1920.01.31

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 34η

τῆς 31ης Ἰανουαρίου 1920

Προεδρία κ. Θ. ΣΟΦΟΥΛΗ

(Ὥρᾳ 5.30′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Τὰ πρακτικὰ δὲν ἐξετυπώθησαν ἀκόμη. Ἀνακοινῶ τὰ ἑξῆς πρὸς τὴν Βουλήν: Ὁ ἐκ Μαυροματίου Ἰθώμης Ἀθανάσιος Κοσμᾶς παρακαλεῖ ὅπως ἡ πολιτεία πρστατεύσῃ τοὺς ἀκτήμονας γεωργούς. Οἱ διδάσκαλοι τοῦ τέως Δήμου Ἐράνης, παραπονοῦνται κατὰ τοῦ Ἐπιθεωρητοῦ τῆς περιφερείας των. Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Ξηρὸς, ὑποβάλλει τροπολογίας: 1) ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 1364 τῆς 29 Μαΐου 1919» καὶ 2) ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ χορηγήσεως νέας προθεσμίας πρὸς ἀνανέωσιν ἢ προεξόφλησιν τῶν πρὸς τὸ Δημόσιον παλαιῶν χρεῶν». Ἡ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀπονομῆς συντάξεως εἰς τὴν ἐν χηρείᾳ σύζυγον καὶ τὴν θυγατέρα τοῦ Γ. Σουρῆ». Ὁ κ. Α. Μιαούλης (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν), ὑποβάλλει τὰ κάτωθι νομοσχέδια: 1) «Περὶ τοῦ τρόπου τῆς πληρωμῆς τῶν ἀποδοχῶν τῶν μελῶν τῆς Ν. Βρεττανικῆς Ἀποστολῆς». 2) «Περὶ κατατάξεως ἐν τῷ Π. Ναυτικῷ Ἐπικούρων καὶ Ἐφέδρων ναυπηγικῶν καὶ μηχανικῶν ἀξιωματικῶν». 3) «Περὶ συστάσεως Ναυτολογικοῦ Γραφείου ἐν Πειραιεῖ». 4) «Περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν καὶ προσθήκης νέων ἄρθρων εἰς τὸν νόμον 533 περὶ Ναυτικῆς Στρατολογίας», καὶ 5) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 7 καὶ 10 τοῦ νόμου 549 τῆς 31 Δεκεμβρίου 1914 «περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ νόμου ΑΦΕʹ καὶ ΓΥΠΘʹ».

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

§3Ι. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ τὸν λόγον ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ὅπως καταθέσει τὸ πόρισμα μιᾶς ἀνακρίσεως ἐπὶ κλοπῇ εἰδῶν τοῦ δημοσίου ἐναντίον δύο ἰατρῶν, καθὼς ἐπίσης καὶ τὰς ἀπολογίας των. Ἡ δικογραφία δὲν κατετέθη ἀκόμη ἀλλὰ μόνον τὸ πόρισμα καὶ αὐτὸ ἀτελές. Ἐκ τῶν τεσσάρων μαρτύρων τοὺς ὁποίους ἐπεκαλέσθη ἐξητάσθη μόνον εἷς. Οἱ ἄλλοι τρεῖς δὲν ἐξητάσθησαν. Ἰδίως δὲν ἐξητάσθησαν οἱ δύο μάρτυρες ἐπὶ τῶν ὁποίων κυρίως στηρίζεται ἡ μήνυσις. Ὁ εἷς εἶναι ἕνας ἐπιλοχίας νοσοκόμος διαμείνας ἐπὶ πέντε μῆνας εἰς τὸ νοσοκομεῖον τοῦ Ἐρυθροῦ Σταυροῦ καὶ ὁ ὁποῖος ἀντελήφθη ἰδίοις ὄμμασι τὰς κλοπὰς καὶ ὁ ἄλλος εἶναι εἷς ἀντιπλοίαρχος τοῦ Ναυτικοῦ. Διὰ τοῦτο λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς σημείωμα μὲ τὴν παράκλησιν ὅπως παραπεμφθῇ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ζητῶ νὰ μάθω διὰ ποίους λόγους δὲν ἐξητάσθησαν οἱ δύο αὐτοὶ μάρτυρες.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Π. Φλῶρος, Π. Δαγκλῆς κλπ. ἐπὶ ἀναφορᾶς Κοινοτικῶν ἀρχῶν τῶν χωρίων τοῦ Ἀνατολικοῦ Ζαγορίου.

§5Π. ΦΛΩΡΟΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ ἑξῆς. Ὡρισμένα χωρία τοῦ Ζαγορίου τοῦ ὁποίου οἱ κάτοικοι λόγῳ τοῦ ὀρεινοῦ ἐδάφους ταξιδεύουν εἰς Ρουμανίαν καὶ Κωνσταντινούπολιν παρακαλοῦν τὴν Βουλὴν ὅπως συστήσῃ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ὅπως διατάξῃ τὴν ἀναστολὴν τῆς καταδιώξεως πρὸς εἴσπραξιν φόρων καθυστερουμένων ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς Ἠπείρου. Αἱ οἰκογένειαι τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν ζοῦν ἀπὸ τὰ χρήματα τὰ στελλόμενα ἐκ Ρουμανίας. Τώρα ὅμως ἐξένισαν εἰς τοιοῦτον σημεῖον ὥστε νὰ ἔχουν ἀνάγκην νὰ ἐξοδεύουν μὲ τὸ τσουβάλι τὰ χιλιόφραγκα διὰ νὰ δύνανται νὰ ἀνταποκριθοῦν. Θὰ παρακαλέσω ν’ ἀνασταλῇ ἡ εἴσπραξις αὐτὴ, ἔρχεται τὸ δημόσιον νὰ ζητεῖ φόρον διὰ κτήματα τὰ ὁποῖα κακῇ μοίρᾳ ἐφορολόγησαν οἱ Τοῦρκοι ὑπάλληλοι καὶ μάλιστα νὰ ζητοῦν ὁλόκληρον 7ετίαν δὲν εἶναι ὀρθόν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπεσχέθη ὅτι θὰ διατάξῃ τὴν ἀναστολὴν ἀλλὰ δυστυχῶς μολονότι ἦτο ὑπόσχεσις πρὸς τὴν Βουλὴν δὲν ἐξετελέσθη μέχρι σήμερον.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μ. Δαζέας ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν τῶν ἐκ Καλαμῶν πολιτικῶν συνταξιούχων.

§7Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Καταθέτω ἀναφορὰν τῶν συνταξιούχων πολιτικῶν ὑπαλλήλων. Θὰ ἦτο δίκαιον καὶ εὐχῆς ἔργον νὰ ληφθῇ μία πρόνοια διὰ τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς, οἱ ὁποῖοι ὅλον τὸν βίον των τὸν ἀφιέρωσαν εἰς ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπουρνιᾶς ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν κατοίκων Κύμης.

§9Ι. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Τὸ Κοινοτικὸν Συμβούλιον Κύμης παραπονεῖται κατὰ τῆς Ἑταιρείας τῶν λυγνιτορυχείων διότι ἔπαυσε εἰς αὐτοὺς τὴν παραχώρησιν τοῦ λυγνίτου, ὁ δὲ χειμὼν εἶναι βαρύτατος καὶ οἱ κάτοικοι ὑποφέρουν. Πιέζει τοὺς ἐργάτας καὶ τοὺς κατοίκους νὰ ἐξαναστῶσι κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ δὲ ἔπαυσε πολλοὺς φιλελευθέρους ἐργάτας προσέλαβε πολοὺς οἱ ὁποῖοι μόλις ἔχουσι ἐξέλθει τῶν φυλακῶν καταδικασθέντες ἐπὶ δυσμενείᾳ. Προσέλαβεν ἐπίσης τρεῖς ἀποτάκτους ἀξιωματικοὺς τοῦ Γκαῖρλιτς. Ἐπανέρχομαι λοιπὸν ἵνα ἐξαναγκάσωμεν τὴν Ἑταιρείαν νὰ ἐκτελέσῃ τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως νὰ φέρεται δὲ εἰς τοὺς ἐργάτας ὅπως φέρωνται καὶ ἄλλαι Ἑταιρεῖαι.

§10Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Εἶναι τρία κατ’ ἐπανάληψιν ἐρωτήματα διὰ τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐφαρμόσῃ ὅλην του τὴν αὐστηρότητα.

§11Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Κύμης τηλεγραφεῖ τὰ ἑξῆς: (ἀναγινώσκει) «Ἑταιρεία ἐπιχειρήσεων παρὰ τὰς ἀνηλημμένας ὑποχρεώσεις κλπ.». Εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον ἔφθασαν οἱ κάτοικοι τῆς Κύμης, οἱ ὁποῖοι ὑποφέρουσι, λόγῳ τοῦ ὑπερβολικοῦ ψύχους, διότι ὡς γνωρίζετε ἡ Κύμη εἶναι τὸ βορειότερον μέρος τῆς Εὐβοίας. Ἡ Ἑταιρεία ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ δίδῃ λυγνίτην ὅσος χρειάζεται διὰ τὰς ἀνάγκας τῶν οἰκογενειῶν καὶ διὰ θέρμανσιν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ὑποχρεώσῃ τὴν Ἑταιρείαν νὰ ἐφαρμόσῃ, ἂν τίποτε ἄλλο, τὴν σύμβασιν. Ἔχω καὶ μίαν ἄλλην αἴτησιν τῶν κατοίκων Μελιτιάνων, οἵτινες παραπονοῦνται, ὅτι κινδυνεύουσι νὰ μείνωσιν ἄστεγοι, διότι τὸ μέρος, εἰς τὸ ὁποῖον κεῖται τὸ χωρίον των ἔπαθε καθίζησιν, συνεπείᾳ τῶν ὑπογείων στοῶν. Παρακαλῶ λοιπὸν ὑμᾶς, κ. Ὑπουργὲ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, νὰ ἀποστείλετε σκηνὰς ἢ νὰ ἐξεύρητε οἰκήματα καὶ νὰ τοὺς ἐγκαταστήσητε ἀμέσως.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λεκανίδης ἵνα ὑποβάλλει ἀναφορὰν δικαστικῶν γραματέων τῶν κατοίκων Χανίων.

§13Ι. ΛΕΚΑΝΙΔΗΣ. Διὰ τῶν νόμων 247 καὶ 262 ἐπετράπη εἰς τοὺς δικαστικοὺς ὑπαλλήλους τῆς Κρήτης καὶ τῆς Σάμου νὰ καταβάλλουν τὰς κρατήσεις τῶν παρελθόντων ἐτῶν ἐντὸς πενταετίας διὰ νὰ προσμετρηθῇ εἰς αὐτοὺς ὡς χρόνος συντάξιμος καὶ ὁ χρόνος τῆς ὑπηρεσίας των παρὰ τῇ Κρητικῇ Πολιτείᾳ. Κατόπιν ἐγένετο ἄλλος νόμος καθ’ ὃν ἐπετράπη εἰς τοὺς δικαστικοὺς ὑπαλλήλους τῆς Σάμου νὰ καταστήσωσι συντάξιμον τὸν χρόνον τῆς ὑπηρεσίας των ἀπὸ τῆς ἀρχῆς δηλαδή; ἀπὸ τὸ 1875 νομίζω. Οἱ Κρῆτες δικαστικοὶ ὑπάλληλοι παραπονοῦνται, διότι δὲν ἠθέλησεν ὁ νομοθέτης νὰ καταστήσῃ συντάξιμον καὶ τὸν χρόνον τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν πρὸ τῆς καθόδου τοῦ πρώην Πρίγκηπος τῆς Ἑλλάδος Γεωργίου εἰς τὴν Κρήτην, καὶ τὸ δίκαιόν των εἶναι βάσιμον, διότι ἀπὸ τὸ 1878 εἰς τὴν Κρήτην ὑπάρχει αὐτονομία, τὸ δὲ δικαστικὸν καθεστὼς ἦτο ὅμοιον μὲ τὸ ἐν Ἑλλάδι, διότι ἴσχυεν ἐκεῖ ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτικὴ καὶ Ποινικὴ Δικονομία, ὅλα δὲ ἐτελοῦντο σύμφωνα μὲ τοὺς δικονομικοὺς τύπους τοὺς ἰσχύοντας ἐν Ἑλλάδι. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον ὑποβάλλουν τὴν αἴτησιν αὐτὴν καὶ παρακαλοῦσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ὅπως τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν. Καταθέτω καὶ μίαν ἄλλην αἴτησιν τῶν ἐπιτροπειῶν τῶν ἐντεταλμένων τὴν διανομὴν τῶν ἐπιδομάτων.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πολυχρονιάδης ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Θ. Γρίβα κατοίκου Λόγγου.

§15Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Καταθέτω τὴν ἀναφορὰν καὶ παρακαλῶ νὰ μεταβιβασθῇ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἵνα ἐπανορθώσῃ τὸ ἄδικον τοῦ περὶ οὗ πρόκειται Ἕλληνος.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετρίδης ἐπὶ ἀναφορᾶς κατοίκων νήσου Κυθήρων.

§17Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Μοὶ διεβιβάσθησαν ψηφίσματα ἐκ τῆς νήσου Κυθήρων πρὸς σύστασιν γυμνασίου. Ὁ πληθυσμὸς τῆς νήσου καὶ ἡ γεωγραφική της θέσις θὰ ἑλκύσουν ἐλπίζω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ὥστε νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πολυχρονιάδης ἐπὶ τῆς αἰτήσεως τοῦ πατρὸς Θεοδωρακοπούλου.

§19Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Νὰ διαβιβασθῇ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν μὲ τὴν παράκλησιν νὰ τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θανόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων Καστανέας.

§21Α. ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ διαβιβασθῇ εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας μὲ τὴν παράκλησιν νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπουρνιᾶς ἐπὶ ἀναφορᾶς ἀνθρακωρύχων Κύμης.

§23Ι. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, οἱ κάτοικοι ὑποστάντες ἀπὸ τὴν παράνομον ἐκμετάλλευσιν τῆς ἑταιρείας τὰ πάνδεινα, ἤδη ἐκτὸς τῶν ἄλλων, 10 οἰκογένειαι μένουν εἰς τὸ ὕπαιθρον, εἶναι ἀνάγκη συντονωτάτης μερίμνης τῆς Κυβερνήσεως. Νὰ διαταχθῇ ἡ ἀστυνομία νὰ τοὺς οἰκονομήσῃ προσωρινῶς...

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπότσαρης ἐπὶ ἀναφορᾶς Εὐτυχίας Δ. Βαλανοπούλου.

§25Τ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Συνιστῶ θερμότατα τὴν ἀναφορὰν αὐτὴν καὶ παρακαλῶ νὰ σταλῇ εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον διότι ἡ αἰτοῦσα εἶναι ἀξία πάσης προστασίας.

§26Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ τροποποιηθῇ ὁ νόμος περὶ συντάξεως, διότι γεννᾶ ἀδικίας.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπρισιμιτζάκης ἐπὶ ἀναφορᾶς Ι. Βαρδῆ.

§28Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Ἐπὶ εἰκοσαετίαν ὁλόκληρον, ὑπηρέτησεν εἰς τὸ δικαστικὸν σῶμα ὁ κ. Ἰωάννης Βαρδῆς ἀλλὰ Πρόεδρος ὢν ἀπώλεσε ἐν ὑπηρεσίᾳ τὴν ὅρασιν. Τῷ ἀπενεμήθη σύνταξις 180 δραχ. καὶ ἑπομένως πένεται καὶ αὐτὸς καὶ ἡ ἀδελφή του. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν τὴν ὑποβαλλομένην αἴτησιν καὶ νὰ συντρέξωσι τὸν ἀτυχῆ δικαστήν.

§29Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Καὶ ἐγὼ συνιστῶ τὴν αἴτησιν, ἀλλὰ καὶ γενικώτερον θὰ ἐπεθύμουν νὰ ληφθῇ πρόνοια δι’ ὅλους τοὺς συνταξιούχους, οἱ ὁποῖοι πάσχουν δεινότατα.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τῆς πρὸς ἐξωραϊσμὸν τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Ἁγίας Λαύρας ἐπιτροπῆς, ὁ κ. Γκλαβᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§31Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Συνιστῶ, Κύριε Πρόεδρε, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἔλθῃ ἀρωγὸς πρὸς ἀνέγερσιν τοῦ ἡρώου ἐν τῇ Μονῇ τῆς Ἁγίας Λαύρας καὶ ἐνισχύσῃ τὴν Ἐπιτροπὴν οἰκονομικῶς καὶ δι’ ἄλλους μὲν λόγους, ἀλλὰ καὶ ὡς φόρον τιμῆς πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔδωκαν τὸ σύνθημα τοῦ Ἐθνικοῦ ἀφυπνισμοῦ πρὸς ἀπόκτησιν τοῦ θείου δώρου τῆς Ἐλευθερίας. Εἶναι δίκαιον, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἔλθῃ ἀρωγὸς εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ταύτην, ἵνα τώρα, ποῦ θὰ ἑορτασθῇ ἡ ἑκατονταετηρὶς τῆς Ἑλληνικῆς Ἀνεξαρτησίας, κατορθωθῇ καὶ ἐπιτευχθῇ καὶ ἡ ἀνέγερσις τοῦ ἡρώου ἐν τῇ Μονῇ τῆς Ἁγίας Λαύρας ὡς καὶ ὁ ἀνακαινισμὸς τῆς Μονῆς. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ καλὸν εἶναι νὰ ληφθῇ καὶ ἕν μέτρον διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ τῆς ἀγούσης εἰς τὴν Ἁγίαν Λαύραν, ἵνα μὴ οἱ ἐπισκεπτόμενοι τὴν Μονὴν ταύτην λέγωσι: Τί κρατικὸς ὀργανισμὸς εἶναι αὐτός, ὁ ὁποῖος μετὰ μίαν ὁλόκληρον ἑκατονταετηρίδα ἐλευθέρου βίου δὲν κατώρθωσε νὰ κάμῃ τὸν δρόμον αὐτόν.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ὁπλαρχηγῶν Ἰωαννίνων, ὁ κ. Φλῶρος ἔχει τὸν λόγον.

§33Π. ΦΛΩΡΟΣ. Πρόκειται περὶ ἀναφορᾶς ὁμοίας πρὸς τὴν συζητηθεῖσαν πρὸ ἡμερῶν, ἀφορῶσαν τοὺς διαφόρους ὁπλαρχηγούς. Καλὸν εἶναι νὰ ληφθῇ καὶ αὐτὴ ὑπ’ ὄψει.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ ἐν Πειραιεῖ Συνδέσμου αἰγογαλακτοπωλῶν ὁ κ. Π. Φλῶρος ἔχει τὸν λόγον.

§35Π. ΦΛΩΡΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ ἐνταῦθα καὶ ἐν Πειραιεῖ ἀπὸ πολλῶν δεκάδων ἐτῶν ὑπάρχει μία τάξις τῶν αἰγογαλακτοπωλῶν, δηλ. τῶν πλανοδίων κατσικάδων. Ἡ τάξις αὕτη ἀποζῇ διὰ τῆς πωλήσεως τοῦ γάλακτος, τῶν αἰγῶν, διὰ τῆς περιφορᾶς τῶν αἰγῶν τούτων ἀνὰ τὰς ὁδοὺς τῶν Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Ἐνῷ ὑπῆρχεν ἕν καθεστὼς ἱδρυμένον ἀπὸ πολλῶν δεκαετηρίδων, ἐν τούτοις σήμερον ὑπὸ τὰς παρούσας περιστάσεις ὑπὸ τὴν μεγάλην ἀκρίβειαν τοῦ βίου καὶ τῶν ἡμερομισθίων ἔρχεται ἡ ἀστυνομία καὶ τοὺς διατάσσῃ νὰ ἀπομακρυνθοῦν τῆς Πρωτευούσης χιλιάδας μέτρων. Λόγοι ὑγιεινῆς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προβληθῶσι καθ’ ὅσον πρὸς ἀπόδειξιν ἔχομεν ὅτι αὐτὰ τὰ παιδιὰ τῶν γαλατάδων τὰ ὁποῖα συγκατοικοῦσι μετὰ τῶν αἰγῶν, διότι σχεδὸν εἰς τὸ ἴδιον μέρος εἶναι καὶ οἱ σταῦλοι, ὅπου εἶναι καὶ ἡ κατοικία αὐτῶν, χαίρουσι τοιαύτην ὑγείαν ὥστε νὰ ὁμοιάζωσι τὰ εἰκονιζόμενα ὑγιᾶ παιδιὰ τὰς ρεκλάμας τοῦ γάλακτος Νεστλέ. Προεβλήθη λόγος πρό τινων μηνῶν ὅτι ὑπῆρχεν κἄποια ἀσθένεια εἰς τὰς ἀγελάδας ἐκ φόβου μήπως ἐκ τῆς περιοχῆς τῶν αἰγῶν μεταδοθῇ ἡ ἀσθένεια αὕτη εἰς τὰς ἀγελάδας. Εὐτυχῶς ὁ κίνδυνος οὗτος ἐξέλιπεν. Παρουσιάζεται ἄλλος λόγος ὅτι δὲν πρέπει εἰς τὰς Πόλεις τῶν Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς νὰ παρουσιάζεται ἡ εἰκὼν αὕτη τῆς περιφορᾶς τῶν αἰγῶν. Ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν τοιαῦτα μέτρα νὰ λαμβάνωνται ὑπὸ τὰς παρούσας περιστάσεις τῆς ἀκριβείας τοῦ βίου καὶ τῶν ἡμερομισθίων καὶ ἐν γένει ὅλων τῶν πραγμάτων, νὰ μετακομισθῶσιν αὐτοὶ καὶ νὰ χαλάσωσι τοὺς σταύλους των, τοὺς ὁποίους ἔχουσιν ἀπὸ δεκαετίας καὶ νὰ μετοικήσωσι ἀλλοῦ, διὰ νὰ φκιάσωσι ἄλλους σταύλους; Εἶναι δυνατὸν νὰ σταθῇ τοιοῦτον πρᾶγμα; Δι’ αὐτὸ παρεκαλέσαμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ μόλις ἐδέχθη νὰ τοὺς δώσῃ μικρὰν προθεσμίαν. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ διατάξῃ τὴν ἄρσιν τοιούτου μέτρου, διότι εἶναι σκληρότατον πρᾶγμα νὰ ρίπτωνται εἰς τοὺς δρόμους χιλιάδες ψυχῶν ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας. Ἀλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ὁμιλήσω διὰ τὴν ἄρσιν τῆς τοιαύτης διαταγῆς καὶ ἐν ὀνόματι τῆς Κοινωνίας Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς ἡ ὁποῖα προτιμοῦν τὸ γάλα τῶν αἰγῶν ὡς τὸ μόνον γνήσιον.

§36Μ. ΠΑΠΑΜΙΧΕΛΑΚΗΣ. Ἐγένοντο αἱ δέουσαι παραστάσεις εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ ὑπεσχέθη ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι θὰ λάβῃ τὰ προσήκοντα μέτρα.

