διάρκειαν ἐφοβήθη ὁ ἔντιμος συνάδελφος πρὸ ὀλίγου. Δὲν εἶναι Συνέλευσις, ἡ ὁποία ἦλθε νὰ δημιουργήσῃ τὸ χάος, διότι ἀνέτρεψε δικτατορήσαντα Πρωθυπουργὸν καὶ ὄχι δυναστείαν, ἀνέτρεψε πρόσωπα καὶ θεσμοὺς παροδικὰ δὲν ἀνέτρεψε τὸ πολίτευμα. Ἐφ’ ὅσον δὲ ἡ Συνέλευσις θὰ ὑπάρξῃ κατ’ ἐπιταγὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ εἶναι ἀποφασισμένη νὰ σεβασθῇ τὰς βάσεις τοῦ πολιτεύματος ......

§137Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Ν’ ἀνορθώσωμεν....

§138Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὡς τοῦτο ἐδηλώθη ἐν τῷ προγράμματι ἡμῶν, τὸ χάος δὲν θὰ ἐμφανισθῇ. Τοὐναντίον μάλιστα εἶναι Συνέλευσις διαιτητικῆς λύσεως καὶ εἰρηνικῆς ἀναπλάσεως τῆς χώρας, καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει τοῦτο νὰ ἐπιδείξῃ τὸ μέγα, ὅτι τυραννηθεὶς, καταπατηθείς, τσαλαπατηθεὶς εἰς τὰς ἐλευθερίας αὐτοῦ ἐπὶ τέσσαρα ἔτη, ἦλθε εἰρηνικῶς νὰ ἐπαναστατήσῃ, νὰ συντρίψῃ τὴν τυραννίαν καὶ εἰρηνικῶς νὰ τερματίσῃ τὸ ἔργον τῆς χώρας. Πρὸς τοῦτο νὰ εἶσθε καὶ ὑμεῖς εὐτυχής, κ. συνάδελφε, ὅτι, εἰς τοιαύτην Συνέλευσιν καλεῖσθε νὰ συνεργασθῆτε τῇ ἐντολῇ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ὅτι, ἂν δώσητε καὶ ὑμεῖς συμβολὴν τινὰ σήμερον, εἴτε μεγάλην, εἴτε μικρὰν εἰς τὸ ἔργον τῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ οἰκοδομήματος τοῦ νέου Ἑλληνικοῦ πολιτεύματος, θὰ ἔχετε καὶ ὑμεῖς περισσότερον τὴν συνείδησιν ἀναπεπαυμένην δι’ ὅσα συντελέσατε διὰ τῆς ψήφου ὑμῶν ἢ τῆς ἀνοχῆς ὑμῶν νὰ συμβῶσιν ἐν τῇ χώρᾳ. (Χειροκροτήματα).

§139Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε, κύριε συνάδελφε, νὰ σᾶς ἀπαντήσω, ἀλλὰ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴν ἐπέλθουν ἀθρόαι αἱ διαμαρτυρίαι. Βεβαίως δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θ’ ἀρνηθῇ νὰ συζητήσῃ, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι δὲν εἶμαι ἀκόμη ἡ κατάλληλος περίστασις νὰ ζητηθῶσιν εὐθῦναι καὶ δοθῶσιν λογοδοσίαι διότι δὲν ἐξητάσθησαν τὰ αἴτια, διὰ τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα τόσον εὐγλώττως πρὸ μικροῦ καὶ ὑπὸ τὰ χειροκροτήματα τῆς Βουλῆς ἀνέπτυξα. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Εἴμεθα πρόθυμοι καὶ ἐγὼ καὶ οἱ ἄλλοι συνάδελφοι καὶ οἱ ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως καὶ οἱ ἐκτὸς νὰ δεχθῶμεν ...........

§140Ε. ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ. Καὶ ὁ Γύπαρης συμφωνεῖ;

§141Κ. ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Εἶσθε ὑπόδικοι.

§142Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Ἄν εἴμεθα ἢ ὄχι ὑπόδικοι θὰ τὸ συζητήσῃ ἐν καιρῷ ἡ Συνέλευσις. Ἡ γνώμη τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ δὲν εἶναι ὅτι εἴμεθα κατηγορούμενοι, ἀφοῦ μᾶς ἀπέστειλε πληρεξουσίους του.

§143ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Εἶναι, εἶναι.

§144Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Οἱ κατηγορούμενοι καλοῦνται καὶ ἀπολογοῦνται· οἱ κατηγορούμενοι δίδωσι λόγον καὶ ἀφοῦ δώσωσι λόγον τότε ὁ δικαστὴς ἐπιφέρει τὴν ἐτυμηγορίαν του, τὴν ἀμερόληπτον. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Τοῦτο ζητῶ ἐγὼ καὶ ὡς ἄτομον καὶ ὡς μέλος τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Εἴμεθα πρόθυμοι καλούμενοι νὰ δώσωμεν λόγον τῶν πράξεών μας.

§145ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Θὰ δώσητε......

§146Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Εἴμεθα εὐτυχεῖς διότι βεβαίως ἡ ἐτυμηγορία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἶναι τόσον πανηγυρική .....

§147Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ πρόγραμμα τῆς ἀντιπολιτεύσεως προβλέπει τὴν ἐλευθέραν ἐξέτασιν ὅλων τῶν γενομένων ἐν Ἑλλάδι ἀπὸ τοῦ 1916.

§148Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Θὰ τὰ ἐξετάσωμεν λοιπόν. Οὔτε φυγομαχοῦμεν, οὔτε ἐφυγομαχήσαμεν ποτέ.

§149Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακληθεὶς ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως μὴ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ γενικοῦ θέματος παρῃτήθην πρὸ 5 ἡμερῶν, ἵνα συζητήσωμεν μόνον τὸ ζήτημα τοῦ χαρακτηρισμοῦ τοῦ Σώματος καὶ τώρα βλέπω ὅτι ἐπὶ 5 ἡμέρας γίνεται συζήτησις ἐπὶ τοῦ γενικοῦ θέματος. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸ Προεδρεῖον νὰ κανονίσῃ τὸ ζήτημα. Ἡ συζήτησις νὰ γίνεται μόνον ἐπὶ τοῦ χαρακτηρισμοῦ τοῦ Σώματος.

§150Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐφ’ ὅσον ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ὡμίλησε περὶ τῆς συστάσεως, τὴν ὁποίαν πρό τινων ἡμερῶν ἀπηύθυνα εἰς τὴν Συνέλευσιν, νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε καὶ πάλιν νὰ ἐπαναλάβω αὐτήν. Πρὸ ὀλίγου ἀπεφασίσθη ὅτι ἡ συζήτησις ἡ γενικὴ δὲν θέλει λάβῃ χώραν σήμερον. Θὰ παρακαλέσω τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους νὰ ἀποφεύγουν τὰ θέματα τὰ ἀναγόμενα εἰς τὴν συζήτησιν ἐκείνην, καὶ νὰ περιορισθῶσιν εἰς τὴν συζήτησιν περὶ τῆς ὁποίας ἀπόψε πρόκειται· ἤτοι εἰς τὸ θέμα ἐὰν ἡ παροῦσα Συνέλευσις πρόκειται νὰ θεωρηθῇ Συντακτικὴ ἢ Ἀναθεωρητική. Θὰ εἶναι εὐχῆς ἔργον νὰ προχωρήσωμεν ἀπροσκόπτως εἰς τὰς ἐργασίας ἡμῶν, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι δέον νὰ γίνηται μείζων περιορισμὸς τῆς συζητήσεως ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ ἑκάστοτε συζητουμένου θέματος. Ἔχω τὴν ἐλπίδα ὅτι δὲν θὰ παραλείψωσι οἱ ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψει τοῦτο.

§151Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Λέγω λοιπὸν κατὰ τὴν ταπεινήν μου γνώμην, ὅτι τὸν χαρακτῆρα τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως θὰ τὸν ἀναζητήσωμεν εἰς τὴν γενεσιουργὸν τυπικὴν αἰτίαν. Πρὸς ἀντίκρουσιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ τούτου διετυπώθη ἡ γνώμη ὅτι ἐπειδὴ οἱ ἀρχηγοὶ τῶν διαφόρων πολιτικῶν μερίδων ἐν ταῖς προκηρύξεσι πρὸς τοὺς συλλόγους τῶν ἐκλογέων διετύπωσαν μᾶλλον τὴν γνώμην ὅτι θὰ θεωρήσωσι, ἐν ἐπιτυχίᾳ τῶν ὑποψηφίων των, τὴν Συνέλευσιν, ἡ ὁποία ἐκ τῶν καλπῶν θὰ προέλθῃ ὡς Συντακτική, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἡ παροῦσα Ἐθνοσυνέλευσις ἔχει τὸν χαρακτῆρα τῆς Συντακτικῆς. Ἀλλ’ ἐρωτᾶται: ἆρα γε ἐκ τῶν προκηρύξεων τῶν ἀρχηγῶν τῶν διαφόρων μερίδων θὰ ἀρυσθῶμεν τὸν χαρακτῆρα τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ἐὰν δηλαδὴ εἶναι Συντακτικὴ ἢ Ἀναθεωρητικὴ ἢ ἐξ αὐτοῦ τοῦ Συντάγματος καὶ ἐκ τῆς πράξεως, ἡ ὁποία ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Συντάγματος τούτου ἔγινεν ὑπὸ τῆς διαλυθείσης Βουλῆς; Καὶ νομίζω ὅτι ἐὰν ἀπὸ τυπικῆς καθαρῶς ἀπόψεως θελήσῃ τις νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα, δὲν δύναται νὰ διαφωνήσῃ μὲ τὴν γνώμην μου ὅτι μᾶλλον εἰς τὸ δεύτερον θὰ ἀνατρέξῃ τις ἵνα προσδώσῃ τὸν δέοντα χαρακτηρισμὸν εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν. Καὶ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἐρωτήσω: ἐὰν αὔριον προκηρυσσομένων δημοτικῶν ἐκλογῶν, ἐπὶ παραδείγματι τῶν ἐκλογῶν διὰ διαφόρων δημοτικῶν συμβουλίων, οἱ ἀρχηγοὶ τῶν διαφόρων πολιτικῶν ὁμάδων διακηρύξωσι πρὸ τῶν ἐκλογῶν ὅτι θὰ θελήσωσι νὰ χαρακτηρίσωσι τὰ ἐκλεγησόμενα συμβούλια ὄχι ὡς δημοτικά, ἀλλ’ ὡς φέροντα ἄλλην τινὰ ἰδιότητα, θὰ δυνηθῆτε νὰ τὰ χαρακτηρίσητε ὡς φέροντα τὴν ἰδιότητα ἐκείνην; Ἄλλως τε νομίζω ὅτι τὴν ἰδέαν ταύτην ἐνισχύει καὶ ἓν ἄλλο γεγονός, τὸ ὁποῖον βεβαίως δὲν διέφυγε τὴν προσοχὴν τῆς Συνελεύσεως, καὶ ὀρθότατα παρετήρησεν ὁ κ. ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας πληρεξούσιος ὅτι καὶ πρὸ τῆς δόσεως ἔτι τοῦ ὅρκου ἔπρεπεν ἡ Συνέλευσις νὰ σκεφθῇ καὶ νὰ χαρακτηρίσῃ αὐτὴ ἑαυτήν. Δὲν θέλω νὰ κρίνω πολὺ ὀλιγώτερον νὰ ἐπικρίνω· ἀπεναντίας ἡ δόσις τοῦ ὅρκου ἄνευ οὐδεμιᾶς οὐδαμόθεν διαμαρτυρίας ἀποδεικνύει ὅτι ὁλοκλήρου τῆς Συνελεύσεως ἡ ἀντίληψις ἦτο, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εἶναι Συντακτικὴ παρὰ Ἀναθεωρητική. Τὶ εἶναι Συντακτική Συνέλευσις; Σῶμα κυρίαρχον ἴδιον, ἀπεριόριστον, ἀσκοῦν ἐξουσίαν παρ’ οὐδενὸς περιοριζόμενον καὶ κυλιόμενον ἐν ταῖς ἀποφάσεσιν αὐτοῦ. Δὲν εἶναι κύριοι κατάλληλος στιγμὴ νὰ ἀναπτύξωμεν τὰ ζητήματα τὰ σχετιζόμενα μὲ τὰ δικαιώματα, τῶν ὁποίων παρῃτήθη ἡ Ἐθνοσυνέλευσις.

§152Α. ΤΖΩΝΗΣ. Οὐδέποτε παρῃτήθη.

§153Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Παρῃτήθη ἐμμέσως ὡρισμένων δικαιωμάτων τῶν Συντακτικῶν Συνελεύσεων.

§154Α. ΤΖΩΝΗΣ. Ποίων;

§155Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Πρὶν κηρύξῃ ἑαυτὴν Συντακτικὴν δὲν εἶχεν δικαίωμα νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα τοῦ ὅρκου.

§156Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Ἐκηρύχθη.

§157Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Ἐὰν ἐκηρύχθη διὰ τοῦ Διατάγματος ἢ διὰ τοῦ Βασιλικοῦ Λόγου ἢ διὰ τῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ τὸ ζήτημα ἐδῶ νὰ συζητηθῇ. Ἐὰν ἤδη εἴμεθα Συντακτικὴ Συνέλευσις διατί ἡ συζήτησις; Τοῦτο ἀποδεικνύει ὅτι τὸ ζήτημα ἀκόμη συζητεῖται. Ἀλλὰ λέγουσιν ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ κηρυχθῇ Συντακτική, διότι θὰ ἀσχοληθῇ περὶ οὐσιώδους διατάξεως τοῦ Συντάγματος καὶ ὡς τοιαύτην ἤκουσα σεβαστοῦ πολιτευτοῦ νὰ λέγῃ ὅτι θεωρεῖ τὴν διάταξιν τὴν σχετιζομένην μὲ τὴν ἀναστολὴν τῆς ἰσοβιότητος τὴν γενομένην κατὰ Ἰούνιον τοῦ 1917 διὰ νομοθετικοῦ διατάγματος. Ἂν καὶ τὸ ζήτημα περὶ τοῦ θεμελιώδους ἢ μή, ἡ διάταξις περὶ δικαστικῆς ἰσοβιότητος στασιάζεται, νομίζω ὅτι καὶ ἂν ἀκόμη θεωρηθῇ ἀσυζητητεί, ὡς θεμελιώδης ἡ διάταξις αὐτή, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι πιστικὸς ὁ ἰσχυρισμὸς, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον ὅτι ἐὰν ἴσως ἐπρόκειτο νὰ συζητήσῃ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις καὶ νὰ κυρώσῃ τὸ νομοθετικὸν ἐκεῖνο διάταγμα τοῦ Ἰουνίου τοῦ 1917 τὸ ἀναστεῖλαν τὴν δικαστικὴν ἰσοβιότητα, τότε βεβαίως κατὰ τὴν ἀντίληψιν τῶν θελόντων θεμελιώδη τὴν διάταξιν βεβαίως Συντακτικὴ Ἐθνοσυνέλευσις μόνον θὰ ἐδικαιοῦτο νὰ ἀσχοληθῇ περὶ τὴν κύρωσιν τοιαύτης ἀναστολῆς. Ἀλλ’ ἤδη ὑφίσταται τοιοῦτον Διάταγμα; Ὄχι. Ἡ σχετικὴ διάταξις τοῦ Συντάγματος ἀποκατέστη ἀπὸ τοῦ Νοεμβρίου π. ἔ. Ἀλλὰ καὶ ἄλλος ἰσχυρισμὸς διετυπώθη ὑπὸ ἐπίσης σοβαροῦ συναδέλφου, ὅτι ἡ Ἐθνοσυνέλευσις σκεπτομένη νὰ καταργήσῃ μίαν ἐρυθρᾶν διάταξιν τοῦ Ποινικοῦ νόμου, τὴν περὶ θανατικῆς ποινῆς, δὲν δύναται παρὰ νὰ κηρύξῃ ἑαυτὴν Συντακτικήν. Ὡσαύτως καὶ διὰ κἄποιο ἄλλο ζήτημα σχετιζόμενον μὲ τὴν βʹ § τοῦ 2ου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος. Νομίζω ὅτι οὔτε ὁ εἷς ἰσχυρισμός, οὔτε ὁ ἄλλος εἶναι τόσον ἰσχυροί, ὥστε πράγματι νὰ πείσωσι, τὸν ἀκαδημαϊκῶς πάντοτε συζητοῦντα τὸ ζήτημα, ὅτι δίκαιον ἔχουσιν οἱ ζητοῦντες τὸν χαρακτηρισμὸν τῆς Συνελεύσεως ὡς Συντακτικῆς.

§158Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐπιτρέπετε, κύριε Πληρεξούσιε, μίαν διακοπήν;

§159Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Παρακαλῶ.

§160Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Νομίζω ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς ὅ,τι εἶπον.

§161Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Προσεπάθησα νὰ προσέξω, ἀλλ’ ἐκαθήμην πολὺ ὑψηλὰ καὶ δὲν ἀκούονται ὅλα. Ἴσως δὲν σᾶς ἀντελήφθην καλῶς.

§162Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ Συντακτικὴ ἡ Συνέλευσις διὰ νὰ καταργήσῃ τὴν θανατικὴν ποινήν. Ἐγὼ εἶπον τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ γίνῃ Συντακτικὴ Συνέλευσις· εἶπον ὅμως ὅτι ἐκτὸς τῶν λόγων τούτων ὑπάρχουν καὶ νόμοι σοβαροὶ καὶ σπουδαῖοι, οἵτινες προτιμότερον ἤθελον εἶσθαι, ἂν κατηργοῦντο διὰ Συντακτικῆς Συνελεύσεως. Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον ὅμως ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, εὑρίσκεσθε ἐν ἀκριβείᾳ. Εἶπον ὅτι τὸ 2ον ἄρθρον τοῦ Συντάγματος τὸ περὶ θρησκείας διαλαμβάνον, εἶναι θεμελιῶδες· ὡς τοιοῦτον δὲ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καταργηθῇ παρὰ διὰ Συντακτικῆς Συνελεύσεως, πρέπει δὲ νὰ καταργηθῇ διὰ Συντακτικῆς Συνελεύσεως διότι ἀντιβαίνει εἰς τὴν παράδοσιν τῆς Ἀνατολικῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας.

§163Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Καὶ σκέπτομαι ἀκριβῶς τὸ ἑξῆς, κύριε συνάδελφε. Πῶς τότε ἀφοῦ ἦτο θεμελιώδης ἡ διάταξις, πῶς τότε, λέγω, κατωρθώθη νὰ τεθῇ εἰς τὴν Ἀναθεωρητικὴν Βουλὴν τοῦ 1911. (Χειροκροτήματα).

