1911.12.03

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 183

Τῆς 3ης Δεκεμβρίου 1911.

(Σάββατον, ὥρα 4 καὶ 30′ μ. μ.)

Προεδρία κ. Ἰωάννου Δ. Τσιριμώκου.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσω τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως· νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα· ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ Πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ Πρακτικά τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως). Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλήν· 1) Συνταξιοῦχοι δημοδιδάσκαλοι καὶ ἤδη ὑποδιδάσκαλοι αἰτοῦνται, ὅπως ἡ σύνταξίς των κανονισθῇ κατ’ ἀναλογίαν πρὸς τὴν τῶν ὑποδιδασκάλων· 2) Ὁ ἐν ταῖς φυλακαῖς Πύλου κατάδικος Ἀνδρ. Π. Γιαννικόπουλος αἰτεῖται ἀναστολὴν ποινῆς· 3) Ἡ κοινότης Δαδίου διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἱεροκρυφίαν ἐνοικίασιν τῶν λιβαδίων των· 4) Κάτοικοι Καστανίτσης καὶ Πραστοῦ αἰτοῦνται ἀποπεράτωσιν τῆς ὁδοῦ Καστανίτσης–Ἄστρους· 5) Κατάδικοι ἐν ταῖς νέαις Φυλακαῖς Ῥίου αἰτοῦνται, ὅπως μὴ καταργηθῶσιν αὗται· 6) Ὁ Γ. Οἰκονομόπουλος, πρώην ὑπουργικὸς Γραμματεὺς ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Παιδείας, ζητεῖ ἐπαναφοράν· 7) Ὁ κ. Π. Κασίμης ὑποβάλλει ὑπόμνημα τοῦ ἐν Αἰγύπτῳ ἰατροῦ κ. Γ. Μακρῆ περὶ τῶν Ἑλληνικῶν κοινοτήτων· 8) Ὁ ἐξ Ἠπείρου Χ. Βασιλείου ὑποβάλλει ὑπόμνημα· 9) Ὁ Κτηματικὸς καὶ Κτηνοτροφικὸς Σύνδεσμος Βελίτσης αἰτεῖται, ὅπως τὸ Κηφισοχώριον ἀποτελέσῃ μίαν κοινότητα μετ’ αὐτῶν· 10) Ὁ ἐξ Αἰγίου Ν. Λινάρδης αἰτεῖται προνόμιον εὑρεσιτεχνίας διὰ κατασκευὴν ξυλίνων κοφίνων· 11) Κάτοικοι Ἀνδριτσαίνης καὶ Ἀλιφείρας τῆς ἐπαρχίας Ὀλυμπίας αἰτοῦνται σύστασιν Πταισματοδικείου. Οἱ βουλευταὶ κύριοι Β. Κυρέλλος καὶ Ἀ. Φραγκίσκος αἰτοῦνται ὁ μὲν 10ήμερον, ὁ δὲ δεκαπενθήμερον ἄδειαν ἀπουσίας, ἐπίσης δὲ καὶ ὁ κ. Β. Σηλυβρίδης ἑνὸς μηνὸς τοιαύτην. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ χορηγηθῇ;

§2ΠΛΕΙΣΤΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὀργανισμοῦ τῆς τεχνικῆς ὑπηρεσίας τοῦ τμήματος τῶν Δασῶν ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων. Ὁ κ. Ν. Βάρθης ἐρωτᾷ τί ἐνηργήθη ἐπὶ τῶν τῆς ἀπὸ παρελθούσης Περιόδου καταγγελιῶν τοῦ κατοίκου Γαστουρίου Ἰωάννου Σπίνουλα περὶ καταπατήσεως τῆς ἰδιοκτησίας αὑτοῦ ὑπὸ τοῦ Δημοσίου.

§4Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἡ ὑπόθεσις ἔλαβε τὴν δικαστικὴν ὁδόν. Οἱ κύριοι Ν. Χαριτᾶτος, Ν. Ῥαφτόπουλος, Δ. Βινιεράτος καὶ Σ. Φορέστης ἐρωτῶσι «διατί δὲν διατάσσεται ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ μετρήσῃ εἰς τὴν προσωρινὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Γηροκομείου Ἰθάκης δραχ. 5 χιλ. πρὸς ἐπίπλωσιν αὐτοῦ, συμφώνως τῇ διαθήκῃ τοῦ ἱδρυτοῦ ἀειμνήστου Β. Καραβία».

§5Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως καὶ προσωρινῶς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ Τράπεζα εἶναι πρόθυμος νὰ τὰς καταβάλῃ. Ἀλλά, ἐπειδὴ ὁ ἐκτελεστής τῆς διαθήκης ζητεῖ νὰ γίνῃ πρότερον ὁ κανονισμὸς τῆς διοικήσεως αὐτοῦ, δὲν δύναται νὰ τὰς καταβάλῃ ἡ Τράπεζα προτοῦ κατατεθῇ ὁ κανονισμὸς οὗτος, ὁ ὁποῖος ἤδη συντάσσεται.

§6Ν. ΧΑΡΙΤΑΤΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε Ὑπουργέ, νὰ μὲ ἀκροασθῆτε. Ὁ ἀείμνηστος Καραβίας εἶχε συστήσει προσωρινὴν ἐπιτροπήν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνέθεσε τὴν κατασκευὴν τοῦ κτιρίου καὶ ἥτις, ἀφοῦ τὸ ἐπιπλώσῃ, νὰ τὸ παραδώσῃ εἰς τὸν δῆμον. Μετὰ τοῦτο ὁ Καραβίας κατέθεσε 60,000 δραχμῶν εἰς τὴν Τράπεζαν, ὅπως ἐκ τῶν τόκων συντηρῆται τὸ κατάστημα. Μετὰ τοῦτο ὁ Καραβίας ἀπεβίωσε καὶ ἐγκατέστησε κληρονόμον του τὸν δῆμον Κεφαλληνίας. Ἀφῆκε δὲ 200,000 δραχ. πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Διώρισεν ἐκτελεστὴν τῆς διαθήκης του τὸν Δενδρινόν, ὁ ὁποῖος ἐφρόντισε καὶ εἰσέπραξε τὸ χρηματικὸν τοῦτο ποσὸν καὶ τὸ κατέθεσεν εἰς τὴν Τράπεζαν. Ἡ προσωρινὴ ἐπιτροπή, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχεν ἀναθέσει ὁ Καραβίας τὴν ἐπιμέλειαν αὐτῶν, ἐζήτησε 5,000 δραχμῶν παρὰ τοῦ Δενδρινοῦ, τὰς ὁποίας οὗτος ὁ ἐκτελεστὴς ἐπροθυμοποιήθη νὰ δώσῃ. Ἀλλὰ δυστυχῶς παρενέβη ὁ Ἐπίσκοπος Λευκάδος, ὁ ὁποῖος οὐδὲν εἶχε δικαίωμα. Ἔκαμεν ἔγγραφον εἰς τὴν Τράπεζαν, ὅπως μὴ δώσῃ αὕτη τὸ ζητηθὲν ποσόν. Ἀλλὰ κατόπιν γνωμοδοτήσεως τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου ἀπεφάνθη τοῦτο ὅτι πρέπει τὰ χρήματα νὰ μετρηθῶσιν εἰς τὴν προσωρινὴν ἐπιτροπήν, ἵνα ἐπιπλωθῇ τὸ κατάστημα καὶ μὴ ὑποφέρωσιν οἱ ἀτυχεῖς γέροντες ἐκ μόνης τῆς δυστροπίας τοῦ Ἐπισκόπου Λευκάδος. Θὰ σᾶς παρακαλέσω λοιπόν, κύριε Ὑπουργέ, ὅπως συστήσητε εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν νὰ δώσῃ τὸ ποσὸν εἰς τὸν ἐκτελεστήν, ἵνα ἐπιπλωθῇ τὸ κατάστημα καὶ τὸ παραδώσῃ εἰς τὸν δῆμον, ὅπως μὴ οἱ γέροντες εἶναι ἐκτεθειμένοι εἰς τὸ ψῦχος, ἕνεκα τῆς δυστροπίας τοῦ Ἐπισκόπου Λευκάδος, ἐπαναλαμβάνω, διότι δὲν δύναται νὰ λειτουργήσῃ τὸ κατάστημα, παρὰ τὴν γνωμοδότησιν τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου καὶ τὴν ἀπόφασιν τοῦ νομάρχου.

§7Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως καὶ προσωρινῶς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔδωκα πρὸς ὑμᾶς, κύριε Βουλευτά, ἠρύσθην ἐκ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ἐξ ἐπισήμου αὐτῆς ἐγγράφου, τὸ ὁποῖον λέγει· «Ἐλήφθη τηλεγράφημα ἐκ μέρους τοῦ Δενδρινοῦ πρὸς τὴν Τράπεζαν, ὅπως ἀνασταλῇ ἡ καταβολὴ μέχρις οὗ συσταθῇ ἐπιτροπή...» Ἐξ αὐτῶν λοιπὸν οὐδαμοῦ φαίνεται ἀναμεμιγμένος ὁ Ἐπίσκοπος, ἀφοῦ ὁ Δενδρινὸς ῥητῶς ζητεῖ νὰ καταθέσῃ ἡ Τράπεζα τὸ ποσόν, ὅταν συσταθῇ ἡ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία θὰ διαχειρισθῇ τὸ κληροδότημα. Ὥστε δὲν βλέπω πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπεμβῶ.

§8Ν. ΧΑΡΙΤΑΤΟΣ. Ἀφοῦ ἡ γνώμη τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου εἶναι νὰ δώσῃ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τὰ χρήματα, θὰ παρακαλέσω καὶ πάλιν τὸν κ. Ὑπουργόν, ὅπως συστήσῃ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, στηριζόμενος εἰς τὴν γνωμοδότησιν τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, νὰ παραδώσῃ τὰ χρήματα.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν ἐκ Κερκύρας κ. Βάρθην ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπήντησεν ὅτι ἡ ὑπόθεσις Ἰωάννου Σπίνουλα ἐκ Γαστουρίου ἔλαβε τὴν δικαστικὴν ὁδόν.

§10Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Δηλαδή;

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δηλαδὴ ἡ διοίκησις δὲν δύναται ν’ ἀναμιχθῇ, ἀφοῦ ἡ ὑπόθεσις εἶναι εἰς τὴν Δικαιοσύνην. Ὁ κ. Χαριτᾶτος ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν «ἂν διετάχθη ἡ ἐπισκευὴ τῆς γεφύρας ἐπὶ τῆς ἐπαρχιακῆς ὁδοῦ Ληξουρίου–Χαυδάτων καὶ ἡ ἑτέρα ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Ληξουρίου εἰς Ἁγ. Θέκλαν, εἰς θέσιν Κολώνα, αἵτινες εἶναι ἑτοιμόρροποι, καί, ἂν καταρρεύσωσι, θὰ χρειασθῇ δεκαπλασία δαπάνη. Ἐὰν διετάχθη ἡ ἐπισκευὴ τῶν ὁδῶν Ληξουρίου– Λουκεράτων καὶ Ληξουρίου–Παρισάτων, αἵτινες παρεσύρθησαν ὑπὸ τῶν βροχῶν, καὶ διεκόπη ἡ συγκοινωνία».

§12ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως καὶ προσωρινῶς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐδόθησαν διαταγαί, ὅπως ὑποβληθῇ προϋπολογισμὸς διὰ τὴν ἀπαιτηθησομένην δαπάνην πρὸς ἐπισκευὴν τῶν γεφυρῶν, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τούτου θὰ διαταχθῇ ἡ σχετικὴ ἐπισκευή.

§13Ν. ΧΑΡΙΤΑΤΟΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν διὰ τὰς δοθείσας διαταγάς. Ἀλλὰ δυστυχῶς αἱ διαταγαὶ δίδονται, ἀλλὰ δὲν ἐκτελοῦνται. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ σᾶς δίδω τὴν πληροφορίαν, κ. Ὑπουργέ, ὅτι ἐπανειλημμέναι διαταγαὶ ἐδόθησαν διὰ τὴν ἐπισκευὴν τῆς γεφύρας, ἀλλὰ δὲν ἐξετελέσθησαν. Πρέπει δὲ νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει ὅτι τὸ Δημόσιον δὲν δαπανᾷ ἤδη ἐλάχιστον ποσὸν διὰ τὴν ἐπισκευὴν τῆς γεφύρας ταύτης καὶ μετ’ ὀλίγον θὰ δαπανήσῃ χιλιάδας δραχμῶν. Ἑπομένως παρακαλῶ, ὅπως ἐκτελεσθῶσιν αἱ διαταγαί, αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Γκλαβᾶς ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν «διατί δὲν ἐκοινοποιήθη εἰσέτι ὁ διορισμὸς τοῦ Δ. Γιαννοπούλου, διορισθέντος μέλους τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς Πατρῶν.»

§15ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Δικαίωμα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας εἶναι νὰ διορίζῃ ὅντινα θέλει.

§16Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ....

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Πετραλιᾶ, δὲν εἶσθε ἐγγεγραμμένος καὶ συνεπῶς δὲν ἔχετε τὸν λόγον. Ὁ κ. Σκιαδαρέσης.

§18Α. ΣΚΙΑΔΑΡΕΣΗΣ. Πικρὰ πεῖρα τοῦ παρελθόντος μὲ εἶχε διδάξει νὰ παρέρχωμαι ἐν σιγῇ πολλὰ ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων ζητημάτων τοῦ τόπου μας, διότι ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν, καίτοι ἀνάγκη παρίσταται, δὲν προκαλοῦσι τὴν προσοχὴν τῶν ἁρμοδίων, διὰ τοῦτο δὲν ἔσπευσα νὰ ὑποδείξω πρῶτος ἐγὼ ὅτι παρὰ τὴν πόλιν τῆς Λευκάδος ὑπάρχει ἕλος, τὸ ὁποῖον εἶναι λίαν ἐπικίνδυνον διὰ τὴν ὑγείαν τῶν κατοίκων, καὶ κατ’ ἔτος ἑλώδεις πυρετοὶ μαστίζουσι τὴν πόλιν Λευκάδος. Ἤκουσα ὅμως παρ’ ὑμῶν, ὅτε ἀνεγινώσκετε ἐνταῦθα τὸν κατάλογον τῶν ἑλῶν, εἰς τὰ ὁποῖα περιεστράφη ἡ προσοχὴ τῆς Κυβερνήσεως, ἤκουσα μεταξὺ αὐτῶν ἀναγραφόμενον καὶ τὸ ἕλος Ἁγίου Ἀντωνίου τὸ παρὰ τὴν πόλιν τῆς Λευκάδος. Ὅτε ἤκουσα τοῦτο, μετέβην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ὑπέδειξα ὅτι πρὸ πολλῶν ἡμερῶν ἐγένετο μελέτη διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τοῦ ἕλους αὐτοῦ, ἐγένετο μάλιστα σοβαρὰ μελέτη, διότι ἐγένετο ὑφ’ ἑνὸς τῶν ἱκανωτέρων μηχανικῶν τοῦ Κράτους, μετέβην, λέγω, καὶ ὑπέδειξα εἰς τὸν ἁρμόδιον τμηματάρχην ὅτι ὑπάρχει μελέτη καὶ ἡ πρὸς ἀποξήρανσιν δαπάνη εἶναι μηδαμινή, καὶ ὅτι ἡ ἀνάγκη ν’ ἀναγραφῇ εἰς τὸν κατάλογον εἶναι ἐπείγουσα, διότι δὲν πρόκειται ἁπλῶς περὶ ἀποξηράνσεως ἑλῶν, ἀλλὰ περὶ τῆς ὑγείας ὁλοκλήρου τῆς πόλεως. Ὁ τμηματάρχης ὅμως μᾶς ἀπήντησεν ὅτι δὲν γνωρίζει ἂν ὑφίσταται ἕλος εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο. Τῷ παρέστησα ὅτι ὑπάρχει μελέτη καὶ εἶναι ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ καταλόγῳ, τὸν ὁποῖον ἀνέγνωσεν ὁ κύριος Ὑπουργός. Τότε μοὶ ἀπήντησεν ὅτι πρὸς ἀποξήρανσιν αὐτοῦ εἶναι ὑπόχρεος ὁ δῆμος Λευκάδος καὶ ὅτι φρονεῖ ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τὸ ἀναγράψῃ μεταξὺ τῶν ἑλῶν τῶν ἀποξηραντέων. Κρίνω ἀναγκαῖον ν’ ἀναφερθῶ πρὸς ὑμᾶς καὶ τὴν Βουλήν, ν’ ἀνακοινώσω τὴν τοιαύτην ἀπάντησιν τοῦ τμηματάρχου, καὶ παρακαλῶ, κύριε Ὑπουργέ, νὰ ζητήσητε τὴν μελέτην, διὰ νὰ ἴδητε ὅτι πρόκειται περὶ ποσοῦ μηδαμινοῦ, καὶ ὅτι πρόκειται περὶ ἕλους πλησιέστατα εἰς τὴν πόλιν κειμένου. Κατόπιν δὲ τούτου νὰ διατάξητε τὸν τμηματάρχην νὰ μὴ ἐπιμένῃ εἰς τὴν διαγραφὴν τοῦ ἕλους τούτου ἐκ τοῦ καταλόγου τῶν ἀποξηραντέων ἑλῶν.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Φωτήλας.

§20ΑΛ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Καταθέτω ἀναφορὰν τῶν κατοίκων Καλαβρύτων, διὰ τῆς ὁποίας ζητοῦσι νὰ ληφθῇ μέριμνα περὶ διορισμοῦ καθηγητοῦ τῆς Γαλλικῆς ἐν τῷ Γυμνασίῳ Καλαβρύτων.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χαντζάρης ἐρωτᾷ ποῖα μέτρα ἐλήφθησαν ὑπὲρ τοῦ ἐνεχυροδανειστηρίου Κερκύρας καὶ ἰδίως ἂν θὰ παύσῃ ἡ ἐν αὐτῷ ἐξάντλησις τῶν κεφαλαίων διὰ τῶν ἐλλειμμάτων.

§22ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως καὶ προσωρινῶς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ ζήτημα τοῦ ἐνεχυροδανειστηρίου Κερκύρας εἶναι ζήτημα παλαιὸν ἀναγόμενον εἰς τὴν ἐποχὴν τῆς ἑνώσεως. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἡ διοίκησις τοῦ ἐνεχυροδανειστηρίου, ἀκολουθοῦσα ὁδὸν οἰκονομολογικῶς στρεβλήν, ἐλάμβανε μὲν καταθέσεις διαφόρων πολιτῶν, αἱ ὁποῖαι ἐδίδοντο ἐκεῖ ἐπὶ μικρῷ τόκῳ, ἀλλὰ δὲν ἔσπευδε καὶ νὰ ἐκτοκίσῃ αὐτὰς εἰς τρόπον, ὥστε νὰ μὴ εὑρεθῇ ἐν ἐλλείμματι, καὶ ἕνεκα τούτου εὑρέθη μετ’ ὀλίγον εἰς ἐλλείμματα. Τὰ ἐλλείμματα ταῦτα ἤρχισαν ν’ ἀνησυχῶσι τὸ κοινὸν τῆς Κερκύρας. Ἐζητήθη ἐπανειλημμένως ἡ διόρθωσις τοῦ κακοῦ καὶ τελευταῖον ἐστάλη ὑπάλληλος εἰς Κέρκυραν, ἵνα ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα καὶ ὑποβάλῃ ἔκθεσιν, ἵνα ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς ληφθῶσι τὰ κατάλληλα μέτρα, ὅπως σωθῇ τὸ ἐνεχυροδανειστήριον. Ὁ ὑπάλληλος οὗτος ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσιν ταύτην, ἐν ᾗ καταφαίνεται ὅτι ἡ σημερινὴ κατάστασις τοῦ ἐνεχυροδανειστηρίου δὲν εἶναι διόλου ἀνθηρά, ὁμολογῶ δ’ ὅτι, ἂν ἐξακολουθήσῃ ἡ αὐτὴ διαχείρισις, τὸ ἐνεχυροδανειστήριον ταχέως θὰ εὑρεθῇ εἰς οἰκονομικὴν θέσιν τοιαύτην, ἡ ὁποία ν’ ἀπαγορεύῃ τὴν ἐξακολούθησιν τῶν ἐργασιῶν του, προτείνει δὲ ὁ ῥηθεὶς ὑπάλληλος, ὅπως συναφθῇ δάνειον, τὸ ὁποῖον νὰ ἐξυπηρετηθῇ ἐκ τοῦ ποσοῦ τῶν 50 χιλ. δραχμῶν, τὸ ὁποῖον μέχρι τοῦδε ἐδίδετο πρὸς ἐξυπηρέτησιν ἄλλων ὑποχρεώσεων τοῦ ἐνεχυροδανειστηρίου. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι αἱ 50 αὐταὶ χιλ. εἶναι προωρισμέναι νὰ ἐξυπηρετῶσι τὰς ὑποχρεώσεις ἐκείνας μέχρι τοῦ 1912. Ὥστε ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης τὸ ποσὸν αὐτὸ θὰ εἶναι ἐλεύθερον, ὅπως ἐξυπηρετήσῃ νέον δάνειον ὑπὲρ τοῦ ἐνεχυροδανειστηρίου, ἵνα δυνηθῇ οὕτω τοῦτο νὰ ἐπαρκέσῃ. Ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σκεφθῇ ἡ Κυβέρνησις περὶ δανείου. Ἔχω ὑπ’ ὄψει τὴν ἔκθεσιν, ἡ ὁποία εἶναι συντεταγμένη μετὰ πολλῆς ἐπιμελείας, καὶ θὰ πράξω ἐν καιρῷ ὅ,τι δεῖ.

§23Σ. ΧΑΝΤΖΑΡΗΣ. Ὁμολογῶ ὅτι ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ δὲν μὲ ηὐχαρίστησε, διότι τὸ ἐνεχυροδανειστήριον Κερκύρας κατὰ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐλειτούργει, ἐδανείζετο πρὸς 4% καὶ ἐδάνειζε πρὸς 8%. Τὸ κέρδος δὲ ἦτο ἡ διαφορὰ τοῦ κέρδους. Πρὸ ἐτῶν ὅμως ἐξηφανίσθησαν ἀπὸ τοῦ ἐνεχυροδανειστηρίου ἐκ τῶν 800.000 δραχμῶν αἱ 400.000 ἐξ ὑπαιτιότητος τῶν κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεων, αἵτινες ἄφηνον νὰ λειτουργῇ τὸ ἐνεχυροδανειστήριον ἐν ἐλλείμματι καὶ νὰ καλύπτωνται τὰ ἐλλείμματα ἐκ τοῦ κεφαλαίου. Ὅθεν σήμερον τὸ ἐνεχυροδανειστήριον πληρώνει τόκον πρὸς 4% τῶν 800.000, δηλαδὴ 32.000 δραχμῶν ἐτησίως, εἰσπράττει δὲ τόκον πρὸς 8% ἐπὶ τῶν 400.000, δηλαδὴ 32.000. Τὸ προσωπικόν, τὸ ὁποῖον λαμβάνει μισθοὺς 20.000 ἐτησίως, πληρώνεται ἐκ τῶν κεφαλαίων· ἑπομένως μέχρι τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν θὰ συντελεσθῇ ἡ μέριμνα, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησεν ὁ κ. Ὑπουργός, θὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ δαπανᾶται ἐκ τῶν κεφαλαίων τὸ ποσὸν αὐτὸ καὶ νὰ ἐλαττῶνται ἐπὶ πλέον ταῦτα. Δι’ αὐτὸ παρεκάλεσα νὰ παύσῃ νὰ λειτουργῇ τὸ ἐνεχυροδανειστήριον ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας, διότι μέχρι τῆς ἐποχῆς τῆς πραγματοποιήσεως τοῦ δανείου θέλουσιν ἐξαφανισθῆ ἀκόμη 50.000 δραχμῶν ἐκ τῶν κεφαλαίων.

§24Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὸ κεφάλαιον εἶναι κατατεθειμένον, θὰ ἀναγκασθῇ τὸ ἐνεχυροδανειστήριον νὰ καταβάλῃ τοὺς τόκους. Ἀλλ’ ἐκ μέρους τοῦ ἐκεῖ ἀποσταλέντος ὑπαλλήλου προτείνεται, ὅπως γίνῃ κανονισμός τις καλλίτερος· θ’ ἀπολυθῇ μέρος τοῦ προσωπικοῦ καὶ θὰ ληφθῶσι τοιαῦτα μέτρα, ὥστε νὰ μὴ ἐξακολουθῇ ἡ δαπάνη τῶν κεφαλαίων.

§25Σ. ΧΑΝΤΖΑΡΗΣ. Διὰ νὰ γίνῃ ὅμως, κ. Ὑπουργέ, ὁ κανονισμὸς αὐτός, ἀπαιτεῖται νόμος, νόμον δὲ δὲν προφθάνετε νὰ κάμητε, καὶ ἑπομένως θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ ἐξαφάνισις τῶν κεφαλαίων.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χαντζάρης ἐρωτᾷ «διατί ὁ νομάρχης Κερκύρας δὲν ἀπεφάνθη ἐπὶ δύο ἀπὸ δεκαεξαμήνου ὑποβληθέντων ψηφισμάτων τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Μεσοχωριτῶν περὶ καταλληλοτέρας διαιρέσεως τοῦ δήμου εἰς ἐκλογικὰ τμήματα».

§27ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἠρωτήσαμεν τὸν νομάρχην ἀπὸ τῆς 28 Νοεμβρίου περὶ τούτου· δὲν ἐλήφθη ἀπάντησις.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πατσουράκος ἐρωτᾷ «διατί τὸ Ἑλληνικὸν σχολεῖον Εὐπαλίου, ὅπερ ἀριθμεῖ 90 μαθητάς, στερεῖται Ἑλληνοδιδασκάλων».

§29ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ζητοῦνται Ἑλληνοδιδάσκαλοι, ἀλλὰ δὲν εὑρίσκονται».

§30Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἐγὼ φρονῶ ὅτι δύνασθε νὰ εὕρητε διδασκάλους ἐν τοῖς σχολείοις τῶν Ἀθηνῶν, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσι πλεονάζοντες πολλοί.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαμάης ἐπ’ ἀναφορᾶς τοῦ Ἀ. Λούτση κατὰ ἀστυνομικῶν ὀργάνων.

§32Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Πρόκειται περὶ ἀναφορᾶς, ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐπιστήσωσι τὴν προσοχήν των, διότι ἐδῶ πρόκειται περὶ σοβαρωτάτου ζητήματος, τὸ ὁποῖον λήγει μὲ τὴν μέθοδον τῆς «ἀντιστάσεως κατὰ τῆς ἐξουσίας», ἡ ὁποία μοὶ δίδει τὸ ἐνδόσιμον νὰ πιστεύω ὅτι κακῶς πράττει, διότι αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως ἤμην αὐτόπτης μάρτυς. Ἰδοὺ δὲ πῶς συνέβη. Ὁ ἄνθρωπος αὐτός, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, Λούτσης καλούμενος, εἶναι ἄνθρωπος, τὸν ὁποῖον ἐγὼ μετεχειρίσθην ὡς φύλακα εἰς τὴν μάνδραν μου καὶ τὸν ὁποῖον εἶχον στείλει εἰς μίαν οἰκίαν, τὴν ὁποίαν ἔχω δυστυχῶς εἰς τὴν ὁδὸν Κηφισίας, καὶ λέγω δυστυχῶς, διότι δι’ αὐτὴν εἶμαι ἐπὶ πενταετίαν εἰς τὰ Δικαστήρια. Τὸν εἶχον στείλει ἐκεῖ, διότι ἄγνωστοι εἶχον τὴν εὐγενῆ καλωσύνην νὰ μοῦ ἀφαιρέσωσι πάντας τοὺς μολυβδοσωλῆνας τῆς διοχετεύσεως τοῦ ὕδατος καὶ ἀεριόφωτος, καὶ ἠθέλησα καὶ αὐτοὺς νὰ φυλάξω, ἀλλὰ καὶ νὰ προφυλαχθῶ ἀπὸ τὴν Ἀστυνομίαν, ἡ ὁποία θὰ μὲ ἐκράτει ὅμηρον ἕως ὅτου εὕρῃ τὸν λωποδύτην (ἱλαρότης). Τὸν ἔστειλα λοιπὸν ἐκεῖ, ἵνα φυλάττῃ, ὅτε ὅμως ἔπαυσε νὰ μένῃ εἰς τὴν μάνδραν, ὅπου ἐφύλαττεν, ἀποσπασθεὶς ἀλλοῦ, μοῦ ἔκλεψαν ὅ,τι εἶχον ἐκεῖ, καὶ τοὺς μολυβδοσωλῆνας καὶ τὰς ὄρνιθας καὶ ἕνα γάλλον, ὥστε νὰ παύσω νὰ εἶμαι πτηνοτρόφος (ἱλαρότης)! Ἡ σύζυγός μου τότε τὸν διέταξε ν’ ἀρχίσῃ πάλιν νὰ φυλάττῃ καὶ αὐτὸς τὴν νύκτα. Ἐπιστρέφων λοιπὸν ἀπὸ τὴν οἰκίαν τῆς ὁδοῦ Κηφισίας, διὰ νὰ φυλάξῃ ἐκεῖ, περὶ τὴν δωδεκάτην τῆς νυκτός, εἶχε λάβει ἓν περίστροφον ἐκ τῆς οἰκίας μου διὰ πᾶν ἐνδεχόμενον. Ἔρχεται ὅμως μία ἔφιππος χωροφυλακή, βλέπει τὸν ἀτυχῆ Λούτσην περιπολοῦντα καὶ λέγει εἰς αὐτὸν «ἄλτ!». Τίς εἶσαι; ἠρώτησε. Λέγει ὁ Λούτσης: «Ἐδῶ ἐγὼ εἶμαι φύλαξ». — «Ἔχεις τίποτε ἐπάνω σου;» — «Ἔχω τὸ πιστόλι, τὸ ὁποῖον μοὶ ἔδωκεν ὁ προϊστάμενός μου». — Τὸ ἐζήτησαν καὶ αὐτὸς εἶπε: «Δὲν δύναμαι νὰ σᾶς τὸ δώσω», καὶ συγχρόνως προχωρεῖ πρὸς τὴν θύραν καὶ εἰσέρχεται εἰς τὴν μάνδραν. Τότε καὶ οἱ ἔφιπποι ἤνοιξαν τὴν θύραν, ἡ ὁποία εἶναι μεγάλη, καὶ εἰσῆλθον καὶ αὐτοί. Εἶχον δίκαιον πρὸς τοῦτο· εὗρον ἕνα ὕποπτον ἀπ’ ἔξω καὶ ὤφειλον νὰ βαδίσωσιν ἐπὶ τὰ ἴχνη τοῦ κακοῦ αὐτοῦ ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος ἴσως ἦτο λωποδύτης, διότι τοιοῦτον τὸν παριστᾷ ἡ ἀπόφασις. Ἐγὼ κατὰ καλὴν τύχην εἶχον τὴν σύζυγόν μου ἀσθενῆ, ὅτε δ’ ἤκουσα τὰς κραυγάς, ἠθέλησα νὰ ἐξέλθω καὶ κατῆλθον τῆς κλίνης, ἀλλ’ ἡ σύζυγός μου ἤρχισε νὰ μ’ ἐμποδίζῃ φοβηθεῖσα, καὶ μ’ ἔπεισε νὰ μὴ ἐξέλθω. Ἀκούσατε τί συμβαίνει, διότι ἐν τῇ προκειμένῃ περιστάσει πρόκειται νὰ πεισθῆτε ὅτι τὰ ὄργανα τὰ ἀστυνομικά, εἰς τὰ ὁποῖα χορηγοῦνται ἀριστεῖα, δὲν πράττουσιν ὅ,τι πρέπει νὰ πράττωσιν. Ἐγὼ δὲν ἦλθον νὰ ψέξω τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἦλθον νὰ καταστήσω ἐνήμερον αὐτήν, ἵνα λάβῃ μέτρα ἀπέναντι ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐκλήθησαν νὰ τηρῶσι τὴν τάξιν. Τότε τί ἔπραξα ἐγώ; Ἐξῆλθον ἀπὸ τὸ παράθυρον καὶ ἐρωτῶ τὸν Κύριον ποῖος εἶναι. Δὲν μοὶ ἀπήντησε κανείς. Κατέβη ὁ υἱός μου καὶ τοῖς λέγει: «Κύριοι, αὐτὸς εἶναι ἄνθρωπός μας». Ἐνόμιζον λοιπὸν ὅτι ἔπρεπε νὰ μοὶ ἀπαντήσῃ αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος καὶ μοὶ εἴπῃ ὅτι συνέλαβεν ἕνα λωποδύτην καὶ νὰ τῷ ἀπαντήσω ὅτι δὲν εἶναι λωποδύτης, ἀλλ’ εἶναι ἄνθρωπός μου, τὸν ὁποῖον ἔχω εἰς τὴν οἰκίαν μου....

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρήλθεν ἡ ὥρα, κύριε Μαμάη.

§34Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλήν, ἵνα δώσῃ παράτασιν.

§35Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Περὶ προσωπικοῦ ζητήματος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ παρατείνῃ ἡ Βουλή;

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι.

§37Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Καταβαίνω, κ. Πρόεδρε.

§38ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως καὶ προσωρινῶς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Παρακαλῶ νὰ στείλητε τὴν ἀναφορὰν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ σταλῇ ἀπόψε!

§40ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ περὶ παρατάσεως διὰ τὸν κ. Μαμάην, κύριε Πρόεδρε!

§41Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Καὶ ἄλλοτε ἡ Βουλὴ ἠρωτήθη καὶ ἔδωκε παράτασιν.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Σχινᾶς ἐρωτᾷ: «1) τί ἐνεργήθη διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τῆς ὁδοῦ Χόρτου–Ἀργαλαστῆς (δήμου Σπαλάθρων), καὶ τίνος ἕνεκα ἐσταμάτησεν ἡ κατασκευὴ αὐτῆς· 2) τί ἐνεργήθη ἐπ’ ἀναφορᾶς τοῦ δημάρχου Μηλεῶν περὶ προσωρινῆς ἐπισκευῆς γεφύρας εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ δήμου Μηλεῶν· 3) τί ἐνεργήθη κατὰ τοῦ ὑπενωμοτάρχου Ἰατροῦ κακοποιήσαντος τὸν Β. Νικολαΐδην ἐν τῷ κρατητηρίῳ· 4) ἐπὶ τοῦ ἐπεισοδίου ἐργατῶν τοῦ ἐργοστασιάρχου Σταματοπούλου ἐν Βόλῳ».

§43Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Διὰ μὲν τὰ δύο πρῶτα δὲν ὑπάρχει ἀναγεγραμμένη πίστωσις, διὰ δὲ τὸν Νικολαΐδην ὁ ὑπενωμοτάρχης ἐτιμωρήθη διὰ δεκαημέρου φυλακίσεως. Ὁ Ἰατροῦ ἠδύνατο νὰ γνωρίζῃ ὅτι θὰ κηρυχθῇ ἔνοχος κλοπῆς, διότι εἶχε τὸ «γνῶθι σαυτόν». Διὰ τὸ ζήτημα τοῦ Σταματοπούλου, ὁ ἐργάτης ἐτιμωρήθη ὑπὸ τοῦ Πλημμελειοδικείου.

§44Γ. ΣΧΙΝΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, θὰ παρεκάλουν ὑμᾶς νὰ δοθῇ μία πίστωσις διὰ τὰ ἔργα αὐτά, διότι ἐνδιαφέρονται πάντες οἱ κάτοικοι τοῦ Πηλίου. Εἶναι σπουδαιότατα καὶ ἀναγκαιότατα.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γρηγορίου ἐρωτᾷ: «τί ἐνηργήθη διὰ τὸν ἑλληνοδιδάσκαλον Ἁγίου Νικολάου (Τανίας) Δημορράπτην πάσχοντα ἐκ μεταδοτικῆς νόσου καὶ ἐμβάλλοντα εἰς ἄμεσον κίνδυνον τοὺς μαθητάς, οἵτινες ἕνεκα τούτου δὲν μεταβαίνουσι πλέον εἰς τὸ σχολεῖον».

§46Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἐδόθη ἄδεια. Οὐδὲν ἄλλο δύναται νὰ γίνῃ.

§47Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίσατε.

§49Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, φρονῶ ὅτι ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη ὅτι ἔπρεπε νὰ συνεχίσω τὸν λόγον μου καὶ ἑπομένως νομίζω ὅτι δὲν εἴμεθα ἐν τάξει, διότι καὶ δι’ ἄλλους ῥήτορας καὶ δι’ ἄλλας μελέτας, ὁσάκις βλέπομεν ὅτι δὲν εἶχον τελειώσει τὸν λόγον, ἐδόθη ἡ ἄδεια ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ἐρωτῶ λοιπόν· ἡ Βουλὴ ἠρωτήθη καὶ ἀπεφάνθη; διότι κατὰ τὴν γνώμην μου ἀπεφάνθη νὰ συνεχίσω. Ἐγὼ δὲ δὲν εἶμαι ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι κωλυσιεργοῦσιν, ἀλλὰ δὲν εἶναι ὀρθὸν ἄνευ ἀποτελέσματος νὰ καταβῶ ἐκ τοῦ βήματος, διότι δὲν ἐτελείωσα ὅ,τι ἔπρεπε νὰ εἴπω.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὸ Κανονισμὸν (ἄρθρον 56): «Τὸ παραχωρούμενον εἰς ἕκαστον Βουλευτὴν χρονικὸν διάστημα, τόσον διὰ τὴν σύστασιν ἀναφορᾶς τινος ἢ ὑποβολὴν ταύτης, ὅσον καὶ διὰ τὰς ἐπὶ τῶν ἐρωτήσεων δηλώσεις, δὲν δύναται νὰ ὑπερβαίνῃ τὰ πέντε λεπτὰ τῆς ὥρας».

§51Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Παρῆλθον τὰ πέντε λεπτά;

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως.

§53Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Ἐγὼ λέγω ὅτι δὲν παρῆλθον. (Γέλωτες).

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄ! Μὲ συγχωρεῖτε. Λοιπόν, κύριε Βουλευτά, δὲν ἀφήνεται εἰς τὴν Βουλὴν τὸ δικαίωμα νὰ παρατείνῃ τὴν ὥραν ἢ μὴ παρατείνῃ, τοῦτο δ’ ἐγένετο ἐκ προνοίας, διότι εἶναι πολλοὶ οἱ ὁμιλοῦντες ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν καὶ πρέπει ἐντὸς μιᾶς ὥρας νὰ ὁμιλῶσι πάντες.

§55Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Λοιπὸν παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ συνεχίσω.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν Δευτέραν, κύριε Μαμάη, συνεχίζετε· τὴν ἀναγράφομεν καὶ πάλιν, ἐὰν θέλητε.

§57ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἀπήντησα γενικῶς πρὸ ἡμερῶν τί δύναται νὰ πράξῃ ἡ Κυβέρνησις.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Ἀ. Φωτήλας, Δ. Γκλαβᾶς καὶ Θ. Πετραλιᾶς ἐρωτῶσιν ἂν ἐλήφθη πρόνοια πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς ἐν θέσει Βερβενίκοις ἀπειλουμένης νὰ καταστραφῇ σιδηρᾶς γεφύρας.

§59Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Τὸ ἴδιον, κ. Πρόεδρε.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐλήφθη πρόνοια, λέγει ὁ κ. Ὑπουργός.

§61ΑΛ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ὁδοῦ, ἀλλὰ πρόκειται περὶ κινδύνου. Πρόκειται νὰ καταστραφῇ ἡ σιδηρᾶ γέφυρα.

§62Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Μάλιστα, μάλιστα. Δι’ αὐτὴν δὶς μὲ ἠρώτησαν καὶ ἀπήντησα.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ αὐτοὶ κύριοι Βουλευταὶ ἐρωτῶσιν ἂν ἐλήφθησαν μέτρα πρὸς ἐπισκευὴν τῆς γεφύρας Κερπινῆς, δι’ ἣν ὑπάρχει μελέτη καὶ ἥτις εἶναι σπουδαιοτάτη διὰ τὴν συγκοινωνίαν Καλαβρύτων–Κερπινῆς. Ἐπίσης οἱ αὐτοὶ κύριοι Βουλευταὶ ἐρωτῶσιν ἂν σκέπτεται νὰ πράξῃ τὰ δέοντα πρὸς κατασκευὴν τοίχων ἐπὶ τοῦ χειμάρρου τῶν Καλαβρύτων, ἀπειλοῦντος τὴν πόλιν καὶ τὸν σιδηροδρομικὸν σταθμόν.

§64Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἐπίσης.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀ. Βούτσης, ὅπως καταθέσῃ ἀναφοράν. Ἀπών. Διαγράφεται. Οἱ κύριοι Δ. Πολυζωγόπουλος, Π. Ἠλιόπουλος καὶ Δ. Γκλαβᾶς ἐρωτῶσι «διατί δὲν συμπεριελήφθησαν εἰς τὰ σεισμοπαθῆ καὶ τὰ χωρία Παλῃόπολις, Μπουχιώτη, Καλύβια, Ἅγιος Ἠλίας κλπ., ἅτινα ὑπέστησαν σπουδαίας καταστροφάς».

§66Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅτε ἐψηφίζετο ὁ νόμος αὐτός, παρεχωρήθη εἰς ὡρισμένας κωμοπόλεις καὶ χωρία ἡ συνδρομή, ἀνετέθη δὲ νὰ δοθῇ καὶ εἰς ἄλλα χωρία, τὰ ὁποῖα ἔπαθον καταστροφὴν πραγματικῶς. Ἐν τούτοις οὐδὲν λαμβάνουσι.

§67Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως καὶ προσωρινῶς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). 25,000 δραχμαὶ ἦσαν. Ἔπαθον ζημίαν καὶ τὰ ἄλλα χωρία τὰ ἀναφερόμενα· ἀλλά, ἐὰν συμπεριλάβωμεν καὶ αὐτά, θὰ φθάσωμεν εἰς 700 χιλιάδας. Τί θὰ δώσωμεν; δέκα λεπτά; εἴκοσι λεπτά; Εἶπον λοιπὸν προχθὲς εἰς τὴν Βουλὴν τί πρέπει νὰ γίνῃ, διότι ἐν ἀνάγκῃ ἀπὸ ὅ,τι θέλετε ὑμεῖς καὶ οἱ ἄλλοι συνάδελφοι δὲν θὰ λάβωσιν οὔτε τὸ πολλοστημόριον.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δαζέας ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τί ποσὸν ἀνέρχονται τὰ μέχρι τέλους τοῦ 1910 ὀφειλόμενα εἰς τὸν δῆμον Καλαμῶν ἐκ τοῦ ταμείου τῆς ἐπαρχιακῆς ὁδοποιίας καὶ πότε τὸ ἥμισυ τοῦτο κατατεθήσεται παρὰ τῇ Ἀθηναϊκῇ Τραπέζῃ εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ εἰδικοῦ ταμείου ὁδοποιίας τοῦ δήμου Ἀλαγονίας κατὰ τὸν σχετικὸν νόμον.

§69Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Τὸ ποσὸν εἶναι 170,000 δραχ., θὰ συνομολογηθῇ δὲ τὸ ἥμισυ τῷ 1912.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μ. Δαζέας ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας ἂν θὰ ληφθῇ μέτρον κατὰ τῆς ἐν Λογγᾷ τοῦ δήμου Αἰπείας διδασκαλίσσης Ἑλένης Καραγιαννοπούλου, καθ’ ἧς πολλὰ αἰτιῶνται οἱ κάτοικοι, καὶ ἀνακρίσεις ἐνηργήθησαν.

§71Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὑπάρχει ἔκθεσις τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐναντίον τῆς διδασκαλίσσης. Ὁ ἐπιθεωρητὴς κατόπιν ἀνακρίσεων, τὰς ὁποίας ἐνήργησε μεταβὰς ἐπὶ τόπου, κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἡ διδασκάλισσα εἶχε παραμελήσει τὰ καθήκοντά της καὶ ὅτι ἐπέδειξεν ἀνοίκειον διαγωγήν, καὶ ἑπομένως δὲν ἔπρεπε νὰ ἐξακολουθήσῃ παραμένουσα ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ. Τοιαύτην ἔκθεσιν ὑπέβαλεν εἰς τὸ συμβούλιον τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλὰ δυστυχῶς τὸ συμβούλιον ἀπεφάνθη ὅτι δὲν ἔπρεπε ν’ ἀπολυθῇ ἡ διδασκάλισσα. Ἐγὼ κατόπιν τῆς ἀποφάσεως ταύτης εὗρον ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀπολυθῇ ἡ διδασκάλισσα, διέταξα δὲ ἄλλον ἐπιθεωρητὴν νὰ ἐνεργήσῃ ἀνακρίσεις. Μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς ἐκθέσεως τοῦ δευτέρου ἐπιθεωρητοῦ θὰ διαβιβάσω ἔγγραφον εἰς τὸ συμβούλιον, ἵνα τὴν ἀπολύσῃ.

§72Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Εἶχεν ἀπολυθῆ κατὰ τὸν Μάϊον συνεπείᾳ προτάσεως τοῦ συμβουλίου.

§73Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἐγένετο ἔφεσις τῆς ἀποφάσεως.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τριγώνης.

§75Α. ΤΡΙΓΩΝΗΣ. Ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν διατί ἐκ 46 ἐπιτυχόντων εἰς τὴν Τηλεγραφικὴν σχολὴν εἰσήχθησαν μόνον 34, ἐνῷ περὶ τοῦ διορισμοῦ των δὲν εὐθύνεται ἡ Κυβέρνησις.

§76Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως καὶ προσωρινῶς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Διότι ὁ διαγωνισμὸς εἶχε προκηρυχθῆ διὰ τριάκοντα. Τὸ Δημόσιον οὐδεμίαν ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ εἰσαγάγῃ περισσότερους, διότι ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας εἶναι 50 διπλωματοῦχοι, εἶναι δ’ ἀστεῖον νὰ εἰσαγάγωμεν περισσοτέρους εἰς τὴν σχολήν, διότι θὰ ἔχωμεν περὶ τοὺς 80 ἐν συνόλῳ, οἱ ὁποῖοι θὰ ζητῶσι θέσεις.

§77Α. ΤΡΙΓΩΝΗΣ. Ἐνῷ ἐπέτυχον 46, διατί δέχεσθε τοὺς 80 καὶ κατόπιν προσθέτετε καὶ ἄλλους 4;

§78Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Οὐδεμίαν ἔχει ὑποχρέωσιν ἡ Κυβέρνησις νὰ εἰσαγάγῃ πάντας.

§79Α. ΤΡΙΓΩΝΗΣ. Καὶ οὐδεμίαν ζημίαν ὅμως ἔχει.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πατσουράκος ἐρωτᾷ τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως «τί ἐνηργήθη ἐπ’ ἀναφορᾶς κατοίκων Βρεσθένων (Οἰνοῦντος) περὶ κατασκευῆς γεφύρας ἀξίας 4 χιλ. δραχμῶν, διὰ τὴν ἔλλειψιν τῆς ὁποίας ἀποκλείονται κατὰ τὸν χειμῶνα πάντα τὰ χωρία».

§81Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Διετάχθη μελέτη.

§82Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Τῆς γεφύρας;

§83Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Μάλιστα.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πατσουράκος ἐρωτᾷ τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Παιδείας «τί ἐνηργήθη ἐπὶ παραπόνων τῶν ἐπιστατῶν τῶν ἑλληνικῶν σχολείων Λακωνίας, ὧν καθυστεροῦνται μισθοὶ ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Ἀπριλίου, καὶ τίς λόγος ὑπηγόρευσε τὴν κατάργησιν τοῦ γραμματείου Κοτρωνίου τῆς Οἰτύλου».

§85Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Εἶναι ἀόριστον ἐντελῶς.

§86Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Δὲν ἔχετε ἀναφορὰν τῶν ἐπιστατῶν, οἱ ὁποῖοι παραπονοῦνται ὅτι καθυστερεῖται ὁ μισθὸς αὐτῶν ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Ἀπριλίου;

§87Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Θὰ μεριμνήσω, κύριε συνάδελφε.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουλουμβάκης ἐρωτᾷ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν «ἂν εἰσεπράχθη τὸ δάνειον τῶν 110,000,000, περὶ οὗ πρὸ μηνῶν ἐκηρύχθη ἡ σχετικὴ σύμβασις, ποῦ δὲ εἶναι καὶ πῶς διετέθη τὸ προϊὸν αὐτοῦ ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει».

§89Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ν’ ἀναβληθῇ διὰ τὴν Δευτέραν.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συμπληρωθείσης τῆς ὥρας αἱ λοιπαὶ ἀναφοραὶ καὶ ἐρωτήσεις ἀναβάλλονται διὰ τὴν Δευτέραν. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν θέσεως διαγγελέως». (Ψηφίζεται ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου). Ζητεῖται ἡ πρόταξις τῆς ὑπ’ ἀριθ. 105 προτάσεως νόμου «περὶ ἀναγραφῆς ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ 5,000 δραχμῶν ὑπὲρ ἀνεγέρσεως Ἡρῴου ἐν Ἁγίᾳ Λαύρᾳ». Συναινεῖ ἡ Βουλὴ νὰ προταχθῇ;

§91ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον μόνον.

§93Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἔχει δαπανηθῆ ἄλλο ποσὸν μέχρι σήμερον καὶ διὰ ποῖον λόγον; Θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ εἶχε γνῶσιν ἡ Βουλὴ περὶ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἔχει δαπανηθῆ ἢ ἔχει συγκεντρωθῆ μέχρι σήμερον, καὶ ἐν γένει περὶ τῶν λεπτομερειῶν τῆς συγκεντρώσεως αὐτοῦ.

§94Λ. Θ. ΡΟΥΦΟΣ ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Ἐπειδὴ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι μέλος τῆς ἐπιτροπῆς αὐτῆς, ὡς ὡμίλησα καὶ πρὸ ἡμερῶν, ὅτε κατέθηκα τὴν πρότασιν ταύτην, ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει ἤδη εἰς χεῖράς της 40,000 δραχμῶν κατατεθειμένας εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ἐπειδὴ δὲ τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν ἐπαρκεῖ εἰς ἀνέγερσιν Ἡρώου, διότι ὑποθέτομεν ὅτι τὸ ἔργον τοῦτο θέλει ἀπαιτήσει περίπου δαπάνην 100,000 δραχμῶν, τὸ δὲ ἔργον ἡ ἐπιτροπὴ φρονεῖ ὅτι πρέπει νὰ εἶναι ἕτοιμον διὰ τὸν ἑορτασμὸν τῆς ἐθνικῆς ἑορτῆς τοῦ 1821, διὰ τοῦτο ὑπέβαλον πρότασιν νόμου, ὅπως διὰ τῶν 5000 δρ. κατ’ ἔτος συμπληρωθῇ τὸ ποσὸν αὐτό, διὰ νὰ συντελεσθῇ τὸ ἔργον.

§95Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἂν ὀρθῶς ἢ ὄχι ὑπεθέσατε ὅτι τὸ ποσὸν δὲν ἀρκεῖ εἶναι ζήτημα κρίσεως τῆς Βουλῆς. Ἡ Βουλή, διὰ ν’ ἀποφανθῇ τί πρέπει νὰ χορηγήσῃ, πρέπει νὰ ἔχῃ ἕνα προϋπολογισμὸν τοῦ ἔργου ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου μηχανικοῦ συντεταγμένον, διότι τότε θὰ δύναται ἀσφαλῶς ν’ ἀποφασίσῃ.

§96Λ. Θ. ΡΟΥΦΟΣ ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Πάντως θὰ ἔχῃ καιρὸν ἡ μέλλουσα Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ σκεφθῇ περὶ τοῦ πράγματος. Ἐπὶ τοῦ παρόντος εἶναι ἀναμφισβήτητον.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον μόνον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι ἐσχηματίσθησαν ὑπ’ ἐμοῦ αἱ ἑξῆς ἐπιτροπαί: Ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παραχωρήσεως ἐθνικῶν γαιῶν πρὸς καλλιέργειαν καπνοῦ» οἱ κύριοι Ν. Στράτος, Ἰ. Κανναβός, Δημ. Κούζης, Ἰωάν. Τερζάκης, Ἀναστ. Βάρβογλης, Σπ. Σῖμος, Ἰωάν. Πολίτης, Νικ. Σπηλιώτης, Ἀγ. Σλῆμαν, Ἀ. Κασσαβέτης, Παν. Καράπαυλος, Ν. Γαρδικιώτης, Δημ. Κουκουλέτσος, Ἰ. Παπαλουκᾶς καὶ Δ. Δεδούσης. Ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀδείας συνομολογήσεως γεωργικοῦ Θεσσαλικοῦ δανείου χρεολυτικοῦ ἐκ δραχμῶν 2.850.000 εἰς χρυσὸν πρὸς ἀγορὰν τῶν κτημάτων τῶν κληρονόμων Νεκῆ πασᾶ κλπ.» οἱ κύριοι Ἀγ. Σλῆμαν, Ἰ. Χρυσοβελόνης, Ἀ. Κασσαβέτης, Δ. Μπούσδρας, Δ. Κουκουλέτσος καὶ Ἀθ. Βαβυλόπουλος. Ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ͵ΓϠϚʹ τοῦ 1911 περὶ συστάσεως κτηνιατρικῶν περιφερειῶν καὶ διορισμοῦ δημοσίων κτηνιάτρων» οἱ κύριοι Θ. Σκάσης, Γ. Παρασκευόπουλος, Ν. Ξηρός, Ν. Ἀλιβιζᾶτος, Κ. Μέρμηγκας, Σ. Παπαχατζῆς, Π. Ζωγλοπίτης καὶ Ἐμμ. Κυταριόλος. Ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ δήμων καὶ κοινοτήτων». Τὸ ἄρθρον 28 (ἀναγινώσκεται).

§98Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ προταχθῇ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 25 νομοσχέδιον.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτάσσεται τὸ ὑπ’ ἀριθ. 25 περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ͵ΓΦϞϚʹ «περὶ ἐνοριῶν». Ἄρθρον μόνον.

§100Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἡ πρόταξις αὕτη νομίζω ὅτι εἶναί τι ἀκατανόητον. Φρονῶ ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις ἐκ τῶν προτέρων νὰ κανονίζῃ τὰ ζητήματα ταῦτα.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀλλ’ ἔχετε ἀντίρρησιν εἰς τὸ ὅτι, ἐὰν δὲν προσέλθωσιν ἐντὸς μηνὸς οἱ σύμβουλοι, θὰ χάσωσι πᾶν δικαίωμα;

§102Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν, ἀλλ’ εὑρισκόμεθα ἑκάστοτε κατειλημμένοι ὑπὸ τρόμου ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ προταχθῇ οἱονδήποτε νομοσχέδιον.

§103Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἤθελον νὰ κάμω μίαν παράκλησιν νὰ μὴ μεταβάλληται ἡ Ἡμερησία Διάταξις, διότι ἡ Βουλὴ καταντᾷ νὰ συζητῇ ἐπὶ σπουδαιοτάτων νομοσχεδίων καταπεπονημένη. Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν, ἀλλὰ νὰ μὴ καταπονῆται ἡ Βουλή. Εἶναι σπουδαιότατον τὸ ζήτημα τῶν κοινοτήτων.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ τοῦτο ἐγράφη δεύτερον τὸ νομοσχέδιον αὐτό, διὰ νὰ μὴ καταπονῆται ἡ Βουλή. (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον).

§105Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Μίαν παρατήρησιν. «Ἀπόλλυσι πᾶν δικαίωμα», δηλ. καὶ διὰ τὰς ἄλλας πράξεις;

§106Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ὄχι. Κάμνω τὴν δήλωσιν ὅτι ἀπόλλυσι πᾶν σχετικὸν δικαίωμα». (Ψηφίζεται εἶτα τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς αʹ ἀνάγνωσιν).

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 28 τοῦ νομοσχεδίου «περ δήμων καὶ κοινοτήτων» τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Φωτήλας.

§108Α. ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἐν τῷ ἄρθρῳ 28 πρόκειται νὰ ῥυθμισθῇ, κύριοι Βουλευταί, σπουδαιότατον ζήτημα, ὁ τρόπος τουτέστι τῆς ἐκλογῆς τῶν κοινοτικῶν συμβούλων. Πολὺ ὀρθῶς παρατηρεῖ ἡ ἐπιτροπὴ ἐν τῇ ἐκθέσει αὐτῇ ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι πολὺ σπουδαιότερον σήμερον. Διὰ τοῦ νέου νομοσχεδίου τὸ κοινοτικὸν συμβούλιον δὲν ἐκπροσωπεῖ ὡς πρὶν τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια, Ἀρχὴν συνεπικυροῦσαν μόνον καὶ συμβουλεύουσαν, ἀλλὰ καθίσταται Ἀρχὴ ἐνεργοῦσα, κατ’ ἀντίθεσιν πρὸς τὸν πρόεδρον, ὁ ὁποῖος σήμερον καθίσταται μόνον μηχανὴ ἁπλῆ πρὸς διεκπεραίωσιν τῶν ὑποθέσεων τοῦ συμβουλίου. Αὐτονόητος ὅθεν καθίσταται ἡ σημασία τοῦ ἄρθρου 28, συνδεομένη πρὸς τὴν κατὰ τὸ ἐφικτὸν γνησιωτέραν ἐκπροσώπησιν τῆς θελήσεως τῶν μελῶν τῆς κοινότητος. Μέχρι τοῦδε, κύριοι Βουλευταί, εἴχομεν τὸ σύστημα τῆς διὰ σφαιριδίων ἐκλογῆς. Κατ’ ἀρχὴν τὸ σύστημα τοῦτο παρουσίασε τόσα ἄτοπα, ὥστε νὰ παρίσταται ἀνάγκη ἐπιτακτικὴ καὶ ταχεῖα, ὅπως τὸ μεταβάλωμεν. Παρουσίασε πρῶτον τὰς μεγάλας καλπονοθεύσεις, καλπονοθεύσεις τοιαύτας, ὥστε πολλάκις νὰ ἐκπλησσώμεθα πρὸ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν καλπῶν. Ἔχει ἐπίσης τὸ μέγα ἐλάττωμα ὅτι ὁ ἐκλογεὺς ἐπηρεαζόμενος ἀπὸ τὸν ἀντιπροσωπεύοντα δὲν ἐψήφιζε τὸν ἀντιπροσωπευόμενον. Ὁ ἐκλογεύς, ἐξαρτώμενος ὑλικῶς ἢ ὁπωσδήποτε ἄλλως, ἀπὸ τὸν ἀντιπροσωπεύοντα, ἐκανόνιζε τὴν ψῆφόν του ἀναλόγως τῆς θελήσεως τούτου, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι ζήτημα ἂν πέντε ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν ἐκ τῶν ἐκλογέων ἐξήρχοντο ἐκ τοῦ ἐκλογικοῦ τμήματος ψηφίσαντες ἐκείνους, τοὺς ὁποίους εἶχον προαποφασίσει. Ἕτερον μέγα ἐλάττωμα τοῦ συστήματος τῆς διὰ σφαιριδίων ἐκλογῆς εἶναι ὅτι ὁ ἐκλογεὺς ὑφίσταται τὴν ἐπήρειαν τῆς ψυχολογικῆς στιγμῆς, εἰσερχόμενος ἐντὸς τοῦ ἐκλογικοῦ τμήματος, ὑφιστάμενος τὴν σύγχυσιν τὴν ἐκ τοῦ θορύβου, τῶν ἀντεγκλήσεων, τῶν ἐπαίνων τῶν ἀντιπροσώπων, καὶ δὲν γνωρίζει ἀκριβῶς τί κάμνει. Παρίσταται δ’ ἀνάγκη ἀκριβῶς ἐκείνην τὴν στιγμὴν νὰ κρίνῃ περὶ ὅλων τῶν ὑποψηφίων καὶ ἀναλόγως νὰ ἀποφασίσῃ. Διὰ τοῦτο εἶπον ὅτι εἶναι ἐπείγουσα ἀνάγκη νὰ ἀλλάξωμεν τὸ σύστημα. Προτείνεται ἤδη πρὸς διόρθωσιν τὸ ψηφοδέλτιον. Ὁμολογουμένως τὸ σύστημα τῆς διὰ ψηφοδελτίων ἐκλογῆς δὲν παρουσιάζει τὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα ἡ διὰ σφαιριδίων ἐκλογή. Γίνεται ἡ ἐκλογὴ περισσότερον μυστικὴ παρ’ ὅ,τι πρότερον· πάντα τὰ ἄτοπα τῶν καλπονοθεύσεων θὰ ἐκλείψωσιν. Ἐπίσης τὸ ἄτοπον τῆς ὑπηρεσίας τῶν ἀντιπροσώπων θὰ ἐκλείψῃ καὶ αὐτό. Θὰ ἐπέλθῃ ἀκόμη μεγάλη οἰκονομία εἰς τὸ Δημόσιον, θὰ διαπαιδαγωγηθῇ δὲ καὶ ὁ λαός, ὁ ὁποῖος θὰ εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ καταρτίσῃ τὸ ψηφοδέλτιόν του ἐκ τῶν προτέρων σκεπτόμενος οὕτω καὶ κρίνων ἐν ἠρεμίᾳ περὶ τῶν ἐκλεκτέων. Ἡ ἀντίρρησις τῶν ἀναλφαβήτων ὀρθῶς ἀποκρούεται ἀπὸ τὴν ἐπιτροπήν, διότι ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἡ ἀναλογία τῶν ἀναλφαβήτων πρὸς τοὺς ἐγγραμμάτους ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν εἶναι ἀκριβῶς ἴση πρὸς τὰ ἄλλα Κράτη....

§109ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὂχι δά!

§110Α. ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἀκριβῶς. Ἐκτὸς δὲ τούτου οὐδαμοῦ ἐχρησίμευσεν ὡς ἐμπόδιον διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοιούτου συστήματος. Ἄλλως τε ἑκάστη οἰκογένεια θὰ ἔχῃ ἕνα ἐγγράμματον, ὁ ὁποῖος θὰ ἑτοιμάσῃ τὸ ψηφοδέλτιον.

§111Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ ἐὰν δὲν ἔχῃ;

§112Α. ΦΩΤΗΛΑΣ. Θὰ μεταβῇ εἰς ἕνα ὁμοφρονοῦντα.

§113Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Πῶς θὰ γνωρίζῃ ὅτι εἶναι ὁμοφρονῶν;

§114Α. ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἐκ τῶν συζητήσεων.

