1919.12.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 21η

τῆς 18ης Δεκεμβρίου 1919.

Προεδρία κ. Θ. ΣΟΦΟΥΛΗ

(Ὥρᾳ 5.20′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2Σ. ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Ἡ χθεσινή μου ἀγόρευσις κακῶς διετυπώθη εἰς τὰ πρακτικὰ τὰ σημερινά. Ἐγὼ δὲν εἶπον νὰ ληφθοῦν τὰ μέτρα αὐτά. Ἐγὼ εἶπον ὅτι ἡ ἐκτομὴ γίνεται εἰς μίαν πολιτείαν τῆς Ἀμερικῆς διὰ τοὺς ἐγκληματίας καὶ ἠλιθίους καὶ συνεβούλευσα νὰ ληφθῇ τὸ μέτρον τῆς ἀπαγορεύσεως τοῦ γάμου εἰς τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα οὐ μόνον ἔχουν προδιάθεσιν εἰς τὴν φθίσιν ἀλλὰ καὶ εἰς πάντα τὰ ὑστεροῦντα εἴτε διανοητικῶς εἴτε ἠθικῶς. Τὸ μέτρον τοῦτο εἶναι ἀπαραίτητον διὰ τὴν ἐξυγίανσιν τοῦ κοινωνικοῦ ὀργανισμοῦ. Ταῦτα εἶπον καὶ παρακαλῶ νὰ διορθωθῶσιν τὰ πρακτικά.

§3Ι. ΛΕΚΑΝΙΔΗΣ. Καὶ ἐγὼ κ. Πρόεδρε χθὲς δὲν ὑπέβαλα μόνον τὴν ἀναφορὰν τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν, ἀλλὰ ὑπέβαλα καὶ δύο ἄλλας ἀναφοράς, μίαν τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου Καλυβῶν ζητούντων νὰ ἀναγραφῇ πίστωσις καὶ νὰ δοθῶσιν αὐτοῖς 20 χιλ. δραχ. πρὸς κατασκευὴν ὑδραγωγείου ἐν τῷ χωρίῳ των, τὰς ὁποίας εἶχεν χορηγήσει πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ὁ πρώην Γεν. Διοικητὴς Κρήτης κ. Λουκᾶς Ροῦφος Κανακάρης, καὶ ἑτέραν τῶν ἐν Χανίοις πρακτικῶν φαρμακοποιῶν ζητούντων νὰ τοῖς ἐπιτραπῇ νὰ προσέλθωσιν εἰς ἐξετάσεις πρὸς ἀπόκτησιν πτυχίου. Παρακαλῶ νὰ διορθωθοῦν τὰ πρακτικά.

§4Ι. ΓΙΑΜΟΥΖΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἐπὶ τῶν πρακτικῶν παρακαλῶ τὸν λόγον.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅσας διορθώσεις ἔχετε, τὰς δίδετε ἐδῶ καὶ διορθώνονται τὰ πρακτικὰ συμφώνως πρὸς αὐτάς. Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται ὡς ἐδιορθώθησαν. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: — Ἡ ἐν Πειραιεῖ Σιδηροβιομηχανικὴ Ἕνωσις «Ἥφαιστος», παρακαλεῖ ὅπως ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει προταχθῶσιν ὡς λίαν κατεπείγοντα τὰ ἐργατικὰ νομοσχέδια. — Ὁ φοιτητὴς Γ. Στεφανέας, παρακαλεῖ ὅπως ἐπιτραπῇ ἡ ἀναδρομικὴ ἐγγραφὴ διὰ τὸ ἔτος 1913–14, τὸ 1914–15 καὶ 1915–16 εἰς τοὺς στρατευθέντας φοιτητάς. — Τὸ Ἐργατικὸν Κέντρον Θεσσαλονίκης παρακαλεῖ ὅπως ληφθῇ πρόνοια καὶ ἐπαναφερθῶσιν οἱ σιγαροποιοὶ εἰς τὰς ἐργασίας των. — Οἱ καπνεργάται Καβάλλας διαμαρτύρονται κατὰ τῆς ὑποβολῆς τῶν ἐργατικῶν νομοσχεδίων. — Οἱ κατάδικοι ποινικῶν φυλακῶν Πύλου παρακαλοῦσιν ὅπως ἀπονεμηθῇ αὐτοῖς Β. χάρις. — Ὁ ἐκ Βασιλικοῦ Χαλκίδος Μ. Μαστροκώστας ζητεῖ μετάθεσιν τοῦ υἱοῦ του στρατιωτικοῦ ἰατροῦ εἰς ἐσωτερικὴν ζώνην. Ὁ κ. Μ. Νεγροπόντης (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) καταθέτει νομοσχέδιον «περὶ τοῦ τρόπου ἐνεργείας τῶν ἐκ τῶν ἐσόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀποδόσεων». Ὁ κ. Ἀθ. Μιαούλης (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν) καταθέτει νομοσχέδιον «περὶ ἐγκρίσεως δαπάνης 590.000 δραχμῶν πρὸς κατασκευὴν φάρων εἰς τὰς θέσεις 1) Ἐρημονήσου Φαλκονέρα, 2) Ἀπολυτάρας (Ἀντικηθύρων), Ἐλαφονῆσι (Κρήτης), Κουφονῆσι (Κρήτης), 5) Σκήτη Τιμίου Προδρόμου (Ἄθωνος) καὶ 6) Ἀγριληᾶς (Λέσβου)». Ὁ κ. Α. Γρίβας (Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν) ὑποβάλει νομοσχέδιον «περὶ ἀπροβλέπτων δαπανῶν στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας καὶ ἐφέσεων χρεῶν θανόντων ἐν ἐνεργῷ ὑπηρεσίᾳ στρατιωτικῶν». Ὁ κ. Ἀλ. Παπαναστασίου (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας) καταθέτει τὰ κάτωθι νομοσχέδια: 1) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 7 Αὐγούστου 1919 ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς ἐκδοθέντος Ν. Διατάγματος, περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων 388 τοῦ 1914, 980 τοῦ 1917 καὶ 1387 τοῦ 1918 περὶ ὀργανώσεως τοῦ Ἐθνικοῦ Μετσοβείου Πολυτεχνείου καὶ συμπληρώσεών τινων αὐτοῦ». 2) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 26 Αὐγούστου 1919 Νομοθ. Διατάγματος «περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ νόμου 1122 εἰς τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν μετὰ τῶν προαστείων καὶ περιχώρων αὐτῆς καὶ περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων αὐτοῦ». Οἱ κ. κ. Ἀλ. Παπαναστασίου Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας καὶ Κ. Ρακτιβὰν Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὑποβάλλουσι τὰ κάτωθι νομοσχέδια: 1) «Περὶ ἐγκρίσεως δαπάνης μέχρι τοῦ ποσοῦ δραχ. 150 χιλιάδων πρὸς ἐπισκευήν, μεταρρύθμισιν καὶ συμπλήρωσιν τοῦ πρώην Τουρκικοῦ Διδακτηρίου Κοζάνης, χρησιμοποιηθησομένου ὡς Διοικητικοῦ Μεγάρου»· καὶ 2) «Περὶ ἐγκρίσεως συμπληρωματικῆς δαπάνης δραχμῶν 60.000 πρὸς ἐπισκευὴν τοῦ Διοικητηρίου Σερρῶν». Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Γερμανὸς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ Ἀνωτέρας Γεωπονικῆς Σχολῆς». Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Παπαβασιλείου ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ Ἀνωτέρας Γεωπονικῆς Σχολῆς καὶ Ἀνωτέρας Δασολογικῆς Σχολῆς». Ὁ βουλευτὴς κ. Κ. Ζαβιτζιᾶνος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπαυξήσεως τοῦ παρεχομένου εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τῶν Ὑπουργείων τετάρτου τοῦ μισθοῦ». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Μ. Μανασάκης, Γ. Κοκκινάκης καὶ Μ. Σακλαμπάνης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 19 Ἰουλίου 1919 Νομοθ. Διατάγματος, περὶ ἐκτελέσεως ἔργων ὁδοποιΐας δι’ ἐπιστασίας κλπ.». Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Κατσίνας ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπαυξήσεως τοῦ παρεχομένου εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τῶν Ὑπουργείων κλπ. τετάρτου τοῦ μισθοῦ». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Κ. Ἀλαβάνος, Ι. Τρικούπης καὶ Δ. Τερζάκης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ ἀπὸ 11 Ἰουλίου 1919 Νομοθ. Διατάγματος περὶ παροχῆς τριακονταδράχμου εἰς δημοσίους ὑπαλλήλους ἐπιδόματος». Ἡ Εἰδικὴ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ διαχειρίσεως τῶν δαπανῶν καὶ φορολογίας δασικῶν προϊόντων» ἐνισχύεται διὰ τῶν βουλευτῶν κ.κ. Γ. Μαρῆ, Κ. Λιδωρίκη, Μ. Βολουδάκη, Θ. Τικοπούλου, Ἀλ. Κασσαβέτη, Ι. Γκέκα, Ι. Μπουρνιᾶ, Ν. Γαρδικιώτη, Π. Πετρίδη, Σ. Γερομίχα, Θ. Κωτούλα, Ι. Φαρμάκη; Γ. Σταμάτη, Γ. Γαϊτάνου, Γ. Καλδῆ καὶ Δ. Τσιτσάρα. Ἡ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ἐπιτροπὴ ἐνισχύεται διὰ τῶν κ. κ. Π. Καραπάνου, Ι. Μπρισιμιτζάκη καὶ Ι. Τομπάζη. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν κ. Ἀθ. Μιαούλης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 7 Μαΐου 1919 Ν. Δ. «περὶ ὑπαγωγῆς τοῦ Ἐμπορικοῦ Ναυτικοῦ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, καὶ προσθήκης συναφῶν διατάξεων κλπ.». Ὁ Ἀντιπρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου κ. Ἐμ. Ρέπουλης, ὑποβάλλει τὰ κάτωθι νομοσχέδια: 1) «Περὶ κυρώσεως συμβάσεως τροποποιούσης ἄρθρα τινὰ τῆς κατὰ τὴν 25 Αὐγούστου 17)Σεπτεμβρίου 1914 συνομολογηθείσης ἀρχικῆς συμβάσεως διὰ τὴν ἐπὶ τῶν Ἑλλ. σιδηροδρόμων κυκλοφορίαν τῶν διαφόρων τύπων ἁμαξῶν τῆς Διεθνοῦς Ἑταιρείας κλιναμαξῶν». 2) «Περὶ κυρώσεως τῶν ἀπὸ 24 Μαΐου καὶ 26 Ὀκτωβρίου 1919 συμφωνητικῶν μεταξὺ τῆς Ἀνωτάτης Διευθύνσεως Μεταφορῶν ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῶν Henri καὶ Pique καὶ Pierre Hellronner ἀφ’ ἑτέρου καὶ ἀπαλλαγῆς τούτων ἀπὸ τοῦ νόμου 1640 τῆς φορολογίας καθαρῶν προσόδων». 3) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 22 Μαΐου 1919 Νομ. Διατάγματος, «περὶ διοικήσεως καὶ ἐπιτάξεως τῶν Σιδηροδρόμων τοῦ Κράτους». 4) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 2 Μαΐου 1919 Ν. Διατάγματος ὑπ’ ἀριθ. 1805». 5) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 21 Ἰουλίου 1919 Ν. Διατάγματος «περὶ παροχῆς ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος πιστώσεως 25.000.000 δραχμῶν εἰς τὴν Α. Δ. Μεταφορῶν». 6) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 17 Σεπτεμβρίου 1919 Ν. Διατάγματος «περὶ κυρώσεως πράξεων καὶ ἀποφάσεων τῆς παρὰ τῇ Α. Δ. Μεταφορῶν ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς». Ὁ ἴδιος κ. Ἐμ. Ρέπουλης Ἀντιπρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἀνακοινοῖ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ὑπ’ ἀριθ. 1475 Ν. Δ. «περὶ ἐπιτάξεως τοῦ Σιδηρ. Ἀθηνῶν–Πειραιῶς–Πελοποννήσου», 1493 «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ ἄνω Ν. Δ. 1475, κλπ.». Ὁ ἴδιος κ. Ἐμ. Ρέπουλης Ἀντιπρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἀνακοινοῖ πρὸς τὴν Βουλὴν τὸ κατὰ τὴν ἀπουσίαν τῆς Βουλῆς ἐκδοθὲν ὑπ’ ἀριθ. 1469 Ν. Δ. «περὶ ἐπιστρατεύσεως τῶν ὑπεχόντων στρατιωτικὴν ὑποχρέωσιν στρατ. ὑπαλλήλων καὶ ἐργατῶν». Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Πολυχρονιάδης, ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀποδοχῶν, ἀδειῶν κλπ. τῆς Δημοσ. Ἐκπαιδεύσεως». Ὁ βουλευτὴς κ. Θ. Παπαστρατῆς, ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τινῶν τῶν Τ.Τ.Τ.». Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Γερμανὸς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς ἁλιείας διὰ δυναμίτιδος κλπ.». Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Πολυχρονιάδης ὑποβάλλει δύο τροπολογίας ἐπὶ τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου, εἰς τὸ ἄρθρον 3 § 1 καὶ ἄρθρ. 4 ἐδάφ. 3». Ὁ κ. Μ. Νεγροπόντης (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν), καταθέτει πίνακας μεταβολῶν τοῦ ὑπὸ ψήφισιν προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1919–20 τῶν Ὑπουργείων».

Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Ὁ κ. Γ. Ἀνδρεαδάκης ἔχει τὸν λόγον ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ πρότασιν νόμου «περὶ τοῦ λιμένος Ρεθύμνης».

§6Γ. ΑΝΔΡΕΑΔΑΚΗΣ. Οὐδεὶς δύναται, κ. πρόεδρε, νὰ ἀμφιβάλλῃ ὅτι ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις δὲν μεριμνᾷ περὶ τῆς ἐκπληρώσεως ὅλων τῶν ἀναγκῶν εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα καὶ εἰς τὰς Νέας Χώρας χάριν τῆς προόδου, ὄχι δὲ μόνον δι’ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐξετελέσθησαν δὲν ἔχομεν οὐδὲν παράπονον, ἀλλὰ δι’ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐξετελέσθησαν εἴμεθα πεπεισμένοι ὅτι θέλουσιν ἐκτελεσθῆ, ἐκεῖνοι δὲ οἱ ὁποῖοι μεμψιμοιροῦσιν ὅτι δὲν θὰ ἐκτελεσθῶσι δὲν διατελοῦσιν ἐν καλῇ πίστει. Ἀναγνωρίζω τὴν μέριμναν τὴν ὁποίαν ἐπιδιώκει ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ἀναγκῶν ἑκάστου τόπου, ἀπόδειξις δὲ εἶναι ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἐπεσκέφθη ἐσχάτως τὴν Κρήτην διὰ νὰ ἴδῃ τὰς ἀνάγκας αὐτῆς, ἀπέστειλε δὲ καὶ τὸν Δάσιον, ὁ ὁποῖος εἶδε τὰς ἀνάγκας αὐτῆς, εἶμαι δὲ βέβαιος ὅτι θὰ ἔχει συστήσει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ὅπως τὰς διορθώσῃ. Διὰ νόμου ὁρίζεται ὅπως ἐκτελεσθῶσι λιμενικὰ ἔργα τῶν τριῶν λιμένων τῆς Κρήτης, δηλαδὴ Χανίων, Ἡρακλείου καὶ Ρεθύμνης, ἀλλ’ ὁ νόμος αὐτὸς ὅπως ἔχει διὰ τὸν νομόν Ρεθύμνης τοὐλάχιστον εἶναι ἀνεκτέλεστος, εἶναι σὰν νὰ μὴ ὑπάρχει, διότι ὁ νόμος αὐτὸς ὁρίζει, ὅτι τότε δύναται νὰ γίνῃ ἔναρξις, ὅταν ἡ εἴσπραξις ἀνέλθῃ εἰς τὸ ποσὸν τῶν πεντακοσίων χιλιάδων (500.000) δραχμῶν καὶ συνάμα ὅταν ἔχῃ ἐτήσιον εἰσόδημα διακοσίων χιλιάδων δραχμῶν τοὐλάχιστον, ἐνῷ οἱ φόροι οἱ εἰσπραττόμενοι ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς δὲν ἀνέρχονται οὔτε εἰς 70.000 δραχμάς. Ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας δὲν δυνάμεθα νὰ ἀναμένωμεν ὅπως ἔχομεν λιμένα, ἀλλὰ ἡ ἀνάγκη εἶναι μεγίστη καὶ τὸ ζήτημα εἶναι ζωτικώτατον, διότι πᾶν ἀτμόπλοιον, τὸ ὁποῖον προσεγγίζει εἰς τὸν λιμένα Ρεθύμνης πολλάκις ἀναγκάζεται νὰ καταλείπῃ αὐτόν. Φρονῶ ὅτι εἶναι ἐπάναγκες τὸ ὁριζόμενον ὑπὸ τοῦ νόμου ποσὸν νὰ ἀναβιβασθῇ καὶ συνάμα ἐν τῷ δικαιώματί του ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἐὰν ἡ ἐπιτροπὴ ἀρνῆται νὰ αὐξήσῃ τοὺς φόρους, νὰ δύναται ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ἐκδώσῃ Β. Διάταγμα διὰ νὰ αὐξηθῶσι οἱ φόροι χωρὶς νὰ ἐρωτήσῃ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον. Τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι μέγιστον διὰ τὸν νομὸν Ρεθύμνης καὶ ἐλπίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ φροντίσῃ ὅπως εἰς ἀπώτερον χρόνον ἔχωμεν λιμένα.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Ἀργυρὸς ἐπὶ ἀναφορᾶς ἐμπόρων Ἀνατολικῆς Μακεδονίας.

§8Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ ἐπισύρω τὴν προσοχὴν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας ὅλως ἰδιαιτέρως ἐπὶ τηλεγραφήματος, τὸ ὁποῖον ἀπηυθύνθη εἰς τὴν Βουλὴν ἐκ μέρους τῶν ἐμπόρων τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας δὲν ἀγνοεῖ βεβαίως, ὅτι ἡ κατάστασις τῆς συγκοινωνίας ἐν τῇ Ἀνατολικῇ Μακεδονίᾳ καὶ ἰδίως ἡ σιδηροδρομικὴ συγκοινωνία εἶναι ἀληθῶς ἀξιοθρήνητος. Δὲν παραγνωρίζω τὸν ζῆλον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, ἀλλὰ προκειμένου περὶ τοῦ παραπόνου, τὸ ὁποῖον διαβιβάζουν οἱ ἔμποροι τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας δὲν ἐξεύρω, ἐὰν ἡ κατάστασις, τὴν ὁποίαν καταγγέλουν ὀφείλεται εἰς ἀκηδείαν ἢ προσκρούει εἰς ἐμπόδιον. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μὲ κάνει νὰ φοβοῦμαι εἶναι μὴ τυχὸν πρόκειται περὶ ἀκηδείας. Εἶναι ἡ κατάστασις, ἡ ὁποία εὐκόλως δύναται νὰ βελτιωθῇ, κατάστασις, τῆς ὁποίας ἡ ἀντίληψις περιῆλθεν εἰς αὐτὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας. Ὁ σιδηρόδρομος ὁ ἑνωτικὸς ἀπὸ Θεσσαλονίκης εἰς Κωνσταντινούπολιν καὶ δὴ ἀπὸ Θεσσαλονίκης εἰς Δράμαν καὶ μέχρι συνόρων καθ’ ὅλον τὸ λῆξαν θέρος ἀπὸ τῆς ἀνοίξεως μέχρι ἀκόμη τοῦ Ὀκτωβρίου, ὁπότε εὑρισκόμην ἐν Μακεδονίᾳ ἐκεῖ ἦτο ἐν μέσῳ καὶ πλήρει σκότει αἱ ἁμαξοστοιχίαι, ἐκινοῦντο χωρὶς νὰ ἔχωσι φῶς, ἀπὸ Θεσσαλονίκης μέχρι Δράμας. Ὑπάρχει πλῆθος σταθμῶν καὶ ἐπειδὴ ἡ ἁμαξοστοιχία ἐκινεῖτο ἐν ὥρᾳ νυκτὸς ὁ κόσμος δὲν εἴξευρεν οὔτε πῶς νὰ ἀναβῇ, οὔτε πῶς νὰ καταβῇ ἀπὸ τὴν ἁμαξοστοιχίαν. Ὅταν μία κατάστασις τῆς ὁποίας ἡ βελτίωσις ὑποθέτω, ὅτι εἶναι δύσκολος, διὰ τὸ ἄναμα τῶν λαμπτήρων ἐντὸς τῶν ὀχημάτων, ὅταν μία τοιαύτη κατάστασις δὲν βελτιοῦται φοβοῦμαι, ὅτι ἡ ὅλη κατάστασις ὀφείλεται εἰς ἀκηδείαν. Οἱ ἔμποροι τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας παραπονοῦνται, ὅτι ὑπάρχουσι βαγόνια φορτηγά, ἐν τούτοις δὲ ἡ Ἑταιρεία δὲν παραχωρεῖ ἁμαξοστοιχίαν ἐμπορικὴν πρὸς μεταφορὰν ἐμπορευμάτων καὶ τροφίμων ἐκ Θεσσαλονίκης εἰς Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν. Παρακαλοῦσι λοιπόν, ὅπως διαταχθῇ ἡ Ἑταιρεία νὰ παραδώσῃ μηχανὰς καὶ βαγόνια.

§9Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Εἰς ποίαν κατάστασιν τὰ εἶχαν οἱ Βούλγαροι;

§10Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὑπάρχει ἐκεῖ ξένη κατοχὴ τῶν σιδηροδρόμων. Μηχανὰς δὲν ἔχομεν.

§11Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Ἀλλ’ ὁ σιδηρόδρομος αὐτὸς ἐξυπηρετεῖ μεγάλας στρατιωτικὰς ἀνάγκας, πῶς δὲν δύναται νὰ ἐξυπηρετήσῃ στοιχειώδεις ἀνάγκας ἐπισιτισμοῦ; Ἡ Ἑταιρεία δύναται νὰ ἐγκαταστήσῃ ἁμαξοστοιχίαν ἐμπορευμάτων καὶ τροφίμων. Ἐπίσης ἐκ τοῦ τηλεγραφήματος γίνεται γνωστόν, ὅτι ἡ γέφυρα τοῦ Ὀρλίακο, δι’ ἧς γίνεται ἡ συγκοινωνία Θεσσαλονίκης–Σερρῶν, κατεστράφη, οὕτω δὲ ἡ Ἀνατολικὴ Μακεδονία καταδικάζεται εἰς ἀληθῆ πεῖναν. Εἶναι ἀνάγκη καὶ πρὸς τοῦτο νὰ ληφθῇ μέτρον.

§12Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὁ σιδηρόδρομος ἐξακολουθεῖ νὰ ἐξυπηρετεῖ στρατιωτικὰς ἀνάγκας. Ἡ Κυβέρνησις καὶ πρὶν παραλάβῃ αὐτόν, ἐμερίμνησε περὶ προμηθείας τροχαίου ὑλικοῦ τὸ ὁποῖον καὶ παραλαμβάνει εἰς Εὐρώπην, ἐκτὸς τούτου φροντίζει παντοιοτρόπως ὅπως ἐφοδιάζῃ αὐτὸν διὰ νέων βαγονίων, χωρὶς καὶ νὰ τὸν ἔχῃ εἰς τὴν κατοχήν της. Ὅταν θὰ τοὺς παραλάβῃ, τότε θὰ δύναται νὰ γίνῃ εὐλόγως ἡ παρατήρησίς σας.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Πολυχρονιάδης ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν τῆς Ἀθηνᾶς χήρας Ἀποστόλου.

§14Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Καταθέτω ἀναφορὰν διὰ τοὺς κ. κ. Ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Οἰκονομικῶν καὶ παρακαλῶ αὐτοὺς νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψει τὴν δικαίαν αἴτησιν τῆς χήρας Ἀποστόλου, ἡ ὁποία ἀπέμεινε προστάτις τεσσάρων ἀνηλίκων ὀρφανῶν, ἐξ ὧν τὸ ἓν ὑπογάλακτον. Ὁ Ἀποστόλου διατελέσας ἐν τῷ στρατῷ ὡς ὑπαξιωματικὸς ἐπὶ 14 ἔτη ἀπεσπάσθη ἔπειτα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Βασιλέως Γεωργίου τοῦ Αʹ. καὶ ἕνεκα τούτου δὲν εἶχε λάβῃ σύνταξιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶχε τὴν καλωσύνην καὶ ἄλλοτε νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ὑποθέσεως νομίζων, ὅτι ἔπρεπε νὰ δοθῇ εἰς αὐτὴν σύνταξις, οὐχ’ ἧττον δὲν γνωρίζω διατὶ δὲν ἐπραγματοποιήθη ἡ ἰδέα του αὕτη ὑπὲρ τόσον δικαίας συντάξεως.

§15Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Χρειάζεται εἰδικὸς νόμος.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Φλῶρος ἐπὶ ἀναφορᾶς Γ. Σουλιώτου.

§17Π. ΦΛΩΡΟΣ. Ἡ ἀναφορὰ τοῦ συμπολίτου μου ἀφορᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁ συμπολίτης μου οὗτος Γεώργιος Σουλιώτης ἐνοικιαστὴς ὢν τῆς δεκάτης πολλῶν χωρίων τῆς περιφερείας Παραμυθιᾶς ἔχει συνενοικιάσει καὶ τὴν λίμνην Παραμυθιᾶς, τῆς ὁποίας μέρος ξηραίνεται τὸ καλοκαῖρι, δυστυχῶς ὅμως ἕνεκα τῶν συνεχῶν βροχῶν τοῦ Ἀπριλίου τοῦ 1918 ἐπλημμύρησε τοῦτο καὶ δὲν κατέστη δυνατὸν ἐκ τῆς σπορᾶς ἀραβοσίτου καὶ φασολίων παραγομένων ἐκεῖ νὰ συλλέξῃ τίποτε. Ἀνεφέρθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ὅπερ διεβίβασε τὴν ἀναφορὰν εἰς τὰς ἐν Παραμυθίᾳ ἀρχὰς πρὸς ἐξακρίβωσιν τῆς ἀληθείας, ἥτις καὶ ἐξηκριβώθη, ἀλλὰ δυστυχῶς μὴ ὑπαρχούσης νομοθετικῆς προνοίας δὲν ἐδόθη ἀποζημίωσις μέχρι σήμερον. Διὰ τοῦτο ἀπευθύνεται εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως αὕτη λάβῃ πρόνοιαν, διότι ἄλλως προκειμένου περὶ τοιούτου κινδύνου ἀπροόπτου, ὑπερφυσικοῦ, οὐδεὶς θὰ προβαίνῃ εἰς ἐνοικίασιν τοῦ μέρους αὐτοῦ καὶ θὰ ζημιοῦται τὸ Δημόσιον.

§18Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν πρέπει νὰ ἀναφέρητε τοιαῦτα πράγματα εἰς τὴν Βουλήν. Τὸ νομοσχέδιον περιέχει διάταξιν σχετικὴν πρὸς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ζητεῖτε.

§19Π. ΦΛΩΡΟΣ. Οἱ ἐνοικιασταὶ τοῦ φόρου τῆς δεκάτης τῆς ἐπαρχίας Φιλιατῶν παραπονοῦνται, ὅτι ἡ δευτεροβάθμιος Ἐπιτροπὴ ἀπέρριψε τὴν αἴτησίν των περὶ μειώσεως τοῦ φόρου αὐτοῦ τοῦ 1918 στηριζομένην εἰς δῆθεν πληροφορίας τῆς ἀστυνομίας, ὅτι δῆθεν ὑφίσταται ἀστυνομικὴ διάταξις ἀτονίσασα. Παρακαλῶ νὰ διατάξητε τὴν ἀναθεώρησιν τῆς ἀποφάσεως τῆς ἐπιτροπῆς διὰ νὰ μὴ καταστραφῇ τελείως ὁ ἐνοικιαστής.

§20Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Καὶ περὶ αὐτοῦ προβλέπει τὸ ὑποβεβλημένον νομοσχέδιον.

§21Π. ΦΛΩΡΟΣ. Ὁπωσδήποτε εἶναι καθῆκον παντὸς βουλευτοῦ, πρὸς ὃν ἀπευθύνεταί τις ζητῶν προστασίαν, νὰ παρέχῃ αὐτὴν ἀπευθυνόμενος πρὸς τοὺς κ. κ. Ὑπουργούς.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Τρικούπης ἐπὶ ἀναφορᾶς....

§23Ι. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν περὶ τῶν μισθῶν ὅλων τῶν ὑπαλλήλων περιττεύει ἡ σύστασίς μου.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Γόντικας ἐπὶ ἀναφορᾶς ὀφειλετῶν ἐκ παγίων δόσεων γαιῶν καὶ φυτειῶν.

§25Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Εἶναι γνωστὴ ἡ ἀκαταστασία ἡ ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ἐπικρατοῦσα διὰ τοὺς ὀφειλέτας ἐκ παγίων δόσεων γαιῶν καὶ φυτειῶν. Πρὸ πολλῶν ἐτῶν εἶχεν ἀποφασισθῆ ἐν τῇ Βουλῇ νὰ γίνῃ κάποια σχετικὴ ρύθμισις τῶν διατάξεων τοῦ νόμου, εἶχε δὲ καταρτισθῆ καὶ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία προέβη καὶ εἰς μελέτας, τῶν ὁποίων τὰ ἀποτελέσματα ὑπεβλήθησαν. Ἀπὸ ἐτῶν ἐπίσης εἶχε σταματήσει πᾶσα πίεσις ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἀναθεωρήσεως ἐκ μέρους καὶ τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας. Ἐσχάτως ὅμως ἐγένετο πάλιν πίεσις ἐκ μέρους τῆς εἰσπράξεως. Ἐζητήθησαν καὶ ἐπληρώθησαν δόσεις γαιῶν καὶ φυτειῶν ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀναφέρω σήμερον, εἶναι τὸ ἑξῆς· λήγει ἡ προθεσμία συντόμως μοὶ φαίνεται κατὰ τὴν ὁποίαν ἠδύναντο αὐτοὶ νὰ πληρώσωσιν ἄνευ προσθέτου τέλους καὶ ἄνευ τόκου, νομίζω, ὅτι συμφέρον τῆς ὑπηρεσίας εἶναι νὰ παραταθῇ ἡ προθεσμία αὐτή, ὥστε οἱ μὴ πληρώνοντες νὰ πληρώσωσιν ἄνευ ἐπιβολῆς τοῦ 20% τόκου. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ συνεχισθῇ ἡ ἐργασία ἡ ἀρξαμένη διὰ τὰ χρέη ταῦτα.

§26Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐπὶ τοῦ παρόντος σᾶς πληροφορῶ ὅτι ἡ ὑπηρεσία αὐτὴ διεβιβάσθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας.

§27Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει σᾶς παρακαλῶ νὰ δοθῇ ἡ παράτασις.

§28Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πρὸς αὐτὸ θὰ μελετηθῇ ἡ ἀναφορά.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φαρμάκης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἀναφορᾶς Α. Θανασιᾶ, ἀναπήρου πολέμου.

§30Ι. ΦΑΡΜΑΚΗΣ. Ἔχω τὴν τιμήν, κύριοι βουλευταὶ, νὰ ὑποβάλλω ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν καὶ τῆς Κυβερνήσεως μίαν ἀναφορὰν ἑνὸς ἀναπήρου πολέμου τοῦ Ἀλεξάνδρου Θανασιᾶ. Ὁ Ἀλέξανδρος Θανασιᾶς εἶχε τραυματισθῆ κατὰ τὸν πόλεμον τοῦ 1912–13 ἐκ τοῦ τραυματισμοῦ του δὲ ἐκείνου ἀπέμεινεν ἓν ἐλάττωμα εἰς τὸν ἕτερον τῶν ποδῶν. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀκολουθοῦσα τὴν ἐκτίμησιν τὴν ὁποίαν ἔτρεφε πρὸς τοὺς τραυματίας ἡ πολιτεία διότι εἶχον ὑπηρετήσει διὰ τοῦ αἵματός των τὴν πατρίδα προσέλαβεν αὐτὸν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν της ὡς κλητῆρα. Κατὰ τὸν Ἠπειρωτικὸν ἀγῶνα ἐζήτησεν ἄδειαν ἀπὸ τὴν διοίκησιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ προσῆλθεν ὡς ἐθελοντής. Ἔλαβε μέρος εἰς τὸν Ἠπειρωτικὸν ἀγῶνα ὅπου ἐτραυματίσθη καὶ μετὰ ταῦτα εἰς τὰς μάχας τῶν Δαρδανελίων ὅπου ἐτραυματίσθη καὶ πάλιν. Δὲν ἐσταμάτησεν ὡς ἐκεῖ ἀλλὰ μετέβη καὶ εἰς τὸ Γαλλικὸν μέτωπον ὑπὸ τὸν κ. Γύπαρην ὅπου καὶ πάλιν ἐτραυματίσθη. Τελευταῖα προσῆλθεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἄμυναν, ἔλαβε μέρος εἰς τὴν μάχην τοῦ Σκρᾶ κατὰ τὴν ὁποίαν μία βόμβα τοῦ παρέλυσε τὴν σπονδυλικὴν στήλην καὶ ἔμεινε παράλυτος. Δι’ ἐράνων τῶν συμπολιτῶν του μετέβη εἰς τὴν Γαλλίαν ἐθεραπεύθη μερικῶς καὶ ἤδη βαδίζει βοηθείᾳ μηχανήματος. Παρουσιάσθη εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ ἐζήτησε συμφώνως πρὸς τὸν ψηφισθέντα νόμον τὴν ἀμοιβὴν ἡ ὁποία τῷ ὠφείλετο ἀφοῦ ἔπαθε ὑπηρετῶν ἐν πολέμῳ τὴν πατρίδα του καὶ ὑπὸ τὰς προϋποθέσεις τὰς ὁποίας εἶχον τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσω πρὸς ὑμᾶς. Ἡ ὑπηρεσία τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῷ ἀπήντησεν ὅτι εἰς τὰς πολεμικὰς ἐπιχειρήσεις ἃς ἔλαβε μέρος δὲν εἶχε κληθῆ ἐκ μέρους τῆς πολιτείας καὶ ὡς ἐκ τούτου ὑπάρχουν δυσκολίαι πρὸς ἐπιτυχίαν τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ. Ὁ Θανασιᾶς κατέβαλε διαφόρους ἐνεργείας ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι τὸ οὐσιαστικὸν δίκαιον εἶναι κατ’ αὐτοῦ, ἔχω δὲ καὶ ἐγὼ αὐτὴν τὴν πεποίθησιν. Ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν κατωρθώθη τίποτε. Νομίζω ὡς ἔλεγε πρό τινων ἡμερῶν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Δωρίδος κ. Βουλευτὴς ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ κάποια συνείδησις βαθυτέρα καὶ ἐκ μέρους τοῦ ἔθνους καὶ ἐκ μέρους τῆς πολιτείας ἡ ὁποία ἐκπροσωπεῖ τὸ ἔθνος· ἀλλὰ καὶ ἐκ μέρους τῶν ὁμάδων τῶν κοινωνικῶν αἱ ὁποῖαι ἐκπροσωπῶσι τὴν κοινωνίαν, ὅτι ὑποχρεωτικῶς ὀφείλεται εἰς αὐτοὺς κάποια ἐπικουρία διότι διὰ τοῦ αἵματος των συνετέλεσαν εἰς τὴν ἀπελευθέρωσιν μιᾶς ἀνδρείας φυλῆς καὶ ἀποκατάστασιν ἑνὸς ἔθνους οἰκονομικῶς καὶ ἐθνικῶς. Ἐνόμισα ὅτι εἶχα καθῆκον νὰ ὑποβάλλω τὴν αἴτησιν ταύτην καὶ τὴν ὑποστηρίξω διότι φρονῶ ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται μία τόσον στενὴ ἀντίληψις εἰς τὸ πρῶτον ἵδρυμα τῆς χώρας, τὸ ὁποῖον συγκεντρώνει τόσον πλοῦτον καὶ τὸν συγκεντρώνει σήμερον διὰ τῶν θυσιῶν τὰς ὁποίας προσέφερεν ὁ λαός. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἡ ἀντίληψις τοῦ ἱδρύματος τούτου ἔπρεπε νὰ εἶναι πολὺ ἀνωτέρα ἵνα χρησιμεύσῃ καὶ ὡς ἠθικὸν παράδειγμα. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ παραδώσω τὴν αἴτησιν ταύτην εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας μὲ τὴν δήλωσιν ὅτι συναντήσας με ὁ ἀνάπηρος Θανασιᾶς εἰς τὴν ὁδὸν Σταδίου παραπονούμενος μοῦ εἶπεν τὰ ἑξῆς: ὅτι ἔλαβε μέρος εἰς 8 πολέμους χωρὶς νὰ ἔχῃ ὑποχρέωσιν εἰ μὴ διὰ τὸν ἕνα καὶ ἐξακολουθῶν τὴν ὁμιλίαν του ἐτελείωσε μὲ τὴν ἀκόλουθον ἀποστροφήν, κύριε Φαρμάκη νομίζω ὅτι εἶναι μεγάλη ἀνοησία νὰ εἶναι κανεὶς αἰσθηματίας καὶ πατριώτης εἰς τὴν Ἑλλάδα, διότι ἐγὼ ἔχυσα τὸ αἷμα μου ὀκτὼ φορὰς καὶ σήμερον πεινῶ. Καὶ ὁμολογῶ ὅτι δὲν εἶχον τὸ θάρρος νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἡρωϊκὸν αὐτὸν ἄνδρα.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Τερμετζῆς παρακαλεῖ τοὺς κ. κ. Ὑπουργοὺς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νὰ πληροφορήσωσι τὴν Βουλὴν ποίας ἀποφάσεις ἔλαβον οὗτοι καὶ ποῖα μέτρα θὰ τεθῶσιν εἰς ἐφαρμογὴν διὰ τὴν ἀπαγόρευσιν τῆς ἐξ Ἀνατολικῆς Μακεδονίας ἐξαγωγῆς ἀνεπεξεργάστων καπνῶν.

§32Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ζητεῖτε διὰ τῆς ἀναφορᾶς νὰ σᾶς δώσω μίαν ἔγγραφον ἀπάντησιν· τὴν ἔχω ἑτοιμάσει καὶ σᾶς δηλῶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ πολλοῦ παρακολουθεῖ τὸ ζήτημα καὶ ἀπέστειλε καὶ εἰδικὸν ὑπάλληλον εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν ἵνα ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα. Δὲν δύναμαι νὰ σᾶς ἀποκρύψω ὅτι τὸ πρᾶγμα συνδέεται μὲ μεγάλας δυσχερείας, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἰδοὺ αἱ δηλώσεις τὰς ὁποίας ἐζητήσατε.

§33Ν. ΤΕΡΜΕΝΤΖΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας προβάλλει τὴν δικαιολογίαν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀδυνατεῖ νὰ περιορίσῃ τὸ ἐμπόριον καὶ ἑπομένως τὴν ἐξαγωγὴν ἀνεπεξεργάστων καπνῶν ἐξ Ἀνατολικῆς Μακεδονίας. Ὁμολογῶ ὅτι ἡ τοιαύτη ἀπάντησις προὐξένησεν ἔκπληξιν ὄχι μόνον εἰς ἐμὲ, ἀλλὰ καὶ εἰς πάντας ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουν ὁπωσδήποτε τὰ τῆς ἐπεξεργασίας τῶν καπνῶν. Ἠναγκάσθην νὰ ἀνέλθω τὸ βῆμα ἵνα ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, διότι φρονῶ ὅτι παρὰ τὴν συνείδησίν του ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔδωκεν τὴν ἀπάντησιν ταύτην.

§34Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὄχι, ὄχι μὴ τὸ φρονεῖτε αὐτό.

§35Ν. ΤΕΡΜΕΝΤΖΗΣ. Ἀνέκαθεν κ. βουλευταί, ἀπὸ μακροτάτου χρόνου ἐπεκράτησεν τὸ μέτρον τῆς μὴ ἐξαγωγῆς ἀνεπεξεργάστων καπνῶν ἐκ τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας καὶ τὸ μέτρον τοῦτο ἐτηρήθη ὑπό τε τῶν καπνεμπόρων καὶ τῶν καπνοπαραγωγῶν τοσοῦτον πιστῶς ὥστε καθιερώθη πλέον ὡς νόμος, ὡς σύμβασις, μεταξὺ ἐμπόρων καὶ καπνεργατῶν. Τοῦτο ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι ἐπὶ Τουρκοκρατίας ἀμερικανικὴ ἑταιρεία ἐπεχείρησεν νὰ φορτώσῃ ἐκ Καβάλλας καπνὰ ἀνεπεξέργαστα. Τοῦτο, ἦτο πολὺ φυσικὸν νὰ προκαλέσῃ τὴν ἐξέγερσιν τῶν καπνεργατῶν, οἱ ὁποῖοι ἠπείλησαν γενικὴν ἀπεργίαν καὶ ἐζήτησαν τὴν ἐπέμβασιν τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις ὄχι μόνον ὑπεστήριξε τότε τοὺς καπνεργάτας, ἀλλ’ ὑπεχρέωσε τὴν Ἀμερικανικὴν ἑταιρείαν νὰ ἐκφορτώσῃ ταῦτα ἐκ τῶν φορτηγίδων, νὰ τὰ μεταφέρῃ εἰς τὰς ἀποθήκας της καὶ νὰ κάμῃ τὴν ἐπεξεργασίαν ὡς τὴν ἔκαμνε καὶ πρότερον. Ἐκτὸς ὅμως τούτου ἔπρεπε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει του ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι ἐκ τῆς ἐπεξεργασίας αὐτῆς τῶν καπνῶν τῆς Καβάλλας ἐν γένει συντηροῦνται 15 ἕως 20 χιλιάδες οἰκογενειῶν καπνεργατικῶν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται μόνον περὶ τῶν καπνεργατικῶν οἰκογενειῶν, ἐὰν αὐταὶ αἱ οἰκογένειαι στερηθῶσιν τοῦ ἡμερομισθίου αὐτῶν ἐκ τοῦ ὁποίου συντηροῦνται, εἶναι φυσικὴ συνέπεια νὰ σταματήσῃ κάθε κίνησις εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ ἰδίως εἰς τὴν Καβάλλαν ὅπου ὑπάρχουν καὶ αἱ μεγαλύτεραι ἀποθῆκαι ἀποθηκεύσεως καπνῶν τῆς Μακεδονίας. Ὅσοι ἐκ τῶν κ. συναδέλφων ἔχουν μεταβῆ εἰς τὴν Καβάλλαν θὰ ἀντελήφθησαν ὅτι ἡ ζωὴ αὐτῆς εἶναι ἡ ἐπεξεργασία τῶν καπνῶν. Ἑπομένως ἐπειδὴ τὸ ζήτημα τῆς ἐπεξεργασίας εἶναι σπουδαῖον καὶ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ μὴ τὸ κατέχουν πολλοὶ ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων, δὲν θεωρῶ ἄσκοπον νὰ ἀναφέρω ὅτι ὑπάρχουν δύο στάδια ἐπεξεργασίας καπνῶν. Τὸ πρῶτον εἶναι τὸ τῆς ἐπεξεργασίας εἰς τὰ χωρία ὅπου δεματοποιοῦνται τὰ φύλλα τοῦ καπνοῦ εἰς ὡρισμένην ἐποχὴν τοῦ ἔτους καὶ ἐκ τῶν χωρίων οἱ καπνέμποροι τὰ ἀγοράζουν τὰ μεταφέρουν εἰς τὰ κέντρα εἰς τὰς μεγάλας ἀποθήκας καὶ γίνεται ἡ δευτέρα τεχνικὴ πλέον ἐπεξεργασία διὰ ποσὸν 10 ἕως 12 ἑκατομμυρίων ὀκάδων, ποσὸν, διὰ τὴν ἐπεξεργασίαν τοῦ ὁποίου ἐγένετο μέχρι τοῦδε μία δαπάνη 20 καὶ πλέον ἑκατομμυρίων, δεδομένου ὅτι ἡ μέση τιμὴ τῆς ἐπεξεργασίας κατ’ ὀκᾶν συνήθως δὲν ὑπερέβαινε τὰς 2 ἕως 2½ δραχμάς. Συνεπῶς διὰ τῆς ἐλευθέρας ἐξαγωγῆς ἀνεπεξεργάστων καπνῶν διοχετεύονται καὶ μόνον ἐκ τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας 25 ἑκατομμύρια περίπου, ποσὸν ἐκ τοῦ ὁποίου συντηροῦνται 20–25 χιλιάδες ὡς εἶπον οἰκογένειαι καπνεργατῶν. Ὁ καπνεργάτης αὐτὸς ἐκ κληρονομικότητος καπνεργάτης, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιδοθῇ εἰς ἄλλην τινὰ ἐργασίαν, καὶ σήμερον εὑρίσκεται ἄνευ ἐργασίας. Τοῦτο ἀποδεικνύεται καὶ ἐκ μιᾶς ἐπιστολῆς τοῦ Συνδέσμου τῶν καπνεργατῶν Καβάλλας τὴν ὁποίαν μόλις πρὸ πέντε ἡμερῶν ἔλαβον. Οἱ καπνεργάται ζητοῦν οὐχὶ τὴν ὑποστήριξιν τὴν ἰδικήν μας ἀλλὰ τὴν ἐξαιρετικὴν συνδρομὴν καὶ ἐπέμβασιν τῆς Κυβερνήσεως, δεδομένου ὅτι ἔχουν τελείως καταστραφῆ καὶ ἐν τῇ καταστροφῇ αὐτῇ ἡ Κυβέρνησις προσπαθεῖ διὰ διαφόρων μέσων, διὰ διαφόρων ἐνισχύσεων νὰ τοὺς ἀνακουφίσῃ ἐν μέρει. Δεδομένου λοιπὸν ὅτι αἱ ἀπολαυαὶ τῶν ἐργατῶν κόπτονται ἐκ τῆς ἐλευθέρας ἐξαγωγῆς ἀνεπεξεργάστων καπνῶν, ὡρισμένως ἡ περιφέρεια Καβάλλας καὶ ἐν γένει ἡ Ἀνατολικὴ Μακεδονία εἶναι καταδικασμένη νὰ πάθῃ ἐκ μαρασμοῦ, οἱ δὲ καπνεργάται νὰ ἀποθάνουν φυσικὰ ἐξ ἀσιτίας, ἀφοῦ οὐδένα ἄλλον πόρον ζωῆς ἔχουσι. Διὰ πάντα ταῦτα παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ὑπουργὸν, ἵνα μὴ ἀπασχολῶ περισσότερον τὴν Βουλήν, ὅπως δεχθῇ τὴν σύστασιν κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐκ βουλευτῶν εἰδικῶν, καταγομένων ἐκ μερῶν καπνοπαραγωγικῶν, ἡ ὁποία ἐπιτροπὴ νὰ ἐνισχυθῇ ὑπὸ ἀνωτέρων ὑπαλλήλων τῶν Ὑπουργείων Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ Οἰκονομικῶν καὶ νὰ ἐργασθῇ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου φροντίζουσα διὰ τὴν ἐξεύρεσιν λύσεως ἱκανοποιούσης ἀμφότερα τὰ ἐνδιαφερόμενα μέρη. Διότι ὤφειλε νὰ γνωρίζῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι αἱ ἐνέργειαι αὗται ἐκ μέρους τῶν καπνεμπόρων οὐδένα ἄλλον σκοπὸν ἔχουσιν εἰμὴ μόνον τὴν συντριβὴν καὶ τὴν πίεσιν τοῦ καπνεργατικοῦ κόσμου. Θὰ παρακαλέσω νὰ δεχθῆτε τὴν πρότασίν μου ταύτην καὶ νὰ συσταθῇ ἀπόψε ἡ ἐκ συναδέλφων καὶ ἀνωτέρων ὑπαλλήλων τῶν Ὑπουργείων Οἰκονομικῶν καὶ Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἐπιτροπὴ ἥτις τὸ ταχύτερον νὰ ἐξεύρῃ τὴν λύσιν ἐκείνην, ἡ ὁποία πρέπει νὰ δοθῇ εἰς ζήτημα ἐκ τοῦ ὁποίου ἐξαρτᾶται ἡ ὕπαρξις 25.000 τοὐλάχιστον οἰκογενειῶν ἐργατῶν καὶ ἐπαγγελματιῶν.

