1914.11.03

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 42

τῆς 3ης Νοεμβρίου 1914.

(Δευτέρα, ὥρα 5.20′ μ. μ.)

Προεδρία κ. Κ. Ζαβιτσιάνου.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Οἱ ἐν Δράμᾳ πρόσφυγες ἐκ Θράκης παρακαλοῦσιν ὅπως ληφθῇ πρόνοια περὶ αὐτῶν· Οἱ καπνοπαραγωγοὶ Θεσσαλονίκης καὶ Καβάλλας παρακαλοῦσιν ὅπως ἀναβληθῇ ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ· Οἱ σύνδεσμοι συντεχνιῶν Θεσσαλονίκης διαμαρτύρονται ἐναντίον τῆς ὑποβολῆς νομοσχεδίων ἐπιζημίων διὰ τοὺς Μακεδονικοὺς πληθυσμούς· Ἡ ἐν Πειραιεῖ Ἰατροφαρμακευτικὴ Ἑταιρεία ὑποβάλλει ὑπόμνημα ἐπὶ τοῦ φαρμακευτικοῦ νομοσχεδίου· Οἱ πανδοχεῖς τῆς Ἄρτης παρακαλοῦσιν ὅπως ἀποζημιωθῶσιν· Οἱ καπνοπαραγωγοὶ καὶ καπνέμποροι Ἰωαννίνων παρακαλοῦσιν ὅπως ἀναβληθῇ ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ· Τὸ κοινοτικὸν Συμβούλιον Καροπλεσίου παρακαλεῖ ὅπως ληφθῇ πρόνοια διὰ τὴν συγκοινωνίαν τοῦ χωρίου των· Οἱ δημοδιδάσκαλοι τοῦ πρώην δήμου Ἡραίας παρακαλοῦσιν ὅπως ληφθῇ πρόνοια περὶ οἰκονομικῆς ἐνισχύσεώς των· Τὸ κοινοτικὸν Συμβούλιον Οἰχαλίας ὑποβάλλει ψήφισμα περὶ τῆς διδασκαλίσσης Σταματίνας Ζέρβα· Τὸ κοινοτικὸν Συμβούλιον Οἰχαλίας διαμαρτύρεται ἐναντίον τῆς ἀπολύσεως τοῦ δημοδιδασκάλου Ἠλία Γιαννοπούλου· Οἱ δημοδιδάσκαλοι Τρικκάλων, Χρουπίστης, Πύργου, Τήνου παρακαλοῦσι περὶ τῆς οἰκονομικῆς ἐνισχύσεώς των· Οἱ φαρμακοποιοὶ Αἰγίου παρακαλοῦσιν ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τὸ ὑπόμνημα τῆς Φαρμακευτικῆς Ἑταιρείας· Οἱ ἐνορῖται Καστανιᾶς διαμαρτύρονται ἐναντίον τῆς καταπατήσεως τῶν δικαιωμάτων των· Ὁ ἐκ Γενιτσῶν Μ. Παππαγρηγορίου παραπονεῖται ὅτι ἐδάρη ἀναιτίως ὑπὸ ἑνὸς στρατιώτου· Τὸ κοινοτικὸν Συμβούλιον τῆς κοινότητος Παυλιανῶν παρακαλεῖ ὅπως ἐπιψηφισθῇ ὁ νόμος περὶ ἀπελευθερώσεως τῶν ἀγροτικῶν κτημάτων Κερκύρας. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἶτα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων. Ὁ κ. Σακκελλαριάδης. Ἀπών. Ὁ κ. Βέρροιος ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν τῆς κοινότητος Σουδενῶν τῶν Καλαβρύτων, ἧς οἱ κάτοικοι ζητοῦσιν ἐλάττωσιν τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν.

§2Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω ἀναφορὰν τῆς κοινότητος Σουδενῶν τῶν Καλαβρύτων, τῆς ὁποίας οἱ κάτοικοι παραπονοῦνται ὅτι ἐκτὸς τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν τὸν ὁποῖον πληρώνουσιν ἐπιβάλλουσιν αὐτοῖς αἱ διοικητικαὶ Ἀρχαὶ νὰ πληρώνωσιν ἀκόμη πρόσθετον φόρον κατὰ 50%. Ὅσοι, κ. Βουλευταί, ἔχετε γνῶσιν τῆς καταστάσεως τῶν χωρικῶν, τῶν ὀρεινῶν δήμων ἰδίως, οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ καθ’ ὅλον τὸ ἔτος οἰκογενειακῶς χωρὶς νὰ κατορθώνωσιν ἐκ τῆς ἐργασίας ὅλης τῆς οἰκογενείας τῆς πολυμελοῦς αὑτῶν νὰ ἐξασφαλίζωσι τὸν ἐτήσιον ἄρτον, εἶσθε εἰς θέσιν νὰ γνωρίζητε ἂν εἶναι δίκαιον ἐκτὸς τοῦ φόρου τὸν ὁποῖον ἀπεφάσισαν ἀγογγύστως νὰ πληρώνωσι, τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, νὰ προστίθηται καὶ ἕτερος φόρος ηὐξημένος κατὰ 50%. Τοῦτο προέρχεται ἐκ τῆς κακῆς ἑρμηνείας τὴν ὁποίαν αἱ διοικητικαὶ Ἀρχαὶ δίδουσιν εἰς τὸν νόμον περὶ δήμων καὶ κοινοτήτων. Εἶναι γνωστὸν εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι πρὸ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νόμου περὶ δήμων καὶ κοινοτήτων ὑπῆρχον ἄποροι δῆμοι οἱ ὁποῖοι δὲν ἐπεβαρύνοντο μὲ πρόσθετόν τινα φόρον, ἀλλ’ εἰς ἐπικουρίαν αὐτῶν προσήρχετο τὸ Κράτος, τὸ ἐναντίον ὅμως συμβαίνει σήμερον. Ἐνῷ αἱ κοινότητες αἱ ὁποῖαι ἀπετέλουν δήμους ἀπόρους ἀπετέλεσαν ἰδίας κοινότητας, σήμερον αἱ διοικητικαὶ Ἀρχαὶ ἅμα τῇ ὑποβολῇ τῶν προϋπολογισμῶν, ἐν οἷς ὑπάρχει ἔλλειμμα, προσπαθοῦσι ν’ αὐξάνωσι τὴν ἀπόδοσιν τοῦ φόρου καὶ ἐπιβάλλουσι τοιαύτην εἰς τὰ ἀροτριῶντα κτήνη κατὰ 50%. Φαντασθῆτε ἐργάτας, ἀνθρώπους πενομένους, οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται καθ’ ὅλον τὸ ἔτος, ὡς εἶπον, καὶ εἶναι ζήτημα ἂν διὰ τῆς ἐργασίας των αὐτῆς ἐξασφαλίζωσι τὸν ἐπιούσιον ἄρτον, νὰ ἐπιβαρύνωνται μὲ φόρον κατὰ 50% ηὐξημένον ὑπὸ τῶν διοικητικῶν Ἀρχῶν. Εἶναι σκληρὸν τοῦτο καὶ ἰδίως διὰ τοὺς δήμους ἐκείνους, διὰ τὰς κοινότητας ἐκείνας τὰς ἀνηκούσας εἰς ὀρεινοὺς τόπους, οἱ ὁποῖοι, ὡς γνωστόν, εἶναι ἄγονοι. Νομίζω ὅτι εἶναι δίκαιον ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβωσι σύντονον πρόνοιαν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διότι δὲν πρέπει οἱ κ. νομάρχαι νὰ ἐπαυξάνωσι τοὺς φόρους αὐτούς, οἱ δὲ ταμίαι νὰ ἐκδίδωσιν ἐντάλματα καὶ νὰ καταδιώκωσι τοὺς τοιούτους ὡς ὀφειλέτας, ὧν πολλοὶ εὑρίσκονται ἐν ταῖς φυλακαῖς τιμωρούμενοι ἀδίκως. Ἐὰν ἐξακολουθήσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο ἄνευ δικαίας λύσεως, ὡς καί τινα ἄλλα ἄνευ προνοίας, ἔστε βέβαιοι πάντες ὅτι ἡ ἀπολύτρωσις ἡ ὁποία ἐγένετο κατὰ τὴν κατάργησιν τῶν δήμων δὲν θὰ κάμῃ τίποτε ἄλλο ἢ νὰ ἐξαναγκάσῃ τοὺς πολίτας νὰ ζητήσωσι πάλιν τὴν ἀνασύστασιν τῶν δήμων, τὴν ἐπαναφορὰν δηλονότι ἀγρίου καὶ τυραννικοῦ καθεστῶτος ὅπερ ἡ κοινὴ συνείδησις ἔχει καταδικάσει.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Σακκελλαριάδης ὅπως καταθέσῃ ἀναφορὰν τοῦ κοινοτικοῦ συμβουλίου τῆς κοινότητος Ἀκόβου τοῦ τέως δήμου Φαλαισίας.

§4Σ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Τὸ κοινοτικὸν συμβούλιον τῆς κοινότητος Ἀκόβου παραπονεῖται διὰ τὴν μεταφορὰν τοῦ ἐκλογικοῦ τμήματος· παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον νὰ διαβιβασθῇ ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραπέμπεται εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον. Οἱ κ. Α. Σακκελλαρίου, Λ. Κουτσοπέταλος καὶ Σ. Θεοδωρόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ κοινοτικοῦ συμβουλίου Λεβαδείας.

§6Α. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη, κύριε Πρόεδρε, ἀφορᾷ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν. Τὸ κοινοτικὸν συμβούλιον Λεβαδείας παραπονεῖται ὅτι διὰ τῆς κατασχέσεως 13.490 δραχμῶν ὀφειλομένων εἰς τὸ Δημόσιον καὶ καθυστερουμένων παρελθουσῶν χρήσεων διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου περὶ ἀστυνομίας, διὰ τῆς κατασχέσεως, λέγω, αὐτῆς κατεδικάσθη ἡ κοινότης Λεβαδείας εἰς ἀναπόφευκτον θάνατον. Δὲν ἀπέμειναν εἰς αὐτὴν οὔτε ἔξοδα φωτισμοῦ οὔτε ἔξοδα καθαριότητος οὔτε ποσόν τι δι’ ἄλλην δαπάνην. Ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν θὰ θελήσῃ νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, ἵνα ἐξέλθῃ τῆς δυσχεροῦς ταύτης θέσεως ἡ κοινότης Λεβαδείας.

§7Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Τὸ περιεχόμενον τοῦ ψηφίσματος τοῦ κοινοτικοῦ συμβουλίου Λεβαδείας ἀφορᾷ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ θὰ παρακαλέσω αὐτὸν νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος τούτου, διότι, καίτοι ἄλλοτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς αὐτὸν τὸ ζήτημα, δὲν τὸ ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν. Τὸ ζήτημα ἔχει ὡς ἑξῆς· ὁ ἐνοικιαστὴς τοῦ φόρου ὠνίων τῆς κοινότητος Λεβαδείας εἶχεν εἰς χεῖράς του 13.000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας ὑπεχρεοῦτο νὰ καταβάλῃ εἰς τὴν Τράπεζαν διὰ δαπάνην ἠλεκτροφωτισμοῦ τῆς πόλεως Λεβαδείας διὰ τὸ ἔτος 1914. Ἡ Ἠλεκτρικὴ Ἑταιρεία Λεβαδείας, φρονοῦσα ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ κλείσῃ τὰς 13.000 δραχμῶν εἰς ἄλλας δαπάνας, τὰς ὁποίας ἰσχυρίζεται ὅτι ἔκαμε, κατέσχε τὸ ποσὸν εἰς χεῖρας τοῦ ἐνοικιαστοῦ, μεθ’ ὃ ὁ ἐνοικιαστὴς κατέθηκε τοῦτο εἰς τὸ δημόσιον Ταμεῖον. Ὅτε ὅμως εἶδεν ἡ Ἑταιρεία ὅτι ἦτο ἄκυρος ἡ κατάσχεσις, παρῃτήθη ταύτης, τότε δὲ τὸ Ὑπουργεῖον διέταξε τὸν ταμίαν νὰ συμψηφίσῃ τὸ ποσὸν εἰς χρέος τοῦ δήμου Λεβαδέων ἐκ παρῳχημένων χρήσεων δι’ ἔξοδα ἐκπαιδεύσεως, ἀστυνομίας κλπ. Τοῦτο καὶ ἄσκοπον εἶναι καὶ μὴ νόμιμον, διότι κατὰ τὸν νόμον περὶ κοινοτήτων τὰ χρέη τῶν κοινοτήτων θὰ ὁρίσῃ εἰδικὸς νόμος καὶ ὑποθέτω ὅτι ἡ διάταξις αὕτη δὲν ἐτέθη εἰκῆ καὶ ὡς ἔτυχε, διότι ἄλλως, ἂν αἱ κοινότητες ἦσαν ὑποχρεωμέναι νὰ καταβάλωσιν ὅλα τὰ χρέη τῶν τέως δήμων, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ζήσωσιν. Εἰς τοιαύτην θέσιν περιέρχονται αἱ κοινότητες τοῦ τέως δήμου Λεβαδέων διὰ τῆς συμψηφίσεως τοῦ ποσοῦ τούτου. Ἐνῷ λοιπὸν ἀφ’ ἑνὸς διὰ τοῦ νόμου δὲν ὡρίσθη ἂν ἡ κοινότης ὀφείλει ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς τὸ Δημόσιον ἐξ ἐξόδων ἐκπαιδεύσεως καὶ ἀστυνομίας, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου τὸ ποσὸν τοῦτο ἔχει ὁρισθῆ νὰ καταβληθῇ εἰς τὴν Ἑταιρείαν τοῦ ἠλεκτροφωτισμοῦ διὰ τὸ ἔτος 1914, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν διατάσσει συμψηφισμόν· ὥστε θὰ συμβῇ καὶ παρανόμως νὰ συμψηφισθῇ καὶ ἀκύρως καὶ θὰ μείνῃ ἡ κοινότης ἐν τῷ σκότει. Ὀρθὸν λοιπὸν εἶναι τὸ Ὑπουργεῖον νὰ δεχθῇ νὰ ἐπιστρέψῃ ἔστω τὰς 10.000 δραχμῶν, ἵνα οἰκονομηθῶσι πάντα. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μελετήσῃ τὸ πρᾶγμα ἀπὸ ἀπόψεως σκοπιμότητος καὶ νομιμότητος καὶ ν’ ἀποφασίσῃ.

§8Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐπιστήσῃ πολὺ τὴν προσοχήν του εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Σακκελλαρίου ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν διδασκαλισσῶν Μακεδονίας.

§10Α. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ. Ν’ ἀποσταλῇ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀποστέλλεται. Ὁ κ. Δ. Πετροπουλάκης «ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ἂν τῶν ἐκκληθεισῶν ὑπ’ ἀριθμ. 9247 καὶ 9262 ἐ. ἔ. ἀποφάσεων τῆς Νομαρχίας Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας ὑπὸ τοῦ κοινοτικοῦ συμβουλίου Καρπενισίου ἐνώπιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ὡς πρὸς τὸν νόμον καὶ τὴν ἐγκύκλιον τῆς 8 Μαΐου ἐ. ἔ. ἐκδοθεισῶν διέταξε τὴν ἀνάκλησιν».

§12ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀπήντησα προχθὲς εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ὅτι καθ’ ἣν ἡμέραν ἔλαβον τὸν σχετικὸν φάκελον διέταξα τὰ δέοντα.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. Σ. Κροκιδᾶς καὶ Π. Πετροπουλάκης «ἐρωτῶσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἂν τὸ Β. Διάταγμα τῆς 20 Δεκεμβρίου 1910 τὸ στηριχθὲν ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 1233 πράξεως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους, δι’ οὗ ἐκανονίσθη ἡ σύνταξις τοῦ λοχαγοῦ τοῦ πεζικοῦ Λεων. Λεωτσάκου, δὲν ἐξεδόθη κατὰ παράβασιν τοῦ νόμου ͵ΓΡΞΒʹ ἄρθρ. 2 τοῦ 1906, ὃν οὐδόλως ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, λαβὸν μόνον ὑπ’ ὄψιν τὸ ἄρθρ. 1 τοῦ ͵ΓΧΞΗʹ νόμου τοῦ 1910, περὶ οὗ δὲν ἐπρόκειτο ἐν τῇ συγκεκριμένῃ περιστάσει, καὶ ἂν δὲν εἶναι σκόπιμον ὅπως ἐπανορθωθῇ τὸ ἀδίκημα τὸ προσγενόμενον πρὸς τὸν λοχαγὸν Λεωτσᾶκον».

§14ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Τὸ Ὑπουργεῖον δὲν εἶναι ἁρμόδιον νὰ ἐλέγξῃ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου κατὰ τὸ μέρος τοῦτο. Ἂν ὁ ἐνδιαφερόμενος θεωρῇ ὅτι κακῶς ἡρμήνευσε τὸν νόμον τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἀνοίγεται εἰς αὐτὸν ἡ ὁδὸς τῶν τακτικῶν δικαστηρίων. Ἀλλὰ τὸ Ὑπουργεῖον δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ δώσῃ σύνταξιν παρὰ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου.

§15Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Γνωρίζω τὴν γνώμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀπὸ ἡμερῶν διατυπωθεῖσαν, ὅτι τὰ πολιτικὰ δικαστήρια εἶναι ἁρμόδια διὰ τὸ ἀδίκημα τὸ προσγενόμενον εἰς τὸν λοχαγὸν Λ. Λεωτσᾶκον. Ἀλλ’ ἤθελον νὰ γνωρίσω αὐτῷ τὸν λόγον, δι’ ὃν ἐξεδόθη τοιαύτη ἀπόφασις ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ἀδικοῦσα τὸν ἐν λόγῳ λοχαγὸν καὶ κατὰ παράβασιν τοῦ νόμου ἐκδοθεῖσα, τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ἀντιποιηθέντος ἔργα Ὑγειονομικῆς Ἐπιτροπῆς.

§16Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἄλλοτε ἐξήτασεν ἐθνικὰ ζητήματα.

§17ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Βεβαίως τὸ δικαστήριον, τὸ ὁποῖον θ’ ἀπονείμῃ τὴν σύνταξιν, ἔχει τὴν ἐξουσίαν νὰ κρίνῃ ὅπως καὶ τὰ τακτικὰ δικαστήρια, διότι ὁ νόμος ῥητῶς τὸ διατάσσει.

§18Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Θὰ σᾶς εἴπω ὅμως τὴν αἰτίαν. Ὑπῆρχε παλαιὰ ἀφορμὴ μέλους τινὸς τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου μετὰ τοῦ λοχαγοῦ Λ. Λεωτσάκου, ἥτις ἐξεχύθη κατὰ τὴν ἐκδίκασιν τῆς συντάξεώς του δηλητηριάσασα τὴν γνώμην τοῦ Συνεδρίου. Ἐντεῦθεν συλλάβετε ἰδέαν περὶ τοῦ ἀκριβοδικαίου τοῦ Συνεδρίου.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Θεοδωρόπουλος «ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας διατί ἀπηγορεύθη τὸ κυνήγιον εἰς τὴν περιφέρειαν Σερρῶν διὰ τοὺς πολίτας, ἐπιτρέπεται δὲ ἡ λαθροθηρία εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ τοὺς βαθμοφόρους εἴτε μόνους εἴτε συνοδευομένους παρὰ πολιτῶν».

§20Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Θὰ ζητήσω πληροφορίας παρὰ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, διότι δὲν τὸ ἀπηγόρευσα ἐγώ.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Πετροπουλάκης «ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας ἂν θὰ συμπληρώσῃ τὸ προσωπικὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ σχολείου Γεωργιτσίου, τὸ ὁποῖον παραμένει ἀργόν, διότι ὁ σχολάρχης ἐκλήθη νὰ παρακολουθήσῃ τὰ μαθήματα τοῦ Διδασκαλείου τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως, ὁ δὲ μετατεθεὶς ἑλληνοδιδάσκαλος δὲν μετέβη, ἀλλὰ καὶ ἂν μεταβῇ ἡ λειτουργία ἔσεται ἀνεπαρκής».

§22Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Τὸ προσωπικὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ σχολείου Γεωργιτσίου εἶναι πλῆρες. Ὁ σχολάρχης ἐκλήθη εἰς τὸ Διδασκαλεῖον τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως συμφώνως τῷ νόμῳ ΓΨΙΗʹ τοῦ 1910, ὑποχρεοῦνται δὲ συμφώνως τῷ αὐτῷ νόμῳ (ἄρθρ. 10) ν’ ἀναπληρώσωσιν αὐτὸν ἐν τῇ διδασκαλίᾳ τῶν μαθημάτων οἱ λοιποὶ συνάδελφοί του. Ἂν ὁ μετατεθεὶς δὲν μεταβῇ ἐντὸς τῆς νομίμου προθεσμίας εἰς τὴν θέσιν του, θ’ ἀπολυθῇ ὑπὸ τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, ὅπερ εἶναι ἁρμόδιον καὶ νὰ συμπληρώσῃ τὴν κενωθησομένην θέσιν.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ ἑπόμεναι δύο ἀναβάλλονται. Ὁ κ. Γ. Τσακανίκας «ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας ὅπως εὐαρεστούμενος πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν διὰ τίνα λόγον καθυστερεῖ ἐπὶ τόσον χρόνον ἡ ἐγκατάστασις τηλεφώνου εἰς τὸ χωρίον Χρυσοβίτσα τῆς Τριχωνίας, ἡ διὰ τὴν ὁποίαν προκαταρκτικὴ ἐργασία συνετελέσθη ἤδη ἀπὸ πολλοῦ».

§24Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας). Ἐλλείψει ὑλικῶν παρακωλύεται.

§25Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Ἐν τούτοις εἰς ἄλλας γραμμὰς δὲν παρακωλύεται.

§26Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Εἰς ὅλον τὸ Κράτος.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Σακκελλαριάδης «ἐρωτᾷ τοὺς κ. Ὑπουργοὺς Οἰκονομικῶν καὶ Ἐσωτερικῶν ἂν διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων εἰς τὴν περιφέρειαν Ζηλιαχώβης, Ῥαχώβης καὶ Ζίχνης τῆς Μακεδονίας ἐπιτρέπεται ὑπὸ τοῦ νόμου ν’ ἀποβάλλωνται τῶν καλλιεργημένων ἀγρῶν των οἱ μέχρι τοῦδε ἐντόπιοι καλλιεργηταί, στερούμενοι οὕτω κεκτημένων δικαιωμάτων. Παρακαλοῦνται δὲ ὅπως δώσωσι σχετικὰς διαταγὰς πρὸς τὰς ἐκεῖ Ἀρχὰς ἵνα παύσῃ τὸ ἄτοπον καὶ ἄδικον τοῦτο».

§28ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ἐξηγῶ εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ὅτι, ἐφ’ ὅσον πρόκειται—καὶ ὑποθέτω ὅτι τοιαῦται θὰ εἶναι αἱ διαμαρτυρίαι—περὶ κτημάτων ἀνηκόντων εἰς μεταναστεύσαντας Τούρκους, τὰ ὁποῖα ἔσπευσαν νὰ καταλάβωσιν ἐντόπιον χωρὶς οὐδὲν προηγούμενον δικαίωμα νὰ ἔχωσιν, αἱ Ἀρχαὶ εἶναι πολὺ φυσικὸν ὅτι ἀπομακρύνουσι τούτους καὶ ἐγκαθιστῶσι πρόσφυγας. Ἐφ’ ὅσον ὅμως πρόκειται περὶ κτημάτων ἐφ’ ὧν οἱονδήποτε δικαίωμα εἶχον οἱ ἐντόπιοι αἱ Ἀρχαὶ δὲν νομίζω ὅτι προέβησαν εἰς ἀπομάκρυνσιν καὶ ἂν προέβησαν θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ ἔχωμεν ὡρισμένας περιπτώσεις διὰ νὰ δώσωμεν τὰς ἀναγκαίας διαταγάς.

§29Σ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Δὲν ἔχω ὡρισμένας πληροφορίας περὶ ὡρισμένων προσώπων· ἐν τούτοις ἡ ἐπιστολὴ εἶναι ἀρκετὰ διαφωτιστικὴ τοῦ πράγματος καὶ ἀναφέρει τὰ ἑξῆς· ὅτι δὲν πρόκειται περὶ κτημάτων ἐγκαταλελειμμένων ἐκ μέρους τῶν Ὀθωμανῶν, ἀλλὰ περὶ κτημάτων τὰ ὁποῖα ἐκαλλιέργουν ἀπὸ μακρᾶς σειρᾶς ἐτῶν καὶ ἤδη τὰ ἐκαλλιέργησαν, τὰ ὤργωσαν κατ’ ἐπανάληψιν διὰ νὰ τὰ σπείρωσιν. Αἱ Ἀρχαὶ ἐκ παρερμηνείας τοῦ νόμου ἢ ἐξ ὑπερβολικοῦ ζήλου πρὸς ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων ἐξεδίωξαν τοὺς κολλήγας καὶ ἐγκατέστησαν τοὺς πρόσφυγας. Ἐννοεῖται ὅτι οἱ ἄνθρωποι ἐστερήθησαν τοῦ κτήματος καὶ τοῦ ἱδρῶτός των.

§30ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Εἶχον καὶ ἄλλας παραστάσεις καὶ ἔδωκα παραγγελίαν νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Ἰγγλέσης «παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν τίνα μέτρα ἔλαβε διὰ τὰ ἐν Αἰγιαλῷ Σάμης δυσάρεστα γεγονότα, τῶν ὁποίων ἔλαβον ἤδη γνῶσιν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλή, διότι ὁ ἐκεῖ λαὸς δυσφορεῖ καὶ περιμένει τὴν ἐπέμβασιν καὶ ἀρωγὴν τῆς Κυβερνήσεως».

§32Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐζήτησα τηλεγραφικῶς πληροφορίας διὰ νὰ μάθω παρὰ τῶν Ἀρχῶν τί συμβαίνει.

§33Σ. ΙΓΓΛΕΣΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, δὲν ἀρκεῖ ὅτι ἐτηλεγραφήσατε. Πρέπει νὰ σταλῇ εἰς Αἰγιαλὸν Σάμης εἷς ἐπιθεωρητὴς ἵνα ἐξετάσῃ τὰ συμβαίνοντα. Ἐκ πληροφοριῶν τὰς ὁποίας ἔλαβον προκύπτει ὅτι αἰτία τοῦ κακοῦ εἶναι ἡ ἀδράνεια τοῦ δασάρχου. Ἂν ὁ δασάρχης μετέβαινεν ἐγκαίρως καὶ ἐξήταζε τὰς αἰτήσεις πρὸς ὑλοτομίαν, δὲν θὰ συνέβαινον καταχρήσεις καὶ αἱ δυσάρεστοι συνέπειαι τούτων. Τὸ ἓν κακὸν φέρει ἕτερον καὶ παρακαλῶ νὰ ἐνεργήσητε, ὅπως μὴ ἐπέλθῃ δείνωσις τῆς ἐκεῖ καταστάσεως.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξαντληθείσης τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων. Ὁ κ. Γ. Καρπετόπουλος. Ἀπών.

§35ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἔχω ἔγγραφον ἀπάντησιν καὶ θὰ παρακαλέσω ν’ ἀνακοινωθῇ.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ὑπ’ ἀριθ. 2 ἀναβάλλεται. Ὁ κ. Δ. Κανελλόπουλος «παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ συστήσῃ τῷ Εἰσαγγελεῖ τῶν ἐν Κυπαρισσίᾳ Πλημμελειοδικῶν, ὅπως δοθῇ πέρας εἰς τὴν ἐκκρεμῆ κατηγορίαν ἐπὶ φόνῳ τῶν Σωτηρίου Πρίγγουρη καὶ Ἰωάνν. Χριστάκου, οἵτινες συμπληροῦσι τετράμηνον σχεδὸν ἐν προφυλακίσει».

§37Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ἐστάλη εἰς τὸν Εἰσαγγελέα ἵνα χορηγήσῃ πληροφορίας.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Φίλιος «παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Ἑταιρείαν Σιδηροδρόμων Θεσσαλίας νὰ κατασκευάσῃ, ἂν οὐχὶ σταθμόν, τοὐλάχιστον ἓν παράπηγμα εἰς τὴν γέφυραν Δεμερλί, ἵνα στεγάζωνται ἀπὸ τὴν βροχὴν καὶ τὰς χιόνας οἱ ἐπιβάται οἱ ἀφικνούμενοι ἐκεῖ διὰ τοῦ Λαρισαϊκοῦ Σιδηροδρόμου».

§39Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Ν’ ἀναβληθῇ.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Ὁ κ. Ε. Παππακωνσταντίνου «παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, ὅπως διατάξῃ ἐπὶ τέλους τὴν κατασκευὴν τοῦ τμήματος Κλημένης–Δούσιας–Καλιάνης τῆς ἐθνικῆς ὁδοῦ Κιάτου–Καλαβρύτων, ἀφοῦ πρὸ ἐτῶν ἐμελετήθη αὕτη». Ἐπίσης παρακαλεῖ τὸν ἴδιον κ. Ὑπουργόν, ὅπως διατάξῃ τὴν ἵδρυσιν τηλεφωνικῶν γραμμῶν ἐν τοῖς χωρίοις Ἀσπροκάμπῳ, Ψάρι καὶ Μπάσι τῆς Στυμφαλίας, ὡς καὶ ἐν τοῖς χωρίοις Γκιόζα καὶ Καλυβίοις Φενεοῦ, ἀφοῦ πρὸ πολλοῦ ἐλήφθη ἡ σχετικὴ ἀπόφασις καὶ ἀφοῦ διὰ τὸ ἀπόκεντρον καὶ τὴν ἔλλειψιν πάσης συγκοινωνίας εἰς τὰ μέρη ταῦτα τὰ περὶ ὧν ὁ λόγος τηλέφωνα θὰ πληρώσωσι στοιχειώδη ἀνάγκην».

§41Ε. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν σχετικῶς, ἵνα εὐαρεστηθῇ νὰ ζητήσῃ πληροφορίας παρὰ τῆς Ὑπηρεσίας του, διότι εἶμαι βέβαιος ὅτι δικαιοτέραν παράκλησιν δὲν ἤκουσεν ἄλλοτε ἡ Βουλή. Προβαίνων περαιτέρω λέγω εἰς ὑμᾶς, κ. Ὑπουργέ, ὅτι ἡ κατάστασις τῶν μερῶν αὐτῶν εἶναι ἀθλιωτάτη ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν, ἰδίως δὲ ἡ συγκοινωνία ἔχει ἐγκαταλειφθῇ ἀπὸ τῆς καθιδρύσεως τοῦ Βασιλείου εἰς τὴν ἀρχέγονον κατάστασιν. Οὐδέποτε ἐλήφθη μέριμνα διὰ τοὺς ἀτυχεῖς αὐτοὺς κατοίκους. Ἑπομένως θὰ κάμητε θεάρεστον ἔργον, κ. Ὑπουργέ, ἂν διατάξητε νὰ ἐκτελεσθῶσιν αὐτὰ τὰ μικρὰ ἔργα ἐν τῷ τόπῳ αὐτῷ, διότι εἶναι δικαιότατον.

§42Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Λαμβάνω ὑπὸ σημείωσιν τὴν σύστασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ἐν τῇ γενικῇ δὲ μερίμνῃ θὰ ληφθῇ καὶ περὶ τούτου ἡ προσήκουσα πρόνοια.

§43Ε. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Δὲν ὑπάγεται εἰς τὴν γενικὴν μέριμναν τὸ τμῆμα αὐτό. Εἶχε γίνει περὶ τούτου μελέτη, ἥτις καὶ ἐνεκρίθη πρὸ πολλῶν ἐτῶν, πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως, ἐδέησε δὲ νὰ γίνῃ ἡ ἐπανάστασις, νὰ μεσολαβήσωσι τοσαῦτα γεγονότα, νὰ παρέλθωσι τόσα ἔτη καὶ νὰ εὑρίσκηται εἰς τὸ ἴδιον στάδιον. Ἑπομένως εἶναι δίκαιον νὰ προτιμηθῇ καὶ δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὴν γενικὴν μέριμναν τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα θὰ ἐκτελέσητε, διότι αὐτὸ ἀποτελεῖ εἰδικὸν μέτρον καὶ ἔχει μελετηθῆ πρὸ πολλῶν ἐτῶν.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ὑπ’ ἀριθ. 7 ἀναβάλλεται. Ὁ αὐτὸς κ. Ε. Παππακωνσταντίνου «ἐπερωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας διατί δὲν διωρίσθη μέχρι τοῦδε διευθυντὴς τοῦ τηλεφωνικοῦ γραφείου Καλιάνης τῆς Στυμφαλίας ἁρμοδίως προταθεὶς καὶ διατί δὲν ἐκοινοποιήθη ὁ διορισμὸς τῶν διευθυντῶν τῶν αὐτῶν γραφείων Ψάρι καὶ Δούσικας τῆς Στυμφαλίας καὶ Λουτρακίου, ὁ δημοσιευθεὶς ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως» ἀπὸ τῶν ἀρχῶν Σεπτεμβρίου 1914».

§45Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Εἶπον καὶ εἰς προηγουμένην συνεδρίαν ὅτι προκειμένου νὰ ἐφαρμοσθῇ μετ’ οὐ πολὺ ὁ νέος νόμος περὶ διευθυντῶν τηλεφωνικῶν γραφείων οὐδεμίαν ἤδη θὰ κάμω μεταβολὴν καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ προσωπικὸν τὸ ἤδη ὑπάρχον.

§46Ε. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Προέβλεπον τὴν ἀπάντησιν αὐτήν, κ. Πρόεδρε, καὶ θὰ ἤμην εὐτυχής, ἂν ἦτο δυνατὸν ἐν τῇ διανοίᾳ μου νὰ περιλάβω τὴν ἀλήθειαν ταύτην, διότι ὑποθέτω ὅτι εἶναι ἀλήθεια τοῦτο προερχόμενον ἐκ τῶν χειλέων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἔχω ὑπ’ ὄψει μου σειρὰν γεγονότων, τὰ ὁποῖα μὲ πείθουσιν ὅτι πᾶν ἄλλο συμβαίνει ἐπὶ τῆς προκειμένης ὑποθέσεως ἢ τὸ ζήτημα τῆς μελλούσης ἐφαρμογῆς τοῦ νέου νόμου· διότι, ἂν ἦτο ἀληθὲς ὅτι ἡ σχετικὴ ἐνέργεια ἐβράδυνε διὰ τὴν μέλλουσαν ἐφαρμογὴν τοῦ νέου νόμου, θὰ ἦτο ἀκατανόητον, διότι οὐδὲν ἐμποδίζει ὅπως ὁ νόμος ἐφαρμοσθῇ, ἀφοῦ ἔλθῃ ἡ σειρά του, ἀδιάφορον περὶ τοῦ τίνες θὰ εἶναι οἱ διευθυνταί.

§47Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Δὲν ἠδυνάμεθα νὰ κάμωμεν νέας ἐγκαταστάσεις τοῦ προσωπικοῦ, ἀφοῦ πρόκειται μετ’ ὀλίγον χρόνον νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸν νέον νόμον.

§48Ε. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ἀλλ’ ἐγὼ ἔχω ὑπ’ ὄψει μου ὅτι ἐδημοσιεύθη ἀπὸ τῶν ἀρχῶν Σεπτεμβρίου ἡ διαταγή, ὅτε οὐδὲ κἂν σκέψις ὑπῆρχε διὰ μεταξὺ ψήφισιν τοῦ νόμου καὶ ἐφαρμογὴν αὐτοῦ. Ἄρα δὲν εἶναι αὐτὸς ὁ λόγος τὸν ὁποῖον λέγετε.

§49Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Ἀπὸ τῶν πρώτων ἡμερῶν τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς ὑπεβλήθη ὁ νέος νόμος.

§50Ε. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ἐνῷ ἐπρόκειτο νὰ ἐφαρμοσθῇ ἓν μέτρον, εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν ἐφηρμόσθησαν δύο μέτρα, ἤτοι εἰς μὲν τὸν διευθυντὴν τοῦ τηλεφωνικοῦ γραφείου Ψάρι δὲν ἐκοινοποιήθη ὁ διορισμός, διότι ἐτύγχανεν αὐτὸς μέλος τοῦ κοινοτικοῦ συμβουλίου, ὁ δὲ ἄλλος διορισμὸς ἐκοινοποιήθη, καίτοι ὁ διορισθεὶς ἦτο μέλος καὶ μέλος μάλιστα ἐπιφανὲς τοῦ κοινοτικοῦ συμβουλίου, καὶ νομίζω ὅτι ἡ ἀντιγνωμία αὐτὴ δὲν ἔπρεπε νὰ γίνῃ. Ἐν τέλει παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δώσῃ ἓν τέλος εἰς τὸ ζήτημα αὐτό, διότι δὲν μὲ ἐνδιαφέρει ποσῶς περὶ τῶν προσώπων, ἀλλὰ μ’ ἐνδιαφέρει ἡ κατάστασις ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη ἐν τῷ τόπῳ ἕνεκεν αὐτῆς τῆς πλημμελοῦς ἐνεργείας τοῦ Ὑπουργείου. Διότι πρέπει νὰ γνωρίζητε ὅτι ἡ ταχυδρομικὴ ὑπηρεσία εἶναι τελείως παραλελυμένη καὶ δὲν ὑπάρχει, ἂν δὲ λάβητε τὸν κόπον νὰ ἐρωτήσητε τὴν Ὑπηρεσίαν σας, θὰ πληροφορηθῆτε περὶ τούτου. Ἐπίσης θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἵνα μεριμνήσῃ καὶ πληρωθῇ ἡ κενὴ θέσις τοῦ ταχυδρομικοῦ γραφείου Καλιάνης τῆς Στυμφαλίας, διότι ὡς πληροφοροῦμαι, ὑπάρχει διαθέσιμον προσωπικόν.

§51Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Προσωπικὸν διαθέσιμον δὲν ὑπάρχει. Ἐλπίζω νὰ ἱκανοποιήσω τὴν αἴτησίν σας εὐθὺς ὡς προσλάβω προσωπικόν.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Χριστόπουλος «παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Ἑταιρείαν τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς–Πελοποννήσου, ὅπως λάβῃ πρόνοιαν καὶ διοχετευθῶσι τὰ μακρόθεν συσσωρευόμενα ὄμβρια ὕδατα ἐπὶ τῶν χανδάκων τῆς γραμμῆς εἰς τὸν πλησίον κείμενον χείμαρρον Συκιᾶς Κορινθίας· τὰ ὕδατα ταῦτα διοχετευόμενα διὰ δύο μεγάλων ὀχετῶν διασχίζουσι τὸ χωρίον εἰς δύο μέρη ἀπειλοῦντα μεγίστας καταστροφάς».

§53Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ ὑπ’ ἀριθμὸν 10 καὶ 11 ἀναβάλλονται. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται ἤδη εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας. Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 1 νομοσχέδιον ἀναβάλλεται, διότι δὲν διενεμήθη. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 5 Σεπτεμβρίου ἐ. ἔ. Β. Διατάγματος περὶ προσωρινοῦ κανονισμοῦ τῆς πληρωμῆς τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους διὰ τοὺς μῆνας Αὔγουστον καὶ Σεπτέμβριον 1914 τῆς χρήσεως 1914 καὶ περὶ προσωρινοῦ κανονισμοῦ τῆς πληρωμῆς τῶν αὐτῶν ἐξόδων διὰ τοὺς μῆνας Ὀκτώβριον καὶ Νοέμβριον τῆς αὐτῆς χρήσεως». (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ νομοσχέδιον).

§55ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω σχέδιον νόμου δι’ οὗ ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅπως διὰ Β. Διατάγματος παρατείνῃ ἐπὶ ὁλόκληρον διάστημα χρόνου, μὴ ὑπερβαῖνον τὴν 5ετίαν, τὴν ἰσχὺν τοῦ νόμου ΦΟΗʹ «περὶ περιορισμοῦ τῆς δικαστικῆς δικαιοσύνης τῶν ἐν Αἰγύπτῳ προξενικῶν Ἀρχῶν».

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ δωρεᾶς τοῦ δάσους Γολέμα–Ρέκα εἰς τὴν Α. Μ. τὸν Βασιλέα Κωνσταντῖνον». (Ψηφίζεται ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου). Τὰ ὑπ’ ἀριθμὸν 3 καὶ 4 ἀναβάλλονται. (Ψηφίζεται εἶτα ἡ ἀρχὴ τῶν ἑπομένων νομοσχεδίων: 1) «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ περὶ ἱδρύσεως εἰδικοῦ ἀρχαιολογικοῦ ταμείου ͵ΓΨΚΘʹ νόμου τοῦ 1910», 2) «περὶ πληρωμῆς εἰσιτηρίων εἰς τὰ Μουσεῖα καὶ τοὺς ἀρχαιολογικοὺς χώρους τοῦ Κράτους», 3) «περὶ ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τῆς καταβολῆς τελῶν ἐγγραφῆς καὶ κατατάξεως ἐν τοῖς Σχολείοις τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως τῶν προσφύγων μαθητῶν», 4) «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ͵ΓΩΚΖʹ περὶ διδακτηρίων κτλ.» καὶ 5) «περὶ ὀργανώσεως τοῦ σχολείου τῶν Καλῶν Τεχνῶν»). Τὸ ἑπόμενον ἀναβάλλεται. (Ψηφίζεται εἶτα εἰς αʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον «περὶ κυρώσεως συμβάσεων· αʹ) διὰ τὴν ἐπὶ τῶν Ἑλληνικῶν σιδηροδρόμων κυκλοφορίαν τῶν διαφόρων τύπων ἁμαξῶν τῆς Διεθνοῦς Ἑταιρείας τῶν κλιναμαξῶν καὶ τῶν ταχειῶν Εὐρωπαϊκῶν ἁμαξοστοιχιῶν, βʹ) διὰ τὴν ἵδρυσιν πρακτορείου ταξιδίων ὑπὸ τῆς αὐτῆς Διεθνοῦς Ἑταιρείας τῶν κλιναμαξῶν καὶ γʹ) διὰ τὰς ὑπὸ τῆς αὐτῆς Διεθνοῦς Ἑταιρείας γενησομένας διαφημίσεις εἰς τὰ διάφορα ὄργανα δημοσιότητος αὐτῆς»). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ Διοικήσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης».

§57ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀνέρχομαι ἐπὶ τὸ βῆμα, κύριοι Βουλευταί, λαμβάνων ἀφορμὴν ἐκ τοῦ ὑπομνήματος τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν παρὰ τοῦ κ. Ἰωάννου Εὐταξίου, Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης.

§58ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶχον ζητήσει τὸν λόγον πρῶτος ἀκριβῶς ἵνα καταθέσω αὐτὸ τὸ ὑπόμνημα.

§59ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Πολὺ καλά· ὁρίσατε.

§60ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐζήτησα, Κύριοι, τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου ὅπως ἐπανορθώσω διαφόρους ἀνακριβείας, εἰς τὰς ὁποίας ὑπέπεσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰσηγούμενος τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλήν. Ἐπειδὴ κατὰ τὸν Κανονισμὸν δὲν ἠδυνάμην νὰ λάβω τὸν λόγον ἅμα τῇ εἰσηγήσει τοῦ νομοσχεδίου, ἐπεφυλάχθην κατὰ τὴν κατ’ ἀρχὴν συζήτησιν νὰ λάβω τὸν λόγον. Ἐν τῷ μεταξὺ ὅμως αὐτὸς ὁ Διοικητὴς τῆς Τραπέζης μὲ προέλαβεν ὑποβαλὼν εἰς τὴν Βουλὴν μακρὸν ὑπόμνημα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπανορθοῖ πάσας τὰς ἀνακριβείας τοῦ λόγου τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ κατὰ τρόπον, ὡς ἐγὼ νομίζω, ὀρθόν. Ἐπιφυλάττομαι λοιπόν, ἀφοῦ ἀκούσω τὴν ἀνταπάντησιν εἰς αὐτὸ παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἂν νομίσω ἀναγκαῖον, νὰ λάβω καὶ ἐγὼ τὸν λόγον. Θὰ παρεκάλουν ὅμως τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, προκειμένου περὶ τοιούτου ὑπομνήματος, προκειμένου δηλαδὴ περὶ ἀπαντήσεως εἰς τόσον βαρείας κατηγορίας, ἀπευθυνθείσας κατὰ προσώπου τοιαύτην ὑψηλὴν θέσιν κατέχοντος, καὶ δίκαιον ἦτο, νὰ διαταχθῇ ἡ ἐκτύπωσις τοῦ ὑπομνήματος τούτου καὶ ἡ διανομὴ αὐτοῦ εἰς τοὺς κ. Βουλευτάς.

§61ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Διανείματέ το ὑμεῖς.

§62ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν προτείνω τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως. Νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις· καὶ νὰ διανεμηθῇ, εἰ δυνατόν, κατὰ τὴν αʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν.

§63ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Λαμβάνω ἀφορμὴν ν’ ἀνέλθω ἐπὶ τοῦ βήματος ἐκ τοῦ ὑπομνήματος τὸ ὁποῖον ὁ κ. Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὑπέβαλεν εἰς τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ λάβω τὸν λόγον, ὅπως ἀνασκευάσω σειρὰν ψευδολογημάτων... (Διαμαρτυρίαι ἐξ ἀριστερῶν). Ἀποσύρω τὴν λέξιν.

§64ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀδιαφορῶ διὰ τὰς ὕβρεις. Ὁ κ. Ἰωάννης Εὐταξίας ἵσταται τοσοῦτον ὑψηλὰ καὶ ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ τοιοῦτο παρελθὸν καὶ ὡς ἀνὴρ δικαστὴς καὶ ὡς καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου, ὥστε δὲν δύναται νὰ θιγῇ.

§65ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Εἶπον ὅτι ἀποσύρω τὴν λέξιν.

§66ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἤθελον νὰ παρατηρήσω μόνον ὅτι δὲν νομίζετε καλὸν νὰ τυπωθῇ τὸ ὑπόμνημα;

§67ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Τὸ ἠξεύρει ὅλος ὁ κόσμος. Ἀλλὰ λέγω ὅτι ἔχω καθῆκον ν’ ἀνασκευάσω τὰς ἀνακριβείας τὰς ὁποίας περιέχει τὸ ὑπόμνημα τοῦ κ. Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀλλὰ συγχρόνως ἔχω καὶ τὸ καθῆκον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ν’ ἀπαντήσω εἰς τὰς προσωπικὰς ἐναντίον μου αἰτιάσεις—καὶ μεταχειρίζομαι φράσιν ἡ ὁποία βεβαίως δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ὑπερβαίνουσα τὰ ὅρια τῆς κοινοβουλευτικῆς εὐπρεπείας· μένω ἐκεῖθεν τῶν ὁρίων τούτων.—Τὰς προσωπικὰς αἰτιάσεις, τὰς ὁποίας ἐξήνεγκεν ἐναντίον μου ὁ κ. Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἔχω, λέγω, καθῆκον νὰ τὰς ἀνασκευάσω καὶ ἀπὸ τούτων ἄρχομαι. Ὁ κ. Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἰσχυρίζεται ὅτι, ὅτε ἐγένοντο διαπραγματεύσεις περὶ ἱδρύσεως καὶ ἐν Ἑλλάδι Τραπέζης Κτηματικῆς Πίστεως, εἰς τὰς διαπραγματεύσεις ταύτας ἔλαβον μέρος ἐγὼ καὶ ὅτι ἐσκόπουν καὶ ἐπροτιθέμην, χρῆσιν ποιούμενος τοῦ ἀξιώματος τὸ ὁποῖον κατέχω, νὰ διευκολύνω αὐτὰς ἐπὶ βλάβῃ τῶν συμφερόντων τῆς Χώρας. Δηλῶ ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις ἐκεῖναι διεξήχθησαν ἅπασαι ὑπὸ τοῦ ὑπευθύνου Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κ. Μιχαλακοπούλου. Ὁ κ. Ἰω. Εὐταξίας, μεθ’ οὗ ἐγένοντο αἱ διαπραγματεύσεις ἐκεῖναι, οὐδέποτε ὡμίλησε μετ’ ἐμοῦ περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, μόνον δ’ ἐκ τῶν εἰσηγήσεων αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἰς ἡμᾶς ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ ἔλαβον καὶ ἐγὼ γνῶσιν τῶν ζητημάτων ἐκείνων καὶ ἔλαβον γνῶσιν καὶ τῶν λόγων τοὺς ὁποίους ἀντέταξεν ὁ κ. Ἰω. Εὐταξίας εἰς τὴν ἀποδοχὴν τῶν προτάσεων. Καὶ βεβαίως ἡ στιγμὴ ἴσως νὰ μὴ ὑπῆρξε κατάλληλος τότε εἰς τὰς διαπραγματεύσεις ἐκείνας, βεβαίως ὅμως ἡ ἀντίληψις τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δὲν ὑπῆρξεν ἡ προσήκουσα ἐν τῷ θέματι ἐκείνῳ, διότι οἱ ὅροι τοὺς ὁποίους ὥριζεν ἡ ὁμὰς ἦτο ἀκριβῶς ἡ μετοχὴ κατὰ τὸ ἥμισυ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀκριβῶς ἡ ἵδρυσις ν’ ἀνήκῃ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ἀλλ’ ὁ κ. Εὐταξίας ἐφρόνει ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἔπρεπε νὰ εἶναι αὐτὴ καὶ μόνη ἡ ἔχουσα τὴν μονοπώλησιν τῆς Κτηματικῆς Πίστεως. Κατὰ πόσον εἴμεθα ὑπόχρεοι πάντες οἱ Ἕλληνες, ὅλη ἡ χώρα νὰ προστρέχωμεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἵνα δανειζώμεθα τὰ ὀλίγα χρήματα τῶν ὁποίων ἔχομεν ἀνάγκην καὶ μετὰ τῶν δυσκολιῶν τὰς ὁποίας γνωρίζομεν, κατὰ πόσον, λέγω, τοῦτο ἦτο τὸ πραγματικὸν συμφέρον τῆς Χώρας ἀφήνω νὰ κρίνωσι πάντες. Ἀλλ’ ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐφρόνει ὅτι ἦτο ἀντίθετον πρὸς τὸ συμφέρον τῆς Τραπέζης τὸ νὰ προέλθῃ εἰς διαπραγματεύσεις καὶ νὰ παραδεχθῇ τὴν ὕπαρξιν καὶ ἐν Ἑλλάδι ἱδρύματος Κτηματικῆς Πίστεως, διότι ἡ ὁμὰς ἐκείνη, ἡ ὁποία ἦτο τὸ «Comptoir», εἶχε θέσει ὡς ὅρον ὅτι μόνον ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἤθελε λάβει μέρος κατὰ τὸ ἥμισυ εἰς τὴν ἱδρυθησομένην Τράπεζαν, μόνον ὑπὸ τοιοῦτον ὅρον θὰ ἐδέχετο νὰ ἔλθῃ ἐν Ἑλλάδι. Ἀλλ’ ὁ κ. Εὐταξίας ἄλλα ἐφρόνει· ἐφρόνει ὅτι ἔπρεπε νὰ μείνῃ εἰς τὴν Τράπεζαν μὲ οὐσιαστικὸν προνόμιον καὶ μετεχειρίσθη πᾶν μέσον, ὥστε νὰ καταστήσῃ ἀδύνατον τὴν ἵδρυσιν τοιαύτης Τραπέζης ἐν Ἑλλάδι ἐπὶ τοῦ παρόντος. Τὴν ἀνακρίβειαν αὐτὴν εἶχον καθῆκον ν’ ἀνασκευάσω. Ἀλλ’ ἔχω καθῆκον ν’ ἀνασκευάσω καὶ ἑτέραν ἀνακρίβειαν, τὴν ὁποίαν δὲν ὤκνησεν ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ν’ ἀναγράψῃ ἐν τῷ ὑπομνήματι αὐτοῦ, ἴσως διότι ἡ μνήμη αὐτοῦ δὲν ὑπῆρξεν ἀρκετὰ ἰσχυρὰ ὥστε νὰ ἐνθυμηθῇ καλῶς τὰ διατρέξαντα κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην. Ὅλη ἡ προϊστορία τοῦ δανείου τῶν 65 ἑκατομμυρίων, ἥτις ἠσφάλισεν εἰς ἡμᾶς τὴν ἀγορὰν τῶν δύο θωρηκτῶν, τὰ ὁποῖα ἠσφάλισαν εἰς ἡμᾶς τὴν ἠρεμίαν, ὅλη αὐτὴ ἡ ἱστορία ἡ πρὶν ἐξηγεῖται, διατυποῦται κατὰ τρόπον ἐντελῶς ἀνακριβῆ. Λέγει ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης διὰ τὴν προμήθειαν τῶν θωρηκτῶν ἢ τοῦ θωρηκτοῦ τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ προμηθευθῶμεν τότε, ὅτι ἡ προμήθεια καὶ ἡ πληρωμὴ τοῦ θωρηκτοῦ τούτου ἐπρόκειτο νὰ συντελεσθῇ ἐκ τοῦ ὑπολοίπου τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου τῶν 250.000.000 καὶ ὅτι, ἐπειδὴ θ’ ἀπῃτεῖτο καί τι πλέον, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα αὐτὸ τὸ καί τι πλέον ἤθελε τὸ δώσει προθύμως. Αὐτὴ ἡ ἱστορία εἶναι ἄρδην ἀντίθετος πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Ἡ ἱστορία τῆς ἐξευρέσεως τῶν μέσων δι’ ὧν θὰ καθίστατο δυνατὸν εἰς τὸ Κράτος νὰ πορισθῇ χρήματα διὰ τὴν πληρωμὴν τοῦ θωρηκτοῦ, ἡ ἀπόκτησις τοῦ ὁποίου ἦτο ἀπαραίτητος διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῆς εἰρήνης ἐν τῇ Ἀνατολῇ, τὸ θέμα αὐτὸ εἶχε γίνει ἀντικείμενον μακρᾶς συζητήσεως. Ἤδη ἐπὶ τῆς διοικήσεως τοῦ μακαρίτου Βαλαωρίτου καὶ μετ’ αὐτὴν εἴχομεν προέλθει εἰς διαπραγματεύσεις περὶ τῆς ἐξασφαλίσεως τοῦ ποσοῦ ἐκείνου, οὐδεὶς δὲ βεβαίως, ἥκιστα δὲ πάντων ὁ τότε διοικητὴς Ι. Βαλαωρίτης, ἐπίστευεν ἢ ἐφαντάζετο ὅτι τὸ ὑπόλοιπον τοῦ δανείου τῶν 250 ἑκατομμυρίων μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν πασῶν τῶν ἀποσβέσεων τῶν προσωρινῶν δανείων, ὅτι τὸ ὑπόλοιπον αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἦτο ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖον διὰ τὰς δαπάνας τὰς ὁποίας εἴχομεν ἔκτοτε τὰς τακτικὰς καὶ τὰς ἐκτάκτους, ὅτι τὸ ὑπόλοιπον αὐτὸ τῶν 55 ἑκατομμυρίων ἤθελεν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσῃ καὶ διὰ τὰς ἀνάγκας τὰς ὁποίας εἴχομεν, τακτικὰς καὶ ἐκτάκτους, καὶ διὰ τὴν προμήθειαν καὶ τὴν καταβολὴν τῶν 65 ἑκατομμυρίων διὰ τὴν ἀγορὰν τοῦ θωρηκτοῦ ἢ τῶν θωρηκτῶν. Καὶ ταῦτα ὁ Ι. Βαλαωρίτης ἀνεμέτρει, ἐγνώριζεν, ἔλεγε δὲ καὶ ἐβεβαίου τὴν Κυβέρνησιν ὅτι περὶ τούτου δὲν δύναται νὰ γίνῃ λόγος, ὅτι βεβαίως τὸ ὑπόλοιπον τοῦ δανείου ἐκ 55 ἑκατομμυρίων δὲν θὰ εἶναι τὸ μόνον. Ὅτε δὲ εἰς τὰς διαπραγματεύσεις τῆς συμβάσεως τοῦ δανείου τῶν 250 ἑκατομμυρίων περιελήφθη ἡ διάταξις διὰ τῆς ὁποίας περιελήφθησαν τὰ ἀποσβεστέα δάνεια καὶ τὸ δάνειον τῶν 40 ἑκατομμυρίων τὸ πενταετές, ἀντέταξα σφοδρὰν ἀντίστασιν ἀκριβῶς διὰ νὰ διατηρήσω ὑπὲρ τοῦ Κράτους ταμειακὴν εὐρυχωρίαν, γνωρίζων ὅτι ἦτο ἐντελῶς ἀδύνατον νὰ προσδοκῶμεν ἐν βραχυτάτῳ χρόνῳ συνομολόγησιν καὶ ἑτέρου δανείου. Ἀλλ’ ὁ Βαλαωρίτης εἶπε τότε, καὶ κατίσχυσε τὸ ἐπιχείρημα αὐτό, ὅτι ἡ ἀξίωσις τῶν χορηγῶν τοῦ χρήματος εἶναι καὶ ἡ ἐξόφλησις αὐτοῦ τοῦ δανείου. Ἀλλὰ τοῦτο οὐδεμίαν ἔχει σημασίαν, διότι ἀκριβῶς ἐκ τῆς ἐξοφλήσεως ὅλων αὐτῶν τῶν δανείων καὶ τοῦ δανείου αὐτοῦ τῶν 40 ἑκατομμυρίων κινητοποιοῦνται πάλιν διάφοροι ἀκινητοποιήσεις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης αἱ ὁποῖαι εἶχον καταστῆ ἀκίνητοι λόγῳ ἀκριβῶς τῶν δανείων αὐτῶν τὰ ὁποῖα μᾶς εἶχε δώσει καὶ τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐπορίσθη ἐκ τῆς ἀποσβέσεως ἀκριβῶς τῶν δανείων αὐτῶν τῶν προσωρινῶν, τὰ ὁποῖα ἀπεσβέσθησαν διὰ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου τῶν 250 ἑκατομμυρίων, ἀνήρχοντο εἰς 70.000.000, καὶ ἐκ τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ τῶν 70 ἑκατομμ. τὰ ὁποῖα ἐπορίσθη ἀκριβῶς ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐκ τῶν χρημάτων τοῦ δανείου τῶν 250 ἑκατομμ., ἀκριβῶς ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου ἐπρόκειτο ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, κατὰ τὴν ἔκφρασιν τοῦ Βαλαωρίτου, νὰ παράσχῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἐπρόκειτο πάντοτε τὸ δάνειον τῶν 250 ἑκατομμυρίων νὰ τὸ διαδεχθῇ ἄλλο δάνειον προσωρινόν. Ταῦτα ἐγνώριζεν ὁ κ. Εὐταξίας· ὅτε δὲ παρετήρησα εἰς αὐτὸν ὅτι «ναὶ θὰ μᾶς δώσητε τὸ δάνειον, διότι ἀκριβῶς θὰ μᾶς δώσητε δάνειον ἐκ τῶν χρημάτων τὰ ὁποῖα ἡμεῖς σᾶς δίδομεν», καὶ ὅτε τῷ ὑπέμνησα ὅτι αὐτὴ ἦτο καὶ ἡ ἀντίληψις τοῦ Βαλαωρίτου, σκωπτικῶς εἶπεν· «Αὐτὸ εἶναι ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔκαμνεν ὁ μακαρίτης», λέγων τρόπον τινὰ ὅτι ἡ ἐνέργεια αὕτη τὴν ὁποίαν ὁ Βαλαωρίτης ἐν τῇ ἀντιλήψει τῇ ἀνωτέρᾳ τῶν καθηκόντων του εἶχε ῥυθμίσει, ὅτι αὐτὴ ἦτο πρᾶξις ἡ ὁποία τραπεζιτικῶς ἦτο ἥκιστα ἐπωφελής. Βεβαίως ἴσως νὰ μὴ ἦτο πρᾶξις κερδοσκοπική, ἐνδεικνύει ὅμως ἀντίληψιν καὶ πρᾶξιν ἡ ὁποία ἐτίμα ἐκεῖνον, διότι πράγματι ἐνδεικνύει οἷος πρέπει νὰ εἶναι ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Καὶ μετὰ πολυμόχθους συζητήσεις καὶ διαπραγματεύσεις ἐπετύχομεν τέλος πάντων νὰ λάβωμεν τὸ δάνειον αὐτό, διὰ τοῦ ὁποίου κατωρθώσαμεν τὴν πληρωμὴν τῶν θωρηκτῶν. Ἑπομένως εἶναι ὅλως ἀνακριβῆ πάντα τὰ λεγόμενα ἀπὸ τῆς ἀρχῆς μέχρι τοῦ τέλους τοῦ ὑπομνήματος τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, διότι οὐδέποτε ἐπρόκειτο νὰ μᾶς δώσῃ 70.000.000 διὰ νὰ συμπληρώσωμεν τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ πληρώσωμεν, διότι ἐγνωρίζομεν πολὺ καλῶς πῶς θὰ διαχειρισθῶμεν τὰς ταμειακὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους. Ἐγνώριζε καὶ ἐκεῖνος τὰς ταμειακὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους, ὤφειλε δὲ νὰ γνωρίζῃ καὶ τὰς ὑποχρεώσεις τὰς ἐπιτακτικὰς τὰς ὁποίας εἴχομεν καὶ τὰς ἀνάγκας τὰς ὁποίας εἴχομεν τὰς στρατιωτικὰς καὶ ναυτικάς. Ἀλλὰ εἰς τὰς διαπραγματεύσεις τὰς ὁποίας διεξήγαγον μετὰ τοῦ κ. Εὐταξίου οὐδέποτε εἶχον πραγματικῶς τὴν ἀντίληψιν ὅτι εἶχον ἀπέναντί μου λειτουργὸν ἀνώτερον ὁ ὁποῖος πραγματικῶς ἠσθάνετο ὅτι δὲν εἶναι ἀντιπρόσωπος ἰδιωτικῆς κερδοσκοπικῆς Ἑταιρείας, ἀλλ’ ὅτι εἶναι ἀντιπρόσωπος ἀνωτάτου ἱδρύματος, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναί τι ἄλλο ἢ αὐτὸ τοῦτο τὸ Κράτος ἐν τῇ ἐμφανίσει του τῇ τραπεζιτικῇ. Ἀνακρίβειαι ἑπομένως εἶναι ὅσα γράφει.

§68ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀρνεῖσθε ὅτι προεξώφλησε τὰ 60.000.000 τοῦ δανείου μετὰ πολλὰς προσπαθείας;

§69ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ὄχι.

§70ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πρὸς τίνα δὲ σκοπόν;

§71ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Διότι εἴχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην χρημάτων· μεταξὺ τῶν χρημάτων τούτων ἐπρόκειτο ἓν τμῆμα νὰ δοθῇ βεβαίως καὶ διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν θωρηκτῶν, διότι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα μᾶς ἔδωκε 55.000.000 μόνον διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν θωρηκτῶν, διὰ τὰ θωρηκτὰ δ’ ἐκεῖνα, ἐνθυμοῦμαι καλῶς ὅτι εἴχομεν ἀνάγκην 67.000.000· ἑπομένως συνεπληρώσαμεν ἐξ ἐκείνων τὰ ὁποῖα εἴχομεν καὶ τὰ ὁποῖα προήρχοντο ἐκ τῆς προεξοφλήσεως τὴν ὁποίαν ἐνήργησε βεβαίως ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα μοχθήσασα καὶ αὐτή· ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ἂν θέλητε νὰ ἔλθητε εἰς τὸ ζήτημα τῆς μοχθήσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης διὰ τὴν προεξόφλησιν ἐκείνην καὶ τὴν ἐνέργειαν τὴν ὁποίαν διεξήγαγεν ἐν Παρισίοις, βεβαιωθῆτε ὅτι ἡ ἐνέργεια ἐκείνη, ἂν ἀποκαλυφθῇ καὶ ὅταν ἀποκαλυφθῇ, βεβαίως δὲν εἶναι πρὸς τιμὴν τῆς δεξιότητος τοῦ κ. Εὐταξίου.

§72ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νὰ μὴ κάμνητε ὑπαινιγμούς. Νὰ φέρητε πράγματα, ὄχι ὑπαινιγμούς.

§73ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Παρακαλῶ. Μακρὰν ὑπαινιγμῶν, ἐννοῶ τῆς δεξιότητος τῆς διπλωματικῆς τοῦ κ. Εὐταξίου, διότι αἱ διαπραγματεύσεις τὰς ὁποίας διεξήγαγεν ὁ κ. Εὐταξίας μετὰ τῆς ὁμάδος ἡ ὁποία εἶχεν ἀναλάβει τὸ δάνειον ἐν Γαλλίᾳ, αἱ διαπραγματεύσεις ἐκεῖναι ἤγαγον εἰς ῥῆξιν τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν μὲ τὸ «Comptoir», τὸ ὁποῖον καλῶς ἢ κακῶς, ὁπωσδήποτε πάντοτε μᾶς ἐβοήθησε καθ’ ὅλην τὴν μακρὰν περίοδον τῆς ἱστορίας· γνωρίζετε δὲ ἢ ὀφείλετε νὰ γνωρίζητε ποῦ κατέληξεν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα· κατέληξεν ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἔλαβε τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἐκοινοποιήθη καὶ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι «ἀναγκαζόμεθα νὰ ὑπομνήσωμεν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τὸν σεβασμὸν ὃν ὀφείλουσι νὰ ἔχωσι πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις αἵτινες ἀπορρέουσιν ἐκ τῶν συμβάσεων, διαμαρτυρόμεθα δ’ ἐπισήμως κατὰ πάσης ἐνεργείας ἥτις ἤθελε γίνει ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ».

§74Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Τίνος ἡμερομηνίας εἶναι;

§75ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Σᾶς καταθέτω τὸ σχετικὸν τηλεγράφημα.

§76ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀναφέρεται ἀκριβῶς εἰς τὸ ζήτημα τῆς προεξοφλήσεως ἐκείνου τοῦ δανείου.

§77ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἀλλ’ ἀκριβῶς ἐπειδὴ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐπολιτεύθη κατὰ τρόπον ἀδέξιον...

§78Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τίνα ὡρισμένην ἐνέργειαν ἐμέμφετο καὶ τί ὑπενόει;

§79ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἀκριβῶς διότι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἤθελεν, ἀποχωριζομένων τῶν συμβαλλομένων, νὰ προβῇ εἰς ἔκδοσιν δανείου, μολονότι ἐκεῖνοι μεθ’ ὧν συνεβλήθη εἶχον ἐκ τῆς συμβάσεως δικαίωμα νὰ μὴ κάμωσι τὴν ἔκδοσιν τοῦ δανείου.

§80ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁμιλεῖτε περὶ προεξοφλήσεως τῶν μηνιαίων δόσεων.

§81ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Θὰ σᾶς καταθέσω τὰ σχετικὰ τηλεγραφήματα.

§82Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὀφείλετε νὰ μᾶς ἐξηγήσητε τὸ περιεχόμενον.

§83ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Θὰ τὰ καταθέσω.

§84ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ ἂν ἀφ’ ἑαυτοῦ ὁ Διοικητὴς προέβη εἰς τὰς διαπραγματεύσεις ἢ ἐκλιπαρούμενος ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν...

§85ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀνακριβές.

§86ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. .. διότι ἦτο ἀνάγκη νὰ προκαταβληθῶσιν εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον τὰ 60.000.000 αὐτά, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν σύμβασιν ἔμελλον νὰ καταβάλλωνται εἰς ἕξ μηνιαίας δόσεις, διότι διὰ νὰ προκαταβληθῶσιν αὐτὰ ἔπρεπε νὰ προβῇ εἰς διαπραγματεύσεις χάριν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὄχι χάριν αὐτοῦ, διαμαρτύρονται δὲ ἐκεῖνοι πῶς ἤθελον νὰ παραβιάσωσιν οἱ ἐδῶ τὴν σύμβασιν, καὶ ἦσαν ἄλλοι οἱ λόγοι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐπέβαλον εἰς τοὺς κεφαλαιούχους διὰ νὰ ὑποβάλωσι τὰς τοιαύτας διαμαρτυρίας.

§87ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἔπειτα θὰ τὰ εἴπητε, ἔπειτα.

§88Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν διασάφησιν ἐπιτρέπετε; Τὰς διαπραγματεύσεις πρὸς προεξόφλησιν τῶν μηνιαίων δόσεων ἐνήργει ἡ Τράπεζα κατ’ ἐντολὴν τῆς Κυβερνήσεως;

§89ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Βεβαιότατα.

§90Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν ἐπεθύμουν νὰ μάθω κατὰ τί ἔπταισεν.

§91ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Εἰς τοῦτο δὲν ἔπταισε τίποτε.

§92Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἡ διαπραγμάτευσις κατὰ τί ὑπῆρξε διπλωματικῶς ἀδεξία;

§93ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Διότι προυκάλεσεν αὐτὴν τὴν δήλωσιν τῆς διπλωματικῆς ῥήξεως μετὰ τῆς Εὐρώπης.

§94ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Διότι μᾶς ἠνάγκασε νὰ ἐπεμβῶμεν ἡμεῖς ἵνα ἀποκαταστήσωμεν τὰς τόσον προσκοψάσας διαπραγματεύσεις.

§95Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελον νὰ μάθω τίνα προϋπόθεσιν εἶχεν.

§96ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ὁ κ. Εὐταξίας ἐφρόνει ὅτι ἐδικαιοῦτο νὰ προβῇ εἰς ἔκδοσιν τοῦ δευτέρου τμήματος τοῦ δανείου τῶν 250.000.000 πρὶν ἢ ἐξαντληθῇ ἡ προθεσμία ἡ ὁποία ἦτο συμβατικὴ καὶ ἐφρόνει ὅτι ἠδύνατο εἰς τοῦτο νὰ ἐκβιάσῃ καὶ τοὺς συμβαλλομένους· οἱ συμβαλλόμενοι πρὸς οὓς ἀπετάθη ἀπήντησαν ἀρνητικῶς· ἀπήντησαν ἀρνητικῶς ἰσχυριζόμενοι ὅτι ἡ σύμβασις τοῖς χορηγεῖ ὡρισμένα δικαιώματα καὶ ὅτι ἀπὸ τῶν δικαιωμάτων τούτων δὲν δύνανται ν’ ἀπομακρυνθῶσι καὶ πᾶσαν ἀπομάκρυνσιν ἐξ αὐτῶν τῶν δικαιωμάτων, ἂν ἐνηργεῖτο τῇ συμφωνίᾳ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, τὴν ἐθεώρει ὡς παράβασιν ἀνειλημμένων ὑποχρεώσεων.

§97Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Τοῦτο λέγει τὸ τηλεγράφημα;

§98ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Μάλιστα.

§99Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν ἦτο διὰ τὴν προεξόφλησιν.

§100ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ὄχι.

§101Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Περὶ προεξοφλήσεως τῶν μηνιαίων δόσεων, ἀλλ’ ἐπειδὴ ὑπῆρξεν ἀδεξία ἡ διαχείρισις τοῦ ζητήματος παρὰ τοῦ κ. Εὐταξίου προυκάλεσε τὸ τηλεγράφημα· αὐτὸ εἴπετε. Δὲν ἐπρόκειτο λοιπὸν περὶ τοῦ δανείου τῆς προεξοφλήσεως τῶν μηνιαίων δόσεων, ἀλλὰ περὶ ἄλλου δανείου, καὶ ὁ κ. Εὐταξίας ἐζήτησεν ὅπως προβῇ εἰς τὴν ἔκδοσιν μέρους τοῦ δανείου.

§102ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Συγχρόνως ἔγινεν ἡ διαπραγμάτευσις, κύριε Πρόεδρε, αὐτῶν τῶν ζητημάτων. Ὅτε προυτάθη ἡ προεξόφλησις τοῦ ὑπολοίπου τῆς πρώτης δόσεως, ἐζητήθη συγχρόνως ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὅτι ἐδικαιοῦτο νὰ προβῇ καὶ εἰς τὴν ἔκδοσιν εἴτε ὅλου εἴτε μέρους τοῦ δευτέρου τμήματος τοῦ δανείου ἀνεξαρτήτως πρὸς τοὺς συμβαλλομένους. Κατὰ τοῦτο ἐγένετο ἡ διαμαρτυρία ἡ ἔντονος ἡ ὁποία προυκάλεσε τὸ τηλεγράφημα ὅτι δὲν ἦτο ὀρθὴ ἡ ἑρμηνεία καὶ ἡ Κυβέρνησις εὑρέθη ἐνώπιον τετελεσμένου γεγονότος τῆς ῥήξεως τῶν σχέσεων αὐτῶν, διότι ὁ κ. Εὐταξίας αὐτὸ τὸ ἥκιστα διπλωματικὸν τὸ ἔθιξε χωρὶς νὰ τὸ ὑποβάλωμεν.

§103ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νὰ κατατεθῶσι τὰ τηλεγραφήματα, κύριε Ὑπουργέ, καὶ τότε νὰ γίνῃ συζήτησις.

§104ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Μάλιστα.

§105ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὑμεῖς νὰ ἔχητε τηλεγραφήματα καὶ νὰ ὁμιλῆτε ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν καὶ ἡμεῖς νὰ μὴ ἔχωμεν γνῶσιν; Ἐπίσης νὰ κατατεθῇ καὶ τὸ τηλεγράφημα τοῦ Διοικητοῦ τῆς Τραπέζης.

§106ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§107Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Διὰ τοῦ τηλεγραφήματος τοῦ κ. Εὐταξίου ἀνεκοινοῦτο εἰς τοὺς ἐν Γαλλίᾳ πιστωτὰς ἵνα προέβαινον εἰς ἐνέργειάν τινα;

§108ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ προέβαινον.

§109ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Θὰ προέβαινον. Θὰ σᾶς προσαγάγω τὰ τηλεγραφήματα.

§110ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Θὰ προέβαινον.

§111ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἄς φύγωμεν ἀπ’ αὐτὸ καὶ ἐπανερχόμεθα μετὰ τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων. Ποία ὅμως ἦτο καὶ ἡ ὅλη ἀντίληψις πάλιν τοῦ κ. Εὐταξίου κατὰ τὴν συνομολόγησιν αὐτοῦ τοῦ δανείου; Ἔχω τοῦτο μόνον νὰ εἴπω, ὅτι ἐκ πάντων τῶν προσωρινῶν δανείων τὰ ὁποῖα συνωμολόγησε τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν δύο πολέμων αὐτὸ εἶναι τὸ βαρύτερον.

§112ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ποῖον δηλαδή;

§113ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Τῶν 65.000.000. Αὐτὸ περιέχει βαρυτέρους καὶ ἐπαχθεστέρους ὅρους ἀλλὰ καὶ ἐπωφελεστέρους διὰ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Καὶ τοῦτο προέρχεται ἐκ τοῦ ὅτι διαρκούντων τῶν πολέμων, ὅτε ἡ χρηματιστικὴ ἀγορὰ καὶ ἡ πίστις τῆς Ἑλλάδος εὑρίσκετο ὑπὸ τὴν ἐπίδρασιν τῶν δύο πολέμων, ἐζήτησε τόκον 6% καὶ προμήθειαν 2%.

§114ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μὴ λέγετε τοιαύτας ἀνακριβείας.

§115ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Δι’ ἅπαντα τὰ δάνεια τὰ ὁποῖα συνωμολογήθησαν ὁρίζεται ἡ προμήθεια 6%, ἀδιάφορον διατί ὁρίζεται ἐν Γαλλίᾳ ἢ εἰς ἄλλα μέρη τῆς Εὐρώπης· ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα θὰ λάβῃ 6% τόκον καὶ τὸ δάνειον αὐτὸ εἶναι δάνειον τὸ ὁποῖον ἐπρομηθεύθημεν ἐκ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης μὲ προμήθειαν 2% καὶ ἑπομένως ἔχει βάρος διὰ τὸ Κράτος ἑνὸς ἔτους 8%. Αὐτὸ εἶναι διὰ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τὸ ἐπωφελέστερον δάνειον τὸ ὁποῖον ἔχει συνομολογηθῆ μέχρι τοῦδε καὶ ἐκ τοῦ δανείου τούτου ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἤντλησε τὰς μεγαλυτέρας ὠφελείας. Ἅπαντα τὰ δάνεια τὰ ὁποῖα συνωμολογοῦντο ἐπὶ τῆς προηγουμένης Διοικήσεως ἦσαν δάνεια μὲ 7%, ἀλλ’ ἀλλοία ἦτο ἡ ἀντίληψις ἡ τότε καὶ ἀλλοία εἶναι ἡ κατόπιν. Ἐξ ὅσων γράφει ὁ κ. Εὐταξίας ἓν μόνον εἶναι ἀληθές· ὅτι ἀντέστην πάντοτε εἰς τὴν δέσμευσιν τὴν ὁποίαν ὁ κ. Εὐταξίας διὰ τῶν ἀλλεπαλλήλων αὑτοῦ συμβάσεων, τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν ὑπὸ τὴν κρίσιν μου, ἠθέλησε νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὸ Κράτος. Ὁ κ. Εὐταξίας, ὁ ὁποῖος δὲν τὸ ἀναφέρει κἄν, ὑπέβαλεν ἀρχικῶς σύμβασιν, ἡ ὁποία ἐγένετο τὸ ἀντικείμενον μακρῶν καὶ πολυμόχθων συζητήσεων μετὰ τοῦ κυρίου Διοικητοῦ καὶ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν μακρῶν καὶ πολυμόχθων συζητήσεων τὰς ὁποίας διεξήγαγε μετ’ ἐμοῦ...

§116ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πότε, παρακαλῶ;

§117ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Καθ’ ὅλον τὸ θέρος.

§118ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μετὰ τὴν 20ὴν Ἰουνίου.