§164Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐγὼ εἶπον τότε ὅτι δὲν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι μέλος τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, ὅτι δὲ ἂν ἤμην ἤθελον προσπαθήσει πάσῃ δυνάμει νὰ μὴ ἀναγραφῇ τὸ ἄρθρον 2 τοῦτο ὡς ἀνεγράφη.

§165Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Αὐτοὶ εἶναι ἐν συντόμῳ ἐκθέσει οἱ λόγοι ἕνεκα, τῶν ὁποίων κατὰ τὴν ταπεινήν μου ἀντίληψιν πρέπει νὰ εἶναί τις διστακτικὸς ὅπως ἀποδεχθῇ τὴν γνώμην τῶν ὑποστηριζόντων ὅτι Συντακτικὴ πρέπει νὰ εἶναι ἡ παροῦσα Συνέλευσις. Πλὴν ὅμως τῶν νομικῶν τούτων λόγων, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ διαφύγουν τὴν ἀντίληψιν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως οἱ πολιτικοὶ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ τοῦ προκειμένου βεβαίως ἔχουσι μεγάλην σημασίαν. Ἆρα γε συνεχιζομένου τοῦ ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ ἀγῶνος καὶ γνωστῆς οὔσης τῆς σημερινῆς τῶν πραγμάτων καταστάσεως, ἡ ὁποία δὲν φαίνεται δυστυχῶς ὅτι πολὺ ταχέως θὰ βελτιωθῇ..........

§166ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Χάρις εἰς τὰς ἐνεργείας σας.

§167Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Πλανᾶσθε. Θὰ εἴμεθα εὐτυχεῖς ἂν ἠδυνάμεθα ἡμεῖς διὰ μαγικῆς ῥάβδου νὰ βελτιώσωμεν τὴν κατάστασιν πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Εἶναι λοιπὸν, λέγω, δυνατὸν ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας νὰ διαρκέσῃ ἐπὶ πολὺν χρόνον ἡ ἀοριστία καὶ ἡ ῥευστότης, ἡ ὁποία κατ’ ἀνάγκην φυσικὰ εἶναι ἀπότοκος τῆς ὑπάρξεως Συντακτικῆς Ἐθνοσυνελεύσεως; Ἡ Συνέλευσις εἶναι κάλλιον ἐμοῦ εἰς θέσιν νὰ σκεφθῇ καὶ νὰ κρίνῃ. Ἂν διατυποῦμεν τὰς γνώμας ἡμῶν ταύτας ἐνώπιόν σας δὲν τὸ πράττομεν διὰ νὰ σᾶς πείσωμεν ὅπως μεταβάλλητε τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν ἔχετε. Βεβαίως ὑμεῖς εἶσθε ἡ κυρίαρχος Ἐθνοσυνέλευσις, γνωρίζετε, τὰ πράγματα ἀσφαλῶς καὶ ἑπομένως ἀσφαλὴς θὰ εἶναι ἡ κρίσις καὶ ἡ ἀπόφασίς σας. Διατυποῦμεν τὴν γνώμην μας, ὅπως φανῶμεν καὶ ἡμεῖς συνεργοῦντες πρὸς τὸ ἔργον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως εἰς τοιαῦτα ζητήματα ἐντελῶς ἄσχετα πρὸς τὰς κομματικὰς ἀντιλήψεις, αἵτινες διαιροῦσι σήμερον τοὺς πληρεξουσίους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐκ καθήκοντος, τὸ ὁποῖον θεωροῦμεν ἐξ ἴσου σοβαρὸν ὅπως τὸ ἰδικόν σας, διατυποῦμεν τὰς γνώμας ταύτας μὲ πλήρη τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ φιλοπατρία ἡ ἐγνωσμένη καὶ ἡ ἐθελοθυσία τῶν ἐκλεκτῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ θὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὴν ἀπόφασιν ἐκείνην, ἡ ὁποία θὰ παγιώσῃ τὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν διὰ τῶν ἡρωϊκῶν του ἀγώνων ἔφθασεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ πράγματι θὰ τὸν ὑποβοηθήσῃ, ὥστε νὰ εἶναι ὄχι μόνον ὁ πρῶτος στρατιωτικὸς παράγων τῆς Ἀνατολῆς, ἀλλ’ ὅπερ καὶ τὸ σπουδαιότερον ὁ πρώτιστος ἠθικὸς παράγων τοῦ ἐκπολιτισμοῦ τῆς Ἀνατολῆς. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Παναγιώτου ἔχει τὸν λόγον.

§169Δ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Κύριοι πληρεξούσιοι· δὲν ἔρχομαι βέβαια νὰ συζητήσω καὶ νὰ ἐξετάσω ἀπὸ νομικῆς ἀπόψεως, ἂν πρέπῃ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις νὰ εἶναι Συντακτικὴ ἢ Ἀναθεωρητική. Δὲν εἶναι ἔργον ἰδικόν μου καθ’ ὅτι εἶμαι ἐργάτης. Ἔρχομαι ὅμως νὰ ἐξετάσω τὰ τελεσθέντα ἐναντίον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐναντίον αὐτῶν τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἐκτὸς τοῦ θέματος.

§171ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Αὐτὴ ἡ συζήτησις ἀνεβλήθη.

§172Δ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Εἶναι συναφής.

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθόλου.

§174Δ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω ὅλα αὐτὰ καὶ ἀπὸ ὅλα αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἐξετάζω λέγω ὅτι εἶναι ἐπιτακτικὸν καθῆκον τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὸ Σῶμα νὰ κηρυχθῇ Συντακτικὸν διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους πολλοὶ συνάδελφοι ἐξέθεσαν ἐνώπιον ἡμῶν. Ἀλλὰ καὶ τὸ ἐπικρατοῦν νεώτερον πνεῦμα ἀπαιτεῖ ὅπως τὸ Σῶμα κηρυχθῇ εἰς Συντακτικόν, διὰ νὰ δυνηθῇ ἐλευθέρως καὶ ἀπροσκόπτως νὰ θέση διατάξεις θεμελιώδεις εἰς τὸ Σύνταγμα, αἱ ὁποῖαι νὰ ἀναγνωρίζουν τὸ ἐργατικὸν δίκαιον κατὰ τὸ ἐπικρατοῦν νέον πνεῦμα. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω.

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Κούσουλας ἔχει τὸν λόγον.

§176Ι. ΚΟΥΣΟΥΛΑΣ. Κύριοι Ἀντιπρόσωποι, ἐκ τῆς μελέτης τῆς ἱστορίας τῶν πολιτευμάτων ἔχω γνωρίσει ὅτι ἔχομεν τριῶν εἰδῶν Βουλάς. Ἤτοι τὴν κοινὴν νομοθετικὴν Βουλήν, δεύτερον τὴν Ἀναθεωρητικὴν Βουλὴν καὶ τρίτον τὴν Συντακτικὴν Συνέλευσιν. Ἡ Συντακτικὴ Συνέλευσις συγκροτεῖται πάντοτε κατόπιν ἐπαναστάσεων, αἱ ὁποῖαι ἐπαναστάσεις ἐξεγείρονται κατὰ καθεστωτικῶν ἀρχῶν, αἱ ὁποῖαι παραβιάζουσι τὰς διατάξεις τοῦ ἐν ἰσχύϊ πολιτεύματος· αἱ δὲ ἐπαναστάσεις κύριαι γενόμεναι τῶν πραγμάτων συντάσσουσι τὸ πολίτευμα αὐτῶν, ἐπὶ τῇ βάσει, τοῦ ὁποίου θέλουσι νὰ πολιτεύωνται. Αἱ ἀναθεωρητικαὶ Βουλαὶ συγκροτοῦνται κατὰ τὰς διαδικασίας ἄρθρων τῶν Συνταγμάτων, αἱ δὲ κοιναὶ Βουλαί, αἱ νομοθετικαί, εἶναι Βουλαί, αἱ ὁποῖαι νομοθετοῦσιν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ καθεστῶτος πολιτεύματος. Ἐν τῇ προκειμένῃ περιπτώσει τί εἶναι τὸ Σῶμα ἡμῶν; Εἶναι Συντακτικὴ Συνέλευσις, εἶναι Ἀναθεωρητικὴ Βουλή, ἢ νομοθετικὴ Βουλή; Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ἐκ τῶν σκέψεων τῆς ὁποίας πλεῖστοι τῶν ῥητόρων, ἠθέλησαν νὰ ἀντλήσωσι τὸν χαρακτῆρα τοῦ Σώματος ἡμῶν, ἐπελθοῦσα τῇ συνδρομῇ τῶν ξένων κατόπιν ἀποπομπῆς τοῦ Βασιλέως ἡμῶν καὶ συγκροτήσασα Κυβέρνησιν, ἐξεπροσώπησεν μίαν ψευδεπανάστασιν. Δυνάμει λοιπὸν αὐτῆς τῆς ψευδεπαναστάσεως ὀρθῶς ἔλεγεν, ὅτε κατέλυε τὸ Σύνταγμα, ὅτι θὰ καλέσῃ Συνέλευσιν Συντακτικὴν διὰ νὰ κυρώσῃ τὰ ἀντισυνταγματικῶς γενόμενα. Ἐν ἀρχῇ λοιπόν, καθ’ ὃν χρόνον κατέλυε τὸ πολίτευμα ὀρθῶς ἐπολιτεύετο λέγουσα, καίτοι ἦτο ψευδεπανάστασις, ὅτι διὰ Συντακτικῆς Ἐθνοσυνελεύσεως θὰ κυρώσῃ τὰ γενόμενα. Ὅτε ὅμως βραδύτερον ἐκάλει τὸν λαὸν εἰς ἐκλογάς, μεταβάλλουσα γνώμην, εἶπεν ὅτι καλεῖ τὸν λαὸν νὰ συγκροτήσῃ Ἀναθεωρητικὴν Βουλὴν πλέον, ἀλλὰ οὐχὶ Συντακτικὴν Συνέλευσιν. Ἐν τῇ διακηρύξει ὅμως ἐκείνῃ τῶν ἀναθεωρητέων διατάξεων ὥριζε νὰ ἀναθεωρηθῶσιν σχεδὸν πᾶσαι αἱ οὐσιώδεις διατάξεις τοῦ Συντάγματος ἡμῶν. Ἐπειδὴ δὲ ὥριζεν ὅτι πρέπει νὰ ἀναθεωρηθῶσιν ὅλαι αἱ οὐσιώδεις διατάξεις πάντες ἡμεῖς τότε, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ἐγὼ κατήλθομεν εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα καὶ ἐκηρύξαμεν εἰς τὸν λαὸν ὅτι διὰ τὴν ἀναθεώρησιν τῶν οὐσιωδῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος, μόνον Συντακτικὴ Συνέλευσις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ συζητήσῃ καὶ νὰ ἀναστηλώσῃ τὸ πολίτευμα, οὐχὶ δὲ Ἀναθεωρητικὴ Βουλή, ὡς μεταβαλοῦσα γνώμην, ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἔλεγεν. Ὁ λαὸς ὅμως διὰ τῆς ἐκλογῆς τῆς πρώτης τοῦ Νοεμβρίου, ἡ ὁποία ἐπῆλθεν, ἔθεσεν ἐκποδὼν τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην, εἴτε Συντακτικὴν Συνέλευσιν ἐπιζητοῦσαν, εἴτε ἀναθεωρητικὴν Βουλὴν ἐπιθυμοῦσαν τὸ ὁποῖον καὶ ἐπεθύμει, δι’ οὓς λόγους ἐκείνη ἡ Κυβέρνησις ἐγνώριζε. Ἑπομένως ἡ παροῦσα Συνέλευσις δὲν ἔχει οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν, μετὰ τὴν ψῆφον τῆς 1ης Νοεμβρίου, νὰ ἀντλήσῃ τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦ σώματος αὐτῆς ἐκ τῶν γνωμῶν καὶ τῶν σκέψεων τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης. Διότι τὴν Κυβέρνησιν τὴν καθῄρεσε πρόρριζα ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Ἀντικείμενον συζητήσεως περὶ τῶν σκέψεων τῆς ἐκπεσούσης Κυβερνήσεως καὶ τῆς γνησίας ἀντιλήψεως αὐτῆς δύναται μόνον νὰ ὑπάρχῃ εἰς τοὺς συναδέλφους τῆς πτέρυγος ἐκείνης, οἵτινες θέλουσι νὰ παραμείνωσι πιστοὶ ὀπαδοὶ ἐκείνης καὶ νὰ ἐξακριβώσωσιν ἂν ἐξεπροσώπει τὸ φρόνημα τὸ γνήσιον τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης ἡ ἐν ἀρχῇ δήλωσίς της ὅτι θέλει δηλαδὴ διὰ Συντακτικῆς Συνελεύσεως νὰ κυρώσῃ τὰ ἀντισυνταγματικῶς γινόμενα ἢ ἡ μεταγενεστέρα γνώμη ἐκείνης ὅτι θέλει Ἀναθεωρητικὴν Βουλήν. Ἡμεῖς πρέπει νὰ ἴδωμεν ἂν συμφώνως μὲ τὰ κρατοῦντα εἰς τὰ Κοινοβουλευτικὰ Πολιτεύματα ἔχομεν τὸν χαρακτῆρα Συντακτικῆς Συνελεύσεως. Ἀλλ’ ὅπως εἶπον αἱ Συντακτικαὶ Συνελεύσεις μόνον κατόπιν ἐπαναστάσεων συγκαλοῦνται, ἀλλὰ πολὺ μᾶλλον δὲν ἔχομεν τὸν χαρακτῆρα τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, καθόσον ἡ ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ δὲν συγκαλεῖται κατὰ τὴν διαδικασίαν τοῦ ἄρθρου 108 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911. Ἑπομένως ἡ φυσικὴ συνέπεια ἡμῶν θὰ ἦτο νὰ ἀποτελέσωμεν ἁπλῆν Βουλὴν Νομοθετικήν. Ἀλλ’ ὅπως καὶ ἄλλοι ἀξιότιμοι προλαλήσαντες εἶπον τοσαῦτα ἀνετράπησαν διὰ τῶν ἀντισυνταγματικῶν διαβημάτων τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, πῶς εἶναι λοιπὸν δυνατὸν ταῦτα πάντα νὰ κανονίσῃ Βουλὴ ἁπλῆ καὶ ν’ ἀνορθώσωμεν διὰ νομοθετικῆς ὁδοῦ αὐτά; Ἐπὶ πλέον δὲ ὁ ἰσχυρότερος λόγος κατ’ ἐμὲ τὸ ὅτι δὲν πρέπει καὶ κοινὴν νομοθετικὴν Βουλὴν τὸ σῶμα τοῦτο νὰ χαρακτηρήσωμεν εἶναι ὅτι προσῆλθον εἰς τὴν Συνέλευσιν ταύτην ἀντιπρόσωποι ἐκ τῶν νέων χωρῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὸ δικαίωμα καὶ αὐτοὶ νὰ λάβωσι μέρος εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ πολιτεύματος. Διὰ τοῦτο φρονῶ καὶ καταλήγω εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι λόγῳ τῆς προσελεύσεως καὶ ἀντιπροσώπων τῶν νέων χωρῶν, πρέπει κατ’ ἀνάγκην νὰ χαρακτηρίσωμεν Συντακτικὴν τὴν Συνέλευσιν. Ἐπειδὴ δὲ πρὸς τούτοις ἐν τῇ ῥύμῃ τῶν λόγων τῶν διαφόρων προλαλησάντων ἤκουσα προχθὲς ὅτι ἡ Κυβέρνησις Βενιζέλου ἢ ὁ κ. Βενιζέλος ὡδήγησαν ἐνταῦθα τοὺς στόλους τῶν Δυνάμεων καὶ ἐγκαθιδρύθη ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐπειδὴ νομίζω ὅτι τὸ λεχθὲν τοῦτο εἶναι κακὸν δίδαγμα διὰ τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν χωρὶς νὰ θέλω ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ συζητήσω περὶ τούτου, ἀναγκάζομαι νὰ εἴπω μόνον ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Βενιζέλου δὲν ὡδήγησεν ἐνταῦθα τοὺς στόλους τῶν Δυνάμεων, ἀλλὰ ὡδηγήθη ὑπὸ τῶν στόλων τῶν Δυνάμεων καὶ ἐπεκράτησε καὶ ἐγκατέστη ἐν Ἑλλάδι. Ταῦτα νομίζω ὅτι εἶναι ἀρκετά, ἵνα μὴ ἀπασχολῶ τὴν Συνέλευσιν ἐπὶ πολύ.