§36Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Θὰ εἶμαι εὐτυχὴς νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν συνδρομὴν τῶν κ. κ. βουλευτῶν διὰ τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου. Ἠσχολήθην σοβαρῶς μὲ τὸ ζήτημα αὐτὸ καὶ σᾶς λέγω ὅτι πρέπει καὶ ἡ ἐργασία νὰ γίνεται, ἀλλὰ πρὸ παντὸς νὰ ὑποστηρίξωμεν τὸ ἐμπόριον χωρὶς νὰ παραβλάψωμεν τὰ συμφέροντα τῶν ἐργατῶν. Εἰς τὸν συμβιβασμὸν αὐτὸν ἐπροσπάθησα νὰ καταλήξωμεν. Δὲν σᾶς ἀποκρύπτω ὅτι ἐξεδηλώθησαν παράπονα. Ἐλπίζω μὲ τὴν συνεργασίαν τῶν κ. κ. βουλευτῶν ὅτι θὰ καταλήξωμεν εἰς ἀποτέλεσμα.

§37Ν. ΤΕΡΜΕΝΤΖΗΣ. Νὰ τὴν ζητήσητε σεῖς τὴν συνεργασίαν.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀλαβάνος συνιστᾷ νὰ χορηγηθῇ τὸ 30δραχμον ἐπίδομα εἰς ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους τῶν Τ.Τ.Τ.

§39Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Ὑπῆρξα πάντοτε....

§40Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὑπάρχει ἐκκρεμὲς σχετικὸν νομοσχέδιον καὶ δύνασθε νὰ ὁμιλήσετε ἐκεῖ δυνάμει τροπολογίας.

§41Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Ὑπῆρξα πάντοτε φειδωλὸς ὅσον ἀφορᾷ ζητήματα συνδεόμενα μὲ συστάσεις ἀφορώσας τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν ἐνόμισα ὅτι εἶχα καθῆκον τιμῆς πρὸς ὑποστήριξιν μιᾶς τάξεως ἀνθρώπων δυστυχῶν, τῶν ὁποίων ἡ ζωὴ κατέστη ἀφόρητος. Οἱ κ. κ. Ὑπουργοὶ τῆς Συγκοινωνίας καὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἔδωσαν τὸ τριακοντάδραχμον εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τῶν τριῶν Τ. μόνον εἰς τὰς πόλεις ποῦ ὑπάρχουν ἄνω τῶν 10.000 κατοίκων. Αὐτὸ εὑρίσκω ὅτι εἶναι ἐντελῶς ἄδικον. Νομίζω ὅτι τὸ εὐεργέτημα αὐτὸ πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τοὺς ζῶντας εἰς τὰ μικρὰ μέρη, διότι τῶν μεγάλων οἱ ὑπάλληλοι ἔχουν καὶ κἄποιον δῶρον. Δὲν εἶναι ὀρθὴ ἡ σκέψις ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐστηρίχθη ἡ πρᾶξις αὐτή. Ἐσχάτως μοῦ ἔγραψε ἕνας ἐξ αὐτῶν: Δώσατε ἓν τέλος διὰ νὰ σωθῶμεν, διότι ἄλλως θὰ μᾶς καλέσετε εἰς τὸ Πολύγωνον καὶ νὰ μᾶς τουφεκίσετε. Νομίζω ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ ἐπεκταθῇ τὸ εὐεργέτημα αὐτὸ καὶ εἰς τοὺς ἄλλους ὑπαλλήλους τῶν τριῶν Τ.

§42Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Αἱ ἀνάγκαι εἶναι πολὺ μεγαλύτεραι εἰς τὰς μεγάλας πόλεις καὶ ὀλιγώτεραι εἰς τὰς μικράς. Κάνετε μίαν τροπολογίαν καὶ φέρετέ την.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Βελλιανίτης ἐπὶ ἀναφορᾶς Ἀναστασίας χήρας Νικολάου Κυριάκη.

§44Ε. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη, κ. Πρόεδρε, τῆς Ἀναστασίας χήρας Νικολάου Κυριάκη ἀφορᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν πρὸς τὸν ὁποῖον παρακαλῶ ὅπως διαβιβασθῇ.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Γκλαβᾶς ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Νικολάου Καζῆ, ταμειακοῦ ὑπαλλήλου κακομεταχειρισθέντος ὑπὸ τοῦ προϊσταμένου του κ. Μπέκα καὶ παρακαλῶ τὸν ἁρμόδιον κ. Ὑπουργὸν ὅπως ἀφοῦ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα προβῇ εἰς τὴν τιμωρίαν τοῦ περὶ οὗ πρόκειται Ταμίου.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Π. Φλῶρος, Α. Μερλόπουλος καὶ Μ. Δαξέας ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ἐμπόρων Φιλιατῶν καὶ Ἡγουμενίτσης.

§47Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑπάρχει ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς ἐκκρεμὲς νομοσχέδιον προνοοῦν περὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Ι. Τρικούπης καὶ Α. Θανόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ προσωπικοῦ τῆς ταχ. καὶ τηλ. Διευθύνσεως Αἰτωλοακαρνανίας.

§49Ι. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν ταύτην.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ ΤΗΣ

ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ εἰσαγωγῆς χάρτου ἄνευ ὑδατίνων γραμμῶν». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 29)31 Ἰουλίου 1919 Ν. Δ. περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ ὀργανισμοῦ τῆς Κεντρικῆς Ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης νόμων». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μεταρρυθμίσεως καὶ προσθηκῶν εἰς τοὺς νόμους 1681 καὶ 1682 περὶ προστασίας τῶν εἰς ἐπαιτείαν, ἀλητείαν κλπ. ἐκδότων ἀνηλίκων καὶ περὶ ἀλητείας καὶ ἐπαιτείας». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). Συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους διὰ τὸ ἔτος 1919–1920». Ὁ κ. Π. Πολυχρονιάδης ἔχει τὸν λόγον ὡς εἰσηγητὴς τῆς Ἐπιτροπῆς.

§51Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλλω ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν τὰς σκέψεις τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὡς καὶ τὰ πορίσματα, εἰς τὰ ὁποῖα κατέληξεν. Ἡ παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν γενομένη κατὰ τὴν 12 τρέχοντος εἰσήγησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ ἔτους 1919–1920 συνοδευθεῖσα καὶ ὑπὸ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ἐκτελέσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ 1919–1920 κατὰ τοὺς πρώτους ἑπτὰ μῆνας τοῦ τρέχοντος οἰκονομικοῦ ἔτους ἤτοι μέχρι τέλους παρελθόντος μηνὸς Ὀκτωβρίου, παρουσιάζει τὴν ὄψιν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν προϋπολογισμοῦ, ὅλως διάφορον τῶν συνήθων προϋπολογισμῶν, βασιζομένων ἐπὶ προβλέψεων μόνον διὰ τὸ μέλλον οἰκονομικὸν ἔτος. Τὴν ἀνωμαλίαν περὶ τὴν βραδύτητα τῆς ὑποβολῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ πρῶτος πάντων ἀνωμολόγησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις ἐν τῇ εἰσηγήσει του ἐζήτησε τὴν ἐπιείκειαν τῆς Βουλῆς διὰ τὴν παράτυπον ὑποβολὴν τούτου, ἥτις ἐγένετο τὴν 4 Ἀπριλίου 1919, ὁπότε ἡ Βουλὴ εὑρίσκετο ἐν διακοπῇ. Ἡ τοιαύτη εἰλικρινὴς βεβαίωσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν περὶ τῆς ἀνωμάλου ὑποβολῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, τῆς ὀφειλομένης εἰς τὸ ἀνώμαλον ἐν γένει τῶν συνθηκῶν, ὑφ’ ἃς διατελοῦμεν, ἐξαίρει τὰς ἀντιλήψεις τῆς Κυβερνήσεως τῶν Φιλελευθέρων καὶ ἀποδεικνύει τὸν ἀπόλυτον σεβασμόν, ὃν αὕτη τρέφει πρὸς τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν, διατρανούμενον πλήρως διὰ τῆς ἀκολουθηθείσης ἐν γένει οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως τῶν Φιλελευθέρων καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου, τῆς διοικήσεως δηλαδὴ τοῦ Κράτους ἐντὸς τῶν στενῶν ὁρίων κειμένων προϋπολογισμῶν, παρ’ ὅλην τὴν ἔλλειψι πολιτικῆς ὀργανώσεως ἐν Ἑλλάδι, μὴ ἐπιτρεπούσης, λόγῳ τῆς πλημμελοῦς ἐκτελέσεως τῶν προϋπολογισμῶν τὴν παροχὴν ἀκριβῶν ἀριθμῶν ἀπὸ 1914–1917 μέχρι σημείου, ὥστε παρ’ αὐτοῦ τούτου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ δηλωθῇ, ὅτι ἡ κατάρτισις ἀκριβῶν προϋπολογισμῶν καθίσταται προβληματική. Ἡ ἐπιτευχθεῖσα τήρησις κανονικοῦ προϋπολογισμοῦ καθ’ ὅλον τὸν πόλεμον προϋπέθετε ἰδιαιτέραν προσπάθειαν, τὴν ὁποίαν δὲν κατώρθωσεν οὐδ’ ἡ Ἀγγλία νὰ καταβάλῃ καὶ οὕτω καὶ ἐν αὐτῇ τῇ Ἀγγλίᾳ ἔπαυσεν ἡ κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου ὕπαρξις κανονικῶν προϋπολογισμῶν μὲ προβλέψεις ἀντικατασταθέντων διὰ συνολικῶν ἐκτάκτων πιστώσεων τῶν χορηγουμένων ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, μόνον ρυθμιστὴν τῶν ἀναγκῶν τῶν διαφόρων τοῦ Κράτους ὑπηρεσιῶν, κατὰ σύστημα καθιστῶν ἀδύνατον ἕνεκα τῶν ὡς ἄνω ὅρων τοῦ Κοινοβουλίου ἔλεγχον. Τὸ σημεῖον τοῦτο ἐπιβάλλεται ἰδίᾳ νὰ ἐξαρθῇ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ παρόντος προϋπολογισμοῦ τοῦ ἀποτελοῦντος τὸν τελευταῖον προϋπολογισμὸν τῆς ἐμπολέμου περιόδου, διότι ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τῆς ἀκολουθηθείσης πορείας παρὰ τῆς Κυβερνήσεως Φιλελευθέρων ὡς πρὸς τὴν κάλυψιν τῶν δαπανῶν τοῦ πολέμου, οὐ μόνον διὰ δανείων, ἀλλὰ καὶ διὰ φορολογίας ἐκ παραλλήλου ἀνταποκρινομένης πρὸς τὰς κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου κρατούσας γενικώτερον ἀντιλήψεις περὶ ἐπιβαλλομένων θυσιῶν ἀποτελοῦσι τὴν βάσιν, ἐφ’ ἧς δίκαιος καὶ ὀφειλόμενος ἔπαινος τῇ Κυβερνήσει τῶν Φιλελευθέρων δύναται ν’ ἀπονεμηθῇ—καὶ μηδέποτε ἐπιλαθομένης ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ πεδίου τοῦ ὀφειλομένου σεβασμοῦ πρὸς τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν—οὔτε τῶν ὑγιῶν οἰκονομικῶν βάσεων τῶν ἐπιβαλλομένων πρὸς ἀντιμετώπισιν τῶν ἐκ τοῦ πολέμου βαρῶν—τόσον κατὰ τὴν διάρκειάν του, ὅσον καὶ τὴν μεταπολεμικὴν περίοδον καὶ ἐξασφαλιζουσῶν ἐν αὐτῷ τὴν ἐν τῷ μέλλοντι οἰκονομικὴν προαγωγὴν τῆς χώρας. Οὕτω ὁ ὑπὸ συζήτησιν προϋπολογισμὸς δὲν δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς προϋπολογισμὸς προβλέψεων καὶ τὸ ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς διευκολύνθη μεγάλως, διότι δὲν εἶχε νὰ ἐξετάσῃ τὰς προβλέψεις, ἀλλ’ εἰς τὴν ἐξέτασιν τούτου προέβη ὡς τελείως προϋπολογισμοῦ πολεμικοῦ καὶ ὡς ἐκ τούτου λίαν ἐνδιαφέροντος, ὡς πρὸς τὰ ἀποτελέσματα, ἅτινα θέλουσιν ἀποτελέσει τὴν βάσιν πάσης μεταπολεμικῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς. Πρὶν ἢ ὅμως προέβωμεν εἰς τὴν λεπτομερῆ ἀνάλυσίν του, ὀφείλομεν νὰ μὴ ἀφήσωμεν ἀπαρατήρητον τὴν μεταρρύθμισιν τὴν ἐμφανιζομένην ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ ἔτους 1919– 1920, τὴν καταργοῦσαν τὴν ὑπεράγαν λεπτομερῆ εἰδίκευσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους ἀπὸ τοῦ 1914 μέχρις ἐσχάτων. Θεωροῦντες ὅθεν τὸν προϋπολογισμὸν τῆς χρήσεως 1919 –1920 ὡς τὸν τελευταῖον τῆς πολεμικῆς περιόδου, ὡς ἀνωτέρω ἐλέχθη, θέλομεν προσπαθήσει ν’ ἀποδώσωμεν ὅσον ἔνεστι πληρεστέραν εἰκόνα τῶν πραγματοποιηθεισῶν ἐτησίων εἰσπράξεων ἀπὸ τοῦ ἔτους 1914–1919 διὰ νὰ συγκρίνωμεν τὰς δαπάνας ταύτας καὶ πρὸς τὰ δεδομένα τῶν ἄλλων κρατῶν. Ἡ ἐξέλιξις τῶν ἐσόδων παρ’ ἡμῖν, ἐκτὸς ἐννοεῖται τῶν δανείων τῶν χρήσεων 1914–1918, ἔχει ὡς κάτωθι:

τῆς δεκαπενταμήνου χρήσεως 1918–1919. Ὥστε ἡ μείζων ἐπὶ πλέον διαφορὰ κατὰ τὴν 15μηνον χρῆσιν 1918 ἔδωκεν αὔξησιν 105% ἐν συγκρίσει πρὸς τὰς ἀποδόσεις τοῦ πρώτου ἔτους 1914. Ἐπειδὴ ὅμως ἐκ τῆς 15μήνου χρήσεως τοῦ 1918 πρὸς ἀκριβέστερον ὑπολογισμόν, δέον νὰ ἐκπεσθῶσι τρεῖς μῆνες ὅπως παραμείνωσιν αἱ πρόσοδοι ἑνὸς μόνον οἰκονομικοῦ ἔτους τὸ ὡς ἄνω ποσοστὸν θέλει κατ’ ἀναλογίαν μειωθῇ εἰς 84%. Ἐὰν τὴν αὔξησιν ταύτην τῶν ἐσόδων συγκρίνωμεν πρὸς τὴν ἀλλαχοῦ ἐπελθοῦσαν, δὲν δυνάμεθα ἢ νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι αὕτη δὲν ἀνταποκρίνεται ποσῶς πρὸς τὰ ἐπιτευχθέντα ἀλλαχοῦ ὕψη ἀποδόσεων τῶν ἐσόδων κατὰ τὰ αὐτὰ ὡς ἄνω ἔτη, διότι ἐν Ἰταλίᾳ μόνον ἡ αὔξησις τῶν ἐσόδων ἀπὸ 1914 –1918 ἀνῆλθε διὰ τοὺς ἀμέσους φόρους κατὰ 150% διὰ τοὺς ἐμμέσους φόρους κατὰ 128% καὶ διὰ τὰ μονοπώλια εἰς 98%. Γενικώτερον ἡ αὔξησις τῶν ἐσόδων ἀπὸ 1914–1918 ἀνῆλθεν: Ἐν Ἰταλίᾳ εἰς 28%. Ἐν Ἀγγλίᾳ εἰς 396%. Ἐν Ἀμερικῇ εἰς 529%. Ἐν Γερμανίᾳ εἰς 215%. Ἂν πρὸς ταῦτα συγκρίνωμεν τὴν παρ’ ἡμῖν κατὰ τὴν ἀντίστοιχον περίοδον παρατηρηθεῖσαν αὔξησιν τῶν ἐσόδων κατὰ 84%, ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι πόρρω ἀπέχομεν τοῦ δικαιώματος νὰ ὑποστηρίξωμεν ὅτι ἐπεδείξαμεν τὸν αὐτὸν φορολογικὸν ἡρωϊσμὸν ὃν ἐπέδειξαν τὰ λοιπὰ κράτη κατὰ τὴν προσφυᾶ ἔκφρασιν τοῦ Ἰταλοῦ καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου καὶ διασήμου οἰκονομολόγου Φεντερῖκο Φλόρα. Ἀναλυτικώτερον δὲ ἐξετάζοντες τὰ ἔσοδα παρατηροῦμεν ὅτι: Αʹ) Τὰ τακτικὰ ἔσοδα τοῦ 1919–1920 προϋπολογίζονται εἰς δραχμὰς 345.264.218 ἔναντι εἰσπράξεων πραγματοποιηθεισῶν ἐκ τῶν ἰδίων ἐσόδων κατὰ τὸ 1918–1919 ἐκ δραχμῶν 370.770.538 ἤτοι προϋπολογίζονται ἐπὶ ἔλαττον κατὰ δραχμὰς 25.506.320. Εἰδικώτερον ὅμως κατὰ τὰ κεφάλαια συγκρίνοντες τὰς προβλέψεις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1919–1920 πρὸς τὰς πραγματοποιηθείσας εἰσπράξεις κατὰ τὸ πρῶτον ἑπτάμηνον διάστημα τῆς χρήσεως 1919–1920 δυνάμεθα ἀσφαλῶς νὰ εἴδωμεν ὅτι τὰ προϋπολογισθέντα ἐπὶ ἔλασσον ἔσοδα δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὰς πραγματοποιηθείσας καὶ πραγματοποιηθησομένας εἰσπράξεις καὶ συνεπῶς οὐ μόνον μείωσιν τακτικῶν ἐσόδων δὲν θὰ ἔχωμεν ἐν σχέσει πρὸς τὰ τοῦ 1918–1919 ἀλλὰ καὶ αὔξησιν κατὰ πᾶσαν πιθανότητα. Οὕτω: 1) Εἰς τοὺς ἀμέσους φόρους παρ’ ὅλον τὸ δεκαπεντάμηνον διάστημα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1918–1919 παρατηρεῖται αὔξησις κατὰ τὸ 1919–1920 ἐκ δραχμῶν 7.562.310.13 ἀποδιδομένη εἰς τὴν νέαν φορολογίαν. Ἂν δ’ εἰς τὴν αὔξησιν ταύτην προστεθῇ καὶ ἡ μέχρι τέλους τῆς χρήσεως πιθανὴ αὔξησις ἐκ τῶν μέχρι σήμερον γνωστῶν ἀποδόσεων τῆς νέας φορολογίας, ἡ ἐν συνόλῳ αὔξησις καθ’ ὅλον τὸ οἰκονομικὸν ἔτος καίπερ μέλλουσα νὰ ὑπερβῇ τὰ 10.000.000 δραχμῶν δύναται ἀσφαλῶς κατὰ τοὺς μετριωτέρους ὑπολογισμοὺς νὰ ὑπολογισθῇ εἰς τὸ ὡς ἄνω ποσὸν τῶν δραχμῶν 10.000.000 ὥστε ἡ αὔξησις τῶν ἐκ τούτων ἀποδόσεων δέον νὰ ὑπολογισθῇ εἰς 15% διὰ τὴν χρῆσιν 1919 –1920 ἔναντι τῆς χρήσεως 1918–1919. Ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου δύνανται νὰ παρατηρηθῶσι τὰ ἑπόμενα: Ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως τῶν Φιλελευθέρων ἔτεινε γενικῶς εἰς αὔξησιν τῆς ἀμέσου φορολογίας ἥτις κατ’ ἀρχὴν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν ἀνεγνωρισμένως ἐπιβαλλομένην φορολογικὴν ἰσότητα καὶ δικαιοσύνην, ὡς πρὸς τὰς κοινωνικὰς συνηθείας τῆς ἀμέσου φορολογίας συνισταμένας εἰς ἐπιβάρυνσιν τῶν τάξεων τῶν δυναμένων νὰ φέρωσιν τὰ βάρη τοῦ πολέμου καὶ ἀνακουφιζούσας τὰς λαϊκὰς τάξεις αἵτινες διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν ἀμέσων φόρων ἐπιβαρύνονται δυσαναλόγως. Πρέπει δὲν νὰ τονισθῇ καὶ τὸ ἑξῆς: ὅτι παρ’ ἡμῖν εἶναι ἀδύνατος ἀπὸ τοῦδε πᾶς ὑπολογισμὸς ἐν συνόλῳ τῶν πολεμικῶν δαπανῶν κατὰ τὴν πολεμικὴν ταύτην περίοδον πρὸ τῆς λήξεως ὅλου τοῦ ἀγῶνος, τὸν ὁποῖον ἔχομεν νὰ κάμωμεν ἐκ τῆς διευθετήσεως τῶν οἰκονομικῶν ὅρων τοῦ μέλλοντος. Οὐχ’ ἧττον δὲν πρέπει νὰ διαφεύγῃ τὴν προσοχήν μας ὅτι ἡ Ἑλλὰς καίπερ μὴ ἀνελθοῦσα τὰ φορολογικὰ ὕψη τῶν ἄλλων χωρῶν ὡς ἐξάγεται ἐκ τοῦ ἐν τοῖς ἄνω συγκριτικοῦ πίνακος, δὲν δύναται νὰ παρίδῃ ὅτι ἡ κάλυψις ἐν Ἀγγλίᾳ τῶν δαπανῶν τοῦ πολέμου κατὰ 28½% διὰ φόρων—ὅθεν καὶ ἡ βαρυτέρα φορολογικὴ ἐπιβάρυνσις, ἥτις ἠδύνατο νὰ ἐπιβληθῇ—ἔναντι 71½% ἐκ τῶν δαπανῶν, καλυφθέντων διὰ δανείων. Ὥστε ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης δέον νὰ ἐπιστηθῇ ἡ προσοχὴ τῆς Κυβερνήσεως τῶν Φιλελευθέρων, ἵνα ἐν τῇ ἀμέσῳ φορολογίᾳ, πρὸς ἣν κυρίως ἀπέβλεψεν αὕτη, μὴ προσεγγίσωμεν τὰ φορολογικὰ ὅρια ἐκεῖνα, ἅτινα δὲν δύνανται ἀτιμωρητεὶ νὰ ὑπερβληθῶσιν ἄνευ ἀμέσου ἀντικτύπου ἐπὶ τῶν πλουτοπαραγωγικῶν παραγόντων τῆς οἰκονομικῆς δυνάμεως τῆς χώρας. Ὡς ἐκ τούτου θὰ ἐπεβάλλετο, ἐκ παραλλήλου πρὸς πᾶσαν σκέψιν αὐξήσεως τῆς φορολογίας, ἡ σκέψις περὶ ἐφαρμογῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς, τεινούσης εἰς ἀνάπτυξιν τῆς Ἐθνικῆς παραγωγῆς—τόσον ἐν τῇ παλαιᾷ, ὅσον καὶ ἐν τῇ νέα Ἑλλάδι—καθ’ ὅσον ἐκ τῆς προόδου ἢ μὴ ταύτης θέλει ἐξαρτηθῆ τὸ οἰκονομικὸν μέλλον τῆς Χώρας. Πρὸς ἐπίτευξιν τοῦ ὡς ἄνω σκοποῦ δέον νὰ δηλωθῇ, ὅτι ἐπιβάλλονται ἴσως ἀπὸ σήμερον θυσίαι ὅλως δυσανάλογοι πρὸς τὴν ἄμεσον ἀπόδοσιν τῶν βαρῶν τούτων, αἵτινες καρποφοροῦσαι βραδύτερον, θέλουσιν ἀποτελέσει τὴν ἀληθῆ βάσιν τοῦ οἰκονομικοῦ μέλλοντος τῆς Χώρας. Εἰς τὴν ἐπικράτησιν τῶν ἰδεῶν τούτων στηρίζεται καὶ ἡ οἰκονομικὴ προπαρασκευὴ τῶν μεγάλων ἡμῶν συμμάχων δυνάμεων πρὸς ἀντιμετώπισιν τῶν βαρῶν τοῦ πολέμου καὶ σταθερὰν θεμελίωσιν τῆς οἰκονομικῆς των προόδου. Ἂν δὲ χῶραι τοσοῦτον προηγμέναι ἀπὸ πάσης ἀπόψεως, ἀναπτύξεως τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, ἐθεώρησαν ταῦτα ὡς ἐθνικὸν καθῆκον, ἀπέναντι τοῦ μέλλοντος—καὶ ὡς μόνην ἀσφάλειαν τῆς οἰκονομικῆς των ἀντοχῆς πρὸς τὰ ἐκ τοῦ πολέμου γεννηθέντα δυσβάστακτα βάρη—πολλῷ μᾶλλον ἐπιβάλλεται ἡ ἐφαρμογὴ τῶν ἰδεῶν τούτων παρ’ ἡμῖν— ἔνθα δυστυχῶς πρέπει νὰ τὸ εἴπωμεν εἰλικρινῶς—οὐδεμία ὤθησις ἢ κατεύθυνσις διέκρινε τὴν πολιτικὴν τοῦ ἐπισήμου Κράτους— πρὸς τοιαῦτα μέτρα ἀξιοῦντα βεβαίως ἄμεσον ἐπιβάρυνσιν χάριν τῆς βραδέως ἀλλ’ ἀσφαλῶς μελλούσης ἐκ τούτων νὰ προέλθῃ οἰκονομικῆς προαγωγῆς τῆς χώρας. Θὰ ἠδύνατο μάλιστα μέχρις ἐσχάτων νὰ εἴπῃ τις, ὅτι τὸ Κράτος οὐ μόνον οὐδεμίαν τοιαύτην ἐνίσχυσιν παρεῖχεν εἰς πᾶσαν πηγὴν πλούτου ἡ ὁποία ἐνεῖχε ζωτικότητά τινα, ἀλλὰ καὶ προσεπάθη διὰ τῶν φορολογικῶν μέσων νὰ τὴν καταπνίξῃ. Ἀλλ’ ἂν μέχρι τοῦδε αἱ συνέπειαι τῆς τοιαύτης οἰκονομικῆς πολιτικῆς τοῦ κράτους ἐπέφερον τὴν ὀπισθοδρόμησιν, ἐν τῷ μέλλοντι ἡ ἐκ τοῦ ἄρτι λήγοντος πολέμου ἐξερχομένη μεγάλη Ἑλλάς, θέλει αἰσθανθῆ διπλῆν ὑποχρέωσιν ὅπως παρακολουθήσῃ τὴν σύγχρονον ἀνάπτυξιν τῶν πλουτοπαραγωγικῶν πόρων τῶν χωρῶν—τὴν ὑποχρέωσιν ἔναντι τοῦ παρελθόντος τῆς ἀντιμετοπίσεως τῶν μεγάλων βαρῶν τοῦ πολέμου τῶν πιεζόντων σύμπασαν τὴν ἀνθρωπότητα—καὶ ἀφ’ ἑτέρου τὴν ὑποχρέωσιν —ἔναντι τοῦ μέλλοντος—τῆς παρακολουθήσεως τῆς σταδιοδρομίας τῆς ἀνθρωπότητος ἐν τῷ οἰκονομικῷ πεδίῳ πρὸς παγίωσιν τῶν κτηθέντων ὁρίων της καὶ πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς ὑποστάσεώς της ἐκ τοῦ ἀγρίου οἰκονομικοῦ ἀνταγωνισμοῦ τοῦ μέλλοντος. Αἱ ὑποδείξεις αὗται γενόμεναι παρ’ ἡμῖν σήμερον ἴσως θεωρηθῶσιν ὅτι γίνονται πολὺ βραδέως, διότι εἰς τὰ λοιπὰ σύμμαχα Κράτη ἐλήφθη μέριμνα ἵνα εἰδικὴ ἐπιτροπὴ ἐξ εἰδικῶν ἐπιστημόνων καταρτίσῃ τὸ πρόγραμμα ἐφ’ οὗ θὰ βασισθῇ ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ τοῦ μέλλοντος. Οὐδ’ ἡ ὁμολογουμένη βραδύτης καὶ τῶν λοιπῶν κρατῶν ἐν τοῖς Βαλκανίοις πρὸς παρακολούθησιν τῶν ὑγιῶν τούτων ἀρχῶν τοῦ μέλλοντος—δύναται νὰ καθησυχάσῃ ἡμᾶς—καθ’ ὅσον ἡ ἐκ τοῦ Συνεδρίου τῆς Εἰρήνης μέλλουσα νὰ ἐξέλθῃ Μεγάλη Ἑλλὰς μὲ τὰ μεγάλα ὅρια τὰ προαγγελθέντα παρὰ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς φυλῆς—θέλει ἀποτελέσει μεγάλην δύναμιν ἐν τῇ Μεσογείῳ—ὀφείλουσαν καὶ μέλλουσαν ν’ ἀνταγωνισθῇ πρὸς τὰς λοιπὰς δυνάμεις τῆς Μεσογείου τὰς τοσοῦτον οἰκονομικῶς προαχθείσας κατὰ τὴν τελευταίαν δεκαπενταετίαν πρὸ τοῦ πολέμου. Ὥστε καταλήγοντες δυνάμεθα νὰ συστήσωμεν ἐπίσπευσιν τῆς ἐκ παραλλήλου ἐφαρμογῆς τῶν μέτρων τούτων καὶ παρ’ ἡμῖν ὡς ἀποτελούντων ἀπαραίτητον ἀληθῶς συμπλήρωμα τῆς ἐν τῷ μέλλοντι οἰκονομικῆς ἐξελίξεως τῆς χώρας, ἀνταποκρινομένων δὲ πλήρως πρὸς τὸν ἐθνικὸν ἡμῶν προορισμὸν ἐν τῇ Ἀνατολῇ. Εἰσέρχομαι εἰς τοὺς ἐμμέσους φόρους καὶ τὰ Μονοπώλια. Παρατηροῦμεν ὅτι παρουσιάζεται ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν προϋπολογισμῷ αὔξησις ἐκ δραχμῶν 14.757.458, ὀφειλομένη εἰς τὴν προβλεπομένην κατὰ τὸ ἔτος 1919–1920 αὔξησιν τοῦ τελωνειακοῦ δασμοῦ εἰσαγωγῆς—ὅστις ἔναντι εἰσπράξεων κατὰ 15μηνον διάστημα 1918–1919 δραχ. 65.480. 999—ἀνῆλθε κατὰ τὸ 7μηνον διάστημα οἰκονομικοῦ ἔτους 1919–1920 ἤτοι ἀπὸ 1ης Ἀπριλίου 1919 μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου 1919 εἰς δραχ. 54.400.000. Ἐπειδὴ δὲ καὶ εἰς τὰ Μονοπώλια προβλέπεται αὔξησις ἀποδόσεως δικαιολογημένη ἐκ τῶν εἰσπράξεων τούτων, αἵτινες ἀπὸ 1ης Ἀπριλίου 1919–τέλους Αὐγούστου 1919 ἀνῆλθον εἰς 14.000.000 περίπου κατὰ τοὺς πρώτους πέντε μῆνας τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους 1919–1920 ἔναντι 2.000.000 δραχμ. εἰσπραχθεισῶν ἐν συνόλῳ κατὰ τὸ 15μηνον διάστημα τοῦ 1918, δυνάμεθα ἐν συνόλῳ νὰ ἐπιφέρωμεν τὰς ἑπομένας παρατηρήσεις. Ὅτι ὁ περιορισμὸς τῆς ἐκ τῶν ἐσόδων ἐμμέσων φόρων καὶ Μονοπωλίων αὐξήσεως κατὰ τὸ 1919–1920 εἰς δραχμὰς 14.757.488 γενόμενος ἕνεκα τῆς καταργήσεως τοῦ τέλους ἐξαγωγῆς καπνοῦ, μειώσεως τοῦ τέλους τούτου, ὡς καὶ τῆς κατ’ ἀναλογίαν μειώσεως τῶν λοιπῶν ἐμμέσων φόρων ἔναντι τοῦ δεκαπενταμήνου διαστήματος 1918–1919, δὲν φαίνεται προσκείμενος τῇ ἀληθείᾳ—ἐφ’ ὅσον τὰ ὡς ἄνω ἀναφερθέντα στατιστικὰ ἀποτελέσματα τῶν πραγματοποιηθεισῶν εἰσπράξεων— δύνανται νὰ στηρίξωσι προβλέψεις ἐν συνόλῳ διὰ τὸ 1919– 1920 πολὺ ἀνωτέρας τῶν ἀναφερθεισῶν δραχμῶν 14.757.488. Ἀλλ’ ἔστω καὶ τοσαύτη μόνον ἂν ᾖ ἡ αὔξησις ἐκ τῶν προσόδων τούτων καὶ οὐχὶ μείζων, ὡς αὔξησις αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν δύναται νὰ ἐμβάλῃ εἰς πάντα κριτὴν τὰς ἀκολούθους σκέψεις μὴ ἀμιγεῖς φόβων. 1. Δι’ ἐμμέσους φόρους ἡ ἀπόδοσις τῆς προβλεπομένης αὐξήσεως εἰς τὴν ἐπὶ πλέον εἴσπραξιν κατὰ τὸ 1919–1920 ἐκ τελωνειακοῦ δασμοῦ εἰσαγωγῆς, ὡς ἐμφανῶς προκύπτει ἐκ τῶν ἀνωτέρω ἀναφερθεισῶν καὶ πραγματοποιηθεισῶν εἰσπράξεων κατὰ τὸ πρῶτον ἑπτάμηνον 1919–1920 ἀποκαλύπτει εἰσαγωγὴν εἰδῶν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ πολὺ ἀνωτέραν τοῦ 15μήνου διαστήματος 1918–1919. Ἄμεσος δὲ καὶ κατ’ ἀκολουθίαν συνέπεια τῆς ἀνωτέρας εἰσαγῆς εἰδῶν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ προκύπτει ἡ κατ’ ἀναλογίαν ἀνωτέρα κατὰ ποσὸν ἔξοδος χρυσοῦ, ἥτις δύναται νὰ ἔχῃ ὀλεθρίους συνεπείας ἐπὶ τῆς νομισματικῆς κυκλοφορίας καὶ τῆς καθόλου ἐθνικῆς οἰκονομίας τῆς χώρας. Παρὰ τὴν πανταχοῦ ἐκδηλωθεῖσαν τοιαύτην τάσιν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως μετὰ τὸν πόλεμον, παρουσιασάσης μείζονας ἀνάγκας πρὸς κορεσμὸν τῶν ἐκ τοῦ πολέμου στερήσεων καὶ τῆς ἔτι μᾶλλον δεδικαιολογημένης ἐντάσεως τῆς ἀνάγκης ταύτης παρ’ ἡμῖν—λόγῳ τῆς πλήρους ἐξαντλήσεως παντὸς ἀποθέματος κατὰ τὸν ἀποκλεισμὸν—δὲν ἐπιτρέπεται νὰ παρίδωμεν τὴν σκληρὰν οἰκονομικὴν ἀνάγκην, τὴν ὑποχρεώσασαν πάντα τὰ Κράτη νὰ λάβωσι σύντονα μέτρα, πρὸς περιορισμὸν τῆς ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἀφθονωτέρας εἰσαγωγῆς εἰδῶν, χάριν τῆς μειώσεως ἐξαγωγῆς χρυσοῦ καὶ πρὸς ὑποστήριξιν συνεπῶς τῆς ἀξίας τοῦ νομίσματος, ὡς ἀσκοῦντος εἰς πᾶσαν χώραν μεγίστην ἐπίδρασιν ἐπὶ τῆς ἐν γένει ἐθνικῆς οἰκονομίας. Πρὸς τοῦτο ἐνδείκνυται ἡ ἀνάπτυξις τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς ὡς καὶ ἡ ἐνθάρρυνσις πάντων τῶν πλουτοπαραγωγικῶν παραγόντων τῆς χώρας διὰ μεθόδων ἐφαρμοσθεισῶν καὶ ἀλλαχοῦ. Ὑπὸ τὴν πίεσιν τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ πολέμου τοσοῦτον ὀξύ, ὁ ἰμπεριαλισμὸς ἀνεπτύχθη ἐν Ἀγγλίᾳ, ὥστε ἡ ἰδέα τῆς Βρεττανικῆς Κυβερνήσεως νὰ διαφαίνηται ὑπὸ μορφὴν οἰκονομικῆς ὁμοσπονδίας· μετὰ κλονισμὸν δὲ σοβαρὸν τῆς ἀρχῆς ἐλευθέρου ἐμπορίου καὶ συμφώνως πρὸς τὰς ἀποφάσεις τῆς οἰκονομικῆς διασκέψεως τῶν Παρισίων συνέστη ἐν Ἀγγλίᾳ ἀπὸ τοῦ 1916 κομιτᾶτον οἰκονομικῆς πολιτικῆς ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ Μπάλφουρ, ὅπερ κατὰ τὸ ἔτος 1917 κατέληξεν εἰς ὡρισμένα συμπεράσματα περὶ τῆς νέας οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Ἀγγλίας. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὅμως νὰ ἀναπτύξωμεν τὰ τῆς οἰκονομικῆς παραγωγῆς τοῦ Κράτους καὶ νὰ παραλείπωμεν μίαν πτυχὴν ταύτης ἐν σχέσει πρὸς τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν βιομηχανίαν, ἀποτελοῦσαν τὴν νεωτέραν τάσιν ἐπὶ τοῦ ἐμπορικοῦ καὶ βιομηχανικοῦ πεδίου, ἐν Ἀγγλίᾳ, Ρωσσίᾳ, Γερμανίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ. Τὴν τάσιν ταύτην κάλλιον παντὸς ἄλλου ἐχαρακτήρισεν ὁ Ὑπουργὸς τοῦ νέου ἱδρυθέντος Ὑπουργείου ἐν Ἀγγλίᾳ τῆς Ἐθνικῆς Ἀναδιοργανώσεως ὁ ὁποῖος εἶπε τὰ ἑξῆς «πρὸς βοήθειαν τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν μέλλουσαν ἐθνικὴν ἀνασύστασιν τῆς χώρας ἀπαιτεῖται ἡ ἕνωσις τῶν δύο μεγάλων κλάδων τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς βιομηχανίας πρὸς καλλιτέραν ἐκπροσώπισιν τῶν συμφερόντων των καὶ καλλιτέραν καθ’ ὅλου ὀργάνωσιν τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας». Ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τοῦ Ἀγγλικοῦ Κράτους καὶ πᾶσαι αἱ λοιπαὶ χῶραι εὐνοοῦσι τὴν ὑπὲρ τῆς ἄνω ἑνώσεως ἐνεργουμένην κίνησιν καὶ ὑπὸ τὴν εὔνοιαν τῶν Κυβερνήσεων λαμβάνονται πλεῖστα ὅσα συντελεστικὰ πρὸς τοῦτο μέτρα. Ἡ μελέτη καὶ ὀργάνωσις καὶ παρ’ ἡμῖν σχετικῶν μέτρων ἀναγκαίων διὰ τὴν ἐνίσχυσιν τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς βιομηχανίας κατὰ τὰς συγχρόνους ἀντιλήψεις, ἐπιβάλλεται ὅθεν νὰ τύχῃ καὶ παρ’ ἡμῖν τῆς ἐπιδοκιμασίας τῆς Κυβερνήσεως ὑπὸ τὴν αἰγίδα τῆς ὁποίας καὶ μόνον δυνατὸν νὰ τελεσφορήσωσι ταῦτα ὡς καὶ ἀλλαχοῦ καὶ νὰ προσδώσωσι νέαν ὅλως ὄψιν καὶ ὤθησιν εἰς τοὺς σπουδαιοτάτους τούτους πλουτοπαραγωγικοὺς παράγοντας τῆς χώρας. Ἀλλ’ ἐκ παραλλήλου πρὸς τὴν Κυβερνητικὴν μέριμναν ἐξ ἴσου, ἂν μὴ καὶ πλέον, συντελεστικὴ δύναται ν’ ἀποβῇ πρὸς μείωσιν τῆς ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγωγῆς καὶ ἐνίσχυσιν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς ἡ εἰς ἐθνικὸν καθῆκον ἀναγωγὴ τῆς ἰδιωτικῆς οἰκονομίας τῶν ἀτόμων ἐξυπηρετουμένων καὶ διὰ λαϊκῆς προπαγάνδας, ἡ ὁποία θὰ ἠδύνατο νὰ ἀσκήσῃ μεγάλην ἐπίδρασιν ἐπὶ τῆς ψυχολογίας τοῦ λαοῦ, ἐξοικειωμένου μικρὸν κατὰ μικρὸν εἰς ἀποφυγὴν πάσης δαπάνης πολυτελείας καὶ περιορισμὸν εἰς τὰς ἀπολύτως ἀναγκαίας πρὸς συντήρησιν τοῦ ἀνθρώπου δαπάνας. Ἡ διὰ τὰ μονοπώλια προβλεπομένη αὔξησις τῶν εἰσπράξεων εἶναι φυσικὴ συνέπεια τῆς ὑπάρξεως, ἐν τούτοις σήμερον τινὰ τῶν μονοπωλιακῶν ἐκείνων εἰδῶν δὲν ὑπάρχουσιν καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου ἔλλειπον, ὡς μὴ εἰσαγόμενα ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Ὡς πρὸς τὰ μονοπώλια διετυπώσαμεν μίαν εὐχήν, τὴν εὐχὴν ὅπως δι’ ἑνιαίου συστήματος κανονισθῶσι τὰ τῆς εἰσπράξεως τῶν προσόδων τούτων δι’ ὅλον τὸ Κράτος τόσον διὰ τὴν παλαιὰν ὅσον καὶ διὰ τὴν νέαν Ἑλλάδα. Διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ θὰ ἐπήρχετο ἀνακούφισις τοῦ λαοῦ καὶ πλήρης ἀφομοίωσις τῶν τιμῶν τῶν εἰδῶν τῶν μονοπωλίων ὧν ἡ διαφορὰ σήμερον ἀποτελεῖ δικαίαν ἀφορμὴν κατακραυγῆς τοῦ λαοῦ, διὰ τὴν ἄνισον φορολογίαν τοῦ ὁποίου, οὐδεὶς δικαιολογιτικὸς λόγος δύναται νὰ θεωρηθῇ ἐπαρκής. Διὰ τὴν ὡς πρὸς τὰ λοιπὰ ἔσοδα καὶ τὴν ἐξ ἐκποιήσεως καὶ τὴν παρουσιαζομένην ἐν τῷ προϋπολογισμῷ 1919–20 διαφορὰν ἐπὶ ἔλασσον τοῦ 1918–19 κατὰ δραχ. 47.825.938 ἀπομένον δὲ εἰς τὴν προσθήκην τριῶν ἔτι μηνῶν εἰς τὸ οἰκονομικὸν ἔτος 1918–19, οὐδὲν ἔχομεν νὰ παρατηρήσωμεν. Ὡς πρὸς τὰ ἔκτακτα ἔσοδα τὰ προϋπολογιζόμενα κατὰ τὸ 1920 εἰς δραχμὰς 61.155.176, ἔναντι πραγματοποιηθεισῶν εἰσπράξεων 1918–1919 ἐκ δραχ. 79.498.771 καὶ συνεπῶς παρουσιάζοντα διὰ τὸ ἔτος 1919–1920 μείωσιν ἐκ δραχμ. 18.345.595, παρατηροῦμεν τὰ ἑξῆς: 1) Εἰς τὴν κατὰ τὸ ἔτος 1919–20 παρατηρουμένην διαφορὰν ἐπὶ ἔλασσον ἐκ δραχ. 18.960.000 ἔναντι τοῦ ἔτους 1918–1919 καὶ ὀφειλομένην εἰς τὸ ὅτι ὡς ἔσοδον τοῦ προϋπολογισμοῦ 1918–1919 συμπεριελήφθη ὁ φόρος τῶν πραγματοποιηθέντων ἐκτάκτων κερδῶν καὶ κατὰ τὰ τρία προγενέστερα ἔτη 1915, 1916 καὶ 1917 ὀφείλομεν νὰ παρατηρήσωμεν ὅτι ἡ ἐκ τῶν ἄνω λόγων προκύπτουσα μείωσις διὰ τὸ ἔτος 1919–1920 θέλει κατ’ ἀνάγκην εἰς τὸ ἄμεσον ἢ προσεχὲς μέλλον φθάσει εἰς πλήρη ἐξάλειψιν τοῦ ἐσόδου τούτου ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ λόγῳ τῆς λήξεως τοῦ πολέμου καὶ συνεπῶς ἀνάγκη παρίσταται χάριν τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐξευρέσεως ἄλλου πόρου νέου καὶ ἐπαρκοῦς πρὸς ἀναπλήρωσιν τοῦ κενοῦ τοῦ μέλλοντος νὰ προκύψῃ ἐκ τῆς καταργήσεως τούτου ἅμα τῇ λήξει τοῦ πολέμου. 2) Εἰς τὴν ἐκ κεκλεισμένων χρήσεων παρουσιαζομένην πρόβλεψιν διαφορᾶς ἐπὶ πλέον κατὰ τὸ 1919–1920 ἐκ δραχμῶν 7.130.000, ἥτις ὅμως κατὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ 1919–1920 θέλει ἀνέλθει τοὐλάχιστον εἰς 50 ἑκατομμύρια, ὡς ἀσφαλῶς ἐξάγεται ἐκ τῶν δεδομένων τῶν πέντε πρώτων μηνῶν ἀπὸ 1ης Ἀπριλίου 1919 μέχρι τέλους Αὐγούστου 1919, καθ’ οὓς ἐβεβαιώθησαν ἐκ κεκλεισμένων χρήσεων 60 ἑκατομμύρια δραχμῶν καὶ εἰσεπράχθησαν 45 ἑκατομμύρια, τοῦθ’ ὅπερ πλήρως δικαιοῖ τὰς δηλώσεις τοῦ Ὑπουργοῦ, ἀναμένοντος ἐξ ὅλου τοῦ ἔτους ἐπὶ πλέον διαφορὰν ἄνω τῶν 50 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ὀφείλομεν νὰ παρατηρήσωμεν, ὅτι ἀποτελεῖ θρίαμβον τῆς παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τῶν Φιλελευθέρων ὀργανωθείσης ταμιακῆς ὑπηρεσίας εἰσπράξεως, ὃν δὲν δύναται ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ παρίδῃ δηλοῦσα ὅτι ἐκ τῆς ὀργανώσεως καὶ τῶν λοιπῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ Κράτους ἀναμένει κατὰ μέγα μέρος καὶ τὴν ἐπιτυχεστέραν ἐκπλήρωσιν τῶν ἀποδόσεων τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους ἐν τῷ μέλλοντι ἥτις μέλλει νὰ ἐπιφέρῃ ἀνακούφισιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ διὰ τῆς μὴ ἐπιβαρύνσεως τούτου διὰ νέων φόρων πρὸς κάλυψιν τῶν ἐλλειμμάτων, ἐφ’ ὅσον διὰ τῆς πλήρους βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως τῶν ἐπιβεβλημένων ἤδη, ἐπιτυγχάνεται ἡ πλήρωσις τῶν ἀναγκῶν τοῦ δημοσίου ταμείου. 3) Ὡς πρὸς τὰ λοιπὰ ἔκτακτα ἔσοδα ἡ παρουσιαζομένη ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰ ἐκ δραχμῶν 6.513.313 ὀφείλεται εἰς τὴν παράτασιν ἐπὶ τρίμηνον πλέον τοῦ ἔτους τῆς χρήσεως 1918 καὶ ἐν μέρει ἀποδίδεται εἰς μείωσιν πολλῶν ἐσόδων τῆς κατηγορίας ταύτης ἐχόντων σχέσιν πρὸς τὴν ἐμπόλεμον κατάστασιν καὶ ὡς ἐκ τούτου προϋπολογισθέντων ὡς κατά τι ἠλαττωμένων. Ἀνακεφαλαιοῦντες καταλήγομεν εἰς συμπέρασμα ὅτι θέλομεν ἔχει διαφορὰν κατὰ τὸ τρέχον ἔτος 1919–20 ἐπὶ πλέον μὲν 74.757.488,24 ἐπὶ ἔλαττον δὲ 73.299.252,20 ἤτοι ἐν συνόλῳ διαφορὰν διὰ τὴν χρῆσιν 1919–1920 ἀπὸ τὴν δεκαπεντάμηνον χρῆσιν 1918–1919 1.458.236, διαφορὰ ἥτις ἀναμφισβητήτως μέχρι λήξεως τῆς χρήσεως θέλει ἀνέλθει πολὺ περισσότερον. Τοῦτο ἀποτελεῖ τρανωτάτην ἀπόδειξιν περὶ τῆς οἰκονομικῆς εὐρωστίας τῆς χώρας καὶ τῆς ἀντοχῆς μετὰ τῆς ὁποίας ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς συνετέλεσεν εἰς τὴν αὔξησιν τῶν ἐσόδων κατὰ 25%. Ἡ ἔξοδος ἐκ τοῦ πολέμου θέλει γεννήσῃ μεγάλην διατάραξιν τῆς παγκοσμίου ἐν εἰρήνῃ ὀργανώσεως τοῦ οἰκονομικοῦ μὲ ἄμεσα ἀποτελέσματα τὴν καταστροφὴν τοῦ ἰσοζυγίου μεταξὺ παραγωγῆς καὶ καταναλώσεως, τὴν μείωσιν τοῦ ἐθνικοῦ κεφαλαίου καὶ τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος, τὴν αὔξησιν πιστωτικῆς κυκλοφορίας, τὴν αὔξησιν πιστωτικῆς κυκλοφορίας μηδόλως ἀνταποκρινομένης εἰς αὔξησιν ἐθνικοῦ πλούτου, ὅστις κυρίως εἰπεῖν ἐμειώθη, τὴν καταστροφὴν ἐργαλείων παραγωγῆς οὐ μικρᾶς καὶ τέλος τὸ φοβερὸν καὶ ἀναντικατάστατον ἔλλειμμα τῶν ἑκατομμυρίων τῶν φονευθέντων ἐκλεκτῶν σωματικῶς τε καὶ πνευματικῶς ἀνδρῶν, δι’ ὧν συμπληροῦται τὸ φοβερὸν ἔλλειμμα τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ πολέμου. Ὁ ἐθνικὸς πλοῦτος πάσης χώρας ὑπέστη ἐν τῇ ἀξίᾳ καὶ συνθέσει του ἀλλοιώσεις, ἐξ ὧν ἡ ἀξία τοῦ χρήματος ἤλλαξε καθ’ ὁλοκληρίαν, καταστήσασα ἀναληθῆ πάντα ὑπολογισμὸν βασιζόμενον ἐπὶ προπολεμικῶν ἀριθμῶν. Τὸ μεταπολεμικὸν καθεστὼς θέλει ὡς ἐκ τούτων μεγάλως ἐπηρεασθῇ ἐκ τῶν οἰκονομικῶν ὅρων τῶν παρὰ τοῦ πολέμου προκυψάντων, καὶ νέοι ὅροι θέλουσι προστεθῇ ἐπὶ τῆς ὀργανώσεως τοῦ μέλλοντος οἰκονομικοῦ πεδίου—ὀργανοῦντες τὸ μέλλον οἰκονομικὸν καθεστὼς καὶ τρόπον συμψηφίζοντα τὰς ἀπωλείας πολέμου διὰ τῆς δράσεως καὶ σχηματισμοῦ νέων κεφαλαίων. Αἱ νέαι αὗται ἰδέαι θὰ ἀσκήσωσι μεγάλην ἐπιρροὴν εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ εἴδους, τοῦ ποσοῦ καὶ τοῦ τρόπου τῆς συλλογῆς τῶν φόρων ἐν τῷ μέλλοντι. Ἡ δ’ ἀνάγκη ἀναδιοργανώσεως τοῦ συστήματος πρὸς ἐπιτυχῆ ἐξίσωσιν τῶν αὐξηθεισῶν δαπανῶν ἐκ τοῦ πολέμου θέλει ἀξιώσει ἐν μέλλοντι τὰς ἑξῆς μεταρρυθμίσεις: 1) Φορολογίαν ἐπαρκῆ—καθ’ ὅσον αὕτη θέλει ἀπομείνει ἡ μόνη πηγὴ τῆς καλύψεως τῶν δαπανῶν ἐφ’ ὅσον ἡ διαρκοῦντος τοῦ πολέμου πηγὴ τῶν δανείων ὑπέστη ὑπερβολικὴν χρῆσιν ἵνα μὴ εἴπωμεν κατάχρησιν. 2) Ἴσην διανομὴν φόρων εἰς πληθυσμὸν—ἀπαραίτητον λόγῳ τῶν βαρέων οἰκονομικῶν βαρῶν τοῦ πολέμου. 3) Μεταρρύθμισιν φόρων—συμβαδίζουσαν πρὸς οἰκονομικοὺς καὶ κοινωνικοὺς ὅρους δημιουργηθέντας ἐκ τοῦ πολέμου— λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν ἀναδιοργάνωσιν τοῦ φορολογικοῦ συστήματος τῶν ἐκ τοῦ πολέμου οἰκονομικῶν καὶ κοινωνικῶν παραλλαγῶν ὡς καὶ τῆς ἀνάγκης ὑποβοηθήσεως διὰ καταλλήλου ὀργανώσεως φορολογικοῦ συστήματος τῆς οἰκονομικῆς καὶ κοινωνικῆς ἀναδημιουργίας μετὰ πόλεμον. Εὑρισκόμενοι εἰς τὴν λῆξιν τῆς πολεμικῆς περιόδου καὶ πρὸ τῆς πυκνῆς ὁμίχλης τῆς καλυπτούσης τὴν ἠὼ τοῦ μεταπολεμικοῦ οἰκονομικοῦ μέλλοντος—θεωροῦμεν ὑποχρέωσιν νὰ διατρανώσωμεν τὴν πρὸς τὸ μέλλον πεποίθησιν ἡμῶν—βασιζομένην εἰς τὴν καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου ἐπιδειχθεῖσαν προθυμίαν τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ ὅπως καὶ δι’ οἰκονομικῶν θυσιῶν ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ἐπιβαλλομένας ὑποχρεώσεις τούτου πρὸς ἐκπλήρωσιν τῆς ἐθνικῆς του ἀποκαταστάσεως. Ἔτι δὲ μᾶλλον θεωροῦμεν ὑποχρέωσιν πρὶν ἢ καταλήξωμεν νὰ ἐξάρωμεν τὴν κατὰ τὴν λῆξιν τῆς πολεμικῆς οἰκονομικῆς περιόδου ἐπιδειχθεῖσαν ἀπεριόριστον προθυμίαν τούτου ἐπὶ τῇ διαβλέψει τοῦ ἀνοιγομένου μεγάλου μέλλοντος τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς τὴν διαπιστωθεῖσαν διὰ τῆς κατὰ τὸ τρέχον οἰκονομικὸν ἔτος 1919– 1920 γενομένης καταβολῆς τῶν ἐκ κεκλεισμένων χρήσεων καθυστερήσεων ἐκ 50.000.000 δραχμῶν καὶ ἄνω ἐν ᾗ τολμῶμεν νὰ δίδωμεν τὴν εὐρυτέραν ἔτι ἐκ μέρους τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ ὑπόσχεσιν μείζονος προσφορᾶς θυσίας σὺν τῇ ἐκπληρώσει τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν ἀποκαταστάσεως, ἀναλόγου πρός τε τὰς βλέψεις τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Φυλῆς, καὶ τῆς ἐπιτυχίας τῶν προαιωνίων πόθων τοῦ ἑλληνικοῦ γένους. (Χειροκροτήματα).

