1920.01.28

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 32α

τῆς 28ης Ἰανουαρίου 1920

Προεδρία κ. Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΥ

Ἀντιπροέδρου (Ὥρᾳ 5.30′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ).

§2Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Τὸν λόγον ἐπὶ τῶν πρακτικῶν. Μετὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Παπαστρατῆ καὶ πρὸ τῆς ἀναπτύξεως τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Σοκόλη ὁ κ. Πρόεδρος μοῦ εἶχε δώσει τὸν λόγον καὶ ἔκαμα συστάσεις πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης διὰ τοὺς κρατουμένους εἰς τὰς φυλακὰς Ἰτζεδίν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐδήλωσεν, ὅτι θὰ ἐξετάσῃ διὰ νὰ ἰδῇ κατὰ πόσον συντρέχουσιν οἱ λόγοι διὰ νὰ διατάξῃ τὴν μεταφοράν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ διορθωθῇ. Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται ὡς ἐδιορθώθησαν. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Οἱ κάτοικοι Καβάλλου, Τευθρώνης τῆς Λακωνίας, παρακαλοῦσιν ὅπως γίνῃ ἐν αὐτῷ ἐγκατάστασις τηλεφώνου. — Οἱ ἐξ Ἰωαννίνων ὁπλαρχηγοὶ Τ. Κώστας, Ι. Κολοβὸς κλπ., παρακαλοῦσιν ὅπως χορηγηθῇ αὐτοῖς ἐπίδομά τι ἢ τοῖς παραχωρηθῶσι στρέμματά τινα γῆς ἐκ τῶν ἐθνικῶν γαιῶν. — Ἡ ἐπιτροπὴ πρὸς ἐξωραϊσμὸν τῆς ἱερᾶς Μονῆς τῆς Ἁγίας Λαύρας ὑποβάλλει ἔκκλησιν πρὸς τὴν Βουλὴν πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ ἔργου της. — Ὁ Πρόεδρος τῆς Κοινότητος Κύμης, παραπονεῖται κατὰ τοῦ ἐκεῖ Διευθυντοῦ τῆς Ἑταιρείας τῶν ἐπιχειρήσεων. — Ὁ ἐκ Λαμίας Κ. Κρόκος, παρακαλεῖ ὅπως καταβληθῇ αὐτῷ τὸ ἀντίτιμον διαφόρων εἰδῶν χορηγηθέντων ὑπ’ αὐτοῦ εἰς τὰς στρατιωτικὰς ὑπηρεσίας. — Ἡ ἐπιτροπὴ συνταξιούχων ὑπαλλήλων Κορίνθου, παρακαλεῖ ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὑπόμνημά των περὶ αὐξήσεως τῶν συντάξεων των. — Ὁ ἐκ Βερροίας πολιτικὸς συνταξιοῦχος Ἰωάννης Βαρδῆς, παρακαλεῖ ὅπως αὐξηθῇ ἡ σύνταξις του. — Οἱ Ε. Μπακαλάκης, Σφέτσος κλπ. ἔφεδροι Βόλου, παρακαλοῦσιν ὅπως χορηγηθῇ αὐτοῖς τὸ καθυστερούμενον ἐπίδομα τοῦ 1915. — Ἡ Εὐτυχία Δ. Βολανοπούλου, ἀδελφὴ ἀποθανόντος συνταξιούχου οἰκονομικοῦ ὑπαλλήλου, παρακαλεῖ ὅπως χορηγηθῇ αὐτῇ σύνταξις. — Οἱ Γεωργικοὶ Συνεταιρισμοὶ Κορινθίας, παρακαλοῦσιν, ὅπως τροποποιηθῇ ὁ νόμος 1072. Οἱ κ.κ. Ὑπουργοὶ τῆς Συγκοινωνίας καὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ ἀποπερατώσεως τῆς ἐργασίας τῆς ἀποξηράνσεως τοῦ ἕλους Πάσσαρι τῆς ἐπαρχίας Μαντινείας τοῦ νομοῦ Ἀρκαδίας». Ἡ ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ὑγείας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐνισχύεται παρὰ τῶν βουλευτῶν κ.κ. Κ. Ἀλαβάνου καὶ Δ. Κατσίνα.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Ὁ κ. Φλῶρος, ὅπως ὑποβάλῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰς τῆς Ἐπιτροπῆς Καλιμνείων Σχολείων Παπίγκου τῆς Κοινότητος Παπίγκου Ἠπείρου.

§5Π. ΦΛΩΡΟΣ. Ἡ ἀναφορὰ μου ἀφορᾶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Ἡ ἐπιτροπὴ τῶν Καλλινείων Σχολείων Παπίγκου παρακαλεῖ ὅπως τὰ χρηματικὰ ποσά, τὰ κατατιθεμένα παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ καὶ τὰ ἀφορῶντα τὴν συντήρησιν τῶν σχολείων τῶν Κοινοτήτων αὐτῶν, ἀπαλλαχθῶσι τοῦ φόρου τῆς καθαρᾶς προσόδου· διότι πρό τινων ἡμερῶν, ἔχουν κατατεθειμένας 125.000 δραχμάς, ἐπῆγαν νὰ πάρουν τοὺς τόκους καὶ τοὺς ἐκράτησαν φόρον καθαρᾶς προσόδου. Νομίζω ὅτι εἶναι ἄδικον ἐφόσον διὰ τῶν χρημάτων αὐτῶν συντηροῦνται σχολεῖα καὶ ὄχι ὀλίγα, δύο νηπιαγωγεῖα, δύο δημοτικὰ σχολεῖα καὶ ἕν σχολαρχεῖον, δυνάμει τοῦ κληροδοτήματος τοῦ ἀειμνήστου Ἀναγνωστοπούλου. Νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον, ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐλάμβανεν εἰδικὴν πρόνοιαν, ὅπως τὰ χρήματα τὰ ἀφορῶντα σχολεῖα ἀπαλλαγῶσι τοῦ ὅρου τῆς καθαρᾶς προσόδου. Παρακαλῶ νὰ διαβιβασθῇ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν. Ἐπίσης καταθέτω καὶ ἑτέραν ἀναφορὰν τῆς Κοινότητος Παπίγκου Ἠπείρου, ἀφορῶσαν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας. Ἐκεῖ ὑπάρχει κάποια γέφυρα, ἡ ὁποία κατέπεσε καὶ ἡ Κοινότης συνέλεξε 10000 δραχμὰς καὶ τὸ ὑλικόν τῆς γεφύρας, τὸ ὁποῖον ἦτο ἄχρηστον τὸ ἐξεποίησε δυνάμει διαταγῆς τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ Ἠπείρου καὶ συνέλεξε 30000 δραχμάς. Ζητοῦσι νὰ κατασκευάσωσι τὴν γέφυραν αὐτὴν διότι ἡ ἐπὶ πλέον δαπάνη δὲν εἶναι παρὰ 20000 δραχμῶν κατὰ μελέτας διαφόρων μηχανικῶν, οἱ ὁποῖοι μετέβησαν ἐκεῖ. Παρακαλῶ νὰ λάβῃ πρόνοιαν ὁ κ. Ὑπουργός, ὅπως κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δοθῇ ἓν παράδειγμα καὶ αἱ Κοινότητες βοηθοῦν τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ Κυβέρνησις προσέρχεται ἀρωγὸς εἰς τὰ τοιαῦτα ἔργα.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τρικούπης ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν καπνοπαραγωγῶν Γαβαλοῦς Μακρυνείας.

§7Ι. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ πρὸ ἡμερῶν εἶχον παρακαλέσει τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀπαγορευθῇ ἡ ἐξαγωγὴ καπνοῦ ἀκατεργάστου καὶ ἐξέθεσα τοὺς λόγους καὶ τὰς ζημίας, τὰς ὁποίας θὰ ἐπιφέρῃ ἡ ἔλλειψις καπνῶν. Διότι ἐκτὸς τούτου ὅταν ὁ καπνὸς ὁ ἀκατέργαστος ἐξάγεται εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἀστέγνωτος ξυνίζει καὶ ἑπομένως προκαλεῖ ἐλάττωσιν τῆς τιμῆς τοῦ καπνοῦ καὶ ὑποτίμησιν τοῦ προϊόντος τούτου εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν ζυγίζουσα τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους ἐνδεχόμενον νὰ διατρέξῃ τὸ προϊὸν αὐτό, νὰ λάβῃ τὰ κατάλληλα μέτρα ἀπαγορεύσεως τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ καπνοῦ καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νὰ δώσουν μίαν ἀπάντησιν, διὰ νὰ ἡσυχάσῃ ὁ πληθυσμὸς τῶν καπνοπαραγωγῶν μερῶν, διότι, ὡς γνωρίζετε, ὁλόκληρος ἡ Ἑλλὰς εἶναι χώρα καπνοφόρος καὶ ἑπομένως ὁλόκληρος ἡ Ἑλλὰς νὰ μάθῃ τί θὰ ἀπογίνῃ.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Χρυσοστάλης, ὅπως ὑποβάλῃ καὶ ἀναπτύξῃ τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν τῶν ἐξορίστων Ἀλιβερίου.

§9Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Τὴν αἴτησιν ταύτην ὑπέβαλλον πρὸ 10 ἡμερῶν εἰς τὴν Βουλήν, ἐν τῷ μεταξὺ ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν προέβη εἰς ἀνάκλησιν τῶν ἐξορίστων Ἀνδρείων. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ θεωρῶ καθῆκον μου νὰ ἐκφράσω τὴν ἄπειρον εὐγνωμοσύνην πλείστων ἐκ τῶν διαμενόντων πρὸ διετίας ἐν τῇ ἐξορίᾳ, διότι ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Ρακτιβὰν εὗρον δικαιοκρίτην καὶ φιλεύσπλαγχνον Ὑπουργόν, ὁ ὁποῖος ἀντιλαμβάνεται ἀμέσως τῶν δικαίων παραπόνων. Ἦτο εὐτύχημα, ὅτι κατὰ τὸ τρικυμιῶδες διετὲς διάστημα διηύθυνε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ὁ σοφὸς νομοδιδάσκαλος καὶ ἐξαίρετος ἄνθρωπος κ. Ρακτιβὰν καὶ εἶχε πλησίον του τὸν ταγματάρχην κ. Μαυρικάκην τέλειον καὶ ἄνθρωπον ἐντιμώτατον καὶ φιλεργατικώτατον.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γκλαβᾶς, ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰς τῶν κοινοτήτων Μποζαϊτίκων (Πατρῶν) καὶ Βερβινῆς (Ἠλίας).

§11Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Παρακαλῶ ὅπως ἐπαυξηθῇ τὸ διατεθὲν ὑπὲρ τῶν κοινοτήτων τούτων ποσὸν διὰ κοινοτικὰ ἔργα καὶ ληφθοῦν καὶ μέτρα ὑπὲρ βελτιώσεως τῆς ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας ἐκεῖθεν. Ἡ δευτέρα ἀναφορὰ εἶναι τῆς κοινότητος Βερβινῆς Ἠλείας. Διὰ τῆς ἀναφορᾶς αὐτῆς ἡ κοινότητης Βερβινῆς παραπονεῖται κατὰ τῆς ἐκεῖ ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας. Παρακαλεῖ νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον διότι πληρώνει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ ἔχει ἀνάγκην αὐτῆς.

§12Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Νὰ μοῦ στείλετε τὴν ἀναφοράν.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φλῶρος ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ὁπλαρχηγῶν Ἠπείρου.

§14Π. ΦΛΩΡΟΣ. Οἱ ὁπλαρχηγοὶ Ἠπείρου περὶ τοὺς 25, διὰ τῆς ἀναφορᾶς των ζητοῦσιν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἵνα εἰ δυνατὸν τύχουν σχετικῆς συνδρομῆς διότι πρὸ τοῦ 1912 ὑπηρέτησαν τὴν πατρίδα των καὶ ἦσαν ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τῶν διαφόρων ἀρχῶν διαφοροτρόπως. Παρακαλῶ λοιπόν, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τοὺς δοθῇ βοήθημά τι μόνιμον νὰ τοὺς δοθῇ κλῆρος γεωργικὸς δηλαδὴ ὡρισμένα στρέμματα γῆς, τὰ ὁποῖα νὰ καλλιεργῶσι.

§15Γ. ΓΚΑΛΚΟΣ. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ μελετηθῇ ἡ αἴτησις τῶν ὁπλαρχηγῶν καθόσον διὰ τοῦ τρόπου τούτου ἤθελε δοθῇ μία ἀμοιβὴ εἰς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἔπαθον ἐκ τοῦ πολλοῦ πατριωτισμοῦ των.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Ε. Χατζῆς καὶ Π. Φλῶρος ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Λ. Τσόγκα.

§17Ε. ΧΑΤΖΗΣ. Παρακαλῶ νὰ σταλῇ εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργόν.

§18Π. ΦΛΩΡΟΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ ἑξῆς: Ἐγένετο γραφικὸν λάθος τὸ ὁποῖον καίτοι τὸ ἀναγνωρίζει ἡ ὑπηρεσία δὲν ἔχει ποῦ νὰ στηρίξῃ τὴν διαβεβαίωσιν. Αὐτὸ θὰ ἤθελον ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ προνοήσῃ νὰ τὸ λύσῃ.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Ι. Γιαμούζης, Α. Θανόπουλος καὶ λοιποὶ ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν καταδίκων ποινικῶν φυλακῶν Τρικκάλων παραπονουμένων κατὰ τῆς ἁρμοδίας ἐπιτροπῆς.

§20Ι. ΓΙΑΜΟΥΖΗΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Π. Ἀγγελίδης, Π. Πολυχρονιάδης, Π. Πετρίδης, Ι. Γκέκας καὶ Ν. Γαρδικιώτης ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τοῦ συνδέσμου τῶν ἀποστράτων ἀξιωματικῶν τῆς ξηρᾶς.

§22Π. ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§23Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Καὶ ἐγὼ συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Ἀργυρὸς ἐπὶ ἀναφορᾶς τῆς Εὐαγγελίας Μαυρίδου.

§25Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν τῆς Εὐαγγελίας Μαυρίδου ἥτις εἶναι χήρα διδασκάλου ἐκ Μακεδονίας φονευθέντος κατὰ Βουλγαρικὴν ἐπιδρομὴν καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ δώσῃ τὴν δέουσαν προσοχὴν ὑπὲρ μιᾶς χήρας διδασκάλου ὑπηρετήσαντος τὸν Μακεδονικὸν ἀγῶνα ἐπὶ 35 ἔτη.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Μπρισιμιτζάκης ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων Κορωπίου.

§27Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῆς Συγκοινωνίας, τὰ Μεσόγεια ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Λαύριον δὲν ἔχουν οὐδεμίαν συγκοινωνίαν ὡς λειτουργεῖ αὕτη. Ἀφοῦ δὲν ἔχουσι σιδηροδρομικὴν συγκοινωνίαν ἂς μεριμνήσωμεν νὰ ἔχωσι τοὐλάχιστον ὁδόν, ὥστε νὰ κατορθώνουσι νὰ συγκοινωνῶσιν. Ἀπὸ Κορωπίου μέχρι Μαρκοπούλου ὑπάρχει μία ὁδὸς τεσσάρων χιλιομέτρων χαραγμένη, οἱ κάτοικοι δὲ τοῦ Κορωπίου παρακαλοῦσι δι’ αἰτήσεώς των νὰ γίνῃ ἡ σκιρρόστρωσις ἵνα ἔλθουν εἰς συγκοινωνίαν τὰ δύο αὐτὰ χωρία.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σκιαδαρέσης ἐπὶ ἀναφορᾶς Γεωργίας Ἀννίνου.

§29Α. ΣΚΙΑΔΑΡΕΣΗΣ. Κύριοι βουλευταί, μετὰ συγκινήσεως ἀλλὰ καὶ μεθ’ ὑπερηφανείας ἀνέρχομαι τὸ βῆμα διὰ νὰ ὑποστηρίξω ἐνώπιόν σας τὴν ἀναφορὰν τῆς Γεωργίας Ἀννίνου ἀδελφῆς ἥρωος θανόντος κατὰ τὸν τελευταῖον ἀγῶνα ἐν Θεσσαλονίκῃ. Ὁ Δημήτριος Ἄννινος εἶναι τὸ δεύτερον τέκνον, τὸ ὁποῖον ἐγέννησεν ἡ μικρὰ ἰδιαιτέρα μου πατρὶς Λευκὰς μετὰ τὸν Χριστόφορον Λαζάρου. Ἀμφότεροι οὗτοι καταταχθέντες εἰς τὸ σῶμα τὸ ἀεροπορικὸν ἔπεσαν ἐν τῇ ἐκτελέσει τῶν καθηκόντων των. Εἶχεν ἐξέλθει τοῦ οὐλαμοῦ τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν νεώτατος διὰ νὰ προσέλθῃ εἰς τὸν στρατὸν τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης διακριθεὶς δὲ εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν ἐτιμήθη διὰ τοῦ μεταλλίου τῆς στρατιωτικῆς ἀξίας· ἀναγνωρισθείσης δὲ τῆς ἀξίας του ἐστάλη εἰς Γαλλίαν φοιτήσας εἰς τὸ ἐκεῖ ἀεροπορικὸν σῶμα καὶ ἐπανελθὼν ἔπεσε μετὰ ἓν ἔτος ἐν τῇ ἐκτελέσει τῶν καθηκόντων του. Καὶ ὁ εἷς καὶ ὁ ἕτερος ἀνῆλθον πολὺ ὑψηλά, ἀνῆλθον εἰς τοὺς γλαυκοὺς ὁρίζοντας ἵνα ἴδωσιν ἐκεῖθεν εὑρισκομένους καὶ τοὺς ὁρίζοντας τῆς πατρίδος διὰ νὰ ἀντικρύσουν πρῶτοι ἐκεῖνοι τὸ ξημέρωμα μιᾶς νέας αὐγῆς. Ἀνῆλθον δυστυχῶς πολὺ ὑψηλὰ καὶ δὲν ἐπανῆλθον πλέον. Ἀλλ’ ἀπερχόμενοι διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων αὐτῶν ἐνεπιστεύθησαν εἰς τὴν πατρίδα τὰς οἰκογενείας των. Ἐλπίζω ὅτι ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων δὲν θέλει ἀπαξιώσει προσοχῆς τὴν ἀναφοράν των, δώσῃ δὲ τὸ βοήθημα πρὸς τὴν οἰκογένειαν τοῦ ἑνὸς ἐξ αὐτῶν. Θὰ ἔλθῃ ἐλπίζω σήμερον, εἰσηγουμένου τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ὁποίου πιστὸς στρατιώτης εἰς τὴν ἰδέαν ὑπῆρξεν ὁ Ἄννινος, θὰ ἔλθῃ λέγω ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων ἢ ἡ Κυβέρνησις ὅπως δώσῃ εἰς τὴν ἀπορφανισθεῖσαν οἰκογένειαν αὐτοῦ ἓν μικρὸν βοήθημα, διότι θὰ εἶναι κρῖμα οἱ δύο γέροντες γονεῖς καὶ ἡ ἀσθενὴς καὶ πενομένη ἀδελφή του νὰ στεροῦνται καὶ αὐτοῦ τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου. Ποιοῦμαι ἔκκλησιν καὶ πάλιν, κύριε Πρόεδρε πρὸς ὑμᾶς καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ ἀκούσητε ὄχι τῆς ἰδικῆς μου φωνῆς ἀλλὰ τοῦ ἥρωος αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος κατῆλθεν εἰς τὸν ἔνδοξον τάφον τὸν ὁποῖον σεῖς τοῦ ὑπεδείξατε καὶ νὰ φροντίσητε νὰ δοξάσητε αὐτὸν ἀποθανόντα καὶ διατηρήσητε εἰς τὴν ζωὴν τὰ πενόμενα μέλη τῆς οἰκογενείας του. (Χειροκροτήματα).

§30Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Συνιστῶ καὶ ἐγὼ τὴν ἀναφοράν.

§31Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Καὶ ἐγὼ συναινῶ εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος.

§32Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ παραπεμφθῇ ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Βασιλακάκης ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Λυκείου Ἑλλήνων.

§34Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι βουλευταί, πρόκειται περὶ ἑνὸς ὑπομνήματος τὸ ὁποῖον ἔχουσι τὴν τιμὴν τὸ Λύκειον τῶν Ἑλληνίδων καὶ ἡ Ἐπαγγελματικὴ Σχολὴ νὰ ὑποβάλωσιν εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τοῦ ὁποίου ὑποδεικνύωσιν τὴν ἀνάγκην τῆς ἰσοπολιτείας τῶν δύο φύλων. Τὸ ὑπόμνημα ἐδέχθην νὰ τὸ ὑποβάλλω ἐγὼ εἰς τὴν Βουλὴν ὄχι διότι εἶμαι ἐκ πεποιθήσεως φεμινιστής, ὄχι διότι ἔχω πεισθῆ κατὰ τὴν τελευταίαν εἰς Ἀμερικὴν καὶ Εὐρώπην περιοδείαν μου ὅτι ἡ αἰσία λύσις τοῦ μεγάλου αὐτοῦ ζητήματος θὰ ἀποτελέσῃ τίτλον τιμῆς διὰ τὸν Ἑλληνισμὸν ἀλλὰ καὶ διότι ἀκόμη ἔχω ἐνθαρρυνθῆ ἀπὸ αὐτὰς τὰς δηλώσεις τοῦ ἀγαπητοῦ μας καὶ σεβαστοῦ κ. Προέδρου εἰς τὰς ὁποίας προέβη εἰς τὰς Ἀγγλίδας καὶ Γαλλίδας κυρίας ἐν Εὐρώπῃ. Παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ ἡ ἀναφορὰ εἰς τοὺς κυρίους βουλευτὰς ἵνα μελετήσωσι τὸ μέγα τοῦτο πρόβλημα τὸ ὁποῖον ἀπησχόλησε τὸν πεπολιτισμένον κόσμον. Κύριοι βουλευταὶ Ἕλληνες, μὴ θέλετε νὰ φανῆτε ὅτι ὑστεροῦμεν. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν σας ὅτι ὁλόκληρος ὁ πεπολιτισμένος κόσμος ἔχει παραδεχθῆ τὴν γυναῖκα ὡς ἴσην πρὸς τὸν ἄνδρα καὶ δὲν εἶναι ὀρθὸν ὁ Ἑλληνισμός, ὁ ὁποῖος ἐπρωτοστάτησε πάντοτε εἰς κάθε πολιτισμόν, νὰ φανῇ ὅτι ὀπισθοδρομεῖ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ Ἀμερική, ἡ Ρωσσία, ἡ Σερβία, ἡ Ἀγγλία, ἡ Δανιμαρκία, ἡ Νορβηγία, ἡ Σουηδία, ὁ Καναδᾶς, ἡ Γαλλία, ἡ Ἰταλία, ἡ Βουλγαρία παρεχώρησαν δικαιώματα εἰς τὰς γυναῖκας. Μὴ σᾶς φαίνεται παράξενον, ὁ Ἄσκουϊθ, ὁ Λόϋδ Τζὼρτζ ἐψήφισαν ὑπὲρ τοῦ ζητήματος τῶν γυναικῶν. Οἱ μεγαλείτεροι ἄνδρες τοῦ αἰῶνος μας εἶναι σήμερον φεμινισταί. Αὐτὸς ὁ Πρόεδρός μας.

§35ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἅ. Ἅ. (Γέλωτες).

§36Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Λάβετε ὑπ’ ὄψει ὅτι ἤμην εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου ἀνέδειξαν αὐτὸν εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ πολιτισμένου κόσμου εἰς μέγαν βαθμόν. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιτρέψῃ τὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ τὸ ὑπόμνημα τοῦτο.

§37ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα. (Γέλωτες καὶ χειροκροτήματα).

§38Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι συνάδελφοι, δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι τοὺς νόμους, τοὺς ὁποίους ἡμεῖς ἐκάμαμεν, τοὺς ἐκάμαμεν δυστυχῶς πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ ἀνδρικοῦ γένους καὶ ἐν ὑποτιμήσει τοῦ γυναικείου φύλου. Νομίζω ὅτι ἡ ἐξομοίωσις τῆς γυναικὸς, ἡ ἰσότης τῆς γυναικὸς ἐπὶ τοῦ ἐδάφους τοῦ ἀστικοῦ δικαίου εἶναι ὥριμος καρπὸς, τὸν ὁποῖον δικαιοῦται ἡ γυναῖκα νὰ δρέψῃ. Κατὰ τὴν ἀστικὴν ἡμῶν νομοθεσίαν ἵνα γίνῃ ἕνα συμβόλαιον παρουσίᾳ δύο μαρτύρων πρέπει οἱ μάρτυρες αὐτοὶ νὰ εἶναι ἄνδρες, ἀποκλείει τὸ δικαίωμα εἰς τὴν γυναῖκα νὰ εἶναι μάρτυς κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ συμβολαίου, καὶ διὰ τὴν ἐπιτροπείαν ἀκόμη ὑφίσταται περιορισμός, μόνον διὰ τὴν μητέρα καὶ τὴν μάμην ἐπιτρέπει τὸ δίκαιόν μας τὴν ἄσκησιν τῆς ἐπιτροπείας· καὶ ὅλαι αἱ διατάξεις τοῦ ἀστικοῦ κώδικος, αἱ ὁποῖαι κανονίζουν τὴν ἀστικὴν ἱκανότητα τῶν γυναικῶν καὶ τὴν παράστασιν αὐτῶν ἀκόμη ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου ἄνευ τῆς ἀδείας τοῦ ἀνδρὸς διὰ τὴν ἐξώπροικον περιουσίαν, ὅλα αὐτὰ μπορεῖ κανεὶς νὰ πῇ χωρὶς καμμίαν ὑπέρβασιν, εἶναι στίγματα τῆς νομοθεσίας ἡμῶν τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἐξαλειφθοῦν. Ἀλλὰ μέχρι τοῦ σημείου αὐτοῦ εἶμαι φεμινιστής, ὀφείλω ὅμως νὰ ὁμολογήσω ὅτι δὲν πηγαίνω τόσον γρήγορα μπροστά, μαζὶ μὲ τὸν προλαλήσαντα συνάδελφον, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἐπίπεδον τῆς πολιτικῆς ἐξομοιώσεως τῶν γυναικῶν. Βεβαίως εἶμαι ἐντελῶς σύμφωνος ὅτι καὶ αἱ γυναῖκες ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ καταλάβωσι τὰς δημοσίας θέσεις κατὰ γενικὸν κανόνα ὅλας, ὄχι τὰς ἐκκλησιαστικὰς βεβαίως (γέλωτες).

§39Γ. ΠΩΠ. Τὰς δικαστικάς;

§40Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ κανονισθῇ ἀναλόγως τῶν περιστάσεων. Ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου θὰ κάμω τὴν ἑξῆς δήλωσιν. Πιστεύω ὅτι ἡ παροχὴ τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου εἰς τὰς γυναῖκας θὰ ἔχῃ κοινωνικὸν καὶ πολιτικὸν συμφέρον. Νομίζω ὅτι παντοῦ ὅπου παρεχωρήθη τὸ δικαίωμα τοῦτο κανὲν ἐκ τῶν Κρατῶν δὲν μετενόησε διὰ τὴν παραχώρησιν τῆς ψήφου τῶν γυναικῶν. Κάμνω μίαν ἐπιφύλαξιν· ἵνα δώσω τὴν ψῆφον εἰς τὰς γυναῖκας ἀπαιτῶ μίαν προϋπόθεσιν, τὴν ὁποίαν καὶ ἐμνημόνευσα εἰς τὰς γυναῖκας ἐν Παρισίοις, αἱ ὁποῖαι ἦλθον νὰ μὲ ἐπισκεφθῶσιν ἵνα μοῦ ζητήσωσι τὴν παραχώρησιν: Τὸ ἐξαρτῶ ἀπὸ μίαν προϋπόθεσιν, τὴν ὁποίαν θὰ τὴν ἀναγνωρίσητε· θὰ δώσωμεν τὴν ψῆφον εἰς τὰς γυναῖκας ἐὰν βεβαίως θέλωσι καὶ αἱ γυναῖκες τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου, ὄχι νὰ τὰς ἐκβιάσωμεν ἵνα λάβωσι τὴν ψῆφον. Εἶπον εἰς τὰς γυναῖκας, αἱ ὁποῖαι ἦσαν ἄξιαι πάσης τιμῆς, νὰ ἐξακολουθήσωσι τὴν προπαγάνδαν των ἵνα πείσωσι τὰς Ἑλληνίδας γυναῖκας νὰ θελήσωσι νὰ ζητήσωσι τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου. Δὲν θὰ τὸ δώσωμεν κατ’ ἀνάγκην ὅπως ἔγινεν ἐν Ἀγγλίᾳ, οὔτε ἐλπίζω νὰ μοῦ πετάξουν κουτιὰ ἀπὸ σαρδέλλαις! Θέλω νὰ τὸ συζητήσωμεν κατὰ τὸν ἠρεμώτερον τρόπον ὑποσχόμενος νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν μόλις ὡς πεισθῶμεν ὅτι πράγματι αἱ Ἑλληνίδες γυναῖκες θέλουν τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου ὅπως τὸ δώσωμεν αὐτό. Τώρα ὑπὸ ποίους ὅρους θὰ δοθῇ αὐτό, θὰ τὸ ἴδωμεν. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὴν δημοτικὴν διοίκησιν, ἡ ὁποία θὰ μᾶς ἐπιτρέψῃ νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς τὰς γυναῖκας τῶν μεγάλων δήμων ὅπου ἡ ἐκπαίδευσις εἶναι μᾶλλον διαδεδομένη, καὶ νὰ ἐκτιμήσωμεν τὸν τρόπον καθ’ ὃν θὰ χειρισθῇ τὸ δικαίωμα τοῦτο ἡ γυναῖκα. (Χειροκροτήματα).

§41Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἐζητήθη ἡ γενίκευσις τῆς συζητήσεως, κ. Πρόεδρε;

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπει ὁ κανονισμὸς γενίκευσιν ἐπὶ ἀναφορῶν.

§43Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχω νὰ ἀναγγείλω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι πιθανῶς θὰ ἀναγκασθῶ νὰ ἀναχωρήσω αὔριον. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν νὰ ἀναβληθοῦν αἱ ἐρωτήσεις διὰ νὰ ψηφισθοῦν μερικὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα θεωρῶ ἐπείγοντα καὶ νὰ κάμω καὶ δηλώσεις σχετικὰς μὲ τὸ συνάλλαγμα.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ τὴν ἀναβολήν;

§45ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§47Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι συνάδελφοι, γνωρίζετε τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν τὴν 22 Ἰανουαρίου ἐν σχέσει πρὸς τὸ συνάλλαγμα. Τὰ μέτρα ταῦτα συνίστανται εἰς τοῦτο, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσισε νὰ κρατήσῃ τὰς εἰς τὴν διάθεσίν της ἐν τῷ ἐξωτερικῷ εὑρισκομένας πιστώσεις τῶν Συμμάχων, διὰ νὰ χρησιμοποιήσῃ αὐτὰς διὰ τὰς ἀμέσους ἀνάγκας τοῦ Δημοσίου καὶ διὰ τὸν ἐπισιτισμόν, εἰς τὸν ὁποῖον περιλαμβάνεται καὶ ἡ εἰσαγωγὴ τῶν γαιανθράκων, νὰ αἰτήσῃ δὲ ὡς πρὸς τὸ λοιπὸν ἐμπόριον ἐλευθέραν τὴν ἀγορὰν τοῦ συναλλάγματος, ἵνα οὕτω ὁ νόμος τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως ρυθμίζῃ τὴν τιμὴν αὐτοῦ. Ὅτε ἐλήφθη ἡ ἀπόφασις αὕτη ἐγνωρίζομεν ὅτι τὸ ἄμεσον ἀποτέλεσμα αὐτῆς θὰ ἦτο ἓν πήδημα τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος καὶ μία ἀντίστοιχος πτῶσις τῆς δραχμῆς, ἀλλ’ ἐθεωρήσαμεν ἐπιβεβλημένον τὸ μέτρον τοῦτο, δι’ οὓς λόγους θὰ ἐξηγήσω μετ’ ὀλίγον. Ἤδη δὲ πρὶν ἐξηγήσω τοὺς λόγους, διότι φοβοῦμαι ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐξηγήσεων θὰ εἶναι ἐπίκρισις τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἐλάβομεν, διότι θὰ θεωρηθῇ πιθανῶς ὅτι δὲν ἦσαν καθόλου ἀναγκαῖα, θὰ ἐξηγήσω προηγουμένως ὄχι τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς χώρας, τὴν ὁποίαν ἐξήγησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅταν εἰσηγήθη τὸν προϋπολογισμόν, ἀλλὰ κυρίως τὸ ἐμπορικὸν ἰσοζύγιον τῆς χώρας. Κατὰ τοὺς ἀριθμοὺς τοὺς ὁποίους μοῦ δίδει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα κατὰ τὸ ἔτος 1919, τὸ χρονολογικὸν ἀκριβῶς ἔτος, τὸ ὁποῖον συμπίπτει μὲ τὸ οἰκονομικὸν ἔτος, ἡ Τράπεζα ἠγόρασε συνάλλαγμα 418 ἑκατομμυρίων δραχμῶν ἐν ὅλῳ, ἐπώλησε δὲ συνάλλαγμα 789 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ἐκ τῶν ὁποίων 132 ἑκατομμύρια ἐδόθησαν ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης πρὸς τὰς ἄλλας Τραπέζας καὶ τὸ εὑρίσκομεν ἑπομένως εἰς τοὺς λογαριασμοὺς τῶν Τραπεζῶν αὐτῶν. Ποία εἶναι ἡ ἀγορὰ καὶ ἡ πώλησις τοῦ συναλλάγματος ἐκ μέρους τῶν ἄλλων Τραπεζῶν δὲν ἔχω, δυστυχῶς, νὰ σᾶς δώσω ἀριθμοὺς ἐξ ἴσου ἀκριβεῖς μέχρι λεπτοῦ, ὅπως εἶναι τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, διότι αἱ ἄλλαι Τράπεζαι δὲν ἦσαν εἰς θέσιν νὰ δώσωσιν εἰς τὸ μικρὸν αὐτὸ διάστημα πλήρεις ἀριθμούς, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἔχω, νομίζω, ὅτι δὲν ἀπομακρυνόμεθα τῆς ἀληθείας ἂν δεχθῶμεν ὅτι αἱ ἄλλαι Τράπεζαι ἐπώλησαν περίπου 750 ἑκατομμύρια συναλλάγματος, ἐκ τῶν ὁποίων 132 ἑκατομμύρια εἶχον λάβει ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ ἑπομένως δὲν ἠμποροῦμεν δὶς νὰ τὸ ἀριθμήσωμεν. Ἂν ἀριθμήσωμεν ἑπομένως τὸν ἀριθμὸν τῆς πωλήσεως συναλλάγματος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τὸ ποσὸν τῶν 750 ἑκατομμυρίων, θὰ φθάσωμεν εἰς τὸν ἀριθμὸν τοῦ 1 δισεκατομμυρίου 407 ἑκατομμυρίων δραχμῶν πωλήσεως συναλλάγματος. Εἶπον, ὅτι τὸν ἀριθμὸν τοῦ πωληθέντος συναλλάγματος καὶ τοῦ ἀγορασθέντος ὑπὸ τῶν ἄλλων Τραπεζῶν δὲν τὸν ἔχω ἐντελῶς ἀκριβῆ, ἀλλὰ θὰ πεισθῆτε ὅτι τοῦτο δὲν δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ ἐν τῷ συνόλῳ τὴν εἰκόνα, τὴν ὁποίαν ἔχω νὰ ἐκθέσω πρὸς ὑμᾶς ὅταν λάβητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι αἱ Τράπεζαι δὲν ἠμποροῦσαν νὰ πωλήσουν περισσότερον συνάλλαγμα, παρὰ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἠγόραζον, ἐκτὸς ἐὰν ἐξήντλουν τὰ ἀποθέματά των. Ἐπειδὴ δὲ τὰ ἀποθέματά των εἶναι 65 ἑκατομμύρια, εἶναι βέβαιον ὅτι τὸ συνάλλαγμα τὸ εὕρισκον εἰς τὴν ἀγορὰν καὶ τὸ ἐπώλουν, ἑπομένως ὅσον συνάλλαγμα ἠγόρασαν αἱ Τράπεζαι, τόσον καὶ ἐπώλησαν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ εἰκών, τὴν ὁποίαν παρουσιάζει, ἂς εἴπω, ἡ λογοδοσία ἡ οἰκονομικὴ τῆς χώρας, εἶναι ὅτι εἰσήχθη συνάλλαγμα 1 δισεκατ. 36 ἑκατομμυρίων δραχμῶν ἐντὸς τοῦ ἔτους 1919 καὶ ἐξήχθη συνάλλαγμα 1 δισεκατομμυρίου 407 ἑκατομμυρίων δραχμῶν δηλαδὴ ἔχομεν ἔλλειμα 371 ἑκατομμύρια δραχμῶν, ἐντὸς τοῦ ἔτους 1919. Καὶ ἐκ πρώτης ὄψεως βεβαίως ἡ πλάστιγξ αὐτὴ φαίνεται δυσμενὴς διὰ τὸν οἰκονομικὸν βίον τῆς χώρας, ἀλλ’ ἐνῷ ἐκ πρώτης ὄψεως ἐμφανίζεται αὐτὴ ἡ εἰκὼν ἐγγύτερα τῶν ἐξεταστικῶν πραγμάτων ἀποδεικνύει ὅτι, ἡ εἰκὼν αὐτὴ εἶναι ἀντιθέτως ἐνθαρρυντικωτάτη καὶ τοῦτο διὰ τὸν λόγον, ὅτι εἰς τὴν εἰκόνα αὐτὴν τοῦ 1919 παρεμβαίνουν παράγοντες, οἱ ὁποῖοι εἶναι παροδικοί, ἐξαιρετικοί, οἱ ὁποῖοι ἀσφαλῶς δὲν πρόκειται νὰ ἐπαναληφθοῦν εἰς τὸ μέλλον, καὶ τοὺς παράγοντας αὐτοὺς ἔχω καθῆκον νὰ ἐξηγήσω πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ πρὸς ὅλους τοὺς ἐνδιαφερομένους. Κατὰ τὸ ἔτος 1919, ἀμέσως δηλαδὴ μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς ἀνακωχῆς, ἡ εἰσαγωγὴ τῶν ἐμπορευμάτων ἐγένετο τόσον ἀθρόα, ὥστε δὲν ἀπέβλεψεν μόνον εἰς τὴν ἀντικατάστασιν τῶν ἀποθεμάτων, τῶν μικρῶν εἰς τὸ ἐμπόριον τὸ λιανικόν, δὲν ἀπέβλεψε μόνον εἰς τὴν ἀντικατάστασιν τῶν ἀποθεμάτων τοῦ χονδρικοῦ ἐμπορίου, ἀλλ’ ἐσχημάτισε καὶ ἀποθέματα πέραν ὅλως διόλου τῶν ἀναγκῶν κανονικῆς εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς.

