1918.03.28

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 24Η

τῆς 28 Μαρτίου 1918.

ΠΡΟΕΔΡΙΑ κ. Θ. ΣΟΦΟΥΛΗ

(Ὥρᾳ 4.15′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: —Ο, Πρόεδρος τοῦ Κτηματικοῦ Συνδέσμου Αἰγιαλείας παρακαλεῖ, ὅπως ληφθῇ μέριμνα περὶ παροχῆς εἰς τοὺς σταφιδοκτήμονας δανείων καλλιεργείας, δοθῇ δὲ καὶ ἀναστολὴ πληρωμῆς φόρων. —Ἡ ἐπὶ τῶν ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων Ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς ὑποβάλλει, τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ φορολογίας χρηματιστηριακῶν συμβάσεων». —Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Π. Πετρίδης, Δ. Τερζάκης, Γρ. Γερογιάννης καὶ Ν. Γερμανὸς, ὑποβάλλουσιν ἰδίαν ἕκαστος τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ διαβαθμίσεως ἀποδοχῶν κλπ. τοῦ προσωπικοῦ τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως». —Ἡ ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς, ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 825 ὡς ἐτροποποιήθη διὰ τοῦ Β. Δ. τῆς 8ης Ὀκτωβρίου 1917». —Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Θ. Βελλιανίτης, Δ. Ζαμάνος, Ι. Ξηρὸς, Δ. Γκλαβᾶς καὶ Α. Μπασιᾶς ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1049 νόμου». Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐπαιδεύσεως κ. Δ. Δίγκας ὑποβάλλει τὰ κάτωθι νομοσχέδια: 1) «Περὶ ἱδρύσεως Μουσείου Ἑλληνικῶν χειροτεχνημάτων». 2) «Περὶ ὑπαγωγῆς τῶν τέως Δήμων Ἁλμυροῦ, Πλατάνου καὶ Ὄρθρυος (Γούρας) ὑπὸ τὴν πνευματικὴν δικαιοδοσίαν τῆς ἐπισκοπῆς Δημητριάδος». καὶ 3) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ΓΩΚΓʹ περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου». Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Μ. Νεγροπόντης ὑποβάλλει νομοσχέδιον «περὶ πυρείων». Ὁ Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κ. Α. Γρίβας ὑποβάλλει νομοσχέδιον «περὶ διαβαθμίσεως εἰς τὰς τάξεις τῆς μηνιαίας ἀποζημιώσεως τῶν Ἐλεγκτῶν τοῦ Εἰδικοῦ Ἐλεγκτηρίου δαπανῶν πολέμου καὶ αὐξήσεως τῆς τῶν γραφέων καὶ τοῦ θυρωροῦ αὐτοῦ». Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κ. Ι. Τσιριμῶκος ὑποβάλλει τὰ κάτωθι νομοσχέδια: 1) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 315 «περὶ συστάσεως εἰδικῶν ὑποθηκοφυλακείων ἐμμίσθων» καὶ 2) «Περὶ εὑρέσεως ἀπολωλότων». Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας κ. Α. Παπαναστασίου ὑποβάλλει τὰ κάτωθι νομοσχέδια: 1) «Περὶ προσθήκης καὶ τροποποιήσεως διατάξεων ἀφορωσῶν τὴν ὑπηρεσίαν τῶν Τ.Τ.Τ.». 2) «Περὶ ἀφομοιώσεως τῶν ἐκτάκτων ὑπαλλήλων τῆς ὑπηρεσίας τῶν Δημοσίων Ἔργων». καὶ 3) «Περὶ ἐγκρίσεως προϋπολογισμοῦ 60 χιλιάδων διὰ τὴν κατασκευὴν σιδηροῦ κιγκλιδώματος ἐν τῷ Ἀνακτορικῷ κήπῳ».

Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Οἱ κ. κ. Θ. Βελλιανίτης καὶ Ε. Βελλιανίτης, ὅπως καταθέσωσι καὶ ἀναπτύξωσιν ἀναφορὰν τοῦ ὑποδιδασκάλου Λ. Λαζαρῆ.

§3Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν, κύριοι, νὰ ὑποβάλω ἀναφορὰν συμπολίτου μου, τὸν ὁποῖον ἄρτι ἔλαβον τὴν εὐχαρίστησιν νὰ γνωρίζω, ὀνόματι Γεώργ. Λαζαρῆν. Εἶναι ὑποδιδάσκαλος καὶ ἔχει μίαν θυγατέραν ἄγαμον καὶ δύο μικρὰ τέκνα. Ὁ συμπολίτης μου αὐτὸς εἶχε τὴν εὐτυχίαν ἀλλὰ καὶ τὴν δυστυχίαν νὰ ἔχῃ ἕνα υἱὸν, ὁ ὁποῖος ἦτο μαθητὴς τῆς Σχολῆς τῶν Δοκίμων. Ἅμα τῇ ἐκκρήξει τοῦ ἐν Θεσσαλονίκῃ κινήματος, ὁ νέος αὐτὸς ἔσπευσε νὰ ἀπέλθῃ εἰς Θεσσαλονίκην καὶ νὰ συμμετάσχῃ τῶν περιπετειῶν, τῶν κινδύνων καὶ τῆς δόξης τοῦ κινήματος τούτου. Ὅταν μετέβη εἰς Θεσσαλονίκην, μετ’ ὀλίγον χρόνον ἐγένετο σημαιοφόρος τοῦ ἀεροπορικοῦ σώματος. Μετέβη εἰς Μοῦδρον, ἐκεῖ ἐτελειοποιήθη καὶ κατέστη παρατηρητὴς τοῦ ἀεροπορικοῦ σώματος. Κατόπιν ἔλαβε μέγα μέρος εἰς διαφόρους βομβαρδισμοὺς καὶ εἰς διαφόρους ἀνιχνεύσεις, ἐν τέλει δὲ ἀνέλαβε μετὰ τοῦ συναδέλφου του ἀνθυπολοχαγοῦ καὶ αὐτοῦ τοῦ ἀεροπορικοῦ σώματος Μενιδᾶν, τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἀεροπορικῆς ἐκστρατείας εἰς τὴν Καλλίπολιν. Ἐκεῖ, ὡς γράφει εἰς τὸν πατέρα του, ὁ ἀρχηγὸς τοῦ ἀεροπορικοῦ σώματος Μπραΐτσης, πάσας τὰς ἐκδρομὰς τὰς ἀεροπορικὰς ἐξετέλεσε πολὺ ἐπιτυχῶς. Ἐπίσης κατὰ τὴν τελευταίαν ἀεροπορικὴν ἐκστρατείαν τῆς Καλλιπόλεως τὴν ἐξετέλεσε λαμπρῶς, διότι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ἔλαβε τηλεγράφημα ἀπὸ τὸν Ἄγγλον ναύαρχον τῆς Ἀνατολικῆς Μεσογείου, διὰ τοῦ ὁποίου συγχαίρει τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, διὰ τοὺς δύο ἀεροπόρους οἱ ὁποῖοι ἐξετέλεσαν τὴν ἀεροπορικὴν ἐκστρατείαν. Ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐπάνοδον εἴτε βληθέντες ὑπὸ ἐχθρικῆς ὀβίδος, εἴτε ἐκ βλάβης τοῦ ἀεροπλάνου των, δὲν ἐπέστρεψαν πλέον· ἀπὸ τῆς 18 Ἰουλίου παρελθόντος ἔτους δὲν ἐλήφθη οὐδεμία πληροφορία διὰ τοὺς δύο αὐτοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ ἀεροπορικοῦ σώματος. Ἑπομένως εἶναι βέβαιον, ὅτι ἀπωλέσθησαν ἐν τῇ ἐκτελέσει τοῦ πρὸς τὴν πατρίδα καθήκοντος. Ὁ πατέρας τοῦ ἑνὸς τούτων εἶναι δημοδιδάσκαλος, γέρων ἤδη, ἔχει δὲ κόρην ἄγαμον καὶ δύο ἀνήλικα τέκνα. Ὑποβάλλει μίαν ἀναφορὰν πρὸς τὴν Βουλὴν ὅπως αὕτη ἐνισχύσῃ τὴν ἀναφορὰν πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Περιθάλψεως, ἵνα εἰ δυνατὸν λάβει πρόνοιαν καὶ βοηθήσει τὴν οἰκογένειαν ταύτην, ἡ ὁποία ἀπώλεσε τὸ ἐκλεκτότερον μέλος της ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐβάσιζεν ὅλας τὰς ἐλπίδας, καὶ διὰ τὸν ὁποῖον ἐδαπάνησε τὰ περισσότερα χρήματα, τὰ ὁποῖα εἶχεν διὰ νὰ τὸν σπουδάσῃ καὶ δὲν τοῦ ἀπομένει τίποτε. Νομίζω, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ παράσχῃ βοήθειάν τινα πρὸς αὐτόν. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὁ πατέρας αὐτοῦ ἦλθεν εἰς Ἀθήνας καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν παρέδωκε καὶ τὰ ὀλίγα πράγματά του, τὴν μόνην περιουσίαν ἑνὸς πτωχοῦ ἀξιωματικοῦ ἀεροπόρου, υἱοῦ ὑποδιδασκάλου μὴ ἔχοντος χρήματα, μὴ ἔχοντος περιουσίαν. Αὐτὸ μὲ συνεκίνησε πολύ, συνέπεσε δὲ νὰ παραστῶ καὶ ἐγὼ εἰς τὴν παράδοσιν, καὶ εὑρέθη μεταξὺ τῶν ἄλλων καὶ μία ἐπιστολὴ, πρὸς τοὺς γονεῖς του, τὴν ὁποίαν θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἀναγνώσω αὐτὴν, διότι πραγματικῶς εἶναι ἀξία ἀναγνώσεως. Ἡ ἐπιστολὴ ἔχει ὡς ἑξῆς: (ἀναγινώσκει τὴν ἐπιστολήν) Ἡ ἐπιστολὴ αὕτη, κύριοι, ὁμιλεῖ εὐγλωττώτερον ἀπὸ πάσης συστάσεως καὶ τῆς ἀναφορᾶς αὐτῆς τὴν ὁποίαν ὑπέβαλε. Δὲν γνωρίζω ποίας σκέψεις ἔχει ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐὰν θὰ λάβῃ μέτρα νὰ προσέλθῃ ἀρωγὸς εἰς τὴν οἰκογένειαν τῶν ἀνθρώπων τῶν νέων αὐτῶν οἱ ὁποῖοι προσέφερον τὴν νεανικήν των ἡλικία, τὴν δρᾶσιν τῆς νεότητός των, τὴν ζωήν των πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῆς Πατρίδος. Ἐκ τῆς ἐπιστολῆς τὴν ὁποίαν σᾶς ἀνέγνωσα, βλέπετε ποίαν διδασκαλίαν εἶχε δώσῃ ὁ καλὸς δημοδιδάσκαλος πρὸς τὸν υἱόν του, ὁ ὁποῖος πετάξας εἰς τὰ ὕψη μετέβη νὰ προσφέρῃ ὑπηρεσίαν εἰς τὴν Πατρίδα, δώσας τὴν ζωήν του. Γνωρίζω ὅτι ἡ Πατρίς μας δὲν ἔχει ἄφθονα τὰ μέσα νὰ περιθάλψῃ πάντας οἱ ὁποῖοι θὰ ὑποστοῦν δεινὰ εἰς τὸν πόλεμον. Ἀλλὰ νομίζω, διὰ τὰ ὀρφανὰ τῶν ἀνδρῶν αὐτῶν, διὰ τὰς θυγατέρας αὐτῶν, διὰ τὰς ἀδελφάς των, αἱ ὁποῖαι ἔμειναν ἀπροστάτευτοι εἰς τὸν κόσμον μετὰ τὸν θάνατον τῶν ἀδελφῶν των, ἡ Πατρὶς δύναται νὰ καταστήσῃ τὰς ἀδελφὰς αὐτῶν τέκνα τῆς Πατρίδος.

§4Σ. ΣΙΜΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ὀφείλω νὰ σᾶς πληροφορήσω ὅτι τὴν παρελθοῦσαν ἑβδομάδα ἔγινε γνωστὸν ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ὅτι ὁ ἀεροπόρος οὗτος ὅστις ἐθεωρεῖτο ἄφαντος, δύναται νὰ θεωρῆται ὡς φονευθεὶς καὶ ἐλάβομεν ἀμέσως μέριμναν. Τὸ οἰκεῖον Τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου τῆς Περιθάλψεως προέβη εἰς πρόχειρον σύνταξιν καὶ εἰς ἓν ποσὸν ἐφ’ ἅπαξ διδόμενον. Παρακαλῶ νὰ μοὶ σταλῇ ἡ αἴτησις αὕτη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ὅπως προβῶ καὶ εἰς ἄλλην τινὰ ἀρωγήν.

§5Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Καὶ ἐγὼ ἐνήμερος τῶν περιστάσεων, αἵτινες ἐμφαίνονται ἐκ τῆς ὑποβληθείσης καὶ παρὰ τοῦ κ. συναδέλφου ὑποστηριχθείσης αἰτήσεως δυστυχοῦς ἀνθρώπου, θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ τονίσω ὅτι αἱ περιστάσεις ὄχι μόνον αἱ γενικώτεραι, ἀλλὰ καὶ αἱ εἰδικαί, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκεται ἡ ἀτυχὴς καὶ πενομένη οἰκογένεια, εἶναι ἀρκεταὶ νὰ ὑποδείξωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ἐξαιρετικὰ μέτρα διὰ τὴν οἰκογένειαν αὐτήν.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πολυχρονιάδης ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν τοῦ προέδρου Κτηματικοῦ Συνδέσμου Αἰγιαλείας.

§7Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Διὰ τοῦ ἀνακοινωθέντος τηλεγραφήματος, τοῦ διαβιβασθέντος καὶ πρὸς ἐμέ, ὁ Πρόεδρος τοῦ Κτηματικοῦ Συνδέσμου Αἰγιαλείας παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἰδίᾳ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἵνα λάβῃ ἰδιαιτέρως μέτρα προκειμένου περὶ τῆς παροχῆς κτηματικῶν δανείων εἰς τοὺς καλλιεργητὰς σταφιδοκάρπου, διότι οὗτοι ἕνεκα τῆς μὴ ἐξαγωγῆς σταφιδοκάρπου δὲν δύνανται νὰ διαθέσωσι τὸ προϊόν των καὶ ἑπομένως ν’ ἀπολαύσωσι τὸ ἀντίτιμόν του, συνεπῶς στεροῦνται ἀφ’ ἑνὸς μὲν τοῦ ἀντιτίμου τῆς ἐσοδείας τοῦ παρελθόντος ἔτους, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἕνεκα τῆς στερήσεως τῶν δανείων καὶ τῶν μικρῶν οἰκονομιῶν των εὑρίσκονται εἰς ἀπόλυτον ἀνάγκην. Ἡ ταχυτέρα παροχὴ τῶν δανείων τούτων εἶναι ἐπιβεβλημένη.

§8Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς τὴν ὁποίαν ἔχετε ὑποβάλει ἔχω νὰ κάμω τὰς ἀκολούθους δηλώσεις, ὅτι, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἔλθῃ εἰς ἀρωγήν, θέλει καταθέσει νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλήν, δι’ οὗ θὰ ἐπιτρέπῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τὴν παροχὴν δανείου πρὸς παροχὴν θείου καὶ θειϊκοῦ χαλκοῦ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν νόμον 656 δι’ οὗ ὑποχρεοῦται ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ δίδῃ καλλιεργητικὰ δάνεια εἰς τοὺς γεωργικοὺς πληθυσμούς, ἐπειδὴ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου καθίσταται δυσχερὴς, εἰσηγήθην παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ νὰ τροποποιήσῃ προσεχῶς τὸ Καταστατικόν της εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, ὥστε νὰ δύναται νὰ παρέχωνται δάνεια καὶ ἄνευ ὑπογραφῆς, ἐν ᾗ περιπτώσει παρέχονται ἀρκεταὶ ἐμπράγματοι ἀσφάλειαι. Ὑποθέτω ὅτι κατόπιν τῶν δύο τούτων μέτρων θέλει θεραπευθῇ ἡ κατάστασις κατὰ τὸ δυνατόν.

§9Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ διαβιβάσῃ τηλεγραφικὴν διαταγὴν εἰς τὸν ταμίαν Αἰγιαλείας, ὅπως παύσῃ τὴν καταδίωξιν τῶν ὀφειλετῶν τοῦ Δημοσίου, καθ’ ὅσον οἱ σταφιδοκτήμονες ἕνεκεν τῆς μὴ διαθέσεως τοῦ προϊόντος των, εὑρίσκονται εἰς ἐντελῆ ἀδυναμίαν νὰ πληρώσωσι τὸν φόρον. Παρακαλῶ, ἐὰν εἶναι δυνατὸν ἂς δοθῇ ἀναστολή.

§10Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἄς μοῦ διαβιβασθῇ ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ θὰ φροντίσω.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Γκλαβᾶς, ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν τῶν σταφιδοκτημόνων.

§12Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νὰ φροντίσῃ τάχιστα διὰ τὴν ἀποστολὴν θείου καὶ θειϊκοῦ χαλκοῦ.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Κ. Καλομενόπουλος καὶ Ι. Μπρισιμιτζάκης, ἐπὶ ἀναφορᾶς τῆς Κυριακούλας χήρας Γεωργίου Παυλίδου.

§14Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ οἰκογένεια Παυλίδου ὑπέβαλεν ἀναφορὰν πρὸς τὴν Βουλήν, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἐκθέτει διὰ βραχέων τοὺς ἀγῶνας καὶ τὴν ὑπηρεσίαν τὴν ὁποίαν προσέφερεν ὁ Γ. Παυλίδης ἀποβιώσας ἐνταῦθα πρό τινων μηνῶν. Κρὴς πλοίαρχος, πολεμήσας ἐπανειλημμένως ὑπὲρ ἀπελευθερώσεως τῆς Κρήτης κατὰ τὴν ἐπανάστασιν δὲ τοῦ 1866 κατηνάλωσε τὰ ἴδια, ἰδεολόγος ὢν καὶ φιλελεύθερος, ὅπως οἱ πλεῖστοι τῶν Κρητῶν, ἐγκαταλείψας ἐν πενίᾳ τὴν οἰκογένειάν του. Νομίζω, κύριοι, ὅτι εἶναι δίκαιον ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς πρὸς τὴν οἰκογένειαν αὐτοῦ ἀπονέμουσα μίαν σύνταξιν εἰς τὴν χήραν καὶ τὰ ὀρφανὰ ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος κατέστρεψε τὰ ἴδια διὰ νὰ συντελέσῃ καὶ αὐτὸς ὑπὲρ τοῦ μεγαλείου τῆς Ἑλλάδος.

§15Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἔχω νὰ προσθέσω τὰ αὐτά. Πρόκειται περὶ τοῦ Γεωργίου Παυλίδου τοῦ ἐμποροπλοιάρχου, ὁ ὁποῖος ἔγραψε χρυσᾶς σελίδας εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ἱστορίαν καὶ ἐν τούτοις ἡ οἰκογένεια αὐτοῦ πένεται. Ἀφοῦ ἐδόθησαν εἰς τόσας ἄλλας οἰκογενείας συντάξεις, διατὶ νὰ μὴ δοθῇ καὶ εἰς τὴν οἰκογένειαν αὐτοῦ; Ἐλπίζω, ὅτι οἱ κ. κ. συνάδελφοι τῆς ἁρμοδίας ἐπιτροπῆς εἰς τὴν ὁποίαν θέλει παραπεμφθῆ ἡ ἀναφορὰ αὕτη θέλουσι ἀποφανθῆ ὑπὲρ τῆς ἀπονομῆς συντάξεως εἰς τὴν οἰκογένειαν αὐτοῦ.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Χρυσοστάλης, ὅπως ὑποβάλλει καὶ ἀναπτύξει ἀναφορὰν τῆς χήρας Κ. Παπασταματίου.

§17Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἡ χήρα μήτηρ τοῦ ἥρωος Κωνσταντίνου Παπασταματίου, ταγματάρχου, τοῦ πεσόντος τὴν 26 Μαρτίου πέρυσι ἐν Μακεδονίᾳ, ἡ χήρα μήτηρ, λέγω, καὶ 4 μικρὰ κορίτσια ἀνήλικα παραπονοῦνται διότι στεροῦνται καὶ μητρὸς τὰ ὀρφανὰ αὐτὰ κορίτσια, καθ’ ὅτι ἡ σύζυγος τοῦ Παπασταματίου ἀπέθανε πρὸ αὐτοῦ, παραπονοῦνται πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι δὲν τοὺς παρεσχέθη ἡ ἀνάλογος σύνταξις.

§18Σ. ΣΙΜΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Δὲν εἶναι ἀκριβές. Ἔλαβον ἐφ’ ἅπαξ 1000 δραχ. καὶ 150 δραχ. τὸν μῆνα σύνταξιν. Δὲν ἔχουσι λοιπὸν δίκαιον νὰ παραπονοῦνται.

§19Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ἐπιτρέψατέ μου νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὶ λέγουσιν (ἀναγινώσκει). Αὐτὰ λέγει ἡ τηλεγραφικὴ ἀναφορά. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω τὸ ζήτημα τῆς περιθάλψεως.

§20Σ. ΣΙΜΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ἡ οἰκογένειά του ἔλαβεν ἐφ’ ἅπαξ 1000 δραχ. πρὸ ἔτους, κατόπιν δὲ 150 δραχμὰς μηνιαίως καὶ 100 δραχμὰς τὸν μῆνα πρὸς ἐκπαίδευσιν τοῦ υἱοῦ της. Ἡ σύνταξις αὕτη τῆς περιθάλψεως ἀπονέμεται μέχρις ὅτου ἀπονεμηθῇ ἡ κανονικὴ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν σύνταξις. Μέχρι τῆς ἡμέρας ἐκείνης τὸ Δημόσιον θὰ πληρώνῃ 250 δραχμὰς τὸ ὅλον.

§21Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Εἶναι ἄξιον πάσης ἐκτιμήσεως τὸ Δημόσιον.

§22Σ. ΣΙΜΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Δὲν ὑποθέτω δὲ ὅτι καὶ ἡ κανονικὴ σύνταξις θὰ εἶναι ἀνωτέρα.

§23Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Θὰ εἶναι πλέον τῶν 300 δραχμῶν.

§24Σ. ΣΙΜΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἕως ὅτου ἀπονεμηθῇ ἡ κανονικὴ σύνταξις θὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ ἐπίδομα τῆς περιθάλψεως.

§25Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Διατὶ βραδύνει ἡ σύνταξις;

§26Σ. ΣΙΜΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ἐπειδὴ βραδύνει ἡ σύνταξις δι’ αὐτὸ δίδομεν τὴν περίθαλψιν.

§27Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ἡ σύνταξις νομίζω ὅτι βραδύνει διότι δὲν εἶχεν καταβληθῆ τὸ χιλιόδραχμον ἐπειδὴ δὲν εἶχεν ἀναγνωρισθῆ ὁ γάμος τοῦ μακαρίτου στρατιωτικῶς, ἀλλὰ τὸ χιλιόδραχμον δὲν δύναται νὰ ἐξοικονομηθῇ παρὰ τῆς πενομένης οἰκογενείας ἵνα κατατεθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Λοιπὸν νὰ κανονισθῇ ἡ σύνταξις καὶ νὰ κρατηθῇ τὸ χιλιόδραχμον ἀπὸ ἐκεῖνα ποῦ θὰ λάβῃ.

§28Σ. ΣΙΜΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Δὲν πρόκειται νὰ κρατηθῇ ἀπὸ πουθενά. Ὑπάρχουσι νομικαὶ δυσχέρειαι καὶ θὰ παραπεμφθῇ εἰς τὸ νομικὸν τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἵνα κανονίσῃ τὸ ζήτημα.

§29Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ἄνευ τῆς ὑμετέρας πρωτοβουλίας δὲν δύναται νὰ γίνῃ τίποτε, διότι ὁ πεσὼν ἥρως γνωρίζετε ὅτι μετὰ τῶν δύο ἄλλων ἡρώων τοῦ Βελισσαρίου τοῦ Μαύρου Καβαλάρη καὶ τοῦ Χριστοδούλου ἀποτελοῦν τὴν ἡρωϊκὴν τριανδρίαν τῆς Εὐβοίας καὶ κατέλαβον ἐθνικὴν θέσιν εἰς τὸ ἡρῷον. Εἴμεθα εὐτυχεῖς οἱ Εὐβοεῖς διότι ἡ τριανδρία αὐτὴ μᾶς ἔδωσε τιμητικὴν θέσιν, ὥστε ἡ Εὔβοια νὰ κατέχῃ τὰ σκῆπτρα τοῦ ἡρωϊσμοῦ. Ἐγώ, κύριοι, κρίνω ἀνώτερον τὸν Παπασταματίου, διότι αὐτὸς ἔπεσεν εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν ἐδῶ τὸ ἐπίσημον Κράτος ἐθεώρει προδότας τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔπιπτον εἰς τὸ Μακεδονικὸν μέτωπον. Αὐτὸ πρέπει νὰ γίνῃ διότι εἶναι χάριν τῆς ἰδέας τῶν ἀρχῶν τῶν Φιλελευθέρων. Μὴ μοῦ λέγετε λοιπὸν ὅτι αὐτὴ ἡ οἰκογένεια θὰ ζήσῃ μὲ 150 δραχμάς. Ἂν πρόκειται νὰ εἶναι ἔτσι οἱ ἥρωες τότε ἂς πεθάνωμεν ἡμεῖς ὅλοι διὰ νὰ ζήσουν αὐτοί.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Παπαστρατῆς ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ἂν ἔλαβε τὰ ψηφίσματα Κοινοτικοῦ Συμβουλίου Καρυστίας περὶ συστάσεως ἐν Κύμῃ Γυμνασίου καὶ τί ἐπ’ αὐτοῦ σκέπτεται, καθόσον ἡ σύστασις Γυμνασίου ἐν Κύμῃ ἐπιβάλλεται, λόγῳ τῶν ἐκεῖ Ἑλληνικῶν σχολείων.

§31Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὸ μόνον ψήφισμα τὸ ὁποῖον ὑπάρχει εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὁμιλεῖ περὶ ἱδρύσεως οὐχὶ ἐν Κύμῃ ἀλλ’ ἐν Καρύστῳ.

§32Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, οἱ κάτοικοι ἐκεῖ προσφέρονται νὰ ἀναλάβουν τὴν συντήρησιν τοῦ κατωτέρου προσωπικοῦ καὶ τοῦ ἐνοικίου. Οἱ μαθηταὶ δὲν ἀνέρχονται εἰς πολλούς, εἰς 600 ἤδη καὶ ἑπομένως συντρέχει καὶ αὐτὸς ὁ λόγος τῆς συστάσεως γυμνασίου ἐκεῖ.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Π. Μερλόπουλος, Π. Πετρίδης, Χ. Μεϊντάνης, Π. Ἀραβαντινός Ν. Συριόπουλος, Μ. Δαζέας, Κ. Φωτόπουλος καὶ Β. Ἀντωνόπουλος, παρακαλοῦσι τοὺς κ. κ. Ὑπουργοὺς Γεωργίας καὶ Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὅπως πληροφορήσωσι τὴν Βουλὴν εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκονται αἱ ἐνέργειαι τῆς Κυβερνήσεως πρὸς παροχὴν προσωρινῶν δανείων εἰς τοὺς σταφιδοκτηματίας καὶ ἀμπελουργοὺς ἐκ μέρους τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τοῦ Κράτους, πρὸς καλλιέργειαν τῶν κτημάτων των, καὶ ἰδίᾳ διὰ τὴν ἀγορὰν θείου καὶ θειϊκοῦ χαλκοῦ.

§34Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἐδόθη ἤδη ἡ ἀπάντησις, κύριε Πρόεδρε.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Καλδῆς παρακαλεῖ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ δηλώσῃ, ἂν προτίθεται νὰ διατάξῃ τοὺς Ταμίας τῆς Νήσου Λέσβου ὅπως παύσωσι τὴν καταδίωξιν τῶν ἐνοικιαστῶν τοῦ φόρου δεκάτης θερινῶν προϊόντων, μέχρις οὗ ἡ ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ Λέσβου Ἐπιτροπὴ ἀποπερατώσῃ τὸ ἔργον της, καθορίζουσα τὸ ἀντίτιμον τῶν ποσῶν σίτου καὶ κριθῆς, τὰ ὁποῖα οἱ ἐνοικιασταὶ παρέδωκαν εἰς τὸ Δημόσιον, ὅπως χρησιμοποιηθῶσι πρὸς σπορὰν καὶ ὅπερ ἀντίτιμον δέον νὰ συμψηφισθῇ εἰς τὸ ἐνοίκιον.

§36Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐδόθησαν αἱ προσήκουσαι διαταγαὶ ἐκ τοῦ Ὑπουργείου.

§37Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ὁ ἐνοικιαστὴς τοῦ φόρου δημοσίων θεαμάτων Μυτιλήνης, Α. Καραγιάννης, καίτοι ἔχει ὑποβάλλει αἰτήσεις ζητῶν τὴν κατὰ ⅛ νόμιμον μείωσιν τοῦ φόρου διὰ τὰ ἔτη 1915 καὶ 1916, καίτοι δικαιοῦται νὰ ζητήσῃ παρομοίαν ἄφεσιν καὶ διὰ τὸ ἔτος 1917, ἐν τούτοις καταδιώκεται ὑπὸ τοῦ ταμίου Μυτιλήνης πρὸς ὁλοκληρωτικὴν ἐξόφλησιν τοῦ φόρου. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δηλώσῃ ἂν διέταξε τὴν ἀναστολὴν τῆς εἰσπράξεως μέχρι ποσοῦ ἀντιστοιχοῦντος πρὸς τὸ ⅛ τοῦ ὅλου ἐνοικίου, μέχρις οὗ αἱ ἁρμόδιαι ἀρχαὶ ἀποφανθῶσιν ἐπὶ τῶν περὶ μειώσεως τοῦ φόρου αἰτήσεων τοῦ εἰρημένου ἐνοικιαστοῦ.

§38Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἐδόθησαν αἱ προσήκουσαι διαταγαί.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Κοκκινάκης παρακαλεῖ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, διὰ τίνας λόγους δὲν ἐπληρώθησαν εἰσέτι εἰς τοὺς διδασκάλους τῆς Κρήτης αἱ προσαυξήσεις τοῦ μισθοῦ αὐτῶν τοῦ 1915 καθὼς καὶ αἱ ὀφειλόμεναι εἰς αὐτοὺς ὑπὸ τῆς Κρητικῆς Πολιτείας τοιαῦται.

§40Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Περὶ τούτου θὰ ληφθῇ πρόνοια ἐν τῷ μέλλοντι ὁπότε θὰ μελετηθῇ τὸ ζήτημα.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Γερογιάννης παρακαλεῖ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, διατὶ εἰς τὴν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ τελετὴν δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν οἱ βουλευταὶ εἰς τὰς γενομένας προσκλήσεις μετὰ τῆς συστάσεως ἵνα ἡ Κυβέρνησις εἰσηγηθῇ γενικὸν μέτρον διὰ τὴν παράστασιν τῶν βουλευτῶν εἰς τὰς ἐπισήμους τελετάς.

§42Γ. ΓΕΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. Συνέπεσε νὰ μοῦ συμβῇ καὶ εἰς ἐμὲ ἓν ἐπεισόδιον. Μετέβην εἰς τὸ Πανεπιστήμιον μετὰ τῆς συζύγου μου καὶ τῆς θυγατρός μου, ἠμποδίσθην δὲ νὰ εἰσέλθω καὶ ἐπενέβη ὁ συνάδελφος κ. Ἀλεβιζᾶτος καὶ μὲ διευκόλυνε, ὅταν δὲ εἰσῆλθον μοῦ εἶπον ὅτι δὲν ὑπάρχει θέσις διὰ τοὺς βουλευτάς.

§43Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἐν σχέσει πρὸς τὸ ἐρώτημα τοῦ κ. Γερογιάννη διὰ τὴν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ τελετὴν ὅτι δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψει οἱ βουλευταὶ, πληροφορῶ τὴν Βουλήν, ὅτι, συνετάχθη ἔγγραφον καὶ ἀπεστάλει εἰς τὴν Πρυτανείαν τοῦ Πανεπιστημίου, διὰ τοῦ ὁποίου ζητοῦνται ἐξηγήσεις, ἐὰν τὸ μέτρον τοῦτο ἐλήφθη κατὰ παράβασιν τῶν δικαιωμάτων τῶν βουλευτῶν, ἢ ἂν ἐγένετο παράλειψις ἐκ μέρους τῶν συνταξάντων τὸ πρόγραμμα.

§44Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Αὐτὸ γίνεται τόσον συχνὰ ὥστε δὲν ἔπρεπε νὰ γίνεται κἂν λόγος.

§45ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πρέπει κύριε Πρόεδρε νὰ μὴ ἐπαναληφθῇ τὸ ἄτοπον τοῦτο τῆς παραλείψεως τῶν βουλευτῶν ἀπὸ τοιαύτας ἐπισήμους τελετάς.

§46Γ. ΓΕΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἤθελον παρακαλέσει ὑμᾶς νὰ ἐπιστήσητε τὴν προσοχὴν ὑμῶν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἵνα μὴ ἐπαναληφθῇ τὸ ἄτοπον κατὰ τὸ ὁποῖον οἱ βουλευταὶ δὲν καλοῦνται εἰς τὰς ἐπισήμους τελετὰς τοῦ Πανεπιστημίου. Θὰ ἔλεγον μάλιστα ὅτι οἱ κλητῆρες καὶ οἱ θυρωροί, εἶχον διαταγὰς νὰ μὴ δέχωνται τοὺς βουλευτάς. Συνέβη εἰς τὴν προχθεσινὴν τελετὴν, καὶ τοῦτο τὸ ἐπεισόδιον εἰς βάρος μου. Συνέπεσε νὰ ἔχω μαζύ μου καὶ τὴν σύζυγόν μου καὶ τὴν θυγατέρα μου εἰς τὴν τελετὴν τοῦ Πανεπιστημίου, καὶ ὅταν ἠθελήσαμεν νὰ εἰσέλθωμεν, ἠμποδίσθημεν καὶ μόλις μετὰ δυσκολίας κατορθώσαμεν νὰ εἰσέλθωμεν τῇ ἐνεργείᾳ καὶ τῇ προσωπικῇ ἐπεμβάσει τοῦ κ. Ἀλεβιζάτου. Ἀλλὰ καὶ ὅταν εἰσήλθομεν τέλος πάντων δὲν ἠδυνήθημεν νὰ εὕρωμεν θέσιν νὰ καθήσωμεν καὶ ἀκούσωμεν. Μόλις καὶ μετὰ βίας πάλιν κατώρθωσεν ὁ καθηγητὴς κ. Δοντᾶς νὰ εὕρῃ θέσιν εἰς τὰς κυρίας αἱ ὁποῖαι οὕτω ἠδυνήθησαν νὰ καθήσουν καὶ ἀκούσουν. Ἐλπίζω ὅτι θὰ ληφθῇ ἡ δέουσα μέριμνα νὰ μὴ ἐπαναληφθῇ τὸ ἄτοπον τοῦτο.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Β. Σκουλᾶς, παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἐπὶ τῇ βάσει τίνων προτάσεων ἐγένετο ἡ τελευταία ἀπονομὴ παρασήμων καὶ ἂν νομίζῃ ὅτι ὑπῆρξεν αὕτη πλήρως ἱκανοποιητικὴ τοῦ σκοποῦ, δι’ ὃν ἔχουσιν ὁρισθῇ τὰ παράσημα καὶ ἂν δὲν ἐγένοντο καὶ παραλείψεις.

§48Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ παρακαλέσω τὸν συνάδελφόν μου κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ δώσω ἐγὼ πληροφορίας ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἀπονομὴν τῶν παρασήμων. Γνωρίζετε, ὅτι ἀπὸ τετραετίας εἰσήχθη θεσμὸς, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἠδύνατο νὰ γίνῃ ἀπονομὴ παρασήμων, ἐκτὸς τῶν περιστάσεων, κατὰ τὰς ὁποίας ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὸ προνόμιον νὰ δίδῃ ἄνευ παρεμβάσεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον συνέρχεται δὶς κατὰ Δεκέμβριον καὶ κατὰ Ἀπρίλιον. Ἕνεκα τῶν περιστάσεων ἀπὸ τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ 1916 συνεσωρεύθησαν πολλαὶ προτάσεις ἀπονομῆς παρασήμων εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐπὶ τῇ προτάσει διαφόρων Ὑπουργείων, διὰ τοὺς ὑπαλλήλους τῶν διαφόρων Ὑπουργείων, τὸ ὁποῖον τὰς προτάσεις ταύτας παρέπεμψεν εἰς τὰ διάφορα Ὑπουργεῖα διὰ νὰ συγκρίνωσι ταύτας, καὶ ἐπιφέρουσι τὰς δεούσας μεταβολὰς, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐργασίας τῶν ὑπαλλήλων. Τὰ διάφορα Ὑπουργεῖα πάλιν ὑπέβαλον τὰς προτάσεις ταύτας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν διεβίβασε ταύτας εἰς τὸ Συμβούλιον τῶν παρασήμων, τὸ ὁποῖον ἐνέκρινεν ὅλας τὰς προτάσεις.

§49Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἀφῆκε πολλάς.

§50Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐνέκρινε τέλος πάντων τὰς πολλὰς, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων ἐγένετο καὶ ἡ παρασημοφορία. Τώρα ὁ συνάδελφός μου κ. Σκουλᾶς μ’ ἐρωτᾷ ἂν ἐγένετο ἡ ἀπονομὴ πλήρης καὶ ἂν ὑπῆρξεν ἱκανοποιητικὴ τοῦ σκοποῦ δι’ ὃν ἔχουσιν ὁρισθῆ τὰ παράσημα, καὶ ἂν δὲν ἐγένοντο καὶ παραλήψεις. Ἔρχομαι νὰ δηλώσω, ὅτι ὑπῆρξαν παραλήψεις, δι’ ὃν ἀνωτέρω ἀνέφερον λόγον, καὶ ὅτι προσπαθοῦμεν νὰ τακτοποιήσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο. Δὲν ὑπῆρξεν ἀρκετὸς καιρὸς διὰ τὴν τακτοποίησιν τοῦ ζητήματος τούτου. Ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι εἴτε ὡς δημόσιοι ὑπάλληλοι, εἴτε ὡς συμβολεῖς τῆς κοινωνικῆς προόδου ἀπὸ πολλοῦ ἔπρεπε νὰ ἔχουν τὰ στήθη αὐτῶν κεκοσμημένα διὰ παρασήμων, δὲν εἶχον πάρει ποτὲ παράσημον.

§51Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἔγειναν ὅμως καὶ μερικὰ ρουσφετάκια. Θέλετε νὰ σᾶς εἴπω.....

§52Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Πρὶν ἀρχίσητε νὰ ὁμιλῆτε, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοὶ εἴπητε διὰ τὰ κακῶς δοθέντα, ὄχι διὰ τὰς παραλείψεις.

§53Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θέλω νὰ εἴπω, ὅτι ὑποδείξει Ὑπουργῶν παρεσημοφορήθησαν πρόσωπα ἀνταξίως, ἐνῷ ἄλλα πρόσωπα κριθέντα κατάλληλα δὲν παρεσημοφορήθησαν.

§54Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκτὸς τούτου ὑπῆρξεν ἡ ἐποχὴ τῶν δύο πολέμων, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐδόθη οὔτε ἕνα παράσημον εἰς ὅλους τοὺς βουλευτὰς, εἰς ἀνάμνησιν τοὐλάχιστον, τῆς συμμετοχῆς των εἰς τοὺς ἀγῶνας. Ἐγὼ πρῶτος ὅλων τὸ ἀναγνωρίζω· εἶμαι πρῶτος, ὁ ὁποῖος τὸ ἀναγνωρίζω. Ἀλλὰ ἀναγνωρίζω ἐπίσης, ὅτι καὶ σήμερον οἱ βουλευταὶ οἱ παριστάμενοι, καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ Ἑλλὰς διεξέρχεται μεγάλην περίοδον τῆς Ἱστορίας αὐτῆς, πρέπει νὰ παρασημοφορηθῶσιν. Δὲν ἐσκέφθην περὶ αὐτοῦ τοῦ πράγματος. Τοῦτο εἶναι μία παράλειψις, ἡ ὁποία δὲν ὀφείλεται εἰς τὴν ὑπαιτιότητα τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀλλὰ τῆς ὅλης Κυβερνήσεως. Σημειώσατε, ὅτι ἐνῷ ἀφθόνως ἐδόθησαν εἰς τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους, καὶ εἰς τὴν Συνέλευσιν ἡ ὁποία θὰ συγκληθῇ, καὶ ὅπου θὰ ἀποφασίσωμεν διὰ τόσα ἄλλα πράγματα ἴσως φθάσωμεν εἰς τὴν σκέψιν νὰ δίδωνται τὰ παράσημα μόνον εἰς τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους, ὡς ἠθικὴν ἀμοιβὴν διὰ τὴν μακρὰν αὐτῶν καὶ εὐδόκιμον ὑπηρεσίαν, ἐντούτοις.....

§55Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Μοῦ ἐπιτρέπετε, κ. Πρόεδρε; Ὑπάρχει μιὰ παράδοσις Ἑλληνικὴ παλαιὰ τοῦ νὰ μὴ παρασημοφοροῦνται οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες, διὰ τὴν πολιτικὴν αὐτῶν δρᾶσιν. Ἡ μὴ παρασημοφορία λοιπὸν σήμερον τῶν βουλευτῶν, κατ’ ἐμὲ, καλῶς ἔγεινε.

§56Ι. ΛΕΚΑΝΙΔΗΣ. Τὸ παράπονον εἶναι ὄχι βεβαίως ἀπὸ ἐμὲ, διότι μὲ γνωρίζετε, ὅτι ἐγὼ δὲν θέλω παράσημα, διότι φρονῶ, ὅτι παράσημον εἶναι ἡ συνείδησις ἑκάστου, ὅτι προσεπάθησε νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκον του, ἀδιάφορον ἂν δὲν ἠδυνήθη ἢ ὄχι, ἀλλὰ τὸ παράπονον εἶναι ὅτι παρεσημοφορήθησαν βουλευταὶ κατὰ διάκρισιν τῶν ἄλλων βουλευτῶν.

§57Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπιθυμῶ νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Λεκανίδην. Λέγει, ὅτι ἐδόθησαν παράσημα εἰς βουλευτὰς κατὰ διάκρισιν τῶν ἄλλων βουλευτῶν. Ἂν δὲν πλανῶμαι, παράσημα ἐδόθησαν εἰς τρεῖς βουλευτάς, ἀλλ’ ἐδόθησαν τὰ παράσημα ταῦτα ὄχι διὰ τὴν ἰδιότητα αὐτῶν ὡς βουλευτῶν....

§58Ι. ΛΕΚΑΝΙΔΗΣ. Λέγω βουλευτῶν.

§59Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐδόθησαν τὰ παράσημα ταῦτα εἰς τὰ τρία ταῦτα πρόσωπα, κατὰ πρότασιν τῶν οἰκείων Ὑπουργείων, καὶ τὰ ὁποῖα ὑπηρέτησαν ὡς δημόσιοι ὑπάλληλοι κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἐν Θεσσαλονίκῃ Προσωρινῆς Κυβερνήσεως, δυστυχῶς δὲ ἐλησμονήθησαν καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔπρεπε νὰ λησμονηθοῦν.

§60Α. ΚΡΙΑΡΗΣ. Κάμποσοι βουλευταὶ ἐπήρανε παράσημα, ἀλλὰ πρὸ τοῦ πολέμου.

§61Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν πρόκειται διὰ σᾶς. Ὁ κ. Λεκανίδης ὁμιλεῖ διὰ τὰ παράσημα τὰ ὁποῖα ἐδόθησαν τώρα.

§62Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Τὶ ὑπηρεσίας ἔκαμαν αὐτοί;

§63Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μὲ ἐρωτᾷ ὁ κ. βουλευτὴς τί ὑπηρεσίας προσέφεραν αὐτοί, καὶ τοῦ ἀπαντῶ. Ὁ κ. Ν. Ξηρὸς ἦτο Γενικὸς Γραμματεὺς καὶ Νομικὸς Σύμβουλος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἐν Θεσσαλονίκῃ καθ’ ὅλον τὸ διάστημα, καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τῆς τότε Κυβερνήσεως καὶ τῆς νῦν ἔκαμε πρότασιν ᾐτιολογημένην, διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖ εἰς τὸν κ. Ξηρόν, ὡς ὑπηρετήσαντα τόσον εὐδοκίμως ὡς δημόσιος ὑπάλληλος, νὰ δοθῇ παράσημον. Ὑπῆρξε μία πρότασις διὰ τὸν κ. Ζαμάνον νὰ δοθῇ παράσημον εἰς αὐτὸν, ὄχι ἁπλῶς ὡς μεγαλοβιομήχανον τοῦ Πειραιῶς, ἀλλὰ διὰ τὰς ὑπηρεσίας τὰς ἄκρως πολυτίμους, τὰς ὁποίας προσέφερεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν Θεσσαλονίκης διεξαγαγὼν μίαν ὑπηρεσίαν ἐκ τῶν μᾶλλον ἐμπιστευτικῶν καὶ ἡ ὁποία δὲν ἀναφέρεται εἰς τὸν κατάλογον τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν, διὰ τὴν ὁποίαν οὗτος, οὔτε θέσιν δημοσίαν εἶχεν οὔτε μισθὸν ἐλάμβανεν, ἀλλ’ ἐκ τούτου δὲν ἕπεται ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἐκτιμηθῶσι δεόντως αἱ ὑπηρεσίαι του. Ὁ ἄλλος εἶναι ὁ κ. Μελᾶς. Εἰς τὸν κ. Μελᾶν ἐδόθη τὸ παράσημον ὄχι ὡς βουλευτὴν, ἀλλ’ ὡς Πρόεδρον τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Ἀθηνῶν. Προσθέτω μάλιστα, ὅτι ὁ κ. Μελᾶς, εἶναι εἷς ἐκ τῶν ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι προσέφεραν τὰς μᾶλλον διακεκριμμένας ὑπηρεσίας ἐν Θεσσαλονίκῃ, προσθέτω δὲ ἀκόμη, ὅτι εἶχε γίνει πρότασις δι’ αὐτὸν νὰ τῷ ἀπονεμηθῇ παράσημον, διότι εἶχε τὴν τιμὴν νὰ δημαρχεύῃ κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ἑορτῆς τοῦ βασιλέως, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ δοθῇ τὸ παράσημον αὐτό. Ὑπάρχει ἀκόμη καὶ εἷς ἄλλος, εἰς τὸν ὁποῖον ἐδόθη παράσημον, καὶ οὗτος εἶναι ὁ κ. Θ. Βελλιανίτης. Ἀλλ’ ὁ κ. Βελλιανίτης δὲν ἔλαβε τὸ παράσημον, ὡς βουλευτής, ἀλλ’ ἔλαβε τοῦτο ὡς εἷς ἐκ τῶν ἐπιλέκτων λογογράφων, τοὺς ὁποίους ἔχομεν. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἐδόθη τὸ παράσημον. Νομίζω, κύριοι, ὅτι, μετὰ τὰς ἐξηγήσεις αὐτὰς θὰ θεωρηθῶσιν ἐπαρκῆ τὰ λεχθέντα, ἰδίως δὲ μετὰ τὴν δήλωσιν τὴν ὁποίαν ἔκαμα ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου, ὅτι ἐγὼ πρῶτος ἀναγνωρίζω ὅτι ἔγιναν χίλιαι δύο παραλείψεις. Θὰ ἴδετε βέβαια ὅτι εἰς τὰς παρασημοφορίας αὐτὰς δὲν ὑπάρχει οὐδὲ εἷς στρατιωτικός, τοῦτο δὲ συνέβη, διότι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπέστρεψε πρὸς ἀναθεώρησιν χιλιάδας προτάσεων τὰς ὁποίας εἶχον ὑποβάλῃ οἱ προκάτοχοι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ἐπειδὴ δὲν κατωρθώθη νὰ γίνῃ πλήρης ἐξέλεγξις, δὲν κατωρθώθη νὰ δοθῇ κανένα παράσημον εἰς τοὺς στρατιωτικούς. Ὅταν δὲ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι διεξάγομεν ἤδη τόσον μέγα ἀγῶνα εἰς τὸν ὁποῖον τὴν πρωτίστην συμβολὴν ἔχουν οἱ στρατιωτικοί, θὰ ἀναγνωρίσητε μετ’ ἐμοῦ ὅτι δὲν ἐγένετο σκοπίμως ἡ παράλειψις τῶν ἀξιωματικῶν.

§64Κ. ΜΕΛΑΣ. Ἤθελον παρακαλέσῃ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ τόσαι διαμαρτυρίαι ἠκούσθησαν ὅσον ἀφορᾷ τὰς παρασημοφορίας τῶν βουλευτῶν, νὰ δεχθῇ τὴν δήλωσίν μου, ὅτι εἶμαι προθυμότατος νὰ ἐπιστρέψω τὸ παράσημον.

§65ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι. Ὄχι.

§66Β. ΣΚΟΥΛΑΣ. Ὁ σκοπὸς τῆς ἐρωτήσεώς μου ἦτο ὁ ἑξῆς, ὅπως ἀκριβῶς δοθῇ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Βουλὴν ἡ πληροφορία τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πρὸ ὀλίγου ἀνέπτυξεν εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν εἶχον οὐδένα παράπονον, οὔτε διετύπωσα οὔτε διατυπῶ, ἀλλ’ ἤθελον νὰ φύγῃ ἡ εὐθύνη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ κόσμου, καὶ νὰ διαπιστωθῇ ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον ἐδόθησαν σήμερον τὰ παράσημα. Ἰδίως δὲ ὅσον ἀφορᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν οὐδὲν ἀπολύτως παράπονον ἤγειρα καὶ ὄχι ἐπειδὴ δὲν εἶναι βουλευτὴς δὲν ἠθέλησα νὰ δώσῃ παράσημον εἰς βουλευτάς, ἀλλ’ ἐγὼ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ὅτι καὶ ἂν ἀπὸ αὐτὸν καὶ μόνον ἐξηρτᾶτο, ἔχω ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν κρίσιν του εἰς τὴν συνείδησίν του.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Στράτος ἔχει τὸν λόγον.

§68Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐπειδὴ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐμνήσθη τῆς Βουλῆς τῶν δύο Βαλκανικῶν πολέμων καὶ ἐμνήσθη ὅτι ἐγένετο τότε ἡ παράλειψις νὰ μὴ δοθοῦν παράσημα εἰς τοὺς τότε βουλευτάς, νομίζω ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν ὅπως ἡ παράλειψις αὕτη ἐκ τῶν ὑστέρων διορθωθῇ παρεχομένων εἰς τοὺς τότε βουλευτὰς ἀναμνηστικῶν μεταλλείων τῶν δύο πολέμων. Διότι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ὑπάρχει Ἕλλην ὁ ὁποῖος νὰ μὴ ἔχῃ τὸ μετάλλιον τοῦ πολέμου καὶ ὅλαι αἱ κυρίαι αἱ ὁποῖαι παρέσχον ὁπωσδήποτε τὰς ὑπηρεσίας των ἔχουσι καὶ αὗται παρασημοφορηθῆ διὰ τῶν ἀναμνηστικῶν μεταλλείων τοῦ πολέμου, οἱ βουλευταὶ τῆς Βουλῆς ἐκείνης δὲν ἔχουσι τίποτε τὸ ἀναμνηστικόν.

§69Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Θὰ πάρωμεν τοῦ νέου πολέμου.

§70Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Καὶ τοῦ νέου καὶ τοῦ παλαιοῦ.

§71Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Εἰς τοὺς βουλευτὰς εἶναι καλλίτερον νὰ μὴ ἔχουν τίποτε.

§72Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶναι ἀναμνηστικόν, δὲν εἶναι τιμητικόν.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Δ. Πάζης, Γ. Καρπετόπουλος καὶ Π. Καραπᾶνος παρακαλοῦν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ παράσχῃ τὴν πληροφορίαν ἐὰν ἐμελετήθη τὸ ζήτημα τῆς ἀνισότητος τῆς ὑπαρχούσης ἐν ταῖς προαγωγαῖς τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Μεταγωγικοῦ, ἐν σχέσει μὲ τοὺς ἀξιωματικοὺς τῶν ἄλλων ὅπλων.

§74Α. ΓΡΙΒΑΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐλήφθησαν τὰ κατάλληλα μέτρα ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαλλιόπουλος παρακαλεῖ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν ὅπως πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν διατελῇ ἐν γνώσει τῆς ἀκαταστασίας, ἥτις ἐπικρατεῖ εἰς τὰ ἐνταῦθα γραφεῖα τῶν μεταγραφῶν καὶ ὑποθηκῶν ἐν οἷς αἱ πράξεις ἀγοραπωλησίας δὲν μεταγράφονται παρὰ μετὰ παρέλευσιν ἑνὸς καὶ πλέον μηνός. Κατηργήθη δὲ σχεδὸν ὁ περὶ δημοσιότητος τῶν βιβλίων μεταγραφῶν καὶ ὑποθηκῶν ἐν τοῖς ἀνωτέρω γραφείοις νόμος.

§76Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὑπέπεσεν εἰς τὴν ἀντίληψιν τοῦ Ὑπουργείου ἐγκαίρως ὅτι τὸ Ὑποθηκοφυλακεῖον δὲν λειτουργεῖ καλῶς καὶ ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου μετ’ ἔκθεσιν τοῦ ἁρμοδίου Εἰσαγγελέως ἀπελύθη τῆς ὑπηρεσίας ὁ ὑποθηκοφύλαξ. Ὁ ἀναλαβὼν τὴν ὑπηρεσίαν νέος ὑποθηκοφύλαξ, καταγίνεται ἀνενδότως ὅπως ἐξομαλύνει τὴν ἀκαταστασίαν τοῦ Ὑποθηκοφυλακείου. Δὲν εἶναι ὅμως δυνατὸν τοῦτο νὰ γίνῃ ἐντὸς ὀλίγου χρόνου. Ἐν τούτοις τὰ πιστοποιητικὰ τὰ ὁποῖα δὲν ἐχορηγοῦντο παρὰ μετὰ παρέλευσιν δύο μηνῶν, ἐπετεύχθη νὰ χορηγῶνται μετὰ παρέλευσιν 10–15 ἡμερῶν. Ἡ ἐργασία εἶναι πολὺ μεγάλη, ἐλπίζομεν δὲ ἐντὸς ὀλίγου χρόνου νὰ ἐξομαλυνθῶσιν αἱ ἀνωμαλίαι δι’ ὅλων τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα λαμβάνομεν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἔλλειψιν τῆς δημοσιότητος τῶν βιβλίων, ἀπὸ τοῦ Ἰανουαρίου 1915 παρήχοντο εἰς τὸ Δημόσιον ἀπὸ τῆς 10–12ης πρωϊνῆς. Ἀλλ’ ὁ ὑποθηκοφύλαξ μετέτρεψε τὰς πρωϊνὰς ὥρας εἰς μεσημβρινὰς διὰ νὰ κατορθώσῃ ὥστε καταγινόμενος μετὰ τῶν ὑπαλλήλων περισσότερας ὥρας εἰς τὴν τακτοποίησιν τῶν βιβλίων, νὰ φθάσῃ εἰς ἓν τέλος, διότι εἶναι ἐκτεθειμένα μεγάλα συμφέροντα, καὶ δυνατὸν νὰ ἐγίνοντο παραλλείψεις πρὸς ζημίαν τῶν ἐνδιαφερομένων ἰδιωτῶν.

§77Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, ὁ σκοπὸς τῆς ἐρωτήσεώς μου πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν δὲν ἦτο νὰ κατηγορήσω τὸν διευθύνοντα τὰ γραφεῖα τῶν μεταγραφῶν καὶ ὑποθηκῶν, διότι γνωρίζω τὸν ὑπάλληλον αὐτόν, ὁ ὁποῖος εἶναι καθ’ ὅλα τίμιος καὶ δραστηριώτατος καὶ φίλεργος. Κατηγορῶ ὅμως τὸ ἐπικρατοῦν σήμερον σύστημα εἰς τὸ γραφεῖον αὐτό. Διότι εἶναι ἀδύνατόν τις, ὄχι ἕνεκα τοῦ ὑπαλλήλου ὁ ὁποῖος εἶναι ἀρκετὰ ἱκανός, εἶναι ἀδύνατόν τις νὰ κατορθώσῃ νὰ καταστῇ ἐνήμερος τῶν βιβλίων τῶν μεταγραφῶν καὶ ὑποθηκῶν, καθ’ ὅσον εἶναι τόσον μεγάλη ἡ ἐργασία, εἶναι τόσον μέγας ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐγγράφων πρὸς ἐγγραφὴν καὶ μεταγραφήν, ὥστε εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπέλθῃ ἐντὸς ὀλίγου χρόνου ἡ ἐγγραφὴ τούτων. Διὰ τὸν λόγον δὲ αὐτὸν κατηργήθη σχεδὸν ἡ δημοσιότης τῶν βιβλίων τούτων, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ ὑποθηκοφύλαξ νὰ παραχωρήσῃ τὰ βιβλία εἰς τὴν δημοσιότητα.

§78Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Θὰ ὁρισθῇ εἰδικὸς ὑπάλληλος μὴ ἀπασχολούμενος εἰς ἄλλην ἐργασίαν ὁπότε θὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ παραχώρησις εἰς τὸ Δημόσιον τῶν βιβλίων τούτων.

§79Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι, καὶ τοῦτο εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνῃ. Σᾶς λέγω δὲ ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπέλθῃ τάξις ἐὰν ἐξακολουθήσῃ ἰσχύον τὸ σύστημα τοῦτο. Ἐκ τῶν γραφείων τούτων γνωρίζετε κ. Ὑπουργέ, ὅτι ἐξαρτᾶται ἡ ἰδιοκτησία τῶν ἰδιωτῶν τῆς πρωτευούσης, ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ εἶναι καὶ τὸ τῶν ἐνυποθήκων δανείων. Φαντασθῆτε ἔμπορον ὁ ὁποῖος ἕνεκα λήξεως γραμματείων ἔχει ἀνάγκην χρημάτων διὰ νὰ πληρώσῃ τὰ γραμμάτεια αὐτά, ἀλλ’ ἕνεκα τῆς ἀταξίας τῶν βιβλίων κινδυνεύει νὰ κηρυχθῇ εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως, καὶ ἕνεκα τῆς ἀταξίας τῶν βιβλίων νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ γράψῃ τὴν ὑποθήκην. Φαντασθῆτε τὸν ἔμπορον αὐτὸν νὰ ἀναμένῃ ἕνα καὶ ἥμισυ μῆνα διὰ νὰ παρέλθῃ ὁ χρόνος διὰ νὰ ἀποφύγῃ τὸν κίνδυνον τὸν ὁποῖον διατρέχει. Ἀλλ’ ἐκ τῆς ἀκαταστασίας τῶν βιβλίων τούτων παραβλάπτονται σπουδαιότατα συμφέροντα καὶ ὁ δανειστὴς διατρέχει τὸν κίνδυνον νὰ χάσῃ τὰ χρήματά του, ἐπὶ ἀγωγῇ ἐκ γραμματείων, μὴ δυνάμενος νὰ ἐγγράψῃ μίαν προσημείωσιν, διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ληφθῶσι τὰ προσήκοντα μέτρα. Νομίζω ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διαιρεθῶσι τὰ γραφεῖα ταῦτα εἰς τμήματα.

§80Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐὰν γνωρίζητε τρόπον τινὰ καλυτερεύσεως ἐλᾶτε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον διὰ νὰ συζητήσωμεν ἐπ’ αὐτοῦ.

§81Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, κύριε Ὑπουργέ, σεῖς πρέπει νὰ λάβητε τὰ μέτρα, ἡμεῖς δὲ εἴμεθα προθυμότατοι νὰ σᾶς συντρέξωμεν.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Ν. Γερμανός, Μ. Ζαφειρόπουλος, Κ. Κότσιανος, Α. Καλλιδόπουλος, Χασὰν Μεχμὲτ Ἀλῆ, Λ. Παπαζαχαρίου καὶ Γ. Χατζηγεωργίου παρακαλοῦσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τοῦ Ἐπισιτισμοῦ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ἂν ἔλαβε καὶ ποῖα μέτρα πρὸς ἐφοδιασμὸν τῆς Θεσσαλονίκης καὶ τῶν πέριξ μερῶν δι’ ἐπαρκῶν ὁπωσδήποτε καὶ βρωσίμων ἀλεύρων καὶ ἂν δὲν νομίζῃ ὅτι ἡ ἡμερησία μερὶς ἄρτου τῶν 50 δραμίων εἶναι ἐντελῶς ἀνεπαρκὴς καὶ ἐπιβάλλεται ἡ αὔξησις αὐτῆς εἰς 100 δράμια. Ὁ κ. Ν. Γερμανὸς ἔχει τὸν λόγον.

§83Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἀπὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως μηνὸς ἡ πόλις τῆς Θεσσαλονίκης μαστίζεται ὑπὸ τῆς πείνης, εἶναι ἡ φράσις, ἡ ὁποία ἀνταποκρίνεται εἰς τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα θὰ σᾶς ἀναφέρω μετ’ ὀλίγον. Καὶ πρότερον ἡ κατάστασις δὲν ἦτο πολὺ εὐχάριστος, διότι ἀπὸ πολλῶν μηνῶν ἡ μερὶς τοῦ ἄρτου κατ’ ἄτομον εἶναι μόνον 50 δράμια, καὶ ἐγένετο λόγος εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὁ προκάτοχος τοῦ νῦν κ. Ὑπουργοῦ τοῦ Ἐπισιτισμοῦ ὑπεσχέθη τότε ὅτι θὰ αὐξήσῃ αὐτὴν εἰς 75 δράμια. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐγένετο, καὶ μόνον κατὰ τὴν μετάβασιν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἰς Θεσσαλονίκην ἐδόθη ἐπί τινας ἡμέρας ἐπαρκεστέρα ποσότης εἰς λευκὸν ἄρτον μάλιστα, ἀλλὰ κατόπιν τῆς ἀναχωρήσεως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως φαίνεται ὅτι ἐλησμονήθησαν καὶ ὑποσχέσεις καὶ διαβεβαιώσεις ὑπὸ τῶν διευθυνόντων τὰ τοῦ Ἐπισιτισμοῦ ἐν Θεσσαλονίκῃ καὶ ἡ μερὶς ἄρτου ἐκόλλησεν εἰς τὰ 50 δράμια ἄρτου ἀθλίου ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν καὶ ἐντελῶς ἀκαταλλήλου πρὸς βρῶσιν. Ἡ κατάστασις αὕτη, κύριοι βουλευταί, ἐπεδεινώθη ἔτι περισσότερον κατὰ τὰ μέσα τοῦ παρελθόντος Φεβρουαρίου. Ἀπὸ τῆς 13 Φεβρουαρίου μέχρι τῆς 18 καὶ 19, ἤτοι ἐπὶ 6 ὁλοκλήρους ἡμέρας δὲν διενεμήθη ποσῶς ἄρτος εἰς τὴν Θεσσαλονίκην. Τὴν πρώτην ἡμέραν ἔδωσαν ἀπὸ 25 δράμια ρύζι, τὴν ἄλλην ἡμέραν 50 δράμια, τὴν τρίτην ἡμέραν τίποτε, τὴν τετάρτην ἡμέραν τίποτε καὶ τὴν ἄλλην ἡμέραν μερικὰ παληοκόμματα σκωληκόβρητα ἄρτου, τὸν ὁποῖον κανεὶς δὲν ἠδύνατο νὰ φάγῃ καὶ οὕτως ἐπὶ 6 ἡμέρας ἐπείνασεν ἡ Θεσσαλονίκη. Τὸ πρᾶγμα, ὡς εἰκός, ἔκαμε μεγίστην αἴσθησιν. Οἱ βουλευταὶ Θεσσαλονίκης ἔλαβον σωρείαν τηλεγραφημάτων νὰ διαμαρτυρηθῶσι καὶ διεμαρτυρήθημεν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐλάβομεν διαβεβαιώσεις ὅτι τὸ κακὸν θὰ ἐδιορθοῦτο καὶ ὅτι εἰς τὸ μέλλον δὲν θὰ ἐπαναληφθῇ πλέον. Ἀναγνωρίζομεν τὰς δυσχερείας καὶ ὅλοι γνωρίζομεν πῶς παλαίει ἡ Κυβέρνησις κατ’ αὐτῶν, ἀλλ’ ἐπιστεύσαμεν ὅτι σὺν τῷ χρόνῳ θὰ ἐβελτιοῦτο ἡ κατάστασις καὶ δὲν ἤθελεν ἐπαναληφθῇ τὸ πρᾶγμα. Ἀλλ’ ὅμως, κύριοι βουλευταί, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μέχρι σήμερον τὰ πράγματα ἀντὶ βελτιώσεως ἐπεδεινώθησαν εἰς βαθμὸν ἀφόρητον. Ἐκτὸς τῶν ἀφηγήσεων διαφόρων ἐπιβατῶν, ἐκτὸς τῶν ἐπιστολῶν καὶ τηλεγραφημάτων καὶ ἄλλων διαμαρτυριῶν ἔχω εἰς χεῖρας καὶ τὰς ἐγχωρίους ἐφημερίδας, αἱ ὁποῖαι παριστάνουσι τὴν κατάστασιν ὅπως ἀκριβῶς ἔχει. Μετὰ τὰς πρώτας διαμαρτυρίας μας ἐστάλη ποσότης τις ἀλεύρου ἐξ ἀραβοσίτου, ἀλλὰ τὰ ἄλευρα ἦσαν χαλασμένα καὶ πικρὰ καὶ διὰ τοῦτο οἱ ἀρτοποιοὶ ἠρνοῦντο νὰ τὰ παραλάβωσιν, ἀλλὰ ἀφοῦ ἔδωκαν μίαν ἡμέραν ἄρτον ἐξ αὐτῶν εἰς τὸν κόσμον καὶ τὴν ἐπιοῦσαν κανεὶς δὲν ἤθελε νὰ λάβῃ ἐξ αὐτοῦ. Ἤρχισε λοιπὸν νὰ διανέμεται εἰς τὸ κοινὸ ὄρυζα, καὶ τί ποσόν; πότε 25 δράμια καὶ πότε 50 ἡμερησίως, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν διανομὴν αὐτῆς τόσαι δυσκολίαι παρενεβάλλοντο ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων καὶ τόση ἀταξία καὶ ἀκαταστασία ἐπεκράτει, ὥστε ἐνῷ σήμερον ἐκοινοποιεῖτο διὰ τῶν ἐφημερίδων ὅτι θὰ γίνῃ ἡ διανομὴ τὴν ἐπιοῦσαν καὶ ἔτρεχεν ὁ κόσμος τὴν ὡρισμένην ὥραν, νέα ἀνακοινωθέντα ἀνέβαλον τὴν διανομὴν διὰ τὸ βράδυ, καὶ οὐχὶ συχνὰ ἐγίνετο καὶ δευτέρα καὶ τρίτη ἀναβολὴ καὶ καθυστερήσεις καὶ πεῖνα πραγματική. Κατὰ τὴν ἡμέραν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, τῆς ἑορτῆς τῶν συμπολιτῶν μας Ἰσραηλιτῶν οἱ κάτοικοι ἐν διαδηλώσει μετέβησαν εἰς τὸν Γενικὸν Διοικητὴν καὶ ὁ Γενικὸς Διοικητὴς τοὺς παρέπεμψεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ἐπισιτισμοῦ, καὶ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ἐπισιτισμοῦ εἰς τὴν Τράπεζαν καὶ ἕως ὅτου νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τῆς ἁρμοδιότητος καὶ τοῦ ὑπευθύνου παρῆλθεν ὁλόκληρος ἡ ἡμέρα ἐκείνη καὶ ἡ ἐπιοῦσα καὶ τὰ περιβόητα 25 δράμια τῆς ὀρύζης οὔτε αὐτὰ δὲν διενεμήθησαν. Τὰ γεγονότα ταῦτα ἐξακολουθοῦσι μέχρι σήμερον καὶ τὸ περίεργον εἶναι ὅτι ἡ τοπικὴ ὑπηρεσία τοῦ Ἐπισιτισμοῦ ἐπιρρίπτει τὰς εὐθύνας εἰς τὸ ἐν Ἀθήναις Κέντρον, ἐνῷ εἶναι γνωστὸν ἐξ ἄλλων περιστατικῶν ὅτι τὸ Κέντρον οὐχὶ μόνον διὰ τὴν Θεσσαλονίκην, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰς ἐπαρχίας ἔκαμεν ὅ,τι ἦτο δυνατὸν ἀφοῦ καὶ σῖτος ἐπαρκὴς ὑπάρχει καὶ αἱ ἀποθῆκαι τοῦ Πειραιῶς εἶναι γεμάται, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἐν τούτοις ἡ Θεσσαλονίκη στερεῖται, ἡ Θεσσαλονίκη πεινᾷ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναφέρω μίαν μόνον περικοπὴν ἐκ μιᾶς ἐφημερίδος τῆς 24ης Μαρτίου, ἐφημερίδος φιλελευθέρων ἀρχῶν (ἀναγινώσκει). Ἐνομίσαμεν λοιπὸν κατόπιν τῶν διαμαρτυριῶν αὐτῶν ὅτι ἔπρεπε νὰ φέρωμεν εἰς γνῶσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τοῦ Ἐπισιτισμοῦ τὰ συμβαίνοντα.