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Ἀργυρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§178Π. ΙΑΚ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε. Ἀγωνιζόμεθα ἐπὶ ἡμέρας ἤδη νὰ πείσωμεν τὴν Βουλὴν περὶ τῆς ἀνάγκης τοῦ χαρακτηρισμοῦ αὐτῆς ὡς Συντακτικῆς Συνελεύσεως, καὶ τοῦτο, ἐνῷ ἡ Βουλὴ εἶναι πλήρως περὶ τούτου πεπεισμένη καὶ σύμφωνος· ἤτοι ὠθοῦμεν βιαίως ἀνοικτὴν θύραν κατὰ τὴν γαλλικὴν ἔκφρασιν. Ὑπῆρξαν, εἶναι ἀληθές, ἐλάχισταί τινες, ἀσθενεῖς ἀντιρρήσεις, ἀλλ’ οἱ ἐκπροσωποῦντες τὴν πλειοψηφίαν εἶναι σύμφωνοι ἐπὶ τοῦ χαρακτηρισμοῦ τοῦ σώματος, ὁ δὲ ἐκπροσωπῶν τὴν βενιζελικὴν μειοψηφίαν δὲν ἔφερε σοβαρὰς ἀντιρρήσεις, παρὰ τὴν ὑπὸ τοῦ ἀπόντος ἀρχηγοῦ ἀντισυνταγματικὴν πρόσκλησιν τῶν ἐκλογέων δι’ ἐκλογὰς Ἀναθεωρητικῆς. Διὰ τοῦτο θεωροῦμεν ὅλως περιττὸν νὰ ἀπασχολήσωμεν τὴν Συνέλευσιν πρὸς ἀνάπτυξιν θέματος ἐξαντληθέντος ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τῶν συζητήσεων. Ὅθεν ἐπανερχόμενος εἰς τὸ θέμα τοῦ παρ’ ἐμοῦ προταθέντος ψηφίσματος, εἰς ὃ δέον ἀπαραιτήτως νὰ καταλήξωμεν, ψηφίσματος, ὅπερ μετὰ τοσούτου νεανικοῦ μένους ἔψεξεν ὁ σεβαστὸς γηραιὸς ἐκ Κεφαλληνίας συνάδελφος κ. Μομφερᾶτος κατὰ προγενεστέραν συνεδρίαν, τονίζω τὴν ἀνάγκην ὅπως τὸ Σῶμα ἀναλάβῃ πᾶσαν τὴν ἠθικὴν ἱστορικὴν εὐθύνην τῆς ἀνακηρύξεως αὐτοῦ εἰς Συντακτικὴν Συνέλευσιν. Ὑπεστηρίχθη ὅτι ἡ ἐντολὴ τοῦ λαοῦ ἦτο ἐπιτακτικὴ ὅπως συγκληθῇ Συντακτικὴ Συνέλευσις, τοῦτο εἶναι ἀπολύτως ἀνακριβές. Ἡ ἐντολὴ τοῦ λαοῦ ἦτο ἐπιτακτικὴ πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους του διὰ τὴν παλινόρθωσιν τοῦ νομίμου Βασιλέως; πλὴν τούτου δὲν ὑπάρχει ἐπιτακτικὴ ἐντολή. Ἐὰν ἡ συνεργαζομένη ἀντιπολίτευσις διὰ τῶν ἀνακοινωθέντων αὐτῆς ἢ τινὲς ἐξ ἡμῶν διὰ τοῦ τύπου ἐκηρύχθημεν ὑπὲρ τῆς Συντακτικῆς, δὲν ἕπεται ὅτι διὰ τῶν ἐκλογῶν ἐκλήθη ὁ λαὸς νὰ ἀποφασίσῃ μεταξὺ Συντακτικῆς ἢ Ἀναθεωρητικῆς καὶ συνεπῶς δὲν ὑπάρχει ἐπιτακτικὴ τοῦ λαοῦ ἐντολὴ ἐπὶ τούτου, ἐνῷ ἐξ ἄλλου εἶναι βέβαιον ὅτι οὐδεμίαν εἶχεν ἢ ἔχει ὁ λαὸς ἀντίρρησιν ὑπὲρ τῆς Συντακτικῆς. Ἡμεῖς οἱ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, κηρυχθέντες ὑπὲρ τῆς Συντακτικῆς, ἐθέτομεν ἐμμέσως τὸ ζήτημα τοῦ Βασιλέως, μὴ δυνάμενοι ἀμέσως νὰ θέσωμεν τοῦτο ἐκ τοῦ ἐμφανοῦς. Ἐρωτώμενοι καὶ πιεζόμενοι παρὰ τῶν ἀντιθέτων νὰ ἐκφρασθῶμεν περὶ τοῦ ζητήματος τοῦ Βασιλέως, ἐσιωπῶμεν, μὴ ὄντες ἀνόητοι νὰ πέσωμεν εἰς τοὺς ὄνυχας τῆς κακούργου τυραννίδος των. Οὕτω σιωπηρῶς ἐτίθετο τὸ ζήτημα τοῦ Βασιλέως μέχρι τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν αὐτὸς ὁ ἀρχηγὸς τοῦ ἐκνόμου καθεστῶτος, βέβαιος περὶ τοῦ ὑπὲρ αὐτοῦ ἀποτελέσματος τῶν ἐκλογῶν, ὅπερ ἀριστοτεχνικῶς οἱ ἐν νοθείαις πεπειραμένοι φίλοι του ἐνόμιζον ὅτι εἶχον ἐξασφαλίσει, ἔθετο αὐτὸς οὗτος τὸ ζήτημα τοῦ Βασιλέως ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων, βέβαιος ὅτι ἅπαξ διὰ παντὸς θὰ ἔλυε τοῦτο. Οἱ ἀρχηγοὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἐν τῷ περιλαλήτῳ προεκλογικῷ συλλαλητηρίῳ αὐτῆς, ἥρπασαν τὸν κοντὸν τῆς σημαίας, ὃν ὁ ἀντίπαλος προσέφερεν αὐτοῖς καὶ ὕψωσαν ταύτην. Οὕτω κατὰ τὰς ἐκλογὰς ἐτίθετο τῷ λαῷ τὸ ζήτημα τοῦ Βασιλέως καὶ μόνον. Ἡ Συντακτικὴ δὲν εἶναι συνέπεια τῆς ἐπιτακτικῆς τοῦ λαοῦ ἐντολῆς διὰ τὴν παλινόρθωσιν τοῦ Βασιλέως, συνέπεια ἀναγκαιοτάτη καὶ ἐπιβαλλομένη ὅπως ἀναβαπτίσωμεν τὸ καταρρακωθὲν Σύνταγμα, προσδώσωμεν αὐτῷ νέον κῦρος, ἐκκαθαρίσωμεν τὸ παρελθὸν καὶ δημιουργήσωμεν τὸ μέλλον ἐπὶ πολιτεύματος νομίμου ἐρειδομένου ἐπὶ τῆς λαϊκῆς θελήσεως.

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Γκοτζαμάνης ἔχει τὸν λόγον.

§180Σ. ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Κύριοι Πληρεξούσιοι, περὶ τὸ πέρας τῆς συζητήσεως, διαρκεσάσης ἐπὶ τόσας ἡμέρας, συζητήσεως, ἡ ὁποία ἀφορᾷ τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦ Συνεδρίου τούτου, θὰ ἦτο ὅλως περιττὸν νὰ λάβω καὶ ἐγὼ τὸν λόγον, ἐὰν ἐπρόκειτο ἁπλῶς νὰ προσθέσω θεωρίας εἰλημμένας, ἀπὸ τὰ Συνταγματικὰ δίκαια τῆς συγχρόνου ἐπιστήμης, διὰ νὰ προσθέσω αὐτὰς εἰς ὅσα ἐξέθεσαν μέχρι σήμερον, οἱ μετασχόντες τῆς συζητήσεως κύριοι συνάδελφοι. Διότι δὲν εἶμαι συνταγματολόγος, πάντες δὲ οἱ προαγορεύσαντες ἐμοῦ, ὁμολογῶ ὅτι, καὶ ἐγκρατέστεροι τοῦ θέματος εἶναι καὶ εὐγλωττότεροι. Ἐὰν ἀνέρχωμαι τὸ βῆμα, τὸ πράττω μόνον, διότι ἐν ἐμοὶ ἐγεννήθη μία ἐντύπωσις, ὅτι ἴσως ὑπάρχει μία πλάνη μεταξὺ τῆς δημιουργηθείσης καταστάσεως καὶ τῶν αἰτίων, τὰ ὁποῖα ἐδημιούργησαν αὐτήν, καὶ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ληφθῶσιν ἵνα θεραπευθῇ ἡ κατάστασις αὕτη. Πάντες οἱ προλαλήσαντες, μηδ’ αὐτοῦ τοῦ κ. Προέδρου τῆς παραιτηθείσης Κυβερνήσεως ἐξαιρουμένου, εἶπον, ὅτι ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ εἶναι Συντακτικὴ, ὥστε νὰ μεταρρυθμισθῶσι τὰ τοῦ Πολιτεύματος, ἵνα μὴ ἐπαναληφθῶσιν ὅσα ἐγένοντο. Τοῦτο γεννᾷ ἐν ἐμοὶ τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ὑπάρχει ἡ ἐλπὶς, ὅτι, ἂν τὸ Πολίτευμά μας λάβῃ μίαν ὡρισμένην κατεύθυνσιν δὲν θὰ γίνωσι πλέον ὅσα ἐγένοντο. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν εἶμαι ἐγκρατὴς τῶν Συνταγματικῶν θεωριῶν, ἀλλὰ καὶ ἄνευ τούτων, νομίζω, ὅτι δὲν ἀπατῶμαι, ἐὰν εἴπω, ὅτι, οὔτε τὸ ὑπάρχον Σύνταγμα ἐδημιούργησε τὴν κατάστασιν ἐκείνην, οὔτε μεταρρυθμιζόμενον κατὰ ἕνα οἱονδήποτε τρόπον δύναται νὰ προλάβῃ ὅμοια γεγονότα. Διότι οὐδὲν Σύνταγμα ἀνέγραψεν ἢ θὰ ἀναγράψῃ, ὅτι μία Κυβέρνησις πρέπει νὰ κρατῇ μίαν καιροσκοπικὴν οὐδετερότητα, ἢ ἄλλη νὰ εἶναι ὑπὲρ τῆς ἀμέσου ἐξόδου, καὶ ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς ἓν κόμμα νὰ καταφεύγῃ εἰς οἱαδήποτε μέσα, ἵνα ἐπιβληθῇ ἐπὶ τοῦ ἄλλου κόμματος, ὅτι ἐπιτρέπεται νὰ μεταχειρισθῇ πᾶν θεμιτὸν καὶ ἀθέμιτον μέτρον, ἀκόμη καὶ τὸν δι’ ἀσιτίας θάνατον τῆς Πατρίδος, ἵνα ἐπιβληθῇ ἐπὶ τοῦ ἄλλου κόμματος. Διὰ τοῦτο θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ὑποστηρίξω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρήσωμεν τὸ Σύνταγμα παραίτιον τῆς καταστάσεως, ὡς αὕτη ἐδημιουργήθη, οὔτε ὅτι εἶναι δυνατὸν μεταρρυθμιζόμενον τοῦτο κατὰ ἕνα ἢ ἄλλον τρόπον νὰ προλάβῃ τοιαῦτα γεγονότα. Καὶ ἐγὼ νομίζω, ὅπως πάντες ἡμεῖς, ὅτι τὸ Σύνταγμα παρεβιάσθη· περὶ τούτου δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, οὔτε αὐτὸς ὁ Βενιζέλος ἠμφισβήτησε ποτὲ ὅτι παρεβίασε τὸ Σύνταγμα, ἔλεγε δὲ καὶ αὐτὸς πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν, ὅτι θὰ δικαιωθῇ ἀπέναντί του διὰ τὰς παραβάσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμε διὰ μιᾶς Ἐθνοσυνελεύσεως. Ἡ γνώμη αὐτὴ ὑπῆρξε τοῦ κ. Βενιζέλου γνώμη, ἣν καὶ πολλοὶ μάλιστα τῶν κυρίων συναδέλφων τῆς ἡμετέρας πτέρυγος ἔφερον ὡς ἕνα τῶν λόγων τῆς ἀνάγκης τῆς ἀνακηρύξεως ὡς Συντακτικῆς τῆς παρούσης Συνελεύσεως. Ὡς νὰ ἦτο ἀνάγκη, ὅπως ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς, ὁ ὁποῖος ἐπὶ μίαν τριετίαν ἠγωνίσθη, ὡς ἠγωνίσθημεν, ὁ ὁποῖος ἐπὶ μίαν τριετίαν ὑπέστη ὅσα ὑπὸ τὸν Κυβερνήτην ἐκεῖνον ὑπέφερεν, ὡσεὶ νὰ ἦτο, λέγω, ἀνάγκη νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὶ εἶπεν ὁ κύριος ἐκεῖνος, ὅτι ἐσκέπτετο διὰ νὰ ἐπανορθώσῃ ὅσα κακὰ κατὰ τῆς Πατρίδος του διέπραξε. Ἀλλὰ, κύριοι Πληρεξούσιοι, τὸ Σύνταγμα δύναται νὰ μεταβληθῇ ὅπως θέλῃ βεβαίως τὸ Σῶμα, τὸ ὁποῖον προέκυψεν ἀπὸ τὴν ψῆφον τῆς 1ης Νοεμβρίου, διότι εἶναι Σῶμα, τὸ ὁποῖον κατέλυσε μίαν τυρραννίαν, καὶ δύναται νὰ θεωρηθῇ Σῶμα κυρίαρχον καὶ νὰ πράξῃ ὅ,τι θέλει. Νομίζω ὅμως, ὅτι θὰ εἶναι σφάλμα τόσον ἡμῶν, ὅσον καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ἂν τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἐρχόμεθα ἐνταῦθα, ἵνα στερεώσωμεν τὸ οἰκοδόμημα ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς μὲ τόσας θυσίας καὶ αἷμα ἀνέγραψε τὴν λέξιν «ἐλευθερία», ἐὰν τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ἐρχόμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν τοὺς ὅρους εἰς τοὺς ἡττημένους, σχηματίσωμεν τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἡ μεταρρύθμισις τοῦ Συντάγματος θὰ δυνηθῇ νὰ στερεώσῃ τὴν νίκην αὐτοῦ. Δὲν πρέπει νὰ γεννᾶται αὐτὴ ἡ ἐντύπωσις εἰς τὰ πλήθη, διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, ὅτι ἐν τῇ συγχρόνῳ κοινωνικῇ καὶ πολιτικῇ ἐξελίξει τῶν καθ’ ἕκαστα Ἐθνῶν καὶ τῆς Διεθνοῦς Κοινωνίας οἱ Συνταγματικοὶ χάρται ἔχουσιν ἐκείνην τὴν ἀξίαν, ἡ ὁποία οὐδέποτε ὑπερβαίνει τὰ ὅρια τῶν συνθηκῶν καὶ προϋποθέσεων, αἱ ὁποῖαι διερρύθμισαν τὸν Συνταγματικὸν χάρτην καὶ πᾶσα μεταβολὴ τῶν ὅρων καὶ τῶν συνθηκῶν ἐκείνων σαρώνει ὄχι μόνον τὰς ἀγορεύσεις, ὄχι μόνον τοὺς ρήτορας, ἀλλὰ καὶ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐπίστευσαν εἰς τὴν αἰωνιότητα αὐτήν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ Ἐθνοσυνέλευσις, χωρὶς νὰ παραιτηθῇ τοῦ Συνταγματικοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον ἀνέλαβε, πρέπει τὸ ταχύτερον νὰ περατώσῃ τὰς μεταβλητέας διατάξεις τοῦ Συντάγματος, διότι νομίζω, ὅτι διὰ τὴν μεγαλυνθεῖσαν αὐτὴν Ἑλλάδα, παρίστανται τόσα ζητήματα, τόσα προβλήματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἀκριβῶς ἀπόκειται τὸ μέλλον τῆς Φυλῆς, ὥστε ἡ Συνέλευσις νὰ μὴ δύναται νὰ ἀσχολῆται μὲ τὸ ἔργον τῆς διαρρυθμίσεως τῶν θεσμῶν εἰς τρόπον ὥστε τὸ ἄλλο ἔργον τὸ θετικὸν, τὸ ὁποῖον παρ’ ἡμῶν ἀναμένει ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς νὰ ἀναβάληται ἐπὶ πολὺν χρόνον. Τοῦτο μόνον, κύριοι, ἐνόμισα καθῆκον νὰ εἴπω ὅτι, ὅπως καὶ ἐν ἀρχῇ εἶπον, νομίζω, ὅτι ἄλλο ἔργον πολὺ οὐσιαστικώτερον, ἄλλη νομοθετικὴ ἐργασία πολὺ ἐπιτακτικωτέρα ὑπάρχει πρὸ ἡμῶν, διὰ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ φροντίσωμεν, ἀντὶ νὰ ἐξαντλήσωμεν τὴν ὑπομονὴν τὴν ἰδικήν μας εἰς ἀπεράντους συζητήσεις περὶ τῶν θεσμῶν καὶ τῶν ἄρθρων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἀναγράψωμεν εἰς τὸ Σύνταγμά μας.

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Ἰωαννίδης ἔχει τὸν λόγον.

§182Α. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι· τὸ ζήτημα κατὰ πόσον ἡ Ἐθνοσυνέλευσις εἶναι Συντακτικὴ ἢ Ἀναθεωρητικὴ δὲν δύναται νὰ λυθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν διαφόρων θεωριῶν τῶν παρελθουσῶν ἐποχῶν, τὰς ὁποίας πολιτειολόγοι καὶ συνταγματολόγοι εἰς τὰ διάφορα συγγράμματα ἀναφέρουν. Αἱ γνῶμαι τῶν διαφόρων πολιτειολόγων καὶ συνταγματολόγων γίνονται κατόπιν τῆς ἐξετάσεως τῶν γεγονότων. Τὴν θέσιν τῶν σωμάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἰς κρισίμους ἐποχάς, εἰς κρισίμους στιγμὰς τῶν ἐθνῶν ἀναλαμβάνουσι νὰ διοργανώσωσι τὸν πολιτικὸν ἑνὸς κράτους χάρτην, τὴν καθορίζουσι μόνον τὰ γεγονότα. Τὴν θέσιν τῆς σημερινῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, ἂν αὐτὴ εἶναι Συντακτικὴ ἢ ὄχι, τὴν καθώρισεν ἡ ψῆφος τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ τῆς 1ης Νοεμβρίου καὶ ἡ προηγηθεῖσα ἐξέλιξις. Ὅταν ἡ ἡνωμένη ἀντιπολίτευσις ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς λαϊκῆς γνώμης ἀνελάμβανε τὸν ἀγῶνα κατὰ τῆς προηγουμένης δικτατορικῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἀνελάμβανεν ἀγῶνα, ἵνα ὁρίσῃ ποία θὰ ἦτο ἡ μέλλουσα σχέσις μεταξὺ τοῦ παρελθόντος κόμματος καὶ τῆς σημερινῆς πλειοψηφίας, ἀνελάμβανε τὴν εὐθύνην νὰ καθοδηγήσῃ τὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ τοιαύτην, οἵαν ὁ λαὸς τὴν ἤθελεν. Καὶ ὁ λαὸς ὁ Ἑλληνικός, ὁ ὁποῖος ἐβάδιζεν εἰς τὸ νὰ ἀνατρέψῃ τὴν τυραννίαν, ἐπεθύμει νὰ δώσῃ καὶ ἔδιδεν εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους του πλήρη ἐλευθερίαν τῆς μελλούσης διοργανώσεως τοῦ κράτους. Συνεπῶς ἔδιδεν εἰς αὐτοὺς συντακτικὰ δικαιώματα. Ἀλλὰ τὰ ἔδιδεν ἀπολύτως συντακτικὰ ἄνευ τοῦ ἐλαχίστου περιορισμοῦ; Τοῦτο εἶναι τὸ πρώτιστον καὶ ἴσως τὸ θεμελιωδέστερον θέμα, τὸ ὁποῖον τίθεται σήμερον εἰς τὴν Συνέλευσιν. Βεβαίως τὸ σῶμα τῆς σημερινῆς Ἐθνοσυνελεύσεως εἶναι Συντακτικόν. Ἀλλὰ ἡ δύναμις καὶ τὰ ὅρια τῆς Συντακτικῆς αὐτῆς Συνελεύσεως μέχρι τίνος σημείου φθάνουν; Φθάνουν ἄρα εἰς τὰ δικαιώματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔχουν τὰ σώματα τὰ ἐξερχόμενα ἐξ ἐπαναστάσεως; Φθάνουν ἄρα εἰς τὰ δικαιώματα ἐκεῖνα, ἐνώπιον τῶν ὁποίων οὐδεμία ἄλλη δύναμις ὑφίσταται, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ λαϊκὴ κυριαρχία παραιτεῖται πάσης ἀπολύτως ἐν τῷ μέλλοντι ἐξασκήσεως δικαιώματος, παραδίδουσα αὐτὴν εἰς χεῖρας τῆς Συντακτικῆς Συνελεύσεως; Νομίζω ὅτι ρητὸν περιορισμὸν ἔθεσεν ὁ Ἑλληνικὸς Λαός. Εἴμεθα Συντακτικὴ Συνέλευσις, ἀλλ’ ὑπὸ ἕνα ρητὸν περιορισμόν· οὗτος δὲ εἶναι ὁ ἐκφρασθεὶς τὴν 22αν Νοεμβρίου ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ὅτι ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ κράτους θὰ μείνῃ ἡ Ἑλληνικὴ Δυναστεία καὶ ὁ Βασιλεὺς Κωνσταντῖνος (χειροκροτήματα). Συνεπῶς τὸ Συντακτικὸν δικαίωμα τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως δὲν δύναται νὰ φθάσῃ μέχρι τῶν ἀκροτάτων ὁρίων, τὰ ὁποῖα εἰς τὰς Συντακτικὰς Συνελεύσεις ἀποδίδωσιν οἱ πολιτειολόγοι. Τὸ ὅριον, μέχρι τοῦ ὁποίου φθάνει εἶναι ἡ θέλησις τοῦ Βασιλέως Κωνσταντίνου. Ἤτοι ἔδοσε τὸ δικαίωμα ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς εἰς τὸν Βασιλέα Κωνσταντῖνον, ἐν περιπτώσει ἀνάγκης νὰ διαλύσῃ τὴν Συντακτικὴν αὐτὴν Ἐθνοσυνέλευσιν.

