1914.03.14

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 53

τῆς 14ης Μαρτίου 1914.

(Παρασκευὴ ὥρᾳ 4,45′ μ. μ.).

Προεδρία κ. Κ. Ζαβιτσιάνου.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλήν· Οἱ κάτοικοι Καρύστου παρακαλοῦσιν, ὅπως ληφθῶσιν ἀνάλογα μέτρα περὶ ἀγροτικῆς ἀσφαλείας. Ἅπαντες οἱ τηλεγραφικοὶ διανομεῖς ὑποβάλλουσιν ἀναφοράν, δι’ ἧς ὑποδεικνύουσι τρόπους πρὸς βελτίωσιν τῆς θέσεώς των. Ἐπιτροπὴ τοῦ λαοῦ Κυθήρων διαμαρτύρεται ἐναντίον τῆς Ἀτμοπλοΐας Γιαννουλάτου ὡς πλημμελῶς ἐνεργούσης τὴν συγκοινωνίαν Πειραιῶς–Κυθήρων. Ὁ Λ. Καρακώστας τραυματισθεὶς εἰς τρεῖς μάχας, ἐλθὼν ἐξ Ἀμερικῆς, ζητεῖ νὰ ἀπαλλαγῇ τῆς ὑποχρεώσεως πρὸς πληρωμὴν τοῦ ἀντισηκώματος τῶν 800 δραχμῶν. Οἱ κάτοικοι Λευκάδος, ἐπιδοκιμάζοντες τὰς ἐνεργείας τοῦ Βουλευτοῦ κ. Φίλιππα ἐπὶ τῆς καταργήσεως τοῦ φόρου τῶν ἐλαιοπυρήνων, παρακαλοῦσιν, ὅπως ψηφισθῇ τάχιστα ἡ σχετικὴ πρότασις νόμου. Πάντες οἱ οἰνέμποροι καὶ οἰνοπαραγωγοὶ τῆς Λευκάδος παρακαλοῦσιν, ὅπως ἀναβληθῇ ἡ ψήφισις τῆς συμβάσεως τῆς ἑνιαίας. Ὁ ἐκ Πατρῶν Ἀργ. Μιχαλακόπουλος ὑποβάλλει ὑπόμνημα ἐπὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος. Ὁ ἐξ Ἀμφίσσης Γ. Σιμιτσόπουλος ζητεῖ, ὅπως ληφθῇ πρόνοια ὑπὲρ αὐτοῦ. Ὁ Βουλευτὴς κ. Π. Πολυχρονιάδης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ταχυδρομικῆς καὶ τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας». Ὁ Βουλευτὴς κ. Σ. Σακελλαριάδης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ συστάσεως τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νόμου ͵ΓΨΚΔʹ, ὡς μετερρυθμίσθη διὰ τῶν νόμων ͵ΓΨϞΗʹ, ͵ΓϠΛΒʹ καὶ ͵ΓϠΖΓʹ». Ὁ Βουλευτὴς κ. Σωτ. Κροκιδᾶς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ προσωπικοῦ τῆς ταχυδρομικῆς, τηλεγραφικῆς καὶ τηλεφωνικῆς ὑπηρεσίας. Οἱ Βουλευταὶ κ. κ. Β. Κυρέλλος, Λ. Κουτσοπέταλος καὶ Σπ. Παπαχατζῆς ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀναγραφῆς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν πιστώσεως μέχρι 5.000 δρ. πρὸς συνδρομὴν τοῦ Κράτους εἰς τὴν Σεβαστοπούλειον Ἐργατικὴν Σχολήν». Θέλουσιν ἐκτυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. Οἱ Βουλευταὶ κ. κ. Π. Πολυχρονιάδης καὶ Α. Σακελλαρίου ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ 7 ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ προσθήκης προσωπικοῦ εἰς τὸ ὑπὸ τῶν νόμων ͵ΒΨΞΗʹ τοῦ 1900 καὶ ͵ΓΨΚΕʹ τοῦ 1910 περὶ ταχυδρομικῆς, τηλεγραφικῆς καὶ τηλεφωνικῆς ὑπηρεσίας κλπ. Ὁ Βουλευτὴς κ. Ν. Βελέντζας ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως σώματος Στρατιωτικῆς Ἐπιμελητείας· Ὁ Βουλευτὴς κ. Ι. Τομπάζης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ καταστροφῆς τῶν ἀρουραίων καὶ τῶν ἀκρίδων»· Ὁ Βουλευτὴς κ. Ἀθ. Τ. Μπασιᾶς ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 162 τοῦ νόμου ΔΝΖ περὶ συστάσεως δήμων καὶ κοινοτήτων»· Οἱ Βουλευταὶ κ. κ. Κ. Σταμούλης, Ι. Χριστοδουλιᾶς, Γ. Κρεστενίτης, Χρ. Καρρᾶς, Γ. Σπυρόπουλος, Δ. Πετροπουλάκης, Ν. Βελέντζας καὶ Ν. Γαρδικιώτης ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 116 τῆς 30 Δεκεμβρίου 1913 καὶ περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων περὶ στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν συντάξεων»· (Θέλουσιν ἐκτυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ)· Ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κ. Ι. Τσιριμῶκος ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ ἀνταλλαγῆς χώρου ἐντὸς τοῦ Κεραμεικοῦ, πρὸς ἀνέγερσιν νέου Ἱεροῦ Ναοῦ τῆς Ἁγίας Τριάδος»· Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Κ. Ρακτιβὰν ὑποβάλλει νομοσχέδιον «περὶ ἀπαλλαγῆς τῆς μεταξὺ τῆς ἐπιτροπῆς τῆς περιθάλψεως τῶν ἀπόρων οἰκογενειῶν τῶν ἐν πολέμῳ πεσόντων καὶ τῶν καταστάντων ἀνικάνων καὶ τῶν Ἀρχῶν καὶ τοπικῶν Ἐπιτροπῶν διαμειβομένης ἀλληλογραφίας κλπ. ἀπὸ τῆς πληρωμῆς ταχυδρομικῶν καὶ τηλεγραφικῶν τελῶν, καὶ τῶν ἀποδείξεων πληρωμῆς τῶν ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς ἀπονεμομένων συντάξεων καὶ βοηθημάτων ἀπὸ τῆς πληρωμῆς τελῶν χαρτοσήμου»· (Ὅρα ἀρχεῖον Βουλῆς). Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων. Ὁ κ. Κ. Μαυρομιχάλης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ λαοῦ Λακεδαίμονος ζητοῦντος, ὅπως ἡ Κυβέρνησις λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ δίκαια αἰτήματα τοῦ λαοῦ Λακεδαίμονος ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Σπάρτης καὶ τὴν τοποθέτησιν ἑνὸς Στρατιωτικοῦ συντάγματος.»

§2ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ καθ’ ἣν τὸ ζήτημα τοῦ Σιδηροδρόμου Τριπόλεως–Σπάρτης–Γυθείου ἔρχεται ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας, εἶναι δὲ εὔλογος καὶ λίαν δεδικαιολογημένη ἡ δυσφορία ἥτις κατέχει τοὺς κατοίκους τοῦ νομοῦ Λακωνίας, διὰ τὸ μέγα ἀδίκημα τὸ ὁποῖον γίνεται εἰς αὐτούς, καθόσον ἐνῷ ὅλα τὰ μεγάλα κέντρα τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου καί τινα μικρότερα συνδέονται διὰ σιδηροδρομικῆς συγκοινωνίας, μόνον ὁ νομὸς Λακωνίας, μόνον ἡ ἱστορικὴ καὶ ἔνδοξος πρωτεύουσα τῆς ἀρχαίας Ἑλλάδος, ἡ Σπάρτη, στερεῖται πάσης συγκοινωνίας καὶ ζῇ κεχωρισμένη ἀπὸ τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος. Ἐν τούτοις κατὰ τὸ ἔτος 1910, τὸν Ἰανουάριον, τῇ εἰσηγήσει ἡμῶν ἐψηφίσθη νόμος ἐν τῇ Βουλῇ κανονίζων τὰ τῆς κατασκευῆς καὶ ἐκμεταλλεύσεως τοῦ Σιδηροδρόμου Τριπόλεως καὶ Σπάρτης. Ὁ δὲ νόμος οὗτος ἐδημοσιεύθη ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως» φέρων τὰς ὑπογραφὰς τῶν συναδέλφων μου καὶ ἁρμοδίων Ὑπουργῶν, τοῦ κ. Εὐταξία ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Τριανταφυλλάκου ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὑπάρχει καὶ μελέτη πλήρης, συνταχθεῖσα ὑπὸ διακεκριμένων μηχανικῶν τοῦ Κράτους ἀποδεικνύουσα ὁποία ἔκτοτε ἐγένετο ἐργασία ἐπὶ τοῦ προκειμένου· μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ὅμως ἀνετράπημεν ἐκ τῆς ἀρχῆς, περιῆλθεν ἐν τούτοις εἰς γνῶσιν ἡμῶν ὅτι προχθὲς ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις ἐπέδωκε τὸ ψήφισμα τοῦ Λαοῦ τῆς Λακωνίας πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν, οὗτος ἐδήλωσεν ὅτι ἡ κατασκευὴ τῆς σιδηροδρομικῆς ταύτης γραμμῆς εἶναι βεβαία, θέλει δὲ συντελεσθῇ διὰ εἰδικοῦ δανείου. Ἡμεῖς ὅμως φρονοῦμεν ὅτι, ἀφοῦ πρόκειται νὰ συναφθῇ τὸ μέγα δάνειον, τοῦ ὁποίου, ὡς ἐδηλώθη, μέρος θέλει χρησιμοποιηθῇ διὰ δημόσια ἔργα καὶ κατασκευὴν σιδηροδρομικῶν γραμμῶν ἐν Μακεδονίᾳ καὶ Ἠπείρῳ, ἀπαραιτήτων, ὁμολογῶ, διὰ τὴν ἄμυναν τοῦ Κράτους, φρονῶ, λέγω, ὅτι ἐλάχιστον μέρος τοῦ δανείου τούτου δύναται νὰ χρησιμοποιηθῇ πρὸς κατασκευὴν τῆς γραμμῆς Τριπόλεως–Σπάρτης–Γυθείου, τοσούτῳ μᾶλλον καθόσον ἐκ τῆς μελέτης τῶν μηχανικῶν τοῦ Κράτους προκύπτει, ὅτι δὲν ἀπαιτοῦνται πλέον τῶν 7½ ἢ 8 ἑκατομμυρίων. Παρακαλῶ λοιπὸν καὶ συνιστῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μελετήσῃ μετ’ ἐνδιαφέροντος τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ ἐξεύρῃ λύσιν ἱκανοποιοῦσαν ταχύτερον τοὺς δικαίους πόθους τῶν κατοίκων τοῦ νομοῦ Λακωνίας. Διότι καὶ ὑπὸ ἔποψιν ἐμπορικὴν καὶ ὑπὸ ἔποψιν στρατηγικήν, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἔποψιν ἀρχαιολογικήν, δὲν εἶναι δυνατὸν οὔτε πρέπον, ἡ ἱστορικὴ καὶ ἔνδοξος πρωτεύουσα τῆς ἀρχαιότητος νὰ ἐξακολουθήσῃ στερουμένη τῶν ἀγαθῶν τῆς συγκοινωνίας.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἠλ. Κοπανίτσας.

§4ΗΛ. ΚΟΠΑΝΙΤΣΑΣ. Ἀείποτε, κύριε Πρόεδρε, ἐτονίσθη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἡ ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη τοῦ νὰ συγκοινωνήσῃ καὶ ὁ Νομὸς Λακωνίας διὰ σιδηροδρόμου μετὰ τῶν λοιπῶν μερῶν τῆς Ἑλλάδος, πάντοτε δὲ ἀνεγνωρίσθη ἡ ἀνάγκη αὕτη καὶ πάντοτε ἡ Πολιτεία παρέσχεν ἐπισήμως ὑποσχέσεις διὰ νόμων, ὅτι θέλει σπεύσει εἰς τὴν θεραπείαν αὐτῆς. Ἀπὸ τοῦ 1890, τὸ πρῶτον ἐψηφίσθη νόμος διὰ τοῦ ὁποίου ἀνετέθη εἰς ἑταιρείαν, καταθέσασαν καὶ ἐγγύησιν καταπεσοῦσαν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, ἡ κατασκευὴ τῆς διακλαδώσεως τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου μέχρι Σπάρτης καὶ ἐκεῖθεν μέχρι Ξηροκάμπης· τὸ δεύτερον κατὰ τὸ 1910 ἐψηφίσθη ἕτερος νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου ἐκυροῦτο σύμβασις μεταξὺ τοῦ Κράτους καὶ τῆς ἑταιρείας τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου, περὶ ἐκμεταλλεύσεως τῆς διακλαδώσεως τῆς γραμμῆς ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Σπάρτην καὶ ἐκεῖθεν εἰς Γύθειον, ἣν ἐντὸς πενταετίας τὸ Κράτος προέβαινεν εἰς τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς, δι’ ἣν προωρίσθη καὶ ἀνάλογον ποσὸν χρημάτων ἐκ δανείου. Δυστυχῶς περιστάσεις πολιτικαὶ δὲν ἐπέτρεψαν τὴν κατασκευήν, καὶ ὁ πόθος τῶν Λακεδαιμονίων καὶ τῶν Λακώνων ὅλων μένει πόθος ἀνεκπλήρωτος. Οὕτω δὲν δυνάμεθα σήμερον καὶ ἡμεῖς νὰ μετέχωμεν τῶν ἀγαθῶν τῆς συγκοινωνίας, δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπικοινωνῶμεν μετὰ τοῦ λοιποῦ κόσμου καὶ τῶν λοιπῶν κέντρων τῆς Ἑλλάδος, οὔτε τὰ προϊόντα μας νὰ μεταβιβάζωμεν οὔτε τοῦ πολιτισμοῦ τῶν ἄλλων νὰ μετέχωμεν, ὅπως δικαιοῦται πᾶσα πεπολιτισμένη χώρα νὰ ἀξιοῖ. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου μόνον σήμερον· πρόκειται περὶ ἀνάγκης μᾶλλον ἐπιτακτικῆς καὶ μᾶλλον ἐπειγούσης· περὶ ἀνάγκης ἡ ὁποία ἂν ἐν συντομωτάτῳ χρόνῳ δὲν θεραπευθῇ, θέλει ἔχει ἀποτελέσματα λίαν δυσάρεστα διὰ τὸν τόπον ἐκεῖνον, διότι θέλομεν εὑρεθῆ εἰς τὴν ἀνάγκην καὶ ἡμεῖς καὶ ἡ Πολιτεία νὰ σκεφθῶμεν περὶ νέου ἀποικισμοῦ τῆς πόλεως καὶ τῆς ἐπαρχίας ὅλης καὶ τοῦ νομοῦ Λακωνίας· διότι οἱ κάτοικοι ἀπογοητευθέντες τελείως ἐκ τῆς ἐγκαταλείψεως καὶ ἀπομονώσεως ἐν ᾗ εὑρίσκονται, σπεύδουσι νὰ μεταναστεύσωσι πανοικεὶ εἰς τὴν Ἀμερικὴν καὶ τὰ ἄλλα μεγαλείτερα κέντρα τὰ ἀπολαύοντα τῶν ἀγαθῶν τοῦ πολιτισμοῦ ἀφήνοντες ὄπισθεν αὐτῶν τὴν ἐρημίαν. Εὔλογος λοιπὸν εἶναι ἡ ἀγανάκτησις τοῦ λαοῦ Λακεδαίμονος. Εὔλογος εἶναι ἡ ἐξέγερσις τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, ζητοῦντος τὴν ταχεῖαν πλήρωσιν τῆς ἀνάγκης αὐτῆς, ἡ ὁποία προώρισται νὰ ἀναστείλῃ τὴν ὀγκουμένην τάσιν τῆς μεταναστεύσεως, ἥτις ἐρημώνει ἐπὶ μᾶλλον καὶ μᾶλλον τὴν χώραν ἐκείνην. Διὰ τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ αἰσθανθῶμεν μεγάλην ἀγαλλίασιν πάντες οἱ ἐκ τῶν μερῶν ἐκείνων καταγόμενοι, πάντες οἱ ἐκεῖ μονίμως κατοικοῦντες ἐπὶ ταῖς δηλώσεσι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πρὸς τὴν ἐπιτροπὴν ὅτι ταχέως θέλει ἐκτελεσθῆ καὶ ἡ γραμμὴ ἐκείνη. Ἐλπίζομεν δὲ ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θέλει σπεύσει τὸ ταχύτερον νὰ θεραπεύσῃ τὸ προσγινόμενον ἐκεῖ κακόν, πεποιθὼς ὅτι θέλει ἀποδώσει δίκαιον μὴ παραγνωρισθέν, ἀλλὰ καὶ μὴ ἱκανοποιηθὲν ἐπὶ τόσα ἔτη, εἰς τόπον ὁ ὁποῖος ὄχι μόνον ἱστορικὰ δικαιώματα ἔχει, ὁ ὁποῖος ὄχι μόνον διὰ τὴν ἱστορίαν του θέλει προκαλέσει ἀθρόας τὰς ἐπισκέψεις τῶν ξένων, ἀλλ’ εἰς τόπον ὁ ὁποῖος ἀφθονεῖ ἐν τῇ παραγωγῇ, ὁ ὁποῖος παράγει τόσα προϊόντα ὥστε νὰ δύναται νὰ ἱκανοποιήσῃ καὶ τὰς μᾶλλον φιλοκερδεῖς ἀξιώσεις οἱασδήποτε ἑταιρείας, ἀναλαμβανούσης τὴν κατασκευὴν καὶ ἐκμετάλλευσιν τῆς γραμμῆς αὐτῆς. Τὰ αἰτήματα ὅμως τῶν Λακώνων δὲν περιορίζονται μόνον εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου. Οἱ συμπολῖταί μας ἐπὶ τῇ νέᾳ τοποθετήσει τῶν στρατιωτικῶν σωμάτων ᾐσθάνθησαν νέαν ἀπογοήτευσιν, διότι ἡ Σπάρτη δὲν συμπεριελήφθη μεταξὺ τῶν ἑδρῶν τῶν Συνταγμάτων. Καὶ εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι καθαρῶς στρατιωτικόν, φρονοῦμεν ὅμως πεποιθότως πάντες, ὅτι οἱ ἁρμόδιοι τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν παρέλειψαν νὰ μελετήσωσι προσωπικῶς τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι ἂν περισσοτέρα προσοχὴ κατεβάλετο εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος τούτου ἤθελον πεισθῆ, ὅτι μᾶλλον θὰ ἐξυπηρετοῦντο αἱ στρατιωτικαὶ ἀνάγκαι διὰ τῆς τοποθετήσεως Συντάγματος ἐν Σπάρτῃ, παρὰ ὡς ἔχουσι καὶ τὰ τῆς Στρατολογίας τοῦ Νομοῦ Λακωνίας· θὰ ἦτο πολὺ εὐκολωτέρα ἡ κινητοποίησις συγκεκροτημένου σώματος ἀπὸ Σπάρτης εἰς Γύθειον καὶ ἐκεῖθεν διὰ θαλάσσης ὅπου ἦτο ἀνάγκη, παρὰ ὡς γίνεται σήμερον. Σήμερον ἔχομεν στρατιώτας ὑποχρεωμένους νὰ διανύωσι 40 καὶ 50 ὥρας διὰ νὰ προσέλθωσιν εἰς Ναύπλιον καὶ κατατασσόμενοι εἰς τὰ σώματά των νὰ συγκροτήσωσι σῶμα καὶ ἐκεῖθεν θαλασσίως νὰ μεταβῶσιν εἰς τὰ σημεῖα τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς, εἰς τὰ ὁποῖα παραγγέλλονται νὰ μεταβῶσιν. Ἡ πεῖρα τῆς τελευταίας ἐπιστρατεύσεως ἀπέδειξεν εἰς πάντας ἡμᾶς ὅτι πάρα πολὺ ἐδυσχεράνθη ἡ συγκέντρωσις τῶν στρατιωτῶν ἐκ Λακωνίας, ὑποχρέων νὰ διέρχωνται διὰ Τριπόλεως, νὰ ἀναμείνωσιν ἐκεῖ τὴν ἐπιβίβασίν των εἰς σιδηροδρομικούς συρμούς, μετὰ τὴν ἐπιβίβασιν δὲ τῶν συγκεκροτημένων ἤδη σωμάτων τῆς Τριπόλεως ἢ καὶ μετ’ αὐτῶν νὰ προσέρχωνται εἰς τὸ Ναύπλιον, ὅπως ἀποτελέσωσι τὰ σώματά των, ἐνῷ ἔχομεν 15 μόνον χιλιόμετρα χωρίζοντα τὴν Σπάρτην ἀπὸ τοῦ Γυθείου, ὅπου ἐντὸς πέντε ἡμερῶν ἀπὸ τῆς ἐπιστρατεύσεως δύναται νὰ ἐπιβιβασθῇ συντεταγμένον ἤδη τὸ Λακωνικὸν σῶμα καὶ ἕτοιμον ἵνα ταχύτερον ἐκπληρώσῃ τὸν προορισμόν του. Ἡ δὲ Σπάρτη καὶ ὁ Νομὸς Λακωνίας παρέχει πλέον ἢ ἐπαρκῆ ἀριθμὸν πρὸς ἀποτέλεσιν συντάγματος, ὡς οἱ ἀριθμοὶ τοῦ Στρατολογικοῦ Γραφείου ἀποδεικνύουσι· διότι κατὰ τὸ ἔτος 1912 κατετάχθησαν κληρωτοὶ ὑπὲρ τοὺς 800 κατὰ δὲ τῷ 1913 τῆς μὲν πρώτης κλάσεως, ἤτοι τῶν γεννηθέντων τῷ 1892 ὑπὲρ τοὺς 700, τῆς δὲ δευτέρας τῶν γεννηθέντων τῷ 1893 ἄνω τῶν 800. Ἐὰν δὲ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι λόγῳ τῆς διετοῦς θητείας ὑπηρετοῦσιν ἐπὶ πολὺ οἱ στρατιῶται αὐτοὶ καὶ διπλασιάσωμεν τοὺς ἀριθμοὺς αὐτοὺς θέλομεν πεισθῆ, ὅτι πάντως ἐκ τῶν στρατευσίμων τοῦ Νομοῦ Λακωνίας ἀποτελεῖται δύναμις πολὺ μεγαλειτέρα τῆς ἀπαιτουμένης διὰ τὴν συγκρότησιν συντάγματος καὶ ὅτι ἤθελεν εἶναι προτιμότερον νὰ κατατάσσωνται ὅλοι αὐτοὶ οἱ στρατιῶται εἰς τὸ σύνταγμα τὸ ἑδρεῦον ἐν Σπάρτῃ, καὶ ἐκεῖθεν συντεταγμένοι νὰ ἀπέρχωνται εἰς Τρίπολιν ἢ Γύθειον, παρὰ μεμονωμένοι καὶ κεχωρισμένως ὡς ἐπιστρατευόμενοι ἔφεδροι νὰ μεταβαίνωσι δι’ ἰδίας των, ὑπερόγκου πολλάκις ἐλλείψει συγκοινωνίας, δαπάνης εἰς Τρίπολιν καὶ ἐκεῖθεν μὲ τὰς ἐκτεθείσας δυσχερείας νὰ μεταβαίνωσιν εἰς Ναύπλιον, ἵνα ἀναμείνωσιν ἀτμόπλοιον, τὸ ὁποῖον θὰ τοὺς ὁδηγήσῃ εἰς τὴν μεθόριον γραμμήν. Φρονῶ, ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφισβήτησις περὶ τούτου. Ἀλλὰ καὶ πλέον ἐπαρκὴς εἶναι ὁ τόπος πρὸς συντήρησιν ἑνὸς καὶ δύο συνταγμάτων, ἐπαρκὴς ὅσον ἀφορᾷ τὰ πεδία τῶν ἀσκήσεων, ἐπαρκὴς καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὰ τρόφιμα, καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὰ διὰ στρατωνισμὸν καὶ κατοικίας οἰκήματα καὶ τὸ ὕδωρ. Ταῦτα πάντα ἠδύναντο νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τοῦ Ἐπιτελικοῦ γραφείου καὶ ν’ ἀποδοθῇ εἰς τὴν Σπάρτην τὸ αὐτῇ ἀνῆκον, ἤτοι νὰ ὁρισθῇ ὡς ἕδρα συντάγματος, ὅπερ ἤθελε χρησιμεύσει εἰς τὸ νὰ ἀναζωογονήσῃ τὸ καταπεπτωκὸς φρόνημα, νὰ ἐνθαρρύνῃ τοὺς ἀποτεθαρρημένους νῦν κατοίκους. Διότι πρέπει νὰ σημειώσητε καλῶς, κ. Πρωθυπουργέ, ὅτι, ὡς ἔχουσι νῦν τὰ πράγματα, οὐδεὶς ἀνεξαιρέτως ὑπάρχει ἐν Σπάρτῃ, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ διατελῇ εἰς τοιαύτην ἀπογοήτευσιν, ὥστε μυχιαίτατον πόθον νὰ ἔχῃ τὴν ἀπομάκρυνσίν του ἐξ ἐκείνου τοῦ τόπου, ὁ ὁποῖος ἐκ φύσεως εἶναι ἐγκεκλεισμένος ἐντὸς ὀρέων, ὁ ὁποῖος ὅμως ἀποτελεῖ μίαν εὐρεῖαν ἀρδεύσιμον καὶ ἀρδευομένην κοιλάδα λίαν εὔφορον, ἀλλ’ ἀποκεκλεισμένος καὶ ἄνευ συγκοινωνίας μετὰ τῶν ἄλλων μερῶν φθίνει καθ’ ἑκάστην. Ταῦτα παρακαλῶ θερμῶς τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως εὐαρεστηθῇ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ ἀποδώσῃ τὸ δίκαιον εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον τὸν τοσοῦτον ἠδικημένον.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Φικιώρης.

§6Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Τὰ ζητήματα εἰς τὰ ὁποῖα ἀναφέρεται ὁ λαὸς τῆς Λακεδαίμονος, ἤτοι τὸ τῆς σιδηροδρομικῆς συγκοινωνίας καὶ τὸ τῆς ἕδρας τοῦ συντάγματος, εἶναι ζητήματα διὰ τὰ ὁποῖα οὗτος πολλάκις ἐξηγέρθη. Ὑπῆρξε μάλιστα ἐποχὴ κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἐξέγερσίς του διὰ τὸ ζήτημα τῆς σιδηροδρομικῆς συγκοινωνίας ἔφθασε μέχρι τοῦ σημείου νὰ σκεφθῇ ἐν παλλακωνικῇ συνελεύσει νὰ προβῇ μέχρι στάσεως, ἀλλ’ ἐπεκράτησαν σκέψεις μετριοπαθέστεραι καὶ νομιμοφρονέστεραι καὶ ἀπέσχε τοῦ τοιούτου ἀπεγνωσμένου κινήματος. Μὴ ὅμως παραξενευθῇ τις, κ. Πρόεδρε, ἂν μέχρι τοιούτου σημείου ἐσκέφθη νὰ προβῇ ὁ λαὸς ἐκεῖνος, διότι πρέπει νὰ γίνῃ γνωστὸν ὅτι ἡ μόνη ἐπαρχία, ἡ ὁποία ἔμεινεν ἐκτὸς τοῦ Κράτους ὑπὸ ἔποψιν συγκοινωνίας, ἡ ὁποία δὲν ἐγνώρισεν εἰσέτι τὴν δύναμιν τοῦ ἀτμοῦ ἐν τῇ συγκοινωνίᾳ εἶναι ἡ Λακεδαίμων, ἐνῷ ἔχει καὶ αὐτὴ δικαιώματα καὶ μάλιστα πολλὰ ἀπέναντι τῆς Πολιτείας, διότι καὶ εὐφορωτάτη εἶναι καὶ πλεῖστα προσφέρει εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον. Ἄλλοτε ἐνθυμοῦμαι, ἐν συζητήσει περὶ τῆς ἐπιψηφίσεως τῆς συμβάσεως τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μελιγαλᾶ–Κυπαρισσίας–Πύργου, εἶχον ζητήσει παρὰ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν κατάστασιν τῶν βεβαιωμένων καὶ εἰσπραττομένων φόρων, ὡς καὶ τῶν καθυστερουμένων ὁλοκλήρου τοῦ Κράτους κατ’ ἐπαρχίας. Ἐκ τῆς καταστάσεως αὐτῆς ἀπεδεικνύετο ὅτι ἡ Λακεδαίμων ἦτο ἡ δευτέρα ἐξ ὅλων τῶν ἐπαρχιῶν, ἡ προσφέρουσα τὰ πλεῖστα εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον ἐξ ἀμέσων φόρων, καὶ ἐνῷ ἦτο ἡ δευτέρα ἐπαρχία τοῦ Κράτους ὡς πρὸς τὴν εἰσφορὰν ἐκ τῶν ἀμέσων φόρων, ἀφ’ ἑτέρου ἦτο ἡ προτελευταία μεταξὺ τῶν ἐπαρχιῶν αἱ ὁποῖαι καθυστέρουν τοὺς φόρους των. Τόσον νομοταγὴς εἶναι ὁ λαὸς ἐκεῖνος καὶ φυσικὰ ὤφειλε νὰ ἐξεγερθῇ καὶ νὰ σκεφθῇ νὰ φθάσῃ μέχρι τοιούτου σημείου. Σήμερον ὅμως ὅτε, ὡς εὐχαρίστως δύναμαι νὰ βεβαιώσω καὶ ὡς καὶ εἰς αὐτὴν τὴν ἐπιτροπὴν τὴν σταλεῖσαν ἐκ Σπάρτης ἐβεβαίωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἡ Κυβέρνησις ἀναγνωρίζει πλήρως τὰς ἀνάγκας καὶ τὰ δίκαια τοῦ τόπου ἐκείνου, δὲν μένει ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία, ὅτι μεταξὺ τῶν πρώτων σιδηροδρομικῶν γραμμῶν τὰς ὁποίας τὸ Κράτος θὰ δυνηθῇ νὰ κατασκευάσῃ, θὰ εἶναι ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ Τριπόλεως–Σπάρτης–Γυθείου. Τὸ ἄλλο ζήτημα, κ. Πρόεδρε, τὸ τῆς ἕδρας συντάγματος ἐν Σπάρτῃ, ἐπίσης εἶναι σοβαρώτατον διὰ τὸν τόπον ἐκεῖνον, διότι εἶναι πολὺ ἄδικον μόνη ἡ πρωτεύουσα τοῦ νομοῦ Λακωνίας νὰ μένῃ ἄνευ συντάγματος, ἐνῷ οὐδενὸς τῶν ἀπαιτουμένων πρὸς τοῦτο στερεῖται. Διατί ὁ λαὸς τῆς Λακωνίας, ὁ ὁποῖος κατὰ τοὺς δύο τελευταίους πολέμους ἀπέδειξεν ὅτι προσέφερε μεγάλας θυσίας εἰς αἷμα, δύναμαι νὰ εἴπω μεγαλειτέρας παντὸς ἄλλου, νὰ μὴ δύναται καὶ αὐτὸς νὰ στρατεύηται ἐν αὐτῷ τῷ τόπῳ του, ἀφοῦ καὶ διὰ τὸν στρατωνισμὸν καὶ διὰ τὴν διατροφὴν ὑπάρχουσιν ἄφθονα τὰ μέσα καὶ πεδίον ἀσκήσεων ὑπάρχει καὶ ἡ μεταφορά, εἰς τὴν εὐκολίαν τῆς ὁποίας κυριώτερον ἀποβλέπει βεβαίως τὸ Γενικὸν Ἐπιτελεῖον διὰ τὴν συγκέντρωσιν τῶν στρατιωτικῶν σωμάτων, εἶναι εὔκολος, ὡς ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν μελετῶν αἱ ὁποῖαι ἔγιναν καὶ κατὰ τὰς ὁποίας καὶ ἡ προσέλευσις καὶ συγκέντρωσις τῶν στρατευομένων τοῦ νομοῦ εἶναι εὐκολωτέρα εἰς Σπάρτην ἢ εἰς Ναύπλιον, ὅπου τώρα γίνεται καὶ ἡ μεταφορὰ συντάγματος ἐκ Σπάρτης διὰ Γυθείου, ἀπέχοντος τῆς Σπάρτης 45 χιλιόμετρα πρὸς τὰ σύνορα τοῦ Κράτους, πρὸς τὰ ὁποῖα πάντοτε θὰ κατευθύνηται, εἶναι ἐπίσης εὐκολωτέρα ἢ διὰ Ναυπλίου; Ἐκφράζω λοιπὸν τὴν πεποίθησιν, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, τῆς ὁποίας πρόγραμμα εἶναι ἡ ἀνόρθωσις καὶ ἡ βελτίωσις τῆς καταστάσεως καὶ τῶν παρηγκωνισμένων μέχρι τοῦδε ἐπαρχιῶν καὶ ἡ ὁποία ἐπὶ τοῦ προγράμματος τούτου ἐμμένει καὶ βαδίζει στερρῶς καὶ ἀπαρεγκλίτως θέλει θεραπεύσει τὰς ἀνάγκας τοῦ λαοῦ Λακωνίας, τοῦ ὁποίου θὰ ἔχῃ ἐσαεὶ τὴν εὐγνωμοσύνην.

§7Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Τὸ προέχον ζήτημα, κύριοι Βουλευταί, τὸ ἀφορῶν τὸν νομόν Λακωνίας, εἶναι τὸ ζήτημα τὸ σιδηροδρομικόν. Τὸ ζήτημα τῆς ἕδρας συντάγματος ἐν Σπάρτῃ εἶναι παρεμπίπτον, εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον εἰς παρελθοῦσαν συνεδρίασιν ἦλθεν ἐνταῦθα ἐκ τηλεγραφήματος τῆς ἐπιτροπῆς Σπάρτης, τὸ περιεχόμενον τοῦ ὁποίου εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποστηρίξω πρὸ τῆς Βουλῆς καὶ νὰ μοὶ δοθῇ ἡ ἀπάντησις ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν «ὅτι στρατιωτικοὶ λόγοι κανονίζουσι τὰς τοποθετήσεις τῶν σωμάτων· ὅσον ἀφορᾷ τὸ Στρατολογικὸν γραφεῖον θὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ ἱδρύσεως παραρτήματος τοιούτου». Ἔχομεν λοιπὸν τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως ἐκπεφρασμένην καὶ φρονῶ, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπανέλθωμεν, ἀφοῦ ἄλλως τε πρόκειται περὶ καθαρῶς στρατιωτικοῦ ζητήματος, ἔχω δὲ καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην ὅτι ταῦτα πρέπει νὰ λύῃ ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία καὶ τοιαύτη εἶναι ἡ Ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Τὸ προέχον ζήτημα τῆς συγκοινωνίας εἶναι ζήτημα ζωϊκόν, ζωτικώτατον ὄχι μόνον διὰ τὸν νομὸν Λακωνίας ἀλλὰ καὶ διὰ πάντα τόπον ὁ ὁποῖος θέλει νὰ κατατάσσηται μεταξὺ τῶν πεπολιτισμένων λαῶν, διὰ πάντα τόπον ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ ἔχῃ τοὺς ἀπαραιτήτους συντελεστὰς τοὺς συντρέχοντας εἰς τὴν προαγωγὴν τῶν πλουτοπαραγωγικῶν πόρων αὐτοῦ. Ὁ νομὸς τῆς Λακωνίας εἶναι ἀληθὲς ὅτι, καίτοι ἡ Πελοπόννησος ὁλόκληρος, ἡ Ἑλλὰς σύμπασα ἀπὸ ἐτῶν συνεδέθη διὰ δικτύου σιδηροδρομικοῦ, ἔμεινεν ἐκτὸς τοῦ δικτύου τούτου, ἀπὸ δὲ τοπογραφικῆς ἀπόψεως εἶναι οὑτωσεὶ πεπλασμένος, ὥστε ἀπαραιτήτως ἔχει ἀνάγκην μερίμνης διὰ τὴν συγκοινωνίαν. Καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν ἐλαμβάνετο μέριμνα διὰ τὴν συγκοινωνίαν τὴν σιδηροδρομικήν, ἔπρεπε τουλάχιστον νὰ ἐλαμβάνετο πρόνοια διὰ τὴν συγκοινωνίαν δι’ ἄλλων μέσων. Καὶ κατ’ ἄλλην συνεδρίασιν ἀπηύθυνα τὸν λόγον πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μεριμνήσῃ περὶ ὁδῶν ἁμαξιτῶν καὶ βατῶν εἰς διάφορα σημεῖα τοῦ νομοῦ Λακωνίας καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ἐφιστῶ καὶ ἤδη τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ σήμερον πρόκειται καθαρῶς περὶ τοῦ σιδηροδρομικοῦ ζητήματος. Ἐάν, Κύριοι, ἡ Σπάρτη ἡ πρωτεύουσα τοῦ νομοῦ Λακωνίας μὲ τὸ μέγα ὄνομα τὸ ἱστορικὸν καὶ τὸ ἀρχαιολογικὸν τὸ ὁποῖον φέρει, ἀνῆκεν εἰς ἄλλο κράτος πεπολιτισμένον, βεβαίως δι’ αὐτὸν τὸν λόγον καὶ μόνον ἀκριβῶς, θὰ εἶχε συντελεσθῆ ἤδη σιδηροδρομικὴ γραμμή, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ νοηθῇ ἱστορία καὶ ἀρχαιολογία τῆς Ἑλλάδος ἄνευ καὶ τῶν δύο ὀφθαλμῶν. Θὰ εἶναι ἑτερόφθαλμος ἡ ἱστορία καὶ ἀρχαιολογία τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς ἄνευ Σπάρτης ἢ Ἀθηνῶν. Δι’ αὐτὸν δὲ καὶ μόνον τὸν λόγον, χάριν τῶν θαυμαστῶν τῆς ἱστορίας καὶ τῆς ἀρχαιολογίας τῆς Ἑλλάδος, ἔπρεπε νὰ ἔχῃ συντελεσθῆ ἤδη ὁ σιδηρόδρομος. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ λόγου αὐτοῦ, τῆς καθαρῶς κλασικῆς ἐποχῆς, πρόκειται καὶ περὶ τῶν μνημείων τῆς Βυζαντινῆς ἐποχῆς. Εἶναι γνωστὸν εἰς πάντας ὅτι ἔρχονται ἀπὸ πάσης γωνίας τῆς ὑδρογείου σφαίρας διὰ νὰ ἐπισκεφθῶσι καὶ προσκυνήσωσι τοὺς τόπους τούτους, ὅπως θαυμάσωσι τὸν ἀρχαῖον καὶ μεσαιωνικὸν πολιτισμόν. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἡ Κυβέρνησις σοβαρῶς ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου πρέπει νὰ προσέξῃ. Τὸ δίκτυον τὸ σιδηροδρομικόν, διὰ νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὸν νομὸν τῆς Λακωνίας πρέπει νὰ ἔχῃ ὡς ἀφετηρίαν τὴν σιδηροδρομικὴν γραμμὴν Τριπόλεως–Καλαμῶν, νὰ διέλθῃ ἐκ Σπάρτης ἀπαραιτήτως, ἀλλὰ ὡς τέρμα νὰ ἔχῃ τὸ Γύθειον, διότι ἐὰν ὡς τέρμα ἔχῃ τὴν Σπάρτην θὰ ἐπικοινωνήσῃ πρὸς τέσσαρας δήμους, τοὺς βορειοτέρους τῆς Λακεδαίμονος, ἐνῷ ὁλόκληρος ἡ νότιος Λακεδαίμων ἡ ἀποτελουμένη ἐξ ἑπτὰ καὶ πλέον δήμων, ὁλόκληρος ἡ Ἐπίδαυρος Λιμηρὰ καὶ ἡ Ἐπαρχία Γυθείου καὶ Οἰτύλου δὲν θὰ ἀπολαύσωσι τοῦ εὐεργετήματος τούτου τοῦ σιδηροδρομικοῦ. Ἐκ μιᾶς προχείρου μελέτης τὴν ὁποίαν ἔκαμα συλλέξας στοιχεῖα ἐξ εἰδικοῦ τινος, ἡ ἀπόστασις ἡ χιλιομετρικὴ ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Σπάρτην εἶναι περίπου 71 χιλιομέτρων, ἀπὸ Γυθείου εἰς Σπάρτην 45 περίπου, ἡ δὲ ὑπολογισθεῖσα δαπάνη διὰ μὲν τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Τριπόλεως – Σπάρτης ὀκτὼ ἑκατομυρίων, τῆς δὲ ἀρτηρίας ἀπὸ Σπάρτης μέχρι Γυθείου εἶναι περίπου 4–5 ἑκατομυρίων, ἀλλ’ ἡ δαπάνη ἡ ὁποία θὰ ἀπαιτηθῇ διὰ τὴν συντέλεσιν τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ἀπὸ Τριπόλεως μέχρι Σπάρτης θὰ ἔχῃ τὸ μειονέκτημα τοῦτο, ὅτι δὲν θὰ καλύπτῃ τὴν δαπάνην τῆς ἐκμεταλλεύσεως καὶ τὴν ἄλλην δαπάνην τῆς συντηρήσεως καὶ ἴσως εὑρεθῇ τὸ Δημόσιον Ταμεῖον ἐκτεθειμένον εἰς πληρωμὴν ἐλλείμματος, ἐνῷ ἡ συντέλεσις τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς μέχρι Γυθείου διὰ Σπάρτης θὰ καλύπτῃ τὴν δαπάνην καὶ δὲν θὰ ὑποχρεωθῇ τὸ Δημόσιον Ταμεῖον εἰς οὐδεμίαν ἐπιβάρυνσιν. Καὶ ἄλλοτε, ὅτε προεκηρύχθη διεθνὴς διαγωνισμὸς διὰ τὴν συγκοινωνίαν ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Σπάρτην δι’ αὐτοκινήτων, ἀντετάχθην καὶ παρεπονέθην εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Ῥέπουλην, διατί προεκήρυξε διεθνῆ διαγωνισμὸν δι’ αὐτοκινήτων ἀπὸ Τριπόλεως μέχρι Σπάρτης καὶ ὄχι μέχρι Μολάων, Μονεμβασίας καὶ Γυθείου, ἀφοῦ λειτουργοῦσιν ἁμαξήλατοι ὁδοί, ἐδημοσίευσα δὲ καὶ ἀνοικτὴν ἐπιστολὴν τὸν Ἰούνιον τοῦ 1912 δι’ ἧς ἐμέμφθην τὴν Ἑταιρείαν τοῦ σιδηροδρόμου Πελοποννήσου ἥτις ἔχει ἐκπεφρασμένην γνώμην πρὸ πολλοῦ, ὅτι δὲν συμφέρει νὰ ἔχῃ τέρμα ἡ Ἑταιρεία αὕτη τοῦ σιδηροδρόμου Πελοποννήσου τὰ παράλια, διότι βεβαίως τὴν συνέφερε νὰ ἐκμεταλλεύηται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον χωρὶς οὐδεμίαν νὰ ὑφίσταται δαπάνην. Συνεπείᾳ τοῦ δημοσιεύματος προεκηρύχθη ἕτερος διαγωνισμός, ὁ ὁποῖος συμπεριέλαβε καὶ τὰς ἐπαρχίας Γυθείου καὶ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς, (ἀναγνωρίσαντος τοῦ κ. Ῥέπουλη τὴν παγῖδα τῆς Ἑταιρίας ΣΠΑΠ.) Ἐὰν λοιπὸν ἐξιχθῇ ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ καὶ μέχρι Γυθείου διὰ Σπάρτης καὶ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς θὰ ἔχωμεν συγκοινωνίαν καὶ θὰ θεραπευθῶσιν ἅπασαι αἱ ἀνάγκαι. Ταῦτα ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἀπευθύνω τὴν παράκλησιν, ὅπως λάβῃ καὶ τὰς ἐμὰς συστάσεις ὑπὸ σοβαρὰν ἔποψιν, διότι πᾶσα περαιτέρω παρέλκυσις θέλει ἔχει ἰσχυρὸν τὸν ἀντίκτυπον.

§8Π. ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Καίτοι οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες συνάδελφοι πλέον ἢ ἐπαρκῶς ἀνέπτυξαν τοὺς λόγους οἵτινες ἐπιβάλλουσι τὴν κατασκευὴν τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Τριπόλεως–Σπάρτης – Γυθείου, θὰ προσθέσω ἐν τούτοις καὶ ἐγὼ ὀλίγας λέξεις, ὅπως παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα, προκειμένου ἤδη νὰ ἐπεκταθῇ τὸ σιδηροδρομικὸν δίκτυον τῆς Ἑλλάδος, ἐκ τῶν πρώτων ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν του καὶ τὸν νομὸν Λακωνίας, ὅστις ὡς ἐκ τῆς ἐλλείψεως συγκοινωνίας ὁσημέραι φθίνει καὶ κινδυνεύει νὰ καταδικασθῇ εἰς τὸν διὰ μαρασμοῦ θάνατον. Εἶναι σήμερον ὁ μόνος νομὸς ὅστις στερεῖται τῶν ἀγαθῶν τῆς συγκοινωνίας, εἶναι ὁ μόνος νομὸς ὅστις ἐγκαταλειφθεὶς εἰς τὴν τύχην του ἔχει περιέλθει εἰς κατάστασιν τελείας ἀπογνώσεως. Ἡ ἔλλειψις συγκοινωνίας ἐπέτεινε τὸ ῥεῦμα τῆς μεταναστεύσεως, τὸ ὁποῖον διαρκῶς ὀγκούμενον τείνει νὰ ἐρημώσῃ ὁλόκληρον τὸν νομόν· ἐκτὸς δὲ τούτου ἐμποδίζει καὶ τοὺς ὁπωσδήποτε ἐν τῇ ξένῃ εὐδοκιμήσαντας νὰ ἐγκατασταθῶσιν ὁριστικῶς ἐν τῷ τόπῳ, διότι ἐπανερχόμενοι, τίποτε ἄλλο δὲν βλέπουσι παρὰ τὴν ἐρήμωσιν καὶ τὴν ἀπελπισίαν. Καὶ αὐτὰ δὲ τὰ ἐξαγόμενα προϊόντα ἐπιβαρυνόμενα πολὺ καθίστανται ἀνεκμετάλλευτα καὶ ὡς ἐκ τούτου οἱ κάτοικοι ἀναγκάζονται νὰ τρέπωνται ἀθρόοι εἰς μεταναστεύσεις καὶ νὰ ἐγκαταλείπωσι τὸν τόπον ἀφήνοντες ὁλοκλήρους ἐκτάσεις ἀκαλλιεργήτους πρὸς μεγίστην ζημίαν καὶ τῶν ἰδιοκτητῶν καὶ τῆς παραγωγῆς καὶ ἑπομένως καὶ αὐτοῦ τοῦ Δημοσίου. Ἡ ἔλλειψις συγκοινωνίας εἶναι ἐκείνη ἥτις ἐμποδίζει τοὺς ξένους νὰ ἐπισκεφθῶσι τὰς ἐκεῖ ὑπαρχούσας πάσης ἐποχῆς ἀρχαιότητας, διότι παρ’ ὅλην τὴν ἐπιθυμίαν τὴν ὁποίαν βεβαίως ἔχουσι, θὰ φρίττωσιν ἀναλογιζόμενοι τὰ ἤδη ἐν χρήσει μέσα τῆς συγκοινωνίας. Δὲν εἶναι ἄλλως τε, κ. Πρόεδρε, ἄγονος ἡ γραμμή, ὅπως θέλουσι νὰ τὴν παραστήσωσιν οἱ περὶ τὴν Ἑταιρείαν, οἱ ὁποῖοι, γνωρίζοντες ὅτι μέγα μέρος τοῦ ἐμπορίου διενεργεῖται διὰ Τριπόλεως, ἔχουσι βεβαίως συμφέρον νὰ ἐκμεταλλεύωνται τὸν τόπον ἀνεξόδως. Καὶ ἡ νῦν δὲ κίνησις εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι δύναται νὰ καλύψῃ τὰς δαπάνας τῆς ἐκμεταλλεύσεως, ἀλλ’ ἀναμφισβητήτως, ἐὰν κατασκευασθῇ, κ. Πρόεδρε, ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ Τριπόλεως– Σπάρτης–Γυθείου, θὰ πολλαπλασιασθῇ ἡ ἐξαγωγικὴ καὶ ἡ εἰσαγωγικὴ κίνησις καὶ ἑπομένως θὰ αὐξήσωσι τὰ ἔσοδα τῆς ἑταιρείας. Τονίζω δέ, κ. Πρόεδρε, ὅτι δέον νὰ ἐπεκταθῇ ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ μέχρι τοῦ φυσικοῦ αὐτῆς τέρματος, ἤτοι τοῦ Γυθείου, διότι τότε μόνον θὰ δοθῇ ζωὴ εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον, καθόσον ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει τὸ ἥμισυ τοῦ νομοῦ Λακωνίας θὰ μείνῃ καὶ πάλιν ἄνευ συγκοινωνίας. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἕτερον τῶν αἰτημάτων τοῦ Λακωνικοῦ λαοῦ θεωρῶ περιττὸν νὰ ἀπασχολήσω ἐπὶ πλέον τὴν Βουλὴν ἐπὶ τούτου, ἀφοῦ ὁ προλαλήσας Συνάδελφος ἀνέπτυξε τοὺς λόγους οἵτινες καθιστῶσιν εὐχερῆ τὴν τοποθέτησιν τοῦ συντάγματος ἐν Σπάρτῃ καὶ οἵτινες θὰ ἔπεισαν βεβαίως τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὅτι οὐδεμία δυσχέρεια ἐπέρχεται ὡς πρὸς τὴν ἐν καιρῷ ἐπιστρατεύσεως κινητοποίησιν. Ἐλπίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι δὲν θὰ παροραθῶσι τὰ δίκαια ταῦτα αἰτήματα τοῦ νομοῦ Λακωνίας, διότι εἶναι πλέον καιρὸς νὰ μεριμνήσωμεν περὶ τοῦ τόπου τούτου, εἶναι καιρὸς νὰ δώσωμεν εἰς τὸν λαὸν ἐκεῖνον, τὸν πάντοτε πρόθυμον εἰς οἰανδήποτε θυσίαν, τὰ μέσα ὅπως ζήσῃ, καὶ διὰ τοῦτο καὶ πάλιν ἐπαναλαμβάνω τὴν παράκλησιν, ὅπως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως λάβῃ ὑπὸ πολὺ σοβαρὰν ἔποψιν τὰ ζητήματα ταῦτα, καθόσον ταῦτα διὰ τὸν Νομὸν Λακωνίας εἶναι ζητήματα ζωῆς ἢ θανάτου.

§9Δ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο τὸ τόσον σοβαρὸν ἐξηντλήθη ἐκ μέρους τῶν προλαλησάντων ἀξιοτίμων Συναδέλφων καὶ συμπολιτῶν μου τελείως. Πιστεύω μάλιστα ὅτι τοῦτο εἶχεν ἐξαντληθῆ προτοῦ ἔλθῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, εἶχεν ἐξαντληθῆ ἀπὸ τῆς στιγμῆς ὅπου ἡ ἐπιτροπὴ τῶν Λακεδαιμονίων συνηντήθη καὶ ἐπεκοινώνησε μετὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως· ἦτο δὲ ἐντελῶς ἐξηντλημένον διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προέβη εἰς τὰς σαφεῖς καὶ κατηγορηματικὰς δηλώσεις, τὰς γνωστάς, πρὸς τὴν ἐπιτροπήν. Μολονότι ὅμως τὸ θέμα εἶναι ἐξηντλημένον, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ δηλώσω, ὅτι δὲν εἶχον τὴν ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν ὅτι τοιαύτη θὰ ἦτο, ὁποία ὑπῆρξεν ἡ ἀπάντησις τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐφ’ ὅσον εἶναι βεβαιωμένον, ὅτι τὰ αἰτήματα ἡμῶν ὑπῆρξαν δικαιότατα. Δὲν εἶχον ἀμφιβολίαν ὅτι, τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ἡ ἐπιτροπὴ ἐνεπιστεύθη τὴν σοβαρὰν ταύτην καὶ ἐνδιαφέρουσαν ὑπόθεσιν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, εἰς καλὰς καὶ ἀσφαλεῖς εὑρίσκεται ἡ ὑπόθεσις χεῖρας ἐμπεπιστευμένη, καθόσον ἡ ἀρχὴ ἡ ἀπαράβατος τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Κυβέρνησις νὰ υἱοθετῇ καὶ νὰ ἀναλαμβάνῃ τὴν ἐκτέλεσιν δικαίων αἰτημάτων, ἀρχὴ γενική, δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ εἰς τὴν περίστασιν ταύτην. Ἀλλ’ ἂν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἀρχὴν ταύτην ὑπείκουσα δὲν δικαιοῦται εὐχαριστιῶν, διότι τὸ καθῆκον αὑτῆς καὶ μόνον ἐξετέλεσε, θὰ ὑπολείπηται καὶ εἰς ἡμᾶς εἰδικῶς καὶ εἰς τοὺς Λάκωνας ἐν γένει νὰ ἐπιτελέσωμεν τὸ καθῆκον ἡμῶν πρὸς τοιαύτην Κυβέρνησιν.

§10Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ δὲν θὰ εἴπω τίποτε περισσότερον, μεθ’ ὅσα εἶπον οἱ ἄλλοι κ. Συνάδελφοι, διότι τὸ ζήτημα διεφωτίσθη ἐπαρκῶς. Θὰ παραπέμψω τὴν Κυβέρνησιν εἰς μίαν ὑποχρέωσιν τὴν ὁποίαν εἶχεν, ὅτε συνῆψε τὸ δάνειον τῶν 150 ἑκατομμυρίων καὶ ἐδικαιολόγησε τὴν σύστασιν καὶ τὴν ψήφισιν δι’ ἐκτελέσεως παραγωγικῶν ἔργων. Ἡ δικαιολογία αὕτη ἦτο πολὺ σοβαρὰ καὶ ἐξετίμησε πρεπόντως ἡ Κυβέρνησις τότε ταύτην, διότι ἐθεώρησεν ὅτι ἡ συνομολόγησις δανείου ἄνευ τοιούτων ὅρων δὲν ἦτο εὐχερής. Τὸ δάνειον συνωμολογήθη, ἐπαρκὲς ποσὸν ἔμεινεν ἀδιάθετον, τοῦ ὑπολοίπου διατεθέντος εἰς πολεμικὰς παρασκευάς, ὥστε ὅταν ἐξερράγη ὁ πόλεμος τὸ Ταμεῖον νὰ ἔχῃ πόρους ἀρκετούς, ὅπως ἀντικρύσῃ τὰς πρώτας αὐτοῦ ὑποχρεώσεις. Εἶναι εὐτύχημα διότι καὶ ὁ σιδηρόδρομος Σπάρτης συνετέλεσεν ὥστε ἡ Κυβέρνησις νὰ εὑρεθῇ εἰς χρηματικὴν εὐχέρειαν, ὅπως ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκον τὸ ὁποῖον ἀνέλαβε. Νομίζω ἤδη ὅτι τοιαύτη λαμπρὰ διάθεσις τοῦ χρήματος ἐγένετο, ὥστε νὰ διπλασιασθῇ ἡ Ἑλλάς, ὅτι ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν ἡ Κυβέρνησις, αὐτὸ τὸ χρῆμα τὸ ὁποῖον ἀφῄρεσεν ἀπὸ τὸν σιδηρόδρομον διὰ νὰ τὸ διαθέσῃ ὑπὲρ τῶν ἀπελευθερωθεισῶν χωρῶν, αὐτὸ πρέπει νὰ τὸ διαθέσῃ διὰ τὸν σιδηρόδρομον Σπάρτης. Ἐὰν πρόκειται νὰ κατασκευάσῃ τὸν σιδηρόδρομον Σπάρτης, ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ μεριμνήσῃ περὶ ποσοῦ ἑπτὰ ἑκατομμυρίων, ἀλλ’ εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν θὰ δοθῇ ἡ ἐκμετάλλευσις εἰς ἑταιρείαν, νομίζω ὅτι ἡ ἐπιχορήγησις τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἑταιρείαν δὲν θὰ τὴν ἐπιβαρύνῃ μὲ σημαντικὸν ποσόν, ὥστε ἡ δυσκολία τοῦ χρήματος νὰ εἶναι ἐμπόδιον πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ σιδηροδρόμου. Ἁπλῆ καλὴ θέλησις χρειάζεται καὶ ὁ σιδηρόδρομος αὐτὸς θὰ γίνῃ, καὶ οὕτω πως καὶ ὁ νομὸς αὐτὸς εἰς τὸν ὁποῖον δὲν σφυρίζει ἡ ἀτμομηχανὴ θὰ ἀποκτήσῃ τοιαύτην. Σχετικῶς πρὸς τὸ ἕτερον ζήτημα, εἶναι γενικὸς κανὼν ἰσχύων παντοῦ, ὅτι ὀσάκις μία πόλις ἀρχίζει διὰ διαφόρους λόγους νὰ φθίνῃ, τὸ πρῶτον μέλημα τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ ἀποστείλῃ στρατὸν καὶ ὄχι νὰ ἱδρύσῃ πρωτοδικεῖα καὶ ἄλλας ἀρχὰς αἱ ὁποῖαι εἶναι βάρη διὰ τὸ Δημόσιον Ταμεῖον. Μία Πολιτεία συντηρεῖ ὡρισμένον ποσὸν στρατοῦ καὶ δύναται τοῦτον νὰ τὸν συντηρῇ εἰς οἱονδήποτε σημεῖον θέλει. Ἀπαραιτήτως αἱ Κυβερνήσεις λαμβάνουσιν ὑπ’ ὄψιν ποία πόλις ἀρχίζει νὰ φθίνῃ καὶ ποία πόλις δὲν πρέπει νὰ καταντήσῃ εἰς κακὸν σημεῖον καὶ διὰ τῆς ἀποστολῆς στρατιωτικῶν σωμάτων κατορθώνει νὰ προλάβῃ τὴν τοιαύτην φθίσιν εἰς τὸ μέρος αὐτό. Ἐὰν δὲ ὑπάρχῃ χώρα διὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ ἐνδιαφέρηται, ὅπως, ὄχι μόνον μὴ μαρανθῇ, ἀλλὰ διατηρῆται εἰς ἀκμήν, ἡ πόλις αὕτη εἶναι μετὰ τὰς Ἀθήνας ἡ πόλις τῆς Σπάρτης. Τὰ ἄλλα ἐπιχειρήματα ἀπὸ ἀπόψεως πλέον ὠφελείας εἶπον οἱ ἄλλοι Συνάδελφοι, ὥστε νὰ μὴ εἶναι ἀνάγκη νὰ τὰ ἐπαναλάβω. Πρόκειται περὶ δαπάνης ἐν συνόλῳ μὲν διὰ τὸν σιδηρόδρομον ὀλίγων ἑκατομμυρίων, διὰ τὴν συντήρησιν δὲ καὶ τοποθέτησιν τμήματος στρατοῦ δὲν θὰ ἀπαιτηθῇ οὐδεμία δαπάνη. Τὰ αἰτήματα τῆς πόλεως τῆς Σπάρτης καὶ τοῦ νομοῦ Λακωνίας εἶναι τόσον δίκαια, ὥστε δὲν χρήζουσιν ἴσως τοιαύτης ἐπιμονῆς, ὅπως καταστῶσι δυνατὸν νὰ ἀναγνωρισθῶσι καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ σπεύσῃ ὄχι μόνον νὰ ἀναλάβῃ ταῦτα, ἀλλὰ καὶ ἐντὸς βραχέος χρονικοῦ διαστήματος θὰ μεριμνήσῃ ὅπως ἐκτελεσθῶσι ταῦτα.

§11Μ. ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Μετὰ τὰ τόσα ἐπιχειρήματα τῶν προλαλησάντων διὰ τὸν σιδηρόδρομον Σπάρτης, θὰ ἦτο πολυλογία καὶ κόπος διὰ τὴν Βουλὴν ἂν ἐπέμενα εἰς τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ τοπικοῦ ἐνδιαφέροντος, θὰ ἠδίκουν δὲ καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ἂν πρὸς στιγμὴν ἐνόμιζον ὅτι ἔχει ἀνάγκην συστάσεων πρὸς κατασκευὴν τοιούτου ἔργου. Ἀλλ’ ἀκούομεν ὅτι ἐν τῷ προγράμματι τῆς Κυβερνήσεως ὑπάρχει καὶ σύναψις δανείου πρὸς κατασκευὴν καθαρῶς στρατιωτικῶν σιδηροδρόμων καὶ ἀπὸ τοιαύτης ἀπόψεως θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ προσθέσω δικαιολογητικὸν ἐπιχείρημα. Οἱ στρατιωτικοὶ σιδηρόδρομοι δὲν εἶναι μόνον οἱ σιδηρόδρομοι οἱ ἐπὶ τῶν συνόρων, ἀλλ’ εἶναι καὶ οἱ σιδηρόδρομοι οἱ δυνάμενοι ἀπὸ τῶν ἄκρων τῆς Ἑλλάδος νὰ μεταφέρωσιν εἰς τὰ σύνορα τὸν στρατόν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι καὶ δι’ ἀπολύτως στρατιωτικοὺς λόγους ἐπιβάλλεται ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου Σπάρτης, ὅταν ὁ σιδηρόδρομος αὐτὸς δύναται τὸ ταχύτερον νὰ μεταφέρῃ εἰς τὸ πεδίον τῶν μαχῶν μαχητὰς οἷοι οἱ Λάκωνες, ὅπως ἐπιστώθη τοῦτο εἰς ὅλους τοὺς ἀγῶνας διὰ τοῦ 8ου κυρίως Συντάγματός των. Ἐπὶ πλέον προσθέτω ὅτι Κυβέρνησις προκάτοχος, ἡ τοῦ 1910, εἶχε συνομολογήσει τὸ δάνειον τῶν 150.000.000, εἰς ἃ συμπεριελαμβάνετο καὶ ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου Σπάρτης, ἐπραγματοποιήθησαν δὲ τὰ 110.000.000, μένουσι δὲ ἀπραγματοποίητα τὰ 40.000.000. Ἀκριβῶς δὲ ὡς πρὸς τὰ 40.000.000, ἡ πραγματοποίησις τῶν ὁποίων εἶναι δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως, δύναται νὰ συμπεριληφθῇ ὁ σιδηρόδρομος Σπάρτης, τὸν ὁποῖον ἐπιβάλλουσιν, ἐπαναλαμβάνω, καὶ λόγοι στρατιωτικοί. Τὰ ἄλλα ἐπιχειρήματα, τὰ διὰ τὴν ἀναγνωρισμένην ἀνάγκην τῆς κατασκευῆς τοῦ ἔργου τοπικοῦ ἐνδιαφέροντος, ἐξηντλήθησαν ὑπὸ τῶν προλαλησάντων ὥστε νὰ περιττεύῃ ἡ ἐπανάληψις καὶ ὑπ’ ἐμοῦ.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαυρομιχάλης.

§13Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τὰ πάντα ἐξηντλήθησαν.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.

§15ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὅ,τι ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς ἕδρας τοῦ Συντάγματος εἶπον, εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν Λακεδαιμονίων ἡ ὁποία μὲ ἐπεσκέφθη χθές, ὅτι τὸ ζήτημα θὰ λυθῇ κατὰ τὰς γνώμας τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας, ἡ ὁποία εἶναι ἡ Ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία. Ἐδήλωσα εἰς αὐτὴν μόνον ὅτι ἐπέμενον νὰ ἱδρυθῇ παράρτημα παρά τινος Στρατολογικοῦ γραφείου διὰ τὴν εὐκολίαν τῶν ἐκεῖθεν στρατευσίμων, διότι τοῦτο δὲν σχετίζεται ἐντελῶς πρὸς στρατιωτικὰς βλέψεις καὶ εἶναι μόνον διοικητικὸν ζήτημα δυνάμενον νὰ προκαλέσῃ δαπάνην τινὰ πρόσθετον. Ὅ,τι ἀφορᾷ ὅμως τὴν ὁριστικὴν τοποθέτησιν, θὰ ἀνέμενον καὶ πάλιν τὴν γνώμην τῆς Ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας, τὴν ὁποίαν παρεκάλεσα καὶ αὖθις νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ τοὺς ἀξιοτίμους βουλευτὰς Λακωνίας. Ὅ,τι ἀφορᾷ τὸν σιδηρόδρομον, ἴσως ἐχρωματίσθησαν ὀλίγον περισσότερον ὅσα εἶπον χθὲς εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν Λακεδαιμονίων. Ἀλλὰ δὲν θλίβομαι διὰ τοῦτο, διότι ἴσως δύναμαι εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ὁμιλήσω καὶ ἐγὼ μὲ κάτι περισσότερον χρῶμα παρ’ ὅτι χθὲς εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν Λακώνων. Ὑπῆρξα μᾶλλον ἐπιφυλακτικὸς χθές· εἶπον ὅτι δὲν δύναμαι σήμερον νὰ δώσω οὐδεμίαν ὑπόσχεσιν παρὰ ταύτην καὶ μόνον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις μελετᾷ τὸ ζήτημα τῶν Σιδηροδρόμων καὶ πέποιθεν ὅτι θὰ εὑρεθῇ εἰς θέσιν ταχέως, πάντως πρὸ τῶν μελλουσῶν ἐκλογῶν, ὅπως εἶπον εἰς τὴν ἐπιτροπήν, νὰ παρουσιάσῃ τὰ πορίσματα τῆς μελέτης της εἰς τὴν Βουλήν. Μεταξὺ τῶν ἄλλων σιδηροδρομικῶν γραμμῶν τὰς ὁποίας μελετᾷ ἡ Κυβέρνησις περιλαμβάνεται καὶ ἡ γραμμὴ ἡ ἐνδιαφέρουσα τοὺς κατοίκους τοῦ νομοῦ Λακωνίας. Αὐτὰ εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπον χθὲς εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Κύριοι, ἡ Κυβέρνησις ἀναγνωρίζει πλῆρες τὸ δίκαιον τῶν κατοίκων τοῦ νομοῦ ἐκείνου, αἰτούντων ὅπως τύχῃ καὶ αὐτὸς τοῦ εὐεργετήματος τῆς συγκοινωνίας τῆς ἀτμήρους. Νομίζω ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ Κυβέρνησις σκέπτεται, ὅπως προτείνῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀντιμετώπισιν τῆς κατασκευῆς ὅλων τῶν γραμμῶν αἱ ὁποῖαι καθίστανται ἀναγκαῖαι μετὰ τὴν μεγάλυνσιν τῆς Ἑλλάδος, ὅτι ἔξω τῶν καθαρῶς στρατιωτικοῦ ἐνδιαφέροντος σιδηροδρόμων, δὲν θὰ ἦτο προσῆκον νὰ μεριμνήσωμεν μόνον περὶ κατασκευῆς γραμμῶν ἄλλων, χωρὶς νὰ προνοήσωμεν περὶ γραμμῶν ἐξ ἴσου ἀναγκαίων ὅσον εἶναι ἡ γραμμὴ αὕτη. Εἶπον δὲ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν καὶ ἐπαναλαμβάνω πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι, μεθ’ ὅλας τὰς δαπάνας τὰς ὁποίας θὰ ἀντιμετωπίσωμεν καὶ περὶ ὧν θὰ ὁμιλήσωμεν ἐν τῇ συζητήσει τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἔχομεν τὴν ἐλπίδα ὅτι τὰ οἰκονομικὰ τῆς Χώρας, οἷα σήμερον ἐδημιουργήθησαν ἐκ τῶν δύο πολέμων, εἶναι τοιαῦτα ὥστε νὰ ἐπιτρέψωσι τὴν συνομολόγησιν εἰδικοῦ σιδηροδρομικοῦ δανείου, διὰ τὴν ἐκτέλεσιν ὅλων τῶν σιδηροδρομικῶν ἔργων τὰ ὁποῖα ἔχομεν νὰ ἐκτελέσωμεν. Αὐτὰ εἶπον εἰς τὴν ἐπιτροπήν, αὐτὰ ἐπαναλαμβάνω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐλπίζω ὅτι θὰ εἶναι ἐπαρκεῖς αἱ δηλώσεις αὐταὶ πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν Λακώνων.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μερλόπουλος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ ἐμπορικοῦ συλλόγου Μεσσήνης.

§17Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἔλθῃ ἐντὸς τῆς ἡμέρας καὶ μετ’ οὐ πολὺ ἡ ὥρα καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ θὰ ἀκούσῃ τοὺς λόγους καὶ τὰ γεγονότα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα προεκάλεσαν τοιαύτην δυσφορίαν μεταξὺ τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν, ὥστε εἷς λαός, ὡς ὁ τῆς Μεσσηνίας, καὶ εἷς σύλλογος ἐμπορικός, ὡς ὁ τῆς Μεσσήνης, ὁ διερμηνεύων τὸ φρόνημα τοῦ λαοῦ, νὰ διαμαρτύρηται πρὸς τὴν Βουλὴν διὰ τὰς ὑπερβασίας τὰς ὁποίας ἀπὸ πολλοῦ χρόνου διαπράττει ἡ Προνομιοῦχος ἑταιρεία καὶ νὰ ἀξιοῖ, ὅπως διαταχθῇ αὐστηρὸς ἔλεγχος, διοικητικὸς καὶ δικαστικός, τῶν πεπραγμένων ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας. Αἱ παραβάσεις τῶν καθηκόντων τὰ ὁποῖα ἐκ τῆς συμβάσεως τοῦ 1905 εἶχεν ἡ Προνομιοῦχος Ἑταιρεία, εἶναι τόσον πολλαὶ καὶ τόσον μεγάλαι καὶ τόσον σοβαρὰς ζημίας προξενοῦσιν εἰς τοὺς σταφιδοπαραγωγούς, ὥστε δικαία εἶναι ἡ δυσφορία καὶ ἡ ἀγανάκτησις ἡ ἐκδηλουμένη παρὰ τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν, δικαία δέ, δικαιοτάτη καὶ ἡ ἀξίωσις, ὅπως ἄμεσος καὶ αὐστηρὸς ἐπέλθῃ ὁ ἔλεγχος ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς. Ἔχω τὴν ἐλπίδα, κ. Πρόεδρε, ὅτι θὰ ἀκουσθῶσιν, ὡς εἶπον πρὸ ὀλίγου, οἱ λόγοι οἵτινες ἐπιβάλλουσι τὸν ἔλεγχον τοῦτον ἀλλὰ προκαταβολικῶς δὲν δύναμαι ἢ νὰ εἴπω, συνηγορῶν ὑπὲρ τῆς ἀξιώσεως τῶν συμπολιτῶν μου, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει καθῆκον στοιχειῶδες καὶ ἀπαραίτητον ὡς ἐντεταλμένη νὰ ἐπιβλέπῃ τὴν διαχείρισιν τῶν συμφερόντων τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν τῶν ἀνατεθέντων εἰς τὴν Προνομιοῦχον Ἑταιρείαν ἀπὸ τοῦ 1905, νὰ ἐπέμβῃ αὐστηρῶς καὶ διατάξῃ ἄμεσον ἔλεγχον τῆς ὅλης διαχειρίσεως τῆς Προνομιούχου.

§18Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Ὁ ἐμπορικὸς Σύλλογος Μεσσήνης ῥητῶς καταγγέλλει εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι λαμβάνουσι χώραν καταχρήσεις εἰς τὴν διαχείρισιν τῆς Προνομιούχου Ἑταιρείας, παρακαλῶ δὲ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργόν, ὅπως λάβῃ τὰ κατάλληλα μέτρα καὶ διατάξῃ δικαστικὴν ἀνάκρισιν πρὸς βεβαίωσιν τῶν καταχρήσεων.

§19Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Συμπληρωματικῶς θὰ ἐπεθύμουν νὰ μάθω τώρα ἐκ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐὰν ὑπάρχῃ ἐν τῷ γραφείῳ τοῦ Ὑπουργείου μήνυσίς τις παλαιοτέρα ἢ νεωτέρα διὰ παραβάσεις τῆς Προνομιούχου Ἑταιρείας, διότι τότε θὰ εἶναι ἀνάγκη ἵνα καὶ ὁ Εἰσαγγελεὺς ἐπιληφθῇ ἀνακρίσεων. Ἡ πληροφορία πρέπει νὰ δοθῇ ἐντὸς τῆς ἡμέρας ἵνα τὴν ἔχωμεν κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Προνομιούχου.

§20ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν δύναμαι.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Λυμπερόπουλος. Ἀπών. Ὁ κ. Φλέσσας.

§22Π. ΦΛΕΣΣΑΣ. Καίτοι ἐν τῷ τηλεγραφήματι δὲν ἀναγράφονται τὰ συμβαίνοντα, ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος θὰ ἀντελήφθη τὰς παρανομίας ἐξ ὧν ἠναγκάσθη νὰ τηλεγραφήσῃ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ διατάξῃ τὴν ἐνέργειαν ἀνακρίσεων.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ λοιπαὶ ἀναφοραὶ καὶ ἐρωτήσεις ἀναβάλλονται δι’ αὔριον, διότι συνεπληρώθη ἡ ὥρα.

§24Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχουσιν ὅμως εἰς τὸ γραφεῖον ἀναφοραὶ καὶ ἐρωτήσεις ἀναγεγραμμέναι ἀπὸ πολλῶν συνεδριάσεων αἱ ὁποῖαι οὕτω δὲν δύνανται νὰ συζητηθῶσι ποτέ.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προηγοῦνται αἱ ἀναφοραὶ καίτοι μεταγενέστεραι τῶν ἐρωτήσεων. Ἐξ αὐτοῦ ἐπέρχεται τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας. Ψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προαγωγῆς τῆς γεωργίας διὰ διαδόσεως τῶν χημικῶν λιπασμάτων». (Γίνεται δεκτόν). (Ἐπίσης γίνονται δεκτὰ τὰ σύνολα τῶν νομοσχεδίων. 1) «Περὶ καταπολεμήσεως τῶν νόσων τῶν φυτῶν καὶ περὶ ὀργανώσεως τῆς φυτοπαθολογικῆς ὑπηρεσίας». 2) «Περὶ ἐνισχύσεως τῆς γεωργίας δι’ ἐξαγορᾶς γεωργικῶν προϊόντων». 3) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ͵ΔΛʹ (4030) περὶ πληρωμῆς ἡμερομισθίων τῶν ἐργατῶν καὶ μισθῶν τῶν ὑπηρετῶν καὶ ὑπαλλήλων». 4) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ͵ΓϠΛΒʹ (ὑπ’ ἀριθ. 3932) περὶ συστάσεως τμήματος Ἐργασίας καὶ Κοινωνικῆς Προνοίας ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας». 5) «Περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐκτελέσεως τῶν διαχειριστικῶν σχεδίων τοῦ ἐν τοῖς δήμοις Νυμφασίας, Φαλάνθου, Ὀρχομενοῦ, Τρικολώνων, Μυλάοντος καὶ Νάσσων δημοσίων δασῶν». 6) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 15 Ὀκτωβρίου 1913 Νομοθετικοῦ Β. Διατάγματος περὶ προσθήκης καὶ ἀντικαταστάσεως ἄρθρων Νομοθετικοῦ Διατάγματος 10 Ἰουλίου 1913 περὶ αὐξήσεως τῆς δυνάμεως τῆς Χωροφυλακῆς κλπ., ὡς ἐτροποποιήθη κατὰ τὴν βʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν»).

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συντάξεως ἱστορικοῦ λεξικοῦ τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσης ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτάτων χρόνων μέχρι τῶν καθ’ ἡμᾶς». (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχή). Βʹ. συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 7 Ἰουλίου 1913 συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Προνομιούχου Ἑταιρείας πρὸς προστασίαν τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς ἐμπορίας τῆς σταφίδος». Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται)

§27Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Μὲ φέρει ἐπὶ τὸ βῆμα ἡ συζήτησις τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, διότι καθιεροῦται ἀρχὴ ὑπὸ τῆς Πολιτείας, ἥτις πρέπει νὰ προκαλέσῃ πολὺ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς. Ἡ Πολιτεία διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου θέλει νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς εἰς ἰδιωτικὴν ἐπιχείρησιν, ἡ ὁποία μόνη της ἐφάνη ἀνεπαρκὴς ὅπως ἱκανοποιήσῃ τοὺς μετόχους αὐτῆς.

§28ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἰς τὴν σταφιδοπαραγωγὴν ἦλθεν ἐπίκουρος ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ Κράτος, ὄχι εἰς τὴν Ἑταιρείαν.

§29Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τοῦτο ἀποσκοπεῖ τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα. Ἐὰν ἐφρόνουν ἀντίθετα δὲν θὰ ἀνηρχόμην εἰς τὸ βῆμα. Τοῦτο θεωρῶ καθῆκόν μου ν’ ἀναπτύξω. Μέχρι τοῦδε γνωρίζομεν ὅτι ἡ ἑλληνικὴ Πολιτεία δὲν παρέλιπε ν’ ἀσχοληθῇ ἄλλοτε ἐπὶ παρομοίου θέματος. Ἡ Βουλὴ πρὸ ἐτῶν ἕνεκα ψηφίσεως νόμου τινὸς ζημιοῦντος εἰδικήν τινα βιομηχανίαν, ἠθέλησε ν’ ἀποζημιώσῃ ταύτην διὰ ψηφίσεως ὑπὲρ ταύτης ἑνὸς ὁλοκλήρου ἑκατομμυρίου, τὸ ὁποῖον ἐδόθη εἰς τὴν βιομηχανίαν τῆς παραγωγῆς ζακχάρεως, διότι διὰ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ φόρου ἐπ’ αὐτῆς δὲν ἠδύνατο ἡ βιομηχανία αὕτη νὰ ἐξακολουθῇ ζῶσα. Γνωρίζομεν καὶ ἄλλην ἐπέμβασιν τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις καίτοι οὐδόλως ἐζημίωσε τὸ Δημόσιον προεκάλεσε μεγάλην συζήτησιν ἐν τῇ Βουλῇ· εἶναι αὕτη ἡ χορηγία δανείου εἰς ἰδιωτικὴν ἑταιρείαν, τὴν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου ἐκ 3.000.000, τὰ ὁποῖα ἀνέλαβεν ἡ Κυβέρνησις μετὰ παρέλευσιν χρονικοῦ διαστήματος. Ἤδη ἡ Κυβέρνησις ἔρχεται νὰ προτείνῃ τὴν ἐκ τοῦ Δημοσίου Ταμείου χορηγίαν χρηματικοῦ ποσοῦ, ὅπως καταστῇ δυνατὸν εἰς μίαν ἰδιωτικὴν ἐπιχείρησιν νὰ δώσῃ μέρισμα, τὸ ὁποῖον ἄλλως δὲν ἠδύναντο νὰ λάβωσιν οἱ μέτοχοι. Ἐὰν ἐπρόκειτο πραγματικῶς διὰ τῆς χορηγίας ταύτης νὰ θεραπευθῇ πραγματικὴ ἀνάγκη, ἡ ζημία τὴν ὁποίαν καλεῖται ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καὶ πρὸς ὄφελος μιᾶς ἑταιρείας, δὲν θὰ ἔπρεπεν ἴσως νὰ προκαλέσῃ τὴν προσοχὴν ἡμῶν. Ἀλλὰ πρόκειται νὰ ἐξετασθῇ, ἐὰν πράγματι ἡ Ἑταιρεία ἐξ ἀναποφεύκτων αἰτίων ἐζημιώθη, ἢ ἐὰν ἐκ κακῆς διοικήσεως ὄχι μόνον ἐζημιώθη ἡ ἐν λόγῳ ἑταιρεία, ἀλλὰ μὴ δὲν εἶναι ἀκόμη καὶ σήμερον δυνατὸν δι’ ἄλλων μέσων ἡ Κυβέρνησις χωρὶς νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸν ἑλληνικὸν Λαόν, νὰ διορθώσῃ τὸ νέον κακὸν τὸ ὁποῖον προσθέτει διὰ τῆς συμβάσεως.

§30ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐφάπαξ μόνον θὰ γίνῃ αὐτό· δὲν θὰ γίνεται κατ’ ἔτος.