§84Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ποία ἐφημερὶς εἶναι αὐτή;

§85Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Εἶναι ἡ «Νέα Ἑλλὰς» καὶ ἡ ἄλλη εἶναι ἡ «Ἀλήθεια»· ἀλλ’ οἰωνδήποτε ἀρχῶν καὶ ἂν εἶναι αἱ ἐφημερίδες δὲν δύνανται νὰ δημοσιεύσωσι πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν διέρχονται ἀπὸ τὴν λογοκρισίαν. Δεύτερον ζήτημα σπουδαιότατον εἶναι τὸ ζήτημα τῆς αὐξήσεως τῆς μερίδος. Ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Ἐπισιτισμοῦ θὰ ἀποφασίσῃ νὰ διατάξῃ τὴν αὔξησιν τῆς μερίδος τοῦ ἄρτου ἀπὸ 50 δράμια τοὐλάχιστον εἰς 75 δράμια. Σκεφθῆτε ὅτι 75 δράμια ἦτο ἡ μερὶς εἰς Ἀθήνας καὶ ὅλος ὁ κόσμος ἐπείνασε καὶ δι’ αὐτὸ προσεπάθησεν ἄλλος νὰ πάρῃ δελτία περισσότερα καὶ ἄλλος νὰ πλαστογραφήσῃ τοιαῦτα. Εἰς τὰ περίχωρα τῆς Θεσσαλονίκης ὑπῆρχε ὑπεράρκεια σιτηρῶν, ἀλλὰ ταῦτα ἐπετάχθησαν ὑπὸ τῶν ἐποπτῶν τοῦ Ὑπουργείου τοῦ Ἐπισιτισμοῦ καὶ κατόπιν ἐξηφανίσθησαν, διότι ἐδίδοντο, ὡς λέγουσι, χαριστικαὶ ἄδειαι εἴς τινα Ἐμμανουηλίδην ἐκ Δράμας. Οὗτος ἠγόραζε κατὰ 2 λεπτὰ εὐθηνότερα τὰ ἄλευρα ἀπὸ τὴν διατίμησιν καὶ τὰ ἔπαιρνεν ἀπὸ τοὺς χωρικούς, διότι ἔλεγεν εἰς αὐτούς, ὅτι θὰ σᾶς τὰ πάρῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ δὲν θὰ σᾶς τὰ πληρώσῃ. Καὶ οὕτως οἱ γεωργοὶ ἐπώλουν κρυφίως τὰ σιτηρὰ εἰς τὸν Ἐμμανουηλίδην, ἔστω καὶ εὐθηνότερον, οὗτος δὲ δυνάμει τῶν ἀδειῶν τὰ ἐξῆγε καὶ ὁ τόπος ἔμεινεν ἄνευ τοιούτων. Ἐγὼ τὴν πληροφορίαν ταύτην τὴν δίδω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ οὗτος δύναται νὰ ἐξετάσῃ κατὰ πόσον αὕτη εἶναι ἀκριβής. Ὅταν ὅμως ἄνθρωποι σοβαροὶ καὶ ἔχοντες ἐπαρκῆ πεῖραν τῶν πραγμάτων διϊσχυρίζονται ὅτι ὑπῆρχεν ἐπάρκεια σιταλεύρων, καὶ δὲν γνωρίζουσι πῶς καὶ ποῦ διετέθησαν ταῦτα καὶ ποῦ μετεκομίσθησαν καὶ ἐχρησιμοποιήθησαν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ παραπονοῦνται ὅτι τοὺς στέλλουν τὰ σάπια ἄλευρα ἀπὸ τὸν Πειραιᾶ διὰ νὰ τρώγουν, εἰκάζω ὅτι τὰ παράπονα εἶναι πραγματικά. Ἀναφέρεται ὡρισμένως ὅτι 4.000.000 ὀκάδων σίτου ἐστάλησαν ἐκ Χαλκιδικῆς εἰς Ἅγιον Ὄρος καὶ ὅτι ὁ σῖτος οὗτος ἐξηφανίσθη καὶ ὅτι οὔτε ἐκεῖ κἂν ἐχρησιμοποιήθη ἀντὶ δὲ τοῦ οὕτως ἀφαιρεθέντος ἐκ τοῦ τόπου σίτου ἀποστέλλει ὁ Πειραιεὺς εἰς τὴν Θεσσαλονίκην καὶ ἡ Θεσσαλονίκη εἰς τὴν Χαλκιδικὴν τὰ πικρὰ ἄλευρα διὰ νὰ φάγωσιν ἐκεῖνοι ἀπὸ τοὺς ὁποίους ἀφῃρέθη ὁ καλὸς σῖτος! Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω ἐν συντόμῳ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον, ὥστε νὰ μὴ ἐπαναληφθῇ τὸ ἄτοπον καὶ νὰ αὐξηθῇ ἡ μερὶς ἀπὸ 50 εἰς 100 δράμια.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Ἐπισιτισμοῦ ἔχει τὸν λόγον.

§87Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τοῦ Ἐπισιτισμοῦ). Τὸ ζήτημα τοῦ ἐπισιτισμοῦ τῆς Θεσσαλονίκης, ἐπέστησε τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ Ἐπισιτισμοῦ δὲν ἔχει τὸν ἔλεγχον τῆς διανομῆς τῶν τροφίμων ἐν Μακεδονίᾳ. Καθὼς γνωρίζετε αἱ Γενικαὶ Διοικήσεις ἔχουσι ποιάν τινα αὐτοτέλειαν. Ἡ Γενικὴ Διοίκησις Ἠπείρου διανέμει τὰ τρόφιμα κατ’ ἰδίαν βούλησιν. Ἡ Γενικὴ Διοίκησις τῆς Μακεδονίας ἐπίσης. Τὸ κέντρον δὲν λαμβάνει μόνον παρὰ μίαν πρόνοιαν νὰ ἀποστέλλῃ τὰ τρόφιμα τὰ θεωρούμενα ὑπὸ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, ὡς θεωρούμενα ἀναγκαῖα. Ἡ Θεσσαλονίκη καὶ τὰ περίχωρα ἀπὸ τὸν μῆνα Ἰούνιον τοῦ 1917 διετρέφετο διὰ 292 σάκκων ἀλεύρων, δηλαδὴ 18280 ὀκάδων, παρείχοντο δὲ τότε 50 δράμια. Τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ Ἐπισιτισμοῦ ἀπέστειλεν εἰς Θεσσαλονίκην 500 τόννους ἡμερησίως, δηλαδὴ ποσότητα, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ ἐπαρκῇ διὰ μερίδα 100 δραμίων. Εἶναι ἀληθές, ὅτι κατὰ τὰς δύο περιόδους ἡ πόλις τῆς Θεσσαλονίκης ἐστερήθη τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ ὄχι διότι δὲν ἔλαβε πρόνοιαν νὰ ἀποστείλῃ τὰ ποσὰ τὰ ἀναγκαιοῦντα, ἀλλὰ διότι τὰ μέσα τῆς μεταφορᾶς δὲν ἦσαν πρόχειρα καὶ τὸ ἐμπόρευμα καίτοι ἦτο ἕτοιμον νὰ τεθῇ ἐπὶ φορτηγίδων δὲν ὑπῆρξαν τὰ μέσα τῆς μεταφορᾶς. Διὰ νὰ ἀποφύγῃ μάλιστα τὸ Ὑπουργεῖον τοὺς κινδύνους τούτους παρεκάλεσε τοὺς Συμμάχους, ὅπως ἕνα φορτίον προωρισμένον ἐν Πειραιεῖ κατευθυνθῇ εἰς Θεσσαλονίκην. Δυστυχῶς τὸ ἀτμόπλοιον καίτοι κατευθύνετο πρὸς τὸν προορισμόν του δὲν ἔφθασεν ἐξ ἀτυχήματος. Ἐννοεῖται ὅτι τοῦτο προεκάλεσε μίαν ἀνωμαλίαν ἐπὶ μίαν ἑβδομάδα, διότι δὲν εἶχε πρόχειρα τὰ μέσα τὸ Ὑπουργεῖον τῆς ἀντικαταστάσεως τοῦ φορτίου, ὥστε νὰ προφθάσωμεν νὰ τροφοδοτήσωμεν τὴν Θεσσαλονίκην. Ὡς ἐκ τούτου ἐπῆλθε ἔλλειψις ἥτις ἐπροκάλεσε τὰς διαμαρτυρίας τῶν κατοίκων, ἠναγκάσθημεν δὲ νὰ στείλωμεν ὅ,τι ἦτο πρόχειρον ἐκ Πειραιῶς, ἀπεστάλη δεύτερον φορτίον ἐξ ἀραβοσιταλεύρων καὶ ἀραβοσίτου. Τὸ ἀλευροσιτάλευρον δὲν ἦτο ποιότης καλή, δὲν ἠδυνάμεθα νὰ τὸ πετάξωμεν τὸ ἐχρησιμοποιήσαμεν διὰ τὴν τροφοδοσίαν ὅλης τῆς Ἑλλάδος, ἐδῶ καὶ εἰς ἄλλας πόλεις τὸ ἀνεμίξαμεν μὲ σιτάλευρον εἰς ἀναλογίαν 25% καὶ τὸ ἐχρησιμοποιήσαμεν. Ἐν Θεσσαλονίκῃ ὅμως ἡ πρώτη ἀποστολὴ ἦτο ἀποστολὴ ἀραβοσιταλεύρου καὶ ἐντεῦθεν ἡ διανομὴ τοῦ ἀλεύρου περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησεν ὁ κ. συνάδελφος ὅτι εἶναι πικρά. Ἀμέσως ἐλάβομεν πρόνοιαν, ἵνα τροφοδοτήσωμεν τὴν Θεσσαλονίκην διὰ τροφίμων ποιότητος τοιαύτης, ὥστε σήμερον νὰ ἔχῃ ἐπάρκειαν τινά. Ἐπειδὴ δὲν εἴχομεν τὰ μέσα τὰ ἰδικά μας ἐπεκαλέσθημεν τὴν ἀρωγὴν τὴν πολύτιμον τῶν συμμάχων, οἱ ὁποῖοι ἀπέστειλαν δύο ἀτμόπλοια καὶ πρὸ δέκα ἡμερῶν ἐφορτώσαμεν διὰ τὴν Θεσσαλονίκην 24.000 σάκκους, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ τῇ βάσει 500 σάκκων καθ’ ἡμέραν ἐπαρκοῦσιν διὰ 48 ἡμέρας. Δὲν νομίζω ἑπομένως, ὅτι τὸ κέντρον δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς μὴ λαβὸν τὰ μέτρα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπεβάλλοντο ὑπ’ αὐτοῦ. Τώρα ἐὰν κατὰ τὴν διανομὴν τῶν τροφίμων συμβαίνουσιν ἄτοπά τινα, τὰ ὁποῖα ἔφθασαν καὶ εἰς Θεσσαλονίκην, ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τοῦ Ἐπισιτισμοῦ δὲν ἐσταμάτησεν καὶ σκέπτεται νὰ λάβῃ μέτρα τινά, θὰ ἐπικαλεσθῶ δὲ τοῦ συναδέλφου μου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν τὴν ἐπικουρίαν ὁ ὁποῖος ἔχει πεῖραν τινα διὰ νὰ μεταβῇ τις εἰς Θεσσαλονίκην καὶ συνεννοηθῇ μετὰ τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ καὶ μελετήσῃ τὰ ζητήματα χωρὶς νὰ θίξωμεν τὴν αὐτοτέλειαν τοῦ ἐκεῖ κέντρου, ἀλλὰ νὰ προλάβωμεν πάντα τὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα γίνονται ἐν ἀγνοίᾳ ἡμῶν. Διὰ νὰ μὴ ἐπανέρχωμαι εἰς τὴν ἐρώτησιν τοῦ κ. Βαλαλᾶ, ἡ ὁποία εἶναι τελευταία, ὑποθέτω, ὅτι θὰ θεωρήσῃ ἐπαρκεῖς τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας δίδω εἰδικῶς διὰ τὴν ἀνανέωσιν τῶν μετὰ τῶν τραπεζῶν συμβάσεων. Θὰ ἀπαντήσω, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἀνανεώσεως τῶν μετὰ τῶν τραπεζῶν συμβάσεων συνδέεται μὲ τὸ ζήτημα τῆς συγκεντρώσεως ἢ μὴ τῶν δημητριακῶν καρπῶν. Κατὰ τὴν προσεχῆ ἐσοδείαν καὶ ἀναλόγως τῶν ἀποφάσεων, αἱ ὁποῖαι θὰ ληφθῶσιν ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς συγκεντρώσεως ἀναλόγως, λέγω, θὰ ληφθῇ ἀπόφασις ἀνανεώσεως ἢ μὴ τῶν συμβάσεων. Δὲν νομίζω, ὅτι αἱ συμβάσεις εἶναι τόσον ἐπιβαρυντικαί, διότι δὲν λαμβάνουσι παρὰ ἓν τοῖς ἑκατὸν προμήθειαν. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι τόσον βαρειὰ ἡ προμήθεια.

§88Μ. ΚΟΦΙΝΑΣ. Διὰ τὸ ζήτημα τοῦ ἐλαίου; Δὲν ὑπάρχει σταγών.

§89Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐπισιτισμοῦ). Τὸ ζήτημα τοῦ ἐλαίου δὲν ἀφορᾷ τὴν Κυβέρνησιν, γνωρίζετε δὲ καλῶς, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀφῆκεν ἐλευθέραν τὴν ἀγορὰν τοῦ ἐλαίου.

§90Μ. ΚΟΦΙΝΑΣ. Πρὸς 15 δρ. τὴν ὀκᾶν πωλεῖται.

§91Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ παρέμβωμεν καὶ ἡμεῖς διὰ νὰ ἐπιτάξωμεν τὸ ἔλαιον. Ἐγὼ θέτω εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ κ. συναδέλφου ὅσην στρατιωτικὴν δύναμιν θέλει διὰ τοὺς πατριώτας μου Κρήτας καὶ Μυτιληναίους.

§92Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐπισιτισμοῦ). Ἔχομεν 400.000 ὀκάδας ἐλαίου ἐν Πειραιεῖ καὶ ἐν Ἀθήναις διὰ διάστημα ἑνὸς μηνός.

§93Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ διάστημα τεσσάρων μηνῶν.

§94Μ. ΚΟΦΙΝΑΣ. Εἰς τὴν Θεσσαλονίκην δὲν ὑπάρχει τίποτε, εἶναι ἄκρως ἀπελπιστικὴ ἐκεῖ ἡ κατάστασις. Πρέπει ἐπὶ τέλους νὰ τὸ πάρωμεν διὰ τῆς βίας.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Φλῶρος παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ἐὰν συνέστησεν εἰς τὸν κ. Εἰσαγγελέα τῶν ἐν Κερκύρᾳ Ἐφετῶν νὰ μὴ ὁρίζῃ τὰς ὑποθέσεις Ἠπειρωτῶν κατηγορουμένων εἰς τὸ Κακουργιοδικεῖον Κερκύρας ἐλλείψει παντελοῦς συγκοινωνίας ἀλλ’ εἰς τὰ Κακουργιοδικεῖα Πρεβέζης καὶ Ἄρτης.

§96Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἡ διαταγὴ ἐδόθη καὶ ἦλθεν ἡ ἀπάντησις, ὅτι ἀνεστάλησαν ὅλαι αἱ τοιαῦται δίκαι, αἱ ὁποῖαι εἶχον ὁρισθῆ ἐν Κερκύρᾳ.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Πετρακάκος παρακαλεῖ τοὺς κ.κ. Ὑπουργοὺς ἐπὶ τοῦ Ἐπισιτισμοῦ καὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἀνακοινώσωσιν εἰς τὴν Βουλὴν ποῖα αὐστηρὰ μέτρα ἔλαβον κατὰ τῶν ἀρχῶν Τριπόλεως, αἵτινες παρὰ τὰς περὶ ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου καὶ ἐλευθέρας κινήσεως τῶν τροφίμων διαταγὰς τῆς Κυβερνήσεως, ἐφαρμόζουσιν ἰδίαν τακτικὴν δημεύσεως παντὸς τροφίμου, ὅπερ ἐκ Λακωνίας θὰ ἔφθανε μέχρι Τριπόλεως.

§98Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἰς ἐμὲ ἀνήκει μόνον ἡ διοικητικὴ δίωξις ὅταν γίνῃ καθ’ ὡρισμένου ὑπαλλήλου παράπονον, ἀλλ’ οὐδὲν παράπονον οὔτε καταγγελία μοὶ ὑπεβλήθη.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Πετρακάκος ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας πότε θὰ προκηρυχθῇ ἡ δημοπρασία διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς ὁδοῦ Γυθείου–Ἀρεοπόλεως, περὶ τῆς ὁποίας προέβλεψε τὸ σχετικὸν νομοθέτημα.

§100Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Λίαν συντόμως θὰ ἐνεργηθῇ ἡ δημοπρασία.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως ὁ κ. Ν. Στράτος ἔχει τὸν λόγον.

§102Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἀπευθύνομαι πρὸς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης. Εἰς τὸ κυκλοφορῆσαν πρὸ ὀλίγου φύλλον τῆς ἐφημερίδος «Ἔθνος» ἐν τῷ χώρῳ ἐν τῷ ὁποίῳ ἀναγράφονται τὰ πρακτικὰ τῆς διεξαγομένης ἐνώπιον τοῦ Ἐφετείου σήμερον δίκης διὰ τὴν πλαστὴν ἐπιστολὴν τὴν ἀποδοθεῖσαν εἰς τὸν κύριον Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, βλέπω ὅτι ὁ μάρτυς ἀντιστράτηγος κ. Κόρακας εὐηρεστήθη νὰ καταθέσῃ, ὅτι ἤκουσεν εἰς «Ντορὲ» ὅτι εἷς τῶν συντακτῶν τῆς ἐπιστολῆς ταύτης ἤμην καὶ ἐγὼ καὶ ὅτι ἐπίστευσε τὴν διάδοσιν ταύτην, διότι ἐν τῇ ἐπιστολῇ διέκρινε τὴν φράσιν ἐμοῦ καὶ τοῦ κ. Μεταξᾶ. Ἀνῆλθον τὸ βῆμα ἵνα ἐκφράσω τὴν κατάπληξίν μου, ὅτι ἀνώτερος ἀξιωματικὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ κατέθεσε καὶ ἐβεβαίωσεν ἐνόρκως μετὰ τόσης ἀφελείας διαδόσεις τοῦ «Ντορέ». Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐπειδὴ συνήθισα νὰ προσβάλω τοὺς ἀντιπάλους μου κατὰ μέτωπον καὶ οὐδέποτε δολοφονικῶς νὰ ἐπιτίθεμαι, εἶναι δὲ βέβαιον ὅτι κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἐγὼ ἠσχολούμην εἰς πολιτικὰς ἐνεργείας ἐντελῶς ἀντιθέτους τῶν πληροφοριῶν τοῦ κ. Κόρακα, παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ ζητήσῃ πληροφορίας καὶ ἂν νομίσῃ, ὅτι ὑπάρχει καὶ ἡ ἐλαχίστη ὑπόνοια κατ’ ἐμοῦ, νὰ ζητήσῃ διὰ τοῦ κ. Εἰσαγγελέως τὴν ἄδειαν ποινικῆς διώξεώς μου πρὸ τῆς λήξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Ψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κατατάξεως ὡς καὶ προαγωγῆς ἐφέδρων ὑγειονομικῶν ἀξιωματικῶν, ὀδοντοϊατρῶν, τελειοφοίτων καὶ τεταρτοετῶν φοιτητῶν τῆς Ἰατρικῆς καὶ Φαρμακευτικῆς Σχολῆς». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου περὶ τροποποιήσεως τῆς αʹ παραγράφου τοῦ ἄρθρου 12 τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 698 νόμου «περὶ ἐκτάκτων μέτρων πρὸς ἐνίσχυσιν τῶν πόρων τῆς γεωργίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Ψήφισις συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἱδρύσεως λαογραφικοῦ ἀρχείου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ τελῶν χαρτοσήμου νόμου ΑΧΚΕʹ, ὡς οὗτος συνεπληρώθη διὰ τοῦ νόμου ΒΤΕʹ «περὶ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Ψήφισις συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ σχολικῶν ἐπιτροπῶν καὶ σχολικῶν ταμείων τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ δικαστικῶν ἐποπτῶν Περιθάλψεως». Ὁ κ. Κ. Καλλομενόπουλος ἐπ’ αὐτοῦ ἔχει τὸν λόγον.

§104Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Συνησθάνθην τὴν ἀνάγκην, κύριοι συνάδελφοι, νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου καὶ νὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον κύριον ἐπὶ τῆς Περιθάλψεως Ὑπουργὸν καὶ τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν νὰ μὴ ἐπιμείνωσιν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου. Ὁ ἀξιότιμος κύριος ἐπὶ τῆς Περιθάλψεως Ὑπουργὸς ἀποβλέπων εἰς τὴν τελειοτέραν κατάρτισιν τῆς ὑπηρεσίας του ζητεῖ νὰ ἀνατεθῶσιν εἰς πρωτοδίκας ἢ παρέδρους καθήκοντα ὑπηρεσίας περιθάλψεως. Δὲν τὸν κακίζω, διότι ἔρριψε τὸ βλέμμα εἰς μίαν τάξιν δημοσίων ὑπαλλήλων μορφωμένων, εὐσυνειδήτων, οἱ ὁποῖοι ἐὰν τοῖς ἀνατεθῶσι τὰ καθήκοντα ταῦτα τῆς ἐποπτείας τῆς περιθάλψεως θὰ τὰ ἐκτελέσωσι μετὰ θρησκευτικῆς εὐλαβείας καὶ λίαν ἐπιτυχῶς. Ἀπόδειξις, ὅτι τοιαῦτα καθήκοντα ἐπίσης ξένα πρὸς τὴν δικαστικὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν ἔχουν οἱ ἐν λόγῳ λειτουργοί, ἀνατεθέντα εἰς αὐτοὺς ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κύριον Ὑπουργὸν τοῦ Ἐπισιτισμοῦ ἐξεπληρώθησαν καὶ ἐκπληροῦνται μετὰ θρησκευτικῆς εὐλαβείας καὶ ἀκριβείας. Ἀλλὰ, κύριοι συνάδελφοι, τὴν ὥραν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔρχεται ὁ κύριος Ὑπουργὸς τοῦ Ἐπισιτισμοῦ καὶ ζητεῖ νὰ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τὰ δικαστικὸν σῶμα ὡρισμένον ἀριθμὸν δικαστῶν καὶ νὰ τοὺς ἀναθέσῃ καθήκοντα ξένα ἐντελῶς πρὸς τὴν ἐπιστήμην εἰς τὴν ὁποίαν ἐνδιέτριψαν καὶ πρὸς τὰ καθήκοντά των τὰ κύρια, τὴν ὥραν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ αὐτὸν ὁ ἀξιότιμος κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Περιθάλψεως καὶ λέγει καὶ ἐκεῖνος, ἂς ἐφοδιασθῶ καὶ ἐγὼ μὲ κατάλληλον προσωπικὸν ἀπὸ τοὺς λειτουργοὺς τῆς Θέμιδος, ἀρχίζω νὰ ἐξίσταμαι καὶ νὰ διερωτῶ κατὰ πόσον εἶναι δικαιολογημένη ἡ ἄντλησις αὐτὴ ἀπὸ ἓν φρέαρ, τὸ ὁποῖον παρέχει μὲν ὕδωρ δροσερόν, ἀλλ’ ὕδωρ πολὺ ὀλίγον; Ἡ πηγή, κύριοι, δὲν θὰ στειρεύσῃ· ἀλλὰ τὸ ὕδωρ τῆς πηγῆς αὐτῆς εἶναι ἠλαττωμένον. Δὲν ἐζήτησα, διότι δὲν ἤθελον νὰ ἀπασχολήσω τὸν κύριον ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν, δὲν ἐζήτησα στατιστικὰς ἐμφαινούσας τὰ κενά, τὰ ὁποῖα ἔχομεν εἰς τὴν εἰρηνοδικειακὴν δικαιοσύνην, τὰ κενά, τὰ ὁποῖα ἔχομεν εἰς τὰ Πρωτοδικεῖα, τὰ κενά, τὰ ὁποῖα ἔχομεν εἰς τὰ Ἐφετεῖα. Ἀλλ’ εἶναι γνωστόν, τὸ γνωρίζομεν ὄχι μόνον ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἀνατρεφόμεθα εἰς τὰ δικαστήρια, ἀλλὰ καὶ πᾶς τις, ὅτι δὲν ἔχομεν τὸ ἐπαρκὲς προσωπικόν. Τούτῳ τῷ λόγῳ, ἐν ᾧ διατελοῦμεν ἐν δικαιοστασίῳ καὶ λόγῳ τῆς ἐπιστρατεύσεως, ὁ κόσμος δὲν σπεύδει εἰς διακανονισμὸν δικαστικὸν τῶν διαφορῶν του, ἐν ᾧ τὰ ἀδικήματα πραγματικῶς σήμερον, ὡς ἐκ τῶν περιστάσεων, εὐτυχῶς, εἶναι πολὺ ἠλαττωμένα, πάλιν ἡ δικαιοσύνη χωλαίνει, πάλιν δὲν ἐκδικάζονται αἱ διαφοραὶ τόσον ταχέως, ὅσον ἔπρεπε, εἴτε ποινικαί, εἴτε πολιτικαί. Εἶναι κοινὸς πόθος, ὁ ὁποῖος ἑκάστοτε ἐπαναλαμβάνεται, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐπαναληφθῇ καὶ σήμερον, ὅτι ἡ δικαιοσύνη τότε ἐπιτελεῖ τὸ καθῆκον της, ὄχι μόνον ὅταν ἐπακριβῶς δικάσῃ, ἀλλὰ καὶ ὅταν ταχέως δικάσῃ. Καὶ ὅταν ἐκδοθῇ ἡ ἀπόφασις ἡ καταδικάζουσα τὸν ἐγκληματίαν ταχέως, ἐπέρχεται τὸ ἀποτέλεσμα καὶ διὰ τὸν ἐγκληματίαν καὶ διὰ τὸν παθόντα καὶ διὰ τὴν κοινωνίαν. Ὅταν ἐπέλθῃ ταχέως ἡ λύσις τῆς πολιτικῆς διαφορᾶς, τότε ἱκανοποιεῖται ὁ ἐνάγων, τότε ἱκανοποιεῖται ὁ ἐναγόμενος. Ἐν ᾧ ἀφ’ ἑτέρου ἀστοχεῖ ὁ σκοπὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅταν μετὰ καιρὸν πολὺν χωλαίνουσα καταφθάνει εἰς τὸν σκοπόν της. Διατί, λοιπόν, κύριοι, νὰ ἐπιτείνωμεν αὐτὴν τὴν δυσφορίαν τῆς κοινωνίας διὰ τὴν ἀτέλειαν τῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης παρ’ ἡμῖν; Τὸ προσωπικόν μας τὸ δικαστικὸν εἶναι πολὺ καλόν, ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ εἴπῃ. Ἐν συγκρίσει πρὸς τὴν κατάστασιν τῶν πρὸ ἐτῶν σήμερον ἔχομεν δικαστὰς καὶ φιλοτίμους καὶ μορφωμένους, ἀλλὰ τί νὰ κάμουν, ὅταν εἶναι ὀλίγοι; Πλεῖστα ὅσα Πρωτοδικεῖα, κύριοι, ἀργοῦν, διότι δὲν ἔχουν τρεῖς ἢ δύο τοὐλάχιστον δικαστάς, ἀλλ’ ἔχουν ἕνα μόνον. Ἐφετεῖα ἀργοῦν, διότι ἀντὶ ἀριθμοῦ 5 ἐφετῶν δὲν ἔχουν οὐδὲ τρεῖς, οἱ ὁποῖοι προσλαμβάνοντες δύο δικηγόρους θὰ ἠδύναντο νὰ ἀποτελέσωσι δικαστήριον διὰ νὰ δικάσουν. Ἠξεύρετε δέ, κύριοι, ὅλοι, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθόν, δὲν εἶναι σκόπιμον, δὲν εἶναι συμφέρον εἰς τὴν ἀπονομὴν τῆς Δικαιοσύνης νὰ συμπληροῦνται τὰ δικαστήρια. Ἐν τούτοις ἐξοικονομεῖται ὁπωσδήποτε τὸ πρᾶγμα. Ἀλλ’ εἰς πολλὰς περιστάσεις δὲν ὑπάρχει οὐδὲ αὐτὸς ὁ ἀπαραίτητος ἀριθμὸς τῶν δικαστῶν. Διὰ τοῦτο, νομίζω, κύριοι, ὅτι εἶναι συμφέρον νὰ σκεφθῇ ὁ ἀξιότιμος κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Περιθάλψεως τὴν κατάστασιν ταύτην καὶ νὰ μὴ ἀποτανθῇ πρὸς τὸν ἀξιότιμον κύριον συνάδελφόν του ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης καὶ ζητήσῃ παρ’ αὐτοῦ προσωπικόν. Ἐγὼ θὰ ἔλεγον καὶ κἄτι τι ἄλλο πρὸς τὸν ἀξιότιμον κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Περιθάλψεως καὶ θὰ τὸν ἠρώτων τί τοὺς θέλει αὐτοὺς τοὺς ἐπιθεωρητάς; Τὸ νομοσχέδιον λέγει, ὅτι πρόκειται περὶ ἐποπτείας καὶ ἐλέγχου τῶν ἐπιτροπῶν περιθάλψεως. Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον κύριον Ὑπουργὸν νὰ βασανίσῃ τὸ πρᾶγμα, διότι τὰ ἐπ’ ἐμοὶ φρονῶ, ὅτι αὐτὴ ἡ ἐποπτεία, αὐτὸς ὁ ἔλεγχος τῶν ἐπιτροπῶν τῆς περιθάλψεως δὲν εἶναι κἄτι τι ἐπεῖγον καί, ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος κύριος Ὑπουργὸς νὰ εἴπω, κἄτι τι χρήσιμον. Αἱ τοπικαὶ ἐπιτροπαὶ ἑδρεύουσιν εἰς τὰ χωρία των, εἰς τὰς κοινότητάς των καὶ καταρτίζουν τοὺς πίνακας τῆς περιθάλψεως. Δὲν μοὶ λέγετε, παρακαλῶ, ποία ἐπιτροπὴ θὰ εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία θὰ τολμήσῃ νὰ παραλείψῃ μίαν οἰκογένειαν δικαιουμένην εἰς περίθαλψιν;

§105Α. ΖΗΤΑΚΗΣ. Ὑπάρχουν πολλὰ παράπονα.

§106Ι. ΛΕΚΑΝΙΔΗΣ. Ἔχει χαλάσει ὁ κόσμος εἰς τὴν Κρήτην.

§107Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νὰ βραδύνῃ νὰ ἀναγράψῃ μίαν οἰκογένειαν δικαιουμένην εἰς περίθαλψιν, τὸ παραδέχομαι καὶ τὸ εἶδον καὶ τὸ γνωρίζω, διότι ὅλοι συναναστρεφόμεθα τὸν κόσμον καὶ γνωρίζομεν τὴν δυσφορίαν τοῦ κόσμου, προκειμένου περὶ διεξαγωγῆς μιᾶς τοιαύτης ὑπηρεσίας, ἀλλ’ ἡ σπουδὴ τῶν δικαιουμένων γεννᾷ τὰ παράπονα. Ποία Ἐπιτροπή, ἐπαναλαμβάνω θὰ εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία εἰς οἰκογένειαν παρουσιάζουσαν τὸ πιστοποιητικόν της τὸ τακτικὸν θὰ ἀρνηθῇ νὰ τὴν ἐγγράψῃ; Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι, ἑπτὰ κεφάλια κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον νὰ ἔχῃ ἡ ἐπιτροπὴ αὐτὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραλείψῃ αὐτὸ τὸ καθῆκον της. Ποία Ἐπιτροπὴ θὰ εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ ἐγγράψῃ περισσότερα μέλη περιθαλψιούχων, ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα δικαιοῦται καὶ ὀφείλει νὰ ἐγγράψῃ; Ὅταν πηγαίνῃ μία γυναίκα νὰ εἰσπράξῃ ἀπὸ τὸ γραφεῖον τὴν περίθαλψιν, θὰ ἐρωτήσῃ τὴν ἄλλην πόσα παίρνει διὰ τέσσαρα πρόσωπα. Ἔμαθεν ὁ κόσμος. Ἀλλὰ τέλος πάντων ὁ ἔλεγχος καὶ ἡ ἐποπτεία εἶναι κἄτι τι, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Διοίκησιν, καὶ δὲν ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ κακίζῃ τὸν κύριον Ὑπουργόν, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ κανονίσῃ τὴν ἐποπτείαν καὶ τὸν ἔλεγχον μιᾶς κατωτέρας ὑπηρεσίας. Τὸ γραφεῖον περιθάλψεως, ὅπως τὸ ἑδρεῦον εἰς τὴν ἕδραν ἑκάστου νομοῦ, αὐτὸν τὸν σκοπὸν ἔχει καὶ αὐτὸν τὸν προορισμόν. Ὁ Νομάρχης καὶ οἱ ὑπάλληλοι τοῦ γραφείου περιθάλψεως ἐκκαθαρίζουν, ἐξελέγχουν, ἀκούουν τὰ παράπονα κλπ. Τούτῳ τῷ λόγῳ θὰ ἐνόμιζον ὅτι ὁ θεσμὸς τῶν ἐποπτῶν καὶ τῶν ἐλεγκτῶν ἴσως εἶναι περιττός. Ἀλλὰ δὲν ἀνῆλθον κυρίως ἐπὶ τὸ βῆμα ἀποβλέπων εἰς τὴν οὐσίαν αὐτήν· ἐὰν ὁ ἀξιότιμος κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Περιθάλψεως, ὁ ὁποῖος χειρίζεται τόσον καλὰ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν καὶ τὴν γνωρίζει, φρονεῖ ὅτι οἱ ἐπόπται αὐτοὶ καὶ οἱ ἐλεγκταὶ εἶναι ἀπαραίτητοι, τὸ ἐπ’ ἐμοὶ δὲν ἔχω παρὰ νὰ ἀναγνωρίσω, ὅτι εἶνε πάρα πολὺ ἀπαισιόδοξος ἡ ἐμὴ ἀντίληψις τῶν πραγμάτων καὶ ὅτι πραγματικῶς χρειάζονται ἐπόπται καὶ ἐλεγκταὶ διὰ τὴν τελειοτέραν καὶ ἀκριβεστέραν διεξαγωγὴν τῆς ὑπηρεσίας. Ἐκεῖνο ὅμως ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, νὰ μὲ ἀφήσουν νὰ ἔχω τὴν γνώμην μου, εἶναι ὅτι ὁ ἀξιότιμος κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Περιθάλψεως καλὸν θὰ ἦτο νὰ ἀπετείνετο εἰς μίαν ἄλλην τάξιν ὑπαλλήλων, οὐχὶ δὲ πάλιν εἰς τὴν τάξιν τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων. Ἐγὼ κύριοι, θὰ ηὐχόμην, ὅπως ὁ ἀξιότιμος κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τοῦ Ἐπισιτισμοῦ ἐγκατέλειπεν τοὺς δικαστικοὺς ὑπαλλήλους τοὺς ὁποίους ἀπασχολεῖ εἰς τὴν ξένην ἐντελῶς πρὸς τὰ δικαστικὰ πρόσωπα ὑπηρεσίαν τοῦ ἐπισιτισμοῦ καὶ νὰ ἀπευθύνετο πρὸς ἄλλην τάξιν προσώπων.

§108ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι. Ὄχι.

§109Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὴν διεξαγωγὴν αὐτῆς τῆς ὑπηρεσίας. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου τοὐλάχιστον διὰ νὰ μὴ αὐξηθῇ ἡ καχεξία ἡ δικαστικὴ εἰς τὴν ὁποίαν διατελοῦμεν, τὴν ἐποπτείαν τῆς ὑπηρεσίας τῆς περιθάλψεως ἠδύνατο νὰ τὴν ἀναθέσῃ ὁ νόμος εἰς ἄλλους ὑπαλλήλους ὁπόθεν δήποτε λαμβανομένους. Διατὶ νὰ μὴ ἀνατεθῇ; Διατὶ νὰ μὴ ἀνατεθῇ αὐτὴ ἡ ὑπηρεσία εἰς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι θὰ εἶναι γνῶσται τῆς λογιστικῆς, εἰς οἰκονομικοὺς ἐφόρους, εἰς τὸν ἐπαρχιακὸν ταμίαν εἰς τὸν τελώνην ἢ εἰς ἕνα οἰκονομικὸν οἱονδήποτε ὑπάλληλον ἐκ παραλλήλου πάντοτε, ὁπότε ἡ οἰκονομικὴ ὑπηρεσία δὲν θὰ ὑποστῇ τραῦμα τι, ἐνῷ εἶναι μέγα τὸ τραῦμα ἐὰν ἀπασχολήσωμεν τὸν Πρωτοδίκην ἀπὸ τὰ δικαστικά του καθήκοντα καὶ τὸν στείλωμεν εἰς περιοδείας; Εἶναι δὲ μία ὑπηρεσία ξένη πρὸς τὸν δικαστήν, ἐνῷ πρὸς ἕνα οἰκονομικὸν ὑπάλληλον ἡ ὑπηρεσία αὐτὴ δὲν εἶναι ξένη. Τὸ ἄρθρον 2, καὶ κυρίως περὶ τῶν δύο αὐτῶν ἄρθρων θὰ ἤθελα νὰ ὁμιλήσω, δικαιολογεῖ τοὺς φόβους μου, καὶ ἐὰν ἐπιτρέπεται ἡ ἔκφρασις, ἐπιτείνει τὸ κακόν, διότι λέγει ὅτι δύνανται νὰ ἀνατεθῶσιν αἱ ὑπηρεσίαι καὶ εἰς Πρωτοδίκας ὑπηρετοῦντας ἐν ἑτέρᾳ περιφερείᾳ, δηλ. θὰ μεταθέσωμεν τὸν Πρωτοδίκην Ἀθηνῶν εἰς τὴν Σῦρον, τὸν Πρωτοδίκην Λαρίσσης εἰς τὴν Λαμίαν, καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς. Ἑπομένως χάνεται καὶ ἡ ἐλπὶς ὅτι τέλος πάντων θὰ ἐξασκεῖ ἐκ παραλλήλου καθήκοντα δικαστοῦ καὶ καθήκοντα ἐπόπτου περιθάλψεως ὁ παρὼν εἰς τὴν ἕδραν τοῦ Πρωτοδίκου. Μὲ τὴν διάταξιν αὐτὴν τοῦ ἄρθρου 2 χάνεται καὶ αὐτὴ ἡ παρηγορία καὶ ὁ πρωτοδίκης καθίσταται μόνιμος ἐπόπτης τῆς περιθάλψεως, χάνεται δηλαδὴ ἀπὸ τὴν δικαστικὴν ὑπηρεσίαν. Ἡ ζημία εἶναι μεγάλη. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἶναι καταλληλότερος ἐμοῦ νὰ ἀναγνωρίσῃ τὴν ζημίαν καὶ νὰ θελήσῃ νὰ τὴν περιορίσῃ. Δὲν δύναταί τις νὰ ἀρνηθῇ ὅτι ἡ ζημία εἶναι μεγάλη καθ’ ἣν ὥραν, ἐπαναλαμβάνω, δυσφορεῖ πᾶς ὁ ἔχων νὰ κάμῃ μὲ τὰ δικαστήρια διότι τὰ δικαστήρια δὲν εἶναι ἀρτιμελῆ οὕτως εἰπεῖν. Τοῦτο θὰ παρεκάλουν τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς περιθάλψεως νὰ τὸ ἀναγνωρίσῃ. Τολμῶ νὰ εἴπω, Κύριε Ὑπουργὲ τῆς Περιθάλψεως νὰ ἀναγνωρίσετε ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἶναι σύμφωνος μαζί μου ὅπως κολακεύομαι νὰ πιστεύω.

§110Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κάθε τι ποῦ θὰ ἀπαλάξῃ τοὺς δικαστὰς ἀπὸ παρεπομένην ἐργασίαν θὰ εἶναι σύμφωνος, ἀλλὰ μέχρι ποίου σημείου;

§111Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θέλω νὰ ἐπηρεάσω οὔτε τὴν Κυβέρνησιν οὔτε τὴν Βουλὴν μὲ τὴν γνώμην μου. Ἐγὼ ἁπλῶς ἠθέλησα νὰ τὴν εἴπω.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως ἔχει τὸν λόγον.

§113Σ. ΣΙΜΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ἡ Βουλὴ ἀντιλαμβάνεται ὑποθέτω τὴν σπουδαιότητα τὴν ὁποίαν ἔχει ἐπὶ τοῦ παρόντος ἡ διανομὴ τοῦ ἐπιδόματος εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν ἐφέδρων. Ἀποτελεῖ μίαν βάσιν σπουδαίαν τῆς ἐπιστρατεύσεως. Ἡ Κυβέρνησις ἠσχολήθη εἰς τὴν ὀργάνωσιν τῆς διανομῆς τοῦ ἐπιδόματος καὶ ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰ παράπονα τοῦ παρελθόντος ἐφρόντισε ὥστε ἡ ἐνέργεια κατὰ τὸ παρόν, νὰ μὴ ὑποστῇ παρεξηγήσεις ὡς ἐκ τῶν παραλείψεων τὰς ὁποίας κατὰ τὸ 1915 ἡ Κυβέρνησις ἔκαμε. Ἑπομένως ἔγεινε πᾶν ὅτι ἦτο δυνατὸν διὰ νὰ καταρτίσῃ μίαν ἀρτίαν ὑπηρεσίαν διὰ τὴν διανομὴν τῶν ἐπιδομάτων. Ἐκεῖ ποῦ ἐσκόνταψεν ἡ ὑπηρεσία ἦτο ἀκριβῶς ἡ ὑπὸ τῶν κατὰ τόπους Ἐπιτροπῶν διανομὴ τοῦ ἐπιδόματος εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν ἐφέδρων τῶν ἀπομεμακρυσμένων ἐπαρχιῶν. Ὡς γνωρίζετε ἐστηρίχθη ἡ διανομὴ τοῦ ἐπιδόματος εἰς τὸν νόμον 276, δηλαδὴ εἰς τὴν σύστασιν Ἐπιτροπῶν αἱ ὁποῖαι ἐντὸς 8 ἡμερῶν ὑποβάλλουν εἰς τὴν νομαρχίαν τοὺς καταλόγους, συντάσσεται τὸ μητρῷον ἔπειτα ἀποστέλλονται τὰ βιβλία καὶ τὸ χρῆμα πρὸς διανομήν. Ἀλλὰ γνωρίζομεν ὅλοι ἐκ πείρας ὅτι δυστυχῶς αἱ Ἐπιτροπαὶ αὐταὶ δὲν εἶναι ἰδεώδεις. Ὄχι μόνον παρέλειψαν πολλάκις δικαιούχους, ὄχι μόνον ἐνέγραψαν εἰς τὰς δικαιούχους οἰκογενείας εὐπόρους, ἀλλὰ δυστυχῶς ἠκούσθησαν παράπονα βάσιμα τὰ ὁποῖα εἶχεν ἡ ὑπηρεσία ὅτι καὶ ἐκμεταλλεύονται τὰς δικαιούχους οἰκογενείας.

§114ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Σᾶς τὰ βεβαιώνομεν ἡμεῖς.

§115Σ. ΣΙΜΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ὅτι κερδίζουν 400 καὶ 500 δραχμὰς κατὰ μῆνα. Ἐπὶ πλέον δὲ ἔγινε καὶ πολιτικὴ ἐκμετάλλευσις τοῦ πράγματος, διότι ἀπέκλεισαν οἰκογενείας, αἱ ὁποῖαι κατ’ αὐτοὺς δὲν εἶχον τὰ αὐτὰ φρονήματα.

§116Ε. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ὑπάρχουσι πραγματικῶς καταδικαστικαὶ ἀποφάσεις τῶν δικαστηρίων ἐναντίον ἐπιτροπῶν, αἱ ὁποῖοι πραγματικῶς παρέλειψαν τὸ καθῆκον των.

§117Σ. ΣΙΜΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ἤθελον νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν κ. Καλομενόπουλον, ὅτι ἀκριβῶς κατεφύγομεν εἰς τοὺς δικαστὰς διὰ δύο λόγους. Πρῶτον διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐμπιστευθῶμεν τὸν ἔλεγχον εἰς ὑπαλλήλους ἄλλης ὑπηρεσίας, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξασκήσουν τὸ γόητρον ἢ μᾶλλον νὰ ἐμπνεύσωσι τὸν φόβον, τὸν ὁποῖον ἐμπνέουν οἱ δικαστικοί. Προσθέτω ὅτι ἐφ’ ὅσον αἱ Ἐπιτροπαὶ αὗται, κατὰ τὸν νόμον 276, ὑπόκεινται εἰς ποινικὰς εὐθύνας, βεβαίως ἁρμοδιώτερος τοῦ δικαστοῦ δὲν θὰ ἦτο ὁποιοσδήποτε ἄλλος ἀλλ’ ὁ δικαστής, ὁ ὁποῖος ἤθελεν ἐπιβάλει καὶ τὰς ποινὰς τὰς κατὰ τὸν νόμον ὁριζομένας. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἠναγκάσθην νὰ ἀποταθῶ καὶ νὰ ζητήσω τὴν συνδρομὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ὅπως μοὶ ἐξοικονομήσῃ κατὰ τὸ ἐνὸν μίαν ὑπηρεσίαν προσωρινήν, τῆς ὁποίας ἡ θητεία θὰ διαρκέσῃ ὅσον καὶ ἡ ἐπιστράτευσις, ὅπως μοὶ ἐξοικονομήσῃ κατὰ τὸ ἐνὸν δικαστάς, οἱ ὁποῖοι, ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι εὐθὺς ὡς ἐμφανισθῶσιν εἰς τὰς περιφερείας ἐκείνας καὶ ἀκούσωσι τὰ παράπονα τῶν κατοίκων καὶ ἐπιβάλλωσι τὰς ποινάς, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀναγκαῖον νὰ ἐπιβληθῶσιν, ὅτι δὲν θὰ ἀκουσθῶσιν ἐφεξῆς παράπονα καὶ δὲν θὰ γίνουν ἀδικίαι καὶ ἐκμεταλλεύσεις. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν ὑπάρχει διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Περιθάλψεως οὐδὲν ἄλλο μέσον διὰ νὰ καταστήλῃ καὶ κατασιγάσῃ πᾶν τυχὸν παράπονον τῶν μερῶν ἐκείνων, ὁπόθεν ταῦτα προέρχονται. Θὰ ἐπικαλεσθῶ μάλιστα πλὴν τῆς συνδρομῆς, τὴν ὁποίαν θὰ μᾶς δώσῃ ἡ δικαστικὴ ἐξουσία, καὶ τὴν τῶν κ.κ. συναδέλφων, ὅπως διαβιβάζουν τὰ τυχὸν παράπονα πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, ὅπως καὶ ἡμεῖς ἐν συνεννοήσει μετὰ τῶν δικαστικῶν ἀρχῶν ἐπερχόμεθα τιμωροὶ τῶν ἐπιτροπῶν.

§118Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Αἱ ἐπιτροπαὶ αὐταὶ τῆς διανομῆς τῶν ἐπιδομάτων τῆς περιθάλψεως ἐργάζονται ἐντελῶς δωρεάν. Ἀπὸ ὅλα αὐτὰ τὰ μέρη οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ καταναλίσκουν ὁλοκλήρους ἡμέρας νὰ πηγαίνουν ἀπὸ τὸ χωριὸ εἰς τὴν πρωτεύουσαν νὰ λάβουν τὸ χρῆμα καὶ εἶναι ἄδικον νὰ μὴ λαμβάνουν τὰ ἔξοδα τῆς μεταβάσεώς των. Ἐγὼ ὡς νομάρχης Χανίων ἐπρότεινον τότε........

§119Ι. ΛΕΚΑΝΙΔΗΣ. Νὰ στέλωνται ταχυδρομικῶς εἰς τοὺς Δήμους καὶ ἀπὸ ἐκεῖ νὰ τὰ παραλαμβάνουν. Ὅταν ἐγίνετο ἔτσι, δὲν θὰ ἐλάμβανον χώραν τὰ παράπονα.

§120Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ φρονῶ ὅτι αὐτὸς ὁ περιορισμὸς πρέπει νὰ τροποποιηθῇ διὰ τῆς ἀναγνωρίσεως τῶν ἀπολύτων ἐξόδων.

§121Σ. ΣΙΜΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Εἶναι ζήτημα καθαρῶς διοικητικόν. Πρέπει νὰ προλάβωμεν τὰς παρεκτροπάς.

§122Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Αὐταὶ ἀπὸ αὐτὰ προέρχονται.

§123Σ. ΣΙΜΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Δὲν ἐξετάζω τὸ αἴτιον. Δὲν πρόκειται περὶ ποινικῶς διωξίμου πράξεως. Ζητήσαμεν νὰ εὕρωμεν τὸ καταλληλότερον τῆς τιμωρίας.

§124Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἀναμιγνύομαι εἰς τὴν συζήτησιν προσκληθεὶς ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Καλομενοπούλου νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου. Βεβαίως ἔθεσα τὴν ὑπογραφήν μου ἔχων δεδηλωμένην γνώμην, διότι κρίνω ἀναγκαῖον νὰ παρασχεθῇ ἡ συνδρομὴ τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Περιθάλψεως, διότι αἱ παραστάσεις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Περιθάλψεως ἦσαν τοιαῦται, ὥστε νὰ μὲ πείσουν ὅτι εἶναι ἀναγκαία ἡ ἀπόσπασις δικαστῶν. Διότι τὸ σῶμα τὸ δικαστικὸν, τὸ ὁποῖον ἔχει τὴν ἱερὰν παράδοσιν, ὅτι τὸ δημόσιον χρῆμα, τὸ χρῆμα τὸ ὁποῖον ἀνέλαβεν νὰ διαχειρισθῇ εἶναι ἱερόν· τὸ δικαστικὸν, λέγω, σῶμα πάντοτε προτιμᾶται, διότι ἐτήρησε πιστῶς τὴν παράδοσιν καὶ διὰ τοῦτο στρεφόμεθα πρὸς αὐτὸ προκειμένου περὶ διαχειρίσεως δημοσίου χρήματος καὶ προλήψεως καταχρήσεων. Πάντες τοῦτο ἀνομολογοῦσι πρὸς τιμὴν τοῦ σώματος. Ἐγὼ ἔχων, κύριοι, γενικωτέραν ἀντίληψιν, λέγω ὅτι τὰ Ὑπουργεῖα τὰ ἄλλα εἶναι ἀνάγκη νὰ παράσχουν τὴν συνδρομήν των εἰς ἐκεῖνα τὰ Ὑπουργεῖα, τὰ ὁποῖα περισσότερον συντελοῦσιν εἰς τὸν ἀγῶνα. Ἐπιστράτευσις γίνεται δικαστικῶν ὑπαλλήλων καὶ ὅταν εἶναι ὥρα ἐπιστρατεύσεως τὰ Ὑπουργεῖα τοῦ Ἐπισιτισμοῦ, Περιθάλψεως, Στρατιωτικῶν ἔχουν τὴν ἐπικρατοῦσαν γνώμην. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ἀληθῶς ἀλλοτριώθη, ἀλλὰ ἀλλοτριώθη χάριν τοῦ δημοσίου συμφέροντος. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ Ἐπισιτισμοῦ εἶναι ἀπεσπασμένοι δικαστικοί, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Περιθάλψεως εἶναι ἀπεσπασμένοι, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τὴν ὁποίαν καλοῦνται νὰ προσφέρουν εἶναι ἱερωτέρα τῆς ὑπηρεσίας, τὴν ὁποίαν θὰ προσφέρουν λύοντες τὰς μικροδιαφορὰς μεταξὺ τῶν πολιτῶν. Διὰ τοῦτο καίτοι ἀναγνωρίζω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ χωλαίνῃ ἡ δικαιοσύνη ὑπὸ τοιούτους ὅρους, παρακαλῶ πάντας τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους νὰ ἀποσύρωσι τὰς ἀντιρρήσεις, διότι συντελεῖ καὶ τοῦτο εἰς τὴν περαίωσιν τὴν καλλιτέραν τοῦ ἀγῶνος, τὸν ὁποῖον διεξάγομεν.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Γερμανὸς ἔχει τὸν λόγον.

§126Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Δὲν θὰ θελήσω νὰ ἐπαναλάβω ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως εἶπεν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀνάγκην τοῦ θεσμοῦ τῶν δικαστικῶν ἐποπτῶν ἐπὶ τῶν πράξεων τῶν ἐπιτροπῶν, τοσοῦτον μᾶλλον καθ’ ὅσον κατὰ τοὺς 2–3 τελευταίους μῆνας καὶ ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως κατεῖδον τὴν ἀνάγκην ταύτην, ἐπανειλημένως δὲ ἀπησχόλησα τὸν κ. Ὑπουργὸν Περιθάλψεως, διὰ ζητήματα μὴ καλῆς διανομῆς ἐπιδομάτων εἰς ἐπαρχίας καὶ εἰς χωρία τῆς Χαλκιδικῆς, καὶ ἐὰν δὲν ἐπενέβαινεν ὁ αὐτὸς κ. Ὑπουργὸς, νὰ ἀποστείλῃ ἐπανειλημένα τηλεγραφήματα καὶ ἔγγραφα εἰς τὰς ἐπιτροπὰς τὰς Κοινοτικὰς καὶ εἰς τοὺς διοικητὰς δὲν θὰ κατωρθοῦτο νὰ κανονισθῇ τὸ ζήτημα. Αἱ τοπικαὶ ἐπιτροπαὶ εἴτε ἕνεκα τοπικῶν κομματικῶν διαφορῶν εἴτε ἕνεκα ἀτομικῶν ἐχθροπαθειῶν ἢ καὶ ἄλλων λόγων δὲν ἐπιδεικνύουσι δυστυχῶς τὴν δέουσαν ἀμεροληψίαν εἰς τὸν καθορισμὸν τῶν δικαιουμένων νὰ λάβωσιν ἐπίδομα οἰκογενειῶν. Παραλείπουσι πολλὰς οἰκογενείας ἀπόρους πράγματι καὶ στερουμένας καὶ ἀναγράφουσιν ἐν τοῖς καταλόγοις τῶν περιθαλψιούχων ἄλλας, αἱ ὁποῖαι δὲν πρέπει νὰ λάβωσι. Τὰ παράπονα τῶν οὕτως ἀδικουμένων διαβιβάζονται εἰς τοὺς στρατιώτας, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς τὸ μέτωπον καὶ ἔχω ἐνταῦθα περὶ τὰς 10 ἐπιστολὰς στρατιωτῶν, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς τὸ μέτωπον καὶ πικρῶς παραπονοῦνται διὰ τὴν ἀδικίαν ταύτην πρὸς τὰς οἰκογενείας των. Ἕτεροι στρατιῶται τοῦ 14ου Συντάγματος μετατεθέντος πρὸ μικροῦ εἰς Ἀθήνας, παρουσιάσθησαν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Περιθάλψεως καὶ παρέστησαν εἰς αὐτὸν, ὅτι ἐπὶ μῆνας ὁλοκλήρους καθυστεροῦνται τὰ ἐπιδόματα εἰς τὰς οἰκογενείας των. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἀπόλυτος νὰ καθιερωθῇ ὁ θεσμὸς αὐτὸς τῶν δικαστικῶν ἐποπτῶν ἐπὶ τῶν πράξεων τῶν ἐπιτροπῶν τῶν χωρίων. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ παρατηρήσω εἶναι τὸ ἑξῆς: Ἐφ’ ὅσον εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη οἱ δικαστικοὶ οὗτοι νὰ ἐπιβλέπωσιν ἀκριβῶς τὰς ἐνεργείας τῶν ἐπιτροπῶν, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτελῶσιν καὶ τὰ δικαστικὰ καθήκοντα καὶ συγχρόνως νὰ ἐπιβλέπωσιν εἰς τὴν κανονικὴν διανομὴν τῶν ἐπιδομάτων. Σήμερον ἔχομεν τοὺς κατὰ τόπους ὑποδιοικητάς, οἱ ὁποῖοι μεθ’ ὅλας τὰς πρὸς αὐτοὺς παρακλήσεις τῆς Κυβερνήσεως ἀδυνατοῦσι νὰ ἐπισπεύσωσιν ὅπως πρέπει διὰ νὰ λειτουργῇ ἀκριβοδικαίως ὁ εὐεργετικώτατος οὗτος θεσμὸς τῶν ἐπιδομάτων, πολὺ ὀλιγώτερον θὰ δυνηθῶσι νὰ πράξωσι τοῦτο δικασταὶ ἀπησχολημένοι καὶ μὲ τὰ δικαστικά των καθήκοντα. Ἢ πρέπει νὰ εὑρεθῇ ἄλλος τρόπος, ἄλλη τάξις δημοσίων ὑπαλλήλων ἢ ἄλλων, οἱ ὁποῖοι νὰ χρησιμεύσουν ὡς ἐπόπται, ἢ πρέπει οἱ δικασταὶ νὰ ἐλευθερωθῶσιν ἀπὸ πάσης ἄλλης ἀπασχολήσεως καὶ νὰ περιορισθῶσιν ἀποκλειστικῶς εἰς τὰ καθήκοντα τῆς ἐποπτείας. Ἐὰν δὲν ἔχει διαθεσίμους δικαστὰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, ὅσους θέλει τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Περιθάλψεως, καλλίτερον θὰ ἦτο νὰ περιορισθῇ ἔστω καὶ κατὰ τὸ ἥμισυ ἢ καὶ ἀκόμη περισσότερον ὁ ἀριθμὸς τῶν δικαστικῶν ἐποπτῶν, ἀλλὰ νὰ εἶναι οὗτοι ἀφωσιωμένοι εἰς τὸ ἔργον τῆς κατανομῆς τῶν ἐπιδομάτων, τὸ ὁποῖον κατ’ ἐμὲ εἶναι μεγίστης σπουδαιότητος, ἀπαιτεῖ δὲ καὶ ἱκανότητα μεγάλην καὶ ζῆλον καὶ ἀφοσίωσιν, διὰ νὰ μὴ ἐξακολουθῶσι συμβαίνοντα τὰ ἀδικήματα καὶ τὰ ἄτοπα τὰ μέχρι τοῦδε παρατηρηθέντα καὶ τὰ ὁποῖα ἀκριβῶς προὐκάλεσαν τὴν ὑποβολὴν τοῦ ὑπὸ ψήφισιν νομοσχεδίου. Δευτέρα παρατήρησίς μου εἶναι, ὅτι ἡ ἐκτέλεσις τῶν περιοδειῶν τῶν δικαστῶν εἶναι ἀσαφής, διότι δὲν λέγετε ἐντὸς πόσου χρόνου θὰ γείνωνται.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἔληξεν. Ἐπὶ τοῦ 1ου ἄρθρου ἔχουν ὑποβληθῆ τροπολογίαι ἐκ μέρους τῶν κ.κ. Φαρμάκη καὶ Παπαδάκη.

§128ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀπορίπτονται. Ἀπορίπτονται.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ, ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον;

§130ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, Μάλιστα. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ γραμματίων Ἐθνικῆς Ἀμύνης».

§132Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ πολύ, τὸ ὑπ’ ἀριθ. 21 νομοσχέδιον τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, νὰ προταχθῇ καὶ νὰ συζητηθῇ συγχρόνως μὲ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 6 νομοσχέδιον τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, διότι εἶναι σχετικὸν καὶ εἰμπορεῖ ἡ συζήτησις νὰ γίνῃ καὶ ἐπὶ τῶν δύο συγχρόνως.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τῶν ὑπογραφεισῶν τῇ 28ῃ (10 Φεβρουαρίου) 1918, οἰκονομικῶν συμφωνιῶν μεταξὺ τῶν Κυβερνήσεων Γαλλίας, Ἀγγλίας καὶ Ἡνωμένων Πολιτειῶν ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἀφ’ ἑτέρου, ὡς καὶ περὶ προσθήκης ἄρθρου 8ου εἰς τὸν νόμον ΓΧΜΒʹ τῆς 6ης Μαρτίου 1910». Συζητοῦνται καὶ τὰ δύο νομοσχέδια ταὐτοχρόνως. Ὁ κ. Π. Πολυχρονιάδης, ὡς εἰσηγητὴς ἔχει τὸν λόγον.