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§53Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐκφράζω τὰ συγχαρητήριά μου πρὸς τὸν εἰσηγητὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ τὴν ἐπιμελῆ ἔκθεσίν του, γενομένην ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν της ἐπὶ μιᾶς παραβολῆς τὴν ὁποίαν ἔκαμε ὁ κ. εἰσηγητὴς ὡς πρὸς τὴν φορολογικὴν ἐργασίαν. Ὁ κ. εἰσηγητὴς εἶπεν ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα ἡ φορολογικὴ σύγκρισις εἶναι 80%, ἐνῷ εἰς ἄλλα Κράτη ἀνέρχεται εἰς 20% καὶ 50%. Δὲν ἔλαβε ὅμως ὑπ’ ὄψει ὅτι ἡ πώλησις τῶν εἰδῶν ἐν Ἑλλάδι γίνεται εἰς πολὺ ἀνωτέρας τιμὰς ἢ εἰς ἄλλα Κράτη καὶ δὲν ἔπρεπεν ἐπίσης ἡ σύγκρισις νὰ γίνῃ πρὸς Κράτη ἅτινα δὲν διετέλεσαν ὑπὸ ἐχθρικὴν κατοχήν. Δυστυχῶς ἡ Ἑλλὰς ἕνεκα τῆς γνωστῆς πολιτικῆς τῶν προκατόχων Κυβερνήσεων, εἶδε μέγα μέρος αὐτῆς καταληφθὲν ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ, καὶ τούτου ἕνεκεν ἡ φορολογικὴ δύναμίς της δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συγκριθῇ πρὸς ἄλλα κράτη μὴ διατελέσαντα ὑπὸ τοιούτους ὅρους. Ὁ κ. εἰσηγητὴς εἶπεν ἐπίσης ὅτι δέον νὰ ἐνισχυθῇ ἡ ἐθνικὴ οἰκονομία τῆς χώρας. Νομίζω ὅτι διέφυγεν τὴν ἀντίληψιν τῆς Ἐπιτροπῆς ἡ ἐργασία, ἥτις γίνεται καὶ ἰδίως ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις, εὑρισκόμενος εἰς Γαλλίαν διὰ τὰ ὕψιστα συμφέροντα τοῦ Κράτους, δὲν ἐλησμόνησε καὶ τὸ θέμα τοῦτο. Ἔχουν γίνει μέχρι σήμερον αἱ ἑξῆς σοβαραὶ μελέται. Ἡ μελέτη τῆς διαρρυθμίσεως τοῦ Ἀξιοῦ, τοῦ Στρυμῶνος, τῶν ὑδραυλικῶν Θεσσαλίας, ἡ μελέτη περὶ σιδηροδρόμου Δράμας–Καβάλλας, ἡ μελέτη περὶ τοῦ Ἀδριατικοῦ σιδηροδρόμου καὶ ἡ σπουδαιοτάτη ὅλων τούτων, μελέτη περὶ τῶν ὑδραυλικῶν Μακεδονίας. Δύναμαι νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἀνακοίνωσιν πρός με τοῦ ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κ. συναδέλφου μου, ὅτι ἀπέδειξεν αὕτη, ὅτι ὁ Ἁλιάκμων δύναται νὰ ἀποδώσῃ δύναμιν 100 χιλιάδων ἵππων. Ἐὰν τοῦτο ἀποδειχθῇ ἀκριβὲς νομίζω ὅτι θὰ εἶμαι εὐτυχὴς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἢ μᾶλλον ὁ διάδοχός μου διὰ τὸν μεγάλον πλοῦτον, ὁ ὁποῖος θὰ εἰσκομισθῇ διὰ τῆς ἐγκαταστάσεως σπουδαιοτάτων βιομηχανικῶν κέντρων ἐν Μακεδονίᾳ (Χειροκροτήματα).

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν κατὰ κεφάλαια καὶ ἄρθρα ψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ χρήσεως 1919–1920, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ψηφίζεται κατὰ κεφάλαια καὶ ἄρθρα ὁ εἰδικὸς προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων τοῦ κράτους καὶ τῶν εἰδικῶν ταμείων καὶ ὑπηρεσιῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1919–1920).

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ συνόλου τῶν ἐσόδων θέλει διεξαχθῆ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Παρακαλοῦνται νὰ προσέλθωσιν ὡς ψηφολέκται οἱ κ.κ. Δ. Γκλαβᾶς καὶ Ε. Βελλιανίτης. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ λέγουσιν «Ναὶ» οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν «Ὄχι» Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Διενεργεῖται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν Βουλευτῶν κ.κ. Δ. Γκλαβᾶ καὶ Ε. Βελλιανίτη τοῦ κ. Γραμματέως ἐκφωνοῦντος τὰ ὀνόματα τῶν κ.κ. Βουλευτῶν κατὰ περιφερείας καὶ κατὰ τὸ κάτωθι πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τις μὴ ψηφοφορήσας; (Οὐδεὶς ἀπαντᾷ). Ἄρχεται ἡ διαλογή. (Διενεργεῖται ἡ διαλογὴ ὑπὸ τῶν ψηφολεκτῶν).

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπερατώθη ἡ διαλογή. (Ἀναγινώσκει). Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 153 ἐξ ὧν 151 ὑπὲρ τῆς ἀποδοχῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ 2 κατ’ αὐτῆς. Ἑπομένως ἐγένετο δεκτὸς ὁ Προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους καὶ τῶν Εἰδικῶν Ταμείων καὶ Ὑπηρεσιῶν διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ ἔτους 1919–1920. Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους καὶ τῶν Εἰδικῶν Ταμείων καὶ Ὑπηρεσιῶν διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ ἔτους 1919–20». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀποδοχῶν, ἀδειῶν καὶ συντάξεων τῶν λειτουργῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως». Ὁ κ. Γ. Καλδῆς ἔχει ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον.

§59Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ἦτο καιρός, κ. βουλευταί, ὅπως ἡ πολιτεία προσβλέψῃ μετὰ στοργῆς πρὸς τὴν τάξιν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων ἐκείνην, ἡ ὁποία ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην ἀναξιοπαθεῖ, ἡ ὁποία ἀνέκαθεν πάσχει καὶ δοκιμάζεται, ἡ ὁποία κατὰ τὰ τελευταῖα μάλιστα ἔτη τοῦ πολέμου ἐβίωσε βίον αὐτόχρημα μαρτυρικόν, ἀλλ’ ἡ ὁποία μεθ’ ὅλα ταῦτα δὲν ἔπαυσε ἀγωνιζομένη τὸν καλὸν ἀγῶνα, ὅπως διαπλάσῃ καὶ σφυρηλατήσῃ τοὺς ἡρωϊκοὺς ἐκείνους χαρακτῆρας, εἰς τοὺς ὁποίους ὀφείλεται ἡ σημερινὴ δόξα καὶ τὸ μεγαλεῖον τῆς πατρίδος. Ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων λαβοῦσα τὴν πρωτοβουλίαν νὰ βελτιώσῃ τὴν τύχην τῶν λειτουργῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως εἶναι ἀξία παντὸς ἐπαίνου, εἶναι ἀξία τῆς ἐθνικῆς εὐγνωμοσύνης. Ὁ δὲ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξαίρεται ἔτι μᾶλλον ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ ἔθνους, διότι, καθ’ ὃν χρόνον ἠγωνίζετο ἐν Παρισίοις νὰ δημιουργήσῃ τὴν μεγάλην Ἑλλάδα, ἔθετε ταὐτοχρόνως τὰ θεμέλια μιᾶς νέας ἐθνικῆς ἀναδημιουργίας, ἡ ὁποία θὰ ἐπιτευχθῇ διὰ τῆς ἐξυψώσεως τοῦ διδασκαλικοῦ κλάδου, τοῦθ’ ὅπερ θὰ μᾶς ἐπιτρέψῃ νὰ χωρήσωμεν πρὸς τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν, ὁποίαν ἐπιβάλλουν αἱ σημεριναὶ περιστάσεις καὶ οἱ νέοι ὁρίζοντες τῆς Ἑλλάδος, ὁρίζοντες τοὺς ὁποίους τόσον ηὔρυνε ἡ πολιτικὴ τῶν Φιλελευθέρων. Διότι, πρέπει νὰ ἐννοηθῇ καλῶς ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν τίποτε τὸ γενναῖον νὰ ἐπιτευχθῇ ὑπὲρ τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐφ’ ὅσον δὲν βελτιώσωμεν τὴν ὑλικὴν θέσιν τῶν δημοδιδασκάλων. Καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐτηλεγράφει ἐκ Παρισίων κατὰ τὸν παρελθόντα Ἰούνιον ὑπισχνούμενος τὴν κυβερνητικὴν μέριμναν ὑπὲρ τῶν διδασκάλων, ἐκδηλουμένην σήμερον διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, διὰ τοῦ ὁποίου συντελεῖται τὸ πρῶτον βῆμα πρὸς τὰ πρόσω διὰ τοῦ ὁποίου ἐπέρχεται μεγάλη βελτίωσις τῆς τύχης αὐτῶν. Καὶ ἐξηγοῦμαι. Ὁ πρωτοβάθμιος π. χ. δημοδιδάσκαλος, ὅστις ἤρχιζεν ἄλλοτε ἀπὸ 150 δραχ. ἵνα φθάσῃ μετὰ μίαν 15ετίαν εἰς 180 καὶ νὰ βιώσῃ μὲ αὐτὰς μέχρι τέλους τῆς ὑπηρεσίας του ἀποχωρῶν δὲ νὰ πάρῃ σύνταξιν μέχρις 100 δραχ. ὁ διδάσκαλος οὗτος κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἀρχίζει ἀπὸ 200 δρ. φθάνει μετὰ 9 ἔτη τὰς 290, μετὰ 16 ἔτη τὰς 360, μετὰ 21 ἔτη τὰς 400 καὶ ἀπερχόμενος τῆς ὑπηρεσίας μετὰ 30 ἔτη ἀσφαλίζει σύνταξιν 320 δραχ. Εἶναι ὁμολογουμένως τοῦτο κάτι τι σπουδαῖον. Κατὰ τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν αὐξάνεται ὁ μισθὸς καὶ τῶν ἄλλων τάξεων τῶν διδασκάλων. Ἐὰν δὲ θελήσωμεν νὰ λάβωμεν ὡς παράδειγμα καὶ τὸν κλάδον τῶν ὑποδιδασκάλων παρατηροῦμεν ὅτι ἐνῷ ὁ πρωτοβάθμιος ὑποδιδάσκαλος ἤρχιζεν ἄλλοτε ἀπὸ 75 δραχμὰς διὰ νὰ καταλήξῃ εἰς τὰς 85, σήμερον κατὰ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ θὰ ἀρχίζῃ ἀπὸ τὰς 150 θὰ φθάσῃ εἰς τὰς 225, καὶ θὰ ἐξασφαλίσῃ σύνταξιν 180 δραχμῶν.

§60Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Μοῦ ἐπιτρέπεται, κύριε συνάδελφε, μίαν διακοπήν; Μοὶ ἐζητήθη ἡ παραπομπὴ τοῦ δασικοῦ νομοσχεδίου εἰς ἐπιτροπὴν διὰ νὰ μελετηθῇ κατὰ τὰς διακοπὰς, καὶ νὰ ὑποβληθῇ τὸ πόρισμα μετὰ τὰς διακοπάς. Δέχομαι εὐχαρίστως τὴν παραπομπὴν, καὶ παρακαλῶ νὰ συστηθῇ μία εἰδικὴ ἐπιτροπὴ διὰ νὰ τὸ μελετήσῃ.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχω τὴν ἐξουσιοδότησιν ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς νὰ προβῶ εἰς σύστασιν ἐπιτροπῆς;

§62ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, Μάλιστα.

§63Γ. ΓΑΪΤΑΝΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ συμπεριληφθῇ καὶ εἷς βουλευτὴς Τρικκάλων, διότι ἀπὸ ἐτῶν θεωρεῖται δασικὴ περιφέρεια καὶ ὑφίσταται πολλὰς ζημίας.

§64Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὅποιος ἐκ τῶν κυρίων βουλευτῶν θέλει ν’ ἀντιπροσωπευθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν νὰ τὸ δηλώσῃ καὶ νὰ ἐγγραφῇ.

§65Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Καὶ ταῦτα μὲν ἀφορῶσι τοὺς νεοδιοριζομένους δημοδιδασκάλους. Ἀλλὰ, κύριοι βουλευταὶ, τὸ νομοσχέδιον ἔχει καὶ μερικὰς ἐλλείψεις καὶ μάλιστα σπουδαίας, εὑρίσκει ἐν μειονεκτικῇ μοίρᾳ τοὺς ἐν ὑπηρεσίᾳ εὑρισκομένους διδασκάλους καὶ τοὺς ἀδικεῖ. Διότι ἐνῷ ὁ πρωτοβάθμιος δημοδιδάσκαλος ὁ ἔχων δεκαεξαετῆ ὑπηρεσίαν, θὰ λάβῃ κατὰ τὸ νομοσχέδιον 294 δραχμὰς, ὡς ἀνωτέρω ἀνέφερον, ὁ νεοδιοριζόμενος διδάσκαλος συμπληρῶν δεκαεξαετῆ ὑπηρεσίαν θὰ λάβῃ 360 δραχμάς. Εἶναι τοῦτο προφανῶς ἄδικον. Ἀλλὰ καὶ ἄλλο μειονέκτημα ἔχει τὸ νομοσχέδιον. Ὅτι οἱ ἐν ἐνεργείᾳ διδάσκαλοι, οἱ ἔχοντες σήμερον εἰκοσαετῆ ἢ εἰκοσιπενταετῆ ὑπηρεσίαν, καὶ κατόπιν τῶν μελλοντικῶν αὐξήσεων τὰς ὁποίας θὰ πάρουν, συμφώνως πρὸς τὸ νομοσχέδιον, δὲν κατορθώνουν νὰ φθάσουν εἰς τὸ ἀνώτατον ὅριον τοῦ μισθοῦ, τὸν ὁποῖον λαμβάνουν οἱ νεοδιοριζόμενοι. Ἀναμφισβητήτως καὶ τοῦτο εἶναι ἄδικον. Ἀλλὰ, κύριοι βουλευταὶ, ἐκτὸς τοῦ κανονικοῦ μισθοῦ τὸν ὁποῖον λαμβάνουν σήμερον οἱ διδάσκαλοι κατὰ τὰ τελευταῖα ταῦτα ἔτη, ἐλάμβανον, ὡς γνωστὸν, καὶ τὰ ἔκτακτα ἐπιδόματα, τὰ ὁποῖα ηὔξανον σημαντικῶς τὰς ἀποδοχάς των. Ἐὰν δὲ θελήσωμεν νὰ παραβάλωμεν τὰς ἀποδοχὰς τὰς σημερινὰς τῶν δημοδιδασκάλων, δηλαδὴ μισθοὺς καὶ ἐπιδόματα, πρὸς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ λάβουν συμφώνως μὲ τὸ νομοσχέδιον, θὰ ἴδωμεν, ὅτι οἱ ἐν ὑπηρεσίᾳ δημοδιδάσκαλοι δὲν ἔχουν νὰ ὠφεληθοῦν παρὰ ἐλάχιστα πράγματα. Θὰ πάρουν δηλαδὴ ἐπὶ πλέον 20 ἕως 30 δραχμὰς μηνιαίως. Τόση εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν μισθῶν ποὺ θὰ πάρουν κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἐν σχέσει μὲ τὰς ἀποδοχὰς τὰς ὁποίας ἔχουν σήμερον μετὰ τῶν ἐπιδομάτων. Ἀλλ’ εἶναι γνωστὸν, ὅτι αἱ βιωτικαὶ ἀνάγκαι ἐξακολουθοῦν ἀκόμη καὶ εἶναι πλέον ἢ δυσβάστακτοι. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι οἱ διδάσκαλοι δικαίως ἀναμένουν μὲ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἴδουν καὶ αὐτοὶ μίαν αἰσθητὴν ἐνίσχυσιν καὶ ἀνακούφισιν. Δὲν λέγω, ὅτι οἱ σημερινοὶ διδάσκαλοι δὲν θὰ ἔχουν τὰς αὐξήσεις των σὺν τῷ χρόνῳ, καὶ ὅτι δὲν θὰ βελτιωθῇ ἡ τύχη των. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀναμένουν ἐπὶ πολλὰ ἔτη διὰ νὰ ἴδουν μίαν πραγματικὴν ἀνακούφισιν. Διὰ τοῦτο ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἡ ἐπεξεργασθεῖσα τὸ νομοσχέδιον, καὶ τῆς ὁποίας ἔχω τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι εἰσηγητὴς, θεωρεῖ ἐπιβεβλημένον νὰ προτείνῃ πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅπως ἡ αὔξησις ἡ χορηγουμένη εἰς τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ δημοδιδασκάλους δυνάμει τοῦ 4ου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου, αὐξηθῇ κατὰ 40% τοὐλάχιστον νὰ ὁρισθῇ δηλαδὴ διὰ τοὺς δημοδιδασκάλους καὶ δημοδιδασκαλίσσας εἰς δραχμὰς 140, τὰς νηπιαγωγοὺς δευτέρας τάξεως εἰς 100 δραχμὰς, καὶ διὰ τοὺς ὑποδιδασκάλους ἀμφοτέρων τῶν φύλων εἰς 100 δραχμάς. Διότι δὲν εἶναι δίκαιον διδάσκαλοι γηράσαντες εἰς τὸν σκληρὸν ἀγῶνα τῆς διαμορφώσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, διδάσκαλοι ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη μοχθήσαντες καὶ ταλαιπωρηθέντες, διδάσκαλοι, οἱ ὁποῖοι ἀντίκρυσαν ὅλας τὰς δυσκολίας καὶ τὰς σκληρότητας τῶν τελευταίων ἐτῶν, δὲν εἶναι, λέγω, δίκαιον νὰ μειονεκτῶσιν ἀπέναντι τῶν νεοδιοριζομένων συναδέλφων των. Θὰ εἶναι ἀδικώτατον νὰ ἀναγκάσωμεν αὐτοὺς νὰ ὑποστῶσι μίαν ἀκόμη ἀδικίαν, μίαν διακύμανσιν ἠθικὴν καὶ ὑλικήν.

§66ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ χρόνος προϋπηρεσίας λαμβάνεται ἴσος δι’ ὅλους;

§67Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Βεβαίως διὰ τῆς αὐξήσεως τὴν ὁποίαν προτείνει ἡ Ἐπιτροπὴ εἰς τὴν Βουλὴν θὰ ἐπέλθωσιν δύο τινά: αὔξησιν ὅπως οὖν αἰσθητὴ, καὶ δεύτερον ὅτι ἐξασφαλίζεται καὶ δι’ αὐτοὺς τὸ ἀνώτατον ὅριον τοῦ μισθοῦ, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ φθάσουν οἱ νεοδιοριζόμενοι. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ ὁλόκληρος θὰ συμμερισθῇ τὴν ἀντίληψιν αὐτὴν τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας δὲν θὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν σχετικὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου. Ὡς εἶπον, κύριοι Βουλευταί, ἡ Ἐπιτροπὴ προτείνει, ὅπως ἡ αὔξησις ἡ χορηγουμένη διὰ τοῦ τετάρτου ἄρθρου εἶναι ἡ αὐτὴ καὶ διὰ τοὺς διδασκάλους καὶ διὰ τὰς διδασκαλίσσας. Ζητεῖ δηλαδὴ ἀφομοίωσιν καὶ ἐξίσωσιν ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ.

§68ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, Μάλιστα.

§69Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ἀλλὰ ἡ ἀτομική μου γνώμη, τὴν ὁποίαν ἀσπάζονται καὶ ἀρκετὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς, εἶναι ὅτι ἡ ἀφομοίωσις μεταξὺ διδασκάλων καὶ διδασκαλισσῶν δὲν πρέπει νὰ περιορισθῇ μόνον εἰς τὸ ζήτημα τῆς αὐξήσεως ἀλλὰ ἔτι πρέπει νὰ ἐπέλθῃ πλήρης ἀφομοίωσις καὶ κατὰ τὸν ἀρχικὸν μισθὸν καὶ κατὰ τὰς προσαυξήσεις καὶ κατὰ τὰς προαγωγὰς, ἐν γένει καθ’ ὅλα. Τὸ νομοσχέδιον, κύριοι Βουλευταί, διέπεται ἐν μέρει ἀπὸ ἰδέας ἀρχαϊζούσας. Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ τὸ εἴπω. Διατηρεῖ τὴν ἀνισότητα μεταξὺ ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν, μεταξὺ διδασκάλων καὶ διδασκαλισσῶν. Ὑποτιμᾷ τὴν ἐργασίαν τῶν διδασκαλισσῶν καὶ πληρώνει εἰς αὐτὰς μισθὸν ὀλιγώτερον. Διατὶ τοῦτο; Μήπως αἱ διδασκάλισσαι δὲν ὑποβάλλονται εἰς τὰς αὐτὰς σπουδὰς μὲ τοὺς ἄνδρας; Μήπως αἱ διδασκάλισσαι δὲν δαπανῶσιν ὅσον καὶ οἱ ἄνδρες, διὰ νὰ σπουδάσωσιν ἀπομακρυνόμεναι τῶν οἰκογενειῶν των; Μήπως τὸ διδασκαλεῖον δὲν μορφώνει καὶ δὲν προσήκει ὑπὲρ πᾶν ἄλλο ἔργον εἰς τὴν φύσιν καὶ τὸν χαρακτῆρα τῆς γυναικὸς; Μήπως τὸ ἔργον τῆς γυναικὸς τοῦ νὰ μορφώνει μητέρας εἶναι ἥττονος σημασίας ἀπὸ τὴν μόρφωσιν τῶν ἀνδρῶν; Εἶναι παγκοίνως παραδεδεγμένη ἡ γνώμη κύριοι Βουλευταί, ὅτι αἱ καλαὶ μητέρες κάμνουν τοὺς χρηστοὺς πολίτας καὶ τοὺς καλοὺς πατριώτας. Ἀλλ’ οἱ ἀντιφρονοῦντες....

§70ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει κανείς.

§71Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Οἱ ἔχοντες ἀντίθετον γνώμην ἰσχυρίζονται ὅτι αἱ διδασκάλισσαι ἔχουν ὀλιγωτέρας δαπάνας καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ πέρνουν καὶ ὀλιγώτερον μισθόν. Τοῦτο κατ’ ἐμὲ εἶναι ἀμφισβητούμενον. Διότι ἐκ πείρας γνωρίζομεν ὅτι δὲν γίνονται διδασκάλισσαι καμμία ἐφ’ ὅσον δὲν βαρύνεται ἀπὸ ἐπιτακτικὰς ἀνάγκας ἀτομικὰς καὶ οἰκογενειακάς. Ἐκτὸς τούτου ἡ ἀμοιβὴ τῆς ἐργασίας δὲν πρέπει νὰ κανονίζεται ἀναλόγως τῶν δαπανῶν τοῦ ἐργαζομένου ἀλλὰ πρέπει νὰ κανονίζηται ἐκ τῆς ἀξίας αὐτῆς ταύτης τῆς ἐργασίας. Διότι ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἄτοπον, ὥστε μία καὶ ἡ αὐτὴ ἐργασία νὰ πληρώνεται εἰς τὸν ἔχοντα μεγαλυτέρας ἀνάγκας ἀκριβώτερα, εἰς τὸν ἔχοντα μικροτέρας ἀνάγκας ὀλιγώτερα καὶ εἰς φιλάργυρον ἀκόμη ὀλιγώτερα, ἀφοῦ αὐτὸς δαπανᾶ ὀλιγώτερον τῶν ἄλλων. Φρονῶ καὶ ὑποστηρίζω κ. κ. Βουλευταί, τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν πιστεύω νὰ συμμερίζεται καὶ ὁλόκληρος ἡ Βουλή, ὅτι αἱ διδασκάλισσαι πρέπει νὰ λαμβάνωσι τὸν αὐτὸν μισθόν, μὲ τοὺς διδασκάλους. Καὶ ταῦτα μὲν ὅσον ἀφορᾷ τοὺς μισθοὺς καὶ τὰς αὐξήσεις. Εἰσέρχομαι ἤδη, κ. Βουλευταί, εἰς τὸ ζήτημα τῶν προαγωγῶν, καθ’ ὅσον τὴν προαγωγὴν καὶ τὴν διαβάθμισιν δὲν τὴν ἐξαρτᾷ ἀπὸ τὸν βαθμὸν τοῦ πτυχίου, τὸν ὁποῖον λαμβάνει ὁ ἀποφοιτῶν ἐκ τῆς σχολῆς, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν εὐδόκιμον αὐτοῦ ὑπηρεσίαν. Εἶναι τοῦτο μία καινοτομία πολὺ προοδευτική.

§72Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ὁ ἀρχικὸς μισθὸς πῶς κανονίζεται;

§73Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ὅλοι ἀρχίζουν ἀπὸ ἕνα μισθὸν τῶν 200 δραχμῶν, ἀλλὰ κ. Βουλευταί, εἰς τὸ ζήτημα τῆς προαγωγῆς τὸ νομοσχέδιον θέτει πολλοὺς φραγμούς, πολλοὺς περιορισμούς. Διαιρεῖ τοὺς διδασκάλους εἰς 3 τάξεις, Αης, Βας, Γης τάξεως, ἀλλὰ περιορίζει τὸν ἀριθμὸν τῆς Αʹ τάξεως εἰς τὸ ⅕ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν διδασκάλων τῆς Βʹ τάξεως εἰς τὸ ἄλλο ⅕ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ καὶ τὰ ἄλλα ⅗ ἀφίνει εἰς τὴν Γην τάξιν. Συμβαίνει ὅμως τοῦτο τὸ ἄτοπον. Ὅτι μέγας ἀριθμὸς διδασκάλων ἱκανῶν καθ’ ὅλα μὲ εὐδοκιμωτάτην ὑπηρεσίαν δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ προαχθῶσι διότι θὰ συμπέσῃ τὰ πέμπτα νὰ εἶναι πλήρη. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἀδικώτατον. Καὶ προσπαθεῖ μὲν τὸ νομοσχέδιον εἰς τὸ 7ον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 3 νὰ φέρῃ κἄποιαν θεραπείαν, διότι ἐπιτρέπει κατὰ τὴν πρώτην ἑξαετίαν νὰ προάγηται τὸ 1)80 ἐκ τῆς μιᾶς τάξεως εἰς τὴν ἄλλην καὶ ἂν δὲν ὑπάρχωσι κεναὶ θέσεις, ἀλλὰ μοῦ φαίνεται ὅτι ἡ διάταξις αὕτη θὰ ἱκανοποιήσῃ ἕνα ἐλάχιστον ἀριθμόν, ὁ δὲ μέγας ἀριθμὸς τῶν διδασκάλων θὰ μείνῃ ἀναγκαστικῶς στάσιμος. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἄδικον καὶ ἀσύμφορον ἐκπαιδευτικῶς. Οἱ περιορισμοὶ αὐτοὶ εἶναι, λέγω, ἀσύμφοροι καὶ ἐπιζήμιοι εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν, διότι πᾶς τις κατανοεῖ, ὅτι οἱ διδάσκαλοι θὰ ἀναγκασθῶσι νὰ καταβάλωσι πᾶσαν προσπάθειαν καὶ πᾶσαν ἐνέργειαν ἔστω καὶ μὴ θεμιτήν, κολακεύοντες καὶ τὰ ἐποπτικὰ συμβούλια καὶ τοὺς ἐπιθεωρητάς, ἵνα ἐξασφαλίσωσι θέσιν μέσα εἰς τὸ πέμπτον αὐτό.

§74Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Καὶ τότε ποῖος θὰ κρίνῃ τὸ εὐδόκιμον τῆς ὑπηρεσίας;

§75Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Θὰ τὸ κρίνῃ ὅπως λέγει τὸ νομοσχέδιον ὁ ἐπιθεωρητὴς καὶ τὸ ἐποπτικὸν συμβούλιον.

