1913.11.25

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 15

Τῆς 25 Νοεμβρίου 1913

(Δευτέρα, ὥρᾳ 4.40′ μ. μ.)

Προεδρία κ. Κ. Ζαβιτσιάνου.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλήν: Ὁ ἐκ Λεονταρίου Λ. Καλλιγόνης παρακαλεῖ, ὅπως ἐφαρμοσθῇ καὶ ἐν Λεονταρίῳ ὁ νόμος περὶ κυριακῆς ἀργίας. Ὁ ἀστυνομικὸς διευθυντὴς Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας παρακαλεῖ, ὅπως πληρωθῶσιν οἱ εἰς τὸ ἐν Ναυπλίῳ τμῆμα τοῦ 8ου πεζικοῦ συντάγματος καθυστερούμενοι μισθοὶ Σεπτεμβρίου καὶ Ὀκτωβρίου. Οἱ κατάδικοι Τρικκάλων Β. Καραγιάννης καὶ Σ. Ντότσιος ζητοῦσι νὰ μεταφερθῶσιν εἰς Καρδίτσαν. Οἱ δημοδιδάσκαλοι Πατρῶν ἐκφράζουσι τὴν εὐγνωμοσύνην των ἐπὶ τῇ ὑποβολῇ τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων. Ὁ πρόεδρος τοῦ Σταφιδικοῦ Συνεδρίου Ἡλ. Παλαμήδης παρακαλεῖ, ὅπως καταργηθῇ ἡ «Ἑνιαία». Ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος Σ. Ἀγαπητὸς ζητεῖ ἐξ ὀνόματος τοῦ λαοῦ Ἀργυροκάστρου καὶ Δελβίνου, ὅπως ἡ Βουλὴ ὑπερασπισθῇ τὰ δίκαια τῆς Ἠπείρου. Οἱ κάτοικοι Ἰωαννίνων ζητοῦσιν, ὅπως ἡ Βουλὴ ὑπερασπισθῇ πάσῃ θυσίᾳ τὰ δίκαια τῆς Ἠπείρου. Οἱ ἐν Ἀθήναις πωληταὶ σανῶν καὶ τροφῆς ζῴων παρακαλοῦσιν, ὅπως ὁ νόμος περὶ κυριακῆς ἀργίας περιλάβῃ καὶ τούτους. Οἱ φοιτηταὶ τῆς Νομικῆς ζητοῦσι νὰ τοῖς παραχωρηθῇ ἰδιαίτερον θεωρεῖον. Ὁ ἐκ Ναυπάκτου Χρ. Στεργιόπουλος παρακαλεῖ, ὅπως ληφθῇ φροντὶς διὰ τὸν υἱόν του λοχίαν τοῦ Μηχανικοῦ, ὅστις ἀπεκλείσθη τῶν ἐξετάσεων τῆς σχολῆς τῶν Εὐελπίδων, κατηγορούμενος ἐπὶ ἐγκαταλείψει θέσεως. Οἱ ἐν Καλάμαις πολῖται σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν παρακαλοῦσιν, ὅπως ἡ Βουλὴ διὰ νομοθετήματος ἀπαλλάξῃ αὐτοὺς τῆς πληρωμῆς τοῦ χρέους των πρὸς τὴν Προνομιοῦχον. Ὁ λαὸς Μεσολογγίου συνελθὼν ἐν συλλαλητηρίῳ διαμαρτύρεται ἐναντίον τῆς μετασταθμεύσεως τῆς 3ης Μεραρχίας εἰς Μεσολόγγιον. Ὁ Δικηγορικὸς Σύλλογος Χαλκίδος παρακαλεῖ, ὅπως ἀναβληθῇ ἐπὶ 15 ἡμέρας ἡ συζήτησις τῶν δικαστικῶν νομοσχεδίων. Τὸ προεδρεῖον τῶν Ἑλλήνων φοιτητῶν ζητεῖ, ὅπως ἀνανεωθῶσιν αἱ παλαιαὶ ἐγγραφαὶ τῶν φοιτητῶν αἱ πρὸ τοῦ 1912. Ὁ ἐν ταῖς φυλακαῖς Πύλου κατάδικος Β. Πουλόπουλος ζητεῖ ἀναστολὴν τῆς ποινῆς του· Ὁ ἐν τῇ Μονῇ τοῦ Ἁγ. Νικολάου τῆς Λευκάδος ἡγούμενος Χριστόφορος καταγγέλλει τὸν ἐπιστάτην τοῦ φόρου Δουκάδων Γ. Βουρλιώτην ἐπὶ διαφόροις πράξεσιν. Ὁ ἐκ Κορυτσᾶς στρατιώτης Κ. Κόττας κρατούμενος ἐν ταῖς φυλακαῖς Βόλου ζητεῖ, ὅπως ληφθῇ πρόνοια περὶ τῆς τύχης του· Ὁ ἐκ Λυκοποριᾶς τῆς Εὐρωστίνης ἰατρὸς Χρ. Παπαδόπουλος ζητεῖ, ὅπως βελτιωθῇ ἡ τύχη τῶν ἰατρῶν, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν ἀμοιβῶν των· Οἱ κάτοικοι Δίβρης τῆς ἐπαρχίας Καλλαρίων διατελοῦντες ὑπόδικοι ὑπὸ τοῦ Βʹ Στρατοδικείου παρακαλοῦσιν, ὅπως περατωθῇ ἡ δικογραφία των· Ὁ Σύνδεσμος τῶν Γαλαξειδιωτῶν ζητεῖ, ὅπως ἀπονεμηθῇ σύνταξις εἰς τὸν ἐν Παρισίοις διαμένοντα Κωνσταντῖνον Σάθαν· Οἱ ἐν Κορίνθῳ μαθηταὶ τῆς Δʹ τάξεως τοῦ Γυμνασίου καλούμενοι ὑπὸ τὰ ὅπλα, ὡς κληρωτοὶ τοῦ 1914, ζητοῦσιν ἀναβολὴν κατατάξεως· Οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου Τσιβλοῦ ζητοῦσιν, ὅπως μεταβῇ ἐκεῖ ἡ ἐπιτροπὴ διὰ τὴν διανομὴν βοηθημάτων, ἅτινα προορίζονται διὰ τοὺς ζημιωθέντας ἐκ τῶν καταστρεπτικῶν σεισμῶν καὶ βροχῶν· Ὁ δημοσιογράφος Εὐάγγελος Λαχανοκάρδης ὑποβάλλει ἔγγραφον καταγγελίαν ἐναντίον ἐνεργείας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας· Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Κριεκούκης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀπαλλαγῆς ἀπὸ φόρου ἐπιτηδεύματος τῶν ἐπιστρατευθέντων ἐπιτηδευματιῶν»· Οἱ βουλευταὶ κ. Ἠλ. Κοπανίτσας καὶ Π. Κοσονάκος ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν διατάξεων τοῦ κανονίζοντος τὰς ποινὰς τῶν ἀνυποτάκτων ἄρθρου 152 τοῦ περὶ στρατολογίας ᾼΦΚΗʹ νόμου»· Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Ἀραβαντινὸς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τῶν Β. Διαταγμάτων τῆς 31 Μαΐου 1913». (Ὅρα Ἀρχεῖον Βουλῆς). Μὴ ὑπαρχούσης εἶτα ἀντιρρήσεως χορηγοῦνται αἱ κάτωθι ἄδειαι· Εἰς τὸν βουλευτὴν κ. Ι. Κανναβὸν 10 ἡμερῶν. Εἰς τὸν βουλευτὴν κ. Ν. Καμπάνην 15 ἡμερῶν. Εἰς τὸν βουλευτὴν κ. Ν. Μουζάκην 15 ἡμερῶν. Εἰσερχόμεθα ἤδη εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων. Ὁ κ. Ν. Λεωνίδας «παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ἂν εἶναι ἀληθές, ὅτι ὁ πλοίαρχος τοῦ Βασιλ. Ναυτικοῦ Γκίνης ὑπέβαλεν αἴτησιν πρὸς τὸ οἰκεῖον Ὑπουργεῖον περὶ ἐνεργείας ἀνακρίσεως διὰ τὰ ὑπ’ αὐτοῦ πεπραγμένα ὡς Διοικητοῦ τῆς ἑτέρας Μοίρας κατὰ τὸν πόλεμον, ἂν ἐνηργήθη ἡ τοιαύτη ἀνάκρισις καὶ εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται αὕτη».

§2Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Πληροφορῶ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἐκ Σπετσῶν ὅτι ὢν ἀπησχολημένος ὑπηρεσιακῶς μόλις τὴν στιγμὴν ταύτην λαμβάνω γνῶσιν τοιαύτης ἐρωτήσεως. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Βουλευτὴν νὰ δεχθῇ, ὅπως αὔριον παράσχω αὐτῷ τὰς σχετικὰς πληροφορίας.

§3Ν. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Πολὺ καλά.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Λομβάρδος «παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν διατί δὲν μετέβη εἰς τὴν θέσιν του μέχρι σήμερον ὁ ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου μετατεθεὶς εἰς Ζάκυνθον γυμνασιάρχης ἐν πάσῃ δὲ περιπτώσει νὰ μεριμνήσῃ περὶ ταχείας συμπληρώσεως τῆς θέσεως, ἵνα μὴ χωλαίνωσι τὰ μαθήματα ἐκ τοῦ ἀνεπαρκοῦς ἀριθμοῦ τῶν καθηγητῶν».

§5ΙΩ. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὁ γυμνασιάρχης αὐτὸς ἀπεσπάσθη εἰς Μυτιλήνην δι’ ὑπηρεσίαν εἰδικήν. Ἐλπίζω ὅμως ὅτι ταχέως θὰ περατωθῇ ἡ ἐργασία αὐτοῦ καὶ θὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν θέσιν του.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Παπαϊωάννου «ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ἂν σκέπτεται νὰ ἐξεύρῃ τρόπον ἢ νὰ ἐπιδιώξῃ νομοθετικῶς ὅπως κατορθωθῇ ἡ πληρωμὴ τῶν μισθῶν τῶν ἐν τῇ παλαιᾷ Ἑλλάδι ἀναπληρωσάντων γραμματεῖς Εἰρηνοδικείων ἀποσπασθέντας εἰς τὰ Εἰρηνοδικεῖα τῆς νέας Ἑλλάδος ὑπογραμματέων οἵτινες κληθέντες ὑπὸ τῶν Εἰσαγγελέων ἐπὶ ἀπειλῇ εἰσαγωγῆς εἰς δίκην ἐξετέλεσαν καὶ ἐκτελοῦσιν εἰσέτι τὰ καθήκοντα γραμματέως».

§7Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὑπάρχει ἡ ἑξῆς διάταξις: Οἱ ὑπογραμματεῖς τῶν Εἰρηνοδικείων εἰσὶν ἐν γένει ἄμισθοι καὶ ὁσάκις ἀναπληροῦσι τοὺς γραμματεῖς ἐν συνεδριάσεσιν ἢ ἐν τῷ γραφείῳ δὲν δικαιοῦνται εἰς μισθόν, μόνον δὲ ἂν καὶ καθ’ ὅσον οἱ γραμματεῖς δὲν λαμβάνουσι μισθὸν ἢ λαμβάνουσι μέρος μόνον τούτου (ἀπουσιάζοντες τυχὸν ἐπ’ ἀδείᾳ), τὸ περιεχόμενον εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον μέρος τοῦ μισθοῦ αὐτῶν, ὡς λέγει ὁ νόμος, δίδοται εἰς τοὺς ὑπογραμματεῖς. Ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς εἰς τὰς νέας χώρας ἀποσπασθέντας ὑπάρχει νόμος ψηφισθεὶς ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ τακτικὴ μισθοδοσία τῶν εἰς τὰς νέας χώρας ἀπεσπασμένων δημοσίων ὑπαλλήλων θέλει ἐξακολουθήσει πληρωνομένη εἰς βάρος τῶν προϋπολογισμῶν τῶν οἰκείων Ὑπουργείων· τουτέστιν ὁ γραμματεὺς ὁ ἀποσπασθεὶς εἰς τὰς νέας χώρας πληρώνεται ἐκ τῆς πιστώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης καὶ πίστωσις διαθέσιμος διὰ τὸν ὑπογραμματέα δὲν ἀπομένει. Ἑπομένως ἡ ἐπιθυμία τοῦ κ. Βουλευτοῦ δὲν δύναται νὰ ἐκπληρωθῇ ὑπὸ τὴν ὑφισταμένην νομοθεσίαν.

§8Θ. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Νομίζω ὅτι οὐδέποτε θέλει ἐπιτρέψει ἡ ἀξιοπρέπεια τοῦ Κράτους νὰ δεχθῇ ὑπηρεσίαν ἀπὸ ἕνα πτωχὸν οἰκογενειάρχην καὶ νὰ μὴ θέλῃ νὰ τὸν πληρώσῃ. Ὁ κ. εἰσαγγελεὺς τῶν Πρωτοδικῶν Παρνασσίδος διέταξε τὸν ἄνθρωπον αὐτὸν νὰ προσφέρῃ ὑπηρεσίαν γραμματέως Εἰρηνοδικείου καὶ οὗτος ἐδέχθη καὶ προσέφερε τὴν ὑπηρεσίαν του, πολυτιμοτάτην μάλιστα, διότι ἄνευ αὐτῆς δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐργαζόμενον τὸ δικαστήριον. Κατόπιν τούτου ἔρχεται τὸ Κράτος καὶ λέγει ὅτι δὲν δύναμαι νὰ σὲ πληρώσω. Δὲν γνωρίζω ἂν ὑπάρχει νόμος κωλύων τὴν πληρωμήν· ἀλλὰ, ἂν δὲν ὑπάρχῃ, νὰ γίνῃ νομοθετικὴ διάταξις ὥστε ν’ ἀμειφθῇ καὶ αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος καὶ πᾶς ἄλλος ὁ ὁποῖος προσέφερε τοιαύτας ὑπηρεσίας· διότι εἶχεν οὗτος ἐργασίαν καὶ ἠναγκάσθη ἀπειληθεὶς ὑπὸ τοῦ εἰσαγγελέως ὅτι θὰ εἰσαχθῇ εἰς δίκην ν’ ἀφήσῃ τὴν ἐργασίαν του καὶ ν’ ἀναλάβῃ τὰ καθήκοντα τοῦ γραμματέως. Σημειώσατε δὲ καὶ τοῦτο· μετὰ τινα χρόνον διετάχθη νὰ ὑποβάλῃ καταστάσεις, ἀφοῦ δὲ ὑπέβαλε τοιαύτας ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι θὰ πληρωθῇ, μετά τινας μῆνας τῷ λέγουσιν ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ σᾶς πληρώσωμεν, διότι δὲν ἔχομεν νόμον. Αὐτό, νομίζω, δὲν εἶναι ὀρθόν.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Πετροπουλάκης «ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας τίνα πρόνοιαν ἔλαβεν ὑπὲρ τῆς ἱστορικῆς μονῆς. Γιατρίσσης, τῆς κειμένης ἐν τῇ ὀροσειρᾷ τοῦ Ταϋγέτου, ἥτις ἀπὸ πολλοῦ ἔχει ἐγκαταλειφθῆ καὶ κινδυνεύει νὰ ἐρειπωθῇ. Πρόκειται περὶ Μονῆς ἥτις ἐτησίως γίνεται κέντρον μεγάλης συγκεντρώσεως εὐλαβῶν καὶ εἰσπράττονται εἰς χρήματα καὶ εἰς διάφορα ἀφιερώματα ἱκανὰ ποσά».

§10Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Πρόκειται, κ. Ὑπουργέ, περὶ Μονῆς ἱστορικῆς, ἱδρυθείσης τῷ 382 μ. Χ. εἰς τὴν ὁποίαν συρρέουσι πολλοὶ εὐλαβεῖς προσκυνηταὶ ἐτησίως καὶ εἰσπράττονται μεγάλα ποσά. Ἡ Μονὴ κεῖται ἐπὶ τοῦ Ταϋγέτου καὶ ἀνήκει εἰς δύο δήμους, εἰς τὸν δῆμον Μελιτίνης καὶ εἰς τὸν δῆμον Λεύκτρου. Εἶναι ὀρθοτάτη ἡ πρόνοια νὰ εἰσπράττωνται τὰ ἀφιερώματα ὑπὸ διοικητικοῦ ἀντιπροσώπου, ἀλλὰ συμβαίνει τὸ ἑξῆς ἄτοπον, ὅτι ἐγκατελείφθη ἡ Μονὴ μένουσα ἄνευ μοναχῶν, ἔρημον δὲ εἶναι καὶ τὸ σανατόριον, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἐκεῖ, λόγῳ τοῦ ἀκαταλλήλου τῆς θέσεως. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μεριμνήσῃ περὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ νὰ συστήσῃ μίαν ἐπιτροπὴν ἐκ τῶν δύο, ὡς εἴρηται, δήμων, ἥτις νὰ ἐποπτεύῃ τὴν Μονὴν καὶ νὰ διαθέτῃ μέρος τῶν εἰσπράξεων διὰ τὴν τήρησιν αὐτῆς. Ἤριζον ἀληθῶς οἱ Ἐπίσκοποι περὶ τῆς Μονῆς αὐτῆς. Ἀλλ’ ὁ εἷς μετέστη εἰς Κύριον, ὁ δὲ ἄλλος δὲν θὰ ἔχῃ μὲ τίνα νὰ ἐρίζῃ.

§11Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἡ Μονὴ Γιατρίσσης διεξεδικεῖτο, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὑπὸ τῶν δήμων Λεύκτρου καὶ Μελιτίνης, μεταξὺ τῶν κατοίκων τῶν ὁποίων πολλάκις ἠπειλήθησαν συγκρούσεις, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὑπὸ τῶν Ἐπισκόπων Γυθείου καὶ Οἰτύλου καὶ τοῦ Μονεμβασίας καὶ Λακεδαίμονος. Πρὸς πρόληψιν ἀπειλουμένων συγκρούσεων ἐλήφθη πρὸ τριετίας τὸ μέτρον τῆς ἀποστολῆς, ὡς ἀντιπροσώπου ἡμῶν, διοικητικοῦ ὑπαλλήλου, ἐκ τῶν ἀνωτέρων παρὰ τῇ Νομαρχίᾳ Λακωνίας, κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς πανηγύρεως, ἵνα ἐνεργῇ μετὰ τῶν ἐξ ἀμφοτέρων τῶν δήμων ἐπιτροπῶν τὴν εἴσπραξιν τῶν εἰσφορῶν, τὴν καταγραφὴν τῶν ἀναθημάτων καὶ τὴν πρὸς ἐκποίησιν τούτων δημοπρασίαν. Τὸ προσωρινὸν τοῦτο μέτρον, τὸ ὁποῖον ἄλλως ἐκρίθη ἱκανοποιητικὸν ὑπ’ ἀμφοτέρων τῶν ἐριζόντων μερῶν, εὕρομεν καὶ ἡμεῖς λυσιτελὲς καὶ ἐφηρμόσαμεν κατὰ τὰς πανηγύρεις τοῦ παρελθόντος καὶ τρέχοντος ἔτους, μὴ ὑπαρχούσης ἄλλης λύσεως.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κύριοι Ι. Δελμοῦζος καὶ Ν. Ξηρὸς «παρακαλοῦσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅπως πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ἂν ὄντως ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσισε τὴν κατάργησίν τινων ἐκ τῶν Πρωτοδικείων, καθόσον ἡ ἀναγραφεῖσα εἴς τινας τῶν ἐφημερίδων εἴδησις περὶ καταργήσεως τούτων ἐν οἷς καὶ τοῦ τῆς Παρνασσίδος ἀνεστάτωσε καὶ κρατεῖ ἐν ἀγωνίᾳ τὸν λαὸν τῆς ἐπαρχίας μας».

§13Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Οἱ κύριοι συνάδελφοι ἔχουσιν ὑπ’ ὄψει τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον περὶ δικαστικῆς ὀργανώσεως, τὸ ὁποῖον δὲν διαλαμβάνει τοιαύτην διάταξιν. Μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς δύναμαι νὰ βεβαιώσω ὅτι οὐδεμία τοιαύτη ἀπόφασις ἐλήφθη.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σπ. Θεοδωρόπουλος «ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας αʹ) ἂν ἔλαβε γνῶσιν τῆς πολεμικῆς, ἥτις ὠργανώθη διά τινων ὀργάνων τοῦ τύπου κατὰ τοῦ ἀνωτάτου συμβουλίου τῆς ἐργασίας, ἂν καὶ ποῖα μέτρα ἔλαβε πρὸς ἀπόκρουσιν τῶν ἀδίκων ἐπιθέσεων κατ’ αὐτοῦ καὶ εἰδικῶς κατὰ δύο ἐκ τῶν ἐν αὐτῷ ἀντιπροσώπων τῆς Βουλῆς, χαρακτηρισθέντων ὡς ἀπεχόντων τῶν συνεδριάσεων τοῦ συμβουλίου τούτου μὲ σκοπὸν διαμαρτυρίας δῆθεν κατὰ τοῦ θεσμοῦ του ἢ τοῦ τρόπου τῆς διεξαγωγῆς τῶν ἐργασιῶν αὐτοῦ καὶ βʹ) ποῖαι αἱ μέχρι τοῦδε ἐργασίαι τοῦ ἀνωτάτου συμβουλίου ἐργασίας, ἂν αὗται εἶναι ἱκανοποιητικαὶ καὶ ἂν ὄντως, ὡς τὰ ἀνωτέρω δημοσιεύματα ἀναφέρουσι, τὸ συμβούλιον, διατελοῦν ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἐργάζεται κατὰ τρόπον καταστρατηγοῦντα τοὺς περὶ αὐτοῦ νόμους καὶ Β. Διατάγματα».

§15ΣΠ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ ν’ ἀναβληθῇ, κ. Πρόεδρε, διὰ νὰ δοθῇ σημείωμα.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Λαμπρινόπουλος «ἐπερωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας ἐπὶ τῶν κατατεθέντων ἐγγράφων ὡς πρὸς τὴν ἀπόλυσιν τοῦ δημοδιδασκάλου Ἀνδρέου Δραγάτση». Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν ἂν θέλει νὰ συζητηθῇ ἡ ἐπερώτησις αὕτη μετὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 9 τοῦ κ. Βελέντζα προκειμένου περὶ συναφοῦς ζητήματος, διότι καὶ ὁ κ. Βελέντζας «ἐπερωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας 1) διατί παρὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον περὶ ἐποπτικῶν συμβουλίων ἐζήτησε παρὰ τοῦ κ. ἐπιθεωρητοῦ Ἀττικῆς τὴν εἰς τὸ ἐποπτικὸν συμβούλιον εἰσαγωγὴν τοῦ δημοδιδασκάλου Δραγάτση καὶ ὑπέδειξε τὴν ἐπιβολὴν αὐτῷ τῆς πειθαρχικῆς ποινῆς τῆς ὁριστικῆς ἀποφάσεως, καὶ 2) εἰς τίνα πειθαρχικὴν παράβασιν ὑπέπεσεν ὁ δημοδιδάσκαλος οὗτος, ὥστε νὰ ἐπιβληθῇ ἡ αὐστηροτέρα τῶν ποινῶν, ἡ τῆς ἀπολύσεως.

§17ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα».

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Λαμπρινόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§19Γ. ΛΑΜΠΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐθεωρήσαμεν ἐπάναγκες, κύριοι Βουλευταί, ὅπως ζητήσωμεν καὶ κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα διὰ τὴν ἀπόλυσιν τοῦ δημοδιδασκάλου κ. Ἀνδρέου Δραγάτση, διότι λόγῳ τοῦ βραχυτάτου χρονικοῦ διαστήματος τοῦ καθορισμένου ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ διὰ τὴν ὑποστήριξιν τῶν ἀναφορῶν δὲν ἠδυνήθημεν νὰ ὑποστηρίξωμεν κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν τὴν ἀναφορὰν τοῦ ἐν λόγῳ δημοδιδασκάλου. Ἐκτὸς τούτου εὕρομεν οὐχὶ ἱκανοποιητικὰς τὰς δηλώσεις καὶ ἐξηγήσεις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, καὶ ὅτι ὁ ἀπολυθεὶς δημοδιδάσκαλος παρεστάθη ἐνταῦθα ὡς εἷς τῶν πρωτουργῶν τῆς δημοσιογραφικῆς ἐκστρατείας, ὡς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός, κατὰ τοῦ προσώπου του καὶ κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι, ἐπειδὴ πιθανὸν νὰ παρεσύρθη καὶ νὰ τῷ ἐγένετο ὑποβολὴ ὅπως ὑπογράψῃ τὸ περίφημον πρακτικὸν τῶν δημοδιδασκάλων, διὰ τοῦτο ἤθελε προσαγάγει εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον νὰ εἶχεν ἀναδρομικὴν δύναμιν καὶ διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐπετρέπετο εἰς τὸ Κεντρικὸν Συμβούλιον, ὅπως ἀναθεωρῇ τοιαύτας ἀποφάσεις, προκειμένου μάλιστα περὶ ἀπολύσεως. Εὕρομεν ἐπίσης ἀνεπαρκεῖς τὰς ἐξηγήσεις ταύτας, διότι πρόκειται καὶ περὶ πεντήκοντα ἄλλων δημοδιδασκάλων, οἱ ὁποῖοι ὑπέγραψαν τὸ ἐν λόγῳ πρακτικόν. Οἱ δημοδιδάσκαλοι οὗτοι ἀπολυθέντες ἐκ τοῦ στρατοῦ κατ’ αὐτὰς πρόκειται νὰ κριθῶσιν ὑπὸ τῶν τοπικῶν ἐποπτικῶν Συμβουλίων, διότι ἡ διαταγὴ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐκπαιδεύσεως εἶναι ῥητὴ ὡς πρὸς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν ἄρθρων τὰ ὁποῖα καὶ καθορίζει παρὰ τὸν νόμον καὶ εἶναι πιθανόν, ἀφοῦ λάβωσι ταῦτα ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ δεδικασμένον, νὰ προβῶσι μέχρι καὶ τῆς ἀπολύσεως καὶ τῶν διδασκάλων τούτων. Ἔχομεν τὴν γνώμην, ὁσάκις μάλιστα δίδεται εὐκαιρία καὶ ἀφορμή, ὥστε νὰ κρίνωνται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πράξεις τῶν ποικιλωνύμων συμβουλίων, ὅτι ὁ ἐπ’ αὐτῶν ἔλεγχος πρέπει νὰ γίνεται εὐρύς, διὰ νὰ μὴ καταλήγωσιν εἰς ἀποτελέσματα καὶ ἀποφάσεις, αἱ ὁποῖαι χαρακτηρίζονται ὡς τερατώδεις. Ὑπάρχει νομικὴ γνώμη λίαν βάσιμος, κατὰ τὴν ὁποίαν, ἐὰν οἱ ἀπολυθέντες δημοδιδάσκαλοι — ὅπως φαίνεται καὶ θὰ τὸ πράξωσι — προσφύγωσιν εἰς τὰ δικαστήρια, θὰ δικαιωθῶσιν ἴσως, διότι ἡ ἀπόλυσίς των ἐγένετο οὐχὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου, διότι ἀπελύθησαν ὡς ἀνεπίδεκτοι βελτιώσεως, ἐνῷ δὲν ἔχουσι τιμωρηθῆ δι’ ἄλλων πειθαρχικῶν ποινῶν. Εἶναι γνωστὸν ὅτι οἱ ἐκκαθαρισθέντες ἀξιωματικοὶ προσέφυγον εἰς τὰ δικαστήρια καὶ κατωρθώθη, ἵνα ἐπιτύχωσιν εὐνοϊκὰς ἀποφάσεις, ὅσον ἀφορᾷ τὴν πληρωμὴν τῶν μισθῶν των καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν σειράν των μεταξὺ τῶν ὁμοιοβάθμων των, διότι τὰ συμβούλια τὰ ἀνακριτικὰ ἕνεκα τυπικῶν λόγων εἶχον καταρτίσει τὰς ἀποφάσεις ἀκύρους. Ἐπίσης καθηγηταὶ καὶ ἑλληνοδιδάσκαλοι ἀπολυθέντες ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως ἐδικαιώθησαν καὶ οὗτοι, ἵνα λαμβάνωσι τὸν μισθόν των πλήρη ἕνεκα κακῆς συνθέσεως τοῦ Συμβουλίου τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως. Ὁ καθηγητὴς τῆς Ἀρχαιολογίας ἐν τῷ Ἐθνικῷ Πανεπιστημίῳ κ. Καββαδίας προσέφυγεν εἰς τὰ δικαστήρια καὶ κατώρθωσεν, ὥστε νὰ καταδικασθῇ τὸ Δημόσιον εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν μισθῶν του καὶ διὰ τὰς θέσεις ἀκόμη τὰς ὁποίας κατεῖχε, πάλιν ἐκ παραλείψεων τοιούτων τῶν Συμβουλίων. Φρονῶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται ἀδιαφόρως ν’ ἀποβλέπῃ εἰς τὰς τοιαύτας ἀποφάσεις τῶν Συμβουλίων, ἐφ’ ὅσον τὸ Δημόσιον ὑπόκειται εἰς τοιαύτας ὑλικὰς καὶ ἠθικὰς ζημίας. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κατατεθέντων ἐγγράφων ὡς πρὸς τὴν ἀπόλυσιν τῶν δημοδιδασκάλων τὸ ζήτημα ἔχει ὡς ἑξῆς. Κατὰ τὸν παρελθόντα μῆνα Αὔγουστον ἐγένετο γνωστὸν ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας ἐσχεδίαζεν, ὅπως καταρτίσῃ καὶ λειτουργήσωσι τὰ τρία γνωστὰ μονοτάξια διδασκαλεῖα. Οἱ ἁρμόδιοι καὶ εἰδικοὶ πρὸς τοῦτο ἀπεφάσισαν νὰ κατέλθωσιν εἰς τὴν δημοσιογραφίαν καὶ ἐκφέρωσι γνώμην περὶ τῶν μονοταξίων διδασκαλείων. Οὕτως ὁ τέως βουλευτὴς Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας καὶ παιδαγωγὸς κ. Θ. Μιχαλόπουλος δι’ ἐπανειλημμένων ἄρθρων κατέκρινε τὸ μέτρον τοῦτο ὡς μὴ ἐπωφελὲς διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν. Ἐπίσης ὁ παιδαγωγὸς κ. Π. Οἰκονόμου ἀντεπεξῆλθε κατὰ τοῦ σχεδίου τούτου τῆς ἱδρύσεως τῶν μονοταξίων διδασκαλείων, ὁ ὁποῖος ἐν τούτοις δὲν γνωρίζω πῶς σήμερον εἶναι ὁ διευθυντὴς τοῦ ἐν Θεσσαλονίκῃ μονοταξίου διδασκαλείου! Ὡς ἦτο φυσικὸν καὶ ἑπόμενον, καὶ οἱ δημοδιδάσκαλοι διὰ τῶν σωματείων των ἐνόμισαν ὅτι ἔπρεπε νὰ φέρωσι γνώμας καὶ κρίσεις ἐπὶ τοῦ σχεδίου τούτου, πρέπει δὲ νὰ γνωσθῇ ὅτι τοιαῦτα σωματεῖα ἢ σύλλογοι δημοδιδασκάλων εἶναι τρία ἢ τέσσαρα, ἀλλὰ δύο κατ’ ἐξοχὴν φαίνονται λειτουργοῦντα, ὁ «Σύνδεσμος τῶν Ἑλλήνων δημοδιδασκάλων» καὶ ἡ «Πανελλήνιος ἕνωσις τῶν δημοδιδασκάλων». Τοῦτο τὸ τονίζω, διὰ νὰ κατανοηθῇ ὅτι, διὰ νὰ ὑπάρχωσι τρία καὶ τέσσαρα τοιαῦτα σωματεῖα, ἀναμφισβητήτως δὲν δύναται νὰ ὑφίσταται ὁμόνοια μεταξὺ τῶν δημοδιδασκάλων. Ὁ εἷς ἐκ τῶν συλλόγων τούτων, ἡ «Πανελλήνιος ἕνωσις», διὰ τοῦ διευθυντοῦ αὐτῆς ἀντεπεξῆλθε κατὰ τοῦ μέτρου τούτου τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας. Ὁ ἕτερος σύλλογος τῶν Ἑλλήνων δημοδιδασκάλων ἐτάχθη ὑπὲρ τοῦ μέτρου τῆς ἱδρύσεως τῶν μονοταξίων διδασκαλείων καὶ ἐπήνεσε μάλιστα δημοσίᾳ τὸν κ. Ὑπουργὸν παρὰ τὴν πρὸς τοῦτο ἐγκύκλιον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ἐπειδὴ εἶδεν ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο κατεκρίνετο ὄχι κυρίως ὑπὸ τῶν δημοδιδασκάλων, ἀλλ’ ὑπὸ τῶν παιδαγωγῶν, ἐθεώρησεν ἁρμόζον ὅπως ὑπερασπίσῃ τοῦτο καὶ ἔδωκε συνεντεύξεις εἰς τὰς ἐφημερίδας. Εἰς τὰς συνεντεύξεις του ταύτας ἀναφέρει, προκειμένου περὶ τῶν δημοδιδασκάλων, τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει)· «Φρονῶ ἀδιστάκτως, Κύριέ μου, ὅτι οἱ νέοι δημοδιδάσκαλοι θὰ εἶναι ἰσοδύναμοι πρὸς τοὺς καλλιτέρους ἐκ τῶν παλαιῶν. Ἀλλὰ καὶ ἀπολύτως κρινόμενοι οἱ νέοι διδάσκαλοι φρονῶ ὅτι δὲν θὰ εἶναι κατώτεροι τοῦ μεγίστου μέρους τῶν σημερινῶν δημοδιδασκάλων. Ἐνῷ ἡ ὑπερβολικὴ καὶ ἀποκλειστικὴ μέριμνα περὶ τῶν συμφερόντων καὶ ἡ στενότης τῆς ἀντιλήψεως εἴτε ἡ ἀμελέτητος ἀντίδρασίς των κατὰ μέτρων λαμβανομένων ὑπὲρ τοῦ συμφέροντος τοῦ ὅλου ἔθνους δὲν θὰ ὠφελήσῃ αὐτούς». Οἱ δημοδιδάσκαλοι, καὶ ἰδίως ἡ «Πανελλήνιος ἕνωσις», ἐξεδότο τὸ πρακτικόν, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου καὶ ἐτιμωρήθησαν οἱ δημοδιδάσκαλοι. Τὸ πρακτικὸν ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει)· «Οἱ ἐνταῦθα παραμένοντες λειτουργοὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως μέλη τῆς «Πανελληνίου ἑνώσεως τῶν δημοδιδασκάλων ἀμφοτέρων τῶν φύλων» συνελθόντες σήμερον ἐκτάκτως ἐν τοῖς γραφείοις αὐτῆς κλπ. ψηφίζουσιν ὁμοθύμως 1) Ἐκφράζουσι τὴν βαθεῖαν αὐτῶν εὐγνωμοσύνην πρὸς τὸν Ἀθηναϊκὸν τύπον διὰ τὴν ἰσχυρὰν καὶ πολύτιμον ὑποστήριξιν, ἣν πάντοτε ἐκθύμως παρέχει τῶν μεγάλων συμφερόντων τῆς λαϊκῆς ἐκπαιδεύσεως· 2) Ὑποβάλλουσιν εὐλαβῶς θερμὴν παράκλησιν πρὸς τὸν ἐξοχώτατον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως λάβῃ εὐμενῶς ὑπ’ ὄψιν τὰ ἐν τοῖς ὑποβληθεῖσιν ὑπομνήμασι τῆς «Πανελληνίου ἑνώσεως» διατυπωθέντα αἰτήματα καὶ δὴ περὶ τῆς ταχυτέρας κατὰ τὸ δυνατὸν ἀπολύσεως ἢ ἀποσπάσεως τῶν ὑπὸ τὰ ὅπλα διδασκάλων καὶ κατὰ τῆς λειτουργίας τῶν μονοταξίων διδασκαλείων· 3) Διαμαρτύρονται ἐντόνως πεποιθότες ὅτι διερμηνεύουσι καὶ τὰ αἰσθήματα τῶν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις συναδέλφων των κατὰ τῆς ἀβασίμως ὅλως καὶ ἀδίκως καὶ ἐπὶ καταρρίψει τοῦ γοήτρου τοῦ διδασκαλικοῦ ἀξιώματος διατυπωθέντων ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας ἐν τῇ δημοσιευθείσῃ περὶ μονοταξίων διδασκαλείων συνεντεύξει αὐτοῦ ἀδικωτάτων χαρακτηρισμῶν καὶ κρίσεων περὶ τῆς μορφώσεως καὶ τῆς ἀξίας τῶν σημερινῶν δημοδιδασκάλων καὶ δημοδιδασκαλισσῶν, θιγόντων βαθέως τὴν ὑπερηφάνειαν καὶ τὴν ὑπόληψιν ὁλοκλήρου τοῦ δημοδιδασκαλικοῦ κόσμου». Οὕτως ἔχει, Κύριοι, τὸ πρακτικὸν καὶ ὄχι ὡς ἀνέγνωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, διότι τὰ ἀναγνωσθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἶναι δύο μόνον περικοπαὶ τοῦ ὅλου πρακτικοῦ. Τὸ πρακτικὸν δὲ δὲ συνετάχθη μόνον διὰ ν’ ἀποκρούσῃ τὰ ἐν τῇ συνεντεύξει τοῦ κ. Ὑπουργοῦ λεχθέντα, οὐδὲ νὰ ὑβρίσῃ τοὺς συναδέλφους δημοδιδασκάλους τοῦ Συνδέσμου τῶν δημοδιδασκάλων. Ἀφοῦ πρῶτον ἐκφράζει πρὸς τὴν δημοσιογραφίαν καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τὰς εὐχαριστίας διὰ τὴν ἀπόσπασιν, λέγει κατόπιν ὅτι διαμαρτύρεται ἐντόνως διὰ τὰ ἐν τῇ δημοσιεύσει περὶ μονοταξίων διδασκαλείων ἀδικώτατα καὶ προσκρούοντα πρὸς τὴν ὑπερηφάνειαν τῶν δημοδιδασκάλων. Διὰ τοῦ πρακτικοῦ αὐτοῦ δὲν ἐπεδίωκον οἱ διδάσκαλοι νὰ δείξωσιν ἀνευλάβειαν καὶ ἀποδοκιμασίαν διὰ τὰ μέτρα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ διὰ τὰς ἐκφρασθείσας γνώμας του ἐν τῇ συνεντεύξει. Ἄλλως τε δὲν ὑπῆρχε συμφέρον καὶ ἰδιοτέλεια, διότι οἱ ἐκφρασθέντες οὕτω πως διὰ τοῦ πρακτικοῦ κατέχουσι σήμερον θέσεις καὶ δὲν ἀνέμενον διὰ τῶν μονοταξίων διδασκαλείων νὰ λάβωσι τοιαύτας. Ὥστε ἀποκλείεται ἡ ἐπιδίωξις τοῦ προσωπικοῦ συμφέροντος καὶ ἰδιοτελείας.

§20Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε; Συζητεῖτε ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς τοῦ δημοδιδασκάλου Δραγάτση. Κρίνω καλὸν πρὸς διαφώτισίν σας καὶ πρὸς διαφώτισιν τῆς Βουλῆς νὰ σᾶς ἀναγνώσω μίαν ἐπιστολήν, τὴν ὁποίαν μοὶ ἀπέστειλεν ὁ Δραγάτσης.

§21Γ. ΛΑΜΠΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, μετὰ τὴν ἀγόρευσίν μου, διότι θὰ ἴδητε ὅτι εἶναι ἐντελῶς ἄσχετος.

§22Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Ἀκούσατε, παρακαλῶ....

§23Γ. ΛΑΜΠΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται ποσῶς περὶ τοῦ Δραγάτση, τὸν ὁποῖον οὐδὲ ἐξ ὄψεως γνωρίζω. Πρόκειται περὶ ζητήματος τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ συζητήσῃ ἡ Βουλή. Πρόκειται περὶ τῶν ἀποφάσεων τὰς ὁποίας λαμβάνουσι τὰ συμβούλια ταῦτα, καὶ τὰς ὁποίας ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐχαρακτήρισεν ὡς τερατώδεις.

§24ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τίνα σκοπὸν ἐπιδιώκει ἡ γινομένη συζήτησις;

§25Γ. ΛΑΜΠΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιδιώκει ὅτι τὸ ἐποπτικὸν συμβούλιον Ἀττικῆς ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν του παρὰ τὸν νόμον τὸν ἀποκεντρωτικὸν τὰς διαταγὰς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ προέβη ἀνεξελέγκτως καὶ ὄχι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου εἰς τὴν ἀπόλυσιν τῶν δύο δημοδιδασκάλων.

§26ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν νομίζετε ὅτι ἡ Βουλὴ συνεμερίσθη τὴν γνώμην τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἐχαρακτήρισε τερατώδη τὴν ἀπόφασιν αὐτήν; Δὲν νομίζετε ὅτι τοῦτο εἶναι ἀρκετόν; Δύνασθε νὰ φθάσητε εἰς συμπέρασμα πρακτικώτερον ἀπ’ αὐτό; Θὰ σᾶς παρακαλέσω λοιπὸν νὰ μὴ καταναλίσκηται ὁ χρόνος, διότι ἔχομεν πολλὴν ἐργασίαν.

§27Γ. ΛΑΜΠΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ καλά· δὲν ἐπιμένω περισσότερον.

§28Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Βεβαίως, κύριοι Βουλευταί, μετὰ τὰς δηλώσεις ἃς ἐποιήσατο προχθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ὅτι θὰ εἰσηγηθῇ νόμον διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὸ Κεντρικὸν Ἐποπτικὸν Συμβούλιον ὄχι μόνον ν’ ἀποφαίνηται περὶ κυρώσεως ἢ ἀκυρώσεως τῶν ἀποφάσεων τῶν κατωτέρων ἐποπτικῶν συμβουλίων, ἀλλὰ καὶ νὰ εἰσέρχηται εἰς τὴν ἐξέτασιν κατ’ οὐσίαν τῶν ἐφέσεων τῶν διδασκάλων, μετὰ τὰς δηλώσεις ταύτας, λέγω, ζήτημα ἀπολύσεως ἢ μὴ τοῦ διδασκάλου Δραγάτση δὲν ὑφίσταται. Ἀλλά, ἂν ἐγὼ ἀνέρχομαι ἐπὶ τὸ βῆμα, δὲν ἀνέρχομαι διὰ ν’ ἀποδείξω πρὸς τὴν Βουλήν, ἡ ὁποία ἀπεδέχθη τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὡς πρὸς τὸ ἐπαχθὲς τῆς τιμωρίας τοῦ διδασκάλου Δραγάτση, ἀλλὰ λαμβάνω τὸν λόγον διὰ ν’ ἀσκήσω ἔλεγχον κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, διότι ὑπερέβη τὰ καθήκοντα αὑτοῦ, μὴ τεταγμένος ὑπὸ τοῦ νόμου νὰ ἐπεμβῇ εἰς τὴν ὑπόθεσιν, καθόσον οὐδὲν ἔχει δικαίωμα, κατὰ τὸν νόμον περὶ ἀποκεντρώσεως τῶν ἐποπτικῶν συμβουλίων, νὰ ἐπεμβῇ καὶ ἐπιτάξῃ εἰς αὐτὸ τὴν ἐπιβολὴν ποινῆς ἀπολύσεως. Ἠδύνατο μόνον, ὅτε ὑπέπεσεν εἰς τὴν ἀντίληψιν αὑτοῦ παράβασις καθήκοντος ὑπαλλήλου ὡρισμένου, ἐν τῇ ἐξουσίᾳ τὴν ὁποίαν ἔχει ὡς ἀνώτερος ἐπόπτης τῆς ἐκπαιδεύσεως, νὰ ὑποδείξῃ εἰς τὰ συμβούλια καὶ τοὺς ἐπιθεωρητάς, οἱ ὁποῖοι τυχὸν δὲν ἐπετέλεσαν μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης τὰ καθήκοντα αὑτῶν, νὰ ὑποδείξῃ ὡς προϊστάμενος αὑτῶν τὴν ἐπιτέλεσιν τῶν ἑαυτῶν καθηκόντων. Ἐγὼ δὲν θέλω ν’ ἀρνηθῶ εἰς αὐτὸν τὸ δικαίωμα τοῦτο, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ὑποδεικνύῃ εἰς τὰ συμβούλια τίνα ποινὴν πρέπει ταῦτα νὰ ἐπιβάλλωσι. Τοῦτον τὸν ἔλεγχον θ’ ἀσκήσω κατὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, θέλω δὲ ἀσκήσει καὶ ἔλεγχον κατὰ τῶν ἐποπτικῶν συμβουλίων, τὰ ὁποῖα καθ’ ὑπέρβασιν τῶν ὑφισταμένων νόμων περὶ πειθαρχικῶν ποινῶν ἐπέβαλον πειθαρχικὴν ποινὴν τοιαύτην, ὁποία δὲν ἀναγράφεται ἐν τῷ νόμῳ. Ἵνα δὲ καταλήξω εἰς τοῦτο, εἶμαι ὑποχρεωμένος ν’ ἀπαντήσω δι’ ὀλίγων εἰς ὅσα προχθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔλεγε πρὸς τὴν Βουλήν, προκειμένου νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἐνέργειαν αὑτοῦ, ἀπέναντι τῶν διδασκάλων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι, δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι δὲν ὑπέπεσαν εἰς κανὲν πειθαρχικὸν παράπτωμα, ἀλλά, ἂν ὑπέπεσαν εἰς παράπτωμά τι, δὲν ἦσαν ἄξιοι τοιαύτης ποινῆς, τὴν ὁποίαν ἐπέβαλον εἰς αὐτοὺς τὰ ἐποπτικὰ συμβούλια καὶ τὴν ὁποίαν ποινὴν ὁ κ. Ὑπουργὸς παρασυρθεὶς ὑπέδειξεν αὐτοῖς.

§29Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε; Ὁ Ὑπουργὸς ἐμνημόνευσε κείμενον ἐγγράφου. Αἱ ἐπιβαλλόμεναι πειθαρχικαὶ ποιναὶ ἐκ τοῦ νόμου εἶναι μέχρι προσωρινῆς ἀπολύσεως ἑνὸς μηνός. Ἐγὼ ἐχαρακτήρισα τὴν πρᾶξιν βαρυτέραν τῆς ἐπισυρούσης ποινὴν προσωρινῆς ἀπολύσεως μόνον ἑνὸς μηνός. Τὸ συμβούλιον εἶναι ἐλεύθερον νὰ κρίνῃ καὶ ἀποφασίσῃ καθ’ οἱονδήποτε τρόπον. Ἐκεῖνο λοιπὸν τὸ ὁποῖον θέλω νὰ σᾶς εἴπω εἶναι ὅτι ἡ ἀντίληψις ὅτι ὁ Ὑπουργὸς δὲν δικαιοῦται νὰ ἐκφράσῃ γνώμην δὲν εἶναι τὸ παράπαν ὀρθή. Ὁ Ὑπουργὸς δικαιοῦται νὰ ἐκφράσῃ γνώμην, τὰ δὲ Συμβούλια εἶναι ἐλεύθερα ν’ ἀποφασίσωσιν, ὡς νομίζουσιν ὀρθὸν καὶ δίκαιον.

§30Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Δὲν ἐπροσέξατε, κύριε Ὑπουργέ. Ἐγὼ εἶπον ὅτι ὑμεῖς ὡς Ὑπουργὸς καὶ ἀνώτερος ἐπόπτης τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιβλέπητε ὅλους τοὺς ὑφ’ ὑμᾶς ὑπαλλήλους, εἰς οἱανδήποτε τάξιν ἱεραρχίας καὶ ἂν εὑρίσκωνται, ἀλλὰ δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ ὑποδείξητε τίνα ποινὴν πρέπει νὰ ἐπιβάλωσι τὰ συμβούλια.

§31Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὑπέδειξα τὰς διατάξεις τοῦ νόμου, κατὰ τὰς ὁποίας ἐπέρχεται ἡ ποινὴ τῆς ἀπολύσεως, διότι ἐθεώρουν ὅτι ἡ ποινὴ τοῦ μηνὸς εἶναι μικρά. Εἶχον τὴν γνώμην αὐτὴν τότε, ὡς σᾶς ἐξήγησα, ἀποδειχθέντος δ’ ὅτι οἱ διδάσκαλοι παρεσύρθησαν, ἀπεδέχθην νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἀναθεώρησις τῆς περὶ ἀπολύσεως τούτων ἀποφάσεως.