§134Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν καὶ ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ ὡς εἰσηγητὴς ταύτης νὰ ἐξάρω δι’ ὀλίγων τὸν ἐπιδιωκόμενον διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου σκοπὸν τῆς κυβερνήσεως τῶν Φιλελευθέρων, ἀναπτύσσων διὰ βραχέων τὰ κατὰ τοῦτο. Ἄν διὰ μέσου τῶν αἰώνων τὸ ἀπὸ τῶν χρόνων τῆς ἀρχαιότητος παρὰ προγόνων ἡμῶν λεχθέν, ὅτι τὸ χρῆμα εἶναι τὸ νεῦρον τοῦ πολέμου, ἐβεβαιοῦτο οὕτως ὥστε στρατηγὸς τοῦ Λουδοβίκου 14ου νὰ ἐπαναλάβῃ, ὅτι τρία εἶναι τὰ ἀπαιτούμενα τοῦ πολέμου, πρῶτον τὸ χρῆμα, δεύτερον τὸ χρῆμα καὶ τρίτον τὸ χρῆμα, οὐχ ἧττον τὸ βάσιμον τοῦ ἰσχυρισμοῦ τούτου ἐπεσφραγίσθη μόλις σήμερον διὰ τοῦ παρόντος πολέμου, ὅστις κατὰ ποσὸν ὑπερέβη πάντα προγενέστερον. Ἡ ἐκ τῆς παγκοσμίου ταύτης συρράξεως ἐπελθοῦσα ἀναστάτωσις ἐν τῇ οἰκονομικῇ ὀργανώσει τοῦ κόσμου ἀπέδειξεν ὅτι, ὅσην ἂν μὴ καὶ ἀνωτέραν ἴσως θέσιν πρὸς τὰς στρατιωτικὰς προπαρασκευὰς κατέχει ἡ οἰκονομικὴ προπαρασκευὴ τῆς χώρας διὰ τὴν ἐπιτυχῆ διεξαγωγὴν τοῦ πολέμου. Ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων κατεχομένη ὑπὸ τῶν ὀρθῶν ἰδεῶν τούτων ἔσπευσεν ὄχι μόνον εἰς πᾶσαν ἄμεσον προπαρασκευὴν διὰ τὸν πόλεμον νὰ προβῇ, ἀλλὰ καὶ εἰς πᾶσαν ἔμμεσον οἰκονομικὴν νὰ προβῇ προλαμβάνουσα γεγονότα δυνάμενα νὰ ἀσκήσωσιν ὀλεθρίαν ἐπίδρασιν, ὡς πρὸς τὴν πίστιν τῆς χώρας ἐπὶ τοῦ πεδίου τῆς νομισματικῆς κυκλοφορίας. Ὀρθῶς δὲ ὡς ἀπαρχὴν καὶ βάσιν τῆς ὑγιοῦς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὸ παρὸν νομοσχέδιον, καθ’ ὅσον τὸ ζήτημα τοῦτο ἀπησχόλησε μεταξὺ τῶν πρώτων ὅλας τὰς Κυβερνήσεις τῶν ἐμπολέμων χωρῶν καὶ αὐτῶν ἔτι τῶν ἀπολύτως ὑγιᾶ νομισματικὴν κυκλοφορίαν ἐχουσῶν. Οὕτω συνέβη καὶ ἐν Ἰταλίᾳ, Ἀγγλίᾳ, Ρωσσίᾳ καὶ Γαλλίᾳ, ὡς δύνασθε λεπτομερῶς νὰ ἴδητε ἐν τῇ εἰς χεῖρας σας ἐκθέσει μου. Ἐν γένει δὲ δύναταί τις εἰπεῖν, ὅτι τὰ Σύμμαχα Κράτη τῆς Ἀντὰντ πᾶσαν φροντίδα κατέβαλον, ὅπως ἡ πιστωτικὴ κυκλοφορία παραμείνῃ ὑγιὴς καὶ μὴ ὑποτιμηθῇ ἐκ τῆς μεγάλης κατὰ ποσὸν ἐκδόσεως νομίσματος. Ἐκ τῆς μεγίστης σπουδαιότητος, τὴν ὁποίαν ἀπέδωκαν καὶ αὐτὰ τὰ ἀπολύτως ὑγιᾶ νομισματικὴν κυκλοφορίαν ἔχοντα Κράτη εἰς τὴν μὴ αὔξησιν ταύτης ἄνευ ὡρισμένων προϋποθέσεων συνάγεται ἡ ὑψίστη σημασία, ἣν ἔχει τὸ πρόβλημα τοῦτο, προκειμένου περὶ Κρατῶν, ἅτινα εἰς τὸ ἡμέτερον ἔχουσι νομισματικὴν κυκλοφορίαν, ἐν ἀναρρώσει ἔτι εὑρισκομένην καὶ συνεπῶς μᾶλλον, ἐπιδεκτικὴν τῶν ὀλεθρίων συνεπειῶν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Πιστὴν δ’ ἀπεικόνισιν τῆς σημασίας ταύτης παρέχει ἡ πασίγνωστος σύγκρισις τῆς κυκλοφορίας τοῦ νομίσματος πρὸς τὴν κυκλοφορίαν τοῦ αἵματος, καθ’ ὅπως πᾶσα τροφὴ μεταμορφοῦται εἰς αἷμα, ὅπερ τρέφει ὅλα τὰ ἄλλα ὄργανα, οὕτω καὶ πᾶσα παραγωγὴ οἰκονομικῶν ἀγαθῶν μεταμορφοῦται σήμερον εἰς ἀντίστοιχον νόμισμα. Ὀρθῶς δ’ ὁ Kluber ἐχαρακτήρισεν ὡς ἓν τῶν μεγαλειτέρων μέσων τοῦ πολιτισμοῦ τὸν σχηματισμὸν νομισματικοῦ συστήματος. Τούτων οὕτως ἐχόντων ὀρθῶς ἐλέχθη ὑπὸ τοῦ Bagehot ὅτι τὸ νόμισμα εἶναι ἐμπόρευμα ὑποκείμενον εἰς μεγάλας αὐξομειώσεις τῆς ἀξίας του ἀναλόγως τοῦ κατὰ ποσὸν παρατηρουμένου πλεονάσματος ἢ ἐλλείμματος τούτου. Ὥστε ὁ ἀδυσώπητος οἰκονομικὸς νόμος τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως διέπει καὶ τὰ τῆς νομισματικῆς κυκλοφορίας καὶ ἄμεσος συνέπεια τούτου εἶναι, ὅτι εἰς τὴν ἀξίαν τοῦ νομίσματος ἀνάγεται γενικῶς καὶ τὸ φαινόμενον τῆς αὐξήσεως ἢ τῆς μειώσεως τῶν τιμῶν. Ὁ παρὼν πόλεμος, ὡς ὑπέρτερος παντὸς ἄλλου, καθ’ ἃ ὀρθῶς παρατηρεῖ ὁ Raffabovich ἔχει παγκοσμίους ἐπιπτώσεις ἐπέφερε δὲ διαταράξεις εἰς τὴν παραγωγήν, τὴν κυκλοφορίαν, τὴν διανομὴν καὶ τὴν κατανάλωσιν τοῦ πλούτου τοιαύτας, ὥστε θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ μὴ ἐπέφερε καὶ εἰς τὸ νόμισμα καὶ τὴν πίστιν, ἀφ’ οὗ ὁ πόλεμος, ὡς μέγας καταναλωτὴς κεφαλαίου προκαλεῖ ζήτησιν πίστεως, συνεπιφέρει δ’ ἐκ τούτου τὴν ἔκδοσιν τοῦ κυκλοφοροῦντος χαρτονομίσματος. Ὀρθῶς δὲ παρατηρεῖ ὁ Nickolson ὅτι ἐν καιρῷ πολέμου, ἐφ’ ὅσον ἡ νομισματικὴ αὔξησις ἐπακολουθεῖ ἐπὶ τοσοῦτον θὰ ἐπακολουθῇ καὶ ἡ ὕψωσις τῶν τιμῶν, διότι καὶ ἐν πολέμῳ τὰ αὐτὰ αἴτια προκαλοῦσι τὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα. Ἡ ὕψωσις τῶν τιμῶν ἀποβαίνει μία τῶν μᾶλλον φανερῶν ἐκδηλώσεων τοῦ πολέμου ἡ δ’ ἀκρίβεια τοῦ βίου καταντᾷ φαινόμενον παγκόσμιον, ἂν δὲ τὰ αἴτια τούτου εἶναι διάφορα, οὐχ ἧττον τὸ κυρίαν ἐπίδρασιν ἀσκοῦν εἶναι ἡ πληθώρα τοῦ νομίσματος, ἤτοι ἡ μὴ κανονικὴ αὔξησις τούτου. Οὐχὶ δὲ μόνον τοῦ χαρτονομίσματος, ἀλλὰ καὶ παντὸς νομίσματος ἡ κυκλοφορία ἡ ὑπερβολικὴ καὶ ἡ μὴ κανονικὴ αὔξησις τούτου ἐπιφέρει τὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα. Διότι καὶ ἐκ τῆς πληθωρικῆς κυκλοφορίας χρυσοῦ, παράγεται τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα, ὡς συνέβη ἐν Σουηδίᾳ, ἔνθα ὑπῆρχε πλεόνασμα χρυσοῦ ἐκ τῆς εἰσαγωγῆς τούτου ἐκ Δανίας, τρανώτατα δ’ ἀπεδείχθη τοῦτο ἐν Ἀμερικῇ, ἔνθα παρετηρήθη ὅτι ἐκ τῆς ἀθρόας εἰσροῆς χρυσοῦ, λόγῳ τῶν μεγάλων παραγγελιῶν τῶν ἐμπολέμων Κρατῶν, αἱ τιμαὶ καὶ τὰ ἡμερομίσθια ηὔξησαν κατὰ 60%. Τοιαύτην καταγωγὴν ἔχει ἡ σημερινὴ πληθώρα νομίσματος, ἥτις ἀναπτύσσει κατάστασιν ψυχοπαθείας, ἧς τὴν ἐκδήλωσιν εὑρίσκομεν εἰς λίαν ἀνεπτυγμένην τάσιν κερδοσκοπίας. Μετὰ τὴν ἀναμφισβήτητον ὕπαρξιν πανταχοῦ πληθωρικῆς κυκλοφορίας, λόγῳ τῆς αὐξήσεως τῆς πίστεως, ὡς ἐκ τῶν ἀναγκῶν τοῦ πολέμου, ἡ προσοχὴ τῶν ἁρμοδίων ἐστράφη εἰς τὰ μέσα, δι’ ὧν θὰ ἐπετυγχάνετο ἡ ἀντιμετώπισις ταύτης. Φυσικῷ τῷ λόγῳ, ὡς μέσον παρουσιάζεται ἡ ἐξίσωσις τῆς προσφορᾶς πρὸς τὴν ζήτησιν ὅλης τῆς παραγωγῆς. Ἀλλ’ ὡς εἶναι γνωστὸν τοῦτο ἐξαρτᾶται ἀναμφισβητήτως ἐκ τῶν μέσων τοῦ πολέμου καὶ ἐκ τῆς συγκοινωνίας, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἐξαρτᾶται μόνον ἐκ τῆς θελήσεως τῶν Κυβερνώντων. Δεύτερον μέσον δὲν ἀπομένει πλέον ἢ ἡ τελειοποίησις τῆς νομισματικῆς καὶ πιστωτικῆς ἐν γένει οἰκονομίας δι’ ὧν ἀπὸ ὡρισμένων πλέον σημείων κυκλοφορίας νομίσματος εἶναι δυνατὸν μὲ ὀλιγώτερον νόμισμα νὰ ἀνταποκρίνηται ἡ νομισματικὴ κυκλοφορία εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς συναλλαγῆς. Τὰ μέσα ταῦτα εἶναι ἡ ἀνάπτυξις πιστωτικῶν ἐπιχειρήσεων εἰς τὰς συναλλαγάς. Πολὺ πρὸ τοῦ πολέμου ἡ τάσις αὐτὴ εἶχεν παρατηρηθῇ καὶ εἰς Κράτη ὑψηλὰ καὶ πλούσια πολιτισμοῦ, ἰδίως δὲ εἰς τὴν Ἀγγλίαν ἔνθα ὑπῆρχεν ἀνάπτυξις πιστωτικῶν ἐπιχειρήσεων συμψηφισμοῦ τόση, ὥστε κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος τοῦ πολέμου παρετηρήθη ὅτι ἕνεκα τῆς μεγάλης ἀναπτύξεως τῶν πιστωτικῶν ἐπιχειρήσεων συμψηφισμοῦ, ὁ χρυσὸς ἐκάλυπτε κατὰ 200% τὸ κυκλοφοροῦν χαρτονόμισμα. Φροντὶς ἰδιαιτέρα πρὸς τοῦτο παρετηρήθη καὶ ἐν Γερμανίᾳ κατὰ τὸν σχηματισμὸν τῆς Reichsbank καθὼς καὶ ἐν Γαλλίᾳ. Δύναταί τις συνοψίζων νὰ εἴπῃ ὅτι παγκόσμιος κατέστη ἡ κίνησις τῆς μειώσεως τοῦ χαρτονομίσματος καὶ ἀντικαταστάσεώς του δι’ ἄλλων πιστωτικῶν ἐπιχειρήσεων. Ἡ προσφυγὴ ὅθεν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὸ προτεινόμενον μέτρον τῆς ἐκδόσεως ἠγγυημένων ἐντόκων συναλλαγματικῶν, πρὸς ἀποφυγὴν πληθωρικῆς κυκλοφορίας παραγομένης ἐκ συρροῆς χρηματικοῦ πλούτου ἐκ τοῦ μεγάλου δανείου ἀνταποκρινομένη εἰς ἐπιστημονικὴν τάσιν ὑπαγορεύεται ἐκ τοῦ μεγάλου κοινωνικοῦ συμφέροντος τῆς μὴ ὑπερτιμήσεως τῶν εἰδῶν. Εἰς τοιαύτην αἰτίαν ὀφείλεται καὶ ἡ εἰσαγωγὴ τῶν Cheques Barrés ἐν Γαλλίᾳ εἰσαχθεῖσα πρὸς πληρωμὴν προμηθευτῶν τοῦ Κράτους καὶ περιορισμὸν νομίσματος εἰς 3½% μόνον ἐπὶ συνόλου πληρωμῶν ἀπὸ τῆς 10 Μαΐου 1916. Ἡ πρόβλεψις αὕτη ἐπεβάλλετο καὶ παρ’ ἡμῖν, διότι διὰ τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ ηὔξησεν ἡ κυκλοφορία τοῦ χαρτονομίσματος, ἐπὶ τοσοῦτον, ἰδίως ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου ἡ αὔξησις ἦτο τοιαύτη ὥστε νὰ ἐπιβάλῃ ἀσχέτως πρὸς τὸ ὑγιὲς τούτου λόγῳ ὑπάρξεως ἀντικρύσματος εἰς συνάλλαγμα ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ, νὰ κυοφορῇ κινδύνους ὡς ἐκ τῆς αὐξήσεως τοῦ κυκλοφοροῦντος νομίσματος, φόβους εἰς τὴν Κοινωνίαν. Ἤδη δὲν ἀπομένει πλέον παρὰ νὰ ἀποδείξωμεν τὴν αὔξησιν τοῦ ποσοῦ τοῦ κυκλοφοροῦντος χαρτονομίσματος, τόσον δυνάμει τοῦ ΓΧΜΒʹ νόμου, ὅσον καὶ δυνάμει τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἥτις παρὰ τὸ ὑγιὲς τοῦ ἐν κυκλοφορίᾳ νομίσματος λόγῳ τοῦ ΓΧΜΒʹ νόμου, δύναται νὰ ἀσκήσῃ ἀσύμφορον ἐπιρροὴν εἰς τὴν κοινωνικὴν οἰκονομίαν δι’ ὑπερτιμήσεως τῶν εἰδῶν τοῦ βίου. Ὡς γνωστὸν τὸ ποσὸν τοῦ χαρτονομίσματος κατὰ τὸ 1897 ὅτε ἐπεβλήθη ὁ ξενικὸς οἰκονομικὸς ἔλεγχος καὶ συνέστη ἡ διεθνὴς οἰκονομικὴ ἐπιτροπὴ ἀνήρχετο εἰς 161,000,000 δραχμῶν ἐκ τῶν ὁποίων 74,000,000 διὰ τὸν λογαριασμὸν τοῦ Κράτους, 60,000,000 τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, 7,000,000 τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης καὶ 20,000,000 εἰς κέρματα. Ἔκτοτε λόγῳ τῆς βελτιώσεως τῶν οἰκονομικῶν ὅρων τῆς Ἑλληνικῆς ἀγορᾶς καὶ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ κυκλοφοροῦντος χαρτονομίσματος κατὰ 2,000,000 δραχμὰς ἐτησίως παρὰ τῆς Διεθνοῦς Ἐπιτροπῆς, ἐβελτιώθη μὲν γενικῶς ἡ πίστις τῆς Χώρας τὸ δὲ ποσὸν τῶν 74,000,000 ἐμειώθη τὴν 31 Δεκεμβρίου 1917 εἰς δραχμὰς 54,951,915. Ἀλλ’ ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς ἐπήρχετο μείωσις τοῦ κυκλοφοροῦντος χαρτονομίσματος, ἀφ’ ἑτέρου παρετηρήθη ἀφ’ ἧς ἔφθασεν εἰς τὸ ἄρτιον τὸ συνάλλαγμα (1909) ἡ ἀνεπάρκεια κυκλοφορικοῦ μέσου ἐν τῇ ἀγορᾷ τοῦθ’ ὅπερ ἐπέφερε καὶ τὴν ὑπερτίμησιν τῆς δραχμῆς ἀπέναντι τοῦ χρυσοῦ, ἐπέβαλε τὴν διὰ τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ μέριμναν πρὸς αὔξησιν κυκλοφοροῦντος χαρτονομίσματος ἀπαραιτήτου δι’ ἀνάγκας συναλλαγῶν τῆς χώρας, καὶ ἕνεκα τούτου ἐπῆλθεν ὁ νόμος ΓΧΜΒʹ διὰ τοῦ ὁποίου ηὐξάνετο κατὰ τὸν μᾶλλον ἐπιτυχῆ τρόπον τῆς ἀντικαταστάσεως τοῦ ἀντικρύσματος τοῦ ἐκδιδομένου χαρτονομίσματος διὰ συναλλαγὰς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ οὕτω ἤρχισε πάλιν βαθμιαία αὔξησις τοῦ κυκλοφοροῦντος χαρτονομίσματος. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς ὅτι ἡ αὔξησις τοῦ χαρτονομίσματος τούτου δυνάμει τοῦ ΓΧΜΒʹ νόμου ἐπῆλθεν ἁλματικῶς ἰδίως ἕνεκα τῶν παρεμπεσάντων Βαλκανικῶν πολέμων καὶ οὐ μόνον μείωσιν τῆς ἀξίας τοῦ χαρτονομίσματος δὲν ἐπέφερε ὡς ἠδύνατο λόγῳ τῆς αὐξήσεως τούτου διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ, ἀλλὰ καὶ agio παρετηρήθη ὑπὲρ τοῦ χαρτονομίσματος ἀπὸ 1910 συνεχῶς καὶ σταθερῶς μέχρι σήμερον, ὀφειλόμενον εἰς τὴν γενικὴν βελτίωσιν τῆς πίστεως τοῦ Κράτους καὶ ἐπιτυχὲς τοῦ διὰ τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ ἐφαρμοσθέντος συστήματος παρομοίου ἐν μέρει πρὸς τὸ ὑπὸ τῆς Ἀμερικῆς ἐφαρμοσθέν. Τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον εἰσήχθη παρ’ ἡμῖν δυνάμει τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ εἶναι τὸ δεύτερον, μετὰ τὸ ἐν Ἀμερικῇ ἐφαρμοσθὲν ἐπὶ παρομοίᾳ σχεδὸν ἀνάγκῃ. Ἐν Ἀμερικῇ, ὡς γνωστόν, εἰς ἀντίκρισμα τοῦ ἐκδοθέντος χαρτονομίσματος ἀντὶ χρυσοῦ ἐχρησιμοποιήθησαν οἱ τίτλοι τοῦ Δημοσίου χρέους. Ἀναμφισβητήτως τὸ σύστημα τοῦτο τῆς Ἀμερικῆς, παρ’ ὅλον τὸ ἀσφαλές, λόγῳ τῆς ἀξιοπιστίας τοῦ Κράτους εἶναι μέτριον ἐχέγγυον ὑγιοῦς νομισματικοῦ συστήματος κυκλοφορίας, θὰ ἦτο δὲ προτιμώτερον ἐὰν ἀντὶ χρεωγράφων τοῦ ἰδίου ἔθνους ἐχρησιμοποιοῦντο τουλάχιστον τίτλοι δημοσίου χρέους ξένων κρατῶν. Ἀλλ’ ἡ ἐπιτυχία τοῦ μέτρου τούτου ἐν Ἀμερικῇ ὀφείλεται ἰδίως εἰς τὰς ἰδιαιτέρας συνθήκας, εἰς ἃς εὑρίσκονται ἡ Κυβέρνησις καὶ αἱ Τράπεζαι τῆς Ἀμερικῆς. Ἀλλὰ τόσον ἡ ἐπιτυχία τοῦ ὡς ἄνω συστήματος τῆς Ἀμερικῆς ὅσον καὶ τὸ ἐν Ἑλλάδι ἐφαρμοσθὲν σύστημα τῆς ἀντικαταστάσεως τοῦ χρυσοῦ ὡς ἀντισταθμίσματος τοῦ κυκλοφοροῦντος χαρτονομίσματος κατὰ τὸν νόμον ΓΧΜΒʹ καὶ τὰ ἐπιτυχῆ τούτων σχετικῶς ἀποτελέσματα ἐνέπνευσαν εἰς τὸν Διευθυντὴν τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης ἐν Λονδίνῳ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀνέπτυξε κατὰ τὸ 1917, κατὰ τὸ ὁποῖον προέτεινε τὴν κατάργησιν τοῦ χρυσοῦ ὡς κυκλοφοροῦντος νομίσματος καὶ τὴν ἀντικατάστασιν τούτου δι’ ἄλλου ἀφθονωτέρου, τοῦ ὁποίου ἡ διεθνὴς κυκλοφορία θὰ ἐξησφαλίζετο δι’ ἀντισταθμίσματος διεθνοῦς ἐκ τῶν μᾶλλον ἀξιοπίστων διεθνῶν χρεωγράφων. Ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου δὲν δυνάμεθα ἐπαρκῶς νὰ τονίσωμεν, ὅτι ἐπὶ τοῦ κυκλοφοροῦντος χαρτονομίσματος ὑπὸ τὸ σύστημα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τὴν κυριωτέραν ἐπίδρασιν ἀσκεῖ τὸ σύνολον τῶν οἰκονομικῶν καὶ ἐμπορικῶν συνθηκῶν τῆς χώρας, τὰ δὲ ἀντισταθμίσματα εἴτε εἰς μέταλλον, εἴτε εἰς χαρτονόμισμα ὡς αἰχμάλωτα, ὀλιγίστην ἐπίδρασιν ἀσκοῦσι, δι’ ὃ καὶ ἐνδείκνυται ὁ περιορισμὸς τοῦ ἐν κυκλοφορίᾳ χαρτονομίσματος, καθόσον τὸ βάρος τούτων κατὰ προοδευτικὴν κλίμακα φέρει ὑποτίμησιν τούτων καὶ κατὰ συνέπειαν ὑπερτίμησιν εἰδῶν. Παραλείποντες τὰς αὐξομειώσεις τοῦ χαρτονομίσματος τὰς ἐν τῷ μεταξὺ ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ΓΧΜΒʹ νόμου γενομένας, καταλήγομεν εἰς τὴν 31 Δεκεμβρίου 1917, ὁπότε τὸ ποσὸν μὲν ἐν γένει τοῦ κυκλοφοροῦντος χαρτονομίσματος δυνάμει τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ ἀνέρχεται εἰς 690.000.000 δρχ., ἐν συνόλῳ δὲ δυνάμει μετὰ τοῦ νόμου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἀνέρχεται εἰς 848.128.000. Τοιαύτη ἦτο ἡ θέσις τῆς κυκλοφορίας χαρτονομίσματος ἐν τῇ ἀγορᾷ ἡμῶν κατὰ τὴν 31ην Δεκεμβρίου 1917 εἰς τὴν στιγμὴν δηλαδὴ τῆς πραγματοποιήσεως ὑπὸ τῶν Συμμάχων ἡμῶν τοῦ μεγάλου δανείου ὑπὸ τοὺς τοσοῦτον ἐξαιρετικῶς εὐμενεῖς ὅρους τῶν 750.000.000 καὶ τῆς εἰσροῆς τοῦ ἀπαραιτήτου διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς χώρας νομισματικοῦ πλούτου. Ὅταν λοιπὸν ἔχομεν δεδομένον ὅτι κατὰ τὴν ἔναρξιν τοῦ 1918 μὲ κυκλοφοροῦν χαρτονόμισμα ἐν Ἑλλάδι κατὰ νόμον ΓΧΜΒʹ 690.000.000 καὶ μὲ ἐνεργητικὸν τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ 750.000.000 φράγκων χρυσῶν ἔσχομεν ὡς ἀποτέλεσμα ὑπερτίμησιν ὅλων τῶν εἰδῶν τοῦ βίου, ἡ ὁποία ὑπερέβη ὅλας τὰς ὑπερτιμήσεις ὅλων τῶν ἄλλων ἐμπολέμων Κρατῶν, δέον νὰ δεχθῶμεν ὡς φυσικὴν συνέπειαν ὅτι ἐὰν παρουσιασθοῦν καὶ ἄλλα 750.000.000 κυκλοφοροῦντος χαρτονομίσματος ἔναντι τοῦ μεγάλου συμμαχικοῦ δανείου ἡ ὑπερτίμησις τῶν εἰδῶν τοῦ βίου θὰ ἔχῃ μεγίστην ἐπίδρασιν ἐπὶ τῆς ὑπερτιμήσεως τῶν εἰδῶν τοῦ βίου, ἀφ’ οὗ σχεδὸν θὰ διπλασιασθῇ τὸ ἐν κυκλοφορίᾳ νόμισμα. Ὁ ὑπολογισμὸς τῆς ἐκ τῆς ἐπιδράσεως ταύτης ὑπερτιμήσεως καὶ ἀδύνατος εἶναι καὶ οὐδὲν πόρρωθεν ἐπιτρέπεται, παραμένει ὅμως μόνον ἀσφαλὲς τεκμήριον ὁ ὡς ἄνω ὑπολογισμὸς τῆς σοβαρᾶς ἔτι μᾶλλον ὑπερτιμήσεως τῶν εἰδῶν ὡς ἐκ τοῦ διπλασιασμοῦ σχεδὸν τοῦ ἐν κυκλοφορίᾳ τεθησομένου νομίσματος. Τὸ εἰσηγούμενον παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν μέτρον πρὸς ἀντιμετώπισιν τῆς ἐκ τῆς πληθωρικῆς κυκλοφορίας ὑπερτιμήσεως τῶν τιμῶν τῶν εἰδῶν τοῦ βίου, εἶναι τὸ μέτρον τῆς ἐκδόσεως ἐντόκων συναλλαγματικῶν τοῦ Κράτους, προθεσμίας τριμήνου, ἑξαμήνου καὶ ἐνιαυσίας ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης διὰ τῆς ἀποδοχῆς τῆς πληρωμῆς τούτων ἐκ τῶν προτέρων ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης κατὰ τὴν λῆξιν τῆς προθεσμίας των, ἔναντι τῆς μεταφορᾶς εἰς ταύτην ἴσου ποσοῦ ἐκ τῶν ἀνοιχθεισῶν εἰς τὸ Δημόσιον πιστώσεων παρὰ τῶν Συμμάχων διὰ τοῦ δανείου. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὅμως, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ διατυπώσω τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν καὶ ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ διετύπωσα, ὅτι ἡ ὀνομασία «Γραμμάτια Ἐθνικῆς Ἀμύνης» ἦτο ὀλίγον ἀνεπιτυχής, διότι τόσον ἐν Γαλλίᾳ ὅσον καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ Ἰταλίᾳ καὶ ἐν Γερμανίᾳ καὶ παντοῦ ἀλλοῦ ὅπου εἰσήχθησαν τὰ Bons du tresor, ταῦτα ἐκπροσωποῦν ἄλλο τι. Ἐκπροσωποῦν αὐτὰ ἐσωτερικὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα εἶναι ὅλως ἄσχετα πρὸς τὰ διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου εἰσαγόμενα γραμμάτια τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ γνωσθῇ εἰς τὴν κοινωνίαν, ὅτι τὰ γραμμάτια αὐτὰ εἶναι ὅλως ἄσχετα καὶ ἔχουσι πολὺ μείζονας ἐγγυήσεις τῶν ἄλλων γραμματίων τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης τῶν εἰσαχθέντων εἰς ἄλλα Κράτη. Ὡς ἐκ τούτου καὶ πρὸς ἀποφυγὴν συγχύσεως θὰ ἐνόμιζον ὅτι προτιμότερον θὰ ἦτο νὰ ὠνομάζοντο ἔντοκοι συναλλαγματικαὶ τοῦ Κράτους ἠγγυημέναι παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἔναντι πιστώσεων Συμμαχικῶν δανείων.

§135Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μόνον ἕνα κακὸν ἔχει αὐτὸς ὁ τίτλος, ὅτι εἶναι πολὺ μακρὸς, ἄλλως ἡ παρατήρησις εἶναι ὀρθή.

§136Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Ἂς περικοπῇ κατά τι, ἀλλ’ ἂς ἀποδοθῇ ἡ ἀληθὴς ἔννοια τούτων. Τὸ παρουσιαζόμενον κατ’ ἐπιφάνειαν μειονέκτημα τῶν εἰσαγομένων ἐντόκων γραμματίων τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης εἶναι ὅτι ἐπιβαρύνουσι τὸ Κράτος διὰ τοῦ τόκου τοῦ καταβληθησομένου διὰ ταῦτα. Ἀλλὰ τὸ μειονέκτημα τοῦτο, ἐνῷ οὐσιαστικῶς φαίνεται, ὅτι εἶναι ἀληθές, οὐχ’ ἧττον δὲν ἐπιβαρύνει οὐσιαστικῶς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον, διότι ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὰ ὠφελήματα τῆς κοινωνίας εἶναι ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ ἀνώτερα τῆς μὴ αὐξήσεως τῆς πληθωρικῆς κυκλοφορίας καὶ συνεπῶς ὑπερτιμήσεως τῶν εἰδῶν τοῦ βίου, ὥστε καὶ ἂν θεωρήσῃ τις, ὅτι τὸ Κράτος ἐπιβαρύνεται, ὀφείλει νὰ δεχθῇ τοῦτο, διότι τὸ Κράτος ὡς ρυθμιστὴς τῆς νομισματικῆς κυκλοφορίας ὤφειλε νὰ ὑποστῇ τὴν θυσίαν ταύτην, ἀφ’ ἑτέρου δὲ πλὴν τούτου ὑπάρχει καὶ ἄλλο ἀντιστάθμισμα, διότι, ὡς γνωστόν, τὸ Κράτος ἀποφεύγει τὴν πληρωμὴν τόκου κατὰ τὸ διαμέσον χρονικὸν διάστημα, ἥτις εἶναι θετικὸν κέρδος ὀφειλόμενον εἰς τὸν ἐπιτυχῆ οἰκονομικὸν συνδυασμὸν τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως μετὰ τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ. Ἐὰν δὲ ὑπολογισθῇ ἡ ζημία τοῦ Κράτους ἡ ὁποία ἐπιβαρύνει τὸ Δημόσιον ἐκ τοῦ τόκου τὸν ὁποῖον πληρώνει εἰς τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν, δὲν δύναται νὰ ἀνέλθῃ αὕτη ἄνω τῶν 10 ἑκατομμυρίων, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου τὸ κέρδος ἐκ τῶν 750 ἑκατομμυρίων τῶν δανειζομένων παρὰ τῶν ξένων Κρατῶν, κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο μὴ ἀποδιδόντων τόκον, φέρει ὠφέλειαν μόνον ἐκ τῆς μὴ πληρωμῆς τόκου ποσὸν ἄνω τῶν 35 ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Συνεπῶς ἡ ὠφέλεια τοῦ Δημοσίου εἶναι προφανής, καὶ ἀντὶ ζημίας ὅπως παρουσιάζεται κατ’ ἐπίφασιν, θέλει ἐπιφέρει ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ συστήματος τούτου, καὶ ὠφέλειαν 25 ἑκατομμυρίων περίπου, ὡς ἐξάγεται ἐκ τοῦ προχείρου ὡς ἄνω ὑπολογισμοῦ. Καταλήγων, κύριοι, δὲν δύναμαι ἢ νὰ συστήσω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ταχεῖαν ἐπιψήφισιν τοῦ μέτρου τούτου, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ Κυβέρνησις προσπαθεῖ νὰ ἀποφύγῃ διὰ τὴν κοινωνίαν τὰς ὀλεθρίας συνεπείας τῆς πληθωρικῆς κυκλοφορίας. Ἀλλὰ πρέπει νὰ κατανοηθῇ ὅτι ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὑπὸ τῆς Βουλῆς δὲν σημαίνει καὶ ἐπιτυχίαν τούτου. Ἡ ἐπιτυχία τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς προθεσμίας μεθ’ ἧς θέλει ἀποδεχθῇ ταῦτα ἡ κοινωνία. Πρέπει δὲ νὰ τονισθῇ ἰδιαιτέρως, ὁ σκοπὸς τοῦ μέτρου διὰ νὰ δυνηθῇ ἡ Κοινωνία νὰ ἐννοήσῃ ὅτι ἐξυπηρετεῖ ἴδιον συμφέρον της. (1) σκοπὸς δηλαδὴ τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι ὡς ἀλλαχοῦ, εἴσπραξις χρημάτων ἐκ μέρους τῆς Κοινωνίας διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ τοὐναντίον εἶναι μέσον διὰ τοῦ ὁποίου θέλει νὰ ἐξυπηρετήσῃ διττῶς αὐτὴν ταύτην τὴν κοινωνίαν, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἐμμέσως παρέχουσα εἰς ταύτην τὰ μέσα τῆς μὴ ὑπερτιμήσεως τῶν εἰδῶν τοῦ βίου, ἀφ’ ἑτέρου δὲ καὶ ἀμέσως παρέχουσα ταύτην διὰ τῶν κυκλοφορούντων τούτων γραμματίων τῶν ἐπεχόντων θέσιν τραπεζογραμματίων, τόκον τινά, ὁ ὁποῖος θὰ ἀποβαίνῃ πρὸς ὄφελος τῆς κοινωνίας. Ὥστε ἐκ τῶν λόγων τούτων ἡ κοινωνία, πρέπει νὰ κατανοήσῃ ὅτι ἡ προθυμία τῆς κοινωνίας πρὸς τὰ γραμμάτια ταῦτα εἶναι κοινωνικὴ ὑποχρέωσις, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλει ἡ κοινωνικὴ καὶ οἰκονομικὴ ἀλληλεγγύη τῶν Ἑλλήνων, πρὸς ἐπιτυχῆ διεξαγωγὴν τοῦ πολέμου, καὶ πρὸς ἀποφυγὴν τῶν μεγάλων καὶ ὀλεθρίων συνεπειῶν, τὰς ὁποίας δύναται νὰ ἔχῃ κακὴ λειτουργία τοῦ προτεινομένου συστήματος τοῦ ἐν κυκλοφορίᾳ νομίσματος. Ὅταν νοηθῇ καλῶς ὑπὸ τῆς Κοινωνίας ὅτι ὅσον περισσότερα γραμμάτια ἀποκτᾷ ἕκαστος τόσον περισσότερον θὰ συντελῇ εἰς τὴν μὴ ὑπερτίμησιν τοῦ βίου, τότε τὸ μέτρον τοῦτο θὰ ἐπιτύχῃ. Εἶμαι δὲ βέβαιος ὅτι χάρις εἰς τὸν πατριωτισμὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλὰ καὶ χάρις εἰς τὴν ἰδιοφυΐαν αὐτοῦ εἰς τὰς οἰκονομικὰς ἐπιχειρήσεις, θέλει ἐπιτύχῃ ἀναμφισβητήτως τὸ μέτρον τοῦτο, ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὸ γενικὸν καὶ κοινωνικὸν καλόν. Θὰ εἶναι δ’ εὐχῆς ἔργον τὸ ταχύτερον νὰ συμπληρωθῇ τὸ ἔργον οὗ ἕναρξιν ἀποτελεῖ τὸ παρὸν νομοσχέδιον δι’ αὐξήσεως τοῦ ποσοῦ τῶν τοιούτων γραμματίων διότι τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ζητεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ θέσῃ εἰς κυκλοφοροῦντα γραμμάτια Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἀνέρχεται μόνον ὡς γνωστόν, εἰς 200 ἑκατομμύρια, τοῦθ’ ὅπερ μόνον ὡς ἀπαρχή, ἐλπίζομεν ὅτι θέλει θεωρηθῇ τοῦ ἀπαιτουμένου νὰ ἐκδοθῇ πρὸς μείζονα ἀνακούφισιν τοῦ λαοῦ, καὶ ἀποφυγὴν συνεπειῶν πληθωρικῆς κυκλοφορίας ἐκ τῆς ἀθρόας εἰσροῆς νομισματικοῦ πλούτου ἐκ τοῦ μεγάλου δανείου τῶν Συμμάχων δυνάμεων καὶ θέλει ἀποτελέσει τὴν βάσιν τῆς οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως ἐν τῷ μέλλοντι παρὰ τῆς κοινωνίας διὰ παρομοίων μέσων τοῦ διεξαγομένου μεγάλου διεθνοῦς ἀγῶνος πρὸς βελτίωσιν τῆς τύχης τῆς ἀνθρωπότητος. (Χειροκροτήματα).

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Ἀργυρὸς ἔχει τὸν λόγον.

§138Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὁ κατελθὼν τοῦ βήματος εἰσηγητὴς τῆς ἐκθέσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀπησχόλησε τὴν Βουλὴν μὲ τὸ νομοσχέδιον τὸ ἀφορῶν τὰ γραμμάτια τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καθ’ ἃ ἀπεφάσισεν ἡ Βουλή, θὰ συζητηθῇ ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ἀφορῶντος τὴν ἐπικύρωσιν συμφωνιῶν ἀφορωσῶν τὸ δάνειον τῆς ἐπιστρατεύσεως καὶ τοῦ πολέμου. Θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον, ὅπως ἠκούσαμεν τὴν εἰσήγησιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ γραμματίων, νὰ ἠκούομεν καὶ τὴν εἰσήγησιν ἐπὶ τῶν συμφωνιῶν τῶν σχετικῶν πρὸς τὸ δάνειον. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ θὰ ἀσχοληθῶ μόνον μὲ τὸ νομοσχέδιον τὸ ἀφορῶν τὰς συμφωνίας ταύτας, τὰς οἰκονομικὰς συμφωνίας, τοῦτο δὲ τόσῳ μᾶλλον, τοὐλάχιστον ἀπὸ χρονολογικῆς ἀπόψεως, ὅσῳ τὸ νομοσχέδιον περὶ γραμματίων τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, εἶναι τρόπον τινὰ παρακολούθημα τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ἄλλου, τοῦ ἀφορῶντος τὰς οἰκονομικὰς συμφωνίας. Περὶ τῶν οἰκονομικῶν συμφωνιῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ σᾶς ἀπασχολήσω διὰ βραχέων ἀπησχολήθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰσάγων τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1918. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀφοῦ ἀνήγγειλεν εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι συνάπτεται δάνειον 750 ἑκατομμυρίων, ἔλεγεν (ἀναγινώσκει) «Θὰ ὁμολογήσετε, κ. βουλευταί, ὅτι σύναψις τοιούτου δανείου εἰς τοιαύτας στιγμὰς διεθνῶν οἰκονομικῶν δυσχερειῶν καὶ μάλιστα ὑπὸ τοὺς ἀπολύτως εὐνοϊκοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους ἐπετεύχθη, ἀποτελεῖ ἀναμφισβήτητον ἐπιτυχίαν, διὰ τὴν ὁποίαν δύναται νὰ καυχᾶται ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλὰ τὸ δάνειον δέον νὰ ἐξετασθῇ καὶ ἀπὸ τῆς ἄλλης του ἀπόψεως, χαρακτηρίζει ἐναργῶς τὰς διαθέσεις τῶν συμμάχων Κρατῶν ἀπέναντι τῆς Ἑλλάδος καὶ μᾶς πείθει διὰ μίαν ἀκόμη φορὰν, ὅτι αἱ Προστάτιδες Δυνάμεις, δὲν ἔλειψαν καὶ εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν νὰ ἐκδηλώσουν ἐμπράκτως τὸ πρὸς ἡμᾶς ἐνδιαφέρον των, διὰ νὰ μὴ ὑπάρχῃ οὔτε καὶ μία κἂν περίπτωσις καθ’ ἣν ἐδείχθησαν ἀδιάφοροι διὰ τὴν μικρὰν Ἑλλάδα, ἀλλὰ τοὐναντίον νὰ ὑπάρχῃ ἡ γραμμὴ τῆς συνεχείας ἥτις δὲν μᾶς διδάσκει παρὰ μόνον περὶ μιᾶς ἀνεξαντλήτου καὶ διαρκοῦς στοργῆς». Κύριοι βουλευταί, παρακαλῶ τὴν Βουλήν, νὰ πιστεύσῃ ὅτι εἰς τὰ αἰσθήματα εὐγνωμοσύνης, τὰ ὁποῖα ἐκδηλοῦνται διὰ τῶν γραμμῶν τούτων τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν θὰ μ’ εὕρῃ ὑστεροῦντα· ἀλλὰ λυποῦμαι ὅτι εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ εἴπω, ὅτι δὲν συμμερίζομαι τοὺς λόγους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦ δανείου, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, καὶ τὸν χαρακτηρισμὸν τῆς ἐπιτυχίας, τὴν ὁποίαν ἀξιοῖ, ὅτι ἔχει ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν σύναψιν τοῦ δανείου τούτου, καὶ τοὺς ὅρους, τοὺς εὐνοϊκούς, ὡς λέγει, ὑπὸ τοὺς ὁποίους ἐγένετο τὸ δάνειον. Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ προσθέσω ὅτι, ἐν ταῖς οἰκονομικαῖς συμφωνίαις πρὸς τὰς δυνάμεις δὲν βλέπω ἐπικυρουμένους τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους, εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἐνέπνευσαν αἱ συμφωνίαι αὗται, τοὺς λόγους, ὅτι αἱ Προστάτιδες Δυνάμεις καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν ταύτην δὲν παρέλειψαν νὰ ἐκδηλώσουν ἐμπράκτως τὸ ἐνδιαφέρον των ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος. Κάμνω τὴν ἐπιφύλαξιν, ὅτι ἡ Ἑλλάς, εὑρεθεῖσα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπιστρατεύσῃ τὰς δυνάμεις αὐτῆς, εὗρε προθύμους τὰς Δυνάμεις, μετὰ τῶν ὁποίων συνεβλήθη, ὥστε νὰ παράσχωσιν εἰς αὐτὴν τὰ οἰκονομικὰ πρὸς τοῦτο μέσα. Ἀλλὰ πέραν τῆς ἐπιφυλάξεως ταύτης, ἐὰν ἤθελον ἐξετάσει τὰς οἰκονομικὰς συμφωνίας ἀπὸ καθαρῶς οἰκονομικῆς καὶ ὀλίγον πολιτικῆς ἀπόψεως, χωρὶς νὰ θίξω τὰς διεθνοῦς φύσεως σχέσεις τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὰς Δυνάμεις, περὶ ὧν πρόκειται, δὲν θὰ εἶχον οὐδένα λόγον νὰ παραδεχθῶ, ὅτι οἱ ὅροι, διὰ τῶν ὁποίων ἐπετεύχθη πρᾶγμα ὄντως ἀγαθόν, ὅτι οἱ ὅροι οὗτοι εἶναι τοιοῦτοι, ὥστε ν’ ἀκούσωμεν τὸν χαρακτηρισμόν, τὸν ὁποῖον ἔδωκεν εἰς αὐτοὺς ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀποκαλέσας αὐτοὺς εὐνοϊκούς, καὶ νὰ μᾶς παριστάνονται ὡς ἄξιοι ἐκτιμήσεως καὶ συμπαθείας καὶ ἐπιδοκιμασίας ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς. Τὸ νομοσχέδιον, κ. βουλευταί, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται ἀφορᾷ τὴν ἐπικύρωσιν τριῶν συμφωνιῶν, ὅπως ἀποκαλοῦνται αὗται. Ἡ πρώτη συμφωνία εἶναι, ὅπως ὀνομάζεται, διὰ τὸ 1918, ἡ δευτέρα εἶναι σχετικὴ πρὸς τὰς στρατιωτικὰς προμηθείας, ἡ τρίτη συμφωνία, ἡ ὁποία δὲν θὰ μὲ ἀπασχολήσῃ, ἀποκαλεῖται συμφωνία σχετικὴ πρὸς τὰς εἰς δραχμὰς προκαταβολάς. Ταύτας παρακολουθοῦσι τέσσαρα παραρτήματα. Δὲν θὰ θίξω τὴν τρίτην συμφωνίαν, διότι αὕτη ἀφορᾷ κἄτι τι ἄλλο παρὰ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ τὴν Βουλήν, ἀφορᾷ ὄχι δάνειον τῶν Δυνάμεων πρὸς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ δάνειον τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὰς Δυνάμεις. Τὴν συμφωνίαν ταύτην δὲν θὰ τὴν θίξω εἰμὴ δι’ ἀντιπαραβολὴν ὅρων της πρὸς ὅρους τῶν συμφωνιῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ μὲ ἀπασχολήσουν. Ἐκ τῶν συμφωνιῶν τῶν δύο ἡ μία ἀφορᾷ τὸ κυρίως δάνειον, ἡ ἄλλη τὰς στρατιωτικὰς προμηθείας. Ὑπάρχει δὲ μία οὐσιώδης διαφορὰ μεταξὺ αὐτῶν. Διὰ τῆς πρώτης παρέχονται χρήματα διὰ τὸν σκοπὸν τῆς ἐπιστρατεύσεως τῆς Ἑλλάδος, διὰ τῆς ἄλλης παρέχεται ὑλικόν, ἀλλὰ μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν, ὅτι ἡ ἀξία τοῦ ὑλικοῦ τούτου θὰ βαρύνῃ τὴν Ἑλλάδα κατὰ τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον θὰ ὁρίσουν αἱ Δυνάμεις μετὰ τὸ τέλος τῶν ἐχθροπραξιῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅταν εἰσηγεῖτο τὸν Προϋπολογισμὸν εἶπεν (ἀναγινώσκει) «Θὰ εἴδωμεν ἐὰν καὶ κατὰ πόσον θὰ ἐπιβαρυνθῇ ἡ χώρα ἡμῶν διὰ τῆς ἀξίας τῶν ὑλικῶν τούτων». Ἀλλ’ ἐκ τοῦ κειμένου τῆς συμφωνίας δὲν δύναμαι νὰ ἐξαγάγω ὅτι ἀμφιβάλλεται τὸ ἐὰν θὰ βαρυνθῇ ἡ Ἑλλάς, διότι ῥητῶς λέγεται ἐν αὐτῇ ὅτι αἱ Δυνάμεις ἐπιφυλάσσονται νὰ ἐξετάσωσιν «ἐν τινι μέτρῳ τὰ εἰς χρέωσιν τοῦ ἐν τῇ συμφωνίᾳ προβλεπομένου λογαριασμοῦ ἀχθησόμενα ἔξοδα θὰ ἐπιβαρύνωσι τὴν Ἑλλάδα, λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς γενικῆς οἰκονομικῆς καὶ χρηματικῆς καταστάσεως αὐτῆς». Καὶ ἤδη ἂς ἐξετάσωμεν τὴν πρώτην συμφωνίαν. Τὸ κύριον περιεχόμενον αὐτῆς εἶναι ἡ παροχὴ διὰ προκαταβολῶν ποσοῦ 750.000.000 δραχμῶν. (Ὅπως ἐξήγησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, τὰ 750 αὐτὰ ἑκατομμύρια θὰ παρέχωνται εἰς τὴν Ἑλλάδα κατὰ τὸ μέτρον τῶν ἀναγκῶν αὐτῆς ὡς πίστωσις. Τὴν πίστωσιν θὰ χορηγοῦν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πιστώσεων θὰ ἐκδίδῃ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ τραπεζογραμμάτια, τὰ τραπεζογραμμάτια δὲ αὐτὰ εἶναι τὸ χρῆμα, τὸ ὁποῖον θὰ διαθέτῃ ἡ Ἑλλὰς διὰ τὴν διεξαγωγὴν τοῦ πολέμου. Οἱ σκοποί, εἰς τοὺς ὁποίους ἀποβλέπει ἡ συμφωνία αὕτη διακρίνονται εἰς δύο κατηγορίας. Ἡ μία εἶναι ἡ τῶν καθυστερουμένων περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1918, τὸ ποσὸν δὲ αὐτῶν εἶναι ἀρκετὰ σημαντικόν, ἀνερχόμενον εἰς ἑκατοντάδας ἑκατομμυρίων· ἡ δευτέρα εἶναι ἡ ἀφορῶσα τὰς ἀνάγκας τῆς ἐπιστρατεύσεως καὶ ἀποβλέπουσα εἰς μισθούς, εἰς ἀποζημιώσεις, εἰς ἐπιδόματα οἰκογενειῶν κλπ. Καὶ ἐρχόμεθα ἤδη νὰ ἐξετάσωμεν τοὺς ὅρους ὑπὸ τοὺς ὁποίους παρέχονται τὰ 750.000.000. Προκειμένου κύριοι βουλευταί, νὰ ἐξετασθῶσιν οἱ ὅροι τῆς τε παροχῆς τοῦ δανείου τῶν 750.000.000 καὶ τῆς διευκολύνσεως τῆς ἀποκτήσεως ὑλικοῦ πολέμου, νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ διακρίνωμεν τοὺς ὅρους τούτους εἰς δύο κατηγορίας. Ἡ μία ἀφορᾷ τοὺς ἐσωτερικοὺς τρόπον τινὰ ὅρους τῶν συμφωνιῶν. Θὰ ἐξηγηθῶ δὲ καλλίτερον τί ἐννοῶ διὰ τούτου, ὅταν ὀνομάσω τὴν δευτέραν κατηγορίαν, ἡ ὁποία ἀναφέρεται εἰς τοὺς ἐξωτερικούς, εἰς τὸ περικάλυμμα, οὕτως εἰπεῖν, τῶν συμφωνιῶν. Οὕτω βλέπω ἀμέσως ὅτι διὰ νὰ λάβῃ τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον καὶ τὸν πρῶτον ὀβολὸν ἐκ τῶν 750.000.000 φράγκων, χρειάζονται ὡρισμέναι προϋποθέσεις. Αἱ προϋποθέσεις αὗται εἶναι ὅτι πρὸ πάσης παροχῆς προκαταβολῆς θέλει συσταθῇ ἐν Ἀθήναις ἐπιτροπή, εἰς τὴν ὁποίαν θ’ ἀντιπροσωπεύωνται αἱ τρεῖς Δυνάμεις, αἱ παρέχουσαι τὰς προκαταβολάς, ἡ Γαλλία, ἡ Ἀγγλία καὶ αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι, εἰς τὴν ὁποίαν θ’ ἀντιπροσωπεύηται καὶ ἡ Ἑλλὰς διὰ μιᾶς ψήφου. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲ αὕτη, ἡ Οἰκονομικὴ λεγομένη, πρέπει νὰ εἴπῃ: «Μάλιστα, δώσατε εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ποσὸν τόσων ἑκατομμυρίων». Ἄνευ ὁμοίας προτάσεως τῆς Ἐπιτροπῆς ταύτης, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ δανεισθῇ ὄχι ἑκατομμύρια, ἀλλὰ οὐδὲ μίαν δραχμήν. Ἰδοὺ ἕνας ἐξωτερικὸς ὅρος τῶν συμφωνιῶν, ἰδοὺ μία ὄψις τοῦ περικαλύμματος τῶν συμφωνιῶν. Ἀλλ’ ὅταν ἡ παροχὴ τῶν προκαταβολῶν ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς προτάσεως τῆς συμμαχικῆς ταύτης Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς τῶν τριῶν Δυνάμεων, ὅταν λέγω, ἡ παροχὴ οἱουδήποτε ποσοῦ ἐκ τῶν προκαταβολῶν τούτων προαπαιτεῖ τὴν πρότασιν, τὴν γνώμην καὶ τὴν καταφατικὴν γνωμοδότησιν, κατὰ γράμμα τῆς συμφωνίας, τῆς Συμμαχικῆς Ἐπιτροπῆς, μοὶ ἐπιτρέπεται, νομίζω νὰ εἴπω ὅτι, τὰ δεσμὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, οἷα εἶναι τὸ προαπαιτούμενον τῆς προτάσεως τῆς Συμμαχικῆς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς διὰ νὰ γίνῃ προκαταβολή, τὰ δεσμὰ τῆς Ἑλλάδος, λέγω, εἶναι στερεώτατα. Ἀλλὰ τὰ δεσμὰ τῆς Ἑλλάδος δὲν περιορίζονται εἰς τοῦτο μόνον, διότι ἀφοῦ δυνάμει τῆς προτάσεως τῆς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς ἐγγραφῇ ποσὸν ὡρισμένον ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ἐκδοθοῦν τὰ τραπεζογραμμάτια, ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ δύναται νὰ χρησιμοποιήσῃ τὰ λαμβανόμενα τραπεζογραμμάτια, χωρὶς νὰ παρακολουθῆται ἡ χρησιμοποίησις αὐτῶν ὑπὸ τῆς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς. Οὐ μόνον δὲ ὑπὸ ταύτης, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἑτέρας, Στρατιωτικῆς Διασυμμαχικῆς Ἐπιτροπῆς, ὁμοίως συγκροτουμένης καὶ ἑδρευούσης ἐν Ἀθήναις, τῆς ὁποίας μάλιστα τὴν γνώμην πρέπει νὰ ἀκούῃ ἡ Οἰκονομικὴ Ἐπιτροπή, προκειμένου περὶ στρατιωτικῶν δαπανῶν, διὰ νὰ δίδῃ τὴν συγκατάθεσίν της διὰ προκαταβολάς. Θὰ σταματήσω εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο διὰ νὰ ἐξηγήσω πῶς ἀμέσως ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ λόγου μου, ἐδήλωσα, ὅτι δὲν εἶμαι εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ συμμερίζωμαι τὸν ἐνθουσιασμὸν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ, ἐκθειάζοντος τὴν εὐνοϊκότητα τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως τοῦ δανείου, διότι βεβαίως δὲν δύναται νὰ ὑποτεθῇ κατὰ τὴν ἐμὴν ἀντίληψιν ὅτι ἀποτελεῖ ὅρον εὐνοϊκὸν δι’ ἓν Κράτος δανειζόμενον τὸ, ὅτι ὁ δανειστὴς θὰ παρίσταται καὶ θὰ παρακολουθῇ τὴν διάθεσιν καὶ τοῦ τελευταίου λεπτοῦ, διὰ νὰ ἐξακριβώσῃ κατὰ πόσον διατίθεται καλῶς ἢ κακῶς. Δὲν ἐννοῶ βεβαίως ὅτι ἐν τῇ ἱστορίᾳ τῶν συμβάσεων τῶν δανείων μνημονεύονται περιορισμοί, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου οὐ μόνον οἱ περιορισμοὶ εἶναι στενώτεροι, σφιγκτότεροι, ἀλλ’ ἔχουν καὶ κἄποιαν ἄλλην κυριωτάτην σημασίαν, ὅτι ὑποβάλλεται ἡ Ἑλλὰς εἰς τοιούτους δανειστικοὺς περιορισμούς, ἐν ᾧ εὑρίσκεται ἐν ἐπιστρατεύσει καὶ ἐνῷ πρόκειται νὰ ἀποδυθῇ εἰς ἕνα μέγαν πόλεμον. Πῶς ἑπομένως νὰ παραδεχθῇ τις ὅτι ἡ ὑπὸ τοιούτους περιορισμοὺς σύναψις δανείου ἀποτελεῖ ἐπιτυχίαν διὰ τὴν Κυβέρνησιν; Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ κάμω ἓν εἶδος συγκρίσεως διὰ βραχυτάτων μεταξὺ τῶν ὅρων τῶν προκαταβολῶν τῶν ὑπὸ τῶν τριῶν Δυνάμεων εἰς τὴν Ἑλλάδα παρεχομένων καὶ τῶν ὅρων ὑπὸ τοὺς ὁποίους παρεχωρήθη δάνειον εἰς τὴν Ἰταλίαν. Ἡ Ἰταλία, προκειμένου νὰ ἐξέλθῃ ἐκ τῆς οὐδετερότητος καὶ συνάπτουσα σχετικὴν συνθήκην μετὰ τῆς Γαλλίας, Ἀγγλίας καὶ Ρωσσίας, ἐφρόντισε νὰ ἐξασφαλίσῃ ἐκ τῶν προτέρων δάνειον, ὡς ἐμφαίνεται ἐκ τοῦ 14ου ἄρθρου τῆς συνθήκης κατὰ τὸ ὁποῖον «ἡ Μεγάλη Βρεττανία, ὑποχρεοῦται ὅπως διευκολύνῃ εἰς τὴν Ἰταλίαν ἀμέσως καὶ ὑπὸ ὅρους εὐνοϊκοὺς τὴν συνομολόγησιν δανείου ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς τοῦ Λονδίνου, οὗτινος τὸ σύνολον δὲν θὰ εἶναι κατώτερον τῶν 50 ἑκατομμυρίων λιρῶν στερλινῶν». Τὸ ποσὸν βεβαίως δὲν εἶναι μέγα· δὲν εἶναι οὐδὲ τὸ διπλάσιον τοῦ πρὸς Ἑλλάδα παρεχομένου. Ἀλλὰ χωρὶς νὰ ἠξεύρω κατὰ ποῖον τρόπον ἐπραγματοποιήθη τὸ δάνειον αὐτὸ τῆς Ἰταλίας, βλέπω ὅτι δὲν φαίνεται ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον, ὅτι ἡ Ἰταλία θὰ ὑποβάληται εἰς οἱονδήποτε περιορισμὸν διὰ τὴν πραγματοποίησίν του.

§139Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ Ἰταλικὴ λιρέτα εἰς ποίαν ἀξίαν εἶναι;

§140Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, ἡ Ἰταλικὴ λιρέτα εἶναι εἰς ἐκπεσμόν· ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι καὶ τοῦτο δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἐπιχείρημα ὑπὲρ τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως. Διότι ἐν τῇ προόδῳ τῆς ἐξετάσεως τῶν συμφωνιῶν θὰ ἴδωμεν ὅτι ἐνῷ ἡ Ἑλληνικὴ δραχμὴ εὑρίσκεται εἰς ὑπερτίμησιν ἀπέναντι τῶν ἰσοτίμων νομισμάτων τῶν ἄλλων Κρατῶν καὶ δὴ Κρατῶν μετὰ τῶν ὁποίων συμβάλλεται ἡ Ἑλλάς, πᾶσα ὠφέλεια τὴν ὁποίαν θὰ ἠδύνατο αὕτη νὰ πορισθῇ ὡς ἐκ τῆς διαφορᾶς τῶν νομισμάτων, μάλιστα ἀπέναντι τῆς Ἰταλικῆς μονάδος, νομίζω ὅτι διὰ τῶν συμβάσεων περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται ἐκμηδενίζεται.

§141ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Προστατεύεται μὲ τὸ δάνειον τῶν 60.000.000 μάρκων.

§142Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Ὑποθέτω, κ. βουλευτά, ὅτι τὸ θέμα τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ τὴν Βουλὴν εἶναι τόσον σοβαρόν, ὥστε νὰ μὴ ἐπιδέχεται τοιαύτας ἀντεξηγήσεις. Διότι πρόκειται ὄχι μόνον περὶ δανείου 750.000.000 δραχμῶν, ὄχι μόνον περὶ τῆς ἀξίας τοῦ ὑλικοῦ ὅπερ θὰ μᾶς χορηγηθῇ ἀλλὰ καὶ περὶ τοῦ πολέμου. Προκειμένου νὰ συζητήσῃ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τοιούτου θέματος, καλὸν εἶναι νὰ μὴ κατερχώμεθα εἰς συγκρούσεις αἱ ὁποῖαι δυνατὸν νὰ φέρωσιν εἰς σχόλια καὶ ἀντεγκλήσεις. Ἐφθάσαμεν, κύριοι βουλευταί, εἰς τὸ σημεῖον καθ’ ὃ ἡ Ἑλλὰς ὑπὸ τοὺς ἐκτεθέντας ὅρους λαμβάνει χρήματα κατὰ τὴν μετὰ Συμμάχων συμφωνίαν. Ἀλλὰ ἀκολουθοῦν ἄλλοι ὅροι ἀναφερόμενοι εἰς τὰ πέραν τῆς παροχῆς καὶ χρησιμοποιήσεως τοῦ Δανείου, ὅροι οἱ ὁποῖοι ἐπίσης δὲν κινοῦν τὸν ἐνθουσιασμὸν διὰ τὴν σύμβασιν, περὶ ἧς πρόκειται. Κατά τινα διάταξιν τῆς συμφωνίας, ἡ Ἑλλὰς ἡ ὁποία εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ πληρώσῃ καὶ ἐξοφλήσῃ τὰς ὁμολογίας, τὰς ὁποίας θὰ ἐκδώσῃ διὰ τὰς προκαταβολὰς ταύτας, μετὰ μίαν δεκαπενταετίαν, ἢ ἐνωρίτερον, δὲν θὰ δύναται πρὸ τῆς ἐξοφλήσεως τῶν προκαταβολῶν τούτων, πρὸ τῆς πληρωμῆς τῶν ὁμολογιῶν τὰς ὁποίας θὰ ἐκδώσῃ, δι’ αὐτὰς δὲν θὰ δύναται, λέγω, νὰ παράσχῃ οἱανδήποτε ἐγγύησιν πρὸς σύναψιν δανείου ἐξωτερικοῦ, ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τῶν δανειστῶν συμμάχων. Ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν εὑρίσκεται εἰς περιστάσεις ὥστε δι’ οἰκονομικοῦ τινὸς συνδυασμοῦ ν’ ἀντικαταστήσῃ τὰς ὁμολογίας ταύτας, ἀλλὰ διαρκέσῃ ἡ συμφωνία αὕτη ἐπὶ ὁλόκληρον δεκαπενταετίαν καὶ μόνον εἰς τὸ τέλος αὐτῆς δυνηθῇ ἡ Ἑλλὰς ν’ ἀντικαταστήσῃ καὶ ἐξοφλήσῃ τὰς ὁμολογίας ταύτας, ἐάν, λέγω, ὑποτεθῇ ὅτι ἐπὶ μίαν δεκαπενταετίαν, ὅπως προβλέπῃ ἡ συμφωνία, ἐξακολουθεῖ ἡ Ἑλλὰς νὰ ὀφείλῃ τὰς προκαταβολάς, ἢ παρατείνεται ἡ κατάστασις αὐτή, δηλαδὴ καὶ μετὰ τὴν δεκαπενταετίαν ἐξακολουθεῖ ἡ Ἑλλὰς νὰ ὀφείλῃ αὐτὰ τὰ 750,000,000 τὶ θὰ συνέβαινεν, ἐὰν ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκετο ἐν τῷ μεταξὺ εἰς τὴν ἐξαιρετικὴν ἀνάγκην νὰ συνάψῃ δάνειον ἐν τῷ ἐξωτερικῷ;

§143Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Δὲν θὰ μᾶς πείσετε διὰ τίποτε· εἶναι ἐξαιρετικαὶ περιστάσεις, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψει.

§144Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἔχω νὰ κάμω μίαν παράκλησιν· νὰ ἀφήσετε νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις μεθ’ ὅλης τῆς ἡσυχίας της. Τεσσαράκοντα ἡμέρας συνεδριάζομεν, καὶ δὲν ἠκούσθη ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καμμία φωνή. Παρακαλῶ τὸν κύριον Βασιλακάκην νὰ μᾶς ἀφήσῃ ἡσύχους. Ἠκούσαμεν μετὰ πάσης εὐλαβείας τὰς διαφόρους συζητήσεις, δὲν ἐκάμομεν οὔτε ἐρωτήσεις, οὔτε ἐπερωτήσεις· δὲν συνεζητήσαμεν κανὲν νομοσχέδιον· τὸ πρῶτον, καὶ τὸ τελευταῖον νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, εἶναι αὐτό· νὰ μᾶς ἀφήσητε νὰ τὸ συζητήσωμεν.