§48Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Καὶ εἴδη πολυτελείας.

§49Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ τὴν σπατάλην αὐτὴν θὰ ὁμιλήσω ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ περιορισθῇ, ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν εἶμαι βέβαιος δὲν λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν αὐτὸν τὸν παράγοντα, διότι θὰ ἠμποροῦσαν νὰ μοῦ εἴπουν: καὶ ποῦ εἶσαι βέβαιος ὅτι θὰ παύσουν αἱ κυρίαι νὰ ἀγοράζουν σκουλαρίκια καὶ κολιέδες, καὶ ὑποθέτω, ὅτι θὰ ἔχωμεν τὴν ἰδίαν εἰσαγωγὴν εἰς τὰ εἴδη πολυτελείας καὶ κατὰ τὰ ἑπόμενα ἔτη, διότι νομίζω δὲν ἐνδείκνυται ἡ παρέμβασις τοῦ Κράτους πρὸς ἀπαγόρευσιν εἰσαγωγῆς εἰδῶν τινων, ἡ ὁποία ἀπαγόρευσις ἠδύνατο νὰ δημιουργήσῃ ἄλλας δυσχερείας, ἑπομένως μόνον θὰ ἦτο ἐνδεδειγμένον ἐκ τῶν περιστάσεων νὰ γίνῃ ἔκλησις πρὸς τὸν λαὸν, ὅπως κατὰ τὸ δυνατόν, δι’ οὓς λόγους θὰ ἐκθέσω, προσπαθήσῃ νὰ μὴ σπαταλᾷ τὸ χρῆμα. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, κύριοι, ἐν σχέσει πρὸς τὴν σημερινὴν εἰσαγωγὴν τῶν ἐμπορευμάτων, ὑπερβαίνουσαν ὄχι μόνον τὰς ἀνάγκας τῆς καταναλώσεως τοῦ ἔτους, ἀλλὰ καὶ τὰς ἀνάγκας τῆς συγκροτήσεως τῶν ἀποθεμάτων, νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὰς ἐπιστολάς, τὰς ὁποίας μοῦ ἀπηύθυνεν ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἐμπορικοῦ Ἐπιμελητρίου κατόπιν συναντήσεως προσωπικῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν συνεζητήσαμεν τὸ ζήτημα (ἀναγινώσκει): «Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ἐσωκλείσω ἐνταῦθα, 1) Πίνακα ἐμφαίνοντα τὰ ἐν ταῖς προσωριναῖς ἀποθήκαις Τελωνείου Πειραιῶς εὑρισκόμενα ἐμπορεύματα τὴν ἑσπέραν τῆς 24 Ἰανουαρίου. 2) Πίνακα ἐμφαίνοντα τὰ ἐν τῇ διαμετακομίσει Πειραιῶς εὑρισκόμενα ἐμπορεύματα. Ἐὰν εἰς τὰ ἐμπορεύματα ταῦτα προστεθῶσι τὰ ἐν ταῖς ἀποθήκαις τῶν γενικῶν ἀποθηκῶν ἀποθηκευμένα, καὶ τὰ ἐν τῷ ἐλευθέρῳ ἐμπορίῳ ὑπάρχοντα ἔχομεν ἐπάρκειαν ἀπὸ 6 μηνῶν μέχρις ἑνὸς ἔτους. Τὸ μόνον ἐμπόρευμα, ὅπερ ἐλλείπει εἶναι τὰ σίδηρα οἰκοδομῆς. Ὁμοίως δερμάτων δὲν ὑπάρχει μεγάλη περίσσεια. 1) Εἰδικώτερον δέον νὰ σημειωθῇ ὅτι κατὰ τὸ ἔτος 1919 εἰσήχθησαν ἐμπορεύματα ἅτινα ἐχρησίμευσαν πρὸς ἐφοδιασμὸν τῶν ἀποστραγισμένων ἰδιωτῶν. 2) Πρὸς ἐφοδιασμὸν τῶν ἐπαρχιακῶν καταστημάτων καὶ τῶν τελευταίων χωρίων. Τὰ ὑπάρχοντα εἰς τοὺς ἄνω πίνακας ἐμπορεύματα εἶναι οὕτως εἰπεῖν ἐφεδρικά. Ὑφάσματα ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν μάλλινα καὶ μαλλινοβάμβακα. Μὲ τὰς δοθείσας καὶ ἀναμενομένας παραγγελίας ἐπαρκοῦσι μέχρι τέλους τοῦ ἔτους, τουτέστιν δι’ ὁλόκληρον τὴν θερινὴν περίοδον καὶ διὰ μέρος τῆς ἀρχομένης χειμερινῆς. Τὰ δι’ αὐτὰ ὀφειλόμενα ποσὰ συναλλάγματος δὲν εἶναι μεγάλα. Πανικά.—Ὑπάρχει ἐπάρκεια δι’ 6 καὶ πλέον μῆνας μὲ ὑποχρεώσεις πληρωμῆς 400.000 περίπου λιρῶν Ἀγγλίας σὺν ταῖς ἀναμενομέναις παραγγελίαις». Πρέπει νὰ δώσω τὴν ἐξήγησιν, ὅτι κατὰ τὰ κρατοῦντα σήμερον ἐν τῷ ἐμπορίῳ, πιστώσεις δὲν δίδει τὸ ἐξωτερικόν, καὶ ἕνεκα τούτου τὰ χρήματα εἴτε προκαταβάλλονται ὑπὸ τοῦ ἐμπόρου, εἴτε τὸ βραδύτερον καταβάλλονται κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς παραλαβῆς τοῦ ἐμπορεύματος ἐκ τῶν ἀποθηκῶν τοῦ Τελωνείου. (Ἐξακολουθεῖ τὴν ἀνάγνωσιν). «Ὁμοίως διὰ εἴδη πολυτελείας καὶ ψιλικὰ ὑπάρχει πρόβλεψις καὶ διὰ τὴν θερινὴν περίοδον. Ἡ δὲ ἀξία τῶν μὴ ἀφιχθεισῶν ἔτι παραγγελιῶν ἔχει προπληρωθῆ κατὰ τὰ ¾ ἤτοι θὰ ἀπαιτηθῇ δι’ αὐτὰ 3–4 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Ἡ ἀξία τῶν εἰς τοὺς ἄνω πίνακας ὑπαρχόντων ἐμπορευμάτων ὡς καὶ τῶν μεγάλων παρακαταθηκῶν ὑπολογιζομένη μὲ τὸ πληρωθὲν ἐφθηνὸν συνάλλαγμα ὑπερβαίνει τὸ ποσὸν τῶν 400 ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Σημειωτέον ὅτι σποραδικαὶ μόνον παραγγελίαι εἰς ὅλα τὰ ἐμπορεύματα, πλὴν ἀλεύρων καὶ ζακχάρεως, γίνονται, τὰ δὲ παρουσιαζόμενα νῦν ἐμβάσματα ἀφορῶσι τὴν ἐκπλήρωσιν ἀναληφθεισῶν ὑποχρεώσεων δι’ ἀναμενόμενα ἐμπορεύματα. Τὰ παρ’ ἐφοπλιστῶν ἐμβασθέντα ποσὰ πρὸς ἀγορὰν ἀτμοπλοίων, διὰ Τραπεζῶν, δὲν ἠδυνήθην νὰ συλλέξω, ἐκ διαφόρων ὅμως πληροφοριῶν συνάγω, ὅτι ὑπερέβησαν τὰ 40 ἑκατομμύρια». Εἰς ἐπιστολὴν μεταγενεστέραν ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἐμπορικοῦ Ἐπιμελητρίου γράφει (ἀναγινώσκει): «Κύριε Πρόεδε, Συνεχίζων τὴν χθεσινήν μου λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὑποβάλω, 1) Πίνακα ἐμφαίνοντα τὰ ἐν ταῖς γενικαῖς ἀποθήκαις ἐναποταμιευμένα ἐμπορεύματα. 2) Συγκριτικὸν πίνακα ἐμφαίνοντα τὰ κατὰ ποσότητα ἐκτελωνισθέντα ἐμπορεύματα ἐν τῷ Τελωνείῳ Πειραιῶς κατὰ τὰ ἔτη 1918 καὶ 1919 ἐξ οὗ ἐμφαίνεται ἡ καταπληκτικὴ διαφορὰ τῶν κατὰ τὸ 1919 ἐκτελωνισθέντων ἐμπορευμάτων. (Τοὺς πίνακας τούτους παρέδωσα Ὑμῖν σήμερον). Παρακαλῶ νὰ σημειώσητε ὅτι μετ’ ἀσφαλείας δυνάμεθα νὰ ὑπολογίσωμεν ὅτι ἐκ τοῦ κατὰ τὸ 1919 διατεθέντος συναλλάγματος, ἐμπορεύματα ἀξίας περὶ τὰ 250–300 ἑκατομμύρια δὲν θὰ ἔχωσιν ἔτι ἀφιχθεῖ. Ὁμοίως δέον νὰ σημειωθῇ ὅτι ἐνῷ ἄλλοτε ἐστέλλοντο ἐμπορεύματα ἅτινα ἐπληρώνοντο διὰ τριμήνων συναλλαγματικῶν ἢ εἰς τρεχούμενον λογαριασμόν, ἤδη οὐδὲν ἐμπόρευμα παραλαμβάνεται ἢ διὰ προπληρωμῆς, κατὰ κανόνα δὲ ἀπαιτεῖται προέμβασμα. Οὗτος εἶναι καὶ ὁ λόγος δι’ ὃν ἐκ τῶν ἀπὸ Ὀκτωβρίου καὶ ἐντεῦθεν ἐμβασθέντων ἐλάχιστα μόνον ἀφορῶσιν ἀξίαν ἐμπορευμάτων παραληφθέντων, τὸ ὅλον δὲ σχεδὸν ἀφορᾷ ἐμπορεύματα παραγγελθέντα καὶ ἀναμένονται. Μετὰ βαθυτάτου σεβασμοῦ Ἐπαμ. Στρίγκος Υ. Γ.— Πληροφορῶ Ὑμᾶς, ὅτι σήμερον ἡ ἔξω ἀγορὰ ἀγοράζει λίρας πρὸς 29.50 καὶ πωλῇ περὶ τὰ 30–30.50. Ἔχομεν ἄρα ἔκπτωσιν ἀπὸ τῆς χθὲς σημαντικωτάτην». Ὥστε μετὰ τὴν ἄφιξιν αὐτῶν τὰ 400.000.000 τὰ ὁποῖα ἔχομεν ὡς στὸκ πρόκειται νὰ αὐξηθοῦν εἰς 650 ἕως 700 ἑκατομμύρια. (Ἐξακολουθεῖ τὴν ἀνάγνωσιν) «Σᾶς παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ....... κλπ.». Ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῶν δύο τούτων ἐπιστολῶν, βλέπετε, ὅτι ἡ εἰκών, τὴν ὁποίαν παρουσιάζει ἡ ἐφετεινὴ πλάστυγξ τοῦ οἰκονομικοῦ μας ἰσοζυγίου, δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν παγίαν κατάστασιν, καὶ ὅτι ἡ παγία κατάστασις εἶναι ἐντελῶς διάφορος ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν παρουσιάζει τὸ ἔτος τοῦτο, ὡς ἐκ τῶν ἐξαιρετικῶν ποσῶν εἰσαγωγῆς ἐμπορευμάτων καὶ ἐξ ἄλλων λόγων, τοὺς ὁποίους θὰ ἐκθέσω. Ἂς ἴδωμεν λοιπὸν ποία μέλλει νὰ εἶναι ἡ κανονικὴ κατάστασις τῆς πλάστιγγός μας τῆς ἐμπορικῆς καὶ γενικώτερον τῆς οἰκονομικῆς. Δὲν ὑπολογίζω βεβαίως, ὅτι ἐντὸς τοῦ προσεχοῦς ἔτους τὰ εἰς τὰς γενικὰς ἀποθήκας, τὰς προσωρινάς, καὶ τὰ ὑπὸ διαμετακόμισιν ἐμπορεύματα πρόκειται νὰ ἐξαντληθῶσι, διότι ἡ κανονικὴ ἐμπορικὴ κατάστασις τῆς χώρας ἀπαιτεῖ τὴν ὕπαρξιν ἀποθεμάτων πάντοτε, ἀλλὰ ἔχω σύμφωνον μετ’ ἐμοῦ τὸν Πρόεδρον τοῦ Ἐμπορικοῦ Ἐπιμελητηρίου, ὅτι τὰ ἀποθέματα, τὰ ὁποῖα ἐσχηματίσθησαν ἤδη, ὄχι μόνον εἶναι ἀρκετά, ἀλλὰ ὑπερβαίνουν ἀληθῶς τὰς ἀνάγκας τῆς χώρας. Τὰ ἀποθέματα ἦσαν κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1919 πολὺ ἀνώτερα τῶν ἀποθεμάτων τῆς 31 Δεκεμβρίου 1918. Ἐὰν λοιπὸν εἰσάγοντες τὸ ποσὸν Α ἐμπορευμάτων ἐντὸς τοῦ τρέχοντος ἔτους, κατωρθώσαμεν ὄχι μόνον νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ ἔτους αὐτοῦ ἀλλὰ καὶ νὰ σχηματίσωμεν ἀποθέματα 400 ἑκατομμυρίων ἐμπορευμάτων, εἶναι προφανές, ὅτι κατὰ τὸ προσεχὲς ἔτος μὴ ἔχοντες πλέον ἀνάγκην νὰ μεριμνήσωμεν περὶ σχηματισμοῦ ἀποθεμάτων θὰ ἔχωμεν νὰ εἰσαγάγωμεν κατὰ 400.000.000 δραχμῶν ὀλιγώτερα ἐμπορεύματα. Καὶ ὅμως δὲν θέλω νὰ ἀφαιρέσω ἀπὸ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ ἐπιόντος ἔτους καὶ τῶν μεθεπομένων ἐτῶν παρὰ μόνον 300 ἐν ὅλῳ ἑκατομμύρια. Ὑπολογίζω δηλαδὴ ὅτι κανονικῶς θὰ εἰσάγωμεν κατὰ 300 ἑκατομμύρια δραχμὰς ἐμπορεύματα ὀλιγώτερον κατὰ τὰ ἑπόμενα ἔτη καὶ 100 ἑκατομμύρια εἰδικῶς κατὰ τὸ προσεχὲς ἔτος.

§50Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς βοηθήσω κ. Πρόεδρε, διότι αὐτὸς ὁ ὑπολογισμὸς ἔχει ὀρθοτάτην τὴν βάσιν. Εἰς τὰ 1897, ἔτος, τριμήνου περίπου, πολέμου, τόσον τὰ ἀποθέματα τῆς χώρας ἐξηντλήθησαν, ὥστε ἄνευ ἀποκλεισμοῦ καὶ μὲ ἐλευθερίαν εἰσαγωγῆς, μόλις εἰσήχθησαν ἐμπορεύματα ἀξίας δραχμῶν 116.000,000, εἰς στρογγύλους ἀριθμούς, ἤτοι ἀκριβῶς ὁ ἀριθμὸς τῆς εἰσαγωγῆς 1896. Ἀλλὰ τὸ 1898 ἡ εἰσαγωγή μας ἀνέρχεται εἰς δραχ. 153.000,000, καὶ τὸ 1899 καταπίπτει εἰς δραχμὰς 131,000,000. Τὸ ποσὸν τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ 1898, μόλις μετὰ δεκαετίαν, τὸ 1908, κατώρθωσεν ἡ Ἑλλὰς ὁμαλῶς νὰ φθάσῃ εἰσαγαγοῦσα 154.000.000 δραχ. ἐμπορεύματα. Ὥστε τηρουμένων τῶν ἀναλογιῶν εἶναι ἀκριβὴς ὁ ὑμέτερος ὑπολογισμός.

§51Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα. Ἀλλὰ πλὴν τούτου, κύριοι, πρέπει νὰ γιγνώσκωμεν ὅτι τὸ συνάλλαγμα τῶν 1,407 ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον ἐξήχθη ἐντὸς τοῦ ἔτους 1919 περιέχει καὶ ποσὸν 250–300 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, κατὰ τὸν πρόεδρον τοῦ Ἐμπορικοῦ Ἐπιμελητηρίου, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ συνάλλαγμα ἀγορασθὲν καὶ χρησιμοποιηθὲν διὰ τὴν πληρωμὴν ἐμπορευμάτων, τὰ ὁποῖα θὰ μᾶς φθάσουν ἐντὸς τοῦ 1920. Ἄρα μετὰ προσοχῆς μελετῶντες τὸ οἰκονομικὸν ἰσοζύγιον τῆς χώρας, θὰ ἴδωμεν ὅτι ἡ κανονικὴ ἐξαγωγὴ χρήματος διὰ εἰσαγωγὴν τῶν ἀναγκαίων προμηθειῶν θὰ εἶναι πολὺ μικροτέρα ἀφ’ ὅ,τι ἦτι κατὰ τὸ τρέχον ἔτος. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ταῦτα. Ἐξηγάγομεν συνάλλαγμα καὶ δι’ ἄλλους σκοποὺς ἢ δι’ ἄλλας ἀνάγκας ἢ αἰτίας αἱ ὁποῖαι, δὲν πιστεύω, ἢ μᾶλλον εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν θὰ παρουσιασθῶσιν εἰς τὸ μέλλον. Ὑπολογίζω πάντοτε ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πληροφοριῶν τοῦ προέδρου τοῦ Ἐμπορικοῦ Ἐπιμελητηρίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὅτι τοὐλάχιστον 100.000.000 δραχ. ἐντὸς τοῦ ἔτους 1919 ἐμπορεύματα εἰσαχθέντα ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, καὶ τὰ ὁποῖα ἐπληρώθησαν διὰ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἐμνημόνευσα τῶν 1,407 ἑκατομμυρίων, ἐπανεξήχθησαν εἰς γειτονικὰς χώρας, χωρὶς τὸ τίμημα αὐτῶν νὰ εἰσαχθῇ ἐντὸς αὐτοῦ τοῦ ἔτους εἰς τὴν χώραν. Ἔχομεν λοιπὸν καὶ 100.000.000 δραχ. αὐτοῦ τοῦ διαμετακομιστικοῦ ἐμπορίου, τὸ ὁποῖον εἶναι φυσικὸν ὅτι δὲν εἰμπορεῖ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐπ’ ἄπειρον. Δὲν πιστεύω κάθε χρόνον νὰ εἰσάγωμεν 100.000.000 δραχ. διὰ νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς ἀνάγκας τῶν πέριξ χωρῶν. Ἀλλ’ ὑπάρχει ἀκόμη καὶ ἄλλη διάθεσις συναλλάγματος κατὰ τὸ τρέχον ἔτος, ἡ ὁποία δὲν πρόκειται νὰ ἐπαναληφθῇ κατὰ τὰ ἑπόμενα, ἢ καὶ ἂν ἐπαναληφθῇ, δὲν δύναταί τις νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι ἀποτελεῖ ἐπιβάρυνσιν ἐν πάσῃ περιπτώσει τῆς οἰκονομικῆς πλάστιγγος τῆς χώρας. Εἶναι ἡ παλινόστησις, ἡ ἐθνικοποίησις τῶν ὁμολογιῶν ἐθνικῶν δανείων καὶ τῶν μετοχῶν τῶν διαφόρων παρ’ ἡμῖν ἐπιχειρήσεων. Δὲν ἔχω δυστυχῶς οὐδὲ περὶ αὐτῆς ἀκριβεῖς στατιστικάς, διότι οὐδεμία ἐκ τῶν ὑπηρεσιῶν μας οὐδὲ καμμία ἐκ τῶν Τραπεζῶν ἠδυνήθη νὰ μοὶ δώσῃ στατιστικὴν ἀκριβῆ. Ἀλλ’ ὁ πρόεδρος τοῦ Ἐμπορικοῦ Ἐπιμελητηρίου μοὶ ἔδωκε μίαν πληροφορίαν πολὺ ἐνδεικτικὴν· μοὶ εἶπεν ὅτι γνωρίζει ὅτι ὑπὸ μόνης τῆς Ἑταιρείας τῶν Οἴνων, τῆς ὁποίας προΐσταται εἰσήχθησαν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ χρεώγραφα ἀξίας 12 ἑκατομμυρίων δραχ. καὶ ἐξηγοράσθησαν δι’ Ἑλληνικὸν κεφάλαιον. Εἶναι βέβαιον ὅτι χρεώγραφα Ἑλληνικὰ ἠγοράσθησαν ἀθρόως εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Δὲν ὑπερβάλω δέ, καὶ εὑρίσκομαι κάτω τῶν ὑπολογισμῶν τῶν ὑπευθύνων ἀρχῶν τῆς Τραπέζης καὶ τοῦ Ἐμπορικοῦ Ἐπιμελητηρίου λέγων ὅτι ταῦτα δύνανται ἀσφαλῶς νὰ ὑπολογισθῶσιν εἰς 80 ἑκατομμύρια τοὐλάχιστον. Μένω πάντοτε ἐντὸς κατωτάτου ὑπολογισμοῦ λέγων ὅτι ταῦτα δὲν πρέπει νὰ θεωρηθοῦν ὡς μέλλοντα νὰ ἐπαναλαμβάνωνται καὶ εἰς τὸ μέλλον, καίτοι ἠμποροῦν πράγματι νὰ ἐξακολουθήσουν, ἀλλὰ ταῦτα δὲν ἀποτελοῦν αἱμορραγίαν, δὲν ἀποτελοῦν δαπάνην, δὲν ἀποτελοῦν μείωσιν τοῦ ἐνεργητικοῦ μας, τοὐναντίον ἀποτελοῦσιν μείωσιν τοῦ παθητικοῦ μας, καθόσον μειοῦσι τὰς μελλοντικὰς πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν ὑποχρεώσεις μας. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἄλλη τις δαπάνη ἐντὸς τοῦ ἔτους 1919 ἀντιπροσωπεύουσα ἐξαγωγὴν συναλλάγματος καὶ ἡ ὁποία δὲν πρόκειται, ἐλπίζω, νὰ ἐπαναληφθῇ εἰς τὸ μέλλον, ἐννοῶ τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον διετέθη διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν ρουβλίων καὶ τῶν λεβίων καὶ τῶν μάρκων καὶ τῶν ξεπεσμένων κορωνῶν καὶ ὅλων τῶν ἄλλων νομισμάτων. Εἰς πόσον θέλετε νὰ ὑπολογίσωμεν τὴν δαπάνην ταύτην;

§52ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. 300.000.000 δραχ.