§183ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§184Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Ὁ λαὸς περιώρισε τὰ δικαιώματα μας κατὰ τοῦτο· ὅτι μᾶς εἶπεν ὅτι θέλω τὸν θεσμὸν τῆς βασιλείας καὶ τὰς προνομίας αὐτοῦ μὲ τὸ δικαίωμα καὶ νὰ τὰς αὐξήσωμεν.

§185Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μὴ θίγετε τοιαῦτα ζητήματα.

§186Α. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ. Ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον τὰ θίγω αὐτὰ τὰ ζητήματα εἶναι, ὅτι, μετὰ πάροδον τριῶν ἢ τεσσάρων μηνῶν, δὲν γνωρίζω, ποία θὰ εἶναι ἡ ἐξέλιξις τῆς καταστάσεως καὶ δὲν γνωρίζω τότε ποῖα θὰ εἶναι τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα θὰ θελήσῃ νὰ δώσῃ εἰς ἑαυτὴν ἡ Συντακτικὴ Συνέλευσις.

§187Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Θὰ τὰ ὁρίσωμεν τότε.

§188Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ἀμφιβάλλετε περὶ τοῦ πατριωτισμοῦ τῶν Πληρεξουσίων;

§189Α. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ. Ὄχι, δὲν ἀμφιβάλλω περὶ τοῦ πατριωτισμοῦ τῶν Πληρεξουσίων.

§190Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ περατώσωμεν τὸ Συνταγματικὸν ἡμῶν ἔργον καὶ θὰ προέλθωμεν εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν. Ὅταν ἀπορρέωμεν ἐκ τοιούτου λαοῦ, πεισθῆτε ὅτι θὰ φωτισθῶμεν ἀπὸ τὸν πατριωτισμὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ὅταν παρουσιασθοῦν οἱ κίνδυνοι τοὺς ὁποίους φοβεῖσθε.

§191Α. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ. Οἱ κίνδυνοι, τοὺς ὁποίους φοβοῦμαι, εἶναι διότι βλέπω ὅτι ἡ Ἡνωμένη Ἀντιπολίτευσις ἀναλαβοῦσα μὲ τοὺς 16 ἐπὶ κεφαλῆς τὸν ἀγῶνα, διὰ τὴν ἀνατροπὴν τῆς δικτατορικῆς Κυβερνήσεως τοῦ Βενιζέλου, συνῆψε συμβόλαιον πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν καὶ τὸ συμβόλαιον αὐτὸ τὴν ἑπομένην τῶν ἐκλογῶν κατεπατήθη.

§192ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Διατί; Ἐξηγήθητε.

§193Α. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ. Θὰ ἐξηγηθῶ. Τὸ συμβόλαιον μετὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, τὸ ὁποῖον ἐξεπροσωπήθη ὑπὸ τοῦ Διαγγέλματος ὑπ’ ἀριθ. 4 τῆς Ἡνωμένης Ἀντιπολιτεύσεως, περιεῖχε ρητοὺς ὅρους καὶ ὑποσχέσεις τί θὰ ἐκτελέσῃ ἐρχομένη ἡ ἡνωμένη ἀντιπολίτευσις εἰς τὴν ἐξουσίαν. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἀνετράπη ἡ δικτατορία καὶ ἀνέλαβεν ἡ τότε ἀντιπολίτευσις τὴν ἀρχήν, ἐξετελέσθησαν οἱ ὅροι, τοὺς ὁποίους ἀπεδέχθη διὰ τοῦ συμβολαίου ἐκείνου ἡ ἡνωμένη ἀντιπολίτευσις ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§194ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ποῖοι εἶναι οἱ ὅροι αὐτοί;

§195Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖα ἦσαν τὰ 16 μέλη;

§196Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δεκαπενταμελὴς νὰ λέγητε.

§197Α. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ. Δεκαπενταμελής, διότι ὁ πρωτεργάτης τοῦ Διαγγέλματος ὑπ’ ἀριθ. 4 δὲν ὑπάρχει σήμερον ἐν τῇ ζωῇ.

§198Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὄχι δι’ αὐτὸν τὸν λόγον. Δεκαπενταμελής διότι ἓν τῶν μελῶν τῆς δεκαεξαμελοῦς ἀπεχώρησε μόλις ἡμεῖς ἐξήλθομεν τῶν φυλακῶν.

§199Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Τότε εἶσθε δεκατετραμελής. Καὶ ἐγὼ ἀπεχώρησα μόνον διὰ νὰ μὴ λάβω μέρος εἰς τὰ κομματικὰ διαβούλια, εἰς τὰς κομματικὰς συναλλαγάς. Μόνον δι’ αὐτὸν τὸν λόγον.

§200Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἀπεχωρήσατε διὰ τὸν Μητροπολίτην τῆς Κοζάνης.

§201Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Λυποῦμαι διότι τὸ κόμμα πάντοτε ἔχετε πρὸ ὀφθαλμῶν.

§202Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν ἔχω καμμίαν σχέσιν πρὸς τὸ κόμμα. Ὁμιλῶ δι’ ἐμαυτόν. Μὴ ἀναμιγνύετε τὸ κόμμα.

§203Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Πάντοτε διὰ τὸ κόμμα ὁμιλεῖτε καὶ μέσα καὶ ἔξω.

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ θέμα, παρακαλῶ. Δὲν εἶσθε ἐντὸς τοῦ θέματος.

§205Α. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ. Ποῖον εἶναι τὸ θέμα;

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ θέμα τὸ ὁποῖον τίθεται, εἶναι τὸ ἑξῆς: «Ἡ Συνέλευσις εἶνε Συντακτικὴ Συνέλευσις;».

§207Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Κύριε πληρεξούσιε, ἡ Συνέλευσις μένει ἔκπληκτος δι’ αὐτό, τὸ ὁποῖον εἴπατε περὶ παραβιάσεως τοῦ συμβολαίου. Ἡ Συνέλευσις ἐπιθυμεῖ νὰ φωτισθῇ κατὰ τί παρεβιάσθη τὸ συμβόλαιον.

§208Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Ἁρμοδία νὰ ἐκτελέσῃ τὸ πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον ἡ ἡνωμένη ἀντιπολίτευσις προέβαλε πρὸς τὸν λαόν, εἶναι ἡ Συνέλευσις. Ἡ Συνέλευσις θὰ λύσῃ τὸ ζήτημα, ὅταν ἔλθῃ ἡ κατάλληλος στιγμή.

§209Α. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ. Ἀκριβῶς δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, διότι θέλω νὰ γνωρίζω εἰς τὸ μέλλον, μετὰ 4 ἢ 5 μῆνας, ποία θὰ εἶναι ἡ ἐξέλιξις τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως καὶ ποῖα δικαιώματα θὰ θελήσῃ τότε νὰ δώσῃ εἰς ἑαυτήν.

§210Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Ἡ Συνέλευσις δὲν ἔχει νὰ δώσῃ λόγον εἰς κανένα περὶ τῶν πράξεών της, παρὰ ἐνώπιον τοῦ λαοῦ.

§211Α. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ. Τοὐναντίον ἐτέθησαν περιορισμοὶ ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ.

§212Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Εἷς καὶ μόνον.

§213Α. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ. Ἡ ἐπιστροφὴ τοῦ Βασιλέως καὶ συνεπῶς τὸ δικαίωμα τοῦ Βασιλέως τῆς διαλύσεως τῆς Συνελεύσεως.

§214ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ὄχι. Ὄχι.

§215Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Εἶσθε μακρὰν τῆς νομικῆς ἐπιστήμης, ὅλως διόλου.

§216Ν. ΑΠΕΡΓΗΣ. Τὴν παράβασιν τῶν ὅρων περιμένομεν νὰ ἀκούσωμεν.

§217Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Δύναται νὰ διαλυθῇ τὸ κυρίαρχον σῶμα.

§218Α. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ. Ἀκριβῶς δι’ αὐτὸ ἐκ τῶν προτέρων ἔθεσα ὡς βάσιν συζητήσεως, ὅτι τὰ κυρίαρχα σώματα δὲν κανονίζονται ὑπὸ νομικῶν ὅρων. Διακανονίζονται ἐκ τῶν γεγονότων.

§219Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Ἀκριβῶς αὐτὸ ἔγινεν. Θὰ σᾶς κάμω μίαν ἐρώτησιν, ἂν ἐπιτρέπητε. Δὲν μοῦ λέγετε, ὅσας διατάξεις καὶ ἂν ἀναθεωρήσωμεν, καθὼς καὶ τὸ Σύνταγμα καὶ τὸ ὑποβάλωμεν εἰς τὸν Βασιλέα τῶν Ἑλλήνων, θὰ τὸ κυρώσῃ ὁ Βασιλεύς;

§220Α. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ. Δὲν χρειάζεται κύρωσιν.

§221Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Θὰ ὁρκισθῇ ὁ Βασιλεὺς εἰς αὐτό.

§222Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἀφήσατε τὸν ἀγορεύοντα νὰ ἀναπτύξῃ τὴν γνώμην του.

§223Α. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ. Ἀκριβῶς φρονῶ ὅτι ἡ Συνέλευσις εἶναι Συντακτική, ὑπὸ μόνον τὸν περιορισμὸν ὅτι δὲν δύναται νὰ ἔλθῃ εἰς σύγκρουσιν πρὸς τὸν ἀντιπροσωπεύοντα σήμερον τὸν Βασιλικὸν θεσμόν.

§224Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Ὑπῆρξεν ἀμφισβήτησις;

§225Α. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ. Σήμερον ὄχι. Μετὰ 5 μῆνας δὲν εἰξεύρομεν τὶ συμβαίνει. Καὶ αὐτὸ μόνον θέλω νὰ διακανονίσωμεν σήμερον. Αἱ ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀναλαμβάνομεν, ὀφείλουν νὰ ἐκτελῶνται.

§226Ν. ΑΠΕΡΓΗΣ. Ποῖαι εἶναι αὐταὶ αἱ ὑποχρεώσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐξετελέσθησαν;

§227Α. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Κύριε συνάδελφε, ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν; Πολὺ ὡραῖα τὸ ὡρίσατε ὅτι ὁ λαὸς ἔδωκε τοιαύτην ἐντολήν.

§228Α. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ. Ρητήν.

§229Α. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Ὑπὸ τὸν περιορισμὸν, νὰ ἔχωμεν Βασιλέα, τὸν Βασιλέα Κωνσταντῖνον. Ποῦ εὑρίσκετε εἰς τὴν ἐντολὴν αὐτὴν τὴν γενικὴν καὶ τὴν λεπτομέρειαν ὅτι τὸν Βασιλέα τὸν ἔφερε καὶ μὲ τὸ δικαίωμα τῆς διαλύσεως τῆς Συνελεύσεως;

§230Α. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ. Τὸν Βασιλέα τὸν ἔφερε διὰ τοῦ δημοψηφίσματος. Ἑπομένως σύγκρουσις τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως πρὸς τὸν Βασιλέα δὲν ἐπιτρέπεται.

§231Α. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Οὐδὲ θὰ ἔλθῃ εἰς σύγκρουσιν.

§232Α. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ. Συμφωνότατοι. Ἀλλὰ θέλω τοῦτο νὰ καθιερωθῇ, νὰ εἶναι γνωστὸν ὅτι δὲν θὰ ἔλθῃ εἰς σύγκρουσιν.

§233Α. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Τίνι δυνάμει;

§234Α. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ. Διὰ δηλώσεως ἐν τῷ ψηφίσματι τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ὅτι κηρύσσει ἑαυτὴν Συντακτικήν, περιεχομένου τοῦ ὅρου, ὅτι δὲν δύναται ἡ Ἐθνοσυνέλευσις νὰ ἔλθῃ εἰς σύγκρουσιν πρὸς τὸν ἀντιπροσωπεύοντα τὸν Βασιλικὸν θεσμόν.

§235Α. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Εἶναι ἀντίφασις αὐτή.

§236Α. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ. Ὄχι, δὲν εἶναι ἀντίφασις· διότι τὰ δικαιώματα τῆς Συντακτικῆς Συνελεύσεως δὲν τὰ θέτουσιν οἱ νόμοι· τὰ θέτουσι τὰ γεγονότα, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν κηρύσσεται ἡ Συνέλευσις Συντακτικὴ καταργοῦνται πάντες αὐτῆς οἱ νόμοι, ἀλλὰ τὸ ἀπέναντι τοῦ Βασιλέως θέμα τίθεται κατόπιν ψηφίσματος ὅτι εἶναι Συντακτικὴ Συνέλευσις· ὀφείλει εἰς τὸ ψήφισμα νὰ περιληφθῇ.

§237Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Περιλαμβάνεται.

§238Α. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ. Τότε εἴμεθα σύμφωνοι. Νὰ περιληφθῇ εἰς τὸ ψήφισμα τῆς Συνελεύσεως τὸ κηρῦσσον αὐτὴν Συντακτικήν.

§239Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ ψήφισμα περιλαμβάνει εἰς τὸ θέμα τὸν ὅρκον.

§240Α. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ. Εἴμεθα ἀπολύτως σύμφωνοι ὅτι εἴμεθα Συντακτικὴ Συνέλευσις. Κατόπιν δὲ τῆς ἐξηγήσεως, ὅτι περιλαμβάνεται εἰς τὸν δοθέντα ὅρκον ὅτι δὲν δύναται ἡ Συνέλευσις νὰ περιέλθῃ εἰς σύγκρουσιν πρὸς τὸν Βασιλέα, εἴμεθα σύμφωνοι νὰ μὴ γείνῃ ἰδιαιτέρα μνεία ἐν τῷ ψηφίσματι.

§241Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Εἴπομεν ὅτι ὁρκιζόμεθα πίστιν εἰς τὸν Βασιλέα Κωνσταντῖνον καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν Συντακτικὴν Συνέλευσιν χωρὶς νὰ ἀναγνωρίσωμεν ὡς Βασιλέα ἡμῶν τὸν ἀνεγνωρισμένον ὑπὸ τοῦ ἔθνους καὶ οὐδέποτε παύσαντα νὰ εἶναι Βασιλεύς. Περὶ τούτου πρόκειται. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ Συντακτικὸν ἔργον εἴμεθα ἀπολύτως ἐλεύθεροι.

§242Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Χωρὶς νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα κανεὶς νὰ μᾶς διαλύσῃ.

§243ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Τζώνης ἔχει τὸν λόγον.

§244Α. ΤΖΩΝΗΣ. Κύριοι Πληρεξούσιοι, ἔχω τὴν τιμὴν πρώτην φορὰν νὰ ἀνέλθω ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου. Θὰ μοῦ συγχωρηθῇ ἂν ἀπρόοπτως ἀνέρχωμαι. Ἀλλὰ θέλω νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ ὀλίγα τινά. Νομίζω ὅτι ὅσοι εἴμεθα ὑπὲρ τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως δὲν χρειάζεται πολὺ νὰ μακρυγορήσωμεν. Ἤκουσα μετὰ προσοχῆς μεγάλης τῶν γνωστῶν ῥητόρων καὶ λυποῦμαι διότι οἱ ὁδηγοὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουν καλῶς τὸν χαρακτῆρά μου, ἀπεχώρησαν τὴν στιγμὴν ταύτην.

§245Μ. ΒΟΛΟΥΔΑΚΗΣ. Μένει εἷς.

§246Α. ΤΖΩΝΗΣ. Καθ’ ἣν στιγμὴν ἀκόμη τὸ σκάφος, τὸ πανελλήνιον κλυδωνίζεται, καθ’ ἣν στιγμὴν οἱ ἐχθροί μας προσπαθοῦν νὰ ἐμπήξωσι τοὺς βεβήλους αὐτῶν ὄνυχας ἐπὶ τοῦ ἁγίου σώματος τῆς πατρίδος ἡμῶν, τὴν στιγμὴν αὐτὴν ὁ ἀρχηγὸς τῆς μειοψηφίας ἀπουσιάζει. Οἱ λόγοι ὅταν δὲν συνοδεύωνται ὑπὸ ἔργων, εἶναι κενὴ φλυαρία. Τοιαῦτα ὄργια διέπραξαν ἐκεῖνοι. Ἔχω, κύριοι πληρεξούσιοι, τηλεγράφημα ἀνὰ χεῖρας τοῦ γενικοῦ διοικητοῦ τῆς Ἠπείρου, ὁ ὁποῖος εἰς παραμονὰς ἐκλογῶν ἐφυλάκιζε τοὺς ἀντιθέτους. Ἂς εὐχηθῶμεν νὰ ἔλθῃ καιρὸς καὶ θὰ ἀπαντήσωμεν εἰς τοὺς κυρίους αὐτοὺς ὅπως πρέπει.

§247ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μερκούρης ἔχει τὸν λόγον.