§32Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ἀφήσατε, κύριε Ὑπουργέ. Μὴ μὲ διακόπτετε, διότι δὲν σκέπτομαι ν’ ἀγορεύσω ἐπὶ μακρόν. Διακόπτοντές με θὰ μὲ ἀναγκάσητε νὰ μακρηγορήσω. Οἱ δημοδιδάσκαλοι λοιπόν, κύριοι Βουλευταί, καὶ ἰδίως ὁ ἀναφερόμενος εἰς τὴν Βουλήν, ἀπελύθη δι’ ἀσυμβίβαστον διαγωγὴν πρὸς τὰ ἀξιώματα αὑτοῦ καὶ τὴν προϊσταμένην αὐτοῦ Ἀρχήν. Ἡ ἀποδοθεῖσα εἰς αὐτὸν κατηγορία ἦτο ὅτι αὐτὸς καὶ οἱ ἄλλοι διδάσκαλοι ἐπέκριναν κατὰ τρόπον ἀνευλαβῆ τὰς πράξεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ φρονῶ ὅτι οἱ διδάσκαλοι οὗτοι ὄχι μόνον δὲν ἀνεφέρθησαν ἀνευλαβῶς πρὸς τὸν κ. Ὑπουργόν, ἀλλ’ ἁπλῆν μόνον γνώμην ἐξέφερον περὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ μονοταξίων διδασκαλείων, τὰ ὁποῖα ἐπρόκειτο νὰ ἱδρύσῃ ὁ κ. Ὑπουργός, καὶ συνέταξαν τὸ πρακτικὸν τοῦτο, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ κατηγορούμενον ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον εἰσήχθη ἐνώπιον τῶν δύο συμβουλίων. Τὸ πρακτικὸν αὐτὸ ὄχι μόνον οὐδεμίαν ἀνευλαβῆ φράσιν περιέχει κατὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἀλλ’ αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ ἐξεταζόμενον εἶναι ὄχι ἔναρξις ἐκ μέρους αὐτῶν ἀντιδράσεως κατὰ τῶν μέτρων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ μέτρον ἀμύνης κατ’ ἐκείνων τὰ ὁποῖα ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐν ταῖς συνεντεύξεσιν αὑτοῦ ἐν τῇ «Ἀκροπόλει» ἐδημοσίευσεν· εἶναι μέτρον ἀμύνης κατὰ τῆς κρίσεως αὑτοῦ διὰ τοὺς διδασκάλους, ὅτι οὗτοι οὐδ’ εἶναι κατώτεροι τῶν ἀποφοίτων τῶν μονοταξίων διδασκαλείων, καί, ἂν ἐξετάσητε τὴν χρονολογίαν τοῦ κατηγορουμένου πρακτικοῦ πρὸς τὴν συνέντευξιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, θέλετε ἴδει ὅτι ὁ ἀντιπρόσωπος τῶν διδασκάλων δι’ ὑπομνήματός του, τὸ ὁποῖον μετὰ μεγίστης εὐλαβείας ὑπέβαλε πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὑποδεικνύει ὅτι τὸ νομοθετικὸν μέτρον περὶ ἱδρύσεως μονοταξίων διδασκαλείων δὲν εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ δημιουργήσῃ διδασκάλους ἐκείνους τοὺς ὁποίους ἀπαιτοῦσιν αἱ νεώτεραι ἐκπαιδευτικαὶ ἀνάγκαι τοῦ Κράτους, καὶ ὅτι αἱ πολλαπλαῖ ἀνάγκαι, αἱ ὁποῖαι ἐδημιουργήθησαν ἐν τῷ Κράτει καὶ ἐν ταῖς νέαις χώραις, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἱκανοποιηθῶσι διὰ τῶν 180 διδασκάλων τοὺς ὁποίους ἤθελον παραγάγει τὰ μονοτάξια διδασκαλεῖα. Ὑπεδήλου δὲ εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ὅτι ἠδύνατο νὰ χρησιμοποιήσῃ τὰς πολυπληθεῖς διδασκαλίσσας εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, διότι, ὡς ὀρθῶς παρετήρησε προχθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα δὲν χρειάζονται διδάσκαλοι οἱ ὁποῖοι νὰ ἔχωσιν ἀξίαν ἴσην πρὸς τοὺς καθηγητὰς τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως, ἀλλὰ διδάσκαλοι οἱ ὁποῖοι νὰ δύνανται νὰ διδάξωσι τὴν ἑλληνικὴν γλῶσσαν, τὴν ὁποίαν ἀγνοοῦσιν οἱ πληθυσμοὶ ἐκεῖνοι. Καὶ τί περισσότερον σᾶς ἔλεγον οὗτοι παρὰ νὰ στείλητε τὰς διδασκαλίσσας αἱ ὁποῖαι νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν οἰκογένειαν καὶ νὰ διδάξωσιν εἰς τοὺς ἀλλογλώσσους ἐκείνους πληθυσμοὺς τὴν ἑλληνικὴν γλῶσσαν; Ἀντὶ τούτου τί ἐπράξατε, κ. Ὑπουργέ, διὰ συνεντεύξεως ἐν τῇ ἐφημερίδι «Ἀκροπόλει»; Ἠρχίσατε ἀμέσως τὴν σύγκρισιν τῶν διδασκάλων τῶν μονοταξίων πρὸς τοὺς διδασκάλους τοὺς ὑφισταμένους σήμερον, καὶ ἐλέγετε ὅτι οἱ μονοτάξιοι διδάσκαλοι, ἔχοντες τὸ ἀπολυτήριον τοῦ Γυμνασίου μὲ τὸν βαθμὸν καλῶς, ἔχουσι τὴν γενικὴν μόρφωσιν τὴν ὁποίαν ἔδωκεν αὐτοῖς τὸ πεπαλαιωμένον σύστημα τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν καθηγητῶν τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως, παρ’ ὅλην τὴν προσπάθειαν ἣν οὗτοι κατέβαλλον, οὐδ’ οἱ ἀπόφοιτοι τῶν Γυμνασίων ἐξέρχονται, ὡς γνωστόν, ἐστερημένοι πάσης παιδαγωγικῆς μορφώσεως, αἱ δὲ γενικαὶ γνώσεις τὰς ὁποίας ἀποκτῶσι χρησιμεύουσιν, ἵνα οὗτοι δι’ ἰδίων μελετῶν ἐπαυξήσωσι ταύτας. Καί, ἀφοῦ ταῦτα ἐλέγετε, δικαίως ἐξηγείρατε τοὺς διδασκάλους καὶ δικαίως προυκαλέσατε παράπονα καθ’ ὑμῶν, διότι, ὡς θὰ ἴδητε, ὅτε θὰ συζητήσωμεν καὶ τὸ περὶ μονοταξίων διδασκαλείων νομοσχέδιον, ἐν διαστήματι πέντε μηνῶν οὐδεμία παιδαγωγικὴ μόρφωσις, οὐδεμία τεχνικὴ μόρφωσις, οὐδεμία ὑποδειγματικὴ μόρφωσις εἶναι δυνατὸν ποτε ν’ ἀποκτηθῇ. Ὅτε λοιπὸν οἱ διδάσκαλοι προσεβάλλοντο διὰ τῆς συγκρίσεως ἐκείνης, ἠμύνοντο ὑπὲρ τοῦ ἰδίου ἑαυτοῦ των, διότι ἔλεγον πρὸς τὸν Ὑπουργὸν ὅτι ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦμεν ἐπὶ 19 ἔτη, οἱ ὁποῖοι ἐδιδάξαμεν πρὸς τοὺς παῖδας τὰ καθήκοντα πρὸς τὴν πατρίδα, ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι διὰ τοῦ αἵματός μας ἐμεγαλώσαμεν τὴν Ἑλλάδα δὲν εἴμεθα ἄξιοι τοιαύτης συγκρίσεως. Εἶναι λοιπὸν δεδικαιολογημένοι ἀπέναντι τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ δὲν ἔπρεπεν ὁ Ὑπουργός, διότι ἐξέφεραν γνώμην περὶ τῆς ἰδίας αὐτῶν ὑποστάσεως, νὰ παρασυρθῇ ἐπὶ τοσοῦτον ὥστε νὰ ζητήσῃ τὴν ἀπόλυσιν αὐτῶν. Εἶναι ὄντως ἐπαινετὸς ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, διότι ἅμα ἀναλαβὼν τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἠθέλησε νὰ θέσῃ τέρμα εἰς τὸν δημοσιογραφικὸν ἀγῶνα ὁ ὁποῖος ὑπῆρχε μεταξὺ τῶν διδασκάλων, ἁμιλλωμένων τίς νὰ γράψῃ περισσότερα τοῦ ἄλλου· εἶναι ἀληθῶς ἐπαινετός, διότι ἐξέδωκε τὴν ἐγκύκλιον ἣν χθὲς ἐμνημόνευσε καὶ ἡ ὁποία ἔθηκε τέρμα εἰς τὰς τοιαύτας συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι ἀληθῶς δὲν ἦσαν πρέπουσαι μεταξὺ ὑπαλλήλων τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλ’ ὅτε διὰ τῆς ἰδίας ἐγκυκλίου ἔλεγεν εἰς τοὺς διδασκάλους ὅτι ὄχι μόνον καθῆκον ἀλλὰ καὶ δικαίωμα εἶχον νὰ ἐκφέρωσι γνώμην περὶ ἐκπαιδευτικῶν μέτρων τὰ ὁποῖα ἐλάμβανεν ὁ κ. Ὑπουργὸς διὰ τοῦ νομοθετήματός του, βεβαίως εἶχον δικαίωμα οὗτοι νὰ ἐκφέρωσι κρίσεις καὶ γνώμας περὶ τῶν μονοταξίων σχολείων, καὶ δὲν ἔπρεπε τοῦτο νὰ θεωρηθῇ ἀνευλάβεια πρὸς τὸν Ὑπουργόν. Δὲν εἶναι δὲ τοῦτο μόνον. Ἐνῷ ὁ Ὑπουργὸς ἐξέδιδε τὴν ἐγκύκλιον ταύτην διὰ τὴν ἀπαγόρευσιν τῶν δημοσιογραφικῶν ἀγώνων εἰς τοὺς διδασκάλους, ἤρχετο ὁ ἴδιος νὰ ἀκυρώσῃ τὴν ἐγκύκλιον ταύτην, διότι, ἐνῷ τὸ πρακτικὸν τῶν διδασκάλων, τὸ κατηγορούμενον, συνετάσσετο τῇ 10 Σεπτεμβρίου, τῇ 6 Σεπτεμβρίου 1913 συνετάσσετο ἑτέρα ἀναφορὰ τοῦ «Συνδέσμου τῶν ἐν Ἀθήναις διδασκάλων» ἡ ὁποία ἀπηυθύνθη πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως, διὰ τῆς ὁποίας ἔλεγον οὗτοι ὅτι ἐπικροτοῦσι τὸ ὑπ’ αὐτοῦ εἰσαχθὲν νομοσχέδιον περὶ μονοταξίων διδασκαλείων, καὶ ὅτι οἱ δημοδιδάσκαλοι οἱ ἔχοντες ἀντίθετον γνώμην χωρὶς νὰ τὴν ἐκφέρωσιν ἀκόμη διὰ τοῦ πρακτικοῦ, διότι ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι τὰ δημοσιευόμενα εἰς τὰς ἐφημερίδας ὑπὸ τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Πανελληνίου Ἑνώσεως κ. Λαχανοκάρδη δὲν ἐγράφησαν ὑπὸ τῶν δημοδιδασκάλων, οὔτε κατηγορήθησαν δι’ αὐτὰ τότε οἱ δημοδιδάσκαλοι, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ὁ ἀπολυθεὶς Δραγάτσης, ἀλλὰ κατηγορήθησαν μόνον διὰ τὸ πρακτικὸν τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέγνωσεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, ἐχαρακτηρίζοντο «ὡς ἔνιοι δημοδιδάσκαλοι τῶν ἐπαρχιῶν», καὶ ὅτι ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Πανελληνίου Ἑνώσεως τίποτε δὲν ἀντεπροσώπευεν, ὅτι εἶναι ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν ἐκπαίδευσιν, ὅτι εἶναι «ἔνιοι δημοδιδάσκαλοι».

§33ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ «ἔνιοι» δὲν εἶναι ὑβριστικόν.

§34Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν ἡ φράσις δὲν εἶναι ἐξυβριστική.

§35ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἶναι ἀρχαϊκή.

§36Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ἀλλά, ἂν δὲν εἶναι ὕβρις, εἶναι μία εἰρωνεία. Ὁ κ. Ὑπουργὸς λοιπὸν τῆς Παιδείας λαβὼν τὴν ἀναφορὰν ταύτην τοῦ Συνδέσμου τῶν δημοδιδασκάλων ὄχι μόνον δὲν ἐκάλεσεν εἰς ἀπολογίαν τοὺς ὑπογράψαντας αὐτὴν δημοδιδασκάλους διὰ τὴν παράβασιν τῆς ὑπ’ αὐτοῦ ἐκδοθείσης ἐγκυκλίου, δι’ ἧς ὄχι μόνον δὲν ἐπετρέπετο νὰ ἐκφράζωνται ἀνευλαβῶς πρὸς τὰ ἐκπαιδευτικὰ μέτρα τοῦ Ὑπουργοῦ, ἀλλ’ ἀπηγορεύετο νὰ ἐκφράζωνται περὶ αὐτοῦ καὶ μετὰ κολακείας, μετὰ ποταπότητος, εἰς τρόπον ὥστε νὰ φαίνωνται περιπαίζοντες τὸν Ὑπουργὸν οἱ ὑφιστάμενοι ὑπάλληλοι, ὄχι μόνον, λέγω, ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἐφήρμοσε τὴν ἐγκύκλιον αὐτοῦ, ἀλλὰ τί ἔπραξεν ἀκόμη; Τὴν ἔδωκε πρὸς τὴν ἐφημερίδα «Χρόνον» πρὸς δημοσίευσιν, ὡς φαίνεται ἐκ τῆς ἐπικεφαλίδος τοῦ ἡμερησίου τούτου φύλλου· «Ἐδόθη ἡμῖν πρὸς δημοσίευσιν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας ἡ κάτωθι διαμαρτυρία τοῦ συνδέσμου τῶν ἐν Ἀθήναις δημοδιδασκάλων κατὰ τῶν δημοδιδασκάλων τῆς Πανελληνίου Ἑνώσεως». Ἐπαινετὸς εἶσθε, κύριε Ὑπουργέ, διότι συνετάξατε εὐθὺς ἀμέσως τὴν ἐγκύκλιον ἐκείνην, ἀλλ’ εἶσθε ἐξ ἄλλου ἀξιοκατάκριτος, διότι τὴν παρεβιάσατε, καὶ τὴν παρεβιάσατε κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ὄχι μόνον δὲν ἐτιμωρήσατε τοὺς συντάκτας τῆς διαμαρτυρίας δημοδιδασκάλους, ἀλλ’ ἐδώκατε τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο εἰς τὴν ἐφημερίδα «Χρόνον» πρὸς δημοσίευσιν. Τί ἐπράξατε μὲ τοῦτο; Ἐθέσατε πῦρ καὶ ἀνεφλέγη αὕτη, καὶ ἤρχισαν οἱ διδάσκαλοι ν’ ἀλληλοϋβρίζωνται, νὰ κατηγορῇ ὁ εἷς τὸν ἄλλον, τοῦθ’ ὅπερ εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα τὴν διαίρεσιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἠθελήσατε νὰ προλάβητε διὰ τῆς ἐγκυκλίου, νὰ τὴν ἐπαναφέρητε καὶ πάλιν διὰ τῆς δημοσιεύσεως τῆς διαμαρτυρίας τῶν δημοδιδασκάλων, τὴν ὁποίαν ἐδώκατε πρὸς τὴν ἐφημερίδα. Αὐτὸν τὸν ἔλεγχον ἤθελον, Κύριοι, ν’ ἀσκήσω κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ὅτι παρέβη τὴν ἐγκύκλιον, τὴν ὁποίαν αὐτὸς οὗτος συνέταξε, καὶ ὅτι ἐπεμβὰς εἰς τὰ καθήκοντα τοῦ ἐποπτικοῦ συμβουλίου κατέλυσε τὴν ἀποκέντρωσιν. Ἀλλὰ καὶ τὰ ἐποπτικὰ συμβούλια, τὰ ὁποῖα ἔκριναν περὶ τῶν πράξεων τῶν δημοδιδασκάλων, καὶ ταῦτα καθ’ ὑπέρβασιν τῶν ὑφισταμένων νόμων περὶ πειθαρχικῶν ποινῶν τῶν δημοδιδασκάλων ἐδίκασαν καὶ ἀπεφάσισαν. Τὰ ἐποπτικὰ συμβούλια δικαιοῦνται νὰ ἐπιβάλωσι τὰς ποινὰς τοῦ ἄρθρου 31, ἐδαφ. γʹ καὶ δʹ, εἰς τὰ παραπτώματα τοῦ ἄρθρου 30. Τὰ παραπτώματα τοῦ ΒΤΜΘʹ νόμου ἀναγράφονται ῥητῶς, αἱ περιπτώσεις δὲ τοῦ ἐδαφίου γʹ καὶ δʹ εἶναι αἱ περιπτώσεις τῆς προσωρινῆς ἀπολύσεως· δικαιοῦνται δὲ τὰ ἐποπτικὰ καὶ ὁριστικῶς νὰ προβαίνωσιν εἰς ἀπόλυσιν τῶν δημοδιδασκάλων, ὅτε τὰ παραπτώματα ταῦτα χαρακτηρίζουσι τὸν δράστην ὡς ἀνεπίδεκτον βελτιώσεως· δηλαδὴ ἡ ἔννοια τοῦ νόμου εἶναι ὅτι, ὅτε οἱ δημοδιδάσκαλοι ὑπέπεσον εἰς τὰς πειθαρχικὰς ποινὰς καὶ παραπτώματα ἅπαξ, δίς, τρίς, ἐπανειλημμένως, καὶ εἶναι ἀνεπίδεκτοι βελτιώσεως διὰ τὰς παραβάσεις τοῦ ἄρθρου 30, τότε τὸ ἐποπτικὸν συμβούλιον εἰς τὰς περιπτώσεις τοῦ ἄρθρου 50, ἐπιβάλλει τὴν ποινὴν τῆς ἀπολύσεως. Ἀλλ’ ἐν προκειμένῳ τὸ παράπτωμα τῶν δημοδιδασκάλων ἦτο βεβαίως πειθαρχικόν, ἀλλὰ δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπισύρῃ τὴν τοιαύτην ποινήν. Ἠδύνατο νὰ ἐπισύρῃ τὴν ποινὴν τῆς ἐπιπλήξεως, τοῦ προστίμου, τῆς προσωρινῆς παύσεως, ἀλλὰ δὲν ἦτο περίπτωσις πειθαρχικὴ τοιαύτη, ὥστε νὰ ἐπισύρῃ τὴν ποινὴν τῆς ὁριστικῆς ἀπολύσεως. Ὁ δὲ νεώτερος νόμος τοῦ 1905, ὁ ὁποῖος ὥρισεν ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ὁ ἀναδιορισμὸς τῶν ἀπολυθέντων δημοδιδασκάλων ὁριστικῶς ἐπὶ ἓν ἔτος, δὲν καθώρισεν ἰδίας ποινάς.

§37Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Καθώρισε περιπτώσεις.

§38Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Οὔτε περιπτώσεις· μὲ συγχωρεῖτε· θέλετε νὰ μὲ παρασύρητε. Τὸ ἄρθρον 26 λέγει ὅτι (ἀναγινώσκει) «παῦσις ἐπιτρέπεται μόνον ὅτε αὕτη ἀπεφασίσθη ὑπὸ τοῦ ἐποπτικοῦ συμβουλίου». Ἐννοεῖ δὲ κατ’ ἀνάγκην ὅτι αὕτη ἐπιτρέπεται μόνον καθ’ ἃς περιπτώσεις τὸ ἐποπτικὸν συμβούλιον ἐκ τοῦ ἰδίου νόμου ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦτο. Τὸ δὲ ἐπακολουθῆσαν ἄρθρον 3, ἐδ. 6, τοῦ νόμου ͵ΓϞΗʹ τοῦ 1905 καθ’ ὃ ἀπολυόμενός τις ἐπὶ ἀσυμβιβάστῳ διαγωγῇ ἢ ἀσυγγνώστῳ ἀμελείᾳ ἢ ἀνικανότητι δὲν ἐπαναδιορίζεται πρὸ τῆς παρελεύσεως ἔτους, δὲν δύναται νὰ ἑρμηνευθῇ ὅτι εἰσάγει νέας περιπτώσεις ὁριστικῆς ἀπολύσεως, μὴ ἀναγραφομένας ἐν τῷ νόμῳ». Δηλαδὴ ἀναγράφει ἀνικανότητας ἀναδιορισμοῦ χωρὶς νὰ δημιουργῇ νέας περιπτώσεις ὁριστικῆς παύσεως μὴ προβλεπομένας ὑπὸ τοῦ νόμου ΒΤΜΘʹ. Διὰ τοῦτο δὲ καὶ τὸ ἄρθρον 50, δὲν ἐπέτρεψε τὴν ὁριστικὴν παῦσιν τοῦ ἄρθρ. 31 παρὰ ὅταν φθάσῃ εἰς βαθμὸν ἀνεπίδεκτον βελτιώσεως. Ὅτε δὲ ταῦτα εἶναι δεδομένα καὶ ὅτε ῥηταὶ καὶ σαφεῖς εἶναι αἱ διατάξεις τῶν νόμων καὶ τὸ ἐποπτικὸν συμβούλιον τὸ κατώτερον, ἐπιβαλὸν τὴν ὁριστικὴν παῦσιν δι’ ἀσυμβίβαστον διαγωγὴν πρὸς τὸ ἀξίωμα τοῦ διδασκάλου, ἐνήργησε παρὰ τοὺς κειμένους νόμους περὶ πειθαρχικῶν παραβάσεων τῶν δημοδιδασκάλων, τὸ δὲ κεντρικὸν ἐποπτικὸν συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἐκύρωσε τὴν ἀπόφασιν ταύτην τοῦ κατωτέρου συμβουλίου, παρέβη καὶ τοῦτο τὸν νόμον, διότι τὰ καθήκοντα τοῦ κεντρικοῦ ἐποπτικοῦ συμβουλίου δὲν εἶναι μόνον καθήκοντα κυρώσεως ἢ ἀκυρώσεως τῶν ἀποφάσεων τῶν κατωτέρων συμβουλίων· ὅτε μάλιστα ὁ νόμος ἐν τῇ ὅλῃ αὐτοῦ διασκευῇ ἐπιτρέπει ἔφεσιν κατὰ τῆς ἀποφάσεως τοῦ κατωτέρου συμβουλίου, ὅτε ἐπιτρέπει ἀπολογίαν, ὅτε ἐπιτρέπει νέα μέσα ὑπερασπίσεως ἐνώπιον αὐτοῦ, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύσῃ τις, ὅτι ὁ νομοθέτης, ὁ τοιαῦτα διαγράψας διὰ τὴν ὑπεράσπισιν τῶν κατηγορουμένων, εἶχεν ἐν νῷ τὰ ἐποπτικὰ συμβούλια τὰ κεντρικὰ νὰ μὴ ἔχωσι τὸ δικαίωμα νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὴν οὐσίαν τῆς ὑποθέσεως παρὰ μόνον νὰ κυρώνωσιν ἢ νὰ ἀκυρώνωσι τὰς ἀποφάσεις τῶν κατωτέρων συμβουλίων;

§39Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἡ ἔφεσις εἶναι μέσον νέας οὐσιαστικῆς ἐξετάσεως τῆς ὑποθέσεως.

§40Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Βεβαίως. Ἐπανέρχεται ὅλη ἡ ὑπόθεσις εἰς τὸ ἀνώτερον δικαστήριον, ἂν δὲ καὶ ἐν τῷ νόμῳ τοῦ ἀνωτέρου ἐποπτικοῦ συμβουλίου ἐλαμβάνετο πρόνοια ν’ ἀποτελῇ μέλος καὶ νομικός, ὅπως εἶναι εἰς τὸ κατώτερον, βεβαίως τοιαύτας ἀποφάσεις δὲν θὰ εἴχομεν. Τὰ ἐποπτικὰ συμβούλια, καὶ τὸ κατώτερον καὶ τὸ ἀνώτερον, παρέβησαν ἐν προκειμένῳ τὸν νόμον περὶ πειθαρχικῶν παραβάσεων καὶ ὑπέβαλον ποινὴν αὐστηροτάτην. Ταῦτα, κύριοι Βουλευταί, εἶχον νὰ εἴπω, καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ μὲ συγχωρήσῃ, διότι ἐπανῆλθον εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, καίτοι ἠγόρευσα ἐπ’ αὐτοῦ προχθές. Ἀλλὰ, ἂν ἔπραξα τοῦτο, τὸ ἔπραξα, διότι εἶναι ἀνάγκη ὁ κλάδος τῶν δημοδιδασκάλων νὰ ἐνισχυθῇ καὶ νὰ μὴ ἀφήνωμεν αὐτὸν ἕρμαιον εἰς ἀποφάσεις τῶν ἐποπτικῶν συμβουλίων, οὔτε ν’ ἀφήνωνται οὗτοι ἕρμαιον τῶν προϊσταμένων αὐτῶν εἰς καταδιώξεις καὶ τιμωρίας παρανόμους τῶν ὁποίων δὲν ὑπῆρξαν ποτὲ ἄξιοι.

§41Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἤθελε μὲ δικαιολογήσει, ἂν ἐπεχείρουν ν’ ἀπαντήσω εἰς τὰ λεχθέντα, περιορίζομαι νὰ καταθέσω μόνον τὸ σχέδιον νόμου περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τῶν νόμων, ΒΤΜΘʹ καὶ ͵ΓΗΠʹ, τὸ ὁποῖον ὑπεσχέθην προχθὲς ὅτι θὰ καταθέσω.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραπέμπεται εἰς τὴν ἐπὶ τῆς Δημοσίας ἐκπαιδεύσεως διαρκῆ ἐπιτροπήν. (Ὅρα Ἀρχεῖον Βουλῆς). Ὁ κ. Λ. Νάκος «παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως λάβῃ μέτρα περὶ νομοθετικῆς ἐν ἀνάγκῃ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ ἀπαλλαγῆς λόγῳ σωματικῆς ἀνικανότητος εἰς τρόπον ὥστε νὰ κρίνωνται ἀνίκανοι οἱ εὑρισκόμενοι εἰς τὸ πρῶτον στάδιον τῆς φθίσεως τὸ καλούμενον προφυματικόν, καθόσον ὑπάρχουσι σήμερον στρατιῶται αἱμοπτύοντες, οἱ ὁποῖοι ἐκρίθησαν ἱκανοὶ ἀπὸ τὴν ἀνωτάτην ἐπιτροπήν.»

§43ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Θὰ ληφθῇ ἡ προσήκουσα μέριμνα περὶ τούτου. Ὁ κ. Σ. Βακράτσας «παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως λάβῃ πρόνοιαν περὶ τῶν ἀπορφανισθεισῶν οἰκογενειῶν διαφόρων ἐφέδρων οἵτινες ἐφονεύθησαν ἢ ἀπέθανον κατὰ τοὺς δύο πολέμους καὶ τῶν ὁποίων τὰ ὀνόματα δὲν ἀναγράφονται εἰς τοὺς οἰκείους καταλόγους δι’ οἱονδήποτε λόγον. Τοὐναντίον τινὲς τούτων ἔχουσι κηρυχθῆ λιποτάκται. Ἀδύνατος συνεπῶς καθίσταται ἡ παροχὴ πρὸς αὐτὰς συντάξεως ἢ προσωρινῆς περιθάλψεως ἕνεκεν ἐλλείψεως πιστοποιητικοῦ τοῦ θανάτου τῶν ὡς ἄνω ἀνδρῶν.

§44ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐγράψαμεν πρὸς ὅλους τοὺς σωματάρχας, διὰ νὰ ἐξακριβώσωμεν ὅσον εἶναι δυνατὸν καὶ συμπληρώσωμεν τοὺς καταλόγους.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Β. Σεραφεὶμ «συνιστᾷ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ὅπως, ἐπειδὴ οἱ ἀπολυθέντες ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ φοιτηταὶ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου ἀδυνατοῦσι ν’ ἀνανεώσωσιν ἐγγραφὴν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ περιελθόντες αὐτοὶ καὶ αἱ οἰκογένειαί των εἰς πενίαν λόγῳ τῆς μακροχρονίου διαμονῆς των ἐν τῷ στρατεύματι, ἔργον δικαιοσύνης εἶναι νὰ εὐαρεστηθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ὅπως ἡ ἐγγραφὴ τῶν οὕτως ἐκ τοῦ στρατεύματος ἀφυπηρετησάντων γένηται δωρεάν».

§46Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Πῶς εἶναι δυνατὸν τοῦτο;

§47Β. ΣΕΡΑΦΕΙΜ. Τουλάχιστον εἰς τοὺς φοιτητὰς οἱ ὁποῖοι ἦσαν εἰς τὴν ἐκστρατείαν καὶ ἐπανῆλθον ἤδη.

§48ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νομίζω ὅτι ἀτάκτως εἰσάγονται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων καὶ συστάσεις.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐχί, κ. Πρόεδρε· καλῶς εἰσάγονται, διότι διὰ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τῶν ἐπερωτήσεων εἰσάγονται καὶ αἱ συστάσεις. Πλὴν τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τῆς νομοθετικῆς ὑπάρχουσι καὶ δύο ἕτεραι τῶν ἐρωτήσεων καὶ ἀναφορῶν, συστάσεων καὶ ἐπερωτήσεων. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν πρέπει ν’ ἀναγράφωνται κατὰ τὴν σειρὰν τῆς ὑποβολῆς των καὶ ἑπομένως θὰ εἶναι ἀναμὶξ ἐπερωτήσεις καὶ συστάσεις. Ὁ κ. Δ. Πετροπουλάκης «παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ὅπως ἐπεκτείνῃ τὰ ὅρια τῆς ἁρμοδιότητός του περιορίζων τὴν ὑπερβολικὴν δικαιοδοσίαν τῶν ἐποπτικῶν συμβουλίων διὰ νόμου τὸν ὁποῖον θεωρεῖ ἐπιτακτικῶς ἀναγκαῖον».

§50Δ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, κύριοι Βουλευταί, ἐπ’ ὀλίγον ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ ζητήματος τὸ ὁποῖον θεωρῶ ἀρκετὰ σοβαρὸν καὶ τοῦ ὁποίου τὴν λύσιν θεωρῶ ἐπιτακτικῶς ἀναγκαίαν. Φρονῶ μάλιστα ὅτι, ἂν τὸ ζήτημα τοῦτο ἦτο λελυμένον, ἴσως δὲν θὰ διεξήγοντο αἱ τόσον μακραὶ συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι διεξήχθησαν ἐπὶ τούτῳ ὑπὸ τοῦ κ. Βελέντζα. Ἡ ἐξουσία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας εἶναι τόσον μικρὰ καὶ τόσον περιωρισμένη, ὥστε εἶναι τελείως ἀδύνατον ν’ ἀσκήσῃ τὴν ἐπιβολὴν αὑτοῦ ὁσάκις ὑπάρχει ἀνάγκη τοιαύτης ἀσκήσεως. Ἡ ἔλλειψις τῆς δυνάμεως ταύτης ἐκθέτει πλειστάκις καὶ τὸ ὑπουργικὸν ἀξίωμα ἀπέναντι τῶν κατωτέρων λειτουργῶν, ἐνθαρρύνει δὲ καὶ ἐκείνους εἰς τοὺς ὁποίους ἐχορηγήθησαν περισσότεραι τῶν ὅσαι ἔπρεπε δικαιοδοσίαι εἰς τὴν κοινὴν χρῆσιν αὐτῶν. Ἔχω, κύριοι Βουλευταί, προσωπικὴν ἀφορμὴν νὰ γνωρίζω τοῦτο, τὴν ὁποίαν ἀφορμὴν δὲν ἀγνοεῖ ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας. Κατὰ τὰ μέσα τοῦ παρελθόντος σχολικοῦ ἔτους ἐξάδελφός μου μοὶ ἐνεπιστεύθη τὴν κηδεμονίαν τῶν τέκνων του (μαθητῶν Γυμνασίου Ἀθηνῶν, καθόσον ὁ κηδεμὼν αὐτῶν, ὁ ἀδελφὸς αὐτῶν ταγματάρχης Πετροπουλάκης, ἕνεκεν ἐθνικῆς ἀνάγκης ἀπεμακρύνετο τῶν Ἀθηνῶν. Ἔσπευσα νὰ ὑποβάλω αἴτησιν πρὸς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας καὶ νὰ παρακαλέσω αὐτὸν νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν μεταγραφὴν τῶν μαθητῶν εἰς Γυμνάσιον πλησίον τῆς κατοικίας μου, διὰ νὰ δύναμαι νὰ ἐκπληρῶ πλήρως τὰ καθήκοντά μου ὡς κηδεμών. Ὁ κ. Ὑπουργὸς δίδων εὐρυτέραν ἴσως ἑρμηνείαν εἴς τινα ἐγκύκλιον ἐπέτρεψε τὴν τοιαύτην ἐγγραφὴν καὶ δι’ ἐγγράφου παρήγγειλεν εἰς τὸν γυμνασιάρχην τῆς συνοικίας μου νὰ ἐγγράψῃ τοὺς μαθητάς. Μετέβην, Κύριοι, εἰς τὸ Γυμνασιαρχεῖον, παρεκάλεσα τὸν κ. γυμνασιάρχην νὰ ἐγγράψῃ τοὺς μαθητάς, ἀλλ’ ὁ κ. γυμνασιάρχης διαρρήδην ἠρνήθη νὰ πράξῃ τοῦτο. — Κύριε γυμνασιάρχα, τῷ λέγω, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ τοὺς ἐγγράψητε, διότι δὲν εἶναι δεδικαιολογημένη ἡ ἄρνησις, ἀφοῦ μάλιστα πρόκειται περὶ παίδων τῶν ὁποίων οἱ γονεῖς ἀγωνίζονται ἱερὸν ἀγῶνα. — Δὲν εἶναι δυνατόν, μοὶ ἀπαντᾷ, διότι ὑπάρχει ἐγκύκλιος, καὶ ἤρχισε νὰ ἑρμηνεύῃ τὴν ἐγκύκλιον, κάμνων ἑρμηνείαν ἀντίθετον τῆς ἑρμηνείας τὴν ὁποίαν εἶχε κάμει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας. Μετέβην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας καὶ ἔκαμον παραστάσεις διὰ τὰ τοιαῦτα εἰς τὸν Ὑπουργόν, ὁ ὁποῖος ἀπέστειλε δεύτερον ἔγγραφον, τρίτον ἔγγραφον, τὸ ἓν ἐπιτακτικώτερον τοῦ ἄλλου. Ἀλλ’ ὁ κ. γυμνασιάρχης ἠρνεῖτο νὰ ὑπακούσῃ. Ἀπέστειλε τότε τὸν ἐπιθεωρητήν, ἀλλὰ καὶ ὁ ἐπιθεωρητὴς δὲν κατώρθωσε νὰ πείσῃ τὸν γυμνασιάρχην διὰ τὴν ἐγγραφὴν τῶν μαθητῶν. Δὲν πρόκειται, κύριοι Βουλευταί, βεβαίως περὶ τοῦ γυμνασιάρχου· πρόκειται ὅπως περὶ τοῦ τίνα ἐξουσίαν εἶχεν ὁ Ὑπουργὸς ν’ ἀσκήσῃ διὰ τὴν τοιαύτην ἀπείθειαν, καί, ἐὰν ὁ Ὑπουργὸς εἰσῆγε τὸν γυμνασιάρχην ἐνώπιον τοῦ συμβουλίου καὶ τὸ συμβούλιον ἀπεφαίνετο ὑπὲρ τοῦ γυμνασιάρχου, βεβαίως ἐξετίθετο αὐτὸ τὸ γόητρον τοῦ Ὑπουργοῦ. Φρονῶ, κύριοι Βουλευταί, ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ εὐρεῖα, εὐρυτάτη πειθαρχικὴ ἐξουσία εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας.

§51ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἰς τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον νὰ ὑποβάλητε μίαν τροπολογίαν, διότι βλέπω ὅτι εἶσθε, κ. Πετροπουλάκη, ἐν πλήρει ἁρμονίᾳ μὲ τὸν Ὑπουργόν.

§52Δ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιον, κύριε Πρόεδρε.

§53ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὄχι. Προχθές, διότι εἶναι καὶ αὐτὸ ἀπὸ τὰ μεγάλα.

§54Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Εἰς τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα προχθὲς ὑπέβαλον, ἐν οἷς τροποποιοῦνται τὰ τῶν συμβουλίων, ἐκεῖ ἔχει θέσιν τοιαύτη συζήτησις. Ὅταν τὰ νομοσχέδια ἔλθωσιν ὑπὸ συζήτησιν μετ’ ὀλίγας ἡμέρας, τότε δύνασθε νὰ ἐκθέσητε τὰς γνώμας σας.

§55Δ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Παραιτοῦμαι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τοῦ λόγου.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κύριοι Στ. Σακελλαριάδης, Ν. Βαλέντζας, Ν. Μουζάκης, Π. Ἀλεξάκης, καὶ Δ. Βρατσάνος «παρακαλοῦσι τοὺς κ. Ὑπουργοὺς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης καὶ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσωσι τίνα μέτρα ἔλαβον πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς ζωῆς τῆς Α.Μ. τοῦ ἀειμνήστου Βασιλέως Γεωργίου».

§57Σ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ὡς διετυπώθη ἡ ἐρώτησις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ συζήτησις.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διετυπώθη ὅπως ὑπεβλήθη.

§59Σ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Δὲν ὑπεβλήθη οὕτως ἡ ἐπερώτησις. Ἡ ἐπερώτησις περιεῖχε καὶ ἄλλα τινὰ σημεῖα. Ἐζητήσαμεν π.χ. τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων τῆς δικαστικῆς ἀνακρίσεως καὶ τῆς ἀλληλογραφίας τῆς διοικητικῆς μεταξὺ τῶν ἐκεῖ Ἀρχῶν καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν· ἐζητήσαμεν πάντα τὰ ἔγγραφα ταῦτα, ἵνα ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν γένηται ἡ συζήτησις, διότι ἄνευ τῶν ἐγγράφων, ὡς ἐννοεῖτε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ συζήτησις. Ὑποβάλλω τὴν παράκλησιν εἰς τοὺς κ. Ὑπουργοὺς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης καὶ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα σπεύσωσι νὰ καταθέσωσι τὰ ἔγγραφα, διὰ νὰ προχωρήσωμεν.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς δίδω τὴν πληροφορίαν ὅτι ἡ ἐπερώτησις ἐνεγράφη ὅπως καὶ διετυπώθη ὑφ’ ὑμῶν. Ἡ αἴτησις περὶ ὑποβολῆς τῶν ἐγγράφων ἡ ὁποία ὑπεβλήθη ἔχει καλῶς, ἀπεστάλη δὲ εἰς τὰ ἁρμόδια Ὑπουργεῖα, καὶ οἱ κ. Ὑπουργοὶ θὰ ἔχωσιν ὑπ’ ὄψει τὴν αἴτησίν σας.

§61Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης) Ἐζήτησα τηλεγραφικῶς τὴν ἀποστολὴν τῆς δικογραφίας, ἡ ὁποία περιῆλθεν εἰς χεῖρας τοῦ κ. Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν.

§62Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ὅπως διετυπώθη, εἶναι ἐρώτησις.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἐρώτησις· εἶναι σύστασις.

§64Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Μάλιστα. Διὰ νὰ συζητηθῇ, πρέπει νὰ προσαχθῶσι τὰ ἔγγραφα.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται μέχρι τῆς προσαγωγῆς τῶν ἐγγράφων. Ὁ κ. Δ. Βρατσᾶνος «ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τὴν κακὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου τῶν δημοσίων θεαμάτων».

§66Δ. ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του ἄτοπον τὸ ὁποῖον λαμβάνει χώραν κατὰ τὴν εἴσπραξιν τοῦ φόρου τῶν δημοσίων θεαμάτων. Κυρίως ἀφορᾷ τὸν φόρον τῶν δημοσιογραφικῶν εἰσιτηρίων. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτε ἐδημοσιογράφουν καὶ ἀπεστελλόμην ὑπὸ τοῦ διευθυντοῦ τῆς ἐφημερίδος μου, διὰ νὰ συναντήσω τὰ πρόσωπα ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἤντλουν τὰς πληροφορίας καὶ εἰδήσεις μου, ὅτι ἤμην ὑποχρεωμένος καθ’ ἑσπέραν νὰ πληρώνω δύο ἕως 2½ δραχμὰς διὰ φόρον δημοσίων θεαμάτων. Ὁ νόμος φορολογεῖ οὐχὶ τὸ εἰσιτήριον κατ’ ἄτομον ἀλλὰ τὴν εἴσπραξιν τοῦ δημοσίου θεάματος· συνεπῶς τὸ εἰσιτήριον τὸ δημοσιογραφικόν, τὸ ὁποῖον δὲν ἀποτελεῖ εἴσπραξιν, ἀπαλλάσσεται τῆς φορολογίας. Τὸ ἄτοπον τοῦτο λαμβάνει χώραν οὐχὶ ἀπὸ τῆς καθιερώσεως τοῦ φόρου, ἀλλὰ ἀφ’ ἧς ἐξεχωρήθη ὁ φόρος εἰς ἐργολάβον. Ἄλλοτε ἐνήργησα διὰ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἐξεδόθη ἐγκύκλιος πρὸς τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Δημοσίου, οἱ ὁποῖοι ἐπώπτευον τὴν εἴσπραξιν τοῦ φόρου αὐτοῦ, ὥστε τὰ δημοσιογραφικὰ εἰσιτήρια νὰ ὦσιν ἀπηλλαγμένα τοῦ φόρου τούτου. Κατόπιν ὅμως, ὅτε ἐξεχωρήθη ἡ πρόσοδος αὐτὴ εἰς τὸν ἐργολάβον, Σαϋλωκικῶς αὐτὸς φερόμενος, ἠθέλησε νὰ ἐπιβάλῃ ὄχι ἁπλοῦν φόρον εἰς τὸ δημοσιογραφικὸν εἰσιτήριον ἀλλὰ τὴν φορολογίαν τὴν ἀντιστοιχοῦσαν εἰς τὴν μεγίστην τιμὴν τοῦ εἰσιτηρίου. Τοιουτοτρόπως καταντᾷ νὰ εἰσπράττηται φόρος ἀπὸ εἰσιτήριον τὸ ὁποῖον οὐδὲν πληρώνει τίμημα καὶ δὴ τὸ ἀνώτατον ὅριον τοῦ εἰσιτηρίου τοῦ θεάτρου. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργόν, ὅπως λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ ζήτημα αὐτό.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Ἀναστασιάδης «συνιστᾷ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅπως μὴ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του διαμαρτυρίας εὐαρίθμων Θεσσαλονικέων διὰ τὴν προσωρινὴν ὑπαγωγὴν τῶν ὑποθέσεων Δυτ. Μακεδονίας εἰς τὸ πλησιέστερον πρὸς ταύτην κακουργιοδικεῖον τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος, καθόσον πλὴν τῶν σοβαρωτάτων ἐπιχειρημάτων ἅτινα ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀναπτύσσει ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου καὶ τὰ ὁποῖα, μετὰ πεποιθήσεως φρονεῖ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρίδῃ οὔτε ὁ εἰσηγητὴς κ. Ὑπουργὸς οὔτε ἡ Βουλή, καὶ ἕτερον ἰσχυρότατον ἐπιχείρημα συνηγορεῖ ὑπὲρ τῆς εἰς τὸ κακουργιοδικεῖον Λαρίσης προσωρινῆς ὑπαγωγῆς τῶν ὑποθέσεων τούτων, τῆς ἐνισχύσεως οὐ μόνον τῆς δικηγορικῆς τάξεως τῆς Λαρίσης, πρὸ πολλοῦ καταδεδικασμένης εἰς ἀπραξίαν ἕνεκα τοῦ δικαιοστασίου, ἀλλὰ καὶ τῆς πόλεως ὁλοκλήρου, στερουμένης πάσης κινήσεως ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ πολέμου, καθ’ ὃν χρόνον ἡ Θεσσαλονίκη ἀσφυκτιᾷ ἐκ τῆς συγκεντρώσεως τόσου πληθυσμοῦ».

§68Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς συστάσεως κακουργιοδικείου εἰς τὰς νέας χώρας δὲν θὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν οὔτε τὰ συμφέροντα τῶν ἀναφερθέντων εἰς ἐμὲ δικηγόρων οὔτε τὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ. Θὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν, ὅπως εἶναι δυνατὴ ἡ τελεία ἀπονομὴ τῆς δικαιοσύνης καὶ ἡ κανονικὴ λειτουργία τῶν κακουργιοδικείων παρέχουσα τὰ ἐχέγγυα τὰ ὁποῖα ἀξιοῖ τὸ Σύνταγμα καὶ ὁ νόμος. Ἄλλως ὡς μέτρον προσωρινὸν θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ ὑπαγωγὴ τῶν ὑποθέσεων εἰς τὰ ἐγγύτερα κακουργιοδικεῖα.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀθ. Εὐταξίας. Ἀπών. Οἱ κύριοι Π. Σπυράκης, Σ. Σακελλαριάδης καὶ Β. Σεραφεὶμ «συνιστῶσιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν τὰς εὐεργετικὰς διατάξεις τοῦ νόμου ΔΡΞΕʹ καὶ εἰς τοὺς ἐγγεγραμμένους εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ κληρωτικοῦ πίνακος τῶν ἐτῶν 1912–1913 καὶ παρακαλοῦσιν αὐτὸν νὰ εἰσαγάγῃ τὸ πρὸς τοῦτο νομοσχέδιον».

§70ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐγένετο τοῦτο προχθές.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Κριεκούκης «συνιστᾷ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως διατάξῃ τὸν ταμίαν Μεγαρίδος ν’ ἀρχίσῃ τὴν πληρωμὴν τῶν ἀντιτίμων τῶν ἐπιταχθέντων κτηνῶν κλπ., καθόσον δὲν ἤρχισεν εἰσέτι ἡ τοιαύτη πληρωμὴ παρὰ τὴν γενομένην πρὸ ἑβδομάδος ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐν τῇ Βουλῇ σχετικὴν δήλωσιν».

§72ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἰς ἄλλην συνεδρίασιν.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἔχει τὸν λόγον.