§31Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις ὡς δικαιολογίαν τῆς τοιαύτης παραχωρήσεως ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως φέρει ὅτι, ἐπειδὴ πρὸ δύο ἐτῶν κακῶς ἑρμηνευθέντος τοῦ νόμου εἰς βάρος τῆς Προνομιούχου ἑταιρείας, προεκλήθη ζημία εἰς αὐτήν, θεωρῇ ἤδη ἑαυτὴν ὑποχρεωμένην ν’ ἀποζημιώσῃ ταύτην ἐν μέρει διὰ τῆς συμβάσεως ἡ ὁποία προσάγεται. Ζημία οὐδεμία ἐγένετο διὰ τῆς ἑρμηνείας ἡ ὁποία ἐδόθη ὑπὸ τοῦ Ἐφετείου, ἀλλὰ καὶ ἂν παραδεχθῶμεν ὅτι αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις προτείνει τὴν χορηγίαν ἀρκετῶν ἑκατοντάδων χιλιάδων εἰς τὴν Προνομιοῦχον Ἑταιρείαν, ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις πρὸ παντὸς ν’ ἀπαιτήσῃ ἀπὸ τὴν Προνομιοῦχον, ὅπως παραιτηθῇ τῶν δικαιωμάτων της νὰ καταφύγῃ εἰς τὰ δικαστήρια καὶ νὰ ἀποζημιωθῇ ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου διὰ τὴν τοιαύτην ἑρμηνείαν, ἡ ὁποία καὶ τότε καὶ σήμερον θεωρεῖται ὑπ’ αὐτῆς αὐθαίρετος. Τοιοῦτόν τι δὲν προβλέπεται διὰ τῆς συμβάσεως. Ἀλλ’ ἀσχέτως πρὸς τοῦτο, ἡ δικαιολογία ἕνεκα τῆς ὁποίας προτείνεται ἡ ἐπικουρία τοῦ Δημοσίου εἰς τὴν Ἑταιρείαν δὲν εἶναι σοβαρά, διότι αὕτη οὐδόλως ἐζημιώθη ἐκ τῆς ἑρμηνείας ἐκείνης. Ὡς γνωρίζουσι πάντες, ἡ Προνομιοῦχος Ἑταιρεία ἐζήτει, ὅπως τὸ παρακράτημα μετὰ τὴν ἐξαγωγὴν 160.000.000 σταφίδος πληρώνηται εἰς χρῆμα δυνάμει δικαιώματος τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐκ τῆς συμβάσεως. Ἡ Κυβέρνησις θεωρήσασα ὅτι τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον εἶχεν ἡ Ἑταιρεία ἐκ τῆς συμβάσεως, εἶχεν ἐντελῶς διαφορετικὴν ἔννοιαν ἀπὸ ἐκείνην ἣν ἤθελε νὰ ἐπιβάλῃ ἡ Προνομιοῦχος, δὲν συνεμορφώθη πρὸς τὴν ἀπαίτησιν αὐτὴν τῆς ἑταιρείας, ἀλλ’ ἀπεφάσισεν ἄλλως ἔχουσα τὴν γνώμην τοῦ Ἐφετείου, ὅπως μετὰ τὴν ἐξαγωγὴν 210.000.000 πληρώνηται τὸ παρακράτημα εἰς χρῆμα ἀντὶ εἰς εἶδος. Ἀλλὰ μολονότι ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἐφετείου ὥρισε τὸ ποσὸν εἰς 210.000.000, οὐχὶ μόνον δὲν ὑπῆρξεν ἔλλειψις ἀποταμιεύσεως, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ τέλος τοῦ ἔτους ἔμεινεν ἀπόθεμα 25.000.000 σταφίδος. Οὕτως ἐδείχθη ἐκ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἐφετείου, ὅτι οὐδεὶς ὑπῆρχε λόγος ὅπως, λόγῳ μικρᾶς παραγωγῆς κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο, πληρωθῇ μέρος τοῦ παρακρατήματος εἰς χρῆμα ὡς ἰσχυρίζετο ἡ ἑταιρεία. Τὸ δικαίωμα αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ ἑταιρεία, νὰ εἰσπράττῃ μέρος τοῦ παρακρατήματος εἰς χρῆμα, ἐφηρμόσθη κατὰ τὸ 1907–1908 καὶ εἰσεπράχθη τὸ παρακράτημα εἰς χρῆμα μετὰ ἐξαγωγὴν 140.000.000 σταφίδος. Καὶ ὅμως καὶ τότε ἡ ὅλη παραγωγὴ ἦτο 340.000.000, ἐπειδὴ δὲ ἡ ἐξωτερικὴ κατανάλωσις ἀπῄτει περίπου 245.000.000 καὶ τὸ παρακράτημα ἦτο 86.000.000, τὸ σύνολον τῆς παραγωγῆς καὶ τοῦ παρακρατήματος ἦτο 331.000.000 καὶ ὁλόκληρος ἡ παραγωγὴ ἦτο 340.000.000· ὥστε οὐδαμῶς ἦτο καὶ κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο δικαιολογημένη ἡ ἑταιρεία, ὅπως ἀπαιτήσῃ τὴν καταβολὴν τοῦ παρακρατήματος εἰς χρῆμα ἀντὶ εἰς εἶδος. Διὰ νὰ ἐφαρμόσῃ δὲ ἡ ἑταιρεία τὸ αὐθαίρετον αὐτὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐδόθη ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας δι’ εἰδικὸν ἐντελῶς σκοπὸν καὶ ὄχι ὅπως χρηματίζηται ἡ ἑταιρεία, διὰ νὰ ἐφαρμόσῃ, λέγω, τὸ δικαίωμα τοῦτο ἡ Προνομιοῦχος, ἐπραγματοποίησε κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο κέρδη ἄνω τῶν 6.000.000, ὥστε μεταξὺ τῶν ἄλλων νὰ λάβωσι καὶ οἱ σύμβουλοι τῆς ἑταιρείας ποσοστὰ 386.000 δραχμῶν. Ἑπομένως δικαίως τὸ Κράτος πρὸ διετίας, ὡς καὶ ἐκ τῶν πραγμάτων ἀπεδείχθη, ἠρνήθη νὰ ὑποχωρήσῃ εἰς τὴν ἀπαίτησιν τῆς ἑταιρείας, ὅπως εἰσπράξῃ μέρος τοῦ παρακρατήματος εἰς χρῆμα, διότι, ἐνῷ ὅλον τὸ παρακράτημα ἐδόθη εἰς εἶδος, κατὰ τὸ τέλος ἐπερίσσευσαν 25.000.000. Ἡ δικαιολογία λοιπὸν αὐτή, ὅτι ἡ Πολιτεία ἐγένετο ἀφορμὴ ζημίας εἰς τὴν Προνομιοῦχον ἑταιρείαν ἕνεκα κακῆς ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 6 τῆς συμβάσεως, αἴρεται. Μένει νὰ ἴδωμεν ἐὰν ἡ ἑταιρεία διῳκήθη κατὰ τρόπον ὥστε νὰ δικαιολογῆται εἰς τὴν Πολιτείαν νὰ ἔλθῃ ἀρωγός, ὅπως μὴ εἷς θεσμὸς καλὸς καὶ χρήσιμος καταπέσῃ καὶ ἑπομένως ἐπέλθῃ βλάβη εἰς τὴν κοινωνίαν, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἤμην συμφωνότατος, ὅπως ἡ Βουλὴ οὐχὶ μόνον τὴν δαπάνην ταύτην τὴν ὁποίαν ζητεῖ σήμερον ἡ Κυβέρνησις νὰ ψηφίσῃ, ἀλλὰ καὶ πολὺ μεγαλειτέραν, ὅπως μὴ ἐκ τῆς ἀνωμαλίας ἡ ὁποία θὰ ἐπήρχετο ἐζημιοῦντο ἐπαρχίαι ὁλόκληροι, καὶ ἑπομένως ὁλόκληρος ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἐξετασθῇ, πρὶν ἡ Πολιτεία ἔλθῃ ἀρωγὸς εἰς τὴν ἑταιρείαν, ἐὰν αὕτη ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν ὄχι πλέον μέτρα σοφῶν καὶ ἱκανῶν ἀνδρῶν, ἀλλ’ ἁπλῶς ἐνδιαφερομένων, ὅπως περιφρουρήσῃ τὰ δικαιώματά της αὐτὴ αὕτη ἀντὶ νὰ περιμένῃ ἀπὸ τὴν Πολιτείαν νὰ βοηθήσῃ αὐτὴν εἰς τὴν δεινὴν περίστασιν, ὅπως δοθῇ εἰς τοὺς μετόχους της μέρισμα 4%. Ἡ Προνομιοῦχος Ἑταιρεία ὡς θεσμός, μὲ ὅλας τὰς καταχρήσεις αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο, ἀναμφιβόλως εἶναι ὀρθός, καὶ μέχρις ἐπινοήσεως ἄλλου τινὸς καλυτέρου, οὐχὶ μόνον πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὀρθὸς διὰ τὸν χρόνον καθ’ ὃν ἐπεβλήθη ὑπὸ τῆς Πολιτείας, ἀλλ’ ἀκόμη νὰ μείνῃ ἐν ἰσχύϊ εἰς τὸ μέλλον, ἕως ὅτου ἄλλος τις θεσμὸς καταδείξῃ τὸν θεσμὸν αὐτὸν ἧττον ἐπωφελῆ. Ἀλλὰ ἐπὶ τῇ συστάσει τῆς Προνομιούχου ἑταιρείας ἐλήφθη πρόνοια ὑπ’ ἐκείνων εἰς τοὺς ὁποίους ἀνετέθη ἡ ὑποστήριξις τῶν συμφερόντων τῆς ἑταιρείας, ὅπως ὁλόκληρα τὰ κέρδη, τὰ ὁποῖα ἐξασφάλισεν ὁ θεσμὸς ἐξέλθωσι τῶν χειρῶν τῆς ἑταιρείας καὶ περιέλθωσιν εἰς ἄλλον ὀργανισμὸν ἀπὸ τὸν ὁποῖον ἡ ἑταιρεία αὕτη ἐδανείσθη εἰς τὰ διοικοῦντα πρόσωπα. Ὑπῆρχε μία Οἰνοποιητικὴ ἑταιρεία, ὑπὸ τὸ ὄνομα Ζάνος καὶ Ῥώς, ἥτις εἶχε πτωχεύσει. Ταύτην διεδέχθη ἄλλη ὑπὸ τὸ ὄνομα Οἰνοποιΐα Γεωργίας καὶ Βιομηχανίας καὶ αὐτὴ δὲ εἰς τὰ πρόθυρα τῆς πτωχεύσεως εὑρισκομένη ὤφειλε τὸ ποσὸν τῶν 4.000.000 εἰς τὴν Τράπεζαν τῶν Ἀθηνῶν, ὅτε ἐπῆλθεν ἡ σύστασις τῆς Προνομιούχου ἑταιρείας, ἥτις ἐκρίθη κατάλληλος, ὅπως πληρωθῇ ἡ Τράπεζα Ἀθηνῶν. Διὰ συμβάσεως μεταξὺ τῆς Προνομιούχου καὶ τῆς συσταθείσης ἐκ τῆς ἐν πτωχεύσει ἀνωτέρω ῥηθείσης ἑταιρείας Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων, ἡ Τράπεζα τῶν Ἀθηνῶν ἀπέκτησε μέρος τῆς ὀφειλῆς ἀπὸ τὸ ποσὸν τῶν 4.000.000, τὸ ὁποῖον ἐκινδύνευε νὰ χάσῃ ἐξ ὁλοκλήρου λόγῳ τῆς καταστάσεως τῆς ἑταιρείας ταύτης. Ἔπρεπεν ὅμως νὰ τηρηθῶσι τὰ προσχήματα καὶ ἡ κοινωνία νὰ ἐμπέσῃ εἰς τὴν παγῖδα, ὅτι διὰ τῆς συστάσεως τῆς ἑταιρείας Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων ἐπιδιώκεται τὸ συμφέρον τῆς Προνομιούχου ἑταιρείας καὶ ὄχι τὸ συμφέρον τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν. Συνέστη ἑταιρεία Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων μὲ κεφάλαιον 6.000.000 καὶ ἡ Προνομιοῦχος ἑταιρεία ἐκλήθη νὰ μετάσχῃ εἰς τὸ ἥμισυ τοῦ κεφαλαίου ἀντὶ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον κατέθηκεν εἰς σταφίδα, ὥστε ἡ Προνομιοῦχος ἑταιρεία ἐφάνη ὅτι ἦτο μέτοχος εἰς τὸ ἥμισυ τῆς νέας ἑταιρείας. Ἐάν τις ἑπομένως ἰσχυρίζετο ὅτι ἡ σύμβασις μεταξὺ Προνομιούχου καὶ ἑταιρείας Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων ἦτο ἐπικερδής, διὰ τὴν δευτέραν θὰ ἠδύνατο πᾶς τις νὰ ἀντιτάξῃ ὅτι εἰς τὸ ἥμισυ τῶν κερδῶν μετέχει ἡ Προνομιοῦχος ἑταιρεία. Ἀλλ’ ἵνα καὶ πρόσθετον ἐπιχείρημα ὑπάρχῃ κατ’ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι θὰ εἶχον ἀντιρρήσεις κατὰ τῆς τοιαύτης συμβάσεως, προσετέθη καὶ ἄλλος ὅρος, ὅτι μετὰ τὴν κάλυψιν ποσοῦ 6% ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου, ἑπομένως 360.000 κατ’ ἔτος, τὸ περαιτέρω καθαρὸν κέρδος τῆς ἑταιρείας Οἴνων θὰ διενέμετο ἐξ ἡμισείας μεταξὺ τῶν μετόχων ταύτης καὶ τῆς Προνομιούχου ἑταιρείας. Ἑπομένως ἡ Προνομιοῦχος ἑταιρεία θὰ ἐλάμβανεν ἐκ τῶν κερδῶν 50% ὡς μέτοχος, καὶ 25% ὡς μετέχουσα εἰς τὰ κέρδη, ἑπομένως 75% θὰ ἀνῆκον εἰς τὴν Προνομιοῦχον καὶ ἄλλα 25% εἰς τὴν ἑταιρείαν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων. Φυσικά, πᾶς ὅστις ἤθελεν ἔχει ἀντιρρήσεις κατὰ τοιούτου συνδυασμοῦ, θὰ ἐθεωρεῖτο παράλογος, διότι ἐφαίνετο ὅτι ἐλήφθη πρόνοια, ὅπως ἐξασφαλισθῶσι τελείως τὰ δικαιώματα τῆς Προνομιούχου ἑταιρείας. Πρέπει, πρὶν ἢ εἰσέλθωμεν εἰς τὸν ὀργανισμὸν τῆς ἑταιρείας αὐτῆς, νὰ ἴδωμεν πῶς ἀπετελέσθη τὸ ἕτερον ἥμισυ, τὰ ἄλλα 3.000.000 τὰ ὁποῖα κατέβαλεν ἡ ἑταιρεία τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων. Καὶ γνωρίζομεν ὅτι ἡ ἑταιρεία αὕτη συμμετέσχε διὰ τινος ἐργοστασίου ἐν Καλάμαις καὶ ἑνὸς ἐργοστασίου εἰς τοὺς Μύλους τῶν Καλαμῶν, τοῦ Βλάγκαλη, τὸ ὁποῖον ἦτο πιλοποιεῖον ἔχον μηχανήματα ἄχρηστα καὶ ἡμιάχρηστα. Τὰ ἐργοστάσια ταῦτα ὑπελογίσθησαν εἰς 2.000.000, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἡ Τράπεζα τῶν Ἀθηνῶν ἀπέναντι τῆς ὡς ἐρρέθη ὀφειλῆς τῆς ἑταιρείας ταύτης ἐκ 4.000.000. Ἡ ἀξία τοῦ ἐργοστασίου τῶν Καλαμῶν — διότι περὶ τοῦ ἄλλου ἐργοστασίου οὔτε λόγος πρέπει νὰ γίνηται — μὲ ἄφθονον ἐκτίμησιν δὲν πρέπει νὰ ὑπολογισθῇ εἰς ποσὸν ἀνώτερον τῶν 600–700 χιλιάδων δραχμῶν· ἑπομένως ἡ ἑταιρεία τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων μετέσχε διὰ ποσὸν 2.000.000, ἀλλὰ πράγματι δὲν προσέφερε παρὰ 600–700 χιλιάδας δραχμῶν. Ἐκτὸς τῶν δύο αὐτῶν ἑκατομμυρίων, ἄλλη προσφορὰ τῆς ἑταιρείας τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων ἦσαν τὰ ἐργοστάσια τῆς Ἐλευσῖνος ἐκ δραχμῶν 600.000, τὰ ὁποῖα καὶ αὐτὰ δὲν ἔπρεπε νὰ ὑπολογισθῶσιν εἰς ποσὸν ἀνώτερον τῶν 150– 200 χιλιάδων. Ἐγένοντο καὶ ἄλλα τινὰ συναφῆ πρὸς ἵδρυσιν τοιαύτης ἑταιρείας. Ἐξεδόθησαν 4.500 ἱδρυτικοὶ τίτλοι εἰς ὄφελος τῶν ἰδιοκτητῶν τῶν ἐργοστασίων Ἐλευσῖνος, καὶ ἄλλοι 33.500 ἱδρυτικοὶ τίτλοι, ἐξ ὧν 6.500 ἔλαβεν ἡ Τράπεζα τῶν Ἀθηνῶν, τοὺς ὑπολοίπους δὲ 22,500 ἔλαβεν ἡ ἑταιρεία τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων. Οἱ ἱδρυτικοὶ αὐτοὶ τίτλοι δὲν ἦσαν τόσον ἀκίνδυνοι, διότι ἐπωλήθησαν βραδύτερον πρὸς 80 δραχμὰς ἕκαστος, ὥστε νὰ ἐξασφαλισθῇ ποσὸν ὑπὲρ τὰ 2.000.000 ὑπὲρ τῶν κατόχων τῶν ἱδρυτικῶν τίτλων, οἱ ὁποῖοι καθὼς εἶπον, μετέσχον εἰς ποσὸν μὴ δυνάμενον νὰ ὑπολογισθῇ εἰς πραγματικὸν ποσὸν ἄνω τοῦ 1.000.000· ἔμεινεν οὕτω πρὸς συμπλήρωσιν τῶν 300.000 καὶ ποσὸν 400.000 τὸ ὁποῖον κατετέθη τοῖς μετρητοῖς, ὅπως χρησιμεύσῃ ὡς capital de roulement. Οὕτω πως ἱδρύθη ἡ ἑταιρεία Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων, ἥτις συμμετέσχε φανερὰ διὰ ποσὸν 3.000.000, ἀλλὰ πράγματι δὲν ἔδωκε παρὰ ποσὸν 1.000.000 ἢ 1.200.000 δραχμῶν. Διὰ συμβάσεως ἡ Προνομιοῦχος ἑταιρεία ἀνέλαβε νὰ πωλῇ εἰς αὐτὴν σταφίδα πρὸς δραχμὰς 31,50 τὸ χιλιόλιτρον. Ἤρχισε πλέον νὰ ἐργάζηται ἡ ἑταιρεία τῶν Οἴνων καὶ ἡ Προνομιοῦχος ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ἐκ ταύτης κέρδη, ὥστε οὐ μόνον νὰ δίδῃ εἰς τοὺς μετόχους της ἐπαρκῆ μερίσματα, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐξασφαλίσῃ ἀποθεματικὰ πολὺ μεγάλα. Κατὰ τὸν διακανονισμὸν ὅμως τῶν κερδῶν ἐξευρέθησαν ὅλαι ἐκεῖναι αἱ μέθοδοι, διὰ τῶν ὁποίων τὰ κέρδη δύνανται νὰ ἐξατμίζωνται. Ὅπως καταστρατηγήσῃ τὴν ὑποχρέωσιν τὴν ὁποίαν εἶχεν ἡ Ἑταιρεία τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων περὶ ἀποσβέσεων, ἀντὶ νὰ κρατῇ 40.000 δρ. κατ’ ἔτος, ὅπως ὤφειλε διὰ τῆς συμβάσεως, ἐκράτει ποσὰ ἀνερχόμενα εἰς ἑκατοντάδας χιλιάδων κατ’ ἔτος, προέβη δὲ καὶ εἰς αὔξησιν τῶν κεφαλαίων της ἀπὸ ἓξ εἰς δέκα ἑκατομμύρια. Ἂς ἐπανέλθωμεν ὅμως εἰς τὴν Προνομιοῦχον ἑταιρείαν εἰς ἣν ἐδόθησαν τὸ ἥμισυ τῶν μετοχῶν, ἤτοι τοιαῦται ἀξίας 3.000.000. Ἀμέσως ἅμα τῇ συστάσει ἐκ τῶν 30.000 μετοχῶν αἱ 15.000 ἐπωλήθησαν ὑπὸ τῆς Προνομιούχου καὶ αὕτη ἔμεινε κάτοχος μόνον τῶν 15 ὑπολοίπων χιλιάδων, ἵνα χάσῃ καὶ ταύτας βραδύτερον, πωληθείσας δῆθεν πρὸς τὸ συμφέρον της πρὸς δρ. 130 κατὰ μετοχήν, πράγματι δὲ ὅπως ἡ Τράπεζα τῶν Ἀθηνῶν, ἔχουσα ἀνάγκην χρημάτων ἐξέλθῃ τῆς στενοχωρίας διὰ τῆς ἀποκτήσεως τοῦ χρήματος τούτου. Καὶ οὕτω πως, ἐν ᾧ ἔχασεν ἡ Προνομιοῦχος τὰς πρώτας 15 χιλιάδας μετοχῶν ἔχασε καὶ τὰς ὑπολοίπους 15.000 καθ’ ὃν χρόνον ἔδιδον αὗται εἰς αὐτὴν κέρδος 12%, ἵνα διὰ τοῦ χρήματος τὸ ὁποῖον ἀπεκτήθη ἐκ τῆς πωλήσεως λαμβάνῃ ½% ἐκ τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν. Ἐληστεύθη λοιπὸν καθαρὰ καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀμφιβολίας ἡ Προνομιοῦχος ἑταιρεία ὑπὸ τῶν διοικούντων αὐτήν, οἵτινες ἦσαν καὶ οἱ διοικοῦντες ἄλλο πιστωτικὸν ἵδρυμα.

§32Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ποῖον πιστωτικὸν ἵδρυμα;

§33Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἡ Τράπεζα Ἀθηνῶν.

§34Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δὲν ἐπενέβη ἀκόμη ὁ κ. Μυστακόπουλος;

§35Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὅπως εἴπετε, κακῶς ἐγένετο τότε ἡ ἐκποίησις. Μήπως γνωρίζετε ἀκριβῶς τὴν ἐποχὴν τῆς πωλήσεως τῶν μετοχῶν;

§36Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τῷ 1910, νομίζω· ἀκριβῶς συμπίπτει ἡ πώλησις μὲ τὴν ἐποχὴν καθ’ ἣν ἤρξατο ἡ χρηματικὴ στενοχωρία τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν. Κατὰ τὸ χρονικὸν δ’ ἐκεῖνο διάστημα ἐγένετο καὶ τὸ ἄλλο δάνειον τῆς ἐκριζώσεως, ἵνα καὶ πάλιν διὰ τοῦ μέσου τούτου ἀποκτήσῃ ἡ Τράπεζα τῶν Ἀθηνῶν τὸ χρῆμα τὸ ὁποῖον τῇ ἐχρειάζετο, ἵνα παρατείνῃ τὴν φθίνουσαν ζωήν της. Κατὰ τὴν σύμβασιν, ὤφειλεν ἡ Προνομιοῦχος 15.000.000 λιτρῶν σταφίδος νὰ δίδῃ εἰς τὴν ἀγοράν. Συνιστᾶται τότε ἄλλη Ἑταιρεία, ἡ Οἰνοποιητικὴ Ἑταιρία τοῦ Πειραιῶς, ἥτις ἀναλαμβάνει τὴν ἀγορὰν τῶν 15.000,000 πρὸς 60 δραχμὰς κατὰ χιλιόλιτρον. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ σύμβασις ἐπέβαλεν εἰς τὴν Ἑταιρείαν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀναθέτῃ εἰς δημοπρασίαν τὸ ποσὸν τοῦτο, παρουσιάζοντο δὲ καὶ ἄλλοι ἀγορασταί, ὅπως μὴ καταστῇ δυνατὸν εἰς οὐδένα τῶν ἄλλων ἀγοραστῶν νὰ ἀγοράσῃ τὸ ποσὸν τοῦτο, συνεφώνησε δι’ ἰδιαιτέρου συμβολαίου ἐγκληματικοῦ ἡ Προνομιοῦχος, ὅπως ἡ Οἰνοποιητικὴ Πειραιῶς ἀγοράζῃ τὸ εἰς δημοπρασίαν ποσὸν τῶν 15.000.000 ἀντὶ οἱουδήποτε ποσοῦ καὶ ἡ Προνομιοῦχος ὑπεχρεοῦτο νὰ πληρώσῃ εἰς αὐτὴν τὴν διαφορὰν μεταξὺ 60 δραχμῶν κατὰ χιλιόλιτρον καὶ τοῦ ποσοῦ τῆς ἀγορᾶς ἐκ τῆς δημοπρασίας. Ἑπομένως ἐξουδετεροῦτο ἡ δημοπρασία, διότι ἠδύνατο ἡ Οἰνοποιητικὴ Ἑταιρεία νὰ ἀγοράσῃ ἀντὶ δισεκατομμυρίου τὸ χιλιόλιτρον, ἀφοῦ πᾶσαν διαφορὰν πέρα τῶν 60 δραχμῶν θὰ ἐλάμβανεν ἀπὸ τὴν Προνομιοῦχον.

§37Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἡ Προνομιοῦχος ἡ πωλοῦσα, αὐτὴ θὰ ἐπλήρωνε τὴν διαφορὰν τῆς δημοπρασίας;

§38Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Μεταξὺ 60 καὶ τοῦ ποσοῦ τῆς ἀγορᾶς· ἑπομένως διὰ τῆς συμβάσεως αὐτῆς ἡ Οἰνοποιητικὴ ἀφῄρει ἀπὸ τὴν κοινωνίαν τὸ δικαίωμα ν’ ἀγοράσῃ ποσόν τι σταφίδος.

§39Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ κατεστράφησαν ὅλα τὰ οἰνοπνευματοποιεῖα.

§40Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἔχομεν ἀπόδειξιν ὅτι προσεφέρθη τὸ ποσὸν τῶν 88 δραχμῶν πρὸς ἀγορὰν τοῦ παρακρατήματος τούτου τοῦ ἐκτιθεμένου εἰς δημοπρασίαν, ἀλλὰ δὲν κατέστη δυνατὸν ν’ ἀγορασθῇ, διότι, ὡς εἶπον, ἡ Οἰνοποιητικὴ ἐπλειοδότησεν εἰς τιμὴν τῶν 89, ἠγόρασεν αὐτὸ καὶ ἐπλήρωσε μόνον 60 δυνάμει τοῦ ἰδιαιτέρου συμβολαίου. Τοιουτοτρόπως ἡ Προνομιοῦχος, ἡ ὁποία εἰρήσθω ἐν παρόδῳ, ἔχει Γενικὸν Γραμματέα ὅστις εἶναι καὶ μέλος τῆς Οἰνοποιητικῆς, ἐληστεύθη καὶ κατὰ τὸν δεύτερον αὐτὸν τρόπον ζημιωθεῖσα τὴν διαφορὰν μεταξὺ 60 δραχμῶν κατὰ χιλιόλιτρον καὶ τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον ἦτο διατεθειμένη ἡ ἀγορὰ νὰ δώσῃ. Ἂν δ’ ὑποτεθῇ ὅτι ἡ ἀγορὰ ἦτο διατεθειμένη νὰ ἀγοράσῃ πρὸς κατασκευὴν οἰνοπνεύματος σταφίδα τοῦ παρακρατήματος πρὸς 90 δραχμὰς ἀντὶ τῶν 60, θὰ ἔχωμεν 150 χιλ. κατ’ ἔτος κέρδος τῆς Προνομιούχου μόνον ἐκ τοῦ κεφαλαίου τούτου, ποσὸν ὅπερ ζημιοῦται ἕνεκα τοῦ ρηθέντος παρανόμου συμβολαίου. Δὲν ἀρκοῦσιν αἱ δύο αὐταὶ πληγαὶ τῆς Ἑταιρείας τῆς παρακρατήσεως· ἔρχεται καὶ ἡ τρίτη πληγή, τὸ δάνειον τῆς ἐκριζώσεως. Ἡ Τράπεζα Ἀθηνῶν εὑρεθεῖσα εἰς στενοχωρίας, ἔκρινε κατάλληλον τὴν περίστασιν νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν Προνομιοῦχον τὴν σύναψιν δανείου 12½ ἑκατομμυρίων ὀνομαστικῶν, πράγματι δὲ 11.000.000 δραχμῶν, διότι δῆθεν προεμηνύετο ὑπερπαραγωγὴ καὶ ἡ Προνομιοῦχος θὰ εἶχεν ἀνάγκην ἑτοίμου χρήματος, ὅπως ἀγοράσῃ τὴν ὑπερπαραγωγὴν ταύτην. Ἐδικαιολογήθη ἡ σύναψις τοῦ δανείου πρὸς ἐκρίζωσιν, ἀλλ’ ἐκρίζωσις δὲν ἐγένετο πέρα τῶν 30.000 στρεμμάτων ἀντὶ 3.000.000, ἠμποδίσθη δὲ νὰ προβῇ ἡ Ἑταιρεία εἰς περαιτέρω ἐκρίζωσιν αὐξάνουσα τὴν τιμήν, καίτοι ἡ περαιτέρω ἐκρίζωσις θὰ ἦτο πρὸς ὄφελος τῆς Προνομιούχου, διότι δυνάμει τῆς συμβάσεως ἂν ἐπετυγχάνετο ἐκρίζωσις πέρα τῶν 50.000 στρεμμάτων, τὸ ἑπτάδραχμον κατὰ χιλιόλιτρον, τὸ ὁποῖον ὑποχρεοῦνται οἱ ἐξαγωγεῖς νὰ δώσωσιν εἰς τὴν Προνομιοῦχον Ἑταιρείαν, θὰ ἐγίνετο ὀκτάδραχμον, ἐκ τοῦ ποσοῦ δὲ τούτου θὰ εἶχεν ἐπὶ τῇ βάσει ἐξαγωγῆς 340 χιλιάδων λιτρῶν, 340 χιλιάδας κέρδος. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ ὅτι δὲν ἐχρησιμοποιήθη κατὰ τοιοῦτον τρόπον παραγωγικὸν ὑπὲρ τῆς Προνομιούχου τὸ δάνειον τῆς ἐκριζώσεως, ἀλλὰ κατετέθη τὸ χρῆμα εἰς τὴν Τράπεζαν τῶν Ἀθηνῶν μὲ τόκον 1½%, καθ’ ὃν χρόνον ἡ Προνομιοῦχος ἐπλήρωσεν ἐπὶ τοῦ ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου τοῦ δανείου 5%, ἐπὶ δὲ τοῦ πραγματικοῦ 6% καὶ ὑφίστατο τὴν κολοσσαίαν κατ’ ἔτος ζημίαν πρὸς ὄφελος τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν ἢ μᾶλλον διὰ νὰ παρατείνῃ τὴν ζωὴν αὐτῆς. Δὲν εἶναι δὲ μόνον τὸ ποσὸν τὸ ἐκ τοῦ δανείου τῆς ἐκριζώσεως, τὸ ὁποῖον ἔχει κατατεθῆ εἰς τὴν Τράπεζαν Ἀθηνῶν, ἀλλ’ ὅλα τὰ κεφάλαια τῆς Προνομιούχου ἑταιρείας ἦσαν καὶ εἶναι κατατεθειμένα εἰς τὴν Τράπεζαν Ἀθηνῶν μὲ τόκον τόσον ἀσήμαντον 1–1½%, ἐπὶ τῇ δικαιολογίᾳ ὅτι ἦσαν ἀπαιτητὰ εἰς πρώτην ζήτησιν, διότι ἦτο δυνατὸν νὰ χρειασθῶσιν εἰς περίπτωσιν ὑπερπαραγωγῆς, ἐνῷ κατ’ οὐδένα λόγον ἦτο δεδικαιολογημένη ἡ τοιαύτη μέριμνα. Ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλου προσθέτου ὅρου ἡ Προνομιοῦχος Ἑταιρεία ἀνέλαβε νὰ χορηγῇ χλωρὰν σταφίδα εἰς τὴν ἑταιρείαν τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων καὶ ταύτην ἀντὶ δραχ. 31.50, ἐνῷ ἀγοράζει ταύτην πρὸς 115 δραχ. καὶ ὑφίστατο καὶ τὴν ἐπὶ πλέον αὐτὴν ζημίαν 83.50 δραχ. κατὰ χιλιόλιτρον καὶ ἑπομένως διὰ χορηγίαν 17.000.000 λιτρῶν τὰς ὁποίας ἔδωκεν εἰς τὴν ἑταιρείαν ἐπὶ ἓν ἔτος ὑπέστη ζημίαν 1½ ἑκατομμυρίου. Διὰ τοῦτο καὶ ἐνδιαφέρεται ἡ ἑταιρεία τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων, ὅπως ὁλόκληρον τὸ παρακράτημα ἐνεργῆται εἰς χλωρὰν σταφίδα, διότι θὰ ἀγοράζῃ, δυνάμει τῆς συμβάσεως τὴν ὁποίαν ἔχει μὲ τὴν Προνομιοῦχον ἑταιρείαν, μὲ 31,50 δρ. τὸ χιλιόλιτρον. Οὕτως ἔχει ἡ κατάστασις τῆς Προνομιούχου Ἑταιρείας. Ἡ Ἑταιρεία τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων πραγματοποιεῖ, δυνάμει τῆς συμβάσεως καὶ τῶν διαφόρων ἄλλων ὅρων μερίσματα κολοσσαῖα 18% ὑπὲρ τῶν μετόχων. Ἡ Οἰνοπνευματοποιητικὴ Ἑταιρεία τοῦ Πειραιῶς πραγματοποιεῖ καὶ αὕτη κολοσσαῖα κέρδη, τὰ ὁποῖα καὶ αὐτὰ εἶναι εἰς βάρος τῆς Προνομιούχου Ἑταιρείας. Ἡ Τράπεζα Ἀθηνῶν διὰ τῆς καταθέσεως παρ’ αὐτῇ τοῦ κεφαλαίου τῆς Προνομιούχου Ἑταιρείας καὶ διὰ τοῦ ποσοῦ τοῦ δανείου τῆς ἐκριζώσεως, κερδίζει τὴν διαφορὰν τοῦ τόκου, εἰς τρόπον ὥστε ὅλαι αἱ ἄλλαι Ἑταιρίαι πλουτίζουσιν εἰς βάρος τῆς Προνομιούχου, ἡ ὁποία ἂν διῳκεῖτο ὄχι ἐξόχως ἀλλ’ ἀνθρωπίνως καὶ ὄχι τόσον πολὺ ἀνοήτως, δὲν θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ ἔλθῃ ἡ Κυβέρνησις ἐπίκουρος, ὅπως δοθῇ τὸ ἀσήμαντον μέρισμα τῶν 4% εἰς τοὺς μετόχους. Δὲν ἀρκεῖ τοῦτο. Ἐμεγαλύνθη ἡ Ἑλλάς. Ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία πρόθυμος νὰ παράσχῃ καὶ ἄλλα δικαιώματα εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων, ἀπαγορεύει τὴν κατασκευὴν οἰνοπνεύματος δι’ ἀμβύκων εἰς τὰς νέας Χώρας καὶ ἑπομένως ἡ Οἰνοπνευματοποιητικὴ Ἑταιρεία δύναται νὰ αὐξήσῃ τὸ ποσὸν τοῦ οἰνοπνεύματος τὸ ὁποῖον παράγει. Σημειωτέον ὅτι ἡ Οἰνοποιητικὴ Ἑταιρεία, ἡ ὁποία, ὡς εἶπον, ἀγοράζει 15.000.000 λιτρῶν σταφίδος κατ’ ἔτος ἐκ τῆς Προνομιούχου ἑταιρείας, ὄχι μόνον τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν δύναται νὰ καταναλώσῃ ἐν τῇ ἐσωτερικῇ ἀγορᾷ, ἀλλὰ μετὰ τὴν ἐπέκτασιν τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ προνομίου τὸ ὁποῖον ἐδόθη εἰς αὐτήν, νὰ πωλῇ ἀποκλειστικῶς αὕτη οἰνόπνευμα δι’ ἐντοπίαν χρῆσιν καὶ κατόπιν τοῦ ἀπαγορευτικοῦ δασμοῦ διὰ τὸ οἰνόπνευμα τὸ εἰσαγόμενον ἔξωθεν, ἡ Οἰνοποιητικὴ Ἑταιρεία δύναται νὰ καταναλώσῃ 40.000.000 λιτρῶν σταφίδος κατ’ ἔτος, ὥστε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὸ ἥμισυ σχεδὸν τοῦ παρακρατήματος νὰ καταναλίσκεται πρὸς κατασκευὴν τοῦ οἰνοπνεύματος. Ἐπειδὴ δὲ εἶναι γνωστὸν ὅτι ἓν χιλιόλιτρον σταφίδος παράγει 118 ὀκάδας οἰνοπνεύματος καὶ 12 ὀκάδας τρυγίας, τὸ οἰνόπνευμα δὲ τιμᾶται 2 καὶ 55 ἐξ ὧν 1 καὶ 20 εἶναι ὁ φόρος, ἔχει κέρδος ἐξ ἑκάστης μὲν ὀκᾶς οἰνοπνεύματος 1 καὶ 35 ἐξ ἑκάστης δὲ ὀκᾶς τρυγίας 80 λεπτά. Τὸ σύνολον ἑπομένως τοῦ κέρδους ἐξ ἑκάστου χιλιολίτρου σταφίδος εἶναι 132 δραχμαί. Ἐπειδὴ δὲ πληρώνει εἰς τὴν Προνομιοῦχον ἑταιρείαν μόνον 60, μένουσιν εἰς αὐτὴν 72 δραχ. κέρδος κατὰ χιλιόλιτρον. Σημειωτέον ὅτι τὰ ἔξοδα τῆς παραγωγῆς τοῦ οἰνοπνεύματος εἶναι 15 δραχμαί, ἡ μεταφορὰ σταφίδος 10 καὶ τὰ ἔξοδα τῆς πωλήσεως ἄλλαι 10· ὥστε ἡ Ἑταιρεία ἐπιβαρύνεται μὲ δρχ. 35 κατὰ χιλιόλιτρον. Αὐτὰ τὰ κολοσσαῖα κέρδη ἐξασφαλίζει ἡ Οἰνοπνευματοποιητικὴ Πειραιῶς λόγῳ τῆς ἐγκληματικῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Προνομιούχου καὶ λόγῳ τῆς ἀνεκτικότητος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐπεκτείνῃ τὸ μονοπώλιον αὐτὸ τῆς κατασκευῆς τοῦ οἰνοπνεύματος εἰς τὰς νέας χώρας. Ἔρχεται τώρα ἡ Ἑταιρεία τῶν Οἴνων, ἡ ὁποία πραγματοποιεῖ καὶ αὕτη κέρδη 75 δραχμῶν ἐφ’ ἑκάστου χιλιολίτρου σταφίδος τὸ ὁποῖον μετασκευάζει εἰς οἴνους ἀποστελλομένους εἰς τὸ ἐξωτερικόν· ὥστε ἂν ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν τὰ κολοσσαῖα κέρδη τὰ ὁποῖα πραγματοποιοῦνται ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας Οἴνων καὶ τῆς Οἰνοπνευματοποιητικῆς Πειραιῶς, θὰ εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ συμπεράνωμεν ὁπόσαι εἶναι αἱ ζημίαι τὰς ὁποίας ὑφίσταται κατ’ ἔτος ἡ Προνομιοῦχος, πωλοῦσα εἰς αὐτὰς τὴν σταφίδα εἰς ἐξευτελιστικὰς τιμάς. Ἀλλὰ τὰ κακὰ ἐγένοντο. Ἂν εἶναι ἔργον τῆς δικαιοσύνης νὰ καταδιώξῃ τοὺς ἐγκληματίας, αὐτὸ εἶναι ἄλλο ζήτημα. Σήμερον συζητοῦμεν μέτρα τῆς Κυβερνήσεως πρὸς περίθαλψιν πλέον τῶν μετόχων τῆς Προνομιούχου, ἀφοῦ αὐτοὶ οἱ ἴδιοι δὲν ἦσαν εἰς θέσιν νὰ γίνωσι πλούσιοι, ἀλλ’ ἔθεσαν τοὺς λύκους νὰ φυλάξωσι τὰ πρόβατά των. Εὐτυχῶς αὐτὰ παρῆλθον καὶ τὰ γινόμενα οὐκ ἀπογίνονται. Ἡ Κυβέρνησις ὅμως εὑρίσκεται εἰς τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐξαγοράσῃ ἐντὸς ἑνὸς ἔτους τὸ προνόμιον τὸ ὁποῖον ἔχει δώσει εἰς τὴν Προνομιοῦχον, οἱ μέτοχοι δὲ προσεφέρθησαν καὶ πρότερον νὰ ἔλθωσιν εἰς συμβιβασμὸν μὲ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως αὐτὴ ἐξαγοράσῃ τὸ προνόμιόν των. Ἀλλ’ ἂς ἀφήσωμεν τὴν Ἑταιρείαν νὰ ἀποθάνῃ φυσιολογικῶς. Ἡ Κυβέρνησις δύναται καὶ ὀφείλει μετὰ ἓν ἔτος νὰ ἐξαγοράσῃ τὸ προνόμιον αὐτὸ ἂν ὄχι δι’ ἄλλον λόγον, πάντως ὅμως ὅπως ῥυθμίσῃ τὰ τῆς Προνομιούχου διαφορετικά.

§41Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν νομίζετε ὅτι, ἂν ἐξαγοράσῃ τὸ προνόμιον ἡ Κυβέρνησις, θὰ εὑρεθῇ διάδοχος τῶν ὑποχρεώσεων τῆς Ἑταιρείας ὑποχρεωτικῶς, ἐνῷ ἂν ἡ Ἑταιρεία κηρυχθῇ ἔκπτωτος....

§42Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἂν διαλυθῇ ἡ Ἑταιρεία δὲν γεννᾶται τὸ ζήτημα. Ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς ἐξαγορᾶς τοῦ προνομίου αἱ συμβάσεις πίπτουσιν. Ἡ μία μάλιστα μετὰ τῆς Οἰνοπνευματοποιητικῆς Πειραιῶς εἶναι ἀθέμιτος, καὶ πρέπει νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν δικαιοσύνην ὅπως κριθῇ ἄκυρος ἡ σύμβασις καὶ ἀναλάβωσιν οἱ μέτοχοι τῆς Προνομιούχου τὰ κέρδη τὰ προκύψοντα διὰ τῆς ἀγορᾶς τῶν ἑκατομμυρίων λιτρῶν, τὰ ὁποῖα ἠγόρασεν ἡ Οἰνοποιητικὴ πρὸς 60 δραχμὰς κατὰ χιλιόλιτρον ἀντὶ τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον ἦτο διατεθειμένη νὰ προσφέρῃ ἡ ἀγορά. Ὁ θεσμὸς εἰς χεῖρας τῆς Κυβερνήσεως ἢ τῆς Ἑταιρείας, ἣν ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ συστήσῃ δι’ οἱωνδήποτε προσώπων θέλει, δύναται νὰ ἀποφέρῃ κέρδη κολοσσιαῖα, εἰς τρόπον ὥστε καὶ ὁ θεσμὸς νὰ εἶναι βιώσιμος καὶ πρόξενος ἀγαθῶν μεγάλων νὰ γίνῃ εἰς τὴν κοινωνίαν, καὶ ἀντὶ νὰ εἶναι ἀντιπαθέστατος διὰ τὸν παραγωγόν, νὰ εἶναι πραγματικῶς εὐεργετικός, ὅπως ἠλπίσθη ὅτε ἱδρύετο ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας. Ἀντὶ δὲ νὰ σκέπτηται ἡ Κυβέρνησις, ὅπως δώσῃ εἰς τὴν Ἑταιρείαν 400.000 ἢ περισσοτέρας ἵνα ἐξασφαλισθῇ ποσὸν 4% μέρισμα εἰς τὴν Προνομιοῦχον, πρέπει νὰ ἀπαλλάξῃ αὐτὴν τῶν ὑποχρεώσεών της καὶ τότε ἡ τοιαύτη της ἐπέμβασις, ἡ τοιαύτη παροχὴ πρέπει νὰ ἐκτιμηθῇ οὐχὶ εἰς 400.000, ἀλλὰ εἰς ἑκατομμύρια καὶ πολλὰ τοιαῦτα. Σημειωτέον ὅτι αἱ δύο αὐταὶ ἑταιρεῖαι, Ἑταιρεία Οἴνων καὶ Οἰνοποιητική, στρέφονται περὶ τὰ αὐτὰ πρόσωπα, ἰδιαίτεραι δὲ συμβάσεις κανονίζουσι τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως, τὸ ὁποῖον ἔχουσιν ἑκατέρα τούτων ἐπὶ τῆς Προνομιούχου.

§43Γ. ΚΑΤΣΙΜΠΙΡΗΣ. Ἔχετε τὰ συμβόλαια;

§44Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ποῦ νὰ τὰ ἔχω; Εἶναι γνωστὰ ὅμως.

§45Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὰ συμβόλαια κατετέθησαν ἄλλως τε.

§46Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Τὰ ἴδια πρόσωπα εἶναι, τὰ ὁποῖα ἔχουσι μονοπωλήσει τὰς ἐπιχειρήσεις καὶ παχύνονται ἀπὸ τὸν ἱδρῶτα τοῦ λαοῦ.

§47Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει μέτοχος τῆς Ἑταιρείας Πειραιῶς εἶναι ὁ Γενικὸς Γραμματεύς, ἡ διευθύνουσα μηχανὴ τὴν Προνομιοῦχον, ὁ κ. Γαλανόπουλος, περὶ τούτου δὲ δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ἑπομένως αἱ συμβάσεις αὗται εἶναι λῃστρικαί, δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία.

§48ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Δὲν νομίζετε ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ μία διάκρισις μεταξὺ τῶν συμβάσεων τῆς Ἑνιαίας καὶ τῆς Ἑταιρείας τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων καὶ τῆς Ἑνιαίας μετὰ τῆς Ἑταιρείας Πειραιῶς; Διότι τὸ μὲν πρῶτον συμβόλαιον μὲ τὴν Οἰνοποιητικὴν δὲν εἶναι βεβαίως ἠθικῶς ἄμεμπτον, τὸ δὲ ἄλλο ὄχι.

§49Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τὸ μὲν ἓν εἶναι ἀνήθικον καὶ ἐπιζήμιον, τὸ δὲ ἄλλο εἶναι ἠθικὸν ἀλλὰ ἐπιζημιώτερον. Ἡ ἑταιρεία τῶν Οἴνων, διὰ τοῦ συμβολαίου τὸ ὁποῖον ἔχει κάμει, ἐξασφαλίζει κέρδη περισσότερα, ἀλλὰ δὲν περιωρίσθη εἰς τὰ κέρδη ταῦτα. Ἐπειδὴ ἀπέμενε μέσον τι νὰ κερδήσωσι καὶ οἱ ἄλλοι ἐν Ἑλλάδι πρὸς ἐξαγωγὴν οἴνων, αἱ δύο αὗται ἑταιρεῖαι συνεφώνησαν, ὅπως καὶ τὸ κέρδος αὐτὸ καταπνίξωσιν. Εἶναι γνωστόν ὅτι ἡ εἰσαγωγὴ οἰνοπνεύματος ἀπαγορεύεται, ἡ εἰσαγωγὴ ὅμως οἰνοπνεύματος μέχρι 18 βαθμῶν ἐπιτρέπεται ὑπὸ διαμετακόμισιν πρὸς ἐξαγωγὴν οἴνων, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐξαχθῇ οἶνος πρέπει νὰ ἔχῃ οἰνόπνευμα 13 βαθμῶν· τὸ ἐξωτερικὸν οἰνόπνευμα δύναται νὰ δίδῃ μόνον 10, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ δὲ ἡ ἄλλη οἰνοπαραγωγὴ τὴν διαφορὰν νὰ ἐνισχύσῃ τὸν ἐξαγόμενον οἶνον, ὅπως γίνῃ 23 βαθμῶν, ἔχει ἀνάγκην ἀγορᾶς οἰνοπνεύματος τὸ ὁποῖον παράγει μόνον ἡ Οἰνοποιητική, ἀλλ’ ἡ Ἑταιρεία δὲν προσφέρει εἰς αὑτὴν τοιοῦτον οἰνόπνευμα καὶ ἑπομένως ἡ Ἑταιρεία τῶν Οἴνων ἔχει τὸ μονοπώλιον τῆς ἐξαγωγῆς οἴνων. Θεωρεῖτε ὅτι δὲν εἶναι ἀνήθικος ἡ σύμβασις αὕτη μεταξὺ τῆς μιᾶς Ἑταιρείας καὶ τῆς ἄλλης; Αὐτὸν τὸν λόγον εἶχον αἱ συμβάσεις μετὰ τῆς Προνομιούχου, νὰ καταπνίξωσι πᾶσαν ἄλλην παραγωγήν, νὰ ἐμποδίσωσι τὴν ἐξαγωγὴν οἴνων παρὰ πάσης ἄλλης ἑταιρείας καὶ νὰ μείνῃ ἡ μὲν μὲ μονοπώλιον κατασκευῆς οἰνοπνεύματος, ἡ δὲ ἄλλη μὲ μονοπώλιον ἐξαγωγῆς οἴνου. Εὐτυχῶς, ὡς εἶπον πρὸ ὀλίγου, ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκεται εἰς τὴν εὐχέρειαν νὰ ἀποκτήσῃ αὐτὴ τὸν ὀργανισμὸν αὐτὸν καὶ ἀπὸ νεκρὸς ὅπως εἶναι νὰ δώσῃ εἰς αὐτὸν ζωὴν καὶ ζωὴν ἄφθονον.

§50Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Συσκεπτόμεθα νὰ ἐλευθερώσωμεν τοὺς κολλήγας τῆς Θεσσαλίας καὶ μὲ αὐτὰς τὰς Ἑταιρείας ἔχομεν κάμει κολλήγας ὅλην τὴν σταφιδοπαραγωγήν.

§51Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐάν τις ὑπολογίσῃ σήμερον, μετὰ βίον ὀκτὼ ἐτῶν τῆς Προνομιούχου, δύναται νὰ συμπεράνῃ ἐπακριβῶς ποία δύναται νὰ εἶναι ἡ τύχη της ὅταν διαχειρίζηται ἀπὸ τιμίους ἀνθρώπους, ὄχι ἱκανούς, ἁπλῶς τιμίους ἀνθρώπους, ἀνθρώπους ἔχοντας συνείδησιν τῶν πράξεών των.

§52Γ. ΚΑΤΣΙΜΠΙΡΗΣ. Καὶ νὰ μὴ ἠξεύρωσι πολλὰ γράμματα, νὰ μὴ κάμνωσι τερτίπια.

§53Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν βλάπτουσι τὰ γράμματα. Τὰ τερτίπια βλάπτουσι. Νὰ μὴ εἶναι χρηματισταί. Ἡ Προνομιοῦχος ἔχει ἐκ τοῦ μέσου ὅρου τῆς παραγωγῆς τῆς σταφίδος ἀσφαλισθῆ κατὰ τῆς ὑπερπαραγωγῆς μὲ τὸ ἑπτάδραχμον τὸ ὁποῖον εἰσπράττει κατὰ χιλιόλιτρον, τὸ ποσὸν δὲ αὐτὸ ἀπεδείχθη ἐπαρκὲς ὅπως ἀντικρύσῃ τὰς ἐνδεχομένας ὑπερπαραγωγὰς τῆς σταφίδος, ὅτε αὐτὴ εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ ἀγοράσῃ πᾶν πλεόνασμα. Ἀλλὰ τὸ παρακράτημα 35% τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ Προνομιοῦχος καὶ τὸ ὁποῖον κατὰ μέσον ὅρον πρέπει νὰ ὑπολογισθῇ κατ’ ἔτος εἰς 85. ἑκατομ. λιτρῶν, ἐὰν πωληθῇ εἰς τὰς δύο αὐτὰς Ἑταιρείας, ἀλλὰ Ἑταιρείας οὐχὶ ἐχούσας τὰ ἰδιαίτερα δικαιώματα, θὰ ἀποφέρῃ ποσὰ τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ὑπολογισθῶσι τὰ μὲν 40 ἑκατομ. τὰ ὁποῖα δύναται νὰ καταναλώσῃ ἡ Ἑταιρεία ἡ Οἰνοποιητικὴ ἢ οἱαδήποτε ἄλλη ἑταιρεία — καὶ πρέπει μᾶλλον πολλαὶ ἑταιρεῖαι νὰ ἔχωσι τὴν εὐχέρειαν αὐτήν, ἀφοῦ ἡ χώρα καταναλίσκει οἰνόπνευμα 40 ἑκατομ. λιτρῶν σταφίδος καὶ τὸ καταναλίσκει διὰ διαφόρους της ἀνάγκας — ἡ σταφὶς αὕτη ἠδύνατο νὰ πωληθῇ ἐπὶ τοῦ παρόντος μὲν ἀντὶ 90 δραχμῶν, ὅπως βεβαιοῦσιν ὅλοι οἱ ἐνδιαφερόμενοι καὶ ὅπως ἀπέδειξαν αἱ δημοπρασίαι, βραδύτερον δὲ ἴσως καὶ πολὺ περισσότερον, ὥστε φυσιολογικῶς νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἐξίσωσις μεταξὺ τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς καταναλώσεως. Τὸ ποσὸν τῶν 40 ἑκατομμυρίων, τὸ ἥμισυ σχεδὸν τῆς παρακρατήσεως, δύναται νὰ πωληθῇ πρὸς 90 δραχ., ἵνα μὴ εἴπω ἑκατόν, τὸ δὲ ὑπόλοιπον, τὸ ὁποῖον δίδεται εἰς τὴν ἑταιρείαν τῶν Οἴνων, δύναται νὰ πωληθῇ πρὸς 60 δρχ. καὶ νὰ ἔχῃ κέρδη μεγάλα ἡ Ἑταιρεία, δύναται νὰ πωληθῇ μόνον πρὸς 42 δραχμάς, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ὑπάρχωσι κέρδη, 334.000,000 εἰς τρόπον ὥστε ὅλα τὰ κέρδη ν’ ἀνέρχωνται εἰς ὀκτὼ ἑκατομμύρια κατ’ ἔτος. Ὅταν δὲ ἀπαλλαχθῇ καὶ ὅλων τῶν ζημιῶν, τὰς ὁποίας ὑφίσταται καὶ τοῦ δανείου τῆς ἐκριζώσεως, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἠδύνατο νὰ ἐπιβάλῃ εἰς αὐτὴν νὰ τὸ ἐνδύσῃ εἰς χρεώγραφα τοῦ Κράτους ἢ εἰς ἐκεῖνα ἐκεῖ τῶν συναλλαγματικῶν, τὰ ὁποῖα ἔδιδον τόκον 7 καὶ ½% ἀντὶ νὰ δίδωσιν ἓν καὶ ½%, ὅπως ἔδιδον εἰς τὴν Τράπεζαν, καὶ μόνον ἐκ τοῦ δανείου τῆς ἐκριζώσεως θὰ ἔχῃ διαφορὰν τόκου 6%· ἑπομένως 600,000 κατ’ ἔτος. Ὥστε μόνον, κύριε Πρόεδρε, τῆς Κυβερνήσεως, μία πρᾶξις τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἐξησφάλιζεν εἰς αὐτὴν πολὺ περισσότερον κατ’ ἔτος ἀπὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρόκειται σήμερον νὰ χαρίσῃ ἡ Κυβέρνησις.

§54ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν ἦτο δυνατόν.

§55Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν ἦτο δυνατόν, διότι θὰ ἐκλόνιζε τὴν Τράπεζαν τῶν Ἀθηνῶν.

§56Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Καὶ τώρα ἔχει 2%.

§57Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Καὶ τώρα ἔχει 2%. Ἐὰν δὲν πρέπει νὰ ληφθῶσιν αἱ καταθέσεις ἀπὸ τὴν Τράπεζαν τῶν Ἀθηνῶν, θὰ ἦτο δεδικαιολογημένον νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὴν Τράπεζαν Ἀθηνῶν νὰ πληρώσῃ τόκον πολὺ μεγαλύτερον, καὶ νὰ ζήσῃ καὶ ἡ Τράπεζα Ἀθηνῶν, ὅπως εὔχομαι νὰ ζήσῃ καὶ νὰ προοδεύσῃ, ἀλλ’ ὄχι δαπάναις τῆς Οἰνοποιητικῆς, ἀλλὰ δαπάναις τῶν μετόχων της, οἱ ὁποῖοι ἔπταισαν, διότι τοιούτους διοικητὰς ἔθεσαν πρὸς διαχείρισιν τῆς περιουσίας αὐτῶν. Μόνον ἐκ τοῦ κεφαλαίου της σήμερον καὶ τοῦ περισσεύματος τοῦ δανείου δύναται ν’ ἀποκτήσῃ πρόσοδον ἀρκετὴν ἡ Προνομιοῦχος, ὥστε νὰ δώσῃ μερίσματα ἄνευ τῆς ἐπικουρίας τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ εἶπον, ὅτι λῃστεύεται πανταχόθεν ἡ Ἑταιρεία αὐτή, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ κινῇ τὸν φθόνον ὡς κερδίζουσα καταπληκτικῶς καὶ ὄχι νὰ παρουσιάζηται ἐνώπιον ἡμῶν ὡς ζημιωθεῖσα ἕνεκα τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας ἀνέλαβεν ἀπέναντι τῆς σταφιδοπαραγωγῆς. Ἡ σταφιδοπαραγωγὴ ἔθρεψεν αὐτὴν ἀφθόνως, ἀλλ’ ἐξεμύζησαν αὐτὴν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐτάχθησαν νὰ τὴν διοικήσωσι. Δὲν πταίει ὁ θεσμός· ὁ θεσμὸς εἶναι ἀθῷος. Ὁ θεσμὸς ἐξησφάλιζε κέρδη 6.000.000, τὰ κέρδη ὅμως αὐτὰ διεσκορπίσθησαν, διότι εἶχον συμφέρον πρὸς τοῦτο ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐτέθησαν πρὸς φύλαξιν αὐτῶν. Αὐτὸ δὲ πρέπει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὅταν θὰ συζητήσῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀνωνύμων ἑταιρειῶν, μὴ δὲν εἶναι ἐπιβεβλημένον ἐξαιρετικῶς εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ δι’ ὀλίγα ἔτη, ὅπως, οὐδεὶς ἐκ τῶν διευθυντῶν ἢ τῶν συμβούλων μιᾶς ἑταιρείας δικαιοῦται νὰ συμμετέχῃ εἰς τὴν διοίκησιν ἄλλης.

§58Λ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀδύνατον. Πῶς τὸ λέγετε;

§59Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τὸ λέγω, διότι εἶναι ἀνάγκη ἐν Ἑλλάδι καὶ δι’ ὀλίγα ἔτη νὰ τεθῇ αὐτὴ ἡ διάταξις· διότι σήμερον τὰ τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν εὑρίσκονται εἰς χεῖρας ὀλίγων, καὶ εἶναι δυνατὸν μία ἑταιρεία νὰ λῃστεύηται ὑπὸ τῆς ἄλλης, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ διαμαρτυρηθῇ. Ἔκρινα καλὸν νὰ εἴπω αὐτά, διότι...

§60Γ. ΚΑΤΣΙΜΠΙΡΗΣ. Αὐτὰ μόνον;

§61Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Αὐτὰ τὰ ὀλίγα, ἀφήνω εἰς τοὺς ἐκ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν νὰ ἀναπτύξωσιν ὅλα τὰ ἄλλα ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα ἔγιναν, τὰ ὁποῖα καὶ ἐγὼ δὲν ἀγνοῶ, ἀγόμενος ἀπὸ μίαν ἰδέαν, ὅτι θὰ ἦτο ἔργον Ἱερεμίου νὰ κλαίῃ τις διὰ τὰ γενόμενα. Ἡ ζωὴ εἶναι μακρὰ καὶ ἡ σταφιδοπαραγωγὴ πρέπει νὰ φροντίσῃ πολὺ περισσότερον περὶ τοῦ μέλλοντος παρὰ περὶ τῶν ζημιῶν, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν εἰς τὸ παρελθόν. Ἀλλὰ γίνεται λόγος περὶ τροποποιήσεως τῆς συμβάσεως μεταξὺ τῆς Πολιτείας καὶ τῆς Προνομιούχου Ἑταιρείας αὐτῆς ὄχι ἀναδιοργανουμένης, ἀλλὰ διοικουμένης ὑπὸ τῶν αὐτῶν προσώπων. Ἀναμφιβόλως τοιαύτη σύμβασις θὰ παρατείνῃ τὰ κακά, διότι οἱ ἴδιοι ἄνθρωποι, οἱαιδήποτε συμβάσεις καὶ ἂν γίνωσι, θὰ ἐφεύρωσι τὰ μέσα διὰ τῶν ὁποίων θὰ λῃστευθῇ καὶ πάλιν αὐτὴ ἡ δυστυχὴς ἑταιρεία, ἡ ὁποία ἠτύχησε νὰ ἔχῃ μετόχους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι οὔτε ἐννοοῦσι τὸ ζήτημα οὔτε ἔμαθον ποτὲ τὴν ἀλήθειαν. Γνωρίζουσι μόνον νὰ παραπονῶνται, ὅτι δὲν λαμβάνουσι μέρισμα καὶ οὕτώ πως διὰ τῶν παραπόνων των νὰ συγκινήσωσι τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς εἰς αὐτούς, ἐνῷ θὰ ἠδύναντο οἱ ἴδιοι νὰ φροντίσωσι περὶ τῶν ἰδίων των συμφερόντων πολὺ ἐπιτυχέστερον.

§62Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὴν ποινικὴν δικαιοσύνην οἱ ἔνοχοι· οὕτω μόνον θὰ γίνῃ ἡ κάθαρσις.

§63Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τοῦτο ἀφορᾷ τὸ παρελθόν, κ. Συνάδελφε. Τὸ ζήτημα νῦν εἶναι, παρουσιαζομένης τῆς εὐκαιρίας διὰ τὴν ἑλληνικὴν Πολιτείαν, νὰ ἐξαγοράσῃ τὸ προνόμιον τῆς Προνομιούχου, ἐὰν θέλῃ νὰ σκεφθῇ νὰ παρατείνῃ ὄχι τὸν θεσμόν, διότι ὁ θεσμὸς μέχρις ἐπινοήσεως ἄλλου τινὸς φαίνεται ὅτι θεραπεύει τὰς ἀνάγκας τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, ἀλλὰ καὶ τὴν Προνομιοῦχον ὡς νῦν διοικεῖται. Ἡ Κυβέρνησις, ἀντὶ νὰ σκοτίζηται ὅπως συνάψῃ νέαν σύμβασιν καὶ παρουσιάσῃ αὐτὴν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτε θὰ εἶναι δύσκολος ἡ ἐκ τῆς συζητήσεως ἐν τῇ Βουλῇ ἀνατροπὴ τοιαύτης συμβάσεως, νὰ προβῇ εἰς τὴν σύναψιν ἄλλης συμβάσεως, νὰ θέσῃ τὸν θεσμὸν ὡς ἔχει καὶ εὑρίσκεται, ἀλλὰ ἀπηλλαγμένον ἀπὸ ὅλας τὰς πληγὰς· νὰ τὸν θέσῃ εἰς χεῖρας ἀνδρῶν οὐχὶ ἐκτάκτου ἔστω ἱκανότητος, ἀλλὰ εὐθύτητος, διότι τοιοῦτος εἶναι ὁ ὀργανισμός, ὥστε ἄνευ οὐδεμιᾶς ἱκανότητος καὶ δραστηριότητος δύναται νὰ ἐξασφαλίζῃ τόσα κέρδη ὅσα οὐδεμία ἐπιχείρησις ἐν Ἑλλάδι. (Χειροκροτήματα).

§64ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔχων ἀνάγκην νὰ κάμω εἰσήγησιν ὑποβολῆς νομοσχεδίων τινῶν, κύριοι Βουλευταί, παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ διακόψω ἐπ’ ὀλίγον τὴν συζήτησιν.

§65ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§66ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν ἐν πρώτοις νὰ ὑποβάλω σχέδιον νόμου «περὶ χορηγίας ἀδείας διὰ τὴν κατασκευὴν προσθέτων ἔργων ἐπὶ τῆς γραμμῆς τῆς ἑταιρείας τῶν ἑλληνικῶν σιδηροδρόμων». Εἶναι τὸ τμῆμα τοῦ προηγουμένου νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ἀπεσπάσθη καὶ ἀπετέλεσεν ἴδιον νομοσχέδιον. Ἐπίσης ὑποβάλλω σχέδιον νόμου «περὶ πληρωμῆς συντάξεως τῶν Ἀνακτορικῶν ὑπαλλήλων τοῦ ἀειμνήστου Βασιλέως Γεωργίου τοῦ Αʹ». Ἐν τῇ διαθήκῃ τῆς Α. Μεγαλειότητος τοῦ Βασιλέως Γεωργίου τοῦ Αʹ περιλαμβάνεται εὐχή, ὅπως τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον ἀναλάβῃ τὴν ὑποχρέωσιν τῆς ἐξακολουθήσεως τῆς πληρωμῆς τῶν καταβαλλομένων συντάξεων εἰς τοὺς Ἀνακτορικοὺς ὑπαλλήλους. Ἡ Κυβέρνησις, φρονεῖ ὅτι ὀφείλει νὰ δείξῃ εὐλάβειαν πρὸς τὴν εὐχὴν τοῦ ἀειμνήστου Βασιλέως καὶ ἐπὶ τῷ σκοπῷ τούτῳ ὑποβάλλω τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον. Ὑποβάλλω ἤδη σχέδιον νόμου «περὶ μονοπωλίου τοῦ καπνοῦ καὶ τῶν λοιπῶν μονοπωλίων τῆς Νέας Ἑλλάδος καὶ τῶν σχετικῶν ὑπηρεσιῶν δηλαδὴ τοῦ ἅλατος κτλ. Τὸ πρόβλημα τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ ἐν ταῖς νέαις ἐπαρχίαις εἶναι ἐκ τῶν προβλημάτων τῶν μᾶλλον δυσχερῶν, τὰ ὁποῖα εἶχε ν’ ἀντιμετωπίσῃ ἡ Κυβέρνησις. Ἡ λύσις τοῦ προβλήματος τούτου ἦτο δυσχερὴς ἕνεκα πολλῶν λόγων καὶ πολλῶν αἰτίων, καὶ δὴ ἐν πρώτοις διότι εἴχομεν ἐν ταῖς νέαις χώραις παραγωγὴν καπνοῦ ἀφθονωτάτην, ἡ ὁποία, καίτοι ἀποτελεῖ ἕνα τῶν κυριωτέρων πλουτοπαραγωγικῶν πόρων τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων, ὅμως παρέχει πολλὰς δυσχερείας διὰ τὴν φορολογίαν. Γνωρίζω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι, κατὰ τοὺς μᾶλλον ἐξηκριβωμένους λογαριασμοὺς ἡ παραγωγὴ τῶν διαμερισμάτων τῆς Μακεδονίας, τῶν περιελθόντων εἰς ἡμᾶς, ἀνέρχεται περίπου εἰς 13 ἑκατομμύρια χιλιογράμμων, ὧν ἡ τιμὴ ὑπολογιζομένη πρὸς 5–6 φράγκα εἶναι μᾶλλον μετρία. Ἔχομεν οὕτω ἐκ τῆς παραγωγῆς ταύτης ἀξίαν 70 ἑκατομμυρίων, ἔχομεν ὅμως προσθέτως καὶ ἐκ τῶν λοιπῶν διαμερισμάτων παραγωγὴν 1–2 ἑκατομμυρίων κοιλῶν. Ἑπομένως, τὸ σύνολον τῆς ἀξίας τῆς παραγωγῆς τῶν ἑλληνικῶν χωρῶν, περιλαμβανομένων καὶ τῶν νήσων τοῦ Αἰγαίου, ἀνέρχεται περίπου εἰς 80 ἑκατομμύρια. Οἱ ὑπολογισμοὶ αὐτοὶ δὲν δύνανται νὰ ἐλεγχθῶσιν ὡς ὑπερβολικοί. Ἔχομεν δὲ ἐπίσης διὰ νὰ λάβωμεν τὴν ἄποψιν τῆς ἐξαγωγῆς, ἀληθοῦς ἐξαγωγῆς, ἡ ὁποία περιλαμβάνει διαμερίσματά τινα μὴ περιελθόντα εἰς ἡμᾶς, ἔχομεν ἐξαγωγὴν κατὰ τὸ ἔτος 1912–1913 ἐκ Καβάλλας μὲν 13.000.000 χιλιογράμμων ἀξίας 60.000.000, ἐκ Θεσσαλονίκης δὲ 2½–3.000.000 ἀξίας 12– 15.000.000 δραχμῶν· ἑπομένως ἔχομεν ἀξίαν ἐξαχθέντος εἴδους περίπου 75.000.000 δραχμῶν.

§67ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τίνος ἔτους κ. Ὑπουργέ;

§68Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Τοῦ ἔτους 1912–1913.

§69Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Μόνον τὴν παραγωγὴν τῆς Μακεδονίας ἢ καὶ τὴν τῆς Θράκης ὑπολογίζετε;

§70Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Καὶ τῆς Θράκης διότι τὸ διαμέρισμα αὐτὸ ὑπάγεται εἰς τὴν Μακεδονίαν. Ἔχοντες παραγωγὴν οὕτω πλουσίαν, ἐννοεῖται οἴκοθεν ὁπόση πρέπει νὰ δοθῇ προσοχὴ εἰς τὸ ζήτημα τῆς φορολογίας.

§71Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε, διότι διακόπτεται ἡ συζήτησις καὶ παρεισάγεται ἄλλη συζήτησις.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐζήτησε τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς.

§73Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἐζήτησα τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς, κ. Συνάδελφε.

§74Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον γίνεται εἶναι πρωτοφανές.

§75Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ὑπαρχούσης λοιπὸν ἀφθόνου παραγωγῆς, ἐννοεῖται ὁπόση προσοχὴ πρέπει νὰ δοθῇ εἰς τὴν φορολογικὴν τακτικήν, τὴν ὁποίαν πρέπει ν’ ἀκολουθήσῃ ἡ Κυβέρνησις, διότι ἔχομεν πρὸ ἡμῶν φορολογικὸν καθεστὼς τὸ ὁποῖον λειτουργεῖ ἐπὶ μακρὰ ἔτη καὶ ἀποδίδει ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς μὴ ἱκανοποιητικά, τὸ καθεστὼς τὸ τουρκικὸν τουτέστι. Πῶς δ’ ἔχει τοῦτο; Συνήθως ἡ φορολογία τοῦ καπνοῦ εἰς τὰ διάφορα Κράτη εἶναι πρὸ πάντων ἔμμεσος φορολογία ἐπὶ τῆς καταναλώσεως, ἀναφερομένη εἰς εἶδος τὸ ὁποῖον δὲν θεωρεῖται ὡς εἶδος πρώτης ἀνάγκης. Ἐθεωρήθη λυσιτελὲς νὰ πλήττηται ἡ κατανάλωσις καὶ ἡ ἄφθονος παραγωγὴ κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον συγχρόνως. Ἐν Τουρκίᾳ δὲν ἀπέστησαν καὶ πολὺ ὀρθῶς τοῦ συστήματος τούτου τῆς φορολογίας τῆς καταναλώσεως, ἐζήτησαν δὲ νὰ ἐξασφαλίσωσι τὸ μέγιστον ὅριον τῆς εἰσπράξεως ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου Ταμείου διὰ δύο μορφῶν φορολογίας τῆς ἐπὶ τῆς καταναλώσεως καὶ τῆς ἐπὶ τῆς προσόδου τῆς παραγωγῆς ὑπὸ τὴν μορφὴν τῆς δεκάτης. Ὑπάρχει ἐπίσης καὶ ἀσήμαντός τις εἴσπραξις τέλους ἐπὶ τῆς ἐξαγωγῆς, ἡ ὁποία ὅμως ἀναφέρεται μόνη εἰς τὴν ἐξαγωγὴν καπνοῦ εἴς τινα τῶν διαμερισμάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀπεσπάσθησαν ἐκ τῆς τουρκικῆς αὐτοκρατορίας διατελοῦσιν ὅμως ἔτι ὑπὸ τὴν κυριαρχίαν της (Αἴγυπτος). Αὐτὸ εἶναι τὸ καθεστώς. Ἡ βάσις τοῦ φορολογικοῦ συστήματος αὐτοῦ εἶναι, νὰ προστατεύηται ἡ κατανάλωσις καὶ ἡ ἀντίληψις αὕτη τῆς μὴ βαρείας φορολογίας ἐπὶ τῆς καταναλώσεως ὑπῆρξεν ὀρθή, διότι ὑπαρχούσης πυκνῆς καπνοπαραγωγῆς, ὄχι μόνον εἰς ὡρισμένα διαμερίσματα ἀλλὰ σχεδὸν γενικῶς εἰς ὅλην τὴν χώραν, ἐὰν ἡ φορολογία ἐπὶ τῆς καταναλώσεως ἦτο ἄλλη, τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ἦτο ὅτι τὸ Δημόσιον οὐδὲν ἢ ἐλάχιστα θὰ εἰσέπραττεν, ἀκριβῶς διότι ἡ λαθραία κατ’ ἀναλογίαν κατανάλωσις τοῦ καπνοῦ θὰ ἦτο εὐχερεστάτη. Δι’ αὐτὸ ἡ ἔμμεσος φορολογία ἔπρεπε νὰ ἦτο ἐλαφρὰ καὶ συγχρόνως ἔπρεπε νὰ εἶναι ἐλαστική, νὰ μὴ ἔχῃ δηλαδὴ τὸ ἄτεγκτον ἐκεῖνο τῶν φορολογιῶν, αἱ ὁποῖαι ἀσπάζονται τὸ σύστημα τῆς φορολογικῆς ταινίας, κατὰ τὸ ἰδικόν μας σύστημα, τὸ ὁποῖον ἔχει μίαν φορολογίαν καὶ διαφέρει ἐκείνων τῶν συστημάτων τὰ ὁποῖα ἔχουσι πλειοτέρας διαβαθμίσεις. Ὑπάρχει ἀνάγκη ἐξ αὐτῆς τῆς φύσεως τῆς παραγωγῆς καὶ καταναλώσεως νὰ ὑπάρχῃ σύστημα ἐλαστικόν, τὸ ὁποῖον νὰ ἐπιτρέπῃ μίαν εἴσπραξιν ἐκ τῆς ἐμμέσου φορολογίας ἀρκετὰ ἱκανοποιητικήν, νὰ εἶναι ὅμως τοιαύτη ὥστε οἱ παραγωγοί, καθὼς καὶ οἱ καταναλωταί, νὰ εὑρίσκωσι τὸ συμφέρον των εἰς τὴν κατανάλωσιν καπνοῦ, ὑποστάντος ἤδη τὴν φορολογίαν καὶ τὸ σύστημα ἔχει ἐπιτευχθῆ διὰ τοῦ μονοπωλίου, ὡς τοῦτο λειτουργεῖ ἐν Τουρκίᾳ. Καὶ βλέπομεν ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν τιμολογίων τοῦ τουρκικοῦ μονοπωλίου ἡ μέση τιμὴ τοῦ πωλουμένου καπνοῦ εἶναι δρχ. 8.50 κατ’ ὀκᾶν ἀντὶ 18 δραχ. ὅση εἶναι παρ’ ἡμῖν. Παρ’ ἡμῖν δηλαδὴ ἔχομεν μίαν ἐπιβάρυνσιν τοῦ καπνοῦ 120% ἐπὶ πλέον τῆς ἐν Τουρκίᾳ ὑφισταμένης. Πῶς ὅμως κατορθοῦται τοῦτο; Κατορθοῦται ἀκριβῶς διὰ τῶν διαβαθμίσεων τῶν πολλῶν τῶν καπνῶν τῶν καταναλισκομένων καὶ πωλουμένων ἀπὸ 3.20 μέχρι 80 φράγκων κατ’ ὀκᾶν. Αἱ 3.20 κατ’ ὀκᾶν διατίθενται πρὸ πάντων εἰς τὰ διαμερίσματα ἐκεῖνα τὰ καπνοπαραγωγά, τὰ ὁποῖα, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ καπνίσωσι καπνὸν φορολογούμενον διὰ τέλους βαρυτέρου, ἁπλούστατα θὰ κατώρθουν νὰ καπνίζωσιν ἐκ τοῦ καπνοῦ τοῦ μὴ τεθέντος εἰς οὐδεμίαν φορολογίαν. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν εἴχομεν τὴν μονοπωλιακὴν πώλησιν τοῦ καπνοῦ, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ εἴχομεν φορολογίαν, ἀποδίδουσαν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου Ταμείου ὡρισμένην πρόσοδον ἱκανοποιητικήν, οἵαν ἀξιοῦμεν ὅτι πρέπει ἓν τοιοῦτον εἶδος νὰ ἀποδίδῃ, διότι ἐκ τῶν παρατηρήσεων προκύπτει ὅτι μεταξὺ τοῦ φόρου τῆς καταναλώσεως, ὑπάρχοντος τοῦ συστήματος τοῦ ἐλευθέρου συναγωνισμοῦ, καὶ μονοπωλίου, ὑπάρχει πάντοτε διαφορὰ ἐπιβαρύνσεως φορολογικῆς 80– 120%. Βλέπομεν ὅτι ὁ καπνὸς ἐδῶ πωλεῖται ἀντὶ 22– 27 δραχμῶν κατ’ ὀκᾶν εἰς σιγαρέτα, ὁ δὲ καπνὸς ὁ κεκομμένος ἀντὶ 16–18· ὁ φόρος εἶναι 12.40· ἑπομένως ἔχομεν μίαν διαφορὰν μεταξὺ 75–120% πλέον τοῦ ἐν Τουρκίᾳ φόρου. Τοῦτο δὲ ἐξηγεῖται, διότι εἰς τὴν διαφορὰν αὐτὴν τῶν 75–120% περιλαμβάνονται τὰ ἔξοδα τῆς ἀγορᾶς τῆς παραγωγῆς, τῆς κατασκευῆς κ.τ.λ. καὶ τὸ κέρδος τὸ βιομηχανικόν, τοῦ καπνοπώλου, τὸ προστιθέμενον εἰς τὸν φόρον. Ἀλλ’ ὑπαρχούσης αὐτῆς τῆς διαφορᾶς, τῆς ἀποστάσεως μεταξὺ τοῦ φόρου καὶ τῆς τιμῆς τοῦ μονοπωλίου, ἔχομεν τιμὰς αἱ ὁποῖαι εἶναι τόσον μεγάλαι ὥστε ὁ φορολογούμενος ὑποχρεοῦται εἰς δαπάνην κατὰ πολὺ ἀνωτέραν τῆς τοῦ μονοπωλίου, ὁ δὲ φόρος, ἐκεῖνο δηλαδὴ τὸ ὁποῖον περιέρχεται εἰς τὸ Δημόσιον εἶναι σχετικῶς μικρόν. Ὑπὸ τὸ σύστημα τοῦ μονοπωλίου εἶναι δυνατὸν ἀκριβῶς αὐτὴ ἡ διαφορά, ἡ ὁποία ὑπάρχει τοῦ βιομηχανικοῦ κέρδους, νὰ σμικρυνθῇ κατὰ τὸ δυνατόν, χάριν δ’ αὐτῆς τῆς σμικρύνσεως ἡ ὁποία εἶναι ἐμπορική, δύναται νὰ ἐπιτύχῃ τὸ μονοπώλιον ποικιλίαν τιμῶν καὶ νὰ ἔχωμεν οὕτω μίαν μέσην τιμὴν ἡ ὁποία νὰ εἶναι 8 καὶ 50 ἀντὶ νὰ εἶναι 18 δραχμῶν κατ’ ὀκᾶν.

§76Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ἔχετε ὑπολογίσει τὴν διαφορὰν τοῦ βιομηχανικοῦ κέρδους;

§77Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἐν τῇ Παλαιᾷ Ἑλλάδι, σᾶς εἶπον ὅτι ἡ διαφορὰ αὕτη κυμαίνεται μεταξὺ 75 ἕως 120.

§78Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Διὰ τὴν Νέαν Ἑλλάδα.

§79Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἔχει γίνῃ μία μελέτη, ἥτις ὅμως εἶναι αὐθαίρετος.

§80Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ἐὰν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀνακοινωθῶσι καὶ ταῦτα.