§119ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Πᾶσαι αἱ διαπραγματεύσεις αἱ ὁποῖαι διεξήχθησαν ἐπὶ τοῦ πρώτου προσχεδίου μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης κατέληξαν εἰς τὸ ν’ ἀναγνωρίσῃ ὁ κ. Εὐταξίας ὅτι ἡ σύμβασις τὴν ὁποίαν ὑπέβαλε δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ σταθῇ καὶ τὴν ἀπέσυρεν· ἀπέσυρε τὴν πρώτην σύμβασιν, διότι περιεῖχεν ὅ,τι θέλετε καὶ ὅ,τι δὲν θέλετε, καὶ ἀπέσυρε τὴν σύμβασιν αὐτὴν μετὰ τὰς συζητήσεις τὰς ὁποίας ἐκάμαμεν, μετὰ τὰς μακρὰς διαπραγματεύσεις τὰς ὁποίας διεξηγάγομεν, μετὰ τὴν συζήτησιν ἑνὸς ἑκάστου ἄρθρου ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ. Καὶ ἀπεσύρθη ἡ σύμβασις καὶ κατόπιν ἐνεφανίσθη νέα σύμβασις, ἀλλὰ καὶ ἡ νέα αὐτὴ σύμβασις περιέχει βεβαίως διατάξεις αἱ ὁποῖαι ἥκιστα ἦσαν συμφέρουσαι γενικῶς διὰ τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν καὶ ἀντετάχθην δι’ ἐπανειλημμένων συζητήσεων καὶ πολυμόχθων διαπραγματεύσεων μετὰ τοῦ κ. Εὐταξίου, ἀντετάχθην εἰς τὸ ν’ ἀποδεχθῶ διατάξεις αἱ ὁποῖαι ἐθεωροῦντο καὶ ὡς ἐπαχθεῖς διὰ τὸ Κράτος ἀλλὰ πρὸ πάντων ὡς βαρύταται καὶ ἐπικίνδυνοι διὰ τὴν κοινωνίαν. Δὲν εἶναι ὥρα αὐτὴν τὴν στιγμήν, δὲν συζητοῦμεν τὴν σύμβασιν διὰ ν’ ἀναφέρω λεπτομερῶς τὰ τῶν σημείων ἐπὶ τῶν ὁποίων ὑπῆρξε ῥιζικὴ διαφωνία μεταξὺ τῆς Διοικήσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ἐμοῦ. Ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ συζήτησις αὐτή, τότε θ’ ἀναπτυχθῶσι.

§120Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ὥστε ὑπάρχει ῥιζικὴ διαφωνία.

§121ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ὑπῆρξε ῥιζικὴ διαφωνία· ἀφ’ ἑνὸς ὑπῆρξεν ὁμοφωνία, καὶ αὐτὴ ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ὅτι θὰ ἐπήρχοντο οὐσιωδέσταται μεταβολαὶ τὰς ὁποίας δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. Εὐταξίας, ὅστις μοὶ ἔστειλεν ἔντυπον τὴν σύμβασιν ὡς καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως αὐτῆς, ὡσεὶ δὲν ἐδικαιούμεθα νὰ προβῶμεν εἰς οὐδεμίαν μεταβολήν, μᾶς ἀπέστειλε δὲ καὶ μακροτάτην αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν καὶ μᾶς ἔβγαλεν ἀπὸ τὸν μπελᾶν νὰ συντάξωμεν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν. Ἡ ἄρνησις, Κύριοι, τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ν’ ἀποδεχθῇ τοὺς ὅρους τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἡ ἄρνησις αὐτὴ εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία ὤξυνε τὴν μῆνιν τοῦ κ. Εὐταξίου κατὰ πᾶσαν περίστασιν, γνωρίζετε δὲ πολὺ καλῶς ὅτι καθ’ ὅλην αὐτὴν τὴν τελευταίαν περίοδον ἐπανειλημμένως καὶ καθημέραν τὸ Κράτος δὲν ἔπαυσε τοῦ νὰ ἔρχηται εἰς ἐπαφὴν μὲ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, δὲν ἄφηνε περίστασιν κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ μὴ θέλῃ νὰ ἐπιδείξῃ τὸν ὄγκον τῆς δυνάμεως αὐτοῦ ὅπως ἐπιβάλῃ τὴν θέλησίν του. Ὁ κύριος Εὐταξίας εἶχε μίαν ἀντίληψιν ἡ ὁποία δὲν ἦτο διόλου ἀντίληψις κρατική, ἀλλ’ ἀντίληψις προϊσταμένου κερδοσκοπικῆς Ἑταιρείας. Ἐντεῦθεν ὅλη ἡ σειρὰ τῶν ἀρνήσεών του, ἐντεῦθεν ἡ ἀντίδρασίς του εἰς τὸ ζήτημα τῶν χρημάτων τῆς ναυαρχίδος, ἐντεῦθεν ἡ ἄρνησίς του καὶ ἡ στενόχωρος θέλησίς του εἰς πάντα τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα καθημέραν τῷ παρουσιάζομεν. Δὲν ἐδίσταζεν εἰς πᾶσαν περίστασιν ἡ ὁποία παρουσιάζετο εἰς αὐτὸν ἀμέσως νὰ ἐμφανίζῃ τὸν κερδοσκοπικὸν σκοπὸν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἢ τῶν παραρτημάτων αὐτῆς. Καὶ ἀναφέρω δύο παραδείγματα ὄχι μεγάλης σημασίας, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα ψυχολογικῶς δίδουσι τὴν εἰκόνα. Εἴχομεν ἔντοκα γραμμάτια 11.000.000. Ὡς γνωρίζετε, αὐτὰ τὰ ἔντοκα γραμμάτια τῶν 11.000.000 φέρουσι τόκον 6%. Αὐτὰ τὰ ἔντοκα γραμμάτια τὰ εἴχομεν προεξοφλήσει εἰς τὸ «Comptoir» ἐπὶ Βαλαωρίτου καὶ ἐζήτησε τὸ ¼. Ὁ Βαλαωρίτης εἶπε· «τί νὰ κάμωμεν; Νὰ τὸ δώσωμεν»· μοὶ ὑπεβλήθη δὲ νὰ πληρώσω τὴν προμήθειαν, ἐκράτησαν δὲ αἱ διαπραγματεύσεις αὐτῆς τῆς προμηθείας ἐπὶ ὁλόκληρον μῆνα. Ἂν νομίζητε ὅτι αὐτὴ ἦτο ἀντίληψις ἀνδρὸς ἔχοντος τὸ αἴσθημα καὶ τὴν συνείδησιν τῆς ὑποχρεώσεως πρὸς τὸ Κράτος, ἐγὼ νομίζω ὄχι. Ἔχομεν παράδειγμα ὅτι ἡ Κρητικὴ Τράπεζα, ἡ ὁποία εἶναι παράρτημα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν ἐκ τῆς συμβάσεώς της πρὸς τὴν Κρητικὴν Πολιτείαν ὅπως δίδῃ δάνεια δι’ ἐντόκων γραμματίων ἐπὶ τόκῳ 5% πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἑλληνική, ποιουμένη χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τὸ ὁποῖον εἶχεν ὡς ὑποκατάστατος τῆς Κρητικῆς Πολιτείας, ἐζήτησε τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον καὶ ἔλαβεν. Ἀλλ’ ἐν τῇ συμβάσει ἐλέγετο ὅτι μετὰ πενταετίαν ἠδύνατο νὰ γίνῃ ἀναθεώρησις καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸν τόκον, ἡ ἀναθεώρησις ὅμως δὲν ἀφεώρα εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ τόκου καὶ ὁ κ. Εὐταξίας ἐπέβαλεν ὅπως ἡ Κρητικὴ Τράπεζα ζητήσῃ τὴν αὔξησιν τοῦ τόκου. Ἂν φρονῆτε ὅτι καὶ αὐτὸ εἶναι ἐποικοδομητικὸν καὶ ὅτι ἀποδεικνύει εὐρεῖαν τὴν ἀντίληψιν τῆς Διοικήσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, εἰς ἐμὲ ὅμως θὰ ἐπιτρέψητε νὰ ἔχω ἀντίθετον γνώμην. Ἀλλ’ ἔχω καὶ ἄλλο σημεῖον, καὶ τὸ σημεῖον αὐτὸ εἶναι σημεῖον τὸ ὁποῖον θὰ βαρύνῃ πάντοτε ἐπὶ τὸν Διοικητὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Εἶναι γνωστὸν ὅτι, ὅτε ἐκλείσθησαν αἱ ἀγοραὶ τῆς Μαύρης Θαλάσσης, ἠναγκάσθημεν ν’ ἀποταθῶμεν πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ὅπως προμηθεύσῃ αὐτὴ σῖτον, διότι ἡ προμήθεια τοῦ σίτου δὲν δύναται νὰ γίνῃ ὑπὸ τῆς ἰδιωτικῆς πρωτοβουλίας, διότι οὔτε αἱ πιστώσεις ὑπῆρχον οὔτε τὰ μέσα ἵνα σταλῇ ἐκεῖθεν ἐδῶ. Ἀλλὰ καὶ ἄλλοι λόγοι ἠνάγκαζον ἡμᾶς ν’ ἀπευθυνθῶμεν πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν· ἂν ἀφήνομεν τοὺς δύο, τρεῖς, πέντε ἔχοντας τὴν οἰκονομικὴν δύναμιν καὶ τὰ ἐφόδια ὅπως προμηθεύσωσιν αὐτοὶ σῖτον, τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ἦτο ὅτι αὐτοὶ μονοπωλιακῶς ἔχοντες τὴν πώλησιν θὰ ἠδύναντο νὰ καθορίζωσιν αὐθαιρέτως τὰς τιμὰς καὶ ἑπομένως θὰ εἴχομεν ὑπερτίμησιν. Διὰ τοῦτο λοιπὸν ἀπηυθύνθημεν πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ζητήσαντες ὅπως θέτῃ αὕτη εἰς τὴν διάθεσιν οἱουδήποτε τὰ ποσὰ τῶν ὁποίων εἶχεν ἀνάγκην ἡ ἀγορά. Τελευταίως ὅμως τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα εἴχομεν προμηθευθῆ καὶ τὰ ὁποῖα ἀνήρχοντο εἰς 52.000 τόννους ἤρχοντο ἐν τῇ ἐξαντλήσει καὶ ἐξηντλήθησαν, σιτέμποροι δὲ διάφοροι ἠδυνήθησαν νὰ προβῶσιν εἰς προμήθειαν σίτου ἀφ’ ἑαυτῶν. Ἀλλ’ ἐπανειλημμένως καὶ ἐπιμόνως ἐζητήσαμεν παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης νὰ προβῇ εἰς νέας παραγγελίας, καὶ ἐμείναμεν σύμφωνοι εἰς τὴν ἀντίληψιν τῆς ἀνάγκης τῆς προμηθείας αὐτῆς, καὶ ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ προμήθεια 15.000 τόννων, ἡ ὁποία θὰ ἐξησφάλιζεν ἑνὸς μηνὸς τὴν κατανάλωσιν· τὴν τελευταίαν στιγμὴν ὅμως ἐπληροφορήθημεν ὅτι ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, θέλων νὰ ἐκμεταλλευθῇ ἐν ἀνάγκῃ τὴν πεῖναν τοῦ λαοῦ, ἠρνήθη νὰ προβῇ εἰς τὴν παραγγελίαν. Καὶ τὴν στιγμὴν ταύτην εὑρισκόμεθα ἄνευ παραγγελίας σίτου καὶ εὑρισκόμεθα εἰς ἐνδεχόμενον κίνδυνον νὰ ὑποστῶμεν τὸν αὐθαίρετον κανονισμὸν τῆς τιμῆς τὸν ὁποῖον ἤθελον θέσει οἱ ἰδιῶται.

§122ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Φρίκη! Φρίκη!

§123ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Αἴ, Κύριοι, φρονῶ ὅτι διὰ νὰ εἶναί τις Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης πρέπει νὰ ἔχῃ ἠθικὸν ἀνάστημα τὸ ὁποῖον νὰ ἐπιβάλληται εἰς πάντας, πρέπει ὅμως νὰ ἔχῃ καὶ διάνοιαν, μεγάλην καὶ εὐρεῖαν διάνοιαν, ἡ ὁποία νὰ μὴ εἶναι ἐστρεβλωμένη ἐκ τῆς ἀσκήσεως ἐπαγγέλματος δικηγορικοῦ ἐπὶ πεντηκονταετίαν, τὸ ὁποῖον δὲν ἠσκήθη διὰ τὴν ἀνεύρεσιν τοῦ δικαίου, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον ἠσκήθη διὰ τὴν θεραπείαν μόνον ἀτομικῶν συμφερόντων.

§124ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὀλίγας λέξεις θὰ εἴπω, Κύριοι, μόνον πρὸς ἐπανόρθωσιν τῶν ἀνακριβειῶν εἰς τὰς ὁποίας ὑπέπεσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀμφιβάλλω, Κύριοι, ἂν εἶχεν ἐκτυπωθῆ τὸ ὑπόμνημα τοῦτο καὶ εἶχε διανεμηθῆ εἰς τοὺς κ. Βουλευτάς, ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ παρήρχετο ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ εἴπῃ ὅσα εἶπε.

§125ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Γνωρίζουσι πάντες τὸ ὑπόμνημα, ἐκτὸς ἂν ἔχητε γράψει καὶ ἄλλα ἀπὸ ὅσα ἐδημοσιεύσατε.

§126ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶπεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς ὅτι ὁ Διοικητὴς τὸν κατηγορεῖ ὅτι κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο διὰ τὴν ἵδρυσιν Τραπέζης Κτηματικῆς πίστεως εἶπε ταῦτα ἢ ἐκεῖνα, ἀλλ’ οὐδεὶς λόγος γίνεται ἐν τῷ ὑπομνήματι περὶ τοιούτων διαπραγματεύσεων, εἰς τὰς ὁποίας ἀνεμίχθη ὁ κ. Ὑπουργὸς ἢ ἄλλος τις.

§127ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ὅσα εἶπεν ἐπέδρασαν ἐπὶ τῶν διαπραγματεύσεων.

§128ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς μᾶς ὡμίλησε περὶ συζητήσεως προτάσεων καὶ διαπραγματεύσεων. Ἔπρεπεν ὅμως νὰ εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ καταθέσῃ τὰς προτάσεις.

§129ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Οὐδεμίαν πρότασιν ἔχω.

§130Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς δώσω μίαν διαφωτιστικὴν ἐξήγησιν; Οἱ Κύριοι οἱ ὁποῖοι ἦλθον ἐκ Παρισίων ἐπεσκέφθησαν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τὸν κ. Πρωθυπουργόν, μετὰ ταῦτα δὲ παρεπέμφθησαν εἰς ἐμὲ ἵνα διεξαγάγω τὰς διαπραγματεύσεις. Ὅτε εἶδον τὸ πρῶτον σχέδιον, μετέβην εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ τῷ εἶπον ὅτι ἐκ τῆς πρώτης ἀναγνώσεως τοῦ σχεδίου εἶχον ὡρισμένας ἀντιρρήσεις, ὑπέδειξα δὲ τίνες ὅροι, κατ’ ἐμέ, ἐθεωροῦντο ἐπικίνδυνοι. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μοὶ εἶπεν ἵνα, ἐκτὸς τῶν ὅσας ἀντιρρήσεις εἶχον ἐγώ, ἐπισκεφθῶ καὶ τὸν κ. Εὐταξίαν, προσθεὶς ὅτι δὲν ἠδυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τίποτε, ἂν δὲν ἐγνωρίζομεν καὶ τὴν γνώμην τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἐπεσκέφθην τότε τὸν κ. Εὐταξίαν καὶ προσέθηκε καὶ αὐτὸς ἀντιρρήσεις ἰδικάς του. Αἱ ἰδικαί μου ἀντιρρήσεις ἐστρέφοντο κυρίως ἐναντίον τῆς ἰδέας τοῦ μονοπωλίου, ἣν ἐν ἀρχῇ ὑπεστήριζον οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν κεφαλαιούχων. Μετὰ πολλὰς συζητήσεις οἱ Κύριοι ἐκεῖνοι ἔλαβον παρ’ ἐμοῦ ἀπάντησιν ἐπὶ τίνων βάσεων θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ στηριχθῇ διαπραγμάτευσις ὁριστική, καὶ μόνον ἂν ἐδέχοντο τὰς βάσεις ἐκείνας, ἃς ἔθηκα, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποβάλω ἐγὼ τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ἀφοῦ ἔλαβον αὐτὴν τὴν ἀπάντησιν, συνενοήθησαν μὲ τοὺς κεφαλαιούχους οὓς ἀντεπροσώπευον, ἐλθόντες δὲ μοὶ εἶπον ὅτι ἡ τελευταία εἰδοποίησις τοῦ «Comptoir National d’ Escompte» ἦτο ὅτι δὲν ἀποφασίζει νὰ προβῇ εἰς τοιαύτην τραπεζιτικὴν ἐργασίαν ἐν Ἑλλάδι, ἂν τῆς ἐργασίας ταύτης δὲν ἤθελε μετέχει καὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα. Τοῖς εἶπον τότε ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι δυνατὸν σήμερον νὰ ἐξαναγκάσῃ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν νὰ παραιτηθῇ τοῦ ἐκ τῶν συμβάσεων ἀνήκοντος αὐτῇ δικαιώματος τοῦ ἐξασκεῖν τὴν κτηματικὴν πίστιν ἐν Ἑλλάδι, τοὺς παρέπεμψα δέ, φυσικά, εἰς τὸν κ. Διοικητὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἵνα συνεννοηθῶσι μετ’ αὐτοῦ. Ἐλθόντες ἐκ νέου μοὶ εἶπον ὅτι ἐπεσκέφθησαν τὸν κ. Διοικητὴν καὶ ὅτι τοῖς ἐδήλωσεν ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ ἔλθωσιν εἰς οἱανδήποτε συνεννόησιν.

§131ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Αὐτὸ τοῦτο ἀναγράφει καὶ τὸ ὑπόμνημα· λέγει ὅτι αἱ προτάσεις ἀπεκρούσθησαν καὶ ἐκ μέρους τοῦ Κράτους καὶ ἐκ μέρους τῆς Τραπέζης, ὁ ἁρμόδιος δὲ Ὑπουργὸς εἶναι ὁ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας.

§132ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πῶς ἀναμιγνύετε τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν;

§133ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὡμίλησε περὶ διαπραγματεύσεων.

§134ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Οὐδεμίαν διαπραγμάτευσιν ἔκαμον.

§135ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὡμίλησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς περὶ διαπραγματεύσεων τὰς ὁποίας ἔκαμε, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας λαβὼν τὸν λόγον ἐπεβεβαίωσεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον καὶ τὸ ὑπόμνημα ἀναγράφει καὶ ἐγὼ εἶπον· ὅτι εὗρον αὐτοὶ οἱ Κύριοι ἀντιρρήσεις σοβαρὰς καὶ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως.

§136ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀλλὰ διατί καταβάλλεται προσπάθεια νὰ ῥίπτωνται συκοφαντικαὶ ὑπόνοιαι διὰ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι ἐκ συμπαθείας πρὸς τὰ πρόσωπα ἠθέλησε νὰ τοῖς δώσῃ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐζήτουν, ἀφοῦ τὰς διαπραγματεύσεις διεξήγαγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας;

§137ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν γίνεται λόγος περὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐνταῦθα. Ἠναγκάσθην νὰ κάμω λόγον περὶ τούτου, ἐπειδὴ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶπεν ὅτι εἶχε λάβει παρὰ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ῥητὴν ἐντολὴν νὰ προέλθῃ εἰς διαπραγματεύσεις περὶ τῶν λεπτομερειῶν τῆς συμβάσεως καὶ ὅπου ὑπῆρχε διαφωνία νὰ κάμῃ ἔκθεσιν πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ἵνα ἐνασκήσῃ τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐκ τῆς ἐπιστολῆς τῆς 20ῆς Ἰουνίου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, δι’ οὓς λόγους ἀναφέρει τὸ ὑπόμνημα, ἀνέβαλλεν ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν ἕως οὗ εἶπεν ἐπὶ τέλους εἰς τὸν συνδιοικητὴν κ. Ζαΐμην: «Ἔχομεν προτάσεις κεφαλαιούχων ἵνα ἱδρύσωμεν νέαν Τράπεζαν ἐν Μακεδονίᾳ». Ἐλησμόνει τὴν ὑποχρέωσιν ἣν ἀνέλαβεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατ’ ἐντολὴν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅτε ἡ Τράπεζα ἔθετεν εἰς τὴν διαταγὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐντὸς δύο ἡμερῶν 55.000.000 φράγκων, τὴν ὑποχρέωσιν ὅπως ἀναγνωρίσῃ τὴν ἐπέκτασιν τοῦ ἐκδοτικοῦ προνομίου τῆς Τραπέζης ἐν ταῖς νέαις ἐπαρχίαις. Τοῦτο λέγει τὸ ὑπόμνημα καὶ οὐχὶ ὅ,τι εἶπε πρὸς ὑμᾶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Οὗτος ὡμίλησε μετὰ τοῦτο περὶ τοῦ δανείου τῶν 65.000.000 καὶ ἐπανέλαβεν ὅ,τι εἶπε καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι δῆθεν ὁ μακαρίτης Βαλαωρίτης εἶχεν ὑποσχεθῆ ἢ μᾶλλον προέλθει εἰς συμφωνίαν νὰ παράσχῃ τὸ ποσὸν αὐτὸ εἰς τὴν Κυβέρνησιν εὐθὺς ὡς εὑρίσκετο τὸ κατάλληλον πρόσωπον. Ὁ Διοικητὴς τῆς Τραπέζης διαβεβαιοῖ ὅτι οὐδεμίαν γνῶσιν εἶχε τοιαύτης συμφωνίας ἢ ὑποσχέσεως. Τὸ μόνον γνωστὸν εἶναι ὅτι μίαν πρωίαν — 11 Δεκεμβρίου 1913 — ἐλάμβανε τηλεγράφημα παρὰ τοῦ τότε ἐν Λονδίνῳ διατρίβοντος Διοικητοῦ, ὅπως ἐμβάσῃ διὰ τηλεγραφικῆς ἐπιταγῆς 5.000.000 φράγκων εἰς διαταγὴν τοῦ ἐν Λονδίνῳ πρεσβευτοῦ τῆς Ἑλλάδος κ. Γενναδίου ὡς ἀρραβῶνα διὰ τὴν ἀγορὰν τοῦ «Ῥίου Ἰανεΐρου» καὶ ἡ ἐντολὴ αὕτη ἐξετελέσθη ἐντὸς δύο ὡρῶν. Τοῦτο μόνον ὑπεσχέθη ὁ τότε Διοικητὴς καὶ ἔπραξεν ὁ τότε Ὑποδιοικητής. Ἀλλὰ τὰ ἑκατομμύρια ταῦτα ἐχρησίμευσαν, ἵνα ἐξαναγκάσωσι τοὺς Τούρκους νὰ δώσωσι 10.000.000 καὶ νὰ ἐπιτύχωσι τὴν συμφωνίαν. Δὲν εἶναι δίκαιον λοιπὸν νὰ λέγητε ὅτι ὁ μακαρίτης Βαλαωρίτης εἶχεν ἀναλάβει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ παράσχῃ ἀμέσως καὶ τὸ ὑπόλοιπον ποσόν, διότι τὸ «Ῥίον Ἰανέϊρον» δὲν ἐπρόκειτο νὰ παραδοθῇ ἀμέσως ἀλλὰ μετὰ μῆνάς τινας, ἐν τῷ μεταξὺ δὲ ἦτο βέβαιον ὅτι θὰ ἐπραγματοποιεῖτο τὸ δάνειον τῶν 500.000.000 καὶ θὰ ὑπῆρχε τὸ διαθέσιμον κεφάλαιον. Καθ’ ἣν ἐποχὴν ἦσθε ἐν Λονδίνῳ δὲν εἶχε κἂν πραγματοποιηθῆ τὸ πρῶτον τμῆμα τοῦ δανείου τῶν 500.000.000 καὶ ἀφοῦ ἐπραγματοποιήθη ἐκρατήθησαν τὰ λοιπὰ εἰς κάλυψιν προκαταβολῶν, ἀφέθησαν δὲ εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Δημοσίου τῆς Ἑλλάδος 80.000.000 ἵνα χρησιμοποιήσῃ αὐτὰ πρὸς διακανονισμὸν τῶν συνεπειῶν τοῦ πολέμου. Τὰ 20.000.000 ἐκ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀνέλαβεν ἀμέσως τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον, ἔμεινε δὲ τὸ ὑπόλοιπον 60.000.000 τὰ ὁποῖα ἔλαβον τὸ δικαίωμα οἱ κεφαλαιοῦχοι τῶν Παρισίων νὰ καταβάλλωσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα διὰ μηνιαίων δόσεων καθ’ ὃν χρόνον τὸ μὲν Ἑλληνικὸν Δημόσιον θὰ ἐπλήρωνεν εἰς αὐτοὺς περὶ τὰ 6%, αὐτοὶ δὲ θὰ ἐπλήρωνον εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον 1½%. Οὕτως εἶχον τὰ πράγματα ὅτε μίαν ἡμέραν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μετέβη εἰς τὴν Τράπεζαν καὶ εἶπε· «παρουσιάσθη εὐκαιρία ν’ ἀγοράσωμεν ἓν θωρηκτὸν τῆς Ἀργεντινῆς ἢ Βραζιλίας καὶ ἔχομεν ἀνάγκην χρημάτων». Ὁ Διοικητὴς τῆς Τραπέζης τῷ ἀπαντᾷ: «Ἔχετε διαθέσιμα χρήματα σεῖς;». — «Ὄχι. Ἔχομεν μόνον τὸ ὑπόλοιπον τοῦ πρώτου τμήματος τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον δυστυχῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν ἀπὸ τοῦδε, διότι οἱ κεφαλαιοῦχοι δύνανται νὰ τὸ δώσωσιν εἰς μηνιαίας δόσεις». Κατὰ παράκλησιν δὲ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τότε ὁ Διοικητὴς τῆς Τραπέζης ἠναγκάσθη νὰ προβῇ εἰς διαπραγματεύσεις τηλεγραφικὰς μετὰ τῶν ἐν Παρισίοις κεφαλαιούχων ὅπως δεχθῶσι προεξόφλησιν. Ἀλλ’ αὐτοὶ προέβαλλον ποικίλους λόγους. Ἔλεγον· «Ἠξεύρομεν τί θέλει ἡ Ἑλλὰς τὰ χρήματα. Τὰ θέλει διὰ πολεμικοὺς σκοποὺς καὶ ἡμεῖς θέλομεν εἰρήνην. Δὲν θέλομεν νὰ χρησιμοποιηθῶσιν αὐτὰ εἰς ἀπόκτησιν πλοίων ἢ ἄλλων πολεμικῶν εἰδῶν». Καὶ ὁ Διοικητὴς τῆς Τραπέζης ἀπήντα εἰς αὐτούς: «Δὲν δύνασθε νὰ γνωρίζητε πρὸς τίνα σκοπὸν θέλει ἡ Ἑλλὰς τὰ χρήματα, ἀλλὰ σᾶς βεβαιῶ ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔχει ἀπαραιτήτως ἐπιτακτικὴν ἀνάγκην λόγῳ τῶν ἐκ τοῦ πολέμου ὑποχρεώσεων ν’ ἀναλάβῃ τὸ ποσὸν τοῦτο δι’ οἱασδήποτε προεξοφλήσεως». Ἔλεγε πρὸς αὐτοὺς ὅτι σήμερον πληρώνει τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον διὰ τῶν προκαταβολῶν τῶν προηγουμένων 6 καὶ 7%, πληρώνει διὰ τὸ δάνειον τὸ ἄλλο 6%, δηλαδὴ 13%, καὶ ἔχει ὑπὲρ ἑαυτῆς 1½%. Κατώρθωσε δὲ διὰ πολλῶν προσπαθειῶν νὰ προεξοφλήσῃ τὸ ποσὸν καὶ νὰ τὸ θέσῃ εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Κυβερνήσεως. Εἶπε μάλιστα τότε πρὸς τὸν κ. Ὑπουργόν· «Χρειάζεσθε καὶ ἄλλα χρήματα;». «Ναί», ἀπήντησεν οὗτος, «ἄλλα 70.000.000». «Θὰ σᾶς τὰ δώσωμεν καὶ αὐτά, ἀλλὰ πρέπει νὰ μείνωσιν ἄθικτα μέχρις ἐξευρέσεως τοῦ καταλλήλου θωρηκτοῦ πρὸς ἀγοράν». Ἀλλ’ ἐνῷ ἀνέμενεν ὁ Διοικητὴς νὰ τῷ ἀναγγείλῃ ὁ Ὑπουργὸς ὅτι ἠγοράσθη τὸ θωρηκτὸν καὶ πρέπει νὰ σπεύσῃ νὰ καταβάλῃ τὸ ποσόν, μανθάνει παρ’ αὐτοῦ ὅτι ἐναυάγησεν ἡ διαπραγμάτευσις. Παρέρχονται ἡμέραι καὶ ἐπανέρχεται ὁ Ὑπουργὸς καὶ λέγει· «Τέλος πάντων εὑρέθη τὸ θωρηκτόν, ἀλλὰ τώρα δυστυχῶς δὲν ἔχομεν 60.000.000, ἀλλὰ 45.000.000, διότι τὰ ἄλλα διετέθησαν εἰς ἄλλας ἀνάγκας». Ὁ Διοικητὴς τῆς Τραπέζης τῷ λέγει: «Ἀλλὰ δὲν σᾶς ἔκαμα θερμὴν σύστασιν, ὅτι, ἂν ὡς παντοῦ λέγεται καὶ πιστεύεται ὅτι ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκεται πρὸ τῆς ἀνάγκης νὰ ἐνισχυθῇ ναυτικῶς, διότι πολὺ πιθανὸν νὰ κατέλθῃ εἰς ἀγῶνα, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ θέσητε χεῖρα ἐπ’ αὐτῶν;». Ὁπωσδήποτε ὅμως ἔσπευσεν ἡ Τράπεζα καὶ ὑπεσχέθη νὰ καταθέσῃ τὰ 15.000.000. Ἀλλὰ καὶ πάλιν ἄνθρακες ὁ θησαυρός. Παρῆλθε καιρὸς καὶ ἐμφανίζεται ἐκ νέου ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ λέγει: «Τώρα εὕρομεν νέον θωρηκτόν, δυστυχῶς ὅμως τώρα δὲν ἔχομεν οὔτε τὰ 45.000.000, ἠναγκάσθημεν νὰ ἐξοδεύσωμεν ἄλλα 15.000.000». Καὶ πάλιν ὁ Διοικητὴς τῆς Τραπέζης ἐδέχθη, ἀλλὰ καὶ πάλιν ἐναυάγησαν αἱ διαπραγματεύσεις. Μίαν ἡμέραν ὅμως περιχαρὴς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐμφανίζεται πρὸ τοῦ Διοικητοῦ τῆς Τραπέζης καὶ λέγει: «Τέλος πάντων ἠγοράσαμεν δύο θωρηκτὰ παρὰ τῆς Ἀμερικανικῆς Κυβερνήσεως καὶ εἶναι ἀνάγκη ἀπόλυτος νὰ μετρήσωμεν ἐντὸς δύο ἡμερῶν τὸ ποσὸν τῶν 65.000.000. «Πολὺ καλά», ἀπήντησεν ὁ Διοικητής· «ἔχετε ὑπόλοιπον 30.000.000· τὰ λοιπὰ θὰ σᾶς τὰ δώσω ἐγώ». «Ὄχι», ἀπαντᾷ ὁ κύριος Ὑπουργός. Τὸ Κράτος εὑρέθη καὶ πάλιν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ διαθέσῃ δι’ ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Δημοσίου καὶ ἄλλα 15.000.000, καὶ τότε, ἐπειδὴ δὲν ἤρκουν τὰ χρήματα, ἐδέησεν ἡ Τράπεζα νὰ καταβάλῃ καὶ τὰ λοιπά. Ὅτε ἤκουσε τοῦτο ὁ Διοικητὴς τῆς Τραπέζης, εἶπε· «πρόκειται, κύριε Ὑπουργέ, νὰ θέσω εἰς τὴν διάθεσίν σας ἀμέσως καὶ τηλεγραφικῶς 55.000.000 εἰς χρυσόν. Ἠξεύρετε τοῦτο τί σημαίνει διὰ τὴν Τράπεζαν; Πρόκειται ν’ ἀπογυμνωθῇ σχεδὸν τοῦ μεγίστου μέρους τοῦ ἀποθεματικοῦ κεφαλαίου αὐτῆς· ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξασφαλίσητε τοὐλάχιστον τὴν Τράπεζαν μὲ τὴν ἐπέκτασιν τοῦ προνομίου εἰς τὰς νέας χώρας καὶ νὰ παρουσιάσω τοῦτο εἰς τὸ Συμβούλιον, ἐλπίζω δὲ νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις καὶ νὰ διαθέσωμεν τὸ ποσόν». Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶπεν ὅτι θὰ παραγγείλῃ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐκεῖνος ἂς πράξῃ ὅ,τι θέλει. Μετ’ ὀλίγον καλεῖται ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπου ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὡς δικτάτωρ...

§138Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Καὶ εἶναι δικτάτωρ.

§139ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. .. εἶπεν· «ἐτόλμησες ν’ ἀντισταθῇς εἰς τὴν θέλησιν τοῦ Κράτους;». Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνόμισεν ὅτι εἶχε τὸν κ. Καλογερῆν, ὁ ὁποῖος διατασσόμενος νὰ μετρήσῃ χρήματα καὶ μὴ πράττων τοῦτο βεβαίως ἔπρεπε παρὰ τοῦ προϊσταμένου του νὰ ὑποστῇ ἀπειλὰς καὶ ἐπιπλήξεις, μολονότι δὲν ἠξεύρω ἂν κατὰ τὴν αὐτὴν στιγμὴν θὰ ἐπετρέπετο εἰς τὸν προϊστάμενόν του Ὑπουργὸν ν’ ἀπευθύνῃ τοιαύτας διαταγὰς περὶ πληρωμῆς εἰς τὸν κεντρικὸν ταμίαν καὶ ἂν δὲν ἐξετελοῦντο νὰ προβῇ εἰς ἐπιπλήξεις καὶ ἀπειλάς. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εὑρίσκετο εἰς τὰ νεῦρά του. Πῦρ καὶ μανία, ὅτε ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῷ λέγει· «κ. Πρόεδρε, δὲν πρόκειται περὶ ἐκβιάσεώς τινος· τὰ χρήματα θὰ σταλῶσι, διότι ὁμολογοῦμεν καὶ ἡμεῖς ὅτι πρόκειται περὶ ὑψίστης ἀνάγκης καὶ αἱ τύχαι τῆς τε Τραπέζης καὶ τοῦ Κράτους εἶναι ἀρρήκτως συνδεδεμέναι καὶ θὰ προτιμήσωμεν ν’ ἀποστερήσωμεν τὴν Τράπεζαν τοῦ μεγίστου μέρους τοῦ εἰς χρυσὸν ἀποθέματός της διὰ νὰ προλάβωμεν τὸν κίνδυνον τὸν ἀπειλοῦντα τὴν Χώραν ἡμῶν». Ἀλλ’ εἶπεν εἰς αὐτὸν ὅ,τι προηγουμένως εἶχεν εἴπει καὶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν· «δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρουσιάσωμεν εἰς τὸ Συμβούλιον καὶ τὴν ὑπόσχεσίν σας ὅτι μᾶς δίδετε τὴν ἐπέκτασιν τοῦ προνομίου εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας;». Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς λέγει· «πολὺ καλά, ἀλλὰ τώρα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ σύμβασις, οὔτε τοὺς ὅρους δυνάμεθα νὰ ἐπεξεργασθῶμεν· σᾶς λέγω μόνον ἁπλῶς ὅτι ἡ ἐπέκτασις θὰ εἶναι ὑπὲρ τῆς Τραπέζης, διότι τὸ Κράτος εἶναι ὑπὲρ τῆς Τραπέζης». Ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης λέγει τότε ὅτι, «προκειμένου περὶ τῶν καθέκαστα ὅρων, δὲν εἶναι ἀνάγκη ἀπὸ τοῦδε νὰ τεθῶσι, διότι δὲν εἶναι εὔκολον ἐντὸς μιᾶς καὶ δύο ἡμερῶν νὰ γίνῃ ἡ σύμβασις καὶ νὰ ὑποβληθῇ· ἐγὼ δέχομαι νὰ μᾶς ἐξοφλήσητε κατ’ ἀρχὴν τὴν ἐπέκτασιν τοῦ προνομίου, προκειμένου δὲ περὶ τῶν λεπτομερειῶν, ὁσάκις ἐπέρχεται διαφωνία τις μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἡ Τράπεζα καθιστᾷ ὑμᾶς, τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διαιτητὴν μὲ τὴν ἐξουσίαν οἱανδήποτε ἀπόφασιν ἐκδώσητε σεῖς ἐπ’ αὐτῆς νὰ εἶναι ἀνέκκλητος καὶ ἐκτελεστή». Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπε· «πολὺ καλά· νὰ μοὶ ἀποστείλητε μίαν ἐπιστολὴν καὶ ἐγὼ θὰ καλέσω τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἀμέσως, θ’ ἀνακοινώσω τὸ ζήτημα καὶ διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν θὰ σᾶς δώσω ἀπάντησιν». Ἡ ἀπάντησις ἔχει οὕτως: «Ὡς καὶ προφορικῶς ἐξέθηκα ὑμῖν, ἡ Κυβέρνησις ἀείποτε ἀπέβλεψεν εἰς τὴν τοπικὴν ἐπέκτασιν τοῦ προνομίου τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας καὶ οὐχὶ εἰς τὴν ἵδρυσιν νέας ἐν αὐταῖς ἐκδοτικῆς Τραπέζης. Ἐννοεῖτε καλῶς ὅτι ἡ ἐπέκτασις αὕτη θὰ γίνῃ ἐξασφαλιζομένων εἰς τὸ Κράτος εὐλόγων καὶ ἐπαρκῶν ἀνταλλαγμάτων, ὡς τοῦτο ἐγένετο πανταχοῦ. Τὴν ἐλευθέραν δὲ συζήτησιν τῶν ἀνταλλαγμάτων τούτων ἤθελον νὰ διαφυλάξω ὑπὲρ τοῦ Κράτους, ὅτε ἐδήλωσα ὑμῖν σήμερον τὴν πρωΐαν ὅτι δὲν δύναται ἡ περὶ τούτου συζήτησις νὰ γίνῃ ἐν σπουδῇ. Ἤδη μετὰ τὴν λῆψιν τῆς σημερινῆς ἐπιστολῆς σας, δι’ ἧς ὄχι μόνον ἀσφαλίζεται ἡ ἄνετος συζήτησις τῶν ὅρων ὑφ’ οὓς θὰ γίνῃ ἡ ἐπέκτασις, ἀλλὰ φθάνετε νὰ προτείνητε ὅπως, ἐν περιπτώσει διαφωνίας ἐπί τινος τῶν ὅρων τούτων, αὕτη λυθῇ διαιτητικῶς ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, οὐδένα πλέον ἔχω ἐνδοιασμὸν νὰ δηλώσω ὑμῖν ὅτι ὑπὸ τοὺς ἐκτεθέντας ὅρους τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον εἶναι σύμφωνον εἰς τὴν ἐπέκτασιν τοῦ προνομίου τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ εἰς τὰς νέας χώρας, ὑπὸ τὴν ἐπιφύλαξιν τῶν δικαιωμάτων τῆς Τραπέζης Κρήτης, ἧς ἐν τούτοις τὴν συγχώνευσιν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς οὐδαμῶς ἀποστέργει ἡ Κυβέρνησις». Ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐπιστολῆς αὐτῆς τηλεγραφικῶς ἐντὸς δύο ἡμερῶν διεβιβάσθησαν εἰς τὴν Ἀμερικὴν τὰ 55 ἑκατομμύρια. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπετέθη κατὰ τοῦ Διοικητοῦ τῆς Τραπέζης ὅτι πρώτην φορὰν ἐδόθη εὐκαιρία εἰς αὐτὸν ὡς Ὑπουργὸν νὰ συνομολογήσῃ μίαν σύμβασιν μὲ τὴν Τράπεζαν καὶ ὁ Διοικητὴς ἐπέβαλεν ὅρους βαρεῖς, βαρυτέρους ἐκείνων τοὺς ὁποίους ἐπέβαλεν ὁ προκάτοχος τοῦ νῦν Διοικητοῦ, ὁ μακαρίτης Βαλαωρίτης. Ἀλλ’ ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐλησμόνησε, φαίνεται, διότι δὲν θέλω νὰ παραδεχθῶ ὅτι ἐξεπίτηδες ἔπραξε τοῦτο, ὅτι πᾶσαι σχεδὸν αἱ περὶ ὧν ὁ λόγος συμβάσεις μετὰ τῶν σχετικῶν Β. Διαταγμάτων καὶ αὐτὴ ἡ τοῦ δανείου τῶν 65 ἑκατομμυρίων τῆς 13 Σεπτεμβρίου ἔχουσι συνταχθῆ ἰδιοχείρως ὑπὸ τοῦ κ. Ι. Εὐταξίου, ὅστις καὶ ὡς Ὑποδιοικητής, ἀναπληρῶν τὸν ἐπὶ μακρὸν χρόνον ἀπόντα Διοικητὴν Βαλαωρίτην, ἐφάνη πάντοτε πρόθυμος νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὸ Κράτος ἐκ παντὸς τρόπου. Αὐτὸς συνωμολόγησε καὶ τὰ πλεῖστα τῶν προσωρινῶν δανείων μετὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐν καιρῷ πολέμου.

§140ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κατὰ διαταγὴν ὅμως.

§141ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὅστις γινώσκει τὰς διατάξεις τοῦ καταστατικοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης βεβαίως δὲν εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀπευθύνῃ τὴν παρατήρησιν ταύτην, διότι κατὰ τὸ καταστατικὸν αὐτῆς τὸν Διοικητὴν ἀπόντα ἢ κωλυόμενον ἀναπληροῖ ἐν πᾶσιν ὁ Ὑποδιοικητής. Εἶχε τὴν ἐντολὴν καὶ τὴν συμφωνίαν μετὰ τοῦ Διοικητοῦ νὰ προβῇ εἰς τὴν συνομολόγησιν αὐτῶν τῶν συμβάσεων, ἀλλὰ τὰ καθέκαστα, οἱ ὅροι, τὰ κείμενα ἦσαν ἰδιόχειρα γράμματα τοῦ Ὑποδιοικητοῦ. Αὐτό, Κύριοι, τὸ δάνειον τῆς ἐπιτάξεως, τὸ Διάταγμα αὐτοῦ εἶναι ἔργον τοῦ τότε Ὑποδιοικητοῦ Ἰω. Εὐταξίου, αὐτὴ ἡ σύμβασις ἡ ἀναφερομένη τώρα διὰ τὰ 55 ἑκατομμύρια καὶ τὰ ἄλλα 10 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἡ Τράπεζα βραδύτερον ἐχορήγησεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐγράφη ἰδιοχείρως ὑπὸ τοῦ Ἰω. Εὐταξίου. Καὶ ἠθέλετε, Κύριοι, νὰ μὴ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀναθέσῃ εἰς αὐτὸν παρακλητικῶς τὴν σύνταξιν καὶ τῆς συμβάσεως διὰ τὴν ἐπέκτασιν τῶν προνομίων τῆς Τραπέζης; Βεβαίως ἔργον τοῦ Ἰω. Εὐταξίου εἶναι καὶ τὸ σχέδιον τῆς συμβάσεως καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως αὐτοῦ καὶ ἡ μακρὰ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις ἡ προταχθεῖσα τῆς συμβάσεως καὶ τοῦ νομοσχεδίου. Κύριοι, εἶναι γνωστὸν ὅτι, ὅτε ἡ σύμβασις αὕτη συνεζητήθη διὰ μακρῶν καὶ ἐγένετο κατ’ ἀρχὴν ἀποδεκτὴ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ὅτε μάλιστα ἐδέησε νὰ γίνῃ ἓν πολυμελὲς συμβούλιον εἰς τὸ ὁποῖον μετέσχον ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἕτερος γνωστὸς ἀρχαῖος τραπεζίτης, ὁ κ. Σκουλούδης, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὁ Διοικητὴς καὶ ὁ συνδιοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, εὑρέθησαν καθ’ ὅλα σύμφωνοι. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐλπίζω ὅτι δὲν θ’ ἀρνηθῇ ὅτι κάπου ποτὲ ἐδήλωσεν ὅτι μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Τραπέζης ὑπάρχει πλήρης συμφωνία καὶ ὅτι ζητήματά τινα δευτερεύοντα ὑπολείπονται. Τώρα, Κύριοι, τίνα θὰ πιστεύσητε; Ἐμὲ ἢ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν; Ἐγὼ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ πιστεύσητε τὰ πράγματα. Ἀφοῦ ἔχετε τὴν συμφωνίαν μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἐθνικῆς Τραπέζης, κατὰ τὴν ὁποίαν πᾶσα διαφωνία λύεται ὁριστικῶς παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, βεβαίως θὰ ἐρωτήσητε τίς διαφωνία ὑπεβλήθη εἰς τὴν κρίσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐνῷ ἐπὶ τοσούτους μῆνας καθ’ οὓς διαρκοῦσιν αἱ διαπραγματεύσεις ἔπρεπε νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν διαιτησίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Αὐτὰ λοιπὸν τὰ πράγματα σᾶς ἐπιβάλλουσι ν’ ἀποδεχθῆτε ὡς ἀληθῆ αὐτὰ τὰ ὁποῖα σᾶς λέγω ἐγὼ καὶ ὄχι αὐτὰ τὰ ὁποῖα σᾶς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Καὶ ἂν εἶχεν ἀντιρρήσεις καὶ διαφωνίας ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν πρὸς τὸν Διοικητὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, διὰ τίνα λόγον ἔκτοτε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν προεκάλει τὸν Διοικητὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης νὰ συζητήσωσιν, ὥστε, ἂν εὑρίσκοντο ἐν διαφωνίᾳ καὶ πάλιν, νὰ ἐπέλθῃ ἡ διαιτησία τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ; Ἀπόδειξις ὅτι δὲν ὑπῆρχε διαφωνία εἶναι ὅτι δὲν ἔπραξε τοῦτο, ἀλλὰ τότε διατί ἐγένοντο ταῦτα; Καὶ τίς ἐλησμόνησεν ὅτι πρὶν συγκληθῇ ἡ Βουλὴ ἅπασαι αἱ ἐφημερίδες ἔγραφον ὅτι ἡ σύμβασις εἶναι ἑτοίμη καὶ ἡ Βουλὴ συγκαλεῖται ὅπως ὑποβληθῇ εἰς αὐτήν; Ὁ πρῶτος καὶ κύριος σκοπὸς τῆς συγκλήσεως τῆς Βουλῆς ἦτο ἡ ἐπιψήφισις τῆς συμβάσεως· καὶ ἔπειτα ἠκούομεν ὅτι αὐτὴν τὴν ἑβδομάδα ὑποβάλλεται ἡ σύμβασις, τὴν ἑπομένην ἑβδομάδα ὑποβάλλεται ἡ σύμβασις, ὅτε ἐφθάσαμεν εἰς ἓν σημεῖον καθ’ ὃ αἴφνης εὑρέθη ἡ ἀφορμὴ τῶν ἐράνων τῆς ναυαρχίδος διὰ νὰ γεννηθῇ ἓν μέγα σκάνδαλον, νὰ παρασταθῇ ὁ Διοικητὴς τῆς Τραπέζης ὡς ἐκβιαστὴς τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ παραιτηθῇ. Ἀλλ’ ἐρωτῶ· δύναται νὰ γίνῃ σκέψις περὶ τοῦ δυνατοῦ οἱασδήποτε ἐκβιάσεως ἐκ μέρους τῆς Τραπέζης κατὰ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς συμβάσεως, ἀφοῦ ἔχετε αὐτὴν τὴν συμφωνίαν καθ’ ἣν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶναι ἀπολύτως κύριος ν’ ἀποφανθῇ ἐπὶ πάσης διαφωνίας; Ἐκ τούτου ἀποδεικνύεται ὅτι πᾶν ὅ,τι ἐγένετο ἦτο ἐκδίκησις τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τῆς Τραπέζης. Καὶ ἐρωτᾷ ὁ κύριος Διοικητὴς τῆς Τραπέζης· διατί ἐπὶ 9 μῆνας ἀνεβάλλετε ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν ἐντόκων γραμματίων, ἕως οὗ ἐπὶ τέλους γενομένης ταύτης δὲν καταβάλλονται οἱ τόκοι;

§142ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἔχει ὑποβληθῇ ἤδη.

§143ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἔπρεπεν ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας νὰ ὑποβληθῇ καὶ τὴν ὑπεβάλετε μόλις πρὸ 3 ἡμερῶν. Καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπητε πότε ἐδημοσιεύθη ἡ ἐκκαθάρισις. Ἐγὼ ἀναδιφήσας ὅλην τὴν «Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως» ἀπὸ τῆς 10ης Σεπτεμβρίου καὶ ἐντεῦθεν δὲν ἀνεῦρόν που αὐτὴν δεδημοσιευμένην. Ἔπρεπεν ὄχι μόνον νὰ δημοσιευθῇ τὸ Διάταγμα, ἀλλὰ καὶ ὁ νόμος, καὶ ἐντούτοις δὲν ἐδημοσιεύθη οὔτε ὑπεβλήθη ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς τὸ Διάταγμα, ἐνῷ ἔπρεπεν ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τῆς συγκλήσεώς της νὰ γίνῃ τοῦτο. Καὶ λέγετε τοῦτο ὡς πρᾶξιν φιλικὴν πρὸς τὴν Τράπεζαν. Ἔχει δαπανήσει ἡ Τράπεζα κατὰ παράκλησιν τῆς Κυβερνήσεως ὑπὲρ τὰ δέκα ἑκατομμύρια καὶ ἐντούτοις οὐδεμία ἐκκαθάρισις ἐγένετο. Τουναντίον ἡ Τράπεζα εἶχε τὸ ἀτύχημα νὰ ἐκτεθῇ εἰς ἐπιθέσεις ἀδίκους, εἰς ὑπαινιγμοὺς κακοήθεις καὶ διὰ τὴν προμήθειαν τοῦ σίτου καὶ διὰ τὴν μεταφορὰν αὐτοῦ, μολονότι ἐνήργει πάντοτε κατ’ ἐντολὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ διὰ ζήτημα ὑψίστης ἀνάγκης, ἵνα προλάβῃ τὴν πεῖναν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ φέρουσα σῖτον εἰς αὐτόν. Καὶ ἐν τούτοις ἠκούσθησαν τόσα καὶ τόσα κατ’ αὐτῆς. Ἡ Κυβέρνησις τὰ πάντα ἐπέρριψεν εἰς τὴν Τράπεζαν καὶ ἠθέλετε ἡ Τράπεζα νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐν τῷ μέσῳ τοιούτων διαθέσεων καὶ ἐπιθέσεων διαθέτουσα ἑκατομμύρια διὰ τὰς τοιαύτας προμηθείας, καθ’ ὃν χρόνον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ ἑβδομάδας ἤδη ἀποφεύγει νὰ προβῇ εἰς οἱανδήποτε ἐκκαθάρισιν τῶν ἤδη δαπανηθέντων δέκα ἑκατομμυρίων; Καὶ ἤκουσά τινας τῶν συναδέλφων λέγοντας «φρίκη», ἀλλὰ δὲν γνωρίζω ἂν ἡ λέξις αὕτη ἁρμόζει εἰς τὴν Τράπεζαν ἢ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Ταῦτα, Κύριοι, εἶχον νὰ παρατηρήσω τὴν ἑσπέραν ταύτην εἰς ἀπάντησιν τῶν ὅσα εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν θὰ εὕρῃ ἐπαρκῆ τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ θὰ σπεύσῃ ὁ ἴδιος νὰ συμπληρώσῃ τὰ πολλὰ καὶ μεγάλα κενά, τὰ ὁποῖα κατέλιπεν αὕτη, διότι τὸ ὑπόμνημα ἀπευθύνεται πρὸς τὴν Βουλὴν ὡς ἀπάντησις οὐχὶ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλὰ πρὸς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀναφορικῶς πρὸς τὸν Διοικητὴν τῆς Τραπέζης. Δύνασθε, Κύριοι, ἂν θέλητε, ἀφοῦ περιεβλήθητε διὰ τοιαύτης μοναδικῆς ὁμολογουμένως εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ χρονικὰ πολιτικῆς δυνάμεως, ὄχι μόνον τὸν Διοικητὴν τῆς Τραπέζης νὰ καθαιρέσητε δι’ ἑνὸς τοιούτου νομοθετήματος, ἀλλὰ καὶ πᾶν ἄλλο ν’ ἀποτολμήσητε καὶ ἄλλον ὑψηλότερον ἱστάμενον ν’ ἀνατρέψητε. Τοιαύτη εἶναι ἡ δύναμίς σας σήμερον καὶ οὐδεὶς τὸ ἀμφισβητεῖ, ἀλλ’ ἔπρεπε ν’ ἀρκεσθῆτε νὰ ὑποβάλητε εἰς τὴν Βουλὴν ἓν ξηρὸν νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ εἴπητε ὅτι ἀφαιρεῖτε ἀπὸ τοὺς μετόχους μιᾶς ἀνωνύμου ἑταιρείας τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέγωσι τὸν Διοικητὴν αὑτῶν καὶ ἀναλαμβάνετε ὑμεῖς τὸ δικαίωμα τοῦτο. Καὶ ἂν πρόκειται, Κύριοι, περὶ τοῦ δικαιώματος τοῦ διορισμοῦ, ὅπως ὑπάρχει ἀλλαχοῦ, θὰ ἦτο ὁπωσδήποτε ἀνεκτὸν τὸ πρᾶγμα, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἄλλου τινός, περὶ τοῦ δικαιώματος τὸ ὁποῖον θὰ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ παύῃ τὸν Διοικητὴν τῆς Τραπέζης. Καὶ γνωρίζετε τί σημαίνει νὰ ἐπικρέμαται ὑπεράνω τῆς κεφαλῆς τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τοῦ μεγίστου τούτου πιστωτικοῦ ἡμῶν ἱδρύματος, ἐκ τοῦ ὁποίου τοσαῦτα οἰκονομικὰ συμφέροντα ἐξαρτῶνται, νὰ ἐπικρέμαται ὥσπερ σπάθη Δαμόκλειος ἑκάστοτε ἡ θέλησις τῆς Κυβερνήσεως νὰ τὸν ἐκτοπίσῃ ἐκεῖθεν; Ἄφετε, Κύριοι, τὰ παραδείγματα τῶν ἄλλων Χωρῶν καὶ λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὰ καθ’ ἡμᾶς καὶ ἐν πολλοῖς ἄλλοις, μάλιστα δὲ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἀκριβῶς ὑπ’ αὐτὸ τὸ σύστημα ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα προήχθη εἰς δύναμιν μεγάλην καὶ τοιαύτην ὥστε εἰς πάσας τὰς περιπτώσεις, καὶ αὐτὰς τὰς κρισιμωτάτας, νὰ ἐπέλθῃ ἐπίκουρος καὶ ἀρωγὸς εἰς τὸ Κράτος.

§144Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τὴν προήγαγε τὸ Κράτος.

§145ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἠδυνήθη νὰ ἔλθῃ ἐπίκουρος καὶ ἀρωγὸς καὶ εἰς τὴν καθόλου παραγωγήν, εἰς τὸ ἐμπόριον, εἰς τὴν γεωργίαν καὶ εἰς τὴν βιομηχανίαν. Ἀποτολμήσατε, Κύριοι, ν’ ἀναλάβητε αὐτὸ τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ παύητε τὸν Διοικητὴν καὶ τότε θὰ ἴδητε ποῦ θὰ φθάσῃ τὸ ἵδρυμα τοῦτο. Ἀπὸ τῆς περιωπῆς εἰς τὴν ὁποίαν ἔχει ἀναχθῆ μέχρι τοῦδε διοικούμενον ὅπως διοικεῖται θὰ ἴδητε αὐτὸ καταπῖπτον εἰς βαθμὸν τοιοῦτον, ὥστε νὰ συγκλονισθῶσιν αἱ βάσεις καὶ τοῦ Κράτους καὶ τῆς Χώρας. Ἀλλὰ μὲ διέφυγε, Κύριοι, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔκαμε λόγον μακρὸν καὶ περὶ τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως, ἐν ᾧ ἔπρεπε νὰ μᾶς ὑποβάλῃ αὐτὸ τὸ σχέδιον τῆς συμβάσεως, ἵνα ἔχωμεν γνῶσιν αὐτοῦ ἐνταῦθα, καὶ εἶπε δὲν γνωρίζω ποίους ὅρους ἐπαχθεῖς, ἐπαχθεστάτους εἰς τὸ Κράτος καὶ τὴν Χώραν εἶχεν ἡ σύμβασις αὕτη. Ὁ συντάκτης ὅμως τοῦ προσχεδίου τῆς συμβάσεως ταύτης ἀναφέρει τοὺς ἑξῆς φοβεροὺς καὶ ἐπαχθεῖς ὅρους διὰ τὸ Κράτος... (ἀναγινώσκει ἐκ χειρογράφου). Αὐτὰ εἶναι, Κύριοι, τὰ μεγάλα καὶ τρομερὰ βάρη τὰ ὁποῖα ἤθελεν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὸ Κράτος καὶ ἐκ τῶν ὁποίων τὸ ἔσωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τῶν διαπραγματεύσεων τὰς ὁποίας διεξήγαγεν.

§146ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἐπιτρέπετε μίαν διακοπὴν τὴν ὁποίαν προυκαλέσατε; Θὰ σᾶς δώσω τὸ Διάταγμα τῆς κυρώσεως τὸ ὁποῖον φέρει παλαιὰν ἡμερομηνίαν.

§147ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ δὲν τὸ ἔχω μεταξὺ τῶν φύλλων τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως», ἀλλὰ τοῦτο δὲν μειοῖ τὴν εὐθύνην τὴν ὁποίαν ἔχετε, διότι δὲν ἐσπεύσατε ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς νὰ τὸ ὑποβάλητε εἰς τὴν ἔγκρισιν αὐτῆς, ἀλλὰ περιεμείνατε νὰ τὸ πράξητε μετὰ ἑπτὰ ἢ ὀκτὼ ἑβδομάδας. Ἐγώ, Κύριοι, προκαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ παρέλθῃ αὐτὸς ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ ν’ ἀνασκευάσῃ, ἂν δύναται, πάντα τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἐν τῷ ὑπομνήματι ἀναφέρονται. Ἀλλ’ ὁσηνδήποτε, Κύριοι, ῥητορικὴν δύναμιν καὶ ἂν ἔχῃ εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀνατρέψῃ ποτὲ τοῦτο, ὅτι περὶ ἐνασκήσεως ἐκβιάσεως τῆς Κυβερνήσεως ἐκ μέρους τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης οὐδεὶς λόγος δύναται νὰ γίνῃ, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ἡ ῥήτρα ἡ καθιστῶσα τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως διαιτητὴν μεταξὺ Κράτους καὶ Τραπέζης, ἐν περιπτώσει διαφωνίας. Δύναται νὰ γίνῃ λόγος περὶ ἐκβιάσεως ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἐναντίον τῆς Τραπέζης, οὐχὶ δὲ καὶ περὶ ἐκβιάσεως τῆς Τραπέζης ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια καὶ ἀφοῦ νομίζετε ὅτι ἔχετε λόγον νὰ θελήσητε νὰ ἐκτοπίσητε τὸν Ἰω. Εὐταξίαν ἐκ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν ὅτι εἶσθε ἐλεύθεροι, ἔχετε τὴν δύναμιν νὰ ψηφίσητε ἓν ἁπλοῦν νομοσχέδιον καὶ ν’ ἀναλάβητε τὸ δικαίωμα ν’ ἀπολύητε πάντα Διοικητὴν τῆς Τραπέζης, ἀλλὰ δὲν ἐπιτρέπεται εἰς ὑμᾶς νὰ προβαίνητε εἰς τοιαύτας προσωπικὰς ἐπιθέσεις, καθ’ ὃν τρόπον ἔπραξε προχθὲς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ σήμερον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν προκειμένου περὶ ἀνδρὸς ἀπόντος ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης, ἀνδρὸς ὅστις κατέχει ἓν τῶν ὑψίστων ἀξιωμάτων παρ’ ἡμῖν, ἀφοῦ προηγουμένως ἐπὶ μακρὰ ἔτη ὑπηρέτησεν ἐντίμως ὡς δικαστής, ὡς καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου, ὡς Ὑποδιοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τελευταῖον ἔσχε τὴν τιμὴν ν’ ἀναρρηθῇ ἐπὶ τὸ ἀξίωμα τοῦ Διοικητοῦ τοῦ μεγίστου τούτου ἱδρύματος περιβαλλόμενος διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης πάντων τῶν μετόχων αὐτοῦ καὶ ὁλοκλήρου τῆς κοινωνίας. Ὁσαδήποτε καὶ ἂν εἴπητε ἐναντίον του, εἶναι ἀδύνατόν ποτε νὰ κλονίσητε τὴν πεποίθησιν τὴν ὁποίαν ἔχουσι πρὸς αὐτὸν οὐ μόνον οἱ μέτοχοι, ἀλλ’ ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαός.

§148ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι θὰ ἦτο χρήσιμον ἂν ἐδήλουν ὅτι εἶμαι διατεθειμένος εἰς τὴν πρώτην κατ’ ἄρθρον συζήτησιν νὰ φέρω μεταβολὴν εἰς τὸ νομοσχέδιον ἐν ταύτῃ τῇ ἐννοίᾳ· ὅτι σήμερον, μεθ’ ὅσα εἶπον προχθὲς καὶ μεθ’ ὅσα κατηγόρησα τοῦ νῦν Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐπιμείνῃ ὅπως λάβῃ τὴν ἄδειαν ἵνα θέσῃ κατὰ μέρος τὸν Διοικητὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ καλέσῃ τὴν συνέλευσιν τῶν μετόχων, ὅπως προβῇ εἰς τὴν ἐκλογὴν νέου Διοικητοῦ. Ἀλλ’ ἀπὸ τῆς πρωίας εἶδον πολλοὺς ἐγκρίτους πολίτας, οἱ ὁποῖοι, καθ’ ὁλοκληρίαν ἐπιδοκιμάζοντες τὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως ἐν προκειμένῳ, ἐζήτησαν νὰ ἐπιστήσωσι τὴν προσοχήν μου μήπως ἡ ἀναγραφὴ τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ εἰς νόμον πάγιον θὰ ἦτο δυνατὸν ἐν τῷ μέλλοντι νὰ δειχθῇ βλαπτικὴ καὶ μήπως δὲν θὰ ἦτο καλύτερον, χωρὶς καθόλου νὰ θιχθῶσιν αἱ ἰδέαι αἱ ὁποῖαι προυκάλεσαν τὴν διατύπωσιν τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, ν’ ἀφαιρεθῇ ἡ διάταξις αὕτη, παραμένοντος εἰς ἑκάστην Κυβέρνησιν πάντοτε τοῦ δικαιώματος νὰ συγκαλῇ τὴν Βουλὴν καὶ νὰ ὑποβάλλῃ εἰς αὐτὴν τοὺς λόγους ἕνεκα τῶν ὁποίων νομίζει ἀδύνατον τὴν ἐπὶ πλέον παραμονὴν τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἰς τὴν θέσιν αὐτήν, νὰ προκαλῇ δηλαδὴ ἑκάστοτε εἰδικὸν νόμον, ἵνα οὕτως ἔχωμεν τὴν ἐγγύησιν ὅτι μία Κυβέρνησις ἐξ ὑφαρπαγῆς δὲν ἤθελε κάμει κατάχρησιν τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ πρὶν ἢ ἡ κοινὴ γνώμη προφθάσῃ νὰ παρακολουθήσῃ τὸ πρᾶγμα, καὶ μόνον ἂν εἶναι ἰσχυροὶ οἱ λόγοι ἐκεῖνοι καὶ ἐφ’ ὅσον θέλει μία Κυβέρνησις ν’ ἀντιμετωπίσῃ ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ τὴν κοινὴν γνώμην, τότε μόνον νὰ προκαλέσῃ εἰδικὸν νόμον. Δηλῶ ὅτι ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν εἶμαι διατεθειμένος νὰ προτείνω τροποποίησιν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου.

§149Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, Κύριοι, εἰσάγεται ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ζητεῖται νὰ κυρωθῇ μία ἀρχή, ἡ ἀρχὴ τῆς ἐπεμβάσεως τοῦ Κράτους εἰς τὰ τῆς διοικήσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, εἰς τὰ τῆς διοικήσεως δηλονότι τοῦ ἱδρύματος ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἀναμφιβόλως ἔχει διπλῆν τὴν ὑπόστασιν. Ἔχει μίαν ὑπόστασιν, ἐκείνην ἥτις ἐκ τῶν κατατεθέντων ὑπὸ τῶν συμμετασχόντων εἰς τὴν ἵδρυσιν αὐτοῦ μετόχων κεφαλαίων προκύπτει, καὶ μίαν ἄλλην ὑπόστασιν, ἐκείνην ἥτις προκύπτει ἐκ τῆς ἀναθέσεως εἰς αὐτὸ τῆς διαχειρίσεως προνομίων, προσανηκόντων μὲν εἰς τὸ Κράτος ἢ δημιουργουμένων ὑπ’ αὐτοῦ, ἀνατεθειμένων δὲ ἐπί τισιν ἀνταλλάγμασιν εἰς τὸ περὶ οὗ πρόκειται ἵδρυμα. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου ζητεῖται, λέγω, ἐπέμβασις τοῦ Κράτους εἰς τὰ τῆς διοικήσεως τῆς Τραπέζης. Δὲν ζητεῖται ἵνα τὸ Κράτος ἐπεμβαίνῃ εἰς τὰς κατ’ ἰδίαν πράξεις τῆς διοικήσεως, ἀλλὰ ζητεῖται ἵνα ἐπεμβαίνῃ τὸ Κράτος διὰ τῆς ἐξασκήσεως ὁλοκλήρου τῆς ἐπιβολῆς αὐτοῦ ἐν τῇ ἐκλογῇ τοῦ προσώπου τὸ ὁποῖον θέλει ἐπιχειρεῖ τὰς τοιαύτας πράξεις. Ὀφείλω νὰ παρατηρήσω ὅτι ἡ διάταξις ἐκείνη διὰ τῆς ὁποίας ἐπετρέπετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν οὐ μόνον νὰ ἐγκρίνῃ τὴν ὑπὸ τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως γενομένην ἐκλογήν, ἀλλὰ καὶ κατόπιν ν’ ἀνακαλῇ τὴν ἔγκρισιν ταύτην, ἐδημιούργει πολὺ μείζονα τὴν συνάφειαν τῶν κατ’ ἰδίαν πράξεων τῆς διοικήσεως πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἢ τὴν συνάφειαν ἐκείνην ἥτις ὑφίσταται, ἀφοῦ ἡ διάταξις αὕτη ἀπαλειφθῇ, καὶ διὰ τοῦτο ἡ δήλωσις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἡ διάταξις ἐκείνη θέλει ἀπαλειφθῇ μοὶ ἐπιτρέπει νὰ εἴπω ὅτι ἡ ἐπέμβασις θὰ κατασταθῇ πολλῷ μικροτέρα παρ’ οἵα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐτίθετο. Διότι δὲν δύναταί τις ν’ ἀρνηθῇ ὅτι ἡ ἐπέμβασις ἡ ἀσκουμένη μόνον ἐν τῷ προσδιορισμῷ τοῦ προσώπου τοῦ Διοικητοῦ καὶ τοῦ Ὑποδιοικητοῦ, ἐν τῷ προσώπῳ τῶν ἀποτελούντων τὴν διοίκησιν—ὑποθέτω δ’ ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τῶν προσώπων τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου—...

§150ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὄχι.

§151Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὴν ἀπόλυσιν μόνον καὶ ὄχι διὰ τὴν ἔγκρισιν;

§152ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὄχι.