§37Ι. ΛΕΚΑΝΙΔΗΣ. Καὶ ἡμεῖς ἐκάμαμε τὰ ἴδια παράπονα εἰς τὴν ἀστυνομίαν, διότι κατακλύζουσι καθ’ ἑκάστην τὰς κατοικίας μας οἱ τοιοῦτοι ἀδικούμενοι πολῖται.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§39Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον «περὶ καταργήσεως τοῦ φόρου τῶν ἐκτάκτων κερδῶν, καὶ ἑτέρων κειμένων φόρων περὶ ἀτελειῶν τινων ὑπὲρ μεγάλων βιομηχανικῶν ἐπιχειρήσεων καὶ καθορισμοῦ νέων συντελεστῶν τῆς φορολογίας τῶν καθαρῶν προσόδων». Ἡ Κυβέρνησις ἐθεώρησε ὅτι, μετὰ τὴν λῆξιν πλέον τῶν πολεμικῶν γεγονότων καὶ πρὸς διευκόλυνσιν τῆς ἱδρύσεως νέων ἑταιρειῶν, ὅτι θὰ ἦτο ὀρθὸν εἰς τὸ μέλλον νὰ καταργηθῇ ὁ φόρος τῶν ἐκτάκτων κερδῶν, δηλ. διὰ τὰ κέρδη, τὰ ὁποῖα θὰ γίνωσι κατὰ τὸ τρέχον ἔτος 1920 καὶ ἐλαττώσῃ εἰς τὸ ἥμισυ τὰ κέρδη τοῦ παρελθόντος ἔτους 1919, ἤτοι ἀπὸ 50 εἰς 25%. Ἐλπίζει ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ μέτρου τούτου ὅτι θὰ ἐπέλθῃ ἡ ἀναγκαῖα αὔξησις τῶν βιομηχανικῶν ἑταιρειῶν. Ἐπίσης ὅτε ὑπέβαλον τὸν νόμον περὶ καθαρᾶς προσόδου κατὰ τὸ πορελθὸν ἐδήλωσα πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι ἡ διατήρησις φόρων τινῶν ἦτο ὅλως προσωρινή, ἐπίσης δὲ ὅτι τὰ ποσοστὰ τοῦ φόρου θὰ προσπαθήσωμεν νὰ τὰ βελτιώσωμεν κατὰ τρόπον πλέον ὀρθὸν καὶ πλέον ἐπιστημονικόν. Εὐτυχῶς ἡ ἀπόδοσις τῆς καθαρᾶς προσόδου μᾶς ἐπιτρέπει νὰ προχωρήσωμεν ἕν βῆμα πρὸς τὰ ἐμπρὸς καὶ νὰ προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν κατάργησιν ἰδίως δασμῶν τινων, οἱ ὁποῖοι εἶναι διπλοῖ. Ὡς τοιοῦτοι εἶναι διάφοροι φόροι ἐπὶ τῶν μεταλλείων, ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου καὶ ἐπὶ τῆς ἐπικαρπίας, ἐπίσης ὁ φόρος ἐπὶ τῶν βοσκῶν. Διὰ τοῦ ὑποβαλλομένου νομοσχεδίου προτείνεται ἐπίσης ἡ κατάργησις ἑνὸς ὀχληρωτάτου φόρου, ὁ ὁποῖος ἔδωκεν πολλάκις ἀφορμὴν εἰς παράπονα τῶν κ.κ. βουλευτῶν διὰ τὴν στάσιν αὐτὴν τῶν ἀρχῶν, τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν μεγάλων ζώων, ὁ ὁποῖος ἄλλως τε καὶ πολὺ ὀλίγα ἀποφέρει εἰς τὸ δημόσιον.

§40ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Περὶ τῆς δεκάτης;

§41Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Διὰ τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου τῆς δεκάτης δὲν εἶναι ἀκόμη καιρός. Διὰ τὸν φόρον ἐπὶ τῶν ἐπιχειρήσεων ἐν ᾧ ἤμην ἀπαισιόδοξος, τὰ δεδομένα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν, μᾶς δίδουν πᾶσαν ἐλπίδα, ὅτι ἀπὸ τοῦ ἐπιόντος ἔτους θὰ κατορθωθῇ νὰ καταργηθῇ. Ἐπίσης καὶ ὁ φόρος ἐπὶ τῆς ἐνοικιάσεως τῶν γαιῶν. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλω ἐπέρχονται καὶ ἄλλαι τινὲς μεταβολαὶ ὡς πρὸς τὰ ποσοστὰ τῶν φόρων ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου. Μέχρι τοῦδε ἡ φορολογία αὕτη ἤρχιζεν ἀπὸ τοῦ ποσοῦ τῶν 3,000 καὶ ἄνω, τὸ ποσὸν τοῦτο ἀπεδείχθη ἐν τῇ πράξει ὡς πολὺ μικρόν. Εἶναι ἐλάχιστος ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐχόντων εἰσόδημα κατώτερον καὶ ὡς ἐκ τούτου ἀναγκάζεται μέγας ἀριθμὸς ἀνθρώπων νὰ ὑποβάλλωσι δηλώσεις, νὰ ὑπόκεινται εἰς πολλὰς ἐνοχλήσεις, ἐνῷ δὲν ὑποβάλλονται εἰς οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν πληρωμῆς μετὰ τὰς ἐν τῷ νόμῳ ὁριζομένας ἀφαιρέσεις καὶ ἐκπτώσεις. Διὰ τοῦτο προτείνω ὡς ἐλάχιστον ὅριον ἐξ οὗ ἄρχεται ἡ φορολογία, δραχμῶν 6.000, ἐκεῖθεν ἀρχίζει ἡ κλῖμαξ, αὐξάνεται δὲ καὶ τὸ ποστοστὸν τοῦ φόρου διὰ τὰς μεγάλας περιουσίας μέχρις 25%. Ἐπίσης εἰς τὸν συνθετικὸν φόρον ἐπέρχονται αἱ διαβαθμίσεις καὶ εἰς τὰς οἰκοδομὰς ὁρίζεται ὁ φόρος εἰς 10% ἄνευ διαβαθμίσεως. Τὸν Κύριον Πρόεδρον παρακαλῶ νὰ διαβιβασθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν οἰκείαν Ἐπιτροπήν.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ ΓΩΝΞʹ νόμου «περὶ συνδρομῶν καὶ ἑτέρων δαπανῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ὡς αὗται ἐτροποποιήθησαν διὰ ΔΠʹ νόμου κλπ.». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τοῦ δικαιώματος τῆς χρησιμοποιήσεως Δημοσίων κοινοτικῶν ἢ ἰδιωτικῶν τόπων διὰ διαφημίσεις». Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Καλομενόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§43Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν μικρὰν παρατήρησιν κύριε Ὑπουργέ. Ἐδῶ δημιουργεῖται ἕν δημοτικὸν ἔσοδον διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, διὰ τὸ ὁποῖον οἱ δῆμοι καὶ αἱ κοινότητες ἐκφράζουν τὰς εὐχαριστίας των, ἀλλὰ διὰ νὰ μὴ λείψῃ ἡ ἀντίληψις τῆς συγκεντρώσεως λέγει τὸ ἄρθρον (ἀναγινώσκει) «Δὲν δικαιοῦνται ὁ δῆμος νὰ ἐκχωρήσῃ...... .............κλπ.» Νομίζω, κύριε, Ὑπουργέ, ὅτι αὐτὴ ἡ διάταξις θὰ προκαλέσῃ πληθώραν ἐγγράφων καὶ ἀπασχολήσεις τῶν δύο Ὑπουργείων ἄνευ σκοποῦ. Φαντασθῆτε, ὅτι ὅλοι οἱ δῆμοι θὰ ζητήσουν νὰ ἐνοικιάσουν αὐτὸ τὸ ἔσοδον καὶ θὰ βαρυνθῆτε μὲ ἕνα σωρὸν ψηφισμάτων καὶ αἰτήσεων χωρὶς λόγον. Φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ δεχθῶμεν, ὅτι καὶ τὸ ἔσοδον τοῦτο εἰσπράττουν οἱ δῆμοι ὡς καὶ ὅλα τὰ ἄλλα ἔσοδά των.

§44Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θὰ λάβω τὰς παρατηρήσεις σας ὑπ’ ὄψει κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον;

§46ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον).

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μονιμοποιήσεως ἐφέδρων ὁπλιτῶν ἐν τῇ Χωροφυλακῇ καὶ παροχῆς χορηγήματος εἰς μὴ μονιμοποιουμένους».

§48Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Συνεπὴς πρὸς ἐκφρασθεῖσαν ἐπιθυμίαν κυρίων βουλευτῶν καὶ ἐν συνεννοήσει μετὰ τοῦ συναδέλφου μου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν αὐξάνω τὰ ποσὰ κατὰ 100 δραχμὰς ἑκάστου.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον;

§50ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον ἀναβαλλομένης τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου).

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καθορισμοῦ εἰς τὴν Ἑταιρείαν Διαχειρίσεως τῶν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου Χρέους Ὑπεγγύων προσόδων διὰ τὴν μεταφοράν, πώλησιν καὶ διαχείρισιν τοῦ ἅλατος ἐν τῷ Παλαιῷ Βασιλείῳ».

§52Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Δὲν νομίζετε, Κύριε Ὑπουργέ, ὅτι αὐτὴ ἡ Ἑταιρεία πρέπει νὰ ἀναλάβῃ τὴν αὔξησιν τῶν μισθῶν;

§53Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ δαπάνη εἶναι πολὺ μεγάλη.

§54ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον)

§55Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου). Ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων (περὶ συντάξεως) ὀφείλω νὰ δηλώσω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἐὰν εἰς ἡμᾶς ἐγέννησεν κατάπληξιν ἡ ἀπόρρηψις αὐτῶν, δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδοκίμασε πραγματικὴν ὀδύνην.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ ἡ ἰδική μου ἀντίληψις εἶναι ὅτι ἡ ψηφοφορία διεξήχθη ὅλως διόλου ἀνεπιγνώστως.

§57Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Δευτέραν, ἀμέσως μετὰ τὴν συζήτησιν τῶν ἐρωτήσεων καὶ ἐπερωτήσεων, νὰ παρακληθοῦν οἱ κ.κ. Βουλευταὶ νὰ παραμείνουν διὰ νὰ γίνῃ ἡ ψηφοφορία.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπονομῆς προνομίου εὑρεσιτεχνίας εἰς τὸν χημικὸν Ἰ. Π. Δοανίδην». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ δημοτικῆς φορολογίας τῶν διαφημίσεων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγκρίσεως συμπληρωματικῆς δαπάνης δραχ. 60,000 πρὸς ἐπισκευὴν τοῦ Διοικητηρίου Σερρῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρν τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τῶν ἐν ταῖς Νέαις Χώραις Κοινοτικῶν γαιῶν».

§59ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ἀναβληθῇ κύριε Πρόεδρε. Δὲν εἶναι ἐδῶ ὁ κ. Ὑπουργός.

§60Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἂς ἀναβληθῇ κ. Πρόεδρε.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου σοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ ΔΝΖʹ νόμου «περὶ συστάσεως δήμων καὶ Κοινοτήτων». Ὁ κ. Ζαβιτζιᾶνος ἔχει τὸν λόγον.

§62Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, προτείνω μίαν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2. Ἡ τροπολογία αὐτὴ ἔχει ταύτην τὴν δικαιολογίαν νὰ ζωντανεύσῃ τὴν διάταξιν περὶ ἐργατικῶν καταλόγων, διότι ὡς ἔχει ὁ νόμος ΔΝΖʹ ἡ διάταξις αὐτὴ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπαρκέσῃ διὰ τὴν εἴσπραξιν τῶν προσόδων ἐκείνων. Σημειώσατε δὲ ὅτι εἶναι ἡ διάταξις ἐκείνη, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἔχῃ περισσοτέραν ζωὴν ἀπὸ κάθε ἄλλην, διότι ἄνευ αὐτῆς δὲν ἀπομένει καμμία πρόσοδος εἰς τὰς Κοινότητας. Προτείνω λοιπὸν μίαν τροπολογίαν, διὰ τῆς ὁποίας δύνανται τὰ Κοινοτικὰ Συμβούλια νὰ ἀναθέτουν τὴν εἴσπραξιν αὐτὴν εἰς πρόσωπα, διότι ἄλλως δὲν δύναται νὰ λειτουργήσῃ ἡ διάταξις.

§63Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Περὶ τῶν δημοτικῶν ἐσόδων πρόκειται νὰ ὑποβάλω πλῆρες νομοσχέδιον ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν. Εἰς αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον θὰ ἔχῃ θέσιν ἡ τροπολογία τοῦ κ. συναδέλφου. Εἰς τὸ παρὸν νομοσχέδιον μεταβάλλεται μόνον τὸ οἰκονομικὸν ἔτος καὶ νομίζω ὅτι δὲν ἔχει θέσιν ἐδῶ ἡ διάταξις αὐτή.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον;

§65ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐξήσεως τῆς πιστώσεως τοῦ νόμου 1203 διὰ στατιστικὰς ἐργασίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῷ ἄρθρῳ, καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπονομῆς συνδρομῆς ἐκ τοῦ Δημοσίου Ταμείου πρὸς ἔκδοσιν τοῦ περιοδικοῦ Συγγράμματος «Γρηγόριος Παλαμᾶς». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ΒΩΜΑʹ περὶ περιθάλψεως τῶν ἐν τοῖς μεταλλουργείοις παθόντων καὶ τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ νόμου ΓϠΠΑʹ (ὑπ’ ἀριθ. 3981) τῆς 7 Ἰανουαρίου 1912». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγκρίσεως δαπάνης διὰ κατασκευὴν κτιρίων φάρων εἰς θέσεις 1) Ἐρημονήσου Φαλκονέρα, 2) Ἀπολυτάραις Ἀντικυθήρων, 3) Ἐλαφονῆσι Κρήτης, 4) Κουφονῆσι Κρήτης, 5) Σκήτης Τιμίου Προδρόμου Ἄθωνος καὶ 6) Ἀγριληᾶς Λέσβου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταρτισμοῦ μελετῶν βελτιώσεως καὶ ἀναπτύξεως τῆς πεδιάδος τοῦ Στρυμῶνος καὶ τῆς πεδιάδος Θεσσαλίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 286 «περὶ ὁπλοφορίας» (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ΓϠΜΔʹ (3944 «περὶ φυγοδικίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπαλλοτριώσεως καὶ ἐπιτάξεως ἀκινήτων χρησίμων εἰς τὴν Χωροφυλακὴν καὶ τὴν Ἀστυνομίαν». Ὁ κ. Καραϊσκάκης ἔχει ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον.

§67Γ. ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις δὲν δικαιολογεῖ ἀρκούντως τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους λαμβάνωνται αὐτὰ τὰ ἔκτακτα μέτρα τῆς ἐπιτάξεως καὶ ἀπαλλοτριώσεως ἀκινήτων. Οἱ μόνοι προβαλλόμενοι λόγοι εἶνε ὅτι ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὸ σῶμα τῆς Χωροφυλακῆς δικαιοῦται νὰ ἐπιτάσσῃ οἰκήματα καὶ δεύτερος λόγος εἶνε ἡ δυσχέρεια ἐξευρέσεως ἀκινήτων διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῆς Χωροφυλακῆς. Ἀλλὰ πλὴν τοῦ λίαν περιληπτικοῦ τῆς ἐκθέσεως ἤθελα νὰ παρατηρήσω τὰ ἑξῆς: Ἡ ἐπίταξις οἰκημάτων δικαιολογεῖται διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ στρατεύματος ὅταν πρόκειται νὰ γίνῃ κινητοποίησις καὶ ὅταν ἔκτακτοι πολεμικαὶ ἀνάγκαι τὸ ἐπιβάλλουν, ἀλλὰ ἡ Χωροφυλακὴ εἶναι ἤδη ἐγκατεστημένη κατὰ τὸ πλεῖστον εἴτε εἰς οἰκήματα εἴτε εἰς στρατῶνας, οὔτε προβλέπεται μία τοιαύτη κινητοποίησις τῆς Χωροφυλακῆς ὥστε νὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη ἐπιτάξεως. Ὑποθέτω ὅτι καὶ οἰκήματα δύνανται νὰ ἐξευρεθῶσι ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελεν τὸ Ὑπουργεῖον νὰ βελτιώσῃ ἐν γένει τὴν ἐγκατάστασιν τῶν ὑπηρεσιῶν τῆς Χωροφυλακῆς ἀλλὰ καὶ οἰκόπεδα ὑπάρχουν, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο, δυνάμει τοῦ κρατοῦντος συστήματος νὰ ἀγορασθοῦν ἀπὸ τὸ Δημόσιον καὶ νὰ ἀνεγερθοῦν κτίρια διὰ τὴν Χωροφυλακήν. Ἀλλὰ ἐκτὸς ὅλων τούτων τὸ μέτρον τοῦτο ἀνοίγει εὐρεῖαν ὁδὸν πρὸς καταχρήσεις, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ λάβωσιν χώραν ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τοῦ νομοσχεδίου. Τοῦτο δὲ ἀναγνωρίζει ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου καὶ λέγει ἐν τῇ ἐκθέσει του ὅτι τῶν μέτρων τούτων δέον νὰ γίνεται χρῆσις ὅσον ἔνεστι φειδωλή. Δὲν παρίσταται ἡ ἀνάγκη ἡ ἄμεσος αὐτοῦ τοῦ μέτρου, διότι ἅπαξ πρόκειται ἡ ἔγκρισις νὰ προσεπικυρωθῇ δι’ ἀποφάσεως τοῦ Ν. Συμβουλίου, δὲν δύναμαι νὰ καταλάβω πῶς ἐξηγεῖται ἡ σπουδὴ πρὸς ὑποβολὴν καὶ ψήφισιν τοιούτου νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον προκαλεῖ ἐκ πρώτης ὄψεως μίαν περίεργον ἀντίληψιν. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἤθελεν νὰ βελτιώσῃ τὰς συνθήκας ὑπὸ τὰς ὁποίας διάγουσιν οἱ ἄνδρες τῆς χωροφυλακῆς εἶνε καιρὸς νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀνέγερσιν τῶν οἰκείων σταθμῶν καὶ τῶν οἰκείων ἀστυνομικῶν διευθύνσεων. Ἀλλὰ πλὴν αὐτῶν τῶν μέτρων δύναμαι νὰ ὑποδείξω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ ἄλλα τινα μέτρα: πρῶτον ὅτι εὑρισκόμεθα ἐν περιόδῳ ἀποστρατεύσεως καὶ κενώσεως στρατώνων καὶ ἑπομένως διὰ τὴν ἐγκατάστασιν γραφείων τῆς χωροφυλακῆς θὰ ἐξευρεθῶσι δημόσια κτίρια. Ἐκτὸς τούτου τὸ μέτρον τῆς ἀπαλλοτριώσεως καθ’ ὃν τρόπον γίνεται, δὲν δικαιολογεῖ τὴν ἀπαραίτητον ἀνάγκην νὰ ληφθῇ τοιοῦτον μέτρον νομοθετικὸν διὰ τὴν πειθαρχίαν τοῦ σώματος, διότι κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου διασαλεύεται ἡ πειθαρχία ὅταν δὲν εἶναι ἐγκατεστημένον τὸ σῶμα εἰς κατάλληλον οἴκημα. Εἶνε ἀτυχὲς ἐπιχείρημα διότι ἐδημιουργήσαμεν κτίρια δι’ ἐγκατάστασιν στρατώνων ἢ γραφείων, πάντως εἶναι ἐκ κατασκευῆς ἀρχιτεκτονικῆς ἀκατάλληλα, διότι ἡ κατασκευὴ ἡ κατάλληλος διὰ τοιαύτην τινὰ ὑπηρεσίαν δέον νὰ πληροῖ ὡρισμένους ὅρους, ἑπομένως εἴτε οἰκήματα ἰδιόκτητα ἐνοικιάσετε, εἴτε ἀναγκαστικῶς ἀπαλλοτριώσετε ἡ ἀνάγκη δὲν θὰ πληρωθῇ πλήρως, διότι ἐπὶ τοῦ παρόντος διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῆς χωροφυλακῆς χρειάζονται στρατῶνες ἐν ταῖς μεγάλαις πόλεσιν, ἐν ταῖς μικραῖς χρειάζονται σταθμοί. Διὰ τὴν ἐγκατάστασιν γραφείων καὶ τὰ ἱδρύματα, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται ἤδη διὰ τὴν χρῆσιν αὐτῶν δύνανται νὰ ἐκπληρώσωσι τὸν σκοπὸν των. Πρὸς τούτοις ὁ νόμος ὁμιλεῖ περὶ προσωρινότητος τοῦ μέτρου ὡς λέγει ὅτι αὐτὸς θὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὰ 1921, ὥστε πρόκειται περὶ μιᾶς διετίας, ὡσεὶ νὰ λαμβάνωνται μέτρα κατὰ τοῦ πληθυσμοῦ καὶ κατὰ τῶν ἰδιοκτητῶν οἰκοπέδων καὶ οἰκιῶν, καταπιεστικὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα δικαιολογοῦνται πλήρως ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ νομοσχεδίου. Ὁμολογουμένως τοῦτο προκαλεῖ μεγάλην ἀνησυχίαν εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας, μήπως διὰ τῆς διατάξεως τοῦ νόμου λάβωσι χώραν πράγματα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ δώσωσιν ἔδαφος εἰς μίαν ἐκμετάλλευσιν τοῦ πνεύματος καὶ τοῦ γράμματος τοῦ νόμου.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§69Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ὑπηγόρευσαν τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου φαίνονται εὐκρινῶς ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ νομοσχεδίου, δὲν πρόκειται δὲ περὶ πειθαρχίας τοῦ Σώματος τῆς χωροφυλακῆς, ἀλλὰ περὶ καταλλήλου στρατωνισμοῦ, διότι ἐπῆλθον καὶ θάνατοι. Βεβαίως δὲν ἐπεσκέφθη ὁ κ. συνάδελφος τοὺς στρατῶνας διὰ νὰ ἴδῃ ἄν εὑρίσκωνται ἐν καλῇ καταστάσει. Ἀφ’ ἧς ἀνέλαβον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἐφρόντισα διὰ κατάλληλον οἴκημα, ἐπέτυχον ἕν, κατέληξα δὲ εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι πρέπει νὰ δημιουργήσῃ τὸ Κράτος τοιαῦτα καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ πρώτη βάσις εἶναι ἡ ἀπόκτησις καταλλήλου οἰκοπέδου. Ἀπετάνθην εἰς τὸ συνάδελφόν μου Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας καὶ μοῦ ἔδωκεν ἕνα καταλληλότατον ἐν Πειραιεῖ οἴκημα, δὲν εἶνε δυνατὸν ὅμως νὰ εὕρωμεν εἰς τὰς πόλεις εἰς τὰς περιφερείας, εἰς ἃς πρέπει νὰ εἶνε ἐγκατεστημένη ἡ ἀστυνομία, τὰ κατάλληλα οἰκήματα. Ἕνεκα τούτου ἠναγκάσθην νὰ ὑποβάλω τὸ νομοσχέδιον τοῦτο διὰ τοῦ ὁποίου ζητῶ νὰ ἔχῃ δικαίωμα ὁ Ὑπουργὸς ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως μὲ πλείστας ὅσας ἐγγυήσεις, μὲ ἀπόφασιν ὁλοκλήρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, καὶ ὑπ’ αὐτὰς τὰς ἐγγυήσεις νὰ δύναται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ν’ ἀπαλλοτριώσῃ κατάλληλα οἰκόπεδα καὶ νὰ προβῇ εἰς ἀνέγερσιν οἰκήματος. Τοῦτο δὲν θὰ γίνῃ ἀθρόως καὶ διὰ μιᾶς. Ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι ὄχι μόνον διαμαρτυρίαν, ἀλλὰ καὶ προτάσεις ἔχω ἰδιοκτητῶν, ἀλλὰ ἡ τιμὴ εἶναι ὑπέρογκος. Ὑπάρχουσιν ἄλλαι δυσχέρεια ἕνεκα τῶν ὁποίων δὲν εἶνε δυνατὸν ἑκουσίως νὰ ληφθῇ τὸ μέτρον τοῦτο. Τὸ μέτρον τοῦτο εἶναι μέτρον ἐσχάτης ἀνάγκης ἐξαρτώμενον ἀπὸ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον δὲν θὰ γίνῃ δὲ χρῆσις παρὰ ἐν ἀπολύτῳ ἀνάγκῃ. Σᾶς ἀναφέρω ἕνα παράδειγμα. Εἰς μίαν ἐπαρχίαν ὑπάρχει κατάλληλον οἴκημα, ἀλλὰ ὁ ἰδιοκτήτης ἀπουσιάζει καὶ μένει φυλασσόμενον ὑπὸ τῆς ὑπηρετρίας του. Εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν, καθ’ ἣν ἠναγκάσθη τὸ κράτος νὰ λάβῃ μέτρα πολυειδῆ, ὅπως τὸ ἐνοικιοστάσιον, εἶνε ἐπιτετραμμένον νὰ μὴ γίνῃ χρῆσις οἰκήματος διὰ τὴν ἰδιοτροπίαν τοῦ ἰδιοκτήτου. Ἐὰν εὕρω τοιαῦτα δὲν θὰ προβῶ. Ἐλπίζω ὅτι τοῦ μέτρου τῆς ἐπιτάξεως δὲν θὰ γίνῃ χρῆσις παρὰ ἐλαχίστη καὶ δι’ αὐτὸ ἐπειδὴ τὸ νομοσχέδιον ὑποβάλλεται ἕνεκα λόγων καλῶς ἐννοουμένων, ἕνεκεν τῆς χωροφυλακῆς, παρακαλῶ νὰ ψηφισθῇ ὡς ἔχει.