§74Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Τὸ Ὑπουργεῖον, Κύριοι, τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας συνέστη, ὡς γνωστόν, κατὰ τὴν πρὸ ὀλίγων ἐτῶν γενομένην ἐξέγερσιν τοῦ λαοῦ, διότι ἐθεωρήθη ἀπαραίτητον νὰ προνοῇ τὸ Κράτος εἰς τὸ ἑξῆς οὐχὶ μόνον διὰ τὴν δημοσιονομικὴν αὐτοῦ πολιτικήν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν οἰκονομικήν· νὰ λαμβάνῃ τουτέστι μέτρα νομοθετικὰ ἢ διοικητικὰ διὰ τῶν ὁποίων θὰ προάγηται ὁ πλοῦτος τῆς χώρας. Ἦτο ἀδύνατον ὅμως, Κύριοι, νὰ ὀργανωθῶσι τελείως αἱ ὑπηρεσίαι τοῦ Ὑπουργείου τούτου, ἄνευ ὀργανώσεως τῆς στατιστικῆς αὐτοῦ ὑπηρεσίας· διὰ τοῦτο ἔργον ἀληθῶς ὠφέλιμον διὰ τὸν τόπον ἔπραξεν ἡ Βουλὴ πρὸ ὀλίγου χρόνου νομοθετήσασα τὴν ὀργάνωσιν τῆς στατιστικῆς ἡμῶν ὑπηρεσίας ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὑπ’ ἐμοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου, ἥτις, ἐκδοθέντων ἤδη τῶν ἐκτελεστικῶν τοῦ νόμου Διαταγμάτων, προβαίνει ἀπροσκόπτως, κατὰ τρόπον ὥστε νὰ δύναμαι εὐχαρίστως ν’ ἀνακοινώσω πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι μετὰ πάροδον ἐλαχίστου χρόνου, ἡμερῶν ἴσως, θὰ λάβῃ τὸ πρῶτον τεῦχος τῆς ἐπισήμου στατιστικῆς, τῆς ἐξακριβωμένης στατιστικῆς, τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς τῆς χώρας. Εἰσερχόμεθα οὕτω καὶ ἡμεῖς, ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην, εἰς τὸν βίον τῶν πεπολιτισμένων Κρατῶν, βίον εἰς ὃν ἀπὸ μακροῦ χρόνου τὰ ἄλλα Κράτη εἶχον εἰσέλθει, οὐδὲ τῶν ὁμόρων καὶ τέως συμμάχων ἡμῶν ἐξαιρουμένων. Βεβαίως μετὰ τὴν ἐξακρίβωσιν τῶν στατιστικῶν πορισμάτων θὰ εἶναι εἰς θέσιν ἡ Κυβέρνησις, ἡ διευθύνουσα τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς χώρας, νὰ βαδίσῃ ἐπὶ ἐδάφους ἀκριβεστέρου. Ἀλλ’ ὑπάρχουσι γενικὰ μέτρα, Κύριοι, τὰ ὁποῖα ἐπεβάλλοντο νὰ ληφθῶσι καὶ προτοῦ ἀκόμη γίνῃ ἡ ἐξακρίβωσις αὕτη, διότι δὲν ἔπρεπε νὰ ἐλλείπωσιν οὐδὲ ἀπὸ τὰς Πολιτείας τὰς νῦν τὸ πρῶτον συνιστωμένας. Ἓν τῶν μέτρων τούτων, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐνόμισα ὅτι ἐπεβάλλετο εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς νὰ ληφθῇ μέριμνα, ἦτο ἡ ῥύθμισις τοῦ θεσμοῦ τῶν μετοχικῶν ἑταιρειῶν, τῶν ἀνωνύμων λεγομένων ἑταιρειῶν. Ὄχι μόνον κρούσματα, τὰ ὁποῖα συνέβησαν ἐπανειλημμένως, καὶ ἀρτίως ἔτι, καὶ τὰ ὁποῖα ἔτρεψαν εἰς φυγὴν τὰ κεφάλαια καὶ ἐνέπνευσαν τὴν δυσπιστίαν εἰς τὴν ἀποταμίευσιν, ἐπέβαλλον ἵνα τὸ μέτρον τοῦτο ληφθῇ τάχιστα, ἀλλὰ καὶ τοῦτο ὅπερ πρέπει νὰ λάβωμεν σοβαρῶς ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον οἱαδήποτε ἐργασία, οἱαδήποτε ἐμπορικὴ μεγάλη ἐπιχείρησις, οἱαδήποτε βιομηχανικὴ μεγάλη ἐπιχείρησις, οἱαδήποτε πρὸ πάντων μεταλλευτικὴ μεγάλη ἐπιχείρησις, οἱαδήποτε γεωργικὴ μεγάλη ἐπιχείρησις καὶ μάλιστα ἐκ τῶν ἐπιχειρήσεων τῶν γεωργικῶν ἄνευ πίστεως καὶ ἄνευ μεγάλων κεφαλαίων νὰ διεξαχθῇ καλῶς. Τὰ μεγάλα κεφάλαια, ὡς εἶναι γνωστόν, ἐν τῇ οἰκονομικῇ κινήσει, δὲν συγκεντροῦνται ὑπὸ τῶν ὀλίγων, ἀλλ’ ὑπὸ τῶν πολλῶν, καὶ εἶναι εὐχερέστερον τὸ πρᾶγμα διὰ τὰς ἐπιχειρήσεις ταύτας, διότι αἱ ἐπιχειρήσεις κατὰ τοιοῦτον τρόπον κατανέμουσι τὸν κίνδυνον τῶν ζημιῶν μεταξὺ τῶν πλειόνων. Ἦτο ἀπαραίτητος λοιπὸν ἀνάγκη νὰ ληφθῇ περὶ τούτων ἡ ἀπουσιάσασα μέριμνα. Μόνον κατὰ τὸ 1896 εἶχεν ὑποβληθῆ σχέδιόν τι νόμου πρὸς τὴν Βουλήν, τὸ ὁποῖον ἐρρύθμιζε κατά τινα τρόπον, ἴσως πλησιάζοντα πρὸς τὰ τότε παραδεδεγμένα, ἀλλ’ ἀτελῶς σήμερον διὰ τὴν πρόοδον ἡμῶν, τὰ τῶν μετοχικῶν ἐν Ἑλλάδι ἑταιρειῶν. Δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, Κύριοι, ὅτι εἴμεθα οἱ πλέον καθυστερήσαντες, οὐδενὸς Κράτους, ὑπολογιζομένου ἐν τῇ οἰκονομικῇ κινήσει, ἐξαιρουμένου, ἐν τῇ ῥυθμίσει τοῦ σπουδαίου τούτου θέματος. Ἐνῷ πανταχοῦ εἴτε οἱ κώδικες εἴτε ἡ ψήφισις ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἰδιαιτέρων νόμων ἐρρύθμισαν τὰ τοῦ θέματος τούτου, παρ’ ἡμῖν οὐδεμία εἶχε ληφθῆ μέριμνα. Παραμένομεν ἀκόμη εἰς τὴν ἀρχικὴν ῥύθμισιν τοῦ θέματος, τὴν τοῦ Κώδικος, τὸν ὁποῖον ἐδανείσθημεν ἀπὸ τοὺς Γάλλους, τοὺς συντάξαντας αὐτὸν περὶ τὰς ἀρχὰς τοῦ 18ου αἰῶνος. Ἀλλά, Κύριοι, ἡ ἐποχὴ ἐκείνη ἦτο μία ἐποχὴ μεταβατική. Ὀλίγους αἰῶνας πρότερον, ὅτε ἐνεφανίσθησαν ἐν Ὁλλανδίᾳ αἱ μετοχικαὶ ἑταιρεῖαι, ἐλειτούργουν αἱ βασιλικαὶ προνομίαι, καὶ ἐπί τινας ἑκατονταετηρίδας ὑπῆρξε τὸ σύστημα τοῦτο, τὸ σύστημα τῆς προνομίας τοῦ Βασιλέως πρὸς ἵδρυσιν ἑταιρειῶν, τὰς ὁποίας μάλιστα καὶ ἐπροικοδότει αὐτὸς οὗτος. Παρέμεινεν ἀπὸ τὸ σύστημα τοῦτο μόνον ἡ ἔγκρισις τῆς Πολιτείας καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἀφαιρέσεως τῆς ἐγκρίσεως ἀπὸ τὰς μετοχικὰς ἑταιρείας, ἀλλὰ καὶ τὸ σύστημα τοῦτο τῆς ἐγκρίσεως τῆς Πολιτείας, ἐφ’ ὅσον ἐγὼ γνωρίζω, κατηργήθη εἰς ὅλα σχεδὸν τὰ Κράτη. Τοὐναντίον ἐπεκράτησε νῦν τὸ σύστημα τῆς ἐλευθέρας συστάσεως τῶν ἑταιρειῶν τούτων, τῆς λειτουργίας αὐτῶν καθ’ ὡρισμένους νόμους καὶ κανόνας, συνεπάγοντας τὴν ἰδιωτικήν, τὴν ἀστικὴν τουτέστιν, ἀλλὰ καὶ τὴν ποινικὴν εὐθύνην τῶν διαχειριζομένων τὰ τῶν ἑταιρειῶν. Ἀλλὰ καὶ τὸ σύστημα τοῦτο τὸ τελευταῖον δὲν μένει ἀμέτοχον κρίσεων καὶ ἐπικρίσεων. Ἡμεῖς διατελοῦμεν ἀκόμη ὑπὸ τὸ σύστημα τὸ δεύτερον, τῆς ἐγκρίσεως δηλονότι τῆς παραχωρήσεως, ἀδείας πρὸς ὕπαρξιν καὶ τοῦ δικαιώματος τοῦ Κράτους, κατὰ συνέπειαν πρὸς ἄρσιν τῆς ἀδείας ταύτης. Καὶ ἂν θελήσῃ τις καλῶς νὰ ἐξετάσῃ τὰ πράγματα, τὸ σύστημα τοῦτο δύναται νὰ εἶναι κατάλληλον δι’ ἐμβρυώδη Πολιτείαν, ἥτις θὰ ἔχῃ ὀλιγίστας ἴσως ἑταιρείας, καὶ θὰ δύναται νὰ ἐποπτεύῃ ἐπ’ αὐτῶν. Ἀλλ’ ὀφείλομεν νὰ παρατηρήσωμεν ὅτι τὸ ὅπλον, τὸ ὁποῖον δίδεται οὕτως εἰς χεῖρας τοῦ Ὑπουργοῦ, ἐὰν δὲν εἶχε περιέλθει εἰς ἀδράνειαν, θὰ ἦτο λίαν ἐπικίνδυνον διὰ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου. Ἐὰν δὲν εἶχε καταδικασθῇ εἰς ἀδράνειαν τὸ δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ νὰ αἴρῃ τὴν ἔγκρισιν τῆς ὑπάρξεως ἀνωνύμων ἑταιρειῶν, θὰ ἠδύνατο, ἐφαρμοζόμενον, νὰ γεννήσῃ πολλάκις τὸ χάος. Ἀλλ’ ἐνῷ τὸ σύστημα τοῦτο κατεδικάσθη εἰς ἀδράνειαν, οὐδεμία ἔχει ληφθῆ πρόνοια διὰ τὴν ῥύθμισιν τῶν μετοχικῶν ἑταιρειῶν. Ἔχω τὴν τιμὴν λοιπὸν νὰ ὑποβάλω ἐνώπιον ὑμῶν σχέδιον νόμου, δι’ οὗ ῥυθμίζονται τὰ τῶν Ἀνωνύμων μετοχικῶν καὶ τῶν ἑτερορρύθμων κατὰ μετοχὰς ἑταιρειῶν, ἐλπίζω δ’ ὅτι θὰ συντελέσῃ τοῦτο εἰς τὴν ἀνάπτυξιν αὐτῶν, ἀφοῦ ἔχω ὑπ’ ὄψει μου ὅτι εἰς ἄλλα μέρη, ὅπου ὑπῆρξεν ἡ τοιαύτη ῥύθμισις, ἡ συγκέντρωσις τῶν κεφαλαίων εἰς μετοχικὰς ἑταιρείας ὑπῆρξε μεγίστη. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου αὔξησιν ἐπελθοῦσαν ἐν Γερμανίᾳ ἀπὸ τοῦ 1886 μέχρι τοῦ 1909. Ἀπὸ 4,000,000,000 εἰς 15,000,000,000 ἀνῆλθον τὰ συγκεντρωμένα κεφάλαια εἰς τὰς μετοχικὰς ἑταιρείας, εἰς δὲ τὸ Βέλγιον ἀπὸ τοῦ 1885 μέχρι τοῦ 1909 ἐξ 900,000,000 εἰς 3,000,000,000 ἀνῆλθεν ἡ συγκέντρωσις τῶν κεφαλαίων εἰς μετοχικὰς ἑταιρείας. Ἐνῷ παρ’ ἡμῖν δύναταί τις νὰ παρατηρήσῃ ὅτι περὶ τὰ 220,000,000 μένουσιν εἰς τὰς Τραπέζας εἰς πρώτην ζήτησιν κατατεθειμένα καὶ περὶ τὰ 250,000,000 ἐπὶ προθεσμίᾳ, κεφάλαια κατὰ τὸ πλεῖστον νεκρά, τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύναντο νὰ χρησιμοποιηθῶσιν ἄλλως, εἰς ἄλλην οἰκονομικὴν κίνησιν, διότι βεβαίως καὶ σήμερον χρησιμοποιοῦνται, μέρος τοὐλάχιστον ἐξ αὐτῶν, ἰδιαίτατα τὰ ὑπὸ μακρὰς προθεσμίας, εἰς ἐνυποθήκους πιστώσεις. Ἓν μέρος λοιπὸν ἐξ αὐτῶν τῶν κατατεθειμένων εἰς πρώτην ζήτησιν πρὸ παντὸς ἀδιαφιλονεικήτως θὰ ἠδύνατο νὰ χρησιμοποιηθῇ καλλίτερον διὰ τὴν οἰκονομικὴν προαγωγὴν τοῦ τόπου. Τὸ σύστημα τὸ ἰσχῦον παραδίδει, Κύριοι τὰς μετοχικὰς ἑταιρείας εἰς τὸν ἔλεγχον τῶν μετόχων, ἀλλ’ οὗτος γνωρίζομεν ὅτι εἶναι ἀνύπαρκτος καὶ φανταστικός, πρῶτον διότι οἱ μέτοχοι εἶναι ἀνίκανοι νὰ ἐνεργήσωσι τὸν ἔλεγχον τοῦτον, δι’ ὃν ἀπαιτοῦνται εἰδικαὶ γνώσεις, δεύτερον δὲ διότι, καὶ ἂν εἶναι ἱκανοὶ πρὸς τοῦτο, ἔχουσιν ἕνα μέγαν φόβον, ὅτι θὰ ζημιωθῶσιν οἱ ἴδιοι, ἂν προκαλέσωσι τὴν ἔκπτωσιν τῶν τιμῶν τῶν μετοχῶν των. Ἰδίᾳ δὲ ὁ φόβος οὗτος διασπείρεται ἐπιτηδείως ὑπὸ τῶν διοικούντων τὰς ἀνωνύμους ἑταιρείας, οἵτινες κατορθώνουσι νὰ πείθωσιν ἢ καὶ νὰ παραπείθωσι τοὺς μετόχους ὅτι πᾶσα συζήτησις, πᾶς ἔλεγχος, πᾶσα ἀποκάλυψις θὰ ἤγειρον σκάνδαλον, θὰ ἔφερον τὴν ἔκπτωσιν τῶν τιμῶν τῶν μετοχῶν ἐν τῷ χρηματιστηρίῳ, θὰ εἶχον σπουδαίαν συνέπειαν ἐπὶ τῆς περιουσίας, τὴν ὁποίαν κατέχουσιν αὐτοὶ οἱ μέτοχοι. Οὕτω κατεχόμενοι ὑπὸ δέους οἱ μέτοχοι σπεύδουσι ν’ ἀπαλλαγῶσι τῶν μετοχῶν των προτιμῶντες μᾶλλον νὰ πωλήσωσιν αὐτὰς εἰς τιμὰς χαμηλοτέρας ἐνίοτε τοῦ πρέποντος λόγῳ τοῦ φόβου των τούτου παρὰ νὰ ἐξελέγξωσι τὴν χρηστὴν διαχείρισιν τῶν διοικούντων τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα τοῖς ἐνεπιστεύθησαν. Ἀλλ’ ἀπό τινων ἐτῶν δὲν εἶναι μόνον τὸ ἐνδιαφέρον τῶν μετόχων, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, εἶναι καὶ τὸ σπουδαῖον ἐνδιαφέρον τῶν καταθετῶν, καὶ μάλιστα τῶν ἐκ τῶν λαϊκῶν τάξεων προερχομένων. Ὁσάκις συμβαίνει κρίσις τις, καὶ ἡ κοινωνία, ἀλλὰ καὶ οἱ διευθύνοντες τὰ τῆς Πολιτείας, βεβαίως ἀναλογίζονται μὲ πόνον ὁποία ἀγωνία συνέχει τὰς λαϊκὰς τάξεις, αἱ ὁποῖαι ἔδωκαν τὰς ἀποταμιεύσεις των εἰς ἱδρύματα τὰ ὁποῖα μένουσιν ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐποπτείας καὶ ἄνευ οὐδενὸς ἐλέγχου καὶ ἐκ μέρους τῶν μετόχων τῶν ἰδίων. Ὅτε εἰς ἓν ἵδρυμα ὑπάρχουσιν εἰς τὸ ταμιευτήριον καταθέσεις 15,000,000 ἕως 20,000,000 προερχόμεναι ἐκ τῶν λαϊκῶν τάξεων, καταθέσεις τῶν ὁποίων τὸ μέγεθος ἑκάστης δὲν εἶναι ἴσως ἄνω τῶν 100, 200, 300, μέχρι 500 δραχμῶν, συλλογίζεται τις ὁποία μακρὰ σειρὰ διαμαρτυρομένων καὶ παραπονουμένων θ’ ἀποτελεσθῇ, ἐὰν ἐπήρχετο κλονισμὸς τοῦ ἱδρύματος. Ἀλλ’ ὁ ἔλεγχος ὡς γίνεται εἰς τὰς ἀνωνύμους ἑταιρείας εἶναι μηδέν. Γνωρίζομεν ὅλοι ὅτι διορίζονται ὑπὸ τῆς ὑπεικούσης εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ ἱδρύματος πλειονοψηφίας τρεῖς ἐλεγκταί, οἵτινες εἶναι οἱ ξυλάνθρωποι τῶν διοικούντων, καὶ οἱ ὁποῖοι ὑπογράφουσι τυφλοῖς ὄμμασι πᾶν ὅ,τι θὰ δοθῇ εἰς αὐτοὺς ὑπὸ τῶν διοικούντων. Ὅλαι σχεδόν, ἐκτὸς σπανιωτάτων ἐξαιρέσεων, αἱ ἐκθέσεις τῶν ἐλεγκτῶν εἶναι μία ἐπιβράβευσις καὶ ἐξύμνησις τῆς ἐπιμελοῦς διοικήσεως, ἥτις ἐγένετο ὑπὸ τῶν διοικούντων. Καὶ δὲν παρετηρήθη τὸ ἄτοπον τοῦτο μόνον εἰς ἡμᾶς· παρετηρήθη καὶ ἀλλαχοῦ, διὸ κατέληξαν εἰς Κράτος, τὸ ὁποῖον καὶ ἐπὶ πλούτῳ ἐθνικῷ καὶ ἐπὶ οἰκονομικῇ ἀντοχῇ δύναται νὰ διακριθῇ, εἰς τὴν Ἀγγλίαν, κατέληξαν εἰς ἓν σύστημα τὸ ὁποῖον ἐξησφάλισε τὸν εἰλικρινῆ ἔλεγχον τῶν τοιούτων ἑταιρειῶν. Ἱδρύθη ἓν σωματεῖον ἰδιωτικὸν ἐξ ἐλεγκτῶν, ἅπερ ἔλαβεν ἀναγνώρισιν ἀπὸ τὸ Κράτος, καὶ ἐξ αὐτοῦ πᾶσα ἑταιρεία σεβομένη ὁπωσδήποτε ἑαυτὴν λαμβάνει τοὺς ἐλεγκτάς της, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ βεβαιώσωσιν ἂν ἡ διοίκησις ἐγένετο τακτικὴ καὶ χρηστή. Βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διατεθῇ τις, ὅτι δύναται νὰ ἐφευρεθῇ τέλειον σύστημα, τὸ ὁποῖον κατὰ πάντα θὰ ἄρῃ τὰς καταχρήσεις, ἀλλὰ πάντοτε περιστέλλονται αἱ καταχρήσεις, ἔστω καὶ ἐκ τοῦ φόβου μόνον ὅτι θὰ ὑπάρξῃ εὐθὺς ἔλεγχος. Καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐν Ἀγγλίᾳ ἱκανοποιητικῶς γινομένων ἐσκέφθησαν καὶ ἀλλαχοῦ, ἐν Γαλλίᾳ δηλαδὴ ζωηρότατα καὶ ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν ἤδη, ἵνα ἐφαρμόσωσι τὸ ἴδιον σύστημα, ἡγεῖτο δὲ τῆς ὅλης κινήσεως ταύτης ἀνὴρ διαπρεπέστατος τῆς Γαλλίας, ὁ καθηγητὴς καὶ εἰδικὸς περὶ τὰ τοιαῦτα Thaller, παρ’ αὐτῷ δὲ καὶ πολλοὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἐπανειλημμένως ἔγραψαν διατριβάς, φυλλάδια καὶ βιβλία ζητοῦντες νὰ ἐφαρμοσθῇ σύστημα ἀνάλογον πρὸς τὸν ἐν Ἀγγλίᾳ ἔλεγχον. Δύναμαι νὰ σᾶς ἀναφέρω ἐπίσης ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος μετέσχεν ἐνεργῶς καὶ ἔγραψε διὰ τὰ τῆς ἀναρρυθμίσεως τῶν τῆς διοικήσεως ἀνωνύμων ἑταιρειῶν, τὸν συνεργάτην τοῦ πολλοῦ Waldeck-Rousseau, τὸν Nouel. Ἀλλὰ καὶ ἐν Γαλλίᾳ συζητοῦντες ἀνεγνώριζον ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προσαρμοσθῇ εἰς τὰ γαλλικὰ ἤθη καὶ ἔθιμα, εἰς τὸν γαλλικὸν χαρακτῆρα, κατὰ πάντα ἀκριβῶς τὸ σύστημα τὸ ἀγγλικόν. Ἀνεγνώριζον ὅτι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συσταθῇ ἰδιωτικόν τι σωματεῖον, ἐκ τοῦ ὁποίου νὰ λαμβάνωνται οἱ ἐλεγκταὶ τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν, διότι ὡμολόγησαν ὅτι ἐν Γαλλίᾳ δὲν ἤθελον ἀπολαμβάνει τοῦ κύρους τοῦ κοινωνικοῦ, δὲν θὰ εἶχον οἵαν ἐν Ἀγγλίᾳ ἠθικὴν ἐπιβολήν, ὥστε ὁ ἔλεγχός των νὰ εἶναι ἔλεγχος πείθων τὴν δημοσίαν γνώμην, πείθων τοὺς μετόχους ἢ τοὺς συναλλασσομένους μετὰ τῶν ἑταιρειῶν ὅτι τὰ πάντα ἔχουσι καλῶς ἐν τῇ διαχειρίσει. Καὶ ἐδίδαξαν ἐν Γαλλίᾳ ὅτι εἶναι προτιμότερον, ἐπειδὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωσι τοιαῦτα ἰδιωτικὰ σωματεῖα, τὸ Κράτος αὐτὸ ν’ ἀναλάβῃ τὴν στρατολογίαν ὀλίγων προσώπων, τὰ ὁποῖα νὰ ἔχωσι τὴν ἐποπτείαν καὶ τὸν ἔλεγχον τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν. Καὶ εἰς ἐκεῖνα ἄλλως τὰ Κράτη, Κύριοι, ὅπου ἐνόμισαν ὅτι κατ’ ἀρχὴν δὲν πρέπει νὰ θεσμοθετηθῇ ἡ ἐποπτεία ἐπὶ τῶν μετοχικῶν ἑταιρειῶν, ἠναγκάσθησαν νὰ κάμωσιν ἐξαιρέσεις τινὰς διὰ τὰς Τραπέζας, δι’ ἀσφαλιστικὰς ἑταιρείας, δι’ ὑποθηκικὰς ἑταιρείας. Τελευταῖον δὲ μάλιστα, κατὰ Φεβρουάριον τοῦ 1913, ὁ πολὺς Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, τοῦ Ἐμπορίου καὶ τῆς Βιομηχανίας ἐν Ἰταλίᾳ καὶ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Νεαπόλεως, ὁ Νίττι, ὑπέβαλε νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ῥυθμίζονται μερικῶς τὰ τῆς ἐποπτείας καὶ τῆς ἀσφαλείας τῶν καταθέσεων ἐφ’ ὡρισμένων ἀνωνύμων ἑταιρειῶν. Καὶ ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο οὐχὶ ὡς αὐτοτελές, ἀλλὰ θεωρῶν ἐπείγουσαν τὴν ἀνάγκην τῆς ῥυθμίσεως τοῦ πράγματος ἠθέλησε διὰ νομοσχεδίου ἄλλου νὰ εἰσαγάγῃ διατάξεις σχετικάς, ἠθέλησε δηλαδὴ ἐν νομοσχεδίῳ προνοοῦντι περὶ τῆς ῥυθμίσεως τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, τοῦ Ἐμπορίου καὶ τῆς Βιομηχανίας νὰ κανονίσῃ τὰ τοῦ ἐλέγχου καὶ τῆς ἐποπτείας τῶν ἱδρυμάτων τούτων. Βλέπετε λοιπόν, Κύριοι, ὅτι οὐχὶ μόνον θεωρητικῶς συζητεῖται ἡ τάσις αὕτη τῆς ἐποπτείας τῆς Πολιτείας, οὐχὶ μόνον θεωρητικῶς ἔχει ὑπερασπιστὰς πολλοὺς καὶ ἐκ τῶν διαπρεπεστέρων, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ συγχρόνῳ νομοθετικῇ κινήσει τῶν Κυβερνήσεων αὐτῶν αὐξάνει νικηφόρος. Καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἄλλως. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑπερήσπισαν τὴν ἐλευθερίαν, τὴν ἀπουσίαν κυβερνητικοῦ ἐλέγχου εἰς τὰς μετοχικὰς ἑταιρείας, τὴν ἄφεσιν τοῦ ἐλέγχου εἰς τοὺς μετόχους μόνους, δὲν ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν των, ὅτι τοῦτο ἀντίκειται τελείως εἰς τὴν ἔννοιαν τὴν ὁποίαν ὁ νομοθέτης δίδει διὰ τὸν σκοπὸν τῆς μετοχικῆς ἑταιρείας. Ὁ νομοθέτης, Κύριοι, κατασκευάζει τὴν μετοχικὴν ἑταιρείαν, ἐπὶ τῷ σκοπῷ τοῦ νὰ στραφῇ αὕτη εἰς τὸ πολὺ κοινόν, εἰς τὰς μεγάλας τάξεις τοῦ λαοῦ καὶ νὰ ζητήσῃ ἐκεῖθεν τὴν ἀποταμίευσιν αὐτῶν καὶ δι’ αὐτῆς τὴν συγκέντρωσιν τῶν κεφαλαίων. Ὁ νομοθέτης κατασκευάζει τὴν μετοχικὴν ἑταιρείαν ἐπὶ τῷ σκοπῷ τοῦ νὰ δύναται, οὐχὶ αἱ μεμορφωμέναι τάξεις, ἀλλ’ αἱ μεγάλαι τάξεις, αἱ ἐστερημέναι πάσης ἱκανότητος πρὸς ἔλεγχον τῶν διοικούντων, νὰ συνεισφέρωσι τὰς ἀποταμιεύσεις των πρὸς καταρτισμὸν τῶν ἑταιρειῶν. Ὅτε λοιπὸν τοιοῦτό τι πράττει ὁ νομοθέτης, δύναταί τις νὰ ἐρωτήσῃ· ἐπιτρέπεται εἰς αὐτὴν νὰ ζητῇ ἱκανότητα πρὸς ἔλεγχον ἀπὸ τὰς μεγάλας ἐκείνας τάξεις, πρὸς τὰς ὁποίας στρέφεται, ἱκανότητα περὶ τὸ ἐξελέγχειν τὴν διοίκησιν, ὅτε ἀκριβῶς τὸ νομοθετικὸν κατασκεύασμα τῆς μετοχικῆς ἑταιρείας ἀποτείνεται οὐχὶ πρὸς τοὺς ἱκανούς, ἀλλὰ πρὸς τοὺς πολλούς, τοὺς ἀνιδέους, τοὺς ἀμαθεῖς; Δὲν εἶναι αὐτόχρημα, ὅπως παρετήρησεν εἷς μέγας καθηγητής, στῆσις παγίδος ἐκ μέρους τοῦ νομοθέτου κατὰ τῶν ἀνιδέων καὶ τῶν ἀμαθῶν, τῶν μὴ ἐχόντων τὴν ἀπαιτουμένην ὀξυδέρκειαν, ἵνα δύνανται νὰ ἐλέγχωσι τοὺς διαχειριζομένους τὰ χρήματα αὐτῶν; Δὲν δύναται λοιπὸν νὰ ἰσχύσῃ ὁ κανὼν ὅτι ὀφείλει ἕκαστος νὰ ἐλέγχῃ τὰ ἑαυτοῦ συμφέροντα, διότι ἀκριβῶς ὁ νόμος στρέφεται πρὸς τοὺς ἀνικάνους εἰς τὸ νὰ ἐλέγχωσι τὰ ἑαυτῶν συμφέροντα, πρὸς τοὺς ἀνικάνους ἵνα ἐλέγχωσι τὰ ἑαυτῶν. Ἀλλ’ ὑπῆρξε καὶ ἄλλη ἀντίρρησις. Ὑπῆρξεν ἀντίρρησις ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν ὁ νομοθέτης νὰ θέλῃ νὰ ἐξασφαλίσῃ μίαν ἐποπτείαν ἐπὶ τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν καὶ δὲν εἶναι ὀρθόν, διότι κατὰ τοιοῦτον τρόπον θὰ καθησυχάσωσι τόσον πολὺ τὰ πνεύματα τῶν μετόχων, ὥστε ἐκεῖνοι πεποιθότες ὅτι ὑπάρχει κάποιος ὀφθαλμὸς τῆς Πολιτείας, ὁ ὁποῖος ὁρᾷ τὰ πάντα, θὰ παραβλέπωσι τὸν ἴδιον ἔλεγχον καὶ θὰ περιπέσωσιν εἰς μίαν μακαρίαν ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν Πολιτείαν, μὴ ἀσκοῦντες αὐτοὶ κανένα ἔλεγχον ἐπὶ τῆς διοικήσεως τῶν ἑταιρειῶν. Ὀφείλω, Κύριοι, νὰ μὴ καταγίνω πολὺ εἰς τὸ ν’ ἀνασκευάσω τὸν τρόπον τοῦτον τοῦ σκέπτεσθαι, ὅταν μάλιστα γνωρίζωμεν ὅτι οὐδεὶς κίνδυνος ὑπάρχει νὰ περιέλθωσιν εἰς ἀνικανότητα περὶ τὸ ἐλέγχειν τοὺς διοικοῦντας τὴν ἰδίαν περιουσίαν οἱ πολλοί, ἁπλούστατα διότι δὲν εἶχόν ποτε τοιαύτην ἱκανότητα. Ἀλλ’ οὐδένα δύναται νὰ διαφύγῃ ὅτι τὸ ἐπιχείρημα εἶναι τὸ αὐτὸ ἐπαναλαμβανόμενον πάντοτε καὶ ἀντιτασσόμενον εἰς παρομοίας περιστάσεις. Ὅτε αἱ Πολιτεῖαι, βλέπουσαι τὰ θύματα τὰ ὁποῖα συνέβησαν εἰς τὰ βιομηχανικὰ καταστήματα, ἠθέλησαν, καλῶς πράττουσαι, νὰ ἐπεμβῶσι διὰ νόμων καὶ νὰ ἐπιβάλωσιν εἰς τοὺς ἔχοντας τὰ καταστήματα, ὅπως λαμβάνωσι τὰ ἀνήκοντα προφυλακτικὰ μέτρα, ἵνα μὴ ἀκρωτηριάζωνται καὶ συντρίβωνται αἱ ἀνθρώπιναι ὑπάρξεις, ὑπῆρξαν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι εἶπον τότε ὅτι δὲν εἶναι διόλου ὀρθὸν ἡ Πολιτεία κατὰ τοιοῦτον τρόπον νὰ ἐπιτάσσῃ τὴν λῆψιν προληπτικῶν μέτρων, διότι τοιουτοτρόπως ἐμπνέεται τοιαύτη πεποίθησις εἰς τοὺς ἐργαζομένους, ὥστε ἐμπιστευόμενοι εἰς τὴν Πολιτείαν καὶ νομίζοντες ὅτι ὑπάρχουσι πραγματικὰ μέτρα εἰλημμένα διὰ τῶν νομοθετικῶν μέτρων δὲν θὰ φροντίζωσι πλέον οἱ ἴδιοι νὰ μὴ ἀκρωτηριάζωνται, νὰ μὴ φονεύωνται. Ὅσον δὲ εἶναι τὸ τελευταῖον τοῦτο ἀστεῖον, καὶ ἀπεδείχθη διὰ τῆς ἐφαρμογῆς ἀστειότερον, τόσον καὶ τὸ διὰ τὴν μακαριότητα τῶν μετόχων λεγόμενον μετὰ τὴν ἐποπτείαν τῆς Πολιτείας εἶναι ἀστεῖον. Ἀλλά, Κύριοι, αἱ καταχρήσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῶσιν εἰς τὴν διοίκησιν τῶν μετοχικῶν ἑταιρειῶν, εἶναι τόσον μεγάλαι, ὥστε μόνον δι’ εἰδικῶς παρεσκευασμένων ἀνθρώπων εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξελεγχθῶσι. Γίνεται ἰσολογισμὸς κατὰ τρόπους συμφέροντας μόνον εἰς τὰ συμφέροντα τῶν διοικούντων ἑκάστην τῶν ἑταιρειῶν, οἱ ἰσολογισμοὶ δ’ αὐτῶν εἶναι αὐτόχρημα γρῖφοι, τοὺς ὁποίους καὶ ὁ ἱκανώτερος ἀκόμη δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ ἐξελέγξῃ. Καὶ παρουσιάσθησαν φαινόμενα κατὰ τὰ ὁποῖα ἀνώτατοι λειτουργοὶ τῆς Θέμιδος διορισθέντες ἵνα ἀποφανθῶσι περὶ τῆς εὐεξίας καὶ τῆς τάξεως μετοχικῶν ἑταιρειῶν ἔδωκαν ἔκθεσιν βραβεύουσαν τοὺς διοικοῦντας, ἔκπληκτοι δὲ μετὰ ταῦτα οἱ μέτοχοι καὶ οἱ καταθέται ἐμάνθανον ὅτι ὅλα ἐκεῖνα ἦσαν ἀπατηλὰ φαινόμενα εἰς τὰ ὁποῖα εἶχον περιπλακῆ καὶ οἱ ἱκανοὶ περὶ τὰ νομικά. Δὲν εἶναι δὲ μόνον αἱ συμφοραὶ αὗται, αἱ ὁποῖαι γίνονται καὶ αἱ ὁποῖαι δὲν μειοῦσιν ἁπλῶς τὴν κεκτημένην ἀξίαν τῶν μετόχων τῶν εὑρισκομένων ἐν τῷ τόπῳ, ἀλλ’ ἐνσπείρουσι τὸν φόβον καὶ εἰς τὰ ξένα κεφάλαια. Ποσάκις ἐπὶ ἱδρυτικῶν τίτλων δὲν ἔγιναν καταχρήσεις; Ποσάκις δὲν ὑπερετιμήθησαν εἰσφοραὶ γενόμεναι εἰς ἑταιρείας; Ποσάκις δὲν εἴδομεν διοικητὰς ἀνωνύμων ἑταιρειῶν ὑμνολογοῦντας τὴν δρᾶσιν αὐτῶν καὶ διανέμοντας πλούσια μερίσματα καὶ λαμβάνοντας παχέα εἰσοδήματα καὶ ἐπὶ τέλους προσερχομένους καὶ λέγοντας μετὰ συντριβῆς ὅτι ὅλα ἦσαν σκιὰ καὶ ὅτι εἶχεν ἀπορροφηθῆ ἤδη εἰς ἀπωλείας ἓν ἀρκετὰ μέγα μέρος τῆς μετοχικῆς περιουσίας; Λέγοντες ὅμως, Κύριοι, περὶ ἐποπτείας τῆς Πολιτείας ὀφείλομεν νὰ σταματήσωμεν ἐκεῖ ὅπου ὅλοι λέγουσιν ὅτι πρέπει νὰ σταματήσωμεν. Δὲν δύναται βεβαίως ἡ Πολιτεία νὰ ἐξετάσῃ τὸ σκόπιμον, τὸ οὐσιαστικῶς ὠφέλιμον ἢ μὴ ἑκάστης πράξεως τῆς διαχειρίσεως. Τοῦτο θ’ ἀπῄτει λεγεῶνα ὑπαλλήλων, θ’ ἀπετέλει ἐνεργὸν καὶ ἐπιβλαβῆ ἐπέμβασιν τῆς Πολιτείας καὶ θ’ ἀφῄρει πράγματι πᾶσαν πρωτοβουλίαν ἐκ μέρους τῶν μετόχων πρὸς τὸ διαθέτειν τὰ ἑαυτῶν. Καὶ ὅμως ὑπάρχει μία τοιαύτη διάταξις, ἡ ὁποία περιέπεσεν εἰς ἀδράνειαν ἐν τῷ ἰσχύοντι νόμῳ περὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἐπίτροπος τῆς Κυβερνήσεως πρέπει νὰ εἶναι παρὼν εἰς τὸ συμβούλιον καὶ νὰ λαμβάνῃ μέρος, πᾶσα δὲ πρᾶξις γενομένη ἄνευ αὐτοῦ εἶναι ἄκυρος. Αὐτὴ ἡ διάταξις ἀποτελεῖ βεβαίως μίαν οὐσιαστικὴν ἐπέμβασιν εἰς τὰ τῆς Τραπέζης, ἀλλὰ περιέπεσεν εἰς ἀδράνειαν. Ἐπαναλαμβάνω δ’ ὅτι ἡ τόσον μεγάλη καὶ οὐσιαστικὴ ἐπέμβασις τῆς Πολιτείας καὶ ἀδύνατος εἶναι καὶ βλαβερὰ καὶ ἀνοίκειος. Ἀλλ’ ὅταν ληφθῶσι διὰ τοῦ νόμου μέτρα, τὰ ὁποῖα νὰ ῥυθμίζωσι καὶ τὴν σύστασιν καὶ τὴν λειτουργίαν τῶν ἑταιριῶν, ὅταν προσδιορισθῶσι καλῶς αἱ εὐθῦναι αἱ ἰδιωτικαὶ καὶ ἀστικαὶ τῶν διαχειριζόντων τὰ τῆς ἑταιρείας, τότε ἡ ἐποπτεία εἶναι ἀπαραίτητος διὰ νὰ τηρῆται ὁ νόμος, διὰ νὰ τηρῆται τὸ καταστατικὸν καὶ ἐπὶ πλέον διὰ νὰ γίνηται ἰσολογισμός, ὁ ὁποῖος νὰ δύναται νὰ παράσχῃ φῶς διὰ τὴν ἀληθῆ θέσιν τῆς ἑταιρείας καὶ οὐχὶ νὰ συσκοτίζῃ τοὺς ἐνδιαφερομένους. Μόνη ὅμως, Κύριοι, ἡ ῥύθμισις τοῦ δεσμοῦ τῶν μετοχικῶν ἑταιρειῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἄρῃ ὅλα τὰ ἄτοπα, ὅσα κατὰ καιροὺς ἐνεφανίσθησαν. Πρὸ ὀλίγου μόλις χρόνου κατὰ Μάϊον τοῦ 1913 ἐψήφισαν ἐν τῇ Βελγικῇ Βουλῇ καὶ Γερουσίᾳ τὸν τελευταῖον νόμον περὶ τῶν μετοχικῶν νόμων. Συζητήσεις ἐγένοντο μακραί, εἰργάσθη ἡ κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ ἐπὶ μακρὸν καὶ κατέληξαν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκλείψωσιν ὅλα τὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα παρατηροῦνται, ἂν παραπλεύρως τῆς ῥυθμίσεως τοῦ θεσμοῦ τῶν μετοχικῶν ἑταιρειῶν δὲν ῥυθμισθῶσι καὶ τὰ τοῦ χρηματιστηρίου κατὰ τρόπον ἀποκλείοντα τὰ συνήθως γινόμενα ἐκεῖ ἄτοπα. Θὰ ἐπακολουθήσῃ λοιπὸν ἐν καιρῷ καὶ παρ’ ἡμῖν καὶ ἄλλο σχέδιον νόμου περὶ τῆς ῥυθμίσεως τῶν χρηματιστηριακῶν πράξεων καὶ περὶ τῆς λειτουργίας τῶν χρηματιστηρίων. Αἱ βάσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ἐνώπιόν σας, εἶναι ἐν συντόμῳ αἱ ἑξῆς: Ἑκάστη ἑταιρεία μετοχικὴ ἀνεξαρτήτως τοῦ ἀντικειμένου αὐτῆς—ἵνα λυθῇ ἓν ζήτημα στασιαζόμενον— θεωρεῖται ἐμπορική. Ἱδρύεται δημόσιον δελτίον τῶν μετοχικῶν ἑταιρειῶν, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ δημοσιεύωνται ὄχι μόνον τὸ καταστατικόν, ἀλλὰ καὶ τὰ σπουδαιότερα ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα τὴν ἑταιρείαν. Τοῦτο ὑπάρχει καὶ ἀλλαχοῦ. Εἰς ἕκαστον Πρωτοδικεῖον θὰ τηρῆται βιβλίον εἰδικὸν διὰ τὰς ἐγγραφάς, ἀφορώσας ἑκάστης ἑταιρείας τὴν σύστασιν, τὴν διοίκησιν καὶ τὰς τροποποιήσεις, ὅπως γίνεται καὶ ἀλλαχοῦ. Γίνεται δεκτὸν ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη τῆς κυβερνητικῆς ἐγκρίσεως, ἵνα συσταθῇ μία ἑταιρεία. Πολλάκις, Κύριοι, Κυβερνήσεις ἐδυστρόπησαν ἀδίκως περὶ τὴν ἔγκρισιν εἴτε καταστατικῶν τὸ πρῶτον ὑποβαλλομένων εἴτε μετατροπῆς ἄρθρων τῶν καταστατικῶν τούτων, ἀλλὰ τὸ δικαίωμα τοῦτο πρέπει ν’ ἀφαιρεθῇ, διότι ἀποτελεῖ οὐσιαστικὴν ἐπέμβασιν, δυσχέρανσιν καὶ διότι ἦτο ἐνδεχόμενον ν’ ἀγάγῃ εἰς πιέσεις. Τοὐναντίον ἁπανταχοῦ σήμερον ἔμειναν ξέναι αἱ Κυβερνήσεις ἀπὸ τὴν τοιαύτην ἔγκρισιν, τὴν συνήθως τυπικῶς διδομένην, ἄνευ ἐξετάσεώς τινος, καὶ ἀνετέθη εἰς τὴν δικαστικὴν Ἀρχὴν ἡ ἐξέτασις ἂν συνεμορφώθησαν μὲ τὰς διατάξεις τῶν ἰσχυόντων νόμων αἱ ἑταιρεῖαι αἱ μέλλουσαι νὰ συσταθῶσιν. Ἀποφασίζει ὁ πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν λοιπὸν περὶ τοῦ νομίμου τῆς συστάσεως τῆς ἑταιρείας καὶ καταχωρίζεται ἡ σύστασις τῆς ἑταιρείας εἰς τὸ ἐπὶ τούτῳ τηρούμενον βιβλίον καὶ ἀποκτᾷ σύστασιν καὶ νομικὴν προσωπικότητα ἡ ἑταιρεία. Ἀπαιτεῖται ὅμως ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου νὰ γίνηται ἑταιρεία πραγματικὴ καὶ ὄχι ψευδὴς ἑταιρεία καὶ ἐπὶ τούτῳ ὁρίζεται ἐν αὐτῷ, ὅπως καὶ ἀλλαχοῦ ἔχει ὁρισθῆ, ὅτι ἀπαιτεῖται ἡ πραγματικὴ καταβολὴ τοῦ ¼ τοῦ κεφαλαίου τοὐλάχιστον. Γίνονται πολλάκις ἑταιρεῖαι αἱ ὁποῖαι ἀναγράφονται ὡς ἑταιρεῖαι μεγάλων κεφαλαίων, ἀλλ’ οὐσιαστικῶς οὐδὲν καταβάλλεται καὶ παραπλανᾶται τὸ κοινόν, διότι νομίζει ὅτι ὑπάρχει κεφάλαιον, ἐνῷ οὐδὲν ὑφίσταται. Κανονίζονται τὰ τῆς συστάσεως τῶν ἑταιρειῶν εἴτε τῆς ἀμέσου ἐγγραφῆς, καταβαλλόντων τῶν ἱδρυτῶν ὁλόκληρα τὰ κεφάλαια, ἢ μέρος τῶν κεφαλαίων, ὡς πρὸ ὀλίγου εἶπον, εἴτε διὰ τῆς δημοσίας ἐγγραφῆς, ἐκτιθεμένων εἰς ἐγγραφὴν πρὸς τὸ πολὺ κοινὸν τῶν τίτλων μετοχῆς. Ῥυθμίζονται καὶ τὰ τῆς τροποποιήσεως τοῦ καταστατικοῦ κατὰ τρόπον ὥστε νὰ μὴ εἶναι ἀνάγκη τῆς κυβερνητικῆς ἐπεμβάσεως, ἀλλὰ πάλιν ὁ δικαστής, ὁ πρόεδρος θὰ κρίνῃ ἂν αὗται ἔχουσιν ὀρθῶς καὶ συμφώνως τῷ νόμῳ ἢ ὄχι. Ῥυθμίζονται γενικῶς καὶ ἰδιαιτέρως διὰ τὰς σπουδαίας περιπτώσεις τὰ τῆς ἀπαρτίας καὶ πλειονοψηφίας. Ὁρίζεται ὅτι αἱ μετοχαὶ δὲν δύνανται νὰ εἶναι κάτω τῶν 100 δραχ., ὡς καὶ ἀλλαχοῦ ἐγένετο δεκτόν, διότι παρετηρήθη ὅτι αἱ μικραὶ μετοχαὶ ἐπισύρουσιν εὐκολώτερον τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ κοινοῦ καὶ γεννῶσι περισσότερα θύματα. Ῥυθμίζονται καὶ ἄλλα θέματα, διὰ τὰ ὁποῖα παρετηρήθη πολλάκις ἀταξία παρ’ ἡμῖν. Ἐκδίδονται αἱ μετοχαὶ πολλάκις εἰς ποσὸν ἀνώτερον τοῦ ὀνομαστικοῦ καὶ τὸ ποσὸν αὐτὸ δὲν περιέρχεται εἰς τὰ κεφάλαια τῆς ἑταιρείας· ἐξατμίζεται, εἶναι δὲ ἄδηλον ποῦ ἐνθυλακώνεται. Ἤδη ῥυθμίζεται οὕτω τὸ πρᾶγμα, ὥστε δὲν ἐπιτρέπεται, ὁσάκις ἐκδοθῶσι μετοχαὶ ὑπὲρ τοῦ ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου, νὰ λάβωσι τρίτοι τὸ κέρδος, δὲν ἐπιτρέπεται ἄλλο τι ἢ νὰ χρησιμοποιηθῶσι τὰ περιπλέον πρὸς αὔξησιν τοῦ ἀποθεματικοῦ κεφαλαίου. Ῥυθμίζονται ἡ διαδικασία τῆς μετατροπῆς τῶν ὀνομαστικῶν μετοχῶν εἰς ἀνωνύμους. Ῥυθμίζονται τὰ τῆς ἀπωλείας τῶν μετοχῶν. Γνωρίζομεν πάντες ὅτι σήμερον εἶναι ἀρρύθμιστα πάντα ταῦτα, καὶ ἐγέννησαν πολλοὺς ἐνδοιασμοὺς δικαστικοὺς καὶ πολλὰς βλάβας εἰς ἰδιωτικὰ συμφέροντα. Ῥυθμίζονται τὰ τῆς ἱδρύσεως τίτλων. Παρέλιπον νὰ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι εἰς τὴν Ἰταλίαν εἶχε γίνει ἐπὶ τῶν μετοχικῶν ἑταιρειῶν νομοθετικὴ κίνησις σοβαρὰ πρὸ τριετίας. Ὁ πολὺς Πρωθυπουργὸς Luzzati μετὰ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ Fani, ὑπέβαλον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον δὲν ἐστάθη δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ, διότι ἡ Κυβέρνησις τότε ἔπεσε. Τοῦτο ὑφ’ ἡμῶν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν διότι περιέχει διατάξεις ἀξίας λόγου καὶ σοβαρὰς διὰ τὴν ῥύθμισιν τῶν μετοχικῶν ἑταιρειῶν. Ἐκεῖ, μετὰ μελέτας μακρὰς γενομένας, ἐθεωρήθη καλὸν τὰ δικαιώματα τῶν ἱδρυτικῶν τίτλων νὰ περιορισθῶσιν ἐπὶ δεκαπενταετίαν καὶ οὐχὶ νὰ παραμένωσιν ἐπ’ ἄπειρον, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργῆται μία αἰώνιος ἐπικαρπία ἐπὶ τῆς ῥάχεως τῶν μετόχων διὰ τοὺς κυρίους ἱδρυτάς. Ῥυθμίζονται τὰ τῆς ἐξασφαλίσεως τῶν ὁμολογιῶν δι’ ὑποθήκης καὶ τὰ τῆς ἀναγκαστικῆς ἐκτελέσεως τοιούτων ἀξιώσεων. Ῥυθμίζονται τὰ τῶν καταθέσεων, ὁριζομένου ὅτι εἶναι ὑποχρεωμένη ἑκάστη ἑταιρεία, ἡ ὁποία ἔχει καταθέσεις, εἰς πρώτην ζήτησιν νὰ κρατῇ τοὐλάχιστον τὸ τρίτον τῶν τοιούτων καταθέσεων εἰς διαθεσιμότητα. Θὰ ἴδητε ἐπίσης πῶς ὁρίζονται τὰ τῶν καταθέσεων τῶν ταμιευτηρίων. Αἱ καταθέσεις τῶν ταμιευτηρίων ἀποκτῶσι προνόμιον, διότι εἶναι ἄδικον διὰ τοὺς ἀμαθεῖς, τοὺς ἁπλοϊκοὺς νὰ περιέρχωνται εἰς κατάστασιν ἀπογνώσεως, ὅταν χάσωσι τὰς μικράς των οἰκονομίας, τοῦτο δ’ ἀκριβῶς ἐγένετο δεκτὸν καὶ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, περὶ τοῦ ὁποίου σᾶς ὡμίλησα πρὸ ὀλίγου, τοῦ Nitti. Ὁρίζονται τὰ τῆς διοικήσεως τῶν ἑταιρειῶν καὶ τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου. Προσδιορίζεται ὅτι ἡ ἀμοιβὴ τῶν μελῶν τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου δὲν δύναται νὰ ληφθῇ παρὰ ἐκ τῶν καθαρῶν κερδῶν μετ’ ἀφαίρεσιν πάσης ἀποσβέσεως καὶ τόκου 4% ἐπὶ τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου. Οἱ Κύριοι αὐτοί, οἱ ὁποῖοι παρουσιάζονται ὅτι διεχειρίσθησαν καλῶς τὰς ξένας ὑποθέσεις, πρέπει ν’ ἀποδείξωσιν ὅτι ἔδωκαν ἓν 4% τοὐλάχιστον εἰς τοὺς μετόχους καὶ κατόπιν νὰ λάβωσι τὰς παχυλὰς ἀμοιβὰς, τὰς ὁποίας ζητοῦσι καὶ λαμβάνουσι συνήθως. Κανονίζεται τὸ ζήτημα τῆς περιπτώσεως καθ’ ἣν μέλη τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου ἔχουσι συγκρουόμενα συμφέροντα πρὸς τὴν ἑταιρείαν καὶ ἀπαγγέλλονται ποιναὶ κυροῦσαι τὰς ἀπαγορεύσεις, τὰ ὁποίας ὁ νόμος ἐπιβάλλει. Ὁρίζεται ἡ ἐξάσκησις τῆς ἑταιρικῆς ἀγωγῆς, δηλουμένου ὅτι καὶ μία μειονοψηφία τῶν μετόχων, οἱ ὁποῖοι ἀντιπροσωπεύουσι τὸ 1)20 τοὐλάχιστον τῶν μετοχῶν, δύναται ν’ ἀσκήσῃ ἀγωγὴν περὶ εὐθύνης, διότι γνωρίζομεν ὅτι αἱ πλειονοψηφίαι ἀπαλλάσσουσι τοὺς ὑπευθύνους διοικητάς, δίδουσιν εἰς αὐτοὺς συγχωροχάρτια, αἱ δὲ μειονοψηφίαι οὐδὲν ἠδύναντο νὰ ἐνεργήσωσι καταδυναστευόμεναι ὑπὸ τῶν πλειονοψηφιῶν. Ῥυθμίζονται τὰ τοῦ διευθυντοῦ, κατὰ μίμησιν τῶν ἐν τῷ Γερμανικῷ νόμῳ ὁριζομένων, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ εἶναι ὁ διευθυντὴς καὶ μέλος τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου, πρῶτον διότι συνήθως διὰ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν δρᾶσιν, τὴν ὁποίαν καταβάλλει ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς ἑταιρείας, πληρώνεται ἄνευ λόγου δύο μισθούς, καὶ δεύτερον διότι, ὡς γνωρίζετε, ὅταν διατελῇ καὶ μέλος τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου ὁ διευθυντής, παρασύρει τὸ διοικητικὸν συμβούλιον εἰς πράξεις διοικήσεως κατὰ τὰς ἐμπνεύσεις του, ἐνῷ ὁριζομένου ὅτι δὲν δύναται νὰ εἶναι καὶ μέλος τοῦ συμβουλίου θὰ προκύψῃ τὸ καλόν, ὅτι τὸ διοικητικὸν συμβούλιον θὰ δύναται νὰ ἐνασκῇ ἐπ’ αὐτοῦ ἐλευθερώτερον τὴν ἐποπτείαν καὶ τὸν ἔλεγχον. Ὁρίζομεν δικαιώματα ἀνακοπῆς ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου διὰ πράξεις ἀντικειμένας εἰς τὸν νόμον ἢ τὸ καταστατικόν. Ἱδρύεται πρὸς τούτοις ἓν γνωμοδοτικὸν συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἀπαρτίζεται ἀπὸ τὸν Πρόεδρον ἢ Ἀντιπρόεδρον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, δύο μέλη αὐτοῦ, ἕνα ἀρεοπαγίτην, τὸν καθηγητὴν τοῦ Ἐμπορικοῦ Δικαίου, δύο δικηγόρους ὑποδεικνυομένους ὑπὸ τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου, δύο ἐμπόρους Ἀθηνῶν, δύο ἐμπόρους Πειραιῶς καὶ δύο ἄλλα πρόσωπα, τὸ ὁποῖον συμβούλιον ἀποφαίνεται καὶ γνωμοδοτεῖ ἐπὶ παντὸς θέματος ἀφορῶντος τὰς μετοχικὰς ἑταιρείας, παρὰ δὲ τῷ Ὑπουργείῳ τμῆμα ἐποπτείας ὅπου θὰ ὑπάρχῃ εἷς ἀνώτερος προϊστάμενος καὶ δύο μόνον ὑπάλληλοι, εἷς τῶν ὁποίων πάντως θὰ συμμετέχῃ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἐλεγκτῶν τῶν ἑταιρειῶν. Θὰ δύνανται οὕτω οἱ μέτοχοι νὰ ἐκλέξωσι δύο ἐλεγκτὰς ἰδιώτας, ἀλλὰ θὰ ὑποχρεοῦνται ὅμως πάντως νὰ ἔχωσι καὶ ἕνα ἐλεγκτὴν λαμβανόμενον ἐκ τῶν δημοσίων ἐκείνων ὑπαλλήλων οἱ ὁποῖοι θὰ εἶναι εἰδικοί, ἐξησκημένοι, κατάλληλοι, θὰ ἔχωσι τὴν ἀπαιτουμένην μόρφωσιν, ὥστε νὰ δύνανται ν’ ἀσκήσωσι πραγματικὸν ἔλεγχον ἐπὶ τῶν λογαριασμῶν. Διὰ τοιούτου τρόπου οὔτε ἀφῃρέσαμεν τελείως ἀπὸ τοὺς μετόχους τὸ δικαίωμα νὰ ἐλέγχωσιν αὐτοὶ τὰς ἑταιρείας, τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο ἄστοχον, οὔτε παρελείψαμεν τὴν πρόνοιαν, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ ἓν πρόσωπον ἀνεξάρτητον τῶν συμπαθειῶν τῆς μειονοψηφίας καὶ τῆς πλειονοψηφίας, τὸ ὁποῖον πάντως θὰ δύναται νὰ ἐλέγχῃ τὰ τῶν ἰσολογισμῶν τῆς ἑταιρείας καὶ τῆς διαχειρίσεως αὐτῶν, ἐκπροσωποῦν τὸ Κράτος καὶ τὴν τυχὸν ἀδικουμένην μειονοψηφίαν τῶν μετόχων. Λαμβάνεται ἐπίσης πρόνοια περὶ τῆς συντάξεως τῶν ἰσολογισμῶν καθ’ ὃν τρόπον καὶ ὁ Βελγικὸς νόμος καὶ ὁ Γερμανικὸς ὁρίζει, θὰ γίνωνται δὲ οἱ ἰσολογισμοὶ κατὰ τρόπον ἐπιτρέποντα σαφῆ ὅσον ἔνεστιν εἰκόνα τῆς καταστάσεως τῆς ἑταιρείας. Θὰ καταγράφωνται αἱ μὲν ἐπισφαλεῖς ἀπαιτήσεις μὲ τὴν πιθανήν των ἀξίαν, αἱ ἀνεπίδεκτοι εἰσπράξεως θ’ ἀποσβέννυνται· τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως χωριστὰ καὶ χωριστὰ αἱ ἀμοιβαὶ τῶν διοικούντων καὶ ἄλλαι τυχὸν ἰδιαίτεραι ὠφέλειαι, ἃς ἔχουσιν οἱ διοικηταί. Ὁρίζονται μειώσεις τοῦ κεφαλαίου καὶ τὰ τῆς ἀκυρώσεως τῶν μετοχῶν, πρὸς δὲ τούτοις λαμβάνεται πρόνοια περὶ ῥυθμίσεως τῶν ἀσφαλιστικῶν ἑταιρειῶν, διότι μολονότι ἐψηφίσθη ἡ ῥύθμισις αὐτῶν διὰ νόμων, δύο τὸν ἀριθμόν, τοῦ νόμου τοῦ Δεκεμβρίου 1909 καὶ Φεβρουαρίου 1910, πάλιν ἕνεκα τῆς ἐσπευσμένης ψηφίσεώς των μένουσιν ἀταξίαι τινές. Τέλος ὁρίζονται τὰ τῶν ἀλλοδαπῶν ἑταιρειῶν καὶ δίδεται ἡ κύρωσις τῶν διατάξεων τῶν ὅλων τοῦ σχεδίου διατάξεων διὰ προσδιορισμοῦ τῆς τε ἀστικῆς καὶ τῆς ποινικῆς εὐθύνης τῶν διοικητῶν αὐτῶν. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θέλει διανεμηθῆ ὑμῖν ἴσως καὶ ἐντὸς τῆς αὔριον ἢ ἐντὸς ἐλαχίστων ἡμερῶν, καὶ ἐλπίζω ὅτι θέλετε συνομολογήσει ὅτι κατεβλήθη πᾶσα προσπάθεια διὰ τὴν ἐπιτυχῆ ῥύθμισιν τοῦ δυσκολωτάτου τούτου θέματος. Ἕτερον νομοσχέδιον πρὸς προστασίαν τοῦ ἐμπορίου λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω πρὸς ὑμᾶς, κύριοι Βουλευταί, περὶ ἐμπορικῶν ἀκολούθων ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ. Ὅλα σχεδὸν τὰ Κράτη, Κύριοι, πρὸς προαγωγὴν τοῦ ἰδίου των ἐμπορίου διορίζουσιν ἐμπορικοὺς ἀκολούθους ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ. Ὁ λόγος εἶναι ἁπλοῦς. Ὅταν τὸ ἐμπόριον εἶναι μικρὸν καὶ τοπικόν, ὁ ἔμπορος διεξάγει μόνον τὰ ἑαυτοῦ. Ἐὰν πρόκειται περὶ ἐξωτερικοῦ ἐμπορίου ὅμως, εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ διεξαγάγῃ μόνος τὸ ἐμπόριον τοῦτο· ἔχει ἀνάγκην ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι νὰ περιοδεύωσι. Τοιοῦτοι δὲ εἶναι οἱ ἰδιωτικοὶ περιοδεύοντες ὑπάλληλοι. Οἱ ἰδιωτικοὶ αὐτοὶ περιοδεύοντες ὑπάλληλοι προάγουσι βεβαίως τὸ ἰδιωτικὸν συμφέρον τοῦ ἐμπόρου, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον διὰ τῆς προαγωγῆς τῶν ἀτομικῶν ἑκάστου ἐμπόρου συμφερόντων κατορθώνουσιν ὥστε τὸ ἐμπόριον τῆς χώρας, ὅθεν ἐκπορεύονται, νὰ εἶναι ἐπικρατέστερον τοῦ ἐμπορίου ἄλλης χώρας, εἶναι πρόδηλον ὅτι προάγουσι καὶ τὸ δημόσιον συμφέρον. Ἀλλὰ δὲν ἐκρίθη καὶ τοῦτο ἐπαρκές. Γνωρίζομεν ὅτι ἡ μεγάλη ἐπέκτασις τοῦ Γερμανικοῦ ἐμπορίου ὀφείλεται πολὺ εἰς τοὺς ἰδιωτικοὺς τούτους commis-voyageurs, οἱ ὁποῖοι περιοδεύουσιν εἰς ὅλον τὸν κόσμον. Ἐκρίθη ὅμως ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖον, ὅπως διορισθῶσι καὶ δημόσιοι ἀκόμη ἐμπορικοὶ περιοδεύοντες, ἐμπορικοὶ ἀκόλουθοι, διότι οἱ ἰδιωτικοὶ ἀποβλέπουσι κυρίως καὶ συνήθως εἰς τὴν προαγωγὴν ἑνὸς ὡρισμένου κλάδου, τοῦ κλάδου ὃν ἀντιπροσωπεύουσιν, ἐνῷ οἱ δημόσιοι ὄχι μόνον ἀποβλέπουσιν εἰς τὴν προαγωγὴν ὅλων τῶν κλάδων τοῦ ἐμπορίου τῆς χώρας διὰ πληροφοριῶν, ἃς δίδουσιν, ἀλλὰ συνάμα δύνανται καὶ νὰ μελετῶσι καὶ τὴν βιομηχανίαν καὶ τὰς τοπικὰς συνθήκας τοῦ ἐμπορίου τῆς χώρας, ἣν περιοδεύουσι, καὶ νὰ παρακολουθῶσι τὴν νομοθετικὴν καὶ φορολογικὴν κίνησιν αὐτῆς καὶ νὰ δίδωσι πληροφορίας καταλλήλους εἰς τοὺς ἐμπόρους καὶ βιομηχάνους περὶ τῆς παραγωγῆς τῆς χώρας, παρὰ τῇ ὁποίᾳ διορίζονται, καὶ περὶ τῶν δυναμένων νὰ καταναλωθῶσιν εἰς αὐτὴν προϊόντων καὶ οὕτω κατορθώνουσι νὰ προαγάγωσι τὸ ἐμπόριον αὐτῆς. Ἂν σᾶς εἴπω, ὅτι ὄχι μόνον εἰς τὴν Γαλλίαν, ὅπου εἰσήχθη ὁ θεσμὸς οὗτος, τάχιστα ἐθεωρήθη ὅτι εἶναι ἀπαραίτητος ἀνάγκη ν’ αὐξηθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀκολούθων, ἀλλὰ τὸ αὐτὸ συνέβη καὶ ἐν Ῥωσίᾳ καὶ ἐν Ἰταλίᾳ, ὅπου μάλιστα νεωστὶ κατὰ τὸ 1913 εἰσήχθη νομοσχέδιον ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ Ὑπουργοῦ Nitti περὶ αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν τοιούτων ἀκολούθων, ἂν σᾶς εἴπω ἀκόμη ὅτι ἡ Ῥωμουνία ἔχει ἤδη δέκα ἐμπορικοὺς ἀκολούθους, καὶ ἂν ἐπὶ τέλους σᾶς ἀναγνώσω ἓν μέρος τῆς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως τὴν ὁποίαν ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ῥωμουνίας εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτε εἰσήγαγε τὸ περὶ ἐμπορικῶν ἀκολούθων νομοσχέδιον, ὑποθέτω ὅτι θὰ εἶναι τὸ μεγαλείτερον ἐπιχείρημα διὰ νὰ πεισθῆτε περὶ τῆς ἀνάγκης τοῦ νόμου τούτου. (Ἀναγινώσκει): «Σήμερον, ὁπότε ὁ ἀνταγωνισμὸς μεταξὺ τῶν Κρατῶν εἶναι τόσον πεισματώδης, ὁπότε ἕκαστον ζητεῖ νὰ ἐξασφαλίσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσοτέρους τόπους ἐξαγωγῆς καὶ πωλήσεως ἐμπορευμάτων, ὁ θεσμὸς τῶν ἐμπορικῶν ἀκολούθων μοὶ φαίνεται ἀπαραίτητος, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐξασφαλίσωμεν εἰς τὸ ἐμπόριον τῆς χώρας τὴν θέσιν, ἥτις τῷ ἀνήκει εἰς τὸν γενικὸν οἰκονομικὸν ἀγῶνα». Ὁμογενὴς δὲ ἰατρός, ὅστις κατὰ τὸν τελευταῖον πόλεμον παρέσχεν εἰς ἡμᾶς σπουδαίας ὑπηρεσίας, μοὶ ἔγραφε τελευταῖον ἐκ Σμύρνης, ὅτι ἡ Ῥωμουνία ἔχουσα τοιούτους ἀκολούθους προσπαθεῖ δι’ αὐτῶν νὰ κάμῃ ἐμπορικὴν διείσδυσιν καὶ ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ. Οἱ ἐμπορικοὶ ἀκόλουθοι ἔχουσι σκοποὺς τοὺς ὁποίους ἐν συντόμῳ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναφέρω. Ὑποβάλλουσιν ἐκθέσεις περὶ τῶν συνθηκῶν τοῦ ἐμπορίου καὶ βιομηχανίας καὶ τῶν ἐθίμων αὐτῶν, τῆς παρεχομένης εἰς αὐτὰ προστασίας, τῶν ἀναγκῶν καὶ τῶν ἕξεων τῶν κυριωτέρων ἀγορῶν καταναλώσεως περὶ τῶν ἑλληνικῶν προϊόντων ὅσα δύνανται νὰ καταναλωθῶσιν ἐν τῇ περιφερείᾳ τῆς δικαιοδοσίας των, τῶν διεθνῶν συμβάσεων οἰκονομικῆς φύσεως, τῶν τελωνειακῶν νόμων καὶ δασμολογίων, τῶν δημοσίων ἢ ἄλλων τοπικῶν φόρων, τῶν τιμῶν τοῦ ἐμπορίου, τῆς ἰσχυούσης ἐμπορικῆς καὶ βιομηχανικῆς νομοθεσίας, τῶν συζητήσεων ἐν ταῖς Βουλαῖς καὶ τοῖς ἐπιμελητηρίοις, τῶν νόμων καὶ Διαταγμάτων οἰκονομικῆς φύσεως, τῶν ποσῶν παραγωγῆς, εἰσαγωγῆς, καταναλώσεως καὶ παντὸς ἄλλου ἐνδιαφέροντος ἀντικειμένου. Θεωρῶ λοιπόν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θέλει πολὺ συντελέσει, Κύριοι, εἰς τὴν προαγωγὴν τοῦ ἐμπορίου παρ’ ἡμῖν. Ὡς πρὸς τὴν ἐμπορικὴν ἐκπαίδευσιν ἤδη, Κύριοι, ἱδρύθησαν πρὸ ἐτῶν ἐμπορικαὶ σχολαὶ ἐν Ἑλλάδι, ἀλλ’ αἱ ἐμπορικαὶ αὗται σχολαὶ ὡς λειτουργοῦσι πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι δὲν ἀπέφερον τοὺς καρποὺς τοὺς ὁποίους ἠδύνατό τις νὰ προσδοκᾷ· ἐγὼ αὐτὸς παρέστην εἰς ἐξετάσεις σχολῶν τοιούτων καὶ δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι οὐδαμοῦ διεῖδον, ἐκτὸς σπανίων ἐξαιρέσεων, τὴν ἐμπορικὴν καὶ ἰδίᾳ τὴν πρακτικὴν μόρφωσιν, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ δίδηται εἰς τοὺς φοιτῶντας εἰς τὰς σχολὰς ταύτας, ὥστε νὰ δύνανται νὰ εἶναι ἐφωδιασμένοι μὲ τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀπαιτεῖ ἡ ἐμπορικὴ πάλη καὶ ὁ ἐμπορικὸς ἀγών. Διὰ τίνα λόγον; Διότι οἱ διδάσκοντες ἐν αὐταῖς, κατὰ πάντα ἀξιότιμοι καὶ μὲ πολὺν ζῆλον ἐργαζόμενοι ἄνθρωποι, δὲν ἔλαβόν ποτε σχεδὸν τὴν ἀπαιτουμένην εἰδικὴν μόρφωσιν, διὰ νὰ εἶναι διδάσκαλοι εἰς ἐμπορικὰς σχολάς. Ἐὰν λοιπὸν δὲν θέλωμεν νὰ λέγωμεν ἁπλῶς, ὅτι ἔχομεν ἐμπορικὰς σχολάς, ἀλλὰ πράγματι νὰ ἔχωμεν τοιαύτας καὶ πράγματι νὰ ἱδρύσωμεν τοιαύτας νέας, τὰς ὁποίας ἐπιβάλλει ἀναποδράστως ἡ ἐπέκτασις τοῦ Βασιλείου, εἶναι ἀπαραίτητον ν’ ἀποστείλωμεν διδάκτορας τοῦ Πανεπιστημίου ὡς ὑποτρόφους, διὰ νὰ σπουδάσωσιν εἰδικῶς καὶ νὰ ἔλωσι καταλλήλως μεμορφωμένοι, διὰ νὰ λάβωσι θέσεις διδασκάλου εἰς ἐμπορικὰς σχολάς. Ἢ ταύτην τὴν λύσιν πρέπει νὰ δεχθῶμεν, ἡ ὁποία θὰ παράσχῃ εἰς ἡμᾶς διδασκάλους μὲ ἐμπορικὴν μόρφωσιν, οἵα πρέπει νὰ εἶναι, ἢ πρέπει νὰ κλείσωμεν τὰς σχολάς, διότι ἡ λειτουργία των, λειτουργία ὑπὸ τοὺς ὅρους ὑπὸ τοὺς ὁποίους λειτουργοῦσι μέχρι τοῦδε, εἶναι δαπάνη τελείως ἄχρηστος. Λαμβάνω λοιπὸν τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω νομοσχέδιον περὶ ἀποστολῆς ὑποτρόφων εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν διὰ τὴν τοιαύτην εἰδικὴν μόρφωσιν.