§76Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐὰν οἱ ἐπιθεωρηταὶ εἶναι τοιοῦτοι;

§77Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Θ’ ἀναγκασθοῦν οἱ διδάσκαλοι νὰ διαφθείρωνται ὄχι διότι οἱ ἐπιθεωρηταὶ καὶ τὰ συμβούλια θὰ εἶναι τοιοῦτοι, ἀλλὰ ἐφόσον τὸ στάδιον τῆς προαγωγῆς δὲν εἶναι ἐλεύθερον διὰ πάντα εὐδοκίμως ὑπηρετοῦντα διδάσκαλον, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ καταλήξωμεν καὶ νὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν διαφθορὰν τῶν χαρακτήρων. Διὰ τοῦτο, κ. κ. Βουλευταί, ἡ κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ θεωρεῖ ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ καὶ προτείνει ὅπως οἱ περιορισμοὶ εἰς τὸ ζήτημα τῆς προαγωγῆς πρέπει νὰ ἀρθοῦν καὶ τὸ στάδιον τῆς προαγωγῆς νὰ εἶναι ἐλεύθερον εἰς κάθε φιλότιμον εἰς κάθε εὐδοκίμως ὑπηρετοῦντα διδάσκαλον. Τὸ κριτήριον τῆς εὐδοκίμου ὑπηρεσίας πῶς θὰ γίνεται, τὸ ὁρίζει τὸ νομοσχέδιον. Ἐπὶ τοῦ παρόντος ἀφίνει τὴν κρίσιν καὶ τὴν ἐκτίμησιν περὶ τοῦ εὐδοκίμου ἢ μὴ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ διδασκάλου εἰς τὸν ἐπιθεωρητήν, εἰς τὸ ἐποπτικὸν συμβούλιον, εἰς τὸ ἐκπαιδευτικὸν συμβούλιον. Ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει τὴν γνώμην ὅτι ἐπιτυγχάνεται μεγαλύτερον ἀκόμη ἔλεγχον εἰς τὸ ὀρθὸν τῆς ἐκτιμήσεως τῆς εὐδοκίμου ὑπηρεσίας τῶν διδασκάλων, ἐὰν διορισθῶσι γενικοὶ ἐπιθεωρηταὶ ἐκ τοῦ κλάδου τῶν δημοδιδασκάλων, ἔχοντες ὅμως ἀνωτέρας ἐπιστημονικὰς σπουδάς. Διότι ὅλοι γνωρίζομεν, ὅτι σήμερον οἱ ἐπιθεωρηταὶ ἐλάχιστα ἀνταποκρίνονται πρὸς τὸν κύριον προορισμόν των, ὄχι δι’ ἔλλειψιν θελήσεως ἀλλὰ ἕνεκα τοῦ κρατοῦντος γραφειοκρατικοῦ συστήματος. Μετεβλήθησαν οὗτοι κατὰ τὸ πλεῖστον εἰς διεκπεραιωτὰς ἐγγράφων, μὴ ἔχοντες τὸν καιρὸν νὰ παρακολουθήσωσι ἐκ τοῦ σύνεγγυς τὸν διδάσκαλον, νὰ τὸν καθοδηγήσωσιν, νὰ τὸν ψυχολογήσωσιν, διὰ νὰ δύνανται νὰ κρίνωσιν αὐτὸν ὀρθῶς καὶ δικαίως. Καὶ τοῦτο μὲν ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς προαγωγῆς. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὸ ζήτημα τῶν ἐπιθεωρητῶν. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον οἱ ἐπιθεωρηταί, οἱ τὸ πρῶτον διοριζόμενοι, λαμβάνουσι μισθὸν 300 δραχμῶν καὶ φθάνουσιν εἰς τὰς 450. Τὸν μισθὸν αὐτὸν ἡ ἐπιτροπὴ τὸν θεωρεῖ μικρόν, ἐν σχέσει μάλιστα πρὸς τοὺς μισθοὺς τῶν δημοδιδασκάλων, διότι εἶναι γνωστόν, ὅτι καὶ εὐθύνας μεγαλυτέρας ἔχουσι καὶ ἀνωτέραν ἐργασίαν ἐκτελοῦσι οἱ ἐπιθεωρηταί. Διὰ τοῦτο προτείνει, ὅπως ὁ ἀρχικὸς μισθὸς τῶν ἐπιθεωρητῶν ὁρισθῇ εἰς ποσὸν 350 δραχμῶν, ὡς ἀνώτατον δὲ ὅριον μισθοῦ αὐτῶν νὰ ὁρισθοῦν αἱ 500 δραχμαί. Διὰ δὲ τοὺς ὑπηρετοῦντας ἤδη ἐπιθεωρητὰς ν’ αὐξηθῇ ἡ 60δραχμος μηνιαία αὔξησις τοὐλάχιστον εἰς δραχμὰς 100 ὥστε νὰ δυνηθῶσι καὶ οὗτοι νὰ φθάσωσι τὸ ἀνώτατον ὅριον τοῦ μισθοῦ καὶ νὰ αἰσθανθῶσιν ἀπὸ σήμερον κἄποιαν τινὰ ἀνακούφισιν. Ἐπιλαμβάνομαι κ.κ. Βουλευταί, τῆς ἐξετάσεως τοῦ θεσμοῦ τῶν ἐκπαιδευτικῶν ἀδειῶν. Ὁμολογουμένως ὁ θεσμὸς τῶν ἐκπαιδευτικῶν ἀδειῶν, ὡς διερρυθμίσθη ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι προωρισμένος νὰ συντελέσῃ μεγάλως εἰς τὴν βελτίωσιν τοῦ ποιοῦ τοῦ διδασκαλικοῦ κλάδου. Ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ ἐσχημάτισε τὸν φόβον, μήπως οἱ λαμβάνοντες ἐκπαιδευτικὰς ἀδείας καὶ μεταβαίνοντες δι’ ἐξόδων τῆς Κυβερνήσεως εἰς Εὐρώπην πρὸς συμπλήρωσιν τῶν σπουδῶν των, μήπως λέγω, ἐπανερχόμενοι ἀθετήσωσι τὴν ὑποχρέωσιν τὴν ὁποίαν ἔχουσιν ἐκ τοῦ νόμου, τοῦ νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐν Ἑλλάδι ἐπὶ μίαν πενταετίαν προτειμῶντες νὰ ἐπιστρέψωσι κατὰ τὰ ὁδοιπορικὰ καὶ τοὺς μισθοὺς τοὺς ὁποίους ἔλαβον. Ὁ φόβος αὐτὸς ἤγαγεν τὴν ἐπιτροπὴν εἰς τὸ νὰ ὑποβάλῃ τὴν πρότασιν, ὅπως οἱ παραβαίνοντες τὴν ὑποχρέωσιν αὐτὴν τοῦ νὰ ἐπανέλθωσι καὶ ὑπηρετήσωσιν ἐν Ἑλλάδι ἐπὶ μίαν πενταετίαν μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τῶν σπουδῶν των, ὅπως ἡ ἀθέτησις δηλαδὴ αὐτὴ θεωρεῖται ὡς ἀδίκημα καὶ τιμωρεῖται ἐκ τοῦ νόμου καὶ διὰ φυλακίσεως. Διότι τὸ Κράτος στέλλον τινὰ μὲ ἐκπαιδευτικὴν ἄδειαν ἵνα συμπληρώσῃ τὰς σπουδάς του καὶ τὴν μόρφωσίν του, δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ πάρῃ ὀπίσω τὰ ὁδοιπορικὰ καὶ τοὺς μισθούς, τοὺς ὁποίους ἔδωκεν, ἀλλὰ ἔχει ἀνάγκην τῆς ἰδιαιτέρας μορφώσεως, τὴν ὁποίαν οὗτος τῇ συνδρομῇ τοῦ Κράτους ἀπέκτησε. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω γενικῶς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, μικρὰς δέ τινας παρατηρήσεις ἐπιφυλάσσομαι νὰ φέρω εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν αὐτοῦ. Ἀλλά, κ. βουλευταί, ἡ Πολιτεία ἐδείχθη πάντοτε ἄδικος καὶ ἄστοργος πρὸς τὴν τάξιν τῶν δημοδιδασκάλων. Ἐμπιστεύεται εἰς αὐτοὺς τὸ πολυτιμότερον τῶν ἀγαθῶν, τὴν μόρφωσιν καὶ διαπαιδαγώγησιν τῆς νεολαίας καὶ ὅμως δείκνυται φειδωλή, ὅταν πρόκειται ν’ ἀμοίψῃ τὴν ἐργασίαν αὐτῶν. Ἡ πολιτεία πρέπει νὰ δειχθῇ γενναιοτέρα πρὸς τὸν κλάδον τῶν δημοδιδασκάλων, διότι ἐξ αὐτῶν ἐξαρτᾶται τὸ μέλλον καὶ ἡ πρόοδος τῆς Πατρίδος. Κύριοι βουλευταί, ἐξήλθομεν νικηταὶ ἀπὸ τοὺς πολεμικούς μας ἀγῶνας καὶ ἐξετείνομεν τὰ ὅρια τῆς Ἑλλάδος ἐκεῖ, ὅπου τὰ ὠνειρεύθησαν οἱ πρόγονοί μας. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἀρκεῖ. Μᾶς ἀναμένουν νέοι ἀγῶνες, ἀγῶνες εἰρηνικοί. Μᾶς ἀναμένει ἡ ἅμιλλα τῶν λαῶν. Καὶ εἰς τοὺς νέους τούτους ἀγῶνας εἶναι ἀνάγκη νὰ νικήσωμεν. Τὸ Ἑλληνικὸν πνεῦμα πρέπει νὰ θριαμβεύσῃ. Ὁ Ἑλληνικὸς πολιτισμὸς πρέπει νὰ κατακτήσῃ τὴν Ἀνατολήν. Καὶ θὰ γίνῃ τοῦτο, ἂν ἀποκτήσωμεν καλὰ σχολεῖα. Ἀλλὰ τὰ καλὰ σχολεῖα τὰ κάμνουν οἱ καλοὶ διδάσκαλοι. Θὰ ἔχωμεν δὲ καλοὺς διδασκάλους, ἂν τοὺς πληρώσωμεν καλά. (Χειροκροτήματα).

§78Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Νομίζω, ὅτι, πρὶν ἢ λάβωσι τὸν λόγον ἄλλοι συνάδελφοι, ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ κάμω δήλωσίν τινα πρὸς τὴν Βουλήν, ὅπως αὕτη, καὶ φυσικὰ καὶ οἱ συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι σκοπεύουσι νὰ λάβωσι τὸν λόγον, λάβωσι ταύτην ὑπ’ ὄψει καὶ γνωρίζωσι τὰς σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως ἐν σχέσει πρὸς μερικὰς προτάσεις τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἡ κυριωτέρα τροποποίησις, τὴν ὁποίαν ζητεῖ ἡ Ἐπιτροπή, εἶναι ἡ αὔξησις τῶν ἀποδοχῶν τῶν λειτουργῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως κατὰ 40% πλέον τοῦ ποσοῦ τοῦ παρεχομένου διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Δηλῶ πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι ἀπὸ τὴν πρότασιν ταύτην τῆς Ἐπιτροπῆς δὲν εἶναι πολὺ μακρὰν αἱ σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως, μὲ μόνην τὴν διαφοράν, ὅτι δὲν συμφωνοῦμεν, ὅπως ἡ νέα αὕτη προσαύξησις δοθῇ εἰς ἅπαντας τοὺς λειτουργοὺς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐν ἴσῳ μέτρῳ, ὅπως προτείνῃ ἡ Ἐπιτοπή, ἀλλὰ κατὰ λόγον τοῦ χρόνου τῆς προϋπηρεσίας ἑκάστου χωρὶς ν’ ἀπομακρυνθῶμεν τοῦ ὁλικοῦ ποσοῦ τῆς προτιθεμένης δαπάνης, διότι τὴν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ παράγοντος τούτου τῆς προϋπηρεσίας κατανομὴν τῆς νέας προσαυξήσεως τοῦ μισθοῦ θεωρῶ πολὺ δικαιοτέραν.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαζαχαρίου ἔχει τὸν λόγον.

§80Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Κύριοι βουλευταί, ἄν τις ἤθελεν ἀνατρέξῃ εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς μισθοδοσίας τῶν διδασκάλων, ὄχι μόνον ἐν Ἑλλάδι ἀλλὰ καὶ εἰς ἄλλας χώρας, ἤθελε βεβαιωθῆ, ὅτι ὑπάρχει μεγάλη ἀπόστασις μεταξὺ τῆς πραγματικότητος καὶ τοῦ ἰδανικοῦ, καὶ ὅτι ὁ μέγιστος ἐνθουσιασμὸς πρὸς τὰς παιδαγωγικὰς ἰδέας λίαν ἀξιοσημειώτως ἐψυχράνθη, εὐθὺς ὡς ἔφθασε τὸ ζήτημα εἰς τὸν μισθόν. Ἀπὸ τῆς ἱστορίας τῶν παιδαγωγικῶν ἰδεῶν, πολὺ ἀπομακρύνεται ἡ ἱστορία τῶν σχολικῶν κανονισμῶν καὶ τῶν διδασκαλικῶν σχέσεων. Οἱ μεγαλείτεροι διδάσκαλοι ἔζησαν ὀλιγώτερον διὰ τὸν σύγχρονον κόσμον, παρὰ διὰ τὸν μεταγενέστερον, ὅπως ὁ Πλάτων, ὁ Ἀριστοτέλης, ὁ Πεσταλότσι, ὀλίγους μόνον ἐνθουσιώδεις μαθητὰς ἔσχον, ἐνῷ ἐν τῇ δραματολογίᾳ τὸ πτερύγισμα τοῦ πνεύματός των εἶναι πολὺ μακρὰν αἰσθητόν. Εἰς ὀλίγα μικρὰ φυτώρια ἐδοκίμασαν ἀληθῶς νὰ μεταδώσωσι τὰς ἰδέας, ἐν ᾧ ἡ μεγάλη πληθὺς τῶν σχολείων γενικῶς οὐδαμῶς ἐθίγη ὑπὸ τῆς διδασκαλείας των καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ θιγῇ, ἀφοῦ τὰ πρόσωπα, εἰς τὰ ὁποῖα ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκτελέσουν τὸ ἔργον τοῦτο, ἦσαν ἀπρόσιτα εἰς τὰς παιδαγωγικὰς ἰδέας. Ἐν τῇ ὑλικῇ ἀθλιότητι ὤφειλε νὰ ναυαγῇ πᾶσα σοβαρὰ παιδαγωγικὴ μεταρρύθμισις. Ἡ ἀγωγὴ εἶναι ἔργον, τὸ ὁποῖον, κατὰ τὸ πνεῦμα ἑνὸς Πεσταλότση, μόνον οἱ κάλλιστα μεμορφωμένοι δύνανται νὰ τὸ ἐξασφαλίσωσι. Εἰς τὰς χεῖρας βαναύσων χειρανακτῶν, ἀποτυχόντων βιοπαλαιστῶν αἱ ὡραιότεραι θεωρίαι πρὸς τὰ ὕψιστα ἰδανικὰ γίνονται γελοιογραφίαι. Ἡ παιδαγωγική, κύριοι, πανταχοῦ τότε μόνον εἰσήχθη εἰς τὰ σχολεῖα, ὅταν νέα γενεὰ διδασκάλων ἐμορφώθη, καὶ ὅταν προηγουμένως ἀνετέθη ὑπὸ τοῦ Κράτους εἰς ἀνθρώπους ὅπως παρασκευασθῶσι διὰ τοὺς παιδαγωγικοὺς ἐργάτας. Κατὰ μέγα μέρος, καὶ σήμερον ἀκόμη, ὅπως ἐν Ἑλλάδι καὶ εἰς ἄλλας χώρας οἱ διδάσκαλοι δὲν εἶναι ἀνεξάρτητοι. Οἱ παιδαγωγοὶ τῆς νεότητος ἢ κύπτουν ὑπὸ τὸ βάρος τῆς πενίας ἢ εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ἀναλάβουν ἡμίσειαν τοὐλάχιστον δωδεκάδα παρέργων ἀξιωμάτων διὰ νὰ ἔχουν δικαίωμα νὰ εἰσέλθουν εἰς τὸν κύκλον τῶν μορφωμένων. Ταύτην τὴν ἐσωτερικὴν συνάφειαν μεταξὺ τῆς διδασκαλικῆς ἀμοιβῆς καὶ τῆς πρακτικῆς ἐξασκήσεως τῆς παιδαγωγικῆς φαίνεται, ὅτι αἱ διευθύνουσαι ἀρχαὶ ὀλίγον ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν των πανταχοῦ καὶ πάντοτε. Μόλις ἀπό τινων δεκαετηρίδων ἤρχισαν νὰ ἰσχύωσιν ὀρθαὶ παιδαγωγικαὶ σχολικαὶ γνῶμαι, καὶ αἱ πολιτικαὶ ἀρχαὶ νὰ ἀναγνωρίζωσι τὴν ἀλήθειαν, ὅτι ὑπάρχει στενωτάτη σχέσις μεταξὺ τῆς διδασκαλικῆς ἀμοιβῆς καὶ τῆς πρακτικῆς ἐνασκήσεως τῆς παιδαγωγικῆς. Ἐν Ἑλλάδι μόλις σήμερον ἀνένηψεν ἡ Πολιτεία, ὅτε εἶδε τὸ βάραθρον εἰς τὸ ὁποῖον φέρεται τὸ Κράτος καὶ τοῦτο ἕνεκα τῆς τελείας παραμελήσεως τῆς λαϊκῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀπόδειξις τῶν λεγομένων μου εἶναι ἡ ἱστορία τῆς διδασκαλικῆς ἀμοιβῆς ἐν Ἑλλάδι. Ἡ πρώτη μισθοδοσία ἡ διὰ τοῦ διατάγματος τοῦ 1854 ὁρισθεῖσα ἦτο ἡ ἑξῆς: τῶν Νομαρχιακῶν διδασκάλων ὁ μισθὸς ἦτο 100 δραχμάς, τῶν ἐπαρχιακῶν 90, τῆς δευτέρας τάξεως καὶ ὑποδιδασκάλων δημοτικῶν σχολείων πρώτης τάξεως 80, καὶ τῶν διδασκάλων τρίτης τάξεως 50. Πλὴν τούτου παρείχετο εἰς τοὺς διδασκάλους κατοικία, 2 στρέματα αὐλοκήπου ἢ καλλιεργησίμου γῆς πρὸς ἐπικαρπίαν, καὶ ἐκ τοῦ Δημοτικοῦ Ταμείου δραχμαὶ 10. Προσέτι ἐδίδετο εἰς αὐτοὺς ἐκ τοῦ Δημοτικοῦ Ταμείου 10 μέχρι 50 λεπτῶν. Μόλις κατὰ τὸ 1878 ἡ πολιτεία ἀνεγνώρισε τὴν ἀνάγκην ὅτι οἱ Ἑλληνόπαιδες εἶναι ἀνάγκη νὰ μορφῶνται ὑπὸ μορφωμένων διδασκάλων καὶ ὄχι ὑπὸ διδασκάλων προερχομένων ἀπὸ διάφορα ἀνομοιογενῆ σχολεῖα, ἵδρυσε τὸ πρῶτον διδασκαλεῖον ἐν Ἀθήναις. Τότε ὁ μισθὸς τῶν πρωτοβαθμίων διδασκάλων ηὐξήθη περίπου εἰς 300 δραχμάς, διὰ νὰ μὴ ἀναφέρω καὶ τῶν ἄλλων. Φυσικώτατα ὁ μισθὸς οὗτος προσείλκυσε νέους εὐφυεῖς, νέους ἀγαθοὺς εἰς τὸ διδασκαλικὸν ἐπάγγελμα καὶ τοιουτοτρόπως εἴχομεν τὸ ἐκπληκτικὸν παράδειγμα νὰ ἐγγραφοῦν εἰς τὴν πρώτην τάξιν τὸ ἔτος ἐκεῖνο 125 μαθηταί. Ἀτυχῶς ἡ πολιτεία δὲν ἐξηκολούθησε τὴν ἰδίαν πολιτικὴν πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν ἐκπαίδευσιν, δηλ. νὰ βελτιώσῃ τὴν ἐκπαίδευσιν διὰ τῆς βελτιώσεως τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῶν λειτουργῶν τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως, ἀλλ’ ἀντιστρόφως ἤρχισε νὰ ἐλαττώνῃ τοὺς μισθοὺς καὶ νὰ καθιστᾷ δεινήν, δεινοτέραν ἢ πρότερον τὴν οἰκονομικὴν αὐτῶν κατάστασιν.

§81Γ. ΑΝΔΡΕΑΔΑΚΗΣ. Πότε ἤρχισεν ἡ πρόθεσις αὕτη τῆς Κυβερνήσεως;

§82Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Τὸ 1892. Διὰ τοῦ νόμου 263 τὸ 1885 κατήργησε τὰ δίδακτρα, διότι ὁ νόμος τοῦ 1881 συνδεόμενος μὲ τὸν νόμον 609 τοῦ πρώτου Διδασκαλείου εἶχεν ὁρίσει καὶ δίδακτρα καὶ ἐνοίκιον εἰς τοὺς διδασκάλους. Ὁ μισθὸς τῶν κυρίως τότε ἦτο 140 δραχ., ἔπειτα εἶχον 45 δραχ. καὶ 30 δραχ. δι’ ἐνοίκιον, εἶχον ἐπίσης 30 δραχ. καὶ 40 οἱ ἀνώτεροι ἐνοίκιον κατοικίας ἐπίσης καὶ δίδακτρα. Κατὰ τὸ ἔτος 1885 διὰ τοῦ νόμου 267 κατηργήθησαν τὰ δίδακτρα, ὡρίσθη δὲ ἀντὶ τῶν διδάκτρων δεκάδραχμος προσαύξησις, ἡ ὁποία φθάνει μέχρι τοῦ ἡμίσεως τοῦ μισθοῦ τῶν διδασκάλων. Ἀλλὰ δὲν παρῆλθεν ὀλίγος χρόνος καὶ κατὰ τὸ ἔτος 1902 διὰ τοῦ νόμου 2095 κατηργήθησαν πάλιν τὰ ἐνοίκια καὶ ὡρίσθησαν οἱ μισθοὶ μὲ μικρὰν αὔξησιν 150 δραχ. τῶν πρωτοβαθμίων, 120 τῶν δευτεροβαθμίων καὶ 100 τῶν τριτοβαθμίων. Ἀλλ’ ὅμως ὀλίγα ἔτη ἔμειναν καὶ οἱ μισθοὶ αὐτοί, καὶ τοιουτοτρόπως ἔρχεται τὸ ἀπαίσιον ἔτος διὰ τοὺς διδασκάλους 1905 κατὰ τὸ ὁποῖον περιορίζονται αἱ πενταετίαι εἰς τρεῖς μόνον.

§83ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἱστορία τῶν μισθῶν εἶναι αὐτή;

§84Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Μάλιστα. Κατὰ τὸ 1905 διὰ τοῦ νόμου 3098 περιωρίσθησαν καὶ αἱ πενταετίαι ἀλλὰ δὲν παρῆλθεν πολὺς χρόνος καὶ κατὰ τὸ 1910 κατηργήθησαν καὶ αἱ διαβαθμίσεις καὶ τοιουτοτρόπως διὰ τοῦ νόμου 381 περὶ τοῦ διδασκαλείου τῶν Ἀθηνῶν, ὅταν ἔγεινε τὸ Μαράσλειον ἀπεφασίσθη οἱ δημοδιδάσκαλοι νὰ λαμβάνωσιν οἱονδήποτε βαθμὸν καὶ ἂν ἔχωσιν, ἐξερχόμενοι τοῦ Διδασκαλείου, τὰς 100 δραχμάς. Ἡ διαβάθμισις αὕτη ἐννοεῖται ἔφερεν τὸν ὄλεθρον εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν, διότι ἔκτοτε οἱ νέοι ἤρχισαν νὰ μὴ προσέρχωνται πλέον εἰς τὸν διδασκαλικὸν κλάδον καὶ ὄχι μόνον τοῦτο ἀλλὰ καὶ οἱ ὑπάρχοντες νὰ ἀποχωροῦν ἐπιδιδόμενοι εἰς ἄλλα ἐπαγγέλματα. Διὰ τοῦτο βλέπομεν ὅτι ἐν ᾧ κατὰ τὸ 1878 ἔχομεν 125 μαθητὰς εἰς τὴν πρώτην τάξιν τοῦ Διδασκαλείου Ἀθηνῶν κατὰ τὸ 1917 ἐλαττουμένου πάντοτε τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μαθητῶν ἔχομεν 155 μαθητὰς εἰς τὰς 19 τάξεις, ἤτοι 8 μόνον μαθητάς. Ποία σχέσις μεταξὺ τῶν 125 καὶ τῶν 8 μαθητῶν κατὰ τὸ 1919, ἐφέτος, εἷς μόνον παρουσιάσθη εἰς τὸ Διδασκαλεῖον τῶν Ἀθηνῶν διὰ τὴν πρώτην τάξιν ὡς διδάσκαλος καὶ μόνον ὅταν ἐδόθη ἀναστολὴ εἰς τοὺς μαθητὰς διὰ νὰ ἀποφύγουν τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν προσῆλθον ἄλλοι 6 μαθηταὶ καὶ ἔγειναν 7 ἐνῷ ἔχομεν ἀνάγκην ἐτησίως 350 διδασκάλων, διὰ νὰ ἀναπληροῦμεν τὰ κενὰ, τὰ ὁποῖα προέρχονται εἴτε ἐκ τῆς ἀποχωρήσεως τῶν ἡλικιωμένων εἴτε ἐξ ἄλλων λόγων, κατ’ αὐτὴν τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας. Μετὰ τὴν πρώτην τριετίαν ἀφ’ ὅτου ἱδρύθη τὸ διδασκαλεῖον ἐξῆλθον μόνον 90 διδάσκαλοι. Ἀλλ’ ἔχω νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅτι οἱ 90 αὐτοὶ διδάσκαλοι δὲν προέρχονται ἀπὸ εἰσελθόντας διδασκάλους εἰς τὸ Διδασκαλεῖον, ἀλλ’ ὑπῆρχον καί τινες οἱ ὁποῖοι ἦσαν ὑποδιδάσκαλοι καὶ οἱ ὁποῖοι ἐφοίτησαν πάλιν ὥστε εἶναι ὀλιγώτεροι οἱ κυρίως προσερχόμενοι εἰς τὸ Διδασκαλεῖον διὰ νὰ γίνωσι διδάσκαλοι. Καὶ βραδύτερον μόλις ἔχομεν 50 μέχρι 60 διδασκάλους ἐξερχομένους ἀπὸ τὸ Διδασκαλεῖον.

§85Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ αὐτὸ εἰσάγεται τὸ νομοσχέδιον διὰ νὰ διευκολύνῃ τοὺς νέους.

§86Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Σήμερον ἔχομεν ἔλλειμμα ἐτησίως 300 διδασκάλους. Ἡ τοιαύτη κατάστασις ἐννοεῖται ἔφερεν μεγάλα ἐλλείματα. Τοιουτοτρόπως ἔχομεν κατὰ τὰς ἐπισήμους στατιστικὰς τὰς ὁποίας ἔχω ἐκ τοῦ Ὑπουργείου κατὰ τὸ 1915 εἴχομεν θέσεις κενὰς ἐλλείψει προσωπικοῦ εἰς σχολεῖα ἀρρένων 254 διδασκάλων, εἰς σχολεῖα θηλέων 90, εἰς κοινὰ 303 καὶ νηπιαγωγεῖα 34, ἔχομεν δὲ 2.000 ἐκ τῆς ἐπιστρατεύσεως κενάς. Φαντασθῆτε λοιπὸν εἰς ποίαν κατάστασιν ἦτο τότε τὸ ἐκπαιδευτικὸν (ἀναγινώσκει) «Κατὰ τὸ 1918 ἐλλείψει διδασκάλων ἔχομεν 197. Τὰ κενὰ αὐτὰ εἶναι εἰς τὰ ὑπάρχοντα σχολεῖα. Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην ἱδρύσεως καὶ ἄλλων σχολείων, καὶ ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει καὶ τὴν ἀνάγκην τῆς διαιρέσεως πολλῶν τάξεων, διότι εἶναι μεγάλη πληθώρα μαθητῶν, τότε δὲν θὰ μᾶς ἐπαρκοῦν οὐδὲ 3000 δημοδιδάσκαλοι.

§87ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Θέλουν καὶ μισθόν.

§88Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Θὰ καταλήξω ἐκεῖ ἀλλὰ διὰ νὰ σχηματίσωμεν κύριε συνάδελφε, μίαν ἀκριβῆ γνώμην περὶ τῆς καταστάσεως πρέπει νὰ ἴδωμεν ποία ἡ κατάστασις καὶ θὰ ἴδετε ποῦ θὰ καταλήξω.

§89Μ. ΒΟΛΟΥΔΑΚΗΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι κύριε συνάδελφε.

§90Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Ἡ κατάστασις αὕτη κύριοι, ἴσως δὲν θὰ ἐξετείνετο μέχρι τοσοῦτο φοβεροῦ σημείου ἂν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἤγετο εἰς τὴν ἀπόφασιν νὰ καταργήσῃ τὸ θαυμάσιον καὶ σωτήριον διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος κοινοτικὸν σύστημα ἐν ταῖς Νέαις Χώραις μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν αὐτῶν, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὡς πυρῆνα ὀργανώσεως καὶ συνδετικὸν σημεῖον τὴν ἐκκλησίαν, καὶ τὸ σχολεῖον, ἐπὶ κεφαλῆς δὲ αὐτοῦ τὸν ἀνώτερον καὶ κατώτερον κλῆρον καὶ τοὺς Δημογέροντας, τοὺς Ἐφόρους καὶ τοὺς Ἐπιτρόπους. Τοῦτο τὸ σύστημα κατώρθωσε νὰ δημιουργήσῃ κολοσσιαίους πόρους, διὰ τῶν ὁποίων συνετηρεῖτο, ὡς γνωρίζουσιν οἱ ἐκ τῶν νεωστὶ ἐλευθερωθεισῶν χωρῶν, συνετηρεῖτο καὶ παρήγετο ἡ ἐν τῷ ὑποδούλῳ Ἑλληνισμῷ ἐκπαίδευσις, ἥτις ἦτο μὲν κατ’ ἔκτασιν κατωτέρα, ἀλλὰ κατ’ ἔντασιν πολὺ ἀνωτέρα τῆς ἐν τῇ Παλαιᾷ Ἑλλάδι. Ξένος συγγραφεὺς γράφων περὶ τῆς ἑλληνικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν Τουρκίᾳ καὶ ἐν Ἑλλάδι ὡς ἑξῆς ἐκφράζεται περὶ τοῦ θαυμασίου κοινοτικοῦ συστήματος (ἀναγινώσκει) ἡ μόρφωσις παρὰ τοῖς Ἕλλησιν ἐν Τουρκίᾳ εἴς τινας τόπους εἶναι πολὺ ....... κλπ.».

§91Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Μήπως ἔχουν πυκνωθῆ τὰ σχολεῖα μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν ἐν Τουρκίᾳ τῶν διαφόρων κοινοτήτων καὶ αὐτομάτως ἐπῆλθεν ἡ ἔλλειψις τῶν δημοδιδασκάλων ἐκ τῆς πυκνώσεως τῶν σχολείων καὶ οὐχὶ ἐκ τῆς διοικήσεως, ὡς ὑποστηρίζετε;

§92Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δηλαδὴ ὁ ἀριθμὸς τῶν σχολείων ηὔξησεν;

§93Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Βεβαίως ηὔξησεν, ἀλλὰ τὸ ζήτημα εἶναι ἄλλο. Παρακάτω θὰ ἀναφέρω.

§94Δ. ΠΑΖΗΣ. Μήπως ἔχετε στατιστικὰς, κύριε συνάδελφε, σχετικὰς μὲ τὰ σχολεῖα τὰ ἐπὶ τουρκοκρατίας καὶ τὰ σημερινὰ διὰ νὰ ἴδωμεν κατὰ πόσον ἔβλαψεν ἡ διαφορὰ τῆς διοικήσεως;

§95Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Κύριε συνάδελφε, ἐγὼ ἐδήλωσα ἐξ ἀρχῆς ὅτι κατ’ ἔκτασιν ἐν τῇ νέᾳ Ἑλλάδι ἡ ἐκπαίδευσις ἦτο κατωτέρα, ὥστε ἦτο περιττὸν νὰ μοῦ κάμετε τὴν παρατήρησιν, ἀλλὰ κατ’ ἔκτασιν ἦτο καλητέρα.

§96Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Νὰ ἐξηγηθῶμεν καλλίτερον. Κατ’ ἔντασιν ἐν πρώτοις, δὲν ἐννοήσαμεν τί σημαίνει.

§97Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Δηλαδὴ κατὰ ποσὸν ἦσαν τὰ σχολεῖα τότε ὀλιγώτερα, ἀλλὰ κατὰ ποιὸν ἦσαν ἀνώτερα.

§98Μ. ΒΟΛΟΥΔΑΚΗΣ. Ἔντασις τί εἶναι;

§99Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Τὸ ποιόν των ἦτο πολὺ καλλίτερον. Οἱ μαθηταί, οἱ ὁποῖοι ἀπεφοίτων ἐκ τῶν Γυμνασίων Κρήτης ἢ Ἰωαννίνων ἦσαν πολὺ καλλίτεροι τῶν ἀποφοίτων τῶν Γυμνασίων τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος.

§100Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Ὥστε ὁμιλεῖτε περὶ τοῦ ποιοῦ τῶν διδασκάλων αὐτὴν τὴν στιγμήν, ἐν ᾧ ἐξεκινήσατε ἀπὸ τὴν ἀφετηρίαν νὰ ἀποδείξητε, ὅτι ἡ μεταβολὴ τοῦ συστήματος τῶν ἐπὶ Τουρκοκρατίας κοινοτήτων ἐπέφερεν ἀραίωσιν τῶν διδασκάλων, τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ. Σᾶς ἐρωτῶ: Μήπως ἔχετε στατιστικὰς πόσα σχολεῖα ἦσαν ἐπὶ Τουρκοκρατίας καὶ πόσα σχολεῖα εἶναι σήμερον, ὑπὸ τὸ Ἑλληνικὸν καθεστὼς, διὰ νὰ ἴδωμεν πῶς ἐπῆλθεν ἡ ἔλλειψις αὐτὴ τῶν δημοδιδασκάλων;

§101Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Θέλετε νὰ εἴπητε, ὅτι ἡ αὔξησις κατὰ ποσὸν ἐπέφερε τὴν κατάστασιν τῆς ποιότητος;

§102Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Θέλω νὰ εἴπω τοῦτο, ὅτι ἡ ἵδρυσις πολλῶν σχολείων ἐπέφερε τὴν ἔλλειψιν τῶν δημοδιδασκάλων.

§103Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Ὄχι δυστυχῶς· διότι ἔχομεν τὰ διδασκαλεῖα, τὰ ὁποῖα μᾶς ἀποδεικνύουν, ὅτι δὲν ἔχετε διδασκάλους. Εἶναι τοιοῦτοι οἱ μισθοὶ, ὥστε, ὡς οἱ ἀριθμοὶ τῶν Διδασκαλείων μᾶς δεικνύουν, δὲν παρασκευάζουν δημοδιδασκάλους, διότι δὲν ἐπιθυμοῦν νὰ γίνουν δημοδιδάσκαλοι καὶ μάλιστα μετὰ τὴν Ἕνωσιν πολλοὶ τῶν δημοδιδασκάλων ἀνέλαβον ὑπηρεσίαν εἰς ἄλλους κλάδους, διότι εὑρῆκαν μισθοὺς μεγαλειτέρους καὶ ἀφῆκαν τὴν διδασκαλικήν.

§104Δ. ΠΑΖΗΣ. Ἑκάστη κοινότης εἶχεν ἀρκετὸν ἀριθμὸν διδασκάλων καὶ εἰδικοὺς δι’ ἕκαστον μάθημα. Ἰδοὺ ἡ διαφορά.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολουθήσατε, κύριε Βουλευτά.

§106Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Διὰ τῆς ἀφομοιώσεως ἡ Κυβέρνησις κατήργησε τὰς δημογεροντίας, ἀπεξένωσε τὸν κλῆρον ἀπὸ πάσης ἀναμίξεως εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν, ἐδημιούργησεν ἐπιθεωρητὰς ἐκ τοῦ προχείρου καὶ τελείως κατέστρεψε τὸ διδακτικὸν προσωπικὸν διὰ τῆς ἀφομοιώσεως, διότι ἀφομοιωθέντες οἱ δημοδιδάσκαλοι ἔχασαν τοὺς μισθοὺς, τοὺς ὁποίους ἐλάμβανον πρότερον ἀπὸ τὰς κοινότητας. Ἡ ἐκ τῆς σπουδῆς λοιπὸν ταύτης τῆς ἀφομοιώσεως ζημία δὲν ἐβράδυνε νὰ γίνῃ ἀντιληπτὴ ὄχι μόνον εἰς πάντα εἰδήμονα τῶν παιδαγωγικῶν ζητημάτων, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτοὺς τοὺς γονεῖς τοὺς ἀγραμμάτους, οἱ ὁποῖοι σήμερον παραπονοῦνται, ὅτι τὰ παιδιά τῶν δὲν μανθάνουν γράμματα. Ἐγὼ αὐτὸς, ἐπειδὴ ὑπῆρξα ἐπιθεωρητὴς τῶν σχολείων, εἰς πλείστας μεγάλας κοινότητας, εἰς τὰ μέρη τῆς Θεσσαλονίκης εἶχον ἱδρύσει ἀστικὰ σχολεῖα εἶναι διαλελυμένα ὅλα αὐτὰ ἐπίσης δὲν ὑπάρχουν πλέον νηπιαγωγεῖα· διότι ἡ ἀφομοίωσις καὶ ἡ μὴ φροντὶς τῆς ἀμέσου αὐξήσεως τῆς μισθοδοσίας ἔφερε μεγάλην ζημίαν. Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως ἡ ἐσπευσμένη ἀφομοίωσις τῆς ἐκπαιδεύσεως ἔβλαψε, διότι ἐβάρυνε τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἀφ’ ἑτέρου διότι ἐξεμηδένισε σχεδὸν τὴν οἰκονομικὴν αὐτάρκειαν τῶν κοινοτήτων. Οὕτω π.χ. ἐν ᾧ ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὸ ἔτος 1914 ἐδαπάνησε περὶ τὰ 3.000.000 ἐκ τῶν σχετικῶν πόρων, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρχον ἐν Μακεδονίᾳ καὶ εἰς τὰς ἄλλας Νέας Χώρας, αἱ Κοινότητες οὐδὲν εἰσέπραξαν. Κατὰ τὸ ἔτος 1915 ἐδαπάνησε 8.000.000 χωρὶς νὰ εἰσπράξῃ τίποτα οὔτε ἔκτοτε μέχρι σήμερον εἰσέπραξε τίποτα οὐδὲ ἠδυνήθη νὰ τακτοποιήσῃ καὶ περισυλλέξῃ τοὺς πόρους αὐτοὺς, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρχον καὶ οἱ ὁποῖοι σήμερον ἐμειώθησαν ἂν μὴ τελείως ἐξητμίσθησαν. Ἐκ τῶν ἐκθέσεών μου ἐκείνης τῆς ἐποχῆς, ἔχω ἓν σημείωμα διαφόρων κοινοτήτων ποίους πόρους εἶχον καὶ ποῖοι διετήρουν τὰ σχολεῖα των, ἀλλὰ καὶ οἱ πόροι αὐτοὶ ἀπωλέσθησαν διὰ τὸ Κράτος.

§107Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐπιτρέπεται νὰ σᾶς διευκολύνω; Περὶ τοῦ ζητήματος τούτου ὑπάρχει ἕτοιμον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θὰ ὑποβληθῇ κατὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον, ἴσως μάλιστα ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος.

§108Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Χαίρω πολύ. Ἀλλὰ ἀπὸ τοῦ ἔτους 1875, κύριοι Βουλευταὶ, ἤρξατο ἡ σκληρὰ ἀστοργία καὶ ἀσυγχώρητος ἀμέλεια τῆς Πολιτείας πρὸς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, ἡ ὁποία συνετέλεσεν εἰς τὸ νὰ καταρρεύσῃ τελείως ἡ λαϊκὴ ἐκπαίδευσις καὶ νὰ στερηθῇ ὁ λαὸς τὸν ἐπιούσιον πνευματικὸν ἄρτον εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε νὰ ἀναγκάσῃ πρὸ ὀλίγου χρόνου τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ ἐξαποστείλῃ ἐγκύκλιον εἰς ὅλα τὰ σημεῖα τοῦ Κράτους, διὰ τῆς ὁποίας ἐκαλοῦντο οἱ ἐπιθεωρηταὶ καὶ οἱ Νομάρχαι νὰ καλέσουν ὅλους τοὺς ἀγραμμάτους καὶ ἀποτυχόντας βιοπαλαιστὰς νὰ καταλάβουν τὴν θέσιν τοῦ διδασκάλου.

§109Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Οὐδέποτε διεβιβάσθη τοιαύτη ἐγκύκλιος. Παρεκλήθησαν μόνον οἱ Νομάρχαι καὶ οἱ ἐπιθεωρηταὶ ὄχι ὅπως συλλέξουν τὰ ἀγράμματα στοιχεῖα, ἀλλὰ νὰ συστήσωσιν ὅπως ὅλοι οἱ ἔχοντες τὰ προσόντα σπεύσωσι καὶ ἐγγραφοῦν εἰς τὰ διδασκαλεῖα, διότι ἡ Κυβέρνησις θὰ λάβῃ πρόνοια νὰ χορηγήσῃ καὶ ὑποτροφίαν ἀκόμη εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ φοιτήσουν εἰς τὰ διδασκαλεῖα.

§110Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Δὲν εἶπον αὐτὸ διὰ νὰ σᾶς κατηγορήσω, ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ, ποῖος θὰ προσήρχετο ἐκ τῶν καλῶς μορφωμένων μὲ τὰς 160 δραχμὰς τὸν μῆνα; Βεβαίως οἱ ἀγράμματοι. Ἄλλως τε καὶ ἡ ἰδία ὑπηρεσία σας διαλαλεῖ καὶ διὰ τῶν ἐφημερίδων, ὅτι αὐτοὶ αἱ διδάσκαλοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι 500, εἶναι ἀγράμματοι. Ὥστε, εἴμεθα σύμφωνοι. Εὐτυχῶς ἡ ὑγιὴς ἀντίληψις περὶ τῆς λαϊκῆς ἐκπαιδεύσεως ἐπεκράτησε καὶ παρ’ ἡμῖν καὶ ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων ἀνεγνώρισε τὴν ἀλήθειαν, ὅτι πάντως πρέπει τὰ θεμέλια νὰ τίθενται ἀσφαλῶς καὶ ἀπεφάσισε νὰ θέσῃ στερεὰν τὴν βάσιν τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ οἰκοδομήματος καὶ λίαν ἀξιεπαίνως ὑπέβαλε τὸ ὑπὸ τὴν κρίσιν ἡμῶν νομοσχέδιον περὶ βελτιώσεως τῆς ἀμαθείας τῶν λειτουργῶν. Τὸ νομοσχέδιον γενικῶς ἐξεταζόμενον ἀποτελεῖ αἴσιον οἰωνὸν διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς λαϊκῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀλλὰ θὰ ἐξέφραζον τὴν εὐχὴν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα ἀφ’ οὗ ἅπαξ ἀπεφάσισε νὰ θεραπεύσῃ τὴν ἐπικινδύνως νοσοῦσαν λαϊκὴν Ἐκπαίδευσιν, νὰ κάμῃ τὴν θεραπείαν τελείαν, διότι ἄλλως φοβοῦμαι μήπως ἀπολέσῃ τὰ ἔξοδα τῆς νοσηλείας καὶ ἡ θεραπεία δὲν γίνει τελεία. Ἡ διὰ τοῦ νομοσχέδου παρεχομένη ἐνίσχυσις εἰς τοὺς παραγωγοὺς τῆς νέας γενεᾶς, εἰς τοὺς δημιουργοὺς χαρακτήρων, τοὺς ὁποίους ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρὸ ἡμερῶν ἐζήτει παρὰ τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, δὲν πληροῖ τὰς προσδοκίας τῶν σφοδρῶς δεινοπαθησάντων δημιουργῶν τῶν ἀγαθῶν πολιτῶν καὶ τῶν δημιουργῶν τῶν ἡρώων στρατιωτῶν, τοὺς ὁποίους ἴδομεν εἰς τοὺς ἀγῶνας, διὰ τῶν ὁποίων ἐμεγαλύνθη ἡ Ἑλλάς. Διότι ἡ ἐκ τοῦ παγκοσμίου πολέμου δημιουργηθεῖσα οἰκονομικὴ δυσχέρεια τῶν λειτουργῶν τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, εἶναι τόσον μεγάλη, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα λαμβάνει ἡ Κυβέρνησις νὰ θεραπευθῇ. Πλὴν τούτου παρατηρῶ καὶ ἄλλην ἀτέλειαν εἰς τὸ νομοσχέδιον, ὅτι δὲν τηρεῖται καὶ ἀναλογία εἰς τοὺς μισθοὺς ἐν σχέσει πρὸς τοὺς μισθοὺς ἄλλων ὑπαλλήλων ἄλλων κλάδων τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. Κύριοι Βουλευταί, εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι πᾶς ἄνθρωπος συναισθανόμενος τὴν ἀξίαν του ἔχει τὴν δικαίαν ἀξίωσιν ν’ ἀμείβεται ἀναλόγως πρὸς αὐτὴν καὶ νὰ μὴ ὑποτιμᾶται ὑπὸ ἄλλων ἐχόντων τὴν αὐτὴν ἀξίαν... Ἐκ τούτου προκύπτει ἀναγκαίως, ὅτι οἱ μισθοὶ τῶν διδασκάλων πρέπει νὰ εἶναι ἀνάλογος πρὸς τὴν ἀξίαν αὐτῶν καὶ πρὸς τοὺς μισθοὺς ἄλλων ὑπαλλήλων ὑπηρετούντων τὸ δημόσιον. Ἡ βάσις αὐτὴ φρονῶ, ὅτι πρέπει εἰς πᾶσαν συζήτησιν νὰ τίθεται, ὅταν πρόκηται περὶ ἀμοιβῆς· πολὺ ὀρθῶς δὲ ὁ ἐκ Λαρίσσης συνάδελφος χθὲς συνέστησε τὴν ἀφομοίωσιν τῶν μισθῶν ὅλων, διότι τότε μόνον θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἔχωμεν ὑπαλλήλους ἐν τῷ Κράτει ἐργαζομένους, ὅταν δὲν βλέπομεν, ὅτι ὁ εἷς ἐν ἄλλῳ κλάδῳ ἀμείβεται γενναιότερον καὶ ὁ ἄλλος εὐτελέστερον. Τοῦτο θὰ γίνῃ διὰ τῆς ἀφομοιώσεως τοῦ μισθοῦ ὅλων τῶν ὑπαλλήλων. Τὸ νομοσχέδιον φαίνεται, ὅτι δὲν ἔλαβε σοβαρῶς ὑπ’ ὄψει τὴν ἀρχὴν αὐτὴν τῆς ἀναλογίας τῶν μισθῶν πρὸς ἄλλους ὑπαλλήλους, διότι ἡ βάσις τῶν 200 δραχμῶν, τιθεμένη ἐν σχέσει μὲ τὴν ἀξίαν τοῦ διδασκάλου καὶ ἄλλων ὑπαλλήλων, δὲν εἶναι ἀνάλογος καὶ ἑπομένως δὲν εὑρίσκω, ὅτι εἶναι δικαία. Ἔχω πίνακας μισθῶν ὑπαλλήλων ἄλλων ὑπηρεσιῶν, ἐκ τῶν ὁποίων ἐμφαίνεται ἡ διαφορὰ αὐτὴ, τὴν ὁποίαν ἀνέφερον. Ἔρχομαι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἐκεῖ ἐφορειακὸς γραμματεὺς αʹ τάξεως ἔχει μισθὸν 260 δραχμῶν (ἀναγινώσκει): Αὐτοὶ θὰ ἔχωσι μεγαλείτερα προσόντα ἀπὸ τοὺς διδασκάλους. Εἰξεύρομεν καὶ ἄλλους, οἱ ὁποῖοι εἶναι γραφειάδες.