§70Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ἀναγνωρίζω ὅλους τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι ἠνάγκασαν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ζητήσῃ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ἀναγνωρίζω ὅμως ὅτι οἱ ἄνδρες τῆς χωροφυλακῆς ἔχουσιν ἔλλειψιν καταλλήλου οἰκήματος, ἀλλ’ ἔχω τὸν φόβον ὅτι εἰδεχόμενον νὰ γίνωσι καταχρήσεις. Ἔχομεν πικρὰν πεῖραν τοιούτων ἐνεργειῶν αὐθαιρέτων καὶ ἔχομεν παραδείγματα ὅτι ἠναγκάσθημεν νὰ φέρωμεν τὰ τοιαῦτα ζητήματα πολλάκις ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἐκεῖνο λοιπόν, τὸ ὁποῖον θεωρῶ ἀπαραίτητον νὰ ἀκουσθῇ ἐντὸς τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου εἶνε τοῦτο ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ μετὰ μεγίστης φειδοῦς ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου τούτου καὶ τὸ Ὑπουργεῖον νὰ λάβῃ ὅλα τὰ ἐχέγγυα, ὥστε νὰ παρεμποδίσῃ οἱανδήποτε καταστρατήγησιν καὶ κατάχρησιν κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου. Αὐτὴν τὴν σύστασιν κάμνω καὶ κατὰ τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν θὰ ὁμιλήσω γενικῶς.

§71Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἡ σύστασις τοῦ κ. βουλευτοῦ εἶναι ὀρθή, ἀλλὰ προλαμβάνονται διὰ τοῦ νομοσχεδίου.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Καρπετόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§73Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εὑρίσκω ὅτι ἔχει μεγίστην σκοπιμότητα καὶ ἴσως, ἴσως ἔπρεπε νὰ συγχαρῶ, τὸν κ. Ὑπουργὸν, διότι ἔπρεπε νὰ δώσῃ νὰ καλλιεργήσουν τὴν γῆν αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ἔπρεπε νὰ τὴν καλλιεργήσουν, ἀλλ’ ἐνόμισε ὅτι ἀναχωρήσας ἀπὸ τὴν ἀρχὴν τῆς ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως, ἐνόμισεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποστερήσῃ πάντα ἰδιοκτήτην τῆς οἰκίας του, τοῦ κτήματός του ἐπὶ τῇ δικαιολογίᾳ ὅτι τὸ οἴκημα αὐτὸ θὰ ἦτο κατάλληλον δι’ ἀστυνομικὸν κατάστημα ὡσεὶ τὸ κράτος τὸ ὁποῖον διαθέτει ὅλα τὰ μέσα νὰ μὴν εἶναι δυνατὸν νὰ κατασκευάσῃ οἰκήματα πλέον κατάλληλα διὰ τὸν στρατωνισμὸν τῶν χωροφυλάκων. Δηλαδὴ διὰ τῶν διατυπώσεων τοῦ νομοσχεδίου δημιουργοῦνται οἰκήματα διὰ τὴν ἀστυνομικὴν ὑπηρεσίαν, τὰ ὁποῖα θὰ τὰ ἀπαλλοτριώσῃ τὸ Κράτος, ἀδιάφορον ἐντελῶς τὶ θὰ γίνῃ ὁ ἰδιοκτήτης ἢ ὁ ἔνοικος. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπεκαλέσθη τὴν δυσκολίαν, ἡ ὁποία παρασιάζεται σήμερον εἰς τὴν εὕρεσιν οἰκήματος. Καὶ τὸν ἐρωτῶ εἰς τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐκδιώξῃ ἐκ τοῦ οἰκήματος, τὸ ὁποῖον θέλει νὰ τὸ μεταβάλῃ εἰς ἀστυνομικὸν κατάστημα, εἴτε τὸν ἰδιοκτήτην, εἴτε τὸν ἐνοικοῦντα, σᾶς παρακαλῶ, δὲν συντρέχει ὁ αὐτὸς λόγος τῆς δυσκόλου ἐξευρέσεως οἰκήματος ἀπὸ τὸν ἐκδιωκόμενον τοῦ κτήματός του εἴτε ἰδιοκτήτην, εἴτε ἔνοικον, δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη δι’ αὐτόν; Ἀσφαλέστατα ἡ ἀστυνομικὴ ὑπηρεσία θὰ ὑποδείξῃ ὅτι χρειάζεται οἴκημα καὶ ὁ Ὑπουργὸς θὰ ἐνεργήσῃ τὰ περαιτέρω καὶ εὐθὺς θὰ προβῇ εἰς ἔξωσιν τοῦ ἐνοικοῦντος ἀδιαφορῶν ὁ Ὑπουργὸς ποῦ θὰ κατοικήσῃ ὁ ἐκδιωκώμενος εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀναγνωρίζει ὅτι δὲν εἶναι εὔκολος ἡ ἐξεύρεσις οἰκήματος. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς δικαιολογούμενος λέγει ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει ὅτι δὲν εἶνε δυνατὸν οἱ χωροφύλακες νὰ στρατωνίζωνται εἰς ἀκατάλληλον οἴκημα, πῶς δὲ νομίζετε ζητεῖ νὰ καλύψῃ τὴν ἀνάγκην αὐτήν; Δι’ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως οἰκημάτων. Βεβαίως καλλίτερον θὰ ἦτο ἐὰν προέβαινεν εἰς τὴν κατασκευὴν οἰκημάτων, τότε θὰ ἐφηρμόζοντο οἱ καλοὶ ὅροι τοῦ στρατωνισμοῦ, διότι καὶ τὰ καλλίτερα οἰκήματα δὲν θὰ εἶνε κατάλληλα διὰ στρατωνισμὸν τῆς χωροφυλακῆς. Ἀλλ’ εἶνε περίεργον ἐνῷ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐσκέφθη περὶ στρατωνισμοῦ τῶν χωροφυλάκων εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐσκέφθη περὶ τῶν σχολείων ὅπου συσσωρεύονται τὰ τέκνα μας εἰς οἰκήματα εἰς τὰ ὁποῖα εἶναι πλέον ἢ βέβαιον ὅτι οἱ κ.κ. Ὑπουργοὶ δὲν θὰ ἔβαζαν μέσα οὔτε τὰ ὑποζύγιά των καὶ δὲν ἐσκέφθη τὸ κράτος νὰ ἐξοικονομήσῃ σπήτια διὰ τὰς σπουδὰς τῶν μικρῶν παιδιῶν ἀλλ’ ἐσκέφθη περὶ τῆς ὑγείας τῶν χωροφυλάκων.

§74Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ὑπάρχει νόμος.

§75Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νόμοι ὑπάρχουν ἀλλὰ τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι τὰ παιδιὰ τοῦ κόσμου εἰς τὰς κωμοπόλεις, εἰς τὰ χωριά, φοιτῶσιν μέσα εἰς τὰ ἀχούρια. Αὐτοὶ εἶναι οἱ νόμοι αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τῶν νόμων, τὶ μᾶς ἐνδιαφέρει ἄν ὑπάρχουν νόμοι ὅταν τὰ παιδιὰ τοῦ κόσμου φοιτοῦν εἰς τὰ ὑπόγεια καὶ εἰς σπήτια τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν οὔτε σκεπήν.

§76Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Τὸ ζήτημα τὸ διδακτικὸν βεβαίως δὲν ἔχει καλῶς, ἀλλὰ περὶ τούτου ἐλήφθη εἰδικὴ μέριμνα καὶ ἐλπίζω κατὰ τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν νὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰδικὸν νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον προνοεῖ περὶ τῆς ἀνεγέρσεως εἰδικῶν διδακτηρίων καθ’ ὅλον τὸ κράτος. Τὸ νομοσχέδιον δὲν προνοεῖ εἰδικῶς μόνον περὶ ἀνεγέρσεως, ἀλλὰ καὶ περὶ τῆς περιπτώσεως τὴν ὁποίαν ἀνεφέρατε. Ἄν δὲν ἔγινε αὐτὸ μέχρι σήμερον, δὲν ἔγινε διότι τὸ κράτος δὲν εἶχε τὰ ὑλικὰ μέσα καὶ διὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν καὶ διὰ τὴν ἐπισκευήν. Ἀκριβῶς δὲ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον θὰ ὑποβάλω προνοεῖ περὶ τοῦ οἰκονομικοῦ κυρίως μέρους.

§77Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς διὰ νὰ ἀποδείξῃ τὴν χρησιμότητα τοῦ νόμου ἐπεκαλέσθη ὅτι ἡ ἀπαλλοτρίωσις δὲν θὰ γίνεται τυχαίως ἀλλὰ θὰ ἀποφασίζῃ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Φαντάζεσθε περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ εἶναι εἰσηγητὴς ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν ὅτι πρέπει νὰ ἀπαλλοτριωθῇ ἕνα οἴκημα καὶ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον θὰ ἔλθῃ καὶ θὰ εἴπῃ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀπαλλοτριωθῇ. Αὐτὴ εἶναι ἡ σοβαρὰ ἐγγύησις τὴν ὁποίαν προβάλλει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὁ ὁποῖος προέβαλε μίαν ἄλλην καὶ τελευταίαν, εἰπὼν μὴν ἀνησυχεῖτε καὶ δὲν θὰ γίνῃ ὁμαδικὴ ἡ ἀπαλλοτρίωσις. Δηλαδὴ αὐτὴ εἶναι ἡ δευτέρα ἐγγύησις τὴν ὁποίαν εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Θέλει νὰ ἀντιλέξῃ ὅσων εἶπεν ὁ ἐκ Καρδίτσης συνάδελφος. Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ὅτι οἱ νόμοι καθ’ ὃν τρόπον ὑποβάλωνται, ὅσον δήποτε καὶ ἄν ἐπιδιώκεται ὑπὸ τῶν ὑποβαλλόντων νὰ καλυφθῇ ἢ νὰ δικαιολογηθῇ μὲ διάφορα ἴσως εὐλογοφανῆ ἐπιχειρήματα δὲν εἶναι δυνατόν, ἵνα παρουσιάσωμεν μίαν τάσιν, τάσιν δεσμευτικὴν τῶν περιουσιῶν. Αὐτὰ λέγω δι’ αὐτὸ ἐγὼ ὁ ὁποῖος δὲν ἔχω οὔτε καλύβην δὲν γνωρίζω τάσιν τόσον δυναστικὴν τῶν περιουσιῶν κατὰ πόσον συμβιβάζεται πρὸς τὰς φιλευθευθέρας ἀρχὰς τὰς ὁποίας ἐκπροσωπεῖ τὸ κόμμα ὅταν, χειρότερον ἀκόμη εἰσηγητὴς τῶν τοιούτων νομοσχεδίων τῶν τεινόντων εἰς τὴν δήμευσιν τῶν περιουσιῶν, γίνεται ὁ συντηρητικώτερος, ὁ νομομαθέστερος τῶν κυρίων Ὑπουργῶν ὁ κ. Ρακτιβάν.

§78Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἀναλαμβάνω κ. συνάδελφε ὅλας τὰς εὐθύνας διὰ τὴν ψήφησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου κατόπιν συνεννοήσεως μετὰ τῶν λοιπῶν συναδέλφων μου. Δὲν γνωρίζω τὶ γίνεται εἰς τὰ Ὑπουργικὰ Συμβούλια τῶν ἄλλων Κυβερνήσεων ἀλλὰ εἰς τὰ Ὑπουργικὰ Συμβούλια εἰς τὰ ὁποῖα ἔχω τὴν τιμὴν νὰ μετέχω εἷς ἕκαστος τῶν κ.κ. Ὑπουργῶν ἔχει τὴν γνώμην του. Πολλάκις μέτρα τὰ ὁποῖα εἰσηγήθη εἷς τῶν Ὑπουργῶν ἀπεκρούσθησαν καὶ ὅταν τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἀπεφάνθη ὅτι διὰ πᾶσαν ἐνέργειαν σχετικὴν πρὸς τὸν νόμον θὰ δώσῃ εὐθύνας πρὸς ὑμᾶς νομίζω ὅτι αὐτὸ εἶναι ἐπαρκὴς ἐγγύησις. Ἐπίσης ἀποκρούω τελείως μὲ κάποιαν ἀπορίαν τὰς σκέψεις τοῦ κ. συναδέλφου ὅτι πρόκειται περὶ δημεύσεως τῶν περιουσιῶν ἢ τοῖς μετρητοῖς πληρωμὴ τῶν ἀπαλλοτριωμένων καὶ ὑπάρχει τὸ δικαίωμα τῆς προσφυγῆς εἰς τὰ δικαστήρια.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο;

§80ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μηχανοδηγῶν αὐτοκινήτων, πλοίων καὶ πλοιαρίων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐξακριβώσεως καὶ ἀναγνωρίσεως ἀπαιτήσεων κατὰ τοῦ Δημοσίου μέχρι τέλους τοῦ ἔτους 1918». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 26 Αὐγούστου 1919 Ν. Διατάγματος «περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ νόμου 1122 εἰς τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν μετὰ τῶν προαστείων καὶ περιχώρων αὐτῆς καὶ περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων αὐτοῦ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς ἐκδοθέντος ἀπὸ 7ης Αὐγούστου 1919 Ν. Διατάγματος «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων 388 τοῦ 1914, 990 τοῦ 1917, 1387 τοῦ 1918, «περὶ ὀργανώσεως τοῦ ἐν Ἀθήναις Ἐθνικοῦ Μετσοβείου Πολυτεχνείου καὶ συμπληρώσεών τινων αὐτοῦ». Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Σ. Παπαβασιλείου ἔχει τὸν λόγον.