§115Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐὰν αὐτὸς τὸν ἀπατᾷ;

§116Α. ΦΩΤΗΛΑΣ. Δὲν εἶναι εὔκολον αὐτό. Ἡ ἀνάγκη αὕτη θὰ παραδοθῇ εἰς μικρὰ μέρη, ὅπου εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ ὦσι γνωστὰ τὰ φρονήματα ἑκάστου. Πολλοὶ συνάδελφοι ἐκφράζουσιν ἐπίσης τὸν φόβον ὅτι διὰ τοῦ ψηφοδελτίου ἡ ἐκλογὴ θὰ γίνῃ φανερά. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ὅλως τὸ ἀντίθετον θὰ συμβῇ, διότι δὲν ὑπάρχει κίνδυνος νὰ δίδηται εἰς τὸν ἐκλογέα τὸ ψηφοδέλτιον ἕτοιμον καὶ οὗτος νὰ τὸ δίδῃ ἀνεξετάστως, διότι ὁ Ἕλλην εἶναι πονηρὸς τόσον, ὥστε πιεζόμενος θὰ ψηφίσῃ ἐναντίον πάντων αὐτῶν, τοὺς ὁποίους γράφει τὸ ψηφοδέλτιον. Τὸ ζήτημα λοιπὸν νομίζω ὅτι δὲν παρέχει πολλὰς δυσκολίας. Ἡ προτίμησις τοῦ ψηφοδελτίου εἶναι ἀναγκαία. Ἀλλ’ ἕτερον ζήτημα σπουδαῖον γεννᾶται· τί θὰ προτιμήσωμεν τὴν πολλαπλῆν ψηφοφορίαν, τὴν περιωρισμένην ψηφοφορίαν ἢ τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου; Νομίζω ὅτι ἐπὶ τούτου πρέπει νὰ γίνῃ εὐρεῖα συζήτησις ἐν τῇ Βουλῇ, ἐπὶ τοῦ ζητήματος δηλαδὴ ἂν πρέπει νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν πολλαπλῆν ψηφοφορίαν διὰ ψηφοδελτίου, τὴν περιωρισμένην ἢ τὴν ἑνιαίαν. Πιστεύω δ’ ὅτι ἀμέσως πρέπει νὰ περιορισθῶμεν μεταξὺ τῆς περιωρισμένης ψηφοφορίας καὶ τοῦ ἑνιαίου, διότι τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει ἡ ἀπεριόριστος πολλαπλῆ ψηφοφορία, τοῦ νὰ μὴ ἐκπροσωπῆται ἡ μειονοψηφία, εἶναι τόσον σπουδαῖον, ὥστε αὕτη ν’ ἀποκλείηται καὶ νὰ ἐπιβάλληται ὁ περιορισμὸς τῆς συζητήσεως μεταξὺ περιωρισμένης ψηφοφορίας καὶ τοῦ ἑνιαίου. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἐπισκοπήσω διὰ βραχέων τὰ ἐλαττώματα καὶ τὰ προτερήματα ἀμφοτέρων τῶν συστημάτων, διὰ ν’ ἀποφασίσωμεν ποῖον τῶν δύο θὰ προτιμήσωμεν. Τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου ὑπεστηρίχθη ὑπὸ τοῦ Βουλευτοῦ κ. Τσαξίρη ὅτι καταλύει ἐντελῶς αὐτὸ τὸ κόμμα. Ὅταν ὁμιλῶμεν σήμερον περὶ κομμάτων, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ εἴμεθα ὀλιγώτερον δειλοὶ ἢ πρότερον. Τὸ κόμμα εἶχεν ὡρισμένην ἀφορμὴν μέχρι τοῦδε. Τὸ ἐξέτρεφον αἱ κυβερνητικαὶ παροχαί, καὶ, ὅταν ἐκλείψῃ ἡ αἰτία, θὰ ἐκλείψῃ καὶ τὸ ἀποτέλεσμα. Νομίζω μάλιστα ὅτι διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου τρέχομεν τὸν κίνδυνον ν’ ἀναπτύξωμεν στενώτερον τὸν σύνδεσμον ἐκλογέως καὶ ὑποψηφίου. Ἀλλ’ ἐγὼ λαμβάνω ὡς δεδομένον ὅτι καταλύεται ἐντελῶς τὸ κόμμα· τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου, ὡς ἀναφέρει καὶ ἡ ἐπιτροπή, ἔχει τὸ μέγα ἐλάττωμα τοῦ νὰ συγκεντρῶνται αἱ ψῆφοι τῶν πολλῶν εἰς ἕνα, καὶ συνεπῶς ν’ ἄρχωσιν αἱ μειονοψηφίαι, παρὰ τὴν γενικὴν ἀρχὴν ὅτι πρέπει ν’ ἄρχωσιν αἱ πλειονοψηφίαι πανταχοῦ. Ἔχει ἐπίσης τὸ ἐλάττωμα ὅτι δύναται νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ γνώμη ὀλίγων ἐκλογέων παρ’ ἑνὸς ὑποψηφίου, καὶ συνεπῶς νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ ἐπιτυχία. Ἐπίσης ἔχει καὶ τὸ ἐλάττωμα ὅτι ἕκαστος ἱκανὸς νὰ ἐκπροσωπῇ τὰ συμφέροντα τῆς κοινότητος θὰ φοβῆται νὰ ἐκθέσῃ ὑποψηφιότητα ἐκ τοῦ ὅτι δὲν θὰ εἶναι βέβαιος ἂν θὰ ἔχῃ 5 ἢ 10 ἢ 20 ἀνθρώπους τοσοῦτον ἀγαπῶντας καὶ ἐκτιμῶντας αὐτόν, ὥστε νὰ ψηφίζωσι μόνον αὐτὸν καθ’ ἣν περίπτωσιν αὐτοὶ θὰ ἦσαν ὑποχρεωμένοι νὰ δώσωσι μόνον μίαν ψῆφον. Ἀπέναντι αὐτῶν τῶν ἐλαττωμάτων ἔχει τὰ πλεονεκτήματα ὅτι καταλύει τὸ κόμμα. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν πολλαπλῆν ψηφοφορίαν. Ἡ πολλαπλῆ ψηφοφορία ὁμολογουμένως δὲν παρουσιάζει τὰ ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα παρουσιάζει ἡ ἑνιαία. Δὲν παρουσιάζει τὸ ἐλάττωμα τῆς συγκεντρώσεως πολλῶν ψήφων εἰς ἓν πρόσωπον, καὶ συνεπῶς τοῦ ν’ ἄρχωσιν αἱ μειονοψηφίαι, δὲν παρουσιάζει τὸ ἐλάττωμα τῆς ἐξασφαλίσεως ἐκ τῶν προτέρων ὀλίγων ψήφων. Ἔχει τὸ πλεονέκτημα ὅτι δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ἐκλογέα νὰ ἐκφράσῃ περισσότερον ἐλευθέρως τὴν θέλησίν του, νὰ ἐπιδοκιμάσῃ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους θέλει, ν’ ἀποδοκιμάσῃ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους δὲν θέλει. Τὸ μόνον ἐλάττωμα, τὸ ὁποῖον εἶπον ὅτι ἔχει ἡ πολλαπλῆ ψῆφος, εἶναι ὅτι ἐγκαταλείπει ζῶν ἀκόμη τὸ κόμμα. Ὁμολογῶ ὅτι καὶ τὰ ἐπιχειρήματα αὐτά, ἐὰν δὲν ἐπρόκειτο νὰ προστεθῇ τι, θὰ ἔδιδον ἀσφαλῶς τὴν προτίμησιν εἰς τὴν περιωρισμένην ψηφοφορίαν καὶ ὄχι εἰς τὴν ἑνιαίαν, λόγῳ τῶν μεγάλων ἐλαττωμάτων, τὰ ὁποῖα παρουσιάζει. Ἀλλὰ νομίζω ἕτερον ἐπιχείρημα σοβαρώτερον, μὴ ὑποστηριχθὲν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ οὔτε ὑπ’ ἄλλου συναδέλφου λεχθέν, εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ μὲ κάμῃ νὰ δώσω τὴν προτίμησιν εἰς τὴν ἑνιαίαν ψῆφον. Συνήθως, Κύριοι, οἱ συνοικισμοὶ ἐν Ἑλλάδι θ’ ἀποτελῶνται ἐξ ὀλίγων χωρίων, ἐκ τῶν ὁποίων πολλὰ μὲν θὰ εἶναι μικρότερα, ἓν δὲ μεγαλείτερον. Ἐὰν ἐφαρμόσωμεν τὸ σύστημα τῆς πολλαπλῆς ἢ περιωρισμένης ψηφοφορίας, θὰ εἶναι δυνατόν, ὥστε νὰ ἐκπροσωπηθῇ ἐν ταῖς κοινοτικαῖς Ἀρχαῖς μόνον τὸ μεγαλείτερον ἢ τὸ πολυπληθέστερον χωρίον, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πᾶσαι αἱ δαπάναι θὰ γίνωνται ὑπὲρ τοῦ χωρίου αὐτοῦ. Οὐδεμία θὰ καταβάλληται προσοχὴ καὶ θὰ πάθωσι τὰ ἄλλα μικρὰ χωρία ἀπὸ μαρασμόν, θὰ συμβῇ ὅ,τι συμβαίνει σήμερον μὲ τοὺς δήμους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦνται ἀπὸ μίαν μεγάλην πόλιν καὶ ἀπὸ ἄλλα μικρὰ χωρία πέριξ. Καταβάλλεται ὅλη ἡ προσοχὴ περὶ τῆς μεγάλης πόλεως καὶ ἀφίενται τὰ ἄλλα χωρία ἐντελῶς ἐγκαταλελειμμένα. Ἐὰν ἐφαρμοσθῇ συνεπῶς εἰς τοιούτου εἴδους συνοικισμούς, οἱ ὁποῖοι θὰ εἶναι οἱ πλείονες, τὸ σύστημα τῆς πολλαπλῆς ψηφοφορίας, εἴτε ἀπεριορίστου εἴτε περιωρισμένης, τρέχομεν τὸν κίνδυνον, ὥστε συμφωνίᾳ ὅλων τῶν δημοτῶν τοῦ μεγαλειτέρου χωρίου, ἂν συμβαίνῃ νὰ εἶναι ἀρκετὰ πολυπληθές, νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ ἐκπροσώπησις αὐτοῦ καὶ μόνου ἐν ταῖς κοινοτικαῖς Ἀρχαῖς. Τοῦτο θὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς ἀποτυχίαν ἐντελῶς τοῦ θεσμοῦ, διότι θὰ δημιουργηθῶσιν ἔριδες καὶ μίση μεταξὺ τῶν χωρίων, θὰ δημιουργηθῶσι τοιαῦτα πάθη, ὥστε νὰ μὴ περιμένωμεν καμμίαν βελτίωσιν ἐκ τοῦ θεσμοῦ αὐτοῦ, τοὐναντίον θὰ ἔχωμεν ἐμφυλίους σπαραγμοὺς εἰς τὰ χωρία. Τὸ ἄτοπον τοῦτο προλαμβάνει μόνον τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου, διότι ἡ κατάτμησις τῶν ψήφων θὰ εἶναι τοιαύτη, ὥστε θὰ εἶναι δυνατὸν καὶ ἡ συμφωνία μικροῦ τινος χωρίου νὰ ἐξασφαλίσῃ ἀντιπροσώπους ἐν ταῖς κοινοτικαῖς Ἀρχαῖς.

§117Π. ΚΑΣΙΜΗΣ. Πλειονοψηφίαν δὲν θὰ ἔχῃ τὸ μέγα κόμμα;

§118Α. ΦΩΤΗΛΑΣ. Ὄχι, διότι θὰ κατατμηθῶσιν αἱ ψῆφοι.

§119Π. ΚΑΣΙΜΗΣ. Ἐὰν συμβῇ ἡ πλειονοψηφία νὰ εἶναι εἰς τὰ μικρὰ χωρία, θὰ κάμωσι τὸ ἴδιον κατὰ τοῦ μεγάλου.

§120Α. ΦΩΤΗΛΑΣ. Τὰ μικρὰ χωρία ἴσως δὲν ἔχουσι τὸ συμφέρον νὰ ἑνωθῶσι πάντα, διὰ νὰ πολεμήσωσι τὸ μέγα χωρίον, διότι τὰ συμφέροντα ἑκάστου τῶν μικρῶν χωρίων εἶναι ἐντελῶς διάφορα ἀπὸ τὰ συμφέροντα τοῦ ἄλλου. Νομίζω ὅτι τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο καὶ μόνον εἶναι ἱκανόν, διὰ νὰ δώσῃ τὴν προτίμησιν εἰς τὴν ἑνιαίαν ψῆφον, διότι εἰς περίπτωσιν, καθ’ ἣν συμβῇ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγὼ φοβοῦμαι, ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω ὅτι θ’ ἀποτύχῃ ὁλόκληρος ὁ θεσμὸς καὶ πλεῖσται κοινότητες θ’ ἀποτελεσθῶσιν ἐκ τοιούτου εἴδους συνοικισμῶν. Εἶναι γνωστὸν ὅτι οὐδαμοῦ εἶναι μεγάλα χωρία μαζὶ, πάντοτε εἶναι ἓν μέγα καὶ πέριξ αὐτοῦ τὰ μικρά. Νομίζω λοιπὸν ὅτι τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο, τὸ οὐχὶ ἐκ βιβλίων εἰλημμένον, ἀλλ’ ἐντελῶς ἐκ τῆς παρατηρήσεως, πρέπει νὰ σᾶς κάμῃ, ὥστε νὰ μὴ διστάσητε νὰ δώσητε τὴν ψῆφον ὑμῶν ὑπὲρ τοῦ ἑνιαίου, καὶ θὰ ὑποβάλω πρὸς τοῦτο σχετικὴν τροπολογίαν εἰς τὸ ἄρθρον 28, εἰς τὸ ὁποῖον ἀναφέρεται τὸ ἄρθρον 140, τὸ ὁποῖον κανονίζει τὸν τρόπον τῆς περιωρισμένης πολλαπλῆς ψήφου. Κατὰ τὴν τροπολογίαν ταύτην θὰ ψηφίζωνται τὰ ⅔ τῶν ἐκλεκτέων. (Χειροκροτήματα) Παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ τροπολογία μου αὕτη.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γεωργιάδης.

§122Ε. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ὀλίγας παρατηρήσεις, ὀλίγας σκέψεις θὰ ῥίψω ἐπὶ τοῦ σπουδαίου αὐτοῦ ἄρθρου τοῦ σπουδαιοτάτου νομοθετήματος περὶ τῶν κοινοτήτων. Τὸ ἐκλογικὸν σύστημα εἶναι ἓν μέγα ζήτημα, εἰς τὸ ὁποῖον ἔδωκε μεγίστην προσοχὴν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ ἀπέδωκεν ὅτι καὶ εἰς τὸ ἐκλογικὸν σύστημα ὀφείλει πολλὰ τὰ κακά. Συλλογίζομαι διότι εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἔχωμεν πλέον τῶν 12000 συμβούλων καὶ προέδρων συμβουλίων εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, συλλογίζομαι, λέγω, πόσαι μικροφιλοτιμίαι, πόσαι μικροφιλοδοξίαι, θ’ ἀναπτυχθῶσιν ἀτυχῶς εἰς ἡμᾶς, οἵτινες ἔχομεν τοσαῦτα ἐλαττώματα καὶ ἔχομεν διαφθαρῆ πολιτικῶς, διότι δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ τις, ὅστις θὰ ἐπιχειρήσῃ νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι δὲν στερούμεθα πολιτικῆς ἀγωγῆς. Φαντάζομαι εἰς τοιαύτην περίστασιν τὸ ἐκλογικὸν σύστημα τὸ σόλοικον, τὸ μέχρι τοῦδε ὑπάρχον, ὁπόσα κακὰ δύναται νὰ φέρῃ εἰς τὴν πατρίδα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐβάδισεν ἀτυχῶς τὴν πεπατημένην· ἐγὼ τοὐλάχιστον ἀνέμενον ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζω, ὅπως ἓν τοσοῦτον ζωτικὸν ζήτημα φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐπιληφθῇ αὐτοῦ. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἰς τὸ πρόγραμμα, εἰς τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐκ τῶν πρώτων, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, κατὰ τὴν ἐξέγερσίν του πρὸς ἀποτίναξιν τοῦ παλαιοῦ καθεστῶτος καὶ τὴν μεταβολὴν τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, ἀπέδιδεν εἰς αὐτό, ὡς πρὸς φυσητῆρα τῆς καμίνου, ἡ ὁποία καμινεύει τὸν κομματισμόν, μεγάλα κακὰ προελθόντα ἐξ αὐτοῦ τούτου τοῦ καμινισμοῦ. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐβάδισε τὴν πεπατημένην ἀντιθέτως πρὸς τὴν ἐπιτροπήν, ἥτις εἰργάσθη ἐπιμελῶς μὲν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου δεχθεῖσα τὸ ψηφοδέλτιον, χωρὶς ὅμως ἀκριβῶς νὰ μετριάσῃ διὰ τούτου ἢ νὰ καταστρέψῃ τὰ κακά, τὰ ὁποῖα ἔχει τὸ σφαιρίδιον. Σφαιρίδιον καὶ ψηφοδέλτιον ἀλληλοπληκτίζονται, καὶ ἔρχεται τὸ ψηφοδέλτιον, τὸ ὁποῖον μᾶς διεκτραγῳδεῖ τὰ δεινά, τὰ ὁποῖα γεννᾷ τὸ σφαιρίδιον. Ἂν δεχθῶμεν δὲ τὸ ψηφοδέλτιον, ὅπως εἰσάγει τοῦτο ἡ ἐπιτροπή, δὲν τὸ συνδυάσωμεν δὲ δι’ ἄλλου ἐκλογικοῦ τρόπου, ἀλλὰ μονομερῶς ἐξετάσωμεν αὐτό, φρονῶ ὅτι διὰ δύο ἐπιχειρημάτων ἀποδεικνύεται ὅτι ἀκριβῶς τὰ δεινά, τὰ ὁποῖα φέρει τὸ σφαιρίδιον, τὰ ἐπαυξάνει τὸ ψηφοδέλτιον.

§123Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἀσφαλῶς.

§124Ε. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Ἡ διὰ σφαιριδίων ψηφοφορία, παλαιὰ καὶ ἄστοχος καὶ πολλὰ τὰ κακὰ ἔχουσα, καταδεικνύει τὸ σπουδαῖον ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει ἡ ἐπιτροπή, ὅπερ εἶναι ἡ ψυχολογικὴ στιγμή, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ψηφοφορίας ὁ ἐκλογεύς. Ἐγὼ ὄχι μόνον ὑπέρμαχος τοῦ ἐπιχειρήματος τούτου εἶμαι, ἀλλὰ καὶ ὑπερβολικώτερος εἰσέτι· ὄχι μόνον ὁ ἀγροῖκος, ἀλλὰ καὶ ὁ μᾶλλον μεμορφωμένος πολίτης κατὰ τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν διέρχεται πρὸ τῆς κάλπης, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐκπληροῖ ἓν ὕψιστον καθῆκον πρὸς τὴν πατρίδα, εὑρισκόμενος ἀντιμέτωπος πρὸς ἐκείνους, τοὺς ὁποίους δὲν θέλει νὰ ψυχράνῃ, δὲν ἔχει τὴν ψυχραιμίαν, τὴν ὁποίαν ἀπαιτεῖ ὁ νόμος καὶ τὸ ἐθνικὸν φρόνημα, καὶ ὁ μᾶλλον μεμορφωμένος γίνεται δοῦλος.

§125Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Ψηφίζει ζερβόδεξα.

§126Ε. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τῶν ἀνθρώπων, οἵτινες εἶναι φανατισμένοι, κύριε συνάδελφε. Τὸ σφαιρίδιον ἔχει τὸ κακὸν τοῦτο· ἆρά γε τὸ ψηφοδέλτιον μεταβάλλει, καλλιτερεύει τὴν κατάστασιν; Λέγει ἡ ἐπιτροπή· ἡ στιγμὴ αὐτὴ εἶναι στιγμὴ ψυχολογική, τὴν στιγμὴν ἐκείνην γίνεται ὑφαρπαγὴ τῆς ψήφου, ἐνῷ διὰ τοῦ ψηφοδελτίου ἐν ἠρέμῳ καταστάσει, κατ’ ἰδίαν ἔχεις στιγμάς, ὥρας, ὁλοκλήρους ἡμέρας νὰ συντάξῃς κατὰ τὴν βούλησίν σου τὸ ψηφοδέλτιον, τὸ ὁποῖον ψηφοδέλτιον ν’ ἀπορρέῃ εὐθέως ἀπὸ τῆς συνειδήσεώς σου. Ἐλησμόνησεν ἡ ἐπιτροπὴ τὰ 60% ἢ 70% τῶν ἀγραμμάτων, ἐλησμόνησε τὸν ἀγροῖκον, τὸν ἀγράμματον, ὁ ὁποῖος σπεύδων νὰ εὕρῃ ἄνθρωπον συγγραφέα τοῦ ψηφοδελτίου θ’ ἀποταθῇ εἰς τὸν μᾶλλον ἔμπιστον πρὸς αὐτόν, θ’ ἀποταθῇ εἰς τὸν μᾶλλον μεμορφωμένον, θ’ ἀποταθῇ πρὸς τὸν ἄνθρωπον ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἀσκεῖ ἐπ’ αὐτοῦ ποιάν τινα ἐπιρροὴν λόγῳ τῆς κοινωνικῆς του θέσεως, εἰς τὸν ἱερέα, εἰς τὸν κομματάρχην, εἰς τὸν διδάσκαλον, εἰς τὸν φοιτητὴν τοῦ χωρίου, εἰς τὸν μαθητήν, εἰς τὸ πλέον μεμορφωμένον στοιχεῖον, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχῃ ἐπίδρασιν ἐπ’ αὐτοῦ καὶ λόγῳ τῆς ἐμπιστοσύνης καὶ λόγῳ τῆς μορφώσεως.

§127Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Διατί ὄχι εἰς τὸ παιδίον του καὶ εἰς τὴν γυναῖκά του;

§128Ε. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Διότι θὰ εἶναι καὶ ἐκεῖνοι ἀγράμματοι· ἐκεῖνος δὲ ὁ ἐκλογεὺς ὁ ἀληθής, ὁ πραγματικὸς πλέον καὶ οὐχὶ ὁ ψευδής, ὁ συντάττων τὸ ψηφοδέλτιον, δὲν ἔχει μίαν στιγμήν, ἔχει ὥρας ὁλοκλήρους νὰ μεταπείσῃ, καί, διὰ νὰ μεταχειρισθῶ μίαν νομικὴν φράσιν, διὰ πειθοῦς καὶ φορτικότητος θὰ κατορθώσῃ νὰ ἐμβάλῃ εἰς τὴν συνείδησιν αὐτοῦ ὅτι ὁ ἄλφα πρέπει νὰ ψηφισθῇ καὶ ὄχι ὁ βῆτα, ὁ γάμμα καὶ ὄχι ὁ δέλτα. Τοῦτο εἶναι ἡ μία ὄψις τοῦ ζητήματος, ὁπόταν δηλαδὴ πρόκειται περὶ τοῦ προσώπου τῆς ἐμπιστοσύνης, καὶ ὅταν δὲν ὑπάρχῃ τὸ πρόσωπον τῆς ἐμπιστοσύνης καὶ στραφῇ εἰς τὰς ὁδοὺς ὁ ἐκλογεὺς καὶ ζητήσῃ τὸν πρῶτον ἐγγράμματον, ὁ ὁποῖος θὰ τῷ γράψῃ τὸ ψηφοδέλτιον, τί γίνεται ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὸ μυστικὸν τῆς ψηφοφορίας, τὸ ὁποῖον ἀναγράφει τὸ Σύνταγμα; Φρονεῖτε ὅτι ὁ ἀγροῖκος τὴν στιγμὴν ἐκείνην, δίδων τὴν ψῆφόν του, ἵνα τὴν διαθέσῃ πᾶς ὁ προστυχών, δὲν ἔχει εἰς τὴν συνείδησίν του ὅτι ἴσως τὸ ὄνομα ἐκείνου, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ γράψῃ, θὰ εἶναι ὁ δανειστὴς τῆς ἐπιούσης, ὁ ἰσχυρός, καὶ ὅτι κατὰ συνέπειαν φοβούμενος μήπως γίνῃ γνωστὸν τὸ μυστικόν του δὲν θὰ σπεύσῃ προκατειλημμένος πλέον καὶ παρὰ τὴν συνείδησίν του νὰ ψηφίσῃ τὸν ἰσχυρόν; Αὐτὰ τὰ ἐπιχειρήματα ἀπολύτως βλέπω κατὰ τοῦ ψηφοδελτίου, τὸ ὁποῖον ψηφοδέλτιον ἀντιστρατευόμενον καὶ παλαῖον ἓν πρὸς ἓν πρὸς τὸ σφαιρίδιον, ἂν δὲν ἔχῃ περισσότερα τὰ ἐλαττώματα, δὲν μᾶς προσκομίζει καὶ περισσότερα πλεονεκτήματα. Εἶμαι καὶ ἐγὼ ὑπὲρ τοῦ ψηφοδελτίου, ἀλλὰ τοῦ ψηφοδελτίου ἐν συνδυασμῷ πρὸς ἄλλον τρόπον ἐκλογῆς. Ἔπρεπε νὰ φανῶμεν ῥηξικέλευθοι, κύριοι Βουλευταί, ἔπρεπε νὰ σκεφθῶμεν ὅτι τὸ ἐκλογικὸν σύστημα ἔδει νὰ μεταβληθῇ ὡς καταδικασθὲν ὑπὸ τῆς λαϊκῆς συνειδήσεως. Ὑπάρχουσι δὲ διάφορα συστήματα, τὰ ὁποῖα ἠδυνάμεθα νὰ συνδυάσωμεν μετὰ τοῦ ψηφοδελτίου. Ἐγὼ κηρύσσομαι ὑπέρμαχος τοῦ ψηφοδελτίου ἐν συνδυασμῷ μὲ τὸ ἑνιαῖον, τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξεν ἡ μειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς.

§129Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Καὶ ὁ θεσμὸς καὶ τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου ἐδοκιμάσθη ἐν Κρήτῃ καὶ ἀπέτυχεν ἐντελῶς· εἶναι θεσμὸς χρεοκοπημένος.

§130Ε. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Νὰ σᾶς εἴπω, κύριε συνάδελφε, ἅπαντα τὰ συστήματα ἔχουσι δοκιμασθῆ, καὶ εἰς ἄλλους λαοὺς μὲν ἀπέτυχον, εἰς ἄλλους δὲ ἐπέτυχον· τὸ σύστημα ὅμως τοῦ ἑνιαίου ἔχει ἀσφαλῶς παραγάγει τοὺς καλλιτέρους καρπούς, ἐν συγκρίσει πάντοτε. Ὑποθέτω λοιπὸν ὅτι, ἀφοῦ μίαν φορὰν πρέπει νὰ φύγωμεν ἀπὸ τὸ κρατοῦν σύστημα, ἐπιβάλλεται ἐπὶ τέλους μία δοκιμή, διότι δὲν ψηφίζομεν Σύνταγμα, ἀλλὰ νόμον, δυνάμεθα δὲ ἀρχόμενοι ἀπὸ τῆς ἀγροικίας νὰ ἴδωμεν ἂν ἐκεῖ ἀκριβῶς τὸ σύστημα αὐτὸ θὰ ῥιζοβολήσῃ, καὶ ἐν ἐπιτυχίᾳ τὸ φέρομεν καὶ εἰς τὰς ἄλλας τάξεις, εἰς τοὺς δήμους· ἂν ἐξ ἐναντίας ἴδωμεν ὅτι ἀπέτυχε, λαμβάνομεν ἄλλο σύστημα, τὸ ὁποῖον θὰ δυνηθῇ νὰ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς τὸν λιμένα ἐκεῖνον, εἰς τὸν ὁποῖον θὰ ἠθέλομεν νὰ ὁδηγηθῶμεν. Τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου ἀποκλείει, ὡς γνωστόν, τὴν διατήρησιν τῶν δύο μερίδων, ἡ ὕπαρξις τῶν ὁποίων γεννᾷ τὸν φανατισμὸν καὶ τὰ πάθη. Ἐπεθύμουν δὲ νὰ ἐρωτήσω τὸν πρωτεργάτην τοῦ νομοσχεδίου διατί στρεφόμεθα καταδικάζοντες τὸν δῆμον. Τίς ὁ λόγος; ἀπέτυχεν οὗτος ὡς νομικὸν πρόσωπον; Ὄχι· ἡ ἀποτυχία του ἔγκειται ἀλλαχοῦ. Ὁ δῆμος εἶναι τὸ μέγα σχολεῖον τοῦ λαοῦ, εἰς τὸ ὁποῖον προπαιδεύεται οὗτος καὶ μανθάνει τὴν πολιτικὴν ἀγωγήν, τῆς ὁποίας ἀτυχῶς ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς στερεῖται. Ἀπέτυχεν εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ὁ δῆμος· εἰς τὴν μετάδοσιν δηλονότι τῆς πολιτικῆς ἀγωγῆς, ἐκ τῆς στερήσεως τῆς ὁποίας προῆλθεν ἡ κακοδαιμονία τῆς πατρίδος· δὲν σκεπτόμεθα δὲ διὰ τοῦ νομοσχεδίου νὰ πράξωμέν τι ἄλλο ἢ νὰ κτυπήσωμεν τὸν κομματισμόν, γνησιώτατον γόνον τοῦ καταδικασθέντος δήμου. Ὑπάρχουσι δύο μερίδες, κύριοι Βουλευταί· ἀναμφιβόλως θὰ ἔχωμεν καὶ τὴν ἐπικράτησιν τοῦ κομματισμοῦ· ὑπάρχουσι δύο μερίδες, θὰ ὑπάρχωσιν ἀντίπαλα στρατόπεδα, ἀλλὰ καὶ ἀντίπαλοι ἡγέται. Ἂν θέλητε δὲ νὰ πραγματολογῶμεν, ἂς ἐγκαταλείψωμεν τὰς πολλὰς καὶ ποικίλας θεωρίας τῶν συγγραφέων περὶ τοῦ καταλλήλου ἐκλογικοῦ συστήματος, καὶ νοερῶς νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἐκλογικὸν ἐκεῖνο δάπεδον, ἀκριβῶς τὸ Ἑλληνικόν, διὰ νὰ ἴδωμεν ὅτι διὰ τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου ὁ κομματάρχης ὄχι μόνον δὲν θὰ εἶναι δεκτὸς εἰς τὸ πεδίον ἐκεῖνο τῆς ἐκλογικῆς διαπάλης, ἀλλὰ θ’ ἀποκρυβῇ φοβούμενος μὴ δημιουργήσῃ ἀκριβῶς ἐχθρότητας ἐκεῖ, ὅπου πρόκειται νὰ δημιουργήσῃ φιλίας. Καὶ διὰ τοῦ ἑνιαίου, κύριοι Βουλευταί, πῶς ὁ κομματάρχης θὰ κατανείμῃ τὸ κόμμα του εἰς 10 ἴσα μερίδια, καὶ ἓν μερίδιον νὰ δώσῃ εἰς τὸν πρῶτον, τὸ δεύτερον μερίδιον εἰς τὸν δεύτερον, ἄλλο εἰς τὸν τρίτον καὶ οὕτω καθεξῆς; Πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἀλληλουχία, ἑνότης εἰς τὸ κόμμα, ἅτινα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξωσιν ἄνευ φανατισμοῦ· δὲν τὰ ὁδηγεῖ ὁ κομματάρχης οὔτε ὁ ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος, ἀλλὰ συσπειροῦνται, συνεργάζονται κατόπιν τοῦ πάθους, τὸ ὁποῖον λέγεται φανατισμός, οὐδὲ δύναται νὰ μεταδώσῃ ὁ κομματάρχης ἐν τοσαύτῃ διαιρέσει τὰς ψήφους, ἀλλὰ γίνεται καὶ κακός, ὅταν προσέλθῃ εἰς μίαν οἰκογένειαν καὶ προτείνῃ τὸν ἄλφα ἢ τὸν βῆτα· διάφοροι μικροφιλοδοξίαι θὰ ἐξεγερθῶσιν εἰς τὰ χωρία, τὰ ὁποῖα ἐξηγέρθησαν ἤδη διὰ διαφόρους λόγους ὑπὲρ τῶν κοινοτήτων. Μὴ λησμονῶμεν δὲ τὸ ὑπάρχον αἴσθημα τῆς ἐπιδιώξεως διαφόρων ἀξιωμάτων ὑπὸ διαφόρων ὑποψηφίων, οἵτινες θ’ ἀποταθῶσι πρὸς τὸν κομματάρχην, καὶ οὕτως ὁ κομματάρχης θ’ ἀποχωρήσῃ τοῦ ἀγῶνος τελείως χάριν τῶν συμφερόντων του· ὁ κομματάρχης ἐν τῷ ἑνιαίῳ τῆς ψήφου θὰ τίθηται ἐκτὸς τῆς ἐκλογικῆς διαπάλης, προσπαθῶν νὰ φαίνηται ἀρεστὸς πρὸς πάντας οὐδένα πιέζων. Ἐκτὸς ὅμως τοῦ ἐπιχειρήματος τούτου ὑπάρχει καὶ τὸ δεύτερον, τὸ ὁποῖον προέρχεται ἐκ τοῦ πρώτου. Ἡ κατάτμησις τῶν δυνάμεων γεννᾷ πολλὰς ἀντιπολιτεύσεις. Νὰ μοὶ συγχωρήσητε νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο δὲν εἶναι ἰδικόν μου· τὸ εἶπε τὸ ἐπιχείρημα εἷς μέγας ἀνὴρ τῆς Ἑλλάδος, ὁ Ἀλέξανδρος Κουμουνδοῦρος, ὅτι αἱ κατατμήσεις αἱ διάφοροι γεννῶσι τὰς πολλὰς καὶ διαφόρους ἀντιπολιτεύσεις, αἵτινες ἐν τῷ συνόλῳ εἶναι δεκάκις πολυπληθέστεραι τῆς συμπολιτεύσεως. Ὁπόταν δὲν ἀντεπεξέρχηται εἷς πρὸς ἕνα, ἀλλ’ εἷς κατὰ δέκα, τότε καθεὶς θὰ ἐργασθῇ μόνον διὰ τὸ ἄτομόν του, καὶ κατὰ συνέπειαν θὰ παρουσιασθῇ εἰς ἓν χωρίον, τὸ ὁποῖον τὸ ὤργωνε μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης τὸ πάθος καὶ ὁ φανατισμός, θὰ παρουσιασθῇ, λέγω, νὰ ζητήσῃ ὁ εἷς, ὁ ἕτερος, ὁ τρίτος, ὁ δέκατος ψήφους, ἡ μικρὰ κοινωνία θὰ διαιρεθῇ εἰς δέκα μέρη, καὶ τότε ἐλλείπει ὁ φανατισμός. Ὁ φανατισμὸς εἶναι πάθος, ὁ φανατισμὸς ὁ πολιτικὸς ἔχει τὴν ὁρμητικότητα τοῦ χειμάρρου, τὴν ἀλόγιστον ὁρμητικότητα· διαιρέσατε τὴν κοίτην αὐτοῦ εἰς τρία ἢ τέσσαρα μέρη καὶ θὰ τὸν ἴδητε νὰ μεταβληθῇ εἰς εὐτελέστατα ῥυάκια, ἀνίκανα νὰ ἐκτελέσωσι καταστροφήν. Κατανείματε τὸν κομματισμὸν εἰς 10 ἴσα μέρη καὶ θὰ ἐκλείψῃ τελείως τὸ μεγαθήριον τοῦτο. Ἀλλ’ ἐν τῶν σπουδαίων ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς φέρω, εἶναι ὅτι τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου ἑνοποιεῖ τὴν διχοτομημένην ψῆφον. Θὰ ἔχωμεν πλέον μίαν ψῆφον, οὐχὶ δύο τοιαύτας· μίαν λευκὴν καὶ μίαν μέλαιναν. Τίς ὁ πλοῦτος οὗτος; Γίνεται, διὰ ν’ αὐξήσωμεν περισσότερον τὸν κομματισμόν; Ἀποτείνομαι πρὸς πολιτευομένους καὶ ἐρωτῶ· τί ἠσθάνθητε, ὅτε παρερχόμενος ὁ ἐχθρὸς ἐκλογεὺς σᾶς ἐμαύρισε μετὰ φανατισμοῦ; Πάθος κοχλάζον. Ἡ μαύρη ψῆφος, ἡ ὁποία ἐξοβελίζεται τελείως ἀπὸ τὸ ἑνιαῖον, εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία φέρει τὸν κομματισμόν, τὸν ὁποῖον διὰ τοῦ νομοσχεδίου προσπαθοῦμεν νὰ καταστρέψωμεν. Τὸ νὰ εἴπητε μεταξὺ τεσσάρων ἀπευθυνόμενος πρὸς τὸν ἕνα, μὴ στρεφόμενος πρὸς τοὺς τρεῖς, «σὺ εἶσαι καλός», χωρὶς νὰ στρέψητε τὸ πρόσωπόν σας πρὸς τοὺς τρεῖς, οἱ τρεῖς δὲν ἔχουσι τίποτε ἐναντίον σας. Τὸ νὰ εἴπητε πρὸς τὸν ἕνα «σὺ εἶσαι κακός», τότε θ’ ἀναπτύξητε τὸν κομματισμόν. Τὴν ἐπιοῦσαν τῆς ψηφίσεως διὰ τοῦ ἑνιαίου, ἂν συναντήσητε ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος χθὲς δὲν σᾶς ἐτίμησε, θὰ ἔχῃ πρόχειρον τὴν ἀπόκρισιν νὰ σᾶς εἴπῃ· «μίαν ψῆφον εἶχον, σᾶς ἀγαπῶ, σᾶς ἐκτιμῶ, ἀλλὰ τὴν ἔδωκα εἰς τὸν φίλον μου, τὸν συγγενῆ μου». Τώρα θέλω νὰ καταλήξω, κύριοι Βουλευταί, τίνες ἐκ τῆς ἀλληλουχίας τῶν διαφόρων περιπτώσεων καὶ τῶν διαφόρων ἐπιχειρημάτων, τίνες ἀκριβῶς θὰ ἐκλεχθῶσιν εἰς τὰς κοινότητας, εἰς τὰ χωρία, ἂν οἱ καλοὶ ἢ οἱ κακοί. Ἐγὼ εἶμαι τῆς ἰδέας ὅτι θὰ ἐκλεχθῶσι διὰ τῆς τελείας ταύτης ἀποκεντρώσεως οἱ ἄριστοι.

§131Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Οἱ πλούσιοι.

§132ΕΥ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Ἀναγκάζομαι δὲ ν’ ἀναφερθῶ πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν οἰκογένειαν. Ἡ Ἑλληνικὴ οἰκογένεια, κύριοι Βουλευταί, εἶναι ὁ στερεώτερος κρίκος, ὁ ὁποῖος μᾶς ἔμεινε,καὶ ὅ,τι καὶ ἂν λέγωσιν οἱ νεωτερισταί, ὅτι, ὅταν εἶναι στερεοὶ οἱ κρίκοι τῶν οἰκογενειῶν, χαλαροῦται ὁ μέγας κρίκος τοῦ Κράτους, ἐγὼ εἶμαι ἀντίθετος, εἶμαι ὀπισθοδρομικός, δὲν τὸ παραδέχομαι καὶ ἂς βλασφημήσω· ποτὲ νὰ μὴ γίνῃ Κράτος, ἐὰν πρόκειται νὰ χαθῇ ἡ οἰκογένεια. Εἰς τὰς οἰκογενείας ἀκριβῶς θ’ ἀνατεθῇ ἡ ἐξεύρεσις τοῦ καταλλήλου προσώπου. Μὴ λησμονεῖτε ὅτι αἱ προέχουσαι οἰκογένειαι εἰς ἕκαστον χωρίον εἶναι 5 ἕως 10, καί, ὅταν εἶναι μεταξὺ 5 ἕως 9 οἱ ἐκλεχθησόμενοι, θὰ ἴδητε ἑκάστην οἰκογένειαν σκεπτομένην περὶ τὸ πρόσωπον τὸ καταλληλότερον καὶ ἁμιλλωμένην πρὸς τὰς ἄλλας οἰκογενείας νὰ ἐκλέξῃ τὸ καλλίτερον, οὐδέποτε θὰ ψηφίσῃ τὸ χείριστον τῶν μελῶν της, ἐὰν πρόκειται νὰ ἐκλέξῃ ἐξ αὑτῆς, ὅταν θὰ κληθῇ τὴν ἑσπέραν ἡ οἰκογένεια, διὰ νὰ συνεννοηθῶσι περὶ τοῦ καταλληλοτέρου, θὰ ἐκλέξωσι τὸν μᾶλλον μεμορφωμένον μεταξύ των, διότι θὰ ὑπάρξῃ καὶ ἅμιλλα μεταξὺ πασῶν τῶν οἰκογενειῶν τίς ἐξ αὐτῶν θὰ ἐπιδείξῃ τὸν καλλίτερον, καὶ οὕτως ἐκ τῆς οἰκογενειακῆς ἑστίας θ’ ἀναπηδήσῃ ὁ ἀριστεύς, ὁ γέρων, ὁ συνετὸς Νέστωρ, ὁ εὔπορος, ὁ ἔχων βαθὺ τὸ συναίσθημα τοῦ οἰκοκυρισμοῦ, ὁ πρᾷος, πρὸς ὃν συμπαθῶς διάκειται ὁλόκληρος ἡ οἰκογένεια, ὁ ἐγγράμματος ὁ νουνεχής, τέλος ὁ ἔχων ἐπιβολὴν διὰ τῶν ἀρετῶν του ἐπὶ τῆς οἰκογενείας του. Καὶ οὕτω σπείρετε μίαν κοινωνίαν πατρικήν, ὅπου θὰ βασιλεύῃ ὁ σεβασμὸς καὶ ἡ πειθαρχία, ἀντιθέτως δὲ οὔτε αἱ δωροδοκίαι, οὔτε αἱ ἀπειλαί, οὔτε αἱ κολακεῖαι δύνανται νὰ ἐμφιλοχωρήσωσιν εἰς τὴν οἰκογένειαν. Κύριοι Βουλευταί, αὐτὰς τὰς σκέψεις εἶχον νὰ ὑποβάλω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου· ἔχω δὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι εὐρέως θὰ συζητηθῇ ὑπὸ πολλῶν κυρίων Βουλευτῶν τὸ ζήτημα τοῦτο ὡς ζήτημα σπουδαιότατον, ἐκφράζων τὴν ἀκλόνητον πεποίθησιν ὅτι τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου θὰ κτυπήσῃ κατὰ κεφαλῆς τὸν κομματισμόν. Θὰ ἐκριζώσῃ τὰ πολιτικὰ μίση, θὰ ἐπιφέρῃ τὴν πλήρη ἐξημέρωσιν τῶν ἠθῶν καὶ θέλει τάμει μίαν νέαν ὁδόν, τὴν λεωφόρον ἐκείνην τὴν μεγάλην, ἡ ὁποία λέγεται λεωφόρος τῆς προόδου καὶ τοῦ πολιτισμοῦ. (Ἐπιδοκιμασίαι καὶ χειροκροτήματα).

§133Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν θεσμοῦ, κύριοι Βουλευταί, σκοποῦντες νὰ δώσωμεν πλήρη αὐτοδιοίκησιν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ νὰ ἐξυγιάσωμεν τὴν δημοτικὴν διοίκησιν ἀπὸ τοῦ κομματισμοῦ καὶ ἀπὸ τῆς φατρίας πρέπει νὰ προσέξωμεν πολύ, μή, ἀντὶ ν’ ἀποδώσωμεν εἰς αὐτὸν πλήρη αὐτοδιοίκησιν, προσδέσωμεν εἰς τὸ ἅρμα τοῦ κομματισμοῦ καὶ τῆς φατρίας, μή, ἀντὶ νὰ ἐξυγιάσωμεν, τὴν δημοτικὴν διοίκησιν μὲ αὐτὸ τὸ νεόπλασμα, ὡς λίαν προσφυῶς ἐχαρακτήρισεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος συνάδελφος, αὐξήσωμεν τὸ κακὸν διὰ τῶν καινοτομιῶν, τὰς ὁποίας θέλομεν νὰ εἰσαγάγωμεν ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τόσῳ σπουδαίου νομοθετήματος. Ἀναντίρρητον τυγχάνει ὅτι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἡ ἐπιτυχία τοῦ ὑπὸ συζήτησιν θεσμοῦ ἐξαρτᾶται κατὰ πολὺ ἐκ τοῦ συστήματος τῆς ἐκλογῆς καὶ ἐκ τοῦ τρόπου τῆς ψηφοφορίας, διότι καλὸν σύστημα ἐκλογῆς καὶ ἐπιτυχὴς τρόπος ψηφοφορίας εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θ’ ἀποδώσωσι τὴν γνησίαν ἐκπροσώπησιν τῶν δημοτικῶν Ἀρχῶν, καὶ μόνον μὲ γνησίαν ἐκπροσώπησιν τῶν δημοτικῶν Ἀρχῶν δύναται νὰ ἐννοηθῇ ἀληθὴς αὐτοδιοίκησις. Διὰ τοῦτο ἔλεγον ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ μεγάλη προσοχὴ εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον, διότι ἐγὼ τοὐλάχιστον ἐκεῖθεν ἐξαρτῶ τὴν μεγαλειτέραν ἐπιτυχίαν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν θεσμοῦ. Ἡ ἐπιτροπή, ἧς εἶχον τὴν τιμὴν ν’ ἀποτελῶ μέλος, προέτεινε πρὸς τὴν Βουλὴν νὰ εἰσαχθῇ τὸ σύστημα τῆς διὰ ψηφοδελτίων ἐκλογῆς καὶ νὰ διατηρηθῇ τὸ πολλαπλοῦν τῆς ψηφοφορίας. Καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ὑπῆρξα ἐναντίος τοῦ νέου αὐτοῦ συστήματος, τὸ αὐτὸ δὲ καὶ ἤδη θὰ πράξω. Τὸ σύστημα τῆς διὰ ψηφοδελτίου ψηφοφορίας ἐκτὸς τῶν ἄλλων πλημμελειῶν, τὰς ὁποίας παρουσιάζει, διότι κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην ὁλόκληρον τὸ σύστημα εἶναι ἐπιδεκτικὸν σωρείας νοθειῶν, ἀποβαίνει τὸ πλημμελέστερον καὶ ἀτυχέστερον πάντων τῶν ἄλλων συστημάτων διὰ τὴν χώραν ἡμῶν, ὅπου τὸ ἥμισυ τοῦ πληθυσμοῦ κατ’ ἐπίσημον στατιστικὴν δὲν γνωρίζει ἀνάγνωσιν καὶ γραφὴν καὶ ἡ διὰ ψηφοδελτίων γραφομένων οὐχὶ ὑπὸ τοῦ ἐκλογέως ἀλλ’ ὑπὸ τρίτου ψηφοφορία δὲν θέλει εἶσθαι ἀπόρροια τῆς συνειδήσεως τοῦ ἐκλογέως, ἀλλὰ τοῦ συντάσσοντος τὸ ψηφοδέλτιον, καὶ ἡ διδομένη ψῆφος δὲν θὰ εἶναι ψῆφος τῆς ἀντιλήψεως καὶ συνειδήσεως τοῦ ἐκλογέως, ἀλλὰ τοῦ γράφοντος τὸ ψηφοδέλτιον. Ἀλλὰ πλὴν τούτων τὸ σύστημα τοῦτο ἔχει καὶ ἕτερον μέγα κακόν, τὸ ὁποῖον δὲν ἠδυνήθησαν ν’ ἀποκρύψωσι καὶ οἱ ὑπὲρ αὐτοῦ συνηγορήσαντες· ἔχει τὸ κακὸν ὅτι καταργεῖ τὸ μυστικὸν τῆς ψηφοφορίας, τὸ δὲ μυστικὸν τῆς ψηφοφορίας διὰ τὴν Ἑλλάδα εἶναι ἀνάγκη ἐπιβεβλημένη. Ἀτυχῶς ἀκόμη ἐν Ἑλλάδι ὁ ἐκλογεὺς δὲν κατωρθώθη νὰ φθάσῃ εἰς ἐκεῖνο τὸ σημεῖον τῆς ἀνεξαρτησίας, ὥστε νὰ μὴ ὑποκύπτῃ εἰς τὴν ἐπιβολὴν τοῦ ἄλφα ἢ βῆτα, τοῦ ἰσχυροῦ καὶ ἐπιτηδείου, ἔρχονται δὲ νὰ ὑποστηρίξωσιν οἱ συνήγοροι τοῦ συστήματος τούτου ὅτι πρέπει νὰ καταργηθῇ τὸ μυστικὸν καθ’ ἣν στιγμὴν προχθὲς ἀκόμη ἐθεάθη ὁ μὲν ἰδιοκτήτης ἀγεληδὸν νὰ ὁδηγῇ πρὸ τῶν καλπῶν τοὺς κολλήγας του, ὁ δὲ ἐργοστασιάρχης δεσμίους τοὺς ἐργάτας καὶ καθ’ ὅμοιον τρόπον ἄλλοι ἰσχυροὶ τοὺς ἔχοντας ἐξάρτησιν ἀπ’ αὐτῶν ἐκλογεῖς. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων δύναται νὰ ἐρωτήσῃ τις· συμφέρει νὰ καταργηθῇ τὸ μυστικὸν τῆς ψηφοφορίας εἰς τὴν χώραν ἡμῶν, ἔνθα παίζει τὸν μεγαλύτερον ῥόλον κατὰ τὰς ἐκλογὰς καὶ ἡ δωροδοκία; Βεβαίως ὄχι, διότι ἄλλως ἡ ἐκλογὴ θὰ εἶναι πάντως ἀποτέλεσμα ὄχι γνησιότητος τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος, ἀλλὰ θὰ εἶναι ἀποτέλεσμα ἄλλων ἐπηρειῶν καὶ νοθειῶν. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι, ἂν εἰσαχθῇ τὸ σύστημα τῆς διὰ δελτίων ψηφοφορίας, οὐδεὶς ἀνεξάρτητος ὑποψήφιος θὰ κατορθωθῇ νὰ ἐκλεγῇ, δηλαδὴ ὑποψήφιος, ὁ ὁποῖος θὰ στηρίζῃ τὴν ἐκλογήν του μόνον εἰς τὴν ἐκτίμησιν, τὴν ὁποίαν τρέφουσι πρὸς αὐτὸν οἱ ἐκλογεῖς του. Καὶ δὲν θὰ ᾖ δυνατὴ ἡ ἐκλογὴ τοῦ ὑποψηφίου τούτου, διότι δὲν θὰ κατορθοῦται νὰ γίνῃ γνωστὴ εἰς πάντας τοὺς ἐκλογεῖς ἡ ὑποψηφιότης του καὶ νὰ ὑπάρχῃ ἐν τῇ μνήμῃ τοῦ ἐκλογέως καθ’ ἣν στιγμὴν θὰ συντάσσῃ τὸ ψηφοδέλτιον.

§134Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰς τὰς μικρὰς κοινότητας;

§135Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Βεβαίως εἰς τὰς μικρὰς κοινότητας δὲν ἔχει σημασίαν, ἀλλ’ εἰς τὰς μεγάλας κοινότητας, τῶν 10.000 ψυχῶν, ὅπου θὰ ὑπάρχωσι 2000 ἐκλογεῖς καὶ ὑποψήφιοι πλέον τῶν 100, πῶς εἶναι δυνατόν, ὅταν πρόκειται νὰ συντάξῃ τὸ ψηφοδέλτιον ὁ ἐκλογεύς, νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του καὶ τὰ 100 πρόσωπα; Μᾶς εἶπον ὅτι θὰ ἔχῃ τὸ πρόγραμμα τοῦ δημάρχου, ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν πάντες οἱ ἐκλογεῖς νὰ ἔχωσιν ἀνὰ χεῖρας ἓν τοιοῦτον πρόγραμμα, ἀφοῦ ἄλλως τε εἶναι βεβαιωμένον ὅτι τὸ πλεῖστον μέρος τῶν ἐκλογέων εἶναι ἀγράμματοι; Καὶ τί θὰ συμβῇ; θὰ ὑπερισχύσωσι πάλιν τὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ὁλόκληρον ὑπηρεσίαν ὠργανωμένην καὶ θὰ κατορθώσωσιν ἐπιτηδείως καὶ πολλάκις πλανῶντα τοὺς ἐκλογεῖς νὰ διανέμωσιν αὐτοῖς ψηφοδέλτια μὲ τὰ ὀνοματεπώνυμα τῶν φίλων ὑποψηφίων· καὶ οὕτω θὰ ἐκλέγωνται οἱ ὀπαδοὶ τῶν κομμάτων καὶ οὐχὶ οἱ ἄριστοι οἱ μὴ σχόντες τὴν εὐτυχίαν νὰ συμπεριληφθῶσιν εἰς ψηφοδέλτιον ἑνὸς κόμματος. Καὶ ἐρωτῶ ὑμᾶς, Κύριοι· ἂν ὑπῆρχε τὸ ψηφοδέλτιον κατὰ τὴν ἐκλογὴν τῆς 8 Αὐγούστου, θὰ εἰσήρχοντο ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ 140 ἀνεξάρτητοι Βουλευταί; Θὰ ἠδύναντο τόσοι ἀνεξάρτητοι νὰ παλαίωσι κατὰ τῶν κομμάτων; Ἕκαστος ἀνεξάρτητος ἔχει ὡς ἐφόδιον καὶ μόνον τὴν ἐκτίμησιν τοῦ ἐκλογέως· δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς αὐτὸν καὶ εὔκολον νὰ ἔχῃ ὁλόκληρον ὑπηρεσίαν ὠργανωμένην, ὥστε νὰ κατορθώσῃ νὰ διανέμῃ τὰ ψηφοδέλτια οὔτε νὰ ἔχῃ πρόσωπα τρέχοντα ἀνὰ τὰς συνοικίας, τὰ καπηλεῖα καὶ τὰ ἄλλα κέντρα πρὸς συνάντησιν τῶν ἐκλογέων, ὅπως ὑπομιμνήσκωσιν εἰς αὐτοὺς τὴν ὑποψηφιότητά του. Οὕτως ὁ ἀνεξάρτητος ὑποψήφιος ὁ μὴ δυνάμενος νὰ διαθέσῃ πάντα ταῦτα τὰ μέσα θ’ ἀναγκασθῇ νὰ ὑποδουλωθῇ εἰς ἓν κόμμα, νὰ ἐκλιπαρήσῃ, ὅπως συμπεριληφθῇ εἰς τὸ ψηφοδέλτιον ἑνὸς κόμματος. Τὸ σύστημα, Κύριοι, τῆς διὰ δελτίων ψηφοφορίας κατ’ ἀνάγκην ἐνισχύει τὴν διατήρησιν τῶν συνδυασμῶν, καθ’ ὧν πάντες στρεφόμεθα καὶ ζητοῦμεν νὰ εὕρωμεν τρόπον καταργήσεως αὐτῶν. Διὰ τοῦ συστήματος τῶν ψηφοδελτίων οὐδὲν ἄλλο δὲν κάμνομεν παρὰ νὰ ἐνισχύωμεν τὸ σύστημα τῶν συνδυασμῶν. Κατ’ ἀνάγκην θὰ καταρτίζωνται συνδυασμοί, καὶ οἱ ἀνεξάρτητοι ὑποψήφιοι θ’ ἀναγκάζωνται νὰ συνθηκολογῶσι μετὰ ἄλλων ὑποψηφίων, διὰ νὰ συμπεριληφθῶσιν εἰς κοινὸν ψηφοδέλτιον, ἐνῷ διὰ τοῦ συστήματος τοῦ κρατοῦντος μέχρι σήμερον ὁ ἀνεξάρτητος ὁ ἀπολαύων τῆς γενικῆς ἐκτιμήσεως τῶν ἐκλογέων του δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ ζητήσῃ νὰ συμπεριληφθῇ εἰς συνδυασμόν, διότι ὁ ἐκλογεὺς ὁ ἐκτιμῶν αὐτὸν διερχόμενος πρὸ τῆς κάλπης ἅμα τῷ ἀκούσματι τοῦ ὀνοματεπωνύμου δίδει αὐτῷ τὴν ψῆφον τῆς ἐκτιμήσεως τὴν εἰλικρινεστέραν καὶ γνησιωτέραν, ἀπηλλαγμένην πάσης ἐπηρείας. Θὰ μοὶ εἴπητε ὅμως ὅτι ἡ οὕτω διδομένη ψῆφος δὲν εἶναι ψῆφος διδομένη μετὰ ὥριμον σκέψιν, ἀλλὰ καὶ ἐγὼ θὰ ἐρωτήσω ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ποῖον εἶναι τὸ καλλίτερον, νὰ ἐξέρχωνται τῶν καλπῶν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θ’ ἀνήκωσιν εἰς ἕνα συνδυασμόν, ὅστις προϋποθέτει ἓν κόμμα, ἢ νὰ ἐξέρχωνται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀνήκουσιν εἰς τὰς ἀθεμίτους ἐκλογικὰς ἑνώσεις; Ἀλλ’ ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς εἶπεν ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο εὑρίσκει ἐφαρμοζόμενον ἐν Ἑλλάδι καὶ εἰς ἄλλο εἶδος ἐκλογῶν, εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν ἀγροφυλάκων. Βεβαίως τοιοῦτον ἐπιχείρημα πρὸς ὑποστήριξιν τῆς γνώμης των δὲν δύναται σοβαρῶς νὰ συζητηθῇ, ἀφοῦ γνωστὸν ὅτι οὐδεμία ἐκλογὴ ἀγροφυλάκων εἶναι γνησία καὶ ἀπηλλαγμένη νοθειῶν. Τὸ κόμμα, Κύριοι, θὰ ἰσχύσῃ καὶ πάλιν, τὸ κόμμα θὰ ἐπηρεάσῃ τοὺς ἐκλογεῖς, τὸ κόμμα θὰ εὕρῃ τοὺς ἐκλογεῖς καὶ θὰ τοὺς ἀποπλανήσῃ....

§136Π. ΚΑΣΙΜΗΣ....

§137Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Ἀμφιβάλλω, κύριε Κασίμη, ἂν θὰ ἠδύνασθε ν’ ἀντεπεξέλθητε κατὰ τῶν κομμάτων κατὰ τὴν ἐκλογὴν τῆς 8ης Αὐγούστου, ἐὰν ἐκράτει τὸ σύστημα τῆς διὰ ψηφοδελτίων ψηφοφορίας δι’ οὓς λόγους προεξέθηκα. Χωρὶς νὰ θέλω νὰ καταπονήσω ἐπὶ πλέον τὴν Βουλήν, καταστρέφω τὸν λόγον, ἀφοῦ ἐξέθηκα τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι μὲ ἔπεισαν, ἵνα κηρυχθῶ ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως τοῦ μέχρι σήμερον κρατοῦντος συστήματος. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀπεφάσιζε νὰ εἰσαχθῇ νέον σύστημα ψηφοφορίας, τὸ σύστημα τῆς διὰ ψηφοδελτίων ψηφοφορίας, ἐγὼ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ συνετασσόμην ὑπὲρ τῆς γνώμης ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουσι τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου. Θὰ ἐδεχόμην τὸ σύστημα τῆς διὰ δελτίων ψηφοφορίας μεθ’ ὅλας τὰς πλημμελείας, ἃς παρουσιάζει, δι’ ἕνα καὶ μόνον λόγον, ἵνα δι’ αὐτοῦ δοκιμασθῇ τὸ σύστημα τοῦ ἑνιαίου τῆς ψηφοφορίας καὶ καταπέσῃ τὸ σύστημα τῶν συνδυασμῶν.

§138Π. ΚΑΣΙΜΗΣ. Ἀποδίδω, κύριοι Βουλευταί, εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον τοσαύτην σημασίαν, ὥστε, διὰ νὰ μεταχειρισθῶ τὴν κοινοβουλευτικὴν ἔκφρασιν, τὴν ὁποίαν ἤκουσα ἄλλοτε ἐδῶ, τὸ θεωρῶ ὡς τὴν καρδίαν τῆς ἐπιτυχίας τοῦ κοινοτικοῦ θεσμοῦ καὶ τοῦ ἱεροῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκομεν. Δὲν θὰ μὲ ἀπασχολήσῃ τὸ ζήτημα ἂν πρέπει νὰ προτιμηθῇ τὸ ψηφοδέλτιον ἀντὶ τοῦ σφαιριδίου, διότι νομίζω ὅτι ἡ πρότασις ὑπὲρ τοῦ ψηφοδελτίου εἶναι τοσοῦτον ἐνδεδειγμένη, ὥστε τὴν ἐπάνοδον εἰς τὸ σφαιρίδιον θεωρῶ ὡς ὀπισθοδρόμησιν, ὡς ἐπάνοδον εἰς τὰ ἐρέβη τοῦ παρελθόντος, τὸν φόβον δ’ ὅτι δὲν θὰ εὑρίσκωνται δῆθεν ἐγγράμματοι, οἱ ὁποῖοι νὰ γράφωσι τὸ ὄνομα τῶν ἐκλεκτέων, θεωρῶ ἐντελῶς ἀδικαιολόγητον. Διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι σήμερον ὑπάρχουσι σχολεῖα καὶ παρ’ αὐτῇ τῇ οἰκογενείᾳ· ἂν δὲν ὑπάρχωσιν ἐνήλικες, θὰ ὑπάρχωσιν ἐξάπαντος ἀνήλικοι ἐγγράμματοι, οἱ ὁποῖοι θὰ γράφωσι τὸ ὄνομα ὑπαγορεύοντος τοῦ ἀδελφοῦ ἢ ἄλλου τινός, ἀλλά, ἂν δὲν σᾶς ἀρέσκῃ οὗτος, θὰ εἶναι πάντοτε πρόθυμος νὰ γράψῃ τὸ ὄνομα ἐκεῖνος, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου θὰ ἔχῃ τὴν προτίμησιν ὁ ἐκλογεύς. Δὲν τρέχει λοιπὸν τὸν κίνδυνον, τὸν ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Εὐβοίας, καταφεύγων ὁ ἐκλογεὺς εἰς τὸν ἄλλον νὰ τῷ γράψῃ τὸ ὄνομα καὶ διατελῶν ὑπὸ τὴν ἐπίδρασιν αὐτοῦ περισσότερον χρόνον νὰ μεταβάλῃ τὰς σκέψεις του, διότι θὰ τρέξῃ μᾶλλον εἰς ἐκεῖνον, τοῦ ὁποίου θέλει νὰ γράψῃ τὸ ὄνομα.