§53Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θέλω νὰ στηριχθῶ εἰς ἀριθμοὺς καὶ εἰς τοὺς πλέον συντηρητικούς. Πραγματικῶς διὰ νὰ σᾶς δώσω μίαν εἰκόνα, τὴν ὁποίαν νὰ μὴ ἠμπορῇ κανεὶς νὰ κατηγορήσῃ, ὡς ἐμπνεομένην ἀπὸ ὑπερβολικὴν αἰσιοδοξίαν ἀπὸ τὴν ὁποίαν ὁ ἀγορεύων εἶναι συνήθως κατειλημμένος. Ὑπολογίζω λοιπὸν μόνον τὴν ἐκ τῆς αἰτίας ταύτης ἐκροὴν τοῦ συναλλάγματος εἰς μόνον 100.000.000 δραχμάς. Ἐὰν, κύριοι, ὑπολογίσητε τώρα τὰ ποσά, τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέφερα, ποσά, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος θὰ ἐξαχθοῦν ἐπὶ ἔλαττον, ἂν ὄχι μέχρι τοῦ ὁλοκλήρου ποσοῦ τῶν 400 ἑκατομμυρίων τῶν ἀποθεμάτων, ἀλλὰ μέχρι 300.000.000. Ἂν ὑπολογίσωμεν τὰ 250 ἑκατομμύρια τῶν ἐμπορευμάτων τὰ ὁποῖα ἐπληρώθησαν καὶ δὲν ἦλθαν ἀκόμη ἂν ὑπολογίσωμεν τὰ 100.000.000 τοῦ διαμετακομιστικοῦ ἐμπορίου καὶ τὰ 10.000.000 δι’ ἀγορὰν ρουβλίων καὶ λεβίων, ἂν ὑπολογίσωμεν τὰ 80 ἑκατομμύρια δι’ ἐξαγορὰν χρεωγράφων εὑρίσκομεν ὅτι τὰ ποσὰ ταῦτα ἀνέρχονται εἰς 830.000.000 δραχμῶν. Δὲν προτείνω, κύριοι, ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τοῦτο νὰ τὸ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὴν πλάστιγγα τῆς χρεώσεως τοῦ οἰκονομικοῦ μας ἰσοζυγίου, διότι θέλω νὰ παραδεχθῶ ὅτι παρ’ ὅλην τὴν βεβαίωσιν τοῦ προέδρου τοῦ Ἐμπορικοῦ Ἐπιμελητηρίου ὅτι τὰ ἀφιχθέντα ἐμπορεύματα ἔχουσιν ἐξ ὁλοκλήρου πληρωθῆ, παρ’ ὅλην ταύτην τὴν βεβαίωσιν ὀφείλονται ἀκόμη 50 ἑκατομμύρια εἰς τὰς ἐξωτερικὰς ἀγοράς. Ἐλαττῶ ἀκόμη τὸν ἀριθμὸν τῶν 830 ἑκατομμυρίων κατὰ 100 ἑκατομμύρια ἅτινα ὑπελόγισα εἰς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἐμπορικοῦ στὸκ κατὰ τὸ ἔτος 1920. Προτείνω λοιπὸν νὰ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὰ 830 ἑκατομμύρια τῶν δαπανῶν αὐτὰ τὰ 100 ἑκατομμύρια καὶ τότε θὰ μείνωσιν 730 ἑκατομμύρια. Τότε εὑρίσκομεν ὅτι εἶνε βέβαιον ὅτι εἰς τὸ μέλλον ἡ εἰσαγωγὴ ἐμπορευμάτων δηλαδὴ ἡ ἐξαγωγὴ συναλλάγματος θὰ εἶνε μικροτέρα ἀπὸ ἐκείνην τὴν ὁποίαν εἴχομεν κατὰ τὸ τρέχον ἔτος τοὐλάχιστον κατὰ 680 ἑκατομμύρια. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει κύριοι, ἀποδεικνύεται ὅτι κατὰ τὸ 1920 θὰ χρειασθῇ νὰ ἐξάγωμεν 727 ἑκατομμύρια συνάλλαγμα ἀντὶ 1.407.000. 000, τὸ ὁποῖον ἐξηγάγομεν κατὰ τὸ τρέχον ἔτος. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, κύριοι βουλευταί, ἐὰν 727 ἑκατομμύρια δραχμῶν συνάλλαγμα ἔχομεν ἀνάγκην κατὰ τὸ ἐπιὸν ἔτος, τότε βλέπομεν ὅτι τὸ συνάλλαγμα τῶν 1.036.000.000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον εἰσήχθη εἰς τὴν χώραν ἐφέτος, ὑπεραρκεῖ διὰ νὰ καλύψῃ ὅλας τὰς δαπάνας καὶ νὰ ἀφήσῃ ἀκόμη καὶ ἕν ποσὸν 309.000.000 δραχμῶν. Ἡ πλάστιγξ ἡ οἰκονομικὴ ἡ ὁποία παρουσιάζεται ὡς δυσμενὴς ἐκ τοῦ ἰσολογισμοῦ τοῦ 1919 ἀποδεικνύεται ὅτι κατὰ τὰ ἐπιόντα ἔτη θὰ μετατραπῇ εἰς διαφορὰν εὐμενῆ διὰ τὸ οἰκονομικὸν ἰσοζύγιον τῆς Ἑλλάδος. Σημειωτέον, κύριοι, ὅτι δὲν ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν ἄλλους τινὰς ἀκόμη οὐσιώδεις καὶ παροδικοὺς παράγοντας, δὲν ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν ὅτι κατὰ τὸ ἔτος 1919 εἴχομεν διαρκῶς ἐπιστράτευσιν 300.000 ἀνδρῶν οἱ ὁποῖοι κατὰ τὰς ἀποδείξεις ἄφιναν δύναμιν 275.000 ἀνδρῶν καὶ ἐννοεῖται ὅτι ἡ ἐπιστράτευσις τοπικῶς θὰ χρειάζεται δαπάνας μεγαλυτέρας διὰ τὴν τροφοδοσίαν τῶν στρατιωτῶν διότι ὁ στρατιώτης τρώγει πολὺ περισσότερον καὶ διὰ τὸν ἐφοδιασμὸν ὅλων. Δι’ αὐτὸ δὲν τὰ λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν διότι μὴ ὑπογραφείσης ἔτι τῆς εἰρήνης δὲν γνωρίζω ἕως πότε θὰ ἔχωμεν πόλεμον, ἀλλ’ ἐν τούτοις τὸ ἀφίνω αὐτὸ ἵνα καλύψω ἐνδεχομένως ἄλλα τινὰ κονδύλια τῶν ὁποίων ἡ ἐξέτασις διέφυγε τὴν μνήμην μου. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο μόνον στὸ παρελθὸν τὸ ὁποῖον δὲν λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν, δὲν λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν ἀκόμη τὴν παραγωγὴν τὴν ηὐξημένην τὴν ὁποίαν θὰ ἐπαναφέρῃ ἡ ἐπάνοδος τῆς εἰρήνης, δὲν λαμβάνω ἀκόμη ὑπ’ ὄψιν τὴν ἐκροὴν τοῦ συναλλάγματος τὴν ὁποίαν ἀσχέτως ὅλων τῶν ἄλλων λόγων ἐπάγει ἡ ἀνάγκη ὅτι μέγα μέρος τοῦ στρατοῦ εὑρίσκεται ἔξω τῆς χώρας καὶ εἶναι ἀνάγκη ἐκεῖ νὰ πληρώνηται. Δὲν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ὅτι κατὰ τὸ 1919 ἡ σιτοπαραγωγὴ τῆς χώρας ἦτο ἀτυχής, δὲν λαμβάνω ἀκόμη ὑπ’ ὄψιν τὰ μνημονευόμενα ὑπὸ τοῦ προέδρου τοῦ Ἐπιμελητηρίου 40.000.000 δραχμῶν τὰ ὁποῖα ἐξηγάγομεν διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν μετοχῶν τῆς Ἑταιρείας τῶν Οἴνων, διότι εὔχομαι νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ τοιαύτη ἐξαγωγὴ διότι ταῦτα δὲν ἀποτελοῦσι παθητικὸν ἀποτελοῦσι δημιουργίαν νέου ἐνεργητικοῦ τὸ ὁποῖον ὑπόσχεται νὰ δώσῃ πολὺ περισσότερα ἀπὸ τὸ ἐξαχθέν. Ἀλλὰ κύριοι, δὲν λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν μου καὶ ἓν ἄλλο ὅτι ἕνεκα τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος ἰδίᾳ τοῦ γαλλικοῦ καὶ ἕνεκα τῆς κατὰ τοὺς πρώτους 8 μῆνας ἰσοτιμίας τῆς δραχμῆς πρὸς τὸ μοναδικὸν δολλάριον ὅτι πρόσοδοί τινες τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας δὲν εἰσήχθησαν ἐντὸς τοῦ ἔτους 1919. Ἐκ τῶν ναύλων μέρος σημαντικὸν δὲν εἰσήχθη καὶ εὐλόγως διότι ὁ ναῦλος πληρώνεται εἰς ἀγγλικὰς λίρας καὶ εἶναι φυσικὸν οἱ κάτοχοι νὰ μὴ θέλωσι νὰ εἰσκομίσωσι τὰ χρήματά των εἰς ἐποχὴν ἐκπτώσεως τῆς ἀξίας τῆς λίρας. Ἑπομένως, κύριοι, ἐὰν ταῦτα λάβητε ὑπ’ ὄψιν θὰ ἀναγνωρίσητε ὅτι ἡ οἰκονομικὴ ἡμῶν κατάστασις εἶναι ὄχι μόνον ἁπλῶς ἱκανοποιητικὴ ἀλλ’ εἶναι ἐκτάκτως ἱκανοποιητική. Μετὰ τὴν πρώτην ἀπότομον ὕψωσιν τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος θὰ ἔχομεν ταχέως τὴν ἔκπτωσιν αὐτοῦ. Δὲν θέλω νὰ προείπω ποῦ θὰ φθάσῃ ἡ τιμὴ τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος, δύναμαι μόνον νὰ βεβαιώσω ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὅσων ἐξέθηκα καὶ τῶν ὅσων θὰ ἐξακολουθήσω ἐκθέτων ὅτι ἂν ἤμην ἐκ τῶν κατόχων συναλλάγματος θὰ ἔσπευδον νὰ τὸ εἰσαγάγω εἰς τὴν χώραν μὴ τυχὸν εὑρεθῶ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ τὸ πωλήσω ὑποτιμημένον εἰς κατωτέραν τιμήν. Ἐλέχθη ὅτι ἡ ἐξαγωγὴ κατὰ τὸ 1920 θὰ εἶναι κατωτέρα τοῦ 1919 κατὰ 600.000.000, ἐλέχθη ὅτι μὲ 727.000.000 δραχμῶν θὰ κατορθωθῇ νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς ἐξαγωγῆς συναλλάγματος κατὰ τὸ ἔτος 1920· ἀλλὰ δὲν εἶναι ἡ ἀπόστασις αὕτη μόνον τῶν 727.000.000 ἀπὸ τῶν 103.600.000 τὸ ὁποῖον δεικνύει ὅτι τὸ ἀπαιτηθησόμενον κατὰ τὸ 1920 ποσὸν θὰ εἶναι μικρότερον. Κατὰ τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις τὰ εἴδη ἐπισιτισμοῦ καὶ οἱ γαιάνθρακες πρόκειται νὰ ἐξυπηρετηθοῦν διὰ τοῦ συναλλάγματος τὸ ὁποῖον ἔχει σχηματισθῇ ἐκ τῶν πιστώσεων τῶν δυνάμεων ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ 100 ἑκατομμυρίων, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ προϋπόθεσις ἐπραγματοποιήθη ἤδη, αἱ πιστώσεις αὗται εἶναι διαθέσιμοι δι’ ἡμᾶς. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ταῦτα μόνον. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἔχει εἰς τὴν διάθεσίν της συνάλλαγμα εἰς τὸ ἐξωτερικὸν 200.000.000 δραχμῶν προερχόμενον ἀπὸ προκαταβολὰς εἰς τοὺς Συμμάχους διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ξένων στρατῶν, καὶ τὰ ποσὰ ταῦτα εἶναι πληρωτέα εἰς εἰδικὸν νόμισμα, εἰς δραχμάς. Ταῦτα ὅμως τὰ χρήματα εἶναι ἀποδοτέα μετὰ διετίαν ἀπὸ τῆς εἰρήνης. Καίτοι αἱ πιστώσεις αὗται δὲν εἶναι ἀμέσως διαθέσιμοι πάντως δὲ ἀποτελοῦν ἕνα πλοῦτον τοῦ Κράτους εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ἐξουδετεροῦντα τὴν ἀπογοήτευσιν καὶ τῶν μᾶλλον ἐπιφυλακτικῶν διὰ τὸ οἰκονομικὸν μέλλον τῆς χώρας. Δὲν ἀναφέρω καθόλου τὰ εἰς χρυσὸν ἀποθέματα ἐν τοῖς χρηματοκιβωτίοις τῆς Τραπέζης, διότι αὗται δύναταί τις νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι αὗται καλύπτονται ὑπὸ ἀντιστοίχων ὑποχρεώσεων, οὔτε τὰ διαθέσιμα τῶν ἄλλων Τραπεζῶν, τὰ ὁποῖα, ὡς εἶπον, νομίζω ὅτι ἀνέρχονται εἰς 65.000.000 περίπου δραχμάς. Τὸ συμπέρασμα, κύριοι, τῆς ἐκθέσεως τὴν ὁποίαν ὑποβάλλω εἰς ὑμᾶς εἶναι τοῦτο, ὅτι ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι παραφρονοῦμεν ἐντελῶς καὶ ἀποφασίζομεν νὰ ἐξακολουθήσωμεν καὶ ἐν τῷ μέλλοντι εἰσάγοντες ἐμπορεύματα, ὄχι διὰ τὰς ἀνάγκας, ἀλλὰ διὰ νὰ σχηματίζωμεν ἀποθέματα ὑπερβάλλοντα τὰς ἀνάγκας μας, ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι θέλομεν κάθε χρόνον νὰ εἰσάγωμεν πέραν τῶν πραγματικῶν ἀναγκῶν μας καὶ 400.000.000 ἐμπορεύματα, ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι δὲν ἀρκούμεθα εἰς τὰς πιστώσεις τοῦ 1919, ἐὰν ἀποφασίσωμεν κατ’ ἔτος νὰ δίδωμεν ἀπὸ τὸ περίσσευμά μας καὶ 100.000.000 πιστώσεις εἰς τοὺς γείτονας, ἂν ἀπεφασίζαμεν μὴ συνετισθέντες ἀπὸ τὰς ὑλικὰς ζημίας, τὰς ὁποίας ὑπέστημεν οἱ ἀγοράζοντες ρούβλια, λέϊ, μάρκα, κορῶνες καὶ τὰ παρόμοια, ἂν ἀπεφασίζαμεν νὰ σπαταλῶμεν 100 ἑκατομμύρια δραχμῶν κατ’ ἔτος καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι θὰ ἐξηκολουθοῦμεν πράττοντες τὰ αὐτὰ καὶ κατὰ τὰ ἔτη 1920, 1921 καὶ 1922 μέχρι τέλους τῆς 1 Ἰανουαρίου 1923, θὰ εἴχομεν 400 ἑκατομμύρια δραχμῶν πίστωσιν ἀπὸ τὰ γείτονα Κράτη καὶ θὰ εἴχομεν καὶ ἀποθέματα ἐμπορευμάτων, τὰ ὁποῖα θὰ ἀνήρχοντο εἰς 1.600.000.000 δραχμῶν. Καὶ ἂν λοιπὸν ὅλα ταῦτα γίνουν, ἀκόμη δὲν θὰ ἔχωμεν ἐξαντλήσῃ τὰ διαθέσιμά μας εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ἀλλὰ θὰ ἔχωμεν καὶ περίσσευμα 100.000.000 δραχμῶν. Νομίζω, κύριοι, ἀφ’ ὅτου ἡ κατάστασις τῆς χώρας εἶναι τοιαύτη ἔστω καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ἀκόμη μιᾶς ἐκδηλώσεως καθολικῆς τινὸς καταστάσεως φρενολογικῆς δὲν εἶναι δυνατὸν ἐπὶ 3 ὁλόκληρα ἔτη νὰ ἐξαντληθοῦν τὰ ὑπάρχοντα ἀποθέματα. Ὅλοι ὀφείλουν νὰ ἀναγνωρίσουν, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς Ἑλλάδος ἢ μᾶλλον ἡ οἰκονομικὴ πλάστιγξ τῆς Ἑλλάδος εἶναι κατ’ ἐξοχὴν ἀνθηρὰ, εἶναι κατ’ ἐξοχὴν εὐφρόσυνος. Καὶ εἶναι τοιαύτη, κύριοι, καὶ ἐὰν ἐξετασθῇ καὶ ἀπὸ τὰς ἄλλας ἀπόψεις, εἶναι τοιαύτη καὶ ἐὰν ἐξετασθῇ ἐν σχέσει πρὸς τὴν κυκλοφορίαν τῶν τραπεζογραμματίων παρ’ ἡμῖν καὶ ἐν ταῖς ἄλλαις χώραις. Ἡ ἀναλογία τῆς κυκλοφορίας παρ’ ἡμῖν κατὰ κάτοικον εἶναι 250 δραχμαί. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω τὰ Κράτη τὰ ἡττηθέντα, δὲν πρόκειται πρὸς ἐκεῖνα νὰ συγκριθῇ ἡ Ἑλλάς. Θὰ ἐσυγκρινόμεθα πρὸς ἐκεῖνα ἂν ὑπὸ ἄλλους ἠκολουθοῦμεν ἄλλην πολιτικήν. Εὐτυχῶς εἴμεθα εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ συγκρινώμεθα πρὸς τοὺς νικητὰς ἢ πρὸς τοὺς οὐδετέρους. Ἐν Γαλλίᾳ ἡ ἀναλογία κατὰ κάτοικον εἶναι 888 φράγκα. Ἐν Ὀλλανδίᾳ ἡ ἀναλογία κατὰ κάτοικον εἶναι 311 φιορίνια. Ἐν Πορτογαλλίᾳ εἶναι 294 πεσέτες. Ἐν Ἰταλίᾳ εἶναι 282 λιρέττες. Ἐν Νορβηγίᾳ εἶναι 274 κορῶνες καὶ τέλος ἐν Ἑλβετίᾳ ἡ ὁποία εἶναι οὐδετέρα ἡ ἀναλογία κατὰ κάτοικον εἶναι 242 φράγκα, δηλαδὴ ἡ ἰδική μας περίπου ἀναλογία.

§54Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Αὐτὸς ὁ πίναξ εἶναι τῆς 30 Σεπτεμβρίου. Ἐν τῷ μεταξὺ ἔχουν ἐπέλθει μεταβολαί, αἱ ὁποῖαι ἀναβιβάζουν τὴν ἀναλογίαν εἰς τὰ ἄλλα Κράτη.

§55Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὅπως δήποτε, κύριοι, τὸ συνάλλαγμα δὲ αὐτὸ πρόκειται κατ’ ἀνάγκην νὰ δοθῇ εἰς τὴν ἰσοτιμίαν τῆς λίρας διότι σκοπός μας εἶναι ἀκριβῶς νὰ μὴ ἀφήσωμεν νὰ ὑπερτιμηθοῦν τὰ ἀπολύτως ἀναγκαῖα τοῦ ἐπισιτισμοῦ οὔτε ἡ βιομηχανία μας νὰ ὑποστῇ καθυστέρησιν ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ γαιάνθρακος. Ἀλλὰ ταῦτα ἀπορροφῶσι καὶ θὰ ὑπολογίσωμεν ὅτι θὰ ἀποροφήσωσι κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος περὶ τὰ 400.000.000 δραχμῶν. Κατὰ τὴν σημείωσιν τὴν ὁποίαν μοὶ ἔχει δώσει τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ Ἐπισιτισμοῦ ταῦτα ὑπολογίζονται εἰς 392.000.000 δραχμῶν· ἕπεται ἑπομένως ὅτι ἐκ τῶν 727.000.000 τὰ ὁποῖα ἔχομεν ἀνάγκην διὰ νὰ ἐξαγάγωμεν τὰ 400.000.000 θέλουν δοθῇ ἀπὸ τὴν δεξαμενὴν τὴν ὁποίαν ἔχει σχηματίσει τὸ δημόσιον διὰ τῶν πιστώσεων τῶν δυνάμεων, ἑπομένως ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ὑπολειφθῇ νὰ καλυφθῇ εἶναι ποσὸν 327.000.000 δραχμῶν. Δὲν λέγω ὅτι ἅμα ἐκπέσῃ τὸ ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα δὲν θὰ ἀγοράσῃ ἡ τράπεζα συνάλλαγμα εἰς τὴν ἰσοτιμίαν διὰ νὰ μὴ χαλοῦμεν τὸ ἀπόθεμα, ἀλλὰ λέγω ὅτι μέχρι τῆς ἐποχῆς τῆς ἰσοτιμίας εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ χρησιμοποιήσωμεν τὸ ἀπόθεμα τοῦτο. Ἀλλὰ θὰ μὲ ἐρωτήσῃ τις, πολὺ ὡραῖα ταῦτα πάντα ἀλλὰ ἔχετε εἰς τὴν διάθεσίν σας τὰ 400.000.000 νὰ τὰ ἐξοδεύσετε τὸ 1920; Ἀπέναντι τῆς ἀντιρρήσεως ταύτης ἔχω νὰ παρατηρήσω, ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν μόνη ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ συναλλάγματος ὑπερέβη κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος τὰ χίλια ἑκατομμύρια, κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος ἡ ἐξαγωγὴ δὲν θὰ ὑπερβῇ τὰ 700 ἑκατομμύρια. Δὲν θὰ ἔχωμεν λοιπὸν ἀνάγκην νὰ ἔχωμεν κἂν ἀποθέματα εἰς τὸ ἐξωτερικὸν διὰ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὴν κρίσιν. Ἀλλὰ πλὴν τῆς διαφορᾶς αὐτῆς τοῦ ἐνεργητικοῦ καὶ παθητικοῦ τῆς οἰκονομικῆς πλάστιγγος ἔχομεν καὶ ὅλα τὰ κολοσσιαῖα ἀποθέματα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ τὰ ὁποῖα θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, ὅτι ἔχομεν τὸ πλεονέκτημα νὰ εἴμεθα τὸ μόνον Κράτος, τὸ ὁποῖον ἔχει εἰς τὸ ἐξωτερικὸν τοιοῦτον ποσὸν ἀποθεμάτων συναλλάγματος, ἐννοεῖται ἀναλόγως τοῦ ἀναστήματός του. Δὲν ἠξεύρω κανένα Κράτος νὰ διαθέτῃ τοιοῦτον ἐνεργητικὸν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, τὸ ὁποῖον διαθέτομεν ἡμεῖς. Καὶ ποῖον εἶναι αὐτό; Τὸ ἐνεργητικὸν αὐτὸ εἶναι αἱ πιστώσεις τῶν δυνάμεων ἐκ τοῦ Συμμαχικοῦ Δανείου τῶν 750 ἑκατομμυρίων ἤτοι 10 ἑκατομμύρια λίραι καὶ 50.000.000 δολλάρια καὶ 250 ἑκατομμύρια φράγκα. Ἐκτὸς ὅμως τούτων ὑπάρχουσι καὶ ἕτερα 150 ἑκατομμύρια Γαλλικοῦ καὶ Ἀγγλικοῦ νομίσματος. Ἰδοὺ ποῖα εἶναι ἐν συνόλῳ κατὰ τὴν δοθεῖσαν παρὰ τῆς Τραπέζης σημείωσιν τῶν ἀποθεμάτων μας κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην:

Ἐκ τούτων ἔχουσι διατεθῆ 10.000.000 δολλάρια καὶ 2.200 000 λίραι, ἑπομένως ὑπολείπονται 1009 ἑκατομμύρια ἀκόμη. Ἐάν τις λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ὑποτίμησιν τοῦ Γαλλικοῦ φράγκου καὶ τὴν ὑπερτίμησιν τοῦ Ἀμερικανικοῦ δολλαρίου, μὲ τὴν σημερινὴν τιμὴν τῆς λίρας θὰ ἴδῃ ὅτι εὑρισκόμεθα ἐν ἰσορροπίᾳ. Ἐὰν δὲ ὑποτεθῇ ὅτι ἐπανερχόμεθα εἰς τὴν ἰσοτιμίαν τῆς λίρας καὶ πέραν ταύτης, ὁπότε θὰ ἔχωμεν τὴν ζημίαν τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ φράγκου, τότε ἔχω νὰ παρατηρήσω ὅτι τοῦτο θὰ ἀποδείξῃ τὴν εὐμενῆ θέσιν τοῦ οἰκονομικοῦ ἰσοζυγίου, ὁπότε διατηρουμένων τῶν ἀποθεμάτων ἡμῶν ἐπὶ δύο ἢ καὶ τρία ἔτη θὰ ἔχωμεν τὸν καιρὸν νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἐποχὴν τῆς ἀνατιμήσεως τοῦ Γαλλικοῦ φράγκου. Μὴ λησμονῶμεν δὲ ὅτι δὲν εἶναι μόνα τὰ ἐκ τοῦ Συμμαχικοῦ δανείου διαθέσιμα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ὑπάρχουν καὶ ἄλλα. Ἀλλὰ πρὶν ὁμιλήσω περὶ τῶν ἄλλων διαθεσίμων τῆς Τραπέζης εἶναι ἀνάγκη ἴσως νὰ ἐνδιατρίψω ἐπὶ τῶν διαθεσίμων πιστώσεων τῶν Δυνάμεων, διότι τοῦτο ἔχει οὐσιώδη ἐπίδρασιν ἐπὶ τῆς ὑψώσεως τοῦ συναλλάγματος. Πράγματι κατὰ τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως πρὸς τὰς Δυνάμεις αἱ πιστώσεις εἶναι διαθέσιμοι ἄνευ περιορισμοῦ ἓξ μῆνας μετὰ τὴν εἰρήνην, δύνανται ὅμως νὰ διατεθῶσιν ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν καθ’ ἣν τὰ διαθέσιμα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἤθελον κατέλθει κάτω ὡρισμένου ποσοῦ, δηλαδὴ τῶν βλέπετε, ὅτι καὶ ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Ἰταλίᾳ καὶ ἐν Πορτογαλλίᾳ καὶ ἐν Νορβηγίᾳ καὶ ἐν Ἑλβετίᾳ ἀκόμη ἡ κυκλοφορία εἶναι καὶ ἀνωτέρα ἢ ἴση περίπου πρὸς τὴν ἰδικήν μας. Δὲν πρέπει νὰ πιστεύσητε, ὅτι ἡ κυκλοφορία ἡ πιστωτική, ἡ κυκλοφορία τοῦ χαρτονομίσματος, διότι δὲν ὁμιλεῖ περὶ τοῦ κερματικοῦ νομίσματος, ἡ κυκλοφορία ἡ πιστωτικὴ δὲν εἶναι ἀνάλογος πρὸς τὴν ἔντασιν τοῦ πλούτου καὶ τοῦ συναλλάγματος τῆς χώρας. Πολλάκις εἶναι ἀντιστρόφως ἀνάλογος πρὸς αὐτὴν ὅπως ἐν Ἀγγλίᾳ. Ἡ Ἀγγλία ἔχει τὴν μικροτέραν νομισματικὴν κυκλοφορίαν ἐν σχέσει πρὸς τὰ λοιπὰ Κράτη τὰ μεγάλα, διότι ὡς ἐκ τῶν θεσμῶν τῶν ἐμπορικῶν γίνεται χρῆσις εἰς τὴν κυκλοφορίαν τῶν ἐμπορικῶν τσέκ. Ἑπομένως μὴ ὑποθέσετε, ὅτι αἱ 250 δραχμαὶ εἶναι πολλαὶ διότι ὁ πλοῦτος ἡμῶν εἶναι μικρότερος τῶν ἄλλων Κρατῶν. Ἀλλ’ ὑπάρχει, κύριοι, καὶ μία ἄλλη ἄποψις ἐπίσης σημαντική, τὴν ὁποίαν ὀφείλω νὰ παρουσιάσω πρὸς ὑμᾶς. Ἡ κυκλοφορία αὐτὴ ἡ πιστωτική, τὴν ὁποίαν ἔχομεν, ἔχει παρ’ ἡμῖν κάλυμα πραγματικὸν ἀνερχόμενον εἰς 82% ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τῆς κυκλοφορίας. Δὲν γνωρίζω, κύριοι, πολλὰ Κράτη τὰ ὁποῖα ὄχι ἐν καιρῷ πολέμου ἀλλ’ ἐν καιρῷ εἰρήνης νὰ ἔχουν κάλυμα πραγματικὸν τῆς πιστωτικῆς κυκλοφορίας τόσον μέγα ὅσον παρ’ ἡμῖν.

§56Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δυνάμει τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ;

§57Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι μόνον τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ ἀλλὰ ὑπολογιζομένης ὁλοκλήρου τῆς πιστωτικῆς κυκλοφορίας. Τώρα πρέπει νὰ μνημονεύσω τὴν εἰσαγωγὴν χρήματος, ἡ ὁποία γίνεται διὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τὴν εἰσαγωγὴν χρήματος ὑπὸ τῶν μεταναστῶν ἐξ Ἀμερικῆς, καὶ ἔχω ἀνάγκην νὰ μνημονεύσω τοῦτο, διότι ἐλέχθη, ὅτι οἱ ἐν Ἀμερικῇ Ἕλληνες ἔχοντες ἐσφαλμένας ἀντιλήψεις ἠλάττωσαν τὰ ἐξ Ἀμερικῆς ἐμβάσματα, διότι δὲν εἶχαν ἐμπιστοσύνην πρὸς τὸ Κράτος τὸ σημερινόν. Αὐτὸ θὰ ἦτο πράγματι μέγα πλῆγμα διὰ τὸν τόπον. Παρέχω ὅμως τὴν πληροφορίαν τὴν εὐχάριστον, ὅτι τὸ εἰσαχθὲν ποσὸν ἐκ τῶν μεταναστῶν ἐξ Ἀμερικῆς διὰ μόνης τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀνῆλθεν εἰς 190 ἑκατομμύρια 300 χιλιάδας δραχμάς. Ὑπολογιζομένου καὶ τοῦ εἰσαχθέντος διὰ τῶν διαφόρων ἄλλων Τραπεζῶν, ὑπερβαίνει τὸ ποσὸν τῶν 280 ἑκατομμυρίων. Καὶ τὸ συνάλλαγμα αὐτὸ εἰσήχθη καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐπὶ 8 ὁλοκλήρους μῆνας τοῦ 1919 ὑπῆρχεν ἰσοτιμία καὶ ἑπομένως οἱ ἀποστείλαντες τὰ χρήματα αὐτὰ δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ κερδοσκοπήσουν καθόλου· τὰ ἀπέστελλον εἰς τὴν πατρίδα των. Δὲν πρέπει ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς τῆς εἰσαγωγῆς ἐξ Ἀμερικῆς χρήματος νὰ σᾶς ἀνησυχήσῃ ὡς ἀριθμὸς, διότι δὲν εἶναι ἐκπληκτικὸν τὸ ποσὸν, ἡ καμπύλη ἄλλως τε τῆς εἰσαγωγῆς χρήματος τῶν μεταναστῶν τῆς Ἀμερικῆς βαίνει διαρκῶς ἀνιοῦσα ἀπὸ ἐτῶν.

§58Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἐλάβατε ὑπ’ ὄψιν τὰς ἐξ Ἀμερικῆς ταχυδρομικὰς ἐπιταγάς;

§59Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποθέτω, ὅτι θὰ περιέρχωνται εἰς τοὺς ἀριθμοὺς αὐτούς.

§60Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Μὲ τὴν Ἀμερικὴν, λόγῳ διαφωνίας ἔχομεν σταματήσει τὰς ἐπιταγάς.

§61Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ὑπάρχει καὶ ἐξαγωγὴ εἰς τὴν Ἀμερικήν.

§62Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν πιστεύω, ὅτι οἱ ἀπερχόμενοι συναποκομίζουν πολλά. Αὐτή, κύριοι, εἶναι ἡ ἀληθὴς κατάστασις τῆς οἰκονομικῆς πλάστιγγος τῆς χώρας. Καὶ ἔρχομαι ἤδη εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ, ἀπὸ τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι ἐξωρμήθην ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου διὰ νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ γίνῃ ἐπίθεσις κατὰ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὸ Κυβερνητικὸν μέτρον τὸ ληφθὲν κατὰ τὴν 22 Ἰανουαρίου. Λοιπὸν δύναται νὰ ἀπευθυνθῇ αὐτὴ ἡ ἐπίκρισις κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Διατὶ τοιαύτης οὔσης τῆς καταστάσεως ἐλάβετε ἓν μέτρον, τὸ ὁποῖον δὲν δικαιολογεῖται ὑπὸ τῶν πραγμάτων, καὶ τὸ ὁποῖον ἐπροκάλεσε ταραχὴν ἐπί τινα ἔστω χρόνον; Λοιπὸν ὀφείλω νὰ δικαιολογήσω τοῦτο τὸ μέτρον. Προεκλήθη τοῦτο, κύριοι, ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι τῆς διαθέσεως τῆς πιστώσεως τῶν 750.000.000 δραχμῶν ἠρτημένης ἐκ τοῦ ὑποβιβασμοῦ τῶν ἀποθεμάτων τῆς Ἐθνικῆς μας Τραπέζης ἐν τῷ ἐξωτερικῷ δι’ ἑκάστην τῶν Συμμάχων χωρῶν κάτω τῶν 33 καὶ ἡμίσεως ἑκατομμυρίων ἤτοι 100 ἑκατομμύρια διὰ τὰς τρεῖς Συμμάχους χώρας ἔδει ἡ προϋπόθεσις αὕτη νὰ βεβαιωθῇ καὶ ἡ βεβαίωσις αὕτη ἀπῄτησε χρόνον τινὰ κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ Τράπεζα δὲν ἦτο εἰς θέσιν νὰ δώσῃ συνάλλαγμα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πιστώσεων αὐτῶν. Ἀφ’ ἑτέρου τὸ γεγονὸς τοῦτο συνδυαζόμενον μὲ τὴν ἐλπίδα τῶν ἐχόντων τὸ ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα, ὅτι θὰ ἔχωμεν καὶ νέαν ἔκπτωσιν τῆς δραχμῆς καὶ ὕψωσιν τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος ὅπως ἔχομεν καὶ κατ’ Αὔγουστον ὕψωσιν τοῦ δολλαρίου, ἡ προσδοκία λέγω αὕτη ἔκαμε τοὺς κατόχους συναλλάγματος ἐν τῷ Κράτει νὰ μὴ δίδουν. Ἄλλως τε οἱ ἔμποροι πεπεισμένοι ὅτι αἱ τιμαὶ τῶν πραγμάτων θὰ ηὔξανον μᾶλλον κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος ἀντὶ νὰ ἐλαττωθοῦν, ἔσπευδον νὰ προμηθευθοῦν ὅλον τὸ ἀναγκαῖον συνάλλαγμα, διὰ νὰ κάμουν τὰ μεγάλα ἀποθέματα τὰ ἐδῶ ὑπάρχοντα τῶν 400 ἑκατομμυρίων καὶ τὰ καθ’ ὁδὸν τῶν 250 ἑκατομμυρίων. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἔσπευδον νὰ ἀγοράσουν συνάλλαγμα εἰς οἱανδήποτε τιμήν. Τώρα ἂν προσθέσητε εἰς ταῦτα (καὶ τὸ γεγονὸς, τὸ ὁποῖον μετὰ πολλῆς λύπης ἀναγκάζομαι νὰ ἐξαγγείλω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ὁ Τραπεζιτικὸς κόσμος τῆς Ἑλλάδος, παρὰ ὡρισμένας ἐξαιρέσεις, τὰς ὁποίας δὲν δύναμαι νὰ παραβλέψω, ἐθεώρησεν ἀπὸ μακροῦ χρόνου ὡς ἐχθρὸν τὴν Ἑλληνικὴν δραχμὴν καὶ εἰργάσθη φιλοτίμως καὶ διὰ παντὸς μέσου πρὸς ἔκπτωσιν αὐτῆς, θὰ ἐννοήσητε πῶς ἐδημιουργήθη ἡ ψυχολογικὴ ἐκείνη κατάστασις ἐντὸς τῆς ὁποίας, τῆς Τραπέζης μὴ δυναμένης νὰ χορηγήσῃ συνάλλαγμα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν 7500.00.000 τὸ συνάλλαγμα ἐφέρετο πρὸς ὕψωσιν. Ἐνομίσαμεν, κύριοι, ὅτι ἐφ’ ὅσον θὰ ἐξακολουθοῦμεν διατηροῦντες τὰ περιοριστικὰ μέτρα διὰ τὸ συνάλλαγμα, ἦτο ἀδύνατον νὰ ἐμπνεύσωμεν τὴν ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν κόσμον τῶν συναλλαγῶν περὶ τοῦ ὅτι ἡ κατάστασις τῆς χώρας ἦτο τόσον ἀνθηρὰ οἵαν ἡμεῖς τὴν ἀντιλαμβανόμεθα. Θὰ ἐθεωρεῖτο, ἂν ἐγκαίρως ἡ Τράπεζα ἠδύνατο νὰ διαθέσῃ τὰ 750 ἑκατομμύρια δραχμῶν, ὅτι ἡ ἰσοτιμία πρὸς τὴν λίραν θὰ ὠφείλετο εἰς τὴν κατὰ μικρὸν ἐξάντλησιν, τὴν σπατάλην αὐτὴν τῶν ἀποθεμάτων καὶ ἑπομένως ἡ δυσπιστία πρὸς τὴν ἀξίαν τῆς δραχμῆς θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ ἀρθῇ. Ἐνομίσαμεν λοιπὸν, ὅτι ἐπεβάλλετο ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης νὰ ἀρθοῦν τὰ περιοριστικὰ μέτρα καὶ νὰ ἀφήσωμεν τὸ ἐμπόριον νὰ προμηθευθῇ τὸ συνάλλαγμά του ἀπὸ τὴν ἀγορὰν, διότι ἐμπνεόμεθα ἀπὸ τὴν πεποίθησιν τὴν ἀκράδαντον, ὅτι μόλις ταῦτα γνωσθοῦν καὶ μόλις παρέλθῃ χρόνος τις ἡ λειτουργία τῶν νόμων τῶν οἰκονομιῶν θὰ φέρῃ ὥστε ἡ τιμὴ τῆς δραχμῆς ἐν τῇ διεθνῇ ἀγορᾷ νὰ καταλάβῃ τὴν θέσιν, τῆς ὁποίας αὕτη εἶναι ἀξία ἄνευ μέσου τινὸς, διὰ μόνης τῆς κανονικῆς λειτουργίας τῶν οἰκονομικῶν νόμων. Οὕτω, κύριοι, ἡ διεθνὴς οἰκονομικὴ θέσις τῆς Ἑλλάδος, ὄχι ἁπλῶς ἡ ἐμπορικὴ πλάστιγξ, ἀλλ’ ἡ οἰκονομικὴ πλάστιγξ τῆς Ἑλλάδος παρουσιάζεται ἐκτάκτως ἱκανοποιητικὴ, καθ’ ὃν χρόνον ὁ πόλεμος δὲν ἔληξε καὶ δι’ ὅλους τοὺς ἄλλους Συμμάχους, ἀλλὰ πολὺ περισσότερον δι’ ἡμᾶς. Ὅταν, κύριοι, λήξῃ ὁ πόλεμος καὶ ὁ στρατευόμενος Ἑλληνικὸς λαὸς ἐπανέλθῃ εἰς τὰς ἑστίας του διὰ νὰ ἐπιδοθῇ καὶ πάλιν εἰς τὰ ἔργα τῆς εἰρήνης, ὅταν ὑπογραφῇ ἡ εἰρήνη μετὰ τῆς Τουρκίας, καὶ τὸ Ἔθνος δρέψῃ τοὺς καρποὺς τῆς πολιτικῆς του, τοὺς ὁποίους προσδοκῶμεν πλουσίους, ὅταν παύσουν αἱ πολεμικαὶ δαπάναι, εἰς τὰς ὁποίας ἀκόμη καὶ σήμερον ὑποβαλλόμεθα, ἡ Ἑλλὰς θὰ βαδίσῃ, κύριοι, μετ’ ἀπολύτου ἐμπιστοσύνης πρὸς τὸ λαμπρὸν ὄχι ἁπλῶς πολιτικὸν ἀλλὰ οἰκονομικὸν μέλλον, τὸ ὁποῖον διανοίγεται πρὸ αὐτῆς. Ἀλλὰ, κύριοι, θὰ ἐθλιβόμην βαθύτατα, ἐὰν παρουσιάζων τὴν κατάστασιν τῆς οἰκονομικῆς πλάστιγγος τοιαύτη ὁποία εἶναι πράγματι, ἐπέφερον ὡς ἀποτέλεσμα τὸ νὰ ἐξακολουθήσωμεν πλέον τοῦ ἀπαραιτήτου δαπανῶντες ὄχι ἁπλῶς διὰ τὰς Κυβερνητικὰς ἀνάγκας, διότι εἶπον καὶ προχθές, ὅτι εἶναι δύσκολον ἐν πολέμῳ νὰ ἐπικρατήσῃ τὸ πνεῦμα τῆς οἰκονομίας εἰς τὰς ὑπηρεσίας καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀκόμη.....

§63Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Νὰ γίνῃ μία ἀρχὴ τουλάχιστον.