§75ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διατί δὲν μεριμνᾶτε περὶ καταρτισμοῦ ἐμπορικῶν σχολῶν;

§76Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν συζήτησιν νὰ ἐκφέρητε, παρακαλῶ, τὴν γνώμην σας. Ἤδη ὑπάρχουσιν ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, Κύριοι, δύο ἐπίσης νομοσχέδια, ἀφορῶντα εἰς τὴν προαγωγὴν τοῦ ἐμπορίου, τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀθεμίτου ἀνταγωνισμοῦ καὶ τὸ περὶ τῶν ἐμπορικῶν ἐπιμελητηρίων, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς ἐπιτροπῆς. Ὀφείλω πρὸς τούτοις νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις μελετᾷ κατὰ τὰ παραδεδεγμένα ὑπὸ τῆς νεωτέρας ἐξελίξεως τῆς διδασκαλίας περὶ τῆς σκοπιμωτέρας διὰ τὴν ἐμπορίαν καὶ τὴν βιομηχανίαν πολιτικῆς τῶν Κρατῶν καὶ κατὰ τὰ εἴδη νομοθετημένα ἀλλαχοῦ — καὶ δύναμαι νὰ ἀναφέρω προχείρως τὴν Οὑγγαρίαν, τὴν Ῥωμουνίαν καὶ τὴν Βουλγαρίαν — μελετᾷ σχέδιον νόμου, τὸ ὁποῖον ἐλπίζω ὅτι ἐντὸς ὀλίγου χρόνου θὰ δυνηθῶ νὰ ὑποβάλω πρὸς ὑμᾶς, περὶ τῆς ἐνθαρρύνσεως καὶ τῆς προαγωγῆς τῆς ἐγχωρίου βιομηχανίας, οὐχὶ ὅμως ἐνθαρρύνσεως εἰς βάρος τῶν καταναλωτῶν, διὰ προστατευτικῶν δασμῶν, ὑπερπροστατευτικῶν ἐνίοτε, ἀλλ’ ἐνθαρρύνσεως δι’ ὡρισμένης ἀπαλλαγῆς ἀπὸ φόρων καὶ ἄλλων ἀζημίων διὰ τὸ πολὺ κοινὸν παροχῶν, τὰς ὁποίας εἰς τὰ Κράτη, ὅσα ἐμνημόνευσα εἰς ὑμᾶς, ἐθεωρήθη καλὸν νὰ δοθῶσιν, ἵνα ἐνθαρρύνωσι τὴν ἐγχώριον βιομηχανίαν· καὶ τὸ κατώρθωσα. Ἔχομεν παραδείγματα, καθ’ ἃ ἡ ἐπιτυχία τῆς ἀναπτύξεως τῆς βιομηχανίας τοῦ τόπου ὀφείλεται εἰς τοιαύτην τινά, ἀβλαβῆ διὰ τοὺς πολλούς, προστασίαν, ἄνευ ἐπιβαρύνσεως τῶν καταναλωτῶν. Ἔχομεν παράδειγμα ζῶν, τὴν Οὑγγαρίαν, ἡ ὁποία τελευταίως ἠδυνήθη νὰ παρίσταται ἐν τῇ βιομηχανικῇ ἐξελίξει της ἀντίπαλος, οὐχὶ ἄξιος καταφρονήσεως, ἀπὸ τὸ ἕτερον τῶν Κρατῶν τῆς δυαδικῆς μοναρχίας. Ἔχω ἐπίσης τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω πρὸς ὑμᾶς, Κύριοι, γεωργικά τινα νομοσχέδια. Τὸ πρῶτον τούτων εἶναι περὶ συστάσεως κατωτέρων πρακτικῶν γεωργικῶν σχολείων. Ὁ συνάδελφός μου, ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸς ἀνέπτυξε πρὸς ὑμᾶς τὴν ἐξέλιξιν τῆς γενικῆς ἐκπαιδεύσεως παρ’ ἡμῖν καὶ κατέδειξε τὰ τρωτὰ τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσι καὶ τὰ ὁποῖα ἐν αὐτῇ εἶναι τοιαῦτα, ὥστε ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐκπαίδευσιν ἔχομεν καὶ ἐκπαίδευσιν δὲν ἔχομεν. Τὸ αὐτὸ δύναταί τις νὰ ἐπαναλάβῃ κατὰ τὸ πλεῖστον καὶ διὰ τὴν γεωργικὴν ἐκπαίδευσιν. Ἄν ἀνασκοπήσῃ τις ἱστορικῶς τὴν ἐξέλιξιν τῆς ἐκπαιδεύσεως τῆς γεωργικῆς παρ’ ἡμῖν, θὰ ἴδῃ ὅτι ἤδη ἀπὸ τοῦ 1835, κατὰ τὸ Διάταγμα τὸ ὁποῖον ἐμνημόνευσε πρὸς ὑμᾶς πρὸ ἡμερῶν ὁ ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἀξιότιμος συνάδελφός μου, κατεβάλλετο προσπάθεια ὅπως γίνῃ κάτι τι τὸ ὁποῖον ἐφαίνετο τελειότατον. Ἐγένετο δηλαδὴ προσπάθεια ὅπως εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα σὺν τοῖς ἄλλοις μαθήμασι διδάσκηται καὶ πλήρης γεωργικὴ ἐκπαίδευσις, δενδροκομική, ἀγρονομική, σηροτροφική. Ἀλλ’ ἡ προσπάθεια αὕτη ἔμεινε μόνον εἰς τὸ γράμμα τοῦ νόμου, ἐν τῷ πράγματι δὲ οὐδέποτε ἐδιδάχθησαν στοιχεῖα γεωργικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἐγένοντο κατόπιν διάφοροι ἀπόπειραι περὶ ἱδρύσεως σχολείων γεωργικῶν, ἀλλὰ δὲν εἴδομεν τὰ πρακτικὰ ἀποτελέσματα τῆς ἱδρύσεως τῶν τοιούτων γεωργικῶν σχολείων. Διὰ τίνα λόγον; Διότι δὲν ἠθελήσαμεν νὰ ἴδωμεν κατὰ τίνα τρόπον προέβησαν ἀλλαχοῦ εἰς τὴν ὀργάνωσιν τῆς γεωργικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ δὲν ἠθελήσαμεν νὰ πεισθῶμεν ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγένετο εἰς ὅλα ἀνεξαιρέτως τὰ Κράτη τοῦ κόσμου καὶ ἔφερεν ἀποτελέσματα εἰς ὅλα, δὲν θὰ ἠδύνατο, κατὰ μοναδικὴν ἐξαίρεσιν δυσμενῆ, νὰ μὴ ἔχῃ ἀποτελέσματα ὠφέλιμα διὰ τὴν Ἑλλάδα. Ἡ γεωργικὴ ἐκπαίδευσις ἔσχε πανταχοῦ τρεῖς κλίμακας, τρεῖς τάξεις, ἀντιστοιχούσας ἀκριβῶς εἰς τάξεις τὰς κοινωνικάς, ἀναλόγως τῆς οἰκονομικῆς ἢ καὶ τῆς πνευματικῆς ἀκόμη, ἂν θέλητε, δυνάμεως αὐτῶν. Ἔσχε πρῶτον τὴν κατωτάτην ἐκπαίδευσιν, ἡ ὁποία εἶναι κατάλληλος νὰ δώσῃ εἰς τὰ τέκνα τῶν γεωργῶν ἐκείνας μόνον τὰς πρακτικὰς γνώσεις ὅσαι ἀπαιτοῦνται ὅπως ὁ υἱὸς τοῦ γεωργοῦ γίνῃ καλὸς γεωργός, καλὸς γεωργικὸς τεχνίτης καὶ νὰ δύναται νὰ προάγῃ τὰ ἴδια αὐτοῦ κτήματα· δεύτερον τὴν Μέσην ἐκπαίδευσιν, ἡ ὁποία σκοπὸν ἔχει νὰ δίδῃ πρακτικὴν καὶ θεωρητικὴν μόρφωσιν καὶ νὰ παράγῃ διευθυντὰς ἐπιχειρήσεων μετρίων γεωργικῶν, καὶ τρίτον τὴν ἀνωτάτην, ἡ ὁποία σκοπὸν ἔχει νὰ παράγῃ τοὺς διδασκάλους ἀγρονόμους καὶ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐξ ἔρωτος πρὸς τὴν ἐπιστήμην τὴν ἀγρονομικὴν ἐπιθυμοῦσι ν’ ἀφιερωθῶσιν ἐντελῶς εἰς εὐρυτέρας σπουδὰς τῆς ἐπιστήμης ταύτης. Εἶναι δὲ τόσον ἀληθὲς τὸ πρᾶγμα ὥστε τὴν τελευταίαν λέξιν τῆς πολιτικῆς τῆς γεωργικῆς ἐκπαιδεύσεως δύναταί τις νὰ εὕρῃ εἰς νομοσχέδιον ἐκκρεμὲς ἤδη παρὰ ταῖς Γαλλικαῖς Βουλαῖς, τὸ ὁποῖον ῥυθμίζει καὶ πάλιν τὰ τοῦ θέματος, καθ’ ὃν τρόπον εἶπον πρὸς ὑμᾶς, ἀλλὰ μετὰ τελειότητος ἡ ὁποία δὲν δύναται νὰ εἰσαχθῇ καὶ παρ’ ἡμῖν ἀμέσως, διότι τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο μεριμνᾷ καὶ περὶ γεωργικῶν σχολείων διὰ θήλεα, μεριμνᾷ καὶ περὶ διδασκαλίας ἐν περιοδείαις καὶ περὶ ἐκπαιδεύσεως γεωργικῆς ἀνωτάτης. Ἀλλ’ ὅλα ταῦτα εἶναι ἀδύνατον νὰ ἔχωμεν καὶ παρ’ ἡμῖν ἀμέσως. Δὲν δύναμαι, Κύριοι, νὰ μὴ ἀναφέρω ἐνώπιον ὑμῶν ὅτι, ὅτε ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως κ. συνάδελφος ἐμελέτα τὰ σχέδια νόμων, ἅτινα ὑπέβαλε πρὸς τὴν Βουλήν, ἦλθεν εἰς συνεννόησιν πρός με διὰ τὰ ζητήματα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐφήπτοντο καὶ τῆς ἐμπορικῆς καὶ γεωργικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ ἦτο φυσικὸν ν’ ἀνομολογηθῇ ἑκατέρωθεν ὅτι μὴ ὑπαρχούσης διαρρυθμίσεως τῆς γενικῆς ἐκπαιδεύσεως ἦτο ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ ἔχωμεν ἐπαγγελματικὴν εἰδικὴν ἐκπαίδευσιν. Καὶ διὰ τοῦτο βλέπει τις εἰς τὰς παρ’ ἡμῖν εἰδικὰς σχολάς, τὰς γεωργικὰς καὶ ἐμπορικάς, ὄχι εἰδικὴν ἐκπαίδευσιν, ἀλλὰ καὶ ἓν τμῆμα γενικῆς ἐκπαιδεύσεως, βλέπει διδασκόμενα Ἑλληνικά, Θρησκευτικά, Ἱστορίαν καὶ ἄλλα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ διδάσκωνται εἰς τὴν γενικὴν μόνον ἐκπαίδευσιν. Ἡ δημιουργία τῆς γενικῆς ἐκπαιδεύσεως, οἵα παρουσιάσθη πρὸς ὑμᾶς διὰ τῶν σχεδίων νόμων τῶν ὑποβληθέντων ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργοῦ, θὰ ἐπιτρέψῃ τὴν εὔστοχον διαρρύθμισιν καὶ τῆς εἰδικῆς ἐκπαιδεύσεως. Δὲν πρόκειται μόνον περὶ τῶν ἀστικῶν σχολῶν, αἱ ὁποῖαι διὰ Β. Διατάγματος, ὡς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός, δύνανται, μετὰ συνεννόησιν εἰδικῶν ἐπιτροπῶν τῶν δύο Ὑπουργείων, νὰ μεταβληθῶσιν εἰς πραπαρασκευαστικὰ ἐπαγγελματικὰ σχολεῖα· πρόκειται καὶ περὶ τῆς μετεκπαιδεύσεως. Θὰ ἐνθυμῆσθε ὅτι ἐμνημόνευσεν ὅτι μετὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν ἐπιτρέπεται, ἵνα ἐπὶ ἓν ἔτος ἢ ἐφ’ ὡρισμένον χρόνον καθίσταται ὑποχρεωτικὴ ἡ διδασκαλία ὡρισμένων μαθημάτων καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, διὰ τῆς διαρρυθμίσεως τὴν ὁποίαν θὰ λάβῃ ἡ γενικὴ ἐκπαίδευσις, ψηφιζομένων τῶν ὑποβληθέντων ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ νομοσχεδίων, θὰ δυνάμεθα ν’ ἀποκτήσωμεν οὐχὶ διὰ μεγάλης δαπάνης καὶ ἐκεῖνο ἀκόμη τὸ ὁποῖον διωργάνωσεν ἡ Γαλλία, τὴν μετεκπαίδευσιν διὰ τὰς γεωργικὰς τάξεις ἐφ’ ὡρισμένον τινὰ χρόνον. Τὸ σύστημα τῆς καθόλου γεωργικῆς ἐκπαιδεύσεως, Κύριοι, δὲν ὑπάρχει μόνον εἰς τὴν Γαλλίαν, ὡς ἐξέθηκα. Δύναμαι νὰ παράσχω πρὸς ὑμᾶς τὴν πληροφορίαν ὅτι καὶ εἰς τὰ μεγαλεῖτερα Κράτη, τὴν Γερμανίαν, Αὐστρίαν, Ῥωσίαν, καὶ εἰς τὰ μικρότερα, Ἑλβετίαν, Βέλγιον, Ὁλλανδίαν καὶ Πορτογαλλίαν ἀκόμη, ὑπάρχει τὸ σύστημα ἀνωτάτης ἐκπαιδεύσεως γεωργικῆς, μέσης ἐκπαιδεύσεως γεωργικῆς καὶ κατωτάτης ἐκπαιδεύσεως πρακτικῆς. Ἡ Ἰαπωνία ἐπίσης ἀπέστειλε σειρὰν γεωπόνων ἵνα σπουδάσωσιν εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ ἐπανερχόμενοι εἰς Ἰαπωνίαν μεταδώσωσι τὰ φῶτα καὶ δώσωσι τὴν γεωργικὴν παιδείαν, τὴν παιδείαν τὴν ὁποίαν ἔδωκαν πράγματι κατόπιν προαγαγόντες τὴν γεωργικὴν τῆς χώρας παραγωγήν, ἐπί τινα δὲ χρόνον μετεκάλεσαν ξένους διδασκάλους εἰς Ἰαπωνίαν, οἱ ὁποῖοι ἐδίδασκον εἰς ἀνώτατον πανεπιστημιακὸν ἵδρυμα ἐν Τόκιο. Ὑπάρχει λοιπὸν μεγάλη ἀνάγκη, ἡ ὁποία ἐπιβάλλει καὶ εἰς ἡμᾶς νὰ διοργανώσωμεν τὴν γεωργικὴν ἐκπαίδευσιν, μὴ λέγοντες, ἤδη μάλιστα ὅτε ἡ Ἑλλὰς λόγῳ τῆς ἐπεκτάσεώς της ἀπέκτησεν ἀφθονώτερα τὰ μέσα, ὅτι δὲν εἶναι ἐπαρκὴς ἵνα ἔχῃ ὅ,τι ἔχουσι τὰ ἄλλα Κράτη. Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὴν ἀνωτάτην ἐκπαίδευσιν λαμβάνεται εἰδικὴ μέριμνα ἐν τοῖς νομοσχεδίοις, ἅτινα λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω, ὅπως ἀποσταλῶσι γεωπόνοι, ἵνα μορφωθῶσι καὶ ἐπανέλθωσι καλοὶ καθηγηταὶ τῆς ἱδρυθησομένης ἀνωτάτης σχολῆς. Εἰς οὐδεμίαν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω, ἐνόμισα ὅτι πρέπει ν’ ἀπομακρυνθῶ τῆς ἀρχῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ τελειότερος ὀργανισμὸς καὶ τὸ ἀρτιώτερον νομοθέτημα εἶναι μηδέν, ἂν δὲν δημιουργήσητε πρότερον τὸ εἰδικῶς μεμορφωμένον προσωπικόν, τὸ ὁποῖον θὰ ἐφαρμόσῃ τὸ νομοθέτημα αὐτό. Διὰ τοῦτο εἴδετε ὅτι, πρὶν ἢ σκεφθῶ νὰ ὑποβάλω πρὸς ὑμᾶς ὀργανισμὸν περὶ δασικῆς ὑπηρεσίας, ἐσκέφθην ὅτι πρέπει νὰ μορφώσωμεν πρῶτον δασάρχας ἐπιστήμονας, εἰς τοὺς ὁποίους νὰ δώσωμεν τὸν ὀργανισμὸν αὐτόν, διότι, ἂν τὸν δώσωμεν εἰς πρόσωπα ξένα τῆς εἰδικῆς ὑπηρεσίας, θὰ καταστρέψωμεν καὶ αὐτὸν καθ’ ὁλοκληρίαν καὶ τὴν ὑπηρεσίαν. Οὗτος δ’ ἀκριβῶς ἦτο ὁ λόγος, Κύριοι, ἕνεκα τοῦ ὁποίου ἀπέτυχεν ἡ γεωργικὴ ἐκπαίδευσις παρ’ ἡμῖν, διὰ τὴν ἔλλειψιν καταλλήλου προσωπικοῦ. Κατὰ τὸ ἔτος 1887 ἐλήφθη μέριμνα ἵνα ἱδρυθῶσι τρία γεωργικὰ σχολεῖα, ἓν ἐν Ἀθήναις, ἓν ἐν Ἀϊδινίῳ καὶ ἕτερον ἐν Τίρυνθι· ἀλλὰ προτοῦ παρέλθῃ πολὺς χρόνος τὰ δύο τῶν σχολείων τούτων κατηργήθησαν, διότι δὲν ἐθεωρήθη ὅτι ἀπέδωκαν καρποὺς ἐπαρκεῖς. Τὰ σχολεῖα ἐκεῖνα δὲν ἦσαν πρακτικὰ γεωργικὰ σχολεῖα, ἀλλά, ἐνῷ ἔφερον τὸν τίτλον τῶν μέσων γεωργικῶν σχολείων, δὲν ὑπῆρχε τὸ διδάσκον προσωπικὸν τοσούτῳ κατάλληλον, ὥστε νὰ δύναται νὰ παραγάγῃ γεωργοὺς ἔχοντας τὴν μέσην γεωργικὴν ἐκπαίδευσιν. Καὶ ἂν ἀπετύχομεν, Κύριοι, ἀπετύχομεν, διότι δὲν ἠθέλομεν ν’ ἀρχίσωμεν ἐκεῖθεν ὅθεν ἤρξαντο ἁπανταχοῦ, ἐπὶ τῇ βάσει δηλαδὴ τῆς μεθόδου τῆς πρακτικῆς τὸ πρῶτον ἐκπαιδεύσεως. Ἂν ἱδρύοντο πρακτικὰ σχολεῖα ἐπαρκῆ, τὰ ὁποῖα νὰ δίδωσι μετὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν διετῆ ἐκπαίδευσιν πρακτικὴν τελείως εἰς τοὺς παῖδας τῶν γεωργῶν, βεβαίως ἔκτοτε, ἀπὸ τοῦ 1887, ἡ Ἑλλὰς θὰ εἶχε δαπανήσει μὲν ἀρκετὰ χρήματα, διὰ νὰ ἔχῃ τὰ σχολεῖα ταῦτα, ἀλλὰ θὰ εἶχε πρὸς τούτοις καὶ γεωργούς, οἱ ὁποῖοι θὰ ἠδύναντο νὰ μὴ ἀφήνωσι τὰς μεγάλας ἐκτάσεις γαιῶν ἀκαλλιεργήτους ὅσαι μένουσιν ἐν Ἑλλάδι· διότι, Κύριοι, ἐκ τῆς στατιστικῆς τῆς ἐνεργηθείσης προκύπτουσιν ἀριθμοί τινες, οἱ ὁποῖοι τῳόντι γεννῶσι κατάπληξιν διὰ τὴν ἀμέλειαν, ἡ ὁποία μέχρι τοῦδε παρετηρεῖτο. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναφέρω τινὰς ἐκ τούτων. Κατὰ τὴν στατιστικὴν ταύτην ὑπάρχουσιν ἀροτριώσιμοι ἐκτάσεις ἐν Θεσσαλίᾳ καλλιεργούμεναι ἀνερχόμεναι εἰς 1.600.000 στρεμμάτων περίπου· ἐκ τούτων μένουσι κατ’ ἔτος ἐν ἀγραναπαύσει περὶ τὰς 715.000 στρεμμάτων.

§77Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ποῦ, κύριε Ὑπουργέ;

§78Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξάγεται ἐκ τῆς ἐπισήμου στατιστικῆς τῆς Θεσσαλίας τοῦτο.

§79Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶναι περισσότεραι.

§80Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐπίσημος ἔκθεσις, περὶ τῆς ὁποίας σᾶς ὡμίλησα καὶ ἡ ὁποία ἤδη εἶναι ὑπὸ τύπωσιν, τοῦτο δεικνύει. Τώρα ὑπάρχει καὶ ἄλλη ἀνεπίσημος στατιστικὴ ἐκδοθεῖσα ὑπὸ τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Βόλου, ἐπὶ τῆς ὁποίας ὅμως ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ βασισθῶ. Ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι γνῶμαι, ὅτι εἶναι πολὺ περισσότεραι αἱ γαῖαι αὗται. Ἀλλ’ ἂς λάβωμεν ὡς βάσιν τὸν μικρότερον ἀριθμόν. Σημειώσατε ὅτι καὶ ἄλλοθεν ληφθεῖσαι παρ’ ἐμοῦ πληροφορίαι συμπίπτουσι μὲ τὰς στατιστικὰς ταύτας πληροφορίας, δηλαδὴ ἐκ τῆς ἐργασίας τῆς γενομένης διὰ τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα τῆς Θεσσαλίας. Ἐκτὸς δὲ τῶν γαιῶν τούτων, αἱ ὁποῖαι διατελοῦσιν, ὡς εἶπον, κατ’ ἔτος ἐν ἀγραναπαύσει — καὶ γνωρίζετε ὅτι, ἅμα ὑπάρχῃ καλλιέργεια κατ’ ἔντασιν, ἐκλείπουσιν αἱ νεαραί, δὲν ἐπιτρέπεται δηλ. νὰ ὑπάρχωσι γαῖαι ἐν ἀγραναπαύσει — ὑπάρχουσι καὶ περὶ τὰς 920 χιλ. στρεμμάτων, τὰ ὁποῖα δύνανται βεβαίως νὰ καλλιεργηθῶσι καὶ ν’ ἀποδῶσιν ἀροτριωτέαι γαῖαι καὶ ν’ ἀποδώσωσι πολὺ μεγαλείτερον εἰσόδημα ἀπὸ ὅ,τι δίδουσι σήμερον. Κατὰ τοιοῦτον τρόπον βλέπομεν ὅτι ἔκτασις 700 + 900 χιλιάδες στρεμμάτων, ἄλλη τόση σχεδὸν ἀπὸ τὴν ἔκτασιν τὴν ὁποίαν καλλιεργοῦμεν, θὰ ἠδύνατο νὰ εἶναι καὶ αὐτὴ καλλιεργημένη κατ’ ἔτος καὶ νὰ μᾶς ἀποδίδῃ εἰσοδήματα ἄλλα τόσα τοὐλάχιστον, πολὺ δὲ περισσότερα, ἂν ἐκαλλιεργεῖτο ἐπιστημονικῶς. Καὶ διὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ ἐκπλαγῶμεν, ὅταν ἀνερευνήσωμεν τὴν στατιστικὴν ἡμῶν καὶ ἐξετάσωμεν τὴν εἰσαγωγὴν σίτου, ἄλλων καρπῶν, ἀλεύρων, ὀσπρίων, κτηνῶν — διότι ἐν τῇ προόδῳ τῆς καθόλου γεωργίας φυσικῶς ἔγκειται καὶ ἡ πρόοδος τῆς κτηνοτροφίας — ὠῶν, τυροῦ, βουτύρου, κλπ., ἂν ἀνερευνήσωμεν, λέγω, τὴν εἰσαγωγὴν κατὰ τὸ 1911 — ἔλαβον ὡς βάσιν τὸ 1911, διότι κατὰ τὸ 1912 ὑπῆρξε καὶ ἀνωμαλία τις κατὰ τοὺς τελευταίους μῆνας —, θὰ ἴδωμεν ὅτι ἡ Ἑλλὰς κατ’ ἔτος εἰσάγει περὶ τὰ 52.000.000 δραχμῶν ἀξίας τοιούτων γεωργικῶν προϊόντων, χρήματα τὰ ὁποῖα φεύγουσιν ἀπὸ τὴν χώραν διὰ τὰς ἐξωτερικὰς ἀγοράς. Ναί, Κύριοι, εἶναι ἀληθὲς ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα νὰ μὴ ἐξάγωμεν τὰ χρηματικὰ ποσὰ ταῦτα, ἐὰν ἠδυνάμεθα νὰ ἔχωμεν γεωργοὺς μεμορφωμένους, ὥστε νὰ καλλιεργῶσι τὰς γαίας, τὰς ὁποίας, ὡς ἐξέθηκα, ἀφήνουσι χέρσους καὶ ἀκαλλιεργήτους, ἂν εἴχομεν γεωργοὺς μεμορφωμένους, ὥστε νὰ δύνανται νὰ εἶναι κατάλληλοι κτηνοτρόφοι. Ἀλλὰ παρημελήσαμεν ἐπὶ τόσα ἔτη νὰ δαπανήσωμεν ὁσονδήποτε ποσὸν χάριν τῆς γεωργικῆς προόδου τῆς χώρας. Καὶ ἔχω ἄλλον πίνακα, ὁ ὁποῖος δεικνύει ἀριθμοὺς ὀδυνηροὺς διὰ τὴν ἀλήθειαν αὐτῶν. Ἐνῷ ἡ Σερβία ἐδαπάνα τῷ 1897 κατ’ ἔτος περὶ τὰ 3.000.000 φράγκων διὰ τὴν γεωργίαν καὶ τὸ ἐμπόριον αὐτῆς, ἡ Ἑλλὰς ἐδαπάνα δι’ αὐτὰ 75.000 φράγκων μόνον κατ’ ἔτος! Καὶ ἔχω ἄλλους ἀριθμούς, οἱ ὁποῖοι μᾶς λέγουσι τὰ ἑξῆς καταπληκτικὰ πράγματα, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1897 μέχρι τοῦ 1912 ἐν Αὐστρίᾳ ἡ αὔξησις τῶν δαπανῶν διὰ τὴν γεωργίαν μόνην ὑπῆρξε 246%, ἐν Οὐγγαρίᾳ 298%, ἐν Πρωσσίᾳ ὀλιγώτερα — σημειώσατε ὅμως ὅτι ἡ Πρωσσία εἶχε μεγάλας δαπάνας τότε διὰ τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν βιομηχανίαν αὐτῆς, διότι ἐπεδόθη περισσότερον εἰς ταῦτα, ἐνῷ εἰς παλαιοτέραν ἐποχὴν ἐδαπάνα ἤδη περισσότερα διὰ τὴν γεωργίαν —, ἐν Ἰταλίᾳ διὰ τὴν γεωργίαν, ἐμπόριον κλπ. ἡ αὔξησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἦτο ἀπὸ τὸ 1897 μέχρι τοῦ 1912 178%, ἐν Ῥωμουνίᾳ 126%, ἐν Σερβίᾳ τῇ δαπανώσῃ ἤδη τῷ 1897, ὡς εἶπον, 3.000.000 φράγκων 82%, ἐν Ἑλβετίᾳ 373%, ἐν δὲ ταῖς Ἡνωμέναις Πολιτείαις ἡ αὔξησις ἔφθασεν εἰς 570%. Ἀναφέρω τοὺς ἀριθμοὺς τούτους, Κύριοι, διότι εἶναι ἀρκετὰ πειστικοὶ καὶ δύνανται νὰ μᾶς διδάξωσιν ὅτι πρέπει καὶ ἡμεῖς νὰ δαπανήσωμεν διὰ τὴν προαγωγὴν τοῦ πλούτου τῆς χώρας καὶ ὅτι πᾶν ὅ,τι δαπανῶμεν διὰ τὴν γεωργίαν λαμβάνομεν πολλαπλασίως ἄλλοθεν, καὶ δύνανται ἐπίσης νὰ μᾶς ἐμπνεύσωσι τὸ θάρρος, νὰ μᾶς κάμωσι νὰ μὴ ἀποδειλιῶμεν πρὸ τῶν προσωρινῶν δαπανῶν, διότι αἱ δαπάναι αὗται, καθαρῶς παραγωγικαί, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ ν’ ἀποδώσωσιν ἑκατονταπλασίονα εἰς τὴν Πολιτείαν, ἐμμέσως πλουτοῦσαν διὰ τῶν φόρων, ἐκ τῶν νέων παραγωγῶν, καὶ εἰς τὸν λαόν, ἀποκτῶντα εὐμάρειαν καὶ εὐεξίαν, ἐπιτρέπουσαν τὰς φορολογικὰς θυσίας, ἀλλὰ καὶ διὰ τοὺς πολίτας, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχωσι περισσότερα εἰσοδήματα συντελοῦντα εἰς τὴν εὐμάρειαν αὐτῶν. Αὐτοὺς τοὺς σκοποὺς ἔχει τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως τῶν κατωτέρων πρακτικῶν σχολῶν, τοῦ ὁποίου, ἵνα μὴ ἀπασχολῶ ὑμᾶς, θὰ ἴδητε τὰς διατάξεις εἰς τὰ καθέκαστα ἄρθρα. Ἀλλὰ πρὸς συμπλήρωσιν, Κύριοι, τῆς γεωργικῆς ἐκπαιδεύσεως λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω πρὸς ὑμᾶς καὶ ἕτερον νομοσχέδιον, περὶ πρακτικῆς μεταβατικῆς διδασκαλίας καὶ περιοδειῶν τῶν ὑπαλλήλων τῆς γεωργικῆς ὑπηρεσίας. Ἁπανταχοῦ ἐδέχθησαν ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ καὶ διδασκαλία τῆς γεωργίας μεταβατική, καὶ ὄχι μόνον ἡ διδασκαλία οἷα δίδεται εἰς ὡρισμένας σχολάς. Εἶπον, ἂν εἶναι δύσκολον ὁ γεωργὸς ν’ ἀποσπασθῇ ἐκ τῆς ἐργασίας του καὶ νὰ μεταβῇ εἰς τὸ γεωργικὸν σχολεῖον, ἂς μεταβῇ ὁ διδάσκαλος εἰς τὸν γεωργόν, ἵνα τὸν διδάξῃ στοιχειώδη τινὰ μαθήματα. Τοιαύτην πρακτικὴν διδασκαλίαν θέλομεν νὰ εἰσαγάγωμεν διὰ τοῦ σχεδίου νόμου τὸ ὁποῖον ὑποβάλλω πρὸς ὑμᾶς. Ἤδη ὁ συνάδελφός μου κύριος ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργός, ὡμίλησε πρὸς ὑμᾶς καὶ περὶ σχολικῶν κήπων. Ἐθεωρήθη καλόν, ὅπως αἱ διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου περὶ σχολικῶν κήπων, ὅπερ εἶχον παρασκευάσει, περιληφθῶσιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τῷ ὀργανωτικῷ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἵνα ἀπαρτισθῇ, οὕτως εἰπεῖν, ἓν ὅλον μεταξὺ τοῦ σχολείου, τῆς ἐν αὐτῷ ἐκπαιδεύσεως καὶ τοῦ σχολικοῦ κήπου. Διότι καὶ ἐκεῖ ἀκόμη πρόκειται καθαρῶς περὶ γεωργικῆς διδασκαλίας. Ἀλλὰ καὶ ἄλλο σχέδιον νόμου ὑποβάλλω πρὸς ὑμᾶς, Κύριοι, περὶ προαγωγῆς τῆς γεωργίας διὰ τῆς διδασκαλίας τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν γεωργικῶν λιπασμάτων. Ἀκούομεν πολλάκις νὰ γίνηται λόγος περὶ ἐντατικῆς καλλιεργείας· γνωρίζομεν ὅτι αὕτη ἀπαιτεῖ κεφάλαια καὶ μηχανὰς καὶ λιπάσματα. Ἀλλ’ ἡ Ἑλλὰς ὑστεροῦσα κατὰ τοῦτο οὐ μόνον τῶν Κρατῶν τῶν μᾶλλον ἡμῶν προηγμένων, ἀλλὰ καὶ αὐτῶν ἀκόμη τῶν νήσων αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσιν ἐν τῷ Αἰγαίῳ, ὑστεροῦσα δὲ ἐν τούτῳ, κατὰ πολύ, καὶ τῆς Κρήτης, δὲν ἔχει, Κύριοι, ἐξάπλωσιν τῶν χημικῶν λιπασμάτων, δυναμένην νὰ παρουσιάσῃ ταύτην ἔστω καὶ ἐν ἐλαχίστῃ συγκρίσει πρὸς τὰ ξένα Κράτη. Ὅπου μετεχειρίσθησαν λιπάσματα, ηὐξήθησαν πανταχοῦ αἱ πρόσοδοι τῶν γαιῶν. Κατὰ μίαν στατιστικήν, τὴν ὁποίαν ἔχω πρόχειρον, ἡ παραγωγὴ τοῦ σίτου ηὔξησεν ἐν Βελγίῳ κατὰ στρέμμα ἀπὸ 150 χιλιογράμμων εἰς 237, ἐν Γερμανίᾳ ἀπὸ 142 εἰς 213, ἐν Γαλλίᾳ ἀπὸ 108 εἰς 142, ἐν Ἰαπωνίᾳ ἀπὸ 72 εἰς 120. Ἀλλ’ ηὔξησε καὶ ἡ κατανάλωσις τῶν χημικῶν λιπασμάτων κατὰ τρόπον, ὥστε ἐν μὲν τῇ Ὁλλανδίᾳ καὶ τῷ Βελγίῳ δαπανῶνται κατὰ κάτοικον ἐτησίως 120 χιλιογράμμων ποσόν, ἐν δὲ τῇ Γερμανίᾳ καὶ τῇ Ἀγγλίᾳ ποσὸν 80, ἐν τῇ Γαλλίᾳ καὶ ταῖς Ἡνωμέναις Πολιτείαις χιλιόγραμμα 60, ἐν τῇ Αὐστρίᾳ καὶ τῇ Ἰταλίᾳ 40, ἐν τῇ Ἱσπανίᾳ 20, ἐν τῇ Ῥωσίᾳ 7, ἐν τῇ Κρήτῃ 3 καὶ ἐν τῇ Ἑλλάδι 1, ἓν μόνον χιλιόγραμμον ἐτησίως κατὰ κάτοικον!