§153Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. ... Ἡ ἐπέμβασις, λέγω, τοῦ Κράτους διὰ τῆς ἐγκρίσεως ἢ τῆς ἀρνήσεως τῆς ἐγκρίσεως αὐτοῦ διὰ μόνην τὴν ἐκλογὴν τοῦ Διοικητοῦ καὶ τοῦ Ὑποδιοικητοῦ, διατελούντων μετὰ τὴν τοιαύτην ἔγκρισιν ἀνεξαρτήτων ἀπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἐξαρτωμένην βεβαίως ἀπὸ μέτρου ἐν τῷ μεταξὺ δυναμένου νὰ ληφθῇ ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας διὰ νέου νόμου εἰδικῶς, οὕτως εἰπεῖν, διὰ τὴν λῆψιν τοῦ μέτρου τούτου ψηφιζομένου, ἡ ἐπέμβασις, λέγω, αὕτη δημιουργεῖ τὴν σχέσιν τοῦ Κράτους πρὸς τὰς κατ’ ἰδίαν πράξεις τῶν ἐν λόγῳ προϊσταμένων τῆς διοικήσεως πολὺ μικροτέραν ἐκείνης ἥτις θὰ ὑφίστατο, ἂν οἱ Διοικηταὶ οὗτοι θὰ ἦσαν ὑπὸ τὴν ἄμεσον ἐξάρτησιν τοῦ Κράτους. Οὐδεμίαν δυσκολίαν ἔχω, Κύριοι, νὰ συνομολογήσω ὅτι ἐκτιμῶ κατὰ τὴν ἀξίαν αὐτῶν πάντα τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα προτάσσονται ὑπὲρ τῆς τοιαύτης ἐπεμβάσεως τοῦ Κράτους εἰς τὰ τῆς διοικήσεως τοιούτων ἱδρυμάτων, εἶμαι δὲ ὑποχρεωμένος νὰ τονίσω ὅτι μεγίστην ἀποδίδω σημασίαν εἰς τὴν ἀξίαν τῶν ἐπιχειρημάτων τούτων εἰς πάντα ἐκεῖνα τὰ Κράτη τὰ ὁποῖα ἐξ αὐτῶν πεισθέντα ἐθέσπισαν τοὺς νόμους ἐκείνους τοὺς ὁποίους εἰσηγούμενος τὸ νομοσχέδιον ἐμνημόνευσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, νόμους διὰ τῶν ὁποίων ὡρίσθη ὅτι εἰς τὰ διάφορα Κράτη τοιαύτην τινὰ ἐπέμβασιν ἐπὶ τῶν Ἐθνικῶν Τραπεζῶν ἔχει τὸ Κράτος. Ἀλλά, καίτοι ταῦτα συνομολογῶ, δὲν δύναμαι νὰ παρίδω ὅτι, προκειμένου νὰ νομοθετήσωμεν θεσμὸν διὰ τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ ἐπιβάλωμεν χεῖρα ἐπὶ ἱδρύματος τοιαύτης σοβαρότητος, δύναμαι νὰ εἴπω τῆς ὑψίστης διὰ τὴν Χώραν, καθῆκον ἔχομεν ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς τὸ καθεστὼς καὶ εἰς τὴν ἐξέλιξιν ἐκ τῆς ὁποίας τὸ καθεστὼς τοῦτο ἐδημιουργήθη. Καὶ μόνον ἂν ἐκ τοῦ καθεστῶτος, ἀντικειμενικῶς ἐξεταζομένου, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ πορισθῶμεν τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ ἐξέλιξις τοῦ ἱδρύματος αὐτοῦ δὲν ὑπῆρξε τοιαύτη, ὥστε ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τοὺς σκοποὺς διὰ τοὺς ὁποίους τὸ ἵδρυμα τοῦτο ὑφίσταται, θὰ ἦτο ἐπιβεβλημένον εἰς ἡμᾶς νὰ φροντίσωμεν περὶ μεταρρυθμίσεως. Ἐὰν δὲ ἐκ τῆς μελέτης ταύτης ἠθέλομεν ἀποκομίσει ἀντίθετον ἐντύπωσιν, ἂν ἠθέλομεν ἀποκομίσει τὴν ἐντύπωσιν ὅτι τὸ ἵδρυμα ἀνταπεκρίθη εἰς τοὺς σκοπούς, τοὺς σκοποὺς τοὺς γενικωτέρους, τοὺς σκοπούς, τινὲς τῶν ὁποίων εἶναι ὕψιστοι διὰ τὴν ὕπαρξιν τῆς Χώρας, ἐὰν ἀνταπεκρίθη, λέγω, εἰς τοὺς σκοποὺς τούτους, τότε μετὰ πολλῆς προσοχῆς, μετὰ πολλοῦ φόβου πρέπει νὰ σκεφθῶμεν ἐκ θεωρητικῶν λόγων κινούμενοι καὶ τὰ παρ’ ἄλλοις κρατοῦντα μιμούμενοι νὰ θέσωμεν χεῖρα εἰς τὸ ἵδρυμα τοῦτο. Κύριοι, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω τὸ συμπέρασμα τῆς ἐντυπώσεως τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἐπισκοπῶν τὴν ἐξέλιξιν τῆς Τραπέζης ἀποκομίζω. Δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων οἵτινες θαυμάζουσιν οὔτε τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον ὁ ὀργανισμὸς αὐτῆς καὶ συνέστη καὶ ἐξετυλίχθη, πολὺ δ’ ὀλιγώτερον εἶμαι ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι θαυμάζουσι τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον τὸ Κράτος ἀπὸ τῆς ὑπάρξεως τῆς Τραπέζης μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης, ἰδίως κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, διερρύθμισε τὰς σχέσεις αὐτοῦ μετὰ τῆς Τραπέζης. Ἀλλὰ λέγω ὅτι τὸ συμπέρασμα τῆς παρατηρήσεώς μου εἶναι ὅτι ἡ Τράπεζα κατὰ στιγμὰς κρισίμους εἰς τὴν Χώραν ἐξετέλεσε τὸν προορισμὸν αὐτῆς ὡς ἐθνικοῦ ἱδρύματος κατὰ τρόπον μαρτυρήσαντα τηλικαύτην ἐπάρκειαν, ὥστε νὰ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ εἴπῃ τις ὅτι, οἱαιδήποτε καὶ ἂν παρεσχέθησαν εἰς τὸ ἵδρυμα παροχαί, ὁσονδήποτε καὶ ἂν ὑπῆρξε γενναιόδωρος ἡ Πολιτεία πρὸς τὸ ἵδρυμα τοῦτο, ὁσαδήποτε καὶ ἂν παρεσχέθησαν εἰς αὐτὸ προνόμια, ὑπῆρξε τὸ ἀντιστάθμισμα πασῶν τούτων τῶν θυσιῶν, πασῶν τούτων τῶν ὑπὸ τοῦ Κράτους πρὸς αὐτὸ γενομένων παροχῶν, ὑπῆρξε τὸ ἀντιστάθμισμα κατὰ τὰς κρισίμους στιγμὰς κατὰ τὰς ὁποίας ἡ ἐθνικὴ ἡμῶν ὕπαρξις ἐμάχετο τὸν περὶ τῶν ὅλων ἀγῶνα. Διότι, Κύριοι, ἡ ἀποστολὴ ἱδρυμάτων τοιαύτης φύσεως, ἱδρυμάτων εἰς τὰ ὁποῖα τὸ Κράτος, παρὰ τὰ εἰσφερόμενα ὑπὸ τῶν μετόχων χρήματα, συνεισφέρει μέρος τῆς δυνάμεως αὐτοῦ, τὴν ἄμετρον ποσότητα τῶν προνομίων, τοιαῦτα ἱδρύματα ἔχουσι καὶ ὑπέρτερον προορισμόν, ἀπορρέοντα οὐχὶ ἐκ τῆς γενναιοδωρίας ἐκείνων οἱ ὁποῖοι τὰ διευθύνουσιν, ἀπορρέοντα οὐχὶ ἐκ τῆς ἀγαθῆς αὐτῶν θελήσεως, ἀλλ’ ἐκ τῆς φύσεως τῆς εἰσφορᾶς τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος ἐν τοῖς ἱδρύμασι τούτοις τελεῖ, εἰσφορᾶς δυνάμεως Κράτους, εἰσφορᾶς δυνάμεως ἐπιβολῆς, τὴν ὁποίαν οὐχὶ τὸ χρῆμα, οὐχὶ ἡ θέσις ἣν δημιουργεῖ εἰς τοὺς διευθύνοντας αὐτὰ ἔχουσιν, ἀλλὰ τὰ ὑπὸ τοῦ Κράτους εἰσφερόμενα καὶ τὰ ὁποῖα εἰσφέρονται ἵνα ἐκεῖ ὑπάρξωσιν ἐν ἱερᾷ παρακαταθήκῃ, ὅπως, ἐνισχύοντα τὴν οἰκονομικὴν δύναμιν τοῦ ἱδρύματος αὐτοῦ, ἐμφανίσωσιν αὐτὸ κατὰ τὴν στιγμὴν τῶν ἐθνικῶν κινδύνων βάθρον στερεόν ἐπὶ τοῦ ὁποίου νὰ στηριχθῇ ἡ εἰς τὸν ἀγῶνα ἀποδυομένη Πατρίς. Ἀπὸ τοιαύτης δ’ ἀπόψεως ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ὑπῆρξεν ἐπαρκὴς κατὰ τὸ διάστημα τῶν πολέμων καὶ τὴν ἐπάρκειαν ταύτην ἐπέδειξε, διότι εἶχε τονωθῆ ὡς ὀργανισμὸς διὰ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον τὰ τοῦ ὀργανισμοῦ τούτου ἐκ παραδόσεως ἀπὸ τῆς συστάσεως μέχρι τῶν ἡμερῶν ἐκείνων διηυθύνοντο. Εἶχεν ἀνυψωθῆ τοσοῦτον, ὥστε ν’ ἀποτελῇ ἕν τῶν στερεωτέρων ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως ἱδρυμάτων τῆς ὅλης χερσονήσου καὶ τῆς ὅλης Ἀνατολῆς. Βεβαίως διὰ τὴν ἐπάρκειαν ταύτην συνετέλεσε μεγάλως τὸ Κράτος μετὰ γενναιότητος, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω, πολλάκις μὴ δεδικαιολογημένης. Κύριοι, πρὸ τοιαύτης ἱστορίας καὶ πρὸ τοιούτων ἀποτελεσμάτων τῆς γενομένης διαχειρίσεως τῶν ὑπὸ τοῦ Κράτους διαπιστευθέντων εἰς τὴν Τράπεζαν δυνάμεων, ὀρρωδῶ νὰ θέσω χεῖρα ἐπὶ τοῦ ἱδρύματος, διότι δὲν ὑπάρχει ἐν τῷ κόσμῳ λεπτότερόν τι ἢ τὰ κατασκευάσματα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα συνδέονται μὲ τὴν πίστιν τὴν οἰκονομικήν. Εἶναι τὰ εὐαισθητότερα τῶν πραγμάτων, ἐπιδείξαντα δὲ τοιαύτην δημιουργίαν διὰ τῆς ἐξελίξεως σχεδὸν τριῶν τετάρτων αἰῶνος καὶ δοκιμασθέντα ἐν λειτουργίᾳ αὐτῶν θὰ ἐνόμιζον ὅτι ἔπρεπε μετ’ ἀπείρου προφυλάξεως καὶ μόνον ὁσάκις ἐκ τῶν πραγμάτων ἐνεδεικνύετο ἀνεπάρκεια τῆς περαιτέρω λειτουργίας αὐτῶν νὰ γίνηται ἐπέμβασις. Κύριοι, πλὴν τούτου, προκειμένου περὶ τοιούτου θέματος ν’ ἀποφασίσωμεν, εὐκταῖον εἶναι νὰ ῥίψωμεν καὶ ἕν βλέμμα εἰς τὰς σχέσεις τῆς Τραπέζης μετὰ τοῦ Κράτους τὰς μέχρι τοῦδε, καὶ ἰδίᾳ τὰς κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, νὰ ἴδωμεν τοὺς δύο αὐτοὺς ὀργανισμοὺς ὄχι μόνον ἐν ταῖς ἐνεργείαις ἐκείναις αἱ ὁποῖαι ἀπὸ κοινοῦ ὑπ’ ἀμφοτέρων καλοῦνται νὰ τελεσθῶσιν, ἀλλὰ καὶ ἐν ἐκείναις αἱ ὁποῖαι εἰς μόνον τὸ Κράτος ἐπέκειντο. Ἂν κατὰ ταύτην τὴν διεύθυνσιν ῥίψωμεν τὸ βλέμμα, δὲν θὰ μᾶς διαφύγῃ, Κύριοι, ὅσον ὀλίγον καὶ ἂν προσέξωμεν, ὅτι ὅσον ὁ εἷς ὀργανισμὸς ὑπῆρξε πλήρης ζωῆς, ὥστε νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς ἐκεῖνα ἐπὶ τὰ ὁποῖα ἐκαλεῖτο, τόσον ὁ ἕτερος ὀργανισμός, ὄχι, Κύριοι, ἀπὸ οὐσιαστικῆς οἰκονομικῆς ἀπόψεως, ἀλλ’ ἀπὸ ἐπαρκείας διαπραγματεύσεως τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων, ὑπῆρξεν ἀτελής. Διότι οὐδεὶς θὰ λησμονήσῃ ἐξ ὑμῶν ὅτι τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον ἴσως κατὰ τὰς ὁμαλὰς περιστάσεις εἶχεν ἐπάρκειαν ὀργανώσεως, ἵνα ἐπαρκέσῃ εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἰς αὐτὸ ἀποκλειστικῶς ἐπέκειντο ὡς καθήκοντα, τὸ Κράτος, κατὰ τὰς στιγμὰς κατὰ τὰς ὁποίας αἱ περιστάσεις ἔλαβον ἀνώμαλόν πως χαρακτῆρα, ἠναγκάσθη νὰ προσφύγῃ εἰς τὸν ἕτερον ὀργανισμὸν καὶ ζητήσῃ παρ’ ἐκείνου τὴν ἀντιπροσωπείαν του καὶ νὰ ὑποκατασταθῇ ὄχι μόνον εἰς ἐκείνας τὰς ἐξουσίας, τὰς δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὴν φύσιν τῶν πραγμάτων καὶ κατὰ τὰ ἁπανταχοῦ συμβαίνοντα ἀνετέθησαν εἰς τὸν ὀργανισμὸν αὐτόν, ἀλλὰ νὰ ὑποκατασταθῇ καὶ ἐν τῇ διαχειρίσει ἐκείνων τὰ ὁποῖα εἰς τὸ Κράτος ἐπέκειντο. Κύριοι, λέγων τοῦτο, μὴ νομίσητε ὅτι κατηγορῶ. Τὸ λέγω διὰ νὰ σημειώσω τὸ γεγονὸς εἰς τὴν προσοχὴν ὑμῶν, γεγονὸς τὸ ὁποῖον ἔφθασε μέχρι τοῦ σημείου ὥστε νὰ εἶναι τοσοῦτον ἐπιβεβλημένον, καὶ κείμενοι νόμοι νὰ παροραθῶσι καὶ διατάξεις νόμων νὰ καταστρατηγηθῶσιν ἵνα ἡ ἀντιπροσώπευσις τοῦ Κράτους τελεσθῇ κατὰ τρόπον ἐπιβαλλόμενον μὲν ὑπὸ τῆς προνοίας ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ἄγοντα εἰς τὴν ὑποκατάστασιν τῆς Τραπέζης εἰς τὰ ἔργα τοῦ Κράτους. Εἶναι, Κύριοι, τοῦτο ἄξιον νὰ σημειωθῇ, καὶ εἶναι ἄξιον νὰ σημειωθῇ ἐν τῇ προκειμένῃ περιστάσει, διότι πρόκειται ἤδη ἐκ τῶν δύο τούτων ὀργανισμῶν ὁ εἷς, ὁ ὁποῖος κατεδείχθη ἐπαρκὴς ὄχι μόνον ἵνα ἐπὶ τὰ ἑαυτοῦ ἀνταποκριθῇ, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τὰ τοῦ ἄλλου ἐπαρκέσῃ, νὰ τεθῇ ὑπὸ ἐξάρτησίν τινα ἐκ τοῦ ὀργανισμοῦ ἐκείνου ὅστις καὶ ἐπὶ τὰ ἑαυτοῦ ἀνεπαρκὴς ἀναδειχθεὶς ἀνέθηκε τὴν διαχείρισιν τῶν ἑαυτοῦ εἰς τὸν ἕτερον. Κύριοι, δὲν νομίζω ὅτι τὰ τοῦ Κράτους ἐν σχέσει μὲ τὴν διαχείρισιν — καὶ ὁμιλῶ ὑπὸ ἔποψιν ὀργανώσεως ὑπηρεσιῶν — μὲ τὴν ὀργάνωσιν τοῦ διαχειριστικοῦ τῶν δημοσίων συμφερόντων προσωπικοῦ ἔχει φθάσει εἰς τὸν βαθμὸν ἐκεῖνον τῆς προόδου εἰς τὸν ὁποῖον εὐκταῖον θὰ ἦτο νὰ εἶχε φθάσει, εἰς ἐκεῖνον τοὐλάχιστον, ὥστε ἐπαρκοῦν ἐπὶ τὰ ἴδια τέλη νὰ μὴ ἔχῃ ἀνάγκην νὰ προσφεύγῃ εἰς τὸν παράπλευρον οἰκονομικὸν ὀργανισμὸν τῆς Τραπέζης. Ἕνεκα δὲ τούτου συμβαίνει καὶ ἕτερόν τι, τὸ ὁποῖον πάντοτε σπουδαίαν ἤσκησε σημασίαν ἐπὶ τῆς κοινῆς γνώμης καὶ παρετηρήθη ὑπ’ αὐτῆς· συνέβη τὸ γεγονὸς ὅτι ἀνὰ πᾶσαν ἀπὸ συστάσεως τῆς Τραπέζης μέχρι σήμερον διαπραγμάτευσιν Τραπέζης καὶ Κράτους εἶναι μειονεκτικὴ ἡ θέσις τοῦ Κράτους, καὶ εἶναι μειονεκτικὴ ὄχι λόγῳ τῆς δυνάμεως τὴν ὁποίαν ἔχει ἀποκτήσει ἡ Τράπεζα, ἀλλὰ λόγῳ τῆς ἀδυναμίας τοῦ Κράτους. Κύριοι, τὰ δύο ἱδρύματα, τὸ Κράτος ἐν τῇ διαχειριστικῇ τῶν δημοσίων συμφερόντων ὑποστάσει, τῇ οἰκονομικῇ, καὶ ἡ Τράπεζα ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν οἰκονομικῶν αὐτῆς συμφερόντων, δὲν εἶναι ἰσοϋψῆ, ἂς τὸ ὁμολογήσωμεν. Εἶμαι ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι νομίζουσιν ὅτι πᾶσα πρέπει νὰ γίνῃ ἐργασία, ὅτι πᾶσα πρέπει νὰ καταβληθῇ πρόνοια, τὰ πάντα πρέπει νὰ τελεσθῶσιν, ἵνα τὸ Κράτος κατασταθῇ ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν οἰκονομικῶν συμφερόντων αὐτοῦ ἰσοϋψὲς καὶ ὑψηλότερον ἀκόμη ἀπὸ τὴν Τράπεζαν. Ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι ἡ ἐπίτευξις τοῦ ἰσοϋψοῦς τούτου πρέπει νὰ γίνῃ διὰ τῆς θέσεως τῆς Τραπέζης ὑπὸ τὸ Κράτος. Ἴσως θὰ φανῇ τότε ὑψηλότερον τὸ Κράτος, ἀλλὰ διὰ τῆς μειώσεως τοῦ ὕψους ἐκείνης, τὸ δὲ ἐπιζητητέον εἶναι τοῦτο· πᾶσα πρέπει νὰ καταβληθῇ προσπάθεια, ἵνα τὸ Κράτος ὑψωθῇ ὑπὲρ τὴν Τράπεζαν, οὐχὶ ἵνα ἡ Τράπεζα κατέλθῃ ὑπὸ τὸ Κράτος. Δὲν θέλω, Κύριοι, νὰ φέρω ἀποδείξεις τούτων, τὰ ὁποῖα λέγω, διότι ταῦτα εἶναι πασίδηλα. Ἀλλ’ ἐὰν ἐχρειάζετο τις ἀπόδειξιν, θὰ παρεκάλουν ὑμᾶς ν’ ἀναμνησθῆτε ἐκείνων τὰ ὁποῖα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν πρὸ ὀλίγου ἐξέθηκεν ἐκ τῆς θέσεως ταύτης, ὅτε ἐξέθηκε πρὸς ἡμᾶς τὰ κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις τῆς ἱδρύσεως τῆς Τραπέζης τῆς Κτηματικῆς πίστεως. Καὶ ἔλεγεν εἰς ἡμᾶς ὁ κ. Ὑπουργὸς μίαν μεγάλην ἀλήθειαν· ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι μετὰ τοῦ Κράτους διεπραγματεύοντο καὶ ἐνόουν νὰ ἱδρύσωσιν, ἀγνοῶ κατὰ ποίους τύπους, τὴν ἐπιχείρησιν ταύτην ἐν Ἑλλάδι τί ἠξίωσαν; Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ συμμετάσχῃ. Τί νομίζετε ὅτι εἶναι τοῦτο; Ἡ Τράπεζα νὰ συμμετάσχῃ, ἄλλως δὲν ἱδρύομεν τὴν ἐπιχείρησιν. Νομίζετε ὅτι τοῦτο εἶναι ἕτερόν τι παρὰ ἀναγνώρισις, δήλωσις τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν αὐτοὶ εἶχον, περὶ μὴ πλήρους ἐπαρκείας τοῦ Κράτους ἵνα τὰ θέματα ταῦτα διαχειρισθῇ; Καὶ τὸ Κράτος εὑρέθη μὲ τὴν Τράπεζαν εἰς τὴν λίαν περίεργον θέσιν νὰ εἴπῃ ὅτι ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ προέλθω εἰς συμφωνίαν, ὄχι διότι δεσμεύομαι ἐκ τῆς συμβάσεως, διότι, ἐφ’ ὅσον περὶ τοιούτου τινὸς ἐπρόκειτο, ἠδυνάτει πέρα τῆς συμβάσεως νὰ ἐξέλθῃ, ὄχι διότι δεσμεύομαι ἐκ τῆς συμβάσεως...

§154Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ διεξήγαγον ἐγὼ τὰς διαπραγματεύσεις, πρέπει νὰ σᾶς εἴπω τὸ ἑξῆς· τοῖς εἶπον ὅτι ἔχομεν δέσμευσιν μὲ τὴν Τράπεζαν μέχρι τοῦ 1930, διὰ νὰ ἐξασκῇ καὶ αὕτη τὴν κτηματικὴν πίστιν. Μονοπώλιον ὅμως τῆς κτηματικῆς πίστεως δὲν ἔχει ἡ Τράπεζα. Εἶπον λοιπὸν εἰς αὐτούς: Ἔλθετε παραλλήλως νὰ ἱδρύσητε σεῖς μίαν Τράπεζαν Κτηματικῆς πίστεως καὶ νὰ ἐργασθῆτε μέχρι τοῦ 1930, ὁπότε τὸ Κράτος θὰ ἦτο ἐλεύθερον νὰ μὴ δώσῃ τὴν κτηματικὴν πίστιν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ἀλλ’ ἐκεῖνοι ἠξίουν ἀπὸ τοῦδε νὰ μετάσχῃ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα. Ὥστε τὸ Κράτος δὲν εἶπεν ὅτι ἄνευ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δὲν κάμνομεν τίποτε.

§155Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Διότι εἶχον σύμβασιν.

§156Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι δὲν ἠδυνάμεθα ν’ ἀφαιρέσωμεν τὸ δικαίωμα αὐτὸ ἀπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Αὐτοὶ ἠξίουν ἡ Τράπεζα νὰ ἐκχωρήσῃ εἰς αὐτοὺς τὰς ἐνυποθήκους πιστώσεις.

§157Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ἠξίουν δηλαδὴ ἀπὸ τοῦδε τὸ μονοπώλιον.

§158Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι μόλις ἐζήτησαν τὸ μονοπώλιον ἦτο ὁ πρῶτος ὅρος τὸν ὁποῖον ἀπέκρουσα ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς.

§159Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ταῦτα ἀνάγονται εἰς τὴν οὐσίαν τῶν διαπραγματεύσεων, περὶ ἧς δὲν πρόκειται σήμερον. Τὸ ὅτι ὅμως ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐκρίθη, καλῶς ἢ κακῶς, δικαίως ἢ ἀδίκως, ὡς ὅρος ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ ἵνα προέλθωσιν εἰς συμφωνίας μετὰ τοῦ Κράτους εἶναι φανερόν.

§160ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διὰ ν’ ἀποφύγωσι τὸν ἀνταγωνισμὸν ἠθέλησαν νὰ μετάσχῃ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα.

§161Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Δὲν γνωρίζω διὰ τίνας λόγους, ἀλλ’ ἐξ ὅλης τῆς ἱστορίας τὴν ὁποίαν μᾶς ἐξέθηκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς — καὶ δὲν λέγω ταῦτα ἵνα κακίσω τὸν κ. Ὑπουργόν — ἐν σχέσει πρὸς τὰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῶν δανειστῶν προκύπτει ὅτι ἡ θέσις τῆς Τραπέζης ἐν ταῖς σχέσεσιν αὐτῆς ἀπέναντι τοῦ Κράτους εἶναι ὑπὲρ τὸ δέον ἰσχυρὰ ἀπέναντι αὐτοῦ. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι τοῦτο εἶναι φυσικὴ συνέπεια τῆς μὴ ὑπὸ τοῦ Κράτους προσηκούσης ὀργανώσεως τῶν σχετικῶν αὐτοῦ ὑπηρεσιῶν. Δὲν ἐπεκτείνομαι περισσότερον ἐπὶ τούτου, ἂν δ’ ἐπρόκειτο νὰ ἐπεκταθῇ τις, θὰ εἶχε νὰ φέρῃ ἀποδείξεις τοιαύτας, αἱ ὁποῖαι ὄντως θὰ ἔθλιβον. Θὰ συνίστων δέ, ὑπερμαχῶν τῆς ἀπολύτου χειραφετήσεως τοῦ Κράτους ἐν τοῖς ἑαυτοῦ πράγμασιν ἀπὸ τῆς Τραπέζης καὶ παντὸς ἄλλου ὀργανισμοῦ, ἐν τούτῳ τῷ σημείῳ νὰ καταβληθῇ συντονωτάτη μέριμνα, ὅσον ἔνεστιν ἐπιμεμελημένη, ὑπὲρ τῆς διοργανώσεως τῶν σχετικῶν ὑπηρεσιῶν. Ἄν τοῦτο, Κύριοι, συνέβαινε, δὲν θὰ εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ συζητῶμεν σήμερον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διότι ἡ Τράπεζα δὲν θὰ ἦτο ἐν θέσει τοιαύτῃ, ὥστε νὰ καταστήσῃ τόσον αἰσθητὴν εἰς τὸ Κράτος τὴν κατάχρησιν τῶν προνομίων τὰ ὁποῖα εἰς αὐτὴν ἐνεπιστεύθησαν λόγῳ τῆς κακῆς ἐνεργείας ἑνὸς Διοικητοῦ. Καὶ τοιουτοτρόπως, Κύριοι, ἐρχόμεθα εἰς ἕτερον ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον μοὶ ἐπιβάλλει νὰ μὴ δεχθῶ τὸ νομοσχέδιον. Τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι ἀπόρροια μελέτης τῆς Κυβερνήσεως ἐξ ἧς νὰ προκύψῃ τὸ συμπέρασμα ὅτι τὰ τῆς Τραπέζης οὕτω πρέπει νὰ διαρρυθμισθῶσι. Τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι ἀπόρροια τοιαύτης μελέτης, διότι, ὡς μᾶς ἐδηλώθη καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ πάντες γνωρίζομεν, ἦλθε διότι ἐπῆλθεν ἡ ῥῆξις μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ἵνα διευκολυνθῇ ἡ ἀπομάκρυνσις τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον. Πιθανὸν ἡ Κυβέρνησις, συνεχίζουσα τὴν μελέτην αὐτῆς — διότι μοὶ φαίνεται ὅτι ἤκουσα ὅτι ἔχει ἀρχίσει τοιαύτην ἔρευναν τοῦ ζητήματος — νὰ κατέληγεν εἰς τὸ συμπέρασμα νὰ εἰσαγάγῃ τὴν τοῦ νομοσχεδίου ἀρχήν· ἀλλ’ ἡ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἀρχὴ δὲν εἶναι προϊὸν τῆς μελέτης ταύτης, μήπω συμπληρωθείσης· διότι οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ὅτι, ἂν δὲν ἐπήρχετο ἡ ῥῆξις μετὰ τῆς Τραπέζης, δὲν θὰ εἰσηγεῖτο τὸ νομοσχέδιον ἵνα εἰσαγάγῃ τὴν ἀρχὴν αὐτὴν εἰς τὴν Τράπεζαν. Ἑπομένως τὸ νομοσχέδιον ἔχει καὶ δεύτερον λόγον, τὸν καὶ κύριον, τὸν λόγον ὅτι ἡ Κυβέρνησις νομίζει ὅτι εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀπομακρύνῃ τὸν σήμερον διοικοῦντα τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ ἵνα τοῦτο πραγματοποιήσῃ εἰσάγει τὸ νομοσχέδιον, καὶ διὰ τοῦτο ἡ περὶ τοῦ νομοσχεδίου συζήτησις ἔλαβε χαρακτῆρα οἱονεὶ δίκης περὶ τῶν πραχθέντων ὑπὸ τοῦ ἐν λόγῳ Διοικητοῦ. Καὶ ἠκούσαμεν προχθὲς τὸ ἐγκλητήριον, διατυπωθὲν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἀνεμένομεν σήμερον τὴν ἀπολογίαν τοῦ κατηγορουμένου καὶ ἠκούσαμεν ἀπόψε τὴν δευτερολογίαν, ἂς εἴπωμεν, τῆς κατηγορίας ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἠκούσαμεν τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος ὑπερασπιζόμενον τὸν κατηγορηθέντα, καὶ ἤχησεν ἐνώπιον ἡμῶν σωρεία πράξεων, πλὴν ἐκείνων τὰς ὁποίας ἠκούσαμεν προχθὲς ὡς ἀποτελούσας τὴν βάσιν τῆς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἄλλων πολλῶν. Θὰ ἐπεθύμουν ἐν τῷ — ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ τὸν χαρακτηρίσω — κυκεῶνι τούτῳ τῶν γεγονότων, τὸν ὁποῖον εἶναι ἀδύνατον νὰ παρακολουθήσωμεν, νὰ θέσωμεν μίαν ἀρχήν, ἀρχὴν τὴν ὁποίαν ὀρθῶς ἔθιξε προχθὲς ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἶπεν: Ἐγὼ ἀναγνωρίζω εἰς τοὺς διοικοῦντας τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν πλῆρες καὶ ἀκέραιον τὸ δικαίωμα, ἵνα διαχειριζόμενοι τὰ συμφέροντα τὰ προσήκοντα εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, προκειμένου νὰ συμβληθῶσι μετὰ τοῦ Κράτους, διατυπώσωσιν οἵας ἂν νομίζωσιν αὐτοὶ ὡς ὀρθὰς ἀξιώσεις. Δὲν νομίζω ὅτι τὸ Κράτος δύναται νὰ εἴπῃ εἰς αὐτούς· «παραιτηθῆτε τῶν ἀξιώσεων αὐτῶν καὶ ἂν δὲν παραιτῆσθε θὰ τὰς ἐπιβάλω». Προκειμένου νὰ καταρτισθῇ οἱαδήποτε συμφωνία μεταξὺ Κράτους καὶ Τραπέζης, λέγει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως — καὶ παρακαλῶ νὰ μὲ διορθώσῃ, ἂν δὲν ἔχῃ οὕτως —, ἐπιτρέπω εἰς σᾶς νὰ διατυπώσητε ὁπωσδήποτε νομίζετε κατὰ τὴν ἀντίληψίν σας τὰς ἀξιώσεις σας, ὅπως καὶ ἐγὼ θὰ διατυπώσω οἱασδήποτε νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἔχω ἀξιώσεις ἀπέναντι τῆς Τραπέζης καὶ ἂν δὲν συμφωνήσωμεν δὲν γίνεται ἡ σχετικὴ σύμβασις· καὶ ἐγὼ μὲν προνοῶ περὶ τῆς ἱκανοποιήσεως τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, ἅτινα διὰ τῆς συμβάσεως θὰ ἱκανοποιοῦντο κατ’ ἄλλον τρόπον, σεῖς δὲ προνοεῖτε περὶ τῆς διαθέσεως τῶν χρημάτων σας κατ’ ἄλλον τρόπον. Τοῦτο ἀναγνωρίζω, λέγει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἕν δὲν ἀναγνωρίζω εἰς ὑμᾶς. Δὲν ἀναγνωρίζω εἰς ὑμᾶς ὅτι δύνασθε νὰ κάμητε χρῆσιν τῆς δυνάμεως τὴν ὁποίαν ἔχετε εἰς χεῖράς σας, ἵνα ἐξαναγκάσητε ἐμέ, τὸ Κράτος, νὰ ὑποκύψω εἰς τὰς ἀξιώσεις σας ἐκείνας, ὅπως δὲν ἀναγνωρίζω καὶ εἰς τὸ Κράτος τὸ δικαίωμα, κάμνον χρῆσιν τῶν τυχὸν ἐξουσιῶν τὰς ὁποίας αὐτὸ ἔχει, νὰ σᾶς ἀναγκάσω νὰ ὑποκύψητε εἰς τὰς ἀξιώσεις αὐτοῦ. Εἰς τοῦτο εἴμεθα βεβαίως πάντες σύμφωνοι. Οὐδεὶς δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι προσθίγεται ἡ ἐλευθερία τοῦ συμβάλλεσθαι, οὐδεὶς δὲ δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι ἐκβιαστικὴ χρῆσις ἔγινε, κατάχρησις τῶν ἐξουσιῶν, τῆς δυνάμεως τὴν ὁποίαν διὰ τῶν διαφόρων συμβάσεων μετὰ τοῦ Κράτους διὰ τῶν διαφόρων προνομίων αὐτῆς ἔχει ἡ Τράπεζα μὴ ἐπιτετραμμένη, καὶ ἐπέβαλλε τὴν ἄμυναν εἰς τὸ Κράτος, ἄμυναν ἡ ὁποία δύναται νὰ φθάσῃ μέχρι τοῦ σημείου ἐκείνου τὸ ὁποῖον αὐτὴ ἡ ἰδία πρᾶξις ἡ ἐκβιαστικῶς ἐπιβαλλομένη εἰς τὸ Κράτος ἐνδεικνύει, δηλαδὴ ἄμυναν ἐπιτρέπουσαν νὰ γίνῃ ὅ,τι ἀπαιτεῖται διὰ νὰ μὴ ὑποκύψῃ τὸ Κράτος εἰς αὐτὴν τὴν ἀξίωσιν. Οὕτω τεθείσης τῆς ἀρχῆς, ἓν εἶναι τὸ ἐξεταστέον· εὑρισκόμεθα ἀπέναντι τοιαύτης ἐνεργείας τοῦ Διοικητοῦ; Καὶ ἂν εὑρισκώμεθα ἀπέναντι τοιαύτης ἐνεργείας τοῦ Διοικητοῦ, πρέπει νὰ ἔχωμεν τὴν ἀντίληψιν ὅτι, ἂν προβῶμεν εἰς τὴν ἀπόλυσιν αὐτοῦ διὰ τῆς ψηφίσεως τοιούτου νόμου, φθάνομεν πέρα τοῦ σκοπουμένου· διότι τὸ σκοπούμενον ποῖον θὰ ἦτο; Ν’ ἀπομακρύνωμεν τὸν Διοικητήν. Εἰσάγοντες τὸν νόμον δὲν παρέχομεν τὴν εὐχέρειαν ν’ ἀπομακρύνωμεν μόνον τὸν Διοικητήν, ἀλλὰ θίγομεν καὶ τὸ ἵδρυμα· ἑπομένως ἡ πρᾶξις ἡ καταδικαστικὴ τοῦ Διοικητοῦ πρέπει νὰ εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ δικαιολογῇ ὄχι μόνον τὴν ἐν ἁρμονίᾳ ἀπομάκρυνσιν αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ τὴν θίξιν τοῦ ἱδρύματος, τὸ ὁποῖον, ὁσηνδήποτε καὶ ἂν καταβάλωμεν προσοχὴν νὰ μὴ ὑποστῇ ζημίας ἐκ τοῦ ζητήματος, πάντως θὰ ὑποστῇ τοιαύτας. Τῆς ἀρχῆς ταύτης τιθεμένης ἀπομακρύνονται τῆς ἐρεύνης ἡμῶν πᾶσαι αἱ πράξεις αἱ μνημονευθεῖσαι τὴν ἑσπέραν ταύτην· ἂν καλῶς ἢ κακῶς διεχειρίσθη ὁ κ. Εὐταξίας τὰ τῆς προκαταβολῆς τοῦ δανείου, ἂν προυκάλεσε τὴν δυσμένειαν ἐκείνων μετὰ τῶν ὁποίων συνενοήθη, ἂν ἐζήτησε περισσότερον ἢ ὀλιγώτερον τόκον, ἂν ἐξεμεταλλεύθη ἢ μὴ μίαν περίστασιν διὰ νὰ λάβῃ τι περισσότερον ἀφ’ ὅ,τι ὁ μακαρίτης Βαλαωρίτης, αὐτὰ δὲν πίπτουσιν ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς ἐκβιάσεως καὶ μένουσιν αἱ δύο πράξεις τὰς ὁποίας προχθὲς ἐμνημόνευσεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ὁμολογῶ, Κύριοι, ὅτι προχθές, ἀκούσας τὴν ἔκθεσιν ὡς ἐγένετο ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἀπεκόμισα τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ὁ κ. Εὐταξίας προσηνέχθη κατὰ τρόπον ὅστις δικαιολογεῖ τὴν ἀπομάκρυνσιν αὐτοῦ ἐκ τοῦ ἱδρύματος. Μοὶ ἔμενεν ὅμως ὁ ἐνδοιασμός, προκειμένου νὰ τελεσθῇ ἡ ἀπομάκρυνσις αὕτη διὰ θίξεως τοῦ ἱδρύματος, ἂν ἔπρεπε νὰ γίνῃ, δηλαδὴ ἂν τὸ πταῖσμα ἦτο τόσον βαρὺ ὥστε, προκειμένου ν’ ἀπομακρύνωμεν αὐτὸν ἵνα σωθῶμεν εἰς τὸ μέλλον ἐκ τῆς ἐπαναλήψεως παρομοίων πταισμάτων, νὰ θίξωμεν καὶ τὸ ἵδρυμα, τοῦθ’ ὅπερ θὰ ἦτο μία θυσία. Ὁ ἐνδοιασμὸς οὗτος μόνος μοὶ ἔμενεν. Ἂν ἐπρόκειτο νὰ προταθῇ τρόπος διὰ τοῦ ὁποίου νὰ καθίστατο δυνατὸν ν’ ἀπομακρυνθῇ ὁ κ. Εὐταξίας χωρὶς νὰ θιχθῇ τὸ ἵδρυμα, οὐδεμίαν θὰ εἶχον δυσκολίαν προχθές, ἀκούσας τὴν εἰσήγησιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, νὰ δεχθῶ τοῦτο. Ἀλλά, Κύριοι, μετὰ τὸ ἐγκλητήριον ἐπηκολούθησεν ἡ ἀπολογία καὶ ὁ ἐγκαλούμενος ἐξέθηκεν ἐπ’ ἀμφοτέρων αὐτῶν τῶν σημείων διαφόρους ἀνακοινώσεις. Μεταξὺ τῶν ἐκτεθέντων ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ἐκτιθεμένων ὑπὸ τοῦ κ. Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὑπάρχει ἔν τισι σημείοις διαφωνία, ἐν πολλοῖς συμφωνία. Ὑπάρχει ὅμως ἕν σημεῖον ἐπὶ τοῦ ὁποίου, προκειμένου περὶ τῆς πρώτης κατηγορίας, τῆς πρώτης ἐκβιάσεως, τῆς ἀφορώσης εἰς τὰ χρήματα τὰ δοθέντα πρὸς ἀγορὰν τῶν πλοίων, ἐπεθύμουν μίαν ἐξήγησιν: ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπε πρὸ ὀλίγου ὅτι χρήματα εἴχετε νὰ λάβητε ἐκ τῆς προεξοφλήσεως τῶν ἕξ τελευταίων δόσεων τῆς πρώτης σειρᾶς τοῦ δανείου τῶν 500 ἑκατομμυρίων. Αὐτὰ τὰ εἴχετε λάβει;

§162ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἦσαν ἐν τῷ λαμβάνειν.

§163Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ἦσαν ἐν τῷ λαμβάνειν. Τὰ 60 ἑκατομμύρια περὶ τῶν ὁποίων ποιεῖται λόγον ὁ κ. Εὐταξίας ἦσαν ἐξ αὐτῶν τῶν δοθέντων πρὸ τοῦ δανείου πρὸς ὑμᾶς, περὶ ὧν ὁμιλεῖ ὁ κ. Εὐταξίας ἐν τῷ ὑπομνήματί του. Ὁ κ. Εὐταξίας λέγει ὅτι εἶχον δοθῆ πρὸ τοῦ δανείου πρὸς ὑμᾶς πρὸ τῆς ἀγορᾶς τῶν πλοίων. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι λέγει ὅτι τὰ 60.000.000 τὰ ἔδωκεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκ τῶν προεξοφλήσεων.

§164ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν τὰ ἔδωκε· τὰ ἐλάβομεν παρ’ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἔκαμαν τὸ δάνειον.

§165Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Αὐτὸ λέγω καὶ ἐγώ· αὐτὰ εἶναι 60 ἑκατομμύρια προελθόντα ἐκ τῶν προεξοφλήσεων. Αὐτὰ λέγω ὅτι ἦσαν 60 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἔλαβε τὸ Κράτος, καὶ αὐτῶν τῶν χρημάτων ἔκαμε τὴν δήλωσιν.

§166ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὄχι, ὄχι. Οὐδαμῶς. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶχεν ὑποσχεθῆ ὁ Βαλαωρίτης ἦτο τοῦτο· ὅτι, ὁπότε μᾶς ἐχρειάζοντο τὰ χρήματα διὰ νὰ πληρώσωμεν τὸ θωρηκτὸν ἢ τὰ θωρηκτά, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἔχουσα ἤδη διὰ τῆς συνομολογήσεως ἑνὸς τμήματος τοῦ δανείου ἀναλάβει προκαταβολὰς ἰδικάς της, θὰ εἶχε κινητοποιήσει τὸ ἀναγκαῖον ποσὸν ἵνα μᾶς δώσῃ ν’ ἀγοράσωμεν. Ἔχω καθῆκον νὰ πληροφορήσω ὑμᾶς καὶ τὴν Βουλὴν ὅτι, ὅτε ἐκάλεσα τὸν κ. Εὐταξίαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτε μετὰ τὴν ἀναγγελίαν τῆς ψηφίσεως ὑπὸ τῆς Ἀμερικανικῆς Βουλῆς τῆς πωλήσεως τῶν θωρηκτῶν μεταβάντος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ὁ κ. Εὐταξίας εἶπεν ὅτι «δὲν δίδω χρήματα, ἂν δὲν ὑπογράψητε τὴν σύμβασιν», ὅτε ἐκάλεσα τὸν κ. Εὐταξίαν καὶ τὸν ἐκακομεταχειρίσθην, ἐφάνην ὀλίγον σκαιός. Ἡμέρας πολλάς, τὰς ὁποίας δὲν δύναμαι νὰ ὁρίσω, διότι δὲν ἔχω στερρὰν τὴν μνήμην, ὡς ἔχει πρώην συνάδελφός μου, ὁ κ. Εὐταξίας ἦλθεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ἀπεχωρίσθημεν εἰς τὸ παρακείμενον δωμάτιον· τότε τῷ εἶπον ὅτι εἴμεθα εἰς τὰς παραμονὰς τῆς ἀγορᾶς τῶν πλοίων καὶ ὁ κ. Εὐταξίας εἶπε «βεβαίως τὰ χρήματα ὑπάρχουσι»· δὲν εἶπεν ὅτι δὲν θὰ δοθῶσιν, ἂν δὲν ὑπογράψωμεν τὴν σύμβασιν. Αἱ διαπραγματεύσεις τῆς συμβάσεως διεξήγοντο ἐκ παραλλήλου, οὐδέποτε δὲ εἶχε γίνει ἀντικείμενον ὁ ὅρος τῆς προκαταβολῆς τιμήματος· ἀλλ’ ὅτε ἡ Ἀμερικανικὴ Κυβέρνησις ἐψήφισε τὴν πώλησιν τῶν θωρηκτῶν ὁ κ. Εὐταξίας εἶπε «ναί, ἂν θὰ τελειώσῃ ἡ σύμβασις» καὶ τότε τὸν ἐκακομεταχειρίσθην.

§167ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πρόκειται περὶ ὑποσχέσεως πρὸς ἐπέκτασιν τῶν προνομίων. Δὲν ἠδύνατο ὁ Διοικητὴς τῆς Τραπέζης νὰ ὑποθέσῃ ὅτι ἐντὸς μιᾶς ἢ δύο ἡμερῶν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωσιν αἱ συζητήσεις καὶ αἱ διαπραγματεύσεις καὶ νὰ ὑπογραφῇ ἡ σύμβασις. Ἐπρόκειτο περὶ ὑποσχέσεως ὡς πρὸς τὴν ἐπέκτασιν τῶν προνομίων.

§168ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν εἶναι τοῦτο ἀκριβὲς οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ κακομεταχειρισθῶ τὸν κ. Εὐταξίαν τὸν ὁποῖον προσωπικῶς τὸν σέβομαι, εἶναι δὲ καὶ διδάσκαλός μου, καὶ λόγῳ τῆς θέσεως τὴν ὁποίαν κατέχει ἐν τῇ Κοινωνίᾳ, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τὸν κακομεταχειρισθῶ, ἂν μοὶ ἔλεγεν ὅτι πρέπει νὰ εἴμεθα σύμφωνοι διὰ τὸ προνόμιον τὸν ἐκακομεταχειρίσθην, διότι εἶπεν ὅτι δίδει τὰ χρήματα, ἂν κάμωμεν τὴν σύμβασιν. Ἦτο δυνατὸν ὑπὸ τοιούτους ὅρους καὶ εἰς τοιαύτην ὥραν νὰ γίνῃ τοῦτο; Εἶπον ὅτι δὲν δέχομαι.

§169Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ἐγὼ ἐπιθυμῶ διὰ τῆς ἐρωτήσεως τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβω ἀπάντησιν εἰς τοῦτο τὸ ἐρώτημα: Ὁ κ. Εὐταξίας ἰσχυρίζεται ὅτι εἴχετε λάβει ἐκ τῶν προεξοφλήσεων τῶν τελευταίων δόσεων 60 ἑκατομμύρια, ὅτι ἐκτὸς τῶν 60 ἑκατομμυρίων τὰ ὁποῖα αὐτὸς χαρακτηρίζει ὡς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὁ Βαλαωρίτης προώριζε διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν πλοίων — οὕτω λέγει ὁ κ. Εὐταξίας...

§170ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ κ. Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης λέγει ὅτι οὐδεμίαν γνῶσιν ἔλαβέ ποτε τοιαύτης ὑποσχέσεως τοῦ Βαλαωρίτου.

§171Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ἀδιάφορον. ...Ἐκτός, λέγω, ἐκείνων τὰ ὁποῖα αὐτὸς ἐχαρακτήριζεν ὡς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα προωρίζοντο διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν πλοίων, ἐκτὸς τῶν 60 ἑκατομμυρίων ἐκ τῶν ὑπολοίπων τῶν προερχομένων ἐκ τῆς προεξοφλήσεως τῶν τελευταίων δόσεων ἐζητήσατε καὶ σᾶς ἔδωκεν ἄλλα 55 ἑκατομμύρια δι’ ὧν ἠγοράσατε τὰ πλοῖα. Εἶναι γεγονὸς ὅτι ἐλάβετε τὰ 60 ἑκατομμύρια καὶ τὰ 55 ἑκατομμύρια. Εἴπετε σεῖς ὅτι ἡ Τράπεζα ἀνέλαβε διὰ τοῦ ἀντιτίμου τοῦ δανείου τῆς πρώτης δόσεως ἕν μέρος τῶν προκαταβολῶν ἢ προσωρινῶν δανείων τὰ ὁποῖα εἶχε κάμει. Ἤθελον παρακαλέσει νὰ μοὶ εἴπητε ἂν αὐτὰ τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἡ Τράπεζα τὰ ἔλαβεν ἐκ τῶν προηγουμένων δόσεων ἢ ἐκ τῶν ἕξ τελευταίων. Αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν θέλω.

§172ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἰδοὺ πῶς ἔχει ἡ ἱστορία τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Τὸ δάνειον τῶν 250 ἑκατομμυρίων εἶχε συνομολογηθῆ ὑπὸ τὸν ὅρον ὅτι θὰ ἐξωφλοῦντο ἐκ τοῦ προϊόντος αὐτοῦ τὰ δύο προσωρινὰ δάνεια ἐκ 40 ἑκατομμυρίων καὶ τὸ πρῶτον δάνειον τῶν 50 ἑκατομμυρίων, δηλαδὴ 130 ἑκατομμύρια ἐν συνόλῳ. Διὰ τῆς συμβάσεως ὡρίζετο ἐπίσης ὅτι ἡ πληρωμὴ τῶν ποσοτήτων αὐτῶν θὰ ἐγίνετο κατὰ τὴν λῆξιν τῶν σχετικῶν δανείων διὰ τὰ ἔχοντα ἐνιαυσίαν λῆξιν. Πλὴν τούτων ὅμως, ἐκτὸς τῆς περὶ δανείου συμβάσεως, ἥτις οὐδὲν ἀναφέρει, εἴχομεν ἀναλάβει ἐπίσης τὴν ὑποχρέωσιν ἐξοφλήσεως ἑτέρων 30 ἑκατομμυρίων, δανείου συνομολογηθέντος διὰ συναλλαγματικῶν ἐπὶ τῇ βάσει ἐψηφισμένου περὶ τούτου νόμου καὶ αἵτινες διετέθησαν πρὸς ἐξόφλησιν ἀπαιτήσεων ἐξ ἐπιτάξεως, κυριώτατα δὲ ἀπαιτήσεων τοῦ Schneider διὰ προμηθείας πολεμικῶν εἰδῶν, ἑπομένως τὸ σύνολον τὸ ὁποῖον εἴχομεν νὰ πληρώσωμεν ἦτο 160 ἑκατομμυρίων. Ἐκ τοῦ προϊόντος αὐτοῦ τοῦ δανείου ἔμεινεν ἑπομένως ὑπόλοιπον 55.000.000 πρὸς διάθεσιν. Ἀλλὰ τὰ 55 αὐτὰ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἦσαν τὸ ὑπόλοιπον, ἦσαν ἐξοφλητέα ἐντὸς 6 μηνῶν μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς συμβάσεως τοῦ δανείου. Ἐζητήσαμεν τότε τὴν προεξόφλησιν τῶν 55 ἑκατομμυρίων τὰ ὁποῖα εἴχομεν νὰ λάβωμεν μέχρι τέλους Αὐγούστου καὶ τῇ ἐπεμβάσει τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης κατωρθώθη ἡ προεξόφλησις αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ. Τὰ 55 ἑκατομμύρια τὰ ἐλάβομεν ἐκ προεξοφλήσεως καὶ διετέθησαν εἰς διαφόρους ἐκτάκτους ἀνάγκας.

§173Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ἐκ τῶν 160 ἑκατομμυρίων;

§174ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἀμέσως θὰ σᾶς εἴπω. Ἡ συμφωνία εἰς τὴν ὁποίαν εἴχομεν προέλθει μετὰ τοῦ μακαρίτου Βαλαωρίτου καὶ ἡ ὁποία ἄλλως τε ἐνυπῆρχε καὶ ἐν αὐτῇ τῇ φύσει τῶν πραγμάτων ἦτο ὅτι, ἐπειδὴ ἓν τῶν δανείων τούτων τῶν ἀποσβεσθέντων ἦτο τὸ δάνειον 40 ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον ἦτο προθεσμίας πενταετοῦς καὶ οὐδεμία ὑποχρέωσις ὑπῆρχεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προβῇ εἰς τὴν πρόωρον ἀπόσβεσιν τοῦ δανείου τούτου, ἡ Τράπεζα δὲν μᾶς ἐδάνειζε κατόπιν τὸ αὐτὸ ποσόν.

§175Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Αὐτὸ τὸ δάνειον ἦτο τοποθετημένον εἰς τὴν Τράπεζαν;

§176ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Θὰ εἴπω ἀμέσως. Ἡ Τράπεζα εἶχε νὰ λάβῃ ποσὸν περίπου 65 ἕως 70 ἑκατομμυρίων· ἑπομένως διὰ τῆς ἀποσβέσεως τῶν προσωρινῶν δανείων τὰ κεφάλαιά της τὰ ὁποῖα ἦσαν ἀκινητοποιημένα ἐκινητοποιήθησαν πάλιν.

§177Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ἔλαβεν ἐξ αὐτῶν τῶν 160 ἑκατομμυρίων τὰ 70;

§178ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὰ 70.

§179ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Μάλιστα, ἔλαβε τὰ ποσὰ ταῦτα ἐκ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου.

§180Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ἐπληρώθησαν διὰ μετρητῶν ἢ δι’ ὁμολογιῶν;

§181ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Διὰ μετρητῶν.

§182ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον προεξωφλήσαμεν ἦτο τὸ πρῶτον ποσὸν τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὸ Ταμεῖόν μας ἀπὸ τὸ δάνειον.

§183Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ὅπως ἔχουσι τὰ πράγματα διασαφηνίζουσι τὸ σημεῖον ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἠρώτησα. Ἡ Τράπεζα εἶχε δηλώσει διὰ τοῦ μακαρίτου Βαλαωρίτου, ὡς ἰσχυρίζεται ἡ Κυβέρνησις καὶ ὡς ἀμφισβητεῖ ὁ κ. Εὐταξίας, ὅτι ἐκ τῆς ἀναλήψεως ἑνὸς ποσοῦ ἐκ τῶν δανείων, τὰ ὁποῖα ὀφείλονται εἰς αὐτὴν ὑπὸ τοῦ Κράτους, ἀποκτῶσα ἀνανέωσιν χρηματικήν, δὲν ἠδύνατο νὰ δανείσῃ εἰς τὸ Κράτος τὸ ποσὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἦτο ἀναγκαῖον διὰ ν’ ἀγορασθῶσι τὰ πλοῖα. Ὁ κ. Εὐταξίας ἰσχυρίζεται ὅτι οὐχὶ ἐκ τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ, ἀλλ’ ἐκ τοῦ ποσοῦ τοῦ παρελθόντος ἐκ τῆς προεξοφλήσεως τῶν τελευταίων δόσεων ἐνόησεν αὐτὸς καὶ συνεφώνησε καὶ ἐδήλωσε πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἵνα ἀγοράσῃ τὰ θωρηκτά.

§184Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Πότε ἐγένετο ἡ ἔκδοσις τοῦ δανείου;

§185Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, εἴτε κατὰ τὴν μίαν ἔκδοσιν εἴτε κατὰ τὴν ἄλλην, τὸ γεγονὸς εἶναι τοῦτο· ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ἀναλάβει ἓν ποσὸν περὶ τὰ 60.000.000, ἔχουσα τὴν πεποίθησιν ἐκ τῆς δηλώσεως τὴν ὁποίαν εἶχε, τοῦ Βαλαωρίτου, ὅτι ἐκτὸς αὐτῶν θὰ ἐλάμβανε καὶ τὰ χρήματα τὰ ἀπαιτούμενα διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν πλοίων.

§186ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Διατί λέγετε ὅτι εἶχεν ἀναλάβει ἀπὸ τὴν Τράπεζαν;

§187Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Μάλιστα. Δὲν ἦτο τῆς Τραπέζης, ἀλλ’ ἦτο ἐκ τοῦ δανείου. Ἡ Κυβέρνησις τῇ μεσολαβήσει τῆς Τραπέζης εἶχεν ἀναλάβει τὸ ποσὸν τῶν 60.000.000, τὸ ὁποῖον διέθεσε διὰ τὰς συνήθεις δαπάνας τοῦ Ταμείου, εἶχε δὲ τὴν ἐκ τῆς ὑποσχέσεως τοῦ Βαλαωρίτου ἀσφάλειαν ὅτι, ὅτε θὰ ἠγόραζε τὰ πλοῖα, θὰ εὕρισκε τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα πρὸς τοῦτο θ’ ἀπῃτοῦντο. Ὅτε τὰ πλοῖα ἠγοράσθησαν, προσέφυγεν εἰς τὸν κ. Εὐταξίαν καὶ ἐζήτησε παρ’ αὐτοῦ τὴν ἐντὸς μιᾶς ἡμέρας πληρωμὴν τῶν χρημάτων. Κύριοι, ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν τὸ γεγονὸς ὅτι τὰ χρήματα ἐπληρώθησαν ἐντὸς τῆς προθεσμίας· ἑπομένως δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι συνετελέσθη ἐκβίασις τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ὅτι τὸ πολὺ ἐγένετο μία ἀπόπειρα ἵνα ἐκβιασθῇ, καὶ τοῦτο, ἂν ἐγένετο ἀπόπειρα ἢ οὔ, ἐξαρτᾶται ἐκ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον διετύπωσεν ὁ κ. Εὐταξίας τὴν περὶ συμβάσεως δήλωσίν του πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διότι εἶναι ἐκτὸς ἀμφισβητήσεως — καὶ ὁ κ. Εὐταξίας τὸ δέχεται καὶ ἡ Κυβέρνησις — ὅτι ἐγένετο λόγος περὶ τῆς συμβάσεως. Καὶ ὑποβάλλω τὸ ἐρώτημα· ὁ κ. Εὐταξίας διετύπωσε τὸ πρᾶγμα τοῦτο κατὰ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπρόκειτο νὰ δώσῃ τὰ ἑκατομμύρια ὡς ὅρον παροχῆς τῶν ἑκατομμυρίων ἄνευ τοῦ ὁποίου δὲν θὰ ἔδιδε τὸ χρῆμα, ἢ ὁ κ. Εὐταξίας, δηλῶν ὅτι θὰ δώσῃ τὰ ἑκατομμύρια, ἠξίωσε παρὰ τοῦ Κράτους, χωρὶς νὰ ἐξαρτήσῃ τὴν δόσιν τῶν ἑκατομμυρίων ἐκ τῆς πραγματοποιήσεως τῆς ἀξιώσεώς του, — ὄχι ἁπλῶς ἐζήτησε, παραδέχομαι ὅτι ἠξίωσε — νὰ προβῇ εἰς περαιτέρω διαπραγματεύσεις καὶ εἰς κανονισμὸν συμφωνιῶν τινων σχετικῶς πρὸς τὸ ἐκδοτικὸν προνόμιον εἰς τὰς νέας χώρας; Ἂν ἔπραξε τὸ πρῶτον ὁ κ. Εὐταξίας, βεβαίως ἀπεπειράθη ἐκβίασιν· ἂν ἔπραξε τὸ δεύτερον, δὲν δυσκολεύομαι νὰ δηλώσω ὅτι διέπραξε πρᾶξιν ἀντικειμένην πρὸς πᾶσαν λεπτότητα συναλλαγῆς, διότι, ἂν τὴν στιγμὴν ἐκείνην καθ’ ἣν προσέτρεξεν εἰς αὐτὸν τὸ Κράτος ζητοῦν 65.000.000 διὰ νὰ χρησιμοποιήσῃ αὐτὰ εἰς ὃν σκοπὸν προωρίζοντο εὗρε κατάλληλον διὰ νὰ προκαλέσῃ συζήτησιν, ἐπέβαλεν, οὕτως εἰπεῖν, συζήτησιν χωρὶς νὰ θέσῃ τοῦτο ὅρον, ἂν ἐπέβαλε συζήτησιν περὶ τῆς συμβάσεως εἰδικῶς, τοῦτο ἀποτελεῖ ἔλλειψιν λεπτότητος. Θελήσας, οὕτως εἰπεῖν, ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν εὐμενῶν αἰσθημάτων, τὰ ὁποῖα ἦτο φυσικὸν ὑπὸ τὴν εὐγνωμοσύνην, διότι ἐδίδοντο εἰς τόσον κρίσιμον στιγμὴν τὰ χρήματα, νὰ ἐπιδιώξῃ μίαν σύμβασιν διὰ νὰ ἐπιτύχῃ ὠφελήματα, βεβαίως ἔδειξεν ἔλλειψιν λεπτότητος, τὴν ὁποίαν δὲν δύναμαι νὰ ἐγκρίνω, ἀλλ’ ἀπόπειραν ἐκβιάσεως προσπαθῶν νὰ ἐξαναγκάσῃ τὸ Κράτος διὰ τῆς ἀρνήσεως τῆς δόσεως τῶν χρημάτων δὲν ἔπραξε.

§188Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Δὲν ὑπάγεται τοῦτο εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ποινικοῦ νόμου;

§189Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ· ἀφήσατε νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου καὶ θὰ εἴπητε κατόπιν τὴν ἰδικήν σας. Ἂν δὲ τὰ πράγματα ἐγένοντο οὐχὶ οὕτως, ἀλλ’ ὡς ὁ κ. Εὐταξίας ἰσχυρίζεται, ὅτι αὐτὸς οὗτος ἠξίωσε νὰ γίνῃ λόγος περὶ τῆς συμβάσεως, διότι εἶχεν ἀνάγκην νὰ γίνῃ δήλωσίς τις τῆς Κυβερνήσεως ὅτι θὰ δοθῇ εἰς τὴν Τράπεζαν τὸ προνόμιον τῆς ἐπεκτάσεως τὸ ἐκδοτικὸν εἰς τὰς νέας χώρας, τότε θὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ ὅτι ἔκαμέ τι τὸ ψεκτόν. Ἀλλ’ ὁτιδήποτε καὶ ἂν δεχθῶμεν, ἢ τὸ τελευταῖον ἢ ἐκεῖνο ὅπερ καθιστᾷ τὴν πρᾶξιν τοῦ κ. Εὐταξίου ἐστερημένην λεπτότητος, δὲν εἶναι εὔκολον νὰ δεχθῶ ὅτι ἀπεπειράθη ἐκβίασιν. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὸ γεγονὸς ὅτι ἐντὸς τῆς ταχθείσης προθεσμίας τῆς μιᾶς ἡμέρας ἐδόθησαν τὰ χρήματα καὶ ἑπομένως, κατὰ τὴν ἀρχὴν τὴν ὁποίαν ἔθηκεν αὐτὸς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν ὅτι θὰ προεβαίνομεν ἐκ τούτου τοῦ λόγου εἰς τὴν ἀπόφασιν ν’ ἀποπέμψωμεν τὸν Διοικητὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καὶ δὴ διὰ μέτρου τὸ ὁποῖον πολὺ πέρα τοῦ σκοποῦ βαίνει, διότι θίγει αὐτὴν τοῦ ἱδρύματος τὴν ὑπόστασιν. Ὑπολείπεται ἡ δευτέρα πρᾶξις τῆς ἐκβιάσεως, ἐκείνη ἥτις συνετελέσθη διὰ τῆς ἀρνήσεως τῆς χορηγήσεως τῶν 3.000.000. Ἐν τῇ πράξει ἐκείνῃ, Κύριοι, ἐπικρατεῖ τοσαύτη σύγχυσις ἀπὸ τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν συνελήφθη τὸ σχέδιον νὰ χρησιμοποιηθῶσιν ὑπὲρ τῶν δημοσίων ἀναγκῶν τὰ χρήματα ἐκεῖνα μέχρι τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἐξετυλίχθη ἡ πρᾶξις αὕτη ὥστε νὰ παράσχῃ ἀφορμὴν ἡμεῖς νὰ συζητῶμεν, ὥστε εἶναι δυσχερέστατον ν’ ἀντιληφθῇ τις πῶς τὰ πράγματα ἐγένοντο, διότι, ἐνῷ γίνεται μία συνέλευσις πενταμελοῦς Ἐπιτροπῆς εἰς τὴν ὁποίαν παρέστη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ διὰ μακρῶν συνεζήτησε, μανθάνομεν αἴφνης ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μετέβη ἐκεῖ παγιδευθεὶς καὶ ὅτι...

§190Λ. ΝΑΚΟΣ. Νὰ ἐκκενωθῇ, κ. Πρόεδρε, ἡ αἴθουσα ἀπὸ τοὺς μὴ Βουλευτάς. Δὲν εἶναι κατάστασις αὐτή· εἶναι καὶ τραπεζιτικοὶ ἀκόμη.

§191Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. .. μανθάνομεν, λέγω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ ὥραν συνεζήτησε μετὰ τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐνῷ μετέβη ἐκεῖ οὐχὶ ἵνα ἔλθῃ εἰς συζήτησιν καὶ ἐπικοινωνίαν μετὰ τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλ’ ἵνα ἴδῃ τὸν κ. Διοικητὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Καὶ ἐπὶ τῇ διαβεβαιώσει ταύτῃ προέβαλεν εἰς ἡμᾶς ἡ ἀπορία· τί ἐξηνάγκασε τὸν κ. Ὑπουργόν, διὰ τοιοῦτον σκοπὸν μεταβάντα εἰς τὴν Τράπεζαν, ἵνα ἴδῃ τὸν Διοικητήν, νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ δωμάτιον ἐν τῷ ὁποίῳ συνεσκέπτετο συγκεντρωμένη ἡ Ἐπιτροπή, ἵνα ἐπιληφθῇ συζητήσεως μετ’ αὐτῆς, καὶ τί ἠμπόδισεν αὐτόν, ὅτε εἶδε τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτήν, νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ παρακείμενον δωμάτιον καὶ νὰ καλέσῃ τὸν Διοικητὴν ἵνα συνεννοηθῇ μετ’ αὐτοῦ; Ἔμαθον ὅτι τότε, ἐπινεύοντος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐγένετο ἡ δήλωσις τοῦ Διοικητοῦ τῆς Τραπέζης ὅτι ὁ μόνος σκοπὸς τῆς Συνελεύσεως ἦτο νὰ βελτιώσῃ τὸ ποσὸν τοῦ τόκου τοῦ διδομένου διὰ τὰ συλλεγέντα χρήματα ὑπὲρ τῆς ναυαρχίδος. Καὶ ἂν περὶ τούτου ἐγίνετο συζήτησις, θὰ προετείνετο ὁ τρόπος καθ’ ὃν τοιαύτη ἐνέργεια θὰ ἠδύνατο νὰ γίνῃ ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ νόμου. Καὶ δὲν ἦτο δύσκολον νὰ εὑρεθῇ ὁ τρόπος, ἂν κρίνωμεν ἐκ τοῦ Διατάγματος τοῦ καταστατικοῦ τῆς Ἐπιτροπῆς, τοῦ ὁποίου ἠδύνατο νὰ γίνῃ μεταβολή. Ἀλλ’ ἠδύνατο νὰ συγκληθῇ ἡ Ἐπιτροπή, ἐκ τῆς θελήσεως τῆς ὁποίας θ’ ἀπεφασίζετο ἡ ἀλλοία τοποθέτησις τῶν χρημάτων, ἀφοῦ προηγουμένως θὰ εἶχε μεταβληθῇ τὸ καταστατικόν. Ἡ Ἐπιτροπὴ συγκαλεῖται, μεταβαίνει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, διεξάγει διαπραγματεύσεις καὶ ἀπέρχεται ἐκεῖθεν.

§192Σ. ΙΓΓΛΕΣΗΣ. Τὴν αὔξησιν τοῦ τόκου πῶς τὴν ἐξηγεῖτε;

§193Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ἔχετε ὑπομονὴν καὶ θὰ ἴδητε. Πῶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ἐκείνῃ, ἐν τῇ ὁποίᾳ δὲν ἐγίνετο ἄλλη συζήτησις ἢ περὶ βελτιώσεως τοῦ τόκου, ἐμφανίζεται ὁ κ. Ὑπουργός; Καὶ ἐνῷ ἡ συζήτησις εἶχε τεθῇ παρ’ αὐτοῦ τούτου περὶ βελτιώσεως τοῦ τόκου, πῶς λέγεται ὅτι τὸ ζήτημα περὶ οὗ πρόκειται δὲν εἶναι τοῦτο, ἀλλ’ ἄλλο, ἵνα διαθέσῃ τὰ χρήματα οὗτος εἰς τὸ δημόσιον Ταμεῖον πρὸς κάλυψιν τῶν μᾶλλον ἐπειγουσῶν ἀναγκῶν αὐτοῦ; Πῶς αὐτό, τὸ ὁποῖον δὲν εἶχε τεθῇ οὔτε ὡς σκοπός, οὔτε ὡς θέμα, οὔτε ὡς ἀντικείμενον τῆς συζητήσεως, ἐζητεῖτο ἤδη καὶ ἐλέγετο ὅτι δὲν ἐπετεύχθη, διότι ἀντέδρασεν εἰς αὐτὸ ὁ κ. Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ὑπὸ τὴν ἰδιότητά του ὡς μέλους τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ Διοικητοῦ τῆς Τραπέζης; Καὶ πῶς ἔδρασεν ὑπὸ τὴν δευτέραν ἰδιότητα, ὅτε ἐπρόκειτο νὰ δώσῃ τὰ ἔντοκα γραμμάτια τοῦ Κράτους, τὰ ὁποῖα αὐτὸς εἶχεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, ὥστε νὰ πορίζηται αὕτη τόκον 6%; Ὅτε δ’ ἐπὶ τῇ παρατηρήσει τοῦ Ὑπουργοῦ ὅτι οὐχὶ 6% ἀλλὰ 4% ἐλάμβανεν ἡ Ἐπιτροπὴ εἶπεν· «ἐγὼ ἐδέχθην νὰ μένωσι 4%, ἀφοῦ τοποθετηθῶσι τὰ χρήματα εἰς ἔντοκα γραμμάτια τοῦ Κράτους», ἐνόει δ’ αὐτοῦ ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὸ Κράτος δὲν θὰ τὰ ἐλάμβανεν. Ἐὰν τὰ πράγματα ἐγένοντο ὡς ἐν τῇ ἐπισήμῳ ἐμφανίσει των παρουσιάζονται, δὲν νομίζω ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δύναται ν’ ἀξιώσῃ ὅτι ἐγένετο ἐκβίασις ἐκ μέρους τῆς Τραπέζης, ἐκ μέρους τοῦ κ. Εὐταξίου, διὰ τῆς τοιαύτης διεξαγωγῆς τῆς ὑποθέσεως, πολλῷ μᾶλλον καθόσον, πρὶν ἢ ἐμφανισθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο εἰς τὴν Βουλήν, ὁ κ. Εὐταξίας ἔγραψεν ἐπιστολὴν πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, δηλώσας οὕτως ὅτι τὰ χρήματα ταῦτα εἶχεν εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Κράτους· καὶ ἐνήργει οὕτω πρὸς ἐξεύρεσιν μεθόδου, δι’ ἧς τὰ χρήματα θὰ διετίθεντο ὡς προέτεινεν οὗτος, ἔπραξε δὲ τοῦτο ἵνα δημιουργήσῃ ἄνεσιν τοῦ ταμείου τῆς Τραπέζης, ὥστε αὕτη εὐχερῶς νὰ δώσῃ τὰ χρήματα εἰς τὸ Δημόσιον. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ ἐπιστολὴ αὕτη ἐγράφη μετὰ τὴν ἐπιστολὴν ἣν ἀπηύθυνε πρὸς τὸν κ. Εὐταξίαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Τοῦτο ἀποτελεῖ ἐξασθένισιν τῆς σημασίας τῆς δηλώσεως τοῦ κ. Εὐταξίου. Ἀλλ’ εὑρισκόμεθα ἀπέναντι προσώπου τὸ ὁποῖον ὑπῆρξε καὶ εἶναι ἀκόμη Διοικητὴς τῆς Τραπέζης, ἀπέναντι προσώπου τὸ ὁποῖον, διαχειρισθὲν ὅσα διεχειρίσθη μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης συμφέροντα, δὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι παρέσχεν ἀφορμὴν ἵνα περὶ αὐτοῦ κρίνωμεν μετὰ τόσης εὐκολίας ὅτι οὐχὶ καλῶς ἐνήργει, ἀπέναντι προσώπου τὸ ὁποῖον ὁλόκληρον βίον διεβίωσε χωρὶς νὰ δώσῃ εἰς ἡμᾶς δικαίωμα εἰς τόσον δυσμενῆ κρίσιν κατ’ αὐτοῦ. Νομίζω ὅτι ὀφείλομεν νὰ δεχθῶμεν ὅτι ἐν τῇ διαχειρίσει τῆς ὑποθέσεως ταύτης πιθανὸν νὰ μὴ ἐπέδειξε τὴν δεξιότητα περὶ τὴν διαχείρισιν τῶν πραγμάτων ἣν ἠδύνατό τις ν’ ἀξιώσῃ παρ’ αὐτοῦ, πιθανὸν νὰ μὴ ἐπέδειξε τὴν λεπτότητα ἐκείνην ἣν ἠδύνατό τις ν’ ἀξιώσῃ προκειμένου περὶ διαχειρίσεως τοιούτου θέματος, ἀλλ’ εἶναι πολὺ τολμηρὸν νὰ δεχθῶμεν ὅτι ἐνήργησεν ἐπὶ σκοπῷ ἐκβιάσεως τοῦ Κράτους. Διότι, προκειμένου περὶ τῆς συμβάσεως περὶ ἧς πρόκειται, τελευταῖον ἐζήτησε νὰ λάβῃ βεβαίωσιν ὅτι τὸ Κράτος θέλει συνεννοηθῆ μετὰ τῆς Τραπέζης περὶ τῆς ἱδρύσεως ἱδρύματος πιστωτικοῦ ἐν Μακεδονίᾳ καὶ ἠρκέσθη νὰ λάβῃ ἐπιστολήν, ἐν τῇ ὁποίᾳ νὰ δηλοῦται ἐν ῥήτρᾳ τοῦτο — τοῦτο εἶναι τὰ μάλα περίεργον, ἀλλὰ καὶ χαρακτηριστικὸν ἵνα στερεώσῃ τὴν γνώμην ἡμῶν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀπέβλεπεν εἰς σκοποὺς ἐκβιαστικοὺς —, ὅτι, καθ’ ἣν περίπτωσιν μεταξὺ τοῦ Διοικητοῦ τῆς Τραπέζης καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν διαπραγματευομένων τὴν σύμβασιν ἤθελεν ἐπέλθει διαφωνία, διαιτητὴς ἐν ταύτῃ θὰ ἦτο ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι οὐδέποτε εἶναι δυνατὸν νὰ διαφωνήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν πρὸς τὸν κ. Διοικητὴν τῆς Τραπέζης χωρὶς νὰ συμμετάσχῃ εἰς τὴν διαφωνίαν καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διότι, ὅτε ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ ἐπρόκειτο νὰ λάβῃ ἀπόφασιν ἐπὶ θέματός τινος καὶ μάλιστα τοιούτου, σπουδαιοτάτου, οἷον ἡ σύμβασις, θὰ συνενοεῖτο μεθ’ ὁλοκλήρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ τοῦ κ. Προέδρου αὐτοῦ κατ’ ἰσχυρότερον λόγον. Διὰ τοιαύτης ῥήτρας καθίστατο διαιτητὴς τὸ Κράτος, διὰ τοιαύτης ῥήτρας παρεδίδοντο τὰ συμφέροντα τῆς Τραπέζης εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ Κράτους, εἰς τὴν ἀπόλυτον ἐξουσίαν τοῦ Κράτους, ὡς τοῦτο ἐγένετο, ἐν τῇ πεποιθήσει πάντοτε ὅτι δὲν θὰ ἐγίνετο κατάχρησις αὐτῆς. Τῆς τοιαύτης δ’ ἐμπιστοσύνης πρὸς τὸ Κράτος ὑπῆρχεν ἀπόδειξις καὶ ἐν τῇ ἀρχικῇ συμφωνίᾳ, τῇ λαβούσῃ χώραν κατὰ τὸν χρόνον τοῦ διορισμοῦ αὐτοῦ, γενομένῃ δὲ εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν οὐδεμίαν ἀνάμιξιν ἐπίσημον εἶχε τὸ Κράτος εἰς τὰ τῆς Τραπέζης, ἐν συμφωνίᾳ εἰς ἣν εἶχεν ἐκδηλώσει τὴν γνώμην περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἀπολύτου ἁρμονίας μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Τραπέζης. Κύριοι, συνοψίζων ἐν συμπεράσματι τὴν γνώμην μου λέγω ὅτι δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ ὅτι ἐκ τῶν κατηγορηθέντων κατὰ τοῦ κ. Εὐταξίου εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσῃ τις εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι τὰ ὑπ’ αὐτοῦ γεγόμενα ἐπιβάλλουσι νὰ ψηφίσωμεν νομοσχέδιον, ἵνα τὸν ἀπομακρύνωμεν τῆς Τραπέζης. Προκειμένου περὶ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον θὰ θίξῃ ἵδρυμα τοσοῦτον εὐδοκιμῆσαν, ἐκ μόνης τῆς ἔριδος τῆς ῥήξεως, ἂν θέλητε, τῆς δημιουργηθείσης ἐκ τῶν αἰτίων τούτων μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. Εὐταξίου, νομίζω ὅτι θὰ πράξωμεν ἔργον τὸ ὁποῖον εἶναι πιθανὸν ν’ ἀνταποκρίνηται μὲν εἰς ἐξέγερσιν δημιουργηθεῖσαν εἰς τὴν συνείδησιν ἡμῶν ἐκ τῆς ἐμφανίσεως τῆς ἐνεργείας τοῦ κ. Εὐταξίου κατὰ τὴν ὡρισμένην αὐτὴν στιγμὴν ὡς ἀντιπατριωτικῆς, ἐνῷ κατ’ οὐσίαν τοιαύτη δὲν εἶναι, διότι τὰ χρήματα ἀπεστάλησαν, ἀλλὰ πρέπει νὰ εἴμεθα βέβαιοι ὅτι θίγει ἵδρυμα, τοῦ ὁποίου ἡ λεπτότης τῆς κατασκευῆς εἶναι τοιαύτη, ὥστε εὐχῆς ἔργον θὰ ἦτο νὰ μὴ ἐφθάνετε εἰς τὸν σκοπὸν πρὸς ὃν ἀποβλέπετε ἐξ ἀφορμῆς οἵα ἡ κατὰ τοῦ κ. Εὐταξίου.