§248Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Εἶχον ζητήσῃ προχθὲς τὸν λόγον ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον, διότι ᾐσθανόμην καθῆκόν μου ἐπιβεβλημένον, ὡς καὶ παντὸς ἐκλεγέντος ὑπὸ τὴν σημαίαν τῆς ἐθνικῆς ἡνωμένης ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι θὰ εἴχομεν πλήρη συνείδησιν ὅτι ἡ Συνέλευσις αὕτη ὤφειλε, νὰ θεωρηθῇ Συντακτικὴ ὡς ἀπόρροια τῆς κατηγορηματικῆς ἐντολῆς τῆς δοθείσης ἐκ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ἐὰν πρὸ ὀλίγου παρῃτήθην τοῦ λόγου, ἔπραξα τοῦτο διότι δὲν εἶχεν ἀκουσθῇ ἀντίθετος γνώμη τοὐλάχιστον ἐκ τῆς πτέρυγος ταύτης. Μετὰ λύπης μου ὅμως ἤκουσα πρὸ ὀλίγου τὸν ἀξιότιμον συνάδελφόν μου ἐξ Ἀττικοβοιωτίας, τὸν φίλον μου κ. Ἀργυρόπουλον ἀναπτύσσοντα τὴν γνώμην ὅτι ἡ ἐντολὴ τοῦ λαοῦ ἡ δοθεῖσα εἰς ἡμᾶς ἦτο περιωρισμένη ἁπλῶς καὶ μόνον εἰς τὴν ἐπαναφορὰν τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως Κωνσταντίνου. Βεβαίως ἡ ἐπαναφορὰ τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως Κωνσταντίνου συμπεριελαμβάνετο, ἴσως μάλιστα ἦτο καὶ ἡ κυριωτέρα βάσις τοῦ ἀγῶνος, τὸν ὁποῖον συνηνωμένα ὅλα τὰ κόμματα διεξήγαγον ἐναντίον τοῦ καταλυθέντος συστήματος, ἀλλ’ ἐν τῇ ἐντολῇ, ἐν τῇ ἐννοίᾳ μᾶλλον τῆς ἐκλογῆς τῆς 1ης Νοεμβρίου περιείχετο πρὸ παντὸς ἡ ἐντολὴ τῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ Κράτους πολιτειακῶς καὶ τῆς ἀναμορφώσεως τῆς Κρατικῆς μετὰ τὰ ἐρείπια, τὰ ὁποῖα ἀφῆκεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ἡ ὁποία βίᾳ ἐκυριάρχησε τῆς χώρας ἐπὶ τοσοῦτον χρονικὸν διάστημα. Ἐκτὸς ὅμως τῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ Πολιτεύματος ὑπῆρχον καὶ τόσαι ἄλλαι λαϊκαὶ φωναὶ, τὰς ὁποίας ἠκούομεν περιερχόμενοι τὰ χωρία καὶ τὰς πόλεις τῆς Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας ὅπως καὶ ὅλοι οἱ ἄλλοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι περιήρχοντο τὰ χωρία καὶ τὰς πόλεις τῶν ἐπαρχιῶν των. Φωνὴ ἐπιτακτικὴ τοῦ λαοῦ περὶ τῆς ἀποκαταστάσεως εἰς τὰς θέσεις τῶν ὅλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι παρανόμως ἔχασαν αὐτάς. Φωνὴ τοῦ λαοῦ, ἡ ὁποία ἐζήτει τὴν ἀπελευθέρωσιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐτήκοντο εἰς τὰς φυλακὰς, παρανόμως καταδικασθέντες ὑπὸ τοῦ παρελθόντος συστήματος, καὶ ἠκούετο ἐπὶ τέλους καὶ ἡ φωνὴ τῆς ἀναμορφώσεως τοῦ Κράτους, ἀναμορφώσεως ἐπὶ τῆς βάσεως τῆς νέας, τῆς δημιουργηθείσης ἐκ τῆς κοσμογονίας τοῦ παγκοσμίου πολέμου. Ἡ Ἑλλάς, κατ’ ἐξοχὴν εὐτυχήσασα νὰ ἐξέλθῃ ἐκ μιᾶς ἐπαναστατικῆς καταιγίδος διὰ τῆς εἰρηνικωτέρας, διὰ τῆς συνταγματικωτέρας, διὰ τῆς ὡραιωτέρας μεθόδου, εἶναι καὶ εὐτυχὴς διότι εἶναι τὸ πρῶτον Κράτος μετὰ τὴν γενικὴν ἀνάγκην τῆς ἀναμορφώσεως, τὴν προκύψασαν ἐκ τοῦ πολέμου, τὸ ὁποῖον ἔτυχε τῆς εὐκαιρίας νὰ καλέσῃ τὸ πρῶτον συνέδριον, συνερχόμενον μετὰ τοιοῦτον κατακλυσμὸν εἰς Ἐθνικὴν Συνέλευσιν καὶ νὰ ἐπιληφθῇ τῶν οὐσιωδεστάτων, τῶν μεγάλων, τῶν ὡραίων ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἐδημιούργησεν ὁ πόλεμος οὗτος. Ἐκτὸς ὅμως τούτου τὸ συνέδριον τοῦτο ἔχει καὶ τὴν εὐτυχίαν νὰ δεχθῇ εἰς τὰς ἀγκάλας του καὶ τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν ἀπελευθερωθέντων Ἑλληνικῶν ἐδαφῶν, ὡς συνέδριον πανελλήνιον, ὡς συνέδριον Συντακτικόν, δέχεται δὲ αὐτοὺς μὲ τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ διακηρύξῃ καὶ ἐν τῷ στενῷ τούτῳ χώρῳ, ἀλλὰ καὶ μέχρι τῶν ὑπάτων ἄκρων τῆς οἰκουμένης, ὅτι ἐννοεῖ καὶ θέλει νὰ τοὺς κρατήσῃ εἰς τὰς ἀγκάλας του μὲ πᾶσαν θυσίαν. (Χειροκροτήματα).

§249ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Βασιλακάκης ἔχει τὸν λόγον.

§250Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Χωρὶς νὰ ἀπασχολήσω τὴν Συνέλευσιν περὶ τοῦ χαρακτηρισμοῦ αὐτῆς, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ προγράμματος τοῦ ἀρχηγοῦ μας, θὰ ἤθελα ἡ Συνέλευσις νὰ ἠσχολεῖτο περὶ τοῦ ζητήματος τῆς διαλύσεως αὐτῆς, ἵνα πεισθῶμεν ἐκ τούτου ἂν εἶναι δυνατὸς αὐτὸς ὁ χαρακτηρισμὸς της, ὡς Συντακτικῆς. Διότι φρονῶ ὅτι κατόπιν τοῦ ὅρκου, τὸν ὁποῖον ἐδώσαμεν ὅτι θὰ εἴμεθα πιστοὶ εἰς τὸν Βασιλέα Κωνσταντῖνον προσωπικῶς δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Συνέλευσις νὰ κηρυχθῇ Συντακτική, δηλαδὴ κυρίαρχον Σῶμα, τουτέστιν ὑπεράνω τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας Βασιλέως καὶ ἑπομένως νὰ ἀπογυμνώσῃ τὸ Στέμμα ἀπὸ τὴν προνομίαν τῆς διαλύσεως. Καὶ ἐρωτῶ: Διαρκούσης τῆς Συντακτικῆς Συνελεύσεως ὡς κυριάρχου σώματος, ἡ Βασιλικὴ ἐξουσία θὰ σχολάσῃ; Ἐὰν δὲν σχολάσῃ, ὡς κυριαρχεῖ σήμερον παρὰ τῷ λαῷ ἡ γνώμη αὕτη, τότε βεβαίως τὸ δικαίωμα τῆς διαλύσεως ἐξακολουθεῖ ν’ ἀνήκῃ ἀναμφισβητήτως εἰς τὸν Βασιλέα καὶ ἑπομένως ἡ παροῦσα Βουλὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι Συντακτική. Ἐὰν ὅμως σχολάσῃ, τότε ἡ Συνέλευσις ὡς κυρίαρχον Σῶμα ἐπειδὴ ὀφείλει νὰ εἶναι ὑπεράνω πάσης ἐξουσίας, ὀφείλει νὰ εἶναι ὑπεράνω καὶ τῆς Βασιλικῆς ἐξουσίας καὶ ἑπομένως ὀφείλομεν προηγουμένως ν’ ἀνακαλέσωμεν τὸν ὅρκον, ὃν ἐδώκαμεν. Ἔχομεν τὸ προηγούμενον τῆς Συνελεύσεως τοῦ 1843. Ὁ ὅρκος ἐδόθη ἐπίσης ὑπὸ τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ἐκείνης κατὰ τὸν ἴδιον τύπον, ἐν ὀνόματι τοῦ Βασιλέως Ὄθωνος προσωπικῶς, ἀλλ’ ὁ Βασιλεὺς ἐκεῖνος διέλυσε τὴν Συνέλευσιν, ἐκείνην κατὰ τὴν 18ην Μαρτίου 1844. Θὰ βασισθῶμεν λοιπόν, σύμφωνα μὲ τὸν ὅρκον ἡμῶν ἐπὶ τοῦ προηγουμένου τῆς πρώτης Ἐθνοσυνελεύσεως τοῦ 1843)4 ἢ ἐπὶ τοῦ προηγουμένου τῆς δευτέρας τοῦ 1863)4 ὅτε μὴ δοθέντος παρομοίου ὅρκου διελύθη ἡ Βουλὴ ἐκείνη ἐπ’ ὀνόματί της; Αὐτὸ μοῦ φαίνεται πῶς εἶναι οὐσιωδέστατον καὶ πρέπει ἐκ τῶν προτέρων νὰ λυθῇ. Διότι μόνον ἐπὶ τῇ βάσει ταύτῃ φρονῶ ὅτι δυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν, ἂν ἔχωμεν ἢ ὄχι δικαίωμα νὰ κηρύξωμεν τὴν παροῦσαν Βουλὴν εἰς Συντακτικὴν χωρὶς νὰ προσκρούσωμεν πρὸς κεκτημένον δικαίωμα τοῦ ἀνευθύνου παράγοντος ἐφ’ ὅσον δὲν γνωρίζομεν ἂν ὁ ἴδιος ἐπ’ ὀνόματι τοῦ ὁποίου ὡρκίσθησαν πίστιν, παραιτεῖται ἀπὸ τὸ ἴδιόν του δικαίωμα τῆς διαλύσεως.

§251Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Ἡ Συντατακτικὴ Συνέλευσις ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐπιστήμης τοῦ συνταγματικοῦ δικαίου δὲν διαλύεται. Τὸ δημοψήφισμα, τὸ ὁποῖον ἐδόθη ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ κατὰ τὴν 22αν Νοεμβρίου, μᾶς περιώρισεν ὡς κυρίαρχον Σῶμα, νὰ φθάσωμεν πρὸ τοῦ Μεγάλου ἡμῶν Βασιλέως, πρὸ τοῦ ὁποίου θὰ σταματήσωμεν. Συνεπῶς εἴμεθα Συντακτικὴ Συνέλευσις, μὴ διαλυομένης, ὑπὸ τὸν μόνον περιορισμὸν ὅτι δὲν δυνάμεθα ποτὲ νὰ θίξωμεν τὸ ὄνομα τοῦ Μεγάλου ἡμῶν Βασιλέως. (Χειροκροτήματα).

§252Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Πῶς δὲν θὰ τὸ θίξετε καθ’ ἣν στιγμὴν ὁμολογεῖτε ὅτι τοῦ θίγετε αὐτὰς τὰς προνομίας του; Ὁ λαὸς ψηφίσας ὡς ἐψήφισε, μήπως σᾶς εἶπε, φέρετε ἕνα Βασιλέα τὸν ὁποῖον νὰ ἔχητε ἐπὶ τοῦ θρόνου ἁπλῶς ὡς κούκλαν; Πῶς ἔρχεσθε λοιπὸν καὶ ἀπογυμνώνετε τὸ Στέμμα ἀπὸ τὰς προνομίας του, χωρὶς κἂν νὰ ἐρωτήσητε τὸν λαὸν ἄν δέχηται;

§253Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Διότι ὁ πατριωτισμὸς ἡμῶν, ὡς Ἑλλήνων πολιτῶν, μόνον ἀπέναντι τοῦ Μεγάλου ἡμῶν Βασιλέως, χάριν τοῦ ὁποίου ἀπηλάθημεν, ἐφυλακίσθημεν, ἐτυφεκίσθημεν, τοῦ Μεγάλου αὐτοῦ Ἀρχηγοῦ, τοῦ Ἕλληνος, μόνον ἀπέναντι αὐτοῦ ἱστάμεθα εὐλαβέστατα. Τὸ νὰ μὴ δύναται νὰ διαλύσῃ ὁ Βασιλεὺς τὴν Συνέλευσιν εἶναι ἔργον τῆς ἐπιστήμης τοῦ Συνταγματικοῦ δικαίου, εἶναι καὶ ἔργον τοῦ κυριάρχου Λαοῦ, ἐξ οὗ ἀπορρέει καὶ Ἐθνοσυνέλευσις καὶ Βασιλεύς. Ἔθεσε τοῦτον τὸν περιορισμὸν καὶ εἰς ἡμᾶς καὶ εἰς τὴν Α. Μεγαλειότητα.

§254Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Ἀφοῦ ἀρέσκεσθε νὰ ἀναφέρεσθε εἰς τὴν ἐπιστήμην, θὰ γνωρίζητε βέβαια, ὅτι ἡ ἐπιστήμη ἀναγνωρίζει, ὅτι μία Συντακτικὴ Συνέλευσις δὲν προέρχεται παρὰ μόνον ἐπαναστατικῷ λαϊκῷ δικαίῳ. Θέλετε νὰ εἴπητε, ὅτι αἱ ἐκλογαί σας ἐγένοντο κατόπιν ἐπαναστάσεως; Ἂς εἴπω, ὅτι τὸ παραδέχομαι. Ἀλλὰ τότε, ἀφοῦ τοιαύτη ἡ προέλευσίς σας, διατὶ δὲν ἀπεκαταστήσατε, δυνάμει τούτου τοῦ δικαιώματός σας, τὸν Βασιλέα, ἀλλ’ ἀπευθύνθητε κατ’ εὐθείαν εἰς τὸν Λαὸν, ἵνα οὗτος τὸν ἀποκαταστήσῃ διὰ δημοψηφίσματος;

§255Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Τὸν Βασιλέα τὸν ἀπεκατέστησε πανδήμως ὁ Ἑλληνικὸς Λαός. (Χειροκροτήματα).

§256Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Ἡ ἐπιστήμη σας ὅμως, σᾶς ὑπαγορεύει ὅτι, διαρκούσης μιᾶς Συντακτικῆς Συνελεύσεως πᾶσα ἐξουσία σχολάζει, καὶ δὲν ἐνεργεῖ παρὰ αὕτη καὶ μόνον ἐν ὀνόματι τοῦ Λαοῦ, ἐξ οὗ ἀπορρέει.

§257ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβές.

§258Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Αὐτὸ λέγει ἡ ἐπιστήμη, ἐὰν ἐνθυμεῖσθε καλῶς τὴν ἐπιστήμην. Ἐὰν λοιπὸν εἴχατε τὴν κυριαρχίαν τοῦ Λαοῦ εἰς χεῖράς σας, πῶς ἀπευθύνθητε πρὸς τὸν Λαόν;

§259Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ὁ Βασιλεὺς τῶν Ἑλλήνων δὲν ἠθέλησε νὰ εἶναι Βασιλεὺς κόμματος, ἀλλὰ συμπάσης τῆς Ἑλλάδος. (Χειροκροτήματα).

§260Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Λοιπὸν ἡ ὁμολογία σας αὕτη ἀποδεικνύει ὅτι ἀναγνωρίζετε, ὅτι δὲν ἤλθατε ὡς ἐπανάστασις, ἀλλ’ ἤλθατε ἁπλῶς ὡς κόμμα. Διότι ἐὰν ἤρχεσθε ὡς ἐπανάστασις Λαϊκὴ, τότε καὶ αἱ ἀποφάσεις σας θὰ εἶχον πᾶν κῦρος, ὥστε νὰ μὴ φοβῆσθε ὅτι θὰ διεφιλονεικεῖτο ἡ ἔννοια πάσης ἀποφάσεως καὶ πράξεώς σας.

§261ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἤλθομεν ὡς ἐπανάστασις κατὰ τῆς κοινωνίας, ὄχι κατὰ τοῦ καθεστῶτος. (Θόρυβος).

§262Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Δὲν πρέπει νὰ εἴχατε τὸ θάρρος.

§263ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα.

§264Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Τὸ δικαίωμα μοῦ τὸ ἔδωσεν ὁ Λεσβιακὸς λαὸς, ὁ ὁποῖος σύσσωμος μὲ ἀπέστειλεν ἐδῶ ὡς ἀντιπρόσωπον του καὶ κανεὶς δὲν εἰμπορεῖ νὰ μοῦ τὸ διαφιλονικήσῃ.

§265Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκάματε μίαν ἐπανάστασιν. (Θόρυβος).

§266Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος δὲν δέχεται διακοπάς, πρέπει νὰ σεβασθῆτε τὸν κανονισμόν.

§267Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι νὰ διώξωμεν τὸν Βασιλέα.

§268ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὁ ρήτωρ εἶναι ἐκτὸς τοῦ θέματος.

§269Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Λοιπόν, κύριοι, ἡ γνώμη μου συνοψίζεται εἰς τοῦτο. Ὡρκίσθημεν ἐν ὀνόματι τοῦ Βασιλέως Κωνσταντίνου προσωπικῶς νὰ εἴμεθα πιστοὶ πρὸς Αὐτόν καὶ ἑπομένως δὲν δυνάμεθα νὰ εἴμεθα Συντακτικὴ Συνέλευσις· διότι ὁ Βασιλεὺς σύμφωνα μὲ τὰς προνομίας του διαλύει τὴν Βουλήν. Ἀλλ’ οὔτε εἴμεθα Συντακτικὴ διότι καὶ ἀκόμη σύμφωνα μὲ τὴν Αʹ. Συντακτικὴν Βουλὴν τοῦ 1843) 4 ἀπεδείχθη πασιδήλως ὅτι δὲν εἶχεν ἰσχὺν Συντακτικῆς Συνελεύσεως τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ ἐκείνη ἀκριβῶς διότι ἐβασίσθη ἐπὶ ὅρκου ὁμοίου καὶ διελύθη ἑπομένως σύμφωνα μὲ τὸν δοθέντα ὅρκον. Ἔχω λοιπὸν τὴν γνώμην ὅτι ἡ παροῦσα Βουλὴ οὔτε κἄν Ἀναθεωρητικὴ δύναται νὰ κληθῇ, διότι κατόπιν τῆς ἐτυμηγορίας τοῦ λαοῦ ἐξέλιπε καὶ αὐτὴ ἡ ἀνάγκη τῆς ἀναθεωρήσεως. Ἐδώσαμεν ἕνα ὅρκον. Ἂς τὸν σεβασθῶμεν διότι εἶναι δυνατὸν νὰ εἶχε τυπικὴν μόνον σημασίαν ὁ ὅρκος μας ἐκεῖνος.