§139Ν. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Τὸ μυστικὸν τῆς ψηφοφορίας ὑφίσταται πλέον, ὅταν μεταβαίνῃ εἰς ἄλλον νὰ τῷ κάμῃ τὸ ψηφοδέλτιον;

§140Π. ΚΑΣΙΜΗΣ. Σᾶς εἶπον ὅτι ὁ ἀγράμματος θὰ ἔχῃ ἕνα ἐν τῇ οἰκογενείᾳ, μετὰ τοῦ ὁποίου συνεννοεῖται ποῖον θὰ ἐκλέξῃ ἡ οἰκογένεια, ἀλλ’ ἐν ἀνάγκῃ θὰ μεταβῇ εἰς ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον θέλει νὰ ψηφίσῃ. Δεχόμενος ἄρα, Κύριοι, κατ’ ἀρχὴν ὅτι ἡ διὰ ψηφοδελτίων ἐκλογὴ εἶναι προτιμοτέρα τῆς τῶν σφαιριδίων, θὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τούτου μόνον· δηλαδὴ ἂν τὸ ψηφοδέλτιον τοῦτο πρέπει νὰ εἶναι πολλαπλοῦν, κατὰ τὸ σύστημα τῆς ἐπιτροπῆς, ἢ πρέπει νὰ εἶναι ἑνιαῖον κατὰ τὸ σύστημα τινῶν τῶν προαγορευσάντων κυρίων Βουλευτῶν. Ὑπάρχει, κύριοι Βουλευταί, μία ἀρχὴ κοινῶς ἀνεγνωρισμένη, κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ κοινὰ διοικεῖ ἡ πλειονοψηφία, καὶ ἐρωτῶσιν οἱ κατὰ τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου ἀγωνιζόμενοι· εἶναι δυνατὸν μὲ τὸ σύστημα τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου νὰ διατηρηθῇ αὐτὴ ἡ ἀρχὴ τῆς διοικήσεως τῆς πλειονοψηφίας; Καὶ εἶναι διοίκησις τῆς πλειονοψηφίας, ὅταν ἐπὶ 100 ἐκλογέων εἷς μὲν συγκεντροῖ 90 ψήφους, οἱ 4 δὲ ἄλλοι, προκειμένου περὶ 5, συγκεντρώνουσι 10 ψήφους, μεταξὺ τῶν ὁποίων ὁ εἷς 2, ὁ ἄλλος 3, καὶ ὁ ἄλλος 5, καὶ ἑπομένως ἐν τῷ κοινοτικῷ συμβουλίῳ τὴν πλειονοψηφίαν τοῦ συμβουλίου θ’ ἀποτελῶσι τὰ 4 μέλη, τὰ ὁποῖα ἐξελέγησαν μὲ 2, 3, 4, 5 ψήφους, ἀντὶ νὰ διοικῶσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὰς 90; Εἶναι ἐλάττωμα ἀναμφισβήτητον, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει σύστημα, τὸ ὁποῖον νὰ εἶναι ἀπηλλαγμένον καί τινος ἐλαττώματος. Ποῖον σύστημα θέλετε; Θέλετε τὸ σύστημα τοῦ πολλαπλοῦ τοῦ ψηφοδελτίου, κατὰ τὸ ὁποῖον θὰ περιλαμβάνωνται ἐν τῷ αὐτῷ ψηφοδελτίῳ πάντες οἱ ἐκλέξιμοι; Ὑποθέσατε ὅτι ἐπὶ 100 ψήφων ἐκλέγονται 5, καὶ ἓν ψηφοδέλτιον ἔχει 51. Οἱ 51 θὰ ἐκλέξωσι τοὺς 5, οἱ δὲ 49 οὐδένα θὰ ἐκλέξωσιν. Ἕκαστος τῶν 5 ἐκλεχθέντων θὰ ἐκλεχθῇ διὰ 10 ψήφων, ἐνῷ οἱ 49, οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο νὰ συγκεντρωθῶσιν ἐν τῷ προσώπῳ 2,3 ἢ 4 ἀκόμη ὑποψηφίων, δὲν θὰ κατορθώσωσι νὰ ἔχωσι τίποτε. Ὁμιλεῖτε ἄρα μὲ τὸ σύστημα αὐτὸ περὶ διοικήσεως πλειονοψηφίας; Ἢ ὅταν αἱ 100 ψῆφοι διαιροῦνται εἰς τρία, εἰς 35, 32 καὶ 33 καὶ τὸ 1 ψηφοδέλτιον τὸ ἐκλέγον 5 συγκεντρώνει τὰς 35 ψήφους, αἱ δὲ 33 καὶ 32 οὐδένα ἐκλέγουσιν, ὁμιλεῖτε καὶ ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ περὶ συστήματος διοικήσεως τῆς πλειονοψηφίας; Ἀλλ’ ἐὰν, Κύριοι, ἀκολουθήσητε τὸ σύστημα τοῦ πολλαπλοῦ τῆς ψήφου, δὲν εἶναι τάχα δυνατὸν εἷς μόνον νὰ συγκεντρώσῃ 90 ψήφους, αἱ δὲ λοιπαὶ νὰ μοιρασθῶσιν εἰς τοὺς τέσσαρας ἄλλους, καὶ κατὰ τοιοῦτον τρόπον νὰ ἔχητε ἐκλεξίμους μὲ 3 καὶ μὲ 4 καὶ μὲ 2 ψήφους; Καὶ μὲ τὸ σύστημα τοῦ πολλαπλοῦ ψηφοδελτίου θὰ ὁμιλήσητε καὶ τότε περὶ διοικήσεως τῶν κοινῶν ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας; Αὐτὰ τὰ ἐλαττώματα εἶναι κοινὰ καὶ ἐν τῷ πολλαπλῷ ψηφοδελτίῳ καὶ ἐν τῷ ἑνιαίῳ. Ἀλλὰ τί λέγω; Κατέφυγον εἰς τὸ πλάσμα τῆς πλειονοψηφίας, διότι πράγματι ἡ πλειονοψηφία οὐδέποτε ὑπῆρξεν οὔτε ἐν τῇ ἐκλογῇ οὔτε ἐν τῇ ἀποφάσει. Ἐνταῦθα ὑπάρχει πράγματι πλειονοψηφία ἐν τῇ ἀποφάσει, ὅταν ἐπὶ 360 ἀποφασίζωμεν 65; Ἐν τούτοις, διὰ νὰ κατορθωθῇ ἡ διοίκησις τῶν κοινῶν, ἠναγκάσθησαν νὰ ἐφεύρωσι τὸ πλάσμα τῆς πλειονοψηφίας, ἄνευ τοῦ ὁποίου δὲν ἦτο δυνατὸν εὐρύθμως νὰ λειτουργῶσιν αἱ Πολιτεῖαι, εἴτε ἐν μεγάλῃ εἴτε ἐν σμικρᾷ. Καταλήγω ἄρα εἰς τὸ συμπέρασμα, κύριοι Βουλευταί, ὅτι τὸ ἐπιχείρημα ἐκεῖνο, κατὰ τὸ ὁποῖον δῆθεν τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου εἰσάγει ἀρχὴν ἀντίθετον πρὸς τὴν ἀρχὴν τῆς λειτουργίας τῶν πολιτικῶν σωμάτων, εἴτε κοινότητες εἶναι εἴτε Πολιτεῖαι, τὸ ἐλάττωμα, λέγω, τοῦτο εἶναι κοινὸν πρὸς πάντα τὰ εἴδη τῆς ψηφοφορίας εἴτε διὰ ψηφοδελτίων εἴτε διὰ σφαιριδίων, εἴτε μόνον εἶναι τὸ ψηφοδέλτιον εἴτε μερικὸν εἴτε πολλαπλοῦν. Ἀλλὰ λέγεται ὅτι τὸ ἓν σύστημα τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου ἔχει καὶ ἄλλο ἐλάττωμα, τὸ ἐλάττωμα τῆς δωροδοκίας. Ἔχει τὸ ἐλάττωμα αὐτό, Κύριοι· ἀλλὰ τὸ ἔχει ἐν μείζονι βαθμῷ τὸ πολλαπλοῦν τῆς ψήφου, καὶ ἀπορῶ πῶς δὲν θέλετε νὰ τὸ κατανοήσητε, τὸ ἔχει δ’ ἐν μείζονι βαθμῷ διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον ὅτι εὐκολώτερον εἶναι πέντε νὰ κάμωσι μίαν προσφορὰν ἐξ ἑκατὸν δραχμῶν, διὰ νὰ συγκεντρώσωμεν 51 ψήφους ἐπὶ ἑκατόν, τοὺς ὁποίους θέλομεν, διὰ νὰ κερδίσωμεν δαπανῶντες ἑκατὸν ἕκαστος, καὶ δυσκολώτερον θὰ εἶναι νὰ συγκεντρώσω ἐγὼ δι’ ἐμαυτὸν εἴκοσι ψήφους καὶ μίαν, αἱ ὁποῖαι μοι ἀναγκαιοῦσι, διὰ νὰ ἐκλεχθῶ, διότι, ἐὰν ἑκάστη ψῆφος ἀποτιμᾶται πρὸς δέκα δραχμάς, διὰ μὲν τὴν δευτέραν περίπτωσιν θέλω 200 δραχμάς, διὰ δὲ τὴν πρώτην θέλω 100.

§141Δ. ΚΑΒΟΥΡΑΣ. Δυνατὸν νὰ θέλῃ καὶ πέντε ὅμως.

§142Π. ΚΑΣΙΜΗΣ. Θέτω μίαν βάσιν.

§143Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τὰ πράγματα σᾶς παρουσιάζουσιν ἀπείρους βάσεις. Πῶς θέτετε μίαν αὐθαιρέτως;

§144Π. ΚΑΣΙΜΗΣ. Περὶ τὴν μίαν αὐτὴν θὰ συλλεχθῶσι πᾶσαι αἱ ἄλλαι ἐπὶ τῇ βάσει τῆς γενικωτέρας ἀρχῆς, ὅτι, ἐὰν θέλωμεν νὰ ἐπέλθῃ ἓν ἀποτέλεσμα, διὰ νὰ ἐπέλθῃ, εὐκολώτερον θὰ ἐπέλθῃ δι’ ἑνὸς ἢ περισσοτέρων. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται. Ἐὰν ἐναπόκειται νὰ κερδίσητε διὰ τῆς δωροδοκίας, θὰ κερδίσητε εὐκολώτερον, θὰ εὕρητε χρήματα τῆς συνεισφορᾶς περισσότερα, θὰ εὕρητε ὄργανα δρῶντα εἰς τὴν δωροδοκίαν περισσότερα, ἐὰν εἶσθε πολλοί, παρὰ ἐὰν εἶσθε μόνοι, δαπανῶντες μόνοι, ἐνεργοῦντες μόνοι καὶ ἐν γένει καταναλισκόμενοι μόνοι. Δὲν εὑρίσκω ἄρα κίνδυνον ἐκ τῆς δωροδοκίας τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου, ἐνῷ ἀντιθέτως εὑρίσκω ὅτι δύο παραδοῦχοι θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ συγκεντρώσωσι τὰς ψήφους. Καὶ δυστυχῶς καὶ μὲ τὸ ἓν σύστημα καὶ μὲ τὸ ἄλλο, καὶ δυστυχῶς καὶ μὲ οἱονδήποτε σύστημα θέλετε, ἐφ’ ὅσον ἡ δύναμις τοῦ χρυσίου εἶναι ὁποία εἶναι, τὰ ἀποτελέσματα θὰ εἶναι πάντοτε τὰ γνωστά, ὥστε ἂς μὴ φοβώμεθα ὅτι θὰ τὰ ἐπιτείνῃ τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου. Καὶ ἐνῷ, Κύριοι, συγκρίνων τις τὰ ἐλαττώματα τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου καὶ τοῦ πολλαπλοῦ τῆς ψήφου εὑρίσκει ὅτι εἶναι τὰ αὐτά, πολλαχοῦ δὲ καὶ μείζονα ἐν τῷ πολλαπλῷ τῆς ψήφου, ἐν τῷ ἑνιαίῳ τῆς ψήφου εὑρίσκω ἀρετάς, τὰς ὁποίας εἰς οὐδὲν ἄλλο σύστημα δύναταί τις ν’ ἀνεύρῃ. Ἐπὶ τῶν ἀρετῶν τούτων, ἐπὶ τῶν πλεονεκτημάτων τούτων θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν καὶ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ παρακολουθήσητε τὰς σκέψεις μου, ἴσως δ’ ἐξ αὐτῶν πεισθῶσιν οἱ ἀμφιβάλλοντες ὅτι πρέπει νὰ ἀποκλίνωσι πρὸς τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζομεν τὴν στιγμὴν ταύτην. Καὶ πόσας φορὰς συνέβη νὰ ἀναμνησθῆτε—μολονότι δὲν ἔχει πολλὴν σημασίαν, ἀλλὰ πάντως ἔχει σημασίαν—τὴν ἁπλότητα τῆς ἐκλογῆς, τὴν ἁπλότητα τῆς διαλογῆς; Ἀντὶ νὰ γράψῃ ὁ ἐκλογεύς, ὁ ὁποῖος θὰ εἶναι καὶ ἀγράμματος, 15–18–20 ὀνόματα, θὰ γράψῃ ἓν μόνον. Ἀντὶ κατὰ τὴν διαλογὴν ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ἀναγινώσκῃ ἐν τῷ αὐτῷ ψηφοδελτίῳ εἴκοσιν ὀνόματα, οὕτως ὥστε ἐπὶ 500 ψηφοδελτίων νὰ ἐπαναλάβῃ ἐπὶ 10,000 τὴν ἀρίθμησιν, μὲ τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου δὲν ἔχει παρὰ νὰ γράψῃ 500 μόνον ὀνόματα, ὅσα θὰ ψηφίσωσι. Διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τῆς ἐκλογῆς τὸ σύστημα τοῦ ἑνιαίου τοῦ ψηφοδελτίου εἶναι ἀναμφισβητήτως προτιμότερον παντὸς ἄλλου συνδυασμοῦ. Ἀλλ’ ἦτο τοῦτο μόνον; Εὑρίσκω, Κύριοι, θαυμάσια τὰ ἀποτελέσματα τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου ἐπὶ τῶν ἐκλεγομένων, εὑρίσκω θαυμάσια τὰ ἀποτελέσματα ἐπὶ τῶν ἐκλογέων, εὑρίσκω ἔξοχα τὰ ἀποτελέσματα τὰ ἄμεσα ἐπὶ τοῦ κοινοτικοῦ θεσμοῦ, εὑρίσκω ἔξοχα τὰ ἀποτελέσματα τὰ ἔμμεσα ἐπὶ τῆς ἐν γένει πολιτειακῆς καταστάσεως, καὶ ἐπὶ τούτων θὰ ἀσχοληθῶ. Τί ἔρχονται καὶ σᾶς λέγουσι, Κύριοι, οἱ πέντε σύμβουλοι τῆς κοινότητος, ὅταν ὁ εἷς ὁ ἔχων διαθεσίμους 51 ψήφους γράφῃ εἰς τὸ ψηφοδέλτιον τὸν ὑπηρέτην του, γράφῃ εἰς τὸ ψηφοδέλτιον τὸν ὑποτεταγμένον αὐτῷ καὶ συμπληροῖ αὐτὸς ἐκ τεσσάρων δούλων τὸ ψηφοδέλτιον; Ποῦ εἶναι ἡ ἀρχὴ τῆς ἐκπροσωπήσεως τῆς πλειονοψηφίας, ὅταν εἷς ἕνα σύμβουλον ἑνὸς χωρίου θὰ ἐπιτρέψητε νὰ διοικήσῃ αὐτὸς γράφων ἐν τῷ ψηφοδελτίῳ τέσσαρα ἄλλα μέλη ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα οὔτε θέλησιν ἔχουσιν, οὔτε συνείδησιν ἔχουσιν, οὔτε πατριωτισμὸν ἔχουσι; Ἐν τῷ ἑνιαίῳ τῆς ψήφου τὸ ἐλάττωμα τοῦτο τὸ ἀναμφισβήτητον εἶναι ἀδύνατον.

§145Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Τότε θὰ ἐκλεγῇ ὁ δερβέναγας μόνον.

§146Π. ΚΑΣΙΜΗΣ. Θὰ ἐκλεγῇ ὁ δερβέναγας καὶ οὐδεὶς ἄλλος. Ἐὰν ἐρωτήσητε, Κύριοι, τὸν ἐκλογέα, πρὸς τὸν ὁποῖον προσέρχεται εἷς ἐκ τῶν ἐκλεξίμων καὶ τὸν παρακαλεῖ νὰ τῷ δώσῃ τὴν ψῆφόν του, εἶναι ἐκτὸς πάσης ἀμφισβητήσεως ὅτι ὁ ἐκλογεὺς ἐκεῖνος ὀλιγώτερον θὰ ὑποκύψῃ, ὀλιγώτερον θὰ πιεσθῇ παρὰ ἐὰν πέντε προσέλθωσιν καὶ τῷ εἴπωσι· νὰ μᾶς ψηφίσῃς καὶ τοὺς πέντε. Μὲ τὸ σύστημα τοῦ ἑνιαίου θὰ παλαίσῃ εἷς πρὸς ἕνα. Δὲν εὑρίσκετε ὅτι αἰχμαλωτίζεται ἡ συνείδησις τοῦ ἐκλογέως; Δὲν εὑρίσκετε ὅτι ἐπηρεάζεται ἡ ἐλευθερία αὐτοῦ, ὅταν ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν εἶναι ὑποχρεωμένος ν’ ἀντικρύσῃ πέντε ἀνθρώπους εἰς τὸ χωρίον, ἐκ τῶν ὁποίων ὁ εἷς πιθανὸν νὰ εἶναι ὁ ἰατρός, ὁ ἄλλος ὁ δικηγόρος, ὁ ἄλλος, ὅστις δίδει τὰ χρήματα, καὶ ὁ ἄλλος δὲν γνωρίζω τίνα ἀπαιτῶν νὰ συμπεριλάβῃ ἐν τῷ ψηφοδελτίῳ; Διάφορον εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα, ἐὰν οἱ 15 ἐνεργήσωσιν ἕκαστος δι’ ἑαυτόν. Ἡ ἐπιβολὴ ἐπὶ τῆς συνειδήσεώς των θὰ εἶναι ὀλιγωτέρα, ὅσον ὀλιγώτερος εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν δρώντων ἐπ’ αὐτῶν. Νομίζω ὅτι δὲν θ’ ἀρνηθῆτε τὴν ψυχολογικὴν αὐτὴν κατάστασιν. Καὶ ταῦτα μὲν εὑρίσκω τὰ ἀποτελέσματα ἐν σχέσει πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς καὶ πρὸς τοὺς ἐκλεξίμους. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο μόνον. Ὑποθέσατε ὅτι κατέχω τὴν θέσιν τοῦ κοινοτικοῦ συμβουλίου, ἐλέῳ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος μὲ περιέλαβεν εἰς τὸ ψηφοδέλτιον. Νομίζετε ὅτι θὰ ἔχω ἐλευθέραν συνείδησιν βουλευόμενος ὑπὲρ τῶν κοινῶν; Διὰ νὰ περιληφθῶ ἐν τῷ ψηφοδελτίῳ, ἀμφιβάλλετε ὅτι θὰ προεξοφλήσω τὴν συνείδησίν μου εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος μὲ περιέλαβεν ἐν τῷ ψηφοδελτίῳ; Τοιουτοτρόπως διὰ τοῦ ψηφοδελτίου τοῦ πολλαπλοῦ θὰ ἔχωμεν συμβούλους, οἱ ὁποῖοι ἀπεμπόλησαν τὴν συνείδησίν των πρὸ τῆς ἐκλογῆς, διάφορα ὅμως θὰ εἶναι τὰ ἀποτελέσματα διὰ τῆς ἐκλογῆς μὲ τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου. Ἔστω καὶ ἂν ἐκλεχθῇ τις διὰ μιᾶς ψήφου, θὰ εἶναι ὑπερήφανος, θὰ εἶναι ἐγωϊστής, ὅτι ἐξελέγη ἄνευ ὑποχρεώσεων, ὅτι ἐξελέγη χωρὶς νὰ διατελῇ ὑπὸ τὴν ἐπίδρασιν οὐδενός. Καὶ ἐρωτῶ· μεταξὺ τῶν δύο ποῖος θὰ εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ἐκτελέσῃ πληρέστερον τὸ καθῆκόν του; Ποῖον τῶν δύο ζητημάτων εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ ἐξυπηρετήσῃ περισσότερον τὴν ὑπερηφανίαν τῶν ἀνθρώπων, τὸν ἐγωισμόν, τὴν ἀνεξαρτησίαν, τὴν ὁποίαν πάντως πρέπει νὰ ἔχωσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι βουλεύονται περὶ τῶν κοινῶν; Ἀναμφισβητήτως τὸ σύστημα τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου. Ὡμίλησα, Κύριοι, περὶ τοῦ ἀποτελέσματος ἐπὶ τῶν συμφερόντων τῶν πολιτῶν καὶ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἐξηγηθῶμεν. Τὸ σύστημα τοῦ πολλαπλοῦ τῆς ψήφου ἔχει τὸ ἐλάττωμα τοῦτο. Ἐὰν μία τάξις πολιτῶν ἀριθμητικῶς ὑπερέχῃ τῶν ἄλλων, θὰ δύναται αἰωνίως νὰ ὑπερέχῃ, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον οὔτε μὲ τὰς δημοτικὰς οὔτε μὲ τὰς λαϊκὰς ἀρχὰς συμβιβάζεται, πρὸς τὰς ὁποίας καὶ ἐκ τῆς Ἱστορίας καὶ ἐκ τῶν παραδόσεων καὶ ἐκ τῶν ἕξεων εἶναι προσκεκολλημένος ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Τὸ σύστημα τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου θὰ διαιρέσῃ ἴσως, καὶ τοῦτο τὸ εὑρίσκω ὡς ἀρετήν, θὰ διαιρέσῃ τὴν κοινωνίαν εἰς τάξεις. Ἡ δικηγορικὴ τάξις θὰ ζητήσῃ νὰ συμμετάσχῃ τοῦ συμβουλίου, ἡ τάξις τῶν ἐμπόρων θὰ μετάσχῃ τοῦ συμβουλίου, ἡ τάξις τῶν τεχνιτῶν θὰ ζητήσῃ δι’ ἰδίου ὑποψηφίου ν’ ἀντιπροσωπευθῇ ἐν τῷ συμβουλίῳ, ἡ τάξις τῶν ἐργατῶν θὰ ζητήσῃ δι’ ἰδίου ἀντιπροσώπου ν’ ἀντιπροσωπευθῇ ἐν τῷ συμβουλίῳ, ἡ τάξις τῶν οἰκοκυρκίων θὰ ζητήσῃ δι’ ἰδίου ἀντιπροσώπου ν’ ἀντιπροσωπευθῇ. Καὶ οὕτω, Κύριοι, θὰ ἔχητε ἐν τῷ συμβουλίῳ τῆς κοινότητος ἢ τοῦ δήμου ἀκόμη συμβούλιον, τὸ ὁποῖον θ’ ἀντιπροσωπεύῃ πάσας τὰς τάξεις, τὸ ὁποῖον θ’ ἀντιπροσωπεύῃ πάντα τὰ συμφέροντα, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει ν’ ἀμφιβάλλητε ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ νὰ πραγματοποιηθῇ διὰ τῆς πολλαπλῆς ψήφου.

§147Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Πιστεύετε ὅτι πάντες οἱ δικηγόροι θὰ ψηφίσωσιν ὅλοι μαζί;

§148Π. ΚΑΣΙΜΗΣ. Ἐὰν δὲν ψηφίσωσιν οἱ δικηγόροι, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ ψηφίσωσι βεβαίως, θὰ ψηφίσωσιν ὅμως οἱ τεχνῖται. Ἄλλαι τάξεις κοινωνικαί, ἄλλα σωματεῖα συγκεκροτημένα θὰ ζητήσωσι ν’ ἀντιπροσωπευθῶσι, διότι ἔχουσι συμφέρον νὰ ὑποστηρίξωσι τὰ συμφέροντά των καὶ χάριν τῆς ἀνάγκης τῆς ἀντιπροσωπείας θὰ ψηφίσωσιν.

§149Δ. ΑΝΔΡΕΟΥ. Σᾶς παρακαλῶ· ὅπου ὑπάρχει τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου ὁ ἐκλέξιμος εἶναι εἷς ἢ εἶναι πολλοί;

§150Π. ΚΑΣΙΜΗΣ. Εἶναι εἷς.

§151Δ. ΑΝΔΡΕΟΥ. Ὅπου ὑπῆρξε τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου ὁ ἐκλέξιμος εἶναι εἷς. Πρόκειται περὶ 100 ἐκλογέων. Οἱ 100 ἐκλογεῖς θὰ ἐκλέξωσιν ἕνα, ὁ εἷς θὰ λάβῃ 51 ψήφους, τὸ ἥμισυ πλέον ἑνός. Ἐὰν λάβωσι καὶ οἱ δύο ἀπὸ 30 ψήφους ὁ καθεὶς δὲν εἶναι βεβαίως ἐκλέξιμος.

§152Π. ΚΑΣΙΜΗΣ. Προεβλήθη, Κύριοι, ἡ ἀντίρρησις ὅτι διὰ τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου θὰ ἐνισχυθῶσιν αἱ δυναστεύσεις τῶν οἰκογενειῶν. Ἀπορῶ πῶς ἐλέχθη τοῦτο Σήμερον εἰς ἓν χωρίον ὑπάρχουσι δύο ἕως τρεῖς οἰκογένειαι, αἱ ὁποῖαι ἑνούμεναι θὰ διατηρήσωσιν αἰωνίως τὴν δυναστείαν αὑτῶν· αὔριον, ὅταν πρόκειται τὸ χωρίον νὰ ἐκλέξῃ πέντε, ἔχει ἀνάγκην τῶν οἰκογενειῶν, διότι καὶ αἱ οἰκογένειαι ἔχουσι τὸν ἐγωισμόν των, καὶ αἱ οἰκογένειαι μετέχουσι τῶν κοινῶν, ἄρα τὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν ἤσκουν ἐν τῷ χωρίῳ αἱ δύο οἰκογένειαι, μεθαύριον θὰ τὴν ἀσκῶσι πέντε οἰκογένειαι. Ἀλλ’ ἀκριβῶς ἐν τούτῳ εὑρίσκω τὴν μεγίστην ἀρετὴν τοῦ συστήματος αὐτοῦ, διότι — καὶ ἀποκλειστικῶς διὰ τοῦτο θέλω τὸ κοινοτικὸν συμβούλιον — θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκλέξωσιν ἐκ πολλῶν οἰκογενειῶν κοινοτικὸν συμβούλιον, ὅταν δὲ ἱκανοποιῶνται πᾶσαι αἱ φιλοδοξίαι αἱ ὑπάρχουσαι ἐν τῷ χωρίῳ, ὅταν τοιουτοτρόπως θὰ εἶναι δυνατὸν πάντες νὰ μετέχωσι τῶν κοινῶν, θὰ λείψῃ ὁ κομματικὸς ἀνταγωνισμὸς διὰ τὴν ἐπικράτησιν. Ποία σκέψις γεννᾷ τὸν φανατισμόν; Τὸν γεννᾷ ἡ ἰδέα τῆς Ἀρχῆς. Ἀλλ’ ἡ ἐπικράτησις εἶναι εὐχερής. Ἐὰν ἐν τῇ κοινότητι δὲν εἶναι δυνατὸν πάντες οἱ ἐρίζοντες νὰ λάβωσι μέρος, φρονεῖτε ὅτι θὰ ὑπάρξῃ ἀνταγωνισμός; Ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λακωνίας θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ παρακαθήσῃ εἰς τὰ ἑδώλια ἐκεῖνα, φρονεῖτε ὅτι θὰ ὑπάρξῃ ἀνταγωνισμὸς τοσοῦτος ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ;

§153Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τί εἴπετε; Δὲν ἤκουσα.

§154Π. ΚΑΣΙΜΗΣ. Ἐὰν παρακαθήσητε εἰς τὰ ἑδώλια ἐκεῖνα, φρονεῖτε ὅτι θὰ ὑπάρξῃ ἀνταγωνισμὸς τοσοῦτος ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ;

§155Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐπειδὴ γνωρίζετε πόσην ἐκτίμησιν ἔχω πρὸς ὑμᾶς, πιστεύσατε ὅτι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ παρακαθήσω εἰς τὰ ἑδώλια ἐκεῖνα, ὅπου καταλύονται αἱ ἐλευθερίαι αἱ πολιτικαί.

§156Π. ΚΑΣΙΜΗΣ. Ἀναμφισβητήτως ἐν τῷ ἑνιαίῳ τῆς ψήφου ὑπάρχει ἡ μεγίστη ἀρετή, ἐκείνη τὴν ὁποίαν πάντες ἐποθοῦμεν οἱ συμμετασχόντες ἢ ὁπωσδήποτε συνεργασθέντες μετὰ τῆς ἐπαναστάσεως· κατασυντρίβεται ὁ προσωπικὸς κομματισμὸς ὁ σπαράξας καὶ νεκρώσας τὴν Ἑλλάδα. Ἐὰν τοῦτο μόνον τὸ ἀποτέλεσμα ἐπήρχετο, τοῦτο καὶ μόνον θὰ ἦτο ἀρκετὸν δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ᾐσθάνθησαν τὴν θύελλαν τοῦ κομματισμοῦ, τὴν παγερὰν πνοὴν αὐτοῦ. Εἰς τὴν περίστασιν αὐτήν, εἰς τὸ ζήτημα δηλαδὴ τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου, θὰ συναφθῇ ὁ ἀγών, ὡς ἔλεγεν ὁ κ. ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος συνάδελφος, τοῦ παλαιοῦ πολιτικοῦ κόσμου πρὸς τὸν νέον. Ἐὰν ἡττηθῶμεν ἐν τῷ ψηφοδελτίῳ καὶ ἐπικρατήσῃ ἡ ἀντίθετος ἰδέα, μηδεμίαν πρέπει νὰ ἔχητε ἀμφιβολίαν ὅτι ἀγῶνες πολυετεῖς, οὓς ἄλλος μὲν πλειότερον, ἄλλος δ’ ὀλιγώτερον προσεφέρομεν, θὰ ταφῶσιν ὑπὸ τὸ σύστημα τοῦ πολλαπλοῦ ψηφοδελτίου, τὺ ὁποῖον θὰ εἶναι δυνατὸν ἢ ἐνδεχόμενον νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλή. Ἐντεῦθεν, συνεπὴς πρὸς τοὺς λοιποὺς ἀγῶνας, οὓς κατέβαλον, τοὺς τείνοντας πρὸς τὴν δημιουργίαν νέων πολιτικῶν ἰδεῶν, εἶναι ἀδύνατον νὰ ψηφίσω τὸ ἁπλοῦν ψηφοδέλτιον.

§157Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ ζητήματος. Νομίζω ὅτι κυριωτάτη ἀρετὴ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος εἶναι ὁ πολιτικὸς ἀνταγωνισμός. Αἰσθάνομαι ἐν τῇ συνειδήσει μου αὐτόχρημα ὑπερηφάνειαν καὶ ἐγωϊσμὸν ἀπόλυτον ἐπὶ τῇ ἐκπληρώσει τοῦ καθήκοντός μου ἀνταγωνιζόμενος. Πρῶτον τοῦτο. Δεύτερον οὔτε ἅπαξ οὔτε δίς, ἀλλὰ δεκάκις ἐτόνισα ἀπὸ τοῦ βήματος ὅτι μία τῶν μεγάλων πληγῶν τοῦ παρελθόντος ἦτο ἡ ὑπουργειοθηρία. Οἱ ὑπουργειοθῆραι ἦσαν οἱ χείριστοι τῶν παρ’ ἡμῖν πολιτευομένων, αἱ βδέλλαι τοῦ πολιτικοῦ Σώματος αἱ ἐκμυζῶσαι τὸ αἷμά του, τὰ βδελύγματα τὰ χειρότερα, ἐξ ὅσων παρουσίασεν ὁ πολιτικὸς ἡμῶν βίος.

§158Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν εἰσαγωγὴν τῆς διὰ ψηφοδελτίου ψηφοφορίας συντάσσομαι πληρέστατα μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, οὗτινος συμμερίζομαι τοὺς ἐνδοιασμοὺς οὐ μόνον λόγῳ τοῦ ὑπερβολικοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀγραμμάτων ἐκλογέων ἀνερχομένων εἰς 55% καὶ ἄνω, ἀλλὰ καὶ διότι φοβοῦμαι ὅτι ἡ ἐκλογικὴ ἀκολασία ἡ παρ’ ἡμῖν θὰ γίνῃ ἀφορμὴ διὰ τοῦ ψηφοδελτίου, νὰ μετατρέψῃ τὴν μυστικὴν εἰς φανερὰν ψηφοφορίαν ὄχι μόνον ἐκ μέρους ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐπιδρῶσιν ἐπὶ τῶν ἐκλογέων, ἀλλὰ καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν Ἀρχῶν τῶν τεταγμένων πρὸς διεξαγωγὴν τῶν ἐκλογῶν, λέγων δὲ τοιαύτας Ἀρχὰς ἐννοῶ τὰς ἐφορευτικὰς ἐπιτροπάς. Τοῦτο δὲ εἶναι δυνατὸν νὰ συμβαίνῃ, καὶ συμβαίνει, ὄχι μόνον παρ’ ἡμῖν, ὅπου εἶναι ἀνεγνωρισμένη ἡ ἐκλογικὴ ἀκολασία, ἀλλὰ καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ, ὅπου εὑρέθησαν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ καταφύγωσιν εἰς τὴν θρησκείαν καὶ νὰ ζητήσωσι παρὰ τῶν ἐφορευτικῶν ἐπιτροπῶν προηγουμένως δόσιν ὅρκου ὅτι θέλουσι τηρήσει μυστικὰ τὰ ψηφοδέλτια. Φαντασθῆτε παρ’ ἡμῖν, ὅπου τοιαύτη ἐκλογικὴ ἀκολασία ὑπάρχει, τίνα προδοσίαν τοῦ μυστικοῦ ψηφοδελτίου δύνανται νὰ διαπράξωσιν αἱ ἐφορευτικαὶ ἐπιτροπαί. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον καὶ δι’ ὅσα τόσον εὐφραδῶς ἀνέπτυξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν συντάσσομαι ὑπὲρ τῆς διὰ σφαιριδίων ψηφοφορίας. Εἰσέρχομαι εἰς τὸ σύστημα τῆς ἀντιπροσωπείας τῆς μειονοψηφίας. Ἄς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην ὅτι ἡ εἰσαγωγὴ αὐτοῦ δὲν εἶναι ὀρθή, διότι συμφωνῶ πληρέστατα μὲ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἀπὸ τοῦ 1895 ἀνέπτυξεν ἐν τῇ Βελγικῇ Βουλῇ ὁ Van der Velde, ὅστις εἶπεν ὅτι προκειμένου περὶ τοπικῆς διοικήσεως καὶ τοπικῶν ἐκλογῶν δέον ν’ ἀποφεύγῃ τις ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον τὴν κομματικὴν διαίρεσιν. Διότι εἰς τὰς τοιαύτας τοπικὰς συνελεύσεις τὰ ζητήματα δὲν πρέπει νὰ λύωνται ἀπὸ πολιτικῆς ἀπόψεως, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς πραγματικῆς ἀπόψεως. Οἱ δὲ ἀντιπρόσωποι οἱ παρακαθήμενοι εἰς τὰς τοπικὰς συνελεύσεις δὲν πρέπει νὰ εἶναι ἀντιπρόσωποι κομματικῶν ἀρχῶν καὶ ἰδεῶν, ἀλλ’ ἀντιπρόσωποι ἀπολαύοντες τῆς ἐκτιμήσεως καὶ ἐμπιστοσύνης τῶν παρ’ ὧν ἐξελέγησαν λόγῳ τῆς τιμίας καὶ εἰλικρινοῦς διαχειρίσεως τῶν κοινῶν. Οὐδὲ πρέπει νὰ παρασυρώμεθα εἰς τὴν παραδοχὴν τῆς ἀντιπροσωπείας τῆς μειονοψηφίας ἐκ τῶν ἀλλαχοῦ κρατούντων, διότι δὲν διαφεύγει πάντας ἡμᾶς ὅτι ἀλλαχοῦ εἰς τὰς τοπικὰς συνελεύσεις ὑπάρχουσι παντοῖα ζητήματα πολιτικῆς καὶ οἰκονομικῆς φύσεως, τὰ ὁποῖα λύονται ἐν ταύταις. Παραδείγματος χάριν γνωστὸν εἶναι ὅτι αἱ τοπικαὶ συνελεύσεις λύουσι τὰ ζητήματα τῶν δογματικῶν ἢ μή, τῶν σχολείων ἐκείνων δηλαδή, εἰς τὰ ὁποῖα ἀναπτύσσονται τὰ θρησκευτικὰ ζητήματα ἢ μή. Πλὴν τούτου ὑπάρχουσι τὰ ἐργατικὰ ζητήματα, ὡς τὰ τῆς κατοικίας τῶν ἐργατῶν κλπ. Ὑπάρχει ἐπίσης τὸ μεγαλείτερον πάντων, ὁ δημοτικὸς κοινωνισμός, ὁ τείνων νὰ μεταβάλῃ τὸν δῆμον εἰς ἐργολάβον καὶ τείνων νὰ εἰσαγάγῃ τὸν κοινωνισμὸν καὶ εἰς τὸν δῆμον. Ὅταν λοιπὸν τοιαῦτα ζητήματα οἰκονομικά, τοιαῦτα δηλαδὴ ζητήματα γενικῆς φύσεως, ὑπάρχωσιν εἰς τὰς τοπικὰς συνελεύσεις, βεβαίως ὑπάρχει λόγος νὰ εἰσαγάγῃ τις τὴν ἀντιπροσωπείαν τῆς μειονοψηφίας, ἀλλὰ παρ’ ἡμῖν, Κύριοι, ὅπου οὐδεὶς τοιοῦτος λόγος συντρέχει, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρῃ τις τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον τὸ ὄνειρον τοῦτο τῶν τοπικῶν συνελεύσεων, ὡς εἶπον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι κηρυχθῆ ὑπὲρ τῆς ἀντιπροσωπείας τῶν μειονοψηφιῶν εἰς τὰ ἄλλα μέρη, τὸ ὄνειρον τοῦτο τῶν τοπικῶν συνελεύσεων, τὸ ὁποῖον μόνον σκοπὸν ἔχει τὴν ἀντιπροσωπείαν τῶν τοιούτων τοπικῶν συνελεύσεων, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρῃ τις τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ θέσωμεν καὶ παρ’ ἡμῖν τὴν ἀντιπροσωπείαν τῆς μειονοψηφίας. Τούτων οὕτως ἐχόντων, ὁ νόμος δὲν πρέπει νὰ ἔλθῃ συνεπίκουρος τῆς διατηρήσεως τῶν κομμάτων λόγῳ τῆς ἀτομικῆς φιλοδοξίας, προστατεύων καὶ νομιμοποιῶν οὕτως αὐτὰ τὰ κόμματα καὶ τὴν διαίρεσιν εἰς κόμματα, διότι οὕτως ὁ νόμος θὰ χρησιμεύσῃ ὡς κακὸν δίδαγμα εἰς τὸν λαόν, διότι οὕτω καθιεροῖ καὶ νομιμοποιεῖ ὑπάρχον κακόν, ἀπὸ ἀπόψεως δὲ τοπικῆς διοικήσεως νομίζω ὅτι ὁ λαὸς πρέπει νὰ εἶναι μία ποίμνη. Ἂς ἐξετάσωμεν ἤδη τὰ προτεινόμενα συστήματα τῆς ἀντιπροσωπείας τῆς μειονοψηφίας. Καὶ πρῶτον τὸ τῆς περιωρισμένης ψήφου. Βεβαίως τοῦτο τὸ σύστημα κατ’ ἀρχὴν μειοῖ τὴν ἰσχὺν τῆς πλειονοψηφίας καὶ δίδει δικαιώματα ἀντιπροσωπείας καὶ εἰς τὴν μειονοψηφίαν. Ἀλλά, ἐνῷ ἔχει τὸ πλεονέκτημα τοῦτο, ἔχει καὶ μειονεκτήματα. Πρῶτον δὲν ἐπιφέρει πάντοτε τὴν ἀντιπροσωπείαν τῆς μειονοψηφίας, διότι καλὴ ὀργάνωσις τῆς πλειονοψηφίας δύναται νὰ προσδώσῃ ὅλον τὸ κέρδος εἰς τὴν πλειονοψηφίαν. Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ δὲ νὰ ἀναφέρω ἐπὶ τούτου καὶ εἰδικὸν παράδειγμα. Ὑποθέσωμεν ὅτι ὑπάρχουσιν 84 ψῆφοι καὶ τρεῖς οἱ ἐκλεκτέοι· ἂν ἡ πλειονοψηφία ἔχῃ 51 ψήφους, ἡ δὲ μειονοψηφία 33, καλὴ ὀργάνωσις τῆς μειονοψηφίας εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιφέρῃ ὅλως ἀντίθετα ἀποτελέσματα· οὕτως, ἂν τὰς 51 ψήφους τὰς διαιρέσῃ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εἶναι ἡγέτης, εἰς τρία μέρη καὶ τὰς 17 δώσῃ εἰς τὸν Α καὶ Β, 17 εἰς τὸν Β καὶ Γ, καὶ 17 εἰς τὸν Γ καὶ Α, θὰ ἔχωμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὸ ψηφοδέλτιον τῆς πλειονοψηφίας, τὸ ὁποῖον θὰ συγκεντρώσῃ 34 ψήφους ἀπέναντι τῆς μειονοψηφίας, τὸ ὁποῖον θὰ συγκεντρώσῃ 33· ὥστε οὔτε ἡ ἀντιπροσωπεία τῆς μειονοψηφίας θὰ ἐπέλθῃ οὔτε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκομεν ν’ ἀποκτήσωμεν. Ἄλλως τε ἡ ἀντιπροσωπεία τῆς μειονοψηφίας θ’ ἀντιπροσωπεύσῃ μίαν μόνον μειονοψηφίαν καὶ ὄχι τὰς τυχὸν ἄλλας ὑπαρχούσας· καὶ αὐτὸ εἶναι ἓν ἐκ τῶν μειονεκτημάτων τοῦ συστήματος. Ἀλλὰ πλὴν τῶν μειονεκτημάτων τούτων τῶν θεωρητικῶν ἂς ἔλθωμεν καὶ εἰς τὴν ἐφαρμογήν του. Ἐφηρμόσθη ἐν Ἀγγλίᾳ ἀπὸ τοῦ 1867 διὰ τοῦ νόμου of the three corned cosntituencies τὸ σύστημα ὅμως τοῦτο κατηργήθη ἐν ἔτει 1874, εἰσαχθέντος τοῦ συστήματος ἑνὸς Βουλευτοῦ κατὰ διαμέρισμα. Εἰσήχθη ἐπίσης ἐν Μάλτᾳ κατὰ τὸ 1861, ὅπου ἀντὶ τῶν 5 ὑποψηφίων ἐψήφιζον τέσσαρας, καὶ ἐν Βραζιλίᾳ (Ν. 20, σελ. 1875) διὰ πάσας τὰς τοπικὰς ἐκλογάς, ὅπου ἐδίδετο ἡ ψῆφος διὰ τὰ δύο τρίτα τῶν θέσεων μόνον τῶν τοπικῶν ἐκλογῶν.

§159Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἡ ἐξέλιξις τῆς συζητήσεως εἶναι περίεργος, διότι πάντες ὁμιλεῖτε ἐπὶ τῆς ἰδέας νὰ καταλύσητε τὸν κομματισμὸν καὶ πάντες συζητεῖτε ἐπὶ τῇ βάσει κομματικῶν σκέψεων καὶ ὑπολογισμῶν. Αὐτὸ εἶναι τὸ σύστημα τοῦ νομοσχεδίου.

§160ΠΟΛ. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Ἀναμένετε. Ἐν Βραζιλίᾳ ἔδωκεν ἀκριβῶς ὅλως ἀντίθετα ἀποτελέσματα, διότι κατωρθώθη κατὰ τὴν δευτέραν ἐκλογὴν ν’ ἀποτελεσθῇ Βουλὴ ὁμογενὴς καὶ ἀποκλειστικῶς εἰς ἓν κόμμα ἀνήκουσα, χωρὶς νὰ ὑπάρξῃ ἀντιπροσωπεία τῆς μειονοψηφίας, ὡς ἐκ τούτου δὲ κατηργήθη. Ἐν Ἰταλίᾳ εἰσήχθη κατὰ τὸ 1882, κατηργήθη δὲ τῷ 1891, διότι, ὡς ὀρθῶς λέγει ὁ Brunialti, τὸ φάρμακον ἦτο χεῖρον τοῦ κακοῦ, τὸ ὁποῖον ἤρχετο νὰ θεραπεύσῃ. Ἐπίσης ἐν Ἑλβετίᾳ καὶ Πορτογαλλίᾳ πανταχοῦ ὅμως ἐθεωρήθη ὡς προσωρινὸν μέσον καὶ ἄτολμον, ὡς λέγει ὁ Wuarin. Ἔχομεν ἐπίσης νὰ ἐξετάσωμεν καὶ ἕτερον σύστημα, τὸ τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου, ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἔχει τὸ μειονέκτημα ὅτι ἡ πειθαρχοῦσα μειονοψηφία εἶναι δυνατὸν νὰ μετατραπῇ εἰς πλειονοψηφίαν καὶ δώσῃ τὸ ὅλον τῶν ἐπιτυγχανόντων. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψητε δὲ καὶ ἐπὶ τούτου νὰ φέρω παράδειγμα δι’ ἀριθμῶν. Ἐπὶ ἐκλογικοῦ σώματος χιλίων ψήφων εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξωσι πέντε ὑποψήφιοι ἐκ τῆς πλειονοψηφίας ἐχούσης 600 ψήφους, ἥτις ἂν διαιρεθῇ εἰς πέντε ὑποψηφίους, καὶ ἕκαστος τῶν πέντε λάβῃ 120 ψήφους, μειονοψηφία δ’ ἔχουσα 400 ψήφους νὰ τὰς διαιρέσῃ εἰς τρεῖς ὑποψηφίους, ἕκαστος τῶν ὁποίων νὰ συγκεντρώσῃ 133 ψήφους, θὰ ἔχωμεν τὸ ἀποτέλεσμα, ὥστε ἀντὶ τῆς πλειονοψηφίας νὰ ἐπιτύχῃ ἡ μειονοψηφία, ὅλως δηλαδὴ ἀντίθετον τοῦ ἐπιδιωκομένου, διότι ἐπιδιώκομεν εἰσαγωγὴν τῆς μειονοψηφίας, ἀλλ’ εἰσαγωγὴν ἀνάλογον καὶ οὐχὶ καταδυνάστευσιν τῆς μειονοψηφίας ἐπὶ τῆς πλειονοψηφίας, ἂν δὲ εἶναι κακὴ ἡ καταδυνάστευσις ἡ ἀσκουμένη ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας κατὰ τῆς μειονοψηφίας, εἶναι χειρίστη ἀπὸ πάσης ἀπόψεως ἡ ὑπὸ τῆς μειονοψηφίας κατὰ τῆς πλειονοψηφίας ἀσκουμένη. Καὶ ἡ ἐφαρμογὴ εἰς τὰ πράγματα τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου ἀπέδωκεν, ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν, εὐχάριστα ἀποτελέσματα ἐν σχέσει πρὸς τὸ σύστημα τοῦ πολλαπλοῦ τῆς ψήφου. Καταλήγων, Κύριοι, κηρύσσομαι κατ’ ἀρχὴν ὑπὲρ τῆς διὰ σφαιριδίων ψηφοφορίας· ἂν ὅμως γίνῃ δεκτὸν τὸ σύστημα τῆς διὰ ψηφοδελτίων ψηφοφορίας, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην ὅτι, προκειμένου νὰ ἐφαρμοσθῇ εἴτε τὸ ἓν εἴτε τὸ ἄλλο ἐκ τῶν δύο προτεινομένων συστημάτων, προτιμότερον θὰ ἦτο τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου, ἀλλ’ ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ φρονῶ ὅτι προτιμότερον παντὸς ἄλλου θὰ ἦτο νὰ εἰσαχθῇ τὸ τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας, ἀφοῦ ἐξοικειώσωμεν τὸν λαὸν πρὸς τὸ ψηφοδέλτιον, ἵνα κατόπιν ἐφαρμοσθῇ τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς ψήφου, τὸ μόνον τὸ ὁποῖον εἶναι ἐπιστημονικῶς ὀρθόν, τὸ μόνον τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἀπατηλὸν καὶ ὑπὲρ τοῦ ὁποίου κηρύσσομαι ἀπροκαλύπτως.

§161Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Κύριοι Βουλευταί, προκειμένου περὶ τῆς ἐκλογῆς Βουλευτῶν δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ, καὶ νομίζω ὅτι σοβαρῶς ὑποστηρίζεται, ὅτι ἡ πολλαπλῆ ψῆφος εἶναι προτιμητέα τῆς ἑνιαίας, διότι ἡ πολλαπλῆ ψῆφος ἐκτὸς τῶν ἄλλων ἐπιτρέπει καὶ συντρέχει τὸν συνδυασμόν, συντρέχει τὴν ἐκλογὴν τῶν Βουλευτῶν κατὰ συνδυασμούς, ἑπομένως παρασκευάζει ἐκτὸς τῆς Βουλῆς τὴν δημιουργίαν κομμάτων ἐν τῇ Βουλῇ, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπαραίτητα εἰς τὴν κανονικὴν λειτουργίαν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Προκειμένου ὅμως περὶ τῆς ἐκλογῆς τῶν μελῶν τῆς τοπικῆς διοικήσεως νομίζω ὅτι ἡ ἀντίθετος γνώμη πρέπει καὶ δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ, διότι ἐν τοπικῇ διοικήσει δὲν πρέπει νὰ ἐπιζητῆται ἡ δημιουργία κομμάτων, διότι τὰ κόμματα δὲν εἶναι ἀπαραίτητα ἐν τῇ τοπικῇ διοικήσει, διότι τὰ κόμματα εἶναι καταστρεπτικὰ καὶ ἐπιζήμια ἐν τῇ τοπικῇ διοικήσει, διότι εἶναι μικρά, ἀφοῦ στρέφονται περὶ μικρά, καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ὦσι καταστρεπτικά. Ἑπομένως πρέπει νὰ ἐπιζητηθῇ ἡ ἐκλογὴ προσώπων μελῶν τῆς τοπικῆς διοικήσεως ὡς τοιούτων, ὄχι ὡς μελῶν τοῦ κόμματος, ἡ τοιαύτη δ’ ἐκλογὴ τῶν προσώπων μόνον διὰ τῆς ἑνιαίας ψήφου δύναται νὰ ἐπιδιωχθῇ, διότι διὰ τῆς ἑνιαίας ψήφου ἐκλέγεται ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔχει δύναμιν εἰς ψήφους ἢ προσόντα, ἀδιάφορον ποῖα εἶναι τὰ αἴτια τὰ προκαλοῦντα συμπαθητικὰς ψήφους. Ἐνῷ δὲ διὰ τοῦ συστήματος τῆς πολλαπλῆς ψήφου ἐκλέγονται μόνον κόμματα καὶ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀποκρουστέα γενικῶς ἐν τῇ τοπικῇ διοικήσει, ἀκόμη περισσότερον εἶναι ἀποκρουστέα σήμερον παρ’ ἡμῖν, ὅτε ζητοῦμεν διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου κυρίως νὰ καταλύσωμεν τὰ κόμματα. Καὶ πρέπει νὰ τὰ καταλύσωμεν, καὶ ἂν ἀκόμη πρόκειται βραδύτερον ν’ ἀνασχηματισθῶσι, διότι, ἐὰν ἐπὶ τέλους βραδύτερον ἀνασχηματισθῶσι συγχρόνως μὲ τὸν νέον θεσμόν, τὸν ὁποῖον ψηφίζομεν, δὲν θὰ δημιουργηθῶσιν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ παλαιοῦ καθεστῶτος τοῦ δημοτικοῦ. Προκειμένου λοιπὸν νὰ ἐκλέξωμεν μεταξὺ τῆς πολλαπλῆς καὶ τῆς ἑνιαίας ψήφου κηρύσσομαι ὑπὲρ τῆς ἑνιαίας. Σὺν τούτοις ὅμως, ἐπειδὴ πιθανὸν νὰ προβληθῇ ἀντίρρησις κατὰ τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου, διότι ἀποκλείονται αἱ συμπαθητικαὶ ψῆφοι καὶ οἱ συνδυασμοί, προτείνω σύστημά τι μικτόν, τὸ σύστημα τῆς συσσωρευτικῆς ψήφου, σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐπέτυχεν ἐξόχως εἰς τὰς τοπικὰς ἐκλογὰς ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ Ἀμερικῇ. Κατὰ τὸ σύστημα αὐτὸ πᾶς ἐκλογεὺς ἔχει τόσας ψήφους, ὅσοι εἶναι οἱ ἐκλεκτέοι σύμβουλοι· ἔχει δικαίωμα ὁ ἐκλογεὺς τὰς ψήφους αὐτοῦ εἴτε νὰ τὰς συγκεντροῖ εἰς τὸ πρόσωπον ἑνὸς ὑποψηφίου εἴτε νὰ τὰ μοιράζῃ καθ’ οἵαν ἀναλογίαν θέλει. Διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ δὲν ἀποκλείομεν τοὺς συνδυασμοὺς ὄχι μόνον τοὺς πλήρεις, ἀλλ’ οὔτε καὶ τοὺς ἀτελεῖς. Ἠμπορεῖ συνδυασμός τις ν’ ἀπαρτισθῇ ἀπὸ 5, 6, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ 3 πρόσωπα. Καὶ οὕτως, ἐὰν ὁ συνδυασμὸς ἀποτελῆται ἀπὸ τρία πρόσωπα, ὁ ἐκλογεὺς θὰ δώσῃ τὸ τρίτον· ἐὰν ἀποτελῆται ἀπὸ 5, θὰ δώσῃ τὸ πέμπτον. Κατὰ τὸ σύστημα αὐτὸ ἀντιπροσωπεύονται καὶ αἱ μειονοψηφίαι, διότι ἠμπορεῖ μία μεμονωμένη ὑποψηφιότης νὰ ἐπιτύχῃ. Νομίζω λοιπὸν ὅτι αὐτὸ εἶναι τὸ καλλίτερον σύστημα.

§162Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Δὲν θὰ ὡμίλουν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου μετὰ τὰς τόσας γνώμας, αἱ ὁποῖαι ἀνεπτύχθησαν, ἀλλά, ἐπειδὴ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι ἡ εὐρεῖα συζήτησις θὰ γίνῃ κατὰ τὴν δευτέραν καὶ τρίτην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου, ὅτε θὰ ἔχωσιν ἀποκρυσταλλωθῆ αἱ γνῶμαι καὶ τὰ ἄρθρα δὲν θὰ μεταβληθῶσιν ἄρδην, νομίζω ὅτι ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου προκειμένου περὶ σοβαρωτάτου ζητήματος. Εἶμαι ἐναντίον τῆς ἐκλογῆς διὰ ψηφοδελτίων, προκειμένου περὶ χωρίων, εἰς τὰ ὁποῖα ψηφίζουσιν ἀγράμματοι, διότι διὰ τοῦ ψηφοδελτίου, ὅταν ὁ ἴδιος ὁ ἐκλογεὺς δὲν γνωρίζῃ νὰ γράψῃ τὰ ὀνόματα τῶν ὑποψηφίων, θὰ ἐκλείψῃ ἡ ἐμπιστοσύνη εἰς τὴν ψῆφον τὴν ἰδικήν του, καὶ θὰ δεικνύῃ τὸ ψηφοδέλτιον εἰς ἄλλον, ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι γνωρίζουσι γράμματα, καὶ θὰ προκύπτωσι φιλονεικίαι, μίση καὶ ἔριδες. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μελετήσῃ κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον καὶ τὰς τροπολογίας, αἱ ὁποῖαι προυτάθησαν, νὰ δώσῃ δὲ μεγίστην προσοχὴν εἰς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐφ’ ὅσον προχωρεῖ ἡ συζήτησις, ἤτοι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπέδειξα ὁμιλῶν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι τὸ μεγαλείτερον ἐλάττωμα τῆς ἐνστάσεως τῶν κοινοτήτων τούτων εἶναι ὅτι τὰς κοινότητας τὰς κάμνουσι μονάδας διοικητικάς, ὀργανισμοὺς διοικητικούς, καὶ ἑπομένως εἷς λόγος ν’ ἀποτύχωσιν εἶναι ὅτι θ’ ἀναλάβωσιν εὐθύνας καὶ βάρη διοικητικά. Περὶ τούτου εἶμαι πεπεισμένος, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ μάλιστα τονίζει τοῦτο ὑπογραμμίζουσα τὰς λέξεις αὐτάς, καὶ φρονῶ ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀνατεθῶσιν εἰς τὰς κοινότητας βάρη καὶ εὐθύναι διοικητικαί. Ἐν τούτοις, μολονότι ἡ ἐπιτροπὴ παραδέχεται τοῦτο, δὲν εἶχε τὸ θάρρος νὰ διοργανώσῃ ἄλλως τὰς κοινότητας, χωρὶς τὰ βάρη αὐτά. Εἶναι ἀπαραίτητον νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο τὸ σοβαρὸν ὁ κ. Ὑπουργός, ἔστω καὶ ἂν ἐπρόκειτο ν’ ἀνατρέψῃ ἄρδην τὸ νομοσχέδιον. Εἴπομεν ὅτι κάτοικος τῆς κοινότητος θὰ εἶναι ὁ δημότης τῆς νομοθεσίας. Οὐδεμία ἀμφιβολία ὑπάρχει ὅτι, ὅπου ἡ νομοθεσία ἡ ἑλληνικὴ ὁμιλεῖ περὶ δημοτῶν, ἤδη θὰ ἐννοῶνται οἱ κάτοικοι τῆς κοινότητος. Ἑπομένως ὁ κάτοικος τῆς κοινότητος εἶναι ὁ δημότης, διότι ἡ κοινότης δὲν θὰ εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ὁ μέχρι τοῦδε δῆμος εἰς τὴν νομοθεσίαν. Τώρα νομίζω ὅτι, ἐφ’ ὅσον τοῦτο εἶναι ἀναμφισβήτητον, δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν δύο συστήματα ἐκλογῆς δημοτικῶν Ἀρχῶν, μὲ ψηφοδέλτια καὶ μὲ σφαιρίδια, μὲ ἔμμεσον τρόπον ἐκλογῆς τοῦ δημάρχου καὶ μὲ ἄμεσον, διότι τοῦτο ἀντίκειται εἰς τὸ Σύνταγμα. Λέγον τὸ Σύνταγμα ἐν ἄρθρῳ 105.... (ἀναγινώσκει), ἐννοεῖ, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἡ Πολιτεία θέλει νὰ ἔχῃ δημοτικὰς Ἀρχάς, κατὰ τοιοῦτον τρόπον δέον νὰ ἐκλέγῃ αὐτάς. Ἐτέθη δ’ ἐν τῷ Συντάγματι ἡ διάταξις, ἵνα μὴ νόμος θεσπίσῃ ἄλλο τι, π. χ. διορισμὸν τῶν δημοτικῶν Ἀρχῶν καὶ τὰ τοιαῦτα. Παρακαλῶ νὰ καταβληθῇ ἡ δέουσα προσοχὴ κατὰ τὴν γʹ συζήτησιν.

§163Ι. ΦΟΥΡΙΔΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἐξετέθησαν ὑπὸ πλείστων τῶν ἀγορευσάντων τὰ πλεονεκτήματα καὶ τὰ μειονεκτήματα τοῦ συστήματος τῶν ψηφοδελτίων. Ἐπίσης εἶναι γνωστὰ τὰ ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα ἔχει τὸ νῦν ὑπάρχον σύστημα τὸ διὰ σφαιριδίων. Ἀφοῦ ὅμως εἶναι γνωστὸν ὅτι μέχρι τοῦδε ἐφαρμοσθὲν τὸ σύστημα τοῦτο τῶν ψηφοδελτίων εἰς τὴν μικρὰν κλίμακα τῆς ἐκλογῆς τῶν ἀγροφυλάκων ἠστόχησε—διότι εἶναι βέβαιον, βεβαιότατον, ὅτι ἠστόχησε, καὶ εἷς λόγος σπουδαῖος, διὰ τὸν ὁποῖον ἠστόχησεν ὁ θεσμὸς αὐτὸς τῆς ἀγροφυλακῆς, εἶναι τὸ σύστημα τῆς ἐκλογῆς, διότι τοὺς ἀγροφύλακας δὲν ἐξέλεγεν ὅλον τὸ πλῆθος τῶν ἐκλογέων, ἀλλ’ ὡρισμένα ἄτομα—, ἐνῷ λοιπὸν ἔχομεν αὐτὸ τὸ παράδειγμα ὑπ’ ὄψει, νομίζω ὅτι εἶναι μέγα ἐπιχείρημα ὅτι πρέπει ν’ ἀπορρίψωμεν τὸ σύστημα τῶν ψηφοδελτίων. Βεβαίως τὸ σύστημα τῆς διὰ σφαιριδίων ψηφοφορίας ἔχει μέγιστα ἐλαττώματα, καὶ προσπάθεια κατεβλήθη, ὅπως τὸ σύστημα τοῦτο βελτιωθῇ καὶ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλήν, ἐπειδὴ εἶμαι μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἐπρόκειτο νὰ ἐξελέγξῃ τὰς κάλπας, ὅτι παρουσιάσθησαν τρία συστήματα καλπῶν, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀνώτερα τοῦ ὑπάρχοντος, ἐξαιρετικῶς δ’ ἓν ἐξ αὐτῶν αἴρει πάντα τρόπον νοθείας. Ὑπεστηρίχθη ὅμως ὅτι τὸ ψηφοδέλτιον ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου ἔχει μέγιστα προτερήματα καὶ ἐλέχθη ὅτι διὰ τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου θὰ ἐκλέγωνται οἱ κάλλιστοι τῶν πολιτῶν καὶ ἑκάστη τάξις θὰ εἶναι δυνατὸν ν’ ἀντιπροσωπεύηται ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Ἐλέχθη ἐπίσης ὅτι καὶ εἰς τοὺς μικροὺς συνοικισμοὺς θὰ ἐκλέγωνται ὡσαύτως οἱ καλλίτεροι τῶν διαφόρων οἰκογενειῶν. Ἀλλ’ ἐρωτῶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔφεραν τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο, ἐάν τις ἰατρὸς ἢ ἄλλος ἐπιστήμων ἔχῃ τὸ ἀτύχημα νὰ μὴ εἶναι μέλος μεγάλης οἰκογενείας, ἀλλὰ νὰ εἶναι μόνος, ποῦ θὰ εὕρῃ αὐτὰς τὰς ψήφους, ἵνα ἐκλεγῇ; Θὰ ἐκλέγωνται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι συγγενεῖς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι θὰ ὑποστηρίξωσιν αὐτοὺς ἀσχέτως πρὸς τὴν ἀξίαν, δηλαδὴ θὰ ἔχωσι ψήφους διδομένας κατὰ ποσότητα, ὄχι κατὰ ποιότητα, ἐνῷ τὸ σύστημα τὸ ὑπάρχον δίδει τὴν εὐκαιρίαν εἰς τοὺς ἀνεξαρτήτους πολίτας, ἀφοῦ ψηφίσωσι τὸν συγγενῆ αὑτῶν, ἢ ἐκείνους, πρὸς τοὺς ὁποίους συνδέονται δι’ εὐγνωμοσύνης, νὰ ψηφίσωσι καὶ ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον θὰ θεωρήσωσιν ὡς ἱκανώτερον, ἵνα διοικήσῃ τὸν τόπον των. Ἂς ὑποθέσωμεν ἕνα τοκιστὴν π. χ., ὁ ὁποῖος καλεῖ τοὺς ὀφειλέτας του καὶ λέγει πρὸς αὐτούς· «εἶσθε πέντε, δέκα· λάβετε αὐτὰ τὰ ψηφοδέλτια, τὰ ὁποῖα αὔριον νὰ εὕρω εἰς τὴν κάλπην μου». Ἐὰν τὴν ἑπομένην ἡμέραν δὲν εὕρῃ αὐτὰ τὰ δέκα ψηφοδέλτια εἰς τὴν κάλπην του, ἀλλὰ λάβῃ δύο ἢ τρία, τί θὰ συμβῇ; Θ’ ἀναγκασθῶσι πάντες οὗτοι νὰ τὸν ψηφίσωσι, καὶ θὰ ἔχωμεν ἐκλεκτοὺς ὄχι τοὺς ἀξίους ἀνθρώπους, ἀλλὰ τοὺς ἐπιβολεῖς τῆς βίας. Ἕνεκα λοιπὸν πάντων τῶν λόγων τούτων ἐγὼ κηρύσσομαι ἀπολύτως ὑπὲρ τοῦ νῦν ὑφισταμένου συστήματος, τὸ ὁποῖον μάλιστα διὰ τῆς εὑρεθείσης νέας κάλπης θὰ βελτιωθῇ καὶ θὰ παρουσιάσῃ εἰς τὸ μέλλον ἐλάχιστα ἐλαττώματα.

§164Γ. ΣΥΓΓΟΥΡΗΣ. Δὲν ἐσκόπουν νὰ λάβω μέρος εἰς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἄρθρου, δυστυχῶς ὅμως ἡ ἐπ’ αὐτοῦ συζήτησις ἐτράπη ὁδόν, ἣν δὲν ἔπρεπε νὰ λάβῃ. Πάντες οἱ ἀξιότιμοι προαγορεύσαντες ὡμίλησαν ὄχι ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς διοικήσεως τῆς κοινότητος, ἀλλ’ ὡσανεὶ συνεζητεῖτο νόμος ἐκλογικὸς ἀφορῶν τὴν ἐκλογὴν τῶν προσώπων, καὶ δι’ αὐτὸ ἄλλοι προέτειναν τὸ σύστημα τῶν καλπῶν, ἄλλοι τὰ ψηφοδέλτια συνδυαζόμενα μὲ τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου. Ἀλλ’ ἐκεῖνοι, οἵτινες προέτειναν τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου, ἐλησμόνησαν ὅτι τὴν αὐτὴν ἡμέραν διὰ χιλιάδας χιλιάδων πρόκειται νὰ ἐνεργηθῶσιν ἐκλογαὶ καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος. Συνιστῶμεν 2,700 κοινότητας· φαντασθῆτε πόσαι χιλιάδες ὑποψηφίων θὰ εἶναι καὶ πόσαι χιλιάδες καλπῶν θὰ παραταχθῶσι. Νομίζω ὅτι οἱ ἔχοντες πεῖραν τῶν πολιτικῶν πραγμάτων ἐν Ἑλλάδι, πάντες γνωρίζουσιν ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο εἶναι ὄχι μόνον δυσχερέστατον, ἀλλὰ καὶ πρὸ παντὸς δαπανηρότατον. Ἂς θεσμοθετῶμεν ὅσας θέλομεν διατάξεις περὶ κοινοτήτων· ἀρκεῖ καὶ μόνον αὐτὴ ἡ θεσμοθέτησις περὶ καλπῶν, ἀρκεῖ ν’ αὐξήσωσι κατὰ 100 ἢ 150 δραχμὰς τὰς δαπάνας ἑκάστης κοινότητος. Νομίζω λοιπὸν ὅτι τὸ σύστημα τῆς ἐκλογῆς διὰ καλπῶν καὶ λόγῳ τῆς δαπανηρότητος καὶ λόγῳ τῆς μὴ καλῆς ἐκτελέσεως πρέπει ν’ ἀποκρουσθῇ καὶ μόνον τὸ σύστημα τὸ διὰ ψηφοδελτίων δέον νὰ προτιμηθῇ. Ἂς μὴ λησμονῶμεν ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο θέλει ἐπιτύχει εἰς τὰς μικρὰς κοινότητας, μόνον δὲ οἱ μὴ γινώσκοντες τὴν πονηρίαν τῶν Ἑλλήνων ἐκλογέων, μόνον ἐκεῖνοι παραδέχονται ὅτι θὰ πιεσθῇ ὁ ἐκλογεύς, διὰ νὰ συντάξῃ τοιοῦτον ἢ τοιοῦτον ψηφοδέλτιον. Τὸ ψηφοδέλτιον θὰ συντάσσωσι πρὸ πολλῶν ἡμερῶν καὶ συνεπῶς τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θὰ τίθενται ἐν τῷ ψηφοδελτίῳ, θ’ ἀντιπροσωπεύωσι τὴν θέλησιν αὐτοῦ. Τώρα, ἂν δὲν εἶναι τὰ κάλλιστα τῶν προσώπων, δὲν πταίομεν ἡμεῖς, ἀλλ’ ἡ κακὴ ἀνατροφὴ τῶν ἐκλογέων, ἡ ὁποία δὲν θ’ ἀλλάξῃ ἐφ’ ὅσον ὁ λαὸς δὲν διαπαιδαγωγεῖται, ἐφ’ ὅσον ὁ λαὸς τὴν τελευταίαν στιγμὴν σκέπτεται ποίους θὰ ἐκλέξῃ δημοτικοὺς ἄρχοντας ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἰδίων αὐτοῦ συμφερόντων. Ἐφ’ ὅσον οὕτω σκεπτόμεθα νὰ ἐκλέγωμεν τοὺς δημοτικοὺς ἄρχοντας, ἂς προτιμήσωμεν τὸ διὰ ψηφοδελτίων, οὐχὶ ὅμως παραδεχόμενοι τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου. Ἀλλ’ ἂς μὴ κατατριβώμεθα εἰς βυζαντινὰς συζητήσεις. Οἱονδήποτε τῶν συστημάτων καὶ ἂν παραδεχθῶμεν, νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι αἱ κοινότητες θὰ προοδεύσωσι, διότι τὰς θέλει ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Δύναται ν’ ἀποτύχῃ ὁ θεσμὸς εἰς μερικὰς πόλεις τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ γενικῶς μετά τινα ἔτη θὰ ἴδωμεν τὰς κοινότητας νὰ εὐημερῶσι, κοινότητας, αἱ ὁποῖαι δὲν δύνανται ἄλλως ν’ ἀναπτυχθῶσι, καὶ θ’ ἀποδειχθῇ ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν εἶναι ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον θέλουσι νὰ παραστήσωσιν. Εἶναι ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὁ ὁποῖος πάντοτε ἔχει τὰ εὐγενῆ ἰδεώδη, ὁ ὁποῖος πάντοτε διεκρίθη διὰ τὸ φιλόπολι αὐτοῦ.