§194Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ ὅροι, κύριοι Βουλευταί, καὶ αἱ περιστάσεις ὑπὸ τὰς ὁποίας εἰσάγεται τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν βεβαίως δὲν εἶναι ἁρμόδιοι διὰ τὴν προσήκουσαν αὐτοῦ ἐξέτασιν. Νομίζω ἐντούτοις ὅτι δυνάμεθα πρὸς στιγμὴν ν’ ἀπομακρυνθῶμεν τῶν περιστάσεων τούτων καὶ νὰ ἐξετάσωμεν τὸ νομοσχέδιον καθ’ ἑαυτό. Θὰ ἦτο ἀναμφιβόλως, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἐπιθυμητὸν νομοσχέδιον τοιαύτης φύσεως καὶ τοιαύτης σπουδαιότητος ἂν ἐξεπροσώπει, ὡς ὀφείλει τις νὰ δεχθῇ, τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως καί, ἵνα μεταχειρισθῶ ὅρον γνωστὸν ἐν τῇ ἐπιστήμῃ, τὴν τραπεζιτικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἦτο ἐπιθυμητόν, λέγω, ἂν ἤρχετο πρὸς συζήτησιν ὑπὸ οὐρανὸν ἀνέφελον καὶ ὑπὸ ἀτμόσφαιραν μὴ πεπληρωμένην ὑπὸ τοῦ ἠλεκτρισμοῦ, ὁ ὁποῖος ἕνεκα τῶν περιστάσεων ὑπὸ τὰς ὁποίας εἰσάγεται τὸ νομοσχέδιον κρατεῖ κατὰ τὰς στιγμὰς ταύτας. Θὰ ἠδύνατο ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει καὶ ἡ Κυβέρνησις μετὰ μείζονος ψυχραιμίας νὰ παρακολουθήσῃ τὴν συζήτησιν καὶ ἐκθέσῃ τὰς ἰδέας της, χωρὶς νὰ διατρέξῃ τὸν κίνδυνον παρεξηγήσεως· ἀλλὰ θὰ ἠδύναντο καὶ οἱ ἀντιφρονοῦντες πρὸς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐκθέσωσι τὰς ἰδέας αὐτῶν ἄνευ ὁμοίου κινδύνου. Καίτοι ὅμως, Κύριοι, δὲν θεωρῶ ἕνεκα τῶν ἐκτεθέντων λόγων ἀπολύτως ἁρμοδίαν καὶ ἀπολύτως κατάλληλον τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ἐμφανίζεται τὸ νομοσχέδιον εἰς προσήκουσαν συζήτησιν, ἐντούτοις δὲν θ’ ἀποτραπῶ τῆς ἀποφάσεως, τοὐλάχιστον ἐγώ, ὅπως ἀποχωρίσω τὸ νομοσχέδιον καὶ ἐξετάσω τοῦτο καθ’ ἑαυτὸ ἀνεξαρτήτως τῶν περιστάσεων ὑπὸ τῶν ὁποίων συνοδεύεται. Διότι τὸ νομοσχέδιον σκοπεῖ νὰ ῥυθμίσῃ τὰς σχέσεις τοῦ Κράτους ἀπέναντι τῆς ἐκδοτικῆς ἡμῶν Τραπέζης, ἡ ῥύθμισις δὲ τῶν σχέσεων τοῦ Κράτους ἀπέναντι μιᾶς ἐκδοτικῆς Τραπέζης γεννᾷ μεγάλα προβλήματα, προβλήματα σπουδαῖα δημοσιονομικῆς φύσεως, προβλήματα φύσεως κοινωνικῆς οἰκονομίας, ἀλλὰ καὶ προβλήματα φύσεως κατ’ ἐξοχὴν καθαρῶς πολιτικά. Περὶ τίνος πρόκειται, Κύριοι, κατ’ οὐσίαν καὶ τί ἐπιδιώκει τὸ νομοσχέδιον καθ’ ἑαυτό; Εἶναι, νομίζω, φανερὸν ὅτι δι’ αὐτοῦ ἐπιδιώκεται ὅπως μία Τράπεζα ἰδιωτικῆς φύσεως, Τράπεζα ἰδιωτική, περιβεβλημένη ἁπλῶς τὸ προνόμιον τῆς ἐκδόσεως, μία Τράπεζα ἐκδοτική, μεταβληθῇ εἰς εἶδός τι Τραπέζης τοῦ Κράτους. Εἶπον εἶδος Τραπέζης τοῦ Κράτους καὶ δὲν πρέπει νὰ θορυβήσῃ τινὰ ὁ χαρακτηρισμὸς εἰς τὸν ὁποῖον προβαίνω. Ἡ ἐπιστημονικὴ ἀκριβολογία δὲν θὰ ἔστεργε βεβαίως τὸν χαρακτηρισμὸν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης οἷαν ἐννοεῖ νὰ καταστήσῃ ταύτην ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ ὑποβαλλομένου νομοσχεδίου ὡς Τραπέζης τοῦ Κράτους. Διότι τὰ κεφάλαια οὔτε ἐν ὅλῳ οὔτε ἐν μέρει ἀνήκουσιν εἰς τὸ Κράτος, ὡς συμβαίνει διὰ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τῆς Ῥωσίας, τῆς Σουηδίας καὶ τὴν Ὁμοσπονδιακὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλβετίας, διότι τὰ κεφάλαια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος ἀνήκουσιν εἰς τοὺς μετόχους αὐτῆς. Ἀλλ’ ὅμως εἶδος Τραπέζης τοῦ Κράτους ἀποτελοῦσι καὶ ἐκεῖναι αἱ ἰδιωτικαὶ ἐκδοτικαὶ Τράπεζαι αἵτινες ἔχουσι τοιοῦτον σύνδεσμον, τοιαύτην ἐξάρτησιν πρὸς τὸ Κράτος, ὥστε ἡ διοίκησις αὐτῶν δὲν ἀνήκει ἀποκλειστικῶς εἰς τοὺς μετόχους, ἀλλ’ εἴτε ἐν ὅλῳ εἴτε ἐν μέρει περιέρχεται εἰς τὴν ἐξουσίαν τοῦ Κράτους. Διὰ τοῦτο δὲν ἐθεωρήθη ὡς κατ’ οὐσίαν ἀνακριβὴς ὁ χαρακτηρισμὸς ὁ ὁποῖος ἀπεδόθη εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Γαλλίας ὡς Τράπεζαν τοῦ Κράτους, δὲν ἐθεωρήθη ἀνακριβὴς ὁ χαρακτηρισμὸς ὁ ὁποῖος ἀπεδόθη εἰς τὴν Αὐτοκρατορικὴν Γερμανικὴν Τράπεζαν τοῦ Κράτους, ἐν ᾧ καὶ εἰς τὴν μίαν καὶ εἰς τὴν ἄλλην πρόκειται περὶ Τραπέζης ἰδιωτικῶν κεφαλαίων, ἀλλὰ Τραπέζης ἡ διοίκησις τῆς ὁποίας καθόλου ἢ ἐν μέρει γίνεται συμπράττοντος καὶ τοῦ Κράτους. Τοιαύτην τινὰ ἀνάμιξιν τοῦ Κράτους καὶ εἰς τὴν διοίκησιν τῆς ἡμετέρας Ἐθνικῆς Τραπέζης σκοπεῖ νὰ εἰσαγάγῃ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, κατὰ τὸ ὁποῖον τὰ πρόσωπα τὰ ἀποτελοῦντα τὴν διοίκησιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης θὰ ἐκλέγωνται καὶ ἐφεξῆς ὑπὸ τῶν μετόχων, ἀλλὰ θὰ ἐγκρίνωνται ὑπὸ τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας καὶ θὰ διορίζωνται διὰ Β. Διατάγματος, Διατάγματος ὑποκειμένου εἰς ἀνάκλησιν καὶ συνεπῶς ἀπόλυσιν τῶν διοικούντων τὴν Τράπεζαν. Τοιουτοτρόπως ἡ διοίκησις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης περιέρχεται ἐξ ὁλοκλήρου εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἔχουσαν κατ’ οὐσίαν πλέον τὸ δικαίωμα τοῦ διορίζειν καὶ παύειν τὰ διοικοῦντα αὐτὴν πρόσωπα. Δὲν ἐξετάζω ἂν ἔχει ἀπὸ ἀπόψεως νομοθετικῆς πολιτικῆς τὸ δικαίωμα τὸ Κράτος ὅπως ἐπεμβῇ κατὰ τοιοῦτον τρόπον εἰς τὴν διοίκησιν ἑνὸς συνεταιρισμοῦ ἰδιωτικῶν κεφαλαίων, ἐφ’ ὅσον οὔτε τὸ καταστατικὸν τῆς Τραπέζης οὔτε αἱ συμβάσεις, τὰς ὁποίας μετ’ αὐτῆς ἔχει συνάψει τὸ Κράτος, ἀναγνωρίζουσι τοιοῦτο δικαίωμα. Δὲν ἐξετάζω ἂν τοῦτο ἀποτελεῖ μονομερῆ καὶ αὐθαίρετον ἐπέμβασιν τοῦ Κράτους, ἣν ἀποστέργει ἡ ὑγιὴς περὶ δικαίου ἀντίληψις ἡ θέτουσα περιορισμοὺς καὶ εἰς αὐτὴν τὴν δύναμιν τῆς νομοθετικῆς Ἐξουσίας, ἡ περὶ δικαίου ἀντίληψις, ἡ ὁποία πρέπει ἑκάστοτε νὰ ῥυθμίζῃ τὴν νομοθετικὴν πολιτικήν. Ἐξετάζω μόνον ἂν τοιαύτη τις ἐπέμβασις, τοιαύτη ἐνεργὸς ἀνάμιξις τοῦ Κράτους εἰς τὴν διοίκησιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἶναι σκόπιμος, ἂν εἶναι συμφέρουσα εἰς τὸ Κράτος, ἂν εἶναι συμφέρουσα εἰς τὴν Τράπεζαν ἢ ἂν συμφορωτέρα καὶ δι’ αὐτὴν καὶ δι’ ἐκεῖνο εἶναι ἡ ἐποπτεία καὶ ἡ ἐπίβλεψις ἣν ἔχει τὸ Κράτος καὶ ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὡς ἔχει ταύτην καὶ ὡς δικαιοῦται νὰ ἔχῃ καταλληλότερον διαρρυθμιζομένην καὶ ἐπὶ πασῶν τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν. Τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα. Ἀλλὰ νομίζω, Κύριοι, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο ἐγείρει ἐνώπιον ἡμῶν, ἐγείρει ἐνώπιον τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας πάντα σχεδὸν τὰ προβλήματα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα γεννᾷ ἡ ἐκ μέρους τοῦ Κράτους ἀνάληψις ἐμπορικῶν καὶ βιομηχανικῶν ἐπιχειρήσεων. Εἶναι γνωστὴ ἡ ἔρις ἡ ὑπάρχουσα ἐπὶ τοῦ μεγάλου τούτου ζητήματος ἐν τῇ οἰκονομικῇ καὶ ἐν τῇ πολιτικῇ καθόλου ἐπιστήμῃ. Συμφέρει, ἐρωτᾶται, εἰς Κράτος κοινοβουλευτικόν, ὡς τὸ ἡμέτερον, εἰς Κράτος εἰς τὸ ὁποῖον τὰ πολιτικὰ ἤθη καὶ αἱ πολιτικαὶ ἐπιδράσεις εἶναι τοιαῦται οἵας πάντες ἀντιλαμβανόμεθα, συμφέρει ἡ ἀνάμιξις τοῦ Κράτους εἰς ἐμπορικὰς ἐπιχειρήσεις; Συμφέρει ἡ ἀνάμιξις αὐτοῦ ἀμέσως ἢ ἐμμέσως εἰς βιομηχανικὰς ἐπιχειρήσεις; Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου τοῦ γενικωτέρου συνέπεσε καὶ ἄλλοτε, Κύριοι, ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ κατὰ τὸν παρελθόντα Μάρτιον, ὅτε συνεζητοῦντο αἱ σιδηροδρομικαὶ συμβάσεις, νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου. Διότι τότε, ἀνεξαρτήτως τῆς πολιτικῆς τὴν ὁποίαν ὡς πρὸς τὴν κατασκευὴν τῆς νέας γραμμῆς καὶ ὡς πρὸς τὴν ἐξαγορὰν τῶν μετοχῶν τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσης ἐχάραξεν ἡ Κυβέρνησις καὶ ὑπὲρ ἧς ἐτάχθην κατὰ τὴν ἑσπέραν ἐκείνην, εἶχον ῥιφθῆ καὶ ἰδέαι γενικωτέρας φύσεως, ἰδέαι καθ’ ἃς ἡ Κυβέρνησις ἀπέβλεπεν ἐν μέλλοντι χρόνῳ εἰς τὴν διεθνοποίησιν τῶν σιδηροδρόμων, νὰ καταστήσῃ τουτέστι τοὺς ἑταιρικοὺς σιδηροδρόμους σιδηροδρόμους τοῦ Κράτους, ν’ ἀναμιχθῇ τουτέστιν εἰς ἐπιχειρήσεις ἐμπορικῆς καὶ βιομηχανικῆς φύσεως. Εἶχον εἰπεῖ τότε ὅτι ἐπεδοκίμαζον τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως εἰδικῶς διὰ τὴν περίστασιν ἐκείνην, τῆς ἐξαγορᾶς τουτέστι τῶν μετοχῶν τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσης καὶ τῆς ὑπὸ τοῦ Κράτους ἀναλήψεως τῆς κατασκευῆς τῆς ἑτέρας σιδηροδρομικῆς γραμμῆς. Ἀλλ’ ἐν σχέσει πρὸς τὰς γενικωτέρας ἰδέας τὰς διατυπωθείσας ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἔστω καὶ ὡς πολιτικὸν πρόγραμμα ἀπωτέρου μέλλοντος, ἔκαμα τὰς ἑξῆς ἐπιφυλάξεις· «Ἐξήτασα—ἔλεγον τότε—ἀμφοτέρας τὰς ὑπὸ τὴν ψῆφον ἡμῶν συμβάσεις ὑπὸ τὴν οἰκονομικὴν αὐτῶν ἔποψιν. Ἀλλ’ ὅμως ἑκατέρα τῶν συμβάσεων τούτων ἔχει καὶ τὴν πολιτικὴν αὐτῆς ἄποψιν. Ὑπὸ ταύτην δὲ τὴν ἄποψιν κρίνων ταύτας νομίζω ὅτι καὶ ἡ δαπάναις τοῦ Κράτους καὶ διὰ λογαριασμὸν αὐτοῦ κατασκευὴ τῆς νέας γραμμῆς καὶ ἡ ἐξαγορὰ τῶν μετοχῶν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης ὡς μέτρα πολιτικῆς κατευθύνσεως εἶναι ἄξιαι πάσης ἐπιδοκιμασίας, ἀνεξαρτήτως τῶν γενικωτέρων ἰδεῶν τὰς ὁποίας παρεμπιπτόντως ἔρριψεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν περὶ ἐθνικοποιήσεως τῶν σιδηροδρόμων, καὶ μάλιστα πάντων, καὶ τῶν τοπικῆς συγκοινωνίας, ἢ περὶ ἑνιαίας αὐτῶν ἐκμεταλλεύσεως. Διότι ἐπὶ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν ἰδεῶν τούτων πολλὰς θὰ εἶχέ τις νὰ διατυπώσῃ ἐπιφυλάξεις. Πάντως δὲ θὰ ἐξηρτᾶτο ἐκ πολλῶν παραγόντων, ἐκ τοῦ χρόνου τῆς ἐφαρμογῆς, ἐκ τῶν κατ’ αὐτὸν πολιτικῶν ἡμῶν ἠθῶν καὶ ἀκόμη ἐκ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἐκ τῆς ἰδίας αὑτῆς πολιτείας θὰ ἐνομιμοποιεῖτο, οὕτως εἰπεῖν, ἀξιοῦσα νὰ εἰσηγηθῇ τὴν ἐθνικοποίησιν τῶν σιδηροδρόμων». Οὐδένα λόγον ἔχω, Κύριοι, νὰ μεταβάλω γνώμην εἰς ὅσα εἶπον. Θεωρῶ ὅτι τὰ προβλήματα ταῦτα, προβλήματα οἰκονομικὰ καὶ πολιτικά, ἀνεξαρτήτως τῶν γενικωτέρων ἀπόψεων ἀπὸ τὰς ὁποίας ἐξετάζονται ἐν τῇ ἐπιστήμῃ, ἔχουσι καὶ κάπως ἰθαγενῆ χαρακτῆρα. Πρέπει νὰ ἐξετάζηται ὁ πολιτικὸς βίος, τὰ πολιτικὰ ἤθη ἑκάστης Χώρας, ἡ τακτικὴ τῶν πολιτικῶν κομμάτων, καὶ ἰδίως ἐκείνου τὸ ὁποῖον εἰσηγεῖται τοιαύτην τοῦ Κράτους ἀνάμιξιν. Εἶχον τότε ἐπιφυλάξεις διὰ τὴν ἀνάμιξιν τοῦ Κράτους εἰς τὴν διοίκησιν τῶν σιδηροδρόμων. Τώρα δέ, προκειμένου περὶ ἀναμίξεως τοῦ Κράτους ὄχι πλέον εἰς διαχείρισιν καὶ διοίκησιν σιδηροδρόμων, προκειμένου ὄχι περὶ ἐθνικοποιήσεως σιδηροδρόμου, ἀλλὰ περὶ ἐθνικοποιήσεως, οὕτως εἰπεῖν, ἐπιτρέψατέ μοι τὴν ἔκφρασιν, τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, προκειμένου δηλονότι περὶ ἐπεμβάσεως τοῦ Κράτους εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ πιστωτικοῦ ἱδρύματος, εἰς ἐπιχείρησιν τουτέστι τόσον λεπτὴν καὶ εὐαίσθητον, οἱ λόγοι ἐκεῖνοι καὶ αἱ ἐπιφυλάξεις μου ἐκεῖναι ἐξαίρονται ἀκόμη περισσότερον. Τοιαύτη τις ἀνάμιξις τοῦ Κράτους ἐν τῇ διοικήσει τῶν Ἐθνικῶν Τραπεζῶν ὑπάρχει βεβαίως πολλαχοῦ τῆς Εὐρώπης, ὡς παρετήρησεν ἤδη καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰσηγούμενος τὸ παρὸν νομοσχέδιον. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἐπικαλεσθῇ τις παρ’ ἡμῖν ὑπὲρ τῆς εἰσαγωγῆς τοιούτου τινὸς μέτρου τὰ ξένα παραδείγματα, καὶ διὰ νὰ ἐπικαλεσθῇ αὐτὰ σπουδαίως, θὰ ἔπρεπε νὰ ἐξετάσῃ πλὴν ἄλλων τὰς περιστάσεις ὑπὸ τὰς ὁποίας ἐκεῖ ἀνεμίχθη τὸ Κράτος, τὴν ἐπίδρασιν τὴν ὁποίαν ἐν τῇ προόδῳ τῶν Τραπεζῶν ἤσκησεν ἡ ἀνάμιξις τοῦ Κράτους καὶ μάλιστα ἐν ἀντιπαραβολῇ πρὸς τὰς Τραπέζας ἐκείνας, ὡς εἶναι αἱ Ἀγγλοσαξωνικαὶ ἐκδοτικαὶ Τράπεζαι, ἡ διοίκησις τῶν ὁποίων εἶναι ἐντελῶς ἐλευθέρα καὶ ἀνεξάρτητος ἀπὸ τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ θὰ ἔπρεπε κυρίως νὰ ἐξετάσῃ τὰ πολιτικὰ ἤθη τῶν Κρατῶν ἐκείνων. Διότι, ὡς εἶπον, τὰ ζητήματα ταῦτα ἔχουσι κυρίως ἰθαγενῆ χαρακτῆρα. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, ὑπὸ τὰς ἀπόψεις ταύτας μελετῶν τὴν εἰσαγωγὴν τοιούτου μέτρου παρ’ ἡμῖν ἐν τῷ παρόντι, θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἔχω κατ’ ἀρχὴν ζωηροτάτας ἀμφιβολίας περὶ τῆς σκοπιμότητος αὐτοῦ. Φοβοῦμαι ὅτι ὑπὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα οἷον τὸ ἡμέτερον, ὑπὸ πολιτικὰ ἤθη οἷα τὰ καθ’ ἡμᾶς, μάλιστα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας πάντες ἀντιλαμβανόμεθα, ὑπὸ πολιτικὸν βίον ὡς διαρρυθμίζεται κατὰ τὰ δύο τελευταῖα ταῦτα ἔτη, διάβημα τοιοῦτο, καθιεροῦν ἀνάμιξιν τοῦ Κράτους εἰς τὴν διοίκησιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, εἶναι, κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν, ἄγαν ἐπικίνδυνον. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα κατὰ τὴν ἰδίαν αὐτῆς θέλησιν νὰ ἐκλέγῃ τὰ πρόσωπα τὰ ἀποτελοῦντα τὴν διοίκησιν τῆς Τραπέζης, ἀλλὰ καὶ ν’ ἀπολύῃ ταῦτα ἅπαξ διορισθέντα, ὁποτεδήποτε ἤθελε νομίσει τοῦτο σύμφορον. Ἐννοεῖ τις εὐκόλως ποίαν ἡ Κυβέρνησις ὑπέροπλον ἐξουσίαν ἀποκτᾷ τοιουτοτρόπως ἀπέναντι τοῦ πιστωτικοῦ ἱδρύματος. Ἡ μεταρρύθμισις εἰς τὴν ὁποίαν σήμερον προέβη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτε «ἔγκριτοι πολῖται», ὡς εἶπεν, ἐνεφανίσθησαν ἐνώπιον αὐτοῦ καὶ τὸν καθωδήγησαν εἰς ἀλλοίαν πολιτικὴν τοῦ Κράτους ἀπέναντι τῶν Τραπεζῶν, ἡ μεταρρύθμισις, λέγω, αὕτη δὲν παραβλέπω ὅτι εἶναι οὐσιώδης· ἀλλ’ ὄχι λίαν οὐσιώδης. Διότι καὶ μετ’ αὐτὴν θὰ ἔχωμεν πάντοτε δεδομένον ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκλέγει τὸν Διοικητήν· καὶ θὰ ἔχωμεν πάντοτε δεδομένον ὅτι κοινοβουλευτικὴ Κυβέρνησις ἔχουσα τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς θὰ δύναται νὰ φέρῃ τὸ ζήτημα ἐνώπιον αὐτῆς καὶ διὰ νομοθετήματος νὰ λαμβάνῃ τὴν ἄδειαν τῆς ἀπολύσεως. Διότι δὲν πρέπει, παραπλανώμενοι ὑπὸ τῆς θεωρητικῆς ἀντιλήψεως, νὰ παραβλέπωμεν τὰ πράγματα. Ἡ Κυβέρνησις θὰ δύναται, καὶ θὰ εἶναι εὔκολον, ἐφ’ ὅσον ἅπαξ δημιουργοῦμεν τοιοῦτο προηγούμενον, θὰ εἶναι, λέγω, εὔκολον, ἀντὶ νὰ δημοσιεύῃ τὸ Διάταγμα τῆς ἀπολύσεως, νὰ ὑποβάλλῃ νομοσχέδιον, ἵνα λαμβάνῃ ἐκ τῶν προτέρων τὴν ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς. Δύναται τυπικῶς νὰ εἶναι διάφορος ἡ ἐμφάνισις τοῦ ζητήματος εἰς τὴν μίαν καὶ εἰς τὴν ἄλλην περίστασιν, ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα εἶναι κατ’ οὐσίαν σχεδὸν τὸ αὐτὸ καὶ ἡ διαφορὰ οὐχὶ σημαντική. Κυβέρνησις, ἡ ὁποία δύναται νὰ ὑπολογίσῃ ἐπ’ ἀλλοίας γνώμης τῆς πλειονοψηφίας ἡ ὁποία τὴν περιβάλλει διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης αὐτῆς, δὲν θὰ τολμήσῃ ἐκ τῶν προτέρων ν’ ἀπολύσῃ ἕνα Διοικητήν, διότι θὰ εὑρεθῇ ἔναντι τοῦ ὄγκου τῆς ἀποδοκιμασίας τῆς Βουλῆς. Θὰ προβῇ εἰς ἀπόλυσιν μόνον ἀφοῦ πεισθῇ ὅτι ὁ ἐπὶ ταύτης ἔλεγχος τῆς Βουλῆς δὲν θὰ ἐπηρεάσῃ τὴν θέσιν της. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν θὰ δυσκολευθῇ καὶ νομοσχέδιον νὰ φέρῃ ὅπως λάβῃ ἐκ τῶν προτέρων τὴν συγκατάθεσίν της, ἀφοῦ ἅπαξ δημιουργεῖ ἕν προηγούμενον ὅπως τὸ σημερινόν. Ἐκ τῆς σημερινῆς ἑπομένως μεταρρυθμίσεως τοῦ νομοσχεδίου κατὰ τύπους μὲν τὸ πρᾶγμα μεταβάλλεται, κατ’ οὐσίαν δὲ παραμένει τὸ αὐτό. Καὶ συνεπῶς καλεῖται νὰ ἐξετάσῃ ἡ Βουλὴ ἂν εἶναι προσῆκον, ἂν εἶναι συμφέρον πρὸς τὸ Κράτος νὰ παρασχεθῇ εἰς τὴν ἑκάστοτε ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν τοιοῦτο δικαίωμα ἀπέναντι τῶν πιστωτικῶν ἱδρυμάτων τοῦ Κράτους, καὶ ἰδίᾳ ἀπέναντι τοῦ πιστωτικοῦ ἱδρύματος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἔχω εἰς τοῦτο, Κύριοι, ζωηροτάτους δισταγμοὺς καὶ τὸ ἐπ’ ἐμοὶ δὲν θὰ ἔστεργον νὰ παράσχω τὴν ψῆφόν μου εἰς νομοθετικὸν μέτρον τὸ ὁποῖον θὰ παραδώσῃ τοιαύτην ὑπέροπλον ἐξουσίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι, Κύριοι, μόνη ἡ ἄποψις αὕτη, ἡ πολιτική, ἡ ὁποία μοὶ ἐμπνέει τοὺς δισταγμούς. Διότι οἱ δισταγμοὶ οὗτοι ἐνισχύονται περισσότερον ἀκόμη ἂν ἀποβλέψωμεν εἰς τὸ ἵδρυμα, εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ ἐπεμβῇ τὸ Κράτος. Διότι, ἂν κατ’ ἀρχὴν θὰ ἠδύνατό τις ν’ ἀποκρούσῃ ὡς ἀσύμφορον διὰ τὰ πολιτικὰ ἡμῶν ἤθη, τοὐλάχιστον ὡς ἤδη ἐκδηλοῦνται ταῦτα, τὴν ἐπέμβασιν τοῦ Κράτους εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ πιστωτικοῦ ἱδρύματος, κατὰ μείζονα λόγον θὰ ἐνισχυθῇ εἰς τὴν γνώμην του ταύτην προκειμένου περὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ὅτε τῳόντι ἔχομεν δεδομένον ἐκ τῆς ἱστορίας αὐτῆς ὄχι μόνον τὴν προσήκουσαν ἐκλογὴν τῶν ἑκάστοτε Διοικητῶν, χάρις εἰς τὴν ὁποίαν ἀνῆλθεν εἰς τοιαύτην περιωπὴν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἀλλὰ καὶ τὴν εὐεργετικὴν αὐτῆς δρᾶσιν καὶ ὑπὲρ τοῦ Κοινοῦ μετὰ τοῦ ὁποίου συναλλάσσεται, ἐνίοτε δὲ καὶ ὑπὲρ αὐτοῦ τοῦ Κράτους, δὲν εἶναι δυνατὸν ὑπὸ κινδύνους τοιούτους, τοὺς ὁποίους ἐξέθηκα, νὰ στέρξῃ τις νὰ παράσχῃ τὴν ψῆφον αὑτοῦ εἰς μεταβολὴν τοῦ καθεστῶτος αὐτοῦ, ὡς ἐπιδιώκεται ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν νομίζω, Κύριοι, ὅτι ἡ ἔλλειψις τοιαύτης ἐξουσίας ἐπὶ τοῦ πιστωτικοῦ τούτου ἱδρύματος, ἡ ἔλλειψις τοῦ δικαιώματος τοῦ διορίζειν τοὺς Διοικητὰς αὐτοῦ, ἔβλαψε τὸ ἵδρυμα ἢ κἂν τὸ Κράτος ἢ ἔθηκε τοῦτο εἰς θέσιν μειονεκτικὴν ἀπέναντι τῶν Τραπεζῶν. Ἂν ἐπλεονέκτησεν ἐνίοτε ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα κατὰ τὴν σύναψιν ὡρισμένων συμβάσεων μετὰ τοῦ Κράτους—καὶ δέχομαι ὅτι συνέβη τοῦτο οὐχὶ σπανίως—δὲν εἶναι αἰτία τούτου ἡ ἔλλειψις τῆς ἐξουσίας τοῦ Κράτους καὶ τῆς ἑκάστοτε Κυβερνήσεως νὰ διορίζῃ ἢ νὰ μὴ διορίζῃ τὸν Διοικητήν, ἀλλ’ αἰτία εἶναι ἡ ἀνεκτικότης τοῦ Κράτους ἀπέναντι τῆς Τραπέζης· εἶναι ἡ εὐκαμψία τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Κράτους, ἡ ὁποία ἑκάστοτε ἐξ ἄλλων λόγων, καὶ ἐνίοτε λόγων κατωτέρας φύσεως, ὑπηγόρευεν εἰς τὸ Κράτος ἀποφάσεις μειονεκτικὰς δι’ αὐτό, πλεονεκτικὰς δὲ διὰ τὴν Τράπεζαν. Ἀποκρούω, Κύριοι, τὴν ἰδέαν ὅτι ἡ ἔλλειψις τοιαύτης τοῦ Κράτους ἐξουσίας, τὸ γεγονὸς ὅτι τὸ Κράτος δὲν ἐξέλεγε τὸν Διοικητὴν τῆς Τραπέζης, τὸ γεγονὸς ὅτι δὲν ὑπῆρχε προηγουμένως ἀνεγνωρισμένον τὸ δικαίωμα αὐτὸ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι αὐτὸ καθίστα μειονεκτικὴν τὴν θέσιν τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι τῆς Τραπέζης. Δέχομαι τοὐναντίον ὅτι, ὅπου ὑπῆρξεν ὑπερπήδησις τοῦ Κράτους ἀπὸ μέρους τῆς Τραπέζης, ὑπῆρξεν αὕτη διότι τὸ Κράτος ὑπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἡ ὁποία τὸ ἐξεπροσώπει κατὰ τὰς περιστάσεις ταύτας ὑπῆρξεν ἀνίκανον νὰ προστατεύσῃ τὰ δικαιώματά του, ἢ ἐκάμπτετο ἐξ οἱουδήποτε λόγου ἀσχέτου πρὸς τὴν ἱκανότητα αὐτοῦ ἀπέναντι τῆς Τραπέζης. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης τῶν ἰδεῶν ἔλαβον ἀφορμὴν ἄλλοτε, Κύριοι, νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ συζητήσεως ἄλλου νομοσχεδίου ἐν σχέσει πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Συνεζητεῖτο κατὰ τὸν παρελθόντα Μάϊον τὸ νομοσχέδιον περὶ ὑδρεύσεως τῶν πόλεων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, εἰς τὸ ὁποῖον ἤλεγξα τὴν Κυβέρνησιν, διότι διὰ τῆς συμβάσεως ἀνέθηκεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τὴν σύνταξιν τῆς μελέτης, ἐνῷ ἐγνώριζεν ὅτι ἡ Τράπεζα θὰ ἦτο ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ διηγωνίζετο ἵνα ἀναλάβῃ τὸ ἔργον. Καὶ εἶχον εἰπεῖ τότε ὅτι βεβαίως ἡ Τράπεζα ἀποτελεῖ μίαν ἐγγύησιν τιμίας καὶ προσηκούσης ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου, ἂν κατόπιν ἀληθοῦς διαγωνισμοῦ ἀνεδέχετο ταύτην. Ἀλλὰ δὲν ἔστεργόν ποτε ν’ ἀνατεθῇ τὸ ἔργον τῆς συντάξεως τῆς μελέτης εἰς αὐτήν, ἡ ὁποία θὰ ἔλθῃ μετὰ ταῦτα νὰ διαγωνισθῇ, διότι οὕτω θὰ ἠδύνατο νὰ καταστῇ ἀκαταγώνιστος μειοδότης ἀπέναντι τῶν ἄλλων διαγωνισθησομένων. Καὶ ἔλεγον τότε, ἐλέγχων τὴν Κυβέρνησιν, πῶς ἔπρεπεν αὕτη διαπραγματευομένη πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν νὰ ῥυθμίσῃ τὰς σκέψεις καὶ τὴν ἐνέργειαν αὐτῆς. Ἔλεγον δὲ τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Εἰς διαγωνισμὸν διεθνῆ πρὸς ἀνάληψιν τῆς ἐκτελέσεως τοιούτου σημαντικοῦ ἔργου, διαγωνισμὸν ὅμως ἀληθῆ, ἐκτελούμενον ὑπὸ τοὺς ὅρους τῆς ἐλευθερίας, ἂν ἀληθῶς ἤθελε κατέλθει προσφέρουσα ὅρους συμφορωτέρους καὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, θ’ ἀπετέλει τὸ γεγονὸς τοῦτο ἕνα προσέτι μέγιστον παράγοντα, μέγιστον συντελεστὴν τιμίας καὶ προσηκούσης ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου. Ἀλλ’ ἡ ἀντίληψις αὕτη καὶ ἡ τιμή, ἡ ὁποία γενικῶς ὀφείλεται καὶ ἀπονέμεται, πιστεύω, εἰς τὸ ἀνώτατον ἡμῶν πιστωτικὸν καθίδρυμα, δὲν πρέπει ν’ ἀποτρέψῃ ἡμᾶς ἀπὸ τῆς ἀντιλήψεως τῆς φύσεως καὶ τῆς ἀποστολῆς τῶν ἰδίων ἔργων. Δὲν δύναται καὶ ἡ Τράπεζα αὕτη ἢ νὰ εἶναι ἵδρυμα πιστωτικόν, τὸ ὁποῖον θὰ προστατεύσῃ τὰ ἴδια αὑτοῦ συμφέροντα, καὶ ἔχει καθῆκον νὰ προστατεύσῃ τὰ συμφέροντα τῶν μετόχων του. Ἐν ἀντιβολῇ ὅμως πρὸς ταῦτα καὶ ἀντιθέσει διὰ τὴν προκειμένην περίπτωσιν ὑπάρχουσι τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον ἔχει καθῆκον νὰ τὰ ὑποστηρίξῃ». Τοιαύτη ὑπῆρξεν ἡ ἀντίληψίς μου πάντοτε, Κύριοι, ὡς πρὸς τὴν τακτικὴν ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ τηρῆται εἰς τὰς συμβάσεις τοῦ Κράτους πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ἐθεώρησα τὸ Κράτος ἀντισυμβαλλόμενον, ὄχι βεβαίως ἀντίδικον, ἀλλὰ βεβαίως ἀντισυμβαλλόμενον ἔχοντα ἴδια συμφέροντα. Ἐθεώρησα τὴν Τράπεζαν ὡς μίαν ἰδιωτικὴν ἐπιχείρησιν, ὡς μίαν ἐπιχείρησιν ἡ ὁποία δύναται νὰ ἔχῃ τὸ ἐκδοτικὸν προνόμιον, ἀλλὰ δὲν παύει νὰ εἶναι Τράπεζα ἰδιωτική, Ἑταιρεία κατὰ μετοχάς, ἄρα ἑταιρεία κερδοσκοπική. Εἶναι ἡ φύσις αὐτῆς τοιαύτη καὶ εἶναι πολὺ φυσικὸν πᾶσα Τράπεζα ν’ ἀγωνίζηται ὑπὲρ τῶν ἰδίων της συμφερόντων, ὅπως εἶναι φυσικὸν τὸ Κράτος ν’ ἀγωνίζηται διὰ τῶν ἀντιπροσώπων του ὑπὲρ τῶν ἰδίων αὑτοῦ συμφερόντων. Δυστυχῶς πλεῖστα ὑπῆρξαν τὰ παραδείγματα ἐν τῷ παρελθόντι, δυστυχῶς πλεῖστα ὑπάρχουσι τὰ παραδείγματα καὶ κατὰ τὴν πολιτείαν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, κατὰ τὰ ὁποῖα ἡ ἀντίληψις αὕτη δὲν ἐκυριάρχησε, καὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, παρὰ πάσας τὰς ἀξίας ἀναγνωρίσεως εὐεργεσίας τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὑπὲρ τοῦ Κράτους, ὑπερέκαμψε πολλάκις καὶ ὑπερεπήδησε τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Διὰ τοῦτο ὅμως ἐλάχιστα εὐθύνεται αὕτη, προστατεύσασα ὡς ἠδύνατο τὰ συμφέροντά της. Τὴν εὐθύνην φέρει τὸ Κράτος, φέρουσιν αἱ Κυβερνήσεις του, αἱ ὁποῖαι ὑστέρησαν εἰς τὴν προστασίαν τῶν δικαιωμάτων τοῦ Κράτους. Δὲν ὑπῆρξεν ὅμως διάφορος ἐν τούτῳ καὶ ἡ ἀντίληψις καὶ ἡ τακτικὴ καὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ἀπέναντι τῆς Τραπέζης. Οὐχὶ δὲ ἅπαξ εἰς τὰς συμβάσεις τὰς ὁποίας συνῆψε μετ’ αὐτῆς ἐλλιπέστατα ἐπροστατεύθησαν τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Καὶ ὅτε ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἠλέγχθη ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν ἐπιείκειαν τὴν ὁποίαν ἐδείκνυε κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δὲν ἐδίστασε ν’ ἀμυνθῇ ὑπὲρ τῆς Τραπέζης, ὑπὲρ τῶν συμβάσεων τὰς ὁποίας μετ’ αὐτῆς διεπραγματεύθη καὶ ὑπὲρ αὐτῶν τῶν δανείων τὰ ὁποῖα διὰ τῆς Τραπέζης συνῆψε καὶ τὰ ὁποῖα ἐν πολλοῖς ὑπῆρξαν δάνεια σχεδὸν τοκογλυφικά. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἀσθένεια τοῦ Κράτους καὶ οὐχὶ σφάλμα τῆς Τραπέζης. Ἦτο δὲ φυσικὸν ἡ Τράπεζα, ἔχουσα ἔναντι αὐτῆς ἀσθενῆ Κυβέρνησιν, ἴσως ἀνεπαρκῆ Κυβέρνησιν, νὰ παρακάμψῃ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους ὑπὲρ τῶν ἰδίων αὐτῆς συμφερόντων. Ἀλλ’ εἶναι ἄξιον σημειώσεως ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ὅτε ἠλέγχθη δι’ αὐτό, δὲν ἐνεθυμήθη τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, ἠγωνίσθη ὑπὲρ τῆς Τραπέζης, ἐτόνισεν ὕμνους εἰς αὐτὴν καὶ ὑπὸ τούτους ἠθέλησε νὰ καλύψῃ τὴν ἀνεπαρκῆ προστασίαν τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους. Δὲν προτίθεμαι δι’ ὅσων λέγω ν’ ἀμφισβητήσω τὸ παράπαν τὰς εὐεργεσίας τὰς ὁποίας πολλάκις ἡ Τράπεζα παρέσχεν εἰς τὸ Κράτος καὶ τὰ προνόμια τὰ ὁποῖα παρεχώρησεν εἰς αὐτό. Θέλω μόνον νὰ εἴπω τοῦτο, ὅτι δὲν πρέπει ποτὲ ν’ ἀπομακρυνώμεθα τῆς ἰδέας ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἶναι ἵδρυμα ἰδιωτικόν, ἔχον κυρίαν ἀποστολὴν νὰ προστατεύσῃ, ἐντὸς τῶν ὅρων, ἐννοεῖται, τῆς τιμιότητος καὶ τῆς καλῆς πίστεως, τὰ συμφέροντα τῶν μετόχων του, ὅτι συμβαλλόμενον μετὰ τοῦ Κράτους εὑρίσκεται φυσικῶς εἰς ἀντίθεσιν συμφερόντων καὶ ὅτι τὸ Κράτος πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του ὅτι θὰ προστατεύσῃ τὰ συμφέροντά του ἀγρυπνοῦν διὰ τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεών του καὶ οὐχὶ διορίζον αὐτὸ τοὺς Διοικητὰς τῆς Τραπέζης, ὅπως φροντίζωσι καὶ περὶ αὐτῆς καὶ περὶ τοῦ Κράτους. Ἡ ἀντίληψις ἡ ὁποία ἠκούσθη ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ κατὰ τὴν χθεσινὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ κατὰ τὴν σημερινὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἡ ἀντίληψις τοῦ νὰ θεωρῶσι τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, μόνον καὶ μόνον διότι ἔχει τὸ ἐκδοτικὸν προνόμιον, ὡς παράρτημα τοῦ Ταμείου τοῦ Κράτους, εἰς τὸ ὁποῖον δύνανται νὰ προσφεύγωσι κατὰ πᾶσαν στιγμὴν καὶ νὰ διαπραγματεύωνται πρὸς τὴν Τράπεζαν ὡς πρὸς ἵδρυμα προωρισμένον νὰ μεριμνᾷ διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, εἶναι ἀντίληψις πλημμελής, εἶναι ἀντίληψις νοσηρά, εἰς τὴν ὁποίαν ὀφείλονται πολλαὶ ζημίαι τὰς ὁποίας ὑπέστη τὸ Κράτος, ἐνῷ ἠδύνατο νὰ ὠφεληθῇ πλειότερον ἢ ὅσον ὠφελήθη κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Μήπως αὐτὸ τὸ γεγονός, Κύριοι, ὄχι πλέον τῶν δανείων, ὄχι πλέον τῆς μελέτης τῆς ὑδρεύσεως, ἀλλ’ αὐτὸ τὸ γεγονὸς τῆς καταθέσεως τῶν ἐράνων μὲ 2%, ἐνῷ ἐκ τῶν ὑστέρων ἀπεδείχθη ὅτι ἦτο εὔκολον εἰς τὸ Κράτος νὰ ἐπιτύχῃ παρὰ τῆς Τραπέζης τόκον 4%, δὲν ἀποδεικνύει ἀδεξιότητα καὶ ἔλλειψιν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως τῆς προσηκούσης ἀντιλήψεως περὶ τῶν ὅρων ὑπὸ τοὺς ὁποίους ἠδύνατο νὰ διαπραγματευθῇ μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ νὰ προστατεύσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους;

§195Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Διὰ διαφόρων νόμων γίνονται καταθέσεις εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν μὲ ἕν, δύο, τρία τοῖς ἑκατὸν καὶ ἐξ ἄλλου πληρώνει τὸ Κράτος 6 καὶ 7%.

§196Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πιστεύω νὰ διαφωνῆτε ἤδη εἰς ὅσα λέγω.

§197Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Συμφωνῶ ὅτι τὸ Κράτος δὲν ἦτο εἰς θέσιν νὰ ὑποστηρίξῃ τὰ συμφέροντά του.

§198Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τοιαῦτά τινα θὰ ἔλεγον, Κύριοι, ἐν σχέσει πρὸς τὸ νομοσχέδιον εἰς περίστασιν καθ’ ἣν ὑπεβάλλετο τοῦτο ἀνεξαρτήτως τῶν περιστάσεων ὑπὸ τὰς ὁποίας ὑποβάλλεται καὶ τοῦ σκοποῦ τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει. Ἀλλὰ τοιαῦτά τινα θὰ ἔλεγον, ἂν ὑπεβάλλετο τὸ νομοσχέδιον καὶ ἐκ μέρους οἱασδήποτε Κυβερνήσεως. Καὶ τοὺς φόβους τοὺς ὁποίους ἐξεδήλωσα καὶ οἱ ὁποῖοι ἀπειλοῦνται κατὰ τὴν γνώμην μου ἐκ τῆς ἀναμίξεως καὶ τῆς ἐπεμβάσεως τοῦ Κράτους εἰς τὴν διοίκησιν τῆς Τραπέζης θὰ ἔλεγον καὶ θὰ ἐξεδήλουν ἀπέναντι οἱασδήποτε Κυβερνήσεως τοιοῦτο νομοσχέδιον εἰσηγουμένης. Δὲν σχετίζω, Κύριοι, τὸ ζήτημα, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν γενικωτέραν ὑπὸ τὴν ὁποίαν τὸ ἐξετάζω ἤδη, πρὸς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν. Οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦτο, ἀρκεῖ ὅτι θὰ ἦτο κοινοβουλευτικὴ Κυβέρνησις, ἀρκεῖ ὅτι θὰ ἦτο πολιτικὴ ἐξουσία, διὰ νὰ δείξω πάντας τοὺς δισταγμοὺς τοὺς ὁποίους ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἀναπτύξω πρὸς ὑμᾶς προκειμένου νὰ περιβάλω αὐτὴν μὲ τοιαύτην ἐξουσίαν ὑπέροπλον ἀπέναντι τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἀλλὰ τὰ ζητήματα ταῦτα ἐμφανίζονται ἐν προκειμένῳ καὶ ὑπὸ ἄλλην μορφήν, μορφὴν εἰδικωτέραν, ἀναφερομένην εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις. Διότι τὸ νομοσχέδιον δὲν εἰσηγεῖται ἁπλῶς ὀργανικὸν νόμον κεκλημένον νὰ ῥυθμίζῃ τὰς σχέσεις τοῦ Κράτους πρὸς τὴν Τράπεζαν. Τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι προωρισμένον νὰ ὑπηρετήσῃ ὡρισμένην πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως ἄσχετον πρὸς τὰ πρόσωπα, ὡρισμένην τραπεζιτικὴν πολιτικήν. Τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι τοιούτων πολιτικῶν σκέψεων ὑπαγόρευσις. Πάντα δὲ τὰ δεδομένα πείθουσιν ὄχι ἁπλῶς ὅτι ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον πρὶν ἢ ὡριμάσωσιν αἱ περὶ τούτου ἰδέαι τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ὅτι δὲν εἶχεν αὕτη ἰδέας πολιτικῆς κατευθύνσεως ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰς σχέσεις τοῦ Κράτους πρὸς ἐκδοτικὴν Τράπεζαν. Τοῦτο ἀποδεικνύει τὸ γεγονὸς τοῦ χρόνου καθ’ ὃν τὸ νομοσχέδιον ὑπεβλήθη, τῶν προϋποθέσεων ὑφ’ ἃς ὑπεβλήθη, ἀλλὰ καὶ τῆς διατυπώσεως ὑφ’ ἣν ὑπεβλήθη. Διότι οὐδεὶς βεβαίως θ’ ἀποφύγῃ τὸ αἴσθημα τῆς πλήξεως, οὐδὲ θὰ δυνηθῇ ν’ ἀπαλλαγῇ τῆς ὀδυνηρᾶς ἐντυπώσεως τὴν ὁποίαν δοκιμάζει ἀκούων τὸν Πρωθυπουργὸν τοῦ Κράτους τὴν ἑπομένην τῆς ὑποβολῆς τοιούτου νομοσχεδίου, νομοσχεδίου πρὸς τὸ ὁποῖον συνήρτηνται δημοσιονομικὰ συμφέροντα μέγιστα, πολιτικοῦ βίου καὶ πολιτικῆς ἠθικῆς συμφέροντα μέγιστα, κοινωνικῆς οἰκονομίας συμφέροντα τεράστια, νὰ ἔρχηται καὶ νὰ λέγῃ: «πολῖται ἔγκριτοι μὲ ἔπεισαν ὅτι ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ὅπως ἔχῃ δικαίωμα παύσεως τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δὲν ἦτο ὀρθὴ καὶ ἐσχημάτισα διάφορον γνώμην καὶ ἐπέφερα μεταρρύθμισιν εἰς τὸ νομοσχέδιον». Τὸ νομοσχέδιον ἑπομένως δὲν ἐκπροσωπεῖ ὡρισμένας γνώμας, ὡρισμένην πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν εἶναι σχέδιον ὀργανικοῦ νόμου, δὲν εἶναι πρᾶξις τῆς Κυβερνήσεως εἰσηγουμένης νόμον πάγιον ῥυθμιστικὸν τῶν δικαιωμάτων τοῦ Κράτους πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ἐπιδιώκεται ἁπλούστατα μία πρᾶξις τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, εἷς νόμος κεκλημένος ν’ ἀντικαταστήσῃ πρᾶξιν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἤτοι τὸ Διάταγμα τῆς ἀπολύσεως τοῦ νῦν Διοικητοῦ, τὸ ὁποῖον ἐκ τῶν κειμένων νόμων δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διατυπώσῃ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία. Εἶναι ἄρα ἐνδεδειγμένον νὰ κριθῇ τὸ νομοσχέδιον καὶ ὡς πρᾶξις τουτέστι τῆς Κυβερνήσεως ἀπολυούσης κατ’ ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου τούτου τὸν νῦν Διοικητήν. Τοιουτοτρόπως αἱ περιστάσεις ὑπὸ τὰς ὁποίας εἰσήχθη τὸ νομοσχέδιον καὶ ὁ δηλωθεὶς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως σκοπὸς ὃν ἐπιδιώκει παρέχουσιν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ δικαίωμα νὰ κρίνῃ καὶ ὑπὸ ταύτην τὴν ἔποψιν τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ὑπὸ ταύτην τὴν ἔποψιν δὲν προτίθεμαι, Κύριοι, ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν. Διετύπωσα ἤδη τὰς σκέψεις ἐκείνας τὰς ὁποίας θὰ διετύπουν εἰς πᾶσαν περίστασιν, ἰδέας αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀπότοκοι ὡρισμένων πολιτικῶν πεποιθήσεων ἑδραίων, ἀναφερομένων εἰς τὰς σχέσεις τοῦ Κράτους πρὸς τὰς Τραπέζας, πεποιθήσεων τὰς ὁποίας θὰ διετύπουν κατὰ πάντα χρόνον καὶ ἀπέναντι οἱασδήποτε Κυβερνήσεως. Ἀπέναντι τοῦ γενικωτέρου τούτου ζητήματος, θεωρῶ, ὅσον καὶ ἂν εἶναι οὐσιῶδες, δευτερεῦον τὸ ζήτημα τῆς πράξεως τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἤτοι τὴν ἀπόλυσιν τοῦ νῦν Διοικητοῦ. Ἀλλὰ θεωρῶ καὶ ματαιόσχολον ὅλως ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν δι’ ἀναλύσεως γεγονότων καὶ περιστάσεων αἱ ὁποῖαι κεῖνται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἐκτεθεῖσαι ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἐξ ἄλλου δὲ ὑπὸ τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καὶ νὰ προσπαθήσω νὰ πείσω τὴν Βουλὴν περὶ ταύτης ἢ ἐκείνης τῆς ἐκδοχῆς. Ἔχω ὅμως καθῆκον νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου καὶ νὰ εἴπω τὸ συμπέρασμα εἰς τὸ ὁποῖον ἐγὼ προσωπικῶς κατέληξα μελετήσας τὰ ἑκατέρωθεν διαμειφθέντα. Καὶ ἡ γνώμη μου καὶ ἡ πεποίθησίς μου εἶναι ὅτι θεωρῶ ἀδικαιολόγητον τὴν στάσιν τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ πρῶτον γεγονός, τὸ ὁποῖον προβάλλει ὡς λόγον τῆς ἀπολύσεως, τὴν ἄρνησιν τουτέστι τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης νὰ παραδώσῃ τοὺς ἐράνους, δὲν θεωρῶ σπουδαῖον. Εἶμαι τοὐναντίον πεπεισμένος ὅτι ὅλη ἡ ἀνωμαλία ἡ ὁποία ἐσημειώθη καὶ ἡ γενομένη ἀναβολὴ προῆλθεν ἐκ τῆς ἀδεξιότητος καὶ τῆς ἀπειρίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς ἀδικαιολογήτου ἐλλείψεως ἐμπιστοσύνης τὴν ὁποίαν ἔδειξε πρὸς τὴν συνέλευσιν ἐκείνην τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν ἐράνων τὴν προεδρευομένην ὑπὸ τοῦ ναυάρχου Κουντουριώτου, ἀποφυγὼν νὰ ἐκθέσῃ ἀληθῶς τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους ἐζήτει τὸ ποσὸν ἐκεῖνο ἡ Κυβέρνησις. Εἶναι λοιπὸν ἡ ἀδεξιότης καὶ ἡ ἀπειρία, εἶναι ἡ ἀνειλικρίνεια τοῦ κ. Ὑπουργοῦ πρὸς τὴν Συνέλευσιν ἐκείνην, ἡ κρυψίνοια ἡ ὁποία δὲν ἐδείχθη δυστυχῶς εἰς ξένους, ἀλλ’ εἰς Ἕλληνας. Καὶ ἐνῷ, ὡς γνωρίζομεν ἤδη, ἐξετέθη ἡ κατάστασις τοῦ Κράτους καὶ αἱ οἰκονομικαὶ ἢ ταμειακαὶ αὐτοῦ ἀνάγκαι εἰς ξένους, παραδόξως καὶ ἀνεξηγήτως ἐνομίσθη ὅτι εἶναι ταπεινὸν καὶ ἐξευτελιστικὸν διὰ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐκτεθῇ εἰς συνέλευσιν ὀλίγων προσώπων, προεδρευομένην ὑπὸ τοῦ ναυάρχου Κουντουριώτου καὶ ἀποτελουμένην ἐκ προσώπων τὰ ὁποῖα αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις ἐξέλεξεν ἵνα συναθροίσωσι τοὺς ἐράνους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐντεῦθεν ἐπῆλθε μείωσις τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ ταπείνωσις τῆς ἀξιοπρεπείας αὐτοῦ, ἥτις ὅμως εἶναι ἀπότοκος τῆς ἰδίας αὐτοῦ ἀδεξιότητος, ἀπειρίας καὶ ἀνειλικρινείας. Ἡ συντριβὴ καὶ ἡ ταπείνωσις ἐκείνη, ἀντανακλῶσα εὐλόγως εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἔθιξε τὴν εὐαισθησίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, προυκάλεσε τὴν ὀργὴν αὐτοῦ καὶ γέννημα τῆς ὀργῆς εἶναι τὸ νομοσχέδιον. Δὲν ὑπῆρξεν οὐσιαστικὴ ἀντίρρησις νὰ δοθῶσι τὰ χρήματα ἐκεῖνα πρὸς τὸ Κράτος. Ἀφοῦ δ’ ἀπεφασίσθη ἡ ἀπόλυσις τοῦ Διοικητοῦ ὅπως σωθῇ ἡ φιλοτιμία τῆς Κυβερνήσεως, ἔπρεπε νὰ ἐξευρεθῶσι καὶ τὰ προσχήματα πρὸς συγκάλυψιν τῆς πράξεως. Καὶ ἐξεζητήθησαν καὶ εὑρέθησαν ἀτυχῶς ἀτυχῆ προσχήματα. Καὶ πρὸς τοιοῦτον σκοπὸν ἐτελέσθη ἡ ἀνακομιδὴ τῶν λειψάνων παρωχημένης τινὸς περιστάσεως, καθ’ ἣν ἐγένετο ἡ ἀγορὰ τῶν θωρηκτῶν. Καὶ ἐδόθη οὕτως ἀφορμὴ εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ εἴπῃ πρὸς τὴν Βουλὴν πράγματα τὰ ὁποῖα εἶχε λησμονήσει μέχρι τῆς στιγμῆς καθ’ ἣν ἀπεφασίσθη ἡ ἀπόλυσις τοῦ Διοικητοῦ. Καὶ διὰ τὴν αἰτίασιν ἐκείνην θὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλὴν τὴν γνώμην μου καὶ τὸ συμπέρασμά μου, χωρὶς ν’ ἀπασχολήσω αὐτὴν ἐπὶ μακρόν. Δὲν πείθομαι, Κύριοι, ὅτι ἐγένετο ἐκβίασίς τις, ἢ ἀπόπειρα ἐκβιάσεως τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς ἀγορᾶς τῶν θωρηκτῶν. Στηριζόμενος ἀκριβῶς εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ οὐχὶ εἰς ἀπάντησιν οἱανδήποτε τοῦ Διοικητοῦ ἢ ἄλλου τινός, στηριζόμενος μόνον, ἐπαναλαμβάνω, εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν πείθομαι ὅτι πρόκειται περὶ ἐκβιάσεως, ὅτι πρόκειται περὶ ἀποπείρας ἐκβιάσεως. Ἀφοῦ ἔχω δεδομένον ὅτι χωρὶς νὰ ἔχῃ νομικὴν ὑποχρέωσιν μία Τράπεζα, ὑποχρέωσιν ἀπορρέουσαν ἐκ τοῦ καταστατικοῦ της ἢ ἐκ τῶν μετὰ τοῦ Κράτους συμβάσεων, ἔθηκεν εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Κυβερνήσεως ἀμέσως 55 ἑκατομμύρια· ἀφοῦ ἔχω δεδομένον ὅτι ἐδόθη ὑπὸ τοῦ Διοικητοῦ τῆς Τραπέζης κάτι ἀπροσδόκητον, κάτι ἀπίστευτον, κάτι ἀνέλπιστον διὰ τὴν Κυβέρνησιν, τὸ δικαίωμα δηλαδὴ πρὸς τὸν Πρωθυπουργὸν τοῦ Κράτους ὡς διαιτητὴς ν’ ἀποφαίνηται καὶ νὰ λύῃ πᾶσαν διαφορὰν ἡ ὁποία ἤθελεν ἀνακύψει μεταξὺ τῆς Τραπέζης καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν· ἀφοῦ ἔχω δεδομένον ὅτι ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἐπηκολούθησαν ἐπὶ σειρὰν μηνῶν ἀδιατάρακτοι αἱ σχέσεις τῆς Κυβερνήσεως μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἐπῆλθε δὲ καὶ συμφωνία εἰς τὰ οὐσιώδη τῆς συμβάσεως σημεῖα, δὲν δύναμαι ποτὲ νὰ δεχθῶ ὅτι ἔλαβε χώραν ἡ φερομένη ἐκβίασις. Δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, χωρὶς νὰ δειχθῶ ἄδικος καὶ πρὸς τὴν κρίσιν, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν εὐθύτητα καὶ τὴν εἰλικρίνειαν τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐγένετο αὕτη ὑποκείμενον ἐκβιάσεως καὶ ἐξηκολούθησεν ἐντούτοις τοιαύτας ἔχουσα σχέσεις, στενὰς καὶ φιλικὰς ἀκόμη, πρὸς τὸν Διοικητὴν τῆς Τραπέζης, μετὰ τοῦ ὁποίου ἀπὸ πολλοῦ ἐπεράτωσε πλέον καὶ τὰς ἐπὶ τῆς συμβάσεως διαπραγματεύσεις. Ἦτο λοιπὸν ὀψιγενὴς ἡ ἀνάμνησις τῆς ἱστορίας ἐκείνης, κληθείσης ν’ ἀποτελέσῃ τὴν ἀτυχῆ δικαιολογίαν ὑπὸ τὴν ὁποίαν θὰ ἐκρύπτοντο οἱ λόγοι τῆς ἀπολύσεως. Ὁλόκληρος ἡ ἱστορία ἡ ὁποία μᾶς ἀπασχολεῖ συγκεντροῦται εἰς τὴν ἀδεξιότητα, εἰς τὴν ἀπειρίαν, εἰς τὴν ἀτυχῆ καὶ ἄσκοπον κρυψίνοιαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἀφ’ ἑνὸς καὶ εἰς τὴν ὀργὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἀφ’ ἑτέρου, θέλοντος ν’ ἀναστήσῃ τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Κυβερνήσεως ἐκ τῆς ταπεινώσεως εἰς ἣν κατέρριψε ταύτην ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀδικοπραγῶν κατὰ τοιοῦτον τρόπον καθ’ ὃν θέλει ν’ ἀδικοπραγῇ. Δὲν ὑπηγορεύθη λοιπόν, Κύριοι, τὸ νομοσχέδιον, νομοσχέδιον τοιαύτης σπουδαιότητος, ὑπὸ γενικωτέρων πολιτικῶν σκέψεων τῆς Κυβερνήσεως. Διότι πολιτικὴν ἀναγομένην εἰς τὰς σχέσεις τοῦ Κράτους πρὸς τὴν ἐκδοτικὴν Τράπεζαν δὲν ἔχει ἡ Κυβέρνησις. Καὶ τώρα ἀκόμη δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐκδηλώσῃ τοιαύτην, ἀφεθεῖσα εἰς τοὺς θυμούς της ἀφ’ ἑνὸς καὶ εἰς τὰς συμβουλὰς «ἐγκρίτων πολιτῶν» ἐξ ἄλλου. Δὲν ὑπηγορεύθη ὑπὸ τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους καὶ τῶν ἐπινοηθέντων κινδύνων τοὺς ὁποίους διέτρεχον αὐτὰ ἀπὸ μέρους τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Τὸ νομοσχέδιον ὑπηγορεύθη ὑπὸ τῆς ἀνάγκης τῆς προσωπικῆς καὶ τῆς ἐπιθυμίας νὰ παυθῇ εἷς Διοικητής, διότι δὲν ἠδυνήθη νὰ συγκαλύψῃ τὴν ἀδεξιότητα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν συνετρίβη ἐνώπιον μιᾶς Συνελεύσεως. Εἶπον, Κύριοι, ὅτι δὲν δέχομαι ὅτι ὑπῆρξεν ἐκβίασις. Ἀλλὰ δὲν δέχομαι καί τι περαιτέρω — καὶ ὁμιλῶ γενικῶς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου —, δὲν δέχομαι ὅτι εἶναι κἂν δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ποτὲ ἐκβίασις ἀπὸ μέρους οἱουδήποτε ἱδρύματος, οἱασδήποτε δυνάμεις καὶ ἂν συγκεντροῖ τοῦτο, οἱασδήποτε δυνάμεις καὶ ἂν διαθέτῃ, ἀπέναντι τοῦ Κράτους καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ἀρκεῖ μόνον νὰ ὑπάρχῃ Κράτος, νὰ ὑπάρχῃ Κυβέρνησις, νὰ ὑπάρχῃ Κυβέρνησις ἔχουσα συναίσθησιν τῶν δικαιωμάτων καὶ τῶν ὑποχρεώσεών της, νὰ ὑπάρχῃ Κυβέρνησις ἡ ὁποία νὰ μὴ καθίσταται διὰ τῶν ἀπρονοησιῶν αὑτῆς δούλη καὶ δεσμία τοῦ πιστωτικοῦ ἱδρύματος. Εἰς περίστασιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις τοῦ Κράτους, ἀγνοοῦσα τὰ δικαιώματα καὶ τὰς ὑποχρεώσεις της, εἰς περίστασιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις τοῦ Κράτους ἄφροντις καὶ ἀπρονόητος ἔρχεται νὰ προσπέσῃ εἰς κερδοσκοπικὸν ἵδρυμα, πρέπει νὰ γνωρίζῃ καλῶς ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φύγῃ μὲ σῷα τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ὁ τρόπος πρὸς διέξοδον ἀπὸ τοῦ κινδύνου τούτου δὲν εἶναι ἡ πρόσκτησις τοῦ δικαιώματος τοῦ διορίζειν καὶ παύειν τὸν Διοικητὴν τοῦ ἱδρύματος τούτου, ἀλλ’ ἡ συγκρότησις τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Κράτους ἐκ πολιτικῶν ἀνδρῶν ἐχόντων πλήρη ἐπίγνωσιν τῶν δικαιωμάτων καὶ τῶν ὑποχρεώσεων αὑτῶν πρὸς διακυβέρνησιν τῆς Χώρας. Ἄνευ τούτου τὸ δικαίωμα τῆς μετοχῆς τοῦ Κράτους εἰς τὴν διοίκησιν τῆς Τραπέζης ὄχι μόνον δὲν ἀπαλλάττει τοῦτο ἀπὸ τῶν τοιούτων κινδύνων, ἀλλὰ καὶ πολλαπλασιάζει ἀκόμη καὶ μεγεθύνει τοὺς κινδύνους. Κινδύνους δὲ τοιούτους καὶ πολλοὺς καὶ σπουδαίους διαβλέπω ἀπειλουμένους ἐκ τοῦ νομοθετικοῦ μέτρου εἰς τὸ ὁποῖον προβαίνομεν καὶ τοῦ ὀλεθρίου προηγουμένου τὸ ὁποῖον δημιουργοῦμεν ἐπιτρέποντες εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἀπόλυσιν τοῦ Διοικητοῦ τῆς Τραπέζης διὰ τοιαύτας ἀφορμάς. Διαβλέπω κινδύνους διὰ τὴν κοινωνικὴν οἰκονομίαν τῆς Χώρας, κινδύνους πολλαπλοῦς δι’ αὐτὸ τὸ Κράτος. Ἐν Κράτει κοινοβουλευτικῷ, ὅπως τὸ ἰδικόν μας, μὲ τὰ σύγχρονα πολιτικὰ ἤθη, κατ’ ἐξοχὴν δὲ μὲ τὰς πολιτικὰς καὶ διοικητικὰς ἀντιλήψεις τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, οἷαι ἐκδηλοῦνται κατὰ τὴν ἤδη ἐφαρμογὴν τοῦ τοιούτου μέτρου, εἶναι φανεροί, νομίζω, Κύριοι, οἱ κίνδυνοι. Εἶναι φανερὸν ὅτι οἱ δεσμοὶ οἱ ὁποῖοι δημιουργοῦνται μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν διοικούντων τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἐπηρεάσωσι τὴν συγκρότησιν τοῦ προσωπικοῦ τῆς Τραπέζης κατὰ τρόπον ἐξυπηρετοῦντα κομματικὰς ἀξιώσεις. Εἶναι φανερὸν ὅτι οἱ δεσμοὶ οὗτοι θὰ ἐπηρεάσωσι πιθανώτατα τὴν τοιαύτην ἢ τοιαύτην διάθεσιν τῶν πιστώσεων τοῦ ἱδρύματος εἰς ἐξυπηρέτησιν πολιτικῆς ἰδιοτελείας. Εἶναι φανερὸν ὅτι οἱ δεσμοὶ οὗτοι καὶ ἡ ἐξάρτησις τῆς διοικήσεως τῆς Τραπέζης ἐκ τῆς Κυβερνήσεως θὰ χρησιμεύῃ ὥστε νὰ ἐφοδιάζηται ἑκάστοτε ἡ Κυβέρνησις μὲ ἁδρὰς καὶ ὑπερμέτρους προκαταβολάς, αἱ ὁποῖαι δύνανται ν’ ἀποβῶσιν εἰς τὴν Τράπεζαν καὶ εἰς τὸ Κράτος ὀλέθριαι. Εἶναι δὲ κατ’ ἐξοχὴν χαρακτηριστικόν, Κύριοι, ὅτι ἡ ὀξύτης τῶν σχέσεων Τραπέζης καὶ Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία μᾶς ἀπασχολεῖ ἤδη, δὲν γεννᾶται ἐπὶ τοῦ πεδίου εἰς τὸ ὁποῖον φυσικώτερόν τις θὰ τὸ ἀνέμενε· δὲν γεννᾶται διὰ τὴν κακὴν ἐκλογὴν κακοῦ τινος Διοικητοῦ· δὲν γεννᾶται κἂν εἰς τὴν τυχὸν ἀθέτησιν ἀπὸ μέρους τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῶν ὑποχρεώσεων αὐτῆς πρὸς τὴν Κοινωνίαν· δὲν γεννᾶται εἰς τὴν ἀθέτησιν τῶν συμβατικῶν αὐτῆς πρὸς τὸ Κράτος ὑποχρεώσεων, ὅτε θὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ ὅτι εὑρίσκεται τὸ Κράτος ἀπέναντι ἀνεγνωρισμένης ἀστοχίας περὶ τὴν ἐκλογὴν τοῦ Διοικητοῦ τῆς Τραπέζης, ἀστοχίας ἐξ ἧς κινδυνεύουσι τὰ συμφέροντα αὐτῆς, ἢ ὅτι εὑρίσκεται ἀπέναντι ἱδρύματος ἀθετοῦντος τὰς συμβατικάς του ὑποχρεώσεις, ἢ ὅτι εὑρίσκεται ἀπέναντι ἱδρύματος τὸ ὁποῖον δὲν παρέχει τὰς πρὸς τὸ κοινὸν ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας ἐκ τῆς ἀποστολῆς του καὶ ἐκ τοῦ καταστατικοῦ του καλεῖται νὰ παρέχῃ, ὅτε θὰ ἠδύνατο νὰ δικαιολογηθῇ ἡ λῆψις μέτρων δραστικῶν πρὸς ἄρσιν τῶν συγκρούσεων τούτων. Ἀλλὰ γεννᾶται ἡ σύγκρουσις ποῦ; Ἐκεῖ ὅπου δὲν δύναμαι νὰ τὴν ἐννοήσω, Κύριοι. Γεννᾶται ἡ σύγκρουσις ὡς πρὸς τὴν παροχὴν ἢ μὴ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν χρημάτων, τὰ ὁποῖα ἐξ οὐδενὸς νόμου, ἐξ οὐδεμιᾶς συμβάσεως ὑποχρεοῦται νὰ δώσῃ ἡ Τράπεζα. Γεννᾶται ἀκόμη ἐκ τῆς διαφορᾶς τῶν ἀντιλήψεων, ἐκ τῶν διαφωνιῶν αἱ ὁποῖαι προέκυψαν ἔστω μεταξὺ τοῦ Κράτους καὶ τῆς Τραπέζης κατὰ τὴν διαπραγμάτευσιν γενησομένης νέας συμβάσεως, πρὸς σύναψιν τῆς ὁποίας ἡ ἐλευθερία ἑκατέρου τῶν συμβαλλομένων νὰ προτείνῃ οἱουσδήποτε ὅρους θέλει δὲν εἶναι μόνον νομική, ἀλλὰ καὶ φυσική, θὰ ἠδυνάμην νὰ εἴπω. Δύνασθε ἴσως νὰ καταγγείλητε τοὺς ὅρους ἑνὸς τῶν συμβαλλομένων μερῶν ἀπὸ ἠθικῆς ἀπόψεως, τοὺς ὅρους τοῦ πιστωτικοῦ ἱδρύματος ἀπὸ ἠθικῆς ἀπόψεως — καὶ ὑπάρχει στάδιον τοιαύτης ἠθικῆς καταγγελίας ὅλως ἄσχετον πρὸς τὸ προτεινόμενον διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου — ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε ὅτι τοὺς ὅρους τῶν διαπραγματεύσεων θ’ ἀντικαταστήσητε διὰ τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου, εἰς τρόπον ὥστε τὰ συμφέροντα τῶν μετόχων καὶ τὴν ἐμπιστοσύνην τῶν μετόχων πρὸς τὴν διοίκησιν τοῦ ἱδρύματος τούτου νὰ τὴν περιβληθῆτε σεῖς κατὰ τοιοῦτόν τινα τρόπον, ὅπως δι’ αὐτοῦ προστατεύσητε τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Καὶ δὲν ὑπάρχει, Κύριοι, μεγαλύτερος κίνδυνος ἀπὸ τὴν τοιαύτην ὑποκατάστασιν. Δὲν ὑπάρχει μεγαλύτερος κίνδυνος ἀπὸ τὴν ὕπαρξιν στενῶν σχέσεων μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Τραπέζης καὶ ποιᾶς τινος ἐξαρτήσεως ταύτης παρ’ ἐκείνης· ἐξαρτήσεως ἡ ὁποία θὰ καθιστᾷ ἀδύνατον εἰς τὴν Τράπεζαν ν’ ἀνθίσταται εἰς τὰς ἀξιώσεις τῆς Κυβερνήσεως πρὸς χορηγίαν χρημάτων, πρὸς παροχὴν προκαταβολῶν ἔξω τῶν ὑποχρεώσεων αὐτῆς. Ὑπὸ τοιοῦτο καθεστὼς Κυβέρνησις ἄφροντις καὶ ἀπρονόητος, ἡ ὁποία καὶ καθίσταται τοιαύτη ἀκριβῶς διότι ἔχει ὑπ’ ὄψει αὐτῆς ὅτι ἔχει εἰς τὰς χεῖράς της καὶ εἰς τὴν διάθεσιν αὐτῆς τὴν ἐκδοτικὴν Τράπεζαν, ῥίπτεται πλειστάκις ἀπερισκέπτως εἰς τὰ ταμεῖά της καὶ εἰσπράττει καὶ κάμνει τὸν διακανονισμὸν τῆς ἐκδόσεως τῶν τραπεζιτικῶν γραμματίων κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε νὰ δύναται νὰ εἰσπράττῃ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερα. Καὶ ὑπὸ τοιοῦτο καθεστὼς ἀπειλοῦνται κίνδυνοι, τοὺς ὁποίους ἄλλα Κράτη καὶ ἄλλαι Τράπεζαι ἀκριβῶς ἐκ τοιούτων λόγων ἐδοκίμασαν, κίνδυνοι πρὸς τοὺς ὁποίους ἡ Κυβέρνησις ἐγκαινίζουσα τὸ νέον καθεστὼς φέρεται ἀνύποπτος καὶ ἀκράτητος. Συγγραφεὺς ἐκ τῶν δοκιμωτάτων οἰκονομολόγων ἰδοὺ πῶς διετύπωσε τὴν ἄποψιν ταύτην (ἀναγινώσκει)· «Ὁ μέγας κίνδυνος διὰ τὰς ἐκδοτικὰς Τραπέζας δὲν ἔγκειται ποσῶς εἰς τὰς σχέσεις τούτων πρὸς τὸ Κοινόν, ἀλλ’ εἰς τὰς σχέσεις αὐτῶν μετὰ τῆς Κυβερνήσεως· ἐκ τῆς πλευρᾶς ταύτης ἀπορρέουσιν οἱ κυριώτεροι κίνδυνοι τῆς ἐπιμόνου οἰκονομικῆς στενοχωρίας τῶν Τραπεζῶν καὶ τῆς τελικῆς αὐτῶν ἀφερεγγυότητος. Τράπεζα ἐκδοτικὴ ἀνεκτῶς καὶ ἐντίμως διευθυνομένη κατορθώνει πάντοτε νὰ διαφεύγῃ τοὺς κινδύνους, καὶ εἰς αὐτὰς ἀκόμη τὰς δεινοτάτας περιστάσεις, ἂν εἶναι ἐλευθέρα στενῶν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν δεσμῶν. Εἶναι δὲ σπανιώτατον νὰ δυνηθῇ αὕτη νὰ διαφύγῃ τὰς δεινὰς κρίσεις, ἂν ἀφήνῃ ἑαυτὴν νὰ παρασύρηται εἰς συχνὰς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν προκαταβολάς». Τὰς ἀληθείας ταύτας ἐκύρωσαν τόσα δυστυχῆ παραδείγματα, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἐξαίρονται τὸ παράδειγμα τῆς Ἰταλίας καὶ τῆς Ἱσπανίας. Ὁ μελετῶν τὴν ἱστορίαν τῶν σχέσεων τῆς Τραπέζης τῆς Ἱσπανίας πρὸς τὸ Ἱσπανικὸν Κράτος καὶ τῶν σχέσεων τῆς Ἰταλικῆς Τραπέζης πρὸς τὸ Κράτος καὶ τὰς πτωχεύσεις αἱ ὁποῖαι ἐπηκολούθησαν ἐκεῖ ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἐξ ἄλλου τὴν ὁρμὴν τὴν ἀπερίσκεπτον μὲ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἐρρίφθη εἰς τὰ ταμεῖα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τὴν ὁρμὴν μὲ τὴν ὁποίαν ἀγωνίζεται ἤδη διὰ τοῦ νομοσχεδίου νὰ διευκολύνῃ ἔτι περισσότερον τὴν ἐκεῖ ἔφοδόν της πρέπει νὰ αἰσθάνηται φόβους διὰ τὸ μέλλον καὶ τοῦ Κράτους καὶ τῆς Τραπέζης. Καὶ εἰς τοῦτο τὸ σημεῖον ἔγκειται ἴσως ὁ σπουδαιότερος κίνδυνος ἐκ τοῦ νέου καθεστῶτος τὸ ὁποῖον δημιουργοῦμεν. Καὶ συμπεραίνω, Κύριοι. Νομοθετοῦμεν τώρα διὰ ν’ ἀπολυθῇ εἷς Διοικητής, ὡς ἐκβιάσας δῆθεν τὴν Κυβέρνησιν ὅπως προστατεύσῃ τὰ συμφέροντα τῆς Τραπέζης καὶ ὅπως εἰς τὸ ἑξῆς ἀποτρέπωμεν ὁμοίας ἐκβιάσεις ἐκ μέρους τῆς Τραπέζης κατὰ τοῦ Κράτους. Αὐτὸ εἶναι τὸ πρόσχημα ὑπὸ τὸ ὁποῖον νομοθετοῦμεν. Ἀλλ’ εἶναι πρόσχημα ἐκ τῆς φύσεως τοῦ πράγματος ἀδύνατον. Ἐγὼ θεωρῶ ὅτι ἡ ἐκβίασις ἀπὸ μέρους τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀνεξαρτήτως τῆς διαθέσεως καὶ τοῦ χαρακτῆρος τῶν ἑκάστοτε Διοικητῶν αὐτῆς, ἀνεξαρτήτως τῆς δυνάμεως καὶ τῆς ἰσχύος αὐτῆς, εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀσκηθῇ ἐναντίον τοῦ Κράτους. Διότι δὲν ἔχομεν τίποτε ἄλλο ἀπέναντι ἡμῶν εἰμὴ ἰδιωτικὴν Ἑταιρείαν μὲ προνόμιον ἐκδόσεως, διεπομένην ἀπὸ σύμβασιν ῥυθμίζουσαν τὰ ἑκατέρωθεν δικαιώματα καὶ τὰς ἑκατέρωθεν ὑποχρεώσεις. Καὶ ἐρωτῶ· κατὰ τίνα τρόπον θὰ εἶναι δυνατὴ ἡ ἐκβίασις αὕτη εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἐπίγνωσιν τῶν δικαιωμάτων καὶ τῶν ὑποχρεώσεών της, ὁπότε ἡ Τράπεζα δὲν δύναται παρὰ νὰ τηρῇ τὰς συμβατικὰς αὐτῆς ὑποχρεώσεις; Εἶναι προφανῶς ἀδύνατος πᾶσα ἐκβίασις Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία γνωρίζει τὰ δικαιώματα καὶ τὰς ὑποχρεώσεις της, ἡ ὁποία ἐξ ἄλλου ἔχει τὴν προσήκουσαν πρόνοιαν, ὥστε νὰ μὴ ῥίπτηται εἰς τὰς διαθέσεις αὐτῆς ἐκζητοῦσα νὰ θεραπεύσῃ ἄνευ δικαιώματος τὰς ἰδίας ὀρέξεις καὶ τὴν ἰδίαν αὐτῆς ἀπρονοησίαν. Ἀλλ’ ἂν δὲν δύναμαι, Κύριοι, νὰ φαντασθῶ ὡς δυνατὴν ἐκβίασιν οἱουδήποτε τοιούτου πιστωτικοῦ ἱδρύματος ἀπέναντι τοῦ Κράτους, δύναμαι ὅμως νὰ φαντάζωμαι καὶ νὰ κατανοῶ καὶ νὰ φοβῶμαι ἐκβίασιν τῶν Τραπεζῶν ἀπὸ μέρους τῶν Κυβερνήσεων. Ἐκβίασιν οἰκονομικῆς φύσεως, ἐκβίασιν καὶ πολιτικῆς φύσεως. Δὲν ὁμιλῶ ἐν σχέσει πρὸς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν. Ὁμιλῶ ἀπολύτως καὶ γενικῶς διὰ πᾶσαν Κυβέρνησιν. Διότι εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ν’ ἀπαλλάξωμεν τὰς κοινοβουλευτικὰς Κυβερνήσεις ὅσον τὸ δυνατὸν ἀπὸ τοὺς πειρασμούς, οἱ ὁποῖοι πολλάκις δὲν δύνανται ν’ ἀφήσωσιν αὐτὰς ἀνεπηρεάστους. Φαντάζομαι ὅτι κοινοβουλευτικὴ Κυβέρνησις, καὶ ἂν ἀκόμη ἔχῃ ἀντοχὴν πολὺ μεγαλυτέραν ἀπὸ τὴν ἀντοχὴν τὴν ἀνύπαρκτον τὴν ὁποίαν πολλάκις ἐμφανίζει ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, φαντάζομαι ὅτι κοινοβουλευτική τις Κυβέρνησις θὰ ἔχῃ μέγα ὅπλον εἰς χεῖράς της ὅπως ἀσκήσῃ ἐπιβολὴν εἰς τὴν Τράπεζαν πολλαπλῆν εἴτε πρὸς συγκρότησιν τοῦ προσωπικοῦ αὐτῆς, εἴτε πρὸς τοιαύτην ἢ τοιαύτην διάθεσιν τῶν πιστώσεων, ἃς παρέχει τὸ ἵδρυμα τοῦτο, εἴτε πρὸς παροχὴν δανείων καὶ προκαταβολῶν εἰς τὸ Κράτος, καὶ κυρίως πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Καὶ εἰς τὰ ἐνδεχόμενα ταῦτα ἀνευρίσκω τοὺς ἀληθεῖς καὶ μεγάλους κινδύνους, κινδύνους διασαλεύσεως τῆς κοινωνικῆς οἰκονομίας τῆς Χώρας, κινδύνους διὰ τὰ δημόσια οἰκονομικά, κινδύνους διαφθορᾶς τοῦ πολιτικοῦ ἡμῶν βίου. (Ἐπιδοκιμασίαι).

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ τῇ 10½. Μετὰ τὴν διακοπήν (ὥρᾳ 10 καὶ 45′ μ. μ.)

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Κουτούπης ἔχει τὸν λόγον.

§201Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, μολονότι ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ὡρισμένος, ὑποθέτει ὅμως τραπεζιτικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ νομίζω ὅτι εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ν’ ἀσχοληθῶμεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἔχει δὲ μεγάλην σημασίαν ἡ τραπεζιτικὴ πολιτικὴ μιᾶς Κυβερνήσεως, διότι ἐκ ταύτης ἐξαρτῶνται ὄχι μόνον τὰ καλὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ ἡ ῥύθμισις τῶν οἰκονομικῶν σχέσεων τῶν διαφόρων παραγόντων τῆς Κοινωνίας. Ἀφήνω λοιπὸν τὸν σκοπὸν τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἐξετάζω τοῦτο ὅπως διατυποῦται. Καὶ γεννᾶται τὸ ζήτημα κατὰ πόσον πρέπει νὰ ἐπεμβαίνῃ ἡ Πολιτεία εἰς τὰ τῆς διοικήσεως τοῦ πρώτου πιστωτικοῦ ἱδρύματος, τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἱδρύματος τὸ ὁποῖον παρατηρεῖται εἰς πάσας τὰς Πολιτείας μὲ μικρὰς μὲν διαφοράς, ἀλλ’ εἰς τὰς γενικὰς γραμμὰς μὲ μεγάλην ὁμοιότητα, ὅπως εἶναι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀπέναντι τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας. Τὸ ζήτημα τοῦτο τῆς ἐπεμβάσεως τοῦ Κράτους εἰς τὰ τῆς διοικήσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐξητάσθη πρὸ τῆς διακοπῆς ἀπὸ τῆς νομικῆς ἀπόψεως καὶ ὑπεστηρίχθη ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, οὖσα ἀνώνυμος ἑταιρεία, πρέπει νὰ διοικῆται ὑπὸ τῶν μετόχων αὐτῆς καὶ πᾶσα ἐπέμβασις τῆς Πολιτείας εἶναι ἀντίθετος πρὸς τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον προτίθενται αἱ ἀνώνυμοι ἑταιρεῖαι. Ἴσως αὐτὴ εἶναι ἡ νομικὴ ἄποψις τοῦ ζητήματος. Ἡ οἰκονομικὴ ὅμως ἄποψις, Κύριοι, εἶναι ἐντελῶς ἐναντία. Τὸ Κράτος ἔχει καθῆκον νὰ ἐπεμβῇ καὶ ἐκ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς, ὅτι τὰ ἱδρύματα ταῦτα πρέπει νὰ διοικῶνται μόνον καὶ ἀποκλειστικῶς ὑπὸ τῶν μετόχων αὐτῶν. Τὸ Κράτος εἶναι μέγας μέτοχος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Τὸ Κράτος ἐξασφαλίζει εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν περισσότερα ὀφέλη ἀπὸ ὅσα ἐξασφαλίζουσιν οἱ καταβαλόντες τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον· δὲν θὰ ἔχω δὲ μεγάλην δυσκολίαν νὰ σᾶς ἀποδείξω τοῦτο, ἂν σᾶς εἴπω ὅτι τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον ἀνέρχεται εἰς 20.000.000, τὸ δὲ ἀποθεματικὸν εἰς 13.000.000, ἑπομένως τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον μετὰ τοῦ ἀποθεματικοῦ κεφαλαίου ἀνερχόμενα εἰς 33.000.000 ἐξασφαλίζουσι μὲ τόκον πρὸς 5% ἔστω, τὸν ὁποῖον ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν χορηγεῖ, καθαρὸν κέρδος 1½ ἑκατομμυρίου, καὶ τὸ καθαρὸν αὐτὸ κέρδος εἶναι περισσότερον ἀπὸ τὸ τριπλάσιον τοῦ ποσοῦ τούτου. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ μόνον τοῦτο. Ἀρκεῖ νὰ λεχθῇ ὅτι ἡ ἀξία τῆς μετοχῆς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου καὶ τοῦ ἀποθεματικοῦ — διότι ἐκ τῶν δύο τούτων κονδυλίων ἐξαρτᾶται ἡ ἀξία τῆς μετοχῆς — ἔπρεπε ν’ ἀνέρχηται, εἰς 650 δραχμὰς καὶ δὲν ἀγνοεῖτε ὅτι ἔφθασεν ἡ μετοχὴ εἰς 5250· ὁ λόγος δὲ οὗτος εἶναι διότι τὸ Κράτος παρέχει προνόμια εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἐξασφαλίζονται κέρδη τὰ ὁποῖα οἱαδήποτε καλὴ διοίκησις τῶν μετόχων δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ ἐξασφαλίσῃ. Εἶναι δὲ πολλαπλᾶ τὰ κέρδη τὰ ὁποῖα ἐξασφαλίζει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἕνεκα τῶν σχέσεων αὐτῆς μετὰ τῆς Πολιτείας, καὶ τὰ κέρδη ταῦτα, ἵνα μὴ μνημονεύσω πάντα, προέρχονται ἐκ τοῦ ὅτι εἶναι ἐκδοτικὴ Τράπεζα, ἑπομένως διὰ τοῦ δικαιώματος τούτου πραγματοποιεῖ κέρδη ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τὸ ὁποῖον δὲν κατέβαλε, διότι τὸ χαρτονόμισμα δὲν ἀποτελεῖ κεφάλαιον, διότι ὁλόκληρον δὲν καλύπτεται κατὰ τὴν σύμβασιν ὑπὸ ἴσου χρυσοῦ εὑρισκομένου ἐν τοῖς θησαυροφυλακίοις τῆς Τραπέζης, ἀλλὰ μέρος αὐτοῦ, τὰ ⅔, εἶναι ἄνευ ὑπάρξεως ἀντιστοίχου ποσοῦ εἰς χρυσόν. Ἡ Τράπεζα, ὡς δὲν ἀγνοεῖτε, ἀπέκτησε τὸ δικαίωμα διὰ τῆς συμβάσεως τοῦ 1859 νὰ ἐκδώσῃ ὁμολογίας λαχειοφόρους 110 ἑκατομμυρίων καὶ ἔχει δικαίωμα νὰ ἐκδίδῃ εἰς πενταπλάσιον ποσὸν τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου, ὥστε, ἂν αὐξήσῃ εἰς 80 ἢ 100 ἑκατομμύρια, νὰ δύναται νὰ ἐκδίδῃ λαχειοφόρον δάνειον εἰς ἑκατοστύας ἑκατομμυρίων καὶ νὰ ἐξασφαλίζῃ τὰ κέρδη τὰ ὁποῖα εἶναι γνωστά, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι τὰ λαχειοφόρα δάνεια δὲν δίδουσι πέρα τῶν 3½%, ἑπομένως ἡ Τράπεζα ἐξασφαλίζει κέρδη σημαντικά.