§81ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι ἀκριβά.

§82Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι μόνον ὅτι εἶναι ἀκριβά· ἦσαν ἀκριβά, διότι σήμερον δὲν εἶναι ἀκριβά, ἀλλ’ εἶναι ὅτι ὑπάρχει δυσπιστία εἰς τοὺς γεωργικοὺς πληθυσμούς, περιφρονοῦντας πάντοτε τὰς θεωρητικὰς διδασκαλίας. Καὶ εὐχαριστῶ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Σπετσῶν, διότι διὰ τῆς παρατηρήσεώς του μοὶ δίδει ἀφορμὴν νὰ παρατηρήσω τοῦτο. Ἐλέχθη προηγουμένως ὅτι, ἂν δὲν ἱδρύσωμεν ἀνωτάτην γεωργικὴν ἐκπαίδευσιν ἐν Ἑλλάδι, δὲν θὰ ἔχωμεν ποτὲ πλήρη γεωργικὴν ἐκπαίδευσιν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐσπούδασαν τελευταίως πολλοὶ γεωπόνοι ἡμῶν εἰς τὸ Ἐξωτερικόν, ἀλλ’ ἐσπούδασαν τὴν γεωπονίαν οἵα διδάσκεται ἐκεῖ, μὲ τὰς ἐκεῖ συνθήκας, μὲ τὴν ἐκεῖ εἰδικὴν τροπὴν τῶν γεωπονικῶν γνώσεων, ἐπανερχόμενοι δ’ ἐνταῦθα ἦτο φυσικὸν νὰ ὑποστῶσι μακρὰν σειρὰν ἐτῶν δοκιμασίαν, ἵνα δυνηθῶσι νὰ προσαρμόσωσι τὰς γνώσεις τὰς ἐκεῖ κτηθείσας καὶ τὰ συμπεράσματα, εἰς τὴν ποιότητα τῆς γῆς, τὸ κλῖμα καὶ τὰς συνθήκας τοῦ τόπου μας· καὶ ἀληθῶς ἔδρασαν ἀξιοζήλως. Ἀλλ’ ἴσως ἐν τῷ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν κτηθεισῶν γνώσεων ζήλῳ ἐγέννησαν τὴν δυσπιστίαν πρὸς τοὺς γεωργικοὺς πληθυσμούς, διότι δὲν ὑπῆρχεν ἡ ἐγχωρία γεωπονικὴ μόρφωσις, ἡ ὁποία μόνον δι’ ἐργαστηρίων τοῦ τόπου, πολλῶν, καὶ δι’ ἀνωτάτης ἐκπαιδεύσεως Ἑλληνικῆς, εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἐγχωρία. Ἐνώπιον ὅμως τῶν καταπληκτικῶν ἀποτελεσμάτων, Κύριοι, ἐνώπιον τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τὸν ὁποῖον ἔλαβεν ἡ διάδοσις τῶν χημικῶν λιπασμάτων, ἡ ὁποία, κατ’ ἀριθμούς τινας, ἀπὸ τοῦ ἔτους 1831, ὁπότε ἀνήρχετο εἰς 100 μόνον τόννους, ἀνῆλθε τῷ 1912 εἰς 2500,000,000 τόννους, δὲν μᾶς ἐπιτρέπεται νὰ μείνωμεν ἀδιάφοροι καὶ ν’ ἀφήσωμεν τοὺς χωρικοὺς εἰς τὴν ἀμάθειαν καὶ εἰς τὴν δυσπιστίαν. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν ν’ ἀρθῇ ἡ δυσπιστία αὕτη; Ἓν μόνον μέσον ὑπάρχει, Κύριοι· ἡ ἔγερσις τῆς μιμήσεως, τῆς ζηλοτυπίας, ἂν θέλητε, παρὰ τῷ χωρικῷ. Εἶναι τοσοῦτον δύσπιστος ὁ χωρικός, ὥστε ἐὰν δὲν ἴδῃ ἐμπράκτως, ἐὰν δὲν ζηλοτυπήσῃ, δὲν θὰ μιμηθῇ. Ὑποβάλλω λοιπὸν ἐνώπιον ὑμῶν σχέδιον νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου συνιστῶνται οἱ λεγόμενοι ἀποδεικτικοὶ ἀγροὶ, champs de démonstration, δαπάναις τοῦ Δημοσίου οἱ γεωπόνοι καὶ ὅλη ἡ ὑπηρεσία ἡ ἀνήκουσα εἰς τὸ Τμῆμα γεωργίας ὑποχρεοῦται, ὅπως εἰς ὡρισμένα μέρη λιπάνῃ διὰ χημικῶν λιπασμάτων ἀγροὺς μικρούς, παραπλεύρως τῶν ὁποίων νὰ ὑπάρχωσιν ἄλλοι ἀγροί, διὰ ν’ ἀποδειχθῇ καταφανῶς ποία θὰ εἶναι ἡ πρόσοδος τοῦ λιπαινομένου καὶ πόσον μεγαλειτέρα ἀπὸ τὴν τοῦ μὴ λιπαινομένου. Ὅταν δὲ κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἴδῃ ὁ γεωργὸς ὅτι ὁ γείτων αὐτοῦ, ὁ πρόκριτος ἴσως ἐν τῷ χωρίῳ, ὁ ὁποῖος ἐδέχθη νὰ λιπανθῇ ὁ ἀγρός του, ἔχει τὴν διπλασίαν ἢ τριπλασίαν πρόσοδον, βεβαίως θὰ γεννηθῇ ἡ μίμησις, ἡ ζηλοτυπία καὶ τότε θὰ σπεύσωσιν ὅλοι ν’ ἀγοράσωσι λιπάσματα καὶ δὲν θὰ τὰ εὑρίσκωσιν ἀδικαιολογήτως ἀκριβά. Ἡ ἰδέα τοῦ νομοσχεδίου τούτου μοὶ ἐπῆλθεν, ὅτε ἔμαθον ὅτι ἐν τῷ νομῷ μου, εἰς μέρη ὅπου οἰκοῦσιν ἄνθρωποι ἀμόρφωτοι, οἱ ὁποῖοι ἐν τῇ καθημερινῇ των ἔτι συνομιλίᾳ δὲν μεταχειρίζονται τὴν Ἑλληνικὴν διάλεκτον, ἰδόντες ὅτι εἰς τὰ ἐγγὺς κείμενα κτήματα τοῦ Βασιλέως ἐγένετο χρῆσις λιπασμάτων χημικῶν καὶ ἰδόντες τὰ εὐεργετικὰ τούτων ἀποτελέσματα ἔσπευσαν νὰ παρακαλέσωσι τὸν διευθυντὴν τῶν κτημάτων νὰ προμηθεύσῃ καὶ εἰς αὐτοὺς χημικὰ λιπάσματα. Πρόκειται δὲ περὶ ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι καθόλου δὲν εἶναι διατεθειμένοι διὰ τὴν γεωργικὴν πρόοδον, περὶ τοιούτων οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ὡς λόγιον ὅτι, ὅπως τὰ εὑρῆκαν, οὕτω πρέπει νὰ τὰ ἀφήσωσιν. Αὐτὴν λοιπὸν τὴν προσήλωσιν εἰς τὸ παρελθὸν δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξαλείψωμεν παρὰ μόνον δι’ αὐτοῦ τοῦ πειστικωτάτου τρόπου. Καὶ πρόκειται περὶ δαπάνης ἡ ὁποία θ’ ἀποδώσῃ πολλαπλάσια. Οὐδεὶς δισταγμὸς δύναται νὰ ἐγερθῇ περὶ τοῦ χρησίμου τῆς δαπάνης ταύτης. Ἀνέγνωσα ὅτι εἰς Κράτη τινὰ τῆς Ἀμερικῆς οἱ σιδηρόδρομοι ἐδέχθησαν νὰ μεταφέρωσι τὰ χημικὰ λιπάσματα δωρεάν, ὅτε δὲ ὑπῆρξεν ἀντίρρησις ἐπ’ αὐτοῦ, ἀπήντησαν ἁπλούστατα, ὅτι θὰ μεταφέρωσι κατόπιν προϊόντα διπλάσια καὶ τριπλάσια, τὰ ὁποῖα θὰ παραχθῶσιν ἐκ τῶν χημικῶν λιπασμάτων, καὶ θὰ κερδίσωσιν οὕτω περισσότερα. Τοῦτ’ αὐτὸ θὰ συμβῇ καὶ ἐνταῦθα.

§83Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Θὰ πεισθῶσιν αἱ Ἑλληνικαὶ ἑταιρεῖαι;

§84Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ λησμονεῖτε ὅτι δὲν εἶπον ὅτι θὰ γίνῃ σήμερον αὐτό, ἀλλὰ μὴ λησμονεῖτε ἐπίσης ὅτι ἡ Κυβέρνησις μεριμνᾷ καὶ περὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ ἴσως εἶναι γνωστὴ εἰς ὑμᾶς ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν σκέπτεται ν’ ἀκολουθήσῃ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἐφ’ ὅσον τῇ εἶναι δυνατόν, ἐφ’ ὅσον δὲν δεσμεύεται ἄλλοθεν νομικῶς. Δὲν δύναμαι νὰ ἐπεκταθῶ περισσότερον. Ἐνῷ λοιπὸν τοιαῦτα γίνονται ἀλλαχοῦ, βεβαίως δικαίως γελᾷ νῦν ὁ προκάτοχός μου ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας κ. Μπενάκης, ὅστις μετὰ ζήλου ἐνθέου ἐπιληφθεὶς τοῦ ἔργου πρὸς προαγωγὴν τῆς γεωργίας, εὑρέθη πολλάκις πρὸ πληρωμῆς κομίστρων, τὰ ὁποῖα σχεδὸν ἐξήντλουν τὴν τιμὴν τῶν ἀντικειμένων τῶν μετακομιζομένων, καὶ τὰ ὁποῖα ἐνέβαλον εἰς αὐτὸν πολλάκις τὴν ἀπελπισίαν περὶ πάσης γεωργικῆς προόδου ἐν Ἑλλάδι. Ἀρχὴ ἄλλη τὴν ὁποίαν πᾶν πεπολιτισμένον Κράτος ἔχει δεχθῇ διὰ τὴν Γεωργικήν του πολιτικήν, Κύριοι, ἣν ἐθεώρησα μεταξὺ τῶν ἀπαραιτήτως ἀναγκαίων μέτρων, διὰ τὴν Γεωργικὴν πρόοδον, ἦτο καὶ ἡ ὀργάνωσις τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν Γεωργικῶν συμφερόντων, τῆς ἐκπροσωπήσεως αὐτῶν διὰ συλλόγων, ἐνδεδυμένων τὴν ἱκανότητα νομικοῦ προσώπου δημοσίου δικαίου, ἡ ἵδρυσις δηλαδὴ γεωργικῶν ἐπιμελητηρίων. Ἡ ἵδρυσις τοιούτων, σκοπὸν ἐχόντων τὴν ἐκπροσώπησιν τῶν συμφερόντων τῶν ἀνηκόντων εἰς τινα εὐρυτέραν πως τοπικὴν περιφέρειαν, ἔχει ἀναγνωρισθῇ πρὸ πολλοῦ καὶ παρ’ ἡμῖν. Τῷ 1852 ἐγένετο ἓν Διάταγμα ἐν Γαλλίᾳ διὰ τοῦ ὁποίου ἱδρύοντο τοπικαὶ ἐπιτροπαὶ πρὸς ἐκπροσώπησιν τῶν τοπικῶν γεωργικῶν συμφερόντων ἑκάστης περιφερείας, καὶ τὸ Διάταγμα ἐκεῖνο μετεφυτεύθη παρ’ ἡμῖν τάχιστα, ἀλλ’ ἔκτοτε μένει ἐν τελείᾳ ἀχρηστίᾳ. Ἐννοεῖται ὅτι ἁπανταχοῦ ἐγκατελείφθη ἡ πρωτογενὴς αὐτὴ μέθοδος, τοῦ ἀπὸ τοῦ Κέντρου διορισμοῦ προσώπων, μελλόντων νὰ ἀντιπροσωπεύσωσιν ὡρισμένα συμφέροντα, ὁμολογῶ δὲ καὶ ἐγὼ ὅτι ἀπεπειράθην ν’ ἀναστήσω ἐκ νεκρῶν τὸ Διάταγμα ἐκεῖνο, καὶ νὰ ὀργανώσω τὰ τοπικὰ αὐτὰ ἐπιμελητήρια, καθ’ ὃν τρόπον διαγράφει τὸ Διάταγμα τοῦ 1852, ἀλλ’ εἶδον τάχιστα ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀνεκτόν, ὥστε νὰ διορίζωνται ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν πρόσωπα τὰ ὁποῖα πρόκειται ν’ ἀντιπροσωπεύσωσι συμφέροντα γεωργῶν ὁλοκλήρου περιφερείας. Εὐκολώτερον θὰ ἐδέχετο ὁ λαὸς, ὑπὸ τὰς ἰδέας τοῦ δημοκρατικοῦ πνεύματος τοῦ σημερινοῦ, τὴν ἐκλογὴν τῶν προσώπων τούτων ἀμέσως ἢ ἐμμέσως παρ’ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου, διὰ τὴν ἐκπροσώπησιν τῶν συμφερόντων του τούτων. Καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν εἶναι ἤδη ὑποβεβλημένον σχέδιον νόμου, μεριμνῶν ὑπὲρ τῆς ὀργανώσεως τῶν γεωργικῶν ἐπιμελητηρίων. Εἰς τὴν Ἰταλίαν ἐπίσης ὑπεβλήθησαν διάφορα νομοσχέδια, ἀλλὰ καὶ ἐσχάτως ἀνεγνώρισεν ἐν δημοσίᾳ αὐτοῦ ὁμιλίᾳ ὁ Ὑπουργὸς Nitti, ὅτι εἶναι ἀπαραίτητος ἀνάγκη νὰ ὀργανωθῶσι τὰ ἐπιμελητήρια τὰ γεωργικά. Εἰς τὴν Πρωσσίαν ἀπὸ μακροῦ χρόνου λειτουργοῦσι τοιαῦτα ἐπιμελητήρια. Ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶναι δυνατὸν ν’ ἀντιταχθῇ ὅτι, ὅ,τι γίνεται εἰς τὴν Πρωσσίαν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι καὶ εἰς τὴν Ἱσπανίαν καὶ εἰς τὴν Βουλγαρίαν, ὠργανώθησαν ἐπιτυχῶς τὰ γεωργικὰ ἐπιμελητήρια. Εἰς δὲ τὴν Πρωσσίαν, ὅτε ἐγίνετο ἡ συζήτησις ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν, ἂν θὰ εἶναι συμφέρουσα ἡ σύστασις τοιούτων ἐπιμελητηρίων, ἀπεφάσισαν τὴν σύστασίν των δοκιμαστικῶς. Τὰ ἐδοκίμασαν δὲ καὶ εἶδον ὅτι διὰ τῆς καθιερώσεως τῶν ἐπιμελητηρίων τούτων ἐπῆλθε τοιαύτη πρόοδος, ὥστε ἔσπευσαν καὶ τὰ ἄλλα Κράτη τῆς Γερμανίας, τὰ ὁποῖα ἐδίσταζον ἀκόμη νὰ καθιερώσωσι τὴν ἵδρυσιν τῶν ἐπιμελητηρίων, νὰ ἱδρύσωσιν ἀμέσως τοιαῦτα, καὶ ἔχουσι τὸ ἀποτέλεσμα τὸ σημερινόν, μετὰ βίον ὁ ὁποῖος δὲν ὑπερβαίνει τὴν δεκαοκταετίαν, ὅτι ἐν Γερμανίᾳ δαπανῶνται 14 ἑκατομμύρια μάρκων ἀπὸ τὰ ἐπιμελητήρια χάριν τῆς προόδου τῆς γεωργίας καὶ τὴν προμήθειαν μηχανῶν διὰ τὴν καλλιτέρευσιν τῶν μεθόδων τῶν καλλιεργητικῶν, διὰ τὴν προαγωγὴν τῆς κτηνοτροφίας καὶ δι’ ἄλλα πολλά. Διὰ τοῦτο δὲν ἐδίστασα ποσῶς, λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰ ἐκκρεμῆ σχέδια νόμων, ἀλλὰ καὶ τὰ ὑποβεβλημένα καὶ τὰ ἰσχύοντα, νὰ ῥυθμίσω τὴν ὀργάνωσιν τῶν γεωργικῶν ἐπιμελητηρίων, καθ’ ὃν τρόπον θέλετε ἰδεῖ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, καὶ καθ’ ὃν τρόπον ἔκρινα καταλληλότερον διὰ τὰ Ἑλληνικὰ ἔθιμα καὶ τὰς Ἑλληνικὰς συνθήκας. Εἰς τὰ ἐμπορικὰ ἐπιμελητήρια, Κύριοι, ἐνθυμεῖσθε ὅτι παρεδεχόμην ὡς βάσιν τῆς συστάσεώς των, τὸ σύστημα τὸ συλλογικόν, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐκλέγουσιν ἀπ’ εὐθείας οἱ ἐνδιαφερόμενοι τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν συμφερόντων αὐτῶν. Ἀλλὰ θὰ ἦτο ἀναστάτωσις ἐκλογικὴ ἐὰν ἐν περιφερείαις γεωργικαῖς ἐγίνετο τὸ αὐτό, καὶ διὰ τοῦτο ἐθεώρησα προτιμότερον τὸ σύστημα τῆς δι’ ἐκλεκτόρων ἐκλογῆς. Ἀνέθηκα λοιπὸν εἰς τὰ δημοτικὰ καὶ κοινοτικὰ συμβούλια νὰ ἐκλέξωσιν ὡρισμένον ἀριθμὸν προσώπων, ἀναλόγως τῆς περιφερείας, τὰ ὁποῖα θ’ ἀπαρτίσωσι τὸ γεωργικὸν ἐπιμελητήριον. Τὰ καθήκοντα τούτου δὲν θὰ εἶναι μόνον αἱ ἐκθέσεις τὰς ὁποίας θὰ ὑποβάλῃ εἰς τὸ Κράτος, ἀλλ’ ἔτι πλέον ἡ σύστασις σχολῶν εἰδικῶν τὰς ὁποίας νὰ ἐπικουρῇ τὸ Κράτος, πρακτικῶν δηλ. γεωργικῶν σχολῶν, εἰς ἃς ἡ Πολιτεία εὐχαρίστως θὰ κάμνῃ συνεισφοράν τινα, διὰ νὰ προκύπτῃ μεγάλη ὠφέλεια ἐκ τοῦ οἱονεὶ συνεταιρισμοῦ τούτου, ὁ ὁποῖος συνιστᾶται διὰ τῶν ἐπιμελητηρίων μεταξὺ τῶν ἐχόντων ὡρισμένα συμφέροντα ἐν ὡρισμένῃ περιφερείᾳ. Εἰσάγω ἄλλο νομοσχέδιον, Κύριοι, «περὶ ὀργανώσεως τῆς ζωοτεχνικῆς καὶ κτηνιατρικῆς ὑπηρεσίας». Πρόκειται πάλιν περὶ δαπάνης, ἀλλά, προτοῦ ἴδωμεν τὰ καθέκαστα τῆς δαπάνης ταύτης, ἂς ἴδωμεν τίνας ἐλλείψεις προώρισται ν’ ἀναπληρώσῃ καὶ τίνας συμφορὰς νὰ διορθώσῃ. Καὶ πάλιν θ’ ἀναγκασθῶ νὰ κάμω χρῆσιν τῶν ἀριθμῶν, διότι νομίζω ὅτι εὐγλωττότερος ῥήτωρ ἀπὸ τοὺς ἀριθμοὺς εἰς τὰς περιστάσεις ταύτας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ. Οἱ ἀριθμοὶ ὅμως καὶ ταύτην τὴν φορὰν δὲν εἶναι ἀκόμη ἐπίσημοι, διότι μετ’ ὀλίγον χρόνον θὰ ἔχωμεν συγκεντρώσει τὰ ἐπίσημα στατιστικὰ στοιχεῖα περὶ τοῦ κτηνοτροφικοῦ πλούτου τῆς χώρας βασίζονται ὅμως ἐπὶ πληροφοριῶν ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν ἔκαμον παρατηρήσεις καὶ ὑπολογισμοὺς ἐπὶ τοῦ θέματος. Κατὰ τὰς πληροφορίας ταύτας ὑπάρχουσι περὶ τὰς 400,000 κτηνῶν μεγάλων ἀντιπροσωπευόντων 60,000,000 δραχ. κεφάλαιον τουλάχιστον. Ὑπάρχουσιν αἰγοπρόβατα περὶ τὰ 6,000,000 ἐκπροσωποῦντα 90,000,000 δραχ. κεφάλαιον. Ὑπάρχουσι τέλος χοῖροι περὶ τὰς 45,000 ἐκπροσωποῦντες 3,000,000 δραχ. κεφάλαιον. Πόσα νομίζετε ὅτι θνήσκουσι κατ’ ἔτος ἐξ αὐτῶν; Κατὰ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἠδυνήθημεν νὰ συγκεντρώσωμεν εἶναι πολὺ περισσότερον τὸ ποσοστόν, ἴσως 20% ἢ 30%, ἀλλὰ διὰ τὸν εὐρύτερον ὑπολογισμόν, τὸ 10% θεωρεῖται ὁ μικρότερος δυνατὸς ἀριθμός. Χάνεται δηλ. κατ’ ἔτος κεφάλαιον 15,000,000 περίπου δραχμῶν. Ἀλλὰ τοῦτο μόνον; Τὰ θνήσκοντα ζῷα μόνον κατὰ τὸ κεφάλαιον ἐπιφέρουσιν ἀπώλειαν; Τὸ εἰσόδημα τὸ ὁποῖον θὰ ἐδίδετο ἢ τὸ ἴδιον ἔτος ἤ, ἔστω, μετὰ ἓν ἔτος; Τοῦτο θὰ ἠδύνατο πᾶς τις νὰ ὑπολογίσῃ εἰς 10 δραχμὰς κατ’ ἔτος. Ἔχομεν λοιπὸν ἄλλα 20,000,000 δραχ. περίπου κατ’ ἔτος χαμένα, διότι δὲν ὑπάρχει κτηνιατρικὴ ὑπηρεσία παρ’ ἡμῖν.

§85ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς τὰ ἄλλα μέρη πόση εἶναι ἡ ἀναλογία τῆς ἀπωλείας;

§86Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι πολὺ μικροτέρα, εἶναι 3 ἢ 4%, ἐνιαχοῦ μόνον 7%, ἀλλὰ μὲ κλῖμα διάφορον. Σημειώσατε, Κύριοι, ὅτι δὲν ὑπολογίζονται εἰς τοὺς ἀριθμοὺς αὐτοὺς τὰ κτήνη τῶν νέων χωρῶν. Εὐθὺς ὡς συνέβη τὸ εὐτυχὲς γεγονὸς τῆς ἐπεκτάσεως τῶν ὁρίων τῆς χώρας ἡμῶν, ἀπηύθυνα ἐγκύκλιον μετὰ ἐρωτηματολογίου εἰς τὰς Ἀρχὰς ζητῶν νὰ συγκεντρώσω περὶ τῆς γεωργικῆς καταστάσεως τῆς χώρας ὅσῳ τὸ δυνατὸν καλλιτέρας πληροφορίας, διὰ νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς βάσις τῆς πολιτικῆς τὴν ὁποίαν ἐμέλλομεν ν’ ἀκολουθήσωμεν, καὶ ἦλθον ἀριθμοί τινες, ὅτι εἰς τὴν Ἤπειρον ὑπάρχουσι περὶ τὸ 1,300,000 αἰγοπρόβατα. Θὰ λάβητε δὲ ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐπῆλθε καταστροφὴ αὐτῶν κατὰ τὸ διάστημα τοῦ πολέμου καὶ τῶν μαχῶν, καὶ ὅτι ὁ πλοῦτος αὐτὸς ἐν ὁμαλῇ καταστάσει τῶν πραγμάτων εἶναι πολὺ ἀνώτερος. Ὑπάρχουσιν ἄλλαι πληροφορίαι, αἱ ὁποῖαι ἀναβιβάζουσι τὰ αἰγοπρόβατα εἰς 3,000,000, ἐλλείπουσι δὲ πληροφορίαι ἐκ Κρήτης καὶ τῶν νήσων. Νομίζομεν λοιπὸν ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ μείνωμεν ἀπαθεῖς πρὸ τῆς ὀγκώδους ἀπωλείας τοσούτου κτηνοτροφικοῦ πλούτου τοῦ τόπου, ἀφοῦ μάλιστα καὶ μέλη τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς τοῦ στρατοῦ ἐτόνισαν ἐπανειλημμένως πρὸς ἡμᾶς, ὅτι ἄνευ μιᾶς τοιαύτης σκοπίμου ὀργανώσεως κτηνιατρικῆς, δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποκτήσωμεν ποτὲ γενεὰς ζώων καὶ δὴ γενεὰς ἵππων, οἱ ὁποῖοι θὰ χρησιμεύσωσι ὄχι μόνον εἰς τὴν γεωργίαν τῆς χώρας, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἄμυναν αὐτῆς ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης. Διὰ τοῦτο, ἀκολουθοῦντες τὴν πορείαν τὴν ὁποίαν ὅλα τὰ ἔθνη ὅσα ἐμερίμνησαν περὶ τοῦ πράγματος ἠκολούθησαν, εἰσάγομεν νομοσχέδιον περὶ ὀργανώσεως τῆς ζωοτεχνικῆς καὶ κτηνιατρικῆς ὑπηρεσίας, διὰ τοῦ ὁποίου ἱδρύεται τμῆμα ζωοτεχνικὸν καὶ κτηνοτροφικόν, μετακαλοῦνται ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς Γάλλοι κτηνίατροι καὶ ζωοτέχναι οἱ ὁποῖοι θὰ θέσωσι τὰς βάσεις πρὸς μόρφωσιν γενεῶν ζώων ἐν τῇ χώρᾳ, καὶ ἱδρύεται ἀνώτερον ζωοτεχνικὸν συμβούλιον, τὸ ὁποῖον θὰ προνοῇ περὶ τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ λαμβάνωνται, ἵνα ἐν συνεχεῖ, σταθερᾷ καὶ ὁμοιομόρφῳ κατευθύνσει προαχθῇ καὶ βελτιωθῇ ὁ κτηνοτροφικὸς πλοῦτος τῆς χώρας, εἰς τὸ συμβούλιον δὲ τοῦτο θὰ μετέχωσι καὶ πρόσωπα ἀνήκοντα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ, διὰ νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ λαμβάνωνται τὰ μέτρα μετὰ προνοίας ἐπαρκοῦς ὄχι μόνον διὰ τὴν γεωργίαν τῆς χώρας, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἄμυναν αὐτῆς. Ἀλλά, Κύριοι, κατὰ τὴν αὐτὴν πεῖραν καὶ κατὰ συμβουλὴν εἰδικωτάτων προσώπων, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ προαγάγωμεν τὴν ζωοτεχνίαν, πρέπει νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν ἀγάπην τοῦ γεωργοῦ καὶ τοῦ ἰδιώτου πρὸς τὸ ζῷον εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐγείρωμεν τὸν ζῆλον αὐτοῦ, τὴν μέριμναν καὶ τὴν ἐπιμέλειαν αὐτοῦ. Πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον εἰσάγομεν σχέδιον νόμου, δι’ οὗ θὰ δύνανται νὰ παρέχωνται εἰς ἰδιώτας θήλειαι ἵπποι, καὶ νὰ τηρῆται, ὡς καὶ ἀλλαχοῦ, βιβλίον γενεαλογικόν, νὰ λαμβάνηται δὲ πρόνοια ἐπιτηρήσεως τῆς ἐξελίξεως τῆς ἐγχωρίου γενεᾶς, εἰς ἀμοιβὴν δέ, διὰ τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ὁ ἰδιώτης πρὸς καλλιτέρευσιν τῆς γενεᾶς τῶν ζῴων, ὑπὸ ἐποπτείαν εἰδικῆς ἐπιτροπῆς, εἰς ἀνταμοιβήν, λέγω, θὰ δίδηται εἰς αὐτὸν τὸ προϊόν ἐκ τῆς παραχωρηθείσης φορβάδος. Εἶναι μέτρον τὸ ὁποῖον θὰ συντελέσῃ παρ’ ἡμῖν εἰς τὴν καλλιτέρευσιν τῶν γενεῶν τῶν ἵππων. Ἄλλο νομοσχέδιον ὑποβάλλω πρὸς ὑμᾶς «περὶ ἐκτελέσεως ὑδραυλικῶν δοκιμαστικῶν διατρήσεων». Ἐντεταμένη καλλιέργεια εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ ἄνευ ὑδάτων, διὰ τοῦτο εἰς μέρη ὅπου οἱ ἰδιῶται, ἐν ἀβεβαιότητι διατελοῦντες, δὲν δύνανται νὰ προβῶσιν εἰς μεγάλας δαπάνας πρὸς πειραματισμόν, ἂν εἰς τὸ ὑπέδαφος ὑπάρχωσιν ὕδατα, τὸ Κράτος θὰ δαπανᾷ ὡρισμένον ποσὸν κατ’ ἔτος, ὅπως ἐνεργῇ αὐτὸ τὰς δοκιμαστικὰς διατρήσεις, μετὰ μίαν δὲ τοιαύτην ἐπιτυχῆ, διάτρησιν ἂς εἴμεθα ὅλοι βέβαιοι ὅτι θὰ ἐπακολουθήσωσιν ἄλλαι ἰδίᾳ δαπάνῃ τῶν ἰδιωτῶν πλέον. Ἄλλο σχέδιον νόμου, Κύριοι, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλω πρὸς ὑμᾶς εἶναι περὶ ἀπαλλαγῆς εἰδῶν τινων ἀπὸ δημοτικῶν καὶ ἄλλων φόρων. Ἐγένοντο δοκιμαστικαί τινες νέαι καλλιέργειαι ὡς π. χ. ἡ τοῦ Αἰγυπτιακοῦ βάμβακος. Ἐπέτυχεν αὕτη εἰς τινα μέρη, καὶ ἐπέτυχε θαυμασίως, ἀλλὰ τὴν ἐπιτυχίαν αὐτὴν ἐξ ἄλλων συνθηκῶν προώριστο νὰ ἐπακολουθήσῃ ἀποτυχία καὶ ἐγκατάλειψις τῆς καλλιεργείας τοῦ προϊόντος τὸ ὁποῖον δύναται νὰ μᾶς ἀποδώσῃ πολὺν πλοῦτον εἰς τὴν χώραν. Τοὺς λόγους πάντες γνωρίζομεν. Ὁ ἀξιότιμος προκάτοχός μου δὲν ἔπαυσε καὶ ἔξω τοῦ Ὑπουργείου νὰ ῥηγνύῃ κραυγὰς διαμαρτυρίας δικαίας διὰ τὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία ἐπέφερεν ἀπώλειαν παντὸς εἰσοδήματος, διὰ τὰς νέας ταύτας καλλιεργείας καὶ ἀποθάρρυνσιν τῶν γεωργῶν. Ποῖον μέτρον ἠδύνατό τις νὰ λάβῃ; Ἕν καὶ μόνον, τὴν ἀπαλλαγὴν αὐτῶν τῶν νέων προϊόντων ἀπὸ φόρων. Εἶναι δὲ μέτρον τὸ ὁποῖον, ἐνῷ φαίνεται ὅτι πραγματικῶς δύναται νὰ πλήξῃ τὸ Δημόσιον ἢ τοὺς δήμους, οὐδέτερον τούτων πλήττει, διότι, ἐὰν ἐγκαταλειφθῇ ἡ νέα αὕτη παραγωγή, οὐδένα φόρον ἔχουσι νὰ εἰσπράξωσιν. Ἐὰν ἐπί τινα ἔτη δι’ αὐτῆς τῆς θυσίας τῶν δήμων ἐνθαρρυνθῶσιν οἱ γεωργοὶ καὶ προβῶσιν εἰς καλλιέργειαν, ὅταν αὐξήσῃ ἡ παραγωγὴ καὶ ὀργανωθῇ ἡ ἐμπορία, ὥστε νὰ γίνηται εὐκόλως ἡ ἐξόδευσις, θὰ δύναται καὶ τὸ Δημόσιον καὶ ὁ δῆμος νὰ ἐπιβάλῃ φόρους καὶ νὰ ὠφεληθῶσι καὶ οὗτοι πλείονα τῶν ὅσα προσωρινῶς ἐζημιώθησαν. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἔπρεπεν ἀπαραιτήτως νὰ παρακολουθήσῃ ἓν ἄλλο. Εἰς τὰς τοιαύτας παραγωγὰς ὑπάρχει τὸ ἀνοργάνωτον τοῦ ἐμπορίου· γίνεται δοκιμαστικῶς ἡ καλλιέργεια κατ’ ἀρχάς, καὶ εἰς ποσότητας μικρὰς ὁ μικρότερος ἔμπορος αἰσχροκερδεῖ ἐπὶ τοῦ παραγωγοῦ, ὑποβιβάζει τὰς τιμάς, καὶ ὁ παραγωγὸς ἀποθαρρύνεται καὶ ἐγκαταλείπει τὸ προϊόν. Ἐγένετο τὸ ἀντίθετον ἄλλοτε ἐπὶ ἄλλων τινῶν εἰδῶν χρησίμων διὰ τὴν γεωργίαν, ὡρισμένως ἐπὶ τοῦ θειικοῦ χαλκοῦ· καὶ τὸ Κράτος ἦλθε διὰ νόμου καὶ εἶπεν ὅτι· ἐπιτρέπω ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τὴν ἰδικήν μου, ἵνα ὡρισμένον ἵδρυμα ἀγοράζῃ θειικὸν χαλκὸν καὶ πωλῇ αὐτὸν εἰς τὴν δικαίαν τιμὴν εἰς τοὺς γεωργοὺς καὶ ἔκτοτε ἔπαυσεν ἡ αἰσχροκερδὴς ὕψωσις. Τὸ αὐτὸ σύστημα, ὑπὸ τὴν ἀντίθετον μορφήν, ἔρχεται τὸ νομοσχέδιον τοῦτο νὰ καθιερώσῃ, διὰ νὰ προλάβῃ καὶ ἐξαφανίσῃ τὰς μειώσεις, τὰς ὁποίας οἱ ἔμποροι αἰσχροκερδῶς κάμνουσιν ἐπὶ τῶν νέων εἰδῶν τούτων. Ἐπιτρέπει εἰς ὡρισμένα ἱδρύματα ἀνεγνωρισμένα ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τοῦ Κράτους, ἡ ὁποία ἐγγύησις, σημειωθήτω οὐδέποτε θὰ φέρῃ ζημίαν, ν’ ἀγοράζωσι καὶ μεταπωλῶσιν αὐτὰ τὰ νέα εἴδη τῆς καλλιεργείας, εἰς τρόπον ὥστε αὐτοὶ οἱ ἔμποροι ν’ ἀναγκασθῶσι νὰ μὴ ὑψώνωσιν αἰσχροκερδοῦντες τὰς τιμάς, ἀλλὰ νὰ ὑψώνωσι ταύτας μέχρι τοῦ δικαίου μόνον καὶ τοῦ λογικοῦ. Ἕτερον σχέδιον νόμου, Κύριοι, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ εἰσαγάγω περὶ μέτρων προστασίας κατὰ τῆς φυλλοξήρας. Ἡ εὐτυχὴς ἐπέκτασις τῶν ὁρίων τῆς χώρας ἡμῶν ἔχει ἐν ἑαυτῇ καὶ μίαν κηλῖδα, τὴν κηλῖδα τὴν φυλλοξηρικήν. Ἡ Ἑλλὰς μέχρι τοῦδε ηὐτύχησε νὰ εἶναι ἀπρόσβλητος ἀπὸ τὴν φυλλοξήραν, ἀλλὰ σήμερον καὶ ἔξω τῆς Θεσσαλονίκης ὑπάρχει φυλλοξήρα, καὶ εἰς τὴν Σάμον ὑπάρχει ἡ φυλλοξήρα, καὶ εἰς τὴν Ἰκαρίαν καὶ εἰς ἄλλα μέρη. Ὁ νόμος τοῦ 1880 ὁ ἀπαγορευτικὸς δὲν εἶναι πλέον ἐπαρκής· ἐξεπλήρωσε τὸν προορισμόν του καὶ σήμερον ἔπρεπε νὰ λάβωμεν μέτρα σοβαρὰ διὰ τὴν ἄμυναν κατὰ τῆς φυλλοξήρας. Ἴσως, Κύριοι, τὸ θέμα δὲν κάμνει ἐντύπωσιν· ἴσως θεωρηθῇ ὅτι δὲν εἶναι ὁ κίνδυνος μέγας, ἀλλ’ οἱ ἀμείλικτοι ἀριθμοὶ καὶ αὐτὴν τὴν φορὰν θὰ σᾶς πείσωσι περὶ τοῦ ἐναντίου. Εἰσήχθη εἰς τὴν Γαλλίαν ἡ φυλλοξήρα ἐξ Ἀμερικῆς. Ἡ ἐπιστήμη ἠγνόει τί συμβαίνει μὲ τὴν φυλλοξήραν καὶ τίνα τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ ληφθῶσι. Ὁπόση τις νομίζετε ὅτι ὑπῆρξεν ἡ ζημία εἰς τὰς Γαλλικὰς ἀμπέλους; Δὶς ἡ ἀποζημίωσις τοῦ Γαλλογερμανικοῦ πολέμου, δέκα δηλ. δισεκατομμύρια φράγκων! Καὶ δὲν ἦτο ἐκεῖ μόνον τοσαύτη ζημία. Εἰς τὴν Ἱσπανίαν 12,000,000 περίπου στρεμμάτων κατεστράφησαν δὲ καὶ εἰς τὴν Ἰταλίαν ὑπελόγισαν περὶ τὰ ἕξ δισεκατομμύρια φράγκων τὰς ζημίας αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο. Ἡ ζημία τῆς Ἱσπανίας ὑπῆρξε πέντε δισεκατομμύρια φράγκων, διότι κατεστράφησαν, ὡς σᾶς εἶπον, ἐκτάσεις 12,000,000 στρεμμάτ. Καὶ ὅταν τις βλέπῃ τὰς συμφορὰς ταύτας καὶ ἀναλογίζηται ὅτι τὴν νόσον τῆς φυλλοξήρας ἔχομεν ἤδη ἐν τοῖς ὁρίοις τοῦ Βασιλείου, σκέπτεται φυσικῶς ὁπόση θὰ ἦτο ἡ ζημία τὴν ὁποίαν θὰ ὑφίστατο ἡ Ἑλλάς. Ἔχομεν, Κύριοι, 1,200,000 στρεμμάτων ἀμπέλων —ὁμιλῶ πάντοτε περὶ τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος— καὶ περὶ τὰ ἑπτακόσια ἑκατομμύρια στρέμματα σταφίδος, ἢ περισσότερον ἴσως κατά τι. Ἔχομεν λοιπὸν περίπου 2,000,000 στρέμματα, μὴ λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν τῶν νεωστὶ ἀποκτωμένων. Πόσην θέλετε νὰ ὑπολογίσητε τὴν τιμὴν ἑκάστου ἐξ αὐτῶν; Ἐὰν θὰ ὑπολογίσητε εἰς 500 δραχμάς, ἡ ζημία εἶναι ἓν δισεκατομμύριον, ἐὰν ὑπολογίσητε εἰς 400 δραχμάς, θὰ εἶναι 800 ἑκατομμύρια, ἐὰν ὑπολογίσητε μόνον εἰς 300, θὰ εἶναι 600 ἑκατομμύρια. Δὲν ἦτο δυνατὸν λοιπὸν νὰ μείνωμεν ἀπαθεῖς, προκειμένου νὰ ἀπολέσωμεν εἰσόδημα περίπου 100 ἑκατομμυρίων φράγκων κατ’ ἔτος. Συνέστησα, Κύριοι, ἐπιτροπὴν ἐκ προσώπων τὰ ὁποῖα εἶχον τὴν ἀπαιτουμένην εἰδικότητα. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη, ὑπὸ τὴν προεδρίαν τὴν ἐμήν, εἰργάσθη ἐπὶ μακρὰς κατὰ συνέχειαν ἡμέρας καὶ κατέληξεν εἰς συμπεράσματα περὶ τῆς ὀργανώσεως τῆς ἀμύνης κατὰ τῆς φυλλοξήρας καὶ τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ληφθῶσιν. Ἀλλὰ δὲν ἔμεινα ἕως ἐκεῖ. Τὰ συμπεράσματα ταῦτα ἔσπευσα νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν κρίσιν εἰδικῶν συμβούλων τῆς Εὐρώπης καὶ ἀναφέρω τὸν εἰδικώτερον ὅλων, τὸν ὁποῖον μετεκάλεσαν ὅλα τὰ ἔθνη, τὸν ὁποῖον μετεκάλεσεν ἐσχάτως ἀκόμη καὶ ἡ Βουλγαρία διὰ τὴν φυλλοξήραν, τὸν εἰδικώτατον ὅλων, τὸν καθηγητὴν ἐν Γαλλίᾳ κ. Viala, ὑπεβλήθη ὑπὸ τὴν κρίσιν αὐτοῦ τὸ σχέδιον τοῦτο τοῦ νόμου, ὑπεβλήθη, κατὰ τὰ ἀμφισβητηθέντα σημεῖα, ὑπὸ τὴν κρίσιν ἀκόμη τοῦ ἀνωτάτου συμβουλίου κατὰ τῆς φυλλοξήρας ἐν Παρισίοις, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει διὰ τὴν μελέτην τῆς φυλλοξήρας καὶ τὴν καταπολέμησιν αὐτῆς, ὑπεβλήθη καὶ ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ διεθνοῦς Ἰνστιτούτου τῆς Ῥώμης, καὶ μετὰ τοιοῦτον ἔλεγχον, διατυπωθέν, παρουσιάζεται εἰς ὑμᾶς ὅ,τι εἶναι δυνατὸν νὰ διατυπωθῇ ἐπιστημονικώτερον, διὰ τὴν καταπολέμησιν τῆς φυλλοξήρας. Λαμβάνονται ἀπαγορευτικαὶ διατάξεις, συνιστᾶται ἀνώτερον φυτοπαθολογικὸν συμβούλιον, τὸ ὁποῖον θὰ γνωμοδοτῇ ἐπὶ τῶν εἰδικῶν ἑκάστοτε περιπτώσεων, γίνεται ἐπιτήρησις εἰδικὴ καὶ ἐποπτεία διὰ τὰ φυτώρια τῶν ἀμερικανικῶν ἀμπέλων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὑπάρχει ὁ κίνδυνος. Συνάμα δὲ ἀκολουθοῦντες ἐκείνην τὴν γεωργικὴν πολιτικήν, ἡ ὁποία θεωρεῖται ἡ καλλιτέρα ἐνθάρρυνσις διὰ τὰς βελτιώσεις τῆς ὑπαρχούσης γεωργικῆς καταστάσεως, τὴν πολιτικὴν τουτέστι τοῦ προάγειν τὴν πίστιν διὰ τῆς ἐπεμβάσεως τοῦ Κράτους πρὸς ἐπίτευξιν βελτιώσεως, ἐρχόμεθα ἀρωγοὶ εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ θελήσωσι διὰ φυτωρίων νὰ ἀναπαραγάγωσιν ἀμερικανικὰς ἀμπέλους δυναμένας νὰ προσαρμοσθῶσιν εἰς τὸ κλῖμα τὸ Ἑλληνικὸν καὶ τὰς συνθήκας τοῦ ἐδάφους, ὥστε σὺν τῷ χρόνῳ νὰ δυνάμεθα ν’ ἀντικαταστήσωμεν τὸ ὑπάρχον σύστημα δι’ ἀπροσβλήτων ἀμερικανικῶν ἀμπέλων. Ἀλλ’ ἀκόλουθον τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἦτο ἀνάγκη νὰ εἶναι ἄλλο νομοσχέδιον, περὶ ἀντιφυλλοξηρικῶν συνεταιρισμῶν, ὅπερ ἐπίσης εἰσάγω, διότι ἡ ἄμυνα τὴν ὁποίαν ὅλα τὰ Κράτη ἀντέταξαν κατὰ τῆς φυλλοξήρας δὲν ἐγένετο διὰ τοῦ Κράτους μόνον, ἀλλὰ καὶ διὰ συνεταιρισμῶν, τοὺς ὁποίους ἀπαρτίζουσιν οἱ κάτοικοι, οἱ ἰδιοκτῆται, οἱ κτηματίαι περιφερείας ὡρισμένης διὰ τὴν ἄμυναν κατὰ τῆς νόσου ταύτης. Οἱ δὲ συνεταιρισμοὶ οὗτοι, Κύριοι, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ διέπωνται ὑπὸ τῶν γενικῶν διατάξεων τῶν νόμων περὶ σωματείων καὶ συνεταιρισμῶν· διὰ τοῦτο ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον καὶ ἐν Ἰταλίᾳ καὶ ἐν Γαλλίᾳ νὰ γίνωσιν εἰδικοὶ νόμοι περὶ τούτου, καὶ ἔχοντες ὑπ’ ὄψει ὅτι οἱ Γάλλοι ἐφήρμοσαν ταῦτα καὶ εἰς τὸ Ἀλγέριον, ἐνομίσαμεν ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀποτύχῃ καὶ ἐν Ἑλλάδι ὁ εὐεργετικὸς οὗτος θεσμός, δι’ οὗ κάμνομεν ἓν βῆμα πρὸς τὰ ἐμπρός. Ἡμεῖς, Κύριοι, ἐσκέφθημεν, ὅτι οἱ συνεταιρισμοὶ αὐτοὶ πρέπει νὰ γίνωνται καταναγκαστικῶς. Ἀπὸ μακρῶν ἐτῶν εἰς ἄλλα Κράτη, προκειμένου περὶ τῆς λήψεως μέτρων κοινῆς ἀμύνης, ἐφήρμοσαν τὸ ἐξαναγκαστικὸν τοῦτο μέσον, ὡς λ. χ. εἰς τὰς πλημμύρας τῶν ὑδάτων. Ποσάκις δὲν ἀκούονται ἐν τῇ Βουλῇ διαμαρτυρίαι ἀπὸ τὰ μέρη τὰ ὁποῖα κατακλύζονται ὑπὸ τῶν ὑπερεκχειλιζόντων ποταμῶν; Οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ βλέπουσι τὰς ἰδιοκτησίας των κατεστραμμένας καὶ ὅμως οὐδὲν μέτρον λαμβάνουσιν. Ἐὰν θελήσωσιν ὅλοι νὰ ἑνωθῶσι καὶ νὰ δώσωσιν ἐτησίως μικράν τινα εἰσφοράν, διὰ νὰ χρησιμεύσῃ ὡς δόσις τοκοχρεολυτικῶς ἐξοφλουμένου κεφαλαίου, θὰ ἠδύναντο νὰ κατασκευάσωσι τὰ ἀπαιτούμενα ἔργα, διὰ τῶν ὁποίων ἡ πλήμμυρα θ’ ἀπεσοβεῖτο καὶ θὰ ἔσωζον τὰς ἰδιοκτησίας των. Διατί δὲν ἐγένετο τὸ πρᾶγμα; Διότι ὑπάρχουσιν ὀλίγοι, οἱ ὁποῖοι ἀνθίστανται καὶ οἱ ὁποῖοι καταστρέφουσιν ἑαυτοὺς καὶ συνάμα καὶ τοὺς ἄλλους. Τούτους τοὺς ἀνθισταμένους καταναγκάζομεν νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸν συνεταιρισμόν. Καὶ πῶς τοῦτο γίνεται; Γίνεται ἤδη καὶ εἰς ἄλλον σύλλογον ἐπιστημονικόν, τὸν δικηγορικόν, διὰ καταναγκασμοῦ εἰς τὴν πληρωμὴν μετοχῆς, τὴν ὁποίαν θὰ ἐπλήρωνέ τις καὶ ἀκουσίως. Τοῦτο πράττομεν καὶ διὰ τὸν σύνδεσμον κατὰ τῆς φυλλοξήρας. Ἀδιάφορον ἂν δὲν προσέρχεται εἰς τὰς συνεδριάσεις ὁ δύστροπος· θὰ πληρώσῃ τὴν μετοχήν του καὶ δὲν θὰ δύναται νὰ καταστρέφῃ ἑαυτὸν καὶ τὸν ὅμορον αὐτῷ. Εἶναι καινοτομία εἰς τὴν νομοθεσίαν μας, ἡ ὁποία θ’ ἀποδώσῃ, ἐλπίζω, ἀγαθοὺς καρπούς. Ἕτερον νομοσχέδιον εἰσάγω περὶ καταπολεμήσεως τῶν νόσων τῶν φυτῶν καὶ περὶ ὀργανώσεως τῆς φυτοπαθολογικῆς ὑπηρεσίας. Ἐάν τις θελήσῃ, Κύριοι, νὰ μελετήσῃ τὴν παραγωγὴν τὴν γεωργικὴν τόπου τινός, θὰ ἴδῃ πολλάκις ὅτι παρατηροῦνται καμπύλαι ἐν τῇ στατιστικῇ ἐκδηλώσει ἀπροσδόκητοι μειώσεις τῆς παραγωγῆς δι’ ἓν ἢ δύο ἢ τρία ἔτη ὡρισμένα, ἀπροσδοκήτως. Ποῦ ἀποδίδονται αὗται; Ἀποδίδονται εἰς νόσους, αἱ ὁποῖαι ἐπισκήπτουσι κατὰ τῶν φυτῶν. Καὶ παλαιότερον μέν, Κύριοι, ἐνόμιζον, ὅτι αἱ νόσοι αὗται ἐκ Θεοῦ ἔρχονται, ἐξ οὗ καὶ θεομηνίας τὰς ἐκάλουν, τὰ δὲ μέσα τὰ ἁπλούστερα ἦσαν ὁ ἐξιλασμὸς τοῦ Θείου καὶ αἱ λιτανεῖαι. Τοῦτο παρ’ ἡμῖν —τίς δύναται νὰ τὸ εἴπῃ; — ἀκόμη ἐπικρατεῖ. Ἐνσκήπτει νόσος τις ἐπὶ τῶν κτηνῶν καὶ βλέπετε λιτανείας. Ὄχι μόνον τοῦτο· ἀλλὰ παρουσιάσθησαν καὶ ἄλλα φαινόμενα. Ἠρνήθησαν εἰς ὡρισμένα μέρη νὰ δεχθῶσι κτηνιάτρους πρὸς θεραπείαν τῶν κτηνῶν καὶ ἤθελον νὰ περιαγάγωσι τὰ κτήνη των πέριξ τῶν ἐκκλησιῶν διὰ νὰ θεραπευθῶσι!