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κάβουρας.

§166Δ. ΚΑΒΟΥΡΑΣ. Εἶναι ἐκτὸς πάσης ἀμφισβητήσεως ὅτι ἡ ἐκλογὴ διὰ σφαιριδίων ἔχει ἐλαττώματα, ἀλλά, διότι ἔχει ἐλαττώματα ἡ ἐκλογὴ αὕτη, δὲν ἕπεται ὅτι ἐπιβάλλεται σήμερον εἰς ἡμᾶς νὰ μεταβάλωμεν τὸ ἐκλογικὸν τοῦτο σύστημα, ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχομεν βεβαιωμένον ὅτι τὸ ἕτερον σύστημα τὸ διὰ ψηφοδελτίων δὲν ἔχει ἐλαττώματα ἢ δὲν παρουσιάζει ὀλιγώτερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα παρουσιάζει ἡ ἐκλογὴ διὰ σφαιριδίων. Καὶ ποῖα εἶναι τὰ ἐλαττώματα τοῦ συστήματος τῶν σφαιριδίων, ἅτινα ἐτονίσθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου; Δύο κυρίως, ὁ ἀντιπρόσωπος ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἀφ’ ἑτέρου αἱ διάφοροι καλπονοθεύσεις αἱ ὁποῖαι ἐγίνοντο κατὰ τὰς ἐκλογάς. Καὶ νομίζουσι, Κύριοι, ὅτι ὁ ἀντιπρόσωπος εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔχει τόσην ἐπίδρασιν, ὥστε νὰ δώσῃ τὴν ἐπιτυχίαν τῆς ἐκλογῆς! Ἐγὼ ἐξετάζων τὰ πράγματα καὶ ὄχι τὰς ἐξαιρετικὰς περιστάσεις ἔχω πεισθῆ τελείως ὅτι ἐλάχιστα ἢ οὐδόλως ἐπηρεάζεται ὁ λαὸς ἀπὸ τοὺς διαφόρους ἀντιπροσώπους, ὅταν δὲν γνωρίζῃ τοὺς ὑποψηφίους· ἐφ’ ὅσον ὅμως ὁ λαὸς γνωρίζει καὶ ἐκτιμᾷ τὸν ὑποψήφιον, οὐδεμίαν ἐπίδρασιν ἔχει ὁ ἀντιπρόσωπος. Δίδει μέλαιναν ψῆφον εἰς τὸν μὴ ὑπ’ αὐτοῦ ἐκτιμώμενον μεθ’ ὅλην τὴν προσωπικὴν φιλίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει τυχὸν πρὸς τὸν ἀντιπρόσωπόν του. Ἀλλὰ λησμονεῖτε, Κύριοι, καὶ τὸ μέγιστον πλεονέκτημα, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ διὰ σφαιριδίων ψηφοφορία; Διότι, καὶ ἂν εὑρεθῶσιν ἐλάχιστοι ἀσθενεῖς χαρακτῆρες, οἵτινες ὡς ἐκ τῶν ἀντιπροσώπων θὰ δώσωσι λευκὴν ψῆφον εἰς ἐκεῖνον, εἰς τὸν ὁποῖον δὲν θέλουσι νὰ δώσωσι, λησμονεῖτε, λέγω, ὅτι τὴν ψῆφον ταύτην θὰ ἐξουδετερώσωσι, διότι θὰ ψηφίσωσι πάντας τοὺς ἄλλους ὑποψηφίους; Καὶ δὲν εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ὑποψήφιοι εἰς οὐδὲν κόμμα ἀνήκοντες ἐξελέγησαν καὶ κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς φαυλοκρατίας τῆς κομματικῆς; Καὶ δὲν συνέβη πολλάκις ὁ ἀνεξάρτητος ὑποψήφιος νὰ λαμβάνῃ πάσας τὰς ψήφους, ἐνῷ ὁ ὑποψήφιος τοῦ κόμματος νὰ μὴ λαμβάνῃ τὰς ψήφους τοῦ κόμματός του; Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀπόδειξις ὅτι ὁ λαὸς δὲν ἐπηρεάζεται ἀπὸ τοὺς ἀντιπροσώπους; Ἐνῷ, ἂν ἔχητε τὸ ψηφοδέλτιον, οἱ ἀδύνατοι ἐκεῖνοι χαρακτῆρες, οἵτινες θὰ δύνανται νὰ ἐπηρεασθῶσι, δὲν θὰ ἔχωσι τὴν ἀντίληψιν καὶ τὸ σθένος νὰ καταρτίσωσιν ἴδιον ψηφοδέλτιον καὶ νὰ τὸ ἔχωσιν, ἀλλὰ θὰ ὁδηγῶνται ἢ ὑπὸ τοῦ κομματάρχου ἢ ὑπὸ τοῦ φίλου του μέχρι τοῦ ἐκλογικοῦ τμήματος, ἔνθα θὰ τοῖς δίδῃ ἴδιον ψηφοδέλτιον τῆς ἀρεσκείας του. Ἀλλὰ καὶ ἡ νοθεία τῆς ἐκλογῆς ἡ τελουμένη μὲ τὰς κάλπας προλαμβάνεται ἀπολύτως, ἂν δεχθῶμεν τὴν κάλπην, τὴν ὁποίαν τελευταῖον ἔχομεν ὑπ’ ὄψει μας. Μὲ αὐτὴν εἶναι ἀδύνατον ὁ ψηφοφόρος νὰ ῥίψῃ σφαιρίδια πλείονα τοῦ ἑνός, ὥστε διὰ τοῦ τρόπου τούτου ἐξασφαλίζεται τελείως ἡ ἐκλογή. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὅθεν νὰ δεχθῶ ὡς ὀρθὸν τὸ σύστημα διὰ ψηφοδελτίων, τὸ ὁποῖον καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουσι τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου, τὸ κατεπολέμησαν διὰ τόσων ἐπιχειρημάτων. Διότι ὅσοι, Κύριοι, ἐκηρύχθησαν ὑπὲρ τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου ἠκούσατε τί εἶπον κατὰ τοῦ ψηφοδελτίου διὰ τῆς πολλαπλῆς ψήφου. Πρόκειται νὰ ἐκλέξωμεν μεταξὺ σφαιριδίων καὶ ψηφοδελτίου μὲ ἑνιαῖον τῆς ψήφου, ἀλλά, Κύριοι, δὲν εἶναι παράλογον νὰ δεχθῶμεν τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου καὶ νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ἐκλογέα νὰ ἐκλέγῃ μόνον ἕνα, νὰ καταργήσωμεν δηλαδὴ τὸ δικαίωμα, ὅπερ ἐκ τοῦ νόμου ἔχει νὰ ἐκλέγῃ τὰς δημοτικὰς Ἀρχάς; Ἡ δημοτικὴ Ἀρχὴ εἶναι ἑνιαία ἀποτελουμένη ἀπὸ τὸ συμβούλιον καὶ τὸν πρόεδρον, ἐνῷ ὁ ψηφοφόρος δὲν θὰ ἐκλέξῃ δημοτικὴν Ἀρχήν· θὰ ἐκλέξῃ μόνον μέρος τῆς δημοτικῆς Ἀρχῆς, θὰ ἐκλέξῃ ἕνα καὶ μόνον σύμβουλον. Καὶ νομίζετε ὅτι θὰ εἶναι παράλογον νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι τοῦτο εἶναι καὶ ἀντισυνταγματικόν, διότι ὁ ἐκλογεὺς διὰ τοῦ συστήματος τούτου δὲν θὰ ἐκλέγῃ τὰς δημοτικὰς Ἀρχάς, ὡς ἀξιοῖ τὸ Σύνταγμα, ἀλλὰ θὰ ἐκλέγῃ μέρος μόνον τῆς δημοτικῆς Ἀρχῆς; Αἱ δημοτικαὶ Ἀρχαὶ ἀποτελοῦσι σύνολον ἑνιαῖον ἀποτελούμενον ἐκ πέντε συμβούλων, ἑπτὰ ἢ ἕνδεκα, ὡς ὁρίζει ὁ νόμος κατὰ διαφόρους διακριτικὰς περιπτώσεις· ἐφ’ ὅσον ὅμως ὁ ψηφοφόρος διὰ τοῦ ἑνιαίου τῆς ἐκλογῆς ἐκλέγει μόνον ἕνα, τὸ ἑνδέκατον ἢ τὸ ἕβδομον ἢ τὸ πέμπτον τῆς δημοτικῆς Ἀρχῆς, ἐκλέγει τὰς δημοτικὰς Ἀρχάς; Καὶ δὲν στεροῦμεν τοῦ δικαιώματος τούτου τὸν ἐκλογέα; Ἀλλὰ καταλύομεν, κύριοι Βουλευταί, τὸν κομματισμὸν τοῦ ἑνικίου τῆς ψήφου! Καὶ ἀπορῶ πῶς ἄνθρωποι ζῶντες ἐν Ἑλλάδι καὶ ἔχοντες πρακτικὰς γνώσεις, τὰς ὁποίας ἔχει ὁ ἔντιμος συμπολίτης μου, ὁ ὁμιλήσας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἠθέλησε νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι καταλύεται ὁ κομματισμός.

§167ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὀγκοῦται.

§168Δ. ΚΑΒΟΥΡΑΣ. Ἔχω τὴν πεποίθησιν τὴν ἀκράδαντον ἐγώ, Κύριοι, ὅτι ὁ κομματισμὸς ἀσφαλῶς θ’ αὐξήσῃ, θὰ δημιουργήσωμεν διὰ τοῦ ἑνικίου τῆς ψήφου, Κύριοι, πλείονα κόμματα ἀπ’ ὅ,τι δημιουργοῦνται σήμερον. Εἰς πάσας τὰς ἐκλογὰς ὑπάρχουσι δύο ἢ τρία ἢ τέσσαρα ἢ πέντε τὸ πολὺ ἀντιμαχόμενα στρατόπεδα· τώρα θὰ τὰ αὐξήσωμεν ἀπὸ πέντε εἰς δεκαπέντε καὶ πλείονα.

§169Ι. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξαντλοῦνται.

§170Δ. ΚΑΒΟΥΡΑΣ. Δὲν ἐξαντλοῦνται καθόλου. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ ἐλαττώματος τούτου, Κύριοι, ἀναμφισβητήτως θὰ ἔχωμεν καὶ τὴν δωροδοκίαν· μάλιστα ὅταν πρόκειται περὶ μεγάλων κοινοτήτων, αἵτινες θὰ ἔχωσι προϋπολογισμὸν 50 ἢ 80 ἢ 100 χιλιάδων, ὡς καὶ σήμερον συμβαίνει, ὁ ὑποψήφιος ὁ ἔχων πιθανότητας νὰ γίνῃ καὶ πρόεδρος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἀσφαλῶς καὶ βεβαίως θὰ δαπανήσῃ, καὶ θὰ δαπανήσῃ ἐκ τοῦ ἀσφαλοῦς, διότι, ὅταν δύναται νὰ ὑπολογίσῃ ὅτι ὡρισμένοι ὑποψήφιοι θὰ λάβωσιν ἐκ τοῦ συνόλου ὡρισμένας ψήφους, θ’ ἀναγκασθῇ ν’ ἀγοράσῃ τὰς ψήφους ἐκείνας, αἵτινες τῷ ὑπολείπονται διὰ τὴν ἐπιτυχίαν, ὅταν ἔχῃ τὴν φιλοδοξίαν, ἐνῷ, ὅταν πρόκειται περὶ τοῦ πολλαπλοῦ, ἡ δωροδοκία εἶναι σχεδὸν ἀδύνατος, διότι δὲν γνωρίζει ἂν ὁ δωροδοκούμενος θὰ ψηφίσῃ τὸν Α καὶ ἂν θὰ ψηφίσῃ καὶ τὸν Β ἢ καὶ ἄλλους ἀκόμη. Διὰ τοὺς λόγους τούτους, Κύριοι, ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχομεν σύστημα, τὸ ὁποῖον νὰ βελτιώνῃ καὶ νὰ ἐξουδετεροῖ τὰ ἐλαττώματα τοῦ παρόντος συστήματος, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ πειραματιζώμεθα ἐκ νέου.

§171Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Μετὰ ἑβδομήκοντα ἐτῶν, κύριοι Βουλευταί, ἐλεύθερον βίον καὶ ὑπὸ τὸ ὑφιστάμενον δημοτικὸν σύστημα ἐφθάσαμεν ἐκεῖ ὅπου ἐφθάσαμεν, οὐδὲν ἄλλο δημιουργήσαντες εἰμὴ ἐρείπια δημοτικῆς διοικήσεως, οὐδὲν ἄλλο δημιουργήσαντες εἰμὴ ἐρείπια δήμων ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως καὶ ὑπὸ πάσας τὰς ἐπόψεις. Ἔχομεν Κράτη, Κύριοι, νεώτερα ἡμῶν, Κράτη μόλις πρὸ τριάκοντα ἐτῶν συσταθέντα, καὶ ἐν τούτοις ἀπὸ δημοτικῆς ἀπόψεως ἀτυχῶς δὲν δύνανται νὰ συγκριθῶσι μὲ τὰς ἡμετέρας πόλεις. Καὶ τοῦτο εἰς τί ὀφείλεται; Ὀφείλεται εἰς τὸ ὑπάρχον δημοτικὸν σύστημα. Ἀπεφασίσαμεν λοιπὸν ν’ ἀλλάξωμεν τὸ σύστημα τοῦτο. Ἀλλά, διὰ ν’ ἀλλάξωμεν τὸ σύστημα αὐτό —ὅπως καὶ θὰ τὸ ἀλλάξωμεν—, πρέπει ν’ ἀλλάξωμεν καὶ τὸν τρόπον τῆς ψηφοφορίας καὶ τὸν τρόπον τοῦ συστήματος. Μὲ τὸ ὑπάρχον σύστημα εἶναι ἀδύνατον νὰ εὐδοκιμήσῃ τὸ παρὸν νομοσχέδιον· ὁ τρόπος εἶναι ἡ βάσις τοῦ παντός. Νομίζω ὅτι ἐκ τῆς τεραστίας αὐξήσεως τῆς ψηφοφορίας, ἡ ὁποία θὰ προκύψῃ ἐκ τῆς ἀπειρίας τῶν καλπῶν, θ’ ἀποτελματωθῇ, κύριοι Βουλευταί, ὅλη ἡ Ἑλλάς. Ζητῶ τὸ πολλαπλοῦν τῆς ψήφου, καθόσον εἶναι ἐπικίνδυνον καὶ παρακεκινδυνευμένον, ὅπως ἐφαρμοσθῇ εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου· ζητῶ τὸ ψηφοδέλτιον μὲ ἀναλογίαν καὶ ἀντιπροσωπείαν τῆς μειονοψηφίας, τὸ τελειότερον δὲ τῶν συστημάτων εἶναι τὸ Αὐστριακόν, ὅσον ἀφορᾷ τὸν μηχανισμὸν αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον καὶ θὰ ἐφαρμοσθῇ! (γέλωτες). Μάλιστα, κύριοι Βουλευταί. Πλεῖστοι ἐκ τῶν ἀξιοτίμων θ’ ἀντιταχθῶσι καὶ θὰ εἴπωσιν, ὅπως καὶ ἤκουσα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου λεχθὲν ὑπὸ Βουλευτοῦ ἐκ Ζακύνθου, ὅτι εἴμεθα ἀγράμματοι. Τί εἶναι αὐτά, ἀφοῦ εἰς τὴν Ἰταλίαν, Κύριοι, ὅπου ὑπάρχει σύνολον 50% ἀγραμμάτων, καὶ ἐκεῖ ἐπέτυχε; Πρέπει δὲ νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ βόρειος Ἰταλία καὶ ἡ Σικελία ἔχει 50% ἀγραμμάτους, καὶ ἐν τούτοις ἐπέτυχε τὸ σύστημα ἐκεῖ. Ἐπίσης δ’ ἔχομεν τὴν δήλωσιν τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἐπέτυχεν ἐντελῶς καὶ ἐν Κρήτῃ. Διὰ τοῦτο δηλῶ ὅτι θέλω ψηφίσει ἀνεπιφυλάκτως ὑπὲρ τοῦ συστήματος τῆς διὰ ψηφοδελτίων ψηφοφορίας. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου λέγω ὅτι εἶναι λίαν ἐπικίνδυνον, καὶ θὰ ἔχωμεν κινδύνους ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ.

§172Χ. ΠΕΤΡΕΑΣ. Ὅτε συνεζητεῖτο, Κύριοι, τὸ σχετικὸν ἄρθρον ἐν τῷ Συντάγματι, ὑπεστήριξα τότε τὴν διὰ ψηφοδελτίων ψηφοφορίαν καὶ τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου· ὑπέβαλον μάλιστα καὶ πρότασιν, ἵνα τὸ ψηφοδέλτιον ἀναγραφῇ καὶ ἐν αὐτῷ τῷ Συντάγματι, τὴν δὲ πρότασίν μου ἀπέσυρα συνεπείᾳ παρατηρήσεως τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὀρθῶς παρατηρήσαντος ὅτι καλὸν ἦτο νὰ μὴ δεσμεύσωμεν διὰ τοῦ Συντάγματος τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, διότι ἐνδεχόμενον τὸ σύστημα τῆς διὰ ψηφοδελτίων ψηφοφορίας ν’ ἀποτύχῃ καὶ νὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ προτιμήσωμεν ἄλλο σύστημα. Εὐχαρίστως βλέπω ὅτι ὁ σπόρος, τὸν ὁποῖον τότε ἔσπειρα, ἐρριζοβόλησεν, ἔπεσεν εἰς γῆν ἀγαθήν, καί, ἐπειδὴ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου 28 πολλὰ ἐρρήθησαν περὶ τῆς διὰ ψηφοδελτίων ψηφοφορίας, ἀναβάλλω νὰ διατυπώσω τὴν γνώμην μου, ὅταν θὰ ἔλθωμεν εἰς τὸ κεφάλαιον περὶ ψηφοφορίας, καὶ παρακαλῶ τὸν κύριον Πρόεδρον νὰ μὲ ἐγγράψῃ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 165.

§173Γ. ΚΑΤΣΙΜΠΙΡΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἔχομεν ἕνα ἀσθενῆ, καὶ πολλὰ βότανα προσεκομίσθησαν εἰς τὴν Βουλὴν αὐτὴν διὰ τὴν θεραπείαν του ἐκ μέρους τῶν ἀγορευσάντων. Ἐγώ, Κύριοι, δὲν βλέπω ὅτι προσήχθησαν τὰ φάρμακα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτεῖ τὸ κλῖμα, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ὁ ἀσθενής. Καὶ φαντάζομαι τοὺς τοιαῦτα λέγοντας μὲ ἰατρόν, ὁ ὁποῖος δὲν ἐξετάζει τὸν θεωρούμενον ἀσθενῆ, ὅπως ἀνεύρῃ τὴν πάθησίν του, ἀλλ’ εἰς τὴν φαντασίαν αὐτοῦ καὶ εἰς τὸν νοῦν του ἔχει ἕνα ἄρρωστον, τὸν ὁποῖον εἶδεν ἢ εἰς τὰς Ἄλπεις ἢ εἰς τὸ Λονδῖνον, γράφει δὲ τὰς συνταγάς του, διὰ νὰ σώσῃ ὄχι τὸν ἀσθενῆ, ὁ ὁποῖος τὸν καλεῖ εἰς βοήθειαν ἐπὶ τῆς κλίνης, ἀλλὰ τὸν ἐν τῇ φαντασίᾳ του ἐννοούμενον. Ἀλλ’ ἐρωτῶ πάντας ὑμᾶς· κατὰ τί ἔπταισεν ἡ διὰ σφαιριδίου ἐκλογή; Ποία πόλις, ποία κοινότης δὲν ἐψήφισε τοὺς ἀρίστους; Ποῖον πνεῦμα, τὸ ὁποῖον εἶχε νὰ ἐπιδείξῃ τὸ παρελθὸν εἰς τὴν πατρίδα μας ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ; Ἔπταισεν ἆρά γε τὸ σύστημα τῆς ψηφοφορίας; Ἔπταισε τὸ σφαιρίδιον διὰ τὴν ἀστοχίαν καὶ διὰ τὴν συμφορὰν, ἡ ὁποία ἐπῆλθεν εἰς πάντα τὰ πράγματα ἀπὸ τῆς ἀνωτάτης μέχρι τῆς κατωτάτης λειτουργίας εἴτε τοῦ πολιτικοῦ εἴτε τοῦ κοινωνικοῦ ὀργανισμοῦ.

§174Γ. ΤΣΑΞΙΡΗΣ. Ὑμεῖς, κύριε συνάδελφε...

§175Γ. ΚΑΤΣΙΜΠΙΡΗΣ. Ἀκριβῶς διότι ἔχω ἐπίγνωσιν τῆς θέσεώς μου, καίτοι εἶναι τολμηρὸν τὸ τοιοῦτον. Σᾶς πληροφορῶ ὅτι δὲν ἐξελέγην ἐγώ, διότι εἰς τὸν τόπον μου ἐξελέγοντο ἄλλοι ἱκανώτεροι ἀπὸ ἐμέ. Δὲν θὰ σᾶς ὀνομάσω πρόσωπα, ἵνα μὴ φανῶ προσωπολάτρης, διότι πιθανὸν τὰ πρόσωπα νὰ ἐρεθίζωσι τὰ νεῦρά τινων. Ὁμιλῶ γενικώτερον καὶ σᾶς ἐρωτῶ· ποία κοινωνία ἔχει ἕνα ἀριστέα, καὶ ὁ ἀριστεὺς δὲν κατέλυσε τὴν δυναστείαν τῆς οἰκογενειακῆς ἐπιρροῆς, ὡς εἶπεν εἷς τῶν κυρίων συναδέλφων; Ἡ Κυβέρνησις, τῆς ὁποίας εἶμαι φίλος, εἰσάγουσα τὸ νομοσχέδιον, φρονῶ ὅτι δὲν ἀποβλέπει εἰς τὴν ὑλικὴν εὐημερίαν τῶν κοινοτήτων μόνον, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν προαγωγὴν τὴν ἠθικὴν τῶν μελῶν αὐτῆς ἐπὶ τὰ βελτίω, παρουσίασε δὲ τὸ νομοσχέδιον αὐτό, τὸ ὁποῖον ὄντως εἶναι τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον συμβολίζει τὴν σκέψιν καὶ τὸν νοῦν τῆς Κυβερνήσεως, πῶς σκέπτεται περὶ τῶν πραγμάτων ἐν γένει τῆς Πολιτείας. Λοιπὸν ἂς συζητήσωμεν ἤδη χωρὶς νὰ θελήσωμεν νὰ εἴπωμεν ἂν θὰ ἐπιτύχωμεν ἢ θ’ ἀποτύχωμεν. Ἓν σύστημα σήμερον ἔρχεται, ὅπως θέσῃ τέρμα εἰς τὰ δεινά, τὰ ὁποῖα αἰσθάνεται πᾶς πολίτης, πᾶσα κοινότης. Σήμερον ἐπὶ τῷ ἀκούσματι τούτῳ καὶ μόνῳ ἀνεκουφίσθη σύμπας ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Πᾶσαι αἱ κοινότητες αἰσθάνονται τὴν πίεσιν, τὴν ὁποίαν τὸ καθεστὼς τὸ καταλυόμενον ἤσκησεν ἐπὶ τῆς περιουσίας αὐτῶν, ἐπὶ τῆς ἠθικῆς αὐτῶν. Ἐὰν ἀποτύχῃ πάλιν εἴτε ἡ παροῦσα Κυβέρνησις εἴτε ἄλλη, θὰ σκεφθῶσι καὶ θὰ τροποποιήσωσι καὶ θὰ βελτιώσωσιν αὐτό. Ἀλλ’ ὑποθέτω ὅτι δὲν εἶναι μόνον τοιοῦτος ὁ σκοπός, ἀλλ’ εἶναι, ἵνα προαγάγωμεν τὸν τόπον ὄχι μόνον κοινωνικῶς καὶ πολιτικῶς, ἀλλὰ καὶ ἠθικῶς, καὶ δι’ αὐτὸ εἶπον ὅτι φαντάζομαι ἕνα ἰατρόν, ὁ ὁποῖος ἔχει ὑπ’ ὄψει του ἀσθενῆ, ἀλλ’ ὄχι τὸν ἀσθενῆ, ὁ ὁποῖος εἶναι εἰς τὴν κλίνην του. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ· Θὰ ἐξυγιάσωμεν ἠθικῶς τοὺς ἀνθρώπους; Γνωρίζομεν ἆρά γε αὐτούς, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐκλογεῖς μας ἢ θὰ εἶναι τῶν διαδόχων ἡμῶν; Καὶ αὐτὸ τὸ ἑνιαῖον εἶναι τὸ μόνον βότανον, τὸ ὁποῖον θὰ ἠθικοποιήσῃ τοὺς Ἕλληνας πολίτας. Φαντάζομαι τὸν Ἕλληνα ὅπως τὸν γνωρίζω, διότι δὲν ἐμελέτησα ἄλλο σύστημα· ἴσως δὲν εἶχον χρόνον, εἴτε διότι δὲν μετέβην ἐν τῇ ξένῃ νὰ σπουδάσω, ἀλλ’ οὔτε καὶ συγγράμματα ἐμελέτησα, διότι μόνον τὰ ἑλληνικὰ δυστυχῶς γνωρίζω, οὐδεμίαν δ’ ἄλλην γνῶσσαν ἠδυνήθην νὰ μάθω. Λοιπὸν σᾶς λέγω, Κύριοι, γνωρίζετε ἆρά γε τὸν Ἕλληνα καὶ τῷ λέγετε ὅτι μίαν μόνην ψῆφον θὰ δώσῃ, ἀλλὰ δὲν σκέπτεσθε ὅτι ὁ πολίτης ὁ Ἕλλην καὶ ἐν γένει ὁ λαὸς ὁ Ἑλληνικός, ὁμοιάζει μὲ τὸν ἱστὸν τοῦ καραβιοῦ, τὸν ὁποῖον δὲν κρατεῖ ἓν σχοινίον, ἀλλὰ δέκα σχοινία, καί, ὡς αὐτὸ τὸ ἄψυχον ἔχει ὑποχρέωσιν καὶ εἰς τὰ δέκα σχοινία νὰ στηρίζηται, οὕτω καὶ ὁ ἀδύνατος ἄνθρωπος ἔχει ἀνάγκην εὐεργέτου, ἔχει ἀνάγκην τοῦ δανειστοῦ του, ἔχει ἀνάγκην τοῦ ἰατροῦ του.

§176Ι. ΒΑΒΒΑΝΑΚΟΣ. Ἔχει ἀνάγκην χαρακτήρων.

§177Γ. ΚΑΤΣΙΜΠΙΡΗΣ. Θὰ ἐξετάσω αὐτὸ τὸ παράδειγμα ὑπὸ πολλὰς ἀκόμη ἐπόψεις. Ἀλλὰ θὰ σᾶς εἴπω, ἀφοῦ ἠθικῶς θέλετε νὰ προαγάγητε αὐτὸν τὸν ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος ἔδειξεν ἄπειρα δείγματα τῆς ἀρετῆς του, δὲν ἀνατρέχετε εἰς τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν τῆς πατρίδος μας, διὰ νὰ ἴδητε καὶ νὰ ἐκτιμήσητε τὸν Ἕλληνα ὑπὸ τὸ αὐτὸ σύστημα; Εἰς οἱανδήποτε τάξιν καὶ ἂν ἀνήκῃ, ἐὰν τῷ εἴπῃ τις «ῥῖψε τὸν ἀντίπαλον», τὸν ῥίπτει, διότι ἔχει σχηματίσει τὴν ἰδέαν ὅτι θὰ συμβάλῃ εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν συμφερόντων τῆς πατρίδος του. Ἀλλ’ ἔχομεν ἀνάγκην ν’ ἀνατρέξωμεν εἰς τὸ παρελθόν; Δὲν ἔχομεν τὴν τελευταίαν ἐκλογήν, ἕνεκα τῆς ὁποίας πάντες εὑρισκόμεθα εἰς τὸν περίβολον τοῦτον; Ὁμιλῶ περὶ τῆς σκοπιμότητος, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχῃ ἐπὶ τῆς μορφώσεως τοῦ πολίτου — δὲν ὁμιλῶ περὶ βουλευτικῶν ἐκλογῶν — καὶ λέγω· δὲν ἔχομεν πρόσφατον παράδειγμα τὴν τελευταίαν ἐκλογὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ; Ἐὰν τῷ εἴχετε ψηφοδέλτιον, νομίζετε ὅτι καὶ δι’ αὐτοῦ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπέλθωσι τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἐπῆλθον; Μόνον τὸ σφαιρίδιον γνωρίζει ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Τοῦτο τὸν ἐμπνέει, ὅπως τὸν κυνηγὸν τὸ ὅπλον καὶ ὁ κυνηγετικὸς κύων. Αὐτὸ εἰκονίζει τὴν ἐλευθερίαν τῆς συνειδήσεώς του. Δὲν εἴδετε τί συνέβη προχθὲς τουλάχιστον εἰς τὴν πατρίδα μου; Ἦσαν ἡνωμένα πάντα τὰ κόμματα.

§178Ι. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Φεύγετε ἀπὸ τὸ θέμα.

§179Γ. ΚΑΤΣΙΜΠΙΡΗΣ. Ὑμεῖς βιάζεσθε νὰ φύγητε· ἐγὼ συζητῶ. Ποῖον ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα; Ἐν ᾧ ἔβλεπον τὴν γαλήνην, διότι δὲν ἦτο ἐπανάστασις ἐκεῖνο, διὰ τὸ ὁποῖον ἐλέχθη ὅτι ἦτο ἐπανάστασις, ἦτο τὸ μέσον, τὸ ὁποῖον διηυκόλυνε, ἤλπιζον ὅτι θὰ ἔλθῃ ἡ στιγμή, καθ’ ἣν ἐπρόκειτο ἐλευθέρως νὰ ἐξασκῇ τὸ ἐκλογικόν του δικαίωμα, καί, ὅτε εἰσήρχετο εἰς τὸ ἐκλογικὸν κατάστημα καὶ ὄχι εἰς τὴν ἐκλογικὴν ἐπιτροπήν, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχωμεν, ἐκεῖ κατέθετεν ἐπὶ τῆς κάλπης τὴν ἐνδόμυχον αὐτοῦ ἀπόφασιν. Ἤδη σᾶς ἐρωτῶ· ποίαν ἐγγύησιν θὰ ἔχῃ ὁ ἄνθρωπος, τὸν ὁποῖον σᾶς περιέγραψα πῶς τὸν θεωρῶ ἐν τῇ φαντασίᾳ καὶ τῇ ψυχῇ μου ἐκ τῆς πείρας μου, ὡς ἄνθρωπον ἔχοντα μυρίας ὑποχρεώσεις καὶ μάλιστα μὲ τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου; Διότι σήμερον ἔχομεν βεβαίως τὸ σύστημα τῆς ἀντιπροσωπείας τῆς κάλπης, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐλάττωμα, μειονέκτημα, ἀλλ’ εἶναι καὶ ὅπλον, τὸ ὁποῖον δύνανται νὰ ἔχωσι πάντες οἱ διαγωνιζόμενοι ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ πεδίου.

§180Χ. ΠΕΤΡΕΑΣ. Τὸ σφαιρίδιον διέφθειρε τοὺς χαρακτῆρας.

§181Γ. ΚΑΤΣΙΜΠΙΡΗΣ. Ἀλλὰ δὲν φοβεῖσθε ὅτι μὲ τὸ σύστημα αὐτὸ τὸ τοπικόν, τὸ περιωρισμένον, τὸ στενόν, ἵνα ἔλθω εἰς τὸν διακόψαντά με συνάδελφον κ. Καλαντζόπουλον, δὲν φοβεῖσθε ὅτι ἡ φιλοδοξία — ἡ ὁποία εἶναι ἔμφυτος ἀρετή, δύναταί τις εἰπεῖν, εἰς τοὺς Ἕλληνας, διότι ἐγὼ τὴν φιλοδοξίαν θεωρῶ ἀρετήν, θεωρῶ δὲ κακὴν τὴν φιλοδοξίαν τὴν ῥυπαράν, ἡ ὁποία κατέρχεται εἰς πάντα δόλον καὶ εἰς πᾶν μέσον, ὅπως ἐξυπηρετήσῃ τοὺς ἰδίους σκοπούς —δὲν φοβεῖσθε ὅτι ἡ φιλοδοξία θὰ ἐξεγερθῇ, καὶ ἐγώ, ὁ ὁποῖος θὰ εἶμαι ὑποψήφιος καὶ πρέπει νὰ ἔχω δέκα ψήφους, θὰ εἶμαι ἐν ἴσῃ μοίρᾳ πρὸς τοὺς 4 ἄλλους ὑποψηφίους καὶ θὰ διαθέσω πᾶν μέσον, ἵνα ἐξυπηρετήσω τὴν φιλοδοξίαν μου, καί, ἵνα ἐπιτύχω, θὰ καταφύγω καὶ εἰς ἄλλας πιέσεις, ἀλλ’ ἰδίως εἰς τὴν δωροδοκίαν καὶ τὸν ὅρκον; Καὶ δὲν νομίζετε ὅτι θὰ ὑπάρχωσιν ἐκλογεῖς, μὲ πάσας τὰς ἀρετάς, τὰς ὁποίας ἔχουσιν οἱ ἐκλογεῖς, διότι, ὅσον καὶ ἂν προαχθῇ Κράτος τι, θὰ ὑπάρξωσι βαθμίδες ἐκλογέων ἀγοραζομένων, ὅτι θὰ ὑπάρξωσιν ἐκλογεῖς τοιοῦτοι, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς σάρξ εἰς τὰς ὑπολοίπους βαθμίδας; Φρονεῖτε ὅτι αὐτοὶ δὲν θὰ διαφθείρωσι τοὺς ἄλλους; Διὰ τοὺς λόγους τούτους, ἵνα μὴ καταπονήσω ἐπὶ πλέον τὴν Βουλήν, ἐκφράζω μίαν γνώμην, κατὰ τὴν ὁποίαν, ἐὰν εἶναι δυνατόν, τὸ ψηφοδέλτιον νὰ μεταχειρισθῶμεν ἐπὶ ὡρισμένου ἀριθμοῦ ἐκλογέων, ἵνα ἀποφύγωμεν τὴν φοβερὰν ἀναστάτωσιν κυρίως ἐκ τῆς κάλπης, τῶν σφαιριδίων τῶν κιβωτίων εἰς ὡρισμένα μέρη, εἰς τὰ ὁποῖα νὰ καθορίσωμεν τὸ ψηφοδέλτιον. Προκειμένου δὲ καὶ περὶ τοῦ ψηφοδελτίου δὲν εἶμαι ὑπὲρ τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου. Πρέπει νὰ σκεφθῆτε οὕτως, διότι, ἂν περιορίσωμεν τὸ σφαιρίδιον εἰς τὰ μεγάλα κέντρα, θὰ εἶναι συμφέρον διὰ τὸ Κράτος, διότι βεβαίως δῆμος, ὁ ὁποῖος ἔχει ἓν τμῆμα, θὰ διαιρεθῇ ἤδη εἰς 5 τμήματα τοὐλάχιστον. Καὶ διὰ τοῦτον τὸν λόγον εἶμαι ὑπὲρ τοῦ ψηφοδελτίου εἰς ὡρισμένας περιφερείας.

§182Ε. ΛΑΜΠΡΑΚΑΚΗΣ. Μέχρι 1000 ψηφοφόρων.

§183Γ. ΚΑΤΣΙΜΠΙΡΗΣ. Ἢ καὶ μέχρι 2000. Τὸ ψηφοδέλτιον δὲν εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μᾶς φοβίζει ὅτι θ’ ἀποτύχῃ, οὔτε ἐκ τοῦ ψηφοδελτίου αἱ μικραὶ κοινότητες θ’ ἀλληλοφαγωθῶσιν. Ἔχομεν πρόσφατον τὸ παράδειγμα τοῦ νόμου περὶ ἐνοριῶν τὸν ἐφαρμοσθέντα ἤδη. Αἱ ἐνορίαι ἔκαμον τὰς ἐκλογὰς τῶν ἐπιτρόπων μετὰ πάσης τάξεως καὶ ἐκλεκτικότητος.

§184Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Καὶ χωρὶς νὰ γνωρίζωσι τὸν νόμον.

§185Γ. ΚΑΤΣΙΜΠΙΡΗΣ. Βεβαιωθῆτε ὅτι οὔτε οὕτως ἡ δημοσία δύναμις θ’ ἀπασχοληθῇ παντελῶς, οὐδ’ ἄλλη ἀνωμαλία θὰ ἐπέλθῃ εἰς τὸ Κράτος, οὔτε θὰ κατακριθῶμεν ὅτι εἰσάγομεν διφυὲς σύστημα, εἰς τὰ μικρὰ μὲν κέντρα τὸ ψηφοδέλτιον, εἰς τοὺς μεγάλους δὲ πληθυσμοὺς τὸ σφαιρίδιον. Οἱ χωρικοὶ συνῆλθον ἐν πλήρει συναισθήσει ὅτι πρέπει νὰ σκεφθῶσι νὰ διοικήσωσι τὰ τοῦ οἴκου των. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι εἰς ὡρισμένας περιφερείας μόνον δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ σύστημα τῶν ψηφοδελτίων, διότι φρονῶ ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συμβολίζει τὴν συνείδησιν τοῦ ἐκλογέως, εἶναι μόνον τὸ σφαιρίδιον καὶ ἡ κάλπη. Αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θεωρεῖ ὁ ἐκλογεὺς ὅτι ἀσφαλίζει ἑαυτόν, καὶ ἀνεπηρεάστως ἐκδηλοῖ τὸ φρόνημά του καταθέτων τὴν πραγματικὴν συνείδησίν του ἐντὸς τῆς κάλπης.

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις. Μετὰ τὴν διακοπήν.

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Πετροπουλάκης ἔχει τὸν λόγον.

§188Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἀνεπτύχθησαν, κύριοι συνάδελφοι, ἐπαρκῶς τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὑπὲρ καὶ κατὰ δι’ ἕκαστον τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων, ἑπομένως θὰ παρεῖλκε νὰ ἐκφέρω γνώμην ἐπ’ αὐτῶν, ἐὰν μὴ εἶχον νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν καὶ ἐπιχειρήματά τινα ἥσσονος βεβαίως ἀξίας πρὸς τὰ ἀναπτυχθέντα, πάντως ὅμως μὴ ἀναπτυχθέντα ἐντεῦθεν. Θὰ ἐπεθύμουν πρὸ ἐμοῦ νὰ προηγεῖτο ὁ ἀξιότιμος καὶ φίλος Λαρίσης Βουλευτής, ὁ θερμὸς ὀπαδὸς τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος τῆς ἑνιαίας ψήφου, ἵνα κατορθώσῃ καὶ μὲ πείσῃ καὶ κηρυχθῶ ὑπὲρ αὐτοῦ, ἐπιφυλάσσομαι ὅμως νὰ μὴ εἶμαι τόσον ἐπίμονος εἰς τὴν γνώμην μου καὶ μεταβάλω ταύτην εὐθὺς ὡς κατορθώσω νὰ πεισθῶ ἐκ τῶν ἐπιχειρημάτων του ὅτι πρέπει ν’ ἀκολουθήσω τὴν ἰδικήν του γνώμην. Τό γε νῦν ἔχον, κύριοι συνάδελφοι, φρονῶ ὅτι τὸ κάλλιστον ἐκλογικὸν σύστημα, διὰ τὰς ἐκλογὰς τῶν κοινοτικῶν Ἀρχῶν τοὐλάχιστον, δὲν εἶναι οὔτε τὸ κρατοῦν τῆς διὰ σφαιριδίου ψηφοφορίας, ἀλλ’ οὔτε τὸ τῆς ἑνιαίας ψήφου. Καὶ πρῶτον, λέγω, δὲν εἶναι κατάλληλον τὸ κρατοῦν τῆς διὰ σφαιριδίου ψηφοφορίας, διότι, ἐκτὸς τῶν ἀναπτυχθέντων ἐπιχειρημάτων, εὑρίσκω τοῦτο μειονεκτικὸν κατ’ αὐτὴν ταύτην τὴν λειτουργίαν, οὐχὶ τὴν μηχανικήν, ὡς ἀνέπτυξαν οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες συνάδελφοι, ἀλλὰ τὴν ὑπὸ τοῦ ἐκλογέως αὐτοῦ γινομένην νοθείαν, οὐχὶ διὰ τοῦ σφαιριδίου, ἀλλὰ νοθείαν καὶ κατάχρησιν αὐτοῦ τούτου τοῦ δικαιώματός του, αὐτῆς τῆς ὑποχρεώσεώς του, αὐτῆς ταύτης τῆς δημοσίας του λειτουργίας, διότι βεβαίως δημοσία λειτουργία εἶναι ἡ παραχώρησις, ἡ ἐξάσκησις τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος· ποιεῖται κατάχρησιν, λέγω, τῆς δημοσίας ταύτης λειτουργίας ὁ ἐκλογεὺς, κατὰ τὸν ἑξῆς δὲ πασίδηλον τρόπον, ὁ ὁποῖος βεβαίως ἔχει ὑποπέσει εἰς τὴν ἀντίληψιν πάντων ἡμῶν. Εἶναι ἀναντίρρητον, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι, ὅταν εἰς δημοτικὰς ἐκλογὰς ὁ ἐκλογεὺς ψηφίζῃ, ὁπότε ἀπαραιτήτως ὀφείλει νὰ ἐκλέξῃ ἕνα δήμαρχον, συνήθως βλέπομεν ὅτι ψηφίζει πλειοτέρους τοῦ ἑνός, ἀλλ’ οὕτω πράττων ποιεῖται κατάχρησιν τοῦ δικαιώματος τῆς δημοσίας του λειτουργίας, τὴν ὁποίαν χορηγεῖ αὐτῷ τὸ σύνταγμα καὶ οἱ νόμοι, ὑπερβαίνει τὰ ὅρια τὰ τεθειμένα αὐτῷ ὑπὸ τοῦ νόμου ἐκλέγων ὅσους δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ἐκλέξῃ. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, Κύριοι, ἔχομεν πρὸ ἡμῶν ἄθροισμα ψήφων εἰς τὸ ναὶ ἐπὶ τῶν καλπῶν τῶν δημάρχων πολὺ ἀνώτερον τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ψηφοφορησάντων. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι κατάχρησις, δὲν εἶναι μόνον νοθεία, ἀλλ’ εἶναί τι χεῖρον τῆς νοθείας.

§189Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐκλογικὴ λαθρεμπορία.

§190Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Βεβαίως. Εἶναι κατάχρησις τῆς δημοσίας λειτουργίας τοῦ ἐκλογέως. Ἐξ ἀντιθέτου πάλιν δίδει εἰς τὸν ἐκλογέα ὁ νόμος τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέγῃ πλείονας ἀντιπροσώπους του Βουλευτάς, ἀλλ’ ὁ ἐκλογεὺς συνηθέστατα δὲν ἐκλέγει ὅσους τῷ δίδει ὁ νόμος τὸ δικαίωμα, ἀλλὰ συγκεντροῖ τὴν ψῆφόν του εἰς ἕνα μόνον ἐκλεκτόν του ἐκ φανατισμοῦ ἐκλογικοῦ, καὶ τοιουτοτρόπως ἀδικεῖ τοὺς ἄλλους. Ἡ τοιαύτη συγκεντρωμένη ἐκτίμησις ἡ παρεχομένη εἰς ἕνα ὑποψήφιον πολλαπλασιάζει δι’ αὐτὸν μόνον τὴν ἀξίαν τῆς ψήφου· δευτέρα, Κύριοι, νοθεία τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλογικοῦ, δευτέρα νοθεία τῆς δημοσίας αὐτῆς λειτουργίας. Δὲν ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω τὰς μηχανικὰς νοθείας, τὴν ἐπίδρασιν τῶν ἀντιπροσώπων ἐπὶ τῶν ἐκλογέων τὰς παρομαρτούσας ἐν τῷ συστήματι τούτῳ, διότι ταῦτα ἐπαρκῶς ἀνεπτύχθησαν ἤδη πρὸ ὑμῶν. Αὐτὰ μόνον ἔχω ν’ ἀναφέρω ὡς ἐλάττωμα τοῦ κρατοῦντος συστήματος. Δι’ ἅπαντας αὐτοὺς τοὺς λόγους τοὺς ἀναπτυχθέντας ἐπαρκῶς ὑπὸ τῶν ἄλλων συναδέλφων καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον ἔσχον τὴν τιμὴν ν’ ἀναφέρω πρὸς ὑμᾶς, εἶμαι κεκηρυγμένος κατὰ τοῦ κρατοῦντος συστήματος. Εἶναι δὲ δίκαιον νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἐξετάσω διὰ βραχέων καὶ τὰ μειονεκτήματα τοῦ ἄλλου συστήματος, τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι καὶ τὸ σύστημα τοῦτο εἶναι ἐλαττωματικὸν διὰ τὸν αὐτὸν λόγον, διότι ἐπιβάλλοντες εἰς τὸν ἐκλογέα νὰ συγκεντρώσῃ τὴν ψῆφόν του περὶ ἕνα ἐκλεκτέον, ἀδικοῦμεν αὐτόν, ἐνῷ ἐξ ἄλλου δίδομεν εἰς αὐτὸν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκπροσωπῆται διὰ περισσοτέρων τοῦ ἑνός. Ἀπαγορεύομεν εἰς αὐτὸν νὰ ἐξασκήσῃ λελογισμένως τὴν χρῆσιν τοῦ δικαιώματός του ἐκείνου καὶ δὲν τῷ ἐπιτρέπομεν νὰ ἐκλέξῃ τοὺς ἀντιπροσώπους, ἀλλὰ τῷ λέγομεν ὅτι μόνον ἕνα θὰ ψηφίσῃ. Τοῦτο εἶναι περικοπὴ τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον αὐτὴ αὕτη ἡ Πολιτεία χάριν τῆς λειτουργίας αὐτῆς δίδει εἰς τὸν πολίτην. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν καὶ πρακτικώτερον τὸ πρᾶγμα, διὰ νὰ ἴδωμεν κατὰ πόσον τοῦτο μᾶς ὁδηγεῖ εἰς ἄτοπα. Ἐὰν δώσωμεν εἰς τὸν ἐκλογέα τὸ δικαίωμα νὰ ἐκπροσωπῆται παρὰ τῷ νομικῷ προσώπῳ ἢ τῇ Πολιτείᾳ ὑπὸ πλειοτέρων τοῦ ἑνὸς ἀντιπροσώπων, περιορίσωμεν δ’ ἐξ ἄλλου αὐτόν, ὅπως ἐκ τῶν πολλῶν ἀντιπροσώπων του ἕνα μόνον ἐκλέξῃ, τότε τί θέλει συμβῆ ἐν τῇ περιπτώσει, καθ’ ἣν ὁ ἐκλογεὺς δὲν δύναται νὰ εὕρῃ ἓν καὶ μόνον πρόσωπον τῆς ἀπολύτου καὶ ἐξαιρετικῆς ἐμπιστοσύνης του καὶ παρέχον εἰς αὐτὸν πλήρη τὰ ἐχέγγυα τελείας ἐκπροσωπήσεως, διὰ νὰ συγκεντρώσῃ εἰς αὐτὸν τὴν ψῆφόν του; Ἢ, ἂν εὕρῃ πλειοτέρους τοῦ ἑνὸς ἐξ ἴσου εἰς αὐτὸν συμπαθεῖς, ἐξ ἴσου ἐντίμους καὶ συνετούς, διατί θὰ τὸν ὑποχρεώσωμεν νὰ περιορίσῃ εἰς τὸν ἕνα μόνον τὴν ψῆφόν του καὶ ν’ ἀποστερήσῃ ταύτης τοὺς λοιπούς, τοὺς ὁποίους ἐξ ἴσου τιμᾷ καὶ πρὸς τοὺς ὁποίους ἔχει τὴν αὐτὴν ἐμπιστοσύνην; Καὶ δὲν θὰ θέσωμεν τοιουτοτρόπως τὸν πολίτην πρὸ διλήμματος νὰ μὴ γνωρίζῃ τί νὰ πράξῃ; Πῶς θὰ τὸν ὑποχρεώσωμεν νὰ μὴ ψηφίζῃ τοὺς 2 ἢ 3 ἐκείνους, πρὸς τοὺς ὁποίους ἔχει τὴν ἐμπιστοσύνην, ἀλλὰ μόνον τὸν ἕνα; Αὐτὰ εἶναι τὰ ἐλαττώματα τῶν δύο συστημάτων. Τὰ ἐλαττώματα ταῦτα αἴρονται διὰ τῆς παραδοχῆς τοῦ συστήματος τοῦ ψηφοδελτίου. Δι’ αὐτοῦ δέον νὰ ὁρισθῇ, ὅπως ὁ ἐκλογεὺς ψηφίσῃ ὡρισμένον ἀριθμὸν ἐκλεκτέων. Δὲν θὰ δύναται νὰ ψηφίσῃ περισσοτέρους, δὲν θὰ δύναται νὰ ψηφίσῃ ὀλιγωτέρους. Δικαίωμά μας εἶναι νὰ ὁρίσωμεν καὶ νὰ καθιερώσωμεν τὴν ὁλικὴν ἢ μερικὴν ἀκυρότητα τοῦ ψηφοδελτίου, ἀναλόγως τῆς ἀτελείας αὐτοῦ καὶ τῆς δι’ αὐτοῦ συντελουμένης καταχρήσεως ὑπὸ τοῦ ἐκλογέως, ἡ δ’ ἐξέλεγξις τοῦ ψηφοδελτίου εἶναι ἁπλῆ, εὔκολος καὶ ἀσφαλής. Ἑπομένως οὕτω δυνάμεθα νὰ περιορίσωμεν τὸν ἐκλογέα ἐντὸς τῶν νομίμων καὶ κανονικῶν ὁρίων τῆς ἐκλογῆς, ἀποφεύγοντες ἀσφαλῶς τὰς καταχρήσεις καὶ τὰς νοθείας.

§191ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Θὰ ἐκπροσωπηθῇ καὶ ἡ μειοψηφία;

§192Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἂς ἐκπροσωπηθῇ καὶ ἡ μειονοψηφία. Τοῦτο δὲν τὸ εὑρίσκω ἀντικανονικόν, διότι δὲν θὰ εἶμαι ἀνακόλουθος πρὸς ἐμαυτόν, διότι ὁρίζοντες εἰς τὸν ἐκλογέα, ὅπως ψηφίσῃ καὶ τοὺς 5, διὰ τοὺς 3 τῷ λέγομεν ὅτι ἀνήκουσιν εἰς ὡρισμένην πολιτικὴν μερίδα καὶ οὕτω τὸν ὑποχρεοῦμεν νὰ ἐκλέξῃ 3 ἀντιπροσώπους ὡρισμένης μερίδος καὶ 2 ἀντιπροσώπους θὰ ἐκλέξῃ τῶν ἀντιθέτων ἰδεῶν. Διὰ τῶν ψηφοδελτίων λοιπὸν περιορίζομεν τὴν κατάχρησιν ταύτην τοῦ ἐκλογέως, περιορίζοντες αὐτὸν ἐντὸς ὡρισμένων κανονικῶν ὁρίων, ἀκυροῦντες πᾶσαν πρᾶξίν του ὑπερβαίνουσαν τὰ ὅρια ταύτης. Ἀλλ’ ἐγεννήθη ἡ ἀμφιβολία ὅτι διὰ τοῦ ψηφοδελτίου θὰ περιπέσωμεν εἰς ἄλλην κατάχρησιν, κατάχρησιν δηλαδὴ τῆς ἐκβιάσεως, τῆς ἐπιβολῆς τοῦ ἰσχυροῦ ἐπὶ τοῦ ἀσθενοῦς, τῆς ἀπάτης. Ἀληθῶς δὲν δύναταί τις ἀπολύτως ταῦτα πάντα νὰ περιορίσῃ. Τὸ ψηφοδέλτιον ἐγένετο δεκτὸν εἰς ἄλλας χώρας, ὡς ἠκούσατε, κατὰ πολὺ προηγμένας ἡμῶν καὶ ἐχούσας ἐπίσης τὴν αὐτὴν πρὸς ἡμᾶς ἀναλογίαν ἀγραμμάτων, ἀλλὰ δὲν ἐγένετο ἀφορμὴ ἡ τοιαύτη τῶν κατοίκων ἔλλειψις ἀναπτύξεως; ὅπως ἀποτύχῃ τὸ ψηφοδέλτιον καὶ εἰς ἐκείνας τὰς χώρας. Τὸ ψηφοδέλτιον ἐν τῇ κοινότητι δὲν θ’ ἀποτύχῃ, διότι ἕκαστος ἐκ τῶν ἐκλογέων ἐν τῇ κοινότητι δὲν εἶναι δυνατὸν σήμερον μὲ τὴν διάδοσιν τῶν γραμμάτων καὶ ἐν τοῖς τελευταίοις χωρίοις, δὲν εἶναι δυνατόν, λέγω, νὰ μὴ ἔχῃ ἓν μέλος τῆς οἰκογενείας του ἐγγράμματον, ἂν ὁ ἴδιος δὲν γνωρίζῃ γραφήν, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ δύναται νὰ ἐμπιστευθῇ τὸν καταρτισμὸν τοῦ ψηφοδελτίου του, εἰς τρόπον ὥστε τοῦτο νὰ καταρτισθῇ κατὰ τὴν γνησίαν τοῦ ἐκλογέως βούλησιν καὶ νὰ περιλαμβάνῃ τὰ ὀνόματα τῶν ἐκλεκτῶν, τοὺς ὁποίους αὐτὸς ἠθέλησε. Δύναται ἀληθῶς ἔξωθεν πιεζόμενος ὁ ἐκλογεὺς νὰ λάβῃ καὶ ἄλλα ψηφοδέλτια παρὰ διαφόρων ἰσχυρῶν, ἀλλὰ δύναται τὰ ψηφοδέλτια ταῦτα καὶ νὰ μὴ δεχθῇ, ἢ νὰ τὰ δεχθῇ μέν, ἀλλὰ νὰ μὴ τὰ χρησιμοποιήσῃ ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς, ὅτε θὰ εἶναι ἐλεύθερος. Νομίζω λοιπὸν ὅτι τὸ ὀρθότερον εἶναι ν’ ἀφήσωμεν τὸ ἰσχῦον μὲν σύστημα διὰ τὰς βουλευτικὰς ἐκλογάς, νὰ δώσωμεν ὅμως εἰς τὸν ἐκλογέα τῆς κοινότητος τὸ διὰ τοῦ ψηφοδελτίου σύστημα, ὅπερ, ἂν εὐδοκιμήσῃ, ὡς ἐλπίζω, δυνάμεθα κατόπιν νὰ ἐφαρμόσωμεν καὶ ἐπὶ τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν. Τὸ σύστημα τοῦτο ἔχει τὸ μέγιστον πλεονέκτημα, ὅτι εἶναι ἁπλοῦν καὶ δὲν ἔχει τὴν διαδικασίαν τοῦ διὰ καλπῶν καὶ σφαιριδίων, ὅπερ θὰ εἶναι εἰς ἄκρον δαπανηρὸν καὶ ἀδύνατον νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὰς κοινοτικὰς ἐκλογάς. Ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει καὶ ἐν τούτῳ πρέπει νὰ καινοτομήσωμεν, ἀφοῦ πνεῦμα καινοτομίας καὶ φιλελευθερισμοῦ χαρακτηρίζει τὸ ἔργον τῆς παρούσης Βουλῆς, ἡ δὲ νομοθετικὴ ἐξουσία, πάντοτε παροῦσα, θὰ δύναται τὴν πλάνην ἢ παράλειψιν ἡμῶν νὰ διορθώσῃ.

§193Α. ΜΟΝΟΚΡΟΥΣΟΣ. Βεβαίως, κύριοι Βουλευταί, ἓν ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων ζητημάτων ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἐκλογὴν τῶν κοινοτικῶν ἀρχόντων εἶναι τὸ ζήτημα τοῦ ψηφοδελτίου. Οὐδέποτε ἀνέμενον ὅτι ἤθελεν ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τὸ Σύνταγμα τὸ σφαιρίδιον· διότι, ἂν τὸ Κράτος εἶχε κυβερνηθῇ καλῶς καὶ ἂν εἶχε μορφώσει τὸν λαὸν τὸν Ἑλληνικὸν καὶ ἂν τὸν εἶχε καταστήσει οἰκονομικῶς ἀνεξάρτητον, τότε βεβαίως ἠδύνατο νὰ τοῦ ἀφαιρέσῃ τὸ σφαιρίδιον καὶ νὰ εἰσαγάγῃ τὴν ἐκλογὴν διὰ ψηφοδελτίου. Ἅπαξ ὅμως ὁ λαὸς αὐτὸς οὐδεμιᾶς ἔτυχε προστασίας παρὰ τῶν κυβερνώντων τὴν χώραν, οἱ ὁποῖοι οὔτε ἐμόρφωσαν αὐτὸν οὔτε κατέστησαν αὐτὸν ἀνεξάρτητον, πῶς δυνάμεθα νὰ δώσωμεν εἰς τὸν λαὸν αὐτόν, ὁ ὁποῖος πένεται σήμερον, τὸ ψηφοδέλτιον αὐτό, τὸ ὁποῖον θὰ γίνηται γνωστὸν εἰς πάντας καὶ εἰς τὸ ὁποῖον θ’ ἀναγράφηται ὁ ἔμπορος, ὁ τοκογλύφος, ὁ ἰατρός, ὁ οἰκοδεσπότης καὶ πάντες ἐκεῖνοι, τῶν ὁποίων ἔχει τὴν ἀνάγκην ὁ ἐκλογεύς; Ποία ἡ θέσις τοῦ ἐκλογέως αὐτοῦ, ὅταν δὲν ψηφίσῃ συμφώνως μὲ τὰς ἀνάγκας καὶ τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἔχει; Θὰ μεταβῇ τὴν ἑπομένην εἰς τὸν ἔμπορον, εἰς τὸν τοκογλύφον, ἵνα ζητήσῃ προστασίαν διὰ τὰ τέκνα του· καὶ θ’ ἀκούσῃ: —«Παληάνθρωπε, φύγε ἀπ’ ἐδῶ δὲν ἔκαμες ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σοὶ εἶπον». Τοιοῦτον εἶναι τὸ ψηφοδέλτιον, ἐνῷ τὸ σφαιρίδιον εἶναι σφαιρίδιον συνειδήσεως, εἶναι σφαιρίδιον, τοῦ ὁποίου ἑκατὸν ἄνθρωποι δύνανται ν’ ἀπαιτήσωσι τὴν ψῆφον καὶ εἰς τοὺς ἑκατὸν νὰ ὑποσχεθῇ ὁ ἐκλογεύς, ἀλλά, ὅταν μεταβῇ εἰς τὴν κάλπην, θὰ εἶναι ἐλεύθερος νὰ σκεφθῇ κατὰ τὴν συνείδησίν του ποῖος εἶναι ὁ χρήσιμος πολίτης, ὁ ἔντιμος ἄνθρωπος, καὶ νὰ ῥίψῃ τὸ σφαιρίδιόν του ἐκεῖ ὅπου θέλει. Καὶ ἂν ὁ ἀντιπρόσωπος τὸν βλέπῃ, ἡ καρδία του τὸν διδάσκει τὸ καθῆκον, καὶ ψηφίζει ἐκεῖ ὅπου θέλει, χωρὶς κανένα νὰ φοβηθῇ. Ἀλλὰ νομίζομεν, κύριοι Βουλευταί, ὅτι οἱ κομματάρχαι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κανονίζουσι τοὺς ψήφους. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές. Οἱ κομματάρχαι εἶναι βεβαίως ἐκεῖνοι, εἰς τοὺς ὁποίους ἡμεῖς οἱ πολιτευόμενοι ἐδώκαμεν τὸ δικαίωμα νὰ γίνωσι κομματάρχαι. Ἔγιναν κομματάρχαι, διότι δὲν ὑπάρχει τὸ Κράτος ὀρθόν, ἔγιναν κομματάρχαι διὰ τῶν κακοποιῶν στοιχείων, τὰ ὁποῖα ὑποστηρίζονται, ἔγιναν κομματάρχαι ἀπὸ τοὺς Βουλευτάς, οἱ ὁποῖοι οὐδέποτε ἀφῆκαν τὴν δικαιοσύνην νὰ λειτουργήσῃ καὶ ἐζήτουν ῥουσφέτια ἐναντίον τοῦ νόμου. Αὐτὰ εἶναι τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα οἱ κομματάρχαι αὐτοὶ ἐξεμεταλλεύθησαν ἀπὸ τὰς Κυβερνήσεις, οἱ κομματάρχαι, εἰς τοὺς ὁποίους ἐδώκαμεν ἡμεῖς τὴν ἰσχὺν ἀπέναντι τῶν ἐκλογέων, διότι ὁ νομάρχης δὲν εἶχε θέσιν ἀπέναντι τοῦ δημάρχου, διότι ὁ Βουλευτὴς ἀπῄτει ἀπὸ αὐτὸν νὰ ἐπικυρώσῃ πάσας τοῦ δημάρχου τὰς ἀξιώσεις, πάσας τὰς καταχρήσεις, πάντα τὰ ἐγκλήματα. Ὥστε ἡμεῖς οἱ Βουλευταί, οἱ ὁποῖοι σήμερον εἴμεθα εἰς θέσιν κατηγορουμένου ἀπέναντι τοῦ λαοῦ, ἐρχόμεθα σήμερον ν’ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ αὐτὸν τὸ σφαιρίδιον καὶ νὰ δώσωμεν εἰς αὐτὸν τὴν ψῆφον, τὴν ὁποίαν θὰ καταθέτῃ ἀπέναντι πεντήκοντα ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχωσι διαφόρους ἀξιώσεις ἀπὸ αὐτὸν καὶ διάφορα μέσα πιέσεως. Δὲν πιστεύω ποτὲ ἡ Βουλή, διπλῆ Βουλή, ἡ ὁποία συνέστη ἀπὸ πάσας τὰς τάξεις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, νὰ φθάσῃ εἰς τὸ σημεῖον ν’ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ αὐτὸν τὸ σφαιρίδιον. Ἐγὼ ἀνέμενον νὰ θέσωμεν νόμον αὐστηρότατον διὰ τὴν δωροδοκίαν, διότι ἡ δωροδοκία ἐξαντλεῖ τὰς πεποιθήσεις τοῦ ἐκλογέως, καὶ τώρα βλέπω ὅτι ἐρχόμεθα νὰ συντρέξωμεν τὴν δωροδοκίαν, καὶ θὰ ἔλθῃ στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ θ’ ἀντιπροσωπεύηται ἀπὸ τὴν πλουτοκρατίαν, καὶ τότε τί θέλετε νὰ κάμῃ ὁ σεβαστὸς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος πρῶτος εἶπε νὰ ἐλαφρώσωμεν τὸν πτωχὸν λαόν, νὰ ἐλαττώσωμεν τὰ εἴδη τῆς πρώτης ἀνάγκης καὶ νὰ θέσωμεν φόρον εἰς τὰ εἰσοδήματα; Ἡ πλουτοκρατία θὰ ὑψώσῃ τοὺς φόρους αὐτούς, ἡ πλουτοκρατία, ἡ ὁποία μέχρι σήμερον διηύθυνε τὸ Κράτος. Δὲν εἶμαι ἐπιστήμων, δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἦλθον μὲ θεωρίας ν’ ἀναπτύξωσι λόγους εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς διπλῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε εἶμαι ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ἔχω κάποιαν πεῖραν καὶ μὲ αὐτὴν ὁμιλῶ. Ἀποβλέπομεν τοὐλάχιστον εἰς μίαν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία δὲν δύναταί τις νὰ μὴ ὁμολογήσῃ ὅτι ἐσταμάτησε τὰ κακοποιὰ στοιχεῖα, ὅτι ἡ ἰδιοκτησία ἤρχισε νὰ ἐξασφαλίζηται, ὅτι ἀπὸ τὸ ἐμπόριον καὶ τὰ Τελωνεῖα ἔλειψαν αἱ καταχρήσεις καὶ τὸ Κράτος ἐπλούτησεν. Ἐρωτῶ λοιπόν· διατί νὰ ἔλθωμεν εἰς τὸ σύστημα τῶν ψηφοδελτίων, ἀφοῦ ἔχομεν μίαν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία κάμνει τὸ καθῆκόν της, καὶ ἐλπίζομεν ὅτι καὶ εἰς τὸ μέλλον θὰ κυβερνᾷ τὴν χώραν ὡς δεῖ; Διὰ ποῖον λόγον ν’ ἀφήσωμεν ἓν σύστημα, τὸ ὁποῖον λειτουργεῖ ἀπὸ τριακονταετίας; Καὶ τί θὰ γίνῃ μὲ τὰ ψηφοδέλτια; Ὁ ἰδιοκτήτης, ὁ ἔμπορος, ὁ ἰατρός, ὁ δικηγόρος, τί θὰ κάμωσιν αὐτοί; Τώρα μὲ τὴν κάλπην σᾶς ὑπόσχεται ὁ ἐκλογεὺς ὅτι θὰ σᾶς ψηφίσῃ καί, ἐνῷ σᾶς ὑπόσχεται, σᾶς γελᾷ, ἀλλὰ μὲ τὸ ψηφοδέλτιον θὰ τὸν ἐκβιάζητε. Δύο λέξεις θὰ προσθέσω ἀκόμη ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἑνιαῖον. Τὸ σύστημα τοῦτο δὲν ἀποβλέπει εἰς τίποτε ἄλλο εἰμὴ μόνον εἰς τὴν πλουτοκρατίαν, καὶ μόνον ὁ ἔχων χρήματα θὰ ἐπιτυγχάνῃ. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι δικαιοσύνη, καὶ σᾶς φέρω ὡς παράδειγμα τὸν νομὸν Ἀττικῆς. Ἐὰν ψηφίσωσι 40.000 ἐκλογεῖς, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ λάβῃ 40.000 ἢ 35,000. Τί θὰ γίνῃ τὸ ὑπόλοιπον; Διότι βεβαίως ἡ δωροδοκία οὐδέποτε δύναται νὰ ἰσχύσῃ εἰς τὸ σεβαστὸν πρόσωπον τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Οἱ πλουτοκράται θὰ ὑπολογίσωσι τοὺς 5.000 ἐκλογεῖς. Καὶ τότε ποῦ εἶναι οἱ ἐπιστήμονες, ποῦ εἶναι ἡ θέλησις τοῦ λαοῦ; Τὸ ὑπόλοιπον θ’ ἀγορασθῇ ἀπὸ τοὺς πλουτοκράτας. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου.