§64Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλ’ ἀπευθύνομαι εἰς τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν εἰς τὸν λαὸν καὶ λέγω ὅτι καθῆκον ἔχει νὰ πράξῃ, ὅτι ἔπραξαν αἱ ἄλλαι χῶραι διαρκοῦντος τοῦ πολέμου. Ἐνθυμεῖσθε ποία προπαγάνδα ἐγένετο εἰς τὰς ἄλλας χώρας διαρκοῦντος τοῦ πολέμου καὶ πρώτιστα πάντων εἰς τὴν Ἀγγλίαν, διὰ νὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ ὑποβίβασις καθ’ ὅλον τὸ δυνατὸν μέτρον τῶν δαπανῶν ἑκάστου τῶν πολιτῶν, διότι εἶπε τὸ Κράτος, ὅτι ὁ πόλεμος φθείρει πλοῦτον ἐθνικόν. Ὁ πόλεμος ἔχει ἀνάγκην διὰ τὴν διεξαγωγὴν τοῦ πλούτου. Ἔχετε καθῆκον νὰ τὸν οἰκονομήσετε διὰ νὰ τὸν δώσητε πρὸς διεξαγωγὴν τοῦ πολέμου, διὰ νὰ τὸν δώσετε εἰς τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν, πρὸς ἀναπλήρωσιν τῆς φθορᾶς τοῦ πλούτου, τὴν ὁποίαν ἐπέφερεν ὁ πόλεμος. Καὶ παρ’ ἡμῖν, κύριοι, ὁ πόλεμος κατηνάλωσε βεβαίως ἓν μέγα μέρος τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου. Ηὔξησε τὸν ἐθνικὸν πλοῦτον κατ’ ἄλλην κατεύθυνσιν, ἀλλὰ κατηνάλωσε προφανῶς καὶ ἱκανὸν μέρος τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου. Ἔχομεν καθῆκον νὰ ἀποκαταστήσωμεν τὸν δαπανηθέντα ἐθνικὸν πλοῦτον διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς. Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ ἄλλην ὑποχρέωσιν, ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν τὰ πλούσια ἐδάφη καὶ τῶν νέων χωρῶν τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐκείνων τὰς ὁποίας μετὰ πεποιθήσεως προσδοκῶμεν, ὅτι θὰ μᾶς δώσῃ ἡ συνθήκη τῆς εἰρήνης μετὰ τῆς Τουρκίας, ἔχομεν καθῆκον νὰ τὰς ἀναπτύξωμεν. Ἔχομεν καθῆκον νὰ δώσωμεν εἰς τὴν χώραν σήμερον τὸν ἀνάλογον οἰκονομικὸν ἐξοπλισμὸν ἵνα ὁρμήσῃ ἀκράτητος πρὸς τὴν πρόοδον καὶ πρὸς τοῦτο ἔχομεν ἀνάγκην δαπανῶν. Ἀλλ’ ἐλπίζομεν ὅτι ἐκ τῆς παύσεως τοῦ πολέμου καὶ ἐκ τοῦ πολιτικοῦ θριάμβου τοῦ ἔθνους ἡ βιομηχανία μας θὰ ἔχῃ ἐνώπιόν της λαμπρὸν μέλλον. Ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον θὰ χρειασθῶσι κεφάλαια δι’ ὅλας τὰς ἐπιχειρήσεις, δι’ ὅλα τὰ δημόσια ἔργα τὰ ὁποῖα ἔχομεν νὰ κάμωμεν, ἀποξήρανσιν ποταμῶν, διευθέτησιν λιμνῶν, κατασκευὴν λιμένων, κατασκευὴν σιδηροδρόμων, συμπλήρωσιν τοῦ δικτύου τῶν σιδηροδρόμων, ἀνάπτυξιν τῆς γεωργίας, ἀνάπτυξιν τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας. Ἔχομεν νὰ ἐκτελέσωμεν ἔργα διὰ τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ἐπαρκέσωσι δεκάδες ἑκατομμυρίων. Εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ φθάσουν καὶ νὰ ὑπερβοῦν τὰ χίλια ἑκατομμύρια. Τὰ χρήματα αὐτὰ ποῦ θὰ τὰ εὕρωμεν ἡμεῖς καὶ ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ τὰ ζητήσωμεν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν δὲν θὰ ἐπετρέπετο κατ’ οὐδένα λόγον νὰ τὰ ζητήσωμεν, εὐτυχῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὰ ζητήσωμεν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν διότι τὰ κράτη τὰ μεγάλα ἐξήντλησαν μέγα μέρος τοῦ πλούτου των χάριν τῶν ἀναγκῶν των καὶ φροντίζουσι περὶ ἑαυτῶν, ἀλλὰ ἐπαναλαμβάνω καὶ ἂν ἦτο δυνατὸν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ νὰ τὰ λάβωμεν θὰ ἔλεγον ὅτι πράττομεν σφᾶλμα καίριον νὰ μὴ ζητήσωμεν ταῦτα ἀπὸ τὸν ἐσωτερικὸν πλοῦτον, ἀπὸ τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ ἐθνικὴ οἰκονομία εἶναι εἰς θέσιν νὰ διαθέσῃ ὅλα τὰ χρήματα τὰ ἀναγκαιοῦντα διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς χώρας. Διὰ τοῦτο κύριοι, ζητῶ ἀπὸ τοὺς πολίτας νὰ προσέχωσι πολὺ εἰς τὰς δαπάνας των· οὐδεὶς βεβαίως θὰ περιμένῃ λήξαντος τοῦ πολέμου νὰ περιβληθῶμεν τρίχινον σάκκον ἢ νὰ παύσωμεν φέροντες μεταξίνας κάλτσας, ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν αἱ δαπάναι νὰ περιορισθῶσιν, εἶναι ἐπιβεβλημένον κάθε ὅλως περιττὴ δαπάνη νὰ ἀποκοπῇ. Οὕτω θὰ ἐπιτευχθῇ ὥστε νὰ ὑπάρξῃ ὅλον τὸ χρῆμα τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναγκαῖον, ὅπως μετὰ τὴν λῆξιν τῶν ἐξωτερικῶν περιστάσεων δυνηθῶμεν νὰ ὁρμήσωμεν γενναίως εἰς τὴν ἀνάπλασιν τοῦ ἐθνικοῦ βίου (χειροκροτήματα παρατεταμένα ἐν τῇ αἰθούσῃ καὶ ἐκ τῶν ἀκροατηρίων). Τὰς ἐπιστολὰς καὶ ὅλους τοὺς πίνακας τοῦ προϋπολογισμοῦ σᾶς τοὺς παραδίδω, κύριε πρόεδρε, ἵνα μελετηθῶσιν ἀπὸ τοὺς ἐνδιαφερομένους.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συνάψεως συμβάσεως πρὸς ἀγορὰν ἱστορικῶν ἐγγράφων τοῦ κ. Ι. Βλαχογιάννη».

§66Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Τὸν λόγον κ. Πρόεδρε.

§67Γ. ΠΩΠ. Προηγοῦμαι κ. συνάδελφε.

§68Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Μετὰ τὸν κ. Πὼπ κύριε Πρόεδρε.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πὼπ ἔχει τὸν λόγον.

§70Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἐπιτροπὴ εἰς ἣν παρεπέμφθη τὸ ἐν λόγῳ νομοσχέδιον, ὑπέβαλεν ἐκτενῆ ἔκθεσιν ἐν ᾗ ἀναφέρονται καὶ αἱ δικαιολογίαι τῆς ἀγορᾶς εἰς τὸ ποσὸν εἰς τὸ ὁποῖον ἐξετίμησεν αὕτη τὰ ἀγορασθησόμενα ἔγγραφα. Δὲν βλέπω κατ’ ἀκολουθίαν τὸν λόγον τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου.

§71Γ. ΠΩΠ. Εἶμαι πεπεισμένος, κύριοι βουλευταί, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, καθὼς καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ἐγκρίνασα τὴν ἀγορὰν περιέπεσε εἰς πλάνην. Πρέπει κύριοι νὰ ἐξετάσωμεν πρωτίστως τὴν βάσιν τῆς συμβάσεως μεταξὺ τοῦ κράτους καὶ ἑνὸς ἰδιώτου ἣν ὑπέβαλον εἰς ὑμᾶς, καὶ διὰ τῆς ὁποίας τὸ κράτος ὑποχρεοῦται εἰς τὴν πληρωμὴν 165224 καὶ 75ο)ο διὰ τὴν ἐξαγορὰν ἱστορικοῦ ἀρχείου τὸ ὁποῖον κατέχει ὁ νῦν διευθυντὴς τῶν γενικῶν ἀρχείων τοῦ κράτους. Προφανῶς καὶ ὁ ἔντιμος ἰδιοκτήτης τῶν ἐγγράφων τούτων καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐκπροσωπουμένη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Παιδείας καὶ ἡ ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς ἥτις ἐνέκρινε τὴν σύμβασιν ταύτην, περιέπεσαν εἰς πλάνην ἀναμφισβητήτως συγνωστήν, διότι πάντως ἀγαθὴ πρόθεσις διέπνεεν, ἀλλὰ πλάνην τὴν ὁποίαν ἐλπίζω ὅτι θὰ δυνηθῶ νὰ πείσω αὐτοὺς νὰ ἀναγνωρίσωσι καὶ νὰ ἀποσύρωσι τὸ νομοσχέδιον. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου πρόκειται νὰ πλουτισθῇ τὸ γενικὸν ἀρχεῖον τοῦ κράτους δι’ ἐγγράφων, τὰ ἔγγραφα ταῦτα κατέχει ὁ ἀληθῶς ἔγκριτος ὑπάλληλος τοῦ κράτους, ἄνθρωπος ἐργασθεὶς μετὰ ζήλου εἰς τὴν μελέτην χειρογράφων ἀναγομένων εἰς τὴν σύγχρονον Ἑλληνικὴν ἱστορίαν, ὁ κ. Βλαχογιάνης. Ἡ Κυβέρνησις διώρισεν ἐπιτροπὴν ἐκ 3 καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου δώσασα εἰς αὐτοὺς τὴν ἐντολὴν ὅπως ἐρευνήσωσι τὴν ἀξίαν τῶν χειρογράφων τούτων, καὶ διατιμήσωσιν ἓν πρὸς ἓν εἰς τρόπον ὥστε μετὰ τὸ ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς συνεκεφαλαιώθη τὸ ποσὸν 165.000 δραχμῶν τὸ ὁποῖον κατ’ ἐμὴν ἀντίληψιν εἶναι ὄχι μόνον δῶρον προσφερόμενον εἰς ἕνα πολίτην ἀλλὰ συγχρόνως εἶναι καὶ ἄρνησις τῶν δικαιωμάτων τοῦ κράτους ἐπ’ αὐτῆς ταύτης τῆς περιουσίας του. Μετὰ τοῦ κ. Βλαχογιάννη μὲ συνδέει μακρὰ φιλία συναδελφικὴ ἐν τῷ πνευματικῷ ἔργῳ, ἀλλὰ βεβαίως δὲν θὰ μὲ παρακωλύσῃ τοῦτο νὰ ἀποτρέψω πρᾶξιν ἡ ὁποία θὰ ἔχῃ ἐπιβλαβεστάτας συνεπείας ἐπὶ τῶν σχέσεων τοῦ κράτους πρὸς τοὺς ὑπαλλήλους αὐτοῦ καὶ ἐπὶ τῆς ἰδίας τοῦ κράτους περιουσίας. Τίνος εἶναι τὰ ἔγγραφα τὰ ὁποῖα πωλοῦνται εἰς τὸ κράτος; Εἶναι ἔγγραφα ἐπίσημα αὐτοῦ τούτου τοῦ κράτους. Πῶς περιῆλθον τὰ ἐπίσημα ταῦτα ἔγγραφα εἰς τὸν κάτοχον κ. Βλαχογιάννην; Ἀναμφιβόλως διὰ τῆς ἐπιμόνου αὐτοῦ ἐργασίας, καὶ τῆς φιλοπονίας αὐτοῦ καὶ διὰ τῆς ἐντίμου σκέψεως, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔπραττεν περισυλλέγων τὰ ἔγγραφα ταῦτα καὶ μὴ καταγγέλων τοὺς κατόχους αὐτῶν εἰς τὴν δημοσίαν ἀρχήν, ἦτο πρᾶξις ἐξερχομένη τῶν διατάξεων τοῦ ἠθικοῦ νόμου ἀλλὰ καὶ τῶν διατάξεων αὐτοῦ τούτου τοῦ ποιν. νόμου. Δὲν πρόκειται νὰ ἐπιζητήσω δίωξιν οὐδὲ ἠθικήν, οὐδὲ βεβαίως καὶ ποινικήν. Καὶ δὲν πρόκειται νὰ προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν ὅπως τὸ προσδοκώμενον ἔνταλμα τοῦ Κεντρικοῦ Ταμείου μεταβληθῇ εἰς ἔνταλμα συλλήψεως. Περὶ παντὸς ἄλλου ἢ περὶ τοιούτου τινὸς πρόκειται. Ἀλλ’ ἐρωτῶ ὑμᾶς κ. βουλευταί, καὶ παρακαλῶ νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψει ἡμῶν τὸν κατάλογον τῶν πωλουμένων ἐγγράφων. Τὰ ἔγγραφα ταῦτα ἀνάγονται εἰς δύο τάξεις. Εἶναι ἔγγραφα δημόσια καὶ εἶναι καὶ ἔγγραφα ἰδιωτικά. Περὶ τῶν ἰδιωτικῶν ἐγγράφων τῶν ὁποίων τὸ ποσὸν καὶ τὴν ποιότητα ἀγνοῶ, δὲν πρόκειται τὴν στιγμὴν ταύτην. Ἴσως ἦτο ὀρθὸν νὰ σκεφθῇ ἡ ἐπιτροπή, ἴσως καὶ τὰ ἔγγραφα ταῦτα νὰ εἶναι ἐντελῶς κεχωρισμένα τοῦ συνόλου τῶν γενικῶν ἀρχείων καὶ ἑπομένως νὰ ἠδύνατο ὁ ὑπάλληλος, μεθ’ οὗ συνεβλήθη τὸ κράτος, νὰ πωλήσῃ αὐτὰ εἰς τὸ δημόσιον. Ἀλλ’ ὁ κατάλογος τῶν δημοσίων ἐγγράφων τὶ νομίζετε ὅτι εἶναι; Εἶναι ἔγγραφα τοῦ ἐκτελεστικοῦ, εἶναι ἔγγραφα τοῦ βουλευτικοῦ, εἶναι ἔγγραφα τῆς Γερουσίας τοῦ ἔτους 1822, εἶναι ἔγγραφα τῆς Γερουσίας τῆς Δυτικῆς Ἑλλάδος, εἶναι ἔγγραφα τῶν Ὑπουργείων ἀπὸ τοῦ 1822 μέχρι τοῦ 1823. Εἶναι ἔγγραφα μετὰ ταῦτα τῶν ἄλλων Ὑπουργείων ἀπὸ τοῦ 1830 καὶ ἐντεῦθεν· εἶναι ἔγγραφα τὰ ὁποῖα συγκροτοῦν ἐπίσημα πρακτικὰ τῆς Ἑλληνικῆς δικαιοδοσίας, εἶναι ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἀνήκουν εἰς τὴν γραμματείαν τοῦ κράτους, ἀρχεῖα Βουλῶν, ἀρχεῖα Γερουσιῶν καὶ Συνελεύσεων τῶν ἐτῶν 1844 μέχρι τοῦ 1845. Τὰ ἔγγραφα δὲ ταῦτα τὰ δημόσια διετιμήθησαν εἰς τὸ ποσὸν τῶν 130.000 δραχμῶν περίπου, καὶ τὰ ἰδιωτικὰ ἔγγραφα διετιμήθησαν εἰς 23.000 δραχμάς. Εὐτυχῶς ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας εἶναι καὶ δικηγόρος, καὶ δικηγόρος ἀληθῶς ἔγκριτος. Ποῖος εἶναι ὁ χαρακτηρισμὸς τοῦ δημοσίου ἐγγράφου ἀναγράφεται ῥητῶς εἰς τὰς διατάξεις τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας. Κατὰ τὸ ἄρθρον 399 τῆς Πολιτικῆς ἡμῶν Δικονομίας χαρακτηρίζονται πάντα τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα εἰσκομίζει τὸ κράτος, ὡς δημόσια. Ὁ δὲ Ποινικὸς ἡμῶν νόμος ὁμιλεῖ περὶ ὑπεξαιρέσεως καὶ ὁμιλεῖ καὶ περὶ ἰδιοποιήσεως τῶν δημοσίων ἐγγράφων. Ἀναμφισβητήτως δὲ ἀποδεικνύεται ἡ περίπτωσις τῆς ἰδιοποιήσεως ὄχι ὅσον ἀφορᾷ τὸν κ. Βλαχογιάννην, ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς πρώτους κατόχους τῶν ἐγγράφων αὐτῶν· διότι τὰ ἔγγραφα ταῦτα εἶναι προϊὸν κλοπῆς ἀναμφισβητήτως ἐκ τῶν δημοσίων ἀρχείων, κλοπῆς ἀσυνειδήτου τὶς οἶδε ποίου κλητῆρος ἢ ἀρχειοφύλακος καὶ μεταπωλήσεως τῶν ἐγγράφων τούτων εἰς διαφόρους μεταπράτας ἵνα περιτυλίξωσιν εἴδη ποικίλης καταναλώσεως, ὁπόθεν πιθανῶς καὶ ὁ κ. Βλαχογιάννης ἠγόρασε αὐτά, πιθανώτατα, μὲ τὴν ὀκᾶν καθ’ ὃν τρόπον καὶ ἐπωλήθησαν.

§72Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἠγοράσατε καμμίαν φορὰν σαρδέλλες;

§73Γ. ΠΩΠ. Πολλάκις.

§74Ν. ΞΗΡΟΣ. Εἴδετε τοιαῦτα ἔγγραφα ἐν φύλλοις;

§75Γ. ΠΩΠ. Δὲν ἐπρόσεξα· διότι σᾶς βεβαιῶ κ. συνάδελφε ὅτι ἐὰν ἀνεύρισκον τοιοῦτον ἔγγραφον, θὰ ἔπραττον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπράττατε καὶ σεῖς, δηλαδὴ θὰ μετέβαινον καὶ θὰ τὸ ἔδιδον εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἢ θὰ κατήγγελλον τὸν παντοπώλην.

§76Ν. ΞΗΡΟΣ. Δὲν θὰ τὸ ἐκάμνετε.

§77Γ. ΠΩΠ. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει καὶ ἐὰν ὡς ἀρχειόφιλος τὸ ἐκράτουν εἰς τὸ γραφεῖον μου, θὰ εἶχον τὴν στοιχειώδη μέριμναν καὶ ἐὰν δὲν ἤμην ὑπάλληλος εἰς τὸ Κράτος νὰ μὴ ἐπιζητήσω νὰ πωλήσω τὸ κλοπιμαῖον τοῦτο εἰς τὸ κράτος ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἐκλάπη. Καὶ ἐὰν ἤμην βουλευτὴς ἀνήκων ἔστω, ὡς ἀνήκετε ὑμεῖς εἰς τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων θὰ ἔπραττον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πράττω τὴν στιγμὴν ταύτην, διότι ὡς ἐδήλωσα εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς μετὰ τοῦ κ. Βλαχογιάννη μὲ συνδέει μακρὰ καὶ στενὴ φιλία.

§78Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἀδιάλλακτος φιλία.

§79Γ. ΠΩΠ. Ἀτυχῶς ἐν Ἑλλάδι εἶναι ἀδιάλλακτος ἀναμφισβητήτως ἐκεῖνος, ὅστις δὲν ἀφίνει τὸν φίλον αὐτοῦ νὰ ἐκτραπῇ τῆς εὐθείας. Εἶναι ἀδιάλλακτος κατὰ τὴν σύγχρονον ἀντίληψιν ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θυσιάζει τὸ προσωπικὸν συμφέρον ἑνὸς ἔστω καὶ φίλου του ἐνώπιον τοῦ γενικοῦ συμφέροντος. Ἀλλὰ δὲν φρονῶ ὅτι σοβαρῶς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Φθιώτιδος βουλευτὴς ἔφερε τὴν ἀντίρρησιν. Ἀναγνωρίζω ὅτι προκειμένου περὶ συμπολίτου αὐτοῦ τῆς ἀξίας τοῦ κ. Βλαχογιάννη, ἡ συμπάθεια τὸν παρασύρει ὥστε νὰ λησμονήσῃ καὶ τὰς νομικάς του γνώσεις. Δὲν ἔχω νὰ προσθέσω πλείονα τούτων. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας καὶ παρακαλῶ καὶ τὴν Βουλὴν νὰ προσέξῃ τὸ εἰδικὸν ἄρθρον τῆς Ποινικῆς Δικονομίας, ἐν τῷ ὁποίῳ χαρακτηρίζεται ὁ τύπος τῶν δημοσίων ἐγγράφων, καὶ τούτου γενομένου νὰ δηλώσῃ ἂν ταῦτα τὰ ὁποῖα τὸ Κράτος ἀγοράζει δὲν εἶναι δημόσια ἔγγραφα καὶ νὰ δηλώσῃ συγχρόνως ὅτι ἔχω ἄδικον κρίνων ὅτι τὸ Κράτος ἔρχεται νὰ ἀγοράσῃ ἰδίαν αὑτοῦ περιουσίαν, τὴν ὁποίαν ἄγνωστός τις κακοήθης ἔκλεψε καὶ τὴν ὁποίαν ἔντιμος φιλάρχαιος κατώρθωσε νὰ συγκεντρώσῃ ἀντὶ ψυχίων τραπέζης καὶ ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν καὶ ἀπὸ τὸν θρίαμβον τῆς Ἑλλάδος ἣν ἀνεκήρυξε πρὸ μικροῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ νὰ θέλῃ νὰ λάβῃ ἓν ποσοστὸν περὶ τὰς 170.000 δραχμῶν.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σταμάτης ἔχει τὸν λόγον.

§81Γ. ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐὰν εἶναι ἔργον, τὸ ὁποῖον τιμᾷ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, τὸ ἔργον τοῦτο εἶναι ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Εὑρέθη εἷς ὑπάλληλος διότι τὸ Κράτος δυστυχῶς μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς δὲν εἶχε κατορθώσει νὰ περισυλλέξῃ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ φυλάξῃ ὡς ἱερὰ κειμήλια, ἔγγραφα σπουδαιότατα, ἔγγραφα ἀφορῶντα αὐτὴν τὴν ἱστορίαν τοῦ Κράτους, ἀφορῶντα σπουδαίας ὑπηρεσίας τὰς ὁποίας προσέφεραν πρὸς τὸ Κράτος οἱ ἀγωνισταί, ἔγγραφα ἱστορικά, ἔγγραφα τὰ ὁποῖα διαλαλοῦσι τὴν ἱστορίαν αὐτοῦ τοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον ἐμεγαλύνθη ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μας. Τὰ ἔγγραφα ταῦτα δυστυχῶς ἕνεκα ἀβλεψίας αὐτοῦ τοῦ Κράτους εἶχον περιέλθει εἰς χεῖρας ἀνόμους, εἶχον κατασπαρῆ τῇδε κακεῖσε εἰς διαφόρους περιφράκτους χώρους, εἰς μάνδρας, εἰς μπακάλικα, εἰς παντοπωλεῖα.

§82Α. ΚΡΙΑΡΗΣ. Ἐγὼ δὲν τὸ πιστεύω αὐτὸ κ. Σταμάτη.

§83Γ. ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Ἠμπορεῖ νὰ μὴ τὸ πιστεύητε ἀλλ’ εἶναι ἀληθές.

§84Δ. ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Εἶνε κλοπιμαῖα. Καὶ κατὰ τὸν νόμον τὰ κλοπιμαῖα ἀποδίδονται ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀποζημιώσεως.

§85Γ. ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Νὰ ἔχητε τὸ θάρρος νὰ τὸν καταγγείλητε καὶ νὰ τὸ ἀποδείξητε. Δὲν ἐπιτρέπεται ἀπὸ τῆς ἀνευθύνου αὐτῆς θέσεως ἡ ἐκφορὰ μιᾶς ὕβρεως ἐναντίον ἑνὸς ὑπαλλήλου, εἰς τὸν ὁποῖον ἐνεπιστεύθη τὸ Κράτος τὴν διατήρησιν τῶν ἀρχείων του. Εὑρέθη ἕνας ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ἐθεώρησεν ὡς πρόγραμμα τοῦ βίου του, περιερχόμενος τὰ διάφορα κέντρα νὰ περισυλλέξῃ τὰ διάφορα μνημεῖα καὶ νὰ διατηρήσῃ τὸν ἱστορικὸν αὐτὸν πλοῦτον. Ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς εἰς ἄλλην χώραν θὰ ἐτύγχανε ὄχι μόνον ἠθικῆς ἀμοιβῆς ἀλλὰ καὶ ὑλικῆς ὄχι εὐκαταφρονήτου. Δὲν εἶναι δυνατὸν λοιπὸν νὰ εὑρεθῇ Ἕλλην βουλευτὴς νὰ ἔχῃ ἀντιρρήσεις, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν αὐτὸ τοῦτο τὸ Κράτος προσεφέρθη νὰ δημιουργήσῃ ἕνα ἱστορικὸν ἀρχεῖον καὶ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δαπανᾷ ἑκατομμύρια, ἔχει ἐπιτακτικὴν ὑποχρέωσιν νὰ περισυλλέξῃ τὰ ἱστορικὰ αὐτὰ μνημεῖα.

§86Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἐμάθαμεν εἰς τὰ ἑκατομμύρια.

§87Γ. ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Παρακαλῶ, ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία συνῆλθε, τὰ ἐξετίμησεν εἰς τὸ ἐλαφρότατον ἐκεῖνο ποσόν.

§88Γ. ΠΩΠ. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἀναμφισβητήτως τὰ ἐξετίμησε φθηνά. Δὲν πρόκειται περὶ τοιούτου τινός. Πρόκειται ὅτι τὰ πωλούμενα εἶναι ἔγγραφα δημόσια, εἶναι περιουσία τοῦ Δημοσίου, ἑπομένως εἶναι ἀναπαλλοτρίωτα, ὅταν δὲ εὑρίσκονται εἰς χεῖρας τρίτων ἐπανέρχονται εἰς τὸ Κράτος.

§89Γ. ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Ὑποβάλλω τὴν παράκλησιν εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἀναλογισθῇ τὸ μέγα ἔργον, τὸ ὁποῖον ἐπετέλεσεν ὁ ἄνθρωπος αὐτός, μεθ’ οὗ συμβάλλεται τὸ Κράτος.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Βελλιανίτης ἔχει τὸν λόγον.

§91Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἐπειδὴ ἐγὼ καταγίνομαι εἰς τὰ ἀρχεῖα τοῦ Κράτους καὶ πολλάκις κατέφυγα εἰς τὰ ἔγγραφα, διότι μελετῶ τὴν ἱστορίαν, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω τὰ ἀκόλουθα. Νομίζω ὅτι ὁ κ. βουλευτὴς Ψαρρῶν περιπίπτει εἰς μίαν πλάνην, νομίζων ὅτι τὰ ἔγγραφα αὐτὰ ἐκλάπησαν ἀπὸ δημοσίου τινὸς γραφείου.

§92Γ. ΠΩΠ. Δὲν εἶπον αὐτό· μὲ συγχωρεῖτε.

§93Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Δὲν σᾶς εἶπον ὅτι εἴπατε ὅτι ἐκλάπησαν ἀπὸ τὸν κ. Βλαχογιάννην. Τὰ ἔγγραφα αὐτὰ ὑπῆρχον κατεσπαρμένα τῇδε κακεῖσε. Δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν ὅτι πρό τινων ἐτῶν ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς κατῆλθεν εἰς τὰ ὑπόγεια τῶν γραφείων εἰς τὰ ὁποῖα εὗρε συγκεντρωμένα ἄπειρα ἱστορικὰ ἔγγραφα ἀφορῶντα τὰς Βουλὰς καὶ τὰς Συνελεύσεις κατὰ τὰς ἐπαναστάσεις καὶ μετὰ τὰς ἐπαναστάσεις. Ὅλα αὐτὰ ἐθεωρήθησαν ὡς ἄχρηστα, ἐπωλήθησαν μὲ τὴν ὀκᾶν καὶ ἐκρατήθη μόνον τὸ πρωτότυπον τοῦ Συντάγματος τοῦ 1863. Ἐπίσης δύναμαι νὰ βεβαιώσω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ἐπώλησε διάφορα ἔγγραφα κατὰ κάρρα, ὄχι πλέον κατ’ ὀκάδας, εἰς τοὺς μπακάληδες, ὅλα αὐτὰ δὲ εὑρίσκοντα ρηγμένα μέσα εἰς μίαν μάνδραν. Ὁ Βλαχογιάννης ὁμολογῶ ὅτι εἶναι ἕνας ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ἔχει ἰδιαιτέραν κλίσιν πρὸς τὰ ἔγγραφα αὐτά. Τὰ συνέλεξεν ἓν πρὸς ἓν καὶ προσέφερε μίαν ὑπηρεσίαν. Δὲν γνωρίζω ἂν ὁ Βλαχογιάννης ὑπέχει ποινικὴν εὐθύνην διότι τὰ ἔγγραφα αὐτὰ ἐρρίφθησαν εἰς τοὺς δρόμους καὶ ἐπωλήθησαν ἀπὸ τὰς δημοσίας ἀρχάς. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προσέφερεν ὁ κ. Βλαχογιάννης εἶναι τοῦτο ὅτι εἶναι ὁ πρῶτος, ὁ ὁποῖος ἔχῃ συγκεντρώσῃ συλλογὰς ἀρχείων, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ἀποτελέσουν τὸ ἱστορικὸν ἀρχεῖον τοῦ Κράτους, ὥστε ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἀσχολεῖται εἰς τὴν ἱστορίαν νὰ δύναται νὰ μεταβαίνῃ ἐκεῖ καὶ νὰ ἀντλῇ τὴν ὕλην, ἡ ὁποία θὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὴν συγγραφὴν τῆς ἱστορίας.

§94Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἤθελον μίαν πληροφορίαν, ἡ ὁποία θὰ συνέβαλεν εἰς τὴν μόρφωσιν τῆς γνώμης τῆς Βουλῆς. Τὴν συλλογὴν αὐτὴν ὁ Βλαχογιάννης τὴν εἶχε πρὸ τῆς συστάσεως τοῦ ἀρχείου;

§95Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Βεβαίως πρό. Ὁ Βλαχογιάννης ἐργάζεται ἐπὶ 35 ἔτη.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἔχει τὸν λόγον.

§97Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κύριοι βουλευταί, δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ὁ ἐκ Ψαρρῶν συνάδελφος προέβη εἰς τὰς ἀντιρρήσεις του ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου μὴ ἔχων ἀκριβῆ γνῶσιν τοῦ περιεχομένου τοῦ νόμου 380, εἰς ἐκτέλεσιν ρητῆς διατάξεως τοῦ ὁποίου ἔρχεται ὁ σήμερον εἰσαγόμενος εἰς τὴν Βουλὴν νόμος. Νόμος περὶ γενικῶν ἀρχείων τοῦ Κράτους δὲν ὑπῆρχε, οὐδεμία δὲ μέριμνα εἶχε ληφθῆ ὑπὸ τοῦ Κράτους περὶ συλλογῆς τῶν κειμηλίων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα, ὡς πολὺ ὀρθῶς ὁ κ. συνάδελφος ἀνέφερεν, εὑρίσκοντο μέχρι τινὸς εἰς τὰ ἀρχεῖα τῶν διαφόρων δημοσίων ἀρχείων καὶ ὅταν ἐπλεόναζον ἐκεῖ, εἴτε ἐπωλοῦντο μὲ τὴν ὀκᾶν, εἴτε διετίθεντο δωρεὰν καὶ περιεφέροντο ἀπὸ παντοπωλείου εἰς παντοπωλεῖον. Ὁ κ. Βλαχογιάννης εἰδικῶς ἀσχοληθεὶς μὲ τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ μελετήσας τὴν ἀξίαν τῶν ἱστορικῶν αὐτῶν ἐγγράφων, ἔδειξεν ἕνα ἰδιαίτερον ζῆλον ἀπὸ τῆς πρώτης ἐμφανίσεώς του εἰς τὸ ἐπιστημονικόν του στάδιον καὶ ἤρχισε μετὰ μεγάλης ἐπιμελείας τὴν συλλογὴν τῶν ἐγγράφων εἰς ἓν ἑνιαῖον. Ἀφ’ ἑτέρου κατέβαλε πᾶσαν προσπάθειαν ὅπως πείσῃ καὶ Κυβέρνησιν καὶ πᾶσαν ἀρχὴν ἵνα προβῶσιν εἰς τὴν ἵδρυσιν ἑνὸς ἐπισήμου ἀρχείου, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ συγκεντροῦνται εὐχερέστερον ὅλα τὰ ἱστορικὰ ταῦτα μνημεῖα τῆς νεωτέρας ἱστορίας. Κατὰ τὸ 1901 εἶχε καταρτίση ὁ Βλαχογιάννης συλλογὴν ἰδιωτικῶν ἐγγράφων καὶ εὑρῆκε τότε ὑποστήριξιν παρὰ τοῦ Δήμου Ἀθηναίων ὅπως ἱδρυθῇ Ἀρχεῖον Ἀθηναϊκόν. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ ἀπόπειρα ἐκείνη δὲν ἔφερε τοὺς καρποὺς καὶ ἐδέησε ἵνα μόνον κατὰ τὸ 1914 ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τῶν Φιλελευθέρων δοθῆ περισσοτέρα προσοχή, ὅτε καὶ εἰσήχθη τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀπετέλεσε τὸν νόμον 380, διὰ τοῦ ὁποίου ἱδρύθησαν Γενικὰ Ἀρχεῖα τοῦ Κράτους. Εἰς τὸ ἄρθρον 17 τοῦ νόμου 380 ρητῶς λέγεται ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς τὸ Κράτος καὶ εἰδικῶς εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ὅπως συνάπτῃ σύμβασιν μετὰ ἰδιωτῶν πρὸς ἀγορὰν τῶν ἐν τῷ ἄρθρῳ 1 τοῦ νόμου 380 ἀναφερομένων ρητῶς δημοσίων καὶ ἰδιωτικῶν ἐγγράφων. Βεβαίως τὰ ἄρθρα τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ ἐκ Ψαρρῶν συνάδελφος ὁμιλοῦσι περὶ δημοσίων ἐγγράφων, ἐφ’ ὅσον ὅμως αὐτὰ εἶναι κατατεθειμένα εἰς τὰ ἀρχεῖα, ἀλλ’ ἀφ’ ἧς ἡ ὑπηρεσία ἐνόμισεν ὅτι δὲν ἐκπληροῦσι τὸν σκοπὸν διὰ τὸν ὁποῖον εἶναι προωρισμένα ἐπωλήθησαν ἢ ἐδωρήθησαν ἢ διενεμήθησαν εἰς τὰ παντοπωλεῖα, ἔκτοτε ἔπαυσαν νὰ φέρωσι τὸν χαρακτῆρα δημοσίων ἐγγράφων. Τὸ ἄρθρον 17 τοῦ νόμου 380 προβλέπει ῥητῶς ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ συνάψῃ σύμβασιν μετὰ ἰδιωτῶν πρὸς ἀγορὰν δημοσίων ἢ ἰδιωτικῶν ἐγγράφων μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι ὁ νόμος δὲν ἠθέλησε νὰ ἀφήσῃ εἰς τὴν ἀπόλυτον χρῆσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν τὴν σύναψιν τοιαύτης συμβάσεως καὶ διετύπωσε τὸν ὅρον διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐξαγοράζωνται τὰ διάφορα ἔγγραφα, ἡ σύμβασις θὰ ὑποβάλλεται εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς κύρωσιν, ὥρισε διατυπώσεις καὶ διαδικασίαν καὶ εἶπεν ὅτι ὑποβάλλεται εἰς τὴν κρίσιν τῆς εἰς τὸ ἄρθρον 1ον ἀναφερομένης ἐπιτροπῆς, τουτέστι τὸ Γενικὸν Ἀρχεῖον τοῦ Κράτους καὶ μετὰ τοῦ καταλόγου θὰ ὑποβάλλεται εἰς τὴν Βουλὴν ἡ σύμβασις. Διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νόμου ἔρχεται ἡ σύμβασις εἰς τὴν Βουλήν. Ἐμελέτησαν οἱ ἐν τῷ ἄρθρῳ 1 προβλεπόμενοι καθηγηταί, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦσι τὴν ἐπιτροπὴν τὰ ἔγγραφα τὰ ἀποτελοῦντα τὴν ἰδιοκτησίαν τοῦ Βλαχογιάννη καὶ συνέταξαν τὸν κατάλογον τὸν ὁποῖον ὑπέβαλον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ κατόπιν ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι δὲ ὄντως ἔχει τὸ πρᾶγμα ἀναφέρω τὸ πραγματικὸν γεγονός, τὸ ὁποῖον πανθομολογουμένως εἶναι γνωστόν. Ὅταν ἐψηφίσθη ὁ νόμος 380 εἶχε τὴν συλλογὴν ταύτην ὁ Βλαχογιάννης καὶ τότε ἀναλαμβάνων τὴν Διεύθυνσιν τῶν Γενικῶν Ἀρχείων τοῦ Κράτους ἔθεσεν ὅλα τὰ ἔγγραφα ταῦτα εἰς ἰδιαίτερα κιβώτια, τὰ ὁποῖα ἐσφράγισε καὶ παρέδωσεν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν Γενικῶν Ἀρχείων τοῦ Κράτους, τὰ ὁποῖα φυλλάσσονται μέχρι σήμερον, ὥστε δὲν συντρέχει περίπτωσις νὰ ἀποδώσῃ μομφὴν κατὰ τῆς προτεινομένης συμβάσεως ὅπως ἀπεδόθη. Ἐὰν συνεζητεῖτο τὸ τίμημα, τὸ ὁποῖον ὥρισεν ἡ Ἐπιτροπὴ ὡς ὑπερβολικὸν τότε θὰ ἐγένετο συζήτησις ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ, ἀλλὰ τοὐναντίον εὑρίσκεται τὸ τίμημα ὄχι ὑπερβολικόν. Ὑποθέτω μετὰ τὰς ἐξηγήσεις ταύτας ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει δυσταγμὸν ὅτι πρόκειται περὶ ἐκτελέσεως ὅρων.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Μπρισιμιτζάκης ἔχει τὸν λόγον.