§87Ν. ΧΑΡΙΤΑΤΟΣ. Ποῦ ἐγένετο αὐτό;

§88ΑΝΔΡ. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύναμαι νὰ εἴπω καὶ ὑπῆρχε κίνδυνος νὰ μεταδώσωσι τὴν νόσον καὶ εἰς ἄλλα κτήνη, καὶ ἦτο ἠναγκασμένος, ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῇ ταύτην τὴν στιγμὴν πρὸς ὑμᾶς, νὰ προσπαθήσῃ μήπως εἰς διάταξίν τινα παλαιὰν τοῦ νόμου ἠδύνατο νὰ εὕρῃ μέσον τι, ὅπως φέρῃ εἰς σύνεσιν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἦσαν τόσον προσηλωμένοι εἰς τὰς προλήψεις καὶ τὰς δεισιδαιμονίας.

§89Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Τοῦτο λέγετε ἐκ τῶν πληροφοριῶν τοῦ κ. Μολφέτα;...

§90ΑΝΔΡ. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§91Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. .. διότι ἐγράφη εἰς ἐφημερίδα ὅτι τοῦτο ἐγένετο εἰς τὸ Ἀγρίνιον....

§92ΑΝΔΡ. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι. Μὴ λαμβάνετε τὸ ζήτημα τοπικόν.

§93Ν. ΧΑΡΙΤΑΤΟΣ. Τὸ ἔγραψεν ὁ κ. Μολφέτας;

§94ΑΝΔΡ. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄλλο αὐτό. Ἂς ἀναφέρω πρὸς ὑμᾶς, Κύριοι, ἀριθμούς τινας. Εἰς τὴν Ἀμερικὴν κατὰ τὸ ἔτος 1874, ἐκ νόσου, ἣν ἐζήτησαν καὶ ἀνεκάλυψαν κατόπιν, ἐπισκηψάσης εἰς τὰ φυτά, διότι καὶ αὐτὰ ὡς καὶ οἱ ἄνθρωποι ἀσθενοῦσιν, ἐπῆλθε ζημία 220 ἑκατομμυρίων φράγκων. Εἰς ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι καταγόμεθα ἐκ σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, ὅπως ὁ φίλος κ. Κροκιδᾶς, παραμένει ἡ μνήμη τοῦ 1900, ὅτε ἀπὸ 300 ἑκατομμυρίων παραγωγῆς τῆς σταφίδος ἐπῆλθε μείωσις εἰς 100 ἑκατομμύρια λιτρῶν, διότι ἐνόσησεν ἡ σταφὶς καὶ δὲν ἐγνώριζον καὶ δὲν ἐπρόφθασαν νὰ τὴν καταπολεμήσωσιν ἀμέσως. Κατὰ τὸ ἔτος 1854 εἴχομεν 86 ἑκατομμυρίων λιτρῶν παραγωγὴν σταφίδος, ἀλλ’ ἐπῆλθε νόσος, τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ ἔτυχε νὰ ἀκούσω ἀπὸ τοὺς προγόνους μου, ἀποκαλοῦντας αὐτὴν σταφιδόνοσον τὸ ᾠίδιον, ἡ ὁποία κατέστρεψεν ἐπὶ 86 ἑκατομμυρίων τὰ 73 ἑκατομμύρια, δηλαδὴ 75%. Εἰς τὴν Γαλλίαν ἡ ἰδία νόσος ἐπέφερε καταστροφὴν 75%. Εἰς τὴν Ἰταλίαν κυρίως, — ἥτις πέρυσιν ἔλαβε μέτρα πρὸς τελειοποίησιν τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς φυτοπαθολογικῆς ὑπηρεσίας των, ὑπελόγισαν ὅτι κατὰ τὰ ἔτη 1909, 1910, 1911 ἐπῆλθε καταστροφὴ ἄνω τῶν 700 ἑκατομμυρίων λιτρῶν εἰς τοὺς οἴνους των. Καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Γερμανίαν νέα τις νόσος, εἰς τὸν σῖτον, κατὰ τὸ 1893 ἐπέφερε καταστροφὴν 600 ἑκατομμυρίων φράγκων. Ὅλαι αἱ ζημίαι αὐταὶ ἠνάγκασαν τὰ Κράτη νὰ λάβωσι πρόνοιαν διὰ τὴν φυτοπαθολογικήν των ὑπηρεσίαν. Ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι εἰδικοὶ οἱ ὁποῖοι σπουδάζουσιν εἰς ἐργαστήρια καὶ ἐξακριβώνουσι τὰς νόσους τῶν φυτῶν, ἐργάζονται δὲ καὶ δύνανται νὰ μεταδίδωσι τὴν ἀκριβῆ, τὴν ἐπιστημονικὴν ἀλήθειαν εἰς τὸν λαόν. Τοιαύτη ὑπηρεσία ἔσεται παρ’ ἡμῖν μετ’ ἐργαστηρίου διὰ τὴν ἐνέργειαν ἐπιστημονικῶν ἐρευνῶν, νομίζω δ’ ὅτι τὸ σχέδιον τοῦτο νόμου περὶ τῆς ὀργανώσεως τοιαύτης τινὸς ὑπηρεσίας ἔσται ἐκ τῶν χρησιμωτάτων. Τὸ παρακολούθημα ὅμως τῶν κατὰ τῆς φυλλοξήρας καὶ τῶν νόσων τῶν φυτῶν νομοσχεδίων εἶναι ἡ ἀνάγκη ἱδρύσεως γεωπονικῶν χημείων, διότι ἄνευ αὐτῶν δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἐπιστημονικὴ ἐργασία· οὐδὲ εἶναι δυνατὸν ἀπὸ τῆς Θεσσαλονίκης καὶ ἀπὸ τῶν ἄλλων ἄκρων τῆς Ἑλλάδος ν’ ἀποστέλλωνται ἐνταῦθα πρὸς ἔλεγχον τὰ προβαλλόμενα. Ὑποβάλλω λοιπὸν καὶ περὶ τούτου σχέδιον νόμου, ὡς καὶ ἕτερον σχέδιον νόμου περὶ ἀποστολῆς ὑποτρόφων γεωπόνων εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν χάριν σπουδῶν εὐρυτέρων καὶ εἰδικοποιήσεως.

§95Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μήπως παρασκευάζετε νομοσχέδιον περὶ ἀγροτικῆς ἀσφαλείας;

§96ΑΝΔΡ. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ σᾶς εἴπω βραδύτερον. Ἕτερον σχέδιον νόμου ὑποβάλλω ὑμῖν, Κύριοι, περὶ ἐπεκτάσεως τῆς γεωργικῆς νομοθεσίας εἰς τὰς νέας χώρας, τὸ ὁποῖον λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω ὑμᾶς ὅπως κηρύξητε κατεπεῖγον, ἵνα κατορθωθῇ ἡ ταχεῖα ἐπιψήφισίς του καὶ ληφθῶσι πάντα τὰ ἀπαιτούμενα μέτρα καὶ διὰ τοὺς νέους πληθυσμούς. Εἶναι τὰ νομοσχέδια ταῦτα πάντα, Κύριοι, τὰ ὑποβαλλόμενα σήμερον πρὸς ὑμᾶς ὀργανωτικὰ τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν, ἄνευ ἐπιστημονικῆς ὀργανώσεως τῶν ὁποίων οὐδὲν ἀγαθὸν προσδοκᾶται. Ἀλλὰ δὲν εἶναι βεβαίως δυνατὸν νὰ ἐξαντληθῇ ἡ πραγματοποίησις μιᾶς γεωργικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως μόνον ἐν τοῖς νομοσχεδίοις τούτοις.

§97Π. ΦΙΛΙΠΠΑΣ. Περὶ ἀγροφυλακῆς;

§98Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀμέσως. Μήπως δὲν χρήζει ῥυθμίσεως ἆρά γε ἡ ὑδατικὴ ἡμῶν νομοθεσία καὶ αἱ σχέσεις ἐπὶ τῶν ὑδάτων, ἵνα προαχθῇ ἡ γεωργικὴ τάξις καὶ ἡ παραγωγή, καὶ ἰδίᾳ ἵνα λείψωσιν ἀδικήματα καθημερινῶς γινόμενα; Εἰργάσθησαν ἀλλαχοῦ, ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν, καὶ κατέληξαν εἰς τελείους ὑδατικοὺς κώδικας, ὀφείλω δὲ νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι καὶ ἐν τούτῳ παρασκευάζεται ἐργασία προσεχῶς ὑποβληθησομένη εἰς αὐτήν. Μήπως ἡ ἀγροφυλακὴ εἶναι εἰς τὸ ὕψος τῆς θέσεως αὐτῆς; Πανταχόθεν ἔχομεν διαμαρτυρίας, δὲν ἦτο δὲ δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀπίδῃ εἰς τὰς διαμαρτυρίας ταύτας καὶ νὰ μὴ μελετήσῃ καὶ αὐτὸ τὸ ζήτημα. Ἐμελετήθη λοιπὸν ἐπισταμένως καὶ τὸ συμπέρασμα εἶναι ἕν, ὅτι, ἂν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν ἀγροφυλακὴν πραγματικὴν εἰς τὸ Κράτος καὶ νὰ μὴ ἀρκούμεθα εἰς διορθώσεις καὶ ἐμβαλλώματα, πρέπει νὰ διαρρυθμίσωμεν τὴν νομοθεσίαν καὶ νὰ ὀργανώσωμεν τὴν ἀγροφυλακὴν εἰς στρατιωτικὸν Σῶμα ἀνεξάρτητον, καὶ πρὸ πάντων νὰ μὴ φεισθῶμεν δαπανῶν. Θὰ ἀπαιτηθῶσι δαπάναι μεγάλαι, ἀλλὰ ταύτας πληρώνουσιν ἤδη οἱ ἴδιοι κτηματίαι διὰ τὴν ἀγροφυλακήν, τὴν ἤδη ὑπάρχουσαν, χωρὶς ὅμως νὰ ἔχωσι πραγματικὴν φύλαξιν τῶν ἰδιοκτησιῶν των, παρ’ ὅλην τὴν πληρωμήν. Καὶ διὰ τοῦτο γενικὴ εἶναι πάντοθεν ἡ κραυγή, ἥτις δεικνύει ὅτι δὲν πρέπει πλέον νὰ φεισθῶμεν τῶν δαπανῶν. Οἱ κτηματίαι διαμαρτύρονται, διότι πρὸς τῇ φορολογίᾳ τῇ ὑφισταμένῃ ἔχουσι καὶ ἀφαίμαξιν τοὐλάχιστον 10% ἴσως καὶ 20% ἀπὸ τὴν παραγωγήν των, ἀφοῦ αἱ ζημίαι γίνονται εἰς τὰ κτήματά των, μολονότι πληρώνουσι φόρον ἀγροφυλακῆς. Ἄνευ τοιαύτης ὀργανώσεως τῆς ἀγροφυλακῆς, Κύριοι, οἱαδήποτε τροποποίησις τοῦ καθεστῶτος νόμου θὰ διορθώσῃ ἴσως τινὰ τῶν ὑπαρχόντων ἀτόπων, ἀλλὰ δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ δώσῃ τὴν ἀγροφυλακήν, τὴν ὁποίαν ὅλοι θέλομεν. Ἀλλ’ ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις ἐμελέτα τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ κατέληξεν εἰς συμπέρασμα ὅτι θ’ ἀπῃτοῦντο 4 ἕως 5 ἑκατομμύρια κατ’ ἔτος, τὰ ὁποῖα εἶναι διατεθειμένη νὰ πιστεύσῃ ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ ἐπλήρωνεν, ἂν ἐπρόκειτο νὰ χρησιμοποιηθῶσι διὰ τὸ εἰδικὸν ταμεῖον ἀγροφυλακῆς, διότι πληρώνει περισσότερα καὶ σήμερον ἠναγκάσθη ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀναστείλῃ τὴν μελέτην ταύτην, διότι ἡ ὀργάνωσις τοῦ συστήματος ὁλοκλήρου τῆς ἀγροφυλακῆς δὲν ἦτο δυνατὸν ἢ νὰ περιλάβῃ καὶ τὰς νέας χώρας, ἦτο δ’ ἀνάγκη νὰ μελετηθῇ προηγουμένως μέχρι ποίου σημείου θὰ ἐπεξετείνετο ἡ δαπάνη ἐκείνη δι’ αὐτάς, ποῖοι οἱ πόροι αὐτῶν καὶ ποίας θυσίας θὰ ἠδύνατο νὰ ὑποστῇ ὁ λαὸς καὶ τὸ Κράτος ἀναλόγως. Παρουσιάσθη ὅμως μία ἄλλη εὐτυχὴς συγκυρία. Οἱ ἀξιότιμοι Βουλευταὶ Κεφαλληνίας εἶχον ὑποβάλει εἰς τὴν διπλῆν Βουλὴν πρότασιν νόμου, δι’ ἧς ἐσκοπεῖτο ἡ διοργάνωσις τοπικῆς ἀγροφυλακῆς ἐν Κεφαλληνίᾳ μὲ πόρους τοὺς ὁποίους θὰ ἐπλήρωνε μόνη ἡ Κεφαλληνία, οἱ κτηματίαι καὶ οἱ ποιμένες της. Κατὰ τὸ σχέδιον αὐτὸ ὀργανοῦται ἡ ἀγροφυλακὴ Κεφαλληνίας εἰς στρατιωτικὸν Σῶμα, προϊσταμένου συμβουλίου ἐνασκοῦντος ἐποπτείαν ἐπὶ τῆς λειτουργίας αὐτῆς. Τὴν πρότασιν ἐκείνην τοῦ νόμου μοὶ παρουσίασαν, καὶ δύναμαι νὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἡ Κυβέρνησις υἱοθετοῦσα θὰ παρουσιάσῃ αὐτὴν ῥυθμιζομένην, φυσικά, κατὰ τὰς ἀντιλήψεις τῆς Κυβερνήσεως. Οὕτω, Κύριοι, δύναται νὰ ἐπέλθῃ τὸ ἀγαθόν, ὅτι θὰ γίνῃ εἷς πειραματισμὸς διοικητικός. Ἀκριβῶς ἡ πρότασις νόμου, ἣν μοὶ ὑπέβαλον οἱ κύριοι Βουλευταὶ Κεφαλληνίας, μὲ ἔφερεν εἰς εὐχάριστον σκέψιν νὰ ἴδω, ὅτι πρῶτοι ἡμεῖς θὰ ἐφαρμόσωμεν ἐν Ἑλλάδι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον οἱ γράψαντες καὶ δογματίζοντες καὶ συζητοῦντες πολλάκις συνήθισαν νὰ γίνηται διὰ τὴν καθόλου διοικητικήν. Κύριοι, ὁ σημερινὸς αἰὼν ἔγινεν ὁ αἰὼν πειραματισμοῦ, τῆς δι’ ἐφαρμογῶν ἐξετάσεως. Ὄχι μόνον αἱ θετικαὶ ἐπιστῆμαι, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖναι αἵτινες ἐθεωροῦντο μέχρι τινὸς μεταφυσικαὶ καὶ ἀφῃρημέναι, καὶ αὐτὴ ἡ ψυχολογία ἀκόμη, ὑπεβλήθησαν εἰς πειραματισμούς. Καὶ λέγουσι δικαίως ὅτι καὶ ἡ διοίκησις καὶ τὰ διδάγματα τῆς διοικητικῆς ἐπιστήμης πρέπει νὰ ὑποβάλλωνται εἰς πειραματισμόν. Ὑπάρχει διοικητικόν τι καθεστώς, θεωρούμενον μειονεκτικόν, καὶ σπεύδομεν νὰ τὸ λακτίσωμεν, νὰ τὸ καταλύσωμεν ἄρδην καὶ νὰ εἰσαγάγωμεν νέον μὲ γοητευτικὸν ἐξωτερικόν, ἀλλ’ εἶναι ἐνδεχόμενον μετά τινα χρόνον νὰ ἴδωμεν ὅτι τὸ νέον εἶναι χειρότερον τοῦ παλαιοῦ, καὶ ὅτι δὲν ἐβελτίωσε τὴν κατάστασιν. Ὀρθότερον λοιπὸν εἶναι νὰ γίνηται καὶ διὰ τὰ μέτρα ταῦτα πειραματισμός τις ἔν τινι ὡρισμένῃ περιφερείᾳ. Θὰ κάμωμεν τοῦτο κατ’ εὐτυχῆ συγκυρίαν ἐν Κεφαλληνίᾳ. Καὶ ἂν ἴδωμεν ὅτι ἡ τοιαύτη στρατιωτικὴ ὀργάνωσις ἐπάγεται ἐκεῖ τελείαν ἐπίλυσιν τοῦ ζητήματος τῆς ἀγροτικῆς ἀσφαλείας, εἶμαι βέβαιος ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς προθυμότερον καὶ εὐκολώτερον θὰ διατεθῇ εἰς φορολογίαν, προωρισμένην νὰ σώσῃ αὐτὸν ἀπὸ τοὺς λειμῶνας τῶν κτημάτων του. Ἤδη, Κύριοι, θὰ μνημονεύσω πρὸς ὑμᾶς, κατόπιν τούτων, ἄλλην σειρὰν νομοσχεδίων, τὴν ὁποίαν σήμερον θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω πρὸς ὑμᾶς. Ὑπάρχει νομοσχέδιον περὶ τῶν συνεταιρισμῶν ἢ μᾶλλον τῶν σωματείων, καὶ τοῦτο θὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἀπαρχὴ βάσεως διὰ τὴν προαγωγὴν τῆς προσωπικῆς γεωργικῆς πίστεως παρ’ ἡμῖν, θὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὰ πρῶτα ἡμῶν βήματα. Σπεύδω ν’ ἀναγνωρίσω ὅτι εἶναι ἀνάγκη τὰ τῶν συνεργατικῶν ἑταιρειῶν ἢ τῶν συνεταιρισμῶν νὰ ῥυθμισθῶσι δι’ εἰδικοῦ νόμου, ὡς ἐγένετο καὶ ἀλλαχοῦ. Ἀλλά, ἐνῷ εἶχον ἕτοιμον καὶ συντεταγμένον τὸ σχέδιον νόμου περὶ συνεργατικῶν συνεταιρισμῶν, παρετήρησα ὅτι διεξάγεται ἤδη λίαν σοβαρὰ συζήτησις εἰς τόπον ὅπου ὑπάρχει ποικιλία φυλῶν καὶ συνθηκῶν καὶ χαρακτήρων καὶ διαθέσεων καὶ καλλιεργειῶν, εἰς τὴν Αὐστρίαν, περὶ τοῦ σκοπιμωτέρου τρόπου τῆς διαρρυθμίσεως τῶν τοιούτων συνεταιρισμῶν. Ἡ συζήτησις εἶναι ἐκκρεμὴς ἔτι ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου ἐκείνου. Μεγάλαι ἐπιτροπαὶ ἐξ ἐπιστημόνων καὶ πρακτικῶν ἀνθρώπων κατηρτίσθησαν καὶ αἱ συζητήσεις θὰ μοὶ δώσωσιν ὑλικὸν ἐπιστημονικώτατον, χρησιμώτατον καὶ ἀφθονώτατον. Ἐθεώρησα προσῆκον ν’ ἀναμείνω ἐπ’ ὀλίγον τὸ πέρας, τὸ λίαν προσεχὲς ἄλλως τε, καὶ τὰ πορίσματα τῶν συζητήσεων ἐκείνων, ὅτε λαμβάνων ταῦτα ὑπ’ ὄψιν θὰ παρουσιάσω τὸν εἰδικὸν ἐκεῖνον νόμον ὅσον ἔνεστι τελειότερον καὶ δὲν θὰ λείψητε, ἐλπίζω, νὰ μὲ δικαιώσητε διὰ τοῦτο. Λαμβάνω ἐπίσης τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω σχέδιον νόμου περὶ ἐξελέγξεως τῶν παλαιῶν καὶ ἐκκρεμῶν δηλώσεων μεταλλείων, περὶ τῆς ὁποίας εἶχεν ὑποβληθῆ νομοσχέδιον καὶ εἰς τὴν διπλῆν Βουλήν. Ὀφείλω εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς νὰ τονίσω ὅτι εἶναι ἀπαραίτητος ἀνάγκη ἡ Βουλὴ νὰ λύσῃ καθ’ οἱονδήποτε τρόπον τὸ ζήτημα τοῦτο. Εἰς τὴν διπλῆν Βουλὴν συνεζητήθη δὶς ἢ τρίς, ἀλλά, ἐπειδὴ ὑπῆρχον ἀντιρρήσεις, τὸ νομοσχέδιον δὲν ἐψηφίσθη. Ποῖον δὲ τὸ ἀποτέλεσμα; Ἂς ὁμιλήσω δι’ ἀριθμῶν. Ἔχομεν παραχωρήσεις μεταλλείων 4,000,000 στρεμμάτων, ἐξ ὧν ἐκμεταλλεύονται αἱ 500,000 καὶ ὑπάρχουσιν ἐκκρεμεῖς αἰτήσεις, μὴ ἐπιδικασθεῖσαι 2500, ἀφορῶσαι 8.000.000 στρεμμάτων μεταλλείων. Δὲν θὰ ἐπιτύχωσιν ὅλαι βεβαίως αἱ ἐκμεταλλεύσεις· οὔτε αἱ 250 ἴσως, δηλαδὴ τὸ δέκατον, ἀλλ’ ὁσαιδήποτε καὶ ἂν ἐπιτύχωσιν, ἔστω καὶ 20 μόνον, θ’ ἀπασχολήσωσιν ἐργατικὰς χεῖρας, Κύριοι, θὰ συγκεντρώσωσι κεφάλαια καὶ θὰ δώσωσι μεγάλην ὤθησιν εἰς τὴν οἰκονομικὴν κίνησιν τῆς χώρας καὶ πλοῦτον εἰς τὸ Δημόσιον ἐξ εἰσπράξεως φόρων. Ὑποβάλλω λοιπὸν σχέδιον νόμου, δι’ οὗ ἱδρύεται ἓν διοικητικὸν δικαστήριον πρὸς ἐκδίκασιν τῶν διαφορῶν τούτων. Ὁ νόμος τοῦ 1910 ὥριζε μίαν ἐπιτροπήν, ἀλλ’ ὁ νομοθέτης ἐνόμιζεν ὅτι αἱ αἰτήσεις θὰ ἦσαν ἐλάχισται· οὐδέποτε δὲ ἐφαντάζετο, ὅτι θὰ ἦσαν 2500. Τὸ διοικητικὸν τοῦτο δικαστήριον δὲν θὰ ἔχῃ πλέον ὡς μέλος, ἐκφέρον ψῆφον καὶ γνώμην, τὸν ἐπιθεωρητὴν τῶν μεταλλείων, ὡς ἄλλο σχέδιον νόμου ὑποβληθὲν ἄλλοτε ἔφερεν, ἀλλὰ θὰ ἔχῃ αὐτὸν ὡς ἐπίτροπον τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰσηγητήν. Καὶ τὸ διοικητικὸν δικαστήριον θὰ κρίνῃ οὐχὶ μόνον περὶ τῆς προτεραιότητος ἑκάστης αἰτήσεως, ἀλλὰ καὶ περὶ τῆς νομιμοποιήσεως τῶν δικαιοδόχων ἐν ἑκάστῃ. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον θ’ ἀπασχολήσῃ ὑμᾶς, Κύριοι, δὲν θὰ εἶναι τοῦτο. Ἂς τὸ καθορίσωμεν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς. Προτοῦ ἔλθῃ ὁ νόμος τοῦ 1910, ὁ ὁποῖος ὥρισεν ὅτι ἡ παραχώρησις τῶν μεταλλείων γίνεται εἰς τὸν πρῶτον δηλώσαντα, ἴσχυε τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον πρῶτος ὁ Ναπολέων εἰσήγαγεν εἰς τὴν Γαλλίαν, τὸ σύστημα δηλαδή, καθ’ ὃ μεταλλευτικὸν συμβούλιον εἰδικὸν ἔδιδεν εἰς τὸν καταλληλότερον κατὰ τὴν κρίσιν του τὴν παραχώρησιν τοῦ μεταλλείου, ἀδιάφορον ἂν ἦτο πρῶτος ἢ δεύτερος ἢ ἑκατοστὸς δηλωτής. Τὸ σύστημα τοῦτο κατήργησεν ὁ νόμος τοῦ 1910, καθιερώσας τὸ πρωσσικὸν σύστημα κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ παραχώρησις γίνεται εἰς τὸν πρῶτον δηλωτήν, ἀλλ’ ὥρισε συγχρόνως ὅτι ἐννοεῖ τὴν ἀρχὴν ταύτην ἀνατρέχουσαν καὶ εἰς τὸ παρελθόν, ὥρισεν ὅτι ἐννοεῖ τὴν ἀρχὴν ταύτην ἐφαρμοζομένην καὶ ἐπὶ τῶν ἐκκρεμῶν εἰσέτι αἰτήσεων περὶ παραχωρήσεως μεταλλείων, καὶ εἶπεν ὅτι παραχωροῦνται καὶ ταῦτα εἰς τὸν πρῶτον δηλώσαντα. Ὤρισεν ὅμως ὁ νόμος τοῦ 1910 προσέτι ὅτι παραχωρεῖται τὸ μεταλλεῖον εἰς ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος ὑπέβαλε πρῶτος τὴν δήλωσιν, ἐὰν συνεμορφώθη πρὸς τοὺς ὑπάρχοντας πρὸ τοῦ ͵ΓΦΚΔʹ νόμους. Ταῦτα ὥρισεν ὁ νόμος τοῦ 1910. Εἶναι ἀνάγκη λοιπὸν νὰ ἐξετασθῇ τίνες ἦσαν οἱ πρότερον ἰσχύοντες νόμοι καὶ τὰ ἐκτελεστικὰ αὐτῶν Διατάγματα. Ἴσχυσαν διάφοροι νόμοι, διὰ νὰ μὴ σᾶς κουράζω δὲ ἀναφέρων ἀριθμούς, θὰ εἴπω μόνον τὰς νομοθετικὰς περιόδους. Ὑπῆρξε μία περίοδος ἀπὸ τοῦ 1861 μέχρι τοῦ 1867, κατὰ τὴν ὁποίαν (νόμος ΧΓʹ) ἀπῃτεῖτο ὁ δηλῶν μεταλλεῖον νὰ περιγράφῃ ἁπλῶς τὸ εἶδος, τὴν θέσιν καὶ τὴν περιοχὴν αὐτοῦ. Ὑπῆρξε δευτέρα περίοδος νομοθετική, ἀπὸ τοῦ 1867 μέχρι τοῦ 871, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπῃτεῖτο (νόμος ΣΚΗʹ καὶ Β. Δ. 27 Μαΐου 1867) νὰ περιγράφηται πρὸς τούτοις καὶ νὰ ὑπάρχῃ καὶ μία ἐπιστημονικὴ ἔκθεσις περὶ τοῦ χώρου καὶ ἓν σχεδιάγραμμα τῶν ὁρίων τοῦ μεταλλείου καὶ ἓν σχεδιάγραμμα περὶ τῶν γενομένων ἐρευνητικῶν ἐργασιῶν. Τρίτη δὲ περίοδος νομοθετική, ἀπὸ τοῦ 1871 μέχρι τοῦ 1882 (νόμος ΣΚΗʹ καὶ Β. Δ. τῆς 19 Ἰανουαρίου 1871), κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπῃτεῖτο πρὸς τούτοις καὶ νὰ ὑπογράφηται εἰς τὸ σχεδιάγραμμα καὶ δημόσιος μηχανικὸς ἢ ἀξιωματικὸς καὶ νὰ ὑπάρχῃ ἔκθεσις τούτου τοῦ μηχανικοῦ ἢ ἀξιωματικοῦ. Ἐν τετάρτῃ περιόδῳ νομοθετικῇ ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι τοῦ 1896 (νόμος ϠΠʹ) ὡρίσθη ὅτι ἡ παραχώρησις ἐγίνετο διὰ νόμου. Καὶ τέλος ἐν πέμπτῃ περιόδῳ νομοθετικῇ ἀπὸ τοῦ 1896 μέχρι τοῦ 1910 (νόμος ͵ΒΤΟʹ) κατηργήθη ὁ νόμος ϠΠʹ καὶ ὡρίσθη ὅτι τὰ μεταλλεῖα παραχωροῦνται κατὰ τοὺς νόμους ΧΓʹ καὶ ΣΚΗʹ. Ὅτε δὲ ἐγένετο συζήτησις ἐν τῇ διπλῇ Βουλῇ, ἀνεπήδων συμφέροντα μεγάλα, συμφέροντα ἐλπίδων, συμφέροντα ὀνείρων καὶ τὰ ὄνειρα φαίνονται πάντοτε παραστατικώτερα ἀπὸ τὴν πραγματικότητα. Οἱανδήποτε λύσιν καὶ ἂν δεχθῇ ὁ ὑπεύθυνος Ὑπουργός, οἱανδήποτε λύσιν καὶ ἂν δεχθῇ ἡ Βουλή, θὰ ὑπάρχῃ πάντοτε μία στρατιὰ ἀνθρώπων ἐνδιαφερομένων, οἱ ὁποῖοι θὰ εὕρωσι τὴν λύσιν ταύτην ὀρθήν. Σημειώσατε δέ, Κύριοι, ὅτι συνέβη τοῦτο τὸ ἄτοπον κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν κειμένων νομοθετικῶν διατάξεων κατὰ τὰς πέντε ταύτας περιόδους. Πολλάκις τὸ μεταλλευτικὸν συμβούλιον παρεχώρησε τὰ μεταλλεῖα εἰς τὸν κατὰ τὴν κρίσιν του ἱκανώτατον πρὸς ἐκμετάλλευσιν χωρὶς νὰ ἔχῃ ὑποβεβλημένας τὰς αἰτήσεις του συμφώνως πρὸς τοὺς ὅρους τοὺς ὁποίους ὥριζεν ὁ τότε ἰσχύων νόμος. Ἦτο παραδρομή, ἦταν προσωποληπτικαὶ εὔνοιαι, ἦτο κακὴ εἰσήγησις; Οὐδεὶς δύναται νὰ εἴπῃ. Πολλοὶ ὅμως βλέποντες ὅτι αἱ παραχωρήσεις δὲν ἐδίδοντο εἰς τοὺς ἐκπληρώσαντας ἐντελῶς τοὺς κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ἰσχύοντος νόμου ὅρους, ἀλλ’ εἰς ἄλλους ἀτάκτως δηλώσαντας, ἔσπευδον ἢ ἐκ φόβου μὴ τοὺς προλάβωσιν ἢ διότι δὲν εἶχον τὰ χρηματικὰ μέσα ἢ τὸν χρόνον διὰ νὰ κάμωσι τὰς ἐρεύνας καὶ τὰς διατυπώσεις τὰς ὁποίας ἀπῄτει ὁ νόμος ἢ διότι ἁπλούστατα ἄλλος τις συνέπιπτε ν’ ἀνακαλύψῃ πρῶτος τὸ μεταλλεῖον καὶ μαθόντες τοῦτο ἔσπευσαν νὰ τὸ δηλώσωσι, θέλοντες νὰ τὸν ὑποσκελίσωσιν, ἔσπευδον, λέγω, πολλοὶ νὰ ὑποβάλωσιν ἀτάκτως τὰ ἔγγραφά των. Καὶ παρετηρήθη ὅτι τὸ μεταλλευτικὸν συμβούλιον ἔδωκεν ἀδείας διὰ μεταλλεῖα εἰς πολλοὺς ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι εἶχον ὑποβάλει οὕτως ἀτάκτως τὰ ἔγγραφά των. Ἦλθεν ὅμως ὁ νόμος τοῦ 1910 καὶ εἶπε· προτιμῶ διὰ τὰ παλαιὰ μεταλλεῖα, τὰ μὴ παραχωρηθέντα, τὸν πρῶτον δηλωτήν, ἐὰν εἶχεν συμφώνως μὲ τὰς ἰσχυούσας διατάξεις ὑποβάλει τὰ ἔγγραφά του. Ἀλλὰ πολλοὶ πρῶτοι δηλωταί, ἀτάκτως ὑποβαλόντες ἔγγραφα, λέγουσιν ἤδη: διατί νὰ ἀδικώμεθα ἡμεῖς, ἀφοῦ τὸ μεταλλευτικὸν συμβούλιον οὐδεμίαν ἔδιδε προσοχὴν εἰς τὴν τακτικὴν ἢ μὴ τῶν ἐγγράφων, διότι, ἂν ἔδιδε τοιαύτην προσοχήν, καὶ ἡμεῖς θὰ ἐφροντίζομεν νὰ εἴμεθα ἐν τάξει; Καὶ πῶς ἀπαιτεῖτε ἀπὸ ἡμᾶς τοιαῦτα πράγματα, προσθέτουσιν, ἅτινα δὲν ἀπῃτήθησαν εἰς τὸ παρελθὸν ἀπὸ δευτέρους καὶ τρίτους δηλωτάς; Ἄλλοι πάλιν λέγουσιν ὅτι εἶχον ὑποβάλει ἐν τάξει ὅλα τὰ ἀπαιτούμενα ἔγγραφα, εἶχον ἐκτελέσει ὅσα ἀπῄτει ὁ νόμος, ἀλλὰ τοῖς ἀπωλέσθησαν ἐν τῷ ἀρχείῳ, διότι τὸ ἀρχεῖον τὸ μεταλλευτικὸν ἦτο πᾶν ἄλλον ἢ ἀρχεῖον. Ἄλλοι ἰσχυρίζονται ὅτι εἶχον ὑποβάλει νομίμως τὰ ἔγγραφά των, ἀλλὰ μετεκομίσθη τὸ ἀρχεῖον εἰς ἓν μέρος τοῦ Πολυτεχνείου καὶ ἐκεῖ κατεστράφη καὶ κατεστράφησαν καὶ τὰ ἔγγραφά των. Ἐν τούτοις ἦλθεν ὁ νόμος τοῦ 1910, ὁ ὁποῖος ἀπῄτησε νὰ εἶναι τὰ πάντα ἐν τάξει. Θὰ θελήσητε νὰ μεταρρυθμίσητε τὸν νόμον τοῦ 1910 ἄλλως; Εἶναι δικαίωμά σας. Ἀλλὰ τοῦτο μόνον δύναμαι νὰ προείπω περὶ τοῦ σχεδίου τοῦ νόμου· εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ παρουσιάσῃ ἔξω τῆς Βουλῆς δύο σειρὰς ἀντικρουομένων συμφερόντων. Ὅ,τι ἂν πράξῃ ἡ Βουλή, ἀναμφισβητήτως θὰ εὕρῃ τοὺς ἐπικρίνοντας, ἀλλὰ πρέπει νὰ πράξῃ ἐπὶ τέλους κάτι, διότι εἶναι ἄδικον νὰ μένωσι τόσαι ζητούμεναι χιλιάδες στρεμμάτων μεταλλείων ἀνεκμεταλλεύτων καὶ νὰ ἐκφεύγῃ τόσος πλοῦτος ἀπὸ τὴν ἐν γένει οἰκονομίαν τῆς χώρας καὶ νὰ χάνῃ τὸ Κράτος, ὅσα θὰ εἰσέπραττεν ἐκ φόρων ἐκμεταλλευομένων μεταλλείων. Δὲν εἶναι δὲ τοῦτο μόνον. Ἐὰν κατὰ τὸν τοιοῦτον ἢ τοιοῦτον τρόπον δὲν ξεμπερδεύσωμεν μὲ τὰ παλαιὰ μεταλλεῖα, εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ ἐκδικάσωμεν τὰς 500 νέας αἰτήσεις, αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν ἀπὸ τοῦ 1910 καὶ ἐντεῦθεν. Θ’ ἀναγκασθῶμεν εἴτε τὴν μίαν εἴτε τὴν ἄλλην ὁδὸν ν’ ἀκολουθήσωμεν, ἵνα φθάσωμεν ἐπὶ τέλους εἰς ἓν συμπέρασμα καὶ μὴ μένῃ ἀνακεκομμένη ἡ μεταλλευτικὴ τῆς χώρας πρόοδος. Εἰς τὰς νέας χώρας οὐκ οἶδα τί συμβαίνει μὲ τὰ μεταλλεῖα. Πολλὰ διαδίδονται, πολλὰ ἀκούονται, πολλαὶ πληροφορίαι, ἄλλαι βάσιμοι, ἄλλαι ἀβάσιμοι, μοὶ μετεδόθησαν, ἀλλ’ ἔχομεν ἀναπόφευκτον ἀνάγκην νὰ ἐκκαθαρίσωμεν τὰ πράγματα καὶ διὰ τοῦτο λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ἄλλο σχέδιον νόμου, κατὰ τὸ ὁποῖον ὑποχρεοῦνται οἱ ἐν ταῖς νέαις χώραις ἔχοντες οἱαδήποτε δικαιώματα, φανταστικὰ ἢ πραγματικά, νὰ τὰ δηλώσωσιν ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας. Τὸ μέτρον ὁμολογῶ ἐγὼ πρῶτος ὅτι εἶναι μὴ σύνηθες, ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη εἰς τὰς μὴ συνήθεις περιστάσεις νὰ μεταχειριζώμεθα καὶ μὴ συνήθη μέτρα. Ἐὰν ἀφήσωμεν ἀνεκκαθάριστον ὅλην αὐτὴν τὴν κατάστασιν, ἢ μᾶλλον τὴν ἀκαταστασίαν, θὰ παρέλθῃ πολὺς χρόνος καὶ θὰ εἶναι ἀνυπολόγιστος ἡ ζημία ἥτις θὰ ἐπέλθῃ εἰς τὸν ἐθνικὸν πλοῦτον. Οὐδεὶς βλάπτεται ἐκ τῶν ἐχόντων δικαιώματα, διότι κατ’ ἀντιμολίαν θὰ γίνῃ ἡ συζήτησις περὶ αὐτῶν καὶ θὰ προσκληθῇ κάθε ἐνδιαφερόμενος εἰς πᾶσαν πρᾶξιν δικαστικήν. Λαμβάνονται δηλαδὴ ὅλαι αἱ ἐγγυήσεις δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θέλουσι πράγματι νὰ ἐκκαθαρίσωσι τὰ δικαιώματα αὐτῶν, ὥστε νὰ μὴ ὑποστῶσι καμμίαν μείωσιν τὰ δικαιώματά των ταῦτα. Λαμβάνεται καὶ πρόνοια χάριν τοῦ γενικοῦ συμφέροντος, ὅπως ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔχουσι φανταστικὰ δικαιώματα ἢ ἔχουσι διαθέσεις ἁρπαγῆς τεθῶσιν ἐκποδών. Ἐνόμισα ὅτι ἦτο ἀπαραίτητον ἀμέσως νὰ προνοήσωμεν περὶ τοῦ πλούτου τούτου τῶν μεταλλευτικῶν δυνάμεων τῶν νέων χωρῶν. Πηγὴ πλούτου, Κύριοι, θὰ ἦσαν τὰ ἰχθυοτροφεῖα παρ’ ἡμῖν. Θὰ ἦσαν· δὲν εἶναι. Ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι εἰσπράττομεν σήμερον περὶ τὰς 450,000 δραχμῶν μόνον. Ἦλθε, μετακληθεὶς ἐκ τῆς Ἰταλίας, εἰδικὸς ἰχθυοτρόφος, ὁ κ. Βιτσιγκουέρα, ὁ ὁποῖος μετὰ πολλοῦ ζήλου εἰργάσθη καὶ παρέδωκεν ἡμῖν τὴν μελέτην τῶν ἰχθυοτροφείων. Τὸ πόρισμα εἶναι ὅτι δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τὸ πενταπλάσιον εἰσόδημα μὲ ὀλίγας δαπάνας. Συνιστᾷ λοιπὸν ὁ εἰδικὸς οὗτος νὰ ὀργανωθῇ εἰδικὴ ὑπηρεσία καὶ διὰ τοῦτο θὰ μετακληθῇ εἷς εἰδικός, ὁ ὁποῖος θὰ χρησιμεύσῃ διὰ νὰ διευθύνῃ τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην καὶ ὁ ὁποῖος θὰ ἔχῃ τὰς ἀπαιτουμένας τεχνικὰς γνώσεις, ἵνα προαγάγῃ αὐτήν. Θὰ ἔλθωσι πρὸς τούτοις καὶ εἰδικοὶ ἐργάται ἀπὸ τὴν Ἰταλίαν, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουσι πῶς ἐνεργοῦνται οἱ φραγμοί, τὰ valli, ἵνα ἐπαυξηθῇ ὁ ἐκ τῶν ἰχθυοτροφείων πλοῦτος τῆς χώρας. Ταῦτα γίνονται δι’ ἄλλου ὑποβαλλομένου ἐπίσης σήμερον νομοσχεδίου. Συγχρόνως ἐλήφθη μέριμνα νὰ ἀποσταλῇ ἀπὸ ἑνὸς ἔτους εἰς τὴν Ἰταλίαν πρὸς ἐπίσκεψιν τῶν ἰχθυοτροφείων καὶ γνῶσιν τῶν πρακτικῶν μεθόδων καλλιεργείας εἷς διδάκτωρ τῶν Φυσικῶν Ἐπιστημῶν, ὁ ὁποῖος ὁσονούπω ἐπιστρέφει καὶ θέλει συντελέσει καὶ οὗτος διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν πορισμάτων τῶν παρατηρήσεών του εἰς τὴν προαγωγὴν τοῦ πλούτου τούτου. Ἄλλα μέτρα θὰ ληφθῶσι σὺν τῷ χρόνῳ, ὅταν ἔλθῃ ὁ εἰδικὸς ὁ διευθύνων τὴν ὑπηρεσίαν αὐτήν, μέτρα διὰ τῶν ὁποίων θὰ κατορθωθῇ, κατὰ τὴν πρόγνωσιν τοῦ κ. Βιτσιγκουέρα, ὥστε οἱ Ἕλληνες οὐχὶ μόνον νὰ μὴ εἰσάγωσιν ἰχθυολογικὰ εἴδη, οἷον τόννους καὶ σαρδέλλας ἀπὸ τὸ Ἐξωτερικόν, ἀλλὰ καὶ νὰ παράγωσι σωρηδὸν ταῦτα, ὥστε εἰς τὸν πτωχὸν λαὸν νὰ δίδωνται ἀντὶ ἐλαχίστης τιμῆς, ὅπως δίδωνται καὶ εἰς τὴν Ἰταλίαν. Εἰσερχόμεθα, Κύριοι, εἰς τὰ ἀφορῶντα τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δασῶν. Ἡ ὑπηρεσία τῶν δασῶν εἶναι πλημμελεστάτη· ὀργάνωσις δὲν ὑπάρχει καμμία· κῶδιξ δὲν ὑπάρχει· ἐκκαθάρισις τῶν ἰδιωτικῶν δικαίων δὲν ὑπάρχει· προσωπικὸν δὲν ὑπάρχει. Διὰ τοῦτο ἐθεώρησα μεταξὺ τῶν πρώτων μου καθηκόντων, καίτοι προέβλεπόν πως τὸν κίνδυνον νὰ μὲ ἐπικρίνῃ καὶ νὰ μὲ μεμφθῇ τόσον αὐστηρῶς ὁ φίλος μου ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς κ. Τριανταφυλλάκος, νὰ πράξω τὸ πρέπον ὅπως μορφωθῇ πρὸ παντὸς προσωπικόν, ἵνα ἔχωμεν δασικὴν ὑπηρεσίαν, διότι, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὸν τελειότερον ὀργανισμὸν δίδοντες εἰς χεῖρας ἀμαθῶν ἢ ἀδαῶν θὰ τὸν ἴδητε κατεστραμμένον. Ὁποῖον, Κύριοι, εἶναι τὸ προσωπικὸν ἡμῶν; Ἂς ὁμιλήσωσι καὶ πάλιν οἱ ἀριθμοί. Ἡ Αὐστρία ἐπὶ 98,000,000 στρεμμάτων δασῶν ἔχει δασικὸν προσωπικὸν 25,400 καὶ ἀναλογεῖ εἷς ἀνὰ 3860 στρέμματα. Ἐν Γαλλίᾳ ὑπάρχει ἡ αὐτὴ ἀναλογία. Ἐν Ῥωμουνίᾳ ἐπὶ 26,000,000 στρεμμάτων δασῶν ὑπάρχει 2600 προσωπικὸν καὶ ἀναλογοῦσι εἷς ἀνὰ 10,000 στρέμματα. Ἠδυνάμην καὶ ἄλλα ν’ ἀναφέρω ὅμοια παραδείγματα· ἀλλὰ δὲν θεωρῶ τοῦτο σκόπιμον. Ὁπόση εἶναι ἡ ἔκτασις ἡ δασικὴ ἐν Ἑλλάδι; Δὲν ἔχομεν στατιστικὰς πληροφορίας· δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν, διότι δὲν ἔχομεν κτηματολόγιον. Ἀλλ’ ἔχομεν πληροφορίας ὁπωσδήποτε, διότι εἰς τὰς Πολιτείας, αἱ ὁποῖαι διατελοῦσιν ὑπὸ τὴν ἔποψιν ὑπηρεσιῶν τινων εἰς ἐμβρυώδη κατάστασιν, μόνον αἱ πληροφορίαι αἱ ὑπηρεσιακαὶ χρησιμεύουσιν ἀντὶ στατιστικῶν δεδομένων. Ἄλλοι ἀναβιβάζουσι, Κύριοι, κατὰ μίαν παλαιὰν ἐκτίμησιν, ἃς τὴν εἴπωμεν πρόχειρον στατιστικὴν πληροφορίαν, εἰς 8,000,000 στρεμμάτων τὰ δάση μας. Ἄλλοι εἰς 10,000,000. Βεβαίως δὲν εἶναι τόσα, πρῶτον, διότι πολλάκις πολλοὶ καταλαμβανόμενοι ἐξ ὑπερμέτρου ζήλου ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ἀρέσκονται νὰ θεωρῶσιν ὡς δάση καὶ τοὺς θάμνους ἀκόμη, ἄλλοι δεύτερον, διότι καὶ ἂν ἦσαν 10,000,000, ἔχουσι παρέλθει ἀρκετὰ ἔτη ἀπὸ τοῦ προχείρου ἐκείνου ὑπολογισμοῦ καὶ κατεστράφησαν ἀρκετὰ ἀπὸ τὰς πυρκαϊάς, καὶ τὰς καταστρεπτικάς, τὰς λῃστρικὰς ὑλοτομίας. Ὑπολογίζω λοιπόν, ὅτι, καθ’ ἃ ἠδυνήθην νὰ συγκεντρώσω ἀπὸ διαφόρους τῆς ὑπηρεσίας πληροφορίας, θὰ εἶναι σήμερον 5 ἴσως καὶ 4 ἑκατομμύρια στρεμμάτων τὰ δάση. Ὁπόσον εἶναι τὸ προσωπικὸν ἡμῶν; Ἑκατὸν ἑξήκοντα ἑπτὰ (167) φύλακες καὶ 10 ἀνώτεροι! δηλαδή, ἐνῷ σᾶς εἶπον ὅτι εἰς τὴν Αὐστρίαν ἀναλογεῖ εἰς ἀνὰ 3860 στρέμματα καὶ ἐν Ῥωμουνίᾳ εἰς ἀνὰ 10,000 στρέμματα, εἰς ἡμᾶς ἀναλογεῖ εἰς ἀνὰ 25 ἕως 29 χιλιάδας στρέμματα. Ἠξεύρετε πόσον χρόνον — διὰ νὰ εἴμεθα πρακτικώτεροι — χρειάζεται εἷς ἄνθρωπος διὰ νὰ περιέλθῃ ἐφ’ ἵππου 29,000 στρεμμάτων ἐννέα ἕως 10 ὥρας. Εἶναι δυνατὸν λοιπὸν νὰ ὑπάρξῃ ἔλεγχος, νὰ ὑπάρξῃ ἀστυνομικὴ ἐπιτήρησις; Εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύσῃ τις ἐπιστημονικὴν καὶ λελογισμένην διαχείρισιν, ὀργανισμὸν δασικόν; Ἀδύνατον. Εἶναι ἀνάγκη νὰ μορφώσωμεν λοιπὸν προσωπικόν, εἶναι ἀνάγκη νὰ καταρτίσωμεν δασάρχας καὶ διὰ τοῦτο ἐλήφθη ἡ μέριμνα, ἐκλέξαντος τὰς καλλυτέρας δασικὰς σχολὰς τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Αὐστριακῆς δασικῆς ἀποστολῆς, ὅπως μορφώσωμεν μόνον προσωπικόν, τοὺς δασάρχας. Ἀλλ’ ἔχομεν ἀνάγκην νὰ μορφώσωμεν καὶ δασοκόμους. Οἱ δασοκόμοι, Κύριοι, φεύγουσιν. Ἐκ τῆς σχολῆς τῆς Βυτίνης προχθὲς ἔλαβον ἀγγελίαν ὅτι ἔφυγον οἱ ἡμίσεις. Διατί, νομίζετε; Διότι ὁ μισθὸς τῶν 70 δραχ. κατὰ μῆνα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἐπαρκὴς δι’ ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι εἶναι δυνατὸν νὰ λάβωσι προχείρως καταχρώμενοι 200, 300 καὶ 500 δραχ. Εἶναι ἀνάγκη λοιπὸν ἐπιτακτικὴ ν’ αὐξηθῇ ὁ μισθὸς αὐτῶν. Ἤδη ἀνεγνωρίσθη ἡ ἀνάγκη αὕτη διὰ τοὺς χωροφύλακας, καὶ ἴσως δὲν διαχειρίζονται οὗτοι τόσον πολύτιμα χρηματικὰ συμφέροντα ὅσα οἱ δασοφύλακες. Ἄνευ τούτου εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ ἔχωμεν δάση, εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον ὄχι νὰ μεριμνήσωμεν περὶ τῆς ἀναδασώσεως, ἀλλὰ νὰ σώσωμεν κἂν τὸν ὑπολειφθέντα μέχρι τῆς σήμερον δασικὸν πλοῦτον. Ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτὴ ἡ μέριμνα μόνη, Κύριοι, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ληφθῇ διὰ τὰ δάση. Εἶναι ἀνάγκη ἀπαραίτητος νὰ ὑπάρξῃ μία μεταβατικὴ κατάστασις μέχρις ὅτου ἔλθωσιν ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς οἱ δασάρχαι. Περὶ τούτου δὲν ὑποβάλλω ὑμῖν σήμερον νομοσχέδιον. Δὲν ἐξηρτᾶτο οὔτε ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ἁπλῶς οὔτε ἐκ θελήσεως τῆς Αὐστριακῆς ἀποστολῆς οὔτε ἐκ τῆς θελήσεως τῆς ἰδικῆς μου νὰ τὸ ὑποβάλω σήμερον, ἀλλ’ ἐλπίζω ὅτι οὐχὶ πέρα τοῦ Ἰανουαρίου θὰ δυνηθῶ νὰ ὑποβάλω ὑμῖν σχέδιον νόμου, τὸ ὁποῖον θὰ κανονίζῃ τὴν προσωρινὴν ῥύθμισιν τῆς δασικῆς ὑπηρεσίας κατὰ τρόπον βελτίονα τοῦ παρόντος, μέχρις οὗ ἔλθωσιν οἱ εἰδικοὶ δασάρχαι, οἱ ὁποῖοι θὰ διαχειρισθῶσι τὸν τελικὸν ὀργανισμὸν τῆς δασικῆς ὑπηρεσίας. Ὑπῆρχεν ὅμως ἓν ζήτημα φλέγον, τὸ ζήτημα τῶν πυρκαϊῶν τῶν δασῶν. Βεβαίως καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρῃ τὴν προσήκουσαν λύσιν ἄνευ ὀργανώσεως τοῦ προσωπικοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ φυλάττῃ τὰ δάση. Διὰ τοῦτο ἐκ προκαταβολῆς δηλῶ, ἀπαντῶν εἰς μελλούσας αἰτιάσεις, ὅταν θὰ γίνωνται αἱ πυρκαϊαὶ καὶ θὰ διαμαρτύρωνται ὅτι δὲν ἔφερε κανὲν ἀποτέλεσμα ὁ νόμος· ὅτι ὁ τελειότερος νόμος ἄνευ προσωπικοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κάμῃ τίποτε. Ἀλλὰ τότε θὰ εἴπητε διὰ τίνα λόγον ὑποβάλλεται τὸ σχέδιον τοῦτο; Διότι, Κύριοι, ὑπάρχει ἐλπὶς νὰ περισταλῇ κάπως τὸ κακόν. Ἐμπειρικῶς κατὰ διαφόρους ἐποχὰς ἠθέλησαν νὰ πατάξωσι τοὺς ἐμπρησμούς, οἱ ὁποῖοι προέρχονται ὄχι ἐκ κλιματολογικῶν λόγων καὶ ἐλαφρῶν ἀμελειῶν, ἅτινα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προλάβῃ νόμος, ἀλλ’ ἐκ βαρέων ἀμελειῶν καὶ ἐνίοτε ἐκ δόλου, καὶ γνωρίζομεν πάντες ὅτι πολλάκις καίονται τὰ δάση ἐκ δόλου διὰ νὰ διευκολυνθῇ ἡ βοσκὴ ἀτόπως καὶ ἡ καλλιέργεια. Ἀλλ’ αἱ μέριμναι, αἱ ὁποῖαι ἐλήφθησαν οὐδὲν τὸ συστηματικὸν εἶχον. Τὸ παρὸν σχέδιον νόμου συστηματοποιεῖ τὰς διατάξεις, διαμορφώνει ἐπὶ τὸ ἐπιστημονικώτερον, λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα γίνονται εἰς ἄλλας χώρας, ἰδίᾳ τὴν Γαλλικὴν νομοθεσίαν, ἡ ὁποία ἔχει νὰ μεριμνήσῃ ὄχι μόνον διὰ τὰ μεσημβρινὰ αὐτῆς μέρη, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ Ἀλγέριον καὶ τὴν Τύνιδα, καὶ προσπαθεῖ νὰ πατάξῃ ἐκείνους τοὺς ἐμπρηστάς, οἵτινες ἐκ δολίας προαιρέσεως πυρπολοῦσι τὰ δάση. Ὁρίζονται σαφῶς τὰ ὅρια τῶν κεκαυμένων δασῶν καὶ ἀπαγορεύεται πᾶσα βοσκὴ καὶ καλλιέργεια. Καὶ κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον ἀπαγορεύεται ἡ βοσκὴ καὶ ἡ καλλιέργεια, ἀλλ’ ἡ ἐπιτήρησις εἶναι δύσκολος καί, ἂν παρέλθῃ χρόνος καὶ ὑπάρξῃ ἐκ μέρους τινος κατοχή, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκβάλητε τὸν ἔχοντα τὸ δικαίωμα τῆς κατοχῆς, διότι δὲν ὑπάρχει διάταξις μεριμνῶσα περὶ τούτου. Ἤδη λαμβάνεται πρόνοια διὰ τὰς διατάξεις ἐν τῷ νόμῳ ὥστε νὰ δύναται διοικητικῶς νὰ ἐξωσθῇ ὁ κάτοχος, χωρὶς ν’ ἀποκτᾷ δικαίωμά τι. Ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν περιστολὴν πυρκαϊῶν ἐξ ἀμελείας ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι ἀνάπτουσιν ἢ διατηροῦσι πῦρ πλησίον τοῦ δάσους καὶ διὰ τὰς πυρκαϊὰς ἐκ σπινθήρων σιδηροδρόμων λαμβάνεται ἡ δυνατὴ πρόνοια καὶ ἐπιβάλλονται ὡρισμέναι ὑποχρεώσεις εἰς τὰς ἑταιρείας καὶ τὰ ἄτομα, ὡς θέλετε ἰδεῖ ἐν τῷ ὑποβαλλομένῳ νομοσχεδίῳ, ὅπερ, ὡς ὑποβάλλεται, θ’ ἀπαρτίσῃ τὸ κεφάλαιον τοῦ δασικοῦ κώδικος, τὸ ἀφορῶν τοὺς ἐμπρησμοὺς καὶ ὡς τοιοῦτο τμῆμα τοῦ ὅλου κώδικος ὑποβάλλω τοῦτο πρὸς ὑμᾶς. Κατ’ ἀνάγκην ὅμως ἐπακολουθεῖ ἕτερον νομοσχέδιον συμπληροῦν τὸ πρῶτον, διὰ τοῦ ὁποίου ῥυθμίζεται ἡ διαδικασία, ἡ ὁποία πρέπει νὰ τηρῆται διὰ τὰ ἀδικήματα ταῦτα ἐνώπιον τῶν ποινικῶν δικαστηρίων ὥστε νὰ πατάσσηται ὁ ἔνοχος καὶ ν’ ἀποζημιῶται ὁ ἰδιοκτήτης ἢ τὸ Δημόσιον. Ἄλλα νομοσχέδια δασικὰ εἶναι τὸ περὶ ἐγκρίσεως πιστώσεως πρὸς προμήθειαν διπλῶν χειροπριόνων, τὸ τῆς διαχειρίσεως τῶν δασῶν τοῦ δήμου Νυμφασίας κλπ. Σᾶς ὡμίλησα ἤδη διὰ τὴν πρόνοιαν τῆς αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν δασοφυλάκων. Ἤδη, Κύριοι, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ἕτερα νομοσχέδια, ἀφορῶντα τὸ κεφάλαιον τῆς ἐργασίας καὶ τῆς κοινωνικῆς προνοίας.