§145Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὑποτιθεμένου ὅτι ἡ συμφωνία ἡ οἰκονομική, ἡ πρώτη ἡ ὁποία μᾶς ἀπασχολεῖ, διαρκεῖ ἐπὶ ὁλόκληρον δεκαπενταετίαν, κατὰ τὴν ἐν αὐτῇ ὑπάρχουσαν πρόβλεψιν, ἢ καὶ παρατείνεται πέραν τῆς δεκαπενταετίας, ἡ Ἑλλὰς θὰ εὑρίσκετο ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ ὅρου τῆς συμφωνίας ταύτης, τοῦ ὅρου κατὰ τὸν ὁποῖον δὲν θὰ δύναται νὰ παράσχῃ οἱανδήποτε ἐγγύησιν διὰ τὴν σύναψιν δανείου ἐξωτερικοῦ. Καὶ ἐρωτῶ: Ἐὰν ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκετο εἰς τὴν ἀναπόδραστον ἀνάγκην, νὰ συνάψῃ μέγα ἢ μικρὸν δάνειον ἐξωτερικόν, ποία θὰ ἦτο ἡ θέσις αὐτῆς μὴ δυναμένης νὰ συνάψῃ τὸ δάνειον τοῦτο, ἐὰν μὴ εἶχε τὴν προηγουμένην συγκατάθεσιν τῶν Δυνάμεων μετὰ τῶν ὁποίων συμβάλλεται σήμερον; Ὁ ὅρος μοὶ φαίνεται καθ’ ὑπερβολὴν βαρὺς καὶ αὐστηρὸς. Γνωρίζω, ὅτι τὰ πλεῖστα τῶν δανείων της ἡ Ἑλλὰς συνῆψε ἐπὶ τῇ βάσει ἐγγυήσεων τῶν διαφόρων πόρων της. Ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι ὑπῆρξεν εἰς προηγούμενον δάνειον τῆς Ἑλλάδος ὅρος κατὰ τὸ ὁποῖον εἰς τὸ μέλλον δὲν δύναται νὰ δοθῇ ὑπ’ αὐτῆς ἐγγύησις διὰ τὴν σύναψιν ἄλλου ἐξωτερικοῦ δανείου. Ὁ ὅρος εἶναι τοσούτῳ μᾶλλον αὐστηρός, ὅσῳ δὲν ἀποκλείει ἁπλῶς τὴν χρησιμοποίησιν τῶν ὑπαρχόντων πόρων τῆς Ἑλλάδος, ἀλλ’ ἀποκλείει καὶ τὴν χρησιμοποίησιν πόρων τοὺς ὁποίους εἰς τὴν ἀνάγκην εὑρισκομένη ἡ Ἑλλάς, θὰ ἦτο διατεθειμένη νὰ δημιουργήσῃ. Θὰ ἦτο ἡ Ἑλλὰς διατεθειμένη νὰ δημιουργήσῃ πόρον ἐκ φορολογίας ἑνός, δύο, τριῶν, τεσσάρων, πέντε ἑκατομμυρίων καὶ νὰ δημιουργήσῃ τὸν πόρον αὐτὸν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ὅλοι οἱ ἄλλοι οἱ ἐκ φορολογιῶν πόροι της, οἱ ὁποῖοι εἶναι διατεθειμένοι ὡς ἐγγύησις εἰς τὰ διάφορα δάνειά της, ὅλοι οἱ πόροι αὐτοὶ νὰ μὴ ἐπηρεασθῶσιν οὐδόλως ἐκ τοῦ νέου πόρου τὸν ὁποῖον θὰ ἐδημιούργη τὸ Κράτος. Καὶ ὅμως, ὁ ὅρος αὐτὸς τῆς συμφωνίας, ὁ ὅρος ὁ ὁποῖος ἀποκλείει τὴν παροχὴν ἐγγυήσεως πρὸς σύναψιν ἐξωτερικοῦ δανείου, ἀποκλείει τὸ δικαίωμα καὶ τὴν εὐκολίαν νὰ συγκροτήσωμεν καὶ δημιουργήσωμεν ἑτέρους πόρους, διὰ νὰ συνάψωμεν νέον δάνειον εἰς τὸ Ἐξωτερικόν, τοῦ ὁποίου θὰ εἶναι ἡ ἀνάγκη ἀναπόδραστος. Ἀλλὰ κύριοι βουλευταί, πρὶν προχωρήσω εἰς ἄλλον ὅρον τῆς πρώτης συμβάσεως, θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλή, νὰ σπεύσω πρὸς τὴν δευτέραν καὶ νὰ σχετίσω αὐτὴν πρὸς τὴν προηγουμένην, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν ἐξωτερικῶν, ὡς εἶπον, ὅρων τῶν συμφωνιῶν, καὶ νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς συνάπτει συμφωνίαν κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ προμήθειαί της, ὁ ἐπισιτισμός της, τὸ ὑλικόν της, ὅλα αὐτά, θὰ τὰ παρέχουν αἱ Δυνάμεις μετὰ τῶν ὁποίων συμβάλλεται μόνον ἐν τῷ μέτρῳ τῆς Στρατιωτικῆς Συμμαχικῆς Ἐπιτροπῆς προτάσεως, καὶ ὅτι ἡ ἀξία τῶν ὑλικῶν αὐτῶν καὶ τοῦ ἐπισιτισμοῦ καὶ τῶν προμηθειῶν, θὰ κανονισθῇ εἰς τὸ μέλλον ἐν τίνι μέτρῳ θέλει βαρύνει τὴν Ἑλλάδα. Κατὰ τὸν τελευταῖον τοῦτον ὅρον ἡ Βουλὴ καλεῖται νὰ ἐπικυρώσῃ συμφωνίαν τῆς ὁποίας τὸ περιεχόμενον εἶναι ἐντελῶς ἀόριστον. Εἰς τὶ θὰ ἀνέλθῃ ἡ ἀξία τῶν προμηθειῶν, τοῦ ἐπισιτισμοῦ καὶ τοῦ ὑλικοῦ περὶ τῶν ὁποίων προβλέπει ἡ συμφωνία; Θὰ ἀνέλθῃ εἰς 100, 200, 300, 400, 500 ἑκατομμύρια; Μᾶς εἶναι ἐντελῶς ἄγνωστον. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν παρουσίασε τὴν συμφωνίαν ταύτην ὡς ἐξαιρετικῶς εὐνοϊκὴν ἐκ μέρους τῶν Δυνάμεων πρὸς τὴν Ἑλλάδα, διὰ τὸν λόγον ὅτι τὸ βάρος τῆς ἀξίας τῶν ὑλικῶν αὐτῶν καὶ τῶν προμηθειῶν δὲν θὰ βαρύνῃ ἴσως ἐντελῶς τὴν Ἑλλάδα, ἢ ἐν μέτρῳ τινὶ μόνον. Ἀλλ’ ἐρωτῶ: Ποία θὰ ἦτο ἡ ἠθικὴ θέσις τῆς Ἑλλάδος ἀπέναντι τῶν Δυνάμεων ἀπεκδεχομένης ἐκ μέρους αὐτῶν τὴν γενναιοδωρίαν των διὰ νὰ τὴν ἐλαφρύνουν ὁπωσδήποτε ἀπὸ τὸ βάρος τῆς ἀξίας τῶν ὑλικῶν, τὰ ὁποῖα ἠγόρασε διὰ τὴν διεξαγωγὴν τοῦ πολέμου; Ἀλλ’ ὡς εἶπον, καὶ κατὰ τὴν δευτέραν ταύτην σύμβασιν ἡ Ἑλλὰς δὲν δύναται νὰ ἐνεργήσῃ καμμίαν παραγγελίαν, ὡς πρὸς τὰ ὑλικά, τὰς προμηθείας, τὸν ἐπισιτισμόν της, ἄνευ τῆς προηγουμένης ἐπίσης συγκαταθέσεως τῆς Στρατιωτικῆς Συμμαχικῆς Ἐπιτροπῆς τῆς ἑδρευούσης ἐν Ἀθήναις. Πῶς ἑπομένως θὰ ἦτο δυνατὸν ποτὲ νὰ συμφωνήσω μὲ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἐκθειάζοντα τοὺς ὅρους τῶν Συμβάσεων, ὅταν ἡ Ἑλλὰς ὡς ἐκ τῶν Συμβάσεων αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ διευκολύνουν τὴν διεξαγωγὴν τοῦ πολέμου τὸν ὁποῖον ἀνέλαβε, δὲν τῆς εὐκολύνουν οὔτε τὰ χρήματά της τὰ ἀναγκαῖα, οὔτε τὰ ὑλικά της νὰ προμηθεύηται, ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχει τὴν προηγουμένην συγκατάθεσιν προσώπων, ἀντιπροσώπων μὲν τῶν Συμμάχων, ἀλλὰ προσώπων πάντως, ἀτόμων, τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύναντο νὰ ἔχουν τὰς ἰδιαιτέρας των κρίσεις, καὶ ὡς ἐκ τῶν κρίσεων τῶν ὁποίων θὰ ἠδύνατο νὰ ἀπαντᾷ προσκόμματα τὸ ἔργον τῆς διεξαγωγῆς τοῦ ἡμετέρου πολέμου; Ἀλλὰ δὲν μοὶ φαίνεται, ὅτι ἐξήντλησα ἀκόμη τοὺς ὅρους εἰς τοὺς ὁποίους ἥκιστα θὰ ἠδυνάμην νὰ ἀποδώσω τὸν χαρακτῆρα τοῦ εὐνοϊκοῦ, διότι ὑπάρχει διάταξις κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ τραβήγματα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, δὲν θὰ εἶναι διαπραγματεύσιμα, ἐκτὸς τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Ἀγγλίας. Ὑπάρχουσιν, ὡς εἶπον, τὰ παραρτήματα τῶν συμφωνιῶν, ἐπιστολαὶ τῶν Ὑπουργῶν τῶν Οἰκονομικῶν τῆς Ἀγγλίας καὶ τῆς Γαλλίας πρὸς τοὺς οἰκείους τῆς Ἑλλάδος πρεσβευτάς, κατὰ τὰς ὁποίας τὰ εἰς φράγκα καὶ εἰς λίρας, προκειμένου περὶ Ἀγγλίας, τραβήγματα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, δὲν θὰ εἶναι διαπραγματεύσιμα ἐκτὸς τῆς Γαλλίας καὶ Ἀγγλίας. «Ρητῶς ἐννοεῖται, λέγει ἡ ἐπιστολὴ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τῆς Γαλλίας, ὅτι τὰ εἰς φράγκα τραβήγματα ταῦτα δὲν θὰ εἶναι διαπραγματεύσιμα ἐκτὸς τῆς Γαλλίας καὶ θὰ χρησιμεύσωσι μόνον διὰ τὴν τακτοποίησιν συναφθεισῶν ὑποχρεώσεων καὶ πληρωμὴν ἐν τῇ χώρᾳ ταύτῃ». Ἀλλ’ ἐρωτῶ, κ. κ. βουλευταί, ποία εἶναι ἡ σημασία τοῦ ὅρου τούτου; Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, φορτωμένη μὲ πιστώσεις ἐν Γαλλίᾳ, Ἀγγλίᾳ καὶ Ἡνωμέναις Πολιτείαις, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα φουσκώνουσα τὰ χρηματοκιβώτιά της μὲ τραπεζογραμμάτια, τὰ ὁποῖα θὰ ἐκδώσῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐκεῖ πιστώσεών της, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα διασπείρουσα τὰ τραπεζογραμμάτιά της ἀνὰ τὰς ἀγορὰς τῆς Ἑλλάδος, θὰ κληθῇ μίαν ἡμέραν νὰ ἐκδώσῃ συναλλάγματα ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ· ἀλλὰ διὰ τὰ συναλλάγματα ταῦτα καθόσον θὰ ἀναφέρωνται εἰς τὰς πιστώσεις τὰς ὁποίας αἱ δυνάμεις ἤνοιξαν διὰ λογαριασμὸν τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, δὲν θὰ δύνονται νὰ εἶναι διαπραγματεύσιμα ἐκτὸς τῆς Ἰταλίας καὶ τῆς Ἀγγλίας. Θὰ ἔλεγέ τις ὅτι αἱ δυνάμεις εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ὁρίσωσι τοῦτο· ἀλλὰ μὴ λησμονῶμεν τὴν διάταξιν ἐκείνην τὴν περιεχομένην ἐν ταῖς συμφωνίαις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, δὲν θὰ ἐκδώσῃ ἐπὶ τῶν πιστώσεων τῶν ἀνοιγομένων εἰς λογαριασμὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ μεταβιβαζομένην εἰς αὐτήν, οὐδὲ δραχμῆς συνάλλαγμα, ἐφ’ ὅσον αἱ ἰδικαί της πιστώσεις ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ Γαλλίᾳ δὲν κατέλθωσι κάτω τῶν 100.000.000. Εἶναι γνωστόν, κ. κ. βουλευταί, ὅτι αἱ πιστώσεις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου ἐν Εὐρώπῃ, ἀνέρχονται πλέον εἰς ποσὸν μεγαλείτερον τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον ἀφορῶσιν αἱ συμβάσεις, περὶ ὧν πρόκειται. Κατὰ τὸν τελευταῖον δημοσιευθέντα ἰσολογισμὸν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὑπερβαίνουσι τὰ 840.000.000. Αἱ τρεῖς δυνάμεις παρέχουσι προκαταβολὰς εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον· αἱ προκαταβολαὶ αὗται ἐγγράφονται ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης· ἡ Τράπεζα ἐκδίδει τραπεζογραμμάτια, τὰ τραπεζογραμμάτια κυκλοφοροῦν, ὁ κόσμος ἔχει εἰς χεῖρας τραπεζογραμμάτια καὶ θέλει νὰ στείλῃ χρήματα εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ἀλλὰ τὰ συναλλάγματα τὰ ὁποῖα θὰ ἐκδώσῃ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, δὲν θὰ τὰ ἐκδώσῃ ἐπὶ τῶν προκαταβολῶν περὶ ὧν πρόκειται· εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ τὰ ἐκδώσῃ εἰς βάρος τῶν ἰδίων αὐτῆς πιστώσεων. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω διατὶ αἱ Δυνάμεις τόσον πολὺ ἐπιμένουν ὥστε τὰ συναλλάγματα νὰ μὴ σύρωνται ἐπὶ τῶν προκαταβολῶν, ἀλλὰ ἐπὶ τῶν ἰδίων τῆς Τραπέζης πιστώσεων. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω τὴν εἰς τοῦτο ἐπιμονὴν τῶν Δυνάμεων, αἱ ὁποῖαι πραγματικῶς ἔδειξαν μεγάλην εἰς τοῦτο ἐπιμονήν· ἐν ταῖς ἐπιστολαῖς, τὰς ὁποίας ἀνέφερα, βλέπω τοὺς Ὑπουργοὺς τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Ἀγγλίας νὰ λέγωσιν ὅτι ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις θὰ δεχθῇ ὅπως ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα χρησιμοποιήσῃ τὰς εἰς φράγκα προκαταβολὰς διὰ τραβηγμάτων ἐπὶ Γαλλίας, καθ’ ἣν περίπτωσιν τὸ ἐνεργητικὸν τῶν διαθεσίμων τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου Ταμείου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, ἤθελε κατέλθῃ ἐν Γαλλίᾳ κάτω τῶν 31.000.000 φράγκων καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ κάτω τοῦ 1.400.000 λιρῶν. Πολὺ περισσότερον ἐκπλήσσομαι διὰ τὴν ἐπιμονὴν τῶν δύο Ὑπουργῶν τῶν Οἰκονομικῶν τῶν δύο Δυνάμεων, καθόσον βλέπω ὅτι διὰ νεωτέρας ἐπιστολῆς τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γαλλίας πρὸς τὸν ἐν Παρισίοις πρεσβευτήν μας ἐζητήθη νὰ ἐξηγηθῇ καὶ ἡ ἔννοια τῶν διαθεσίμων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀνὰ τὰς χώρας τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Μεγάλης Βρεττανίας. Τὰ διαθέσιμα κυρίως ἀποτελοῦνται ἀπὸ λογαριασμούς· ἀλλ’ εἶναι ἐνδεχόμενον ν’ ἀποτελοῦνται καὶ ἀπὸ βραχυπροθέσμους ἀξίας. Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἀγγλίας ἐπρονόησεν ὥστε καὶ αὗται αἱ βραχυπρόθεσμοι ἀξίαι, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ἀνέρχωνται εἰς 1, 2, 5.000.000 καὶ αὐταὶ πρέπει νὰ ὑπολογισθῶσιν εἰς τὰ 31.000.000 φράγκων διὰ νὰ ἐξακολουθῇ νὰ ἐκδίδῃ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα συναλλάγματα ἐπὶ τῶν ἰδίων της πιστώσεων. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω τὴν σημασίαν τῆς ρήτρας ταύτης· ἀλλ’ ἐν σχέσει πρὸς τὴν διάταξιν ταύτην ἐρωτῶ: Διατὶ τότε ὁ περιορισμὸς τῶν συναλλαγμάτων τῶν ἐκδιδομένων ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης; Διατὶ τὰ συναλλάγματα ταῦτα νὰ μὴ εἶναι διαπραγματεύσιμα ἐκτὸς τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Ἀγγλίας; Ἴσως διαπράττω κανένα οἰκονομολογικὸν σολοικισμόν, ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ πῶς, ἀφοῦ ἐξαντληθῶσιν ὅλαι αἱ πιστώσεις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου διὰ συναλλαγμάτων, πῶς ἔπειτα ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρὰ νὰ τραβήξωμεν ἐπὶ τῶν πιστώσεων τῶν προκαταβολῶν, πῶς δὲν θὰ εἶναι διαπραγματεύσιμα τὰ συναλλάγματα εἰμὴ μόνον ἐν Γαλλίᾳ καὶ Ἀγγλίᾳ; Ἀλλ’ ἐὰν αἱ Ἑλληνικαὶ ἀγοραί, τὸ Ἑλληνικὸν ἐμπόριον λάβῃ ἀνάγκην νὰ κάμῃ προμηθείας εἰς ἄλλας ἀγορὰς ἐκτὸς τῆς Ἀγγλίας καὶ τῆς Γαλλίας, κατὰ τίνα τρόπον θὰ στείλῃ τὰ συναλλάγματά του; Ἀλλὰ συναπτομένου δανείου ἡ Βουλὴ καλεῖται νὰ ἐπικυρώσῃ τὴν σχετικὴν συμφωνίαν· ἐξεταστέον, τί εἶναι τὸ βάρος τὸ ὁποῖον ἀναλαμβάνομεν; Διότι τὸ βάρος, προκειμένου περὶ δανείου, κυρίως εἰπεῖν, δὲν εἶναι αὐτὸ τὸ ποσὸν εἰς τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται τὸ δάνειον, τὸ βάρος εἶναι ὁ τόκος τοῦ δανείου, ὁ ὁποῖος πληρώνεται διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Ἡ σύμβασις τὴν ὁποίαν καλεῖται νὰ ἐπικυρώσῃ ἡ Βουλὴ οὐδὲν ὁρίζει περὶ τούτου, Ὁ τόκος ὁρισθήσεται εἰς τὸ μέλλον. Ἀλλ’ ὁ πόλεμος δύναται νὰ λήξῃ αὔριον, νὰ λήξῃ μετὰ ἕνα μῆνα, μετὰ δύο μῆνας· ὁ πόλεμος λήγει πρὶν ἢ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις πιστωθῇ μὲ ὅλον τὸ ποσὸν τῶν 750.000.000 ἐν τῷ μεταξύ, ὅπως εἶπον πρὸ ὀλίγου, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐκδίδει συναλλάγματα ἐπὶ τῶν ἰδίων της πιστώσεων· αἱ πιστώσεις τῶν προκαταβολῶν δὲν θίγονται ποσῶς· λήγει ὁ πόλεμος καὶ ὑπάρχει μία διάταξις, ἡ ὁποία λέγει, ὅτι τὸ ὑπόλοιπον τῶν προκαταβολῶν, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει πραγματοποιηθῇ, τὸ ὑπόλοιπον αὐτό, κατὰ τὸ Γαλλικὸν κείμενον, pourra être utilisé. Δὲν ἠξεύρω ποίαν σημασίαν ἔχει αὐτὸ τὸ pourra, ἀλλ’ ἐν τῇ Ἑλληνικῇ μεταφράσει βλέπω νὰ λέγηται, ὅτι τὸ ὑπόλοιπον θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ χρησιμοποιηθῇ, καὶ ἤθελον νὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ διευκρινήσῃ ἂν πρόκειται περὶ δυνητικῆς ἢ ἐπιτακτικῆς διατάξεως. Διότι ἐὰν εἶναι ἁπλῶς δυνητική, εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ συμβῇ καὶ θὰ συμβῇ τοῦτο, ὅτι θὰ ἔχωμεν ἐξηντλημένας ὅλας τὰς πιστώσεις τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐν Γαλλίᾳ καὶ Ἀγγλίᾳ, καὶ μετὰ τὸν πόλεμον αἱ Δυνάμεις θὰ μᾶς εἴπωσιν: «Ἔ ὁ πόλεμος ἐτελείωσε· τὰ καταφέραμεν ὅπως τὰ καταφέραμεν· δὲν εἶναι ἀνάγκη πλέον χρημάτων· εἰς τὶ θὰ σᾶς χρησιμεύσουν». Ἀλλ’ ἐνῷ θὰ ἠδύναντο ἴσως αἱ Δυνάμεις νὰ μᾶς εἴπουν, εἰς τὶ θὰ σᾶς χρησιμεύσουν αἱ περαιτέρω προκαταβολαί, ἐξ ἄλλου ἔχομεν ἐξηντλημένας τὰς ἰδικάς μας πιστώσεις, καὶ ἡ οἰκονομικὴ ἀγορὰ τῆς Ἑλλάδος θὰ εὑρίσκεται εἰς κατάστασιν πολὺ διάφορον ἐκείνης τὴν ὁποίαν ἐφοβεῖτο ὁ κύριος εἰσηγητὴς τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅταν ἔλεγεν ὅτι θὰ πάθωμεν πληθώραν χρηματικοῦ νομίσματος. Ταῦτα, κύριοι βουλευταί, εἶχον νὰ παρατηρήσω ἐν σχέσει πρὸς τὰς δύο συμβάσεις. Ἡ ἄλλη συμφωνία, ὅπως εἶπον, δὲν θὰ μὲ ἀπασχολήσῃ πολύ. Ἀλλὰ καὶ ἐδῶ βλέπω ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, δανείζει εἰς τὰς δύο Κυβερνήσεις διὰ τὰς ἀνάγκας τῶν Συμμαχικῶν Στρατευμάτων, καὶ δι’ ἄλλας ἀνάγκας των ἐνταῦθα 250.000.000. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐν τῇ εἰσηγήσει του ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν ἔθιξε τὴν συμφωνίαν ταύτην, ὥστε διατελῶ ἀληθῶς ἐν ἀπορίᾳ πόθεν τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον καὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα θὰ ἔχουν νὰ διαθέσουν τὰ 250.000.000 αὐτά. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτου δὲν δύναμαι εἰ μὴ νὰ παρατηρήσω καὶ πάλιν, ὅτι, ἀφοῦ αἱ δύο Κυβερνήσεις, ἡ Ἀγγλικὴ καὶ ἡ Γαλλική, θὰ ἐγγράψωσι πίστωσιν διὰ τὸ δάνειον τοῦτο, τὸ ὁποῖον θὰ δύνανται νὰ πληρώσουν μετὰ 2 ἔτη ἀπὸ τῆς λήξεως τοῦ πολέμου, αἱ Δυνάμεις αὗται προβλέπουν καὶ τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον ἀποδέχεται, ὅτι, ὑφισταμένου τοῦ πολέμου, ἐὰν ἡ δραχμὴ εἶναι εἰς ὑπερτίμησιν, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ὁ δανειστὴς αὐτῶν τῶν δύο Μεγάλων Δυνάμεων, δὲν θὰ δύναται νὰ σύρῃ συναλλάγματα ἐπὶ τῶν δύο χωρῶν αὐτῶν, διότι τὰ συναλλάγματα ταῦτα, φυσικά, θὰ εἶναι ὑπὲρ τῆς δραχμῆς, ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου. Κύριοι βουλευταί. Δὲν ἔχω τὴν ἀξίωσιν, ὅτι θὰ ἠδυνάμην νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ νὰ ἀξονυχίσω τὰς συμβάσεις ἀπὸ καθαρᾶς οἰκονομικῆς ἀπόψεως, παραιτοῦμαι δὲ καὶ τῆς ἐξετάσεως τῶν ἐσωτερικῶν ὅρων τῶν συμφωνιῶν. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι παρὰ νὰ εἴπω, ὅτι αἱ συμβάσεις εἶναι, ὅπως παρουσιάζονται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, εἶναι συμβάσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἱκανοποιοῦν τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς. Ἐννοῶ, ὅτι τὸ δάνειον δὲν γίνεται ὑπὸ τοιούτους ὅρους, ὧν θὰ ἦτο ἡ Ἑλλὰς σήμερον ἀξία, ἡ Ἑλλάς, ἡ ὁποία καλεῖται νὰ δανείσῃ 250 ἑκατομμύρια εἰς τὰς Δυνάμεις, ἡ Ἑλλὰς τῆς ὁποίας ἡ νομισματικὴ μονὰς ἔχει ὑπερτίμησιν ἀπέναντι τῶν νομισματικῶν μονάδων τῶν Κρατῶν μετὰ τῶν ὁποίων συμβάλλεται. Δὲν νομίζω, ὅτι αἱ συμβάσεις ἀνταποκρίνονται πρὸς ὅ,τι θὰ ἠδύνατο νὰ ἀξιώσῃ οἰκονομικῶς ἡ Ἑλλάς. Ἀλλ’ ἰδίως θέλω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν ὅρων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐκθέτουν τρόπον τινὰ αὐτὴν τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, τὴν ἐκθέτουν ἀπὸ ἀπόψεως χρηστότητος διαχειριστικῆς, διότι δὲν ζητεῖται μόνον νὰ συγκατατίθενται αἱ ἐπιτροπαί, ἡ Στρατιωτικὴ καὶ ἡ Οἰκονομική, διὰ νὰ χορηγῶνται αἱ προκαταβολαί, ἀλλ’ ἐπιτρέπεται διὰ τῆς συμβάσεως αὐτῆς, νὰ ἐπικάθηνται αἱ ἐπιτροπαὶ αὐταὶ ἐπὶ τῆς ράχεως τῆς Ἑλληνικῆς διαχειρίσεως, διὰ νὰ βλέπουν κατὰ τίνα τρόπον δαπανῶνται τὰ χρήματα ταῦτα. Δὲν νομίζω, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔδωκε μέχρι τοῦδε τὸ παράδειγμα διαθέσεως δανείων, κατὰ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον, θὰ γίνεται ἡ διάθεσις αὐτῶν τῶν δανείων. Ἐξόχως δὲ ἤθελον νὰ ἐπισύρω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἐπὶ τοῦ ἐνδεχομένου τῆς ἐπιρροῆς τὴν ὁποίαν, θὰ ἠδύναντο νὰ ἀσκήσωσιν αἱ συμβάσεις αὗται, καὶ ἐπὶ τῆς διεξαγωγῆς τοῦ πολέμου, διότι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἐμφανίζεται ὡς αὐτοτελὴς παράγων ἐν τῇ συμπράξει μετὰ τῶν Συμμάχων, εἰς τὴν διεξαγωγὴν τοῦ πολέμου. Ἡ Ἑλλὰς παρουσιάζεται διὰ τῶν συμβάσεων τούτων, ὡς καταλήξασα εἰς τὴν συμφωνίαν ταύτην κατόπιν γνωμοδοτήσεως, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ἡ ἀνωτάτη πολεμικὴ ἐπιτροπή, ἡ ἐν Βερσαλλίαις, ὑποθέτω, καὶ κατόπιν συμφωνιῶν στρατιωτικῶν, τῶν ὁποίων δὲν ἔχει ἡ Βουλὴ γνῶσιν, συμφωνιῶν στρατιωτικῶν, αἱ ὁποῖαι ὁρίζουν τὰς δυνάμεις τὰς στρατιωτικὰς καὶ τὰς ναυτικὰς τῆς Ἑλλάδος, διὰ τῶν ὁποίων θὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸν πόλεμον. Ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ δὲν εἶναι φωτισμένη περὶ τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων, μὲ τὰς ὁποίας εἶναι ἀποφασισμένη νὰ εἰσέλθῃ ἡ Ἑλλὰς εἰς τὸν πόλεμον. Τὰς δυνάμεις ταύτας δὲν τὰς ὥρισεν ἀφ’ ἑαυτῆς ἡ Ἑλλάς· τὰς ὥρισαν οἱ Σύμμαχοί της. Ἡ κίνησις τῆς Ἑλλάδος καὶ ἀπὸ ἀπόψεως στρατιωτικῆς καὶ ὑπὸ ἀπόψεως χρηματικῆς ἐξαρτᾶται τελείως ἐκ τῶν γνωμοδοτήσεων καὶ τῆς συγκαταθέσεως τῶν Συμμάχων. Δὲν βλέπω, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἀναλαμβάνουσα τὸν ἀγῶνα εἰς τὸν ὁποῖον εἰσῆλθε κρατεῖ τὴν θέσιν ἐκείνην, τῆς ὁποίας ἦτο ἀξία νὰ εἶναι κάτοχος παρὰ τὸ πλευρὸν τῶν Συμμάχων Δυνάμεων.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σοκόλης ἔχει τὸν λόγον.

§147Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Κύριοι, ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὸ νομοσχέδιον «περὶ γραμματίων τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης». Εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀναφέρεται, ὅτι ἡ Κυβέρνησις προβαίνει εἰς τὴν ἔκδοσιν τῶν γραμματίων τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, δηλαδὴ εἰς βραχυπροθέσμους συναλλαγματικάς, διότι εὑρίσκει ὅτι ἡ πληθωρικὴ κυκλοφορία τοῦ χαρτονομίσματος εἶναι ἓν ἐλάττωμα νομισματικόν, εἰς τὸ ὁποῖον ὀφείλεται ἡ ὑπερτίμησις τῶν εἰδῶν τῆς πρώτης ἀνάγκης· δηλαδὴ διότι εὑρισκόμεθα πρὸ ἀφθόνου εὐθηνοτάτου χρήματος, διὰ τὸν λόγον τοῦτον ὑπερτιμήθησαν τὰ εἴδη τῆς πρώτης ἀνάγκης. Θὰ ἠδύνατό τις ἴσως νὰ δεχθῇ τοῦτο ἐὰν ἀνηγγέλλετο ὅτι τὸ ἡμέτερον χαρτονόμισμα ὀνομάζεται χαρτονόμισμα, ἀλλ’ οὐσιαστικῶς δὲν εἶναι χαρτονόμισμα, οὐσιαστικῶς εἶναι χρυσὸς, εἶναι νόμισμα μεταλλικόν, τὸ ὁποῖον ἔχει ἁπλῶς τὴν μορφὴν τοῦ χαρτονομίσματος. Ὅταν δὲν ἔχει τὴν εὐτυχίαν ἓν ἔθνος νὰ ἔχῃ ἄφθονον χρυσὸν, ἄφθονον πλοῦτον, βεβαίως τὸ τοιοῦτον δὲν εἶναι ἐλάττωμα, τὸ ὁποῖον θὰ δύναται νὰ θεραπευθῇ διὰ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ πλούτου τούτου. Δὲν ἠκούσθη ποτὲ, ὅτι διότι κανεὶς εἶναι πλούσιος πρέπει νὰ ἐλαττώσῃ τὸν πλοῦτον του, ἐπειδὴ ζημιοῦται διότι εἶναι πλούσιος. Ἐὰν λάβωμεν τοιουτοτρόπως τὸ πρᾶγμα θὰ περιπέσωμεν εἰς τὴν ἀρχαίαν μυθολογίαν ὅπου θὰ εὕρωμεν τὸν Λεωνίδαν, ὁ ὁποῖος εἶχεν τὴν εὐτυχίαν, πᾶν ὅτι ἤγγιζεν νὰ μεταβάλλεται εἰς χρυσόν. Τί ἀπέγινεν; Εἶναι γνωστόν, τί ἀπέγινεν ἀκριβῶς ἕνεκα τοῦ μεγάλου πλούτου, ὁ ὁποῖος ἔπιπτε εἰς τὰς χεῖράς του μὲ αὐτὸ τὸ δῶρον, ἂς τὸ ὀνομάσωμεν δῶρον, τὸ ὁποῖον τοῦ ἔδωκεν ὁ Θεός. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τὸ Κράτος ἔχει καθῆκον νὰ ρυθμίζῃ, εἶναι ἡ κυκλοφορία τοῦ πλούτου, οὐχὶ δὲ ὁ πλοῦτος αὐτός, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ὁ πλοῦτος αὐτὸς εἶναι φυσικός, δὲν εἶναι τεχνητός. Τοσοῦτον μᾶλλον καθ’ ὅσον δὲν εἶναι πληθώρα τοῦ νομίσματος, ὄχι· ἡ κυρία αἰτία εἶναι ἡ ἐλαχίστη αἰτία τῆς ὑπερτιμήσεως τῶν τροφίμων. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις τοῦ νόμου τονίζει ὅτι ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι αἰτίαι ἀλλὰ καὶ αἱ αἰτίαι αὐταὶ εἶναι αἱ μόναι, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν. Ὁ πλοῦτος δὲν εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος κάμνει τὰ εἴδη τῆς πρώτης ἀνάγκης νὰ ὑπερτιμῶνται τοὐναντίον ὁ πλοῦτος ἀνέπτυξεν τὸν συναγωνισμὸν καὶ ὁ συναγωνισμὸς ἐπιφέρει τὴν ἐλάττωσιν τῶν τιμῶν. Σήμερον ὡς ἐκ τῶν περιστάσεων ὁ συναγωνισμὸς εἶναι ἀδύνατος ἑπομένως ἀφ’ ἧς στιγμῆς δὲν ὑφίσταται συναγωνισμὸς δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ὑπάρχῃ ὑπερτίμησις τῶν τροφίμων. Ἔχομεν ἐλάττωσιν τῆς παραγωγῆς, ἔχομεν ἐλάττωσιν τῶν μεταφορικῶν μέσων, ἔχομεν τοὺς ναυτιλιακοὺς κινδύνους, ἔχομεν τὰ ὑπέρογκα ἀσφάλιστρα, τοὺς ὑπερόγκους ναύλους, τριπλασιασμὸν ἴσως τετραπλασιασμὸν τῶν μεσαζόντων προσώπων, ἔχομεν ἐπέμβασιν τοῦ Κράτους ἐμπορευομένου καὶ τούτου, καὶ τὸ Κράτος ἐφ’ ὅσον ἐμπορεύεται εἴτε ὑπὸ τὴν μορφὴν τῶν μονοπωλίων εἴτε ὑπὸ τὴν μορφὴν τῶν ἐπιτάξεων δημιουργεῖ καὶ αὐτὸ μεσάζοντας οἱ ὁποῖοι ὡς ἀποτέλεσμα ἔχουν τὴν ὑπερτίμησιν τῶν εἰδῶν τῆς πρώτης ἀνάγκης καὶ ἂς προσθέσωμεν εἰς ὅλα ταῦτα καὶ τὴν δίψαν τοῦ κέρδους καὶ θὰ ἴδωμεν ὅτι δὲν εὑρισκόμεθα πρὸ φαινομένου περιέργου τοῦ ὅτι ἡ ὑπερτίμησις τῶν πρώτων εἰδῶν τῆς ἀνάγκης ἔχει φθάσει εἰς τὰ ὕψη εἰς τὰ ὁποῖα ἔφθασε. Τὶ θὰ συνέβαινε, Κύριοι, ἐὰν τὸ ἡμέτερον νόμισμα δὲν ἦτο νόμισμα πραγματικόν, ἀλλ’ ἦτο νόμισμα πραγματικῶς χαρτονόμισμα; Θὰ συνέβαινεν ὅτι δὲν θὰ εἶχε τὸ κάλυμμά του εἰς χρυσὸν καὶ ἑπομένως θὰ εὑρίσκετο ἐν ὑποτιμήσει, οὕτω ὑποτιμωμένου τοῦ νομίσματος θὰ ἐπήρχετο ἀμέσως ἀναγκαστικὴ ὑπερτίμησις ὅλων τῶν εἰδῶν τοῦ βίου. Ἔχομεν τὴν εὐτυχίαν νὰ εὑρισκόμεθα πρὸ τῆς δραχμῆς ἡ ὁποία δὲν ἔχει οὐδεμίαν διαφορὰν μεταξὺ χρυσῆς καὶ χαρτίνης, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐλάχιστα Κράτη ἐν τῷ κόσμῳ ἔχουν τὴν ἰσοτιμίαν τοῦ νομίσματός των. Καθ’ ἣν στιγμὴν λοιπὸν εὑρισκόμεθα πρὸ τοιούτων φαινομένων ἐρωτᾶται: Εἶναι ἐλάττωμα ἡ πληθωρικὴ κυκλοφορία τοῦ νομίσματος; Καὶ ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι εἶναι ἐλάττωμα τίθεται τὸ ἑξῆς ἐρώτημα: Τὸ χρῆμα τὸ ὁποῖον ἐκέρδισεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς κατὰ τὴν τελευταίαν αὐτὴν ἐποχὴν ποῦ ἤθελε τοποθετηθῆ; Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τοποθετηθῇ λόγῳ τῶν περιστάσεων μήτε εἰς βιομηχανικὰς ἐργασίας μήτε εἰς ναυτιλιακὰς ἐπιχειρήσεις· οὐδαμοῦ δύναται ἀπὸ ὅλας αὐτὰς τὰς κερδοσκόπους καὶ προσοδοφόρους ἐπιχειρήσεις νὰ τοποθετηθῇ. Ποῦ ἐτοποθετήθη καὶ ποῦ τοποθετεῖται καθ’ ἑκάστην; Εἰς χρηματιστικὰ ἔγγραφα, εἰς χρεώγραφα τοῦ Κράτους, εἰς χρηματιστικὰς ἐπιχειρήσεις εἰς τὰς ὁποίας ἡ πληθωρικὴ κυκλοφορία τοῦ χρήματος εἶναι ἰδιαιτέρως ἀναγκαία ἰδίως μετὰ τὴν τελευταίαν ἀπαγόρευσιν τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ γίνωνται πράξεις ἐπὶ προθεσμίᾳ ἀλλὰ νὰ γίνωνται τοῖς μετρητοῖς. Χρειάζεται χρῆμα διὰ νὰ γίνουν αὐταὶ αἱ ἐργασίαι τῶν κολοσσιαίων κεφαλαίων τὰ ὁποῖα καθ’ ἑκάστην διέρχονται ἀπὸ τὸ χρηματιστήριον ὥστε δὲν βλέπω ποῦ εἶναι αὐτὸ τὸ ἐλάττωμα. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι εἶναι ἐλάττωμα πῶς τὸ διορθώνομεν; Τὸ διορθώνομεν διὰ γραμματίων τὰ ὁποῖα αὐτὰ καθ’ ἑαυτὰ δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ χαρτονόμισμα ἢ μὴ νόμισμα; Αὐτὸ τὸ ὁμολογεῖ καὶ ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς ἡ ὁποία ἐμελέτησε τὸ νομοσχέδιον καὶ ἡ ὁποία ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι εἶναι μία εὐσυνείδητος ἐργασία τιμῶσα τὸν εἰσηγητὴν αὐτῆς. Θέλομεν νὰ καταργήσωμεν τὴν πληθωρικὴν κυκλοφορίαν τοῦ χρήματος καὶ δίδομεν βραχυπροθέσμους συναλλαγματικάς. Τί θὰ γίνωσιν αὐταὶ αἱ συναλλαγματικαί; Ἐκεῖνος μὲν ὁ ὁποῖος ἔχει χρῆμα θὰ τὰς κρατήσῃ διὰ νὰ κερδίσῃ τὸν τόκον, ἀλλ’ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει θὰ σπεύσῃ νὰ τὰς προεξοφλήσῃ καὶ τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν θὰ λήξῃ ἡ προθεσμία δὲν θὰ προεξοφληθῶσιν ἄλλαι καὶ δὲν θὰ ἔλθῃ χρῆμα εἰς τὴν θέσιν τοῦ εὑρίσκετο πρὸ τοῦ νόμου. Θὰ συμβαίνῃ ὅμως αὐτό; Συμβαίνει κάτι ἄλλο τὸ ὁποῖον ἔχει σχέσιν μὲ τὴν σύμβασιν ἡ ὁποία ἐφαρμόζεται σήμερον συγχρόνως μετὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ γραμματίων Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Σήμερον τὸ νόμισμά μας ἔχει κάλυμμα μεταλλικὸν ἐνῷ τὸ κάλυμμα τῶν γραμματίων τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ὅπως καὶ τὸ κάλυμμα τοῦ χαρτονομίσματος τὸ ὁποῖον θὰ ἐκδώσωμεν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς συμβάσεως δὲν θὰ εἶναι πλέον μεταλλικὸν θὰ εἶναι πιστωτικόν. Θὰ ἔχῃ τὴν αὐτὴν ἀξίαν τὸ κάλυμμα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ λάβῃ ὅταν ἐξαντληθῶσι τὰ ἀποθέματα τοῦ ΓΧΜΒʹ νόμου; Εἶναι τελείως διάφορον, εἶναι κάλυμμα πιστωτικὸν εἰς ὅλας τὰς οἰκονομικὰς διακυμάνσεις αἱ ὁποῖαι θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ παρουσιασθῶσι εἰς τὰς εὐρωπαϊκὰς ἀγοράς, ὄχι μόνον διαρκοῦντος τοῦ πολέμου ἀλλ’ ἰδίως καὶ μετὰ τὸ τέλος αὐτοῦ, ἑπομένως τὸ νόμισμά μας ὑποκείμενον εἰς οἰκονομικὰς διακυμάνσεις εἶναι ζήτημα ἐὰν θὰ δυνηθῇ νὰ τηρήσῃ τὴν ἰσοτιμίαν του πρὸς τὸν χρυσὸν καὶ ἐὰν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ὑπάρχῃ διαφορὰ μεταξὺ χρυσοῦ καὶ χαρτίνης δραχμῆς. Τὸ τοιοῦτον δὲν συμβαίνει μόνον διὰ τὸ ζήτημα τῶν γραμματίων τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἀλλὰ συμβαίνει καὶ διὰ τὸ δάνειον ὁλόκληρον τὸ ὁποῖον μᾶς παρέχεται ἀπὸ τοὺς συμμάχους. Δηλαδὴ δημιουργεῖται ἓν εἶδος νέον ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν λόγῳ τῶν οἰκονομικῶν ὅρων ὑπὸ τοὺς ὁποίους εὑρισκόμεθα τόσον καιρὸν νὰ εἶχε ποτὲ παρουσιασθῆ, διότι πρόκειται περὶ ἐκδόσεως χαρτονομίσματος τὸ ὁποῖον θὰ ἔχῃ ἀπέναντί του συνάλλαγμα οὐχὶ πλέον μεταλλικὸν ἀλλὰ πιστωτικόν. Εἶναι ἀληθές, ὅπως ἀνέφερε καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀργολιδοκορινθίας, ὅτι ἔκδοσιν πιστωτικῶν γραμματίων ἔκαμαν καὶ ἄλλα Κράτη, ἔκαμε δὲ ἰδίως ἡ Ἀγγλία καὶ ἡ Γαλλία, ἀλλὰ τὰ δύο ταῦτα Κράτη κατέφυγον εἰς τὴν ἔκδοσιν τῶν γραμματίων τούτων τῶν ἐντόκων, βραχυπροθέσμων ἀκριβῶς, διότι δὲν εἶχον ἀντίκρυσμα, δὲν εἶχον ἀντίκρυσμα διὰ νὰ ἐκδώσουν χαρτονομίσματα καὶ κατέφυγον εἰς τὸ μέσον αὐτὸ τῆς ἐκδόσεως βραχυπροθέσμων συναλλαγματικῶν. Σημειώσατε δὲ ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο ἔχει μεγάλην σχέσιν μὲ τὰ ὑπάρχοντα ἐν ἀλλοδαπῇ, ἰδίως ἐν Ἀγγλίᾳ, ἔθιμα τῆς κυκλοφορίας τοῦ χρήματος. Βεβαίως ἡ Ἀγγλία εἶναι τὸ πλουσιώτερον Κράτος τοῦ Κόσμου, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀριθμῶν τοὐλάχιστον μέχρι αὐτῆς τῆς στιγμῆς, ὡς γνωρίζομεν ἐκ τῶν στατιστικῶν, ἀλλ’ ἐν Ἀγγλίᾳ ὅπου ὑπάρχει τόσος ἄφθονος χρυσός, τὸ χρῆμα εἶναι ἐλάχιστον καὶ εἶναι ἐλάχιστον διότι ὑπάρχει ἡ συνήθεια τῶν ἐπιταγῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπέβαλε σήμερον ἰδιαίτερον νομοσχέδιον περὶ ἐπιταγῶν, ἀλλὰ τὸ ζήτημα τῶν ἐπιταγῶν δὲν εἶναι ζήτημα ἑνὸς νόμου, εἶναι ζήτημα μακρᾶς συνηθείας, εἶναι ζήτημα ὁλοκλήρου οἰκονομικοῦ οἰκοδομήματος, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο, ὅπου κυκλοφοροῦν αἱ ἐπιταγαὶ καὶ γίνονται δεκταὶ ἀντὶ χρήματος, οἰκοδομήματος τὸ ὁποῖον, κύριοι, πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐν Γερμανίᾳ ἐζητήθη νὰ εἰσαχθῇ καὶ συνήντησε καταπληκτικάς, κολοσσιαίας δυσχερείας ἡ εἰσαγωγή των. Ὑπάρχει ἐν Ἀγγλίᾳ ὁ λεγόμενος ἐκκαθαριστήριος οἶκος, εἰς τὸν ὁποῖον αὐθημερὸν ὅλαι αἱ ἐπιταγαί, αἱ ὁποῖαι ἐξεδόθησαν ἐντὸς τῆς ἡμέρας ἐπὶ διαφόρων Τραπεζῶν τῆς Ἀγγλίας ἐκκαθαρίζονται καὶ κανονίζονται ἀμοιβαίως μεταξὺ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν διαφόρων Τραπεζῶν, οἱ ὁποῖοι παρίστανται εἰς τὰς συνεδριάσεις, διὰ μιᾶς ἐπιταγῆς. Ἑπομένως ἐν Ἀγγλίᾳ, ἐν Λονδίνῳ π.χ. ἐτράβηξεν ἐκ τῆς Τραπέζης περισσότερον χρῆμα ἀπὸ ἐκεῖνον τοῦ ὁποίου εἶχε πρόβλεψιν. Εἶναι γνωστὸν ὅτι αὐθημερὸν τὸ τοιοῦτον γίνεται γνωστὸν καὶ οὐδεμία κατάχρησις εἶναι δυνατή. Καὶ τοῦτο ἔχει μεγάλην σημασίαν, ἔχει μεγάλην ἐπιρροήν, ἔχει μεγάλην κυκλοφορίαν ἡ ἐπιταγή. Εἶναι ἡ ἀσφάλεια, ἡ ὁποία ὀφείλεται εἰς τοὺς θεσμοὺς τοὺς ὁποίους ἔχει ὁ τόπος ἐκεῖ τοιαύτη, ὥστε ἡ ἐπιταγὴ εἶναι χρῆμα καὶ διὰ τὸν λόγον αὐτὸν δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη κυκλοφορίας χρημάτων. Καὶ νομίζετε, κύριοι, ὅτι εἶναι δυνατὸν αὐτὸ τὸ σύστημα νὰ ἔλθῃ ἐν Ἑλλάδι καὶ νὰ ἐφαρμοσθῇ ἀμέσως; Ὑπάρχουσιν οἱ φρονοῦντες καὶ μεταξὺ αὐτῶν καὶ ἡ ἐπιτροπή, ὅτι πολλοὶ ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ λάβουν τὰ βραχυπρόθεσμα αὐτὰ γραμμάτια θὰ τὰ κρατήσωσι διὰ νὰ ὠφεληθῶσι καὶ τόκον, θὰ κάμωσι πολὺ πιθανὸν καὶ τοποθετήσεις χρημάτων. Μὴ λησμονεῖτε, ὅτι εἶναι πολὺς ὁ κόσμος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ λάβῃ τὸ χρῆμα διὰ τὰς ἀνάγκας του καὶ θὰ σπεύσῃ νὰ προεξοφλήσῃ. Ὅταν θὰ προεξοφλήσῃ ἔχει ἀνάγκην νὰ ὑποστῇ δύο τόκους ἀμέσως. Κύριοι, δὲν εἶναι μόνον ὁ τόκος.

§148Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφοῦ ὀνομάσατε τραπεζογραμμάτια αὐτὰ διατὶ ὑποθέτετε ὅτι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔχει τραπεζογραμμάτια, τὰ ὁποῖα φέρουσι τόκον θὰ εἶναι εἰς χειροτέραν θέσιν ἐκείνων τὰ ὁποῖα δὲν φέρουσι τόκον; Δυνατὸν νὰ ἔχετε ἀντίθετον γνώμην.

§149Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Δὲν τὸ εἶπον ἐγὼ αὐτό. Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ πάρῃ.

§150Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ τὸ δώσῃ καὶ θὰ τὸ δεχθῶσι καλλίτερον ἀπὸ ὅτι δέχονται τὸ τραπεζογραμμάτιον αὐτό, διότι ἔχει τόκον καὶ θὰ τὸ δέχωνται ἀρτίως καλλίτερον.

§151Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Διατὶ τὸ ἐκδίδετε;

§152Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Παρεδέχθη ἡ ἐπιτροπὴ ὅτι εἶναι πολλοί, οἱ ὁποῖοι τὰ γραμμάτια θὰ τὰ πάρωσι διὰ νὰ τοποθετήσωσι χρῆμα διότι ἀντὶ νὰ τοποθετήσωσι πρὸς 2% καὶ 1% εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν εἰς ἀπόδοσιν ἀμέσως θὰ ἔχῃ κατόπιν νὰ πραγματοποιήσῃ τὰ ἄλλα. Λοιπόν, θὰ ὑπάρχῃ τοποθέτησις τοιούτων πολλῶν χρημάτων, ὡς τοποθέτησις οἰκονομικὴ καὶ αὐτὸ δὲν θὰ εἶναι εἰς κυκλοφορίαν.

§153Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἔχομεν τὸ τοιοῦτον, αὐτὸ εἶναι εὐχὴ ἰδική μου καὶ γνώμη ἰδική σας. Τὸ ζήτημα εἶναι κατὰ πόσον θὰ πραγματοποιηθῇ.

§154Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τί ἔχομεν νὰ χάσωμεν;

§155Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Σεῖς ὄχι, θὰ χάσῃ αὐτός, ὁ ὁποῖος θὰ πάρῃ αὐτὴν τὴν συναλλαγματικὴν καὶ θὰ εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ τὴν προεξοφλήσῃ.

§156Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑποχρεωτικῶς θὰ πληρώσωμεν μὲ αὐτὰς τὰς συναλλαγματικάς.

§157Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Δὲν τὸ λέγω αὐτό.

§158Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶσθε ὑποχρεωμένος νὰ τὸ εἰξεύρετε.

§159Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ὁμιλεῖτε περὶ γραμματίων 25 καὶ 100 δραχμῶν μικρῶν ποσῶν, ὅπως ὁμιλεῖτε καὶ περὶ μεγάλων ποσῶν.

§160Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Πολὺ καλά. Αὐτὸ δὲν εἶναι ὑποχρεωτικόν.

§161Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Δὲν λέγω τοῦτο. Ἐρωτῶ νὰ μοὶ εἴπητε, εἰς ποῦ ἐπῆρεν ἕν γραμμάτιον 20.000 δραχμῶν.....

§162Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Διότι εἶναι τραπεζογραμμάτιον ἔντοκον κάνω τὴν παρατήρησιν, διότι τὸ ἐδέχθητε εἰς τὴν ὁμιλίαν σας αὐτό. Αὐτὸ εἶναι τραπεζογραμμάτιον, λέγετε καὶ μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι ἔχει τόκον θὰ τὸ προεξοφλήσῃ.

§163Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Βέβαια.

§164Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀποσύρω τὰς παρατηρήσεις μου.

§165Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἀπορῶ πῶς δὲν γίνομαι σαφής. Πέρνει ἕνας ἕνα τραπεζογραμμάτιον τοιοῦτο 10.000 δραχμῶν.

§166Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Διατί τὸ πέρνει;

§167Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Διότι ἔχει διαθέσιμον χρῆμα.

§168Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ δώσῃ τὰ τραπεζογραμμάτια τὰ ὁποῖα ἔχουσι τόκον διὰ νὰ ἀγοράσῃ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσι τόκον; Τί ἀνησυχία εἶναι δι’ αὐτὸν τὸν ἄνθρωπον;

§169Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ. Μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἔχει ἀνάγκην. Ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι παρῆλθεν ἡ προθεσμία ἑνὸς καὶ ἡμίσεως μηνὸς κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ προεξόφλησις γίνεται παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ, θὰ μεταβῇ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ θὰ προεξοφλήσῃ πληρώνων τὸν τόκον τῆς προεξοφλήσεως. Ἐὰν ὑποτεθῇ ὅμως, ὅτι ἔχει ἀνάγκην βραχυτέρου χρονικοῦ διαστήματος δὲν θὰ εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ πληρώσῃ τόκον; ☐ ☐σεν αὐτὸς ἀπὸ αὐτά; Δι’ ἕνα μῆνα ποῦ τὰ ἐκράτησεν εἰς τὴν τσέπην του ἐκέρδισε τόκον ἑνὸς μηνός.

§170Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Τὸ ἔκαμε διὰ νὰ κερδίσῃ ἢ διὰ νὰ χάσῃ; Βεβαίως τὸ ἔκαμε διὰ νὰ κερδίσῃ.

§171ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διατί παραπονεῖσθε;

§172Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ὄχι. Δὲν παραπονοῦμαι.

§173Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Ὅταν ἔχῃ ἕνα γραμμάτιον καὶ σᾶς δώσῃ αὐτὸ τὸ ἔντοκον γραμμάτιον δὲν εἶσθε εὐχαριστημένος;

§174Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἔχω ἀνάγκην ἀπὸ μετρητὰ θὰ τὸ δεχθῶ.

§175Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ σᾶς πληρώσῃ μετρητά.

§176Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Δὲν πρόκειται δι’ ἐσᾶς τὸ Κράτος, πρόκειται περὶ ἰδιωτῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ εἶναι ὑποχρεωμένοι ποῦ θὰ τὸ πᾶνε διὰ νὰ τὸ χρησιμοποιήσωσιν, ἠμπορεῖ νὰ θελήσωσι τὰ χρήματα νὰ τὰ χρησιμοποιήσωσι καλλίτερον. Ὡς διὰ τὸ ζήτημα τοῦ τόκου, εἰς δὲ τὸ ἀρχικὸν νομοσχέδιον ὡρίζετο 1 καὶ ½ ἀνώτερον τοῦ τόκου τῆς συναλλαγματικῆς, εἰς τὸ δεύτερον νομοσχέδιον ὁρίζεται, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι κατώτερος τοῦ ἑκάστοτε τόκου τῆς προεξοφλήσεως παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ. Ἑπομένως, τὰ γραμμάτια αὐτὰ εἶναι ὑποχρεωμένα νὰ παρακολουθῶσι τὰς διακυμάνσεις τοῦ τόκου τῆς προεξοφλήσεως τὴν ὁποίαν ἑκάστοτε θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ παρουσιάζωσιν αἱ Τράπεζαι. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον κυρίως ἤθελα νὰ τονίσω εἶναι ὅτι τίθεται εἰς κυκλοφορίαν χαρτονόμισμα, δὲν τίθεται εἰς κυκλοφορίαν κάτι διαφορετικόν, ὥστε νὰ νομισθῇ ὅτι τὸ γραμμάτιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης δὲν εἶναι νόμισμα τοῦ Κράτους ἀλλ’ εἶναι κυριολεκτικῶς χαρτονόμισμα, θὰ ἠδυνάμην δὲ νὰ εἴπω, ὅτι τοῦτο ἐκδίδεται μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ μὴ παραβῶμεν τοὺς νόμους περὶ Ἐθνικῆς Τραπέζης.

§177Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι’ αὐτὰ εἶναι τραπεζογραμμάτια τὰ ὁποῖα θὰ ἐκδίδῃ ἡ Τράπεζα. Ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον θὰ ἠδύνατό τις νὰ κατηγορήσῃ τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου εἶναι τοῦτο: Διατί ἀφ’ οὗ, Κύριοι, δύνασθε νὰ ἔχητε αὐτὰ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα σᾶς χρειάζονται λαμβάνετε τραπεζογραμμάτια ἀπὸ τὴν Τράπεζαν τὰ ὁποῖα προθύμως τὰ δίδει καὶ πληρώνετε καὶ τόκον; Ἡ δικαιολογία συνίσταται εἰς τὸ ὅτι πρῶτον δὲν ἀποδέχεται ἡ Κυβέρνησις ὅτι ἡ πληθωρικὴ κυκλοφορία δὲν φέρει τὴν ὑπερτίμησιν τῶν εἰδῶν τῆς πρώτης ἀνάγκης, ὅπως δὲν δέχομαι ἐγὼ τὴν ἄλλην σας γνώμην περὶ τοῦ συναγωνισμοῦ σἂν νὰ ὑπῆρχε συναγωνισμὸς εἰς τὴν παραγωγήν, ἐνῷ ἐδῶ ἔχομεν ἔλλειψιν τροφίμων καὶ πληθώραν πλούτου καὶ ὁ πολὺς πλοῦτος φέρει τὴν ζήτησιν τροφίμων, δὲν ἔχομεν πληθώραν παραγωγῆς διὰ νὰ ἔχωμεν συναγωνισμόν, ἀλλὰ δὲν θὰ ἐπιμείνω ἐπ’ αὐτοῦ. Βάσις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ὅτι ἡμεῖς πιστεύομεν ὅτι εἷς ἐκ τῶν παραγόντων τῆς αὐξήσεως τῶν τιμῶν εἶναι καὶ ἡ πληθωρικὴ κυκλοφορία. Ἐπειδὴ λοιπὸν ἐν Ἑλλάδι ὑπάρχει κόσμος πολὺς ὁ ὁποῖος ἔχει πολλὰ χρήματα βγάζουσι αὐτὰ τὰ τραπεζογραμμάτια διὰ νὰ τὰ δώσωμεν εἰς τὸν κόσμον ποῦ σήμερον δὲν ἔχει ποῦ νὰ τὰ τοποθετήσῃ τὰ χρήματά του καὶ πηγαίνει εἰς τὸ χρηματιστήριον καὶ παίζει, νὰ ἐνδύσῃ ἓν μέρος ἐξ αὐτῶν τῶν τραπεζογραμματίων καὶ νὰ τὰ καταθέσῃ εἰς τὴν τράπεζαν, ἔχει οὕτω νόμισμα καὶ τὴν στιγμὴν ποῦ θὰ χρειασθῇ, νὰ ὑπάγῃ νὰ τὰ πάρῃ παίρνοντας καὶ τὸν τόκον. Ἐὰν σεῖς δὲν δέχεσθε ὅτι ἡ πληθωρικὴ κυκλοφορία δὲν φέρει αὔξησιν τῶν τιμῶν ἄλλο πρᾶγμα, διότι αὐτὸ ποῦ εἴπατε δὲν εἶναι ἀκριβὲς διότι ἡ τράπεζα δὲν προέβαλε τοιαύτην ἀξίωσιν.

§178Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Δὲν ἐπιμένω. Εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν λέγετε ὅτι ἓν ἐκ τῶν αἰτίων τῆς αὐξήσεως τῶν τιμῶν εἶναι καὶ ἡ πληθωρικὴ κυκλοφορία, ἐνῷ κατὰ τὰς νεωτέρας δηλώσεις εἶναι τὸ μόνον.

§179Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἓν τῶν αἰτίων εἶπον τὸ εἶπον τρεῖς φορὰς καὶ περίεργον πῶς δὲν τὸ ἠκούσατε.

§180Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς συμβάσεως τὴν ὁποίαν ὑποβάλλετε, ἔχομεν τὰ ἀποθέματα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐν τῷ ἐξωτερικῷ τὰ ὁποῖα κατὰ τὰς σημερινὰς δηλώσεις ἀνέρχονται εἰς 780 περίπου ἑκατομμύρια. Λοιπὸν τὸ χρῆμα τοῦτο τὸ ὁποῖον εἶναι χρῆμα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ πρόκειται κατὰ τὴν σύμβασιν ἀφ’ ἧς στιγμῆς τὸ ἐξαντλήσωμεν μέχρι ποσοῦ μεγαλυτέρου τῶν 100.000.000, τότε πλέον θὰ λάβωμεν τὰς πιστώσεις τῶν Συμμάχων καὶ θὰ μεταχειρισθῶμεν ὡς βάσιν πρὸς ἔκδοσιν νέου χαρτονομίσματος ἔλαττον ἐκείνου τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον θὰ δώσουν τὰ γραμμάτια.

§181Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ ἔχωμεν δικαίωμα νὰ τραβῶμεν ἐπὶ τῶν πιστώσεων αὐτῶν διὰ συναλλαγμάτων τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν αἱ καταθέσεις θὰ κατέλθουν κάτω τῶν 100.000.000. Ἐὰν ὁ κόσμος χρειασθῇ νὰ ἀγοράσῃ συνάλλαγμα παρουσιάζων αὐτὰ τὰ τραπεζογραμμάτια δὲν θὰ κάμῃ χρῆσιν αὐτῶν τῶν πιστώσεων, ἀλλ’ ὅλων τῶν ἄλλων προηγουμένως καὶ ἀφοῦ φθάσωμεν εἰς τὰ ἑκατὸν ἑκατομμύρια θὰ κάμωμεν χρῆσιν τούτων.

§182Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ὥστε δυνάμει τοῦ μηχανισμοῦ τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ καθ’ ἣν στιγμὴν θὰ ἀγοράζεται συνάλλαγμα θὰ καταστρέφεται ἀνάλογον ποσόν, ἑπομένως θὰ ἔλθῃ μία στιγμὴ ὥστε ἀπὸ τὴν κυκλοφορίαν θὰ λείψουν ἀσφαλῶς 680.000.000 χαρτονομίσματος.

§183Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἐλπίζομεν αὐτό.

§184Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἔχετε τὸ ἀντίκρυσμα;

§185Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἀρκεῖ, διότι ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι φοβούμεθα τὴν πληθωρικὴν κυκλοφορίαν τοῦ νομίσματος, ὡς διαταράττοντος τὴν κανονικὴν οἰκονομικὴν ζωὴν ἐν τῇ χώρᾳ, δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει.

§186Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ὅπως δήποτε θὰ ἔχετε μίαν ἐλάττωσιν τοῦ νομίσματος.

§187Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἐπιδιώκομεν.

§188Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι τὸ χαρτονόμισμα τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἐξαντλουμένου τοῦ ποσοῦ τῶν 680 ἑκατομμυρίων θὰ ἔχῃ πλέον ὡς κάλυμμα τὸ νόμισμα τὸ πιστωτικὸν τὸ ὁποῖον θὰ μᾶς δώσουν οἱ σύμμαχοι καὶ οὐχὶ τὸ μεταλλικὸν τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ Τράπεζα.

§189Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι τὸ ἴδιον τὸ πιστωτικὸν κάλυμμα ὅπως καὶ τὸ μεταλλικόν, διότι ποῖον ὀνομάζεται μεταλλικόν; Μεταλλικὸν εἶναι τὸ κάλυμμα ὅταν ὁρίσετε ὅτι διὰ τὰ ἐκδιδόμενα τραπεζογραμμάτια εἶναι ὑποχρεωμένη ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, νὰ ἔχῃ τὸν χρυσὸν τὸν ἀντίστοιχον ἡ Τράπεζα καὶ δὴ ἐν τῇ πρωτευούσῃ. Ὅταν λέγετε ὅτι ἀρκεῖσθε ἵνα ἐκδώσητε τραπεζογραμμάτια νὰ ἔχετε τὸ ἀντίκρυσμα ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, τότε τὸ κάλυμμα εἶναι πιστωτικόν. Πιστωτικὸν κάλυμμα καὶ τοῦτο ὅταν ἔχετε οὐχὶ Τραπέζας πρώτης τάξεως ἑνὸς Κράτους, ὡς τῆς Ἀγγλίας, Γαλλίας, Ἀμερικῆς, πιστωτικὸν τὸ κάλυμμα ὅταν ἔχετε αὐτὰ ταῦτα τὰ Κράτη, τὰ Κράτη δὲ αὐτὰ δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ ὅτι ἔχουσι μικροτέραν πίστιν ἀπὸ τὰς ἑαυτῶν Τραπέζας, ὅτι ἔχει μικροτέραν πίστιν ἡ Ἀγγλία ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Ἀγγλικὴν Τράπεζαν καὶ αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι ἀπὸ τὴν Τράπεζάν των. Εἶναι λοιπὸν πιστωτικὰ καλύμματα καὶ ταῦτα καὶ ἄλλο εἶναι ἡ ἀξία ἡ ὁποία θὰ κάμῃ ὥστε ψυχολογικῶς νὰ κρίνεται ὡς καλυπτόμενον ὑπὸ χρυσοῦ, διότι ἡ ἀξία των στηρίζεται εἰς τὴν ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην τὴν ὁποίαν παρέχουν οἱ οἰκονομικοὶ ὀργανισμοὶ οἱ ὁποῖοι σᾶς τὰ ὀφείλουν. Καὶ ἡ μόνη διαφορὰ εἶναι ὅτι ὁ νόμος ΓΧΜΒʹ ἐπιτρέπει νὰ ἔχῃ ὀφειλέτας Τραπέζας πρώτης τάξεως· τώρα θὰ ἔχωμεν τὰ Κράτη αὐτὰ ταῦτα. Ἐὰν τὰ Κράτη μπλέξουν καὶ πέσουν καὶ θὰ ἔχουν πέξῃ μαζύ των καὶ οἱ ἄλλοι — οὐδεὶς ὅμως εἶναι δυνατὸν νὰ φοβεῖται, εἴμεθα ἀπολύτως βέβαιοι περὶ τῶν κολοσσῶν αὐτῶν — τότε θὰ εἴχατε δίκαιον. Δὲν παραδέχομαι λοιπὸν ὅτι τὰ ἄλλα τραπεζογραμμάτια ἔχουν κάλυμμα μεταλλικόν. Εἶναι πιστωτικὰ καὶ ταῦτα, πιστωτικὰ καὶ ἐκεῖνα μεγαλυτέρας ἀξίας μάλιστα.

§190Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἐδῶ εἶναι ἡ διαφορά μας· ἡ λέξις εἶναι ἡ αὐτὴ ἀλλὰ διὰ νὰ ἐκφράσῃ τις τὰ διανοήματά του δὲν δύναται νὰ ἐφευρίσκῃ λέξεις ἄλλας. Εἶναι μεταλλικὸν τὸ ὁποῖον ὑφίσταται, δὲν εἶναι πίστωσις.

§191Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι· ὁ νόμος ΓΧΜΒʹ δὲν λειτουργεῖ ἐπὶ τῇ βάσει καταθέσεων εἰς χρυσὸν αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἰς τραπέζας πρώτης τάξεως καὶ αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀποδοτέαι εἰς χρυσὸν καὶ τὰς ὁποίας αἱ τράπεζαι δὲν δικαιοῦνται νὰ θίξωσιν ὄχι. Ἐὰν ὁ νόμος ἐλειτούργει ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς τῆς ἀρχῆς τότε βεβαίως δὲν θὰ ἠδύναντο αἱ τράπεζαι νὰ θίξωσιν τὰς καταθέσεις χωρὶς νὰ ὑποπέσωσι εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Ποινικοῦ Νόμου περὶ ὑπεξαιρέσεως. Ἐὰν ἦτο οὕτω ἔχετε δίκαιον, ἀλλ’ ὁ νόμος ΓΧΜΒʹ λειτουργεῖ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀρχῆς ὅτι ἡ τράπεζα ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἔχῃ πίστωσιν εἰς τὰς ξένας τραπέζας τὰς ὁποίας πιστώσεις τὰς διαχειρίζεται· δι’ αὐτὸ πληρώνουν εἰς τὴν Τράπεζαν 1, 2, 3 καὶ πολλάκις 4%. Διότι εἰς αὐτὸ εἶναι ὁ μηχανισμὸς ὁ ἐκ τοῦ νόμου, ὅτι δὲν ἔχει πράγματι χρυσόν, ἀλλ’ ἔχει πίστωσιν, τὴν ὁποίαν χρειάζεται ἐν τῷ ἐξωτερικῷ. Καὶ ἐκ τούτου κερδίζει ἡ Τράπεζα 4%, κερδίζει δὲ καὶ τὸ Κράτος τὸ ἥμισυ.

§192Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Δὲν δύνασθε νὰ παραδεχθῆτε ποτέ, ὅτι πίστωσις, ἡ ὁποία εἶναι τοῦ Κράτους, εἶναι πίστωσις αὐτή, ἡ ὁποία θὰ γίνῃ ἀπὸ τὴν Τράπεζαν. Σεῖς θεωρεῖτε ἀνωτέραν τὴν πίστιν τοῦ Κράτους.

§193Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ὀφειλή. Αὐτὸ εἶναι δικαίωμά σας νὰ μὴ θεωρῆτε, ὅτι ἔχουσι τὴν ἰδίαν ἀξίαν.

§194Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Δὲν εἶπον αὐτό, ἀλλ’ ὅτι ὑμεῖς ἔχετε τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ ὀφειλὴ τοῦ Κράτους εἶναι μεγαλυτέρα.

§195Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλοίμονον νὰ λέγητε, ὅτι τὸ Κράτος πρὸ δεκαετίας θὰ εἶχε πίστωσιν μεγαλυτέραν. Εἶπον διὰ τὴν Γαλλίαν, Ἀγγλίαν, τὴν Ἀμερικὴν καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι οἱ τεράστιοι αὐτῶν ὀργανισμοί, οἱ οἰκονομικοὶ βεβαίως, δὲν ἔχουσι πίστιν μικροτέραν τῶν Τραπεζῶν. Δὲν εἶναι γνώμη ἰδική μου, ἀλλὰ γνώμη, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει ὅλος ὁ κόσμος. Καὶ ἑπομένως οἱ ψυχολογικοὶ παράγοντες εἶναι μεγάλοι ὑπὲρ τῆς πίστεως αὐτῆς. Εἶναι ὁ κόσμος ἥσυχος, διότι ὑπάρχοντος ἀντικρίσματος εἰς τὰ θησαυροφυλάκια τῆς Ἀγγλίας ἢ τῆς Ἀμερικῆς εἶναι ἥσυχος ὅτι θὰ ἐξοφληθῇ.