§99Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Δὲν θὰ ψέξω τὸν κ. Βλαχογιάννην διὰ τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἔκαμε νὰ περισυλλέξῃ τὰ ἔγγραφα, οὔτε εἶναι ἄξιος παραπομπῆς εἰς ποινικὸν δικαστήριον, ἀπ’ ἐναντίας εἶναι ἄξιος παντὸς ἐπαίνου. Τοῦτο ἔχω νὰ ψέξω, τὸ ὑπερβολικὸν τίμημα, ἐνῷ εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἀναφέρεται, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ προέβη εἰς λεπτομερῆ ἐκτίμησιν ἑνὸς ἑκάστου τῶν ἀποτελούντων τὴν συλλογὴν ἐγγράφων. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐν τῇ ἐκθέσει της ἀναφέρει, ὅτι παρέλαβε καταλόγους συντεταγμένους παρ’ αὐτοῦ τούτου τοῦ ἰδίου κ. Βλαχογιάννη, ὅστις καὶ παρέστη πρὸ τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἐξέθηκε ποία εἶναι ἡ ἀξία τῶν πρὸς πώλησιν ἐγγράφων, ὅτι ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει πίνακα τῶν ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν γενικῶν Ἀρχείων γενομένων μέχρι τοῦδε ἀγορῶν, ἐφ’ οὗ φαίνεται, ὅτι αἱ κατὰ τεμάχιον δοθεῖσαι ἑκάστοτε ὑπ’ αὐτῆς τιμαὶ ἦσαν αἱ ἑξῆς δραχμαὶ 1,30–2,00–3,00–6,65–709,20–10.90. ὅτι ἡ ἐκτίμησις καθίσταται δυσχερεστάτη, ἕνεκα τῆς ἀπείρου ποικιλίας αὐτῶν περὶ τὸ περιεχόμενον καὶ τοῦ ἀριθμητικῶς ὀγκώδους αὐτῶν, μὴ καθιστῶντος εὐσύνοπτον τὴν ἀντίληψιν τῆς ἐσωτερικῆς αὐτῶν ἀξίας, ἐν τούτοις ἔπειτα βλέπομεν, ὅτι ἐν τοῖς καταλόγοις ἀπαριθμεῖ καὶ ἐκτιμᾷ ἓν ἕκαστον τῶν ἐγγράφων μὲ τιμὰς κολοσσιαίας, ἄρχεται ἀπὸ τρεῖς δραχμὰς καὶ ἀνέρχεται εἰς 1000, 2,000 δραχμάς, οὕτως ὥστε ἀνέρχεται εἰς τὸ ποσὸν τῶν 167,000,75 δραχμῶν. Βεβαίως εἶναι ἄξιος ἐπαίνου, διότι κατήρτισεν αὐτὴν τὴν ἐργασίαν περὶ συλλογῆς τῶν ὡς εἴρηται ἱστορικῶν ἐγγράφων, ἀλλ’ εὑρίσκω τὸ ποσὸν αὐτὸ ὑπέρογκον.

§100Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ποία εἶναι τὰ ἔγγραφα μὲ τὰς τιμάς;

§101Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω (ἀναγινώσκει) λ. χ. Διὰ πρωτόκολλον Μινιστερίου Ναυτικῶν 1822 δραχ. 300, διὰ βιβλία δαπανῶν ἐκστρατείας διαφόρων Ὑδραϊκῶν πλοίων δραχ. 1000, πρωτόκολλον ἐξερχομένων γραμματείας τῆς Ἐπικρατείας 1829–1830 δραχ. 2,000. Κύριε Ὑπουργέ, εὑρίσκω μόνον ὑπερβολικὸν τὸ ποσὸν καὶ δι’ αὐτὸ ἀγορεύω ἄλλως καλῶς πράττει τὸ Κράτος νὰ ἀγοράσῃ τὴν ὡς εἴρηται συλλογήν.

§102Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν θὰ ἀναθέσωμεν εἰς ἐμπειροτέχνας διὰ νὰ ἐκτιμήσωσιν, ἀφ’ οὗ ἐγένετο ἀπὸ μίαν Ἐπιτροπήν.

§103Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἔκαμε τὴν ἐκτίμησιν κατόπιν τοῦ καταλόγου, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ κ. Βλαχογιάννης, ὡς εἶπον, πρὸς αὐτὴν καὶ ὅστις συνετάχθη παρ’ αὐτοῦ ὡς ἐμφαίνεται ἐκ τῆς ἐκθέσεως τῆς Ἐπιτροπῆς.

§104Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν τὰ εἶδεν;

§105Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Ἐν συνόλῳ τὰ εἶδεν.

§106Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τί ἔπρεπε νὰ εἴπῃ; Ἐπιστολὴ τοῦ Κολοκοτρώνη πρὸς τόσον;

§107Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Καὶ ὅμως ἡ Ἐπιτροπὴ εἰς τοὺς ἐν τῇ ἐκθέσει της πίνακας ἓν ἕκαστον τούτων διατιμᾷ ὡς πρὸ μικροῦ εἶπον.

§108Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὴν συνολικὴν ἐξέτασιν ἔκαμεν ἡ Ἐπιτροπὴ διὰ νὰ κανονίσῃ τὰς γενικὰς ἀρχὰς διὰ νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐξέτασιν καὶ μελέτην τῶν ἐγγράφων αὐτῶν. Κατόπιν λέγει «μετὰ τὰς γενικὰς αὐτὰς σκέψεις κλπ.» (ἀναγινώσκει).

§109Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἀπὸ ποίους καθηγητὰς ἡ Ἐπιτροπὴ ἀπαρτίζεται;

§110Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Τὸ συμπέρασμα εἶναι, ὅτι κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν ἡ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καθοριζομένη τιμὴ εἶναι ὑπερβολική.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Ξηρὸς ἔχει τὸν λόγον.

§112Ν. ΞΗΡΟΣ. Δύο λέξεις, κ. βουλευταί, διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. ἐκ Ψαρρῶν βουλευτήν, ὁ ὁποῖος ἐπεκαλέσθη νομικὸς αὐτὸς εἰς τὴν νομομάθειαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν διὰ νὰ καταγγείλῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ἐὰν μή τι ἄλλο, ὅτι τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι ἠθικὸν νὰ πωληθῶσι δημόσια ἔγγραφα, ἤτοι περιουσία τοῦ δημοσίου περιελθοῦσα εἰς τὸν τρίτον κάτοχον αὐτοῦ ἐκ κλοπῆς. Ἀλλ’ ἐλησμόνησεν ὁ κ. ἐκ Ψαρρῶν βουλευτής, ὅτι τὸ δημόσιον οἰκειοθελῶς ἀπηλλοτρίωσε τὰ δικαιώματά του ἐπὶ τῶν ἐγγράφων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται εἰς ὅλα τὰ σαρδελοβάρελα τῆς Ἑλλάδος.

§113Γ. ΠΩΠ. Πῶς τὸ ἠξεύρετε;

§114Ν. ΞΗΡΟΣ. Διότι τὸ Δημόσιον ἔκαμνε κάθε τόσον δημοπρασίας καὶ ἐπώλει ἔγγραφα δημόσια κατὰ ἑκατοντάδας, κατὰ τόννους ὁλοκλήρους καὶ πολλὰ τὰ παρεχώρει δωρεὰν διὰ νὰ τὰ σηκώσουν, διότι ἐβρώμιζαν τὸ μέρος. Εἶναι τόσον γνωστὰ αὐτὰ εἰς ὅλους ὑποθέτω, ἐφ’ ὅσον τὸ Δημόσιον ἀπαλλοτριοῦται τῶν δικαιωμάτων ἐπὶ ἑνὸς δημοσίου πράγματος δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα εἴτε αὐτὸ εἴτε κανεὶς ἄλλος νὰ εἰπῇ, ὅτι ἔγεινε κλοπή.

§115Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν πρόκειται ν’ ἀμφισβητήσω τὴν φιλότιμον προσπάθειαν τοῦ κ. Βλαχογιάννη, ἀλλ’ εἶμαι ἀδιστάκτως πεπεισμένος, ὅτι ἐν ᾗ περιπτώσει τὰ ἔγγραφα περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται εἶναι πρωτότυπα καὶ βεβαίως τοιαῦτα εἶναι, ἀσφαλῶς δὲν πρέπει νὰ ἐξαγορασθοῦν, εἶναι ἰδιοκτησία τοῦ Κράτους, ἀδιάφορον, ἂν ὑπάλληλος ἐν τῇ φιλοτίμῳ προσπαθείᾳ του προσεπάθησε νὰ τὰ συλλέξῃ ἔκανε τὸ καθῆκον του, ἐὰν ἦτο ἰδιώτης νὰ πάρῃ μίαν ἀμοιβήν. Ἀλλ’ ἐὰν τὰ ἔγγραφα εἶναι πρωτότυπα, ἀσφαλῶς ἀνήκουν εἰς τὸ Κράτος καὶ δὲν πρέπει νὰ τὰ ἐξαγοράσῃ. Εἰς τὸν κ. Πρόεδρον ὀφείλω νὰ ὑπενθυμίσω, ὅτι διὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ὀφείλει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του τὸ ἄρθρον 50 τοῦ Κανονισμοῦ, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ μυστικὴν διὰ σφαιριδίων ψηφοφορίαν.

§116Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὥστε εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνεται μυστικὴ ψηφοφορία διὰ πᾶσαν σύμβασιν μὲ πρόσωπα;

§117Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ ἄρθρον «μυστικὴ διὰ σφαιριδίων ψηφοφορία γίνεται ἐπὶ ὅλων τῶν ζητημάτων τῶν ἀφορώντων πρόσωπα ὀνομαστὶ ἀναφερόμενα ἐν τῇ συμβάσει».

§118Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς ἐρωτῶ ὑποστηρίζετε σοβαρῶς, ὅτι ἐὰν γίνῃ μία παραχώρησις κατασκευῆς σιδηροδρόμων εἰς ὡρισμένον ἐργολάβον θὰ γίνῃ μυστικὴ διὰ σφαιριδίων ψηφοφορία.

§119Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὄχι, διότι ἡ τακτικὴ λέγει τὸ ἀντίθετον.

§120Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἷς τόσον σοβαρὸς συνάδελφος νὰ ὑποστηρίζῃ τοιαῦτα πράγματα, γνωρίζετε, ὅτι τὸ δημόσιον καλῶς ἢ κακῶς δὲν ἀπέδιδε καμμίαν σημασίαν εἰς τὰ ἀρχεῖα τὰ ἐξεποίει τὰ ἐμοίραζεν εἰς ὅλον τὸν κόσμον. Ἠμπορεῖ νὰ θεωρηθῇ ὡς κλοπὴ ὅταν ἓν ἀρχεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκουν ὡρισμένα ἔγγραφα παύει νὰ τὰ θεωρεῖ ταῦτα ὡς ἐπίσημα; Νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἐπικαλεσθῶ τὰς νομικάς μου ἀναμνήσεις, ὁ ἀείμνηστος Οἰκονομίδης εἰς τὴν Πολιτικήν του Δικονομίαν κάμνει λόγον περὶ ἀρχείων καὶ λέγει, ὅτι ὁ χαρακτὴρ τῶν ἀρχείων παύει ὑφιστάμενος, ἐφ’ ὅσον ἡ ἀρχή, ἡ κατέχουσα τὰ ἀρχεῖα τὰ θεωρήσῃ ὡς ἄχρηστα. Ἑπομένως δὲν εἰμπορεῖ νὰ γίνῃ περισσοτέρα συζήτησις. Τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον θὰ γίνῃ εἶναι νὰ συζητῶμεν ἐπ’ ἀρκετόν. Ἐπειδὴ λοιπὸν ἀναχωρῶ αὔριον θὰ παρεκάλουν νὰ μὴ γίνῃ συζήτησις καὶ εἰδικῶς θὰ παρεκάλουν τοὺς κυρίους βουλευτὰς νὰ μὴ λαμβάνουν τὸν λόγον.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πὼπ ἔχει τὸν λόγον.

§122Γ. ΠΩΠ. Ἐγὼ δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀκούσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως διότι ἀποδίδω εἰς τὸ θέμα μείζονα σημασίαν ἀπὸ τὰς 167 χιλιάδας, τὰς ὁποίας πρόκειται νὰ δώσωμεν εἰς τὸν κ. Βλαχογιάννην καὶ ἀπὸ τὴν ὄψιν τὴν ὁποίαν δίδω περὶ ἑρμηνείας ἡ ὁποία εἶναι πολὺ ἢ ὀλίγον κατὰ τὴν γνώμην μου εἶναι καὶ σύμφωνος καὶ πρὸς τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου 480, τὸν ὁποῖον ἀνέφερεν ἀπαντῶν ὁ κ. Ὑπουργός, πιστεύω ἑπομένως, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ προσκτήσεως πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ἀπωλέσθησαν διὰ τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικόν. Ἔχομεν συνεπῶς δύο ὄψεις τοῦ θέματος, ἡ πρώτη εἶναι, ὅτι προκειμένου περὶ ἐγγράφων ἀνηκόντων εἰς τὸ Δημόσιον, περὶ ἐγγράφων δημοσίων, τὰ ὁποῖα ἀγνοεῖ ποῖος ἦτο ὁ διευθυντὴς Πρόεδρος Βουλῆς καὶ τῆς Γερουσίας, ἀνώτεροι ὑπάλληλοι τῶν Ὑπουργείων ἐπὶ τοσοῦτον κατὰ τὸ παρελθὸν ἀσυνείδητοι, ὥστε νὰ πωλήσουν διὰ δημοπρασίας. Εἶναι ὅλως αὐθαίρετος ὁ συναγωνισμὸς οὗτος, καὶ ἂν εἶναι αὐθαίρετος ὁ συναγωνισμὸς καὶ ἑπομένως δὲν πρόκειται περὶ παραχωρήσεως τοῦ Κράτους καὶ ἀπαλλοτριώσεως τῆς ἰδίας αὐτοῦ περιουσίας. Καὶ ἂν ἐπρόκειτο περὶ τοιούτου τινὸς ὁ νόμος 380, ὁ ὁποῖος ἐμερίμνησε περὶ τῆς τύχης τῶν ἐγγράφων τούτων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἄγνωστον πῶς ἐξήχθησαν ἐκ τῶν ἀρχείων τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Γερουσίας καὶ τῶν Ὑπουργείων πωλουμένων καθ’ ὃν τρόπον ἐπωλοῦντο, ὥστε εἷς ἦτο ἀγοραστὴς εἷς ἦτο ὁ μεταπωλητὴς καὶ ὑφίσταται καὶ πάλιν ἀγοραστὴς ὁ ἴδιος, ἐξ αὐτοῦ ἀποδεικνύεται, ὅτι δὲν ἐπωλοῦντο πρὸς διάφορα σημεῖα, ἀλλ’ ἐπωλοῦντο ἐπὶ τοῦ ἑνὸς σημείου πρὸς ἕτερον σημεῖον καὶ εἰς ἄνθρωπον γνωρίζοντα τὴν ἀξίαν αὐτῶν, καθὼς καὶ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος τὰ μετεπώλει. Κἄτι περὶ τούτου γνωρίζετε. Ἡ ἀπόκρυψις ἐγένετο ἡ σύμβασις, διότι ἄλλως δὲν θὰ περιήρχοντο εἰς τὰς χεῖρας τοῦ κ. Βλαχογιάννη ὁλόκληρα ἀρχεῖα Βουλῆς Γερουσίας καὶ Ὑπουργείων καὶ ὡρισμένης χρονικῆς περιόδου. Ὅταν κατηρτίσθησαν τὰ ἀρχεῖα τοῦ Κράτους καὶ ὀρθῶς κατηρτίσθησαν διὰ τοῦ νόμου 380 ἐλήφθη μέριμνα περὶ τῆς τύχης τῶν δημοσίων ἐγράφων, λέγει ὁ νόμος αὐτός, ὅτι ἀπὸ τῆς ἡμέρας καθ’ ἣν ἰσχύει ζῶν ὁ νόμος τάσσεται προθεσμία, ὑποχρεοῦται δὲ πᾶς ἰδιώτης, ὁ ὁποῖος τυχὸν ἠσχολήθη εἰς τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἀξιεπαίνως ἠσχολεῖτο, ὀφείλει νὰ δηλώσῃ πόσα ἔγγραφα ἔχει εἰς τὴν κατοχήν του καὶ ὅτι συγχρόνως τὰ ἔγγραφα ταῦτα δὲν δύνανται νὰ ἐξαχθῶσιν ἐξ Ἑλλάδος. Ἑπομένως καὶ ἂν ἡ συλλογὴ τοῦ κ. Βλαχογιάννη ἔμενεν εἰς τὰς χεῖρας αὐτοῦ οὐδὲν ἔχει νὰ ἀπολέσῃ οὔτε ἡ ἱστορία τῆς χώρας οὔτε ἡ συλλογὴ τῶν ἐγγράφων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύναντο εἰς τοὺς μεταγενεστέρους νὰ χρησιμεύσουν ὡς ἱστορικὰ βοηθήματα εἰς τὴν μελέτην ἢ κατ’ ἄλλον τινὰ τρόπον ὅπως ὁ φίλος συνάδελφος κ. Βλαχογιάννης εἶπε.

§123Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἂν βάλῃ φωτιὰ νὰ τὰ κάψῃ;

§124Γ. ΠΩΠ. Διὰ νὰ ἀποτρέψωμεν τὴν πυρκαϊὰν τῶν 165 χιλιάδων ἡ ὁποία ἀπειλεῖ τὸν προϋπολογισμόν, περὶ αὐτῆς τῆς πυρκαϊᾶς πρόκειται καὶ οὐχὶ περὶ ἐκείνης διὰ τὴν ὁποίαν ἠθέλησε νὰ εἴπῃ ὁ ἐξ Ἀργολιδοκορινθίας συνάδελφος. Ὁ νόμος 380 ὁ ὁποῖος ἐμερίμνησε περὶ μιᾶς τοιαύτης τυχὸν περιστάσεως λέγει ταῦτα ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ὅστις ἐπιβάλλει τὸν νόμον τοῦτον ὅτι «ὁ μὴ δηλῶν τὰ ἔγγραφα ταῦτα θεωρεῖται ἔνοχος ὑπεξαιρέσεως δημοσίων ἐγγράφων καὶ τιμωρεῖται διὰ ποινῆς φυλακίσεως καὶ χρηματικῆς τοιαύτης». Δὲν θέλω νὰ τὸ φέρω αὐτὸ ὡς συμπέρασμα ἐναντίον τοῦ κ. Μπουροῦ καὶ ἐναντίον τοῦ προσώπου μετὰ τοῦ ὁποίου συμβάλλεται τὸ Κράτος. Τὸ ἄλλο ἄρθρον τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσεν ὁ κ. Ὑπουργός, τὸ ἄλλο ἄρθρον δηλαδὴ τὴν δευτέραν παράγραφον τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ νόμου 380 δὲν θέλω νὰ τὴν ἀναφέρω διότι ἐπαναλαμβάνω ἔχω τὰς ἀρίστας ἐντυπώσεις περὶ τοῦ κ. Βλαχογιάννη. Ὁ κ. Βλαχογιάννης εἰδικὸς ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ὑπῆρξεν ὁ ἐμπνεύσας τὴν ἰδέαν τῆς δημιουργίας ἀρχείων τοῦ Κράτους, ἦτο ἐκεῖνος τοῦ ὁποίου ἡ ἐπιμονὴ κατώρθωσε νὰ πείσῃ καὶ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως δημιουργήσῃ τὸ ἄξιον παντὸς ἐπαίνου ἵδρυμα. Καὶ ὁ κ. Βλαχογιάννης δικαίως ἠμείφθη καταλαβὼν τὴν θέσιν τοῦ Διευθυντοῦ καὶ λαμβάνων μισθὸν ἀνωτέρου ὑπαλλήλου τοῦ Κράτους. Φρονῶ ὅτι ἡ ἀμοιβὴ εἶναι μικρὰ καὶ ὁ Βλαχογιάννης ἔπρεπε νὰ ἀμοιβθῇ καὶ περαιτέρω ἀλλὰ δὲν θὰ δεχθῇ οὐδέποτε ὅτι ἐν γνώσει αὐτοῦ ἐγένετο. Ἐν τῷ ἄρθρῳ περὶ τοῦ ὁποίου ὡμιλήσαμεν διατυποῦται τὸ δικαίωμα τῆς ἀγορᾶς ἐγγράφων χωρὶς νὰ ἀναφέρεται ἂν πρόκειται περὶ δημοσίων, ἀλλὰ περὶ ἐγγράφων. Ὡς ἀναγράφεται τὸ ὁριστικὸν ποσὸν τῶν 164.000 δραχμῶν προκειμένου περὶ ἐγγράφων τῶν ὁποίων τὴν ἀξίαν γνωρίζει ὁ κ. Βλαχογιάννης δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ σύμβασις αὐτὴ δὲν εἰσάγεται τὴν στιγμὴν ταύτην, ἀλλ’ ἐκυοφορήθη περισσότερον ἢ πᾶν ἄλλο ὄν, ἵνα ἴδῃ τὸ φῶς. Εἰς ἡμᾶς ἓν ἀπομένει νὰ διατυπώσωμεν ὡς διετυπώσαμεν τὰς γνώμας ἡμῶν καὶ νὰ δηλώσωμεν ὅτι εὑρισκόμεθα ἐνώπιον ῥητῆς ἀποφάσεως τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ εἰσακούσῃ οὐδεμίαν ἡμῶν ὑπόδειξιν καὶ νὰ παραιτηθῶμεν τῆς περαιτέρω συζητήσεως ἵνα μὴ ματαιοπονῶμεν καὶ νὰ εὐχηθῶμεν εἰς τὸν κ. Βλαχογιάννην καὶ εἰς ἐκείνους οἵτινες ἀναμφισβητήτως κατὰ τὸ μέλλον θὰ ἀκολουθήσωσι τὸ παράδειγμα αὐτοῦ νὰ εὐρύνωσι τὸ ἔργον αὐτῶν ἐπ’ ὠφελείᾳ τῶν ἐθνικῶν γραμμάτων καὶ ὄχι τῶν ἐθνικῶν χρημάτων.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§126Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι βουλευταί, δὲν θέλω νὰ ἀφήσω τὴν ἐντύπωσιν ὅτι πρόκειται περὶ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ὑποκρύπτει χαριστικὴν σύμβασιν πρὸς τὸν Διευθυντὴν τῶν Ἀρχείων τοῦ Κράτους. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. βουλευτὴς Ψαρρῶν ὅτι ἡ σύμβασις αὐτὴ ἐκυοφορήθη ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς συντάξεως τοῦ νόμου εἶναι ἀληθές. Ὁ κ. Βλαχογιάννης προτοῦ διορισθῇ Διευθυντὴς τῶν Ἀρχείων εἶχε παρουσιάσει εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅλον τὸν θησαυρὸν τὸν ὁποῖον κατώρθωσε νὰ σχηματίσῃ συλλέγων τὰ ἔγγραφα εἴτε πολλὰ ὁμοῦ εἴτε καὶ ἓν ἕκαστον ἐπὶ δεκαετηρίδος, ἵνα σχηματίσῃ αὐτὸ τὸ ἀρχεῖον, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἡ ἀμερμηνησία τῶν διαφόρων ἑκάστοτε ὑπευθύνων, προϊσταμένων ὑπηρεσιῶν, ἄφησε νὰ σκορπισθῇ ὡς κάτι τι ἄχρηστον. Ἐζητήθη πρὸ τοῦ διορισμοῦ νὰ ἀγοράσῃ τὸ Κράτος τὸ ἀρχεῖον ἐκεῖνο ἀλλὰ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προβαίνωμεν εἰς τὴν ἀγορὰν αὐτῶν ἄνευ ἐγκρίσεων τινῶν ὁποίας προέβλεψεν ἡ σύστασις τῆς ἐπιτροπῆς, διότι τότε ἦτο δυνατὸν πράγματι νὰ κατηγορηθῶμεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὡς σπαταλήσαντες τὸ δημόσιον χρῆμα διὰ τῆς δαπάνης 160.000 δραχμῶν πρὸς ἀγορὰν 51.000 ἐγγράφων ἀναφερομένων εἰς ὅλην τὴν ἀπὸ τοῦ ἀγῶνος ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ καθ’ ἣν στιγμὴν ἐκάμαμεν ἐπιτροπὴν τῆς ὁποίας ἡ ἁρμοδιότης καὶ ἡ ἐντιμότης δὲν ἠμφισβητήθη νομίζω ὅτι τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι ἄξιον τόσον μακρᾶς συζητήσεως καὶ οὔτε πρέπει νὰ ἀφήνετε νὰ πιστευθῇ ὅτι διὰ τῆς ἀγορᾶς τοῦ ἀρχείου ἡ Κυβέρνησις οὐδὲν ἄλλο ἐπιδιώκει ἢ νὰ φανῇ εὐχάριστος εἰς τὸν κ. Βλαχογιάννην. Καὶ ἔχω καθῆκον παρὰ τὴν πληρωμὴν τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἡ Ἐπιτροπὴ ἐγνωμοδότησεν ὅτι πρέπει ὁ ἴδιος νὰ ἐκφράσω τὰ συγχαρητήρια τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ὅτι καὶ τὰ συγχαρητήρια τῆς πλειοψηφίας πρὸς τὸν ἄνθρωπον αὐτόν, ὁ ὁποῖος μακρὰ ἔτη τοῦ βίου του διέθεσεν ἵνα κατορθώσῃ νὰ ἐπανορθώσῃ τὸ κακὸν τὸ ὁποῖον ἔκαμε τὸ Κράτος εἰς ἑαυτὸ σκορπίσαν τὰ ἀρχεῖα του, πωλῆσαν τὰ ἀρχεῖα του, χαρίσαν αὐτά, πετάξαν αὐτὰ εἰς τοὺς τέσσαρας ἀνέμους. Αὐτὸς ἦλθε νὰ σώσῃ αὐτά, λόγῳ τῆς διαγωγῆς τοῦ Κράτους, καὶ δὲν μπορῶ παρὰ νὰ συγχαρῶ καὶ προσωπικῶς αὐτόν. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω καὶ παρακαλῶ νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§127Ι. ΛΕΚΑΝΙΔΗΣ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας ὅπως μεριμνήσῃ περὶ τῆς διαφυλάξεως τῶν ἀρχείων τῆς Κρητικῆς Πολιτείας, τὰ ὁποῖα ἔχουσι ριφθῇ εἰς τὰ διάφορα ὑπόγεια, νομίζω δὲ ὅτι πολλὰ ἐξ αὐτῶν ἐπωλήθησαν μὲ τὴν ὀκᾶν εἰς τὰ διάφορα παντοπωλεῖα τῆς Κρήτης.

§128Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. συνάδελφόν μου νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του, ὅτι κατὰ τὸ ἔτος 1889 ἠγοράσθη ἀντὶ 6 χιλιάδων δραχμῶν μέγας ἀριθμὸς ἀρχείων ἀναγόμενος εἰς τὸν ἀγῶνα τῆς Κρήτης ἀπὸ τὸ 1821.

§129Α. ΚΡΙΑΡΗΣ. Εἶναι 9 τόμοι εὑρισκόμενοι εἰς τὸ Μουσεῖον τῶν Χανίων.

§130Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Καὶ ἐγὼ ἤθελον νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὰ ἀρχεῖα τῆς Θεσσαλονίκης, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν πολύτιμον θησαυρὸν καὶ εὑρίσκονται τὰ πλεῖστα κατεστραμμένα, ἐπωλήθησαν δὲ πολλὰ ἐξ αὐτῶν μὲ τὴν ὀκᾶν, ὅπως μοῦ ἔλεγεν ὁ ἴδιος ὁ Διευθυντὴς τοῦ μεταφραστικοῦ γραφείου.

§131Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι καὶ τῆς Κρητικῆς Πολιτείας καὶ τῆς Θεσσαλονίκης θὰ συλλεχθῶσι τὰ ἀρχεῖα ὑπὸ τοῦ Κράτους καὶ θὰ γίνῃ καὶ ἰδιαίτερον κέντρον, ὥστε νὰ χρησιμοποιῆται παρ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἤθελον νὰ μελετήσωσι ταῦτα.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν κατ’ ἀρχὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὑποχρεωτικῆς καταγγελίας τῆς βάσεως ἐργασίας ἰδιωτικῶν ὑπαλλήλων». Ὁ κ. Σίδερης ἐπ’ αὐτοῦ ἔχει τὸν λόγον.

§134Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Κύριοι Βουλευταί· Θὰ λάβω τὴν τιμὴν δι’ ὀλίγων νὰ ἀπαντήσω εἰς ὅσα χθὲς ἐδήλωσεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καίτοι χθὲς ἐζήτησα ἀμέσως τὸν λόγον, ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς δὲν μοῦ ἔδωκε τὸν λόγον καὶ διέλυσε τὴν συνεδρίασιν ἀποτόμως. Θὰ ἐμεμφόμην δὲ αὐτὸν διὰ τὴν στάσιν του ταύτην, ἀλλ’ ἀτυχῶς δὲν εἶναι παρών.

§135Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ἦτο ἄλλο θέμα· δὲν συνεζητοῦντο τὰ ἐργατικὰ νομοσχέδια.

§136Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἀκριβῶς ἐπὶ τῶν πολιτικῶν δηλώσεων θὰ ἀπήντων, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον δὲν εἶναι ὁ ἴδιος ἐδῶ, δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ τὸν μεμφθῶ, χωρὶς νὰ δύναται νὰ ἀπαντήσῃ.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον μένει πάντοτε.

§138Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτρέψῃ συζήτησιν ἐπὶ τῶν ἐργατικῶν νομοσχεδίων, ἀφοῦ συνεζητεῖτο τὸ ἀγροτικόν.

§139Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἀγροτικοῦ θὰ ὡμίλουν καὶ ἐγὼ καὶ θὰ ἀπήντων γενικῶς εἰς τὸν κ. Πρόεδρον.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀντίληψίς μου, διότι ἤμην παρών, εἶναι ὅτι συνεζητεῖτο τὸ ἀγροτικὸν νομοσχέδιον καὶ ἑπομένως νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἦτο ἐν πλήρει τάξει.

§141Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Δὲν ἦτο καθόλου ἐν τάξει, ἀλλ’ εἶπον, ὅτι δὲν θὰ ὁμιλήσω περὶ τούτου ἐφ’ ὅσον δὲν εἶναι παρών. Θὰ κάμω, κύριοι Βουλευταί, μίαν γενικὴν παρατήρησιν, ἐπὶ τῆς ὅλης ὁμιλίας τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἔθεσεν ζήτημα ἐργατικῆς πολιτικῆς τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ἀφ’ ἑνὸς καὶ φωνῶν, ἀπαιτήσεων κλπ. ἀνατρεπτικῶν τινῶν ἐπιτηδείων ἢ ἐκμεταλλευτῶν τῶν ἐργατῶν ἀφ’ ἑτέρου. Κύριοι Βουλευταί, τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ἐκεῖ· ὑπάρχει κἄτι ἄλλο, ὑπάρχει πολιτικὴ ἐργατικὴ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ ὑπάρχει σοσιαλιστικὴ πολιτικὴ, σοσιαλιστικὴ ἀντίληψις ἐπὶ τῆς ἐργατικῆς πολιτικῆς. Αὐτὸ εἶναι τὸ συζητήσιμον καὶ ἐπὶ τούτου ἐνόμιζον ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος θὰ ἔφερε τὸν λόγον οὐχὶ περιλαμβάνων πάντα ἀγωνιζόμενον διὰ τὰς ἰδέας αὐτάς.

§142Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν περιέλαβον πάντα· εἶπον διὰ τοὺς ἐκμεταλλευτάς.

§143Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Δὲν ὑπάρχουν τοιοῦτοι. Ἀλλὰ τὴν σοσιαλιστικὴν ἄποψιν ὅμως .......

§144Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν θεωρῶ, ὅτι ὁ σοσιαλισμὸς εἶναι κανένα ἁμάρτημα, δὲν πρέπει νὰ τὸ νομίζετε.

§145Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Εἷς ἀκόμη περισσότερος λόγος. Ἐγὼ εἰς τὴν πολιτικὴν τὴν ἰδικήν σας ἀντέταξα τὴν σοσιαλιστικὴν ἄποψιν, τὴν ἄποψιν τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος.

§146Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὡμίλησα διὰ σᾶς περὶ αὐτοῦ νὰ εἶσθε βέβαιος. Ὀφείλω μάλιστα νὰ ὁμολογήσω προκειμένου περὶ ὑμῶν ὅτι ὁμιλεῖτε πάντοτε μετὰ σεμνότητος καὶ μετριοπαθείας καὶ νομίζω, ὅτι ἔχετε τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι σᾶς ἤκουσα πάντοτε. Μόνον τὴν ἡμέραν ὅπου δὲν ἤμην ἐδῶ μοῦ εἶπαν, ὅτι ἐζητήσατε νὰ δώσωμεν τὰ κτήματα ἄνευ ἀποζημιώσεως, αὐτὸς εἶναι μπολσεβικισμός. Ἐφ’ ὅσον δὲν ἐκτρέπεσθε εἰς ἰδέας μπολσεβικικάς, ἀλλ’ εἰς σοσιαλιστικὰς, σᾶς σέβομαι.

§147Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν εἶναι τὸ ἐργατικὸν ἐν τούτοις ἂν θέλετε θὰ σᾶς εἴπω μὲ δύο λέξεις τὴν ἄποψιν τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξα καὶ διατὶ ἐπὶ τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος.

§148Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ σᾶς παρεκάλουν ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ μείνωμεν εἰς τὰ ἐργατικὰ, διότι δὲν ἔχομεν παρὰ μίαν συνεδρίασιν· αὔριον δὲν ἔχομεν συνεδρίασιν.