§81Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Δὲν δύναμαι νὰ κάμω τοιαύτην ἀνακοίνωσιν, διότι εἶναι μᾶλλον στοιχεῖα κρίσεως παρὰ δεδομένα. Δὲν εἶναι δυνατὴ μία ἀκριβὴς ἐκτίμησις τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ. Λέγω μόνον ὅτι ὑπὸ τὸ σύστημα τῶν μονοπωλίων δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τὴν χαμηλὴν αὐτὴν μέσην τιμὴν τῆς καταναλώσεως, νὰ ἔχωμεν δὲ προσέτι καὶ ἐξ ἄλλου ἐσόδου ἱκανοποιητικὴν εἴσπραξιν διὰ τὸ δημόσιον ταμεῖον, τὸ ὁποῖον ἔχει παραλλήλως καὶ τὸν φόρον ἐκ τῆς παραγωγῆς, λειτουργίαν ἀμέσου φόρου ἐπὶ παραγομένου καπνοῦ, ἡ ἄμεσος δὲ αὕτη φορολογία ἐν Τουρκίᾳ, ἡ ὑπὸ τὴν μορφὴν τῆς δεκάτης παρουσιαζομένη, εἶναι κατ’ ἀκρίβειαν οὐχὶ 10, ἀλλ’ 11½%. Ἡ φορολογία αὐτή, ἡ ὁποία ἀποδίδει ἀξιολογωτάτην εἴσπραξιν εἶναι δικαιοτάτη, διότι πλήττει ἀκριβῶς πρόσοδον, ἡ ὁποία εἶναι πολλὴ μεγάλη καὶ ἡ ὁποία θὰ διέφευγεν ἐντελῶς πᾶσαν φορολογίαν, ἐφ’ ὅσον θὰ ἐπρόκειτο νὰ ἔχητε μόνον τὴν φορολογίαν τοῦ καταναλισκομένου καπνοῦ. Ἔχομεν ἐπὶ τῇ ὑποθέσει 1.250.000 χιλιογράμμων καταναλισκώμενον καπνὸν ἐν τῷ τόπῳ κατὰ πᾶσαν πρόβλεψιν, ἔχομεν δὲ ἐξαγωγὴν καπνοῦ 13.000.000 χιλιογράμμων. Ἑπομένως, αὐτὸ ὅλον τὸ ποσὸν θὰ διέφευγε τὴν φορολογίαν. Διὰ τῆς φορολογίας τῆς ἐπὶ τῆς προσόδου ἀκριβῶς πλήττομεν μίαν πρόσοδον δικαιότατα πληττομένην. Συγχρόνως ὅμως, ὡς ἐκ τῆς φύσεως τοῦ εἴδους τὸ ὁποῖον ἐξάγεται ὡς εἶδος καὶ καταναλίσκεται ἀλλαχοῦ, ἡ μορφὴ τῆς δεκάτης δὲν ἐνοχλεῖ τὸν παραγωγόν, διότι γίνεται μὲν ἡ καταβολὴ αὐτῆς εἰς εἶδος ἐπὶ τοῦ παραχθέντος καπνοῦ, ἀλλ’ ἔχει οἱονεὶ ἐμμεσοποιηθῇ ὁ ἄμεσος αὐτὸς φόρος καταβαλλόμενος κατ’ οὐσίαν ὑπὸ τοῦ ἐμπόρου καὶ κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς μεταφορᾶς τοῦ εἴδους ἀπὸ τοῦ παραγωγοῦ εἰς τὸν ἔμπορον καὶ διὸ ἐκπιπτομένου τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς τιμῆς. Ἐπειδὴ δὲ ἡ τιμὴ αὕτη ποικίλλει καὶ κατὰ τὰ τελευταῖα δέκα ἔτη παρουσιάζει ἐμφανῆ ῥοπὴν πρὸς τὰ ἄνω, ὁ φόρος αὐτὸς καταβάλλεται πραγματικῶς μόνον ὑπὸ τοῦ ἐμπόρου, ἀφαιρούμενος ἀπὸ τοῦ τιμήματος, τὸ ὁποῖον καταβάλλει ὁ παραγωγός. Πράγματι ὅμως ἡ καταβολὴ εἶναι προσωρινή, ἐπιπίπτει δὲ ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ καταναλωτοῦ τοῦ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ εὑρισκομένου, ὅστις πληρώνει τὸν καπνὸν πολὺ ἀκριβώτερα, δηλαδὴ ἐπιβεβαρημένον μὲ τὸν φόρον αὐτὸν τῆς παραγωγῆς. Αὐτὸ εἶναι ἐν ὀλίγοις τὸ σύστημα τῆς φορολογίας τὸ κρατοῦν καὶ σήμερον ἐν Τουρκίᾳ καὶ λειτουργοῦν ἀπὸ τριακονταετίας δι’ ἑταιρείας, ἡ ὁποία ἔχει τὰ δικαιώματα τὰ ἀπορρέοντα ἐκ τοῦ καταστατικοῦ αὐτοῦ νόμου. Κατὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ τοῦ μονοπωλίου κατ’ ἀρχὴν καὶ εἰδικώτερον καὶ κατὰ τοῦ συστήματος τοῦ μονοπωλίου τοῦ λειτουργοῦντος ὑπὸ τὴν μορφὴν τῆς ἑταιρείας, ἠγέρθησαν παράπονα παρὰ διαφόρων κύκλων ἐνδιαφερομένων. Τὰ παράπονα ταῦτα στρέφονται κυρίως περὶ τὸ καπνεμπόριον καὶ τὴν καπνοπαραγωγήν. Ὑπάρχουσιν οἱ λέγοντες ὅτι τὸ καπνεμπόριον ὑπὸ τὸ σύστημα τοῦ μονοπωλίου πάσχει καὶ ὅτι ἡ καπνοπαραγωγὴ ὑπὸ τὸ σύστημα τῆς ἑταιρείας πάσχει. Βαθυτέρα ἐξέτασις τοῦ ζητήματος καὶ ἀντικειμενικὴ ἔρευνα πείθει, ὅτι τὰ παράπονα ταῦτα δὲν εἶναι δικαιολογημένα. Τὰ παράπονα ταῦτα ἐλέγχονται μὴ δίκαια καὶ μὴ ὀρθὰ καὶ ἐκ τῆς κατὰ θεωρίαν ἐξετάσεως τοῦ ζητήματος, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν πρακτικῶν τῶν ἐτῶν, καθ’ ἃ ἐλειτούργησεν ἡ ἑταιρεία. Μόνον δὲ οἱ κύκλοι τῶν ἐμπόρων λέγουσιν ὅτι ὑπὸ τὸ σύστημα ἐλευθέρου συναγωνισμοῦ αἱ τιμαὶ τοῦ καπνοῦ θὰ εἶναι ἀπολύτως ἱκανοποιητικαί, καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ φύγῃ ἐκ τοῦ μέσου τὸ μονοπώλιον ὅπως ὁ καπνὸς ἀποκτήσῃ μείζονα τιμήν. Ἡ ἀντίληψις αὕτη δὲν εἶναι ὀρθή. Τὸ καπνεμπόριον διὰ μὲν τὴν ἐσωτερικὴν κατανάλωσιν δὲν εἶναι ἐλεύθερον, εἶναι ὁλόκληρον εἰς χεῖρας τοῦ μονοπωλίου, ἀλλὰ διὰ τὴν ἐξαγωγὴν εἶναι ἐλεύθερον μὲ τὴν διαφορὰν μόνον καθότι ἀφορᾷ ἐξαγωγὴν καπνοῦ εἰς φύλλα, οὐχὶ δὲ καπνοῦ ὑπὸ βιομηχανικὴν μορφήν. Δεδομένου ὅτι ὑπάρχει ἡ ἐλευθερία τοῦ συναγωνισμοῦ καθότι ἀφορᾷ τὴν ἐξαγωγήν, ἡ ὕπαρξις συναγωνιστοῦ ἰσχυροῦ, ὡς εἶναι ἡ ἑταιρεία τῶν Μονοπωλίων, ἡ ὁποία ὀφείλει νὰ προμηθεύσῃ ἱκανὸν ποσὸν καπνοῦ καὶ διὰ τὴν ἐσωτερικὴν κατανάλωσιν, καὶ διὰ τὴν ἐξαγωγήν, τὴν ὁποίαν καὶ αὐτὴ ὡς ἔμπορος δικαιοῦται νὰ κάμῃ ὄχι διὰ τὸ ἐσωτερικόν, ἀλλὰ διὰ τὴν Εὐρώπην. Ἀλλ’ ἡ ὕπαρξις αὐτοῦ τοῦ στοιχείου τοῦ ὀργανισμοῦ ἐξασφαλίζει διὰ τοὺς παραγωγούς τιμὰς ἀκριβῶς καλάς, διότι τὸ καπνεμπόριον μὲ τὴν τροπὴν τὴν τεραστίαν τὴν ὁποίαν ἔχει λάβει καὶ μὲ τὴν ὀργάνωσιν τὴν κολλοσιαίαν ἰδίως εἰς τὰς νέας χώρας καὶ τὴν Ἀμερικήν, τείνει καὶ ἔχει ἤδη κατορθώσει νὰ συνασπισθῇ εἰς ὀργανισμὸν ἐντελῶς παμφάγον, ὅστις ἔχει τὴν ῥοπὴν νὰ γείνῃ αὐτὸς μονομερὴς ῥυθμιστὴς τῶν τιμῶν, καὶ ζητεῖ ἀκριβῶς τὸ καπνεμπόριον ν’ ἀπαλλαγῇ ἑνὸς συναγωνιστοῦ τῶν τιμῶν, ὅπως ἐλεύθερον πλέον οἱουδήποτε ἄλλου παράγοντος δύναται νὰ ἐπιβάλλῃ αὐτὸ τὴν τιμὴν τὴν ὁποίαν φρονεῖ ὅτι πρέπει νὰ ἐπιβάλλῃ καὶ νὰ δυνηθῇ νὰ λάβῃ ὅλον τὸ προϊόν εἰς τὴν τιμὴν τὴν ὁποίαν αὐτὸ θὰ κανονίζῃ. Καὶ εἴχομεν τὴν ἐμφάνισιν τῶν Τράστ καὶ ὅλων τῶν ζητημάτων τὰ ὁποῖα παρακολουθοῦνται ἐκ τῆς μονομεροῦς τιμῆς ἐπὶ τοῦ προϊόντος τῆς παραγωγῆς.

§82Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ποῖοι εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τείνουν νὰ μονοπωλήσωσιν. Οἱ παραγωγοί;

§83Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Τὸ καπνεμπόριον γενικῶς. Δὲν ὡμίλησα περὶ παραγωγῶν. Ὡς συνέπειαν τῆς ὑπάρξεως τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Μονοπωλίου κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἔχομεν ἕνα ῥυθμιστὴν σπουδαιότατον, διότι εἶναι προμηθευτὴς ὀγκωδεστάτης ποσότητος καπνοῦ, ὁ ὁποῖος ἀκριβῶς ἀπαγορεύει εἰς τὸν ἄλλον ῥυθμιστήν, τὸ καπνεμπόριον, τὴν ἐλευθερίαν νὰ δυνηθῇ νὰ κανονίσῃ αὐτὸ τὰς τιμὰς τὰς ὁποίας θέλει μονομερῶς καὶ αἱ ὁποῖαι τιμαὶ βεβαίως θά εἶναι χαμηλότεραι, διότι πρὸ παντὸς τὰς χαμηλὰς τιμὰς θέλει. Ὑποστηρίζω λοιπὸν τὴν ὀρθότητα τῆς γνώμης αὐτῆς, ὅτι ἔχομεν τὸν ὀργανισμὸν τοῦ μονοπωλίου συγχρόνως καὶ ὡς ρυθμιστὴν τῶν τιμῶν. Καὶ πρὸς ἀπόδειξιν σαφεστέραν τῆς ὀρθότητος τῆς ἀντιλήψεως αὐτῆς φέρω τὰ ἀποτελέσματα. Ἡ ὕπαρξις τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ μονοπωλίου ποῖον ἀποτέλεσμα ἔσχε διὰ τὰς τιμὰς τοῦ καπνοῦ, ἑπομένως τὰς τιμὰς αἱ ὁποῖαι περιέρχονται εἰς τὸν παραγωγόν: ὅτι κατὰ τὴν τελευταίαν δεκαετίαν ἔχομεν τριπλασιασμὸν καὶ πολλάκις τετραπλασιασμὸν τῆς τιμῆς τοῦ καπνοῦ. Αὐτὸ εἶναι δεδομένον καὶ τὸ δεδομένον αὐτὸ ἐπῆλθεν ὑπὸ τὸ σύστημα τοῦ μονοπωλίου.

§84Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Καὶ δὲν θὰ ἐπήρχετο ἂν δὲν ὑπῆρχε τὸ σύστημα αὐτό;

§85Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Δὲν γνωρίζω· τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι ἐπῆλθε καὶ δι’ αὐτὸ λέγω ὅτι, ἐνῷ τὸ μονοπώλιον καταβιβάζει τὰς τιμὰς τοῦ καταναλισκομένου ἐν τῷ τόπῳ καπνοῦ, ἐξ ἄλλου ἔχομεν δεδομένον ὅτι ηὔξησε τὰς τιμὰς τοῦ εἰς φύλλα ἐξαγομένου καπνοῦ· ἐφ’ ὅσον δὲ συνέβη τοιοῦτόν τι ἐγὼ τὸ ἀπεκδέχομαι ὑπὲρ τῆς γνώμης μου.

§86Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἀναβάλετε ἐπὶ ἓν ἔτος τὴν ἵδρυσιν τοῦ μονοπωλίου διὰ νὰ ἴδητε.

§87Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἐγὼ ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἀναλαμβάνω τὴν εὐθύνην αὐτήν. Ἔχομεν ἑπομένως τὴν κατ’ ἀρχὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος, ἀποδεικνύουσαν ὅτι ὁ ὀργανισμὸς τοῦ μονοπωλίου εἶναι καὶ αὐτὸς ρυθμιστὴς τῶν τιμῶν καὶ ὅτι καὶ αὐτὸς τείνει ἀκριβῶς διὰ τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως εἰς τὸ νὰ καθορίσῃ μίαν τιμήν, ἥτις εἶναι ἱκανοποιητικὴ διὰ τὸν παραγωγόν, ἔχομεν δὲ καὶ τὰ ἔμπρακτα ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα μᾶς δίδουσι τὰ δεδομένα τῶν τελευταίων ἐτῶν. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὴν καλλιέργειαν, διότι καὶ ἡ καλλιέργεια εἶναι ἐξ ἐκείνων τῶν στοιχείων, τὰ ὁποῖα ἐξελήφθησαν πάντοτε ὡς ἐναντίον τοῦ μονοπωλίου. Ὅταν ἔχωμεν χώραν πρὸ παντὸς καπνοπαραγωγόν, ὑπὸ οἱονδήποτε σύστημα θελήσωμεν νὰ βιώσωμεν θὰ ἔχωμεν πάντοτε τὰς λεγομένας καταγραφάς, δηλαδὴ τὴν παρακολούθησιν ἐκ τοῦ σύνεγγυς τῆς παραγωγῆς. Δὲν θέλομεν δυνηθῆ ὑφ’ οἱονδήποτε ἄλλο σύστημα, εἴτε ὑπὸ τὸ σύστημα τῆς φορολογικῆς ταινίας εἴτε δὲν ἠξεύρω ὑπὸ ποῖον σύστημα τὸ ὁποῖον θὰ ἐφεύρισκε δὲν ἠξεύρω τις, νὰ ἔχωμεν εἰς τόπους πυκνῶς καπνοπαραγωγοὺς τὴν παρακολούθησιν τῆς καπνοπαραγωγῆς ἐκ τοῦ σύνεγγυς. Δὲν θὰ ἠδυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον διέπει ἡμᾶς ἐνταῦθα τὰς δηλώσεις κατὰ τὴν συγκομιδήν, διότι τὸ σύστημα τὸ ἰδικόν μας ἔχει ὡς ἀποτέλεσμα, ὥστε εἰς τὰ καπνοπαραγωγὰ μέρη νὰ εἶναι πολὺ ἀμφίβολον ἂν γίνηται κατανάλωσις καπνοῦ φορολογουμένου. Εἰς τὰ μέρη λοιπὸν ὅπου, ὅπως εἶναι ἡ παλαιὰ Ἑλλάς, ὡς ἐκ τῆς φύσεως τρόπον τινὰ δίδονται οἱ καπνοπαραγωγοὶ τόποι ἐκεῖ εἶναι δυνατὸν τέλος πάντων νὰ ὑπάρξῃ ἡ δήλωσις τῆς συγκομιδῆς, ἡ ὑστέρα δηλαδή. Εἰς τόπους ὅμως οἱ ὁποῖοι εἶναι γενικῶς καπνοπαραγωγοί, ὅπου ἑπομένως δὲν δύνασθε ἐκ τῶν προτέρων νὰ γνωρίζητε ὁπόση καπνοπαραγωγὴ θὰ ὑπάρξῃ, ὥστε νὰ εἶσθε ἥσυχος, εἰς τὰ μέρη αὐτὰ τῆς εὐρείας, τῆς γενικῆς καπνοπαραγωγῆς, κατ’ ἀνάγκην θὰ ἔχωμεν τὸ σύστημα τῆς ἐκ τοῦ σύνεγγυς παρακολουθήσεως τῆς φυτείας ὑπὸ τῶν ὀργάνων τοῦ Κράτους. Τὸ σύστημα αὐτὸ ὑπάρχει ἀγριώτατον ἐν Γαλλίᾳ, ἐν Ἰταλίᾳ, ἐν Αὐστρία, καίτοι αἱ χῶραι ἐκεῖναι δὲν εἶναι εὐρείας, ἀλλὰ περιωρισμένης καπνοπαραγωγῆς ὡς ἀποβλέπουσαι μόνον εἰς τὴν διατροφὴν καὶ τὴν συντήρησιν τοῦ τοπικοῦ μονοπωλίου. Κατ’ ἀκολουθίαν λοιπὸν αὐτοῦ τοῦ συστήματος τῆς καταγραφῆς εἴχομεν κατά τινας, παρεμπόδισιν τῆς καλλιεργείας καὶ μὴ αὔξησιν τῶν φυτειῶν. Ἡ αἰτίασις αὐτὴ ἐλέγχεται ἐπίσης ἀδικαιολόγητος καὶ ἐκ τῆς κατ’ ἀρχὴν ἐξετάσεως τοῦ ζητήματος καὶ ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτοῦ. Κατ’ ἀρχὴν θὰ ἦτο ἀνόητος ὁ ὀργανισμὸς ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ ἤθελε νὰ περιορίσῃ τὴν καλλιέργειαν, διότι ἡ ἐπέκτασις τῆς καλλιεργείας καὶ ἑπομένως ἡ αὔξησις τῆς παραγωγῆς καὶ ἡ αὔξησις τῆς προσφορᾶς θὰ εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα μίαν μείωσιν τῶν τιμῶν, τὰς τιμὰς δὲ βεβαίως δὲν ἔχει κανὲν συμφέρον ἡ ἑταιρεία τοῦ μονοπωλίου νὰ βλέπῃ ὑψουμένας, διότι ἐφ’ ὅσον ὑπὸ τὴν ἰδιότητά του ὡς ἔμπορος ἔρχεται νὰ ἀγοράσῃ, ἔχει πᾶν συμφέρον νὰ ἀμύνηται, αἱ χαμηλαὶ δὲ τιμαὶ ἀσφαλίζονται διὰ τῆς ἐπεκτάσεως τῆς καλλιεργείας καὶ ἑπομένως διὰ τῆς αὐξήσεως καὶ τῆς ἐντάσεως τῆς προσφορᾶς. Ἀπόδειξις ὅτι τὸ πρᾶγμα οὕτως ἔχει καὶ ἡ ἑταιρεία τοῦ μονοπωλίου δὲν ἔφερε κανὲν ἐμπόδιον, τὸ ὁποῖον νὰ ἀποδεικνύηται ἐκ τῶν πραγμάτων, εἶναι ἀκριβῶς ἡ παραγωγή. Ὅτε ἱδρύθη τὸ μονοπώλιον τῷ 1883, ἡ παραγωγὴ ὅλης τῆς Τουρκίας κατ’ ἀπολύτως ἐξηκριβωμένην στατιστικὴν ἦτο 15.000.000 χιλιογράμμων. Σήμερον ἡ παραγωγὴ αὕτη ὑπερβαίνει τὰ 70.000.000. Καὶ αὐτὰ εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἰξεύρομεν, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα δὲν εἰξεύρομεν εἶναι βεβαίως ἐπίσης πολλά, αὐξάνοντα καὶ ταῦτα κατὰ πολὺ τὸ σύνολον τῆς παραγωγῆς. Ἔχομεν ἑπομένως μίαν αὔξησιν καλλιεργείας πολὺ μεγάλην καθ’ ὅλην τὴν Ὀθωμανικὴν Αὐτοκρατορίαν, εἰδικῶς δὲ εἰς τὰ διαμερίσματα τὰ Ἑλληνικὰ ὅπου ἡ παραγωγὴ ἔχει κατὰ τὰ τελευταῖα τριάκοντα ἔτη αὐξηθῆ τεραστίως. Δὲν δυνάμεθα νὰ γνωρίζωμεν ἐπακριβῶς τὸ ποσόν, διότι τοῦτο εἶναι ἐντελῶς ἀδύνατον ἕνεκα τῶν γεωγραφικῶν ὁρίων, ἀλλὰ πάντως ἡ αὔξησις εἶναι πολὺ μεγάλη.

§88ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νομίζετε ὅτι τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν Régie;

§89ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Λέγω ὅτι δὲν παρημπόδισε τὴν αὔξησιν ἡ Régie· ἀντικρούω τὴν αἰτίασιν, ὅτι αὐτὴ δὲν ἐπέτρεψεν εἰς τὴν παραγωγὴν νὰ αὐξηθῇ. Ἡ παραγωγὴ ηὐξήθη.

§90ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Διότι εἶναι μονοπώλιον sui generis.

§91ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἀναμφισβητήτως· εἶναι μονοπώλιον sui generis.

§92ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλὰ μὴ λησμονεῖτε ὅτι καὶ ἐν Ἑλλάδι ὑπὸ τὸ σύστημα τῆς φορολογίας τῆς καταναλώσεως ἐπολλαπλασιάσθη ἡ παραγωγή.

§93ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Τὸ γνωρίζω· ἐφθάσαμεν εἰς 7½ ἑκατομμύρια ὀκάδων. Δὲν λέγω τὸ ἐναντίον.

§94ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δύνασθε ἑπομένως νὰ συμπεράνητε ὅτι ἄλλοι λόγοι ἦσαν καὶ ὄχι τὸ ἓν ἢ τὸ ἄλλο σύστημα.

§95ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἐγὼ ἀντικρούω τὰς αἰτιάσεις κατ’ ἀρχὴν τὰς κατὰ τοῦ μονοπωλίου, ὅτι μειώνει τὴν παραγωγὴν καὶ τὰς τιμάς.

§96Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πιέζει τὴν παραγωγήν.

§97ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Δὲν βλέπω τὰ ἀποτελέσματα.

§98Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Θὰ τὰ ἴδωσιν οἱ παραγωγοί.

§99ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Δὲν τὰ εἶδον οἱ παραγωγοί, διότι πληρώνονται τιμὰς μεγαλειτέρας.

§100Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν ἔχητε μονοπώλιον ὁμιλεῖτε περὶ ἐλευθερίας ἐμπορίου;

§101ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Πῶς νὰ μὴ ὁμιλῶ ὅταν ἔχωμεν ἐμπόριον ἐξαγωγικὸν 13 φορὰς μεγαλείτερον;

§102ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἴπετε πρὶν ὅτι θεωρητικῶς ὑποστηρίζεται ἡ γνώμη σας. Δὲν μᾶς φέρετε παράδειγμα ἕνα συγγραφέα;

§103ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Δὲν ἐννοῶ νὰ φέρω ὡς ἐπικουρίαν τῶν γνωμῶν μου συγγραφεῖς.

§104Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἡ στατιστικὴ ἀποδεικνύει ὅτι ἐν Ἑλλάδι τῷ 1908 εἴχομεν ἐξαγωγὴν 3.610.000, τῷ δὲ 1912 7.428.000.

§105ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Δὲν τὸ ἀμφισβητῶ.

§106Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Εἴχετε μονοπώλιον ἐν Ἑλλάδι;

§107ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἐγὼ εἶπον ὅτι τὸ μονοπώλιον δὲν ἐμποδίζει τὴν παραγωγήν.

§108Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Εἴπετε ὅτι ἄνευ μονοπωλίου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ αὐξηθῇ ἡ κατανάλωσις.

§109Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Δὲν εἶπον ἐγὼ τοιαῦτα πράγματα. Ἔχομεν, Κύριοι, αὐτὸ τὸ καθεστὼς σήμερον, καὶ ἐρωτᾶται ἂν τὸ καθεστὼς αὐτὸ πρέπῃ νὰ τὸ μεταβάλωμεν. Ἡ Κυβέρνησις φρονεῖ ὅτι σήμερον οἱαδήποτε δικτάραξις τοῦ καθεστῶτος αὐτοῦ ἀντενδείκνυται ἀπολύτως, τὴν κρίσιν της δὲ αὐτὴν βασίζει εἰς τὸ ὅτι τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἔχει δώσει τὸ σύστημα τοῦτο καὶ τὰ πορίσματα, τὰ ὁποῖα ἔχει ἐνώπιόν της, καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι γνωστά, δὲν εἶναι τοιαῦτα ὥστε νὰ ἀποθαρρύνωσι αὐτήν. Βασίζει δὲ τὴν γνώμην της αὐτὴν ἐπίσης καὶ εἰς γενικωτέραν τινὰ ἀρχήν, ὅτι οἱαδήποτε προσπάθεια ἀλλαγῆς καθεστῶτος τινός, κειμένου ἀπὸ τριακονταετίας διὰ νέου καθεστῶτος, τὸ ὁποῖον εἶχε τὴν ἀξίωσιν νὰ δημιουργήσῃ βελτίονας ὅρους, εἶναι ἴσως κατὰ θεωρίαν ὀρθή, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἐπίσης ἀμφισβητῶ, εἶναι ὅμως πρακτικῶς σχεδὸν ἀνεφάρμοστος. Ἔχετε ἕν καθεστὼς λειτουργοῦν ἀπὸ μακρῶν χρόνων· αὐτὸ τὸ καθεστὼς δὲν δύνασθε νὰ τὸ διαταράξητε ἀτιμωρητεί. Βεβαίως, τὸ σύστημα τοῦ μονοπωλίου, ὡς ἰσχύει καὶ λειτουργεῖ ἐν Τουρκίᾳ, ἔχει πολλὰ ἐλαττώματα, καὶ τὰ ἐλαττώματα αὐτὰ πρέπει νὰ ἐκλίπωσιν διὰ μεταρρυθμίσεως, ἓν δὲ τῶν κυριωτέρων παραπόνων, τὰ ὁποῖα ὑπῆρχον κατὰ τοῦ συστήματος τοῦ μονοπωλίου, παραπόνων δὲ εὐλογωτάτων, ὑπῆρξεν ἐν μέρει ἡ πίεσις τοῦ καπνεμπορίου. Τὸ σύστημα τοῦ Τουρκικοῦ μονοπωλίου εἶχε ὑπὲρ ἑαυτοῦ τὴν μονοπωλιακὴν κατασκευὴν καὶ πώλησιν καπνῶν καὶ σιγαρέττων, ἀπαγορεῦον τὴν βιομηχανίαν τοῦ καπνοῦ ἐν ταῖς χώραις αὐταῖς, αἱ ὁποῖαι ἦσαν χῶραι πλουσίως καπνοπαραγωγικαί. Τὸ σύστημα αὐτὸ ὑπῆρξεν ἀληθῶς πιεστικώτατον, εἶχε δὲ ὡς ἀποτέλεσμα τὴν μετάθεσιν τρόπον τινὰ τῆς βιομηχανίας τοῦ καπνοῦ ἀπὸ τοῦ τόπου ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἐπρομήθευεν ἀκριβῶς τὴν καλλιτέραν πρώτην ὕλην, εἰς ἄλλους τόπους ἐκτὸς αὐτοῦ κειμένους, καὶ οὕτω πως οἱ τόποι οἱ παράγοντες δὲν ἐκέρδιζον ὅλον τὸ ἐκ τῆς βιομηχανίας ταύτης βιομηχανικὸν κέρδος, τὸ ὁποῖον εἶναι σημαντικώτατον, ἀνερχόμενον εἰς διπλάσιον καὶ τριπλάσιον καὶ τετραπλάσιον πολλάκις τῆς ἀξίας τῆς πρώτης ὕλης. Ἡ αἰτίασις αὕτη ἦτο ὀρθωτάτη, ἐδείχθη δὲ ἐκ τῶν πραγμάτων ὅτι εἶχεν ἀκριβῶς ὡς ἀποτέλεσμα τὴν μετάθεσιν τῆς βιομηχανίας αὐτῆς ἀρχικῶς μὲν εἰς τὴν Αἴγυπτον, κατόπιν δὲ εἰς τὴν Γερμανίαν, τὴν Ἀμερικὴν καὶ τὰς λοιπὰς χώρας, γνωρίζομεν δὲ ὅτι οἱ βιομήχανοι τοῦ καπνοῦ, Ἕλληνες τὸ γένος κατὰ τὸ πλεῖστον, εἰς τὰς χώρας ἐκείνας ἔφερον τὴν πρώτην ὕλην ἀκριβῶς ἐκ τῶν διαμερισμάτων τὰ ὁποῖα περιῆλθον εἰς ἡμᾶς σήμερον. Εἴχομεν πᾶν συμφέρον τὴν βιομηχανίαν αὐτὴν τοῦ καπνοῦ νὰ τὴν κρατήσωμεν ὑπὲρ ἑαυτῶν εἰς τὴν χώραν, προσδοκῶντες οὐχὶ ἀβασίμως, ὅτι, ἐὰν σήμερον ἡ ἀξία τοῦ καπνοῦ τοῦ ἐξαγομένου ὑπολογίζεται εἰς 70 καὶ 75 ἑκατομμύρια, ταχέως ἡ ἀξία αὕτη θέλει ἴσως καὶ διπλασιασθῇ, καθ’ ὑπολογισμοὺς ἴσως πολὺ αἰσιοδόξους — δὲν ἠξεύρω καὶ ἐγὼ εἰς τίνα καταπληκτικὰ ὕψη δύναται νὰ φθάσῃ—ἀλλ’ ὁπωσδήποτε ἡ ἀξία αὕτη θὰ ἀνέλθῃ διὰ τῆς βιομηχανίας τῶν σιγαρέτων καὶ τοῦ καπνοῦ τῶν παραγομένων ἐν τῷ τόπῳ. Δύναται δὲ πραγματικῶς νὰ τελεσφορήσῃ καὶ νὰ εὐδοκιμήσῃ μία τοιαύτη βιομηχανία, διότι ὑπάρχουσιν ὅλα τὰ συστατικὰ πρὸς τοῦτο, δύναται δὲ ἐπίσης νὰ ἀντισταθῇ νικηφόρως καὶ καθ’ ὅλων ἐκείνων τῶν προστατευτικῶν δασμῶν, τοὺς ὁποίους τὰ διάφορα κράτη θέτουσιν ἔξω ἀκριβῶς, ὅπως προστατεύωσι τὴν βιομηχανίαν τῶν καπνῶν, ὅταν δὲν ζῶσιν ὑπὸ τὸ σύστημα τοῦ μονοπωλίου ὅπως π.χ. εἰς τὴν Γερμανίαν. Ἀλλὰ καὶ ἐν Γερμανίᾳ βλέπομεν ὅτι καίπερ ὑπάρχει βαρὺς εἰσαγωγικὸς δασμὸς καὶ φόρος ἐπιτηδεύματος καὶ εἰσοδήματος βαρύς, ἐν τούτοις οἱ βιομήχανοι Ἕλληνες εὐδοκιμοῦσιν ἄριστα, ἀποφέρουσι δὲ μέγιστα κέρδη, οὐ μόνον ἐκ τῆς καταναλώσεως τοῦ βιομηχανικοῦ αὐτῶν προϊόντος ἐν τῷ τόπῳ μόνον, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς ἐξαγωγῆς εἰς τοὺς τόπους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι τὸ σύστημα τοῦ μονοπωλίου. Ὅλην αὐτὴν τὴν βιομηχανίαν θὰ δυνάμεθα, ἐὰν ἔχωμεν τὸ δικαίωμα τῆς βιομηχανίας τῶν καπνῶν, ἀκριβῶς νὰ τὴν ἔχωμεν ἐν τῷ τόπῳ ἡμῶν, καὶ τοῦτο ὑπῆρξε μία τῶν κυριωτέρων ἡμῶν μεριμνῶν· ἀκριβῶς νὰ ἐξασφαλίσωμεν ὥστε νὰ δύνανται αἱ βιομηχανίαι αὗται νὰ λειτουργήσωσι καὶ ἐν τῷ τόπῳ, καὶ κατὰ τοῦτο τὸ σημεῖον ἐτροποποιήσαμεν ἀκριβῶς τὸ σύστημα τὸ Τουρκικόν, συνωμολογήσαμεν δὲ ῥητῶς ὅτι καίτοι θὰ ἔχωμεν σύστημα μονοπωλιακῆς διὰ τὸ ἐσωτερικὸν καταναλώσεως, θὰ δύνανται νὰ ἱδρυθῶσι καὶ νὰ εὐδοκιμήσωσι βιομηχανίαι καπνοῦ ἐν τῷ τόπῳ συμφώνως πρὸς τὰ αἰτήματα καὶ τὰς ἀξιώσεις τῶν Ἑλλήνων ἐμπόρων, οἱ ὁποῖοι ἠναγκάζοντο μὲ δαπάνας πολλὰς καὶ ὑπὸ ὅρους πολλάκις οὐχὶ καλοὺς νὰ ἱδρύωσι τὰς βιομηχανίας των εἰς τὴν ἀλλοδαπήν.

§110Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Διατὶ θὰ ἔλθωσιν αὐτοὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα;

§111ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Διότι τοὺς συμφέρει· μοὶ τὸ ἀπέδειξαν οἱ ἴδιοι.

§112Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐδῶ δὲν ἔχομεν ἐγχώριον κατανάλωσιν.

§113ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Βεβαιώθητε ὅτι οὐδόλως διαφέρει αὐτοὺς ἡ ἐγχώριος κατανάλωσις. Ἡ ἐγχώριος κατανάλωσις εἶναι 1.000.000 ὀκάδων τὸ maximum Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον διαφέρει αὐτοὺς εἶναι ἡ κατανάλωσις ἐκείνων τῆς μεγάλης πολυτελείας, τὰ ὁποῖα ἐξάγονται καὶ τὰ ὁποῖα ἀποφέρουν πραγματικῶς μεγάλα κέρδη. Γνωρίζετε ἄριστα αὐτὸ καλλίτερον ἐμοῦ. Ἑπομένως, ἡ βιομηχανία τῶν Αἰγυπτιακῶν λεγομένων σιγαρέτων, ἡ ὁποία τρέφει τὴν κατανάλωσιν τῆς Γερμανίας, τῆς Ὀλλανδίας καὶ τοῦ Βελγίου βεβαιώθητε ὅτι εἶναι πολὺ σπουδαιοτέρα παρὰ ἡ κατανάλωσις ἡ ὁποία θὰ γίνῃ εἰς τὰς Σέρρας καὶ εἰς τὴν Δράμαν. Βεβαιώθητε ὅτι οἱ μεγάλοι βιομήχανοι σιγαρέτων ἐν Αἰγύπτῳ οὐδόλως στηρίζονται εἰς τὴν ἐγχώριον κατανάλωσιν. Μὴ λησμονῶμεν ὅτι ἡ ἐγχώριος κατανάλωσις ἐν Ἑλλάδι, ἡ ὁποία βαίνει καλῶς, καὶ ἡ προσοχὴ τῆς βιομηχανίας εἰς τὴν ἐσωτερικὴν κατανάλωσιν, ἔχει ὡς ἀποτέλεσμα, ὅτι δὲν ἔχομεν ἢ ἀσήμαντον βιομηχανίαν Ἑλληνικῶν σιγαρέτων ἐξαγομένων εἰς τὸ ἐξωτερικόν.

§114ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἔχετε δίκαιον πληρέστατον, ὅτι θὰ εἶναι μέγα τὸ κέρδος διὰ τὸ καπνεμπόριον τῆς Καβάλλας, ἐὰν ἐπιτραπῇ ἐπιτοπίως ἡ βιομηχανικὴ ἐπεξεργασία τοῦ καπνοῦ εἰς κεκομμένον καπνὸν καὶ εἰς σιγαρέτα. Ἀλλ’ ἐὰν οὗτος εἶναι ὁ ὅρος διὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἐδέχοντο τὸ μονοπώλιον, διατί τώρα, ἀφοῦ τὸν ὅρον αὐτὸν τὸν ἐδέχθη ἡ Ῥεζί, ἐξακολουθοῦν διαμαρτυρόμενοι;

§115ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Διότι δὲν γνωρίζουν τοῦτο.

§116Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Χθὲς ἔλαβον τηλεγράφημα τῶν καπνεμπόρων Καβάλλας διαμαρτυρομένων.

§117ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Δὲν θέλουσι τὸ μονοπώλιον, ἵνα γίνωσι ῥυθμισταὶ τῶν τιμῶν. Ἐφ’ ὅσον ἑπομένως ἔχομεν ἐξασφαλίσει αὐτὸ τὸ πλεονέκτημα τῆς ἐλευθέρας βιομηχανίας, ἡ Κυβέρνησις φρονεῖ ὅτι τὰ ἄλλα ἐπιχειρήματα, τὰ ἐναντίον τοῦ μονοπωλίου, εἶναι ἀβάσιμα δεδομένου ὅτι κατ’ ἀρχὴν ἀσπάζεται τὴν ἰδέαν. Θὰ ἦτο δὲ ἄφρων καὶ ἀσύνετος, ὑπάρχοντος συστήματος ἐκεῖ, νὰ ἄφηνε τὸ σύστημα αὐτὸ καὶ νὰ ἐπελαμβάνετο ἀμέσως τῆς ὀργανώσεως ἑνὸς ἄλλου φορολογικοῦ συστήματος. Ἐὰν ἐγκαταλίπωμεν τὸ μονοπώλιον, ἐπί τινα ἔτη, ἐνδεχόμενον, ὅτι θὰ ἑδραιοῦτο βιομηχανία, τὴν ὁποίαν μίαν ἡμέραν, ὅταν βραδύτερον ἤθελε συστηθῇ τὸ μονοπώλιον, θὰ ἦτο ἠναγκασμένη νὰ ἀπαλλοτριώσῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ νὰ ὑποστῇ δαπάνας κολοσσιαίας. Τώρα ἡ διαχείρισις τοῦ μονοπωλίου, ἐὰν ἔπρεπε νὰ γένηται δι’ αὐτεπιστασίας ὑπὸ τοῦ Κράτους ἢ ἂν ἔπρεπε νὰ ἐμπιστευθῇ τὴν διαχείρισιν τοῦ μονοπωλίου εἰς μίαν ἑταιρείαν εἶναι ζήτημα ἄλλο. Τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι ἐκ τῶν μεγίστων βεβαίως. Εἶμαι ἀπολύτως τῆς γνώμης ὅτι ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν τὸ μονοπώλιον, διότι αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὸ Κράτος εὑρίσκεται ἐν ἀπολύτῳ ἀδυναμίᾳ νὰ ὀργανώσῃ ὑπηρεσίαν οὕτω σπουδαίαν καὶ νὰ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην μιᾶς τόσον μεγάλης ἐργασίας. Θὰ ἦτο νομίζω σήμερον, ὑπὸ τοὺς ὅρους ὑπὸ τοὺς ὁποίους εὑρισκόμεθα, ἀσύνετον τὸ νὰ θελήσωμεν νὰ ἀναλάβωμεν μόνοι μας τὸ ἔργον τῆς ὀργανώσεως ὑπηρεσίας μονοπωλίου τοῦ Κράτους. Δὲν εἴχομεν δὲ καὶ τὸν καιρόν, διότι εἰς τὰς 2 Ἀπριλίου λήγοντος τοῦ προνομίου τῆς ἑταιρείας, θὰ εὑρεθῶμεν εἰς μίαν χαώδη κατάστασιν καὶ θὰ εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ἀναλάβωμεν ἀμέσως μίαν τοιαύτην διαχείρισιν, ἡ ὁποία θὰ ὑπερέβαινε τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύνατο ἡ Πολιτεία νὰ διαθέσῃ. Ἔπρεπεν ἑπομένως νὰ καταφύγωμεν εἰς διαχείρισιν δι’ ἑταιρείας. Ἀλλ’ ἐν τῷ ζητήματι τῆς διαρκείας: ἧς ἑταιρείας ὑπήρξαμεν προφυλακτικοὶ καὶ αἱ διαπραγματεύσεις ὑπῆρξαν μακροχρόνιοι, διότι ἡ Ἑταιρεία δὲν ἤθελεν ποτὲ νὰ δεχθῇ βραχεῖαν προθεσμίαν διαρκείας. Ἐζητήσαμεν καὶ ἐπετύχομεν, καὶ νομίζω ὅτι τοῦτο εἶναι ἐπιτυχία ἡ ὁποία δὲν δύναται ἢ νὰ ἀναγνωρισθῇ, ἐπετύχομεν διάρκειαν μόνον πενταετῆ δηλαδὴ δοκιμαστικῶς ἐννοοῦμεν νὰ ἀφήσωμεν τὸ σύστημα αὐτό. Μετὰ τὴν πενταετίαν ἔχομεν ἐλευθερίαν ἀπόλυτον, ἔχοντες ὄπισθεν ἡμῶν καὶ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ συστήματος, νὰ κρατήσωμεν τὸ σύστημα, καὶ νὰ ἀνανεώσωμεν αὐτὸ μὲ τὴν ἑταιρείαν ἢ ἂν εὑρίσκομεν ὅτι τὸ σύστημα δὲν βαίνει καλῶς, νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ὁδὸν ἄλλου φορολογικοῦ συστήματος. Ἡ πενταετὴς διάρκεια εἶναι μία ἀσφάλεια τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος ἠθέλησε νὰ ἔχῃ ὑπὲρ αὐτοῦ, ἀκριβῶς μὴ ὂν καὶ ἀπολύτως βέβαιον περὶ τῆς σκοπιμότητος αὐτοῦ τοῦ ὀργανισμοῦ. Ἡ πεῖρα θὰ καταδείξῃ τίς θὰ εἶναι ἡ ὁδὸς ἡ ὁποία θὰ ἀκολουθηθῇ ὁριστικῶς. Ἡ ἑταιρεία μεθ’ ἧς συνηλλάγημεν εἶναι Ἑλληνικὴ ἑταιρεία. Τὸ ἑταιρικὸν κεφάλαιον θὰ εἶναι 5.000.000 ἐξ ὁλοκλήρου καταβεβλημένον. Λέγω δὲ ἐξ ὁλοκλήρου καταβεβλημένον, διότι δὲν θὰ πρόκειται τὸ κεφάλαιον αὐτὸ νὰ χρησιμοποιηθῇ πρὸς ἀγορὰν ἢ πρὸς ἄλλας ἀνάγκας τῆς ἑταιρείας, αἱ ὁποῖαι θὰ ὑπολογισθῶσι μὲ ἕνα ὑποβοηθητικὸν ἀριθμόν, ἀλλὰ θὰ εἶναι πραγματικὸν καταβεβλημένον. Ἐξασφαλίζομεν, ἐπειδὴ ὑπάρχει ἀνάγκη ἀκινήτων, τὴν ἐνοικίασιν τῶν ὑπαρχόντων ἀκινήτων τοῦ Ὀθωμανικοῦ μονοπωλίου, ἐνοικίασιν ἡ ὁποία θὰ γίνηται καθ’ ὡρισμένην διαδικασίαν· ἐξασφαλίζομεν τὴν ἐνοικίασιν, οὕτως ὥστε νὰ μὴ ὑπάρξῃ ἀνάγκη διαθέσεως πολλῶν κεφαλαίων πρὸς σκοποὺς τοιούτους. Ἡ ἑταιρεία ἔχει δικαίωμα νὰ ἀφαιρῇ ἐκ τῶν καθαρῶν κερδῶν 5% ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου. Ἐκ τοῦ ὑπολοίπου ποσοῦ τὰ 88% ἀνήκουσιν εἰς τὸ Δημόσιον καὶ τὰ 12% ἀνήκουσιν εἰς τὴν ἑταιρείαν ὡς προμήθεια. Τὰ 12% δὲ ἐπὶ τῶν καθαρῶν κερδῶν, θὰ τῇ χρησιμεύσωσιν ὡς ἀποζημίωσις καὶ ὡς κέρδος διὰ τὴν ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν θὰ κάμῃ. Ἐὰν ὅμως τὰ κέρδη της τὰ πρὸς διανομὴν φθάσωσι τὰ 5.000.000, τότε πέρα τούτου προμήθεια θὰ κανονίζηται μόνον 5%. Ἡ ἑταιρεία ἐπιφορτίζεται καὶ μὲ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς εἰσπράξεως τῆς δεκάτης, διατηρουμένης, διότι φρονοῦμεν ὅτι πρέπει νὰ διατηρηθῇ ἡ φορολογία τῆς παραγωγῆς αὐτῆς. Ἀναλαμβάνει τὴν εἴσπραξιν τῆς δεκάτης ἀντὶ ποσοῦ 6% ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ ἀποδιδομένου ἐπὶ τῆς δεκάτης, διότι τὴν δεκάτην, ἐὰν ἠθέλομεν νὰ εἰσπράξωμεν οἱ ἴδιοι, διὰ τῶν ἰδίων ἡμῶν ὀργάνων σήμερον, θὰ ἦτο ἀπολύτως ἀδύνατον. Ἀπαιτεῖ τοῦτο πολλὰς τεχνικὰς γνώσεις, ἀπαιτεῖ ὄργανα, ἀπαιτεῖ εἰδικότητας, πράγματα τὰ ὁποῖα ἡμεῖς σήμερον δὲν ἔχομεν. Ἐὰν δὲ ἠθέλομεν νὰ εἰσπράξωμεν τὴν δεκάτην οἱ ἴδιοι, θὰ εἴχομεν ὀγκώδη καθυστερήματα, ἐκεῖ δὲ ὅπου κατὰ τοὺς τελευταίους ὑπολογισμοὺς ἡ δεκάτη ἀποδίδει 3.500.000, θὰ εἴχομεν καὶ ἐγὼ δὲν ἠξεύρω ὁπόσην πράγματι ἀπόδοσιν.

§118Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐγγυήσεις δὲν θὰ ὑπάρξωσιν.

§119ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἐγὼ ὁμολογῶ ὅτι δὲν εἶχον τὸ θάρρος νὰ ἀναλάβω τὴν εὐθύνην μιᾶς ὑπηρεσίας νέας· δύναμαι νὰ δεχθῶ ἐπ’ ὀλίγα ἔτη τὴν ἑταιρείαν καὶ ἐὰν δὲν κάμῃ τίποτε τὴν ἀφήνομεν καὶ ἐνεργοῦμεν μόνοι μας ὅ,τι χρειάζεται. Αὐτὰ εἶναι. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἐκταθῶ περισσότερον. Αὐτὴ εἶναι ἡ βάσις ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐστηρίχθημεν ἵνα ἀποδεχθῶμεν τὸ σύστημα τοῦ μονοπωλίου, αὐτὸ δὲ εἶναι τὸ διάγραμμα τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς ἑταιρείας. Τὸ Δημόσιον θὰ εἰσπράττῃ περίπου 3.500.000 ἐκ φόρου καταναλώσεως καὶ 3.500.000 ἐκ δαπάνης ἤτοι 7.000.000 ἐν συνόλῳ.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπήν.

§121Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Θὰ ἐπιτρέπηται εἰσαγωγὴ καπνῶν εἰς τὴν Νέαν Ἑλλάδα ἐλευθέρως;

§122ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ὄχι.

§123ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πότε λήγει ἡ σύμβασις μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Αἰγύπτου;

§124ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Τὸ εἶπε χθὲς ὁ κ. Ὑπουργός· ἐγένετο χθὲς συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ.

§125ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὑπάρχει ἐλπὶς νὰ ἀνανεωθῇ πάλιν;

§126ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἀπήντησε χθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον παραπέμπεται εἰς ἐπιτροπήν. Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὑποβάλλει νομοσχέδιον περὶ ἀφανείας.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Κρεστενίτης ἔχει τὸν λόγον ἵνα διατυπώσῃ γνώμας του περὶ ζητήματος περὶ οὗ θὰ ὁμιλήσῃ.

§129Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον ἐπὶ τῆς τάξεως τῆς συζητήσεως.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως;

§131Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Μάλιστα.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑποβάλλεται ἁρμοδίως ἡ τοιαύτη αἴτησις. Πρέπει νὰ ὑποστηριχθῇ ἀπὸ δύο Βουλευτὰς κατὰ τὸν Κανονισμόν.

§133Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Γνωρίζω τοὺς Κανονισμοὺς διότι παρίσταμαι ἐδῶ ἀπὸ τοῦ 1884.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι οἱ ἴδιοι Κανονισμοί.

§135Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν θὰ εἴπω πολλά· δὲν θὰ ἀκολουθήσω κατὰ τοῦτο τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐνῷ ὁ κ. Κουτούπης ὡμίλησεν ἐπὶ τῆς συμβάσεως καὶ ὡμίλησεν ὡραιότατα καὶ ἐπραγματεύθη ὑφ’ ὅλας αὐτοῦ τὰς ἐπόψεις τὸ ζήτημα καὶ κατέληξεν εἰς συμπέρασμα, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀνῆλθεν εἰς τὸ βῆμα καὶ διέκοψε τὴν συζήτησιν καὶ εἰσηγήσατο ἄλλο νομοσχέδιον περὶ μονοπωλίου τοῦ καπνοῦ, κατηνάλωσε δὲ σχεδὸν περὶ τὴν ὥραν. Τὸ τοιοῦτον εἶναι ἄτοπον καὶ ἐλπίζω ὅτι δὲν θὰ ἐπαναληφθῇ ἄλλοτε.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κανονισμὸς ἐπιτρέπει εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς νὰ εἰσηγῶνται ἐν οἱᾳδήποτε ὥρᾳ νομοσχέδια.

§137ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ γενόμενον ἐπιτρέπεται ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ. Ζητῶν τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς ὁ Ὑπουργὸς δύναται νὰ κάμῃ εἰσήγησιν οἱουδήποτε νομοσχεδίου.

§138Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὄχι ὅμως καὶ νὰ διακόπτῃ τὴν συζήτησιν, παρακαλῶ δὲ τοὺς κ. Βουλευτὰς ὅταν συζητῆται τόσον σοβαρὸν ζήτημα, ὡς τὸ σταφιδικόν, νὰ μὴ ἐγκαταλίπωσι τὴν αἴθουσαν. Πρόκειται περὶ ζητήματος θίγοντος καιρίως τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους. Ἡμεῖς ἐδῶ καταγγέλλομεν πράξεις ὡρισμένας καὶ ζητοῦμεν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, πρὸ πάντων παρ’ ὑμῶν, κ. Πρωθυπουργέ, ὅπως σταλῇ ὁ ἀνακριτὴς κ. Μυστακόπουλος νὰ ἐξετάσῃ τὴν κατάστασιν τῆς ἑταιρείας αὐτῆς.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁμιλεῖτε ἐπὶ τῆς συμβάσεως, κύριε Βουλευτά, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἡ σειρά σας (κρούει τὸν κώδωνα).

§140Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. .. (θόρυβος).

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε τὸν λόγον, προηγεῖται ἄλλος. (κρούει ἀδιακόπως τὸν κώδωνα). Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Πολυχρονιάδης ὅπως ὁμιλήσῃ ἐπὶ τῆς Συμβάσεως μετὰ τῆς Προνομιούχου Ἑταιρείας τῆς Σταφίδος.

§142Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Ἡ ὑπὸ συζήτησιν, κύριοι Βουλευταί, σύμβασις, μόνον ὡς προϊὸν ἀνάγκης δύναται νὰ δικαιολογηθῇ, ἀνάγκης εἰς ἣν ὑπέκυψεν ἡ Κυβέρνησις λόγῳ τῶν ἐθνικῶν περιστάσεων, εἰς ἃς εἶχε σύμπασαν τὴν προσοχὴν αὐτῆς στρέψει, καὶ ὡς ἐκ τῶν ὁποίων ἠδύνατο νὰ ἀπασχοληθῇ μὲ τὸ σταφιδικὸν ζήτημα. Διότι ἄλλως τε ἀπὸ πάσης ἄλλης ἀπόψεως, καὶ τῆς προστασίας δηλαδὴ τῶν σταφιδοπαραγωγῶν καὶ τῆς προστασίας τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, δὲν δύναται ἡ σύμβασις αὕτη ἢ νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἀδικαιολόγητος καὶ πλημμελὴς κατὰ τὴν βάσιν αὐτῆς, διότι ὑποχρεοῖ τὸ Κράτος νὰ συμμετάσχῃ εἰς ζημίας, καὶ ἀναγνωρίζει εὐθύνας τοῦ Δημοσίου, ἐνῷ εὐθῦναι ἔπρεπε πρὸ πολλῶν ἐτῶν νὰ ἔχωσι ζητηθῆ ἐκ μέρους τοῦ Κράτους παρ’ ἐκείνων, οἵτινες τοιαύτην διαχείρισιν ἐποιήσαντο τοῦ χρήματος τῆς Ἑνιαίας, ὥστε ζημίαι νὰ προκύψωσι καὶ εἰς τὴν σταφιδοπαραγωγὴν καὶ εἰς τὴν καθόλου Ἐθνικὴν οἰκονομίαν. Διὰ τοῦτο δὲν δυνάμεθα καὶ σήμερον, ὅτε καλούμεθα νὰ ψηφίσωμεν τὴν σύμβασιν ταύτην, καίτοι ἀναγνωρίζομεν τὴν ἀνάγκην εἰς ἣν εὑρέθη ἡ Κυβέρνησις καθ’ ἣν ἐποχὴν ὑπέγραψε αὐτήν, δὲν δυνάμεθα νὰ μὴ συζητήσωμεν τὴν σύμβασιν ταύτην, ὅπως ὑποδείξωμεν τὰ τρωτὰ αὐτῆς εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν στάσιν τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλεται νὰ τηρήσῃ ἡ Κυβέρνησις ἀπέναντι ἑταιρείας, τῆς ὁποίας ἡ διαχείρισις ἐκθέτει, ἐφ’ ὅσον ἀνεχόμεθα ταύτην, τὰ συμφέροντα τόσον τῆς σταφιδοπαραγωγῆς, ὅσον καὶ τὰ γενικὰ τοῦ Κράτους καθόλου. Πλὴν ὅμως τῆς στάσεως ταύτης τοῦ ἐπισήμου Κράτους, ἀπέναντι τῆς ἑταιρείας ταύτης καὶ τῶν εὐθυνῶν τὰς ὁποίας πρέπει νὰ ζητήσῃ παρὰ τῶν διαχειριστῶν τῆς Προνομιούχου, φρονοῦμεν ὅτι σήμερον εἰπέρ ποτε ἢ ἄλλοτε εἶναι ἡ κατάλληλος στιγμὴ πρὸς συζήτησιν τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος συμφώνως πρὸς τὴν αἰτηθεῖσαν παρὰ τῶν μετόχων τὴν φιλικὴν διάλυσιν τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Προνομιούχου. Διότι μετὰ ὀκταετῆ λειτουργίαν τῆς Ἑνιαίας, ὁπότε πλέον ἐβεβαιώθη ὅτι, δὲν εἶναι δυνατὸν αὕτη νὰ αὐξήσῃ τὴν κατανάλωσιν καὶ συνεπῶς ἀπέτυχεν ὁ σκοπὸς δι’ ὃν συνέστη ἡ ἑταιρεία αὕτη, ἐπιβάλλεται νὰ τεθῇ ἐπὶ τάπητος τὸ μέγα τοῦτο οἰκονομικὸν πρόβλημα τῆς χώρας. Ἂν δ’ ἀείποτε ἡ συζήτησις τοῦ μεγάλου τούτου προβλήματος ὑπῆρξεν ἀνιαρὰ εἰς τοὺς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εὑρισκομένους, οἵτινες μετὰ μεγάλης δυσφορίας παρηκολούθουν τὰς συζητήσεις ταύτας, πολλῷ δὲ μᾶλλον ἔσται τοιαύτη διὰ τὴν μέλλουσαν Βουλὴν τῆς μεγάλης Ἑλλάδος, ἣν θὰ ἀπασχολῶσι τόσα ἄλλα θέματα, καὶ τὰ μέλη θὰ τυγχάνωσιν ὅλως ξένα καὶ ἄσχετα πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἀνέκαθεν, Κύριοι, δύο λύσεις παρουσιάσθησαν διὰ τὴν ὁριστικὴν διακανόνισιν τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, εἴτε πρῶτον ἡ ἀφαίρεσις τοῦ πλεονάζοντος μέρους τῆς σταφιδοπαραγωγῆς διὰ τῆς λεγομένης παρακρατήσεως πρὸς ἐξίσωσιν παραγωγῆς καὶ καταναλώσεως, σύστημα οὗτινος ἡ ἐφαρμογὴ παρουσίασε πλεῖστα ὅσα τρωτὰ καὶ ἔδωκεν ἀνέκαθεν κακὴν κατεύθυνσιν εἰς τὴν λύσιν τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, βασισθεῖσαν οὕτω εἰς τεχνικὰ μέσα καὶ μόνην δικαιολογίαν ἔχουσαν τὴν ἐλπίδα τῆς αὐξήσεως τῆς καταναλώσεως, εἴτε δεύτερον, μετὰ τὴν βεβαίωσιν τῆς μὴ δυνατῆς αὐξήσεως τῆς καταναλώσεως τὸ μόνον ἐναπομένον σύστημα εἶναι τὸ τῆς ἐκριζώσεως μέρους τῶν σταφιδοφυτειῶν ἐπὶ ἀποζημιώσει, πρὸς διακανόνισιν καὶ ἐξίσωσιν ὁριστικὴν παραγωγῆς καὶ καταναλώσεως. Περὶ τοῦ συστήματος τῆς ἐκριζώσεως εἶχον τὴν τιμήν, κύριοι Βουλευταί, νὰ ὑποβάλω ἐνώπιον ὑμῶν μακροσκελὲς ὑπόμνημα ἀναφέρων ἐν αὐτῷ τοὺς λόγους δι’ οὓς τοῦτο ἐπιβάλλεται καὶ ἀναλύων λεπτομερῶς τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον εἶναι δυνατὸν αὕτη νὰ πραγματοποιηθῇ. Ἐπειδὴ ὅμως τὸ ζήτημα τοῦτο ἀνάγεται εἰς τὴν καθόλου συζήτησιν τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, βεβαίως δὲν προτίθεμαι ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν καὶ νὰ εἰσέλθω εἰς τὰ καθέκαστα τούτου, ἀρκούμενος μόνον νὰ τονίσω ὅτι, ἐφ’ ὅσον τοιαῦται ῥιζικαὶ λύσεις παρουσιάζονται, διὰ τῶν ὁποίων αὐξάνεται ἡ ἐτησία πρόσοδος τῶν καλλιεργουμένων ἐκ σταφιδοφυτειῶν ἐκτάσεων κατὰ 50%, ἄνευ ἐπιβαρύνσεως τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν παραγωγῶν, ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀποσείσῃ ἀφ’ ἑαυτῆς τὸν καταλαβόντα πάσας τὰς Κυβερνήσεις μέχρι σήμερον τρόμον πρὸς ἀντιμετώπισιν τῆς δημιουργηθησομένης διὰ τὴν σταφιδοπαραγωγὴν καταστάσεως, μετὰ τὴν ἔκπτωσιν τῆς Ἑνιαίας, καὶ μετὰ θάρρους καὶ ἐλπίδος ν’ ἀτενίσῃ τὸ διανοιγόμενον εἰς τὴν χώραν οἰκονομικὸν μέλλον, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ πλεονάσματος τῶν σταφιδοφυτειῶν καὶ ὁριστικὴν λύσιν τούτου. Ἐπειδὴ δ’ ἤδη καλούμεθα ν’ ἀποφανθῶμεν ἐπὶ τῆς συμβάσεως, ἵνα εἰς ταύτην καὶ μόνην περιορισθῶ, εἰσέρχομαι εἰς τὴν παροῦσαν σύμβασιν. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι, κατ’ ἐξαίρεσιν πασῶν τῶν λοιπῶν, παρουσιάζει αὕτη τοῦτο τὸ καινοφανὲς ἀπέναντι πασῶν τῶν μέχρι τοῦδε παρουσιασθεισῶν διὰ τῶν ὁποίων ἐτροποποιεῖτο ἡ ἀρχικὴ σύμβασις μετὰ τῆς Ἑνικῆς, ὅτι, ἐνῷ πᾶσαι αὗται αἱ συμβάσεις περιεῖχον ἀνταλλάγματα, τὰ ὁποῖα ἐδίδοντο εἰς τὴν Προνομιοῦχον εἰς βάρος τῆς παραγωγῆς, ἤδη τὰ διὰ τῆς παρούσης συμβάσεως παρεχόμενα ἀνταλλάγματα δίδονται εἰς τὴν Προνομιοῦχον εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου Ταμείου. Οὕτω δέ, ἐνῷ ἀνέκαθεν ἡ ἀμφοτεροβαρὴς σύμβασις μετὰ τῆς Προνομιούχου, ἡ συναφθεῖσα πρὸς προστασίαν τῆς σταφίδος, ἐπέβαλεν εἴς τε τὴν παραγωγὴν καὶ τὴν Προνομιοῦχον δικαιώματα καὶ ὑποχρεώσεις, διὰ τῶν μέχρι σήμερον τροποποιήσεων ταύτης ἐπετεύχθη νὰ καταστῇ σχεδὸν ἑτεροβαρής, ἐπιβάλλουσα μόνον δικαιώματα εἰς τὴν ἑταιρείαν καὶ ἀφ’ ἑτέρου μόνον ὑποχρεώσεις εἰς τὴν σταφιδοπαραγωγήν, νέα φάσις παρουσιάζεται διὰ τῆς ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεως, δι’ ἧς ἐπιζητεῖται ἡ ἐπιβάρυνσις καὶ τοῦ Δημοσίου ταμείου καὶ ἡ εἰς τοῦτο ἐπιβολὴ ὑποχρεώσεων ὑπὲρ τῆς Προνομιούχου. Εἰς τὴν νέαν ταύτην φάσιν κατέφυγον, ὡς φαίνεται, οἱ περὶ τὴν Προνομιοῦχον, κατανοήσαντες ὅτι οὐδὲν πλέον δύνανται νὰ ἐκμυζήσωσιν ἀπὸ τὴν δίκην πτώματος κειμένην πρὸ αὐτῶν, σταφιδοπαραγωγὴν καὶ φρονοῦντες ὅτι, μόνον ἀπὸ τοῦ Κράτους ἠδύναντο πλέον ἐπιτυχῶς νὰ ζητήσωσιν ἀνταλλάγματα ὡς ἀντιπροσώπου τῆς σταφιδοπαραγωγῆς. Ὡς βάσις πρὸς τοῦτο ἐχρησίμευσεν ἡ πρόφασις ὅτι, αἱ ζημίαι τὰς ὁποίας ὑπέστη ἡ ἑταιρεία λόγῳ τῆς ὑπερπαραγωγῆς κατὰ τὰ τελευταῖα πέντε ἔτη εἶναι τοιαῦται, ὥστε οἱ μέτοχοι ἐστερήθησαν μερισμάτων καὶ δυσφοροῦντες διηπόρουν περὶ τῆς τύχης τῶν κεφαλαίων των ἐν Ἑλλάδι.

§143ΟΘ. ΤΕΤΕΝΕΣ. Δὲν ἔλαβον ποτὲ οἱ μέτοχοι μέρισμα, κ. Συνάδελφε!

§144Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Τὸ γνωρίζω, κ. Συνάδελφε. Ἐγὼ δὲν ἀπορῶ, Κύριοι, διὰ τοῦτο, διότι συμφωνῶ ὅτι τὰ κεφάλαια δὲν ἱκανοποιοῦνται. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι, εἰς τὴν προκειμένην σύμβασιν συμβαίνει τοῦτο τὸ πρωτοφανές, ὅτι ἀμφότερα τὰ συμβληθέντα μέρη ζημιοῦνται καὶ μόνοι ὠφελούμενοι εἶναι καὶ παραμένουσιν οἱ διαχειριζόμενοι τὰ τῆς ἑταιρείας ταύτης· τοῦτο δὲν πρέπει νὰ νοηθῇ καλῶς, ὅτι τὰ παράπονα τῶν κτηματιῶν δὲν στρέφονται, ὡς ἐζητήθη νὰ παρασταθῇ, κατὰ τῶν κεφαλαίων καθόσον οἱ ἐκ τῆς κακῆς λειτουργίας τῆς Ἑνικῆς πάσχοντες κτηματίαι, συμπαθοῦσι πρὸς τοὺς ἐκ τῆς αὐτῆς αἰτίας πάσχοντας κεφαλαιούχους, ἀλλὰ κατ’ ἐκείνων κυρίως, οἱ ὁποῖοι παρεβίασαν κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὴν σύμβασιν, ὥστε καὶ τὰ συμφέροντα τῶν κεφαλαιούχων καὶ τὰ συμφέροντα τῶν κτηματιῶν νὰ παραβλάπτωνται. Ἀλλ’ ἐνῷ συμφωνῶ εἰς τοῦτο, ὅτι τὰ κεφάλαια δὲν ἱκανοποιοῦνται, ἀφ’ ἑτέρου διαφωνῶ ὡς πρὸς τὴν αἰτίαν ἐκ τῆς ὁποίας προέρχονται αἱ ζημίαι αὗται, διότι βεβαίως ἡ αἰτία δὲν εἶναι ἡ ὑπερπαραγωγή, ὡς ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου ἀναφέρεται, ἀλλ’ εἶναι ἄλλη· εἶναι αὐτὴ αὕτη ἡ διαχείρισις τῆς ἑταιρείας, εἰς ἣν ἐπεβάλετο νὰ θέσῃ χεῖρα τὸ Κράτος καὶ νὰ παραπέμψῃ ταύτην εἰς τὴν δικαστικὴν ἐξουσίαν· διότι ἐπισταμένη ἀνάλυσις τῶν πραγμάτων ἀποδεικνύει τὴν πλάνην εἰς ἣν εὑρίσκεται ἡ ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ὁμολογοῦσα ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει ὅτι ἐκ τῆς ὑπερπαραγωγῆς προέκυψαν ζημίαι εἰς τὴν σταφιδοπαραγωγήν.

§145ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὅλα τὰ ζητήματα τὰ γνωρίζομεν καὶ ὅσα ὁ κ. ἐκ Λακωνίας Βουλευτὴς εἶπεν, εἶναι πράγματι κατὰ 90% ὡς τὰ ἐξέθηκε...

§146Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ συνεχίσω, διότι διὰ τὴν παρουσιαζομένην δῆθεν ὑπερπαραγωγήν, δὲν πρόκειται νὰ ὁμιλήσω, περὶ ἧς οὐδὲν ἀνέφερεν ὁ ἐκ Λακωνίας Συνάδελφος.

§147ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὰ γεγονότα εἶνε αὐτά.

§148Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Ἐξετάζοντες τὴν παραγωγὴν ἀπὸ τῆς συστάσεως τῆς Ἑνιαίας μέχρι σήμερον, ἤτοι κατὰ τὴν τελευταίαν ὀκταετίαν, ἀνευρίσκομεν ὅτι μόνον εἰς δύο ἔτη ἦτο ὑπερπαραγωγή, ἐξαναγκάσασα τὴν Ἑνιαίαν ν’ ἀγοράσῃ 70.000.000 εἰς ξηρὰν σταφίδα. Κατὰ τὰ ὀκτὼ ταῦτα ἔτη, ἐν συνόλῳ παρήχθησαν δύο δισεκατομμύρια, 692.000.000 καὶ 800.000 λιτρ. σταφίδος. Ταῦτα πάντα ἐπλήρωνον πρὸς τὴν Ἑνιαίαν τὸ ἑπτάδραχμον ἐκ τοῦ ὁποίου εἰσέπραξεν ἡ ἑταιρεία κατὰ τὴν ὀκταετίαν 18.845.000 φρ. Ἐκ τῶν 70.000.000, ἅτινα ἡ Ἑνιαία ἠναγκάσθη ν’ ἀγοράσῃ πρὸς 115 δραχ. καὶ νὰ πωλήσῃ πρὸς 35, ὑπέστη ζημίαν 80 δραχ. κατὰ χιλιόλιτρον, συνεπῶς ἡ ζημία τῆς ἑταιρείας εἶναι 70.000.000Χ80 δραχ. = 5.600.000. Ἐὰν εἰς ταῦτα προσθέσωμεν καὶ τὰ ἔξοδα διαχειρίσεως, διαφημίσεως, μισθῶν καὶ ἀποθηκῶν, ἀνερχόμενα ἐν ὅλῳ εἰς 4.400.000 δραχ. ἔχομεν ἐν ὅλῳ 10.000.000 δραχ. Συνεπῶς κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐκ τῶν 18.845.000 δραχ. ἃς ἡ Ἑνιαία εἰσέπραξεν ἐκ τοῦ ἑπταδράχμου τὸ ὁποῖον εἶχε δοθῆ ὡς ἀσφάλιστρον, παραμένουσι, λέγω, 8.845.000 δραχ. δι’ ὧν ἠδύνατο ἡ Ἑνιαία ν’ ἀγοράσῃ καὶ ἄλλα 110.000.000 χωρὶς νὰ ἔχῃ νὰ ὑποστῇ καμμίαν ἄλλην ζημίαν ἐκ τῆς ὑπερπαραγωγῆς, καὶ μόνον ἐκ τοῦ ἀσφαλίστρου αὐτοῦ νὰ καλυφθῇ πᾶσα ζημία. Αὐτὴ δὲ ἔπρεπε νὰ εἶναι ἡ κατάστασις τῆς Προνομιούχου ἐκ τοῦ ἀσφαλίστρου καὶ μόνον, ἐν σχέσει μὲ τὰ ἔτη τῆς ὑπερπαραγωγῆς. Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ἤδη νὰ ἐξετάσω καὶ τὶς ἔδει νὰ ᾖ ἐν συνόλῳ ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς Προνομιούχου μετὰ τὴν ὀκταετῆ λειτουργίαν ταύτης, ἐκ τῆς ὁποίας θὰ ἀποδειχθῇ ὅτι, πάλιν μετὰ τὴν ὀκταετῆ λειτουργίαν αὐτῆς ὤφειλον νὰ προκύψωσι κέρδη, καὶ κέρδη ὑπερβολικά. Καὶ πρώτη συμβατικὴ ὑποχρέωσις τῆς ἑταιρείας εἶναι ὁ φόρος τοῦ Δημοσίου, δι’ ὃν κατέβαλε κατὰ τὰ ὀκτὼ ἔτη 32.010.609 δραχμ., εἰσέπραξε δ’ ἀπέναντι τούτων ἀπὸ παρακράτημα μόνον 618.288.000 λιτρῶν σταφίδος, τὴν ὁποίαν ἐὰν μετεπώλει πρὸς ἐκείνην τὴν τιμὴν κατὰ μέσον ὅρον πρὸς τὴν ὁποίαν ἠδύνατο εὐκόλως νὰ τὴν πωλήσῃ, δηλαδὴ 46½ δραχμὰς κατὰ χιλιόλιτρον, θὰ εἰσέπραττεν 28,750.410. Ἐκ φόρου δὲ εἰς χρῆμα — ἐπειδὴ δὲ ὡς εἶναι γνωστόν, κατά τινα ἔτη ἐπέβαλε καὶ φορολογίαν εἰς χρῆμα ἀντὶ εἰς εἶδος — εἰσέπραξεν ἀκόμη ἐκ τούτου 8.361.145 δρ., ἤτοι θὰ εἰσέπραττεν ἐν ὅλῳ 37.111.557 ἀπέναντι τῶν 32.000.000 δραχμῶν τὰ ὁποῖα ἔδωσεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἤτοι θὰ εἶχε καθαρὸν κέρδος ἐκ τῆς συμβατικῆς αὐτῆς ὑποχρεώσεως καὶ μόνον 5.100.947 κατὰ τὸ διάστημα τῆς ὀκταετίας. Πλὴν ὅμως αὐτῆς τῆς συμβατικῆς ὑποχρεώσεως, ὑπάρχει καὶ ἄλλη ὑποχρέωσις τῆς Ἑνιαίας, ἐκ τῆς ὁποίας πάλιν θὰ ἀποδείξω ὅτι κέρδη καὶ μόνον προέκυψαν εἰς ταύτην. Ἡ συμβατικὴ αὕτη ὑποχρέωσις τῆς Ἑνιαίας εἶναι ἡ τῆς ἀγορᾶς τοῦ πλεονάσματος. Κατὰ τὴν ὀκταετίαν ταύτην ἠγόρασεν ἡ Ἑνιαία 121.660.000, ἤτοι 70 ἑκατομμύρια σταφίδος εἰς ξηρᾶς καὶ 51.660.000 σταφ. χλωρᾶς, ἀγορασθείσης παρὰ τῆς ἑταιρείας Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων, διέθεσε δὲ πρὸς 115 δραχμὰς διὰ τὴν ἀγορὰν ταύτην 14,661.440. Ἐκ τούτων ὅμως τῶν ποσῶν ἅτινα ἠγόρασεν ἠδύνατο νὰ διαθέσῃ διὰ τὴν βιομηχανίαν πρὸς 46½ δραχμάς, καὶ νὰ λάβῃ ἐκ τούτων 5.657.000 δραχμ. ἐκ δὲ τοῦ δικαιώματος τοῦ ἑπταδράχμου ἀσφαλίστρου, τὸ ὁποῖον, ὡς καὶ προηγουμένως εἶπον, εἰσέπραξε περὶ τὰ 19.162.376 δραχμ., ἤτοι ἐν συνόλῳ θὰ εἰσέπραττεν 24.819.589. δραχ. ἀπέναντι τῶν 14.661.000 καὶ μόνον, τὰ ὁποῖα ἔχει ὑποχρεωθῆ νὰ δώσῃ πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς συμβατικῆς ὑποχρεώσεως τῆς ἀγορᾶς τοῦ πλεονάσματος. Ἐκ τούτων δὲ πάλιν τῶν δέκα ἑκατομμυρίων, ἐὰν ἀφαιρεθῶσι τὰ ἔξοδα τῆς διαφημίσεως καὶ τῶν ἀποθηκῶν τῆς Ἑνιαίας, θὰ παραμείνῃ πάντοτε ἕν καθαρὸν κέρδος ἐκ τῆς συμβατικῆς αὐτῆς ὑποχρεώσεως 6.000.000 περίπου ἢ ἀκριβέστερον 5.854,120 δραχμῶν. Ἐκ τῶν τόκων τοῦ κεφαλαίου αὐτῆς, οἱ ὁποῖοι, ὡς εἶπε καὶ ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, ἐὰν ὑπολογισθῶσι πρὸς 6% θὰ εἶχεν 9.600.000 δραχ. κατὰ τὴν ὀκταετίαν, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν δ’ ὅλων τῶν ἐξόδων τῆς διαχειρίσεως, ἀνερχομένων εἰς 3.814.630 δραχ., ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ἕν πλεόνασμα καθαρὸν ἐκ 5.785.370. δραχμ. Ἀφ’ ἑτέρου, ἐξ ἄλλης ῥήτρας τῆς συμβάσεως, κατὰ τὰ ἔτη τῆς λειτουργίας της, κατὰ τὰ ὁποῖα ὑπῆρξεν ἡ ζήτησις σταφίδος, ἐπώλησεν ἡ Ἑνιαία διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς ἀγορᾶς τῆς καταναλώσεως 6.598.744 ἑνετικῶν λιτρῶν, πρὸς δραχμ. 200 κατὰ τὸ σταφιδικὸν ἔτος 1906–1907 καὶ κατὰ τὸ ἔτος 1909– 1910, ἐπώλησεν 8.000.000 ἑνετικῶν λιτρῶν, πρὸς 160 δραχμ., ἤτοι εἰσέπραξεν ἐκ τούτου ἐν συνόλῳ 1.723.660 δρ. αἵτινες προστιθέμεναι εἰς τὰ ἄλλα κέρδη ἀνέρχονται κατὰ τὸ διάστημα τῆς 8ετίας εἰς τὸ ὄχι εὐκαταφρόνητον ποσὸν τῶν 18.464.097 δραχμῶν. Ἐπειδὴ ὅμως ἐκ τούτων, συμφώνως πρὸς τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως, ἠναγκάσθη νὰ δώσῃ ὡς συμμετοχὴν τῶν κερδῶν αὐτῶν εἰς τὸ Δημόσιον τὸ ποσὸν τῶν 953.000 δραχμ., παραμένει πάλιν κέρδος καθαρὸν ἐκ 17.515.097. Ἀντὶ τούτων τί παρουσιάζει πρὸ ἡμῶν; Παρουσιάζει ὅτι εἶχε καὶ ζημίαν 6.000.000 ὅλων δραχμῶν. Ἀλλὰ πῶς, Κύριοι, νὰ μὴ ἐπέλθωσι ζημίαι, ὅταν, πρῶτον διὰ τοὺς μισθοὺς τοῦ προσωπικοῦ τῆς Ἑνιαίας κατέβαλεν ἐτησίως τὰ κάτωθι ποσὰ κατὰ τὴν 8ετῆ λειτουργίαν αὐτῆς; ἤτοι (ἀναγινώσκει), κατὰ τὸ 1905–1906 = 483.417 δραχμ. κατὰ τὸ 1906–1907 = 461.462» κατὰ τὸ 1907–1908 = 518.276» κατὰ τὸ 1908–1909 = 511.616» κατὰ τὸ 1909–1910 = 479.731» κατὰ τὸ 1910–1911 = 458.492» κατὰ τὸ 1911–1912 = 453.144» κατὰ τὸ 1912–1913 = 508.594» Τὰ ποσὰ ταῦτα βεβαίως, εἰς ἃ συμπεριλαμβάνονται διὰ τὴν ἀκρίβειαν καὶ τὰ ταχυδρομικὰ καὶ τηλεγραφικὰ ἔξοδα, εἶναι κολοσσαῖα καὶ θὰ ἀναγνωρίσῃ πᾶς τις τοῦτο, ἐὰν κάμῃ ἁπλῆν σύγκρισιν πρὸς τὰ δαπανώμενα παρ’ αὐτῆς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἥτις διὰ μισθοὺς δαπανᾷ μόνον 461.000 δραχ. μὲ ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ μείζονα ἐργασίαν τῆς Ἑνιαίας, ἡ ὁποία ἔφθασε νὰ δαπανήσῃ 508.000 δραχμῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορὰ τῆς δαπάνης τῶν μισθῶν μεταξὺ τῆς Προνομιούχου Ἑταιρείας καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Καὶ θὰ ἠδύνατο νὰ πιστεύσῃ τις ὅτι τὰ ἔξοδα ταῦτα διετίθεντο διὰ τοὺς ἄνω λόγους, ἐφ’ ὅσον ἡ φήμη δὲν φέρει ὅτι εἰς τὰ ποσὰ ταῦτα περιλαμβάνονται καὶ οἱ μισθοὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι συντελοῦσιν εἰς τὰς παραβάσεις τῆς Ἑνιαίας. Ἀλλὰ πλὴν τούτου ἔχομεν καὶ ἄλλο κονδύλιον.

§149ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τίνες εἶναι αὐτοί;

§150Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Εἶναι γνωστοί· πρέπει δὲ νὰ τοὺς μάθῃ ἡ δικαιοσύνη τῆς Πατρίδος μας καὶ νὰ ἐπιβάλῃ στιβαρὰν τὴν χεῖρά της ἐπὶ τούτων.

§151Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Μάτσας, Βλάγκαλης καὶ Σα.

§152Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Ἀλλ’ εἶναι, Κύριοι, καὶ κονδύλιον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐξωγκωμένον.

§153Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Τῆς διαφημίσεως, παρακαλῶ;

§154Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Μάλιστα· τὰ ἔξοδα τῆς διαφημίσεως, τὰ ὁποῖα συμφώνως πρὸς τὴν σύμβασιν, ἔπρεπε νὰ ἀνέρχωνται εἰς 250 χιλ. δραχμ. ἐτησίως. Καὶ βεβαίως θὰ φανῇ παράδοξον, πῶς ἡμεῖς οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ διαμαρτυρόμεθα, διότι ἡ Ἑνιαία διὰ τὴν διαφήμισιν ἐδαπάνησεν (ἀναγινώσκει)· κατὰ τὸ 1905–1906 = 198.473 δραχ. κατὰ τὸ 1906–1907 = 677.685» κατὰ τὸ 1907–1908 = 361.249» κατὰ τὸ 1908–1909 = 405.923» κατὰ τὸ 1909–1910 = 366.191» κατὰ τὸ 1910–1911 = 322.190» κατὰ τὸ 1911–1912 = 314.429» κατὰ τὸ 1912–1913 = 251.096»

§155Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Τὸ ἀποτέλεσμα τῆς διαφημίσεως;

§156Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Βεβαίως δὲν ἔπρεπε νὰ διαμαρτυρηθῇ τις, ἐὰν εἶχεν ἀνάλογα ἀποτελέσματα αὐξήσεως καταναλώσεως πρὸς τὴν τοιαύτην δαπάνην καὶ ποσῶς νὰ μὴ κατηγορῇ ταύτην, ἂν διὰ τὴν διαφήμισιν ἐδαπάνησε τοσαῦτα ποσά. Ἀλλ’ ὡς εἶπον καὶ ἄλλοτε ἀγορεύων, δὲν διετέθησαν ταῦτα, κύριοι Βουλευταί, διὰ τὴν διαφήμισιν ἀλλὰ διὰ τὴν φίμωσιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο νὰ καταγγέλλωσι τὰς ἑκάστοτε καταχρήσεις τῆς Ἑνιαίας. Πῶς θέλετε, λοιπόν, νὰ μὴ προκύψωσι ζημίαι, ὅταν ἀντὶ νὰ πωλήσῃ εἰς τὴν ἐγχώριον βιομηχανίαν ἐτησίως τὰ 15 ἑκατομμ. ἑνετικῶν λιτρῶν, τὰ ὁποῖα ὑποχρεοῦται ἐκ τῆς συμβάσεως κατὰ τὸ διάστημα τῆς 8ετίας, ἀνερχόμενα εἰς 120.000.000 ἑνετικῶν λιτρῶν, ἐπώλησε μόνον 83.000.000, συνεπῶς μέχρις 120.000.000 ἑνετικῶν λιτρῶν, δὲν ἐπώλησεν εἰς τὴν ἐγχώριον βιομηχανίαν, 37.000.000 ἑνετικῶν λιτρῶν πρὸς 60 δραχ. κατ’ ἐλάχιστον ὅρον, ἀλλ’ ἐπώλησε ταῦτα πρὸς 30 δραχ. καὶ ἐζημιώθη συνεπῶς τὴν διαφορὰν ταύτην, ἀνερχομένην εἰς 1.110.000 δραχμῶν; Ἠδύνατο βεβαίως νὰ δικαιολογηθῇ τὸ τοιοῦτον, μόνον ἐὰν καὶ ἐφ’ ὅσον ἡ Προνομιοῦχος δὲν εὕρισκεν ἀγοραστάς, ἢ ἐὰν εὕρισκε τὴν ἐγχώριον βιομηχανίαν μὴ πρόθυμον νὰ ἀγοράσῃ ταῦτα. Ἀλλ’ ὅταν, Κύριοι, ἔχωμεν ἐνώπιον ἡμῶν τὸ ὑπόμνημα, τῆς ἐν Πάτραις Ἑλληνικῆς ἐμπορικῆς ἑταιρείας, εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς, ἡ ὁποία τοσοῦτον εὐθαρσῶς κατήγγειλε τὸν ἀποκλεισμὸν πάντων τῶν βιομηχάνων, βεβαίως καὶ ὁ ἰσχυρισμὸς αὐτὸς δὲν δύναται ἢ νὰ καταπέσῃ καὶ ἡ ζημία αὕτη καὶ μόνη, ἡ γενομένη κατὰ παράβασιν τῆς συμβάσεως καὶ πρὸς βλάβην τῶν μικρῶν βιομηχάνων, ὤφειλε νὰ προκαλέσῃ ἄμεσον τὴν παρέμβασιν τῆς Κυβερνήσεως.