§196Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Εἰς τοῦτο τὸ σημεῖον ἐπέμεινα, ἵνα σᾶς ὑπενθυμίσω τὴ δήλωσιν τοῦ Μπόναρ Λῶ, κατὰ τὴν ὁποίαν μετὰ τὸ πέρας τοῦ πολέμου, ὁποιονδήποτε καὶ ἂν εἶναι τὸ τέλος του, ἀδιάφορον διὰ τὸν Μπόναρ Λῶ — εἶναι δὲ γνωστόν, ὅτι ὁ Ἄγγλος Ὑπουργὸς ὁμιλεῖ ἔχων ὑπ’ ὄψει του τὰς ἐπανειλημμένας γνώσεις τῶν Συμμάχων Πρωθυπουργῶν, καὶ εἶναι βέβαιος περὶ τῆς τελικῆς νίκης, — οἱονδήποτε καὶ ἂν εἶναι τὸ τέλος τοῦ πολέμου, σᾶς λέγει ὁ Μπόναρ Λῶ, τί θὰ κάμουν τὰ Κράτη δι’ ὅλας αὐτὰς τὰς κολοσσιαίας πιστώσεις, πρὸ τῶν ὁποίων θὰ εὑρεθῶσιν ἀντιμέτωποι; Καὶ σᾶς λέγει, δὲν γνωρίζω, ἐὰν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὰ Κράτη.

§197Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν τὸ λέγει ὁ Μπόναρ Λῶ κύριε συνάδελφε. Ὁ Μπόναρ Λῶ εἶπεν: Κύριοι, αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἐξοδεύομεν εἶναι καταπληκτικά. Ἐβάλλατε φόρους, διότι ἠξεύρετε, ὅτι ἡ Ἀγγλία ἀπὸ τοῦ πρώτου ἔτους ἐπέβαλε τοιαύτην φορολογίαν, ἡ ὁποία τῆς ἐπιτρέπει ν’ ἀντιμετωπίσῃ καὶ τὰς μέχρι τοῦδε δαπάνας ἀδεῶς. Ποῦ θὰ πάγῃ ὅμως αὐτὸ τὸ πρᾶγμα; Ποῦ θὰ τὰ εὕρετε; Μὲ τὴν φορολογίαν τῶν προσόδων θὰ τὰ εὕρω; Ὄχι δὲν θὰ διστάσω, ἐὰν ὑπάρξῃ ἀνάγκη, ἵνα λήξῃ ὁ πόλεμος μὲ νίκην τῆς Ἀγγλικῆς Αὐτοκρατορίας, νὰ θέσω χεῖρα καὶ εἰς τὰ κεφάλαια τῶν πολιτῶν. Δὲν θὰ ἐπιβάλω χεῖρα μόνον εἰς τὰ εἰσοδήματα τῶν πολιτῶν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου, ἀλλὰ εἰς τοὺς ἐν Ἀγγλίᾳ κατοικοῦντας καὶ εἰς τοὺς πολίτας αὐτῆς. Δὲν πιστεύω νὰ φαντάζεσθε, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον, ἐὰν εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην ἡ Ἀγγλία νὰ ἐπιβάλῃ φόρον ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου, ἵνα ἀντιμετωπίσῃ τὰς δαπάνας τοῦ πολέμου, ὅτι θὰ μᾶς εἴπῃ, ὅτι κύριοι, ἐπέβαλον φόρον ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου θὰ σᾶς παρακαλέσω ν’ ἀθετήσωμεν τὴν συμφωνίαν, τὴν ὁποίαν ἐκάμαμεν καὶ νὰ σᾶς γράψωμεν καὶ σᾶς διὰ νὰ πληρώσητε. Δὲν φαντάζομαι, ὅτι ὁ Μπόναρ Λῶ εἶχε σκοπὸν νὰ ἐφελκύσῃ τὴν Ἑλλάδα ὅπως πληρώσῃ τὰ χρέη τὰ Ἑλληνικά.

§198Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἡ ἑρμηνεία, τὴν ὁποίαν δίδετε, στηρίζεται ἐπὶ τοῦ κειμένου τῶν δηλώσεων, τὰς ὁποίας ἔχετε, ἀλλὰ ἐγὼ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κάμω μόνον τὴν ἰδικήν σας ἑρμηνείαν, ἀλλὰ καὶ ἄλλων.

§199Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἄλλος λόγος, ἐὰν δὲν πιστεύομεν εἰς τὰς δυνάμεις αὐτὰς καὶ ἂν λέγετε, ὅτι ἐκάματε λάθος νὰ δεχθῆτε νὰ ἐκδόσητε 750 ἑκατομμύρια, διότι αὐτοὶ θὰ σᾶς γελάσουν.

§200Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἡ δήλωσις αὐτὴ ὠφελεῖ τὴν Ἑλλάδα διότι τίθεται ἐκτὸς πάσης ἀμφιβολίας, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ πειραχθῇ τὸ κεφάλαιον τῶν δανείων, ἀλλὰ πρόκειται νὰ πειραχθῇ τὸ ἰδιωτικὸν κεφάλαιον. Εἶναι ἑρμηνεία, ἡ ὁποία δὲν ζημιοῖ. Ἀλλ’ ἐμφανίζεται συναλλακτικόν. Ἐπὶ ποίας τιμῆς θὰ ἐκδοθῇ τὸ χαρτονόμισμα ἀπέναντι τοῦ ἀντικρύσματος, τὸ ὁποῖον θὰ μᾶς δώσουν οἱ Σύμμαχοι; Σήμερον ἔχομεν τιμὴν τοῦ Γαλλικοῦ φράγκου 90 λεπτά. Ἡ τιμὴ αὕτη εἶναι τιμὴ τοῦ χρηματιστηρίου;

§201Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τί σχέσιν ἔχει τοῦτο μὲ τὸν οἰκονομικὸν συνδυασμόν, ὅπου ἐκάμαμεν.

§202Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Θὰ σᾶς δώσουν 1.000.000 φέρ’ εἰπεῖν πίστωσιν; ἐπ’ αὐτῆς πῶς θὰ ὑπολογίσητε; Εἰς τὸ ἄρτιον ἢ ὄχι;

§203Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὸ ἄρτιον.

§204Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς εἰς δραχμὰς προκαταβολὰς ἡ σύμβασις τῶν 750.000.000 δὲν ὁρίζει.

§205Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μᾶς λέγουν διὰ τὰ 750.000.000 δι’ αὐτὰ ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδωμεν 750.000.000 δραχμάς.

§206Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἐν τῇ συμβάσει δὲν ἀναφέρεται, ἐνῷ ἀναφέρετε τὰς εἰς δραχμὰς προκαταβολάς, ἃς ὑπολογίζετε εἰς τὸ ἄρτιον. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς συμβάσεως δὲν ἀναφέρετε εἰς ποίαν τιμήν...........

§207Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπάρχει λόγος.

§208Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἐρωτῶ τὴν τιμὴν τοῦ συναλλάγματος, διότι εὑρίσκομαι πρὸ τιμῆς περιέργου π. χ. τὸ Γαλλικὸν φράγκον ἔχει ἐν Ἑλλάδι 90 λεπτά, ἐν Ἑλβετίᾳ 77, ἡ ἀγγλικὴ λίρα ἐν Ἑλλάδι 24 καὶ 60, ἐν Ἑλβετίᾳ 21, τὸ δολλάριον ἐν Ἑλλάδι 5,60 ἐν Ἑλβετίᾳ 4 καὶ 40.

§209ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ μάρκον;

§210Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἐὰν θέλετε νὰ κάμητε ὑπαινιγμόν, ἔφαγα τὰ μάρκα, ποῦ ἐπῆρα, καὶ δὲν ἔχω αὐτὴν τὴν στιγμήν. Ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ τιμὴ αὐτὴ ὀφείλεται εἰς ἰδιαιτέρους τοπικοὺς λόγους, δὲν ἀποκλείεται νὰ εἶναι δυνατόν, ἀλλ’ εἶναι πιθανὸν νὰ ὀφείλεται εἰς λόγους γενικωτέρους, π.χ. 1.19 ἔχει σήμερον τὸ Ἑλβετικὸν φράγκον ἐν Ἑλλάδι, τὸ Ἱσπανικόν, ἔχομεν δὲ μεγάλην ἐπικοινωνίαν μὲ τὴν Ἱσπανίαν 1.29, ἀνώτερον τοῦ Ἑλβετικοῦ, ἑπομένως δὲν δύναταί τις νὰ θέσῃ ὡς βάσιν τὸ ὅτι ἐπειδὴ τὸ Ἑλβετικὸν φράγκον εἶναι ἀνώτερον τῆς τιμῆς τοῦ χρυσοῦ ἐν Ἑλλάδι, ὅτι τὸ Γαλλικὸν εἶναι κατώτερον.

§211Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τί σχέσιν ἔχει μὲ αὐτό;

§212Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Βεβαίως κατόπιν τῆς δηλώσεώς σας περὶ τοῦ ἀρτίου, δὲν ἔχουν σημασίαν.

§213Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ συχνὴ παρέμβασίς μου γίνεται, διότι ἐγὼ συνῆψα τὰς συμφωνίας.

§214Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Διὰ τὰς εἰς δραχμὰς προκαταβολάς;

§215Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκεῖ χρειάζεται νὰ τὸ ὁρίσωμεν, ὅτι προσωρινῶς θὰ εἶναι εἰς τὸ ἄρτιον καὶ μετὰ δύο ἔτη ἢ τρία, ἐὰν ὑπάρχει ἔλλειψις, νὰ τὰς πληρώσωμεν.

§216Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἐκεῖ ποῦ ἔπρεπε νὰ τὸ εἴπωμεν, τὸ εἴπαμεν. Δὲν ἔχει σημασίαν τὸ ποσὸν τοῦ χαρτονομίσματος, διότι φαίνεται ἐκ τῆς συμβάσεως, ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰ 250.000. Ἐφ’ ὅσον ἔχετε τοιαύτην πεποίθησιν περὶ τοῦ Πιστωτικοῦ ἱδρύματος.......

§217Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἐπακολουθήσουν νέαι συμφωνίαι.

§218Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον κατόπιν τῆς διαλογικῆς ὁμιλίας ἔμεινε περίεργον, εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐτόνισεν ὁ βουλευτὴς Θεσσαλονίκης, ὅτι μὲ ὅλα αὐτὰ εὑρίσκεται ἡ Ἑλλὰς πρὸ δύο ἐλέγχων οἰκονομικῶν. Ἔχομεν τὸν παλαιὸν οἰκονομικὸν ἔλεγχον, ἀλλὰ τὸν παλαιὸν ἔλεγχον τὸν ὑπέβαλλεν ὁ ἐχθρός, ἔχομεν δὲ καὶ νέον οἰκονομικὸν ἔλεγχον τὸν σημερινόν, τὸν ὁποῖον τὸν ἐπιβάλλουν οἱ Σύμμαχοι.

§219Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ σᾶς δώσωμεν ἱκανοποιητικὰς ἐξηγήσεις κατόπιν εἰς αὐτό.

§220Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἐπὶ τέλους ἀξίζει νὰ μᾶς ἀφήσουν ἐλευθέρους εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ χρήματός μας, καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ Ἑλλὰς εἶναι εἰς τὸ πλευρόν των.

§221Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τί τὴν ἠθέλατε τὴν ἐλευθερίαν;

§222Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἀπορῶ, σεῖς ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, νὰ μὲ ἐρωτᾶτε διὰ τὴν ἐλευθερίαν. Αὐτά, κύριοι, εἶχον νὰ εἴπω.

§223ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ Συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 9.30′ μ. μ.

(Ὥρᾳ 8 μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 9.30′).

§224ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Ὁ κ. Καφαντάρης ἔχει τὸν λόγον.

§225Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὁ σκοπός, κύριοι, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει ἡ Κυβέρνησις προτείνουσα τὸ μέτρον τῆς ἐκδόσεως βραχυπροθέσμων ἐντόκων γραμματίων εἶναι γνωστός. Ἐλέχθη καὶ τὴν ἑσπέραν ταύτην κατ’ ἐπανάληψιν, ἀναγράφεται δὲ καὶ εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ νομοσχεδίου ὅτι ἔχομεν πληθωρικὴν κυκλοφορίαν τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ μετριάσωμεν. Εἷς ἐκ τῶν καταλλήλων τρόπων διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο θεωρεῖται καὶ εἶναι καὶ ὁ προτεινόμενος διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Ἡ πληθωρική, κύριοι, κυκλοφορία, εἶναι σήμερον φαινόμενον καθολικόν, παρατηρεῖται εἰς ὅλον σχεδὸν τὸν κόσμον καὶ προέρχεται ἀπὸ τὴν ἐμπόλεμον κατάστασιν. Ὀφείλεται εἰς δύο αἴτια αʹ) εἰς τὰς ὑπερμέτρους δαπάνας τῶν Κρατῶν καὶ βʹ) εἰς τὸν περιορισμὸν τῶν διαθεσίμων ἐν τῇ ἀγορᾷ προϊόντων. Ἡ σχέσις μεταξὺ τῶν δύο παραγόντων, τὴν ὁποίαν ἐλησμόνησεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κερκύρας, ἡ σχέσις δηλαδὴ μεταξὺ τοῦ ἀνταλλακτικοῦ μέσης οἱασδήποτε φύσεως καὶ τῶν διαθεσίμων προϊόντων, εἶναι ἡ κανονίζουσα ἂν ὑπάρχει ἢ ὄχι πληθωρικὴ κυκλοφορία, διότι ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ ἀξία τῶν διαθεσίμων προϊόντων, ὑπολείπεται τῆς ἀξίας τῆς ἀνταλλακτικῆς μέσων, τότε ἔχομεν συναγωνισμὸν, καθὼς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κερκύρας, ἀλλ’ ὁ συναγωνισμὸς δὲν γίνεται εἰς τὴν προσφορὰν τῶν προϊόντων, ἀλλ’ εἰς τὴν προσφορὰν τοῦ τιμήματος πρὸς ἀπόκτησιν προϊόντων, γεγονὸς τὸ ὁποῖον ἐπιφέρει ὅλα τὰ κατὰ τῆς πληθωρικῆς κυκλοφορίας, γεγονὸς τὸ ὁποῖον ἐπιφέρει ἀκρίβειαν τῆς ζωῆς. Ἐκτὸς ὅμως τῶν γενικῶν λόγων, ἕνεκα τῶν ὁποίων προκαλεῖται σήμερον τὸ φαινόμενον τῆς πληθωρικῆς κυκλοφορίας ἔχομεν παρ’ ἡμῖν καὶ ἕναν πρόσθετον εἰδικὸν λόγον, ἔχομεν τὴν λειτουργίαν ἀπὸ τοῦ 1910 καὶ ἐντεῦθεν τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ. Περὶ τοῦ νόμου τούτου, κύριοι, ἠκούσθησαν μέχρι τοῦδε ἔπαινοι, οἱ ὁποῖοι, δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι ὑπῆρξαν ἀφειδεῖς. Εἰς τοὺς ἐπαίνους ἐπλειοδότησεν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς, εἰσηγούμενος τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ τρέχοντος ἔτους. Ὁ νόμος οὗτος, εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς, ἀποτελεῖ σταθμὸν ὄχι μόνον ἐν τῇ νομισματικῇ ἐξελίξει τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ νομισματικὰ χρονικὰ τοῦ κόσμου, ἀντιτιθέμενος ὡς σύστημα νομισματικὸν, εἰς τὸ σύστημα τὸ καθιερωθὲν πρὸ πολλοῦ ἐν Ἀγγλίᾳ. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω ἀκριβῶς, ποία εἶναι ἡ ἔννοια, τὴν ὁποίαν ἀποδίδει ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς τὴν ἀντίθεσιν ταύτην· ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ εἴπω εἶναι τοῦτο, ὅτι ὁ νόμος ΓΧΜΒʹ δὲν ἀποτελεῖ οὐδὲν ἀπολύτως σύστημα νομισματικὸν, διότι ὁ νόμος αὐτὸς βασίζεται ἐπὶ τῆς συναλλαγῆς τῆς χώρας πρὸς τὸ ἐξωτερικόν, βασίζεται ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος· καὶ ἂν ἠδύνατο νὰ ρυθμισθῇ ἡ νομισματικὴ κυκλοφορία μιᾶς χώρας ἐπὶ τῇ βάσει καὶ μόνῃ αὐτῇ, θὰ εἴχομεν τὸ ἀποτέλεσμα, ὥστε εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν τὸ ἰσοζύγιον ἤθελεν ἀποβῇ παθητικόν, δὲν θὰ ὑπῆρχε συνάλλαγμα ἐξωτερικὸν εἰς τὴν ἀγορὰν καὶ ἂν τοῦτο διήρκει, θὰ εὑρίσκετο ἡ χώρα ἄνευ οὐδενὸς πιστωτικοῦ καὶ θὰ εὑρίσκετο εἰς παθητικὸν τὸ οἰκονομικὸν ἰσοζύγιον ὁλοκλήρου χώρας ὄχι ἐπ’ ὀλίγον μόνον χρόνον, ἀλλ’ ἐπὶ μακρόν, ἐπὶ δεκάδας ἐτῶν. Εἶναι ἀδύνατον λοιπὸν ἐπὶ τῇ βάσει τοιούτου συστήματος νὰ ρυθμισθῇ νομισματικὴ κυκλοφορία μιᾶς χώρας, καὶ διὰ τοῦτο εἶπον ὅτι τὸ σύστημα τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ δὲν ἀποτελεῖ σύστημα νομισματικόν. Ἀλλ’ ἂν δὲν ἀποτελῇ σύστημα νομισματικόν, πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῇ σημερινῇ ἂν ἔχῃ χρησιμότητα καὶ ποίαν ἔχει χρησιμότητα, καὶ ἐν τίνι μέτρῳ δύναται ν’ ἀποβῇ χρήσιμον εἰς τὰς συναλλαγὰς, διότι ἀναντιρρήτως ἔχομεν χρέος νὰ ρυθμίσωμεν τὴν νομισματικήν μας πολιτικὴν κατὰ τίνα τρόπον νὰ ἀπόσχωμεν τοῦ νόμου ἂν δὲν εἶναι ὠφέλιμος, νὰ εὐρύνωμεν αὐτὸν, ἂν πράγματι ἔχῃ τὴν χρησιμότητα, τὴν ὁποίαν τῷ ἀποδίδει ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ἵνα καθορίσωμεν τὴν λειτουργίαν τοῦ νόμου τούτου, ἐντὸς τῶν ὁρίων ἐκείνων, ἐντὸς τῶν ὁποίων καὶ μόνον εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποφέρῃ πραγματικὰς εἰς τὴν χώραν ὑπηρεσίας. Ποίας ὑπηρεσίας δύναται νὰ παράσχῃ ὁ νόμος ΓΧΜΒʹ; Ἀπολύτως ἀφῃρημένας; Διττὴν ὑπηρεσίαν· πρῶτον δύναται νὰ συντελέσῃ ὥστε εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν παρουσιάζεται στενότης κυκλοφορίας εἰς τὸν τόπον νὰ ἀποσοβήσῃ τὴν στενότητα ταύτην εἰς δεδομένην τινὰ στιγμήν, ἂν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην συμπέσῃ τὸ ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα τῆς Χώρας νὰ διατελῇ ὑπὸ ὅρους εὐνοϊκοὺς καὶ δεύτερον ὅτι παρασκευάζει κατὰ τὴν ἐποχὴν καθ’ ἣν εὑρίσκεται ὑπὸ εὐμενεῖς συνθήκας τὸ οἰκονομικὸν ἰσοζύγιον παρουσιάζει μίαν παρακαταθήκην, ἓν ἀπόθεμα ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος τὸ ὁποῖον δύναται νὰ χρησιμοποιήσῃ εἰς ἐποχὴν κρίσεως τοῦ συναλλάγματος. Ὑπὸ τὴν τελευταίαν αὐτὴν ἔποψιν, κύριοι, θὰ ἠδύνατό τις ἐκ πρώτης ὄψεως νὰ θεωρήσῃ ὅτι εἶναι εὐτύχημα ἐν ᾗ περιπτώσει ἀποταμιευθῇ εἰς τὰ ταμεῖα τῆς Τραπέζης περισσότερον ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα διὰ νὰ παράσχῃ ὅσον τὸ δυνατὸν εὐκολίαν μεγαλυτέραν διὰ τὴν ἰσοτιμίαν τοῦ συναλλάγματος, ἀλλ’ ἐδῶ παρεμβαίνει ὁ ἕτερος παράγων, ὅτι ὁλόκληρον τὸ ἀπόθεμα τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος νομισματοποιεῖται, ὅτι μεταβάλλεται εἰς τραπεζιτικὰ γραμμάτια τὰ ὁποῖα εἰσάγονται εἰς τὴν κυκλοφορίαν τοῦ τόπου καὶ ἡ κυκλοφορία, κύριοι, εἴτε πιστωτικὴ εἶναι εἴτε οἱαδήποτε, ὀφείλει νὰ ἔχῃ ἓν ὅριον καὶ τὸ ὅριον τοῦτο δὲν δύναται νὰ εἶναι εὐρὺ διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἔχομεν ἐκεῖνο περὶ τοῦ ὁποίου σήμερον πρόκειται. Κατ’ ἀνάγκην λοιπὸν τὸ ἀποταμίευμα τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος ὀφείλει νὰ περιορισθῇ ἐντὸς τῶν ὁρίων τὰ ὁποῖα ἐπιτρέπει ἡ ἔκδοσις πιστωτικοῦ νομίσματος. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν βλέπω ποία δύναται νὰ εἶναι ἡ χρησιμότης τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ. Δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ εἰς ἄλλο τι ἢ νὰ προλάβῃ τὰς δοκιμασίας τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος, δὲν εἶναι προορισμένος ν’ ἀποτρέψῃ σοβαρὰς κρίσεις. Ἂς ἴδωμεν ποῖα εἶναι τ’ ἀποτελέσματα τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ. Ὁ νόμος οὗτος προεκλήθη ἀπὸ τὴν στενότητα, τὴν ὁποίαν παρουσίασεν εἰς τὰ μέσα τῆς κυκλοφορίας κατὰ τὸ ἔτος 1909 καὶ ἐπέκεινα. Κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην βεβαίως, δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ ἐκδοθῇ ὁ νόμος οὗτος. Ὁ νόμος περὶ ἐλέγχου ἀπετέλει σοβαρὸν ἐμπόδιον ὅπως διὰ τῆς κανονικῆς αὐτοῦ ἐφαρμογῆς ἀποτραπῇ τὸ ἐλάττωμα ἐκεῖνο τῆς στενότητος τῆς πιστωτικῆς μας κυκλοφορίας. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν τοῦτο δὲν ἤθελε κατορθωθῆ διὰ τῆς εἰσαγωγῆς χρυσοῦ ἤθελεν ἀποτραπῆ τὸ κακόν. Ἀλλὰ καὶ ἄλλη αἰτία ὡδήγησε τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν νὰ προτείνῃ τὸ μέτρον τῆς ἐκδόσεως τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ, διότι ἐνόμισαν ὅτι ἀποκατασταθείσης τῆς ἰσοτιμίας τοῦ συναλλάγματος, ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ τὸ ἐκδοτικὸν δικαίωμα τῆς Τραπέζης τὸ ὁποῖον ἔχει τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἀπὸ τοῦ ἔτους 1885. Καὶ εἶχε τὴν γνώμην ἡ Διοίκησις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὅτι τὸ Κράτος δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδώσῃ τραπεζιτικὰ γραμμάτια εἴτε ἀπ’ εὐθείας, εἴτε διὰ μέσου τῆς Τραπέζης καὶ ὅτι τοῦτο ἀπετέλει παράβασιν τοῦ δικαιώματος τῆς Τραπέζης. Καὶ λέγει ὁ κ. Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ 1910 (ἀναγινώσκει). Καὶ προσθέτει τὴν αἰτίαν ἡ ὁποία ὡδήγησε τὴν Τράπεζαν εἰς τὴν πρότασιν τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ καὶ ἡ αἰτία αὕτη εἶναι ἡ στενότης τοῦ συναλλάγματος ἡ παρουσιασθεῖσα τῆς πιστωτικῆς κυκλοφορίας ἡ ἀναζωογόνησις τοῦ λειτουργοῦντος ἐκδοτικοῦ δικαιώματος τῆς Τραπέζης. Οἱ λόγοι οἱ ὁποῖοι ὡδήγησαν εἰς τὴν ἔκδοσιν τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ εἶναι ὅτι ἦτο ἐλαχίστη ἡ κυκλοφορία διότι κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος τῆς ἐκδόσεως τοῦ ΓΧΜΒʹ νόμου εἶχον ἐκδοθῇ τραπεζικὰ γραμμάτια, τὰ ὁποῖα δὲν ὑπερέβησαν τὰ 21.000.000 ἐν ὅλῳ καὶ δὲν εἶχον ἀντιπροσωπεύει τὸ νόμισμα τὸ πραγματικὸν τῆς κυκλοφορίας. Ἀλλ’ ἐν ᾧ ἀπὸ τοῦ σημείου τούτου δὲν παρέσχεν ὁ νόμος ΓΧΜΒʹ οὐδὲν ὄφελος ἀπὸ τοῦ ἑτέρου σημείου τῶν ἐγγυήσεων ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρέθη τὸ Συνάλλαγμα, θεωρῶ, ὅτι ἐλαχίστην προσέφερεν πραγματικὴν ὑπηρεσίαν. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην, λέγω, ὅτι ἐλαχίστην ὑπηρεσίαν παρέσχεν εἰς τὸν τόπον, διότι ἀπὸ τοῦ 1909 τὸ οἰκονομικὸν ἡμῶν ἰσοζύγιον διήνυσε περίοδον εὐημερίας, εἰς οὐδεμίαν στιγμήν, οὔτε κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν Βαλκανικῶν πολέμων, εἰς οὐδεμίαν στιγμὴν ἔφθασεν εἰς θέσιν παθητικήν, ἐγὼ δὲ ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι ἐνῷ εἷς ἐκ τῶν σκοπῶν τοῦ νόμου τούτου ἦτο νὰ ἐπαναφέρῃ τὸ ἰσοζύγιον, ἐνῷ εἷς ἐκ τῶν σκοπῶν τούτων ἦτο νὰ θεραπεύσῃ τὴν ἀνωμαλίαν καὶ ἀνυψώσῃ τὸ συνάλλαγμα εἰς τὸ ἄρτιον, βλέπομεν, ὅτι παρὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου τούτου διαρκούντων τῶν πολέμων τὸ συνάλλαγμα ἡμῶν παρέμεινεν εἰς τὴν μέσην τιμὴν, ὑπὸ τὸ ἄρτιον, τὸ ὁποῖον σημαίνει τὴν ἀδιαφιλονίκητον ἀπόδειξιν, ὅτι εἰς οὐδὲν συνετέλεσεν ὁ νόμος ΓΧΜΒʹ, ὅπως περιφρουρήσῃ τὴν ἰσοτιμίαν τοῦ συναλλάγματος καὶ ὅτι αὕτη ὀφείλεται εἰς τὴν ἀνθηρότητα, ἡ ὁποία ὑπῆρξεν ἀδιάπτωτος ἀπὸ τοῦ 1909 καὶ ἐντεῦθεν. Ἀλλ’ ἐνῶ, κύριοι, μέχρι τοῦδε δὲν ἐδόθη ἀφορμὴ, ὅπως ἐκδηλωθῶσι τὰ ἀγαθὰ ἀποτελέσματα διὰ τὴν χώραν, ἔχομεν δυστυχῶς σήμερον ἐμφανιζομένην τὴν σκιερὰν αὐτοῦ ὄψιν, διότι βλέπομεν, ὅτι σήμερον ἐκ τοῦ νόμου τούτου ἔχομεν προικισθῆ μὲ ἓν βάρος κυκλοφοροῦντος πιστωτικοῦ νομίσματος, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀντιμετωπίσωμεν διὰ μέτρων οἷον τὸ προτεινόμενον, ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλων μέτρων. Κυκλοφοροῦσι σήμερον εἰς τὴν χώραν ἐν ὅλῳ τραπεζογραμμάτια ἀξίας δραχμῶν 981.200.705. Ἐξ αὐτῶν τινὰ εἶναι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ. Ἐὰν ἐξ αὐτῶν ἀφαιρέσωμεν τὰ γραμμάτια, τὰ ὁποῖα ἐξεδόθησαν διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους δρχ. 413.600.000, ἀπομένει καθαρὸν ὑπόλοιπον κυκλοφοροῦντος χαρτονομίσματος ἀξίας δρχ. 366 περίπου ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον ὀφείλεται ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ. Καὶ ἀκριβῶς, κύριοι, τὸ πρόβλημα αὐτὸ θ’ ἀντιμετωπίσωμεν. Ἔχομεν πληθώραν πιστωτικοῦ νομίσματος καὶ ἡ πληθώρα αὕτη θὰ ἐπεκταθῇ ἀδιαφιλονικήτως ἔτι μᾶλλον ἐκ τῆς εἰσαγωγῆς ἐκ τοῦ νέου δανείου εἰς τὴν χώραν καὶ ἐκ τῶν λογαριασμῶν τῶν συμμαχικῶν στρατευμάτων καθ’ ὅλον τὸ Κράτος. Ἀλλ’ ἐγεννήθηκε τὸ ἐρώτημα: τάχα τὸ δάνειον αὐτὸ εἶναι ἀνάγκη διὰ τὴν χώραν ἡμῶν; Ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ προσφύγωμεν εἰς αὐτό; Πάντες συνεφωνήσαμεν, ὅτι αἱ περιστάσεις τὰς ὁποίας καλούμεθα νὰ ἀντιμετωπίσωμεν, εἶναι περιστάσεις τόσον κρίσιμοι, ὥστε εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀρνηθῇ ἡ Κυβέρνησις κατ’ ἄλλον τρόπον τὰ μέσα, ἵνα ἀντιμετωπίσῃ ταύτας. Τὸ δάνειον ἀποτελεῖ ἐπιτακτικὴν ἀνάγκην διὰ τὴν χώραν ἀλλὰ διὰ νὰ ἀποτελῇ ἐπιτακτικὴν ἀνάγκην τὸ δάνειον διὰ τὴν χώραν—καὶ περὶ τούτου εἶναι πάντες σύμφωνοι: ἀμφιβολίαι ἐξεφράσθησαν, ἐὰν οἱ ὅροι, ὑπὸ τοὺς ὁποίους συνήφθη εἶναι εὐνοϊκοὶ δι’ αὐτήν, ἢ εἶναι δυσμενεῖς. Ἐξετάζων τοὺς λόγους τούτους ὁ κύριος βουλευτὴς ἐκ Σερρῶν εἶπεν, ὅτι δὲν εὑρίσκει αὐτοὺς τοιούτους, ὥστε νὰ κινήσουν τὸν ἐνθουσιασμὸν αὐτοῦ. Φοβοῦμαι, κύριοι, ὅτι ἐστείρευσαν βαθύτερον αἱ πηγαὶ τοῦ ἐνθουσιασμοῦ τοῦ κυρίου βουλευτοῦ, διότι ἐὰν δὲν συνέβαινε τοῦτο θὰ ἠδύνατο εὐκόλως νὰ παρατηρήσῃ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ὑπὸ ποίους ὅρους συνήφθη τὸ δάνειον τοῦτο καὶ ποίαν σημασίαν ἔχει. Εἶναι ἡ πρώτη φορά, κύριοι, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλλὰς συνομολογεῖ δάνειον τόσῳ μέγα, 750.000.000. Καὶ δὲν συνομολογεῖ τὸ δάνειον τοῦτο, ἵνα προσφέρῃ ὑπηρεσίαν μόνον, συνομολογεῖ τὸ δάνειον, ἵνα ἐξυπηρετήσῃ ἰδίους σκοποὺς, ἵνα ἐπιδιώξῃ ἰδίους αὐτῆς σκοπούς· συνομολογεῖ τὸ δάνειον τοῦτο, διότι ἐθεώρησεν, ὅτι καὶ καθῆκον καὶ συμφέρον εἶχε νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸν πόλεμον. Καὶ εἰσῆλθεν ἡ Ἑλλὰς εἰς τὸν πόλεμον ἐξ ἰδίας ἀπολύτως πρωτοβουλίας, προκειμένου νὰ ὑπεραμυνθῇ τῆς ἐλευθερίας τῶν λαῶν, εἰσῆλθεν ἡ Ἑλλὰς εἰς τὸν πόλεμον ἐξ ἰδίας ἀπολύτου πρωτοβουλίας, ἵνα ὑπεραμυνθῇ τῶν ὁρίων καὶ τῆς ἀνεξαρτησίας αὐτῆς, εἰσῆλθεν ἡ Ἑλλὰς εἰς τὸν πόλεμον ἐξ ἰδίας ἀπολύτου πρωτοβουλίας, ἵνα διεκδικήσῃ τὰ δίκαια αὐτῆς, τὰ ἐθνικά, εἰσελθοῦσα δὲ ἡ Ἑλλὰς ἐξ ἰδίας ἀπολύτως πρωτοβουλίας εἰς τὸν ἀγῶνα, λαμβάνει ἀπόλυτον συνδρομὴν παρ’ ἐκείνων, μετὰ τῶν ὁποίων συνταυτίζονται καὶ τὰ ἰδανικὰ καὶ τὰ συμφέροντα αὐτῆς, συνδρομὴν μεγάλην. Λαμβάνει τὴν συνδρομὴν οὐ μόνον τῶν 750.000.000, ἀλλὰ καὶ τὴν ἑτέραν ἐκείνην, τουτέστι τῆς δαπάνης τῶν Συμμάχων διὰ τὴν συντήρησιν καὶ τὸν ἐφοδιασμὸν τοῦ στρατοῦ ἡμῶν, καὶ τὴν συνδρομὴν ταύτην τὴν λαμβάνει ὑπὸ ὅρους, κατὰ τοὺς ὁποίους ἡ Ἑλλὰς μετὰ τὸ τέλος τοῦ πολέμου, ἐὰν ἤθελεν εὑρεθῇ ὑπὸ οἰκονομικὰς συνθήκας, αἱ ὁποῖαι νὰ μὴ ἐπιτρέπουν εἰς αὐτὴν νὰ ἀποδώσῃ τὰς ὑπηρεσίας ταύτας τὰς χρηματικὰς εἰς τοὺς Συμμάχους ἤθελεν ἀπαλλαχθῇ παντὸς βάρους, διότι, κύριοι εἶναι σαφὴς ὁ ὅρος ὁ Συμμαχικός, καὶ εἶναι περίεργος, ἀληθῶς, ἡ ἀμφισβήτησις, ἡ ὁποία καὶ ἀπὸ τοῦ σημείου τούτου ἠγέρθη. Ὁ ὅρος ὁ Συμμαχικὸς εἶναι ὅτι ἡ Ἑλλὰς θὰ ἀποδώσῃ τὸ χρῆμα τοῦτο καθ’ ὃ μέτρον θὰ ἐπιτρέπωσιν εἰς αὐτὴν αἱ οἰκονομικαὶ αὐταὶ συνθῆκαι. Κατὰ λόγον ἀναπόδραστον ἑπομένως, ἐὰν αἱ οἰκονομικαὶ συνθῆκαι δὲν ἐπιτρέπουσι, δὲν θὰ ἀποδώσῃ τοῦτο. Ἀλλὰ ποῖοι εἶναι οἱ ὅροι, κύριοι, οἱ ὁποῖοι ἐξήγειραν ἰδιαιτέρως τὸν δισταγμὸν καὶ ἐψύχραναν τὸν ἐνθουσιασμὸν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Σερρῶν; Οἱ ὅροι εἶναι ὅτι ἐδέχθημεν νὰ τεθῶμεν ὑπὸ τὸν Συμμαχικὸν ἔλεγχον. Λαμβάνομεν διὰ τοὺς ἰδίους ἡμῶν σκοπούς, βοηθοῦντες ἀλλὰ καὶ βοηθούμενοι εἰς ἕνα ἀγῶνα κοινὸν μετὰ τῶν Συμμάχων, ἀγῶνα κοινῶν συμφερόντων, δάνειον 750 ἑκατομμυρίων, λαμβάνομεν προσθέτως τὰς δαπάνας διὰ τὴν συντήρησιν καὶ τὸν ἐφοδιασμὸν τοῦ Στρατοῦ ἡμῶν. Ἠθέλετε καὶ θέλετε νὰ μὴ προσφερθῇ ἡ Ἑλλὰς πρὸς τοὺς Συμμάχους καὶ νὰ εἴπῃ ὅτι τὸ χρῆμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον προορίζουν διὰ τὸν κοινὸν ἀγῶνα, τὸ χρῆμα τοῦτο τὸ θέτουσι ὑπὸ πᾶσαν ἐγγύησιν, ὥστε νὰ μὴ ὑποτεθῇ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ διατεθῇ δι’ ἄλλους σκοπούς, διότι εἶναι εὔκολον μία Κυβέρνησις, ὅταν ἔχῃ ἄφθονον τὸ χρῆμα, νὰ παρασυρθῇ ἢ νὰ πληρώσῃ ἀνάγκας, αἱ ὁποῖαι νὰ μὴ ἀποβλέπωσιν ἀμέσως εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ κοινοῦ ἀγῶνος. Ἡ οἰκονομικὴ αὕτη ὠφέλεια προβλέπει εἰς πολεμικὰς δυνάμεις καὶ εἰς σπατάλην δὲν ἐπιτρέπεται. Καὶ ἡ Ἑλλὰς δεχθεῖσα νὰ τεθῇ ὑπὸ τὸν Συμμαχικὸν τοῦτον ἔλεγχον, ὥστε ἡ διάθεσις τοῦ χρήματος τούτου νὰ γίνῃ διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ κοινοῦ ἀγῶνος δὲν ὑπέστη μείωσιν ἀλλ’ ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκον αὑτῆς καὶ διεπίστωσε τὴν ἐμπιστοσύνην αὑτῆς πρὸς τοὺς συμμάχους της. Ἐὰν μάλιστα ἤθελεν ἀνατρέξῃ ὁ κ. βουλευτὴς εἰς παραδείγματα, τὰ ὁποῖα μᾶς δίδει ἡ σύγχρονος καὶ πρὸ ἡμῶν Ἱστορία, ἤθελεν ἴδῃ ὅτι καὶ ἡ Βουλγαρία καὶ ἡ Τουρκία προσέφερον τὰς ὑπηρεσίας των καὶ ἀπεδέχθησαν τὰς ὑπηρεσίας ἐκ μέρους τῶν συμμάχων των, καὶ μάλιστα εἰς ἀντίκρυσμα ἐτέθησαν ὑπὸ ἀπόλυτον κατοχὴν καὶ ἐξάντλησιν αὐτῶν ὑπὸ τῶν συμμάχων των. Καὶ ἤθελεν ἀκόμη παρατηρήσῃ ὅτι τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς προσεφέρθημεν νὰ παράσχωμεν, τὸ ἐτήρησαν ἤδη καὶ ἄλλα Κράτη, ἡ Ρουμανία καὶ ἡ Ρωσσία προκειμένου περὶ Συμμαχικῶν Κρατῶν. Ἀλλ’ ἐὰν ὑπὸ τοιούτους ὅρους δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἐπίκρισις, ἠγέρθη τὸ ζήτημα: Διατὶ τάχα ἐτέθη ἕτερος ὅρος, ὅπως μέχρι τοῦ ποσοῦ τῶν 10 ἑκατομμυρίων μὴ ἐπιτρέπεται ἡ χρησιμοποίησις τῶν πιστώσεων διὰ τὰς παραγγελίας, τὰς ὁποίας ἠθέλομεν κάμῃ, τῶν πιστώσεων, τὰς ὁποίας ἔχει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἢ τὸ Κράτος ἐν τῷ ἐξωτερικῷ; Καὶ εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σερρῶν βουλευτής, ὅτι ἐν ᾗ περιπτώσει αἱ πιστώσεις αὗται αἱ διαθέσιμοι ἤθελον ἐξασκήσῃ διὰ τὴν διεξαγωγὴν τοῦ πολέμου τὶ θὰ συνέβαινεν; Τότε τὸ δάνειον αὐτὸ δὲν θὰ τὸ ἐλαμβάνομεν καθ’ ὁλοκληρίαν. Εἶναι ἡ ἀφελὴς ἀντίληψις τοῦ πράγματος, διότι τὸ δάνειον αὐτὸ θὰ ἐπραγματοποιεῖτο εὐθὺς ὡς διατεθῇ καὶ τὸ ἐλάχιστον ποσὸν τῶν δυνάμεων τοῦ Κράτους, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι τὰ Κράτη δὲν διαθέτουν ἐκ τοῦ ἰδίου των ταμείου τὰ διαθέσιμα ποσὰ ἐφ’ ὅσον δὲν εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη, ἀλλὰ τὰς πιστώσεις τὰς ὁποίας ἔχομεν τὰς χρησιμοποιοῦμεν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ τὰς μεταφέρομεν εἰς πιστώσεις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, εἰς τὰ Δημόσια Ταμεῖα Γαλλίας, Ἀγγλίας καὶ Ἡνωμένων Πολιτειῶν. Τὸ δάνειον λοιπὸν θὰ πραγματοποιῆται, καὶ ὅταν φθάσωμεν εἰς τὰ 100 ἑκατομμύρια, αἱ διαθέσιμοι πιστώσεις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τότε θὰ πραγματοποιήσωμεν δάνειον 650 ἑκατομμυρίων, ἀντὶ τοῦ ὁποίου ποσοῦ θ’ ἀνοιχθῶσι πιστώσεις ἴσου ποσοῦ εἰς τὰ Δημόσια Ταμεῖα τῶν Κρατῶν τούτων. Ἀλλὰ καὶ ἐν τούτῳ ἐλέχθη: Διατί ἀπαγορεύεται ἡ μεταφορὰ τοῦ συναλλάγματος; Διατὶ ἀπαγορεύεται εἰς ἡμᾶς νὰ κάμωμεν συναλλαγὰς ἐκτὸς τῶν χωρῶν εἰς τὰς ὁποίας θὰ κάμωμεν παραγγελίας; Διότι καὶ τοῦτο ὑπάγεται εἰς τὸν γενικὸν κανόνα τῶν ἀπαγορευτικῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἔλαβον τὰ Σύμμαχα Κράτη, εἰς τὸ μέτρον τῆς ἀπαγορεύσεως ἐξαγωγῆς χρυσοῦ ἐκ τῆς Χώρας των. Αὗται εἶναι, κύριοι, αἱ ἐπικρίσεις αἱ ὁποῖαι ἐλέχθησαν. Ἀλλὰ θὰ ἐπανέλθω δι’ ὀλίγων ἐπὶ τῶν θεμάτων τῶν κυρίων τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἀποτελέσωσιν ἀντικείμενον σοβαρᾶς συζητήσεως ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἔλεγον, κύριοι, πρὶν εἰσέλθω εἰς τὴν παρένθεσιν αὐτὴν ὅτι ἔχομεν ἤδη μίαν πλεονάζουσαν κυκλοφορίαν, ὅτι ἡ κυκλοφορία αὕτη ἡ πλεονάζουσα θὰ ἐπιβαρυνθῇ ἔτι μᾶλλον διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ δανείου καὶ τῆς ἐξομαλύνσεως τὴν ὁποίαν ἀνέλαβεν ἡ Κυβέρνησις τῶν Συμμαχικῶν ὑποχρεώσεων ἐπὶ τῶν Συμμαχικῶν στρατευμάτων. Πῶς θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἀντικρίσωμεν τὴν νομισματικὴν κυκλοφορίαν καὶ προλάβωμεν τὰς συνεπείας αὐτῆς; Διάφοροι ὑπάρχουσι τρόποι. Ὑπεδείχθη ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσάγωμεν καὶ ἡμεῖς ἐνταῦθα τὸ τσέκ. Τὸ μέτρον δὲν θὰ ἦτο ἀποτελεσματικόν, ὀρθὴ δὲ ἦτο ἡ παρατήρησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας κ. βουλευτοῦ ὅτι πρὸς τοῦτο χρειάζεται μακρὰ διαπαιδαγώγησις κοινωνικὴ καὶ οἰκονομικὴ τὴν ὁποίαν δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν ἐντὸς ὀλίγου χρόνου· ἐνῷ ἐν ᾗ περιπτώσει τοῦτο ἤθελεν ἐπιτευχθῇ κατ’ οὐδὲν συνετέλῃ εἰς τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκομεν εἰς τὸν περιορισμὸν τῆς νομισματικῆς κυκλοφορίας, διότι τὸ τσὲκ ἀποτελεῖ μέσον κυκλοφορίας ἀνταλλακτικόν, μέσον τὸ ὁποῖον προστίθεται εἰς τὸ κυκλοφοροῦν νόμισμα τῆς Χώρας οἱασδήποτε φύσεως ἵνα ἐξ αὐτοῦ κριθῇ ἐὰν ἐφθάσαμεν τὸ ὅριον τὸ οἰκονομικὸν ἢ ὑπερέβημεν τὴν κυκλοφορίαν. Ἕτερος τρόπος εἶναι ὁ προτεινόμενος διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἡ ἔκδοσις δηλαδὴ βραχυπροθέσμων ἐντόκων γραμματίων. Κύριοι βουλευταί, τὸ μέσον αὐτὸ ὀφείλω κατὰ τὴν γνώμην μου νὰ εἴπω ὅτι τὸ θεωρῶ ἀποτελεσματικόν, ἀποτελεσματικὸν βεβαίως ἔν τινι μέτρῳ. Δὲν πρόκειται περὶ ἐκδόσεως τραπεζογραμματίων. Ἠγέρθη καὶ περὶ τούτου συζήτησις, δὲν εἶναι γραμμάτιον τραπεζικὸν τὸ ἔντοκον γραμμάτιον τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐκδώσωμεν, προβαίνομεν καθαρῶς εἰς ἔκδοσιν προσωρινοῦ δανείου δι’ εἰδικὸν σκοπόν, προβαίνομεν εἰς ἔκδοσιν προσωρινοῦ δανείου διὰ νὰ ἀπορροφήσωμεν δι’ αὐτοῦ ἐκ τῆς κυκλοφορίας ἕνα ὡρισμένον ἀριθμὸν τραπεζικῶν γραμματίων, διότι ἡ ἀγορὰ ἐντόκων γραμματίων ἀποτελεῖ ἀναντιρρήτως τοποθέτησιν χρημάτων ἡ ὁποία εἴτε ἀφαιρεῖ ἐπὶ ὡρισμένον χρόνον τὸ νόμισμα ἀπὸ τῆς ἀγορᾶς ἢ ἐπιβραδύνει τὴν κυκλοφορίαν. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν λοιπὸν ταύτην τὸ μέτρον τὸ προτεινόμενον εἶναι τελεσφόρον· τὸ μέτρον ὅμως τὸ ῥιζικὸν εἶναι ἕτερον, τὸ μέτρον τὸ ῥιζικὸν εἶνε φορολογία ἐξικνουμένη μέχρι τῶν ἀκροτάτων ὁρίων. Δι’ αὐτῆς, κύριοι, καὶ μόνης θὰ ἐπανέλθῃ καὶ ἡ κυκλοφορία ἡμῶν ἡ νομισματικὴ εἰς τὴν ἀληθῆ αὐτῆς ἰσχύν, ἀλλὰ καὶ δι’ αὐτῆς θὰ ἐπανέλθῃ καὶ ὁ κοινωνικὸς καὶ ὁ οἰκονομικὸς ἐν τέλει βίος εἰς τὴν κανονικὴν αὐτοῦ τροχιάν. Ἔχομεν, κύριοι, σήμερον ἐκ τῶν οἰκονομικῶν ὅρων τοὺς ὁποίους ἐδημιούργησεν ὁ πόλεμος δύο τάξεις ἀνθρώπων, τὴν μίαν ἡ ὁποία ἀπέκτησεν ἄφθονον πλοῦτον τὸν ὁποῖον δὲν δύναται νὰ χρησιμοποιήσῃ σήμερον εἰς παραγωγικὰς ἐργασίας, ἡ ὁποία τὸν πλοῦτόν της τὸν σπαταλᾷ δημιουργοῦσα κινδύνους εἰς τὴν κοινωνικὴν ἰσορροπίαν, ὠθοῦσα πρὸς τὴν κοινωνικὴν διαφθοράν. Ἡ ἑτέρα τάξις εἶναι ἡ τάξις, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἐπιδεικτικὴ ὡς ἡ πρώτη, ἀλλ’ ἡ ὁποία διάγει βίον ἀληθῶς μαρτυρικὸν πιεζομένη ἀπὸ τὴν ἀκρίβειαν τῆς ζωῆς. Ἔχομεν λοιπὸν τὴν πρώτην εὐάριθμον δημιουργοῦσαν τὴν ὑπερτίμησιν καὶ τὴν ἀκρίβειαν τῆς ζωῆς, τὴν ἑτέραν ὑφισταμένην τὴν ἀκρίβειαν τῆς ζωῆς. Ὁ πλεονάζων πλοῦτος ὁ τόσον ἀκόπως κτηθεὶς δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ συντελῇ εἰς κυκλοφορίαν πληθωρικήν, δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ συντελῇ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν ἐκείνου τὸ ὁποῖον γνωρίζομεν ὑπὸ τὸ ὄνομα αἰσχροκέρδεια, δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ συντελῇ εἰς τὴν ἀκρίβειαν τῆς ζωῆς ἡ ὁποία σήμερον ἔφθασε μέχρι τῶν ἀκροτάτων ὁρίων. Καὶ ἀπέναντι τούτων ἔχομεν ὅλας τὰς τάξεις αἱ ὁποῖαι εἶχον ἓν σταθερὸν εἰσόδημα πρὸ τοῦ πολέμου κυπτούσας ἐνώπιον αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπλούτησαν ἐκ τῶν κακῶν τοῦ πολέμου· τὸ μέσον διὰ νὰ προλάβωμεν τὸ κακὸν τοῦτο εἶναι ἡ φορολογία ἡ ἐξικνουμένη ἀπολύτως μέχρι τῶν ἄκρων. Εἶμαι ὑπόχρεως νὰ δηλώσω ὅτι ἡ γνώμη δὲν εἶναι ἰδική μου. Εἰς ὅλον τὸν κόσμον σήμερον ὅλα τὰ στοιχεῖα τὰ δημοκρατικά, τὰ ὁποῖα ἐθεώρησαν ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ τεθῶσιν εἰς τὴν διάθεσιν τῶν ὀλιγαρχικῶν, ὅλα τὰ στοιχεῖα ὕψωσαν τὴν φωνὴν ὑπὲρ τῆς βαρείας, τῆς ἀπηνοῦς φορολογίας ἐπὶ τῶν εὐπορουσῶν τάξεων. Ἔφθασε σήμερον νὰ ὑψωθῇ παρὰ τὴν σημαίαν τῆς γενικῆς στρατολογίας ἡ σημαία τῆς στρατολογίας τῶν κεφαλαίων. Τὸ δάνειον ἀποτελεῖ τὴν ἐθελουσίαν φορολογίαν καὶ ὅπως σήμερον μὲ τὴν ἐθελουσίαν στρατολογίαν τῶν ἀνδρῶν δὲν δυνάμεθα νὰ διεξαγάγωμεν τὸν πόλεμον, τοιουτοτρόπως μὲ τὴν ἐθελουσίαν στρατολογίαν τῶν κεφαλαίων δὲν δυνάμεθα νὰ μεταβάλωμεν τὴν οἰκονομίαν. Ἔχομεν δὲ καὶ τὸν Μπόναρ–Λῶ, περὶ τοῦ ὁποίου καὶ πρότερον ἐγένετο λόγος, ὁ ὁποῖος ἐπανειλημμένως ἐξεφράσθη διὰ τὴν φορολογίαν τῶν μεγάλων εἰσοδημάτων. Τὸ εἰσόδημα τοῦτο ὀφείλει νὰ τεθῇ εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ἐὰν τὰ μέτρα ταῦτα δὲν διετυπώθησαν τελείως διὰ νομοθετικῆς προνοίας, ἔχομεν τὰ φορολογικὰ μέτρα τῶν χωρῶν τῶν Συμμάχων, τὰ ὁποῖα προσεγγίζουσι πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Καὶ βλέπομεν ὅτι εἰς τὴν Ἀγγλίαν ἔφθασεν ὁ φόρος τῶν ἐκτάκτων κερδῶν εἰς 80%, ὁ φόρος ὁ τακτικὸς τοῦ εἰσοδήματος εἰς 12%, φόροι οἱ ὁποῖοι τίθενται ἀνεξαρτήτως τοῦ φόρου τοῦ κληρονομικοῦ, τοῦ φόρου καταναλώσεως κλπ. Ἔχομεν εἰς αὐτὰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας τῆς Ἀμερικῆς ἐπιβαλλόμενον φόρον εἰσοδήματος ὁ ὁποῖος ἀνέρχεται εἰς 62%, κατὰ τὸν αὐτὸν δὲ λόγον ἀκολουθοῦσιν ὅλα τὰ λοιπὰ Κράτη. Δὲν δύναμαι νὰ πιστεύσω ὅτι ἡ κύρωσις τῆς συμβάσεως περὶ τοῦ δανείου ἀποτελεῖ τὴν δημοσιονομικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἔχομεν ἤδη τὴν πρώτην ἐμφάνισιν τῆς ἀληθοῦς οἰκονομικῆς πολιτικῆς, ἔχομεν τὴν ἐμφάνισιν τῆς φορολογικῆς πολιτικῆς, διότι ἔχομεν τὸν φόρον τῶν ἐκτάκτων κερδῶν, ὁ ὁποῖος βεβαίως θὰ χαρακτηρισθῇ θωπεία τῶν εὐπόρων τάξεων, ἔχομεν τὸν φόρον εἰσοδήματος μὴ ὑπερβαίνοντα κατὰ τὸ ἀνώτατον ὅριον τὸ 11%, ὁ φόρος τῶν κληρονομιῶν δὲν ἐθίχθη, τὸ ἀνώτατον του ὅριον, ὑποθέτω, δὲν ὑπερβαίνει τὰ 19%. Ἄλλο μέτρον φορολογικὸν μέχρι σήμερον δὲν εἴδομεν. Διὰ ταῦτα ἐπαναλαμβάνω, ὅτι θεωρῶ, ὅτι δὲν ἐνεφανίσθη εἰσέτι τελείως ἡ φορολογικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως. Τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν ἀποτελοῦσι τὴν ἀπαρχὴν τῆς φορολογικῆς ταύτης πολιτικῆς, τῆς ὁποίας ἡ ἐμφάνισις ὀφείλω νὰ ἐπαναλάβω, ὅτι ὑπῆρξε φειδωλή. Δὲν δύναμαι κύριοι, νὰ παραγνωρίσω τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων διστάζει μέχρι σήμερον ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι οἱ δισταγμοὶ αὐτοὶ θὰ ἀρθῶσι. Δὲν παραγνωρίζω τοὺς λόγους, γνωρίζω μάλιστα ποίαν ἐπιρροὴν ἀσκοῦν παρ’ ἡμῖν αἱ τάξεις αἱ κατέχουσαι τὸ χρῆμα. Ἡ προθυμία τῶν τάξεων τούτων, ὅπως ἀποξενωθῶσιν τοῦ χρήματος εἶναι μικροτέρα ἴσως, ἢ εἰς πᾶσαν ἄλλην τάξιν. Ἀλλὰ κύριοι, ὁ κλῆρος, ὁ ὁποῖος ἔλαχεν εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, εἶναι κλῆρος βαρύς. Ἡ ἀποστολή της εἶναι πολυσχιδὴς καὶ ἀκανθώδης. Δὲν ἐκλήθη μόνον νὰ φέρῃ εἰς πέρας τὸν ἀγῶνα τοῦ Ἔθνους. Ἐκλήθη νὰ ἀποκαταστήσῃ πολιτείαν εὐλαβομένην τὰ δίκαια τῶν πολιτῶν, εὐλαβουμένη γενικώτερον τὴν δικαιοσύνην. Καὶ ὅπως παρ’ ὅλας τὰς ἀντιδράσεις κύριοι, κατώρθωσεν ἀληθῶς νὰ ἐπιτελέσῃ τὸν πρῶτον προορισμόν, τὸν ὁποῖον εἶχεν, ἵνα εἰσαγάγῃ τὸ Ἔθνος ἡμῶν εἰς τὸν ἀγῶνα, εἰς τὸν ὁποῖον κρίνεται ἡ φιλελληνική του ὑπόστασις, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι μετὰ τῆς αὐτῆς ἐπιμελείας θὰ ἐπιδιώξῃ νὰ διεξαγάγῃ καὶ τὸν ἕτερον ἀγῶνα κατὰ τῆς ἐσωτερικῆς ὀλιγαρχίας. (Χειροκροτήματα).

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Στράτος ἔχει τὸν λόγον.