§194Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ βραχέων θ’ ἀπασχολήσω ὑμᾶς ἐπὶ τοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον ἑλκύει ἀπόψε τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, διότι δὲν νομίζω ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη μακρηγορίας πρὸς ἐξήγησιν τῶν προτερημάτων ἑκατέρου τῶν δύο τούτων συστημάτων καὶ τῶν μειονεκτημάτων αὐτῶν. Ἀλλὰ δυστυχῶς τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι εὐχερές, δὲν ἄγει δὲ καὶ εἰς ἀποτέλεσμα ἡ τοιαύτη διερεύνησις τοῦ ζητήματος. Εἶναι ἀναντίρρητον ὅτι καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἕτερον τῶν συστημάτων παρουσιάζουσι πολλὰ τὰ πλεονεκτήματα, ἀλλὰ πολλὰ καὶ τὰ μειονεκτήματα, καὶ ἐκεῖ, ὅπου εὑρίσκομεν μειονεκτήματα εἰς τὸ ἕν, παρουσιάζονται ἀντιθέτως ἐξ ἄλλης ἀπόψεως ἄπειρα πλεονεκτήματα. Ἀλλ’ εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι ἡ ἀπασχόλησις τῆς Βουλῆς εἰς διερεύνησιν τῶν ὑπὲρ καὶ κατὰ τῶν δύο τούτων συστημάτων δὲν δύναται νὰ ἀγάγῃ εἰς ἀποτέλεσμα τὴν Βουλήν. Ἐὰν ἱστορικῶς ἐξετάσωμεν τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον καθιερώθη παρ’ ἡμῖν ἡ μυστικότης τῆς ψηφοφορίας διὰ σφαιριδίων, θὰ ἴδωμεν ὅτι ἡ κυρία αἰτία, ἂν ὄχι ἡ μόνη, ὑπῆρχεν ἀνέκαθεν ἡ μὴ πλήρης κατάρτισις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὑπὸ ἔποψιν πολιτικῆς παιδαγωγήσεως, ἡ μὴ πλήρης ἀνάπτυξις τῆς ἀγάπης καὶ τῆς προσηλώσεως αὐτοῦ πρὸς τοὺς φιλελευθέρους θεσμούς. Ἡ Πολιτεία λοιπὸν ἠθέλησε νὰ προστατεύσῃ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἵνα ὀλίγον κατ’ ὀλίγον προαγάγῃ αὐτόν. Αὕτη ὑπῆρξεν ἡ ἀφετηρία, ἥτις ἐπέβαλε τὴν καθιέρωσιν τῆς μυστικῆς ψηφοφορίας. Καὶ τούτου δοθέντος, θὰ ἐρωτήσω ὑμᾶς· εὑρισκόμεθα ἆρά γε σήμερον εἰς διάφορον κατάστασιν ὑπὸ ἔποψιν μορφώσεως πολιτικῆς, ὥστε νὰ τολμήσωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καθιερώθη ἤδη διὰ τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν, ἐφ’ ὅσον ἔχομεν φιλελεύθερον πολίτευμα, νὰ τὸ ἐγκαταλείψωμεν, εἰσάγοντες τὴν φανερὰν διὰ ψηφοδελτίων ψηφοφορίαν; Ἐπ’ ἐσχάτων ἀληθῶς πολιτικὸς σάλος ἀνέτρεψεν ἐκ θεμελίων τὰς συνηθείας τὰς παλαιὰς καὶ νέας τοιαύτας εἰσήγαγεν ἐν τῇ κυβερνήσει τῆς χώρας καὶ εἰς τὸν τρόπον τοῦ σκέπτεσθαι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀλλ’ ἂν τὸ ἔθνος ὁλόκληρον ἀποδέχεται καὶ ἐπικροτεῖ τὴν ἐπελθοῦσαν μεταβολὴν ὡς ἐθνοσώτειραν πραγματικῶς, ὡς ἀνοίγουσαν νέαν περίοδον, εὐοίωνον περίοδον ἐθνικοῦ βίου, ὡς δυναμένην νὰ ἐξασφαλίσῃ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν τὰ ἀγαθὰ πραγματικῆς ἐλευθερίας καὶ εὐνομίας καὶ νὰ προοδοποιήσῃ τὴν τελικὴν ἀποκατάστασιν τοῦ ἡμετέρου ἔθνους, ἐν τούτοις τὰ ἐντεῦθεν ὠφελήματα δὲν ἠνδρώθησαν ἀκόμη, δὲν ἐξησφαλίσθησαν εἰσέτι, ἡ δὲ ψυχὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ μένει ἀκόμη ἐν ἀμφιβολίᾳ, ἂν ἡ κατάστασις ἡ γεννηθεῖσα ἀπὸ διετίας καὶ ἐντεῦθεν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ συντελεσθῇ καὶ εἰς τὸ μέλλον. Ὀργᾷ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς πρὸς τὴν πραγματικὴν ἐλευθερίαν, ποθεῖ αὐτὴν καὶ τὴν ζητεῖ παντοιοτρόπως, ἀλλὰ τὸν πόθον τοῦτον, τὴν πραγματοποίησιν τοῦ πόθου τούτου δὲν ἐξησφάλισεν εἰσέτι, καὶ διὰ τοῦτο, λέγω, ἐν ἀμφιβολίᾳ διατελεῖ, ἂν καὶ εἰς τὸ μέλλον ἡ ἐλευθερία, τῆς ὁποίας ἤδη ἀπολαύει, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ συνεχισθῇ. Δὲν ἀρκεῖ, Κύριοι, ν’ ἀπονεμηθῇ εἰς τὸν λαόν, ὡς ἀπενεμήθη εἰς αὐτόν, ἡ ἐλευθερία τοῦ ἐκλέγειν τοὺς ἀντιπροσώπους του ἐν τῷ ἐθνικῷ συνεδρίῳ ἢ τοὺς ἀντιπροσώπους του ἐν τῷ μικρῷ ἐκείνῳ τοπικῷ συνεδρίῳ, τῷ προωρισμένῳ ἵνα κανονίσῃ τὰ τῆς τοπικῆς διοικήσεως· δὲν ἀρκεῖ, λέγω, ὅτι ἀπεδώκαμεν εἰς αὐτὸν τὴν ἐλευθερίαν ταύτην· διότι ἐλευθερία ἀναγνωριζομένη ἐν τῷ Συντάγματι, ἐλευθερία ἀναγνωριζομένη διὰ τῶν νόμων δὲν εἶναι πραγματικὴ ἐλευθερία, ὅταν καταπατῆται καὶ παραβιάζηται ἐκ τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου λόγου, ἐκ τῆς μιᾶς ἢ τῆς ἄλλης περιστάσεως. Ἡ ἐλευθερία δέ, τὴν ὁποίαν ὀνοματικὴν ἀνεγνωρίσαμεν διὰ τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν, θέλει καταστρατηγηθῆ, θέλει καταπατηθῆ, θέλει ἐκμηδενισθῆ, ἐὰν καθιερώσωμεν τὴν φανερὰν ψηφοφορίαν διὰ ψηφοδελτίου. Μυρίοι εἶναι οἱ ἐπηρεασμοὶ οἱ ἀσκούμενοι ἐπὶ τοῦ ἐκλογέως, διὰ τῶν ὁποίων ὁ ποθῶν νὰ ἐπηρεάσῃ τὸ φρόνημα αὐτοῦ δύναται νὰ φθάσῃ εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τὸ τελικόν. Τοὺς ἐπηρεασμοὺς λοιπὸν τούτους εἶναι ἀνάγκη νὰ προλάβωμεν, τὰς μεθόδους ταύτας, διὰ τῶν ὁποίων ἀσκεῖται ὁ ἐπηρεασμὸς ἐπὶ τῆς συνειδήσεως τοῦ ἐκλογέως, εἶναι ἀνάγκη νὰ ματαιώσωμεν, καὶ ὁ μόνος τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου δυνάμεθα νὰ προλάβωμεν τὰς νοθείας ταύτας, εἶναι ἡ καθιέρωσις τῆς μυστικῆς ψηφοφορίας, ἥτις ἐξασφαλίζει τὴν ἐλευθερίαν τῆς κρίσεως, ἥτις ἐξασφαλίζει τὴν ἐξάσκησιν τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ ἐκλογεύς, ἵνα ἐκλέξῃ τοὺς τοπικοὺς αὐτοῦ ἄρχοντας.

§195Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Ὡραῖα.

§196Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν λέγω μὲ τοῦτο ὅτι ἐπηρεασμοὺς οὐδαμῶς θὰ ὑποστῇ ὁ ἐκλογεὺς κατὰ τὴν ἄσκησιν τοῦ δικαιώματος τούτου· βεβαίως θὰ ὑποστῇ τοιούτους καὶ οὐδὲν σύστημα ἐκλογῆς, εἴτε ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ διὰ τὴν Βουλὴν εἴτε ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ ἐν τῇ τοπικῇ διοικήσει, ὑπάρχει ἀπηλλαγμένον τῶν τοιούτων ἀτελειῶν καὶ τῶν τοιούτων ἐπηρεασμῶν. Ἕν μόνον σύστημα δύναται ν’ ἀγάγῃ εἰς τὴν ἄρσιν τοῦ ἐπηρεασμοῦ, τὸ σύστημα τῆς διαπαιδαγωγήσεως τοῦ λαοῦ, καὶ τὸ σύστημα τῆς διαπαιδαγωγήσεως δὲν δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ διαφορετικὰ παρὰ διὰ τῆς προστασίας τῆς ἐλευθερίας αὐτῆς ἐκ μέρους τῆς νομοθεσίας ἀπορρεούσης, καὶ ἡ προστασία αὕτη κατ’ οὐδένα ἄλλον τρόπον εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ εἰμὴ καθ’ ὃν τρόπον καθιέρωσαν οἱ μέχρι τοῦδε νόμοι ἡμῶν, καθ’ ὃν τρόπον καθιέρου τὸ πολίτευμα ἡμῶν, διὰ τῆς μυστικῆς τουτέστι ψηφοφορίας διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ. Σᾶς εἶναι γνωστόν, Κύριοι, ὅτι ἐν μικρᾷ κοινωνίᾳ, ὁποία εἶναι ἡ Ἑλληνική, ἄπειροι δεσμοὶ συνδέουσιν ἡμᾶς πρὸς ἀλλήλους καὶ πρὸς τοὺς συμπολίτας ἡμῶν, εἴτε δεσμοὶ συγγενείας εἴτε δεσμοὶ ἐξ ὑποχρεώσεων καὶ ἐξ ὑπηρεσιῶν τοῦ παρελθόντος εἴτε ἄλλοι οἱοιδήποτε, οἱ δὲ δεσμοὶ οὗτοι δὲν ἐλύθησαν εἰσέτι, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ λυθῶσιν ἐντὸς μιᾶς διετίας, ἀφ’ ὅτου νέα ἐπῆλθε κατάστασις τοῦ ἔθνους ἡμῶν· ἐξακολουθοῦσιν οὗτοι ὑφιστάμενοι ἀκόμη καὶ θὰ ἐξακολουθῶσιν ἴσως ἐπὶ πολὺ ὑφιστάμενοι. Οἱ δεσμοὶ οὗτοι δὲν εἶναι δυνατὸν εἰμὴ νὰ ἔχωσι τὰ ἀποτελέσματα τοῦ ἐπηρεασμοῦ τῆς συνειδήσεως ἐπὶ τῶν ἐκλογέων, καὶ τότε μόνον θὰ ἦτο ἐπιτετραμμένον εἰς ἡμᾶς νὰ καθιερώσωμεν σύστημα φανερᾶς ψηφοφορίας, ἐὰν εἴχομεν τὴν βεβαιότητα ὅτι ἐντελῶς ἀνεπηρέαστος ἤθελεν εἶναι ὁ λαός, ἐν τῇ ὁλότητι αὐτοῦ· καὶ ὄχι μόνον ὁ λαὸς ὁ ἐκλέγων, ἀλλὰ καὶ οἱ ὁδηγοῦντες εἰς τὴν ἐκλογήν, δηλαδὴ ὅταν οἱ ἐπηρεασμοὶ ἤθελον ἐκλίπει καὶ ἀπὸ ἐκείνους, οἵτινες ἐπιβάλλουσιν αὐτούς, διότι δὲν ζητῶ μόνον τὴν ἄρσιν τοῦ ἐπηρεασμοῦ ἀπὸ τῶν ἐκλογέων, ἀλλὰ ζητῶ τὴν ἄρσιν τοῦ ἐπηρεασμοῦ ἐκ μέρους τοῦ ἐπάγοντος τὸν ἐπηρεασμόν. Πότε θὰ κατορθωθῇ τοῦτο; Τότε μόνον, ὅταν ὁ πολίτης ὁ ψηφοφορῶν, κατὰ τοῦ ὁποίου ἀσκεῖται ὁ ἐπηρεασμός, ἐννοήσῃ ὅτι εἷς καὶ μόνος δεσμὸς πρέπει νὰ συνέχῃ αὐτὸν πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους, ὁ δεσμὸς ὁ ἀπορρέων ἐκ τῆς ἐκτιμήσεως καὶ τῆς ἀναγνωρίσεως τῆς ἀξίας καὶ χρησιμότητος αὐτῶν· τότε θὰ ἐκλίπῃ ὁ ἐπηρεασμὸς ἐκ μέρους τοῦ ἀσκοῦντος αὐτόν, ὅταν οὗτος ἐννοήσῃ ὅτι, ὑπὲρ τὸ συμφέρον, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει εἰς αὐτόν, ἵνα ἐπηρεάσῃ τὴν συνείδησιν τοῦ ψηφοφόρου, κεῖται ὑπέρτερον καὶ ἀνώτερον καὶ πολυτιμότερον κατὰ πολὺ τὸ ἐθνικὸν συμφέρον, τὸ ὁποῖον παραβλάπτεται διὰ τοιούτων ἐπηρεασμῶν. Ὅταν δὲ ἐξιχθῶμεν εἰς τοιοῦτον σημεῖον ἀναπτύξεως καὶ διαπαιδαγωγήσεως πολιτικῆς, θὰ εἶναι ἐπιτετραμμένον τότε εἰς ἡμᾶς νὰ εἴπωμεν: —«Λαέ, εἶσαι ἐλεύθερος οὐ μόνον ὀνόματι, οὐ μόνον διὰ τοῦ γράμματος τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν, οὐ μόνον διὰ τῆς νομοθεσίας ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ πραγματικῶς ἐλεύθερος. Καὶ δὲν εἶσαι μόνον ἐλεύθερος, ἀλλὰ καὶ ἐπιτρέπεται εἰς σὲ καὶ δημοσίᾳ καὶ ἐμφανῶς ν’ ἀσκήσῃς τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον τὸ φιλελεύθερον πολίτευμα ἀπένειμεν εἰς σέ, ὡς γνώρισμα τῆς ἐλευθερίας σου». Ἀλλά, ἐνόσῳ ὁ Ἕλλην πολίτης δὲν ἐξίχθη εἰς τοιοῦτον σημεῖον ἀναπτύξεως καὶ προόδου, ἡ Βουλὴ ἔχει καθῆκον νὰ τὸν προστατεύσῃ ἐν τῇ ἐνασκήσει τοῦ πολυτιμοτέρου δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἀπένειμεν εἰς αὐτὸν τὸ πολίτευμα, καὶ προστασία τοῦ πολίτου εἶναι ἡ προστασία τῆς ἐλευθερίας, τὴν ὁποίαν καθιερώνει τὸ πολίτευμα ἡμῶν, ἡ καθιέρωσις τῆς μυστικῆς ψηφοφορίας. Ἀπὸ τοιαύτης ἀπόψεως, Κύριοι, ἐξετάζων καὶ μόνον τὸ ζήτημα πείθομαι ὅτι ἁμάρτημα, καὶ ἁμάρτημα δεινόν, κατὰ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, κατὰ τοῦ μέλλοντος τῆς χώρας ἡμῶν, κατὰ τοῦ μέλλοντος τοῦ ἔθνους, ἠθέλομεν διαπράξει, ἐὰν καθιεροῦμεν τὸ σύστημα τὸ προτεινόμενον ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, τὸ σύστημα τὸ δυστυχῶς καὶ ὑπὸ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ γενόμενον δεκτὸν διὰ τῶν τροπολογιῶν αὐτοῦ. Ἐὰν πρὸς τούτοις, Κύριοι, ἐχρειάζετο καί τις ἐνίσχυσις τῆς γνώμης μου, ὅτι τὸ ἀστοχώτερον πάντων τῶν συστημάτων θὰ ἦτο δι’ ἡμᾶς τὸ σύστημα τῆς διὰ ψηφοδελτίου ἐκλογῆς, θὰ ἤρκει ἡ πρότασις ἡ ὑποβληθεῖσα καὶ ἡ ὑποστηριζομένη ὑπὸ πολλῶν τῶν κυρίων συναδέλφων, ἡ πρότασις, ἡ ὁποία ἐνέχει ἐν ἑαυτῇ τὴν ἀναγνώρισιν πάντων τῶν ἀτόμων, τὰ ὁποῖα συνεπάγεται τὸ σύστημα τῆς φανερᾶς ψηφοφορίας, ἡ πρότασις περὶ καθιερώσεως ἐκ παραλλήλου πρὸς τὴν φανερὰν ψηφοφορίαν τοῦ ἑνιαίου τῆς ἐκλογῆς. Ἂς μὴ κρυπτώμεθα, Κύριοι, ὄπισθεν τοῦ δακτύλου μας, καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τὴν πρότασιν ταύτην ὑπέβαλον καὶ ὑποστηρίζουσιν, ἂς ἀναγνωρίσωσιν ὅτι οὐδὲν ἄλλο σημαίνει ἡ πρότασις αὕτη εἰμὴ πλήρη καὶ μεγαλόστομον, δύναμαι νὰ εἴπω, ἀναγνώρισιν πάντων τῶν ἀτόπων, πασῶν τῶν ζημιῶν τῶν ἐθνικῶν, τὰς ὁποίας συνεπάγεται σύστημα φανερᾶς διὰ ψηφοδελτίων ψηφοφορίας.

§197Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ φανερᾶς, ἀλλὰ περὶ μυστικῆς διὰ ψηφοδελτίων ψηφοφορίας.

§198Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο καὶ ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς ἐπιτροπῆς λέγεται, ὅτι δὲν θέλει εἶναι φανερά, ἀλλ’ ἐνόμισα ἀνάξιον τῆς προσοχῆς τῆς Βουλῆς νὰ προσπαθήσω ν’ ἀποδείξω ὅτι ψηφοφορία γινομένη διὰ ψηφοδελτίων θέλει εἶσθαι δυνατὸν νὰ εἶναι μυστική, ὅτι ψηφοφορία διεξαγομένη ἐν Ἑλλάδι, ἐν μικραῖς κοινωνίαις καὶ συνδυασμοῖς ἀποτελουμένοις ἐκ 300 καὶ 500 κατοίκων, εἶναι δυνατόν ποτε νὰ τηρηθῇ μυστικὴ καὶ νὰ μὴ περιέρχηται εἰς γνῶσιν ὁλοκλήρου τοῦ συνοικισμοῦ. Καὶ ὅτε πρὸ ὀλίγου ὡμίλει τις ἐντεῦθεν — δὲν ἐνθυμοῦμαι τίς τῶν κυρίων συναδέλφων ὑποστηρίζει τὴν πρότασιν ταύτην —, ἤκουσα λεγόμενον ὑπὸ τινος ὅτι τοῦτο εἶναι ἀντισυνταγματικόν. Δὲν νομίζω, Κύριοι, ὅτι ἡ πρότασις ἀντίκειται εἰς τὸ Σύνταγμα. Τὸ ἄρθρον 165 οὐδὲν ἄλλο ὑπαγορεύει εἰμὴ τὴν ἐκλογὴν τῶν δημοτικῶν Ἀρχῶν διὰ καθολικῆς ψηφοφορίας. Καὶ δὲν δύναταί τις ν’ ἀρνηθῇ ὅτι, ἐὰν ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ καθιέρου τὸ ἑνιαῖον τῆς ἐκλογῆς, δὲν θὰ παρεβιάζετο τὸ Σύνταγμα, δὲν θὰ παρεβιάζετο ἡ διάταξις περὶ καθολικῆς ψηφοφορίας, διότι ἡ ψηφοφορία δὲν σημαίνει τίποτε ἄλλο παρὰ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει πᾶς Ἕλλην ἔχων τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ὡρισμένα προσόντα ἵνα ἐκλέγῃ τοὺς ἀντιπροσώπους αὑτοῦ ἢ τοὺς ἄρχοντας αὑτοῦ. Καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης φρονῶ ὅτι δὲν ἐνέχει τι τὸ ἀντισυνταγματικὸν ἡ πρότασις περὶ ἑνιαίου τῆς ἐκλογῆς. Ἀλλ’ ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως ἐξεταζομένη ἡ πρότασις αὕτη θὰ εὑρεθῇ ἀντικειμένη, ἂν οὐχὶ πρὸς τὸ γράμμα τοῦ Συντάγματος ἡμῶν, πάντως ὅμως πρὸς τὸ πνεῦμα αὐτοῦ. Διότι τί καθιερώσαμεν διὰ τοῦ ἄρθρου 165 τοῦ Συντάγματος ἡμῶν; Καθιερώσαμεν τὴν ἱκανότητα τῶν Ἑλλήνων τῶν ἀποτελούντων δῆμον ἢ κοινότητα — ἃς τὴν εἴπωμεν οὕτω — νὰ ἐκλέξωσι διὰ καθολικῆς ψηφοφορίας τὰς δημοτικὰς αὑτῶν Ἀρχάς. Ἀλλ’ ὑπάρχει ἢ θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἐκλογὴ τῶν δημοτικῶν Ἀρχῶν, ἐὰν καθιερωθῇ τὸ ἑνιαῖον τῆς ἐκλογῆς; Τὸ θεμέλιον τοῦ νέου νόμου, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἰσηγήθη εἰς τὴν Βουλήν, ἡ βάσις καὶ τὸ κορύφωμα, δύναμαι νὰ εἴπω, αὐτοῦ εἶναι ἡ τελεία ἀνεξαρτησία τῶν κοινοτήτων, ἡ τελεία ἀνεξαρτησία ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν τοπικῶν αὐτῶν ὑποθέσεων, καὶ ἀνεξαρτησία τῶν κοινοτήτων κατὰ τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰσηγεῖται εἰς τὴν Βουλήν, δὲν ἐπιτυγχάνεται ἄλλως εἰμὴ διὰ τῆς μετακινήσεως τῆς ἐξουσίας, τὴν ὁποίαν ἓν ἄτομον, ὁ δήμαρχος, ἐν τῇ περιφερείᾳ αὐτοῦ ἤσκει, εἰς ἑτέραν Ἀρχήν, εἰς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ἀποτελούμενον ἐκ διαφόρου ἀριθμοῦ δημοτικῶν συμβούλων. Οἱ δημοτικοὶ ἄρα σύμβουλοι, εἴτε ὀκτὼ εἶναι εἴτε 18 εἴτε 36, δὲν εἶναι τόσοι, ὅσοι ἐκλέγονται πραγματικῶς· εἶναι μία καὶ μόνη Ἀρχή, εἶναι ἡ δημοτικὴ Ἀρχή, ἀποτελουμένη ἐκ πολλῶν προσώπων, εἶναι ἕν νομικὸν πρόσωπον, εἰς τὸ ὁποῖον ὁ νόμος ἀπονέμει τὴν πλήρη ἐξουσίαν τῆς διοικήσεως τοῦ δήμου. Ὅταν δὲ εἰς τὸν ἐκλογέα λέγητε «δὲν ἔχεις δικαίωμα νὰ ἐκλέγῃς παρὰ ἕνα μόνον», ἐνῷ ἐν τῷ συνόλῳ τὸ συμβούλιον θὰ διευθύνῃ τὰ τοῦ δήμου, τί ἄλλο λέγετε εἰς αὐτὸν παρὰ ὅτι, δὲν δικαιοῦται νὰ ἔχῃ ἐκλογὴν ἀκεραίαν, ἡ ὁποία μολαταῦτα ἀπορρέει ἐξ αὐτοῦ; Καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ταύτην καὶ ὑπὸ τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος ἐξεταζομένη ἡ πρότασις, βεβαίως θέλει εὑρεθῆ ἀντικειμένη εἰς αὐτό· ἀλλὰ καὶ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 165, ἐὰν ἔλειπεν ἡ πρότασις ἡ ὑποβληθεῖσα ὑπὸ τῶν κυρίων συναδέλφων, εὑρίσκω ὅτι εἶναι προφανῶς ἀνακόλουθος, ἀνατρεπτικὴ δι’ αὐτῆς τῆς βάσεως, αὐτοῦ τοῦ θεμελίου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζεται ὁ νέος θεσμός, τὸν ὁποῖον εἰσηγεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Εἶναι ἆρά γε ἤδη ἀνάγκη νὰ ὑποδείξω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς ὁποῖα ἄλλα ἄτοπα δύναται ν’ ἀγάγῃ ἡ καθιέρωσις τοιούτου συστήματος, οἷον εἶναι τὸ προτεινόμενον; Εἶναι ἀνάγκη νὰ καταδείξω πρὸς ὑμᾶς, ἀντιθέτως πρὸς τὴν γνώμην τῶν ὑποστηριζόντων τὴν πρότασιν, ὅτι οὐχὶ κατάλυσιν τῶν προσωπικῶν κομμάτων θέλει συνεπαγάγει ἡ καθιέρωσις τοιούτου συστήματος, ἀλλ’ ἑδραίωσιν καὶ στερεοποίησιν αὐτῶν καὶ δημιουργίαν τοιούτων ὅπου δὲν ὑπάρχουσι τοιαῦτα εἰς τὸ μέλλον· θ’ ἀπομακρυνθῶσι μὲν τοῦ ἀγῶνος τούτου τὰ ὑπάρχοντα κόμματα εὑρισκόμενα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐγκαταλίπωσιν ἐλεύθερον τὸν ἀγῶνα, ἀλλ’ ἀναντίρρητον εἶναι ὅτι θὰ δημιουργηθῶσι νέα κόμματα, καὶ κόμματα λειτουργοῦντα ὑπὸ πολὺ χειροτέρους ὅρους παρὰ τὰ κόμματα τὰ μέχρι τοῦ νῦν ὑπάρξαντα, διότι, ἐὰν ἔν τινι μικρῷ συνοικισμῷ, ἐὰν ἐν μικρᾷ τινι κοινότητι θὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη νὰ συγκεντρώσῃ τις τῶν ἀποβλεπόντων εἰς τὴν κατάληψιν τῆς ἐξουσίας — διότι περὶ διοικητικῆς ἐξουσίας πρόκειται — 100 ἢ ὀλιγωτέρους τοῦ ἀριθμοῦ τούτου ψηφοφόρους, ἵνα δι’ αὐτῶν ἐξασφαλίσῃ τὴν ἐπιτυχίαν αὐτοῦ, προβλέπω, κύριοι συνάδελφοι, ἐντεῦθεν ὁποῖα μέσα δύνανται ν’ ἀσκηθῶσιν εἰς τὴν ἀπόκτησιν τοῦ ἀριθμοῦ αὐτοῦ, προβλέπω ὅτι πάντα ἐπηρεασμὸν δύναται νὰ μεταχειρισθῇ, ἵνα ἔχῃ διαρκῶς συγκεντρωμένην περὶ ἑαυτὸν τὴν δύναμιν ταύτην ὁ ἀποβλέπων εἰς τὴν δημοτικὴν διοίκησιν. Καὶ δὲν ἀποτελεῖ κόμμα τοῦτο, καὶ κόμμα ἐκ τῶν εἰδεχθεστέρων μάλιστα κομμάτων, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ δώσῃ ψῆφον ἐδῶ καὶ ἐκεῖ, ἀλλὰ κόμμα, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι οὕτω πως συνεδεδεμένον πρὸς τὸν ἀρχηγὸν αὐτοῦ, ὥστε πᾶς ψηφοφόρος ἀνήκων εἰς αὐτὸν μίαν ψῆφον νὰ δίδῃ καὶ ταύτην φανεράν; Δὲν θὰ εἶναι λοιπὸν τὸ κόμμα, τὸ ὁποῖον ἐγνωρίζομεν ἕως τώρα, δὲν θὰ ἔχωμεν ἐνώπιον ἡμῶν κόμμα, τοῦ ὁποίου οἱ φίλοι θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ δώσωσι ψῆφον καὶ ἐδῶ καὶ ἐκεῖ, δὲν θὰ εἶναι κόμμα ὡς ἐκεῖνα, ἐκ τῶν φίλων τῶν ὁποίων προῆλθε κατὰ μέγα μέρος ἡ Βουλὴ αὕτη, ἀλλὰ κόμμα ἀποκλειστικόν, κόμμα τυραννικόν. Καὶ δὲν δύνασθε παρὰ ν’ ἀναγνωρίσητε τοῦτο, διότι, ἐὰν φίλοι τῶν πολιτικῶν κομμάτων δὲν σᾶς ἐψήφιζον κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογάς, βεβαίως πολλοὶ ἐξ ὑμῶν δὲν ἤθελον παρακαθήσει ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Δὲν θὰ ἔχωμεν, κόμματα ὡς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα μέχρι σήμερον ἐγνωρίσαμεν, θὰ ἔχωμεν κόμματα ἀρρήκτως συνδεδεμένα πρὸς τὸν τοπάρχην, ὥστε νὰ μὴ ἐπιτρέπηται εἰς αὐτὰ ἡ χρῆσις τῆς ψήφου πέρα τοῦ ἐπιβεβλημένου ἀρχηγοῦ. Δὲν εἶναι λοιπὸν τοῦτο σύστημα τεῖνον εἰς δημιουργίαν νέων κομμάτων τοπικῶν ἐκεῖ ὅπου δὲν ὑπάρχουσιν ἕως τώρα τοιαῦτα; Ἐὰν ἐν Ἑλλάδι ὁ βίος ὁ κοινωνικὸς εἶχε λάβει τὴν διαμόρφωσιν, τὴν ὁποίαν διὰ μέσου τῶν αἰώνων ἔλαβεν εἰς ἄλλας χώρας, καὶ ἐὰν ἐντεῦθεν εἶχον δημιουργηθῆ κοινωνικαὶ τάξεις καὶ διακρίσεις μεταξὺ τῶν τάξεων τούτων καὶ συμφέροντα συλλογικά, τὰ ὁποῖα θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ προστατευθῶσι κατὰ τὰς ἐκλογὰς ταύτας, ἀντιπροσωπευομένης ἑκάστης τάξεως ἢ ὁμάδος πολιτῶν ὑφ’ ἑνὸς ἀντιπροσώπου, θὰ ἔλεγον ἴσως ὅτι τὸ προτεινόμενον σύστημα ἠδύνατο νὰ ἐξυπηρετήσῃ καὶ τοιοῦτόν τινα σκοπόν. Ἀλλ’ ἐν Ἑλλάδι ὁ ἐθνικὸς βίος καὶ ἡ κοινωνικὴ δρᾶσις δὲν παρήγαγον ἀκόμη τοιαύτας διακρίσεις μεταξὺ τῶν διαφόρων τάξεων τῆς κοινωνίας. Οἱ Ἕλληνες πάντες ἀπὸ μιᾶς ἀρχῆς, ἀπὸ μιᾶς καταγωγῆς ἕλκομεν τὴν σημερινὴν ἡμῶν κατάστασιν, καὶ διακρίσεις μεταξὺ τούτων καὶ ἐκείνων δὲν ὑπάρχουσιν οὐδὲ εἶναι δυνατὸν νὰ νοηθῶσι. Δὲν βλέπω λοιπὸν ποῖα συμφέροντα τάξεων ἢ ὁμάδων θὰ ἐξυπηρετήσῃ τὸ προτεινόμενον σύστημα. Μὴ τυχὸν ὑπάρχει ἀντίθεσις συμφερόντων μεταξὺ ταύτης ἢ ἐκείνης τῆς κοινωνικῆς ὁμάδος; Ἐγὼ τοὐλάχιστον βλέπω ἑνότητα συμφερόντων, καὶ μάλιστα προκειμένου περὶ τοπικῆς διοικήσεως ἐν στενῷ ἐδάφει, οἵα ἡ καθιερουμένη διὰ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ Ὑπουργοῦ, ἑνότητα συμφερόντων, τὰ ὁποῖα ἀποβλέπουσιν εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν τοπικῶν στοιχειωδῶν ἀναγκῶν τῶν πολιτῶν καὶ εἰς τὴν ὑποβοήθησιν τῆς ἀναπτύξεως καὶ τῆς προόδου αὐτῶν ἐν τῷ μέλλοντι. Ἀλλὰ τοῦτο συμφέρει γενικῶς ὁλόκληρόν τινα κοινωνίαν ἄνευ διακρίσεώς τινος. Ἀπὸ πάσης λοιπὸν ἀπόψεως ἐξεταζόμενον τὸ σύστημα τὸ προτεινόμενον ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς — τὸ ὁποῖον ἀτυχῶς καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐδέχθη — δὲν γνωρίζω ἐκ ποίων λόγων....

§199ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν τὸ ἐδέχθη.

§200ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀναγράφω τροπολογίαν. Ἐχαρακτηρίσθη ὡς ζήτημα μὴ ἀποβλέπον εἰς ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, ὥστε νὰ μὴ δύναταί τις νὰ ἐγκρίνῃ ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν γνώμην. Ἐξήγησα πρὸ ἡμερῶν τὰς γνώμας μου, θὰ τὰς ἐκθέσω δὲ καὶ πάλιν ἀσφαλεστέρας ἤδη μετὰ τὰς ἀγορεύσεις τόσων συναδέλφων. Ἡ τροπολογία μου δὲν σημαίνει ὅτι θεωρῶ προτιμότερον τὸ διὰ ψηφοδελτίων σύστημα τοῦ διὰ σφαιριδίων, ὁμολογῶ δὲ ὅτι ἡ μέχρι τοῦδε συζήτησις δὲν συνετέλεσε νὰ μὲ κάμῃ νὰ μορφώσω ἀσφαλῆ γνώμην ὄχι μόνον ἐμέ, ἀλλ’ οὔτε αὐτοὺς τοὺς ἀγορεύσαντας.

§201Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο ὑπερβαλλόντως μὲ εὐχαριστεῖ, ἐὰν συμπίπτῃ ἡ γνώμη μου πρὸς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἴσως ἔχει ὁ κ. Ὑπουργός, τὴν ὁποίαν ἕως τώρα δὲν ἐδήλωσεν, ἀλλ’ ἐπιφυλάσσεται νὰ δηλώσῃ, ἐλπίζω δ’ ὅτι ἡ γνώμη αὐτοῦ θὰ εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ μὴ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἔχω παράπονον κατ’ αὐτῆς. Ὥστε ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐμφαίνει ὅτι τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς, ὡς πρὸς τὸ θέμα τοῦτο, δὲν ἐθεώρησεν ὡς ζήτημα κεφαλαιῶδες, ζήτημα δυνάμενον νὰ διχάσῃ τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν τῆς Βουλῆς καὶ νὰ ἐξαρτήσῃ τὴν τύχην της ἐκ τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ ἔχει.

§202ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Οὔτε ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει εἰς τοὺς Βουλευτὰς νὰ ἔχωσι τὴν αὐτὴν γνώμην ἢ εἰς τοὺς Ὑπουργούς.

§203Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εἶναι κοινὸν μυστικὸν ὅτι διαφωνοῦσιν ἐπ’ αὐτοῦ καὶ οἱ Ὑπουργοὶ καὶ εἶναι ζήτημα ἀρχῆς.

§204ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω, ἂν ἡ Κυβέρνησις διαφωνεῖ. Λέγω μόνον ὅτι θεωροῦμεν τοῦτο ζήτημα τοιοῦτον, ὥστε νὰ μὴ εἶναι ἱκανὸν νὰ ἐπιβάλλῃ οὔτε εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς νὰ ἔχωσι τὴν αὐτὴν γνώμην. Ποία ἡ γνώμη τῶν Ὑπουργῶν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος θὰ τὸ ἴδωμεν γινομένης ψηφοφορίας.

§205Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Συμβαίνει ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ μὴ ἔχῃ δεδηλωμένην γνώμην συμφώνως πρὸς τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ δὲν δύναμαι, καίπερ θέλων, νὰ μὴ ἐκθέσω πρὸς τὴν Βουλὴν τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἔχω περὶ τῆς ἀξίας τοῦ ζητήματος τούτου. Διότι ἐγὼ τοὐλάχιστον — ἐλπίζω δ’ ὅτι μετ’ ἐμοῦ καὶ πλεῖστοι τῶν συναδέλφων — δὲν θεωρῶ τὸ ζήτημα τοῦτο ἀνῆκον εἰς τὸν κύκλον τῶν ζητημάτων, περὶ ὧν δύναται νὰ ἔχῃ τις ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν γνώμην ἀδιαφόρως, καὶ περὶ ὧν ὁ κ. Ὑπουργὸς θ’ ἀναμένῃ τὴν τελευταίαν ὥραν ἵνα σχηματίσῃ γνώμην.

§206Γ. ΚΑΤΣΙΜΠΙΡΗΣ. Αὐτὸ τιμᾷ τὸν κ. Ὑπουργόν.

§207Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἐτίμα αὐτόν, ἐὰν ἦτο ἐκ τῶν ἐπουσιωδῶν ζητημάτων καὶ τῶν μὴ δυναμένων ν’ ἀσκήσωσιν ἐπιρροὴν ἐπὶ τῆς τύχης τοῦ Ἕλληνος πολίτου διὰ τὸ μέλλον. Ἀλλ’ ἐγὼ φρονῶ ὅτι ὁ τρόπος καὶ τὸ σύστημα τῆς ἐκλογῆς, τὸ ὁποῖον θέλει καθιερώσει ἡ Βουλὴ διὰ τοῦ νόμου τούτου ὡς πρὸς τὴν ψηφοφορίαν τῶν δημοτικῶν Ἀρχῶν, εἶναι ζήτημα κεφαλαιῶδες συνδεόμενον πρὸς τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον τοῦ λαοῦ, εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐκ τῶν πρωτίστων ὀφείλει νὰ ἐφελκύσῃ τὴν ἄκραν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα ἐσχηματισμένην ἔχῃ γνώμην ἐπὶ τούτου.

§208Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δὲν ὑπεστήριξέ τις ἐνταῦθα ὅτι δὲν εἶναι κεφαλαιῶδες ἢ δὲν εἶναι σπουδαῖον τὸ ζήτημα τοῦ τρόπου τῆς ἐκλογῆς τῶν δημοτικῶν Ἀρχῶν, ἀλλὰ προκειμένου περὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, δι’ οὗ ὀργανοῦνται σήμερον αἱ κοινότητες, τὸ προέχον εἶναι ἡ ὀργάνωσις, ἐν δὲ τῷ νομοσχεδίῳ, ὡς τοῦτο διετυπώθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, ἐπεστήθη ἡ προσοχὴ ἡμῶν περισσότερον εἰς τὴν ὀργάνωσιν τῶν κοινοτήτων ὡς διοικητικῶν παραγόντων καὶ οὐχὶ ὡς πολιτικῶν παραγόντων, μάλιστα δ’ ἐζητήθη ἀκριβῶς ν’ ἀπαλειφθῇ ἡ πολιτικὴ χροιὰ τῶν κοινοτήτων. Ἑπομένως ὁ τρόπος τῆς ἐκλογῆς, ἂν θὰ εἶναι ὁ Α ἢ ὁ Β ἢ τὸ Α ἢ τὸ Β σύστημα ἐκ τῶν γνωστῶν ἐν τῇ ἐπιστήμῃ τῇ ἀναφερομένῃ εἰς τὰ ἐκλογικὰ συστήματα, εἶναι τὸ παρέλκον. Διότι τὸ σύστημα τῆς ἐκλογῆς, ἂν θὰ εἶναι τοῦτο ἢ ἐκεῖνο, κυρίως ἔχει σημασίαν προκειμένου περὶ ὀργανισμῶν, οἵτινες καλοῦνται ν’ ἀσκήσωσι πολιτικῆς σημασίας ἐξουσίαν, νὰ ἀσκήσωσι ζωὴν πολιτικῆς σημασίας. Αἱ κοινότητες, ὡς ἐφαντάσθη ταύτας ἡ ἐπιτροπὴ ἡ εἰσηγηθεῖσα τὸ σύστημα, ἔχουσι σκοπὸν ν’ ἀσκήσωσι ζωὴν διοικητικὴν καὶ οὐχὶ πολιτικήν. Διὰ τοῦτο δὲν ἐδόθη κεφαλαιώδης σημασία εἰς τὸ ἐκλογικὸν σύστημα. Ἐνθυμοῦμαι δ’ ὅτι καὶ ἐν τῇ ἰδικῇ μας ὁμάδι δὲν ἐθεωρήσαμεν τὸ ζήτημα τοῦτο κεφαλαιῶδες, διότι δίδομεν τὴν μεγαλειτέραν σημασίαν εἰς τὴν δημιουργίαν τῶν κοινοτήτων. Εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ καταλληλοτέρου ἐκλογικοῦ συστήματος δύναται ν’ ἀπασχοληθῇ ἄλλη Βουλή.

§209Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγώ, ἂν μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ σᾶς διακόψω, θὰ εἴπω πρὸς ὑμᾶς καὶ πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι οὐχὶ καθ’ ὑμῶν καὶ ὅσα εἶπον, ἀλλ’ ᾐτιάθην κατὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ζήτημα, τὸ ὁποῖον κατ’ ἐμέ, ἴσως δὲ καὶ κατὰ πολλοὺς τῶν κυρίων συναδέλφων, εἶναι κεφαλαιῶδες καὶ οὐσιωδέστατον, τὸ ζήτημα τοῦ τρόπου τῆς ἐκλογῆς τῶν κοινοτικῶν Ἀρχῶν, ἐθεώρησεν ὡς δευτερεῦον ἢ καὶ τριτεῦον, ἐφ’ οὗ ἦτο δυνατὸν ἡ Βουλὴ νὰ ἔχῃ ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν γνώμην. Ἐγὼ ἐξήγησα, νομίζω, ἀποχρώντως τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους κεφαλαιῶδες εἶναι τὸ ἀντικείμενον τοῦτο καὶ κεφαλαιωδῶς ὀφείλει νὰ ἐπισπάσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς. Ἐγὼ δὲν ἰσχυρίσθην ὅτι ἐφαντάσθη ἡ ἐπιτροπή, ὡς εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος, ἐκ Κορινθίας, νὰ ἐγκαταστήσῃ καὶ ὀργανώσῃ τὰς κοινότητας ὡς παράγοντας διοικήσεως καὶ οὐχὶ ὡς παράγοντας πολιτικῆς ζωῆς καὶ πολιτικῆς ἐνεργείας. Καὶ ἐποιήσατο τὴν διάκρισιν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος μεταξὺ πολιτικῶν ἀντιπροσώπων, οἱ ὁποῖοι περιβάλλονται διὰ πολιτικῆς δυνάμεως καὶ πολιτικῆς γνώμης καὶ φρονήματος, καὶ τῶν δημοτικῶν Ἀρχῶν, αἵτινες οὐδένα ἄλλον προορισμὸν ἔχουσιν ἢ τὴν πρόνοιαν περὶ τῶν τοπικῶν συμφερόντων καὶ τὴν ἐγκατάστασιν ἑνὸς παράγοντος διοικήσεως. Ἀλλά, ἂν τοῦτο ἐφαντάσθη ἡ ἐπιτροπή, δὲν ἠξεύρω ἂν ἡ γνώμη αὕτη, ὁ πόθος οὗτος ὁ παντὸς ἐπαίνου ἄξιος θὰ εἶναι δυνατὸν ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰ πράγματα, ἂν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀνεύρῃ ἔδαφος, ἵνα βλαστήσῃ ἡ ἀρίστη γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ γνώμη τοῦ ἀποχωρισμοῦ τῶν πολιτικῶν ἐκλογικῶν ἀγώνων, εἰς τοὺς ὁποίους ἡμεῖς κατερχόμεθα ἀπὸ τοὺς ἐκλογικοὺς ἀγῶνας τῶν δημαιρεσιῶν, δὲν γνωρίζω, λέγω, ἂν θὰ εὑρεθῇ τὸ ἔδαφος καὶ ποῦ τῆς Ἑλλάδος θὰ εὑρεθῇ ἔδαφος, ἐφ’ οὗ νὰ βλαστήσῃ ἡ τοιαύτη ἰδέα τῆς ἐπιτροπῆς. Τὸ μέχρι τοῦδε παρελθὸν διδάσκει ἡμᾶς ὅτι στενῶς καὶ ἀναποσπάστως εἶναι συνδεδεμένοι οἱ ἀγῶνες οἱ τοπικοὶ πρὸς τοὺς γενικωτέρους, καὶ οὐδεμία ἐγένετο διάκρισις, ἐξήπτοντο δὲ τὰ πάθη πολὺ περισσότερον κατὰ τοὺς τοπικοὺς ἀγῶνας τοὺς περιωρισμένους ἐν τῇ στενῇ περιφερείᾳ, καὶ πολὺ ῥιζικωτέρα σημασία ἀπεδίδετο εἰς τούτους παρὰ εἰς τοὺς ἄλλους. Ὅτε δὲ τοιαύτας συνηθείας ἔχομεν ἀποκτήσει διὰ μέσου μακροῦ χρόνου, ἐκ τοῦ παρελθόντος, ἐπιτρέπεται εἰς ἡμᾶς νὰ ἐλπίσωμεν ὅτι ἀπὸ τῆς μιᾶς ἡμέρας εἰς τὴν ἄλλην — διότι οὕτω ῥυθμίζονται τὰ πράγματα διὰ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ψηφιζομένου ὑπὸ τῆς Βουλῆς — θὰ ἴδωμεν ῥιζηδὸν ἀνατρεπομένην τὴν κατάστασιν τὴν μέχρι τοῦδε κρατοῦσαν καὶ ἐγκαινιζομένην εἰς τὴν χώραν ἡμῶν, εἰς τὰς συνηθείας τοῦ λαοῦ ἡμῶν, νέαν κατάστασιν πραγμάτων, ὡς ἐκείνην, τὴν ὁποίαν θέλει νὰ ἴδῃ πραγματοποιουμένην ἡ ἐπιτροπή; Δὲν καλούμεθα, Κύριοι, νὰ ἐκφράσωμεν πόθους καὶ νὰ διατυπώσωμεν εὐχάς, διότι τὸ πρᾶγμα θὰ ἦτο εὐχάριστον ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἀλλὰ καλούμεθα νὰ προνοήσωμεν περὶ τοῦ μέλλοντος, νὰ προΐδωμεν καὶ θεραπεύσωμεν τὰς ἀνάγκας, αἵτινες ὄχι μόνον ὑπάρχουσιν ἤδη ἀνεγνωρισμέναι καὶ ἐπιτακτικαί, ἀλλὰ καὶ τὰς ἀνάγκας, αἵτινες θ’ ἀναφανῶσιν εἰς τὸ μέλλον. Τὸ παρελθὸν διδάσκει ἡμᾶς ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ἄνευ ζημίας ν’ ἀφήσωμεν ἔκθετον τὴν ἐλευθερίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὴν ἐλευθερίαν τοῦ ἐκλογέως εἰς τοὺς παντοίους ἐπηρεασμούς, εἰς τοὺς ὁποίους εἶναι ἐκτεθειμένη. Ἡ ἐλευθερία ἀνεγνωρίσθη διὰ τοῦ πολιτεύματος, ἀνεγνωρίσθη διὰ μέσου ὁλοκλήρου τῆς νομοθεσίας ἡμῶν, ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ ν’ ἀναγνωρίσωμεν αὐτὴν γράμμασι μόνον· πρέπει νὰ προστατεύσωμεν αὐτὴν δι’ ἔργων, ἐμπράκτως, ἵνα ἀποβῇ πραγματικὴ ἐλευθερία. Δυστυχῶς εἰς τοιοῦτον σημεῖον εὑρισκόμεθα, εἰς τοιοῦτον σημεῖον εὑρίσκεται καὶ ὁ λαὸς τῆς χώρας ἡμῶν, ὥστε ἡ ἐλευθερία αὐτοῦ νὰ μὴ εἶναι ἑδραία καὶ ἀσφαλής, ἀλλὰ νὰ ἔχῃ ἀνάγκην προστασίας, ἵνα ἀποβῇ πραγματικὴ καὶ ἑδραιωθῇ ἅμα τῷ χρόνῳ. Προστατεύσατέ την λοιπὸν μετὰ ἰδιαιτέρας προσοχῆς καὶ ἀγάπης, διότι εἶναι εἶδος νεοσσοῦ, τοῦ ὁποίου αἱ πτέρυγες δὲν ἀνεφύησαν ἀκόμη καὶ ὅστις δὲν δύναται ἀφ’ ἑαυτοῦ νὰ ὑψωθῇ. Προστατεύσατε τὴν ἐλευθερίαν ταύτην, ἵνα ἑδραιωθῇ σὺν τῷ χρόνῳ, ἵνα παγιωθῇ καὶ ἐξασφαλισθῇ· καὶ ὅταν φθάσωμεν εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο τοῦ χρόνου, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ Ἕλλην ἐκλογεὺς θὰ δύναται νὰ κρίνῃ ἀσφαλῶς καὶ θὰ εἶναι πεπεισμένος ὅτι οὐδεὶς ἄλλος δεσμὸς ἔχει μεγαλειτέραν ἀξίαν δι’ αὐτὸν ὡς πρὸς τὸν ὑποβαλόντα ὑποψηφιότητα εἰμὴ ὁ δεσμὸς ὁ γεννώμενος ἐκ τῆς πεποιθήσεως περὶ τῆς ἀξίας, περὶ τῆς χρησιμότητος αὐτοῦ, ὅταν φθάσωμεν εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, ὥστε ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπιχειροῦσι τὸν ἐπηρεασμὸν ἐπὶ τῶν Ἑλλήνων ἐκλογέων, ν’ ἀναγνωρίσωσιν ὅτι ὁ ἐπηρεασμὸς οὗτος ἐπὶ ἑνὶ καὶ μόνῳ λόγῳ, ἐπὶ ἑνὶ καὶ μόνῳ σκοπῷ εἶναι δυνατὸν ν’ ἀσκηθῇ, ἐπὶ τῷ σκοπῷ τῆς προστασίας τοῦ ἐθνικοῦ συμφέροντος, τότε ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ θὰ εἶναι ἐλευθέρα νὰ καθιερώσῃ οἱονδήποτε σύστημα θελήσῃ, ἔστω τῆς φανερᾶς, ἔστω τῆς διὰ ψηφοδελτίων ψηφοφορίας. (Εὖγε καὶ χειροκροτήματα παρατεταμένα).

§210Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Προκειμένου νὰ ἐξετάσωμεν, Κύριοι, τὸ ζήτημα τὸ θιγόμενον διὰ τοῦ προκειμένου ἄρθρου, νομίζω ὅτι ὀρθὸν εἶναι ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς ἐξέτασιν τοῦ θέματος ἐντελῶς κανονικήν. Ἤκουσα μετὰ προσοχῆς πάντας τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, οἵτινες ἀνέπτυξαν τὰς ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου γνώμας αὐτῶν· νομίζω δ’ ὅτι τὸ ζήτημα τῆς συσχετίσεως τοῦ τρόπου τῆς ψηφοφορίας πρὸς τὸ ἐκλογικὸν δόγμα ἐξητάσθη κατὰ τρόπον ἀντίστροφον ἐκείνου, παρ’ ὃν ἔδει νὰ ἐξετασθῇ. Ἀναμφισβητήτως σχετίζεται ὁ μηχανισμὸς τῆς ψηφοφορίας πρὸς τὸ δόγμα τὸ ἐκλογικόν, ἀλλὰ σχετίζεται κατὰ τοῦτο καὶ μόνον· δὲν θὰ κρίνωμεν ἐπὶ τοῦ ψηφοδελτίου ἢ ἐπὶ τοῦ σφαιριδίου περὶ τοῦ ἀπαραιτήτου εἰς ἡμᾶς ἐκλογικοῦ συστήματος· θὰ κρίνωμεν περὶ τοῦ σφαιριδίου ἢ τοῦ ψηφοδελτίου ὡς ἐνδεικνύοντος τὴν ἐλευθερίαν τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅπως καθορίσῃ ποῖον σύστημα ἐπιθυμεῖ, ἢ ὡς ἀποκωλύοντος τὴν τοιαύτην ἐκλογήν, ἀναμφισβητήτως δὲ τὸ σύστημα τοῦ σφαιριδίου, ὅπερ ἐπεκράτησε διὰ τῆς συνταγματικῆς διατάξεως, μέχρι τοῦδε ὑπῆρξε τὸ πρόσκομμα περὶ τὸν κανονισμὸν καὶ τὴν ἐξέλιξιν τοῦ ἐκλογικοῦ ἡμῶν νόμου, διότι ἕνεκα τοῦ μηχανισμοῦ τῆς ἐκλογῆς ἀπεκωλύετο ἡ ἐπιλογὴ τοῦ συστήματος τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου, ἢ ἀπεκωλύετο ἡ ἐκπροσώπησις τῶν μειονοψηφιῶν ἢ ἡ ἐπιλογὴ οἱουδήποτε ἄλλου ἐκλογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἡ ἐξέλιξις τοῦ συνταγματικοῦ καὶ διοικητικοῦ δικαίου ἐνεδείκνυεν. Ἀκριβῶς λοιπὸν ἡ σκέψις, πρὸς τὴν ὁποίαν δέον νὰ κατευθύνηται ἡ Βουλή, εἶναι νὰ μὴ θεμελιώσωμεν πάλιν διὰ τοῦ νόμου σύστημα μηχανισμοῦ ἐκλογῆς παρεμποδίζον τὴν ἐκλογικὴν θεωρίαν, διότι οὕτω πράττοντες στρεφόμεθα ἀντιστρόφως πρὸς τὴν ἀρχήν, ὑφ’ ἧς πρέπει πᾶς νομοθέτης νὰ διέπηται, ἀρχήν, ἥτις προτάσσει τὸ δόγμα καὶ ἐπιτάσσει τὸν μηχανισμόν. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, Κύριοι, ὅτι ἀκριβῶς καὶ αἱ συζητήσεις ἡμῶν καὶ ἡ ψῆφος ἡμῶν ἐπὶ τῆς σχετικῆς συνταγματικῆς διατάξεως τοῦτο ἐπεζήτει ἀκριβῶς νὰ ἐλευθερώσῃ τὴν ἐξουσίαν τὴν νομοθετικὴν περὶ τὴν ἐκλογικὴν κατεύθυνσιν ἐν τῷ μέλλοντι. Ἡ Βουλὴ δ’ αὕτη, ἥτις συζητεῖ σήμερον περὶ σφαιριδίων καὶ ψηφοδελτίων, ψηφίσασα τὴν ἀπάλειψιν ἀπὸ τοῦ Συνταγματικοῦ ἡμῶν Χάρτου τῆς περιοριστικῆς περὶ σφαιριδίων διατάξεως, ἐνέδειξεν οὐχὶ βεβαίως ἀπόφασιν περὶ τῆς ἐκλογικῆς ἡμῶν κατευθύνσεως, ἀλλ’ ἔδειξεν ἀπόφασιν περὶ ἄρσεως παντὸς ἐμποδίου εἰς τὴν ἐκλογικὴν ἡμῶν κατεύθυνσιν ἐκ δισταγμοῦ περὶ τῆς μέχρι τοῦδε ἐπιτυχοῦς ἐξελίξεως τοῦ ἐκλογικοῦ ἡμῶν συστήματος. Βεβαίως, Κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι ὀρθόν, ἵνα, προκειμένου ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ σκεφθῇ καὶ ἀποφασίσῃ ποῖον ἐκλογικὸν σύστημα προσήκει ἡμῖν, δὲν εἶναι ὀρθόν, λέγω, ἵνα ἀσχολῆται ἡ Βουλὴ καὶ ἀσχολῶνται καὶ αἱ ὑπηρεσίαι περὶ τὴν ἀνακάλυψιν τοῦ Α ἢ τοῦ Β βιομηχάνου καὶ νὰ ἐξαρτᾶται ἡ περαιτέρω ἐξέλιξις τοῦ ἐκλογικοῦ ἡμῶν συστήματος ἐκ τῆς ἐφευρέσεως τοῦ Α ἢ τοῦ Β πολίτου. Ἀπὸ ταύτης τῆς ἀπόψεως, Κύριοι, ἐξετάζοντες ποῖος προσήκει ἡμῖν μηχανισμός, βεβαίως δὲν πρέπει ν’ ἀπολήξωμεν εἰς καθιέρωσιν καὶ πάλιν τοῦ μηχανισμοῦ ἐκείνου, ὅστις ἤθελε τεθῆ ὡς ἐμπόδιον τῆς περαιτέρω ἐξελίξεως τοῦ ἐκλογικοῦ ἡμῶν συστήματος. Τὰ σφαιρίδια ἔχουσιν ἀρκετὴν ἱστορίαν ἐν Ἑλλάδι, ὁ ἀξιότιμος δὲ συνάδελφος ἐκ Λακωνίας ἀνέπτυξε πρὸ ὀλίγου ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ θὰ εἶναι ἴσως ἀνιαρὸν ἔργον νὰ ἐπαναλάβῃ τις διὰ μακρῶν ποῖα τὰ κατορθώματα τῆς διὰ σφαιριδίων ψηφοφορίας ἐν Ἑλλάδι. Ἡ διὰ σφαιριδίων ψηφοφορία διέφθειρε τὸν ἐκλογικὸν ἡμῶν ὀργανισμόν, διέφθειρε δὲ τελείως τὸν ἐκλογέα, διότι ἡ διὰ σφαιριδίων ψηφοφορία ἐνίσχυσεν ἀκριβῶς τὸν τρόπον τῆς ἐκλογικῆς λαθρεμπορίας. Δὲν δύναταί τις νὰ ἀρνηθῇ ὅτι ἐκλογεὺς προσερχόμενος ἵνα ἐκλέξῃ 5 π. χ. ὑποψηφίους ὀφείλει νὰ ψηφίσῃ εἰς τὸ ναὶ μόνον τοὺς 5 τούτους, ἀλλὰ καὶ δὲν δύναταί τις ν’ ἀρνηθῇ ὅτι τὰ ἐκλογικὰ ἀποτελέσματα τῶν τε βουλευτικῶν ἐκλογῶν ἀλλὰ καὶ τῶν δημαιρεσιῶν μέχρι τοῦδε ἀπεδείκνυον ὅτι 500 ἐκλογεῖς ἔρριπτον 3,000 ψήφους λευκάς, παραβαίνοντες τοιουτοτρόπως τὸ ἐκλογικὸν αὑτῶν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔδωκεν αὐτοῖς τὸ Σύνταγμα καὶ ὁ ἐκλογικὸς νόμος. Δὲν δύναταί τις ἐπίσης νὰ ἀρνηθῇ ὅτι προσερχόμενος ἐκλογεὺς ἵνα ψηφίσῃ ἕνα δήμαρχον ἔδιδεν 6 λευκάς, ἔδιδε μίαν λευκὴν ὑπὲρ ὑποψηφίου, εἰς τὸν ὁποῖον ἀνῆκεν ἐκ δεσμῶν πολιτικῶν, ἔδιδεν ἑτέραν λευκὴν ὑπὲρ ὑποψηφίου, ὅστις ἠδύνατο νὰ τὸν πιέσῃ κατὰ τρόπον χρηματικόν, ἔδιδε ψῆφον τρίτην ὑπὲρ τοῦ ἰατροῦ ὑποψηφίου, ὅστις εἶχε παράσχει ἰατρικὰς ὑπηρεσίας εἰς τὴν οἰκογένειάν του, τετάρτην ὑπὲρ τοῦ ὑποψηφίου, ὅστις εἶχε τὴν τύχην νὰ ἔχῃ συμπέθερον ἀντιπρόσωπον. Τοιουτοτρόπως κατέληξαν αἱ μὲν ἐκλογαὶ τῶν δημάρχων ν’ ἀποβαίνωσιν ἀμφίρροποι μέχρι τῆς τελευταίας στιγμῆς ἀπέναντι τοῦ ἀλληλαναιρουμένου αἰσθήματος τοῦ ἐκλογέως διαθέτοντος εἰς ἑκάστην κάλπην τὴν ψῆφον αὑτοῦ καθ’ ἕκαστον ἀναπτυσσόμενον τὴν στιγμὴν ἐκείνην αἴσθημα, αἱ δ’ ἐκλογαὶ τῶν δημοτικῶν συμβούλων νὰ εἶναι ἀντικείμενον οὐχὶ ψηφοφορίας, ἀλλὰ διαλογῆς διεξαγομένης ὑπὸ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν καλπῶν. Κατελήξαμεν δ’ ἀκριβῶς ἕνεκα τοῦ συστήματος τούτου εἰς τὴν ἐπικράτησιν τοῦ χειρίστου εἴδους τοῦ ἐκλογικοῦ, τοῦ τῆς κυριαρχίας τοῦ ἀντιπροσώπου, καὶ ἐν ταῖς βουλευτικαῖς ἐκλογαῖς εἰς τὴν ἐπικράτησιν τοῦ σήματος τοῦ ἐκλογικοῦ. Καὶ ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιχειρήσωμεν νὰ ἐλευθερώσωμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἀπὸ τῆς ἐκλογικῆς διαφθορᾶς, ἥτις περιορίζει τὴν ἐλευθερίαν αὐτοῦ, ἂς ῥίψωμεν τὸν λίθον τοῦ ἀναθέματος κατὰ τοῦ ἀντιπροσώπου, κατὰ τοῦ σήματος. Φοβοῦνται οἱ κύριοι συνάδελφοι, οἱ ὑπέρμαχοι τοῦ σφαιριδίου, φοβοῦνται τὴν λόγῳ τοῦ ψηφοδελτίου ἐπέμβασιν τῶν ἰσχυρῶν. Ἡ ψυχολογικὴ ἐκβίασις θέλει ματαιωθῆ ἢ θέλει ἐνισχυθῆ ἐκ τοῦ συνόλου τῆς καταστάσεως τῆς Πολιτείας καὶ τῆς κοινωνίας. Οὔτε τὸ σφαιρίδιον εἶναι ἐπαρκές, ἵνα ἐλευθερώσῃ τὸν ἐκλογέα, οὔτε τὸ ψηφοδέλτιον εἶναι ἐπαρκές, ἵνα ὑποδουλώσῃ τὸν ἐκλογέα. Ὡς δὲ δύναται ὁ ἰσχυρὸς τὴν ψυχὴν ἐκλογεὺς ν’ ἀρνηθῇ τὴν ψῆφον αὑτοῦ φανερὰ πρὸς τὴν κάλπην τοῦ ὑποψηφίου τοῦ πιέζοντος καὶ δώσῃ μόνον εἰς τὸν πράγματι ἐκλεκτόν του τὴν λευκὴν ψῆφον, νὰ περιφρονήσῃ δὲ οἱονδήποτε ἀντιπρόσωπον, οἱανδήποτε ὑπηρεσίαν καὶ ἂν παρέσχεν εἰς αὐτόν, καὶ μαυρίσῃ τὴν κάλπην αὐτοῦ, οὕτω καὶ ὁ ἀσθενὴς τὴν ψυχὴν ἐκλογεὺς δύναται νὰ ἐφεύρῃ τρόπον, ὅπως παράσχῃ μυστικὴν τὴν ψῆφόν του. Δὲν δύνασθε δὲ ν’ ἀρνηθῆτε ὅτι τοὺς Ἕλληνας ἐκλογεῖς εἶναι ἀνάγκη νὰ περιβάλωμεν ὀλίγον διὰ προσοχῆς διὰ τὴν ὑπέρμετρον εὐφυΐαν των καὶ ὅτι ὁ εὐφυὴς ἐκλογεὺς θὰ εὕρῃ τρόπον, ἐὰν πεισθῇ πρὸ τῆς θύρας τῆς ἐκλογῆς ὑπὸ ἰσχυρῶν ἢ ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ διὰ παροχῆς ψηφοδελτίου, ἵνα ἔχῃ μεθ’ ἑαυτοῦ καὶ τὸ ψηφοδέλτιον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, καὶ νὰ δώσῃ τοῦτο τὸ ψηφοδέλτιον ἐν τῷ τόπῳ τῆς ἐκλογῆς ἀνεπηρεάστως ἀπὸ τοῦ ἀντιπροσώπου καὶ ἔχων πρὸ αὐτοῦ τὴν ἐγγύησιν τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας. (Χειροκροτήματα). Καὶ λέγω ὅτι ὁ ἀδύνατος ἐκλογεύς, τὸν ὁποῖον φοβοῦνται ὅτι θέλει ἐπηρεάσει οἱοσδήποτε ἰσχυρὸς ἢ παρασχὼν ὑπηρεσίας οἱασδήποτε ἢ ἔχων μετ’ αὐτοῦ δεσμοὺς εἴτε χρηματικοὺς εἴτε οἱασδήποτε πολιτικῆς φύσεως καὶ θέλει κατισχύσει ἐπ’ αὐτοῦ ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε καὶ ψηφοδέλτιον νὰ παράσχῃ καὶ συνοδεύων νὰ ὁδηγήσῃ τοῦτον μέχρι τῆς θύρας τοῦ ἐκλογικοῦ καταστήματος, ὁ ἀδύνατος οὗτος ἐκλογεὺς θέλει ὑποκύψει εἰς τὴν πίεσιν ταύτην, ὡς θέλει ὑποκύψει ἐξ ἴσου εἰς τὴν ἐμφάνισιν ἐπὶ τῆς σημερινῆς κάλπης τοῦ ἀντιπροσώπου τὸν ὁποῖον φοβεῖται, ἢ τοῦ προσώπου τοῦ ὑποψηφίου, τὸν ὁποῖον φοβεῖται, σημειούντων διὰ δαγκώματος ἢ δι’ ἄλλου σημείου τὸ διδόμενον σφαιρίδιον. Ταῦτα εἶναι γνωστὰ εἰς πάντας ἐκείνους, οἵτινες ἀπὸ ἐτῶν μακρῶν καταγίνονται περὶ τὰ πολιτικὰ πράγματα, ὑποθέτω δ’ ὅτι εἰς οὐδένα ἐξ ὑμῶν, Κύριοι, εἶναι ἄγνωστα.