§270ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Εὐταξίας ἔχει τὸν λόγον.

§271Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριοι, εἶναι πλάνη νὰ φαντάζηταί τις ὅτι τὸ Σῶμα τοῦτο, ἀνακηρυχθὲν ἅπαξ Συντακτικὴ Συνέλευσις, δύναται νὰ παραμείνῃ εἰς αἰῶνα τὸν ἅπαντα χωρὶς νὰ διαλυθῇ ποτέ. Βεβαίως θὰ ἐνασκήσῃ αὐτὸ κυριαρχικὸν δικαίωμα, ἀλλὰ μόνον ἐφόσον ἐνασκεῖ τὸ τοιοῦτον δικαίωμα, δὲν ὑπάγεται διάλυσιν. Ἐν τῇ φύσει τοῦ πράγματος ἔγκειται νὰ μὴ διαλυθῇ αὐτὸ ἕως οὗ ἀναθεωρήσῃ ἢ ἀνασυντάξῃ τὸ Σύνταγμα.

§272ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἕως πότε;

§273Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἕως ὅτου λήξει τὸ ἔργον του. Εὐθὺς ὡς λήξει τὸ ἔργον του διαλύεται. Ἐλέχθη καὶ κατὰ τὴν Ἀναθεωρητικὴν Βουλὴν ὅτι Συντακτικὴ Συνέλευσις σημαίνει ἀνυπαρξίαν πολιτεύματος, κατάργησιν πάσης ἀρχῆς καὶ ἐξουσίας. Τοῦτο ὅμως δὲν εἶναι ἀληθές· διότι, προκειμένου νὰ ψηφισθῇ νέον Σύνταγμα, ἕως ὅτου τοῦτο γίνῃ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ὑφίσταται τὸ ὑπάρχον. Ἐν Ἀγγλίᾳ τὰ Νομοθετικὰ Σώματα ἐνασκοῦσι συγχρόνως καὶ συντακτικὴν ἐξουσίαν, δυνάμενα ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ μεταβάλωσι κειμένας διατάξεις τοῦ πολιτεύματος ἢ νὰ ψηφίσωσι νέας τοιαύτας, χωρὶς νὰ φαντασθῇ τις ποτὲ ὅτι, ἐφόσον ἀσκοῦν τοιαύτην ἐξουσίαν εἶναι ἀνυπαρξία πολιτεύματος. Ἡ μόνη διαφορὰ εἶναι, ὅτι, προκειμένου νὰ μεταρρυθμισθῶσι συνταγματικαὶ διατάξεις ἢ νὰ ψηφισθῇ νέα τοιαύτη, ἀφοῦ συζητηθῇ τὸ πρᾶγμα εὐρέως, καὶ ψηφισθῇ ἀπὸ τὴν κάτω καὶ τὴν ἄνω Βουλὴν γίνεται τότε ἔκκλησις πρὸς τὸν λαόν, ἐρωτώμενος οὗτος, ἐὰν θέλῃ τὴν μεταρρυθμιστικὴν διάταξιν ἢ τὴν προσθετέαν νέαν διάταξιν, ὅταν δὲ ἡ νέα Βουλὴ τὴν ψηφίσῃ αὐτὴν τότε ἰσχύει αὐτὴ ὡς συνταγματικὴ διάταξις. Καθ’ ὃν δὲ χρόνον οὐδεὶς φαντάζεται οὐδὲ ἐν αὐτῇ τῇ Ἀγγλίᾳ, ἡ ὁποία εἶναι κοιτὶς τοῦ Συνταγματικοῦ Πολιτεύματος, ὅτι εἶναι δυνατόν, διότι τὰ νομοθετικὰ σώματα ἀσκοῦσι κυριαρχικὰ δικαιώματα, ὅτι εἶναι ἀνυπαρξία πολιτεύματος, καὶ ὅτι δύνανται ἐπ’ ἄπειρον νὰ ὑφίστανται καὶ νὰ μὴ διαλύωνται ποτὲ τὰ ἐνασκοῦντα τὴν συντακτικὴν ἐξουσίαν νομοθετικὰ σώματα, ἀναγκαίως πρέπει ν’ ἀποδεχθῶμεν ὅτι καὶ ἡ παροῦσα Ἐθνοσυνέλευσις ἐφόσον ἐνασκεῖ συντακτικὰ δικαιώματα, θὰ παραμείνῃ τοιαύτη ἕως οὗ ἀναθεωρήσῃ ὁλόκληρον τὸ Πολίτευμα ἢ ἀνασυντάξῃ τοῦτο ἐκ νέου, εὐθὺς δὲ ὡς λήξῃ τὸ ἔργον της, θὰ διαλύσῃ αὐτὴ ἑαυτήν. Περὶ τούτου νομίζω ὅτι περιττεύει πᾶσα περαιτέρω συζήτησις.

§274Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐνόμιζον κύριοι, ὅτι δὲν θὰ ἐγίνετο συζήτησις περὶ τοῦ χαρακτῆρος, ὃν ἔχει ἡ Συνέλευσις αὕτη. Καὶ ἐνόμιζον τοῦτο, διότι εἰς πάντας εἶναι γνωστὰ τὰ πράγματα, ἐκ τῶν ὁποίων ἡ Συνέλευσις ἐξεπήγασεν. Ἡ Συνέλευσις ἐκπροσωπεῖ τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, ὅστις ἀπέστειλεν ἡμᾶς ἐνταῦθα κατόπιν ὡρισμένων γεγονότων, ἅτινα ἐπέδρασαν καθ’ ὡρισμένον τρόπον ἐπὶ τῆς πολιτειακῆς μηχανῆς. Τὰ ἀποτελέσματα ταῦτα εἶναι πασίδηλα. Ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἀπέστειλεν ἡμᾶς ἐνταῦθα, ἵνα τὰ ἀποτελέσματα ταῦτα διαρρυθμίσωμεν, ἵνα ὅσα μέρη τῆς πολιτειακῆς μηχανῆς ὑπέστησαν φθοράς, βλάβας, καταστροφάς, ἀνορθώσωμεν καὶ πρεπόντως ἐξασφαλίσωμεν. Τὸ ἔργον ἡμῶν τοῦτο προκύπτει ἐκ τῶν πραγμάτων. Εἶναι ὑπεράνω οἱασδήποτε θελήσεως. Ἐλέχθη πρὸ ὀλίγου ἐνταῦθα, ὅτι ἐγένετο ἐπανάστασις κατὰ τὴν 1ην Νοεμβρίου. Ὄχι, κύριοι. Τὴν 1ην Νοεμβρίου δὲν ἐγένετο ἐπανάστασις. Τὴν 1ην Νοεμβρίου ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἀσκῶν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέξῃ τοὺς ἀντιπροσώπους αὑτοῦ, ἀνέτρεψεν ὄχι βίᾳ, ἀλλὰ διὰ τῆς ψήφου αὑτοῦ, τὸ καθεστώς, τὸ ὁποῖον αὐτὸ διὰ τῆς βίας εἶχε διορισθῆ, χωρὶς διὰ τοῦτο νὰ ἔχῃ τὴν τιμὴν νὰ εἶναι καὶ ἐπανάστασις. (Χειροκροτήματα καὶ ἐπευφημίαι ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν θεωρείων). Καὶ τὸ καθεστὼς ἐκεῖνο, τὸ διὰ τῆς βίας καὶ καθ’ ὃν τρόπον εἶπον καὶ οὐχὶ ὡς ἐπανάστασις ἐπιβληθέν, τὸ καθεστώς, ἐκεῖνο ἔπληξεν εἰς τὰ καίρια ὁλόκληρον τὸ πολίτευμα ἡμῶν. Δὲν θ’ ἀπαριθμήσω ἐγὼ τὰς διατάξεις τὰς θεμελιωδεστάτας, τὰς ὁποίας ἔχει κατεδαφίσει. Ὁ εἷς τῶν παραγόντων τοῦ πολιτεύματος εὑρίσκετο μακρὰν τῆς Χώρας, ἡ ὁποία μετὰ πόνου ἀπηύθυνε πρὸς Αὐτὸν τὰ βλέμματα καὶ τὴν καρδίαν. (Χειροκροτήματα). Ἀντὶ τοῦ ἑτέρου τῶν παραγόντων εἶχεν ἐγκατασταθῆ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὅμιλος ἀνθρώπων, ἐχόντων τὴν ἐντολήν, οὐχὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ἀλλὰ ἐκ τῆς θελήσεως ἀνθρώπων βίᾳ ἐπιβληθέντων εἰς τὴν Χώραν. Αἱ ἐλευθερίαι τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ αἱ πολιτικαὶ εἶχον ποδοπατηθῇ. Διότι ἀντὶ τῶν ἐκ τῆς ἐνασκήσεως αὐτῶν ἐνδεικνυομένων λαϊκῶν ἀντιπροσώπων εἶχον εἰσαχθῆ εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην οἱ δεχόμενοι νὰ λαμβάνωσι παραγγέλματα περὶ τῆς ἐνεργείας των ἀπὸ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἠξίου τὴν Χώραν ὑποπόδιον τῶν ποδῶν του. (Χειροκροτήματα). Πάντες δ’ ἐκεῖνοι πρὸς τοὺς ὁποίους ἠδύνατο ν’ ἀποβλέπῃ ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, ἵνα τὸν ἀντιπροσωπεύσωσιν, ὅσοι ἀπήρεσκον εἰς τοὺς κρατοῦντας εἶχον ἀπομακρυνθῆ ἀπὸ τὴν Χώραν αὐτήν, διὰ τὴν ὁποίαν ἤθελον θυσιάσει καὶ αὐτὴν τὴν ζωήν των, καὶ εἶχον σταλῆ μακράν, διότι ἦσαν ὀχληροὶ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐπτοοῦντο νὰ τοὺς ἀτενίσωσιν. (Χειροκροτήματα). Αἱ προσωπικαὶ ἐλευθερίαι τοῦ πολίτου τί θὰ ἐγίνοντο; Σεῖς εἴδατε τί ἐγένετο, ἐνθυμεῖσθε ὅσα εἴδατε καὶ δὲν θέλω νὰ σᾶς ἐπαναφέρω τὴν φρίκην, τὴν ὁποίαν, ὅτε ἐτελοῦντο, ἠσθάνεσθε. Οὕτω συνετρίβη, κύριοι, τὸ πολίτευμα τῆς Χώρας. Καὶ ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἐξέλεξεν ὑμᾶς, διὰ ν’ ἀνορθώσητε αὐτό, διαρρυθμίσητε δ’ αὐτὸ κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὴ ἐν τῷ μέλλοντι παρομοία βεβήλωσις. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀποστολή σας, κύριοι. Τὴν ἀποστολὴν αὐτὴν σᾶς δίδουσι τὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα καθώρισε καὶ τὸ περιεχόμενον τῆς θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ἐν τῇ δοθείσῃ ὑμῖν ἐντολῇ, περιχόμενον τὸ ὁποῖον ἀφελεῖς τινες ἐφαντάσθησαν ὅτι δι’ ἑνὸς ψηφίσματος τῶν ἀνθρώπων, τοὺς ὁποίους ἡ παραβίασις τοῦ πολιτεύματος εἶχε συγκεντρώσει ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἠδύνατο νὰ περιορισθῇ. (Χειροκροτήματα). Καὶ μετὰ τὰς πράξεις ταύτας, λέγουσί τινες σήμερον, ὅτι δύναται νὰ γίνῃ λόγος περὶ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς. Κύριοι, αὐτὰ εἶναι ἀστειότητες. Δὲν συζητῶ περὶ αὐτῶν, διότι θὰ ἠδίκουν τὴν νοημοσύνην ὑμῶν, ἀλλὰ καὶ θὰ προσέβαλλον καὶ τὸ αἴσθημα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ὁ ὁποῖος δὲν μᾶς ἔστειλεν ἐδῶ διὰ νὰ συζητῶμεν περὶ ὁρίων τεθέντων εἰς τὴν ἐντολήν του, ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι καταλύσαντες τὸ πολίτευμα ἐφαντάσθησαν προσθέτως ὅτι ἠδύναντο νὰ περιορίσωσι καὶ τὴν ἐντολὴν τοῦ Λαοῦ. Καὶ ἀρκοῦμαι νὰ εἴπω ὅτι τὴν ἐντολὴν σᾶς προσδιώρισαν τὰ πράγματα. Καὶ εἶναι αὕτη εὐρυτάτη. Ν’ ἀποκαταστήσητε τὸ Πολίτευμα, τὸ ὁποῖον ἔχουσι κατεδαφίσει καὶ νὰ μεριμνήσητε διὰ τῆς μεταρρυθμίσεως αὐτοῦ τῆς προκυπτούσης, ὥστε νὰ καταστῇ ἀδύνατος ἐν τῷ μέλλοντι οἱαδήποτε παρομοία βεβήλωσις αὐτοῦ. (Χειροκροτήματα)

§275ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Λεβίδης ἔχει τὸν λόγον.