§111Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τί μισθὸν ἔχουσι τῆς γʹ τάξεως;

§112Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. 210 δραχμάς. Αὐτοὶ δὲν ἔχουσιν ἀπολυτήριον γυμνασίου.

§113Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἄρα, περὶ δέκα δραχμῶν μόνον πρόκειται.

§114Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Ἔρχομαι εἰς ἄλλον κλάδον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, εἰς τὸν τελωνειακὸν κλάδον. «Γραμματεὺς τελωνείου αʹ τάξεως 260 δραχμὰς, βʹ τάξεως 240 δραχμὰς κλπ.». Ἔρχομαι εἰς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης προχθὲς «οἱ γραφεῖς ἔχουσι 240 δραχμὰς ἔπειτα ὑπογραμματεῖς Ἐφετείων καὶ εἰσαγγελεῖς κλπ.».

§115Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Αὐτὴ ἡ τάξις τῶν ὑπαλλήλων δὲν ἔχει προαγωγάς.

§116Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Ἔρχομαι εἰς τὰ ἄλλα. Ἐπίσης εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἡ διαφορὰ ἀκολουθεῖ καὶ ἐκ τούτου ἀποδεικνύεται, ὅτι ἐν ᾧ εἰς τὸν διδάσκαλον τὸν μορφωμένον ἐπίτηδες ἀκριβῶς διὰ νὰ λοξεύσῃ τοὺς χαρακτῆρας τοῦ Ἕλληνος πολίτου ἐκ τοῦ ὁποίου ἐκ τῆς ὁλότητος τῶν πολιτῶν, ἐκ τῆς ὁποίας θὰ σχηματισθῇ τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον θὰ εὐημερίσῃ, δι’ αὐτοὺς τοὺς ἐργάτας δίδομεν 175 δραχμὰς, διότι ἡ βάσις τῶν 200 δραχμῶν ἅμα ἀφαιρέσωμεν τὰς 25 δραχμὰς τῶν κρατήσεων μένωσιν 175 δραχμαὶ δὲν ἀντιστοιχεῖ οὔτε 6 δραχμὰς ἡμερησίως εἰς τὸν διδάσκαλον. Ἐρωτῶ, ὑπὸ τὰς σημερινὰς περιστάσεις εἶναι δυνατὸν νὰ ζήσῃ αὐτὸς ὁ διδάσκαλος καὶ τί θὰ γίνῃ μετὰ τριετίαν, ἐὰν ἐννοεῖται ἠμπορέσῃ νὰ ὑπερπηδήσῃ τὰ φοβερὰ κωλύμματα, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσι, δύναται νὰ λάβῃ ἄλλας 20 δραχμὰς καὶ οὕτω καθεξῆς. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χρησιμεύσῃ αὐτὴ ἡ βάσις, ἐὰν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὸν διδάσκαλον.

§117Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ἐλάβατε ὑπ’ ὄψει σας ἕνα ἄλλο νομοθετικὸν Διάταγμα τὸ ὁποῖον ὁρίζει διὰ τὰ χωρία ὑπαλλήλους νὰ γνωρίζουσιν γραφὴν καὶ ἀνάγνωσιν καὶ ὁρίζει μισθὸν 300 δραχμῶν καὶ ἡ δαπάνη ἀνέρχεται περίπου εἰς 10.000.000;

§118Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Δυστυχῶς ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας δὲν ἔλαβον σημείωμα, δὲν ἐπρόλαβα, βεβαίως εἰξεύρω, ὅτι εἶναι ὑπάλληλοι διαφορετικοὶ ἀπὸ τοὺς ἄλλους.

§119Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Αὐτοὶ δὲν θὰ κάμωσιν οὐδεμίαν δουλειά καὶ ἐν τούτοις ὁ διδάσκαλος θὰ πάρῃ ὀλιγώτερα.

§120Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Μάλιστα. Πρῶτον εἶπον, ὅτι ἡ βάσις δὲν εἶναι ἀρκετὴ καὶ πρέπει νὰ μεταβληθῇ. Ἔπειτα ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τῆς εἰς τάξεις διαιρέσεως τῶν διδασκάλων. Εὑρίσκω, ὅτι ἡ διαίρεσις αὐτὴ θὰ φέρῃ μεγάλας δυσχερείας εἰς τὴν προαγωγὴν τῶν διδασκάλων, διότι ὡς προανέφερε καὶ ὁ συνάδελφος εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ἓν πέμπτον μόνον προάγεται τῆς πρώτης τάξεως, ὥστε αὐτὸ μόνον θὰ φθάσῃ μετὰ 30 ἔτη εἰς 300, δραχμάς, τὸ ἕτερον πέμπτον θὰ φθάσῃ εἰς 370 καὶ τὰ ⅗, δηλαδὴ ἡ πλειοψηφία τῶν διδασκάλων, θὰ φθάσῃ εἰς 375 μετὰ 21 ἔτη, ἐὰν δυνηθῇ νὰ ὑπερπηδήσῃ ὅλα τὰ προσκόμματα, τὰ ὁποῖα θέτει τὸ νομοσχέδιον διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τὸ σημεῖον αὐτό.

§121Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ποῖα προσκόμματα;

§122Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Θὰ ἔλθω αὐτὴν τὴν στιγμήν. Ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου νὰ διαιρῇ τοὺς διδασκάλους εἰς τρεῖς βαθμοὺς καὶ νὰ δίδῃ τὸν μισθὸν τῶν 100 δραχμῶν οἱουδήποτε βαθμοῦ, θὰ λάβῃ ἐξερχόμενος ἐκ τοῦ Διδασκαλείου 100 δραχμάς, δηλονότι δὲν ἀμοίβεται ὡς πρότερον μόλις ἐξέλθῃ ἐκ τοῦ Διδασκαλείου καὶ διορισθῇ μὲ τὸν μισθὸν τοῦ βαθμοῦ ὅπως πρότερον, ἀλλὰ καταργεῖται τοῦ βαθμοῦ ὁ μισθὸς καὶ λαμβάνῃ τὸν τελευταῖον μισθὸν τοῦ βαθμοῦ του, θὰ τὸ λάβῃ εἰς τὸ τέλος τῆς ὑπηρεσίας, ἐν ᾧ μέχρι τοῦδε εἰς τὴν ἀρχὴν τὸν ἐλάμβανεν.

§123Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἔχει ὡς βάσιν τὴν εὐδοκίμησιν.

§124Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Ναί. Διὰ νὰ φθάσῃ εἰς ἕνα βαθμὸν πρέπει μετὰ 8 ἔτη νὰ κριθῇ ἄξιος διὰ νὰ μεταβῇ εἰς ἀνωτέραν τάξιν, ἀλλὰ πρὶν μεταβῇ εἰς τὴν ὀκταετίαν, πλὴν τοῦ φραγμοῦ αὐτοῦ τῆς ὀκταετίας, ὁ ὀργανισμὸς δὲν περιλαμβάνει καὶ τὰς προσαυξήσεις τὰς τριετεῖς. Εἶναι ἄλλος φραγμὸς αὐτός, λ. χ. ἐκρίθη ἄξιος διὰ νὰ προαχθῇ μετὰ 3 ἔτη θὰ δύναται νὰ συμπληρώσῃ τὴν ὀκταετίαν, ἐὰν ἔχῃ δύο τριετίας, ἔχει δύο ἐμπόδια διὰ νὰ φθάσῃ μέχρι τῆς ὀκταετίας καὶ νὰ πάρῃ τὸ τριακοντάδραχμον. Ὅσον ἀφορᾶ τὸ ἐμπόδιον ποῦ προέρχεται, διότι διὰ τῆς εὐδοκιμήσεως προάγεται, ἐὰν ἐντὸς τριετίας κριθῇ στάσιμος τότε δὲν δύναται μετὰ ὀκταετίαν νὰ φθάσῃ εἰς τὸν βαθμὸν αὐτὸν, διὰ νὰ λάβῃ τὸ 30δραχμον. Ἑπομένως ἐν ᾧ μέχρι τοῦδε αὐτομάτως ἐλάμβανε τὰς αὐξήσεις, σήμερον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λάβῃ παρὰ δι’ εὐδοκιμήσεως. Ἐγὼ κατ’ ἀρχὴν δὲν θεωρῶ κακὸν νὰ προάγωνται οἱ διδάσκαλοι δι’ εὐδοκιμήσεως, ἀλλὰ ἄλλος συνάδελφος ἀνέφερε χθὲς περὶ τῶν περιφήμων Συμβουλίων. Ποῖος δύναται νὰ μὲ πείσῃ ἐμένα ὅτι μὲ ὅλην τὴν καλὴν θέλησιν, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχῃ ὁ ἐπιθεωρητής, ὁ ὁποῖος θὰ γνωμοδοτήσῃ διὰ τὴν προαγωγὴν τοῦ διδασκάλου, ποῖος δύναται νὰ βεβαιώσῃ ὅτι ἡ γνώμη του θὰ εἶναι ὀρθὴ καὶ δὲν θὰ ἀδικηθῶσιν οἱ διδάσκαλοι; Ἔπειτα ἄλλο ζήτημα. Ἠξεύρετε ὅτι οἱ ἐπιθεωρηταὶ εἶναι ὄργανα τοῦ ἐποπτικοῦ Συμβουλίου ἢ τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ κρίνῃ κατόπιν;

§125Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τὰ ἐποπτικὰ εἶναι ὄργανα τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ.

§126Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ θέλω νὰ εἴπω, ἀλλ’ αὐτὸ ὅπως μετερρυθμίσθη ὁ νόμος περὶ διοικήσεως εἶναι ὄργανον τοῦ Ὑπουργοῦ. Λοιπὸν ποῖος δύναται νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸν διδάσκαλον ἀπὸ τὸν ἐπιθεωρητὴν, ὁ ὁποῖος πάντοτε φοβεῖται τὸ ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον. Διὰ νὰ προαχθῇ ὁ διδάσκαλος, διὰ νὰ λάβῃ τὴν αὔξησιν θὰ γνωμοδοτήσῃ ὁ ἐπιθεωρητὴς καὶ ἔπειτα θὰ ἀποφασίσῃ τὸ ἐποπτικὸν συμβούλιον, ἔπειτα ἡ πρότασις θὰ μεταβῇ εἰς τὸ ἐκπαιδευτικὸν συμβούλιον καὶ τούτου ἡ γνώμη θὰ ὑπόκειται εἰς τὴν κρίσιν τοῦ Ὑπουργοῦ. Ἀλλ’ ὡς παρέστησε προχθὲς καὶ ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Ἰωαννίνων περὶ ἑνὸς ἐπιθεωρητοῦ, γνωρίζω, ὅτι οἱ ἐπιθεωρηταὶ καὶ νὰ θέλωσι νὰ κάμωσι τὸ καθῆκον των δὲν δύνανται ἕνεκα τῆς πολιτικῆς. Ὁμιλῶ γενικῶς. Ἐφ’ ὅσον θὰ εἶναι ἀνεξάρτητος ὁ ἐπιθεωρητής, τὸ ἐποπτικὸν συμβούλιον δὲν θὰ τοῦ ἐπιβάλῃ, ὡς ἔχει δικαίωμα, πρόστιμον. Ἐφ’ ὅσον δὲ καὶ τὸ συμβούλιον τοῦτο δὲν εἶναι ἀνεξάρτητον ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν ὑποκείμενον εἰς παῦσιν, δὲν ὑπάρχῃ ἀνεξαρτησία. Τί θὰ συμβῇ; Αἱ προαγωγαὶ θὰ ἐξαρτῶνται πάντοτε ἀπὸ τὸ κέντρον.

§127Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἠξεύρετε καμμίαν προαγωγὴν εἰς ὅλην τὴν ἐκπαιδευτικὴν ἱεραρχίαν, ἡ ὁποία νὰ μὴ γίνεται μὲ τὴν κρίσιν τῆς προϊσταμένης ἀρχῆς;

§128Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Ἐκεῖ δὲν συνδέεται καὶ ἡ μισθοδοσία.

§129Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Παντοῦ συνδέεται ἡ προαγωγὴ μὲ τὴν μισθοδοσίαν.

§130Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Ὄχι. Εἰς τὰς ἄλλας ὑπηρεσίας προάγεταί τις ἀπὸ γραφεὺς π.χ. εἰς γραμματέα, εἰς τμηματάρχην κλπ. Ἐδῶ ὅμως ὁ προαγόμενος μένει πάλιν διδάσκαλος, συμβαίνει δὲ κρινόμενος ὑπὸ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ ὡς στάσιμος, τὸν μὲν μισθὸν νὰ λαμβάνῃ ὀλιγώτερον, ὑπηρεσίαν δὲ νὰ ἐκτελῇ τὴν ἰδίαν.

§131Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Καὶ εἰς τὸν στρατὸν ὁ στάσιμος ἐκτελεῖ ὑπηρεσίαν.

§132Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν δὲν ἔχομεν μορφώσει χαρακτῆρας, αἱ προαγωγαὶ καὶ αἱ προσαυξήσεις πρέπει νὰ γίνωνται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ χρόνου. Ἡ ἐπιθεώρησις εἶναι ἱκανὴ νὰ παρακολουθῇ τὸ ἔργον των καὶ εἰς τοὺς ἀνικάνους νὰ ἐπιβάλῃ πρόστιμον ἢ καὶ νὰ συνιστᾷ τὴν ἀπόλυσίν των. Τώρα δὲν τὸν προάγει νὰ πάρῃ τὰς 200 δραχμάς, ἀλλὰ τὸν θεωρεῖ ἱκανὸν νὰ ἐκτελῇ ὑπηρεσίαν. Κατὰ τὴν πρότασίν μου, αἱ προσαυξήσεις θὰ δίδωνται μεθ’ ὡρισμένον χρόνον μετὰ τριετίαν, ἐν ᾧ κατὰ τὸ νομοσχέδιον θὰ ἀναγκασθῶσιν οἱ δημοδιδάσκαλοι νὰ ἀρχίσωσι νὰ κολακεύωσι τοὺς ἐπιθεωρητὰς καὶ θὰ καταστραφῶσιν οἱ χαρακτῆρες τῶν διδασκάλων, παρ’ ὧν περιμένομεν νὰ μορφώσωσι τοιούτους. Λοιπὸν αἱ προσαυξήσεις νὰ γίνωνται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ χρόνου, ἐν ᾧ ἡ ἀνικανότης ἢ ἡ ἀμέλεια νὰ τιμωρεῖται διὰ διαφόρων ποινῶν. Ἡ δικτατορικὴ ἐξουσία, τὴν ὁποίαν δίδομεν εἰς τὸν ἐπιθεωρητὴν δὲν θὰ ὠφελήσῃ, ἀλλὰ θὰ βλάψῃ τὴν ἐκπαίδευσιν. Νὰ καταργηθῇ ἡ διαβάθμισις, ὅλοι οἱ διδάσκαλοι ἐξερχόμενοι νὰ λάβουν ἕνα μισθὸν, αἱ προσαυξήσεις νὰ γίνωνται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ χρόνου, κατὰ τῶν ἀμελῶν ἢ ἀνικάνων νὰ ὑπάρχῃ ἡ ἐπιθεώρησις, ἡ ὁποία κρίνουσα νὰ ἐπιβάλῃ διαφόρους ποινὰς μικροτέρας καὶ ἔπειτα νὰ ἀπολύῃ. Διὰ τὸ ζήτημα τῶν διδασκαλισσῶν δὲν προσθέτω τι, διότι ὁμοφώνως ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε τὴν ἐξίσωσιν. Ἀλλὰ καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀφομοιώσεως τῶν μισθῶν τῶν παλαιῶν δημοδιδασκάλων μετὰ τῶν νέων εὗρε τὴν λύσιν του καὶ δὲν θὰ ὑπάρχῃ διαφορά. Ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τῶν ὑποδιδασκάλων. Οἱ πρωτοβάθμιοι καὶ δευτεροβάθμιοι πρέπει νὰ προαχθῶσιν εἰς τριτοβαθμίους δημοδιδασκάλους διὰ νὰ ἔχουσιν μίαν ἀμοιβήν. Ἐπίσης ὡς πρὸς τὴν σύνταξιν νὰ δίδεται ὁλόκληρος ὁ μισθὸς μετὰ 30 ἔτη, εἰς πολλὰ κράτη ἀπὸ τοῦ 10 ἔτους δίδεται σύνταξις εἰς τοὺς διδασκάλους τοὺς παθόντας. Εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ τὸ Βέλγιον ἀπὸ τοῦ 15 ἔτους πέρνουν σύνταξιν. Δὲν θέλω νὰ μεταβάλω τὴν βάσιν, νὰ ἔχωσιν σύνταξιν μετὰ 30 ἔτη, ἀλλὰ ἔχω τὴν γνώμην ὅπως διὰ τὰς διδασκαλίσσας, θεωρῶ καλὸν καὶ διὰ τοὺς διδασκάλους νὰ λαμβάνουσιν σύνταξιν μετὰ 15 ἔτη ὅταν δὲν θὰ δύνανται νὰ μένωσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Νομίζω, ὅτι εἶναι δίκαιον, διότι εἰς ὅλα τὰ Κράτη, εἰς τὴν Σαξονίαν, εἰς τὴν Δανίαν μάλιστα ἀπὸ τοῦ 5ου ἔτους, εἰς ὅλα τὰ Κράτη, ἐκτὸς τῶν τριῶν τὰ ὁποῖα ἀνέφερον, ὅλα τὰ ἄλλα κράτη δίδουν σύνταξιν ἀπὸ τοῦ 10 ἔτους. Ἐγὼ δὲν θέλω τὸ 10ον ἀλλὰ τὸ 15ον. Ὅταν ἐργασθῇ ἕνας 15 ἔτη, ὅταν πάθῃ καὶ φύγῃ ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν πρέπει νὰ δικαιοῦται νὰ λάβῃ ἀνάλογον σύνταξιν.

§133Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐὰν πάθῃ καὶ τώρα δικαιοῦται νὰ πάρῃ. Ἄν θέλῃ νὰ φύγῃ ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν καὶ νὰ ἐμπορευθῇ δὲν θὰ τοῦ δώσωμεν.

§134Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Νομίζω, ὅτι ἔχει δικαίωμα νὰ λάβῃ. Ἐπίσης ἔχω νὰ προτείνω καὶ τὸ ἑξῆς: Ὅλα τὰ Κράτη δίδουν ἐνοίκια καὶ ἄλλας ἀμοιβὰς. Νομίζω, ὅτι εἶναι δίκαιον ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ νὰ δίδεται καὶ ἐνοίκιον εἰς τοὺς διδασκάλους. Ἡμεῖς συνειθίζομεν εἰς τὴν Νέαν Ἑλλάδα ἀνέκαθεν νὰ δίδωμεν καὶ τὰ ἐνοίκια καὶ τὴν καύσιμον ὕλην. Ἀλλὰ τώρα ποῦ ἠνώθημεν ἔπαυσαν. Εἶναι δίκαιον λοιπὸν ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ τῶν κατοίκων νὰ δίδεται ἕνα ὡρισμένον ποσὸν ἐνοικίου. Ἐπίσης θεωρῶ δίκαιον νὰ μεριμνήσῃ ἡ Κυβέρνησις ὅπως ὅλαι αἱ ἑταιρεῖαι αἱ σιδηροδρομικαὶ καὶ τὰ ἀτμόπλοια νὰ δίδουν εἰσητήρια εἰς τοὺς διδασκάλους μὲ 50% ἔκπτωσιν. Εἶναι δικαιότατον καὶ ἡ Γαλλία ἔχει ἀνάλογα νομοθετήματα. Ὅταν καταργήσωμεν τὰς τάξεις καὶ τὰς διαιρέσεις καὶ ὡρίσωμεν ὡρισμένας διαβαθμίσεις δι’ ἕκαστον κλάδον, τότε δυνάμεθα νὰ ὁρίσωμεν ἄλλας ἀμοιβὰς διὰ τοὺς διακεκριμμένους ὅπως ὑπάρχουν ἐν Γαλλίᾳ μετάλλια ἀργυρᾶ, νομίζω, καὶ χαλκᾶ, καὶ νομίζω ὅτι οἱ λαμβάνοντες τὸ ἀργυροῦν μετάλλιον ἔχουν πρόσθετον σύνταξιν ὅταν ἀποχωρήσουν 100 δραχμὰς. Ἑπομένως αἱ ἀμοιβαὶ ὅταν δοθοῦν εἰς τοὺς διδασκάλους τότε θὰ δυνηθῶμεν νὰ φέρωμεν τοιαῦτα πρόσωπα, ὥστε νὰ δύνανται νὰ ἐργασθοῦν. Κύριοι Βουλευταὶ, ἡ ἀκμὴ καὶ ἡ παρακμὴ ἑνὸς λαοῦ ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς ἀγωγῆς, τὴν ὁποίαν θὰ δώσουν εἰς τὴν νεότητα. Ἐκεῖνος ὁ λαὸς γίνεται εὐτυχέστερος ὁ ὁποῖος ἀπήλαυσε μέχρι καὶ τῶν κατωτάτων τάξεων πολυμεροῦς ἀγωγῆς καὶ ἐκπαιδεύσεως. Ἡ ἀνάπτυξις, ἡ ἐκπαίδευσις, ἡ θέσις καὶ ἡ σπουδαιότης αὐτῆς πολλάκις παραγνωρίζεται ἢ δὲν ἐκτιμᾶται ἀρκούντως. Ἀλλὰ σοβαρώτατα παρουσιάζεται ἡ σπουδαιότης τῆς ἐκπαιδεύσεως, ὅταν λαὸς τις πληγῇ ἀπὸ ἐσωτερικῶν καὶ ἐξωτερικῶν περιπετειῶν καὶ κατάκειται, τότε σοβαρώτατα εἶναι ἀναγκαιοτάτη ἡ ἐκπαίδευσις διὰ νὰ ἀναμορφώσῃ τὸν λαὸν αὐτὸν καὶ διὰ νὰ ἀναμορφώσῃ τὴν νέαν γενεὰν, διὰ νὰ ἐμβάλῃ νέας σκέψεις εἰς τὴν νέαν γενεάν. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐπὶ 5 ἔτη σχεδὸν ὑπέφερε τὰ πάνδεινα ἕνεκα ἐξωτερικῶν καὶ ἐσωτερικῶν περιπετειῶν, διὰ τοῦτο ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην ἀναβαπτίσεως καὶ ἀναμορφώσεως. Ἡ ἀναβάπτισις καὶ ἡ ἀναμόρφωσις τοῦ λαοῦ εἶναι ἔργον μόνον τοῦ σχολείου. Μόνον ἐξ αὐτοῦ δύνανται νὰ προέλθουν κοσμικοὶ καὶ φιλανθρωπικοὶ πολῖται. Ὁ δὲ διδάσκαλος εἶναι διὰ τὸ σχολεῖον, ὅ,τι εἶναι ὁ ἥλιος διὰ τὸ σύμπαν. Ἄν λοιπὸν θέλωμεν ὄντως ὁ διδάσκαλος νὰ εἶναι ὁ ἥλιος εἰς τὸ σχολεῖον, τὸ ὁποῖον θὰ σφυρηλατῇ τοὺς χαρακτῆρας τῆς νέας γενεᾶς, ὀφείλομεν νὰ καταστήσωμεν αὐτοὺς ἀνεξαρτήτους παρέχοντες μισθὸν ἐπαρκῆ διὰ νὰ ζήσῃ, ὥστε νὰ εἶναι ἀνεξάρτητος οἰκονομικῶς καὶ νὰ μὴ ἀναγκάζεται νὰ λαμβάνῃ ἡμίσειαν δωδεκάδα ἄλλων ἀξιωμάτων διὰ νὰ ζήσῃ. Καὶ μόνον τότε δυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν, ὅτι θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀνταγωνισθῶμεν ἐπαξίως πρὸς τὰ ἔθνη, μὲ τὰ ὁποῖα εὑρισκόμεθα ἐν γειτονίᾳ. (Χειροκροτήματα).

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις, ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 10ην νυκτερινήν.

(Ὥρᾳ 8.30′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 10.30′ μ. μ.)

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων. Ὁ κύριος Α. Κριάρης ἔχει τὸν λόγον.

§137Α. ΚΡΙΑΡΗΣ. Ἠμπορεῖ κανεὶς, κ. βουλευταί, καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ εἴπῃ, δόξα τῷ Θεῷ, ὅτι εὑρέθη μία Κυβέρνησις ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου καὶ ἐντεῦθεν νὰ σκεφθῇ καὶ ν’ ἀποφασίσῃ περὶ τῆς βελτιώσεως τῶν πτωχῶν βιοπαλαιστῶν, τῶν διδασκάλων, περὶ τῆς βελτιώσεως τῆς καταστάσεως αὐτῶν. Ἡ κατάστασις ἔφθασεν εἰς τὸ ἀπροχώρητον, ἦτο ἀφόρητος ἡ κατάστασις, τὸ μαχαῖρι, κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον, εἶχεν ἐμπηχθῆ μέχρι τοῦ κοκκάλου, καὶ εἶναι ἀπορείας ἄξιον πῶς ἐπὶ ἕνα αἰῶνα ὁλόκληρον δὲν εὑρέθη μία Κυβέρνησις νὰ φροντίσῃ δι’ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους καὶ διατί; Διότι ὅλους τοὺς διδασκάλους κάθε Κυβέρνησις τοὺς ἐθεώρει ὑποδεεστέρους καὶ παρημέλουν αἱ Κυβερνήσεις ἀλληλοδιαδόχως νὰ φροντίσουν περὶ τῆς βελτιώσεως τῆς καταστάσεως αὐτῶν. Εἰς τὰς ἀρχὰς ἦτο ἐπιτετραμένον τοῦτο, διότι δὲν ὑπῆρχον ἐγγράμματοι ἄνθρωποι καὶ διότι τὰ μέσα τὰ ὑλικὰ ἦσαν ὀλίγα. Λέγων εἰς τὰς ἀρχὰς ἐννοῶ ἀπὸ τῆς ἱδρύσεως τοῦ Βασιλείου. Τότε οἱ διδάσκαλοι ἦσαν καλόγεροι, ἱερεῖς τὸ πλεῖστον καὶ ἐδίδασκον τὴν ὀκτώηχον, τὸν ἀπόστολον κλπ. Προϊόντος τοῦ χρόνου ἐλαμβάνοντο μέτρα ἐλάχιστα. Πότε συνιστῶντο ὑποδιδασκαλεῖα, πότε ἐζητοῦντο εἰσφοραὶ παρὰ τῶν δήμων, πότε συνιστῶντο ταμεῖα Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως. Ἐδέησεν ἐπὶ τέλους νὰ συσταθῶσιν τὰ λεγόμενα διδασκαλεῖα, δηλ. πραγματικῶς ἡ βάσις διὰ νὰ καταρτίζωνται διδάσκαλοι. Συνεστήθησαν ἑπτὰ διδασκαλεῖα, κατόπιν δὲ ἦλθε, δὲν γνωρίζω ποία Κυβέρνησις, καὶ κατήργησεν τὰ 4 καὶ ἔμειναν 3 καὶ τὶ νὰ κάμουν 3 διδασκαλεῖα εἰς ἓν Κράτος καὶ πόσους διδασκάλους νὰ βγάλουν αὐτά; Ἀλλ’ ἔστω καὶ τὰ τρία αὐτὰ θὰ ἠμποροῦσαν νὰ καταρτίζουν πολλοὺς διδασκάλους, ἂν εὑρίσκετο μία καὶ μόνη Κυβέρνησις νὰ εἴπῃ: Διὰ νὰ κάμω καλοὺς διδασκάλους πρέπει νὰ τοὺς πληρώνω καλά. Δὲν τὸ ἔκαμε καὶ εὑρέθη αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων, διὰ νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκον της αὐτό.

§138Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἀργά.

§139Α. ΚΡΙΑΡΗΣ. Κάλλιο ἀργὰ παρὰ ποτέ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας σᾶς ὑπέβαλε ἓν νομοσχέδιον. Ἐγὼ δὲν ἠμπορῶ παρὰ νὰ συγχαρῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ περισσότερον τὸν ἀγαπητὸν κ. Πρόεδρον, ὁ ὁποῖος πρὸ μηνῶν τὸ ἐσκέφθη καὶ τὸ εἶχεν ἀποφασίσει καὶ ἔδωκε τὴν σχετικὴν ἐντολὴν διὰ νὰ συνταχθῇ νομοσχέδιον περὶ βελτιώσεως τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῶν διδασκάλων. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ τὸ ἀνέγνωσα καὶ ἐγώ, ἀλλὰ δὲν συμφωνῶ πρὸς τοῦτο, ὄχι ὡς πρὸς τὴν βελτίωσιν τῆς καταστάσεως, ὄχι ὡς πρὸς τὴν αὔξησιν τῆς μισθοδοσίας, ἀλλ’ ὡς πρὸς τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον συνετάχθη τὸ νομοσχέδιον καὶ εἰσήχθη. Ἐγὼ θέτω ἄλλας βάσεις εἰς τὸ νομοσχέδιον, ἁπλουστέρας, δικαιοτέρας καὶ εὐεργετικωτέρας. Θὰ μοὶ ὑποχρεώσῃ πολὺ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλή, ἂν θελήσουν νὰ μὲ ἀκούσουν προσεκτικῶς. Ἐγὼ ὑπέβαλον πρότασιν πρὸ πολλῶν ἡμερῶν σχετικήν, ἡ ὁποία ἐξετυπώθη καὶ διενεμήθη εἰς τὴν Βουλήν. Τὰ ἓξ πρῶτα ἄρθρα τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐγὼ τὰ καταργῶ καθ’ ὁλοκληρίαν. Πρῶτον ἐγὼ καταργῶ τὰς διαβαθμίσεις. Δὲν μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει αἱ διαβαθμίσεις, πρώτη διαβάθμισις, δευτέρα διαβάθμισις καὶ τρίτη διαβάθμισις. Ἤμην αὐτόπτης μάρτυς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς ἐννεαμελοῦς ἐν Χανίοις, καὶ ἐγένετο καὶ σχετικὸν πρακτικόν, ὅπου προσεκλήθησαν ὅλοι οἱ δημοδιδάσκαλοι καὶ ὑπεβλήθησαν εἰς ἐξετάσεις. Τὶ νομίζετε, ὅτι ἦσαν τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐξετάσεων αὐτῶν; Διήρεσαν τοὺς ἓξ ἐξετασθέντας εἰς 3 τάξεις. Ὅποιος ἐλάμβανεν ἀριθμὸν 8 καὶ 31)65 ἐτίθετο εἰς τὴν πρώτην τάξιν τῶν ὑποδιδασκάλων, ὅποιος ἐλάμβανε ἀριθμὸν 8 καὶ 32)68 εἰς τὴν δευτέραν τάξιν, καὶ ὅποιος ἐλάμβανεν ἀριθμὸν 8 καὶ 20)66 εἰς τὴν τρίτην τάξιν. Αὐτὴ, κύριοι, ἦτο ἡ διαφορά, δὲν ἔχω δυστυχῶς τὸ ἐπίσημον πρακτικόν. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ εἰς τὰ Διδασκαλεῖα. Διὰ κλασματικῶν ἀριθμῶν γίνεται. Σημειώσατε ὅτι αἱ ἐξετάσεις εἶναι τυχηραί. Συμβαίνει ὁ εἷς νὰ ἐπιτύχῃ εἰς ἓν μάθημα περισσότερον ἀπὸ τὸν ἄλλον καὶ λαμβάνει τὸ πτυχίον του εἰς μεγαλύτερον βαθμόν. Ἀλλ’ ὅλα αὐτὰ κατὰ τὴν ἐξάσκησιν τοῦ ἐπαγγέλματος αὐτοῦ ἀναφαίνονται. Λοιπὸν ἐγὼ καταργῶ τὰς διαβαθμίσεις, φέρω ἰσοτιμίαν τοῦ ἄρρενος καὶ θήλεος γένους εἰς αὐτὸ ἠξεύρω ἦσθε ὅλοι σύμφωνοι. Ἀνδρικὸς ἐγωϊσμός. Πῶς ἐτόλμησεν ἡ κυρία Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία συνέταξε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ τὰ ὑποβληθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ ἔθεσε 20 δραχμὰς ὀλιγώτερον; Διὰ νὰ δείξῃ τὸν ἀνδρικὸν ἐγωϊσμόν.

§140ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εὖγε, εὖγε! (γέλωτες).

§141Α. ΚΡΙΑΡΗΣ. Εἰς αὐτὸ τὸ ἠξεύρω, εἶσθε ὅλοι σύμφωνοι. Τρίτον, κύριοι, ἠξεύρετε, ὅτι ὑπάρχει νόμος, ὅταν διορισθῇ τις εἰς ἑξατάξιον σχολεῖον, λαμβάνει μισθὸν ἀνώτερον ἀπὸ ὅ,τι λαμβάνει ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος διωρίσθη εἰς κοινὸν σχολεῖον. Ἂν εἷς πτυχιοῦχος διδασκαλείου διορισθῇ εἰς τὰ Χανιὰ εἰς τὸ ἑξατάξιον σχολεῖον, λαμβάνει 150 δραχ. ἂν εἶναι αʹ τάξεως, 130 ἂν εἶναι βʹ τάξεως, καὶ 100, ἂν εἶναι γʹ τάξεως. Ἂν ὁ αὐτὸς δημοδιδάσκαλος μετατεθῇ καὶ διορισθῇ εἰς ἓν κοινὸν σχολεῖον λαμβάνει μισθὸν ὑποδιδασκάλου.

§142Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δὲν εἶναι αὐτὰ τὰ κοινὰ σχολεῖα. Κοινὰ σχολεῖα εἶναι τὰ ὑποδιδασκαλεῖα.

§143Α. ΚΡΙΑΡΗΣ. Νὰ μᾶς συγχωρῆτε!

§144Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Σᾶς συγχωρῶ, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἔτσι!

§145Α. ΚΡΙΑΡΗΣ. Γίνεται διάκρισις μεταξὺ τοῦ διοριζομένου εἰς τὸ ἑξατάξιον σχολεῖον καὶ τοῦ διοριζομένου εἰς ἓν κοινὸν σχολεῖον, ἔστω καὶ ἂν ἔχει 30 μαθητὰς δηλ. τὸ κατώτατον ὅριον διατὶ σᾶς παρακαλῶ, Λαμβάνεται ὑπ’ ὄψει δηλ. τὸ μέρος ὅπου ὑπηρετεῖ καὶ ὄχι τὸ πτυχίον τοῦ διδασκάλου.

§146ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αὐτὸ κατηργήθη.

§147Α. ΚΡΙΑΡΗΣ. Δὲν κατηργήθη. Ἐγὼ, κύριοι, αὐτὸ λέγω, καὶ θὰ πῇ, ὅτι διὰ νὰ τὸ λέγω, τὸ εἰξεύρω καλά.

§148Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Θέλω νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν. Εἰς τὸ Κράτος λειτουργοῦν κοινὰ σχολεῖα ἔχοντα 4 τάξεις καὶ πλήρη ἔχοντα 6 τάξεις. Εἰς τὰ κοινὰ σχολεῖα διορίζονται ὑποδιδάσκαλοι, εἰς τὰ πλήρη διορίζονται δημοδιδάσκαλοι. Τὰ κοινὰ σχολεῖα εἶναι τὰ ἔχοντα μέχρι 50 μαθητὰς, τὰ πλήρη εἶναι τὰ ἔχοντα ἄνω τῶν 50. Τὸ νομοσχέδιον ὁρίζει ὅτι εἰς τὰ κοινὰ σχολεῖα δὲν εἰμπορεῖ παρὰ νὰ διορίζωνται ὑποδιδάσκαλοι· ἔχομεν δὲ ἀριθμὸν 2750 ὑποδιδασκάλων, τοὺς ὁποίους δὲν μποροῦμεν νὰ χρησιμοποιήσωμεν εἰς τὰ πλήρη. Διὰ τὰ κοινὰ ἀποκλείομεν τοὺς δημοδιδασκάλους. Ἐὰν ὅμως ἕνας δημοδιδάσκαλος θέλῃ νὰ διορισθῇ εἰς ἕνα κοινὸ σχολεῖον, βεβαίως θὰ τὸν διορίσωμεν.

§149Α. ΚΡΙΑΡΗΣ. Ὑποθέσατε, ὅτι εὑρίσκονται 10 πτυχιοῦχοι οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι θέσιν εἰς πλήρη σχολεῖα. Τὶ θὰ τοὺς κάμετε;

§150Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἔχομεν 1051 κενὰς θέσεις.

§151Α. ΚΡΙΑΡΗΣ. Δὲν εἶναι ἐπιχείρημα αὐτό. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ ζήτημα τῶν προσαυξήσεων. Ἔχω κάμει τὴν ἑξῆς διαίρεσιν. Λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν μου, ὅτι οἱ διδάσκαλοι πτυχιοῦχοι πρέπει νὰ φθάσωσιν εἰς δραχμὰς 400 μετὰ 25 ἔτη. Μετὰ τὰ 25 ἔτη νὰ λαμβάνουν 6 δραχμὰς κατ’ ἔτος παραπάνω. Διὰ τοὺς παλαιοὺς πτυχιούχους δημοδιδασκάλους ἔχω, ὅτι θὰ λαμβάνουν ἐκτὸς τοῦ μισθοῦ τὸν ὁποῖον ἔχω εἰς τὴν πρότασίν μου τῶν 250 δραχμῶν κατὰ μῆνα, καὶ 6 δραχμὰς τὸ ἔτος. Ἐὰν ἕνας διδάσκαλος παλαιὸς ὑπηρετῇ ἐπὶ 10 ἔτη ἐπὶ παραδείγματι, θὰ πάρῃ 6Χ10=60+250=310. Ἔχει ὑπηρετήσει 10 ἔτη, ἵνα φθάσῃ εἰς τὰ 25 χρειάζεται ἄλλα 15 ἔτη, ἀπὸ 6 δραχμὰς ἄλλες 90+60=150. Ἀλλὰ τὰς τελευταίας δραχμὰς τῶν 15 ἐτῶν θὰ τὰς λαμβάνῃ ἀνὰ 6 δραχμὰς τὸ ἔτος, δηλαδὴ, ἐὰν ἔχῃ ὑπηρετήσει 10 χρόνια, θὰ παίρνῃ 310. Τὸ 11ον ἔτος θὰ παίρνῃ 316, τὸ 12ον 322 καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς ἕως ὅτου φθάσῃ τὰς 400. Ὁ νέος διδάσκαλος ἐὰν λαμβάνῃ 6 δραχμὰς κατ’ ἔτος, φθάνει πάλιν μετὰ 25 ἔτη 400 δραχ., δηλαδὴ 6Χ25= 150+250=400. Μὲ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ παίρνουν ὅλοι οἱ διδάσκαλοι 400 δραχμάς. Θὰ μοῦ εἴπητε, διατὶ οἱ παλαιοὶ διδάσκαλοι θὰ παίρνουν 60+250=310 μετὰ δεκαετῆ ὑπηρεσίαν καὶ οἱ ἄλλοι νὰ παίρνουν 256 τὸ πρῶτον ἔτος, διότι οἱ διδάσκαλοι ἐλάμβανον μικρὸν μισθὸν εἰς τὸ παρελθὸν καὶ διότι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἠγωνίσθησαν ἐπὶ 15 ἔτη καὶ πρέπει νὰ τοὺς χαρίσωμε τὸ πλεονέκτημα αὐτό. Μὲ τὸν τρόπον αὐτὸν μετὰ 25 ἔτη θὰ παίρνουν 400 δραχμάς. Ἐὰν εἰς τὰ 25 ἔτη θέλῃ κανεὶς νὰ παραιτηθῇ, δύναται νὰ λάβῃ σύνταξιν 280 δραχμῶν καὶ ὄχι τὰ ⅘, ὅπως λέγει τὸ νομοσχέδιον. Ἐὰν διδάσκαλος ἢ διδασκάλισσα θέλει νὰ παραιτηθῇ μετὰ 16 ἔτη, νὰ παίρνῃ 100 δραχμὰς σύνταξιν. Ἐὰν ἕνας διδάσκαλος παραμείνας ἐπὶ 25 ἔτη καὶ λαμβάνει σύνταξιν 280 δραχμὰς θέλει νὰ παραμείνῃ ἀκόμη ἐπὶ 10 ἔτη, διότι τὸ ὁλικὸν τῆς συντάξεως φθάνει 35 ἔτη νὰ λαμβάνῃ σύνταξιν 400 δραχμῶν. Ἐὰν ὑποδιδάσκαλος ἢ ὑποδιδασκάλισσα παραμείνωσι 16 ἔτη, θὰ λάβωσι σύνταξιν 60 δραχ. Ἐὰν ὑποδιδάσκαλος ἢ ὑποδιδασκάλισσα παραμένωσιν 25 ἔτη, θὰ πάρωσι σύνταξιν ἐὰν παραιτηθῶσιν 280 δραχμάς. Τοιουτοτρόπως καταργοῦνται μὲ τὸ σύστημα αὐτὸ αἱ διαβαθμίσεις καὶ ἐξισοῦνται αἱ διδασκάλισσαι μὲ τοὺς διδασκάλους. Οἱ πτυχιλοῦχοι πρέπει νὰ δύνανται νὰ διορίζωνται εἰς οἱονδήποτε σχολεῖον θέλουν, διότι ἕνας διδάσκαλος, ἅμα θέλει νὰ πάῃ στὸ χωριό του, τὸ ὁποῖον ἔχει 4 τάξεις καὶ 45 μαθητάς, νὰ μπορῇ νὰ πηγαίνῃ χωρὶς νὰ τοῦ κόψετε τὸν μισθόν. Μήπως νομίζετε, ὅτι τὰ μικρὰ παιδιὰ εἶναι εὐκολώτερον νὰ τὰ διδάξητε ἀπὸ τὰ μεγάλα; Τὰ μεγάλα παιδιὰ ἔχουσιν ἤδη διδαχθῇ καὶ δύνανται ν’ ἀντιληφθῶσι καλλίτερα. Ἡ τέχνη τοῦ διδασκάλου εἶναι στὰ μικρὰ παιδιὰ καὶ ὄχι τὰ παιδιὰ, τὰ ὁποῖα μελετῶσι μόνα τους. Εἰς τὰς μεγάλας πόλεις ὁ διδάσκαλος ἔχει 1–20 μαθητάς, ἐνῷ ἐκεῖνος ποῦ ἔχει 40–50 χωριατάκια θὰ βασανισθῇ διὰ νὰ τὰ μάθῃ τὸ ἴον. Ἔτσι θ’ ἀποδόσητε δικαιοσύνην εἰς τοὺς διδασκάλους τοὺς πτυχιούχους. Ἐπίσης, κύριοι, πρέπει νὰ γίνῃ ἓν ἄλλο, νὰ καταστήσητε μονίμους τοὺς ἤδη ὑπηρετοῦντας ὑποδιδασκάλους, διότι εἶναι ἁμαρτία ἀνθρώπους ὑπηρετήσαντας ἐπὶ 15 ἔτη καὶ ἐκτελέσαντας τὸ καθῆκον τους μὲ μισθὸν 55 δραχμὰς νὰ τοὺς πετάξητε.