§82Σ. ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Ἀπὸ τοῦ Νοεμβρίου τοῦ 1914 μέχρι σήμερον, ἤτοι ἐν διαστήματι πέντε περίπου ἐτῶν, τέσσαρες ὀργανωτικαὶ τοῦ ἡμετέρου Πολυτεχνείου μεταρρυθμίσεις ἔλαβον χώραν ἡ μία διὰ τοῦ νόμου 388 τοῦ 1914, ἡ ἄλλη διὰ τοῦ νόμου 980 τοῦ 1917, ἡ τρίτη διὰ τοῦ νόμου 1387 τοῦ 1918 καὶ ἡ τελευταία διὰ τοῦ νομοθετικοῦ διατάγματος τῆς 7 Αὐγούστου 1919, τοῦ ὁποίου τὴν κύρωσιν ζητοῦμεν διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ἡ πρώτη μεταρρύθμισις, ἡ καὶ θεμελιωδεστάτη, ἵδρυε, πρὸς ταῖς τότε ὑπαρχούσαις δύο Ἀνωτάταις Σχολαῖς τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν καὶ τῶν μηχανολόγων, καὶ τρεῖς ἄλλας: τὴν τῶν ἀρχιτεκτόνων, τὴν τῶν ἠλεκτρολόγων καὶ τὴν τῶν τηλεγραφομηχανικῶν. Καὶ ὥριζε τὴν διάρκειαν σπουδῶν δι’ ὅλης τετραετῆ. Ἐθέσπιζε δὲ καὶ πέντε κατώτερα σχολεῖα, μὲ διετῆ διάρκειαν σπουδῶν δι’ ἕκαστον. Ἡ δευτέρα μεταρρύθμισις συνεχώνευε τὰς Σχολὰς τῶν μηχανολόγων καὶ ἠλεκτρολόγων εἰς μίαν, κατήργει τὴν σχολὴν τῶν τηλεγραφομηχανικῶν καὶ προσέθετε δύο νέας σχολάς: τὴν τῶν χημικῶν–μηχανικῶν, τῆς ὁποίας τὴν ἀνάγκην εἶχον ὑποδείξει ἀγορεύων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1914, καὶ τὴν τῶν τοπογράφων μηχανικῶν. Ὤριζε δὲ τὴν διάρκειαν σπουδῶν διὰ μὲν τοὺς πολιτικοὺς μηχανικοὺς καὶ μηχανο—ἠλεκτρολόγους εἰς πέντε ἔτη, διὰ δὲ τοὺς ἀρχιτέκτονας καὶ χημικοὺς— μηχανικοὺς εἰς τέσσαρα ἔτη. Περιώριζε δὲ καὶ τὰ κατώτερα σχολεῖα εἰς τρία καὶ ηὔξηνε τὴν διάρκειαν τῶν σπουδῶν αὐτῶν εἰς τέσσαρα ἔτη, μετ’ ἀντιστοίχου τροποποιήσεως τῶν ὅρων εἰσόδου εἰς αὐτά. Ἡ τρίτη μεταρρύθμισις ἐθέσπιζεν, ὅτι ἐπιτρέπεται νὰ διορισθῶσιν ἀλλοδαποὶ Καθηγηταὶ, μέχρι δύο, δυνάμενοι νὰ διδάξωσι γαλλιστί. Πρόκειται ὑποθέτω περὶ τοῦ συστήματος τῶν καλουμένων Καθηγητῶν ἀνταλλαγῆς, τὸ ὁποῖον ἐφηρμόσθη εὐδοκίμως ἐν Εὐρώπῃ καὶ Ἀμερικῇ. Ἡ τελευταία, τέλος, μεταρρύθμισις, ἡ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, περιορίζει προσωρινῶς τὴν διάρκειαν τῶν σπουδῶν τῆς σχολῆς τῶν τοπογράφων μηχανικῶν εἰς δύο ἔτη, ὡς καὶ ὅλων τῶν κατωτέρων σχολείων, τροποποιοῦσα συνάμα τοὺς ὅρους εἰσόδου εἰς αὐτά. Τέσσαρες ὀργανωτικαὶ μεταρρυθμίσεις τοῦ Πολυτεχνείου ἐν διαστήματι πέντε ἐτῶν! Τὸ πρᾶγμα ἠχοῖ ὡς μία ἄκρα ὑπερβολή, καὶ ὅμως δὲν πρέπει νὰ μᾶς ἐκπλήξῃ. Διότι τὸ χρονικὸν τοῦτο διάστημα εἶναι περίοδος ἀναστατώσεων πολιτικῶν, κοινωνικῶν καὶ οἰκονομικῶν, αἱ ὁποῖαι ἦτο ἀδύνατον νὰ μὴ ἐπιδράσωσι καὶ ἐπὶ τὴν ἐκπαίδευσιν ἡμῶν, καὶ μάλιστα τὴν τεχνικήν. Φρονῶ δὲ μάλιστα, ὅτι οὐδὲ εἶναι κἄν ἡ τελευταία μεταρρύθμισις, ἡ ὁποία παρουσιάζεται ὧδε. Διότι αἱ οἰκονομικαὶ καταστροφαὶ, τὰς ὁποίας ἐπεσώρευσεν εἰς τὴν ἀνθρωπότητα ὁ παγκόσμιος πόλεμος, εἶνε τόσον μεγάλαι, τὰ βάρη τῶν προϋπολογισμῶν οὕτω δυσβάστακτα, αἱ βιωτικαὶ ἀνάγκαι οὕτω χαλεπαί, ὥστε δι’ οὐδενὸς ἄλλου μέσου δύνανται νὰ ἀντιμετωπισθῶσιν ἀποτελεσματικῶς, παρὰ διὰ τῆς ἐντατικωτάτης καλλιεργείας τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου τῶν διαφόρων χωρῶν. Μόνον μία εἰς τὸ κατακόρυφον ἀνάπτυξις τῶν πλουτοπαραγωγικῶν δυνάμεων, δηλαδὴ τῆς βιομηχανίας, τῆς γεωργίας καὶ τοῦ ἐμπορίου, θὰ δυνηθῇ νὰ ἐξαγάγῃ τοὺς λαοὺς ἀπὸ τὸ οἰκονομικὸν χάος, νὰ ἀποτρέψῃ τὴν ἐπαπειλουμένην καταστροφήν, ἀλλὰ καὶ νὰ μᾶς ἀπομακρύνῃ ἀπὸ τὴν σημερινὴν ἀκρίβειαν τοῦ βίου. Ἀλλὰ τὰ ὄργανα καλλιεργείας τοῦ Ἐθνικοῦ πλούτου εἶνε οἱ μηχανικοί, καὶ προπάντων οἱ χημικοί—μηχανικοί, οἱ ἠλεκτρολόγοι—μηχανικοί, οἱ μεταλλειολόγοι καὶ μεταλλουργοὶ—μηχανικοί, οἱ γεωπόνοι—μηχανικοὶ κλπ. Τούτους ὅμως ἐξηφάνισεν κατὰ μέγα μέρος ὁ πόλεμος. Ἐπειδὴ δὲ ἐξ ἄλλου χρειαζόμεθα περισσοτέρους μηχανικοὺς σήμερον κατὰ τὸ διάστημα τοῦ πολέμου ἢ κατὰ τὴν προπολεμικὴν περίοδον, ἕνεκα τῆς πολὺ ἐντατικωτέρας καλλιεργείας τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖται σήμερον, κατανοεῖτε κύριοι βουλευταὶ ἐκ τούτου, πόση σπάνις ὑπάρχει μηχανικῶν. Διὸ καὶ τὸ ἐπάγγελμα τοῦτο ἀπέβη περιζήτητον καὶ ἐπικερδέστατον, ὁ πόλεμος ἔφερεν αὐτὸ εἰς τὴν πρώτην γραμμὴν καὶ τὸ κατέστησε τὸ ἐπάγγελμα τῆς ἡμέρας, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τοῦ προσεχοῦς μέλλοντος, ἀφοῦ θὰ εἶναι εἷς τῶν κυριωτέρων συντελεστῶν τῆς οἰκονομικῆς ἀνορθώσεως. Ἀλλὰ δὲν χρειαζόμεθα μόνον περισσοτέρους μηχανικοὺς ἀλλὰ καὶ καλλιτέρους, δηλαδὴ κατὰ ποιὸν ἀνωτέρους. Διότι ἡ μεταπολεμικὴ περίοδος θὰ σημειώσῃ ἕνα ζωηρότατον οἰκονομικὸν συναγωνισμὸν τῶν διαφόρων λαῶν, ἕνα κυριολεκτικῶς πόλεμον οἰκονομικόν, κατὰ τὸν ὁποῖον κεῖνα τὰ Κράτη θὰ ἐξέλθωσι νικηταί, ὅσα ἔχουσιν οὐ μόνον τὴν περισσοτέραν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐφθηνοτέραν καὶ καλλιτέραν (καλλιτέρας δηλαδὴ ποιότητος) παραγωγήν. Ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν τελειοποίησιν τῶν μηχανῶν, ἡ ὁποία ἔχει ὡς ἀποτέλεσμα, τὸ μὲν τὴν ἐλάττωσιν τῶν παραγωγικῶν δαπανῶν καὶ συνεπῶς τὴν ὑποτίμησιν τοῦ προϊόντος, τὸ δὲ τὴν βελτίωσιν τῆς ποιότητός του, ὡς καὶ τὴν αὔξησιν τῆς παραγωγῆς του. Ἀλλὰ ἡ τελειοποίησις τῶν μηχανῶν, ἡ ὁποία θὰ συντελέσῃ καὶ εἰς τὴν ἀναπλήρωσιν τοῦ κενοῦ τῆς ἐργασίας, τοῦ παρελθόντος ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τῶν ὡρῶν αὐτῆς, εἶνε ἔργον τῶν μηχανικῶν. Καὶ ἐντεῦθεν τὸ μέγα συμφέρον τοῦ νὰ καταρτίζωμεν μηχανικοὺς καλλιτέρους ἢ πρίν. Ἐκ πάντων τούτων κατανοεῖτε, κύριοι Βουλευταί, τίνα κεφαλαιώδη σημασίαν διὰ τὴν καθόλου οἰκονομίαν τῶν διαφόρων λαῶν ἔλαβε τὸ ζήτημα τοῦ καταρτισμοῦ τῶν μηχανικῶν. Δι’ ὅ καὶ εἰς ὅλα τὰ Κράτη παρέστη ἐπιτακτικὴ ἡ ἀνάγκη ἀναθεωρήσεως τῆς ἀνωτάτης Τεχνικῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ ἡ λῆψις καταλλήλων μέτρων μεταρρυθμίσεως αὐτῆς. Οὕτω βλέπομεν ἐν Γαλλίᾳ τὸν Σύλλογον τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν αὐτῆς συνερχόμενον κατὰ Νοέμβριον τοῦ 1916 εἰς συνεδρίαν ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ ἐκεῖ Ὑπουργοῦ τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς βιομηχανίας, καὶ συζητοῦνται λεπτομερῶς ἐπὶ πέντε ὅλας συνεδρίας τὰ ληπτέα μέτρα τῆς μεταρρυθμίσεως, τὴν δὲ Γαλλικὴν Γερουσίαν διενεργοῦσαν μίαν ἔρευναν ἐπὶ τῆς προτάσεως Γερουσιαστοῦ τινὸς ἀφορώσης εἰς τὴν ἀνωτάτην Τεχνικὴν ἐκπαίδευσιν. Βλέπομεν ἐπίσης ἐν Ἀγγλίᾳ τὸ ἰδιαίτερον συμβούλιον τοῦ Βρεττανικοῦ στέμματος συνιστῶν κατὰ Ἰούλιον τοῦ 1915 μίαν «ἐπιτροπὴν τῶν ἐπιστημονικῶν καὶ βιομηχανικῶν ἐρευνῶν», καὶ ἐπιφορτίζον αὐτὴν μὲ τὴν ὀργάνωσιν τῆς στενῆς συνεργασίας Ἐπιστήμης καὶ Βιομηχανίας, τὸ δὲ Ἀγγλικὸν Κοινοβούλιον ψηφίζον πίστωσιν ἐξ ἑνὸς ἑκατομμυρίου φράγκων διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1916 πρὸς τὸν σκοπὸν ἐκεῖνον. Βλέπομεν ἀκόμη τὴν Ἀμερικὴν λαμβάνουσαν ἀνάλογα μέτρα. Τὸ μεταρρυθμιστικὸν τοῦτο ρεῦμα, τὸ ὁποῖον διέδραμεν ὅλον τὸν κόσμον, δὲν ἔφθασεν ἀκόμη μέχρις ἡμῶν. Δι’ ὅ ἐθεώρησα καθῆκον νὰ ὑποδείξω, ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, τὰς ἐπενεκτέας ἐπὶ τοῦ προκειμένου τροποποιήσεις εἰς αὐτό. Φρονῶ ὅτι εἰς τὰ ἑξῆς πέντε ἐρωτήματα δύναμαι νὰ διατυπώσω τὸ ὅλον ζήτημα: 1) Εἰς ποίαν ἡλικίαν πρέπει νὰ ἐξέρχεται ὁ μηχανικὸς εἰς τὸν βίον; 2) Πόση πρέπει νὰ εἶναι ἡ διάρκεια τῶν πολυτεχνικῶν αὐτοῦ σπουδῶν; 3) Ἡ μόρφωσις τοῦ μηχανικοῦ πρέπει νὰ εἶναι γενικὴ ἢ εἰδική; 4) Ὁποῖος τις πρέπει νὰ εἶναι ὁ πρακτικὸς καταρτισμὸς τοῦ μηχανικοῦ; καὶ 5) Πῶς θ’ ἀνυψωθῇ τὸ ἐπίπεδον μορφώσεως τῶν μηχανικῶν; Τὸ ἀμεσώτερον καὶ μᾶλλον ἐπεῖγον ζήτημα εἶναι τὸ πρῶτον, ἤτοι: Εἶναι φανερὸν ὅτι διὰ νὰ ἀποκτήσωμεν ὅσον οἷόν τε ταχύτερον μηχανικοὺς πρέπει οὗτοι νὰ ἐξέρχωνται εἰς ὅσον οἷόν τε μικροτέραν ἡλικίαν εἰς τὸ στάδιόν των, χωρὶς ἐξ ἄλλου τὸ τοιοῦτον νὰ ζημιῇ τὴν μόρφωσίν των. Τὴν σήμερον οἱ μηχανικοὶ, καθὼς ἄλλως τε καὶ ὅλοι οἱ ἐπιστήμονες, ἐξέρχονται εἰς μεγάλην ἡλικίαν εἰς τὸν βίον. Ἐν Γαλλίᾳ ὅσοι διέρχονται διὰ τῶν Μεγάλων λεγομένων Σχολῶν, πρὸς τὰς ὁποίας ἀντιστοιχοῦσιν αἱ Ἀνώτεραι Σχολαὶ τοῦ ἡμετέρου Πολυτεχνείου (πλὴν τῆς Χημικῆς) ἐξέρχονται εἰς τὸν βίον εἰς ἡλικίαν 26–27 ἐτῶν (διότι 17 ἐτῶν ἐξέρχονται τοῦ Γυμνασίου, διανύουσιν εἶτα τρία ἔτη εἰς τὸ προπαρασκευαστικὸν σχολεῖον, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖται ἀπὸ τάξεις εἰδικῶν μαθηματικῶν [ἐφ’ ὅσον δὲν διέρχονται διὰ τῆς Πολυτεχνικῆς Σχολῆς], εἶτα διανύουσι τρία ἔτη εἰς τὰς Μεγάλας Σχολὰς καὶ τέλος τρία ἔτη εἰς τὴν στρατιωτικὴν θητείαν. Οἱ δὲ διερχόμενοι διὰ τῶν Πανεπιστημιακῶν Ἰνστιτούτων, πρὸς τὰ ὁποῖα ἀντιστοιχεῖ ἡ Ἀνωτέρα Χημικὴ Σχολὴ τοῦ ἡμετέρου Πολυτεχνείου, ἐξέρχονται εἰς τὸν βίον εἰς ἡλικίαν 23–24 ἐτῶν διότι δεκαεπταέτιδες ἐξέρχονται τοῦ Γυμνασίου, μεταβαίνουσιν ἀπ’ εὐθείας εἰς τὰ Ἰνστιτοῦτα ταῦτα, ἔνθα παραμένουσιν ἐπὶ τρία, σπανιώτερον δ’ ἐπὶ τέσσαρα ἔτη, μεθ’ ὅ δαπανῶσι τρία ἀκόμη ἔτη διὰ τὴν στρατιωτικὴν θητείαν. Ἐν Γερμανίᾳ ἐξέρχονται οἱ μηχανικοὶ εἰς τὸν βίον εἰς ἡλικίαν 23–24 ἐτῶν διότι δεκαοκταέτιδες ἐξέρχονται τοῦ Γυμνασίου, δαπανῶσι τέσσαρα, σπανιώτερα δὲ τρία ἔτη εἰς τὴν Σχολὴν καὶ ἕν ἔτος διὰ πρακτικὰς ἀσκήσεις, ὡς καὶ ἕν ἔτος εἰς τὴν στρατιωτικὴν θητείαν. Ἐν Ἑλβετίᾳ καὶ Βελγίῳ ἐξέρχονται ὅπως περίπου ἐν Γερμανίᾳ, ἐν δὲ Ἀγγλίᾳ εἰς ἡλικίαν 22–24 περίπου ἐτῶν, ἐπίσης δὲ καὶ ἐν ταῖς Ἡνωμέναις Πολιτείαις. Παρ’ ἡμῖν δέ, συνήθως εἰς ἡλικίαν 24 ἕως 25 ἐτῶν. Διότι εἷς πολιτικὸς μηχανικός, ἢ εἷς μηχανολογοηλεκτρολόγος, ἐξέρχεται τοῦ Γυμνασίου, ἐν μὲν τῇ Παλαιᾷ Ἑλλάδι εἰς ἡλικίαν 17 ἐτῶν, ἐν δὲ τῇ Νέᾳ εἰς ἡλικίαν 18, διανύει εἶτα πέντε ἔτη πολυτεχνικῶν σπουδῶν καὶ τέλος δύο ἔτη στρατιωτικῆς θητείας. Ἡ ἡλικία τῶν 24 ἢ 25 ἐτῶν εἶναι μεγάλη καὶ πρέπει νὰ ἐλαττωθῇ. Τὸ σύνθημα τοῦ περιορισμοῦ μᾶς δίδει αὐτὴ ἡ Γαλλία. Οὕτως ὁ ἐκεῖ Σύλλογος τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησα προηγουμένως, καὶ ὁ ὁποῖος ἀπεκρυστάλλωσεν ἐν ὑπομνήματι πρὸς τὸν Γάλλον Ὑπουργὸν τοῦ Ἐμπορίου καὶ τῆς Βιομηχανίας τὰ πορίσματα τῶν συζητήσεων αὐτοῦ ἐπὶ τῆς ἐπενεκτέας μεταρρυθμίσεως τῆς Ἀνωτάτης Τεχνικῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐν Γαλλίᾳ, καταλήγει ἐκφράζων εὐχὴν ἐν τῷ ὑπομνήματι ἐκείνῳ, εἰς τὴν ὁποίαν δίδει ὑψίστην, ὡς ὁ ἴδιος τονίζει, σπουδαιότητα ἵνα ὁ ἀριθμὸς ἐτῶν διὰ τὰς προπαρασκευαστικὰς σπουδάς, τὰς σπουδὰς ἐν ταῖς μεγάλαις Σχολαῖς, καὶ διὰ τὴν στρατιωτικὴν θητείαν εἶναι τοιοῦτος, ὥστε ὁ μηχανικὸς νὰ ἐξέρχηται εἰς τὴν βιομηχανίαν εἰς ἡλικίαν μὴ ὑπερβαίνουσαν τὰ 23 ἔτη. Πρὸς τοῦτο ζητεῖ ὁ Σύλλογος ἵνα ἡ μὲν στρατιωτικὴ θητεία περιορισθῇ εἰς ἕν ἔτος, ὁ δὲ χρόνος τῶν προπαρασκευαστικῶν σπουδῶν εἰς δύο ἔτη, οὕτως ὁ μαθητὴς ἐξερχόμενος τοῦ Γυμνασίου καὶ διερχόμενος διὰ τοῦ προπασκευαστικοῦ Σχολείου, νὰ εἰσέρχηται εἰς τὰς Μεγάλας Σχολὰς εἰς ἡλικίαν 18 ἢ 19 τὸ πολὺ ἐτῶν καὶ νὰ λαμβάνῃ τὸ δίπλωμά του εἰς ἡλικίαν 21 ἢ 22 τὸ πολὺ ἐτῶν. Ἄς περιορίσωμεν λοιπὸν καὶ ἡμεῖς τὰ 24 ἢ 25 ἔτη εἰς 23 τὸ πολύ. Τοῦτο ἐπιβάλλεται καὶ ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως, καὶ οὐ μόνον διὰ τοὺς μηχανικούς, ἀλλὰ καὶ διὰ πάντας τοὺς ἐπιστήμονας. Τὸ μὲν διὰ νὰ ἔχωσι καιρὸν πάντες οὗτοι νὰ καταλαμβάνωσιν εἰς τὴν ἀκμὴν ἀκόμη τῆς ἡλικίας των τὰ εἰς τὸ στάδιον των ἀνήκοντα ἀνώτατα ἀξιώματα (πρᾶγμα τὸ ὁποῖον κατ’ ἐξαίρεσιν μόνον συμβαίνει σήμερον, ἕνεκα τοῦ ἀποτόμου τέως διπλασιασμοῦ τῆς Ἑλλάδος τῶν ἐκτάκτων συνθηκῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπηκολούθησαν τοῦ παγκοσμίου πολέμου, καὶ τέλος ἕνεκα τοῦ ἐπικειμένου ἀναδιπλασιασμοῦ τῆς Ἑλλάδος, ἅτινα πάντα προὐκάλεσαν τὴν παρατηρουμένην σπάνιν τῶν ὑπαλλήλων, ἧς ἕνεκα νεώτατοι ὑπάλληλοι ἀνῆλθον ραγδαίως εἰς ἀνωτάτας θέσεις). Διότι ἐν τῇ ἀκμῇ τῆς ἡλικίας εἶναι ἡ δρᾶσις καὶ ἡ ὑγιὴς ἀντίληψις, καὶ ὄχι ἐν τῷ γήρατι. Τὸ δὲ διὰ νὰ ἔχωσι καιρὸν νὰ καταρτίσωσιν ἐγκαίρως τὸ στάδιόν των, ὅπως ἔρχωνται ἐνωρὶς εἰς γάμου κοινωνίαν. Εἶναι δὲ ὁ τελευταῖος οὗτος λόγος σπουδαιότατος, διότι, ὡς ἀποδεικνύει ἡ στατιστική, ὅσον ἐνωρίτερον νυμφεύεταί τις, τοσοῦτον ἡ γονιμότης του καὶ συνεπῶς ἡ γονιμότης τῆς φυλῆς εἶναι μεγαλειτέρα, ἡ δὲ μεγάλη γονιμότης εἶνε ἓν ἀπὸ τὰ μεγαλείτερα πλεονεκτήματα διὰ μίαν φυλήν. Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως γονιμότητος τοῦ νοῦ αἱ μικραὶ ἡλικίαι εὐνοοῦνται. Διότι αἱ ἐφευρέσεις καὶ αἱ ἀνακαλύψεις, αἱ τὴν πρόοδον καὶ τὸν πολιτισμὸν ἐπενεγκοῦσαι, συνετελέσθησαν ἀπὸ νέους ἡλικίας συνήθως κάτω τῶν 25 ἐτῶν. Ἀλλὰ καὶ διάσημοι Πανεπιστημιακοὶ Καθηγηταὶ κατέλαβον τὴν ἕδραν ταύτην εἰς νεαρωτάτην ἡλικίαν (π.χ. ὁ Λεΐβιχ εἰς ἡλικίαν 21 ἔτους, ὁ Γουλιέλμος Τόμσον εἰς ἡλικίαν 22 ἐτῶν). Πῶς δύναται τώρα νὰ ἐπιτευχθῇ ὁ περιορισμὸς τῶν 24 ἢ 25 ἐτῶν εἰς τὸ πολὺ 23; Ἐν πρώτοις δυνάμεθα νὰ ἐλαττώσωμεν τὴν στρατιωτικὴν θητείαν εἰς 6 μόνον μῆνας ἀντὶ τῶν δύο ἐτῶν οἵα εἶναι τώρα. Πρᾶγμα τὸ ὁποῖον τίποτε δὲν θὰ παραβλάψῃ. Οἱ Γερμανοὶ πρὸ τοῦ πολέμου, ἔχοντες τριετῆ θητείαν, ἐξήρουν αὐτὴν τοὺς μηχανικούς των καὶ ἄλλους ἐπιστήμονας, ὁρίζοντες δι’ αὐτοὺς ἑνὸς μόνον ἔτους θητείαν. Οἱ Ἰταλοὶ ἐθέσπισαν ἐσχάτως ἂν δὲν ἀπατῶμαι τὴν θητείαν γενικῶς ἕν ἔτος, διά τινα δὲ κατηγορίαν προσώπων εἰς 8 μῆνας. Διατὶ καὶ ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ τὴν περιορίσωμεν διὰ τοὺς μηχανικούς μας εἰς 6 μόνον; Ἄλλως τε δὲν εἶνε πολλοὶ οἱ ἐτησίως ἐξερχόμενοι τοῦ Πολυτεχνείου. Τῷ 1917 ἐφοίτησαν ἐν ὅλῳ 171 σπουδασταὶ εἰς αὐτό. Ἀλλὰ καὶ 1000 ἄν γίνουν μεθαύριον, πάλιν ἡ μικρὰ των θητεία δὲν θὰ γίνῃ αἰσθητὴ εἰς τὸν στρατόν. Ἄλλως τε ὁ μηχανικὸς ὡς ἐκ τοῦ ἐπαγγέλματός του ἐκτελεῖ ἔργα χρήσιμα καὶ εἰς πολεμικὰς ἀνάγκας. Κατὰ δεύτερον λόγον δυνάμεθα νὰ περιορίσωμεν τὸν ὁλικὸν ἀριθμὸν ἐτῶν φοιτήσεως εἰς τὰ σχολεῖα τῆς Δημοτικῆς καὶ Μέσης ἐκπαιδεύσεως, ὁ ὁποῖος εἶναι τώρα 11 μὲν ἔτη διὰ τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα (4 ἔτη δημοτικὸν Σχολεῖον, 3 ἑλληνικὸν καὶ 4 Γυμνασίου), 12 δὲ διὰ τὴν Νέαν (6 ἔτη δημοτικὸν Σχολεῖον καὶ 6 Γυμνάσιον). Καὶ νὰ τὸν περιορίσωμεν εἰς 10 ἔτη. Ὅπως τοῦτο ἐτόνισα παρεμπιπτόντως ἀγορεύων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κατὰ Σεπτέμβριον τοῦ 1914 ἐπ’ εὐκαιρίᾳ ἐκπαιδευτικοῦ τινὸς νομοσχεδίου, (ἡ ἀγόρευσις ἐδημοσιεύθη εἰς τὴν «Νέαν Ἡμέραν» τῆς 2 Ὀκτωβρίου 1914) ἐπιφυλαχθεὶς τότε ὡς ἐπιφυλάσσομαι καὶ σήμερον, νὰ ἐκθέσω ἀναλυτικώτερον τὴν πρότασίν μου κατὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ οἰκείου νομοσχεδίου. Εἶμαι δ’ εὐτυχὴς βλέπων σήμερον, ὅτι ὁ μνησθεὶς Σύλλογος τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν τῆς Γαλλίας ἐζήτησε ἐν τῷ εἰρημένῳ ὑπομνήματί του, ὅπως περιορισθῶσι τὰ μαθήματα τῆς Μέσης ἐν Γαλλίᾳ ἐκπαιδεύσεως (τὰ ὁποῖα καὶ ἐκεῖ, ὅπως καὶ παρ’ ἡμῖν ἐν τῇ παλαιᾷ Ἑλλάδι, περιλαμβάνουσιν 7 ἔτη, ὁμοῦ δὲ μετὰ τῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως 11) συνιστῶν ἐν τῇ πρὸς τὸν ὑπουργὸν ἐπιστολῇ του, τῇ συνοδευούσῃ τὸ ὑπόμνημα, ἵνα ὁ μαθητὴς εἰσέρχηται εἰς τὴν Ἀνωτάτην Τεχνικὴν ἐκπαίδευσιν εἰς ἡλικίαν 18 ἢ 19 ἐτῶν τοῦθ’ ὅπερ θὰ ἰσοδυναμῇ (λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς διετοῦς φοιτήσεως εἰς τὸ παρασκευαστικὸν σχολεῖον τῶν μαθηματικῶν τάξεων, τὴν ὁποίαν ὁ Σύλλογος συνιστᾷ) πρὸς φοίτησιν 10 ἢ τὸ πολὺ 11 ἐτῶν εἰς τὰ σχολεῖα τῆς Δημοτικῆς καὶ Μέσης Ἐκπαιδεύσεως. Τέλος ὁ περιορισμὸς τῆς ἡλικίας τῶν 24 ἢ 25 ἐκείνων ἐτῶν δύναται νὰ ἐπέλθῃ καὶ διὰ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ χρόνου τῶν πολυτεχνικῶν σπουδῶν, καὶ τοῦτο μὲ ἄγει εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ δευτέρου μεγάλου ζητήματος, ἤτοι: Ἐν Γαλλίᾳ ἡ διάρκεια αὕτη εἶναι, ὡς προεῖπον, διὰ μὲν τὰς Μεγάλας Σχολὰς τρία ἔτη, διὰ δὲ τὰ πανεπιστημιακὰ Ἰνστιτοῦτα τρία ὡσαύτως, σπανιώτερον δὲ τέσσαρα. Ἀλλὰ τὸ τέταρτον τοῦτο ἔτος εἶναι ἔτος μετασχολικόν, κεῖται δηλαδὴ ἔξω τῶν σχολικῶν σπουδῶν. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι τῶν Μεγάλων Σχολῶν (καὶ μόνον αὐτῶν) προηγεῖται τὸ προπαρασκευαστικὸν σχολεῖον τῶν εἰδικῶν μαθηματικῶν τάξεων τριετοῦς φοιτήσεως, οὕτως ὥστε ὁ μαθητὴς ἐξερχόμενος τοῦ Γυμνασίου δέον νὰ διέλθῃ δι’ αὐτῶν. Ἀλλ’ ἡ σπουδὴ αὕτη εἶνε καθαρῶς μαθηματική. Καθὼς καὶ μᾶλλον μαθηματικὴ παρὰ τεχνικὴ εἶναι ἡ σπουδὴ ἐν ταῖς Μεγάλαις ἐκείναις Σχολαῖς. Οὕτως ὥστε ὁ φοιτητὴς ἐξέρχεται τῶν Σχολῶν τούτων περισσότερον μαθηματικὸς παρὰ μηχανικός, κατὰ τὴν ὁμολογίαν αὐτῶν τῶν Γάλλων εἰδημόνων. Ὅθεν ὁ Γάλλος μηχανικὸς διδάσκεται ἐπὶ 6 ἔτη, ἄν δὲ διέλθῃ διὰ τῆς Πολυτεχνικῆς Σχολῆς ἐπὶ 7, μαθηματικά, χωρὶς τοῦτο νὰ εἶναι ἀναγκαῖον διὰ τὸ ἐπάγγελμα τοῦ μηχανικοῦ. Καὶ εἶναι ἐπίσης ἀληθές, ὅτι ἕνεκα τοῦ ἄκρως ἐγκυκλοπαιδικοῦ χαρακτῆρος τῶν Μεγάλων Σχολῶν, κατὰ τὸν ὁποῖον ὁ φοιτητὴς λαμβάνει ἐν αὐταῖς γενικὴν μηχανικὴν μόρφωσιν, μὴ εἰδικοποιούμενος δηλαδὴ εἰς κανένα μηχανικὸν κλάδον, ἀναγνωρίζεται ὑπὸ τοῦ Συλλόγου τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν τῆς Γαλλίας ἡ ἀνάγκη ἱδρύσεως καὶ ζητεῖται ἐν τῷ μνησθέντι ὑπομνήματι του ἡ ἵδρυσις εἰδικῶν Σχολῶν εἰς τὰς ὁποίας οἱ ἐξερχόμενοι τῶν Μεγάλων Σχολῶν νὰ εἰδικοποιῶνται εἰς τοῦτον ἢ ἐκεῖνον τὸν κλάδον τῆς μηχανικῆς ἐπὶ ἕν ἢ δύο ἔτη, εἰδικῶν σχολῶν, ἀνάλογος τῶν ὁποίων λειτουργεῖ ἤδη ἐκεῖ μία διὰ τὸν ἠλεκτρισμὸν (ἡ καλουμένη Ἀνωτέρα Σχολὴ τοῦ Ἠλεκτρισμοῦ). Ἀλλ’ αἱ εἰδικαὶ αὗται Σχολαὶ ζητοῦνται, ὡς ἱδρύματα ἀνεξάρτητα τῶν Μεγάλων, εἰς τὰ ὁποία ἡ φοίτησις θὰ εἶναι προαιρετικὴ καὶ ὄχι ὑποχρεωτική. Ἐν Γερμανίᾳ ἡ διάρκεια τῶν πολυτεχνικῶν σπουδῶν εἶναι 4 ἔτη, σπανιώτερον 3, μεθ’ ἑνὸς ἔτους πρακτικῶν ἀσκήσεων, ἐν Βελγίῳ ὡσαύτως, ἐν Ἑλβετίᾳ 3½, ἐν Ἀγγλίᾳ περὶ τὰ 3, ἐν δὲ ταῖς Ἡνωμέναις Πολιτείαις 4, σπανίως δὲ 3 ἢ 5. Ὅθεν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ἡ διάρκεια τῶν σπουδῶν τῆς Ἀνωτάτης Τεχνικῆς Ἐκπαιδεύσεως ποικίλει συνήθως ἀπὸ 3 ἕως 4 ἐτῶν. Παρ’ ἡμῖν δέ; Ὁ νόμος τοῦ 1917 συνέπτυξεν, ὡς εἴδομεν, τὴν Σχολὴν τῶν Μηχανολόγων καὶ τῶν Ἠλεκτρολόγων εἰς μίαν καὶ ὥρισε τὴν διάρκειαν τῶν σπουδῶν αὐτῆς μὲν καὶ τῆς τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν εἰς 5 ἔτη, τῆς δὲ τῶν ἀρχιτεκτόνων καὶ τῶν χημικῶν–μηχανικῶν εἰς 4, καὶ τῆς τῶν τοπογράφων–μηχανικῶν εἰς 3. Καὶ ἡ μήκυνσις τῶν σπουδῶν εἰς 5 ἔτη καὶ ἡ σύμπτυξις τῶν δύο σχολῶν εἰς μίαν ἦσαν μέτρα ὄχι ἐπιτυχῆ. Ἡ μήκυνσις ἐθεωρήθη κατὰ τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ νόμου ἐκείνου «ἐπιβεβλημένη ἐκ τῆς ἀναπτύξεως τῶν ἐπιστημῶν ἐκείνων τῆς ἀτελείας, τῆς ἐγκυκλοπαιδικῆς μας μορφώσεως καὶ τῆς ἀνυπαρξίας παρ’ ἡμῖν προπαρασκευαστικῆς Πολυτεχνικῆς Σχολῆς». Ἀλλ’ ἐν πρώτοις ἡ ἀνάπτυξις τῆς μηχανολογίας δὲν συνεπήγαγεν ἀλλαχοῦ τὴν μήκυνσιν τοῦ χρόνου τῶν σπουδῶν αὐτῶν. Καὶ ἀπαντῶμεν οὕτω Πολυτεχνεῖα, ἔνθα ἡ μηχανολογία καὶ ἡ ἠλεκτρολογία εἶνε συνεπτυγμέναι εἰς μίαν Σχολήν, τῆς ὁποίας ἡ διάρκεια σπουδῶν εἶνε 4 ἔτη. Τοιαῦτα Πολυτεχνεῖα εἶνε, ἐπὶ παραδείγματα, τὰ τεχνικὰ Πανεπιστήμια τῆς Βρεσλαυΐας, τῆς Δαντσίγης, τῆς Στουτγάρδης, τοῦ Μπρύν. Διάρκεια σπουδῶν 5 ἐτῶν σπανιώτατα μόνον ἀπαντᾶται ἐν τῷ κόσμῳ. Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν γνωρίζω ἄλλα ἀπὸ τὸ τεχνικὸν Πανεπιστήριον τοῦ Σέφειλδ καὶ τὸ τῆς Κολομβίας ἐν ταῖς Ἡνωμέναις Πολιτείαις. Τὸ τελευταῖον τοῦτο, τοῦ ὁποίου ἡ διάρκεια σπουδῶν ἦτο τέως τριετής, ἐθέσπισεν ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου τοῦ 1916 «μαθήματα τελειοποιήσεως» δηλαδὴ «εἰδικοποιήσεως», διαρκείας δύο ἐτῶν, καὶ ἀνεβίβασεν οὕτω τὴν ὅλην φοίτησιν εἰς 5 ἔτη. Ἀλλ’ εἰς τὸ μέτρον τοῦτο, τὸ ὁποῖον εὑρίσκει σφοδρὰν κριτικὴν ἐν Ἀμερικῇ, εἶχεν ἄλλοτε προβῆ καὶ τὸ Τεχνικὸν Πανεπιστήμιον τοῦ Χάρβαρτ, ἠναγκάσθη ὅμως νὰ τὸ ἐγκαταλείψῃ. Δεύτερον ἡ ἀτέλεια τῆς ἐγκυκλοπαιδικῆς μας μορφώσεως, τὴν ὁποίαν ἐπικαλεῖται ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις, ἐννοοῦσα προφανῶς διὰ τούτου τὴν ἔλλειψιν ρεαλιστικῆς μορφώσεως εἰς τὰ γυμνάσιά μας, δὲν εἶνε οὐδὲ τοῦτο λόγος τῆς μηκύνσεως τῶν σπουδῶν εἰς 5 ἔτη. Διότι οἱ μαθηταὶ εἰσέρχονται εἰς τὸ Πολυτεχνεῖον κατόπιν εἰσιτηρίων ἐξετάσεων, αἵτινες ἀποσκοποῦσι ἀκριβῶς εἰς τὸ νὰ καταρτίσωσι τὸν εἰσερχόμενον ἐπὶ τὸ ρεαλιστικώτερον, ἄλλως τε δὲ δὲν εἶνε ἀπαραίτητον ὁ φοιτητὴς τοῦ Πολυτεχνείου νὰ προέρχεται ἀπὸ τὴν ρεαλιστικὴν μόρφωσιν τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως, ὅπως δὲν ἀπαιτεῖται καὶ ἐν Γερμανίᾳ, τῇ κοιτίδι τοῦ ρεαλισμοῦ, ὁ φοιτητὴς τῶν Φυσικῶν ἢ Μαθηματικῶν Ἐπιστημῶν ἢ τῆς Ἰατρικῆς νὰ προέρχεται ἀπὸ τὰ ρεαλιστικὰ Γυμνάσια. Συνήθως δὲ μάλιστα προέρχεται ἀπὸ τὰ κλασικά. Τρίτον καὶ τελευταῖον, ἡ ἀνυπαρξία προπαρασκευαστικῆς Πολυτεχνικῆς Σχολῆς, τὴν ὁποίαν ἐπικαλεῖται καὶ ταύτην ἡ εἰσηγητικὴ ἐκείνη ἔκθεσις, δὲν εἶνε οὐδ’ αὐτὸ λόγος τῆς μηκύνσεως εἰς 5 ἔτη. Διότι τοιαύτη ἀνυπαρξία ὑπάρχει εἰς ὅλα τὰ Πολυτεχνεῖα καὶ Τεχνικὰ Πανεπιστήμια, πλὴν σχεδὸν μόνον τῶν γαλλικῶν Μεγάλων Σχολῶν, αἱ ὁποῖαι ὅμως, ὡς προεξέθηκα, εἶνε ἱδρύματα μᾶλλον μαθηματικά, δι’ ὅ καὶ προβλέπεται βραχὺς ὁ βίος, ἢ τοὐλάχιστον ὁ τοιοῦτος χαρακτὴρ αὐτῶν, πρὸ τῆς νέας ἐξελίξεως τῆς Ἀνωτάτης τεχνικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἐξ ὅλων τούτων προκύπτει, ὅτι πρέπει νὰ ἐλαττώσωμεν τὰ 5 ἔτη τῶν πολυτεχνικῶν μας σπουδῶν εἰς 4. Ἐν γένει πρέπει νὰ ἐπιδιώκωμεν τὸν κατὰ τὸ ἐφικτὸν περιορισμὸν καὶ οὐχὶ τὴν αὔξησιν τῶν μαθημάτων, ἀεὶ μέν, δι’ οὓς λόγους ἐξέθηκα προηγουμένως, μάλιστα δὲ τώρα, ὁπότε ἔχομεν ἀνάγκην ταχείας παρασκευῆς μηχανικῶν. Τοῦτο συνιστᾷ μὲ τὸ κῦρος αὐτοῦ καὶ ὁ Σύλλογος τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν τῆς Γαλλίας, ζητῶν ἐν τῷ ὑπομνήματί του «τὸν αἰσθητὸν περιορισμὸν τῶν ἀπὸ τῆς ἕδρας μαθημάτων» καὶ τονίζων ἐν τῇ ἐπιστολῇ του, τῇ συνδεούσῃ τὸ ὑπόμνημα ἐκεῖνο, ὅτι «ἡ ἐλάττωσις τῆς διαρκείας τῶν σπουδῶν εἶνε μία ἀνάγκη, ἂν δὲ ἡ ἀνάγκη αὕτη ἐδείκνυτο ἐπιτακτικὴ πρὸ τοῦ πολέμου, ὁ πόλεμος τὴν καθιστᾷ ἀναπόδραστον: ἡ χώρα πτωχεύσασα εἰς ἄνδρας, καλεῖ τοὺς νεωτέρους εἰς ἄμεσον βοήθειαν». Δυστυχῶς, καθ’ ἣν ἐποχὴν (τῷ 1917) ἐζητοῦντο τὰ ὀρθώτατα ταῦτα μέτρα τῆς ἐλαττώσεως τῶν θεωρητικῶν σπουδῶν, κατὰ τὴν αὐτὴν ἐποχὴν ἡμεῖς τοὐναντίον, ηὐξάνομεν αὐτὰς διὰ τοῦ νόμου 980. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ ζήτημα τῆς συμπτύξεως τῆς σχολῆς τῶν ἠλεκτρολόγων μετὰ τῆς τῶν μηχανολόγων, τὴν ὁποίαν ἐχαρακτήρισα καὶ ταύτην ὡς μέτρον ἀτυχές. Ὡς λόγον τῆς συμπτύξεως ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις τοῦ οἰκείου νόμου ἀναφέρει τὴν συγγένειαν τῶν δύο τούτων κλάδων, ἧς ἕνεκα «εἶνε εὐχερὴς ἡ ἐκμάθησις καὶ πρακτικὴ ἄσκησις αὐτῶν ὑπὸ τῶν αὐτῶν προσώπων, ὡς γίνεται ἄλλως τε κατὰ κανόνα εἰς τὰ Πολυτεχνεῖα τῆς Δύσεως». Ἡ συγγένεια εἶνε ἀναντίρρητος, ἀλλὰ δὲν συνεπάγεται ἀναγκαίως τὴν σύμπτυξιν τῶν Σχολῶν. Καὶ ὡς παραδείγματα Πολυτεχνείων, τὰ ὁποῖα ἔχουσι κεχωρισμένας τὰς Σχολὰς τῶν ἠλεκτρολόγων καὶ τῶν μηχανολόγων ἀναφέρω τὰ τεχνικὰ Πανεπιστήμια τῆς Δαρμστάττης, τῆς Δρέσδης, τῆς Καρλσρούης, τοῦ Γκαῖτεν (Ἅγλαλτ), τὴν σχολὴν τῶν ἐφηρμοσμένων ἐπιστημῶν τοῦ Κλέβελανδ ἐν ταῖς Ἡνωμ. Πολιτείαις. Ἄλλως τε ἡ Ἠλεκτρολογία δὲν συνδέεται μόνον μετὰ τῆς Μηχανολογίας, ἀλλὰ καὶ μετ’ ἄλλων Βιομηχανικῶν Ἐπιστημῶν. Οὕτω τὸ Σίβλεϋ Κόλλετζ χορηγεῖ δίπλωμα ἠλεκτρολόγου καὶ μεταλλουργοῦ. Οὐδὲ δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀποχρῶν λόγος τῆς συμπτύξεως ὁ μικρὸς ἀριθμὸς τῶν φοιτησάντων εἰς τὴν σχολὴν τῶν ἠλεκτρολόγων κατὰ τὸν χρόνον τῆς συμπτύξεως αὐτῆς. Διότι τοῦτο προῆλθεν ἐκ τῶν ἀνωμάλων συνθηκῶν ὑφ’ ἅς διετελέσαμεν καὶ διατελοῦμεν ἀκόμη καὶ σήμερον. Μήπως καὶ ἡ Σχολὴ τῶν Φυσικῶν ἐπιστημῶν τοῦ Πανεπιστημίου δὲν ἐκινδύνευσε νὰ μείνῃ ἄνευ φοιτητῶν; Ἀλλ’ ἡ ἠλεκτρολογικὴ σχολὴ προώρισται νὰ λάβῃ παρ’ ἡμῖν τὴν δέουσαν ἀνάπτυξιν, ὁπόταν, ἐξερχόμενοι τῶν σημερινῶν ἀνωμάλων περιστάσεων ἀναπτύξωμεν τὴν βιομηχανίαν ἡμῶν, ἡ ὁποία θὰ στηρίζεται κατὰ μέγιστον μέρος ἐπὶ τοῦ ἠλεκτρισμοῦ. Ἀλλ’ ὄχι μόνον δὲν εἶναι κατὰ τὰ προεκτεθέντα ἐνδεδειγμένη ἡ σύμπτυξις τῶν δύο σχολῶν, ἀλλὰ τοὐναντίον, ἕνεκα τῆς μεγάλης ἐπιδόσεως τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἐπ’ ἐσχάτων ἡ ἠλεκτρολογία, καὶ ἡ ὁποία ἔφερεν αὐτὴν εἰς τὴν πρώτην γραμμὴν τῶν βιομηχανικῶν ἐπιστημῶν, θὰ καταστήσῃ δὲ αὐτὴν τὴν κυριωτάτην βιομηχανικὴν ἐπιστήμην τοῦ μέλλοντος, πολλὰ τεχνικὰ Πανεπιστήμια τῆς Ἀμερικῆς εἶνε ἀποκλειστικῶς ἀφιερωμένα εἰς αὐτήν. Ὡς ἐπὶ παραδείγματι τὰ Πανεπιστήμια τοῦ Σέφειλδ, τῆς Γέϊλ, τῆς Πανσυλβανίας, τοῦ Ἰλλινοά, τῆς Κουρδούης, τοῦ Λέϊγκ, τὸ Πολυτεχνεῖον τοῦ Γούρτσεστερ. Μεταβαίνω ἤδη εἰς ἐξέτασιν τοῦ τρίτου μεγάλου ζητήματος. Ἐδῶ πρέπει νὰ διαστείλωμεν μεταξὺ γενικῆς μηχανικῆς μορφώσεως καὶ εἰδικῆς μηχανικῆς μορφώσεως ἀφ’ ἑνὸς καὶ γενικῆς καθόλου μορφώσεως ἐξ ἄλλου. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ πρῶτον εἶδος τῆς μορφώσεως, αἱ γνῶμαι εἶνε δεδιχασμέναι περὶ τοῦ ἂν ἡ μηχανικὴ μόρφωσις πρέπει νὰ εἶνε γενικὴ ἢ εἰδική, περὶ τοῦ ἄν δηλαδή, ὁ μηχανικὸς πρέπει νὰ σπουδάζῃ τὴν ἐπιστήμην του ἐν τῷ Πολυτεχνείῳ κατὰ τρόπον γενικὸν ἢ ἐγκυκλοπαιδικόν, χωρὶς νὰ εἰδικεύεται εἰς κανένα κλάδον, ἢ ἄν δὲν εἶνε προτιμώτερον νὰ εἰδικεύηται εἰς ἕνα οἱονδήποτε τοιοῦτον κλάδον. Οἱ ὀπαδοὶ τῆς γενικῆς μηχανικῆς μορφώσεως φέρουσι ὡς ἐπιχείρημα, ὅτι ὁ μηχανικὸς ἐξερχόμενος τοῦ Πολυτεχνείου ἀγνοεῖ ποίαν εἰδικότητα θὰ ἀκολουθήσῃ ἐν τῷ σταδίῳ του καὶ συνεπῶς ὅτι δέον νὰ μορφωθῇ ἐγκυκλοπαιδικῶς, νὰ γνωρίζῃ δηλαδὴ λίγ’ ἀπ’ ὅλα ἐκ τοῦ ἐπαγγέλματός του. Τὴν εἰδικότητα, λέγουσι, θὰ ἀποκτήσῃ ἐν τῷ σταδίῳ του, ἀλλὰ δύναται νὰ ἀποκτήσῃ αὐτὴν καὶ εἰς Ἀνωτέρας εἰδικὰς Σχολάς. Τὴν γνώμην ταύτην ἀκολουθοῦσι πρὸ παντὸς οἱ Γάλλοι. «Οἱ πάντες ἐν Γαλλίᾳ δέχονται, λέγει ὁ Γάλλος Λεκλέρκ, ὅτι ἡ Γαλλία χρειάζεται μηχανικοὺς γενικῆς μορφώσεως, οἵους καταρτίζει ἡ Κεντρικὴ Σχολή, καὶ οἱ ὁποῖοι θὰ ἠδύναντο κατόπιν νὰ ὑπάγωσι νὰ σπουδάσωσιν εἰς τὰ Ἰνστιτοῦτα ἢ τὰς Εἰδικὰς Σχολὰς ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν εἰδικότητα». Τοιαῦτα γενικῆς μορφώσεως ἱδρύματα εἶναι αἱ Μεγάλαι Σχολαὶ τῆς Γαλλίας ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὰ Πανεπιστημιακὰ Ἰνστιτοῦτα αὐτῆς, τὰ ὁποῖα παρέχουσιν εἰδικὴν μόρφωσιν. Εἶνε δὲ χαρακτηριστικόν, ὅτι ἡ ἐκ τῶν Μεγάλων Σχολῶν Κεντρικὴ Σχολή, τὴν ὁποίαν ἀναφέρει ὁ Λεκλέρκ, εἶνε τὸ ἐγκυκλοπαιδικώτατον ἵδρυμα τῆς Ἀνωτάτης Τεχνικῆς Ἐκπαιδεύσεως, δι’ ὃ καὶ οἱ Γάλλοι ὀνομάζουσι τοὺς ἐξ αὐτοῦ ἐξερχομένους μηχανικούς: «μηχανικοὺς-omnibus» Τούτων ἕνεκα οὐδόλως ἄπορον, ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ Σύλλογος τῶν πολιτικῶν Μηχανικῶν τῆς Γαλλίας ἐγνωμοδότησεν ἐν τῷ ὑπομνήματί του περὶ τῆς διατηρήσεως τοῦ ἐγκυκλοπαιδικοῦ χαρακτῆρος τῶν Μεγάλων Σχολῶν. Συγχρόνως ὅμως συνέστησε τὴν ἵδρυσιν Εἰδικῶν Ἀνωτέρων Σχολῶν, κατὰ τὸ ὑπόδειγμα τῆς ὑπαρχούσης Ἀνωτέρας Ἠλεκτρικῆς Σχολῆς, ἐν ταῖς ὁποίαις οἱ ἐκ τῶν μεγάλων Σχολῶν, ἐξερχόμενοι μηχανικοὶ νὰ εἰδικεύωνται ἐπὶ ἕν ἢ δύο ἔτη. Προέτεινε δὲ τὴν ἵδρυσιν 6 τοιούτων ἀνωτέρων σχολῶν εἰδικῶν (ἤτοι διὰ τὴν μηχανικὴν καὶ τὰς μεταλλικὰς κατασκευάς, διὰ τὴν μεταλλουργίαν, διὰ τὴν χημείαν, διὰ τὴν ὑφαντουργείαν, διὰ τὰ δημόσια ἔργα καὶ τοὺς σιδηροδρόμους τέλος δὲ καὶ διὰ τὴν ναυπηγικήν). Ὡς παρατηροῦμεν, οἱ Γάλλοι ζηλοτύπως ἔχουσι τῶν Μεγάλων αὐτῶν Σχολῶν καὶ θέλουσι νὰ διατηρήσωσιν τὸν χαρακτῆρα αὐτῶν. Καυχῶνται, ὅτι ἐξ αὐτῶν ἐξέρχονται Διευθυνταὶ βιομηχανικῶν ἐπιχειρήσεων, οἱ ὁποῖοι δέον νὰ ἔχωσι γενικὴν μόρφωσιν, καὶ τοὺς ὁποίους ἰσχυρίζονται, ὅτι ζηλεύουσιν οἱ Γερμανοί, οἱ Ἄγγλοι καὶ οἱ Ἀμερικανοί. Παρ’ ὅλα ταῦτα αἱ Μεγάλαι Σχολαί, δὲν θὰ δυνηθῶσιν νὰ ἀντιστῶσιν εἰς τὴν δύναμιν τῆς σημερινῆς ἐξελίξεως τῆς Τεχνικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἄν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, λέγει ὁ Γάλλος Φλαζαί, τὰς ἀνάγκας τῆς βιομηχανίας μετὰ τὸν πόλεμον, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι αἱ Μεγάλαι Σχολαὶ ἀνήκουσι πλέον εἰς τὸ παρελθόν. Θὰ εἶνε μόνον διὰ τὴν καθαρὰν ἐπιστήμην, διότι εἶνε κατ’ οὐσίαν μαθηματικαί, καὶ θὰ φοιτῶνται ἐν τῷ μέλλοντι ἀπὸ πλουσίους εἰσοδηματίας. Ἀλλὰ καὶ ἐν Ἀμερικῇ ὑπάρχουσιν ὀπαδοί, καίτοι εὐάριθμοι, τῆς γενικῆς μηχανικῆς μορφώσεως, ἄν καὶ οὐχὶ εἰς τόσον ἐγκυκλοπαιδικὸν βαθμὸν ὅσον ἐν Γαλλίᾳ. Τοιοῦτον εἶνε τὸ Τεχνικὸν Πανεπιστήμιον τῆς Κολομβίας καὶ τὸ Πολυτεχνεῖον τοῦ Γουόρτστεστερ. Τὸ πρῶτον εἰσήγαγε ἐσχάτως, ὡς προεῖπον, «μαθήματα τελειοποιήσεως» δηλαδὴ εἰδικοποιήσεως, διαρκείας δύο ἐτῶν, τὰ ὁποῖα ἀκολουθοῦσιν οἱ μηχανικοὶ μετὰ τριετεῖς σπουδὰς γενικῆς μορφώσεως, τὸ δὲ δεύτερον καταρτίζει ἠλεκτρολόγους, μὴ εἰδικοποιουμένους εἰς τὸν δεῖνα ἢ δεῖνα κλάδον τῆς ἠλεκτρολογίας, καθόσον φρονεῖ, ὅτι «ὁ φοιτητὴς δὲν δύναται βεβαίως νὰ γνωρίζῃ τίνα εἰδικότητα θὰ ἀκολουθήσῃ ἐν τῷ μέλλοντι, ἡ δ’ ἐν τῷ Πολυτεχνείῳ εἰδικοποίησίς του θὰ ἦτο πρόσκομμα εἰς τὸν βίον του. Μετὰ τὴν ἐκ τοῦ Πολυτεχνείου ἔξοδον εἶνε κατηρτισμένος ὁ σπουδαστής, ὅπως ἀκολουθήσῃ τὰς ὀρέξεις του, καὶ τὴν δραστηριότητά του, διὰ νὰ ὑπάγῃ ἐκεῖ, ἔνθα τὸν καλεῖ τὸ συμφέρον του.» Μετὰ 4 ἐτῶν φοίτησιν οἱ σπουδασταὶ δύνανται νὰ ἀκολουθήσωσιν, ἄν ἐπιθυμοῦν, «μαθήματα τελειοποιήσεως» (εἰδικοποιήσεως). Ὡς παρατηροῦμεν, οἱ ὀπαδοὶ τῆς γενικῆς μηχανικῆς μορφώσεως εἶνε ἠναγκασμένοι νὰ καταφεύγωσιν εἰς τὴν ἵδρυσιν εἰδικῶν Σχολῶν ἢ τὴν δημιουργίαν μαθημάτων τελειοποιήσεως, ὅπως εἰδικοποιήσωσι τὰ ἔτη τῶν θεωρητικῶν σπουδῶν, πρᾶγμα ἀσύμφορον. Ἀλλ’ αἱ θεωρητικαὶ σπουδαὶ δὲν ἀπαιτοῦσι περισσότερα τῶν 3 ἢ 4 ἐτῶν, εἰς τὸ διάστημα τῶν ὁποίων δύναται νὰ εἰδικοποιηθῇ εἰς αὐτὰς ὁ μηχανικός, καθόσον τὴν πραγματικήν του εἰδικότητα θὰ ἀποκτήσῃ κατόπιν ἐν τῇ πράξει. «Τὸ μέτρον ἐκεῖνο τῆς Κολομβίας—λέγει ὁ διακεκριμένος ἀμερικανὸς μηχανικὸς Μάνν, εἰς τὸν ὁποῖον ὁ ἄρτι ἀποθανὼν δισεκατομμυριοῦχος Κάρνετζι ἀνέθηκε τὴν μελέτην μεταρρυθμίσεως τῆς Ἀνωτάτης Τεχνικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν ταῖς Ἡνωμέναις Πολιτείαις, εἶνε τελείως πεπλανημένον. Δὲν χρειάζονται 5 ἔτη ἵνα μορφωθῇ ὁ μηχανικός, 3 ἀρκοῦσι πλήρως. Εἰς τὸ Πολυτεχνεῖον δὲν πρέπει νὰ μάθῃ παρὰ μόνον τὰς θεμελιώδεις ἀρχὰς πάντων τῶν ζητημάτων. Καὶ μόνον ὁπόταν κατόπιν θὰ εὑρίσκεται εἰς τὸ ἐργοστάσιον θὰ ἐκμάθῃ τὴν πρακτικὴν τέχνην. Τὸ ὅλον λοιπὸν ζήτημα εἶνε τοῦτο. Πῶς πρέπει νὰ παρασκευάσωμεν τὸν μηχανικὸν διὰ τὸ ἐπάγγελμά του, ἀφοῦ ἀφήσῃ τὸ Πολυτεχνεῖον; Σπάνιοι εἶνε οἱ φοιτηταί, οἱ ἀκολουθοῦντες τὰ μαθήματα τελειοποιήσεως. Οἱ Διευθυνταὶ τῶν ἐργοστασίων δὲν τὰ λαμβάνουσιν ὑπ’ ὄψιν. Ἡ Κολομβία θὰ πράξῃ ὅπως καὶ τὸ Χαρβάρτ. Θὰ τὰ ἐγκαταλείψῃ.» Πλὴν τῶν, ὡς ἀνέφερον, Μεγάλων Σχολῶν τῆς Γαλλίας καὶ τῶν εὐαριθμοτάτων Τεχνικῶν Πανεπιστημίων τῆς Ἀμερικῆς, πάντα τὰ λοιπὰ πολυτεχνεῖα τῆς Εὐρώπης καὶ τῆς Ἀμερικῆς παρέχουσι κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον εἰδικὴν μόρφωσιν. Τὰ εἰδικώτατα εἶνε τὰ Γερμανικὰ καὶ τὰ Ἀμερικανικά. Διὰ νὰ ἀναφέρω ἕν παράδειγμα τοιαύτης ἄκρας εἰδικοποιήσεως, μία σύγκρισις τῆς (ἐκ τῶν Μεγάλων Σχολῶν) Μεταλλευτικῆς Σχολῆς τῶν Παρισίων μετὰ τῆς ἐν Φραυβέργη τῆς Σαξωνίας τοιαύτης μᾶς δεικνύει, ὅτι Σχολὴ μὲν τῶν Παρισίων ἀποτελεῖ ἑνιαίαν σπουδὴν χορηγοῦσαν ἕν δίπλωμα, τὸ ὁποῖον ὁ κάτοχος δύναται νὰ χρησιμοποιήσῃ ἐν τῷ σταδίῳ του εἴτε ὡς μηχανικὸς τῶν μεταλλείων, εἴτε ὡς μηχανικὸς τῶν μεταλλουργείων, εἴτε ὡς μηχανικὸς τῶν σιδηροδρόμων, ἡ δὲ Σχολὴ τῆς Φραυβέργης ὑποδιαιρεῖται εἰς 4 ἄλλας Σχολὰς διαρκείας σπουδῶν 4 ἐτῶν ἑκάστης (πλὴν μιᾶς, διαρκείας 3 ἐτῶν), καὶ δὴ εἰς τὴν Σχολὴν τῶν μηχανικῶν τῶν μεταλλείων, τῶν μηχανικῶν τῶν μεταλλουργείων, τῶν μηχανικῶν τῆς μεταλλουργείας τοῦ σιδήρου, καὶ τῶν ὑπογείων τοπογράφων, ὧν ἑκάστη χορηγεῖ ἀνὰ ἕν δίπλωμα. Τὸ δὲ ἡμέτερον Πολυτεχνεῖον; Τὸ ἡμέτερον Πολυτεχνεῖον εὑρίσκεται ἐν τῷ διαμορφοῦσθαι. Ἀλλὰ φέρει σήμερον τὸν τύπον γενικῆς μᾶλλον μορφώσεως. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ὁ καλλίτερος τύπος τῶν Πολυτεχνείων εἶνε ὁ μὲ εἰδικὴν μόρφωσιν. Εἰς τὸν τύπον τοῦτον τείνουσιν ἀναγκαίως καὶ τὰ ὀλίγα πολυτεχνεῖα τοῦ γενικοῦ τύπου. Διότι ἡ βιομηχανία καὶ ἡ τέχνη ἀναπτύσσονται ὁσημέραι κολοσσιαίως, τῇ ἀρωγῇ τῆς ἐπιστήμης, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον καθιστᾷ ἀναπόδραστον τὴν ἐπὶ μᾶλλον καὶ μᾶλλον εἰδικοποίησιν τῶν βιομηχανικῶν καὶ τεχνικῶν ἐπαγγελμάτων. Ὁ κόσμος προοδεύει διὰ τῆς εἰδικοποιήσεως διὰ τοῦ μερισμοῦ τοῦ ἔργου, ὁ ὁποῖος εἶνε αἰτία, ἀλλὰ καὶ ἀποτέλεσμα τοῦ πολιτισμοῦ. Τὴν ἀνάγκην τῆς εἰδικοποιήσεως ἀνομολογοῦσι καὶ αὐτοὶ οἱ Γάλλοι, οἱ κατ’ ἐξοχὴν γενικισταί. Οὕτως ὁ Σύλλογος τῶν Πολιτικῶν μηχανικῶν τῆς Γαλλίας ἐν τῇ πρὸς τὸν Ὑπουργὸν ἐπιστολῇ του, τῇ συνοδευούσῃ τὸ ὑπόμνημά του, δύο πράγματα τονίζει ὡς ἀπαραίτητα. Τὴν γενικὴν ἀλλὰ καὶ εἰδικὴν συνάμα μόρφωσιν τοῦ μηχανικοῦ, καὶ τὴν ἐλάττωσιν τῆς διαρκείας τῶν σπουδῶν. «Καίτοι ὁ μηχανικὸς πρέπει νὰ γνωρίζῃ τὰ πάντα, λέγει καὶ ὁ Φλαζαί, οὐχ’ ἧττον ἡ μόρφωσίς του δέον νὰ εἶνε εἰδική». Εἶπον προηγουμένως, ὅτι, ἀνεξαρτήτως τῆς γενικῆς, μηχανικῆς μορφώσεως, ὑπάρχει καὶ ἡ καθόλου γενικὴ μόρφωσις τοῦ μηχανικοῦ, εἴτε οὗτος γενικὴν μηχανικὴν μόρφωσιν ἔλαβεν ἐν τῷ Πολυτεχνείῳ, εἴτε εἰδικήν, καθόλου γενικὴ μόρφωσις, ἡ ὁποία δὲν περιλαμβάνει μαθήματα τῆς μηχανικῆς Ἐπιστήμης, ἀλλὰ τοιαῦτα ἔξω αὐτῆς, σχέσιν ὅμως ἔχοντα πρὸς τὸ ἐπάγγελμα τοῦ μηχανικοῦ. Τοιαῦτα μαθήματα εἶνε τὰ λογιστικά, τὰ οἰκονομολογικά, τὰ πλουτολογικά, τὰ ἐμπορικά, τὰ διοικητικά, τὰ τοῦ Γενικοῦ Δικαίου. Συχνότατα ὁ μηχανικὸς εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἔχῃ τοιαύτας γνώσεις ἐν τῷ πρακτικῷ αὐτοῦ σταδίῳ. Δι’ ὅ καὶ πολλὰ πολυτεχνεῖα, ἰδίως ἐν Ἀμερικῇ, εἰσήγαγον ἤδη τοιαῦτα μαθήματα. Δι’ αὐτῶν σκοποῦσι νὰ καταρτίσωσι τὸν μηχανικὸν καὶ καλὸν διοικητικὸν καὶ ἐμπορικὸν ὑπάλληλον, ἀφοῦ εἰς τὸ στάδιόν του ἀνάγονται καὶ τοιαῦτα καθήκοντα, κατὰ τὴν διεύθυνσιν μιᾶς βιομηχανικῆς ἐπιχειρήσεως ἢ τὴν ἐμπορικὴν διαχείρισιν αὐτῆς. Ἐν Ἀμερικῇ μάλιστα τοσαύτην ἐπίδοσιν ἔλαβεν ἡ καθόλου γενικὴ μόρφωσις τῶν μηχανικῶν, ὥστε ἀνεπτύχθη εἷς νέος κλάδος αὐτῶν, ὁ ἐμπορικὸς καλούμενος μηχανικός. Ὁ ἐμπορικὸς μηχανικὸς εἶνε ταὐτοχρόνως καὶ μηχανικὸς καὶ ἔμπορος. Σκοπὸς αὐτοῦ εἶνε νὰ διατηρῇ καὶ αὐξάνει τὴν πελατείαν τοῦ βιομηχανικοῦ Ἱδρύματος. Εἶνε ὁ πράκτωρ αὐτοῦ, ὁδηγεῖ τοὺς πελάτας διὰ μέσον αὐτοῦ, ἐπιδεικνύων τὰ πάντα: προϊόντα, μηχανὰς κτλ. ἐξηγῶν τὸν τρόπον τῆς παραγωγῆς, τὰς λειτουργίας καὶ ἐν γένει διαφωτίζων ἐφ’ ὅλων τῶν σημείων. Ὅθεν ὁ ἐμπορικὸς μηχανικὸς ἀπαιτεῖται νὰ ἔχῃ μεγάλην δεξιότητα, μεγάλην εὐφυΐαν, πολυμάθειαν πεῖραν τῶν ἀνθρώπων κτλ. Δι’ ὅ καὶ οὐχὶ κάθε μηχανικὸς εἶνε κατάλληλος διὰ τὸ ἐπάγγελμα αὐτό, ἐλάχιστοι δὲ δύνανται νὰ ἐκλεγῶσι μεταξὺ τῶν πολλῶν ἐξερχομένων ἐκ τοῦ Πολυτεχνείου. Τὰ τεχνικὰ Πανεπιστήμια τῆς Ἀμερικῆς καταβάλλουσι πολλὰς προσπαθείας διὰ νὰ προσελκύσωσι τοὺς φοιτητὰς πρὸς τὸ ἐμπορικὸν μέρος. Δι’ ὅ καὶ αἱ σπουδαιότεραι τεχνικαὶ Σχολαὶ τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν εἰσήγαγον μαθήματα διὰ τοὺς ἐμπορικοὺς μηχανικούς. «Τὰ μαθήματα ταῦτα, λέγει ὁ σπουδάσας ἐπιτοπίως τὸ ζήτημα ρηθεὶς Γάλλος Φλαζαί, ἀπολαύουσι μεγάλης δημοτικότητος παρακολουθοῦνται δὲ ἐπιμελῶς ὑπὸ τῶν φοιτητῶν τῆς μηχανολογίας, τῆς ἠλεκτρολογίας, τῆς μεταλλουργίας, τῆς γεωπονίας. Ἰδιαιτέρα δὲ μνεία γίνεται ἐν τῷ διπλώματι τῶν νεαρῶν μηχανικῶν, οἱ ὁποῖοι παρηκολούθησαν τὰ συμπληρωματικὰ ἐκεῖνα μαθήματα, τὰ ὁποῖα οἱ Ἀμερικανοὶ ὀνομάζουσι «business matters». Τὸ δὲ οὕτω χορηγούμενον δίπλωμα χαίρει μεγάλην ὑπόληψιν εἰς τὸν βιομηχανικὸν κόσμον». Ἐν τῷ πολυτεχνείῳ ὁ φοιτητὴς δὲν ἔχει τὸν καιρὸν νὰ ἐμβαθύνῃ εἰς πάντα τὰ πρὸς τὸν ἐμπορικὸν κλάδον σχέσιν ἔχοντα μαθήματα. Δι’ ὅ ἐξερχόμενος τοῦ Πολυτεχνίου συνεχίζει αὐτὰ δι’ ἀλληλογραφίας. Τὸ σύστημα τοῦτο συνίσταται, κατὰ τὸν Φλαζαί, εἰς τὸ ὅτι «πάντα τὰ ἐμπορικὰ μαθήματα τῶν Καθηγητῶν τυποῦνται καὶ πέμπονται εἰς τοὺς ἀρχαίους μαθητὰς τοῦ Πολυτεχνείου, τοὺς προϊσταμένους τῶν μηχανουργείων, τοὺς Διευθυντὰς τῶν ἐργοστασίων, ὅσοι τὰ ζητοῦσιν. Οἱ ἐλεύθεροι οὗτοι τρόπον τινὰ μαθηταὶ δύνανται νὰ ἀκολουθοῦσι δι’ ἀλληλογραφίας καὶ ἀποκτῶσι οὕτω γνώσεις, τὰς ὁποίας δὲν εἶχον τὸν καιρὸν νὰ προσεταιρισθῶσι κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν πολυτεχνικῶν των σπουδῶν. Γυμνάσματα σχετικὰ πρὸς τὰ εἰρημένα μαθήματα ἀποστέλλονται ταὐτοχρόνως μὲ τὰ ἔντυπα μαθήματα, αἱ δὲ διορθώσεις ἐπιστρέφονται ἐντὸς 15 ἡμερῶν. Ὅθεν εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας ἡ διδασκαλία δι’ ἀλληλογραφίας θεωρεῖται ἀναγκαία καὶ ἀποτελεῖ μέρος τοῦ προγγράμματος τῶν μαθημάτων, χωρὶς νὰ ἐπιβαρύνῃ τὰς ὥρας αὐτῶν, Πολυάριθμοι εἶναι οἱ Καθηγηταί, οἱ ὁποῖοι εἰδικοποιήθησαν εἰς τὴν διδασκαλίαν ταύτην καὶ ὄχι ὀλιγώτερον πολυάριθμοι οἱ μαθηταί, οἱ ὁποῖοι κολακεύονται ὅτι ὑπῆρξαν μαθηταί των. Παρ’ ἡμῖν δὲ πῶς ἔχει ἡ καθόλου γενικὴ μόρφωσις τοῦ μηχανικοῦ; Τοιαύτης γενικῆς φύσεως μαθήματα διδάσκονται ἐν τῷ ἡμετέρῳ Πολυτεχνείῳ μόνον ἐκ τῆς πολιτικῆς οἰκονομίας καὶ στοιχεῖα Δικαίου, συμφώνως τῷ οἰκείῳ Β. Διατάγματι τῆς 16 Δ)βρίου 1918, θεσπισθείσης καὶ μιᾶς ἀντιστοίχου τακτικῆς ἕδρας Καθηγητοῦ διὰ τὴν διδασκαλίαν των. Συμφώνως ὅμως πρὸς ὅσα ἐξέθηκα, εἶνε ἐνδεδειγμένον νὰ συμπληρώσωμεν ταῦτα καὶ διὰ λογιστικῶν, οἰκονομολογικῶν καὶ ἐμπορικῶν μαθημάτων μετὰ προσθήκης ἀντιστοίχου ἕδρας, νὰ προσπαθήσωμεν δὲ νὰ καταρτίζωμεν καὶ ἡμεῖς ἐμπορικοὺς μηχανικούς. Εἶναι ταῦτα ἀναγκαῖα ἐφόδια διὰ τὸν δεινὸν οἰκονομικὸν συναγωνισμὸν τῶν λαῶν, εἰς τὸν ὁποῖον θὰ κληθῶμεν ἑκόντες ἄκοντες μετ’ οὐ πολὺ νὰ μετάσχωμεν, συναγωνισμὸν βιομηχανικὸν καὶ ἐμπορικόν, κατὰ τὸν ὁποῖον ὁ καταρτισμὸς τοῦ μηχανικοῦ πρόκειται νὰ διαδραματίσῃ σπουδαῖον ρόλον. Τὴν καθόλου γενικὴν μόρφωσιν τοῦ μηχανικοῦ συμβουλεύει καὶ ὁ Σύλλογος τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν τῆς Γαλλίας ἐν τῷ πρὸς τὸν Ὑπουργὸν ὑπομνήματί του, συνιστῶν νὰ εἰσαχθῶσιν εἰς τὴν διδασκαλίαν τῶν πολυτεχνικῶν Σχολῶν γενικαὶ διοικητικαὶ γνώσεις, οἱ δὲ Καθηγηταὶ τῶν βιομηχανικῶν ἐπιστημῶν νὰ ἐφιστῶσιν τὴν προσοχὴν τῶν φοιτητῶν ἐπὶ τῶν οἰκονομολογικῶν ζητημάτων τῶν μαθημάτων των. Ἡ καθόλου γενικὴ μόρφωσις δύναται ἀνέτως νὰ ὑπαχθῇ, καὶ μὲ περιθώριον μάλιστα, εἰς τὰ 4 ἔτη τῆς διαρκείας, τῶν πολυτεχνικῶν σπουδῶν, «Τρία ἔτη ἀρκοῦσιν πλήρως διὰ τὴν μόρφωσιν τοῦ μηχανικοῦ τονίζει ὁ ἀμερικανὸς μηχανικὸς Μάνν, ὡς καὶ προηγουμένως εἶπον. Ἐξ ἄλλου ἕξ μῆνες ἀρκοῦσιν διὰ τὴν καθόλου γενικὴν μόρφωσιν ἐν τῷ Πολυτεχνείῳ, ὑπολείπεται λοιπὸν ἀκόμη καὶ χρόνος ἄλλων 6 μηνῶν, ὁ ὁποῖος δέον νὰ καλυφθῇ ἀπὸ τὴν ἐπιστημονικὴν ἄσκησιν τῶν φοιτητῶν εἰς βιομηχανικὰς ἐρεύνας, περὶ τῶν ὁποίων θὰ ἀναφέρω κατωτέρω. Ἄλλως τε δυνάμεθα νὰ περιορίσωμεν τὴν ὑπάρχουσαν διδακτικὴν ὕλην τοῦ πολυτεχνείου ὡς πρὸς τὰ πολλὰ ἀνώτερα μαθηματικά, ἐφ’ ὅσον δὲν εἶναι χρήσιμα εἰς τὸ πρακτικὸν στάδιον τοῦ μηχανικοῦ. Ἄς ἐξετάσωμεν τώρα τὸ τέταρτον θεμελιῶδες ἐρώτημα: Τίς πρέπει νὰ εἶναι ὁ πρακτικὸς χαρακτηρισμὸς τοῦ μηχανικοῦ; Ἡ σημασία τοῦ ζητήματος τούτου εἶνε κεφαλαιωδεστάτη. Διότι ὁ μηχανικὸς καταρτίζεται ἐν τῇ πράξει. Μηχανικὸς μὴ τριβεὶς ἐν τῇ πράξει δὲν εἶναι ἀκόμη μηχανικός, ὅσον μακρὰς καὶ τελείας σπουδὰς καὶ ἄν ἔκαμε. Τοῦτο εἶναι γνωστὸν εἰς πάντα μηχανικὸν ἐκ τοῦ σταδίου του. Μέχρι δὲ τοσούτου σημείου εἶνε τοῦτο ἀληθές, ὥστε διαπρεπεῖς ἄγγλοι μηχανικοί, Διευθυνταὶ βιομηχανικῶν ἐπιχειρήσεων, προῆλθον ἀπὸ ἁπλῶν ἐργατῶν, οἱ ὁποῖοι εἰσῆλθον εἰς τὸ ἐργοστάσιον εἰς ἡλικίαν ἀπὸ 13 ἕως 16 ἐτῶν καὶ οἱ ὁποῖοι συνεπλήρωσαν τὴν θεωρητικήν των μόρφωσιν δι’ ἀκροάσεων νυκτερινῶν μαθημάτων. Χαρακτηριστικὸν ἀκόμη εἶναι τὸ γεγονός, ὅτι ἐν Βασιγκτῶνι λειτουργεῖ Σχολή, ἡ Σχολὴ Μπλίτς, ἡ ὁποία καταρτίζει μηχανικοὺς ἐν διαστήματι ἑνὸς μόνον ἔτους, διδάσκει δὲ τὴν θεωρίαν τῆς μεταλλουργίας, τοῦ ἠλεκτρισμοῦ σχεδὸν ἄνευ μαθηματικῶν εἰς νέους ἐργαζομένους εἰς τὰ ἐργοστάσια ἀπὸ πενταετίας ἢ ἑξαετίας. Καὶ οἱ Ἄγγλοι κατεῖδον καὶ σήμερον κατόπιν μιᾶς ἐσχάτως ἐνεργηθείσης ἐρεύνης, ὅτι ὁ ἐξ ἐργατῶν καταρτισμὸς τῶν μηχανικῶν των εἶνε μειονεκτικός, καὶ ἂν ἡ Σχολὴ Μπλίτς εἶνε, ἐξ ὅσων γνωρίζω, μοναδικὴ εἰς τὸ εἶδος της, οὐχ’ ἧττον τὰ γεγονότα ἐκεῖνα μαρτυροῦσι τὴν ἄκραν σπουδαιότητα τῆς πράξεως ἐν τῷ καταρτισμῷ τοῦ μηχανικοῦ. Πρὸ τῆς σπουδαιότητος ταύτης ἐρωτᾶται: Πῶς καταρτίζονται πρακτικῶς παρ’ ἡμῖν οἱ μηχανικοί; Περὶ τούτου προνοοῦσι τὰ Β. Διατάγματα τῆς 10 Μαρτίου 1918 καὶ 10 Μαΐου 1919, ρυθμίζοντα τὸν καταρτισμὸν τοῦτον κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν πολυτεχνικῶν σπουδῶν. Συνίσταται δ’ οὗτος εἰς πρακτικὰς ἀσκήσεις, ἐν τοῖς ἐργαστηρίοις, ἐν τῷ μηχανουργικῷ ἐργαστηρίῳ, εἰς σχεδιάσεις, ἀσκήσεις ἐν τῷ πεδίῳ, ταῦτα δὲ πάντα ἐν συνδυασμῷ μετὰ τῆς θεωρητικῆς διδασκαλίας, ὑποχρεωτικῶς δέ. Τέλος καὶ εἰς ἐπιστημονικὰς ἐκδρομὰς σκοπούσας τὴν συμπλήρωσιν τῶν ἐπιστημονικῶν γνώσεων τῶν φοιτητῶν καὶ τὴν ἐπιστημονικὴν ἔρευναν. Τὰ μέτρα ταῦτα εἶναι ἀπολύτως ἐνδεδειγμένα. Ἀλλ’ ἐλλείπει τὸ σπουδαιότερον: ἡ πρακτικὴ ἄσκησις ἔξω τῶν πολυτεχνικῶν σπουδῶν, ἡ πρᾶξις ἐν τῇ βιομηχανίᾳ καὶ τῇ τέχνῃ. Τόσον εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ πρᾶξις αὕτη εἶνε τὸ σπουδαιότερον πρᾶγμα διὰ τὸν καταρτισμὸν τοῦ μηχανικοῦ, ὥστε ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ οἱ μηχανικοί, ἐξερχόμενοι τοῦ πολυτεχνείου ὑποβάλλονται συνήθως εἰς μακρὰς πρακτικὰς ἀσκήσεις πρὸς ἀπόκτησιν τῆς δεούσης πείρας διὰ τὸ στάδιόν των. «Μετὰ τὴν ἀπόκτησιν τοῦ διπλώματος, ἡ ὁποία δύναται νὰ γίνῃ εἰς ἡλικίαν 21 ἔτους, ὁ νεαρὸς ἀμερικανός, λέγει ὁ Λεκλὲρκ ἀρχίζει τὴν πρακτικὴν πεποτισμένος ἀπὸ τὴν ἰδέαν ὅτι ἡ ἀληθής του μαθήτευσις ἀρχίζει τότε. Χωρὶς δὲ νὰ ἐπηρεάζηται ἀπὸ ζητήματα φιλοτιμίας, οὔτε νὰ ἀπαιτῇ μεγάλους μισθούς, εἰσέρχεται ἐκεῖ ὅπου γνωρίζει ὅτι θὰ ἔχῃ τὴν μεγαλυτέραν ἐλπίδα τοῦ νὰ συμπληρώσῃ τὴν ἐπαγγελματικήν του μόρφωσιν, τῆς ὁποίας στερεῖται. Οὕτως εὑρίσκομεν εἰς πολλὰ ἀμερικανικὰ ἐργαστάσια νεαροὺς διπλωματούχους μηχανικοὺς κατέχοντας θέσεις ἐπιστατῶν». Ὁ δὲ διαπρεπὴς Διευθυντὴς τῆς Σχολῆς τοῦ Σαρλροὰ ὀμὲρ Μπουίζ, ἐξετάσας ἐπιτοπίως τὴν ἐκπαίδευσιν ἐν ταῖς Ἡνωμέναις Πολιτείαις, ἀναφέρει, ὅτι «ὅπως διανοίξωσι τὸ στάδιόν των οἱ νεαροὶ μηχανικοὶ ἀρχίζουσιν ἀπὸ τοῦ νὰ μορφώνωνται πρακτικῶς πρὸς τὸν σκοπὸν δὲ τοῦτον ὑποβάλλονται οἰκειοθελῶς εἰς μακρὰς καὶ σκληρὰς μαθητεύσεις. Οὐχὶ εἰς τὴν ζωὴν τῶν γραφείων, τῶν σχεδιογραφήσεων ἢ τῶν διοικητικῶν θέσεων, ἀλλὰ εἰς τὴν ζωὴν τῶν μηχανουργείων». Ὁ δὲ Γάλλος Sainz, διατρίψας ἐπὶ τρία ἔτη εἴς τινα ἠλεκτρικὴν ἑταιρείαν ἐν Ἀμερικῇ λέγει ὅτι: «ὁ νεαρὸς μηχανικὸς διέρχεται διὰ τῶν μηχανουργείων ἔνθα παραμένει περὶ τὰ δύο ἔτη, ὑπεβεβλημένος εἰς τὴν αὐτὴν αὐστηρὰν πειθαρχίαν εἰς ἣν καὶ οἱ ἐργάται. Τὰ ἀποτελέσματα, ἐξακολουθεῖ, ὁ αὐτός, εἶνε ἐκπληκτικά. Μετὰ παρέλευσιν δύο ἐτῶν ἐν τῷ Μηχανουργείῳ καὶ ἑνὸς ἔτους ἐν τῷ γραφείῳ ἠλεκτρικῆς τινος ἑταιρείας μορφοῦται ὁ ἠλεκτρολόγος μηχανικὸς μὲ πεῖραν, τὴν ὁποίαν οὔτε μὲ δέκα ἔτη δὲν θὰ ἀπέκτα ἐν Γαλλίᾳ». Ἀλλ’ ἔτι μᾶλλον θὰ κατανοήσητε τὴν προέχουσαν σπουδαιότητα τῆς ἔξω πολυτεχνικῆς ἀσκήσεως, ἂν σᾶς ἀναφέρω τὴν ὑπερβάλλουσαν σημασίαν, τὴν ὁποίαν τὰ τεχνικὰ Πανεπιστήμια ἀποδίδουσιν εἰς αὐτήν. Οὕτω τὸ τεχνικὸν Πανεπιστήμιον τῆς Πιττσβούργης ἐκφράζεται ἐν τινι ἐγκυκλίῳ του ὡς ἑξῆς: «Μόνον ἡ πρακτικὴ ἐργασία ἐν τῷ ἐργοστασίῳ καταρτίζει τὸν μηχανικόν. Περὶ τούτου δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ καμμία ἀμφιβολία». Δι’ ὃ καὶ τὸ Πανεπιστήμιον τοῦτο προῆλθεν εἰς συνεννοήσεις μετὰ τῶν πολυαρίθμων πέριξ αὐτοῦ ἐργοστασίων, ὅπως θέση τοὺς φοιτητὰς εἰς ἐπικοινωνίαν μετὰ τῆς πράξεως. Τὸ δὲ τεχνικὸν πανεπιστήμιον τοῦ Γέϊλ θεωρεῖ ὅτι πλὴν τῶν τετραετῶν, ἐν αὐτῷ σπουδῶν ἀπαιτοῦνται ἀκόμη καὶ 5 ἔτη πρακτικῶν ἀσκήσεων διὰ τὸν καταρτισμὸν τοῦ μηχανικοῦ καὶ συμβουλεύει τοὺς φοιτητὰς τοῦ νὰ ἀκολουθῶσι τὰ ἔργα τῶν ἐργοστασίων, μεθ’ ὧν εὑρίσκεται εἰς σχέσεις. «Ὅσον ἐνωρίτερον, λέγει ὁ πρόεδρος τοῦ Κόλλετζ Στέβενς κ. Χοῦμπρεϋς, ἄνθρωπος μεγάλης ἀξίας, ἀφήσῃ ὁ σπουδαστὴς τὸ Πανεπιστήμιον μὲ καλὰς θεμελιώδεις ἀρχὰς τόσον ἐνωρίτερον θὰ εἶνε εἰς τὸ ἐργοστάσιον διὰ νὰ ἀρχίσῃ ἐκεῖ τὴν πραγματικήν του ἀγωγήν, τὴν μόνην ἡ ὁποία λογαριάζεται, τὴν μόνην χρήσιμον». Ἀλλὰ καὶ ὁ αὐτὸς ὁ Σύλλογος τῶν πολιτικῶν Μηχανικῶν τῆς Γαλλίας οὕτω πῶς ἐκφράζεται ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐν τῷ πρὸς τὸν ὑπουργὸν ὑπομνήματί του: «Ἀπαραίτητος εἶνε ἡ ἄσκησις εἰς τὰ ἐργοστάσια καὶ τὰ ταξείδια τῶν σπουδῶν ἐν Γαλλίᾳ καὶ τῷ ἐξωτερικῷ, καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον δέον νὰ ἐπιδιωχθῇ μία στενωτέρα συνεργασία μεταξὺ τῶν βιομηχανικῶν ἱδρυμάτων καὶ τῶν Ἀνωτέρων Τεχνικῶν Σχολῶν». Ὁ δὲ Φλαζὲ συμβουλεύει τοὺς γονεῖς τῶν Γάλλων φοιτητῶν νὰ εὑρίσκωσι διὰ τοὺς υἱούς των θέσιν τινα εἴς τι ἐργοστάσιον, ἀδιαφόρως τῆς ἀμοιβῆς, κατὰ τὰς διακοπάς, ὁ δὲ Γκιγιέ, ὁ ἐκ τῶν ἐπιφανῶν μελῶν τοῦ Συλλόγου τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν τῆς Γαλλίας, συμβουλεύει τοὺς γάλλους φοιτητὰς νὰ ἀναμιχθῶσιν εἰς τὴν ζωὴν τοῦ Μηχανουργείου χάριν ἀσκήσεων μακρᾶς διαρκείας, καθ’ ἃς νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τὴν γενικὴν πειθαρχίαν. Καὶ ὅτι πρέπει νὰ κατανοήσωσιν οἱ Γάλλοι βιομήχανοι τὴν κεφαλαιώδη σπουδαιότητα τῶν ἀσκήσεων τούτων διὰ τὸ μέλλον, τῶν γαλλικῶν βιομηχανιῶν καὶ νὰ ἀνοίξωσι διάπλατα τὰς θύρας τῶν ἐργοστασίων των καὶ τῶν μηχανουργείων των εἰς τοὺς φοιτητὰς τῶν Μεγάλων Σχολῶν. Ἀλλ’ ἔτι σπουδαιότερον, καὶ εἰς τοῦτο ἐπεθύμουν νὰ καταλήξω: τὴν ἔξω πολυτεχνικὴν ἐκείνην ἄσκησιν, τὸ κυριώτερον ἐφόδιον τοῦ μηχανικοῦ, τὴν ὁποίαν οἱ νεαροὶ μηχανικοὶ τῆς ἀλλοδαπῆς οἰκειοθελῶς ἐπιδιώκουσι, διότι ἄνευ αὐτῆς, δὲν δύνανται νὰ εὐδοκιμήσωσι, καὶ τὴν ὁποίαν ὑποδεικνύουσι αὐτοῖς τὰ τεχνικὰ πανεπιστήμια, τὴν ἔξω πολυτεχνικὴν ἐκείνην λέγω ἄσκησιν ἔρχεται σήμερον νὰ ζητήσῃ ὑποχρεωτικὴν ὁ Σύλλογος τῶν Πολιτικῶν Μηχανικῶν τοῦ Λονδίνου. Οὕτω, συμφώνως πρὸς τὸ πόρισμα ἐρεύνης μιᾶς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προγράμματος τῶν τεχνικῶν σπουδῶν, τὸ ὁποῖον πόρισμα ὑπεβλήθη ὡς εἶδος δημοψηφίσματος εἰς τοὺς μᾶλλον ἁρμοδίους ἄγγλους βιομηχάνους, ὁ ῥηθεὶς Σύλλογος ἐκφράζεται ὡς ἑξῆς: «Ἰδοὺ ὁ κύκλος ὁ ὁποῖος συνιστᾶται διὰ τὸν καταρτισμὸν τῶν διαφόρων εἰδικοτήτων: οἱ νέοι πρέπει νὰ ἀρχίζωσι τὴν τεχνικήν των προπαρασκευὴν κατὰ τὴν ἔξοδον των ἐκ τοῦ κολλεγγίου, εἰς ἡλικίαν 16 ἕως 18 ἐτῶν. Τὸ πρῶτον ἔτος θὰ ἀφιεροῦται εἰς μίαν χειροτεχνικὴν ἄσκησιν ἔν τινι μηχανουργείῳ, οἱονδήποτε καὶ ἂν εἶνε τὸ στάδιον, δι’ ὃ προορίζεται ὁ μέλλων μηχανικός. Τὰ δύο ἑπόμενα ἔτη θὰ καταναλίσκωνται εἰς τὸ Τεχνικὸν Σχολεῖον. Ἡ ἐκπαίδευσις ἐνταῦθα θὰ εἶνε ἡ αὐτὴ δι’ ὅλους τοὺς φοιτητάς, ἡ δὲ εἰδικοποίησις θὰ συντελῆται βραδύτερον. Θὰ ἐπακολουθεῖ τέλος μία πρακτικὴ ἄσκησις τριετὴς ἔν τινι βιομηχανικῷ ἱδρύματι, ἀνήκοντι εἰς τὴν εἰδικότητα, εἰς ἣν προορίζεται ὁ μέλλων μηχανικός». Ἐν ὅλῳ λοιπὸν 6 ἔτη ζητεῖ διὰ τὸν καταρτισμὸν τῶν μηχανικῶν ὁ Σύλλογος: ἕν ἔτος προπαρασκευαστικῆς ἀσκήσεως, δύο ἔτη θεωρητικῶν σπουδῶν καὶ τρία μετὰ πολυτεχνικῆς ἀσκήσεως ἐν τῇ βιομηχανίᾳ, καθ’ ἃ θὰ συντελῆται καὶ ἡ εἰδικοποίησις τοῦ μηχανικοῦ. Θεωρῶ λοιπὸν ἀπαραίτητον νὰ θεσπίσωμεν καὶ ἡμεῖς ἐξωπολυτεχνικὰς ἀσκήσεις, ἀσκήσεις ἐν τῇ βιομηχανίᾳ οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ Τέχνῃ, φροντίζοντες νὰ φέρωμεν εἰς ἐπικοινωνίαν τοὺς φοιτητὰς καὶ τοὺς νεαροὺς μηχανικοὺς μετὰ τῶν βιομηχανικῶν ἱδρυμάτων καὶ ἐν γένει τῶν ἔργων, ἀναλόγως τοῦ μέλλοντος σταδίου ὅπως πράττουσι τὰ τεχνικὰ πανεπιστήμια τοῦ Γιέλ καὶ τῆς Πιττσβούργης. Ἀλλὰ τὸ πρακτικώτερον πάντων φρονῶ ὅτι θὰ ἦτο νὰ θεσπίσωμεν ὑποχρεωτικὴν μεταπολυτεχνικὴν τοιαύτην ἄσκησιν, ὅπως τοῦτο ἀξιοῖ, ὡς προεῖπον, ὁ Σύλλογος τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν τοῦ Λονδίνου καὶ ὅπως ἀσκῇ, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, τὸ τεχνικὸν Πανιπιστήμιον τῆς Πανσυλβανίας, τὸ ὁποῖον ἔχει 4 ἔτη διάρκειαν σπουδῶν καὶ 2 ἔτη κατόπιν ἀσκήσεως ἐν τῇ βιομηχανίᾳ. Ὡς δὲ ἀνέφερον, ἀπαιτοῦνται ἔτη τοιαύτης μεταπολυτεχνικῆς πράξεως διὰ τὸν τέλειον καταρτισμὸν τοῦ μηχανικοῦ πέντε κατὰ τὸ πανεπιστήμιον τοῦ Γιέλ, τρία κατὰ τὸν Σύλλογον τοῦ Λονδίνου, δύο κατὰ τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Πανσυλβανίας. Ἡμεῖς δυνάμεθα νὰ θεσπίσωμεν τοὐλάχιστον ἕν. Εἶνε βεβαίως τοῦτο ἀνεπαρκὲς ἀλλὰ πάντως καλλίτερον ἀπὸ τὸ τίποτε. Καὶ ὅπως ἀξιοῦμεν ἕν ἔτος πρακτικῶν ἀσκήσεων παρὰ τοῦ διδάκτορος τῆς Νομικῆς διὰ τὴν ἄδειαν τοῦ δικηγορεῖν, καὶ παρὰ τοῦ διδάκτορος τῆς ἰατρικῆς διὰ τὴν ἄδειαν ἐξασκήσεως τοῦ ἰατρικοῦ ἐπαγγέλματος τοιουτοτρόπως ἂς ἀξιώσωμεν καὶ παρὰ τοῦ πτυχιούχου τοῦ πολυτεχνείου ἕν ἔτος μεταπολυτεχνικῶν ἀσκήσεων εἰς τὴν εἰδικότητα ἣν μέλλει ν’ ἀκολουθήσῃ πρὸς λῆψιν τῆς ἀδείας τοῦ ἀσκεῖν τὸ ἐπάγγελμα τοῦ μηχανικοῦ. Ἔρχομαι τέλος, εἰς τὸ πέμπτον καὶ τελευταῖον ἐρώτημα τὸ ὁποῖον εἶνε τὸ ἑξῆς: Ἐν ἀρχῇ τῆς ἀγορεύσεώς μου ἐτόνισα ὅτι δὲν μᾶς χρειάζονται μόνον περισσότεροι μηχανικοὶ ἢ τὸ πρίν, ἀλλὰ καὶ καλλίτεροι. Εἴδομεν, δὲ ὅτι τοὺς περισσοτέρους μηχανικοὺς θὰ μᾶς δώσῃ ἡ συντόμευσις τοῦ χρόνου ἐξόδου αὐτῶν εἰς τὸν βίον, τοὺς δὲ καλλιτέρους ὁ ἀρτιώτερος αὐτῶν καταρτισμὸς θεωρητικῶς καὶ ἰδίως πρακτικῶς. Ἀλλὰ πλὴν τῆς βελτιώσεως ταύτης τοῦ καταρτισμοῦ τῶν μηχανικῶν ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη βελτίωσις, τὸ νὰ καταρτίσωμεν δηλαδὴ αὐτοὺς ἐφευρετικωτέρους, ἐπινοηκωτέρους εἰς τὴν πρόοδον τοῦ ἐπαγγέλματός των. Ἡ τοιαύτη ἀνύψωσις τῆς μορφώσεως τοῦ μηχανικοῦ συμβαδίζει μὲ τὰς ἐπιστημονικὰς προόδους, μὲ τὰς ἐφευρέσεις καὶ ἀνακαλύψεις τῆς ἐπιστήμης. Ἀλλ’ οὗτοι δὲν δύνανται νὰ ἔχωσι πρακτικὴν ὠφέλειαν, εἰμὴ ἐφ’ ὅσον χρησιμοποιοῦνται παρὰ τῆς βιομηχανίας, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν συμβαίνει πάντοτε. Πολλαὶ ἀνακαλύψεις μένουσιν ἄχρηστοι πρακτικῶς, διότι δὲν διενεργεῖται ἡ ἐκμετάλλευσίς των ὑπὸ τῆς βιομηχανίας. Πρόκειται λοιπὸν νὰ συστηματοποιήσωμεν τὴν τοιαύτην κάρπωσιν τῶν ἐπιστημονικῶν ἐφευρέσεων καὶ ἀνακαλύψεων ὑπὸ τῆς βιομηχανίας, νὰ καταρτίσωμεν δηλαδὴ μίαν συνεργασίαν μεταξὺ ἐπιστήμης καὶ βιομηχανίας, ἡ ὁποία θὰ ἀνυψώσῃ τὴν μόρφωσιν τῶν μηχανικῶν καὶ θὰ διανοίξῃ εἰς αὐτοὺς νέους ὁρίζοντας τελειοποιήσεως τοῦ ἐπαγγέλματός των, καὶ βιομηχανικῆς προόδου. Καὶ ἡ τοιαύτη συνεργασία προβάλλεται τὴν σήμερον ἐπιτακτικὴ εἰς ὅλα τὰ Κράτη, ὡς ἐκ τοῦ δεινοῦ οἰκονομικοῦ συναγωνισμοῦ, ὁ ὁποῖος τὰ ἀναμένει καὶ κατὰ τὸν ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ ὑστερῶσι τὰ μὲν τῶν δὲ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ ὅσον οἷον τε ἀρτιωτέρου καταρτισμοῦ πρὸς διεξαγωγὴν αὐτοῦ. Πρώτη ἡ Γερμανία κατενόησε τὴν σημασίαν τῆς συνεργασίας ἐπιστήμης καὶ βιομηχανίας καὶ ἔθηκεν εἰς ἐνέργειαν αὐτήν. Ἐδημιούργησε πολλὰ βιομηχανικὰ κέντρα τοιαύτης συνεργασίας, εἰς τὰ ὁποῖα ἀποτείνονται οἱ βιομήχανοι φοιτῶσιν δὲ ὑποχρεωτικῶς οἱ σπουδασταὶ τῶν ἀνωτάτων τεχνικῶν Σχολῶν πρὸς συμπλήρωσιν τῆς μορφώσεως των. Ἐντεῦθεν ἐπῆλθεν ἡ κολοσσιαία ἀνάπτυξις τῆς γερμανικῆς βιομηχανίας. Τὸ μυστικὸν τῆς Γερμανικῆς ταύτης ἐπιτυχίας πρῶτοι ἀνεκάλυψαν οἱ Ἀμερικανοὶ καὶ ἐζήτησαν νὰ τὸ ἐφαρμόσωσιν. «Οἱ Ἀμερικανοί, λέγει μία τῷ 1916 γενομένη ἀγγλικὴ ἔρευνα ἐπὶ τοῦ συνδέσμου τῶν βιομηχανικῶν καὶ τῶν τεχνικῶν πανεπιστημίων, χάριν μείζονος οἰκονομικῆς καὶ ἐπιστημονικῆς προόδου κατενόησαν τὴν μεγάλην σπουδαιότητα, τὴν ὁποίαν ἔσχε διὰ τὴν ταχεῖαν πρόοδον τῆς Γερμανίας, ἡ συστηματικὴ ἐφαρμογὴ τῆς ἐπιστήμης ἐπὶ τῆς βιομηχανίας. Μεγάλαι ἀμερικανικαὶ ἐπιχειρήσεις ἵδρυσαν κατὰ τὰ τελευταῖα εἴκοσιν ἔτη εἰς ἀριθμὸν ἐπὶ μᾶλλον καὶ μᾶλλον σημαντικὸν ἐργαστήρια ἐρευνῶν. Ζητοῦσι νὰ θέσωσι εἰς συνάφειαν τοὺς βιομηχάνους μετὰ τὰ τεχνικὰ πανεπιστήμια οὕτως ὥστε ὁ ἐπιστήμων, τὸ πανεπιστήμιον αὐτὸ τοῦτο καὶ ἡ βιομηχανία νὰ συνεργάζωνται εἰς τὸ ἔργον τῶν ἐρευνῶν, ἄνευ περιορισμοῦ τῆς ἐπιστημονικῆς ἐλευθερίας τοῦ Καθηγητοῦ τοῦ πανεπιστημίου καὶ μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ βιομηχάνου ἐπὶ τῆς ἰδιοκτησίας τῶν πορισμάτων τῶν ἐρευνῶν, τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύναντο νὰ τῷ ἀνήκωσιν. Ἕνα παρόμοιον πείραμα ἐπεχειρήθη ἐσχάτως εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τοῦ Γέϊλ τῇ συνδρομῇ τῶν χωνευτῶν τοῦ χαλκοῦ καὶ τοῦ ὀρειχάλκου τῆς περιφερείας αὐτοῦ. Οἱ βιομήχανοι οὗτοι ἀναλαμβάνουσι τὰς δαπάνας διαμονῆς ἑνὸς ἢ δύο ἐτῶν εἰς τὸ ρηθὲν πανεπιστήμιον δι’ ἐκείνους τοὺς φοιτητάς, οἱ ὁποῖοι περατώσαντες τὰς σπουδάς των ἐκλέγονται εἰδικῶς διὰ νὰ ἐπιδιώξωσι ἐκεῖ τὰς ἐρεύνας. Δυνάμει τῆς συναφθείσης συμφωνίας οἱ φοιτηταὶ ἀφιερώνουσι τὸν ἥμισυ χρόνον των εἰς τὴν σπουδὴν τῶν προβλημάτων, τὰ ὁποῖα ἐνδιαφέρουσι τοὺς βιομηχάνους τοὺς ὑπογράψαντας τὴν συμφωνίαν. Διὰ τὴν Ἀμερικὴν ἔθηκεν ὀρθῶς τὸ ζήτημα ὁ Μάν: τὰ (τεχνικὰ) Πανεπιστήμιά μας, λέγει, ἔχουσι ἅπαντα τὰ ἐπιστημονικὰ ἐργαστήρια, ἀλλ’ οὐδὲν κέκτηται βιομηχανικὸν ἐργαστήριον. Πολλάκις εἴδομεν φοιτητὰς καὶ μηχανικοὺς κάμνοντας μὲ ἐνδιαφέρον τὰς ἐπιστημονικὰς ἀνακαλύψεις, ἐκ τῶν ὁποίων ὅμως οὐδὲν δύνανται νὰ ὠφεληθῶσιν.» Ἐνωτισθῶμεν καὶ ἡμεῖς τῆς φωνῆς τοῦ Μάν: Ἄς ἐπιδιώξωμεν τὴν συνεργασίαν ἐπιστήμης καὶ βιομηχανίας ἐπ’ ἀγαθῷ ἀμφοτέρων, ἱδρύοντες ἐν τῷ πολυτεχνείῳ μας βιομηχανικὸν ἐργαστήριον ἐπιστημονικῶν ἐρευνῶν, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἀποτείνωνται οἱ βιομήχανοι καὶ νὰ ἀσκῶνται οἱ φοιτηταὶ καὶ οἱ νεαροὶ μηχανικοί. Περαίνων καὶ ἀνακεφαλαιῶν ζητῶ: 1) Νὰ ἐλαττωθῇ εἰς ἐλάχιστον ἐφικτὸν ὅριον ἡ ἡλικία ἐξόδου τῶν μηχανικῶν εἰς τὸν βίον καὶ δή: αʹ) διὰ τῆς ἐλαττώσεως τῆς στρατιωτικῆς των θητείας εἰς 6 μῆνας. βʹ) διὰ τῆς ἐλαττώσεως τῶν ὁλικῶν ἐτῶν φοιτήσεως εἰς τὰ σχολεῖα τῆς Δημοτικῆς καὶ Μέσης ἐκπαιδεύσεως καὶ γʹ) διὰ τοῦ περιορισμοῦ τῆς διαρκείας τῶν πολυτεχνικῶν σπουδῶν. 2) Νὰ διαιρεθῇ ἡ συνεπτυγμένη Σχολὴ τῶν Μηχανολόγων καὶ Ἠλεκτρολόγων εἰς τὰς συνιστώσας αὐτὴν δύο σχολὰς νὰ ὁρισθῇ δὲ τετραετὴς ἡ διάρκεια τῶν σπουδῶν ἑκατέρας ὡς καὶ τετραετὴς ἡ διάρκεια τῶν σπουδῶν τῶν Σχολῶν τῶν πολιτικῶν Μηχανικῶν, τῶν ἀρχιτεκτόνων καὶ τῶν χημικῶν–Μηχανικῶν τριετὴς δὲ ἡ τῆς Σχολῆς τῶν τοπογράφων μηχανικῶν. 3) Νὰ συμπληρωθῇ ἡ καθόλου γενικὴ μόρφωσις διὰ τῆς προσθήκης ἐμπορικῶν μαθημάτων μετ’ ἀντιστοίχου καθηγητικῆς ἕδρας. 4) Νὰ θεσπισθῇ πρακτικὴ ἄσκησις, διαρκείας ἑνὸς ἔτους, τοῦ πτυχιούχου τοῦ πολυτεχνείου, εἰς βιομηχανικὰ ἱδρύματα ἢ ἄλλα ἔργα ἀναλόγως τῆς εἰδικότητες εἰς ἣν μέλλει νὰ ἐπιδοθῇ οὗτος, μετὰ τὴν ὁποίαν νὰ χορηγῆται εἰς αὐτὸν ἡ ἄδεια τοῦ ἐξασκεῖν τὸ ἐπάγγελμα τοῦ μηχανικοῦ. καὶ 5) Νὰ ἱδρυθῇ ἐν τῷ πολυτεχνείῳ ἕν βιομηχανικὸν ἐργαστήριον ἐπιστημονικῶν ἐρευνῶν, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ ἀσκῶνται ὑποχρεωτικῶς οἱ φοιτηταί, καὶ εἰς τὸ ὁποῖον νὰ δύνανται νὰ ἀποτείνωνται οἱ βιομήχανοι (χειροκροτήματα).