§227Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριοι βουλευταί, θὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα τῆς συμβάσεως τοῦ δανείου ἀπὸ ἀπόψεως ὀλιγώτερον οἰκονομικῆς καὶ περισσότερον πολιτικῆς. Ἡ σύμβασις τοῦ δανείου περιλαμβάνουσα δανεισμὸν τῆς Ἑλλάδος παρὰ τῶν Δυνάμεων τῆς Συνεννοήσεως καὶ δανεισμὸν τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὰς Δυνάμεις τῆς Συνεννοήσεως, εἶναι σύμβασις, ἥτις ἀποτελεῖ ἓν ἑνιαῖον ὅλον μετὰ τῆς ὅλης πολιτικῆς τῆς ἐξωτερικῆς, τὴν ὁποίαν ἐχάραξεν ἡ Κυβέρνησις τῆς Χώρας, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἀνῆλθεν ἐπὶ τὴν ἐξουσίαν. Προκειμένου περὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ τελειότερον. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ὁμολογήσω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κρίνωμεν τίποτε ἄλλο παρὰ μόνον, ἂν ἐγένετο τὸ δυνατὸν γενέσθαι. Καὶ διὰ τοῦτο λαμβανομένου ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀναλαβοῦσα τὴν ἀρχὴν ἀνέλαβε ταύτην μετὰ προγράμματος πολεμικοῦ, εἰσήγαγε τὴν χώραν παραχρῆμα εἰς πόλεμον καὶ ἐπεμελήθη κατὰ σταθμοὺς τῆς ἐπιστρατεύσεως τῆς χώρας, ἡ Κυβέρνησις εἰς τοιαύτην πολιτικὴν προβᾶσα εἶχεν ἀνάγκην τῶν οἰκονομικῶν νεύρων πρὸς ἐπιδίωξιν τῆς πολιτικῆς ταύτης. Ἐφ’ ὅσον δὲ ἦτο ἀνάγκη ἀπόλυτος πληρώσεως τοῦ Δημοσίου Ταμείου, χάριν τῶν ἀναγκῶν τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἐχάραξε, εἶναι ἐξεταστέον τοῦτο καὶ μόνον: Ἡ οἰκονομικὴ ἀντιμετώπισις τῆς πολιτικῆς ταύτης, ἦτο δυνατὸν ποτὲ σήμερον νὰ γίνῃ μετὰ τῆς πλήρους τελειότητος, τὴν ὁποίαν θὰ ἐπόθει πᾶς τις, ἢ ἡ ἀντιμετώπισις ἡ οἰκονομικὴ τῶν περιστάσεων ἦτο μοιραίως ὑποβεβλημένη εἰς τοὺς ὅρους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι στηρίζονται ἐπὶ τοῦ νόμου τῆς οἰκονομικῆς διαρρυθμίσεως τῶν Συμμαχικῶν πραγμάτων; Πρὸς ἀντιμετώπισιν τοῦ πολέμου ἦτο δυνατὸν κατὰ τρεῖς τρόπους νὰ ἐξευρεθῇ τὸ χρῆμα, ὁ πρῶτος τρόπος εἶναι ὁ τοῦ ἐξωτερικοῦ δανείου, τοῦ ἐλευθέρου καὶ εἰλικρινοῦς ἐξωτερικοῦ δανείου, ὁ δεύτερος τρόπος, ὁ τοῦ ἐσωτερικοῦ δανείου, ὁ τρίτος τρόπος ὁ τοῦ δανείου ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ. Αὐτοὶ εἶναι οἱ τρεῖς τρόποι, οἱ σαφεῖς καὶ καθαροί, διὰ τῶν ὁποίων ἀντιμετωπίζονται αἱ ἀνάγκαι αἱ οἰκονομικαί. Ἐξεταστέον τὶ ἐκ τῶν τριῶν τούτων ἠδύνατο νὰ ἐπιτευχθῇ. Δάνειον ἐσωτερικὸν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ μέχρι τοῦ σημείου εἰς τὸ ὁποῖον ἐξικνοῦνται αἱ ἀνάγκαι τῆς χώρας· διότι αἱ ἀνάγκαι τῆς χώρας δὲν ἀνέρχονται μόνον εἰς τὸ ποσὸν τῶν 750,000,000, περὶ τῶν ὁποίων προβλέπει ἡ παροῦσα σύμβασις. Ἡ παροῦσα σύμβασις εἶναι τὸ ὑπόδειγμα εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἐξελιχθῇ ἡ ἀντιμετώπισις τῶν περαιτέρω ἀναγκῶν. Προκειμένου λοιπὸν περὶ ἐσωτερικοῦ δανείου, ἦτο τελείως ἀδύνατον νὰ ἐπιτευχθῇ ἐξοικονόμησις ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ἀντιμετωπίσῃ τὰς ἀνάγκας τὰς οἰκονομικὰς τῆς χώρας. Δάνειον ἐξωτερικὸν εἰλικρινῶς καὶ ἐλευθέρως διδόμενον κατὰ τοὺς γνωστοὺς ὅρους, ἐπίσης ἦτο ἀδύνατον νὰ ἐξευρεθῇ, διότι ἡ ἐν γένει οἰκονομικὴ ρύθμισις τῶν πραγμάτων τῶν Συμμάχων Κρατῶν, πρὸς τὰς ἄλλας Δυνάμεις εἶναι τοιαύτη, ὥστε ἀφ’ ἑνὸς μὲν αἱ μεταφοραὶ χρυσοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν ἀπὸ χώρας εἰς χώραν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ καὶ ὁ χρυσὸς ὁ ἐναποθηκευθεὶς εἰς τὰ ταμεῖα τῶν τριῶν Μεγάλων ἐμπολέμων Δυνάμεων δὲν εἶναι δυνατόν, ἢ νὰ παραφυλαχθῇ διὰ τῆς μεγαλειτέρας φειδοῦς χάριν τῶν ἀναγκῶν ἐκείνων τῶν Κρατῶν, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι καὶ τὸ θεμέλιον τῆς ὅλης Συμμαχικῆς παρατάξεως. Ἀπέμενεν ἡ προσφυγὴ εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Ἡ προσφυγὴ εἰς τὴν καθαρὰν καὶ σαφῆ ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν σήμερον θὰ ἦτο τὸ ὀλεθριώτερον πάντων. Τὸ δάνειον ὑφ’ οἵαν μορφὴν παρίσταται εἶναι ἓν μικρὸν σύστημα δανείου ἐξωτερικοῦ καὶ δανείου ἐσωτερικοῦ, τὸ ὁποῖον ἐπέχει μέρος τοῦ μηχανισμοῦ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, χωρὶς νὰ εἶναι ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία παγία. Τὸ δάνειον τιτλοφορεῖται «ἐξωτερικὸν δάνειον», πράγματι ὅμως ὑπὸ διάστημα χρονικὸν ὡρισμένον εἶναι δάνειον ἐσωτερικόν. Κατὰ τοῦτο δὲ ὁ μηχανισμὸς, ὅστις συνεφωνήθη περὶ τὸ δάνειον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου τὸ δάνειον ἐστηρίχθη, εἶναι μηχανισμὸς εὐφυὴς, ἀλλ’ εἶναι μηχανισμὸς, ὁ ὁποῖος παρέχει εἰκόνα μικροῦ δανείου. Αὐτὴ δὲ ἡ σύμβασις τοῦ δανείου ἐν τῷ πρώτῳ ἄρθρῳ, ὁμιλεῖ περὶ συμβάσεως ἡ ὁποία διευκολύνει εἰς τὴν χώραν τὸν προσπορισμὸν τῶν ἐσωτερικῶν μέσων πρὸς ἀντιμετώπισιν τῶν ἀναγκῶν τοῦ πολέμου. Καὶ ἡ χώρα ἐμφανίζεται πρὸ τῶν Συμμάχων ἡμῶν, ἔχουσα δύο ἀνάγκας, τὴν ἀνάγκην τοῦ πολεμικοῦ ὑλικοῦ καὶ τοῦ ἐπισιτισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ἀνάγκην, ἡ ὁποία ἐξυπηρετεῖται μόνον δι’ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος, εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς πληρώσεως τῶν κενῶν, τὰ ὁποῖα προηγούμεναι διαχειρίσεις εὑρῆκαν καὶ ὁ πόλεμος παράγει. Ἡ ἀνάγκη αὕτη ἤθελεν ἐξυπηρετηθῆ διὰ ἐσωτερικοῦ νομίσματος. Προκειμένου περὶ τῶν ἀναγκῶν τοῦ πολέμου ἐγένετο σύμβασις, ἡ προκειμένη, καθ’ ἣν αἱ Δυνάμεις ἀναλαμβάνουν τὴν παροχὴν ὑλικοῦ χρεοῦσαι τὴν χώραν μὲ τὸ ἀντίτιμον αὐτοῦ τοῦ ὁποίου ἡ ὁριστικὴ κατάπτωσις θέλει λάβει χώραν κατὰ τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν πολεμικῶν γεγονότων. Προκειμένου περὶ τῶν ἐσωτερικῶν ἀναγκῶν τῆς χώρας, ἐξευρέθη μηχανισμὸς ὅστις ἐνέχει τὰ ἐλαττώματα αὐτοῦ. Δὲν θέλω νὰ κρίνω, ἐπαναλαμβάνω, οὔτε δύναμαι νὰ κρίνω τὸν μηχανισμὸν τοῦτον ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ ἀπολύτως τελείου, ἀλλὰ θέλω νὰ προβῶ εἰς παρατηρήσεις τινὰς σχετιζομένας πρὸς τὴν ἀτέλειαν τοῦ συστήματος. Ἀπὸ ἀπόψεως πραγματοποιήσεως τοῦ δανείου, τὸ δάνειον ἔχει ταύτην τὴν ἐλαττωματικὴν διαφοράν, συγκρινόμενον ὡς δάνειον ἐσωτερικόν, ὅτι ἐνῷ τὸ δάνειον τὸ ἐσωτερικὸν ἤθελε συνομολογηθῇ εἰς βάρος τοῦ κυκλοφοροῦντος χαρτονομίσματος τῆς χώρας, νομίσματος πιστωτικοῦ κυκλοφοροῦντος καὶ παραγομένου ἐκ τῆς ἐλευθέρας συναλλαγματικῆς κινήσεως τῆς χώρας, τὸ δάνειον τοῦτο συνομολογεῖται διὰ τῆς ἐκδόσεως χαρτονομίσματος ὑπὲρ τὸ ποσὸν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον αἱ συναλλαγματικαὶ ἀνάγκαι τῆς χώρας εἶχον παραγάγει. Τοῦτο λοιπὸν ἔχει ταύτην τὴν ἀτέλειαν, ὅτι θίγει ἐντελῶς τὴν νομισματικὴν ὀργάνωσιν τῆς χώρας καὶ παράγει ἓν ποσὸν νομίσματος, τὸ ὁποῖον εἶναι καθ’ ὑπέρβασιν ἐκείνου τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἔχει καθορισθῇ ἐκ τῆς συναλλαγματικῆς κινήσεως τῆς χώρας. Τοῦτο δ’ ἀποτελεῖ ἓν μειονέκτημα τοῦ μηχανισμοῦ αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον τὸν καθιστᾷ κατώτερον τοῦ μηχανισμοῦ τοῦ ἐλευθέρου ἐσωτερικοῦ δανείου. Ἀλλ’ ἐδήλωσα ἐξ ἀρχῆς, ὅτι ἐσωτερικὸν δάνειον τοιούτου ποσοῦ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπιτευχθῇ. Ἀπὸ ἀπόψεως συγκρίσεως πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν δάνειον, ἐνέχει τοῦτο τὸ μειονέκτημα, ὅτι δὲν εἰσάγεται χρυσὸς εἰς τὴν χώραν, ὅτι δέ, ἐφ’ ὅσον μὲν θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ διάρκεια τοῦ πολέμου καὶ ἓξ μῆνας μετὰ τὴν λῆξιν αὐτοῦ, τὸ δάνειον ὑπὸ μορφὴν περίπου ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας θέλει, οὕτως εἰπεῖν, λυμαίνεται τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν τῆς χώρας μὴ ἀποδίδον τόκον εἰς αὐτήν, θέλει δὲ γίνει τοκοφόρον, ἀφ’ ἧς στιγμῆς αἱ ἐξωτερικαὶ περιστάσεις ἐπιτρέψουν τὴν μετατροπὴν τοῦ δανείου εἰς ἐξωτερικὸν δάνειον, ἀλλὰ τότε ὁ τόκος εἰς χρυσὸν 35 ἑκατομμυρίων τοὐλάχιστον ἐτησίως θὰ ἐξάγεται εἰς τὸ ἐξωτερικόν, καθ’ ὅλον δὲ τὸ χρονικὸν τοῦτο διάστημα τὸ μέχρι ἓξ μηνῶν ἀπὸ τῆς λήξεως τοῦ πολέμου ἢ μέχρι τῆς καθόδου τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος κάτω τῶν 100.000.000, τὸ δάνειον τοῦτο, εἶναι καθαρῶς δάνειον, τὸ ὁποῖον οὐδὲν παρέχει εἰσόδημα εἰς τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν, τὸ ὁποῖον δὲ ἔχει καὶ τὰ ἐλαττώματα τῆς πληθωρικῆς κυκλοφορίας. Κατὰ τοῦτο λοιπὸν ἐνέχει κατὰ τὸ χρονικὸν τοῦτο διάστημα τὰ μειονεκτήματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν τὰ δάνεια ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ. Προκειμένου περὶ τῶν νομισματικῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ δανείου κατὰ τὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία μοὶ παρεσχέθη ὑπὸ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, κατάστασιν τραπεζιτικὴν λήγουσαν, νομίζω τὴν 31 Ἰανουαρίου 1918, ἔχομεν ἐκδεδομένα τραπεζογραμμάτια 146.000.000 τῆς προνομιούχου ἐκδόσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, 55.000.000 τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ 705.000.000 τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ, σὺν τῇ προσθήκῃ 50.000.000 καλυπτομένων διὰ τῆς πιστώσεως τοῦ δανείου τῆς πρώτης δόσεως τῶν 50.000.000, ἤτοι ἐν ὅλῳ ἔχομεν τραπεζογραμμάτια 956.000.000. Τοῦ δανείου πραγματοποιουμένου ἐξ ὁλοκλήρου θέλουν προστεθῆ ἕτερα 700.000.000 τραπεζογραμματίων εἰς τὴν κυκλοφορίαν, ἐν τῷ συνόλῳ δὲ θὰ ἀνέλθωσιν ταῦτα εἰς 1.650.000.000. Θέλει δὲ προστεθῇ εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν τραπεζογραμματίων καὶ τὸ ποσὸν τοῦ δανείου τοῦ πρὸς τὰς δυνάμεις χορηγουμένου, καὶ οὕτω φθάνομεν εἰς τὸ ποσὸν τῶν 1.906.000.000 τραπεζογραμματίων. Πρέπει νὰ θεωρηθῇ, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο εἶναι ὁ ἐλάχιστος ὅρος τοῦ μέλλοντος νὰ κυμαίνηται ἐν τῇ χώρᾳ ποσοῦ τραπεζογραμματίων. Διότι προκειμένου περὶ τοῦ δανεισμοῦ τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὰς Συμμάχους Δυνάμεις, συνομολογεῖται δι’ εἰδικῆς συμφωνίας, ὅτι τὸ πρῶτον ποσὸν εἶναι 250.000.000, ἀλλ’ ὅτι ἡ συμφωνία αὕτη δύναται νὰ ἀνανεωθῇ αὐξανομένου τοῦ ποσοῦ. Ἐφ’ ὅσον αἱ συμμαχικαὶ ἀνάγκαι προχωροῦσιν ἐν τοῖς Βαλκανίοις εἶναι φυσικὸν νὰ γίνῃ νέα ἔκδοσις. Ἐπίσης εἶναι πιθανόν, ὅτι καὶ ἡ χώρα θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην, ἐὰν ὁ πόλεμος παραταθῇ πέραν τοῦ 1918, ὅπως συνομολογήσῃ καὶ πρόσθετον δάνειον διὰ τὸ ἔτος 1919 πρὸς κάλυψιν τῶν ἀναγκῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ προερχομένων ἐκ τῶν πολεμικῶν ἔργων. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ ποσὸν τῶν 1.906.000.000 πρέπει νὰ λογισθῇ, ὅτι εἶναι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον πάντως καὶ παγίως θὰ κυμαίνεται καὶ κατ’ ἐλάχιστον ὅρον. Ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου, κύριοι, τὰ 146.000.000 καλύπτονται ὑπὸ τοῦ προνομίου τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τοῦ μεταλλικοῦ της, τὰ 55.000.000 εἶναι ἐκδεδομένα ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ ἐπὶ τῇ πίστει τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, τὰ 700.000.000 εἶναι ἐπὶ τῇ πίστει τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος καὶ τὸ 1.000.000.000 θὰ εἶναι δάνειον καλυπτόμενον ὑπὸ τῆς πίστεως τῶν δανειζουσῶν Δυνάμεων. Κατὰ τοῦτο ἔχομεν κάλυψιν ποικίλην. Λόγῳ δὲ τῆς ποικιλίας ταύτης εἶναι δυνατὸν νὰ προκύψουν εἰς τὴν χρηματαγορὰν τὴν Ἑλληνικὴν ζημίαι, ἀσφαλῶς δὲ ἀνωμαλίαι. Εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κερκύρας πρὸ ὀλίγον ἀγορεύων, ὅτι τὰ 705.000.000 χαρτονομίσματος τοῦ κεκαλυμμένου ὑπὸ τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος εἶναι χαρτονόμισμα, δυνάμενον νὰ θεωρηθῇ μεταλλικόν. Ἀναμφισβητήτως εἶναι χαρτονόμισμα ὄχι ἁπλῶς πιστωτικόν, ἀλλὰ χαρτονόμισμα, τὸ ὁποῖον ἰσχύει ὡς ἀπόδειξις ὑπάρχοντος συναλλάγματος. Δὲν εἶναι χαρτονόμισμα ἐπὶ τῇ πίστει Τραπέζης ἁπλῶς ἐκδεδομένον. Τὸ χαρτονόμισμα, ὅμως τὸ ὁποῖον ἤθελε καλυφθῇ ὑπὸ τῆς πίστεως τῶν Δυνάμεων μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης, κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελε καταστῆ δυνατὸν ἵνα αἱ πιστώσεις τῶν Δυνάμεων, μετατραπῶσιν εἰς ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα, θὰ εἶναι καθαρῶς χαρτονόμισμα Κράτους, θὰ εἶναι καθαρῶς χαρτονόμισμα πιστωτικόν, ἐκδεδομένου ἐπὶ τῇ πίστει 3 Κρατῶν, ἀπολαυόντων κολοσσιαίας βεβαίως πίστεως, ἀλλὰ πάντως θὰ εἶναι χαρτονόμισμα, τὸ ὁποῖον θὰ κυκλοφορῇ ἐν Ἑλλάδι ὡς χαρτονόμισμα πίστεως Ἀγγλικῆς, Γαλλικῆς καὶ Ἀμερικανικῆς. Ἀλλὰ, κύριοι, ἀκριβῶς ἐν τούτῳ ἔγκειται ὁ φόβος τῶν ἀνωμαλιῶν. Εἶναι κολοσσοί, ὡς εἶπεν ὁ κύριος Πρωθυπουργός, καὶ ἡ Ἀγγλία καὶ ἡ Γαλλία καὶ ἡ Ἀμερική, περὶ τούτου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία, ἀλλὰ σήμερον ὑπάρχουσι καὶ κολοσσιαῖαι αἱ ἀνάγκαι αὐτῶν, πρὸς ἀντιμετώπισιν τοῦ ἀναληφθέντος πολέμου. Ἀσχέτως πρὸς τὰς πιθανότητας ἢ μὴ τῆς νίκης σήμερον τὸ δημόσιον χρέος ἑκατέρου τῶν Κρατῶν ἀνῆλθεν εἰς 150.000.000.000 καὶ ἂν ὁ πόλεμος διαρκέσῃ μέχρι τοῦ τέλους τοῦ 1918 θὰ φθάσῃ εἰς 180.000.000.000. Εἶναι γνωστὸν εἰς πάντας ὅτι τὸ χαρτονόμισμα ἐπὶ πιστώσει ἐκδιδόμενον παρακολουθεῖ τὴν κατάστασιν τοῦ Δημοσίου χρέους. Σήμερον καὶ ἡ πληθώρα τοῦ τραπεζογραμματίου, τὸ ὁποῖον κυκλοφορεῖ ἐν ταῖς χώραις αὐταῖς καὶ ὁ ὄγκος τοῦ δημοσίου χρέους, ὁ ὁποῖος παρήχθη, δὲν γίνονται καταφανῶς ἐσωτερικῶς ἐν ταῖς χώραις ἐκείναις, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀλλοίωσιν τῆς τιμῆς τοῦ τραπεζογραμματίου, δ’ ὅτι ὑπάρχει νόμος εἰς ἀμφοτέρας τὰς χώρας, ὁ ὁποῖος ἀπαγορεύει τὴν ὑπερτίμησιν τοῦ χρυσοῦ. Ὑπάρχει τὸ ἄρτιον τεχνητῶς. Ἐφ’ ὅσον ὅμως παρ’ ἡμῖν δὲν ὑπάρχει νόμος προστατεύων τὸ ἄρτιον τῆς ἐπισυναλλαγῆς βεβαίως τὸ γραμμάτιον ἡμῶν θὰ ἀκολουθήσῃ τὴν φυσικὴν ἐκτίμησίν του παρὰ ταῖς χώραις, αἱ ὁποῖαι οἰκονομικῶς δὲν θίγονται ἐκ τῶν συνεπειῶν τοῦ πολέμου. Κατὰ ταῦτα ὑπάρχει φόβος, ἐπαναλαμβάνω, λοιπόν, νὰ εἴπω, ὅτι ἡ ἀλλοίωσις ἢ ἡ διαφορὰ τῆς τιμῆς, τὴν ὁποίαν τὰ τραπεζογραμμάτια τῶν δανειζουσῶν χωρῶν ἔχουσιν ἐν σχέσει πρὸς τὰς οὐδετέρας χώρας, θὰ ὑπάρξῃ μοιραίως καὶ διὰ τὸ τραπεζογραμμάτιον τὸ Ἑλληνικόν. Καὶ ἐν τούτῳ θέλομεν ἔχει μίαν βάσιν ὑποτιμήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἔχομεν τὴν ἑτέραν συνέπειαν, ὅτι ἀφ’ ἧς στιγμῆς τὸ τραπεζογραμμάτιον τὸ Ἑλληνικὸν ἔχει ταύτην τὴν μορφὴν, καθαρῶς τὴν μορφὴν πιστωτικοῦ νομίσματος, ὅπερ κυκλοφορεῖ εἰς τὴν χώραν ἡμῶν εἰς πίστωσιν τῶν δύο μεγάλων Κρατῶν, μοιραίως ἀγόμεθα εἰς τὴν λύσιν, ὅτι θέλομεν ἀποβῆ παρηκολούθημα νομισματικὸν τῶν δανειζουσῶν χωρῶν, θέλομεν δὲ χάσῃ τὴν νομισματικὴν αὐτοτέλειαν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἐξασφαλίσῃ διὰ τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ ἐν Ἑλλάδι σήμερον. Ὅταν δὲ κυκλοφορήσῃ νόμισμα, τὸ ὁποῖον θέλει ἐξαρτηθῆ ἐκ τῆς νομισματικῆς καταστάσεως τῶν δύο δανειζόντων Κρατῶν καὶ τὸ ὁποῖον θέλει ἐπηρεασθῆ ἐξ οἱουδήποτε νομοθετικοῦ μέτρου αὐτῶν, τὸ χαρτονόμισμα θέλει ὑποστῆ τὰς αὐτὰς ἀλλοιώσεις οἵας καὶ ἐντὸς τῶν Κρατῶν τούτων. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἀπὸ ἀπόψεως νομισματικῆς ἡ χώρα θέλει ἀποβάλλει τὴν αὐτοτέλειαν τὴν νομισματικὴν, τὴν ὁποίαν εἶχε μέχρι τοῦδε. Ἑτέρα ἀτέλεια, ἕτερον μειονέκτημα εἶναι τὸ μειονέκτημα, περὶ τοῦ ὁποίου πολλὰ ἐλέχθησαν καὶ διὰ τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ μακρυγορήσω ἐπὶ πλέον. Τὸ μειονέκτημα τῆς πληθωρικῆς κυκλοφορίας. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀνέφερεν, ὅτι ἐν ἔτει 1914 τὸ νόμισμα ἀνελόγει κατὰ κεφαλὴν πρὸς 147 δραχμὰς ἐπὶ ἀριθμοῦ κατοίκων 4.700.000. Κατὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τὸ κυκλοφοροῦν νόμισμα ἀνήρχετο εἰς 906.000.000 ἐπὶ 5.700.000 ἀτόμων, διότι ὁ κύριος ὑπουργὸς ὑπολογίζει ἐπὶ πλέον τοὺς συμμάχους στρατοὺς καὶ τοὺς πρόσφυγας καὶ τὸν κινητὸν πληθυσμόν. Ἔχομεν ἀναλογίαν κατὰ κεφαλὴν αὐξηθεῖσαν εἰς 159 δραχμὰς ἀποτόμως. Ἀφ’ ἧς πραγματοποιηθῇ τὸ δάνειον φθάνομεν εἰς ἀναλογίαν κατὰ κεφαλὴν ἐκ 334 δραχμῶν. Ἔχομεν, δηλαδή, ὑπερδιπλασιασμόν. Κύριοι, ἡ ἔντασις εἶναι μεγίστη. Δὲν ἔχω νὰ ἀντείπω διὰ τὸ μέτρον τῆς διὰ τῶν ἐντόκων γραμματίων ἀφαιρέσεως μέρους τοῦ κυκλοφοροῦντος νομίσματος, ἀλλ’ ἡ ἀφαίρεσις αὕτη ἡ μηχανικὴ ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 250.000.000 μόνον, ἤτοι εἰς 40 δραχμὰς κατὰ κεφαλήν. Τοῦτο δὲ καθ’ ἣν στιγμὴν κατὰ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς ἐν Γαλλίᾳ τὸ νόμισμα τὸ κυκλοφοροῦν εἶναι 200 δραχμὰς κατὰ κεφαλὴν, ἐν τῇ Γαλλίᾳ τῇ πλουσιωτάτῃ, τῇ ἐχούσῃ τέλειον νομισματικὸν σύστημα.

§228Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). εἶναι 22.000.000.000 τὸ χαρτονόμισμα.

§229Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τότε εἶναι 550 κατὰ κεφαλήν.

§230Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Βεβαίως. Ἡ Ἐπιτροπὴ προφανῶς ἐφαντάσθη. Ἀλλὰ ὁ ἀριθμὸς ὁ διπλάσιος εἶναι πάντοτε ὀγκώδης. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐν Γαλλίᾳ τὸ ποσὸν τῶν 550 δραχμῶν κατ’ ἄτομον σήμερον ὀφείλεται εἰς τὴν ἐσωτερικὴν ἔκδοσιν δανείων, τὰ ὁποῖα πραγματοποιοῦνται διὰ τῆς ἐκδόσεως χαρτονομίσματος, ἔχει δὲ ἡ Γαλλία ἐκδόσει ἐσωτερικὸν δάνειον περίπου 30.000.000.000.

§231Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπὸ τὴν χειροτέραν μορφήν.

§232Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μάλιστα.

§233Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡμεῖς εἴμεθα καλλίτερα.

§234Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐν τῷ συνόλῳ ἡ κυκλοφορία εἶναι ὑπερόγκως πληθωρική. Προσθέτω τοῦτο, ὅτι ἡ μετάπτωσις δὲν θὰ εἶναι βαθμιαία, διότι ἀμέσως θέλουν ἐκδοθῆ τὰ τραπεζογραμμάτια τοῦ δημοσίου χρέους πρὸς πληρωμὴν λογαριασμῶν, οἷοι εἶναι ἡ κάλυψις τοῦ ἐλλείμματος τοῦ δημοσίου Προϋπολογισμοῦ, ἡ πληρωμὴ τῶν ἐπιτάξεων καὶ οἱ μισθοὶ τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ἑπομένως ἡ μετάπτωσις ἀπὸ 159 δραχμὰς κατὰ κεφαλὴν εἰς 334 δραχμὰς θὰ γίνῃ ἀποτόμως.

§235Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Πόσον ὑπολογίζετε σήμερον;

§236Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Σήμερον κατὰ τὸν ὑπολογισμὸν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν αἱ 159 δραχμαὶ θὰ γίνωσι 334, ὅταν θὰ ἐκδοθῇ ὅλον τὸ δάνειον. Φυσικὰ τὸ πρὸς τὰς Δυνάμεις δάνειον τῶν 250.000.000 δραχμ. θὰ ἐκδοθῇ ἀμέσως.

§237Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι ἀμέσως. Θὰ ἀναλογῇ κατὰ μῆνα 25.000.000.

§238Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους ἡ πλήρης ἔκδοσις θὰ ἔχῃ συντελεσθῆ. Ἂν δ’ ὁ πόλεμος διαρκέσῃ καὶ κατὰ τὸ 1919, θὰ ἔχωμεν αὔξησιν καὶ τοῦ ἡμετέρου χρέους καὶ τὴν παροχὴν δανείου εἰς τὰς Δυνάμεις, ἤτοι νέαν ἔκδοσιν τραπεζογραμματίων. Ὥστε τὸ ποσὸν τῶν 1906 ἑκατομμυρίων τραπεζογραμματίων πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς ἐλάχιστος ὅρος τῆς κυκλοφορίας. Ἡ πληθωρικὴ αὕτη κυκλοφορία θὰ ἐπιφέρῃ ὑποτίμησιν τοῦ τραπεζογραμματίου, ἥτις ἐκδηλοῦται, ὡς εἶναι αἱ ὑπερτιμήσεις τῶν προϊόντων καὶ τῶν ἀξιῶν. Εἶναι αἰσθητὰ ἤδη τὰ ἀποτελέσματα, ὄχι ἐν τῇ ἀνατιμήσει τῶν προϊόντων, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς ταῦτα νὰ εἶναι καταφανῆ, ἕνεκα τῆς συνυπάρξεως πλείστων παραγόντων ἀνατιμήσεως, ἀλλὰ κυρίως ἐν τῇ ἀνατιμήσει τῶν ἀξιῶν ἐκείνων ἐν τῷ Χρηματιστηρίῳ, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι ἀξίαι κυβείας, ἀλλὰ θετικῆς πραγματικότητος καὶ αἱ ὁποῖαι ἔχουσι ἀνατιμηθῇ καὶ παρουσιάζουσι τὸ φαινόμενον, ὅτι οἱ ἀγορασταὶ αὐτῶν εἶναι εὐχαριστημένοι μὲ τόνον 4%. Τοῦτο δὲ ἀκριβῶς εἶναι ἡ θετικὴ ἀπόδειξις τῆς πληθωρικῆς σήμερον κυκλοφορίας καὶ τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ τραπεζογραμματίου.

§239Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ τῆς αὐξήσεως τοῦ πλούτου τῆς χώρας.

§240Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὄχι ἀπολύτως.

§241Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως.

§242Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὄχι. Ὁ πλοῦτος ὑπάρχει ἀπὸ δύο ἐτῶν. Αἱ ἀνατιμήσεις γίνονται σήμερον. Ἔχομεν ἐν τῷ Χρηματιστηρίῳ σήμερον μετοχὰς αἵτινες λόγῳ τῶν ἐργασιῶν τῶν Ἑταιρειῶν, τὰς ὁποίας ἐκπροσωποῦσιν, ἔχουσι γίνει ἀντικείμενον κυβείας. Ἀλλ’ ἔχομεν ἑτέρας Ἑταιρείας, αἱ ὁποῖαι ἀσχολοῦνται εἰς ἔργα μὴ δυνάμενα νὰ ἀποτελέσωσιν ἀντικείμενον κυβείας, αἵτινες κατέληξαν εἰς μερίσματα ἐντελῶς θετικὰ καὶ τῶν ὁποίων αἱ μετοχαὶ εἰς τοιοῦτον σημεῖον ἀνετιμήθησαν, ὥστε τὰ μερίσματα, τὰ ὁποῖα ἐδόθησαν, νὰ ἀναλογῶσι πρὸς 4%. Ὅταν δὲ τὸ χρῆμα ἀναλογῇ πρὸς 4%, τοῦτο σημαίνει ἢ ὅτι εἶναι τεχνικῶς πολὺ ἢ ὅτι εἶναι θετικῶς πολύ. Τὴν στιγμὴν δὲ ταύτην ὑπάρχει βεβαίως θετικῶς πολὺ χρῆμα, ἀλλὰ τοῦτο ἀπὸ δύο ἐτῶν συνεκομίσθη. Συνεπῶς τὴν ἀνατίμησιν προκαλεῖ τὸ τεχνικῶς πολὺ χρῆμα, ἤτοι τὸ πολὺ χαρτονόμισμα, διότι ἡ ἀνατίμησις παρετηρήθη ῥαγδαία εὐθὺς ὡς ἐγνώσθη καὶ εὐθὺς ὡς ἐγένετο ἡ σύμβασις. Τώρα, κύριοι, ἴδωμεν κατὰ ποῖον τρόπον αἱ ἀτέλειαι αὗται εἶναι δυνατὸν νὰ θεραπευθῶσι. Βεβαίως δὲν ἐπικαλοῦμαι τὸν θεράποντα ἰατρόν, ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ὁ κ. συνάδελφος ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας πρὸ ὀλίγου ὑπέδειξεν, εἶναι σήμερον ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν ἀποτόμως νὰ ὑποβληθῶσι καὶ νὰ τύχωσιν ἐγκρίσεως. Ἀναμφισβητήτως ἡ μελέτη εἶναι ἀναγκαία νὰ γίνῃ σύντονος καὶ σπουδαία περὶ τοῦ ὅλου φορολογικοῦ συστήματος τῆς χώρας, βεβαίως δὲ ἡ μελέτη αὐτὴ θὰ ἀρυσθῇ δεδομένα καὶ ἀπὸ τῆς πείρας ὅλων τῶν μεγάλων Κρατῶν, τῶν ὁποίων ἡ πεῖρα καὶ ἡ παρατηρητικότης συνεκομίσθη μεγίστη ἐν τῇ διεξαγωγῇ τοῦ πολέμου. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν ἐν Ἑλλάδι ἄνευ μεγίστων ζημιῶν νὰ θίξωμεν τὰ πάντα κατὰ τρόπον ἐντελῶς ταχύν. Πρέπει δὲ νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν μας ὅτι ἐὰν σήμερον ἡ χώρα ηὐτύχησε νὰ ἔχῃ συγκομίσει μέγαν ἰδιωτικὸν πλοῦτον, εἶναι ἀνάγκη καὶ ὁ πλοῦτος οὗτος νὰ στερεωθῇ ὄχι μόνον καθ’ ἑαυτὸν ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸν σύνδεσμον αὐτοῦ πρὸς τὴν Χώραν. Ἐὰν προέθησαν ἐν Γαλλίᾳ, Ἀγγλίᾳ καὶ Γερμανίᾳ εἰς μεγίστην φορολογίαν τῶν ἐκτάκτων κερδῶν καὶ ἐν γένει τῶν κεφαλαίων καὶ ἐὰν πρόκειται νὰ προβῶσιν εἰς ἔτι μεγαλειτέραν, ὁ πλοῦτος ὁ ἰδιωτικὸς τῶν Κρατῶν αὐτῶν εἶναι πλοῦτος, ὁ ὁποῖος εἶναι πάγιος ἀπὸ δεκάδων ἐτῶν καὶ ἑκατοντάδων ἐτῶν, εἶναι πλοῦτος, ὁ ὁποῖος ηὐξήθη μὲν ὑπερόγκως καθ’ ὡρισμένας κατηγορίας ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τοῦ πολέμου, ἀλλ’ ἔχει βάθρα ἐν τῇ γεωργικῇ, βιομηχανικῇ καὶ ἐμπορικῇ ἐξελίξει τῶν χωρῶν τούτων. Ἐν Ἑλλάδι ἡ αὔξησις τῶν κεφαλαίων ὑπῆρξεν ὀγκώδης καὶ ἀπότομος· ἡ Ἑλλὰς ἐστερεῖτο μέχρι τινὸς τῶν μεγάλων κεφαλαίων πρὸς κίνησιν τῶν παραγωγικῶν ἔργων ἐν τῇ χώρᾳ. Σήμερον ηὐτύχησε διὰ τοῦ πολέμου νὰ συγκομίσῃ τοιαῦτα κεφάλαια, ἀλλὰ δυστυχῶς τὰ κεφάλαια ταῦτα δὲν εἶναι προϊόν ἐργασίας πολυμόχθου, ἐργασίας συνδεούσης τὸ κεφάλαιον πρὸς τὴν Πατρίδα καὶ τὴν Χώραν, εἶναι κεφάλαια, τὰ ὁποῖα δὲν συνεκόμισεν οὔτε ἡ ἐργατικότης οὔτε ἡ ἐπιχειρηματικότης, ἀλλ’ ἡ τύχη τοῦ πολέμου. Τὰ κεφάλαια ταῦτα δὲν ἀπέκτησαν τὸν ἀναγκαῖον καὶ συμπαγῆ σύνδεσμον πρὸς τὴν χώραν διὰ τῆς μακροχρονίου ἐργασίας καὶ τὰ κεφάλαια ταῦτα εὐκόλως δύνανται νὰ φυγαδευθῶσιν ἐὰν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ἐπιδείξωμεν πρὸς ταῦτα τὴν πυγμὴν τῆς φορολογίας, ὡς ἤνοιξεν ἐναντίον των τὴν γλῶσσάν του ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας καὶ προσωπικός μου φίλος. Διὰ τοῦτο εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῶσι τὰ μέτρα τὰ ἐπιστημονικὰ, ὥστε νὰ φορολογήσωμεν ταῦτα, ἀλλὰ νὰ μὴ φυγαδεύσωμεν αὐτά, μόλις ὡς δοθῇ εἰς αὐτὰ εὐκαιρία. Καὶ βεβαίως μὲν μέχρι τοῦ τέλους τοῦ πολέμου τὸ κεφάλαιον δὲν δύναται νὰ φυγαδευθῇ καὶ ἐκπατρισθῇ, ἀλλὰ θὰ συμβῇ τοῦτο ἀμέσως, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ὁ πόλεμος ἀφήσει τὰς πτέρυγας τοῦ κεφαλαίου ἐλευθέρας, καθ’ ὃν τρόπον συνέβη ἐν Γαλλίᾳ, ἧς τὸ κεφάλαιον ἤρχισε νὰ πτερυγίζῃ πρὸς τὴν Ἑλβετίαν μόλις ἐπεβλήθη ὁ φόρος τοῦ εἰσοδήματος. Τὰ βαθμιαῖα μέτρα ἐνδείκνυνται πάντοτε, καὶ τὰ ἀπότομα δὲ πρὸ παντός, προκειμένου περὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ὀργανισμοῦ τῆς χώρας καὶ τῆς πλουτολογίας τῆς χώρας, τὰ ἀπότομα μέτρα ταῦτα ἀντενδείκνυνται. Ἡ σύμβασις, Κύριοι, ἠθέλησε νὰ ἐξεύρῃ μηχανισμὸν διὰ τὴν ἐξυγίανσιν τοῦ νομίσματος καὶ τὸν μηχανισμὸν ἐξεῦρεν ἁπλοῦν, διότι μετὰ μῆνας ἓξ ἀπὸ τῆς λήξεως τοῦ πολέμου ἐκτελοῦνται πλέον τελείως αἱ πιστώσεις τῶν τριῶν Δυνάμεων καὶ κατὰ συνέπειαν διὰ τοὺς ἔχοντας ἐνδοιασμοὺς ὅτι τὸ τραπεζογραμμάτιον τὸ ἀνταποκρινόμενον πρὸς τὰς πιστώσεις τῶν Δυνάμεων δὲν θὰ εἶναι τῆς αὐτῆς ἀξίας μὲ τὸ τραπεζογραμμάτιον, τὸ ἀνταποκρινόμενον πρὸς τὸν νόμον ΓΧΜΒʹ. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς αὐτῆς θὰ ὑπάρξῃ πλήρης ἐξίσωσις τοῦ τραπεζογραμματίου, τοῦ δανείου λαμβάνοντος μορφὴν ἐξωτερικοῦ δανείου, καθ’ ἣν τὸ τραπεζογραμμάτιον ἀντικρύζεται διὰ τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος. Τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἡ ἐξυγίανσις θὰ ἐπέλθῃ πλήρης, ἀλλὰ τὴν στιγμὴν αὐτὴν θὰ ἐπέλθῃ καὶ ἡ ἑτέρα ἐξυγίανσις, διότι ἡ αὔξησις τῆς ἐξαγωγῆς χρυσοῦ καὶ συναλλάγματος διὰ τὰς βιομηχανικὰς καὶ παραγωγικὰς ἐργασίας τῆς χώρας καὶ πάσης ἐργασίας ἡ ὁποία θὰ γίνῃ ἐν τῇ χώρᾳ, θὰ φέρῃ ἀνάλογον μείωσιν τοῦ τραπεζογραμματίου τῆς χώρας καὶ κατὰ συνέπειαν ἀπότομον ρύθμισιν τοῦ νομίσματος ἐν αὐτῇ. Μέχρις ὅμως τοῦ χρονικοῦ ἐκείνου διαστήματος ἡ σύμβασις προέβλεψεν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ χρῆσις τῶν πιστώσεων τῶν Δυνάμεων εἰς ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα μόνον καθ’ ἣν στιγμὴν τὸ συνάλλαγμα τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ καταπέσῃ κάτω τῶν 100.000.000 δραχμῶν. Τοῦτο εἶναι μία πρόνοια, εἶναι μία πρόνοια ἀναμφισβητήτως, ἡ ὁποία ἀσφαλίζει πάντα ἀπὸ παντὸς κινδύνου ὅτι τὸ ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα τῆς χώρας, ἂν ἤθελε διατεθῆ πρὸς πραγμάτωσιν ἀναγκῶν τῆς Ἐθνικῆς οἰκονομίας ἢ ἀναγκῶν τοῦ Κράτους, δὲν θὰ ἀντικαθίστατο διὰ μετατροπῆς εἰς συνάλλαγμα τῆς πιστώσεως τῶν συμμάχων καὶ θὰ ἀφίπτατο τῶν χειρῶν ἡμῶν, ὁπότε ἠθέλομεν εὑρεθῆ μὲ τραπεζογραμμάτια καλυπτόμενα μόνον ὑπὸ πιστώσεων. Ἀλλά, Κύριοι, ἐνῷ ἡ σύμβασις κατηρτίσθη μὲ τὸν μηχανισμὸν τοῦτον, ἵνα ἐὰν ἀναλώσωμεν συνάλλαγμα τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ, ἀποβῇ δυνατὸν νὰ ἀντικατασταθῇ τοῦτο διὰ συναλλάγματος, εἰς ὃ θὰ μετουσιωθῶσιν αἱ πιστώσεις τῶν Δυνάμεων, ἀφ’ ἑτέρου τὰ ληφθέντα μέτρα ἀκριβῶς παρεμποδίζουσι τὴν κατανάλωσιν τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος καὶ συγχρόνως οὕτω δημιουργεῖται ἡ ὕπαρξις τοῦ διπλασίου νομίσματος ἐν τῇ χώρᾳ. Ἕν τῶν μέτρων τούτων εἶναι ὁ ἔλεγχος τοῦ νομίσματος, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἐν τῇ εἰσηγητικῇ του ἐκθέσει ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀνακοινοῖ, ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦ διατάγματος περὶ ἐλέγχου τοῦ συναλλάγματος ἐμπράκτως ἐκδηλοῖ ὅτι εἶναι ἐναντίον τῆς ἀναλώσεως τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος καὶ ἐννοεῖ νὰ παρεμποδίσῃ ταύτην. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ ὅτι εἶναι ἀντίθετος πρὸς τὴν ἀνάλωσιν ταύτην ὁ κ. Ὑπουργός ἀλλὰ καὶ ἡ σύμβασις περιέχει καὶ αὐτὴ δυσχερείας τινὰς καθ’ ὃν τρόπον διεμορφώθησαν αἱ τελευταῖαι δύο εἰδικαὶ συμβάσεις. Ἐπὶ τούτου δὲ ζητῶ ἐπεξηγήσεις πρὸς ἱκανοποίησιν ἀμφιβολιῶν μου, καὶ ἐν περιπτώσει κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ ἀμφιβολίαι μου εἶναι ὀρθαὶ νὰ μετατραπῶσιν εἰς παρατηρήσεις, ὅπως διορθωθῇ τὸ πρᾶγμα, διότι ἐνδέχεται νὰ μεταβληθῇ ἡ πολιτική, τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ σήμερον ἡ Κυβέρνησις τῆς μὴ ἐξαντλήσεως τοῦ ὑπάρχοντος συναλλάγματος τῆς χώρας, ἐὰν δὲ μεταβληθῇ αὕτη ἕνεκα τῶν ἀνωμαλιῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ προκύψωσι λόγῳ τῆς πληθωρικῆς κυκλοφορίας τῶν τραπεζογραμματίων καὶ ἐπικρατήσῃ ἡ ἄλλη πολιτικὴ τῆς ἐπανόδου ἡμῶν εἰς μίαν κανονικωτέραν ῥύθμισιν τοῦ τραπεζογραμματίου, καθ’ ἣν θὰ ἐλαττώσωμεν τοῦτο ἀναλίσκοντες ἄνευ περιορισμῶν τὸ ἀντίκρυσμά του, ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ, ὥστε νὰ προκαλέσωμεν τὴν πραγματοποίησιν τῶν πιστώσεων τῶν Δυνάμεων πρὸς κάλυψιν τῶν ὑπολοίπων τραπεζογραμματίων, θὰ εὑρεθῶμεν ἐνώπιον προσκομμάτων. Ἓν πρόσκομμα εἶναι ἡ διάταξις τῆς συμβάσεως καθ’ ἣν ἀφ’ ἧς ἐξαντληθῇ τὸ συνάλλαγμα κάτω τῶν 100 ἑκατομμυρίων, πάλιν τὰ τραβήγματα θὰ γίνωνται «ἐντὸς τοῦ ὁρίου τῶν ἀναγκῶν». Ἡ φράσις αὐτὴ εἶναι φράσις ἥτις προϋποθέτει ἔλεγχον καὶ δυσχερείας.

§243Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ποῦ τὸ λέγει;

§244Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ ἄρθρον τρίτον τῆς συμβάσεως, κύριε Πρόεδρε, λέγει. «Αἱ προκαταβολαὶ αὗται προωρισμέναι νὰ καλύψωσιν ἴσων ποσῶν ἐκδόσεις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, θὰ εἶναι δυνατὸν κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου νὰ χρησιμοποιηθῶσιν ἐν τῷ ὁρίῳ τῶν ἀναγκῶν κλπ.». Ἡ φράσις αὕτη εἶναι φράσις, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἑρμηνευθῇ πολλαπλῶς.

§245Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἅμα ἐλαττωθῶσι τὰ διαθέσιμα εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἢ διαταγῇ τοῦ Κράτους ἢ διαταγῇ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης κάτω τῶν 100.000.000, ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ τραβήξωμεν τότε, ἐφ’ ὅσον μᾶς ὀφείλουσι χρήματα.

§246Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Σωστά. Ἀλλ’ ἑρμηνεύσατε τὸ «ἐντὸς τῶν ὁρίων τῶν ἀναγκῶν» ὡς σημαῖνον, «ἐφ’ ὅσον μᾶς ὀφείλουσι χρήματα». Ἀκριβῶς τὴν δήλωσίν σας τὴν κρατῶ ὑπὸ σημείωσιν, διότι «ἐν τῷ ὁρίῳ τῶν ἀναγκῶν» δύναται νὰ θεωρηθῇ «ἐὰν αἱ ἀνάγκαι ἡμῶν εἶναι πραγματικαί».

§247Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δίδω τὴν ἑξῆς πληροφορίαν: Ὅπως συνάγεται, εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν δεχόμεθα νὰ τραβήξωμεν, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν μεταφορὰς εἰς ἄλλο Κράτος. Ἀλλὰ παρ’ ὅλην τὴν συνάφειαν αὐτὴν μοὶ ἐλέχθη, ὅτι ἐννοεῖται, ὅτι ἐὰν εὑρίσκεσθε εἰς τὸ ἀπροχώρητον, διότι τυχὸν ἐξαντλήσατε τὰ ἀποθέματά σας, θὰ σᾶς διευκολύνωμεν. Δὲν ὑπάρχει αὐτό, ἀλλὰ σᾶς τὸ λέγω. Δίδω τὴν πληροφορίαν ὅτι ἤδη ἔχομεν ἀπὸ 1ης Ἰανουαρίου, ἡ πληροφορία, αὕτη μοὶ ἐδόθη πρὸ ὀλίγης ὥρας ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ὅτι διὰ μεταφοράν, καίτοι ἀπαγορεύεται, 25,000,000 φράγκων ἐκ Γαλλίας εἰς Ἀγγλίαν καὶ μεταφορὰν ἐξ Ἀμερικῆς εἰς Ἀγγλίαν ποσοῦ ἀναλόγου ἢ μεγαλυτέρου, ἐνῷ ἠμποδίζετο, θὰ ἐπιτραπῇ εἰς ἡμᾶς καὶ τοῦτο, διότι αἱ μεταφοραὶ προεκλήθησαν ἐκ τῶν ἀναγκῶν τοῦ ἐπισιτισμοῦ μας.

§248Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἀκριβῶς εἶχον τὴν ἀμφιβολίαν καὶ αἴρεται ἤδη ἡ ἀμφιβολία μου, διότι ἡ φράσις «ἐν τῷ ὁρίῳ τῶν ἀναγκῶν» εἶναι δυνατὸν νὰ ἑρμηνευθῇ καὶ αὐστηρῶς καὶ ἐπιεικῶς. Ἡ δήλωσις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ αἴρει τὴν ἀμφιβολίαν, ὅτι πρόκειται περὶ τῶν ὁρίων τῶν ὑπαρχόντων ἀποθεμάτων, ὅτι πρόκειται περὶ ἐκτιμήσεως τῶν πραγματικῶν ἀναγκῶν τῆς χώρας. Κατόπιν τούτου ὑπάρχει ἑτέρα τις ἀπορία, ἡ ὁποία χρήζει διασαφήσεως. Ἡ σύμβασις ὁρίζει διὰ τῶν παραρτηματικῶν συμβάσεων, ὅτι τὰ τραβήγματα θέλουσι γίνῃ εἰς βάρος τῶν πιστώσεων τῶν τριῶν Δυνάμεων, ὅταν τὸ ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ κατέλθῃ κάτω τῶν 100.000.000. Ἐγένοντο δύο συμβάσεις, μία μὲ τὴν Ἀγγλικὴν καὶ ἑτέρα μὲ τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν. Καθωρίσθη ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς συμβάσεως, ὅτι δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ ἡ πίστωσις ἐν Γαλλίᾳ, ὅταν τὸ ἐν Γαλλίᾳ ἀπόθεμα τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ εἶναι κάτω τῶν 34.000.000. Καθωρίσθη ὑπὸ τῆς Ἀγγλικῆς συμβάσεως, ὅτι τὸ αὐτὸ εἶναι δυνατὸν ἐν Ἀγγλίᾳ, ὅταν εἶναι κάτω τοῦ 1.400.000 λιρῶν, δηλαδὴ τὸ ἴδιον ποσόν. Ἀλλὰ κύριοι, καίτοι δὲν γνωρίζω, ἐὰν εἶμαι ἐν τῇ ἀκριβείᾳ τῆς γνώσεως τῶν πραγμάτων, τὸ ποσὸν τῶν 100.000.000, τὸ ὁποῖον ἐθεωρήθη, ὡς κατώτερος ὅρος, εἶναι ποσόν, τὸ ὁποῖον ἔχει ὑποχρεωθῆ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος νὰ κρατῇ δι’ ἑαυτήν. Ἡ πληροφορία μοῦ ἐδόθη παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὅτι εἶναι ὑποχρεωμένη 100.000.000 συνάλλαγμα νὰ ἔχῃ πάντοτε εἰς τὴν διάθεσίν της ἐν τῷ ἐξωτερικῷ.

§249Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι· τὸ ποσὸν τῶν 100.000.000 ὡρίσθη, διότι κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις, αἱ ὁποῖαι ἔγειναν, καὶ κατὰ τὰς ὁποίας εὑρίσκοντο ἀντιμέτωπα τὰ συμφέροντα τῶν διαφόρων συμμάχων Κρατῶν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπικαταλλαγήν, εὑρήκαμεν αὐτὸν τὸν τρόπον, ἵνα φθάσωμεν εἰς μίαν λύσιν. Αἱ Δυνάμεις ἐζήτουν, ὅπως διαρκοῦντος τοῦ πολέμου μὴ χρησιμοποιηθῇ ἡ πίστωσις αὐτή, ἀλλὰ μετὰ τὸν πόλεμον, λοιπὸν εἴπομεν πολὺ καλά. Μᾶς εἶπον δὲν ἔχετε νὰ σπεύσητε νὰ σᾶς δώσωμεν τὰ χρήματα καὶ νὰ ἐκτεθῶμεν εἰς ἕνα μέγαν κίνδυνον, καθ’ ἣν στιγμὴν ἔχετε τόσα ἑκατομμύρια. Ποῖος μᾶς ἐγγυᾶται, ὅτι αὐτὰ δὲν θὰ πέσουν καὶ εἰς περίστασιν, καθ’ ἣν θὰ πέσουν πέραν ἑνὸς ὡρισμένου σημείου, τότε δύνασθε νὰ τὰ ἀποσύρετε. Καὶ τότε ὡρίσαμεν τὸ ποσὸν τῶν 100.000.000 καὶ εἴπομεν, ὅτι ἐὰν τὸ ποσὸν τῶν 800.000.000, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα καὶ τὸ Κράτος ἐν τῷ ἐξωτερικῷ κατέλθῃ μέχρι 100.000.000 τότε θὰ ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ τραβήξητε τὰς πιστώσεις, δηλαδὴ τὸ ἐξωτερικὸν δάνειον νὰ τὸ μεταβάλωμεν εἰς πραγματικὸν ἀπόθεμα.

§250Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ ἔσχον ἀντίληψιν ἀλλοίαν. Ἔσχον ἀντίληψιν, ὅτι ἐπειδὴ ποσὸν 100.000.000 συναλλάγματος τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ εἶναι συνάλλαγμα παρακατατεθειμένον εἰς Τραπέζας Γερμανικάς, Αὐστριακὰς καὶ Ρωσσικάς, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο ἀκριβῶς ἀπετέλεσε τὴν βάσιν τῆς μὴ καταναλώσεως διότι τὸ ποσὸν αὐτὸ δὲν θὰ ἦτο ἀναλώσιμον. Μετέβην παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ, ἵνα ἐξετάσω τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ ἄρω τὴν ἀμφιβολίαν, μετέβην κατόπιν τῆς ἀδείας, τὴν ὁποίαν μοὶ ἔδωκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως λάβω πληροφορίας, καὶ μοὶ ἐλέχθη ἀκριβῶς, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 100.000.000 ἦτο ποσόν, τὸ ὁποῖον καθωρίσθη ἐπὶ τῇ βάσει ἀναποφεύκτων ἀναγκῶν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, αἵτινες ἐπιβάλλουσιν, ἵνα ποσὸν 100.000.000 διὰ λόγους τραπεζιτικοὺς εἶναι παρακατατεθειμένον ἐν τῷ ἐξωτερικῷ.

§251Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀπεδέχθη τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ἐκανονίσαμεν ἡμεῖς. Ἐκανονίσθη κυβερνητικῶς καὶ ὄχι τραπεζιτικῶς. Εἴπομεν δὲν θὰ εἶναι σωστὸν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ εὑρεθῇ μὲ ὀλιγώτερον διαθέσιμον 100.000.000. Πρέπει νὰ δώσω τὴν πληροφορίαν ὅτι ἀκριβῶς ὅταν ἐκανονίσθη τὸ ποσὸν εἴπομεν ὅτι ἔχετε ὑπ’ ὄψει ὅτι ἔχομεν τὸ δάνειον εἰς τὴν Γερμανίαν τὸ ὁποῖον δὲν θὰ θεωρήσωμεν διαθέσιμον, διότι ἡ Γερμανία ἐχθρικὴ δύναμις δὲν θὰ μᾶς ἐπιτρέψῃ νὰ λάβωμεν τὰ χρήματα. Ὑπολογίζομεν βεβαίως τὰ διαθέσιμα τῆς Τραπέζης τὰ εἰς τὰς χεῖρας τῶν συμμάχων εὑρισκόμενα.

§252Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν τὸ ὁρίζει ἡ σύμβασις.

§253Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι διευκρινισμένον. Ὁρίζεται ἐκ τῆς φράσεως.

§254Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἰσῆλθον εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος ἵνα ὑποβάλω ἀμφιβολίας τινάς, αἱ ὁποῖαι ἐὰν δὲν τύχουσιν διευκρινήσεως, θὰ μετατραπῶσιν εἰς παρατηρήσεις. Ὑποβάλλω τὴν ἀμφιβολίαν, διότι γεννᾶται τοῦτο τὸ κακόν, ἐὰν ἡ ὑπόνοιά μου ἢ ἡ ἀντίληψίς μου εἶναι ἀκριβής, ὅτι ἐνῷ ἐν Γαλλίᾳ θὰ εἶναι δυνατὸν τὸ τράβηγμα ὅταν τὸ ποσὸν κατέλθῃ εἰς 34 ἑκατομμύρια καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ ὅταν κατέλθῃ εἰς 35 ἑκατομμύρια, δὲν ἔχει γίνει εἰδικὴ συμφωνία μετὰ τῆς Ἀμερικῆς ὅτι καὶ ἐν τῇ χώρᾳ ἐκείνῃ θὰ εἶναι δυνατὸν τὸ τράβηγμα, ὅταν κατέλθῃ εἰς τὸ ἀνάλογον ποσὸν τὸ παρ’ αὐτῇ ἀπόθεμα. Παραμένει δὲ ἡ Ἀμερικὴ πότε μὲ τὰς γενικὰς διατάξεις τῆς ἀναλώσεως μέχρι 100 ἑκατομμυρίων τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος. Ἀλλ’ ὅταν τὸ συνάλλαγμα τῆς Ἀμερικῆς ἐξαιρεῖται τῶν εἰδικῶν διατάξεων καὶ ὑπάγεται εἰς τὴν γενικήν, θὰ συμβῇ ὅτι θὰ παραμένωσιν ἀνεκμετάλλευτα 69 ἑκατομμύρια τοῦ συναλλάγματος τῆς Ἀγγλίας καὶ Γαλλίας καὶ 106.599.830 τῆς Γερμανίας, Αὐστρίας, Ρωσσίας, ἐν ὅλῳ 175.599.830 ὅθεν δὲ θὰ εἶναι ἐκ τῆς συμβάσεως ἀπραγματοποίητον τὸ τράβηγμα εἰς βάρος τῆς Ἀμερικῆς ἕνεκα τῆς μὴ πληρώσεως τοῦ κατωτέρου ὅρου τῶν 100 ἑκατομμυρίων. Διὰ τοῦτο ἔκαμα τὰς παρατηρήσεις. Μετὰ τὰς ἐξηγήσεις σας αἴρεται ἡ παρατήρησις τῆς ἀμφιβολίας ἱκανοποιηθείσης. Ἕτερον ζήτημα τὸ ὁποῖον παράγεται ἐν σχέσει πρὸς τὴν δυσχέρειαν ἀκριβῶς τῶν τραβηγμάτων, εἶναι τὸ ζήτημα τοῦ τρόπου τοῦ ἐφοδιασμοῦ τῆς χώρας. Σήμερον ἡ χώρα ἀντιμετωπίζει ἓν ποσὸν ὅπως εἶπον 705 ἑκατομμυρίων ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος μεῖον ἑκατὸν ἐκ τῆς τραπέζης καὶ ἑκατὸν τῆς Γερμανίας ἤτοι 200 ἑκατομμυρίων συνεπῶς ἐν ὅλῳ 500 ἑκατομμυρίων ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος τὰ ὁποῖα δύναται νὰ καταναλώσῃ δι’ ἀνάγκας ἐπισιτισμοῦ βιομηχανίας καὶ παραγγελίας.

§255Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἠμπορεῖ νὰ καταναλώσῃ καὶ τὰ 100 ἑκατομμύρια τῆς Τραπέζης, δὲν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ κρατῶμεν τὰ 100 ἑκατομμύρια.

§256Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Θὰ ἔχωμεν τὰ 110 ἑκατομμύρια τῆς Αὐστρίας, Γερμανίας καὶ Ρωσσίας, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θιγοῦν, 595 ἑκατομμύρια ἐν συνόλῳ τοῦ συναλλάγματος συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν 100 ἑκατομμυρίων τῶν εἰς τὴν κατάθεσιν τῆς Τραπέζης. Τώρα αἱ παραρτηματικαὶ συμβάσεις ὁρίζουσιν ὅτι τὰ τραβήγματα θὰ εἶναι διαπραγματεύσιμα μόνον ἐντὸς τῆς Γαλλίας τὰ διὰ τὴν Γαλλίαν καὶ ἐντὸς τῆς Ἀγγλίας τὰ διὰ τὴν Ἀγγλίαν. Ὑποθέτω ὅτι εὐνοοῦνται τὰ τραβήγματα μόνον τὰ εἰς βάρος τῶν πιστώσεων καὶ ὄχι τὰ δυνάμει τοῦ νόμου ΓΧΜΒ.

§257Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μόνον.

§258Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἰς βάρος τῶν πιστώσεων θὰ ἔχῃ τὸ Κράτος νὰ σύρῃ ἐπὶ Γαλλίας 250 ἑκατ. καὶ ἐπὶ Ἀγγλίας ἕτερα 250 ἑκατ. Ἀναμφισβητήτως ἡ ἀπαγόρευσις τοῦ διαπραγματευσίμου ἑκατέρας τῶν χωρῶν προέρχεται ἐκ τῆς ἀνάγκης τῆς μὴ μεταφορᾶς συναλλάγματος καὶ χρυσοῦ καὶ γεννᾶται τὸ ἐρώτημα εἰς τὸ ὁποῖον ἔδωκε μίαν προαπάντησιν ὁ κ. πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Εἶναι περιττὸν τὸ νὰ σύρῃ ἡ Ἑλλὰς ἐπὶ Γαλλίας 250 ἑκατ. ἐντὸς ἑνὸς ἔτους; Εἰδικῶς ἐπὶ Γαλλίας πῶς θὰ σύρῃ καὶ πρὸς πλήρωσιν ποίων ἀναγκῶν θὰ σύρῃ; Ἡ χώρα δὲν θὰ σύρῃ συνάλλαγμα δι’ ἀνάγκας τοῦ Κράτους διότι αἱ ἀνάγκαι αἱ πολεμικαὶ τοῦ Κράτους ἀντιμετωπίζονται διὰ τῆς εἰδικῆς μετὰ τούτων συμβάσεως. Θὰ σύρῃ δι’ ἀνάγκας Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἐπισιτισμοῦ τῆς χώρας, σιδηροβιομηχανίας ἢ δι’ ἀνάγκας ἀγορᾶς πλοίων. Ἡ Γαλλικὴ ἀγορὰ ὅμως δὲν εἶναι εἰς θέσιν ν’ ἀντιμετωπίσῃ τὰς ἀνάγκας τῆς ἡμετέρας χώρας διότι εὑρίσκεται ἡ ἰδία εἰς ἀνάγκην εἰσαγωγῶν. Κατὰ τὸ τρέχον ἔτος μάλιστα ἕνεκεν μειώσεως τῆς παραγωγῆς ἔφθασεν εἰς ἀνάγκην εἰσαγωγῆς τῶν ⅔ τῆς συνολικῆς καταναλώσεως εἰς σιτηρά· οὔτε ἡ σιδηροβιομηχανία της δύναται νὰ βοηθήσῃ τὴν Ἑλλάδα διότι τὰ πάντα εἶναι διατεθειμένα διὰ τὰς αὐτόθι ἀνάγκας τὰς πολεμικάς. Οὔτε εἰς ναυπήγησιν σκαφῶν δύναται νὰ βοηθήσῃ ἡ Γαλλία διότι ἡ ἀνάγκη τῶν μεταφορῶν καθιστᾷ ἐπιτακτικὰς τὰς ἀνάγκας αὐτῆς πρὸς ἀπόκτησιν σκαφῶν. Δὲν δύναται ἐντεῦθεν νὰ χορηγήσῃ ἢ τὰ εἴδη τῶν ἐμπορευμάτων ἐκεῖνα ἀκριβῶς τῶν ὁποίων ἡ εἰσαγωγὴ δὲν εἶναι εὔκολος λόγῳ τῆς δυσκολίας τῶν μεταφορῶν. Εἶναι λοιπὸν κίνδυνος ὅτι δὲν θὰ παρασχεθῇ ἡ εὐκαιρία νὰ σύρωμεν τὰ 250 ἑκατ. ἐκ Γαλλίας.

§259Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κίνδυνον τὸ λέγετε αὐτό;

§260Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Βεβαίως. Δὲν θὰ ἔχωμεν τὴν ἄμεσον πραγμάτωσιν τοῦ χαρτονομίσματος, τὸ ὁποῖον θὰ κυκλοφορῇ.

§261Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καλλίτερα.

§262Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἀφ’ ἑτέρου προκειμένου περὶ τῆς Ἀγγλίας ἡ περίπτωσις δὲν προκύπτει, διότι ἡ Ἀγγλικὴ ἀγορὰ εἶναι εἰς θέσιν περὶ ὅλων νὰ προβλέψῃ. Μίαν ἑρμηνείαν θὰ ἐπεθύμουν, ἐπειδὴ φρονῶ, ὅτι καὶ τὸ συνάλλαγμα τὸ ἐξωτερικὸν τὸ ἤδη ὑφιστάμενον καὶ αὐτὸ τὸ ὁποῖον διὰ τοῦ δανείου προνοεῖται. Εἰς τὴν κίνησιν τοῦ ἐπισιτισμοῦ θὰ χρησιμοποιηθῇ, θὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ δοθῇ ἡ ἑρμηνεία.

§263Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Φοβεῖσθε ὅτι ὅλα τὰ ἀποθέματα θὰ ἐξαντληθοῦν ἀπὸ τὸν Ἐπισιτισμόν;

§264Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Θὰ κινοῦνται καὶ θὰ μεταβάλλουν τύπον, θὰ ἐπεθύμουν τὴν ἑρμηνείαν ὅτι περιλαμβάνεται ἐν τῇ λέξει Ἀγγλία καὶ τὸ ὅλον σύστημα τοῦ ἀποικιακοῦ Κράτους.

§265Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως καὶ ὅλα ὅσα ποριζόμεθα τὰ πληρώνομεν εἰς τὴν Ἀγγλίαν, σημειωτέον ὅτι προμηθεύει καὶ ὅλους τοὺς συμμάχους καὶ δὲν γίνεται ἐξαιρετικῶς δι’ ἡμᾶς.

§266Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἔχομεν τὴν ἑρμηνείαν ταύτην καὶ αἴρεται ἡ ἀμφιβολία. Πάντως ἡ δήλωσις τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ὅτι ἤδη ἐπετράπη ἡ μεταφορά.....

§267Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἐκ Γαλλίας εἰς Ἀγγλίαν καὶ ἐξ Ἀμερικῆς εἰς Ἀγγλίαν.

§268Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τοῦτο αἴρει καὶ τοὺς ἐμοὶ δισταγμούς, ὅτι τὸ συνάλλαγμα θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τρέψῃ ἐκεῖ ὅπου ἡ ἀνάγκη τὸ καλεῖ. Κύριοι, ταύτας τὰς ὀλίγας παρατηρήσεις εἶχον νὰ κάμω ἐπὶ τοῦ νομισματικοῦ μέρους τῆς συμβάσεως ἀποσκοπῶν εἰς διασάφησιν τῶν ὅσων κενῶν ἡ μελέτη ἄνευ τῶν ἀπαιτουμένων στοιχείων ἠδύνατο νὰ παραγάγῃ. Ἡ σύμβασις, κυρίως, ὅπως εἶπον ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου, εἶναι σύμβασις ἡ ὁποία ἔχει περισσότερον πολιτικὸν χαρακτῆρα καὶ ὀλιγώτερον οἰκονομικόν. Οἰκονομικῶς δὲν ἦτο δυνατὸν ἢ νὰ προσαρμοσθῇ καὶ ἡ Ἑλλὰς πρὸς ἐκεῖνα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα τὸ ὅλον σύστημα τῆς συμμαχίας ἔχει καταρτίσει, τελευταῖον δὲ εἴδομεν ὅτι προκειμένου περὶ συμβάσεως, ἡ ὁποία ἐγένετο μεταξὺ Γαλλίας καὶ Βραζιλίας τὰ αὐτὰ μέτρα τῆς μὴ ἐξαγωγῆς τοῦ συναλλάγματος ἐλήφθησαν προκειμένου περὶ ἀγορᾶς τῶν Βραζιλιανῶν προϊόντων, τῶν ὁποίων τὸ ἀντίτιμον ἠναλώθη εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς Γαλλίας πρὸς τακτοποίησιν λογαριασμῶν μεταξὺ Βραζιλίας καὶ Γαλλίας. Σήμερον ὑπάρχει ἓν σύστημα τὸ ὁποῖον συνδέει τοὺς συμμάχους καὶ τὸ ὁποῖον ἡ μικρὰ Ἑλλὰς εἰσερχομένη εἰς τὴν συμμαχίαν δὲν ἦτο δυνατὸν οὔτε νὰ βελτιώσῃ, οὔτε νὰ τροποποιήσῃ. Ἦτο ὑποχρεωμένη νὰ ὑποταχθῇ εἰς τοὺς ὅρους ἐκείνους τοὺς ὁποίους οἱ διευθύνοντες τὸν οἰκονομικὸν ὀργανισμὸν τῶν συμμάχων χωρῶν εἶχον καταρτίσει. Ἀλλὰ ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικῆς ἐνέχει ἡ σύμβασις ταύτην τὴν σημασίαν, ὅτι δι’ ὅλων τῶν διατάξεων καθιστᾷ τὴν χώραν ἐπὶ τοσοῦτον ἀλληλέγγυον πρὸς τὰς Συμμάχους Δυνάμεις, ὥστε σήμερον νὰ γιγνώσκῃ καλῶς ὅτι, ἂν εἶναι σύμμαχος τῶν δυνάμεων τῆς συνενοήσεως διὰ τὴν διεξαγωγὴν τοῦ παρόντος πολέμου ἡ οἰκονομικὴ συνεννόησις μετὰ τῶν δυνάμεων τούτων καθιστᾷ τὴν χώραν συμπράκτορα τῶν Δυνάμεων τῆς συνεννοήσεως καὶ διὰ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν μετὰ τὸ πέρας τῆς Εὐρωπαϊκῆς εἰρήνης. Τοῦτο εἶναι σαφὲς καὶ τοῦτο πρέπει ν’ ἀντιληφθῶμεν ὅλοι. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ χώρα μετὰ τὸ πέρας τοῦ πολέμου νὰ θεωρήσῃ ὅτι εἶναι δυνατὸν ν’ ἀσκήσῃ τὴν αʹ ἢ βʹ ἐξωτερικὴν πολιτικήν, οἱανδήποτε δὲ καὶ ἂν εἶναι αἱ ἀρχαὶ τῆς ἐλευθερίας τῶν Κρατῶν καὶ τῆς Αὐτοκυβερνήσεως, αἱ ὁποῖαι γενικῶς διασαλπίζονται. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι τὸ τέλος τοῦ πολέμου, ἂν μάλιστα δὲν ὑπάρξῃ καθολικὸς νικητὴς συντρίβων τὸν ἀντίπαλον, θὰ ἐμφανίσῃ τὴν ἐξακολούθησιν τῶν συγκροτημάτων τῶν συμμαχικῶν, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπιζήσουν τοῦ πολέμου. Καὶ ἐντὸς τοῦ συμμαχικοῦ συγκροτήματος, ὡς κατὰ τὴν πρώτην πολιτικὴν συζήτησιν εἶπον, θὰ ὑπάρχουν οἱ μικροὶ δορυφόροι καὶ μεταξὺ τῶν μικρῶν δορυφόρων εἶναι ἡ Ἑλλὰς ταχθεῖσα ἐν τῷ συνολικῷ τούτῳ καταρτίσματι πρὸς ἐπιδίωξιν σήμερον τῶν πολεμικῶν αὐτῆς σκοπῶν, ἐφεξῆς δὲ τασσομένη μοιραίως ἐκ τῆς ἀλληλουχίας τῶν οἰκονομικῶν δεσμῶν. Αἱ διατάξεις τῆς συμβάσεως εἶναι περὶ τούτου σαφεῖς. Ἐν πρώτοις τὸ ζήτημα τοῦ Δημοσίου χρέους. Τὸ Δημόσιον χρέος ἐν τῷ συνόλῳ ἐμφανίζει 1 δισεκ. 816 ἑκατομ. ὁριστικοῦ χρέους παγίου καὶ κυμαινομένου μέχρι σήμερον. Τὸ χρέος τοῦτο ἀποτελεῖται πλὴν 112.500.000 ἐξ ὄγκου δανείων τὰ ὁποῖα εἶναι ἠγγυημένα κηδεμονικῶς παρ’ ὅλων τῶν Δυνάμεων διὰ τῆς ὑπάρξεως τοῦ Διεθνοῦς Ἐλέγχου, εἶναι δὲ ἠγγυημένα παρὰ τῶν Δυνάμεων ὡς ἀντιπροσωπευουσῶν τὰ συμφέροντα τῶν ὁμολογιούχων ὑπηκόων των. Μόνον δὲ χρέη 112.500.000 τῆς πολεμικῆς ἀποζημιώσεως τοῦ ἀτυχοῦς πολέμου τοῦ 1897 αὐτὸ εἶναι κρατικῶς ἠγγυημένον ὑπὸ τῶν Δυνάμεων. Σήμερον προστίθεται δημόσιον χρέος 750.000.000, τὸ ὁποῖον εἶναι δάνειον ὑπὸ τύπον προκαταβολῶν, χορηγούμενον ὑπὸ τῶν Δυνάμεων τὸ ὁποῖον μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς εἰρήνης θὰ μετατραπῇ εἰς δάνειον δημοσίας ἐκδόσεως. Εἴτε ὅμως παρέχεται ὡς προκαταβολὴ ὑπὸ τῶν Δυνάμεων, εἴτε λάβει τύπον δημοσίας ἐκδόσεως, πάντως αἱ τρεῖς Δυνάμεις θὰ ἔχουν τὸν πόδα των ἐπὶ τοῦ Δημοσίου λογιστικοῦ καὶ ἐπὶ τοῦ Δημοσίου χρέους τῆς Ἑλλάδος. Διότι ἐὰν μὲν παραμένῃ δάνειον ὑπὸ τύπον προκαταβολῶν, εἶναι αἱ Δυνάμεις ἀπ’ εὐθείας δανείστριαι, ἐὰν δ’ ἄλλως, εἶναι φυσικὸν ὅτι θὰ δοθῇ ὑπὸ τῶν Δυνάμεων ἐγγύησις τῆς ἐκδόσεως. Κατ’ ἀμφοτέρας τὰς περιπτώσεις θὰ ὑπόκεινται ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῶν τριῶν Δυνάμεων. Ἐκτὸς τούτου θὰ προστεθῇ καὶ ἡ μεγάλη ἀξία τοῦ πολεμικοῦ ὑλικοῦ, τὴν ὁποίαν δὲν δυνάμεθα νὰ ὑπολογίσωμεν. Ἐὰν ὁ πόλεμος διαρκέσῃ πέραν τοῦ 1918 θὰ φθάσωμεν εἰς χρέος, τὸ ὁποῖον θὰ ὑπερβαίνῃ τὰ 3.000.000.000. Ἤδη φθάνομεν εἰς Δημόσιον χρέος 2.614.798.525. Λοιπὸν ἐὰν κατ’ ἀναλογίαν τινὰ ἐπιβαρυνθῇ ἡ Ἑλλὰς διὰ τῆς ἀξίας τοῦ πολεμικοῦ ὑλικοῦ, πάντως θέλομεν ὑπερβῆ τὰ 3.000.000.000, ἐκ τῶν ὁποίων πλέον τοῦ 1.000.000.000 θὰ εἶναι χρήματα δεδανεισμένα ὑπὸ τῶν Συμμάχων Δυνάμεων, αἵτινες ἐν καιρῷ θὰ λάβωσι βεβαίως ἀσφαλείας. Ἀλλ’ ἡ παροχὴ ἀσφαλειῶν, καὶ ἡ καθίδρυσις ἐλέγχου παρὰ τῶν χορηγητῶν τοῦ δανείου, ἐπέχουσι θέσιν κηδεμονίας, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν δύναταί τις βεβαίως νὰ ψέξῃ τὰς Δυνάμεις, ἥτις ὅμως εἶναι ἀναμφισβήτητος. Καταλήγω εἰς τοῦτο, ὅτι παρὰ τὴν μεγίστην σημασίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ δάνειον, ὅτι ἐκτὸς τῶν συνθηκῶν τῶν οἰκονομικῶν, ὑφ’ ἃς τὸ δάνειον τοῦτο παρέχεται, καὶ αἵτινες καθιστῶσι τὸ δάνειον ἐλαττωματικόν, πρὸ παντὸς συνδέει τοῦτο τὴν χώραν ἡμῶν, διὰ τοιαύτης ἀλληλεγγύης πρὸς τὰς Δυνάμεις τῆς Συνεννοήσεως, ὥστε τερματιζομένου τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου καὶ συνομολογουμένης τῆς εἰρήνης, ἡ κατάστασις τῆς Ἑλλάδος ἡ οἰκονομική, θὰ εἶναι ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν δεινὴ καὶ ἐξηρτημένη ἐκ τῶν Συμμάχων Δυνάμεων, ἄνευ ἀδείας τῶν ὁποίων εἶναι ἀδύνατος ὁ περαιτέρω δανεισμὸς τῆς χώρας καὶ οἱαδήποτε μεταρρύθμισις τοῦ δανειστικοῦ συστήματός της. Καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν μετὰ προσοχῆς τὸ ζήτημα. Εἶναι ὀρθὸν λοιπὸν νὰ ἐξετασθῇ τὶ προσδοκᾷ καὶ τὶ δικαιοῦται νὰ προσδοκᾷ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς παρὰ τῶν Συμμάχων του ἀπὸ τῶν οἰκονομικῶν βαρῶν εἰς ἃ θὰ ὑποβληθῇ καὶ ἀπὸ τῶν θυσιῶν, εἰς ἃς καλεῖται. Θέλομεν ὑποστῆ, κύριοι, οἰκονομικὰ βάρη. Προβαίνομεν ἤδη εἰς θυσίας αἵματος. Ἔχομεν δικαίωμα ἢ δὲν ἔχομεν νὰ ἀτενίσωμεν καὶ πρὸς ὡρισμένα ἀντικρύσματα καὶ πρὸς ὡρισμένα ὠφελήματα, ὥστε ἐφ’ ὅσον ἡ κατάστασις ἡ ἐσωτερικὴ τῆς Ἑλλάδος, καθ’ ὃν τρόπον ἀνέπτυξα, καθιστᾷ ταύτην ἀλληλέγγυον πρὸς τὰς Δυνάμεις τῆς Συνεννοήσεως, τουλάχιστον νὰ μὴν ὑπάρχῃ ἡ πικρία ὅτι ἐπὶ ματαίῳ θὰ ἀγωνισθῇ ἡ Ἑλλάς. Ἐὰν τὸ σύνολον τῶν Ἑλληνικῶν ζητημάτων λόγῳ τῆς λεπτότητος τοῦ θέματος δὲν δύναται νὰ διαπραγματευθῇ δημοσίᾳ ἡ Κυβέρνησις, εἰς ὅλα τὰ Κοινοβούλια ὅμως ἐγένετο λόγος περὶ τῶν ἐθνικῶν ἀξιώσεων τῶν χωρῶν τῶν Συμμάχων χωρὶς οὐδεὶς νὰ ἀποδυσπετήσῃ. Οἱ ἔξω τῆς ἀρχῆς πολιτικοὶ ἄνδρες ἠδυνήθησαν νὰ εἴπωσι τὶ τὸ συμφέρον τῆς χώρας ὑπαγορεύει. Νομίζω ὅτι τοῦτο εἶναι ἐπιβεβλημένον καὶ ἐνταῦθα, πᾶν ἄλλο δὲ ἢ δυσχεραίνει τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, δύναμαι μάλιστα νὰ εἴπω μᾶλλον ὅτι παρέχει εἰς τοὺς Κυβερνῶντας τὴν ἀφορμὴν ἵνα χρησιμοποιοῦντες τοὺς λόγους τῶν ἐκπροσωπούντων τὴν ἀντιπολίτευσιν, τὴν Δημοσίαν Γνώμην, μετὰ μείζονος δυνάμεως ἀξιώσωσιν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀναμφισβητήτως παντὸς πολίτου πατριωτικῶς σκεπτομένου ἡ ψυχὴ αἰσθάνεται. Καὶ ἀκριβῶς, κύριοι, ἐπειδὴ δὲν γνωρίζω, ἂν θὰ μοὶ δοθῇ εὐκαιρία ἐν μέλλοντι, ἐθεώρησα καθῆκον ἐξ ἀφορμῆς τῆς συμβάσεως νὰ ἐξετάσω τὰ ζητήματα τὰ σχετικὰ πρὸς τὰς ἀξιώσεις τῆς Ἑλλάδος. Κύριοι, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἡ Ἑλλὰς διὰ τῆς ἀνακλήσεως τῶν πρέσβεων ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἐγένετο ἐμπόλεμος, παρετηρήθη ὅτι εἰς τοὺς λόγους τῶν πρωτευούσης σημασίας προσώπων τῶν Συμμάχων δὲν ἐγένετο μνεία περὶ τῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν Ἑλληνικῶν δικαιωμάτων. Τὸ κενὸν τοῦτο ἀναπληροῦται ἐν μέρει διὰ τῶν τελευταίων τηλεγραφημάτων τῶν ἀνακοινωθέντων εἰς τὰς ἐφημερίδας τῆς 25 Μαρτίου, ὁπότε ἔσχομεν ἐκ μέρους τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως μίαν σαφῆ δήλωσιν, ὅτι αὕτη θὰ ἐπιδείξῃ ἐνδιαφέρον διὰ τὴν ἀποκατάστασιν καὶ ἀπελευθέρωσιν τοῦ ἐδάφους τῆς Ἑλλάδος καὶ τὴν προστασίαν τῶν δουλευόντων Ἑλλήνων, ἐκ μέρους δὲ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως γενικωτέραν εὐχήν, ὅπως ἴδῃ τὴν Ἑλλάδα ἐξερχομένην ἰσχυροτέραν ἐκ τοῦ ἀγῶνος καὶ ἐκ μέρους τοῦ Προέδρου τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν συγχαρητήρια πρὸς τὴν Ἑλλάδα, διὰ τὴν ἀφιλοκερδῆ συμμετοχήν της εἰς τὸν πόλεμον. Τοιαῦται εἶναι αἱ ἐκφράσεις, αἱ ὁποῖαι πείθουσι σήμερον, ὅτι καὶ κατόπιν τῆς προόδου τῶν Ἑλληνικῶν ἐνεργειῶν, οἱ Σύμμαχοι ἡμῶν εὗρον τὴν εὐκαιρίαν, ὅπως ἐκδηλώσωσι σαφέστερον τὰς περὶ τῆς Ἑλλάδος προθέσεις των, ἀλλὰ καὶ ταύτας ἐν γενικαῖς ὅλως γραμμαῖς. Ὑπάρχουσιν ὅμως τὰ εἰδικὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξετασθῶσι. Καὶ περὶ τούτων θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ εἴπω τινά. Τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν ν’ ἀπασχολήσωσι τὴν Ἑλληνικὴν Πολιτείαν ἐν σχέσει πρὸς τὸν διεξαγόμενον πόλεμον, δύνανται νὰ διακριθῶσιν εἰς δύο κατηγορίας, εἰς τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἀφῆκεν ἐκκρεμῆ ἡ Συνθήκη τοῦ Λονδίνου ἡ τερματίσασα τὸν Βαλκανικὸν πόλεμον, καὶ εἰς ζητήματα τὰ ὁποῖα παρήχθησαν ἐκ τῆς γενικῆς καταστάσεως τῆς χώρας καὶ ἐκ τῆς συμμετοχῆς της εἰς τὸν πόλεμον. Ἂς ἐξετάσωμεν κατὰ σειρὰν τὰ πρῶτα. Ἡ Πρεσβευτικὴ Διάσκεψις τοῦ Λονδίνου ἀπεφάνθη ὁριστικῶς περὶ τοῦ ζητήματος τῆς Ἠπείρου, ἀναβλητικῶς περὶ τοῦ ζητήματος τῶν Δωδεκανήσων, καὶ ὁριστικῶς περὶ τῆς Ἴμβρου, Τενέδου καὶ Καστελλορίζου. Ἡ συνθήκη τοῦ Λονδίνου ἔθιξε τὸ ζήτημα τῆς Δημοκρατίας τοῦ Ἁγίου Ὄρους.