§211Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Ἐπιτρέπετε; Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ὁ ἀντιπρόσωπος ἐνασκεῖ ἐπιρροὴν μεγάλην, ἀλλ’ ἐὰν δεχθῶμεν ὅτι αὐτὴ ἡ ἐπιρροή, ἐνασκουμένη ἀπὸ ἀντιπρόσωπον, δύναται νὰ ἐνασκηθῇ ἐπίσης καὶ ἐκτὸς τοῦ τόπου τῆς ἐκλογῆς, ἡ διαφορὰ εἶναι πολὺ μεγάλη, διότι ὁ ἀντιπρόσωπος ἐπηρεάζει τὸν ἐκλογέα μόνον ὡς πρὸς τὴν κάλπην, τὴν ὁποίαν ἐκπροσωπεῖ ἐντὸς τοῦ τόπου τῆς ἐκλογῆς, ἐνῷ τὴν ἰδίαν ἐπήρειαν ἐξασκῶν ὁ ἀντιπρόσωπος αὐτὸς τῶν καλπῶν θὰ ἐπηρεάσῃ τὸν ἐκλογέα διὰ πάσας τὰς ψήφους, τὰς ὁποίας δύναται νὰ διαθέσῃ, καὶ νομίζω ὅτι τὸ κακὸν τοῦτο εἶναι μεγαλείτερον.

§212Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μὴ λησμονεῖτε, κύριε συνάδελφε, ὅτι ὁ ἐπηρεασμὸς ἐπὶ τῆς δημαιρεσίας — περὶ δημαιρεσιῶν δ’ ὁμιλοῦμεν —, ὁ ἐπηρεασμὸς εἶναι δυαδικός, ἐπηρεασμὸς τοῦ ἀντιπροσώπου καὶ ἐπηρεασμὸς τοῦ σήματος. Μὴ λησμονεῖτε δὲ ὅτι, ἐὰν σήμερον θὰ ἔχωμεν νὰ ἐκλέξωμεν πέντε συμβούλους κοινοτικούς, λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς μικροτέρας κοινότητος, κατὰ τὰς μέχρι τοῦδε δημαιρεσίας εἴχομεν ἀντιπροσώπους τοῦ δημάρχου καὶ ἀντιπροσώπους ὁλοκλήρου τοῦ δημαρχικοῦ συνδυασμοῦ καὶ τῶν δημαρχικῶν συμβούλων, ἤτοι εἴχομεν ἐπηρεασμοὺς πλείονας. Λέγω δέ, Κύριοι, ὅτι, ἐὰν τὸ ζήτημα τοῦ μηχανισμοῦ θέλει ἔχει σημασίαν μεγίστην ἐπὶ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ ἐκλογέως, ἡ κατάστασις ἡ πολιτική, ἡ κατάστασις ἡ κοινωνικὴ ἔχει πολλῷ ταύτης μείζονα σημασίαν. Ἡμεῖς ἀπὸ διετίας οὐδὲν ἕτερον πράττομεν ἐνταῦθα ἐξελίσσοντες βαθμιαίως τὴν πρόοδον ἐν τούτῳ εἰμὴ προσπαθοῦμεν νὰ καταστήσωμεν βαθμιαίαν ἀποκέντρωσιν τῶν ὑπηρεσιῶν, πρὸ πάντων δὲ τῆς διοικητικῆς καὶ τῆς οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας καὶ τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας. Τοῦτο δὲ δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι ἐπετεύχθη μέχρι τοῦδε. Ἐφ’ ὅσον ἔχομεν δικαστικὴν ἐξουσίαν μὴ ἐπηρεαζομένην ἐκ τῶν μεταθέσεων καὶ προαγωγῶν, τὸν ἔφορον καὶ ταμίαν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μὴ ἐπηρεαζομένους, τὰ διοικητικὰ ὄργανα μὴ ἐπηρεαζόμενα καὶ τὴν ἀστυνομικὴν ὑπηρεσίαν τελοῦσαν ἀνεξαρτήτως τῆς πολιτικῆς μεταβολῆς, ὁ κυριώτερος μοχλὸς τῆς ἐπιδράσεως ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ φρονήματος ἐξέλιπεν. Ἀλλὰ καὶ ἐφ’ ὅσον ἔχομεν διὰ τῶν τελευταίων ἡμῶν νόμων τρωθεῖσαν τὴν ἰσχὺν τοῦ πλεονέκτου δανειστοῦ ἐμειώθη κατὰ πολὺ καὶ ὁ ἐπηρεασμὸς ὁ οἰκονομικός. Ὁ ἐκλογικὸς κίνδυνος ἐν τοῖς χωρίοις ἰδιαίτατα εἶναι ὁ ἀστυνομικὸς σταθμάρχης, ὁ εἰσπράκτωρ καὶ ὁ δανειστής. Δὲν δύναται δέ τις ν’ ἀρνηθῇ ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νόμων, οἵτινες ἐψηφίσθησαν, ἡ ἐπίδρασις τῶν δυναμένων νὰ ἐπιδράσωσιν ἰσχυρῶς ἐπὶ τοῦ κοινοῦ φρονήματος εἶναι μεμειωμένη οὐσιωδέστατα. Καθ’ ἣν στιγμὴν τοῦτο ἐπισημοποιήθη φρονῶ ὅτι εἶναι ἡ καταλληλοτέρα στιγμή, ἵνα προβῶμεν εἰς τὴν ἐκλογικὴν δοκιμήν. Βεβαίως δὲν δύναταί τις ἀδιστάκτως πρὸ τῆς ἐφαρμογῆς ν’ ἀποφανθῇ ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο εἶναι προτιμότερον ἢ ἀσφαλέστερον τοῦ ἑτέρου συστήματος. Ἀλλ’ ἔχομεν ἀφ’ ἑνὸς ἀναμφισβητήτως ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς διὰ συνταγματικῆς διατάξεως, καθ’ ἣν εἶναι ἐλευθέρα ἡ περαιτέρω δοκιμή, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ὑποστηρικτὰς τοῦ συστήματος τοῦ ψηφοδελτίου. Τί ἕτερον ζητοῦμεν, ἔχοντες δεδομένα τὰ ἀποτελέσματα τὰ οὐχὶ εὐχάριστα τοῦ μηχανισμοῦ τοῦ σφαιριδίου. Νὰ δοκιμασθῇ τὸ σύστημα τοῦ μηχανισμοῦ τοῦ ψηφοδελτίου; Πρόκειται δὲ περὶ δοκιμῆς, ἥτις ἀπὸ πάσης ἀπόψεως παρουσιάζει ἐγγυήσεις, δοκιμῆς ἥτις εἰς πάντα τὰ Κράτη ἔχει παύσει νὰ εἶναι δοκιμὴ καὶ εἶναι παραδεδεγμένον ἐκλογικὸν σύστημα. Ἐφ’ ὅσον θέλομεν νὰ βαδίσωμεν πρὸς τὰ πρόσω καὶ νὰ ἔχωμεν σημεῖον μιμήσεως ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι, μᾶλλον ἡμῶν προηγμένοι, ἐφήρμοσαν τὰ συστήματα ταῦτα, ὀφείλομεν νὰ δοκιμάσωμεν τὸ σύστημα ἐν τῷ θέματι τῶν δημαιρεσιῶν τῷ ὀλιγώτερον ἐπικινδύνῳ τοῦ θέματος τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν. Εἰσάγοντες τὸ σύστημα τοῦτο ἐν ταῖς δημοτικαῖς ἐκλογαῖς προβαίνομεν εἰς μίαν δοκιμὴν εἰς τὰς πρώτας δημαιρεσίας, δοκιμήν, ἥτις δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ ἀσκήσῃ τὰ ἀποτελέσματα τὰ ἐπιβλαβῆ ἐπὶ τῆς γενικῆς καταστάσεως τοῦ ἔθνους, οἷα ἤθελεν ἀσκήσει δοκιμὴ ἐν ταῖς βουλευτικαῖς ἐκλογαῖς, ἐὰν δὲν ἤθελεν ἀποβῆ ἐπιτυχής. Ἐὰν ὅμως ἤθελεν ἀποβῆ ἐπιτυχής, οἷα ἀπεδείχθη ἁπανταχοῦ, ἔνθα ἐδοκιμάσθη, τότε δοκιμάζοντες οὕτω παρ’ ἡμῖν θέλομεν ἀνοίξει εὐθεῖαν τὴν ὁδὸν εἰς τὴν βελτίωσιν καὶ συμπλήρωσιν τοῦ πραγματικῶς ἐπιτυχοῦς ἐκλογικοῦ μηχανισμοῦ ἡμῶν. Καὶ ζητοῦμεν, κύριοι συνάδελφοι, τὴν δοκιμήν, καὶ ζητοῦμεν τὴν μεταβολὴν τοῦ μηχανισμοῦ τοῦ ἐκλογικοῦ, διότι ἔχομεν καὶ διαφόρους γνώμας περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐκλογῆς τῶν δημοτικῶν συμβούλων. Καὶ ζητοῦμεν τὴν μεταβολήν, ἵνα ἀφεθῇ ἐλευθέρα ἡ Βουλὴ ἀπὸ παντὸς κωλύματος μηχανικοῦ, ὅπως σκεφθῇ περὶ τοῦ συστήματος τῆς ἐκλογῆς, πρῶτον διὰ τὰς δημοτικὰς ἐκλογάς, βραδύτερον δὲ διὰ τὰς ἐκλογὰς τὰς βουλευτικάς. Περὶ τοῦ συστήματος τοῦ ὑπάρχοντος ἀμφιβάλλω ἂν πολλοὶ εἶναι δυνατὸν νὰ παρουσιασθῶσιν ὑποστηρικταὶ μετ’ ἐλλόγων ἐπιχειρημάτων. Τὸ σύστημα τὸ ὑπάρχον εἶναι κατάδικον· ἂς δοκιμασθῇ τὸ ψηφοδέλτιον.

§213ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μετὰ τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου.

§214Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Προβάλλεται τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψωσιν οἱ ἀγαπητοὶ συνάδελφοι νὰ διαφωνήσω ῥιζικῶς πρὸς αὐτούς. Ἑνιαῖον τῆς ψήφου προκειμένου περὶ βουλευτικῶν ἐκλογῶν, περὶ ἐκλογῶν ἐχουσῶν καθαρῶς πολιτικὸν χαρακτῆρα καὶ πολιτικὰ ἀποτελέσματα ἤθελον ἀποδεχθῆ εὐχαρίστως, ἐφ’ ὅσον θὰ ἦτο δυνατὸν ἐν Ἑλλάδι νὰ ἐξασφαλισθῇ καὶ ἡ περιφέρεια ἡ ἕνα παρέχουσα Βουλευτήν. Ἐφ’ ὅσον ἀντικείμενον τῆς βουλευτικῆς ἐκλογῆς εἶναι ἡ ἐπικράτησις πολιτικῆς ἰδέας, τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους καὶ τὸ συμφέρον τῆς πολιτικῆς ἰδέας εἶναι ἡ καθολικὴ ἐπικράτησις κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ἡ ἐφαρμογὴ τῆς νικησάσης ἰδέας νὰ συντελεσθῇ ἀπόλυτος ἄνευ ἀντιδράσεων καὶ ἄνευ συμβιβασμῶν πρὸς ἀντιδρῶντας, οἵτινες πάντοτε ἀποτελοῦσι μικρόβιον ἀναιροῦν βαθμηδὸν τὸν νικήσαντα ὀργανισμόν. Καὶ ὅταν τὰ ἐκλογικὰ διαμερίσματα κατὰ τοιοῦτον τρόπον εἶναι παρεσκευασμένα, ὥστε ἕνα νὰ παρέχῃ ἀντιπρόσωπον ἕκαστον διαμέρισμα, βεβαίως τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου εἶναι τὸ ἰδεῶδες τῆς ἐπικρατήσεως μιᾶς πολιτικῆς ἰδέας ἐν τῇ χώρᾳ. (Εὖγε, εὖγε). Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀνεμίχθησαν τὰ ζητήματα καὶ τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν καὶ τῶν δημοτικῶν, ἂς ἀναμίξω καὶ ἐγὼ ἐν τῇ συζητήσει τὸ ζήτημα. Εἶναι δυνατὸν ἐν τῇ ἡμετέρᾳ χώρᾳ νὰ ἐφαρμοσθῇ διαμέρισμα παρέχον ἕνα καὶ μόνον Βουλευτήν; Ἀδύνατον. Ὑπεστηρίχθη ἡ ἰδέα αὕτη ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἀνεπτύχθη κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε μονὰς ἔμεινεν ὁ ὑποβαλὼν τὴν ἰδέαν ταύτην. Ἐφ’ ὅσον ἡ Ἑλλὰς ἔχει ἀνάγκην τοὐλάχιστον 150 ἀντιπροσώπων διὰ τὴν συγκρότησιν τῆς Βουλῆς αὐτῆς, ἡ ἐφαρμογὴ τοιούτου συστήματος ἤθελεν ἀγάγει ἡμᾶς εἰς τὴν κατασκευὴν 150 ἐκλογικῶν διαμερισμάτων. Ἀλλὰ 150 διαμερίσματα μετὰ πληθυσμοῦ 15.000 ἕως 20.000 κατοίκων καθ’ ἕκαστον κατὰ μέσον ὅρον ἤθελον εἶσθαι διαμερίσματα τελείως ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ, μὴ ἔχοντος τελείως ἀνεπτυγμένην τὴν πολιτικὴν ἰδέαν, καὶ δυναμένου νὰ δωροδοκῆται, νὰ δελεάζηται παντοιοτρόπως. Ἡ ἐπικράτησις ἐκλογικοῦ συλλόγου ἔχοντος μεμορφωμένην συνείδησιν καὶ δυναμένου ν’ ἀντιληφθῇ τὴν πολιτικὴν ἰδέαν, ἤθελεν εἶσθαι ἀδύνατος, ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει ἡ πολιτικὴ κίνησις ἤθελε παραδοθῆ εἰς χεῖρας τοῦ ἐπιτοπίου κομματάρχου, ἐκείνου τὸν ὁποῖον ζητοῦμεν νὰ καταργήσωμεν διὰ τοῦ νόμου τούτου, τοῦ βλαχοδημάρχου ἢ τοῦ πλουσίου, τοῦ ζητοῦντος διὰ τοῦ χρήματος νὰ δελεάσῃ τὴν γνώμην τοῦ ἐκλογέως. Τοιοῦτον σύστημα βεβαίως ἤθελεν εἶσθαι ἐπικατάρατον διὰ τὴν Ἑλλάδα, διότι μόνον εἰς δυστυχίαν ἤθελεν ἀγάγει ἡμᾶς. Τοιοῦτον σύστημα ἀποκρούει ἡ διασκευὴ τῆς χώρας καὶ τὸ ὀρεινὸν τῶν κατοίκων αὐτῆς. Τοιοῦτον σύστημα ἐφαρμόζεται εἰς ἄλλα Κράτη, ἀλλ’ εἰς ἄλλα Κράτη τὸ διαμέρισμα τὸ ἐκλογικὸν ἔχει 100.000 κατοίκων καὶ πλέον, καί, ἂν τοιοῦτον ἐκλογικὸν διαμέρισμα ἦτο δυνατὸν νὰ εἴχομεν ἐν Ἑλλάδι, τότε βεβαίως τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου ἤθελεν εἶσθαι ἀκίνδυνον. Ἀλλ’ ἐν προκειμένῳ, Κύριοι, εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν ἐκλογὴν ἑνιαίαν; Ὑπὸ τὸ σύστημα τῆς συλλογικῆς διοικήσεως τῶν κοινοτήτων καὶ δήμων, ὑπὸ τὸ σύστημα τοῦτο θὰ ἔχωμεν τοὐλάχιστον 5 ἐκλεκτούς. Ἐὰν θέλωμεν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου, πάντως ἐν τῇ ἐκλογῇ θὰ ἐπικρατήσῃ ἀρχή τις, ἢ ἡ ἀρχὴ τῆς ἐκλογῆς τῶν κρεισσόνων, τῆς ἀναδείξεως τῶν ἐκλεκτῶν κατ’ ἀτομικὴν διάκρισιν, ἢ ἡ τῆς ἐκλογῆς ἐπὶ τῇ βάσει ὡρισμένης τινὸς τοπικῆς ἰδέας. Ἔχομεν δ’ ἐνταῦθα τοπικὰς ἰδέας καὶ οὐχὶ πολιτικάς, διότι τὸ σύστημα τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἡ πρόθεσις τῶν νομοθετῶν, τῆς νομοθετούσης Κυβερνήσεως καὶ ἡμῶν τῶν ὑποβοηθησάντων ἐν ταῖς λεπτομερείαις τὸ ἔργον αὐτῆς, ἡ πρόθεσις εἶναι ἡ κατάλυσις τοῦ πολιτικοῦ ἀγῶνος ἐν τῇ ἐκλογῇ καὶ διοικήσει τῶν κοινοτήτων. Θὰ πρυτανεύσῃ λοιπὸν εἴτε ἡ ἐκλογὴ κατ’ ἀξίαν καὶ διάκρισιν τῶν ὑποψηφίων εἴτε ἡ ἐκλογὴ κατ’ ἀνάδειξιν καὶ ὑποστήριξιν τοπικῆς τινος ἰδέας. Βεβαίως ἡ τοπικὴ ἰδέα θὰ πρυτανεύσῃ ἐν ταῖς ἐκλογικαῖς περιφερείαις ταῖς ἐχούσαις μεγαλείτερον πληθυσμόν, ἐν ταῖς κοινότησιν ἐκείναις, ἐν αἷς ἡ διοίκησις ἀσκεῖται ὑπὸ πλειόνων κοινοτικῶν συμβούλων. Προκειμένου δ’ ὅμως περὶ τῶν μικρῶν χωρίων, τῶν ἀποτελούντων τὴν πρώτην βαθμίδα τῆς κοινοτικῆς διοικήσεως, ἐκεῖ βεβαίως ἡ τοπικὴ ἰδέα θὰ ὀπισθοχωρήσῃ, θὰ πρυτανεύσῃ δὲ ἡ ἐκλογὴ τοῦ κρείσσονος. Καθ’ οἱανδήποτε ἐκδοχὴν καὶ ἂν θέλητε νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα, ἐὰν ἀποδεχθῶμεν ἑνιαίαν ἐκλογὴν ἐπὶ πενταμελῶν συμβουλίων, τὰ ἀποτελέσματα ποῖα θὰ εἶναι; Ἐάν τις ἔχῃ τὴν ὑπεροχὴν καὶ ἐπὶ 100 λάβῃ τὰς 90 ψήφους, αἱ 90 αὗται ψῆφοι θὰ εἶναι ἐπιδοκιμαστικαὶ τῆς ἀξίας αὐτοῦ ἢ τῆς ἰδέας, τὴν ὁποίαν ἐκπροσωπεῖ οὗτος, θὰ εἶναι δ’ ἀποδοκιμαστικαὶ τῆς ἀξίας τῶν ἄλλων ἢ τῆς ἰδέας, τὴν ὁποίαν ἐκπροσωποῦσιν οἱ ἄλλοι. Θέλετε νὰ ἐπιτρέψητε ἑνιαῖον τῆς ψήφου ἄνευ ὁρίου ψηφοφορίας; Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐπὶ 100 ἐκλογέων οἱ 90 ἀποδοκιμάζοντες τοὺς 4 θ’ ἀποδοκιμάσωσι τὸν ἕνα, οἱ δὲ ἄλλοι 10 διῃρημένοι θὰ εἰσαγάγωσι τοὺς 4 τοὺς ἀποδοκιμασθέντας ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας ἐν τῷ κοινοτικῷ συμβουλίῳ. Θὰ ἔχωμεν λοιπὸν ἓν πλάσμα κοινοτικοῦ συμβουλίου, τοῦ ὁποίου ἡ πλειονοψηφία θὰ εἶναι ἀποκύημα τῆς ψήφου τῶν 10 καὶ ἀντικείμενον ἀποδοκιμασίας τῆς ψήφου τῶν 90. Τοῦτο εἶναι ἐκλογικὴ ἀναρχία. Θέλετε ὅμως, Κύριοι, νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἕτερον σύστημα τοῦ καθορισμοῦ ὁρίου ἐκλογῆς; Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὁ συνδυασμὸς ὁ συντεταγμένος, ὅστις θέλει προσέλθει ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων, ὁ συνδυασμὸς οὗτος θὰ γίνῃ διαδοχικῶς, διότι ὁ ἔχων ἐπὶ 100 ἐκλογέων 50 ἠσφαλισμένους ἐκλογικοὺς φίλους, θὰ συμμαχήσῃ μεθ’ ὑποψηφίου δευτέρου ἔχοντος 10 ψήφους, καὶ μεθ’ ἑτέρου τρίτου ἔχοντος 5 ψήφους, οὕτω δὲ θ’ ἀποτελεσθῇ δύναμις 65 ψήφων, δι’ ὧν θὰ ἐκλεχθῇ ἐν τῇ πρώτῃ ἐκλογῇ ὁ πρῶτος ὑποψήφιος καὶ εἰς τὰς δύο ἑπομένας συμπληρωτικὰς ψηφοφορίας ἑκάτερος τῶν συμμάχων των. Οὕτω θὰ ἔχωμεν ἀλλεπαλλήλους ἐκλογάς. Ἀλλὰ νομίζετε ὅτι εἶναι ἔργον σῶφρον νὰ καθιερώσωμεν πρὸς ἐκλογὴν ἑνὸς κοινοτικοῦ συμβουλίου ἀλληλοδιαδόχους ἐκλογάς, δηλ. ἀλληλοσπαραγμὸν ἐπ’ ἄπειρον μεταξὺ τῶν μελῶν τῶν κοινοτήτων; Νομίζετε ὅτι εἶναι ἔργον λογικὸν καὶ συμφέρον διὰ τὴν διοίκησιν τοῦ τόπου νὰ καταστήσωμεν τὰ χωρία, τὰ ὁποῖα πρέπει, εἰ δυνατόν, νὰ μὴ ἀντιλαμβάνωνται πῶς γίνεται ἡ ἐκλογή, νὰ καταστήσωμεν ταῦτα ἔδαφος ἀλληλοσπαραγμοῦ ἐκλογῆς, διὰ νὰ ἐκλέγῃ κατ’ ἐκλογὴν ἑνιαίαν ἓν κοινοτικὸν συμβούλιον; Εἰς τοῦτο θέλομεν καταλήξῃ, ἐὰν ὁρίσωμεν τὸ ἑνιαῖον καθ’ ὡρισμένον τι κατώτερον ὅριον. Ἀλλ’ εἶπον οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι πρὸς ἡμᾶς ὅτι διὰ τοῦ νέου συστήματος ἐνισχύεται ἡ κομματικὴ πειθαρχία. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές, διότι, ὡς ἀνέπτυξα πρὸς ὑμᾶς, τὸν ἐκ παρατάσεως συνδυασμόν, τὸν ὁποῖον διευκολύνει τὸ σήμερον ἰσχῦον σύστημα, θ’ ἀντικαταστήσῃ ὁ συνδυασμὸς τῶν ἀλληλοδιαδόχως ψηφιζομένων ὑποψηφίων, ὅστις πολὺ πλέον συσφίγγει τὴν κομματικὴν πειθαρχίαν, ὅσῳ καθ’ ἑκάστην διαδοχικὴν ψηφοφορίαν πρόκειται περὶ ἐκλογῆς ἑνὸς μόνον, γινώσκετε δὲ πάντες πόσῳ πειθαρχικωτέρα καὶ πεισματωδεστέρα εἶναι ἡ ἐκλογή, ὅταν πρὸς πλήρωσιν μιᾶς μόνον θέσεως ἐνεργῆται. Ἀλλ’ ἐγώ, Κύριοι, εἰς τὰς κοινοτικὰς ἐκλογὰς δὲν φοβοῦμαι τόσον πολὺ τὴν ἐπιβολὴν ἐν γένει τῆς κομματικῆς ἐπιδράσεως, δὲν φοβοῦμαι τὴν ἐπιβολὴν τοῦ φανατισμοῦ τοῦ ἐκλογικοῦ. Διὰ νὰ ματαιώσωμεν δ’ ἀκριβῶς καὶ τὸ τελευταῖον ἴχνος, τὸ ὁποῖον ὑποθέτομεν, τῆς κομματικῆς ἐπιβολῆς καὶ τοῦ φανατισμοῦ τοῦ ἐκλογικοῦ, ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ἐσκέφθημεν τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ συστήματος τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν μειονοψηφιῶν. Δὲν φοβοῦμαι τὴν μεγίστην ἐπίδρασιν τῶν κομμάτων καὶ τὴν σύσφιγξιν τῶν δεσμῶν τῶν πειθαρχικῶν ἐν τῷ κόμματι, διότι, ὡς ῥυθμίζονται τὰ τῆς διοικήσεως τῶν κοινοτήτων καὶ τῶν δήμων σήμερον, ἀπέχουσι πόρρω τῆς μέχρι τοῦδε κατηραμένης καὶ ἀπαισίας δημοτικῆς διοικήσεως. Καὶ ἡ συναλλαγὴ ἐν τῇ δημοτικῇ διοικήσει καὶ ἡ διαπάλη ἡ ἐκλογικὴ ὠφείλοντο εἰς τὰ προσδοκώμενα ὀφέλη καὶ ἀγαθὰ ἐκ τῆς νίκης ἐν τῷ ἐκλογικῷ ἀγῶνι. Ἐφ’ ὅσον ὁ δημοτικὸς εἰσπράκτωρ ἐξέλιπεν ἡ μεγίστη αὕτη πληγὴ τῆς κακοηθείας ἐν τῷ δήμῳ, ἐφ’ ὅσον τὰ τῆς διοικήσεως ἐν τῷ δήμῳ ῥυθμίζονται κατὰ τρόπον τοσοῦτον πενιχρόν, κανονίζονται τὰ ἔξοδα παραστάσεως, δὲν ὑπάρχουσι μισθοδοσίαι, ὁρίζονται τὰ τοῦ προσωπικοῦ, δὲν ἀφίεται δὲ εἰς τὸν ἑκάστοτε νομάρχην ἢ Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ κανονίζῃ ὡς βούλεται τὰ τῆς διοικήσεως τῶν δήμων καὶ εἰς μὲν τοὺς φίλους τῆς πολιτικῆς μερίδος, ἥτις ὑποστηρίζει αὐτόν, παρέχῃ τὰ πάντα, εἰς δὲ τοὺς ἀντιθέτους ἀρνῆται καὶ τὰ πρὸς διεξαγωγὴν τῆς διοικήσεως ἀπαραίτητα ἔξοδα, ἐφ’ ὅσον τὸ σύστημα τοῦτο καταλύεται διὰ τοῦ νόμου, ὁ φανατισμὸς ἐκλείπει πλέον. Γνωρίζομεν πάντες, Κύριοι, ποία ὑπῆρξεν ἡ κατάστασις ἡ μέχρι τοῦδε, καὶ εἶναι ἀνιαρὸν ἔργον νὰ ἐξιστορήσῃ τις ταύτην. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον εἴδομεν νομάρχας πειθήνια ὄργανα εὐνοουμένων δημάρχων καὶ αὐθέντας ἀπέναντι ἄλλων δημάρχων μὴ ἀπολαυόντων τῆς πολιτικῆς ἐμπιστοσύνης, ἐφ’ ὅσον εἴχομεν ἄλλοτε Ὑπουργοὺς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ ἐφέσει τῶν δημάρχων ἐναντίον πράξεων τῶν δημοτικῶν συμβουλίων παρέχοντας δαπάνας μὴ ψηφισθείσας ὑπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἐφ’ ὅσον εἴχομεν τοιούτους Ὑπουργοὺς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τοιούτους νομάρχας βεβαίως ἡ κατάστασις ἐν τῇ δημοτικῇ διοικήσει ἦτο μνήμης ἐπικαταράτου, ὡς εἶπον· ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπάρξωσιν ἐν τῷ μέλλοντι οἱ τολμήσοντες νὰ διανοηθῶσιν ὅτι δύνανται νὰ ἐπικρατήσωσι ταῦτα, ὁ νόμος παρεμποδίζει αὐτούς. Ἡ κατάστασις δ’ ἡ μέχρι τοῦδε κρατήσασα ἐνέπνευσεν εἰς τὸν ἀξιότιμον κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὴν ἐπιτροπήν, ἥτις ἔσχε τὴν τιμὴν τῇ ἐντολῇ τῆς Βουλῆς νὰ παράσχῃ τὴν πενιχρὰν συνδρομήν της πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ συνταγματικοῦ καθήκοντος, ἵνα διὰ τοῦ νόμου κανονίσωσι λεπτομερείας, αἵτινες ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ ἐμφανίζωνται ἐν νόμου διατάξεσι, λεπτομερείας, αἵτινες ἦσαν ἁπλῆ πρόνοια διοικητική, ἀλλὰ λεπτομερείας, τὰς ὁποίας ἡ κατάστασις ἐν παραβολῇ τῆς δημοτικῆς διοικήσεως ἐπέβαλεν, ἵνα ἀναγράψωμεν ἐν τῷ νόμῳ, ἵνα καταστῇ ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ διοικήσωσιν ἐν τῷ μέλλοντι τὴν Ἑλλάδα καθ’ ὃν τρόπον ἤγαγεν εἰς βάραθρον ταύτην ἡ μέχρι τοῦδε διοικητικὴ κατάστασις τῶν δήμων. Πάντα λοιπὸν τὰ σημεῖα ἐκεῖνα, ἅτινα ἐνέπνεον τὸν κομματικὸν ἀνταγωνισμὸν ἐν τοῖς δήμοις καὶ τὴν ῥοπὴν πρὸς τὴν ἁρπαγὴν τῶν δημοτικῶν πραγμάτων, πάντα τὰ σημεῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐμεγάλυνον τὸν φανατισμὸν ἐν τῇ δημοτικῇ ἐκλογῇ, ἐφ’ ὅσον ἐκλείπουσι διὰ τοῦ νόμου, δὲν ὑπάρχει ὁ κίνδυνος τῆς μεγίστης ἐπιβολῆς τοῦ δελέατος τῆς δημοτικῆς διοικήσεως ἐπὶ τὸ πνεῦμα τῶν ἐκλογέων καὶ τῆς ἐμπνεύσεως τοῦ φανατισμοῦ τοῦ ἀγρίου, ὅστις μέχρι τοῦδε ἐπεκράτησεν. Ἀλλὰ μία δύναμις ἐπίσης, ἓν στοιχεῖον ἐπίσης ἀναιροῦν τὸν φανατισμὸν ἐν τῇ ἐκλογῇ εἶναι καὶ ὁ κατακυρισμὸς τῆς δημοτικῆς περιφερείας. Κύριοι, ὅσοι ἐνεργήσατε καὶ διεξηγάγετε καὶ διηυθύνατε δημοτικὰς ἐκλογὰς ἐν τῷ παρελθόντι, θὰ ἐνθυμῆσθε τὴν κατάστασιν τῆς εἰσβολῆς τῶν ἐκβεβακχευμένων ἐκλογέων εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς τόπους, ἐκλογέων προσερχομένων μετὰ γεῦμα πλούσιον καὶ ποτὸν ἄφθονον γενόμενα ἀμφότερα ἐν τῷ οἴκῳ εἴτε τοῦ ὑποψηφίου εἴτε τοῦ ἀντιπροσώπου αὐτοῦ, ἐκλογέων προσερχομένων μετὰ τοιαύτην κατάστασιν ψυχικὴν καὶ νοητικήν, ἵνα ψηφίσωσιν ἐν χορδαῖς καὶ ὀργάνοις καὶ πυροβολισμοῖς καὶ τυμπάνοις! Πάντα τὰ μέσα ἐτίθεντο εἰς ἐνέργειαν πρὸς ἔμπνευσιν καὶ ἐπίρρωσιν τοῦ φανατισμοῦ, πρὸς ἐκβάκχευσιν τῶν ἐκλογέων, πρὸς ἀφαίρεσιν ἀπὸ τοῦ νοῦ τοῦ ἐκλογέως πάσης κυριαρχίας ψυχικῆς ἐν τῇ στιγμῇ ἐκείνῃ, πρὸς δημιουργίαν τοῦ κτήνους ἐν τῇ ψυχῇ τοῦ ἐκλογέως. Καὶ τὴν κατάστασιν ταύτην ἐνίσχυεν ἡ σύνθεσις τῶν δήμων. Ἡ ἀνάγκη τῶν συγκεντρώσεων, ἡ ἀνάγκη τῆς ἀπὸ τοῦ χωρίου εἰς τὸν τόπον τῆς ψηφοφορίας κοπιώδους μεταβάσεως, ἡ ἀνάγκη τῶν γευμάτων, τῶν διανυκτερεύσεων καὶ τῆς φιλοξενίας τῶν ψηφοφόρων ὑπὸ τῶν πρωταγωνιστῶν τοῦ ἐκλογικοῦ ἀγῶνος δὲν θέλουσι παράσχει εἰς ἡμᾶς ἐφεξῆς τὴν ἐμφάνισιν αὑτῶν ἐν ταῖς δημοτικαῖς ἐκλογαῖς· θὰ ἦτο δὲ εὐκταῖον, ἐὰν ἡ ἐξέλιξις τῆς δημοτικῆς καὶ τῆς πολιτειακῆς καταστάσεως ἡμῶν ἦγεν ἡμᾶς εἰς τὸ εὐτυχὲς ἀποτέλεσμα, ἵνα κατὰ κοινότητα ἐφεξῆς ἔχωμεν καὶ τὸ ἐκλογικὸν τμῆμα, ἵνα παύσῃ καὶ ἐν ταῖς βουλευτικαῖς ἐκλογαῖς τὸ θέαμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον μεθ’ ὅλην τὴν μεταβολὴν τῆς καταστάσεως τῶν πνευμάτων ἐν Ἑλλάδι ὁπωσδήποτε δὲν ἐξηλείφθη ἐντελῶς, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε ὑπάρχει, καὶ θὰ ἐξακολουθῇ ὑπάρχον ἐφ’ ὅσον ἀποστάσεις σπουδαῖαι χωρίζουσι τοὺς ψηφοφόρους τῶν χωρίων ἀπὸ τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας. Κύριοι, οἱ συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι κατάγονται ἐξ ἐπαρχιῶν χωρικῶν, μὲ ἀντιλαμβάνονται περισσότερον τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, οἵτινες ἐκπροσωποῦντες πόλεις μόνον δὲν εἶδον οὔτε δύνανται νὰ ἐκτιμήσωσι τὸ θέαμα τοῦτο. Δὲν θὰ ἀρνηθῶσι δὲ οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, ὅσοι μετ’ ἐμοῦ γνωρίζουσι τὰ πράγματα, ὅτι ἡ αἰτία τοῦ κομματισμοῦ εἶναι ἡ κατάστασις αὕτη, καὶ ἡ κατάστασσις αὕτη ἐκλείπει ἐπὶ τοῦ προκειμένου θέματος ἕνεκα τοῦ καταμερισμοῦ τῶν δήμων εἰς κοινότητας. Μένει λοιπόν, Κύριοι, νὰ ἐξετάσωμεν ἀκόμη ποῖον σημεῖον τοῦ φανατισμοῦ τοῦ ἐκλογικοῦ ζητοῦμεν νὰ ἐξαλείψωμεν ἀκριβῶς; Τὸ σημεῖον τῶν προσπαθειῶν τοῦ ἀνισχυροτέρου νὰ καταβάλῃ τὸν ἰσχυρότερον. Ἐὰν ψυχολογήσῃ τις ἐπὶ τῶν ἐκλογικῶν ἀγώνων, θὰ κατίδῃ πάντοτε ὅτι ὁ προαγωγὸς τῆς ἐκλογικῆς κακοηθείας εἶναι ὁ ἐντείνων τὰς προσπαθείας πρὸς κατίσχυσιν, ὅστις ἐξαναγκάζει τὸν ἰσχυρότερον νὰ ἐντείνῃ τὰς προσπαθείας αὑτοῦ πρὸς διατήρησιν τοῦ κατεχομένου· ἡ μειονοψηφία ἡ ἡττηθεῖσα, ἡ μειονοψηφία ἡ προβλέπουσα τὴν μέλλουσαν ἧτταν, ἐκείνη θὰ ἐντείνῃ τὰς προσπαθείας αὑτῆς καὶ θὰ μετέλθῃ πέρα τῶν ἠθικῶν καὶ τὰ ἀνήθικα μέσα, ἵνα κατισχύσῃ ἡ μειονοψηφία ἐκείνη, ἡ ὁποία ἀντιλαμβάνεται ὅτι ἡττηθεῖσα δὲν ἔχει λόγον πλέον ἐν τῇ διοικήσει τῆς περιφερείας, ὅτι θὰ εἶναι ὑποτεταγμένη πλέον εἰς τὰς θελήσεις τῆς νικησάσης πλειονοψηφίας, αὑτὴ προβαίνει εἰς τὴν ἐκλογὴν μετὰ φανατισμοῦ, καὶ ὁ φανατισμὸς ταύτης ἐξαναγκάζει τοὺς κατέχοντας πρὸς διατήρησιν καὶ ἐφεξῆς τοῦ κράτους ἐν τῇ περιφερείᾳ των, ἵνα ἐντείνωσι καὶ αὐτοὶ τὰς προσπαθείας των. Καὶ ἐνταῦθα ἔχομεν ἀμέσως τὴν ἔξοδον ἀπὸ τῶν ἠθικῶν μέσων τῆς ἐκλογῆς καὶ τὴν προσφυγὴν εἰς τὰ ἔκνομα, τὰ ἀνήθικα καὶ τὰ ἐπιβλαβῆ μέσα πρὸς ἐπίτευξιν τῆς ἐκλογῆς. Τοῦτο νομίζομεν, Κύριοι, ὅτι θὰ ἐκλίπῃ διὰ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἡ ἐπιτροπὴ ἔλαβε τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλῃ, τοῦ συστήματος τῆς ἐκπροσωπήσεως τῆς μειονοψηφίας. Ἐκπροσωπουμένης τῆς μειονοψηφίας ἐν τῇ διοικήσει, αἴρεται ἀπὸ τοῦ μέσου ὁ ἰσχυρὸς ἀνταγωνισμός, διότι πάντοτε ὁ ἀνταγωνισμὸς δὲν στρέφεται πλέον περὶ τὴν καθόλου ἐπικράτησιν, ἀλλὰ περιορίζεται περὶ τὸν ἀριθμὸν τῆς ἀντιπροσωπείας, ὑπὸ τοιούτους δ’ ὅρους ὁ φανατισμὸς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξιχθῇ εἰς τὸ σημεῖον, εἰς ὃ ἐξικνεῖται ὁ τοῦ φοβουμένου ὅτι ἡττώμενος ἀπόλλυσι πᾶν ἀντιπροσωπείας δικαίωμα. Ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτὸ μόνον τὸ ἐπιδιωκόμενον ἀγαθόν, ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ τὸ ἕτερον. Βεβαίως, Κύριοι, δὲν ἔχομεν διαφορὰν τάξεων ἐν Ἑλλάδι, δὲν ἔχομεν διαφορὰν συστημάτων καὶ βλέψεων εἰς κοινωνικὰ ῥεύματα ὀφειλομένων, ὥστε παρ’ ἡμῖν ἡ ἀνάγκη τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν μειονοψηφιῶν νὰ εἶναι ἀνάγκη πολιτειακῆς συνθέσεως. Ἀλλ’ οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ ὅτι ἐν τῇ τοπικῇ διοικήσει θὰ ὑπάρχωσιν αἱ διάφοροι βλέψεις καὶ περὶ τὰ πράγματα καὶ περὶ τὰ πρόσωπα, καί, ἐὰν δὲν εἶναι βλέψεις περὶ γενικῶν συστημάτων, θὰ εἶναι περὶ τοπικῶν συμφερόντων, οὐδεὶς δὲ δύναται ν’ ἀρνηθῇ ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ ἐκλογικὸς σύλλογος χωρίζεται εἰς πλειονοψηφίαν καὶ μειονοψηφίαν εἶναι συμφέρον τῆς Πολιτείας, ἵνα ἐν τῇ διοικήσει τοῦ δήμου εἰσαγάγῃ καὶ τὰς βλέψεις τῆς μειονοψηφίας, εἴτε βλέψεις περὶ ὡρισμένων συμφερόντων, τὰ ὁποῖα παρορᾷ ἡ πλειονοψηφία, εἴτε βλέψεις περὶ τῶν προσόντων ὡρισμένων προσώπων, τὰ ὁποῖα εἰσάγει ἡ πλειονοψηφία ἐν τῇ διοικήσει. Εἶναι δ’ ὀρθότερον, Κύριοι, νὰ εἰσαγάγωμεν ἀμφοτέρας τὰς μερίδας, διότι οὕτως ἡ διοίκησις τῆς κοινότητος θέλει ἑδράζεσθαι ἐπὶ τῆς πραγματικῆς καὶ ἀληθοῦς ἐκπροσωπήσεως πασῶν τῶν προσπαθειῶν, πάντων τῶν συμφερόντων τῶν ἐν τῇ κοινότητι ὑπαρχόντων. Ἐὰν δέ, ὡς εἶπον ἐν ἀρχῇ, εἶναί τι ἐπικίνδυνον ἐν γενικωτέρᾳ πολιτικῇ διαπάλῃ ἡ ἐμφάνισις μειονοψηφιῶν ἐκ τοῦ νόμου ἐνισχυομένων καὶ μόνον ἀποτέλεσμα ἐχουσῶν τὴν ματαίωσιν τῆς πλήρους ἐπικρατήσεως τῆς κυριαρχούσης ἰδέας, ἐν τῇ τοπικῇ διοικήσει τὸ πρώτιστον πάντων εἶναι ἡ ἀντιπροσωπεία πάντων τῶν συμφερόντων, εἰ δυνατόν, καὶ πασῶν τῶν βλέψεων. Προφανῶς εἰσάγομεν ἀληθῶς ἀρχὴν ἀντιπροσωπευτικήν, ἀρχήν, τὴν ὁποίαν ἄλλα πεπολιτισμένα Κράτη εἰσήγαγον εὐδοκίμως, ἀρχήν, τὴν ὁποίαν ἡ ἐπιστήμη ὑπέδειξε πρώτη, ἀρχὴν τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν νὰ δανεισθῶμεν καὶ ἡμεῖς, ἐὰν θέλωμεν νὰ εἴπωμεν ὅτι νέον τι δημιουργοῦμεν. Παρὰ ταῦτα, κύριοι Βουλευταί, ὑποδεικνύω πρὸς ὑμᾶς δι’ ἐλαχίστων ἀριθμῶν τὸν κυκεῶνα, τὸν ὁποῖον θέλομεν εἰσαγάγει, ἐὰν ἐπικρατήσῃ ἡ ἰδέα τοῦ σφαιριδίου. Ἔχομεν 2,299 κοινότητας μετὰ πενταμελῶν συμβουλίων, δηλαδὴ συμβούλους 11,495, 304 κοινότητας μετὰ ἑπταμελῶν συμβουλίων, ἤτοι συμβούλους τούτων 2,120, 75 κοινότητας μετὰ ἐννεαμελῶν συμβουλίων, ἤτοι συμβούλους τούτων ἐν ὅλῳ 675, 25 κοινότητας μετὰ ἑνδεκαμελῶν συμβουλίων, ἤτοι συμβούλους τούτων ἐν ὅλῳ 275. Καί, ἂν προσθέσωμεν διὰ τὰς μεγάλας πόλεις 600 συμβούλους, φθάνομεν εἰς τὸν ὁλικὸν ἀριθμὸν τῶν 15,000 συμβούλων. Οἱ 15,000 σύμβουλοι θέλουσιν ἔχει 15,000 κάλπας καὶ 15,000 ἀντιπροσώπους. Εἰς τὸν ἀριθμὸν δὲ τοῦτον ὀφείλομεν νὰ προσθέσωμεν καὶ ἕνα ἀριθμὸν 2,000, ἀναμφισβήτητον διὰ κοινότητας καὶ δήμους, οἵτινες ἔχουσι πλείονα τοῦ ἑνὸς τμήματα. Διὰ νὰ πεισθῆτε δὲ πόσον εἶναι μικρὸς ὁ ἀριθμὸς τῶν 2,000, φέρω παράδειγμα τὸν δῆμον Ἀθηναίων, ὁ ὁποῖος θὰ ἔχῃ 720 κάλπας διὰ μόνον τοὺς ἐκλεχθησομένους συμβούλους. Καὶ βλέπετε ὅτι εἶμαι λίαν ἐπιεικής, προσθέτων 2 χιλιάδας καλπῶν διὰ τὰ πλείονα τοῦ ἑνὸς τμήματα. Ἀλλά, ἂν διὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλεχθησομένων μόνον ἀπαιτοῦνται 17 χιλιάδες ἀντιπρόσωποι καὶ ἰσάριθμοι κάλπαι, ὁ ὁλικὸς ἀριθμὸς τῶν ἀγωνισθησομένων ὑποψηφίων προφανῶς θ’ ἀπασχολήσῃ 50,000 ἀντιπροσώπους καὶ ἰσαρίθμους κάλπας, ὑπολογιζομένων 3 ὑποψηφίων κατὰ μέσον ὅρον δι’ ἑκάστην θέσιν καὶ ὑπολογιζομένων τούτων ἐπιεικῶς λίαν, ἀφοῦ συνήθως διὰ τὰς 18 θέσεις συμβούλων τοῦ δήμου Ἀθηναίων προβάλλονται ὑποψήφιοι 200. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἔχωμεν ἀνάγκην, ἵνα τὸ ⅛ τοῦ ἐκλογικοῦ πληθυσμοῦ παρίστανται ὡς ἀντιπρόσωποι, καὶ θὰ ἔχωμεν ἀνάγκην 50,000 καλπῶν καὶ 12 χιλιάδων κιβωτίων. Τὰ ἐκλογικὰ ἔξοδα δὲν θέλω νὰ ὑπολογίσω, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπολογίσω ταῦτα προχείρως ἄνευ μεθόδου τινός, διότι ὁ μὲν ἀριθμὸς τῶν καλπῶν καὶ τῶν κιβωτίων, τὰ ὁποῖα περιέχουσιν ἀνὰ 4 κάλπας, εἶναι εὔκολον νὰ ὑπολογισθῇ, ἀλλὰ διὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν σφαιριδίων εἶναι ἀνάγκη μεθόδου τινὸς καὶ ὥρας. Ἄλλως τε δὲν θέλω νὰ προβῶ εἰς ὑπολογισμὸν ἐξόδων, διότι ἀνέπτυξα καὶ ἄλλοτε πρὸς τὴν Βουλὴν τὴν ἀρχὴν ὅτι, ἐὰν πρόκειται περὶ εἰσαγωγῆς τοῦ πολιτικῶς σκοπίμου διὰ τὸ συμφέρον τῆς χώρας τὸ ζήτημα τῆς δαπάνης εἶναι τὸ ἥκιστα ἐξεταστέον. Ὅτε ἐγένετο συζήτησις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ περὶ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν λόγῳ οἰκονομίας, συνηγόρησα ὑπὲρ τοῦ περιορισμοῦ τούτων λόγῳ σκοπιμότητος, ἀπέκρουσα ὅμως τὴν συζήτησιν περὶ οἰκονομίας, διότι φρονῶ, κύριοι Βουλευταί, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ Σώματος εἶναι ζήτημα πρὸ πάντων σκοπιμότητος καὶ κατὰ δεύτερον λόγον ζήτημα δαπάνης 100,000 ἢ 200 χιλιάδων δραχμῶν, καθόσον ἐκτὸς ὅτι δὲν αἴρεται εἰς τὸ ὕψος τοῦ θέματος τοιαύτη συζήτησις, ἀλλὰ καὶ ἡ βλάβη, ἡ ὁποία θέλει ἐπέλθει ἐκ τῆς ἀποτυχίας περὶ τὴν σκοπιμότητα, θὰ εἶναι μεγαλειτέρα τῆς δαπάνης τῶν 100,000 ἢ 200,000 ἢ 300,000 χιλιάδων δραχμῶν. Ἕνεκα τούτου ἀποφεύγω τὴν οἰκονομικὴν συζήτησιν, φέρω δὲ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς εἰς τὴν ἀνάγκην ἐπιστρατεύσεως 50,000 ἀντιπροσώπων, τῶν καλπῶν, τῆς ἀποστολῆς καὶ διασκορπισμοῦ ἀνὰ τὴν Ἑλλάδα 50,000 καλπῶν καὶ 10,000 κιβωτίων καὶ τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῆς ὑπηρεσίας, ἥτις θὰ εἶναι συμπέρασμα τοῦ διασκορπισμοῦ τούτων τῶν ἐκλογικῶν εἰδῶν. Διὰ πάντας αὐτοὺς τοὺς λόγους, Κύριοι, ἀποκρούω τὸ σύστημα τῆς διὰ σφαιριδίων ψηφοφορίας. Διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξα, τάσσομαι ὑπέρμαχος τῆς ἰδέας τῆς ἀντιπροσωπεύσεως τῶν μειονοψηφιῶν ἐν τῷ κοινοτικῷ συμβουλίῳ, ποιοῦμαι δ’ ἔκκλησιν πρὸς τὴν Βουλήν, ἵνα μὴ διστάσῃ εἰς τὴν ἐγκαινίασιν νέου ἐκλογικοῦ καθεστῶτος. Λυποῦμαι, καὶ θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἐλευθεροστομίαν ἡ Βουλή, διότι τὸ ἔργον τοῦ ὁμιλοῦντος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πρέπει νὰ εἶναι πρὸ παντὸς εἰλικρινές, λυποῦμαι ὅτι εἰς πολλὰς συζητήσεις εἶδον προθέσεις ἐν τῇ Βουλῇ, προθέσεις παραφυλακῆς τοῦ καθεστῶτος. Ὁσάκις πρόκειται νὰ θίξωμέν τι ἐκ τοῦ ὑπάρχοντος, ἀμέσως ἐκφράζονται οἱ φόβοι μήπως ἐπέλθῃ βλάβη τις ἐκ τῆς μεταβολῆς. Ἀλλὰ μήπως ἤλθομεν ἐνταῦθα, ὅπως ἐνισχύσωμεν τὸ ὑπάρχον καθεστώς; Ἂν πρὸς τοῦτο νομίζωμεν ὅτι ἤλθομεν, ὀφείλομεν εἰλικρινῶς ν’ ἀνοίξωμεν τὰς θύρας καὶ νὰ καλέσωμεν ἐνταῦθα τοὺς δημιουργοὺς τοῦ καθεστῶτος, νὰ παραχωρήσωμεν δ’ εἰς τούτους θαρραλέως τὴν θέσιν ἡμῶν. Ὀφείλομεν, Κύριοι, νὰ ἐργασθῶμεν μετὰ τόλμης, νὰ περικόψωμεν πᾶν τὸ σαπρόν, νὰ θεμελιώσωμεν νέαν Ἑλλάδα. Ἀλλὰ τὴν νέαν Ἑλλάδα θὰ θεμελιώσωμεν ἐπὶ τῆς ἐπιστήμης καὶ μόνης, οὐχὶ εἰρωνευόμενοι πάντα ἐπικαλούμενον τὰ διδάγματα τῆς ξένης ἐπιστήμης, ἀλλ’ ἀρυόμενοι ἐκ ταύτης πᾶν ὅ,τι ὠφέλιμον ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὴν περὶ τῶν ἐν Ἑλλάδι πραγμάτων πεῖραν. Θὰ εἴμεθα δ’ εὐτυχεῖς ἂν εἰσάγοντες ἐν τῇ ἡμετέρᾳ νομοθεσίᾳ ἀπόλυτον τὸ κράτος τῆς ἐπιστήμης κλείσωμεν τὴν θύραν τοῦ ἐμπειρισμοῦ ἅπαξ διὰ παντός. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα).

§215Γ. ΤΣΑΞΙΡΗΣ. Προεβλήθη, κύριοι Βουλευταί, τὸ κατὰ πνεῦμα ἀντισυνταγματικὸν τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν μετ’ ἄλλων συναδέλφων ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω. Εἰς τὸν ἔντιμον ἐκ Μεσσηνίας συνάδελφον, τὸν ἰσχυρισθέντα τοῦτο, θὰ δώσω τὴν ἀπάντησιν ταύτην: Ὅτι ἡ πρότασις περὶ εἰσαγωγῆς τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου ἐνέχει τὸ κατὰ πνεῦμα ἀντισυνταγματικόν, διότι δὲν δίδει εἰς τοὺς ἐκλογεῖς τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ χρησιμοποιῶσι τόσας ψήφους, ὅσοι εἶναι καὶ οἱ ἐκλέξιμοι, δὲν βλέπω κατὰ τί εἶναι ὀλιγώτερον κατὰ πνεῦμα ἀντισυνταγματικὸν τὸ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς προτεινόμενον σύστημα, ἀφοῦ περιωρισμένον ἀριθμὸν ψήφων δίδει καὶ τοῦτο. Τὸν κ. ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας συνάδελφον, τὸν τόσον εὐφραδῶς ὑπερμαχήσαντα τοῦ ψηφοδελτίου, δὲν θ’ ἀκολουθήσω εἰς τὴν σύγχυσιν, τὴν ὁποίαν καὶ αὐτὸς ἔκαμε, προκειμένου νὰ καταπολεμήσῃ τὸ σύστημα τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου, σύγχυσιν μεταξὺ βουλευτικῶν καὶ δημοτικῶν ἐκλογῶν. Εἶναι ἀρκούντως ἀφ’ ἑαυτοῦ εὐρὺ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔχομεν νὰ ἐξετάσωμεν, ὥστε νὰ μὴ καταστήσωμεν αὐτὸ ἀχρήστως περιπλοκώτερον. Μεταξὺ τῶν δύο συστημάτων τῆς διὰ ψηφοδελτίων ἐκλογῆς, τὰ ὁποῖα ἀπησχόλησαν τὴν Βουλὴν τὴν ἑσπέραν ταύτην, μεταξὺ αὐτῶν καὶ μόνον θὰ ἐντοπίσω τὸν ἀγῶνα. Νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο ἔχει ὅλως ἐξαιρετικὴν σπουδαιότητα, διότι σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἡ αὐτοδιοίκησις τῶν κοινοτήτων διὰ τῆς ἀναθέσεως τῆς διαχειρίσεως τῶν τοπικῶν ὑποθέσεων εἰς ἀνθρώπους ἀπολαύοντας τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς κοινότητος, ἀσκοῦντας δὲ τὴν ὑπηρεσίαν αὑτῶν μὲ ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγωτέραν ὀπισθοβουλίαν, εἴτε προσωπικὴν εἴτε κομματικήν. Διότι ἡ κομματικὴ ἐμπάθεια ἡ λυμαινομένη τὰ χωρία καὶ δηλητηριάζουσα τὸ φρόνημα τῶν κατοίκων πρέπει ἀμειλίκτως νὰ κτυπηθῇ. Ὁ τρόπος δὲ τῆς ἐκλογῆς, ὁ ὁποῖος περισσότερον συντελεῖ εἰς τοῦτο, εἶναι βεβαίως ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν ψῆφον ἡμῶν. Σπεύδω νὰ εἴπω ὅτι οὐδὲν ἐκλογικὸν σύστημα στερεῖται μειονεκτημάτων. Ὁ τρόπος τῆς συζητήσεως, ὁ ὁποῖος θὰ συνίστατο εἰς τὴν ἀποκλειστικὴν ὑποστήριξιν τῶν πλεονεκτημάτων ἑνὸς συστήματος ἢ τὴν καταπολέμησιν τῶν μειονεκτημάτων ἑτέρου, δὲν εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ διαφωτίσῃ τὴν Βουλήν. Ὁ ὀρθὸς τρόπος τῆς συγκρίσεως τῶν δύο συστημάτων θὰ εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἀντιπαραβάλλων τὰ διάφορα συστήματα τὰ ὑπὸ συζήτησιν θὰ ἐξετάσῃ τίνος ὁ λόγος, ἵνα μεταχειρισθῶ μαθηματικὴν ἔκφρασιν, τῶν πλεονεκτημάτων πρὸς τὰ μειονεκτήματα εἶναι ἀνώτερος. Ὡς σπουδαιοτέραν βάσιν συγκρίσεως τῶν δύο συστημάτων πρέπει νὰ θεωρήσωμεν τὴν καταπολέμησιν τοῦ φατριασμοῦ. Διότι ὁ φατριασμὸς δὲν ἀπέθανεν, ὑπνώττει μόνον. Ὁ φατριασμὸς ἔχει δυστυχῶς τὰς ῥίζας του εἰς αὐτὴν τὴν ἰδιοσυγκρασίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, λαοῦ φιλοτίμου καὶ εὐεπιφόρου, ἕνεκα δὲ τούτου ὁ κομματισμὸς εὕρισκεν εἰς τὸν ἀνταγωνισμὸν τῶν μερίδων τροφὴν κινδυνώδη. Ἡ προεκλογικὴ ἔξαψις ἐπρόκειτο νὰ στεφθῇ ὑπὸ περιφανοῦς νίκης, ἵνα ἐννοήσῃ δὲ τὴν νίκην ὁ Ἕλλην πολίτης, ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τὴν δύναμιν νὰ πράξῃ τι, τὸ ὁποῖον ὁ ἄλλος ἠδυνάτει, νὰ ἔχῃ ἐργασίαν καθ’ ἣν ὥραν ὁ ἄλλος ἐστερεῖτο τοιαύτης. Πλησίον τοῦ φιλοτίμου ἦτο καὶ τὸ συμφέρον τὸ μὲν διὰ τοὺς εὐπόρους, τὸ δὲ διὰ τοὺς ἀπόρους. Ποία δὲ ἦτο ἡ μεταβολή, τὴν ὁποίαν ἔρχεται νὰ φέρῃ τὸ νομοσχέδιον; Ἀντικαθιστᾷ τὸν δήμαρχον διὰ τοῦ δημοτικοῦ συμβούλου. Λησμονεῖτε ὅμως ὅτι κτίζομεν ἐπὶ γνωστοῦ ἐδάφους· τὰ κόμματα ἔχουσι πανταχοῦ στελέχη, πυρῆνες τῶν ὁποίων εἶναι οἱ πρώην ὑποψήφιοι δήμαρχοι. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἅμα τῇ ἐφαρμογῇ τοῦ νόμου θὰ γίνῃ, θὰ εἶναι ὅτι τὰ κόμματα ἀμέσως θὰ συγκεντρωθῶσι περὶ τὸν πυρῆνα, περὶ τὸν ὁποῖον ἦσαν συγκεντρωμένα, οὕτω δὲ συγκεντρωμένα τὰ κόμματα θὰ παρουσιασθῶσιν ἐν συνδυασμῷ ἐναντίον τοῦ ἀντιθέτου κόμματος. Ἄν ἡ εὐρεῖα περιφέρεια καὶ ἡ ἐπανάστασις δίδουσιν εἴς τινας τὸ διδόμενον νὰ πιστεύωσιν ὅτι ὁ κίνδυνος οὗτος τῆς κατὰ φατρίας συντάξεως τῶν πολιτῶν, ἀπὸ προσωπικῆς ἐντελῶς ἀπόψεως ἐννοουμένης τῆς φατρίας, ἐντελῶς ἐξέλιπε, θὰ ἴδωσι κατὰ πόσον ἀπατῶνται κατὰ τὰς προσεχεῖς βουλευτικὰς ἐκλογάς. Διότι ὁ φατριασμὸς ζωογονεῖται διὰ τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν, ὅταν δ’ ἀναφθῇ ὁ κομματικὸς σπινθήρ, τὰ κόμματα θὰ κατέλθωσιν εἰς τὸν ἀγῶνα μὲ τοὺς ἐξ ἐπαγγέλματος τροφίμους των, τὸ χρῆμα, τὸ ὁποῖον διαθέτουσι, θὰ δαπανηθῇ, αἱ σχέσεις τῶν δημοτῶν καὶ τῶν διαφόρων κομματαρχῶν πρὸς τοὺς ἀρχηγοὺς τῆς ἐπαρχίας θ’ ἀναζωογονηθῶσιν, αἱ προσωπικαὶ φιλίαι πρὸς αὐτοὺς θ’ ἀναγεννηθῶσιν, ἡ ἐπιρροὴ τῶν νῦν Βουλευτῶν θὰ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν ἐκ λόγων ἀμύνης καί, καθ’ ἣν στιγμὴν ἔχομεν εἰς χεῖράς μας τὸν πέλεκυν, ὁ ὁποῖος θὰ συντρίψῃ ὁριστικῶς τὸν φατριασμόν, θὰ ἔλθωμεν ἡμεῖς νὰ τὸν ἀνασηκώσωμεν, νὰ πλύνωμεν τὰς πληγάς του καὶ νὰ τὸν ἀναζωογονήσωμεν. Διὰ τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου καταργεῖται ὁ φατριασμός, αἱ ἐκλογαὶ καθίστανται ἠπιώτεραι ἕνεκα τοῦ ἀδυνάτου τῆς συντάξεως τῶν δημοτῶν κατὰ φατρίας. Οἱ κοινοτικοὶ σύμβουλοι ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχουσι κομματικὸν δεσμόν, ἀλλὰ προέρχονται ἀπ’ εὐθείας ἐκ τῆς λαϊκῆς ἐκτιμήσεως χωρὶς νὰ ἔχωσιν ἀνάγκην τοῦ συνδυασμοῦ, δυσκολώτερον θὰ δύνανται νὰ συνεννοηθῶσιν ἐπὶ κακῷ, διότι δὲν θὰ ἔχωσι κοινὰ συμφέροντα. Ἀλλ’ ἂς ἔλθωμεν εἰς τὰ μειονεκτήματα, διότι ἡ ἀντίκρουσις τούτων θὰ καταδείξῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ εὔθραυστον αὐτῶν ἀφ’ ἑνός, ἐμμέσως δὲ διὰ τῆς ἀντιθέσεως τὴν δύναμιν τῶν πλεονεκτημάτων ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἀδυναμίαν τῶν μειονεκτημάτων. Τὸ ὡς σπουδαιότερον θεωρούμενον ὑπὸ τῶν ἀγορευσάντων ἐναντίον τοῦ συστήματος, ὅπερ ὑποστηρίζομεν, ἐπιχείρημα εἶναι τὸ τῆς συγκεντρώσεως εἰς ἓν ἄτομον τῶν 9)10 τυχὸν τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν ψήφων. Νομίζω ὅτι τοῦτο εἶναι ἐντελῶς ἀβάσιμον. Ὄχι μόνον δὲν εἶναι δυνατὴ ἡ συγκέντρωσις τῶν 9)10 εἰς τὸ αὐτὸ πρόσωπον, ἀλλὰ καὶ τὴν μεγάλην ἀνισότητα μεταξὺ τῶν διαφόρων ὑποψηφίων δὲν εὑρίσκω πιθανὴν εἰς τὴν μεγάλην πλειονότητα τοὐλάχιστον τῶν περιστάσεων. Διότι βεβαίως δὲν εἶναι σύστημα συζητήσεως τὸ νὰ λέγῃ τις ὅτι, ἐπειδὴ εἶναι ἐνδεχόμενον εἰς ὡρισμένην τινὰ περίστασιν νὰ γίνῃ τι, πρέπει νὰ καταπολεμηθῇ ὁλόκληρον τὸ σύστημα, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον ἅπαξ ἢ δὶς ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν νὰ συμβῇ ἀδικία τις. Διὰ τὸν ἑξῆς λόγον λέγω ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι πιθανὸν νὰ γίνῃ. Προκειμένου ἐκλογεύς τις νὰ διαθέσῃ μίαν καὶ μόνην ψῆφον, πρέπει νὰ ὁμολογήσητε ὅτι διαφόρως θὰ σκεφθῇ ἀφ’ ὅ,τι θὰ ἐσκέπτετο, ἐὰν διέθετε περισσοτέρας. Σήμερον, ἐπειδὴ ἔχει πολλάς, δίδει ἐνίοτε καὶ περισσοτέρας ἀκόμη τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐκλεχθησομένων, διὰ νὰ μὴ δυσαρεστήσῃ κανένα. Ὄχι ὅμως μόνον ὁ ἐκλογεὺς προκειμένου περὶ μιᾶς ψήφου διαφόρως θὰ σκεφθῇ, ἀλλὰ καὶ ὁ ἰσχυρὸς τοῦ χωρίου. Διότι, ἐὰν χρησιμοποιήσῃ ὅλην τὴν ἐπιρροήν του, ἵνα ζητήσῃ τὰς ψήφους τῶν ἐκλογέων, εἰς τί θὰ τῷ χρησιμεύσῃ ἡ μεγάλη συγκέντρωσις τῶν ψήφων, ἀφοῦ θὰ τῷ εἶναι ἀρκετὸν τὸ ⅕ ἢ τὸ ⅐ αὐτῶν; Ἐὰν εἶναι τόσον ἰσχυρός, ὥστε νὰ δύναται νὰ διαθέσῃ τὰ 9)10 τῶν ψήφων, θὰ προσπαθήσῃ νὰ ὑποστηρίξῃ καὶ ἄλλους. Ἀλλὰ μὲ οἱονδήποτε σύστημα ὁ διαθέτων τὰ 9)10 πάλιν δὲν θὰ ἔχῃ τὴν ὁλότητα τοῦ συμβουλίου;

§216Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Ἕως τώρα τὴν εἶχον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι διέθετον τὰ 9)10.