§83Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κύριε Πρόεδρε εὐχαριστῶ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Κυκλάδων συνάδελφον διὰ τὴν διάλεξίν του, διὰ τῆς ὁποίας ἀνέπτυξεν ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ τὰς σκέψεις του περὶ τοῦ Πολυτεχνείου ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον δὲν πρόκειται νὰ μεταβάλῃ ἐντελῶς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Πολυτεχνείου. Ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία ἔσχε τὴν πρωτοβουλίαν τῆς μεταρρυθμίσεως τοῦ Πολυτεχνείου ὀφείλει νὰ ἀναγνωρίσῃ ὅτι μέχρι τοῦδε δὲν συνετελέσθη σχεδὸν τίποτε. Τόσον ἀπὸ ἀπόψεως θεωρητικῆς μορφώσεως ὅσον καὶ ἀπὸ ἀπόψεως πρακτικῆς. Ὅπως εἴπετε, ἡ ἔλλειψις ἐπαρκοῦς ἐγκυκλοπαιδικῆς μορφώσεως, μᾶς ἀναγκάζει εἰς Σχολὰς τινὰς νὰ αὐξήσωμεν τὸν χρόνον τῆς φοιτήσεως ἀπὸ 4 ἐτῶν εἰς 5 ἔτη. Ἡ αὔξησις αὐτὴ οὐσιαστικῶς δὲν ἐπιβραδύνει τὴν εἰς τὸν πρακτικὸν βίον εἴσοδον τῶν ἀποφοίτων τοῦ Πολυτεχνείου, διότι ἐὰν παρατηρήσητε τὸ Πανεπιστήμιον θὰ ἴδητε ὅτι ὁ φοιτητὴς τῆς Νομικῆς καὶ κατὰ μείζονα λόγον τῆς Ἰατρικῆς ἔχει πενταετῆ καὶ ἑξαετῆ φοίτησιν. Οἱ μηχανικοὶ ἐν γένει ἔχουν ἀνάγκην πολὺ μεγαλυτέρας εἰδικῆς μορφώσεως. Τὸ πρακτικὸν ζήτημα εἶναι νὰ μὴ χάνουν τὸν καιρόν των οἱ τεχνικοὶ ὑπάλληλοι εἰς τὸν στρατόν. Ἀλλ’ αἱ ἀνάγκαι τοῦ πολέμου μᾶς ἐξηνάγκασαν ν’ ἀποσπάσωμεν πολλοὺς μηχανικοὺς διὰ τὸν στρατόν.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ, ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον;