§202Σ. ΙΓΓΛΕΣΗΣ. Κατεβίβασε τὸν τόκον.

§203Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Διότι ἐνόμισεν ὅτι δὲν θὰ ἐπάθαινε τίποτε. Δὲν εἶναι τοῦτο μόνον· ἡ Τράπεζα διὰ τῆς νομοθεσίας ὑποχρεοῦται νὰ ἔχῃ πολλὰς καταθέσεις καὶ συμβαίνει πολλάκις χρήματα αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως νὰ εὑρίσκωνται ἐν τῇ Τραπέζῃ ἐπὶ μικρῷ τόκῳ καθ’ ὃν χρόνον ἡ Κυβέρνησις δανειζομένη πληρώνει τόκον 6%. Ἀλλ’ αὐτὴ ἡ σύμβασις θὰ ὑπάρχῃ μεταξὺ Πολιτείας καὶ Τραπέζης· ἐμπνέεται οὕτω τοιαύτη ἐμπιστοσύνη εἰς τὸ Κοινόν, ὥστε νὰ θεωρῇ τὸ ἵδρυμα τοῦτο ἀσφαλέστερον ἀπὸ πᾶν ἄλλο καὶ νὰ ἐμπιστεύηται τὰς καταθέσεις του μὴ ἀποβλέπον εἰς τὸν τόκον τὸν ὁποῖον δίδει, ἀλλ’ εἰς τὴν ἀσφάλειαν. Εἶναι γνωστὸν ὅτι αἱ καταθέσεις εἰς τὴν Τράπεζαν ἐξασφαλίζουσιν ὑπὲρ τῶν καταθετῶν ποσὰ πολὺ μικρότερα. Τὸ Κράτος ἔχει καθῆκον νὰ ἐπεμβῇ, διότι παρέχει εἰς τὴν Τράπεζαν προνόμια· ὀφείλει νὰ μὴ χαρίσῃ τὰ κέρδη εἰς τοὺς μετόχους, ἀλλ’ ὀφείλει νὰ μετάσχῃ εἰς αὐτά, τὰ ὁποῖα ἕνεκα τῶν προνομίων προέρχονται, ἵνα ἐξασφαλίσῃ ὑπὲρ τῆς Κοινωνίας τὸ ποσὸν τοῦτο, ὅπως τὰ ἐκ τῶν προνομίων ὀφέλη ἀποβαίνωσι πρὸς ὠφέλειαν τῆς Κοινωνίας τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύει ἡ Πολιτεία. Ἐντελῶς ἄσχετον εἶναι τὸ θέμα μὲ τὴν τραπεζιτικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Κατὰ πόσον ἡ Πολιτεία πρέπει ἡ ἰδία νὰ ἐνεργῇ πράξεις ἐπικερδεῖς, ἀλλὰ καίτοι καὶ τοῦτο ἔχει ἤδη πλέον λυθῆ καὶ πᾶσαι αἱ Πολιτεῖαι, εἴτε ὀλίγον εἴτε πολύ, ἀναλόγως τῶν περιστάσεων ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκονται, δὲν νομίζουσιν ὅτι ἀντίκειται εἰς τὴν ἔννοιαν τῆς Πολιτείας ἡ ἐκμετάλλευσις ἐπιχειρήσεων, καίτοι, λέγω, τοῦτο ἔχει λυθῆ, ἀλλὰ προκειμένου περὶ Τραπέζης ἰσχύουσιν ἐντελῶς ἀντίθετα πρὸς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἰσχύουσιν ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν ἀνάμιξιν τῆς Πολιτείας εἰς ἐπικερδεῖς ἐπιχειρήσεις, ἡ Πολιτεία ὅμως εἰς συμμετοχὴν τῆς διοικήσεως τῆς Τραπέζης δὲν διευθύνει αὐτὴ τὴν ἐπιχείρησιν, ἀλλ’ ἐπιβλέπει τὴν κατανομὴν τῶν κερδῶν ὅπως μὴ ταῦτα περιέλθωσι μόνον εἰς τὴν προνομιοῦχον αὐτὴν τάξιν ἡ ὁποία καταβάλλει πρώτη τὰ κεφάλαια, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη νὰ κερδίσῃ ὑπερβολικά. Βεβαίως ὑπάρχουσι πλεῖσται ὅσαι ἀντιρρήσεις ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν ἀνάμιξιν τῆς Πολιτείας εἰς τὰ τῆς διοικήσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τοῦ πρώτου πιστωτικοῦ ἱδρύματος τῆς Χώρας, καὶ ἡ ἐπέμβασις αὕτη εἶναι δυνατὸν νὰ φέρῃ πολλὰ δυσάρεστα. Βεβαίως ἡ ἀνάμιξις τῆς Πολιτείας δύναται νὰ διαφθείρῃ τὴν Τράπεζαν διττῶς, ὅπως ἐξαναγκάσῃ αὐτὴν νὰ παρέχῃ εἰς εὐνοουμένους δάνεια ἢ νὰ συγκρατῇ τὸ προσωπικόν της κατόπιν εἰσηγήσεων τοῦ ἐν ἰσχύϊ κόμματος καὶ συγχρόνως νὰ μεταχειρίζηται τὴν Τράπεζαν ὡς ἐκλογικὸν παράγοντα, ὅπως ἐξασφαλίζῃ διὰ τῆς βοηθείας ταύτης τὴν παραμονήν της ἐν τῇ ἐξουσίᾳ. Εἶναι δυνατὸν δὲ νὰ γίνεται συναλλαγὴ τοιαύτη, καθόσον ἡ Τράπεζα, ὡς ἔχουσα τὴν κερδοσκοπικὴν ἀντίληψιν, ἀποβλέπουσα εἰς τὸ κέρδος της ἐνδέχεται νὰ μὴ στενοχωρηθῇ νὰ ἱκανοποιήσῃ τοιαύτας ἀπαιτήσεις τῆς Πολιτείας ὅπως καὶ αὐτὴ ἐξασφαλίσῃ τὰ κέρδη. Δύναται διὰ τοιαύτης ἐπεμβάσεως ἡ Πολιτεία νὰ τρομοκρατήσῃ τὸν Διοικητὴν καὶ νὰ καταβιβάσῃ αὐτὸν εἰς πολὺ χαμηλὴν θέσιν, θὰ εἶναι δὲ ὑποχρεωμένος νὰ εἶναι ὑποτακτικὸς εἰς αὐτήν. Ἀλλὰ καὶ πρόσωπον ἄξιον θὰ ἀποφεύγῃ νὰ ἐπιδιώξῃ τὸ ἀξίωμα τοῦ Διοικητοῦ τῆς Τραπέζης, ἵνα μὴ περιέλθῃ εἰς δυσάρεστον θέσιν καὶ γίνῃ ὄργανον τῆς Κυβερνήσεως εἰς περίστασιν καθ’ ἣν Κυβέρνησίς τις ἤθελε μεταχειρισθῆ αὐτὸν διὰ τοιοῦτον σκοπόν. Εἶναι ἀνάγκη ὁ Διοικητὴς νὰ ἵσταται πολὺ ὑψηλὰ καὶ νὰ μὴ ὑποχωρήσῃ εἰς τὰς ἀξιώσεις τῆς Κυβερνήσεως, ἔχει δὲ ὁ Διοικητὴς καθῆκον ν’ ἀποβλέπῃ πάντοτε εἰς τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους, καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ ἔχῃ κακὴν ἀντίληψιν καὶ ὁ Διοικητὴς νὰ δύναται νὰ χαρίζῃ τὰς ἀντιλήψεις πρὸς τὸ Ἔθνος καὶ πρὸς τὸ πολιτικὸν κόμμα τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ἐν τῇ ἐξουσίᾳ. Ἀλλὰ μήπως αὐτὰ τὰ κακὰ τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἐπέλθωσιν ὡς ἐκ τῆς ἐπεμβάσεως τῆς Πολιτείας εἰς τὰ τῆς διοικήσεως τῆς Τραπέζης δὲν δύνανται νὰ προκύψωσι καὶ ὅταν ἡ Πολιτεία ἐπεμβαίνῃ εἰς τὰ τῆς διοικήσεως; Μήπως δὲν γνωρίζομεν ἐκ τοῦ παρελθόντος ὅτι πάντες οἱ Διοικηταὶ τῆς Τραπέζης εἰργάσθησαν ὅπως ἡ Τράπεζα εἶναι ἀνεπηρέαστος ὑπὸ τῆς Πολιτείας ἢ μᾶλλον ὅπως ἐπηρεάζῃ τὴν Πολιτείαν; Δὲν γνωρίζομεν ὅτι εἰς τὸ παρελθὸν κατεβάλλετο πᾶσα φροντὶς διὰ νὰ καταπνιγῇ πᾶσα φωνὴ ἐν τῇ Κοινωνίᾳ καὶ ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἡ Τράπεζα ἔμενεν ἄκριτος; Οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ τοῦτο. Οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ ὅτι διὰ τὸ συγγενολόγιον ἐξησφαλίζοντο θέσεις καὶ κέρδη ἐντελῶς δυσανάλογα πρὸς τὴν ἀξίαν αὐτῶν. Εἶναι γνωστὸν ὅτι χάριν τοῦ συγγενοῦς Διοικητοῦ τινος ἐδίδοντο 60.000 δραχμῶν διὰ γραφικὰ δῆθεν ἔξοδα, ἐνῷ, ὅτε ἀντικατεστάθη ἡ Διοίκησις, ἐδίδετο μόνον τὸ ¼. Καὶ δὲν εἶναι ἄγνωστον ὅτι μακρὰν πάσης ἐπιδράσεως ἡ Τράπεζα ἐποιεῖτο κατάχρησιν τοῦ δικαιώματος τούτου κατὰ διαφόρους τρόπους, εἴτε διότι εἰς τὴν σύναψιν τῶν συμβάσεων ἐπέβαλλε τοὺς ὅρους της, εἴτε διότι ἐξηγόραζε τὸ μέγα τοῦτο ἀγαθὸν ἀντὶ ἐλαχίστου ἀνταλλάγματος εἰς τὰ πρόσωπα τὰ διοικοῦντα τὴν Πολιτείαν καὶ οὐχὶ χάριν τῆς Πολιτείας. Ἀλλ’ ὅμως ἐπέβαλλε καὶ ὅρους οἱ ὁποῖοι δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι στεροῦνται καὶ ἠθικῆς, μεταξὺ δὲ τῶν ὅρων αὐτῶν ὅστις θ’ ἀναγνώσῃ διαφόρους συμβάσεις θὰ ἴδῃ ὅτι ἐτέθη ὁ ὅρος ὅτι ἡ Πολιτεία παραιτεῖται τοῦ δικαιώματος νὰ ἐπιβάλῃ φόρον τινὰ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Καὶ ἐστερήθη οὕτως ἡ Πολιτεία τοῦ μεγίστου δικαιώματος τὸ ὁποῖον ἔχει σήμερον, διότι, ἂν ἀφαιρεθῇ τὸ δικαίωμα ἀπὸ τῆς Πολιτείας νὰ ἐπιβάλλῃ φόρους, ἡ Πολιτεία ἀποβαίνει σκιά. Ἔχομεν ἀντίθεσιν τοιαύτην εἰς τὰ τῆς διοικήσεως τῆς Τραπέζης καὶ βλέπομεν ὅτι διὰ τῆς ἐπεμβάσεως δύνανται νὰ προκύψωσι κακὰ καὶ δύνανται νὰ μὴ προκύψωσιν· ἀλλ’ οὔτε τὸ ἓν οὔτε τὸ ἄλλο δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι θὰ συμβῇ ἐξάπαντος ἐφ’ ὅσον ἐπεμβαίνει ἢ δὲν ἐπεμβαίνει εἰς τὰ τοῦ πρώτου πιστωτικοῦ ἱδρύματος. Εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξασφαλισθῶσι καὶ τὰ δύο, τὴν ἐξασφάλισιν δὲ ταύτην παρέχει αὐτὴ αὕτη κατὰ πρῶτον λόγον ἡ σύμβασις. Οἱ διάφοροι ὅροι τῆς συμβάσεως δύνανται νὰ κανονίσωσι τὰς σχέσεις μεταξὺ Πολιτείας καὶ Τραπέζης κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὥστε νὰ εἶναι δύσκολος ἡ κατάχρησις ἐκ μέρους τῆς μιᾶς ἢ τῆς ἄλλης ἀπέναντι τῆς δυνάμεως τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ πιστωτικὸν ἵδρυμα, διότι τοῦτο ἔχει τὸ χρῆμα, ἀπέναντι Κυβερνήσεως ἡ ὁποία, ὁσονδήποτε πλούσιον καὶ ἂν εἶναι τὸ Κράτος, πάντοτε λαμβάνει τὴν ἀνάγκην αὐτοῦ, διότι τὸ Κράτος δαπανᾷ ὁλονέν, εἰσπράττει ἀλλὰ καὶ δαπανᾷ, καὶ αἱ δαπάναι εἶναι ἀνώτεραι τῶν εἰσπράξεών του, εἰς οἱονδήποτε δὲ καὶ ἂν ἀνέλθωσι ποσὸν αἱ εἰσπράξεις του, αἱ ὑποχρεώσεις τῆς Πολιτείας εἶναι ἀπέραντοι, ὥστε νὰ εὑρίσκηται ἐν ἀνάγκῃ χρημάτων πάντοτε, καὶ τὸ ζήτημα εἶναι ἂν εὑρίσκεται ἐν μεγάλῃ ἢ μικρᾷ ἀνάγκῃ. Ἀπέναντι τοιαύτης δυνάμεως τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἷς ὅρος δύναται νὰ ἐλαττώσῃ τὴν δύναμίν της, καὶ ὁ ὅρος αὐτὸς εἶναι ὅτι ἡ σύμβασις πρέπει νὰ εἶναι βραχυχρόνιος. Ἐφ’ ὅσον ἡ Τράπεζα γνωρίζει ὅτι οὐχὶ μετὰ μακρὸν χρόνον θ’ ἀντικρύσῃ τὴν Πολιτείαν δὲν θὰ θελήσῃ νὰ κάμῃ κατάχρησιν, ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ ἐξυπηρετήσεως τῆς Πολιτείας, αὐτῆς τῆς Κοινωνίας, αὐτοῦ τοῦ Ἔθνους, καὶ οὐχὶ ἐξυπηρετήσεως τῶν προσώπων τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸ ἰσχῦον πολιτικὸν κόμμα. Ἡ βραχεῖα προθεσμία, ἡ ἐγγύησις τῆς λήξεως τῆς συμβάσεως ἀφορᾷ εἰς αὐτὴν τὴν δύναμιν τῆς Τραπέζης, διότι θὰ ἴδῃ αὐτὴ ἑαυτὴν ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν τῆς Πολιτείας ὅταν θὰ λήξῃ τὸ προνόμιον καὶ ὅτι κινδυνεύει, ἂν θελήσῃ νὰ πιέσῃ τὴν Πολιτείαν, νὰ ὑποστῇ τὰς συνεπείας τῆς τοιαύτης συμπεριφορᾶς της. Ἀλλ’ ἀπέναντι τῶν γενικῶν τούτων ὅρων καὶ τοῦ δικαιώματος τούτου, τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ δίδῃ διὰ μακρὸν χρόνον ἡ Πολιτεία, ὑπάρχει καὶ ἄλλο, τὸ τῆς παρατάσεως τῆς συμβάσεως, τοῦ ὁποίου ἐν Ἑλλάδι γίνεται εὐχερεστάτη χρῆσις. Καὶ φέρω ὡς παράδειγμα τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν, ἥτις ἐπέτυχε 13ετῆ παράτασιν τοῦ προνομίου της, 16 ἔτη πρὸ τῆς λήξεως αὐτοῦ, καὶ ἡ παράτασις τοῦ προνομίου αὕτη ἐγένετο οὔτε ἀντὶ πινακίου φακῆς, διότι δὲν ἔδωκε τίποτε εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην ἡ ὁποία ἐπέτρεψε νὰ παραταθῇ τὸ προνόμιον τοῦτο ἐπὶ 13 ὁλόκληρα ἔτη. Ἀλλὰ καὶ ἄλλως ἀκόμη πρέπει νὰ ἐξασφαλισθῇ, διὰ τῆς ἐπεμβάσεως τοῦ Κράτους, καὶ τοῦτο θὰ ἐπιτευχθῇ διὰ τῆς συγκροτήσεως τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον γνωρίζετε κατὰ τίνα τρόπον συγκροτεῖται παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ, εἰς τρόπον ὥστε μηδεμίαν νὰ ἔχῃ ἀξίαν, εἴτε διότι ἀποτελεῖται ἀπὸ πρόσωπα τὰ ὁποῖα ἐξαρτῶνται ἐκ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, εἴτε διότι ὁ ὀργανισμὸς αὐτῆς εἶναι τοσοῦτο πεπαλαιωμένος, ὥστε εἰς τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον καὶ εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ μὴ μένῃ κανὲν δικαίωμα. Ἡ ἀνύψωσις ἐπίσης τοῦ θεσμοῦ τοῦ Βασιλικοῦ Ἐπιτρόπου, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ ἀρκῆται νὰ ὑπογράφῃ τὰ τραπεζογραμμάτια, ἀλλὰ νὰ εἶναι πραγματικὸς ἐπόπτης τῶν ἔργων τῆς Τραπέζης, καὶ ἡ συμμετοχὴ τῆς Πολιτείας διὰ μελῶν τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου θὰ ἐξασφαλίσῃ πάντα τὰ δικαιώματα τῆς Πολιτείας, ἐνῷ συγχρόνως δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ καὶ κατάχρησις διὰ τούτου, διότι δύναται νὰ κανονισθῇ ἡ συμμετοχὴ τῆς Πολιτείας κατὰ βαθμὸν τοιοῦτον, ὥστε ν’ ἀνήκῃ μὲν ἡ πλειονοψηφία εἰς τοὺς μετόχους, ἀλλὰ διὰ τῆς ὑπάρξεως τῶν μελῶν τῶν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ὑποδεικνυομένων ἐν τῷ Διοικητικῷ Συμβουλίῳ ἡ Κυβέρνησις νὰ γνωρίζῃ τελείως τί τελεῖται ἐκεῖ. Καὶ τὸ τοιοῦτον εἶναι εὐχῆς ἔργον νὰ μὴ γίνηται σήμερον διὰ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν μόνον, εἰς τὴν ὁποίαν ἐξασφαλίζει ἡ Πολιτεία τὰ ⅔ τῶν κερδῶν, τοῦ ⅓ ἐξασφαλιζομένου διὰ τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου, ἀλλὰ σήμερον, ὡς ὑπεστηρίχθη ὑπὸ τοῦ κρατίστου Γερμανοῦ οἰκονομολόγου, ὄχι θεωρητικῶς γράφοντος, ἀλλὰ μετέχοντος εἰς τὰ τῆς διοικήσεως τοῦ Κράτους, ὑπεστηρίχθη ὅτι εἰς πᾶσαν ἀνώνυμον ἑταιρείαν ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ἔχῃ ἓν μέλος τοὐλάχιστον, ὅπως διατελῇ ἐν γνώσει τῶν κερδῶν καὶ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν ἐξασφαλίζονται τὰ κέρδη ταῦτα. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἐν γνώσει τῶν τελουμένων, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἐξασφαλίζῃ καὶ ὑπὲρ τῆς Πολιτείας καὶ ὑπὲρ τῆς Κοινωνίας τὰ κέρδη ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἐξασφαλίζωνται χωρὶς νὰ ζημιῶνται οἱ κάτοχοι τῶν μετοχῶν. Ἡ διοίκησις τραπεζιτικῆς ἐπιχειρήσεως δὲν εἶναι κανὲν μεγάλο πρᾶγμα, εἰς τρόπον ὥστε ν’ ἀπαιτῶνται τελείως ἐξαιρετικαὶ γνώσεις, καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ἡ Πολιτεία δὲν θὰ ἐξέλεγε τὰ κατάλληλα πρόσωπα, ὅπως ἀντιπροσωπεύσωσιν αὐτὴν κατὰ τρόπον ὥστε νὰ ἐξυπηρετηθῶσι καὶ τὰ γενικὰ συμφέροντα τῆς Τραπέζης. Ἀπὸ τοῦ 1770 ὁ πατὴρ τῆς οἰκονομίας Ἀδὰμ Σμίθ, ὁ μέγας αὐτὸς ὑποστηρικτὴς τῆς ἀποχῆς τοῦ Κράτους ἀπὸ πάσης ἀναμίξεως εἰς τὰ τῶν κερδοσκοπικῶν ἐπιχειρήσεων, γράφει ὅτι δύο μόνον ἐπιχειρήσεις εἶναι τὰς ὁποίας δύναται τὸ Κράτος νὰ ἐπιχειρήσῃ μετὰ πεποιθήσεως ὅτι θὰ ἐξησφάλιζε κέρδη. Αἱ δύο αὗται ἐπιχειρήσεις εἶναι τὰ Ταχυδρομεῖα καὶ αἱ Τράπεζαι. Καὶ τὰ Ταχυδρομεῖα, ὡς γνωρίζετε, διαχειρίζονται καὶ ὑπὸ βαρβάρων Πολιτειῶν μετ’ ἐπιτυχίας, διότι ἡ φύσις τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης οὐδεμίαν ἀπαιτεῖ εἰδικότητα. Τὸ αὐτὸ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν καὶ περὶ Τραπέζης, διότι δὲν ἀπαιτοῦνται τόσον ἐξαιρετικαὶ γνώσεις, ὥστε καὶ τὰ κατ’ ἰδίαν μέλη τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου νὰ εἶναι τόσον ἔξοχοι τραπεζῖται, ὅπως μὴ ἐκ τῆς ἐλλείψεως ὑπερβολικῶν γνώσεων προκύψῃ ζημία τις. Ἀξιότιμος συνάδελφος προαγορεύσας εἶπεν ὅτι αἱ σχέσεις μεταξὺ Πολιτείας καὶ Τραπέζης εἶναι ἀντίθετοι, διότι ἡ Πολιτεία καὶ ἡ Τράπεζα εἶναι ἀντισυμβαλλόμεναι. Θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἐκφράσω τελείως διάφορον ἰδέαν ὅτι δὲν εἶναι ἀντισυμβαλλόμενοι, ἀλλὰ συμμέτοχοι καὶ διοικοῦσιν ἀπὸ κοινοῦ. Βεβαίως ἔρχεται περίστασις κατὰ τὴν ὁποίαν εἶναι συμβαλλόμενοι, διότι, καθὼς εἶπον, πάντοτε τὸ Κράτος λαμβάνει ἀνάγκην ἐνισχύσεως ἐκ τῆς Τραπέζης, εἴτε ὅπως ἡ Τράπεζα αὐτὴ δώσῃ χρήματα πρὸς τὸ Κράτος, εἴτε ὡς μεσίτης, ὅπως ἐξασφαλίσῃ τὰ διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς Πολιτείας ἀπαιτούμενα ποσά· ἀλλ’ ὑπάρχει καθορισμὸς μεταξὺ Πολιτείας καὶ Τραπέζης, ὥστε νὰ μὴ ὑποτίθεται ὅτι εἴτε ἡ Πολιτεία εἴτε ἡ Τράπεζα πρέπει νὰ ἐκμεταλλευθῶσιν ἡ μία τὴν ἄλλην. Καὶ τοῦτο εἶναι ἀληθές, διότι ἡ ἱστορία δεκάδων ἐτῶν πεπολιτισμένων Κρατῶν πείθει ἡμᾶς περὶ τούτου ὅτι οὐδ’ ἐπὶ παραδείγματι ἦλθεν εἰς ῥῆξιν ἡ Τράπεζα τῆς Ἀγγλίας πρὸς τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἀρκεῖται νὰ δίδῃ ἡ Τράπεζα 2% καὶ 3%, καθ’ ἣν στιγμὴν πᾶσαι αἱ ἄλλαι Τράπεζαι, αἱ ὁποῖαι τροφοδοτοῦνται ἐξ αὐτῆς τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, δίδουσι πολὺ περισσότερα. Ἀλλ’ ἐκεῖ ὑπάρχει ἀντίληψις τῶν μετόχων τοιαύτη, ὥστε νὰ εἶναι ὑπερήφανοι διότι ἀντιπροσωπεύουσι τὴν Τράπεζαν ἐκείνην, ἡ ὁποία στηρίζει τὴν οἰκονομικὴν δρᾶσιν τῆς Χώρας καὶ ἥτις ἐξ αὐτῆς τῆς ἀντιλήψεως ἔχει φθάσει εἰς τοιαύτην περιωπήν, ὥστε νὰ εἶναι τὸ πρῶτον πιστωτικὸν ἵδρυμα τοῦ Κράτους. Δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ ἐπικρατήσῃ ἡ ἀντίληψις ὅτι ἡ Πολιτεία καὶ ἡ Κυβέρνησις ἔχουσιν ἀντίθετα συμφέροντα. Οὐδεὶς περισσότερον τοῦ Κράτους ἐνδιαφέρεται ὑπὲρ τῆς ἐνισχύσεως τῆς Τραπέζης. Ἀπόδειξις τούτου καὶ ἡ Ἑλλάς, ἥτις οὐδέποτε ἠμπόδισε τὴν Τράπεζαν νὰ διοικηθῇ ὡς θέλει καὶ νὰ ἐξασφαλίσῃ κέρδη ἀντίθετα πρὸς τὴν φύσιν τοῦ ἱδρύματος, ἀντίθετα πρὸς Τράπεζαν ἐκδοτικὴν καὶ προεξοφλητικήν, ὡς ἦτο ἡ κερδοσκοπικὴ ἐπιχείρησις τῆς μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας. Τὰ συμφέροντα μεταξὺ Πολιτείας καὶ Τραπέζης εἶναι κοινά, ἀλλὰ δὲν ἕπεται ἐκ τούτου ὅτι πρέπει ἡ Τράπεζα νὰ περιέλθῃ εἰς τάξιν ὑφισταμένου ὑπαλλήλου, τάξιν κλάδου τῆς Πολιτείας, ἀλλὰ καὶ ἂν τοῦτο ἤθελε συμβῆ αἱ νεώτεραι ἀντιλήψεις τῆς Πολιτείας εἶναι τοιαῦται, ὥστε νὰ μὴ ἔχῃ αὕτη τὸ δικαίωμα νὰ ἐξουσιάζῃ τοὺς ὑπαλλήλους της, διὸ καὶ παρέδωκεν εἰς Συμβούλια τὸ ζήτημα τῆς προαγωγῆς καὶ παύσεως σχεδὸν πάντων τῶν ὀργάνων της. Ἡ Τράπεζα ἔχει καθῆκον νὰ ὑποστηρίξῃ τὰ ἴδιά της συμφέροντα ἐρχομένη εἰς σύγκρουσιν πρὸς τὴν Πολιτείαν, ὥστε, ὅταν ἔρχηται οὕτω τὸ ζήτημα, ἡ Κοινωνία νὰ κρίνῃ κατὰ πόσον ἡ Πολιτεία ἢ ἡ Τράπεζα ἔχει δίκαιον. Οἱ πόροι τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὑπῆρξαν πολλάκις καταχρηστικοὶ ἐναντίον τῆς Πολιτείας καὶ τῆς Κοινωνίας. Κατέφυγεν αὕτη εἰς μέτρα ἀνήθικα δι’ οἱανδήποτε κερδοσκοπικὴν ἐπιχείρησιν, τῆς ὁποίας σκοπὸς ἀποκλειστικὸς εἶναι τὸ κέρδος καὶ μόνον μέχρι τοῦ σημείου ὥστε νὰ μὴ τὴν φθάνῃ ὁ ποινικὸς νόμος, ἐπιχείρησιν μὴ ἀναγνωρίζουσαν ἠθικὴν ἀλλὰ μόνον συμφέρον. Τοιαύτην ἀντίληψιν δυστυχῶς εἶχεν οὐχὶ σπανίως ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας γνωρίζει ὅτι ἐζήτησα παρ’ αὐτοῦ πίνακα, ὅστις δὲν μοὶ ἐδόθη οὔτε θὰ μοὶ δοθῇ, τῶν εἰς ὡρισμένον διάστημα ἐπισφαλῶν ἀπαιτήσεων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἵνα ἴδωμεν τίνες παρίστανται ὡς ὀφειλέται δανεισθέντες ἀνεπιστρεπτί, δανεισθέντες ἐν γνώσει ὅτι θὰ μετεβιβάζετο ἡ πίστωσις αὐτῶν εἰς τὰς ἐπισφαλεῖς ἀπαιτήσεις. Ὁ πίναξ δὲν εἶναι εὐχάριστον διὰ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν νὰ γίνῃ γνωστός, ἀλλὰ κατάστημα τὸ ὁποῖο ὑπερηφανεύεται διὰ τὴν διοίκησίν του δὲν ἔπρεπε νὰ δειλιάσῃ νὰ φέρῃ εἰς φῶς τοιαῦτα ἔγγραφα. Εἰς τὰ πιστωτικὰ ἱδρύματα τὰ προνομιοῦχα τὸ ὄμμα τῆς Πολιτείας, διὰ τοῦ Βασιλικοῦ Ἐπιτρόπου, δὲν πρέπει νὰ ἀφήνῃ τίποτε μυστικὸν ἐκτὸς τῶν σχετιζομένων πρὸς μίαν ἐπιχείρησιν. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα κατὰ τὸ παρελθὸν ἦλθε εἰς ῥῆξιν πρὸς τὰς διαφόρους Κυβερνήσεις καὶ κατὰ τὰς πληροφορίας τὰς διδομένας παρὰ τραπεζικῶν ἀσχοληθέντων εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς Τραπέζης καὶ τὰ δίκαια αὐτῆς ὑποστηριζόντων ἡ Πολιτεία εὑρίσκετο ἐν τῷ ἀδίκῳ. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές. Τῷ 1868, ὅτε εὑρίσκετο εἰς ἐθνικὰς δυσχερείας ἡ Κυβέρνησις, δὲν κατώρθωσε νὰ λάβῃ, καὶ ἀπειλήσασα τὴν Τράπεζαν, ἢ ἐλάχιστα ποσά. Τῷ 1893 ἠπειλήθη ἡ σύστασις ἄλλης Τραπέζης, διότι δὲν ἦτο πρόθυμος αὕτη νὰ βοηθήσῃ τὴν Πολιτείαν. Λέγω ταῦτα, ἵνα δείξω ὅτι ἐγὼ τοὐλάχιστον πᾶν ἄλλο ἢ διατεθειμένος εἶμαι ὑπὲρ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, εἰς τρόπον ὥστε νὰ χαίρω διότι ὑπεβλήθη νομοσχέδιον καὶ ἡ Πολιτεία ἀποφασίζει νὰ ἐπεμβῇ εἰς τὰ τῆς διοικήσεως τῆς Τραπέζης, ἵνα ἐγκαινίσῃ τραπεζιτικὴν πολιτικὴν ὑγιεστέραν διὰ τὸ μέλλον, ἐγὼ δὲ νομίζω ὅτι τοιαύτη καλυτέρευσις τῆς ἀντιλήψεως τῆς Τραπέζης ἤρχισε, καὶ ἔχω τὸ παράδειγμα τῆς ἀποχῆς της ἀπὸ ἀναμίξεως εἰς ἐπιχείρησιν ἐπικίνδυνον καὶ ἀσύμφορον πρὸς τὸν σκοπόν της, εἰς τὴν ὕδρευσιν. Νομίζω ὅτι ἐπικρατοῦσι διάφοροι ἀντιλήψεις, διότι ἀπὸ τοὺς γνωστοὺς ὅρους τῆς συναφθείσης συμβάσεως μεταξὺ Τραπέζης καὶ Κυβερνήσεως γίνεται ἀρχὴ ὅπως ἡ Τράπεζα πρώτη προσφέρηται νὰ παράσχῃ ἀνταλλάγματα ἀντὶ τῶν κερδῶν τὰ ὁποῖα ἀσφαλίζει. Θὰ ψηφίσω τὸ νομοσχέδιον, ἂν καὶ δὲν ἐγκρίνω τὴν αἰτίαν τὴν ὑπαγορεύσασαν τὴν ὑποβολήν του. Ὡς ὑπεβλήθη καὶ ὡς εἰσηγήθη ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὁ τίτλος τοῦ νομοσχεδίου θὰ ἦτο ἐπιτυχέστερος, ἂν ἔλεγε περὶ ἀπολύσεως τοῦ κ. Εὐταξίου ἀπὸ τῆς θέσεως τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶχε τὴν εἰλικρίνειαν ν’ ἀπαντήσῃ καὶ ὁλόκληρος ἡ εἰσήγησις τοῦ νομοσχεδίου περιεστράφη εἰς τὰς σχέσεις τοῦ προσώπου τοῦ Διοικητοῦ καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ὥστε ν’ ἀποδώσῃ ὅλον τὸ κακὸν εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ Διοικητοῦ καὶ οὐχὶ εἰς τὸν τρόπον τῆς διοικήσεως τῆς Τραπέζης καὶ τὰς ἀντιλήψεις τῆς διοικήσεως αὐτῆς. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι σφάλμα. Ἡ Κυβέρνησις ζητεῖ νὰ λάβῃ τὸ δικαίωμα νὰ διορίζῃ, τὸ ὁποῖον ἔχει καὶ σήμερον, διότι διὰ Β. Διατάγματος ἐγκρίνεται ὁ διορισμὸς τοῦ Διοικητοῦ.

§204Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν λέγει ἐγκρίνεται. Εἶναι ζήτημα αὐτό.

§205Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὁπωσδήποτε δὲν πιστεύω ὅτι θὰ ὑπῆρχεν ἀντίρρησις καθ’ οἱασδήποτε ἀντιλήψεως, ὄχι τῆς ἰδικῆς μου ὅστις θέλω νὰ ἔχῃ περισσότερα δικαιώματα ἡ Κυβέρνησις, ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀνήκῃ εἰς τὴν Πολιτείαν τὸ δικαίωμα ν’ ἀρνηθῇ τὸν διορισμὸν ἑνὸς Διοικητοῦ, ἀφοῦ τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον καὶ ἡ Συνέλευσις ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ προτείνωσιν ἄλλον ἀντὶ τούτου. Τὸ δικαίωμα ὅμως τῆς ἀπολύσεως εἶναι φοβερόν, τὸ δικαίωμα δὲ τοῦτο δίδει εἰς τὴν Κυβέρνησιν μίαν ἀμφίστομον μάχαιραν, δυναμένην νὰ στραφῇ καὶ ἐναντίον της καὶ ὄχι ἐναντίον τοῦ Διοικητοῦ, διότι οὐδεὶς δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι παρ’ ἡμῖν ἐξέλιπον αἱ ἐπιδράσεις, εἰς τὰς ὁποίας δυνατὸν νὰ μὴ ὑποκύψῃ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἀντλεῖ τοιαύτην δύναμιν ἐκ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἰς τὰς ὁποίας δὲν γνωρίζω ἂν δὲν ὑπέκυπτεν ἄλλη Κυβέρνησις εἰς στιγμὴν καθ’ ἣν θὰ εὑρίσκετο εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο τῆς καταθέσεως τῆς Ἀρχῆς. Δύναται κάποτε, ὅταν ἔχῃ τοιαύτην δύναμιν, νὰ κάμῃ χρῆσιν κακὴν τοῦ τοιούτου δικαιώματος, καὶ εἶναι δυνατὸν ἀκόμη ὑπείκουσα εἰς κακὰς εἰσηγήσεις νὰ κάμῃ χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τούτου, ὅταν δὲν ὑπάρχῃ πραγματικὴ ἀνάγκη. Τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον θέλει νὰ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις ὅπως παύῃ τὸν Διοικητὴν εἶναι τοιοῦτον, ὥστε νὰ καταστήσῃ τὸν Διοικητὴν νευρόσπαστον, ἵνα γίνῃ ἀφορμὴ ὅπως ἡ θέσις τοῦ Διοικητοῦ Τραπέζης τινὸς περιέλθῃ εἰς πρόσωπον ἄσημον, εἰς πρόσωπον τὸ ὁποῖον δυνατὸν νὰ ἔχῃ ὄνομα, κῦρος, κατὰ πλάνην τῆς Κοινωνίας, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ἔχῃ τὴν δύναμιν ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἀπαιτεῖ νὰ ἔχῃ τοιαύτη θέσις. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι, ἂν ἡ Βουλὴ δὲν εὑρίσκετο συγκεκλημένη, ἂν παρήρχετο χρονικόν τι διάστημα ἀπὸ τῆς στιγμῆς καθ’ ἣν ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε τὴν ἀπόφασιν νὰ ὑποβάλῃ τοιοῦτο μέτρον, θὰ ἐπεκράτουν ἄλλαι διαφωτιστικαὶ σκέψεις πρὸς ἐξυπηρέτησιν ἀκριβῶς τοῦ σκοποῦ τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος ἤθελεν ἀγάγει εἰς τὸ εὐχάριστον ἀποτέλεσμα χωρὶς νὰ γίνῃ ἀφορμὴ ἄλλου δυσαρέστου. Εἰς ἐμέ, Κύριοι, τὸ πᾶν σχετικῶς πρὸς τὰς σχέσεις τῆς Τραπέζης καὶ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι οἱ ὅροι τῆς συμβάσεως καὶ ὄχι τὸ πρόσωπον τοῦ Διοικητοῦ. Τὸ πρόσωπον τοῦ Διοικητοῦ δύναται νὰ εἶναι εὐχάριστον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἕνεκα τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς Τραπέζης ἢ τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως δύναται ν’ ἀντιτάσσῃ τὸ non possumus εἰς ἑκάστην δικαιοτάτην ἀπαίτησιν τῆς Πολιτείας. Δύναται ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀπειλῇ τὸν Διοικητὴν καὶ νὰ διορίζῃ ἀντ’ αὐτοῦ ἄλλον, ἀλλ’ ἂν ἡ σύμβασις ἔχῃ συναφθῆ κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε νὰ μὴ ἐξυπηρετῶνται τὰ συμφέροντα τῆς Τραπέζης, οἱοσδήποτε Διοικητὴς καὶ ἂν ἀλλάξῃ, δὲν θ’ ἀλλάξωσι τὰ πράγματα, διότι, καὶ ἂν θέλῃ εἷς Διοικητὴς νὰ εἶναι εὐχάριστος εἰς τὴν Κυβέρνησιν, θὰ εὑρεθῇ πρὸ τοῦ ἀδυνάτου, ἐφ’ ὅσον οἱ ὅροι τῆς συμβάσεως δὲν ἐπιτρέπουσιν εἰς αὐτὸν νὰ φανῇ τοιοῦτος. Τὸ κύριον λοιπὸν θέμα εἶναι οἱ ὅροι τῆς συμβάσεως μεταξὺ Τραπέζης καὶ Πολιτείας, ὄχι δὲ ἡ ἀντίληψις ἐκείνη τῆς εὐκολίας τὴν ὁποίαν θὰ παρέχῃ ὁ ἑκάστοτε Διοικητὴς πρὸς θεραπείαν τῶν ἐκτάκτων ἀναγκῶν τῆς Κυβερνήσεως, ἀναγκῶν αἱ ὁποῖαι συνδέονται πρὸς τὴν ταμειακὴν αὐτῆς κατάστασιν καὶ ὄχι πρὸς τὸ οἰκονομικὸν συμφέρον τῆς Πολιτείας καὶ τῆς Κοινωνίας. Μοὶ ἐπιτρέπεται αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ ἐνθυμηθῶ ὅτι εἰς στιγμὰς παραφορᾶς πρὸ ὀλίγων ἐτῶν μοὶ ἀπεδόθη ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ὅτε ἤλεγχον κακίστην σύμβασιν μεταξὺ τῆς Τραπέζης καὶ τῆς Πολιτείας, δι’ ἧς ἐδάνειζε πρὸς τόκον 7.30%, ἐνῷ διεσάλπιζεν ἀνὰ πᾶσαν τὴν Ἑλλάδα ὅτι τὰ δάνεια τὰ δίδει πρὸς 6%, ὅτι σκέπτομαι ἀντιπατριωτικῶς ἢ ὅτι ἐλυπούμην ὅτι εὐωδοῦντο τὰ πράγματα τῆς Πολιτείας καὶ τῆς Τραπέζης. Παρατηρῶ ὅτι τὸ αὐτὸ γίνεται καὶ τώρα σχετικῶς πρὸς τὸ πρόσωπον τοῦ Διοικητοῦ. Τῷ κατελογίσθη ἔλλειψις πατριωτισμοῦ διὰ τὴν στάσιν του ἀπέναντι τῆς Πολιτείας. Καὶ εἰς τὰς δύο περιστάσεις ἡ Κυβέρνησις εἶναι κατηγοητευμένη ἀπὸ τὴν πολιτικήν της καὶ θυσιάζεται ὑπὲρ τῆς Τραπέζης ἀναλόγως τῆς εὐκολίας μεθ’ ἧς δίδει τὰ δάνεια ἵνα ἐξέρχηται ἀπὸ τὴν ταμειακὴν δυσχέρειαν. Δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι ἡ ταμειακὴ κατάστασις Πολιτείας τινὸς δύναται νὰ εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ θυσιάζῃ πολλάκις τὸ οἰκονομικὸν συμφέρον, οὔτε δὲ κατέκρινα τότε τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἀπεναντίας ἐπῄνεσα τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία, μὴ ἀποβλέπουσα εἰς προσωρινὰς ζημίας ἵνα διεξαγάγῃ πολέμους οἱ ὁποῖοι ἐλάμπρυναν τὴν Ἑλληνικὴν ἱστορίαν, ἐδέχθη οἱουσδήποτε ὅρους, ἀλλὰ κατέκρινα τὴν Τράπεζαν ἥτις, ἐκμεταλλευομένη τὴν ἀνάγκην τῆς Πολιτείας ἵνα δώσῃ δάνεια μὲ τοιούτους βαρεῖς ὅρους, ἐξησφάλιζε τόσα πολλὰ ὀφέλη, τὰ ὁποῖα ἦσαν τελείως ἀδικαιολόγητα, καθ’ ἣν στιγμὴν δὲν εἶχε τὴν γενναιότητα νὰ δώσῃ πλέον τῶν 20 χιλιάδων δραχμῶν ὑπὲρ τῶν θυμάτων τοῦ πολέμου, καίτοι ἐξησφάλιζον ἐξ αἰτίας τοῦ πολέμου 5 ἢ 6 ἑκατομμύρια. Τότε μοὶ ἀπεδόθη μῖσος πρὸς τὴν Τράπεζαν, ὡς δῆθεν προερχόμενον ἐξ ἰδεῶν, ἃς ἔχω κατὰ τοῦ κεφαλαίου, ἐνῷ πᾶν ἄλλο παρὰ κακὰς διαθέσεις ἔχω ἐναντίον ὅλων τῶν κεφαλαίων καὶ πρὸ πάντων τῆς Τραπέζης, ἀπὸ τῆς ὁποίας γνωρίζετε ὅτι ἐξαρτᾶται ἡ οἰκονομικὴ ἀκμὴ ὄχι μόνον τῶν εὐπόρων τάξεων, ἀλλὰ κυρίως τῶν πενομένων τάξεων. Ἂς ἐξετάσωμεν τὰ ζητήματα τῆς ῥήξεως μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Τραπέζης. Ἡ Τράπεζα ἢ μᾶλλον ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης παρουσιάσθη ὅτι μετὰ τὴν χορηγίαν τῶν 65.000.000 ἠθέλησε νὰ ἐκβιάσῃ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐκμεταλλευόμενος τὰς ἀνάγκας τῆς Πολιτείας ν’ ἀξιώσῃ παρ’ αὐτῆς ὅπως ὑποσχεθῇ τὴν παράτασιν τοῦ προνομίου. Ἑπομένως, Κύριοι, ἐγὼ τὸ γεγονὸς αὐτὸ θεωρῶ εὐτυχές, καὶ θὰ ἤμην εὐτυχής, ἂν ἡ Πολιτεία πάντοτε εὑρίσκετο εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀσκήσῃ τοιαύτας ἐκβιάσεις. Οὐδέποτε ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία εὑρέθη εἰς πλέον εὐχάριστον θέσιν ὑπισχνουμένη ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὤφειλε νὰ δηλώσῃ, ὅτι δὲν θὰ κάμῃ δευτέραν Τράπεζαν ἐκδοτικήν. Εἶναι τόσον πλέον ὀρθόν, καὶ παραδέχομαι ὅτι ἐκδοτικὴ Τράπεζα πρέπει νὰ εἶναι μία εἰς ἓν Κράτος, ἀλλ’ ἔπρεπεν ἡ Πολιτεία ν’ ἀπειλήσῃ τὴν Τράπεζαν ὅτι εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν δὲν θὰ ἤρχετο εἰς τὰ σύγκαλά της θὰ ἠδύνατο νὰ ἱδρύσῃ νέαν. Σήμερον εἶχε τὴν εὐκαιρίαν ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία νὰ ἱδρύσῃ Τράπεζαν εἰς τὴν ὁποίαν νὰ δώσῃ τὸ ὄνομα «Ἐθνικὴ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος» καὶ νὰ θέσῃ καὶ πρόσθετον ὅρον ὅτι τὰ προνόμια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὅτε θὰ ἔληγον, θὰ μετεβιβάζοντο εἰς τὴν νέαν Τράπεζαν. Οὕτω θὰ ἐξηνάγκαζε τὴν Τράπεζαν νὰ ὑποκύψῃ εἰς βαρυτέρους ὅρους. Τώρα ἦτο εὐκαιρία ὅπως ἀπειλήσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία καὶ ἐπιβάλῃ τὴν θέλησίν της, διότι ἡ Τράπεζα, ἥτις θὰ ἔβλεπε τὰς μετοχάς της νὰ κατέλθωσιν εἰς τὸ ποσὸν τῶν 1500 δραχμῶν, εἰς τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ εἶναι δυνάμει τοῦ μετοχικοῦ καὶ ἀποθεματικοῦ κεφαλαίου αὐτῆς, θὰ ὑπεχώρει καθ’ ὅλην τὴν γραμμήν. Ὥστε κακῶς ἀντελήφθη ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία τὴν θέσιν της ὅτι δύναται νὰ τὴν ἐκβιάσῃ ὁ Διοικητὴς καὶ οὐχὶ ἡ Τράπεζα. Ἀλλ’ ἀπεπειράθη τοιαύτην πράγματι ἐκβίασιν; Ἐγὼ λέγω ὅτι θὰ εἶναι εὐτύχημα, ἂν ἡ Τράπεζα πάντοτε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἀντιλαμβάνηται τὴν δύναμίν της καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θέλει νὰ ἐκβιάσῃ, παρέχουσα εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν τοῦ Κράτους τὸ δικαίωμα νὰ κανονίζῃ αὐτὸς τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως. Ἐὰν ἐν τῇ ἀντιλήψει ταύτῃ τοῦ Διοικητοῦ ὑπῆρχεν ἡ ἔννοια τῆς ἐκβιάσεως, ὤφειλε νὰ ἐννοήσῃ ὅτι δὲν ἦτο ἰδική του ἐκβίασις καὶ ὅτι ἐδίδετο τὸ δικαίωμα καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ κανονίσῃ τὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης κατὰ βούλησιν, καθ’ οἱονδήποτε ἤθελε τρόπον. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν ἐσκέφθη ὁ ἁρμόδιος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ἢ ἠθέλησε νὰ ζητήσῃ διατί τὸ ἐζήτει εἰς στιγμὴν κρίσιμον διὰ τὸ Ἔθνος, διατί συνέδεε τὴν καταβολὴν τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον ἀπῃτεῖτο διὰ τὴν συντήρησιν τῆς Χώρας μὲ τὸ ζήτημα τῆς ἐπεκτάσεως τῶν προνομίων; Κύριοι, πρέπει νὰ ἔχῃ τις ὀλιγίστας οἰκονομολογικὰς γνώσεις ἵνα ἐννοήσῃ τοῦτο· ἔπρεπε νὰ γνωρίζῃ, καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ Τράπεζα ἔπρεπε νὰ ἐξαγάγῃ 65.000.000, κατὰ τίνα τρόπον θὰ ἐξοικονομήσῃ τὸ ποσὸν τοῦτο. Δὲν εἶναι καθόλου ἄτοπον τὴν στιγμὴν ἐκείνην νὰ σκεφθῇ ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης κατὰ τίνα τρόπον καὶ κατόπιν τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ θὰ ἐκράτει τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν εἰς ἀκμαῖον πιστωτικὸν ἵδρυμα ὡς μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης. Βεβαίως καλῶς ἐσκέφθη ζητήσας τὴν δήλωσιν αὐτὴν, καὶ διὰ νὰ λάβῃ τὴν δήλωσιν αὐτὴν παρεχώρησε τὰ πάντα καὶ εἶπεν ἂς κάμῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅ,τι θέλει ὅσον ἀφορᾷ εἰς τοὺς ὅρους. Ἡ δὲ δήλωσις αὕτη εἶναι τόσον ἱκανοποιητικὴ διὰ τὴν Κυβέρνησιν, πρὸ πάντων δὲ διὰ τὸ πρόσωπον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὥστε ἔπρεπε νὰ θεωρηθῇ ὄχι ὡς ἐχθρικὴ πρᾶξις, ἀλλ’ ὡς πρᾶξις πολὺ κολακευτική, διότι διὰ τῆς δηλώσεως ταύτης ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐδήλου ὅτι, ἂν δὲν εἶχε πεποίθησιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, εἶχε βεβαιότητα εἰς τὸν Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, μὲ πλήρη πεποίθησιν ὅτι ἐν τῇ περινοίᾳ του δὲν θὰ ἐπεβουλεύετο τὰ συμφέροντα τῆς Τραπέζης, ἀλλὰ θὰ ἐξησφάλιζεν εἰς τὴν Τράπεζαν τὰ συμφέροντα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ ἐξασφαλίσῃ, συγχρόνως ὅμως, ὄχι μόνον τὰ συμφέροντα τῶν μετόχων αὐτῆς, ὅπως μέχρι τοῦδε. Τὸ αὐτὸ συνέβη καὶ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν λῆψιν τῶν 3.000.000. Διατί ἆρά γε ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δὲν ἔπρεπε νὰ εἰδοποιηθῇ περὶ τοῦ ποσοῦ τούτου πρὸ ἡμερῶν, ἀλλὰ μόνον διὰ τὰ 65.000.000 ὅτι ἐντὸς δύο ἡμερῶν ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τὸ ποσὸν τοῦτο; Ἀλλ’ ἡ εἰδοποίησις αὕτη δὲν ἐγένετο καὶ διὰ τὰ 3.000.000, διὸ καὶ ἐστενοχωρήθη κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ἐκ τῆς ἐνεργείας αὐτοῦ, ἔστω τῆς προερχομένης ἀπὸ μίαν στενοκεφαλιάν, νὰ θεωρηθῇ ὅτι εἶναι πρᾶξις ἐχθρικὴ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ἐγνώριζεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι ἔπρεπε νὰ εἰδοποιήσῃ τὸν Διοικητὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης προηγουμένως, ὥστε νὰ τῷ δώσῃ τὸν καιρὸν νὰ ἐξεύρῃ τὸ ποσόν; Διότι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐνδιέφερε τὴν Πολιτείαν δὲν ἦτο νὰ λάβῃ τὰ 3.000.000 τῆς ναυαρχίδος, ἀλλὰ νὰ λάβῃ 3.000.000.

§206ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Καὶ τίς σᾶς εἶπεν ὅτι δὲν εἰδοποίησα αὐτόν;

§207Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν μοὶ τὸ εἴπετε οὔτε τὸ ἤκουσα. Ἐν τῷ ἀνακοινωθέντι βλέπω ὅτι δὲν ἐγένετο ἡ εἰδοποίησις ἢ ἂν ἐγένετο δὲν ἐγένετο πρὸ τοσούτου χρόνου, ὥστε νὰ φαίνηται ὅτι δυστροπεῖ ὁ Διοικητὴς καὶ ὑπῆρχεν ἀνάγκη τῆς παροχῆς ὡρισμένου χρόνου, ἀφοῦ ἡ Πολιτεία δὲν ἠδύνατο πλέον ὄχι ἐξ ἀπρονοησίας της, ἀλλ’ ἕνεκα τῶν ἐκτάκτων γεγονότων, τὰ ὁποῖα ἐπέβαλλον εἰς αὐτὴν ἑκατοντάδων ἑκατομμυρίων ἐκτάκτους δαπάνας, δὲν ἠδύνατο νὰ προσπορισθῇ νέους πόρους, ἀλλ’ οὔτε τὸ δάνειον τὸ ὁποῖον συνῆψεν ἦτο δυνατὸν νὰ λάβῃ. Ἀλλ’ ἔστω, Κύριοι, παραδέχομαι πρὸς στιγμὴν ὅτι ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἔπταισεν, ὅτι ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης παρενέβαλε δυσκολίας εἰς τὸ νὰ δώσῃ τὸ χρῆμα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐζητεῖτο ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἠρνεῖτο νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς εἰς κρισίμους στιγμὰς διὰ τὴν Πολιτείαν. Ἐδηλώθη εἰς τὸν κ. Διοικητὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὅτι ἡ στάσις του αὕτη ἔφερεν εἰς δυσχέρειαν τὴν Κυβέρνησιν καὶ κατέστη αὐτὸς προσεκτικὸς διὰ τὸ κακὸν τὸ ὁποῖον ἡ τοιαύτη του ἀντίδρασις, ἡ τοιαύτη του δυστροπία ἐπέφερε; Πταίει εἷς ἁπλοῦς ὑπάλληλος καὶ καλεῖται εἰς ἀπολογίαν· ἡ ἀντίληψις μάλιστα τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας εἶναι νὰ δίδῃ πολὺν χρόνον εἰς τὸν ὑπάλληλόν της διὰ νὰ δικαιολογήσῃ πᾶσαν παράλειψίν του. Δὲν ἐνόμισεν ἡ Κυβέρνησις ὅτι εἶχε καθῆκον νὰ δώσῃ τὴν αὐτὴν προθεσμίαν πρὸς τὸν Διοικητὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὁ ὁποῖος μάλιστα δὲν διαχειρίζεται ἰδίαν περιουσίαν, ἀλλὰ διαχειρίζεται τὴν περιουσίαν Τραπέζης εἰς τὴν ὁποίαν δὲν εἶναι αὐτὸς ἀπόλυτος κύριος νὰ διαθέτῃ τὰ συμφέροντά της; Ἀλλὰ τοῦτο ἐξαρτᾶται παρὰ τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου καὶ παρ’ ἄλλων δυνάμεων τῶν ὁποίων τὴν γνώμην ἴσως ἠθέλησε νὰ λάβῃ πρὶν προβῇ εἰς ἀποφάσεις. Δὲν εἰδοποιήθη καθόλου οὐδὲ ἐκρούσθη ὁ κώδων τοῦ κινδύνου, δὲν ἦλθε τὸ ζήτημα εἰς τὴν Κοινωνίαν διὰ νὰ ἐννοήσῃ ὁ Διοικητὴς τῆς Τραπέζης ὅτι ἡ στάσις του ἀπέναντι τῆς Πολιτείας δὲν εἶναι ἡ προσήκουσα. Ἡ Ἑλληνικὴ Κοινωνία δὲν ἔμαθε τίποτε· ἀπεναντίας εἰς τὸν κυβερνητικὸν Τύπον ἀνηγγέλλετο ὅτι οὐδεμία διαφωνία ὑπάρχει μεταξὺ Πολιτείας καὶ Τραπέζης καὶ ὅτι ὁσονούπῳ καλεῖται ἡ Βουλὴ ἵνα ψηφίσῃ τὴν σύμβασιν αὐτήν, περὶ τῶν ὅρων τῆς ὁποίας ἐν ταῖς μεγάλαις γραμμαῖς ἔχουσι μείνει σύμφωνοι ἡ Πολιτεία καὶ ἡ Τράπεζα. Ἀλλ’ ἐγώ, Κύριοι, παραδέχομαι ὅτι μεθ’ ἅπαντας τοὺς ὅρους αὐτοὺς ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἔπταισεν ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως. Μήπως δὲν μετενόησεν; Ἢ ἆρά γε μετενόησεν, ὅτε τῷ ἐδηλώθη ὅτι ἔπταισε; Τίς ὁ λόγος νὰ λαμβάνηται πρόνοια ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν ἀνάμιξιν τῆς Πολιτείας εἰς τὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἵνα μὴ γονατίσῃ τὸ Κράτος ἀπέναντι τῆς Τραπέζης; Ἀλλ’ ἤδη ἐγονάτισεν ὁ Διοικητὴς ἀπέναντι τῆς Πολιτείας, ὡμολόγησεν ὅτι ἔκαμε λάθος, ἐδήλωσεν ὅτι εἶναι πρόθυμος νὰ παράσχῃ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐζήτησεν ἡ Κυβέρνησις. Ἀφοῦ πάντα ταῦτα ἐγένοντο, ἠδύνατο ἡ περίστασις αὕτη νὰ παρέλθῃ καὶ τὸ Κράτος νὰ σκεφθῇ ὄχι κατὰ τίνα τρόπον θὰ λάβῃ μέτρα κατὰ τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, κατὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τῆς ὁποίας ὁ νῦν Διοικητὴς ἐξακολουθεῖ τὴν ἱστορίαν μὲ ἀντιλήψεις πολὺ φωτεινοτέρας οἱουδήποτε τῶν προκατόχων του. Θ’ ἀπέλθῃ ὁ Διοικητὴς καὶ ἡ Κυβέρνησις θὰ συνάψῃ τὴν σύμβασιν μὲ τὸν διάδοχόν του, ἀλλὰ δύναται νὰ μᾶς πείσῃ ἡ Κυβέρνησις ὅτι ὁ διάδοχός του θ’ ἀφήσῃ τὴν σύνταξιν τῶν ὅρων εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἢ θὰ μᾶς παρουσιάσῃ ἡ Κυβέρνησις σύμβασίν τινα ἡ ὁποία θὰ ἐξασφαλίζῃ περισσότερα κέρδη εἰς τοὺς μετόχους τῆς Τραπέζης καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ μᾶς εἴπῃ ὅτι δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐξασφαλίσῃ ὑπὲρ τοῦ Κράτους περισσότερα; Ἔχει πολὺ μεγάλην εὐθύνην ἡ Κυβέρνησις προκειμένου ν’ ἀπολύσῃ ἕνα Διοικητὴν ὁ ὁποῖος ἀφέθη εἰς τὴν κρίσιν τοῦ Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἵνα αὐτὸς κανονίσῃ τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως, διότι ὁ διάδοχός του δὲν ἠξεύρω ποίας διαθέσεις θὰ ἔχῃ καὶ δὲν ἠξεύρω κατὰ τίνα τρόπον θὰ εἶναι δυνατὸν ἡ Πολιτεία νὰ ἐξαναγκάσῃ αὐτὸν νὰ δεχθῇ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἑκουσίως παρεχώρησεν ὁ νῦν Διοικητής.

§208ΠΟΛ. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Ἄν τὰ παρεχώρησεν ἐκ τοῦ προσώπου του καὶ οὐχὶ ἐξ ὀνόματος τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου, δὲν θὰ εἶχον ἀξίαν. Ἄν τὰ παρεχώρησεν ἐξ ὀνόματος τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου, τότε ἐξακολουθοῦσιν.

§209Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Εἶναι ὀρθὴ ἡ ἀντίρρησίς σας, ὅταν στηρίζηταί τις εἰς τὸ Καταστατικὸν τῆς Τραπέζης, ἐγὼ ὅμως γνωρίζω, ὅπως γνωρίζετε καὶ σεῖς καὶ ὅλος ὁ κόσμος, ὅτι, καθ’ ὃν τρόπον ἔχει συγκροτηθῆ νῦν τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον καὶ καθ’ ὃν τρόπον συγκροτοῦνται τὰ Συμβούλια, ὁ Διοικητὴς εἶναι παντοδύναμος καὶ ἡ θέλησις τοῦ Διοικητοῦ εἶναι καὶ θέλησις τῆς Τραπέζης, διότι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς σᾶς ν’ ἀγνοῆτε οὔτε πῶς συγκροτεῖται τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον οὔτε πῶς γίνονται αἱ Συνελεύσεις, διότι αἱ Συνελεύσεις γίνονται ἐν κρυπτῷ, παρουσιάζονται ὀλίγοι τινὲς καὶ ἀπαγορεύεται εἰς πάντα ἔχοντα ἀντίρρησιν νὰ εἴπῃ τι ἐπὶ τοῦ ἰσολογισμοῦ, διότι εἰς οὐδεμίαν Συνέλευσιν ἀνωνύμου ἑταιρείας τηρεῖται τόση μυστικότης ὅση κατὰ τὴν ἔγκρισιν τοῦ ἰσολογισμοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ὁ Διοικητὴς εἶναι παντοδύναμος. Ὁ διάδοχος τοῦ παρόντος Διοικητοῦ δύναται νὰ ἔχῃ ἄλλας ἀντιλήψεις ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ συμφέροντα τῆς Τραπέζης καὶ τὰς σκέψεις αὐτῆς ἀπέναντι τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας καὶ τῆς Κοινωνίας. Ἀλλά, Κύριοι, ἐτέθη τὸ ζήτημα, ἐτέθη ζήτημα τραπεζικόν. Ἀδιαφόρως πρὸς τὴν αἰτίαν ἡ ὁποία τὸ προυκάλεσεν, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ περιέμενον ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ καθ’ ἣν πρόκειται νὰ δοθῶσι προνόμια καὶ εἰς τὰς νέας χώρας, νὰ διπλασιασθῇ δηλαδὴ ἡ κίνησις καὶ ἡ ζωὴ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, Κυβέρνησιν ἔχουσαν ἀντίληψιν, ὅπως δεικνύει ὅτι ἔχει, ὑπερβολικὴν μάλιστα, ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους καὶ τῆς Κοινωνίας, θὰ περιέμενον ἀναθεώρησιν ὅλης τῆς συμβάσεως, ν’ ἀπειλήσῃ καὶ νὰ ἐπιβάλῃ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ νὰ συνάψῃ νέαν σύμβασιν ἀπ’ ἀρχῆς, παραιτουμένη πάντων τῶν προνομίων τὰ ὁποῖα ἡ ὑπάρχουσα σύμβασις τῇ ἐξασφαλίζει. Καὶ ὑπῆρχε τρόπος νὰ ἐξαναγκασθῇ εἰς τοῦτο ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα καὶ νὰ σωφρονισθῇ, ἂν ἤθελε δυστροπήσει εἰς τοιαύτην αἴτησιν. Ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ συνάψῃ νέαν σύμβασιν ἐπὶ νέων ὅρων, ν’ ἀπαλειφθῶσι πᾶσαι ἐκεῖναι αἱ διατάξεις αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐν ἰσχύϊ σήμερον καὶ συγχρόνως νὰ μᾶς παρουσιάσῃ ἄλλον ὀργανισμὸν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ὄχι τὸν ἀπηρχαιωμένον τοῦ 1840.

§210Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ν’ αὐξήσῃ τὸ μετοχικόν της κεφάλαιον.

§211Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Προσηνέχθη, ὅπως δεικνύει ὁ Διοικητὴς ἐν τῇ ἐπιστολῇ, κάτι πολὺ μέγα. Σήμερον ἡ ἀσφάλεια τῶν ἑκατοντάδων ἑκατομμυρίων τὰ ὁποῖα εἶναι ἐμπεπιστευμένα εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἔχουσιν ὡς ἄγκυραν σωτηρίας τὰ 20.000.000 τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου καὶ τὰ 13.000.000 τοῦ ἀποθεματικοῦ, μὴ δυνάμενα ὡς ἐκ τοῦ Καταστατικοῦ ν’ αὐξηθῶσι. 33 λοιπὸν ἑκατομμύρια στηρίζουσιν ὁλόκληρον αὐτὸν τὸν ὄγκον τοῦ ἐνεργητικοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἡ Τράπεζα προσηνέχθη νὰ τὰ αὐξήσῃ εἰς 80.000.000.

§212ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἐντὸς πόσων ἐτῶν;

§213Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἄλλο. Ἐγὼ σήμερον νομίζω ὅτι εἴχετε τὴν δύναμιν νὰ ὑπαγορεύσητε τὴν σύμβασιν καὶ θὰ ἦσθε εἰς θέσιν ν’ ἀναγκάσητε οἱονδήποτε Διοικητὴν νὰ θέσῃ τὴν ὑπογραφήν του, οὔτε δὲ περιέμενον νὰ ἔλθῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ νὰ εἴπῃ ὅτι εἷς Διοικητὴς ἠθέλησε νὰ τὴν ἐκβιάσῃ, διότι ὁ Διοικητής, ἂν εἶχε τοιαύτην ἀντίληψιν καὶ ἤθελε νὰ ὑποστηρίξῃ τὰ συμφέροντα τῆς Τραπέζης, ὤφειλε νὰ ὑποκύψῃ εἰς τὰς διαταγὰς τῆς Κυβερνήσεως, διότι, ἂν δὲν ὑπέκυπτε, θὰ ἐγίνετο ἀφορμὴ καταστροφῆς τοῦ ἱδρύματος τὸ ὁποῖον διοικεῖ. Τὸ πιστωτικόν μας σύστημα εἶναι τοιοῦτον, ὥστε ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ εἶναι παντοδύναμος· πάντα τὰ πιστωτικὰ ἱδρύματα ἐξαρτῶνται ἐκ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ἐννοεῖτε ὅτι ἡ τοιαύτη συγκέντρωσις εἰς τὰς χεῖρας ἑνὸς πιστωτικοῦ ἱδρύματος γεννᾷ ἓν πιστωτικὸν μονοπώλιον, τὸ ὁποῖον βεβαίως δὲν εἶναι πρὸς ὄφελος τῆς Κοινωνίας. Περιέμενον λοιπὸν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν παροῦσαν στιγμὴν νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν νὰ συνάψῃ σύμβασιν καθ’ ἣν νὰ δίδῃ ἀνταλλάγματα ἀνάλογα πρὸς τὰ κέρδη, τὰ ὁποῖα ἐξασφαλίζει δυνάμει τῶν προνομίων τὰ ὁποῖα λαμβάνει, νὰ ὑποχρεωθῇ νὰ δεχθῇ ὡς μέλη τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου πρόσωπα στελλόμενα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, νὰ δεχθῇ ὅπως ὁ Β. Ἐπίτροπος μὴ περιορίζηται μόνον εἰς τὴν ὑπογραφὴν τῶν μερισμάτων, ἀλλ’ ἔχῃ δικαιώματα, καὶ συγχρόνως διὰ τῆς ἐπεκτάσεως τοῦ προνομίου τὸ ὁποῖον θὰ λάβῃ αἰσθανθῇ ὅτι ἔχει ὑποχρεώσεις ἀπέναντι τῶν ἀπορωτέρων τάξεων πολὺ περισσοτέρας ἐκείνων τὰς ὁποίας ἡ ἰδία ἐδέχθη, ὅπως ἀντὶ 5% δανείζῃ εἰς γεωργικοὺς συνεταιρισμοὺς μέχρι 50.000.000. Εἶχε τὴν εὐκαιρίαν σήμερον, χωρὶς νὰ ζημιώσῃ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, νὰ ἐπιβάλῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς αὐτὴν ὅρους ἀναλόγους πρὸς ἐκείνους τοὺς ὁποίους ἐξησφάλισαν ἄνευ τοιαύτης ἐπιβολῆς ἄλλα Κράτη. Ἄν ἀρχίσω ἀπὸ τῆς Τραπέζης τῆς Ἀγγλίας, πρέπει νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἀντὶ δικαιώματος ἐκδύσεως 15.000.000 λιρῶν εἰς χρεόγραφα τοῦ Ἀγγλικοῦ Κράτους δικαιοῦται νὰ ἔχῃ ἀνάλογον ποσὸν εἰς κυκλοφορίαν, πέρα δὲ τούτου ὑποχρεοῦται νὰ ἔχῃ ἀνάλογον ποσὸν εἰς τὸ ἀπόθεμα. Τὸ προνόμιόν της λοιπὸν περιορίζεται εἰς τοῦτο καὶ μόνον, ὅτι 15.000.000 χαρτονόμισμα θὰ τὰ ἐκδίδῃ καὶ συγχρόνως εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ ἔχῃ διὰ τοῦτο 15.000.000 λίρας εἰς χρεόγραφα τοῦ Κράτους, ὥστε νὰ ἐξασφαλίζῃ τοῦτο πρὸς 2 ἢ 3% 450.000 λίρας κατ’ ἔτος. Ἀντὶ τῶν 450.000 λιρῶν αὐτῶν ἡ Τράπεζα πληρώνει εἰς τὸ Ἀγγλικὸν Ταμεῖον 200.000 λίρας κατ’ ἔτος, τὸ ἥμισυ δηλαδὴ τοῦ κέρδους, καὶ συγχρόνως ἔχει ἀναλάβει ὁλόκληρον τὴν ταμειακὴν ὑπηρεσίαν, εἰσπράττει τοὺς φόρους καὶ πληρώνει τὰ ἔξοδα αὐτῆς. Ἐννοεῖται ὅτι ἡ πληρωμὴ τῆς εἰσπράξεως τῶν φόρων καὶ ἡ πληρωμὴ τῶν ἐξόδων τῆς ταμειακῆς ὑπηρεσίας τόσων δαπανῶν εἰς ἑκατομμύρια ἀπαλλάσσει τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν, οὐδὲν δὲ ἄλλο ἔχει ἡ Τράπεζα ἐκείνη ἢ μόνον τὴν ἀξίαν τὴν ὁποίαν τῇ δίδει ὅτι εἶναι ἡ κυριωτέρα Τράπεζα τοῦ Ἀγγλικοῦ Κράτους. Ἡ Τράπεζα τῆς Γαλλίας δὲν κατορθώνει ν’ ἐπιτύχῃ μακρὰς ἀνανεώσεις τῶν προνομίων της καὶ κατὰ πᾶσαν ἀνανέωσιν εἶναι ὑποχρεωμένη ν’ αὐξάνῃ τὰ δάνεια καὶ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον παρέχει ἀτόκως. Τὰ αὐτὰ γίνονται καὶ εἰς ἄλλας Τραπέζας. Αὐτὰ περιέμενεν ἡ Ἑλληνικὴ Κοινωνία παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὴν ὁποίαν σήμερον ἐδόθη ἡ εὐκαιρία νὰ καταστρέψῃ μίαν συνήθειαν ἡ ὁποία ἐπεκράτησεν ἀπὸ τῆς ἱδρύσεως τῆς Τραπέζης, νὰ ὑπαγορεύῃ τοὺς ὅρους ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα καὶ νὰ ὑποκύπτῃ εἰς αὐτὴν ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία. Σήμερον εἶχε τὸ δικαίωμα, εἶχε τὴν εὐκαιρίαν ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία νὰ ὑπαγορεύσῃ αὐτὴ τοὺς ὅρους, χωρὶς νὰ κάμῃ κατάχρησιν, διότι δὲν θὰ ἐπετρέπετό ποτε ὅπως ἡ ὑπερβολικὴ ἀξία τῶν μετοχῶν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης κατέλθῃ ἔστω καὶ κατὰ μίαν δεκάραν. Τὰ συμφέροντα τὰ ὁποῖα ἐγεννήθησαν εἶναι σεβαστά· οὐδεὶς θέλει ν’ ἀφαιρέσῃ ἐκ τῶν δικαιωμάτων τὰ ὁποῖα ἐγεννήθησαν οὐδὲ ἓν λεπτόν, ἀλλ’ οὔτε κανεὶς δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ οὐδὲ ὑπάρχει καμμία ἀνάγκη ἐξ ἀμελείας τῆς Πολιτείας νὰ ἐξακολουθῇ νὰ ἐξασφαλίζῃ μεγάλα κέρδη ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα. Αὐτὸ περιεμένομεν παρὰ τῆς Πολιτείας καὶ οὐχὶ νὰ μᾶς φέρῃ ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπηγόρευσε, κατὰ τὴν ἐκτίμησίν μου, ἡ ὀργὴ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Πολιτείας, ἐξαφθεῖσα ἐκ τῆς ἀπειρίας καὶ τῆς ἀδυναμίας νὰ ἐκτιμήσῃ τὰ τραπεζιτικὰ γεγονότα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν.