§157Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Τὸ ὁποῖον υἱοθέτησε.

§158Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Μάλιστα. Πῶς θέλετε νὰ μὴ ἐπέλθῃ ἡ ζημία, ὅπως ὁ ἐκ Λακωνίας εἶπεν κ. Συνάδελφος, ἀφοῦ τὰς μετοχὰς τῆς ἑταιρείας Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων, τὰς ὁποίας εἶχεν ἡ Προνομιοῦχος ἑταιρεία, τὰς ἐπώλησε διὰ νὰ μὴ συμμετάσχῃ ἡ Ἑνιαία εἰς τὰ κέρδη ἅτινα ἡ οἰνοποιητικὴ ἔδιδε καὶ ἧς τὸ μέρισμα ἐποίκιλλεν 13%–16%; Πῶς, λέγω, νὰ μὴ ἐπέλθῃ ζημία, ὅταν τὸ κεφάλαιον τῆς Ἑνιαίας εἶχε κατατεθῆ πρὸς 1%, ἐνῷ οἱ ἶναι γνωστόν ὅτι ἠδύνατο νὰ ἀπολαύσῃ πολὺ μείζονα τόκον παρ’ αὐτῶν τούτων τῶν τὴν σταφίδα ἐμπορευομένων, συμφώνως ἄλλως τε πρὸς τὸ καταστατικόν της; Ἀλλά, Κύριοι, καὶ εἰς ὁμολογίας τοῦ Κράτους ἐὰν διέθετε τὰ κεφάλαιά της, θὰ ἀπελάμβανεν 6%, ὡς προκύπτει ἐκ τοῦ τελευταίου δανείου. Διατείνεται ἡ Ἑνικία πρὸς δικαιολογίαν τοῦ τοιούτου ὅτι δὲν δύναται νὰ καταθέσῃ τὰ κεφάλαιά της πρὸς μείζονα τόκον, διότι τῇ χρησιμεύουσι διὰ νὰ τὰ χρησιμοποιήσῃ κατὰ τὸ σταφιδικὸν ἔτος. Ἀλλ’, ὡς γνωστόν, δυνάμει τῆς συμβάσεως μόνον 15 ἡμέρας δύναται νὰ χρησιμοποιήσῃ τὰ κεφάλαιά της καὶ πότε; Ἀπὸ τῆς 15 Ἰουνίου μέχρι τῆς 31ης Αὐγούστου, πρὸς ἐξαγορὰν πλεονάσματος. Ἀλλὰ καὶ τότε πρὸς ἀγορὰν τοῦ πλεονάσματος δὲν χρησιμοποιεῖ τὸ κεφάλαιόν της, διότι ἐκ τῶν ἀσφαλίστρων τὰ ὁποῖα δίδει ἡ σταφιδοπαραγωγή, ἔχει ἐπαρκέστατα ποσὰ διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν πλεονασμάτων. Ἀλλὰ πῶς θέλετε, Κύριοι, νὰ μὴ συμβῶσι ζημίαι, ὅταν αὐτὸ τὸ δάνειον τῆς ἐκριζώσεως, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. ἐκ Λακωνίας Συνάδελφος, ἀνερχόμενον εἰς 11.000.000 περίπου δραχμῶν καὶ διὰ τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ὡς ἀντάλλαγμα τὸ δικαίωμα, ἕνεκα τῆς ἐκριζώσεως, νὰ εἰσπράττῃ μίαν δραχμὴν κατὰ χιλιόλιτρον ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἐκριζωθῶσι 50.000 στρέμματα, ἀλλ’ ἀφοῦ συνεπλήρωσε ποσὸν 30.000 στρεμμάτων ἐσταμάτησε τὴν ἐκρίζωσιν ὄχι δι’ ἄλλους λόγους, εἰμὴ μόνον, διότι τὰ κεφάλαια τῆς Ἀθηναϊκῆς Τραπέζης δὲν συνέτρεχον εἰς τοῦτο, διότι τὸ δάνειον ἐνῷ ἐξεδόθη, φαινομενικῶς μόνον ἐξεδόθη; Ἀφ’ ἧς δ’ οὕτω στιγμῆς ἡ Τράπεζα τῶν Ἀθηνῶν ἐσταμάτησεν εἰς τὸ νὰ διαθέτῃ κεφάλαια, ἐσταμάτησε καὶ ἡ Προνομιοῦχος τὴν ἐκρίζωσιν καὶ ὑφίστατο αὕτη ζημίαν 350.000 δρχ. κατ’ ἔτος. Μετὰ τὰς ζημίας ταύτας ἤθελον ἐπιστήσει τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐπὶ ἄλλου σημείου, ἐφ’ οὗ, φρονῶ ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ προσελκύσω τὴν προσοχήν της ὄχι πλέον διὰ τὸ παρελθόν, ἀλλὰ διὰ τὸ μέλλον. Τὸ σημεῖον τοῦτο εἶναι, ὅτι ἀγνοοῦμεν ὁποῖαι ἐγγυήσεις παρέχονται διὰ τὸ κεφάλαιον τῆς Ἑνιαίας, τὸ ὁποῖον εἶναι κατατεθειμένον εἰς τὴν Τράπεζαν τῶν Ἀθηνῶν, μετὰ τὰ ἀποκαλυφθέντα σκάνδαλα τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν. Δέν νομίζει ἡ Κυβέρνησις ὅτι ὀφείλει περὶ τούτου νὰ μεριμνήσῃ; Ἐγὼ τουλάχιστον φρονῶ ὅτι ἐπιβάλλεται ἄμεσος φροντίς. Καὶ μὲ ὅλας αὐτὰς τὰς ζημίας τὰς ὁποίας ἀπέδειξα, κύριοι Βουλευταί, ἡ θέσις τῆς Ἑνιαίας οἰκονομικῶς, ἐὰν ἡ διαχείρισις αὐτῆς ἦτο ἄλλη, τιμία, καὶ οἱ διαχειρισταὶ ταύτης ἦσαν ἄνδρες ἀγαθοί, βεβαίως θὰ ἀπέδιδε κέρδη.

§159Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Εἶναι 20.000.000 ὄχι 8.000.000 εἰς τὴν Τράπεζαν τῶν Ἀθηνῶν.

§160Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Δὲν εἶπον, κ. Συνάδελφε, 8.000.000 δρχ., ἀλλ’ 7.800.000 δρχ. μόνον, τὰ τοῦ δανείου τῆς ἐκριζώσεως ὑπόλοιπα. Ἰδού δὲ τίνα θὰ εἶναι εἰς τὸ μέλλον ἡ θέσις τῆς Ἑνιαίας καὶ κατὰ πόσον αὕτη θὰ εἶναι ἐξησφαλισμένη, ἐὰν τὰ κατὰ ταύτην διεχειρίζοντο ἄλλοι ἀγαθοὶ ἄνδρες. Ἔστω καὶ ἐπὶ παραγωγῆς ὄχι συνήθους 360.000.000 ἐνετ. λιτρῶν, θὰ ἠναγκάζετο ἡ ἑταιρεία νὰ ἀγοράσῃ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν 86.500.000 ἐνετ. λιτρῶν τῶν ἀπαιτουμένων διὰ τὴν παρακράτησιν καὶ τῶν 250.000.000 τῆς καταναλώσεως καὶ τῶν 25.000.000 χλωρᾶς σταφίδος ἢ πλεονάσματος, ὅπερ θὰ ὑπεχρεοῦτο νὰ ἀγοράσῃ πρὸς 115 δραχμὰς καὶ διὰ τὰ ὁποῖα (ἀναγινώσκει) «θὰ καταβάλῃ πρὸς τοῦτο τὸ πολὺ 2.875.000 δρχ. σὺν τῷ φόρῳ τοῦ Δημοσίου ἐκ 4.000.000 δρχ., σὺν τοῖς ἐξόδοις τῆς διαφημίσεως ἐκ 250.000 δρχ., σὺν τοῖς ἐξόδοις τῶν ἐνοικίων ἀποθηκῶν καὶ γραφείων ἐκ 250.000 δρχ., καὶ σὺν τῇ ἀπαιτουμένῃ διὰ τὴν διαχείρισιν 425.000 δρχ., ὡς καὶ διὰ τὴν χρεωλυτικὴν ἀπόσβεσιν τῶν ἐκ 4.100.000 δρχ. ζημιῶν τῆς ἐπὶ δέκα τρία ἔτη κατ’ ἔτος πρὸς τοῦτο ἀπαιτηθησόμενον ποσὸν 315.000 δρχ., ὡς καὶ τοὺς τόκους τοῦ ὑπολοίπου δανείου ἐκριζώσεως ἐξ 7.810.000 δρχ., οὓς ὑποχρεοῦται νὰ καταβάλῃ καὶ οἵτινες κατ’ ἔτος διὰ τὰ ὑπόλοιπα 13 ἔτη τοῦ βίου της θὰ ἀνέρχωνται ἐτησίως εἰς 300.000 δρχ. ἤτοι ἐν συνόλῳ θὰ δαπανᾷ εἰς μίαν τοιαύτην ἐσοδείαν τὸ ποσὸν τῶν 8.415.000 δρχ. Ἴδωμεν ἤδη τί θὰ εἰσπράττῃ ἐξ ἀντιθέτου κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο τῆς παραγωγῆς. Θὰ εἰσέπραττε πρῶτον 7 δραχμὰς (ἀναγιγνώσκει) ἐπὶ 361.500.000 παραγωγῆς = 2.500.000 δρχ. Δεύτερον ἐκ πωλήσεως 30.000.000 ἑνετ. λιτρῶν ἅτινα ἠδύνατο νὰ πωλήσῃ πρὸς 80 δρχ. = 2.400.000 δρχ. Τρίτον ἐκ πωλήσεως τῶν 81.500.000 ἑνετ. λιτρῶν παρακρατήσεως πρὸς 42½ δρχ. = 3.463.000 δρχ. Ἐὰν δὲ προσθέσωμεν καὶ τοὺς τόκους τοῦ κεφαλαίου τῆς Προνομιούχου, ἀποτελουμένου ἐκ 18.200.000 δρχ. τοῦ ἀρχικοῦ της κεφαλαίου καὶ 7.800.000 δρχ. ἐκ τοῦ ὑπολοίπου δανείου τῆς ἐκριζώσεως πρὸς 6%, θὰ εἰσέπραττεν ἐκ τούτου 1.500.000 δρχ. Ἤτοι ἐν ὅλῳ θὰ εἰσέπραττε 9.863.000 δρχ. ἀπέναντι τῶν 8.415.000 δραχμῶν, ἃς θὰ εἰσέπραττε κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο. Ἤτοι ἐκ τῆς κατὰ τὸ ἔτος αὐτὸ ὑπερπαραγωγῆς θὰ εἶχε κέρδος περὶ τὸ 1.500.000 δρχ. καὶ ἀκριβέστερον 1.468.000 δρχ., ποσόν, τὸ ὁποῖον θὰ ἀπέδιδεν εἰς τὸ ἀρχικὸν κεφάλαιον τῆς Προνομιούχου τόκον ἴσον πρὸς 7%. Βεβαίως ὁ τόκος οὗτος δὲν εἶναι μικρὸς διὰ τοὺς ξένους κεφαλαιούχους οἵτινες εἶναι γνωστὸν ὅτι οὐδὲν ἀπολαμβάνουσι σήμερον. Καὶ τίς ἤλεγξε ποτὲ τὴν ἑταιρείαν ταύτην διὰ τὰς ζημίας ταύτας, τὰς ὁποίας παρουσιάζει, δι’ οὓς λόγους εἶπον; Καὶ ποῦ εὑρίσκεται τὸ Κράτος, ὅπερ ὤφειλε καὶ τὸ κράτος τοῦ ποινικοῦ νόμου νὰ ἐπιβάλῃ ἐκεῖ ὅπου ἐχώρει οὗτος καὶ τὰ συμφέροντα τῶν σταφιδοπαραγωγῶν καὶ αὐτοῦ τοῦ Κράτους νὰ ἐξασφαλίσῃ; Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν ἐγένετο μέχρι σήμερον, φρονῶ ὅτι πρέπει ἀμέσως νὰ γίνῃ. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως, πρὶν ἢ ψιφίσωμεν τὴν σύμβασιν, δεχθῇ τὸν σχηματισμὸν μιᾶς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία νὰ ἐξελέγξῃ ὅλα τὰ κατὰ τὸν μέχρι σήμερον βίον τῆς Ἑνιαίας συμβάντα ἄτοπα. Ἐὰν ὅμως ἡ Κυβέρνησις δὲν δέχεται καὶ θεωρεῖ ἑαυτὴν ὑποχρεωμένην, λόγῳ τῆς ὑποχρεώσεως τοῦ Κράτους ἣν ἔχει ἀναλάβει πρὸς τὴν ἑταιρείαν, νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως, θὰ παρακαλέσω, ὅπως ταυτοχρόνως τουλάχιστον προβῇ εἰς τὸν καταρτισμὸν μεγάλης κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς πρὸς ἐξέλεγξιν τῶν καταγγελλιῶν αἱ ὁποῖαι ἐβεβαιώθησαν περὶ τὴν διαχείρισιν τῆς Ἑνιαίας. Εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι τόσον αἰσχρὰ καὶ ἐγκληματικὴ εἶναι ἡ διαχείρισις τῆς Ἑνιαίας, ὥστε νὰ ἐπιβάληται εἰς τὴν Κυβέρνησιν οὐδεμίαν διαπραγμάτευσιν πλέον νὰ διεξαγάγῃ μὲ τὴν ἑταιρείαν ταύτην ἀλλὰ νὰ προβῇ εἰς ἀντικατάστασιν ταύτης διὰ ῥιζικοῦ μέτρου. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ γνώμη μου αὕτη δὲν εἰσακουσθῇ οὔτε οἱ διαχειρισταὶ τῆς Ἑνιαίας παραπεμφθῶσιν ἐνώπιον τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας, τότε ἂς εἶναι βεβαία ἡ Κυβέρνησις, ὅτι θὰ ἀντιμετωπίσῃ κοινωνικὴν ἐξέγερσιν, προερχομένην ἐκ δύο στοιχείων, ἐκ τῶν σταφιδοπαραγωγῶν ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῶν βιομηχάνων ἀφ’ ἑτέρου, οἵτινες δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνεχθῶσι τοιαῦτα κέρδη νὰ ἀποκομίζωσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες, ὡς λῃσταί, ἔχουσι χαρακτηρισθῇ παρ’ ὅλων καὶ ὤφειλον πρὸ πολλοῦ νὰ ἔχωσι καταδιωχθῇ (χειροκροτήματα).

§161Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Εἶναι, κύριοι Βουλευταί, δικαία ἡ διαμαρτυρία τοῦ ἀξιοτίμου Συναδέλφου, διότι βεβαίως ἔχει καταντήσει ἄχαρις ἡ συζήτησις μεθ’ ὅλην τὴν γλυκύτητα τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ προϊόν τοῦτο τὸ ἐν τῇ συμβάσει ἀναφερόμενον.

§162Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Μόνον διὰ τὴν ἑταιρείαν ἔχει γλυκύτητα.

§163Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὄχι δὰ καὶ διὰ πάντα ἄλλον ὅστις τὸ τρώγει.

§164Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Διὰ τοὺς καλλιεργητὰς ὅμως;

§165Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Κύριοι Βουλευταί, εἰς τὸ ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς νομοσχέδιον δὲν θὰ ἐλάμβανον τὸν λόγον, διότι δὲν πρόκειται οὔτε νὰ συνηγορήσω ὑπὲρ αὐτοῦ, ἀλλ’ οὔτε καὶ νὰ κατακρίνω τοῦτο ἐφ’ ὅσον ἄλλοι ἀνέλαβον τὸ ἔργον τοῦτο, ἐὰν θέλῃ φέρει βλάβην εἰς τὸν δημόσιον θησαυρόν, ἢ ἐὰν ἀντιθέτως, φέρον τὴν βλάβην ταύτην, ὠφελεῖ τοὺς παραγωγοὺς ἢ ὄχι. Διέκρινα, νομίζω, ὅμως κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐξεδήλωσε τὴν ἐπιθυμίαν, ὅπως συζητηθῇ ἀσχέτως πρὸς τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑπὸ ψήφισιν, ἐν εὐρυτέρᾳ κλίμακι, τὸ λεγόμενον σταφιδικὸν ζήτημα. Τοῦτο ἠκολούθησαν καὶ οἱ ἀξιότιμοι Συνάδελφοι οἱ προλαλήσαντες, καὶ διὰ τοῦτο ἔρχομαι, ὅπως προσθέσω ὀλίγας λέξεις οὐχὶ ἀκριβῶς ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἐν γένει ἐπὶ τοῦ ὅλου ζητήματος. Ἀλλὰ πρὸ τούτου, πρὸ τοῦ ὑπεισέλθω εἰς τὸ σταφιδικὸν ζήτημα, θὰ ἠρώτων: δύναμαι νὰ εἴπω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐφ’ ὅσον ἐπιτρέπεται εἶναι ἆρά γε διατεθειμένη πρὸς τοιαύτην συζήτησιν καὶ καρποφόρον καὶ πρὸς τί; Φρονεῖ ἡ Κυβέρνησις ὅτι, ἡ συζήτησις αὕτη εἶναι δυνατὸν νὰ ὠφελήσῃ καὶ κατὰ τί θὰ ὠφελήσῃ; Κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην εἶναι ἑτοίμη ἡ Κυβέρνησις, ὅπως προβῇ εἰς λύσιν τοιαύτην ἢ τοιαύτην τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος;

§166ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θέλετε ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐρωτήσεων νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις διὰ νὰ καθορίσω τίνα σκοπὸν ἔχει ἡ συζήτησις;

§167Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Αἱ ἐρωτήσεις δὲν τείνουσιν εἰς τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ καθορίσωσι τοῦτο, διὰ νὰ καθορίσω καὶ ἐγὼ τὸ θέμα μου.

§168ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μοὶ παραχωρεῖτε τὸ βῆμα;

§169Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Παρακαλῶ· εὐχαρίστως.

§170ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι, κατὰ τὸ παρελθὸν σταφιδικὸν ἔτος εὑρέθημεν εἰς σύγκρουσιν μὲ τὴν Ἑταιρείαν τὴν Προνομιοῦχον, ὅσον ἀφορᾷ τὸν κανονισμὸν τῆς καταβολῆς εἰς εἶδος ἢ εἰς χρήματα, τοῦ παρακρατήματος. Ἡ Κυβέρνησις ἠξίωσεν ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς ἑταιρείας δὲν εἶναι ἀπόλυτον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἄρθρ. 6, νὰ κανονίζῃ τὸ ζήτημα τοῦτο κατ’ οἰκείαν κρίσιν, ἀλλ’ ὅτι ἡ κρίσις τῆς ἑταιρείας πρέπει νὰ γίνῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν γενικῶν ἀρχῶν τοῦ δικαίου, κρίσις ἀνδρὸς ἀγαθοῦ· ἑπομένως ὅτι εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ὡς Κυβέρνησιν, ἀλλὰ καὶ ὡς ἁπλοῦν ἀντισυμβαλλόμενον ἐν τῇ καταρτίσει τῆς συμβάσεως, χορηγεῖται τὸ δικαίωμα τῆς προσφυγῆς εἰς τὰ δικαστήρια. Προσέφυγε λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ Ἐφετεῖον Ἀθηνῶν, τὸ ὁποῖον εἶναι ὁ διαιτητὴς ἐφ’ ὅλων τῶν διαφορῶν, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ἐγερθῶσιν ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τῆς συμβάσεως. Ἡ Ἑταιρεία ἡ Προνομιοῦχος ἀντέστη κατὰ τῆς προσφυγῆς αὐτῆς, ἐκραύγασεν, ἠπείλησεν ὅτι δὲν θὰ ἐξακολουθήσῃ περαιτέρω ἡ λειτουργία αὐτῆς καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐδίστασε ν’ ἀντιμετωπίσῃ ὅλας αὐτῆς τὰς ἀπειλὰς καὶ ἀπέβλεψεν ἐν ἀνάγκῃ εἰς τὴν προσωρινὴν ἀπ’ εὐθείας ἀνάληψιν τῆς περαιτέρω διαχειρίσεως αὐτοῦ τοῦ θεσμοῦ τῆς παρακρατήσεως, διότι ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τοῦ θεσμοῦ τῆς παρακρατήσεως ἐφ’ ὅσον, ὡς εἶπε καὶ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Λακωνίας, δὲν παρουσιάζεται ἄλλη τις μέθοδος, πείθουσα ἡμᾶς ὅτι ἀσφαλέστερον δυνάμεθα νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπερπαραγωγῆς, ἡ ὁποία ὑπάρχει διότι δύναται νὰ μὴ εἶναι θεωρητικῶς ὀρθὸς ὁ θεσμός, ἀλλὰ πρακτικῶς οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ἀπεδείχθη χρησιμώτατος. Ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξύ, Κύριοι, πρὶν ἢ ῥυθμισθῇ ὁριστικῶς τὸ προκῦψαν ζήτημα, ἐπῆλθε καὶ ὁ πόλεμος, οἱ μέτοχοι δὲ τῆς ἑταιρείας τῆς Προνομιούχου ἀπηυθύνθησαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν δηλοῦντες ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶσι τὴν ἑρμηνείαν τοῦ ἄρθρου 6 ὡς ἀνταποκρινομένην ἀληθῶς εἰς τὴν ἔννοιαν τῆς συμβάσεως καὶ τοῦ σχετικοῦ νόμου, καὶ ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ λειτουργήσῃ ὑπὸ τοιούτους ὅρους περαιτέρω ἡ Προνομιοῦχος Ἑταιρεία, προέτεινον δὲ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν φιλικὴν λύσιν τῆς συμβάσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν φιλικὴν λύσιν ἡ ἑταιρεία θὰ ἐγκατέλιπε τὰ δικαιώματα καὶ τὰ προνόμια τὰ παραχωρηθέντα εἰς αὐτὴν καὶ θὰ ἀπηλλάσσετο τῶν ἐκ τῆς συμβάσεως ὑποχρεώσεων, τῶν ὑποχρεώσεων καὶ δικαιωμάτων τούτων μεταβιβαζομένων εἰς τὸ Κράτος. Αὐτὴ ἡ πρότασις ἐγένετο κατὰ τὴν 19ην Δεκεμβρίου 1912. Ἐννοεῖται ὅτι κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἦτο ἀπολύτως ἀδύνατον ἡ Κυβέρνησις νὰ δεχθῇ τὴν πρότασιν τῆς Ἑταιρείας ὥστε νὰ ἔχῃ νὰ ἀντιμετωπίσῃ ἐν τοιαύτῃ στιγμῇ καὶ τὴν ῥύθμισιν τοῦ ζητήματος τούτου. Ἡ ἑταιρεία τότε, εἶπεν ὅτι ἦτο διατεθειμένη νὰ ἐξακολουθήσῃ ἀκόμη ἐπὶ ἓν ἔτος τὴν λειτουργίαν της ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ καθεστῶτος, ὑπὸ τὸν ὅρον ὅμως ὅτι, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν ἡ Κυβέρνησις τὴν ζημίαν τὴν ὁποίαν ὑφίστανται οἱ μέτοχοι τῆς ἑταιρείας, θὰ ἤρχετο ἐπίκουρος, ὥστε νὰ δοθῇ κατὰ τὸ ἔτος, κατὰ τὸ ὁποῖον θὰ συνεχίζετο ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους ἡ ἰσχὺς τῆς συμβάσεως μέχρις ὅτου θὰ ἐλύετο ἀμοιβαίᾳ συνεννοήσει αὐτή ἢ θὰ ἐπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις τὴν ἐφαρμογὴν τῆς συμβάσεως κατὰ τὴν ἰδικήν της ἀντίληψιν, θὰ ἤρχετο ἐπίκουρος ἡ Κυβέρνησις, λέγω, ὅπως δοθῇ κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο εὔλογόν τι μέρισμα εἰς τοὺς μετόχους. Εἰς τοιαύτην περίστασιν εὑρεθεῖσα ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἐδίστασε καθόλου, ὄχι ἐν τῷ συμφέροντι τῶν μετόχων, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι βεβαίως ἄξιοι τόσον μεγάλης συμπαθείας, ἀφοῦ ἐξ οἰκείου ἁμαρτήματος, ἐξ ἰδίας ἀβελτηρίας ἐζημιοῦντο, ἀλλ’ ὑπὲρ τῶν ξένων μετόχων τῆς Προνομιούχου, ἐνόμισεν ἡ Κυβέρνησις ὅτι ἔπρεπε νὰ λάβῃ μέριμνάν τινα, διότι τὰ μὲν κεφάλαια ἦσαν ἀλλοδαπά, οἱ δὲ διαχειρισταὶ Ἕλληνες.

§171Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι ὅλοι.

§172ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κατὰ μέγα μέρος τὰ κεφάλαια ἦσαν ἀλλοδαπά, οἱ διαχειρισταὶ δὲ μόνον Ἕλληνες. Εἰς τοιαύτην περίστασιν, ἐπαναλαμβάνω, εὑρεθεῖσα ἡ Κυβέρνησις, ἐσκέφθη ὅτι ἐν μέσῳ τοῦ πολέμου καὶ τοῦ διεξαγομένου καὶ τοῦ τότε ἀπειλουμένου, ἓν εἶχε νὰ κάμῃ καὶ κατὰ τὸ ἔτος αὐτό, νὰ προσπαθήσῃ νὰ παρατείνῃ ἀμοιβαίᾳ συναινέσει τὸ καθεστώς, ἕως ὅτου δοθῇ εἰς αὐτὴν ὁ καιρός, ἐπερχομένης τῆς εἰρήνης, νὰ ἐξεύρῃ μίαν ῥιζικωτέραν λύσιν τοῦ ζητήματος, πρωτίστως δὲ λύσιν τῆς ἐγερθείσης διαφορᾶς περὶ τῶν ἑρμηνειῶν τοῦ ἄρθρου 6 τῆς συμβάσεως. Διὰ τοῦτο ἐσκέφθη τότε νὰ συνάψῃ τὴν σύμβασιν αὐτήν, δι’ ἧς ἀνελαμβάνομεν τὴν ὑποχρέωσιν πρὸς καταβολὴν τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ζητεῖται σήμερον παρὰ τῆς Βουλῆς. Τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λακωνίας, εἶπον καὶ προηγουμένως, ὅτι εἶναι ἐν πλείστοις ἀκριβῆ. Ἡ Προνομιοῦχος διηυθύνθη κατὰ τρόπον, τὸν ὁποῖον θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, διότι ἡ θέσις μου εἶναι ἐπισημοτέρα τῆς τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὄντος μόνον Βουλευτοῦ, ἐνῷ ἐγὼ εἶμαι καὶ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, νὰ μὴ τὸν χαρακτηρίσω καὶ νὰ τὸν θεωρήσω, ὅτι εἶναι ἀχαρακτήριστος. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης). Ἀλλὰ καθ’ ἣν στιγμὴν εὑρισκόμεθα ἐνώπιον αὐτῆς τῆς καταστάσεως πρὸς τοὺς ἐν ἀλλοδαπῇ εὑρισκομένους μετόχους τῆς ἑταιρείας, δὲν ἔλειψα νὰ εἴπω ἔκτοτε τὸ τί συμβαίνει ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς διοικήσεως τῆς ἑταιρείας. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, τοὺς εἶπον, ἕνεκα τῶν ὁποίων δὲν θὰ κατροθώσητε νὰ λάβητε κέρδη, ἐνῷ ἂν καλῶς διεχειρίζετο ἡ ἑταιρεία, καὶ τὰς ὑπηρεσίας τὰς ὁποίας παρεῖχεν εἰς τοὺς σταφιδοπαραγωγούς, θὰ τὰς παρεῖχε περισσοτέρας καὶ εἰς τοὺς μετόχους, θὰ ἀπέδιδε κέρδη. Ἀλλὰ δὲν ἠδυνάμην νὰ παραπέμψω αὐτοὺς κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἰς ἀγωγὴν κατὰ τῶν ἐν Ἑλλάδι ἀντιπροσώπων των· ἔπρεπε κάτι περισσότερον νὰ δώσω, ἵνα παραμενούσης τῆς καταστάσεως, δοθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὁ καιρὸς νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν περαιτέρω ῥύθμισιν τοῦ ζητήματος ἐν εἰδικωτέρᾳ περιστάσει. Αὐτὸ τοῦτο ἐπιδιώκομεν σήμερον. Ὅταν, προσαχθείσης τῆς συμβάσεως ἐνώπιον τῆς Βουλῆς εἶπον ὅτι παρακαλῶ νὰ διεξαχθῇ ἡ συζήτησις εὐρέως, τοῦτο ἐπεδίωκον, ὄχι νὰ ἴδω ψηφιζομένην τὴν σύμβασιν, διότι ἔπρεπε νὰ ψηφισθῇ κατ’ ἀνάγκην, ἀφοῦ ἀνέλαβε τοιαύτην ὑποχρέωσιν ἡ Κυβέρνησις, ἐφ’ ὅσον ἡ Βουλὴ ἔχει ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ διότι ἤθελον νὰ ἐκτεθῶσιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου αἱ ἰδέαι περὶ τοῦ κατὰ τίνα τρόπον δύναται νὰ ῥυθμισθῇ ἡ σύμβασις, ἡ ὁποία ἔχει ἀνάγκην πρωτίστως ἀναθεωρήσεως, μετὰ τῆς Προνομιούχου, ὥστε καὶ τὰ συμφέροντα τῆς παραγωγῆς καὶ τὰ τῶν μετόχων νὰ θεραπευθῶσι κατὰ τὸ προσῆκον μέτρον. Αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπὸς τῆς συζητήσεως, τὴν ὁποίαν διεξάγομεν ἀπόψε. Δηλῶ ὅμως τοῦτο· ὅτι βάσις πάσης περαιτέρω συζητήσεως μετὰ τῆς ἑταιρείας, θὰ εἶναι ὅτι δὲν δυνάμεθα ν’ ἀναγνωρίσωμεν εἰς αὐτὴν τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἀξιοῖ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἄρθρου 6 τῆς συμβάσεως, ὅπως αὐτὴ κυριαρχικῶς λύει τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπησχόλησε. Δὲν θὰ ὑποστηρίξω βεβαίως, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ εἰς χεῖρας της αὐτὸ τὸ δικαίωμα· δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν, ὅπως τρίτη τις ἀρχή, κάποιος διαιτητής, καθορίζει τὸ ζήτημα τοῦτο, ἀλλ’ εἶναι ἀδύνατον νὰ δεχθῶμεν ὅτι ἠμπορεῖ νὰ διατηρήσῃ ἡ ἑταιρεία δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἀσκοῦσα δύναται νὰ μεταβάλῃ τὴν μερίδα τοῦ ἐνεργητικοῦ τοῦ ἰσολογισμοῦ κατὰ ἑκατομμύρια ὅλα. Αὐτὸ εἶναι ἀδύνατον. Εὐτυχῶς νομίζω ὅτι ἡ Προνομιοῦχος ἤρχισε νὰ ἀντιλαμβάνηται τὸ πρᾶγμα αὐτό, ἐνῷ ἐξ ἀρχῆς ἐφαίνετο τελείως ἀνένδοτος καὶ ἐπέμενεν ὅτι τὸ ζήτημα πρέπει νὰ ῥυθμισθῇ κατὰ τὴν κρίσιν της. Ἀλλ’ ἐὰν ἐζήτησα ἀπὸ τοὺς γνωρίζοντας τὸ ζήτημα περισσότερον φῶς διὰ τῆς ἀγορεύσεώς των ἐν τῇ Βουλῇ, τοῦτο ἀφεώρα τὴν περαιτέρω μελέτην τῆς συμβάσεως, ἵνα ἴδωμεν ἐν τῇ μελλούσῃ μετὰ τῆς ἑταιρείας τῆς Προνομιούχου διαρρυθμίσει τῶν πραγμάτων, ἐντὸς τοῦ τρέχοντος σταφιδικοῦ ἔτους, πῶς θὰ ῥυθμισθῶσι τὰ πράγματα, ὥστε νὰ μὴ φθάσωμεν καὶ εἰς νέον ἔτος ἄνευ ῥυθμίσεως αὐτῶν. Συνεννοήθην μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας, ὅπως ἅμα τῇ συζητήσει τῇ ἐν τῇ Βουλῇ καταρτισθῇ ἐπιτροπὴ ἐκ τῶν εἰδικώτερον γνωριζόντων τὸ ζήτημα τοῦτο, ἡ ὁποία νὰ βοηθήσῃ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν ἐξεύρεσιν τῆς προσφόρου λύσεως, δηλαδὴ τῆς προσηκούσης διαρρυθμίσεως τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Προνομιούχου.

§173ΟΘ. ΤΕΤΕΝΕΣ. Δὲν νομίζει ἡ Κυβέρνησις ὅτι δύναται ν’ ἀποταθῇ εἰς τοὺς μετόχους τοῦ ἐξωτερικοῦ ἵνα ἀποστείλωσιν εἰς αὐτὴν πληρεξούσια διὰ νὰ τοὺς ἀντιπροσωπεύσῃ αὕτη εἰς τὴν Συνέλευσιν, ν’ ἀποκαλυφθῇ δὲ οὕτω ἡ διεύθυνσις ἡ ὁποία ἔδωκεν αὐτὰ τὰ ἀποτελέσματα;

§174Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τὰ συμφέροντα τῶν μετόχων ἀπηλλάγησαν ἀπὸ τὰς κακὰς ἐπηρείας;

§175ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νομίζω ὅτι ἀπηλλάγησαν. Ἡ διεύθυνσις τῆς Προνομιούχου εἶναι ἤδη ἀνεξάρτητος τῆς διευθύνσεως τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν.

§176ΟΘ. ΤΕΤΕΝΕΣ. Οἱ μέτοχοι τῆς προνομιούχου εὑρίσκονται εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Εἰς τὰς 28 τρέχοντος θὰ γίνῃ Συνέλευσις. Οἱ μέτοχοι οἱ ἔχοντες ἄνω τῶν δύο μετοχῶν θὰ λάβωσι μέρος. Μὲ αὐτὴν τὴν κατάστασιν θὰ δυνηθῶσι ν’ ἀποτελέσωσι πλειονοψηφίαν;

§177ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἡ διαχείρισις τῶν συμφερόντων τῶν μετόχων τοῦ ἐξωτερικοῦ δὲν εὑρίσκεται εἰς τὰς χεῖρας, εἰς τὰς ὁποίας ἦτο ἐμπεπιστευμένη πρότερον, ἀλλ’ εἰς ἄλλας. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ κατέλθω τοῦ βήματος χωρὶς νὰ στρέψω τὸν λόγον καὶ εἰς ἄλλο ζήτημα. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνεχθῇ τὸ Κράτος ὅπως γίνεται καὶ μία ἄλλη καταστρατήγησις τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Προνομιούχου, καταστρατήγησις τὴν ὁποίαν, ὅσον καὶ ἄν ἡ θέσις μου ἐπιβάλλει ἐπιφύλαξιν γλώσσης, δὲν δύναμαι νὰ ὀνομάσω ἄλλως ἢ κακοήθη σύμβασιν. Κατ’ αὐτὴν ἡ Προνομιοῦχος συνεβλήθη πρὸς ὡρισμένα ἄτομα καὶ ἠσφάλισεν εἰς αὐτὰ τὴν ἀγορὰν τοῦ ποσοῦ τοῦ σταφιδοκάρπου, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν σύμβασιν ἔπρεπε νὰ δίδηται εἰς δημόσιον συναγωνισμόν, ὥρισε δ’ ὅτι ἂν αὐτοὶ ἀγοράσωσι τὴν σταφίδα εἰς περισσοτέραν τιμὴν ἀπὸ τὴν ὡρισμένην ἐν τῇ συμβάσει, ἡ Προνομιοῦχος θὰ ἐπέστρεφεν αὐτοῖς τὸ ποσὸν αὐτὸ κατὰ τὸ ὁποῖον θὰ ἠγόραζον τὴν σταφίδα ἔτι πλέον τῆς τιμῆς τῆς τιθεμένης ὡς βάσεως τοῦ συναγωνισμοῦ. Ἐννοεῖται ὅτι αὐτὴ ἡ σύμβασις ἀποτελεῖ ὄχι πλέον καταστρατήγησιν, ὄχι πλέον περιγραφήν, ἀλλ’ ἄντικρυς ἀναίρεσιν διατάξεως ῥητῆς καὶ θεμελιώδους τῆς συμβάσεως ταύτης. Εἶμαι βέβαιος ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνεχθῶσι τὴν ἐξακολούθησιν τῆς ἰσχύος τῆς συμβάσεως αὐτῆς. Πρέπει δὲ νὰ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ὁσάκις ἐδόθη ἀφορμή, καὶ ἐφέτος καὶ πέρυσιν κατὰ τὸν χρόνον τῆς πωλήσεως τοῦ πράγματος αὐτοῦ, ἡ Κυβέρνησις προῆλθεν ἐναργῶς λέγουσα εἰς τὴν ἑταιρείαν ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ δίδῃ σταφιδόκαρπον εἰς ὅλους τοὺς παρουσιαζομένους, διότι εἶναι τερατῶδες τοῦτο. Ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ μείνωμεν ὑπ’ αὐτὴν τὴν σύμβασιν καὶ νὰ μετερχώμεθα αὐτὸ τὸ σύστημα τῆς πιέσεως, τὸ ὁποῖον ἐξησκήσαμεν ἐν τῷ παρελθόντι. Πρέπει, καθ’ ἣν στιγμὴν θὰ ἔλθωμεν εἰς συνεννοήσεις μετὰ τῆς ἑταιρείας, νὰ ῥιθμισθῇ καὶ τὸ ζήτημα αὐτὸ ὁριστικῶς, ἀκυρουμένου τοῦ συμβολαίου, τὸ ὁποῖον ἔχει συνομολογηθῆ. Ταύτας τὰς δηλώσεις ἐνόμισα ἀναγκαίας νὰ κάμω.

§178Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ὅτι θὰ ἠδύνατο τὰς δημοπρασίας, τὰς ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ ἀντικειμένου εἰς τὴν σύμβασιν συμβολαίου γενομένας, νὰ τὰς θεωρήσῃ ὡς μὴ ἀποτελούσας τὰς δημοπρασίας τὰς ὁποίας συμφώνως πρὸς τὴν σύμβασιν ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ ἐκτελέσῃ, καὶ νὰ ἐπιτάξῃ εἰς τὴν Ἑνιαίαν νὰ ἐνεργήσῃ τὰς δημοπρασίας κατὰ τὴν σύμβασιν. Ἐν ᾗ δὲ περιπτώσει ἡ Ἑνιαία ἤθελεν ἀρνηθῆ νὰ πράξῃ τοῦτο, νὰ προβῇ τὸ Κράτος εἰς τὴν ἐπιχείρισιν τῆς δημοπρασίας καὶ τὴν παρεμπόδισιν τοῦ σταφιδοκάρπου, διότι, νομίζω, ὅτι ἡ Ἑνικία συνάψασα συμφωνίαν, τὴν ὁποίαν ὀρθότατα ἐχαρακτηρίσατε κακοήθη, δὲν πρέπει νὰ ἐπιτύχῃ τοῦ σκοπηθέντος, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ παταχθῇ ὑπὸ τοῦ Κράτους μεθ’ ὅλου τοῦ σθένους καὶ μεθ’ ὅλου τοῦ κύρους, τὸ ὁποῖον διαθέτει.

§179ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μετὰ τὰς δηλώσεις τὰς ὁποίας ἔκαμα ἐλπίζω ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ συναινέσῃ νὰ διακόψωμεν τὴν συνεδρίασιν καὶ νὰ ἐπιστρέψωμεν μετὰ τὸ δεῖπνον, θὰ παρακαλέσω δὲ κυρίως νὰ ἀκούσωμεν τὰς γνώμας ἐκείνας, διὰ τῶν ὁποίων θὰ διαφωτισθῇ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις περὶ τῶν σημείων εἰς τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ στραφῇ ἡ προσοχὴ τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν νέαν συνεννόησιν, ἡ ὁποία πρέπει νὰ γίνῃ μετὰ τῆς Προνομιούχου, διὰ τὴν τροποποίησιν τῆς συμβάσεως (χειροκροτήματα).

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις τὴν 10ην. Μετὰ τὴν διακοπὴν (ὥρα 10 30′ μ. μ.).

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Γόντικας παρακαλεῖται νὰ συνεχίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§182Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἦτο εὐχάριστον, κύριοι Βουλευταί, διότι αἱ ὀλίγαι λέξεις, τὰς ὁποίας ὑπὸ τύπον ἐρωτήσεως ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω, προὐκάλεσαν τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως διὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου αὐτῆς. Αἱ δηλώσεις αὗται ἀπήλλαξαν ἐμὲ τοῦ κόπου νὰ ἐκθέσω ὡρισμένας γνώμας, τὰς ὁποίας εἶχον ὡς πρὸς τὴν τροπὴν τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἡ συζήτησις, διὰ τὴν λύσιν τουτέστι τοῦ λεγομένου σταφιδικοῦ ζητήματος καὶ οὐχὶ διὰ τὸ ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς νομοσχέδιον. Ἐσκεπτόμην, εὐθὺς ἀμέσως νὰ προβῶ εἰς τὴν δήλωσιν ὅτι θεωρῶ ἀσύμφορον ἀπολύτως, ὅπως ἔχουσι τὰ πράγματα, τὴν προτεινομένην λύσιν τοῦ ζητήματος διὰ τῆς ἐκριζώσεως. Ὁ ὀργανισμὸς ὁ δημιουργηθείς, ὡς ἐδημιουργήθη, ἀδιάφορον πῶς ἔζησε καὶ πῶς ὑπάρχει, διὰ τὴν παραγωγὴν τουλάχιστον εἶναι θεσμὸς ἀναγκαῖος. Τὸ σταφιδικὸν ζήτημα ἔχει ἱστορίαν ἐν τῷ τόπῳ καὶ βεβαίως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία νὰ μὴ περιβάλῃ μετὰ στοργῆς τοῦτο, καθόσον ἐνδιαφέρει κατ’ ἐξοχὴν τὸν Ἑλληνικὸν τόπον. Εἰσάγεται ποσὸν εἰς τὴν χώραν ἐκ τῆς σταφίδος 80.000.000 στρογγυλῶν δραχμῶν κατ’ ἔτος, 60.000.000 τουτέστιν ἐκ τῆς ξηρᾶς σταφίδος καὶ 20.000.000 ἐπίσης ἐκ τοῦ προϊόντος τῆς βιομηχανίας ἐν γένει καὶ ἰδίᾳ τῆς ἑταιρείας τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων. Συνεπῶς ἔχομεν εἰσαγόμενον ἐν τῇ χώρᾳ ποσὸν χρημάτων 80.000.000 κατ’ ἔτος, τὰ δὲ 80.000.000 ταῦτα δικτίθενται εἰς Ἑλληνικὴν χώραν ὑπὸ διαφόρους τρόπους καὶ εἰς διαφόρους χεῖρας, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι ἐκεῖ ὅπου εἰσέρχεται τὸ ὀλιγώτερον χρῆμα ἐκ τῶν 80.000.000 εἶναι οἱ παραγωγοί. Αὐτοὶ ἀπολαμβάνουσι τὸ ὀλιγώτερον χρῆμα ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου. Ὅτε ἱδρύθη ὁ θεσμὸς τῆς παρακρατήσεως ἐθεωρήθη ὡς σωτήριος διὰ τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμούς, διότι πρὸ αὐτοῦ εἶχον δημιουργηθῆ δύο ἕτερα συστήματα, τὸ τῆς παρακρατήσεως, ὅπερ κατόπιν ἐν τῇ ἐξελίξει ἐγένετο ἡ σταφιδικὴ Τράπεζα καὶ μετὰ τὴν σταφιδικὴν Τράπεζαν ἐπῆλθεν ὁ θεσμὸς τῆς παρακρατήσεως. Ἐγένετο οὗτος τῇ αἰτήσει ὁλοκλήρου σχεδὸν τοῦ σταφιδικοῦ πληθυσμοῦ, ὁ ὁποῖος ἐθεώρει ζήτημα ἀνάγκης τὴν ἐξεύρεσιν λύσεως, ὅπως καὶ ἤδη θεωρεῖ, τοῦ ζητήματος τούτου καθ’ οἱονδήποτε τρόπον· καὶ μετὰ πολλὰς σκέψεις, μετὰ πολὺν θόρυβον, μετὰ πολλὰς συζητήσεις ἐξευρέθη ἡ διὰ τῆς Προνομιούχου ἑταιρείας λύσις ἀνάλογος πρὸς τὴν τότε ἐποχήν, ἡ ὁποία ἐθεωρήθη σωτηρία τότε διὰ τὴν σταφιδοπαραγωγήν. Ὄντως δὲ ὁ ὀργανισμὸς οὗτος ὅπως ἱδρύθη ἀναλόγως τῆς ἐποχῆς καὶ τῶν περιστάσεων ὑφ’ ἃς διετέλει ἡ σταφιδοπαραγωγὴ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, συνετέλεσε νὰ φέρῃ, ἂν μή τι ἄλλο ἀνακούφισιν εἰς τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμοὺς· καὶ ὄντως ἔφερε πρόσκαιρον τοιαύτην. Ἡ ἐξέλιξις τοῦ ὀργανισμοῦ, ἡ διοίκησις αὐτοῦ ἡ πλημμελὴς — δὲν δύναμαι νὰ χαρακτηρίσω ἐγὼ ἀπολύτως ὡς δολίαν ἢ μή, τὴν χαρακτηρίζω ὅμως ὡς πλημμελῆ — ἔσχεν ἀποτυχίας. Αἱ ἀποτυχίαι εὗρον ἀντίκτυπον τόσον εἰς τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον τῆς ἑταιρείας ὅσον καὶ εἰς τοὺς σταφιδοπαραγωγούς, διότι ὁ ὀργανισμὸς οὗτος ἱδρύθη πρὸς προστασίαν τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς σταφιδοπαραγωγῆς, πλὴν αἱ πλημμέλειαι τῆς διοικήσεως καὶ τῆς διαχειρίσεως κατέληξαν εἰς σημεῖον, ὥστε ἡ παραγωγὴ νὰ δυσπιστῇ πρὸς τὸν ὀργανισμὸν τοῦτον· νὰ τὸν θεωρῇ ἐχθρὸν πρὸς τὴν παραγωγήν, νὰ γεννηθῶσι διενέξεις καὶ ἔριδες, ἀμφιβολίαι καὶ δυσπιστίαι μεταξὺ τῆς Προνομιούχου ἑταιρείας καὶ τῶν σταφιδοπαραγωγῶν καὶ νὰ μὴ παρέρχηται ἔτος κατὰ τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ἔχωμεν σταφιδικὸν ζήτημα, καὶ νὰ ζητῆται ἡ λύσις τούτου, τὸ ὁποῖον κατήντησεν ἄλυτον. Μεθ’ ὅλα ταῦτα δὲν δύναταί τις νὰ ἀρνηθῇ ἀγαθὰ τινά, τὰ ὁποῖα προέκυψαν ἐκ τοῦ θεσμοῦ. Καθωρίσθη ἓν κατώτατον ὅριον τιμῆς, τὸ ὁποῖον διὰ τὴν παραγωγὴν ἦτο ἀναγκαῖον κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, καθωρίσθη ὁπωσδήποτε ἡ ἀξία τῶν κτημάτων. Ἀλλ’ ἡ αὔξησις τῶν ἐξόδων τῆς καλλιεργείας, ἡ κατάστασις ὑφ’ ἣν βιοῦσιν οἱ σταφιδοπαραγωγοί, ἡ πλημμελὴς διαχείρισις τῶν διευθυνόντων τὴν Προνομιοῦχον, ἔφερε τοιαύτην κατάστασιν, ὥστε τὰ κέρδη νὰ μὴ εἶναι ἀνάλογα πρὸς τὰ προσδοκώμενα, νὰ μὴ ἐπέρχωνται ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα προσεδοκῶντο νὰ ἐπέλθωσι καὶ νὰ εἶναι πάντοτε ὑπὸ κρίσιν ὁ σταφιδικὸς πληθυσμός. Κατὰ τὴν ἀρχήν, εἶναι ἀληθές, τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ θεσμοῦ τῆς παρακρατήσεως ἐδημιουργήθησαν ἐξ αὐτῆς τῆς συμβάσεως ἀποθέματα παρακρατήσεως εἰς μέγιστα ποσά, τοιαῦτα μάλιστα, ὥστε ἐπλημμύρησαν καὶ ἐγέμισαν αἱ ἀποθῆκαι τῶν σταφιδοφόρων μερῶν, ἐνοικιασθεισῶν τῶν πλείστων οἰκιῶν τῶν σταφιδοφόρων πόλεων, ἐντὸς τῶν ὁποίων εἶχεν ἀποθηκευθῆ ὁ ἐκ παρακρατήσεως σταφιδόκαρπος. Ἐγεννήθη ἕτερον ζήτημα τότε ἐκ μέρους αὐτῆς τῆς ἑταιρείας, ἀλλὰ καὶ τῆς σταφιδοπαραγωγῆς· ὁ τρόπος καθ’ ὃν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποκαθαρθῇ ἡ ἑταιρεία ἐκ τῆς συσσωρεύσεως τῶν ἐκ τῆς παρακρατήσεως ποσῶν ἐδημιουργήθη τότε ἡ σύμβασις τῆς Προνομιούχου ἑταιρείας μετὰ τῆς ἑταιρείας Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων. Ποία εἶναι ἡ ἑταιρεία, τίνες εἶναι οἱ διαχειρισταί, δὲν εἶμαι εἰς θέσιν ἐγὼ νὰ ἐξετάσω, οὔτε γνωρίζω τὰ πρὸ τῆς συστάσεως τῆς ἑταιρείας· γνωρίζω ὅμως τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἑταιρείας τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων. Ἡ λύσις αὐτὴ ἐθεωρήθη τότε ὑπὸ τοῦ σταφιδικοῦ κόσμου ἐπιτυχής, διότι ἐθεωρήθη ὡς μέσον τὸ ὁποῖον ἤθελε συντελέσει εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν πλεονασμάτων ἐκ τῶν ἀποθηκῶν τῆς παρακρατήσεως. Καὶ ὄντως ἡ ἑταιρεία τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων παρουσίασε προόδους γιγαντιαίας, δύναταί τις νὰ εἴπῃ. Ἀρκεῖ νὰ ἀναφέρω μόνον ὅτι ἀπὸ τῆς ἱδρύσεώς της μέχρι σήμερον ἔχει βιομηχανίσῃ 682.000.000 σταφιδοκάρπου μέχρι τέλους τοῦ 1913.

§183Σ. ΒΑΚΡΑΤΣΑΣ. Εἰς βάρος τῆς οἰνοπαραγωγῆς, ἡ ὁποία δὲν διεμαρτυρήθη ἀκόμη.

§184Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Εἶναι ἄλλο κεφάλαιον αὐτό. Πλανᾶσθε. Ἡ Οἰνοπαραγωγὴ δὲν ἐζημιώθη καθόλου· τουναντίον ὠφελήθη, διότι μὴ λησμονοῦσιν οἱ κ. Συνάδελφοι, ὅτι ἡμεῖς, διὰ νὰ μεταχειρισθῶ τὸ πρόσωπον αὐτό, ἔχομεν ἀμπέλους περισσοτέρας ἀπὸ ὑμᾶς, συνεπῶς ἔχομεν καὶ ἡμεῖς συμφέροντα.

§185Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ζημιοῦσθε ἀπὸ τὴν ἄμπελον καὶ ὠφελεῖσθε ἀπὸ τὴν σταφίδα.

§186Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω ὅτι πλανᾶσθε. Ἐὰν ἐπῆλθεν οἰκονομικὴ κρίσις, αὕτη ἦτο παγκόσμιος· τὰ προϊόντα τῆς ἀμπέλου τῆς Ἑλλάδος καταναλίσκονται εἰς τὸ ἐσωτερικόν. Εἶναι ἐλάχιστα τὰ μέρη ἐκεῖνα, ἐκ τῶν ὁποίων ἐξέρχεται οἶνος ἐξ ἀμπέλου εἰς τὸ ἐξωτερικόν, τὰ μέρη δὲ ἐκεῖνα οὐδόλως ἐζημιώθησαν. Ὁ κ. Π. Φίλιππας, ὁ ὁποῖος διαμαρτύρεται, δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ ὅτι ἡ Λευκὰς ὠφελήθη. Ἡ ἑταιρεία λοιπὸν τῶν Οἴνων ἐβιομηχάνισε μέχρι τέλους τοῦ 1913, 682.000.000 χιλιολίτρων ἐξ ὧν παρήχθη οἰνόπνευμα ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον καὶ οἶνος σταφιδίτης ἐκ ξηρᾶς σταφίδος καὶ ἐκ τῆς ἀμπέλου δι’ ἣν διαμαρτύρονται οἱ κ. κ. Συνάδελφοι.

§187ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐκ ξηρᾶς σταφίδος ὄχι;

§188Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὄχι, διότι δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἐξαγωγὴ σταφιδίτου εἰς τὸ ἐξωτερικόν.

§189ΑΛ. ΜΑΛΑΣΠΙΝΑΣ. Κατὰ νόμον δὲν ἐπιτρέπεται.

§190Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δὲν ἐπιτρέπεται. Τώρα ἄλλο ἂν κατορθώνει ἡ ἑταιρεία νὰ ἐξάγῃ σταφιδίτην· ἀλλ’ ἐγὼ δὲν πιστεύω, χαίρω δὲ πολὺ διότι εὑρίσκεσθε ἐνταῦθα προστάτης τῶν εὐρωπαϊκῶν συμφερόντων. Διὰ τοῦτο ἡ ἑταιρεία συνεβλήθη καὶ ἀγοράζει ἄμπελον, ἵνα ἐξ αὐτῆς παράγῃ τοὺς γνωστοὺς τύπους τῶν οἴνων, τοὺς ὁποίους ἐξάγει εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ὡς παραγομένους ἀπὸ σταφυλὰς καὶ οὐχὶ ἐκ ξηρᾶς σταφίδος, τῆς ὁποίας δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἐξαγωγή. Ἄλλως τε αὐτὸ δὲν σχετίζεται μὲ τὸ ζήτημα περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλῶ. Θέλω νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς· ὅτι ἀνεπτύχθη ἐν τῷ τόπῳ βιομηχανία ἰσχυρά, ἡ ὁποία εἰσάγει κατ’ ἔτος περὶ τὰ 20.000.000 δρχ. εἰς τὴν χώραν τὴν ἑλληνικήν. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου στατιστικὴν τῶν τελευταίων 6–7 ἐτῶν, ἐκ τῆς ὁποίας ἀποδεικνύεται ὅτι εἰσήχθησαν ἐν Ἑλλάδι 107 ὁλόκληρα ἑκατομμύρια διὰ τῆς ἑταιρείας Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων, τὰ ὁποῖα διετέθησαν διὰ τὴν ἀγορὰν τοῦ παρακρατήματος, δι’ ἐργάτας, διὰ μεταφορὰς καὶ διάφορα ἄλλα. Εἶναι πλοῦτος τοῦτο ἢ ὄχι; Λέγω δὲ τοῦτο ὄχι μόνον διὰ τὴν ἑταιρείαν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων, ἀλλὰ δι’ ὁλόκληρον τὴν βιομηχανίαν τῆς Ἑλλάδος, ὅτι εἶναι ἀξία προστασίας καὶ διὰ νὰ καταδείξω ὅτι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ συμφέρει ἡ ἐκρίζωσις. Ἐὰν ὅμως ἡ ἑταιρεία τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων, ἕνεκα ἄλλων περιστατικῶν καὶ διαφόρων συμβάσεων ὠφελεῖται περισσότερον, δὲν εἶμαι διατεθειμένος νὰ ἔλθω συνήγορος τῆς ἑταιρείας, ἀλλὰ τουναντίον τῆς ὅλης βιομηχανίας ἐν Ἑλλάδι. Καὶ νομίζω ὅτι διὰ παντὸς τρόπου πρέπει νὰ ἐνισχυθῇ ἡ βιομηχανία ἐν Ἑλλάδι, ὁπουδήποτε καὶ εἰς οἱουσδήποτε χεῖρας εὑρίσκεται. Διότι ἐδῶ τουλάχιστον εὑρίσκω καὶ ἐγὼ τὴν λύσιν τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, τουτέστιν εἰς τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ πλεονάσματος διὰ τῆς βιομηχανίας τῆς χώρας. Τοῦτο δὲ τὸ ἀγαθὸν ἔσχεν ἡ παρακράτησις, ὅτι ἀνέπτυξεν ἐν τῷ τόπῳ βιομηχανίαν ἰσχυράν, ἡ ὁποία εἶναι δυνατὸν νὰ προοδεύσῃ καὶ νὰ μᾶς λύσῃ αὐτὴ αὕτη εἰς τὸ μέλλον τὸ σταφιδικὸν ζήτημα. Ἀλλ’ ἠκούσθησαν προηγουμένως συμβουλαὶ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι πρέπει νὰ προτείνωμεν τὰ μέσα ὁπωσδήποτε ἢ καὶ κεφαλαιωδῶς ἔστω, τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος ἢ τῆς διαρρυθμίσεως τῆς συμβάσεως. Καὶ ἀφοῦ ἔχω ἐγὼ τὴν γνώμην ὅτι ἐκρίζωσις δὲν συμφέρει εἰς τὸν τόπον, καὶ εἰς ὁλόκληρον τὸν κοινωνικὸν ὀργανισμόν, διότι ὅτε εἰσάγονται ἑκατομμύρια ὁλόκληρα εἰς τὴν χώραν ἀπὸ ἓν εἶδος, δὲν θὰ συμβουλεύσω ἐγὼ ὅτι τὰ ἑκατομμύρια ταῦτα πρέπει νὰ πεταχθῶσιν, διότι θὰ καταστραφῇ ἐθνικὸς πλοῦτος...

§191Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη ἐκριζώσεως, ὅταν ἐκ τῶν πραγμάτων ἐξάγεται ὅτι δύναται ἡ σταφὶς νὰ πωληθῇ 90 δρ. τὸ χιλιόλιτρον.

§192Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Βεβαίως· ἀλλ’ οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἐκρίζωσις.

§193ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πῶς ἐγένετο ἡ παρακράτησις εἰς εἶδος;

§194Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τὴν φαντάζεσθε ὑποχρεωτικὴν σεῖς τὴν ἐκρίζωσιν καὶ βεβαίως θὰ καταλήξωμεν εἰς τὸ νὰ ὑποχρεώσωμεν ἕκαστον κτηματίαν, ἀναλόγως τῶν στρεμμάτων τὰ ὁποῖα ἔχει, νὰ ἐκριζώσῃ ὡρισμένα στρέμματα. Ἡ ἐκρίζωσις αὕτη θὰ γίνῃ ἄνευ πληρωμῆς.

§195ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀντὶ νὰ καλλιεργῇ 10 καὶ τὰ 2½ νὰ τὰ πετᾷ εἰς τὴν θάλασσαν, νὰ καλλιεργῇ 7½.

§196Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ναί, ἀλλ’ ἡ θάλασσα εἶναι παρελθούσης ἐποχῆς. Σήμερον τὰ πετᾷ εἰς τὰ βυτία, τὰ ὁποῖα ἐξέρχονται εἰς τὰς ἀγορὰς καὶ ἐκ τῶν ἀγορῶν εἰσέρχονται διὰ θαλάσσης ἑκατομμύρια εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἡ ἐκρίζωσις λοιπόν, ὅπως τὴν φαντάζεσθε, πρέπει νὰ γίνῃ ἄνευ ἀποζημιώσεως, διότι μὲ ἀποζημίωσιν δὲν ὑποστηρίζεται. Δὲν ὑπάρχουσι σήμερον ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ ἐκριζώσωσι καὶ πληρωνόμενοι 100 δραχ. ἀπὸ τὴν ἑταιρείαν.

§197ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν ἀπεζημιώθη ἡ ἑταιρεία διότι δὲν ἔχει διαθέσιμα. Τὰ ἔχει ἡ Τράπεζα τῶν Ἀθηνῶν καὶ δὲν τὰ δίδει. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια.

§198Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἡ ἐκρίζωσις ἄνευ ἀποζημιώσεως δὲν εἶναι δυνατή, διότι οὐδεὶς εἶναι ἐκεῖνος ὅστις ἔχων 10– 15 στρέμματα θὰ στέρξῃ νὰ ἐκριζώσῃ τὰ 5 ἢ 7. Διὰ χρημάτων εἶναι ἀδύνατος ἡ ἐκρίζωσις. Ποῦ θὰ εὕρητε ἀνάλογα χρήματα διὰ νὰ πληρώσητε τοὺς ἀνθρώπους 200 δρ. κατὰ στρέμμα; Ἐφ’ ὅσον λοιπόν, Κύριοι, δὲν δέχομαι τὴν δι’ ἐκριζώσεως λύσιν, εἶναι ἀνάγκη νὰ ὁμολογήσω ἐπίσης ὅτι, ὡς ἔχουσι σήμερον τὰ πράγματα, δὲν ἔχουσι καλῶς καὶ τοῦτο διότι, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἡ διαχείρισις τῆς Προνομιούχου δὲν εἶναι ἐν τάξει. Ἐξετέθη παρὰ συναδέλφου ὁ τρόπος τῆς διαχειρίσεως· ἐξετέθησαν αἱ πλημμέλειαι, αἱ ὁποῖαι διεπράχθησαν καὶ εἶναι περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω ταύτας ἐγώ. Ἓν μόνον ἔχω νὰ εἴπω· ὅτι ὅπως σήμερον ἔχουν τὰ πράγματα, μὲ ὅλην τὴν ἐλαττωματικὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ Προνομιοῦχος, μὲ ὅλην τὴν κακὴν διαχείρισιν, μὲ ὅλα τὰ σφάλματα καὶ τὰς κακὰς συμβάσεις ἔχει φεῦγον κέρδος καθαρὸν καὶ ἀναμφισβήτητον τουλάχιστον 1.000.000.

§199ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀφοῦ ἔχει αὐτὸ τὸ εἰσόδημα πρέπει νὰ καταψηφίσητε τὴν σύμβασιν αὐτήν.

§200Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Αὐτὸ εἶναι ἰδική μου δουλειά. Τὸ κέρδος αὐτὸ τῆς διαφεύγει ἐκ τῆς διαθέσεως τῶν 15.000.000, τὰ ὁποῖα διαθέτει διὰ τῆς συμβάσεως, τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λακωνίας καὶ 15.000.000 ἀκόμη, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ διαθέσῃ διὰ παραγωγὴν οἰνοπνεύματος, καταναλισκαμένου εἰς τὰς νέας χώρας. Αὐτὸ τὸ ποσὸν τῶν 30.000.000, ἐὰν ὑπολογισθῇ πρὸς 80 δρ. εἶναι 1.000.000 τὸ ὁποῖον τῆς ἔφυγεν ἐφέτος καὶ θὰ τῆς φύγῃ καὶ τοῦ χρόνου. Αὐτὰ εἶναι ἀρκετὰ διὰ νὰ καταδείξω ἀπὸ μιᾶς μόνον ἀπόψεως πῶς εἶναι ἡ διαχείρισις τῆς ἑταιρείας καὶ ποία ἡ κατάστασις καὶ ποία ἡ ζημία, ἡ ὁποία ἐπέρχεται. Συνεπῶς εἶναι ὀρθὸν καὶ σήμερον ἀκόμη καὶ ἄν τις μεταβολὴ δὲν ἐπέλθῃ, νὰ τῇ ἐπιβληθῇ ἡ διάθεσις τῶν 15.000.000 εἰς τὴν ἐσωτερικὴν βιομηχανίαν διὰ τοῦ ἐλευθέρου συναγωνισμοῦ, ὅπου ἀσφαλῶς ἔχει ἐξησφαλισμένα πλέον τῶν 80 δρ. Ἕτερα δὲ 15 ἑκατομ. δὲν εἶναι δυνατὸν κατὰ τὴν γνώμην μου, νὰ ἐμποδίζηται ἐκ τῆς μετὰ τῆς ἑταιρείας Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων συμβάσεως, ὅπως διαθέσῃ εἰς τὸ οἰνόπνευμα τῶν νέων χωρῶν, διότι ὅταν ἐγένετο ἡ σύμβασις, αἱ νέαι χῶραι δὲν ὑπῆρχον· συνεπῶς κατ’ ἀναλογίαν αἱ νέαι χῶραι ἀπαιτοῦσι κατανάλωσιν οἰνοπνεύματος 15.000.000, ποσὸν δηλ. ἴσον πρὸς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καταναλίσκει ἡ παλαιὰ Ἑλλάς. Ἔχομεν ἀκριβῶς κέρδος 50 δραχ. ἀπὸ τὰ 15.000.000 τὰ ὁποῖα διαφεύγουσι καὶ 30 δρχ. ἀπὸ τὰ ἄλλα 15.000.000, ἤτοι 1.000.000. Τοῦτο εἶναι μία ἄποψις, τὴν ὁποίαν καὶ ἂν τίποτε δὲν γίνῃ σήμερον, εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις, ἐποπτεύουσα τὴν ἑταιρείαν νὰ ἐπιβάλῃ, ὥστε νὰ διαρρυθμίσῃ τὰ καθ’ ἑαυτὴν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε τὰ ἑκατομμύρια αὐτὰ νὰ περιέλθωσιν εἰς τὰ ταμεῖά της ἀπὸ σήμερον. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ συμβόλαιον ἐκεῖνο, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησαν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, προφανῶς εἶναι ἀθέμιτον. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω ὑπὸ ποίας περιπτώσεις καὶ διὰ τίνας σκοποὺς ἐγένετο αὐτό, ἀλλ’ εἶναι ἀναντίρρητον ὅτι εἶναι ἀθέμιτον· ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ καταφύγωμεν εἰς ἄλλην λύσιν οὔτε εἰς δικαστήρια ἢ εἰς νέαν σύμβασιν διὰ νὰ ἐπέλθῃ ἡ διάρρηξις. Ὡς εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν, εἶναι δυνατὸν καὶ σήμερον ἀκόμη ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐξαναγκάσῃ τὴν ἑταιρείαν νὰ ἐκθέσῃ εἰς δημοπρασίαν τὰ 15.000.000 τὰ ὁποῖα ἐξέθηκε δι’ ἀκύρου δημοπρασίας, εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἐλεύθερα ὁ συναγωνισμὸς καὶ νὰ τὴν ὑποχρεώσῃ ὥστε εἰς τοὺς πλειοδότας νὰ παραδώσῃ τὸ ποσὸν τοῦτο καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει διοικητικῶς μόνον, διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου, λύεται τὸ συμβόλαιον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐντελῶς ἀθέμιτον.

§201Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Λέγεται διοικητικῶς, ἀλλ’ ἡ ἑταιρεία ἡ Οἰνοποιητικὴ Πειραιῶς θὰ προσφέρῃ 200–300 δρ. Ἐφ’ ὅσον δὲν ἀκυρωθῇ τὸ συμβόλαιον αὐτὸ δὲν γίνεται τίποτε.

§202Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δὲν μὲ παρηκολουθήσατε. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι τὸ συμβόλαιον αὐτὸ δὲν παρέχει δικαιώματα οὐδὲ δημιουργεῖ ὑποχρεώσεις. Διοικητικῶς ἐννοῶ τὸ ἑξῆς· ὅτι ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ ὑποχρεώσῃ τὴν ἑταιρείαν νὰ ἐκθέσῃ εἰς δημοπρασίαν τὰ 15.000.000, τὰ ὁποῖα ἔχει ἐκ τῆς συμβάσεως, καὶ νὰ τὰ παραδώσῃ εἰς τοὺς πλειοδότας. Οἱ κύριοι, περὶ τῶν ὁποίων λέγετε, θὰ ἐγείρωσιν ἀγωγὴν περὶ ἀποζημιώσεως, ἀλλὰ δὲν θὰ δικαιωθῶσιν λόγῳ τῆς ἀθεμίτου αἰτίας.

§203Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν θὰ γίνῃ αὐτό. Θὰ προσφέρῃ 200 δραχ. ἡ οἰνοποιητικὴ ἑταιρεία Πειραιῶς καὶ οὐδεὶς θὰ εἶναι ἀνόητος νὰ παρακολουθήσῃ τὴν ἑταιρείαν εἰς τὸν συναγωνισμόν.

§204Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Εἶναι αὐτόχρημα ἄκυρον τὸ συμβόλαιον αὐτὸ καὶ οὔτε δικαιώματα οὔτε ὑποχρεώσεις ἔχει ἡ ἑταιρεία. Ἄλλως τε, προκειμένου περὶ ἀθεμίτων συμβάσεων, ἐφ’ ὅσον βλάπτονται καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου καὶ ἄλλων, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπεμβῇ καὶ εἰσαγγελεὺς (διάλογοι). Καὶ ταῦτα μέν, κύριοι Συνάδελφοι, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως καθ’ ἣν δεχόμεθα ὅτι τὰ πράγματα ὅπως ἔχουσι σήμερον ἐν τῇ ἑταιρείαν καὶ ὅπως εἶναι ἡ ἑταιρεία αὐτὴν τὴν στιγμήν, εἶναι δυνατὸν νὰ βαδίσῃ ἐπί τινα χρόνον, ὥστε ἓν ἑκατομμύριον δραχμῶν ἀσφαλῶς, ὅπως ὑποστηρίζω, νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ἑταιρείας καὶ συνεπῶς ν’ ἀποφύγῃ τὰς ζημίας αὐτάς τουλάχιστον ἀπ’ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως. Ἀλλὰ μὲ τὴν κατάστασιν ταύτην καὶ μὲ τὸ κέρδος τῆς ἑταιρείας τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου δραχμῶν, πιθανόν, τὰ οἰκονομικὰ τῆς ἑταιρείας, ἂν μὴ πλήρως νὰ διορθώνωνται, ν’ ἀποκαθίστανται ἐν μέρει, δὲν τακτοποιοῦνται ὅμως καθόλου καὶ τὰ οἰκονομικὰ τῶν σταφιδοπαραγωγῶν. Ἡ ὄψις αὕτη εἶναι πιθανὸν νὰ ἱκανοποιῇ τὴν Προνομιοῦχον, ἡ ὁποία ὑπέπεσεν εἰς πλάνας, εἰς σφάλματα, ἢ εἰς ὅ,τι ἄλλο, ἀλλ’ ἡ σταφιδοπαραγωγὴ ζημιωθεῖσα ἐκ τῶν πλανῶν, καταστραφεῖσα ἐκ τῶν σφαλμάτων, τί ἔχει νὰ ὠφεληθῇ σήμερον ἐκ τοῦ ἑκατομμυρίου τούτου, τὸ ὁποῖον θὰ εἰσέλθῃ εἰς τὰ ταμεῖα τῆς Προνομιούχου; Δὲν ἔχει νὰ ὠφεληθῇ σπουδαῖόν τι, ἂν μὴ πάντως δὲν ἐπέλθῃ καὶ διαρρύθμισις τῆς ὅλης συμβάσεως μετὰ τῆς Προνομιούχου ἑταιρείας. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἐπέλθῃ διαρρύθμισις τῆς συμβάσεως καὶ ν’ ἀρχίσῃ τοὐλάχιστον συνεννόησις μετὰ τῆς ἑταιρείας πρὸς διόρθωσιν τῆς συμβάσεως, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἀπαιτοῦνται πολλὰ πράγματα καὶ πρὸ παντὸς ἀπαιτεῖται ἐκ μέρους τῶν ἀξιοτίμων κ. Ὑπουργῶν τελεία γνῶσις τοῦ ζητήματος, μελέτη αὐτοῦ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἁρμόδιος διὰ τὰς συμβάσεις αὐτάς, κάτοχος ὅπως εἶναι, διότι γνωρίζω ὅτι εἶναι, τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, ἐὰν ἔχῃ τὸν καιρὸν πρέπει νὰ διαθέσῃ ἀρκετὰς ὥρας, ὥστε νὰ γίνῃ ἔτι πλέον κάτοχος τοῦ ζητήματος καὶ νὰ συζητήσῃ ἔτι πλέον. Τὸ ἔτι πλέον κάτι προσθέτει, κ. Συνάδελφε.

§205Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχουσιν αἱ Σπέτσαι σταφίδα;

§206Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἔχουσι νοῦν. Καὶ ὅπου δὲν ὑπάρχει σταφίς, ἀρκεῖ νὰ ὑπάρχῃ νοῦς πρὸς κατανόησιν τοῦ ζητήματος. Ἐξ ἄλλου ὑπάρχει καὶ ἕτερον μέλος τοῦ Ὑπουργείου, ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὁ ὁποῖος κατὰ τὸν νόμον δὲν ἔχει μόνον τὴν ἐποπτείαν τῆς ἑταιρείας, ἀλλ’ ἔχει καὶ διπλοῦν τὸ ἐνδιαφέρον, καταγόμενος ἀπὸ σταφιδοφόρα μέρη, καὶ ἐνδιαφερόμενος κυρίως καὶ ὡς Ἕλλην καὶ ὡς ἀντιπρόσωπος σταφιδοπαραγωγικῶν μερῶν, διὰ τὴν παραγωγὴν αὐτήν. Νὰ καταβάλῃ λοιπὸν καὶ οὗτος πολὺν χρόνον, πολλὴν ἐργασίαν καὶ πολλὴν προσπάθειαν. Ἀλλ’ εἰς τοῦτο θὰ παρεκάλουν τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν ὁλόκληρον, ὅπως ζητήσῃ τὰ φῶτα πλείστων ἐκ τῶν ἀξιοτίμων Βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι κάτοχοι τοῦ ζητήματος, ἐντριβεῖς, γνῶσται δὲ τέλειοι, καὶ εἶναι τοιοῦτοι καὶ ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως καὶ ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἱκανώτατοι. Εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ παράσχωσιν ὅλοι οὗτοι τὴν συνδρομήν των, διότι ὅλοι γνωρίζουσι πολὺ καλὰ τὸ σταφιδικὸν ζήτημα. Κατέγιναν ἄλλοτε, τὸ ἐμελέτησαν, τὸ κατέχουσι καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσφέρωσι τὰ φῶτά των εἰς μίαν μεγάλην ἐπιτροπὴν ἀποτελουμένην τουλάχιστον καὶ ἀπὸ τοὺς Βουλευτὰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὰς ἀπαιτουμένας γνώσεις, ἔχουσι τὴν θέλησιν, τὴν ἱκανότητα καὶ τὴν δύναμιν, καὶ θὰ παρακληθῶσιν, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ τοῦτο, ἰδιαιτέρως καὶ παρ’ ἡμῶν τῶν καταγομένων ἐκ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, ὅπως συντελέσωσι καὶ παράσχωσι τὴν συνδρομήν των, μήπως κατορθώσωμεν νὰ εὕρωμεν, ἐν τῷ παρόντι τουλάχιστον, ὅσον τὸ δυνατὸν ἐντελεστέραν τὴν διόρθωσιν τῆς παρούσης συμβάσεως ἢ τὴν ὁριστικὴν λύσιν τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν ὅλα ταῦτα γίνωσι, κύριοι Βουλευταί, καὶ ἐὰν ἡ καλὴ θέλησις ὑπάρχῃ καὶ ἐν τῇ Κυβερνήσει καὶ εἰς τοὺς κ. Βουλευτάς, ἀπομένει ἕτερον ζήτημα· μετὰ τίνων θὰ συμβληθῶμεν; Εἶναι δυνατὸν σήμερον νὰ συμβληθῶμεν μετὰ τῆς ὑπαρχούσης ἑταιρείας, μετὰ τῶν διαχειριζομένων δηλαδὴ τὴν Προνομιοῦχον ἑταιρείαν σήμερον;

§207Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὄχι.

§208Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὄχι, βεβαίως, διότι καὶ ἐὰν οἱ ἄνθρωποι εἶναι ἄριστοι κατὰ τὰ ἄλλα, τουλάχιστον τὰ σφάλματα τὰ ὁποῖα διέπραξαν, εἶναι ἱκανὰ ὥστε νὰ μᾶς ἀποτρέψωσι τοῦ νὰ προέλθωμεν εἰς συνεννόησιν καὶ συμβιβασμὸν μετὰ τούτων. Διὰ τοῦτο πρὶν ἢ ἀρχίσῃ συζήτησις καὶ ἀφοῦ ἀρχίσῃ ἐν τῇ Βουλῇ καὶ δι’ ἐπιτροπῆς Βουλευτῶν μετεχούσης καὶ τῆς Κυβερνήσεως εἰς συνεννόησιν ἐπὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, θὰ ἐτόλμων νὰ παρακαλέσω, ὅπως ὑποδειχθῇ ἁρμοδίως, ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἐπιτακτικὴ νὰ διαρρυθμισθῇ τὸ συμβούλιον τῆς Προνομιούχου, νὰ ἐπέλθῃ ἀλλαγὴ προσώπων εἰς τρόπον ὥστε νὰ παρέχηται τουλάχιστον ἐμπιστοσύνη ὅτι δὲν εἶναι μέτοχοι τοῦ παρελθόντος, δὲν μετέχουσιν εἰς τὰς πλημμελείας, αἱ ὁποῖαι διεπράχθησαν. Εἶναι ἄνθρωποι καλῆς πίστεως καὶ ἀξιότιμοι ἄνθρωποι, ἀλλὰ τὰ σφάλματα εἰς τὰ ὁποῖα ὑπέπεσαν ἔχουσι δημιουργήσει τοιαύτην δυσπιστίαν μεταξὺ παραγωγῶν καὶ μεταξὺ Βουλευτῶν ἀκόμη καὶ τῆς ἑταιρείας, ὥστε εἶναι ἀδύνατος πᾶσα συνεννόησις.

§209Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Εἰς τὴν ἐκρίζωσιν θὰ καταλήξωμεν τῶν προσώπων.

§210Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Εἰς τὴν τοιαύτην ἐκρίζωσιν συμφωνῶ καὶ ἐγὼ ἄνευ ἀποζημιώσεως. Θὰ παρεκάλουν δὲ προσέτι νὰ ἐξευρεθῇ τρόπος, ὥστε νὰ ζητηθῇ μεταβολὴ τοῦ καταστατικοῦ τῆς Ἑταιρείας — ὄχι τῆς συμβάσεως, ἀλλὰ τοῦ καταστατικοῦ — εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ παρουσιάζηται τὸ φαινόμενον, ὅτι ἑταιρεία ἡ ὁποία διαχειρίζεται τόσον κολοσσιαῖον ποσόν, ἡ ὁποία ἔχει ἀνάγκην κινητηρίου διοικήσεως, νὰ διευθύνηται ἀπὸ τὸ κεντρικὸν συμβούλιον καὶ μόνον. Δὲν γνωρίζω ἑταιρείαν τουλάχιστον δράσασαν, ἡ ὁποία νὰ μὴ ἔχῃ διοικητὴν καὶ διοικητὴν ὑπεύθυνον.

§211ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀκέφαλον πτῶμα.