§85ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτὸν δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον).

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ τῶν Συμμάχων καὶ συνησπισμένων Δυνάμεων γενομένης ἐν Παρισίοις τῇ 25 Νοεμβρίου 8 Δεκεμβρίου π. ἔτους δηλώσεως» περὶ τροποποιήσεως τοῦ μεταξὺ τῶν εἰρημένων Δυνάμεων συνολογηθέντος ἐν Ἁγίῳ Γερμανῷ τῇ 28 Αὐγούστου 10 Σεπεμβρίου τοῦ ἰδίου ἔτους διακανονισμοῦ περὶ τῶν πρὸς τὴν Ἰταλίαν ὀφειλομένων ἐπανορθώσεων». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν) Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ μεταξὺ τῶν Συμμάχων καὶ Συνησπισμένων Δυνάμεων συνολογηθέντος καὶ ἐν Ἁγίῳ Γερμανῷ τῆς Γαλλίας τῇ 28ῃ Αὐγούστου 10 Σεπτεμβρίου 1919 ὑπογραφέντος διακανονισμοῦ περὶ τῶν πρὸς τὴν Ἰταλίαν ὀφειλομένων ἐπανορθώσεων». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν) Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ μεταξὺ τῶν Συμμάχων καὶ Συνησπισμένων Δυνάμεων συνολογηθέντος καὶ ἐν Ἁγίῳ Γερμανῷ τῆς Γαλλίας τῇ 28ῃ Αὐγούστου 10 Σεπτεμβρίου 1919 ὑπογραφέντος διακανονισμοῦ περὶ εἰσφορᾶς εἰς τὰς γενομένας δαπάνας διὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν ἐδαφῶν τῆς πρώην Αὐστρο– Οὐγγρικῆς Μοναρχίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπαλλαγῆς πλημμυροπαθῶν χωρίων ἀπὸ καταβολῆς φόρου δεκάτης 1919, ἀπαλλαγῆς ἐνοικιαστῶν τινων δεκάτης διαφόρων χρήσεων καὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ ἀπαλλαγῶν 842, 1238 καὶ 1639 νόμων κλπ.».