§276Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Προκειμένου, κύριε Πρόεδρε, περὶ Σώματος, οὗτινος αἱ ἀποφάσεις ἀναμένονται μετ’ ἀγωνίας παρ’ ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, πρέπει νὰ διαφωτισθῶσιν ὅλα τὰ θέματα, ἀδιαφόρως ἂν ἡ συζήτησις παραταθῇ ἐπὶ μακρόν, ἡμεῖς δὲ οἱ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ οὐδένα ἀναγνωρίζομεν ἀνώτερον ἡμῶν, καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ κανονίσῃ τὰς σκέψεις, τὰ διαβήματα καὶ τὰς ἀποφάσεις ἡμῶν, ἐκπροσωπούντων ἐνταῦθα τὴν κυριαρχίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, οὐδ’ ὀφειλόντων νὰ λογοδοτήσωμεν, εἰμὴ πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν ὅταν περατώσωμεν τὰ καθήκοντα ἡμῶν. Μετὰ τὰς εὐγλώττους ἀγορεύσεις τῶν κυρίων Πληρεξουσίων, οἵτινες ἰσχυρίσθησαν, ὅτι καθῆκον καὶ δικαίωμα ἔχομεν νὰ καθορίσωμεν τὸ Σῶμα τοῦτο Συντακτικὸν, ἡ ἐμοὶ ἀγόρευσις νομίζω ὅτι ἤθελε περιττεύει. Ἐγὼ ἄλλως τε κατά τινα τῶν προηγουμένων συνεδριάσεων, μὴ ἐξερχόμενος τοῦ κύκλου τοῦ θέματος τοῦ πρὸ ποδῶν, προσεπάθησα, καὶ νομίζω, ὅτι κατὰ τὸ μέτρον τῶν ἀσθενῶν μου δυνάμεων ἐπαρκῶς ἀνάπτυξα ὅτι δικαίωμα καὶ καθῆκον ἔχομεν ἐκ τῆς ἐντολῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, νὰ καθορίσωμεν τὸ Σῶμα τοῦτο, Σῶμα Συντακτικόν. Δὲν λαμβάνω λοιπὸν τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ἀλλὰ ἐπιχειρῶ δι’ ὀλίγων λέξεων νὰ διαφωτίσω ἕτερον θέμα, ὅπως ἤχθη κατὰ τὴν προκειμένην συζήτησιν. Διότι ἐπαναλέγω, ὅτι ἡ αἴθουσα αὕτη καθῆκον ἔχει πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν νὰ καταστήσῃ τὰ πάντα γνωστά, νὰ μὴ πιστευθῶσιν πλάναι καὶ ψευδεῖς ἰδέαι, ἀλλὰ νὰ ἀναλάμψῃ ἐντεῦθεν ἡ ἐπιστημονικὴ ἀλήθεια καὶ ἡ ἱστορικὴ ἀλήθεια, αἱ δύο αὗται μεγάλαι δυνάμεις, αἱ διέπουσαι τοὺς Λαούς. Κατὰ τὴν Συνέλευσιν, κύριοι, τοῦ 1862 ἔτους καὶ περὶ τὸ τέλος τῶν συνεδριάσεων αὐτῆς, ἡ τότε Κυβέρνησις ἐνόμισεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ συμβουλεύσῃ τὸν ἀείμνηστον Ἄνακτα, ὅπως ἀποστείλῃ Διάγγελμα πρὸς τὴν Συνέλευσιν ἐκείνην καὶ δυστυχῶς τὸ Διάγγελμα ἀπεστάλη. Ἡ Συνέλευσις τοῦ 1862 ἔτους, συνεδρίαζεν ἐν τινι ξυλίνῳ παραπήγματι, ὅπερ ἔκειτο ἐδῶ πέριξ τοῦ Βουλευτηρίου. Ἤμην τότε μαθητὴς τοῦ Γυμνασίου, ἐπειδὴ δὲ τότε αἱ σπουδαὶ σχεδὸν εἶχον διακοπῆ, ἐφοιτῶμεν οἱ φοιτηταὶ καὶ οἱ μαθηταὶ τῶν Γυμνασίων εἰς τὰ θεωρεῖα τῆς Συνελεύσεως ἐκείνης. Κύριοι, ἐπιτρέψατέ μοι τὴν λέξιν, διότι ἦτο ξύλινον τὸ παράπηγμα, ἐλέγετο «παράγκα». Παρέστην ἐκεῖ, καὶ ἐνθυμοῦμαι τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ Διαγγέλματος ἐν τῇ αἰθούσῃ ἐκείνῃ. Ἐνθυμοῦμαι δὲ γηραλέον τινὰ Πληρεξούσιον, Σχινᾶν τὸν Κηρουλάριον, ὅστις λαμβάνων ἐπὶ τοῦ Βήματος τὸ Διάγγελμα τῆς Α. Μεγαλειότητος, ἐπέταξεν αὐτὸ κατὰ πρόσωπον τῶν Ὑπουργῶν, λέγων, ὅτι θεωρεῖ αὐτὸ χάρτην ἄγραφον! Ὑπὸ τοιούτων μεγάλων ἰδεῶν ἐνεπνέοντο οἱ μεγάλοι ἄνδρες τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Δὲν θέλω διὰ τούτων νὰ ὑποτιμήσω τοὺς παρόντας. Ἐγὼ λέγω, ὅτι ἡ Συνέλευσις αὕτη ἐν τῇ ὁλομερείᾳ αὐτῆς ἀντιπροσωπεύει πᾶν ὅ,τι ἔξοχον ἔχει ἡ Χώρα. Μετὰ τὴν μακρὰν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Διαγγέλματος, ἐπῆλθεν ἡ ἀνάγκη, τέλος πάντων, ἵνα ἡ Συνέλευσις τοῦ 1864 ἔτους περατώσῃ τὰς ἐργασίας αὐτῆς. Καὶ πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν, χάριν τοῦ ἱστορικοῦ λόγου καὶ χάριν τῶν μελλόντων νὰ ληφθῶσιν παρ’ ἡμῶν μέτρων, κατὰ τίνα τρόπον ἡ Συνέλευσις τοῦ 1864 ἔτους ἐπεράτωσεν τὰς ἐργασίας αὐτῆς. Νομίζω, ὅτι τὸ θέμα εἶναι σοβαρὸν καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ λάβῃ γνῶσιν τῶν πραγμάτων τὸ παρὸν Συνέδριον. Οὐδεὶς τότε ἐτόλμησε νὰ ἐγερθῇ, καίτοι ὑπῆρχον μεγάλα ἀναστήματα πολιτικὰ καὶ ἱστορικὰ καὶ τοῦ Ἱεροῦ Ἀγῶνος καὶ τοῦ 1843 ἐν τῷ Συνεδρίῳ ἐκείνῳ, οὐδεὶς ἐτόλμησε νὰ ἐγερθῇ καὶ νὰ εἴπῃ ὅτι ὑπάρχει δύναμις ἀνωτέρα, δυναμένη νὰ διαλύσῃ Σῶμα Συντακτικόν. Εἴπερ τις καὶ ἄλλος σέβομαι τὸν θεσμὸν τῆς Βασιλείας, εἴπερ τις καὶ ἄλλος τιμῶ τὸν καθήμενον ἐπὶ τοῦ Θρόνου τῆς Ἑλλάδος, ἀλλ’ ἐκεῖνοι, οἵτινες σέβονται τὸν θεσμὸν τῆς Βασιλείας καὶ οἵτινες εἶναι πράγματι φιλελεύθεροι καὶ οὐχὶ ψευδοφιλελεύθεροι, ἐκεῖνοι οἵτινες θέλουσι τὴν Βασιλείαν ἐσαεὶ νὰ θάλλῃ ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους, πρέπει νὰ ἔχωσι τὴν τόλμην νὰ λέγωσι τὴν ἀλήθειαν, καὶ οὐχὶ νὰ κολακεύωσι τοὺς ὕψει ἱσταμένους, οἵτινες, εὐτυχῶς καὶ δὲν εἶναι δεκτικοὶ κολακιῶν. Καὶ ἔρχομαι, κύριοι, εἰς τὸ συμπέρασμα τοῦ λόγου. Κατὰ τίνα ἆρά γε τρόπον ἡ Συνέλευσις τοῦ 1864 ἔτους ἐπεράτωσε τὰς ἐργασίας αὐτῆς; Μὴ διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος περὶ διαλύσεως; Μήπως ὁ ἀείμνηστος Βασιλεὺς ἐμφανισθεὶς κατὰ τὴν τελευταίαν τῶν συνεδριάσεων εἰς τὴν αἴθουσαν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως τοῦ 1862 ἔτους εἶπεν, ὅτι «διαλύω τὴν Συνέλευσιν;» Μήπως ἦτο ἀπὼν ἡ Α. Μ. ὁ ἀείμνηστος Βασιλεύς, ὅταν ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἀπεφάσισε περὶ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν ἤθελε παρατωθῆ ἡ ἐργασία αὐτῆς; Παντάπασιν ὁ Βασιλεὺς εἶχε κληθῆ, ἵνα δώσῃ τὸν ὅρκον καὶ ἔδωκε τὸν ὅρκον ἐνώπιον τοῦ σώματος ἐκείνου. Ὁ ὅρκος εὑρίσκεται ἐν τῷ 6ῳ τόμῳ ἐν τῇ σελίδι 1091 τῶν Πρακτικῶν τῶν Στενογραφημένων τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως. Μετὰ τὴν ὁρκωμοσίαν τοῦ Βασιλέως ὁ Πρόεδρος εἶπε. «Βασιλεῦ· ἡ ἐπὶ τοῦ Συντάγματος ὁρκωμοσία τῆς Ὑμετέρας Μεγαλειότητος ἐπισφραγίζει ἐπισήμως καὶ δίδει πέρας ὁριστικὸν εἰς τὰς συντακτικὰς τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως ἐργασίας». Ἀκούσατε τὶ συνέβη μετὰ ταῦτα. (Ἀναγινώσκει): «ἑπομένως κατ’ ἐντολὴν καὶ ἐξ ὀνόματος τῆς Συνελεύσεως κηρύττω διαλελυμένην τὴν Συνέλευσιν καὶ τὴν λῆξιν τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς». Ὁ Πρόεδρος λοιπὸν τῆς Συνελεύσεως αὐτῆς, τουτέστιν ἡ Συνέλευσις διὰ τοῦ Προέδρου αὐτῆς ἐκήρυξε τὴν λῆξιν τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς, παρισταμένου τοῦ Ἄνακτος καὶ ἀκούοντος αὐτά. Ἀναγινώσκω τὰς δύο τελευταίας γραμμὰς τῶν πρακτικῶν τῆς Συνελεύσεως ἐκείνης, ἥτις διὰ τῶν γραμμῶν τούτων ἐπεράτωσε τὰς ἐργασίας αὐτῆς: «Ζήτω, κραυγαὶ ἐνθουσιώδεις ἐγείρονται ἐν μέσῳ τῶν ὁποίων ὁ Βασιλεὺς ἐξέρχεται συνοδευόμενος ὑπὸ τοῦ Προέδρου, τῶν Ὑπουργῶν καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Συνελεύσεως. Διαλύεται ἡ τελευταία αὕτη συνεδρίασις, ἐν αὐτῷ δὲ καὶ ἡ Συνέλευσις». Αὐτὴ ἄρα αὕτη ἡ Συνέλευσις διέλυσεν ἑαυτήν. Αἰτοῦμαι κύριοι, συγγνώμην, καὶ ἐνήμερος κατά τι, ἴσως πλειότερον ἄλλων, καὶ ὡς ἐκ τῆς προβεβηκυίας ἀτυχῶς ἡλικίας μου, αἰτοῦμαι λέγω συγγνώμην, ἐὰν ἀπησχόλησα τὸ σεβαστὸν τοῦτο Συνέδριον διὰ τῆς ἱστορικῆς ταύτης ἀναδρομῆς, ἵνα κατὰ τὸ μέτρον τῶν ἀσθενῶν μου δυνάμεων εἰ δυνατὸν ἀποκαταστήσω τὰ πράγματα εἰς τὴν ἱστορικὴν ἀλήθειαν, εἰς τὴν ἐπιστημονικὴν αὐτῶν ἀλήθειαν, ἐξ ὧν ἀληθειῶν θέλει βεβαίως ἀναπηδήσει ἡ πεφωτισμένη γνώμη τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως. (Χειροκροτήματα).

§277ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Στράτος ἔχει τὸν λόγον.

§278Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐν σχέσει πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἀσκήσεως τῆς διαλύσεως τῆς Συνελεύσεως, τὸ ὁποῖον ἔθηκε πρὸ τῆς Συνελεύσεως ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος, νομίζω ὅτι ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου. Τὸ σχέδιον τοῦ ψηφίσματος καὶ ὁ ὅρκος ὁ δοθεὶς περιλαμβάνουσι τὴν ἀναγνώρισιν τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως, περὶ ἧς ὑπάρχει ἐπιταγὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ πάνδημος διὰ τοῦ δημοψηφίσματος. Ἡ ἔννοια τῆς ἀναγνωρίσεως ταύτης εἶναι ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἐξακολουθεῖ ὑπάρχων καὶ θὰ ὑπάρχῃ μέχρι πέρατος τοῦ ἔργου τοῦ συντακτικοῦ τῆς Συνελεύσεως, ὁπότε τὰ τῶν δικαιωμάτων αὐτοῦ κανονισθήσονται διὰ τοῦ ψηφισθησομένου Συντάγματος, ὡς ἀρχηγοῦ τῆς Ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας καὶ ρυθμιστοῦ τῆς πολιτικῆς κινήσεως ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐνδείξεων τῆς Συνελεύσεως. Τὸ δικαίωμα τῆς διαλύσεως τῆς Συνελεύσεως ἀποκρούεται ἐξ αὐτῆς τῆς συνθέσεως καὶ τῆς καταγωγῆς τοῦ Σώματος. Ὁ ἀξιότιμος κ. πληρεξούσιος Μυτιλήνης ἤγειρε ζήτημα ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως ἀμφισβητήσας οὕτως εἰπεῖν τὸ δικαίωμα τῆς Συνελεύσεως τοῦ νὰ μὴ διαλυθῇ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐντύπωσις ἐκ τῶν λόγων του.

§279ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τὸ διετύπωσεν εἰς ἐρώτησιν.

§280Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐὰν ἀκολουθήσωμεν τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ὁ μὴ παρευρισκόμενος ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ πρώην Πρωθυπουργὸς ἐξεδήλωσε περὶ τῆς ἐκτάσεως τῆς δικαιοδοσίας τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως ἐν σχέσει πρὸς τὴν Βασιλείαν, ἡ Συνέλευσις εἶναι διαλυτή, διότι ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς ἀγορεύων ἐνώπιον τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς δὲν ἐδίστασε νὰ δογματίσῃ ὅτι δικαίωμα ἔχει ὁ Βασιλεὺς νὰ διαλύῃ ὄχι μόνον τὴν Βουλήν, ἀλλὰ καὶ τὴν Ἀναθεωρητικὴν Βουλήν. Καὶ ἡ ἤσκησε τὸ προνόμιον τοῦτο ὑπ’ εὐθύνην αὐτοῦ.

§281Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ἐπρόκειτο περὶ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς.

§282Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἀλλὰ καὶ Συντακτικὴν Συνέλευσιν εἶπεν ὅτι ἔχει δικαίωμα νὰ διαλύσῃ διότι ἂν ἡ Συντακτικὴ Συνέλευσις προσέκρουε πρὸς τὸ δημόσιον φρόνημα ἤθελε διαλυθῇ ὡς κάρφος ἀχύρου. Ταῦτα εἶναι ἀναγεγραμμένα ἐν τῇ ἀγορεύσει του.

§283Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Εἶναι αἱ λέξεις του.

§284ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἀρκεῖ ποῦ τὸν φέρετε ὡς παράδειγμα.

§285Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δέν φέρω αὐτὸν ὡς παράδειγμα. Ὑπενθυμίζω γεγονότα καὶ γνώμας. Καθ’ ἣν στιγμὴν ἠσκεῖτο ὑπὸ τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία καὶ ὑπῆρχε παρ’ αὐτῷ ἡ ὄρεξις ἵνα ἐξακολουθήσῃ ἀσκῶν αὐτὴν μετεβάλλετο ὑπ’ αὐτοῦ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία εἰς δικτάτορα καὶ τῆς Ἀναθεωρητικῆς καὶ τῆς Συντακτικῆς Συνελεύσεως. Ἀναφέρω τὴν γνώμην ταύτην οὐχὶ διότι ἀποδέχομαι ταύτην, διότι τὴν θεωρῶ βεβήλωσιν τῆς κυριαρχίας τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ τὴν ἀναφέρω ἱστορικῶς, ἵνα εἰς τὴν μνήμην τῶν κυρίων πληρεξουσίων, οἱ ὁποῖοι δὲν παρίσταντο κατὰ τὸ ἔργον τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς καὶ τῶν μετέπειτα Βουλῶν, ἐντυπωθῇ σταθερῶς ὅτι ἀφ’ ἑνὸς ἐδογματίζοντο τοιαῦται θεωρεῖαι καταλυτικαὶ τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας καὶ ἀφ’ ἑτέρου κατηγορεῖτο ἡ μετέπειτα Κυβέρνησις καὶ ὁ Βασιλεὺς διότι ἤσκησαν δὶς τὸ δικαίωμα τῆς διαλύσεως μιᾶς ἁπλῆς Βουλῆς. Ἀνέφερα τοῦτο μόνον διὰ τοὺς κυρίους, οἱ ὁποῖοι ζητοῦν διασαφήσεις διὰ νὰ εἶναι πληροφορημένος καλῶς ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς καὶ τὸ Συνέδριον τοῦτο, τὶ ἐδογμάτισαν καὶ τὶ ἔπραξαν ἄλλοτε οἱ ἐφευρέται τῆς θεωρίας τῆς ἀρνουμένης τὸ δικαίωμα τῆς δευτέρας διαλύσεως τῆς Βουλῆς, ἧς ἕνεκα ἐξωρίσθη ὁ Βασιλεὺς ἡμῶν εἰς Ἑλβετίαν καὶ κατηργήθη ἡ ἐλευθερία τοῦ πολιτεύματος καὶ τοῦ λόγου. Ἡμεῖς θὰ εἴμεθα συνεπεῖς εἰς τὰς ἰδέας μας καὶ συνεπεῖς εἰς τὰς γνώμας μας καὶ συνεπεῖς εἰς τὰς πράξεις μας. Αἱ ἀσυνέπειαι, αἱ ὁποῖαι διέκριναν ὅλους ἐκείνους, οἵτινες ἀπετέλεσαν τὸ πρώην καθεστώς, ἵνα μεταχειρισθῶ τὴν προσφιλῆ εἰς αὐτοὺς λέξιν περὶ καθεστῶτος, αἱ ἀσυνέπειαι, λέγω, δὲν θὰ διακρίνουν τὸ ἔργον ἡμῶν ἐνταῦθα. Λέγω λοιπὸν ὅτι ἡ Συνέλευσις, ὡς σῶμα κυρίαρχον ἐντεταλμένον ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ νὰ ἀσκήσῃ τὴν ἀπόλυτον καὶ ὑπερτάτην κυριαρχίαν του δὲν εἶναι σῶμα διαλυτὸν ὑπὸ τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας. Δὲν ὑπάρχει προνόμιον βασιλικόν, τὸ ὁποῖον θὰ πλήξῃ τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν. Περιορίζεται δὲ χρονικῶς ἡ κατάστασις αὕτη μέχρι τοῦ σημείου ἐκείνου, καθ’ ὃ τὸ ἔργον τὸ Συνταγματικὸν ἤθελε περαιωθῆ. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν περαιωθῇ τὸ συνταγματικὸν ἔργον, νέου συντάγματος ἐγκαθισταμένου ἐν τῇ χώρᾳ παύει τὸ Σῶμα νὰ εἶναι κυρίαρχον καὶ περιορίζεται ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ Συντάγματος τὸ ὁποῖον αὐτὸ τὸ ἴδιον ἤθελε θέσῃ ἐν τῇ Χώρᾳ. Κατὰ συνέπειαν ἐπαναλαμβάνεται ἡ ἄσκησις τῶν προνομίων τῶν βασιλικῶν οἷα ἤθελον ἀναγνωρισθῆ ὑπὸ τοῦ νέου Συντάγματος, ἀφ’ ἧς τοῦτο τεθῇ εἰς ἐφαρμογήν. Αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη λύσις τοῦ ζητήματος. Ἀλλὰ γεννᾶται τὸ ζήτημα: ἡ Συνέλευσις ἐὰν περατώσῃ τὸ ἔργον τὸ συντακτικὸν θέλει κηρύξῃ περαιωμένην τὴν ἐν γένει ἐντολήν της καὶ θέλει ἀπέλθει ἡ ἔχουσα ὑπ’ ὄψει ὅτι ἐκλελεγμένη οὖσα ὡς Βουλὴ καὶ μεταβαλοῦσα ἑαυτὴν εἰς Συνέλευσιν ὅπως ἀσκήσῃ τὸ ἔργον αὐτῆς συμφώνως τῇ ἐντολῇ τοῦ λαοῦ, δύναται νὰ ἀποφασίσῃ ἵνα κλείσῃ τὸ ἔργον τὸ συντακτικὸν καὶ περιορισθῇ εἰς τὸ ἔργον τὸ νομοθετικόν; Φρονῶ ὅτι δικαιοῦται νὰ πράξῃ τοῦτο, φρονῶ δ’ ἐπίσης ὅτι ἔργον τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως καὶ καθῆκον πρώτιστον θὰ εἶναι, ἅμα ὡς τὸ ἔργον τὸ συντακτικὸν περαιωθῇ, νὰ κηρύξῃ τὴν ἰδιότητα αὐτῆς ἐξηντλημένην, ἐφεξῆς περιοριζομένη εἰς τὸ ἔργον τῆς νομοθετικῆς Βουλῆς. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς ταύτης εἶναι τὸ Σῶμα πλέον διαλυτόν. Ἀλλά, κύριοι, ταῦτα μὲν εἶναι αἱ ἀλήθειαι, καθ’ ἣν ἔχω γνώμην. Μίαν εὐχὴν ἤθελον ὑποβάλει εἰς τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, εὐχὴν τὴν ὁποίαν ὑποβάλλω καὶ εἰς ἐμαυτὸν· τὸ ἔργον τὸ συντακτικὸν πρέπει νὰ περαιωθῇ ταχέως.

§286Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Τάχιστα.

§287Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον. Κύριοι, μὴ λησμονῶμεν ὅτι πᾶν Σῶμα ὑπόκειται εἰς φθοράν, τὸ Σῶμα δὲ τὸ κοινοβουλευτικὸν ὑπόκειται εἰς μείζονας φθορὰς ὅταν δὲν εἶναι Σῶμα δρῶν καὶ καρποφόρον. Ἡ ἐντύπωσις δὲ περὶ τοῦ καρποφόρου ἑνὸς Σώματος συνάγεται ὄχι μόνον ἐκ τῆς παραγωγῆς καρποῦ πλουσίου, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς ταχείας παραγωγῆς. Ἄν θέλητε τὸ ἔργον ἡμῶν νὰ μείνῃ ὡς ἔργον ἐπιβολῆς ἐν τῇ χώρᾳ καὶ τῇ κοινῇ γνώμῃ πρέπει νὰ περαιωθῇ ταχέως.

§288Β. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ὄχι ἐπιπολαίως.