§212Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Βεβαιότατα. Θὰ ἠδύνατο λοιπὸν νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὴν ἑταιρείαν ἢ εἰς τὴν μέλλουσαν ἑταιρείαν πρὸ παντὸς νὰ μεταρρυθμίσῃ τὸ καταστατικόν της, ὥστε νὰ ἔχῃ διοίκησιν εἴτε ἑνὸς προσώπου εἴτε τριῶν προσώπων. Ὅταν οὕτω τακτοποιηθῇ ἡ ἑταιρεία, ὅταν οὕτω διαρρυθμισθῇ, τότε εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ συζήτησις καὶ συνεννόησις μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ ἑταιρείας, διότι ἄλλως εἶναι ἀδύνατος πᾶσα συνεννόησις μετὰ τῆς ἑταιρείας ὡς ἔχει σήμερον. Τὰ θέματα ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ προέλθῃ ἡ συζήτησις εἶναι γνωστά. Τὸ κύριον καὶ ἀπασχολοῦσαν τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸ θέμα τὸ ὁποῖον ἐπέφερε τὴν διάρρηξιν τῶν σχέσεων μεταξὺ τῶν παραγωγῶν καὶ τῆς ἑταιρείας καὶ κατόπιν τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι τὸ ἄρθρον 6 τῆς Συμβάσεως. Κατὰ τὸ ἄρθρον 6 τῆς Συμβάσεως, ἰσχυρίζεται ἡ ἑταιρεία, ὅτι ἔχει αὐτὴ αὕτη τὸ δικαίωμα νὰ προσδιορίζῃ τὸ ποσοστὸν τοῦ παρακρατήματος οἰκείᾳ βουλήσει. Δὲν φρονῶ ὅτι ἐξάγεται τοῦτο ἐκ τῆς συμβάσεως ὀρθῶς δὲ ἠμφεσβητήθη παρὰ τῆς Κυβερνήσεως πλὴν ἡ ἑταιρεία ἐξακολουθεῖ ἰσχυριζομένη ὅτι ἐξεδικάσθη καὶ τὸ δικαίωμα παραμένει εἰς αὐτήν. Διὰ τῆς συζητήσεως θὰ κανονισθῇ ὅτι δὲν εἶναι ἀπόλυτον δικαίωμα τῆς ἑταιρείας ὁ καθορισμὸς τοῦ ποσοῦ τοῦ παρακρατήματος, πλὴν δὲν ἀρκεῖ τοῦτο. Τὸ ποσοστὸν τοῦ παρακρατήματος, ὡς ἀπέδειξαν τὰ πράγματα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφεθῇ εἰς διάμεσον ἀρχήν, εἰς διάμεσον ὀργανισμὸν ἢ δὲν εἰξεύρω εἰς ποῖα πρόσωπα. Τὸ ποσοστὸν τοῦ παρακρατήματος εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀφεθῇ εἰς χεῖρας τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ ἀριθμὸς τοῦ προσδιορισμοῦ, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ παρακρατήματος, τονίζω, διότι εἴχετε ἐκφέρει διάφορον γνώμην, πρέπει δὲ νὰ ἀκολουθήσητε μέσην γνώμην....

§213ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἰς διαιτητικὴν ἀρχήν, ἀφοῦ κατὰ τὴν σύμβασιν ὑπάρχει προσφυγὴ εἰς διαιτητικὴν ἀρχήν, διατί νὰ μὴ γίνῃ τοῦτο;

§214Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐφ’ ὅσον πρόκειται νὰ διατηρηθῇ τὸ καθεστὼς καὶ θὰ διατηρηθῇ κατ’ ἀνάγκην, ἐφ’ ὅσον δὲν μεταρρυθμισθῇ ἡ Σύμβασις, τὸ δικαίωμα τῆς διαιτησίας ὑπάρχει ἐν τῇ συμβάσει. Ἠμφεσβητήθη παρὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ θὰ ἐξακολουθῇ νὰ ἀμφισβητῆται, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον πρόκειται διὰ τῆς συμβάσεως νὰ καθορισθῇ εἰς τὸ μέλλον δὲν πρέπει νὰ ἀκολουθήσωμεν μέσην ὁδὸν διὰ τὸν προσδιορισμὸν τοῦ παρακρατήματος τόσῳ μᾶλλον, καθόσον πιθανὸν ἡ ἑταιρεία νὰ εἶναι διατεθειμένη, ἐξ ὅσων γνωρίζω καὶ βλέπω εἰς τὰς ἐφημερίδας ἀναγραφόμενα, νὰ ζητήσῃ τὴν οἰνοποίησιν τῆς χλωρᾶς σταφίδος, τουτέστιν ὡς παρακράτημα. Τοῦτο εἶναι ζήτημα σοβαρόν, τὸ ὁποῖον θέλει ἀπασχολήσει πολὺ τὴν ἐπιτροπὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία θὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἐὰν ὅμως καταλήξωμεν εἰς τὸ νὰ ἐπιτραπῇ ἡ οἰνοποίησις τῆς χλωρᾶς σταφίδος ὡς παρακράτημα, εἶναι ἀπαραιτήτως ἐπιβεβλημένον, διότι, οὔτε συζήτησις εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ γίνῃ, ὥστε τὸ ποσοστὸν τοῦ παρακρατήματος αὐτοὶ οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ καὶ ἀντ’ αὐτῶν τῶν σταφιδοπαραγωγῶν ἡ Κυβέρνησις νὰ ὁρίσῃ.

§215ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν δέχεται ἡ ἑταιρεία· θὰ πέσῃ.

§216Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἂς πέσῃ. Τούτου δοθέντος εἶναι συζητήσιμος ἡ οἰνοποίησις τῆς χλωρᾶς σταφίδος. Ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα τῆς συζητήσεως, τότε θὰ εἴπωμεν ὑπὸ τίνος ὅρους ἐπιτρέπεται. Εἴπομεν ὅτι ἐπιβάλλεται ἐκκαθάρισις τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τῆς ἑταιρείας αὐτῆς καὶ ἡ συνεννόησις. Ἐκ τοῦ ἄρθρου 6 ἐπιβάλλεται ἔλεγχος εἰς αὐτήν.

§217Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θέτετε ὡς βάσιν τὸν ἔλεγχον τῆς ἑταιρείας.

§218Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Μάλιστα. Εἶμαι ἀπὸ τοὺς φανατικοὺς καίτοι εἶμαι ὀλίγον συντηρητικός. Ὁμιλῶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς καταστάσεως αὐτῆς καὶ λέγω ὅτι, ἐὰν ἐξακολουθῇ ἡ ἑταιρεία ὑφισταμένη, εἶναι ἐπιβεβλημένος ὁ ἔλεγχος, διότι ἐὰν ὁ ἔλεγχος παρηκολούθει τὴν ἑταιρείαν ἐξ ἀρχῆς μέχρι τέλους, δὲν θὰ ἐφθάνομεν εἰς τὸ σημεῖον εἰς ὃ ἐφθάσαμεν. Ἐὰν ὁ ἔλεγχος ἦτο πραγματικὸς καὶ ὄχι τυπικός, δὲν ἦτο δυνατὸν συμβόλαια νὰ γίνωσιν ὅμοια πρὸς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπεδείχθη εἰς τὴν Βουλήν, διότι θὰ ἦταν γνωστὰ εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἀπορῶ πῶς ἐγένοντο αἱ συμβάσεις αὐταὶ καὶ δὲν γνωρίζω ἐὰν τὰ πρόσωπα τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τὰ διοριζόμενα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἶχον γνῶσιν τῆς οὑτωσὶ καταστρατηγουμένης συμβάσεως καὶ ἐὰν οἱ ἀντιρρήσεις αὐτῶν εἶναι εἰς τὰ πρακτικὰ καταχωρημέναι.

§219Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Σύμβουλοι τῆς Κυβερνήσεως παρίσταντο ὡς ψευδομάρτυρες.

§220Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Μάλιστα. Δι’ αὐτὸ εἶπον, ὅτι πρὸ παντὸς πρέπει νὰ ἔχωμεν πρόσωπα.

§221Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἔχουσι τὴν πλειονοψηφίαν καὶ κάμνουσιν ὅ,τι θέλουσι.

§222Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Προκειμένου λοιπὸν περὶ διαρρυθμίσεως τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου, ἀπαιτεῖται οὐσιαστικὸς ἔλεγχος τόσον τοῦ κέντρου, ὅσον καὶ ὅλων τῶν ὑποκαταστημάτων τῆς ἑταιρείας.

§223Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Διὰ Β. Ἐπιτρόπου;

§224Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὄχι· ἔλεγχος διὰ Β. Ἐπιτρόπου ὑπάρχει καὶ σήμερον, ἀλλ’ εἶναι γεγραμμένος εἰς τὸ χαρτί· δὲν εἶναι ἔλεγχος· εἶναι ἀστεῖον νὰ ὁμιλῇ τις περὶ ἐλέγχου κατὰ τοιοῦτον τρόπον. Ἐννοῶ ἔλεγχον πραγματικὸν καὶ οὐσιαστικόν, εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ γίνῃ τοῦτο ἄνευ οὐδεμιᾶς δαπάνης τοῦ Δημοσίου.

§225Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Τὸν ἔλεγχον τὸν κάμνομεν ἡμεῖς.

§226Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Εἶναι κατόπιν ἑορτῆς. Ὁ ἔλεγχος τὸν ὁποῖον ἐννοῶ πρέπει νὰ εἶναι προληπτικός, διότι ἔλεγχος μετὰ τὰ γενόμενα, μετὰ τὴν καταστροφήν, μετὰ τὰ ἀποτελέσματα εἶναι διὰ λόγους μόνον, ὄχι πρὸς τὸ συμφέρον τῆς σταφιδοπαραγωγῆς.

§227Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὁ κ. Ὀρφανίδης ὅταν ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ ἡ δωρεὰ τῶν 450.000 δραχμῶν εἰς τὴν ἑταιρείαν Φινοπούλου, ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν του ἐγγράφως εἰς τὸν τότε Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κορομηλᾶν καὶ τὴν ἔχει ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐπρόκειτο νὰ ὑπογράψω καὶ ἐγὼ αὐτὴν τὴν ἀρτίαν, τὴν πραγματικῶς τελείαν ἔκθεσιν, ἀλλὰ δὲν μοὶ ἐπετράπη, διότι δὲν συνεβιβάζετο ἡ θέσις τοῦ Συμβούλου καὶ ὡς ἐκ τούτου παρῃτήθην κατόπιν ἀποφάσεως τοῦ νομικοῦ Συμβουλίου. Συνεπῶς ὁ κ. Ὀρφανίδης καὶ πλεῖστοι ἐκ τῶν Συμβούλων τῆς ἑταιρείας, οἱ ἀντιπροσωπεύοντες τὴν Κυβέρνησιν, ἐξετέλεσαν τὸ καθῆκόν των, διότι ἀφοῦ δὲν ἐπείσθησαν οἱ κ. κ. αὐτοὶ νὰ δηλώσωσι τὰς 450.000 δραχ. εἰς τὴν ἑταιρείαν Φινοπούλου, ἀπεχωρίσθησαν. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὤφειλε ὡς καὶ σήμερον ν’ ἀποστείλῃ τὸν ἀνακριτὴν κ. Μυστακόπουλον διὰ τὰ περαιτέρω.

§228Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἄνδρα μὲ μουστάκια δηλαδή.

§229ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὁ νόμος περὶ ἀνωνύμων ἑταιρειῶν δὲν ἀσφαλίζει τὸν ἔλεγχον;

§230Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἀπολύτως δὲν ἀσφαλίζει τὸν ἔλεγχον. Δὲν γνωρίζω τί γίνεται εἰς ἄλλας ἑταιρείας, εἰς τὴν Ἑλλάδα θεωροῦσιν ὡς ἐπιβεβλημένην ἀνάγκην τὸν ἔλεγχον τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν. Πιθανὸν δὲ εἰς ἀνωνύμους ἑταιρείας νὰ ἐπέρχωνται κατ’ ἐξοχὴν βλάβαι τινές, διότι ὑπάρχουσι καὶ διαθέσιμα κεφάλαια κατ’ ἄλλον τρόπον πρὸς χρηστοὺς σκοπούς. Δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ τις ὅτι πλεῖστα ἐπιβλαβῆ γίνονται καὶ διὰ τοῦ ἐλέγχου, ἀλλὰ διὰ τοῦ ἐλέγχου τοῦ προληπτικοῦ εἶναι δυνατὸν νὰ περισωθῶσι πολλά, ἰδίως δὲ εἰς τὴν ἑταιρείαν ταύτην, εἰς τὴν ὁποίαν μετέχει ἡ σταφιδικὴ Τράπεζα, εἰς τὴν ὁποίαν μετέχει καὶ τὸ Κράτος ὡς ἀντιπρόσωπος τῶν παραγωγῶν εἶναι ἐπιβεβλημένος ὁ ἔλεγχος, εἶναι ἐπιβεβλημένος δὲ ἔλεγχος πραγματικὸς οὐχὶ διὰ μειοψηφίας δύο συμβούλων, νὰ διαμαρτύρωνται καὶ οὐδὲν νὰ δύνανται νὰ πράξωσιν, ὡς πολὺ ὀρθῶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου. Ὁ ἔλεγχος πρέπει νὰ εἶναι εἰς ὅλας τὰς πράξεις τὰς ἐμπορικάς, τὰς ὁποίας διαπράττει ἡ ἑταιρεία, διότι δὲν πρέπει νὰ λειτουργῇ ὑπὸ τὸ σκότος ἀλλὰ πρέπει νὰ λειτουργῇ ὑπὸ τὸ φῶς. Ἐξ ἄλλου δὲ θὰ ἀπεκαθίστατο ἡ ἐμπιστοσύνη μεταξὺ ἑταιρείας καὶ παραγωγῶν καὶ δὲν θὰ ἐπιστεύετο, ὡς πιστεύεται, ὅτι ἡ ἑταιρεία ἐκδίδει πλαστὰ δελτία μὲ μικρὰς διατυπώσεις, ἐνῷ διὰ νὰ ἐκδοθῇ ἓν μονόδραχμον ἢ πεντάδραχμον ἀπαιτοῦνται τόσαι διατυπώσεις καὶ τόσαι ὑπογραφαί, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι σήμερον εἰς ἁπλοῦς ὑπάλληλος τῆς ἑταιρείας δύναται νὰ ἐκδίδῃ δελτία ἀποταμιεύσεως σταφιδοκάρπου δύο καὶ τριῶν χιλιάδων δραχμῶν διὰ μιᾶς καὶ μόνης ὑπογραφῆς. Καὶ ὅμως αὐτὸ τὸ δελτίον εἶναι ἐμπορεύσιμον· εἶναι χρῆμα τὸ ὁποῖον κυκλοφορεῖ δι’ ἁπλῆς ὀπισθογραφήσεως παντοῦ. Νὰ ἐπιβληθῇ εἷς ἔλεγχος, λέγω, καὶ ἔπρεπε τοῦτο νὰ ἔχῃ γίνει καὶ εἶναι εὐχερέστατος ὁ ἔλεγχος ἄν ἦταν δύο ἢ τρεῖς ἐπιθεωρηταὶ περιοδεύοντες τὴν Πελοπόννησον κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς συγκομιδῆς, νὰ ἐνεργῶσιν ἐπιθεωρήσεις εἰς τὰς ἀποθήκας τῆς ἑταιρείας, νὰ προβάλλωσι τὰ βιβλία πρὸς τὰ ἐκδιδόμενα διπλότυπα καὶ νὰ συλλαμβάνωσι πᾶσαν κατάχρησιν ἤ νὰ πιστοποιῶσι τὴν καλὴν πίστιν τῆς ἑταιρείας καὶ νὰ μὴ διασύρωνται οὔτε ἡ ἑταιρεία, οὔτε οἱ παραγωγοί, ἀλλὰ νὰ στρέφωνται πρὸς τὴν ἑταιρείαν ἐν ᾗ περιπτώσει θὰ λάβωσι χώραν αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγουσιν ὅτι ἔλαβον χώραν. Δὲν θὰ ἐπιβαρύνεται τότε τὸ Κράτος μὲ τὰς μισθοδοσίας τῶν ὑπαλλήλων αὐτῶν· οὐδὲν ἀπολύτως οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Κράτους μέχρι σήμερον ἐζήτησαν. Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον κάμνουσιν εἶναι νὰ ἀπασχολῶσι τὴν Βουλὴν κατὰ διαφόρους ἐποχὰς διὰ τῶν βουλευτῶν των. Αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη θυσία τοῦ Κράτους· νὰ ἀκούωσιν οἱ Βουλευταὶ τοὺς Βουλευτὰς τοὺς ὁμιλοῦντας ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ σταφιδικοῦ. Αὐτὴ εἶναι ἡ θυσία τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος ὑφίσταται, οὐδέποτε δ’ ἐδαπάνησε τι δι’ αὐτήν. Τέσσαρα ἑκατομμύρια κατ’ ἔτος εἰσφέρουσιν εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον καὶ εἰσφέρουσι φόρον, τὸν ὁποῖον οὐδὲν προϊὸν τῆς Ἑλλάδος εἰσφέρει, 4 ἑκατομ. τακτικῶς προπληρωτέα· πληρώνουσι 15% ἐπὶ τοῦ ἀκαθαρίστου εἰσοδήματος. Ἔχει ἀκουσθῇ τοιοῦτος φόρος, 15% ἐπὶ τοῦ ἀκαθαρίστου εἰσοδήματος; Καὶ νομίζετε ὅτι ἀπολαμβάνουσι 15% οἱ καλλιεργηταί; Σᾶς τὸ λέγω μὲ ὅλην τὴν εἰλικρίνειαν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, ὅτι θὰ ἦσαν εὐτυχεῖς οἱ σταφιδοπαραγωγοί, ἄν ἀπελάμβανον τόσα. Πληρώνουσιν 20% φόρον παρακρατήσεως καὶ ὅλα τὰ βάρη αὐτὰ τὰ φέρουσιν οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ διὰ νὰ ἀμυνθῶσι χάριν τοῦ ἄρτου. Εἰσάγονται ἐκ τοῦ προϊόντος τούτου 80 ἑκατομ. εἰς τὴν χώραν, διανέμονται εἰς ὅλα τὰ κοινωνικὰ στρώματα καὶ ἀπολαμβάνουσιν ὅλοι πλὴν τῶν παραγωγῶν· οἱ μόνοι πεινῶντες εἶναι οἱ παραγωγοί.

§231Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Διότι ὑπάρχει ὑπερπαραγωγή.

§232Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τὴν ὑπερπαραγωγὴν τὴν ὠφελεῖται ἡ κοινωνία, κ. Συνάδελφε, διότι τὰ 80 ἑκατομ. τὰ ὁποῖα εἰσέρχονται εἰς τὴν χώραν, καί, ἐπαναλαμβάνω, ἄν πάσχῃ τις πάσχουσιν οἱ σταφιδοπαραγωγοί· ὅλος αὐτὸς ὁ οἰκονομικὸς ὀργανισμὸς ὠφελεῖται, μηδὲ τοῦ Δημοσίου Ταμείου ἐξαιρουμένου. Ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι λεπτομέρειαι τῆς συμβάσεως διὰ τὰς ὁποίας δὲν εἶναι τῆς παρούσης ὥρας, ἀλλ’ οὔτε εἶναι πρέπον ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης νὰ ἐξετάζωνται καὶ νὰ καταγίνηταί τις εἰς αὐτάς. Θέλω νὰ θίξω τὰ κεφαλαιώδη, ὅτι πρέπει νὰ διαρρυθμισθῇ ἡ σύμβασις, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ πραγματικὸς ὁ ἔλεγχος, ὅτι ἐκ τῶν ἐσόδων τῆς Ἑταιρείας νὰ λαμβάνῃ ὡρισμένον ποσοστὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ πληρώνῃ ἐκ τούτου τοὺς ἐλεγκτάς, ὅτι πρέπει νὰ προσδιορισθῇ τὸ ποσοστὸν τοῦ παρακρατήματος, ὅτι πρέπει νὰ καθορισθῶσιν αἱ συμβάσεις τῆς ἑταιρείας Οἴνων καὶ Οἰνοποιητικῆς, διότι ὅταν αἱ συμβάσεις τῶν ἑταιρειῶν Οἴνων καὶ Οἰνοποιητικῆς καθορισθῶσιν, καὶ δὲν γίνονται τὰ σφάλματα τὰ ὁποῖα γίνονται, θὰ δοθῇ ἓν ποσὸν ἀρκετὰ σημαντικὸν εἰς τὴν ἑταιρείαν τῆς Προνομιούχου, διότι καὶ σήμερον ἀκόμη μὲ ὅλας τὰς ἀτελείας, μὲ ὅλην τὴν ἐκποίησιν τῶν μετοχῶν, μὲ ὅλην τὴν ἀποβολὴν τῶν δικαιωμάτων τὰ ὁποῖα εἶχεν ἡ Προνομιοῦχος ἑταιρεία, ἔχει καὶ βιομηχανικὸν κέρδος, τὸ ὁποῖον λαμβάνει ἐκ τῶν καθαρῶν κερδῶν τῆς Οἰνοποιητικῆς ἑταιρείας, περὶ τὰς 400 χιλ. δραχ. κατ’ ἔτος. Αὐτὸ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ἀποφέρει ἡ Προνομιοῦχος ἑταιρεία ἐκ τοῦ καθαροῦ κέρδους τῶν βιομηχανικῶν προϊόντων τῆς ἑταιρείας Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων, ἠδύνατο νὰ ἐπιβληθῇ, ὥστε ἡ ἑταιρεία τῶν νίων καὶ Οἰνοπνευμάτων νὰ ἐξαναγκασθῇ εἰς μεγαλειτέρας παραχωρήσεις χάριν τῆς Προνομιούχου. Νὰ εἰσπράξῃ αὕτη ἐπὶ πλέον μέρος τῶν κερδῶν διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου, διότι τὰ κέρδη ταῦτα προέρχονται ἐκ τῶν προϊόντων τῆς σταφίδος καὶ τὸ Δημόσιον νὰ σχηματίσῃ ἐκ τῆς μερικῆς ἀφαιρέσεως τῶν κερδῶν τούτων, τὰ ὁποῖα ἀσφαλῶς θὰ προκύψωσιν ἐκ τῆς ἐπιβολῆς τῶν δικαίων τοῦ Κράτους, ἀποταμίευμα, διότι θὰ στέρξῃ ὅπως ὡρισμένον ποσοστὸν περιέρχηται εἰς τὸ Δημόσιον, τὸ Δημόσιον δέ, δὲν θὰ θελήσῃ νὰ εἰσαγάγῃ τοῦτο εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον, διότι ἀρκετὰ εἰσάγονται ἐκ τῆς σταφίδος, ἀλλὰ θ’ ἀπεφάσιζε ὄχι μόνον τοῦτο νὰ πράξῃ, ἀλλὰ καὶ ὅταν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους ἐπέτρεπον, νὰ περιορίσῃ τὸ ποσοστὸν τὸ ὁποῖον λαμβάνει ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου, τὸ ὁποῖον ἤδη εἶναι 15% καὶ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ περιορισθῆ ἤδη εἰς 8 ἢ 9%, τὰ δὲ ἄλλα νὰ μένωσιν ἀπόθεμα νὰ γίνῃ ταμεῖον ἀμύνης χάριν τῶν σταφιδοπαραγωγῶν. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ τὸ μέρισμα τῆς Οἰνοποιητικῆς ἑταιρείας ἔπρεπε καὶ τοῦτο νὰ χρησιμεύσῃ ὡς εἷς πόρος τοῦ ταμείου, τὸ ταμεῖον δὲ νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς τοὺς σταφιδοπαραγωγούς, οἱ ὁποῖοι ἐκ τῶν προϊόντων δὲν ἀπολαμβάνουσι τίποτε ἐκ τῶν 80 ἑκατομ. τὰ ὁποῖα εἰσάγονται εἰς τὴν χώραν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, διότι ὁ σταφιδοπαραγωγὸς πάσχει καὶ ἡ αἰτία τῆς παθήσεώς του δὲν εἶναι μόνον ἡ μικρὰ τιμὴ τῆς σταφίδος· εἶναι πλεῖστα ὅσα ἄλλα αἴτια, καὶ διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν ἁρμοδίων Ὑπουργῶν, ὅταν θὰ ἀσχοληθῇ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, πρέπει νὰ στρέψῃ τὴν προσοχήν της καὶ εἰς ἕτερον ζήτημα, εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς τύχης τοῦ σταφιδοπαραγωγοῦ. Νὰ ἐξετάσῃ ὑπὸ τίνας συνθήκας καλλιεργεῖ ὁ σταφιδοπαραγωγός, πῶς δανείζεται, τί δαπανᾷ, τί εἰσπράττει καὶ τί μένει εἰς αὐτὸν καὶ τότε θὰ εὕρητε τὴν ἰδιοκτησίαν τῶν σταφιδοπαραγωγῶν ὄχι ἀκίνητον, ἀλλὰ σαλευομένην. Δὲν εἶναι ἀκίνητος, δὲν ὑπάρχει ἰδιοκτησία πλέον, θὰ ἔπρεπε τὸ Κράτος νὰ σκεφθῇ καὶ νὰ κανονίσῃ ποίαν πολιτικὴν προτιμᾷ, τὴν πολιτικὴν τῆς μικρᾶς ἰδιοκτησίας ἢ τῆς μεγάλης, ἐὰν δὲ νομίζῃ ὅτι ἡ μικρὰ ἰδιοκτησία εἶναι συμφέρουσα εἰς τὸ Κράτος, πρέπει νὰ λάβῃ μέτρα καὶ νὰ σκεφθῇ σοβαρῶς μήπως καὶ αἱ σταφιδάμπελοι λίαν προσεχῶς, λίαν ταχέως, ἀποτελέσωσι καὶ αὐταὶ ἓν μέγα τσιφλίκιον, μίαν μεγάλην κτηματικὴν περιουσίαν εἰς ὡρισμένας χεῖρας.

§233Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ὅλαι ἀνήκουσιν εἰς τὴν Τράπεζαν.

§234ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἰς τοὺς ἰδιώτας.

§235Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Συμφέρει καὶ ὑπάρχουσι πολλὰ μέσα· οὐδὲν εἶναι ἄλυτον, ἐὰν ἀπεφασίζετο καὶ ἐχαράσσετο μία πολιτικὴ καὶ ἐθεωρεῖτο ἐπιβεβλημένον ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἡ μικρὰ ἰδιοκτησία, ὅτι πρέπει νὰ συνδέσωμεν τὸν κόσμον τὸν μικρὸν τῶν γεωργῶν πρὸς τὴν γῆν, ὥστε νὰ εἶναι ἀναποσπάστως συνδεδεμένος μετ’ αὐτῆς. Πρέπει νὰ φθάσωμεν εἰς ἓν μέτρον· καὶ μόνον μέτρον εἶναι νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἀναπαλλοτρίωτον ὡρισμένων στρεμμάτων διὰ τὸν γεωργόν. Δὲν ζητῶ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῆς μεγάλης ἰδιοκτησίας, ἀλλὰ τὸ ἀναπαλλοτρίωτον 20 στρεμμάτων διὰ τὸν γεωργὸν ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον θέλομεν νὰ συνδέσωμεν μὲ τὴν γῆν. Γίνεται τοῦτο καὶ ὑπάρχει καὶ τρόπος νὰ γίνῃ. Ἔγινεν εἰς τὴν Αἴγυπτον καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ καὶ ἐδῶ, ὅπου εἶναι χειροτέρα ἡ κατάστασις. Ὁμιλοῦμεν περὶ παραγωγῶν σταφιδοκτημόνων, μικρᾶς ἰδιοκτησίας, ἀλλὰ σήμερον μικρὸς ἰδιοκτήτης δὲν ὑπάρχει. Ὅταν ἔλθῃ καιρὸς νὰ διεκτραγῳδήσω τὰς συνθήκας, ὑφ’ ἃς βιοῖ ὁ παραγωγός, τὴν τοκογλυφίαν, ὑφ’ ἧς μαστίζεται, τὸν τρόπον τῶν καλλιεργητικῶν δανείων, τότε θὰ ἐννοήσητε τὴν κατάστασιν τὴν ὁποίαν ἀγνοεῖτε οἱ μὴ καταγόμενοι ἐκ σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν. Ἡ τοκογλυφία μαστίζει τὸν τόπον καὶ διὰ τοιούτων μεθόδων, τὰς ὁποίας δὲν δύναται νὰ ἀνακαλύψῃ ἡ δικαστικὴ ἀρχή. Αὕτη λαμβάνει χώραν κατὰ τὴν σύναψιν τῶν καλλιεργητικῶν δανείων, σημειώσατε δὲ ὅτι δὲν πρόκειται περὶ μικρᾶς καλλιεργείας, ὡς τῆς παραγωγῆς τοῦ σίτου, διὰ τὴν ὁποίαν ἀπαιτεῖται μικρὸν ποσὸν ἀλλὰ περὶ μεγάλης καλλιεργείας, διὰ τὴν μεγάλην δὲ καλλιέργειαν ἀπαιτοῦνται μεγάλα ἔξοδα. Διὰ νὰ παραχθῶσιν αἱ 500 λίτραι κατὰ στρέμμα, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξοδεύσῃ 50 δραχμὰς ὁ παραγωγός, τὰς ὁποίας δανείζεται ὑπὸ χειρίστους ὅρους· συνάπτει δάνεια καλλιεργητικὰ 1000 ἢ 2 χιλ. χωρὶς νὰ λαμβάνῃ τίποτε.

§236Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν γίνεται εἰς τὰς Πάτρας αὐτό.

§237Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δὲν γνωρίζετε καλὰ τὰς Πάτρας. Συνάπτουσι καλλιεργητικὸν δάνειον, τὸ ὁποῖον σημαίνει ἄνοιγμα πιστώσεως· πηγαίνει εἰς τὸν μπακάλην, παίρνει ψωμὶ καὶ τὰ ἄλλα χρειώδη μὲ τὸ περιθώριον. Προσθέσατε τὸν τόκον τῶν ἐπὶ τῶν ὀψωνίων, τὰ ὀλίγα χρήματα τὰ ὁποῖα παίρνει, διὰ νὰ φθάσητε εἰς τὸ τέλος εἰς 200%. Αὐτὴ εἶναι ἡ τύχη τῶν παραγωγῶν. Ἐὰν κατωρθοῦτο διὰ Ταμείου ἀμύνης ἢ δι’ ἀρωγῆς τοῦ δημοσίου ἢ ἐγγυήσεως πρὸς σχηματισμὸν ἄλλης ἑταιρείας νὰ ὑποστηριχθῇ ὁ παραγωγός, ἴσως καὶ ἡ σμικρότης τῶν τιμῶν δὲν θὰ ἦτο αἰσθητὴ δὲν θὰ ἐδημιουργοῦντο δὲ καὶ τὰ δημιουργούμενα ζητήματα. Ταῦτα γίνονται ἐὰν φθάσωμεν μέχρι τοῦ ἀναπαλλοτριώτου, ἐὰν ἐξασφαλίσωμεν τὰ δάνεια τὰ πραγματικὰ μὲ 5 ἢ 6%, ἔστω καὶ μὲ ποινὰς τοῦ Πλημμελειοδικείου, ἐὰν δὲν δίδωσι τὸ ὁρισθὲν ποσοστὸν οἱ παραγωγοί. Εἶναι δυνατὸν καὶ δι’ ἰδιαιτέρου συνδυασμοῦ, τὸν ὁποῖον δὲν εἶμαι εἰς θέσιν ἀπὸ τοῦδε ν’ ἀναπτύξω λεπτομερῶς, νὰ γίνῃ ἀποκάθαρσις καὶ τῶν ἤδη ὑφισταμένων χρεῶν. Τίποτε δὲν εἶναι ἀδύνατον, ἐὰν ὑπάρχῃ ὄρεξις καὶ θέλησις πρὸς ἐργασίαν καὶ ὁ ἀπαιτούμενος καιρὸς καὶ δὲν ἀπασχολεῖται ἡ Κυβέρνησις εἰς σοβαρώτερα ζητήματα. Δι’ ὅλων τούτων βελτιοῦται ἡ θέσις τοῦ παραγωγοῦ, βελτιουμένης δ’ αὐτῆς εἶναι δυνατὸν νὰ προκύψωσι πολλὰ ἀγαθὰ καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν τιμὴν τῆς σταφίδος, ἡ ὁποία καὶ κατωτέρα ἐὰν εἶναι δὲν θὰ ἐπιφέρῃ τοὺς συγκλονισμοὺς τῆς σήμερον. Ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνικὴ διαθέτει τὸ ποσὸν τὸ ἐκ τῆς συμβάσεως πρὸς καλλιεργητικὰ δάνεια, δύναμαι δὲ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι διαθέτει καὶ πλέον τούτου. Ἀλλὰ πῶς τὸ διαθέτει; δι’ ἀνανεώσεων, ὄχι πραγματικῶς. Ἀνανεοῦνται παλαιὰ χρέη διὰ νέων καὶ φαίνονται ὅτι δικτίθενται, παρουσιάζονται μάλιστα καὶ ὡς περισσότερα. Ἀλλ’ εἶναι ἀδύνατον νὰ δανεισθῇ τις ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, διότι ὁ ὀργανισμός της ἀπαιτεῖ τρεῖς ἀλληλεγγύους ὑπογραφάς, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀδύνατον νὰ εὑρεθῶσι, διότι οὐδεὶς δίδει ὑπογραφὴν ἐκτὸς ἐὰν εἶναι ἀφερέγγυος. Ἐὰν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἦτο δυνατὸν νὰ διορθώσῃ τὸν ὀργανισμόν της ὡς πρὸς τὸ μέρος τοῦτο καὶ νὰ παρέχῃ ὑποχρεωτικῶς εἰς ἕκαστον κτηματίαν τοῦ ὁποίου τὸ κτῆμα εἶναι ἀναπολλοτρίωτον, ἀνάλογον ποσὸν διὰ διατροφήν του καὶ καλλιέργειαν τοῦ κτήματος ἐπὶ ποινῇ νὰ παραδώσῃ τὸ προϊὸν τοῦ κτήματός του εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους εἰς ὡρισμένας ἀποθήκας γεωργικὰς ἢ τῆς Τραπέζης, θὰ ἐλύετο τὸ ζήτημα.

§238Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Καὶ ἡ Προνομιοῦχος εἶχε τοιοῦτον σκοπόν.

§239Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἀλλὰ δὲν ἔκαμε τίποτε. Τὸ παρελθὸν τῆς ἑταιρείας ὑπῆρξε πλημμελές. Τὸ ἀνεγνωρίσαμεν ὅλοι. Δὲν δυνάμεθα λοιπὸν νὰ βασισθῶμεν εἰς αὐτὴν διὰ τὸ μέλλον, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ἡ αὐτὴ ἑταιρεία καὶ τὰ αὐτὰ πρόσωπα. Κινδυνεύει λοιπὸν ὁλόκληρος πλοῦτος τῆς ἑλληνικῆς παραγωγῆς, αἱ δὲ φωναὶ αἱ ἐντεῦθεν γινόμεναι διερμηνεύουσι τὸν πόνον, τὸν βαθὺν πόνον τῶν παραγωγῶν, διότι δαπανῶνται ἑκατομμύρια ὁλόκληρα, χύνεται ἱδρὼς ἄφθονος καὶ τὸ ἀποτέλεσμα, ὅτι τὸν πλούσιον καὶ εὔφορον αὐτὸν τόπον μαστίζει πεῖνα καὶ δυστυχία. Ἐντεῦθεν αἱ μεταναστεύσεις καὶ τὰ λοιπά.

§240ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἡ Λακωνία δὲν ἔχει τοιαῦτα ζητήματα καὶ ὅμως ἔχει μεταναστεύσεις;

§241Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Μέχρι τινὸς εἰς τὴν Ἠλείαν δὲν ὑπῆρχε μετανάστευσις, διότι αὕτη εἶναι χώρα πλουσία καὶ προσοδοφόρος, ἀλλ’ αἱ συνθῆκαι εἰς ἃς περιεπλάκη, ἠνάγκασαν τοὺς κατοίκους της, μὴ ἔχοντας ἄλλα μέσα ζωῆς, νὰ δυστυχήσωσι καὶ ἐν τῇ δυστυχίᾳ των ἢ φωνάζουσιν ἢ ἐκπατρίζονται. Καὶ πάσχουσιν αὐτοὶ καὶ ὁ πληθυσμὸς ὁλόκληρος, ἐνῷ ἦτο δυνατὸν νὰ εἶναι οἰκονομικῶς ἀνθηρὸς καὶ εὔρωστος.

§242Γ. ΛΑΜΠΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἡμεῖς τουλάχιστον δὲν προτιθέμεθα νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τῆς παρούσης συμβάσεως. Βεβαίως δὲν ἀμφιβάλλομεν ὅτι μετὰ χαρᾶς καὶ ἀνακουφίσεως θὰ ἀκουσθῶσιν ὑπὸ τῶν ἐνδιαφερομένων σταφιδικῶν πληθυσμῶν οἱ λόγοι τοῦ ἀξιοτίμου κ. Πρωθυπουργοῦ οἱ χαρακτηρίσαντες οὕτω πως τὰς πράξεις τῶν διαχειρισθέντων τὰ τῆς Προνομιούχου ἑταιρείας ἀπὸ τῆς ἐπισήμου ταύτης θέσεως. Καὶ δύναταί τις νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι ἐπιεικῶς ἐχαρακτηρίσθη ἡ μέχρι τοῦδε τακτικὴ τῆς Προνομιούχου ἀπέναντι τῶν παραγωγῶν καὶ αὐτῶν τῶν μετόχων της. Δὲν ἦσαν ἁπλῶς κακοήθειαι τὰ ἐπιτελεσθέντα, ἀλλ’ ἦταν αὐτόχρημα ἐγκλήματα. Καὶ ἠκούσατε, Κύριοι, κατὰ τίνα τρόπον οἱ δύο πρῶτοι λαβόντες τὸν λόγον ἀξιότιμοι Συνάδελφοι ὡμίλησαν, διὰ ποῖον λόγον κατωρθώθη νὰ συνομολογηθῇ τὸ δάνειον τῆς ἐκριζώσεως, πῶς ἡ Προνομιοῦχος ἀπὸ κυριάρχου καὶ δημιουργοῦ τῆς ἑταιρείας Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων μετεβλήθη εἰς ὑπόδουλον αὐτῇ καὶ ἀπεμπόλησε τὰ δικαιώματά της, καὶ ἐπώλησε μετοχὰς ἑκατομμυρίων ὁλοκλήρων αἱ ὁποῖαι ἀπέδιδον μέρισμα 13% καὶ τὰς ἐκεφαλαιοποίησεν, ὅπως καταθέσῃ τὸ τίμημά των μὲ τόκον 1% εἰς τὴν Τράπεζαν τῶν Ἀθηνῶν. Πῶς συνεβλήθη μὲ τὴν ἑταιρείαν τὴν Οἰνοπνευματικὴν τοῦ Πειραιῶς, καὶ παριστάμεθα εἰς τὸ θέαμα καθ’ ὃ ὄχι πλέον ὁ σταφιδόκαρπος ἀλλ’ αὐτὸς ὁ ἱδρὼς καὶ τὸ αἷμα τῶν σταφιδοκτημόνων τῆς Πελοποννήσου μεταφέρονται εἰς τὰ ἐργοστάσια τοῦ Πειραιῶς καὶ ἐκεῖ μετουσιοῦνται εἰς οἰνόπνευμα, πρὸς κατασκευὴν οἰνοπνευματωδῶν ποτῶν, ἀπὸ τὸ ὁποῖον κερδίζουσιν 70 καὶ 80 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, καὶ κτίζονται μέγαρα καὶ ἐπαύλεις καὶ παρουσιάζονται ἄτομα τὰ ὁποῖα πρὸ πενταετίας ἦσαν κάτοχα περιουσίας 50 χιλιάδων δραχμῶν, νὰ ἔχωσι σήμερον ἑκατομμύρια ὁλόκληρα, ἐνῷ οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοὶ πένονται καὶ γυμνητεύουσι. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ εἰρωνεύονται αὐτοὺς ὡς ἐξεγειρομένους δῆθεν κατὰ τῶν κεφαλαιούχων. Εἰς τὴν ἀγόρευσιν ἡμῶν ἐπὶ τῆς κατ’ ἀρχὴν συζητήσεως τῆς παρούσης συμβάσεως, εἴπομεν καὶ ἐτονίσαμεν ὅτι ἡ Προνομιοῦχος ἑταιρεία διέψευσε τὸν τίτλον της καὶ ἀπὸ προστάτου μετεβλήθη εἰς διώκτην τῶν παραγωγῶν, καὶ ὅπερ πρωτάκουστον, καὶ αὐτῶν τῶν μετόχων της καὶ δὴ τῶν ξένων, τοὺς ὁποίους σκοπίμως περιέλαβε κατὰ τὴν ἵδρυσιν τῆς ἑταιρείας διὰ νὰ τοὺς προβάλῃ ἑκάστοτε ὡς φάσμα διὰ τὰς ξενικὰς ἐπεμβάσεις πρὸς δικαιολογίαν τῶν παρανόμιῶν της. Καὶ ἐσυκοφάντει τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς ἀπέναντι τῶν ξένων, λέγουσα ὅτι ἐξεγείρονται ἑκάστοτε, ὑποκινούμενοι ὑπὸ δημαγωγῶν, διότι οὕτω πως ἐχαρακτηρίσθησαν οἱ πονοῦντες τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς, ὅτι ἐπιζητοῦσι διὰ τῶν ἐξεγέρσεων νὰ σφετερισθῶσι τὰ κεφάλαια τῶν ξένων. Ὅταν ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν τὸ παρελθὸν τῆς ἑταιρείας καὶ ἡ ἐν γένει τακτικὴ αὐτῆς, νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις περὶ ἀναθεωρήσεως τῆς συμβάσεως, θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν πάντα ταῦτα καὶ θὰ γίνῃ ἡ ἀναθεώρησις ἐπὶ τῇ βάσει νέων ἐντελῶς ὅρων, ἰδίως ὡς πρὸς τὸν ἀσκηθησόμενον ἔλεγχον καὶ τὴν ἐσωτερικὴν διοίκησιν τῆς ἑταιρείας. Βεβαίως, τὸ ὑποστηριχθὲν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον ἀφορᾷ τὸν καθορισμὸν τοῦ ποσοστοῦ τοῦ παρακρατήματος, ἡ ἑταιρεία ἴσως στέρξῃ ὅπως ὑποβάλληται τοῦτο εἰς διαιτησίαν. Ἀλλ’ ἀμφιβάλλω ἐὰν θὰ στέρξῃ εἰς ἄλλον τινὰ ὅρον, εἰς ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον προέβαλε τοῦ νὰ παραχωρηθῇ εἰς αὐτὴν ἡ χλωρὰ σταφὶς ὡς παρακράτημα. Δὲν ὑποθέτομεν ὅτι καὶ ἐπὶ τοῦ ὅρου αὐτοῦ θὰ φθάσῃ ὥστε νὰ προβάλῃ καὶ πάλιν τὴν ἀπειλὴν τῆς ἀποχωρήσεως, διότι, ὡς τουλάχιστον γνωρίζω, οἱ παραγωγοὶ εἶναι διατεθειμένοι ν’ ἀποκρούσωσι τὸν ὅρον τοῦτον πάσῃ δυνάμει, ὡς τελείως ἀσύμφορον, καὶ διότι δὲν δύναται ἐπὶ τῆς χλωρᾶς σταφίδος ν’ ἀσκηθῇ ὁ προσήκων ἔλεγχος. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἤθελεν ἐρωτήσει τις· τί πρέπει νὰ γίνῃ ὅταν ἡ ἑταιρεία προβάλῃ τὸν ὅρον τῆς διαλύσεως καὶ ὅτι δὲν δύναται νὰ παραμείνῃ; Ἡμεῖς παρεδέχθημεν ν’ ἀνομολογήσωμεν ὡς χρήσιμον τὸν θεσμὸν τῆς Προνομιούχου ὅταν λειτουργῇ κατὰ τὰς ἀρχικὰς αὐτοῦ βάσεις, ἀλλ’ ἐὰν θελήσωσιν ὅπως ἐξακολουθήσῃ καὶ λειτουργῇ εἰς βάρος καὶ ζημίαν τῶν παραγωγῶν, τότε θὰ προσφύγωμεν εἰς σύστημα ἀντικαταστάσεως τῆς ἑταιρείας. Καὶ τοιουτοτρόπως ἡ Κυβέρνησις δύναται ἀμέσως νὰ προσφύγῃ εἰς ὅμοιον σύστημα τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἕτοιμον, νὰ προσφύγῃ δηλονότι εἰς τὴν ἀνασύστασιν τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης, ὄχι βεβαίως εἰς τὴν διοίκησίν της, τῇ μακρίᾳ τῇ λήξει, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει διαφόρου διοικήσεως. Ἔχομεν ἄλλως τε καὶ τὸ δάνειον τῆς ἐκριζώσεως διὰ τὰς πρώτας ἀνάγκας, ὥστε δύναται κάλλιστα ὁ θεσμὸς καὶ ὁ ὀργανισμὸς οὗτος ν’ ἀναπληρωθῇ, ἐφ’ ὅσον δὲν στέρξῃ ἡ Ἑνιαία διαχείρισις τῆς σταφίδος νὰ γίνῃ ἀναθεώρησις εἴτε ὀργάνωσις ὅπως ἐπιβάλλεται. Ἀνάγκη ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος νὰ πληροφορηθῶσι οἱ περὶ τὴν ἑταιρείαν, ὅτι οἱ παραγωγοὶ γνωρίζουσι κάλλιστα, ὅτι μετὰ τὴν ἀποχώρησιν τῆς ἑταιρείας δὲν θὰ ἐπακολουθήσῃ τὸ χάος, ὅπως διατείνονται, καθότι τὸ παρακράτημα ἐπὶ 18 ἔτη ὁλόκληρον ἐπιβληθὲν ἐδημιούργησε μίαν κατάστασιν, καὶ ἡ κατάστασις αὐτὴ συνίσταται εἰς τὸ ὅτι ἀπέκτησεν ἀξίαν 250 ἑκατομμυρίων δραχμῶν ἐν ὅλῳ αἵτινες κατηναλώθησαν διὰ τὴν καλλιέργειαν τοῦ παρακρατήματος ἐκ μέρους τῶν σταφιδοκτημόνων. Καὶ ὡς ἐλέχθη, δὲν ἠδύνατο παρὰ νὰ δημιουργηθῇ μία κατάστασις κατὰ τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἀξίαν καὶ ἡ ἀξία τοῦ παρακρατήματος αὐτοῦ καὶ τῶν 90.000.000 χιλιολίτρων δύναται νὰ διατίθηται σήμερον πρὸς 60 καὶ 70 δραχ. κατὰ χιλιόλιτρον, διὰ τε τὴν οἰνοποίησιν καὶ οἰνοπνευματοποίησιν. Παρ’ ὅλα ταῦτα δὲν δύναταί τις νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι τὸ ζήτημα ἐλύθη. Τὸ ζήτημα τὸ σταφιδικὸν ἔχει τὰς ῥίζας του, τὸ κακὸν μᾶλλον, βαθύτερον καὶ ἠστόχησε μέχρι τοῦδε, ὅπως ἀπεδείχθη, ἡ Προνομιοῦχος ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐξάπλωσιν τῆς καταναλώσεως καὶ τὴν βελτίωσιν τοῦ εἴδους ὡς ἀνέμενε κατὰ τὴν ἵδρυσίν της ἡ σταφιδοπαραγωγή. Δὲν μᾶς ἐγγυᾶται δὲ καὶ ὁ ἄλλος, ὁ νέος ὀργανισμὸς ἐπὶ τῇ βάσει τῆς Προνομιούχου, ὅτι δυνατὸν νὰ τελεσφορήσῃ ὡς ἀναμένουσιν οἱ σταφιδοκτήμονες. Διὰ τοῦτο, φρονοῦμεν ὅτι τὸ ζήτημα τὸ σταφιδικὸν μετὰ 3 ἢ 5 ἔτη θ’ ἀνακύψῃ μὲ ὅλας του τὰς τραχύτητας καὶ χαλεπότητας, διότι δὲν ἠθελήσαμεν ν’ ἀκολουθήσωμεν τὴν λογικὴν τῶν πραγμάτων καὶ τὰς συμβουλὰς τῶν ξένων. Πρὸ 60 ἀκριβῶς ἐτῶν, κατὰ τὸ 1854, καὶ νομίζομεν θὰ εὐαρεστηθῇ ἡ Βουλὴ ν’ ἀκούσῃ ἐκ περιεργείας πῶς Γάλλος συγγραφεὺς καὶ μάλιστα ἄφιλος, ὡς γνωστόν, πρὸς τὴν Ἑλλάδα, ὁ Ἐδμόνδος Ἀμποῦ, γράφει εἰς τὸ ἔργον του «Ἡ σύγχρονος Ἑλλὰς» προκειμένου περὶ τῆς γεωργίας τῆς ἑλληνικῆς καὶ περὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος. «Γεγονὸς ἄξιον παρατηρήσεως, λέγει, τυγχάνει, ὅτι οἱ Ἄγγλοι εἶναι ὁ μόνος λαὸς τῆς ὑφηλίου ὅστις ἐπιζητεῖ πολὺ τὴν Κορινθιακὴν σταφίδα. Ἂν ἡ Γαλλία, ἡ Ἀμερική, ἡ Ῥωσσία κατείχοντο ὑπὸ τῆς αὐτῆς ἐπιθυμίας, ἡ κατανάλωσις τοῦ προϊόντος τούτου, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, θὰ ἦτο ἀπεριόριστος, καὶ ἡ Ἑλλὰς θὰ εἶχεν εἰς τὰς ἀμπέλους της μίαν πηγὴν πλούτου ἀνεξαντλήτου. Ὁ ἑλληνικὸς λαὸς δὲν θὰ εἶχεν ἀνάγκην νὰ καλλιεργήσῃ ἄλλο εἶδος, καὶ ὀρθὸν θὰ ἦτο νὰ φυτεύσῃ σταφιδαμπέλους εἰς ὅλας τὰς πρὸς τοῦτο ἐπιδεκτικὰς τοῦ Βασιλείου γεωργικὰς ἐκτάσεις. Ἀλλ’ ἡ κατανάλωσις τῆς Κορινθιακῆς σταφίδος, περιορίζεται εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς Ἀγγλίας, ἑπομένως ἀναλόγως πρὸς ταύτας δέον νὰ κανονίζηται καὶ ἡ παραγωγή. Ἡ πεῖρα κατέδειξεν ἀπὸ πολλοῦ ὅτι ἡ τιμὴ τοῦ προϊόντος βαίνει κατ’ ἀντίστροφον λόγον, τοῦ εἰς τὰς ἀγορὰς τῆς καταναλώσεως προσφερομένου ποσοῦ· ὅθεν ὅσον μείζων ποσότης παράγεται κατὰ τοσοῦτον ἐκπίπτει καὶ ἡ τιμὴ αὐτῆς. Ἡ καλλιέργεια τῆς Κορινθιακῆς σταφίδος ἀνεπτύχθη κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη 1841–1851 καταπληκτικῶς. Καίτοι δὲ ἡ Ἑλλὰς καλλιεργεῖ σταφιδαμπέλοις τετραπλασίας περίπου ἐκτάσεως ἢ πρὸ δέκα ἐτῶν, ἐν τούτοις τὸ εἰσκομιζόμενον ἀντίτιμον τοῦ προϊόντος μόλις ἀνῆλθεν εἰς τὸ διπλάσιον. Εἰς τὸ Κράτος συνεπῶς ἐπιβάλλεται νὰ ἐνθαρρύνῃ πᾶσαν ἄλλην καλλιέργειαν ἢ τὴν τῆς σταφίδος, μετερχόμενον πᾶν μέσον περιστολῆς τῆς πρὸς τοῦτο σπουδῆς τῶν κτηματιῶν, οἵτινες ἀποπλανώμενοι ἐκ τῆς προσδοκίας μυθωδῶν κερδῶν, δανείζονται ὅπως ἀγοράσωσι γῆν, δανείζονται ὅπως ἐμφυτεύσωσι καὶ καλλιεργήσωσι σταφίδας, δανείζονται ὅπως συλλέξωσι τοὺς καρποὺς αὐτῶν ἐπὶ τόκῳ 15 καὶ 20%, καὶ εἶτα μετὰ τόσους κόπους καὶ μόχθους οὐδὲν ἄλλο ἐπιτυγχάνουσιν, ἢ νὰ ὑποτιμῶσι τὸ προϊόν αὐτῶν εἰς τὰς ἀγορὰς τοῦ Λονδίνου.» Νομίζει τις ὅτι εἰς τὰ γραφέντα ταῦτα πρὸ ἑξηκονταετίας βλέπει τὴν εἰκόνα αὐτῶν σήμερον. Ὅθεν, φρονοῦμεν, καὶ ἐπειδὴ ἡ Κυβέρνησις ἐζήτησε νὰ ἀκουσθῶσιν αἱ γνῶμαι τῶν Βουλευτῶν τῶν σταφιδοφόρων μερῶν, ὅτι ἀπὸ τοῦδε πρέπει νὰ γίνῃ σκέψις καὶ φροντίς, ὥστε νὰ ἱδρυθῇ ἓν σταφιδικὸν ταμεῖον ἀμύνης, τὸ ὁποῖον νὰ προικοδοτῆται ἀπὸ ἓν ποσοστὸν τοῦ ἐγγείου φόρου 3–5%. Καὶ θὰ ἤθελέ τις ἐρωτήσει εἶναι καιρὸς ἤδη νὰ σκεπτώμεθα περὶ ἐξετάσεως φορολογίας; Βεβαίως προκειμένου περὶ σταφίδος δύναται νὰ γίνῃ τοιαύτη σκέψις, καθότι εἶναι τὸ μόνον προϊόν, τὸ ὁποῖον φορολογεῖται βαρύτατα, ἂν καὶ εἶναι ἐγχώριον καὶ μοναδικὸν καὶ καταναλίσκεται εἰς τὴν ἀλλοδαπήν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου δὲν δύναται παρὰ νὰ ἀνομολογηθῇ ὅτι ἡ φορολογία τοῦ προϊόντος τούτου εἶναι ἐντελῶς προβληματικὴ διὰ τὸ Κράτος, διότι ἐὰν ἤθελε μεταβληθῇ ἡ εἴσπραξις εἰς χρῆμα, ὁ φόρος οὗτος βεβαίως δὲν δύναται νὰ εἶναι σταθερὸς καὶ μόνιμος, ὅπως θεωρῆται σήμερον. Εἰς τὸ σταφιδικὸν ταμεῖον θὰ ἀνήκῃ καὶ ἡ χρηματικὴ συμμετοχὴ τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης εἰς τὰ κεφάλαια τῆς Προνομιούχου, ἐὰν βεβαίως ὑπάρχωσι τοιαῦτα, ἐπειδή, ὡς εἶναι γνωστόν, κατὰ τὸ ἄρθρον 27 τῆς συμβάσεως ἡ ἀνάδοχος ἑταιρία ἀνέλαβεν ὅλας τὰς ὑποχρεώσεις τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης, καθὼς καὶ τὰ ὀφειλόμενα εἰς αὐτήν, ἐγένετο δὲ μέτοχος ἡ τελευταία διὰ 5.000 μετοχῶν ὀνομαστικῶν καὶ αἱ ὑποχρεώσεις αὗται ἔτρεχον πρὸς τόκον 6% ἀπέναντι τῆς Προνομιούχου. Ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ δὲν εἰσεπράχθησαν τὰ ποσά, τὰ ὁποῖα ὠφείλοντο εἰς τὴν Σταφιδικήν, καὶ μόνον διὰ τοῦ συστήματος τῶν πιστοποιητικῶν εἰσεπράχθησαν ποσά τινα ἐκ μέρους τῶν μικροκτηματιῶν, ἐνῷ τὰ ὀφειλόμενα παρὰ τῶν μεγαλοσχημόνων φαίνεται ὅτι μένουσιν εἰσέτι ἀνείσπρακτα. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πρέπει νὰ διαταχθῇ δικαστικὸς ἔλεγχος καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος ὡς πρὸς τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν λογαριασμῶν τῆς Σταφιδικῆς μετὰ τῆς Προνομιούχου καθότι τὰ χρήματα αὐτά, εἶναι κεφάλαια, τὰ ὁποῖα ἀνήκουσιν εἰς τοὺς σταφιδοπαραγωγούς. Ἡ ἵδρυσις τοῦ σταφιδικοῦ ταμείου πρέπει νὰ συνδεθῇ καὶ πρὸς ἄλλο μέτρον, κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν. Ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ὑπουργὸς εἰσηγούμενος τὰ νομοσχέδιά του εἰς τὴν Βουλὴν ὑπεσχέθη ὅτι θὰ προσαγάγῃ νομοθέτημα περὶ συνεταιρισμῶν. Φρονοῦμεν ὅτι, ἐὰν καταβληθῇ φροντὶς καὶ ἡμεῖς ἔχωμεν ἀρχίσει τοιαύτην προπαρασκευαστικὴν ἐργασίαν, ὅπως οἱ σταφιδοκτήμονες διοργανωθῶσιν εἰς ἑνώσεις συνεταιρικάς, καὶ ἰδίᾳ εἰς συνεταιρισμοὺς πωλήσεως, μεγάλως θὰ ἐξυπηρετηθῇ τὸ ζήτημα τὸ σταφιδικὸν καθὼς καὶ ἡ μερικὴ λύσις του, διότι εἶναι γνωστόν, ὅτι ὅταν συμποσοῦται σταφιδόκαρπος τόσος εἰς ἕνα συνεταιρισμὸν πωλήσεως, ὥστε νὰ φθάνῃ κατὰ κοινότητα ἢ χωρίον μέχρι ποσοῦ 500.000 ἢ 1.000.000 λιτρῶν, ἡ τιμὴ ἡ προσφερομένη διὰ τὴν τοιαύτην χονδρικὴν ἀγοράν, πάντοτε θὰ εἶναι ἀνωτέρα ἐκ μέρους τοῦ ἐμπορίου. Κατὰ δεύτερον λόγον τὸ ζήτημα τοῦτο τῶν συνεταιρισμῶν θὰ τυγχάνῃ καὶ ἐνισχύσεως χρηματικῆς, ἐκτὸς τοῦ σταφιδικοῦ ταμείου, τὸ ὁποῖον ἀνέφερον, καὶ ἐκ μέρους τῶν Τραπεζῶν διὰ τῆς ἐνεχυριάσεως τῆς σταφίδος κλπ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, νομίζω, ὅτι θὰ χρησιμεύσῃ καὶ ὡς ἀπαρχὴ λύσεως τοῦ οὐσιωδεστάτου προβλήματος, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, τοῦ συσφίγγοντος δίκην βόα τὸ σταφιδικὸν ζήτημα καὶ παρεμποδίζοντος μέχρι τοῦδε πᾶσαν λύσιν αὐτοῦ εἴτε τὴν μὲν εἴτε τὴν δέ. Πρόκειται τουτέστι περὶ τοῦ ζητήματος τῆς διαρρυθμίσεως τῶν οἰκονομικῶν σχέσεων μεταξὺ τῶν σταφιδοκτημόνων καὶ τῶν ἐνυποθήκων αὐτῶν δανειστῶν ἢ κατὰ τὸ ἄλλως πως λεγόμενον, περὶ τοῦ διακανονισμοῦ τῶν χρεῶν. Μόνον διὰ τοῦ συστήματος τούτου, τοῦ συνδυασμοῦ δηλονότι τοῦ σταφιδικοῦ ταμείου μετὰ τῶν συνεταιρισμῶν, εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἡ ἀπαρχὴ τῆς λύσεως τοῦ ἀκανθωδεστάτου ἀληθῶς ζητήματος τὸ ὁποῖον, ὡς εἶπον, βαρύνει καὶ πιέζει μεγάλως τὴν σταφιδοπαραγωγήν, καθότι, διὰ τοῦ μέτρου τούτου θέλομεν ἀποσπάσει βαθμιαίως καὶ ἀπὸ τοὺς ὄνυχας τῆς τοκογλυφίας τοὺς παραγωγοὺς τῆς σταφίδος. Οἱ ἐνυπόθηκοι δανεισταὶ πιέζουσιν οὕτω πως τοὺς κτηματίας, ὥστε εἰς μάτην ἡμεῖς ψηφίζομεν τοὺς νόμους περὶ τῆς ὑποβιβάσεως τοῦ τόκου εἰς 9%. Οἱ τόκοι φθάνουσιν ἐκεῖ εἰς 100 καὶ 200% κατὰ τὸν ἑξῆς τρόπον. Παρουσιάζεται ὁ κτηματίας νὰ δανεισθῇ π. χ. 800 δραχ., καὶ ἐνῷ τὸ συμβόλαιον γίνεται κατὰ Μάρτιον, δηλ. κατὰ τὴν παροῦσαν ἐποχήν, καὶ θὰ λήξῃ κατ’ Αὔγουστον, ὅμως ἰσχύει δι’ ὅλον τὸ ἔτος, ὁ δὲ τόκος συνομολογεῖται πρὸς 15% καὶ πλέον, καὶ γίνεται κλειστὸς εἰς τὸ συμβόλαιον, τὸ ὁποῖον ἀναφέρει μόνον 9%. Δίδονται προκαταβολικῶς μόνον 100 δραχμαὶ ἀπέναντι τῶν 800, κατόπιν δίδονται εἴδη καλλιεργείας ὡς θεϊκὸς χαλκὸς καὶ θεῖον ὑπερτετιμιγμένα, ἐπειδὴ δὲ εἶναι καὶ τροφοδότης κατ’ ἀνάγκην τοῦ κτηματίου ὁ δανειστής, λαμβάνει οὗτος εἰς ὑπερβολικὴν τιμὴν ὅλα τὰ τρόφιμα, καὶ κακῆς ποιότητος μάλιστα ὥστε συχνὰ νὰ ἀσθενῶσιν ἐξ αὐτῶν τὰ μέλη τῆς οἰκογενείας του. Οὕτω δὲ ἐκ τοῦ συνομολογηθέντος δανείου δὲν λαμβάνει εἰς χεῖράς του εἰς μετρητὰ παρὰ τὸ ποσὸν τῶν 100 δραχ. τὰ δὲ λοιπὰ εἰς εἴδη καὶ εἰς τιμὰς ὑπερόγκους διότι δὲν γίνεται συμφωνία· κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον κατορθοῦται ὁ τόκος ν’ ἀνέλθῃ εἰς δυσθεώρητα, ὡς ἐλέχθη, ὕψη. Ἐξ ἄλλου ὁ ὀφειλέτης ἔχει καὶ ὑποχρέωσιν νὰ παραδώσῃ τὸν σταφιδόκαρπόν του εἰς τὸν δανειστὴν λόγῳ τοῦ καλλιεργητικοῦ δανείου ἀνεξέλεγκτον ὡς πρὸς τὴν ζύγισιν, ὡς πρὸς δὲ τὴν τιμὴν νὰ μὴ δύναται νὰ φέρῃ καμμίαν ἀντίρρησιν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἠδύνατο νὰ προβληθῇ τὸ ἐρώτημα· πῶς ὁ κτηματίας οὗτος θὰ δυνηθῇ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸν συνεταιρισμόν, ἀφοῦ εἶναι ὑποχρεωμένος ἀπέναντι τοῦ δανειστοῦ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον; Περὶ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος βεβαίως θὰ προνοήσωσιν αὐταὶ αἱ ἑνώσεις αἱ συνεταιρικαί, ἀφοῦ συνδυασθῇ ἡ λειτουργία των πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ νὰ ἐπιβληθῇ νομοθετικῶς τὸ ἀκατάσχετον μέρος τοῦ σταφιδοκάρπου διὰ τὴν προσωπικὴν ἐργασίαν τοῦ καλλιεργητοῦ καὶ τῶν μελῶν τῆς οἰκογενείας του, ὥστε νὰ δύναται ὁ παραγωγὸς νὰ προσφέρῃ ἓν μέρος τοῦ προϊόντος του εἰς τὸν συνεταιρισμόν, τὸ ὁποῖον θὰ παραμένῃ ἀκατάσχετον. Ἄλλως τε οἱ πρῶτοι οἱ ὁποῖοι θὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸν συνεταιρισμὸν θὰ εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι βεβαίως δὲν θὰ εἶναι ὑποχρεωμένοι, ὅπως εἶναι οἱ ἄλλοι οἱ ὁποῖοι παραδίδουσι τὰ πάντα εἰς τοὺς δανειστάς των. Ὅταν δὲ αὐτοὶ λαμβάνουσι προκαταβολὰς διὰ τὰς πρώτας ἀνάγκας, καὶ οὕτω πως δὲν σπεύδουσιν εὐθὺς ἐν ἀρχῇ νὰ πωλήσωσιν τὸ προϊόν των καὶ τὸ φυλάττουσιν εἰς τὰς συνεταιρικὰς ἀποθήκας αἱ ὁποῖαι θὰ λειτουργῶσιν ὡς εἶδος γενικῶν ἀποθηκῶν εἰς τὰς κοινότητας καὶ ὅπου θὰ ἱδρυθῶσι τοιαῦται ἑνώσεις συνεταιρικαί, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἐπέρχηται αὔξησις τῶν τιμῶν ἀφοῦ δὲν θὰ γίνηται ἀθρόα προσφορὰ καὶ θὰ πωλῆται χονδρικῶς εἰς τὴν ἀγορὰν τὸ προϊόν τῆς σταφίδος διὰ τοῦ τοιούτου συστήματος. Ἐκτὸς τούτου αἱ ἑνώσεις αὗται θὰ προκαλέσωσι καὶ ἄλλο ἀγαθόν, ἀναπόσπαστον ἀπὸ τοὺς συνεταιρισμούς· θὰ παύσωσι τὰ λεγόμενα διάμεσα πρόσωπα τὰ ὁποῖα ἐμφυλλοχωροῦσι μεταξὺ τοῦ καταναλωτοῦ καὶ τοῦ παραγωγοῦ, καὶ θὰ περιορισθῶσιν εἰς τὸ ἐλάχιστον καὶ δὲν θὰ ἐπιβαρύνηται ἡ τιμὴ τοῦ σταφιδοκάρπου, ὡς γίνεται σήμερον, καὶ διέρχεται τόσας χεῖρας ἕως ὅτου φθάσῃ μέχρι τῆς καταναλώσεως. Γνωρίζομεν ἄλλως τε πόσον κοστίζει ἡ ἐπιβάρυνσις τοῦ προϊόντος αὐτοῦ, διότι πρέπει νὰ γνωσθῇ ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης καὶ νὰ ἀκουσθῇ παρὰ τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, ὅτι ἡ σταφίς, ἐπειδὴ δὲν εἶναι εἶδος πρώτης ἀνάγκης, ἡ κατανάλωσις δὲν δύναται ἀτυχῶς νὰ προσφέρῃ ἀπὸ ὅ,τι δίδει σήμερον περισσότερον, καὶ τοῦτο διότι τὸν σταφιδόκαρπον, ὡς εἶναι γνωστόν, τὸν συναγωνίζονται καὶ ἄλλοι ὁμοειδεῖς καρποί. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πρέπει νὰ ἀποβλέψωμεν κυρίως εἰς τὸ νὰ καταστήσωμεν τὰς δαπάνας ἐκ τῆς καλλιεργείας καὶ τὰς ἄλλας ἐν γένει, αἱ ὁποῖαι ἐπιβαρύνουσι τὸν σταφιδόκαρπον, ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγωτέρας, διὰ νὰ δύναται νὰ προκύψῃ κάποιον κέρδος ὑπὲρ τῶν παραγωγῶν, καθότι αἱ ἐπιπρόσθετοι δαπάναι, ἕνεκα τῶν ὁποίων διπλασιάζεται σχεδὸν ἡ τιμὴ τῆς σταφίδος ἕως ὅτου φθάσῃ εἰς τὴν ἀγορὰν τῆς καταναλώσεως, καθιστῶσι τὸ προϊὸν βαρύτιμον χωρὶς καὶ νὰ εἰσέρχηται τὸ περισσότερον μέρος τῆς ἀξίας του ὡς εἶναι φυσικὸν εἰς τὰ θυλάκια τοῦ παραγωγοῦ. Ὅθεν τὸ σύστημα τοῦ συνδυασμοῦ τοῦ Σταφιδικοῦ ταμείου μετὰ τῶν συνεταιρικῶν ἑνώσεων πωλήσεως, νομίζομεν ὅτι μεγάλως θὰ ἐξυπηρετήσῃ τὴν λύσιν τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, καὶ ἂς μὴ ἐπαναλαμβάνηται παρὰ τῶν αἰωνίων μεμψιμοίρων, ὅτι αὐτὰ δὲν ἐπιτυγχάνουσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Αἱ περιστάσεις καὶ τὰ πράγματα, κατὰ τὰ τελευταῖα ταῦτα ἔτη, ἀπέδειξαν ὅτι πολλὰ κατωρθώθησαν ἀπὸ τὰ θεωρούμενα ἀδύνατα. Τούτων οὕτως ἐχόντων, φρονοῦμεν ὅτι τὸ σταφιδικὸν ζήτημα πρέπει νὰ συζητηθῇ ἐν ὅλῃ του τῇ εὐρύτητι καὶ νὰ ἀκουσθῶσιν αἱ γνῶμαι ὅλων ἐκείνων οἵτινες ἐνέκυψαν καὶ ἠσχολήθησαν περὶ αὐτὸ οὐχὶ μόνον κατὰ τὴν παροῦσαν περίστασιν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ μέλλον καὶ ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου παρὰ τῶν ἐχόντων ἐγκύρους γνώμας, διὰ νὰ προετοιμασθῇ τὸ ἔδαφος καὶ ἐπέλθῃ λύσις τις ἔστω καὶ μερικὴ τοῦ πολυπλόκου καὶ δυσεπιλύτου θεωρουμένου τούτου ζητήματος. Ὑποστηρίζεται ἡ γνώμη ὅτι τὸ σταφιδικὸν ζήτημα παρὰ πολὺ τέλος πάντων ἀπησχόλησε τὴν Βουλὴν καὶ τὰς ἑκάστοτε Κυβερνήσεις. Τοῦτο εἶναι ἀληθές, ἀλλὰ καὶ δὲν ἐμελετήθη οὔτε συνεζητήθη ὅπως ἔπρεπε, τὰ δὲ μέτρα τὰ ἑκάστοτε ληφθέντα, ἔφερον τὸν τύπον τῆς προσωρινότητος· ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ ὡς ζήτημα τόσον σοβαρὸν καὶ ζωτικὸν ἔδει νὰ ἀπασχολῇ ἑκάστοτε τήν τε Βουλὴν καὶ Κυβέρνησιν. Ἐκτὸς τούτου προβάλλεται καὶ ἕτερος λόγος· διατείνονται ὅτι εἰς τὴν σημερινὴν περίστασιν ὁπότε ἀσχολούμεθα μὲ τὴν ὀργάνωσιν τῶν νέων χωρῶν, δὲν εἶναι καιρὸς πλέον νὰ μᾶς ἀπασχολῇ τὸ σταφιδικὸν ζήτημα. Ἀλλ’ εἰς τοῦτο δυνάμεθα νὰ ἀντιτάξωμεν κατ’ ἀναλογίαν πάντοτε, μίαν γνώμην τοῦ διαπρεποῦς οἰκονομολόγου Luzzati, ὅστις εἰς τὸ πρόγραμμά του, τὸ ἀπευθυνθὲν κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς πρὸς τοὺς συμπολίτας του τοῦ Odergo, εἶπε τὰ ἑξῆς· «Πρέπει προθύμως νὰ ἀποβλέψωμεν πρὸς τὰς νέας χώρας αἵτινες ἐνεπιστεύθησαν εἰς τὸν πολιτισμόν μας, ἀλλὰ καὶ νὰ μὴ ἐλαττώσωμεν τὸ ἐνδιαφέρον μας ἐν Ἰταλίᾳ ἀπὸ πάσης ἀπόψεως χάριν τῶν ἀναγκῶν τῆς Ἀφρικῆς». Ἂν τοῦτο λέγηται, προκειμένου περὶ Ἰταλίας, Κράτους ὀργανωμένου θαυμασίως καθ’ ὅλα καὶ ἰδίως ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως, πόσον μᾶλλον δὲν ἰσχύει περὶ ἡμῶν, οἵτινες ἀπὸ τεσσάρων ἐτῶν μόνον ἠρχίσαμεν τὰ τῆς ἀνακαινίσεως ἡμῶν τῆς πολιτειακῆς καὶ ἑπομένως δὲν δυνάμεθα νὰ ἰσχυρισθῶμεν ὅτι ἐξηντλήθησαν ὅλα τὰ ζητήματα τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος καὶ πρέπει νὰ ἀποβλέπωμεν ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον εἰς τὰς νέας χώρας; Ἀλλὰ πρὸς ταῦτα καὶ ἕτερον κοινολογεῖται καὶ ὑποστηρίζεται, ὅτι ἄλλο προϊὸν τῶν νέων ἐπαρχιῶν, ὁ καπνός, ὑποσκελίζει ἀπὸ ἀπόψεως εἰσοδημάτων τὴν σταφίδα καὶ πρέπει νὰ ἐνδιαφερώμεθα περισσότερον διὰ τὸν καπνόν. Ἀλλ’ οἱ τὰ τοιαῦτα διατεινόμενοι, φρονοῦμεν, ὅτι δὲν εὑρίσκονται ἐν τῇ ἀληθείᾳ καθότι δὲν εἶναι τὸ αὐτὸ προϊὸν ὁ καπνὸς καὶ ἡ σταφίς. Ὁ καπνὸς εἶναι προϊὸν διεθνοῦς καταναλώσεως καὶ ἔχει καταστῇ οἱονεὶ εἶδος πρώτης ἀνάγκης, ἂν δὲ ὑποστῇ κρίσιν ὑπερπαραγωγῆς ἢ κρίσιν ὅσον ἀφορᾷ τὰς τιμάς, ὁ καλλιεργητὴς δύναται εὐχερῶς ἀπὸ τὰ 50 στρέμματα π. χ. τὰ ὁποῖα ἐκαλλιέργησε τὸ ἔτος τῆς κρίσεως, νὰ καλλιεργήσῃ τὸ ἑπόμενον τὰ 25, ἀλλ’ ὁ σταφιδοκτήμων, ὅστις ἔχει διαθέσει 500 καὶ 600 δραχμὰς διὰ τὴν καλλιέργειαν καὶ ἐμφύτευσιν τοῦ κτήματός του, πῶς ἠμπορεῖ νὰ μὴ τὰ καλλιεργήσῃ εἰς τὴν ἐποχὴν τῆς κρίσεως καὶ ὑποτιμήσεως τοῦ προϊόντος; Ἀναντιρρήτως θὰ καταστραφῇ ἐξ ὁλοκλήρου ὄχι μόνον ἂν δὲν καλλιεργήσῃ, ἀλλ’ ἁπλῶς καὶ ἂν παραμελήσῃ κάπως εἴδη τινὰ καλλιεργείας, ὡς εἶναι τὸ χαράκι, κλπ. Δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ παραλληλισθῶσι τὰ δύο ταῦτα προϊόντα κατ’ οὐδὲν ὡς πρὸς τὴν φροντίδα διὰ τὴν παραγωγήν, ἐμπορίαν καὶ κατανάλωσιν αὐτῶν. Ἄλλως τε, τίς ἀρνεῖται ὅτι δὲν πρέπει νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ καὶ τὸ ζήτημα τοῦ καπνοῦ, ἂν ὑφίσταται πρὸς τοῦτο ἀνάγκη, ὅσον καὶ τὸ τῆς σταφίδος; Διὰ ταῦτα νομίζομεν ὅτι δέον νὰ δοθῇ τέλος πάντων εἰς τὸ σταφιδικὸν ζήτημα ἡ δέουσα σημασία καὶ προσοχὴ καὶ νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ προσήκουσαι γνῶμαι διὰ νὰ ἐπέλθῃ μὲν λύσις ἱκανοποιητικὴ πρός τε τὸ συμφέρον τῶν σταφιδοπαραγωγῶν καὶ τῆς ἀναλαβούσης τὴν προστασίαν καὶ ἐξασφάλισιν τοῦ πολυπαθοῦς τούτου προϊόντος ἑταιρείας.

§243ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Συριόπουλος.

§244Ν. ΣΥΡΙΟΠΟΥΛΟΣ. Μεθ’ ὅσα εἶπον οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες δὲν ἀπομένει νὰ εἴπῃ τις τίποτε ἄλλο περὶ τῆς κακῆς τῆς Προνομιούχου διαχειρίσεως, ἵνα δ’ ἀποφύγω τὰς ἐπαναλήψεις εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ποιήσωμαι μόνον μερικὰς συστάσεις πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Βεβαίως, εἶναι ἀναντίρρητον ὅτι τὸ σύστημα τῆς Προνομιούχου ἑταιρείας ἐφάνη ὁπωσδήποτε εὐεργετικὸν διὰ νὰ συγκρατῇ τὴν τιμὴν τῆς σταφίδος καὶ οὕτω πῶς ἱκανοποιοῦνται οἱ παραγωγοὶ εἰς τὰς δαπάνας των μόνον. Ἐπίσης εἶναι ἀναντίρρητον ὅτι ἡ διαχείρισις ἐν γένει τῆς ἑταιρείας, ὑπῆρξεν ἐγκληματικὴ καὶ παρέχεται πρὸς τοῦτο ἡ ἀπόδειξις ὄχι μόνον ἐκ τῶν προσαγομένων συμβολαίων ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ ἐκ βουλευμάτων, ἑνὸς μὲν τοῦ συμβουλίου τῶν ἐν Ἠλείᾳ Πλημμελειοδικῶν κατὰ τῆς Προνομιούχου ἑταιρείας καὶ ἑνὸς ἑτέρου ὁμοίου τοῦ συμβουλίου τῶν ἐν Καλάμαις Πλημμελειοδικῶν κατὰ τῆς ἑταιρείας τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων, ἐξ ὧν ἀποδεικνύεται ὅτι ἀμφότεραι αἱ ἑταιρεῖαι αὗται παρεβίαζον τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως, ἀκριβῶς δὲ ἡ διαχείρισις αὕτη μᾶς παρέχει δεδομένα εἰς τὸ νὰ δοθῇ μεγίστη προσοχὴ κατὰ τὴν ἀναθεώρησιν τῆς συμβάσεως, προσοχὴ κατὰ τὴν ἔκδοσιν τῶν δελτίων, προσοχὴ κατὰ τὴν μεταφορὰν τοῦ σταφιδοκάρπου ἀπὸ ἀποθήκης εἰς ἀποθήκην καὶ ἐκεῖθεν εἰς τὰ βιομηχανικὰ ἐργοστάσια, προσοχὴ καὶ κατὰ τὴν παράδοσιν τῆς χλωρᾶς σταφίδος, ἂν πρόκειται νὰ παραδοθῇ ἡ χλωρὰ σταφὶς εἰς τὴν ἑταιρείαν τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων καὶ ἀντ’ αὐτῆς νὰ ἐκδίδωνται δελτία. Κατὰ τὴν γνώμην μου, ἡ χορήγησις τοῦ δικαιώματος τούτου εἰς τὴν ἑταιρείαν τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων, εἶναι καταστρεπτικὴ διὰ τοὺς σταφιδοπαραγωγούς, τὸ μὲν διότι δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἔλεγχος κατὰ τὴν παραλαβὴν τῆς χλωρᾶς σταφίδος, δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἔλεγχος κατὰ τὴν βιομηχανοποίησιν ἢ τὴν οἰνοποίησιν, καὶ διὰ τοῦτο συνιστῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ δεχθῇ τὸν ὅρον τοῦτον ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ, ἂν ἤθελεν ἔχῃ τοιαύτην ἀξίωσιν ἡ ἑταιρεία καθόσον ὁ τοιοῦτος ἔλεγχος ἀπαιτεῖται νὰ εἶναι ἐνδελεχὴς καὶ συνεπῶς ἀδύνατος, τὸ δὲ διότι τείνει ἡ χλωρὰ σταφὶς ν’ ἀνήκῃ ὡς εἰς μονοπώλιον εἰς τὴν ἑταιρείαν τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων, ἐνῷ τὸ συμφέρον τῶν παραγωγῶν εἶναι ὅπως αὕτη εἶναι ἐλευθέρα εἰς τὴν χρῆσιν καὶ τὰς ἀνάγκας καὶ ἄλλων βιομηχανικῶν ἐργοστασίων, διότι οὕτω θέλει προκαλεῖται ὁ συναγωνισμὸς καὶ ἡ ἐντεῦθεν ἀνατίμησις τῶν τιμῶν τοῦ προϊόντος καὶ θέλουσιν ἐπέρχεσθαι ἐπωφελῆ ἀποτελέσματα εἰς τοὺς δυστυχεῖς παραγωγούς. Τὴν ἐκρίζωσιν ἀποκρούω ὡς ἀποτελοῦσαν καταστροφήν, καὶ διότι ὁ σταφιδικὸς κόσμος νοεῖ ταύτην ὡς μέσον δι’ οὗ θέλει ἐπιτευχθῆ ἡ ἀνατίμησις κατὰ χιλιόλιτρον εἰς δραχμὰς 250 τοὐλάχιστον. Ἀλλ’ ἂν δὲν ἐπέλθῃ, τίς ἔχει τὴν δύναμιν νὰ συγκρατήσῃ τοὺς παραγωγούς, ὧν τὰ κτήματα θέλομεν καταστρέψει; Ταῦτα εἶχον νὰ συστήσω ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ὅρους τῆς ἑταιρείας ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ Κυβέρνησις ἤθελε προβῆ εἰς τὴν ἀναθεώρησιν τῆς συμβάσεως. Ἀλλ’ ἐπειδὴ οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοὶ ἔχουσιν ἀνάγκην ἀνακουφίσεως ὡς ἐκ τῶν πολλῶν χρεῶν ὑπὸ τῶν ὁποίων περισφίγγονται, πρέπει νὰ σκεφθῇ σοβαρῶς ἡ Κυβέρνησις, ὅπως ληφθῇ μέριμνα καὶ χορηγηθῶσιν εἰς αὐτοὺς ἀνακουφίσεις τινές, διότι ἄλλως ἡ κατάστασις θὰ θερμάνῃ κοινωνικὴν ἐξέγερσιν, ἡ ὁποία πρέπει νὰ προληφθῇ διὰ τῶν ἑξῆς παραχωρήσεων· αʹ) Πρέπει νὰ ἐπιζητηθῇ ἓν σύστημα διακανονισμοῦ τῶν χρεῶν, τόσον τοῦ δημοσίου ὅσον καὶ τῶν ἰδιωτικῶν, τῶν μὲν δημοσίων, διότι ὑπαίτιος εἶναι ἡ Πολιτεία ἡ ὁποία διὰ τῆς ἀνοχῆς της ἐπολλαπλασίασε τὰ χρέη ταῦτα, τῶν δὲ ἰδιωτικῶν, διότι οἱ παριστάμενοι ὡς δανεισταὶ ἔχουσι κερδήσει πολλαπλάσια ἐξ αἰσχροκερδῶν τόκων. Διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις διὰ μὲν τὰ δημόσια χρέη πρέπει νὰ ἀξιώσῃ νὰ πληρώνωσι μόνον κατὰ δόσεις μικρὰς τὰ κεφάλαια, διὰ δὲ τὰ ἰδιωτικὰ νὰ ληφθῇ νομοθετικὴ πρόνοια καὶ ἑρμηνευθῇ, ὅτι οὐδέποτε ἔπαυσε νὰ ἰσχύῃ ἡ διάταξις τοῦ Ρωμαϊκοῦ δικαίου καθ’ ἥν, οἱ τόκοι φθάνοντες τὸ κεφάλαιον καταπαύουσι. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ δυνηθῶσιν νὰ ἀνακουφισθῶσιν οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ καὶ θὰ ἐξαχθῶσιν ἀπὸ τὰς χεῖρας τῶν ἀπανθρώπων δανειστῶν. β). Νὰ μελετηθῇ σύστημα καθ’ ὅ, νὰ μὴ πλειστηριάζωνται πολύτιμα κτήματα ἀπὸ τῆς πρώτης προσφορᾶς καὶ ἐπέρχεται τὸ ἄτοπον ἀφ’ ἑνός, καθ’ ὃ ἀφαιρουμένης τῆς περιουσίας τοῦ ὀφειλέτου, νὰ ἐξακολουθῇ οὗτος δοῦλος ὀφειλέτης εἰς ἀπανθρώπους καὶ αἰσχροκερδεῖς δανειστάς, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὰ κτήματα νὰ καθίστανται τσιφλίκια εἰς τοὺς ὀλίγους ἐπὶ καταστροφῇ τοῦ λαοῦ. Διὰ τοῦτο ἐπιβάλλεται εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ λάβῃ μέριμναν καὶ εἰσαγάγῃ μίαν τροποποίησιν τοῦ Νόμου περὶ ἐκτελέσεως κατὰ τὸν ὁποῖον νὰ εἶναι δυνατὴ ἡ ἐξαγορά. γ) Καὶ ἑτέρα ἀνακούφισις δύναται νὰ γίνῃ διὰ τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμοὺς δι’ ἑνὸς νόμου, ὁ ὁποῖος νὰ κανονίσῃ τὸ σύστημα τῆς λήψεως τοῦ ἀποβάρου, διότι κατὰ τὴν ζύγισιν τοῦ σταφιδοκάρπου δὲν ἀφαιρεῖται τὸ ἀπόβαρον τὸ πραγματικόν, ἀλλ’ αὐθαιρέτως ἀφαιροῦνται τρεῖς λίτραι ἐξ ἑκάστου σάκκου, ἤτοι ἀφαιρεῖται μία ὀκᾶ περίπου δι’ ἕνα σάκκον, ὁ ὁποῖος ζυγίζει 50 δράμια μόνον.