§99Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀγροτικὰ δὲν βλέπομεν.

§100Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὰ ἠκούσατε; Περὶ τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος τῆς Θεσσαλίας ἰδιαιτέρως ἐννοεῖτε; Περὶ τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος ἐφέρατε τὸν λόγον καὶ προχθές, καὶ σᾶς ὡμίλησα τὴν γλῶσσαν τῆς εἰλικρινείας, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἡ παροῦσα εἶναι ἀποφασισμένη νὰ ὁμιλῇ. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ σᾶς δώσω ψευδεῖς ὑποσχέσεις. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι καὶ ἐν ἰδιαιτέρᾳ ἀκόμη συνομιλίᾳ, τὴν ὁποίαν ἐκάμαμεν, σᾶς εἶπον ὅτι ὑπάρχει ὅλη ἡ καλὴ πρόθεσις, ἀλλ’ ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ προβῶμεν εἰς μέτρα τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατόν, ἐφαρμοζόμενα, ἄνευ μελέτης ἐμπεριστατωμένης, οἷον λ.χ. τὸ τῆς προχείρου ῥυθμίσεως τῶν σχέσεων κολληγῶν καὶ ἰδιοκτητῶν, ἐφαρμοζόμενα, λέγω, δύνανται νὰ φέρωσιν ἀλλοῖα ἀποτελέσματα καὶ εἰς ὑμᾶς, ὁ ὁποῖος δὲν ἀντιπροσωπεύετε μόνον τοὺς ἀγρότας, ἀλλὰ καὶ τοὺς κτηματίας τῆς Θεσσαλίας, διαμαρτυρόμενον καὶ ὑποβάλλοντα ἀναφορὰς ὑπὲρ τῶν κτηματιῶν πλέον ζημιουμένων καὶ οὐχὶ ὑπὲρ τῶν ἀγροτῶν. Πρέπει νὰ προσέξωμεν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, ὅπερ ἀπασχολεῖ σοβαρώτατα τὴν Κυβέρνησιν· σᾶς εἶπον καὶ προχθές.

§101Α. ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν ἀποθάνωμεν ἡμεῖς.

§102Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ὑποβάλω λοιπόν, κύριοι Βουλευταί, νομοσχέδιά τινα ἐργατικὰ κοινωνικῆς προνοίας. Ἔξω τῆς αἰθούσης ταύτης ἠκούσθησαν διαμαρτυρίαι διὰ τὴν πολιτικὴν τῆς ἐπεμβάσεως τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ῥύθμισιν διαφόρων ἐργατικῶν ἢ οἰκονομικῶν σχέσεων. Τὸ εὐτύχημα εἶναι ὅτι παρόμοιαι διαμαρτυρίαι δὲν ἠκούσθησαν μόνον εἰς ἡμᾶς, ἀλλὰ ἠκούσθησαν πανταχοῦ, ὅπου προυνόησαν περὶ τοιούτων ζητημάτων δι’ ἐπεμβάσεως κρατικῆς. Οἱ ὀπαδοὶ τῆς ἀρχῆς τῆς ἐν παντὶ ἐλευθερίας, τῆς μὴ ἐπεμβάσεως τοῦ Κράτους, σᾶς λέγουσιν· ἀφήσατε τὰ πάντα ἐλεύθερα. Σᾶς λέγουσιν· ἀφήσατε τὸ ἐμπόριον ἐλεύθερον· ἀφήσατε τὸν ἐργάτην ἐλεύθερον· μὴ ἐπεμβαίνετε, διότι τοῦτο ἀντίκειται εἰς τὴν ἐλευθερίαν· τοῦτο προσβάλλει τὸ δικαίωμα τῆς ἐλευθερίας. Ἀφήσατε τὸ ἐμπόριον ἐλεύθερον, Κύριοι, μὴ τὸ ῥυθμίζετε καὶ θὰ ἴδητε τὸν τίμιον ἔμπορον, τὸν ἠθικὸν ἔμπορον ὑποκύπτοντα ὑπὸ τὸ κράτος τῆς βίας τῶν συνθηκῶν ἀπέναντι τῶν ἀνταγωνιστῶν του, τῶν μὴ ἠθικῶν ἐμπόρων. Ἀφήσατε τὴν ἐργασίαν ἐλευθέραν, Κύριοι, ἀφήσατε τὸν ἐργάτην ἐλεύθερον, ἀφήσατέ τον καὶ θὰ τὸν ἴδητε ὑποκύπτοντα ὑπὸ τὸ κράτος τῆς βίας τοῦ δίδοντος εἰς αὐτὸν τὴν ἐργασίαν, θὰ τὸν ἴδητε μὴ ἔχοντα ποῦ νὰ στραφῇ πρὸς βοήθειαν καὶ συρόμενον ὑπὸ ἐκμετάλλευσιν χείρονα τοῦ κτήνους, διότι ὁ ἐκμεταλλευόμενος τὸ κτῆνος ἐκμεταλλεύεται τὸ σῶμα, ἐνῷ ὁ ἄλλος ἐκμεταλλεύεται καὶ τὸν νοῦν καὶ τὴν ψυχὴν καὶ ἐνίοτε αὐτὸ τὸ ἦθος, εἰς τὴν ἀπώλειαν, εἰς τὴν καταστροφήν. Καὶ ὅταν μοὶ εἴπητε ὅτι ἡ ἐπέμβασις, ἡ σκόπιμος, ἡ ῥυθμιστικὴ τοῦ Κράτους, εἶναι ἐπέμβασις κατὰ τῆς ἐλευθερίας, δύναμαι νὰ ἀπαντήσω εἰς ὑμᾶς· ὄχι. Εἶναι ἀπόδοσις τῆς ἐλευθερίας, εἶναι ἀπολύτρωσις πολλάκις ἀπὸ ἀπάνθρωπα δεσμά, τὰ ὁποῖα τὸ κοινωνικὸν συναίσθημα καὶ ἡ κοινωνικὴ δικαιοσύνη δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνεχθῇ. Ἀρκεῖ ἡ ἐπέμβασις τῆς Πολιτείας νὰ εἶναι ἐπέμβασις συμβιβάζουσα τὰ ἀντικρουόμενα συμφέροντα, ῥυθμιστική. Ἀρκεῖ νὰ ἐπεκτείνηται ὅπου ἡ ἀνάγκη, ὄχι μόνον τοῦ δικαίου, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἀνθρωπισμοῦ, τὴν ἐπιβάλλει. Καὶ δὲν θὰ ἴδητε ὅτι οὔτε ἓν ἐκ τῶν μέτρων, ἅτινα ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἔλαβε, νὰ μὴ εἶναι μέτρον ἐπιβεβλημένον ὄχι μόνον ὑπὸ τοῦ δικαίου, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἀνθρωπισμοῦ. Ἂν ἐξετάσητε ταῦτα ἓν πρὸς ἓν ἡσύχως, ἠρέμα, τὰ συζητήσητε λεπτομερῶς, θὰ ἴδητε ὅτι δι’ οὐδὲν θέλετε μεμφθῆ τὴν Κυβέρνησιν ὡς ὑπερβαλλόντως ἐπεμβαίνουσαν εἰς τὴν ῥύθμισιν τῶν σχέσεων τούτων.

§103Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἀντιθέτως· ἐπιβάλλετε ὀλίγα.

§104Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖα εἶναι τὰ χρήζοντα ῥυθμίσεως; Ὑποβάλλω πρὸ πάντων τούτων ἓν σχέδιον νόμου περὶ ῥυθμίσεως τῶν συνεταιρισμῶν ἢ μᾶλλον σωματείων παρ’ ἡμῖν. Τὸ σχέδιον εἶναι μακρόν, ὅπως καὶ ἄλλα τινὰ ἐκ τῶν νομοσχεδίων. Ἀλλ’ ἦτο ἀπαραίτητος ἀνάγκη, Κύριοι, νὰ ἐπέλθῃ μία ῥύθμισις εἰς ἀνώμαλον κατάστασιν παρατηρουμένην ἀπὸ καιροῦ. Παρ’ ἡμῖν τὸ δικαίωμα τοῦ συνεταιρίζεσθαι, ἂς τὸ σημειώσωμεν καλῶς, δὲν ἀπήντησε τὰ προσκόμματα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀπήντησεν ἀλλαχοῦ. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ Συντάγματος τοῦ 1864 ὑπάρχει ἐλευθερία πλήρης. Οὐδεὶς νόμος ῥυθμίσεως τῶν συνεταιρισμῶν ἢ σωματείων ἐγένετο, καὶ ὅμως πρέπει νὰ ἐνθυμηθῶμεν ὅτι εἰς τὴν Γαλλίαν μόλις τῷ 1883 ὁ Βαλδὲκ Ῥουσὼ τὸ πρῶτον ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιόν του, τὸ ὁποῖον ὡς γενικὸν νομοσχέδιον περὶ συνεταιρισμῶν ἐψηφίσθη μόλις τῷ 1901, ἀλλὰ τῷ 1884 ἀνεγνωρίσθησαν διὰ νόμου οἱ ἐπαγγελματικοὶ συνεταιρισμοί. Μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἴσχυεν, ὄχι ὡς παρ’ ἡμῖν ἡ πλήρης ἐλευθερία ἀπὸ τοῦ 1864, ἀλλ’ ἀπαγορεύσεις αὐστηραὶ καὶ διατάξεις ποινικαὶ διὰ τὰς ἑνώσεις πλειόνων προσώπων. Ἀλλ’ ἐπιτρέπεται σήμερον, ὁπότε ἔχομεν ἐκ τοῦ Συντάγματος ἤδη τὴν ἐλευθερίαν τοῦ συνεταιρισμοῦ, ἐπιτρέπεται νὰ παρίδωμεν, ὅτι ὁ συνεταιρισμός, ἡ ἕνωσις τῶν πολλῶν πρὸς δρᾶσιν, ὠφελεῖ μὲν καὶ τὰ ἄτομα καὶ τὴν Πολιτείαν, ἀλλὰ δύναται νὰ εἶναι ἀνεπαρκής, ἵνα δώσῃ τὰ ἀναμενόμενα εὐεργετικὰ ἀποτελέσματα, ἂν δὲν προηγηθῇ νομοθετικὴ ῥύθμισις καὶ δύναται δικαίως νὰ ὑπάρξῃ φόβος, ὅτι αἱ ὁλότητες αὐταί, αἵτινες δύνανται ῥυθμιζόμεναι, ν’ ἀποβῶσι πρόξενοι ἀγαθοῦ, δύνανται ὅμως ν’ ἀποβῶσι καὶ πρόξενοι κακοῦ, ἂν ἐπέλθωσιν εἰς αὐτὰς ἰδέαι, διὰ νὰ μὴ εἴπω ἐχθρικαί, ἐν γένει δυνάμεναι νὰ εἶναι ἐπιβλαβεῖς πρὸς τὸ Κράτος ἢ τὴν κοινωνίαν; Ῥυθμίζονται λοιπὸν τὰ τῶν σωματείων κατὰ τὸ ὑπόδειγμα τῆς ῥυθμίσεως τὴν ὁποίαν ὅλος ὁ πεπολιτισμένος κόσμος ἔδωκε, προστιθεμένων ὅσων ἡ ἀνάγκη ἐκ τῶν καθ’ ἡμᾶς συνθηκῶν κατεδείχθη, καὶ τροπολογουμένων τῶν ἀλλαχοῦ γενομένων συμφώνως πρὸς τὰς καθ’ ἡμᾶς περιπτώσεις. Ἐν τῷ σχεδίῳ τούτῳ τοῦ νόμου καθορίζεται ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον συνιστῶνται τὰ σωματεῖα καὶ ποῖα τὰ στοιχεῖα τῶν καταστατικῶν αὐτῶν. Ἀποκλείεται ἡ σύμπτωσις τῆς ἰδιότητος προέδρου καὶ ταμίου ἐν τῷ αὐτῷ προσώπῳ, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἔδωκεν ἀφορμὴν πολλάκις εἰς καταχρήσεις μεγάλας· κανονίζονται τὰ τῶν ἀπαρτιῶν καὶ τῶν προσκλήσεων τῶν μελῶν, δίδονται δικαιώματα εἰς τὴν μειονοψηφίαν τῶν μελῶν, ἐφ’ ὅσον αὕτη ἐκπροσωπεῖ τὸ ἓν εἰκοστὸν τοῦ ὅλου, κανονίζεται ἡ θέσις τῶν μὴ συμμορφουμένων πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις τῶν μελῶν, ὁριζομένης συντόμου διαδικασίας πρὸς πληρωμήν, καὶ ἀντιστρόφως ῥυθμίζεται ὁ τρόπος, καθ’ ὃν θὰ δικάζωνται αἱ ἀξιώσεις τῶν μελῶν ἀπέναντι τοῦ σωματείου. Ῥυθμίζεται πρὸς τούτοις ἓν θέμα χιλιάκις ἀπασχολῆσαν τὴν Διοίκησιν, τὸ θέμα τῆς ἐγκυρότητος τῶν ἀρχαιρεσιῶν καὶ τῶν διαφόρων ἀποφάσεων, τὰς ὁποίας λαμβάνουσι τὰ σωματεῖα. Πολλάκις καὶ νομάρχης καὶ Ὑπουργὸς κατεγίνοντο νὰ εὕρωσιν, ἂν εἶναι ἔγκυρος ἢ ὄχι μία ἀπόφασις σωματείου ἢ μία ἀρχαιρεσία. Διαιροῦνται πολλάκις εἰς δύο ὁμάδας καὶ ἡ μία ὁμὰς νῦν δὲν ἀναγνωρίζει τὴν ἄλλην, ὡς ἐκπροσωποῦσαν τὸ σωματεῖον. Ἐμφανίζονται δύο πρόεδροι, ὁ εἷς πρόεδρος δὲν ἀναγνωρίζει τὸν ἕτερον, καὶ σύγχυσις πλήρης ἐπικρατεῖ. Ταῦτα νῦν παύουσι, διότι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὁρίζεται τρόπος προσβολῆς τῶν ἀποφάσεων. Ἐπιβάλλεται πρὸς τούτοις ὑποχρέωσις, ὅπως οἱ ταμίαι καταθέτωσι τὰ χρήματα τοῦ σωματείου εἰς Τράπεζαν, διὰ ν’ ἀποφευχθῶσι καταχρήσεις ἢ χρησιμοποιήσεις πρὸς ἰδίας χρήσεις καὶ ἀνάγκας. Εἰδικὸν κεφάλαιον διὰ τὰ ἀλληλοβοηθητικὰ σωματεῖα προνοεῖ περὶ τοῦ σκοποῦ αὐτῶν, ἐπιβάλλει προϋπολογισμὸν καὶ σύνταξιν εἰς τοὺς διαχειριστάς, ἀπαγορεύει τὴν κατάσχεσιν καὶ ἐκχώρησιν τῶν ἐπιδομάτων καὶ περιθάλψεων τῶν μελῶν αὐτῶν, ὁρίζει τί γίνεται διὰ τὰς δωρεὰς καὶ κληροδοσίας, αἵτινες ἐπὶ εἰδικῷ προορισμῷ περιέρχονται εἰς αὐτά, ῥυθμίζονται τὰ τοῦ εἰδικοῦ ταμείου τῶν μεταλλευτῶν, ῥυθμίζει τὰ ταμεῖα τὰ ἐργατικά, δηλ. τὰ κοινὰ ταμεῖα μεταξὺ τῶν ἐργατῶν ὡρισμένης ἐπιχειρήσεως, περὶ ὧν ἤδη ποιοῦνται μνείαν οἱ νόμοι, ἀλλὰ δὲν ἔχουσι ῥυθμισθῆ. Δι’ ἄλλου κεφαλαίου κανονίζονται κατόπιν τὰ τῶν ἐπαγγελματικῶν σωματείων ἢ συνεταιρισμῶν (syndicats ἢ associations professionelles). Ὁρίζεται ὅτι ταῦτα δὲν δύνανται νὰ συγκροτῶνται εἰμὴ ἐξ ἀνθρώπων τοῦ αὐτοῦ ἐπαγγέλματος ἢ συναφῶν ἐπαγγελμάτων, δὲν δύνανται δηλ. νὰ εἰσελαύνωσι στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα οὐδεμίαν σχέσιν ἔχουσι μὲ τὸ ἐπάγγελμα.....

§105ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πολὺ ὀρθῶς.