§149Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἔλεγον λοιπὸν ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ ἀναγνωρισθῇ ὅτι ἀντιθέτως πρὸς τὴν ἐργατικὴν πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν μετέρχεται ἡ Κυβέρνησις, ὡς Κυβέρνησις τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ καὶ τοιαύτη ὑπάρχει ἀντιστοίχως μία ἄλλη ἐργατικὴ πολιτικὴ, ἡ πολιτικὴ ἡ σοσιαλιστικὴ, εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἀποδοθῇ ἡ δέουσα προσοχὴ καὶ νὰ ἐξετασθῇ καὶ συζητηθῇ αὕτη καὶ οὐχὶ νὰ ὁμιλῶμεν περὶ ἀνατροπῶν καὶ ἐκμεταλλευτῶν, οἵτινες δὲν ὑπάρχουν παντάπασι. Δὲν εἶναι δυνατὸν πᾶσαν πολιτικὴν ἀντίθετον πρὸς τὴν πολιτικὴν τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων νὰ ὀνομάζωμεν πολιτικὴν ἐκμεταλλευτῶν. Νομίζω ἀκόμη ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἶναι κανεὶς ἐργάτης διὰ νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλῇ ὑπὲρ τῶν ἐργατῶν καὶ ἀκόμη νομίζω ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ἀναγνωρισθῇ εἰς ἀνθρώπους ἔχοντας πεποιθήσεις ἀκραδάντους ἐπὶ τῇ βάσει καὶ μελέτης καὶ πείρας καὶ καταγωγῆς καὶ αἰσθημάτων νὰ ἔχομεν τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον νὰ ὁμιλοῦν ἐκθέτοντες τὰς σοσιαλιστικὰς ἤτοι τὰς ἀληθῶς ἐργατικὰς κατ’ ἀκολουθίαν ἀντιλήψεις των. Ὤφειλε δὲ νὰ ἀναγνωρισθῇ συγχρόνως ὅτι ὁ σοσιαλισμὸς εἶναι κἄτι τι, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ὡς κίνησις πολιτικὴ ἢ ἔστω ἰδεολογική, ἂν θέλετε, εἰς τὸν τόπον μας ὄχι χάριν ἐμοῦ ἢ ἡμῶν τῶν σοσιαλιστῶν ἀλλὰ χάριν τοῦ πολιτισμοῦ τῆς χώρας ἡμῶν ἀκόμη δὲ καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ κόμματός σας διότι δὲν εἶναι συμφέρον οὔτε διὰ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐμφανίζεται αὕτη ἀδιαφοροῦσα διὰ τὴν σοσιαλιστικὴν ἐκδήλωσιν ὅτι μόνον συντηρητικαὶ ἰδέαι τὴν ἀντιπολιτεύονται διότι τοῦτο θὰ ἐσήμαινεν ὀπισθοδρομικότητα. Εἶναι δ’ εὐτύχημα διὰ τὸν τόπον ὅτι ἀρχίζει κίνησις ἰδεῶν μεγαλειτέρα, ἰδεῶν αἱ ὁποῖαι ἐξύψωσαν τὸν τόπον, διότι δὲν εἶναι καθόλου κἄτι τι ὑπερβολικὸν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐλέχθη ὅτι εἷς τόπος ἐνδεικνύει πολιτισμὸν ὅταν ἀναπτύσσονται κοινωνικαὶ καὶ ἐργατικαὶ καὶ σοσιαλιστικαὶ ἰδέαι. Εἰς αὐτὴν τὴν ἄποψιν νομίζω ὅτι ἠδύνατο νὰ δοθῇ ἡ προσοχὴ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὄχι νὰ ὑπεκφεύγωμεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὰ πράγματα καὶ τὰς ἀληθεῖς ἀπαιτήσεις τοῦ σοσιαλιστικοῦ κόσμου, τῶν συνειδητῶν ἐργατῶν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν μὲν ἄλλοτε ὅτι εὑρίσκει καὶ δέχεται ὡς μίαν εὐγενῆ ἰδέαν τὸν σοσιαλισμὸν καὶ μάλιστα θὰ ηὔχετο......

§150Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ σχηματισθῇ καὶ κόμμα.

§151Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. ..... καὶ νὰ ἐπικρατήσῃ, ἀλλ’ ἡ διαφορὰ εἶναι ἡ ἑξῆς: Εἶναι μὲν δυνατὸν νὰ ἀντιπαθῇ, νὰ μὴ συμφωνῇ θεωρητικῶς ἀκόμη μὲ οἱανδήποτε ἐκδήλωσιν σοσιαλισμοῦ, μὲ τὸν μπολσεβικισμὸν ἀκόμη, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ λέγῃ, ἀλλοίμονον ἂν γίνῃ ἐθνικοποίησις τῶν παραγωγικῶν μέσων, διότι ἡ ἐθνικοποίησις αὕτη κύριοι εἶναι ὁ σοσιαλισμὸς, ἡ εὐγενὴς αὐτὴ ἰδέα.

§152Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ἐκδήλωσις τοῦ σοσιαλισμοῦ ὁ μπολσεβικισμός. Ὁ σοσιαλισμὸς εἶναι δημοκρατικὸς καὶ ὁ μπολσεβικισμὸς εἶναι ἀντιδημοκρατικός, ὥστε εἶναι δύο ἄκρα ἀντίθετα. Εἶναι πλάνη ὅτι ὁ μπολσεβικισμὸς εἶναι ἐκδήλωσις τοῦ σοσιαλισμοῦ, εἶναι ἐξέλιξις, ἂν θέλετε, ἀλλ’ ἐξέλιξις νοσηρὰ διότι ἀπομακρύνεται τῆς βάσεως τοῦ σοσιαλισμοῦ, ἥτις εἶναι κατ’ ἐξοχὴν δημοκρατική.

§153Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἶναι τυραννία μιᾶς τάξεως.

§154Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως. Ἔχομεν τὴν ὀλιγαρχίαν οὐχὶ ἐκ τῶν ἄνω ἀλλ’ ἐκ τῶν κάτω. Κατ’ αὐτῆς τῆς ὀλιγαρχίας ἐξεγειρόμεθα ὅλοι κατὰ τὸν ἀγριώτερον τρόπον.

§155Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω, Κύριε Πρόεδρε, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπήντησαν καὶ ἄλλοι συνάδελφοί μου ἐκεῖ ὅπου ἐλέχθη τοῦτο ἀπὸ μέρους τῶν Κυβερνήσεων, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν καὶ χρειάζεται κἄποια ἐπιφύλαξις μὲ τὰς γνώσεις καὶ τὰς πληροφορίας τὰς πράγματι πολὺ μεροληπτικάς, τὰς ὁποίας ἔχομεν περὶ τῆς ἐν Ρωσσίᾳ καταστάσεως, νὰ προβαίνωμεν εἰς κατηγορίαν τῶν γινομένων ἐκεῖ, ὀφείλω ὅμως νὰ σᾶς εἴπω ὅτι καὶ μόνον ἐκ τῆς πεποιθήσεως καὶ ἐμπιστοσύνης τὴν ὁποίαν ἔχω πρὸς ἀνθρώπους ὅπως ὁ Λενὶν καὶ ἐξ ἄλλων γενικῶν ἐνδείξεων —διότι πραγματικῶς ἡμεῖς δὲν γνωρίζομεν τὴν κατάστασιν ἀκριβῶς—ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι νὰ κάμνουν πράγματα τὰ ὁποῖα νὰ εἶναι κατὰ βάσιν ἀντιδημοκρατικά.

§156Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπιτρέψατέ μου νὰ ἐπιμείνω καὶ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ μάθω τί γίνεται εἰς τὴν Ρωσσίαν, ὅπου βεβαίως, ὅπως τὸ εἴπετε, δὲν γνωρίζομεν μετ’ ἀπολύτου ἀσφαλείας τί γίνεται, ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γνωρίζομεν ἀπολύτως, καὶ τὸ ὁποῖον καὶ σεῖς τὸ γνωρίζετε εἶναι ἡ θεωρεία τῆς δικτατορίας τοῦ προλεταριάτου, ἡ θεωρία τοῦ Λενίν, καθ’ ἣν τὸ προλεταριάτον ἀδιαφόρως, ἂν ἀποτελῇ τὴν πλειονοψηφίαν ἢ τὴν μειονοψηφίαν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ πάρῃ τὴν ἐξουσίαν νὰ ἀσκῇ δικτατορίαν καὶ νὰ ἐξοντώσῃ ἀπὸ τῆς σκηνῆς τοὺς ἀντιπροσώπους της διὰ νὰ ἐπιβάλῃ αὐτὰς τὰς μεγάλας καὶ ὑψηλὰς ἰδέας εἰς τὴν κοινωνίαν. Ὅταν τοῦτο γνωρίζωμεν, γνωρίζομεν, ὅτι πρόκειται περὶ συστήματος ἀντιδημοκρατικῶν κατὰ βάσιν καὶ δέν δυνάμεθα παρὰ νὰ εἴπωμεν, ὅτι θεωροῦμεν τὸν μπολσεβικισμὸν ὡς ἐχθρὸν ἀπολύτως τῆς δημοκρατικῆς τάξεως, ἡ ὁποία ἐγκαθιδρύθη ἀπὸ ἑνὸς αἰῶνος εἰς τὸν κόσμον καὶ ἐχθρὸν ἐκ τῶν χειρίστων.

§157Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Θὰ σᾶς ὑπενθυμίσω κ. Πρόεδρε ὅτι καὶ σεῖς ἄλλοτε ἐδέχθητε ἐνταῦθα, ὅτι ἡ θεωρεία τῆς δικτατορίας τοῦ προλεταριάτου, οὐχὶ ἐκ συστήματος, ἀλλ’ ὡς μεταβατικὴ περίοδος κάθε ἄλλο εἶναι παρὰ ἀντιδημοκρατική. Εἶναι ἄλλως τε μία ἰδέα, οὐχὶ τοῦ Λενίν, εἶναι ἰδέα αὐτοῦ τοῦ Μάρξ, τοῦ ἱδρυτοῦ αὐτοῦ τοῦ νεωτέρου ἐπιστημονικοῦ σοσιαλισμοῦ.

§158Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ Μὰρξ τοὐλάχιστον εἶπε νὰ παρασκευασθῇ ἡ τάξις τῶν προλεταρίων διὰ νὰ ἀναλάβῃ τὰ ἡνία, ἀλλ’ ὁ Λενὶν ὄχι μόνον δὲν ἐζήτησε νὰ παρασκευασθῇ ἡ τάξις, ἀλλ’ ἐδιάλεξε καὶ τὸν Ρωσσικὸν λαόν.

§159Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὁποιανοῦ καὶ ἂν εἶναι, κ. Πρόεδρε, εἶναι κακή.

§160Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ Μὰρξ εἶπε νὰ παρασκευασθῇ τὸ προλεταριᾶτον διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ διαδεχθῇ τὸ καπιταλικὸν σύστημα καὶ ὁ Λενὶν ἦλθε νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν θεωρίαν τοῦ προλεταριάτου μὲ τὸν Ρωσσικὸν λαόν, πρὸς τὸν ὁποῖον αἰσθανόμεθα βεβαίως τὴν μεγαλειτέραν συμπάθειαν, ἀλλ’ ὁ ὁποῖος εἶναι ὀλιγώτερον προηγμένος κάθε ἄλλου, ἔλαβε τὴν θεωρία αὐτὴν τοῦ Μὰρξ καὶ ἐθεώρησεν, ὅτι οἱ προλετάριοι ὡς τοιοῦτοι εἶναι προωρισμένοι ἀπὸ τῆς Θείας Προνοίας νὰ ἐπιβάλουν τὰς θελήσεις των εἰς τὴν κοινωνίαν καὶ ἔχουσιν ὡς ἐκ τούτου τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον νὰ ἐξοντώσουν ὅλους τοὺς ἀντιφρονοῦντας διὰ νὰ κατορθώσουν νὰ φέρουν εἰς πέρας τὸν ἀγῶνα των. Αὐτὸς εἶναι ὁ Μπολσεβικισμὸς καὶ κατ’ αὐτοῦ ἐξεγειρόμεθα καὶ ἔχω καθῆκον νὰ δηλώσω, ὅτι ἐνῷ δὲν θὰ διεταρασσόμην ἐκ τῆς δημιουργίας ἑνὸς σοσιαλιστικοῦ κόμματος, ἀλλὰ θὰ τὸ ἐθεώρουν ὡς ἐκδήλωσιν προόδου τῶν πολιτικῶν μας ἠθῶν δηλῶ, ὅτι τὰς μπολσεβικικὰς ἰδέας θεωρῶ καθῆκον καὶ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ ὅλων τῶν κομμάτων νὰ τὰς καταπολεμήσωμεν ἀμειλίκτως.

§161Γ. ΠΩΠ. Δὲν ὑπάρχουν ἐδῶ τοιαῦτα.

§162Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπάρχουν ἀκόμη βέβαια, ἀλλὰ βλέπω ὅτι ἐμφανίζονται.... λοιπὸν δηλῶ....

§163Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Σᾶς ἐδήλωσα καὶ ἐγὼ ὅτι ἐφ’ ὅσον ὁ σοσιαλισμὸς θὰ ἐζήτει νὰ ἐγκαταστήσῃ μίαν δικτατορίαν μιᾶς μικρᾶς μειοψηφίας καὶ ἐγὼ θὰ ἤμην ἐναντίος. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο δικτατορία τοῦ προλεταριάτου. Ὁ κ. Ζαβιτζιᾶνος συντηρητικώτερος ἀπὸ σᾶς ἀρνεῖται γενικῶς τὴν δικτατορίαν. Ἀλλὰ σοσιαλισμὸς καὶ μπολσεβικισμὸς εἶναι δικτατορία προσωρινὴ τῆς πλειοψηφίας, ἥτις σήμερον πιέζεται οἰκονομικῶς καὶ πολιτικῶς ἀπὸ μίαν μειοψηφίαν πλουσίων καὶ ὄχι ὡς σύστημα πολιτικόν, ἀλλ’ ὡς μέσον μόνον μεταβατικὸν τότε βεβαίως δὲν εἶναι ἀντιδημοκρατικόν. Τὸ ἐξεταστέον ὅθεν εἶναι οὐχὶ ἡ δικτατορικὴ μορφή, ἀλλ’ ἂν ἐν Ρωσσίᾳ ὁ σοσιαλισμὸς εἶναι μειονοψηφία ἢ πλειοψηφία. Ἐν Ρωσσίᾳ δέχονται, ὅτι ὁ Μπολσεβικισμὸς εἶναι ἐν πλειονοψηφίᾳ.

§164Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπεστήριξε ποτὲ ὁ Λενίν, ὅτι ὁ Μπολσεβικισμὸς ἔχει τὴν πλειονοψηφίαν. Ἀλλὰ θεωρεῖ τοῦτον, ὡς ἀρχὴν τοῦ προλεταριάτου καὶ ὡς τοιοῦτον, ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διευθύνῃ.

§165Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Εἰς τοῦτο δὲν εἶμαι σύμφωνος. Δὲν εἶναι ἀληθές, ὅτι οἱ προλετάριοι θέλουν νὰ καταλάβουν τὴν ἀρχήν, διότι εἶναι προλετάριοι, ἀλλὰ διότι εἶναι πλειοψηφία καὶ πλειοψηφία καταπιεζομένη, τοιοῦτοι δὲ προλετάριοι εἶναι ὄχι μόνον ὁ βιομηχανικὸς ἐργατικὸς κόσμος, ἀλλὰ καὶ ὁ ἀγροτικὸς κόσμος τῶν ἡμιπρολεταρίων καὶ ὁ κόσμος τῶν μισθωτῶν ἐργατῶν τοῦ πνεύματος, ὑπαλλήλων κλπ. Ἡ πλειοψηφία δ’ αὕτη εἶναι μὲ τὸν Λενὶν ἐν Ρωσσίᾳ ὅπου ἐὰν δὲν εἶναι τὸ βιομηχανικὸν προλεταριᾶτον πολὺ ἀνεπτυγμένον εἶναι τὸ ἀγροτικόν. Ὅτι δὲ οὕτω ἔχουσι τὰ πράγματα, φαίνεται, ἐκ τοῦ ὅτι ὅλα σχεδὸν τὰ μεγάλα κόμματα ὅσα δὲν συμφωνοῦν μὲ τὸν Λενίν, ὁ Κερένσκυ ὁ ἴδιος, εἶναι σήμερον σύμφωνα μὲ αὐτόν. Καὶ τοῦτο μοὶ δίδει τὸ ἐνδόσιμον νὰ πιστεύω ἀκραδάντως, ὅτι πράγματι ἡ πλειοψηφία εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία στηρίζει τὸ καθεστὼς ἐν Ρωσσίᾳ. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι θεωρητικὴ συζήτησις καὶ εἰσέρχομαι εἰς τὸ θέμα μου. Ἔλεγον λοιπὸν τοῦτο, ὅταν καὶ προχθὲς ὡμίλησα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, δὲν δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι διὰ τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα, ἔλαβεν ἀπὸ μιᾶς 7τίας, ἐλίγχυνεν τὸν ἐργατικὸν κόσμον καὶ μάλιστα εἰς τοιοῦτον σημεῖον ὥστε σήμερον νὰ ἔλθῃ νὰ λάβῃ μέτρα οἷα τὰ διὰ τῶν ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίων ἵνα προστατεύσῃ τὴν ἄλλην τάξιν διότι σήμερον δῆθεν ὁ ἐργάτης διὰ τῶν μέτρων της κατέστη ἰσχυρότερος τοῦ ἐργοδότου. Καὶ ἔρχομαι ἀμέσως νὰ σᾶς ἀποδείξω δι’ ὀλίγων ὅτι οἱ ἐργατικοί σας νόμοι δὲν εἶναι παράπαν ὠφέλιμοι καὶ διὰ τοὺς ἐργάτας καὶ διὰ κάθε ἄλλο ὑπὲρ αὐτῶν καὶ συνεπῶς τὸ καύχημα τοῦτο τῆς Κυβερνήσεως τῶν Φιλελευθέρων περὶ τῆς νοθείας ταύτης ὑπὲρ τῶν ἐργατῶν δὲν δικαιολογεῖται. Καὶ πρῶτον. Οἱ ἐργάται ἀπὸ ἀπόψεως ὑγιεινῶν συνθηκῶν, οὗτοι εὑρίσκονται εἰς ἐλεεινὴν κατάστασιν. Οὐδεὶς ἐργοστασιάρχης ἔχει ἐργοστάσιον ὄχι μόνον σύμφωνον πρὸς τὴν βιομηχανικὴν ὑγιεινὴν καὶ τὴν πανταχοῦ ὑγιεινὴν τῶν ἐργοστασίων, ἀλλὰ οὔτε κἂν τοὺς συνήθους εἰς τὴν κοινωνίαν μας, ὑγιεινοὺς ὅρους. Οἱ ἐργάται οὕτω παντοῦ καὶ εἰς ἐργοστάσια καὶ εἰς ἐργαστήρια καὶ εἰς μεταλλεῖα φθείρουσι τὴν ὑγιείαν των χάριν τῶν κερδῶν τῶν κεφαλαιοκρατῶν. Τί πρὸς τοῦτο ἔκαμεν τὸ Κράτος, ἡ λεγομένη φιλεργατικὴ Κυβέρνησις; Οὐδὲν κύριοι· Ἐψηφίσθη εἷς νόμος, ὁ ὁποῖος ἐπιβάλλει ὡρισμένας ὑποχρεώσεις εἰς τὸν ἐργοδότην ἵνα ἀποκαταστήσῃ ὅρους ὑγιεινοὺς διὰ τὸν ἐργάτην καὶ ὁ νόμος αὐτὸς δὲν ἐφηρμόσθη ποτὲ καὶ δὲν ἐφηρμόσθη ὄχι μόνον διότι οἱ ἐπιθεωρηταὶ καὶ ἐπόπται τῆς ἐργασίας δὲν ἦσαν πρόσωπα κατάλληλα καὶ ἱκανὰ ἀλλὰ καὶ προερχόμενα ἀπὸ τοὺς ἐργάτας, ὡς ἐν Ἀγγλίᾳ λ.χ. ἀλλὰ καὶ διότι ἂν οἱ ἐργοδόται ὑποχρεοῦντο εἰς τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μεταβάλλωσι τοὺς ὅρους τῆς ὑγιεινῆς τοῦ ἐργοστασίου θὰ ὑπεβάλλοντο εἰς ἔξοδα πολὺ μεγαλύτερα ἀπὸ ὅσα θὰ ἐπλήρωναν διὰ νὰ παραβοῦν τοὺς νόμους. Καὶ εἰς αὐτὰ τὰ ἔξοδα οὐδεὶς ἐσκέφθη νὰ προβῇ διότι κατὰ τὸν νόμον ὁσασδήποτε παραβιάσεις κάμῃ ὁ ἐργοδότης καὶ ὁ ἐργοστασιάρχης, τὸ maximum τοῦ προστίμου τὸ ὁποῖον δύναται νὰ τοῦ ἐπιβληθῇ εἶναι χρηματικὴ ποινὴ τὸ πολὺ 500 δραχμῶν. Πεντακόσιαι δραχμαὶ διὰ νὰ μὴ κάμῃ ὅλα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶνε ὑποχρεωμένος νὰ κάμῃ δὲν ἦτο τίποτε διὰ πλούσιον ἐργοστασιάρχην. Καὶ οὕτω οἱ ἐργάται ἀφέθησαν ἕρμαιοι καὶ ἀπροστάτευτοι εἰς τὴν πλεονεξίαν τοῦ κεφαλαίου.

§166Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν σχέσει μὲ τὴν αἰτίασίν σας ὅτι δὲν ἀνετέθη ἡ ἐπίβλεψις τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου εἰς καταλλήλους ἐπιθεωρητάς, σᾶς παρέχω τὴν πληροφορίαν ὅτι ἐν Σύρῳ πολλοὶ ἐργοστασιάρχαι ἐκάθισαν εἰς τὸ ἑδώλιον τοῦ Πλημμελειοδικείου καὶ ἐτιμωρήθησαν. Ἐὰν εἰς ἄλλας βιομηχανικὰς πόλεις οἱ ἁρμόδιοι ὑπάλληλοι περὶ τῶν ἐφαρμογῶν τῶν σχετικῶν διατάξεων δὲν ἐπεμελήθησαν τῆς ἐφαρμογῆς αὐτῶν δὲν τὸ γνωρίζω.

§167Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Δὲν ἠξεύρω ποῖον ἐπόπτην ἔχετε ἐν Σύρῳ καὶ δέχομαι τὴν πληροφορίαν σας ὅτι ἐν Σύρῳ ἐτιμωρήθησαν διὰ τοιαύτας παραβάσεις ἐργοδόται, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐλαττώνει τὴν ἀξίαν τοῦ ἐπιχειρήματός μου, διότι ἡ ποινὴ εἶναι τοιαύτη ὥστε ὁ ἐργοδότης νὰ τὴν ἀφαιρεῖ διὰ τοῦτο καὶ ἐν Σύρῳ καὶ ἀλλαχοῦ δὲν ἐφηρμόσθησαν αἱ διατάξεις περὶ ὑγιεινῆς. Ἐν Γερμανίᾳ κύριοι, ἡ παράλειψις τῆς συμμορφώσεως τοῦ ἐργοδότου πρὸς τὰς περὶ ὑγιεινῆς διατάξεις τοῦ νόμου, τιμωρεῖται κατὰ τὸν Γερμανικὸν νόμον τοῦ 1891 μὲ φυλάκισιν. Κατὰ ταῦτα ἡ περίφημος αὐτὴ φιλεργατικὴ νομοθεσία ἀποδεικνύεται ὅτι δὲν ἐπροστάτευσε τοὺς ἐργάτας. Ἔχομεν τὸν ἄλλον νόμον περὶ ὡρῶν ἐργασίας. Ἐδούλευαν ἢ δουλεύουν ὑπ’ αὐτοὺς τοὺς ἀνθυγιεινοὺς ὅρους οἱ ἐργάται ὅσας ὥρας θέλει ὁ ἐργοδότης οὐδεὶς νόμος τοὺς προστατεύει. Ἐψηφίσθη ὁ νόμος ὁ ὁποῖος ἐκανόνισε τὰς ὥρας ἐργασίας ἀνηλίκων. Καὶ πότε ἐτηρήθησαν αἱ διατάξεις τοῦ νόμου τούτου; ποτέ. Καὶ διὰ τὸν ἴδιον λόγον. Μὲ μικρὰν χρηματικὴν ζημίαν μὴ ὑπερβαίνουσαν ἐν συνόλῳ δρχ. 500, ὁ ἐργοδότης δύναται κατὰ τὸν νόμον νὰ ἀπαλλαγῇ διὰ πᾶσαν παράβασιν ὑπερώρου ἐργασίας.

§168Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Διατί τὰ ἐργατικὰ σωματεῖα δὲν διαμαρτύρονται μέχρι τοῦδε; ἔπρεπε νὰ κάμουν τοῦτο ἵνα διαφωτίσουν τὴν Κυβέρνησιν.

§169Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Τὸ ἔκαμαν μίαν καὶ δύο; Ὑπομνήματα ἐπὶ ὑπομνημάτων, κύριε συνάδελφε. Ὑπόμνημα τῆς Γεν. Συνοσπονδίας καὶ τελευταίως τόσαι διαμαρτυρίαι διὰ τὰ ἀνήλικα τοῦ καπνεργοστασίου Θεσσαλονίκης.

§170Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν Σύρον ἐφαρμόζονται κατὰ γράμμα οἱ νόμοι, οὐδεὶς ἀνήλικος ἐργάζεται πλέον τῶν ὡρισμένων ὡρῶν.

§171Α. ΣΙΔΕΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Ἡ αἰτίασις αὕτη ἐλέχθη καὶ ἄλλοτε ἐνώπιον τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὑπὸ μιᾶς ἐπιτροπῆς τὰ μέλη τῆς ὁποίας παρεπονέθησαν ὅτι δὲν ἐξετελέσθησαν οἱ συμφωνηθέντες ὅροι περὶ τῆς ἐργασίας τῶν ἀνηλίκων. Τοῦτο τὸ διασαφίζει ἀνακοίνωσις τοῦ Ὑπουργείου ἡ ὁποία δημοσιεύεται αὔριον κατὰ τὴν ὁποίαν ἐξ ὡρισμένων μερῶν οἱ ἐργάται, ἀντέδρων ἐπανειλημμένως λέγοντες ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐργασθῶσιν ἄνευ τῆς συνεργασίας τῶν μικρῶν. Εἴπατε προσέτι ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τῶν ἐπιβαλλομένων διὰ τοῦ νόμου ὑγιεινῶν ὅρων δὲν ἐγένετο. Εἶναι βέβαιον ὅτι ὅπου ὁ ἐπόπτης τῆς ἐργασίας ἐπενέβη, ὁ νόμος ἐφηρμόσθη, τὸ νὰ λέγηται ὅτι ἡ ἐπιθεώρησις ἠμέλησε τελείως τὸ καθῆκον της, ὅτι ἡ ἐποπτεία δὲν ἔλαβε χώραν μοὶ ἐπιτρέπεται νὰ σᾶς ἀπαντήσω ὅτι δὲν εὑρίσκεσθε ἐν τῇ πραγματικότητι.

§172Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Εἰς τὸ τρίτον τεῦχος τοῦ δελτίου τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας δημοσιεύεται συλλογὴ τῶν ἐκθέσεων τῶν διαφόρων ἐπιθεωρητῶν οἱ ὁποῖοι λέγουσιν, ὅτι ὁσάκις ἐγένετο ἐπιθεώρησις τῶν ἐργοστασίων πάντοτε καὶ εὑρέθησαν ταῦτα ὑπὸ τοὺς χειρίστους ὅρους καὶ δυστυχῶς μονίμως εὑρίσκονται ὑπ’ αὐτοὺς τοὺς ὅρους καὶ οὐδεμία βελτίωσις ποτὲ ἐγένετο, ἀκριβῶς ἐκ τῆς ἐλλείψεως ἀληθοῦς ἐργατικῆς νομοθεσίας. Ἀναφορικῶς δὲ οὐδὲ τὸν νόμον περὶ διαδικασίας διὰ τὴν εἴσπραξιν καθυστερουμένων μισθῶν, ὁ νόμος ἀναγράφει ἁπλῆν διαδικασίαν μόνον διὰ μισθοὺς μέχρι 100 δραχμ. παραπέμπον εἰς τὴν πολύπλοκον καὶ δαπανηρὰν τακτικὴν διαδικασίαν διὰ ποσὰ ἀνώτερα. Ἐπὶ πλέον δὲ ἀντὶ νὰ ἀπαγορεύσῃ ἐπιτρέπει τὰ πρόστιμα τῶν ἐργοδοτῶν. Ἀλλ’ ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸν περίφημον νόμον 281, τὸν περὶ σωματείων, δι’ ὧν καυχᾶται ἡ Κυβέρνησις, ὅτι διὰ τούτου ὠργάνωσε τὰ σωματεῖα. Ἡ ὀργάνωσις τῶν ἐργατῶν, κύριοι, δὲν εἶναι πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ὀφείλομεν εἰς τὸν νόμον 281. Ἀρκεῖ νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω τοῦτο, ὅτι ὁ νόμος 281 ἔγινε τὸ 1914, ἐνῷ εἶναι γνωστὸν τὸ πρῶτον ὑπόμνημα, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλε τὸ 1911 εἰς τὴν διπλῆν ἀναθεωρητικὴν Βουλὴν τὸ Ἐργατικὸν Κέντρον Ἀθηνῶν, τὸ ὁποῖον εἶχε σχεδὸν τὰ ἴδια σωματεῖα κατηρτισμένα κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον, καθὼς καὶ σήμερον. Ὁ νόμος 281 ὄχι μόνον δὲν ἔφερε πράγματι καμμίαν ὠφέλειαν, ἀλλὰ τοὐναντίον ἔφερε δυσκολίαν εἰς τὴν ὀργάνωσιν τῶν ἐργατῶν λόγῳ τῆς ἀναμίξεως τῶν ὀργάνων τοῦ Κράτους, τῶν πολλαπλῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας ὑπέβαλε καὶ ἐπιβάλλει καθημερινῶς μεταρρυθμιζόμενος εἰς σωματεῖα. Ἡ πρώτη ἐλευθέρα ὀργάνωσις δὲν ἠμπόδιζε τὴν ὀργάνωσιν τῶν ἐργατῶν. Καλῶς γνωρίζετε ὅτι οὐδεμίαν θέσιν εἶχε πρὶν ἡ πολιτεία εἰς τὰ σωματεῖα, οὔτε ἦτο ἀνάγκη αὐτὴ νὰ κρίνῃ καὶ νὰ ἐπιτρέπῃ τὴν ὕπαρξίν των, ὡς γίνεται σήμερον, ὡς εἰς προηγουμένην ἀγόρευσίν μου σᾶς εἶπον ἐν ἐκτάσει. Ἂν σήμερον ηὔξησε ὁ ἀριθμὸς τῶν σωματείων, ὀφείλεται εἰς τὴν ἐργατικὴν πρόοδον καὶ μόνον. Καὶ ἐνῷ λοιπὸν εἶναι τοιοῦτοι οἱ νόμοι, οἱ φιλεργατικοὶ λεγόμενοι, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου οὐχὶ φιλεργατικοὶ, ἐλάβομεν καὶ νομοθετικὴν πρόνοιαν ἵνα μὴ ἐφαρμοσθῶσι. Καὶ εἰσηγήθη ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐψήφισε τὸν νόμον 677 καθ’ οὗ ἐγὼ τοσοῦτον διεμαρτυρήθην, ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι οἱ νόμοι αὐτοὶ οἱ ἐργατικοὶ λεγόμενοι, ἐν περιπτώσει ἐπιστρατεύσεως ἀναστέλλονται—καὶ ἐπιστράτευσιν ἔχομεν ἀπὸ τὸ 1914. Οἱ νόμοι ἔγιναν τὸ 1913.— Ποῦ εἶναι λοιπὸν ἡ περὶ τῶν ἐργατῶν πρόνοια; Εἶναι ψεῦδος λοιπόν. Τοιαύτη δὲν ὑπάρχει. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω, ἀποδείξας ἐκ τῶν πραγμάτων, ὅτι ἡ φιλεργατικότης τῶν νόμων τῶν ἐργατικῶν εἶναι ἀνύπαρκτος, διότι οὐδὲ ὁ νόμος 281 ὠφέλησε τοὺς ἐργάτας, ἀλλὰ τοὐναντίον ἔφερε δυσκολίας εἰς τὴν ὀργάνωσιν αὐτῶν, οὔτε οἱ λοιποὶ νόμοι, οὓς ἀνέφερον, οἵτινες ἐὰν δὲν ἔβλαψαν, δὲν ὠφέλησαν ὅμως οὔτε ἔγιναν διὰ νὰ ὠφελήσουν, ἀλλὰ μόνον διὰ νὰ δικαιολογῆται ἡ ὕπαρξις τμήματος ἐργασίας τοῦ Ὑπουργείου καὶ μισθοὶ ἐποπτῶν καὶ λοιπῶν ὑπαλλήλων. Ἡ Κυβέρνησις ἂν ἤθελε νὰ ὠφελήσῃ ἀληθῶς τοὺς ἐργάτας ἠμποροῦσε νὰ κάμῃ, καὶ διὰ νὰ εἴπω τοῦτο μοῦ δίδει λαβὴν μία παρατήρησις φιλικωτάτη φίλου μου Ὑπουργοῦ χθὲς εἰπόντος μοι: σεῖς οἱ σοσιαλισταὶ ἀρνεῖσθε μόνον, δὲν κάμνετε θέσιν. Βεβαίως ἀρνούμεθα. Ἐν τούτοις λέγομεν τὸ ἑξῆς: ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἠμποροῦσε νὰ κάμῃ ἄλλα πράγματα. Ἠμποροῦσε νομοθετικῶς νὰ ὁρίσῃ τοὺς ὅρους ὑγιεινῆς, τοὺς ὅρους τῆς ἐργασίας τῶν γυναικῶν, τῆς ἐργασίας τῶν ἀνηλίκων, θέτουσα βαρεῖαν κύρωσιν ἀσφαλίζουσαν τὰς παραβάσεις· ἠμποροῦσε νὰ ὁρίσῃ τὸ μίνιμουμ τοῦ ἡμερομισθίου, ἠμποροῦσε νὰ κανονίσῃ τὰ χρονικὰ ὅρια τῆς ἐργασίας εἰσάγουσα τὸ ὀκτάωρον, ἠμποροῦσε νὰ κανονίσῃ τοὺς ὅρους συμβάσεως ἐργασίας. Ἠμποροῦσε νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῆς τεχνικῆς μορφώσεως τοῦ ἐργάτου. Τότε ἡ Κυβέρνησις θὰ ἠδύνατο ταῦτα πράττουσα νὰ εἴπῃ ὅτι ἐνίσχυσε τοὺς ἐργάτας καὶ πρέπει ὡς ἀστικὴ Κυβέρνησις νὰ ἐνισχύσῃ καὶ τοὺς ἐργοδότας, ἵνα κρατήσῃ τὴν ἰσορροπίαν ποὺ ἀξιοῖ νὰ διατηρῇ.

§173Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχει σχέσιν αὐτό. Ἐδῶ πρόκειται περὶ καταργήσεως, ἡ ὁποία γίνεται οὐχὶ ἀπὸ τὸν ἐργατικὸν κόσμον, ἀλλὰ ἀπὸ τοὺς ἐκμεταλλευομένους τὸν ἐργατικὸν κόσμον. Θέλομεν νὰ ἔχωμεν βεβαιωμένον, ὅτι αἱ ἀποφάσεις αἱ λαμβανόμεναι εἶναι ἀποφάσεις τοῦ ἐργατικοῦ κόσμου.

§174Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Καὶ ἂν εἶναι ὀρθὸν αὐτὸ, ὅμως εἶναι ἓν μέρος μόνον τοῦ νομοσχεδίου.

§175Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ποῖον ἄλλο εἶναι;

§176Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Τὸ τρίτον μέρος, τὸ ὁποῖον συζητεῖται τὴν στιγμὴν αὐτὴν τὸ συνεπλήρωσαν, ὅπως εἴπατε.

§177Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἐπίσης σᾶς εἶπον καὶ τοῦτο· ὅτι ἐνῷ λέγετε ὅτι ἔχετε φιλεργατικοὺς νόμους τοὺς ἀναστείλλατε λόγῳ τῆς ἐπιστρατεύσεως.

§178Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλ’ εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου ἔγινεν αὐτό.