§245ΑΝ. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι τοπικὸν ἔθιμον εἰς τὴν Ἠλείαν;

§246Ν. ΣΥΡΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἔθιμον, εἶναι κλοπὴ τῶν παραγωγῶν καὶ ὅτι εἶναι κλοπή, διατηρεῖται διὰ τὰς μεταξὺ τῶν ἐμπόρων πωλήσεις, ἀλλ’ ἀφαιρεῖται τὸ πραγματικὸν ἀπόβαρον. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ γίνῃ νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου ν’ ἀπαγορευθῇ ἡ κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἀφαίρεσις τοῦ ἀποβάρου, καὶ νὰ ἐπιβληθῇ νὰ γίνεται ἡ ἀφαίρεσις τοῦ πραγματικῶς τοιούτου, διότι κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο ἀφαιρεῖται μέγα ποσὸν σταφιδοκάρπου ἐκ τῶν παραγωγῶν καὶ περιέρχεται εἰς χεῖρας τῶν ἐμπόρων, ἀφαιρεῖται ὁ ἄρτος τοῦ πτωχοῦ γαιοκτήμονος. Ἵνα δ’ ἐκτιμήσητε ὁπόση ζημία ἐπέρχεται εἰς τοὺς σταφιδοπαραγωγούς, ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἑκάστη χιλιὰς περιλαμβάνεται εἰς σάκκους, ἤτοι ἀφαιροῦνται εἰς ἓν χιλιόλιτρον λίτραι 21· ἐπὶ 100.000 θὰ ἔχωμεν 2100 λίτρας ἀπόβαρον καὶ εἰς 1 ἑκατομ. φαντάζεσθε ὁπόσον θὰ εἶναι τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον λαμβάνει ὁ ἔμπορος ἀπὸ τοῦ παραγωγοῦ. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ληφθῇ νομοθετικὴ πρόνοια καὶ νὰ ἀπαγορευθῇ ἡ κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο ἀφαίρεσις τοῦ ἀποβάρου. δʹ) Νὰ συστηθῇ εἰς τὴν Ἐθν. Τράπεζαν ὅταν ζητῇ τὴν ἄδειαν προκειμένου περὶ προσωπικῆς κρατήσεως κατὰ εἰδικὸν νόμον κατὰ τῶν ὀφειλετῶν δυνάμει συμβολαίου, ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τοῦ Πρωτοδικείου, νὰ μὴ διενεργῇ τὴν διαδικασίαν αὐτὴν καθ’ ἑνὸς ἑκάστου συνοφειλέτου, οὕτως ὥστε νὰ δανείζωνται 3 ἢ 4,200 δρ. καὶ νὰ ἐπιβαρύνηται νὰ πληρώσῃ ἕκαστος ἔξοδα δρχ. 50, ἤτοι δι’ ἐξόδων ἐν συνόλῳ ὑπερβαινόντων τὸ κεφάλαιον —καὶ τοῦτο δι’ εὐνοήτους λόγους—, διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὰς 200 δραχ. ἡ Τράπεζα διπλασιάζει ἐντὸς τοῦ ἔτους καὶ πολλάκις πρὸ τῆς λήξεως τῆς πρὸς πληρωμὴν προθεσμίας. Ταύτας τὰς ἀνακουφίσεις καὶ ὅσας ὑπέβαλεν ὁ συνάδελφος κ. Γόντικας πρέπει νὰ παράσχητε εἰς τοὺς σταφιδοκτήμονας, ἐὰν θέλητε νὰ σώσητε τούτους ἀπὸ τὰς χεῖρας αἰσχροκερδῶν δανειστῶν καὶ προλάβητε κοινωνικὴν ἐπανάστασιν.

§247Π. ΦΙΛΙΠΠΑΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἐγὼ ποσῶς δὲν ἐσκόπουν νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, διότι τοῦτο εἶναι ὅλως μακρὰν τοῦ κυρίου ζητήματος, τοῦ σταφιδικοῦ καὶ σχετικῶς καὶ τοῦ οἰνολογικοῦ, διότι λύει μίαν διαφορὰν ἀναφυεῖσαν μεταξὺ τῆς Ἑταιρείας καὶ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὸ ποσοστὸν τοῦ παρακρατήματος τῆς ἐσοδείας 1912–13. Ἀλλ’ ἀφοῦ αἱ διαμαρτυρίαι τῆς οἰνοπαραγωγῆς τῆς παλαιᾶς καὶ νέας Ἑλλάδος ἔφθασαν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐρρίφθησαν ὑπαινιγμοὶ ἐντεῦθεν καὶ δημοσιεύσεις εἰς τὰς ἐφημερίδας καὶ δηλώσεις κατόπιν, ἐπίσημοι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀποδεικνύουσαι ὅτι ζύμωσίς τις ὑπῆρχε διαπραγματεύσεων μεταξὺ Προνομιούχου καὶ Κυβερνήσεως διὰ τὴν ἀναθεώρησιν τῆς κυρίως συμβάσεως, ὅτι προσέτι καὶ ἡ Κυβέρνησις υἱοθέτησε, τό γε νῦν ἔχον, τὸν ὑφιστάμενον ὀργανισμὸν ὡς μέτρον ἀνάγκης, οἱ φόβοι καὶ αἱ ἀνησυχίαι τῶν οἰνοπαραγωγῶν δὲν εἶναι πρόωροι, εἶναι πραγματικοί. Καὶ τοῦτο τὸ λέγω, διότι ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις, καλεῖ ἀλλεπαλλήλως εἰς συσκέψεις τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν ὁμοιοπαθῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν, ἐκ τῶν οἰνοφόρων ἐπαρχιῶν οὐδένα ὡς μὴ ὤφελεν ἐκάλεσε.

§248ΑΝ. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε; Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐκάλεσε κανένα νὰ συσκεφθῇ ἐπὶ τοῦ ζητήματος. Μίαν ἡμέραν, πρὸ καιροῦ πολλοῦ, ὁ βουλευτὴς ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος κ. Μεσσηνέζης ἐφρόντισε νὰ καλέσῃ τοὺς καταγομένους ἐκ σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν ὅπου μετέβην καὶ ἐγώ.

§249Π. ΦΙΛΙΠΠΑΣ. Ἐγὼ ὤφειλον νὰ καθαρίσω τὸ ζήτημα· τὸ ἀνέγνωσα εἰς ὅλας τὰς ἐφημερίδας. Λοιπόν, ἐπειδὴ καὶ ὁ δημιουργὸς τοῦ ὀργανισμοῦ, ὁ ἀείμνηστος Πεσματζόγλου, ὅταν ἀπεφάσισε νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐπιχείρησιν ἐκάλεσε πρωτίστως τοὺς σταφιδάδες καὶ τοὺς κρασάδες ἐν συμβουλίῳ, διότι ἐνόμιζεν ὅτι τὰ ζητήματα εἶναι ἀλληλένδετα, καὶ ἄνευ τῆς συμμαχίας τοῦ οἴνου δὲν θέλει προκόψει ἡ ἐπιχείρησις, ὡς καὶ ἀπόψε ἐντεῦθεν ὡμολογήθη ἀπὸ τὸν κ. Γόντικαν, διότι τὰ κέρδη τὰ ὁποῖα ἔδωκεν ἡ ἐπιχείρησις καὶ ζῇ ἡ Προνομιοῦχος, τὸ ὀφείλει εἰς τὴν οἰνοποιητικήν, νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ πράξῃ τοῦτο καὶ ἡ Κυβέρνησις. Δὲν θέλομεν, Κύριοι, νὰ κηρυχθῶμεν ἐχθροὶ τῆς Προνομιούχου, ἀφοῦ εἶναι ὀργανισμὸς ὁ ὁποῖος δίδει ἀνακούφισιν εἰς ὁμοιοπαθεῖς πληθυσμούς, θέλομεν ὅμως ὥστε καὶ τὸ κεφάλαιον νὰ περιφρουρηθῇ, καὶ οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοὶ νὰ λάβωσι τὸ ἀνῆκον εἰς αὐτοὺς χωρὶς ὅμως καὶ νὰ καταστραφῇ ἡ οἰνοπαραγωγή. Διότι γνωρίζομεν ὅτι ὡς κύριος ὅρος τῆς ἀναθεωρήσεως τῆς συμβάσεως τίθεται ἐκ μέρους τῆς Ἑταιρείας ἡ παρακράτησις χλωρᾶς σταφίδος καὶ οὕτως ἑκατοντάδες χιλιάδες οἰνοπαραγωγῶν ἐκ τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος θέλουσιν ἐκπατρισθῆ ἢ θὰ ἀποφασίσωσι νὰ ἀποθάνωσι τῆς πείνης.

§250ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω ὅτι ἡ Κυβέρνησις γνωρίζει καλῶς ὅτι τὸ ζήτημα τῆς παρακρατήσεως χλωρᾶς σταφίδος θίγει τὸ ζήτημα τῆς οἰνοπαραγωγῆς καὶ ἑπομένως δὲν δύναται νὰ ἐξετασθῇ ἐν σχέσει πρὸς αὐτάς.

§251Π. ΦΙΛΙΠΠΑΣ. Μετὰ τὴν δικαίαν καὶ ἱκανοποιητικὴν ταύτην δήλωσιν δὲν ἔχω τίποτε ἄλλο νὰ προσθέσω εἰμὴ κατερχόμενος νὰ εὐχαριστήσω ὁλοψύχως τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως.

§252Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἀνιαρὸν ἐν τοιαύτῃ ὥρᾳ, καταπεπονημένης οὔσης τῆς Βουλῆς, νὰ ὁμιλήσῃ τις διὰ μακρῶν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἄλλως τε οἱ προλαλήσαντες ἐξήντλησαν τὸ ζήτημα. Δὲν δύναμαι ἐν τούτοις νὰ μὴ εἴπω καὶ ἐγὼ ὀλίγας λέξεις. Συμφωνῶ πληρέστατα πρὸ πάντων μετὰ τοῦ κ. Κουτρούπη, ὁ ὁποῖος, κατ’ ἐμὲ κριτήν, διεπραγματεύθη τὸ ζήτημα, ὡς ἥρμοζεν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, καὶ συνιστῶ πρὸ πάντων εἰς τοὺς κ. κ. Ὑπουργοὺς καὶ παρακαλῶ αὐτοὺς, ὅπως εἰ δυνατόν, ἐξετάσωσι τὴν διαχείρισιν τῶν διευθυντῶν τῆς Ἑνιαίας. Ἡ Ἑνιαία εἶναι ἀναγκαιοτάτη. Οὐδεὶς ζητεῖ τὴν κατάργησιν αὐτῆς, ἀλλὰ πρέπει οἱ διαχειριζόμενοι αὐτὴν νὰ διαχειρίζωνται τὰ κεφάλαια αὐτῆς ὡς ἁρμόζει εἰς ἐντίμους πολίτας. Μίαν καὶ μόνην πτυχὴν ἤγειρον πρὸ τριῶν μηνῶν. Ἐπρόκειτο περὶ τῆς δωρεᾶς τῶν 850,000 δρ. Ἐνθυμεῖσθε κατὰ τίνα τρόπον ἐγένετο ἡ δωρεά. Διὰ νὰ μὴ ἐπαναλαμβάνω τὰ αὐτά, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ὅπως, εἰ δυνατόν, δημοσιεύσῃ καὶ διανείμῃ εἰς τοὺς κ. κ. Βουλευτὰς τὸ ὑπόμνημα τὸ τότε τοῦ συμβούλου κ. Ὀρφανίδου. Ἐκ τοῦ ὑπομνήματος ἐκείνου θέλουσι πεισθῆ πάντες ὅτι ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ὁλόκληρον τὸ συμβούλιον τῆς Ἑνιαίας, ἡ διοίκησις τῆς Ἑνιαίας, ἡ ὁποία ἐψήφισε τὴν δωρεάν, ἐκτὸς τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Βασ. Ἐπιτρόπου, οἵτινες ἀπεχώρησαν ἐν σώματι, ἢ ἔπρεπε νὰ ὁδηγηθῶσιν ἐκεῖ ὅπου ἥρμοζεν, ἢ ἔπρεπε ὁ τότε καὶ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ διατάξῃ τὴν ἐξέλεγξιν ἵνα ἀποδειχθῇ κατὰ τίνα τρόπον διασπαθίζεται ὁ πλοῦτος τῆς οἰνοπαραγωγῆς, διότι τὸ χρῆμα, τὸ ὁποῖον διαχειρίζονται εἶναι χρῆμα ἱερόν. Καὶ ἐπὶ 2½ ἔτη, καθ’ ἃ διετέλεσα Σύμβουλος, ὑποστηριζόμενος πάντοτε ἀπὸ τοὺς κατὰ καιρὸν Ὑπουργοὺς καὶ τοὺς Βασ. Ἐπιτρόπους, κατωρθώσαμεν νὰ συγκρατήσωμεν τοὺς Συμβούλους τῆς Ἑταιρείας, οἵτινες δυστυχῶς ἔχουσι τὴν πλειοψηφίαν, ἀλλὰ δὲν εἶχον τότε τὴν ἀπαρτίαν, νὰ τοὺς συγκρατήσωμεν καὶ ἔχομεν ὁλόκληρον τὸ ποσοστὸν ὡς εἶδος. Ποῖαι δὲ τιμαὶ ὑπῆρχον τότε; Ἐν Πάτραις ἡ σταφὶς ἐτιμᾶτο ἀντὶ 200, ἐν Κορίνθῳ δὲ ἀντὶ 180· συνεπῶς ὁ σκοπός, διὰ τὸν ὁποῖον ἐψηφίσθη ἡ σύμβασις εἶναι σκοπὸς ἱερός. Ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐψήφισαν τὴν σύμβασιν προσέφεραν ὑπηρεσίαν εἰς τὸ Κράτος καὶ τοὺς παραγωγοὺς καὶ διὰ τοῦτο τοὺς εὐγνωμονοῦμεν, ἀλλὰ πρὸ παντὸς πρέπει νὰ ἐξασφαλίσωμεν τοὺς μετόχους τοὺς ξένους, διότι δυστυχῶς ἐνῷ τὰ 9)10 τῶν μετόχων εἶναι εἰς χεῖρας ξένας, τὰ διαχειρίζονται ἐν τούτοις ἀντιπρόσωποι ὄχι ξένοι, ἀλλ’ Ἕλληνες, οἱ ὁποῖοι καταχρῶνται κατὰ τρόπον μὴ ἐπιτρεπόμενον νὰ ἐκτεθῇ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἐντὸς ἑνὸς ἔτους ἐν Πάτραις, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι παίζουσι μὲ τὰ δελτία τῆς παρακρατήσεως, κατώρθωσαν ὥστε νὰ ὠφεληθῶσι 500.000 δραχ. Ἔμαθον ὅτι πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἄλλη δημοπρασία ἐδόθη ἓν ἑκατομ. εἰς ἕνα οἰνοπνευματοποιὸν τοῦ Πειραιῶς. Οἱ δυστυχεῖς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται εἰς τὰς Πάτρας ἐζήτησαν κατ’ ἐπανάληψιν νὰ ἔλθωσιν εἰς τὴν δημοπρασίαν· συνηντήθησαν μετὰ τῆς Ἑταιρείας, ἔφθασαν εἰς τὰς 90 δρ. ἀλλὰ μετὰ πάροδον ἑνὸς ἔτους ἐζήτησαν ἀπὸ τὸν τότε διευθυντὴν Μάτσαν καὶ διὰ πλειοψηφίας κατώρθωσαν ὥστε νὰ δωρηθῇ εἰς αὐτοὺς ἡ διαφορά. Ἐδωρήθη δηλ. διὰ μιᾶς 450 χιλ. δραχ. Αὐτὰ εἶναι τὰ ζητήματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν δύναται σήμερον ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφανθῇ, διότι κατόπιν τῆς γνώμης τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ ὑπερψηφίσωμεν τὴν σύμβασιν. Ἀλλὰ πρὸ παντὸς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρέπει νὰ καλέσῃ ἐν συμβουλίῳ τοὺς Ὑπουργοὺς καὶ ἀφοῦ ἀναγνώσῃ ἐπισταμένως τὴν ἔκθεσιν τοῦ Ὀρφανίδου, νὰ διατάξῃ καὶ νὰ ἐνεργήσῃ ὅσα ἁρμόζει εἰς τοιαύτας περιστάσεις, διότι ἡ διαχείρισις τῆς Ἑνιαίας εἶναι διαχείρισις ὁμοία μὲ τὴν διαχείρισιν τοῦ Παναμᾶ. Πρέπει νὰ τεθῇ φραγμὸς εἰς μίαν διαχείρισιν, ἡ ὁποία διασπαθίζει τὰ ἱερὰ χρήματα τῶν σταφιδοπαραγωγῶν. Ὅτε ἦλθεν τὸ ζήτημα εἰς τὸ συμβούλιον τῶν Ἐφετῶν κατὰ τὴν δίκην ἐκείνην, ἡ ὁποία ἔδωκε τὸ δικαίωμα νὰ φορολογηθῇ ἡ σταφὶς εἰς χρῆμα καὶ εἰς εἶδος, ἡ Ἑταιρεία εἶχε διορίσει δικηγόρον ὁ ὁποῖος ὕβριζε τοὺς παραγωγοὺς καὶ δὲν ἐγνώριζε τί ἔλεγε. Ἐγὼ τῷ παρετήρησα τότε εἰπών, ὑβρίζεις τοὺς παραγωγούς, ἐνῷ πληρώνεσαι ἀπ’ αὐτούς; Διότι τὸ χρῆμα, τὸ ὁποῖον λαμβάνει ὁ πληρεξούσιος τῆς Ἑνιαίας, ὁ Λυκούδης, εἶναι χρῆμα ἀπὸ τοὺς παραγωγούς, διότι ἡ Ἑνιαία δὲν εἶχε χρήματα νὰ δώσῃ πρὸς αὐτόν. Οὕτω φέρονται, Κύριοι, οἱ κύριοι αὐτοί. Πρέπει λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ τὸ δικαίωμά της ἀπόλυτον αὐτὴ καὶ μόνη νὰ προσδιορίζῃ τὰ ποσοστὰ τοῦ παρακρατήματος, δὲν πρέπει δὲ ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ νὰ δεχθῇ κατ’ ἐμὲ τὸ παρακράτημα τῆς χλωρᾶς σταφίδος, διότι ἐὰν 16 ἑκατομ. χλωρᾶς σταφίδος ἠγοράσθησαν πέρυσι, 20 θὰ ἀγορασθῶσι φέτος. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ Ἑνιαία νὰ λειτουργῇ καθ’ ὃν τρόπον ἐλειτούργει τὸ πρῶτον ἡ σύμβασις καὶ πρέπει ἐπ’ αὐτῆς τῆς βάσεως νὰ σκεφθῇ ἡ Κυβέρνησις μετ’ ἐκείνων, μεθ’ ὧν πρέπει νὰ συσκεφθῇ, ὄχι μετὰ τῶν Διευθυντῶν τῆς Ἑταιρείας. Μὴ φοβεῖται δὲ ἀπὸ τὰς ἀπειλὰς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι λέγουσι ὅτι θὰ ἐγκαταλείψωσι τὰ πάντα καὶ ὅτι θὰ λύσωσι τὴν σύμβασιν. Αὐτὰ λέγονται πρὸς ἐκφόβισιν, διότι σύμβασις ἡ ὁποία χορηγεῖ μυθώδη πλούτη εἰς τοὺς διαχειριζομένους τὴν Ἑνιαίαν, δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ λυθῇ καθ’ ὃν τρόπον λέγουσιν αὐτοί. Ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν ὅτι ἀδυνατῶ νὰ ἐπεκταθῶ περισσότερον, παρακαλῶ δὲ τοὺς ἀξιοτίμους Ὑπουργοὺς, πρὸ πάντων τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ὅπως θέσῃ ἓν τέρμα εἰς τὴν κατάστασιν αὐτὴν καθ’ οἱονδήποτε τρόπον κρίνει. Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸ λοιπὸν ζήτημα, συντάσσομαι μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Κουτούπη.

§253Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ λάβω τὸν λόγον, καὶ νὰ μὴ ἀφήσω νὰ παρέλθῃ κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν τοῦτο τὸ νομοσχέδιον χωρὶς νὰ ἀκουσθῇ καὶ ἡ ἰδική μου γνώμη. Εὐτυχῶς, μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὸ ἔδαφος ἐπὶ τοῦ ὁποίου διεξάγεται ἡ συζήτησις περιωρίσθη κατὰ τρόπον ἐξόχως πρακτικόν, ὥστε νὰ ἀποφευχθῶσιν αἱ ἀπεραντολογίαι ἐκεῖναι, αἵτινες ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ συγχύσωσι τὴν συζήτησιν, προκειμένου περὶ τοῦ καθόλου σταφιδικοῦ ζητήματος. Περιωρίσθη δὲ ἡ συζήτησις ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ πρέποντος, τῆς ἀναθεωρήσεως δηλαδὴ τῆς ἐν ἐφαρμογῇ καὶ ἤδη εὑρισκομένης συμβάσεως, περιωρίσθη ἐπὶ τῶν σημείων ἐκείνων, ἐπὶ τῶν ὁποίων εἶναι ἐνδεδειγμένη ἡ πρόνοια πρὸς ρύθμισιν τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως. Τοῦτο δὲ μᾶς ἀπαλλάσσει τοῦ κόπου νὰ ἀντιταχθῶμεν κατὰ δῆθεν συστημάτων προτεινομένων πρὸς διακανονισμὸν τοῦ ζητήματος, οἷον τὸ λεγόμενον σύστημα τῆς ἐκριζώσεως, τὸ ὁποῖον κατ’ ἐμὲ πᾶν ἄλλο εἶναι ἢ σύστημα. Διότι δὲν δύναμαι ποτὲ νὰ ἐννοήσω, πῶς εἶναι δυνατὸν ἡ Βουλὴ νὰ λάβῃ νομοθετικὸν μέτρον εἴτε περὶ ἀναγκαστικῆς εἴτε περὶ προαιρετικῆς ἐκριζώσεως τῶν σταφιδαμπέλων, περὶ τῆς καταστροφῆς δηλονότι ἑνὸς κεφαλαίου πρὸς δημιουργίαν τοῦ ὁποίου ἐχρειάσθησαν δεκαετηρίδες ὁλόκληροι, κόποι δὲ καὶ προσπάθειαι καὶ δαπάναι ἑκατομμυρίων, ἵνα καταλήξωμεν μίαν ἡμέραν εἰς τὴν καταστροφὴν τῆς σταφιδαμπέλου, κλονίζοντες ἐκ θεμελίων τὴν ὅλην ἐθνικὴν οἰκονομίαν καὶ ἐκπατρίζοντες διὰ τῆς μεταναστεύσεως τοὺς πληθυσμοὺς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀποζῶσιν ἐκ τῆς ἐργασίας τῆς σταφιδαμπέλου, αὐξάνοντες τὸν ἐθνικὸν πλοῦτον, δηλαδὴ δημιουργοῦντες νέον ρεῦμα μεταναστεύσεως εἰς τὰς χώρας τοῦ Νέου Κόσμου ἐπὶ ζημίᾳ προφανεῖ τῆς πατρίδος ἡμῶν. Καὶ θὰ προσέθετον ὅτι, ὄχι μόνον ἀσύστατον θὰ ἦτο τὸ σύστημα τοῦτο, ἀλλὰ ἡ περὶ τούτου ἀπόφασις τῆς Βουλῆς θὰ ἀπετέλει αὐτὸ τὸ ἔγκλημα κατὰ τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας καὶ ὀλεθρίαν ὀπισθοδρόμησιν ἐν τῷ σταδίῳ τῆς ἐργασίας καὶ τῆς παραγωγῆς. Εὐτυχῶς, λέγω, περιωρίσθη τὸ ἔδαφος τῆς συζητήσεως ἐντὸς τοῦ πρέποντος ὁρίου καὶ ἐντὸς τοῦ ὁρίου τούτου ὀφείλομεν νὰ συζητήσωμεν, ἂν διὰ τῆς συζητήσεως ἐπιδιώκωμεν πρακτικὰ ἀποτελέσματα, καὶ νὰ ὑποδείξωμεν καὶ πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τὰ δέοντα γενέσθαι, εἰς τρόπον ὥστε ἡ ὑπάρχουσα τοῦ 1905 σύμβασις μετὰ τῆς Προνομιούχου Ἑταιρείας, μελετωμένη καὶ λαμβανομένων μέτρων ἀσφαλῶν, ἵνα ἡ ἐφαρμογὴ αὐτῆς ἀποβῇ πιστὴ καὶ εἰλικρινής, φθάσῃ εἰς τὸ ποθούμενον ἀποτέλεσμα τῆς πραγματικῆς προστασίας τῆς σταφιδοπαραγωγῆς. Ἐὰν δὲ ἐχρειάζοντο καὶ ἄλλα ἐπιχειρήματα, πλὴν ἐκείνων ἅτινα ἔπεισαν τὴν Κυβέρνησιν ἵνα μὴ ἀπομακρυνθῇ ἀπὸ τοῦ συστήματος τούτου, τοῦ ἀπὸ μιᾶς ὀκταετίας λειτουργοῦντος, θὰ ἔλεγον ὅτι καὶ μεθ’ ὅλας τὰς πλημμελείας, αἵτινες παρηκολούθησαν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ συστήματος τούτου καὶ μεθ’ ὅλην τὴν κακὴν πίστιν, ἥτις ἐπρυτάνευσεν ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν ὑποθέσεων τῆς Προνομιούχου Ἑταιρείας, καὶ μεθ’ ὅλην τὴν καταδολίευσιν τὴν κρυφίαν, ἐνίοτε δὲ καὶ τὴν ἐμφανῆ καὶ ἀναίσχυντον παράβασιν τῶν ὑποχρεώσεων αὐτῆς ἐκ μέρους τῶν διοικούντων τὰ τῆς Ἑταιρείας, τὰ καθολικὰ οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα τοῦ συστήματος τούτου ὑπῆρξαν ἀγαθά. Διότι, ἂν ἀνατρέξῃ τις εἰς τοὺς ἐπισήμους ἀριθμοὺς τοὺς μαρτυροῦντας τὰ ἀποτελέσματα ταῦτα, θέλει ἀσφαλῶς πεισθῆ ὅτι ἀληθῶς ἀγαθὰ ὑπῆρξαν ταῦτα καὶ ὅτι εἶναι ριζικὴ ἡ μεταβολὴ τῆς καταστάσεως ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, ἀπὸ τῆς ὁποίας ἀναφαίνεται τὸ πρῶτον σταφιδικὸν ζήτημα, συγκλονίζον τὸν τόπον ἡμῶν, ἀπασχολοῦν δὲ καὶ τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν. Θὰ ἠδύνατο δὲ νὰ εἶναι ἔτι μᾶλλον ἀνθηροτέρα ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ τόπου διὰ τοῦ εὐφυοῦς ὀργανισμοῦ τῆς Ἑνικίας, ἄνευ τῶν συχνῶν καὶ πολλαπλῶν καταδολιεύσεων τῆς συμβάσεως. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου, Κύριοι, πίνακας ἐξηγμένους ἐξ ἐπισήμων στατιστικῶν πληροφοριῶν, ἐκ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ πεισθῶμεν ὅτι, τὸ ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς εἰσελθὸν εἰς τὴν χώραν ἡμῶν χρηματικὸν ποσὸν ἀφ’ ὅτου λειτουργεῖ ἡ Προνομιοῦχος Ἑταιρεία, εἶναι πολὺ ἀνώτερον τοῦ ποσοῦ ἐκείνου, τὸ ὁποῖον εἰσήγετο κατὰ τὸ παρελθόν. Καὶ ἐὰν διαιρέσωμεν εἰς τέσσαρας περιόδους ἀρχομένας ἀπὸ τοῦ 1892 τὰς φάσεις, τὰς ὁποίας διῆλθε τὸ σταφιδικὸν ζήτημα καὶ ἡ κρίσις τὴν ὁποίαν διῆλθε τὸ προϊὸν ἡμῶν, θέλομεν ἴδει ὅτι κλιμακηδὸν ἀλλὰ κατὰ μικρόν, ηὔξανε τὸ ποσὸν τὸ εἰσαγόμενον ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς εἰς τὴν χώραν ἡμῶν ἀπὸ τῆς μιᾶς περιόδου εἰς τὴν ἄλλην μέχρις ὅτου, ἀπὸ τῆς ἐγκαταστάσεως τοῦ νέου συστήματος, τοῦ τῆς Προνομιούχου, ἐτριπλασιάσθη τὸ ποσὸν τὸ εἰσαγόμενον κατ’ ἔτος ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς ὑπὸ τὴν λειτουργίαν τοῦ συστήματος τούτου. Κατὰ τὰ δύο ἔτη 1892 ἕως 1893 καὶ 1893 ἕως 1894, ὅτε οὐδὲν εἶχε ληφθῆ μέτρον διὰ τὴν προστασίαν τῆς σταφιδοπαραγωγῆς, ἔχομεν μέσον ὅρον ἐτησίας εἰσαγωγῆς χρήματος ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς εἰς τὴν χώραν ἡμῶν φράγκων χρυσῶν 14.100.000, τὰ ὁποῖα ἀναλυόμενα εἰς δραχμὰς μὲ τιμὴν συναλλάγματος ἐπὶ Παρισίων κατὰ μὲν τὸ 1893 1.68, κατὰ δὲ τὸ 1893 1.78, μέσον δὲ ὅρον 1.72, μᾶς δίδουσιν εἰσαγωγὴν χρήματος εἰς τὴν χώραν ἡμῶν ἐκ τῆς πωλήσεως τῆς σταφίδος 48.000.000 δραχμῶν διὰ δύο ἔτη.

§254Λ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τὸ 14 τὸ ἐκάματε 48;

§255Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. 48 εἶναι ἡ ἄθροισις τῶν δύο ἐτῶν εἰς δραχμάς, ὁ μέσος δὲ ὅρος εἰς δραχμὰς 24.300.000 καθ’ ἕκαστον ἔτος. Ἄς ἔλθωμεν ἤδη εἰς τὴν τελευταίαν ἑξαετίαν κατὰ τὴν ὁποίαν λειτουργεῖ ἡ Προνομιοῦχος.

§256Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τῷ 1900 δύνασθε νὰ μᾶς εἴπητε;

§257Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰσαγωγὴν χρήματος;

§258ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ναί.

§259Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§260Λ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἦτο ἀνώμαλος ἐποχὴ τότε.

§261Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦ 1900 τ’ ἀποτελέσματα δὲν πρέπει νὰ ληφθῶσι, κατ’ ἐμέ, ὡς γνώμων καὶ ὡς κριτήριον πρὸς ἐκτίμησιν, διὰ τοὺς γνωστοὺς λόγους. Ἀλλ’ ἐντούτοις, ἐπειδὴ ὑμεῖς ἔχετε τὴν περιέργειαν νὰ μάθητε τ’ ἀποτελέσματα τοῦ 1900, σᾶς τὰ λέγω ἀμέσως. Ἔχομεν λοιπὸν κατὰ τὸ 1900 μέσην τιμὴν συναλλάγματος ἐπὶ Παρισίων 1,65· ἔχομεν εἰσαγωγὴν εἰς φρ. χρ. 48.800.000, μὲ τὴν τιμὴν δὲ συναλλάγματος 1,65 ἔχομεν 80 ἑκατομμ. δραχμῶν.

§262ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Διατί;

§263Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Προφανῶς διὰ τὴν μυθώδη ὑπερτίμησιν ἕνεκα τῆς μικρᾶς παραγωγῆς. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐπιτρέπεται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἔρεισμα τῶν σκεπτομένων, ὅτι ἐκριζοῦντες τὰς σταφιδαμπέλους καὶ ἐλαττοῦντες τὴν παραγωγὴν εἰς ὃ σημεῖον ἠλαττώθη τῷ 1900, θὰ ἀσφαλίσωσι παρομοίας τιμὰς εἰς τὸ μέλλον. Καὶ ἀκριβῶς τὸ ἐναντίον θέλει συμβῆ ἀπομακρυνομένων τῶν καταναλωτῶν ἀπὸ τὸ προϊὸν ἡμῶν καὶ στρεφόντων πρὸς ἄλλα ὁμοειδῆ προϊόντα, ὡς συνέβη κατὰ τὸ 1900. Ὥστε προσωρινὴ καὶ ἐφήμερος ἤθελεν εἶσθαι διὰ τῆς ἐλαττώσεως τῆς παραγωγῆς ἡ ὠφέλεια, μολονότι οὐδὲ ὠφέλεια κἂν θὰ προέκυπτεν ἐν σχέσει πρὸς τὴν σημερινὴν εἰσαγωγὴν χρήματος ἐκ μεγάλης παραγωγῆς, διότι κατὰ δεκάδα ὅλην ἑκατομμυρίων ὑπερβάλλει ἡ ἐνεστῶσα εἰσαγωγὴ τὴν τοῦ 1900. Ἀλλ’ ὡς εἶπον πρὸ ὀλίγου, τὰ ἀποτελέσματα τοῦ 1900 δὲν δύνανται νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν πρὸς ἐκτίμησιν τῆς εἰσαγωγῆς χρήματος ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς, διότι τὸ 1900 ἦτο ἔτος ἐντελῶς ἐξαιρετικόν· ἡ παραγωγὴ τοῦ 1900 ἀνῆλθε μόνον εἰς 98 ἑκατομμ., ἐνῷ ἡ μέση κατ’ ἔτος παραγωγὴ εἶναι πλέον ἢ 300 ἑκατομμύρια. Ἀλλὰ συνεχίζων τὴν σκέψιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμα πρὸ ὀλίγου, λέγω, ὅτι θὰ ἴδωμεν, ἀρχόμενοι ἀπὸ τοῦ 1892, ὅτε τὸ πρῶτον ἀνεφάνη τὸ σταφιδικὸν ζήτημα, καὶ συγκρίνοντες τὰ ἀποτελέσματα τὰ ἐπιτευχθέντα ἐκ τῶν διαφόρων μέτρων, ὅτι τὰ σπουδαιότερα ἐπετεύχθησαν διὰ τοῦ συστήματος τῆς Ἑνιαίας, ὥστε τὸ πάντων τελειότερον νὰ θεωρῆται ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐνομοθετήθη ἀπὸ τοῦ 1905, διότι ἐνῷ κατὰ τὴν κρίσιμον ἐποχὴν τῶν ἐτῶν ἀπὸ τοῦ 1892...

§264ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Διὰ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ 1900 ἰδοὺ ἡ ἀπάντησις διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἐκριζώσεως. Ἀποδεικνύεται, ὅτι ὅσον μικροτέραν παραγωγὴν ἔχομεν τόσον περισσότερα εἰσπράττομεν.

§265Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νόημά σας, ἀξιότιμε κ. Συνάδελφε, εἶναι συνηγορία ὑπὲρ τοῦ συστήματος τῆς ἐκριζώσεως, ἀλλὰ τοῦτο ἐτέθη ἔξω πάσης συζητήσεως καὶ καλῶς ἐτέθη ἔξω πάσης συζητήσεως. Ἐὰν δὲ ἐπρόκειτο καὶ κατ’ οὐσίαν νὰ συζητήσωμεν τοῦτο, ἤθελον ἀποδείξει εἰς ὑμᾶς ὅτι δὲν δύναται νὰ τεθῇ θέμα τοιοῦτον πρὸς συζήτησιν ἐν τῇ Βουλῇ. Προχωρῶν δὲ περαιτέρω ἔρχομαι εἰς τὴν δευτέραν περίοδον ἀπὸ τοῦ ἔτους 1895, ὅτε ἐλήφθη τὸ μέτρον τῆς παρακρατήσεως καὶ τῆς διαχειρίσεως τοῦ παρακρατήματος ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου μέχρι τοῦ ἔτους 1898. Ἔχομεν δὲ ἀληθῶς τότε μικρὰν βελτίωσιν, διότι, ἂν καὶ μὲ τιμὰς συναλλάγματος σπουδαίως ὑψωμένας, βλέπομεν ὅτι ἔχομεν κατ’ ἔτος μέσον ὅρον εἰσαγωγῆς ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς 34.300.000 φρ. χρ., μὲ τιμὴν δὲ συναλλάγματος μέσου ὅρου 1,62 περίπου, ἔχομεν μέσον ὅρον κατὰ τὴν τετραετίαν αὐτήν, ἐτησίας εἰσαγωγῆς χρήματος ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς ἐκ δραχ. 55.900.000. Ἔρχομαι εἰς τὴν τρίτην περίοδον, εἰς τὴν ἑξαετίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐλειτούργησεν ὁ ὀργανισμὸς τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης καὶ βλέπομεν ὅτι ἔχομεν μέσον ὅρον εἰσαγωγῆς κατὰ τὰ 6 ταῦτα ἔτη χρήματος ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς εἰς φρ. 39.200.000, μὲ τιμὴν δὲ συναλλάγματος 1.55½ κατὰ μέσον ὅρον, ἔχομεν εἰσαγωγὴν χρήματος ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς 60.900.000. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὴν ἄλλην περίοδον, τὴν τελευταίαν, ὑπὸ τὴν διαχείρισιν τῆς Προνομιούχου. Κατὰ τὴν ἑξαετίαν τὴν ἀπὸ τοῦ 1905 μέχρι τοῦ 1910, ἔχομεν τὰ ἑξῆς ἀποτελέσματα. Ἔχομεν εἰσαγωγὴν χρυσοῦ ἐτησίαν ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς κατὰ μέσον ὅρον 58.900.000, μὲ τιμὴν δὲ συναλλάγματος κατὰ μέσον ὅρον 1.60 ἔχομεν εἰσαγωγὴν χρήματος ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς εἰς δραχ. 62.000.000.

§266Λ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὥστε τί ἔκαμε;

§267Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ τί ἔκαμε· τὰ 14.000.000 τῶν ἐτῶν 1892–1883, τὰ ἔκαμε 58.900.000· τὰ 31.000.000 τῆς δευτέρας περιόδου, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ παρακράτημα διεχειρίσθη ἡ Κυβέρνησις, τὰ ἔκαμε 58 καὶ πλέον ἑκατομμύρια· τὰ 39.200.000 τῆς τρίτης περιόδου, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ παρακράτημα διεχειρίσθη ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα, τὰ ἔκαμε 58.900.000 εἰς χρυσόν. Αὐτὰ εἶναι τὰ πλεονεκτήματα καὶ ταῦτα εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τοῦ συστήματος, ὅτι ὑπερτετραπλασίασε τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον εἰσήγετο ἀπὸ τὴν ἀλλοδαπὴν εἰς χρυσὸν εἰς τὸν τόπον ἀπὸ τοῦ 1892 καὶ ἐντεῦθεν.

§268Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ προστεθῇ καὶ τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον περιήρχετο ἀπὸ τὴν βιομηχανοποιουμένην σταφίδα καὶ τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται εἰς 80 ἑκατομμύρια. Ἐκεῖ ἔχετε τοὺς ἀριθμοὺς τῆς βρωσίμου σταφίδος.

§269Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδῶ ἀληθῶς ἔχω τοὺς ἀριθμοὺς τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα ἐρχόμενα ἀπὸ τὸ ἐξωτερικὸν εἰσήρχοντο εἰς τὰ βαλάντια τῶν σταφιδοπαραγωγῶν. Ἀναντίρρητον ὅμως εἶναι ὅτι εἰσήγετο καὶ ἄλλο χρῆμα εἰς τὸν τόπον διὰ τῶν προϊόντων τῆς κατειργασμένης σταφίδος, τὸ ὁποῖον δὲν ἀπεδίδετο εἰς τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς ἀλλ’ εἰς τὴν Ἑταιρείαν. Ὁμιλῶ δὲ μόνον περὶ χρήματος τὸ ὁποῖον ἀποκερδαίνουσιν οἱ σταφιδοκτηματίαι καὶ οἱ καλλιεργοῦντες τὰς σταφιδαμπέλους, ἔφθασε δὲ τοῦτο εἰς 58.900.000 φράγκα. Εἶναι ἆρά γε μόνον ταῦτα τὰ ἀποτελέσματα τὰ μαρτυροῦντα τὴν βελτίωσιν τῆς καταστάσεως; Ἀπόδειξις αὐτῆς εἶναι ἡ ἐπέκτασις τῆς ἰδιωτικῆς πίστεως καὶ κατ’ ἀκολουθίαν τῶν δανείων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἡ ὁποία μαρτυρεῖ μίαν σχετικὴν οἰκονομικὴν εὐεξίαν ἐν τῷ τόπῳ καὶ αἱ μείζονες εἰσπράξεις αὐτῆς· ἀπόδειξις εἶναι ἡ σχετικὴ εὐμάρεια εἰς ἣν διατελεῖ ὁ τόπος ἡμῶν ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἐποχὴν τῆς ἀπαισίας μνήμης, ἀπὸ τὴν ὁποίαν μία εἰκοσαετία μᾶς χωρίζει. Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ ἄλλους ἐπίσης ἀκριβεῖς καὶ ἐπισήμους ἀριθμούς, οἵτινες ἐμφαίνουσι τὴν ἐπελθοῦσαν βελτίωσιν ἐν τοῖς οἰκονομικοῖς ἡμῶν. Κατὰ τὰ ἔτη 1892–1894 βλέπομεν ὅτι ὁ μέσος ὅρος τῆς τιμῆς τῆς σταφίδος ἡμῶν δὲν ὑπερέβη τὰ φράγκα 43.45)100, ἀλλὰ κατὰ τὸ ἔτος 1905–1910 ὁ μέσος ὅρος τῶν τιμῶν τῆς σταφίδος ἡμῶν ἔφθασεν εἰς φρ. 158.53)100. Ὑπάρχει ἄρα μία κολοσσαία διαφορὰ ἐντὸς μιᾶς δωδεκαετίας, ἡ ὑπέρβασις τῶν τιμῶν κατὰ 115 φρ. περίπου κατὰ χιλιόλιτρον. Ἀλλὰ ταῦτα λέγοντες καὶ ταῦτα φρονοῦντες περὶ τοῦ ἐν ἰσχύϊ ὀργανισμοῦ, εἶναι ἆρά γε συνεπὲς νὰ ἐμμείνωμεν εἰς αὐτὸν ὅπως ἔχει; Θὰ ἦτο ἁμάρτημα, Κύριοι, κατὰ τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, καὶ ἂν τοῦτο ἐλέγομεν καὶ ἐφρονοῦμεν. Ὅλων τῶν Συναδέλφων ἡ φωνὴ ἥτις ἠκούσθη κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς συμβάσεως, ἢ καὶ εἰς ἄλλας ἀκόμη περιστάσεις ὡς διαμαρτυρία κατὰ τῶν παρανομιῶν καὶ κατὰ τῶν παραβάσεων, αἱ ὁποῖαι διαπράττονται ἀπὸ τοὺς διοικοῦντας τὰ τῆς Προνομιούχου Ἑταιρείας, κατήγγειλε καὶ τὰς ἀτελείας τῆς συμβάσεως, ὁμοῦ μὲ τὰς ὑπερβασίας τῶν διοικούντων τὰ τῆς Ἑταιρείας, καὶ εἶναι ἀναγκαῖον ν’ ἀκούσῃ καὶ ταύτας καὶ ἐκείνας ἡ Κυβέρνησις, ἥτις, ὡς ἐδηλώθη, θέλει προέλθει εἰς νέας διαπραγματεύσεις ἐπὶ μεταρρυθμίσει τῆς συμβάσεως. Καὶ ἠκούσθησαν διάφοροι κατηγορίαι κατὰ τοῦ τρόπου μὲ τὸν ὁποῖον διαχειρίζεται τὰ τῆς Ἑταιρείας τὸ συμβούλιον αὐτῆς. Ἀλλὰ θὰ ὑπομνήσω πρὸς τούτοις εἰς ὑμᾶς, Κύριοι, ἓν γεγονός, τὸ ὁποῖον δὲν ὑφίσταται πολὺ ἀπὸ τῆς ἐνεστώσης ἐποχῆς, τὸ γεγονὸς τὸ ὁποῖον συνετάραξε πληθυσμοὺς ὁλοκλήρους καὶ ἐξηνάγκασε διὰ τῆς ἐξεγέρσεως αὐτῶν τὴν προϊσταμένην τῶν κοινῶν Κυβέρνησιν ἵνα ἐπεμβῇ παρὰ τῇ Ἑταιρείᾳ καὶ ἀναγκάσῃ αὐτὴν νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν της. Ὅσοι παρηκολουθήσατε μετ’ ἐνδιαφέροντος τὰ ἀφορῶντα εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, θὰ ἐνθυμῆσθε ὅτι κατὰ τὸ ἔτος τῆς παραγωγῆς 1908–1909 ἡ Ἑταιρεία προβλέπουσα μεγάλην παραγωγήν, οἵα ἀληθῶς ἦτο κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο, καὶ φοβουμένη ἐντεῦθεν ὅτι θὰ ἐγεννᾶτο ἡ ὑποχρέωσις αὐτῆς νὰ ἀγοράσῃ τὰ πλεονάσματα εἰς τιμὰς ἃς ὁρίζει ἡ σύμβασις ἀπὸ 115– 145 δραχμῶν, προῆλθεν εἰς μέσον τὸ ὁποῖον εἶνε ἀπηγορευμένον διὰ ρητῆς διατάξεως τῆς συμβάσεως. Κατὰ τὸ ἄρθρον 17 τῆς συμβάσεως ἀπαγορεύεται ἡ ἄμεσος ἢ καὶ ἔμμεσος ὑπὸ τῶν διευθυντῶν καὶ ὑπαλλήλων τῆς Ἑταιρείας ἀγορὰ καὶ πώλησις σταφιδοκάρπου ἢ δελτίων. Παρὰ τὴν τόσον ὅμως κατηγορηματικὴν καὶ ἀνεπίδεκτον ἀμφιβολίας ἀπαγόρευσιν, παρὰ τὴν σαφῆ διάταξιν τῆς συμβάσεως καὶ τὴν ὑποχρέωσιν τῆς Ἑταιρείας, ἡ Ἑταιρεία διὰ τρίτων παρενθέτων προσώπων προῆλθεν εἰς τὴν ἀγορὰν μεγάλων ποσοτήτων σταφίδος, καὶ οὕτω πως ἀπεσόβησε τὸν κίνδυνον τὸν ὁποῖον προέβλεπε, τοῦ ἐξαναγκασμοῦ ἵνα ἀγοράσῃ τὰ πλεονάσματα. Ἐδέησε δὲ νὰ ἐπέλθῃ ἐξέγερσις, ἰδίως παρὰ τῷ λαῷ τῆς Ἠλείας, ἵνα ἡ Κυβέρνησις λάβῃ στάσιν ἀπειλητικὴν ἀπέναντι τῆς Ἑταιρείας καὶ ἐξαναγκάσῃ αὐτὴν νὰ ἀγοράσῃ κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος περὶ τὰ 30.000.000 σταφιδοκάρπου. Ἰδοὺ λοιπὸν μία ἀτέλεια οὐχὶ ἐν τῇ συμβάσει καθ’ ὅσον ἀπαγορεύει, διότι ἡ σύμβασις διέλαβε διάταξιν ἥτις ἀπαγορεύει τὴν ἀγορὰν τὴν ἄμεσον ἢ ἔμμεσον εἰς τὴν Ἑταιρείαν, ἀλλὰ καθ’ ὅσον δὲν ἐξασφαλίζει τὴν ἀπαγόρευσιν. Ἤτοι παρέλιπεν ἡ σύμβασις νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἀπαγόρευσιν αὐτὴν διὰ διατάξεων τοιούτων αἵτινες νὰ τὴν καθιστῶσιν ὑποχρεωτικὴν διὰ τὴν Ἑταιρείαν. Ἀλλὰ διατὶ ἆρά γε προῆλθεν ἡ Ἑταιρεία εἰς τὸ μέσον τοῦτο διὰ τρίτου προσώπου, καὶ δὴ διὰ τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν, εἰς τὴν ἀγορὰν 40.000.000 ἢ 45.000.000 ὅλων σταφίδων; Εὑρίσκετο εἰς οἰκονομικὴν ἀνεπάρκειαν ἡ Ἑταιρεία; Εὑρίσκετο εἰς ἔλλειψιν κεφαλαίων δι’ ὧν ν’ ἀντιμετωπίσῃ τὴν ἀνάγκην τῆς ὑποχρεωτικῆς ἀγορᾶς 20 ἢ 30 ἑκατομμυρίων σταφιδοκάρπου, καὶ πτοηθεῖσα ἀπέναντι τοῦ κινδύνου τούτου καὶ διὰ νὰ περιφρουρήσῃ τὰ συμφέροντα τῶν μετόχων της, ἐτόλμησε τὴν παρανομίαν ταύτην; Καὶ ἂν πράγματι εὑρίσκετο εἰς οἰκονομικὴν ἀνεπάρκειαν, ποῦ ἆρά γε ὠφείλετο αὕτη; Εἰς δυσμενεῖς τυχαίας περιστάσεις, ἢ εἰς τὴν κακὴν καὶ ἀνειλικρινῆ διαχείρισιν τῶν κεφαλαίων της; Δυστυχῶς εἰς τὴν τελευταίαν ταύτην ὠφείλετο ἡ οἰκονομικὴ ἀνεπάρκειά της, καὶ μάλιστα εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν, πραγματοποιήσασα σχεδὸν ἐξ ὁλοκλήρου εἰς χρήματα τὴν ἐκ 5 ἑκατομμυρίων δραχμῶν μετοχὴν τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης, ἔπρεπε νὰ εἶναι εἰς πλήρη οἰκονομικὴν ἐπάρκειαν. Ἀλλὰ τὰ χρηματικὰ κεφάλαιά της ἐφυλάσσοντο ἐπὶ τόκω 1% εἰς τὰ ταμεῖα τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν καὶ δὲν συνέφερε τὴν Τράπεζαν νὰ ἀναληφθῇ δάνειον τόσον φθηνόν. Διὰ τοῦτο εὑρίσκετο εἰς οἰκονομικὴν ἀνεπάρκειαν ἡ Ἑταιρεία ἐν τῇ προνοητικότητι ὅτι θὰ ἠναγκάζετο νὰ ἀγοράσῃ πλεονάσματα ἐπὶ τιμῇ 130 δραχμῶν κατὰ μέσον ὅρον τὸ χιλιόλιτρον.

§270Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εὑρίσκετε ὅτι ὑπάρχει κύρωσις ἐκ τῷ ἄρθρῳ 37, ἀλλὰ δὲν λειτουργοῦσι τὰ ἄρθρα ἀφ’ ἑαυτῶν, ἀλλὰ λειτουργοῦσι διὰ τοῦ Βασιλικοῦ Ἐπιτρόπου; Καλὸν θὰ ἦτο νὰ ἐφώναζον τὰ ἄρθρα μόνα των, ἀλλὰ δὲν φωνάζουσι.

§271Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, ὑπάρχει κύρωσις ἐν τῷ ἄρθρῳ 37, ἀλλ’ ἐὰν ἐπρόκειτο διὰ τοιαύτης διατάξεως ν’ ἀσφαλίσωμεν τὴν ὑποχρέωσιν τῆς Ἑταιρείας, ἵνα μὴ προέλθῃ εἰς τόσῳ καταστρεπτικὴν καταστρατήγησιν καὶ παραβίασιν τῆς συμβάσεως, οἵα ἡ διὰ τῆς ἀγορᾶς σταφίδος, ἡ ἀσφάλεια, νομίζω, ὅτι δὲν θ’ ἀνταπεκρίνετο εἰς τὴν σοβαρότητα τῆς ὑποχρεώσεως τῆς ἑταιρείας. Ἀλλ’ ἐρωτῶ ὅμως, κ. Πρόεδρε· πῶς θὰ ἦτο δυνατόν, προκειμένου περὶ μιᾶς παραβάσεως οἵα ἡ τελεσθεῖσα....

§272Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀφοῦ αὐτὴ ζητεῖ νὰ φύγῃ.

§273Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἡ ἀπειλὴ τῶν προνομίων εἶναι κίνδυνος κατὰ τῆς Ἑταιρείας, τὶ θὰ χρησιμεύσῃ μόνη ἡ ἀπειλὴ αὕτη; Διότι μία καὶ μόνη εἶναι ἡ παράβασις ἡ γενομένη κατὰ τὸ 1908–1909 καὶ τὴν παράβασιν ταύτην θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τιμωρήσῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μὲ πρόστιμον 100 μέχρι 1000 δραχμῶν καὶ διὰ δευτέραν φορὰν μὲ πρόστιμον μέχρι 5.000.

§274Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ παράβασις θὰ ἦτο συνεχὴς λόγῳ τῶν διαφόρων ἀγορῶν.

§275Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ συνεχὴς παράβασις δὲν εἶναι ἡ μία παράβασις.

§276Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Μία ἀγορὰ ἀποτελεῖ μίαν παράβασιν, δευτέρα ἀγορὰ δευτέραν παράβασιν καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς. Δὲν ὑπάρχει ἀμφισβήτησις οὐδεμία αὐτοῦ. Μὴ κατακρίνετε τὸ ἔργον εἰς τὸ ὁποῖον συνεπράξατε.

§277Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Συνέπραξα, τὸ ὁμολογῶ, ἐκθύμως.

§278Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δικαίως δύνανται νὰ καυχῶνται ἐκεῖνοι οἵτινες συνετέλεσαν.

§279Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ οἱ ὁποῖοι φρονοῦσιν ὅτι ἀγαθώτατα εἶναι τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα προέκυψαν ἐκ τοῦ ὀργανισμοῦ τούτου, καὶ διὰ τοῦτο ἐμμένω ὅτι πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ μετὰ καλῆς πίστεως ἡ σύμβασις αὕτη καὶ νὰ ληφθῶσι μέτρα διὰ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτῆς. Ἀλλὰ δὲν ἕπεται ἐντεῦθεν, ὅτι ἡ σύμβασις εἶναι ἐν πᾶσιν ἀνελλιπής· ὅτι ὡς ἔργον ἀνθρώπινον δὲν ἔχει ἀτελείας καὶ ὅτι πρὸς θεραπείαν αὐτῶν δὲν πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια ὅπως βελτιωθῶσι τὰ κατ’ αὐτὴν καὶ ὅπως ἔλεγχος ἀσκηθῇ πραγματικὸς καὶ οὐχὶ διὰ τοῦ Βασιλικοῦ Ἐπιτρόπου, οἷος ἠσκήθη μέχρι τοῦδε, ἢ μᾶλλον οἷος δὲν ἠσκήθη.

§280Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Διότι ὑπῆρξε τοιοῦτος. Ὁ Βασιλικὸς Ἐπίτροπος εἶναι ὁ ὀφθαλμὸς τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ὁ ὀφθαλμὸς αὐτὸς διὰ τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον εἶναι κλειστὸς δὲν πταίει ἡ σύμβασις.

§281Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑμεῖς βεβαίως ὄχι· ἄλλος τις δύναται νὰ εἴπῃ ὅτι μετέχει ἡ Πολιτεία ἐπὶ σκοπῷ ἐπιβλέψεως δι’ ἑνὸς Βασιλικοῦ Ἐπιτρόπου καὶ διὰ τριῶν συμβούλων καὶ ὅτι δύναται δι’ αὐτῶν νὰ προλάβῃ τὰς καταχρήσεις δι’ ἐλέγχου ὃν ἤθελεν ἐνασκήσει ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλ’ ἐρωτῶ· ὁ τοιοῦτος ἔλεγχος εἶναι πραγματικὸς ἔλεγχος; Σᾶς εἶπον πρὸ ὀλίγου ὅτι καὶ εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ οἱ τρεῖς σύμβουλοι καὶ ὁ Βασιλικὸς Ἐπίτροπος εἶχον ἐναντίαν γνώμην, οὐδεμίαν ἰσχὺν θὰ εἶχεν ἡ γνώμη αὐτῶν, διότι πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιβάλωσι τὴν ἐπικράτησιν τῆς γνώμης των ἀπέναντι τῶν λοιπῶν μελῶν τοῦ Συμβουλίου;

§282Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν ὑπάρχῃ παράβασις ὑπάρχει καὶ κύρωσις. Δὲν εἶχον νὰ κάμωσιν ἄλλο τι παρὰ νὰ παραιτηθῶσι καὶ θὰ λειτουργήσωσιν ἀμέσως αἱ διατάξεις. Εἶμαι βέβαιος ὅτι, ἐὰν εἶσθε σεῖς σύμβουλος θὰ παρῃτεῖσθε.

§283Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως θὰ παρῃτούμην. Ἀλλ’ αἱ τοιαῦται ἀποφάσεις δὲν εἶναι ἐξ ἐκείνων τῶν ἀποφάσεων αἱ ὁποῖαι λαμβάνονται ἐν κρυπτῷ καὶ παραβύστῳ, διότι δὲν ἀγνοεῖτε ὅτι, αἱ πλεῖσται καὶ μάλιστα αἱ ἔνοχοι ἀποφάσεις λαμβάνονται οὐχὶ ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου ἀλλ’ ὑπὸ τῆς Διοικητικῆς Ἐπιτροπῆς ἥτις πάντοτε κατηρτίσθη κατὰ τὰς ἐμπνεύσεις τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν. Ἐὰν δὲ ἡ Ἑταιρεία ἡ ὁποία ἀπέβη παράρτημα τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν, ἀγοράζει σταφίδα διὰ τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν ἐν Πύργῳ καὶ ἐν Πάτραις κατ’ ἀπόφασιν τῆς Διοικητικῆς Ἐπιτροπῆς μὴ καταχωριζομένην εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Ἑταιρείας ἢ τῆς Τραπέζης ταύτης, ποίαν γνῶσιν θὰ εἶχε τὸ Συμβούλιον ἀφοῦ τοιαύτη ἀπόφασις εἰς οὐδὲν Συμβούλιον ἀνεκοινώθη; Καὶ τί ἀπήντησεν ἡ Ἑταιρεία ἐλεγχομένη διὰ τοῦτο; Αὐτὴ ἡ Ἑταιρεία ἀνεγνώρισεν ὅτι προέβη εἰς τὴν ἀγορὰν ἕνεκεν τῆς ἀνεπαρκείας τῶν κεφαλαίων της. Ἀλλὰ διὰ ποῖον λόγον ἆρά γε εὑρέθη εἰς οἰκονομικὴν ἀνεπάρκειαν ἡ Ἑταιρεία, ἐὰν τῳόντι εὑρέθη εἰς τοιαύτην; Ἐγὼ πείθομαι, ὅτι εὑρέθη καὶ ἠναγκάσθη νὰ προβῇ εἰς καταδολίευσιν τῆς συμβάσεως ἀγοράσασα καρπὸν δι’ ἴδιον λογαριασμόν, θὰ ἴδωμεν δὲ τοὺς λόγους τῆς ἀνεπαρκείας περαιτέρω. Ἡ ἑταιρεία ἱδρύθη τὸ πρῶτον ἔχουσα μετοχικὸν κεφάλαιον 15 ἑκατομ. φράγκων, ἐκτὸς τῶν 5 ἑκατομ. διὰ τῶν ὁποίων μετέσχεν ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα καὶ τὰ ὁποῖα μετά τινα ἔτη ἐπραγματοποιήθησαν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν 20 ἑκατομ. τούτων ἕτερα 12.500.000 ἐπρομηθεύθη διὰ συνομολογήσεως δανείου, τὸ ὁποῖον ἐξεδόθη εἰς τὰ 87½%. Ἐν ὅλῳ λοιπὸν 32½ ἑκατομ. εἶναι τὰ ἀπαρτίζοντα τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον καὶ τὸ ἐκ δανείου κεφάλαιον τῆς Ἑταιρείας. Τὰ κεφάλαια ταῦτα τῆς Ἑταιρείας, τὰ 20 ἑκατομμύρια τὰ ὁποῖα προήρχοντο ἀπὸ τοὺς χρηματοδότας ἱδρυτὰς ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς ἐνάρξεως τῆς Προνομιούχου Ἑταιρείας, καὶ τὰ 12½ τὰ προερχόμενα ἀπὸ τῆς συνομολογήσεως τοῦ δανείου, ἤτοι ἀπὸ τοῦ ἔτους 1910, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διατεθῶσιν ἐπωφελῶς ἐκπληροῦντα καὶ ὑποχρέωσίν τινα τὴν ὁποίαν εἶχεν ἡ Ἑταιρεία. Θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διατεθῶσι καταλλήλως εἰς τρόπον ὥστε καὶ κέρδη ν’ ἀποδώσωσιν εἰς αὐτὴν ταύτην τὴν Ἑταιρείαν, ἀλλὰ καὶ τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς νὰ διευκολύνωσι. Ἔχομεν τὴν διάταξιν τῆς συμβάσεως κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἑταιρεία ὀφείλει ἐπὶ ἐνεχύρῳ σταφίδος ἢ δελτίων, νὰ δανείζῃ τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς λαμβάνουσα τόκον 6%. Ἐν τούτοις ἡ Ἑταιρεία, ἡ διοίκησις τῆς ὁποίας δὲν ὑπῆρξε ποτὲ κατ’ οὐσίαν ἢ ἡ διοίκησις αὐτῆς ταύτης τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν, ἀντὶ τὰ κεφάλαια αὐτὰ τῶν 32½ ἑκατομ. νὰ τοποθετῇ καταλλήλως κατ’ ἔτος διευκολύνουσα τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς διὰ δανείων ἐπὶ ἐνεχύρῳ μὲ τόκον 6%, ἐκ παντὸς τρόπου βεβαίων καὶ ἀσφαλῶν διὰ τὴν εἴσπραξιν, τοποθετεῖ μὲ τόκον 1%, εἰς τὴν Τράπεζαν τῶν Ἀθηνῶν καὶ οὕτω χάνει τὰ 5%. Καὶ οὕτω διὰ τὰ 5 ἑκατομ., μὲ τὰ ὁποῖα ἔχει χρεωθῇ ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα, μέχρι τῆς ἐκκαθαρίσεως τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης καὶ τῆς καταθέσεως τῆς μετοχῆς της εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Προνομιούχου Ἑταιρείας, χρεοῦται μὲ τόκον 6% κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 2 ἔχουσαν οὕτως· «Αἱ ὑπολειπόμεναι 20 χιλ. μετοχῶν ἀντιπροσωπεύουσαι κεφάλαιον φρ. χρ. 5 ἑκατομ., ἔσονται ὀνομαστικαί, ἀναλαμβάνονται δὲ ὁριστικῶς ὑπὸ τῆς ἑτέρας συμβαλλομένης Σταφιδικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος. Μὲ τὸ τίμημα αὐτῶν ἡ ἱδρυθησομένη Ἑταιρεία θέλει χρεώσει τὴν Σταφιδικὴν Τράπεζαν ἐν λογαριασμῷ τοκοφόρῳ πρὸς 6% ἐτησίως, ἐν τῷ ὁποίῳ θέλει χρεώσει ταύτην ἐπίσης καὶ μὲ τὰ ἐν ἄρθροις 28 καὶ ἀκροτελευτίῳ ὁριζόμενα λοιπὰ κονδύλια». Καὶ ἐνῷ ἐκ τῶν 5 ἑκατομ. ἐπὶ τῶν ὁποίων μέχρις οὗ πραγματοποιηθῶσι καὶ εἰσαχθῶσιν εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Προνομιούχου Ἑταιρείας, ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα τελεῖ τόκον (6%) συμποσούμενον κατ’ ἔτος εἰς 300.000, ἐπὶ τῶν καταβεβλημένων 15 ἑκατομ. τὰ ὁποῖα ἀπετέλεσαν τὸ πρῶτον κεφάλαιον τῆς Τραπέζης, καὶ τὰ ὁποῖα ἐτοποθέτησε παρὰ τῇ Ἀθηναϊκῇ Τραπέζῃ, ἡ Ἑταιρεία δὲν εἶχεν ἔσοδα καὶ τόκον εἰμὴ 150 χιλιάδας.

§284Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς αὐτό, διότι ἐκ τῶν 15 ἑκατομ. κατεβλήθησαν τὰ 4 ἑκατομ. τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης, τὰ 4 ἑκατομ. ὁ φόρος.

§285Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν λῆξιν τῆς χρήσεως;

§286Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀμέσως. 15.000.000 κατέθεσαν οἱ ξένοι κεφαλαιοῦχοι.

§287Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ ποίαν ἐποχήν;

§288Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἅμα τῇ συστάσει τῆς Ἑταιρείας. Ὑπελείφθησαν 5.000.000, τὰ ὁποῖα διετέθησαν εἰς δάνεια ἐπὶ ἐνεχύρῳ εἰς τοὺς σταφιδοπαραγωγούς.

§289Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο.

§290Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ναί. Ἑπομένως δὲν ἔμεινεν οὔτε λεπτὸν ἐκ τῶν κατατεθειμένων 15 ἑκατομ. τῶν ξένων μετόχων.

§291Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς δάνεια ἐπὶ ἐνεχύρῳ;

§292Δ. ΡΑΛΛΗΣ. 7.189.000. Ὁλόκληρον τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον ἐξηντλήθη.

§293Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ πρᾶγμα δὲν ἔχει σημασίαν μόνον διὰ τὸ ἔτος 1905, διότι τὸ ἑπόμενον ἔτος ἀντὶ 7 ἑκατομ. εἴχομεν 1.110.000 μόνον εἰς δάνεια.

§294Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν προτίθεμαι ν’ ἀμφισβητήσω.

§295Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οὔτε καὶ ἐγὼ τὰ διατεθέντα κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας. Δέχομαι τὴν βεβαίωσιν ὑμῶν ὡς ἐξηκριβωμένην ἀπολύτως, ἀφοῦ προέρχεται ἀπὸ πρώην Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν συμπράξαντα εἰς τοιαύτην διάθεσιν τῶν κεφαλαίων τῆς Ἑταιρείας. Ἀλλὰ κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος 1906–1907, τὰ διατεθέντα ποσὰ διὰ δανείων ἐπὶ ἐνεχύρῳ ἀνῆλθον μόνον εἰς 1.110.812, τὸ παρεπόμενον δὲ εἰς 927.595. Καὶ ἐρωτῶ· τὰ ὑπολειπόμενα μετὰ ταῦτα κεφάλαια τί ἐγένοντο; Ἔμειναν εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Τραπέζης, διότι ὑπάρχουσι πρακτικὰ τοῦ Συμβουλίου, δι’ ὧν ἀναγνωρίζεται ὡς ταμίας τῆς Ἑταιρείας ἡ Τράπεζα Ἀθηνῶν καὶ παρέμειναν ἐπὶ τόκῳ 1%, ἐνῷ ἠδύναντο νὰ διατεθῶσι διὰ δανείων ἐπὶ ἐνεχύρῳ, ἐπ’ ὠφελείᾳ καὶ τῆς Ἑταιρείας καὶ τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, μὲ τόκον 6%. Καὶ ἐὰν εἶναι 15 ἑκατομ. τὰ περισσεύοντα καὶ δυνάμενα νὰ διατεθῶσιν, ὡς εἶπον, τότε ἡ ἀναλογία τῶν ἐπιτοκίων εἶναι 1 πρὸς 6 καὶ ἡ ἀπόδοσις ἐκ τόκων πληρωθέντων παρὰ τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης εἶναι διπλασία ἢ τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν διὰ ποσὸν χρέους ἴσον τῷ τρίτῳ τοῦ χρέους τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν. Ἐντεῦθεν λοιπὸν ἡ ἀνεπάρκεια τῆς Ἑταιρείας ἵνα προβῇ εἰς ἀγορὰν πλεονασμάτων. Τὰ ἀφορῶντα εἰς τὸν καθορισμὸν τοῦ κατ’ ἔτος καταβλητέου εἰς τὴν Ἑταιρείαν φόρου καὶ εἰσφορᾶς, ἐπαρκῶς ἐξηγήθησαν ἐντεῦθεν, ὥστε νὰ μὴ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπιμείνω περισσότερον. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 6 τῆς συμβάσεως, δι’ οὗ ἐδόθη τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Ἑταιρείαν ὥστε διὰ τοῦ Συμβουλίου αὐτῆς νὰ προσδιορίζῃ, κατὰ τὴν κρίσιν τῆς Ἑταιρείας, ὡς λέγει ἡ Σύμβασις, ἐν μέρει ἢ ἐν ὅλῳ, δὲν εἶναι πλήρης καὶ ἐπαρκῶς σαφής. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ ἄρθρον. «Ὅταν ἕνεκεν ἀνεπαρκείας τοῦ προϊόντος ἐν ἔτει τινί, ἡ καταβολὴ εἰς αὐτουσίαν σταφίδα τοῦ ἐγγείου φόρου καὶ τῆς εἰσφορᾶς δὲν εἶναι δυνατή, κατὰ τὴν κρίσιν τῆς Ἑταιρείας, ἐν μέρει ἢ ἐν ὅλῳ, ἡ Ἑταιρεία δικαιοῦται νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν κατὰ βούλησιν ὑπὸ τῶν ἐξαγωγέων καταβολὴν τῆς τε εἰσφορᾶς καὶ τοῦ εἰς εἶδος φόρου εἰς μετρητὰ πρὸς δραχμὰς 115 κατὰ ἑνετικὸν χιλιόλιτρον». Τῆς ἀσαφείας ταύτης ἐπωφελουμένη ἡ Ἑταιρεία καὶ οἰκειοποιουμένη ἀπόλυτον καὶ ἀνεξέλεγκτον δικαίωμα, χωρὶς νὰ σταθμίσῃ τὴν ἀνεπάρκειαν τῆς παραγωγῆς, ἔλαβεν ἄδικον καὶ ἐπιζήμιον ἀπόφασιν. Αὕτη δὲ ἐγένετο πέτρα σκανδάλου καὶ ἀφορμὴ διενέξεων μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἑταιρείας κατὰ τὸ ἔτος 1912. Καὶ ἐὰν δεχθῶμεν τὴν ἄποψιν, ἀφ’ ἧς βλέπει ἡ Ἑταιρεία τὴν διάταξιν ταύτην καὶ τὴν ἑρμηνεύει φρονοῦσα ὅτι αὕτη ἀπόλυτον δικαίωμα καὶ ἐξουσίαν ἔχει, ἵνα αὐτὴ αὐθαιρέτως διὰ τοῦ Συμβουλίου αὐτῆς ἐκτιμᾷ τὴν παραγωγὴν καὶ τὴν ἀνάγκην τῆς τοιαύτης ἢ τοιαύτης καταβολῆς τοῦ φόρου καὶ τῆς εἰσφορᾶς εἰς εἶδος ἢ εἰς χρῆμα ἢ τὴν ἄποψιν τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ κρίσις ἀνήκει μὲν εἰς τὴν Ἑταιρείαν, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ εἶναι κρίσις ἀνδρὸς ἀγαθοῦ, ἤτοι ὀφείλει πρῶτον νὰ σταθμίσῃ τὴν ἀνεπάρκειαν, οἱανδήποτε ἐκδοχὴν ἐὰν δεχθῶμεν, εἶναι ἀναντίρρητον, ὅτι τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν διάταξιν ταύτην δὲν πρέπει νὰ μείνωσιν ὡς ἔχουσι. Διότι καὶ ἂν ἐδεχόμεθα ποτὲ ὅτι αὐθαιρεσίαν μετῆλθεν ἡ Κυβέρνησιν παραπέμψασα τὴν διένεξιν εἰς τὸ Ἐφετεῖον Ἀθηνῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν εἰμὴ νὰ ἀναγνωρίσωμεν ὅτι ἐκ τῶν ὑστέρων τὰ πράγματα ἐκύρωσαν τὴν ὀρθὴν ἀντίληψιν τῆς Κυβερνήσεως· διότι τὸ Ἐφετεῖον Ἀθηνῶν ὁρίσαν ὅτι μετὰ τὴν ἐξαγωγὴν 210.000.000 καὶ ὄχι μετὰ τὴν ἐξαγωγὴν 160.000.000, ὡς εἶχεν ἀποφασίσει ἡ Ἑταιρεία, ἡ καταβολὴ τοῦ φόρου καὶ τῆς εἰσφορᾶς θὰ ἐγίνετο εἰς χρῆμα, ὀρθῶς ἀπεφάνθη ἐν σχέσει πρὸς τὴν παραγωγὴν τοῦ ἔτους. Καὶ οὕτω βλέπομεν ὅτι ὀρθὴν ἀντίληψιν τῶν πραγμάτων εἶχεν ἡ Κυβέρνησις καὶ ὀρθῶς ἐξετίμα τὴν παραγωγήν, διότι καὶ μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ συστήματος τῆς ἀποφάσεως ἡ παραγωγὴ δὲν ἐξηντλήθη, ἀλλ’ ἀπέμειναν καὶ περὶ τὰ 25.000.000 ἀδιάθετα. Τοῦτο δὲ ἐμφαίνει προφανῶς, ὅτι ἡ παραγωγὴ εἶναι τοσαύτη, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τοῦ φόρου καὶ τῆς εἰς εἶδος εἰσφορᾶς νὰ καταβληθῇ εἰς εἶδος. Καὶ ἡ πρότασις αὕτη παρέχει ἀσφαλέστατον ἔρεισμα εἰς τὴν Ἑταιρείαν, ὅτι ἂν παραβλέπουσα τὴν ἐτησίαν παραγωγήν, ἡ Ἑταιρεία, λάβῃ τὴν ἀπόφασίν της, ἡ ἀπόφασις αὐτῆς στερεῖται νομίμου κύρους, ἤτοι πρέπει νὰ εἶναι ἀπόφασις ἀνδρὸς ἀγαθοῦ, κατὰ τὸν νομικὸν ὁρισμόν. Ἀλλὰ προκειμένης μεταρρυθμίσεως τῆς τοιαύτης διατάξεως, θὰ ἦτο ἀρά γε συμφέρον νὰ ἀφαιρέσωμεν ἐξ ὁλοκλήρου ἀπὸ τὴν διοίκησιν τῆς Ἑταιρείας τὸ δικαίωμα τοῦ κρίνειν, ὁποία εἶναι ἡ παραγωγὴ καὶ τί συμφέρει γενέσθαι ὡς πρὸς τὴν καταβολὴν τοῦ φόρου καὶ τῆς εἰσφορᾶς, καὶ νὰ ἀναθέσωμεν τὸ δικαίωμα τοῦτο κυριαρχικῶς εἰς τὴν Κυβέρνησιν; Φρονῶ, ὅτι τοῦτο ἤθελε δημιουργήσει ἐπίσης μεγάλους κινδύνους.....

§296Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ποίους κινδύνους;

§297Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἐκ τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας ἀπορρέουσα εἰς χώραν κοινοβουλευτικῶς κυβερνωμένην, καὶ ἀπὸ τῆς Βουλῆς ἐξαρτωμένη, δὲν εἶναι δυνατὸν εἰμὴ ἕν τινι μέτρῳ νὰ ὑποστῇ τὴν πίεσιν τῆς κοινῆς γνώμης, γνωρίζετε δὲ διὰ ποίους λόγους καὶ πόσον εὐκόλως ἐξεγείρεται ἐνίοτε ἡ κοινὴ γνώμη καὶ τί ζητεῖ. Ἔχω λοιπὸν τὸν φόβον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ ἐνδώσῃ εἰς τοιαύτην πίεσιν λαϊκῶν ὁμάδων ἐξεγειρομένων καὶ ζητουσῶν τὴν τοιαύτην ἢ τοιαύτην καταβολὴν τοῦ φόρου καὶ τῆς εἰσφορᾶς.

§298Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἡ κοινὴ γνώμη δὲν κατώρθωσε νὰ πείσῃ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐλαττώσῃ τὸν δασμὸν τοῦ σίτου.