§214Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, ὁμολογῶ τὴν δυσχέρειαν τῆς θέσεως παντὸς θέλοντος νὰ χειρισθῇ τὸ ζήτημα τὸ συζητούμενον κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην κατόπιν τῶν δύο θαυμασίων ἀγορεύσεων τὰς ὁποίας ἤκουσεν ἡ Βουλὴ ἀπευθυνομένας πρὸς αὐτὴν ἐκ μέρους τῶν κ. Βουλευτῶν Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος καὶ Ἀρκαδίας. Ὁμολογῶ ὅτι τὰ ἐπιχειρήματα ἐξηντλήθησαν σχεδὸν ἐν τῷ συνόλῳ καὶ ὅτι ἡ θέσις παντὸς τριτολογοῦντος εἶναι δυσχερεστάτη. Ἀλλ’ ἐπὶ τὸ βῆμα παρῆλθον, διότι φρονῶ ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι τοιαύτης ἐπιβολῆς καὶ τοιαύτης σπουδαιότητος καὶ διὰ τὸ σύνολον τῶν συμφερόντων ἐκ τῆς καθόλου πολιτειακῆς τάξεως ἅτινα θίγει, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἀρχὴν ἥτις πρώτην φορὰν τίθεται ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Πολιτείᾳ, ὥστε νὰ εἶναι ὑποχρεωμένος πᾶς πολιτευόμενος δυνάμενος νὰ εἴπῃ γνώμην νὰ εἴπῃ τὴν γνώμην του καὶ ἐν τῇ παρούσῃ συζητήσει. Τὸ νομοσχέδιον δύναται νὰ ἐξετασθῇ ἀπὸ τριῶν ἀπόψεων. Ἡ πρώτη ἄποψις εἶναι ἡ τοῦ πρώτου ἐδαφίου, ἡ καθιστῶσα τὸ κυβερνητικὸν δικαίωμα ἐπὶ τὸν ἔλεγχον τοῦ διορισμοῦ τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης· ἡ δευτέρα ἄποψις εἶναι ἡ καθιστῶσα τὸ κυβερνητικὸν δικαίωμα περὶ τὴν ἀπόλυσιν. Καὶ εἶπε μὲν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην διακόπτων τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος Βουλευτὴν ὅτι δέχεται ἵνα ἡ διάταξις τοῦ δευτέρου ἐδαφίου ἀπαλειφθῇ, οὐχ ἧττον ὅμως, ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένει ἵνα ψηφίσῃ τὴν διάταξιν τοῦ γʹ ἐδαφίου, τὴν παρέχουσαν τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν πρὸς ἀπόλυσιν ἢ πρὸς ἀνάκλησιν τοῦ διορισμοῦ τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ἐφ’ ὅσον τοῦτο τίθεται ὡς ἀρχή, ἵνα καὶ ἐν τῷ μέλλοντι ἐφαρμοσθῇ, εἶναι ἀναγκαία ἡ ἐξέτασις τοῦ θέματος τούτου. Τρίτη ἄποψις εἶναι ἡ ἀφορῶσα εἰς τὴν συγκεκριμένην περίπτωσιν, τὴν ἀναφυεῖσαν δηλονότι διένεξιν μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῆς Διοικήσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀφ’ ἑτέρου. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ πρῶτον ζήτημα, Κύριοι, νομίζω ὅτι ἐν τῷ θέματι τούτῳ δὲν ἀφίσταμαι τῆς κυβερνητικῆς ἰδέας. Βεβαίως τὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὡς διῳκήθησαν μέχρι τοῦδε, διῳκήθησαν ὀρθῶς, βεβαίως δὲ ἡ ὀρθὴ διοίκησις χορείας ἐντίμων Διοικητῶν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, οἵτινες ὑπῆρξαν πάντες ἐπιφανεῖς πολῖται, ἀλλὰ καὶ ἐπιφανεῖς ἁρμόδιοι ἐπὶ τὸ ἔργον εἰς ὃ ἐκλήθησαν, ἤγαγον τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν εἰς περιωπὴν τοσοῦτον ὑψηλήν, ὥστε νὰ ὑπάρξῃ ὁ σθεναρώτερος οἰκονομικὸς πρόμαχος τοῦ Ἔθνους ἐν ταῖς κρισιμωτέραις περιστάσεσιν ἃς τοῦτο διήνυσεν ἀπὸ τῆς συστάσεως αὐτοῦ. Βεβαίως δὲ εἶναι πολλῆς σημασίας ἡ παρατήρησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος Βουλευτοῦ ἡ συνιστῶσα ἵνα τὸ καλῶς κείμενον μὴ θιγῇ. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἀπὸ ἀπόψεως ἀρχῆς, ἀπὸ ἀπόψεως δόγματος εἶναι ὀρθὸν ἵνα ἡ Κυβέρνησις ἐξασκῇ τὸν ἔλεγχον ἐπὶ τὸν διορισμὸν τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Καὶ κατὰ τοῦτο ἡ διάταξις αὕτη τοῦ νομοσχεδίου παρ’ ἐμοῦ τουλάχιστον δὲν δύναται νὰ εὕρῃ ἀντίρρησιν. Βεβαίως εἰς τὸ ἵδρυμα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης παρέχεται τοιαύτη εἰσφορὰ δυνάμεων ὑπὸ τοῦ Κράτους, ὥστε τοῦτο νὰ καθίσταται ἴδιος ὀργανισμός, σχεδὸν ἰσότιμος πρὸς τὴν Πολιτείαν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς εἰσφορᾶς ταύτης τῶν δυνάμεων, ἥτις καθιστᾷ τὴν Τράπεζαν ῥυθμιστὴν τῆς ὅλης οἰκονομικῆς κινήσεως τῆς Χώρας, ὑπάρχει συγχρόνως καὶ μέγας ὄγκος συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, συμφερόντων διαχειριζομένων ὑπὸ τῆς Τραπέζης. Ἀλλὰ συγχρόνως καὶ ἡ ἐποπτεία ἡ κηδεμονικὴ τὴν ὁποίαν δέον ἐντατικώτερον τὸ Κράτος νὰ ἐνασκῇ ἐπὶ τὴν δρᾶσιν τῆς Τραπέζης ἕνεκα τοῦ ὄγκου τῶν καταθέσεων τῶν κοινωνικῶν αἱ ὁποῖαι εἰσέρρευσαν εἰς τὴν Τράπεζαν, ἐδημιούργησαν οὕτω ταύτην ὡς ἕνα ὀργανισμὸν κυρίαρχον τῆς ὅλης κοινωνικῆς ἀναπτύξεως τῆς Χώρας. Κατὰ τοῦτο λοιπὸν φρονῶ ὅτι ἡ ἀξίωσις τοῦ νομοσχεδίου ἵνα τὸν ἔλεγχον ἀσκῇ τὸ Κράτος διὰ τῆς Κυβερνήσεως αὑτοῦ ἐπὶ τὸν διορισμὸν τῶν Διοικητῶν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἡ ἀξίωσις αὕτη δὲν ἀντίκειται εἰς τὰ ἐν ἄλλοις Κράτεσιν ἰσχύοντα, δὲν ἀντίκειται καὶ πρὸς τὴν ἔννοιαν τὴν ὁποίαν ἐγὼ τοὐλάχιστον ἔχω περὶ τῶν δικαιωμάτων τοῦ Κράτους ἀπέναντι τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἀλλὰ συγχρόνως εἶναι ἀνάγκη καὶ ἀπὸ πρακτικῆς ἀπόψεως ν’ ἀποκατασταθῇ ἡ ἀλήθεια ἐν τῇ ἐγκαθιδρύσει τῶν Διοικητῶν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Μέχρι τοῦδε ἠκολουθήθησαν δύο τινὰ συστήματα, καὶ τὰ δύο συστήματα καλύπτοντα ὑπὸ τὰς γραμμὰς τὴν πραγματικὴν ἐνέργειαν. Εἴτε ὑπῆρξε τὸ σύστημα τῆς ἐπιβολῆς ἐν τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ ὡρισμένης ὁμάδος προσώπων διαχειριζομένων τὴν ἀντιπροσωπείαν τῶν πλείστων μετόχων, κρατούντων δυναστείαν ἐν τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ καὶ ἐπιβαλλόντων ἐν τῇ ἐκλογῇ τοῦ αἱρετοῦ προσώπου τὴν ἰδίαν αὑτῶν θέλησιν, εἴτε ὑπῆρξε τὸ ἕτερον σύστημα, τῆς Πολιτείας οὐχὶ ἀπ’ εὐθείας ἐρχομένης δυνάμει νομοθετικῆς ἀδείας καὶ ἐπιβαλλούσης τὴν ἰδίαν αὑτῆς θέλησιν, ἀλλὰ διὰ μέσου ἐνασκήσεως ἐπιβολῆς ἐπιβαλλούσης τὴν θέλησιν αὑτῆς ἐπὶ τὴν ἐκλογὴν τῶν Διοικητῶν. Καὶ ἡ Πολιτεία ἠδύνατο κατὰ δύο τρόπους ἐμμέσως νὰ ἐπιβάλλῃ τὴν θέλησιν αὑτῆς, εἴτε χειριζομένη μέγαν ἀριθμὸν μετόχων, οὐχὶ ἀποτελούντων βεβαίως τὴν πλειονοψηφίαν, ἀλλὰ μέγαν καὶ σοβαρὸν ἀριθμὸν μετόχων ἀνηκόντων εἰς τὰ Σωματεῖα τὰ ἀπὸ τῆς κυβερνητικῆς κηδεμονίας ἐξηρτημένα, ἐπιβάλλουσα δὲ τὴν θέλησιν αὑτῆς οὐχὶ ὡς Πολιτεία ἐπὶ τοὺς κηδεμονευομένους, ἀλλ’ ὑπὸ τῶν προσώπων τῶν κυβερνητῶν ἐπὶ τοὺς ὑπαλλήλους τοὺς διοικοῦντας τὰ Σωματεῖα ταῦτα, εἴτε διὰ τοῦ ἑτέρου μέσου, τῆς ἐπιβολῆς τῆς θελήσεως τῆς Πολιτείας οὐχὶ πλέον ὑπὸ τῶν κυβερνητῶν ἐπὶ τοὺς ὑπαλλήλους, ἀλλ’ ὑπὸ τῶν ἀρχηγῶν τῆς ἐν τῷ Κράτει πλειονοψηφίας ἐπὶ τῆς κοινῆς γνώμης. Διότι μὴ λησμονῶμεν ὅτι οἱ μέτοχοι εἶναι καὶ ἐκλογεῖς, ὅτι καὶ οἱ μέτοχοι ἔχουσι πολιτικὰ φρονήματα, καὶ μὴ λησμονῶμεν ὅτι ὁσονδήποτε ἕκαστος μέτοχος ἔχει ἐν ἑαυτῷ τὴν συνείδησιν τῆς ζημίας καὶ τοῦ κέρδους, ἀλλ’ ἐν τῷ συνόλῳ ἐν τῇ Συνελεύσει δημιουργεῖται καὶ τὸ φρόνημα τὸ πολιτικόν, καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἀσκοῦσα ἐπίδρασιν πολιτικὴν ἐν τῇ Χώρᾳ, ἔχουσα πλειονοψηφίαν ἢ ἔχουσα ἐπὶ τῆς κοινῆς γνώμης κραταιὰν ἐπιβολήν, δύναται νὰ ἐνασκήσῃ τὴν ἐπιβολὴν ταύτην ἐπὶ τῆς γνώμης τῶν μετόχων. Ἡ ἀντίληψις τῶν πολιτικῶν ἠθῶν ἐν Ἑλλάδι εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ εἶναι ἰσχυροτέρα ἡ ἐπιβολὴ τοῦ κρατοῦντος ἐν τῇ δημοσίᾳ γνώμῃ πολιτικοῦ ἀρχηγοῦ τῆς ἐπιβολῆς τῆς ζημίας ἢ τοῦ κέρδους ἑκάστου ἀτόμου πρὸς ἑαυτό. Ἀλλ’ ἀντὶ τῶν δύο τούτων μέσων, μέσων ἐξερχομένων τῆς ἀληθείας, μέσων ἐξερχομένων ὑπὸ τὰς γραμμὰς, εἶναι προτιμοτέρα ἡ ἐνάσκησις τῆς πραγματικῆς θελήσεως τοῦ Κράτους διὰ φανερᾶς πράξεως, διότι τὸ δικαίωμα τῆς φανερᾶς ταύτης πράξεως παρέχει τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, διότι, ἂν τὸ νομοσχέδιον ψηφισθῇ, ἐν τῷ μέλλοντι δὲν θὰ ἔχῃ ἀνάγκην ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ προέλθῃ εἰς συνεννόησιν μετὰ τοῦ ὑποψηφίου Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀλλ’ οὔτε ὁ Διοικητὴς θὰ ἔχῃ ἀνάγκην νὰ προέλθῃ εἰς συνεννοήσεις πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀπόρροια τῆς συνεννοήσεως ταύτης θὰ εἶναι προεξόφλησις τῶν δικαιωμάτων τῶν μετόχων ἐκ μέρους τοῦ ἑνὸς καὶ προεξόφλησις τῶν δικαιωμάτων τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας ἐκ μέρους τοῦ ἄλλου. Διότι ἡ ἐμφάνισις τοῦ ὑποψηφίου Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης παρὰ τῷ κ. Πρωθυπουργῷ καὶ ἡ συνεννόησις ὅτι ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀντιρρήσεως θέλει ὑποχωρήσει πρὸς τὰς ἀξιώσεις τῆς Κυβερνήσεως — διότι, ὅταν ὑπάρξῃ διαφωνία πραγματική, θέλει σπεύσει ὁ Διοικητὴς νὰ ὑποβάλῃ τὴν παραίτησιν αὑτοῦ καθ’ οἱονδήποτε τύπον, εἴτε τὸν ἀξιωθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἴτε τὸν διατυπωθέντα ὑπὸ τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης — ἡ τοιαύτη συνεννόησις τί ἄλλο σημαίνει εἰμὴ ἐκ μέρους τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀπεμπόλησιν τῶν δικαιωμάτων τῶν μετόχων, οἱ ὁποῖοι ἔταξαν τοῦτον ὑπερασπιστὴν τῆς Τραπέζης, ἐκ μέρους δὲ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐνίσχυσιν ἐπιβολῆς. Διὰ τίνος μέσου; Διὰ προεξοφλήσεως τῆς γνώμης τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, διότι, ὡς ἔχουσι σήμερον τὰ πράγματα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, δὲν ὑπάρχει δικαίωμα ἐπιβολῆς τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῷ παρόντι. Ἀφοῦ δὲ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δηλοῖ πρὸς τὸν Διοικητὴν ὅτι ἔχει ἀξιώσεις καὶ ὅτι ἐν ᾗ περιπτώσει διαφωνήσῃ θέλει παραιτηθῆ, τοῦτο σημαίνει ὅτι, ἂν μὴ παραιτηθῇ, θέλει πράξει τοῦτο τὸ ὁποῖον ἐδήλωσε κατόπιν διὰ τῆς ἐπιστολῆς του ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ὀρθότερον εἶναι, ἵνα μὴ τοιαῦτα λαμβάνωσι χώραν καὶ μὴ ἐρχώμεθα κατόπιν ἐν τῇ Βουλῇ ἵνα δικάζωμεν ὡς δικασταὶ τὸν πταίσαντα ἐν τῇ συνεννοήσει ταύτῃ· ὀρθότερον εἶναι ἵνα λάβῃ, ὡς πανταχοῦ συμβαίνει, ἡ Κυβέρνησις τὸ δικαίωμα ἵνα ἀποφαίνηται γνώμην ἐλευθέραν καὶ φανερὰν ἐν τῇ ἐκλογῇ τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Κατὰ τοῦτο λοιπὸν νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθοτέρα ἡ ἐμφάνισις τῆς ἀληθείας ἐν τῇ νομοθεσίᾳ ἡμῶν ἄνευ καλυμμάτων, ὄπισθεν τῶν ὁποίων ἡ θέλησις ἑκάστου ἐκδηλοῦται καὶ ἐπιβάλλεται. Ὅσον ὅμως καὶ ἂν εἶμαι σύμφωνος πρὸς τὴν τιθεμένην διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀρχήν, τοσοῦτον εἶμαι τελείως ἀντίθετος, ῥιζικῶς ἀντίθετος, πρὸς τὴν ἔννοιαν τῆς καταλύσεως τῆς θητείας τοῦ Διοικητοῦ, διότι τὸ δικαίωμα τῆς ἀνακλήσεως τοῦ διορισμοῦ τοῦ Διοικητοῦ, εἴτε ὡς ἔχει διατυπωθῇ ἐν τῷ κυβερνητικῷ νομοσχεδίῳ, ἐξαιρεθῇ δηλονότι διὰ πράξεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, εἴτε διὰ τοῦ ἐπαγγελθέντος ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ μέτρου ἐξαιρεθῇ, δηλονότι δι’ ἰδίου νομοσχεδίου, τὸ δικαίωμα παραμένει πάντοτε δικαίωμα καταλύσεως τῆς θητείας. Τὸ δικαίωμα τῆς ἀνακλήσεως τοῦ διορισμοῦ σημαίνει δημιουργίαν διὰ τῆς νομοθεσίας προσωρινότητος ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἐγκρινομένης, δημιουργίαν τῆς προσωρινότητος τοῦ Διοικητοῦ, καὶ ἐκ τῆς ἐννοίας τῆς προσωρινότητος τοῦ Διοικητοῦ ἑνὸς τοιούτου ὀργανισμοῦ γεννῶνται οἱ κίνδυνοι περὶ τῆς ἀνεξαρτησίας αὐτοῦ τοῦ ὀργανισμοῦ. Ὡς ἔχει ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου, βεβαίως, Κύριοι, ἂν ἤθελε ψηφισθῇ, δημιουργεῖ περὶ τὴν διοίκησιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης κινδύνους παμμεγίστους, δημιουργεῖται ὁ παμμέγιστος κίνδυνος ὅτι ἡ θέσις τοῦ Διοικητοῦ εἶναι θέσις ἐξαρτωμένη ἐκ τῆς θελήσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀλλὰ καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν γίνῃ δεκτὴ ἡ ἀρχὴ αὕτη καὶ γένηται δεκτὴ ἡ ἑτέρα ἀρχή, ὅτι ἑκάστοτε ἀναλόγως τῆς διαφωνίας, ἢ ἐπὶ τῇ ἀφορμῇ διαφωνίας ἢ διενέξεως μεταξὺ Τραπέζης καὶ Κυβερνήσεως, θέλει κληθῆ ἡ Βουλὴ ἵνα ἀποφανθῇ, ὁ κίνδυνος εἶναι μείζων ἔτι, διότι τότε γεννᾶται ὄχι πλέον ὁ κίνδυνος αὐτός, ὅτι γίνεται νευρόσπαστον ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἰς χεῖρας τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ γεννᾶται ὁ κίνδυνος ὅτι ἐκ τῆς συζητήσεως τοιούτων θεμάτων ὑπὸ τῆς Βουλῆς θὰ γίνωνται ἀποκαλυπτήρια τῶν ἑκάστοτε διαφορῶν μεταξὺ Τραπέζης καὶ Κράτους, καὶ ἴσως ἀποκαλυπτήρια τῆς καταστάσεως εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται τὸ Κράτος ἵνα προκαλῇ ταύτας, καὶ ἐνώπιον τοιούτου θεάματος καὶ τοιούτων κινδύνων εὑρισκόμεθα τὴν στιγμὴν ταύτην συζητοῦντες. Κύριοι, δὲν εἶναι δυνατόν, ὡς ἔχουσι τὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐν Ἑλλάδι, ὡς ἔχει ὁ δεσμὸς τῆς Τραπέζης πρὸς τὸ Κράτος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ἀκίνδυνον ἔργον τὸ τοιοῦτον, ὅτι παρὰ ταῖς ξέναις ἀγοραῖς ἡ ἔννοια τῆς διοικήσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἔννοια ταυτόσημος πρὸς τὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους. Μὴ λησμονῶμεν δ’ ὅτι ἀκριβῶς διότι ἡ ἔννοια τῆς διοικήσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὑπῆρχε σαφῶς κεχωρισμένη ἀπὸ τῆς ἐννοίας τοῦ Κράτους κατωρθώθη ἵνα κατὰ τὴν διάρκειαν δύο πολέμων ἡ Τράπεζα, συμβαλλομένη πρὸς τὸ Κράτος ἀλλὰ καὶ πρὸς τὰ ξένα κεφάλαια, προσπορίσῃ τὸν σωρὸν τῶν ἑκατομμυρίων τὰ ὁποῖα προσεπόρισεν εἰς τὸ Κράτος καὶ κατέστησε τοῦτο ἱκανὸν ἵνα διεξαγάγῃ μεθ’ ἧς διεξήγαγεν ὁρμῆς καὶ ῥώμης τοὺς δύο νικηφόρους πολέμους. Ἐὰν ἡ ἔννοια αὕτη ἤθελεν ἐκλίπει, ἐὰν ἤθελε γεννηθῆ ἐντύπωσις εἰς τὰς ξένας ἀγορὰς ὅτι ἡ διοίκησις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ παράρτημα τοῦ Κεντρικοῦ Ταμείου τοῦ Κράτους, δεχομένη διαταγὰς ἀπὸ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἤθελε καταλίπει τὴν Τράπεζαν ἡ ἰδία αὐτῆς πίστις καὶ ἡ πεποίθησις τῶν ξένων κεφαλαίων ἐπὶ τὴν ῥώμην τὴν οἰκονομικὴν αὐτῆς τῆς Τραπέζης καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὸ ἵδρυμα ἤθελε παύσει πλέον ν’ ἀποτελεῖ ὀργανισμὸν παράπλευρον τοῦ Κράτους καὶ παρέχοντα εἰς τὸ Κράτος τὴν δύναμιν αὐτοῦ, ἀλλ’ ἤθελεν ἀποτελέσῃ ἀσθενὲς ῥαβδίον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐχρησιμοποιεῖτο ἵνα παύῃ καὶ τοῦτο τὸ Κράτος. Καὶ ἔχομεν παραδείγματα ἄλλοτε, ὁπότε ὑπὸ Διοικητὴν μεγαλοπράγμονα ἀληθῶς ἀπέβη πρώτην φορὰν ἡ Τράπεζα σχεδὸν παράρτημα τοῦ Κράτους καὶ ἐγεννήθη ἡ ἐντύπωσις ἐν ταῖς ξέναις ἀγοραῖς ὅτι ἡ Τράπεζα εἶχε λάβει τὸν δρόμον τὸν οἰκονομικὸν τοῦ Κράτους, δεχθεῖσα νὰ γίνῃ ὑποκατάστημα τοῦ Κεντρικοῦ Ταμείου. Καὶ τότε ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐκινδύνευσε τὸν αὐτὸν κίνδυνον μετὰ τοῦ Κράτους, ὅτε ἤρχισεν ἡ κατερείπωσις τῶν οἰκονομικῶν αὐτοῦ, καὶ ἔπρεπε νὰ ἴδωμεν τὸ πρωτοφανὲς θέαμα νὰ διαπραγματευθῇ καὶ σύμβασιν ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἵνα, εὐτυχῶς διὰ τὴν Τράπεζαν καὶ εὐτυχέστερον διὰ τὸ Κράτος, σὺν τοῖς συμφέρουσι τοῦ Κράτους προστατευθῶσι καὶ τὰ συμφέροντα τῆς Τραπέζης. Καὶ εἴδομεν τὴν Τράπεζαν ἀναθάλλουσαν καὶ πάλιν εἰς ὀργανισμόν. Καὶ ὁ κίνδυνος διὰ τὴν Τράπεζαν ὑπῆρξεν οἷος καὶ διὰ τὸ Κράτος, ἀλλὰ καὶ δι’ ἅπαντα τὸν ὀργανισμὸν τῶν κοινωνικῶν συμφερόντων, τὰ ὁποῖα συνέχει ἡ Τράπεζα καὶ παρὰ τὴν πτώχευσιν τοῦ Κράτους, διότι ἡ Τράπεζα δὲν ἦτο εἰς κατάστασιν πλέον, μὴ ἔχουσα ἰδίαν δύναμιν καὶ πίστιν, ν’ ἀσκήσῃ τὴν κοινωνικὴν οἰκονομίαν. Πρὸς τοιούτους κινδύνους βαίνομεν, ἂν θέσωμεν τὴν βάσιν ὅτι ἡ Τράπεζα ἔπαυσε πλέον ἀπὸ τοῦ νὰ ἔχῃ τὴν θέσιν τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ ἰσχυροῦ, τοῦ παραπλεύρου πρὸς τὸ Κράτος, τοῦ ὀφείλοντος νὰ θεραπεύῃ τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ὀφείλοντος νὰ ἔχῃ καὶ ἰδίαν ἀνεξαρτησίαν καὶ οἰκονομικὴν δύναμιν, ἂν μεταβληθῇ εἰς κατάστημα τοῦ ὁποίου τὴν θέλησιν διέπει ἡ Κυβέρνησις, ἀπολύουσα τὸν Διοικητὴν τῆς Τραπέζης καθ’ ἣν στιγμὴν ἤθελεν ἔχει ἀντίθετον γνώμην πρὸς τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ταῦτα δύνανται τὰ δεινὰ νὰ προκύψωσι βεβαίως ἐκ τῆς ἐνασκήσεως τοῦ δικαιώματος τῆς ἀπολύσεως ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Μὴ λησμονῶμεν δέ, Κύριοι, ὅτι ἡ ἔννοια τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐν τοῖς κοινοβουλευτικοῖς πολιτεύμασιν εἶναι ἔννοια ἡ ὁποία δὲν παρέχει πάσας τὰς ἀσφαλείας καθ’ ἃς περιπτώσεις πρόκειται νὰ συζητηθῶσι τοιαῦτα δικαιώματα· μὴ λησμονῶμεν ὅτι εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ πολιτεύματα, ἰδίως δ’ εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα προσομοιάζουσι πρὸς τὸ ἐν Ἑλλάδι καθεστώς, ἡ ἔννοια τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου πάντοτε προσομοιάζει πρὸς τὴν ἔννοιαν τῆς μόνης Ἀρχῆς, διότι εἰς τὰ καίρια καὶ σοβαρὰ ζητήματα πρωτεύει ἐπὶ τοσοῦτον ἡ γνώμη τοῦ Πρωθυπουργοῦ, οὐχὶ ὡς Προέδρου πλέον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἀλλ’ ὡς ἀρχηγοῦ τῆς πλειονοψηφίας, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἵσταται τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ὥστε οἱ Ὑπουργοὶ νὰ μεταβάλλωνται κυρίως εἰς προϊσταμένους τῆς διοικήσεως, ἀλλ’ εἰς τὰ πλεῖστα τῶν ζητημάτων νὰ εἶναι ὑποτεταγμένοι εἰς τὴν πρωτεύουσαν γνώμην τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ὅστις παρέχει καὶ εἰς τοῦτο τὴν γνωμοδότησιν πρὸς διορισμὸν καὶ ἔχει τὸ δικαίωμα καὶ τοῦ ἐξαναγκασμοῦ τούτων εἰς παραίτησιν καὶ διέπων τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς διέπει καὶ τὴν γνώμην τῶν Ὑπουργῶν εἰς πάντα τὰ κοινωνικὰ ζητήματα· βαίνομεν λοιπὸν τοιουτοτρόπως οὐχὶ εἰς δημιουργίαν ζητήματος τὸ ὁποῖον διὰ κανονικῆς συζητήσεως καὶ προσφορᾶς δύναται νὰ ὀνομασθῇ ζήτημα πειθαρχικόν, οἷον εἶναι ἡ ἀπόλυσις ἑνὸς Διοικητοῦ τῆς Τραπέζης, ἀλλὰ παρέχομεν εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν τὸ δικαίωμα ἵνα αὐτὴ κατὰ τὴν γνώμην τοῦ ἑνὸς καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς δυνάμεως τοῦ ἑνὸς μοναρχικῶς λύῃ τὸ ζήτημα τοῦ διορισμοῦ, τῆς ἀπολύσεως ἑνὸς Διοικητοῦ τοιούτου πιστωτικοῦ ἱδρύματος. Αὐταί, Κύριοι, εἶναι αἱ πραγματικαὶ ἀντιλήψεις περὶ τῶν συμβαινόντων εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ Κράτη· ἂν δὲ εἰς πᾶν κοινοβουλευτικὸν Κράτος αὐταὶ αἱ ἀντιλήψεις, πλὴν τῆς Γαλλίας, ἥτις ἔχει εἰδικοὺς ὅρους συνθέσεως κοινοβουλευτικῶν ὁμάδων, ἐὰν αἱ πραγματικαὶ ἀντιλήψεις εἶναι τοιαῦται εἰς πάντα τὰ κοινοβουλευτικὰ Κράτη, κατὰ μείζονα λόγον εἶναι ἐν Ἑλλάδι, ἔνθα ἡ ἔλλειψις ἐκλογικοῦ ὀργανισμοῦ ἀπὸ μακρᾶς σειρᾶς ἐτῶν ἐδημιούργησε τὴν παντοκρατορίαν τῶν Πρωθυπουργῶν, εἰδικῶς δὲ ἀπὸ τῆς ἀνωμάλου περιστάσεως τῆς ἐπαναστάσεως τῆς στρατιωτικῆς ἐδημιούργησε παντοκρατορίαν τοιαύτην, ὥστε πρὶν ν’ ἀκούσω τοὺς ἰδίους συναδέλφους ἐν τῇ Βουλῇ ἐπιτιμῶντας ὅτι ἐλέχθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἡ λέξις δικτατορία, διότι ἀπὸ τετραετίας ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων τῶν ἐξωτερικῶν ἀλλὰ καὶ ἡ κατάστασις ἡ ἐσωτερικὴ καὶ ἡ διάθεσις τῆς κοινῆς γνώμης — δὲν ἐξετάζω ἂν δικαίως ἢ ἀδίκως, ἐξετάζω τὸ πραγματικὸν γεγονὸς — ἐδημιούργησε τοιαύτην δύναμιν εἰς ἓν καὶ μόνον πρόσωπον, ὥστε ὑπὸ τὸ πρόσχημα καὶ τὸ πρίσμα τῶν κοινοβουλευτικῶν θεσμῶν εἰς τὰ συνταγματικὰ πολιτεύματα πράγματι ἄρχει εἷς καὶ παρ’ αὐτῷ δὲν θὰ εἴπω τίποτε ὑπερβολικὸν ἐὰν εἴπω ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ ἐπέχουσι τὴν θέσιν γραμματέως τῆς Ἐπικρατείας καὶ οὐχὶ πραγματικοῦ Ὑπουργοῦ. Αὐτὴ εἶναι ἡ θέσις τῶν πραγμάτων. Οὕτως ἔχουσι λοιπὸν τὰ πράγματα καὶ ἔχουσιν οὕτως ἐν τῇ ἀληθείᾳ· εὑρισκόμεθα πρὸ ἀληθοῦς δικτατωρίας καί, ἂν τοῦτο μετὰ λύπης καὶ συστολῆς ἔπρεπε νὰ λέγηται ἀπὸ τοῦ βήματος, μὲ ἀναγκάζουσι νὰ εἴπω τοῦτο αἱ ἐπιτιμήσεις τὰς ὁποίας ἤκουσα ἐν τῇ Βουλῇ ἐπὶ τῷ ἀκούσματι τῆς δικτατωρίας· ἂν ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων ἡ ἐσωτερικὴ καὶ ἡ ἐξωτερικὴ καθιστᾷ τὴν ὕπαρξιν τῆς δικτατωρίας ὑπαρκτήν, δεχόμεθα ταύτην, ἀλλ’ οἱ ἐπιθυμοῦντες, Κύριοι, τοὺς δικτάτωρας μοὶ ὑπενθυμίζουσι πολὺ θλιβερὰν ἐποχὴν τῆς ἱστορίας.

§215Λ. ΝΑΚΟΣ. Δὲν νομίζετε ὅτι τὰ μαθήματά σας εἶναι περιττά;

§216Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἕκαστος θέλει νὰ διδάξῃ, πᾶς δὲ μὴ διδασκόμενος...

§217Λ. ΝΑΚΟΣ. Ναί, ἀλλὰ καὶ οἱ διδάσκοντες πρέπει νὰ εἶναι ἀνάλογοι.

§218Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἂν δὲν θέλητε ν’ ἀκούσητε...

§219Λ. ΝΑΚΟΣ. Θέλω ν’ ἀκούσω, ἀλλὰ νὰ μὴ ἀκούῃ καὶ ἡ Βουλὴ ὡς Σῶμα ὕβρεις.

§220Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἤκουσεν ἡ Βουλὴ ὡς Σῶμα.

§221Λ. ΝΑΚΟΣ. Ἡ Βουλὴ οὐδέποτε ἠνέχθη δικτάτωρα, οὔτε ἠνέχθη Πρωθυπουργὸν δικτάτωρα, ἀλλ’ ἀναγνωρίζει τὸν Πρωθυπουργὸν ὡς ἀρχηγὸν τῆς πλειονοψηφίας, ὁ ὁποῖος ἐτίμησε καὶ τὴν πλειονοψηφίαν καὶ τὸ Ἔθνος.

§222Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριε συνάδελφε, χαίρω πολὺ διότι ὅσα εἶπον ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκίνησαν τὴν εὔλογον διαμαρτυρίαν σας. Εἴμεθα σύμφωνοι. Ἀλλὰ δὲν εἶμαι σύμφωνος πρὸς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐπετίμησαν πρίν. Εἰς αὐτὸ εἴμεθα σύμφωνοι. Λοιπόν, Κύριοι, τοιαύτη εἶναι ἡ κατάστασις, καὶ ἡ κατάστασις αὕτη γεννᾷ τοὺς μεγαλυτέρους κινδύνους ἀκριβῶς ἐπὶ τὴν ἐνάσκησιν τῶν δικαιωμάτων τὰ ὁποῖα διὰ τοῦ νομοσχεδίου ζητοῦνται. Ἀλλ’ ἂς ἔλθωμεν, Κύριοι, εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ἑτέρου ζητήματος. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐδήλωσεν ὅτι αὐτὸς παραιτεῖται—ὑποθέτω ὅτι εἶμαι ἐν τῇ ἀκριβείᾳ — τῆς διατάξεως τοῦ βʹ ἐδαφίου, ἐπιφυλασσόμενος ἵνα, ἐάν τις περίπτωσις δοθῇ ἐν τῷ μέλλοντι, νέος κανονισμὸς γίνῃ ἐν τῷ Σώματι.

§223ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὄχι ἐπιφυλασσόμενος ἐγώ.

§224Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὄχι. Ἐπιφυλασσομένης τῆς Βουλῆς. Εἶναι ἀτυχὴς ἡ ἔκφρασις. Ἐπιφυλασσομένου τοῦ δικαιώματος τῆς Βουλῆς. Τοιουτοτρόπως ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα πάντοτε.

§225ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν θὰ γράψωμεν τίποτε ἐξ αὐτῶν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ.

§226Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἡ ἐπιφύλαξις αὕτη δὲν θ’ ἀναγραφῇ βεβαίως ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εἴπω τοιοῦτό τι ἐγώ· ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἡ ψήφισις τῆς ἀρχῆς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διὰ τῆς ἀνάγκης τῆς ἀπολύσεως τοῦ σημερινοῦ Διοικητοῦ αὐτὴ ἀκριβῶς εἶναι ἡ καθιέρωσις τῆς ἀρχῆς. Κύριοι, ἴδωμεν τί εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ ἐν τῷ μέλλοντι. Ἡ Τράπεζα κατηγορεῖται καὶ κατηγορήθη πρότερον ὅτι ἤσκησε τοιαύτην ἐπιβολὴν ἐπὶ τῶν Κυβερνήσεων, ὥστε αὕτη ἐθεωρήθη ὡς Κράτος ἐν Κράτει, φοβοῦμαι δὲ ὅτι οἱ περισσότεροι στρέφονται τὴν στιγμὴν ταύτην κατὰ τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης οὐχὶ δι’ ὅσα κατηγοροῦνται ὅτι ἔπραξεν ὁ Διοικητής, ἀλλὰ διότι βαρέως φέρουσι πολλαὶ ψυχαὶ Ἑλληνικαὶ τὸ ὅτι ἡ Τράπεζα ὠρθώθη ὡς ὀργανισμὸς ἰσχυρὸς ἐν τῷ Κράτει. Ἡ ἐπιβολὴ ἐνασκεῖται, ὡς εἶπον οἱ προαγορεύσαντες, κατὰ δύο τρόπους· ἢ εἶναι ἐπιβολὴ ἐκ τῆς ὑπεροχῆς τῶν διαχειριζομένων, ἢ εἶναι ἐπιβολὴ ἐκ τῆς ὑπεροχῆς τῶν ἀναγκῶν· τὴν στιγμὴν ταύτην, προκειμένου περὶ τοῦ ζητήματος τὸ ὁποῖον προυκάλεσε τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου, φοβοῦμαι ὅτι ὑπῆρξαν ἀμφότερα τὰ αἴτια ἕνεκα τῶν ὁποίων ἡ Τράπεζα κατηγορεῖται ὅτι ἤσκησεν ἐπιβολήν. Κύριοι, ἀναμφισβητήτως, ὡς ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος Βουλευτὴς ἀνέπτυξεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, τὸ Κράτος δὲν κατώρθωσεν ἐπὶ τόσην σειρὰν ἐτῶν νὰ ὀργανώσῃ ἐκείνας τὰς ὑπηρεσίας αἵτινες εἶναι οἱ βοηθοὶ καὶ οἱ ἀρωγοὶ παντὸς Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὅπως διαπραγματεύηται τὰς συμβάσεις· τοῦτο δ’ εἶναι μία ἀδυναμία ὀργανικὴ τοῦ Κράτους, ἡ ὁποία καθιστᾷ τοῦτο ὑποδεὲς ἀπέναντι τῶν μετ’ αὐτοῦ διαπραγματευομένων, καὶ ἕνεκα τούτου οὐχὶ πλέον ὁ Ὑπουργὸς ὡς ἀρχηγὸς συνόλου ὑπηρεσιῶν στρέφεται πρὸς τὴν Τράπεζαν διαπραγματευόμενος, βοηθούμενος παρὰ τῶν ὑπηρεσιῶν αὐτοῦ, ἀλλ’ ὁ Ὑπουργὸς στρέφεται ὡς ἄτομον πλέον, ἄτομον ἐπιζητοῦν ν’ ἀσκήσῃ τὴν ἰδίαν ἐπιβολὴν ἐπὶ τῶν ἀντιπροσωπευόντων τὴν Τράπεζαν, τὴν ἐπιβολὴν τῶν γνώσεων, τὴν ἐπιβολὴν τῆς δογματικῆς ἐμπειρίας. Καὶ ἔχομεν ἁπτὸν παράδειγμα ἐν τῇ προκειμένῃ περιπτώσει ὅτι, ἐφ’ ὅσον τὴν διαπραγμάτευσιν πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν κατὰ τὴν καταγγελθεῖσαν ἐκβίασιν, τὴν ὁποίαν δὲν θεωρῶ ὡς ἀληθῆ, ὡς θ’ ἀναπτύξω βραδύτερον, ἐφ’ ὅσον τὴν διαπραγμάτευσιν ἤσκει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος δὲν λέγω ὅτι στερεῖται ἐμπειρίας, οὔτε θὰ ὑποστηρίξω ἐγὼ τοιοῦτό τι, ἀλλ’ ὅστις λόγῳ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ καθεστῶτος καὶ τοῦ κυβερνητικοῦ καθεστῶτος δὲν δύναται ν’ ἀσκήσῃ ἐπὶ τῆς Διοικήσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τὴν ἐπιβολὴν τὴν πρέπουσαν, ἐφ’ ὅσον γινώσκει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ὅτι ὑπάρχει ἄλλος, ὁ αὐτὸς ἔφα, δὲν ἠδύνατο ν’ ἀσκήσῃ ὁ Ὑπουργὸς τὴν ἐπιβολὴν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλ’ ἤσκει ἐπ’ αὐτῆς τὴν ἐπιβολὴν τοῦ εἰσηγητοῦ τοῦ μεταφέροντος προτάσεις. Ὅτε ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εὑρέθη ἀντιμέτωπος τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τότε τί ἐγένετο ἡ θρυληθεῖσα ἐκβίασις; Ἐγκατελείφθη. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς αὐτῆς δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νομοθετήματος παρέχοντος τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν πρὸς ἀπόλυσιν τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀφοῦ ἤρχισεν ἡ ἐπίκρισις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ κακομεταχείρισις αὐτοῦ, ἵνα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀναγνωρίσῃ τὸ δικαίωμα τοῦ Διοικητοῦ. Ἀλλ’ ὅταν τοιαῦτα γίνωνται εἶναι τότε ἀνάγκη νὰ ψηφίσωμεν νόμον πρὸς ἀπόλυσιν τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης; Καὶ ἔχομεν παραδείγματα παλαιότερα. Ὅτε Πρωθυπουργοὶ ἦσαν Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ἀείμνηστος Θ. Δηλιγιάννης καὶ ὁ ἀείμνηστος Χ. Τρικούπης καὶ ὁ κ. Δ. Ῥάλλης, ὅστις ἐλάμβανε κατὰ προτίμησιν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ὁσάκις ἐγίνετο Πρωθυπουργός, ὁσάκις ἐπίσης Ὑπουργὸς περιωπῆς ἀτομικῆς ὡς ὁ ἀείμνηστος Α. Σιμόπουλος διηύθυνε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, αἱ διαπραγματεύσεις τῆς Κυβερνήσεως μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἶχον χαρακτῆρα ἐπιβολῆς τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς κυβερνητικῆς θελήσεως ἐπὶ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ἀλλ’ ὁσάκις ἀντελαμβάνετο ἡ Διοίκησις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὅτι εἶχεν αὐτὴ τὴν ἠθικὴν ἐπιβολὴν ἐπὶ τῶν διαπραγματεύσεων, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ θέλησις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὑπερίσχυε τῆς θελήσεως τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἔφθασαν τὰ πράγματα ὥστε, ὅτε ὁ πρώην Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὁ ἀείμνηστος Βαλαωρίτης, ἤσκησεν ἐπιβολὴν ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Κοινωνίᾳ καὶ ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Πολιτείᾳ οἵαν οὐδεὶς ἕτερος Διοικητὴς ἐν Ἑλλάδι ἤσκησεν, ἐπιβολὴν ἀγαθοποιόν, ὑπῆρξε τοιαύτη ἡ ἐπιβολὴ αὐτοῦ, ὥστε αἱ διαπραγματεύσεις τῶν δανείων δὲν ἐγένοντο ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἐκπροσωπουμένην ὑπὸ τοῦ Διοικητοῦ, ἀλλ’ ἐγένοντο ὑπὸ τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης πρὸς πάσας τὰς δανειακὰς ὁμάδας ὡς συμπαρέδρου τῆς Πολιτείας ὡς οἰκονομικοῦ Συμβούλου τοῦ Κράτους. Καὶ ἂν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἤσκησεν ἐπιβολὴν τοιαύτην ἤσκησεν ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ μακαρίτου Βαλαωρίτου, ὥστε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἦσαν ἐν ὁμοφωνίᾳ, διότι ἦτο ἡ ἐπιβολὴ τῆς Κοινωνίας, ἐπιβολὴ ἐπὶ τοῦ προσώπου τοῦ Βαλαωρίτου. Ἀλλά, Κύριοι, νομίζετε ὅτι θὰ ὑπάρξῃ ἀνάγκη ποτὲ προσφυγῆς εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν πρὸς ἀπόλυσιν τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἂν ἐν τῷ μέλλοντι ὑπάρξωσι πρὸς διαπραγμάτευσιν συμβάσεις περὶ ἐπεκτάσεως ἢ ἀνταλλάγματος τοιούτων προνομίων; Ποτέ. Διότι ἐν τῇ τοιαύτῃ διαπραγματεύσει ὁ παρέχων εἶναι τὸ Κράτος καὶ λαμβάνουσα εἶναι ἡ Τράπεζα τότε δὲ ἡ Τράπεζα ἔχει ὅλην τὴν δύναμιν καὶ ἡ περίπτωσις τῆς διαφωνίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προκύψῃ, πότε θὰ προκύψῃ; Θὰ προκύψῃ ὅταν τὸ Κράτος εὑρισκόμενον ἐν γονυκλισίᾳ ἔχῃ τὴν ἀνάγκην τὴν δανειακήν· ὅταν τὸ Κράτος εἶναι τὸ αἰτοῦν καὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἡ παρέχουσα, τότε τὸ Κράτος στερεῖται τῆς ἰσχύος νὰ ἐπιβάλλῃ αὐτὸ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ θέλησιν. Καὶ ἡ περίστασις αὐτὴ προέκυψε σήμερον. Καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν τὸ Κράτος εὑρέθη εἰς τὴν κατάστασιν νὰ διαφωνήσῃ πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν λόγῳ δανειακῆς διαφορᾶς εἶναι συμφέρον ἡ διαφωνία αὐτὴ νὰ ἔλθῃ οὐ μόνον ἐν ὄψει τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ ἐν ὄψει τῆς Κοινωνίας καὶ τῶν ἀγορῶν; Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ δικαιολογία τῆς ἀπολύσεως τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ποία θὰ εἶναι; Θὰ εἶναι διαφωνία περὶ τοὺς δανειακοὺς ὅρους. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, εἴτε τὸ Κράτος ἐπιζητεῖ ὑπέρογκα εἴτε ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ζητεῖ ἐκβιαστικοὺς ὅρους, πάντοτε βάσις εἶναι ἡ οἰκτρὰ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Κράτους. Καὶ εἶναι κέρδος διὰ τὸ Ἔθνος; διὰ τὴν Κοινωνίαν ἡ γνωστοποίησις τοιούτου γεγονότος; Ἢ νομίζετε ὅτι σήμερον, ἂν μὴ αἱ ἐξαιρετικαὶ περιστάσεις αἵτινες διέπουσιν ἡμᾶς ἐπέτρεπον τὸν δανεισμὸν τῶν 20.000.000 καὶ ἂν ἐπρόκειτο περὶ κανονικῆς λειτουργίας τῶν ξένων ἀγορῶν, ἡ νύξις τῶν ἀπλύτων τοῦ Κράτους θὰ συνετέλει εἰς ἐνίσχυσιν τῆς πίστεως τοῦ Κράτους ἐν ταῖς ξέναις ἀγοραῖς; Θὰ συνετέλει εἰς τὴν κατασπίλωσιν τῆς πίστεως τοῦ Κράτους. Ἂν σήμερον λαμβάνομεν τὰ 20.000.000 ἀπὸ τὴν Γαλλικὴν ἀγοράν, λαμβάνομεν ταῦτα ὑφ’ οὓς ὅρους διέπονται σήμερον πᾶσαι αἱ Εὐρωπαϊκαὶ ἀγοραί, διότι ἡ δημοσία γνώμη τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ αἱ ἐκδηλώσεις αἱ διὰ τῶν δημοσιογραφικῶν ὀργάνων ἐπανειλημμένως γενόμεναι ἔχουσιν ὡς πιστοποίησιν ποῦ στρέφονται αἱ συμπάθειαι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἂν ταῦτα δὲν ὑπῆρχον, ἤρκει ἡ διαφωνία, ἤρκει ἡ συζήτησις ἡ ὁποία διεξήχθη τὴν ἑσπέραν ταύτην, ὡς καὶ ὅσα ἐν τῷ Τύπῳ ἐγράφησαν καὶ ὅσα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἐλέχθησαν, ὡς καὶ ὅσα ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἀνεκοινώθησαν, ἵνα ἡ πίστις τοῦ Κράτους διασαλευθῇ. Ἐρωτῶ· συμφέρουσι πάντα ταῦτα; Ἀλλά, Κύριοι, φοβοῦμαι ὅτι τὸ τοιοῦτο μέτρον ἐν τῷ μέλλοντι δύναται νὰ πλήξῃ καὶ τὴν πολιτειακὴν ἠθικήν. Κύριοι, ὁσονδήποτε καὶ ἂν εἶναι σεβασταὶ καὶ ὑψηλὰ κεῖνται αἱ ἐξουσίαι, ὁσονδήποτε ἀνεκτὰ καὶ ἠθικὰ ἂν εἶναι τὰ ἄτομα, ὑπάρχει εἰς ἕκαστον ἄτομον καὶ τὸ ὁρμέμφυτον τῆς ἰδίας ἀμύνης, τὸ ὁποῖον εἶναι δῶρον θεῖον καὶ τὸ ὁποῖον οὐδεὶς δύναται ν’ ἀφαιρέσῃ παρ’ οὐδενός. Ὑποθέσατε, Κύριοι, μίαν κατάστασιν ὁμαλὴν κοινοβουλευτικήν, δηλονότι πλειονοψηφίαν κανονικὴν καὶ μειονοψηφίαν ἀρκετὰ ἰσχυράν, σεβαστήν, δυναμένην ν’ ἀγωνισθῇ καὶ νὰ παραλύσῃ ἐν δεδομένῃ στιγμῇ τὰς κυβερνητικὰς ἀποφάσεις ἐπὶ τοιούτου θέματος, δυναμένην νὰ συγκινήσῃ τὴν κοινὴν γνώμην κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ἡ κυβερνητικὴ ἐξουσία νὰ σταματήσῃ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Καὶ ὑποθέσατε διαφωνίαν τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν Διοίκησιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἂν ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκηται ἐν δυνάμει τινὶ ἀπέναντι τῆς κοινῆς γνώμης, τί θὰ συμβῇ; Ὁ διαφωνῶν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης θὰ στραφῇ πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν καὶ ὁ ἀγὼν μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Διοικήσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης μοιραίως θὰ λάβῃ χαρακτῆρα ἀγῶνος πολιτικοῦ. Εἶναι μοιραῖα ταῦτα. Καὶ ἡ διαφωνία ἐνώπιον τῆς Βουλῆς θὰ γίνῃ διαφωνία πολιτική, καὶ ἀποτέλεσμα τῆς πολιτικῆς διαφωνίας θὰ εἶναι ἡ πλήρης δημοσιότης τῆς καταστάσεως τῶν οἰκονομικῶν τῆς Χώρας. Ἂν ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκηται ἐν τῇ κοινῇ γνώμῃ διασεσαλευμένη, θὰ πτοηθῇ τοὺς κινδύνους πρὸ τοῦ ἀγῶνος, ὥστε εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν βούλησιν τοῦ Διοικητοῦ, ὅστις θὰ εἶναι θέσει ἰσχυρός. Ἂν εὑρεθῶμεν πρὸ ἀνωμάλου κυβερνητικῆς καταστάσεως οἵα εἶναι ἡ παροῦσα...

§227ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Καθόλου ἀνωμάλου σήμερον.

§228Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ νὰ ὑπάρχῃ τοιαύτη ἀνισότης καὶ ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἐν τῇ κοινῇ γνώμῃ ἐν κοινοβουλευτικῷ Κράτει καὶ τοῦτο εἶναι ἀνωμαλία· δὲν τὸ εἶπον ὑπὸ κακὴν ἔποψιν. Οὐχὶ ἀνωμαλία ὡς πρὸς τὰ ἀποτελέσματα, διότι τὰ ἀποτελέσματα δύνανται νὰ εἶναι καλά· ὅπου ὑπάρχει τοιαύτη ἀνισορροπία δυνάμεων δὲν δύναται παρὰ νὰ εἶναι ἀνωμαλία. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὁ Διοικητὴς τῆς Τραπέζης εἶναι χειροκίνητος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅστις, εἰσάγων ἐνώπιον τῆς Βουλῆς νομοθέτημα διὰ τοῦ ὁποίου ἐξουσιοδοτεῖται ἡ Κυβέρνησις εἰς ἀπόλυσιν τοῦ Διοικητοῦ, δὲν καταρρίπτει μόνον τὸν Διοικητὴν ἀπὸ τῆς θέσεώς του, ἀφοῦ ὁ ἀγὼν θὰ εἶναι ἄνισος, ἀλλὰ θὰ καταρρίψῃ καὶ τὸ ἄτομον ἀπὸ τοῦ ἐδάφους εἰς τὸ ὁποῖον δύναται νὰ σταθῇ ὡς ἄνθρωπος, διότι, Κύριοι, ἡ δημοσία συζήτησις περὶ ἀπολύσεως τοιούτων Ἀρχῶν εἶναι λίαν ἐπιβλαβής, καθόσον εἶναι ἀπολύσεις αἱ ὁποῖαι δὲν θίγουσι τὸ ἀξίωμα, ἀλλὰ τὸ ἄτομον, καὶ ὁ Διοικητὴς ὅστις θὰ εὑρεθῇ πρὸ τοιαύτης καταστάσεως θὰ συλλογισθῇ ὅτι διατρέχει τὸν κίνδυνον ὄχι μόνον, τῆς ἀπολύσεως, ὅστις εἶναι μικρότερος, ἀλλὰ τοῦ δημοσίου στιγματισμοῦ, διότι τὸν κίνδυνον τοῦ δημοσίου στιγματισμοῦ διατρέχουσι πάντες ἐκεῖνοι οἵτινες μὴ ἔχοντες δύναμιν ν’ ἀντιμετωπίσωσι τὴν ἰσχὺν εὑρίσκονται ἐκτεθειμένοι ἐκ τῆς κοινοβουλευτικῆς ἰσχύος, ἥτις θέτει τοὺς νόμους, ἀπέναντι τῆς κοινῆς γνώμης τῆς ἰσχυούσης, ἥτις καθιστῶσα ἕνα χαρακτηρισμὸν περὶ ἑνὸς ἀτόμου καθιστᾷ ἀνίσχυρον τὴν ἄμυναν πλέον εἰς αὐτό. Ἐν οἱᾳδήποτε τοιαύτῃ περιπτώσει ὁ Διοικητὴς τοῦ ὁποίου θὰ ζητηθῇ ἡ ἀπόλυσις ὑπὸ τοιούτους ὅρους κοινοβουλευτικοὺς καὶ κοινῆς γνώμης ἤθελε κινδυνεύσει νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἐθνικὸς προδότης, διότι περὶ τοιούτου κινδύνου πρόκειται καὶ οὐχὶ περὶ κινδύνου σχετιζομένου πρὸς τὴν ἐντιμότητα τῶν ἀτόμων. Εἰς τοιαῦτα ἄτοπα, Κύριοι, ἄγει ἡ ὑποβολὴ νομοθετήματος παρέχοντος τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν πρὸς ἀπόλυσιν τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Τώρα θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ δι’ ὀλιγίστων νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα τὸ τρίτον. Ἐζητήθη ἡ διάταξις δι’ ἧς παρέχεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα τῆς ἀπολύσεως τοῦ Διοικητοῦ, καθόσον ὁ Διοικητὴς εὑρέθη εἰς διαφωνίαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καταστήσας ἐμφανὲς ὅτι εἶναι δύναμις κακοποιός, κατὰ τὴν φράσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εἶναι δύναμις ἀντιδραστική, ἥτις ἐπεζήτησε καθ’ ὑποτροπὴν νὰ ἐκβιάσῃ τὸν κυβερνήτην τοῦ Κράτους. Ποία εἶναι ἡ δευτέρα περίπτωσις τῆς ἐκβιάσεως; Ἡ πρώτη ἦτο τοῦ δανείου πρὸς ἀγορὰν τοῦ θωρηκτοῦ· ἡ δευτέρα εἶναι τῶν περιφήμων χρημάτων τῆς περιφημοτάτης ἐπιτροπῆς τῆς ναυαρχίδος. Κύριοι, ἡ πρώτη περίπτωσις θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ συμφωνήσω μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος ὅτι εἶναι περίπτωσις προδίδουσα ἴσως δυσχέρειαν διαπραγματευτικήν, ἴσως ἀκαμψίαν διαπραγματευτικήν, ἴσως ἀδεξιότητα διαπραγματευτικήν, ἀλλὰ βεβαίως ποτὲ πρόθεσιν ἐκβιάσεως τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ ἐκβιαστής, ὅταν προΐσταται τοιούτου ἱδρύματος καὶ ἐπιχειρῇ νὰ ἐκβιάσῃ, βεβαίως δὲν τρέπεται εἰς φυγὴν πρὸ τῆς πρώτης κατανεύσεως τῶν ὀφρύων τοῦ Διός, διότι ἐδῶ παρεστάθη εἰς τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὅτι ἐπὶ τῇ πρώτῃ ἐξεγέρσει τοῦ θυμοῦ του ὁ Ὑποδιοικητὴς τότε τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὑπέκυψε. Καὶ ἐρωτῶ, Κύριοι· εἴδετέ ποτε κανὲν εἶδος τοιούτου ἐκβιαστοῦ ὅστις τοιαύτην ἔχων δύναμιν, ὢν δανειστὴς ἀπέναντι τῶν ὀφειλετῶν σπεύδει εἰς τὴν πρώτην ἐξέγερσιν τοῦ δανειζομένου νὰ εἴπῃ: «Μά, Χριστιανέ μου, πάρε αὐτὰ τὰ ὁποῖα ζητεῖς καὶ ἔλα σὺ νὰ κρίνῃς τὰ περαιτέρω»; Τὰ γενόμενα προδίδουσιν ὅτι ὑπῆρξε κακὴ συνεννόησις. Ἡ δήλωσις τοῦ κ. Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἶναι δήλωσις καθιστῶσα τὸ ζήτημα ὅτι δὲν ἐζήτησε σύμβασιν περὶ ἀνταλλαγμάτων, περὶ ἐπεκτάσεως προνομίων, ἀλλ’ ὅτι ἐπεζήτησε μόνον τὴν κατ’ ἀρχὴν ἀποδοχήν. Ἦτο δὲ ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ καταρτισθῇ σύμβασις ἐντὸς μιᾶς ἢ δύο ἡμερῶν περὶ ἐπεκτάσεως προνομίων. Ἀλλ’ ἂν ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἔστω καὶ ἂν εἶχε τὴν ἀτυχῆ ἔμπνευσιν νὰ ἐπιβάλῃ τὴν θέλησιν αὑτοῦ ἐπὶ τὸ Κράτος, δὲν πρέπει νὰ νομισθῇ ὅτι εὑρέθη ἐν ἀπολύτῳ κακῇ πίστει, ὅτε εἰς τὴν ἄρνησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ νὰ δεχθῇ τὸν ὅρον ἔστω—διότι δὲν εἶναι ὅρος, εἶναι μία ἐκδήλωσις εὐχῆς—ἔσπευσε νὰ δηλώσῃ ὅτι ζητοῦμεν τὴν κατ’ ἀρχὴν ἀναγνώρισιν τῆς ἐπεκτάσεως τοῦ προνομίου, καὶ ὅτε τῷ ἐδηλώθη πῶς θὰ γίνῃ ἡ διαπραγμάτευσις, ἂν οἱ προβαλλόμενοι ὅροι εἶναι ἀπαράδεκτοι, εἶπεν ὅτι καθιστᾷ τὸν Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου διαιτητήν, φαντάζεσθε τίνα σημασίαν ἔχει νὰ εἶναι ὁ Πρωθυπουργὸς διαιτητὴς μεταξὺ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τοῦ κ. Διοικητοῦ. Αὐτὴ ἡ ἐκ μέρους τοῦ Διοικητοῦ ἀποδοχὴ τοῦ ὅρου τούτου αἴρει ἐντελῶς πᾶσαν ἔννοιαν ἢ ὑπόνοιαν ὅτι ἐσκόπει τὴν ἐπιβολὴν ἐπὶ τοῦ Κράτους βίας ἐκ μέρους τῆς Τραπέζης πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς ἐπεκτάσεως τοῦ προνομίου. Καὶ διὰ τοῦτο πάντα τὰ γενόμενα, καὶ ἂν ὑπῆρξε τὴν στιγμὴν ἐκείνην παρεξήγησις ὅτι ἐσκοπεῖτο ἐπιβολὴ τῆς διοικήσεως τῆς Τραπέζης ἐπὶ τὸ Κράτος, πάντα τὰ γενόμενα ἔπρεπε ν’ ἄρωσι τὴν παρεξήγησιν, καὶ ἦραν πράγματι τὴν παρεξήγησιν, διότι τὰ κατόπιν τὰ καθ’ ὅλον τὸ θέρος γενόμενα ἀποδεικνύουσιν ὡς Διοικητὴν καταστήματος θέλοντος νὰ ἐκβιάσῃ τὴν Κυβέρνησιν. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν δευτέραν πρᾶξιν καθ’ ἣν ἐπιτηδείως ἐπεχείρησεν ὁ Διοικητὴς νὰ παρεμποδίσῃ τὴν λῆψιν τῶν χρημάτων τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἠθέλησε νὰ παγιδεύσῃ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ παρεισήγαγε τοῦτον εἰς μίαν συνεδρίασιν πολυμελοῦς Σωματείου, εἰς τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἠδύνατο νὰ κάμῃ τὰς δεούσας δηλώσεις, τὰς ἀληθεῖς δηλώσεις. Τί εἶναι ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτή; Συνεστήθη πρὸ ἑνὸς ἔτους μία Ἐπιτροπή, εἰς ἣν πλὴν τοῦ Ναυάρχου Κουντουριώτου ἔχουσι συγκεντρωθῆ 41 πρόσωπα τελείως ἄσχετα πρὸς οἱονδήποτε ναυτικὸν ζήτημα. Αὕτη ἀνέλαβε τὴν κατασκευὴν ναυαρχίδος. Καὶ μάλιστα αὕτη ἀνέλαβε καὶ ἔργα τοῦ Ναυάρχου, διότι ὥρισε τὴν ναυαρχίδα καὶ τῇ ἔδωκε καὶ βαπτιστικὸν ὄνομα, τὸ ὄνομα «Βασιλεὺς Κωνσταντῖνος». Ἐπὶ τέλους τὸ ἔργον, παρὰ πάσας τὰς ἀτελείας καὶ τὰς ἀδεξιότητας ὑφ’ ἃς συνελήφθη, ἤχθη εἰς ἀρκετὰ εὐτυχὲς συμπέρασμα, διότι συνελέγησαν 3½ ἑκατομμύρια δραχμῶν. Ἀλλ’ ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη, ὡς δύναται ἐκ τοῦ τίτλου νὰ συμπεράνῃ τις, δὲν δύναται νὰ ὑποτεθῇ ὅτι εἶναι Ἐπιτροπὴ αὐτή, ἀλλ’ εἶναι σωματεῖον ἔχον ἴδιον ὀργανισμὸν ἐγκριθέντα ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι ἦτο ἀναγκαία ἡ ἔγκρισις διὰ συλλογὴν τῶν ἐράνων. Ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη εἶχεν ἐν τῷ ὀργανισμῷ της διάταξιν, ὅτι τὰ χρήματα ἔπρεπε νὰ εἶναι κατατεθειμένα παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ. Τοῦτο τὸ ζήτημα ἐγέννησε τὴν ἀνάγκην τῶν συζητήσεων, τὴν ἀνάγκην τῆς παρεμβάσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν παρὰ τῇ Τραπέζῃ, ἵνα γένηται ἡ συνεννόησις περὶ τοῦ τρόπου τῆς παραλαβῆς τῶν χρημάτων. Ἀλλ’ οἱ Κύριοι 42 οἱ ὁποῖοι συνῆλθον ἐν τῇ Τραπέζῃ συζητοῦντες περὶ τοῦ ἀμέσου ἢ μὴ τῆς λήψεως τῶν χρημάτων καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐνεθυμήθησαν ὅτι ὑπάρχει νόμος περὶ σωματείων ψηφισθεὶς ὑπὸ τῆς Βουλῆς κατὰ τὸν Ἰούνιον καὶ τεθεὶς εἰς ἰσχὺν ἀπὸ τῆς 25 Σεπτεμβρίου, ὅστις ἐν ἄρθρῳ 10 ὁρίζει ὅτι τὰ χρήματα παντὸς σωματείου ὑποχρεωτικῶς κατατίθενται παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ καὶ οὐχὶ εἰς τὸ δημόσιον Ταμεῖον καὶ πᾶς διαχειριστὴς συναινῶν εἰς κατάθεσιν ἔξω τῆς Τραπέζης ὑπόκειται εἰς ποινικὴν καταδίωξιν;

§229Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶσθε νομικὸς διαπρεπὴς καὶ ἀπορῶ πῶς λέγετε ὅτι ἡ Τράπεζα εἶναι σωματεῖον, ἐνῷ εἶναι καθίδρυμα.

§230Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἴδετε ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως» πῶς ἔχει ὁ ὀργανισμός του;

§231Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ σωματεῖον ὑποθέτει ὁλότητα, ἡ ὁποία ἐργάζεται διὰ τῶν ἰδίων της δυνάμεων καὶ ἀπαρτίζει περιουσίαν ἢ κάμνει ἓν ἔργον· πρόκειται περὶ ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι δι’ ἰδίων εἰσφορῶν κάμνουσιν ἓν ἔργον.

§232Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὑπάρχει τὸ Διάταγμα τὸ ἐγκρῖνον τὸν ὀργανισμὸν τοῦ σωματείου αὐτοῦ ὑπογεγραμμένον ὑπὸ τοῦ προέδρου Κουντουριώτου, γραμματέως Βολονάκη καὶ διαφόρων ἄλλων μελῶν, δι’ οὗ ἐδόθη ἡ ἄδεια τῆς συλλογῆς ἐράνων. Μὴ λησμονεῖτε δ’ ὅτι ἔχετε ῥητὴν διάταξιν παρέχουσαν καὶ τὴν ἄδειαν εἰς τὰ σωματεῖα νὰ κάμωσιν ἐράνους. Ὡς ἔχει ὁ ὀργανισμὸς αὐτὸς ἀπαγορεύεται ἡ μεταβολὴ τῆς καταθέσεως ἐξ αὐτοῦ τοῦ νόμου, οἱ δὲ κ. Ὑπουργοὶ μετέθησαν παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ, ἵνα ζητήσωσι τὴν ἄνευ νομοθετικῆς ἀδείας ἀνάληψιν τῶν χρημάτων αὐτῶν. Αὕτη εἶναι ἡ θέσις τῶν πραγμάτων. Τώρα βεβαίως δὲν δύνασθε νὰ συνομολογήσητε τὸ ἀντίθετον, διότι δὲν σᾶς συμφέρει, ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἐζητήθη πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἦτο ἀδύνατον νὰ γίνῃ. Καὶ ὅτε τοιοῦτον ἐζητήθη, εὑρίσκετο ἐν δόλῳ ὁ Διοικητὴς τῆς Τραπέζης μὴ σπεύσας νὰ παραδώσῃ τὰ χρήματα εἰς τοὺς Ὑπουργούς; Καὶ παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπητε ἂν ὁ Διοικητὴς τῆς Τραπέζης ἠθέλησε διὰ τῆς ἀρνήσεως τῶν 3½ ἑκατομμυρίων νὰ ἐκβιάσῃ τὸ Κράτος, τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὑπογράψῃ τὴν σύμβασιν. Εἶναι σοβαρὰ ταῦτα; Ἠκούσαμεν τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ εὑρισκόμεθα ἐν γνώσει ὅτι διαφωνία περὶ τὸ ἐκδοτικὸν προνόμιον καὶ τὰ ἀνταλλάγματα αὐτοῦ δὲν ὑπῆρξαν. Ἀλλὰ δὲν ὑπῆρξε διαφωνία οὔτε περὶ τὸν συμπληρωματικὸν δανεισμὸν τοῦ Κράτους, οὔτε διαφωνία ὑπῆρξε περὶ τὴν κυκλοφορικὴν ἀρχήν, διότι εἶπε πρὸς ἡμᾶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅτι ἔχομεν διαφωνίαν μόνον ἐν σχέσει πρὸς τὸ σύστημα τῆς ἐξυγιάσεως τῆς κυκλοφορίας, διότι ὁ Διοικητὴς τῆς Τραπέζης εἶναι ῥιζοσπαστικώτερος, ἡ δὲ Κυβέρνησις συντηρητικωτέρα. Ἐπρόκειτο ἄρα περὶ διαφωνίας θεωρητικῆς ἐχούσης σχέσιν πρὸς τὴν κυκλοφορίαν, διαφωνίας ἥτις δὲν ἐξειλίχθη μέχρι τοῦ σημείου τῆς ἀπαιτήσεως, τῆς σαφοῦς ἀπαιτήσεως ἀνταλλαγμάτων διὰ τὴν γενομένην κυκλοφορικὴν συμφωνίαν. Διότι, ἀφ’ ἧς στιγμῆς δι’ ἀμοιβαίων ὑποχωρήσεων ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ κ. Διοικητοῦ τῆς Τραπέζης ἀπὸ τῆς δεκάτης ἑσπερινῆς ὥρας μέχρι τῆς μιᾶς μετὰ τὸ μεσονύκτιον ἐγένετο ἡ συζήτησις καὶ ἐπῆλθεν ἡ ὁμοφωνία πλέον περὶ τοῦ κυκλοφορικοῦ ζητήματος, ὑπεβλήθησαν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως αἰτήσεις ἀνταλλαγμάτων νεώτεραι ἐπὶ τῆς κυκλοφορικῆς ἀρχῆς, αἱ ὁποῖαι ἐνεκρίθησαν; Οὐχί. Διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν ὅτι ἡ τοιαύτη ἀποδοχὴ τῆς συμφωνίας τῆς κυκλοφορικῆς δίδει δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀξιώσῃ ἀνταλλάγματα. Ἀλλὰ δὲν διετυπώθησαν, ἐξ ὅσων ἐλέχθησαν, τότε τοιαῦτα ἀνταλλάγματα ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως παρὰ τῇ Τραπέζῃ, ἅτινα ἡ Τράπεζα ἀπέρριψε, διότι δὲν ἐγένετο συζήτησις τοιαύτη. Ἐφ’ ὅσον δὲν ἐπρόκειτο οὔτε περὶ τοῦ ἐκδοτικοῦ προνομίου οὔτε περὶ τοῦ δανειστικοῦ μέρους τῆς συμβάσεως, ἀλλ’ ἁπλῶς καὶ μόνον περὶ τοῦ ποῖον θὰ εἶναι τὸ ποσὸν τοῦ χρυσοῦ ἀποθέματος τοῦ ἐξασφαλίζοντος τὴν κυκλοφορίαν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων καὶ ποῖον τὸ ποσὸν τῶν ὁμολογιῶν τῶν ἐθνικῶν δανείων, τὰ ὁποῖα ἐπρότεινον ν’ ἀντικαταστήσωσι τὸ χρυσοῦν ἀπόθεμα, ἐφ’ ὅσον περὶ τούτου καὶ μόνου ἐπρόκειτο...

§233ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν ἐπρόκειτο περὶ τούτου καὶ μόνου. Ἀφοῦ ἐλύθη τὸ κυκλοφορικὸν ζήτημα δι’ ὑποχωρήσεων ἑκατέρωθεν, ἦλθε τὸ ζήτημα τῶν ἀνταλλαγμάτων.

§234Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐζητήθησαν ἀνταλλάγματα;

§235ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Βεβαιότατα. Καὶ ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἦλθε διαμαρτυρόμενος κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι ἐτόλμησε νὰ ὑποβάλῃ τοιαύτην αἴτησιν.

§236Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης διαμαρτύρεται ὅτι ἔχει νὰ ἴδῃ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν 22 ἡμέρας καὶ περὶ τῶν ἀνταλλαγμάτων οὐδεμία μνεία. Περὶ πάντων τῶν ζητημάτων ἐγένετο συζήτησις, ἐνῷ περὶ τούτου οὐδὲν ἠκούσαμεν. Ταύτην τὴν στιγμὴν ἠκούσαμεν ὅτι ἐζητήθησαν ἀνταλλάγματα. Ἐν τῇ προχθεσινῇ δηλώσει εἴπετε ὅτι παρείχετε ἀποδείξεις πρὸς ἀξίωσιν ἀνταλλαγμάτων. Εἶναι ἀκριβὲς ὅτι ἀπέναντι δυσχερειῶν τοῦ Κράτους ὁ Διοικητὴς τῆς Τραπέζης προέτεινε ν’ ἀνοίξῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν πίστωσιν ἐπὶ ἀνοικτῷ λογαριασμῷ διὰ 15.000.000;

§237ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Οὐδέποτε ἐγένετο τοιαύτη πρότασις.

§238ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Οὔτε περὶ λεπτοῦ.

§239Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὅτε ἐγένετο πρότασις περὶ προεξοφλήσεως τῶν ὑπεγγύων προσόδων...

§240ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Κατὰ τὴν ὑπογραφὴν τῶν συμβάσεων.

§241Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι τὰ πράγματα εὑρίσκονται ἐν τοιαύτῃ ἀντιθέσει τὴν στιγμὴν ταύτην, ὥστε βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ θέσω ἐν ἀμφισβητήσει τὰς ὑπευθύνους δηλώσεις τῶν Ὑπουργῶν, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποδεχθῶ καὶ τόσον ἀφ’ ἑτέρου ἀπότομον διαβεβαίωσιν ἀντιθέτων πραγμάτων, φοβοῦμαι δ’ ὅτι ἡ παρεξήγησις περὶ τὴν ἀντίληψιν ὑπάρχει ἢ λήθη περὶ ὡρισμένα πράγματα. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἐγένετο ἡ συμφωνία, ἡ κατ’ ἀρχὴν συμφωνία, ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ κ. Εὐταξίου, οἰκίᾳ φιλοξενωτάτῃ, τὴν ἑσπέραν ἐκείνην ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης βεβαίως δὲν προέκυψαν ἀμέσως διαπραγματεύσεις νεώτεραι μεταξὺ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Βεβαίως δὲ ἡ ἄρνησις, ἡ ὁποία δὲν ὑπῆρξε, 3.500.000 δὲν ἦτο τοιαύτη ὥστε νὰ ἀσκήσῃ ἐπὶ τοῦ Κράτους τὴν ἐπιβολὴν τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις παρέστησε τόσον τραγικήν, ἀναμφισβητήτως δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν, ὅτε μετέβη εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ εὑρέθη ἀπέναντι ἀντιρρήσεων μέλους τινὸς ἢ μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀπερχόμενος νὰ μεταβῇ καὶ νὰ συναντηθῇ μετὰ τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, διότι ἡ πρότασις τὴν ὁποίαν ὑπέβαλε κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς ἐπιτροπῆς ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἦτο πρότασις ἡ ὁποία ἔπρεπε τὸν ἴδιον τὸν Ὑπουργὸν νὰ ὠθήσῃ πρὸς συνεννόησιν μετ’ αὐτοῦ ἀπέναντι τῶν νομικῶν ἀδυναμιῶν ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκετο ἡ Διοίκησις ἢ ἡ Κυβέρνησις ἢ ἡ ἐπιτροπὴ ἵνα λάβωσι τὸ χρῆμα. Ἀλλὰ τὸ χειρότερον ὅλων, Κύριοι, εἶναι ὅτι εὑρισκόμεθα ἐνταῦθα κατηγοροῦντες τὸ ἄτομον, τὸ ὁποῖον δὲν παρίσταται ἐνταῦθα, ἵνα ἀμέσως ἀμυνθῇ καὶ διὰ συζητήσεων εὕρῃ καὶ αὐτὸ τὸ δίκαιόν του, χωρὶς νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὴν εἰκόνα τῆς ἐκβιάσεως τὴν παρουσιάσαμεν ἡμεῖς οἱ ἴδιοι, διότι ἐθέσαμεν ἑαυτοὺς ἐν θέσει ὑποτεταγμένων, ὅτι τὴν τελευταίαν στιγμὴν ἐνεθυμήθημεν ὅτι εἴχομεν ἀνάγκην 3.500.000 καὶ ὅτι ἄνευ τῶν ἑκατομμυρίων τούτων διετρέχομεν τὴν ἐπαύριον δυσχερείας ἀνυπολογίστους. Τὴν τελευταίαν στιγμὴν τοιαῦτα πράγματα δὲν συλλογίζονται αἱ Κυβερνήσεις, ὁσασδήποτε δὲ καὶ ἂν κατεβάλλετε ἐνεργείας καὶ προσπαθείας ἐν ξέναις ἀγοραῖς πρὸς εὕρεσιν τοῦ χρήματος—καὶ ἀκριβῶς ἡ ἐλπὶς τῆς ἐπιτάξεως τῶν χρημάτων ἐκείνων καθιστᾷ ὑμᾶς ἀμελεστέρους πρὸς τὴν συνομολόγησιν τῆς συμβάσεως—, ὁσαδήποτε καὶ ἂν ἐπράξατε εἴχετε καθῆκον τὴν τελευταίαν στιγμὴν νὰ μὴ προσβλέψητε ἐπὶ τὸ χρῆμα ἐκεῖνο ἄνευ τοῦ ὁποίου δὲν ἦτο δυνατὸν τὴν στιγμὴν ἐκείνην αἱ ἐργασίαι τῆς κυβερνητικῆς μηχανῆς νὰ ἐκτελεσθῶσι καὶ ἔπρεπε ν’ ἀντιληφθῆτε ὅτι ἡ ἐμφάνισις ὄχι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλ’ ἡ ἐμφάνισις τῆς Κυβερνήσεως ἔστω καὶ διὰ τρίτου προσώπου ἐνώπιον πολυμελοῦς σωματείου, εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ ὁποίου μετέχουσι 10 δημόσια γραφεῖα, καθιστᾷ ὁλόκληρον τὴν κατάστασιν τοῦ δημοσίου ταμείου ἐμφανῆ ἐνώπιον ὁλοκλήρου τῆς κοινῆς γνώμης καὶ ἔπρεπε πάντα ἄλλον πόρον νὰ ζητήσητε καὶ εἰς πᾶν ἄλλο διάβημα νὰ καταφύγητε παρὰ νὰ προβῆτε εἰς ἀπόπειραν θυσιάσεως ἐκείνων τῶν χρημάτων διὰ τὰ ὁποῖα ἐγνωρίζετε ὅτι καὶ δυσχερείας εἴχετε ἵνα τὰ παραλάβητε καὶ διὰ τὰ ὁποῖα ἔπρεπε ν’ ἀντιληφθῆτε ὅτι καὶ θόρυβος μείζων θὰ ἐγίνετο, ἂν ἠθέλετε θίξει ταῦτα. Οὐδόλως διαφωνῶ πρὸς ὅσα εἶπεν ὁ κύριος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν, ὅτι τὰ χρήματα τῆς ναυαρχίδος εἶναι χρήματα προωρισμένα κατ’ ἐξοχὴν πρὸς σκοποὺς τοῦ Κράτους καὶ δὲν εἶναι χρήματα οἱουδήποτε κοινοῦ σωματείου ἢ φιλανθρωπικοῦ ἱδρύματος καὶ βεβαίως, ἂν τὸ Κράτος δὲν δύναται νὰ σταθῇ εἰς τοὺς πόδιας του, εἶναι περιττὸν νὰ σκεπτώμεθα περὶ ναυαρχίδος καὶ περὶ ἐράνων, ἀλλ’ ὁσονδήποτε καὶ ἂν εἶναι τοῦτο ἀληθὲς καὶ ὀρθὸν καὶ παραδεχθῶμεν τὴν ὀρθότητα αὐτοῦ ὑπάρχουσι καὶ ζητήματά τινα τὰ ὁποῖα εἰς τὴν ψυχὴν γεννῶσιν ἰδιαιτέραν αἴσθησιν, διότι τὸ Κράτος θὰ παρίστα τὴν εἰκόνα ὅτι τὴν τελευταίαν στιγμὴν πρὸς ἐξυπηρέτησιν ὡρισμένων κυβερνητικῶν λειτουργῶν ἔθετο χεῖρα ἐπὶ τῶν χρημάτων αὐτῶν. Ἡ εἰκὼν αὐτὴ εἶναι εἰκὼν ἡ ὁποία ὑπὸ φακὸν μεγεθυντικὸν θὰ παρίστατο μεγάλη εἰς τὸν ξένον ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος τὸ μονόδραχμον ἢ τὸ πεντάδραχμόν του ἔδωκε μὲ τὴν ἰδέαν ὅτι θέτει καὶ αὐτὸς ἕνα καρφὶ διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς μελλούσης ναυαρχίδος. Καὶ δὲν εἶναι μόνον τὸ ζήτημα τοῦτο. Περὶ τὴν συνομολόγησιν τῆς συμβάσεως ἐπεδείξατο βραδύτητα ἡ ὁποία δύναται νὰ γεννήσῃ κινδύνους μείζονας κοινωνικούς, καὶ πρὸς τοῦτο νομίζω ὅτι, ὅταν τὸ ἔργον εἰς τὸ ὁποῖον καταγινόμεθα περατωθῇ καὶ ἡ ἐπιθυμία ὑμῶν περὶ τὴν ῥύθμισιν τῆς Τραπέζης συντελεσθῇ, πρέπει ὁλοταχῶς νὰ προβῆτε εἰς διευθέτησιν τῶν ζητημάτων τούτων, διότι ὡς κατεστήσατε τὴν Τράπεζαν διὰ τῆς πραγματοποιήσεως 80.000.000 περίπου προσωρινῶν δανείων ἀφηρέσατε ἀπὸ τὴν Τράπεζαν τὸ μέσον ἵνα ἔλθῃ γενικώτερον ἀρωγὸς πρὸς τὰ κοινωνικὰ συμφέροντα. Τὰ χρήματα δὲ ταῦτα τὰ ὁποῖα εἴτε ἐδόθησαν εἰς τὸ Κράτος εἴτε φυλάσσονται εἶναι χρήματα τὰ ὁποῖα ἀφηρέσητε ἀπὸ τὰς κοινωνικὰς ἐργασίας καὶ λέγω πρὸς ὑμᾶς, Κύριοι, ὅτι, ἂν ἀποκαταστήσητε ταχέως τὰ γενόμενα καὶ ἂν δώσητε τὸ χρῆμα ῥευστὸν εἰς τὰ κοινωνικὰ ἔργα, θέλετε εὑρεθῆ εἰς στιγμήν τινα ἴσως πρὸ δυσχερειῶν αἵτινες εἶναι ἀνυπέρβλητοι. Ὡς ἔχουσι τὰ πράγματα σήμερον ἀναμένεται νὰ παύσῃ ὁ Εὐρωπαϊκὸς πόλεμος, ἵνα πᾶσα κοινωνικὴ συναλλαγὴ καὶ πᾶσα ἐργασία σταματήσασα ἐπαναρχίσῃ. Ἂν δὲ οἱονδήποτε ἐξωτερικὸν ἢ ἐξαίρετον γεγονὸς ἐπιβάλῃ ποτὲ εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ ἐξέλθῃ τῆς οὐδετέρας στάσεως εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται, ὀφείλετε νὰ ἔχητε αὐτὴν παρεσκευασμένην ὅπως δεχθῇ οἰκονομικῶς τὸ μέτρον τοῦτο. Ὅτε ἐξερράγη ὁ πόλεμος ὁ Βαλκανικός, ἡ οἰκονομικὴ ὀργάνωσις ἦτο ἀρίστη καὶ ἡ ἀντοχὴ τῆς Τραπέζης οὐχὶ μόνον πλήρης ἀλλὰ καὶ τοιαύτη ὥστε νὰ ἐνισχύσῃ καὶ τὰς ἄλλας ἐν Ἑλλάδι Τραπέζας, ἵνα μὴ παραλύσωσι τὰς ἐργασίας αὐτῶν, καὶ ἔφευγον οἱ ἔφεδροι καὶ μετέβαινον εἰς τὰς σημαίας τελείως ἀμέριμνοι οἰκονομικῶς διὰ τὰς τύχας αὐτῶν, διότι εἶχον ἀποθέματα καὶ εὕρισκον εὐκόλως τὸν δανεισμὸν ἵνα ἀφήσωσιν εἰς τὰς οἰκογενείας των τὸ ἀπαιτούμενον χρῆμα· σήμερον ὅμως μετὰ κρίσιν διετοῦς πολέμου καὶ μετὰ τὸ καθεστὼς τὸ ὁποῖον ἐδημιουργήθη ἐν τῇ Κοινωνίᾳ ἐκ τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου δὲν εἶναι παρεσκευασμένος ὁ κοινωνικὸς ὀργανισμὸς ἵνα δεχθῇ ἕτερον τοιοῦτο πλῆγμα καὶ ὀφείλετε ἵνα μετὰ τάχους πλέον ἐπιληφθῆτε τῶν κυρίων ζητημάτων. Διότι, ἂν εὑρεθῶμεν ἐνώπιον τοιαύτης ἀνάγκης καὶ εἶναι ἀπαράσκευος ἡ Κοινωνία, θὰ ἴδητε τοὺς ἐφέδρους ἐκείνους, οἵτινες θὰ μεταβαίνωσιν ἐνθουσιώδεις εἰς τὴν πρόσκλησιν τῆς Πατρίδος, νὰ μὴ εὑρίσκωσιν οὔτε ἓν ἑκατοντάδραχμον διὰ νὰ δανεισθῶσιν εἰς οἱονδήποτε τραπεζιτικὸν κατάστημα δι’ ἔλλειψιν χρήματος. Ἂν λοιπὸν αἱ ἀνάγκαι αἱ ἐθνικαὶ ἐπιβάλλουσιν εἰς ἡμᾶς τὴν εὐτυχῆ περάτωσιν ἐπὶ τὴν χρῆσιν τῆς διαιτητικῆς ἐξουσίας ἡ ὁποία παρεσχέθη εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ὑπὸ τῆς Τραπέζης, αἱ κοινωνικαὶ ἀνάγκαι σὺν ταῖς ἐθνικαῖς ἐπιβάλλουσι τὴν τοιαύτην κοινωνικὴν παρασκευὴν ταχυτέραν. Τοῦτο δὲ εἶναι τὸ ἔργον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐκ συνθέτου μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ τοῦτο εἶναι τὸ σοβαρώτερον παντὸς ἄλλου, διότι δύναται νὰ δημιουργήσῃ ἐξ ἀντιθέτου ὄψεως τοιαύτην κρίσιν, ἥτις νὰ δυσχεράνῃ τῶν πολιτικῶν λειτουργιῶν τὴν ἐκτέλεσιν. Οὐδὲ εἶναι δυνατὸν τὴν τελευταίαν στιγμὴν νὰ θιχθῇ τὸ ἀπαιτούμενον χρῆμα δι’ ὁλόκληρον τὸν πολιτειακὸν ὀργανισμὸν καὶ πᾶσα ἡμέρα ἥτις ἀπόλλυται ἄπρακτος εἶναι ἡμέρα ἡ ὁποία δημιουργεῖ καὶ ἓν περαιτέρω ζήτημα. Κύριοι, ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω καὶ ζητῶν συγγνώμην ὅτι κατεπόνησα τὴν Βουλὴν ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω ὅτι παντὸς δυναμένου νὰ ἔχῃ γνώμην καθῆκον εἶναι νὰ ἐκθέσῃ ταύτην καὶ ὅτι πρέπει τὸ ζήτημα νὰ ἐρευνηθῇ, διότι ζήτημα τοιοῦτο διὰ πρώτην φορὰν ἐν τῇ Βουλῇ ἀνακοινοῦται καὶ τρέπει πλέον τὴν Βουλὴν εἰς νέα δόγματα ἐν σχέσει πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, τὰ δὲ νέα δόγματα εἶναι ὀρθὸν νὰ εἶναι μεμετρημένα καὶ διὰ τοῦτο θὰ συνίστων, γινομένης κατ’ ἐμὴν γνώμην δεκτῆς τῆς ἀρχῆς, ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐγκρίνῃ τὸν διορισμὸν τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τὸ δὲ ζήτημα τῆς διασπάσεως τῆς θητείας νὰ λείψῃ ἀπὸ τοῦ μέσου. Διὰ τὸ ἄλλο ζήτημα τὸ ἀφορῶν εἰς τὸν σημερινὸν Διοικητὴν καλούμεθα, Κύριοι, νὰ δικάσωμεν, διότι ἡ Βουλὴ ἀσκεῖ καθαρῶς πειθαρχικὴν ἐξουσίαν τὴν ἑσπέραν ταύτην. Εἶναι τὸ ἔργον πρωτοφανές, ἐπανερχόμεθα εἰς τοὺς ἀρχαίους χρόνους καὶ ἀποκαθιστῶμεν τοὺς ἀρχαίους ἡλιαστὰς μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι συνεδριάζομεν μὲ ἀστέρας καὶ σελήνην. Ὁ δικαστὴς σύγχρονος πολιτικὸς δὲν δύναται νὰ ἔχῃ τὴν ἀπαιτουμένην ἀμεροληψίαν, ἵνα δικάσῃ πρόσωπον καὶ ἀποφανθῇ περὶ παροχῆς ἐξουσίας πρὸς κατάλυσιν προσώπου τὸ ὁποῖον ἔρχεται εἰς σύγκρουσιν πρὸς τὴν Ἀρχήν, πρὸς ἣν οἱ μέλλοντες νὰ δικάσωσι συνδέονται κατὰ τοιοῦτον τρόπον πολιτικόν, ὥστε, ἂν τὴν στιγμὴν ταύτην ἤθελον νὰ μεταβάλωσι τὰ πολιτικὰ αὐτῶν φρονήματα, ἤθελον εὕρει ἀντιμέτωπον τῆς κοινῆς γνώμης τὴν συμπάθειαν. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους καὶ ἡ μεγίστη συναίσθησις τῆς δικαιοσύνης ἂν ἐμφωλεύῃ ἐν τῇ ψυχῇ ἡμῶν, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν δύναται παρὰ διὰ τοὺς ἔξω τῆς Βουλῆς, τοὺς μὴ συμμεριζομένους τὰ φρονήματα ἡμῶν, ἀλλὰ τοὺς βραδύτερον, τοὺς ἀμερολήπτως μέλλοντας νὰ ἐκτιμήσωσι τὴν σημερινὴν πρᾶξιν τῆς Βουλῆς, δὲν δύναται, λέγω, ἢ ν’ ἀποτελέσῃ τὴν εἰκόνα τῆς πρωτοφανοῦς διὰ τὰ πολιτικὰ ἱστορικὰ τῆς Βουλῆς ἀδικίας.