§179Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἀλλ’ εἰς τὰ ἄλλα μέρη τοῦ κόσμου ἡ νομοθεσία αὐτὴ ἡ ἐργατικὴ ὑπεστηρίχθη, ὅτι ἠμποροῦσε νὰ φέρῃ κἄποιαν δυσκολίαν εἰς τὰ πολεμικὰ ἔργα, ὅπου πολλὰ ἐργοστάσια ἐπετάχθησαν. Ἐδῶ ὅμως δὲν συμβαίνει τοιοῦτον τι. Ἀφοῦ λοιπὸν μέχρι σήμερον τοιαύτη ὑπῆρξε ἡ φιλεργατικότης, ἂς εἴπω τὴν λέξιν, διότι ἐγὼ δὲν δέχομαι τὸ πρᾶγμα, τῆς ἐργατικῆς νομοθεσίας, σήμερον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λάβωμεν μέτρα πρὸς προστασίαν, ὅπως ἰσχυρίζεται ἡ Κυβέρνησις, τοῦ δῆθεν πιεζομένου ἐργοδότου ἀπὸ τοὺς ἐργάτας. Τὰ νομοσχέδια λοιπὸν εἶναι καθαρῶς φιλοαστικὰ καὶ συνεπῶς ἀντεργατικά, καὶ διὰ τοῦτο καὶ πάλιν τὰ ἀποκρούω κατ’ ἀρχήν. Αὐτὰ εἶχον νὰ ἀπαντήσω γενικῶς ἐπὶ τοῦ καὶ χθὲς ὑποστηριχθέντος ἐνταῦθα φιλεργατισμοῦ τῆς Κυβερνήσεως. Ἂς προσθέσω καὶ δύο λέξεις διὰ τὸν ἀγροτικὸν ἀγῶνα τῶν σοσιαλιστῶν. Ἐὰν ἀναμιγνυόμεθα, κύριοι, ὄχι μόνον εἰς τὸ ἐργατικὸν ζήτημα, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα, ἔχομεν τὴν ἀντίληψιν, ὅτι τοῦτο πράττομεν, διότι νομίζομεν ὅτι ὑπάρχει καὶ εἶναι φανερὸν καὶ δὲν δύναται κανεὶς νὰ τὸ ἀρνηθῇ, ἂν ἁπλῶς ἐμελέτησε τὰ στοιχεῖα τῆς Πολιτικῆς Οἰκονομίας, ὅτι ὑπάρχει ἓν κοινωνικὸν πρόβλημα εἰς κάθε τόπον, τὸ ὁποῖον δὲν ἀφορᾷ μόνον τοὺς προλεταρίους ἐργάτας, ἀλλὰ πάντας τοὺς πιεζομένους. Δὲν εἶναι δὲ ποσῶς ἀληθὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἀπευθυνόμεθα πρὸς τοὺς ἀγροὺς ἵνα εὕρωμεν συμμάχους καὶ ὅτι δῆθεν ὁ μικροϊδιοκτήτης εἶναι κεφαλαιοῦχος. Δυστυχῶς εἶναι προλετάριος, χειρότερος μάλιστα ἀπὸ τὸν προλετάριον τὸν βιομηχανικὸν, διότι φαινομενικῶς εἶναι κύριος τῆς περιουσίας του, τῶν παραγωγικῶν μέσων, ἅτινα κατέχει, πράγματι ὅμως εἶναι βεβαρυμένος καὶ κατάχρεως εἰς τοὺς τοκογλύφους καὶ κεφαλαιοκράτας καὶ ζῇ μόνον διὰ νὰ πραγματοποιῇ τὰ κέρδη τῶν δανειζόντων κεφαλαιούχων. Καὶ ἔχετε καὶ τὴν περὶ τούτου ἀπόδειξιν, τὴν ἀναφορὰν ἣν συνάδελφος ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος ἔφερε ἐκ μέρους τῶν μικροϊδιοκτητῶν μίαν ἡμέραν ἐδῶ καὶ συνέστησε ταύτην, ἐρωτῶν τὶ θὰ γίνῃ τὸ ζήτημα τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν οἱ ὁποῖοι εἶναι πτωχοὶ χωρικοί, καὶ δὲν ἠμποροῦν νὰ πληρώσουν, δὲν ἠμποροῦν νὰ ζήσουν πλέον μὲ τὰ χρέη μὲ τὰ ὁποῖα εἶναι βεβαρημένοι... Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὅλοι οἱ μικροϊδιοκτῆται—καὶ ἂν δὲν συνέβαινε τοῦτο, δὲν θὰ εἴχομεν τὴν μετανάστευσιν — εἶναι τόσον βεβαρυμένοι, ὥστε πράγματι νὰ εἶναι οἰκονομικῶς δοῦλοι ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τοὺς δανείζουν διὰ νὰ κινήσουν τὰ μέσα τῆς παραγωγῆς των καὶ μάλιστα σήμερον, ὅτε εἶναι τόσον δύσκολον νὰ κινηθοῦν τὰ μέσα τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς, διότι ὁ τρόπος τῆς παραγωγῆς τῆς γεωργικῆς εἶναι καὶ αὐτὸς σήμερον καπιταλιστικός, ἔχει ἀνάγκην κεφαλαίων, τεχνικῶν γνώσεων καὶ τεχνικῶν ἔργων. Καὶ οὐδὲν περὶ τῆς γεωργίας του δύναται νὰ κάμῃ ὁ δυστυχὴς καλλιεργητὴς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται πράγματι εἰς θέσιν δούλου, διὰ νὰ μεταχειρισθῶ τὴν λέξιν, τὴν ὁποίαν ἐδέχθη νὰ μεταχειρισθῇ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διὰ τοὺς προλεταρίους τῆς βιομηχανίας. Ἐὰν ὑπεστηρίζαμεν ἡμεῖς ἐδῶ τὴν ἄλλην φοράν, ὅτι εἰς τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα δὲν πρέπει νὰ δοθῇ ἀποζημίωσις καὶ μάλιστα οἷα δίδεται σήμερον παρ’ ὑμῶν, εἰς τοὺς τσιφλικιούχους, τὸ ὑπεστηρίξαμεν ἀφ’ ἑνὸς διὰ λόγους καὶ ἱστορικοὺς καὶ κοινωνικοὺς καὶ ἀληθοῦς δικαιοσύνης ἀφ’ ἑνὸς καὶ διὰ λόγους οἰκονομικούς, προόδου καὶ εὐοδώσεως τῶν ἀποκαθισταμένων γεωργῶν. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν ἄνευ ἀποζημιώσεως τὰ τσιφλίκια τὰ προερχόμενα παρὰ Τούρκων παραδίδονται εἰς τοὺς καλλιεργητάς. Τοῦτο συνέβη κατὰ τὴν ἐπανάστασιν, ὅτε ἠλευθερώθη τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος. Ὅλα τὰ Τουρκικὰ κτήματα ἐδόθησαν ἄνευ ἀποζημιώσεως, καὶ διεμαρτυρήθησαν αἱ Δυνάμεις διὰ τοῦτο καὶ ἠναγκάσθη νὰ ἀπευθύνῃ ὁ Καποδίστριας τὸ γνωστὸν ἐκεῖνο ὑπόμνημα διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι πρέπει ἄνευ ἀποζημιώσεως νὰ δοθοῦν τὰ Τουρκικὰ κτήματα, διότι εἰς τὴν συνείδησιν τῶν Ἑλλήνων ταῦτα ἐθεωρήθησαν πάντοτε Ἑλληνικά. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει μόνον αὐτὸς ὁ λόγος. Ὑπάρχει καὶ λόγος κοινωνικός, λόγος οἰκονομικός, ὅτι δὲν ἠμποροῦν νὰ ζήσουν οἱ κολλῆγοι μὲ τὴν ἀποζημίωσιν, τὴν ὁποίαν τοῖς ἐπιβάλλετε νὰ πληρώσουν. Σᾶς φέρω ἓν παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ἔγραψα καὶ διὰ τοῦ τύπου. Ἐὰν ἓν κτῆμα ἔχει εἰσόδημα τριῶν χιλιάδων δραχμῶν καὶ παίρνει τὸ ⅓ τοῦ εἰσοδήματος ὁ ἰδιοκτήτης, ἐπειδὴ παίρνει ὡς ἀποζημίωσιν τὸ εἰκοσαπλάσιον τοῦ εἰσοδήματος. Θὰ πάρῃ 20.000 δραχμὰς καὶ ὁ κολλῆγος θὰ πληρώσῃ ἐπειδὴ εἶναι αὐτὸς, θὰ πληρώσῃ τόκον 6% θὰ πληρώσῃ 1200 δραχμάς, θὰ πληρώσῃ δὲ κἄτι διὰ τοκοχρεωλύσιον 1.500. Νομίζετε ὅτι ἔτη θὰ ἠμπορῇ νὰ ζήσῃ; Ἀφοῦ τώρα λύεται τὸ ζήτημα, διότι δὲν δύναται νὰ πληρώσῃ 1000; Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους πρέπει ἄνευ ἀποζημιώσεως νὰ παραδοθοῦν τὰ τσιφλίκια, καὶ δὲν πρέπει τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ κριθῇ ἐκ τοῦ δικαιώματος τῆς ἰδιοκτησίας, τοῦ ὁποίου τὴν ἱερότητα εἶχε ἄλλοτε τὴν ἀφορμὴν νὰ κρίνῃ ἡ Βουλή. Ὅταν λάβωμεν μάλιστα ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὁ ἰδιοκτήτης μὲ τοὺς κολλήγους διατελεῖ εἰς μίαν συνεταιρικὴν σχέσιν καὶ τὴν ἀξίαν, τὴν ὁποίαν ἔχουν τὰ κτήματα, τὴν ἔδωκαν οἱ κολλῆγοι διὰ τοῦ ἱδρῶτος των καὶ συνεπῶς δὲν εἶναι σωστὸν τὴν ἀξίαν αὐτὴν νὰ τὴν πάρουν οἱ ἰδιοκτῆται, ὅταν ἀφαιρέσητε τὴν ἀξίαν αὐτήν, τὴν ὁποίαν προσέφερεν ὁ ἐργασθεὶς τὴν γῆν, καὶ προσέφερε τὸ πᾶν, διότι πρωτήτερα ἡ γῆ ἦτο ὅπως τὴν ἔκαμεν ἡ φύσις ἀφοῦ ἀπεσύρθησαν τὰ ὕδατα ἐκ τῆς ξηρᾶς, θὰ φθάσητε εἰς τὸ νὰ δώσητε ἄνευ ἀποζημιώσεως τὰ κτήματα, χωρὶς οὔτε μπολσεβίκοι νὰ εἶσθε, οὔτε σοσιαλισταί, ἀλλ’ ἁπλῶς δίκαιοι ἄνθρωποι. Καταλήγων ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἂν ἡμεῖς ἀσχολούμεθα εἰς αὐτὰ τὰ ζητήματα χωρίς, ἐπαναλαμβάνω, νὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔχωμεν ροζάρικα τὰ χέρια, διότι εἴμεθα δικηγόροι, ἢ διότι εἴμεθα ἔμποροι, τοῦτο δὲν σημαίνει ὅτι οὐχὶ μετὰ εἰλικρινείας καὶ ἀπὸ πεποιθήσεως ὑποστηρίζομεν τὰς ἰδέας αὐτάς. Δὲν κατάγομαι, εὐτυχῶς, ἀπὸ πλουσίους γονεῖς, καὶ λέγω εὐτυχῶς, διότι ὅλα τὰ παιδιὰ τῶν πλουσίων δὲν εἴδομεν νὰ φανοῦν ἄξια εἰς τὴν κοινωνίαν, καὶ συνεπῶς πονῶ διὰ τὴν τάξιν ἐκείνην τῶν ἐργατῶν καὶ τῶν ἀγροτῶν, οἱ ὁποῖοι ζοῦν ὑπὸ τὸ καθεστὼς τὸ σημερινὸν καὶ εἶναι δοῦλοι τῶν ὀλίγων. Ἐξ ἄλλου δὲ καὶ ἐπιστημονικαὶ μελέται καὶ ἡ πεῖρα μὲ ἔπεισαν, ὅτι ὁ μόνος τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον τὰ κοινωνικὰ προβλήματα θὰ λυθοῦν καὶ θὰ ἐλευθερωθῇ ὁλόκληρος ὁ κόσμος, ὄχι μόνον ὁ ἐργατικός, ἀπὸ τὴν δουλείαν τῶν κεφαλαιοκρατῶν, εἶναι ἡ ἐγκατάστασις τῆς σοσιαλιστικῆς κοινωνίας.

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Χρυσοστάλης ἔχει τὸν λόγον.

§181Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, πρὶν ἢ ἄρξωμαι τῆς ὁμιλίας μου, ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δηλώσω πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι μεθ’ ὅσων θὰ εἴπω διὰ τῆς μικρᾶς μου ὁμιλίας δὲν προτίθεμαι νὰ θίξω τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, τὴν ἔντιμον δυάδα τῶν σοσιαλιστῶν τῶν παρακαθημένων ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Ἡ οὐτοπία, ἡ κατ’ αὐτοὺς μορφὴν ἔχουσα πραγματοποιήσιμον, καθ’ ἡμᾶς δὲ ἀπραγματοποίητος τοὺς ἄγει εἰς τὴν ὁδὸν τὴν ὁποίαν ἀκολουθοῦσι σήμερον πρωτοστατοῦντες εἰς τὴν δρᾶσιν τῶν ἐργατῶν. Κύριοι Βουλευταί, πρώτη ἡ Κυβέρνησις αὕτη εἰς τὰ 1911 —ὑμεῖς ὅλοι τότε οἱ παρευρισκόμενοι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἠκολουθῆτε καὶ συνεισφέρετε εἰς τὴν πολιτικὴν αὐτὴν—ἔθετε τὴν βάσιν τῆς ὀργανώσεως τῶν ἐργατικῶν τάξεων καὶ ἔδωκε δικαιώματα εἰς τοὺς ἐργάτας, τῶν ὁποίων ἕως τότε ἐστεροῦντο. Τώρα ἡ ἰδία Κυβέρνησις διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου θέτει φραγμοὺς καὶ περιορίζει τὴν ἐλευθερίαν, τὴν ὁποίαν εἶχε δώσει εἰς αὐτούς. Τὸ πρὸς συζήτησιν νομοσχέδιον καὶ τὰ ἄλλα τὰ συναφῆ πρὸς αὐτὸ εἶναι ὁδοφράγματα, προχώματα ἀμύνης, ἅτινα ἀντιτάσσει τὸ Κράτος κατὰ τοῦ μπολσεβικισμοῦ, διότι τὸ ἀσφιξιογόνον ἀέριον τὸ ἐκτοξευθὲν ἐκ τῆς Ρωσσίας κατὰ τῆς ἀνθρωπότητος, ὑπερβαίνει κατὰ τὰ καταστρεπτικὰ ἀποτελέσματα καὶ αὐτὴν τὴν ἐξ Ἰσπανίας ἐνσκήψασαν γρίππην. Εἶναι τυραννία, εἶναι ἀσθένεια, τρίτον κακὸν, τὸ ὁποῖον ἔδωκεν ὁ Θεὸς ἐπὶ τῆς γῆς μετὰ τὸν πόλεμον καὶ μετὰ τὴν γρίππην. Ὁ μπολσεβικισμὸς εἶναι πανώλης καὶ τοὺς τυχὸν ἐν Ἑλλάδι ὀπαδοὺς αὐτοῦ πρέπει οἱ Ἕλληνες πολῖται νὰ τοὺς ἀποφεύγουν ὡς χολεριῶντας πανικοβλήτους. Ὁ ἐφιάλτης αὐτὸς, ὁ ὁποῖος πιέζει τὰ στήθη τῆς ἀνθρωπότητος εἶναι μιὰ ἀνήθικος νόσος, διότι θέλει νὰ γίνῃ καταστροφεὺς τῆς οἰκογενειακῆς τιμῆς καὶ ἠρεμίας καὶ συνεπῶς θέλει νὰ γίνῃ ὁ καταστροφεὺς τῶν Ἐθνῶν, διότι τί ἄλλο εἶναι τὰ ἔθνη παρὰ σύνολον οἰκογενειῶν Κύριοι Βουλευταί, εἰς τὸ Ἔθνος τὸ Ἑλληνικὸν ὁ κοινωνικὸς βίος εἶναι πατριαρχικός. Ἀδελφοποίησις μεταξὺ ὅλων τῶν κοινωνικῶν τάξεων, διότι τὰ 8)10 τῶν Ἑλλήνων εἶναι γεωργοί, ἐργάται, βιοπαλαισταὶ καὶ ναυτίλοι, ἐὰν δέ τινες ἐξ ἡμῶν ἐκακοτύχησαν καὶ ἔγιναν ἐργοδόται, δὲν ἔπαυσαν αὐτοὶ νὰ θεωροῦν τὸν Ἕλληνα ἐργάτην ὡς ἀδελφὸν καὶ ἰσότιμον. Ἐὰν δὲ πάλιν τινὲς τῶν ἐργοδοτοῦν ἠθέλησαν νὰ τυραννήσουν τὸν Ἕλληνα ἐργάτην, οἱ τοιοῦτοι ἐργοδόται θὰ κτυπηθοῦν καὶ θὰ συνταχθοῦν διὰ τῆς Ἑλληνικῆς νομοθεσίας, καὶ θὰ κτυπηθοῦν ἀκόμη οἱ τοιοῦτοι ἐργάται διὰ τῆς συνησπισμένης ἐργατικῆς δυνάμεως. Καὶ δὲν θὰ κτυπηθοῦν μόνον διὰ τὴν ἐπικίνδυνον θεωρίαν τοῦ Μὰρξ, ὅπως θέλουν τινὲς σήμερον νὰ κτυπήσουν τοὺς ἐργοδότας, διότι αἱ ἐπικίνδυνοι αὐταὶ θεωρίαι ἀνατρέπουσιν ἄρδην καὶ ἀναποδογυρίζουσι τὸ ἐπὶ χιλιετηρίδων μακρὸν καὶ κατ’ ὀλίγον ἀνεγειρόμενον Κρατικὸν οἰκοδόμημα, ἀφοῦ σκοπὸν ἔχει διὰ τῆς ὀχλοκρατίας μέλλει νὰ τυραννήσῃ τὴν ἀνθρωπότητα. Ἐργατικὴν Ἑλληνικὴν νομοθεσίαν τοῦ μέλλοντος ἀντλοῦσα ἐκ τοῦ Ἑλληνικοῦ χαρακτῆρος καὶ ἐκ τῶν Ἑλληνικῶν συνθηκῶν τὰ ἐργατικὰ ζητήματά της θὰ θέσῃ ὅρια εἰς τὴν τάξιν τῶν ἐργατῶν καὶ ἐργοδοτῶν, ἐντὸς τῶν ὁποίων θὰ κινοῦνται εἰς τὸ μέλλον καὶ ἐργάται καὶ ἐργοδόται εὐρύθμως καὶ κανονικῶς. Θὰ δημιουργήσωμεν οὕτως εἰπεῖν, ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες, εἰδικὸν σοσιαλισμόν, δὲν θὰ ἐρανισθῶμεν ἀπὸ τοὺς ξένους, ὅπως ζητοῦν νὰ εἰσαγάγωσιν ἄλλοι σήμερον. Οἱ Ἕλληνες ἐργάται καὶ οἱ ὑπάλληλοι πρέπει νὰ ἀποφεύγωσι τὰς ὑπερβολὰς καὶ τὰς ἀκρότητας, εἰς τὰς ὁποίας ὠθοῦνται σήμερον παρά τινων καὶ νὰ ἐπιβληθῶσιν οὐχὶ ἐπαναστατοῦντες καὶ ρεμουλοῦντες κατὰ τοῦ Κράτους καὶ τῶν λοιπῶν πολυπληθεστέρων κοινωνικῶν ἠθικῶν τάξεων, διότι ἀσυγκρίτως εἶναι ὀλιγώτεροι καὶ θὰ ἡττηθῶσιν ἀπὸ τοὺς πρώτους, ἀλλὰ νὰ ζητήσωσι νὰ ἐπιβληθῶσιν οἱ ἐργάται μικρὸν καὶ κατ’ ὀλίγον καὶ ὑπὸ τὴν αἰγίδα τοῦ Κράτους καὶ μὲ τὴν φιλίαν, τὴν ἀλληλεγγύην τῆς ἀμοιβαιότητος τῶν λοιπῶν ἠθικῶν κοινωνικῶν τάξεων, διότι καθ’ ὃν τρόπον σήμερον διαχειρίζονται τὰ ἐργατικὰ τοῦ ζητήματα κινδυνεύουν νὰ καταστήσουν ἐχθροὺς αὐτῶν τὰ 8)10 τῶν πολιτῶν τοῦ Κράτους. Τὰ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδια αὐτὰ θέλουσι καὶ αὐτὰ πρέπει νὰ ἀποδεχθῶσιν οἱ ἐργάται, ἡμεῖς δὲ ἐν τῇ Βουλῇ ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ φέρῃ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ ἄλλα τοιαῦτα διὰ νὰ βελτιώσῃ τὴν θέσιν τῶν ἐργατῶν, ὡς περὶ συντάξεως κλπ. Νὰ ζητήσωμεν τοιαῦτα νομοσχέδια καὶ σήμερον νὰ ἐπιτύχωμεν τροπολογίας ἐπὶ τοῦ 8 τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τοιαύτας, ὥστε τὰ ἐργατικὰ νομοσχέδια νὰ καταστῶσιν ἐξυπηρετικὰ καὶ τῶν ἐργατικῶν καὶ τῶν κοινωνικῶν συμφερόντων, διότι διὰ νὰ ἐφαρμοσθῶσι πρέπει νὰ εἶναι ἀρρήκτως συνδεδεμένα πρὸς ἄλληλα. Ταύτας τὰς συμβουλὰς εἶχον τὰς ὀλίγας νὰ εἴπω εἰς τοὺς Ἕλληνας ἐργάτας ἐγὼ ἀπὸ γεωργοῦ καὶ ἐργάτου πατρός, ὡς ὁ Μέμων τῆς ἐργατικῆς τάξεως, ζημιωθεὶς ἐξ ἁπαλῶν ὀνύχων μαζὶ μὲ αὐτοὺς, συγχαίρω καὶ συμπάσχω μετὰ τῶν ἐργατῶν, περὶ τῆς ἀληθείας δὲ ταύτης ἃς ὁμολογήσωσιν οἱ Εὐβοιεῖς ἐργάται καὶ γεωργοί, πλειστάκις τὰ δίκαιά των ὑπερήσπισα καὶ ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἐν τῇ πατρίδι, καὶ ἐν τοῖς Ὑπουργείοις, καὶ εἰς τὴν Ἀνωτάτην Διεύθυνσιν τῶν Μεταφορῶν, ἃς μαρτυρήσωσι δὲ περὶ τῆς ἀληθείας ταύτης ποσάκις μετὰ φορτικότητος ἐπετέθην κατ’ αὐτῶν διὰ νὰ ὑποστηρίξω τὰ δίκαια τῶν συμπολιτῶν μου ἐργατῶν Προχθὲς ἔρριξα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διὰ νὰ ὑποστηρίξω τοὺς γεωργοὺς συμπολίτας μου, καὶ δὲν θὰ παύσω ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ρανὶς αἵματος ν’ ἀγωνίζωμαι ὑπὲρ τῶν δικαίων τῶν ἐργατῶν. Καὶ εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ Εὔβοια δὲν ἀπασχολεῖ ὀλίγους ἐργάτας εἰς τὰ πλούσια αὐτῆς λιγνιτωρυχεῖα καὶ ὀρυκτωρυχεῖα τοῦ λευκολίθου. Πρὶν ἢ κατέλθω τοῦ βήματος θεωρῶ καθῆκον μου νὰ δώσω τινὰς ἀδελφικὰς συστάσεις πρὸς τοὺς ἐργάτας. Σταματήσατε, Ἕλληνες ἐργάται, εἰς τὴν κατωφέρειαν πρὸς ἣν ὠθεῖσθε, εἶναι καιρὸς νὰ ρίψητε τὸ βλέμμα σας εἰς τὰς τριγύρω σας κοινωνικὰς τάξεις ὁπότε θὰ πεισθῆτε, ὅτι πάντες πλὴν ἐλαχίστων, ὑποφέρουν καὶ ὑποφέρομεν εἰς τὴν προφανῆ ἀνὰ τὸν κόσμον ταύτην ἐποχήν. Μὴ ζητεῖτε ἐλάττωσιν ὡρῶν ἐργασίας, τὸ τοιοῦτον εἶναι ἀντιθέτως ἄξιον εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ παραταθῇ ἡ ἐργασία διὰ νὰ ζήσῃ τὸ Ἔθνος, ἀλλ’ ὑπάρχει ἀνταξία ἀντιμισθία καὶ πληρωμὴ ἡμερομισθίων καταλλήλων ἀναλόγως πρὸς τὰς σημερινὰς περιστάσεις. Μὴ ἀσχάλετε, ὦ ἐργάται, μὴ στενοχωρεῖσθε, ποῖος θὰ σᾶς ἀντιπροσωπεύσῃ εἰς τὰς μελλούσας βουλευτικὰς ἐκλογάς, νὰ εὕρητε ὑποψηφίους οἱουσδήποτε καὶ νὰ τοὺς ἐκλέξητε βουλευτάς, οἱ πλεῖστοι θὰ ἀνήκουσι πρὸς ὑμᾶς τοὺς ἐργάτας, διότι σεῖς εἶσθε τὸ πολύτιμον κεφάλαιον, τὸ τίμιον κεφάλαιον τῆς ἐργασίας. Σεῖς διὰ τῆς ἐπιμόνου ἐργασίας σας, διὰ τοῦ τιμίου ἱδρῶτος σας θὰ ἐπιβληθῆτε, θὰ κυριαρχήσητε τοῦ μέλλοντος πολιτικοῦ κόσμου τῆς Ἑλλάδος. Σεῖς εἶσθε ἡ κινητήριος δύναμις τοῦ Ἔθνους, σεῖς εἶσθε ὁ ἄνθραξ καὶ ἡ καύσιμος ὕλη ἄνευ τῆς ὁποίας ἀδύνατον εἶναι τὸ ἐθνικὸν πλοῖον νὰ ταξειδεύσῃ.

§182ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁμιλεῖ ἐν ὀνόματι τοῦ κόμματος;

§183Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ἐξωτερικεύω τὰς ἰδέας μου, ὁ ἀρχηγός μου μένει μακρὰν καὶ δὲν παρακολουθεῖ, δὲν ἔχει ὑποχρέωσιν δι’ ὅσα λέγω ἐντὸς τῆς Βουλῆς. Φροντίσατε ἐργάται νὰ ἀποβάλλητε τῆς ἐργατικῆς κυψέλης τοὺς κηφήνας, οἱ ὁποῖοι παρείσδυσαν εἰς τὴν κυψέλην, οἱ ὁποῖοι σᾶς ἐκμεταλλεύονται καὶ τρέφονται ἀπὸ τὸν ἱδρῶτα σας, ὅσοι δὲ γνωρίζητε ἀπὸ μελισσουργίαν εἰξεύρετε, ὅτι κηφῆνες εἶναι ἕνα εἶδος νωθρόν, ἄεργον, οἱ ὁποῖοι εἰσέρχονται εἰς τὰς κυψέλας καὶ κάθονται καὶ αἱ μέλισσαι ἐργάζονται καὶ κουβαλοῦν μέλι καὶ τρέφονται οἱ ἄχρηστοι μέσα μέχρις οὗ αὐξήσουν εἰς τοιοῦτον σημεῖον ὁπότε ἀνατρέπουσι τὴν κυψέλην, ὥστε οἱ ἐργάτιδες μέλισσαι ἀπέρχονται αἱ δυστυχισμέναι κακῶς. Λοιπὸν οἱ ἐργάται μας ἂς ἀπαλλαχθοῦν ἀπὸ τοὺς κηφῆνας, οἱ ὁποῖοι παρεισέδυσαν εἰς τὴν κυψέλην. Ἂς ἐντυπωθοῦν τῶν λόγων αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι προέρχονται ἀπὸ ἀδελφὸν καὶ ὄχι ἀπὸ βουλευτήν. (χειροκροτήματα).

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Σοκόλης ἔχει τὸν λόγον.

§185Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Κύριοι, φρονῶ, ὅτι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα λαμβάνονται διὰ τὸ ἐργατικὸν ζήτημα, καθὼς φαίνεται τοὐλάχιστον ἐκ τῶν ἐπισήμων δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἡ δυσπιστία εἰς τοὺς ἐργάτας, ἡ ὁποία δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ καὶ ὡς φόβος. Ὁ φόβος αὐτὸς μεταδοθεὶς εἰς τὰς κοινωνικὰς τάξεις, τὰς ἄλλας, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι ἐργατικαὶ καὶ ἐδημιούργησαν μίαν ἀτμόσφαιραν, ἡ ὁποία βεβαίως δὲν ἀληθεύει οὐσιαστικῶς, φέρει ὅμως ἀντιμετώπους τὰς κοινωνικὰς τάξεις, καὶ εἰς τὰς ὁποίας παρεμβαίνομεν ἡμεῖς, οὐχὶ διὰ νὰ φέρωμεν τὴν εἰρήνην, νὰ προσπαθήσωμεν νὰ λείψῃ αὐτὴ ἡ διαίρεσις, ἀλλὰ διὰ νὰ τὴν ἐντοπίσωμεν ὑπεραμυνόμενοι μιᾶς τάξεως καὶ κτυποῦντες τὴν ἄλλην.

§186ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Θὰ φέρωμεν ἰσορροπίαν.

§187Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἀκριβῶς ἡ ἰσοροπία θὰ ἦτο ὀρθόν, διότι ὑπάρχουν μερικοί, οἱ ὁποῖοι εἶναι ζήτημα, ἂν ἀνήκουν εἰς τὰς ἐργατικὰς τάξεις, οἱ ὁποῖοι ἐξεδήλωσαν διαθέσεις δυναμένας νὰ χαρακτηρισθῶσιν καὶ μπολσεβικικὰς καὶ εὑρίσκει χάριν αὐτῶν τῶν ὀλίγων εὐσυνειδήτων νὰ πλήξωμεν ὁλόκληρον τὴν ἔντιμον τῶν Ἑλλήνων ἐργατῶν, ἐπὶ τῆς ἐργασίας, τῆς ὁποίας στηρίζεται ὁ ὁλόκληρος ἡ κοινωνία; Βεβαίως ὄχι τὸ νομοσχέδιον ἦλθε ἀκριβῶς νὰ διατάξῃ τοιαύτην καὶ νὰ θεωρῇ τοὺς ἐργάτας ὡς ἐχθρούς, ἄλλως τε μὴ λησμονῶμεν, ὅτι ἔχωμεν τὴν δήλωσιν τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἐπὶ τούτου, ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι εἶναι ἀντιπρόσωπος ὡρισμένης τάξεως πολὺ πολυαριθμοτέρας.

§188Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶπον, ὅτι εἶμαι ἁπλῶς διαιτητὴς τῶν δύο τάξεων, ἐκπλήττομαι, διότι ἐλάβατε τὸν λόγον χωρὶς νὰ ἔχετε πληροφορίας.

§189Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Αὐτὸ ἀνέγνωσα τοὐλάχιστον εἰς τὰς ἐφημερίδας.

§190Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς ποίαν; Εἰς τὸν «Ριζοσπάστην», διότι ὑπάρχει ἀνακοινωθέν, τὸ ὁποῖον τὰ διαψεύδει.

§191Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ζήτω. Εἴμεθα σύμφωνοι εἰς τὰς ἀντιλήψεις αὐτάς. Αὐτὴ ἀκριβῶς εἶναι ἡ ὁδός, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ χαράξωμεν, δὲν ὑπάρχει διαίρεσις τάξεων. Ἐν Ἑλλάδι δὲν ὑπάρχει ἐργατικὸν ζήτημα. Ἔχομεν καθῆκον ἡμεῖς ὅπως τὸ μόνον μέσον, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι κἂν ὅπλον, εἶναι ὁλόκληρος πανοπλία, ἔχωμεν τὸ καθῆκον ἀπέναντι τοῦ κεφαλαίου αὐτοῦ, νὰ μὴ στερήσωμεν τοὺς ἐργάτας τοῦ μόνου δικαιώματος, τοῦ μόνου ὅπλου, τὸ ὁποῖον ἔχουν, καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι ἡ ἀπεργία. Θὰ μοῦ εἴπητε, ὅτι δὲν ὁμιλεῖ περὶ αὐτοῦ τὸ νομοσχέδιον. Βεβαίως δὲν ὁμιλεῖ, ἀλλ’ οἱ περιορισμοί, οἱ ὁποῖοι τίθενται αὐτὸ ἀφοροῦν τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀναφέρεται τὸ ἄρθρον 96 τοῦ ποινικοῦ νόμου, προκειμένου περὶ ποινικοῦ νόμου καταταχθέντος ἐπὶ τῇ βάσει τῆς θεωρίας, περὶ ψυχολογικοῦ καταναγκασμοῦ, περὶ τοῦ ὁποίου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνεται ὁμιλία ἐν τῷ εἰκοστῷ αἰῶνι. Ἀδίκως καταφέρονται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν ἰδέαν, ὅτι ὑπάρχει πόλεμος τάξεων ἐναντίον τῶν ἐργατῶν. Ἔχομεν εἰς τὸν νομόν μας, εἰς τὴν Κέρκυραν, ἐργάτας, οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπερέβησαν οὔτε τὰ δικαιώματα καὶ τὰ ὅρια τῆς κοινωνίας, τὰ ὁποῖα παρέχει οὐχὶ νόμος, ἀλλ’ αἱ κοινωνικαὶ συνθῆκαι. Ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι μεταξὺ τῶν ἐργατῶν, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται ἐντὸς τῆς Ἑπτανήσου ἐν τῇ κυρίως Ἑλλάδι, ὑπάρχουν στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἄτακτα, πρέπει νὰ κτυπήσωμεν τὰ ἄτακτα στοιχεῖα καὶ οὐχὶ τοὺς ἐργάτας.

§192Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἐὰν κτυποῦμεν τοὺς ἐργάτας, δὲν περιορίζωμεν τὸ δικαίωμα τῆς ἀπεργίας.

§193Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Τὸ περιορίζομεν αὐτό, ἐκάναμεν αὐτὸ τὸ ἴδιον εἰς τὰς συνελεύσεις τῶν Ἑταιρειῶν, ὅπου γνωρίζομεν πῶς γίνονται, ὄχι τὸ κάνωμεν μόνον εἰς τοὺς ἐργάτας, ὑπάρχει διάταξις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἡ ὁποία περιορίζει τὸ δικαίωμά των.

§194Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ποιά εἶναι ἡ διάταξις;

§195Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἡ διάταξις ἐκείνη, ἡ ὁποία λέγει, ὅτι κατὰ τὴν τρίτην συνέλευσιν νὰ ἀπαιτῆται ἀριθμὸς μελῶν.