§299Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι δὲν ἐφάνη ἐξεγερθεῖσα ἡ τοιαύτη κοινὴ γνώμη ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ἐνῷ ἐπὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος ἐφάνη πολλάκις ἐξεγερθεῖσα καὶ μέχρις ἐπαναστάσεως μάλιστα ἔφθασε καὶ Κυβερνήσεις ἀνέτρεψε. Διὰ τοῦτο θέλων τὴν μεταρρύθμισιν ταύτην τῆς συμβάσεως, θὰ ἐπεθύμουν νὰ εὑρίσκετο μέσος τις ὅρος, οὕτως ὥστε ἡ Ἑταιρεία νὰ μὴ κρίνῃ μόνη καὶ αὐθαιρέτως περὶ τῆς τοιαύτης ἢ τοιαύτης καταβολῆς. Ἀλλὰ ταῦτα θὰ ἀποτελέσωσιν ἀντικείμενον τῶν σκέψεων καὶ μεριμνῶν τῆς Κυβερνήσεως, ὅτε θὰ προέλθῃ εἰς νέας συνεννοήσεις μετὰ τῆς Ἑταιρείας. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁμιλῶν κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην, προέβη εἰς χαρακτηρισμοὺς πράξεών τινων τῆς Ἑταιρείας, οἱ ὁποῖοι δύναμαι νὰ εἴπω, πολὺ ἐπιεικεῖς ἦσαν. Ἐχαρακτήρισε τὰς πράξεις αὐτῆς ὡς ἀχαρακτηρίστους ὁμιλῶν ὡς Πρόεδρος τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως· ἀλλ’ εἰς ἡμᾶς, τοὺς μὴ ἔχοντας τὸν ἐπίσημον χαρακτῆρα, εἶναι ἐπιτετραμμένον βαρύτερον ἀκόμη νὰ χαρακτηρίσωμεν πράξεις τῆς Ἑταιρείας, οἵα εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία δίδει τὸ μέτρον τῆς ἀντιλήψεως τῶν καθηκόντων αὐτῆς, ἐκ μέρους τοῦ συμβουλίου τῶν διοικούντων τὴν Ἑταιρείαν, ἐκείνην εἰς τὴν ὁποίαν προῆλθε διαθέτουσα τὸ ποσὸν τῶν 15.000.000 λιτρῶν, τὸ ὁποῖον ὑπεχρεώθη κατ’ ἔτος νὰ διαθέσῃ εἰς τὴν ἐγχώριον οἰνοπνευματοποιίαν. Ὄτε ἐγένετο ἡ σύμβασις, Κύριοι, ἡ ἱδρύσασα τὴν νέαν Οἰνοποιητικὴν Ἑταιρείαν, ἐγεννήθη ἡ σκέψις ἐν τῇ Ἑταιρείᾳ τῆς διαθέσεως τῆς παρακρατουμένης σταφίδος, διότι τοῦτο ἦτο τὸ κύριον μέλημα, πῶς ὁ ὄγκος ἐκεῖνος τῆς σταφίδος, ὁ ὁποῖος θὰ προήρχετο κατ’ ἔτος ἐκ τῆς εἰσφορᾶς καὶ τοῦ φόρου εἰς εἶδος θὰ διετίθετο ἐπωφελῶς. Καὶ ἐβασανίσθησαν ἐν τῷ συμβουλίῳ αἱ δύο αὐταὶ σκέψεις· ἡ σκέψις τῆς κατεργασίας τῶν σταφίδων τούτων ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας αὐτῆς καὶ ἡ σκέψις τῆς ἀναθέσεως τοῦ ἔργου τούτου εἰς ἄλλην τινὰ Ἑταιρείαν. Κατωρθώθη δὲ νὰ πεισθῇ τὸ συμβούλιον διὰ δοκιμῶν αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο καὶ αἵτινες ἀπέδειξαν ὅτι ἡ ἐκ μέρους τῆς Ἑταιρείας, διὰ λογαριασμὸν τῆς ἰδίας κατεργασία τοῦ προϊόντος δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποδώσῃ πλέον τῶν 22 δραχμῶν κατὰ χιλιόλιτρον, κατωρθώθη, λέγω, νὰ πεισθῇ ὅτι συμφέρει εἰς τὴν Ἑταιρείαν ἡ ἵδρυσις νέας Ἑταιρείας, ἥτις θὰ ἀνελάμβανε τὴν ὑποχρέωσιν τῆς ἀγορᾶς ὁλοκλήρου τοῦ ποσοῦ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν 15 ἑκατομμ. τῆς ἐσωτερικῆς καταναλώσεως.

§300Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ ποσὸν τῶν 15 ἑκατομμ. δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν Οἰνοποιητικήν.

§301Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ τοῦτο λέγω καὶ ἐγώ, ὅτι πλὴν τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ πᾶν τὸ περισσεῦον μέχρι τοῦ ποσοῦ τῶν 70 ἑκατομμ., ὑπεχρεώθη ἡ ὑποκατάστατος Ἑταιρεία νὰ ἀγοράζῃ καὶ νὰ τὸ κατεργάζηται.

§302Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐξαιροῦνται ἐκ τοῦ κατ’ ἔτος περισσεύματος τὰ 15 ἑκατομμ. Ἡ Οἰνοποιητικὴ Ἑταιρεία ὑποχρεοῦται δυνάμει τῆς συμβάσεως μόνον ν’ ἀγοράζῃ ὑποχρεωτικῶς κατ’ ἔτος μέχρις 70 ἑκατομμ. ὑπολογιζομένου τοῦ ποσοῦ τῆς ὑπερπαραγωγῆς ἢ τοῦ πλεονάσματος.

§303Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Συμφωνότατοι. Αὐτὸ λέγω καὶ ἐγώ. Ἐὰν ἡ παραγωγὴ δὲν ἐπαρκῇ ὥστε νὰ δώσωμεν 15 ἑκατομμ. εἰς τὴν ἐσωτερικὴν κατανάλωσιν καὶ 70 ἑκατομμ. εἰς τὴν Ἑταιρείαν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων, ἡ Οἰνοποιητικὴ δὲν δικαιοῦται νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὴν Προνομιοῦχον πέρα τοῦ περισσεύματος ποσοῦ μετὰ τὰ 15 ἑκατομμ. Πάντως ὅθεν κατ’ ἔτος ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ἡ ἐσωτερικὴ κατανάλωσις τὰ 15 ἑκατομμ., ἅπαν δὲ τὸ ὑπόλοιπον ποσὸν μέχρι 70 ἑκατομμ. ἡ ὑποκατάστατος Ἑταιρεία εἰς τὴν Προνομιοῦχον ὑποχρεοῦται νὰ ἀγοράζῃ ἐπὶ τιμῇ τῶν 30 δρχ. Θὰ μὲ ἐρωτήσητε ἴσως· εἶναι συμφέρουσα ἡ σύμβασις αὕτη; Νομίζω ναί, διότι ἡ Ἑταιρεία ἡ Προνομιοῦχος δὲν ἀπολαμβάνει μόνον τὴν τιμὴν τῶν 30 δρχ., ἀλλὰ μετέχουσα τῆς νέας Ἑταιρείας διὰ τῆς συγκεντρώσεως εἰς χεῖράς της 30 χιλ. μετοχῶν, τουτέστι τῶν 3 ἑκατομμ. ἐκ τοῦ ὅλου μετοχικοῦ κεφαλαίου τῆς νέας Ἑταιρείας, εἶχε τὰ ἑξῆς ἐπὶ πλέον πλεονεκτήματα μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τόκων τῶν 3 ἑκατομμ., τοῦ μετοχικοῦ τῶν ἄλλων μετόχων τῆς Ἑταιρείας πρὸς 6% ἤτοι 360 χιλ. δρ. καὶ 40 δι’ ἀπόσβεσιν ἐγκαταστάσεων, τὸ ὅλον 400 χιλ. Πᾶν τὸ ὑπόλοιπον προϊὸν ἐργασίας τῆς Ἑταιρείας τῆς ὑποκαταστάτου, διανέμεται, κατὰ λόγον, 50% μεταξὺ τῆς Προνομιούχου Ἑταιρείας καὶ τῆς Οἰνοποιητικῆς. Λοιπὸν ἡ Προνομιοῦχος εἶχεν ἐντεῦθεν 50% ἐκ τῶν κερδῶν, ἀλλ’ εἶχε καὶ ἐκ τῶν ὑπολοίπων 50%, ὡς κάτοχος τῶν 30 χιλιάδων μετοχῶν ἐκ τῶν 60 χιλιάδων ἄλλα 25%, ὥστε ἐν ὅλῳ αὐτὰ τὰ κέρδη ἀνέρχονται εἰς 75% μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν 360 χιλ. δρχ. ἀντιπροσωπευουσῶν τόκον πρὸς 6% ἐπὶ 3 ἑκατομμ. ἀφοῦ τὰ ὑπόλοιπα διανέμονται μεταξὺ τῆς Προνομιούχου κατὰ λόγον 75%. Ἦτο ἀρίστη ἡ σύμβασις αὕτη, ἀλλ’ ἂς ἴδωμεν πῶς ἐπραγματοποιήθη, καὶ ἐὰν τὰ κέρδη τὰ προσδοκώμενα καὶ βέβαια μὲν τότε, καὶ βεβαιότερα σήμερον, διότι ἔχομεν τὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα σήμερον, ἐάν, λέγω, τὰ πλεονεκτήματα ταῦτα τὰ ἐκέρδησεν ἀληθῶς ἡ Προνομιοῦχος Ἑταιρεία. Αἱ μετοχαὶ ἐν ὅλῳ τῆς νέας Ἑταιρείας ἀνήρχοντο εἰς 60 χιλ. ἐκ τῶν ὁποίων αἱ 30 χιλ. ἀντεπροσώπευον τὰ καταβληθέντα δῆθεν κεφάλαια ἐκ μέρους τῶν λοιπῶν μετόχων τῶν συγκροτησάντων τὴν Ἑταιρείαν καὶ δή, 2 ἑκατομμ. ἀντεπροσώπευον μετοχὰς ἀνηκούσας εἰς τὴν παλαιὰν ἑταιρείαν τὴν Οἰνοποιητικήν, τὴν λεγομένην Ζάννου καὶ Ῥὼς καὶ ἓν ἑκατομμ. διὰ 10.000 μετοχῶν εἰς τὴν Ἑταιρείαν Χαρίλαος καὶ Σια, ποσὰ κατατεθέντα οὐχὶ εἰς χρηματικὰ κεφάλαια, ἀλλ’ εἰς ἀκίνητα, ἐργοστάσια οἰνοποιΐας. Αἱ 30 χιλ. λοιπὸν μετοχαὶ ἐδόθησαν εἰς τούτους ἀντὶ 3. ἑκατομμ. δι’ ἀντίτιμον τῶν ἐγκαταστάσεων αὐτῶν ἐν Ἐλευσῖνι καὶ Ἀθήναις, αἱ δὲ ὑπόλοιποι τριάκοντα χιλιάδες ἀνῆκον εἰς τὴν Προνομιοῦχον Ἑταιρείαν. Ἀλλ’ ὅταν τὰ ἀποτελέσματα τῆς διαχειρίσεως τῆς Ἑταιρείας τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων κατέδειξαν ὅτι προκόπτουσιν αἱ ἐργασίαι αὐτῆς καὶ πραγματοποιοῦνται κέρδη σημαντικά, αἱ τριάκοντα χιλιάδες μετοχῶν τῆς Προνομιούχου Ἑταιρείας ἀπὸ τοῦ ἑπομένου ἔτους τῆς συστάσεως τῆς Ἑταιρείας τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων, ἀπέμειναν μόνον δεκαπέντε χιλιάδες, διότι αἱ λοιπαὶ δεκαπέντε χιλιάδες ἐξηγοράσθησαν ἀπὸ τὴν Ἑταιρείαν τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων καὶ ἐνῷ ὑπερτιμῶντο αἱ μετοχαὶ τῆς Ἑταιρείας Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων αἱ τῆς Προνομιούχου ἐσταμάτησαν εἰς τὴν τιμὴν τὴν ἀρχικήν. Ἀλλὰ δὲν ἐσταμάτησεν ἕως ἐκεῖ τὸ πρᾶγμα, ἀλλὰ καὶ αἱ ὑπόλοιποι ὁμολογίαι περιῆλθον εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων ἐπὶ τῇ τιμῇ 130 δραχμῶν, καθ’ ὃν χρόνον ἐτιμῶντο εἰς τὴν χρηματαγορὰν 140. Καὶ θὰ ἐρωτήσῃ τις· ἦσαν τόσον ἀνόητοι, τόσον τυφλοὶ οἱ διευθύνοντες τὴν Προνομιοῦχον Ἑταιρείαν ὥστε νὰ ἀπεμπολῶσι τὰ συμφέροντα αὐτῆς; Βεβαίως δὲν ἦσαν μωροί, διότι ἂν ἐξηγοράσθησαν αἱ μετοχαὶ αὐταὶ δὲν περιῆλθον εἰς τὴν ἑταιρείαν, ἀλλ’ εἰς τὸ συνδικάτον τὸ ὁποῖον εἶχε συστηθῆ διὰ νὰ ἀγοράσῃ τὰς 15.000 μετοχῶν τὰς πρώτας καὶ τὰς 15.000 τὰς ὑπολοίπους τὰς ὁποίας κατεῖχεν ἡ Προνομιοῦχος ἑταιρεία. Πότε δὲ ἐπώλησε τὴν δευτέραν σειρὰν τῶν 15.000 ἡ Προνομιοῦχος Ἑταιρεία; Μὴ τυχὸν ἐπώλησεν αὐτὰς εἰς ἔτος οἰκονομικῶν δυσχερειῶν, μὴ τυχὸν ἐπώλησεν αὐτὰς εἰς ἔτος τοιαύτης ὑπερπαραγωγῆς ὥστε νὰ φοβῆται οἰκονομικὴν ἀνεπάρκειαν ἀπέναντι ἐνδεχομένης ἀγορᾶς πλεονασμάτων, εἰς ἔτος κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ κατάστασις τῆς παραγωγῆς ἐνεδείκνυεν εἰς αὐτὴν τὴν πρόνοιαν ὅπως καταστήσῃ χρηματικὰ τὰ κεφάλαιά της; Βεβαίως ὄχι. Διότι κατὰ τὸ 1910, ὅτε ἐπραγματοποιήθη ἡ πώλησις τῆς δευτέρας σειρᾶς τῶν 15.000 μετοχῶν, ἡ παραγωγὴ κατὰ τὰς ἐπισήμους βεβαιώσεις αὐτῆς ταύτης τῆς ἑταιρείας καὶ τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν δὲν εἶχεν ὑπερβῆ τὰ 250.000.000. Δὲν ὑπῆρχε λοιπὸν φόβος μὴ κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο προσφερθῇ εἰς αὐτὴν σταφὶς πρὸς ἀγοράν, δὲν ὑπῆρχεν ἑπομένως ἀνάγκη κεφαλαίων. Ὑπῆρχον ὅμως ἕτεροι λόγοι, λόγοι τῶν συμφερόντων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐκ τοῦ ἀφανοῦς ἐνήργουν, ὅπως ἀποξενωθῇ ἡ Ἑταιρεία τῶν μετοχῶν της καὶ παύσῃ οὖσα κάτοχος τῆς Ἑταιρείας τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων καὶ τῶν ἐντεῦθεν κερδῶν, τὰ δὲ κέρδη ταῦτα περιέλθωσιν εἰς ἄλλους. Ἀλλὰ καὶ προτοῦ προβῇ εἰς τὴν πώλησιν τῶν 15.000 μετοχῶν, ἐτελέσθη προφανὴς ἡ παραβίασις τῆς συμβάσεως διὰ τῆς ὁποίας ἱδρύετο ἡ Ἑταιρεία τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων. Κατὰ τὴν σύμβασιν ἐκείνην ποῖον δικαίωμα εἶχεν ἡ Ἑταιρεία τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων καθ’ ἕκαστον ἰσολογισμόν; Εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ προαφαιρέσῃ τόκον 6% ἐπὶ τοῦ ἡμίσεος τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου τὸ ὁποῖον ἀνῆκεν εἰς αὐτήν, τουτέστι τῶν 30.000 μετοχῶν τῶν ἀντιπροσωπευουσῶν ἐν συνόλῳ ποσὸν 3 ἑκατομμυρίων δραχ., εἶχε δικαίωμα προσέτι ν’ ἀφαιρέσῃ 40.000 δραχ. δι’ ἀποσβέσεις ἐγκαταστάσεων, καὶ μετὰ τοῦτο τὰ ὑπολειπόμενα ποσὰ διενέμοντο κατὰ λόγον 75 πρὸς 25% μεταξὺ Προνομιούχου καὶ Ἑταιρείας Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων. Ἀλλὰ κατὰ τὸ 1909 ἐνῷ τὸ κεφάλαιον τὸ μετοχικὸν ἦτο 6.000.000 βλέπομεν αἴφνης ν’ ἀνέλθῃ εἰς 10 ἑκατομμ. ἄνευ νέας καταθέσεως τῆς Προνομιούχου. Καὶ οὕτω δὲν ἀφῃροῦντο πλέον 360.000 διὰ τόκους κατὰ τὸν ἰσολογισμόν, ἀλλ’ ἀφῃροῦντο 600.000, δὲν ἀφῃροῦντο μόνον 40.000 δραχ. διὰ τὴν ἀπόσβεσιν τῶν ἐγκαταστάσεων, ἀλλ’ ἀφῃροῦντο 100.000. Καὶ οὕτω τὰ ποσὰ τὰ μετὰ τὰς προαφαιρέσεις διανεμητέα περιορίζονται καὶ ἐν τέλει ἐπέρχεται καὶ ἡ πώλησις τῶν 15.000 μετοχῶν, καὶ ἀποξενοῦται τελείως ἡ Προνομιοῦχος Ἑταιρεία παντὸς κέρδους ἐκ τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἑταιρείας τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων κατὰ τὸν χρόνον τῆς πληρεστέρας εὐδοκιμήσεως αὐτῆς.

§304Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Πόθεν προῆλθον τὰ τέσσαρα ἑκατομμύρια;

§305Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ τῆς ἐκδόσεως νέων μετοχῶν 40.000, χωρὶς νὰ καταβληθῇ τίμημα.

§306Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἡ Προνομιοῦχος Ἑταιρεία ἐζημιώθη διότι δὲν μετέχει πλέον εἰς τὰ κέρδη τῆς Ἑταιρείας τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων, ἀφοῦ ἔδωσε τὰς μετοχάς της. Ἡ Ἑταιρεία τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων ὑπεστήριξεν ὡραῖα τὰ συμφέροντά της, ἀλλ’ ἡ ὑποστήριξις τῶν συμφερόντων της ἐγένετο πρὸς ζημίαν τῶν συμφερόντων τῆς Προνομιούχου.

§307Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐμὲ ἐνδιαφέρει τὸ γεγονός, ὅτι διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ κεφαλαίου ἀπὸ 6.000.000 εἰς 10.000.000 αἱ 360.000 δραχμαὶ ἐγένοντο 600.000. Ταῦτα εἶναι ὡμολογημένα, βεβαιωμένα κατὰ τρόπον ἀναντίρρητον, εἶναι δὲ βεβαιωμένον πρὸς ἀπόδειξιν τοῦ ὅτι ἡ Προνομιοῦχος σφαγιάζει τὰ συμφέροντα αὐτῆς, αὐτὴ ἡ ἰδία, ὅτι σφαγιάζει τὰ συμφέροντα τῶν σταφιδοπαραγωγῶν καὶ τῶν μετόχων αὐτῆς ἐπ’ ὠφελείᾳ ἐκείνων, οἵτινες ἐν κρυπτῷ ἐνεργοῦντες, ἀπελάμβανον τὰ κέρδη, τὰ ὁποῖα θὰ περιήρχοντο εἰς τὴν Ἑταιρείαν εἰς τρόπον ὥστε καὶ αὐτὴ νὰ δύναται νὰ ζῇ καὶ λειτουργῇ ὡς ὀργανισμὸς πραγματικῶς ρωμαλέος, δυνάμενος νὰ ἐνισχύσῃ καὶ νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν σταφιδοπαραγωγήν, ἀλλὰ καὶ ὡς ὀργανισμὸς δυνάμενος νὰ δώσῃ πραγματικά, θεμιτά, ἀσφαλῆ καὶ μεγάλα κέρδη εἰς τοὺς μετόχους αὐτῆς. Τὰ ἀφορῶντα εἰς τὸ συμβόλαιον τὸ συναφθὲν διὰ τὴν διάθεσιν τῶν 15 ἑκατομμυρίων ἐν τῷ ἐσωτερικῷ πλέον ἢ ἐπαρκῶς ἐξετέθησαν, καὶ προσηκόντως ἐχαρακτηρίσθησαν παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἀνάγκη νὰ ἐπανέλθῃ τις εἰς ταῦτα. Δι’ ὅσων εἶπον ἐκ καθήκοντος, ὡς ἕλκων τὴν καταγωγὴν ἐξ ἐπαρχίας σταφιδοφόρου, ἔθιξα σημεῖά τινά, μόνον ἐντὸς τοῦ περιθωρίου, τὸ ὁποῖον περιέγραψεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τὸ ζήτημα τὸ ἀπασχολοῦν τὴν Βουλὴν καὶ εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι, ταῦτα εἶναι ἐκ τῶν μᾶλλον ἀξίων προσοχῆς, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι θὰ ἐφελκύσωσι τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις εἰς τὰς ὁποίας θὰ προέλθῃ μετὰ τῆς Ἑταιρείας. Ἀναγνωρίζω ὅτι ἄνευ τοῦ ὀργανισμοῦ τούτου, ἐπὶ τοῦ παρόντος τουλάχιστον καὶ τοῦ συστήματος τοῦ 1905 τοῦ διέποντος τὰ τῆς ἐμπορίας καὶ τῆς παραγωγῆς τῆς σταφίδος, δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀντιμετωπίσωμεν τὴν κατάστασιν διὰ συστήματος ἄλλου τελειοτέρου. Κατέδειξα δὲ πρὸ ὀλίγου ὁποῖα ἦσαν τὰ ἀγαθὰ οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα τοῦ τοιούτου ὀργανισμοῦ, μεθ’ ὅλας τὰς ἀτελείας αὐτοῦ καὶ τὰς διαπραχθείσας καταδολιεύσεις. Ἔχομεν λοιπὸν καθῆκον, παρ’ ὅλην τὴν ἐμπιστοσύνην τὴν ὁποίαν ἐμπνέει τὸ πρόσωπον τοῦ σήμερον προϊσταμένου τῆς διοικήσεως τῆς Προνομιούχου Ἑταιρείας, καὶ μὲ ὅλην τὴν πεποίθησιν ὅτι ὑπὸ τὴν χρηστὴν διαχείρισιν τοῦ ἀληθῶς ἐναρέτου ἀνδρός, τοῦ προϊσταμένου ἤδη τῆς Προνομιούχου Ἑταιρείας, αἱ ὑποχρεώσεις τῆς Ἑταιρείας θέλουσιν ἐκπληρωθῆ κατὰ γράμμα, ἔχομεν, λέγω ὑποχρέωσιν νὰ μὴ παρίδωμεν ἀνασφάλιστα τὰ δικαιώματα τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, νὰ μὴ παρίδωμεν δὲ καὶ αὐτῶν τῶν μετόχων τῆς Ἑταιρείας τὰ συμφέροντα, διότι καὶ τούτων καὶ ἐκείνων τὰ συμφέροντα κατεδολιεύθησαν καθ’ ὃν τρόπον διεχειρίσθησαν μέχρι τοῦδε τὰ τῆς Προνομιούχου Ἑταιρείας. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἁρμοδία ἀκούουσα τὴν γνώμην τῶν κ. κ. Συναδέλφων νὰ προνοήσῃ περὶ τῆς καταλληλοτέρας διαρρυθμίσεως τῆς συμβάσεως, διότι, ἐὰν θέλωμεν νὰ ἀπαλλαγῶμεν εἰς τὸ μέλλον ἀπὸ τὰς διαρκεῖς ἐξεγέρσεις, ἀπὸ τὰς διαμαρτυρίας, τὰς κατὰ τὸ πλεῖστον δικαίας, τὰς ὁποίας ἀκούομεν ἐκ μέρους τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν, ἔχομεν πρώτιστον καθῆκον νὰ μεριμνήσωμεν ἵνα τὸν ὀργανισμόν, τὸν ὁποῖον ὠργανώσαμεν ἐπὶ σκοπῷ ἑνιαίας διαχειρίσεως τῆς παραγωγῆς ἡμῶν ἀπὸ τοῦ 1905, νὰ τὸν καταστήσωμεν ἀπολύτως ἱκανὸν πρὸς τὸν σκοπόν, νὰ τὸν ἐξυγιάνωμεν καὶ νὰ τὸν τονώσωμεν ἵνα πραγματικῶς ἀποβῇ ὠφέλιμος καὶ χρήσιμος εἰς τὴν παραγωγὴν τῆς πατρίδος καὶ τὸ ἐμπόριον αὐτῆς.

§308Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Τὸν λόγον κ. Πρόεδρε.

§309ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.

§310ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχει μία αἴτησις πολλῶν ἐκ τῶν κ.κ. Βουλευτῶν, ὅπως καταρτισθῇ κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία νὰ ἐξετάσῃ τὰ κατὰ τὴν λειτουργίαν τῆς Ἑταιρείας ἐν τῷ συμφέροντι οὐ μόνον τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, ἀλλὰ καὶ τῶν μετόχων τῆς Ἑταιρείας. Ἡ Κυβέρνησις δὲν εὑρίσκει λόγον νὰ ἀποκρούσῃ τὴν πρότασιν αὐτήν. Δι’ αὐτὸ θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ ψηφισθῇ μὲν τὴν ἑσπέραν ταύτην ἡ σύμβασις, νὰ ἀναβληθῇ δὲ διὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς αὔριον ἡ ψηφοφορία διὰ τὴν συγκρότησιν τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς.

§311Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Μετὰ τὴν ἐκφρασθεῖσαν γνώμην ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἡ αἴτησις τῶν κ.κ. Βουλευτῶν γίνεται ἀποδεκτή, νομίζω ὅτι περιττεύει πᾶσα ἐπὶ πλέον συζήτησις, διότι θὰ εἶναι ἐντελῶς ἄσκοπος. Τοῦτο μόνον ἤθελον νὰ συστήσω, ὅπως δοθῇ εὐρυτέρα ἐξουσία εἰς τὴν ἐπιτροπὴν νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα τὸ σταφιδικὸν καὶ εὐρύτερον καὶ ὄχι μόνον ἐν σχέσει πρὸς τὴν ὑφισταμένην Ἑταιρείαν. Διότι εἶναι δυνατὸν καὶ ἡ Ἑταιρεία νὰ θέλῃ νὰ ἀποχωρήσῃ καὶ νὰ πρέπῃ νὰ ἀποχωρήσῃ ἢ νὰ δύναται εὐχερῶς νὰ δημιουργηθῇ ἄλλη ἐφ’ ὅσον ἀναγκαιοῖ ἄλλος τις νέος ὀργανισμὸς μᾶλλον προσήκων. Δέον λοιπὸν νὰ τεθῇ γενικωτέρα ἡ τῆς ἐπιτροπείας δικαιοδοσία.

§312ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐννοεῖται ὅτι τῆς ἐπιτροπῆς θὰ μετάσχωσι καὶ ἀντιπρόσωποι τῶν οἰνοφόρων ἐπαρχιῶν.

§313Λ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Θὰ εἶναι πολὺ δύσκολον νὰ φθάσῃ ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη εἰς ἓν συμπέρασμα, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν σχηματίσῃ γνώμην.

§314Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀληθῶς μετὰ πολλῆς φιλοτιμίας οἱ πλεῖστοι τῶν κ. κ. Συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον τὸν λόγον, κατέγιναν εἰς τὸ ν’ ἀποδείξωσιν ὅτι κατέχουσιν ἐντελῶς τὸ ζήτημα καὶ ὅτι εἶναι παρεσκευασμένοι ὅπως εἰς τὸν ὑφιστάμενον νόμον καὶ τὴν σχετικὴν σύμβασιν ὑποκαταστήσωσι τὰς ἰδίας των γνώμας. Δὲν ἔχω τὸν ἐγωϊσμὸν νὰ φρονῶ ὅτι ἡ σύμβασις ψηφισθεῖσα κατ’ εἰσήγησίν μου εἶναι τελεία. Ἀτυχῶς οὐδὲν τὸ ἀνθρώπινον εἶναι τέλειον. Ἀλλὰ δύναμαι νὰ καυχηθῶ ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη, ὡς ἐψηφίσθη, καὶ μεθ’ ὅλας τὰς ἀτελείας, τὰς ὁποίας ἐνέχει οἱονδήποτε ἀνθρώπινον ἔργον καὶ οἱονδήποτε ἀνθρώπινον νομοθέτημα, ἀπέδωκεν ἀποτελέσματα πολὺ πλείονα ἐκείνων τὰ ὁποῖα οἱ εἰσηγηταὶ τῆς συμβάσεως καὶ πάντες ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι συνέτρεξαν εἰς τὸν καταρτισμὸν αὐτῆς, ἠδύναντο νὰ προσδοκῶσιν. Ἤκουσα μετὰ προσοχῆς τοὺς πλείστους ἐκ τῶν λαβόντων τὸν λόγον κατὰ τὴν λήγουσαν συνεδρίασιν, ἀλλ’ ἀτυχῶς δὲν παρευρέθην κατὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις ἤκουσα ὅτι ἐχαρακτήρισε κακοήθεις τὰς διατάξεις τῆς συμβάσεως.

§315ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§316Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν τοῦτο εἶναι ἀληθὲς δὲν δύναμαι παρὰ ν’ ἀποδώσω εἰς ἀμετροέπειαν μίαν τοιαύτην ἔκφρασιν.

§317Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὄχι, δὲν ὡμίλησε περὶ τῆς συμβάσεως τῆς γενικῆς.

§318Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Εἶπε τοῦτο διὰ τὰ συμβόλαια.

§319Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν πρόκειται περὶ τῆς διαθέσεως διὰ δημοπρασίας τῶν 15 ἑκατομμ. λιτρῶν, διότι ἄλλως αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως μοὶ ἀνεκοινώθησαν, δι’ ἐκείνην δὲν ἐνέχομαι οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον, καὶ δὲν προτίθεμαι ν’ ἀμφισβητήσω ὅτι ὑπάρχει τι τὸ ἔκτροπον ἐν τῷ τρόπῳ, διὰ τοῦ ὁποίου διατίθεται ἑκάστοτε τὸ ποσὸν αὐτὸ τῶν 15 ἑκατομμ. Δὲν ἐξεύρω ἂν εἶναι κακόηθες τὸ συμβόλαιον· δὲν τὸ ἔχω ὑπ’ ὄψει οὐδὲ γνωρίζω κατὰ τίνα τρόπον συντελεῖται ἑκάστοτε ὁ διαγωνισμός, διότι δὲν μετέχω εἰς αὐτόν· οὔτε οἰνοπνευματοποιὸς εἶμαι οὔτε ἐνδιαφέρομαι εἰς τὰ τῆς οἰνοπνευματοποιΐας. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ παρατηρήσω εἶναι ὅτι ἡ σύμβασις ἡ ὑπὸ συζήτησιν, προέκυψεν ἐκ μιᾶς κάπως ἐκβαινούσης τὰ δικαιώματα τῆς Κυβερνήσεως ἐνεργείας καὶ πρόκειται σήμερον ἀκριβῶς νὰ πληρώσωμεν τὸν λογαριασμὸν διὰ τὴν παράβασιν εἰς ἣν προέβη ἡ Κυβέρνησις. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀμφισβητεῖ τὸ λυσιτελὲς τῆς ὑφισταμένης συμβάσεως, διότι, ἂν εἶχε τὴν πεποίθησιν ὅτι εἶναι ἐπιζημία ἡ σύμβασις εἰς τὴν σταφιδοπαραγωγήν ὤφειλε νὰ δεχθῇ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προέτειναν οἱ ἐν Λονδίνῳ, τὴν διάλυσιν τῆς συμβάσεως. Ἀλλὰ προυτίμησε νὰ πληρώσῃ πρόστιμον 500.000 δραχ. παρὰ νὰ ἴδῃ λυομένην τὴν σύμβασιν, ἡ ὁποία δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ ν’ ἀνατρέψῃ τοὺς ὅρους, ὑφ’ οὓς εὑρίσκεται σήμερον ἡ σταφιδοπαραγωγή, καὶ τοὺς ὅρους ὑφ’ οὓς διεξάγεται τὸ ἐμπόριον. Εἰς τὴν σύμβασιν αὐτὴν ἔδωκεν ἀφορμὴν ἡ ἑρμηνεία ἡ δοθεῖσα παρὰ τοῦ Ἐφετείου Ἀθηνῶν κατ’ εἰσήγησιν τῆς Κυβερνήσεως μεταγνούσης, διότι ἀρχικῶς εἶχε δώσει τὴν ἀληθῆ ἑρμηνείαν εἰς τὸ ἄρθρον 6. Ἐπιμένω δὲ εἰς τοῦτο ὄχι διότι προτίθεμαι νὰ προβῶ εἰς ἔλεγχον διὰ τὰ πεπραγμένα παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ διότι φρονῶ, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 6 εἶναι τόσον θεμελιώδης, ὥστε καὶ μετὰ τὴν συγκροτηθησομένην κοινὴν σταφιδικὴν ἐπιτροπὴν οὐδεὶς θὰ τολμήσῃ νὰ τὴν θίξῃ καὶ βεβαίως θὰ μεταγνώσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἐτόλμησε νὰ θίξῃ αὐτήν, διότι κατόπιν τῆς τόλμης αὐτῆς ἐρχόμεθα νὰ καταβάλωμεν τὰς 500.000 δραχ. ἐκ τῶν 4 ἑκατομμ., τὰ ὁποῖα ἠσφάλισεν ἡ σύμβασις κατ’ ἔτος ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου Ταμείου. Καὶ παρακαλῶ νὰ ἐξετάσωμεν αὐτὴν τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 6 διὰ νὰ ἐννοήσωμεν τὸ πνεῦμα, διότι οὐδεὶς τῶν προλαλησάντων ἔλαβε τὸν κόπον νὰ τὸ ἐξετάσῃ καὶ μάλιστα ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ὁ ἄρτι κατελθὼν τοῦ βήματος καὶ μετὰ τὴν παράκλησίν μου ἀνέγνωσεν αὐτὸ ἐπιτροχάδην. Εἶναι ἀξία μελέτης ἡ διάταξις αὐτή. (ἀναγινώσκει). «Ὅταν ἕνεκα ἀνεπαρκείας τοῦ προϊόντος ἐν ἔτει τινί ἡ καταβολὴ εἰς αὐτουσίαν σταφίδα τοῦ ἐγγείου φόρου καὶ τῆς εἰσφορᾶς δὲν εἶναι δυνατὴ κατὰ τὴν κρίσιν τῆς Ἑταιρείας ἐν μέρει ἢ ἐν ὅλῳ, ἡ Ἑταιρεία δικαιοῦται νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν κατὰ βούλησιν ὑπὸ τῶν ἐξαγωγέων καταβολὴν τῆς τε εἰσφορᾶς καὶ τοῦ εἰς εἶδος φόρου εἰς μετρητὰ πρὸς δρ. 115 καθ’ ἕκαστον χιλιόλιτρον».

§320Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἀνέγνωσα ὅλον.

§321Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀλλὰ κανεὶς δὲν τὸ ἀντελήφθη ὅπως τὸ ἀνεγνώσατε. Ὑποθέτω ὅτι τώρα θὰ ἀντελήφθησαν οἱ κ. Βουλευταὶ ποῦ πρέπει νὰ ἐμμείνωμεν. «...δὲν εἶναι δυνατὴ κατὰ τὴν κρίσιν τῆς Ἑταιρείας».

§322Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ εἶπον μάλιστα δὶς τοῦτο.

§323Δ. ΡΑΛΛΗΣ. «Ἡ Ἑταιρεία δικαιοῦται νὰ ἐπιτρέψῃ». Τώρα θὰ θαυμάσητε πῶς τὸ Ἐφετεῖον Ἀθηνῶν ἐν τῇ σοφίᾳ αὐτοῦ ἀπέναντι μιᾶς τοιαύτης διατάξεως τόσον ῥητῆς καὶ τόσον κατιγορηματικῆς ἐνόμισεν ὅτι ἠδύνατο νὰ δώσῃ ἀλλοίαν ἑρμηνείαν, ὅταν μάλιστα ἡ διάταξις συμπληροῦται ὑπὸ τῆς ἑξῆς ἑπομένης διατάξεως (ἀναγινώσκει). «Ἄν ἡ Ἑταιρεία εἴτε ἕνεκα ἐσφαλμένων περὶ τῆς ἐποπτείας πληροφοριῶν εἴτε δι’ οἱονδήποτε λόγον κλπ». Ποῦ εὗρε τὸ δικαίωμα νὰ παρεμβῇ ἡ Κυβέρνησις ἢ νὰ παραπέμψῃ εἰς διαιτησίαν ἢ ποῦ εὗρε τὸ δικαίωμα τὸ Ἐφετεῖον νὰ ἀνατρέψῃ τὴν ἀπόφασιν τῆς Ἑταιρείας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ ἐννοήσω. Καὶ ἀποτέλεσμα τῆς τοιαύτης ἀποφάσεως εἶναι ἡ σύμβασις αὐτή, τὴν ὁποίαν ἔχομεν νὰ ψηφίσωμεν. Ἀναμφισβητήτως, Κύριοι, καὶ μεθ’ ὅλην τὴν ἀρχὴν τοῦ δεδικασμένου, πρόκειται περὶ ἑνὸς χονδροειδεστάτου σφάλματος, τὸ ὁποῖον διεπράχθη παρὰ τοῦ Ἐφετείου Ἀθηνῶν καὶ καλούμεθα νὰ πληρώσωμεν ἀκριβὰ τὸν λογαριασμὸν τοῦ σφάλματος αὐτοῦ. Ἐὰν τὸ Πολίτευμα κατέστησεν ἀνεξάρτητον τὴν δικαιοσύνην ἀπὸ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, τοῦτο βεβαίως τὸ ἔπραξε πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ ἐμπνεύσῃ καὶ εἰς τὸν ξένον καὶ εἰς τὸν πολίτην τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ δικαιοσύνη εἶναι ἐντελῶς ἀνεξάρτητος, ἐκεῖνοι δ’ ἐκ τῶν δικαστῶν οἱ ὁποῖοι παραβλέπουσι τὴν ἀρχὴν αὐτῆς τῆς διακρίσεως τῶν ἐξουσιῶν, ἢ ὁποία εἶναι ἡ θεμελιώδης ἀρχὴ τοῦ πολιτεύματος, ἀποδεικνύονται ἀνάξιοι τῆς ἐντολῆς τὴν ὁποίαν ἔλαβον παρὰ τῆς Πολιτείας, ἐνδίδοντες εἰς οἱανδήποτε πίεσιν ὅθεν δήποτε προερχομένην. Ἴσως θὰ μοὶ καταλογίσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἔρχομαι νὰ καταγγείλω τὴν δικαιοσύνην τῆς Πατρίδος μου. Προτιμῶ νὰ καταγγελθῇ παρ’ ἐμοῦ ἡ δικαιοσύνη τῆς Πατρίδος, παρὰ νὰ ἐπαναληφθῇ ὅ,τι ἐλέχθη ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ ὑψηλοῦ βήματος τῆς Βουλῆς τῶν Κοινοτήτων τῆς Ἀγγλίας, διότι ἐστιγματίσθη ἄλλοτε ἡ Ἑλληνικὴ δικαιοσύνη ἀπὸ τὸν Σώλσβαρυ, εἰπόντα ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Ἀγγλικῆς Βουλῆς· «θὰ συμβουλεύσω τοὺς συμπολίτας μου νὰ μὴ διαθέτωσι τὰ κεφάλαιά των ἐν Ἑλλάδι, διότι δὲν δύνανται νὰ ἔχωσι πεποίθησιν ἐπὶ τὴν ἀπονομὴν τοῦ δικαίου». Εἶναι προτιμότερον ἡμεῖς αὐτοὶ νὰ ἀναγνωρίζωμεν τὰ σφάλματά μας, παρὰ νὰ ἔρχωνται οἱ ξένοι νὰ καταγγέλλωσιν αὐτὰ καθ’ ἡμῶν καθ’ ὅλην τὴν ὑφήλιον. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ἠθέλησε νὰ γενικεύσῃ τὴν συζήτησιν καὶ ἐζήτησε τὴν γνώμην ὅλων τῶν συναδέλφων περὶ τῶν ἐλαττωμάτων τῆς συμβάσεως, τὸ ἔπραξεν ἀκριβῶς διότι ἠθέλησε νὰ τοὺς εὐχαριστήσῃ. Ἐγὼ ὅμως δὲν ἔχω κανένα λόγον νὰ τῷ χαρισθῶ. Ἐγὼ θέλω νὰ τὸν κάμω νὰ μεταγνώσῃ δι’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον διέπραξε, διότι θεωρῶ ὅτι ἦτο ἄδικον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον διέπραξε, καὶ τὸ ἄδικον ἐκεῖνο πληρώνει σήμερον ἡ Πολιτεία. Κατὰ τὴν ἔκθεσιν τὴν συνοδεύουσαν τὸ νομοσχέδιον (ἀναγινώσκει) «ἡ Κυβέρνησις ἐμμένουσα ἀφ’ ἑνὸς κλπ.». Μὲ αὐτὴν τὴν ἀρχὴν πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀνατρέχῃ εἰς τοὺς ὀργανισμοὺς ὅλων τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν καὶ ἅμα εὑρίσκῃ ζημίας, ἀμέσως νὰ ἀνοίγῃ τὰ κατάστιχα τοῦ Δημοσίου νὰ ἀπαλείφῃ τοὺς φόρους ἢ νὰ ἀποδίδῃ αὐτούς. Αὕτη εἶναι ἡ θεωρία τὴν ὁποίαν ἀναπτύσσουσιν. Ἀλλὰ βεβαίως δὲν εἶχε τοιοῦτον σκοπὸν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εὑρέθη ἀπέναντι τῆς ἐπιτακτικῆς ἀνάγκης, τὴν ὁποίαν ἐδημιούργησε διὰ τῆς ἐνεργείας του, ἡ ὁποία ἐπεβλήθη εἰς τὸ Ἐφετεῖον Ἀθηνῶν. Καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐνδιαφέρονται ὑπὲρ τῆς Προνομιούχου, ἔθηκαν τὸ ζήτημα ῥητῶς καὶ καθαρῶς· ἢ θὰ πληρώσητε τὸ πρόστιμον ἢ ἄλλως προβαίνομεν εἰς τὴν λύσιν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς σᾶς καλεῖ νὰ τὸν συντρέξητε ὅπως πληρώσῃ τὸ πρόστιμον καὶ οὐδεὶς θὰ ἀρνηθῇ αὐτῷ τοῦτο, διότι βεβαίως οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν νομίζει ὅτι ὑπάρχει περίπτωσις νὰ προτιμήσῃ τὴν διάλυσιν τῆς Ἑταιρείας ἀπὸ τὴν ἐπιβολὴν τοῦ προστίμου. Ἀλλ’ ἐπανέρχομαι, Κύριοι, εἰς τὸ ἄρθρον 6 τῆς συμβάσεως. Τὸ δικαίωμα τῆς Ἑταιρείας τοῦ νὰ προσδιορίζῃ αὕτη εἶναι ἀναμφισβητήτητον, καὶ ὁ εἰσηγητὴς τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος ὁμιλεῖ πρὸς ὑμᾶς ἔχει τὴν ἀκράδαντον πεποίθησιν ὅτι ἡ ἔννοια ἡ ὁποία ἀπεδόθη εἰς τὴν διάταξιν ταύτην εἶναι ἐντελῶς ἀντίθετος ὄχι μόνον πρὸς τὴν διάταξιν καὶ πρὸς τὸ γράμμα, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸν σκοπόν. Τί τέλος πάντων ἐπιτάσσει ἡ διάταξις (ἀναγινώσκει): «δικαιοῦται νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν κατὰ βούλησιν ὑπὸ τῶν ἐξαγωγέων καταβολὴν τῆς τε εἰσφορᾶς καὶ τοῦ εἰς εἶδος φόρου εἰς μετρητὰ πρὸς δραχ. 115 κατὰ ἐνετικὸν χιλιόλιτρον». Πρόκειται περὶ καταβολῆς ὑποχρεωτικῆς ὥστε ἀπούσης τῆς ῥητῆς διατάξεως νὰ προστρέξωμεν εἰς τὴν δικαιοσύνην ὅπως ἐκφύγωμεν ἐκ τῆς ὑποχρεώσεως; Πρόκειται περὶ ἐθελουσίας ὥστε ὅστις θέλει καταβάλει τὸν φόρον καὶ τὸ παρακράτημα εἰς εἶδος, καὶ ὅστις θέλει εἰς χρῆμα;

§324Λ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἡ διαφορὰ εἶναι μεγάλη. Πῶς εἶναι δυνατὸν τοῦτο;

§325Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ κ. Μεσσηνέζης ἔχει πολὺν σταφιδόκαρπον καὶ δὲν εὑρίσκει νὰ τὸν πωλήσῃ· πληρώνει εἰς εἶδος. Ὁ κ. Μεσσηνέζης ἔχει ὀλίγον σταφιδόκαρπον καὶ ἑπομένως ἡ τιμὴ εἶναι ὑπερτέρα· πληρώνει εἰς χρῆμα· ἀφήνει δηλ. τὴν ἐπιλογὴν εἰς αὐτὸν τὸν σταφιδοπαραγωγόν. Ἀλλὰ παρὰ τοῖς σταφιδοπαραγωγοῖς εἶναι τὰ παράσιτα, ὁ θόρυβος δὲ ὁ ὁποῖος ἠγέρθη κατὰ τὸ 1912 ἦτο ὁ θόρυβος τῶν παρασίτων, δὲν ἦτο ὁ θόρυβος τῶν παραγωγῶν, καὶ τὰ παράσιτα αὐτὰ εἰσηκούσθησαν παρὰ τῆς Ἑλλ. Κυβερνήσεως. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ μία σύμβασις, σύμβασις ἀφορῶσα ἀκριβῶς εἰς τόσα ἀντίθετα καὶ ποικίλα συμφέροντα. Ἡ σύμβασις αὕτη ἔπρεπε νὰ συναρμολογήσῃ τὰ συμφέροντα τῶν παραγωγῶν πρὸς τὰ συφέροντα τῶν ἐμπόρων, εἶχε νὰ συναρμολογήσῃ τὰ συμφέροντα ὅλων ἐκείνων τῶν διαμέσων, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὰς παρελθούσας ἐποχὰς ἐπλήρωνον μὲ κόκκιναις ῥήγαις τοὺς λογαριασμούς των. Καὶ δύναταί τις νὰ καυχηθῇ ὅτι σπανίως κατωρθώθη ἡ τοιαύτη συναρμολόγησις ὅλων αὐτῶν τῶν ποικίλων συμφερόντων. Ἀλλ’ ἡ συναρμολόγησις προϋποτίθησιν ὅτι ἐκτελοῦνται κατὰ γράμμα καὶ αὐστηρῶς αἱ διατάξεις τῆς συμβάσεως. Ἐὰν εἰς τὴν πρώτην ὀχλοβοὴν εὑρίσκεται πρόθυμος ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποχωρήσῃ, τότε σύμβασις δὲν ὑπάρχει καὶ ἡ συναρμολόγησις αὕτη καθίσταται ἀδύνατος. Ἀναμφισβητήτως ζημιοῦνται συμφέροντα. Μήπως δὲν εἶναι ζημία τῶν συμφερόντων τῆς παραγωγῆς ἡ παρακράτησις; Καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θεωροῦσι μεγάλην ζημίαν τὴν παρακράτησιν, ἡ ὁποία συντελεῖ εἰς τὴν ὕψωσιν τῶν τιμῶν, προτείνουσιν ἓν ἄλλο μέσον, τὸ ὁποῖον εὑρίσκουσιν ὅτι εἶναι μᾶλλον εὐνοϊκὸν διὰ τοὺς σταφιδοπαραγωγούς, τὴν ἐκρίζωσιν. Ὅταν δὲν δύνασθε νὰ θεμελιώσητε τὴν οἰκίαν σας τῆς βάζετε φωτιά! Ὅταν δὲν δύνασθε νὰ πωλήσητε τὸν σταφιδόκαρπόν σας, ἐκριζώνετε τὴν ἄμπελον. Εἶναι ἀληθῶς ἐξωφρενικὴ θεωρία, διότι ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς εἶναι ἐξωφρενικὸν τὸ κεφάλαιον τὸ ὁποῖον ἔχομεν, διότι δὲν παρήγαγεν ἐπὶ ἓν ἢ δύο ἔτη, πρέπει νὰ τὸ κατακερματίσωμεν. Ἐπειδὴ μία οἱαδήποτε Ἑταιρεία ἀνώνυμος, ἡ Τράπεζα τῶν Ἀθηνῶν, δὲν δίδει τοκομερίδιον ἐπὶ δύο ἢ τρία ἔτη, φωτιὰ εἰς τὰς μετοχάς· ἐπειδὴ ἡ σταφιδάμπελος παράγει πολὺ καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ πωλήσωμεν, φωτιὰ ἀμέσως εἰς τὴν ἄμπελον. Αὐτὴ εἶναι ἡ θεωρία. Ἔλεγον ὅτι τὴν σταφιδοπαραγωγὴν τὴν ἔφερεν ἡ σύμβασις τῆς Προνομιούχου εἰς ἀληθῶς ἀπελπιστικὴν θέσιν καὶ διατί; Ἕνεκα τῶν σφαλμάτων τοῦ παρελθόντος αἱ τιμαὶ εἶχον καταπέσει εἰς τὰς 10 δραχμάς· εἰς χρυσὸν εἴχομεν τιμὰς 27 καὶ 28 δρ. Μὲ τὴν τιμὴν αὐτὴν βεβαίως δὲν ἦτο δυνατὸν ὄχι μόνον νὰ ἐλπίσῃ οἱανδήποτε πρόσοδον ὁ σταφιδοκτήμων, ἀλλ’ οὔτε τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας, καὶ τότε ἐπῆλθεν ἡ θεσπεσία ἐκείνη ἰδέα τῆς ἐκριζώσεως. Ἀναγκαίως πρὸ τῆς τοιαύτης οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς σταφιδοπαραγωγῆς τὸ Δημόσιον δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀπαιτήσῃ τὴν καταβολὴν τοῦ φόρου εἰς χρῆμα, καὶ ἐλήφθη τότε τὸ λίαν εὐφυὲς μέτρον τῆς καταβολῆς τοῦ φόρου εἰς εἶδος. Τοιαῦτα οἰκονομικὰ σφάλματα διαπράτοντες, ἐζητοῦμεν ὅπως δι’ αὐτῶν ἀνυψώσωμεν τὴν τιμὴν τῆς σταφίδος. Καὶ ἐσωρεύοντο ἑκατομμύρια σταφίδος ἐπὶ ἑκατομμυρίων εἰς τὰς ἀποθήκας καὶ εἶχον φθάσει μέχρι τοῦ ποσοῦ τῶν 250.000.000, διότι ἡ παρακράτησις ἐχρονολογεῖτο ἀπὸ δεκαετίας. Αἱ ἀποθῆκαι τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης δὲν ἦσαν ἐπαρκεῖς πλέον, αὐτὴ δὲ ἡ καταβολὴ τοῦ φόρου εἰς εἶδος συνεπήγετο νέον βάρος, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα τὸν ὑποβιβασμὸν τῆς τιμῆς, καὶ οὕτω ἠδύναντο νὰ φθάσωσι μέχρι τοῦ μηδενὸς αἱ τιμαὶ τῆς σταφίδος. Εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν εὗρε τὴν σταφιδοπαραγωγὴν ἡ Προνομιοῦχος. Τί ἐγένετο ἔκτοτε; Εἰς διάστημα τριῶν ἐτῶν τὰ 250 ἑκατομμ. κατηναλώθησαν· κατηναλώθησαν ὄχι ὡς συνεβούλευον, ῥιπτόμενα εἰς τὴν θάλασσαν, ἀλλ’ εἰς παραγωγὴν οἰνοπνεύματος. Οὕτω δὲ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐσήποντο εἰς τὰς ἀποθήκας, ἢ ἐκλέπτοντο ἀπὸ τοὺς φύλακας, ὑποκαθιστάμενα δι’ ἄμμου, ἀπέδωκαν δεκάδας καὶ ἑκατοντάδας ἑκατομμυρίων εἰς τὴν παραγωγήν. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ ἐπανέλθω εἰς τὴν ἔννοιαν τοῦ ἄρθρου 6, διότι δὲν ἐξήντλησα αὐτό. Τὸ ἄρθρον 6 εἶναι οὕτως εἰπεῖν δικλεὶς τῆς ἀσφαλείας. Κατάχρησις πραγματικὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ, ἀφοῦ πρόκειται περὶ προαιρετικῆς καταβολῆς, ἀλλὰ δι’ αὐτῆς τῆς διατάξεως ἔχομεν τὴν ἐξασφάλισιν ὅτι αἱ τιμαὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπερβῶσι τὸ ὅριον ἐκεῖνο, πέρα τοῦ ὁποίου ἤθελεν ἐπέλθει ἡ μὴ ἀναγνώρισις τῆς συμβάσεως παρὰ τῆς δυνάμεως ἐκείνης, ἡ ὁποία εἶναι ἡ μᾶλλον ἐνδιαφερομένη, λόγῳ τῆς ἐν τῇ χώρᾳ αὐτῆς καταναλώσεως τοῦ σταφιδοκάρπου, διότι μέχρι σήμερον δὲν ἀνεγνωρίσθη παρὰ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως ἡ σύμβασις αὕτη. Ἐψηφίσθη καὶ ἐτέθη εἰς ἐνέργειαν μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως ὅτι θέλει κρίνῃ ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων, περὶ τοῦ ἂν θὰ τὴν ἀνεχθῇ ἢ ὄχι. Δυνάμει αὐτῆς τῆς διατάξεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπερβῶσιν αἱ τιμαὶ τὸ ὅριον ἐκεῖνο τὸ λογικόν. Ἀλλ’ ἀναμφισβητήτως ἡ διάταξις αὕτη ἐκτὸς τοῦ ὅτι καθιστᾷ ἓν πρόχωμα κατὰ πάσης ὑπερβάσεως τῶν λογικῶν ὁρίων τῆς τιμῆς, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἐξεγείρῃ ὡρισμένα συμφέροντα, καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὑπολογίζουσιν ἐπὶ τὴν καταβολὴν φόρου καὶ παρακρατήματος εἰς εἶδος, ἀναμφισβητήτως ἐξεγείρονται κατὰ τῆς διατάξεως, καὶ ἐντεῦθεν ἐπῆλθεν ὁ θόρυβος κατὰ τὸ 1912. Ἔχομεν πλήρη τὴν ἔννοιαν τοῦ ἄρθρου 6 καὶ οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ἂν πρόκειται νὰ διατηρήσωμεν τὴν σύμβασιν αὐτήν, ἀναμφισβητήτως τὸ δικαίωμα αὐτὸ πρέπει νὰ τὸ ἀφήσωμεν ἄθικτον. Οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἑταιρεία διαθέτουσα κεφάλαια ἡ ὁποία θὰ ἀνεχθῇ ὅπως εἰς τὴν ἰδίαν της κρίσιν ὑποκατασταθῇ οἱαδήποτε διαιτησία, διότι διὰ νὰ ἀποφανθῇ τις ἐπὶ τοῦ προκειμένου, περὶ οὗ προβλέπει τὸ ἄρθρον 6, χρειάζεται νὰ γνωρίζῃ ὅλην τὴν κατάστασιν ὄχι μόνον τῆς σταφιδοπαραγωγῆς, ἀλλὰ τὴν ὅλην κατάστασιν τῆς Προνομιούχου. Ἡ ἄλλη διάταξις, ἡ ὁποία ἐξήγειρε πάλιν τὰ παράσιτα, εἶναι ἡ ἀφορῶσα εἰς τὰ 15.000.000. Καὶ εἶπον ὅ,τι οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον ἐνδιαφέρομαι δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐν πλειστηριασμῷ εἰκονικῷ εἴτε πραγματικῷ, εἶχον προσακτήσει κατὰ τὸ παρελθὸν τὰ 15 ἑκατομμ... Θὰ ἐπεθύμουν μόνον ὅπως ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εἶχε τὴν πρόνοιαν νὰ ψηφισθῇ εἷς νόμος περὶ ἀθεμίτου ἀνταγωνισμοῦ προβλέψῃ καὶ περὶ τούτου.

§326Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Εἶναι προγενεστέρα τοῦ νόμου ἡ σύμβασις ἡ γενομένη.

§327Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε· πρόκειται περὶ τοῦ ἀθεμίτου ἀνταγωνισμοῦ· δὲν πρόκειται περὶ μεταβολῆς τῆς συμβάσεως. Πρόκειται περὶ ἐποπτείας ἐπὶ τοῦ τρόπου μὲ τὸν ὁποῖον διεξάγεται ὁ ἀνταγωνισμὸς κατὰ τὴν διάθεσιν ἐν δημοπρασίᾳ τῶν 15 ἑκατομμυρίων καὶ μοὶ φαίνεται ὅτι ἡ Κυβέρνησις διὰ μιᾶς διατάξεως ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τὸ ὁποῖον ἐκυρώθη ἤδη καὶ ἰσχύει ὡς νόμος τοῦ Κράτους, ἠδύνατο κάλλιστα νὰ περιλάβῃ καὶ αὐτὴν τὴν διάταξιν, ἐὰν θεωρήσῃ ὅτι ὑπάρχει περίπτωσις ἀθεμίτου ἀνταγωνισμοῦ ἐν τῷ συνεταιρισμῷ αὐτῷ.

§328Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Εἶναι ἀπὸ τὰ δυσχερέστερα θέματα ἡ νομοθετικὴ αὐτὴ ῥύθμισις.

§329Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν λέγω ὅτι εἶναι ἐκ τῶν εὐκολωτέρων θεμάτων. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγω, εἶναι ὅτι πρόκειται περὶ θεμάτων λίαν λεπτῶν καὶ ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην νὰ μελετήσωμεν καὶ νὰ διακανονίσωμεν ταῦτα, ἐὰν δὲ εἴχομεν μίαν τοιαύτην διάταξιν – καὶ δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τοιαύτην διάταξιν, καὶ δυνάμεθα ταχέως νὰ τὴν ψηφίσωμεν – δὲν θὰ εἴχομεν ἀνάγκην νὰ προέλθωμεν εἰς τοιαύτην ἀμετροέπειαν, ὥστε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν ἀπαγορεύει ὁ νόμος νὰ τὸ χαρακτηρίσωμεν ὡς κακόηθες καὶ ἀθέμιτον, διότι ἐὰν δὲν τὸ ἀπαγορεύῃ ὁ νόμος εἶναι θεμιτὸν – καὶ δὲν τὸ ἀπαγορεύει ὁ νόμος. Βεβαίως εἶναι μία κατάχρησις ἡ ὁποία γίνεται, ἀλλ’ ἐν ὅσῳ δὲν ἔχομεν μίαν διάταξιν ἡ ὁποία νὰ χαρακτηρίζῃ τὴν κατάχρησιν αὐτὴν ὡς ἀδίκημα, ἀναμφισβητήτως δὲν δυνάμεθα νὰ τὴν ἀπαγορεύσωμεν. Ἤκουσα πολλὰς καὶ δικαίας κατακρίσεις κατὰ τῆς διαχειρίσεως τῆς Προνομιούχου Ἑταιρείας. Ἐγὼ δύναμαι νὰ τὴν χαρακτηρίσω διὰ μιᾶς καὶ μόνης φράσεως, ὅτι πρόκειται περὶ διαχειρίσεως ἐξωφρενικῆς ἡ ὁποία συνεδέθη μὲ ἄλλην δυστυχῶς ἐξωφρενικὴν διαχείρισιν πρὸς ζημίαν τῆς πίστεως τῆς Ἑλληνικῆς. Ἀλλά, σᾶς παρακαλῶ, πρὸ τριετίας σκεπτόμεθα περὶ ἑνὸς διαβολονομοσχεδίου «περὶ ἐπιβλέψεως καὶ ἐπιτηρήσεως καὶ ἐλέγχου τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν καὶ Τραπεζῶν», καὶ ὅταν ἤκουσα τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας εἰσηγούμενον τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ τὸν ἐχειροκρότησα. Ἀλλ’ εἶναι γνωστόν, ὅτι τοιοῦτοι νόμοι ἰσχύουσιν εἰς πολλὰ Κράτη. Δὲν εἴχομεν παρὰ νὰ ἀντιγράψωμεν ἕνα οἱονδήποτε ὥστε νὰ μὴ ἔχωμεν αὐτὸ τὸ κενόν. Ἀπέναντι μιᾶς καταστάσεως ἡ ὁποία ἀναμφισβητήτως εἶναι νοσηρά, δὲν εἴχομεν παρὰ νὰ λάβωμεν οἱονδήποτε νομοθέτημα καὶ νὰ τὸ ἐφαρμόσωμεν. Ὅτι δὲ εἶναι νοσηρὰ ἡ κατάστασις οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ, καὶ ὅτι πρέπει ὀπωσδήποτε νὰ προβλέψωμεν περὶ θεραπείας αὐτῆς τῆς καταστάσεως οὐδεὶς ἐπίσης δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ, διότι ἐκ τῆς ἐξυγιάνσεως τῆς καταστάσεως, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς οἰκονομικῆς, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἀνόρθωσις ἡ οἰκονομική. Ἐὰν δὲ παύσῃ ἡ πεποίθησις ἐπὶ τὸν συνεταιρισμόν, ἀναμφισβητήτως τὸ κεφάλαιον θέλει φυγαδευθῆ, καὶ ἀναμφισβητήτως δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν πλέον νὰ ἐλπίσωμεν εἰς οἱανδήποτε πρόοδον, διότι μόνον διὰ συνεταιρισμοῦ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῶσιν ὅλα ἐκεῖνα τὰ μεγαλουργήματα εἴτε ἐν ταῖς ἐπιχειρήσεσιν εἴτε ἐν τοῖς δημοσίοις ἔργοις εἴτε ἐν οἱῳδήποτε κλάδῳ. Ἐὰν τοσαῦται παρετηρήθησαν, καὶ δικαίως, πλημμέλειαι κατὰ τὴν διαχείρισιν τῆς Προνομιούχου Ἑταιρείας, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν ἔλλειψιν τῆς ἐπιβλέψεως. Ἤδη ἠδύνατο ἡ ἐπίβλεψις νὰ γίνῃ διὰ τοῦ Βασιλικοῦ Ἐπιτρόπου, περὶ τοῦ ὁποίου προβλέπει ἡ σύμβασις, ἀλλὰ ἀναμφισβητήτως εἶναι μία ἀνάγκη κοινωνική, ὅπως τέλος πάντων καταστρωθῇ τὸ νομοθέτημα ἐκεῖνο διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ὑπάρχῃ ἡ ἐπίβλεψις ἐφ’ ὅλων τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν, καὶ ἂν εἶναί τι τὸ ἐπεῖγον, βεβαίως εἶναι ἡ ἐπιψήφισις τοιούτου τινὸς νομοσχεδίου οἱουδήποτε. Ἤθελον τολμήσει νὰ δώσω μίαν συμβουλὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἐὰν φρονῇ ὅτι ὑπάρχει περίπτωσις ἀναθεωρήσεως τῆς συμβάσεως, νὰ προβῇ εἰς τὴν μελέτην τῆς ὑφισταμένης τοιαύτης, ὅταν δὲ καταρτίσῃ ἓν πλῆρες σχέδιον τῆς μεταρρυθμίσεως αὐτῆς, τότε νὰ συγκαλέσῃ τὴν κοινοβουλευτικὴν αὐτὴν ἐπιτροπήν. Αὐτὴ ἡ σύμβασις δὲν ἐψηφίσθη ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχεν εἰς τρεῖς ἀναγνώσεις ἐνταῦθα· αὐτὴ ἡ σύμβασις εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα μακρᾶς μελέτης, εἶναι τὸ συμπέρασμα πολλῶν συσκέψεων, αἱ ὁποῖαι καὶ προϋπῆρξαν τῆς ἰδέας ἀκόμη τοῦ καταρτισμοῦ τῆς συμβάσεως αὐτῆς καὶ τῆς Προνομιούχου, ἐμελετήθη δὲ παρ’ ὅλων ἐκείνων τῶν Βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι ἦσαν εἰς θέσιν νὰ προσφέρωσι τὰ φῶτα αὐτῶν πρὸς τὸν καταρτισμὸν μιᾶς τοιαύτης συμβάσεως, ἡ ὁποία προβλέπει εἰς τόσον ποικίλα καὶ μεγάλα συμφέροντα. Ὀργανισμοὺς τοιούτους δὲν πρέπει νὰ θίγωμεν μὲ ἐλαφρὰν συνείδησιν· πρέπει διὰ παντὸς τρόπου νὰ συντελῶμεν εἰς τὸ νὰ τοὺς ἐνισχύωμεν. Ἤκουσα τοὺς ἀξιοτίμους Συναδέλφους κατακρίνοντας τὴν δρᾶσιν τῆς Ἑταιρείας τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων. Δὲν ἠξεύρω ἂν τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον τῆς Προνομιούχου Ἑταιρείας, κατηρτισμένον ὡς ἦτο κατηρτισμένον, θὰ ἠδύνατο νὰ πραγματοποιήσῃ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐπραγματοποίησεν ἡ ἀπότοκος τῆς Προνομιούχου Ἑταιρείας, ἡ Ἑταιρεία τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων. Ἐὰν τὰ ἀποτελέσματα ὑπῆρξαν τόσον ἀγαθὰ διὰ τοὺς μετόχους τῆς Ἑταιρείας αὐτῆς, ὑπῆρξαν ὅμως καὶ ἀγαθώτατα διὰ τὴν ἐν γένει τοῦ τόπου παραγωγήν. Καὶ ἡ οἰνοπαραγωγὴ καὶ ἡ σταφιδοπαραγωγὴ εἶχον νὰ συναγωνισθῶσι πρὸς τὴν διεθνῆ παραγωγήν, καὶ τὸ ἄτομον ἔπραττεν ὅ,τι ἠδύνατο ἐν τῷ ἀπεράντῳ καὶ τῷ ἀμειλίκτῳ αὐτῷ ἀνταγωνισμῷ. Ἀλλὰ τί ἠδύνατο νὰ ἰσχύσῃ τὸ ἄτομον κατὰ τοῦ ἀνταγωνισμοῦ αὐτοῦ τοῦ διεθνοῦς; Εἶχε νὰ συναγωνισθῇ ἡ οἰνοπαραγωγή μας πρὸς τὴν παραγωγὴν τῆς Ἰταλίας, πρὸς τὴν παραγωγήν τῆς Γαλλίας, πρὸς τὴν παραγωγὴν τῆς Ἱσπανίας, καὶ ἐκεῖναι αἱ ὀλίγαι ἀπόπειραι τοῦ καταρτισμοῦ οἰνοποιίας, βεβαίως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀντεπεξέλθωσι κατὰ τοιούτου συναγωνισμοῦ. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι κατήρτισαν τὴν ἑταιρείαν τῆς οἰνοποιΐας δύνανται νὰ καυχηθῶσιν ὅτι κατέκτησαν ἓν ἔδαφος ἀσφαλὲς ἐν τῷ διεθνεῖ ἀνταγωνισμῷ καὶ συνετέλεσαν ἐπίσης εἰς τὸ νὰ κατακτήσῃ ἔδαφος ἀσφαλὲς καὶ ἡ Ἑλλὰς διὰ τὴν παραγωγὴν τῆς ἀμπέλου. Εἰς τὰς ἐργασίας αὐτῆς ὑπελάμβανον ὅτι ὑπῆρχεν ἀνταγωνισμὸς μεταξὺ τῆς σταφιδοαμπέλου καὶ τῆς ἀμπέλου, καὶ ἐδῶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς διεπληκτίζοντο οἱ σταφιδοκτήμονες πρὸς τοὺς ἀμπελοκτήμονας καὶ δὲν ἔβλεπον τὸν κίνδυνον τοῦ διεθνοῦς ἀνταγωνισμοῦ, δὲν ἔβλεπον ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξέλθῃ ἐντεῦθεν οὔτε μία φιάλη οἴνου. Διὰ τοῦ ὀργανισμοῦ λοιπὸν αὐτοῦ οἱ ἑλληνικοὶ οἶνοι κατέκτησαν ἀληθῶς ἔδαφος διεθνές. Ὑπῆρχε πρὸ τῆς παρακρατήσεως καὶ πρὸ τοῦ ὀργανισμοῦ αὐτοῦ, κονιακοποίησις; Ἐγνώριζέ τις τί ἦσαν τὰ μυστέλια; Ἐγνώριζον τί ἦτο τὸ οἰνόπνευμα τὸ φωτιστικόν; Ἄλλος συνάδελφος, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἠλείας, σᾶς ἔδωκεν ὡρισμένον ἀριθμὸν ἐπὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς οἰνοποιητικῆς.

§330Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν ἀρνεῖταί τις, ὅτι ὅταν διωκήθη καλῶς ἐκέρδισε.

§331Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ποῖος ἐζημιώθη;

§332Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἡ Προνομιοῦχος.

§333Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔλεγον ὅτι ἔπρεπε νὰ ρίψωσιν εἰς τὴν θάλασσαν τὴν παραγωγήν. Οὐδεὶς ἐζημιώθη· ἐζημιώθησαν ἴσως τὰ παράσιτα.

§334Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὠφελήθησαν.

§335Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀναμφισβητήτως. Ἐδῶ, Κύριοι, ἔχομεν ἕνα ἀνταγωνισμὸν μεταξὺ ἑνὸς ὀργανισμοῦ, συντεταγμένου καὶ ἰσχυροῦ καὶ ἀτόμων. Ἀναμφισβητήτως τὰ ἄτομα θὰ ὑποκύψωσιν εἰς τὸν ἀνταγωνισμὸν αὐτὸν καὶ ὁ ὀργανισμὸς αὐτὸς δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ κατισχύσῃ, θὰ ἔχῃ δὲ ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ζημίαν μέν τινων ἀτόμων, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐνίσχυσιν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς. Αὐτὸ εἶναι τὸ φυσικὸν ἀποτέλεσμα τοῦ ἀνταγωνισμοῦ. Τί θέλετε; Πῶς εἶναι δυνατὸν ὁ ἀσθενής, τὸ νήπιον, τὸ ἄτομον νὰ ἀντεπεξέλθῃ κατὰ τοῦ γίγαντος, κατὰ τοῦ συνεταιρισμοῦ; Διότι ὁ συνεταιρισμὸς εἶναι ὁ γίγας ἀπέναντι τοῦ ἀτόμου. Διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὰ ἀποτελέσματα εἰς τὰ ὁποῖα ἔφθασε, προηγήθησαν καὶ μελέται καὶ ἐργασία πραγματικὴ καὶ σύνεσις ἄκρα, καὶ δραστηριότης ἔκτακτος. Ἀφήσατε τὸ ἄτομον ἀπέναντι τοῦ ἀνταγωνισμοῦ τοῦ διεθνοῦς, ἀπέναντι τῶν οἰνοποιῶν καὶ τῶν οἰνοπνευματοποιῶν τῶν Γάλλων, τῶν Ἰταλῶν, τῶν Ἰσπανῶν μόνον. Θὰ σᾶς παραχωρήσῃ ῥητσίναν, τὴν ὁποίαν δὲν πίνομεν οὔτε ἐδῶ, ἀλλὰ βεβαίως οὔτε μίαν φιάλην οἰνοπνεύματος ἢ οἴνου θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαγάγωμεν. Καὶ πρέπει νὰ ἔχῃ τις ὑπ’ ὄψει του τὰς δυσχερείας ἐκείνας καὶ τὰ ἐμπόδια μὲ τὰ ὁποῖα εἶχε νὰ παλαίσῃ ἐκεῖνος ὁ ὀργανισμός, διότι μὴ λησμονῆτε, ὅτι ἀμέσως—καὶ ἴσως εἶναι ἡ τύχη τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ ἡ τύχη τῶν προϊόντων τῆς Ἑλλάδος—ἀμέσως ἅμα ἤρξατο νὰ εὑρίσκῃ ἀγορὰς ἡ παραγωγὴ ἡμῶν, ἡ ἐκ τῆς σταφιδαμπέλου, ἀμέσως προσεπάθησαν, διὰ παντὸς τρόπου καὶ παντοῦ νὰ παρεμποδίσωσι τὴν ἀνάπτυξιν αὐτῆς. Καὶ εἴχομεν ἀπαγόρευσιν διεθνῆ, πόσαι δὲ μελέται καὶ προσπάθειαι καὶ σύνεσις δὲν ἀπῃτήθησαν, ὅπως αὐτὰ τὰ ἐμπόδια τὰ διεθνῆ, τὰ ὁποῖα παρενετέθησαν καταπέσωσιν. Ἐν περιπτώσει κατὰ τὴν ὁποίαν ἠθέλετε ἀφήσει ἐκτεθειμένην τὴν οἰνοπνευματοποιίαν καὶ τὴν παραγωγὴν ἡμῶν διὰ τῆς καταργήσεως ἑνὸς τοιούτου ὀργανισμοῦ, νομίζοντες ὅτι καταργεῖτε μίαν παράβασιν ἢ μίαν ἀθέμιτον ἐνέργειαν, ἠθέλετε ἀφήσει ἐκτεθειμένην τὴν παραγωγὴν ὁλόκληρον τοῦ τόπου εἰς τὸν ἀνταγωνισμὸν τὸν διεθνῆ καὶ ἠθέλετε ἐξαφανίσει ἀντὶ νὰ προαγάγητε τὸν δημόσιον πλοῦτον.

§336ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτὴς ἀπηύθυνε τὴν συμβουλὴν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως προτοῦ προβῇ εἰς περαιτέρω ῥύθμισιν τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ τὴν Βουλήν, φροντίσῃ νὰ μελετήσῃ καὶ νοήσῃ καλύτερον τὴν σύμβασιν ἡ ὁποία συνήφθη μεταξὺ τῆς Προνομιούχου Ἑταιρείας καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὸ γῆρας παρέχει τὸ δικαίωμα ἀφθόνων συμβουλῶν, ἀλλὰ πότε· ὅταν τὸ γῆρας κατορθώσῃ νὰ λησμονήσῃ ἢ νὰ μετριάσῃ πάθη πολιτικά, τὰ ὁποῖα ἐκίνησαν τὴν νεότητα ὡς Βουλευτοῦ. Διότι δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ πάθος πολιτικὸν ἀσυγκράτητον ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος κατέλαβε τοιαῦτα ἀξιώματα, ὡς ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτής, ὅπως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καταγγείλῃ τὴν Κυβέρνησιν τῆς Χώρας, ὡς ταύτην μὲν παραβιάσασαν συμβατικὰς ὑποχρεώσεις, ἐκείνην δὲ ὡς ὑποστᾶσαν τὴν πίεσιν ὅπως ἐκδώσῃ ἀπόφασιν διὰ τῆς ὁποίας διαστρεβλοῦται διάταξις μιᾶς τοιαύτης συμβάσεως. Δὲν εἶναι μόνον τὸ πάθος τὸ πολιτικόν, τὸ ὁποῖον ἐξηγεῖ τὸ πρῶτον μέρος τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀρκαδίας, ἀλλ’ εἶναι ἀκόμη ψυχοπαθολογικὸν φαινόμενον ὁσάκις πρόκειται διὰ κανὲν ἔργον, διὰ κανένα νόμον ἢ διὰ πρᾶξιν κυβερνητικήν, εἰς τὴν ὁποίαν συνέπραξεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας ἐν τῷ παρελθόντι. Ὅλα ταῦτα εἶναι δι’ αὐτὸν «μή μου ἅπτου». Ἐνόμισεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας, δὲν γνωρίζω πόθεν ἀρυσθεὶς τὰς πληροφορίας, ὅτι ἐγὼ εἶπον τὴν σύμβασιν κακοήθη, ἀλλὰ καὶ ἀφοῦ ἐβεβαιώθη ὅτι δὲν εἶχον λεχθῆ τοιαῦτα πράγματα, ἐνόμισεν ὅτι ἐπιτρέπεται νὰ ἐπιτεθῇ τόσον σφοδρῶς καὶ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ κατὰ τῆς δικαιοσύνης τῆς πατρίδος του. Διατί νομίζετε; Διότι ἐκτὸς τοῦ πολιτικοῦ πάθους ἔπρεπε νὰ ἀμυνθῇ καὶ τῆς συμβάσεως αὐτῆς. Καίτοι δὲ ὑπέδειξεν εἰς τοὺς ἀγορεύσαντας πῶς πρέπει νὰ μελετήσωσι καὶ νὰ ἑρμηνεύσωσι τὴν σύμβασιν, δὲν κατώρθωσεν οὐχ ἧττον μετὰ πάροδον 10ετίας ἀπὸ τῆς συνάψεως τῆς συμβάσεως νὰ ἔχῃ μελετήσει τὸ 10ον ἄρθρον αὐτῆς. Δύναμαι ὅμως νὰ βεβαιώσω τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἀρκαδίας ὅτι, ἐὰν περὶ ἑλληνικῆς δικαιοσύνης ἐλέχθησαν πικροὶ λόγοι ἀπὸ τοῦ ἐπισήμου τούτου βήματος, δὲν ἐλέχθησαν διὰ τὴν δικαιοσύνην τὴν σημερινήν. Διὰ νὰ ἔλθω εἰς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 6 δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ σᾶς πείσω. Ὅσοι ἐμελέτησαν αὐτὴν ἐκ τῶν ἀκροατῶν δύνανται νὰ σᾶς πείσωσιν ὅτι ὁ κ. ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτὴς δὲν ἀνέγνωσε καὶ δὲν ἐννόησε τὸ ἄρθρον 6. Ἠκούσατε, μετὰ πόσης ἁπλότητος σᾶς εἶπεν ὅτι τὸ ἄρθρον 6 δημιουργεῖ μόνον δικαιώματα ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας ὄχι καὶ ὑποχρεώσεις. Καὶ ἐπὶ τέλους, λέγει, τόσον στενοκέφαλοι εἶσθε, ὥστε νὰ μὴ ἐννοεῖτε ὅτι, ἀφοῦ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 6 καθιεροῖ ἓν δικαίωμα ἁπλῶς εἰς τοὺς παραγωγοὺς νὰ καταβάλωσι τοῖς μετρητοῖς, ἀλλὰ δὲν τοὺς ὑποχρεώνει, ὅτι αὐτὸ δὲν τοὺς ζημιώνει καθόλου; Τοιαύτη εἶναι ἡ ἔννοια τῆς συμβάσεως ταύτης ὅτι τὸ ἄρθρον 6 ὁρίζει ῥητῶς (ἀναγινώσκει)· «ὅταν ἕνεκεν ἀνεπαρκείας τοῦ προϊόντος ἐν ἔτει τινί, ἡ καταβολὴ εἰς αὐτουσίαν σταφίδα τοῦ εἰς εἶδος ἐγγείου φόρου καὶ τῆς εἰσφορᾶς δὲν εἶναι δυνατή, κατὰ τὴν κρίσιν τῆς Ἑταιρείας ἐν μέρει ἢ ἐν ὅλῳ ἡ Ἑταιρεία δικαιοῦται νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν κατὰ βούλησιν ὑπὸ τῶν ἐξαγωγέων καταβολὴν τῆς τε εἰσφορᾶς καὶ τοῦ εἰς εἶδος φόρου εἰς μετρητὰ πρὸς δραχμὰς 115 κατὰ ἑνετικὸν χιλιόλιτρον» κλπ. Καὶ κατωτέρω «ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δύναται μετὰ προηγουμένην γνωμοδότησιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν Ἑταιρείαν τὴν ἐφαρμογὴν αὐτῶν ἐν μέρει ἢ ἐν ὅλῳ» κλπ. Παρεῖδεν, ὅτι ἡ κρίσις τῆς Ἑταιρείας δὲν ἐπιτρέπεται νὰ εἶναι ἐντελῶς αὐθαίρετος, ἀλλὰ νὰ προσδιορίζηται ἀπὸ προϋπόθεσιν ἡ ὁποία ἀναγράφεται ῥητῶς ἐν τῷ νόμῳ. Δὲν δύναται νὰ εἴπῃ ἡ Ἑταιρεία, ὁσάκις τῇ ἀρέσει, ὅτι ἐπιτρέπω τὴν εἰς εἶδος καταβολὴν τοῦ φόρου πρὸς 115 δραχ., ἀλλὰ δύναται νὰ εἴπῃ τοῦτο μόνον εἰς περίστασιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἕνεκεν ἀνεπαρκείας τῆς παραγωγῆς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἡ κράτησις αὕτη εἰς εἶδος. Τότε μόνον δικαιοῦται ἡ Ἑταιρεία νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν καταβολὴν, κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ ἐξαγωγέως, εἰς εἶδος ἢ εἰς χρήματα. Αὐτὸ τὸ παραγνωρίζει τελείως μὲ τὴν προϋπόθεσιν κατὰ τὴν ὁποίαν καταρτίζεται ἡ κρίσις καὶ σταματᾷ εἰς τὴν ἔκτασιν. Καὶ ἂν δὲν ἦτο νομικὸς θὰ συνεχωρεῖτο· ἀλλ’ ἀφοῦ εἶναι νομικὸς καὶ μάλιστα νομικὸς διακεκριμένος εἰς τὸν καιρόν του, ὤφειλε νὰ γνωρίζῃ ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγει· ἔχεις τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃς μίαν κρίσιν, ἔχει τὸν περιορισμόν, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ κατὰ τὴν κρίσιν ἀνδρὸς ἀγαθοῦ. Ἀλλὰ σᾶς εἶπεν ὅτι, ἀφοῦ τὸ ἄρθρον 6 ἐπιτρέπει εἰς τὸν ἐξαγωγέα κατὰ τὴν ἰδίαν αὑτοῦ κρίσιν νὰ καταβάλῃ τὸν φόρον αὐτὸν καὶ ὅλην τὴν κράτησιν εἰς εἶδος ἢ εἰς χρήματα, κατὰ τί ζημιοῦται ὁ ἐξαγωγεύς καὶ κατὰ τί ὠφελεῖται ἡ Ἑταιρεία; Ὁ καθ’ ἕκαστον ἔτος ἐξαγωγεύς διὰ τὴν ἐξαγωγὴν δὲν ζημιοῦται τίποτε, ἀφοῦ δύναται νὰ κάμῃ τὸ ἓν ἢ τὸ ἄλλο, ἀλλὰ ζημιοῦται δυστυχῶς ἡ παραγωγὴ ἐν ὅλῳ καὶ ὠφελεῖται τερατωδῶς ἡ Ἑταιρεία. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας, ὁ ἀξιῶν νὰ διδάξῃ τὴν σύμβασίν του ὄχι μόνον εἰς ἐμὲ τὸν νήπιον διὰ ταύτην, ἀλλὰ καὶ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Μεσσηνίας Βουλευτὴν καὶ ὅλους ὅσοι ὡμίλησαν ἐπὶ τῆς συμβάσεως, δὲν ἐνόησεν ἀκόμη ὅτι αὐτὸ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἀξιοῖ ἡ Ἑταιρεία ν’ ἀσκῇ αὐτοβούλως, ἐντελῶς, ἄνευ τινος περιορισμοῦ, ἄνευ τινὸς ἐλέγχου, ἐξ αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος αὕτη θέλει νὰ θέσῃ εἰς τὰ βαλάντιά της δύο ἑκατομμύρια — ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, τὸ ποσὸν δὲν ἀπέχει πάντως πολὺ ἀπὸ αὐτὸ — διότι ἀξιοῖ ὅπως ἡ εἰς εἶδος πληρωμὴ ἀρχίσῃ ἀπὸ τῶν 160.000.000 χιλιολίτρων καὶ ὄχι ἀπὸ τῶν 210.000.000, ὅπως ἀξιοῖ ἡ Κυβέρνησις. Δὲν κατώρθωσεν ἀκόμη ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτής, νὰ ἐννοήσῃ ὅτι ἡ διαφορὰ αὕτη τῶν 50.000.000 περίπου — δὲν γνωρίζω ἐὰν εἶναι οἱ ἀριθμοὶ ἀκριβεῖς, ἀλλὰ δεχθῆτέ τους ὡς τοιούτους διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς ἓν συμπέρασμα — ὅτι ἡ διαφορὰ αὕτη τῶν 50 ἑκατομμυρίων χιλιολίτρων ἡ προκύπτουσα μεταξὺ τῆς περιστάσεως καθ’ ἣν ἤθελε παρακρατηθῆ αὐτουσία καὶ τῆς περιστάσεως κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐξήγετο ἀλλὰ θὰ ἐπληρώνετο τὸ παρακράτημα εἰς χρήματα, ὅτι, λέγω, εἶναι ἡ διαφορὰ ἐκείνη τὴν ὁποίαν φέρει ὁ ἀριθμὸς 30 πρὸς τὸν ὁποῖον ἡ Ἑταιρεία θὰ πωλήσῃ τὸ παρακράτημα, ὅταν μείνῃ εἰς τὸν τόπον πρὸς τὴν Ἑταιρείαν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων, καὶ ὁ ἀριθμὸς 115 ἀντὶ τοῦ ὁποίου πωλεῖ ἤδη ἡ Ἑταιρεία αὐτὸ τὸ παρακράτημα ὅταν τὸ ἐξαγάγῃ καὶ τῇ δώσουν εἰς παρακράτημα τὰς 115 δρχ. Τὰ 50 ἑκατομ. χιλιολίτρων ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας δὲν κατώρθωσεν, ἐπαναλαμβάνω, νὰ ἐννοήσῃ ὅτι, ἐὰν μὲν μείνωσιν ὡς αὐτούσιον παρακράτημα ἀξίζουσι διὰ τὴν Ἑταιρείαν περίπου 30 φράγκα κατὰ χιλιόλιτρον καὶ ὅτι ὑποχρεοῦται νὰ τὸ πωλήσῃ, ὅσον θὰ τὸ πωλήσῃ, εἰς τὴν Ἑταιρείαν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων, ἐὰν δέ....