§242Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐφρόνουν, Κύριοι, ὅτι μετὰ τὰς ἀγορεύσεις τῶν ἀξιοτίμων κυρίων Βουλευτῶν Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος καὶ Ἀρκαδίας ἦτο ἐπιβεβλημένον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, χάριν τῆς ἰδίας αὐτῆς ἀξιοπρεπείας, νὰ ἔλθῃ αὐτὴ ν’ ἀπολογηθῇ διὰ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι ἐκβαίνει καὶ τῆς συνήθους νομοθετικῆς ἐξουσίας τῆς Βουλῆς, ὁ τρόπος δὲ καὶ ἡ ὁρμὴ μεθ’ ἧς ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον ἀποδεικνύουσιν οὐ μόνον, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, ὅτι δὲν εἶναι πόρισμα ἀκριβοῦς καὶ βαθείας μελέτης τῶν ἀναγκῶν τοῦ μόνου πιστωτικοῦ ἡμῶν ἱδρύματος, ἀλλ’ ὅτι εἶναι καὶ συνέπεια αἰσθήματος ἐκδικήσεως, σχέδιον συλληφθὲν ἐν βρασμῷ ψυχικῆς ὁρμῆς, διότι ἀπέναντι τῆς αὐθαιρέτου θελήσεως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, Κυβερνήσεως ἡ ὁποία ἀποβλέπει μόνον εἰς τὸν κορεσμὸν καὶ τὴν ἱκανοποίησιν ἀναγκῶν τὰς ὁποίας αὐτὸς παρήγαγεν εἰς ἑαυτὸν χωρὶς νὰ προβλέψῃ περὶ τῆς ἐγκαίρου τοὐλάχιστον ἱκανοποιήσεως αὐτῶν, ἀπέναντι, λέγω, τῆς τοιαύτης ἐφέσεως τῆς Κυβερνήσεως εὑρέθη μία προσωπικότης ἡ ὁποία ἠθέλησε ν’ ἀνακαλέσῃ εἰς τὴν τάξιν ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἀπέβαλον ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν κοινῶν πάντα χαλινόν. Αἱ ἀγορεύσεις τῶν ἀξιοτίμων κυρίων συναδέλφων ὑπῆρξαν ἀληθῶς ἐμβριθεῖς καὶ ἤρεμοι· ἀλλ’ ἐν τῇ γαλήνῃ ἐν τῇ ὁποίᾳ ἐχειρίσθησαν τὸ ζήτημα διετύπωσαν κατηγορητήριον κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία οὐδὲν μέχρι τοῦδε ἐσεβάσθη καὶ ἡ ὁποία τὰ πάντα ἠθέλησε νὰ ποδοπατήσῃ. Αὐτὴ ἡ εἰσήγησις τοῦ νομοσχεδίου παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἀποδεικνύει, ὡς εἶπον, ὅτι πρόκειται περὶ σχεδίου συλληφθέντος ἐν βρασμῷ ψυχικῆς ὁρμῆς. Ὁ κίνδυνος τὸν ὁποῖον διαβλέπω ἐν τῇ στάσει τοῦ Διοικητοῦ κατὰ τῆς Πολιτείας εἶναι κίνδυνος τὸν ὁποῖον παρήγαγεν αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις ἐν τῇ ὀργῇ αὑτῆς καὶ ἐν τῇ ἐξάλλῳ ἐνεργείᾳ της. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα λειτουργεῖ παρ’ ἡμῖν ἀπὸ ἑβδομήκοντα καὶ πλέον ἐτῶν. Ἦλθον καὶ παρῆλθον κατὰ τὸ μακρὸν αὐτὸ διάστημα τῆς σταδιοδρομίας αὐτῆς Κυβερνήσεις ἔχουσαι πολὺ μεγαλύτερον τὸ ἀνάστημα ἀπὸ τὴν σημερινήν, καὶ πᾶσαι αἱ Κυβερνήσεις ἐκεῖναι μετ’ εὐλαβείας ἀπέβλεψαν πρὸς τὸ ἵδρυμα τοῦτο, εἰς τὸ ὁποῖον μετὰ πεποιθήσεως ἠδύνατο οὐ μόνον τὸ Κράτος ἀλλ’ ὁ Ἑλληνισμὸς ν’ ἀποβλέπῃ. Δὲν εἶναι μόνον αἱ προνομίαι, ἃς ἐχορήγησε τὸ Κράτος, αἱ ὁποῖαι κατέστησαν τὴν δύναμιν καὶ τὸ κῦρος τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν ἱδρύματος, ἀλλὰ καὶ ἡ πεποίθησις τὴν ὁποίαν ἐνέπνευσεν εἰς ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνισμόν, ὅστις τὰς οἰκονομίας αὑτοῦ ἠσφάλιζε καταθέτων παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ. Τὴν περιωπὴν δὲ εἰς ἣν ὑψώθη ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ὀφείλει κυρίως εἰς τὸ κῦρος καὶ τὴν δρᾶσιν τῆς Διοικήσεως αὐτῆς. Καὶ ἐνῷ τοιαῦτα ἔχομεν ἀποτελέσματα ἐκ τῆς δράσεως ἐκείνης καὶ τῆς αὐτοτελείας τῆς Διοικήσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀπέναντι τῆς Πολιτείας ἔρχονται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, διότι δυσηρεστήθησαν εἴς τινα διαπραγμάτευσιν, τὴν ὁποίαν αὐτοὶ κακῶς διετύπωσαν καὶ κακῶς ἐξετίμησαν, ἔρχονται, λέγω, νὰ ζητήσωσι τὴν κατάλυσιν τῆς αὐτοτελείας ἐκείνης, ἡ ὁποία κατέστησε τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἄγκυραν τοῦ Κράτους καὶ ἄγκυραν τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐν τῇ οἰκονομικῇ πολιτικῇ τοῦ Ἔθνους. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρὸς δικαιολογίαν ἐξέθηκε τὴν νομοθεσίαν τὴν σχετικὴν πρὸς τὰς διοικήσεις Ἐθνικῶν Τραπεζῶν ἐν διαφόροις Κράτεσι καὶ διαφόροις λαοῖς. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἡ ἀποτυχία τῆς μέχρι τοῦδε δράσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τοῦ τρόπου τῆς διοικήσεως αὐτῆς ἡ ὁποία ἤγαγε τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ νὰ ὑποβάλῃ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Καὶ τὸ ὡμολόγησε, τὸ ὡμολόγησεν ἀμέσως κατόπιν ἐν τῇ εἰσηγήσει του. Διεῖδεν ὅμως κίνδυνον τοῦ Κράτους ἐκ τοῦ ὅτι ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐζήτησεν ἀνταλλάγματα ἀπέναντι δανείου τὸ ὁποῖον προχείρως καὶ ἐντὸς 24 ὡρῶν ἐζητεῖτο νὰ καταβληθῇ παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, δανείου μεγίστου σχετικῶς πρὸς τοὺς πόρους αὐτῆς καὶ τὸ μετοχικὸν αὐτῆς κεφάλαιον· διεῖδε κίνδυνον τοῦ Κράτους, διότι ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς πρὸς συλλογὴν τῶν ἐράνων διὰ τὴν ναυαρχίδα, ἐθεώρησεν ὅτι ἔδει τὸ καταστατικὸν τῆς Ἐπιτροπῆς ταύτης, τὸ καταστατικὸν τὸ κυρωθὲν διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος, προκληθέντος ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, πρὶν ἢ δοθῶσιν εἰς τὸ Δημόσιον τὰ συλλεγέντα χρήματα ὑπὲρ ὡρισμένου σκοποῦ καὶ τῶν ὁποίων θεματοφύλαξ ἦτο αὐτὴ ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν ἐράνων, νὰ μεταβληθῇ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἴσως μόνον τοῦτο, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἰσχυρίσθη ὅτι ἐνέπεσεν εἰς παγίδα, εἰς ἐνέδραν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, κληθεὶς ἢ προσελθὼν εἰς τὴν Τράπεζαν καὶ εὑρεθεὶς ἐνώπιον τοῦ ὄχλου ἐκείνου τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν ἐράνων, Ἐπιτροπῆς συγκροτηθείσης διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος. Καὶ πρέπει νὰ ἐξετάσῃ τις πρῶτον τίς ὁ ὄχλος αὐτός. Θὰ εὕρωμεν τὸν ὄχλον αὐτὸν ἐν τῷ Βασιλικῷ Διατάγματι τῆς ἐγκρίσεως τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς Κεντρικῆς Ἐπιτροπείας τῶν ἐράνων. Ὁ ὄχλος αὐτὸς εἶναι ὁ Μητροπολίτης Ἀθηνῶν, ὁ Ναύαρχος Π. Κουντουριώτης, ὁ Πρύτανις τοῦ Πανεπιστημίου, ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὁ Νομάρχης Ἀττικῆς, ὁ Δήμαρχος Ἀθηναίων, ὁ Δήμαρχος Πειραιῶς, ὁ Γενικὸς Γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ὁ Γενικὸς Γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ Γενικὸς Γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὁ Γενικὸς Διευθυντὴς τῶν Πολιτικῶν Ὑποθέσεων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ Προσωπάρχης τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ Προσωπάρχης τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ὁ Πρόεδρος τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου, ὁ Τμηματάρχης τοῦ Διοικητικοῦ Τμήματος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ Γενικὸς Διευθυντὴς τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, ὁ τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν, ὁ τῆς Τραπέζης Ἀνατολῆς, ὁ τῆς Ἐμπορικῆς Τραπέζης, ὁ τῆς Λαϊκῆς Τραπέζης, ὁ τῆς Τραπέζης Μαρίνου, ὁ Πρόεδρος τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς Πειραιῶς, ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου, ὁ Πρόεδρος τοῦ Χρηματιστηρίου, οἱ Πρόεδροι τοῦ Ἐμπορικοῦ Ἐπιμελητηρίου Πειραιῶς, οἱ Διευθυνταὶ τῶν Ἀσφαλιστικῶν Ἑταιρειῶν «Ἐθνικῆς» καὶ «Ἀνατολῆς», οἱ Πρόεδροι τοῦ Συνδέσμου τῶν Ἐφοπλιστῶν καὶ τοῦ Βιομηχανικοῦ Συλλόγου καὶ τέλος οἱ Διευθυνταὶ τῶν ἐφημερίδων «Ἀθηνῶν», «Ἀκροπόλεως», «Ἀστραπῆς», μεταξὺ δ’ αὐτῶν καὶ οἱ ὑποστηρικταὶ τῆς Κυβερνήσεως Διευθυνταὶ τοῦ «Ἐμπρός», τῆς «Ἑσπερινῆς», τῆς «Ἑστίας», τῆς «Πατρίδος», τῶν «Καιρῶν», τῆς «Νέας Ἡμέρας» κλ. Αὐτὸς εἶναι ὁ ὄχλος ἐνώπιον τοῦ ὁποίου εὑρέθη ἀπροετοίμαστος καὶ ἀπαράσκευος ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ἔχομεν ὅμως εὐτυχῶς δημοσιευμένον τὸν λόγον τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τὸν εἰσαγωγικὸν τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ ἔλεγε πρὸς ἡμᾶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως (ἀναγινώσκει): «Δὲν ἠμφισβητήθη ὅτι ἐκλήθη ἡ Συνέλευσις τῶν μετόχων, ἀφοῦ ἄλλως τε ἡ Κυβέρνησις ἐζήτησε τὴν σύγκλησιν αὐτῆς, καὶ ὅτι συνεκλήθη ἀμέσως. Ἐκλήθη λοιπὸν καὶ παρεκλήθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μεταβῇ ἐκεῖ, μὴ γνωρίζων ὅτι ἐπρόκειτο νὰ εὑρεθῇ ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως ταύτης τῶν μελῶν, καὶ ἐκεῖ εἰσάγεται ἀνειδοποίητος, ἐπαναλαμβάνω, καὶ ζητεῖται παρ’ αὐτοῦ ἵνα τὴν ἐπείγουσαν ἀνάγκην ἡ ὁποία ἀνεκοινώθη εἰς τὸν Ναύαρχον καὶ ἀνεκοινώθη εἰς τοὺς Διοικητὰς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐκθέσῃ ὁ κύριος Ὑπουργὸς καὶ πρὸς τὴν ὁλομέλειαν τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν ἐράνων. Ἐζητήθη δηλαδὴ ἀπὸ τὸν Διοικητὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὁ ἀνειδοποίητος Ὑπουργὸς νὰ προσέλθῃ ἐνώπιον πλήθους πολλοῦ εἰς ἔκθεσιν τῶν ἀναγκῶν εἰς τὰς ὁποίας εὑρίσκετο τὸ Κράτος ὅπως ταχέως ἔχῃ τὰ χρήματα ταῦτα δι’ ἀνάγκας τῶν πολεμικῶν Ὑπουργείων». Ἄν δύνασθε, ἐξηγήσατε αὐτὰ τὰ ἀκατάληπτα. Ἡ Κυβέρνησις καλεῖ τὴν Συνέλευσιν καὶ μεταβαίνει εἰς ταύτην ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀλλά, κατὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, μεταβὰς ἐκεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν εὑρέθη ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως ἀνειδοποίητος! Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ποῦ εὑρίσκετο, ὅτε ἐζητήθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἡ σύγκλησις τῆς Συνελεύσεως; Δὲν ἀπετέλει μέλος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου; Δὲν ἐλάμβανε μέρος εἰς τὰς ἀποφάσεις αὐτοῦ, ἀφοῦ μάλιστα ἐπρόκειτο περὶ ζητήματος τὸ ὁποῖον ἀπέβλεπεν εἰς ἐπειγούσας οἰκονομικὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους; Διότι δὲν εἶναι μυστικόν, ἀφοῦ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὡς μὴ ὤφελε, ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐλέχθη ὅτι ἐζητήθησαν τὰ χρήματα αὐτὰ πρὸς ἱκανοποίησιν ἀμέσων καὶ ἐπειγουσῶν ἀναγκῶν τῶν πολεμικῶν Ὑπουργείων. Φείδομαι τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς Κυβερνήσεως μὴ ἐπαναλαμβάνων ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν ἐντεῦθεν. Τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑπὸ συζήτησιν ὑποβαλλόμενον, διότι δὲν ἱκανοποιήθη ἀμέσως ἡ ἀξίωσις τῆς Κυβερνήσεως ὅπως εἰσαχθῇ τὸ ἐκ τῶν ἐράνων ποσὸν εἰς τὸ δημόσιον Ταμεῖον καὶ δὲν ἱκανοποιήθησαν ἐντεῦθεν καὶ αἱ ἀνάγκαι ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκετο ἡ Κυβέρνησις, ἀποτελεῖ καταδίκην αὐτῆς, μὴ προνοησάσης περὶ ἐπειγουσῶν, ὄχι καὶ ἐκτάκτων ἀναγκῶν, ἐξ ἐκείνων τὰς ὁποίας ὀφείλει νὰ προβλέπῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Πολιτεία ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως πάσης χρήσεως, ἵνα μὴ εὑρεθῇ ἐκτεθειμένη μέχρι τοῦ σημείου νὰ ζητήσῃ νὰ θέση χεῖρα ἐπὶ χρημάτων ἐράνου τὰ ὁποῖα προωρίσθησαν δι’ ἄλλον σκοπόν. Ἀλλά, ἀφοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μετέβη ἐκεῖ, ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ ἐγνώριζε τὸν σκοπὸν διὰ τὸν ὁποῖον ἐκλήθη ἡ Συνέλευσις; Εἶναι ἀληθὲς ὅ,τι ἔλεγεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰσηγούμενος τὸ νομοσχέδιον, ὅτι δηλαδὴ εὑρέθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως ταύτης ἀπροετοίμαστος; Φρονῶ ὅτι ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσωμεν παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐξήγησιν δηλώσεως τόσον ἀντιφατικῆς πρὸς ἑαυτήν. Καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ κατόπιν καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπέλαβον ὅτι ἦτο ἐξευτελισμὸς τοῦ Κράτους καὶ πρόθεσις προσβολῆς τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς Κυβερνήσεως τὸ νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τοῦ θέματος διὰ τὸ ὁποῖον ἐκλήθη ν’ ἀποφανθῇ ἡ Συνέλευσις αὕτη. Καὶ ἀφοῦ οὕτω διετυποῦντο τὰ γεγονότα ἐκ τῶν ἰδίων δηλώσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐξήνεγκεν οὗτος ἐντεῦθεν κατὰ τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τοῦ ἐθνικοῦ ἱδρύματος ἐκείνου πρὸς τὸ ὁποῖον πᾶσαι αἱ Κυβερνήσεις ἀπέβλεπον μετ’ εὐλαβείας, ἐξήνεγκε σκαιὰν ὕβριν, ἀναξίαν τοῦ ἀξιώματος τὸ ὁποῖον φέρει, ὅτι ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἰσηγούμενος ἢ λαμβάνων μέρος εἰς τὴν σύσκεψιν διὰ τὴν μετατροπὴν ἢ τοὐλάχιστον τὴν μετάθεσιν τῶν χρημάτων τοῦ ἐράνου προέθετο νὰ ἐξευτελίσῃ τὴν Κυβέρνησιν. Εἶναι πρὸς Θεοῦ πράγματα λογικὰ αὐτά; Δύναται νὰ λέγηται σοβαρῶς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι ἐν συσκέψει προκληθείσῃ ὑπ’ αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ὁμολογεῖ ὁ κ. Πρόεδρος αὐτῆς, ἡ συμμετοχὴ τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἐν χερσὶ τοῦ ὁποίου κατετέθη ὁ ἔρανος αὐτός, καὶ ἡ ὑπ’ αὐτοῦ συζήτησις περὶ τοῦ τρόπου μὲ τὸν ὁποῖον ἡ κατάθεσις αὕτη εἶναι δυνατὸν νὰ μετατεθῇ εἰς τὸ δημόσιον Ταμεῖον, ἵνα χρησιμοποιηθῇ πρὸς ἐπειγούσας ἀνάγκας τοῦ Κράτους, εἶχον ὡς σκοπὸν τὴν ἐκβίασιν τῆς Κυβερνήσεως; Ἀλλὰ νὰ ἐκβιάσῃ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ νὰ πράξῃ τί; Ἤκουσα πρὸ ὀλίγου διάλογον, καθ’ ὃν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔλεγεν ὅτι ἐζητοῦντο ἀνταλλάγματα. Ἀλλὰ τίνα ἀνταλλάγματα ἐζητοῦντο ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου; Πρόκειται πάλιν περὶ τῆς συμβάσεως περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ προνομίου τῆς Τραπέζης καὶ περὶ τῆς καταβολῆς τῶν 65 ἑκατομμυρίων; Πρόκειται περὶ τῆς συμβάσεως διὰ τὴν ἐπέκτασιν τοῦ προνομίου τῆς Τραπέζης εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας; Ἀλλ’ ἡ σύμβασις ἐκείνη εἶχε τελειωθῆ ἤδη ἀπὸ μακροῦ χρόνου. Ἡ ἐπιστολὴ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τῆς 20 Ἰουνίου ἐ. ἔ., διὰ τῆς ὁποίας ἐγκρίνει καὶ ἀποδέχεται τὴν κατ’ ἀρχὴν πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν παραχώρησιν τοῦ προνομίου τοῦ ἐκδοτικοῦ ἀντὶ ὡρισμένων ἀνταλλαγμάτων ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, χρονολογεῖται ἀπὸ μακροῦ χρόνου καὶ διὰ τῆς ἐπιστολῆς ταύτης ἀναμφισβητήτως ἐτέθησαν αἱ βάσεις τῆς συμβάσεως καὶ ἐπερατώθη ἡ διαπραγμάτευσις ἐκείνη. Πῶς λοιπὸν ἦτο δυνατὸν νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἐκβίασις ἡ συζήτησις ἐν αὐτῇ τῇ Ἐπιτροπῇ περὶ τοῦ τρόπου μὲ τὸν ὁποῖον ἦτο δυνατὸν τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸ καταστατικὸν τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν ἐράνων εἶχον κατατεθῆ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, νὰ μετατεθῶσιν εἰς τὸ δημόσιον Ταμεῖον; Ποῦ ἔγκειται ἡ ἐκβίασις; Οὐδὲ δυνάμεθα οὐδὲ πρέπει νὰ πλανώμεθα καὶ νὰ καμμύωμεν τοὺς ὀφθαλμοὺς ἀπέναντι τῶν σκοπῶν τοὺς ὁποίους ἐπιδιώκει τὸ νομοσχέδιον. Αἱ θεωρίαι εἶναι καλαί, ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον καὶ αἱ διατάξεις αὐτοῦ καταγγέλλουσι τοὺς σκοποὺς τοὺς ὁποίους ἐπιδιώκει, τοὺς κατήγγειλε δὲ καὶ σήμερον, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐπρόκειτο ν’ ἀγορεύσῃ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἥλιδος Βουλευτής, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀναγγέλλων τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν προτίθεται νὰ ὑποβάλῃ. Οὔτε τῆς Ἰαπωνίας ἡ σχετικὴ νομοθεσία οὔτε τῆς Γερμανίας οὔτε τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Γαλλικῆς Τραπέζης εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα παρεκίνησαν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ νὰ ὑποβάλῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τοιοῦτο νομοσχέδιον, οὔτε ὁ δῆθεν ἐξευτελισμὸς τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, διότι εὑρέθη ἐν συνελεύσει ἣν συνεκάλεσε καὶ τὴν ὁποίαν κατήρτισεν αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις διὰ Β. Διατάγματος, οὔτε ἡ δῆθεν ἐκβίασις σχετικῶς πρὸς τὴν ἐπέκτασιν τῶν προνομίων τῆς Τραπέζης εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας. Σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι εἷς, νὰ κρατήσῃ μία θέλησις καὶ ἐν τῇ διοικήσει τοῦ πιστωτικοῦ ἐκείνου ἱδρύματος ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζεται ἡ ὅλη πίστις τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Καὶ ψηφιζομένου τοῦ νομοσχεδίου θὰ εἰσορμήσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐντὸς τοῦ ἐθνικοῦ ἱδρύματος ὡς ταῦρος ἐν ὑελουργείῳ καὶ θὰ θρυμματίσῃ τὰ πάντα, καὶ τὴν πίστιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τὴν πίστιν τοῦ Κράτους. Δὲν ἐννοεῖ, λέγει, νὰ παρεμβῇ εἰς τὰ τῆς διοικήσεως, ἀλλ’ ἐννοεῖ νὰ παύσῃ, ν’ ἀπολύσῃ τὸν Διοικητὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ἀντικαταστήσῃ αὐτὸν κατόπιν ἀποφάσεως τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως ἐγκρινομένης ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπλημμύρησεν ὁλόκληρος ἡ παλαιὰ καὶ ἡ νέα Ἑλλὰς ἀπὸ τὰ ὄργανα τῆς Κυβερνήσεως, ἐκ τῶν ὁποίων ὀλιγάριθμα εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα κατέχουσι τὴν θέσιν αὐτῶν χάριν τοῦ δημοσίου συμφέροντος. Ἔμεινεν ὀρθία καὶ ἀκεραία ἡ αὐτοτέλεια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Καὶ ἐκεῖ ἔπρεπε νὰ ἐπέλθῃ ἡ αὐθαίρετος βούλησις τοῦ κυβερνήτου. Πάντα δ’ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν εἴτε περὶ τῶν κρατούντων εἰς ἄλλα Κράτη σχετικῶς πρὸς τὴν διοίκησιν τῶν ἐκδοτικῶν Τραπεζῶν εἴτε περὶ ἐκβιάσεως καὶ ἐξευτελισμοῦ τῆς Κυβερνήσεως καὶ περὶ κινδύνων, διότι ὁ κ. Εὐταξίας ἐκτὸς τῆς θέσεως τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἔσχε τὴν ἐμπιστοσύνην καὶ ἄλλων σωματείων, τὰ ὁποῖα ὑπεδείκνυεν ἐντεῦθεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὡς λείαν, ἥτις θὰ διανεμηθῇ εἰς τοὺς ἑταίρους, ὅταν καταπέσῃ ἐκεῖνος εἰς τὸν ὁποῖον συνεκεντρώθη ἡ ἐμπιστοσύνη πάντων ἐκείνων τῶν σωματείων, εἶναι οἰκτραὶ καὶ κωμικαὶ προτάσεις. Καὶ περὶ μὲν τῆς ἐκβιάσεως διὰ τῆς συγκλήσεως τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν ἐράνων ἐλέχθησαν ἤδη ἐπαρκῆ. Ἡ δὲ ἐκβίασις διὰ τὴν ἐπέκτασιν τῶν προνομίων, ἀντὶ τῆς ὁποίας ἐπεκτάσεως ἤθελον δοθῆ τὰ 65.000.000, ἡ ἐκβίασις αὕτη ἀνεγνωρίσθη ὑπ’ αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως ὡς δικαία ἀξίωσις· διότι αὐτὴν ἐκείνην τὴν ἡμέραν κατὰ τὴν ὁποίαν μὲ τόσον σκαιὸν — ὡς ἐχαρακτήρισε τὴν ἰδίαν συμπεριφοράν του ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως — μὲ τόσον σκαιὸν τρόπον ἐδέχθη τὸν Διοικητὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, αὐτὴν τὴν ἰδίαν ἡμέραν ἔγραφε τὴν ἐπιστολὴν ἡ ὁποία ἐδημοσιεύθη διὰ τοῦ ὑπομνήματος τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἐν τῷ ὑπομνήματι τούτῳ, τὸ ὁποῖον ἀπευθύνεται πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ τὸ ὁποῖον ὀφείλουσι ν’ ἀναγνώσωσιν οἱ κ. Βουλευταὶ πρὶν ἢ ἐκφέρωσι τὴν γνώμην των καὶ τὴν ψῆφόν των ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀφηγεῖται τὴν σκηνὴν ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν καὶ ἡ ὁποία μαντεύετε ἐκ τοῦ τρόπου μὲ τὸν ὁποῖον συμπεριφέρεται ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐνταῦθα ἀπέναντι τῶν κ. Βουλευτῶν καὶ τῶν συναδέλφων του κ. Ὑπουργῶν τίνας διαστάσεις ἔλαβεν. Ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀφηγεῖται ὡς ἑξῆς τὴν σκηνὴν (ἀναγινώσκει): «Τί μοὶ εἶπεν ἐκεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργός; τὸ ἐπαναλαμβάνει ἐν τῇ ἀγορεύσει του· ἡ μόνη διαφορὰ εἶναι ὅτι τότε καὶ ἐντονώτερος ἦτο καὶ ἀποτομώτερος. Τῷ ἀπήντησα, ὡς συνηθίζω, ἠρέμα». Καὶ ὅσοι γνωρίζουσι τὸν κ. Ι. Εὐταξίαν γνωρίζουσι τὴν γλυκύτητα καὶ ἠπιότητα τοῦ χαρακτῆρος αὐτοῦ. Ἠμπορεῖ νὰ εἶναι δύστροπος κατὰ τὴν διαχείρισίν του ἐν τῇ ἐντολῇ του ὡς Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀλλ’ ἀναμφισβητήτως μειλιχιώτερος οὐδεὶς δύναται νὰ ὑπάρξῃ. (Ἐξακολουθεῖ ἀναγινώσκων): «Κύριε Πρόεδρε, τὰ χρήματα θὰ μεταβιβασθῶσι τηλεγραφικῶς εἰς Ἀμερικὴν πάντα ἐντὸς τῆς αὔριον. Ἀλλὰ καὶ ὑμεῖς ὀφείλετε νὰ καλύψητε τὴν Τράπεζαν ἀπὸ τὸν κίνδυνον τῆς ἐντυπώσεως ὅτι ἀπεγυμνώθη τοῦ χρυσοῦ της. Τοῦτο δὲ γίνεται διὰ τῆς ἀναγνωρίσεως κατ’ ἀρχὴν τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπεκτάσεως τῶν προνομίων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης». Καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως· εἶναι ἀκριβῆ αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἐν τῷ ὑπομνήματί του ἀναφέρει ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης; Ἂν εἶναι ἀληθῆ αὐτά, ποῦ ὑπάρχει ἡ δῆθεν ἐκβίασις; Ἐκβίασις ὑφίσταται, ὅταν ζητῇ τις ἀθέμιτόν τι καὶ παράνομον, ἀλλ’ ἀπαιτεῖται νὰ μὴ ἔχῃ τις μηδὲ τὰς στοιχειώδεις γνώσεις ἐκτιμήσεως τῆς ποινικῆς εὐθύνης ἢ ἐκ τοῦ ἐκτάκτου τῶν περιστάσεων νὰ παραφέρηται ἐκ τοῦ πάθους, ὑφ’ οὗ παρεφέρετο ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰσηγούμενος τὸ νομοσχέδιον αὐτοῦ, ἵνα χαρακτηρίζῃ ὡς ἐκβίασιν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀνεγνώρισεν ὡς ὀφειλόμενον πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Καὶ τὸ ἀνεγνώρισεν αὐθημερόν, μεταγνοὺς ἴσως διὰ τὴν σκαιότητα μεθ’ ἧς συμπεριεφέρθη πρὸς τὸν Διοικητήν, ὡς ἀποδεικνύει ἡ ἑξῆς ἐπιστολή του (ἀναγινώσκει): «Ἐν Ἀθήναις τῇ 20 Ἰουνίου 1914. Κύριε Διοικητά, Ὡς καὶ προφορικῶς ἐξέθηκα ὑμῖν, ἡ Κυβέρνησις ἀείποτε ἀπέβλεψεν εἰς τὴν τοπικὴν ἐπέκτασιν τοῦ προνομίου τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας καὶ οὐχὶ εἰς τὴν ἵδρυσιν νέας ἐν αὐταῖς ἐκδοτικῆς Τραπέζης. Ἐννοεῖται καλῶς ὅτι ἡ ἐπέκτασις αὕτη θὰ γίνῃ ἐξασφαλιζομένων εἰς τὸ Κράτος εὐλόγων καὶ ἐπαρκῶν ἀνταλλαγμάτων, ὡς τοῦτο ἐγένετο πανταχοῦ. Τὴν ἐλευθέραν δὲ συζήτησιν τῶν ἀνταλλαγμάτων τούτων ἤθελον νὰ διαφυλάξω ὑπὲρ τοῦ Κράτους, ὅτε ἐδήλωσα ὑμῖν σήμερον τὴν πρωίαν ὅτι δὲν δύναται ἡ περὶ τούτου συζήτησις νὰ γίνῃ ἐν σπουδῇ. Ἤδη, μετὰ τὴν λῆψιν τῆς σημερινῆς ἐπιστολῆς σας, δι’ ἧς ὄχι μόνον ἀσφαλίζεται ἡ ἄνετος συζήτησις τῶν ὅρων ἐφ’ οὓς θὰ γίνῃ ἡ ἐπέκτασις, ἀλλὰ φθάνετε νὰ προβαίνητε ὅπως ἐν περιπτώσει διαφωνίας ἐπί τινος τῶν ὅρων τούτων αὕτη λυθῇ διαιτητικῶς ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, οὐδένα πλέον ἔχω ἐνδοιασμὸν νὰ δηλώσω ὑμῖν ὅτι ὑπὸ τοὺς ἐκτεθέντας ὅρους τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον εἶναι σύμφωνον εἰς τὴν ἐπέκτασιν τοῦ προνομίου τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ εἰς τὰς νέας χώρας, ὑπὸ τὴν ἐπιφύλαξιν τῶν δικαιωμάτων τῆς Τραπέζης Κρήτης, ἧς ἐντούτοις τὴν συγχώνευσιν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς οὐδαμῶς ἀποστέργει ἡ Κυβέρνησις. Μετ’ ἐξόχου τιμῆς Ἐλευθ. Κ. Βενιζέλος» Λοιπὸν ἀνεγνώρισε διὰ τῆς ἐπιστολῆς αὐτῆς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἡ ἀξίωσις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τοῦ Διοικητοῦ αὐτῆς ὅπως ὑπὲρ αὐτῆς ἐπεκταθῶσι τὰ προνόμια ἐπὶ τῶν νέων χωρῶν, ἡ ἀξίωσις αὕτη ἦτο δικαία. Ἀλλὰ μετὰ μῆνας τέσσαρας ἀπὸ τῆς ἀποστολῆς τῆς ἐπιστολῆς του καὶ ἀπὸ τῆς ὑπογραφῆς τῆς ἐπιστολῆς ἐκείνης ἔρχεται καὶ καταγγέλλει ἐντεῦθεν, εἰσηγούμενος τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ὅτι προσεπάθησε κατὰ πρῶτον νὰ ἐκβιάσῃ τὴν Κυβέρνησιν ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης κατὰ τὴν συνομολόγησιν τοῦ δανείου τῶν 65.000.000 διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν θωρηκτῶν καὶ ὅτι τὴν ἐκβίασιν αὐτὴν ἐπανέλαβε κατόπιν προκειμένης αἰτήσεως περὶ ἀποδόσεως εἰς τὸ δημόσιον Ταμεῖον τῶν ἐράνων τῶν κατατεθειμένων διὰ τὴν ναυαρχίδα παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ. Αὐτά, Κύριοι, ἀποδεικνύονται ἐξ αὐτῶν τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐκεῖνος ὅστις ἔχει τὰς δηλώσεις ταύτας ὑπ’ ὄψει του δύναται νὰ ἐκτιμήσῃ κατὰ πόσον πάνθ’ ὅσα ἐλέχθησαν ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἠδύναντο νὰ χαρακτηρισθῶσιν ὡς προερχόμενα ἐξ εἰλικρινοῦς, ὡς εἶπεν ἐντεῦθεν, ἐκτιμήσεως τῶν πραγμάτων. Ἡ εἰλικρίνεια ἔγκειται εἰς τὴν ἐνέδραν τὴν ὁποίαν ἠθέλετε νὰ στήσητε καὶ ἐστήσατε εἰς τὸν Διοικητὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἐπερχομένης τῆς παύσεως αὐτοῦ θὰ δυνηθῆτε ἐπὶ κεφαλῆς τῆς διοικήσεως τῆς Τραπέζης νὰ θέσητε ἓν ὄργανον ὑμῶν, τὸ ὁποῖον θὰ ὑπακούῃ εἰς τὰ νεύματα ὑμῶν ὡς νευρόσπαστον, ὡς εἶναι πάντες ἐκεῖνοι τοὺς ὁποίους ἔχετε διορίσει ἢ ἐνταῦθα ἢ ἐν ταῖς νέαις ἐπαρχίαις. Ἀλλὰ δὲν ἐννοεῖτε κἂν τὸν κίνδυνον τὸν ὁποῖον δημιουργεῖτε εἰς βάρος τοῦ Κράτους καὶ εἰς βάρος τῆς πολιτείας ὑμῶν; Σεῖς εἰς ἓν ἀποβλέπετε, πῶς νὰ ἱκανοποιήσητε τὰς ἀνάγκας τὰς ὁποίας ἐδημιουργήσατε κατόπιν τῆς σπατάλης τὴν ὁποίαν ἐνεκαινίσατε ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν κοινῶν. Ἔχετε δ’ ἀνάγκην ἤδη, ὅτε ἐστείρευσεν ἡ πηγὴ τῶν ἐκ τοῦ Ἐξωτερικοῦ δανείων, ὅτε ἀναγκάζεσθε νὰ ἐπαιτῆτε ἀπὸ τὰς ξένας ἀγορὰς μίαν ἐλαχίστην προκαταβολὴν ἐπὶ τοῦ ἑτέρου ἡμίσεως τοῦ δανείου τῶν 500 ἑκατομμυρίων, ν’ ἀποβλέψητε καὶ ἀπεβλέψατε εἰς τὴν διοίκησιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὅπως καταστήσητε εὐκολωτέραν τὴν ἱκανοποίησιν τῶν ἀβούλων ἀξιώσεων ὑμῶν. Δὲν γνωρίζω οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ προΐδω τί δύναται νὰ συμβῇ ὑπὸ τοιαύτην αὐθαίρετον κυβερνητικὴν ἐνέργειαν, ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀναμφισβητήτως προβλέπω εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ γίνῃ. Καθ’ ὅσον αἱ ἀνάγκαι ὑμῶν θὰ καθίστανται μᾶλλον ἐπείγουσαι καὶ μᾶλλον ἐπιτακτικαὶ — καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ ν’ ἀποβῶσι μᾶλλον ἐπιτακτικαί, ἀφοῦ καὶ διὰ τῶν τελευταίων δηλώσεων τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν οὐδεμία δίδεται ἐλπὶς περὶ μεταβολῆς τοῦ συστήματος τοῦ οἰκονομικοῦ ὑφ’ οὗ διεπόμεθα—, καθ’ ὅσον, λέγω, αἱ ἀνάγκαι ὑμῶν θὰ ὑπάρξωσι μᾶλλον ἐπιτακτικαί, κατὰ τοσοῦτο θὰ προσφεύγητε εἰς τὰ πρόχειρα αὐτὰ δάνεια παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τὰ ὁποῖα θὰ πραγματοποιῶνται εὐκολώτερον, ὅταν θὰ ἔχητε ἓν νευρόσπαστον ἐπὶ κεφαλῆς τῆς διοικήσεώς της. Ἀλλὰ δὲν γνωρίζετε τοὺς κινδύνους τοὺς ὁποίους, ὡς ἔλεγον πρὸ ὀλίγου, δημιουργεῖτε ὄχι μόνον εἰς βάρος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀλλὰ καὶ εἰς βάρος τῆς πολιτείας ὑμῶν, εἰς βάρος τῆς Χώρας καὶ εἰς βάρος αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως. Τὰ δάνεια αὐτὰ βεβαίως εἶναι εὔκολα καὶ πρόχειρα, καθ’ ὅσον δὲ εὑρίσκεται μία Κυβέρνησις ὑπὸ ἐπιτακτικὰς ἀνάγκας, κατὰ τοσοῦτον εἶναι θελακτικώτερα· ἀλλὰ πρέπει νὰ σκέπτησθε ὅτι τὰ ἱδρύματα τὰ πιστωτικὰ τὰ ἐθνικά, Τράπεζαι ἐκδοτικαί, ἰδίᾳ δ’ ἐκείνη ἡ ὁποία συνεκέντρωσεν ὁλόκληρον τὴν πεποίθησιν καὶ τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἔχει ὑποχρεώσεις τὰς ὁποίας ὀφείλει νὰ ἐκπληρώσῃ, ὑποχρεώσεις ἐκ τοῦ καταστατικοῦ αὐτῆς, πρέπει δὲ νὰ ἐννοήσητε ὅτι, οἱανδήποτε πεποίθησιν καὶ ἂν ἔχητε εἰς τὴν πολιτείαν ὑμῶν καὶ εἰς τὴν πίστιν τὴν ὁποίαν δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐμπνεύσῃ, ἡ πεποίθησις αὕτη εἰς οὐδὲν δύναται νὰ ὠφελήσῃ καὶ οὐδόλως θέλει ἀσφαλίσει τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἀπέναντι κινδύνων τοὺς ὁποίους ἤθελον παραγάγει τὰ ἐπανειλημμένα κυβερνητικὰ δάνεια. Ἡ πίστις καὶ ἡ ἀσφάλεια τοῦ Κράτους καὶ τὸ ἀξιόχρεον αὐτοῦ δὲν εἶναι ἐπαρκῆ ἐφόδια διὰ τὴν λειτουργίαν τῶν πιστωτικῶν ἱδρυμάτων, διότι τὰ πιστωτικὰ ἱδρύματα, ὅπως ἐξακολουθήσωσι τὴν λειτουργίαν αὐτῶν καὶ ὅπως ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὴν ἀποστολὴν αὐτῶν, πρέπει νὰ ἔχωσι πάντοτε τὰ κεφάλαιά των ῥευστά, καθ’ ὅσον δὲ τὰ τοιαῦτα πιστωτικὰ ἱδρύματα δανείζουσι πρὸς τὸ Κράτος, κατὰ τοσοῦτον καθίστανται ἀνεπαρκῆ εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν σκοπῶν χάριν τῶν ὁποίων ἱδρύθησαν. Μόνον ξυλοσχίστης δύναται ἐντεῦθεν ν’ ἀπαγγέλλῃ ὅτι εἶναι ἱκανὴ ἀσφάλεια διὰ μίαν Τράπεζαν, ὅταν ζητῆται παρ’ αὐτῆς δάνειον τριπλάσιον τοῦ μετοχικοῦ αὐτῆς κεφαλαίου, ἡ πίστις τοῦ Κράτους, ἡ ὁποία πάντοτε ἐκρύπτετο ὄπισθεν τῆς πίστεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ἤντλει δυνάμεις ἐκ τῆς πίστεως αὐτῆς. Ἡ Τράπεζα τῆς Ἀγγλίας,—καὶ δὲν εἶναι πρᾶγμα νέον καὶ οἱ ἄκρῳ δακτύλῳ ἁψάμενοι τῆς λειτουργίας τῶν τοιούτων ἱδρυμάτων γνωρίζουσι τὰς περιπετείας δι’ ὧν διῆλθεν αὕτη—, ἡ Ἀγγλικὴ Τράπεζα μὲ τὴν πίστιν τῆς Βρεττανικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βρεττανικῆς κυριαρχίας συνεκλονίσθη ἐκ βάθρων ἕνεκα τῶν δανείων τῶν ἐπανειλημμένων, τὰ ὁποῖα ἐξηναγκάσθη κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ ἄλλου αἰῶνος νὰ χορηγήσῃ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τὴν Ἀγγλικήν, ἕνεκα τῶν ἀναγκῶν τὰς ὁποίας συνεπήγαγεν ὁ πόλεμος τῆς ἐξοντώσεως πρὸς τὴν Γαλλίαν. Καὶ ἡ Ἀγγλικὴ Τράπεζα εἶχεν, ὡς εἶπον, τὴν ἀσφάλειαν καὶ τὴν ἐγγύησιν τῆς Βρεττανικῆς κυριαρχίας, τοῦ ἀπεράντου ἐκείνου Κράτους, τοῦ ἀπεράντου ὄχι μόνον κατ’ ἔκτασιν, ἀλλὰ καὶ κατὰ δύναμιν καὶ πλοῦτον. Σεῖς δέ, Ψωροκώσταινα, λέγετε ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἔχῃ πεποίθησιν ὁ κόσμος εἰς τὴν φερεγγυότητα ὑμῶν καὶ εἰς τὴν πίστιν τὴν ὁποίαν θὰ προσδώσητε εἰς τὴν Τράπεζαν διὰ τῆς ἐγγυήσεως ὑμῶν! Καὶ ποία εἶναι ἡ πίστις τοῦ Κράτους; Ἡ πίστις τοῦ Κράτους ἀντικατοπτρίζεται ἐν τῷ Ἐλέγχῳ. Εἶναι ἡ πίστις τὴν ὁποίαν χαίρει ἐκεῖνος ὅστις δίδει τὸ ὡρολόγιόν του ὡς ἐνέχυρον. Μὲ αὐτὴν τὴν πίστιν νομίζετε ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ καὶ ν’ ἀνταποκριθῇ πρὸς τὴν ἀποστολήν του ἓν ἐθνικὸν ἵδρυμα, τὸ ὁποῖον εἶναι Πανελλήνιον, ὁποῖον εἶναι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα; Ἐξακολουθήσατε αὐτὴν τὴν πορείαν καὶ δὲν θὰ παρέλθῃ πολὺς χρόνος ὅπως μεταγνώσητε, διότι, φυσικά, καθῃμέραν ἐξαντλούμεθα. Κατωρθώσατε νὰ λάβητε μίαν προκαταβολὴν 20 ἑκατομμυρίων.

§243ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μένουσι δ’ οὕτω μόνον 15.000.000 ὑπόλοιπον ἐκ τοῦ ὅλου δανείου τῶν 500.000.000.

§244Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀλλὰ τὰ 20.000.000 εἶναι ἤδη ἐξηντλημένα.

§245ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ποῦ νὰ ἠξεύρητε ὅτι εἴμεθα σύμφωνοι!

§246Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Χαίρω πολύ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον σᾶς παρακαλῶ εἶναι ἀντὶ νὰ συντρίψητε τὴν πίστιν τοῦ ἱδρύματος ἐκείνου, πρὸς τὸ ὁποῖον μετὰ πεποιθήσεως προσέβλεψαν πᾶσαι αἱ Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις, αἵτινες πᾶσαι ἐσεβάσθησαν τὴν διοίκησιν αὐτοῦ, ἔστω καὶ ἂν δυστροπία τις ἔφθανε μέχρι τοῦ σημείου ὥστε νὰ στενοχωρήσῃ τὴν κυβερνητικὴν ἐνέργειαν, ἀντί, λέγω, νὰ θέλητε νὰ συντρίψητε τὴν πίστιν τοῦ ἱδρύματος αὐτοῦ, συντελέσατε εἰς τὴν ἐνίσχυσιν αὐτοῦ, μὴ θέτετε δὲ χεῖρα ἀνευλαβῆ ἐπὶ τὴν διοίκησιν αὐτοῦ καὶ ἐπὶ τὴν αὐτοτέλειαν αὐτοῦ, χάρις εἰς τὴν ὁποίαν ἐστηρίχθη καὶ ἐγιγαντώθη ἡ πίστις τοῦ Κράτους. Τὸν ἀντίκτυπον τοῦ νομοσχεδίου σας θέλετε μετ’ ὀλίγον τὸν αἰσθανθῆ. Οὔτε σᾶς θεωρῶ ἱκανούς, οὔτε φοβοῦμαι ὅτι θὰ σκεφθῆτε νὰ θέσητε χεῖρα ἐπὶ τῶν ἰδιωτικῶν καταθέσεων ἢ τῶν φιλανθρωπικῶν ἱδρυμάτων. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐπεχειρήσατε νὰ πράξητε ἐν ἐπιτακτικῇ ἀνάγκῃ ἐπελθούσῃ ἐκ τῆς ὑμετέρας ἀπρονοησίας ὡς πρὸς τὰ χρήματα τὰ ἐκ τῶν ἐράνων διὰ τὴν ναυαρχίδα ἴσως δύναταί τις, μὴ ἐμβαθύνων εἰς τὰς συνεπείας, νὰ εἴπῃ ὄχι μόνον ὅτι εἶναι συγγνωστόν, ἂν καὶ καταπατεῖτε ἓν καταστατικὸν περιβεβλημένον μὲ τὴν ἐγγύησιν τῆς Πολιτείας, ἀλλ’ ὅτι εἶναι καὶ ὀρθόν. Διότι δύναταί τις νὰ χαρακτηρίσῃ, ἂν ὄχι ἄλλως, ἀλλ’ ὡς μὴ πραγματοποιήσιμον τὴν ἰδέαν τοῦ καταρτισμοῦ κεφαλαίου ἐπαρκοῦς δι’ ἐράνων πρὸς τὴν ἀγορὰν ἑνὸς δρέδνοτ. Τὰ χρήματα αὐτὰ μοιραίως ὤφειλον νὰ περιέλθωσιν εἰς τὸ δημόσιον Ταμεῖον, ἂν καὶ τὰ χρήματα αὐτὰ συνελέγησαν ἀληθῶς δι’ ἐκβιάσεως. Διότι ἐκβίασις ἠσκήθη ἐπὶ μακροὺς μῆνας διὰ τῶν δημοσιογραφικῶν ὀργάνων τῶν φιλίως διακειμένων πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἡ ἐκβίασις πρὸς τοὺς ἐράνους αὐτοὺς ἠσκήθη καὶ παρὰ τῶν δημοσίων Ἀρχῶν καὶ τῶν ὀργάνων τῶν κυβερνητικῶν. Ἀλλ’ ἔρανοι ὑπὸ τοιούτους ὅρους καὶ δι’ ἀπραγματοποιήτους σκοποὺς καθιστάμενοι οὐδὲν ἕτερον ἀποτελοῦσι παρὰ φορολογίαν ἐντελῶς ἄνισον καὶ ἄδικον. Δύνασθε νὰ παραπονῆσθε κατὰ τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης διότι εἰς μίαν εἰδοποίησιν ὑμῶν ὅτι εὑρίσκεσθε ἀπέναντι ἐπιτακτικῶν ἀναγκῶν δὲν σᾶς παρέδωκεν ἀμέσως τὰ 3.500.000 τὰ ἐκ τῶν ἐράνων. Δὲν εἶναι δὲ ἡ ἀντιποίησις τῶν χρημάτων αὐτῶν ἥτις ἀποτελεῖ τὸ ἀδίκημα κατὰ τῆς πίστεως ὄχι μόνον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀλλὰ καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἡ κατάρριψις πάσης πεποιθήσεως ἐπὶ τὰς ἐπαγγελίας τὰς κυβερνητικὰς καὶ ὁ κλονισμὸς ἐκ βάθρων τῆς ἐμπιστοσύνης ἐπ’ αὐτάς, ἀφοῦ δύνανται ν’ ἀφαιρεθῶσιν αἱ καταθέσεις διὰ μιᾶς διαταγῆς τῆς Κυβερνήσεως, μὴ λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν οὔτε τοῦ Βασιλικοῦ Διατάγματος ὅπερ κατήρτισε τόσον πανηγυρικῶς τὴν Ἐπιτροπήν. Ὅπως θέλει ἂς χαρακτηρίσῃ αὐτὴν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Οἱοσδήποτε χαρακτηρισμὸς καὶ ἂν τῇ δοθῇ, ἓν εἶναι βέβαιον, ἡ πρόθεσις τῆς Κυβερνήσεως ὅπως θέσῃ χεῖρα ἐπὶ τῶν χρημάτων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα συνελέγησαν παρ’ Ἐπιτροπῆς ἐγκριθείσης διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος καὶ τὰ ὁποῖα κατὰ τὸ καταστατικόν, διὰ τοῦ αὐτοῦ Βασιλικοῦ Διατάγματος ἐγκριθέν, πρέπει νὰ μένωσι κατατεθειμένα παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ. Ταῦτα συνεπάγονται ἀναγκαίως τὴν ἐξαφάνισιν πάσης πεποιθήσεως ἐπὶ τὰς ἐπαγγελίας τὰς κυβερνητικὰς καὶ ἐπὶ τὴν ἀσφάλειαν τὴν ὁποίαν χορηγεῖ τὸ ἐθνικὸν πιστωτικὸν ἵδρυμα ὑπὲρ τῶν δανειστῶν του. Καὶ ἄλλοτε εἴχομεν τοιαύτας ἀνάγκας ταμειακὰς καὶ ἀπέναντι τοιούτων ἀναγκῶν προέβημεν εἰς ἐνέργειαν ἡ ὁποία συνεπήγαγε τὴν ἐν μέρει ἀπώλειαν τῶν κυριαρχικῶν τοῦ Κράτους δικαιωμάτων, διότι εἰς τοιαύτην τινὰ ἐνέργειαν ὀφείλεται ἡ ἐπιβολὴ τοῦ Ἐλέγχου. Προσέξατε μὴ ἐν τῇ παραζάλῃ ὅπως ἀποκτήσητε χρήματα διὰ τὰς ἀνάγκας τὰς ὁποίας καὶ αἱ περιστάσεις ἐδημιούργησαν ἀλλὰ καὶ ἡ μὴ συνετὴ ὑμῶν πολιτεία ἐπολλαπλασίασε καὶ ηὔξησε, σπεύδοντες εἰς τὴν ἱκανοποίησιν τῶν ἐπιτακτικῶν ἀναγκῶν, καταστήσητε πρὸ τῶν ποδῶν ὑμῶν τὸ βάραθρον εἰς τὸ ὁποῖον θὰ καταπέσωσι πάντα τὰ ὄνειρα τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν ὑποστάσεως καὶ τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν μέλλοντος. Ὅταν πρόκειται περὶ τῆς πίστεως ἐθνικοῦ ἱδρύματος πιστωτικοῦ, ἐπὶ τὸ ὁποῖον στηρίζονται αἱ ἐλπίδες καὶ αἱ πεποιθήσεις ὁλοκλήρου τοῦ Ἔθνους, τὸ ὁποῖον προσελκύει τὴν πεποίθησιν ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἡ ἐνέργεια τῆς Κυβερνήσεως πρέπει νὰ εἶναι πάντοτε εὐλαβής, διότι, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος Βουλευτής, ἡ πίστις εἶναι ὄργανον λεπτότατον καὶ ἐν τῇ ὁρμῇ, ἡ ὁποία φυσικῶς γεννᾶται ἐν ἐκείνοις οἵτινες εὕρηνται πρὸ ἐπιτακτικῆς ἀνάγκης, δύναται νὰ συντριβῇ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε θρυμματιζόμενον νὰ θρυμματίσῃ καὶ πᾶσαν ἐλπίδα ἀναρρώσεως τῆς ἐθνικῆς πίστεως.

§247Γ. Χ. ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Ὀρθῶς, Κύριοι, οἱ πλεῖστοι τῶν ἀξιοτίμων προλαλησάντων ἐτόνισαν ὅτι ἡ ἀρχὴ τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν δύναται νὰ καταδικασθῇ ὡς ἀσυμβίβαστος πρὸς τὴν ὅλην λειτουργίαν καὶ πρὸς τὴν πίστιν ἱδρύματος πιστωτικοῦ. Παράδειγμα ἡ Γερμανία, ἡ Γαλλία, ἡ Ἰταλία καὶ ἅπαντα τὰ Κράτη τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἡ ἀρχὴ μάλιστα αὕτη εἶναι ἐκείνη τὴν ὁποίαν ὁ Ναπολέων ἱδρύων τὴν Γαλλικὴν Τράπεζαν κατὰ τὸ 1800 ἐξέφρασε, λέγων ὅτι ἡ Τράπεζα αὕτη δὲν ἀνήκει ἀποκλειστικῶς εἰς τοὺς μετόχους, ἀλλ’ ἀνήκει καὶ εἰς τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον δίδει εἰς τὴν Τράπεζαν τὸ προνόμιον τὸ ἐκδοτικόν· προσέθηκε δ’ ὅτι θεωρεῖ ἀπαραίτητον τὴν ἐξάρτησιν τῆς Τραπέζης ἀπὸ τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ἐξάρτησιν μὴ ὑπερβολικήν. Συνυφαίνεται δὲ τόσον στενῶς ἡ τύχη, ἡ πίστις τῆς Τραπέζης μετὰ τῆς τοῦ Κράτους καὶ τἀνάπαλιν, ὥστε ἀδύνατον εἶναι ν’ ἀδιαφορήσῃ ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν διαχείρισιν τῆς Τραπέζης καὶ νὰ μένῃ ἄοπλος ἀπέναντι τῶν ἀξιώσεων αὐτῆς. Ἂν ἑπομένως ἐπρόκειτο νὰ συζητήσωμεν εἴτε τὴν ἵδρυσιν τῆς Τραπέζης εἴτε καὶ τὴν παράτασιν τοῦ προνομίου αὐτῆς, ὀρθὸν καὶ δίκαιον θὰ ἦτο νὰ ἐξετάσωμεν τὴν ἄποψιν αὐτὴν τὴν ὁποίαν ἐκπροσωπεῖ τὸ παρὸν νομοσχέδιον. Ἀλλά, Κύριοι, νὰ ἐρχώμεθα ν’ ἀνατρέψωμεν ῥιζικῶς μίαν διοργάνωσιν ἡ ὁποία τόσον καλὰ ἔδωκεν ἀποτελέσματα, καὶ τοῦτο μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ τιμωρήσωμεν ἕνα Διοικητήν, ὅστις ὑπεραμυνόμενος τῶν συμφερόντων τῆς Τραπέζης δυσηρέστησε τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ οὔτε ἠθέλησεν οὔτε ἠδύνατο νὰ βλάψῃ τὸ Κράτος, τὸ τοιοῦτο, Κύριοι, θεωρῶ καὶ αὐθαίρετον καὶ ῥιψοκίνδυνον καὶ περιττόν. Αὐθαίρετον εἶναι, διότι μονομερῶς καὶ ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τοῦ ἄλλου συμβαλλομένου διεκδικοῦμεν καὶ ἐπιβάλλομεν δικαίωμα τὸ ὁποῖον δὲν εἶχεν ἐπιφυλαχθῆ ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, ῥιψοκίνδυνον δέ, διότι ἀγνοοῦμεν ποίαν ἐντύπωσιν θὰ προξενήσῃ ἡ κρατοποίησις τῆς Τραπέζης — ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἐκφρασθῶ οὕτως — εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι σήμερον ἔχουσιν ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Τράπεζαν. Ὅσον δὲ μεγάλη καὶ ἂν εἶναι ἡ ἐπιβολὴ τῶν ξένων ἐκείνων ἱδρυμάτων τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, δὲν ὑπέστησαν ἐκεῖνα δοκιμασίαν τοιαύτην, οἵαν πρόκειται νὰ ὑποστῇ ἡ ἡμετέρα Ἐθνικὴ Τράπεζα, καὶ δὲν ἔχουσιν ἄλλως τε ἀκτῖνα ἐνεργείας τόσον εὐρεῖαν, ὅσην ἔχει ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος. Ἀφ’ ἑτέρου ἡ πίστις τῆς Τραπέζης ἡμῶν ἐρείδεται ἀποκλειστικῶς ἐπὶ τῶν ἰδίων αὐτῆς δυνάμεων καὶ οὐχὶ ἐπὶ τοῦ κλονισθέντος οἰκονομικοῦ γοήτρου τῆς Ἐπικρατείας ἡμῶν. Ἅπαξ δὲ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν κατωφερῆ ταύτην ὁδόν, δὲν θὰ εὕρωμεν παρ’ ἡμῖν τοὺς περιορισμοὺς ἐκείνους τῆς κοινῆς γνώμης τοὺς ὁποίους ἀνέφερεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Παρ’ ἡμῖν τὰ διάφορα συμφέροντα καὶ αἱ διάφοροι τάξεις δὲν εἶναι ἀρκούντως διωργανωμέναι τόσον ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ὅσον καὶ ἐν τῇ Κοινωνίᾳ, ὥστε ἡ γνώμη καλῶς καὶ ὀργανικῶς λειτουργούσης Κοινωνίας νὰ περιορίσῃ ἐντὸς λογικῶν ὁρίων τὴν παντοδυναμίαν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Πρὸς τί λοιπὸν αὐτὸ τὸ πλῆγμα κατὰ διοργανώσεως ἡ ὁποία τόσα ἀγαθὰ ἀπέδωκε καὶ εἰς τὴν Κοινωνίαν καὶ εἰς τὸ Κράτος; Διὰ νὰ ἐπαυξήσωμεν τὴν ἐπιβολὴν τῆς Πολιτείας; Ἀλλά, Κύριοι, δύναταί τις νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι τὸ Κράτος δὲν ἐνασκεῖ τὴν ἀπαιτουμένην ἐπιβολήν, ὅτι ὄντως δὲν δύναται νὰ ἐπιβάλῃ τὴν θέλησίν του ἢ ὅτι εἴτε ὁ Διοικητὴς εἴτε ἡ Τράπεζα αὐτὴ δύναται ἀποινεὶ νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν κυβερνητικὴν ὀργήν; Καὶ νομίζετε ὅτι δύναται οἱοσδήποτε Διοικητὴς νὰ παραμείνῃ ἐπὶ πολὺ ἐπὶ κεφαλῆς τῆς Τραπέζης παρὰ τὴν ἐπιτακτικήν, οὕτως εἰπεῖν, θέλησιν τῆς Κυβερνήσεως; Ἔχετε ἑπομένως ἀνὰ χεῖρας ὅπλον ἐπαρκὲς ἵνα ἐπιβάλητε τὴν θέλησίν σας. Ἰσχυρότερον ὅπλον δὲν θὰ δυνηθῆτε νὰ δημιουργήσητε διὰ νόμου, ἔχετε δὲ ὅπλον ἀθόρυβον, ἀλλὰ μὴ καταφέρον θανασίμους πληγὰς εἰς τὴν πίστιν τῆς Τραπέζης. Ἀρκεσθῆτε εἰς τὸ ὅπλον αὐτό.

§248Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Καὶ τὸ θέμα ἐξηντλήθη καὶ ἡ κόπωσις εἶναι τοιαύτη, ὥστε κατ’ ἀνάγκην θὰ περιορισθῶ εἰς ὀλιγίστας λέξεις. Ἂν δὲ ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα, ἔπραξα τοῦτο, διότι θεωρῶ ὅτι ἐπὶ ζητήματος τόσον σπουδαίου ἕκαστος ἔχει καθῆκον ἵνα τὴν γνώμην αὐτοῦ ἐκφέρῃ. Λέγω, Κύριοι, σοβαρὸν τὸ ζήτημα, καθόσον πρόκειται περὶ τοῦ ἐθνικοῦ ἱδρύματος, περὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Αὕτη κατὰ τὸ παρελθὸν ἐξετέλεσε τὸ καθῆκόν της οὐχὶ μόνον πρὸς τοὺς μετόχους, ἀλλὰ πρὸς τὴν Χώραν ὁλόκληρον, πρὸς τὸ Κράτος, πρὸς τὴν Ἑλλάδα, πρὸς τὸν Ἑλληνισμόν, καὶ ἰδίως κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη· διότι οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ ὅτι, ὁσάκις τὸ Κράτος εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην, εἰς ἐπιτακτικὰς καὶ ἐπειγούσας ἀνάγκας, ἦλθεν ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνικὴ πάντοτε ἀρωγὸς εἰς τὸ Κράτος. Οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ ὅτι τὸ Κράτος ἐποιήσατο χρῆσιν τῆς πίστεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἵνα ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς πολλαπλᾶς ἀνάγκας τῶν δύο πολέμων. Καὶ ἐνῷ αἱ ὑπηρεσίαι αὐτῆς εἶναι τόσον πρόσφατοι, ἐπιτρέπεται σήμερον διὰ νομοσχεδίου νὰ μεταβάλωμεν ἄρδην τὸν ὀργανισμὸν τῆς Τραπέζης; Διότι ποία ἡ σημασία τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου; Πρόκειται, κατὰ τὴν κρίσιν μου, ἁπλούστατα περὶ νομοσχεδίου ἐπιτρέποντος ὅπως ἐκ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀπομακρυνθῇ ὁ Διοικητὴς αὐτῆς. Καὶ ἤκουσα, Κύριοι, ἀναπτυσσομένας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου θεωρίας περὶ ἐπικρατήσεως τοῦ Κράτους ἢ τῶν μετοχικῶν συμφερόντων, περὶ τοῦ δικαιώματος τοῦ Κράτους πρὸς ἐπέμβασιν, ἤκουσα ν’ ἀναφέρηται τί γίνεται εἰς πολλὰ μέρη τοῦ Ἐξωτερικοῦ, εἰς τίνα τὸ Κράτος ἀναμιγνύεται εἰς τὴν διοίκησιν τῶν Τραπεζῶν, εἰς τίνα ἀνήκει εἰς αὐτὸ ὁ διορισμὸς τοῦ Διοικητοῦ. Ἀλλὰ πάντα ταῦτα εἶναι ἐντελῶς περιττά, ἁπλούστατα διότι τὸ ζήτημα περὶ οὗ πρόκειται εἶναι ἓν καὶ μόνον· πρόκειται νὰ εὑρεθῇ μέσον, ὅπως ἀποπέμψωμεν τὸν Διοικητὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Διατί νὰ δίδωμεν εἰς ζήτημα προσωπικόν — διότι περὶ τοιούτου πρόκειται — τὴν χροιὰν ζητήματος θεωρητικοῦ, καθ’ ὃ συζητεῖται ἂν τὸ Κράτος πρέπει νὰ ἐπικρατήσῃ ἢ οἱ μέτοχοι νὰ ἐπιβάλωσι τὴν γνώμην αὐτῶν; Ἁπλούστατα πρόκειται περὶ τῆς ἀποδιώξεως τοῦ Διοικητοῦ τῆς Τραπέζης. Καὶ γεννᾶται τὸ ζήτημα· τίνες οἱ λόγοι οἱ προκαλέσαντες τὴν ὀργήν, ὡς ὀρθότατα ἐλέχθη, τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὥστε ὑπὸ τὸ κράτος αὐτῆς νὰ παρασκευάσῃ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑποβληθὲν ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δύο κυρίως ἀνέφερε λόγους. Ἀνέφερε τὴν στάσιν τοῦ Διοικητοῦ εἰς τὸ ζήτημα τοῦ δανείου πρὸς ἀγορὰν τῶν Ἀμερικανικῶν πλοίων καὶ εἶπεν ὅτι ὁ Διοικητὴς τῆς Τραπέζης, ὁ ὁποῖος, ἂν ὄχι αὐτός, ὁ προκάτοχός του, εἶχεν ἀναλάβει τὴν ὑποχρέωσιν ἵνα δανείσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ ἀπαιτούμενον ποσὸν πρὸς ἀγορὰν τῶν πλοίων — ὄχι αὐτῶν, διότι δὲν ἐπρόκειτο περὶ αὐτῶν, ἀλλὰ περὶ ἄλλων πλοίων, περὶ ὧν διεπραγματεύετο ἡ Κυβέρνησις —, εἶχε δώσει τὴν ὑπόσχεσιν, ὅτε δ’ ἐκλήθη ὅπως πραγματοποιήσῃ ταύτην, ἠθέλησε νὰ ἐκβιάσῃ τὴν Κυβέρνησιν ὁμιλῶν περὶ τῆς παρατάσεως ἢ τῆς ἐπεκτάσεως τοῦ προνομίου τῆς Τραπέζης καὶ οὕτως ἀπεπειράθη νὰ ἐκβιάσῃ τὴν Κυβέρνησιν. Ἐλησμόνησεν ὅμως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅτι κατὰ τὴν ἀνάληψιν τοῦ ἀξιώματος ἐκ μέρους τοῦ κυρίου Εὐταξίου ἢ πρὸ αὐτῆς εἶχε γραφῆ παρ’ αὐτοῦ ἐπιστολή.

§249ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Προφορικὴ διαβεβαίωσις.

§250Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἔστω, ἡ ὁποία ὅμως ἐν ἐπιστολῇ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἀναφέρεται καὶ ἐγγράφως, ὅτι, ἄν ποτε ἤθελεν ἐγερθῆ διαφωνία μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ αὐτοῦ, θὰ ἦτο πρόθυμος νὰ παραιτηθῇ. Ἐγὼ ὁμολογῶ ὅτι δὲν δύναμαι νὰ συγχωρῶ τὸν κ. Διοικητὴν διὰ τοῦτο. Οὗτος ἔπρεπε νὰ ἵσταται ὑψηλὰ ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ εἴπῃ πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν· «ἂν ἔχητε ἐνδοιασμοὺς περὶ τοῦ διορισμοῦ μου, δὲν ἐπιμένω εἰς αὐτόν». Νομίζω ὅτι εἶχε καθῆκον νὰ μὴ προβῇ εἰς δήλωσιν τοιαύτην ἀποτελοῦσαν μείωσιν αὐτοῦ. Ἐρχόμεθα εἰς τὸ δεύτερον. Εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ ὅτι ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἠθέλησε νὰ ἐκβιάσῃ τὴν Κυβέρνησιν πρὸς ἐπίτευξιν τῶν ὅρων τῆς ἐπεκτάσεως ἢ τῆς παρατάσεως τοῦ προνομίου. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡμολόγησεν ὅτι μετὰ τὴν δήλωσιν ταύτην, τὴν ὁποίαν ἄλλως τε ἐπεξηγεῖ ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐν τῷ ὑπομνήματι τῷ ὑποβληθέντι εἰς τὴν Βουλὴν λέγων ὅτι παρέστησεν εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ ἀφαίμαξις 60.000.000 ἐκ τοῦ εἰς χρυσὸν ἀποθέματος ἔπρεπε νὰ παρασχεθῇ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἡ εὐκολία ὅπως ἀντιμετωπίσῃ τὰς συνεπείας αἵτινες ἤθελον ἀναγκαίως προέλθει ἐκ τῆς μεγίστης ταύτης ραριμάξεως—αὕτη εἶναι ἡ ἐξήγησις ἡ δοθεῖσα ὑπὸ τοῦ Διοικητοῦ τῆς Τραπέζης—, ὡμολόγησε, λέγω, ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ὅτι ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀπέναντι τῆς διατυπωθείσης διαμαρτυρίας εἰδικῶς περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος τῆς καταστάσεως τοῦ προνομίου εἰς τὰς νέας χώρας ἐδήλωσεν εἰς αὐτὸν ὅτι, ἄν ποτε ἤθελεν ἐπέλθει διαφωνία μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ αὐτοῦ ὡς πρὸς τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως διὰ τῆς ὁποίας ἤθελε παραχωρηθῇ ἡ ἐπέκτασις τοῦ προνομίου, ἔδιδε τὸ δικαίωμα εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἵνα διαιτητικῶς λύσῃ ὁριστικῶς τὰς διαφωνίας κί ὁποῖαι ἤθελον ἐγερθῇ. Καὶ ἐνταῦθα ἔχομεν καὶ δευτέραν ὑποχώρησιν, τὴν ὁποίαν ἐγὼ δὲν παραδέχομαι καὶ τὴν ὁποίαν ἐγὼ κατακρίνω, διότι φρονῶ ὅτι τὸ καθῆκον τοῦ Διοικητοῦ τῆς Τραπέζης εἶναι τὸ τοῦ ἀντιπροσώπου τῶν συμφερόντων, οὐχὶ μόνον τῶν μετόχων, ἀλλὰ τῆς Τραπέζης τῆς Τραπέζης ἐν τῇ μεγάλῃ περιοχῇ αὐτῆς ὡς μόνου πιστωτικοῦ καταστήματος ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἑδράζεται ἡ οἰκονομικὴ πίστις τοῦ Κράτους. Ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὤφειλεν ἀπέναντι τοῦ Κράτους νὰ τηρήσῃ ἀνεξάρτητον θέσιν καὶ νὰ μὴ ἀπαλλοτριώσῃ διὰ μιᾶς τὰ δικαιώματα τῆς Τραπέζης εἰς χεῖρας βεβαίως ἐνδιαφερομένων διὰ τὴν ὕπαρξιν τῆς Τραπέζης, ἀλλ’ εἰς χεῖρας Πρωθυπουργοῦ διοικοῦντος τὸ Κράτος καὶ ἀντιπροσωπεύοντος τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Καὶ ἐρωτῶ· ἀπέναντι τῆς ὑποχωρήσεως ταύτης δύναται πλέον νὰ γίνῃ λόγος περὶ ἐκβιάσεως ἢ ἀποπείρας ἐκβιάσεως; Καὶ ἂν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐξέλαβε τὸ διάβημα τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὡς ἀποτελοῦν ἀπόπειραν ἐκβιάσεως, ἐρωτῶ· διατί δὲν ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ὑπέβαλε προχθές; Διότι δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι, ἂν κατώρθου ν’ ἀποδείξῃ ὅτι ὁ Διοικητὴς τῆς Τραπέζης, ἐπωφελούμενος τῆς στενοχωρίας τῆς ἐκ τῆς ἐθνικῆς ἀνάγκης προερχομένης, ἔλαβε τὴν τόλμην νὰ προβῇ εἰς ἐκβιάσεις κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἔπραξέ τι τὸ ὁποῖον δὲν ἐδικαιολόγει εἰμὴ τὴν ἀποπομπὴν ἀπὸ τοῦ ἀξιώματος τὸ ὁποῖον κατέχει. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς οὐδὲν τοιοῦτον ἔπραξεν, ἀλλ’ ἀπαντήσας ἤρχισε τὰς διαπραγματεύσεις πρὸς καταρτισμὸν τῆς συμβάσεως πρὸς ἐπέκτασιν τοῦ προνομίου. Καὶ ἐρωτῶ· ἡ διαγωγὴ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ δὲν ἀπέδειξεν ὅτι δὲν εἶχε τὴν ἀντίληψιν ὅτι ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης προέβη εἰς ἐκβίασιν ἢ ἀπόπειραν ἐκβιάσεως κατ’ αὐτοῦ; Καὶ ἤρχισαν αἱ διαπραγματεύσεις ἐπὶ τῆς συμβάσεως, καὶ εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι διαφωνίαι ἠγέρθησαν ὡς πρὸς τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως ταύτης. Καὶ ἐρωτῶ· ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἀνὰ χεῖρας ἐπιστολὴν διὰ τῆς ὁποίας ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀνεγνώριζεν αὐτὸν ὡς διαιτητὴν πρὸς λύσιν τῶν διαφωνιῶν αἱ ὁποῖαι ἤθελον ἐπέλθει, διατί δὲν ἐξήσκησε τὸ διαιτητικὸν αὐτοῦ δικαίωμα καὶ διατί δὲν ἐπέβαλε τὴν θέλησιν αὐτοῦ καὶ τὴν παραδοχὴν τῶν ὅρων εἰς τὸν Διοικητὴν τῆς Τραπέζης δυνάμει τοῦ δικαιώματος τὸ ὁποῖον εἶχε, ἐφ’ ὅσον τὸ δικαίωμα τοῦτο ἀνεγνώρισεν εἰς αὐτὸν ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης; Ἄρα δὲν ὑπῆρχε διαφωνία περὶ ὅρων, διότι, ἂν ὑπῆρχε διαφωνία ἐπὶ τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως, θὰ ἤθελε βεβαίως προβῆ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς λύσιν τῆς διαφωνίας ταύτης δυνάμει τοῦ δικαιώματος τὸ ὁποῖον εἶχε καὶ τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀναγνωρίσει ὁ Διοικητὴς τῆς Τραπέζης. Ἄρα δὲν πρόκειται οὔτε περὶ ἐκβιάσεως οὔτε περὶ διαφωνίας περὶ τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως, διότι ἡ δευτέρα ἐκβίασις ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν διαπραγματεύσεων αἱ ὁποῖαι ἔγιναν μετὰ τὴν λεγομένην ἐκβίασιν, ἡ δὲ διαφωνία ἐπὶ τῶν ὅρων δὲν ἠδύνατο νὰ ὑπάρχῃ, διότι ὑπῆρχε τὸ δικαίωμα εἰς τὸν διαιτητὴν ὅπως ἄρῃ τὰς διαφωνίας ταύτας. Καὶ ἐρχόμεθα εἰς τὴν δευτέραν κατηγορίαν, τουτέστιν ὅτι ὁ Διοικητὴς τῆς Τραπέζης παρενέβαλλε δυσκολίας εἰς τὴν ἄρσιν ἢ εἰς τὴν μεταβίβασιν εἰς τὰ Ταμεῖα τοῦ δημοσίου ποσοῦ τινος τριῶν καὶ ἡμίσεος ἑκατομμυρίων προερχομένου ἐξ ἐράνων διὰ τὴν ναυπήγησιν τῆς ναυαρχίδος. Καὶ ἐρωτῶ· εἶναι αὕτη πράγματι ἡ αἰτία τοῦ θυμοῦ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ; Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ εἴπω ὅτι δὲν πιστεύω ὅτι τοῦτο προυκάλεσε τὴν ὀργήν του. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προυκάλεσε τὴν ὀργὴν αὐτοῦ εἶναι ὅτι ἐκ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον ἐγίνετο ἡ διαπραγμάτευσις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἐξετέθη ἡ Κυβέρνησις καὶ κατ’ ἐμὲ ἐξετέθη ἀδίκως, ὑπῆρχε δὲ τρόπος ὅπως ἀποφύγῃ τοῦτο. Καὶ λέγω ὅτι ἐξετέθη, διότι, καίτοι εἶναι γνωστὴ ἡ οἰκονομικὴ ἡμῶν κατάστασις, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι εὐχάριστον εἰς μίαν Κυβέρνησιν νὰ γίνηται λόγος περὶ 3.500.000 ὅπως ἐπαρκέσῃ εἰς ἀπολύτους καὶ ἐπειγούσας ἀνάγκας. Ἀλλὰ μήπως δὲν ὑπῆρχε λύσις τοῦ ζητήματος τούτου; Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ φρονῶ ὅτι, ἂν ἀντὶ νὰ τηρήσῃ τὴν στάσιν τὴν ὁποίαν ἐτήρησεν, ἀντὶ νὰ προσφύγῃ εἰς κάτι τι μὴ ἀκριβές, ὅτε εὑρέθη ἀπέναντι ὁμηγύρεως, ἡ ὁποία ἴσως τὸν ἐτάραξεν, ἀντὶ νὰ ὁμιλήσῃ περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς προμηθείας τόκου μείζονος διὰ τὰ τρία ἑκατομμύρια, ἀντὶ ταῦτα νὰ πράξῃ, ἔπρεπε νὰ εἶχε καλέσει κατὰ μέρος τὸν Διοικητὴν τῆς Τραπέζης καὶ νὰ ἔλεγε πρὸς αὐτόν· ἔχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην τῶν 3 ἑκατομμυρίων...