§152Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ποιὸς τοὺς πέταξε;

§153Α. ΚΡΙΑΡΗΣ. Τὸ λέγει τὸ νομοσχέδιόν σας. Διατὶ νὰ τοὺς βγάλετε; Νὰ σταθῶσιν ἐκεῖ, ἕως λάβωσι σύνταξιν. Ἐπίσης, ἐννοεῖται, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται συμψηφισμὸς, οὔτε κράτησις τῶν ἐπιδομάτων, τὰ ὁποῖα ἔλαβον μέχρι σήμερον οἱ πτυχιλοῦχοι δημοδιδάσκαλοι ἀπὸ τὸν μισθόν, τὸν ὁποῖον θὰ λαμβάνουν εἰς τὸ μέλλον. Διὰ τοὺς ὑποδιδασκάλους αὐτοὺς ἡ διαίρεσις, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν εἶναι ἡ ἑξῆς· οἱ ὑποδιδάσκαλοι δὲν θὰ ἀφήνουν 6 δραχμὰς τὸ ἔτος, ἀλλὰ 4. Εἷς ὑποδιδάσκαλος, ὁ ὁποῖος εἶναι διωρισμένος ἀπὸ 10 ἐτῶν θὰ λαμβάνῃ ἐπὶ 5 ἔτη 40, θὰ κάμῃ ἄλλα 5 ἔτη, θὰ λάβῃ ἄλλας 60 ἐν ὅλῳ 100, ἑπομένως ὁ μισθός, ὁ ὁποῖος εἶναι 160 θὰ γίνῃ 260 μετὰ 15 ἔτη. Οἱ διδάσκαλοι θὰ λαμβάνουν 400, οἱ ὑποδιδάσκαλοι 260 μετὰ 15 ἔτη. Ἠκούσατε τὸν κ. Εἰσηγητὴν τῆς Ἐπιτροπῆς, ὁ ὁποῖος ἀνεγνώρισεν, ὅτι ἔγινε κἄποια ἀδικία, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἠθέλησε νὰ τὴν διορθώσῃ, ἀλλὰ παρουσιάσθησαν δυσκολίαι καὶ δὲν τὴν διώρθωσεν. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν σύνταξιν, οἱ ὑποδιδάσκαλοι θὰ λαμβάνουν μετὰ 17 ἐτῶν ὑπηρεσίαν 60 δραχμὰς τὸν μῆνα σύνταξιν, οἱ δημοδιδάσκαλοι θὰ λαμβάνουν 100 δραχμὰς τὸ μῆνα μετὰ ὑπηρεσίαν 25 ἐτῶν, ὁπότε θὰ λαμβάνουν οἱ μὲν δημοδιδάσκαλοι 400 δραχμὰς οἱ δὲ ὑποδιδάσκαλοι 260, αἱ δὲ πτυχιλοῦχοι δημοδιδασκάλισσαι θὰ λαμβάνουν 280, αἱ δὲ ὑποδιδασκάλισσαι 189. Ἐὰν θελήσωσι νὰ παραμείνωσιν ἀκόμη ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, θὰ ἐξακολουθῶσι νὰ λαμβάνωσι τὸν αὐτὸν μισθόν, ἀλλὰ μετὰ 35 ἐτῶν ὑπηρεσίαν θὰ προστεθῶσιν εἰς τὴν σύνταξίν των 40 δραχμαί. Μὲ αὐτὴν τὴν διαρρύθμισιν ἐπέρχεται ἰσότης, ἐνῷ μὲ τὰς ἐξετάσεις δὲν θὰ λείψῃ τὸ ρουσφέτι καὶ τὸ χατῆρι.

§154Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν ἔχει ἐξετάσεις τὸ νομοσχέδιον.

§155Α. ΚΡΙΑΡΗΣ. Ἔκαμα λάθος· δὲν εἶναι ἐξετάσεις, εἶναι διαβάθμισις. Τὸ ἴδιον κάμνει. Ἡ διάταξις αὐτὴ εἶναι ἀνεπιτυχής, ὅπως εἶναι καὶ ὅλαι αἱ ἄλλαι. Ἐγὼ αὐτὴν τὴν γνώμην ἔχω καὶ μὲ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλω, νομίζω, ὅτι θὰ διορθωθῶσιν ὅλα. Ἀλλ’ ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι δὲν θὰ γίνῃ τίποτε ἀπὸ αὐτά, (ἱλαρότης).

§156Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ὑπολογισμὸς γενικὸς εἰς τὸ σύστημα αὐτὸ ἔχει γίνη; Εἶναι ὀλιγώτερα ἢ πολὺ περισσότερα τὰ ἔξοδα;

§157Α. ΚΡΙΑΡΗΣ. Συνήθως οἱ νοικοκυραῖοι κυττάζουν πρῶτον νὰ ἰδοῦν τί εἰσοδήματα ἔχουν, πόσο λάδι, πόσο κριθάρι, κρασὶ κλπ. καὶ κανονίζουν τὰ ἔξοδά των. Αὐτὴν τὴν φορὰν δὲν μπορεῖ νὰ γίνῃ αὐτό, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ ὀρθόν, οὔτε ἔγινεν οὔτε θὰ γίνῃ καὶ ὅσον θέλει ἂς τὸ λέγει ὁ κ. Ὑπουργός. Βαδίζομεν τυφλά, διότι εἶναι τοιαῦται αἱ ἀνάγκαι, ὥστε πρέπει νὰ ἱκανοποιήσωμεν ὅλους μας τοὺς ὑπαλλήλους, νὰ τοὺς δώσωμεν ψωμὶ νὰ τρώγουν.

§158Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πρέπει νὰ ἔχωσιν ὑπ’ ὄψει οἱ βουλευταί, ὅτι ὅσαι αὐξήσεις δαπανῶν προτείνονται, τόσαι καὶ φόρων αὐξήσεις πρέπει νὰ γίνουν, καὶ ἀναγκάζομαι νὰ προτείνω αὐξήσεις τῆς φορολογίας τοῦ λαοῦ.

§159Α. ΚΡΙΑΡΗΣ. Μάλιστα καὶ πρέπει νὰ γίνῃ. Παραδέχεσθε καὶ σεῖς αὐτὸ παραδέχομαι καὶ ἐγὼ, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιβληθῇ φορολογία, δι’ αὐτὸ εἶσθε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἔχετε καὶ συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν αὐτὴν ἱκανότητα, διότι ἐγὼ παραδέχομαι, ὅτι ἔχετε μεγάλην ἱκανότητα καὶ δύνασθε νὰ εὕρετε αὐτοὺς τοὺς φόρους, οἱ ὁποῖοι ἀναγκαιοῦσι διὰ νὰ προβῆτε εἰς αὐτὰς τὰς αὐξήσεις. Πρό τινος καιροῦ, προκειμένου περὶ τοῦ μισθοῦ τῶν χωροφυλάκων, εἶπον ἐγώ, ὅτι πρέπει νὰ αὐξηθῇ· καὶ ἐπεταχθήκατε σεῖς καὶ ὁ συνάδελφός σας καὶ εἴπατε, ποῦ θὰ εὕρετε χρήματα; καὶ ὅμως ἤλθατε σήμερον εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα καὶ αὐξάνετε τοὺς μισθοὺς ὅλων τῶν ὑπαλλήλων. Δὲν πρέπει κανεὶς ὑπάλληλος νὰ μείνῃ χωρὶς αὔξησιν καὶ ὅταν καταστρώσητε τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων νὰ εὕρητε τοὺς φόρους, οἱ ὁποῖοι θὰ σᾶς χρειαστοῦν.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χατζηγεωργίου ἔχει τὸν λόγον.

§161Γ. ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ. Τὸ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς νομοσχέδιον, ὄντως σκοπεῖ τὴν βελτίωσιν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ταὐτοχρόνως δὲ ὡς πρῶτον μέλημα ἔχει ὄχι νὰ προλάβῃ, ἀλλὰ νὰ συγκρατήσῃ τὴν ὑπάρχουσαν ἤδη ἐκπαιδευτικὴν κρίσιν, ἡ ὁποία προῆλθεν ἐκ τῆς ἀθρόας ἀποχωρήσεως πολλῶν δημοδιδασκάλων καὶ τῆς προσελεύσεως νέων. Ὁμολογουμένως φροντίζῃ τὸ νομοσχέδιον νὰ μὴ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν θέσιν, εἰς ἣν εὑρίσκονται πολλαὶ κοινότητες, ἰδίως τῆς Μακεδονίας, εἴτε νὰ στερῆται τελείως δημοδιδασκάλων, εἴτε νὰ ἔχῃ τοιούτους καὶ προσωπικῶς καὶ ἀριθμητικῶς ἀνεπαρκεῖς. Φοβοῦμαι, κύριοι, ὅτι πολὺ γρήγορα θὰ εὑρεθῶμεν πρὸ τοῦ θεάματος νὰ βλέπωμεν τοὺς δημοδιδασκάλους ἐκτιθεμένους εἰς πλειοδοσίαν. Καὶ ἤδη εἰς πολλὰ μέρη τῆς Μακεδονίας σήμερον καὶ εἰς κάποιο μέρος τῆς Καρδίτσης ἔγινε.

§162Θ. ΦΙΛΙΟΣ. 2000 δραχμὰς ἐπὶ πλέον τοῦ μισθοῦ προσφέρουν εἰς τὴν Καρδίτσαν.

§163Γ. ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἐγὼ τοὐλάχιστον ἔλαβον δεκάδας ἐπιστολῶν ἀπὸ διαφόρους κοινότητας, αἱ ὁποῖαι προσφέρουν 120 καὶ 130 καὶ 140 δραχμὰς ἐπὶ πλέον τοῦ κανονισμένου μισθοῦ, καύσιμον ὕλην καὶ κατοικίαν διὰ νὰ τοὺς εὕρω δημοδιδασκάλους καὶ νηπιαγωγούς. Ἀτυχῶς δημοδιδασκάλους ἐζήτουν καὶ δημοδιδασκάλους δὲν εὕρισκον. Καὶ τοιουτοτρόπως θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ σημεῖον μόνον αἱ εὔποροι κοινότητες νὰ ἔχωσιν ὀλίγους καὶ ὑποφερτοὺς δημοδιδασκάλους, αἱ δὲ ἄλλαι νὰ στερῶνται ἐντελῶς ἢ νὰ ἀγοράζωσιν εὔωνον ἀμάθειαν καὶ ἐννοεῖται, ὅτι εἰς τὴν εὐθηνὴν καὶ εὔωνον ἀμάθειαν τίποτε σπουδαῖα πράγματα δὲν θὰ ἔχουν τὰ παιδιά. Βεβαίως οὐδεὶς καλῆς πίστεως συζητητὴς δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι σοβαρὸν βῆμα πρὸς βελτίωσιν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν γένει γίνεται διὰ τοῦ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς νομοσχεδίου. Βεβαίως πολλὰ πράγματα διορθοῦνται· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἂν προστεθοῦν ἀκόμη μερικὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἐν σχέσει πρὸς τὸ μέγεθος τοῦ ἐπιδιωκομένου σκοποῦ δὲν εἶναι πολλά, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ τὰ ὁποῖα, ὑποθέτω, ὅτι σύσσωμος ἡ Βουλὴ παραδέχεται, θὰ κατορθώσωμεν καὶ τοὺς δημοδιδασκάλους καὶ τὴν κοινωνίαν ἅπασαν νὰ εὐχαριστήσωμεν, διότι εὐχαριστοῦντες τοὺς δημοδιδασκάλους θὰ ἔχωμεν σχολεῖα εἰς τὴν κοινωνίαν καὶ καλλίτερον θὰ φθάσωμεν εἰς τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον. Διὰ δύο τρόπων προσπαθεῖ τὸ νομοσχέδιον νὰ προλάβῃ τὸ προκείμενον κακόν. Πρῶτον προσπαθεῖ νὰ προσελκύσῃ νέους εἰς τὰ Διδασκαλεῖα, οἱ ὁποῖοι ἀτυχῶς, ὡς οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες ἀνέπτυξαν, δὲν προσέρχονται ἐπαρκῶς, δεύτερον δὲ νὰ συγκρατήσῃ τοὺς ἤδη ἐναπομείναντας δημοδιδασκάλους, διότι ἀτυχῶς πολὺ ἠραιώθησαν αἱ τάξεις αὐτῶν, καὶ πολὺ δικαίως. Ὅταν κατὰ τὸν παρελθόντα Σεπτέμβριον, ἀπὸ τὴν πενιχρὰν σχετικῶς ἐκπαιδευτικῶς ἐπαρχίαν Κιλκὶς ἀπεχώρησαν 9 τὸ ὅλον δημοδιδάσκαλοι—καὶ σημειώσατε, ὅτι διὰ τὴν ἐπαρχίαν Κιλκὶς διὰ πολὺ γνωστοὺς λόγους εἶναι μέγας ὁ ἀριθμὸς τῶν 9—ἠθέλησα μὲ πολλὰ λόγια, μὲ τὰς λέξεις πατρίς, αἰσθήματα, χίλια δυὸ πράγματα νὰ τοὺς συγκρατήσω, μοῦ ἀπήντησεν εἷς δημοδιδάσκαλος· καλὰ τὰ λέγεις, κύριε Βουλευτά, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν ἀποτελούμεθα μόνον ἀπὸ πνεῦμα, εἴμεθα σῶμα ὑλικόν, ἔχομεν οἰκογενειακὰς ὑποχρεώσεις, δὲν δυνάμεθα νὰ ζήσωμεν μὲ τὰ ἀπαρέμφατα, καὶ μάλιστα μοῦ εἶπε, καὶ αἱ μετοχαὶ δὲν δίδουν ψωμὶ καὶ ἐληές· δυστυχῶς πρέπει νὰ ζητήσωμεν ἄλλον πόρον ζωῆς. Καὶ ὄντως μετέβη εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, διορίσθη εἰς τὴν Τράπεζαν τῶν Ἀθηνῶν καὶ πέρνει 300 δραχμάς, ἀντὶ τῶν 150, τὰς ὁποίας ἐλάμβανεν. Ἄλλοι δὲ προσῆλθον εἰς ἄλλας ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους μὲ μηνιαῖον μισθὸν 280 δραχμῶν. Καὶ τοιουτοτρόπως σιγὰ–σιγὰ θὰ φυγαδευθῇ τὸ ὑπάρχον προσωπικὸν δὲν θὰ δυνάμεθα δὲ νὰ συναγωνιζόμεθα οὐδὲ τὰς ἰδιωτικὰς ἐπιχειρήσεις, οὐδὲ καὶ τὰ ἄλλα Ὑπουργεῖα, κύριε Ὑπουργέ, διότι θὰ ἴδητε, ὅτι μὲ ὀλιγώτερα προσόντα ἄλλα Ὑπουργεῖα προσφέρουν πολὺ περισσότερον μισθόν. Θὰ σᾶς φέρω δὲ ἓν παράδειγμα, οὐχὶ ἀπὸ μακρὰν παρμένον, ἀλλὰ ἀπὸ μέσα ἀπὸ τὰς Ἀθήνας. Ὑπάρχει μαθητὴς εἰς τὸ ἐνταῦθα Μαράσλειον Διδασκαλεῖον, πτωχὸς, ἀλλὰ φιλότιμος καὶ ἐνάρετος ὁ ὁποῖος διὰ νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας του, ὡς ἄλλος Κλεάνθης, ἐργάζεται τὴν νύκτα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας ὡς τηλεγραφητὴς καὶ μὴ ἔχων τὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα θὰ ἀποκτήσῃ μετὰ τριετῆ φοίτησιν καὶ εὐδοκίμους ἐξετάσεις εἰς τὸ Διδασκαλεῖον πληρώνεται 230 δραχμὰς μηνιαίως. Βεβαίως θὰ ἦτο πολὺ μωρὸς αὐτὸς ὁ δημοδιδάσκαλος, ἀφοῦ ἀποκτήσῃ ὕστερον ἀπὸ τριεχεῖς σπουδὰς νέα προσόντα νὰ ἀφήσῃ τὰς 280 δραχμὰς καὶ νὰ ἔλθῃ νὰ γίνῃ δημοδιδάσκαλος μὲ 200.

§164Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Αὐτὸς ὁ μισθὸς εἶναι ἐντελῶς ἐξαιρετικὸς προσωρινοῦ ὑπαλλήλου.

§165Γ. ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ. Δὲν κατηγορῶ. Ἐγὼ εὔχομαι νὰ δώσητε καὶ 250.

§166Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἡμερομίσθιον ἐργάτου πληρώνεται, ἀναλόγως τῆς ἐργασίας, τὴν ὁποίαν θὰ κάμῃ.

§167Γ. ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ. Αὐτὸ τὸ ἔφερον ὡς ἁπλοῦν παράδειγμα. Θέλετε νὰ σᾶς φέρω καὶ ἄλλα;

§168Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ὅταν θὰ χρησιμοποιηθῇ ἡ δύναμις τοῦ Ἀλιάκμονος, θὰ γίνουν 340 βιομηχανικὰ καταστήματα καὶ ὅλοι οἱ δημοδιδάσκαλοι θὰ πᾶνε ἐκεῖ. Θὰ ἀνοίξουν καὶ ἄλλαις δουλειές.

§169Γ. ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ. Δυστυχῶς ἤρχισαν ἀπὸ τοῦδε νὰ κάμουν καὶ ἄλλαις δουλειές. Εἶδον δημοδιδάσκαλον ἐν Θεσσαλονίκῃ, ὁ ὁποῖος τὴν ἡμέραν μὲν εἰργάζετο ὡς δημοδιδάσκαλος, τὴν δὲ νύκτα τί ἔκαμνε, κύριοι, διὰ νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς οἰκογενείας του; Ἐξεφόρτωνε ἀπὸ τὰ συμμαχικὰ βαπόρια διάφορα πολεμοφόδια. Ἐννοεῖται, ὅτι μέχρις ὡρισμένου ὁρίου φθάνει ὁ δημοδιδάσκαλος καὶ σιγὰ–σιγὰ ἀποχωρεῖ καὶ κατόπιν καὶ μὲ 500 δραχμὰς δὲν ἐπανέρχεται. Καλὸν εἶναι νὰ μὴ φύγῃ ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν, ἀλλὰ ὅταν φύγῃ δὲν ἐπανέρχεται.

§170Γ. ΓΑΪΤΑΝΟΣ. Θὰ εὕρωμεν ἄλλους.

§171Γ. ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ. Θὰ εἶσθε εὐεργέτης τοῦ Ἔθνους.

§172Γ. ΓΑΪΤΑΝΟΣ. Θὰ γίνουν μονοτάξια Διδασκαλεῖα.

§173Γ. ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ. Θὰ ἀγοράσητε εὔωνον ἀμάθειαν. Καὶ λυποῦμαι, ὅτι τὰ ἀκούω αὐτὰ ἀπὸ στόμα παλαιοῦ γυμνασιάρχου· ὡραῖα τὰ λόγια αὐτὰ, ἀλλὰ δὲν γίνονται. Ἑπομένως φρονῶ, κύριε Ὑπουργὲ, μέ τινας οἰκονομίας ἀπὸ ἄλλους κλάδους καὶ προσθήκην τινὰ εἰς τὴν βάσιν τοῦ μισθοῦ, ἠμποροῦμεν μὲ περισσοτέρας ἐλπίδας νὰ φθάσωμεν ἐκεῖ, ὅπου ὅλοι θέλομεν. Μάλιστα, ἂν μὲ ἐρωτήσετε ἐμὲ, θὰ ἤθελον, ἂν δὲν εἶχεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς νὰ δημιουργήσῃ ἄλλους πόρους, νὰ καταργήσῃ ἄλλας θέσεις, διότι παραγωγικώτεροι ὑπάλληλοι, χρησιμότεροι ὑπάλληλοι ἀπὸ τοὺς δημοδιδασκάλους δὲν ὑπάρχουν· διότι ἄνευ δημοδιδασκάλων δὲν θὰ ἔχωμεν καὶ ἄλλους ὑπαλλήλους, ἀφοῦ δὲν θὰ ἔχωμεν σχολεῖα εἰς τὰ ὁποῖα νὰ μανθάνουν γράμματα. Ἡ βάσις τῆς κοινωνίας καὶ τῆς πολιτείας εἶναι οἱ δημοδιδάσκαλοι, ἑπομένως πᾶσα θυσία τοῦ Κράτους θὰ εἶναι ἀξία διὰ τὸν κλάδον τῶν δημοδιδασκάλων. Τώρα 250 δραχμὰς θὰ θέσετε ὡς βάσιν; Ἐν συνεννοήσει μὲ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν θὰ ἀποφασίσητε. Δὲν φαντάζομαι ποτὲ ὅτι σκέπτεσθε ἡ βάσις τοῦ μισθοῦ νὰ εἶναι κατωτέρα τῶν 250 δραχμῶν. Ἐὰν εἶναι 250 δραχμαὶ πολλὰς εὐχαριστίας θὰ ἔχωμεν νὰ σᾶς ὑποβάλλωμεν ἀπὸ ὅλους, καὶ ἐλπίζω ὅτι καλλίτερον θὰ ἐπιτύχωμεν τοῦ σκοποῦ. Ὑποθέτω, ὅτι δὲν εἶναι μεγάλη θυσία.

§174Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐὰν βάλωμε 250, θὰ εἴπωμεν 270 καὶ ἐὰν βάλωμεν 270 θὰ εἴπωμεν 290.

§175Γ. ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ὡς πρὸς τὸν μισθὸν αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον, ὡς πολὺ ὀρθῶς παρετήρησε καὶ ἕτερος συνάδελφος καὶ οἱ ἄλλοι προλαλήσαντες, κάνει μίαν διάκρισιν, ἡ ὁποία βεβαίως δὲν ἀνεμένετο ἀπὸ τὸν σημερινὸν Ὑπουργόν, διάκρισιν μεταξὺ ἄρρενος καὶ θήλεως. Γνωρίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως ποίας ὑπηρεσίας προσέφερον αἱ θήλεις διδάσκαλοι· δὲν θὰ κουράσω τὴν Βουλὴν νὰ ἐπαναλάβω τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους τόσον καλῶς ἀνέπτυξεν ὁ κ. εἰσηγητὴς καὶ οἱ ἄλλοι συνάδελφοι, διὰ τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ γίνῃ ἐξίσωσις μεταξὺ τῶν δύο φύλων. Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν εὑρίσκω ὀλιγωτέραν τὴν ἐργασίαν τὴν ὁποίαν προσέφερον. Ἄλλως τε εἰς πολλὰ μέρη τῆς Μακεδονίας τώρα καθ’ ὃν χρόνον πλεῖστοι τῶν συναδέλφων των εὑρίσκονται εἰς τὸν στρατόν, ἐργάζονται οὐχὶ ὀλιγώτερον ἀπὸ τοὺς ἄρρενας συναδέλφους, ἐκτὸς τῶν ἀναγκῶν τὰς ὁποίας ἔχομεν καὶ ἐκτὸς ἑνὸς ἄλλου λόγου σοβαρωτέρου ὁ ὁποῖος ὑπῆρχεν, ὅτι δὲν θὰ μένουν διαρκῶς κορίτσια, ἀλλὰ θὰ γίνουν καὶ μητέρες καὶ δυστυχῶς χωρὶς προῖκα δὲν δύνανται νὰ παντρευθοῦν ἑπομένως εὐκολώτερον θὰ γίνουν μητέρες ἂν ἔχουν νὰ οἰκονομήσουν μερικὰ χρήματα.

§176Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Τὸ ἐδέχθη αὐτὸ ὁ κ. Ὑπουργός.

§177Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν ὡμίλησα περὶ ἀφομοιώσεως. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν διαβάθμισιν βεβαίως τίθενται κατηγορίαι, ἀλλὰ δὲν φρονεῖται ὅτι οἱ τρεῖς βαθμοὶ εἶναι πολλοί;

§178Γ. ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἡ διαβάθμισις αὐτὴ, κ. Ὑπουργέ, μὲ τὴν ἀναλογίαν τοῦ νομοσχεδίου ἀντὶ νὰ βελτιώσῃ τὴν θέσιν τῶν δημοδιδασκάλων τὴν χειροτερεύει, διότι σήμερον ὅλοι οἱ δημοδιδάσκαλοι ἄρρενες καὶ θήλεις εἶναι 5108 καὶ 2700 ὑποδιδάσκαλοι, πλὴν 1900 προσωρινῶν. Ἐπὶ τοῦ ἀριθμοῦ αὐτοῦ σήμερον ἔχομεν 1513 πρωτοβαθμίους, ἐνῷ κατὰ τὸ νομοσχέδιον θὰ ἔχωμεν μόνον 1021.

§179Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἡ διάκρισις τοῦ ἑνὸς πέμπτου δὲν ἀφορᾷ τοὺς νῦν ἐν ὑπηρεσίᾳ, ἀλλὰ ὁμιλεῖ περὶ τοῦ μέλλοντος. Ὅλοι οἱ σημερινοὶ διαβαθμίζονται εἰς τὴν πρώτην τάξιν, διὰ δὲ τοὺς δευτεροβαθμίους τίθεται τὸ εὐεργέτημα τοῦ 1)80.

§180Γ. ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ. Αὐτὸ τὸ μέγα εὐεργέτημα τοῦ 1)80 ποῖον ἀριθμὸν ἀντιπροσωπεύει ἐτησίως; ἐπὶ 1644 δευτεροβαθμίων ἔχομεν 201 διδασκάλους ἐτησίως.

§181Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Μὲ συγχωρεῖτε, ἐπὶ 5300 τὸ 1)80 εἶναι 66. Οἱ 66 αὐτοὶ εἶναι καὶ διδάσκαλοι καὶ διδασκάλισσαι.

§182Γ. ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἐὰν εἶναι ἐπὶ τοῦ συνόλου πάντως εἶναι μικρὴ ἡ διαφορά, ἀλλὰ γεννᾶται ὅμως ἓν ζήτημα τὸ ἑξῆς. Πολὺ καλὰ δέχομαι, ὅτι εἶναι 66, ἄρα οἱ καλοὶ διδάσκαλοι 66 θὰ εἶναι. Ἐγὼ δέχομαι, ὅτι οἱ ἐπιθεωρηταὶ στέκονται εἰς τὸ ὕψος των. Ὅλοι ἠξεύρομεν, καὶ ὑμεῖς καὶ ὅλοι ἐν γένει, ὅτι ἀτυχῶς δὲν στέκονται εἰς τὸ ὕψος των, ἀλλὰ παραδέχομαι, ὅτι εἶναι καλοὶ, τέλειοι σἂν Θεοὶ καὶ εὑρίσκονται εἰς τὴν θέσιν των. Ἐὰν εἰς μίαν περιφέρειαν εὑρίσκονται 50 διδάσκαλοι τὰ αὐτὰ προσόντα ἔχοντες, τί θὰ γίνῃ;

§183Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Πῶς εἶναι δυνατόν; Οἱ μὴ ὄντες πρωτοβάθμιοι, δευτεροβάθμιοι, πῶς θὰ εἶναι 50;

§184Γ. ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ. Θὰ φέρω ἕνα παράδειγμα ἀπὸ τὴν Θεσσαλονίκην, πόσοι εἶναι πρωτοβάθμιοι. Θὰ τοὺς μετρήσωμεν εἰς τὰ δάκτυλα μιᾶς χειρὸς, θὰ ἴδητε, ὅτι ἠναγκάσθημεν ἐκεῖ νὰ κάμωμεν νεωτάτους διευθυντὰς, διότι δὲν εἴχομεν.

§185Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ν’ ἀναγνώσητε καλλίτερον τὸ νομοσχέδιον. Δὲν γίνονται αἱ προαγωγαὶ κατὰ περιφερείας. Ὁ ἀριθμὸς τοῦ 1)80 ὑπολογίζεται ἐν τῷ συνόλῳ. Ἑπομένως, ἐὰν ἐν Θεσσαλονίκῃ ὑπάρχωσι περισσότεροι νὰ προταθῶσι, θὰ περιορίσητε καὶ τὸ 1)80, τὸ συμβούλιον θὰ κρίνῃ.

§186Γ. ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ποῖον μέτρον δικαιοσύνης θὰ κρατήσῃ; Ἔπειτα τὰ μίση καὶ τὰ πάθη θὰ ἀναπτυχθῶσι μεταξὺ τῶν διδασκάλων. Νομίζετε ὅτι τοῦτο εἶναι συντελεστικὸν εἰς τὴν πρόοδον; Ἐγὼ τοὐλάχιστον ἀμφιβάλλω.

§187Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Εἶσθε ὑπὲρ τῆς διαβαθμίσεως;

§188Γ. ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἐγὼ λέγω τί δύναται νὰ γίνῃ ἐπὶ τῶν προτεινομένων δικαιωμάτων σας.

§189Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐὰν πολεμήσητε εἰς αὐτὸ τὴν διαβάθμισιν καὶ ὅτι πρέπει νὰ λείψῃ, συμφωνῶ, ἐὰν ὄχι, νὰ εἴπητε κατὰ ποῖον τρόπον νὰ γίνῃ.

§190Γ. ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ. Μάλιστα.

§191Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐγὼ λέγω διὰ τὴν ἀντίληψίν σας. Συμφωνῶ μὲ τὴν ἰδικήν σας ἀντίληψιν.

§192Γ. ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἤθελα σύμφωνα μὲ τὴν ἰδικήν μου δικαίαν βάσιν, ἐὰν οἱ καλλίτεροι διδάσκαλοι ἠμείβοντο, νὰ τοὺς ἐκάναμε τὸ ⅓......

§193Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὶ προτείνετε;

§194Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ ἀρκετὰ ἀνεπτύξατε, ὡς καὶ ὁ κ. Εἰσηγητὴς, ὅτι δὲν στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἀντιλήψεως τοῦ δικαίου καὶ τῆς σκοπιμότητος ἡ διάκρισις τῶν πέντε, διατὶ κατόπιν ὑποχωρεῖτε; λέγετε τὸ 6, τὸ 8, ὄχι κλασματικῶς καὶ κατὰ τρόπον δυνάμενον νὰ μαράνῃ τὸν ζῆλον ἑνὸς εὐδοκίμου διδασκάλου, ἀλλὰ κατ’ ἀξίαν.

§195Γ. ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἐγὼ εἶπον τὰ ⅗.

§196Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφήσατε τὰ ⅗.

§197Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Πάντες οἱ ἱκανοὶ νὰ προάγωνται.

§198Γ. ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ. Νὰ σᾶς εἴπω, ἅπαξ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ πείσωμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ ὄχι σᾶς, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ κάμω ὑποχώρησιν.

§199Γ. ΓΑΪΤΑΝΟΣ. Ὄχι.

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε τὸν ἀγορεύοντα.

§201Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐφ’ ὅσον ἠγόρευεν ὁ κ. Κριάρης δὲν τὸν διέκοψε κανείς. Τώρα ποὺ ὁμιλεῖ ὁ κ. συνάδελφος προτείνει τὴν αὔξησιν, μεθαύριον εἰς τὰς ἐκλογὰς θὰ κατηγορήσουν τὴν Κυβέρνησιν τῶν Φιλελευθέρων ὡς ἐπιβάλλουσαν πολλοὺς φόρους.

§202Γ. ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ. Σᾶς εὐχαριστῶ δι’ αὐτὸ ποὺ κάμετε, θὰ σᾶς ἀπαλάξω ἀπὸ τὸν κόπον τὸ ταχύτερον. Ἐν πρώτοις δηλῶ, ὅτι δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ πολιτευθῶ, δὲν δημοκοπῶ, καὶ δὲν ἐπερίμενον ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ εἴπῃ αὐτὰ τὰ πράγματα, λυποῦμαι, διότι τὸν ἄνθρωπον τὸν κρίνουσιν αἱ πτέρυγες, δὲν σᾶς ἀρέσει κατέρχομαι. Ἐγὼ δὲν δημοκοπῶ, ἔχω δὲ τὴν ὑποχρέωσιν καὶ τὸ δικαίωμα, ὡς βουλευτὴς νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἂν θέλῃ ἂς μὴ τὴν δεχθῇ, δὲν τὸ ἐπερίμενα ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν αὐτό.

§203Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Οἱ φίλοι σας δὲν μᾶς κατηγοροῦν, ὅτι ἐπιβάλλομεν φόρους κάθε ἡμέραν; δὲν μᾶς τὸ λέγετε αὐτὸ καθ’ ἡμέραν;

§204Γ. ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ. Κύριε Ὑπουργέ, ἐγὼ φέρω τὴν εὐθύνην τῶν ἰδικῶν μου πράξεων, δὲν φέρω κανενὸς τὴν εὐθύνην. Ἐὰν μὲ ἠξεύρατε, δυστυχῶς δὲν μὲ ἠξεύρετε, δὲν θὰ τὰ ἐλέγατε αὐτὰ τὰ πράγματα. Ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος καὶ οἱ ἄλλοι συνάδελφοι μὲ ἠξεύρουν καὶ δὲν θὰ τὸ ἔλεγαν αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἴπατε σεῖς, διὰ νὰ σᾶς ἀπαλλάξω δὲν σᾶς λέγω, ὅτι δὲν θὰ πολιτευθῶ πλέον, ἑπομένως δὲν δημοκοπῶ, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι πράττω ἔργον καθήκοντος καὶ ὅτι βοηθῶ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ νὰ φθάσωμεν εἰς ἕνα σκοπὸν καλὸν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει, καὶ ἂν ἐπροσέχατε εἰς τὴν ἀρχὴν ἠθέλατε ἀκούσῃ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔκαμε ἕνα πολὺ μεγάλο βῆμα καὶ δι’ αὐτὸ θέλω νὰ τὴν βοηθήσω νὰ φθάσῃ διὰ νὰ τὸ κάμῃ τέλειον καὶ σωστό. Ἐὰν δὲν ἀρέσῃ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἶναι δικαίωμά του.

§205ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς τὴν Βουλὴν νὰ τὰ λέγετε.

§206Γ. ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ. Καὶ ἐγὼ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ λέγω. Ἐπιφυλάσσομαι δὲ εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν νὰ λάβω τὸν λόγον.

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γόντικας ἔχει τὸν λόγον.

§208Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ κ. βουλευταί, νὰ προσθέσω ὀλίγας λέξεις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, καίτοι ἡ ὥρα ἔχει παρέλθει. Ἐν πρώτοις θὰ ἀρχίσω ἀπὸ τοῦ σημείου εἰς τὸ ὁποῖον κατέληξεν ὁ κ. συνάδελφος, ὁ προλαλήσας, ἀπὸ τοῦ ζητήματος τοῦ οἰκονομικοῦ ἀκριβῶς, καίτοι ἀνήκω εἰς τὴν πτέρυγα τῆς συμπολιτεύσεως, οὐχ’ ἧττον ὅμως θὰ ἀσχοληθῶ ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος καὶ θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἐρωτήσω πρὸς τὶ ὑποβάλλεται τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη; Ἠσθάνθη ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ τὴν ἀνάγκην τῆς ὑποβολῆς τοιούτου νομοσχεδίου; Ὑπῆρχον ἀνάγκαι, αἱ ὁποῖαι ἔπρεπε νὰ θεραπευθῶσιν; Ὑπῆρχον ἀνάγκαι αἱ ὁποῖαι ἔπρεπε νὰ θεραπευθῶσι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου διὰ τῆς βελτιώσεως τῆς θέσεως τοῦ διδασκάλου, ἐν τούτοις οὐδεμίαν βελτίωσιν φέρει τὸ νομοσχέδιον καὶ βεβαίως θὰ προβάλλετε τὰς δαπάνας τὰς ὁποίας ἔχει νὰ ἀντιμετωπίσῃ. Ἐκτὸς τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὑπεβλήθησαν καὶ πλεῖστα ἄλλα νομοσχέδια τὰ ὁποῖα ὄντως ἐπιφέρουν αὔξησιν εἰς τὰς δαπάνας τοῦ κράτους, αὔξησιν εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θεραπεύουσιν ἐπίσης ἐπιτακτικὰς ἀνάγκας, ἦσαν περισσότερον σκόπιμα τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Κατὰ τὰς βεβαιώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐσκέφθη τὰς δαπάνας τὰς ὁποίας ἀντιμετώπισε. Φορολογικὰ μέτρα ἐπεβλήθησαν κ. Ὑπουργὲ, διὰ τῶν ὑποβληθέντων νομοσχεδίων, ὥστε νὰ ἀντιμετωπίσητε τὰς δαπάνας, ἃς ἐψήφισεν ἡ Βουλή. Καὶ νὰ ὁμιλήσω συγκεκριμένως ἔχετε ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς σχέδια νόμων περὶ ἀποδοχῶν τῶν ὁπλιτῶν τῆς χωροφυλακῆς, σχέδια νόμων ἐψηφίσθησαν ἢ ψηφίζομεν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν περὶ αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν ταχυδρομικῶν ὑπαλλήλων, περὶ αὐξήσεως τῶν ἀποδοχῶν των, τὰς ὁποίας αὐξήσεις, τὰς δαπάνας, εἶμαι βέβαιος ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐφρόντισε νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰς δαπάνας αὐτὰς καὶ τὰς ἀντιμετώπισε διὰ τῆς ἀναλόγου φορολογίας. Ἡ φορολογία ἐκείνη ἡ ὁποία ὑπεβλήθη δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ἀντιμετωπίσῃ καὶ τὰς δαπάνας αἱ ὁποῖαι γίνονται διὰ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν; Αἱ φορολογικαὶ ἐκεῖναι πρόσοδοι, τὰς ὁποίας θὰ ἀποδώσῃ ἡ ἐπιβληθεῖσα φορολογία δὲν θὰ χρησιμοποιηθοῦν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας; Ὑποθέτω ὅτι τὸ φορολογικὸν ἔσοδον θὰ μερισθῇ ἐξ ἴσου εἰς τὰ διάφορα Ὑπουργεῖα, διότι νομίζω εἶναι ἀναγκαία ἡ αὔξησις τῶν δαπανῶν εἰς τοὺς διαφόρους ὑπηρεσιακοὺς κλάδους. Πάντοτε εἶχον τὴν γνώμην, καὶ ἔχω καὶ σήμερον, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας καὶ ὁ διδασκαλικὸς κλάδος καὶ ἐν γένει ὁ ἐκπαιδευτικός, δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι δὲν εἶναι ὁ ὀλιγώτερον ἄξιος προσοχῆς ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς καὶ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Ἀξίζει ὄντως μεγίστης προσοχῆς καὶ πᾶσα φορολογία εἶναι εὔλογος νὰ ἐπιβληθῇ, ἐὰν ἐκ τῆς ἐπιβληθείσης φορολογίας λάβῃ τὴν μερίδα τοῦ λέοντος τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας. Συνεπῶς δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπιβληθῇ νέα φορολογία διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῆς δαπάνης αὐτῆς. Ἐκ τῆς ὑπαρχούσης φορολογίας θὰ δώσητε τὴν μερίδα τὴν μεγαλυτέραν εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν καὶ εἶσθε ὑποχρεωμένοι. Ἔχετε ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς νομοσχέδια ἀντιμετωπίζοντα τὴν δαπάνην, ὅπως σεῖς λέγετε, τὴν γενησομένην διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν. Ἀλλ’ ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο πρέπει νὰ ἀντιμετωπίσῃ μέρος τῆς δαπάνης. Διότι ἐκ τῶν ἄλλων φόρων οἱ ὁποῖοι ἐπεβλήθησαν μέχρι σήμερον, ἔχει νὰ λάβῃ τὸ μερίδιον εἰς μείζονα βαθμὸν τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας. Μέχρι τῆς στιγμῆς ἀναγνωρίζω ἀσφαλῶς τὴν εἰκόνα, ποία εἶναι ἡ δαπάνη, ἣν σκέπτεται νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ Κράτος, ποία εἶναι ἡ δαπάνη ἡ πρόσθετος, τὴν ὁποίαν θὰ καταβάλῃ τὸ Κράτος διὰ τοὺς μισθοὺς τῶν διδασκάλων.

§209Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). 23 ἑκατομμύρια τὸ σύνολον.