§337Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. 17½ θὰ μείνωσι διὰ τὴν ἐξαγωγὴν τῶν 50, διότι θὰ πληρώσῃ 32½%...

§338Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀφήσατέ τον...

§339ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἔστω· δὲν στηρίζομαι σᾶς εἶπον εἰς τοὺς ἀριθμούς. Δὲν εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος δι’ αὐτούς. Λέγω τοῦτο, ὅτι ἡ διαφορὰ δι’ αὐτὸ τὸ ὁποῖον θὰ παρεκρατεῖτο αὐτουσίως ἢ θὰ ἐξήγετο πληρωνομένης τῆς ἀξίας αὐτοῦ εἰς 115, εἶναι ὅτι εἰς μὲν τὴν πρώτην περίπτωσιν ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ κρατηθῇ αὐτούσιον, ἡ Ἑταιρεία θὰ εἰσπράξῃ τὰ 30 φράγκα τὰ συνήθη, τὰ ὁποῖα λαμβάνει ἀπὸ τὸν προληπτικὸν νόμον· ἐὰν εἰσαχθῇ αὐτουσίως καὶ δοθῇ τὸ παρακράτημα ὡς ἀξία θὰ εἰσπράξῃ 115 δραχμάς. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτὴς λοιπὸν ἀξιοῖ ἵνα, ἐπειδὴ κατὰ τὴν συνομολόγησιν τῆς συμβάσεως ἡ σύμβασις ὡς ἀνθρώπινον ἔργον ἔχει κάποιας ἀτελείας εἰς τὸ ἄρθρον 6, ἡ ἀτέλεια ν’ ἀναγνωρισθῇ ἀπὸ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν ὡς δίδουσαν εἰς τὴν ἑταιρείαν τὸ δικαίωμα νὰ κανονίζῃ κατ’ οἰκείαν αὐτῆς κρίσιν ἐναντίον ἐντελῶς τῶν ὅρων τῆς παραγωγῆς, ἐναντίον ἐντελῶς τοῦ ποσοῦ τῆς παρακρατήσεως, νὰ κανονίζῃ ἡ Ἑταιρεία, λέγω, τὴν εἰς χρήματα πληρωμὴν τοῦ φόρου καὶ τῆς ἄλλης κρατήσεως διὰ νὰ δύναται κατὰ τὴν αὐθαίρετον αὐτῆς κρίσιν νὰ προσθέτῃ εἰς τὸ ἐνεργητικὸν τοῦ ἰσολογισμοῦ της 2.000.000 περίπου δραχ. ὅπως θὰ προσθέτῃ ἢ ν’ ἀφαιρῇ αὐτά. Καὶ ἐνόμισεν ὅτι, τοιαῦτα ἀξιοῦσα ἡ Ἑταιρεία, ἀξιοῖ πράγματα τὰ ὁποῖα εἶναι τόσον βέβαια, τόσον ἀσφαλῆ, τόσον ἀνεπίδεκτα συζητήσεως καὶ ἀμφιβολίας, ὥστε νὰ δύναται ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς νὰ καταγγέλλῃ τὸν σήμερον Πρωθυπουργὸν ὡς ἀθετοῦντα ἐν γνώσει συμβατικὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους, καὶ τὸ χειρότερον νὰ καταγγέλλῃ τὴν Δικαιοσύνην τῆς Πατρίδος ὡς ὑπείκουσαν εἰς τὰς διαταγὰς τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ ἀδικήσῃ τὰ ξένα κεφάλαια. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας περιπίπτει καὶ εἰς ἄλλην παρανόησιν τῆς συμβάσεως. Σᾶς λέγει ὅτι, μὲ αὐτὸ ποῦ κάμνετε θὰ προκαλέσητε τὴν ἐπέμβασιν τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἀκόμη δὲν ἀνεγνώρισε τὸν θεσμὸν αὐτόν, διότι μὲ αὐτὸ ποῦ ἐκάμετε κινδυνεύετε νὰ ὑψώσητε τὰς τιμὰς τῆς σταφίδος. Τὴν ὥραν αὐτὴν βλέπετε ἀρχίζει ἡ συναίσθησις τοῦ ὅτι, ἐὰν ἡ παρακράτησις γίνῃ εἰς εἶδος, αὐτὸ ὠφελεῖ τὸν παραγωγόν, διότι θὰ αὐξήσῃ ἡ τιμὴ τῆς σταφίδος. Ἔρχεται λοιπὸν ἡ συναίσθησις αὐτή, ἀλλὰ λησμονεῖται ἄλλη διάταξις τῆς συμβάσεως ἡ ὁποία ἀσφαλίζει ἀπὸ μίαν ὑπερβολικὴν ἐπὶ τέλους ἀνάπτυξιν τῶν τιμῶν. Εἶναι διάταξίς τις τοῦ ἄρθρου 17, νομίζω, ἡ ὁποία δίδει εἰς τὴν Ἑταιρείαν τὸ δικαίωμα, ἐὰν αἱ τιμαὶ ὑπερβῶσι τὰς 160 δραχμάς, νὰ δύναται νὰ πωλῇ αὕτη καὶ ἑπομένως νὰ συντελῇ ὅπως ὑποβιβασθῶσιν αἱ τιμαί. Ὑπάρχει ἡ ἀσφαλιστικὴ δικλεὶς εἰς ἄλλο ἄρθρον τῆς συμβάσεως, τὸ ὁποῖον καὶ αὐτὸ δὲν κατώρθωσε νὰ ἐνθυμηθῇ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτής. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτής, μᾶς εἶπε καὶ ἓν ἄλλο. Πῶς εἶναι δυνατόν, λέγει, νὰ φαντασθῆτε, ὅτι θὰ εὕρωμεν Ἑταιρείαν, ἡ ὁποία θὰ δεχθῇ νὰ στερηθῇ αὐτὴ τοῦ δικαιώματος τοῦ νὰ κανονίζῃ ἐκείνη τὸ ζήτημα τοῦ εἰς εἶδος ἢ εἰς χρήματα καταβολῆς τοῦ παρακρατήματος; Ἀλλά, Κύριοι, ἐὰν δὲν εὑρίσκετο Ἑταιρεία νὰ δεχθῇ αὐτό, ἔπρεπε τὸ ταχύτερον νὰ ἀπαλλαχθῶμεν ἀπὸ τὴν σύμβασιν αὐτὴν προφανῶς, κηρύσσοντες τὴν ἑταιρείαν αὐτὴν ἔκπτωτον. Δὲν εἶχον δισταγμόν τινὰ καὶ διὰ τοῦτο προεχώρησα πρὸ δύο ἐτῶν, ὅτε παρουσιάσθη τὸ ζήτημα τοῦτο, ἀποβλέπων νὰ τεθῇ κατὰ μέρος ἡ Προνομιοῦχος, διότι θὰ προελαμβάνετο ἡ ἵδρυσις θεσμοῦ ἀντιστοίχου ἔστω καὶ ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ Κράτους ἐν ἀνάγκῃ, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ Ἑταιρεία νὰ δεχθῇ τὴν ὑπὸ δικαστῶν ἢ διαιτητῶν ἑκάστοτε ῥύθμισιν τοῦ προϋπολογισθέντος προφανῶς ποσοῦ τοῦ παρακρατήματος καὶ ἑπομένως τῆς καταβολῆς εἰς εἶδος ἢ εἰς χρήματα τοῦ παρακρατήματος, ἐὰν δὲν εὑρίσκετο ἑταιρεία νὰ δεχθῇ τοιοῦτόν τι. Ἀλλὰ δὲν ἠδύνατο νὰ εὑρεθῇ Κυβέρνησις σεβομένη ἑαυτὴν καὶ ἐν γνώσει πλέον τῶν πραγμάτων καὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τοιαύτης διατάξεως οὕτως ἑρμηνευομένης, νὰ δεχθῇ, ὅπως δώσῃ εἰς ἰδιωτικὴν ἐπιχείρησιν, ἀγομένην ὑπὸ τοῦ ἰδιωτικοῦ συμφέροντος, τὸ δικαίωμα νὰ κανονίζῃ μὲ μίαν μονοκονδυλιὰν ἑκάστοτε, ἐὰν ὁ ἰσολογισμὸς θὰ ἔχῃ 2.000.000 περισσότερα ἔξοδα ἢ 2.000.000 περισσότερα ἔσοδα (χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης). Ἐὰν δὲν εὑρεθῇ Ἑταιρεία νὰ δεχθῇ ὑπὸ τοιούτους ὅρους τὴν σύμβασιν, πρέπει νὰ ἀπαλλαγῶμεν Ἑταιρείας, ἡ ὁποία θὰ ἠξίου τὴν ἄσκησιν τοιούτων τερατωδῶν δικαιωμάτων. Ἀλλ’ εὐτυχῶς αἱ πληροφορίαι μου τῶν τελευταίων ἡμερῶν εἶναι, ὅτι ἡ Προνομιοῦχος Ἑταιρεία, ἡ ὁποία ἤρχισε προβάλλουσα τὸ non possumus καὶ λέγουσα ὅτι, ἐὰν ἐπιμένητε εἰς αὐτὰς θὰ ἀναγκασθῶμεν νὰ φύγωμεν καὶ νὰ ἐκκαθαρίσωμεν. Ὅταν εὑρέθη ἀπέναντι σταθερᾶς ἀποφάσεως τοῦ Κράτους νὰ μὴ δεχθῇ οὐδεμίαν περαιτέρω συζήτησιν ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ ὡς θεμελιώδους, ἤρχισε νὰ ἐννοῇ ὅτι πρέπει νὰ ὑποχωρῇ, διότι οὐδένα ἀληθῶς κίνδυνον ἐνέχει διὰ τὰ συμφέροντά της ἡ κατὰ τὴν ἀντίληψιν τῆς Κυβερνήσεως ἑρμηνεία τοῦ ἄρθρου 6. Ἐφ’ ὅσον εἰλικρινῶς πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ σύμβασις καὶ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 6, δὲν δύναται νὰ ἐννοήσῃ τις ὅτι, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἐπιτρέπεται ἡ εἰς εἶδος ἢ εἰς χρῆμα καταβολή, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ δύναται νὰ ἀξιώσῃ, ὅπως ὁρισθῇ εἰς χρῆμα ἡ καταβολή, ἵνα ἐπερχομένης ταύτης καταρρίπτηται ἡ τιμὴ τῆς σταφίδος μέχρι καὶ κάτω τοῦ κατωτέρου ὁρίου τῶν 115 δραχμῶν. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας, ἀγόμενος πάντοτε ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ πάθους του, ἠθέλησε νὰ μὲ ἐλέγξῃ, καὶ μάλιστα δριμύτατα, διότι κατηγορηματικῶς ἀπέκρουσα ὅτι ἡ σύμβασις οὐχὶ ἡ κυρία, ἀλλ’ ἡ παρεμπίπτουσα, ἐκείνη, ἡ ὁποία ἀφεώρα τὰ 15.000.000 χιλιολίτρων, ἦτο κακοήθης. Καὶ κατεχόμενος πάντοτε ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ πολιτικοῦ πάθους, φαντάσθητε ποῦ ἔφθασε! Ὑπεστήριξεν ὅτι ἡ σύμβασις ἐφ’ ὅσον δὲν προβλέπει ὁ νόμος, ἂν εἶναι ἀνεφάρμοστος, δὲν δύναται νὰ χαρακτηρίζηται κακοήθης. Διατί δὲν ἔρχεσθε ἐκ τῶν ὑστέρων διὰ νόμου δημευτικοῦ, καίτοι δὲν ἀντιτίθεται εἰς τὰ χρηστὰ ἤθη ὥστε νὰ ὀνομασθῇ κακοήθης, νὰ τὴν πλήξητε καὶ νὰ τὴν πατάξητε; Καὶ πῶς δύνασθε νὰ μοι εἴπητε ὅτι οὐχὶ μόνον ἀπὸ πολιτικὸν πάθος δύναται νὰ ὠθῆται ἄνθρωπος, ὡς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας, ὅταν περιπίπτῃ εἰς τοιαύτην κρίσιν περὶ κακοηθείας; Σᾶς λέγει, ὅτι δὲν ἔχει τίποτε τὸ κακόηθες ἡ σύμβασις οὔτε καὶ ἀντίκειται εἰς τὰ χρηστὰ ἤθη· δὲν δύνασθε ἄρα νὰ τὴν ὀνομάσητε κακοήθη. Ἀντὶ νὰ τὴν ὀνομάσητε κακοήθη, καλύτερον νὰ κάμητε ἕνα νόμον, ὁ ὁποῖος βεβαίως θὰ εἶναι κακοήθης, διὰ νὰ δημεύσητε δικαιώματα, τὰ ὁποῖα εἶχον κτηθῆ ἐπὶ τῇ βάσει συμβάσεως συμφώνου πρὸς τοὺς νόμους. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας ὁμολογῶ ὅτι, διὰ τοῦ πέρατος τοῦ λόγου του ἐμετρίασε τὴν συγκίνησιν, μετὰ τῆς ὁποίας ἀνῆλθεν ἐπὶ τοῦ βήματος ὅπως ὁμιλήσῃ, διότι, ἐνῷ μέχρι τοῦ πέρατος τοῦ λόγου του ἐσώρευσε διαφόρους, δὲν ἠξεύρω πῶς νὰ τοὺς ὀνομάσω, εἰς τὸ τέλος τοῦ λόγου του ὡμίλησε περὶ «σωστῶν πραγμάτων». Ὡμίλησε περὶ τῆς οἰνοποιητικῆς. Ἀλλὰ ποῖος ψέγει τὸν Ἡρακλέα; Ὡμίλησε μετὰ τοιούτου ἐνθουσιασμοῦ διὰ τὴν Οἰνοποιητικὴν Ἑταιρείαν ὄχι διότι πιστεύει ὅτι εἶναι χρήσιμος, ἀλλὰ διότι ἐνόμιζεν ὅτι θὰ εὕρῃ ἀφορμὴν νὰ ἐπιτεθῇ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἔλεγεν, αὐτὴν τὴν ἑταιρείαν θέλετε νὰ χαλάσητε; Θέλετε νὰ τὴν καταστρέψητε δι’ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα λέγετε περὶ τῆς συμβάσεως, ὅτι εἶναι κακοήθης; Ἀλλὰ πρόκειται περὶ συγχύσεως πραγμάτων. Ἡ κακοήθεια δὲν ἀφορᾷ τὴν Οἰνοποιητικήν. Ὅταν ἡ Οἰνοποιητικὴ ἔκαμε σύμβασιν πρὸς τὴν Προνομιοῦχον ἀνελάμβανεν ἔργον Ἡρακλέους. Πράγματι ἡ σύμβασις αὕτη τότε ἦτο ἀρίστη. Ὑπῆρξε πράγματι ἐπιτυχία, διότι ἡ ἐπιχείρησις ηὐδοκίμησεν ὑπὲρ πᾶσαν ἐλπίδα, ὑπὲρ πάντα προϋπολογισμὸν τῶν γενναίων μαχητῶν τοῦ Κερδῴου Ἑρμοῦ οἱ ὁποῖοι ἀνεμίχθησαν εἰς αὐτήν. Δὲν ἔψεξα τὴν σύμβασιν μὲ τὴν Προνομιοῦχον, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀγορὰν τοῦ παρακρατήματος μέχρι ποσοῦ 70 ἑκατομμ. Ἔψεξα τὴν σύμβασιν ἡ ὁποία ἀφορᾷ τοὺς οἰνοπνευματοποιοὺς καὶ ὄχι διότι προσήχθη ἁπλῶς σύμβασις πρὸς αὐτούς, ἀλλὰ διότι προσήχθη σύμβασις ἀντιστρατευομένη πρὸς ῥητὴν διάταξιν τῆς συμβάσεως, περιγράφουσα αὐτὴν καὶ ἀντικειμένη πρὸς αὐτήν, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου ὠνόμασα κακοήθη. Αὐτὰ ἦσαν, ὅσα ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀπαντήσω πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἀρκαδίας.

§340Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Πρὸς ἀνασκευὴν ὅλων ἐκείνων τῶν ἀνακριβειῶν εἰς τὰς ὁποίας περιέπεσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως οὔτε θ’ ἀπαντήσω κὰν καὶ δὴ διὰ τῆς γλώσσης διὰ τῆς ὁποίας ἐπετέθη κατ’ ἐμοῦ. Τὸ γῆρας ἀναμφισβητήτως ἐκτὸς τοῦ δικαιώματος τὸ ὁποῖον ἔχει νὰ δίδῃ συμβουλάς, ἔχει καὶ τὴν ἀρετήν, νὰ ἀνέχηται τὰς παραφορὰς τῆς νεότητος. Καὶ ἐπειδὴ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἐν πλήρει νεότητι καὶ ἀκμῇ, δὲν δύναμαι εἰς τὰς παραφοράς του νὰ τὸν παρακολουθήσω. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπέδειξε πρὸς ἐκείνους, οἵτινες εἶναι πρόθυμοι νὰ τὸν χειροκροτήσωσι, διότι δὲν ἐλησμόνησαν τὴν τακτικήν των, οὔτε ὅταν πρόκειται περὶ τοιούτου ζητήματος....

§341Γ. ΚΑΤΣΙΜΠΙΡΗΣ. Τόσον σᾶς πειράζουσι τὰ χειροκροτήματα!

§342Ν. ΞΗΡΟΣ. Πάντοτε τὰ ἴδια μᾶς λέγετε.

§343Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ ὡμίλησα περὶ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι εἶναι πρόθυμοι νὰ χειροκροτήσωσι τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ κατ’ αὐτὴν τὴν περίστασιν. Ἐὰν ἐνέχῃ τι τὸ προσβλητικὸν ἡ ὑπόμνησις, ἔπρεπεν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα καθ’ ἑαυτὸ νὰ εἶναι προσβλητικόν.

§344Γ. ΚΑΤΣΙΜΠΙΡΗΣ. Ὑβρίζετε τὴν Βουλήν, ἧς ἀποτελεῖτε μέλος.

§345Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Εἶπον ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως σᾶς λέγει ὅτι μετὰ δεκαετῆ ἐφαρμογὴν τῆς συμβάσεως δὲν ἐνόησα ἀκόμη, ἐγὼ ὁ εἰσηγητὴς αὐτῆς τῆς διατάξεως, αὐτὴν καὶ λέγει ὅτι, ἐκεῖνος εἶπεν ὅτι τὸ ἄρθρον 6 περιλαμβάνει δικαιώματα, δὲν περιλαμβάνει ὑποχρεώσεις. Εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ὑπάρξωσιν ὑποχρεώσεις; Ἐν μιᾷ συμβάσει ὑπάρχουσι καὶ δικαιώματα καὶ ὑποχρεώσεις. Τὰ δικαιώματα δύνανται ν’ ἀναγράφωνται εἰς ἓν ἄρθρον, αἱ ὑποχρεώσεις εἰς ἕτερον. Μήπως εἶναι ἀνάγκη εἰς πᾶν ἄρθρον νὰ ὑπάρχωσι δικαιώματα καὶ ὑποχρεώσεις. Ἐδῶ ὑπάρχει ἓν δικαίωμα συνομολογηθὲν ὑπὲρ τῆς ἑταιρείας καὶ δύνανται νὰ ἐκδοθῶσιν ὄχι μία ἀλλὰ δέκα δικαστικαὶ ἀποφάσεις, αἱ ὁποῖαι νὰ λέγωσι τὰ ἀντίθετα ἐκείνων τὰ ὁποῖα λέγει ἡ διάταξις. Αἱ ἀποφάσεις αὐταὶ εἶναι κατακριτέαι καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ πρῶτοι πρέπει νὰ τὰς κατακρίνωμεν, ἐὰν δὲν θέλωμεν νὰ ῥιφθῶσι κατὰ προσώπου ἡμῶν ἐκ μέρους τῶν ξένων, διότι καὶ οἱ δικασταὶ δὲν εἶναι ἀλάθητοι. Καὶ οἱ δικασταὶ ἐπηρεάζονται, πρέπει δὲ νὰ ἐννοήσωσι πόσον τιμαλφῆ εἶναι τὰ συμφέροντα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐνεπιστεύθη εἰς χεῖρας αὑτῶν ἡ Πολιτεία, ὅπως ἀνακύψωσιν ἐκ τῆς ὑποτελείας, εἰς τὴν ὁποίαν ἐνόμισαν ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑποβληθῶσιν. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 6 περιλαμβάνει δικαιώματα διὰ τὴν Ἑταιρείαν τῆς Προνομιούχου. Ποῖα δὲ εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ; Ἐνόσῳ δὲν εἶναι ἐπιζήμια διὰ τὸν σταφιδοπαραγωγόν, θὰ εἶναι κέρδος πραγματικόν. Εἶναι μία ἐπὶ πλέον προικοδότησις ἡ ὁποία ἐδόθη ἐν γνώσει αὐτῆς, διότι τὴν ἀσφαλίζει κατὰ πάσης καταστροφῆς, διότι, κατ’ ἐμέ, ἡ καταστροφὴ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τῆς Προνομιούχου ἤθελε συνεπαγάγει τὴν καταστροφὴν τῆς σταφιδοπαραγωγῆς καὶ ὅλων τῶν σταφιδοκτημόνων καὶ ὅλων τῶν ἐπαρχιῶν τῶν σταφιδοφόρων. Εἶναι μία προικοδότησις, ἀλλ’ ἡ προικοδότησις οὐδένα ζημιοῖ ἀφοῦ εἶναι ἐθελουσία. Ἐὰν θέλῃς θὰ καταβάλῃς τὸν φόρον εἰς εἶδος, ἐὰν θέλῃς εἰς χρῆμα. Σᾶς ἐπιδεικνύει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὰ 2.000.000 καὶ λέγει· ἐκεῖνος εἶναι ὁ θησαυρός. Ἴσως θεωρήσῃ καὶ τοῦτο ὅτι εἶναι πάθος πολιτικόν, διότι ἀντιτίθεται εἰς τὴν σκέψιν αὐτοῦ. Ἀναμφισβητήτως ἡ σκέψις του δὲν εἶναι σκέψις ἡ ὁποία δύναται νὰ ἐξέλθῃ ἐκ τῶν χειλέων τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Πολιτείας. Ἐὰν πρόκειται περὶ κέρδους θεμιτοῦ, τὸ κέρδος αὐτὸ οὐδεὶς εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ προσάψῃ ὡς μομφὴν εἰς ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος ἤθελε τὸ ἐπιτύχει. Καὶ εἶναι κέρδος θεμιτόν, διότι ἀναμφισβητήτως δὲν πράττει τι ἐναντίον τῆς διατάξεως τῆς συμβάσεως, ἐναντίον τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 6, ὅταν ἔρχηται καὶ λέγει ἡ Προνομιοῦχος καὶ τὸ Συμβούλιον αὐτῆς, ὅτι ἐὰν θέλῃς σοῦ δίδω τὴν ἄδειαν νὰ καταβάλῃς τὸν φόρον εἰς χρῆμα. Ἐὰν θέλῃ· ἐὰν δὲν θέλῃ δὲν θὰ τὸν καταβάλῃ εἰς χρῆμα καὶ καθ’ ὅσον εὑρίσκει τὸ συμφέρον του ἐκ τοῦ συμφέροντος αὐτοῦ θὰ ὁδηγηθῇ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 6. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατόπιν ἠθέλησε νὰ μοὶ ὑπομνήσῃ τὴν ἄλλην διάταξιν, ἡ ὁποία συμπληροῖ τὴν πρώτην. Δὲν εἶχον ἀνάγκην μήτε προετιθέμην νὰ διαπραγματευθῶ περὶ πασῶν τῶν διατάξεων τῆς συμβάσεως. Εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν, ὅτε ἐγένετο συζήτησις τὴν ὑπέμνησα τὴν διάταξιν αὐτήν. Ἴσως τότε θὰ τὴν ἔμαθεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐκ τῆς διδασκαλίας τὴν ὁποίαν ἔκαμα. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ κορέσῃ τὴν παραφοράν του τὴν νεανικήν, ἐδέχθη ὡς πρὸς αὐτὸν ἀπευθυνομένας τὰς συμβουλάς μου, νὰ μὴ θίξωμεν τοὺς ὀργανισμοὺς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦσι μίαν δύναμιν κοινωνικήν. Οὐδόλως ἠδυνάμην νὰ ἀποδώσω πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως σκοποὺς πολεμικοὺς κατὰ τῆς Ἑταιρείας τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων. Ἐγὼ οὐδεμίαν ἔχω σχέσιν μετὰ τῆς Ἑταιρείας, ἀλλ’ ἀληθῶς δὲν δύναμαι παρὰ νὰ ἐκτιμήσω τὰς προσπαθείας αὐτῆς καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῶν προσπαθειῶν της. Καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἦλθε νὰ συνενωθῇ πρὸς τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον διετύπωσα ἀπὸ τοῦ βήματος, λέγων ὅτι οὐδεὶς ψέγει τὸν Ἡρακλέα. Κατὰ τοῦτο εἴμεθα σύμφωνοι. Ἐνῷ δὲ εἴμεθα σύμφωνοι περὶ τούτου, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποδώσω εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὴν ἐνέργειαν τῆς Οἰνοποιητικῆς ἐχαρακτήρισεν ὡς κακοήθη. Εἶπον, ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου, ὅτι δὲν ἀντιτίθεμαι εἰς τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, κατόπιν τῆς ἐξηγήσεως ἡ ὁποία ἐδόθη, ὅτι ἀναφέρεται ὁ δοθεὶς χαρακτηρισμὸς εἰς τὴν σύμβασιν τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὴν διάθεσιν διὰ συναγωνισμοῦ τῶν 15 ἑκατομ., οὐδ’ ἦτο δυνατὸν νὰ τῷ προσάψω τὴν μομφὴν ὅτι διὰ τῆς τοιαύτης ἐκφράσεως ἀπέβλεπε πῶς νὰ δυσφημήσῃ τὴν οἰνοποιητικήν. Κύριοι, ἡ πεῖρα τοῦ παρελθόντος μὲ ἔκαμε νὰ τολμήσω νὰ ὑποβάλω μίαν σκέψιν. Λυποῦμαι ὅτι ἡ σκέψις αὕτη ἔπληξε τόσον καιρίως τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὥστε νὰ παραφερθῇ μέχρι τοῦ σημείου εἰς τὸ ὁποῖον παρεφέρθη πρὸ ὀλίγου ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του ὅτι τὸ γῆρας ἔχει καὶ ἓν ἄλλο προσόν· νὰ βλέπῃ τὰ πράγματα ψυχρότερον. Ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα φέρουσι καὶ παραφέρουσι τοὺς νέους οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον φέρουσι καὶ παραφέρουσι τοὺς πρεσβύτας. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰς τὴν ἐξουσίαν βλέπουσιν ἄλλως τὰ πράγματα. Δὲν πρέπει νὰ νομίζωσιν ὅτι ὁσάκις λαμβάνω τὸν λόγον, ἐπικρίνων ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θεωρῶ κατὰ τὴν πρεσβυτικήν μου διάνοιαν ἐπικριτέα, ὅτι ἀποβλέπω, πῶς νὰ ἁρπάσω ἐκ τῶν ὀδόντων των τὸ κόκκαλο τὸ ὁποῖον κατέχουσιν. Ὑπὸ τοὺς ὅρους ὑπὸ τοὺς ὁποίους διεξάγεται ἡ συζήτησις ἐνταῦθα, παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἤθελέ τις ὑποθέσει ὅτι δὲν εὑρισκόμεθα ἐν Κοινοβουλίῳ μέ οι, διότι ἂν θελήσῃ τις νὰ ἀναπαραστήσῃ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον διεξάγεται ἡ συζήτησις, πρέπει νὰ ὑποθέσῃ ὅτι ἔχομεν ἐνώπιόν μας μολοσσὸν γενναῖον καὶ ἰσχυρὸν κρατοῦντα ἓν ὀστοῦν καὶ γρυλλίζοντα, ἐνῷ οἱ ἄλλοι ἡμεῖς διερχόμεθα πρὸ αὐτοῦ μετὰ φόβου καὶ τρόμου προσβλέποντες πρὸς τὸ ὀστοῦν τὸ ὁποῖον αὐτὸς κρατεῖ μετὰ πόθου. Ἡ Πολιτεία δὲν πρέπει νὰ εἶναι τοιαύτη. Ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ δύναταί τις νὰ ἔχῃ ὁρμὰς καὶ παραφοράς, ἀλλὰ πρέπει νὰ σέβηται τὰς πεποιθήσεις καὶ τὰς γνώμας τῶν ἄλλων. Μόνον ὑπὸ τὸν ὅρον αὐτὸν καὶ μὲ μίαν ἐπιπρόσθετον συμβουλήν, τὴν ὁποίαν ἴσως θὰ συγχωρήσῃ εἰς τὸ γῆρας ὁ νεώτατος καὶ σφριγῶν κ. Πρωθυπουργός, ὑπὸ τὸν ὅρον αὐτὸν εἶναι δυνατὸν νὰ διεξάγωνται εὐπρεπῶς καὶ ἀξιοπρεπῶς αἱ συζητήσεις. Ἐὰν εἰς πᾶσαν συζήτησιν καὶ εἰς πᾶσαν ἀντίθεσιν γνωμῶν βλέπει τις πάντοτε τὴν πρόθεσιν τῆς ἁρπαγῆς τοῦ ὀστοῦ, τὸ ὁποῖον κατέχει, δὲν θὰ πρόκειται πλέον περὶ Κοινοβουλίου μὲ οι.

§346Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Δὲν εἶναι ὥρα κατάλληλος, Κύριοι, διὰ μακρηγορίαν. Ἐπειδὴ ὅμως τὸ περιώνυμον ἄρθρον 6 ἐγένετο ἀντικείμενον τῆς πρὸ μικροῦ διεξαχθείσης μονομαχίας, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ὀλίγας μόνον λέξεις τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον αὐτὸ προεκάλεσε τὴν μακρὰν αὐτὴν συζήτησιν. Οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ὁ εἰσηγητὴς τῆς συμβάσεως καὶ ὁ νομοθέτης ἀφῆκαν, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, εἰς τὴν κρίσιν τῆς Ἑταιρείας τὸν καθορισμὸν τοῦ ποσοστοῦ τοῦ παρακρατήματος. Ὁ καθορισμὸς τοῦ ποσοστοῦ εἶναι ὅρος θεμελιώδης. Εἶναι ἡ βάσις τῆς συμβάσεως. Δὲν ἦτο δυνατὸν οἱ ἱδρυταὶ τῆς Ἑταιρείας νὰ ἀναλάβωσι τὰς εὐθύνας, τὰς ὁποίας ἀνέλαβον χωρὶς νὰ ἔχωσι τὸ προνόμιον τοῦτο, τὸν καθορισμὸν τοῦ παρακρατήματος. Ἐφ’ ὅσον διὰ τοῦ ἄρθρου 19 τῆς συμβάσεως ἀνελάμβανεν ἡ Ἑταιρεία τὴν ὑποχρέωσιν τῆς ἐξασφαλίσεως ὡρισμένων τιμῶν καὶ τῆς ἐξαγορᾶς παντὸς πλεονάσματος, δὲν ἠδύνατο νὰ καταλίπῃ εἰς ἄλλην ἐξουσίαν τὸ δικαίωμα τῆς δημιουργίας πλεονασμάτων. Θὰ μ’ ἐρωτήσητε ἴσως κατὰ τίνα τρόπον θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργήσῃ ἡ ἄλλη ἐξουσία πλεονάσματα. Τὰ πλεονάσματα δημιουργοῦνται ὁσάκις τὸ ἐξαγώγιμον ποσὸν ἐλαττοῦται τεχνητῶς κάτω τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ ἐθεωρεῖτο ἀναγκαῖον διὰ τὴν κατανάλωσιν, διότι αὐξανομένων ὑπερμέτρως τῶν τιμῶν διὰ τοῦ περιορισμοῦ τῆς ἐξακτέας ποσότητος, ἐλαττοῦται ἡ κατανάλωσις καὶ ἐλαττουμένης τῆς καταναλώσεως τὰ ἐμπόδια αὐξάνουσι, καὶ δημιουργοῦνται πλεονάσματα ἐπιζήμια δι’ ἐκεῖνον ὅποιος εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ τὰ ἐξαγοράσῃ. Διὰ τοῦτο διεξήχθη κρατερὸς ἀγών, κατὰ τὴν διαπραγμάτευσιν τῆς συμβάσεως ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, μολονότι καὶ ἐπέμενεν, ὁ τότε Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀξιότιμος κ. Ράλλης, ἵνα μὴ ἀφεθῇ εἰς τὴν κρίσιν τῆς ἑταιρείας ὁ καθορισμὸς τοῦ ποσοστοῦ, ἐν τούτοις οἱ κεφαλαιοῦχοι ἐπέμενον κρατερῶς ἐπίσης, καὶ ἐθεώρησαν τὸν ὅρον τοῦτον ὡς sine qua non. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας κ. Βουλευτής, καθὰ ἐξήγησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἔχει ἀπολύτως σαφῆ ἀντίληψιν τοῦ κινδύνου, τὸν ὁποῖον ἡ σταφιδοπαραγωγὴ διατρέχει ἐκ τῆς ἑρμηνείας ἣν ἡ Ἑταιρεία δίδει εἰς τὸ ἄρθρον 6. Ἡ διάταξις κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἐξαγωγεύς δύναται νὰ δώσῃ τὸ παρακράτημα κατὰ βούλησιν εἴτε εἰς χρῆμα εἴτε εἰς εἶδος, δὲν εἶναι ἀνώδυνος διὰ τὴν σταφιδοπαραγωγήν.

§347Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ εἶπον. Εἶπον ὅτι εἶναι προικοδότησις.

§348Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Εἴπετε ὅτι δὲν ἔχει σημασίαν τὸ πρᾶγμα διότι εἰς τὴν βούλησιν τοῦ ἐξαγωγέως ἀπόκειται νὰ δώσῃ χρῆμα ἢ εἶδος, ἀλλ’ ὅταν ἡ ἀγοραία τιμὴ τῆς σταφίδος εἶναι ἀνωτέρα τῶν 115 δραχμῶν βεβαίως θὰ δώσῃ χρῆμα, διότι δὲν τὸν συμφέρει νὰ ἀγοράσῃ σταφιδόκαρπον. Ἐφ’ ὅσον δὲ δίδει χρῆμα ἐπὶ τοσοῦτον μειοῦται τὸ ποσὸν τοῦ σταφιδοκάρπου ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ παρακρατηθῇ, καὶ ἐφόσον μειοῦται τὸ παρακράτημα, κατὰ τοσοῦτον αὐξάνει ἡ προσφορὰ τῆς σταφίδος. Δὲν εἶναι ἑπομένως ἀνώδυνος διὰ τὴν σταφιδοπαραγωγὴν ἡ διάταξις αὕτη, ἐπεβλήθη ὅμως εἰς τὸν νομοθέτην ἀπὸ τοὺς χρηματοδότας ὡς διάταξις sine qua non. Ἀλλ’ ἐὰν τοιαύτην ἠθέλησε νὰ δώσῃ ὁ νομοθέτης ἔννοιαν εἰς τὸ ἄρθρον 6, δὲν δικαιοῦται, νομίζω, νὰ κατακρίνῃ τις τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν ἐπὶ τοῦ γράμματος τῆς συμβάσεως στηριζομένη, ἀλλοίαν ἔδωκεν ἑρμηνείαν, καὶ προέβη εἰς τὴν διαιτησίαν, διότι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς διαιτησίας, τὸ κυρῶσαν τὴν Κυβερνητικὴν ἑρμηνείαν, ὑπῆρξεν ἐπωφελὲς εἰς τὴν παραγωγήν. Καὶ ἂν μόνον κατὰ δέκα δραχμὰς τὸ χιλιόλιτρον ἀνετιμήθη ἡ σταφὶς, τὸ κέρδος τῆς παραγωγῆς ὑπῆρξεν ἱκανοποιητικόν. Ἀνῆλθεν εἰς 3½ ἑκατομμύρια δραχμῶν. Ἐφ’ ὅσον τὸ παρακράτημα ηὐξήθη ἀπὸ 160.000.000 εἰς 210.000.000 καὶ ἑπομένως παρεκρατήθησαν 35% ἐπὶ τῶν 50.000.000, ἠλαττώθη ἡ προσφορὰ κατὰ τοσοῦτον ποσόν, ὥστε ἡ ἰσορρόπησις τῆς προσφορᾶς πρὸς τὴν ζήτησιν νὰ προκαλέσῃ ἀνατίμησιν ἐπωφελῆ διὰ τὴν παραγωγήν. Δὲν γνωρίζω ἐὰν τὰ δικαστήρια ἑρμηνεύσαντα τὴν σύμβασιν, ὡς τὴν ἡρμήνευσαν, ὑπέστησαν πίεσιν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ὡς καταγγέλλει ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας· ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναμφισβήτητον, εἶναι ὅτι ἡ ἀπόφασις αὐτῶν ὑπῆρξεν ἐπωφελὴς διὰ τὴν παραγωγήν.

§349Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὸ ἐπωφελές, ἐὰν τὰ δικαστήρια παρέβησαν μίαν διάταξιν.

§350Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Τούτων οὕτως ἐχόντων, πρέπει νὰ μεταρρυθμισθῇ τὸ ἄρθρον τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὴν πέτραν τοῦ σκανδάλου. Ἐγὼ δὲν συμφωνῶ μετὰ τοῦ κ. Γόντικα, ὅτι πρέπει νὰ ἀναλάβῃ ἡ Κυβέρνησις τὸν καθορισμὸν τοῦ ποσοστοῦ τοῦ παρακρατήματος, διότι θὰ εἶναι τοῦτο εἰς χεῖράς της δίκοπος μάχαιρα. Δὲν πρέπει νὰ λησμονήσῃ ὁ κ. Συνάδελφος, ὅτι κατὰ τὸ 1900 εἴχομεν παραγωγὴν 90,000.000 λιτρῶν καὶ ἡ Κυβέρνησις πιεσθεῖσα ἀπὸ τὴν κοινὴν γνώμην τῶν σταφιδοκτημόνων ἐθέσπισε παρακράτησιν ἐκ 10%.

§351Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐγὼ ὑποστηρίζω ὅτι 35% πρέπει νὰ εἶναι πάντοτε· πάντως ὅμως πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ καθορίζῃ τοῦτο.

§352Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι τὸ ζήτημα δύναται νὰ εὕρῃ μικρὰν λύσιν, ἐκτὸς τῆς δικαστικῆς, τὴν ὁποίαν ὑπέδειξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν τὸ ὅριον τῶν 115 δρχ. τὸ ὁποῖον ὡρίσθη ἐν τῇ συμβάσει διὰ τοῦ ἄρθρου 6, ἀνυψοῦτο εἰς ἕν ὅριον τὸ ὁποῖον θὰ ἔστεργον οἱ κεφαλαιοῦχοι...

§353Γ. ΚΑΤΣΙΜΠΙΡΗΣ. Δὲν θέλομεν νὰ μᾶς δώσωσι τίποτε οἱ κεφαλαιοῦχοι!

§354Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. .. Ἐάν, λέγω, τὸ ὅριον αὐτὸ ἀνυψοῦτο, τότε δὲν θὰ ὑπῆρχε συμφέρον εἰς τὴν Ἑταιρείαν νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ ἄρθρον 6 διὰ τῆς παρακρατήσεως εἰς χρῆμα, διότι ποῖος εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον θέλει νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ παρακράτημα εἰς χρῆμα;

§355ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Ἑταιρεία ἔχει συμφέρον μέχρι τῶν 160 δρχ. νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ παρακράτημα. Τὸ συμφέρον τῆς Ἑταιρείας ἐν προκειμένῳ εἶναι, ὅτι, ὅταν πληρώνηται εἰς χρῆμα τὸ παρακράτημα, τοῦτο σημαίνει ὅτι εἶναι ἀνεπάρκεια ἐσοδείας, ἐνῷ αὕτη, καὶ ἐν μὴ ἀνεπαρκεῖ ἐσοδείᾳ θέλουσα νὰ παρακρατήσῃ εἰς χρῆμα θέλει ἀπολαμβάνει τῆς τιμῆς, ἥτις θὰ ἐπληρώνετο εἰς αὐτὴν ἂν τὸ ποσὸν τοῦτο τὸ ἐξήγαγεν, ἐνῷ μὴ δυναμένη νὰ ἐξαγάγῃ τὸ παρακράτημα τοῦτο, δὲν θέλει ἀπολαύσει ἐν τῷ ἐσωτερικῷ εἰμὴ τῆς τιμῆς τῶν 30 δρχ.

§356Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Δι’ αὐτὸ λέγω, ἐὰν τὸ ὅριον τῶν 115 ἀνυψωθῇ μέχρις ἑνὸς ὁρίου...

§357ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μέχρι τῶν 160 δρχ. ἔχει συμφέρον νὰ κατακρατῇ.

§358Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ἐὰν λοιπόν, εἶπον, ἀντὶ νὰ προσφύγωμεν εἰς τὴν διαιτησίαν καὶ καθορίσωμεν ἕν ὅριον τοιοῦτον, ὥστε νὰ μὴ ἔχῃ συμφέρον ἡ Ἑταιρεία νὰ τὸ καθορίσῃ εἰς δραχμάς, τὸ ζήτημα λύεται ὁμαλῶς. Δὲν εἶναι ἀνάγκη τώρα νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας. Σᾶς ῥίπτω τὴν ἰδέαν, ἐπειδὴ ὅλοι οἱ κ. κ. Συνάδελφοι ἔρριψαν τὰς ἰδέας των.

§359Π. ΙΑΤΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ ῥίπτω μίαν τελικὴν ἰδέαν· νὰ καταργηθῇ ἡ Ἑταιρεία καὶ νὰ δημιουργηθῇ εἷς ἄλλος νέος ὀργανισμός!

§360Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Κύριε Συνάδελφε, εἶμαι συμφωνότατος εἰς αὐτό. Ἐφ’ ὅσον ἡ σύμβασις παρέχει εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα τῆς ἐξαγορᾶς, δὲν πρέπει νὰ ἔχητε κανένα φόβον. Τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν θέλετε νὰ ἀπαλλαγῆτε τῆς Ἑταιρείας, ἔχετε ὅλην τὴν εὐχέρειαν.

§361Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν συμφέρει διὰ τῆς ἐξαγορᾶς.

§362Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Διατί;

§363Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ ἀναλάβῃ καὶ βάρη τὸ Κράτος.

§364Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Δὲν πιστεύω. Ἂς ἔλθω ἤδη καὶ εἰς τὰ ἀνομήματα καὶ τὰ ἁμαρτήματα τῆς Ἑταιρείας. Ἐλέχθησαν, Κύριοι, πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἦσαν ἀπολύτως ἀκριβῆ. Χάριν τῆς διαφωτίσεως τῆς συζητήσεως, καὶ χάριν καὶ τῶν μελλουσῶν διαπραγματεύσεων πρὸς μεταρρύθμισιν τῆς συμβάσεως, θὰ ἦτο ἴσως ἀναγκαῖον νὰ κατέχῃ ἡ Βουλὴ τὴν ἀπόλυτον καὶ ἀναμφισβήτητον ἀλήθειαν. Εἶναι βεβαίως ἐκτὸς πάσης ἀμφιβολίας ὅτι, ἐὰν διεχειρίζοντο τὰ τῆς Ἑταιρείας κατὰ τρόπον οἰκοκυρευτικόν, τὰ ἀποτελέσματα θὰ ἦσαν διάφορα, βεβαίως ὅμως τὰ ἀποτελέσματα δὲν θὰ ἦγον εἰς τὰ ἑκατομμύρια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα κάποιος τῶν κ, κ. Συνάδελφων ἀπηρίθμησεν εἰπὼν ὅτι, εἰς 15 ἢ 16 ἑκατομμύρια ἔπρεπε νὰ ἀνέρχωνται τὰ κέρδη τῆς Ἑταιρείας. Αἱ κυριώτεραι παραλείψεις τῆς διοικήσεως ἀφορῶσι πρῶτον, τὴν μὴ χρησιμοποίησιν τῶν κεφαλαίων, καὶ δεύτερον ὅτι ἐδημιούργησεν ἡ Ἑταιρεία παρ’ ἑαυτῇ ἄλλας Ἑταιρείας, αἱ ὁποῖαι ἐκαρπώθησαν τὰ ὠφελήματα αὐτὰ τῶν ἑκατομμυρίων, καὶ εἰς αὐτὴν δὲν ἔμεινε παρὰ τὸ κόκκαλο. Ἡ μία Ἑταιρεία, τὴν ὁποίαν ἐδημιούργησεν ἡ Προνομιοῦχος, εἶναι ἡ Ἑταιρεία τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων, περὶ τῆς ὁποίας καὶ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔδωκαν τὸν προσήκοντα χαρακτηρισμόν. Ὁ ἀξιότιμος Συνάδελφος ἐκ Λακωνίας, κατέκρινε τὴν παραχώρησιν εἰς τὴν ἑταιρείαν τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων, τοῦ παρακρατήματος εἰς τιμὴν εὐτελῆ. Βεβαίως, λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς σημερινῆς καταστάσεως τῆς βιομηχανίας ἡ σύμβασις ἐκείνη θεωρεῖται σύμβασις ἐπιζημία· δὲν θὰ ἦτο ὅμως ἄσκοπον νὰ κάμωμεν μίαν ἀναδρομὴν εἰς τὴν ἐποχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἱδρύθη ἡ ἑταιρεία, διὰ νὰ ἴδωμεν ποία ἦτο ἡ βιομηχανικὴ κατάστασις ἡ τότε, καὶ διὰ νὰ κρίνωμεν ἀσφαλῶς ἐὰν ἡ σύμβασις ἐκείνη ἦτο σύμβασις ἐπωφελὴς ἢ μή.

§365Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Καὶ ἦτο ἀνάγκη νὰ γίνῃ σύμβασις αἰωνιότητος;

§366Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Τὸ ἀκροτελεύτιον ἄρθρον τῆς συμβάσεως διὰ τῆς βʹ. παραγράφου μᾶς ἀποκαλύπτει ὅτι ἡ Προνομιοῦχος ἑταιρεία ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀγοράσῃ ἀπὸ τὸ Δημόσιον 97 ἑκατομμ. ὅλα ἑνετικῶν λιτρῶν, ὡς ἔγγιστα, τὰ ὁποῖα ἦσαν ὑπόλειμμα ἐκ τοῦ φόρου εἰς εἶδος, τὸν ὁποῖον εἶχεν ἐφαρμόσει ἡ Κυβέρνησις ἡ προηγηθεῖσα τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Ἀρκαδίας. Κατὰ τὴν σύμβασιν λοιπὸν τὰ 97 ἑκατομ. ἐπεφυλάχθη ἡ Κυβέρνησις νὰ πωλήσῃ εἰς τὴν ἐλευθέραν ἀγορὰν ἐν δημοπρασίᾳ, ἔθεσε δὲ καὶ προθεσμίαν ἑνὸς ἔτους. Ἐὰν κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο τοῦ ἔτους δὲν διετίθεντο ἐν δημοπρασίᾳ τὰ 97 ταῦτα ἑκατομμύρια λιτρῶν, ὑπεχρεοῦτο ἡ Προνομιοῦχος ἑταιρεία νὰ τὰ ἀγοράσῃ ἀπὸ τὸ Δημόσιον εἰς τὴν τιμὴν τῶν 30 δραχμῶν. Ποῖον ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ὑπὸ τοῦ Δημοσίου διαχειρίσεως τοῦ ποσοῦ τούτου τῶν 97 ἑκατομ.; Ἡ Κυβέρνησις κατόπιν ἐπανειλημμένων δημοπρασιῶν τὰς ὁποίας ἐνήργησε πρὸς διάθεσιν τοῦ ποσοῦ τούτου κατώρθωσε νὰ πωλήσῃ ἐκ τῶν 97 ἑκατομ. ποσὸν 2.730.000, καὶ εἰς ποίας τιμάς; 99.900 πρὸς 31 δραχμὰς, 561.000 πρὸς 32 δρ., 911.000 πρὸς 33 δρ. καὶ 1.157.000 πρὸς 35 δραχ. Ὥστε ἐπὶ ὁλόκληρον ἔτος ἡ Κυβέρνησις ἀγωνιζομένη νὰ διαθέσῃ 97 ἑκατομ. ὑπολείμματος παρακρατήματος ἐκ τοῦ φόρου εἰς εἶδος, κατώρθωσε νὰ διαθέσῃ εἰς τὴν ἐγχώριον βιομηχανίαν 2.730.000 μὲ ἀνωτάτην τιμὴν 35 δραχ. καὶ κατωτάτην 31 δραχ. Αὕτη ἦτο ἡ βιομηχανία τοῦ τόπου διὰ τὴν κατανάλωσιν τοῦ ἐκ σταφίδος πλεονάσματος κατὰ τὴν ἐποχήν, καθ’ ἣν συνέστη ἡ ἑταιρεία. Πῶς εἶναι δυνατὸν τώρα νὰ ἐλέγξωμεν ὡς ἀτυχῆ τὴν σύμβασιν, δι’ ἧς διετέθησαν 70 ὁλόκληρα ἑκατομμύρια λιτρῶν σταφίδος ἐτησίως καὶ δι’ ὅλην τὴν περίοδον τοῦ προνομίου τῆς ἑταιρείας πρὸς 30 φράγκα χρυσᾶ; Σημειώσατε δὲ ὅτι καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐγένετο ἡ σύμβασις, τὰ 30 φράγκα χρυσᾶ ἀντεπροσώπευον περίπου 36 δραχμάς, διότι τὸ φράγκον ἀπετιμήθη πρὸς 1.20.

§367Δ. ΡΑΛΛΗΣ. 1.55.

§368Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ὄχι, διότι κατὰ τὸ 1906 ὅτε ἔγινεν ἡ σύμβασις, τὸ συνάλλαγμα εἶχεν ἐκπέσει καὶ ἡ σύμβασις καθώρισε τιμὴν maximum 1.20 καὶ minimum 1.05. Ἀλλὰ μήπως ἡ Προνομιοῦχος, λαβοῦσα τὴν βαρεῖαν αὐτὴν κληροδοσίαν τῶν πλεονασμάτων, εὑρίσκετο βεβαρημένη μόνον μὲ τὰ πλεονάσματα τῶν ἐσοδειῶν τοῦ μέλλοντος; Εὗρεν ὡς κληρονομίαν τὰ 97 ἑκατομ. λιτρῶν, τὰ ὁποῖα εἶχε τὸ Δημόσιον ἐκ τοῦ φόρου εἰς εἶδος καὶ δὲν ἤξευρε τί νὰ κάμῃ — δι’ αὐτὸ δὲ ἠναγκάσθη ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Κερκύρας νὰ καταργήσῃ κατὰ τὸ 1905 τὴν παρακράτησιν καὶ ἔφερεν εἰς ἀπόγνωσιν τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμούς, διότι ἡ σταφὶς κατῆλθεν εἰς τὴν τιμὴν τῶν 60 δρ., ἐθεωρήθη δὲ ὡς εὐεργέτημα τότε ἡ ἐμφάνισις τῆς Προνομιούχου δι’ ἣν ἐξησφαλίσθη ὡς minimum ἡ τιμὴ τῶν 115 δρ.— δὲν εὑρέθη λοιπόν, λέγω, ἡ ἑταιρεία μόνον ἀπέναντι τῶν 97 ἑκατομ. τοῦ Δημοσίου, ἀλλ’ ἀπέναντι καὶ ἄλλων πλεονασμάτων τὰ ὁποῖα εἶχε πωλήσει ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα εἰς βιομηχάνους περιελθόντας εἰς ἀδυναμίαν ἐκπληρώσεως τῶν ὑποχρεώσεών των. Κατὰ τὸ 1906 τὰ πλεονάσματα ἀνήρχοντο εἰς 205 ἑκατομ. λιτρῶν, μία ὁλόκληρος δηλαδὴ ἐσοδεία. Καὶ ὅμως ἐρχόμεθα τώρα νὰ ἐπικρίνωμεν τὴν ἐνέργειαν τοῦ ἀειμνήστου Πεσματζόγλου, ὁ ὁποῖος κατώρθωσε νὰ ἱδρύσῃ αὐτὸν τὸν ὑφιστάμενον σήμερον ὀργανισμὸν μὲ μυρίους ἀγῶνας, ὀργανισμὸν ὁ ὁποῖος εἰσάγει ἐτησίως 15 ἕως 20 ἑκατομμύρια φράγκων εἰς τὸν τόπον! Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ νὰ δημιουργήσῃ νέας βιομηχανίας, τὴν οἰνοποιΐαν, τὴν οἰνοπνευματοποιΐαν, καὶ ποικίλας ἄλλας συναφεῖς βιομηχανίας, διὰ τῶν ὁποίων θὰ φθάσωμεν ἠρέμως καὶ ἀσφαλῶς εἰς τὴν ὁριστικὴν λύσιν τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος τὴν ἄνευ τεχνητῶν μέσων. Αὐτὴ εἶναι ἡ σύμβασις, διὰ τὴν ὁποίαν κατηγορήθη.

§369Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Βλέπω ὅτι ἐκτείνεσθε εἰς αὐτὸ τὸ θέμα. Ἐγὼ δὲν ἐνδιέτριψα εἰς τὸ ζήτημα τῆς τιμῆς ὅσον εἰς τὰ τερτίπια τῆς Ἑταιρείας τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων διὰ τῶν ὁποίων κατώρθωσε νὰ στερήσῃ τὴν Προνομιοῦχον τῶν κερδῶν, διότι διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν κεφαλαίων, τῶν μεγάλων ἀποσβέσεων καὶ τῶν πολλῶν ἐγκαταστάσεων καὶ τῶν ἄλλων τερτιπιῶν, τῆς ἐξαγορᾶς τῶν μετοχῶν, κατωρθώθη ὅπως εἰς τὰ μεγάλα αὐτὰ κέρδη, τὰ ὁποῖα εἶναι πολὺ σωστὰ, μετάσχωσι μόνον ἡ Ἑταιρεία τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων καὶ ὄχι ὡς ὤφειλε καὶ ἡ Προνομιοῦχος.

§370Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν ἐζημιώθη ὅμως καὶ ὁ Διευθυντὴς τῆς Προνομιούχου.

§371Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται. Μὴ ἐπιμένετε εἰς τὴν τιμὴν τῶν 31.50, ἡ ὁποία ἠδύνατο νὰ εἶναι δεδικαιολογημένη διὰ τὰ πρῶτα ἔτη, ἀλλὰ νὰ ἐνδιατρίψητε καὶ εἰς ἄλλα σημεῖα.

§372Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Κύριε Συνάδελφε, ἔχετε ὑπομονήν· θὰ ἐξετάσω ὅλα τὰ ζητήματα. Δὲν μὲ ἐνδιαφέρει οὔτε ἡ Προνομιοῦχος Ἑταιρεία οὔτε ἡ Ἑταιρεία τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων· μὲ ἐνδιαφέρει ἡ ἀπόλυτος ἀλήθεια, διότι ὅταν εὑρεθῇ ἡ ἀπόλυτος ἀλήθεια τότε θὰ σχηματίσωμεν γνώμην ἀσφαλῆ περὶ τοῦ τί δέον νὰ πράξωμεν εἰς τὸ μέλλον.

§373Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἡ ἀπόλυτος ἀλήθεια εἶναι ὅτι τὸν ἱδρῶτα τῶν σταφιδοπαραγωγῶν ἀντὶ νὰ τὸν χρησιμοποιήσωσιν ὑπὲρ αὐτῶν, τὸν ἔδωσαν εἰς ἄλλους κυρίους, οἱ ὁποῖοι κερδίζουσι 18%. Ὑμᾶς δὲν ἐνδιαφέρουσιν αὐτά, διότι τὰ παίρνετε αὐτὰ τὰ ζητήματα ὅτι εἶναι ἀριθμοί.

§374Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Κύριε Συνάδελφε, ὁ παραγωγὸς δὲν δύναται νὰ κάμῃ τὸν οἰνοπνευματοποιὸν οὔτε τὸν οἰνοποιόν, ὥστε νὰ δύναται νὰ χρησιμοποιήσῃ μόνος του τὸ πλεόνασμα. Παρακαλῶ νὰ μὴ λέγωμεν λόγους κενούς.

§375Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Λόγους κενοὺς δὲν λέγομεν διόλου.

§376Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ὁ παραγωγὸς πωλεῖ ὁλόκληρον τὴν ἐσοδείαν του· δὲν ἐνδιαφέρεται τί θὰ γίνῃ αὕτη κατόπιν. Ἂν τὴν μεταποιῇ ὁ οἰνοποιὸς ἢ ὁ οἰνοπνευματοποιὸς διὰ τὸν παραγωγὸν εἶναι τελείως ἀδιάφορον τοῦτο.

§377Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ὥστε ἐδῶ χάνομεν εἰς μάτην τὸν καιρόν μας, ἂν αὐτὰ δὲν ἐνδιαφέρουσι τοὺς σταφιδοπαραγωγούς.

§378Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τὸν ἐνδιαφέρει εἶναι νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἰσορροπίαν τῆς προσφορᾶς πρὸς τὴν ζήτησιν καὶ ἔχει ἀνάγκην ἑνὸς ὀργάνου, τὸ ὁποῖον νὰ καταναλώσῃ τὸ πλεόνασμα, καὶ αὐτὸ τὸ ὄργανον ἐδημιουργήθη διὰ τῆς Προνομιούχου. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται· ἐγὼ δὲν θὰ ἀμφισβητήσω ποσῶς· τουναντίον θὰ πλειοδοτήσω ἐπὶ τοῦ γεγονότος, ὅτι ἡ Προνομιοῦχος Ἑταιρεία διοικηθεῖσα ἀδεξίως ἐζημιώθη καὶ ἐζημίωσε τοὺς μετόχους της, διότι κέρδη τὰ ὁποῖα διεφύλαξεν εἰς αὐτὴν ἡ ἀρχικὴ σύμβασις τοῦ 1906 μετὰ τῆς Ἑταιρείας τῶν Οἴνων, ἠλαττώθησαν κατὰ τοὺς μετέπειτα χρόνους. Δὲν ἔχω λοιπὸν καμμίαν δυσκολίαν ν’ ἀναγνωρίσω ὅτι πολλὰ ἐξ ὅσων εἴπετε εἶναι ἀληθέστατα.

§379Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὠφελήθησαν οἱ διευθυνταὶ ἀμφοτέρων τῶν Ἑταιρειῶν καὶ τῆς Ἑνιαίας καὶ τῆς ἄλλης.

§380Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Τὰ ζητήματα αὐτὰ πρέπει νὰ τὰ ἐξετάσωμεν ἀπὸ περιωπῆς. Τὰ πρόσωπα δὲν μᾶς ἐνδιαφέρουσι. Τὸ ζήτημα εἶναι, πῶς πρέπει νὰ διαρρυθμισθῇ τὸ θέμα τὸ θίγον συμφέροντα μεγάλου ἀριθμοῦ συμπολιτῶν μας κατὰ τρόπον ἀσφαλῆ διὰ τὸ μέλλον, διὰ νὰ κατορθώσωμεν ἐπὶ μίαν δεκαετίαν τουλάχιστον νὰ μὴ ἀσχοληθῶμεν περὶ σταφίδος.

§381Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἀξιέπαινος εἶναι ἡ διάθεσις τοῦ παρακρατήματος, καθ’ ὃν τρόπον ἐσκέφθη ἡ Ἑταιρεία τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων. Τίποτε ἄλλο ὅμως πέρα αὐτοῦ, οὐδὲ δύνανται νὰ καλυφθῶσι τὰ ἄλλα ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο.

§382Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Βεβαίως ἡ Ἑταιρεία τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων ὡς ἐπιχείρησις θὰ ἐπιδιώξῃ τὸ ἴδιον αὑτῆς συμφέρον· ἔργον ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐξεπροσώπουν τὴν Προνομιοῦχον εἶναι ν’ ἀμυνθῶσιν ὑπὲρ τῶν μετόχων, διότι δὲ δὲν τὸ ἔπραξαν δι’ αὐτὸ καταδικάζονται ἐνταῦθα παρὰ πάντων ἀπροκαλύπτως. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θεωρῶ ἀναγκαῖον εἶναι νὰ διαγράψωμεν τὰ ὅρια τῆς ἀληθείας· ποῦ κεῖται ἡ ἀλήθεια καὶ ποῦ δὲν ὑπάρχει ἀλήθεια. Τίς δύναται νὰ μὴ μεμφθῇ τὴν Ἑταιρείαν διὰ τὸ συμβόλαιον, τὸ ὁποῖον τόσον δικαίως ἀπεκάλεσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κακόηθες; Ἔρχομαι νῦν εἰς τὸ ζήτημα τῆς διαθέσεως τῶν κεφαλαίων. Πόσα καὶ ποῖα κεφάλαια εἶχεν ἡ Ἑταιρεία ἀπὸ τῆς ἐμφανίσεώς της; Τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον, ὅπως καὶ οἱ ἄλλοι Συνάδελφοί σας εἶπον, ἀπηρτίζετο ἀπὸ 20.000.000, ἐξ ὧν 5.000.000 ἀνῆκον εἰς τὴν Σταφιδικὴν Τράπεζαν καὶ ἦσαν μόνον ὀνομαστικά, διότι δὲν κατεβλήθησαν. Ἐκ τῶν 15 ἄλλων μόλις καταβληθέντων ἑκατομμυρίων, ἡ Ἑταιρεία ἐπλήρωσεν εἰς τὸ Κράτος 1.000.000 δραχ. ἔναντι φόρου ὀφειλομένου ἐκ μέρους τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης· ἐπλήρωσε 2.000.000 δραχ. διὰ τὴν ἐξαγορὰν τῶν δελτίων παρακρατήσεως τῶν τότε ἐν κυκλοφορίᾳ, ἐπλήρωσε δέ, κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1906, ἕτερα 2.000.000 ἐκ τοῦ φόρου τῆς ἐσοδείας ἐκείνης· δηλαδὴ τὸ ὅλον 8.000.000. Τῇ ἔμενον ἑπομένως 7.000.000 περίπου δραχ. ἢ 7½ ἑκατομμ. λόγῳ τῆς διαφορᾶς τοῦ συναλλάγματος, τὰ ὁποῖα διέθεσεν ἐξ ὁλοκλήρου εἰς τὴν ἐσοδείαν ἐκείνην ὡς ἐνέχυρον σταφίδος. Εἷς τῶν ἀξιοτίμων Συναδέλφων ἤλεγξε τὴν Ἑταιρείαν διατί δὲν διέθετε τὰ χρήματά της εἰς ἐνέχυρα. Ἀλλ’ ἐλησμόνησε τοῦτο, ὅτι ἡ Ἑταιρεία δὲν δύναται νὰ ἐκβιάσῃ τὴν προσφορὰν ἐνεχύρου. Ἐνέχυρα παρέχονται εἰς τὴν Ἑταιρείαν τότε μόνον, ὅταν εἶναι ἄφθονος ἡ παραγωγή, διότι τότε καὶ τὸ κεφάλαιον τὸ ἰδιωτικὸν ὀρρωδεῖ πρὸ τῶν δανείων ἢ δὲν ἀφθονεῖ, τότε δὲ καὶ ἡ προσφορὰ εἶναι μεγάλη καὶ ἑπομένως πλεονάζει τὸ προϊόν, οἱ δὲ κτηματίαι ἢ ἔμποροι, ἔχοντες ἀνάγκην χρημάτων, δανείζονται παρ’ αὑτῆς. Εἰκόνα τῆς καταστάσεως σᾶς δίδει ὁλόκληρος ἡ ὀκταετία. Θὰ ἴδητε ὅτι κατὰ τὰ ἔτη κατὰ τὰ ὁποῖα ὑπῆρχε μεγάλη ἐσοδεία, ἐδόθησαν ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας καὶ δάνεια ἐπὶ ἐνεχύρῳ ἐν μεγάλῃ ποσότητι. Κατὰ τὸ 1905–1906 ἔχετε δάνεια ἐπὶ ἐνεχύρῳ σταφίδος ἐξ 70 ἑκατομμ. λιτρῶν κατὰ τὸ 1906–1907 ἐπὶ 10 ἑκατομμ. λιτρῶν, καὶ κατὰ τὸ 1907–1908 ἐσοδεία ἐλλιπεῖς ἐπὶ 12 ἑκατομμ. λιτρῶν, καὶ κατὰ τὸ 1908–1909 ὅτε ἡ ἐσοδεία ἔφθασε τὰ 395 ἑκατομμ., ἐδόθησαν δάνεια ἐπὶ ἐνεχύρῳ 84 ἑκατομμ. λιτρῶν καὶ τὸ 1909–1910 μὲ ἐσοδείαν 400 ἑκατομμ. ἐδόθησαν δάνεια ἐπὶ ἐνεχύρῳ 112 ἑκατομμ. λιτρῶν· ἤτοι δραχ. 10.489.000. Δὲν ἦτο λοιπὸν πταῖσμα τῆς Ἑταιρείας ἐὰν δὲν προσεφέροντο αὐτῇ ἐνέχυρα οὔτε ἠδύνατο νὰ τὰ ἀρνηθῇ προσφερόμενα, καθόσον ἐκ τοῦ νόμου εἶναι ὑπόχρεως, καὶ ἂν τυχὸν εἷς ἐκ τῶν ἐχόντων ἀνάγκην χρημάτων παρουσιάζετο καὶ ἐζήτει δάνεια καὶ δὲν τῷ παρείχοντο, νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι θὰ ἐγίνετο ἀμέσως συλλαλητήριον! Βεβαίως, ἡ μομφὴ ἐπὶ μὴ ἐπωφελεῖ διαθέσει τῶν κεφαλαίων τῆς Ἑταιρείας, ἔχει καὶ δόσιν τινὰ ἀληθείας διὰ τὰ ἔτη ἐκεῖνα καθ’ ἃ δὲν ἐχρησιμοποιοῦντο εἰς προκαταβολὰς ἐπὶ ἐνεχύρῳ σταφίδων, ἀλλὰ μὴ λησμονῶμεν ὅτι ἡ Προνομιοῦχος εἶχεν ὡς ἀνάδοχον τὴν Τράπεζαν Ἀθηνῶν, ὅτι ὁ Πρόεδρος τοῦ Συμβουλίου τῆς Προνομιούχου ἦτο καὶ Πρόεδρος τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν, καὶ ὅτι δύο κεφάλια δὲν χωροῦν εἰς ἕνα καπέλλο. Ἐμέμφθησαν τῆς Ἑταιρείας, Κύριοι, καὶ δι’ ἄλλον λόγον. Ἐλέχθη ὅτι δὲν ἠγόρασεν ἡ Ἑταιρεία ποσῶς (πλεονάσματα, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές. Ἡ Ἑταιρεία ἠγόρασε πλεονάσματα 140.000.000 λιτρῶν.

§383Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Ἠγόρασεν αὐτὰ τὰ ἑκατομμύρια ἡ Ἑνιαία;

§384Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Μάλιστα.

§385Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Ἠγόρασεν αὐτὰ ἢ τὰ μετέφερεν ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος; Δὲν εἶναι γνωστὸν ὅτι εἰς τὰς Πάτρας εἶχε πράκτορας, οἱ ὁποῖοι μετέφερον ἀπὸ ἔτους εἰς ἄλλο ἔτος τὰ πλεονάσματα; Δὲν ἠγόρασε τίποτε, οὔτε 1.000.000.

§386Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ἀκούσατε τί ἠγόρασε, διότι ὅπου ὁμιλοῦσιν οἱ ἀριθμοί, οἱ λόγοι εἶναι περιττοί. Κατὰ τὸ 1905 –1906 ἡ Ἑταιρεία ἠγόρασε πλεόνασμα 10.665.000, κατὰ τὸ 1906–1908 ἠγόρασε 4.514.000, κατὰ τὸ 1908 –1909, 20 ἑκατομμ.

§387Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Τί ἀριθμοὶ εἶναι αὐτοί;

§388Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Εἶναι ἐπίσημοι.

§389Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Μὰ ὁ κ. Συνάδελφος καταγγέλλει ὅτι εἶναι εἰκονικοί.

§390Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Σᾶς προκαλῶ νὰ ἀποδείξητε τὴν εἰκονικότητα τῶν ἀριθμῶν αὐτῶν. Κατὰ τὸ 1909–1910 ἠγόρασε 34.000.000. Ἠγόρασε λοιπὸν ἐν ὅλῳ εἰς ξηρὰν σταφίδα λίτρας 60.989.000 ἀλλὰ ἠγόρασε καὶ εἰς χλωρὰν 70.677.000· ἤτοι ἐν ὅλῳ 140.000.000 λίτρας. Τώρα ἀπαντῶ καὶ εἰς τὸν ὑπαινιγμὸν τοῦ κ. Συναδέλφου περὶ μεταφορᾶς τῶν πλεονασμάτων ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος. Ἡ Ἑταιρεία ἔχει ἐκ τῆς συμβάσεως ὑποχρέωσιν ν’ ἀγοράζῃ πᾶν προσφερόμενον αὐτῇ πλεόνασμα ἀπὸ τῆς 1ης Αὐγούστου μέχρι 15 Νοεμβρίου, καὶ κατὰ τὸ τέλος τῆς ἐσοδείας. Ἀλλά, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποχρεωθῇ νὰ ἀγοράσῃ πλεόνασμα μὴ προσφερόμενον αὐτῇ; Κατὰ τὸ 1910 ἡ Ἑταιρεία κατεῖχε 112.000.000 λίτρας ὡς ἐνέχυρον· ἐὰν τῇ προσεφέροντο πρὸς ἀγοράν, εἶχε μέθοδόν τινα διὰ τῆς ὁποίας ἠδύνατο νὰ ἀποφύγῃ ταύτην; Βεβαίως ὄχι· ἀλλὰ θὰ μοὶ εἴπητε· ἡ Τράπεζα Ἀθηνῶν διὰ παρενθέτων προσώπων ἠγόρασεν αὐτὰ τὰ ἑκατομμύρια καὶ τὰ μετέφερε διὰ τὴν νέαν περίοδον, καὶ σᾶς ἐρωτῶ· τίς ἠδύνατο νὰ τὴν ἐμποδίσῃ; Καὶ ἂν δὲν ἦτο ἡ Τράπεζα τῶν Ἀθηνῶν; ἐὰν ἦτο ἡ Union Parisienne; Οἱ μέτοχοι τῆς Προνομιούχου, οἱ ἔχοντες τὰ κεφάλαια αὐτῶν διαθέσει εἰς μετοχὰς αὐτῆς, δὲν ἐπεθύμουν βεβαίως νὰ πτωχεύσῃ αὕτη· εἴχετε σεῖς κανὲν μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἠδύνασθε νὰ ἐμποδίσητε τοὺς κεφαλαιούχους μετόχους τῆς Ἑταιρείας νὰ ἀγοράσωσιν αὐτὰ τὰ πλεονάσματα τὰ ὁποῖα ἠπείλουν τὴν ζωὴν τῆς Ἑταιρείας;

§391Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Ὄχι· ἀλλ’ ἐνόσῳ αὗται ἐγένοντο καθ’ ὃν τρόπον ἐγένοντο, βεβαίως δὲν ὑπῆρχε πλεόνασμα.

§392Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ἦτο δικαίωμα ἀπόλυτον τῶν μετόχων νὰ λάβωσι πάντα τὰ ἀμυντικὰ μέσα διὰ νὰ σώσωσι τὴν ζωὴν τῆς Ἑταιρείας. Κατὰ τὸ 1910 ἡ Ἑταιρεία ἔφθασεν ἐπὶ ξυροῦ ἀκμῆς. Πρὸ τριῶν ἐτῶν περίπου συνεζητεῖτο καὶ πάλιν τὸ ζήτημα τοῦτο, ὁ δὲ κ. Δραγούμης ἐδήλωσεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἠδυνάτει νὰ εἰσπράξῃ τὸν φόρον τοῦ Δημοσίου ἀπὸ τὴν Ἑταιρείαν καὶ τὸν ἐλάμβανεν ἀνὰ 50.000 δρχ., εἶναι δὲ γνωστόν, ὅτι τότε ἠναγκάσθη νὰ λάβῃ μέτρα εἰδικὰ πρὸς ἐκποίησιν τῶν μετοχῶν τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης, ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ὅτι διὰ τῶν χρημάτων ἐκείνων θὰ ἠδύνατο ἡ Ἑταιρεία ν’ ἀντιμετωπίσῃ τὰς ἀμέσους αὐτῆς ἀνάγκας. Ἡ κατάστασις αὕτη ἡ οἰκονομικὴ τῆς Ἑταιρείας δύναται ἴσως νὰ δικαιολογήσῃ καὶ ἓν ἄλλο μέτρον, διὰ τὸ ὁποῖον κατεκρίθη ἀπόψε, τὴν ἐκποίησιν τῶν μετοχῶν τῆς Ἑταιρείας τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων, διότι καὶ αἱ μετοχαὶ αὗται ἐπωλήθησαν κατὰ πᾶσαν πιθανότητα διὰ νὰ ἐξοικονομηθῶσιν ἐπείγουσαι οἰκονομικαὶ ἀνάγκαι τῆς Ἑταιρείας. Καὶ παρ’ ὅλα αὐτὰ τὰ μέτρα, ἐν τούτοις ἡ Ἑταιρεία ἠναγκάσθη νὰ συνομολογήσῃ καὶ δάνειον ἐκ 2.000.000 δραχ. ἐπὶ ἐνεχύρῳ παρακρατήματος, παρασχεθὲν αὐτῇ ὑπ’ αὐτῶν τούτων τῶν ἱδρυτῶν τῆς Ἑταιρείας. Αὕτη εἶναι, Κύριοι, ἡ πραγματικὴ ἀλήθεια. Ἐπῆλθον ἀληθῶς κατόπιν δύο ἢ τρεῖς ἐσοδεῖαι εὐτυχεῖς ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ποσότητος, αἱ τοῦ 1910, 1911 καὶ 1912, αἵτινες ὑπελείφθησαν καὶ τοῦ μέσου ὅρου τῆς ὀκταετίας καὶ ἠδυνήθη ἑπομένως ν’ ἀναπνεύσῃ ἡ Ἑταιρεία, ἐὰν ὅμως εἴχομεν καὶ κατὰ τὰ τρία ἑπόμενα ἔτη τὰς ἐσοδείας τοῦ 1908 καὶ 1909, δὲν γνωρίζω ἂν θὰ εὑρισκόμεθα σήμερον πρὸ Ἑταιρείας ἐν ζωῇ. Ἰδοὺ εἰς τί καταλήγουσι, Κύριοι, τὰ σφάλματα τῆς Ἑταιρείας, ὅσον ἀφορᾷ τὴν διάθεσιν τῶν κεφαλαίων της.

§393Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἕν εἶναι τὸ ζήτημα, κύριε Συνάδελφε· ὅπως εὑρίσκεται ἡ Ἑταιρεία ἐξυπηρετεῖ τὸν σκοπόν της; Ἐὰν ἔσφαλε δὲν ἐνδιαφέρει ἡμᾶς, αὐτὸ ἐνδιαφέρει τὴν ἱστορίαν. Μήπως εἶναι ἀναγκαία ἡ διαρρύθμισις τοῦ ζητήματος;

§394Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκεται σήμερον ὑπὸ οἰωνοὺς αἰσιωτάτους εἴτε σκοπεῖ τὴν μεταρρύθμισιν τῆς συμβάσεως εἴτε τὴν λῆψιν ἄλλου τινὸς μέτρου, διότι σήμερον ἡ παραγωγὴ ἔφθασεν εἰς μέσον ὅρον, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι ἐπικίνδυνος καὶ δὲν χρειάζεται μεγάλη σοφία διὰ νὰ ῥυθμισθῇ τὸ ζήτημα ὁμαλῶς. Τὴν ἰδέαν τῆς ἐκριζώσεως δὲν τὴν κρίνω ἀξίαν συζητήσεως, διότι ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι μετὰ 20 ἔτη θὰ ἀρχίσωμεν ἴσως νὰ φυτεύωμεν πάλιν. Ἐὰν μείνῃ ὁ καθεστὼς ὀργανισμὸς χρειάζεται βεβαίως μεταρρύθμισις τῆς συμβάσεως κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θεωροῦνται ὡς ἀτοπήματα, νὰ διορθωθῶσιν, εἶμαι δὲ πεπεισμένος ὅτι ἡ Βουλὴ πᾶσα θὰ συμπράξῃ εἰς τὴν διόρθωσιν αὐτῶν. Ἐγὼ δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ δεχθῶ οἱονδήποτε σύστημα καὶ οἱονδήποτε ὀργανισμὸν ἀρκεῖ νὰ ἔχῃ ὡς βάσιν τὴν ἐξίσωσιν προσφορᾶς καὶ ζητήσεως, καὶ τὴν διατήρησιν τῶν ὑπαρχουσῶν φυτειῶν. Δὲν θὰ ἀπέκρουον καὶ τὴν ἐκ μέρους τοῦ Κράτους ἐγγύησιν καὶ τόκον εἰς κεφαλαιούχους νέους, ἐὰν οἱ τῆς Προνομιούχου θέλουσι ν’ ἀπαλλαγῶσι τῶν εὐθυνῶν, διότι ἡ ἐπιχείρησις μετὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς βιομηχανίας τῶν οἴνων καὶ οἰνοπνευμάτων εἶναι ἀσφαλὴς καὶ δύναται νὰ καλύψῃ τὰ ἔξοδα ἐκμεταλλεύσεως, τὸν τόκον τοῦ κεφαλαίου, καὶ ν’ ἀποφέρῃ κέρδη, διατεθησόμενα ὑπὲρ τῆς σταφιδοπαραγωγῆς. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀτομική μου γνώμη.