§251ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Εἶχε λεχθῆ ἤδη τὴν προηγουμένην.

§252Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Πολὺ καλά. Ἂν εἶχε λεχθῆ, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ τὸ μέσον, διότι ὅπως εὑρεθῇ τὸ μέσον, ὡς ἀνέφερεν ὁ Διοικητὴς ἐν τῷ ὑπομνήματι, θὰ ἦτο διατεθειμένος νὰ δεχθῇ, ὅπως τὰ 3½ ἑκατομμύρια ἐκδοθῶσιν εἰς ἀγορὰν ἐντόκων γραμματίων διὰ λογαριασμὸν τῶν καταθετῶν, αὐτὸς δὲ νὰ δώσῃ 3½ ἑκατομμύρια τῶν ἐντόκων γραμματίων τῶν κατεχομένων ὑπὸ τῆς Τραπέζης, νὰ δανείσῃ δὲ τὸ ποσὸν τοῦτο ἀκολούθως εἰς τὸ Κράτος. Ἰδοὺ ἡ λύσις τοῦ ζητήματος, χωρὶς νὰ γίνῃ ὁ πάταγος ὁ ὁποῖος ἔγινε χωρὶς νὰ γίνῃ ὅλος ὁ θόρυβος, ὁ ὁποῖος βεβαίως δὲν συνετέλεσε νὰ παραστήσῃ τὰ τοῦ Κράτους πράγματα εἰς τὴν θέσιν ἐκείνην εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει πάντοτε νὰ προσπαθήσωμεν ὅπως παραστήσωμεν. Καὶ ὁ δεύτερος λόγος λοιπόν, Κύριοι, δὲν μοὶ φαίνεται σοβαρός, δὲν μοὶ φαίνεται τοιοῦτος, ὥστε νὰ προκαλέσῃ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑποβληθὲν καὶ τοῦ ὁποίου ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἐπαναλάβω ὅτι μόνη ἔννοια εἶναι νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ἀπαλλαγῇ τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν ἀτυχίαν νὰ μὴ ἔχῃ τὴν συμπάθειαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ λησμονήσωμεν ὅτι πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν μετὰ πολλῆς εἰλικρινείας παρέστησε τὴν εἰκόνα τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν, ἐκ τῆς εἰκόνος δὲ ταύτης τί προέκυψεν; Ὅτι τὸ Κράτος ὀφείλει εἴτε ἐξ ἐλλειμμάτων εἴτε ἐκ προμηθειῶν ἐκτελεσθεισῶν εἴτε ἐξ ἀνοικτῶν ὑποχρεώσεων 750 ἑκατομμύρια. Καὶ ἐρωτῶ· καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει πραγματοποιήσεως τοῦ δευτέρου μέρους τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον σχεδὸν ὁλόκληρον ἐπραγματοποιήθη, τί ἀπομένει; Ἀπομένουσι 510 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα μένουσιν ἀκάλυπτα καὶ περὶ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ καταβληθῇ φροντίς. Ἀλλὰ μήπως πρόκειται μόνον περὶ φροντίδων ἐκ τῆς θελήσεως τῆς Κυβερνήσεως προερχομένων; Ὄχι, Κύριοι· διότι δυστυχῶς ἐπῆλθεν ὁ Εὐρωπαϊκὸς πόλεμος, αἱ ἀγοραὶ τῆς Εὐρώπης εἶναι κεκλεισμέναι καὶ ἂς μὴ κολακευώμεθα ἐκ τοῦ μικροῦ δανείου τῶν 20 ἑκατομμυρίων, διότι τὸ δάνειον τοῦτο θὰ ἐσχετίσθη βεβαίως μὲ τὰ ὑπολειπόμενα τοῦ δευτέρου μέρους τοῦ δανείου τῶν 500 ἑκατομμυρίων. Ἀλλ’ οὐδεὶς λογικῶς δύναται νὰ σκεφθῇ ὅτι ἐν ᾗ καταστάσει εὑρίσκονται αἱ οἰκονομικαὶ ἀγοραὶ τῆς Εὐρώπης ὑπάρχει ἐλπὶς χωρὶς νὰ παρέλθῃ πολὺς χρόνος ὅτι αὗται θὰ δυνηθῶσι νὰ προέλθωσιν εἰς ἀρωγὴν πρὸς ξένα Κράτη. Ἀπέναντι τῆς τοιαύτης καταστάσεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πράξωμεν διὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τι τὸ ὁποῖον δύναται νὰ προαγάγῃ τὴν πίστιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀλλὰ δύναται —χωρὶς νὰ θέλω νὰ βεβαιώσω τοῦτο, διότι, ὡς ὀρθότατα παρετήρησεν ὁ κύριος Βουλευτὴς Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος προκειμένου περὶ πίστεως αὕτη εἶναί τι λεπτότατον — νὰ μεταβάλῃ τὴν πίστιν εἰς ἀπιστίαν. Καὶ ἐνῷ, Κύριοι, τὸ Κράτος εὑρίσκεται εἰς τοιαύτην οἰκονομικὴν κατάστασιν, ὥστε νὰ μὴ ἐπιτρέπηται νὰ ἐλπίσῃ ὅτι δύναται ἐπ’ αὐτοῦ νὰ στηριχθῇ ἡ πίστις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀλλὰ μᾶλλον πειθόμεθα ὅτι τὸ Κράτος πρέπει ἐπὶ τῆς πίστεως τῆς Τραπέζης νὰ στηρίξῃ τὸ μέλλον αὐτοῦ, νομίζετε ὅτι εἶναι ὀρθὸν χάριν πραγματοποιήσεως ἐπιθυμίας προελθούσης ἐξ ὀργῆς τὴν ὁποίαν προεκάλεσεν ὁ θόρυβος ὁ γεννηθείς, δὲν ἠξεύρω ἂν ἐξ ἀμελείας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἢ ἐκ δυστροπίας ἔστω τοῦ κ. Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, εἶναι ὀρθὸν χάριν τοῦ αἰσθήματος τούτου νὰ διατρέξωμεν τὸν κίνδυνον τὸν χείρονα τοῦ πρώτου κινδύνου τὸν ὁποῖον προσπαθοῦμεν ν’ ἀποφύγωμεν διὰ τὴν Χώραν; Ταῦτα ἐνόμισα ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος κατόπιν ἐπισκέψεως ἐγκρίτων πολιτῶν ἀπεφάσισε νὰ τροποποιήσῃ τὸ χθὲς ὑποβληθὲν ὑπ’ αὐτοῦ σχέδιον, ἔχω τὴν ἐλπίδα ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἀκούσας τὴν ἀνάπτυξιν πασῶν τῶν ἰδεῶν αἵτινες ἀντιτίθενται εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ἔχω τὴν ἐλπίδα ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅστις ἤδη ἔκαμεν ἓν βῆμα, δὲν θὰ διστάσῃ νὰ προβῇ καὶ εἰς τὸ ἕτερον βῆμα.

§253ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι Βουλευταί, θὰ ἤμην εὐτυχής, ἂν τὸ βῆμα τὸ ὁποῖον ἔκαμα κατόπιν τῆς ἐπισκέψεως τῶν ἐγκρίτων πολιτῶν ἠδυνάμην νὰ τὸ διπλασιάσω καὶ μάλιστα νὰ πολλαπλασιάσω αὐτὸ κατόπιν τόσῳ ἀξίων προσοχῆς γνωμῶν αἱ ὁποῖαι ἐξηνέχθησαν τὴν ἑσπέραν ταύτην ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου παρ’ ἀνθρώπων ἐγκριτωτάτων, οἱ ὁποῖοι βεβαίως ὑπερέχουσιν ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ ἔγκριτον ἐκείνων οἱ ὁποῖοι μὲ ἐπεσκέφθησαν τὴν πρωίαν. Δυστυχῶς οἱ μὲν ἐπισκεφθέντες με τὴν πρωίαν κατώρθωσαν νὰ μὲ πείσωσι, καὶ οὔτε πολὺς χρόνος ἐχρειάσθη ἵνα πεισθῶ, διότι, μόλις μοὶ ἐξεδηλώθη ὑπὸ προσώπων καλῆς πίστεως ὅτι ἡ θέσις τῆς τοιαύτης διατάξεως τοιούτου θεσμοῦ ἀνησύχησέ τινας, ἐδήλωσα ὅτι ἐννοῶ νὰ λείψῃ αὐτὴ ἡ ἀνησυχία, ἐνῷ πάντα τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα ἤκουσα τὴν ἑσπέραν ταύτην δὲν ἠδυνήθησαν οὐδὲ κατὰ πολλοστημόριον νὰ κλονίσωσι τὴν πεποίθησίν μου τὴν στερρὰν περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὴν ὁποίαν ἐδικαιολόγησα ἐπαρκῶς κατὰ τὴν συνεδρίασιν τοῦ Σαββάτου. Θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ μάλιστα νὰ προσθέσω ὅτι οὐδὲ κἂν ὑπῆρχεν ἀνάγκη ν’ ἀνέλθω ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου, διότι ἐφρόνουν ὅτι, ἂν ἐλέχθη τι ἐκ ὁποῖον νὰ ἦτο ὁπωσδήποτε ἄξιον λόγου, ἡ ἀπάντησις δι’ αὐτὸ θὰ ὑπῆρχεν εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπον κατὰ τὴν συνεδρίαν τοῦ Σαββάτου. Ἂν ἀνέρχωμαι τὸ βῆμα, πράττω τοῦτο μᾶλλον καθ’ ὑποχρέωσιν κοινοβουλευτικήν, διότι θὰ ἠδύνατο νὰ παρεξηγηθῇ ἡ σιωπή μου μετὰ τὴν παρέλασιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τόσων ἐπιφανῶν μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου. Κύριοι, τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ἔχετε ἐνώπιον ὑμῶν σήμερον, μετὰ τὴν δήλωσιν τὴν ὁποίαν ἔκαμα κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ λόγου τοῦ ἀξιοτίμου κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, δύο πλέον ἔχει διατάξεις, τὴν διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ διορισμὸς τῶν ἀποτελούντων τὴν διοίκησιν τῆς Τραπέζης δέον νὰ τελῇ ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν δευτέραν διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ κατὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ παρόντος νόμου ἀποτελοῦντες τὴν διοίκησιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δύνανται ν’ ἀνακληθῶσιν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως καλουμένης συνελεύσεως τῶν μετόχων γίνῃ ἐκλογή, ἡ ὁποία νὰ διατελῇ ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν τῆς Κυβερνήσεως. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν πρώτην διάταξιν, δὲν νομίζω ὅτι ἔχω ἀνάγκην νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπὶ πολλὴν ὥραν, διότι ἔχω εὐτυχῶς συμμαχητὰς πολλοὺς τῶν ἀγορευσάντων κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην, ἀκόμη καὶ τὸν Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας κ. Ζωγράφον, ὅστις δὲν ἠμφισβήτησε κατ’ ἀρχὴν τὴν σκοπιμότητα τῆς μετοχῆς τοῦ Κράτους εἰς τὴν ἀνάδειξιν τῶν διοικητῶν τῶν τοιούτων ἱδρυμάτων. Ἡ ἐπίκλησις τοῦ γεγονότος ὅτι παρ’ ἡμῖν δὲν παρουσιάσθη ἀνάγκη τοιαύτης προνοίας εἶναι δι’ ἐμὲ ἄνευ τινὸς σημασίας. Αὐτὰ τὰ τελούμενα σήμερον θὰ ἠδυνάμην νὰ ἐπικαλεσθῶ ὡς τὴν μᾶλλον κατηγορηματικὴν ἀπόδειξιν τοῦ ὅτι ἡ ἔλλειψις τῆς διατάξεως ταύτης ἠδύνατο ν’ ἀγάγῃ εἰς συνεπείας ὀλισθηράς. Δὲν θὰ εἶχον ἀνάγκην νὰ ἐπικαλεσθῶ ἐνώπιον ὑμῶν ἄλλο τι παρ’ αὐτὰ τὰ ὁποῖα προκαλοῦσιν εἰδικώτερον τὴν ἐν τῇ παρούσῃ στιγμῇ ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτων, Κύριοι, καὶ ὑποτιθεμένου ὅτι δὲν θὰ ὑπῆρχε τὸ ἐπεισόδιον τοῦτο θὰ ἠδύνατο ν’ ἀντείπῃ τις ἂν προσαγομένου τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῆς συνομολογηθησομένης συμβάσεως μετὰ τῆς Τραπέζης ἐζητεῖτο παρ’ ἡμῶν ὅπως καθιερωθῇ ἡ ἀρχὴ τῆς ἐπεμβάσεως τοῦ Κράτους εἰς τὴν ἔγκρισιν τῶν ἐκλεγομένων Διοικητῶν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης; Ὅταν, Κύριοι, τὸ ἵδρυμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἐν τῷ παρελθόντι κατέλαβε τοιαύτην ὑπέρογκον θέσιν ἐντὸς τοῦ Κράτους, ὅταν τὸ ἵδρυμα τοῦτο διὰ τῆς ἐπεκτάσεως τῶν προνομίων αὑτοῦ εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας καὶ διὰ τῆς νέας συμβάσεως, οἵαν διετύπωσεν αὐτὴν ὁ νῦν Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, πρόκειται κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς αὐτοῦ τοὺς αἰσιοδόξους, ἀλλὰ τοὺς ὁποίους συμμερίζομαι ἐν μεγάλῳ μέτρῳ, νὰ ἔχῃ κυκλοφορίαν τραπεζογραμματίων ἐντὸς βραχέος χρόνου, —βεβαίως μετὰ τὴν πάροδον τῶν περιστάσεων τῶν πολεμικῶν καὶ μετὰ τὴν πάροδον ἐτῶν τινων—ἡ ὁποία θ’ ἀνέλθῃ εἰς ἥμισυ χιλιεκατομμύριον, νομίζετε ὅτι θὰ ἦτο ἐπιτετραμμένον ὅπως ἀδιαφορήσωμεν καὶ διὰ τὸ μέλλον καὶ νὰ μὴ καθιερώσωμεν καὶ παρ’ ἡμῖν κανόνα τοῦ δημοσίου δικαίου, ὁ ὁποῖος ἰσχύει, ὅπως σᾶς εἶπον, εἰς πάντα τὰ Κράτη πλὴν τῆς Ἀγγλίας καὶ τῆς Ἀμερικῆς, ὅπου ὅμως, καθὼς γνωρίζετε, ἐν Ἀγγλίᾳ δὲν ὑπάρχει Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀλλὰ Συμβούλιον προεδρευόμενον ἑκάστοτε ἐκ περιτροπῆς, καὶ ἐλλείπει ἑπομένως ὁ κίνδυνος αὐτῆς τῆς προσωπικότητος, τὴν ὁποίαν ἐδημιουργήσαμεν παρ’ ἡμῖν; Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας Βουλευτὴς ἐπεκαλέσθη ὑπὲρ τῆς μὴ νομοθετικῆς προνοίας ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ τὰς ὑπηρεσίας τὰς ὁποίας προσήνεγκεν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐν τῷ παρελθόντι, καὶ νομίζω ὅτι εἶμαι ὁ τελευταῖος ὅστις δύναται νὰ ὑποτιμᾷ τὰς ὑπηρεσίας ταύτας, ἔλαβον μάλιστα καὶ ἀφορμὴν παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ ὑποστηρίξω τὰς ὑπηρεσίας ταύτας κατ’ ἐπιθέσεων αἱ ὁποῖαι παρεγνώριζον αὐτάς. Ἀλλὰ τίς πλανᾶται ὡς πρὸς τὴν σημασίαν τοῦ προτεινομένου μέτρου, ὥστε νὰ ὑποθέσῃ ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο στρέφεται κατὰ τῆς Τραπέζης καὶ ὅτι δὲν θεσμοθετεῖται ὑπὲρ αὐτῆς; Τίς εἶπε πρὸς ὑμᾶς ὅτι, ἐπειδὴ προσήνεγκεν ὑπηρεσίας ἐν τῷ παρελθόντι τὸ ἵδρυμα τοῦτο, καὶ ἰδίως κατὰ τοὺς δύο τελευταίους πολέμους, ὅτι ἡ μέριμνα τὴν ὁποίαν λαμβάνομεν ὅπως ἐξασφαλίσωμεν τὴν ἀναγωγὴν ἐν τῇ διοικήσει τῶν ἀρίστων, ὅτι αὐτὴ ἀποτελεῖ παραγνώρισιν τῶν ὑπηρεσιῶν τῆς Τραπέζης, ὡσεὶ τὸ ἵδρυμα τοῦτο ἠδύνατο νὰ προσωποποιηθῇ εἰς ἕνα ἄνθρωπον, τὸν Παῦλον, ὁ ὁποῖος προσωπικῶς ἔκαμε τὰς εὐεργεσίας τὰς ὁποίας ἔκαμε, καὶ ὅμως ἐρχόμεθα ἐν δεδομένῃ στιγμῇ νὰ τὸν διώξωμεν καὶ αὐτὸς φωνάζει: «Διατί, Κύριοι; Ἐγὼ σᾶς ἔκαμα τόσα καλά»; Ἀλλά, Κύριοι, νομίζω ὅτι ἀληθῶς θὰ προεκάλουν τὴν δυσφορίαν ὑμῶν, ἄν, εἰς τοιαύτην μάλιστα ὥραν, ἐπέμενον περισσότερον ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, καὶ διὰ τοῦτο ἔρχομαι ἀμέσως εἰς τὴν δευτέραν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου, ἡ ὁποία εἶναι προδήλως καὶ εὐλόγως ἡ προκαλοῦσα τὰς μεγαλυτέρας ἀντιρρήσεις. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Κερκύρας εἶπεν ὅτι ἕν προσωπικὸν ζήτημα προυκάλεσε τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν διάταξιν ταύτην. Ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν ἔννοιαν τὴν ὁποίαν θέλει νὰ δώσῃ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Κερκύρας εἰς τὸ ἐπίθετον τοῦτο. Προσωπικὸν εἶναι τὸ ζήτημα βεβαίως, ἐφ’ ὅσον καὶ ἐγὼ φρονῶ μετ’ ἀπολύτου πεποιθήσεως ὅτι παρὰ τὰ ἄλλα χαρίσματα τοῦ νῦν Διοικητοῦ τῆς Τραπέζης τὰ γενόμενα παρ’ αὐτοῦ, ἐκεῖνα ὧν εἶμαι μάρτυς, κατ’ ἐμὲ βεβαίως ἀψευδής, ἀποδεικνύουσιν ὅτι οὐχὶ ἀκινδύνως θὰ ἠδύνατο τὸ ἵδρυμα τοῦτο νὰ μείνῃ ἐν τῷ μέλλοντι ὑπὸ τὴν διοίκησιν αὐτοῦ, μετὰ τὴν νέαν μάλιστα σκοπουμένην ἐπέκτασιν αὐτοῦ. Ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦ προσωπικοῦ δύναται ν’ ἀποδοθῇ ἡ ἔννοια ὅτι ἐγὼ ἔχω προσωπικόν τι κατὰ τοῦ κ. Ἰω. Εὐταξίου, τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Θὰ ἦτο προφανὴς ἡ ἀδικία ἡ ὁποία ἐκ τούτου θὰ μοὶ ἐγίνετο. Ὁ κ. Εὐταξίας δύναται νὰ ἔχῃ ἀφορμὰς ἐναντίον μου, διότι, ὅπως σᾶς εἶπον, τὸν ἐκακομεταχειρίσθην ἀπὸ τὴν πρώτην φορὰν καθ’ ἣν ἐγένετο ἡ πρώτη ἀπόπειρα καὶ διότι ἤδη ὑπέβαλον τὸ νομοσχέδιον διὰ τὴν δευτέραν ἀπόπειραν τῆς ἐκβιάσεως. Ἀλλ’ ἐγὼ τίνας ἀφορμὰς θὰ εἶχον κατὰ τοῦ κ. Εὐταξίου, ὁ ὁποῖος, μεθ’ ὅλην τὴν κακομεταχείρισιν τὴν ὁποίαν τῷ ἔκαμον κατὰ τὴν πρώτην ἐκδήλωσιν τῆς ἐκβιάσεως, ἐδείχθη τοσοῦτον μετριοπαθής, ὥστε, ἀντὶ ἐξ ἄλλων αἰσθημάτων ἀπέναντί μου νὰ καταληφθῇ, νὰ εἴπῃ: «Τί θέλετε; Ἐγὼ ὑποχωρῶ· ἐγὼ φθάνω μέχρι τοῦ σημείου μάλιστα νὰ ἐγκαταλείψω ἐντελῶς καὶ τὰ συμφέροντα τῆς Τραπέζης καὶ νὰ τὰ δώσω εἰς τὰς χεῖράς σου, ὡς διαιτητοῦ», ἐπὶ μειώσει τοῦ γοήτρου τῆς θέσεώς του, ὅπως εἶπε καὶ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Κερκύρας, διότι οὐχὶ ὀλιγώτερον τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Κερκύρας ἐπικρίνω καὶ ἐγὼ τὴν ἐν τούτῳ ἐνέργειαν τοῦ Διοικητοῦ τῆς Τραπέζης; Καὶ θὰ παρετηρήσατε ἐκ τῆς συζητήσεως κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν ὅτι τὴν ἀνάθεσιν αὐτῆς τῆς διαιτησίας δὲν τὴν ἀνέφερα παρὰ ἐπεισοδιακῶς μόνον καὶ μόνον, μὴ δώσας ἀξίαν εἰς αὐτήν, διότι οὐδεμίαν ἔχει ἀξίαν, καὶ ἠπόρησα διατί ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Κερκύρας μοὶ εἶπε· ποῦ εὑρίσκετε τὴν διαφωνίαν πρὸς τὸν Διοικητήν, ἀφοῦ εἶσθε διαιτητὴς δυνάμενος νὰ διαρρυθμίσητε ὑμεῖς κατὰ τὸ δοκοῦν πάσας τὰς ἀναφυομένας διαφωνίας καὶ καταρτίσητε τὴν σύμβασιν; Πῶς ἐνόμισεν ὁ κ. Βουλευτὴς Κερκύρας ὅτι θὰ ἦτο ἠθικῶς ἐπιτετραμμένον εἰς ἐμέ, ἔστω καὶ ἂν δὲν πρόκειται περὶ τῶν ἰδίων ἐμοῦ πραγμάτων, ἀλλὰ περὶ τῶν δημοσίων, ν’ ἀποφασίσω μονομερῶς καὶ αὐταρχικῶς ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐξουσίας τὴν ὁποίαν, μὴ ἔχων αὐτός, ἔλαβον παρὰ τοῦ Διοικητοῦ τῆς Τραπέζης καὶ πῶς δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι θὰ τὸν ἐπληροφόρουν οἱ νομικοὶ ὅτι οὔτε κἂν νομικῶς ἔρρωται ἡ σύμβασις αὐτή, καθ’ ἣν ὁ ἕτερος ἤθελε κάμει ὅ,τι ὁ ἄλλος ἀποφασίσῃ; Θὰ ἐγίνετο ἴσως ἡ ἐρώτησις «διατί ἐδέχθης τότε αὐτὴν τὴν προσφορὰν καὶ διατί ἀντήλλαξες ἐπιστολήν;». Ἡ ἐξήγησις εἶναι προφανής· ὅτι ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐνώπιον τῆς ἀγανακτήσεώς μου συνῃσθάνθη ὅτι εἶχε κάμει ἓν βῆμα ὀλισθηρὸν καὶ ἔσπευσε νὰ διορθώσῃ τὸ πρᾶγμα καὶ μοὶ εἶπε: «Πολὺ καλά· δὲν ἐπιμένω λοιπὸν νὰ γίνῃ τώρα ἡ σύμβασις. Βεβαίως ἐντὸς 2–3 ἡμερῶν δὲν προφθάνομεν νὰ τὴν τελειώσωμεν, ἔχετε δίκαιον, ἀλλὰ θέλω τοὐλάχιστον νὰ ἔχω τὴν ἐκδήλωσιν τῆς διαθέσεως, τῆς κατ’ ἐπανάληψιν ἄλλως τε γνωστῆς γενομένης εἰς τὴν Τράπεζαν, ὅτι μὲ ἡμᾶς θὰ διαπραγματεύησθε». Τῷ ἀπήντησα: «Οὔτε αὐτὸ δύναμαι νὰ κάμω· καίτοι ἀπ’ ἀρχῆς ἡ ἀπόφασίς μου εἶναι σταθερά, δὲν δύναμαι νὰ σᾶς δώσω μίαν τοιαύτην διαβεβαίωσιν, διότι οὕτω θὰ ἐστέρουν ἐμαυτὸν πασῶν τῶν ἐλευθεριῶν τὰς ὁποίας ἤθελον νὰ διατηρήσω». Διότι, ἂν ἐφθάνομεν εἰς σημεῖον ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὴ ἡ συμφωνία, δὲν θὰ ἠδυνάμην νὰ διαπραγματευθῶ μὲ ἄλλον, διότι θὰ μοὶ ἔλεγον: «Κύριε, ὑπεσχέθης νὰ συμβληθῇς μὲ ἡμᾶς καὶ ἐπ’ αὐτῆς τῆς δηλώσεώς σου ἐκανονίσαμεν τὰ καθ’ ἡμᾶς οὕτως ἢ ἄλλως». Καὶ τότε ὁ ἀξιότιμος Διοικητὴς τῆς Τραπέζης, ὁ ὁποῖος εἶναι καὶ διακεκριμένος νομικός, εὗρεν αὐτὴν τὴν διέξοδον καὶ εἶπεν ὅτι, ὅπως ἀποφευχθῇ ἡ ὑπόνοια ὅτι ἡ δήλωσις στερεῖ ἐντελῶς ὑμᾶς τῆς ἐλευθερίας τῆς συζητήσεως, ἐγὼ εἶμαι ὑπεύθυνος νὰ σᾶς κάμω δήλωσιν, καὶ ἔγγραφον μάλιστα, ὅτι, ἂν προκύψῃ διαφωνία, ὑμᾶς καθιστῶ διαιτητήν. Ταύτην εἶχε λοιπὸν τὴν ἔννοιαν ἡ διαιτησία, ἡ ὁποία μοὶ ἀνετίθετο ὑπὸ τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας μὲ ἐρωτᾷ: «Διατί λοιπὸν τότε, ὅτε ταῦτα ἐγένοντο, ὅτε ἡ ἀπόπειρα τῆς ἐκβιάσεως ἦτο τόσον ἔκδηλος, διατί τότε δὲν προσήλθετε εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ὑποβάλητε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καὶ νὰ ζητήσητε νὰ ὁπλισθῆτε διὰ τῆς ἐξουσίας διὰ τῆς ὁποίας σήμερον ζητεῖτε νὰ ὁπλισθῆτε;». Ἡ διάλυσις τῆς ἀπορίας ταύτης εἶναι εὐκολωτάτη. Ὅτι θὰ προσηρχόμην εἰς τὴν Βουλὴν τὸ εἶπον τότε εἰς τὸν κ. Διοικητήν· εἶπον ὅτι θὰ προσέλθω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὅτι θὰ καλέσω τὴν Συνέλευσιν τῶν μετόχων, καὶ ἡ ἀπειλὴ αὕτη τὸν ἠνάγκασε νὰ ὑποχωρήσῃ. Ἀλλ’ ἐννοεῖτε καλῶς ὅτι, ἐφ’ ὅσον ἐπρόκειτο νὰ λάβω τὰ χρήματα διὰ ν’ ἀγοράσω τὰ πλοῖα — καὶ ἐνθυμεῖται ἡ Βουλὴ ὑπὸ ποίας περιστάσεις ἐγένετο ἡ ἀγορὰ αὐτῶν — δὲν ἦτο ἐνδεδειγμένον νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. Εὐταξίαν: «Ἆ! Τώρα δὲν δέχομαι τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα μοὶ δίδετε· ἐγὼ ἐμμένω εἰς τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον ἐγεννήθη ἐκ τῆς στάσεώς σας. Κρατήσατέ τα. Τὰ πλοῖα δὲν τὰ ἀγοράζω. Ἐγὼ θὰ φέρω τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ θὰ ζητήσω τὴν ἀπομάκρυνσίν σας». Ἀλλά, Κύριοι, τὸ ἐπεῖγον ζήτημα τῆς στιγμῆς ἐκείνης δὲν ἦτο τί θὰ ἔκαμνον ἐγὼ μὲ τὸν κ. Εὐταξίαν, ἀλλὰ τὸ ἐπεῖγον ζήτημα ἦτο τὸ τί θὰ ἔκαμνον ἐγὼ ὅπως λάβω τὰ χρήματα καὶ ἀγοράσω τὰ πλοῖα καὶ πλεύσωσιν ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον εἰς τὰς Ἑλληνικὰς θαλάσσας. Αὐτὸ ἦτο τὸ ἐπεῖγον.

§254ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἠδύνασθε καὶ τοῦτο καὶ ἐκεῖνο.

§255ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Βεβαίως ὑπῆρχε καιρὸς καὶ ὕστερον, ἀλλὰ δὲν δικαιοῦσθε ν’ ἀντλήσητε ἐκ τούτου ἐπιχείρημα ἐναντίον ἐμοῦ, ὁ ὁποῖος δὲν εἶμαι μοχθηρός, ἰδίως ὡς ἰδιώτης, καὶ ὁ ὁποῖος εἶχον λησμονήσει τὴν ἐπιοῦσαν ἐντελῶς αὐτὸ τὸ ἐπεισόδιον, καὶ βεβαιωθῆτε ὅτι μετά τινα χρόνον οὔτε θὰ τὸ ἐνεθυμούμην, διότι δὲν ἔχω παραπολὺ ἰσχυρὰν τὴν μνήμην (φωναί· ἆ! ἆ! γέλωτες), ἂν τόσον ταχέως ἀπόπειρα τοῦ ἀδικήματος αὐτοῦ δὲν ἐγίνετο καθ’ ὑποτροπήν. Κύριοι, εἶμαι σύμφωνος ἐντελῶς μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας Βουλευτοῦ καὶ εἰς ἓν ἄλλο μέρος ἀκόμη, ὅτι ἡ ἐπίσκεψις τοῦ κ. Εὐταξίου πρὸ τῆς ἐκλογῆς αὐτοῦ διὰ νὰ μάθῃ ἂν ἀληθῶς ἐθεώρουν αὐτὸν τὸν κατάλληλον διὰ νὰ καταλάβῃ τὸ ὑψηλὸν αὐτὸ ἀξίωμα, ἡ ἐπίσκεψις αὐτοῦ καὶ ἡ μετὰ τὴν εἰλικρινῶς καὶ ἀπεριφράστως ἐκδήλωσιν τῆς γνώμης μου πρὸς αὐτὸν διαβεβαίωσίς του ὅτι, ἐὰν δὲν θὰ προέβαλλον ἀντιρρήσεις δι’ οὓς λόγους ἐξήγησα προχθὲς — διότι εἰς οὓς ἀπετάθην δὲν ἐδέχθησαν, καὶ διότι δὲν ὑπῆρχον καὶ ἄλλοι καλύτεροι — ἡ δήλωσις αὕτη, λέγω, ὅτι, ἂν δὲν διετυποῦντο αἱ ἀντιρρήσεις ἐκεῖναι, εἰς πᾶσαν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ προέκυπτεν ἡ διαφωνία πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἐκεῖνος θὰ ὑπέβαλλε τὴν παραίτησίν του, ἡ δήλωσις αὕτη ἀπετέλει καθ’ ἑαυτὸ μίαν μείωσιν τῆς θέσεως τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, οὔτε ἦτο προφανῶς φύσεως τοιαύτης, ὥστε νὰ ἐξυψώσῃ ἐν ἐμοὶ τὴν ἐκτίμησιν πρὸς τὸν Διοικητὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο θὰ ἤμην διατεθειμένος νὰ λησμονήσω. Ἀφοῦ ὅμως δὲν ἔλαβον μόνον ταῦτα χώραν, ἀλλὰ καὶ τὴν τελευταίαν ταύτην ἡμέραν ἐγένετο πλέον καὶ τὸ ἄλλο ἐπεισόδιον, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐγνώριζεν ἐκ τῆς ἐμπιστευτικῆς ἀνακοινώσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν ὅτι τὸ Κράτος εὑρίσκετο εἰς ταμειακὴν στενοχωρίαν, ἡ ὁποία ἦτο ἀφόρητος, ἀφοῦ, λέγω, ἐγνώριζε ταῦτα, ἔπαιξε τὸ ἀνάξιον τῆς θέσεώς του παιγνίδιον, τὸ ὁποῖον ἔπαιξε κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην, κατὰ τὴν ὁποίαν προσεκάλεσε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, καλῶν τὴν Συνέλευσιν τῶν μελῶν ἵνα δικαιολογήσῃ τὴν ἄρνησιν τῆς παροχῆς τῶν χρημάτων τούτων πρὸς τὸ Δημόσιον, παρουσιαζόμενος αὐτὸς ὁ ἐκπροσωπῶν τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ὡς ἀνταγωνιστὴς τοῦ Δημοσίου προσφέρων τόκον 4%...

§256ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν προσέφερε 4%, ἀλλὰ προσέφερεν 6%.

§257ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τόσον τὸ χειρότερον, διότι ἐφάνη ἔτι φοβερώτερος ἀνταγωνιστὴς πρὸς τὸ Δημόσιον ἐν τοιαύταις στιγμαῖς.

§258ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐνόμιζεν ὅτι θὰ ἦτο εὐδιάθετον τὸ Δημόσιον νὰ πληρώσῃ ἔντοκα γραμμάτια πρὸς 6%, δηλαδὴ ἐσκέπτετο νὰ ὑπενδύσῃ τὰ γραμμάτια διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου.

§259ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ταῦτα, Κύριοι, εἶναι ἐξ ἴσου ἀνάξια τοῦ ὑψηλοῦ ἀξιώματος καὶ ὅλου τοῦ παρελθόντος βίου τοῦ κ. Εὐταξίου. Διότι, Κύριοι, τὸ νὰ λέγηται ὅτι ὅλη αὐτή ἡ κωμῳδία ἐπαίχθη τὴν ἡμέραν ἐκείνην μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ εὑρεθῇ τρόπος νὰ μᾶς δώσῃ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀπ’ εὐθείας τὰ χρήματα, εἶναι πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν περιέμενον ὅτι ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δι’ ὑπομνήματός του μάλιστα θ’ ἀνεκοίνου πρὸς τὴν Βουλήν.

§260ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀφοῦ ὁ ἴδιος ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν λέγει ὅτι...

§261ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀπεσκόπει ἦτο τοῦτο, ν’ ἀφήσῃ τὸ Κράτος καὶ κυριώτερον τὴν ἐκπροσωποῦσαν αὐτὸ Κυβέρνησιν, εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐδηλοῦτο εἰς αὐτὸν ὅτι ἡ ταμειακὴ στενοχωρία ἦτο ἀφόρητος, νὰ τὴν ἀφήσῃ εἰς τὸ ἀδιέξοδον, νὰ περιέλθῃ δηλαδὴ τὸ Κράτος καὶ ἡ ἐκπροσωποῦσα αὐτὸ Κυβέρνησις εἰς τὸ ἀπροχώρητον. Ἴσως θὰ ἐφαντάζετο ὁ ἀξιότιμος Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὅτι εἶχεν ἀρκετὸν τὸ ἀνάστημα ἵνα προκαλέσῃ κυβερνητικὴν μεταβολήν, δύναμαι δὲ νὰ βεβαιώσω ὅτι ὁ ἀξιότιμος Διοικητὴς τῆς Τραπέζης ἤλπιζε τοὐλάχιστον ὅτι, ἐὰν δὲν τὸν ἐπεσκεπτόμην προσωπικῶς, θὰ τῷ ἔστελλον ὅμως κάποιον πρόσωπον νὰ τῷ εἴπῃ· Αἴ! Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπέβαλε τὴν παραίτησίν του· δώσατέ μοι τώρα τὰ τρία ἑκατομμύρια, καὶ προβαίνομεν περαιτέρω! Αὐτὴν τὴν ἐλπίδα εἶχεν ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ἐπίστευσεν ὅτι ἠδύνατο νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν σύστασιν τῆς πολιτικῆς ἐξουσίας, νὰ ὑποδυθῇ δικαιώματα τὰ ὁποῖα κατὰ τὸν νόμον ἀνήκουσιν εἰς τὴν πολιτικὴν ἐξουσίαν, τὸν Βασιλέα καὶ τὴν Κοινὴν Γνώμην. Οἱ ἀξιότιμοι Βουλευταὶ ἐκ Κερκύρας καὶ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος φοβοῦνται μήπως ἡ ἐνέργεια αὕτη, τὴν ὁποίαν ἄλλως τε ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος Βουλευτὴς ἀνεγνώρισεν ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν τῆς ἀκριβείας τῶν ἐκτυλιχθέντων γεγονότων, ὅπως ἐγὼ τὰ εἶπον — θεωρεῖ μόνον ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι ἀμφίβολον — οἱ ἀξιότιμοι, λέγω, οὗτοι Βουλευταὶ φοβοῦνται μήπως ἡ ἐνέργεια αὕτη ἐπηρεάσῃ ἐπιβλαβῶς τὴν πίστιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης.

§262ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀσφαλῶς.

§263ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀσφαλῶς δὲν δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ. Καὶ διατί νὰ ἐπηρεάσῃ, παρακαλῶ; Μήπως ζητοῦμεν νὰ μειώσωμεν τὰ δικαιώματα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης; Μήπως ζητοῦμεν νὰ μειώσωμεν τὰ προνόμια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης; Μήπως ζητοῦμεν νὰ μειώσωμεν τὰς ἀσφαλείας αὐτῆς; Διότι εἰς τὸ ἵδρυμα τοῦτο θέλομεν ν’ ἀσφαλίσωμεν καὶ ἐν τῷ μέλλοντι διοίκησιν ἀρτιωτέραν διὰ τῆς συμπράξεως τοῦ ἱδρύματος τούτου μετὰ τοῦ Κράτους διὰ τῆς ἐγκρίσεως τοῦ ἐκλεγομένου προσώπου ὡς Διοικητοῦ, διὰ τοῦτο θὰ μειώσωμεν ἢ θὰ κλονίσωμεν τὴν πίστιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης; Διότι, Κύριοι, ὅταν τὸ δικαίωμα αὐτὸ διεκδικῆται ὑπὸ τοῦ Κράτους, ἐν Ἑλλάδι μάλιστα, δὲν πρέπει νὰ λησμονῆτε τοῦτο, ὅτι ἡ ἐκλογὴ τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὡς γίνεται παρ’ ἡμῖν, δὲν ἔχει κἂν ὑπὲρ αὐτῆς τὴν πραγματικὴν ἔνδειξιν ὅτι οἱ μέτοχοι πάντες συνῆλθον, συνεσκέφθησαν καὶ ἀνέδειξαν τὸν καταλληλότερον. Γνωρίζετε κατὰ τίνα τρόπον γίνεται ἡ μαγειρικὴ τῆς Συνελεύσεως τῶν μετόχων. Θὰ θεωρήσητε λοιπὸν ὅτι, ὅταν ἡ ἐκλογὴ γίνηται κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος δὲν ἀσφαλίζει κἂν ὅτι ἐκπροσωπεῖται ἡ ἀνεπηρέαστος γνώμη τῶν μετόχων πάντων, ὅτι πρὸς κλονισμὸν τῆς πίστεως τῆς Τραπέζης θὰ ἦγεν ἡ διάταξις ἐκείνη, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἐκλεγόμενος τελεῖ ὑπὸ τὴν κρίσιν καὶ τῆς Κυβερνήσεως; Ὄχι μόνον τοῦτο, Κύριοι, δὲν πρόκειται νὰ κλονίσῃ τὴν πίστιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀλλ’ οὐδὲ ἄλλα μέτρα, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις σκοπεῖ νὰ ἐπιδιώξῃ καὶ τὰ ὁποῖα σχετίζονται πρὸς τὴν διοίκησιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, διότι ἡ Κυβέρνησις, Κύριοι, φρονεῖ ὅτι τὸ σύστημα τῆς δικτατορικῆς διοικήσεως τῆς Τραπέζης ὀφείλει νὰ παύσῃ. Ἡ Κυβέρνησις φρονεῖ ὅτι δὲν εἶναι ἀκίνδυνος εἷς μόνος ἄνθρωπος, ἐν ἀγνοίᾳ κατ’ οὐσίαν παντὸς ἄλλου ἐξ αὐτῶν τῶν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ καταστατικοῦ κεκλημένων ὡς συμβούλων τοῦ καταστήματος, νὰ ἔχῃ γνώμην. Εἶναι ἀδύνατον, λέγω, ἡ μέριμνα, τὴν ὁποίαν θὰ ἐπιδιώξῃ ἡ Κυβέρνησις, διὰ συνεννοήσεως φυσικὰ πρὸς τὴν Τράπεζαν, νὰ λάβῃ, ὅπως παύσῃ οὖσα δικτατορικὴ ἡ διοίκησις, οὔτε αὕτη, εἶμαι βέβαιος, εἶναι φύσεως δυναμένης νὰ κλονίσῃ τὴν πίστιν τῆς Τραπέζης, τοὐναντίον εἰς τὸ νὰ ἐξάρῃ αὐτήν, καὶ νὰ ζητήσῃ ὅπως, διὰ συνεννοήσεως μετὰ τῆς Τραπέζης, καταλυομένης τῆς ἀνεξελέγκτου διοικήσεως, εἰσαχθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον φῶς ἐν τῇ διοικήσει τῆς Τραπέζης. Δὲν θὰ εἶναι οὔτε τοῦτο προωρισμένον νὰ κλονίσῃ τὴν πίστιν τῆς Τραπέζης, ἀλλὰ τοὐναντίον θὰ ἐξυψώσῃ αὐτήν. Διότι δὲν πρέπει ν’ ἀγνοῆτε, Κύριοι, καὶ δὲν τὸ ἀγνοεῖτε βεβαίως, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀπό τινων ἐτῶν, ἱκανῶν ἐτῶν, ἀπέστεργεν ἐντελῶς τὴν εἴσοδον τοῦ φωτὸς εἰς τὰς ἐργασίας αὐτῆς, ὅτι οἱ διοικοῦντες ἀπό τινων ἐτῶν τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν προσεπάθησαν διὰ παντὸς τρόπου νὰ δημιουργήσωσι πέριξ αὐτῶν μίαν σιγὴν καὶ μίαν σκοτίαν, ἡ ὁποία νὰ μὴ ἐπιτρέπῃ εἰς κανένα νὰ βλέπῃ τί γίνεται. Τοῦτο ἐπεδιώχθη πλεῖον ἄλλων συστηματικῶς καὶ δι’ ἀποπείρας διαφθορᾶς τοῦ Τύπου, συστηματικῶς ἐπεδιώχθη ὅπως ἡ χρηματική, ἡ οἰκονομικὴ ἀδυναμία πολλῶν ἐκ τῶν παρ’ ἡμῖν δημοσιογραφικῶν ὀργάνων χρησιμοποιηθῇ ὅπως διὰ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν μηδὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λεχθῇ καὶ μηδὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γραφῇ, καθ’ ἣν στιγμὴν τοὺς διαχειριζομένους τὰ κοινά, τοὺς καλουμένους εἰς τὴν Ἀρχὴν διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Βασιλέως, διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς, διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Κοινῆς Γνώμης, τοὺς ἀνερχομένους εἰς τὸ ἀξίωμα αὐτὸ κατόπιν πάντοτε πολλῶν καὶ μακρῶν ὑπηρεσιῶν, ὅταν τούτους, λέγω, παρακολουθῶμεν πάντες μὲ ὀφθαλμοὺς ἀνεῳγμένους, ἐλέγχοντες πᾶσαν πρᾶξίν των διὰ τῆς δημοσιογραφίας κατὰ τὸ πλεῖστον τοῦ χρόνου, διὰ τοῦ Κοινοβουλίου καθ’ ὃν χρόνον τὸ ἵδρυμα τοῦτο συζητεῖ ἐν σκότῳ. Τοῦτο, Κύριοι, δὲν δύναται ἢ νὰ εἶναι ἐπικίνδυνον καὶ διὰ νὰ μὴ προχωρήσω περισσότερον, πρὶν ἀφήσω τὸν Τύπον, πρέπει νὰ εἴπω ὅτι δὲν λέγω τοῦτο ἵνα περιποιηθῶ τὸν Τύπον, οὔτε ἔχω λόγον κανένα νὰ θέλω νὰ τῷ φανῶ εὐχάριστος, ἀλλὰ διότι δὲν θέλω νὰ εἶμαι ἄδικος, διότι φυσικὸν εἶναι τὸ γενόμενον, ὅταν παρέχωνται, ἐπαναλαμβάνω, εἰς ὀργανισμοὺς οἰκονομικῶς ἀσθενεῖς ἄφθονα τὰ ὀφέλη καὶ τὰ ἀνταλλάγματα, οὐχὶ κἂν τὰ κοινωνικά, τὰ ὁποῖα δίδονται εἰς πάντας ἐξ ἴσου, ἀλλὰ καὶ ἔκτακτα πρὸς ἐκείνους τῶν ὁποίων αἱ ὑπηρεσίαι δυνατὸν νὰ εἶναι πολυτιμότεραι. Ἔχω λοιπὸν τὴν γνώμην, Κύριοι, ὅτι καὶ περὶ τούτου ὀφείλομεν νὰ μεριμνήσωμεν, καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ἔχω τὴν γνώμην ὅτι θὰ μεριμνήσωμεν καὶ αὐτοτελῶς, ἂν δὲν ἐπήρχετο συνεννόησις μετὰ τῆς Τραπέζης, διότι ἐπὶ τῶν ἄλλων σημείων εἶπον ὅτι μόνον μετὰ συνεννόησιν μετὰ τῆς Τραπέζης θὰ μεριμνήσωμεν, καὶ θὰ μεριμνήσωμεν ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου κατ’ ἔννοιάν τινα, οἵα θὰ ἦτο διάταξις κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἀμοιβὴ ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀπὸ μακρῶν ἐτῶν πρὸς τὰς ἐνταῦθα ἐφημερίδας καθίσταται παγία καὶ εἶναι ὑποχρεωτικὴ διὰ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, μὴ δυναμένη ν’ ἀποκοπῇ διὰ τοὺς δημοσιογράφους οἱ ὁποῖοι τυχὸν ἀπαρέσκουσιν οὐδὲ ν’ αὐξηθῇ δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι εἶναι εὐάρεστοι. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας ἀπέδωκε τὴν ἀνάγκην ἐν τῇ ὁποίᾳ εὑρέθη ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἡ ὁποία κατέστησε δυνατὴν εἰς τὸν Διοικητὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τὴν ἀπόπειραν τῆς ἐκβιάσεως, εἰς τὴν σπατάλην τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὴν ἐπιμονήν μου σήμερον εἰς τὸ νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον ὅπως ἐτροποποίησα αὐτό, εἰς τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ νὰ δυνηθῶ νὰ ἐγκαταστήσω ἐν τῇ Τραπέζῃ ἄλλον τινά, ὁ ὁποῖος θὰ ἦτο ὄργανόν μου, διὰ νὰ μοὶ δίδῃ χρήματα ὅπως ἐπαρκῶ εἰς τὴν σπατάλην. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας ἐλησμόνησεν ὅτι μόλις θὰ ὑπεγράφετο ἡ σύμβασις περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ προνομίου ἡ Τράπεζα ἔθετεν εἰς τὴν διάθεσίν μου 35.000.000 ὡς δάνειον.

§264ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δηλαδὴ τὸ ὑπόλοιπον τοῦ δανείου τῶν 300.000.000.

§265Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὰ 20.000.000 τὰ ἐλάβατε.

§266ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὰ 20.000.000 εἶναι ἄλλοθεν. Ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ μοὶ ἔδιδεν ἡ Τράπεζα θὰ ἦσαν 35.000.000. Ἡ Τράπεζα ἀνελάμβανε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δώσῃ 35.000.000 ἐκ τῶν 80.000.000 τὰ ὁποῖα θὰ ἐξέδιδεν εἰς τραπεζογραμμάτια. Ὄχι λοιπὸν σπουδὴ ὅπως ἐξευρεθῶσι χρήματα, ἀλλ’ ἄλλα αἴτια ἔφεραν τὴν σύγκρουσιν καὶ τὴν ἐπιμονήν μου ὅπως, πρὶν ἢ προβῶ περαιτέρω μετὰ τῆς Τραπέζης ἐν ἁρμονίᾳ διὰ τὴν διαπραγμάτευσιν τῆς συμβάσεως, τεθῇ ἐκποδὼν τὸ πρόσωπον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον διὰ τῆς μέχρι τοῦδε διαγωγῆς του ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ ἀπεδείκνυεν, ὡς ἀνέφερα καὶ ἐν τῇ πρὸς αὐτὸν ἐπιστολῇ μου, ὅτι ἡ διαγωγή του ἦτο ἀφόρητος καὶ ἐπικίνδυνος διὰ τὸ Κράτος.

§267ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἁρμόζει ἡ γλῶσσα αὐτὴ εἰς Πρωθυπουργόν; Αὐτὸ εἶναι ὕβρις δι’ ἕνα Διοικητὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης.

§268ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κάμνω ἔκκλησιν πρὸς τὴν Βουλὴν ἂν εὑρίσκει ὅτι ἡ γλῶσσά μου ἔχει τι τὸ ἀντικοινοβουλευτικόν.

§269ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὅτε λέγετε ὅτι ἦτο ἐπικίνδυνος διὰ τὸ Κράτος, τοῦτο εἶναι ὕβρις.

§270ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τίνα περίφρασιν θέλετε νὰ μεταχειρισθῶ πρὸς ἐκδήλωσιν τῆς γνώμης μου; Ἢ θέλετε μόνον ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος, καλούμενος νὰ δικαιολογήσῃ τὰ νομοσχέδιά του, νὰ εἶναι ἐστερημένος τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου ὅπως ἐκφράσῃ πρὸς ὑμᾶς ὅ,τι ἀκριβῶς αἰσθάνεται ἐντὸς τῶν ὁρίων τῶν ἐπιβαλλομένων ὑπὸ τῆς εὐπρεπείας; Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτὴς μοὶ ἔκαμε καὶ μικρὰν ἢ μᾶλλον μακρὰν διδασκαλίαν περὶ τῆς ῥευστοποιήσεως τῶν κεφαλαίων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ περὶ τοῦ κινδύνου, ὅπως τὸ Κράτος δανείζηται καὶ μάλιστα παγίως καὶ μάλιστα μεγάλα ποσὰ παρὰ Τραπέζης ἐκδοτικῆς. Τὸν εὐχαριστῶ πολὺ δι’ ὅλην αὐτὴν τὴν διδασκαλίαν. Τὸν ἐπληροφόρησα ὅμως καὶ διὰ μικρᾶς διακοπῆς, ὅπως καθησυχάσῃ ἐν τῇ ἀνησυχίᾳ ἐν τῇ ὁποίᾳ τυχὸν εὑρίσκετο ὅτι ἐγὼ ἀντιθέτους εἶχον γνώμας, ὅτι δὲν εἶχον ἀντιθέτους γνώμας, ὅτι εἶμαι ἐντελῶς σύμφωνος εἰς αὐτό· καὶ τὸν πληροφορῶ καὶ ἤδη, ἴσως πρὸς ἔκπληξίν του, ὅτι ἐπὶ μακρὸν χρόνον ἡ διαφωνία μετὰ τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὅπως εἶπον καὶ προχθές, εἰς οὐδὲν ἄλλο ἐστρέφετο εἰμὴ περὶ τὸ ζήτημα ἀκριβῶς τῆς κυκλοφορίας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων. Ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐνόμιζεν ὅτι θὰ ἦτο ἀκίνδυνον διὰ τὴν πιστωτικὴν κυκλοφορίαν τοῦ ἱδρύματος ἂν ἐστήριζεν αὐτὴν κατὰ τὰ ¾ ἐπὶ χρεογράφων ἑλληνικῶν, ἐπὶ καλύμματος ἀποτελουμένου ἐκ χρεογράφων τῶν ἑλληνικῶν δανείων, τοῦτο δ’ ἀκριβῶς ἠρνούμην νὰ δεχθῶ· διότι ἀκριβῶς εἶμαι σύμφωνος μετὰ τοῦ κυρίου ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτοῦ ὅτι τὸ πρᾶγμα τοῦτο θὰ ἦτο ἔτι χεῖρον, ἴσως καὶ καλῶς ἐχόντων τῶν πραγμάτων, ἴσως καὶ μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν ἐντελῶς τῆς κανονικῆς οἰκονομικῆς ζωῆς, πάντως ὅμως σήμερον κατ’ ἐξοχὴν ἐπικίνδυνον. Καὶ ἔλεγον πρὸς τὸν ἀξιότιμον Διοικητὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης· πῶς εἶναι δυνατόν, τροποποιοῦντες τὸν νόμον ͵ΓΧΜΒʹ, ἀνεξαρτήτως τῶν ἐνδεχομένων ἀντιρρήσεων τοῦ Ἐλέγχου καὶ μετὰ τὴν ἔγκρισιν τυχὸν αὐτοῦ, ν’ ἀποφασίσωμεν ὅπως τὰ ¾ τοῦ χρυσοῦ, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ ὑπάρχῃ εἴτε αὐτούσιος εἴτε εἰς πρώτην ζήτησιν εἰς Εὐρωπαϊκὰς Τραπέζας πρώτης τάξεως, ἀντικαταστήσωμεν διὰ χρεογράφων ἐθνικῶν; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τοῦτο, ἀφοῦ κατὰ τὴν στιγμὴν ἀκριβῶς κρίσεως, καθ’ ἣν θὰ ἦτο ἀναγκαία ἡ εὕρεσις τοῦ χρυσοῦ, ἡ διὰ τοῦ χαρτονομίσματος πώλησις τῶν ἐθνικῶν χρεογράφων, ὅπως ἀναπληρωθῇ ὀλίγος χρυσός, θὰ φέρῃ κατρακύλισμα τῶν χρεογράφων καὶ ἑπομένως κλονισμὸν ἰσχυρότατον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης; Ἐλπίζω ν’ ἀναγνωρίσῃ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτὴς ὅτι ἐν τούτῳ εὑρισκόμεθα συμφωνοῦντες, καίτοι σπανίως τοῦτο κατορθώνεται. (Γέλωτες).

§271Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Γελᾷ ὁ μωρὸς κἄν τι μὴ γελοῖον ᾖ!

§272ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἤκουσα τί εἶπεν ὁ κ. Βουλευτής, χάριν τῆς ἀξιοπρεπείας Βουλῆς.

§273Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὸ κάμνετε καλὰ νὰ μὴ τὸ ἀκούσητε.

§274ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Καὶ ἐπειδὴ ἐδήλωσα πρὸς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν συνεδρίασιν τοῦ Σαββάτου ὅτι ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ, ὅπου ὑπῆρχεν ἀπότομος ἡ διαφωνία, κατωρθώθη πρό τινων ἡμερῶν νὰ ἐπιτευχθῇ συμφωνία τις δι’ ἀμοιβαίων ὑποχωρήσεων νομιζομένων ἐκ μέρους τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἔχω καθῆκον νὰ μὴ ἀφήσω τὴν Βουλὴν ἀγνοοῦσαν εἰς τί ἀκριβῶς συνίσταται ἡ ἐπελθοῦσα συμφωνία. Ἡ συμφωνία ἦτο πρῶτον ὅτι τὸ πρᾶγμα δὲν θὰ ἐγίνετο ἀπὸ κοινοῦ, ὅτι θὰ ἐγίνετο μόνον μετὰ τὴν ἐπιτυχίαν τῆς συναινέσεως τοῦ Ἐλέγχου, ἀλλ’ ὅτι καὶ μετὰ τοῦτο δὲν θὰ ἐγίνετο ὑπὸ περιστάσεις ἀνωμάλους καὶ ὅτι καὶ μετὰ τοῦτο δὲν θὰ ἐξετείνετο ἀσφαλῶς μέχρι τῶν ⅔ καὶ ὅτι καὶ μετὰ τοῦτο, ὅτε θὰ ἐπρομηθεύετο τὸν χρυσὸν ἢ τὸ συνάλλαγμα εἰς Τράπεζαν πρώτης τάξεως, δὲν θὰ ἦσαν ἀποκλειστικῶς χρεόγραφα ἐθνικά, ἀλλὰ θὰ ἦσαν χρεόγραφα ἐθνικὰ καὶ χρεόγραφα πάντων τῶν τεσσάρων–πέντε πρώτων μεγάλων Κρατῶν τοῦ κόσμου, οὕτως ὥστε οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦτο ἡ περιπέτεια ἡ ἐξωτερικὴ νὰ καταφεύγῃ κανεὶς εἰς ἐκεῖνα τὰ χρεόγραφα, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ εἶναι κλονισμένα κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην. Καὶ ἐπειδὴ ἐπίσης ἔμεινεν ἀμφιβολία τις εἰς τὸ πνεῦμα τινῶν ἐκ τῶν ἀγορευσάντων — «λοιπὸν ἀφοῦ ἐφθάσατε εἰς συνεννόησιν καὶ εἰς αὐτὸ τὸ στάδιον, σημεῖον τὸ ὁποῖον ἀπετέλει τέως τὴν κυρίαν διαφωνίαν σας, πῶς εὑρίσκεσθε νὰ εἶσθε ἐν διαφωνίᾳ μὲ τὸν Διοικητήν;»· ταῦτα δ’ ἔχει εἰπεῖ ὁ Διοικητὴς τῆς Τραπέζης ἐν τῇ ἐπιστολῇ του καὶ τὸ ὑπόμνημά του — ὅτι δὲν ὑπάρχει διαφωνία, ἔχω καθῆκον νὰ ἐξηγήσω πρὸς ὑμᾶς ὅτι, ἀφοῦ ἐν τούτῳ ἐπῆλθεν ἡ τοιαύτη συνεννόησις, τὴν ὁποίαν ἐξέθηκα πρὸ μικροῦ, τότε ἐλέχθη πρὸς τὸν Διοικητὴν τῆς Τραπέζης ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὰ τῶν ἀνταλλαγμάτων, τὰ ὁποῖα τὸ Κράτος θὰ λάβῃ, μεταβάλλονται ἐντελῶς· διότι ἐπίσης πρέπει νὰ εἴπω πρὸς ὑμᾶς ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης κατὰ τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἐνεμένομεν εἰς τὸ ὅτι ὁ νόμος ͵ΓΧΜΒʹ πρέπει νὰ μείνῃ ἀμετάβλητος, ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης ὄχι μόνον δὲν ἐθεωροῦμεν ὅτι τὰ ἀνταλλάγματα τὰ ὁποῖα προσέφερεν ὁ Διοικητὴς — λέγω ὁ Διοικητής, διότι μέχρι τότε τοὐλάχιστον κανεὶς δὲν ἐγνώριζεν ἐκ τῆς Τραπέζης τί ἐγίνετο — ὄχι μόνον τοῦτο δὲν ἐθεωροῦμεν, ὅτι τὰ ἀνταλλάγματα τὰ ὁποῖα ἐζήτουν καὶ τὰ ὁποῖα συνίσταντο εἰς τὴν παραχώρησιν τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐθεωροῦντο ἀνεπαρκῆ ἢ μικρά, ἀλλὰ δὲν ἐδίσταζον κατ’ ἐπανάληψιν νὰ εἴπω εἰς τὸν Διοικητὴν ὅτι φοβοῦμαι μήπως μᾶς δίδετε περισσότερα. Ἔλεγον δὲ τοῦτο, ὄχι βεβαίως διὰ νὰ ἐπιζητήσω ὀλιγώτερα, ἀλλὰ διότι ἤθελον νὰ ἐξηγηθῇ καλῶς ἐν τῷ πνεύματί του ὅτι πράγματι δὲν ἐζητοῦμεν περιπλέον, οὔτε θὰ ἠθέλομεν νὰ λάβωμεν περισσότερα, διότι θὰ ἐθεωροῦμεν ὅτι ἀληθῶς ὑπερέβαινε τοῦτο τὰς δυνάμεις τῆς Τραπέζης. Ἀλλ’ ἀπὸ τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγένετο δεκτὴ ἡ τοιαύτη ῥύθμισις τῆς κυκλοφορίας τῶν τραπεζογραμματίων τῶν ἐκδιδομένων ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ ἦτο φανερὸν νὰ γίνῃ σκέψις ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ, τὸ ὁποῖον ἐπηκολούθησε τὴν ἑσπερινὴν ἐκείνην συνεδρίασιν ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ κ. Εὐταξίου, ἀφοῦ καὶ τὸ ἥμισυ μόνον τοῦ καλύμματος τῶν τραπεζογραμματίων πρόκειται ν’ ἀποτελῆται ἀπὸ χρεόγραφα ἑλληνικὰ καὶ τῶν ἄλλων μεγάλων Κρατῶν, τὰ ὁποῖα εὐτυχῶς εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις θὰ ἠγοράζοντο ἐπίσης εἰς τιμὰς χαμηλάς, ὥστε ν’ ἀποφέρωσιν ἕνα τόκον ἀξιόλογον—τότε ἐπρόκειτο περὶ ἑκατοντάδων ἑκατομμυρίων ἐπὶ τῇ βάσει τῆς προσδοκίας τῆς βασίμου κατ’ ἐμὲ τοῦ κ. Εὐταξίου, ὅτι ἡ κυκλοφορία θ’ ἀνήρχετο μέχρις ἡμίσεος χιλιεκατομμυρίου ἀποκαθισταμένων τῶν πραγμάτων, τότε θὰ ἐπρόκειτο περὶ ἑκατοντάδων ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα θὰ ἐχρησιμοποιοῦντο διττῶς ὑπὸ τῆς Τραπέζης, διττὴν ἀποφέροντα πρόσοδον, πρόσοδον ὡς τραπεζογραμμάτια καὶ πρόσοδον ὡς χρηματόγραφα τῶν ἄλλων Κρατῶν, τὰ ὁποῖα εἰς μὲν τὰ ἄλλα θὰ ἦσαν 5%, εἰς δὲ τὰ ἑλληνικὰ 4% — καὶ εἴπομεν ὅτι, ἀφοῦ πρόκειται περὶ ἑκατοντάδων ἑκατομμυρίων, ὅπου θὰ ἔκαμνε διπλοῦν κούρευμα ἡ Τράπεζα, ὑπεδείξαμεν ἡμεῖς καὶ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ῥυθμισθῶσι ταῦτα. Δὲν θέλω βεβαίως, κύριοι Βουλευταί, νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἀπαντῶν εἰς ὅσα ἄλλα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτής, οὔτε βεβαίως ν’ ἀμυνθῶ κατὰ τῆς γνώμης ὅτι ἐγέμισα τὴν Ἑλλάδα μὲ δημιουργήματά μου. Θὰ ἦτο μικρὸν δι’ ἐμαυτόν, ἐφ’ ὅσον τοὐλάχιστον δὲν γίνεται μία συζήτησις πολιτική, ἡ ὁποία θὰ εἶχε τοῦτον τὸν σκοπόν, νὰ θελήσω νὰ ἄρω ἕνα ἕτερον θρίαμβον κατὰ τοῦ κ. ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτοῦ, καὶ δὲν κάμνω κατάχρησιν αὐτῆς τῆς εὐκαιρίας, τὴν ὁποίαν μοὶ παρέσχε, δηλῶ μόνον ὅτι εἶμαι ἕτοιμος, ἂν ἤθελε προκληθῆ ἡ συζήτησις, νὰ τῷ εἴπω κατὰ ποῖον τρόπον διεχειρίσθην τὴν ἀρχὴν καὶ πόσον ἀριθμὸν θέσεων ἐδημιούργησα ἐν τῇ παλαιᾷ καὶ νέᾳ Ἑλλάδι· τότε θὰ τῷ εἴπω πρὸς παρηγορίαν του ὅτι κατ’ οὐσίαν δὲν πρέπει νὰ μὲ φοβῆται, διότι δὲν ἔχω οὔτε κόμμα, ἀλλὰ περὶ τούτου εἰς ἄλλην ὥραν· τώρα εἶναι τόσον ἀργά, ὥστε νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἡ ὥρα κατάλληλος.

§275ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δι’ αὐτὸ μᾶς προκαλεῖτε τοιαύτην ὥραν, διότι εἶναι 3½ μετὰ τὸ μεσονύκτιον.

§276ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν θ’ ἀπαντήσω εἰς τὰς κατηγορίας τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτοῦ ὅτι ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ φροντίσῃ ἐγκαίρως νὰ εὕρῃ χρήματα, ἐλησμόνησεν ὅμως ὅτι τὰ εὗρον ἀκριβῶς αὐτὴν τὴν ἡμέραν κατὰ τὴν ὁποίαν ἠρνεῖτο ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης.

§277Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Περὶ τῶν χρημάτων τῶν ἐράνων ὡμίλησα.

§278ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Περὶ αὐτῶν ἀκριβῶς λέγω καὶ ἐγώ. Δι’ αὐτὰ μὲ κατηγορεῖτε ὅτι ἐκινδύνευσα νὰ γίνω θῦμα; Εἶχον προνοήσει ἐγκαίρως. Κύριοι, ἀρκετὰ εἶναι ὅσα ἐλέχθησαν. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ Βουλὴ ψηφίζουσα τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν ἀσφαλίζει μόνον ἐν τῷ μέλλοντι κραταιὰν τὴν διοίκησιν τοῦ μεγάλου ἡμῶν ἐθνικοῦ πιστωτικοῦ ἱδρύματος, ἀλλ’ εἶμαι βέβαιος συγχρόνως ὅτι διὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἔρχεται νὰ σημειώσῃ μίαν ἀπαρχὴν περιόδου ἐξυγιάνσεως τῶν τραπεζιτικῶν ἡμῶν πραγμάτων. Εἶναι ἀκόμη, Κύριοι, ἔναγχος εἰς τὰς ἀκοὰς πάντων ἡμῶν ἡ ἀνάπτυξις τῆς ἐκθέσεως τῆς Ἐπιτροπῆς ἡ ὁποία διωρίσθη διὰ τὴν Προνομιοῦχον Ἑταιρείαν, τῆς ἐκθέσεως τὴν ὁποίαν ἐντεῦθεν ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας Βουλευτής. Δὲν ἀνέγνωσα τὴν ἔκθεσιν ταύτην βεβαίως καὶ δὲν δύναμαι νὰ φέρω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὰ συμπεράσματα, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ φέρῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐκθέσεως εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλ’ ἐν γενικαῖς γραμμαῖς εἶμαι καθ’ ὁλοκληρίαν ἀλληλέγγυος πρὸς τὰ συμπεράσματα εἰς τὰ ὁποῖα κατέληξεν ἡ Ἐπιτροπὴ ἐν τῇ ἐκθέσει της ἐκείνῃ. Ἡ Ἑλλάς, Κύριοι, φέρεται πρὸς οἰκονομικὸν μέλλον ἀληθῶς λαμπρὸν καὶ ἀσχέτως ἀκόμη πρὸς τὸν διπλασιασμὸν αὐτῆς ἕνεκα τῶν δύο πολέμων, πρὸς τὴν ῥοπὴν τὴν ὁποίαν θὰ ἔχωσιν αἱ ἐπιτυχίαι αἱ οἰκονομικαὶ εἰς τὴν οἰκονομικὴν ἀνάπτυξιν τῆς Χώρας. Ἀσχέτως πρὸς ταῦτα καὶ πρὸ τοῦ πολέμου ἡ Ἑλλὰς ἡ πτωχή, ἡ παλαιὰ Ἑλλάς, ἐφέρετο πρὸς οἰκονομικὸν μέλλον καλύτερον ἀφ’ ὅ,τι ἠδύνατο νὰ προϋποτεθῇ πρὸ δεκαετίας. Ἀλλὰ σήμερον μετὰ τὴν προσθήκην τῶν εὐφορωτάτων χωρῶν φέρεται πρὸς οἰκονομικὸν μέλλον ἀληθῶς λαμπρόν. Ἀλλ’ ἵνα ἡ ἀνάπτυξις αὐτὴ ἡ οἰκονομικὴ συντελεσθῇ ἀπροσκόπτως, ἵνα μὴ ἐπέλθωσιν ἀποτυχίαι, αἱ ὁποῖαι θ’ ἀνέκοπτον τὸ ἔργον αὐτῆς, ἐὰν δὲν ἐπρόκειτο νὰ τὸ ματαιώσωσιν, ἵνα μὴ ἐπέλθωσι τοιαῦται ἀποτυχίαι, εἶναι ἀνάγκη νὰ ῥυθμισθῶσι τὰ καθ’ ἡμᾶς πράγματα τὰ τραπεζιτικά, τὰ πιστωτικά, γενικώτερον τὰ τῶν Ἀνωνύμων Ἑταιρειῶν, κατὰ τρόπον ἐγγυώμενον ὅτι δὲν θὰ συνεχισθῇ εἰς τὸ μέλλον κατάστασις πραγμάτων ὁποία εἶναι ἡ ἐμφανισθεῖσα εἰς φῶς διὰ τῆς ἀνασύρσεως μιᾶς πτυχῆς καλυπτούσης τὰς ἀνομίας τὰς συντελεσθείσας ἐν τῇ Προνομιούχῳ Τραπέζῃ. Γνωρίζετε ἄλλως τε ὅτι τὰ τραπεζιτικὰ πράγματα, ἐξαιρουμένου τοῦ ἱδρύματος τοῦ μεγάλου τοῦ πιστωτικοῦ, δὲν βαίνουσι καλῶς, ἂν δὲ τὰ τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν ἱδρύματος ἔχουσι καλῶς τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν δεξιὰν διοίκησιν τῶν πρώτων Διοικητῶν τῆς Τραπέζης, τὴν συντηρητικήν, τὴν μὴ συντελέσασαν ἴσως εἰς ἀνάπτυξιν μεγαλυτέραν, βαδίσασαν ὅμως ἐπὶ ἐδάφους στερεωτέρου, ἀλλ’ ὀφείλεται καὶ εἰς τὰ μεγάλα κέρδη τὰ ὁποῖα συνεκόμισεν ἡ Τράπεζα ἀπὸ τῶν πολέμων καὶ ἐντεῦθεν, ὅτε εἰς αὐτὴν διὰ τοῦ συμβιβασμοῦ καὶ νόμου περὶ ἐλέγχου ἀπεδόθη ἐνίσχυσις ὀφειλομένη οὐχὶ εἰς τὴν τυχὸν παρουσίαν τοῦ Διοικητοῦ, ἀλλ’ εἰς τὴν εὐσυνείδητον ἀπόφασιν τοῦ Κράτους νὰ ἐνισχύσῃ τὸν οἰκονομικὸν ὀργανισμὸν καὶ εἰς τὰ μεγάλα κέρδη τὰ ὁποῖα συνεκόμισεν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐκ τῶν μεγάλων προνομίων μὲ τὰ ὁποῖα τὴν εἶχε περιβάλει τὸ Κράτος, αὐτὰ δὲ τὰ κέρδη τὰ μεγάλα τὴν κατέστησαν ἱκανὴν ὅπως καὶ πᾶσα τυχὸν ἀνωμαλία ἐν τῇ Διοικήσει καὶ πᾶσα ἐπέκτασις τῆς ἐν τῷ Κράτει κακοδαιμονίας καὶ τῇ διοικήσει τῆς Τραπέζης τὴν κατέστησαν ἀκίνδυνον διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ ἱδρύματος. Καὶ παρ’ ὅλας τὰς πλάνας καὶ παρ’ ὅλα τὰ σφάλματα τὰ ὁποῖα διεπράχθησαν τὸ ἵδρυμα τοῦτο εὑρίσκεται σήμερον ἐξιγμένον εἰς περιωπὴν ἡ ὁποία ἀληθῶς τὸ καθιστᾷ θεμέλιον ἀσφαλές, ἐπὶ τοῦ ὁποίου τὸ Κράτος δύναται νὰ στηρίξῃ τὴν οἰκονομικήν, τὴν πιστωτικήν, τὴν κυκλοφορικὴν καὶ τὴν νομισματικὴν πολιτικήν. (Χειροκροτήματα).

§279ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδενὸς ἑτέρου ζητήσαντος τὸν λόγον ἡ συζήτησις κηρύσσεται περατωμένη.

§280ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἤθελον παρακαλέσει νὰ κηρυχθῇ τὸ νομοσχέδιον κατεπεῖγον, διὰ νὰ μὴ παραπεμφθῇ εἰς Ἐπιτροπήν, διότι εἶναι περιττόν.

§281ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ὑπάρχει πρότασις δεκαπέντε Βουλευτῶν περὶ ψηφοφορίας δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Παρακαλοῦνται ὅπως προσέλθωσιν ὡς ψηφολέκται οἱ κύριοι Σ. Τσακόπουλος καὶ Δ. Χατζηγιάννης. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι «ναί», οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν «ὄχι». (Ἄρχεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ἄνω ψηφολεκτῶν κατὰ τὸ ἀκόλουθον πρωτόκολλον).