§210Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Εἶναι δαπάνη 10 ἑκατομμυρίων ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὶ ἐδαπάνα τὸ Κράτος μέχρι σήμερον, ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὶ θὰ δαπανήσῃ τὸ Κράτος ὄχι πλέον ἐκ τῆς νέας φορολογίας, ἀλλὰ ἐκ τῆς ἀφαιρέσεως τῶν πόρων τῶν δήμων καὶ τῶν κοινοτήτων, τότε θὰ ἴδωμεν ὅτι τὸ Κράτος δὲν προτίθεται νὰ δαπανήσῃ μεγάλα πράγματα ἐκ τοῦ τακτικοῦ του προϋπολογισμοῦ καὶ εἰς ἄλλα νομοσχέδια θὰ εἴπω τὶ θὰ δαπανήσῃ. Δὲν θὰ δαπανήσῃ μεγάλα πράγματα, ἐνῷ ὤφειλε καὶ ὀφείλει νὰ δαπανήσῃ. Διὰ νὰ εἰσέλθω εἰδικώτερον εἰς τὸ νομοσχέδιον, ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ποῖος εἶναι; Νὰ ρυθμίσῃ τὰς ἀποδοχὰς ἐν γένει ὅπως εἶναι ἡ ἐπικεφαλὴς τοῦ νομοσχεδίου ἢ νὰ μελετήσωμεν καὶ νὰ προσπαθήσωμεν νὰ συγκρατήσωμεν τοὺς φεύγοντας, διότι ὑπάρχει κίνδυνος ἀποδράσεως; Ὅπως λέγουν εἶναι ἕτερον ἑκάτερον καὶ θὰ εἴπω τὴν γνώμην μου, ὅτι ἦτο ἀντικείμενον καὶ ἰδιαιτέρου νομοσχεδίου ἓν ἕκαστον, διότι ἄλλως θὰ σκεφθῇ ἡ Βουλή, ἄλλως θὰ ἐσκεπτόμην ἐγὼ τοὐλάχιστον, ἐὰν ἐπρόκειτο σήμερον νὰ νομοθετήσω διὰ τὸ μέλλον, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ νομοθετήσω διὰ τοὺς μέλλοντας νὰ ἐξέλθωσι διδασκάλους ἢ διὰ τοὺς μέλλοντας νὰ εἰσέλθουν, καὶ ἄλλως εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σκεφθῶ διὰ τοὺς ὑπηρετοῦντας σήμερον διδασκάλους! Καὶ διὰ μὲν τοὺς μέλλοντας νὰ ἐξέλθωσιν ἢ τοὺς μέλλοντας νὰ εἰσέλθωσιν ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν προνοεῖ ἐπαρκῶς, δὲν προνοεῖ ἐπαρκῶς ὄχι ἀπὸ ἀπόψεως μισθοῦ μόνον, ἀλλὰ πολλὰ ἄλλα πράγματα, ἀλλ, ἔχω δι’ ἐλπίδος ἢ μᾶλλον εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας θὰ εἰσηγηθῇ λίαν προσεχῶς ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, τὰ συναφῆ νομοσχέδια τῆς ἐκπαιδεύσεως. Καὶ συναφῆ νομοσχέδια εἶναι ἐκεῖνα διὰ τῶν ὁποίων θὰ κατορθώσωμεν νὰ προσελκύσωμεν νέους πρὸς εἰσαγωγὴν εἰς τὰ διδασκαλεῖα πρὸς ἀπόκτησιν τοῦ πτυχίου τοῦ διδασκάλου. Πρέπει δὲ νὰ ἀποφασίσητε ἀπὸ τώρα καὶ νὰ σκεφθῶμεν τὰ κέντρα πρὸς τὰ ὁποῖα θὰ ἀποβλέψωμεν, τὰς ὁμάδας πρὸς τὰς ὁποίας θὰ ἀποτανθῶμεν διὰ νὰ προσελκύσωμεν ἐκεῖθεν τοὺς μέλλοντας διδασκάλους. Δὲν πρέπει, ὅπως μέχρι σήμερον, νὰ ἀποτανθῶμεν εἰς τὰς ἀστικὰς τάξεις, ἀλλ’ οὔτε πρέπει νὰ ἀποτανθῶμεν εἰς τὰς ἀπόρους τάξεις. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἐκ τῶν τάξεων αὐτῶν νὰ προσελκύσωμεν διδασκάλους. Ὄχι τόσον λόγῳ τῆς ἀμοιβῆς, ἀλλὰ περισσότερον διότι ἡ κοινωνικὴ πρόοδος ὁ διπλασιασμὸς τοῦ Κράτους μέχρι σήμερον καὶ πολλὰ ἄλλα πράγματα, ἡ ἀνάπτυξις τῶν οἰκονομικῶν ἐργασιῶν, τὸν ἀστικὸν πληθυσμὸν τὸν ἕτοιμον νὰ τραπῇ εἰς ἄλλα ἐπαγγέλματα. Ἔχομεν τάξιν πρὸς τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν νὰ στραφῶμεν, τὴν χωρικὴν καὶ ἄπορον τάξιν, τὴν τάξιν ἐκ τῆς ὁποίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προέλθωσι μαθηταὶ δαπάναις τῆς οἰκογενείας, ἀλλὰ τὴν τάξιν ἐκείνην θὰ ἔπρεπε νὰ ζητήσωμεν νὰ τὴν προσεταιρισθῶμεν ὄχι εἰς τὰ μεγάλα κέντρα, εἰς τὰς Ἀθήνας, εἰς τὴν Θεσσαλονίκην κλπ., ὀφείλομεν νὰ μεταβῶμεν ἡμεῖς πρὸς τὴν τάξιν αὐτήν, ὀφείλομεν τὸν διδάσκαλον νὰ τὸν ζητήσωμεν εἰς τοὺς μικροὺς πληθυσμοὺς καὶ ὀφείλομεν νὰ πάρωμεν ἀπὸ τοὺς ἀποφοίτους τοῦ Ἑλληνικοῦ σχολείου νὰ τοὺς εἰσαγάγωμεν εἰς οἰκοτροφεῖον δαπάναις τοῦ Κράτους· αὐτὸ εἶναι τὸ φυτώριον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἀποτελέσῃ τὸν διδασκαλικὸν κόσμον. Εἶναι ἀνάγκη ἱδρύσεως πολλῶν διδασκαλείων καὶ εἰς τὰ μακρύτερα μέρη, ὅσον δύσκολος καὶ ἂν εἶναι ἡ ἵδρυσις αὐτῶν τῶν διδασκαλείων, πρέπει ταῦτα νὰ ἱδρυθῶσι σήμερον. Ὑπάρχει τὸ ἀπαιτούμενον προσωπικὸν τῶν διδασκάλων, ὑπάρχουν οἱ μέλλοντες νὰ διευθύνωσι τὴν διδασκαλίαν παιδαγωγοί; Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ὑπάρχουν μεγάλαι ἐλλείψεις καὶ ἐντεῦθεν ἀναγνωρίζω τὴν δυσκολίαν εἰς τὴν ὁποίαν θὰ εὑρεθῇ τὸ Ὑπουργεῖον διὰ τὴν ἵδρυσιν τῶν διδασκαλείων καὶ διὰ τὸ διδακτικὸν προσωπικόν. Θὰ ἐτόλμων ὅμως νὰ συστήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἐπιτακτική, νὰ ζητήσῃ καὶ λάβῃ τοὺς διευθυντὰς τῶν διδασκαλείων ἀπὸ μέσα ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας. Ὑπάρχει πολυμελὲς Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖται ἀπὸ ἀρίστους παιδαγωγούς, καὶ διὰ τὸ ὁποῖον κολακευτικώτατα δύναμαι νὰ ὁμιλήσω, ὅτι ἐργάζεται καὶ εἰργάσθη καὶ εἰσέφερεν πράγματι ὑπηρεσίας εἰς τὸ Κράτος. Ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη τὰ μέλη τοῦ Συμβουλίου νὰ θεωρήσωσιν ἐπιτακτικὸν καθῆκον καὶ νὰ ἀποφασίσωσιν ἅμα διαταχθῶσι, νὰ μεταβῶσιν ὅπως ἀναλάβωσι τὴν διεύθυνσιν τῶν διδασκαλείων καὶ νὰ διδάξωσιν ὡς καθηγηταὶ εἰς τὰ διάφορα διδασκαλεῖα. Ἡ διοίκησις τῆς ἐκπαιδεύσεως εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ καὶ κατ’ ἄλλον τρόπον, ἡ διεύθυνσις ὅμως τῶν διδασκαλείων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ κατ’ ἄλλον τρόπον, εἰμὴ διὰ τῶν ὑπαρχόντων παιδαγωγῶν, μὲ τοὺς ὑπάρχοντας παιδαγωγοὺς εἶναι ζήτημα βεβαίως, διότι οἱ παιδαγωγοὶ συνεκεντρώθησαν ἐν Ἀθήναις πρὸς διεύθυνσιν τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλ’ ἡ ἀνάγκη τῶν πραγμάτων δημιουργεῖ μεγαλειτέραν ἀνάγκην, ὅπως οἱ παιδαγωγοὶ μεταβῶσι καὶ διευθύνωσι τὰ διδασκαλεῖα, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ μᾶς δώσουν νέους καρπούς. Ὑποθέτω δὲ, ὅτι οὐδεὶς θὰ ἀρνηθῇ ἐκ τῶν παιδαγωγῶν νὰ μεταβῇ ὅπου καὶ ὅταν διετάσσετο, ἵνα προσφέρει τὰς ὑπηρεσίας του. Διότι, κύριοι Βουλευταί, ὅσον καὶ ἂν μεριμνήσωμεν περὶ τῶν μισθῶν τῶν διδασκάλων, ὅσον καὶ ἂν μεριμνήσωμεν περὶ τῆς εὐμαρείας τῆς ὑλικῆς τῶν ζωῆς, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ μεριμνήσωμεν καὶ περὶ τῆς ποιότητος νέων διδασκάλων. Ἂν ἡ ποιότης δὲν θὰ εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν προσδοκῶμεν, ἂν δὲν εἶναι ἀνάλογος πρὸς τὰς δαπάνας, τὰς θυσίας καὶ τοὺς κόπους τοῦ Κράτους καὶ τοῦ ἐνδιαφέροντος τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κοινωνίας, τότε εἶναι περιττοὶ καὶ οἱ παιδαγωγοὶ καὶ τὰ μέλλοντα νὰ γεννηθῶσι διδασκαλεῖα. Εἰς τὴν ποιότητα τῶν διδασκάλων ὀφείλομεν νὰ προσέξωμεν καὶ διὰ νὰ παραχθῇ ποιότης πρέπει νὰ θέσωμεν ἐπὶ κεφαλῆς τοὺς καλλιτέρους τῶν παιδαγωγῶν μας. Δὲν δύναμαι σήμερον νὰ εἴπω, χωρὶς νὰ κακοφανῇ εἰς κανένα, ὅτι ἡ ποιότης τῶν διδασκάλων, εἶναι τελεία. Ἴσως αἱ ὑλικαὶ ἀνάγκαι, ἴσως ἀτελεστέρα μόρφωσις, ἴσως μὴ παρακολούθησις τοῦ ἔργου των, ὅπως πρέπει, ὅλα αὐτὰ τὰ γεγονότα δὲν παρουσιάζουσιν ἐν μεγίστῳ κύκλῳ, δύναμαι νὰ εἴπω, τὴν ποιότητα τῶν διδασκάλων εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον ἐγὼ τοὐλάχιστον ἐπεθύμουν νὰ ἵστανται. Δὲν ἀρνοῦμαι, ὅτι ὑπάρχουσι πολλοὶ διδάσκαλοι ἄξιοι τοῦ ὀνόματός των καὶ τῆς ἀποστολῆς των, ἀλλὰ ὑπάρχουσι καὶ πάρα πολλοί, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐκπληροῦσι τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἐκπληρῶσι. Δὲν εὑρίσκω εἰς πολλοὺς διδασκάλους, οὐδὲ εἰς τὸ ἐγγύτερον παρελθόν, ὄχι μόνον τὴν μέθοδον τὴν διδασκαλικήν, ἀλλ’ οὔτε κἂν τὴν ἐκ τῆς ἱστορίας ἀναγκαίαν ἐκείνην ψυχικὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν ὀφείλουσι πρὸ παντὸς νὰ ἔχωσιν οἱ διδάσκαλοι. Εἶδον διδασκάλους εἰς τὸ ἐγγὺς παρελθὸν λησμονοῦντας καὶ τὴν ἱστορίαν τῆς πατρίδος, λησμονοῦντας καὶ τὴν ἀποστολήν των καὶ διαπράξαντας ὅ,τι διέπραξαν, ἵνα μὴ προχωρήσω εἰς λεπτομερείας. Τοιοῦτοι διδάσκαλοι ὑπῆρξαν ἀνάξιοι καὶ τῆς ἰδιότητός των, καὶ τῆς ἀποστολῆς των, καὶ τῆς φυλῆς ἀκόμη, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπηρέτουν καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκουσιν. Εὐτυχῶς δὲν ἀποτελοῦσιν οὗτοι τὴν πλειονότητα, διότι ὑπῆρξαν ἐπίσης διδάσκαλοι ἄριστοι, ὑπῆρξαν διδάσκαλοι, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἔνθερμον καὶ ἔνθεον ζῆλον, εἶχον ἀπόλυτον πατριωτισμὸν τὴν γνῶσιν τῆς ἱστορίας των καὶ οἱ ὁποῖοι ἀντέταξαν ἑαυτοὺς ὡς ἔρεισμα ἀπέναντι ὁσουδήποτε πειρασμοῦ. Ἂν ὑπῆρξαν διδάσκαλοι, οἱ ὁποῖοι ἔφθασαν εἰς τὸ σημεῖον τοῦ νὰ μὴ θέλωσι νὰ τραγουδῶσι τὸ γνωστὸ τραγούδι «....τὰς Σέρρας μας καὶ τὴν Καβάλλαν μας», καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν ἐδέχοντο οὔτε κἂν νὰ ἑορτάσωσι τὴν ἡμέραν τοῦ Εὐαγγελισμοῦ ὡς ἐθνικὴν ἑορτήν, ὑπῆρξαν καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι μὲ κίνδυνον τῆς ἰδίας των ζωῆς, καὶ ἐτραγούδησαν τὰ τραγούδια αὐτὰ καὶ τὴν ἡμέραν τοῦ Εὐαγγελισμοῦ ἐπανηγύρισαν, καὶ ὅλα τὰ ἄλλα ἐψήφισαν προτάξαντες αὐτὰ τὰ στήθη των. Συνεπῶς ἡ Βουλὴ κρίνουσα καὶ μέλλουσα νὰ ψηφίσῃ δι’ ἑνὸς τῶν μελῶν της, ἐμοῦ τοὐλάχιστον ἀντιπροσωπεύοντος τὸν ἑαυτόν μου, ὅπως δύναται νὰ εἴπῃ τὸ ἓν λέγει καὶ τὸ ἄλλο. Λέγει ὅτι ὑπῆρξαν καὶ οἱ μὲν, ὑπῆρξαν καὶ οἱ ἄλλοι. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐπηρεάζει τὰς σκέψεις μου, νὰ ζητήσω τὴν βελτίωσιν τῆς θέσεως, ὄχι μόνον τοῦ μέλλοντος προσωπικοῦ, ἀλλὰ καὶ τοῦ παρόντος, κατὰ τρόπον μάλιστα πολὺ διάφορον ἀπὸ τὴν βάσιν, τὴν ὁποίαν θέτει τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον. Καὶ ἐπειδὴ ὁ λόγος περὶ τῶν μελλόντων δημοδιδασκάλων, ἐγὼ ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι οὐ μόνον διὰ τοὺς δημοδιδασκάλους, ἀλλὰ διὰ πάντα ὑπάλληλον πρέπει νὰ λαμβάνεται ὑπ’ ὄψει, ὅπως ἐλήφθη ἄλλως τε εἰς ὅλας τὰς χώρας, ὡς βάσις τοῦ κατωτάτου μισθοῦ τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον κατὰ τὰ θεσπισθέντα καὶ κρατοῦντα εἰς ἄλλας χώρας, ὠνομάσθη ἐλάχιστον ποσὸν συντηρήσεως. Εἰς τὴν Ἑλβετικήν, νομίζω, νομοθεσίαν, ἐσχάτως ἀνεγνωρίσθη, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι δι’ οἱονδήποτε ὑπάλληλον τοῦ Κράτους, ἀπαιτεῖται ἓν ἐλάχιστον ποσὸν συντηρήσεως, καὶ τὸ ποσὸν ἐκεῖνο ἐδόθη εἰς πάντα ὑπάλληλον. Διότι δὲν σημαίνει τίποτε ἂν εἷς ὑπάλληλος εἰσερχόμενος εἰς τὴν ὑπηρεσίαν μὲ τὸν Α μισθόν, μετὰ πενταετίαν λαμβάνει τοῦτον, μετὰ δεκαετίαν ἢ δεκαπενταετίαν ἐκεῖνον, καὶ ἐπὶ τέλους φθάνει εἰς ἕνα ἀνώτατον μισθόν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ προσελκύσῃ τὸν μέλλοντα νὰ προσέλθῃ, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ τὸν κάμῃ ν’ ἀπολαύσῃ τὴν ζωὴν του εὐθὺς ἀμέσως εἶναι τὸ ζήτημα τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ τοῦ δώσητε πρὸς συντήρησιν, εἶναι ἡ πρώτη βάσις. Καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο τῆς πρώτης βάσεως, πρέπει νὰ ἀνταποκρίνεται εἰς τὸ ἐλάχιστον ποσὸν τῆς συντηρήσεώς του, τὸ δὲ ἐλάχιστον τοῦτο ποσὸν τῆς συντηρήσεώς του, χωρὶς οὐδόλως νὰ ταραχθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ χωρὶς νὰ προκαλέσω ἴσως καὶ ταραχὴν εἰς τὴν Βουλήν, ὑποστηρίζω, ὅτι εἶναι τὸ ποσὸν τῶν 300 δραχμῶν. Καὶ εἰς τὴν Ἑλβετίαν τὸ αὐτὸ ποσὸν εἶναι. Μὴ ὑποθέτετε δὲ, ὅτι διὰ τῆς δαπάνης ταύτης, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζω, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ, ὅτι θὰ ἐπιβαρυνθῶσι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους πάρα πολύ. Ὄχι ἁπλῆ διαμόρφωσις τῶν πραγμάτων, ζήτημα ἀλλαγῆς τῶν ὅρων εἶναι. Δέχομαι καὶ ἐγὼ μετὰ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας τοῦ ὑποβαλόντος τὸ νομοσχέδιον, ὅτι ὁ μισθὸς τῶν δημοδιδασκάλων καθ’ ὅλα τὰ ἔτη τῆς ὑπηρεσίας των πρέπει νὰ ἔχῃ τελικὸν σκοπόν. Καὶ ὅπως δέχομαι ἐλάχιστον ὅριον συντηρήσεως τὸ ποσὸν τῶν 300 δραχμῶν, δέχομαι καὶ ὡς τελικὸν σκοπὸν τὸ ποσὸν τῶν 500 δραχμῶν ἐν ᾧ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας δέχεται τὸ ποσὸν τῶν 450 δραχμῶν. Συνεπῶς 50 δραχμαὶ εἶναι ἡ διαφορά μας. Ἀλλὰ ἐκεῖνο, διὰ τὸ ὁποῖον λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλλω γνώμην ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, εἶναι τὸ ἐλάχιστον ποσὸν συντηρήσεως, ἤτοι νὰ ἄρχεται ἀπὸ 300 δραχμὰς, τὸ δὲ ὅριον, καὶ τὸ ὁποῖον νὰ αὐξάνῃ νὰ εἶναι 200. Δὲν μὲ ἐνδιαφέρει ἂν τὰς 200 δραχμὰς τὰς ὁρίσητε διὰ τῆς Α προαγωγῆς ἢ τῆς Β προαγωγῆς, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μὲ ἐνδιαφέρει εἶναι τὸ ἐλάχιστον ποσὸν συντηρήσεως ἐν τῇ ἀρχῇ. Ἐὰν θέλετε μάλιστα ἐπὶ πλέον νὰ προχωρήσω εἰς τὸ νομοσχέδιον, ἀναγνωρίζω ἀφ’ ἑνὸς τὸ φειδωλὸν εἰς τὴν βάσιν, καὶ ἀφ’ ἑτέρου, ὄχι βεβαίως τὸ σπάταλον, ἀλλὰ τὴν γενναιότητα εἰς τὰ λοιπά, διότι ἐν ᾧ δέχεσθε 200 δραχμὰς ἔναρξιν μισθοῦ, δέχεσθε 270–300 σύνταξιν. Ὁ γέρων λαμβάνει 320 δραχμὰς, ὁ νέος, πλήρης ζωῆς καὶ σθένους, λαμβάνῃ 200 δραχμὰς διὰ νὰ ζήσῃ.

§211ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὁ συνταξιοῦχος ἔχει καὶ οἰκογένειαν.

§212Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐὰν τοῦ δώσητε 300 δραχμὰς ἐξ ἀρχῆς θὰ δυνηθῇ νὰ ἀποταμιεύσῃ διὰ τὴν οἰκογένειάν του. Ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ διαβάθμισις βαθμοῦ προαγωγῆς καὶ μισθοῦ προαγωγῆς, ἀλλὰ ταῦτα νὰ καταλήξουν εἰς τὸ ὅτι ἡ βάσις, ὁ ἀρχικὸς μισθὸς τῶν ὑπαλλήλων νὰ εἶναι δραχμαὶ 30. Δι’ ὅλων τῶν μέσων αὐτῶν, ἐλπίζω, ὅτι ὄχι μόνον θὰ προσελκύσωμεν εἰς τὸν κλάδον δημοδιδασκάλους, ἀλλὰ θὰ κάμωμεν καί τι ἄλλο, θὰ κατορθώσωμεν νὰ ἐμπνεύσωμεν εἰς αὐτοὺς ζῆλον εἰς τὸ καθῆκον, διότι, ἀτυχῶς, ὡς ἐλέχθη παρ’ ἄλλων ἀξιοτίμων συναδέλφων, ὅτι πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν τρέπονται πρὸς ἄλλα ἐπαγγέλματα ὄχι μόνον διὰ τὸν μισθόν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰς τιμὰς καὶ τὴν εὐμάρειαν τὴν ὁποίαν εὑρίσκουν ἀλλαχοῦ. Καὶ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ θέλω νὰ σᾶς εἴπω, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Παιδείας, ὅτι οἱ συνάδελφοί σας, σᾶς κάμουν ἀνταγωνισμόν· ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν σᾶς ἔχει ρημάξει, ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας σᾶς ἀφάνισε, προκηρύσσει διαγωνισμὸν δι’ ἐπόπτας συνεταιρισμῶν καὶ κατορθώνει νὰ πάρῃ 35 δημοδιδασκάλους καὶ διωρίσθησαν ὅλοι ἐπόπται συνεταιρισμῶν. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τόσην ἔλλειψιν ἔχομεν δημοδιδασκάλων, πολλοὶ ἐξ αὐτῶν πηγαίνουν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας.

§213Α. ΚΡΙΑΡΗΣ. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπῆρεν ὅλαις ταῖς δασκάλαις (ἱλαρότης).

§214Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Πρέπει λοιπὸν, κύριε Ὑπουργέ, νὰ φροντίσητε οἱ δημοδιδάσκαλοι νὰ μὴ ἔχουν κατώτερον μισθὸν ἀπὸ τοὺς ὑπαλλήλους τῶν ἄλλων Ὑπουργείων.

§215Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἀναλόγως τῆς θέσεως μισθοδοτοῦνται.

§216Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δὲν τὸ παραδέχομαι αὐτό, καὶ δύναμαι νὰ σᾶς φέρω πολλὰ παραδείγματα. Θέλετε τὸν ἐνωμοτάρχην; Αὐτὸς λαμβάνει 210 δραχμὰς μισθὸν, ἱματισμὸν δωρεὰν καὶ ὑπόδυσιν. Φθάνει τὰς 300 δραχμὰς ὁ ἐνωμοτάρχης. Θέλετε καὶ κἄτι ἄλλο νὰ σᾶς εἴπω; Ὁ ἐνωμοτάρχης ἔχει δι’ ἕκαστον ἔνταλμα, τὸ ὁποῖον ἐκτελεῖ 50 λεπτὰ, ἔχει ποσοστὰ ἐπὶ τῶν μηνύσεων καὶ ἔφθασεν ἐνωμοτάρχης νὰ πάρῃ τὸ ἔτος 2000 δραχμὰς ποσοστά. Δὲν πρέπει δὲ νὰ ἐξομοιώσωμεν τὸν ἐνωμοτάρχην μὲ τὸν δημοδιδάσκαλον, διότι ὁ ἐνωμοτάρχης φθάνει καὶ ἕως τὸν βαθμὸν τοῦ Συνταγματάρχου, ἐν ᾧ ὁ δημοδιδάσκαλος δὲν λαμβάνει παρὰ 1 ἢ 2 βαθμούς. Καὶ ταῦτα μὲν, κύριοι Βουλευταὶ, ἐπὶ τῶν γενικῶν βάσεων τοῦ νομοσχεδίου, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας, αἱ ὁποῖαι ἀνεπτύχθησαν ἀπὸ τοὺς κυρίους συναδέλφους. Νομίζω, ὅτι ὅλοι πρέπει νὰ συμφωνήσητε καὶ ὁ κύριος Ὑπουργὸς νὰ δεχθῇ, ὅπως τὸ νομοσχέδιον ψηφισθῇ μὲ τὴν βάσιν αὐτήν. Ἐπίσης πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια διὰ τοὺς ὑπηρετοῦντας ἤδη, ὥστε καὶ αὐτοὶ μὲ βάσιν μισθοῦ 300 δραχμῶν νὰ φθάσουν εἰς τὰς 500, μὲ τὰ ἔτη τὰ ὁποῖα ὑπηρετοῦσι. Ὑποστηρίζω, ὅτι οἱ διάφοροι ὑπάλληλοι λαμβάνουσιν ποσοστὰ διὰ τὸν Α ἢ Β λόγον, κατὰ τῶν ὁποίων ποσοστῶν εἶμαι ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ἀπολύτως κεκηρυγμένος, ἐν πάσῃ περιπτώσει, λέγω, ὅτι τὰ ποσοστὰ ταῦτα δὲν δικαιοῦνται νὰ λαμβάνωσιν οὔτε οἱ ὑπάλληλοι τῆς τυπικῆς βεβαιώσεως, οὔτε οἱ ὑπάλληλοι τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας, οὔτε τῆς εἰσπράξεως, διότι διὰ τὴν βεβαίωσιν καὶ τὴν εἴσπραξιν τῶν φόρων, δὲν συντελοῦσι μόνον οἱ ἔφοροι, οἱ ταμίαι καὶ οἱ χωροφύλακες, συντελοῦσιν ὅλοι οἱ ὑπάλληλοι, πρὸ παντὸς δὲ οἱ δημοδιδάσκαλοι, ὄχι ὡς εἰσπράκτορες, ὡς τοὺς μεταβάλομεν ἡμεῖς, ἀλλὰ διὰ τῆς παιδείας, διὰ τῆς διαπαιδαγωγήσεως τοῦ λαοῦ. Συνεπῶς ὅλοι οἱ ὑπάλληλοι συντελοῦσιν εἰς τὴν εἴσπραξιν τῶν φόρων. Ἐὰν τοῦτο ἐδέχετο ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἐδείκνυε τὰς αὐστηρότητας, τὰς ὁποίας δεικνύει πρὸς τοὺς δημοδιδασκάλους. Μία τῶν αὐστηροτήτων τούτων εἶναι ἡ διὰ τοῦ εἰσηγητοῦ ἀναπτυχθεῖσα. Ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἐκπαιδευτικὴ, χάριν τῆς παιδείας νὰ παύσουν οἱ διδάσκαλοι νὰ ἀναμιγνύωνται εἰς ἀλλότρια καθήκοντα. Πρέπει νὰ ψηφισθῇ διὰ νόμου, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἀναμιγνύωνται εἰς τὴν εἴσπραξιν τῶν φόρων, εἰς τὰ ταχυδρομεῖα κοινοτήτων καὶ ἄλλα.

§217Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Θὰ καταργηθῶσιν αἱ κοινότητες.

§218Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Μὴ φοβεῖσθε διὰ τὰς κοινότητας. Δὲν εἶναι οἱ διδάσκαλοι, οἱ ὁποῖοι διατηροῦσι τὰς κοινότητας. Οἱ διδάσκαλοι διαφθείρονται εἰς τὰς κοινότητας. Οἱ δημοδιδάσκαλοι διαφθείρονται καὶ διαφθείρουν καὶ ἄλλους κατόπιν. Εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη νὰ παύσουν πλέον τὰ καθήκοντα τὰ ἄλλα, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀμείψωμεν τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς, διὰ νὰ ἀφοσιωθοῦν εἰς τὸ κύριον ἔργον των, διότι εἶναι ἀνάγη νὰ τονώσωμεν τὴν Παιδείαν, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐμφυσήσωμεν νέαν ζωὴν εἰς τὴν νέαν γενεάν μας, καὶ θὰ τὴν ἐμφυσήσωμεν μόνον διὰ τῶν δημοδιδασκάλων. Πρὸς τοῦτο ὑπάρχει ἀνάγκη καὶ ἄλλης αὐστηρότητος, αὐστηρότητος πλέον, ἡ ὁποία ἀφορᾷ τοὺς ἐκπαιδευτικοὺς λειτουργοὺς αὐτοὺς τούτους, ἀλλὰ τὴν διοίκησιν αὐτῶν. Ἡ διοίκησις σήμερον τῶν δημοδιδασκάλων ἀσκεῖται διὰ τῶν ἐπιθεωρητῶν, οἱ ὁποῖοι ἐκτελοῦσι τὰ καθήκοντά των ἀναλόγως τῶν γνώσεων, τὰς ὁποίας ἔχουν, αἱ γνώσεις ὅμως δὲν εἶναι ἀνάλογοι πρὸς τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἔχουν, οὐδὲ πρὸς τὴν ἀποστολήν, τὴν ὁποίαν ἔχουν, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι ἀνίκανοι οὐχὶ νὰ διοικήσουν ἄλλους, ἀλλὰ νὰ διευθύνωσι τὴν ἐκπαίδευσιν, νὰ χειραγωγήσωσι παιδαγωγικῶς καὶ νὰ διδάξουν τοὺς διδάσκοντας. Ὑπάρχει ἀνάγκη λοιπὸν νὰ προσελκύσωμεν καὶ νέον ποιὸν εἰς τὸν κλάδον τῶν ἐπιθεωρητῶν, καὶ πρὸς τοῦτο εἶναι ἀνάγκη καὶ ἐκεῖ νὰ αὐξήσωμεν τὸν μισθὸν, ἀλλὰ νὰ ἀπαιτήσωμεν καὶ προσόντα. Ἐλέχθη καὶ παρ’ ἄλλων ἀξιοτίμων βουλευτῶν, ὅτι οἱ ἐπιθεωρηταὶ σήμερον ἀσχολοῦνται καὶ κατατρίβονται, ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ εἰς γραφειοκρατίαν, δυνάμει τοῦ κειμένου νόμου παραλείποντες, τὸν κύριον σκοπόν των. Τοῦτο εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναπληρωθῇ δι’ ἄλλων ἐπιθεωρητῶν γενικωτέρας μορφώσεως, γενικωτέρας περιφερείας. Εἶναι ἀνάγκη οἱ ἐπιθεωρηταὶ τῶν δημοδιδασκάλων νὰ μὴ ὑπόκεινται ὑπὸ τοὺς γενικοὺς ἐπιθεωρητὰς τῆς Μέσης, διότι ἔχουν ἄλλην ἀντίληψιν οἱ ἐπιθεωρηταὶ τῆς Μέσης, ἄλλην κατεύθυνσιν, προσηλωμένοι πρὸς τὸν κλάδον, τὸν ὁποῖον οἱ ἴδιοι ἐδιδάχθησαν καὶ τὸν ὁποῖον οἱ ἴδιοι ἐδίδαξαν, ἔχουν ἐνσωματώσει διαφόρους ἰδέας καὶ διαφόρους ἀντιλήψεις γλωσσικάς. Εἶναι γνωστὸν ποῖον μῖσος ἀναπτύσσεται καὶ πῶς ὑποβλέπει ὁ εἷς τὸν ἄλλον ἀπὸ τοὺς ἔχοντας ἰδέας τοιαύτας ἢ τοιαύτας. Διὰ τοῦτο ἔχομεν ἀνάγκην γενικῶν ἐπιθεωρητῶν ἐκπαιδευτικῶν, παιδαγωγικῶν. Ὅσον ἀφορᾶ τὴν διαβάθμισιν λεγομένην τῶν δημοδιδασκάλων, καίτοι κυρίως δὲν εἶναι διαβάθμισις, εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος πρὸς τὸ νομοσχέδιον, ὡς πρὸς τὴν βάσιν. Πάντες οἱ δημοδιδάσκαλοι θὰ ἐξέρχωνται μὲ τὸν αὐτὸν βαθμὸν ἐκ τοῦ Διδασκαλείου. Ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας συνάλφος εἶχε μίαν ἀπορίαν, διατὶ οἱ βαθμοὶ νὰ εἶναι τρεῖς καὶ ὄχι δύο. Ἐὰν μοὶ ἐπιτρέπετε, ἐξηγῶ ἐγὼ τὴν ἀπορίαν πρὸς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον. Ὁ σκοπὸς εἶναι ἐκπαιδευτικός, ὁ σκοπὸς εἶναι διὰ τὴν ἐπίδοσιν τῶν δημοδιδασκάλων καὶ διὰ τὴν παρακολούθησιν τῶν ἔργων αὐτῶν, διότι ὑποτίθεται, ὅτι ἐκτὸς τοῦ ζήλου, τὸν ὁποῖον θὰ ἔχῃ ὁ δημοδιδάσκαλος, θὰ παρακολουθῆται ἀπὸ τὸν διοικοῦντα τὴν ἐκπαίδευσιν, ἀπὸ τὸν ἐπιθεωρητήν, καὶ ἂν κατορθώσῃ εἰς τὸ διάστημα τῆς ὀκταετίας νὰ λάβῃ τὸν Α. βαθμόν, ἀπ’ ἐκεῖ καὶ πέρα δὲν ἔχει ἀνάγκην τίποτε. Πρέπει λοιπὸν νὰ περιμένῃ κάτι τι, ὅπως ὁ ὑπολοχαγὸς περιμένει νὰ γίνῃ λοχαγός, πρέπει νὰ περιμένῃ καὶ δευτέραν προαγωγήν, καὶ τοῦτο θὰ τὸν κάμῃ νὰ ἐπιδίδεται περισσότερον, νὰ διδάσκεται. Τώρα εἶναι ἄλλο ζήτημα, ἂν τὰ 8 ἔτη εἶναι πολλὰ καὶ πρέπει νὰ γίνουν 5, ἠμπορεῖ νὰ γίνουν πέντε. Οὐχ’ ἧττον ὅμως σκόπιμον ἐκπαιδευτικῶς καὶ χρήσιμον εὑρίσκω τὴν διαβάθμισιν τῶν τριῶν βαθμῶν ἐγώ, ὁ ὁποῖος ὑποστηρίζω, ὅτι ἡ βάσις τοῦ μισθοῦ πρέπει νὰ ἄρχεται ἀπὸ 300 δραχμῶν. Καὶ ἐκλείπουν πλέον οἱ φόβοι καὶ οἱ κίνδυνοι, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν δημοδιδασκάλους, ὅταν δεχθῶμεν, ὅτι θὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ αὐτὴν τὴν βάσιν. Ζήτημα ἐξισώσεως μεταξὺ τῶν δύο φύλων, ἰσοτιμία, ὡς ἐλέχθη παρὰ ἀξιοτίμων προλαλησάντων, ἀνεπτύχθη. Μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν ὑπάρχει ζήτημα ἀνυσοφυλίας, διότι διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐπέρχεται ἐξίσωσις τῶν μισθῶν. Ἡ διαφορὰ εἶναι μόνον κατὰ τὴν βάσιν 20 δραχμαί. Ἀντιστρόφως ὅμως ἡ διδασκάλισσα ἔχει πλεονεκτήματά τινα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχει ὁ δημοδιδάσκαλος, ἔχει πλενοκτήματα ἀδειῶν μακρῶν, μηνιαίων.

§219Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Διὰ τὴν μητρότητα.

§220Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι πλεονέκτημα, δὲν τὸ κάμνομεν διὰ χατῆρι τῆς διδασκαλίσσης, τὸ κάμνομεν διὰ τὰ παιδιά.

§221Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐγὼ δὲν λέγω διατὶ τὸ κάμνετε, τὸ διατὶ τὸ κάμνετε εἶναι ἄλλο ζήτημα. Αὐτὸ εἶναι πλεονέκτημα. Ἔχει ἄλλο πλεονέκτημα, ὅτι τῆς ἐπιτρέπεται νὰ ἀποχωρῇ μετὰ 15 ἔτη καὶ νὰ λαμβάνῃ σύνταξιν, ἐνῷ ὁ ἄλλος θέλει 30 ἔτη, ἔχει τὸ πλεονέκτημα, ὅτι δύναται νὰ λαμβάνῃ τὴν σύνταξίν της καὶ πρὸ τῶν 15 ἐτῶν, τοὐλάχιστον νὰ ἀναλαμβάνῃ τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα εἰσέφερε πρὸς σύναξιν, ἐνῷ ὁ δημοδιδάσκαλος ἀποχωρῶν τὰ χάνει, δὲν τὰ ἀναλαμβάνει. Συνεπῶς θέλω νὰ παρατηρήσω, ὅτι δὲν ὑπάρχει διαφορά, τοὐναντίον, ἂν ὑπάρχῃ πλεονέκτημα, ὑπάρχει πρὸς τὸ μέρος τοῦ θήλεος. Ἐὰν θέλετε νὰ ἐπεκτείνετε τὸ πλεονέκτημα—καὶ εἰς τοῦτο βλέπω γεναιόφρονας καὶ τοὺς ἄρρενας συναδέλφους των, οἱ ποῖοι θέλουν νὰ γίνῃ πλήρης ἡ ἐξίσωσις—ἂς γίνῃ, μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι θὰ εἶναι ἔτι πλεονεκτικωτέρα ἡ θέσις τοῦ θήλεος.

§222Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν πειράζει.

§223Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Θέλω μόνον νὰ εἴπω, ὅτι δὲν ὑπάρχει διαφορὰ καὶ δὴ διαφορὰ μεγίστη, καὶ ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἀπὸ σκοποῦ ἔθεσε τὴν διαφορὰν τῶν 20 δραχμῶν, διότι εἶδε τὰ ἀντίστοιχα ἄλλα πλεονεκτήματα. Ἐγὼ εἰς ἐκεῖνο τὸ θέμα ἀποδίδω σημασίαν, ἀποδίδω σημασίαν εἰς τὴν βάσιν τοῦ μισθοῦ, τὸν ὁποῖον θὰ λαμβάνῃ ὁ εἰσερχόμενος τὸ πρῶτον εἰς τὸν κλάδον. Ἐὰν θέσετε τὴν βάσιν τῶν 300 δραχμῶν, τότε καὶ ἡ διαφορὰ τῶν 20 δραχμῶν κατὰ φύλον δὲν εἶναι σοβαρὸν πρᾶγμα. Ἐὰν ὅμως ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὰς 200 δραχμὰς ὑποθέτω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἑλκύσωμεν σπουδαῖον ἀριθμὸν δημοδιδασκάλων, οὐδὲ ποιότητα τελείαν. Ὑπεστήριξα δὲ μεγαλύτερον μισθὸν καὶ μείωσιν τῆς συντάξεως, τὴν διαρρύθμισιν μᾶλλον τῶν συντάξεων καὶ λέγω, ὅτι τὰ περισσότερα πρέπει νὰ τὰ λαμβάνῃ κανείς, ὅταν ἐργάζεται καὶ ὅταν ζῇ, διότι νομίζω, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην οὐχὶ γηροκομείων, ἀλλὰ γυμναστηρίων καὶ ἐργαστηρίων δράσεως (χειροκροτήματα).

§224ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γκλαβᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§225ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, αὔριον.

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂς παρακαλέσωμεν τοὺς κυρίους βουλευτὰς νὰ συντομεύσουν τὰς ἀγορεύσεις των.

§227Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ παρατηρήσω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι, ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ ἰδιαιτέρα προσοχὴ εἰς τὴν λαϊκὴν ἐκπαίδευσιν, ἥτις ἀποτελεῖ ἀληθῶς τὴν βάσιν πάσης κοινωνίας καὶ ἥτις ἀσφαλῶς θὰ ἐξασφαλίσῃ τὸ σταθερὸν καὶ βέβαιον μέλλον τῆς Ἑλλάδος. Εἶναι ἀληθῶς καιρὸς νὰ ἐπέμβῃ ἡ πολιτεία ἐνεργῶς διὰ τὴν ἐξασφάλισιν ὁπωσδήποτε τῆς ὑποστάσεως τῶν διδασκάλων, διότι, ἐὰν ὅλος ὁ Ἑλληνικὸς κόσμος διῆλθεν ἡμέρας ἀληθῶς στενὰς κατὰ τὴν τρομερὰν αὐτὴν περίοδον, ὁ διδασκαλικὸς κόσμος δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι διῆλθε τὰς ὀδυνηρωτέρας, διότι εἶναι ἴσως γνωστὸν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου, ὅτι ἐν Πάτραις δύο διδάσκαλοι ἀπέθανον ἐξ ἀτροφίας· εἶναι ἐπίσης ἀληθές, κ. Πρόεδρε, ὅτι τὴν μεγαλυτέραν δοκιμασίαν τὴν πολεμικὴν ὑπέστησαν οἱ διδάσκαλοι τῶν πόλεων. Καὶ ἔρχομαι κύριοι συγκεκριμένως εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. Βάσις βεβαίως τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἡ οἰκονομικὴ ἐνίσχυσις τῶν διδασκάλων. Ἀλλ’ ὅταν αὐξάνετε, κ. Ὑπουργέ, ἐν μέρει τὸν μισθὸν καὶ ὑποβιβάζετε τὸ ἐπίδομα, εἶναι τάχα τοῦτο οἰκονομικὴ βελτίωσις; παρέχεται εἰς ἐπιδόματα 72 δραχμάς, ὡς νῦν ἔχει τὸ καθεστὼς καὶ διὰ τοῦ ψηφιζομένου νομοσχεδίου ἐκπίπτουν 72 δραχ. καὶ δίδονται 60 μόνον δραχ. προσθέτως αὔξησις τοῦ ἐπιθεωρητοῦ.

§228Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Νὰ σᾶς δώσω μίαν ἐξήγησιν ἐπὶ τοῦ μισθοῦ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ. Ὁ μισθὸς αὐτὸς δὲν εἶναι ὁριστικὸς καὶ ὅταν ὑποβληθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως καὶ ἐπειδὴ ἡ θέσις τοῦ ἐπιθεωρητοῦ εἶναι ἀντίστοιχος πρὸς τὴν θέσιν τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ τεθῇ ἕνα ποσὸν προσωρινὸν ἀνταποκρινόμενον ὁπωσδήποτε πρὸς τὴν θέσιν αὐτήν.

§229Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Τότε δὲν ἔχω νὰ συζητήσω ἄλλο. Ἀλλὰ διὰ τοῦ νομοσχεδίου σας, θεσπίζετε δύο διακρίσεις, μίαν εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐξισώσεως τῶν ἀρρένων καὶ θηλέων, καὶ δευτέραν διὰ τὴν κατηγορίαν τῶν ὑποδιδασκάλων. Εἰς τὸ ἄρθρον 4ον λέγετε, ὅτι οἱ ὑποδιδάσκαλοι τῆς Μακεδονίας γίνονται τριτοβάθμιοι διδάσκαλοι.

§230Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Γνωρίζετε ποίαν μόρφωσιν ἔχουν αὐτοί; Εἶναι πάντες τελειόφοιτοι τῆς 8ης τάξεως τῶν τότε λειτουργούντων σχολείων, φοιτήσαντες εἰς διδασκαλεῖα τριτάξια ἐπὶ 3 ὁλόκληρα ἔτη, ἐνῷ οἱ ἄλλοι ὑποδιδάσκαλοι εἶναι τελειόφοιτοι τοῦ Ἑλληνικοῦ σχολείου, φοιτήσαντες ἐπὶ ἓν μόνον ἔτος εἰς διδασκαλεῖον.

§231Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ὑπάρχουν καὶ ὑποδιδάσκαλοι ἄλλοι ἔχοντες ἀπολυτήριον γυμνασίου.

§232Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν ὑπάρχουν.

§233Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ὑπάρχει ὁ κ. Β. Σταθόπουλος εἰς τὴν ἐπαρχίαν Καλαβρύτων καὶ φρονῶ, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ ἡ τροπολογία, ὥστε νὰ μὴ ἀδικήσωμεν μερικοὺς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀπολυτήριον γυμνασίου. Ἀλλ’ ἐπὶ πλέον θὰ ἔλεγον καὶ θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐξισώσῃ τὰς δημοδιδασκαλίσσας μὲ τὴν βάσιν τοῦ μισθοῦ τῶν δημοδιδασκάλων.

§234ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δίκαιον πρᾶγμα.

§235Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Διότι βάσις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἡ οἰκονομικὴ ἀνακούφισις ἀπὸ τὰ οἰκογενειακὰ βάρη τοῦ Κράτους. Μὴ λησμονῆτε, ὅτι πολλαὶ δημοδιδασκάλισσαι, αἱ ὁποῖαι δὲν ἦσαν διὰ δημοδιδασκάλισσαι, ἀλλ’ ἐγένοντο δημοδιδασκάλισσαι διὰ νὰ τύχωσι μιᾶς εὐρυτέρας μορφώσεως, διότι οἱ πατέρες αὐτῶν ἦσαν πλούσιοι, ἠναγκάσθησαν, ἕνεκα τῆς δυσχεροῦς καταστάσεως εἰς ἣν περιέπεσαν αἱ οἰκογένειαι αὐτῶν, νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸν διδασκαλικὸν κλάδον. Ἀλλ’ ἐπὶ πλέον τὶ τάχα προσφέρουσι περισσότερον τούτων τῶν διδασκαλισσῶν οἱ δημοδιδάσκαλοι; Βεβαίως τελευταίως αἱ δημοδιδασκάλισσαι εἰσῆλθον καὶ εἰς τὰ σχολεῖα τῶν ἀρρένων, πολλαὶ δημοδιδασκάλισσαι, ἃς τὸ εἴπω μετὰ θάρρους, ἔχουσιν περισσοτέραν μόρφωσιν τῶν δημοδιδασκάλων, διότι δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι αἱ δημοδιδασκάλισσαι τῆς κατηγορίας τὴν ὁποίαν λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλήν, γνωρίζουσι δύο καὶ τρεῖς γλώσσας, ἐνῷ οἱ δημοδιδάσκαλοι δὲν ἔτυχον τῆς μορφώσεως τῶν δημοδιδασκαλισσῶν. Τονίζω λοιπὸν, ὅτι βάσις εἶναι ἡ οἰκονομικὴ ἀνακούφισις τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν καὶ ἑπομένως εἶναι δίκαιον νὰ ἐξισώσητε τὰς δημοδιδασκαλίσσας μὲ τοὺς δημοδιδασκάλους.

§236ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πολὺ λογικά.

§237Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει ἰσότητα, εἶναι κράτος προνομιοῦχον, εἶναι κράτος ἔκφυλον καὶ μὴ βιώσιμον. Ὥστε ἐλπίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει αὐτὰ καὶ θὰ συμμορφωθῇ μὲ τὴν ἀντίληψιν τοῦ βουλευτοῦ Ἀχαϊοήλιδος καὶ μὲ τὴν τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἐπὶ πλέον θὰ ἔλεγον τὸ ἑξῆς, κ. Ὑπουργέ, ὅτι σὺν τῷ μισθῷ, ὁ ὁποῖος ἀληθῶς ὡρίσθη ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ Ἀχαϊοήλιδος εἰς 300 δραχμὰς κατ’ ἀρχήν, διότι ἀδιαφοροῦμεν διὰ τὴν σύνταξιν, καθότι ὅταν ὁ δημοδιδάσκαλος καταστῇ συνταξιοῦχος 99% θὰ ἔχῃ ἕνα ἢ δύο ἢ τρία παιδιὰ εἰς τοιαύτην ἡλικίαν προηγμένα καὶ ἔχοντα ὡρισμένα ἐπαγγέλματα, ὥστε νὰ ἀνταποκρίνωνται εἰς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ σπιτιοῦ, βάσις θὰ εἶναι κατ’ ἀρχὴν νὰ εἶναι ἡ μισθοδοσία τοιαύτη ὥστε νὰ ἀνταποκρίνηται εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ βίου, ὥστε νὰ δώσῃ ὤθησιν εἰς τὴν οἰκογένειάν του ἐπὶ τὰ βελτίῳ. Ὥστε καλλίτερον εἶναι ἡ βάσις τοῦ δημοδιδασκάλου ἡ οἰκονομικὴ. Ἐπὶ πλέον θὰ ἔλεγον, ὅτι σὺν τῇ αὐξήσῃ τοῦ μισθοῦ δίκαιον θὰ εἶναι νὰ ὁρισθῇ καὶ αὔξησις ἀνάλογος τῶν ὑπηρετούντων εἰς τὰς πόλεις καὶ εἰς τὰ χωρία.

§238Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐκάματε λογαριασμὸν;

§239Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Δίκαιον εἶναι τὸ τοιοῦτον, φρονῶ, νὰ ὁρισθῇ. Ἐπὶ πλέον δὲ, κ. Ὑπουργέ, θὰ σᾶς παρεκάλουν τὸ ἑξῆς. Δίκαιον εἶναι ἐπὶ πλέον ἐκτὸς τῆς αὐξήσεως, ἡ ὁποία δίδεται ἀκριβῶς διὰ τὸ γλίσχρον τοῦ μισθοῦ νὰ μὴ παύσῃ τὸ σχετικὸν πολεμικὸν ἐπίδομα, διότι ἐν ᾗ περιπτώσει παύσῃ, εἶναι δῶρον ἄδωρον. Πολλοὶ δημοδιδάσκαλοι λέγουσιν, ὅτι θ’ ἀναγκασθῶμεν νὰ ἐπιστρέψωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μᾶς δίδουσι.

§240Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐκάματε λογαριασμὸν εἰς αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον διὰ νὰ ἐπαληθεύσῃ αὐτό, τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπον;

§241Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὁ ὁποῖος ἐπαγρυπνεῖ θὰ δώσῃ πάντως μεγαλειτέραν προσοχήν, ἡμεῖς ὅμως εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ γίνωμεν διερμηνεῖς.

§242Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐφόσον μέμφεσθε τὸ Ὑπουργεῖον λέγοντες, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιστρέψωσι τὰ χρήματα........