§217Γ. ΤΣΑΞΙΡΗΣ. Ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔχει τὰ 9)10, δὲν θὰ θελήσῃ νὰ τὰ χρησιμοποιήσῃ διὰ τὸν ἑαυτόν του, διότι, ἐὰν ὑποθέσωμεν ὅτι ἔχει τοσαύτην κομματικὴν ἰσχύν, γνωρίζων ὅτι μόνον τὸν ἑαυτόν του δύναται νὰ ἐκλέξῃ, ὁσοιδήποτε καὶ ἂν ψηφίσωσι, θὰ προσπαθήσῃ νὰ βοηθήσῃ καὶ ἄλλους, διὰ νὰ τοὺς ἔχῃ ὑποχειρίους.

§218Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ. Διὰ τοῦ ἑνιαίου λοιπὸν δὲν παύει ὁ κομματάρχης.

§219Γ. ΤΣΑΞΙΡΗΣ. Ἔλαβον, κύριε συνάδελφε, τὴν περίπτωσιν τοῦ ἐξαιρετικῶς ἰσχυροῦ κομματάρχου καὶ λέγω ὅτι καὶ εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν δὲν ἐπέρχεται μεταβολὴ ἐπὶ τὰ χείρω, διότι ὁ κομματάρχης, ὁ συγκεντρῶν τὴν ὁλότητα τοῦ χωρίου εἰς τὴν περίστασιν ταύτην θὰ ἔχῃ τὴν ὁλότητα τοῦ συμβουλίου ὡς εἰς οἱανδήποτε ἄλλην.

§220Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐγὼ μάλιστα σᾶς λέγω ὅτι διὰ τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου ἕκαστος ὑποψήφιος δύναται νὰ γινώσκῃ πόσος ἀριθμὸς ψήφων τῷ χρησιμεύει. Αὐτὸ εἶναι τὸ κυριώτατον τῶν ἐλαττωμάτων, διότι δύναται νὰ προβῇ εἰς πάντα ὑπολογισμόν.

§221Γ. ΤΣΑΞΙΡΗΣ. Τί ὑπολογισμόν; Τί νὰ ὑπολογίσῃ, ὅταν εἶναι γνωστὸν ὅτι ἐκ τῶν κοινοτήτων ἡ μεγάλη πλειονότης δὲν θὰ ἔχῃ προϋπολογισμὸν ἀνώτερον τῶν 1000 δραχμῶν, ὁ δὲ σύμβουλος θὰ εἶναι διὰ τοῦ ἑνιαίου τελείως ἀνίσχυρος νὰ καρπωθῇ μονομερῶς ὠφέλειάν τινα;

§222Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι δωροδοκία μόνον ἡ διὰ τῶν χρημάτων· εἶναι καὶ ἄλλων εἰδῶν.

§223Γ. ΤΣΑΞΙΡΗΣ. Θὰ ἔλθω καὶ εἰς αὐτό, ἀλλὰ θὰ στραφῇ ἐναντίον τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζετε.

§224Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐναντίον τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει ὅλος ὁ κόσμος, διότι τὴν ἐκλογὴν θὰ δώσῃ πολλάκις ὁ μαγκουροφόρος.

§225Γ. ΤΣΑΞΙΡΗΣ. Ὀλιγώτερον διὰ τοῦ ἑνιαίου πάντως. Ὁ κ. ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας συνάδελφος ἀγορεύων εἶπεν ὅτι ἐννοεῖ τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου, ὅταν τοῦτο συνοδεύηται καὶ δι’ ἰσαρίθμων διαμερισμάτων. Ἀλλὰ νομίζετε ὅτι κατὰ θεωρίαν ὑπάρχει διαφορὰ προκειμένου περὶ τόσον στενῶν περιφερειῶν, ὅπως θὰ εἶναι αἱ κοινοτικαὶ περιφέρειαι; Νομίζετε ὅτι ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ τῆς γεωγραφικῆς διαιρέσεως, τὴν ὁποίαν ἐζήτησε, καὶ τῆς ἀριθμητικῆς διαιρέσεως, ἥτις μηχανικῶς γίνεται διὰ τοῦ συστήματος τούτου; Καὶ ἐνῷ ἀναγνωρίζει ὡς τέλειον κατὰ θεωρίαν τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον θὰ διῄρει εἰς ἰσαρίθμους πρὸς τοὺς ἐκλεχθησομένους περιφερείας τὴν κοινότητα, διατί ἀντὶ τῆς ἀδυνάτου διαιρέσεως τῆς κοινότητος ἀνὰ τέσσαρας ἢ πέντε οἰκίας, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐξέλεγον ἕνα σύμβουλον, νὰ μὴ λάβητε τὴν διαίρεσιν τὴν ἀριθμητικὴν τῆς κοινότητος ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν ἐκλογῶν γινομένην; Διότι, ἂν ἐπὶ 100 ψήφων πρόκειται νὰ ἐκλεχθῶσι 5 σύμβουλοι, ποία εἶναι ἡ ἀναλογία ἡ ἀριθμητικὴ ἐπὶ ἑκάστου συμβούλου ἐκλεγομένου; 20. Ὥστε, ἂν ἀντὶ τοῦ συστήματος τούτου ἐλέγομεν ὅτι τὸ χωρίον θὰ διῃρεῖτο εἰς διαφόρους περιφερείας, ἑκάστη τῶν ὁποίων θὰ ἀπετελεῖτο ἐξ 20 ψηφοφόρων, θὰ ἦτο συμφωνότατος ὁ κ. Βουλευτὴς Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας κατὰ θεωρίαν, ἐφ’ ὅσον ὅμως ἀντὶ τῆς γεωγραφικῆς διαιρέσεως προτείνομεν τὴν ἀριθμητικὴν διαίρεσιν, παύει ἡ θεωρία νὰ εἶναι ὑπὲρ τοῦ συστήματος τούτου. Διὰ τοὺς λόγους, Κύριοι, διὰ τοὺς ὁποίους νομίζω ὅτι ἡ ἀνισότης εἰς τὴν μεγάλην πλειονότητα τῶν περιπτώσεων θὰ εἶναι ἀδύνατος, διὰ τὸν αὐτὸν λόγον νομίζω ὅτι δὲν εἶναι σκόπιμον, ὅπως τεθῇ ὅριον ψήφων κατώτατον, διότι τὸ κατώτατον ὅριον, τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ τεθῇ, ποῖον θὰ εἶναι; Θὰ εἶναι τὸ ἥμισυ τοῦ ἐκλογικοῦ διαιρέτου σὺν 1. Αὐτὸ θὰ ἦτο τὸ κατώτατον ὅριον, τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τεθῇ. Ἂν ἡ κοινότης εἶχεν 100 ψηφοφόρους, τὸ κατώτατον ὅριον, τὸ ὁποῖον θὰ ἠδύνασθε ν’ ἀπαιτήσητε, ἂν πρόκειται νὰ ἐκλεχθῶσι πέντε σύμβουλοι, θὰ ἦτο τὸ ἥμισυ τοῦ ⅕, δηλ. τὸ ½ τοῦ 20 σὺν 1. Νομίζετε ὅτι, ἀφοῦ οὔτε ὁ ὑποψήφιος οὐδὲν ἔχει συμφέρον νὰ συγκεντρώσῃ μέγαν ἀριθμὸν ψήφων, ἀπ’ ἐναντίας μάλιστα δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν εἰς τὸν τελευταῖον νὰ συγκεντρώσῃ τὰς τελευταίας 11 ψήφους, 11 δὲ ψῆφοι πολλαπλασιαζόμεναι ἐπὶ 5 γίνονται 55, καὶ μένουσιν ἕτεραι 45, αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ μερισθῶσιν εἰς ἄλλους ὑποψηφίους, οἱ ὁποῖοι τυχὸν θὰ παρουσιασθῶσιν, ἢ νὰ ἐνισχύσωσιν ἕνα ἢ δύο ἐκ τῶν ὑποψηφίων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι περισσοτέρας συμπαθείας. Ἐμὲ ἄλλως τε δὲν τρομάζει καὶ ἡ πληθώρα τῶν ὑποψηφίων, διότι δὲν νομίζω ὅτι εἰς τοὺς συνοικισμοὺς τοὺς μικροὺς ὑπάρχει μέγας ἀριθμὸς προσώπων καταλλήλων νὰ καταλάβωσι τὸ κοινοτικὸν ἀξίωμα, ὥστε νὰ σπεύσωσι πολλοὶ νὰ παρουσιάζωνται εἰς τὰς ἐκλογάς. Καὶ ἂν δὲν εἰσαγάγωμεν τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου, κατὰ τί μεταβάλλομεν τὸ κρατοῦν σύστημα ὄχι ἀπὸ τῆς καθαρῶς διοικητικῆς ἀπόψεως, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῶν κομματαρχῶν ἐπὶ τῶν ἐκλογῶν ἐπὶ ζημίᾳ τῆς ἀνεξαρτησίας τοῦ φρονήματος; Ἡ πλειονοψηφία διώκει καὶ πρίν, ἡ πλειονοψηφία θὰ διοικῇ καὶ σήμερον· ὁ δήμαρχος εἶχε πρὶν τὴν πλειονοψηφίαν, διὰ τοῦ νέου συστήματος, ὅπερ ὑποστηρίζεται, καὶ πάλιν ὁ δήμαρχος (ὁ πρόεδρος) θὰ ἔχῃ τὴν πλειονοψηφίαν. Ἔχετε ἀμφιβολίαν; Συγκρίνατε τὸ ἄρθρον 32 πρὸς τὸ ἄρθρον 140, τὸ ὁποῖον δίδει τὸ δικαίωμα τῆς ἐκ νέου ἐκλογῆς τοῦ δημάρχου μετὰ τὴν ἐνιαυσίαν περίοδον, εἰς περίπτωσιν, καθ’ ἣν συγκεντρώσῃ κατὰ τὰς νέας ἐνιαυσίους ἐκλογὰς 3 ψήφους ἐπὶ πενταμελῶν συμβουλίων, 4 ἐπὶ ἑπταμελῶν καὶ οὕτω καθεξῆς, ἀκριβῶς δηλ. ὅσους συμβούλους θὲ φέρῃ τὸ πλειονοψηφοῦν ψηφοδέλτιον. Καὶ τότε τί θὰ συμβαίνῃ; Ὁ δήμαρχος ὁ μέχρι τοῦδε θὰ καταρτίζῃ τὸν συνδυασμόν, ὁ συνδυασμὸς ἐρχόμενος ἐπιτυχὼν θὰ ὑποδεικνύῃ αὐτὸν ὡς δήμαρχον, διότι αὐτὸς εἶναι τὸ κέντρον. Εἰς ἑκάστην δὲ προεδρικήν, δηλαδὴ δημαρχικήν, ἐκλογήν, τὰς ψήφους, τὰς ὁποίας ἔλαβε κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος, περιόδου. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης, διὰ τὴν ὁποίαν κυρίως ἐγένετο ἐνθουσιωδῶς δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, οὐδεμίαν βλέπω μεταβολήν. Ποία εἶναι ὅμως ἡ μεταβολή; Ἡ μεταβολὴ εἶναι ὅτι διὰ τοῦ κοινοτικοῦ νομοσχεδίου καθιεροῦται ἡ ἀποκέντρωσις. Ἀπορῶ πῶς δὲν ἐθίχθη διόλου τὸ θέμα τοῦτο. Διότι ὁ κίνδυνος εἶναι μέγας, ἂν ἐμπιστευθῇ τις εἰς συμβούλια ἔχοντα κομματικοὺς δεσμοὺς μεταξὺ τῶν ἀποτελούντων αὐτὰ μελῶν τὴν διαχείρισιν τῶν κοινοτικῶν ὑποθέσεων. Ἡ ἐπέμβασις τῆς διοικήσεως τοῦ λοιποῦ θὰ εἶναι δυνατή, διὰ νὰ κανονίσῃ τὴν διάθεσιν τοῦ χρήματος. Μένει ἐντελῶς σχεδὸν ἐλεύθερον τὸ συμβούλιον. Τίς ὅμως μᾶς ἐγγυᾶται, ἀφοῦ μάλιστα ὁ πόλεμος μεταξὺ τῶν δύο συνδυασμῶν δὲν θὰ εἶναι οὐδόλως μικρότερος ἀφ’ ὅ,τι εἶναι μέχρι σήμερον, τίς μᾶς ἐγγυᾶται ὅτι τὸ χρῆμα δὲν θὰ διασπαθηθῇ χειρότερον μάλιστα ἀφ’ ὅ,τι ἐγίνετο μέχρι τοῦδε;

§226Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγετε, ἔχει ἀνακρίβειάν τινα. Τὸ νομοσχέδιον δὲν λέγει ὅτι οὐδεὶς ὑπάρχει ἔλεγχος· ὑπάρχει ἔλεγχος, ἰσχυρίζομαι μάλιστα ὅτι ὁ ἔλεγχος ὁ σημερινός, ὡς διατυποῦται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, θὰ εἶναι πολὺ συμφορώτερος, διότι θὰ διεξάγηται κατὰ δικαστικοὺς τύπους.

§227Γ. ΤΣΑΞΙΡΗΣ. Διὰ νὰ μὴ περιπλέξωμεν τὸ ζήτημα, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἐρωτήσω τοῦτο, καί, ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ ἀπάντησίς σας εἶναι ἀρνητική, τότε θ’ ἀναγνωρίσω ὅτι ἔχετε δίκαιον. Τὸ συμβούλιον ἔχει δικαίωμα νὰ λαμβάνῃ ἀπόφασιν ἄνευ ἀναμίξεως ἄλλης Ἀρχῆς περὶ διαθέσεως τῶν προσόδων τῆς κοινότητος;

§228ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Βεβαιότατα.

§229Γ. ΤΣΑΞΙΡΗΣ. Ἀφοῦ ἔχει δικαίωμα νὰ διαθέτῃ κατὰ τὸ δοκοῦν τὰς προσόδους...

§230ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Πῶς τὸ διαθέτει αὐτὸ τὸ χρῆμα τὸ συμβούλιον; Θ’ ἀποφασίσῃ τὸ συμβούλιον νὰ κατασκευάσῃ τὸ α ἢ β ἔργον· ἡ ἀπόφασις περὶ τοῦ ἔργου δύναται κυριαρχικῶς νὰ ληφθῇ ὑπὸ τοῦ συμβουλίου. Ἀλλὰ πρέπει νομίμως νὰ ληφθῇ. Ἡ διοίκησις οὐδὲν δικαίωμα ἔχει νὰ εἴπῃ ἂν εἶναι ὀρθὸν νὰ γίνῃ ἡ δεῖνα ὁδὸς ἢ νὰ μὴ γίνῃ. Εἶναι κυρίαρχον τὸ συμβούλιον ν’ ἀποφασίσῃ περὶ τούτου, ἀλλ’ ὀφείλει ν’ ἀποφασίσῃ συμφώνως μὲ τοὺς διαγεγραμμένους τύπους. Ἡ διάθεσις τοῦ χρήματος πρέπει νὰ γίνῃ καθ’ ὡρισμένας διατάξεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἄκρως περιοριστικαὶ τῆς ἐλευθερίας τῶν κοινοτικῶν συμβουλίων, δίδει δὲ δικαίωμα ὄχι μόνον εἰς τὰ μέλη τοῦ κοινοτικοῦ συμβουλίου, ἀλλὰ καὶ εἰς πάντα ἐκλογέα νὰ προσβάλῃ τὰς πράξεις αὐτάς, ἐφ’ ὅσον αὗται ἀποδειχθῶσι παρὰ τὸν νόμον εἰλημμέναι. Ἐπίσης δὲ καὶ ἡ διοίκησις τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ὑπάρχει παράβασις τοῦ νόμου, δύναται ἐπεμβαίνουσα νὰ τὴν καταστείλῃ καὶ ἐκ τῶν ὑστέρων. Ἑπομένως τὸ λεγόμενον καὶ πολλάκις ἐνταῦθα ἐπαναληφθὲν ὅτι διὰ τῆς καλουμένης αὐτοδιοικήσεως δίδεται πλήρης αὐτονομία καὶ μεγάλη αὐτενέργεια εἰς τὰς κοινότητας εἶναί τι, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπολύτως ἀνακριβές.

§231Γ. ΤΣΑΞΙΡΗΣ. Ποσῶς δὲν ἐπείσατε οὔτε ἐμὲ οὔτε τὴν Βουλήν. Διότι ἀναγνωρίζετε ὅτι, ἂν τηρηθῶσιν αἱ ὑπὸ τοῦ νόμου ὁριζόμεναι διατάξεις, νὰ λαμβάνωνται δηλαδὴ κατὰ πλειονοψηφίαν αἱ ἀποφάσεις περὶ ἐκτελέσεως ἔργων, οὐδεὶς δύναται νὰ ἐπεμβῇ, εἴτε διὰ νὰ κανονίσῃ ποῖα ἔργα θὰ ἐκτελεσθῶσιν εἴτε πῶς θὰ ἐξοδευθῶσι τὰ χρήματα. Ἡ προσφυγὴ τοῦ πέμπτου τῶν ἐκλογέων εἰς τὰ Δικαστήρια, τὴν ὁποίαν καθιεροῖ τὸ νομοσχέδιον, δὲν εἶναι βεβαίως σοβαρὸν ἐπιχείρημα, διότι φαντασθῆτε ἂν ὁ κομματισμός, τὸν ὁποῖον ἀποκαλοῦμεν φαῦλον, ἐξακολουθεῖ ἀνθῶν εἰς τὰς κοινότητας, τί θὰ γίνῃ, ὅταν δι’ ἑκάστην ἀπόφασιν τοῦ κοινοτικοῦ συμβουλίου καταφεύγωσιν οἱ ἀντίθετοι εἰς τὴν δικαστικὴν Ἀρχήν; Πρέπει νὰ σταματήσῃ πᾶσαν ἄλλην ἀσχολίαν ἡ δικαστικὴ Ἀρχὴ καὶ ν’ ἀσχολῆται ἀποκλειστικῶς εἰς τὸ νὰ λύῃ τὰς μικροδιαφορὰς τῶν ἀντιμαχομένων στρατοπέδων εἰς τὰς κοινότητας. Ἀλλὰ μήπως τοὐλάχιστον ἡ ἀπαισία συναλλαγή, ἡ ὁποία μέχρι σήμερον ἐπικρατεῖ μεταξὺ πολιτευομένων καὶ τοπικῶν ἀρχόντων, θὰ παύσῃ διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ τρόπου, τὸν ὁποῖον εἰσηγεῖται ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς; Ἡμεῖς νομίζομεν ὄχι. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι οἱ Βουλευταὶ ἔχουσιν εἰς ἕκαστον συνοικισμὸν ἀνθρώπους, οἵτινες συνδέονται διὰ ποικίλων δεσμῶν μετ’ αὐτῶν, ἂν δὲ ὄχι ἄλλο τι, τοὐλάχιστον τὸ γόητρον, τὸ ὁποῖον ἀσκεῖ ὁ Βουλευτής, θὰ εἶναι εἷς πολύτιμος παράγων, τὸν ὁποῖον θὰ θέλωσι νὰ προσοικειωθῶσιν οἱ ὑποψήφιοι συνδυασμοὶ συμβούλων. Τὰ κομματικὰ πάθη, τὰ ὁποῖα θὰ καταστῶσιν ἰσχυρότερα, διότι περιορίζεται ἡ περιφέρεια, ὅσον δὲ στενωτέρα εἶναι ἡ περιφέρεια, τόσον ἰσχυρότερα εἶναι τὰ πάθη...

§232ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν εὑρίσκετε ὅτι ἡ ἐξέγερσις τῶν παθῶν εἶναι κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου τούτου;

§233Γ. ΤΣΑΞΙΡΗΣ. Μάλιστα, καὶ δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς θέλομεν νὰ τὴν ἐξασθενίσωμεν, καὶ δι’ αὐτὸ φρονοῦμεν ὅτι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον προτείνομεν, εἶναι ἀπείρως προτιμότερον.

§234Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Δὲν ἀφήνετε πρῶτον νὰ πεισθῶμεν περὶ τοῦ παλαιοῦ καὶ ὕστερον νὰ ὁμιλήσητε περὶ τοῦ νέου;

§235Γ. ΤΣΑΞΙΡΗΣ. Ἐὰν δὲν ἐννοῆτε, δύνασθε νὰ ἐξέλθητε, ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἐξακολουθήσω, διότι δὲν ἀπευθύνομαι πρὸς ὑμᾶς, ἀλλὰ πρὸς τὴν Βουλήν. Ἔλεγον ὅτι θὰ καταστήσωμεν ἀναπόφευκτον τὴν ἀνάμιξιν τῶν Βουλευτῶν εἰς τὰ τῶν κοινοτικῶν ἐκλογῶν ἕνεκα τῆς ἀνάγκης, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχωσιν οἱ ἀντίθετοι συνδυασμοί, ὅπως ἐπιτύχωσι τοῦ γοήτρου τῶν Βουλευτῶν, καὶ τοῦ χρήματος, δύναμαι νὰ προσθέσω, αὐτῶν. Εἰς τὰς βουλευτικὰς δ’ ἐκλογὰς οἱ σύμβουλοι θὰ πληρώσωσι τὰς ὑποχρεώσεις των, διότι ἐπὶ τούτῳ τῷ ὅρῳ θὰ γίνῃ ἡ συνεργασία αὕτη, ἥτις καὶ εἰς τοὺς δύο συμφέρει. Ἐὰν ὅμως ἐπαναφέρωμεν τὴν ἀνάμιξιν τῶν Βουλευτῶν εἰς τὰς τοπικὰς ἐκλογάς, θὰ καταστήσωμεν καὶ πάλιν τὴν πολιτικὴν διαμάχην καθαρῶς προσωπικήν. Ἡ ἀναστήλωσις τῶν προσωπικῶν ἀνταγωνισμῶν ἐπὶ τοῦ ἐπιπέδου τῆς κοινοτικῆς ἐκλογῆς δὲν θὰ εἶναι ἄλλο εἰμὴ προανάκρουσμα τῆς ἀναστηλώσεως τῶν προσωπικῶν καθαρῶς κομμάτων ἐπὶ τοῦ εὐρυτέρου τοιούτου τῆς γενικῆς πολιτικῆς. Ἡ πολιτικὴ τῶν Κυβερνήσεων θὰ κρίνηται τότε οὐχὶ ἐκ τῶν ἔργων αὐτῆς, ἀλλ’ ἐκ τῶν συμπαθειῶν ἢ ἀντιπαθειῶν, τὰς ὁποίας θὰ ἔχῃ τυχὸν ὁ συνδυασμὸς συμβούλων, ὅστις θὰ ὑποστηρίζηται ὑπὸ τοῦ κυβερνητικοῦ Βουλευτοῦ εἰς τὰς διαφόρους κοινότητας. Διὰ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζομεν ἡμεῖς, ὄχι μόνον τοῦτο δὲν θὰ συμβῇ, ἀλλὰ θὰ κατασταθῇ δυνατὸν νὰ κατέλθωσιν εἰς τὸν ἀγῶνα καὶ τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα μέχρι σήμερον ἀπεῖχον τῆς πολιτικῆς, εἴτε διότι δὲν ἤθελον νὰ θέσωσιν εἰς τὴν πλάστιγγα τοῦ συνδυασμοῦ τὸ γόητρόν των, διὰ νὰ καλύψῃ ἀναξίους συνεργάτας, εἴτε διότι δὲν θέλουσι νὰ προεξοφλήσωσι τὴν γνώμην των ὑπὲρ ἄλλων. Ἀφήσατε, Κύριοι, τὴν διοίκησιν τῶν κοινοτήτων εἰς τοὺς ὁπωσδήποτε διακρινομένους, εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι περισσότερον τῶν ἄλλων ἔχουσι τὴν ἐμπιστοσύνην τῶν συνδημοτῶν των, καταστήσατε αὐτοὺς ἀπ’ εὐθείας ὑπολόγους ἀπέναντι τῆς κοινῆς γνώμης καὶ μὴ ἐπαναφέρετε τὸ σύστημα ἐκεῖνο, κατὰ τὸ ὁποῖον αἱ εὐθῦναι συνεκαλύπτοντο ὑπὸ τῶν κομματικῶν παθῶν, τὰ ὁποῖα ἐδήουν τὸ χωρίον. Θὰ παρακαλέσω ἰδιαιτέρως τὴν Κυβέρνησιν νὰ δώσῃ αὐτὴ τὸ σύνθημα τοῦ θανατηφόρου κτυπήματος, τὸ ὁποῖον ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ θέλει νὰ καταφέρῃ εἰς τὸ ἐθνοφάγον ἐκεῖνο θηρίον τοῦ φατριασμοῦ, διότι τοῦτο πράττουσα θὰ ἄρῃ τὸν κυριώτερον σκόπελον εἰς τὴν ἐξυγίασιν τοῦ φρονήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐδάφους καὶ μόνου εἶναι δυνατὸν νὰ ῥιζοβολήσῃ ἡ ἐπανάστασις.

§236ΕΠ. ΛΑΜΠΡΑΚΑΚΗΣ. Δύο, κύριοι Βουλευταί, εἶναι τὰ κύρια ἐλαττώματα τοῦ τρόπου τῆς ψηφοφορίας διὰ σφαιριδίων· ἡ ἐπίδρασις τοῦ ἀντιπροσώπου ἐπὶ τοῦ ψηφοφόρου κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ψηφοφορίας καὶ ἡ εὐκολία τῆς νοθεύσεως. Ἐὰν τὰ ἐλαττώματα ταῦτα ἠδύναντο νὰ θεραπευθῶσιν, εὑρίσκω ὅτι ὁ τρόπος τῆς ψηφοφορίας διὰ σφαιριδίων θὰ ἦτο ὁ ἄριστος, διότι διατηρεῖ τὸ μέγα πλεονέκτημα διὰ τὸν Ἕλληνα ἐκλογέα τὸ μυστικὸν τῆς ψηφοφορίας. Εἶναι ἀληθές, κύριοι Βουλευταί, ὅτι μία κάλπη, ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς μίαν τῶν αἰθουσῶν τῆς Βουλῆς, ὑπόσχεται τὴν θεραπείαν αὐτῶν, καὶ ὁ μόνος δισταγμός, τὸν ὁποῖον παρουσιάζει, περιορίζεται εἰς ζήτημα στερεότητος· ἀλλὰ τὸ ζήτημα τῆς στερεότητος εἶναι ζήτημα ἐκ τῶν εὐκολώτερον θεραπευομένων· ἀρκεῖ ὁ τενεκὲς ν’ ἀντικατασταθῇ διὰ μετάλλου ἰσχυροτέρου, καὶ ἡ στερεότης θὰ ἐπέλθῃ πλήρης. Διὰ τῆς κάλπης δ’ αὐτῆς καὶ τὰ δύο αὐτὰ κακὰ θεραπεύονται, ἡ νόθευσις πλέον εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατος, ὄχι μόνον ἀδύνατος, ἀλλὰ καταγγέλλεται καὶ αὐθωρεὶ τιμωρεῖται, ἡ δὲ ἀντιπροσωπεία, ἡ ὁποία οὐδένα ἄλλον λόγον εἶχεν ἢ τὴν προστασίαν τῆς κάλπης τοῦ ὑποψηφίου ὑπὸ ἐνδιαφερομένου προσώπου περιττεύει πλέον ἐντελῶς. Δὲν ὑπάρχει πλέον λόγος νὰ παρευρίσκηται ἀντιπρόσωπος διοριζόμενος ἀπὸ τὸν ὑποψήφιον, ἀλλ’ ἀρκεῖ ἀντιπρόσωπος οἱοσδήποτε ἐκλεγόμενος ἀπὸ τὴν ἐφορευτικὴν ἐπιτροπὴν καὶ μάλιστα οὔτε ἐκλογεύς· ἀρκοῦσι καὶ τὰ παιδία τοῦ δημοτικοῦ Σχολείου, ἵνα ἀπαγγέλλωσι τὰ ὀνόματα πρὸς τοὺς προσερχομένους ψηφοφόρους.

§237Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ. Εἰς καλὸν σχολεῖον θ’ ἀποστείλητε τὰ παιδία.

§238ΕΠ. ΛΑΜΠΡΑΚΑΚΗΣ. Ἀλλὰ κάλπας τοιαύτας δὲν ἔχομεν εἰς ἐφαρμογήν, καί, ἐνόσω δὲν θεραπεύονται τὰ δύο αὐτὰ ἐλαττώματα, ἡ ἐκλογὴ διὰ σφαιριδίων ἐξακολουθεῖ νὰ εἶναι ἐλαττωματική. Ὁ τρόπος τῆς ψηφοφορίας διὰ ψηφοδελτίων παρουσιάζει τὸ ἐλάττωμα ὅτι περιέχει τὸν κίνδυνον τῆς φανερᾶς ψηφοφορίας, νομίζω δ’ ὅτι διὰ φανερὰν ψηφοφορίαν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν εἶναι ἀκόμη ὥριμος, λόγῳ τῆς ἐξαρτήσεως τῆς κομματικῆς, τῆς πολιτικῆς, ἐξ ὑπολογισμῶν, ἐξ ὑποσχέσεων. Τοῦτο εἶναι τὸ μόνον κακόν, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει ἡ διὰ ψηφοδελτίου ἐκλογή, ἐὰν δὲ τὸ κακὸν τοῦτο παρουσιάζῃ εἰς τὰ κέντρα τῶν κοινοτήτων, εἰς τὰ κέντρα τῶν δήμων, ὅπου ἐκεῖ θὰ συγκεντρώσωσιν οἱ κομματάρχαι, οἱ δήμαρχοι ὅλην των τὴν προσοχήν, ὅλον αὐτῶν τὸ ἐνδιαφέρον, δὲν τὸ παρουσιάζει καὶ εἰς τὰς κοινότητας τὰς μικροτέρας, διότι αἱ κοινότητες αἱ μικρότεραι ἀποσπώμεναι ἐκ τοῦ κέντρου, ἀποσπώμεναι ἐκ τῆς κομματικῆς ἐπιρροῆς τοῦ κομματάρχου οὐδένα κίνδυνον ἔχουσι νὰ διατρέξωσιν ἐκ τῆς ἐπιδράσεως τοῦ κομματάρχου. Ἀκριβῶς λοιπόν, κύριοι Βουλευταί, εἰς τὰς μικροτέρας κοινότητας θὰ εἶναι οὐχὶ ἐπιβλαβὲς μόνον, ἀλλὰ θὰ εἶναι κατ’ ἐμὲ ἀνεφάρμοστον ἀπολύτως τὸ σύστημα τὸ κρατοῦν τῆς διὰ σφαιριδίων ψηφοφορίας. Ἐκεῖ εἰς τὰς κοινότητας τὰς μικροτέρας τὸ σύστημα τῶν ψηφοδελτίων δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ εὐδοκιμήσῃ, διότι δὲν θὰ εὑρεθῶσιν οἱ ἐκλογεῖς πρὸ τῶν καλπῶν μὲ σφαιρίδια εἰς τὰς χεῖρας, θὰ εὑρεθῶσιν, ὅπως εὑρέθησαν εἰς τὰς ἐκλογὰς τῶν ἀγροφυλάκων ἄνευ φανατισμοῦ, ἄνευ θορύβου, ἐνῷ ἐπὶ τῇ θέᾳ τῶν καλπῶν θὰ νομίσωσιν ὅτι εὑρίσκονται πρὸ τῶν συνήθων ἐκλογῶν, ὅταν ἔχωσι τὸ σφαιρίδιον εἰς τὰς χεῖρας καὶ θ’ ἀρχίσωσιν οἱ πυροβολισμοὶ καὶ ἡ παρέλασις τῶν ἐνόπλων ὁμάδων, τὰς ὁποίας βλέπομεν νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὰς ἐκλογάς. Ἐκεῖ δὲν θὰ ἔχωμεν καὶ τὸν κίνδυνον τῶν κομματαρχῶν, τῶν ὁποίων ἡ ἐνέργεια θὰ περιορισθῇ εἰς τὸ κέντρον, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ διεκδικήσωσι τὸ ἀξίωμα τοῦ προέδρου. Πρὸς ἀπόδειξιν τοῦ ἀδυνάτου καὶ ἀκατορθώτου τῆς ἐκλογῆς διὰ σφαιριδίων ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας ὑπελόγισεν εἰς 50.000 τὰς κάλπας, ἀλλ’ εἰδικῶς ἵνα ἀποδείξῃ τὴν μεγάλην δαπάνην· ἐγὼ ἔρχομαι νὰ εἴπω ὅτι θὰ εὑρεθῶμεν πρὸ τοῦ ἀπροχωρήτου. Εἰς τὴν Αἰτωλίαν καὶ Ἀκαρνανίαν λόγου χάριν θὰ ἔχωμεν 250 κοινότητας· ἡ διοικητικὴ Ἀρχὴ πρέπει νὰ ἐφοδιάσῃ τὰς κοινότητας ταύτας διὰ καλπῶν καὶ τῶν ἄλλων ἐκλογικῶν εἰδῶν, τὰς 250 ταύτας κοινότητας ἐκτεινομένας εἰς ἀπόστασιν 30 καὶ 35 ὡρῶν. Τί χρειάζεται, διὰ νὰ στείλωσιν εἰς τὰ πέρατα τῶν νομῶν κάλπας τοσαύτας, ἵνα ἐνεργηθῇ ἡ ἐκλογή; Νομίζω λοιπὸν ὅτι, ἐὰν διστάσῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ σύστημα διὰ ψηφοδελτίων εἰς πάσας τὰς κοινότητας, ἀσφαλῶς εἰς τὰς κοινότητας τὰς ἐχούσας πληθυσμὸν 1.000 ἕως 1.500 κατοίκων πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ σύστημα διὰ ψηφοδελτίων. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι θὰ διαπράξωμεν ἔγκλημα, ἐὰν ἐπιμείνωμεν γενικῶς εἰς αὐτὸ τὸ σύστημα τῆς διὰ σφαιριδίων ψηφοφορίας καὶ δὲν θὰ κάμωμεν ἐκλογάς, ἕνεκα τοῦ ἀδυνάτου τῆς μεταφορᾶς τῶν ἐκλογικῶν εἰδῶν καὶ τῆς προστασίας τῆς ἐκλογῆς. Ἰσχυρότερον λοιπὸν ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ τις ὅτι εἰς τὴν πρώτην ἐφαρμογήν, καθ’ ἣν θὰ λαμβάνωνται ἐν σημειώματι πάντα τὰ ὀνόματα τῶν ἐκλογέων εἰς τὰ κέντρα, θὰ παρουσιάζωνται καὶ ἄλλα ἐλαττώματα, εἴτε κατὰ τὴν διαλογὴν εἴτε κατὰ τὴν ἐκλογὴν αὐτήν. Διότι εἶναι πολυμελῆ τὰ συμβούλια καὶ δὲν θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζῃ ἂν τὸν ἠπάτησαν ἢ μή. Προκειμένου ὅμως νὰ ἐκλέξῃ 5, θὰ εἶναι εὔκολον νὰ διακριβώσῃ ἂν εἶναι ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους θέλει αὐτός. Εὑρίσκω λοιπὸν τὸν κίνδυνον μόνον εἰς τὰ κέντρα, εἰς τὰς κοινότητας ὅμως οὐδένα κίνδυνον εὑρίσκω, καὶ τοῦτο εἶναι τὸ ἀσφαλέστερον.

§239Α. ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω κάτι τι ἰδιαίτερον ἐκ μέρους τοῦ διαμερίσματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἐκλέγομαι Βουλευτής. Πρόκειται περὶ τῆς Θεσσαλίας, καί, ὡς γνωρίζει ἡ Βουλή, εἰς τὴν Θεσσαλίαν ὑπάρχουσι περὶ τὰ 350 τσιφλίκια· θὰ ἔχωμεν λοιπὸν 350 τσιφλικιούχους διὰ τοῦ συστήματος τῆς ψηφοφορίας διὰ ψηφοδελτίων, ἐπὶ πλέον δὲ τοὺς αὐτοὺς 350 καὶ δημάρχους. Τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον δύναται ἡ Βουλὴ νὰ σκεφθῇ καὶ περὶ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ συζητήσῃ εἶναι τὸ ζήτημα τῆς πληθώρας τῶν καλπῶν καὶ πῶς θὰ μεταφέρωνται ἐκ τοῦ κέντρου εἰς τὸ ἄκρον τὰ ἐκλογικὰ εἴδη. Ἀλλὰ μοὶ φαίνεται ὅτι αἱ κοινότητες, αἱ ὁποῖαι ἀναλαμβάνουσι πλήρη αὐτοδιοίκησιν καὶ μόναι καθίστανται ἁρμόδιαι εἰς τὸ κανονίζειν τά τε ἔξοδα καὶ τὰ ἔσοδα αὐτῶν, δὲν θὰ εἶναι μέγα τὸ ποσὸν νὰ προμηθεύωνται αὐταὶ μόναι τὰ σφαιρίδια καὶ τὰς κάλπας, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐνεργῶνται αἱ ἐκλογαί. Κηρύσσομαι λοιπὸν ὑπὲρ τῆς ψηφοφορίας διὰ σφαιριδίων, διότι εἶναι τὸ μόνον σύστημα, τὸ ὁποῖον καθιστᾷ τὴν ψηφοφορίαν μᾶλλον ἁγνὴν καὶ ἀποδίδει ἀκριβῶς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐν συνειδήσει ὁ ψηφοφόρος θέλει, ἀποφεύγομεν δὲ πᾶσαν ὑποδολίευσιν τοῦ φρονήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§240ΕΥΑΓ. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρου, κύριοι Βουλευταί, δεινὸς συνήφθη ἀγών, καὶ ἠκούσαμεν τῳόντι ἀγορεύσεις πολλὰς καὶ θαυμασίας ἀπὸ τεχνικῆς μᾶλλον καὶ ἀπὸ ῥητορικῆς ἀπόψεως, οὐδὲν ὅμως ἠκούσαμεν θίγον τὴν πολιτικὴν ἔννοιαν τῆς μεταβολῆς, ἡ ὁποία καθιεροῦται διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρου. Καὶ δὲν ἀδικῶ τοὺς ἀγορεύσαντας, διότι βεβαίως ἡ παράλειψις αὕτη δὲν ἀφορᾷ τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, ἀφορᾷ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἰδίᾳ τὸν εἰσηγητὴν τοῦ νομοσχεδίου κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος δὲν διετύπωσεν ὡρισμένην γνώμην, δὲν ἔχει τὸ θάρρος τῆς γνώμης του. Δὲν ἐδήλωσε πρὸς τὴν Βουλὴν ποῖον σύστημα υἱοθετεῖ. Καὶ ἠκούσαμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εὐλόγως γεννᾷ παράδοξον ἐντύπωσιν, ἠκούσαμεν πρὸ ὀλίγου τὸν κ. Ὑπουργόν, ὁ ὁποῖος ἐδήλωσεν ὅτι ἀναμένει ἐκ τῆς συζητήσεως τῆς Βουλῆς νὰ φωτισθῇ, καί, ἀφοῦ φωτισθῇ, τότε θ’ ἀσπασθῇ μίαν γνώμην, ποῖον σύστημα προτιμᾷ. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι κοινοβουλευτικόν. Ὁ κ. Ὑπουργός, ὅστις εἰσηγεῖται νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου καθιεροῦται τοιαύτη μεταβολή, ὀφείλει νὰ ἔχῃ τὴν πρωτοβουλίαν, διότι ἐν τῇ πρωτοβουλίᾳ ἔγκειται ἡ εὐθύνη. Διὰ τῆς μεταβολῆς ταύτης ἐπέρχεται πολιτικὴ μεταβολή, καὶ ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην τῆς μεταβολῆς ταύτης. Περὶ τίνος, Κύριοι, γίνεται ἡ συζήτησις; Περὶ τοῦ συστήματος τῶν ψηφοδελτίων ἢ περὶ τοῦ συστήματος τῶν σφαιριδίων; Περὶ τοῦ συστήματος τοῦ ἐνιαίου ἢ περὶ τῆς ἀναμίκτου ψηφοδελτίων καὶ ἐνιαίου; Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ τῷ εἴπω ὅτι δὲν ἠδυνήθην ν’ ἀντιληφθῶ.

§241ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ σύστημα καθιεροῦται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ.

§242ΕΥΑΓ. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Ὑμεῖς ποίαν γνώμην ἔχετε;

§243ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Μοὶ δίδετε τὴν ψῆφόν σας· δι’ αὐτὸ μὲ ἐρωτᾶτε;

§244ΕΥΑΓ. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Ἐὰν θέλητε νὰ παίξητε, εἶναι δικαίωμά σας· ἐγὼ ἐπιμένω εἰς αὐτό, τὸ ὁποῖον διατυπῶ, ὅτι ἔχετε καθῆκον νὰ δηλώσητε ἀπεριφράστως ποῖον σύστημα προτιμᾶτε. Δὲν γνωρίζω καὶ ἐγὼ πῶς νὰ κανονίσω τὰς σκέψεις μου καὶ πῶς νὰ διατυπώσω τὰ ἐπιχειρήματά μου· κατὰ τοῦ ἑνός, κατὰ τοῦ ἄλλου ἢ κατὰ τοῦ ἑρμαφροδίτου; Ἀφοῦ δὲν ὁμιλεῖ ὁ κ. Ὑπουργός, ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ν’ ἀντικαταστήσω ἐγὼ αὐτὸν εἰς τὴν ἔννοιαν, ἡ ὁποία πρέπει ν’ ἀποδοθῇ εἰς τὴν μεταβολήν, ἡ ὁποία ἐπέρχεται διὰ τοῦ συστήματος. Βεβαίως ἡ μεταβολὴ εἶναι πολιτική. Δὲν πιστεύω ὁ κύριος εἰσηγητὴς τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ νὰ ὡρμήθη ἐξ ἄλλου λόγου εἰμὴ μόνον τῆς πραγματοποιήσεως τοῦ μηχανισμοῦ τῆς ἐνασκήσεως τῶν ἐκλογικῶν δικαιωμάτων· δὲν πιστεύω νὰ ὡρμήθη ἐκ τῆς ἰδέας τῆς οἰκονομικῆς, πῶς νὰ περισώσῃ δαπάνας τινάς, αἱ ὁποῖαι ἀναγκαίως θὰ δημιουργηθῶσιν ἐκ τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῶν κοινοτήτων· καὶ ἠκούσαμεν ῥήτορα, τὸν ἀξιότιμον ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας Βουλευτήν, ὁ ὁποῖος ἐν χορδαῖς καὶ τυμπάνοις ἐπανηγύρισε τὴν πτῶσιν τοῦ καθεστῶτος τοῦ παλαιοῦ, καὶ ἐπεκαλέσθη ὡς ἐπιχείρημα τὴν ἀδυναμίαν τῆς λειτουργίας τοῦ διὰ σφαιριδίων συστήματος, διότι, λέγει, δημιουργοῦμεν τόσας χιλιάδας κοινότητας, θὰ ἔχωμεν τόσους ὑποψηφίους θὰ ἔχωμεν τόσας χιλιάδας καλπῶν καὶ τόσας χιλιάδας ἐκλογικῶν εἰδῶν. Καὶ ἡ ἀδυναμία αὕτη φαίνεται ὅτι εἶναι ἡ ἰδέα, ἡ ὁποία προέτρεψε τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐμφυσήσῃ τὸ ἐν λόγῳ ἄρθρον. Δι’ αὐτὸ λοιπὸν εἶπον ὅτι ἐγὼ θ’ ἀντικαταστήσω τὸν Ὑπουργὸν εἰς τὴν ἔννοιαν τὴν πολιτικὴν καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ θὰ συζητήσω. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι ἡ μεταβολὴ αὕτη δὲν προέρχεται ἐκ τοιούτων ἐλατηρίων, ἀλλ’ ἐκ τῆς ἰδέας τῆς πολιτικῆς, ὅτι διὰ τῆς μεταβολῆς τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος θέλετε προαγάγει τὰ πολιτικὰ ἤθη, θέλετε ἐξασφαλίσει τὰ δικαιώματα τῶν ἐκλογέων καὶ ἐν γένει θέλετε βελτιώσει τὴν πολιτικὴν κατάστασιν. Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἐδάφους ἔπρεπε, Κύριοι, νὰ περιορισθῇ ἡ συζήτησις καὶ νὰ διαφωτισθῇ ἡ Βουλὴ κατὰ τοῦτο, ἂν τὸ νέον σύστημα τὸ ἐγκαινιαζόμενον διὰ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ παρέχει τὴν ἐγγύησιν αὐτὴν τὴν ἀνταποκρινομένην πρὸς τὴν ἔννοιαν τῆς πολιτικῆς μεταβολῆς ἢ τὸ νῦν ὑπάρχον σύστημα εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον, καὶ δοκιμασθέν, παρέχει ἀκριβῶς τὴν ἐγγύησιν ταύτην. Καὶ ἐπεθύμουν νὰ ἔχω δεδηλωμένην τὴν γνώμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι ἐπεθύμουν ν’ ἀναλάβῃ τὸ βάρος τῆς εὐθύνης, ἡ ὁποία ὑπάρχει ἐν τῇ μεταβολῇ, ἡ ὁποία δημιουργεῖται διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ἀπαιτεῖται μέγας ἡρωισμὸς εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἀπερισκέπτως ἔρχεται νὰ ὑποστηρίξῃ τοιαύτην μεταβολήν, μεταβολὴν ἡ ὁποία, ἀντὶ νὰ προαγάγῃ τὰς πολιτικὰς ἐλευθερίας, τὰς καταστρέφει, ἀντὶ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὰ ἐκλογικὰ δικαιώματα, τὰ ἐξουδετεροῖ καὶ τὰ ἐκμηδενίζει, καὶ ὑμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐκπροσωπεῖτε τὸ κόμμα τῶν φιλελευθέρων, ἔρχεσθε ὑπὸ τὴν καλύπτραν, ὑπὸ τὸν πέπλον, ὑπὸ τὸ πρόσχημα νομοσχεδίου, δῆθεν ἀποκρυσταλλοῦντος τὰς πολιτικὰς ἐλευθερίας, νὰ σφαγιάσητε αὐτάς. Καὶ μὴ ἀνησυχεῖτε! Δὲν εἶναι δύσκολον πρᾶγμα νὰ πεισθῇ ἡ Βουλὴ ὅτι δὲν πρόκειται περὶ προστασίας καὶ ἐξασφαλίσεως τῶν πολιτικῶν ἐλευθεριῶν· πρόκειται περὶ σφαγιασμοῦ· ἔχετε τὰ πράγματα καὶ τὴν πεῖραν ἐνώπιόν σας, καὶ δὲν δυσκολεύομαι παρὰ δι’ ἑνὸς καὶ μόνου παραδείγματος νὰ σᾶς πείσω περὶ ταύτου. Ἐγένετο λόγος ὅτι ἡ ἀναλογία τῶν ἐγγραμμάτων πρὸς τοὺς ἀγραμμάτους ἐν Ἑλλάδι εἶναι τοιαύτη ἢ τοσαύτη. Ἀλλ’ ἐλήφθη ὡς βάσις ὁ ὁλικὸς πληθυσμὸς τῆς Ἑλλάδος. Ἀφαιρέσατε, Κύριοι, τὸν πληθυσμὸν τῶν πόλεων, ἀφαιρέσατε τὸν πληθυσμὸν τῶν πόλεων ἐκείνων, εἰς τὰς ὁποίας ἐπιτρέπετε τὴν διατήρησιν τῶν δήμων, καὶ τί ἔχετε πλέον; Ἔχετε τὰ χωρία, ἔχετε τοὺς μικροὺς συνοικισμοὺς τοὺς ἀγροτικούς. Ἐκεῖ σᾶς θέλω· τολμήσατε νὰ εἴπητε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ποία εἶναι ἡ ἀναλογία τῶν ἐγγραμμάτων πρὸς τοὺς ἀγραμμάτους. Δὲν εἶναι 50 οὔτε 60, ἀλλ’ εἶναι 90 πρὸς 10· 90 ἀγράμματοι εἰς τὰ χωρία καὶ 10 ἐγγράμματοι. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια, καὶ δὲν ἐπιτρέπω διακοπήν, διότι ὅ,τι λέγω εἶναι ἀλήθεια. Μόνον οἱ ἀγνοοῦντες τὰ πράγματα καὶ οἱ μὴ σεβόμενοι τὴν ἀλήθειαν δύνανται ν’ ἀμφισβητήσωσι τὴν ἀλήθειαν ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐγὼ πιστοποιῶ. Ἐνενήκοντα πρὸς δέκα, Κύριοι! Καὶ ὅταν ἔχητε εἰς ἓν χωρίον δέκα μόνον ἐγγραμμάτους, ποῖον εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα διὰ τῆς μεταβολῆς, τὴν ὁποίαν καθιεροῦτε, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν; Παραδίδετε τὰ ἐκλογικὰ δικαιώματα τῶν ἀγραμμάτων ἐκλογέων τῶν 90 εἰς χεῖρας τῶν 10, καὶ οἱ δέκα πλαστογραφοῦντες τὸ φρόνημα τῶν ἐκλογέων θὰ ψηφίζωσιν αὐτοὶ ἀντὶ ἐκείνων. Δημιουργεῖτε λοιπὸν κομματάρχας, δημιουργεῖτε τοπάρχας, δημιουργεῖτε τυράννους, καί, ἐνῷ νομίζετε ὅτι θὰ καταστρέψητε τὰς φωλεὰς τῶν τυράννων, ἐγκαθιδρύετε συμμορίας δέκα ἐγγραμμάτων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐκμεταλλεύωνται τὰ ἱερώτερα τῶν δικαιωμάτων καὶ τῶν συμφερόντων τῶν ἀγραμμάτων πολιτῶν. Γελᾷ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν! Νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι σοβαρόν, καὶ τοιαύτη ἀντίληψις πρέπει νὰ ἐπικρατῇ ἐν τῇ κεφαλῇ καὶ ἐν τῇ ψυχῇ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἀλλ’ ἐκτὸς αὐτοῦ τοῦ ἐπιχειρήματος δύναμαι νὰ ἐπικαλεσθῶ καὶ ἓν ἕτερον ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον αὐτὸ τοῦτο ἐπεκαλέσθησαν καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι καταφέρονται κατὰ τοῦ νῦν ἰσχύοντος συστήματος. Εἶπον ὅτι τώρα ἐδημιουργήθη τοιαύτη κατάστασις ψυχολογική, ὥστε τώρα εἶναι ἐποχὴ κατάλληλος, διὰ νὰ ἐγκαινιάσωμεν νέον σύστημα ἐπαγγελλόμενον τὴν βελτίωσιν τῶν πολιτικῶν ἠθῶν. Ἐὰν εἶναι ἀληθὲς —καὶ τῳόντι εἶναι ἀληθὲς— ὅτι ἡ πολιτικὴ κατάστασις μετεβλήθη ἄρδην, ἀνετράπη ῥιζικῶς ἀπὸ τῆς ἐπαναστάσεως, ἐξέλιπον πλέον πᾶσαι ἐκεῖναι αἱ πηγαί, ἐξ ὧν ἀπέρρεον αἱ καταχρήσεις, οἱ ὑπάλληλοι ἐχειραφετήθησαν, οἱ ἐκλογεῖς ἐχειραφετήθησαν, οἱ Βουλευταὶ ἐχειραφετήθησαν, οἱ δήμαρχοι ἐξεμηδενίσθησαν, βασιλεύει πλέον ὁ νόμος, καὶ πολὺ ὀρθῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νομίζω ὅτι εἶπεν ὅτι σήμερον ὁ νόμος εἶναι ὑπέρτατος πάντων βασιλεύς, ἐάν, λέγω, εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὁ νόμος βασιλεύει, ὅτι αἱ ἰδέαι ἐξηγνίσθησαν, διατί δὲν ἵστασθε ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ, ἀλλὰ προχωρεῖτε, καὶ προχωρεῖτε ἀκριβῶς ἵνα, ἀντὶ νὰ βελτιώσητε τὴν κατάστασιν, τοὐναντίον τὴν χειροτερεύσητε; Πανηγυρίζετε τὴν πτῶσιν τοῦ καθεστῶτος τοῦ παλαιοῦ, λησμονοῦντες ὅτι ἐφαρμόζετε, προκειμένου περὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ, περὶ τῆς μεταβολῆς αὐτῆς, τὴν ὁποίαν θέλετε νὰ ἐγκαθιδρύσητε, τὸ γνωστὸν «ὁ βασιλεὺς ἀπέθανε· ζήτω ὁ βασιλεύς! Τὸ παλαιὸν καθεστὼς ἀπέθανε· τὸ παλαιὸν καθεστὼς ἀναζῇ». Διὰ τοῦτο, κύριοι Βουλευταί, δηλῶ ὅτι ἐπιφυλάσσομαι νὰ λάβω τὸν λόγον μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν.

§245Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Σᾶς παραπέμπω νὰ τὴν ἀναγνώσητε δημοσιευθεῖσαν.

§246Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Παραπομπὰς δὲν δέχομαι. Δηλῶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὅτι, ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ μεθ’ ὅσα εἶπε δὲν εὐαρεστηθῇ νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκόν του, τὸ ὁποῖον ἔχει ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, δὲν εὐαρεστηθῇ νὰ φεισθῇ τῆς ἀξιοπρεπείας αὑτοῦ καὶ νὰ δηλώσῃ ποίαν γνώμην ἔχει νὰ λάβῃ τὸ θάρρος τῆς γνώμης του, νὰ λάβῃ τὴν πρωτοβουλίαν τῆς μεταβολῆς, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον, ἐὰν σιωπήσῃ, θὰ λάβω τὸν λόγον, ἐὰν δὲ ὁμιλήσῃ καὶ εὑρεθῶ σύμφωνος, πρῶτος ἐγὼ θὰ τὸν χειροκροτήσω.

§247Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Πρὶν ἤ, κύριε Πρόεδρε, ἐρωτήσητε τὴν Βουλὴν, ὡς συνήθως ἄριστα πράττετε, διὰ τῆς φράσεως «οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον δεῖνα παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· ἡ Βουλὴ παρεδέχθη», ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην της, διότι ὑποθέτω, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶναι ἀληθές, ὅτι ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς παρακολουθεῖ τὰς γνώμας τῆς Κυβερνήσεως καὶ κατὰ τὰς ἐκδηλουμένας γνώμας τῆς Κυβερνήσεως ψηφίζει ἡ Βουλή. Ἐν προκειμένῳ θὰ δύνασθε νὰ πράξητε τοῦτο κατὰ τὴν γνώμην μου, διότι ἔχομεν ὡς βάσιν τῆς συζητήσεως τὸ σχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπεν ὅτι δὲν ἐσχημάτισε γνώμην, ὅτι ὀρθότερον εἶναι νὰ διεξαχθῇ ἡ ἐκλογὴ διὰ ψηφοδελτίων· ἐπιφυλάσσει τὴν γνώμην της. Πρὶν ἢ δηλώσῃ ἡ Κυβέρνησις πρὸς ποίαν γνώμην τάσσεται, δὲν εἶναι, νομίζω, δυνατόν, κύριε Πρόεδρε, τηροῦντες τὸν Κανονισμὸν καὶ τὸ Σύνταγμα, νὰ ἐρωτήσητε ὡς συνήθως ἐρωτᾶτε τὴν Βουλὴν, καὶ ν’ ἀποφανθῆτε ὡς συνήθως ἀποφαίνεσθε, ὅτι δηλαδὴ ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ θάρρος τῆς γνώμης της, πρέπει νὰ καταδηλώσῃ πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι εὑρίσκεται ἐν συμπνοίᾳ μετὰ τῶν μελῶν αὐτῆς, ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν ἡ Κυβέρνησις, πρὶν προβῆτε εἰς ψηφοφορίαν, νὰ δηλώσῃ ποίαν γνώμην ἔχει ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς διὰ σφαιριδίων ἢ διὰ ψηφοδελτίων ἐκλογῆς.

§248ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐνόμιζον, Κύριοι, ὅτι μόνον ὁ πρὸ μικροῦ καταβὰς τοῦ βήματος ἀξιότιμος συνάδελφος δὲν εἶχε τύχει οὔτε εἰς τὴν Βουλὴν νὰ παρίσταται οὔτε ν’ ἀναγνώσῃ ὅσα εἶπον κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν, καθ’ ἣν ἐπελήφθημεν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου. Φαίνεται ὅτι οὔτε ὁ πρὸ μικροῦ μόλις κατελθὼν τοῦ βήματος ἀξιότιμος συνάδελφος δὲν εὐηρεστήθη ν’ ἀναγνώσῃ ὅσα εἶπον κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην, ἐπειδὴ ἀπουσίαζεν ἴσως, διότι, ἐὰν παρίστατο κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην ἢ εἶχε τὴν περιέργειαν ν’ ἀναγνώσῃ ὅσα εἶπον, δὲν θὰ ἐλάμβανε τὸν κόπον νὰ εἴπῃ ὅσα εἶπε πρὸ μικροῦ. Ἴσως θὰ ἠξίουν ἀπὸ τὸν κ. συνάδελφον ἓν πρᾶγμα, νὰ ἐξάρῃ διὰ τὴν στάσιν τῆς Κυβερνήσεως τὴν εἰλικρίνειαν, τὴν ὁποίαν ἐξεδήλωσε καὶ ἥτις κατέστησε τόν τε Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὴν ὅλην Κυβέρνησιν νὰ δηλώσῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς σαφῶς καὶ ἀπεριφράστως ἐπὶ ποίων ἀρχῶν τοῦ νομοσχεδίου ἐμμένει, συνδέουσα τὴν ὕπαρξιν αὑτῆς πρὸς αὐτό, καὶ ἐπὶ ποίων σημείων ἐπικαλεῖται τὰ φῶτα τῆς Βουλῆς, ἕτοιμος νὰ συμμορφωθῇ πρὸς τὴν γνώμην αὐτῆς, ἐὰν ἴδῃ ὅτι ἐπλανᾶτο. Ποίαν σημασίαν ἀποδίδομεν γενικῶς εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐκλογῆς, προκειμένου περὶ κοινοτήτων, ἐγὼ ἤλπιζον ὅτι ὁ κ. συνάδελφος θὰ ἐγνώριζεν, ὡς θὰ ἐγνώριζεν ὅτι δὲν ἔχει πολιτικὴν χροιὰν τὸ ζήτημα τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον καταρτίζονται αἱ κοινότητες. Μέχρι ποίου σημείου ἔφθασεν ἡ εἰλικρίνεια τοῦ Ὑπουργοῦ τὸ γνωρίζουσι πάντες.

§249Γ. ΚΑΤΣΙΜΠΙΡΗΣ. Ὅλη ἡ Ἑλλὰς τὸ γνωρίζει.