§196Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἶναι ἡ διάταξις, ἡ ὁποία λέγει, ὅτι διὰ νὰ γίνῃ ἀπεργία ἐργατῶν πρέπει νὰ ἀποφασίσουν οἱ ἐργάται;

§197Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ τύπου, ὁ ὁποῖος περιέχεται εἰς τὴν διάταξιν. Ἄν ἡ διάταξις αὐτὴ ἦτο ἐκκρεμὴς καὶ ἐφηρμόζετο, ὅπως ἐφαρμόζεται εἰς ὅλα τὰ σωματεῖα δὲν θὰ ἐγίνετο συζήτησις. Ἀλλὰ ὁρίζεται ἀριθμὸς ἐργατῶν, καὶ γνωρίζεται, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μετακινηθοῦν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ κάνετε εἶναι ἕνα καὶ μόνον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐφηρμόσθη ἐν Ἀγγλίᾳ διὰ νόμου καὶ τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ τὸ γνωρίζετε, ἀπηγόρευσαν νὰ ἀναμιγνύωνται εἰς τὰ ἐργατικὰ σωματεῖα ξένα στοιχεῖα μὴ ἐργατικὰ ὑπὸ οἱανδήποτε μορφήν, διότι μόνον ἐκεῖνα τὰ στοιχεῖα εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι ὑπερεπαναστατικά.

§198Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ποῖον νόμον ἐννοεῖτε Ἀγγλικόν;

§199Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Δὲν εἶπον νόμον, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γίνεται ἐν Ἀγγλίᾳ.

§200Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν δὲν ἐγεννήθη ποτὲ τὸ ζήτημα, ὅτι εἰς τὰ σωματεῖά των εὑρίσκονται ξένα στοιχεῖα.

§201Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἐν τῇ Ἀγγλικῇ Βουλῇ ἐγένοντο συζητήσεις περὶ ξένων στοιχείων τὰ ὁποῖα ἐπεμβαίνουν εἰς τὰς ἐργατικὰς τάξεις, εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα φαντάζονται διαρκῶς τὴν ἐπανάστασιν εἰς τὰ ὑπερεπαναστατικά. Ἐνῷ κατὰ τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀφίνοντο μόνοι των νὰ ἐξετάσουν τὰ συμφέροντά των ἐρωτᾶται ποία ἀνάγκη ὑπῆρχεν ἐξαιρετικοῦ νόμου. Θέλετε νὰ κτυπήσετε τὸ κακόν; κτυπήσατε αὐτό. Ἄν ὑποτεθῇ, ὅτι εἰς ἄλλα κράτη δὲν ἐλήφθησαν μέτρα, διότι ἐφρόντισαν περὶ τῆς ἀγωγῆς τῶν ἐργατῶν. Ἐδῶ ποία μέτρα ἐλήφθησαν; Θὰ μοῦ εἰπῆτε, ὅτι συνέβησαν γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἠμπόδισαν τὴν λῆψιν μέτρων, ἀλλὰ τὸ γεγονὸς εἶναι, ὅτι ἂν ἔχωμεν ἀπὸ τοῦ 1911, ἐπὶ 7ετίαν ὁλόκληρον νομοθετικὴν ἐργατικήν, ἂν ἐκάναμεν ὅρους ἐργασίας καὶ περιορίσαμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν ὡρῶν τῆς ἐργασίας, εἶναι ζήτημα, ἂν διὰ τοῦ μέτρου αὐτοῦ κατὰ πόσον ὠφελήσαμεν τὴν δημιουργίαν αὐτῶν ἐκ τῆς τάξεως τῶν ἐργατῶν, ὅπως πρὶν συνέβαινε, διότι ἂν ρίψετε ἓν βλέμμα εἰς ὅλας τὰς μεγάλας ἐπιχειρήσεις καὶ τὰ καταστήματα θὰ ἴδητε, ὅτι καταστηματάρχαι ἦσαν οἱ πρώην ὑπηρέται.

§202Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Διὰ νὰ ἀναπτύξωμεν τὰς ἐπιχειρήσεις ἐν Ἑλλάδι ἔπρεπε νὰ ἀφήσωμεν νὰ γίνωνται....

§203Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Σᾶς ἐρωτῶ νὰ μοῦ εἴπητε περὶ τῶν ἀνηλίκων, περὶ τῶν ὁποίων ἐφρόντισεν ὁ νόμος τί τοὺς ἔκαμεν ἵνα τοὺς μορφώσῃ.

§204Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Τίποτε.

§205Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Τὸ συμπέρασμα εἶναι ἁπλούστατον, ὅτι δὲν πρέπει νὰ θεωρῶμεν τοὺς ἐργάτας ὡς ἐχθρούς, ἀλλ’ ὡς ἀδελφούς.

§206Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὡς φίλους τοὺς θεωρῶμεν καὶ ἐξ ἐργατοφιλίας συνετάξαμεν τὰ νομοσχέδια αὐτά.

§207Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Προκειμένου νὰ θέτετε ποινὰς ἐκτὸς τοῦ sabotage τὸ ὁποῖον χρειάζεται, τὰ ἄλλα ἀδικήματα, τὰ ὁποῖα.....

§208Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ποῖα;

§209Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Τὰ ἀδικήματα τῆς ἐπεμβάσεως τοῦ ἄρθρου 3.

§210Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τῆς παρεμποδίσεως τῆς ἐλευθερίας τῆς ἐργασίας;

§211Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἐκεῖ ὅπου λέγει δι’ ἀπειλῶν κλπ. Δὲν πρέπει νὰ τεθοῦν, διότι ἡ χειροδικία τιμωρεῖται ἀπὸ τὸν κοινὸν ποινικὸν νόμον. Ἐκτὸς αὐτοῦ ὑπάρχει καὶ τὸ ἄρθρον 56 τὸ ὁποῖον ἐπικαλεῖται καὶ τὸ ὁποῖον θέλομεν νὰ ἐφαρμόσωμεν ὅπερ ἀφορᾷ ἀπειλὰς κατὰ τῆς ζωῆς τῆς τιμῆς κτλ. Ἐὰν λοιπὸν νομίζετε, ὅτι ὁ ποινικὸς νόμος εἶναι ἀρκετὸς ἐρωτᾶται διατὶ θέλομεν νὰ ψηφίσωμεν εἰδικὸν νομοσχέδιον;

§212ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὑπάρχουν ἐπιβαρυντικαὶ περιπτώσεις.

§213Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἐγὼ τὸ ἀδίκημα τοῦ sabotage τὸ θεωρῶ χωριστὸν ἀδίκημα. Θέλω νὰ εἴπω, ὅτι θὰ ἦτο προτιμώτερον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ κυττάξωμεν πῶς θὰ λείψῃ ὁ ἀγὼν αὐτός, ὁ ὁποῖος φαίνεται σήμερον ὅτι ὑπάρχει χωρὶς οὐσιαστικῶς νὰ ὑπάρχῃ διαφορὰ μήτε ἀπὸ τὸ μέρος τῶν ἐργατῶν μήτε ἀπὸ τὸ μέρος τῶν ἐργοδοτῶν.

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζαβιτζιᾶνος ἔχει τὸν λόγον.

§215Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Παρηκολούθησα, κύριοι βουλευταί, καὶ κατὰ τὰς προηγηθείσας συζητήσεις, τὰς συζητήσεις ἐπὶ τῶν ἀγροτικῶν νομοσχεδίων, ὁμολογῶ, δὲ ὅτι δὲν κρίνω, ὅτι θὰ ἦτο ἐπάναγκες νὰ λάβω ἐπ’ αὐτῶν τὸν λόγον, διότι ἐν ἐμοὶ τοὐλάχιστον ἐσχηματίσθη ἡ ἐντύπωσις, ὅτι δὲν εἶναι οὐδεμία ἀνάγκη νὰ κουράσω τὴν Βουλὴν ἵνα ὑποστηρίξω, ὅτι ἐπιβολὴ ποινῶν κατὰ τῶν παρακωλυόντων ὁπωσδήποτε διὰ μέτρων τὴν ἐλευθέραν ἐργασίαν εἶναι ἐγγύησις διὰ τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἐργασίας, οὔτε ὅτι μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐξασφαλίζουν, καὶ τὰ ὁποῖα ἐγγυῶνται τὴν δήλωσιν τῆς ἀληθοῦς θελήσεως τῶν ἐργατῶν, ὅτι εἶναι μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐνισχύουν ἀσφαλῶς τὴν ἐργατικὴν συνείδησιν καὶ ἐνισχύουν τὸν ἐργατικὸν ἀγῶνα. Ἐὰν λαμβάνω τὸν λόγον, λαμβάνω μόνον καὶ μόνον, διότι εἶμαι ἀδιστάκτως πεπεισμένος, ὅτι ἡ συζήτησις, ἡ ὁποία λαμβάνει χώραν ἐκ τῆς ἀφορμῆς τῶν νομοσχεδίων συζήτησις, ἡ ὁποία περιέλαβε καὶ τὴν ὅλην παρ’ ἡμῖν ἐργατικὴν κίνησιν δὲν ἔθιξε τοὐλάχιστον τὴν σπουδαιοτάτην ἄποψιν, ἡ ὁποία εἶναι αὕτη. Ἐκ τῆς ὅλης παρ’ ἡμῶν ἐργατικῆς κινήσεως καὶ ἡ ἄποψις αὕτη εἶναι περὶ τοῦ ἐὰν καὶ κατὰ πόσον ἐνισχύει τὴν ἡμετέραν παραγωγὴν ἐξ ἧς τελικῶς ἐξαρτᾶται ἡ προαγωγὴ αὐτῶν, κυρίως τῶν ἐργαζομένων τάξεων. Διότι νομίζω, κύριοι, ὅτι εἶναι στοιχειωδῶς ἐπιβεβλημένον πρὶν ἢ ἐπιτύχωμεν τὴν δικαίαν διανομὴν τοῦ πλούτου νὰ ἐξασφαλίσωμεν καὶ συντηρήσωμεν τὴν παραγωγὴν αὐτήν. Ἀκούονται διαρκῶς φωναὶ καὶ διαμαρτυρίαι κατὰ τρόπον καθ’ ὃν διενεργοῦνται, ἀλλὰ δὲν ἤκουσα συναφεῖς προσπαθείας πρὸς ἐνίσχυσιν καὶ συντήρησιν τῆς παραγωγῆς. Τὸ κατ’ ἐμὲ δὲν διστάζω νὰ εἴπω καὶ μάλιστα δι’ ὅλης τῆς δυνάμεώς μου, ὅτι ὡς διεξάγεται ἡ συζήτησις κατὰ τὴν τελευταίαν περίοδον καὶ μάλιστα κατ’ ἀπομίμησιν τῶν ἀλλαχοῦ γενομένων πᾶν ἄλλο εἶναι ἢ ἐνίσχυσις τῆς δημοσίας ἢ ἰδιωτικῆς ἡμῶν οἰκονομίας ἢ ἐξασθένησις, τῆς ὁποίας θὰ μᾶς ἐπεφύλασσε λύπας καὶ ἀπογοητεύσεις ὄχι μικράς. Εἶναι φανερόν, κύριοι, ὅτι κάθε κοινωνικὴ διαφορὰ δέον νὰ διευθετῆται ἐκ τῆς συσκέψεως τῶν γενικωτέρων συμφερόντων τοῦ Ἔθνους, διότι ἄλλως ὁ ἀγὼν καταλήγει ἀσφαλῶς καὶ ταχέως εἰς τὴν ἀναρχίαν, δηλαδὴ εἰς τὴν καταστροφὴν τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων, ἐξ ὧν πρωτίστως ἔχουσιν ἀνάγκην αὐταὶ αἱ ἐργαζόμεναι τάξεις. Κίνησις, ἡ ὁποία οὐχὶ μόνον δὲν συμβιβάζεται πρὸς τὰ συμφέροντα πάντοτε τοῦ συνόλου τῶν ἐργατῶν, ἀλλὰ συνηθέστατα ἀντιτίθεται πρὸς ταῦτα, κίνησις, ἡ ὁποία συνετέλεσεν κατὰ μέγα μέρος εἰς τὴν δυσχέρειαν τῶν ὅρων τῆς ζωῆς, κίνησις, ἡ ὁποία στηρίζεται διαρκῶς ἐπὶ οὐτοπιῶν, διαρκῶς ἀπομακρύνεται τῆς πραγματικότητος, εἶναι κίνησις, ἡ ὁποία ἐγκυμονεῖ κινδύνους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἦσαν ἀσφαλῶς πολὺ ὀλιγώτεροι, ἐὰν ἄλλη ἀπέναντι αὐτῆς τῆς κινήσεως ἦτο ἡ στάσις τῶν ἁρμοδίων ὑπευθύνων, στάσις ἡ ὁποία ἐπιεικέστατα κρινομένη δύναται νὰ ὀνομασθῇ οἰκτρὰ καὶ ἀξιοδάκρυτος. Καὶ λέγων τοῦτο, κύριοι, βεβαίως δὲν ἐννοῶ οὔτε πόρρωθεν νὰ ἀμφισβητήσω τὸ δικαίωμα, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχουν αἱ ἐργαζόμεναι τάξεις νὰ ἐπιδιώξωσι τὴν ἐξασφάλισιν τῶν συμφερόντων καὶ τὴν βελτίωσιν τῆς τύχης αὐτῶν, τοῦτο ἀπαιτεῖ καὶ τὸ ἀνώτερον καὶ τὸ γενικώτερον τῆς πολιτείας συμφέρον, διότι ἀκριβῶς ἐκ τῆς ἀφυπνίσεως τῆς ἐργατικῆς τάξεως ἐκ τῆς ὀργανώσεως αὐτῆς παρέχοντες μείζονας ἐγγυήσεις περὶ τῆς ἀποκαταστάσεως μιᾶς δικαίας, ἐφ’ ὅσον τὸ δυνατὸν κοινωνικῆς ἰσορροπίας, πρὸς τὴν ὁποίαν πάντες πρέπει νὰ ἀπευθύνωμεν ὅλας τὰς προσπαθείας μας. Διὰ τοῦτο εἶμαι ἀδιστάκτως πεπεισμένος, ὅτι πᾶσα μέριμνα καὶ φροντὶς πρέπει νὰ καταβάλλεται ἵνα παρακολουθῇ τὰ ἀπανταχοῦ λαμβανόμενα μέτρα καὶ νὰ προσαρμόζῃ ταῦτα πρὸς τὰς παρ’ ἡμῖν συνθήκας καὶ περιστάσεις πρὸς ἐπιτυχίαν τῶν καλλιτέρων ὅρων τῆς ἐργασίας, πρὸς μόρφωσιν καὶ ἀνύψωσιν τῆς θέσεως τοῦ ἐργάτου, ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς προστασίας αὐτοῦ. Διὰ τῆς ἀνυψώσεως ἐν γένει τῆς θέσεως τοῦ ἐργάτου καὶ ἰδίᾳ διὰ τῆς μορφώσεως αὐτοῦ, ἡ ὁποία παραλλήλως θὰ βαδίζῃ τοῦτο μὲν αἱ ἐργαζόμεναι τάξεις θὰ παύσουν νὰ αἰσθάνωνται οἱονδήποτε μῖσος εἰς τοὺς ἐργοδότας καὶ θὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἀπαραίτητος καὶ ποθητὴ ἐκείνη συνεργασία τῶν διαφόρων συντελεστῶν τῆς παραγωγῆς, τοῦτο δὲ αἱ ἐργαζόμεναι τάξεις θὰ αἰσθάνωνται ἀληθῆ ὑπερηφάνειαν διὰ τὴν συμμετοχὴν αὐτῶν εἰς τὸ ἔργον τῆς προόδου καὶ τῆς ἐνισχύσεως τῆς ἐθνικῆς μας παραγωγῆς. Ἤδη, κύριοι, ἀπὸ τὴν μέριμναν ταύτην μέχρι τῶν ἀκροτήτων, εἰς τὰς ὁποίας ἐξωθοῦμεν ὄχι πλέον συμφέροντα τῶν ὁμάδων, ἀλλὰ προσωπικοὶ ὑπολογισμοὶ ὀλίγων ἐκμεταλλευτῶν ὑπάρχει ἀπόστασις καὶ ἀπόστασις πολὺ μεγάλη. Ἡ Ἑλλάς, κύριοι, ἠγωνίσθη μετὰ τῶν λοιπῶν Κρατῶν παρὰ τὸ πλευρὸν ἰσχυρῶν Συμμάχων, βεβαίως δὲν ἐξέρχεται ἐκ τοῦ ἀγῶνος οἰκονομικῶς συντετριμμένη, ἀλλ’ ἐξέρχεται ὅμως σημαντικῶς ἐξησθενημένη ἔχουσα ἀνάγκην τοῦτο μὲν ἐργασίας συντόνου πρὸς περισυλλογὴν καὶ ἀνόρθωσιν, τοῦτο δὲ αὐστηροτάτων οἰκονομιῶν ὅπως καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως σήμερον ἐτόνισεν, δημοσίων καὶ ἰδιωτικῶν. Τονίζω δὲ καὶ ἐγὼ τὴν λέξιν «δημοσίων» διότι αὕτη ἀσφαλῶς πρέπει νὰ προηγηθῇ καὶ νὰ ἀποτελέσῃ παράδειγμα ἐνῷ παρ’ ἡμῖν τοιαύτη διάθεσις οἰκονομίας οὐδὲ πόρρωθεν φαίνεται ἐπιδιωκομένη. Τοὐναντίον διαρκῶς συνεχίζεται αὐξανομένη ἴσως μάλιστα ἀπίστευτος σπατάλη τοῦ δημοσίου χρήματος, καὶ ἀπίστευτος ἡ διασπάθισις τοῦ ἱδρῶτος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐνῷ δὲ ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις ἔλαβον διάφορα μέτρα οἰκονομιῶν, τὸ δὲ θέμα τῶν δημοσίων οἰκονομιῶν ὑπῆρξε τὸ ὑπὲρ πᾶν ἄλλο ἀπασχολῆσαν τὰς ξένας Βουλὰς καὶ τὰς ξένας Κυβερνήσεις παρ’ ἡμῖν μόνον ἐπὶ τοιούτου θέματος οὐδὲ νύξις σχεδὸν ἐγένετο. Ἐκ παραλλήλου πρὸς τὴν τοιαύτην ἀκαταστασίαν ἢ τὴν χαλάρωσιν, ὅπως θέλετε τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν θὰ ἐξετασθοῦν καὶ αἱ λοιπαὶ οἰκονομικαί, κοινωνικαὶ καὶ γεωγραφικαὶ συνθῆκαι. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ, κύριοι, ἡ Βουλὴ ὅπως εἰς τὸ ἐκ τῆς ἐρεύνης ταύτης συμπέρασμα μετὰ ποιᾶς τινος δυσθυμίας ἀποβλέπω. Ἡ Ἑλλάς, κύριοι, βεβαίως εἶναι χώρα... Δύναταί τις νὰ εἴπῃ περὶ αὐτῆς ὅτι τώρα μόλις οἰκονομικῶς ἀρχίζει νὰ κινῆται. Δύναταί τις περὶ αὐτῆς νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι ἀπέκτησεν ἐν τῇ Ἀνατολικῇ Μεσογείῳ θέσιν οἰκονομικῶς ἀσφαλῆ. Τὸ ἐμπόριον, ἡ γεωργία καὶ ἡ βιομηχανία εὑρίσκονται κυριολεκτικῶς εἰς τὰ σπάργανα. Οἱ λιμένες ἡμῶν δὲν εἶναι παρὰ λιμένες διαμετακομιστικοὶ καὶ ὡς τοιοῦτοι σημαίνει ὅτι ἐὰν οἱ ἐργατικοὶ καὶ ἐν γένει οἱ οἰκονομικοὶ ὅροι ἤθελον ἀποβῆ λίαν ἐπαχθεῖς οὐδὲν θὰ ἐκώλυε τὸ ἐμπόριον ἢ τὴν βιομηχανίαν νὰ μεταφέρωσι τὰ κέντρα πάσης ἐργασίας αὐτῶν εἰς ἄλλα κέντρα μᾶλλον εὐνοούμενα ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης καὶ θέσεως γεωγραφικῆς σχεδὸν ἰσοδυνάμου. Ὁ κίνδυνος οὗτος ὑπῆρξε πάντοτε καταφανής, γίνεται ὅμως εἰσέτι καταφανέστερος τοῦτο μὲν διότι παρ’ ἡμῖν δὲν ἔχει συνυφανθῆ τὸ κεφάλαιον ἐν τῇ χώρᾳ ὅπως ἀλλαχοῦ συμβαίνει, τοῦτο δὲ ὅτι ἡ δημιουργηθεῖσα ἤδη μετὰ τὸν πόλεμον κατάστασις ὑποσχομένη τάξιν καὶ ἀσφάλειαν εἰς τὰς γειτνιαζούσας χώρας, καὶ ἐννοῶ τὰς ἐν τῇ Ἀσίᾳ, οὐ μόνον δημιουργεῖ συναγωνιστὴν σοβαρόν, ἀλλὰ παρέχει πρόχειρον καὶ ἀσφαλὲς μέρος πρὸς μεταφορὰν τῶν κεφαλαίων. Διὰ τοῦτο, κύριοι, εἶμαι ἀδιστάκτως πεπεισμένος, ὅτι οἱ ἐκμεταλλευόμενοι ὁπωσδήποτε καὶ ὑποκινοῦντες τὰ ζητήματα ταῦτα, μεριμνῶντες, ὅπως εἶπον μόνον καὶ μόνον περὶ τῆς διανομῆς τοῦ πλούτου οὐδέποτε ὅμως σκεφθέντες καὶ περὶ τῆς παραγωγῆς αὐτοῦ, δέον διαρκῶς νὰ ἔχωσιν ὑπ’ ὄψει τὰς εὐθύνας, τὰς ὁποίας ἀναλαμβάνουν, ἐφ’ ὅσον ἀτυχῶς, εἶναι ἀληθές, ἀληθέστατον, ὅτι ἡ καταστροφὴ χώρας τινὸς δὲν συνεπάγεται βεβαίως τὸν πλουτισμὸν τοῦ λαοῦ αὐτῆς, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον τῶν ἐν αὐτῇ ἐργαζομένων τάξεων.

§216Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Ζαβιτζιᾶνος μᾶς εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι ἀνάγκη νὰ ἐρευνᾶτε βαθύτερον διὰ νὰ βεβαιωθῆτε ἂν ἡ ἀπεργία εἶναι ἀρεστὴ εἰς τὰ σωματεῖα ἀφοῦ ἔχετε τὴν ἀπόδειξιν ὅτι ἀνταποκρίνεται πρὸς τὸ ἐργατικὸν συμφέρον, ἀφοῦ κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον ἀντιπρόσωπος τῶν ἐργατῶν εἶναι τὸ ἐργατικὸν συμβούλιον. Ὅτι ἀφορᾷ τὴν ἀντιπροσωπευτικὴν ἱκανότητα τῶν διοικητῶν τοῦ σωματείου ἔχω νὰ παρατηρήσω ὅτι ἡ ἀτέλεια εἶναι τοιαύτη ὥστε νὰ ἐπιτρέπεται ἡ ἐκλογὴ τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου τὴν μὲν πρώτην φορὰν διὰ τῆς παρουσίας τοῦ ¼ τῶν μελῶν, τὴν δὲ δευτέραν φορὰν ἂν κατὰ τὴν πρώτην δὲν ἐπιτευχθῇ ἀπαρτία, διὰ τῆς παρούσης ὁσωνδήποτε μελῶν. Βλέπετε λοιπὸν πόσον ὀλίγον βεβαιωμένη εἶναι ἡ ἀντιπροσωπευτικὴ ἱκανότης τῶν διοικητῶν τῶν σωματείων; Σήμερον ἐζητήσαμεν νὰ ἐξασφαλίσωμεν ὅτι κατὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν ἀπόφασιν διὰ τὴν διατήρησιν τῆς ἀπεργίας καὶ εἰς ἄλλας τινὰς περιστάσεις, ἐζητήσαμεν νὰ ἐξασφαλίσωμεν ὄχι ὅτι ἀπαιτεῖται τὴν πρώτην φοράν, τὸ ½ πλέον ἑνός, ἀλλ’ ἐζητήσαμεν ὅπως τοὐλάχιστον παρίσταται τὸ ⅓. Ἐὰν δὲν ἔχετε τὸ τρίτον τοῦτο δὲν δύνασθε νὰ ἰσχυρισθῆτε ὅτι ἔχετε τὴν συνένωσιν τοῦ τρίτου τῶν ἐργατῶν. Ἂν δὲν προσέλθῃ τὴν πρώτην φορὰν τὸ ⅓ μᾶς ἀρκεῖ τὸ ¼ καὶ ἂν δὲν ἐπιτευχθῇ καὶ τοῦτο μᾶς ἀρκεῖ μετὰ νέαν πρόσκλησιν τὸ ⅕. Δύνασθε νὰ ἰσχυρισθῆτε, κύριοι, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη εἶναι ἐναντίον τῶν ἐργατῶν; Ὄχι βεβαίως. Κατηγορήθημεν, κύριοι, διότι ἐψηφίσαμεν ἐργατικὴν νομοθεσίαν καὶ δὲν ἐμεριμνήσαμεν περὶ τῆς ἐφαρμογῆς της. Κύριοι, κατηγορήθημεν διὰ τὴν μὴ ἐφαρμογὴν τῆς διατάξεως περὶ ἀνηλίκων. Ἀπαντήσας εἰς τοῦτο ὁ κ. συνάδελφός μου, ἐπεκαλέσθη τὴν παρέμβασιν συνήθως αὐτῶν τῶν ἐργατικῶν σωματείων, ὅπως μὴ ἐφαρμοσθῇ ἡ διάταξις αὕτη. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ ζητηθῇ ἡ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως παρ’ ἄλλων, ὄχι παρὰ τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς ἐργατικῆς τάξεως. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὑγιεινὴν τῶν ἐργοστασίων δὲν ἰσχυρίζομαι ὅτι τὰ ἐργοστάσια ἀνταποκρίνονται πρὸς τὰς ἀπαιτήσεις τῆς ὑγιεινῆς καὶ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου· ἀλλὰ δὲν εἴχομεν ἀρκετὸν προσωπικόν, καίτοι ὅπου εἴχομεν τοιοῦτον ἐξετέλεσε τὴν ὑπηρεσίαν μετὰ ζήλου ἀξίου πολλῶν ἐπαίνων. Προκειμένου δὲ περὶ τῶν ριζικωτέρων μεταβολῶν εἰς τὰ ἐργοστάσια πρέπει νὰ ἐνθυμῆσθε ἐπὶ πόσα ἔτη εὑρισκόμεθα ἐντὸς πολέμου. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ λεχθέντα παρὰ τοῦ κ. Ζαβιτζιάνου, ταῦτα θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ὅτι δὲν ἀπευθύνονται κατὰ τοῦ νομοσχεδίου.

§217Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὄχι βεβαίως.

§218Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἐπιφυλαχθῶ νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπ’ αὐτῶν ὅταν σὺν Θεῷ συζητήσωμεν τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, χωρὶς νὰ παύσω νὰ ἀναγνωρίζω ὅτι Κυβέρνησις Κράτους εὑρισκομένου ἐν πολέμῳ, ἐφ’ ὅσον διαρκεῖ ὁ πόλεμος εἶναι ἀνίκανος πράγματι νὰ πραγματοποιήσῃ οἰκονομίας. Δυστυχῶς δὲ κάθε νεώτερος πόλεμος θὰ εἶναι πόλεμος μεταλλικός, ἴσως ἴσως δὲ τοῦτο θὰ εἶναι εὐτύχημα διότι οἱ λαοὶ βλέποντες ποῖα δεινὰ προέρχονται ἀπὸ τοὺς πολέμους αὐτοὺς θὰ φροντίζωσι νὰ ἀποφεύγωσιν αὐτοὺς ἐφ’ ὅσον δὲν εἶναι πόλεμοι ἐθνικοί, ἐφ’ ὅσον δὲν πρόκειται περὶ ἐθνικῆς ἀποκαταστάσεως, διότι ἐθνικοὺς πολέμους οὐδέποτε ἐλπίζω θὰ ζητήσωσιν οἱ λαοὶ νὰ ἀποφύγωσιν ἕνεκα λόγων οἰκονομικῶν (Χειροκροτήματα).

§219ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον;

§220ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§221ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀδικημάτων κατὰ τῆς ἐλευθερίας τῆς ἐργασίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπαγγελματικῶν σωματείων».

§222Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἔπρεπε νὰ ψηφισθῇ ἡ τροπολογία ἀφοῦ οὐδεὶς κίνδυνος δύναται νὰ προκύψῃ διὰ τὸ εἰδικὸν αὐτὸ νομοσχέδιον. Ἡ τροπολογία ὑποβάλλεται παρὰ τῶν βουλευτῶν Κερκύρας.

§223Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Αὐτὴν καὶ ἐγὼ τὴν ὑποστηρίζω.

§224Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Τὴν δέχομαι κύριε συνάδελφε.

§225Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου, κ. Ὑπουργέ, τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐλευθερίας ἐργασίας.....

§226ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐψηφίσθη! Ἐψηφίσθη!

§227Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἐδέχθην πολλὰς τροπολογίας, περισσοτέρας ἐκείνων, τὰς ὁποίας ἐζήτησεν ἡ ἐπιτροπή, ἑπομένως νομίζω ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἀπεκρυσταλλώθη πλέον ὅσον τὸ δυνατὸν τέλειον. Δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη ἄλλων τροποποιήσεων.

§228Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Πολὺ καλά.

§229ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν.

§230Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Μίαν ἑρμηνείαν ἐπὶ τοῦ τρίτου ἄρθρου. Εἰς τὸ τρίτον ἄρθρον λέγει (ἀναγινώσκει). Ἀλλ’ ὑπάρχουν σωματεῖα τὰ ὁποῖα ἔχουν καὶ ὀλιγώτερα τῶν 60 μελῶν. Θὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν γενικὴν ἀρχήν;

§231Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως. Τὴν γενικὴν ἀρχήν.

§232Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Πολὺ καλά. Αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν ἤθελον. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου δεκάτου κ. Ὑπουργέ......

§233Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὴν πρώτην συζήτησιν κ. Βουλευτά, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω, ἔπρεπε νὰ ὑποβάλλητε τὰς τροπολογίας σας. Εἰς τὴν τελευταίαν στιγμὴν δὲν εἶναι δυνατόν. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἡ νομοθετικὴ ἐργασία. Κατ’ ἀρχὴν ἀπορρίπτομεν πᾶσαν τροπολογίαν ὑποβαλλομένην κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν.

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας;

§235ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον).

§236ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ΧΜΑʹ τῆς 17 Σεπτεμβρίου «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν». Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§237Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι Βουλευταί, θὰ παρακαλέσω νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν καὶ νὰ παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπὴν ὅπως τὸ ἐξετάσῃ περαιτέρω. Θὰ παρακαλέσω ἐπίσης τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ ὅταν ἔλθῃ πρὸς συζήτησιν, τὴν διάταξιν διὰ τῆς ὁποίας ἐνῷ διατηροῦμεν τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν ὡς διαιρετέον διὰ τὴν ἀνεύρεσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐκλεκτέων βουλευτῶν, τὸν ὁποῖον ἔχομεν καὶ σήμερον δηλαδὴ τὰς 16 χιλιάδας κατοίκων, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ἰδίως ὅτι ἡ Βουλὴ, ἡ ὁποία μέλλει νὰ ἐκλεχθῇ πρόκειται νὰ ἀσχοληθῇ καὶ εἰς καθήκοντα ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, πρέπει νὰ ὁρισθῇ ἀπὸ τοῦδε ὅτι αἱ μεθεπόμεναι ἐκλογαὶ θὰ γίνουν ἐπὶ τῇ βάσει ἀναλογίας ἑνὸς βουλευτοῦ πρὸς 25000 κατοίκους. Μετὰ τὰ εὐτυχῆ γεγονότα, κύριοι, τὰ ὁποῖα βασίμως προσδοκῶμεν, ὁ ἀριθμὸς τῶν 16.000 κατοίκων θὰ μᾶς ἀπέδιδε μίαν Βουλὴν τῆς ὁποίας ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν θὰ ἦτο ὅλως διόλου δυσανάλογος πρὸς τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους. Θὰ μᾶς ἀποδώσῃ μίαν Βουλήν, ἡ ὁποία ἐάν, ὡς πιστεύω, πρόκειται νὰ ρυθμισθῶσι διὰ τοῦ νέου Συντάγματος, ἐὰν πρόκειται νὰ ρυθμισθῇ ἡ παρεχομένη εὐλόγως ἀποζημίωσις εἰς τοὺς βουλευτάς, διὰ τὴν ἀπασχόλησίν των εἰς τὰ βουλευτικὰ καθήκοντα, οἷα πρέπει νὰ εἶναι θὰ κοστίζῃ εἰς τὸ Κράτος ὑπερβολικὸν ποσόν. Ὁ μόνος δὲ τρόπος νὰ κατορθωθῇ ὅπως ἡ ἐπιχορήγησις αὐτὴ ἐπιτραπῇ, εἶναι νὰ περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς, ὥστε νὰ μὴ ὑπερβῇ τὸν σημερινὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν. Καὶ εἰς τοῦτο ἀποβλέπει τὸ νομοσχέδιον. Διὰ τῆς τροποποιήσεως αὐτῆς ἐλπίζω ὅτι ὁ ἀριθμὸς θὰ στραφῇ περὶ τοὺς 300. 300 βουλευταὶ θὰ ἀναγνωρισθῇ ὅτι εἶναι ἀρκετὸς ἀριθμὸς διὰ τὴν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος. Θὰ ἐνθυμῆσθε δὲ ὅτι ὅταν εἴχαμε τὴν διπλῆν Βουλὴν καὶ ἦσαν ὅλοι οἱ βουλευταὶ παρόντες, εἶναι κἄπως δύσκολον νὰ ἐργασθῶμεν. Θὰ παρακαλέσω ἑπομένως νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν.

§238Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Διατὶ νὰ μὴ τὸ κάμωμεν ἀπὸ τώρα αὐτό.

§239Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μὰ τὴν ἀλήθεια δηλῶ ὅτι ἐὰν ἡ Ἐπιτροπή, τὴν ὁποίαν παρεκάλεσα τὸ Προεδρεῖον νὰ σχηματίσῃ, μᾶς παρουσιάσῃ πρότασιν ὁμόφωνον περίπου, καὶ ἂν πραγματικῶς τοῦτο ἐκπροσωπεῖ τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν. Θὰ παρατηρήσω ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀτελὲς κατὰ τοῦτο, ὅτι δὲν προβλέπει τὶ περὶ τῆς ψηφοφορίας ἐκ μέρους τῶν στρατευομένων. Ἔχω νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι οὐχὶ ὡς λάθος, ἀλλὰ διότι δὲν εἶναι ἕτοιμον τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ εἰσαχθῇ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐζήτησε καὶ ἐξ Ἀγγλίας τὴν σχετικὴν νομοθεσίαν, ἡ ὁποία ἐπιτρέπει νὰ γίνῃ καὶ εἰς τὸ μέτωπον ψηφοφορία. Ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ θὰ προσαχθῇ νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν, ὥστε νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὸν στρατευόμενον πληθυσμὸν τῆς Ἑλλάδος νὰ ψηφίσῃ καὶ ἐκεῖνος, διότι καὶ πάλιν ἡ Κυβέρνησις ἐμμένει εἰς τὰς δηλώσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμε πρό τινος, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἔκτασιν τῶν ἐκλογῶν.

§240ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον;

§241ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§242ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ναυτικῶν ἀκολούθων). (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ 306 νόμου «περὶ τῶν ἀριθμῶν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Π. Ναυτικοῦ καὶ περὶ προβιβασμοῦ αὐτῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§243ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 5 μ.μ. αὔριον. (Ὥρᾳ 9.30′ μ. μ.).