§243Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Τὸ ἐνισχύομεν. Θὰ παρεκάλουν, ὥστε νὰ μὴ παρέχηται ἡ αὔξησις ἀπὸ τὸ κόψιμο τῶν ἐπιδομάτων.

§244Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Συγχίζετε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἠθέλατε νὰ εἴπητε, πάντες λαμβάνουσι αὔξησιν χωρὶς νὰ γίνῃ βελτίωσις οὐδεμία τοῦ νομοσχεδίου.

§245Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Τώρα ἔρχομαι εἰς τὰ περὶ στασιμότητος. Πολλὰ πλήρη δημοτικὰ σχολεῖα εἶναι μεταβατικά, πλεῖστα τουλάχιστον, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐγὼ γνωρίζω, εἰς τὴν ἐπαρχίαν Καλαβρύτων τὸ θέρος εἰς ὅλην τὴν παραλίαν πιάνουν ἀπὸ τὸ Διακοφτὸ μέχρι Καλαβρύτων, αὐτοὶ ὑποβάλλονται εἰς δαπάνην 100–200 δραχμῶν διὰ μεταφορὰν τῶν οἰκογενειῶν των ὁλοκλήρων. Δίκαιον εἶναι δι’ αὐτοὺς νὰ ληφθῇ μία πρόνοια.

§246Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Περὶ τούτου ὑπάρχει εἰδικὴ πρόνοια ἐν ἄλλῳ νομοσχεδίῳ, τὸ ὁποῖον θὰ ὑποβάλω ἐν εὐθέτῳ εἰς τὴν Βουλήν.

§247Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Εὐχαριστῶ. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω, κ. βουλευταί, ἐκ καθήκοντος, καίτοι ἡ ὥρα εἶναι ἀκατάλληλος οὐχ’ ἧττον ἐνόμισα, ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ εἴπω δύο λέξεις διὰ νὰ δικαιολογηθῶ πρὸς ἐκείνους πρὸς οὓς ἔχω τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι ἀντιπρόσωπος ἐπὶ μίαν ὀκταετίαν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἔλεγον πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι, ὅτι προκειμένου περὶ οἰκονομικῶν μέτρων, θὰ ἔλεγον πρὸς αὐτὸν, ὅτι ἐὰν ἤθελε προκαλέσῃ δημοψήφισμα πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τί θέλει λαϊκὴν ἐκπαίδευσιν ἢ φορολογίαν, θὰ ἔλεγεν, ὅτι θέλει λαϊκὴν ἐκπαίδευσιν. (Χειροκροτήματα).

§248ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἔχει τὸν λόγον.

§249Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου πρὶν ἢ λήξει ἡ συζήτησις. Ὡς δὲ ἐπληροφορήθην παρὰ τοῦ Προεδρείου τῆς Βουλῆς, ὑπάρχουν ἐγγεγραμμένοι ἀρκετοὶ συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἤθελον νὰ ἐξαντλήσουν τὸ θέμα· ἐγὼ δὲ ἔχων ὑπ’ ὄψει μου τὰς συστάσεις καὶ τὰς παρατηρήσεις πάντων, νὰ δυνηθῶ νὰ ἀπαντήσω συνολικῶς καὶ νὰ εἴπω, τὸ τελευταῖον κατάληγμα εἰς τὸ ὁποῖον δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ καταλήξῃ. Κατ’ ἀνάγκην, ἐπειδὴ εἶναι προχωρημένη ἡ ὥρα, θὰ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον. Ἐπειδὴ ἐπέρχονται αἱ διακοπαὶ τῆς Βουλῆς λόγῳ τῶν ἑορτῶν, δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ διακόψῃ τὰς ἐργασίας ἡ Βουλὴ, ἀφίνουσα εἰς πλήρη ἐκκρεμότητα τοὺς διδασκάλους πρὸς τοὺς ὁποίους ἐδόθη ἡ ὑπόσχεσις ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως περὶ βελτιώσεως τῆς τύχης των. Ἀπόδειξις δὲ εἶναι ὅτι ἡ Βουλὴ ἀπεδέχθη κατ’ ἀρχὴν τὰς γνώμας τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὰς ὑποσχέσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Εἰδικῶς πρὸς τοὺς διδασκάλους, πρὸ τόσου χρόνου νομίζω, λέγωμεν ὅτι τὰς ἐλάβομεν ὑπ’ ὄψει. Εἶναι εὔλογον νὰ μεριμνήσωμεν περὶ προσωρινοῦ τινὸς μέτρου τὸ ὁποῖον θὰ σκοπῇ ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ δικαιώσῃ ἐμπράκτως τὴν ἀντίληψιν ὑπὲρ αὐτῶν ὅτι ἀσφαλῶς πρόκειται ὁριστικῶς νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τῆς βελτιώσεως τῆς μισθοδοσίας των, ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου δίδεται ὡς εὐκαιρία τῶν προσεχῶν ἑορτῶν αἱ ὁποῖαι ὡς πάντες γνωρίζετε κατ’ ἀνάγκην συνεπάγονται καὶ δαπάνας μείζονας διὰ πάντας τοὺς πολίτας, μᾶς δίδει τὴν εὐκαιρίαν νὰ δώσωμεν ἓν προσωρινὸν βοήθημα τὸ ὁποῖον θὰ συμψηφισθῇ εἰς τὴν διὰ τοῦ νομοσχεδίου διδομένην αὔξησιν ἀναδρομικῶς ἀπὸ 1ης Ἰουλίου μέχρι σήμερον. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλλω σχετικὸν σχέδιον νόμου, τὸ ὁποῖον ὁρίζει τὸ ἐπίδομα τὸ διδόμενον εἰς ἕκαστον λειτουργὸν τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ἀναλόγως τῆς θέσεως τὴν ὁποίαν ἔχει καὶ τὸν βαθμὸν, ἀναλόγως τῆς κατηγορίας εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκει. Θὰ παρακαλέσω πολὺ τὴν Βουλὴν ὅπως θελήσῃ καὶ κηρυχθῇ κατεπεῖγον καὶ ἐκτυπούμενον νὰ ψηφισθῇ αὔριον εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν καὶ κατόπιν νὰ ψηφισθῇ εἰς τὸ σύνολον.

§250Ν. ΖΑΡΛΗΣ. Ἀπὸ πόσα δίδετε;

§251Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). 400 δραχμὰς εἰς τοὺς διδασκάλους καὶ 200 εἰς τοὺς ὑποδιδασκάλους. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ δὲ ταύτῃ θὰ παρακαλέσω ὅπως μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ καταθέσω τὴν ἑσπέραν ταύτην καὶ ἕτερον νομοσχέδιον «περὶ αὐξήσεως τῆς μισθοδοσίας τῶν λειτουργῶν τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως». (Χειροκροτήματα). Εἶναι ὀφειλὴ τὴν ὁποίαν ἐπανειλημμένως ἐξέφρασεν ἡ Βουλὴ καὶ ἐπιθυμίαν τὴν ὁποίαν ἀπὸ μακροῦ χρόνου ἡ Κυβέρνησις εἶχεν καὶ τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐκδηλώσῃ ἐπανειλημμένως ἐνώπιον ὑμῶν.

§252ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ψηφισθῇ κατ’ ἀρχήν.

§253Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐπίσης ὑποβάλλω μερικὰ ἄλλα νομοσχέδια.

§254Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ψηφισθοῦν καὶ αὐτὰ κατ’ ἀρχήν.

§255ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ὑποβάλει σχέδιον νόμου «περὶ παροχῆς ἐπιδόματος εἰς τοὺς λειτουργοὺς τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως»· παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον καὶ νὰ ψηφισθῇ κατ’ ἀρχήν.

§256ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, Μάλιστα.

§257ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἐπίσης ὑποβάλει σχέδιον νόμου «περὶ αὐξήσεως τῶν ἀποδοχῶν τῶν λειτουργῶν τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως καὶ τῆς ἐκ τούτου τροποποιήσεως τοῦ νόμου 1381», παρακαλῶ ἐπίσης νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον καὶ νὰ ψηφισθῇ κατ’ ἀρχὴν καὶ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§258ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§259ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἴδιος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιατικῶν καὶ τῆς Παιδείας κ. Δ. Δίγκας, ὑποβάλει τὰ κάτωθι νομοσχέδια: 1. «Περὶ προστασίας τῆς Πνευματικῆς ἰδιοκτησίας». 2. «Περὶ χορηγίας εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Ὀλυμπιακῶν Ἀγώνων διακοσίων δέκα χιλιάδων δραχμῶν διὰ τὴν συμμετοχὴν τῆς Ἑλλάδος εἰς τοὺς ἐν Ἀμβέρσῃ τοῦ Βελγίου τελεσθησομένους Διεθνεῖς Ὀλυμπιακοὺς Ἀγώνας τοῦ 1920 καὶ τὴν ἀνέγερσιν ἐν Ὀλυμπίᾳ ἀναθηματικῆς στήλης τῶν νεωτέρων Ὀλυμπιάδων». 3. «Περὶ ἐπεκτάσεως διατάξεων διαφόρων νόμων καὶ εἰς τοὺς ὁμοιοβάθμους ὑπαλλήλους τῆς Κεντρικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως». 4. «Περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τῶν νόμων ΓΩΚΓʹ καὶ ΓΩΚΕʹ». Οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κ. Δ. Δίγκας καὶ τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Κ. Ρακτιβάν, ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ ἐπιβολῆς προσθέτου φόρου ἐπὶ τῆς σταφίδος καὶ ἐλαίου πρὸς ἀποπεράτωσιν τοῦ ἐν Γαργαλιάνοις ἱεροῦ ναοῦ «τὰ Γενέθλια τῆς Θεοτόκου κλπ.». Ἀναβάλλονται τὰ ἑξῆς νομοσχέδια: 1. «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου περὶ σμύριδος». 2. «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου περὶ Ἐμπορικῶν Ἐπιμελητηρίων».

§260Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Εἶναι ἡ τετάρτη φορά, καθ’ ἣν ἀναβάλλονται, μολονότι πρόκειται νὰ συζητηθῶσι κατ’ ἀρχήν. Γνωρίζω, ὅτι οἱ κ. κ. συνάδελφοι, ἔχουν τὴν πρόθεσιν νὰ ὁμιλήσουν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ θὰ ἠδυνάμεθα νὰ τὰ ψηφίσωμεν τὴν ἀρχὴν ἄνευ συζητήσεως, καὶ εἰς τὴν πρώτην κατ’ ἄρθρον συζήτησιν νὰ ὁμιλήσουν καὶ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἐπεκράτησεν εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα, διὰ νὰ διευκολυνθῇ ἡ ψήφισίς των.

§261Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ νομοσχεδίων ἁπλῶν. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅπως ψηφισθοῦν κατ’ ἀρχὴν ἄνευ συζητήσεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτή, διότι ἐκτὸς τῶν ἄλλων ἔχω λόγους νὰ πιστεύω, ὅτι κατόπιν τῆς ἐξεγέρσεως διὰ τὰ νομοσχέδια αὐτά, καὶ κατόπιν τῶν γνωμῶν, αἱ ποῖαι ἠκούσθησαν ἀπὸ τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς, θὰ ἀποκρούσῃ ἡ Ἐπιτροπὴ κατ’ ἀρχὴν τὰ νομοσχέδια.

§262Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐνικῆς Οἰκονομίας). Ἐκπροσωπεῖτε μίαν γνώμην ἀτομικήν.

§263Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Βεβαίως, ἐνδείκνυεται, ὅμως ἐκ τούτου νὰ συζητήσωμεν κατ’ ἀρχήν.

§264Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἡ συζήτησις κατ’ ἀρχὴν δὲν ἐμποδίζεται νὰ γίνῃ καὶ εἰς τὴν αʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν.

§265Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Αὕτη θὰ γίνῃ μετὰ τὰς ἑορτάς.

§266Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Πρέπει νὰ γίνῃ συζήτησις σοβαρά.

§267Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Θέλω νὰ κάμω τὴν δήλωσιν, ὅτι δὲν ἔχω καμμίαν πρόθεσιν παρελκύσεως τῆς ὑποθέσεως.

§268Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἡ ἀναβολὴ τῆς συζητήσεως ἔχει λόγον τὴν ὑποχρέωσιν νὰ συζητήσωμεν σοβαρῶς ἐπὶ θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἐπροκάλεσαν συγκινήσεις.

§269Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Καμμίαν συγκίνησιν.

§270Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἐὰν εἶσθε εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν θὰ ἐβλέπατε τὰς διαμαρτυρίας τῶν ἐργατικῶν σωματείων.

§271Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἡ Βουλὴ δὲν στέργει εἰς τὴν ἀναβολήν, λόγῳ τῆς συγκινήσεως, τὴν ποίαν εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος, ἀλλὰ λόγῳ τῆς προκεχωρικότητος τῆς ὥρας. Ἐὰν πρόκειται περὶ τῆς συγκινήσεως θὰ συνεζητοῦμεν εὐχαρίστως.

§272ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§273ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 184 περὶ Ἐμπορικῶν καὶ Βιομηχανικῶν Ἐπιμελητηρίων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου ΦΠΣΤʹ περὶ τῆς εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ νόμου 1174 περὶ ἀναβολῆς τῆς ἐκτελέσεως τῆς ποινῆς κλπ. τῶν στρατευομένων καταδίκων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκπαιδευτικῆς καὶ ἀναρρωτικῆς ἀδείας τῶν δικαστῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ΒΣΜΘʹ περὶ ἀτμοπλοϊκῆς συγκοινωνίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀποπληρωμῆς τῶν ἐξόδων κτλ. τοῦ Ἀνωτάτου Ἐκκλησιαστικοῦ Δικαστηρίου κατὰ τὸ ἔτος 1919». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῶν ἀπὸ 8 Ἰουνίου 1919 «περὶ καταργήσεως τοῦ ἐξαγωγικοῦ τέλους ἐπὶ τοῦ ἐξαγομένου καπνοῦ εἰς φύλλα» καὶ τοῦ ἀπὸ 28 Σεπτεμβρίου 1919 «περὶ ἐπιστροφῆς ἐξαγωγικοῦ τέλους εἰς τοὺς κατέχοντας ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ὑπὸ διαμετακόμισιν ἢ ἀποταμίευσιν καπνὸν εἰς φύλλα προερχόμενον ἐξ Ἑλλάδος» νομοθετικῶν Διαταγμάτων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως ἀντιφυματικῶν Ἰατρείων, ἀναρρωτηρίων καὶ ὀρεινῶν θεραπευτηρίων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταργήσεως τῆς Κεντρικῆς Ταμιακῆς Ὑπηρεσίας Στρατοῦ καὶ τροποποιήσεως ἐνίων διατάξεων τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου». Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Καρπετόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§274Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου καταργεῖται μία ὑπηρεσία, ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη ψηφισθέντος σχετικοῦ νόμου μόλις κατὰ τὸ τέλος τῆς ληξάσης συνόδου, καταργεῖται δὲ μὲ τὴν αἰτιολογίαν, ὅτι ηὐδοκίμησε καὶ ἐπέτυχεν, ὅπως τοὐλάχιστον φέρεται ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει. Διότι ἐπέτυχε καὶ δι’ αὐτὸ καὶ καταργεῖται. Καταργεῖται δὲ χωρὶς τοὐλάχιστον νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ καταφανῇ ποία ὑπηρεσιακὴ οἰκονομία ἱκανοποιεῖται διὰ τῆς καταργήσεως τῆς ὑπηρεσίας αὐτῆς ἐκ τῆς δημιουργίας μιᾶς ἄλλης ὑπηρεσίας. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον φαίνεται ἀπὸ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον εἶναι τοῦτο, ὅτι ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς καταργήσεως τῆς Κεντρικῆς Στρατιωτικῆς Ταμιευτικῆς Ὑπηρεσίας παρέχεται ἡ εὐκαιρία εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν νὰ δημιουργήσῃ ἕνα ἀριθμὸν ὑπαλλήλων εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον. Καὶ ἐν ᾧ πρόκειται περὶ καθαρῶς, ὡς εἶπον, στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, ἐμφανίζεται αἴφνης καὶ τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, τὸ ὁποῖον πλουτίζεται μὲ 4 νέους Τμηματάρχας, πρώτης ἢ δευτέρας τάξεως, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ λέγω, τῆς καταργήσεως μιᾶς ὑπηρεσίας στρατιωτικῆς, ἡ ὁποία δὲν καταργεῖται ἀπολύτως, διότι ἀντικαθίσταται ὑπὸ μιᾶς νέας ἄλλης ὑπηρεσίας σχεδὸν ὁμοίας, ἀλλ’ ὑπὸ ἄλλην ἐμφάνισιν. Ἀλλὰ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς καταργήσεως αὐτῆς τῆς ὑπηρεσίας παρέχεται εὐκαιρία εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν νὰ δημιουργήσῃ νέας ἀνάγκας τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, τὸ ὁποῖον μοὶ φαίνεται, ὅτι ἀριθμεῖ 16 Τμήματα ἀπέναντι 12 Τμημάτων τὰ ὁποῖα ἀριθμεῖ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ εὐθὺς ἀμέσως μὲ τὴν μεγαλυτέραν εὐχέρειαν δημιουργεῖ 5 θέσεις τμηματαρχῶν. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ τοῦτο. Ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν φαίνεται ἀκόμη γεναιοτέρα. Ἐπωφελεῖται τῆς εὐκαιρίας, ἵνα δημιουργήσῃ ἕνα μέγαν ἀριθμὸν ἐκτάκτων ὑπαλλήλων, χωρὶς κανένα προσόν, προωρισμένον, λέγω νὰ ἐνισχύσῃ τὰς λογιστικὰς ὑπηρεσίας τῶν διαφόρων Ὑπουργείων. Δὲν θὰ εἶχον κανένα λόγον νὰ συζητήσω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, διότι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν εἶναι διάφορον ἀπὸ ἄλλα νομοσχέδια οἱονεὶ συντεταγμένα διὰ νὰ ἐξυπηρετήσουν προσωπικὰς ἀνάγκας. Εὑρέθην ὅμως εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ συζητήσω, διότι εἶναι ἔναυλοι οἱ λόγοι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅταν συνεζητεῖτο τὸ ἐκπαιδευτικὸν νομοσχέδιον εἰπόντος, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κρίνωμεν ἐπὶ σπουδαίας δαπάνης, ἂν δὲν ἔχωμεν ἐξασφαλίσει τὸ ἀντίκρυσμα τοῦ ἐξόδου. Καὶ τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο τὸ ἐπεκαλέσθη πότε; ὅτε ἐπρόκειτο νὰ ἐνισχυθῇ ἡ Δημοτικὴ Ἐκπαίδευσις. Καὶ προκειμένου περὶ ἐνισχύσεως τῶν λειτουργῶν τῆς δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐπεκαλέσθη τὸ ἀξίωμα αὐτό, τὸ ὁποῖον ὅμως συνηθέστατα λησμονεῖ, προκειμένου περὶ δημιουργίας ὅλως ἀδικαιολογήτως ὁλοκλήρων ἄλλων ὑπηρεσιῶν. Ἠναγκάσθην νὰ λάβω τὸν λόγον διὰ νὰ ὑπομνήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν, ὅτι τὰς σκέψεις αὐτὰς νὰ μὴ τὰς ἔχῃ ἐξαιρετικῶς μόνον, ὅταν πρόκειται περὶ νομοσχεδίων, προκειμένου νὰ ἐξυπηρετήσουν ζωτικὰ συμφέροντα τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ καὶ τὰς κρίσεις καὶ τὸ ἀξίωμα αὐτοῦ τὸ οἰκονομικὸν νὰ τὸ ἐνθυμῆται πάντοτε, ὅταν προβαίνῃ εἰς οἱανδήποτε νομοθεσίαν καὶ μάλιστα εἰς νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα ἦσαν ὅλως ἀδικαιολόγητα ἀπ’ ὅλας τὰς ἀπόψεις καὶ μόνον μίαν δικαιολογίαν ἔχουν τὴν προσπάθειαν, ἡ ὁποία καταφαίνεται εἰς αὐτὰ τοῦ νὰ ἐξυπηρετήσουν μόνον καὶ μόνον πρόσωπα.

§275Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριε Πρόεδρε, πρῶτον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν καταργεῖ ἀπολύτως οὐδεμίαν ὑπηρεσίαν, ἀλλὰ μόνον καταργεῖ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς συγκεντρώσεως τῆς Ταμειακῆς ὑπηρεσίας. Ὅταν ἐψηφίσαμεν τὸ νομοσχέδιον τῆς Ταμειακῆς ὑπηρεσίας ἐνομίσαμεν, ὅτι ἦτο ἀναγκαῖον νὰ καταρτίσωμεν μίαν λογιστικὴν ἀρχήν, ἡ ὁποία νὰ συγκεντρώσῃ ὅλας τὰς ὑπηρεσίας· ἡ ἀρχὴ αὐτὴ ἐφάνη ἐπάναγκες νὰ εἶναι τὸ Γενικὸν Λογιστήριον. Προστίθενται βεβαίως καί τινες θέσεις εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον καὶ μὲ κατηγόρησεν ὁ κύριος συνάδελφος, ὅτι δὲν λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν τὴν προσθήκην τῆς δαπάνης διὰ τὰς θέσεις αὐτάς· ἀλλ’ ὅταν αἱ εἰσπράξεις ἀπὸ 220.000.000 ἀνῆλθον εἰς 380.000.000, ὅταν αἱ δαπάναι διπλασιάζωνται καὶ τριπλασιάζωνται δὲν νομίζετε, ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη προσωπικοῦ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτήν; Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἔκτακτον προσωπικόν, τοῦτο εἶναι ὅλως ἔκτακτον. Ὡς γνωρίζετε, διετάχθη νὰ καταβάλωνται οἱ μισθοὶ ἐπὶ τῇ βάσει προεντολῶν. Τὸ σύστημα κατὰ τὴν πρώτην ἐφαρμογὴν ἐπέφερε ἀργοπορίαν καὶ ἐνόμισα, ὅτι ἔπρεπε νὰ προστεθῇ προσωπικόν, ἵνα ἐπιτευχθῇ ἡ ἐκκαθάρισις τῶν λογαριασμῶν.

§276Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχω, κύριοι, ἀτυχῶς ὑπ’ ὄψιν τὸ νομοσχέδιον αὐτὴν τὴν στιγμήν, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐξακολουθῶ νὰ ἰσχυρίζομαι καὶ νὰ πιστεύω, ὅτι καταργεῖται ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία ἡ ταμειακή, ἀλλὰ δημιουργεῖται μία ἄλλη ὑπηρεσία. Δημιουργεῖτε Γενικὸς Ταμίας εἰς τὸν στρατόν.

§277Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑπάρχει.

§278Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει γενικὸς ὑποταμίας καὶ εἰς τὸ νομοσχέδιον ὑπάρχει διάταξις, ὅτι μεταφέρεται ὡς γενικὸς ταμίας ὁ ὑποταμίας, ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Διὰ πᾶσαν ἐνέργειαν ὑπάρχει πάντοτε μία δικαιολογία, δὲν εἶναι δυνατὸν ὅμως ἐν τῇ προκειμένῃ περιπτώσει νὰ ὑπάρξῃ ἡ δικαιολογία τὴν ὁποίαν μὲ τόσην ἀφέλειαν προβάλλετε. Ηὔξησεν ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐσόδων, ἀλλ’ ἤθελον νὰ γνωρίζω κατὰ ποίαν ἀναλογίαν ηὔξησεν ὡς πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑπαλλήλων. Καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐπαναλάβω, ὅτι τὸ Γενικὸν Λογιστήριον ἀποτελεῖται ἀπὸ 16 τμήματα, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖται ἀπὸ 12 τμήματα. Καὶ εἴπατε, ὅτι μετεφέρθησαν οἱ λογαριασμοὶ καὶ ἡ ἐξέλεγξις τῶν συντάξεων· ἀκριβῶς ἡ μεταφορὰ αὕτη εἰς τοῦτο ἀποβλέπει νὰ πλουτίσῃ τὸ Γενικὸν Λογιστήριον μὲ νέον προσωπικὸν, διότι ἂν ἀφίνατε τὰς συντάξεις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν δὲν θὰ εἴχατε νὰ φέρητε αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα. Δὲν βλέπω νὰ καταργῆται καμμία ὑπηρεσία εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, βλέπω μεταφερομένας ὑπηρεσίας εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, χωρὶς νὰ βλέπω κατάργησιν θέσεων εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Καὶ ἐὰν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν, ἡ ὁποία ἐξετελεῖτο ἀπὸ ἕνα τμηματάρχην, ἴσως καὶ ἀπὸ 1 ἢ 2 ὑπαλλήλους μεταφερομένην εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον πρόκειται νὰ ἀπασχολήσωμεν 4 τμηματάρχας, δὲν βλέπω, ὅτι τὸ πρᾶγμα δύναται νὰ δικαιολογηθῇ. Ἐκ τῆς αὐξήσεως τῶν ἐσόδων δικαιολογεῖται μία αὔξησις ὑπαλλήλων, ἀλλὰ βλέπω, ὅτι ἡ αὔξησις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑπαλλήλων εἶναι πολὺ δυσανάλογος πρὸς τὴν αὔξησιν τῶν ἐσόδων. Τὸ παράπαν δὲ δὲν δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τὴν προσθήκην δαπάνης 50.000 δραχμῶν διὰ τὴν πρόσληψιν ἐκτάκτων ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι θὰ διανεμηθῶσιν εἰς τὰ ἄλλα Ὑπουργεῖα. Ἐν ᾧ αὐξάνετε τὸ τακτικὸν προσωπικὸν προσθέτετε καὶ ἐκτάκτους ὑπαλλήλους, ὥστε καὶ μὲ τὰ δύο χέρια αὐξάνετε τὰς δαπάνας. Οἱ ἔκτακτοι ὑπάλληλοι προϋποθέτουν μίαν δαπάνην καὶ ὡς αὕτη δικαιολογεῖται ἡ προσθήκη τῆς δαπάνης τῶν 50.000 δραχμῶν.

§279ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλή, ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον;

§280ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§281ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 879 «περὶ κανονισμοῦ ἐποπτείας ἐπὶ τῆς ἀναλήψεως δαπανῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσωρινῆς διοικήσεως τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων καὶ τοῦ λογιστικοῦ αὐτῶν εἰς τὰς στρατιωτικῶς καταλαμβανομένας χώρας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 27 Ἰουνίου 1919 Ν. Διατάγματος «περὶ ποινικῆς δοσιδικίας τοῦ προσωπικοῦ τοῦ λιμενικοῦ σώματος, καὶ προσθήκης συναφῶν διατάξεων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 7 Μαΐου Ν. Διατάγματος «περὶ ὑπαγωγῆς τοῦ ἐμπορικοῦ ναυτικοῦ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ προσθήκης συναφῶν διατάξεων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὁδοιπορικῶν ἐξόδων, ἀμοιβῆς καὶ ἀποζημιώσεως τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Περιθάλψεως καὶ ἰατρῶν τῆς ὑγιεινομικῆς ὑπηρεσίας τῶν προσφύγων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ νομοθετικοῦ Διατάγματος «περὶ δανείων ἐπὶ ἐνεχύρῳ καπνοῦ τῶν Νέων Χωρῶν, χορηγουμένων ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος «περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ ἐδαφίου 1 τοῦ νόμου 1252 «περὶ λήψεως μέτρων πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς ἐπαρκείας τῆς Χώρας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καθορισμοῦ πληρωτέας ἀποζημιώσεως εἰς ἰδιοκτήτας ἐπιταχθέντων ὑπὸ τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως πλοίων, παθόντων ἐκ πολεμικῶν κινδύνων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν «περὶ ὀργανώσεως τῆς Κεντρικῆς Ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν διατάξεων τοῦ ΓΨΙΑʹ τῶν ὑπ’ ἀριθ. 205 καὶ 803 νόμων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταργήσεως τοῦ Ὑφυπουργείου Ὑγιεινομίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσλήψεως ἰδιωτικοῦ προσωπικοῦ διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς Στρατιωτικῆς Ὑπηρεσίας καὶ καθορισμοῦ ἀποζημιώσεων μελῶν εἰδικῶν Ἐπιτροπῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διοργανώσεως τῆς ραδιοτηλεγραφικῆς καὶ ραδιοτηλεφωνικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους» καὶ «περὶ συστάσεως Διευθύνσεως Ραδιοτηλεγραφικῆς Ὑπηρεσίας τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ 578 νόμου». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὀργανώσεως τοῦ κλάδου τῶν τηλεγραφητῶν τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς Διεθνοῦς Συμβάσεως τῆς 28 Αὐγούστου 10 Σεπτεμβρίου 1919 «περὶ ἐλέγχου τῆς ἐμπορίας ὅπλων καὶ πολεμοφοδίων». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διαθέσεως ἐκ τῶν δημοσίων προσόδων τῶν ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ Δήμου Μεσολογγίου ἰχθυοτροφείων καὶ ἁλυκῶν ὑπὲρ τῶν ὑγιεινῶν ἀναγκῶν τοῦ Δήμου τούτου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 12 Σεπτεμβρίου 1919 Νομοθετικοῦ Διατάγματος «περὶ ἐγκρίσεως δαπάνης 10.000 δραχ. ἐτησίως πρὸς λειτουργίαν μιᾶς ἕδρας Βυζαντινολογίας ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ τοῦ Louwain. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 30 Ἀπριλίου 1919 Ν. Δ. «περὶ ἐγκρίσεως προϋπολογισμοῦ διὰ τὴν κατασκευὴν προφυλακτηρίων τοίχων ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ Σελινοῦντος διὰ τὴν προστασίαν τοῦ χωρίου Βαλημίτικα τῆς ἐπαρχίας Αἰγιαλείας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 30 Ἀπριλίου 1919 Ν. Διατάγματος «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 1409 τοῦ 1918 περὶ κατασκευῆς ἐξωραϊστικῶν ἔργων ἐν Θεσσαλονίκῃ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 29 Ἰουλίου 1919 Ν. Δ. «περὶ ἐγκρίσεως δαπάνης δραχμῶν 2.000.000 διὰ τὴν προμήθειαν ὁδοστρωτήρων πρὸς χρῆσιν τῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων ἔργων καὶ δραχ. 850.000 διὰ τὴν προμήθειαν μηχανημάτων πρὸς χρῆσιν τοῦ Πολυτεχνείου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 29 Ἰουνίου 1919 Ν. Δ. περὶ ἐγκρίσεως πιστώσεων διὰ τὴν μελέτην καὶ κατασκευὴν ὁδῶν ἐξ Ἰωαννίνων πρὸς Γουμενίτσαν καὶ Καλαμπάκαν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Β συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 29 Ἰουνίου 1919 Ν. Δ. «περὶ καταργήσεως τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ νόμου ΓϠΟʹ περὶ ὀργανισμοῦ τῆς ὑπηρεσίας τῶν Δημοσίων Ἔργων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παρατάσεως τῆς διὰ τοῦ νόμου 1551 παραταθείσης ἀρχικῆς προθεσμίας νόμου 1251 πρὸς ὑποβολὴν δι’ αἰτήσεως πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον Ἐπισιτισμοῦ τῶν ἀξιώσεων τῶν πιστωτῶν τοῦ Δημοσίου ἐξ ἐπιτάξεως σίτου ἐν Θεσσαλίᾳ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 18 Ἰουλίου 1919 Ν. Δ. περὶ ἐκτελέσεως ἔργων ὁδοποιίας δι’ ἐπιστασίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 10 Μαΐου 1919 Ν. Δ. περὶ ἐγκρίσεως μελετῶν ἐπειγούσης κατασκευῆς ἢ ἐπισκευῆς ἢ ἀνακαινίσεως κτιρίων τελωνειακῶν καὶ λοιπῶν δημοσίων κτιρίων ἐν Ἀνατολικῇ Μακεδονίᾳ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 28 Σεπτεμβρίου 1919 Ν. Δ. περὶ αὐξήσεως τῆς ἐγκριθείσης δαπάνης δραχμῶν 800.000 διὰ τὴν κατασκευὴν συμπληρωματικῶν ἔργων ἐν τῇ πόλει Θεσ)νίκης καὶ τοῖς πέριξ συνοικισμοῖς πυροπαθῶν καὶ προσφύγων εἰς δραχμὰς 2.000.000». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 6 Ἰουνίου 1919 Νομοθετικοῦ Διατάγματος «περὶ αὐξήσεως τῶν ταχυδρομικῶν τελῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγκρίσεως δαπάνης ἐκ δραχμῶν 40,000 διὰ τὴν ἀνέγερσιν παρασυρθέντος τοίχου ὑπὸ τῶν πλημμυρῶν τοῦ χειμάρρου Ρέτσανης τῆς ἐπαρχίας Ἁγυιᾶς ἐν τῷ Νομῷ Λαρίσης». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 5 Σεπτεμβρίου 1919 Ν. Δ. περὶ χορηγήσεως πιστώσεως δι’ ἐγκατάστασιν καὶ στέγασιν παθόντων τῆς περιφερείας Ἀϊδινίου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ δαπανῶν λειτουργίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἰνστιτούτου Παστέρ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπαλλοτριώσεως καὶ ἐπιτάξεως ἀκινήτων χρησίμων εἰς τὴν Χωροφυλακὴν καὶ τὴν Ἀστυνομίαν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τῆς ἐξ ἀδιαθέτου κληρονομικῆς διαδοχῆς». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τῶν λόγων τοῦ διαζυγίου καὶ συνεπειῶν τινων αὐτοῦ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μεταλλείων τοῦ Κράτους». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον).

§282ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ νόμου 186 τῆς 26 Μαρτίου 1914 περὶ ἐξελέγξεως τῶν πρὸ τοῦ νόμου ΓΦΚΔʹ ὑποβεβλημένων αἰτήσεων παραχωρήσεως μεταλλείων, ὡς οὗτος ἐτροποποιήθη διὰ τοῦ νόμου 1629». Ὁ κ. Ἀραβαντινὸς ἔχει ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον.

§283Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δὲν εἶμαι ἀπὸ τοὺς βουλευτὰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀναλαμβάνουν νὰ ὁμιλοῦν οἱανδήποτε ὥραν· θὰ παρακαλέσω ὅμως τοὺς κ. κ. συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι ἐπιμένουν χωρὶς νὰ γνωρίζουν περὶ τίνος νομοσχεδίου πρόκειται, νὰ ψηφισθῇ, ὅπως λάβουν ὑπ’ ὄψει ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ζητεῖται νὰ ἀνατραπῇ ἡ ἀρχὴ ἐκείνη, τὴν ὁποίαν καθώρησεν ἡ νεωτέρα νομοθεσία περὶ μεταλλείων ἀκριβῶς, ἵνα τὰ μεταλλεῖα μὴ μένωσιν ἀργὰ ἀλλὰ νὰ ἀποδίδωσι καρπούς. Ζητεῖται διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου μετὰ μεγάλης προχειρότητος ὅπως ὁ πλοῦτος αὐτός, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ ἀποδώσῃ καρποὺς πρὸς ὄφελος ὁλοκλήρου τῆς κοινωνίας καὶ τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν, ὅπως τὰ μεταλλεῖα ταῦτα παραμείνωσι ἀργά, καθ’ ὃν τρόπον ἔχουσι παραμείνῃ ἀργὰ ἄλλα, διὰ τὰ ὁποῖα ἔχει ἐπιφυλάξει ἡ ὑπηρεσία τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, διότι δὲν ἔχομεν ὑπηρεσίαν τοιαύτην ὥστε νὰ καθιστᾷ τὰ μεταλλεῖα ταῦτα παραγωγικὰ εἰσοδήματος διὰ τὸ δημόσιον. Ὅταν τοιαύτης φύσεως νομοσχέδιον εἰσέρχεται, καὶ ὅταν ἔχω τὴν πληροφορίαν, ὅτι ὁλόκληρος ἡ Ἐπιτροπή, εἰς τὴν ὁποίαν εἰσήχθη καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ἐγὼ δὲν μετέχω, κατεψήφισε τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ἐρωτῶ ὑμᾶς, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι προσῆκον ἐν τοιαύτῃ ὥρᾳ νὰ ἀρχίσωμεν τὴν συζήτησιν καὶ νὰ ἀλαπτύξωμεν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν στοιχείων ἂν συμφέρει νὰ γίνῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νόμος;

§284Ι. ΛΕΚΑΝΙΔΗΣ. Τὴν στιγμὴν ποὺ τὸ φέρνει ἡ Κυβέρνησις ἐδῶ, δὲν δυνάμεθα νὰ μὴ ἔχωμεν ἐμπιστοσύνην, ὅτι δὲν εἶναι σύμφωνον πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους.

§285Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἔχομεν κανονισμόν, ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι τὰ νομοσχέδια εἰσάγονται εἰς Ἐπιτροπήν, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἔχωμεν τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τὸν εἰσηγητὴν αὐτῆς. Αὐτὴ εἶναι ἡ τάξις, καὶ ἡ τάξις εἰς τὰ νομοσχέδια προστατεύει τὸ δημόσιον συμφέρον. Πιθανὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ἔλαβεν ὑποδείξεις, ὅτι ὀφείλει νὰ ἐπιφυλάξῃ εἰς τὸ Κράτος ὡρισμένα εἴδη μεταλλείων, ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει συνταχθῆ καὶ εἰσάγεται πρὸς συζήτησιν ἀποτελεῖ τελείαν ἀνατροπὴν αὐτῶν τούτων τῶν ἀρχῶν, τὰς ὁποίας καθώρισεν ἡ ἐπανάστασις τοῦ 1909 εἰς τὰ καταστατικὰ τοῦ νόμου περὶ μεταλλείων.

§286Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὁ νόμος οὕτως ὑφίσταται ἐν τῇ νέᾳ Ἑλλάδι καὶ πρόκειται νὰ γενικευθῇ. Ὁ κ. συνάδελφος δύναται νὰ ἔχῃ ἀντιρρήσεις, ἀλλὰ ἡ ἀρχὴ αὕτη ἔχει ἤδη ἐφαρμοσθῆ.

§287ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος συνάδελφος δὲν θέλει νὰ παρακωλήσῃ τὴν ψήφισιν, θέλει νὰ γίνῃ συζήτησις μόνον.

§288Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν νὰ ἀναβληθῇ. Τοσούτῳ μᾶλλον καθ’ ὅσον καὶ ἐὰν ἐψηφίζετο ἀπόψε δὲν θὰ ἐπρόφθανε νὰ συζητηθῇ.

§289ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται.

§290Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Χθὲς ὑπεβλήθη ἓν νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως ἑνὸς νομοθετικοῦ Διατάγματος διὰ τὴν Θεσσαλονίκην. Τὸ νομοσχέδιον ἐτυπώθη καὶ διενεμήθη. Παρακαλῶ νὰ ψηφισθῇ κατ’ ἀρχήν.

§291ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 7 Μαΐου 1919 Ν. Διατάγματος «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν διατάξεων ὑπ’ ἀριθ. 1394 καὶ 1745 νόμων «περὶ ἐφαρμογῆς τοῦ νέου σχεδίου τῆς πόλεως Θεσσαλονίκης». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος τῆς 17 Ἰουνίου 1919 «περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ αʹ ἐδαφίου τῆς 4ης παραγράφου τοῦ ἄρθρου 45 τοῦ περὶ φορολογίας τῶν καθαρῶν προσόδων 1640 νόμου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παροχῆς ἐκπαιδευτικῆς ἀδείας εἰς τοὺς λειτουργοὺς τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, τοὺς κληθησομένους πρὸς φοίτησιν ἐν τῷ Ἰατρικῷ Φροντιστηρίῳ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ΒΣΜΘʹ «περὶ ἀτμοπλοϊκῆς Συγκοινωνίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον)

§292ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλήν, ὅπως ἐγκρίνῃ, ἵνα τὰ κάτωθι νομοσχέδια κηρυχθῶσι κατεπείγοντα. 1) «Περὶ διοργανώσεως τῆς ραδιοτηλεγραφικῆς καὶ ραδιοτηλεφωνικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους» καὶ περὶ συστάσεως διευθύνσεως ραδιοτηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ». 2) «Περὶ ὀργανώσεως τοῦ κλάδου τῶν τηλεγραφητῶν τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ». 3) «Περὶ πληρωμῆς ἐξόδων νοσηλείας ἀνδρῶν τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ νοσηλευθέντων ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ». 4) «Περὶ ἐφαρμογῆς τῶν διατάξεων τοῦ ἀπὸ 29 Ἰουνίου 1919 Νομοθετικοῦ Διατάγματος περὶ μισθώσεως οἰκημάτων κλπ. καὶ διὰ τὸ Πολεμικὸν Ναυτικόν». 5) «Περὶ ἐκποιήσεως τῶν ἀχρήστων ὑλικῶν τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ». 6) «Περὶ τοῦ βοηθητικοῦ προσωπικοῦ τῆς ναυτικῆς Βρεττανικῆς Ἀποστολῆς». 7) «Περὶ συστάσεως ὑδρογραφικῆς ὑπηρεσίας ἐν τῷ Πολεμικῷ Ναυτικῷ». 8) «Περὶ προσθήκης διατάξεων εἰς τοὺς περὶ ναυτικῶν συντάξεων νόμους». 9) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 19 Ἰουλίου 1919 Νομοθετικοῦ Διατάγματος περὶ συστάσεως Ναυτικῆς Βάσεως ἐν Κωνσταντινουπόλει». 10) «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν τὴν ὑπηρεσίαν τῶν Φάρων διεπόντων νόμων καὶ σχετικῶν διατάξεων». 11) «Περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 1555 περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως ἐνίων διατάξεων τοῦ νόμου ΣΙΒʹ τοῦ 1852 περὶ διοικήσεως τῶν δημοσίων ἐσόδων καὶ ἐξόδων καὶ δημοσίου λογιστικοῦ τοῦ Κράτους». 12) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 17 Ἰουνίου 1919 Νομοθετικοῦ Διατάγματος περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ αʹ ἐδαφίου τῆς 4ης παραγράφου τοῦ ἄρθρου 45 τοῦ περὶ φορολογίας τῶν καθαρῶν προσόδων νόμου 1640». 13) «Περὶ ἀπαλλαγῆς πλημμυροπαθῶν χωρίων ἀπὸ καταβολῆς φόρου δεκάτης 1919, ἀπαλλαγῆς ἐνοικιαστῶν τινῶν δεκάτης διαφόρων χρήσεων καὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ ἀπαλλαγῶν νόμων 942, 1238 καὶ 1639» καὶ 14) «Περὶ ἀναγνωρίσεως εἰδικῶν ἰδιωτικῶν γραφείων συντάξεως φορολογικῶν δηλώσεων».

§293ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§294ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ ἁρμόδιαι Κοινοβουλευτικαὶ Ἐπιτροπαὶ τῆς Βουλῆς ὑποβάλλουσι τὰς ἐκθέσεις αὐτῶν ἐπὶ τῶν κάτωθι νομοσχεδίων: 1) «Περὶ ἐφοδιασμοῦ διὰ διπλώματος πλοιαρχίας τῶν ἐκ τῶν νέων χωρῶν καταγομένων ναυτικῶν». 2) «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων καὶ ἄλλων συναφῶν». 3) «Περὶ ἀπαλλαγῆς πλημμυροπαθῶν χωρίων ἀπὸ καταβολῆς φόρου δεκάτης 1919, ἀπαλλαγῆς ἐνοικιαστῶν τινῶν δεκάτης διαφόρων χρήσεων καὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ ἀπαλλαγῶν 841, 1238 καὶ 1639 νόμων κλπ.». 4) «Περὶ ἀναγνωρίσεως εἰδικῶν ἰδιωτικῶν γραφείων συντάξεως φορολογικῶν δηλώσεων. 5) «Περὶ διορισμοῦ εἰσηγητοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ὑποθέσεων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν». 6) «Περὶ ἐκποιήσεως τῶν ἀχρήστων ὑλικῶν τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ». 7) «Περὶ πειθαρχικῆς ἐξουσίας ἐπὶ δικαστικῶν ὑπαλλήλων». 8) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 84 τοῦ νόμου περὶ ὑποθηκῶν, ὡς εἶχε τροποποιηθῆ ὑπὸ τοῦ νόμου 274, καὶ περὶ ἐπεκτάσεως τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου 315». 9) «Περὶ τέλους ἀδείας ἀσκήσεως ἐπαγγέλματος». 10) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ΓϠΜΔʹ (3944) περὶ φυγοδικίας». 11) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 296 περὶ ὁπλοφορίας». Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν ἐὰν δέχεται κατὰ τὴν αὐριανὴν συνεδρίασιν νὰ εἰσέλθῃ ἀμέσως ἡ Βουλὴ εἰς τὴν νομοθετικὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἀναβαλλομένων τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων.

§295ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§296ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 5ην μ.μ. αὔριον. (Ὥρᾳ 1.20 π.μ.)