§106ΑΝΔ. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. .. διότι σκοπὸς τῶν ἑνώσεων τούτων εἶναι νὰ προαγάγωσι τὰ ἐπαγγελματικά, ἠθικὰ καὶ κοινωνικὰ συμφέροντα, τὰ δὲ πρόσωπα τὰ ξένα πρὸς τὰ σωματεῖα δὲν δύνανται νὰ ἔχωσιν ἐνδιαφέρον ἐπαγγελματικόν, ὥστε οὔτε μέλη πρέπει νὰ εἶναι οὔτε νὰ κατέχωσιν ἀρχήν τινα. Δι’ ἄλλης διατάξεως ἀπαγορεύεται εἰς τὰ ἐπαγγελματικὰ σωματεῖα νὰ εἶναι συγχρόνως καὶ ἀλληλοβοηθητικά. Ὁ λόγος εἶναι ἁπλοῦς. Ἄλλως ὁ σκοπός τῶν ἀλληλοβοηθητικῶν σωματείων καὶ ἄλλος ὁ σκοπὸς τῶν ἐπαγγελματικῶν σωματείων. Ὁ σκοπὸς διὰ τὸν ὁποῖον δίδουσι τὴν εἰσφοράν των οἱ ἀνήκοντες εἰς τὰ ἀλληλοβοηθητικὰ σωματεῖα εἶναι ἀλληλοβοήθεια, περίθαλψις, ἐνῷ ὁ σκοπὸς διὰ τὸν ὁποῖον δίδουσι τὴν εἰσφορὰν οἱ ἀνήκοντες εἰς τὰ ἐπαγγελματικὰ σωματεῖα εἶναι ἡ προαγωγὴ τῶν συμφερόντων τοῦ ἐπαγγέλματος καὶ ὄχι ἁπλῶς ἡ περίθαλψις τῶν ἀναπήρων, τῶν ὀρφανῶν καὶ τῶν χηρῶν. Ἀλλ’ ἡ προαγωγὴ τῶν ἐπαγγελματικῶν συμφερόντων ἐνδεχόμενον ἵνα κριθῇ ἀπαραίτητον νὰ γένηται καὶ δι’ ἀπεργίας, ὁπότε καὶ συνδρομὴ χρηματικὴ θὰ δίδηται ἐκ τοῦ ταμείου τοῦ ἐπαγγελματικοῦ σωματείου εἰς τοὺς ἀπεργούς, ἀλλ’ οὕτως, ἂν ἐπετρέπετο νὰ εἶναι ταῦτα καὶ ἀλληλοβοηθητικά, θὰ κατεστρέφοντο τὰ τοῦ ταμείου χρήματα, τὰ προωρισμένα δι’ ἄλλον σκοπόν, διὰ τὴν περίθαλψιν καὶ προστασίαν τῶν ἀναπήρων, τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν, τῶν ἀσθενῶν. Διὰ πάντα ἐν γένει λαμβάνεται πρόνοια κατὰ τρόπον ὅσον ἔνεστιν ἀνταποκρινόμενον πρὸς τοὺς σκοποὺς τῶν σωματείων τούτων. Ὁρίζεται ὅτι ἀποκτῶσι νομικὴν προσωπικότητα μόνον τὰ σωματεῖα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὑποβάλλουσι τὸ καταστατικόν των εἰς τὴν κρίσιν τῆς δικαστικῆς Ἀρχῆς, ἥτις ἐξελέγχει ἂν τὸ σωματεῖον ἔχει σκοποὺς ἀντικειμένους εἰς τὸν νόμον ἢ τὴν ἠθικήν, μετὰ τὴν κρίσιν δὲ ταύτην γίνεται ἐγγραφὴ τοῦ σωματείου ἐν βιβλίῳ τηρουμένῳ παρὰ τῷ δικαστηρίῳ, καὶ οὕτω τὸ σωματεῖον γίνεται ἀνεγνωρισμένον, ἀποκτᾷ νομικὴν προσωπικότητα. Εἰς ταῦτα πάντα ἀποφεύγομεν ἐπέμβασιν τῆς διοικήσεως, νομίζοντες δικαίως τοῦτο φιλελευθερώτερον. Ἡ διοίκησις ἔχουσα εἰς χεῖράς της τοιαύτην τινὰ κρίσιν θὰ ἠδύνατο ἐνδεχομένως νὰ πιέσῃ τὰ σωματεῖα. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἐπέμβασις τῆς διοικήσεως περὶ τὴν διάλυσιν τοῦ σωματείου ἀπαγορεύεται, ἀφοῦ, ὡς γνωρίζομεν, ὑπάρχει συνταγματικὴ διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν δύναται νὰ διαλυθῇ τὸ σωματεῖον μόνον δι’ ἀποφάσεως δικαστικῆς. Ἀλλ’ ὅμως διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐθεωρήσαμεν ὅτι πληροῦμεν ἀποδεδειγμένην κοινωνικὴν ἀνάγκην, ἂν ὁρίσωμεν ὅτι ἐξασκεῖται ἡ ἐποπτεία ἐπὶ τῶν σωματείων, ἐποπτεία μὴ ἐπεμβαίνουσα εἰς τὴν ἐσωτερικὴν κατεύθυνσιν αὐτῶν, οὐδὲ εἰς τοὺς οὐσιαστικοὺς σκοποὺς οὓς θὰ ἐπιδιώκῃ, ἀλλὰ περιοριζομένη εἰς τὴν ἔρευναν τῆς πιστῆς τηρήσεως τῶν διατάξεων τῶν νόμων καὶ τῶν τοῦ καταστατικοῦ καὶ ἐπὶ πλέον εἰς τὸν ἔλεγχον περὶ τὴν χρηματικὴν διαχείρισιν τῶν ἀρχῶν τῶν σωματείων. Ταῦτα ἦσαν ἐπιβεβλημένα ἀλλὰ καὶ εἰς ταῦτα μόνα ἦτο ἐπιτετραμμένον ἡ Πολιτεία νὰ ἐπεμβῇ. Ὁρίζονται ποιναὶ διὰ τοὺς παραβαίνοντας τὰς διατάξεις, ἐλαφραί; ὁρίζονται πρὸς τούτοις τὰ τῆς διαλύσεως καὶ ἐκκαθαρίσεως τῶν σωματείων καὶ ἡ τύχη τῆς περιουσίας αὐτῶν, ἐὰν τοῦτο δὲν ἔχει ἤδη κανονισθῆ ὑπὸ τοῦ καταστατικοῦ ἢ ἄλλως. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, Κύριοι, ὅτι ἡ κοινωνικὴ ὀργάνωσις τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων, ἡ ὁποία ἔλειπε παρ’ ἡμῖν, θέλει σπουδαίως ἐξυπηρετηθῆ διὰ τοῦ σχεδίου νόμου, τὸ ὁποῖον λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω πρὸς ὑμᾶς. Ἐψηφίσθη ἐν τῇ διπλῇ Βουλῇ νόμος περὶ τῆς πληρωμῆς τῶν μισθῶν τῶν ἐργατῶν καὶ τῶν ὑπαλλήλων, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπαγορεύεται νὰ γίνωνται κρατήσεις. Ἀλλ’ ἀπεδείχθη ὅτι ὑπάρχουσιν ἔντιμοι βιομήχανοι, οἱ ὁποῖοι διὰ κρατήσεων τοιούτων ἠδύναντο νὰ παράσχωσι τροφὴν εὐθηνὴν καὶ καλὴν εἰς τοὺς ἐργάτας των, ἱδρύοντες οἰκονομικὸν συσσίτιον. Ἐθεωρήθη καλὸν λοιπὸν νὰ γίνῃ ἐξαίρεσις διὰ τοιαύτας περιπτώσεις, ὅπου δὲν ὑπάρχει κίνδυνος νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ καλούμενον Truck-system καὶ λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω περὶ τούτου σχέδιον νόμου. Ἄλλο σχέδιον νόμου λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω περὶ τοῦ τμήματος τῆς ἐργασίας καὶ κοινωνικῆς προνοίας. Ἡ ἐφαρμογὴ τῶν διατάξεων τοῦ ἀνωτάτου συμβουλίου ἐργασίας, ἀπέδειξεν ὅτι πρέπει νὰ ἐπέλθωσι τροποποιήσεις τινὲς τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς ἐφαρμογῆς ἢ παρασκευῆς τῶν νόμων τῆς ἐργασίας, καὶ κοινωνικῆς προνοίας καὶ τοῦ ἀνωτάτου συμβουλίου τῆς ἐργασίας, τὸ ὁποῖον ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι δὲν εἶναι ἄξιον τῶν κατηγοριῶν αἵτινες ἐλέχθησαν κατ’ αὐτοῦ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐγένοντό τινες ἀνωμαλίαι ἐν ἀρχῇ, ἀλλὰ πᾶς νέος θεσμὸς ἐν τῇ πρώτῃ του ἐφαρμογῇ παρουσιάζει δυσχερείας. Ἐν τῇ δευτέρᾳ Συνόδῳ αἱ ἐργασίαι ἐξειλίχθησαν ὁμαλῶς. Αἱ μομφαὶ λοιπὸν δὲν ἔχονται ὑποστάσεως. Ἐγὼ μάλιστα ἀποδίδω ταύτας ὄχι εἰς κακὴν πίστιν. Οἱ συνήθως βουλευόμενοι ἐν ἐπιτροπαῖς πάσχομεν μίαν πάθησιν· νομίζομεν ὅτι ὅπως ἡμεῖς θὰ γνωματεύσωμεν, οὕτω καὶ θὰ λυθῶσι τὰ πράγματα. Ἐνόμισαν πράγματί τινες ἐκεῖ ὅτι δὲν ἦτο τὸ συμβούλιον ἁπλοῦν γνωμοδοτικὸν Σῶμα, καὶ ἐφοβήθησαν ὅτι, ἂν δὲν ἐκφέρῃ ἕκαστος γνώμην ἀσφαλῆ ἐπὶ ἑκάστου σχεδίου, θὰ ἀπηρτίζετο ἴσως ἡ ὅλη γνώμη ἐσφαλμένη καὶ αὕτη οἵα θὰ ὑπεβάλλετο τοιαύτη θὰ ἐξήρχετο ἐκ τῆς Βουλῆς, ἐνῷ ἐνδέχεται οὔτε ὁ Ὑπουργὸς ν’ ἀκολουθήσῃ τὴν γνώμην ταύτην οὔτε ἡ Βουλή. Ἐντεῦθεν ἠγέρθησαν ἐνίοτε παράπονα, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἱκανὸς χρόνος εἴς τινας ἀντιπροσώπους ἐργοδοτῶν νὰ συνεννοηθῶσι μετὰ τῶν ἐντολέων των. Ἐζητοῦντο ἀναβολαί, ἀλλ’ ἔδωκα τὴν ἀπάντησιν ὅτι ὄχι μόνον ἐν τῇ μικρᾷ ἐκείνῃ γνωμοδοτικῇ Βουλῇ, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ μεγάλῳ τούτῳ Συμβουλίῳ, τῷ Ἐθνικῷ Συνεδρίῳ, τὸ ὁποῖον ἀποφασίζει καὶ δὲν γνωμοτεύει ἁπλῶς, δὲν ἐπιτρέπεται, ἵνα ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ λαοῦ ζητῇ ἑκάστοτε ἄδειαν νὰ συνεννοηθῇ ἐπὶ ἑκάστου ζητήματος μετὰ τοῦ ἐντολέως. Καὶ παρεξηγήθη τοῦτο. Δὲν ἀποδίδω βεβαίως κακὴν πίστιν εἰς τοὺς ἐπιτεθέντας· ἀποδίδω ἁπλῶς ὑπέρμετρον ζῆλον πρὸς ἄμυναν κατὰ ὑποτιθεμένου κινδύνου τῶν συμφερόντων των. Ἄλλο σχέδιον νόμου, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλω πρὸς ὑμᾶς, εἶναι τὸ περὶ κανονισμοῦ ὡρῶν ἐργασίας εἰς ἐμπορικὰ καταστήματα καὶ πρατήρια. Μέγα ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ παντοῦ τὰς Πολιτείας, εἶναι ἡ ῥύθμισις τῶν χρονικῶν ὁρίων, ἐντὸς τῶν ὁποίων πρέπει νὰ ἐργάζωνται παρὰ τοῖς ἐργοδόταις οἱ παρέχοντες τὴν ἐργασίαν αὐτῶν. Τὸ ζήτημα εἶναι ἐκ τῶν σπουδαιοτάτων, διότι συγκρούεται ἡ ἀνάγκη τῆς διατηρήσεως τῆς ὑγείας τῶν ἐργατῶν πρὸς τὴν οἰκονομικὴν κίνησιν παντὸς τόπου. Εἰς τὴν βιομηχανίαν εἶναι δυσχερεστάτη ἡ ἐπίλυσις τοῦ ζητήματος τούτου, διότι ὑπάρχει ὁ διεθνὴς ἀνταγωνισμός. Ἂν μία βιομηχανία ῥυθμίσῃ τὰ τῶν χρονικῶν ὁρίων κατὰ τρόπον ὥστε ἡ παρεχομένη ἐργασία νὰ καθίσταται ἀκριβής, εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀντεπεξέλθῃ εἰς τὸν διεθνῆ ἀνταγωνισμὸν καὶ κύπτει, θραύεται ἡ βιομηχανία, ἀλλὰ λείπει ἡ ἐργασία καὶ θραύεται καὶ ὁ ἐργάτης. Ἰδοὺ ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον τὰ Κράτη μετὰ πολλῆς περισκέψεως προέβησαν εἰς τὴν ῥύθμισιν τῶν ὡρῶν τῆς ἐργασίας ἐπὶ τῆς βιομηχανικῆς ἐργασίας. Τὰ μόνα ὅρια τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ τεθῶσιν εἶναι τὰ ὅρια πέρα τῶν ὁποίων θὰ ἐπήρχετο καταστροφὴ τῆς ὑγείας ἀνθρωπίνων ὑπάρξεων, ἰδίᾳ ἀσθενῶν, οἷον τῶν γυναικῶν καὶ ἀνηλίκων. Ἀλλὰ τὸ αὐτὸ δὲν συμβαίνει, Κύριοι, διὰ τοὺς ἐργαζομένους ὑπαλλήλους εἰς πρατήρια καὶ ἐμπορικὰ καταστήματα, διότι δὲν ὑπάρχει ὁ κίνδυνος τοῦ διεθνοῦς ἀνταγωνισμοῦ. Οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι ἐργαζόμενοι ἀπὸ πρωΐας μέχρι βαθείας νυκτὸς ἀείποτε πρόθυμοι πρὸς ἐξυπηρέτησιν τοῦ κυρίου, πρὸς περιποίησιν τῶν πελατῶν, ἵνα προσλάβῃ ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλύτερον κέρδος ὁ προϊστάμενός των, πολλάκις βλέπουσι τὴν ὑγείαν αὐτῶν φθειρομένην, διότι ἡ ἐργασία ἀρχομένη ἀπὸ μεγάλης πρωΐας ἐξακολουθεῖ μέχρι βαθείας νυκτός, μέχρι μεσανυκτίου ἐνίοτε διά τινας, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἠναγκασμένοι νὰ κοιμῶνται εἰς τὰ πρατήρια. Προέβην δι’ εἰδικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ συμβουλίου εἰς ἀνάκρισιν, εἰς ἔρευναν, εἰς ἐξέτασιν περὶ τῶν σχέσεων τούτων τῶν οἰκονομικῶν καὶ ὑγιεινῶν· ἐζητήθη καὶ ἡ γνώμη τῶν ἐμπορικῶν συλλόγων, τῶν ἐμπορικῶν ἐπιμελητηρίων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐργαζομένων ὑπαλλήλων, τὴν δὲ περὶ τούτων πάντων ἔκθεσιν λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ὁμοῦ μετὰ τοῦ ὑποβαλλομένου σχεδίου νόμου, ἵνα ἀναγνώσητε, ἐξετάσητε καὶ πεισθῆτε, ὅτι καὶ αὐτοὶ οὗτοι οἱ φιλάνθρωποι καὶ δίκαιοι ἐργοδόται ζητοῦσι τὴν ῥύθμισιν τῶν σχέσεων τούτων, ἔχω δὲ παραθέσει συνάμα πῶς ὁ χρόνος τῆς ἐργασίας κανονίζεται ἀλλαχοῦ. Τίθενται διὰ τοῦ νομοσχεδίου λοιπὸν ὡρισμένα ὅρια, τὰ ὁποῖα προλαμβάνουσιν ἁπλῶς τὴν καταστροφὴν τῆς ὑγείας ἀνθρωπίνων ὑπάρξεων. Ὁρίζεται νυκτερινὴ ἀνάπαυσις δεκάωρος μετὰ τὴν ἐργασίαν, καὶ μεσημβρινὴ διακοπὴ ἀρκετή. Αὐταὶ αἱ μέριμναι λαμβάνονται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀφήσῃ ἀπαθῆ τὴν Κυβέρνησιν ἡ θλιβερὰ κατάστασις ἡ ὑπάρχουσα, ὡς δὲν θ’ ἀφήσῃ ἀπαθῆ τὴν Βουλήν. Μετὰ σοβαρὰν καὶ ἐμπεριστατωμένην μελέτην τοῦ θέματος θὰ ἴδητε, Κύριοι, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς ἡμᾶς πλέον νὰ καθυστερήσωμεν ὡς πρὸς τὸ θέμα τοῦτο, ἀφοῦ καὶ ἄλλα Κράτη πεπολιτισμένα ἐκανόνισαν ἤδη αὐτά. Ἀλλὰ καὶ ἄλλο νομοσχέδιον περὶ εὐθύνης εἰς ἀποζημίωσιν τῶν ἐξ ἐργασίας παθόντων ἐργατῶν λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω πρὸς ὑμᾶς. Κύριοι, ἀπὸ δύο περίπου ἐτῶν λειτουργεῖ παρ’ ἡμῖν ἡ ἐπιθεώρησις τῆς ἐργασίας, καὶ κατὰ τὰς ἐξακριβώσεις τὰς ὁποίας ἠδυνήθην νὰ κάμω εἰς τὴν βιομηχανίαν ἡμῶν, τὴν ὁποίαν πάντες λέγομεν μικράν, ἔχομεν ἕνα ἀριθμὸν ἐργατῶν παθόντων ἐν τῇ ἐργασίᾳ, θυμάτων τῆς βιομηχανίας, 100 περίπου κατ’ ἔτος. Οὗτος εἶναι, σημειώσατε, ὁ δηλούμενος εἰς τὰς Ἀρχὰς ἀριθμός. Ἀλλ’ ὅσοι γνωρίζουσι τὰ πράγματα, ὅσοι ἰδίᾳ θελήσωσι νὰ ἐξακριβώσωσι δι’ ἰδιαιτέρας ἐξετάσεως ἰατρῶν τὰ συμβαίνοντα, θὰ ἴδωσιν ὅτι ἀποκρύπτεται τοὐλάχιστον ἄλλος τριπλάσιος ἢ τετραπλάσιος ἀριθμὸς τοιούτων θυμάτων. Δίδεται μία ἀποζημίωσις ἐλαχίστη εἰς τὰ θύματα, τὰ ἔχοντα ἀνάγκην καὶ τοῦ τελευταίου ὀβολοῦ, ἵνα περιθάλψωσιν ἑαυτά, ἵνα ζητήσωσι τὴν βοήθειαν ἰατροῦ, καὶ μὲ τοιαύτην ἐκμετάλλευσιν τῶν πασχόντων ἐξαγοράζεται ἡ σιωπὴ καὶ πληρώνεται πολὺ εὐθηνὰ ἡ ὑγεία αὐτῶν καὶ ἡ σωματική των ἀκεραιότης, δι’ ἐλαχίστου ποσοῦ. Τετρακόσιοι ἕως πεντακόσιοι κατ’ ἔτος φονευόμενοι καὶ ἀκρωτηριαζόμενοι ἀπὸ τὴν βιομηχανίαν, εἰς μίαν δεκαετίαν θὰ ἤρκουν νὰ μᾶς δώσωσιν ἕνα πόλεμον ὑπὲρ τῆς πατρίδος. Καὶ αὐτοὶ πολεμοῦσιν, ἐπίσης πολεμοῦσιν ὑπὲρ τῆς βιομηχανίας καὶ τῆς αὐξήσεως τῶν κερδῶν τοῦ βιομηχάνου, ἀλλὰ τὴν ὥραν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἐργάτης φονεύεται ἢ ἀκρωτηριάζεται καὶ ἀφήνει τὴν οἰκογένειάν του πενομένην, ἀπροστάτευτον, λιμώττουσαν, εἶναι ἀδύνατον εἰς αὐτὸν ἢ εἰς τὴν οἰκογένειάν του, στερουμένην παντὸς οἰκονομικοῦ μέσου, νὰ θελήσῃ ν’ ἀναλάβῃ τὴν διεξαγωγὴν μιᾶς δίκης, διὰ νὰ λάβῃ κάποιαν ἀποζημίωσιν. Ὁ ἐργάτης ὁ ἠκρωτηριασμένος ἐπαφίεται, αὐτὸς καὶ ἡ οἰκογένειά του, εἰς τὰ φιλάνθρωπα αἰσθήματα καὶ μόνον τοῦ ἐργοδότου βιομηχάνου, εἶναι δὲ ζήτημα ἂν θὰ θελήσῃ οὗτος νὰ δώσῃ εἰς αὐτὸν ποσόν τι πρὸς περίθαλψιν, διότι, ἂν εὐτυχῶς διὰ τὸν τόπον μας ὑπάρχουσι τοιοῦτοι φιλάνθρωποι βιομήχανοι, ὑπάρχουσιν ὅμως καὶ σκληροὶ καὶ ἀπάνθρωποι. Τὸ ζήτημα, Κύριοι, εἶναι ἓν τῶν σπουδαιοτέρων ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς νομοθετικῆς ῥυθμίσεως. Ἡ ἀνάπτυξις τῆς βιομηχανίας ἔχει τὰ θύματά της· τὰ θύματα ταῦτα πρέπει ν’ ἀποζημιωθῶσιν. Εἰς τὰς Πολιτείας μέχρι τοῦ 1884 ὑπῆρχεν ἐν ἰσχύϊ μόνη ἡ ἀρχὴ τοῦ Ἀστικοῦ Δικαίου. Ἂν ἔπταισες, θὰ πληρώσῃς. Καὶ ἔπρεπεν ὁ ἐργάτης νὰ ἐγείρῃ τακτικὴν ἀγωγὴν ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου, ν’ ἀποδείξῃ τὸ πταῖσμα τοῦ ἐργοδότου του, νὰ δαπανήσῃ ὅσα δὲν εἶχε νὰ δαπανήσῃ, διὰ νὰ δυνηθῇ ἐπὶ τέλους νὰ λάβῃ, ἂν θὰ ἐλάμβανε, μίαν μικρὰν ἀποζημίωσιν. Αἴ, Κύριοι! εἰς τόπους ἄλλους, ὅπου ἡ δικαιοσύνη δὲν εἶναι προσηλωμένη εἰς τοὺς τύπους, ὅπως εἰς ἡμᾶς, ἐπὶ ἑκατὸν τοιούτων δικῶν αἱ ἐνενήκοντα δὲν ἐπετύγχανον. Ἢ ἐματαιοῦντο ἢ ἀπέβαινον εἰς βάρος τοῦ ἐργάτου. Ἐματαιοῦντο, διατί; διότι πῶς θέλετε ἀπὸ τὸν ἄνθρωπον ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος ζῇ μόνον ἀπὸ τὴν προσωπικήν του ἐργασίαν, ὅταν ἀκρωτηριασθῇ, νὰ ἔχῃ νὰ δαπανήσῃ διὰ νὰ διεξαγάγῃ μίαν δαπανηρὰν δίκην; Ἢ ἀπέβαινον εἰς βάρος τοῦ ἐργάτου, διότι οὐδεὶς ἐδέχετο νὰ μαρτυρήσῃ κατὰ τοῦ προϊσταμένου. Προτοῦ δὲ ἀκόμη ῥυθμισθῇ νομοθετικῶς τὸ θέμα ἀλλαχοῦ, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ συγκινηθῇ ἡ συνείδησις τῆς κοινωνίας καὶ τῶν νομικῶν καὶ νὰ ἐξιχθῇ εἰς ὡρισμένας θεωρίας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀπέρρεον μὲν ἀπὸ κανένα νόμον, ἀλλ’ αἱ ὁποῖαι ὑπηγορεύοντο ἀπὸ τὸ ὑπέρτατον αἴσθημα τῆς ἀνθρωπίνης ἀλληλεγγύης, τῆς φιλανθρωπίας, καὶ ἀκόμη ἀπὸ τὸ αἴσθημα τῆς κοινωνικῆς δικαιοσύνης. Προτοῦ ἀκόμη γίνῃ ὁ νόμος ὁ Γαλλικὸς τοῦ 1898, ἠθέλησαν καὶ ἐκεῖ νὰ διορθώσωσι τὰ ἄτοπα, καὶ ἔπλασαν θεωρίας τινάς. Ἔπλασαν τὴν θεωρίαν, ἣν ἐδέχθησαν καὶ τὰ δικαστήρια, ὅτι σιωπηλῶς ὑπάρχει ἀνάληψις εὐθύνης ἐκ μέρους τοῦ ἐργοδότου, καὶ ὅταν ἀκόμη ἡ συμφορὰ ἐπέλθῃ εἰς τὸν ἐργάτην ἐκ τυχαίου γεγονότος. Ἀνεφλέγη τυχαίως ἓν μηχάνημα ἢ ἔσπασε τυχαίως ὁ λέβης τῆς μηχανῆς καὶ ἀπωρφάνισε μίαν οἰκογένειαν. Εἶπον· μακρὰν ὁ ἀστικὸς κῶδιξ. Θεωρεῖσαι σιωπηρῶς ὅτι ἀνέλαβες σὺ ὁ ἐργοδότης, τὴν εὐθύνην καὶ δι’ αὐτὸ τὸ συμβάν. Καὶ προυχώρησαν ἀκόμη περαιτέρω, δεχθέντες κατ’ ἄλλην θεωρίαν, ὅτι μόνον διότι εἶναί τις κύριος τοῦ πράγματος, τῆς μηχανῆς, πρέπει νὰ ἀποζημιώνῃ. Ἀλλὰ δὲν εἶχον φθάσει μὲ τὰς θεωρίας αὐτὰς εἰς τὴν πρόοδον, τὴν ὁποίαν οἱ Γερμανοὶ ἤδη πρῶτον ἐπετέλεσαν, ἀναγκασθέντες ἐκ τῆς κοινωνικῆς ἀνάγκης νὰ δεχθῶσιν ὅτι καὶ εἰς περίπτωσιν ἀκόμη κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἐργάτης ἤθελε καταδειχθῆ ὡς ἀμελήσας πρέπει νὰ λάβῃ μίαν τινὰ ἀποζημίωσιν. Ἴσως τοῦτο, Κύριοι, ἐκ πρώτης ὄψεως φαίνεται ἄτοπον· ἴσως ἐγείρει ἀντιρρήσεις. Ἀλλὰ θὰ σᾶς σημειώσω ὅτι παρ’ ἡμῖν ἤδη τὴν ἀρχὴν ταύτην ἐδέχθησαν δύο νόμοι, ὁ νόμος τοῦ ταμείου τῶν μεταλλευτῶν καὶ ὁ νόμος περὶ τῶν ἀτυχημάτων τὰ ὁποῖα συμβαίνουσιν εἰς τοὺς ναυτιλλομένους. Ὅτε ἐγένοντο αἱ σχετικαὶ συζητήσεις εἰς ἄλλα μέρη, ἀντετάχθησαν μερικὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἐκ πρώτης ὄψεως φαίνονται πειστικώτατα, σχεδὸν κραυγάζοντα: Μὰ πῶς; εἷς ἐργάτης παρεβίασε τὸν κανονισμόν, καθ’ ὃν ἀπαγορεύεται νὰ καπνίσῃ, καὶ ἐκάπνισε· καὶ ἐνδεχομένως ἔγινεν ἀφορμὴ ὥστε νὰ συμβῇ δυστύχημα, τὸ ὁποῖον εἶχε καὶ ἄλλα θύματα· ἄλλος παρεβίασε τὸν κανονισμόν, ὁ ὁποῖος ἔλεγε· μὴ εἰσέλθῃς εἰς τὴν ἐπικίνδυνον αὐτὴν μηχανήν, καὶ εἰσῆλθεν, ἢ ἄλλος ἐμεθύσθη καὶ ἐν τῇ μέθῃ του ἔπαθε· Θὰ δώσῃ λοιπὸν ἀποζημίωσιν καὶ δι’ αὐτοὺς τοὺς ἀμελεῖς ὁ ἐργοδότης; Εἶναι δίκαιον; λογικόν; Αὐτὰ ἦσαν τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα ἀντετάχθησαν τότε. Ἀλλὰ τὰ ἐπιχειρήματα ταῦτα ἀντίκεινται εἰς τὰ πράγματα· ἀντίκεινται εἰς τὴν κοινωνικὴν ἀνάγκην, τὴν δικαιοσύνην, τὴν διαπλάσασαν τὴν νομοθετικὴν ἀρχὴν τοῦ ἐπαγγελματικοῦ κινδύνου, τὴν ἀρχὴν τοῦ φέρειν τὸν ἐργοδότην καὶ τὰς τοιαύτας εὐθύνας. Ἡ ἀνάγκη καὶ ἡ κοινωνικὴ δικαιοσύνη τῶν πραγμάτων ἐπέβαλον τὴν ἀρχὴν τοῦ νὰ λαμβάνωσιν ἀποζημίωσιν αἱ χιλιάδες τῶν θυμάτων, τῶν ἐργαζομένων καὶ πιπτόντων ὑπὲρ τῆς ἀναπτύξεως τῆς βιομηχανίας, καὶ συνεπῶς ὑπὲρ τῆς ἀναπτύξεως τῶν κερδῶν τοῦ βιομηχάνου. Ἡ ἀρχὴ ὅμως, Κύριοι, τοῦ ἐπαγγελματικοῦ κινδύνου προέρχεται ὄχι ἐκ τῶν νομικῶν ἰδεῶν ἃς ἀρύεταί τις ἐκ τῶν σπουδῶν τοῦ ῥωμαϊκοῦ δικαίου ἢ τοῦ ἀστικοῦ κώδικος, ἀλλ’ ἐξ αὐτῆς τῆς δικαιοσύνης τῆς κοινωνικῆς. Καὶ διὰ τοῦτο ἀντιτάσσεται εἰς τοὺς φέροντας τρία ἢ τέσσαρα παραδείγματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι πιθανὰ καὶ τὰ ὁποῖα κατὰ πᾶσαν περίπτωσιν ἠδύνατο νὰ προλάβῃ αὐτὸς οὗτος ὁ ἐργοδότης, ὡς λ. χ., εἰς τὸ παράδειγμα ὅτι ἐμεθύσθη ὁ ἐργάτης καὶ ἐντεῦθεν ἔπεσε θῦμα, ἠδύνατο νὰ ὑπάρχῃ εἷς ἐπιστάτης τοῦ ἐργοδότου, ἐμποδίζων τὸν μεθυσμένον νὰ ἐργασθῇ, ἀντιτάσσεται ὅτι τὰ παραδείγματα ἐκεῖνα θὰ εἶναι ἓν τῶν λίαν ἐξαιρετικῶν περιπτώσεων, ἐνῷ δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποκλείσητε τῆς ἀποζημιώσεως ὡς δείξαντα ἀμέλειαν ἐν γένει ἐν τῇ ἐκτελέσει τῆς ἐργασίας του τὸν ἐργάτην ὁ ὁποῖος ὢν καταδεδικασμένος νὰ ζῇ πλησίον τῶν μηχανῶν ἐθίζεται, ἐξοικειοῦται καὶ περιφρονεῖ ἀναγκαίως τὸν κίνδυνον. Δὲν εἶναι εὔκολον νὰ κρίνητε ὡς ἀμέλειαν τὴν ἀμέλειαν ἐκείνου, τοῦ ἐξ ἀνάγκης προσοικειωθέντος πλέον τὸν κίνδυνον, ὡς θὰ κατεγινώσκετε ἀμέλειαν εἰς ἐμέ, ὁ ὁποῖος διὰ μίαν καὶ μόνην φορὰν πλησιάζω τὰς μηχανὰς ἐν γνώσει τοῦ κινδύνου. Πῶς θέλετε νὰ μετρήσωμεν τὴν ἐπιμέλειαν τοῦ ἐργάτου τοῦ ἐργαζομένου κατ’ ἀνάγκην παρὰ τὴν μηχανήν, τοῦ καταπονουμένου καὶ ἐξαντλουμένου καὶ σπεύδοντος νὰ περατώσῃ τὴν ἐργασίαν του τὸ ταχύτερον, μὲ τὴν ἐπιμέλειαν οἱουδήποτε προσώπου τὸ ὁποῖον εἰσέρχεται τὸ πρῶτον ἐντὸς τοῦ ἐργοστασίου καὶ λαμβάνει ὅλα τὰ προφυλακτικὰ μέτρα ἵνα μὴ περιπλακῇ κάπου; Καὶ ἂν θελήσητε νὰ εἴπητε ὅτι εἰς τὸν ἀμελοῦντα δὲν παρέχεται ἀποζημίωσις, πάλιν ἐμφανίζεται ἐνώπιον ὑμῶν ὁ κίνδυνος, τὸν ὁποῖον ἡ κοινωνικὴ δικαιοσύνη ἤθελησε νὰ προλάβῃ· ὅτι ὁ ἐργάτης, καθ’ ὃν τρόπον δὲν δύναται ν’ ἀποδείξῃ τὴν ἀμέλειαν τοῦ ἐργοδότου, δὲν θὰ δύναται ν’ ἀντίσχῃ εἰς μίαν δίκην ἡ ὁποία θὰ ἐγίνετο, διὰ νὰ ἀποδειχθῇ ὑπὸ τοῦ ἐργοδότου ὅτι ὁ ἐργάτης ἠμέλησε, δὲν θὰ ἠδύνατο ν’ ἀναλάβῃ τὰ ἔξοδα μιᾶς δίκης τοιαύτης, τὰ ἔξοδα καὶ τὸ βάρος τῆς ἀνταποδείξεως ὅτι αὐτὸς δὲν ἠμέλησε. Δὲν θὰ ἠδύνατο ὁ ἐργάτης ν’ ἀνθέξῃ οἰκονομικῶς εἰς τοῦτο, ἀλλὰ δὲν θὰ ἠδύνατο ν’ ἀνθέξῃ καὶ ἠθικῶς. Δὲν θὰ ἠδύνατο οἰκονομικῶς, διότι αὐτὸς ἀκρωτηριαζόμενος δὲν δύναται νὰ ἔχῃ οἰκονομικὴν εὐρωστίαν διὰ ν’ ἀντεπεξέλθῃ εἰς τὰ ἔξοδα μιᾶς τοιαύτης δίκης, ἠθικῶς δὲ διότι οἱ μόνοι μάρτυρες θὰ ἦσαν οἱ ἐντὸς τοῦ ἐργοστασίου ἐργαζόμενοι, ἀλλ’ αὐτοὶ θὰ ἦσαν οἱ οἰκονομικῶς ἐξαρτώμενοι ἀπὸ τὸν ἐργοδότην καὶ μὴ δυνάμενοι νὰ μαρτυρήσωσι κατ’ αὐτοῦ. Ἰδοὺ διατί ἐπιβάλλεται εἰς τὸν ἐργοδότην καὶ εἰς αὐτὸν τὸν ἀμελοῦντα νὰ δώσῃ ἀποζημίωσίν τινα λόγῳ ἀνάγκης. Παραδέχονται οἱ πεπολιτισμένοι λαοὶ ὅτι «ὁ ἐν τῷ ναῷ δουλεύων ἐκ τοῦ ναοῦ καὶ τραφήσεται», καὶ λέγουσιν εἰς τὸν ἐργοδότην ὅτι, καθ’ ὃν τρόπον λαμβάνεις πρόνοιαν περὶ ἐτησίας ἀποσβέσεως διὰ ποσοῦ τινος ἐκ τοῦ ὅλου κέρδους τοῦ κεφαλαίου σου διὰ τὴν φθορὰν ἣν ὑφίστανται τὰ ἄψυχα μηχανήματά σου, τὰ ἄψυχα ὄργανα τῆς βιομηχανίας σου, αἱ μηχαναί, κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον ὀφείλεις νὰ λάβῃς πρόνοιαν καὶ ὑπὲρ τῆς ἐτησίας ἀποσβέσεως ἑτέρου ποσοῦ, ἐκ τῶν αὐτῶν κερδῶν τοῦ κεφαλαίου, καὶ διὰ τὴν φθορὰν τῶν ἐμψύχων μηχανῶν, τῶν ἐμψύχων ὀργάνων τῆς αὐτῆς βιομηχανίας, τὰ ὁποῖα εἶναι οἱ ἄνθρωποι οἱ ἐργαζόμενοι ἐν αὐτῇ καὶ ὑπὲρ αὐτῆς καὶ ὑπὲρ τοῦ πλούτου σου (Εὖγε, εὖγε καὶ χειροκροτήματα). Καὶ αὐτὴν τὴν ἀρχήν, Κύριοι, ἡ ὁποία ἐκ πρώτης ὄψεως φαίνεται παράδοξος, ἐξ ἐπιβεβλημένης κοινωνικῆς προνοίας τὴν ἠκολούθησαν ὅλαι αἱ πεπολιτισμέναι νομοθεσίαι τῶν Πολιτειῶν, δύναμαι δὲ ν’ ἀναφέρω τὴν Γερμανίαν, τὴν Αὐστρίαν, τὸ Βέλγιον, τὴν Ἰταλίαν, τὴν Δανίαν καὶ εὐτυχῶς τὴν Ἑλλάδα εἰς τοὺς δύο μνημονευθέντας νόμους. Ἀλλὰ θ’ ἀκουσθῇ φωνή· δι’ αὐτῆς τῆς μεθόδου θὰ καταστρέψητε τὴν βιομηχανίαν. Ὄχι, Κύριοι! Ἡ ἀντίρρησις αὕτη ἔγινε καὶ ἀλλαχοῦ· δὲν ἐγένετο δὲ μόνον πρὸς ἡμᾶς. Παρατηροῦμεν τὰ αὐτὰ ἐπιχειρήματα εἰς τὰς συζητήσεις τὰς γενομένας ἐν Γαλλίᾳ. Ἐκεῖ ἐκτὸς τῶν ἐπηρεασμένων ἐξ ὡρισμένων ἰδεῶν πολιτικῶν, τῶν συντηρητικῶν ἢ σοσιαλιστικῶν, ὑπῆρχεν ἡ τάξις τῶν ἀδιαφόρων, ἡ τάξις τῶν νομικῶν, οἱ ὁποῖοι διῃρέθησαν εἰς δύο· διῃρέθησαν εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐνόμισαν ὅτι οἱ νόμοι, ἡ νομοθεσία, ἔχει μόνην δικαιοσύνην ἐκείνην ἣν ἐσπουδάσαμεν εἰς τὸ ξηρὸν Ῥωμαϊκὸν Δίκαιον καὶ τοῦ Ἀστικοῦ Δικαίου τοὺς κανόνας, καὶ εἰς τοὺς ἄλλους τοὺς βλέποντας τὴν κοινωνικὴν ἐξέλιξιν καὶ τὴν κοινωνικὴν πρόοδον, τὴν κοινωνικὴν δικαιοσύνην, καὶ ἐκεῖθεν ἀντλοῦντας τὰς πεποιθήσεις των, οἱ ὁποῖοι δικαίως ἰσχυρίζονται ὅτι οἱ νόμοι γίνονται διὰ νὰ ῥυθμίσωσι κατὰ τὴν ἀνθρωπίνην καὶ τὴν κοινωνικὴν καὶ ὄχι κατὰ τὴν ἀπηρχαιωμένην δικαιοσύνην τὰ κοινωνικὰ φρονήματα καὶ τὰς κοινωνικὰς ἀνάγκας. Καὶ εἰς τὴν ἐξέγερσιν τὴν γενομένην ὑπὸ τῶν βιομηχάνων, εἰς τὰς φωνὰς ὅτι θὰ καταστραφῇ ἡ βιομηχανία, ἦλθεν ἡ ἀπάντησις, ὅτι δύναται ἕκαστος κάλλιστα νὰ ἐπιρρίψῃ εἰς τὰ γενικὰ ἔξοδα τῆς ἐπιχειρήσεως τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα θὰ θέλῃ κατ’ ἔτος διὰ τοιαύτας ἀποζημιώσεις ἢ ν’ ἀσφαλισθῇ δι’ αὐτάς. Καὶ ἀνεπτύχθη ἁπανταχοῦ τοῦ κόσμου ἡ ἀσφάλεια διὰ τὰ ἀτυχήματα ταῦτα, ὁ δὲ ἐργοδότης σήμερον ἀσφαλίζων ἑαυτὸν πληρώνει ἐλάχιστον δι’ ἕκαστον ἐργάτην ποσόν, τὸ ὁποῖον μάλιστα δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ἐπιρρίπτει ἢ εἰς τὸν καταναλωτὴν ἢ καὶ εἰς αὐτὸν τὸν ἐργάτην, ἐλαττῶν ἴσως τὸ ἡμερομίσθιόν του. Τοιαῦται ἑταιρεῖαι λειτουργοῦσι πανταχοῦ τοῦ κόσμου καὶ θὰ λειτουργήσωσι καὶ παρ’ ἡμῖν βεβαίως. Ἀλλ’ ὁ νομοθέτης, Κύριοι, προέβη καὶ εἰς ἄλλην ἐνέργειαν. Ῥυθμιστὴς ἀνώτερος, καὶ ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ, τῆς συγκρούσεως τοῦ βιομηχανικοῦ συμφέροντος πρὸς τοὺς κανόνας τῆς φιλανθρωπίας καὶ τῆς δικαιοσύνης τῆς κοινωνικῆς, εἶπε· δὲν θέλω νὰ καταστρέψω τὸν βιομήχανον λαμβάνω διὰ τοῦτο καὶ μέτρα τινὰ πρὸς ὄφελός του. Γίνομαι εἷς γενικώτερος συμβιβαστὴς ὅλων τῶν περιπτώσεων αἱ ὁποῖαι θὰ παρουσιάζοντο. Θὰ ὑπάρχωσι κατηγορίαι περιπτώσεων κατὰ τὰς ὁποίας σὺ ὁ βιομήχανος ἐκ πταίσματός σου θὰ εἶσαι ὑποχρεωμένος νὰ πληρώσῃς μέγα ποσὸν ἀποζημιώσεως, ἴσως καὶ μόνον διὰ ν’ ἀποφύγῃς ἕνα ἐξαναγκασμὸν γενόμενον ἐκ μέρους ἐκπροσωποῦντος τὰ συμφέροντα τοῦ παθόντος ἐργάτου. Τοιαῦται δὲ κατηγορίαι ὑπάρχουσι πολλαί, καὶ ἀτυχῶς τῶν ἀσθενῶν, τῶν ἀπροστατεύτων, τῶν ἀνισχύρων, τῶν μὴ ἐχόντων τὰ μέσα νὰ διεξαγάγωσι τὴν δίκην. Θὰ ὑπάρχωσι καὶ κατηγορίαι περιπτώσεων καθ’ ἃς οὐδὲν θὰ ἐπλήρωνον, ἂν ἴσχυεν ὁ ἀστικὸς νόμος. Καὶ ὁ νομοθέτης, ῥυθμιστὴς τῶν πάντων, εἶπεν ὅτι θὰ πληρώσῃ ὁ ἐργοδότης εἰς ὅλας τὰς περιπτώσεις, ἀλλὰ θὰ πληρώσῃ μέχρις ἑνὸς ἀνωτέρου ποσοῦ. Τοῦτο τὸ σύστημα ἀκολουθεῖ τὸ νομοσχέδιον, περιορίζει δηλ. τὴν εὐθύνην τοῦ ἐργοδότου ὄχι εἰς τὴν πληρωμὴν ἀποζημιώσεως κατὰ τὸ ἀστικό, δίκαιον, ἀλλ’ εἰς ἀποζημίωσιν ὡρισμένην κατὰ ποσόν, τὴν ὁποίαν διαγράφει τὸ ἄρθρον 3. Πλήρης καὶ διαρκὴς ἀνικανότης θὰ ἔδιδε τὸ δικαίωμα σήμερον, τὸ ὁποῖον δυσκόλως θὰ ἱκανοποιεῖτο, διὰ τὴν οἰκονομικὴν καὶ κοινωνικὴν καὶ ὑλικὴν κατωτέραν θέσιν τοῦ ἐργάτου, θὰ ἔδιδε τὸ δικαίωμα τῆς γενικῆς ἀποζημιώσεως. Ἤδη γινόμεθα γενικώτεροι συμβιβασταὶ καὶ φθάνομεν κατὰ κανόνα μέχρις 6000 δραχ., τὸ ὁποῖον εἶναι προτιμότερον καὶ διὰ τὸν ἐργάτην καὶ διὰ τὸν ἐργοδότην.

§107Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ὑποχρεωτικὸν διὰ τὸν ἐργάτην;

§108Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ σᾶς εἴπω καὶ δι’ αὐτό. Εἰς μίαν περίπτωσιν πρέπει ν’ ἀποκλείηται καὶ ἡ περιωρισμένη τοιαύτη εὐθύνη τοῦ ἐργοδότου, ὅταν ἐξ οἰκείας προαιρέσεως ὁ ἐργάτης πάθῃ, ὅταν λ. χ. κόψῃ τὸν δάκτυλόν του, διὰ νὰ λάβῃ ἀποζημίωσιν, σπανία, ἀλλ’ οὐχὶ ἀνύπαρκτος περίπτωσις. Καὶ εἰς ἄλλην περίπτωσιν τοὐναντίον ὁ ἐργοδότης πρέπει νὰ ὑπέχῃ τὴν πλήρη, τὴν κατὰ τὸ κοινὸν δίκαιον, τὸ ἀστικόν, εὐθύνην, καὶ ἡ περίπτωσις αὕτη εἶναι ἐκείνη καθ’ ἣν ἢ διετέλει ἐν δόλῳ ἢ τὸ πταῖσμά του συνίσταται εἰς παράλειψιν ἐφαρμογῆς προληπτικῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἐπέβαλε Διάταγμα ἢ κανονισμὸς ἔχων ἰσχὺν ἐν τῷ Κράτει νόμου, διότι καὶ τότε εἶναι ἐν γνώσει ὅτι ἐνδέχεται νὰ συμβῇ ἀτύχημα. Τότε μόνον ἀνοίγεται ἡ ὁδὸς τοῦ κοινοῦ δικαίου.

§109Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τοῦ κοινοῦ δικαίου;

§110Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ναί, μάλιστα. Ὑπάρχει μία μόνη νομοθεσία, Κύριοι, τοῦ ὁποίου μνημονεύω ἐξ ἀφορμῆς τῆς παρατηρήσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ Ἀρκαδίας, ἡ Ἀγγλική, ἡ ὁποία δίδει τὸ δικαίωμα διὰ πᾶσαν περίπτωσιν ἀμελείας τοῦ ἐργοδότου εἰς τὸν ἐργάτην νὰ ζητήσῃ τὴν πλήρη κατὰ τὸ ἀστικὸν δίκαιον ἀποζημίωσιν καὶ ὑπὲρ τῆς εἰσαγωγῆς διατάξεως τοιαύτης ἀπεφάνθη καὶ τὸ Ἀνώτερον Συμβούλιον τῆς Ἐργασίας. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἐνόμισα προσῆκον νὰ φθάσωμεν μέχρι τοῦ σημείου τούτου, πρῶτον διότι νομίζω ὅτι θὰ δώσωμεν δῶρον ἄδωρον εἰς τὸν ἐργάτην, ῥίπτοντες πάλιν αὐτὸν εἰς τὴν δυσχερῆ ἀπόδειξιν τῆς ἀμελείας ἐναντίον τοῦ ἐργοδότου καὶ δεύτερον διότι νομίζω ὅτι θὰ ἔπραττον ἔργον ἀντικείμενον πρὸς τὴν ἀρχὴν τοῦ ἐπαγγελματικοῦ κινδύνου, τὴν ἐπιστημονικῶς παραδεδεγμένην, ἡ ὁποία εἶναι ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Διότι ἡ ἀρχὴ αὕτη εἰσέρρευσεν ἀπὸ τὴν ἀνάγκην τῆς κοινωνικῆς ἰδέας, τὴν ἀνάγκην τὴν ὑπερτάτην, ὥστε ἄνθρωποι καταστρεφόμενοι ὑπὲρ τῆς βιομηχανίας νὰ μὴ βλάπτωσιν ἑαυτοὺς ἢ νὰ μὴ ἀφήνωσι τὰ τέκνα αὐτῶν καὶ τὸν σύζυγον αὐτῶν καὶ τοὺς οἰκείους αὐτῶν ἐγκαταλελειμμένους, χωρὶς νὰ ἔχωσι τὴν παραμικρὰν περίθαλψιν καὶ βοήθειαν. Ἂν λοιπὸν ὁ λόγος τῆς νομοθετικῆς ταύτης ἀνάγκης εἶναι νὰ ἔχῃ βοήθειαν καὶ περίθαλψιν ὁ ἐργάτης, δὲν πρέπει νὰ προβαίνῃ ὁ νομοθέτης μέχρι μέτρου τὸ ὁποῖον νὰ ὑπερβαίνῃ τὸν λόγον τοῦτον. Συνδυαζομένων ὅλων τῶν περιστάσεων, ἐρχόμεθα συμβιβασταὶ καὶ ῥυθμισταὶ τῶν ἀντικρουομένων συμφερόντων, μὴ κλίνοντες μονομερῶς ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς καὶ συνεπεῖς πρὸς τὴν ἀρχὴν ἣν ἐθήκαμεν. Κύριοι, δὲν πιστεύω ν’ ἀποτελέσωμεν ἐξαίρεσιν ἀπὸ τὸν πεπολιτισμένον κόσμον καὶ ἑπομένως δὲν ἀμφιβάλλω περὶ τῆς παραδοχῆς τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον μετ’ ἐνδομύχου πεποιθήσεως ἡ ἐσωτερική μου φωνὴ μὲ ἀναγκάζει νὰ ὑποβάλω πρὸς ὑμᾶς. Ἴσως ὑπάρξωσιν ἀντιρρήσεις. Ἀλλά, Κύριοι, πρέπει νὰ τὸ ψηφίσητε καὶ νὰ εἶσθε βέβαιοι, ὅταν θὰ τὸ ψηφίστε, ὅτι θὰ κάμωμεν καὶ ἡμεῖς ἓν μέγα βῆμα πρὸς τὴν κοινωνικὴν πρόοδον καὶ πρὸς τὸν πολιτισμόν, τὸν θέτοντα ἐν ἴσῃ μοίρᾳ τὸν πλούσιον πρὸς τὸν πτωχόν, τὸν ἰσχυρὸν πρὸς τὸν ἀσθενῆ. Τελευταῖον νομοσχέδιον, Κύριοι, κατ’ ἀνάγκην ἐπερχόμενον ἐκ τῆς διαρρυθμίσεως ὅλων τῶν ὑπηρεσιῶν, εἶναι τὸ ἀφορῶν τὴν διαρρύθμισιν τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου. Τοσαῦτα, Κύριοι, εἶχον νὰ εἴπω πρὸς ὑμᾶς. Εἰργάσθην ὅσον μοὶ ἦτο δυνατόν.

§111ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Παραπολύ. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι τὰ εἰρηνικὰ Ὑπουργεῖα κατὰ τὸ διάστημα τῶν πολέμων εἶχον ὀλίγην ἀπασχόλησιν, ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης ἀναμφισβήτητον καὶ δὲν πρέπει νὰ παροραθῇ ὅτι, ἂν ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν συνεῖχεν ἡ ἀγωνία περὶ τῆς ἐκβάσεως τοῦ ἱεροῦ ἀγῶνος τοῦ ὁποίου ἐπελήφθη, τοὺς διευθύνοντας καὶ τὰ εἰρηνικὰ ἀκόμη Ὑπουργεῖα δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ κατέχῃ ὄχι ἀνησυχία, ἀλλὰ τρικυμία ψυχική, ἐν πάσῃ στιγμῇ καὶ ὥρᾳ. Αὕτη ἴσως ἀφῄρει τὴν πλήρη γαλήνην τοῦ πνεύματος, ἡ ὁποία χρειάζεται διὰ νὰ καταρτίσῃ τις ἄρτια νομοθετήματα ῥυθμίζοντα ἐπὶ πολὺν χρόνον τὰ κοινωνικὰ φαινόμενα καὶ τὸν βίον τῶν πολιτῶν καὶ τῶν Κρατῶν. Προσεπάθησα νὰ συντηρήσω τὴν γαλήνην ταύτην ὅσον μοὶ ἦτο δυνατόν, δὲν ἔλειψα δέ, κατὰ τὸν καταρτισμὸν τῶν νομοσχεδίων, νὰ ζητήσω τὴν γνώμην καὶ τὴν ἐπιστημονικὴν ἀρωγὴν καὶ τῶν εἰδικῶν. Τώρα τὰ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα κατέθηκα εἶναι κτῆμα τῆς Βουλῆς, εἶναι εἰς χεῖρας ἀγαθάς. Δὲν ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι ὁ παρουσιάζων πρὸς ψήφισιν νομοθετήματα παρουσιάζει δόγμα θρησκευτικόν, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἐπιβολὴ χειρὸς τροποποιούσης· δὲν ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι τὰ θέσφατα τὰ ὁποῖα ἐξεπέμφθησαν ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν πρέπει νὰ γίνωσι δεκτὰ ἄνευ συμπληρώσεων καὶ τροποποιήσεων. Συμπληρώσατέ τα, τροποποιήσατέ τα, ἀφοῦ εἶναι κτῆμα ἰδικόν σας, ἀλλὰ πράξατε τοῦτο μετ’ ἀδιαφωνήτου ὁμονοίας καὶ μετὰ τοῦ αὐτοῦ πρὸς ἐμὲ πνεύματος τῆς ἀρτιότητος αὐτῶν. Ἐπεκρατήσαμεν εἰς τὸν ἀγῶνα τὸν πολεμικὸν καὶ εἰς τῶν μεγαλειτέρων συντελεστῶν ὑπῆρξεν ἡ ὁμόφωνος συνδρομὴ πάντων τῶν Ἑλλήνων, ὑπῆρξεν ὅτι εἷς πόθος ἅγιος μᾶς ἥνου ὅλους καὶ μία ἐπιθυμία ἱερά, ἡ ἐπικράτησις τῆς πατρίδος. Ὁ ἀγὼν οὗτος ἔληξεν ἤδη, ἀλλ’ ἀρχίζει ὁ ἀγὼν ὁ ἐξ ἴσου ὀξὺς καὶ ζωηρὸς διὰ τὰ Κράτη τὰ ὁποῖα θέλουσι νὰ ζήσωσιν, ὁ ἀγὼν ὁ οἰκονομικός, ὁ ἀγὼν χάριν τοῦ ὁποίου γίνονται οἱ πολεμικοὶ ἀγῶνες, ὁ ἀγὼν ὁ ὁποῖος εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν προπαρασκευὴν καὶ ἐπικράτησιν διὰ τοὺς πολεμικοὺς ἀγῶνας. Ἡ αὐτὴ ὁμόνοια καὶ ἡ αὐτὴ σύμπνοια καὶ ὁ αὐτὸς πόθος πρέπει νὰ μᾶς παρακολουθήσῃ εἰς τὴν διεξαγωγὴν τοῦ οἰκονομικοῦ ἀγῶνος. Οἱ ἐν τῷ ἀγῶνι τούτῳ ἀπολειπόμενοι οὐ στεφανοῦνται, κατὰ τὴν ἀρχαίαν ῥῆσιν, καὶ ἡ Ἑλλὰς δὲν πρέπει ν’ ἀπολειφθῇ ἐν τῷ ἀγῶνι τούτῳ· πρέπει νὰ ἐξέλθῃ ἐξ ἴσου μεγάλη καὶ δεδοξασμένη, ὅπως ἐξῆλθεν ἐκ τοῦ πολεμικοῦ αὐτῆς ἀγῶνος. (Χειροκροτήματα ῥαγδαῖα καὶ παρατεταμένα καθ’ ὅλην τὴν αἴθουσαν καὶ τὰ ἀκροατήρια).

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ νομοσχέδια ταῦτα τοῦ ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ὑπουργοῦ, ἤτοι 1) «περὶ μετοχικῶν Ἑταιρειῶν» 2) «περὶ ἐμπορικῶν ἀκολούθων ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ» 3) «περὶ ἀποστολῆς εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ὑποτρόφων, πρὸς εἰδικὰς σπουδὰς διὰ κατάληψιν θέσεων ἐν τῇ σχολῇ ἐμπορικῶν ἐπιστημῶν καὶ ταῖς σχολαῖς τῆς Μέσης Ἐμπορικῆς Ἐκπαιδεύσεως»· 4) «περὶ συστάσεως κατωτέρων πρακτικῶν γεωργικῶν σχολείων»· 5) «περὶ πρακτικῆς μεταβατικῆς διδασκαλίας καὶ περιοδειῶν τῶν ὑπαλλήλων τῆς γεωργικῆς ὑπηρεσίας» 6) «περὶ προαγωγῆς τῆς γεωργίας διὰ διαδόσεως τῶν χημικῶν λιπασμάτων»· 7) «περὶ γεωργικῶν ἐπιμελητηρίων»· 8) «περὶ ὀργανώσεως τῆς ζωοτεχνικῆς καὶ κτηνιατρικῆς ὑπηρεσίας»· 9) «περὶ παραχωρήσεως φορβάδων τοῦ Κράτους εἰς ἰδιώτας ἐπὶ ἐπιστροφῇ»· 10) «περὶ ἐκτελέσεως ὑδραυλικῶν δοκιμαστικῶν διατρήσεων»· 11) «περὶ ἀπαλλαγῆς εἰδῶν τινων ἀπὸ δημοτικῶν καὶ ἄλλων φόρων»· 12) «περὶ ἐνισχύσεως τῆς γεωργίας δι’ ἐξαγορᾶς γεωργικῶν προϊόντων»· 13) «περὶ μέτρων προστασίας κατὰ τῆς φυλλοξήρας» 14) «περὶ συστάσεως ἀντιφυλλοξηρικῶν συνεταιρισμῶν» 15) «περὶ καταπολεμήσεως τῶν νόσων τῶν φυτῶν καὶ περὶ ὀργανώσεως τῆς φυτοπαθολογικῆς ὑπηρεσίας» 16) «περὶ συστάσεως γεωπονικῶν χημείων»· 17) «περὶ ἀποστολῆς ὑποτρόφων πρὸς σπουδὴν τῆς γεωπονίας καὶ τῆς γεωργικῆς μηχανικῆς καὶ ὑδραυλικῆς»· 18) «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων τῆς γεωργικῆς ὑπηρεσίας ͵ΒΥΞΕʹ τοῦ 1897, ͵ΒΩΛϚʹ τοῦ 1901, ͵ΒΩΛΔʹ τοῦ 1901 καὶ ͵ΓϠΚʹ τοῦ 1911»· 19) «περὶ ἐξελέγξεως τῶν πρὸ τοῦ νόμου ͵ΓΦΚΔʹ περὶ μεταλλείων ὑποβεβλημένων αἰτήσεων παραχωρήσεως μεταλλείων»· 20) «περὶ ἐκδικάσεως τῶν εἰς τὰς νέας χώρας ὑπαρχόντων δικαιωμάτων κυριότητος καὶ προτιμήσεως ἐπὶ μεταλλείων, ὀρυχείων καὶ λατομείων»· 21) «περὶ τῶν ἐν τοῖς δάσεσι πυρκαϊῶν τῶν δασῶν»· 22) «περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων ἀφορωσῶν τὴν ἐκδίκασιν τῶν δασικῶν ἀνομημάτων»· 23) «περὶ ἐγκρίσεως πιστώσεως πρὸς προμήθειαν διπλῶν χειροπριόνων»· 24) «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων περὶ τοῦ προσωπικοῦ τῆς ἐξωτερικῆς ὑπηρεσίας τῶν δασῶν»· 25) «περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐκτελέσεως τῶν διαχειριστικῶν σχεδίων τῶν ἐν τοῖς δήμοις Νυμφασίας, Φαλάνθου, Ὀρχομενοῦ, Τρικολώνων, Μυλάοντος καὶ Νάσων δημοσίων δασῶν»· 26) «περὶ σωματείων»· 27) «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ͵ΔΛʹ (4030) περὶ πληρωμῆς ἡμερομισθίων τῶν ἐργατῶν καὶ μισθῶν τῶν ὑπηρετῶν καὶ ὑπαλλήλων»· 28) «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ͵ΓϠΛΒʹ (3932) περὶ συστάσεως τμήματος ἐργασίας καὶ κοινωνικῆς προνοίας ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας»· 29) «περὶ κανονισμοῦ χρονικῶν ὁρίων τῆς ἐργασίας ἐν ἐμπορικοῖς καταστήμασι καὶ πρατηρίοις»· 30) «περὶ εὐθύνης πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν ἐξ ἀτυχήματος ἐργασίας παθόντων ἐργατῶν ἢ ὑπαλλήλων»· 31) «περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ συστάσεως τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νόμου ͵ΓΨΚΔʹ, ὡς μετερρυθμίσθη διὰ τῶν νόμων ͵ΓΨΗʹ, ͵ΓΛΒʹ καὶ ͵ΓΞΓʹ καὶ 32) «περὶ κεντρικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας», τὰ νομοσχέδια ταῦτα, λέγω, θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ, παραπέμπονται δὲ ταυτοχρόνως εἰς τὰς οἰκείας ἐπιτροπάς. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἐπεκτάσεως τῆς ἰσχύος τῆς γεωργικῆς νομοθεσίας εἰς τὰς νέας χώρας» τοῦτο εἶναι κατεπεῖγον καὶ παρακαλῶ νὰ ψηφισθῇ κατ’ ἀρχήν. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου). (Ὅρα νομοσχέδια ἐν Ἀρχείῳ Βουλῆς). Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ Πρακτικὰ τῆς προχθεσινῆς συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ Πρακτικὰ τῆς προχθεσινῆς συνεδριάσεως. Γίνεται δι’ ἀναστάσεως δεκτὸν εἰς βʹ συζήτησιν τὸ σύνολον τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσθήκης διατάξεως εἰς τὸ ἄρθρον 43 τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας, ὡς μετερρυθμίσθη κατὰ τὴν βʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν». Γίνεται ἐπίσης δι’ ἀναστάσεως δεκτὸν εἰς βʹ κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον συζήτησιν τὸ σχέδιον νόμου «περὶ προσωρινῆς διὰ Β. Διατάγματος συγκροτήσεως τῶν ἀναγκαιουσῶν μεγάλων μονάδων στρατοῦ καὶ ὑποδιαιρέσεως τῆς χώρας εἰς στρατιωτικὰς περιοχὰς καὶ διαμερίσματα πρὸς διευκόλυνσιν τῶν στρατιωτικῶν ὑπηρεσιῶν». Γίνονται εἶτα δι’ ἀναστάσεως δεκτὰ εἰς αʹ κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον συζήτησιν τὰ νομοσχέδια: 1) Περὶ τροποποιήσεως τῶν ἄρθρων 490, 2 1, τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας καὶ 353 τῆς Ποιν. Δικονομίας»· 2) «περὶ τροποποιήσεως τῶν ἄρθρων 1 καὶ 2 τοῦ νόμου ͵ΓϠΙΘʹ περὶ προμηθείας ὑπὸ τοῦ Κράτους καὶ παροχῆς εἰς τοὺς χωρικοὺς γεωργικῶν εἰδῶν»· 3) «περὶ συμπληρώσεως καὶ ἐκπαιδεύσεως τοῦ ἀνωτέρου προσωπικοῦ τῆς ὑπηρεσίας τῶν δασῶν»· 4) «περὶ ἀφομοιώσεως τῆς ταχυδρομικῆς καὶ τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας τῆς νήσου Κρήτης πρὸς τὴν τοῦ λοιποῦ Κράτους»· 5) «περὶ κατατάξεως τῆς ταχυδρομικῆς καὶ τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας τῆς Κρήτης ἐν τῇ ταχυδρομικῇ καὶ τηλεγραφικῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Κράτους». (Γίνεται κατόπιν δι’ ἀναστάσεως δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ προσόντων καὶ ἀποχωρήσεως τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων νόμων». Γίνεται ὡσαύτως δι’ ἀναστάσεως δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον «περὶ τῆς ἐν ταῖς προσαρτωμέναις χώραις ἐφαρμοστέας νομοθεσίας καὶ τῆς νομοθετικῆς αὐτῶν ὀργανώσεως». Ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συνομολογήσεως προσωρινοῦ δανείου μέχρι φράγκ. 30,000,000 πρὸς πληρωμὴν ἀπαιτήσεων ἐκ προμηθειῶν»).

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 9 μ. μ.)