§269Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τῶν Δωδεκανήσων ὄχι.

§270Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἀναβλητικῶς εἶπον. Ἀπεφάνθη κατὰ τοῦτο ἡ συνθήκη τοῦ Λονδίνου ὅτι ἀνέθηκε τοῦτο εἰς τὴν διαιτησίαν τῶν Δυνάμεων.

§271Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι τῶν Δωδεκανήσων.

§272Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τῶν νήσων γενικῶς εἰς τὰς ὁποίας περιλαμβάνονται τὰ Δωδεκάνησα. Ἡ συνθήκη τοῦ Λονδίνου ἀναθέτει τὴν τύχην τῶν νήσων τοῦ Αἰγαίου Πελάγους εἰς τὴν διαιτησίαν τῶν Δυνάμεων.

§273Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τῶν νήσων ἐκείνων τὰς ὁποίας εἶχον καταλάβει οἱ Σύμμαχοι.

§274Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὄχι. Ἡ Πρεσβευτικὴ Διάσκεψις εἰδικῶς ἀπεφάνθη περὶ τοῦ ζητήματος τῶν νήσων τούτων. Ἔχομεν ὅμως καὶ ἀπόφασιν τῆς ἰδίας ἐν τῷ αὐτῷ πρωτοκόλλῳ ἡ ὁποία καθορίζει σαφῶς ὅτι θὰ ἀποφανθῶμεν εἰδικῶς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν Δωδεκανήσων, ὅταν ἐκτελεσθῇ ἡ συνθήκη τῆς Λωζάνης.

§275Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὅταν συνεφωνήσαμεν νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τῶν νήσων, ἐπρόκειτο περὶ τῶν ζητημάτων τῶν ἰδικῶν μας. Ἀλλ’ αἱ Δυνάμεις θέλουσαι νὰ λύσωσι τὸ ζήτημα τῆς Ἀνατολῆς καὶ ἔχουσαι ὑπ’ ὄψει τὸν πόλεμον Τουρκίας καὶ Ἰταλίας ὡμίλησαν περὶ αὐτῆς.

§276Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὄχι. Ἀναμείνατε καὶ θὰ φθάσω εἰς αὐτό. Προκειμένου περὶ τῆς Βορείου Ἠπείρου, εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἡ ἀπόφασις τῶν Δυνάμεων ὑπῆρξε τότε καταδικαστικὴ τοῦ Ἠπειρωτικοῦ ζητήματος, καὶ τὴν Βόρειον Ἤπειρον τὴν ὑπήγαγε διὰ τοῦ πρωτοκόλλου τῆς Φλωρεντίας εἰς τὴν Ἀλβανίαν. Κατόπιν τοῦ αὐτονομιακοῦ κινήματος ἐπιτυχόντος καὶ τυχόντος τῆς κυρώσεως τῶν Δυνάμεων μετὰ τὴν ἐπιτυχίαν του, ἀνεγνωρίσθη ἡ αὐτονομία τῆς Βορείου Ἠπείρου, προϊόντος δὲ τοῦ χρόνου Ἑλληνικὸς στρατὸς κατέλαβε τὴν χώραν ἐγκαταστήσας στρατιωτικὴν κατοχήν, καὶ Ἕλληνες βουλευταὶ ἐγένοντο δεκτοὶ ὅπως ἐκπροσωπήσωσι τὴν Β. Ἤπειρον ἐν τῇ Βουλῇ. Μέχρι τοῦ σημείου τούτου ἀνάγεται ἡ πρόοδος τοῦ ζητήματος, ὀπισθοχωρήσαντος κατόπιν ἀπὸ ἀπόψεως κατοχῆς διὰ τῆς εἰσβολῆς τῶν Ἰταλῶν μέχρι καὶ τῆς ἐλευθέρας Ἠπείρου. Ἀλλὰ περὶ τούτου δὲν πρόκειται σήμερον. Πρόκειται περὶ τοῦ ἑτέρου ζητήματος. Ἐδημοσιεύθη ἡ συνθήκη συμμαχίας μεταξὺ Ἰταλίας καὶ τῶν Δυνάμεων Συνεννοήσεως. Κατὰ τὴν συνθήκην ταύτην τὸ ζήτημα τῆς Βορείου Ἠπείρου θίγεται κατὰ τρόπον οὐσιώδη. Ἐν πρώτοις συμφωνεῖται ὅτι θέλει ὑπάρξῃ αὐτόνομον Κράτος Μουσουλμανικὸν, τὸ ὁποῖον θέλει ἐπεκταθῇ μέχρι τῆς Ἀνατολικῆς ὄχθης τῆς Ὄχριδος, ἀφ’ ἑτέρου δὲ συμφωνεῖται ὅτι ἡ Ἰταλία θέλει καταλάβει τὸν Αὐλῶνα μὲ καθορισμὸν ὁρίων νοτίως τῆς Χειμάρρας, καὶ ἀνατολικῶς τὸν ροῦν τοῦ Ἀώου. Ἔξω τοῦ χώρου τούτου τὸ διαμέρισμα τῆς Κορυτσᾶς τίθεται ἐν κινδύνῳ, ἐὰν ἡ συνθήκη αὕτη ἤθελεν ἐφαρμοσθῆ, νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν Ἀλβανικὴν ἡγεμονίαν διότι εἶναι διαμέρισμα τὸ ὁποῖον περιλαμβάνεται μεταξὺ τῆς Ἰταλικῆς περιοχῆς καὶ τῆς ἀνατολικῆς ὄχθης τῆς Ἀχρίδος, συνεπῶς δὲν περιλαμβάνεται ἐντὸς τοῦ δημιουργουμένου αὐτονόμου Μουσουλμανικοῦ Κράτους. Ἀλλὰ συγχρόνως ἡ Ἰταλικὴ Κυβέρνησις, καθορίζει ὅτι θέτει εἰς τὴν διάθεσιν τῶν Δυνάμεων Ἀγγλίας καὶ Γαλλίας, ἢ μᾶλλον συμφωνεῖ μετὰ τῶν Κυβερνήσεων αὐτῶν, ὅπως ἡ βόρειος καὶ νοτία περιφέρεια τῆς Παλαιᾶς Ἀλβανίας διανεμηθῇ μεταξὺ Σερβίας, Μαυροβουνίου καὶ Ἑλλάδος, ἂν ἱδρυθῇ αὐτόνομον Μουσουλμανικὸν Ἀλβανικὸν Κράτος. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐὰν ἡ Ἀγγλία καὶ Γαλλία ἤθελον ἐπιθυμήσῃ τὴν τοιαύτην διαρρύθμισιν, τότε κατὰ τὴν συμφωνίαν αὐτὴν τὸ τμῆμα τῆς Β. Ἠπείρου, τὸ περιλαμβάνον προφανῶς τὸ Ἀργυρόκαστρον καὶ Δέλβινον, εἶναι προεξοφλημένον ὑπὲρ ἡμῶν. Τοιαύτη εἶναι ἡ Ἰταλικὴ κατεύθυνσις ὡς πρὸς τὸ τμῆμα τοῦτο, ἀφεθὲν εἰς τὴν διάθεσιν τῶν δύο Δυτικῶν Δυνάμεων. Προκειμένου ὅμως περὶ τοῦ διαμερίσματος τῆς Κορυτσᾶς, σαφῶς ἐξάγεται ὅτι τοῦτο τίθεται ἔξω τῆς Ἑλλάδος, διότι ἀποκόπτεται ἀπὸ τῆς λοιπῆς Βορείου Ἠπείρου διὰ τοῦ ροῦ τοῦ Ἀώου.

§277Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐξάγεται καθόλου σαφῶς, καὶ ἡ ὅλη ἔννοια τῆς δημοσιευθείσης συνθήκης εἶναι, ὅτι, ὅταν εἴχομεν προχωρήσει εἰς τὴν Β. Ἤπειρον, κατόπιν συνεννοήσεως, τὴν ὁποίαν ἀναφέρατε, γενομένης πρὸς τὴν Ἰταλίαν οὐχὶ ἀπ’ εὐθείας, ἀλλὰ τῇ παρεμβάσει τῆς Ἀγγλίας προέθημεν καὶ κατελάβομεν τὴν Β. Ἤπειρον, ἀφ’ ἧς ὥρας κατέλαβε καὶ ἡ Ἰταλία τὴν Αὐλῶνα. Ἐὰν ἡ Ἰταλία ἔμενεν εἰς τὴν Αὐλῶνα θὰ ἐμέναμεν καὶ ἡμεῖς εἰς τὴν Β. Ἤπειρον. Ταύτης δὲ τῆς συνεννοήσεως κύρωσιν ἀποτελεῖ, ὅπως θὰ ἴδητε, ἡ συνθήκη τῆς Ἀγγλίας καὶ Γαλλίας. Αἱ συνεννοήσεις αὗται ἐγένοντο κατὰ Φεβρουάριον τοῦ 1915, ἡ δὲ συνθήκη ἐγένετο κατ’ Ἀπρίλιον, ἐπαναλαμβάνω δὲ ὅτι ἐγένετο ἐπὶ τῇ βάσει τῆς συνεννοήσεως, ἡ ὁποία εἶχε γείνει ρητῶς μετὰ τῆς Ἰταλίας, ὅτι ἡ Ἑλλὰς θὰ κρατήσῃ τὴν Β. Ἤπειρον. Τώρα εἰς τὴν γλῶσσαν τὴν διπλωματικὴν δὲν ὑπάρχει ὡρισμένον διὰ τὴν Β. Ἤπειρον, ἀλλὰ αἱ συμφωνίαι ὑπάρχουν καὶ δύνασθε νὰ τὰς διαβάσετε. Τώρα διατὶ δὲν ἐτηρήθησαν αὐταὶ αἱ συμφωνίαι δὲν πιστεύω νὰ θέλετε νὰ μοῦ ζητήσετε λόγον.

§278Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Παρακαλῶ, δὲν ἐζήτησα ἀπὸ σᾶς λόγον. Δὲν συζητῶ διὰ νὰ ἐλέγξω τὴν Κυβέρνησιν ἐπ’ αὐτῶν τῶν πραγμάτων, ἀλλ’ ἁπλῶς συζητῶ πρὸς διαφώτισιν.

§279Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι, δὲν εἶπον αὐτὸ ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι θέλετε σεῖς νὰ μοῦ ζητήσετε τὸν λόγον, ἀλλ’ εἶναι τρόπος τοῦ λέγειν. Ἄλλως τε εἶναι φυσικὸν τὸ αἴσθημα τῆς δυσφορίας τὴν ὁποίαν αἰσθάνομαι περὶ αὐτῶν τῶν πραγμάτων. Ἔκαμα τὴν δήλωσιν ταύτην, διότι ἐνόμιζα ὅτι ἔπρεπε νὰ τὴν κάμω.

§280Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐκάματε τὴν δήλωσιν δι’ ἰδίαν σας χρῆσιν. Τὸ ἄρθρον 7 τῆς Συνθήκης λέγει ταῦτα (Ἀναγινώσκει). «ἡ Ἰταλία ἐν πάσει περιπτώσει θέλει ἐξασφαλίσει εἰς τὴν Ἀλβανίαν ἔδαφος ἐπαρκῶς ἐκτεταμένον, ἐπιτρέπον εἰς τὰ σύνορά της ὅπως ἑνωθῶσι πρὸς τὰ τῆς Ἑλλάδος καὶ Σερβίας μέχρις ἀνατολῶν τῆς λίμνης Ἀχρίδος».

§281Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἡ Σερβία ἔφθανε μέχρι τῶν ἀνατολῶν τῆς Ὀχρίδος.

§282Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἡ Σερβία φθάνει μέχρι τῶν ἀνατολῶν τῆς Ὀχρίδος. Τὸ ζήτημα εἶναι μήπως ἡ Ἀλβανία θεωρηθῇ ὅτι περιλαμβάνει καὶ τὴν Κορυτσᾶν, λόγῳ τῆς παρεμβολῆς τοῦ ἐδαφικοῦ συνόρου τοῦ Ἀώου, ὅπερ διακόπτει τὴν συνέχειαν τῆς Βορείου Ἠπείρου μέχρι Κορυτσᾶς.

§283Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἡμεῖς θὰ ἐφθάναμεν ἐκεῖ. Ἐγὼ εἶμαι εὐτυχὴς ἀποδεχόμενος τὴν ἑρμηνείαν τὴν ὁποίαν λέγετε.

§284Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ ἔχω καθῆκον νὰ ὑποδείξω τοὺς κινδύνους.

§285Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἰσχυρίζομαι τοῦτο ὅτι ἡ διατύπωσις τὴν ὁποίαν ἀνεγνώσατε εἶναι ἡ καλλιτέρα ἀπόδειξις ὅτι μετὰ τῆς Σερβίας θὰ συνηντώμεθα, εἰς τὰ ἀνατολικὰ ὅρια τῆς Ὀχρίδος.

§286Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἠδυνάμεθα νὰ ἐφθάναμεν εἰς τὰ ἀνατολικὰ ὅρια τῆς Ὀχρίδος καὶ διὰ τοῦ Μακεδονικοῦ ἐδάφους.

§287Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι, διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὰ ἀνατολικὰ ὅρια τῆς Ὀχρίδος πρέπει νὰ περάσωμεν ἀπὸ τὸ ἔδαφος τῆς Β. Ἠπείρου τὸ ὀνομαζόμενον Σαντζάκιον τῆς Κορυτσᾶς, τὸ ὁποῖον κόβει τὴν λίμνην τῆς Πρέσπας εἰς τὸ μέσον. Ὥστε Μακεδονίαν δὲν δύνασθε νὰ πατήσετε διὰ τῆς Ὀχρίδος οὔτε εἰς τὸ δυτικὸν μέρος.

§288Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὰ ἀρχικὰ ἡμῶν σύνορα ἔφθανον εἰς τὸ μέσον τῆς Πρέσπας.

§289Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκεῖ ἔφθανεν ἡ Μακεδονία.

§290Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εὔχομαι ἡ ἑρμηνεία σας νὰ εἶναι ἀληθής. Ἐν πάσει περιπτώσει τὴν συζήτησιν ἐν σχέσει πρὸς τὸ ζήτημα τῆς Β. Ἠπείρου φέρω κυρίως διὰ νὰ ἐπικαλεσθῶ ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος ἀπέναντι ἀμφισβητήσεων Ἀλβανικῶν καὶ Ἰταλικῶν τὴν ἐφαρμογὴν τῶν Γενικῶν Ἀρχῶν, τὰς ὁποίας τὸ γενικὸν πρόγραμμα τῶν Συμμάχων ἐξεθήκεν ὡς κύριον ἔρεισμα δικαίου πρὸς καθορισμὸν τῶν θεμελιωδῶν ὅρων τῆς μελλούσης συνθήκης εἰρήνης. Διότι ἀκριβῶς οἱ Σύμμαχοι, μετὰ τῶν ὁποίων συνετάχθη ἡ Ἑλλάς, ὡς βάσιν ἔθεσαν δικαίου καὶ μονίμου εἰρήνης τὴν βάσιν τῆς ἐλευθέρας διαθέσεως τῆς τύχης τῶν λαῶν. Προκειμένου δὲ ἀκριβῶς περὶ τοῦ λαοῦ τῆς Βορείου Ἠπείρου ἔχομεν ὅλα τὰ γεγονότα καὶ ὅλα τὰ στοιχεῖα τῆς ἐλευθέρας καὶ ἀπολύτου γνώμης του περὶ τῆς τύχης του. Ἡ θέλησίς του εἶναι σαφὴς καὶ ἡ ἐκδήλωσις τῆς γνώμης του σαφεστάτη, διότι προέβη καὶ εἰς κίνημα αὐτονομίας καὶ τὸ κίνημα τῆς Αὐτονομίας ἀνεγνωρίσθη ὑπὸ τῶν Δυνάμεων καὶ μετὰ τὸ κίνημα ἀνεγνωρίσθη ἡ στρατιωτικὴ κατοχὴ τῆς Ἑλλάδος ἐν τῇ χώρᾳ ταύτῃ. Ἐθεώρησα ὀρθὸν κατόπιν τούτων νὰ τονισθῇ ὅτι ἡ χώρα ἡ Ἑλληνικὴ δὲν δύναται νὰ καταλεχθῇ εἰς τὰς χώρας τὰς ἀποικιακὰς καὶ νὰ γίνῃ ἀντικείμενον αὐθαιρέτων γεωγραφικῶν προσδιορισμῶν. Ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἀγγλίας καθώρισε τὸ ζήτημα τῆς ἐλευθέρας διαθέσεως τῆς τύχης τῶν λαῶν. Ὁ Πρόεδρος τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν καθώρισεν ἐπίσης ὅτι ἡ εἰρήνη πρέπει νὰ θεμελιωθῇ ἐπὶ τοῦ δικαιώματος τῶν λαῶν νὰ διαθέτωσιν ἐλευθέρως τὰ καθ’ ἑαυτοὺς καὶ ὅτι οἱ λαοὶ δὲν πρόσκεινται ὡς ἀνταλλάγματα πολιτικῶν συνδυασμῶν. Ἀκριβῶς πρὸς ἐφαρμογὴν τῶν δογμάτων τούτων ἐπικαλοῦμαι τὰς γενικὰς ἀρχὰς αἵτινες τὴν συμμαχίαν συνδέουσι καὶ ἐπὶ τῶν ἀρχῶν τούτων στηρίζομαι ὅπως ζητήσω τὴν ἀναγνώρισιν τῶν Ἑλληνικῶν δικαίων ἐπὶ τῆς Β. Ἠπείρου. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὸ δεύτερον ζήτημα τῶν Δωδεκανήσων. Τὸ ζήτημα τῶν Δωδεκανήσων ἔχει τὴν ἑξῆς ἱστορίαν. Ὅτε ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκετο κατὰ τοὺς Βαλκανικοὺς πολέμους ἐν τῇ πλήρει ἐξελίξει τῆς ναυτικῆς καὶ στρατιωτικῆς αὐτῆς δυνάμεως ἐδόθη εἰς αὐτὴν συμβουλή, συμβουλὴ ἔντονος πρὸς ἄμεσον κατάληψιν τῶν νήσων Χίου καὶ Μυτιλήνης. Τὴν συμβουλὴν δὲ ταύτην γνωρίζομεν ὅτι ἔδωκεν ὁ νῦν Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τῆς Γαλλίας κ. Κλεμανσώ. Ἡ συμβουλὴ εἶχε διττὸν τὸν σκοπόν, ἀφ’ ἑνὸς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν συμφερόντων τῆς Ἑλλάδος, καθισταμένης κυρίας τῶν νήσων τοῦ Αἰγαίου Πελάγους, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὴν δημιουργίαν εὐκαιρίας ἵνα κατὰ τὴν διάσκεψιν τοῦ Λονδίνου τεθῇ πλῆρες τὸ ζήτημα τοῦ Αἰγαίου Πελάγους ἐκκενουμένων τῶν Δωδεκανήσων ὑπὸ τῶν Ἰταλῶν. Καὶ ἀκριβῶς ἐτέθη πλήρως τὸ ζήτημα, διότι ἐτέθη καὶ διὰ τὰς νήσους Χίον καὶ Μυτιλήνην καὶ διὰ τὰς ἄλλας ἁπάσας, ὡς καὶ διὰ τὴν Β. Ἤπειρον καὶ τὸ Ἅγιον Ὄρος. Ἡ Πρεσβευτικὴ διάσκεψις προέβη εἰς τὴν ἑξῆς ἀπόφασιν: Ἀνέθηκεν εἰς ἐπιτροπὴν τὴν ἐξέτασιν τοῦ ἐθνολογικοῦ ζητήματος τῆς Β. Ἠπείρου καὶ ἀπεχώρισε τὴν Β. Ἤπειρον ἀπὸ τῆς Ἑλλάδος διὰ τοῦ πρωτοκόλλου τῆς Φλωρεντίας. Προκειμένου περὶ τοῦ Νησιωτικοῦ ζητήματος ἀπεφάνθησαν ὁριστικῶς διὰ τὴν Χίον, τὴν Μυτιλήνην, τὴν Θάσσον καὶ τὴν Σαμοθράκην ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος, ἀρνητικῶς διὰ τὴν Ἴμβρον, τὴν Τένεδον καὶ τὸ Καστελλόριζον, ἀναβλητικῶς δὲ διὰ τὸ ζήτημα τῶν Δωδεκανήσων. Διότι ἀπεφασίσθη ὅτι θὰ λυθῇ τοῦτο ὅταν τὸ οἰκεῖον ἄρθρον τῆς συνθήκης τῆς Λωζάνης μεταξὺ Ἰταλίας καὶ Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας ἐκτελεσθῇ. Ὑπῆρξε μάλιστα καὶ διαφωνία διότι ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας ὑπέβαλλε πρότασιν σαφῆ περὶ τῶν Δωδεκανήσων, ὅτι θέλει ὁριστικῶς λυθῇ τὸ ζήτημα ὅταν τὰ ἐν Λιβύῃ Ὀθωμανικὰ στρατεύματα ἐκκενώσωσι τὴν Λιβύην. Ἀλλὰ κατόπιν ἐνστάσεως τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Ἰταλίας ἐπῆλθεν ἡ συμβιβαστικὴ λύσις καὶ ἐδήλωσαν τὴν ἑπομένην οἱ πρέσβεις Γαλλίας καὶ Ἰταλίας τὴν ἀποδοχήν των εἰς διατύπωσιν καθ’ ἣν ἅμα ἐκτελεσθῇ ἡ συνθήκη τῆς Λωζάνης ὑπὸ τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας θὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τῶν Δωδεκανήσων. Τοῦτο λοιπὸν εἶναι ὁριστικῶς κεκριμένον. Ἡ γνῶσις δὲ τῶν κατὰ τὸ ζήτημα προέρχεται ἐκ προσφάτου ἀναγνώσεως τῶν κειμένων, τὴν ὁποίαν ἔκαμα σήμερον τὴν μεσημβρίαν καὶ ἐκ τῆς ὑποχρεώσεώς μου ὡς Ὑπουργοῦ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης νὰ γιγνώσκω τὸ ζήτημα ἀκριβῶς. Οὕτω λοιπὸν τὸ ζήτημα τῶν Δωδεκανήσων ἔμεινεν ἠρτημένον ἔκτοτε. Τὸ ζήτημα τῶν Δωδεκανήσων, δυστυχῶς, λύεται ἤδη κατὰ τῆς Ἑλλάδος καὶ ἔχω νὰ ἐρωτήσω τοὺς μεγάλους λαοὺς οἱ ὁποῖοι εἶναι σήμερον σύμμαχοι τῆς Ἑλλάδος καὶ πρὸς τὸ αἷμα τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ ἀναμιχθῇ τὸ Ἑλληνικὸν αἷμα καὶ συνανεμίχθη ἤδη, νὰ ἐρωτήσω: Τί εἶναι οἱ κάτοικοι τῶν Δωδεκανήσων: Εἶναι ἄποικοί τινες οἱ ὁποῖοι δύνανται ν’ ἀποτελέσωσιν ἀντικείμενον ἀνταλλαγῆς χάριν ἰσορροπιῶν; Εἶναι ἀπόγονοι φυλῆς τινος Ἀφρικανικῆς, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἀνάγκην ἐκπολιτίσεως παρὰ ξένου Κράτους, ἢ εἶναι Ἕλληνες ἀκραιφνεῖς οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται ἢ νὰ τύχωσι συνδρομῆς ὑπὲρ τῶν συμφερόντων αὐτῶν καὶ τῆς χώρας καὶ τῆς φυλῆς εἰς ἣν ἀνήκουσι; (Χειροκροτήματα παρατεταμένα). Καὶ λέγω τοῦτο ὢν βέβαιος, ὅτι τὸ δίκαιον τὸ ὁποῖον αἰσθάνεται πᾶς Ἕλλην αἰσθάνονται καὶ αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ἰσχύουσι, διότι ἀκριβῶς τὸ δίκαιον τῶν Δωδεκανησίων εἶναι τὸ δίκαιον τὸ ἀνθρώπινον, τὸ δίκαιον τῆς ἐλευθερίας καὶ ὑπὲρ αὐτῆς ἡ μεγάλη φωνὴ τοῦ Οὐΐλσωνος διεκήρυξεν ὅτι δὲν δύνανται οἱ λαοὶ νὰ γίνωνται ἀνταλλάγματα ἰσορροπιῶν. Καὶ ἐκτὸς τοῦ γενικοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον αἱ ἀρχαὶ αἱ διέπουσαι σήμερον τὸν Συμμαχικὸν ἀγῶνα καθιεροῦσιν ὑπὲρ τῶν Δωδεκανησίων, ἔχομεν καὶ ἕτερον δικαίωμα, τὸ δικαίωμα τῆς Ἑλλάδος νὰ ἀξιώσῃ, ἢ μᾶλλον νὰ ὑποδείξῃ εὐλαβῶς, διότι ἀξίωσις προβάλλεται ὅταν δὲν ὑπάρχῃ ἀναγνώρισις τῆς εὐλαβοῦς ὑποδείξεως, νὰ ὑποδείξῃ εὐλαβῶς πρὸς τὴν δικαιοσύνην τῶν σημερινῶν μεγάλων συμμάχων της, ὅτι ἐν τῷ ζητήματι τῆς Δωδεκανήσου καὶ αἱ τρεῖς Δυνάμεις, αἱ δύο Δυτικαὶ πρὸ παντός, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀδιάφοροι πρὸς τὸ ζήτημα, ἀπὸ ἀπόψεως διπλωματικῆς ὑπέχουσι θέσιν ἰδιάζουσαν, θέσιν λεπτήν, θέσιν οὐχὶ τοῦ προστάτου ἁπλῶς τοῦ δικαίου ἑνὸς Κράτους, τὸ ὁποῖον καλεῖται νὰ συναγωνισθῇ εἰς τὸ πλευρὸν αὐτῶν, ἀλλὰ πρὸ παντὸς ὑπέχουσι τὴν λεπτὴν θέσιν τοῦ διαιτητοῦ τῆς τύχης τῶν Δωδεκανησίων. Διότι εἰς τὰς 6 Μεγάλας Δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι ἐκλήθησαν ἐν μορφῇ Ἀρείου Πάγου Εὐρωπαϊκοῦ, ἵνα κρίνωσι περὶ τῶν ἐκκρεμῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἀφῆκεν ἡ συνθήκη τοῦ Λονδίνου, ἀφέθη ἡ διαιτησία ἐπὶ τῆς τύχης τῶν Δωδεκανήσων. Αἱ δύο ἐκ τῶν Δυνάμεων τούτων ἔγιναν ἐμπόλεμοι. Ἡ τρίτη ηὐτοκτόνησεν. Αἱ ἄλλαι τρεῖς συνεβλήθησαν πρὸς ἀλλήλας, ἵνα τὸ δίκαιον, τοῦ ὁποίου ἐκλήθησαν διαιτηταὶ μὴ λύσωσι μεταξὺ τῶν διαμαχομένων, οἵτινες συνέστησαν τὴν διαιτησίαν, ἀλλὰ λύσωσιν ὑπὲρ ἑνὸς τῶν διαιτητῶν. Διότι ἀκριβῶς Ἀγγλία, Γαλλία καὶ Ἰταλία ἔλυσαν τὸ ἐπίμαχον μεταξὺ τῆς Τουρκίας καὶ Ἑλλάδος ζήτημα τῶν Δωδεκανήσων, ὑπὲρ ἑνὸς τῶν διαιτητῶν καὶ οὐχὶ ὑπὲρ τοῦ ἑτέρου τῶν διαμαχομένων, οἱ ὁποῖοι ἀνέθεσαν εἰς αὐτὰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος. Αὐτὴ ἀκριβῶς ἡ λεπτότης τῆς θέσεως, ἥτις παράγεται εἰς τὰς δύο Μεγάλας Δυνάμεις τὰς κατὰ τὴν διπλωματικὴν γλῶσσαν desinterressées, ἀπέναντι τῆς Ἑλλάδος, ἡ θέσις αὕτη ἀκριβῶς ἀποτελεῖ ἓν ἐπὶ πλέον ἐπιχείρημα διὰ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, διὰ τὴν ἐθνικὴν συνείδησιν, διὰ τὴν Ἑλληνικὴν Κοινωνίαν, ἵνα εὐλαβῶς ὑποβάλωσιν εἰς τὰς Δυνάμεις ταύτας, ὅτι ναὶ μὲν ὡρισμέναι περιστάσεις καὶ περιπέτειαι πολεμικαὶ ἐπέβαλον εἰς αὐτὰς ὑποχωρήσεις τινὰς εἰς στιγμὰς ἀνάγκης, ἀλλὰ καθ’ ἣν στιγμὴν τὰ πράγματα τῆς χώρας ἡμῶν θέλουσι ἐπὶ τῆς διπλωματικῆς Τραπέζης τοῦ Διεθνοῦς Συνεδρίου ἐπιλυθῇ, τὸ δίκαιον, τὸ ὁποῖον ὑπὸ πάντων κηρύσσεται, ὡς ἡ βάσις τοῦ κανονισμοῦ τῆς εἰρήνης, εἶναι ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ καὶ τὸ δίκαιον τὸ εἰδικὸν τὸ ἀπορρέον ἐκ μιᾶς συνθήκης διαιτησίας εἶναι καὶ αὐτὸ ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος. Καὶ ἔχω τὴν ἀνάγκην, κύριοι, νὰ τονίσω περισσότερον τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ ζητῶ συγγνώμην παρὰ τῆς Βουλῆς, διότι ἀπασχολῶ ταύτην περισσότερον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Διότι ἐκτὸς τῆς συνθήκης συμμαχίας, ἔχομεν καὶ ἕτερα γεγονότα τὰ ὁποῖα ἀτυχῶς παρέχουσι τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι αἱ Ἰταλικαὶ ἰμπεριαλιστικαὶ ἀξιώσεις εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ἀκόμη ἀνένδοτοι. Εἶναι γνωστόν, κύριοι, εἰς ὅλους, ὅτι κατόπιν τῶν πολεμικῶν γεγονότων ἐν τῇ Ἰταλικῇ χερσονήσῳ λαβόντων χώραν, ἐξεφωνήθη εἷς σπουδαιότατος λόγος τοῦ Πρωθυπουργοῦ τῆς Ἀγγλίας ἐνώπιον τῶν ἐργατικῶν σωματείων, κατὰ τὸν ὁποῖον ὁ Ἄγγλος Πρωθυπουργὸς εἶπε περὶ τῆς Ἰταλίας, ὅτι θὰ προστατευθῇ διὰ τὴν ἐπίτευξιν τῶν ἐθνικῶν της ἀξιώσεων. Ἀλλὰ καὶ ὁ Πρόεδρος Οὐΐλσων ὡμίλησε περὶ τῆς Ἰταλίας ἐν τῷ αὐτῷ πνεύματι τῆς ἐπιτεύξεως τῶν ἐθνικῶν αὐτῆς ἀξιώσεων. Ἀλλὰ καὶ τὰ ἐργατικὰ σωματεῖα ἐν Ἀγγλίᾳ, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι σήμερον μίαν δύναμιν κοινῆς γνώμης κολοσσιαίαν ἐν Ἀγγλίᾳ, καὶ ταῦτα εἰς τὰς ἀλλεπαλλήλους πράξεις των, ἐν τέλει καταλήξασας εἰς τὸ νὰ μεταβληθῶσιν εἰς ἀποφάσεις τῆς Διεθνοῦς Συμμαχικῆς Ἐργατικῆς Ἑνώσεως, εἰς τοῦτο τὸ συμπέρασμα ἐπίσης κατέληξαν, ὅτι κατεδίκασαν πᾶσαν τάσιν ἰμπεριαλιστικὴν τῆς ἰταλικῆς πολιτικῆς, ὑπεραμυνθέντα ἐντελῶς ὑπὲρ τῶν ἐθνικῶν ἀξιώσεων τῆς Ἰταλίας, τὰς ὁποίας πᾶς σύμμαχος τῆς Ἰταλίας δὲν δύναται, παρὰ νὰ εὔχηται νὰ ἴδῃ ἐπιτυγχανομένας. Εἰς τὴν τελευταίαν δὲ μάλιστα συνεδρίασιν τῆς Πανσυμμαχικῆς Ἑνώσεως τῶν ἐργατῶν παρίσταντο καὶ Ἰταλοὶ ἐργάται, οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἰταλικοῦ Σοσιαλισμοῦ, οἵτινες συνέπραξαν μετὰ τῶν ἄλλων εἰς τὴν κύρωσιν τῆς ἀποφάσεως καθ’ ὅλα. Εἰς ἀπάντησιν ὅμως τῆς ἀγορεύσεως τοῦ Πρωθυπουργοῦ τῆς Ἀγγλίας, ἐπῆλθεν ἄρθρον τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Ἰταλίας», ὡς γνωστόν, κυρίου ὀργάνου τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας, ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ἔθιγε τὸ ζήτημα τῆς ἰσορροπίας καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, ὅτι ἦτο σύμφωνος ἡ Ἰταλία τελείως μετὰ τῶν λοιπῶν Δυνάμεων εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ἐθνικῶν Ἰταλικῶν ἀξιώσεων, ἀλλὰ ὅτι προκειμένου περὶ τῶν ζητημάτων τῆς ἰσορροπίας ἐν τῇ Ἀνατολικῇ Μεσογείῳ, ἐὰν αἱ ἄλλαι Δυνάμεις ἀποκτήσωσι προσκτήσεις, θέλει καὶ ἡ Ἰταλία ζητήσει τὰ ἀντισταθμίσματα αὐτῆς ἐν τῇ αὐτῇ λεκάνῃ. Καὶ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο. Ἂν ἐπρόκειτο μόνον περὶ τοῦ ἄρθρου τοῦ κυρίου δημοσιογραφικοῦ ὀργάνου τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας, θὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ, ὅτι εἶναι ἄρθρον, ὄπισθεν τοῦ ὁποίου ὑπάρχει καὶ τὸ ἐνδεχόμενον τῆς ἐγκαταλείψεως τῆς πολιτικῆς αὐτῆς ὑπὸ τῆς ἐπιστήμου Ἰταλίας. Δυστυχῶς ἔχομεν καὶ ἐνώπιον τῆς Ἰταλικῆς Βουλῆς, δηλώσεις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν κατόπιν τῆς εἰς Λονδῖνον μεταβάσεως τοῦ Πρωθυπουργοῦ κ. Ὀρλάνδο καὶ τῆς δημοσιεύσεως ἀνακοινωθέντος, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ Ἰταλία ἔμεινεν ἱκανοποιημένη ἐκ τῶν συνεννοήσεων μετὰ τῶν συμμάχων αὐτῆς. Αἱ δηλώσεις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, κατέληγον εἰς τὸ αὐτὸ συμπέρασμα, ὅτι αἱ ἐθνικαὶ Ἰταλικαὶ βλέψεις εἶναι ἀπαραίτητον νὰ τύχωσιν ἱκανοποιήσεως, ἀλλ’ ὅτι ἐφ’ ὅσον οἱονδήποτε ἐκ τῶν Κρατῶν ἤθελεν ἀποκτήσει εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μεσόγειον προσκτήσεις ἔχει ἡ Ἰταλία τὴν ἀξίωσιν τῆς ἰσορροπίας χάριν τῶν συμφερόντων αὐτῆς τῶν Κρατικῶν καὶ τῶν συμφερόντων αὐτῆς τῶν οἰκονομικῶν. Καὶ δύναμαι νὰ ἐρωτήσω, κύριοι, κατὰ τίνα τρόπον θὰ ἀποκτήσωσι προσκτήσεις ἐν τῇ Ἀνατολικῇ Μεσογείῳ, ἄλλα Κράτη; Βεβαίως θὰ ἀποκτήσωσι προσκτήσεις τὰ Κράτη τὰ νικῶντα. Βεβαίως δὲν θὰ ἐζήτει ἰσορροπίαν ἡ Ἰταλικὴ Κυβέρνησις ἐν τῇ Ἀνατολικῇ Μεσογείῳ, ἂν ἡ Γερμανία ἢ ἡ Αὐστρία ἤθελον ἀποκτήσῃ ἐκεῖ σταθμοὺς ἢ ἐδάφη, διότι, ἐὰν ἡ Γερμανία καὶ ἡ Αὐστρία ὦσι νικήτριαι, τότε βεβαίως εἰς τὴν Ἰταλίαν δὲν πίπτει λόγος, ἵνα ζητήσῃ ἀντισταθμίσματα. Ἐφ’ ὅσον ὅμως ἤθελον ζητήσῃ ἀντισταθμίσματα αἱ Σύμμαχοι ἀκριβῶς τῆς Ἰταλίας Μεγάλαι Δυνάμεις, θὰ λάβῃ τοιαῦτα καὶ ἡ Ἰταλία. Καὶ περὶ τούτου πρόκειται καὶ εἶναι γνωστὸν ἐκ τῶν δημοσιευθεισῶν συνθηκῶν ἐν Ρωσσίᾳ, ὅτι ἀποβλέπει ἡ Γαλλία εἰς τὴν κατοχὴν τῆς Συρίας καὶ ἀποβλέπει ἐπίσης ἡ Ἀγγλία εἰς τὴν δημιουργίαν αὐτονόμου Κράτους ἐν Παλαιστίνῃ καὶ τακτοποίησιν σχέσεων τελείως προστατευτικῶν ἐν Ἀραβίᾳ καὶ Μεσοποταμίᾳ. Ἐνταῦθα δ’ ἔγκειται ἀκριβῶς ἡ περίπτωσις ἰσορροπίας, ἡ ὁποία ἱκανοποιεῖται διὰ τὴν Ἰταλίαν διὰ κτήσεως τῆς Κιλικίας καὶ διὰ κτήσεως τῶν Δωδεκανήσων. Καὶ τίθεται τὸ ἐρώτημα: Λοιπὸν καθ’ ἣν ὥραν ἡ νίκη θὰ ἐπιστέψῃ τὰ ὅπλα τῶν Συμμάχων κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε πέραν τῆς ἐξυπηρετήσεως τῶν ἐθνικῶν αὐτῶν ἰδεωδῶν νὰ φθάσωσιν εἰς ἀποικιακὰς προσκτήσεις, κατὰ τὴν ὥραν ἐκείνην ἡ Ἰταλία, ἵνα ἰσορροπηθῇ πρὸς τὴν Γαλλίαν τὴν ζητοῦσαν νὰ ἐκπολιτίσῃ τοὺς Σύρους τοῦ Λιβάνου καὶ τὴν Ἀγγλίαν τὴν ζητοῦσαν νὰ ἐκπολιτίσῃ τοὺς Ἄραβας τῆς Μεσοποταμίας, θὰ ἀπῄτει νὰ ἐκπολιτίσῃ τοὺς Ἕλληνας τῶν Δωδεκανήσων; Τοῦτο ἀκριβῶς εἶναι τὸ ζήτημα. Καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, κύριοι, εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν ὑπάρχει καμμία διαφωνία, ὅτι πρέπει μετὰ πάσης εὐλαβείας νὰ ὑπομνησθῇ ἐν καιρῷ τῷ δέοντι, ἔστω δὲ ὡς ὑπόμνησις καὶ ἡ ἀσθενὴς φωνή μου, ὅτι δύναται πᾶς τις νὰ ἐπεκταθῇ ὅπου θέλει, ἀλλ’ ἐκεῖ ἔνθα πάλλει ἡ Ἑλληνικὴ ψυχή, ἐκεῖ ἔνθα λαλεῖται ἡ Ἑλληνικὴ γλῶσσα δὲν δύναται ἡ χώρα ἡ οὕτω κατοικουμένη νὰ γίνῃ ἀντικείμενον ἀποικιακῆς κτήσεως. (Χειροκροτήματα). Κύριοι, ἕτερον ζήτημα προερχόμενον ἐπίσης ἐκ τῆς συνθήκης τοῦ Λονδίνου, εἶναι καὶ τὸ ζήτημα τῶν τριῶν νήσων, Ἴμβρου Τενέδου καὶ Καστελλορίζου καὶ τὸ ζήτημα τῆς Δημοκρατίας τοῦ Ἁγίου ὄρους. Γινώσκει πολὺ καλὰ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς Δημοκρατίας τοῦ Ἁγίου Ὄρους καὶ τὸ ζήτημα τῶν νήσων Ἴμβρου καὶ Τενέδου ὑπῆρξαν ζητήματα σχετιζόμενα κατ’ ἐξοχὴν μὲ τὴν ἐπέμβασιν τῆς Ρωσσικῆς πολιτικῆς. Ἡ Ρωσσικὴ πολιτικὴ ἀπέβλεπε πάντοτε εἰς τὴν μέλλουσαν κτῆσιν τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ἀπέβλεπε δηλαδὴ εἰς πραγματοποίησιν θελήσεως, ἥτις ἐξεδηλώθη ἐν βραχεῖ χρόνῳ, ὡς πραγματική, ἀλλ’ ἀπέτυχε κατόπιν τῶν γεγονότων τῶν πολεμικῶν τῆς Ρωσσίας. Ἡ τάσις τῆς πολιτικῆς τῆς Ρωσσίας τότε προεκάλει τὴν ἀξίωσιν, ἵνα αἱ δύο προφυλακαὶ τοῦ Ἑλλησπόντου Ἴμβρος καὶ Τένεδος τεθῶσιν ἔξω τῆς Ἑλληνικῆς κυριαρχίας καὶ παραμείνωσιν εἰς τὸ Τουρκικὸν Κράτος, ἵνα γίνωσι κτῆμα ἐκείνου, ὁ ὁποῖος θὰ ἐγίνετο κτήτωρ τῆς Κων)πόλεως. Σήμερον ὑπὸ τῶν Συμμάχων ἡμῶν τῶν Μεγάλων ἀναγνωρίζεται, ὅτι ἡ Τουρκία θὰ παραμείνῃ ἐν Κωνσταντινουπόλει καὶ θὰ παραμείνῃ καὶ ἐν ταῖς χώραις ταῖς κατοικουμέναις ὑπὸ ἀκραιφνοῦς Τουρκικοῦ πληθυσμοῦ, ἐὰν ἡ προβλεπομένη ἐξέλιξις τῶν πραγμάτων λάβῃ χώραν.

§291Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἀνεγνωρίζετο αὐτὸ διὰ τὴν Τουρκίαν, ἦτο ἂν αὕτη θὰ ἤθελε νὰ κάμῃ εἰρήνην. Δὲν εἶναι αὐτὸ τὸ πρόγραμμα.