§289Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἀναμφισβητήτως. Ὑποθέτω ὅτι οὐδένα διατρέχει κίνδυνον τὸ ἔργον νὰ στεφθῇ ὑπὸ ἐπιπολαιότητος ὅταν τὸ Συνέδριον εἶναι συντεταγμένον, καθ’ ὃν τρόπον εἶναι συντεταγμένον. Πρέπει τὸ ἔργον νὰ παραχθῇ ταχέως· ἡ Συντακτικὴ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία θὰ καταρτισθῇ, νὰ ἐργασθῇ συντόμως καὶ ἡ Συνέλευσις νὰ ἐπιληφθῇ ταχέως καὶ ἀπερισπάστως τοῦ ἔργου αὐτῆς. Ἔχω δὲ νὰ ὑπομνήσω εἰς τοὺς κ. συναδέλφους ὅτι τὸ ἔργον τῆς ἀναπλάσεως ὅλων τῶν θεσμῶν τῶν φθαρέντων ὑπὸ τῆς καταχρήσεως, τῶν φθαρέντων καὶ ὑπὸ τῆς χρήσεως, ἐκ τῶν ἐχόντων ἀνάγκην ἀνανεώσεως ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νέων συνθηκῶν τοῦ πολιτικοῦ καὶ κοινωνικοῦ ἔτι βίου, τὰς ὁποίας παρήγαγεν ὁ παγκόσμιος πόλεμος, εἶναι τοσοῦτον βαρὺ καὶ τοσοῦτον μέγα ὥστε δὲν πρέπει νὰ χάσωμεν χρόνον διὰ νὰ ἐπιληφθῶμεν τοῦ ἔργου τούτου, διὰ νὰ ἐπιληφθῶμεν τοῦ ἔργου ἐπίσης τῆς ἀποκαταστάσεως τῆς πλήρους καὶ κανονικῆς πολιτικῆς ζωῆς ἐν τῇ χώρᾳ, διότι ἂν ἡμεῖς, κάμνοντες κατάχρησιν τῆς ἀπολύτου κυριαρχίας τὴν ὁποίαν ἔχομεν, παρενθέτοντες μεταξὺ τοῦ Συντακτικοῦ ἔργου καὶ συζητήσεις νομοθετικάς, συζητήσεις ἐπερωτήσεων καὶ ἐλέγχου ἀκαίρους, κατορθώσωμεν ὥστε νὰ παρέλθῃ ὁ χρόνος ἄπρακτος........

§290Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Θὰ φθείρωμεν καὶ τὸ κῦρος τοῦ Σώματος.

§291Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Θὰ φθείρωμεν τὸ κῦρος τοῦ Σώματος, ἀλλὰ ποιούμενοι ἅμα καὶ κατάχρησιν τῆς ἐντολῆς ἡμῶν. Διότι ἐφ’ ὅσον λειτουργεῖ τὸ Σῶμα τοῦτο συγχρόνως ὡς Σῶμα Συντακτικὸν καὶ πολιτικὸν ἡ παράτασις τοῦ συντακτικοῦ ἔργου αἴρει ὅλας τὰς κυρώσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι καθωρισμέναι ὡς πρὸς τὸ ἔργον τὸ πολιτικόν. Ἀκριβῶς λοιπὸν ἡ ἀναίρεσις ἢ ἡ ἄρνησις τοῦ Βασιλικοῦ δικαιώματος τῆς διαλύσεως, ἐφόσον θὰ λειτουργῇ τὸ Σῶμα τοῦτο ὡς Συντακτικόν, ἐπιβάλλει εἰς ἡμᾶς καὶ ἐκ φιλοτιμίας πλέον νὰ τερματίσωμεν τὸ ἔργον τὸ ταχύτερον, καὶ εἰς τοῦτο ἐπικαλοῦμαι τὴν σύνεσιν καὶ τὴν φιλοπατρίαν ὅλων τῶν μελῶν τῆς Συνελεύσεως. (Χειροκροτήματα).

§292ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Εὐταξίας ἔχει τὸν λόγον.

§293Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐὰν ὑπάρχῃ περίπτωσις ἐφαρμογῆς τοῦ ἀρχαίου ρητοῦ, «σπεῦδε βραδέως», τοιαύτη εἶναι ἡ παροῦσα. Δὲν ἔχομεν καθωρισμένον ἐκ τῶν προτέρων ἐὰν πρέπει νὰ ἀναθεωρηθῇ ὁλόκληρον τὸ Σύνταγμα ἢ τινὲς τῶν διατάξεων αὐτοῦ καὶ ποῖαι αὗται. Τώρα τὸ πρῶτον ἔχομεν νὰ καθορίσωμεν τοῦτο. Καὶ νομίζετε ὅτι ὁπουδήποτε ἀλλαχοῦ συνεκλήθησαν Συντακτικὰ Συνελεύσεις προέθησαν αὐταὶ ἀπ’ εὐθείας εἰς τὴν ἀναθεώρησιν ἢ ἀνασύνταξιν τῶν οἰκείων πολιτευμάτων, ἄνευ τῆς ἀναγκαίας προπαρασκευαστικῆς ἐργασίας. Ἐψηφίσθη τελευταῖον τὸ νέον Σύνταγμα τῆς Γερμανίας, ἀλλὰ προηγουμένως εἶχε παρασκευάσει τὸ σχέδιον εἷς εἰδικὸς καθηγητὴς τοῦ Δημοσίου Δικαίου, τὸ σχέδιον δ’ αὐτό, ἀφοῦ ἐπεξηργάσθη ἐπιτροπὴ εἰδικῶν ὡσαύτως καθηγητῶν καὶ νομομαθῶν, ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις εἰς Ἐθνοσυνέλευσιν, ὅπως παρέπεμψαν αὐτὸ εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία ἐχρειάσθη μῆνας ὁλοκλήρους διὰ νὰ καταλήξῃ εἰς ὁριστικὴν διατύπωσιν αὐτοῦ, οὕτω δὲ παρασκευασθὲν εἰσήχθη εἰς τὴν ὁλομέλειαν τῆς Συντακτικῆς Συνελεύσεως, καὶ ἐψηφίσθη ὑπ’ αὐτῆς τὸ νέον Γερμανικὸν Σύνταγμα. Νομίζετε κύριοι ὅτι ἡ τοιαύτη ἐργασία δύναται τώρα νὰ συντελεσθῇ παρ’ ἡμῶν ἐντὸς ἡμερῶν ἢ καὶ ἑβδομάδων; Ἀλλ’ ἐὰν προηγηθῇ καὶ παρ’ ἡμῖν ἡ ἀναγκαία προπαρασκευὴ τῆς ἀναθεωρήσεως ἢ ἀνασυντάξεως τοῦ Συνταγματικοῦ ἡμῶν Χάρτου, τί θὰ γίνῃ ἐν τῷ μεταξὺ; Νομίζω ὅτι δυνάμεθα κάλλιστα νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον, ὅστις καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν θὰ διαφωτίσῃ περὶ πολλῶν πραγμάτων, συγχρόνως δὲ νὰ ἐπιληφθῶμεν καὶ τοῦ νομοθετικοῦ ἡμῶν ἔργου, ὅπερ διανοίγεται ἐνώπιον ἡμῶν εὐρύ. Διότι, κύριοι, τί θὰ γίνῃ ἡ ὅλη νομοθετικὴ ἐργασία ἡ ψηφισθεῖσα παρὰ τῆς ἀντισυνταγματικῆς ἀνακληθείσης εἰς τὴν ζωὴν Βουλῆς τῆς 31ης Μαΐου; Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἠδύνατο ἁπλούστατα νὰ ζητήσῃ καὶ ἐπιτύχῃ, ἐὰν εἶχε τὴν πλειονοψηφίαν ἐν τῇ παρούσῃ Συνελεύσει, νὰ κυρώσῃ αὐτὴν δι’ ἑνὸς μόνον ἄρθρου. Ἀλλὰ δὲν συμβαίνει τὸ ἴδιον καὶ μὲ τὴν παροῦσαν πλειονοψηφίαν, ἡ ὁποία ὡς Ἀντιπολίτευσις εἶχε κηρύξει ἀκύρους, καὶ ἀντισυνταγματικούς, ὅλους τοὺς νόμους, τοὺς ψηφισθέντας ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἐκείνης. Ἕκαστος, κύριοι, ἐννοεῖ ὁποῖον χάος θὰ ἐδημιουργεῖτο τώρα, ἐὰν δι’ ἑνὸς ἄρθρου ἢ ψηφίσματος τώρα ἐκηρύττομεν ἀκύρους ὅλους τοὺς νόμους ἐκείνους, δι’ ὧν εἴτε ἐπεβλήθησαν φόροι, εἴτε ἀνελήφθησαν ὑπὸ τοῦ Κράτους διάφοροι ὑποχρεώσεις. Βεβαίως οὐδεὶς σωφρονῶν θὰ προέτεινε τοιοῦτόν τι. Διὸ ἐπάναγκες νομίζω, ἐφόσον θὰ ἐργάζεται ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ Συντακτική, ἥτις θὰ χρειασθῇ πρὸς περαίωσιν τοῦ ἔργου της ἀρκετὸν χρόνον, νὰ ἀσχοληθῶμεν εἰς τὴν ἐκ νέου ἐπιψήφισιν τῆς περὶ ἧς ὁ λόγος νομοθεσίας. Διότι ἔχω κύριοι, τὴν γνώμην ὅτι ὅλοι οἱ νόμοι οἱ ψηφισθέντες ὑπὸ τῆς Βουλῆς τῆς 31ης Μαΐου πρέπει νὰ θεωρηθῶσιν ὡς νομοθετικὰ διατάγματα καὶ νὰ ὑποβληθῶσιν ἐκ νέου εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ νὰ συζητηθῶσιν καὶ ψηφισθῶσιν ὑπ’ αὐτῆς κατ’ ἀρχήν, κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον, μεθ’ ὃ κυρούμενοι αὐτοὶ ὑπὸ τοῦ Βασιλέως ν’ ἀναδημοσιευθῶσιν, ὡς νόμοι τοῦ Κράτους. Ἡ ἐργασία κύριοι, αὕτη εἶναι τὰ μάλιστα ἐπείγουσα ὡς καὶ ἄλλη νομοθετικὴ ἐργασία. Ἔχομεν τὸ μέγα οἰκονομικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπιτρέπει καμμίαν ἀναβολὴν, ἀνάγκη δὲ πᾶσα νὰ λάβωμεν ἀμέσως ῥιζικὰ μέτρα, δι’ ὧν καὶ μόνον ὑπάρχει ἐλπὶς νὰ ἀποσοβήσωμεν τὸν ἐπικρεμάμενον εἰς ἡμᾶς μέγαν οἰκονομικὸν κίνδυνον, ἀπέναντι τοῦ ὁποίου δὲν πρέπει νὰ μείνωμεν μὲ ἐσταυρωμένας τὰς χεῖρας. Ἐπίσης ὀφείλομεν ν’ ἀντιμετωπίσωμεν ἐγκαίρως καὶ ἕτερον μέγαν κίνδυνον, ἐπικρεμάμενον σήμερον εἰς ἡμᾶς, τὸν κοινωνικόν. Δι’ ὅλα, κύριοι, ταῦτα νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς ἐφόσον ἡ Συντακτικὴ Ἐπιτροπὴ τῆς Συνελεύσεως θὰ ἐργάζηται εἰς παρασκευὴν τοῦ σχεδίου τοῦ νέου Συντάγματος, νὰ ἐπιληφθῶμεν τοῦ τόσον ἐπείγοντος νομοθετικοῦ ἡμῶν ἔργου καὶ πρὸ παντὸς νὰ μὴ παραλείπωμεν τὸν κοινοβουλευτικόν, ὅστις θὰ ἐπιχύσῃ φῶς ἄπλετον εἰς ὅλα τὰ ἀδικήματα τοῦ παρελθόντος καὶ θὰ καθοδηγήσῃ καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Συνέλευσιν εἰς τὴν λῆψιν τῶν καταλλήλων νομοθετικῶν μέτρων, δι’ ὧν ὑπάρχει ἐλπὶς νὰ ἐπουλωθῶσιν ὅλαι αἱ πληγαὶ τοῦ παρελθόντος.

§294ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σουλιώτης Νικολαΐδης ἔχει τὸν λόγον.

§295Σ. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Τὸ ἔργον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως νομίζω, δύναται νὰ διαιρεθῇ εἰς δύο. Τὸ πρῶτον: Τὸ μὴ ἐπεισοδιακὸν εἶναι τὸ ἔργον τὸ συντακτικόν, δηλαδὴ τὸ ἔργον τῆς διαρρυθμίσεως τοῦ Συντάγματος, ἀναλόγως τῶν διαφόρων ἀναγκῶν, αἱ ὁποῖαι παρουσιάσθησαν καὶ τῶν ἰδεῶν, τῶν σήμερον διεπουσῶν τὰς νεωτέρας κοινωνίας. Τὸ ἕτερον μέρος τῆς ἐργασίας τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως εἶναι τὸ ἔργον τοῦ κολασμοῦ τῶν διαπραχθέντων ἀδικημάτων κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη. Ὅταν λέγω κολασμοῦ δὲν ἐννοῶ πράξεις ἐμπνεομένας ἀπὸ αἴσθημα ἐκδικήσεως. Ἐννοῶ τὴν ἐπανόρθωσιν βλαβῶν, αἱ ὁποῖαι συνέβησαν εἰς πολίτας Ἕλληνας ἀδίκως. Ὑπάρχει μέγα πλῆθος παθόντων ὑπὸ τῆς καταλυθείσης ὀλιγαρχίας. Ἡ θεραπεία τῶν τοιούτων ἀδικημάτων νὰ γίνῃ διὰ συστάσεως ἐπιτροπῆς ἐκ πληρεξουσίων ἢ δι’ ἄλλων μονομερῶν ἐνεργειῶν, καὶ νὰ λυθῶσιν εἰς γενικὰς γραμμάς, καὶ ἀτελὴς ἡ ἐπανόρθωσις θὰ ἦτο καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ θὰ ἀπησχολεῖτο. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ συσταθῇ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα καὶ νὰ ὑποβάλῃ τὰ κατάλληλα νομοθετήματα πρὸς ἐπανόρθωσιν τῶν βλαβῶν.

§296ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Ἀργυρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§297Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελον νὰ συμπληρώσω τὴν γνώμην τοῦ σεβαστοῦ ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος συναδέλφου, ὁ ὁποῖος πολὺ ὀρθῶς ὑπεστήριξε, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ δι’ ὅλην τὴν πολυνομίαν, ἡ ὁποία ἐχαρακτήρισε τὴν τελευταίαν τριετῆ περίοδον. Θὰ γίνῃ ἐπιτροπὴ τῆς συντάξεως τοῦ πολιτεύματος, ἀλλὰ πρέπει νὰ ληφθῇ καὶ πρόνοια διὰ τὴν ἀναθεώρησιν ὅλων τῶν νόμων ὡς καὶ τῶν Νομοθετικῶν Διαταγμάτων τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Ἐὰν ταῦτα ὑποβληθῶσιν, ὡς ἔχουσιν ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Συνελεύσεως ἄνευ προμελέτης, νομίζω ὅτι ὅλοι αὐτοὶ οἱ νόμοι θὰ ἐξέλθουν χειρότεροι ἀπό, ὅ,τι εἰσῆλθον, διότι τὸ πλῆθος αὐτῶν εἶναι τοιοῦτον καὶ τοιαῦται αἱ ἀντιθέσεις των, ὥστε θὰ ἔπρεπε νὰ ὑποβληθοῦν εἰς μίαν εἰδικὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Κοινοβουλίου, ἡ ὁποία νὰ συμπληρωθῇ καὶ ἔξωθεν, ἐννοῶ ἡμικοινοβουλευτικὴν ἐπιτροπήν. Ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἡ σύστασις τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας δὲν θὰ ἐδίσταζον νὰ προτείνω τοῦτο, ὅπως παραπεμφθῶσιν εἰς αὐτὸ ὅλοι οἱ νόμοι τῆς τελευταίας τριετίας πρὸς ἐπεξεργασίαν. Οὕτω θὰ ὑπεβάλλοντο εἰς τὴν Συνέλευσιν ἐπεξηργασμένοι καὶ θὰ ἠδύνατο αὕτη ἐπὶ ἑτοίμης ἐργασίας νὰ ἀποφανθῇ. Ἐὰν ὅμως τοῦτο θεωρηθῇ πρακτικῶς ἀνεφάρμοστον πρέπει νομίζω τὸ ταχύτερον νὰ συσταθῇ εἰδικὴ ἡμικοινοβουλευτικὴ ἐπὶ τῆς ἐπεξεργασίας τῶν νόμων ἐπιτροπή, εἰς ἣν νὰ λάβωσι μέρος εἰδικοὶ νομομαθεῖς καὶ ὑπάλληλοι, εἰς τρόπον ὥστε ἡ ἐργασία αὕτη τῆς ἀναθεωρήσεως καὶ συναρμολογήσεως ὅλων τῶν νόμων νὰ εἶναι πλήρης. Ταῦτα εἰς συμπλήρωσιν τῶν ὅσων εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος.

§298ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδενὸς ἄλλου ζητήματος ὑπάρχοντος, ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως κατετέθη τὸ ἑξῆς ψήφισμα (ἀναγινώσκει): «Ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις τῶν Ἑλλήνων ἐκλεγεῖσα διὰ τῆς ψήφου τῆς 1ης Νοεμβρίου 1920 συμφώνως τῇ ἐντολῇ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καὶ τῷ δοθέντι ὅρκῳ κηρύσσει ἑαυτὴν Γʹ ἐν Ἀθήναις Συντακτικὴν Συνέλευσιν τῶν Ἑλλήνων.

§299Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ὄχι, Κύριε Πρόεδρε, κηρύσσει ἑαυτήν, ἀλλ’ ὅτι ἀναγνωρίζει ἑαυτήν, ἀποφαίνεται ἑαυτήν.

§300Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ἀποφαίνεται ἑαυτήν.

§301ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ἀναγνωρίζει ἑαυτήν.

§302Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. «Ἀναγνωρίζει» δὲν εἶναι ὀρθόν.

§303Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Ἀναγνωρίζει καὶ κηρύσσει.

§304ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§305ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται λοιπὸν ἡ Συνέλευσις τὸ ψήφισμα τοῦτο διατυπωθὲν ὡς ἑξῆς· (ἀναγινώσκει). Ψήφισμα Ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις τῶν Ἑλλήνων ἐκλεγεῖσα διὰ τῆς ψήφου τῆς 1ης Νοεμβρίου 1920, συμφώνως τῇ ἐντολῇ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τῷ δοθέντι ὅρκῳ, Ἀναγνωρίζει καὶ κηρύσσει ἑαυτὴν Γʹ ἐν Ἀθήναις Συντακτικὴν Συνέλευσιν τῶν Ἑλλήνων. Ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν: Ἐγκρίνει τὸ ψήφισμα τοῦτο;

§306ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§307ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 5ην μ. μ. αὔριον. (Ὥρᾳ 5.30′ μ. μ.)