§87Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Εἰς τὴν θεομηνείαν συμπεριλαβαίνεται καὶ ἡ γρίππη.

§88Ι. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Διὰ τὸ 1918 δὲν ἐδόθη τὸ δικαίωμα.

§89Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Διὰ τοὺς ἐνοικιαστὰς ν’ ἀναβληθῇ τρεῖς μῆνας.

§90Ι. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Μέχρι τέλους Ἰουνίου 1920.

§91Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Εἰς τὴν Ὑποδιοίκησιν Λαγκαδᾶ κατεστράφη ἕνα χωρίον.

§92Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Γίνεται καὶ αὐτό.

§93Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Εἰς τὴν Μιτυλήνην τὸ ἔλαιον διὰ τὰ ἐργοστάσια, παρέχεται ἀπὸ ἄλλας ἐπαρχίας, θὰ πληρώσῃ φόρον; Εἶναι ὁ ἴδιος λόγος ὁ ὁποῖος ἦτο καὶ διὰ τὸ σαπούνι.

§94Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἄλλο τὸ λάδι καὶ ἄλλο τὸ σαπούνι.

§95Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ἂς περάσῃ οὕτω.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον;

§97ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, Δεκτὸν (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον).

§98Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως). Κύριε Πρόεδρε παρακαλῶ νὰ ψηφισθῶσιν ἐκεῖνα διὰ τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσιν ἀντίρρησιν οἱ κ. κ. βουλευταί.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 26 Ἰουλίου 1919 Νομοθετικοῦ Διατάγματος «περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ ἄρθρου 23 τοῦ νόμου 276 καὶ διὰ τὸ ὑπαγόμενον εἰς τὴν Διεύθυνσιν τῶν Δημοσίων Ἔργων προσωπικόν». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν) Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 10 Μαΐου 1919 Ν. Δ. «περὶ κανονισμοῦ τρόπου ἀπολύσεως πέραν τῶν πέντε ἡμερῶν, ὡς καὶ ἀνακλήσεως ἀπολύσεων ἐνεργηθεισῶν ἄνευ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν ὑπαλλήλων, τεχνιτῶν καὶ ἐργατῶν ἐπιχειρήσεων, ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ τῶν ὁποίων ἐφηρμόσθησαν ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει αἱ διατάξεις τῶν νόμων 1389 καὶ 325». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν) Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων ΓΨΛʹ καὶ 479 περὶ ἀρχαιολογικῆς ὑπηρεσίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν) Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναστυλώσεως, ἐπισκευῆς καὶ συντηρήσεως ἀρχαίων καὶ μεσαιωνικῶν μνημείων καὶ περὶ προστασίας Βυζαντινῶν καὶ μεσαιωνικῶν ἔργων τέχνης». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν) Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκτάκτου εἰσφορᾶς ἐκ δρ. 394.000 εἰς τὸ ἀρχαιολογικὸν ταμεῖον κατὰ τὸ ἔτος 1919». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν) Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρείας». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν) Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μονιμοποιήσεως τῶν ἐπιθεωρητῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν) Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως τυπογραφείου καὶ βιβλιοπωλείου παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν) Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως κλάδου τηλεφωνητῶν ἐν τῷ Π. Ναυτικῷ». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν) Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 1675 περὶ Σώματος ἐλέγχου Στρατοῦ». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν) Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγκρίσεως δαπάνης μέχρι δραχμῶν 65,000 πρὸς ἐπισκευήν, τοῦ Διοικητηρίου Θεσσαλονίκης». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν) Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 26 Ἰουλίου 1919 Νομοθετικοῦ Διατάγματος περὶ ἐπισκευῆς καὶ ἀνεγέρσεως κτιρίων πρὸς χρῆσιν τῆς Χωροφυλακῆς καὶ τῆς Ἀστυνομίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν) Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐξήσεως τῆς διὰ τὴν μελέτην τῶν σιδηροδρομικῶν γραμμῶν χορηγηθείσης ὑπὸ τοῦ νόμου 163 πιστώσεως». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν) Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τοῦ Δημ. Ε. Καλογεροπούλου περὶ παραχωρήσεως δικαιώματος ἐγκαταστάσεως μεγάλων δικτύων (τονναρῶν) πρὸς ἁλιείαν τῶν τόννων καὶ ἱδρύσεως ἐργοστασίων πρὸς βιομηχανικήν, συσκευασίαν αὐτῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν) Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν 1830 καὶ 1831 νόμων «περὶ ραδιοτηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν) Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταργήσεως τοῦ κλάδου τῶν δυτῶν καὶ τροποποιήσεως διατάξεων ἀφορωσῶν τὴν προαγωγὴν τῶν πληρωμάτων τοῦ Στόλου». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν) Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 9 Δεκεμβρίου 1917 Β. Δ. περὶ τῶν προσόντων καὶ τοῦ τρόπου τῆς κατατάξεως τῶν ὑπολογιστῶν καὶ τοῦ τρόπου καὶ τῶν προσόντων τῆς προαγωγῆς τούτων εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ λογιστοῦ». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν) Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μὴ ἐφαρμογῆς τῶν διατάξεων τῆς δʹ παραγράφου τοῦ ἄρθρου 18 τοῦ νόμου 728 διὰ τοὺς κατωτέρους ἀξιωματικοὺς οῦ φαρμακευτικοῦ κλάδου τοῦ Π. Ν.». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν) Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀποστολῆς εἰς εἰδικὰ θεραπευτήρια δημοσίᾳ δαπάνῃ τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν τοῦ Π. Ν. τῶν παθόντων ἐν ὑπηρεσίᾳ». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν) Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 17 Σεπτεμβρίου 1919 Ν. Δ. «περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ ἐλέγχου τοῦ συναλλάγματος νόμων». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν) Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ Πρακτικοῦ Γεωργικοῦ Σχολείου Γόρτυνος–Μεσσαρᾶς Κρήτης». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν) Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παροχῆς ἀδείας εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας πρὸς συνομολόγησιν συμβάσεως διὰ τὴν ἐκμετάλλευσιν τοῦ Ἐθνικοῦ Λυγνιτοριχείου Μπανίτσης». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 1165 «περὶ τελωνειακοῦ κώδικος ἕνεκεν τῆς στατιστικῆς καὶ περὶ τέλους εἰσαγωγῆς». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 17 Σεπτεμβρίου 1919 Ν. Διατάγματος «περὶ κυρώσεως πράξεων καὶ ἀποφάσεων τῆς παρὰ τῇ Α.Δ.Μ. ἐκτελεστικῆς ἐπιτροπῆς». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 21ης Ἰουνίου 1917 Ν. Διατάγματος «περὶ παροχῆς ὑπὸ τῆς Ἐθν. Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος πιστώσεως 25,000,000 δραχ. εἰς τὴν Α.Δ.Μ.». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 2 Μαΐου 1919 Ν. Β. Διατάγματος «περὶ προμηθείας ὑλικῶν διὰ τὴν ἀντικατάστασιν ξυλίνων γεφυρῶν Παπουλίου–Πλατὺ–Τοψὶν καὶ Πειραιῶς Λαρίσης–Παπουλίου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 22 Μαΐου 1919 Ν. Δ. «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τῶν νόμων 1024 περὶ διοικήσεως τῶν σιδηροδρόμων τοῦ Κράτους, 1575 καὶ 1507 περὶ ἐπιτάξεως ὑπὸ τοῦ Κράτους τῶν σιδηροδρόμων ΠΑΠ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῶν ἀπὸ 24 Μαΐου καὶ 26 Ὀκτωβρίου 1919 συμφωνητικῶν μεταξὺ τῆς Α.Δ.Μ. ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῶν Henri Piguè & Pierre Hellbronner ἀφ’ ἑτέρου καὶ ἀπαλλαγῆς τούτων ἀπὸ τοῦ Νόμου 1640 «περὶ φορολογίας καθαρῶν προσόδων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως τροποποιούσης ἄρθρα τινὰ τῆς κατὰ τὴν 25ην Αὐγούστου 7ην Σεπτεμβρίου 1914 συνομολογηθείσης ἀρχικῆς συμβάσεως διὰ τὴν ἐπὶ τῶν Ἑλληνικῶν σιδηροδρόμων κυκλοφορίαν τῶν διαφόρων τύπων ἁμαξῶν τῆς διεθνοῦς ἑταιρείας κλιναμαξῶν κλπ.». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διατηρήσεως προνομίων τινῶν τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης Limited καὶ μετὰ τὴν 25 Ἀπριλίου 1920». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναθέσεως τῆς ἐκτελέσεως τῶν περὶ περιθάλψεως διατάξεων τῶν προσφύγων τοῦ Νόμου 752 τοῦ κυρώσαντος τὸ ἀπὸ 8ης Ἰουλίου ἔτους 1917. Ν. Διάταγμα «περὶ περιθάλψεως προσφύγων καὶ τῶν διατάξεων τοῦ ἀπὸ 26 Ἀπριλίου π. ε. Ν. Διατάγματος «περὶ ἐπεκτάσεως τῆς παρεχομένης εἰς τοὺς πρόσφυγας περιθάλψεως, εἰς ἄλλας κατηγορίας προσφύγων καὶ ἀναξιοπαθούντων ὡς καὶ παντὸς ἑτέρου Νομοθ. Διατάγματος ἢ τοῦ νόμου συναφοῦς μὲ τὴν περίθαλψιν προσφύγων, εἰς τοὺς Γεν. Διοικητὰς ἢ ἄλλα Κυβερνητικὰ ὄργανα τοῦ Κράτους». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ Νομ. Διατάγματος τῆς 8ης Ἰουλίου 1917 «περὶ ἁρμοδιότητος τοῦ Ὑπουργείου τῆς Περιθάλψεως καὶ ὀργανώσεως τῶν ὑπηρεσιῶν αὐτοῦ τοῦ κυρωθέντος διὰ τοῦ νόμου 757 τοῦ ἔτους 1917, καὶ τοῦ νόμου 1081 τοῦ ἔτους 1917 περὶ προσωπικοῦ τοῦ Ὑπουργείου Περιθάλψεως». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ΓΦΚΔʹ περὶ μεταλλείων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον)

§100Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἀρκετὰ κ. Πρόεδρε.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 5ην μ. μ. αὔριον. (ὥρᾳ 8 μ. μ.)