§292Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Χαίρω πολύ, διότι μὲ εὐκολύνετε, διότι ἐὰν δὲν μοῦ ἐκάμνατε τὴν παρέμβασιν αὐτὴν δὲν θὰ ἐπεχείρουν νὰ εἴπω ὅσα θὰ εἴπω τώρα. Λέγω λοιπόν, ὅτι, ἂν ἡ Τουρκία ἐπρόκειτο νὰ κάμῃ εἰρήνην, καθ’ ὃν χρόνον ἡ εἰρήνη προετείνετο ὑπὸ τοῦ Ἄγγλου Πρωθυπουργοῦ, κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἡ Τουρκία θὰ παρέμενε κυρία τῆς Θράκης καὶ τῆς Κων)πόλεως καὶ τῶν Ἀσιατικῶν χωρῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι θεωροῦνται, ὡς κατὰ τὸ μᾶλλον οἰκούμεναι ὑπὸ τῶν Ὀθωμανῶν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει μὴ ὑπάρχοντος ζητήματος οὔτε μεταβολῆς τῆς τύχης τῆς Κων)πόλεως οὔτε κἂν ζητήματος ἐπιτακτικῆς Ρωσσικῆς ἀξιώσεως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ ὑπὸ τῶν λοιπῶν Μεγάλων Δυνάμεων μὴ ἐχουσῶν οὐδὲν ἀντίθετον συμφέρον διὰ τὴν τύχην τῆς Τενέδου καὶ Ἴμβρου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι δὲν θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ ἀναθεωρηθῇ ἡ ἀπόφασις τοῦ νὰ τεθοῦν ὑπὸ τὴν Τουρκικὴν κυριαρχίαν δύο νῆσοι Ἑλληνικαί. Τὸ αὐτὸ διὰ τὸ Καστελλόριζον, τὸ ὁποῖον ὑπέστη τὴν τύχην τῆς ἐπανόδου του εἰς τὴν Ὀθωμανικὴν κυριαρχίαν κατόπιν Ἰταλικῆς ὑποστηρίξεως, διότι ἔθιγε τὰ ἄλλα ἀπώτερα σχέδια τὰ Ἰταλικὰ περὶ τῆς Ἀτταλείας. Τὸ ζήτημα ἐπίσης τῆς Δημοκρατίας τοῦ Ἁγίου Ὄρους, εἶναι ζήτημα καθαρῶς ἀναγόμενον εἰς τὴν Πανσλαυϊστικὴν ἀντίληψιν ἐν Ρωσσίᾳ καὶ τὴν θεοκρατικὴν σύστασιν τῆς καταρρευσάσης ἐν Ρωσσίᾳ Αὐτοκρατορικῆς πολιτείας. Τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀντικείμενον σοβαρᾶς συζητήσεως ἐκ μέρους τῶν Συμμάχων ἡμῶν, ὅταν ἐν Ρωσσίᾳ ἡ μὲν θεοκρατικὴ βάσις ἔφθασε μέχρι τοιούτου σημείου, ὥστε σήμερον οἱ κρατοῦντες ἐν Ρωσσίᾳ κατάσχουν τὰς περιουσίας τῶν μοναστηρίων καὶ τῶν Ἐκκλησιῶν, ὁ δὲ Πανσλαυϊσμὸς ἀντικατεστάθη διὰ τοῦ ἀκράτου καὶ τοῦ μᾶλλον ἀναρχικοῦ σοσιαλισμοῦ. Τὸ ζήτημα τοῦ Ἁγίου Ὄρους παύει νὰ εἶναι ἐπικίνδυνον διὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ περιορίζεται εἰς ζήτημα οὐχὶ δυσκόλου χειρισμοῦ, ὥστε νὰ θεωρῆται λελυμένον. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἄποψιν τῶν ζητημάτων τῶν ἐκ τῶν Βαλκανικῶν πολέμων προκυψάντων. Ἀλλ’ ὑπάρχουσιν καὶ ἄλλα ζητήματα, τὰ ὁποῖα προκύπτουσιν ἐκ τῆς σημερινῆς καταστάσεως. Κύριοι, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παρεμβὰς ἔλυσεν ἓν ζήτημα. Εἶπεν, ὅτι εἰς τὴν Τουρκίαν ἐδίδετο ἐξασφάλισις τῆς Κων)πόλεως καὶ τῆς Θράκης, ἐὰν ἡ Τουρκία συνεφώνει εἰς τὴν εἰρήνην. Τοῦτο εἶναι βεβαίως ἡ ἀκριβὴς ἑρμηνεία τῆς ἐπαγγελίας. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καθὼς καὶ ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ θὰ συνομολογήσῃ, ὅτι οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦτο ἡ βάσις τῶν τότε ὑποσχέσεων, πάντως αἱ ἀποφάσεις τῶν Μεγάλων Δυνάμεων θὰ ἐξαρτηθῶσιν ἐκ τῆς νίκης καὶ ἐκ τοῦ βαθμοῦ τῆς νίκης. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπολογίσῃ τις, ὡς ἔχουσι τὰ πράγματα τὰ πολεμικά. ἐὰν θὰ ὑπάρξῃ νίκη καὶ ποίου εἴδους νίκη θὰ ὑπάρξῃ. Ταῦτα ἀνάγονται εἰς τὴν σφαῖραν τῶν ὑψηλῶν στρατιωτικῶν κορυφῶν. Ἀλλὰ δι’ ἡμᾶς προκειμένου νὰ ἀτενίσωμεν τὰ ζητήματα ταῦτα ἀπέναντι τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας προκύπτουσι δύο περιπτώσεις. Ὑπάρχει νίκη πλήρης; ἀναμφισβητήτως, ὅταν αὕτη ἐπέλθῃ, γνωρίζει πᾶς Ἕλλην τί εἶναι ἐπιτετραμμένον καὶ ἐπιβεβλημένον νὰ ἐπιθυμήσῃ, προκειμένου περὶ τῆς πατρίδος αὑτοῦ. Γνωρίζει πᾶς Ἕλλην ποῖος Φοῖνιξ πρέπει ν’ ἀναθάλῃ ἐπὶ τῶν ἐρειπίων τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας. Ἐὰν πέπρωται νὰ σημάνῃ τὸ τέλος τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας, διὰ τὴν Ἑλλάδα εἶναι εὐκολωτέρα ἡ θέσις, ὅταν ἐξηφανίσθησαν ἀπὸ τοῦ μέσου αὐτοχειριασθέντες οἱ ἀνταπαιτηταὶ τοῦ κυριωτάτου κοσμήματος τῆς ἐθνικῆς κληρονομίας. Ἀλλ’ ἂς ἀτενίσωμεν μᾶλλον τὴν ἄλλην ἄποψιν, τὴν ἄποψιν μετρίας νίκης, τὴν ἄποψιν συμβιβασμοῦ, διότι πᾶς λογικευόμενος ὀφείλει νὰ ἀποβλέπῃ εἰς ὅλας αὐτὰς τὰς περιστάσεις, ὅταν μάλιστα βλέπῃ, ὅτι ὁ κολοσσιαῖος αὐτὸς ἀγὼν διεξάγεται ἀπὸ 4ετίας, ὥστε καὶ ὁ νικητὴς ἐκ τοῦ ἐσωτερικοῦ καμάτου νὰ μὴ δυνηθῇ νὰ ἀπολαύσῃ ἴσως τοὺς καρποὺς τῆς νίκης. Εἶναι λοιπὸν ὀρθὸν καὶ προσῆκον διὰ τὴν Ἑλλάδα νὰ εἴπωμεν τί δύναται νὰ ἐπιζητήσῃ ἀπέναντι τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας, ἐν περιπτώσει συμβιβασμοῦ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν δυνάμεθα νὰ λησμονήσωμεν, ὅτι καὶ τὰ κεκτημένα μέχρι τοῦδε δίκαια καὶ αἱ γενικαὶ ἀρχαί, αἵτινες συνδέουσι τοὺς πολεμοῦντας Συμμάχους, παρέχουσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ δικαίωμα νὰ ἀξιώσῃ τὴν ἐπιβεβαίωσιν τῆς ἐθνικῆς αὐτονομίας τῶν Ἑλλήνων τῆς τε Εὐρωπαϊκῆς Τουρκίας καὶ τῆς Ἀσιατικῆς. Λέγω «αἱ γενικαὶ ἀρχαί», διότι αἱ γενικαὶ ἀρχαὶ τῆς Συμμαχίας καθώρισαν τὸ δικαίωμα τῆς αὐτονομίας γενικῶς, ἀλλὰ καὶ εἰδικῶς προκειμένου περὶ τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας καθωρίσθη καὶ ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν καὶ τοῦ Ἄγγλου Πρωθυπουργοῦ ἐνώπιον τῶν ἐργατικῶν Σωματείων, εἶπον δὲ διατὶ ἀποδίδω μεγίστην σημασίαν εἰς τὴν ἕνωσιν τῶν ἐργατικῶν τάξεων ἐν Ἀγγλίᾳ, ὡρίσθη, λέγω, ὅτι περιμένει ὡρισμένη τύχη τοὺς Ἀρμενίους, Σύρους καὶ Ἄραβας. Αἱ χῶραι αὗται ἔχουσιν ἀνάγκην αὐτονομήσεως ἐπηγγέλθη δὲ ἡ Εὐρώπη ἡ σύμμαχος ἡμῶν εἰς τοὺς λαοὺς τούτους τὴν αὐτονομίαν. Δὲν θὰ ἦτο λοιπὸν παράδοξον, ἐὰν ἐν τῇ ἐπαγγελίᾳ ταύτῃ δὲν περιείχετο δικαιωματικῶς ἐν τῇ πρώτῃ θέσει ὁ Ἑλληνικὸς ἐκεῖνος πληθυσμὸς ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ ἐν τῇ Ὀθωμανικῇ Αὐτοκρατορίᾳ τὸ ὑπερέχον στοιχεῖον. Καὶ δὲν εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ ἀξιωθῇ, ὅτι πρὸ παντὸς Ἀρμενίου, Σύρου καὶ Ἄραβος προέχει ἡ ἐξέτασις τοῦ αὐτονομικοῦ δικαιώματος τοῦ Ἕλληνος ἐκείνου, ὁ ὁποῖος εἶναι γηγενής, ὁ ὁποῖος ἐγεννήθη ἐκεῖ, ἔζησεν ἐκεῖ καὶ ὁ ὁποῖος ἀνήκει εἰς τὴν φυλὴν ἐκείνην, ἥτις ἐκυριάρχησε πρώτῃ τῶν χωρῶν τούτων, ἥτις ἠγωνίσθη πρὸς ἐκπολίτισιν αὐτῶν, ἥτις ἀπηλευθέρωσεν ἑαυτήν, καθ’ ὃν χρόνον ὅλοι οἱ ἄλλοι δὲν ἐκίνησαν τὰ ὅπλα εἰμὴ διὰ νὰ σφαγῶσιν ἡττώμενοι; Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι ἐκτὸς τοῦ δικαιώματος τοῦ πολιτικοῦ ἔχει ὁ Ἑλληνικὸς πληθυσμὸς καὶ τὰ δικαιώματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα καθώρισεν ὁ Πρόεδρος Οὐΐλσων, ὡς δικαιώματα φυλετικῆς καὶ ἱστορικῆς ἐπικρατήσεως. Καὶ τὰ δικαιώματα ταῦτα εἶναι πλήρη ἐν ταῖς χώραις τῆς Μ. Ἀσίας. Ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελε γίνῃ ὁ συμβιβασμὸς καὶ ἤθελεν ἀναγνωρισθῇ ἡ διατήρησις τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας, εἶναι προσῆκον, ἵνα πᾶς Ἕλλην ὑψώσῃ τὴν φωνὴν ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων τούτων. Τοῦτο εἶναι τὸ πρόγραμμα ἐκεῖνο ὑφ’ ὃ κατήλθομεν εἰς τὸν Βαλκανικὸν ἀγῶνα, πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον, ἐὰν ὁ Βαλκανικὸς ἀγὼν δὲν ἀνεκόπτετο ἐκ τῶν ὀπισθοβουλιῶν τῆς Βουλγαρικῆς κακοπιστίας, ἠδύνατο νὰ καταλήξῃ εἰς πλήρη ἐπικράτησιν τῶν γενικῶν ἀρχῶν, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ ἐτύγχανον ὡρισμένων δικαιωμάτων οἱ Χριστιανικοὶ πληθυσμοὶ τῆς Τουρκίας. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου προκειμένου περὶ τῶν Ἑλλήνων ἐκείνων, οἵτινες οἰκοῦσι τὰς ἀκτὰς τῆς Μ. Ἀσίας, περὶ τῶν Ἑλλήνων ἐκείνων ὑπάρχουν κεκτημένα καὶ ἀνεγνωρισμένα δικαιώματα ὑπὸ τῶν Δυνάμεων τῶν συμμαχουσῶν μεθ’ ἡμῶν, τὰ ὁποῖα, ἐὰν αἱ πολεμικαὶ περιστάσεις δὲν ἐπέτρεψαν νὰ μεταβληθῶσιν εἰς πραγματικότητα, ἐν πάσῃ περιπτώσει δύνανται νὰ ἐπιτρέψωσιν, ἵνα βελτιωθῇ ἡ τύχη τῶν πληθυσμῶν ἐκείνων. Ἀποκαλῶ δὲ ἀνεγνωρισμένα δικαιώματα τὰς ὑποσχέσεις ἐκείνας τὰς δοθείσας ὑπὸ τῶν Συμμάχων Δυνάμεων καὶ εἰς τὴν ὑφ’ Ὑμᾶς Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὴν μετέπειτα, περὶ παραχωρήσεως τῆς Σμύρνης καὶ τοῦ Βιλαετίου Ἀϊδινίου, αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλουν σήμερον πᾶσαν προσπάθειαν καὶ ἐνέργειαν, ἵνα εἰς τοὺς πληθυσμὺς ἐκείνους ἐπιτευχθῇ ἡ ἀναγνώρισις καταστάσεως αὐτονομίας, διότι ἄλλως, ἐφ’ ὅσον εἶναι τιτλοφορημένοι, ὡς πληθυσμοί, τῶν ὁποίων ἔχει ἀναγνωρισθῇ ἡ μεταβολὴ ὑπηκοότητος, ἐφ’ ὧν ἔχει ἀναγνωρισθῇ σφαῖρα Ἑλληνικῆς ἐπιρροῆς κατὰ τοσοῦτον ἤθελον πάθει περισσότερα ὑπὸ τὴν Τουρκικὴν κυριαρχίαν, ἐὰν δὲν ἤθελον ἀναγνωρισθῇ ὡρισμέναι ὑπὲρ αὐτῶν ἐγγυήσεις. Ταῦτα εἶχον, κύριοι, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῶν βλέψεων τῶν Ἑλληνικῶν πρὸς τὴν Ὀθωμανικὴν Αὐτοκρατορίαν. Ἀλλὰ ὑπάρχουν καὶ ἕτερα ζητήματα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ τερματίσω τὸν λόγον. Εἶναι τὸ ζήτημα τῆς Παλαιστίνης. Μὴν μειδιᾶτε κύριοι. Εἶναι ἀνεγνωρισμένη ἤδη παρὰ τῇ Γαλλικῇ καὶ Ἀγγλικῇ Κυβερνήσει καὶ ἔχει τύχει πάσης συνδρομῆς ἡ ἰδέα τοῦ ἀποικισμοῦ τῶν Ἰουδαίων ἐν Παλαιστίνῃ καὶ τοῦ σχηματισμοῦ Ἰουδαϊκῆς Ἐπικρατείας. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὀρθῶς διὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἀπαντῶντος εἰς τὴν εἰσήγησιν τοῦ βουλευτοῦ κ. Κοφινᾶ ἀνεγνώρισεν, ὅτι καὶ ἡ Ἑλλὰς μετὰ συμπαθείας θέλει συντρέξει, ὅσον τὸ κατὰ δύναμιν τὴν τοιαύτην ἐπιθυμίαν τῶν Ἰσραηλιτῶν. Δὲν πρέπει ὅμως νὰ λησμονῆται παρ’ οὐδενὸς ὅτι ἡ χώρα αὕτη ἔχει δύο μορφάς, ἔχει τὴν μορφὴν τὴν ἱστορικῶς φυλετικὴν καὶ τὴν μορφὴν τὴν καθαρῶς ἐκκλησιαστικήν. Ὅσον δὲ μετὰ συμπαθείας ἡ Ἑλλὰς ἤθελεν ἀποβλέψῃ πρὸς μίαν Ἰουδαϊκὴν πολιτείαν, ἡ ὁποία θὰ στηριχθῇ ἐπὶ ἀποκαταστάσεως ἱστορικῶν ἀναμνήσεων, τόσον ἀφ’ ἑτέρου ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀποβλέψῃ εἰς τὴν ἐξασφάλισιν τῶν συμφερόντων τῶν ἐκκλησιαστικῶν, τὰ ὁποῖα συνδέονται πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Ὀρθοδοξίαν. Ἡ ἐξασφάλισις δὲ τῶν συμφερόντων τῶν ἐκκλησιαστικῶν δὲν εἶναι σχετικὴ πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν τῶν Ἰσραηλιτῶν νὰ ἐγκαταστήσωσιν ἐκεῖ ἰδίαν πολιτείαν, ἀλλὰ εἶναι σχετικὴ πρὸς τὰς τάσεις τῶν Συμμάχων ἡμῶν. Διότι εἶναι γνωστὸν καὶ ἁρμοδιώτατος εἶναι, ὅπως πληροφορήσῃ ἡμᾶς, κύριοι, εἶναι ὁ δεινὸς Ἁγιοταφίτης, ὅστις σήμερον προΐσταται τῆς Ἑλληνικῆς Ἐκκλησίας, εἶναι γνωστόν, ὅτι δεινοτάτη πάλη διεξάγεται ἐν Ἱεροσολύμοις καὶ εἰς ὅλους τοὺς τόπους τῶν προσκυνημάτων μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ κλήρου καὶ τοῦ λατινικοῦ. Ὁ Ἑλληνικὸς κλῆρος ἔτυχε πάντοτε τῆς προστασίας τῆς ὀρθοδόξου Ρωσσικῆς Ἐκκλησίας, διότι ἐν τῇ προστασίᾳ τῇ παρεχομένῃ ὑπεθάλπετο καὶ τὸ Πανσλαυϊκὸν ὄνειρον διὰ τὴν Νότιον Μ. Ἀσίαν. Σήμερον ὁ προστάτης αὐτὸς ἐξέλιπεν, ἂν ὄχι παντελῶς, ἀλλὰ τοὐλάχιστον διὰ δεκαετηρίδας ἐτῶν. Σήμερον ἄρα ἐναπόκειται εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Πολιτείαν νὰ ἐξασφαλίσῃ τὰ ἐκκλησιαστικὰ προνόμια, καθ’ ἣν περίπτωσιν ἐπιτύχῃ τὸ σχέδιον τῆς ἐγκαθιδρύσεως ἐν Παλαιστίνῃ ἐκκλησιαστικῆς Πολιτείας ὑπὸ Διεθνῆ ἔλεγχον. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἡ Λατινικὴ Ἐκκλησία ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν εἶχε τύχῃ τῆς προστασίας τῆς Γαλλίας, ἥτις ἐμειώθη βαθμηδὸν, ἀφ’ ἧς ἐπῆλθεν ἐν Γαλλίᾳ ὁ χωρισμὸς Ἐκκλησίας καὶ Κράτους. Ἀφ’ ἧς ὅμως σήμερον ἀποβλέπει ἡ Γαλλία εἰς πολιτικὴν ἐγκατάστασιν ἐν Συρίᾳ εἶναι μοιραῖον, ὅτι θὰ ἀποκατασταθῇ πάλιν ἰσχυρὰ ἡ προστασία τοῦ Λατινικοῦ κλήρου καὶ ἐναπόκειται εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Πολιτείαν καὶ εἰς τὸ σύνολον τῶν Ἑλληνικῶν Πατριαρχείων νὰ προβάλωσι τὴν ἐξασφάλισιν τῶν προνομίων τοῦ Ὀρθοδόξου Πατριαρχείου Ἱεροσολύμων. Καὶ ἐν τέλει, κύριοι, θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ μὴ καταλείπω τὸ βῆμα, χωρὶς νὰ μνησθῶ, ὅτι ὑπάρχει μεγαλόνησος τῆς Ἑλλάδος ἀπολαμβάνουσα τῶν ἀγαθῶν τοῦ πολιτισμοῦ, ὑπὸ πεπολιτισμένην διοίκησιν, ἡ ὁποία ὅμως πάντοτε ἔχει καὶ θὰ ἔχῃ ἀκμαῖον τὸ ἐθνικὸν συναίσθημα, ἡ Κύπρος. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἐνθυμηθῶ, ὅτι ἐδόθη ἄλλοτε ὑπόσχεσις ἀποκαταστάσεως τῆς Κύπρου ὑπὸ ὅρον, ἡ ὁποία ἀνεκλήθη μὴ ἐκτελεσθέντος τοῦ ὅρου. Αἱ ἀρχαί, αἱ ὁποῖαι διέπουσι τοὺς Συμμάχους εἶναι ἀρχαὶ ἐλευθέρας διαθέσεως τῶν λαῶν. Ἡ Κύπρος ἀποτελεῖ σήμερον χώραν στρατιωτικῶς κατεχομένην ὑπὸ τῶν Ἄγγλων, διότι τὸ Πολιτικὸν καθεστὼς τῆς Κύπρου ὑπῆρξε τὸ ἀκόλουθον κατὰ τὴν συνθήκην τοῦ 1878. Ἀνέλαβεν ἡ Ἀγγλία τὴν κατοχὴν καὶ τὴν διοίκησιν αὐτῆς ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἐγγυήσεως τῆς ἀκεραιότητος τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας καὶ τῆς ἐπιστροφῆς εἰς ταύτην τῶν περιφερειῶν Κάρς, Βατοὺμ καὶ Ἀρδαχάν. Αὗται δὲν ἐπεστράφησαν διὰ τῆς Συνθήκης τοῦ Βερολίνου, ἡ δὲ Κύπρος παρέμεινεν ὑπὸ τὴν Ἀγγλικὴν κατοχήν. Ἀρξαμένου τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου ἡ Κύπρος ἐκηρύχθη προσάρτημα καὶ ἐτέθη ὑπὸ τὴν στρατιωτικὴν Ἀγγλικὴν κατοχήν. Ἔχω τὴν βεβαιότητα, ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία μετὰ τόσης ζωηρότητος καὶ ἐνθουσιασμοῦ ἐτηλεγράφησεν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τῇ ἐπετείῳ τῆς Ἑλληνικῆς παλιγγενεσίας, δὲν ἔχει ζωηροτέραν πραγματοποίησιν τῆς εὐχῆς ταύτης νὰ κάμῃ παρὰ νὰ διευκολύνῃ τῆς Κύπρου τὴν ἕνωσιν. Δὲν ἔχω ἀμφιβολίαν ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις προκειμένου περὶ τῶν νησιωτῶν, οἱ ὁποῖοι διετήρησαν ἀπαραμείωτον τὸ Ἑλληνικὸν αἴσθημα ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος καὶ οἱ ὁποῖοι προσῆλθον ἐθελοντικῶς εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀδείᾳ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, ἵνα χύσωσι τὸ αἷμά των ὑπὲρ αὐτῆς, ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἡ φιλελευθέρα, εἰς τὸ πνεῦμα τῆς δικαιοσύνης, τῆς ὁποίας ὀφείλομεν τὴν προσάρτησιν τῶν Ἰονίων νήσων, ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία ἀνεγνώρισεν ἐπὶ τοσοῦτον τὸ ἐθνικὸν συναίσθημα τῶν Κυπρίων, ὥστε ἐπέτρεψεν εἰς αὐτοὺς νὰ συναγωνισθῶσι μεθ’ ἡμῶν, ἡ Κυβέρνησις αὕτη ἀποβλέπουσα εἰς τὰς θυσίας, εἰς ἃς πρόκειται νὰ προβῇ ἡ Ἑλληνικὴ Χώρα ὅταν μετὰ τῶν Συμμάχων αὐτῆς, ἀποβλέπουσα εἰς θυσίας χρήματος καὶ αἵματος δὲν θέλει διστάσῃ ἵνα τὸ δίκαιον τὸ ἀνεγνωρισμένον ὑπ’ αὐτῆς μέχρι τοῦδε τῆς ἐθνικότητος τῶν νησιωτῶν πραγματοποιήσῃ ἐμπράκτως δι’ ἐθνικῆς αὐτῶν ἀποκαταστάσεως. Καὶ τότε ἀκριβῶς θὰ δύναται ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις νὰ εἴπῃ ὅτι τὴν εὐχὴν αὐτῆς ὑπὲρ ἀναζωογονήσεως τῆς Ἑλλάδος ἐπραγματοποίησεν ἀποκαθιστῶσα λαόν, ὁ ὁποῖος ἔχει τὸ ἐθνικὸν συναίσθημα ἀκμαῖον. Ζητῶ, κύριοι, συγγνώμην διὰ τὴν μακρὰν ἀγόρευσίν μου. Ἐθεώρησα ὅμως ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ εἴπω ταῦτα διότι, ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι ἡ φωνὴ ἡ ἀπὸ τοῦ Κοινοβουλίου ἐξερχομένη εἴτε μικρά, εἴτε μετρία, εἴτε μεγάλη εἶναι, ὅταν ἐξέρχεται οὐχὶ ἐπὶ σκοπῷ ἀντιπολιτεύσεως ἀλλ’ ἐπὶ σκοπῷ ἐξυπηρετήσεως τῶν συμφερόντων τοῦ Ἔθνους, εἶναι φωνὴ ἡ ὁποία δύναται νὰ προαγάγῃ τὰ ζητήματα συντελοῦσα καὶ αὐτὴ ὡς βοηθὸς εἰς τὴν ἐργασίαν αὐτήν. Ἡ ἀντιπολίτευσις, κύριοι, καθ’ ὅλα αὐτῆς τὰ μέλη ἐπεζήτησε νὰ παράσχῃ τὴν συνδρομὴν αὐτῆς εἰς τὴν Χώραν. Ἡ ἀντιπολίτευσις ἔπραξε τὸ καθῆκόν της μέχρι τοῦδε καὶ θὰ πράξῃ τοῦτο μέχρι τέλους ἀκριβῶς ἐπιδιώκουσα οὐχὶ νὰ ἀντιπολιτευθῇ, ἀλλὰ νὰ διαφωτίσῃ. Προκειμένου περὶ τοῦ πολιτικοῦ ἀγῶνος ἐθεωρήσαμεν ὀρθὸν ἀπὸ τῆς εἰσόδου ἡμῶν εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἀναγνωρίσωμεν ὅτι ὁ ἐσωτερικὸς ἀνταγωνισμὸς εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀνασταλῇ μέχρι τῆς στιγμῆς καθ’ ἣν αἱ ἐξωτερικαὶ περιστάσεις θὰ ἐπιτρέψωσι τὴν ἐλευθέραν ἀνάπτυξιν τῶν πολιτικῶν ἀρχῶν ἑκάστου. Τότε δὲ ἀκριβῶς ἕκαστος θὰ ἐπιδιώξῃ τὸ ἔργον αὐτοῦ κατὰ τὸν καταλληλότερον τρόπον ὑπὲρ τῆς χώρας ἐντὸς τῆς ἐννόμου ὁδοῦ, ἔχων ὡς γνώμονα τὸ συμφέρον τῆς χώρας. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θεωρεῖ ὀρθὸν ἡ ἀντιπολίτευσις νὰ τονίσῃ εἶναι ὅτι καίτοι ἀπὸ ἀπόψεως ἐσωτερικῶν πολιτικῶν ἀρχῶν ῥιζικῶς διίσταται πρὸς τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ἐννοεῖ ὅμως ὅτι πρὸ παντὸς πρέπει νὰ ἐξυπηρετηθῇ σήμερον τὸ συμφέρον τῆς Ἑλλάδος καὶ ὅτι πᾶσα ἐσωτερικὴ ἄποψις πρέπει νὰ ἀνασταλῇ, ἡ δὲ ἐξέλιξις ἡ ἐσωτερικὴ νὰ γίνῃ διὰ τῆς ἐννόμου ὁδοῦ ἄνευ βιαιοτήτων καὶ νευρικοτήτων. Μεθ’ ὅλην τὴν διάστασιν ἡμῶν θὰ εἴμεθα εὐτυχεῖς ἐὰν μέχρι τέλους τὸ ἔργον τὸ ἐξωτερικὸν ἐπιδιωχθῇ ἐπιτυχῶς ἔστω καὶ ὑπὸ Κυβερνήσεως, ἀπὸ τῆς ὁποίας τόσαι διαφοραὶ χωρίζουσιν ἡμᾶς. Συνενοῦμεν δὲ τὴν εὐχήν, ἵνα ἡ προκειμένη δοκιμασία λήξῃ ὑπὲρ τῆς χώρας ἐπωφελῶς. Ἀλλ’ ἀπεκδεχόμεθα ὅτι τούτων ἐπιτευχθησομένων ἡ χώρα θὰ ἀφεθῇ ἐλευθέρα εἰς τὴν ἐσωτερικὴν ἐξέλιξίν της διὰ τῆς ἐννόμου ὁδοῦ καὶ ὅτι τὰ ἐσωτερικά της πράγματα θὰ ῥυθμισθῶσι διὰ τῆς ψήφου καὶ μόνης τῆς ἐπιτακτικῆς ψήφου τοῦ κυριάρχου λαοῦ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§293ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§294Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Πολὺ ὀλίγας λέξεις ἔχω νὰ εἴπω, κύριοι βουλευταί. Ἡ ἀγόρευσις τοῦ τελευταίου ἰδίᾳ κυρίου βουλευτοῦ ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας προκαλεῖ ὀλίγας μόνον παρατηρήσεις, ὀλίγας μόνον ἀπαντήσεις. Πρέπει νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ὁ ἔλεγχος τῶν δανείων, ὁ γενόμενος ἀπὸ τὸν τελευταῖον βουλευτὴν ἔγινε μετ’ ἀντικειμενικῆς προσκλήσεως εἰς τὰ πράγματα καὶ αὐτὸ μὲ ἀπαλλάσσει τῆς ἀνάγκης νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν πρῶτον ὁμιλήσαντα βουλευτήν, ὁ ὁποῖος, δυστυχῶς, δὲν ὡμίλησε—θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ τῷ εἴπω—μετὰ τῆς σοβαρότητος, ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται εἰς τοιαύτας περιστάσεις ἐνώπιον τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας. Μάλιστα, δὲ θὰ ἐνόμιζον ὅτι δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ ἀνέλθω εἰς τὸ βῆμα καθόλου, ἐὰν δὲν ἐφοβούμην μήπως ἐκ τῶν λεχθέντων τοῦ τελευταίου ἀγορεύσαντος μείνει ἀνησυχαστική τις ἐντύπωσις εἰς τὸ πνεῦμα τῆς ἀγορᾶς ἐκ τῶν φόβων, τοὺς ὁποίους διετύπωσεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας ἐν σχέσει μὲ τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ φέρῃ καὶ ἡ πληθωρικὴ κυκλοφορία νομίσματος πιστωτικοῦ ἰδίως, ἀλλὰ καὶ ὁ τρόπος, καθ’ ὃν γίνεται ἡ σύναψις τῶν δανείων αὐτῶν. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας φοβεῖται, ὅτι καθ’ ὃν τρόπον γίνεται τὸ δάνειον, καὶ ἀνεγνώρισεν, ὅτι ὑπὸ τὰς περιστάσεις τὰς σημερινὰς, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ὑπὸ καλύτερον τύπον, ἀλλὰ ἀνησυχεῖ, ἐπειδὴ τὸ ποσὸν τῶν δαπανῶν τοῦ δανείου αὐτοῦ, πρὶν νὰ πορισθῇ ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς ἐκδόσεως τραπεζογραμματίων γίνεται ὡς κάλυμμα τῶν πιστώσεων, τῶν παρεχομένων ὑπὸ τῶν Δυνάμεων, δηλαδή, τὸ ἐξωτερικὸν δάνειον, τὸ ὁποῖον μᾶς ὑπόσχονται αἱ Δυνάμεις, φοβεῖται, λέγω, ὅτι διὰ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ποριζόμεθα τὸ δάνειον εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἐπέλθῃ καμμία ἀνωμαλία εἰς τὴν νομισματικὴν κυκλοφορίαν νὰ ἐπέλθῃ, δηλαδή, ὑποτίμησις εἰς τὸ κυκλοφορικὸν τοῦτο μέσον, τὸ τραπεζογραμμάτιον, καὶ ἑπομένως νὰ ἐπέλθῃ ἐκ τούτου αὔξησις τῶν τιμῶν, αὔξησις τῶν τιμῶν τῶν προϊόντων, τὰ ὁποῖα δυνάμεθα νὰ προμηθευθῶμεν ἀπὸ τὸ ἐξωτερικόν. Οἱ φόβοι, κύριοι, αὐτοὶ εἶναι ἀσύστατοι. Τὸ κακὸν τῆς πληθωρικῆς κυκλοφορίας, ἡ ὁποία, βεβαίως, συντελεῖ ἔν τινι μέτρῳ ὡς εἷς ἐκ τῶν παραγόντων εἰς τὴν αὔξησιν τῶν τιμῶν, ὄχι ὡς σπουδαιότερος, τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ὑπάρχει ὁ παγκόσμιος πόλεμος καὶ ὁ ἀποκλεισμὸς καὶ ἡ δρᾶσις τῶν ὑποβρυχίων, καὶ ἡ πληθωρικὴ κυκλοφορία εἶναι ἐκ τῶν στοιχείων, τὰ ὁποῖα φέρουν αὔξησιν τινὰ τῶν τιμῶν, ἀλλ’ ἡ πληθωρικὴ φέρει τὴν αὔξησιν τῶν τιμῶν ὡς ἕτερος ἐκ τῶν παραγόντων, ὄχι μόνον ἡ πληθωρικὴ τοῦ νομίσματος τοῦ πιστωτικοῦ, ἀλλὰ ἡ πληθωρικὴ καὶ τοῦ νομίσματος τοῦ μεταλλικοῦ, δηλαδή, ἐὰν τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον εἶναι δάνειον ἐξωτερικὸν 6 μῆνας μετὰ τὸν πόλεμον, ἐν τῷ μεταξὺ δὲ ἐσωτερικὸν διὰ τοῦ συνδυασμοῦ αὐτοῦ. Ἐὰν τὸ δάνειον δὲν ἐγένετο δι’ αὐτοῦ τοῦ τύπου, ἀλλ’ ἐξωτερικὸν ἀμέσως, ἐὰν αἱ Δυνάμεις μᾶς ἔδιδον ἀπὸ τοῦδε τὸ χρῆμα καὶ τὰς πιστώσεις εἰς τὸ ἐξωτερικὸν διὰ νὰ ἀγοράσωμεν τὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν ἀνάγκην, τὰ ἀποτελέσματα τῆς αὐξήσεως τῶν τιμῶν λόγῳ τῆς πληθωρικῆς κυκλοφορίας, θὰ ἐπήρχοντο κατὰ τὸ αὐτὸ μέτρον ἀπολύτως κατὰ τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐπέρχεται καὶ σήμερον. Ὁ κύριος βουλευτὴς τῆς Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας εἶπεν, ὅτι βλέπετε, ὅτι ἔχομεν εἰς τὸ Χρηματιστήριον ἀγορὰς διαφόρων ἀξιῶν εἰς τιμὰς μεγάλας, αἱ ὁποῖαι καταντοῦν νὰ ἀποφέρουν εἰς τοὺς ἀγοράζοντας κέρδος πολὺ μεγάλον· αὐτὸ εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς ἀφθονίας τοῦ πλούτου καὶ τῆς ἀδυναμίας τοῦ νὰ χρησιμοποιηθῇ ὁ πλοῦτος καὶ εἰς παραγωγικώτερα μέρη ἐν ὅσῳ διαρκεῖ ὁ πόλεμος, ἐπέρχεται φυσικὰ ὁ διαγωνισμὸς τῶν προσφερόντων τὸ χρῆμα καὶ φυσικὰ κατ’ ἀνάγκην ὑψώνονται αἱ ἀξίαι. Ἀλλ’ ἐάν, ἐπαναλαμβάνω, τὸ δάνειον ἐγένετο ἀπ’ εὐθείας ὡς δάνειον ἐξωτερικὸν εἰς χρυσὸν αὐτούσιον—ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ κανεὶς—ἡ αὔξησις τῶν τιμῶν δὲν θὰ ἦτο οὔτε κατὰ λεπτὸν μεγαλειτέρα. Ἐπεθύμουν, λοιπόν, νὰ τονισθῇ τοῦτο, διότι δὲν πρέπει νὰ μείνῃ ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν ὁ συναλλασσόμενος κόσμος, ὅτι τὸ συνάλλαγμα αὐτὸ, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐκδοθῇ εὑρίσκεται ἐν οἱᾳδήποτε μειονεξίᾳ πρὸς τὸ τραπεζογραμμάτιον, τὸ ὁποῖον ἐκδίδεται ἀπὸ 8 ἐτῶν ἤδη ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ΓΧΜΒʹ νόμου. Ἰσχυρίσθην προηγουμένως διὰ διακοπῆς πρὸς τὸν κύριον βουλευτὴν Κερκύρας καὶ ἐπαναλαμβάνω ἐπιμένων, ὅτι ὁ νόμος ΓΧΜΒʹ παρέχει κάλυμμα εἰς τὴν κυκλοφορίαν πιστωτικὸν ὄχι μεταλλικόν. Ἐκδίδεται τὸ γραμμάτιον ὡς ἀντίκρυσμα ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος, ὄχι ὡς ἀντίκρυσμα καταθέσεων χρυσοῦ εἰς τὴν Τράπεζαν ἐδῶ τὴν Ἐθνικήν, ἀλλ’ οὔτε καὶ εἰς τὰς Τραπέζας τὰς ἐξωτερικάς, χρυσοῦ, ὁ ὁποῖος θὰ ἦτο αὐτούσιος ἀποδοτέος καὶ τὸν ὁποῖον ἡ Τράπεζα δὲν θὰ ἐδικαιοῦτο νὰ μεταχειρισθῇ, ἀλλὰ ὁ ὁποῖος θὰ ἦτο ἐγκεκλεισμένος διὰ λογαριασμὸν τῆς Τραπέζης τῆς Ἐθνικῆς. Ἡ Τράπεζα ἐκδίδει τὰ τραπεζογραμμάτια αὐτὰ, διότι ἔχει ἀντιστοίχους πιστώσεις εἰς Τραπέζας πρώτης τάξεως εἰς χώρας, αἱ ὁποῖαι ὁρίζονται ἐν τῷ νόμῳ. Ἐρωτῶ: κατὰ τίνα τρόπον θὰ δεχθῆτε, ὅτι τὸ τραπεζογραμμάτιον, τὸ ὁποῖον ἐκδίδεται σήμερον ἐπὶ τῇ βάσει πιστώσεων, τὰς ὁποίας δὲν ἔχει δώσει τὸ Τραπεζιτικὸν κατάστημα, ἀλλ’ ἔχουν δώσει αὐταὶ αὗται αἱ Κυβερνήσεις τῶν τριῶν ἐκ τῶν πλουσιωτέρων Κρατῶν τοῦ κόσμου; Κατὰ τίνα τρόπον τὸ τραπεζογραμμάτιον αὐτὸ θὰ ἔχει ἀξίαν ἐσωτερικὴν μικροτέραν ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἢ ἔχει τὸ ἐκδοθὲν μὲ ἀντίκρυσμα, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ πίστωσιν μιᾶς ἐκ τῶν Τραπεζῶν; Ὁ ὅλος μηχανισμὸς τοῦ δανείου ἀσφαλίζει, ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ ἔχωμεν ὑποτίμησιν τοῦ τραπεζογραμματίου ἀπέναντι τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς ἐφαρμογῆς τῆς συμβάσεως καὶ θὰ εἴπω καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου. Τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ἔχομεν ἀπὸ τοῦδε τόσον ἀριθμὸν ἑκατοντάδων ἑκατομμυρίων πιστώσεων ἐν τῷ ἐξωτερικῷ καὶ τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν αἱ πιστώσεις πρόκειται νὰ αὐξηθῶσιν διὰ δαπάνας πολεμικὰς γενομένας ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ φοβηθῇ κανείς, ὅτι τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν θὰ ἔχωμεν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν 800.000.000 καὶ εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους 1.500.000 νὰ διαθέσωμεν, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ φοβηθῇ κανείς, ὅτι τὰ τραπεζογραμμάτια, τὰ ὁποῖα ἀντιπροσωπεύουν αὐτὸ τὸ ποσόν, εἶναι δυνατὸν μία στιγμὴ ἡ Τράπεζα νὰ μὴ δυνηθῇ νὰ τὰ ἐξαργυρώσῃ διὰ τῆς παροχῆς ἀναλόγου συναλλάγματος ἐσωτερικοῦ καὶ πῶς δύναται οὔτε ἐπὶ στιγμὴν νὰ φοβηθῇ τις, ὅτι αὐτοὶ οἱ κολοσσιαῖοι ὀργανισμοί, ὁποῖοι εἶναι τὰ Κράτη μετὰ τῶν ὁποίων συμμαχοῦμεν εἶναι δυνατὸν ἐπιστάσης τῆς ὥρας νὰ μὴ εἶναι εἰς θέσιν νὰ παράσχωσι τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον ὑπεσχέθησαν εἰς τὴν Ἑλλάδα, πρὸς σύμμαχον, ἵνα ἀντιμετωπίσῃ τὰς δαπάνας τοῦ πολέμου; Ἀλλά, κύριοι, νομίζω ὅτι ἔχομεν ἀκόμη καὶ μίαν ἄλλην ἐλπίδα καὶ μίαν ἄλλην πεποίθησιν καλύτερα. Βέβαια ἔχομεν σήμερον καὶ τὴν ἀφθονίαν τοῦ χρήματος ὡς ἕνα ἐκ τῶν παραγόντων τῆς αὐξήσεως τῶν τιμῶν, ἀλλὰ καλὸν θὰ ἦτο νὰ μὴ φθάσωμεν μέχρι τοῦ σημείου νὰ ἀπελπισθῶμεν καὶ νὰ ρίψωμεν σπονδὸν εἰς τὰς κεφαλάς μας, διότι μᾶς ἔστειλεν ὁ Θεὸς τὰ χρήματα αὐτά. Ἔχει τὰ κακά του βέβαια, ἀλλὰ φαίνεται ὅτι ὑπάρχουσι καὶ ἀντίστοιχα ἀγαθά, τὰ ὁποῖα εἶναι πολὺ ἀνώτερα ἀπὸ τὸ τῆς αὐξήσεως τῶν τιμῶν προσωρινῶς. Ἐγὼ προβλέπω ὅτι εἰς τὸ τέλος τοῦ πολέμου θὰ ὑπάρχῃ συσσωρευμένον ἄφθονον χρῆμα ἐν τῷ τόπῳ καὶ ἐκ τῶν στρατιωτικῶν δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι γίνονται ἐν τῷ τόπῳ ὑπὸ τοῦ ἰδικοῦ μας στρατοῦ καὶ ἐκ τῶν στρατιωτικῶν δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι γίνονται ἐν τῷ τόπῳ ὑπὸ τῶν ξένων, θὰ ὑπάρξῃ συσσωρευμένον τόσον χρῆμα, ὥστε τὸ χρῆμα αὐτό, τοῦ ὁποίου βεβαίως ἕνα μέρος τῶν πιστώσεων ἰδίως εἰς τὸ ἐξωτερικὸν θὰ ἐξαφανισθῇ μὲ τὴν ἀθρόαν εἰσαγωγὴν μετὰ τὸν πόλεμον ἐμπορευμάτων ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἀλλὰ μέρος μόνον, θὰ ὑπολειφθῇ ὑπόλοιπον, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι τόσον ἄφθονον, ὥστε οὐχὶ μόνον θὰ ἐπιτρέψῃ νὰ ἀφοσιωθῶμεν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων τῆς χώρας ἔχοντες ἐκεῖνο τὸ μέσον, τὸ ὁποῖον μᾶς ἔλειπε μέχρι τοῦδε, ἀλλὰ καὶ τὸ κυκλοφοροῦν νόμισμα καὶ ὁ πλοῦτος ὁ εἰς ἀριθμὸν εὑρισκόμενος θὰ εἶναι τόσος, ὥστε τὸ Κράτος, ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι θὰ δυνηθῇ μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ πολέμου νὰ εὕρῃ τότε καὶ εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τὰ μέσα ὅπως συνάψῃ δάνειον ὄχι διὰ νὰ πληρώσῃ αὐτὸ τὸ δάνειον τὸ ἐξωτερικόν, τὸ ὁποῖον συνάπτεται ὑπὸ τοὺς ἀρίστους ὅρους, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς ὅλας τὰς ἀνάγκας τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων καὶ τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ πλούτου, τὸν ὁποῖον μᾶς ἔδωσεν ἡ χώρα κατὰ τὸν τελευταῖον πόλεμον χωρὶς νὰ ἔχωμεν ἀναγκαίαν προσφυγὴν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν διὰ δάνειον, διότι ἄλλως τε αἱ ἐξωτερικαὶ ἀγοραὶ φοβοῦμαι ὅτι διὰ πολὺν χρόνον καὶ διὰ τοὺς φίλους ἀκόμη θὰ εἶναι κλεισμέναι. Εἶπον ὅτι τὸ δάνειον τὸ ἐσωτερικὸν μᾶς χρειάζεται ἵνα ἐκμεταλλευθῶμεν τὰς πηγὰς τοῦ πλούτου τῆς χώρας, ὄχι νὰ πληρώσωμεν τὸ δάνειον τὸ ἐξωτερικόν, διότι ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ πληρώσωμεν οἱονδήποτε δάνειον κάθε ἄλλο θὰ ἐπληρώνομεν ἢ αὐτὸ ποὺ συνάπτεται ὑπὸ τοὺς ἀρίστους ὅρους. Ὁ τόκος τοῦ δανείου δὲν γνωρίζω ποῖος θὰ εἶναι. Ἀλλὰ κανεὶς δὲν δύναται νὰ εἴπῃ ὅτι θὰ εἶναι ὑπερβολικὸς τόκος προκειμένου περὶ Ἀγγλίας, Γαλλίας καὶ Ἀμερικῆς. Εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι δὲν θὰ εἶναι ἀνώτερος ἀπὸ τὸν τόκον, τὸν ὁποῖον πληρώνουν τὰ Κράτη αὐτὰ διὰ τὰ ἴδια αὐτῶν δάνεια. Εἶναι ἀδύνατον νὰ διανοηθῇ τις, ὅτι ἀπὸ τὴν ἐπιχείρησιν αὐτὴν τοῦ δανείου αἱ Κυβερνήσεις τῶν τριῶν Δυνάμεων θὰ θελήσωσι νὰ κερδοσκοπήσωσι. Θὰ ἐπιβληθῇ ὁ τόκος τὸν ὁποῖον καὶ ἐκεῖνοι θὰ πληρώνουσι διὰ τὰ δάνειά των. Τὸ λέγω μετὰ πεποιθήσεως, διότι ἐκ συνομιλίας μου μετὰ τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Ἀμερικῆς ἐξήγαγον ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν καὶ ἡ προθεσμία καὶ ὁ τόκος θὰ εἶναι ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον θὰ ἔχωσι διὰ τὰ ἰδιά των δάνεια. Ἡ προθεσμία τῶν 15 ἐτῶν μᾶς δίδει τὴν εὐκαιρίαν διὰ νὰ εὕρωμεν τὴν περίστασιν καθ’ ἣν θὰ δυνηθῶμεν νὰ κάμωμεν ἄλλο ἐξωτερικὸν δάνειον, ἵνα μὴ διατυπώσω τὴν ἐλπίδα ὅτι εἰς 15 χρόνια ὕστερα ἀπὸ τὰς δαπάνας τοῦ πολέμου καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ πλούτου, θὰ δυνηθῶμεν νὰ εὕρωμεν καὶ ἐσωτερικὸν δάνειον. Θὰ ἔχωμεν ὅμως τὸν χρόνον ἵνα συνάψωμεν ἐξωτερικὸν δάνειον. Ἐὰν δὲ μᾶς πιέζουν ταμειακαὶ δυσχέρειαι, δυνάμεθα νὰ ἀφήσωμεν τὸ δάνειον αὐτό, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ πειὸ νοικοκυρεμένο δάνειον, τὸ ὁποῖον ἔκαμεν ἡ Ἑλλάς, διότι οὔτε μεσιτείας πληρώνει, οὔτε ἔκδοσιν ὁμολογιῶν, οὔτε τίποτε, 100 δραχμὰς παίρνει, 100 θὰ δώσῃ καὶ τόκον θὰ πληρώνῃ ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον πληρώνουν ἰσχυροὶ ὀργανισμοί, ὡς οἱ τῶν μεγάλων συμμάχων. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας εἶπεν ὅτι αὐτὸ τὸ δάνειον ποῦ ἐκάμαμεν βέβαια κανονίζει καὶ τὴν πολιτικήν μας διὰ σειρὰν ἐτῶν καὶ πρέπει νὰ τὸ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει. Δὲν νομίζω ὅτι τὸ δάνειον κανονίζει τὴν πολιτικήν μας ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν. Τὴν κανονίζει ἡ μετοχή μας εἰς τὸν πόλεμον, ἀλλ’ οὔτε αὐτὴ τὴν κανονίζει ἡ θέσις μας ἡ γεωγραφική, οἱ ὅροι μας οἱ ἐθνικοί, ἡ παρουσία τῶν κληρονομικῶν μας ἐχθρῶν εἰς τὸ ἀντίπαλον στρατόπεδον, τῶν κληρονομικῶν μας ἐχθρῶν, οἵτινες εὑρίσκονται εἰς ἀντίθεσιν μὲ ἡμᾶς εἰς τὸ πολυτιμότερον τμῆμα τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Τὴν ρυθμίζει καὶ ἡ γεωγραφικὴ θέσις· πῶς θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ζήσωμεν βίον ἐπὶ στιγμὴν ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὰς Δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι κρατοῦσι τὴν Μεσόγειον; Ἡ ἀνεξαρτησία εἶναι λέξις κενὴ ἀπὸ τῆς στιγμῆς καθ’ ἣν ἠθέλομεν εὑρεθῇ εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὰς δυνάμεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι κρατοῦσι τῆς Μεσογείου. Δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ζήσωμεν οὔτε ἐπὶ στιγμὴν ἐν ἀντιθέσει ὄχι κἂν πολεμικῇ, ἀλλὰ καὶ ἁπλῶς ἐν ὀξείᾳ ἀντιθέσει μὴ πολεμικῇ. Τὸ εἴδομεν, τὸ ἐδοκιμάσαμεν, ἐφθάσαμεν νὰ ἴδωμεν τὸ φάσμα τοῦ θανάτου δι’ ἀντίθεσιν μὴ πολεμικήν. Αὐτὰ εἶναι, κύριοι, τὰ ὁποῖα κανονίζουσι τὴν θέσιν τῆς Ἑλλάδος, ὄχι τὸ δάνειον αὐτό. Εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν εἰς τὸ μέλλον θὰ μετεβάλλοντο αἱ περιστάσεις — αἱ γεωγραφικαὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβληθῶσι ποτέ, εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν θὰ μεταβληθῶσιν οὔτε αἱ πολιτικαί, οὔτε αἱ ἐδαφικαί, οὔτε τὸ Κράτος τῆς θαλάσσης θὰ ἀπομακρυνθῇ ἀπὸ τὰς χεῖρας, εἰς τὰς ὁποίας εὑρίσκονται οὐχὶ μόνον ἐν τῷ συμφέροντι αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἀσφάλειαν τοῦ κόσμου, ἀλλ’ ἐν τῇ ἀπιθάνῳ ἐκείνῃ περιπτώσει τῇ ὅλως ἀποκεκλεισμένῃ, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ μετεβάλλοντο οἱ ὅροι καὶ ἡ κυριαρχία τῶν θαλασσῶν, θὰ περιήρχετο εἰς ἄλλους, μετὰ τῶν ὁποίων θὰ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ εἴμεθα εἰς ἀγαθὰς σχέσεις, οὐδεὶς θὰ μᾶς ἠμπόδιζε νὰ ἔλθωμεν εἰς συνενόησιν μὲ τοὺς ἰσχυροτέρους ναυτικῶς. Ἑπτακόσια ἑκατομμύρια φράγκων θὰ ἠδύναντο νὰ εὑρεθῶσιν εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην νὰ πληρώσωμεν τὸ δάνειον ποῦ ὀφείλομεν. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι τὸ λέγω ἵνα ἐξαντλήσω ἐντελῶς πᾶσαν ἀντίληψιν ἀντίθετον πρὸς τὴν ἰδικήν μου, διότι, ἐπαναλαμβάνω, εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος καὶ πεπεισμένος ὅτι οἱ ὅροι τῆς ναυτικῆς ἐπικρατήσεως εἰς τὸν κόσμον δὲν πρόκειται νὰ μεταβληθῶσιν οὔτε ταχέως, ἀλλ’ οὔτε καὶ ἀργότερον. Ὅσον τέλος πάντων δύναται ἡ πρόβλεψις τῶν ἀνθρώπων νὰ φθάσῃ, διότι βεβαίως τὸ μέλλον τὸ ἀπώτερον, τὸ μετ’ αἰώνων, δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ προΐδωμεν. Εἰς ὅλην τὴν ὁμιλίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Αἰτωλοακαρνίας βουλευτοῦ, τὴν σχετιζομένην πρὸς τὰς κατὰ τὰς ἀντιλήψεις του διεκδικήσεις τὰς ἐθνικάς, ἐννοεῖ πολὺ καλὰ ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ἀπάντησιν ἰδικήν μου.

§295Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ προεῖπον.

§296Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἓν μόνον δύναμαι καὶ ὀφείλω νὰ εἴπω, Κύριοι, ὅτι τὸ καθῆκον ἡμῶν εἶναι ὅπως εἰς τὸν διεξαγόμενον αὐτὸν παγκόσμιον ἀγῶνα, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ ἀγὼν μεταξὺ τῆς ἐλευθερίας τῶν ἐθνῶν ὅλων ἀπὸ τὸ ἓν μέρος καὶ τῆς κοσμοκρατίας ἑνὸς κράτους ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος, τῶν δημοκρατικῶν ἰδεωδῶν ἀπὸ τὸ ἓν μέρος καὶ τοῦ ἀπολυταρχισμοῦ, τοῦ δεσποτισμοῦ, τοῦ μιλιταρισμοῦ ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος, εἰς τὸν ἀγῶνα αὐτὸν τὸν παγκόσμιον ἓν εἶναι, λέγω, τὸ καθῆκον ἡμῶν, ἀφ’ οὗ ἐκρίνομεν ὅτι τὰ συμφέροντα ἡμῶν τὰ ὑπέρτερα ἐπέβαλλον νὰ ταχθῶμεν πρὸς τὸ ἓν μέρος, νὰ ἐντείνωμεν ὅλας τὰς δυνάμεις μας, σωματικάς, ψυχικάς, πνευματικάς, ἠθικάς, ὑλικάς, διὰ νὰ κατορθώσωμεν ὥστε ἡ εἰσφορὰ ἡμῶν εἰς τὸν ἀγῶνα, ὁ ὁποῖος δυστυχῶς θὰ εἶναι μακρός, νὰ εἶναι ὅσῳ τὸ δυνατὸν μεγαλυτέρα καὶ ἀποτελεσματικωτέρα. Βεβαίως οἱ σύμμαχοι ἡμῶν ἀγωνίζονται ὅπως ἀναπετάσωσι τὴν σημαίαν τῶν εὐγενεστέρων ἰδανικῶν τῆς ἀνθρωπότητος· αὐτὸ ἀποτελεῖ ἀκριβῶς καὶ δι’ ἡμᾶς μετέχοντας τοῦ ἀγῶνος τὴν ἀρίστην τῶν ἐγγυήσεων, ἀλλὰ μὴ λησμονῶμεν ὅτι τὰ δίκαια, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι κανεὶς διατεθειμένος νὰ προστατεύσῃ, τὰ δίκαια, τὰ ὁποῖα φαίνονται ἀνήκοντα εἰς χεῖρας ἀσθενεῖς ἢ ἐξαρτῶνται ἀπὸ θελήσεις ἀσθενικάς, ἐκεῖνα τὰ δίκαια δὲν εἶναι ἄξια μεγάλου σεβασμοῦ. Ἐὰν ἐν τῷ ἀγῶνι τούτῳ δὲν κατορθώσωμεν νὰ ἀποδείξωμεν τὴν ζωτικότητα τὴν ὁποίαν ἔχει πραγματικῶς ἡ φυλή μας, ἐκείνην τὴν ὁποίαν χωρὶς οἱ πολλοὶ νὰ τὴν ὑποπτεύουν ἀπέδειξε τὸ ἔθνος τὸ Ἑλληνικὸν κατὰ τοὺς Βαλκανικοὺς πολέμους, ἐκείνην τὴν ὁποίαν εἶμαι βέβαιος ὅτι ἄνευ τῶν ἐμφυλοχωρησάντων ἀτυχῶν γεγονότων τῆς τελευταίας τριετίας, θὰ ἐδεικνύομεν κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος θὰ ἠμποροῦσε νὰ θαμβώσῃ τὸν κόσμον, ἂν αὐτὴν τὴν ζωτικότητα ἐν τῷ μέτρῳ τῷ δυνατῷ σήμερον, μεθ’ ὅλας τὰς ἐπελθούσας καταστροφάς, κατορθώσωμεν νὰ δείξωμεν εἶμαι βέβαιος τότε ὅτι εἰς τὸ Συνέδριον τῆς Εἰρήνης ἡ Ἑλλὰς θὰ προσέλθῃ μὲ τίτλους ἀξιολογωτάτους. Οἱ σκοποὶ τῶν Δυνάμεων οἱ ἐξαγγελθέντες κατὰ τόσον πανηγυρικὸν τρόπον ἀπὸ τοὺς ἐγκυροτέρους ἀντιπροσώπους αὐτῶν, οἱ σκοποὶ αὐτοὶ συνδυαζόμενοι πρὸς τὴν ἀπόδειξιν ὅτι ἡ Ἑλλὰς παρ’ ὅλην τὴν εἰκόνα τὴν ὁποίαν παρουσίασε κατὰ τὴν τελευταίαν τριετῆ περίοδον, εἶναι ἀληθῶς κατὰ τὴν ἐσωτερικὴν αὐτῆς ὑπόστασιν ἐθνικὸς ὀργανισμὸς ἀκμαῖος δυνάμενος νὰ ἱδρύσῃ μίαν πολιτείαν εὐνομουμένην, ἡ ὁποία ἐν τῇ συμπολιτείᾳ τῇ νέᾳ ἡ ὁποία θὰ δημιουργηθῇ ἐκ τοῦ πολέμου, θὰ ἀποτελῇ ἕνα παράγοντα πραγματικῶς συνεργαζόμενον μετὰ τῶν λοιπῶν ἐθνῶν εἰς τὴν πρόοδον τῆς ἀνθρωπότητος, ἡ Ἑλλὰς λέγω, θὰ κατορθώσῃ εἰς τὸ Συνέδριον τῆς Εἰρήνης νὰ ἔχῃ τοιούτους τίτλους ὥστε ἐκ τῆς εἰρήνης αὐτῆς, μεθ’ ὅλα τὰ ἀτυχῆ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἐνεφυλοχώρησαν νὰ μὴ ἐξέλθῃ μὲ κενὰς τὰς χεῖρας, ἐὰν κατορθώσῃ νὰ διαπιστώσῃ εἰς τὸν κόσμον ὅτι ἡ εἰκὼν, τὴν ὁποίαν παρέστησε ἐπὶ μίαν τριετίαν ἦτο εἰκών, ἡ ὁποία δὲν ὠφείλετο εἰς μίαν ἐσωτερικὴν κατάπτωσιν τῆς Ἑλλάδος, ἀλλ’ ὅτι ὀφείλετο εἰς ἕνα ἡγεμόνα—δὲν θέλω νὰ πειράξω κανένα—ὁ ὁποῖος ἐκ τῶν πραγμάτων ἀπέδειξεν ὅτι ἐγεννήθη ἁπλῶς εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀλλὰ δὲν ἦτο Ἕλλην. Ἔχει καθῆκον νὰ ἀποδείξῃ ὅτι ὅλη ἡ ἐπίδρασις ἡ ὀλεθρία ἦτο ἀποτέλεσμα τῶν στρεβλῶν ἀντιλήψεων, δὲν θέλω νὰ εἴπω τίποτε περισσότερον, αὐτοῦ τοῦ ἡγεμόνος καὶ μιᾶς κλίκας περὶ αὐτόν, ἡ ὁποία ἐξεμεταλλεύθη τὰς ἀδυναμίας τοῦ ἡγεμόνος ἐκείνου διὰ νὰ κάμῃ ὅσα ἔκαμε. Ἂν κατορθωθῇ ἀπὸ τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν ὀργανισμοῦ νὰ ἀποτριβῇ τὸ στίγμα τῶν γεγονότων τῆς τελευταίας τριετίας, ἂν ταῦτα γίνουν, λέγω, ἡ Ἑλλὰς εἰς τὸ Συνέδριον τῆς Εἰρήνης θὰ καταλάβῃ ἔντιμον θέσιν. Καὶ ἐγώ, Κύριοι, εἶμαι βέβαιος ὅτι αὐτοὶ θὰ ἐπέλθουν. Πρέπει νὰ σᾶς εἴπω ὅμως ὅτι ἂν εἶμαι βέβαιος περὶ τούτου καὶ τὴν πεποίθησίν μου δικαιολογοῦν τὰ καθ’ ἡμέραν γεγονότα, ἡ πάροδος τοῦ χρόνου, ἡ ὁσημέραι γενομένη ὀργάνωσις τοῦ στρατοῦ αὐτοῦ, τὸν ὁποῖον δὲν ἐφαντάζετο κανεὶς ὅτι ἠδύνατο ἡ Ἑλλὰς μεθ’ ὅσα ἐπῆλθον πρὸ 1½ ἔτους, τὴν πεποίθησιν αὐτὴν δὲν τὴν εἶχον πρὸ ὀλίγου οἱ μεγάλοι σύμμαχοι μετὰ τῶν ὁποίων ἐτάχθημεν εἰς τὸν παγκόσμιον αὐτὸν ἀγῶνα, Φοβοῦμαι, Κύριοι, μήπως δὲν ἔχουν ἄνευ ἐνδοιασμοῦ καὶ σήμερον ἀκόμη. Ἦτο τόση ἡ κατάπτωσις ἡ ὁποία εἶχεν ἐπέλθει ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ κόσμου ἐκ τῆς εἰκόνος, τὴν ὁποίαν παρουσίασεν ἡ Ἑλλὰς κατὰ τὴν τελευταίαν τριετίαν, ὥστε μεθ’ ὅλην τὴν ἐκ τῶν πραγμάτων ἀπόδειξιν, τὴν ὁποίαν παρέχει ἡ ὀργάνωσις στρατοῦ τοιούτου ὁποῖον κατώρθωσε μία ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις νὰ ὀργανώσῃ, ὁ ὁποῖος ἀπὸ τοῦ παρελθόντος ἤδη Ἰανουαρίου μάχεται εἰς τὸ μέτωπον, ὅτι, λέγω, μεθ’ ὅλην τὴν ὀργάνωσιν αὐτῶν οἱ ἰσχυροὶ ἡμῶν Σύμμαχοι ἀκόμη μέχρις ἐσχάτων καὶ φοβοῦμαι: ἐπαναλαμβάνω μήπως αἱ ἀντιλήψεις αὐταὶ δὲν ἐξέλιπον καθ’ ὁλοκληρίαν, εἶχον τὸν ἐνδοιασμὸν ἂν τὸ λοιπὸν τμῆμα τῆς Ἑλλάδος, τὸ ὁποῖον δὲν εἶχε μετάσχει τοῦ ἀγῶνος καὶ τὸ ὁποῖον ἔδειξε μίαν ἀπροθυμίαν πρὸς θυσίας, δύναται μεθ’ ὅσα συνέβησαν νὰ ἀγωνισθῇ ἀκόμη καὶ σήμερον ἐρρωμένως ὑπὲρ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων. Αὐτὴν τὴν ἀμφιβολίαν ζητοῦμεν, Κύριοι, νὰ ἀφαιρέσωμεν καὶ τὸ ἐπ’ ἐμοὶ λησμονῶν ὅλας τὰς πικρίας, τὰς ὁποίας ἦτο φυσικὸν νὰ δοκιμάσω καὶ κατ’ αὐτὸ τὸ ταξείδιον, κατὰ τὸ ὁποῖον ἄλλως ἡ προσωπικὴ γενομένη δεξίωσις ἦτο τοιαύτη ὥστε νὰ μὲ κάμνῃ νὰ μὴ στενοχωροῦμαι, ὁσάκις εἶδον τὸ ὑπῆρχε μέσα εἰς τὰς ἐντυπώσεις τῶν συνομιλητῶν μου περὶ τῆς ἀξίας τοῦ Ἑλληνικοῦ παράγοντος, εἶμαι δὲ βέβαιος ὅτι αὐτὰς τὰς ἀμφιβολίας, αὐτοὺς τοὺς ἐνδοιασμοὺς τῶν ἰσχυρῶν συμμάχων θὰ κατορθώσωμεν καὶ κατορθώνομεν ἡμέρᾳ τῇ ἡμέρᾳ νὰ τὰς ἄρωμεν ἀπὸ τοῦ μέσου καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ ψυχὴ παρ’ ὅλα τὰ ἐπελθόντα γεγονότα, παρ’ ὅλην τὴν δηλητηρίασιν, ἡ ὁποία ἔγινεν ἐκ μέρους τῶν στρατιωτικῶν ἡγετῶν τοῦ ἔθνους διὰ νὰ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τὴν ψυχὴν τοῦ ἔθνους τὸ πολεμικὸν μένος, διὰ νὰ ἐμβάλῃ τὸν φόβον καὶ τὴν δειλίαν, ἡ Ἑλληνικὴ ψυχὴ ἐξεγειρομένη καθ’ ἑκάστην θὰ δώσῃ στρατὸν ὁ ὁποῖος ἐπειδὴ ὁ πόλεμος δυστυχῶς θὰ ἦτο ἀκόμη μακρὸς, θὰ δώσῃ εὐκαιρίαν διὰ νὰ πεισθῇ καὶ πάλιν ὁ Εὐρωπαϊκὸς κόσμος καὶ οἱ μεγάλοι σύμμαχοι μεθ’ ὧν συμπράττομεν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς παράγων ἐν τῇ Ἀνατολῇ εἶναι παράγων ὄχι ἔχων μόνον ἱστορικὰς περγαμηνὰς νὰ ἐπιδείξῃ, τὸ ὁποῖον δυστυχῶς δὲν βαρύνει μὰ σχεδὸν καθόλου, ἐπιτρέψατέ μου νὰ εἴπω καθόλου, εἰς τὴν κρίσιν περὶ τῆς ζωτικότητος τῶν σημερινῶν ἐθνῶν, ἀλλ’ ἔχων ζωτικότητα, ἡ ὁποία δύναται νὰ τοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ ὀργανωθῇ εἰς ἕνα κρατικὸν παράγοντα, ὁ ὁποῖος νὰ ἀποτελέσῃ ἓν ἐντιμώτατον μέλος τῆς νέας συμπολιτείας τῶν δημοκρατικῶν ἐθνῶν, τὰ ὁποῖα συνδέει ὁ πόλεμος καὶ τῶν ὁποίων ὁ σύνδεσμος ἂς ἐλπίσωμεν ὅτι θὰ συνδέσῃ ὅλα τὰ κράτη μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ πολέμου. Αὐτὸ εἶναι τὸ καθῆκον ἡμῶν καὶ ὁσάκις ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ὁμιλήσω αὐτὸ ἐτόνισα. Κατὰ τὰ ἔργα ἡμῶν θὰ εἶναι καὶ τὰ ὠφελήματα αὐτῶν. Μὴ πιστεύετε ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἴδωμεν πραγματοποιουμένας τὰς ἐθνικὰς ἡμῶν βλέψεις ἐκ τοῦ ἀγῶνος, ἀλλ’ ἀντιθέτως μὴ ἔχετε οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν ὅτι καὶ τὴν φορὰν ταύτην αἱ προβλέψεις ἡμῶν θὰ δικαιωθῶσι, μὴ ἔχετε οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν ὅτι τὰ συμφέροντα ἡμῶν τὰ ἐθνικὰ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀνταποκρίνονται πρὸς τοὺς σκοποὺς τοῦ πολέμου, τοὺς ὁποίους οἱ μεγάλοι ἡμῶν Σύμμαχοι ἀνήγγειλαν ἐπανειλημμένως, τὰ συμφέροντα ἡμῶν λέγω τὰ ἐθνικὰ τὰ προσαρμοζόμενα πρὸς ἐκείνους τοὺς σκοποὺς, ὅτι θὰ εὕρωσι τὴν προσήκουσαν ὑποστήριξιν καὶ ὅτι θὰ δυνάμεθα μετὰ πεποιθήσεως νὰ ἀποβλέπωμεν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐκ τοῦ ἀγῶνος αὐτοῦ, εἰς τὸν ὁποῖον ὁπόταν ἀποφασίσῃ νὰ ἐντείνῃ ὅλας τὰς δυνάμεις αὐτῆς καὶ συντελέσῃ τὸ καθ’ ἑαυτὴν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον εἰς τὴν αἰσίαν ἔκβασίν του, ἡ Ἑλλὰς λέγω, θὰ κατορθώσῃ νὰ ἐξέλθῃ ἰσχυροτέρα ἐκ τοῦ πολέμου τούτου, ἰσχυρὰ ὅπως εὔχονται οἱ ἰσχυροὶ ἡμῶν σύμμαχοι περὶ τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν ἀνεξαρτησίας. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, κύριοι, δὲν ἔχω καμμίαν ἀμφιβολίαν ὅτι ὅταν ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς συγκεντρωθῇ εἰς τὸ μέτωπον, ὅτι ὅταν μυηθῇ εἰς τὰς νέας μεθόδους τοῦ πολέμου, ὡς εἶναι ἱκανὸς πρὸς τοῦτο, ὅταν ἀποβῇ οἷος εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται ἤδη εἰς τὸ μέτωπον, ὅταν τοῦτο συμβῇ, εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ κατορθώσωμεν νὰ ἀποδείξωμεν ὅτι τῶν ἄλλων Βαλκανικῶν λαῶν δὲν ὑστεροῦμεν οὔτε κατὰ τὴν ὑλικὴν δύναμιν, οὔτε εἰς τὸ ζήτημα τῆς ψυχικῆς δυνάμεως οὔτε εἰς τὸ ζήτημα τῆς στρατιωτικῆς παρασκευῆς. Ἐνθυμεῖσθε ποία ἦτο ἡ ἐντύπωσις παρὰ τῶν Βουλγάρων πρὸ τῶν Βαλκανικῶν πολέμων, ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἓν ἔτος πρὸ τῶν πολέμων τῶν Βαλκανικῶν, ὅταν ἡ Εὐρωπαϊκὴ διπλωματία ἀπησχολεῖτο διὰ τὴν Βαλκανικήν, περὶ τῶν Βουλγάρων κατὰ πρῶτον τῆς Σερβίας, τοῦ Μαυροβουνίου, διότι τὸ Μαυροβούνιον ἐθεωρεῖτο ὅτι ἠδύνατο νὰ παρατάξῃ τεσσαράκοντα χιλιάδας στρατοῦ, διὰ τὴν Ἑλλάδα δὲν ὡμίλει οὐδεὶς διότι ἡ Ἑλλὰς ἐθεωρεῖτο ἀνίκανος ἐντελῶς νὰ ἐμφανίσῃ μίαν στρατιωτικὴν δύναμιν ἀξίαν λόγου. Ἔγειναν οἱ πόλεμοι οἱ Βαλκανικοὶ καὶ εἴδατε ποία ἐπῆλθε μεταβολὴ εἰς τὰ πράγματα. Εἴδατε τὴν περιφρονημένην τέως Ἑλλάδα, ποίαν θέσιν κατόρθωσε νὰ καταλάβῃ μετὰ τοὺς Βαλκανικοὺς πολέμους ἐν τῇ Εὐρωπαϊκῇ ἐκτιμήσει. Δυστυχῶς τὰ ἔκτοτε πάλιν ἐπελθόντα γεγονότα συνετέλεσαν ὥστε νὰ ἐπιτραπῇ κατὰ τὸ διάστημα τῆς τελευταίας τριετίας εἰς τὴν Βουλγαρίαν νὰ ἀνέλθῃ καὶ πάλιν εἰς τὴν πλάστιγγα κατὰ τοσοῦτον, καθόσον ἡ Ἑλλὰς κατέπιπτεν ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος. Εἰς τὸν κόσμον αὐτὸν προκαλεῖ αἴσθημα σεβασμοῦ ὁ λαὸς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εἶναι διατεθειμένος νὰ ἐκθέσῃ τὴν ζωὴν αὐτοῦ, νὰ ἐκθέσῃ τὴν περιουσίαν αὐτοῦ, νὰ ἐκθέσῃ τὴν ἐθνικὴν αὐτοῦ ὑπόστασιν εἰς κινδύνους. Ἡ Βουλγαρία ἐδείχθη πρόθυμος νὰ ὑποστῇ ὅλους αὐτοὺς τοὺς κινδύνους διὰ νὰ πραγματοποιήσῃ ἀπαιτήσεις μιᾶς ἡγεμονίας ἐν τῇ Βαλκανικῇ, τὴν ὁποίαν ὅλοι οἱ ἄλλοι λαοὶ εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν νὰ δεχθῶμεν. Ἀλλ’ ὅμως κύριοι, ἡ Βουλγαρία κατώρθωσε νὰ εἶναι σεβαστὴ ὄχι μόνον παρὰ τοῖς φίλοις αὐτοῖς, ἀλλὰ καὶ παρὰ τῆς ἀντιπάλοις της ἐπὶ βλάβῃ τῆς Ἑλληνικῆς ὑπολήψεως ἥτις ἐξέπιπτεν εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ δύναται ἡ Ἑλλὰς νὰ ἀποβλέπῃ διὰ τὴν μέλλουσαν ρύθμισιν τῶν πραγμάτων ἐν τῇ Βαλκανικῇ. Ἦλθε, κύριοι, ὁ ἀγὼν τῆς Θεσσαλονίκης, ἦλθε διὰ νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι ὅλη ἐκείνη ἡ κατάστασις, ἡ ὁποία ἐνεφάνισεν αὐτὴν ταύτην ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον, ὅτι ὅλη ἡ κατάστασις αὕτη ὀφείλετο ὄχι εἰς ψυχικὸν ἐκφυλισμὸν ἡμῶν, ὄχι εἰς ψυχικὸν ἐκφυλισμὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους ἀλλὰ εἰς τὴν ἀντίληψιν, διὰ τὴν ὁποίαν ὡμίλησα πρὸ ὀλίγου, διὰ τὴν ὁποίαν ἐθεώρησε πρόθυμον ὄχι τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ ἄνδρα ξένον τῆς Ἑλλάδος, σήμερον δὲ ἀγωνιζόμεθα βῆμα πρὸς βῆμα, νὰ ἀνακτήσωμεν τὴν πρὸς ἡμᾶς ἐμπιστοσύνην τοῦ ἔξω κόσμου, σήμερον ἀγωνιζόμεθα καὶ ἀγωνιζόμεθα εὐτυχῶς, εὐτυχῶς ἔχοντες ἐπιτυχίας θεωρουμένας ἐπαρκεῖς σήμερον, διὰ νὰ ἀποδείξωμεν καὶ πάλιν ὅτι μεθ’ ὅλα ὅσα ἐπῆλθον ἐν τῷ μεταξὺ γεγονότα, ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἀξία τῆς Ἑλλάδος τοῦ 1912 καὶ τοῦ 1913, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι Κράτος, εἶναι Ἔθνος, εἶναι Φυλὴ ἀποφασισμένη νὰ θέσῃ καὶ πάλιν διὰ πολλοστὴν καὶ ταύτην τὴν φορὰν ὅλα τῆς τὰ ἀγαθὰ εἰς τὴν πλάστιγγα, διὰ νὰ κατορθώσῃ νὰ ἀγωνισθῇ ὑπὲρ τῶν τιμιωτάτων αὐτῆς συμφερόντων, διὰ νὰ κατορθώσῃ εἰς τὴν πάλην τὴν μεγάλην, ἡ ὁποία διεξάγεται καὶ διεξάγεται, διὰ τὰ ἰδεώδη ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἠγωνίσθη τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος ἀπὸ χιλιετηρίδων, ὅτι εἰς τὴν πάλην αὐτὴν τὴν μεγάλην, ἡ Ἑλλὰς δὲν θὰ καθυστερήσῃ, γνωρίζω τί τὴν χωρίζει ἀπὸ τοὺς μεγάλους της συμμάχους, ἀλλὰ ἔχει τὴν συναίσθησιν ἐπίσης νὰ ὑποστηρίξῃ μὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὰ πράγματα θὰ ἀποδείξωσι, ὅτι δὲν πλανᾶται, ὅτι εἰς τὴν Βαλκανικὴν ἡ Ἑλλὰς ἀπέναντι τῶν ἀντιζήλων αὐτῆς τῶν Βουλγάρων, πρὸς τοὺς ὁποίους ἡ ἀντίθεσις ὑπάρχει ἀπὸ 13 ἑκατονταετηρίδων, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἀπέναντι τῶν ἀντιζήλων αὐτῆς δὲν εἶναι ὑποδεὴς οὐδ’ ἐπ’ ἐλάχιστον. Ἔχω, κύριοι, τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἂν δὲν ἐγίνοντο ὅσα ἐγένοντο, ὁ στρατὸς ὁ Ἑλληνικὸς μὲ τὸ μένος τὸ πολεμικόν, τὸ ὁποῖον εἶχε καὶ κατὰ τοὺς πολέμους τοῦ 1912 καὶ τοῦ 1913, μὲ τὸ αὐτὸ μένος ἤθελε ἐκτελέσει θαύματα εἰς τὸν ἀγῶνα αὐτὸν, ὁ ὁποῖος ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν εὐοδοῦται καὶ ὅταν βλέπῃ τις, ὅπως εἴδατε ὅλοι σεῖς τὸν Ἑλληνικὸν Στρατόν, τὸν ὁποῖον παρουσίασε προχθὲς ἡ Πρωτεύουσα, πῶς εἰμπορεῖ τις νὰ ἀμφιβάλλῃ μὲ τὸν στρατὸν αὐτὸν καὶ μὲ τὸν Λαὸν αὐτόν, ὁ ὁποῖος δίδει τὸν στρατὸν αὐτόν, ἂν μάλιστα θελήσωμεν πάντες καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι συμμερίζονται τοῦτο ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὄχι ὡς συμπολίτευσις, ἀλλὰ καὶ ὡς ἀντιπολίτευσις, ἂν θελήσωμεν, λέγω, πάντες νὰ ἐντείνωμεν ὅλας ἡμῶν τὰς δυνάμεις, ὅπως ὑποβοηθήσωμεν τὴν ἀφύπνισιν καὶ τῶν ὀλίγων ἀκόμη ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἰμπορεῖ νὰ μὴ αἰσθάνωνται, ὅτι ἀπὸ τὴν νίκην εἰς τὸν παρόντα ἀγῶνα θὰ ἐξαρτηθῇ ἡ ἀνεξαρτησία τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ μέλλον, πῶς, λέγω, νὰ μὴ ἐλπίζω ὅτι, ἐὰν πάντες ἐμπνεόμενοι ἀπὸ αὐτὴν τὴν πεποίθησιν κάμωμεν ὅ,τι τὸ καθῆκον ἡμῶν ἐπιβάλλει, ἵνα ἐμπνεύσωμεν αὐτὴν τὴν πεποίθησιν ἐπὶ τὴν νίκην, ὅτι ἀπὸ τὴν ἔκβασιν τοῦ ἀγῶνος θὰ ἐξαρτηθῇ καὶ τὸ μέλλον τῆς Φυλῆς, δὲν ἔχω καμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι ὁ ἀγὼν ὁ διεξαγόμενος, ὁ παγκόσμιος, ὁ ὁποῖος δὲν εἰμπορεῖ παρὰ ν’ ἀπολήξῃ ὑπὲρ τῶν δημοκρατικῶν χωρῶν κατὰ τῆς στρατιωτικῆς ἀπολυταρχίας, θὰ ἴδῃ καὶ τὴν Ἑλλάδα ἀποκαθισταμένην ἐντελῶς ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ κόσμου, ἀποδεικνυομένην οὕτω παράγοντα ἄξιον ἐκτενοῦς μέλλοντος καὶ ὅτι ἑπομένως ἐν τῷ Συνεδρίῳ τῆς Εἰρήνης θὰ προσέλθῃ μὲ ὅλους τοὺς ἀναγκαίους τίτλους, διὰ νὰ προστατεύσῃ ἀποτελεσματικῶς τὰ ἐθνικά της συμφέροντα. Πρέπει νὰ τὸ ἐννοήσωμεν, ὅτι κατὰ τὰ ἔργα ἡμῶν θὰ εἶναι καὶ τὰ ὠφελήματα ἡμῶν. (παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§297ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ, νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).....

§298ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῶν ὑπογραφεισῶν τῇ 28)10 Φεβρουαρίου 1918 οἰκονομικῶν συμφωνιῶν, μεταξὺ τῶν Κυβερνήσεων Γαλλίας, Ἀγγλίας καὶ Ἡνωμένων Πολιτειῶν ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἀφ’ ἑτέρου, ὡς καὶ περὶ προσθήκης ἄρθρου 8ου εἰς τὸν νόμον ΓΧΜΒʹ τῆς 6)19 Μαρτίου 1910». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 9 τοῦ νόμου 378». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν)

§299ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 4ην μ. μ. αὔριον. (Ὥρᾳ 1.30′ π. μ.)