§250ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Διότι ἀδιστάκτως εἶπον εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι πρωτίστως ἀπησχόλησεν αὐτὴν τὸ ζήτημα τῆς ψηφοφορίας, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἰσηγήθη εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον ν’ ἀντιπροσωπεύηται ἡ πλειονοψηφία καὶ ἡ μειονοψηφία διὰ τῆς διὰ ψηφοδελτίων ἐκλογῆς. Ἀλλ’ ὁ Ὑπουργὸς ἐξεδήλωσε πολλοὺς δισταγμοὺς εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, κατελήφθη ὑπὸ δειλίας καὶ ἐδήλωσε τοῦτο εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, χωρὶς ν’ ἀποδοθῇ πολιτικὴ χροιὰ εἰς τὸ ζήτημα τῶν κοινοτήτων. Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο εἶπον ὅτι, ἐὰν προτιμηθῇ τὸ σύστημα τῆς διὰ σφαιριδίων ἐκλογῆς, τὴν εὐθύνην ὑπέχει ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου, δι’ οὓς λόγους εἶπον. Τὸ νομοσχέδιον παρεπέμφθη εἰς ἐπιτροπὴν, ἡ ἐπιτροπὴ ἔκαμε τὴν ἔκθεσίν της, ὁ Ὑπουργὸς δ’ ἐδήλωσεν ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ συζητήσῃ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ὡς ἐτροποποιήθη τοῦτο ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς. Διῄρεσε δὲ καὶ τὰ σημεῖα τὰ κύρια, εἰς τὰ ὁποῖα εὑρέθη ἐν διαφωνίᾳ πρὸς τὴν ἐπιτροπήν, καὶ εἶπεν ὅτι ἐπὶ τοῦ πρώτου σημείου, ὡς πρὸς τὸν χαρακτηρισμὸν τῶν δήμων ὡς δήμων ἀστικῶν, ἀποτελουμένων ὑπὸ τῶν πρωτευουσῶν τῶν ἐπαρχιῶν, ἐμμένει εἰς τὴν γνώμην τοῦ νομοσχεδίου, διότι θεωρεῖ αὐτὸ ὡς βάσιν αὐτοῦ. Καὶ ἔφθασεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐκλογῆς καὶ εἶπεν ὅσα πρὸ μικροῦ ἐδήλωσεν. Ἐπεφυλάχθη δέ, καὶ τοῦτο θὰ ἐνθυμῆται ὁ κ. Βουλευτής, καταλήξας εἰς σύστασιν, ὅπως προνοήσωμεν περὶ καταρτισμοῦ ἐπιτροπῶν ἐφορευτικῶν παρεχουσῶν μεγαλειτέρας ἐγγυήσεις ἐκείνων, αἵτινες ὁρίζονται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἐπίσης προέβη καὶ εἰς ὅσας εἶχε παρατηρήσεις ἐπὶ τῶν ἄλλων σημείων, ἐφ’ ὧν ἡ ἐπιτροπὴ εὑρέθη ἔχουσα ἄλλην γνώμην ἐκείνης, τὴν ὁποίαν εἶχε τὸ νομοσχέδιον τὸ εἰσηγηθὲν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐλεύθερος εἶναι πᾶς τις νὰ ὁμιλῇ περὶ βάρους τῆς γνώμης καὶ περὶ ἄλλων τινῶν. Ἀλλὰ λυποῦμαι, διότι αἱ τοιαῦται συζητήσεις προκαλοῦνται ἐν ἀμύνῃ καὶ ἐγωισμῷ. Ἀλλ’ ἴσως εἰς ἓν πρᾶγμα πρέπει νὰ ἐλεγχθῇ ὁ Ὑπουργός, ἴσως διὰ τὸ θάρρος τῆς γνώμης, τὸ ὁποῖον ἐπλήρωσεν ἀκριβά, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον οὐδέποτε παρέλιπεν οὔτε θὰ παραλίπῃ, διότι εἶναι ἡ πρωτίστη ἀρετὴ παντὸς πολιτικοῦ, διότι εἶναι ἀνάξιος οἱασδήποτε θέσεως πολιτικὸς μὴ ἔχων τὸ θάρρος τῆς γνώμης του (χειροκροτήματα).

§251Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Χειροκροτῶ καὶ ἐγώ, ἀλλὰ μέχρις ὅτου ἐπιτρέπει τὸ νομοσχέδιον τὸ συζητούμενον.

§252ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Μεθ’ ὅσα εἶπον δὲν νομίζω ὅτι ἔχω νὰ προσθέσω ἄλλο τι. Ἴσως θὰ ἠδυνάμην νὰ θίξω καὶ ἓν ἀκόμη σημεῖον, ὅτι, καὶ ἂν ἤθελεν ὑποτεθῇ ὅτι Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἢ οἱοσδήποτε ἄλλος Ὑπουργὸς ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου δὲν ἤθελεν ἔχει τὴν αὐτὴν γνώμην μετὰ τῶν λοιπῶν μελῶν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, δὲν νομίζω ὅτι προκειμένου περὶ τῆς κυβερνητικῆς ἀλληλεγγύης καὶ τῆς ἐλευθερίας γνώμης, τὴν ὁποίαν ἔχουσι τὰ μέλη τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅτι ἔχει τὴν αὐτὴν σημασίαν τὸ πρᾶγμα μὲ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχουσι τὰ μέλη τοῦ αὐτοῦ κόμματος, τὰ ὁποῖα ὑποστηρίζουσι τὴν αὐτὴν Κυβέρνησιν. Ἡ ἀπόστασις δὲν εἶναι ἡ αὐτή, διότι ἔχει πολλὴν εὐρύτητα, πολλὴν ἐλευθερίαν γνώμης τὸ μέλος ἑνὸς κόμματος, ὥστε πολλάκις νὰ διαφωνῇ εἰς ζήτημα μὴ συνδεόμενον πρὸς αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν, νὰ διαφωνῇ πρὸς αὐτὴν εἰς θέματα, τὰ ὁποῖα αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις δὲν χαρακτηρίζει ὡς ζητήματα ἐμπιστοσύνης. Δὲν ἔχει τοιαύτην ἀπόστασιν καὶ ὁ Ὑπουργός, τὸ μέλος μιᾶς Κυβερνήσεως. Ἀλλά, διὰ νὰ μὴ φέρω ἄλλα παραδείγματα, θὰ παρέπεμπον τοὺς κυρίους συναδέλφους, τοὺς ὁμιλοῦντας περὶ ταυτότητος τῶν γνωμῶν τῶν μελῶν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου μέχρι τῶν τελευταίων λεπτομερειῶν, εἰς τὰ συμβαίνοντα ἀλλαχοῦ, καὶ θὰ ἐπικαλεσθῶ Κράτος, τοῦ ὁποίου τὴν κοινοβουλευτικότητα δὲν θ’ ἀρνηθῶσιν οἱ κύριοι συνάδελφοι, καὶ θὰ φέρω παράδειγμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἐὰν ἤθελέ ποτε φθάσει μέλος Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐν Ἑλλάδι εἴτε τῶν ἐντὸς εἴτε τῶν ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, δὲν θὰ ὡμίλουν ἢ περὶ διαφωνίας ἐπιβαλλούσης εἰς τὰ μέλη τὰ διαφωνοῦντα ἀποχώρησιν ἐκ τῶν κυβερνητικῶν ἑδρῶν. Θὰ παραπέμψω τοὺς κυρίους συναδέλφους εἰς τὰ συμβαίνοντα ἐν Ἀγγλίᾳ. Ὑπῆρχον πολλὰ ζητήματα τοιαῦτα, ἐνθυμοῦμαι δὲ προχείρως σοβαρώτατον θέμα ἀναγόμενον εἰς θεμελιώδη ἀρχὴν τοῦ κυβερνητικοῦ προγράμματος, τὸ θέμα τοῦ ἔχειν ἢ μὴ ἔχειν ψῆφον τὰς γυναῖκας. Ἐλπίζω ὅτι ἐλάχιστοι ἐξ ὑμῶν δὲν θὰ γνωρίζωσιν ὅτι εἰς τὴν γενομένην ψηφοφορίαν διεφώνησαν τὰ μέλη τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ἐδῶ πρόκειται περὶ θέματος, τὸ ὁποῖον ἐχαρακτήρισα ἐπαρκῶς, ὅτε πρὸ ἡμερῶν εἰσηγούμην τὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας ὑπέβαλον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ὡς ἦτο κατηρτισμένον ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, τὸ ὁποῖον ἐχαρακτήρισα, ὑποθέτω, ἐπαρκέστερον δι’ ὅσων κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην εἶπον εὑρεθεὶς εἰς τὴν ἀνάγκην. Δὲν νομίζω ἀναγκαῖον νὰ προσθέσω τι περισσότερον, μήτε διὰ νὰ δηλώσω ποίαν γνώμην ἔχει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἄρα καὶ ἡ Κυβέρνησις, καίτοι θὰ ἠδυνάμην νὰ εὑρεθῶ καὶ ἐν διαφωνίᾳ πρὸς τὰ λοιπὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως εἴτε ἐγὼ εἴτε καὶ ἄλλος συνάδελφός μου ἐπὶ τοιούτου θέματος δευτερεύοντος, δὲν νομίζω, λέγω, ὅτι ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε περισσότερον μήτε ὡς πρὸς τοῦτο μήτε ἵνα δώσω ἀποδείξεις, ποία εἶναι ἡ εἰλικρίνεια ἡ πολιτικὴ καὶ ποῖον τὸ θάρρος τῆς γνώμης, τὸ ὁποῖον ὀφείλουσι νὰ ἔχωσιν οἱ Ὑπουργοί.

§253Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Δὲν ἤμην διατεθειμένος νὰ συζητήσω ἐπὶ τοῦ ἀπασχολοῦντος ἡμᾶς ζητήματος, καὶ διὰ τοῦτο θὰ εἶμαι πολὺ σύντομος, μὲ φέρει δ’ ἐπὶ τὸ βῆμα ἡ ἀναπτυχθεῖσα σφοδρότης τῆς συζητήσεως, ἐξ ἧς ἐμόρφωσα μίαν γνώμην, τὴν ὁποίαν θὰ τολμήσω νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς μὲ ὅλον τὸν φόβον, ὁ ὁποῖος μὲ συνέχει ὅτι εἶναι γνώμη ἐκ προχείρου καὶ ἀβασάνιστος. Ἐπίστευον ὅτι ἡ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου προτεινομένη ἀντικατάστασις τοῦ κρατοῦντος δημαιρεσιακοῦ συστήματος διὰ ψηφοδελτίων θ’ ἀπεκρούετο ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἐπειγομένης μάλιστα νὰ κλείσῃ τὴν ἐπὶ τοῦ ὅλου νομοσχεδίου συζήτησιν, καὶ τοσοῦτο μᾶλλον, ὅσῳ τὸ ψηφοδέλτιον εἶναι φύσει ἀποκαλυπτικὸν τῆς μυστικότητος τῆς ἐκλογῆς, καὶ ἐκ τούτου καὶ μόνου δύναται νὰ διακινδυνεύσῃ ἡ ἐπιτυχία τοῦ νέου περὶ κοινοτήτων θεσμοῦ. Ἤκουσα τὰ διεκτραγῳδηθέντα ἁμαρτήματα ἐκ τῶν συμβαινόντων περὶ τὰς ἐκλογὰς κατὰ τὸ παρελθόν, τῶν ὁποίων ἕκαστος θεωρεῖ ὅτι θὰ εἶναι ἀπηλλαγμένον τὸ ὑπ’ αὐτοῦ ὑποστηριζόμενον σύστημα. Ἀλλὰ πάντα ταῦτα ἐγὼ πιστεύω ὅτι εἶναι κοινὰ παρακολουθήματα πάντων τῶν συστημάτων, διότι εἶναι ἐλαττώματα ὀφειλόμενα εἰς τὴν ἀσθένειαν τῆς γνώμης τοῦ ἐκλογέως. Δυστυχῶς ὁ Ἕλλην πολίτης ἐνδίδει εὐκόλως εἰς τὰ ἄλλως τε εὐγενῆ αἰσθήματα τῆς εὐγνωμοσύνης, τῶν ὑποχρεώσεων, τῶν συμπαθειῶν, καὶ δὲν ἔχει ἀναπτύξει ἀκόμη τὰ αἰσθήματα τὰ πολιτικά, δὲν ἠνδρώθη δυστυχῶς ἀκόμη παρ’ ἡμῖν καὶ τὸ πολιτικὸν φρόνημα, διὰ νὰ ἔχωμεν τὴν γνώμην τόσον ἰσχυράν, ὥστε νὰ μὴ ὑπείκωμεν εἰς τοὺς ἐπηρεασμοὺς τοῦ αἰσθηματολογικοῦ περιβάλλοντος. Διὰ τοῦτο εἶναι ἀναγκαία ἡ προστασία τῆς γνώμης αὐτοῦ διὰ τῆς μυστικότητος τῆς ἐκλογῆς, δι’ ἣν ἥκιστα κατάλληλον θεωρῶ τὸ ψηφοδέλτιον, καὶ ὅπερ τοὐναντίον φρονῶ ὅτι θέλει κατασταθῆ πρόσφορον μέσον καλλιεργείας τοῦ κομματισμοῦ, ὃν προσπαθοῦμεν νὰ πνίξωμεν. Καὶ ἀληθῶς κατὰ μὲν τὸ σύστημα τῆς διὰ σφαιριδίων ἐκλογῆς τὸ κόμμα καταδιώκει τὸν ἐκλογέα καθ’ ὅλον τὸ στάδιον τῆς ἐνασκήσεως τοῦ δικαιώματός του μέχρι τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν διαδηλοῖ τὴν ἐκλογικήν του θέλησιν, μέχρι τῆς κάλπης, κατὰ δὲ τὸ ἕτερον σύστημα τῆς διὰ ψηφοδελτίων ἐκλογῆς τὸ κόμμα παρακολουθεῖ μόνον μέχρι τῆς θύρας τοῦ ἐκλογικοῦ τμήματος. Θὰ ἔλεγέ τις ἑπομένως ὅτι τὸ δεύτερον σύστημα ἔχει τὸ πλεονέκτημα νὰ ἀφήνῃ ἐλεύθερον τὸν ἐκλογέα ἀπὸ πάσης πιέσεως κατὰ τὴν κρισιμωτάτην στιγμὴν τῆς ἐκδηλώσεως τῆς γνώμης του. Ἀλλὰ τὸ σύστημα τῶν ψηφοδελτίων ἔχει δυστυχῶς μεταξὺ τῶν ἄλλων καὶ τὸ ἐλάττωμα, ὅπερ βαρύνει πλειότερον τοῦ ἐξυμνουμένου πλεονεκτήματος αὐτοῦ. Τὸ ψηφοδέλτιον ὡς σῶμα ἐπιδεκτικὸν ποικίλων διακριτικῶν σημείων δύναται νὰ προδίδῃ ἀσφαλῶς τὴν μυστικότητα καὶ ἀποκαλύπτῃ εὐκόλως τὸν δι’ αὐτοῦ ψηφίζοντα, ἢ ἔστω ἐμπνέῃ τὸν φόβον ὅτι δύναται ν’ ἀποκαλυφθῇ ἡ γνώμη τοῦ δι’ αὐτοῦ ψηφίζοντος· ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου δὲν παρέχει τὴν αὐτὴν εὐκολίαν τῆς ἐκδηλώσεως τῆς ἐκλογικῆς θελήσεως τοῦ ἀγραμμάτου ἐκλογέως, τὴν ὁποίαν παρέχει τὸ σφαιρίδιον εἰς τοὺς ἐγγραμμάτους. Ὁ ἀγράμματος ἐκλογεὺς πάντοτε, διὰ νὰ ἐνασκήσῃ τὸ ἐκλογικόν του δικαίωμα, ἔχει ἀνάγκην τῆς συμπράξεως καὶ ἄλλων προσώπων, καὶ ἐκείνου ὅστις θὰ τὸ συντάξῃ, καὶ ἐκείνου ὅστις θὰ τὸ ἀναγνώσῃ, διὰ νὰ ἐξακριβώσῃ ἂν δὲν τὸν ἠπάτησεν ὁ συντάξας τοῦτο, καὶ ἐκείνου ὅστις θὰ τῷ συντάξῃ νέον ψηφοδέλτιον δι’ ἣν περίπτωσιν μετέβαλε τυχὸν γνώμην, καὶ οὔτε εὔκολος οὔτε πρόχειρος εἶναι πάντοτε ἡ ἐξεύρεσις τοιούτων προσώπων, τρέχει δὲ τὸν κίνδυνον ὁ ἀγράμματος ἐκλογεὺς ἢ νὰ γίνῃ θῦμα ἀπάτης ἢ νὰ ἐπηρεασθῇ ἡ γνώμη του ὑπ’ ἐκείνων, πρὸς οὓς θέλει προσφύγει διὰ τὴν σύνταξιν τοῦ ψηφοδελτίου, καὶ ἐν πάσῃ περιπτώσει διὰ τὸν ἀγράμματον ἐκλογέα καθίσταται φυσικῶς ἀδύνατον νὰ διαφυλάξῃ τὴν μυστικότητα τῆς ἐκλογῆς του. Καὶ τὸ σύστημα τοῦτο τῆς διὰ ψηφοδελτίων ἐκλογῆς καθιεροῖ μίαν ἀνισότητα μεταξὺ ἐγγραμμάτων καὶ ἀγραμμάτων περὶ τὴν χρῆσιν τοῦ ἱερωτέρου πολιτικοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου, καὶ εὐκόλως ὁ ἀγράμματος ἐκλογεύς, καθιερουμένου τοῦ ψηφοδελτίου, θὰ ἐπίστευεν ὅτι στερεῖται τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου, διότι δὲν ὑπάρχει τρόπος, Κύριοι, νὰ βεβαιωθῇ ὅτι δύναται νὰ πραγματοποιήσῃ τὴν θέλησιν αὐτοῦ, ἐφ’ ὅσον δὲν δύναται νὰ εἶναι βέβαιος τί γράφει τὸ ψηφοδέλτιον, τὸ ὁποῖον ἄλλος τῷ ἔγραψε ἢ ἄλλος τῷ ἀνέγνωσε, καί, ἐφ’ ὅσον δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἰδίαν πεποίθησιν τοῦ πράγματος, δὲν βλέπω πῶς δύναται νὰ ἔχῃ ἥσυχον τὴν συνείδησίν του ὅτι τῳόντι ἐπραγματοποίησε διὰ τοῦ ψηφοδελτίου τὴν θέλησίν του. Ἀλλ’ εἶναι γνωστὸν ὅτι οἱ μικροὶ πληθυσμοὶ εἶναι κατὰ τὰ 9/10 ἀγράμματοι, καὶ δι’ αὐτοὺς τοὐλάχιστον τολμῶ νὰ διατυπώσω τὴν ἑξῆς γνώμην, ὅτι εἰς κοινότητας ἐχούσας πληθυσμὸν ἐλάσσονα τῶν 500 ἢ 800 κατοίκων νὰ ἐνεργῆται ἡ ἐκλογὴ κατὰ τὸ κρατοῦν ἤδη σύστημα διὰ σφαιριδίων. Διότι εἰς τοιαύτας μικρὰς κοινότητας σπανίζουσιν οἱ ἐγγράμματοι, ἢ οἱ ὑπάρχοντες θὰ νοθεύωσι τὴν ἐκλογήν, καὶ ἐν γένει, ἔνθα τὸ πλῆθος εἶναι ἀγράμματον, ἐκεῖ μυστικότης ἐκλογῆς δὲν δύναται νὰ τηρηθῇ διὰ τοῦ ψηφοδελτίου. Διὰ τὰς μικρὰς ὅθεν κοινότητας καὶ ἐπὶ μίαν δεκαετίαν τοὐλάχιστον φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ διατηρηθῇ ἡ διὰ σφαιριδίων ἐκλογή. Πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον εἰς τὴν συζητουμένην διάταξιν τοῦ ἄρθρου 28, ψηφιζομένην ὡς ἔχει, δύναται νὰ προστεθῇ ὡς τελευταῖον ἐδάφιον παροδικὴ διάταξις, ἔχουσα ὡς ἑξῆς...(ἀναγινώσκει). Τοιουτοτρόπως δὲν τρέχομεν τὸν κίνδυνον καὶ νὰ κατηγορηθῶμεν ὑπὸ τῶν ἀγραμμάτων ὅτι δὲν ηὐλαβήθημεν τὰ δικαιώματα αὐτῶν. Ἀλλ’ ἔχω καὶ μίαν ἄλλην ἀπορίαν, προκειμένου περὶ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ψηφιζομένου νόμου τούτου. Δὲν ἠδυνήθην ν’ ἀνεύρω εἰς τὴν ὅλην οἰκονομίαν τοῦ νόμου τούτου διατάξεις ποινικὰς τιμωρούσας τὰς ἐκλογικὰς παραβάσεις, ὅσαι θέλουσι διαπράττεσθαι κατὰ τὸ νέον σύστημα, ὅπερ καθιεροῦμεν, καί, ἐφ’ ὅσον δὲν ληφθῇ τοιαύτη πρόνοια, νομίζω ὅτι θ’ ἀποβῇ ἀδύνατος ἡ ἄνευ νοθειῶν ἐκτέλεσις τοῦ νόμου τούτου. Εἶναι ἀνάγκη νομοθετικῆς προνοίας, εἴτε δι’ αὐτοῦ τούτου τοῦ νόμου εἴτε δι’ ἄλλου ψηφιζομένου τώρα, διότι ἄλλως καθίσταται ἀνεφάρμοστος ὁ νόμος, ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπάρχουσιν ἀναγεγραμμέναι ποινικαὶ διατάξεις κολάζουσαι τὰς παραβάσεις. Κατὰ ποῖον ἄρα ἄλλον τρόπον θέλετε δυνηθῆ νὰ προλάβητε τὰς παραβάσεις, τὰς ὁποίας θὰ ἐπινοήσῃ ἡ Ἑλληνικὴ εὐφυΐα πρὸς καταστρατήγησιν τοῦ νόμου καὶ ἀφοῦ κατὰ νομικὸν δόγμα οἱ ποινικοὶ νόμοι δὲν δύνανται νὰ ἐφαρμοσθῶσι κατ’ ἀναλογίαν;

§254Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Ζητῶ συγγνώμην ἀπὸ τὴν Βουλήν, τὴν ὁποίαν πρόκειται ν’ ἀπασχολήσω εἰς ὥραν τοσοῦτον προκεχωρηκυῖαν. Θὰ βεβαιώσω αὐτὴν ὅτι θὰ εἶμαι σύντομος, διότι σκοπὸς ἐμοῦ ἀνελθόντος εἰς τὸ βῆμα εἶναι εἷς καὶ μόνος, νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου, τοῦθ’ ὅπερ θεωρῶ ἐπιβαλλόμενον εἰς ἐμέ, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξα μέλος τῆς ἐπιτροπῆς διϊστάμενον εἰς τὰ συμπεράσματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἡ ἐπιτροπὴ κατέληξεν. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ὑπεραμυνθεῖσα τοῦ ψηφοδελτίου ἔπραξε τοῦτο, διὰ νὰ εἰσαγάγῃ τὸ σύστημα τῆς ἀντιπροσωπείας τῶν μειονοψηφιῶν, σύστημα ἄριστον καὶ ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν ἐπιδοκιμαστέον. Ἀλλ’ οἱουδήποτε συστήματος πρόκειται νὰ γίνῃ ἐφαρμογὴ πρέπει πρὸ παντὸς νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν γνησιότητα τοῦ ἐκλογικοῦ ἀποτελέσματος καί, ἐφ’ ὅσον ἔχω ἐνδοιασμοὺς ἰσχυρούς, ὅτι ὑπὸ τοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους βιοῦμεν, ὑπὸ τὰς περιστάσεις τὰς ἡμετέρας, τὰς τε πολιτικὰς καὶ κοινωνικάς, τὸ ψηφοδέλτιον δὲν ἤθελεν ἐξασφαλίσει τὴν γνησιότητα τοῦ ἀποτελέσματος, βεβαίως ὀφείλω νὰ καταψηφίσω τὴν διάταξιν τῆς ἐπιτροπῆς, ὅπως αὕτη εἰσάγεται. Νομίζω ὅτι ἀκόμη δὲν εἴμεθα ὥριμοι πνευματικῶς. Οἱ ἀγράμματοι ἀναμφισβητήτως εἶναι πολλοί, εἶναι τοσοῦτοι, ὥστε βεβαίως θὰ περιπλακῶσι, βεβαίως θὰ περιέλθωσιν εἰς σημεῖον τοιοῦτον, ὥστε δὲν θὰ δύνανται νὰ ψηφίσωσιν ἀμερολήπτως καὶ θὰ ψηφίζωσι συχνὰ καὶ πλειστάκις ἐκείνους, τοὺς ὁποίους δὲν θέλουσι νὰ ψηφίσωσιν. Ἐπικαλούμεθα τὰ ἐν Εὐρώπῃ ἰσχύοντα, καὶ εἶμαι καὶ ἐγὼ ἐξ ἐκείνων, ὁ ὁποῖος πάντοτε ἐπιθυμῶ νὰ βλέπω τί γίνεται καὶ εἰς τὰ ἄλλα Κράτη, ἀλλὰ πρέπει νὰ συγκρίνωμεν τὰς περιστάσεις. Ἂν ψηφίζωσιν εἰς τὴν Εὐρώπην διὰ ψηφοδελτίων καὶ ἂν ἐπεκράτησε τὸ ψηφοδέλτιον, ὤφειλε νὰ ἐπικρατήσῃ, διότι εἰς τὰ μέρη, ὅπου ἰσχύει τὸ ψηφοδέλτιον, ψηφίζουσιν οἱ ἐγγράμματοι. Ἐφ’ ὅσον ὅμως ἡ ψηφοφορία εἶναι καθολικὴ καὶ δὲν ἀποκλείονται οἱ ἀγράμματοι, βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀκολουθήσωμεν ἐκείνους, διότι ἄλλως, ἐφαρμόζοντες τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἐκεῖνοι ψηφίζουσι, καὶ εἰσάγοντες τὸ ψηφοδέλτιον εἶμαι βέβαιος ὅτι τὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸ παρελθὸν συνέβαινον, ὄχι μόνον δὲν θέλουσι σταματήσει, ἀλλὰ θέλουσιν ἐνισχυθῆ.

§255Α. ΚΑΣΣΑΒΕΤΗΣ. Νὰ σᾶς εἴπω μίαν λεπτομέρειαν ἐνισχυτικὴν τῆς γνώμης σας. Διενεργοῦνται κοινοτικαὶ ἐκλογαὶ ἐν Θεσσαλίᾳ κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε εἰσέρχονται οἱ ψηφοφόροι νὰ ψηφίσωσι, κρατοῦντες εἰς τοὺς ὀδόντας των τὸ ψηφοδέλτιον, χωρὶς νὰ γνωρίζωσι ποῖοι εἶναι οἱ ὑποψήφιοι, καὶ μέχρι τῆς ὥρας τῆς ἐκλογῆς εἶναι ἄγνωστοι οἱ ὑποψήφιοι εἰς αὐτούς.

§256Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Κηρύσσομαι, Κύριοι, ἀκόμη ὑπὲρ τῆς κάλπης, διότι δὲν νομίζω ὅτι εἶναι καιρὸς ἀκόμη νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὴν κάλπην. Καὶ λέγω ἐγὼ τοῦτο, ὁ ὁποῖος εἶχον τὴν τύχην νὰ ἔχω τὸν πόλεμον μὲ τὸ σύστημα τὸ πολιτικόν, τὸ ὁποῖον στηριχθὲν ἐπὶ τῆς βίας, τῆς ἀναιδείας καὶ τῆς αὐθαιρεσίας ἠθέλησε νὰ ἐπικρατήσῃ διὰ τῆς καλπονοθεύσεως καὶ ἐστηρίζετο διαρκῶς ἐπὶ ταύτην τὴν ἐπιβολήν. Καὶ τὸ λέγω τοῦτο, Κύριοι, διότι ἔχω τὴν γνώμην ὅτι διὰ τοῦ ψηφοδελτίου ὄχι μόνον δὲν θὰ σταματήσῃ αὕτη, ἀλλὰ θὰ πραχθῶσι χείρονα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα μέχρι σήμερον ἐγίνοντο. (Χειροκροτήματα). Διὰ τῆς κάλπης βεβαίως δὲν δύναταί τις ν’ ἀρνηθῇ ὅτι ὑφ’ οὓς ὅρους διεξάγεται ἡ ἐκλογή, οἱ ἀντιπρόσωποι οἱ ἐπὶ τῶν καλπῶν εὑρισκόμενοι ἐπηρεάζουσι τὸ φρόνημα τῶν ἐκλογέων καὶ πείθουσιν αὐτοὺς νὰ ψηφίζωσιν ὅπου αὐτοὶ θέλουσιν. Ἀλλὰ μήπως τὰ ἄτομα αὐτά, τὰ ὁποῖα ἀσκοῦσι τοιαύτην ἐπιβολήν, ἀναμιγνυόμενα ἐκτὸς τοῦ τόπου τῆς ἐκλογῆς, δὲν θὰ φέρωσιν ἀποτελέσματα πολλῷ χείρονα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα σήμερον ἐπέφερον ἐνεργοῦντα ἐντὸς τοῦ τόπου τῆς ἐκλογῆς; Διότι ἡ ἐπιρροὴ βεβαίως, ἐφ’ ὅσον ὁ ἀντιπρόσωπος ἀνήκει εἰς μίαν κάλπην, ἀναφέρεται εἰς μίαν καὶ μόνην κάλπην, ἐνῷ ἡ ἐπιρροή, ἡ ὁποῖα θὰ συνοδεύσῃ τὸν ἐκλογέα μέχρι τῆς θύρας τοῦ τόπου τῆς ἐκλογῆς, θὰ εἶναι μεγαλειτέρα, θὰ ἐρευνήσῃ ἐπ’ αὐτοῦ, θὰ ἐξασφαλίσῃ ὅτι δὲν ἔχει ἕτερον ψηφοδέλτιον καὶ θὰ τῷ δώσῃ τὸ ψηφοδέλτιον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ θέλῃ. Ἀλλά, Κύριοι, κατεκρίθη ἐπίσης ἡ κάλπη, διότι ὑπάρχουσι τὰ σήματα. Ἀλλά, ἐὰν τὸ σῆμα εἶναι κακόν, τὸ ὁποῖον ἐγὼ δὲν δέχομαι, διατί, Κύριοι, νὰ μὴ καταργηθῇ; Ἀλλὰ ὀφείλω νὰ διακηρύξω ὅτι τὸ σῆμα ἐγὼ θεωρῶ ἀναγκαῖον, καὶ ἐφ’ ὅσον, Κύριοι, ψηφίζομεν μόνον ἰδέας, μόνον τὰ σήματα εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα βεβαιοῦσι ποῖαι εἶναι αἱ ἰδέαι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἐκπροσωποῦνται διὰ τῶν σημάτων. Μήπως εἰς τὰ κοινοτικὰ συμβούλια εἰς τὰς τοπικὰς ἐκλογὰς δὲν θὰ ὑπάρχωσιν ὑπὸ ἕτερον τύπον καὶ μορφὴν ὡρισμέναι ἰδέαι; Καὶ ὅτε ἡ ἐπιτροπὴ ὁμιλεῖ περὶ ἐκπροσωπήσεως τῶν μειονοψηφιῶν, τί ἄλλο σημαίνει τοῦτο ἢ ὅτι αὐτὴ ἡ ἐπιτροπὴ δέχεται ὅτι ὑπάρχουσιν ἰδέαι, τὰς ὁποίας πρόκειται νὰ ἐκπροσωπήσωσιν αἱ μειονοψηφίαι, ἵνα μὴ αἱ ἰδέαι αὗται τῆς μειονοψηφίας μείνωσιν ἀνυπεράσπιστοι; Δέχομαι λοιπὸν ἐγὼ ὅτι καὶ τὰ σήματα εἶναι χρήσιμα· ἀλλά, καὶ τοῦτο ἂν δὲν ἦτο, δὲν ὑπῆρχε φόβος νὰ μὴ καταργηθῶσι ταῦτα, καὶ δὲν ὑπῆρχε φόβος νὰ μὴ ἐπιβάλωμεν διὰ τοῦτο τὸ ψηφοδέλτιον, διότι τὸ ψηφοδέλτιον εἶναι ἐκεῖνο, ἕνεκα τοῦ ὁποίου δὲν δύναται ὁ ἐκλογεὺς νὰ ψηφίσῃ ὅπως ἐκεῖνος θέλει. Δὲν ἔφθασεν εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο τῆς ἀναπτύξεως ὁ ἐκλογεὺς νὰ ψηφίζῃ ὅσους θέλει. Ὑπάρχει σύστημα σοφόν, τὸ ὁποῖον ἀποδίδει τὴν ἐπιτυχίαν τῶν ὑποψηφίων ἀκριβῶς κατὰ τὴν δύναμιν αὐτῶν καὶ ὄχι ἐκ τοῦ σήματος, ὡς ὁρίζει ὁ νόμος, καὶ ἕκαστος ἐκλογεὺς δύναται νὰ ψηφίζῃ ὅσους θέλει μὴ ἀποδίδων σημασίαν εἰς τὴν σειράν. Ἀλλά, Κύριοι, ὑπεβλήθη καὶ ἑτέρα πρότασις παρ’ ἀξιοτίμου καὶ ἀγαπητοῦ συναδέλφου, τείνουσα νὰ ὑποστηρίξῃ τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου. Τὸ σύστημα τοῦτο νομίζω ὡς τὸ τελειότερον πάντων, ἀλλ’ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι δὲν εὑρίσκεται ἕτερον ἐπιχείρημα, διὰ νὰ ὑποστηριχθῇ. Τί θὰ εἴπῃ, Κύριοι, ἑνιαῖον τῆς ψήφου, εἰς ἐποχήν, καθ’ ἣν πρόκειται νὰ ἐκλεχθῇ ὡρισμένος ἀριθμὸς προσώπων, διὰ ν’ ἀποτελεσθῇ ἓν συμβούλιον; Ἢ θὰ περιορίσωμεν τὸν ἀριθμὸν ἐκεῖνον ἀναγκαίως μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε ν’ ἀπαιτήσητε ἕνα ἐλάχιστον ἀριθμὸν ψήφων, ἵνα δυνηθῇ τις νὰ ἐπιτύχῃ, ὁπότε αἱ ἐκλογαὶ θὰ ἐπαναλαμβάνωνται συχνά, ἢ θὰ ἔχωμεν τὸ λυπηρὸν ἀποτέλεσμα, αἱ μειονοψηφίαι νὰ ἐπιβάλλωνται εἰς τὰς πλειονοψηφίας, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, διότι τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἰσχυρὰ εἴτε λόγῳ τῆς ἐπιβολῆς αὐτῶν εἴτε λόγῳ τῆς ἀγάπης, τὴν ὁποίαν ἔχουσι, τὰ πρόσωπα ταῦτα βεβαίως δὲν θὰ συγκεντρῶσι διαρκῶς τὸ μέγα μέρος τῶν ἐκλογέων, καὶ οὕτω ὁ μέγας ἀριθμὸς τῶν ἐκλογέων θὰ ἐκπροσωπῆται ἀπὸ ἕνα, ἐνῷ οἱ ἄλλοι οἱ σημαίνοντες θὰ συγκεντρώσωσιν ἀριθμὸν ψήφων ἐλάχιστον. Ὁμολογῶ ὅτι δὲν μὲ ἔπεισαν ποσῶς τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ κ. Τσαξίρη, λέγοντος ὅτι τοιοῦτον ἀποτέλεσμα εἶναι ἐντελῶς ἀπίθανον. Ἐγὼ τὸ θεωρῶ ὅτι θὰ εἶναι ἀπολύτως ἐπιβεβλημένον καὶ συνάγω τὸ συμπέρασμα τοῦτο παρατηρῶν τὸ τί ἔγινε μέχρι τοῦδε εἰς τὰς ἐκλογάς, ὅπου αἱ ἐπιρροαὶ παρουσιάσθησαν τόσον ἰσχυραί, ὥστε ν’ ἀνατρέψωσι τὴν ἀντίρροπον δύναμιν.

§257Ν. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Διὰ ποῖον λόγον νομίζετε ὅτι ὁ ἰσχυρὸς αὐτὸς κομματάρχης θὰ προσπαθήσῃ νὰ συγκεντρώσῃ πάσας τὰς ψήφους, τὰς ὁποίας διαθέτει εἰς τὸ πρόσωπόν του, ἀφοῦ, ὁσασδήποτε καὶ ἂν συγκεντρώσῃ, δὲν θὰ δύναται νὰ ἐκλέξῃ ἄλλον ἀπὸ τὸν ἑαυτόν του;

§258Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Πρῶτον διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἐκ τῶν προτέρων βέβαιος περὶ τοῦ ἀποτελέσματος καὶ δεύτερον διότι ἡ φιλοδοξία, ἡ ὁποία εἶναι ἔμφυτος εἰς τὸν ἄνθρωπον, θὰ τῷ δώσῃ τὴν ἐπιθυμίαν νὰ ὑπερισχύσῃ διὰ ψήφων πολλῶν. Ὁμολογῶ ἐπίσης, Κύριοι, ὅτι, ἐν σχέσει πρὸς τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἤκουσα παρὰ τοῦ συναδέλφου ἐξ Ἀρκαδίας, ταῦτα δὲν μὲ ἔπεισαν, οὔτε τὰ τελευταῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα παρεστάθησαν τόσον ζωηρῶς, ὅτι δηλαδὴ θ’ ἀπαιτῆται ἀριθμὸς ἀντιπροσώπων μέγας, ὡς ἐπίσης καὶ καλπῶν. Ἀφοῦ σήμερον πληρώνονται ἔξοδα διὰ τὰς κάλπας, εἶναι πολὺ φυσικὸν ν’ ἀπαιτήσῃ τις καὶ μεγαλείτερον ἀριθμὸν καλπῶν, ἀλλὰ βεβαίως οἱ περισσότεροι ὑποψήφιοι θὰ συνεισφέρωσι διὰ τὰς κάλπας των, καί, ὅταν πάντα τὰ χωρία συνεισφέρωσι διὰ τῶν ὑποψηφίων, θὰ εἶναι ἔξοδον, τὸ ὁποῖον θὰ καλύπτηται, χωρὶς νὰ θελήσωμεν νὰ μεταβάλωμεν σύστημα, τὸ ὁποῖον σὺν τοῖς ἄλλοις ἔχει ῥιζωθῇ εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ τόπου, καὶ ἔχουσι μάθει οἱ ἄνθρωποι νὰ ψηφίζωσι μὲ αὐτό, χωρὶς νὰ φέρωμεν μίαν ἐπανάστασιν, ἡ ὁποία τόσον ἀποτόμως ἐπιφερομένη δὲν θ’ ἀπέβαινέ ποτε ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ τόπου.

§259Λ. ΡΟΥΦΟΣ ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἐὰν θέλωμεν νὰ δεχθῶμεν τὴν ἀρχήν, τὴν ὁποίαν οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι οὐδὲν ἀνθρώπινον πρᾶγμα δύναται νὰ εἶναι τέλειον, θὰ λείψωσιν αἱ ὑπερβολαὶ ἐξ ἑκατέρων τῶν μερῶν, καὶ θὰ ἀχθῶμεν εἰς τὴν ὁδὸν τῆς καλῆς συζητήσεως, ἐξ ἧς θὰ ἴδωμεν ποῖον ἐκ τῶν συστημάτων τῶν προτεινομένων εἶναι τὸν ἔχον τὰ ὀλιγώτερα ἐλαττώματα. Ὁμολογῶ ὅτι τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἠκούσθησαν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης καὶ ἀκούονται ἀπὸ μακρῶν ἐτῶν καὶ διὰ τῶν ἐφημερίδων κατὰ τοῦ συστήματος τῆς ἐκλογῆς διὰ σφαιριδίων καὶ ἰδίᾳ τὰ ἀναπτυχθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας εἶναι τοιαῦτα, ὥστε νὰ μὴ ἐπιτρέπηται νὰ ἐπανέλθῃ τις καὶ πάλιν ἐπὶ τῶν ἰδίων. Θὰ ἤθελον μόνον νὰ ἐξετάσω ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν τὴν προτίμησίν μου διὰ τὸ σύστημα τὸ προτεινόμενον ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἐπεξειργάσθη τὸ νομοσχέδιον. Καὶ ἐξετάζω τὸ σύστημα αὐτὸ ἀπὸ ἀπόψεως καθαρῶς ψυχολογικῆς, διότι ἀνέκαθεν ἀναμιγνυόμενος εἰς τὰ ἐκλογικὰ οὐδέποτε ἠδυνήθην νὰ πείσω ἐμαυτὸν ὅτι εἶναι δυνατὸν τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς ἀντιπροσώπων, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ ἱερώτατον τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἔχει ὁ ἄνθρωπος, διὰ τὴν ἐξάσκησιν τοῦ δικαιώματος αὑτοῦ, νὰ μὴ τῷ παρέχηται τὸ μέσον νὰ ἐξασκῇ τὸ δικαίωμα αὐτὸ ἐν νηφαλιότητι, νὰ μὴ τὸ ἐξασκῇ ὑπὸ τὸ κράτος βιασμοῦ ψυχικοῦ. Καὶ ἀκριβῶς τὸ σύστημα τῶν σφαιριδίων καὶ καλπῶν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ σοβαρῶς ὅτι ὄντως δίδει τὸν τρόπον εἰς τὸν ἐξασκοῦντα τὸ δικαίωμα αὐτὸ τῆς ἐκλογῆς νὰ τὸ ἐξασκῇ ἐν ψυχικῇ ἠρεμίᾳ, ὡς ἀπαιτεῖται, διὰ νὰ γίνηται πραγματικῶς ἡ ἐκλογὴ ἐν πλήρει συνειδήσει ἐκείνου, ὁ ὁποῖος τὸ ἐξασκεῖ. Εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι ὁ προσερχόμενος εἰς τὰς κάλπας, καὶ ἰδίως ὅταν αἱ κάλπαι εἶναι πολλαὶ εἰς τὰς μεγάλας πόλεις, ἀλλὰ καὶ ὅταν ἀκόμη εἶναι ὀλιγώτεραι, εἶναι ἀδύνατον, λέγω, νὰ μὴ ὁμολογήσωμεν ἐν συνειδήσει ὅτι πλειστάκις καὶ αὐτοὶ οἱ ἀμέσως ἐνδιαφερόμενοι διὰ τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐκλογῶν ἐξερχόμενοι τοῦ τμήματος τῆς ἐκλογῆς νὰ μὴ ἀναγνωρίσωσιν ὅτι ἄλλα ἐξετέλεσαν ἐν τῷ τμήματι ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶχον ἐν νῷ, ὅτε εἰσήρχοντο. Ἑπομένως, οἱαδήποτε καὶ ἂν εἶναι τὰ ἐλαττώματα οἱουδήποτε ἄλλου συστήματος, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐξικνῶνται εἰς τὰ ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα ἔχει τὸ σύστημα τῆς ἐκλογῆς διὰ σφαιριδίων. Γνωρίζω ἐκ πείρας ὅτι πλεῖστοι πολῖται μεμορφωμένοι ἐξελθόντες τοῦ τμήματος τῆς ἐκλογῆς ὡμολόγησαν ὅτι κατεψήφισαν ὡρισμένου ὑποψηφίου, ὑπὲρ οὗ ἐσκόπουν νὰ δώσωσι λευκὴν ψῆφον, διότι αἴφνης ἔξω τοῦ τμήματος οἱ φίλοι του ἀπώθουν αὐτούς, ἵνα μὴ εἰσέλθωσι. Τόσα δύνανται νὰ λεχθῶσι κατὰ τοῦ συστήματος τούτου, ὥστε δὲν θὰ ἐπήρκει ἡ ὥρα ν’ ἀναφέρῃ τις ταῦτα ἐνταῦθα· ἄλλως τε πρόκειται περὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα πάντες γνωρίζομεν, ἀλλὰ καὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ἀμέσως πάντες λησμονοῦμεν. Κατὰ τὰς ἡμέρας τῆς ἐκλογῆς καὶ τὰς μετέπειτα ἑβδομάδας δὲν ὑπάρχει Ἕλλην, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ καταφέρηται κατὰ τοῦ κρατοῦντος συστήματος τῆς ἐκλογῆς διὰ σφαιριδίων. Καὶ ἐρχόμεθα ἤδη νὰ ὁμιλῶμεν κατὰ τῶν ψηφοδελτίων, ὅταν βλέπωμεν ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἔρχονται μὲ τὰ χαρτάκια, μὲ τὰς κορδέλλας, διὰ νὰ δώσωσι τὴν ψῆφόν των ὑπὸ τὰ ὄμματα τῶν ἀντιπροσώπων, εἰς τοὺς ὁποίους πολλάκις καὶ ἐγχειρίζουσι τὸ σφαιρίδιον, ἵνα τὸ ῥίψωσιν εἰς τὴν κάλπην ἀντ’ αὐτῶν. Ποίας ἐλευθερίας τοῦ λαοῦ θέλομεν νὰ στραγγαλίσωμεν ἡμεῖς οἱ ὑπεραμυνόμενοι τοῦ θεσμοῦ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν; Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐξακολουθοῦσι ν’ ἀντιφρονῶσι πρὸς τὰς ἡμετέρας γνώμας, ἢ ἔζησαν μακρὰν τοῦ τόπου ἡμῶν ἢ οὐδέποτε ἀνεμίχθησαν εἰς ἐκλογὰς ἢ οὐδέποτε μετέβησαν νὰ ψηφίσωσι, διὰ νὰ μὴ ἀναγνωρίζωσι τὰς ἀληθείας, τὰς ὁποίας λέγω τὴν στιγμὴν ταύτην. Διὰ τὸν πολίτην, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει ἐλευθερίαν συνειδήσεως, διὰ τὸν πολίτην, ὁ ὁποῖος δὲν ἐννοεῖ ποῖον εἶναι τὸ δικαίωμα αὐτὸ, τὸ ὁποῖον τῷ παρέχει ἡ Πολιτεία νὰ ἐκλέξῃ τὸν ἀντιπρόσωπον αὑτοῦ, διὰ τὸν ἀνάξιον αὐτὸν πολίτην δὲν ἀσχολοῦμαι. Ἀσχολοῦμαι διὰ τὸν πολίτην ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκόν του, καὶ αὐτὸς θὰ τὸ ἐκτελέσῃ, εἴτε μὲ τυπωμένα ὀνόματα ὑπὸ τοῦ Κράτους πρόκειται νὰ ψηφίσῃ εἴτε μὲ ὀνόματα, τὰ ὁποῖα αὐτὸς θὰ συμπληρώσῃ. Τὰ λεγόμενα περὶ ἀγραμμάτων δὲν εἶναι ἀκριβῆ· οἱ νεώτεροι χωρικοὶ καὶ εἰς τὰ ἀπώτερα χωρία εἶναι σχεδὸν πάντες ἐγγράμματοι, ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν εὐφυΐαν τοῦ Ἕλληνος τὴν γνωρίζομεν εὐτυχῶς πάντες καὶ εἴμεθα ὑπερήφανοι διὰ τοῦτο, εἶναι δὲ βέβαιον ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξῃ χωρικὸς Ἕλλην, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ δυσπιστήσῃ καὶ εἰς τὸν υἱόν του ἀκόμη. Θὰ ἐξετάσῃ καὶ τὸν ἀδελφόν του καὶ τὸν ἀνεψιὸν καὶ πάντα ἄλλον, τὸν ὁποῖον θὰ εὕρῃ, διὰ νὰ πεισθῇ τί γράφει τὸ ψηφοδέλτιόν του, αὐτὰ δέ, τὰ ὁποῖα λέγονται, ὅτι θ’ ἀναγκασθῇ νὰ ψηφίσῃ παρὰ τὴν συνείδησίν του, εἶναι ἀστεῖα. Λυποῦμαι ὅτι ὁ ὀλίγος ὑπολειπόμενος χρόνος τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς δὲν μᾶς ἀφήνει τὸν καιρὸν νὰ συζητήσωμεν εὐρύτερον τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ διὰ τὰς βουλευτικὰς ἐκλογάς. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω, κύριοι συνάδελφοι, διότι διὰ τὴν κατάστασιν αὐτὴν τῆς ἐκτελέσεως τοῦ καθήκοντος τοῦ πολίτου Ἕλληνος πονῶ ἀπὸ πολλοῦ χρόνου. (Ἐπιδοκιμασίαι καὶ χειροκροτήματα).

§260ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν ὑποθέτω, Κύριοι, ὅτι θὰ μοὶ ἀποδοθῇ εὐθύνη τις, διότι ἐπιβραδύνω ὁπωσδήποτε τὴν ψήφισιν τοῦ μεγάλου θεσμοῦ, ὅστις θὰ σώσῃ τὴν Ἑλλάδα. Ἡ ὥρα εἶναι μεταμεσονύκτιος. Αὔριον εἶναι Κυριακή. Οὐδ’ ἐπ’ ἐλάχιστον θὰ ἐμποδίσω τὰς ἐργασίας ὑμῶν. Ἀνέρχομαι τὸ βῆμα, ὅπως δώσω μίαν ἀπάντησιν πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργόν. Γινώσκω ὅσον καὶ πᾶς ἄλλος ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καθήμενος τὸ θάρρος τὸ θαυμαστὸν τοῦ ἐντίμου πολιτευτοῦ, ὅστις ἀνέκαθεν παρουσίασεν ἐν τῇ πολιτικῇ κονίστρᾳ ἀπαραμίλλως ἄκαμπτον χαρακτῆρα. Γινώσκει καὶ ἐκεῖνος μετὰ πόσου ἀληθῶς θαυμασμοῦ, μετὰ πόσης λατρείας παρηκολούθουν τοὺς ἀγῶνας αὐτοῦ τοὺς πολιτικούς, πόσον ἐθαύμαζον, λέγω, τὸ θάρρος αὐτοῦ τὸ πολιτικόν, πόσον ᾐσθανόμην ἐνθουσιασμὸν δι’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀπόψε ἀπεκάλεσεν ἀκριβῆν πληρωμήν. Δὲν πληρώνεται ἀκριβὰ τὸ θάρρος ὑμῶν, ὄχι· σᾶς ἐπλήρωνον ἀκριβὰ ὅσον ἔπρεπεν, ὅσον σᾶς ἄξιζεν ἡ κοινὴ συνείδησις, ἡ ὑπόληψις τῆς πατρίδος σας, ἡ ἐκτίμησις τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ἡ ἀγάπη τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας, αὐτὴ ἦτο ἡ ἀκριβὴς πληρωμή, ἡ πληρωμή, ἥτις ἤξιζεν εἰς τὸν ὑπερήφανον χαρακτῆρά σας. Τοῦτο δὲν ἀνέμενον παρ’ ὑμῶν νὰ εἴπητε ὅτι ἐπληρώνετο ἀκριβὰ καὶ ἀπὸ τῆς ἀντιλήψεως ταύτης νὰ ὑποβάλητε ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς νομοσχέδιον, πρὸς τὰς βάσεις τοῦ ὁποίου οὐδέποτε συνεφωνήσατε.

§261Ν. ΔΕΛΑΚΟΒΙΑΣ. Ἀπὸ εἴκοσιν ἐτῶν ἔγραφεν.

§262ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἀπὸ εἴκοσιν ἐτῶν, δέκα ἐτῶν, τριῶν ἐτῶν, πρὸ ἑνὸς ἔτους ἀκόμη ἀποφαίνεται, ὅπου καὶ ἂν προκαλῆται, ὅτι εἶναι ἀστεῖον τὸ λεγόμενον ὑπ’ ἀμαθῶν ἀνθρώπων, ὅτι πρέπει νὰ στηρίξωμεν θεσμὸν ἐσωτερικῆς διοικήσεως ἐπὶ τῶν λεγομένων κοινοτήτων ἐπὶ Τουρκοκρατίας.

§263ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ ὁποῖον ἐξακολουθῶ νὰ φρονῶ καὶ τώρα.

§264Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἀπὸ τῆς ἀντιλήψεως ἀκριβῶς ταύτης προκληθεὶς καὶ τὴν ἑσπέραν ταύτην ἀνέρχεται εἰς τὸ βῆμα, ἵνα ἀποδείξῃ ποίαν ἔχει γνώμην καὶ δὲν τὸ κατορθώνει. Προσεπάθησεν ἁπλῶς ν’ ἀναπτύξῃ ἐπιχειρήματά τινα ὑπὲρ τῆς γνώμης του, ὅτι δὲν πρέπει νὰ καθιερωθῇ τὸ σύστημα τῆς διὰ τῶν ψηφοδελτίων ἐκλογῆς, καὶ ὀχυρώνεται εἰς τὸ ὅτι δὲν πρόκειται περὶ θεμελιώδους διατάξεως, ἐνῷ καταδήλως πρόκειται περὶ διατάξεως, ἥτις προκαλεῖ ἐπὶ ὥρας μακρὰς συζήτησιν, πεισματώδη συζήτησιν μεταξὺ πλείστων ὅσων Βουλευτῶν. Πρόκειται περὶ διατάξεως, διὰ τὴν ὁποίαν ἀντιμέτωποι ἐφέρθησαν ἐπὶ τοῦ βήματος οἱ μᾶλλον ἐπίλεκτοι τῶν φίλων τοῦ κυβερνῶντος κόμματος, οἱ μᾶλλον ἐπίλεκτοι Βουλευταί, θὰ ἔπρεπε νὰ εἴπω, διότι κόμματα δὲν ὑπάρχουσι. Διάταξις, ἥτις προκαλεῖ τοσοῦτον ζωηρὸν τὸ ἐνδιαφέρον τῆς Βουλῆς, διάταξις, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐπὶ ὥρας, λέγω, μακρὰς μετὰ τοσούτου πείσματος συζητεῖ ἡ Βουλή, δὲν εἶναι διάταξις θεμελιώδης, δὲν εἶναι διάταξις, ἥτις ἀξίζει τὸν κόπον ν’ ἀναδείξῃ καὶ μίαν φορὰν ἀκόμη τὸ ἀπαράμιλλον αὐτοῦ θάρρος ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Θὰ ἠδυνάμην μίαν δικαιολογίαν νὰ εὕρω δι’ αὐτόν, μὴ ἐπιδεικνύοντα τὸ θάρρος αὑτοῦ, μίαν δικαιολογίαν ἐν τῇ παρηγορίᾳ, τὴν ὁποίαν ἀναμένω νὰ δώσῃ εἰς τοὺς θαυμαστὰς αὐτοῦ, ὅταν θὰ φθάσωμεν εἰς ἄλλην διάταξιν, ὅπου ἐγκυμονεῖται ὁ ἀναμενόμενος κίνδυνος, ὅπου προτίθενται νὰ παρασκευάσωσι τὴν ἐπίτευξιν τῶν φιλοδοξιῶν τῶν ἄλλων, νὰ μὴ σᾶς ἐμπνέῃ δ’ ἐλπίδας, ἀλλὰ (δεικνύει τὸν Πρωθυπουργὸν) νὰ σᾶς ὁπλίζῃ μὲ τὸ προσῆκον θάρρος τὸ μειδίαμα τοῦ Μεφιστοφελοῦς. Τὴν παρηγορίαν ταύτην, λέγω, ἀναμένομεν ἡμεῖς οἱ θαυμασταὶ τοῦ ἀπαραμίλλου θάρρους τοῦ ὑψαύχενος Ἰάπωνος, τοῦ καθ’ ἑαυτὸ λαϊκοῦ πολιτευτοῦ, ὅστις σκέπτεται ὡς ἡμεῖς σκεπτόμεθα καὶ αἰσθάνεται ὡς ἡμεῖς, οἱ ἀληθεῖς λαϊκοὶ πολιτευταί, οἱ προερχόμενοι ἀπὸ τοῦ λαοῦ καὶ ἀνελθόντες εἰς τὸ βῆμα τοῦτο, οὐχὶ ἵνα ἐπιζητήσωμεν τὴν χλιδὴν καὶ τὴν εὐμάρειαν εἰς τὰς φιλίας καὶ τοὺς δεσμοὺς τοὺς στενωτάτους μετὰ τῶν πλουτοκρατικῶν τάξεων. Ἀλλὰ καὶ ἀπολύτως, Κύριοι, ἀνέμενον ὅτι θὰ ἤρκει τὸ ζωηρὸν ἐνδιαφέρον τῆς Βουλῆς, ἡ μακρὰ καὶ πεισματώδης συζήτησις, διὰ νὰ μὴ ἔχῃ τις τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ ὅτι πρόκειται περὶ ἐπουσιώδους διατάξεως. Ἀλλὰ καὶ ἀπολύτως πρόκειται περὶ θέματος ἀληθῶς ἐπουσιώδους; Διότι ὁ ἔντιμος ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας Βουλευτὴς εἶπεν ὅτι δὲν πρέπει νὰ μᾶς ἀπασχολῇ ὁ μηχανισμός, τὸ ἔργον τοῦ τεχνίτου, τοῦ ἀσχολουμένου περὶ τὴν κατασκευὴν μηχανημάτων ἐκ λευκοσιδήρου, διὰ τοῦτο δὲν πρόκειται περὶ σημαντικωτάτης διατάξεως; Δὲν πρόκειται περὶ σημαντικωτάτης διατάξεως, ὅτε αὐτὸς οὗτος ὁ κ. Βουλευτὴς ἔλεγεν ὅτι τὸ ἕτερον σύστημα, ὁ ἕτερος μηχανισμὸς ἐπεσώρευσε δεινὰ ἀπερίγραπτα καὶ καταστροφὰς ἀφαντάστους εἰς τὸν τόπον; Διατί εἶναι ἀσήμαντος ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἑνὸς μηχανισμοῦ, σημαντικωτάτη δὲ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄλλου; Ὁ εἷς ἐπεσώρευσε καταστροφάς, διατί δὲ δὲν εἶναι ἑπόμενον ὁ ἕτερος νὰ ἐπισωρεύσῃ ὀλέθρους; Ἡ μέθοδος, κατὰ τὴν ὁποίαν θ’ ἀναδεικνύωνται αἱ Ἀρχαί, αἵτινες ἐν τῇ λειτουργίᾳ αὑτῶν θὰ ἀποτελῶσιν ὁλοκληρωτικῶς τὸν τιθέμενον θεσμόν, τὸν σπουδαιότατον θεσμὸν μετὰ τὸ πολίτευμα, ἡ μέθοδος αὕτη εἶναί τι ἐπουσιῶδες; Κρίνατε ὑμεῖς, κύριοι Βουλευταί, κρίνετε ὑμεῖς ἂν περὶ τοιούτου θέματος προκειμένου παρίσταται ὡς προσήκει ἡ Κυβέρνησις ἀπέναντι τῆς Βουλῆς. Θὰ εἶναι μία οὐχὶ ἐκ τῶν μικροτέρων ἐπὶ πλέον παράβασις τοῦ πολιτεύματος ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ταύτης, ἐὰν μείνῃ Σφὶγξ ἀνερμήνευτος, ἐὰν μείνωσιν ἐκεῖ, βυσσοδομοῦντες οἱ μὲν κατὰ τῶν δέ, μὴ ἀποφασίζοντες δὲ νὰ εἴπωσι πρὸς τὴν Βουλὴν «ταῦτα σκεπτόμεθα, ταῦτα προτείνομεν»

§265ΧΡ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Γελᾷ ὁ Μεφιστοφελῆς!

§266ΕΥΣΤ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καλλίτερον θὰ γελάσῃ ὁ τελευταῖος, διότι «ἔστι δίκης ὀφθαλμός, ὃς τὰ πάνθ’ ὁρᾷ».

§267Δ. ΑΝΔΡΕΟΥ. Πάντοτε θὰ γελῶμεν.

§268ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν πιστεύω νὰ σᾶς συμφέρῃ νὰ γελᾶτε πάντοτε. Ἐπὶ τῆς οὐσίας τοῦ θέματος, κύριοι Βουλευταί, ἔχω ἀπόφασιν νὰ παρακολουθήσω ἁπλῶς τὴν συζήτησιν, νὰ εἴπω δὲ καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην μου, αἰτιολογῶν τὴν ψῆφόν μου ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου κατὰ τὴν γʹ ἀνάγνωσιν. Τὴν ἑσπέραν ταύτην ἀρκοῦμαι εἰς ταῦτα, ἐπαναλέγων καὶ τονίζων ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἡ σημερινὴ μίαν ἐπὶ πλέον φορὰν δὲν παρίσταται ἀπέναντι τῆς Βουλῆς μετὰ τῆς εὐλαβείας, ἡ ὁποία προσήκει εἰς τοὺς ἐντολοδόχους ἀπέναντι τῶν ἐντολέων αὐτῶν.

§269Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἀντιπαρέρχομαι τὸ παρεμπεσὸν ζήτημα καὶ εἰσέρχομαι καὶ ἐγὼ εἰς τὴν ἔρευναν τοῦ ἀπασχολοῦντος τὴν Βουλὴν θέματος, ἤτοι εἰς τὰ πλεονεκτήματα καὶ τὰ μειονεκτήματα τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου τῶν δύο συστημάτων, τοῦ συστήματος τουτέστι τῶν σφαιριδίων ἢ τοῦ συστήματος τῶν ψηφοδελτίων. Εἶναι ἀπορίας ἄξιον, κύριοι Βουλευταί, πῶς εὑρέθησαν συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι εἴτε ἐξ ἐπαγγέλματος τυγχάνοντες πολιτευταί, εἴτε ἀπόγονοι ἐξ ἐπαγγέλματος πολιτευτῶν, εἴτε γνωρίζοντες ἐκ πείρας, γνωρίζοντες ἐκ τῆς ἱστορίας τὰ πλεονεκτήματα τοῦ καταδικαζομένου σήμερον συστήματος τῶν σφαιριδίων, ἀπορίας, λέγω, ἄξιον εἶναι πῶς αὐτοὶ εἶχον τὸ θάρρος νὰ πολεμήσωσι τὸ σύστημα τῶν σφαιριδίων, σύστημα τὸ ὁποῖον τοὐλάχιστον ἔχει ὑπὲρ ἑαυτοῦ τὴν τεσσαρακονταετῆ δοκιμασίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέστη τὸ καταδικαζόμενον σήμερον ἀνηλεῶς καὶ ἀγνωμόνως σύστημα τῶν σφαιριδίων ὑπὸ τὰς δυσμενεστέρας συνθήκας τὰς πολιτικάς.

§270Γ. ΣΥΓΓΟΥΡΗΣ. Καὶ τὰ εὐεργετικὰ ἀποτελέσματά του.

§271Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δὲν τὸ θάπτομεν;

§272Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Τὸ θάρρος τῆς ἀγνοίας σώζει πάντοτε ὑμᾶς. Ὅτε, κύριοι Βουλευταί, — καὶ δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ τις ἐξ ὑμῶν, ὅστις ν’ ἀγνοῇ — ὅτε τὰ ὄργανα τῆς ἐξουσίας ὠργίαζον, ἐμαίνοντο, ὅτε ἐν γένει τὸ περιβάλλον ἐπηγγέλλετο τὰς ἐκλογικὰς ἢ πολιτικὰς ἐλευθερίας, ὅτε αὐτοὶ οἱ φρούραρχοι, οἱ νομάρχαι, οἱ εἰσαγγελεῖς, οἱ δικασταὶ ἐτίθεντο ἐν τῇ προφυλακῇ τῶν ἐκλογικῶν διαδηλώσεων, διὰ νὰ καταπιέσωσι τοὺς ἐκλογεῖς, διὰ νὰ νοθεύσωσι τὸ ἐκλογικὸν φρόνημα, διὰ νὰ καταπονήσωσι τὰς ἐκλογικὰς ἐλευθερίας, ἓν καὶ μόνον ἔσωζε ταύτας, τὸ σύστημα τῶν σφαιριδίων, τὸ ἐξασφαλίζον τὴν μυστικότητα, καὶ τὸ σύστημα τοῦτο τῶν σφαιριδίων τὸ ἐξασφαλίζον τὴν μυστικότητα, τὸ ὁποῖον ἐχρησίμευσεν, ὡς εἶπον διὰ βραχέων, ὡς ἡ πανάκεια τῆς διασώσεως τῶν πολιτικῶν ἐλευθεριῶν τοῦ λαοῦ, ἔρχεσθε τώρα ὑμεῖς διὰ τοῦ συστήματος τοῦ ἄλλου τῶν ψηφοδελτίων μετὰ τόσης ἀφελείας — λέγει ὁ κ. Πρόεδρος; τουτέστιν ἐλαφρότητος κατ’ ἐμὲ — νὰ ἐξοβελίσητε!

§273Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος;

§274Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Βεβαίως. Ἐγὼ ἑρμηνεύω τὰ πράγματα, συνεπῶς οὐδεμίαν ἔχω εὐθύνην. Ποῖαι δὲ εἶναι αἱ συνέπειαι; Προφανεῖς. Δὲν χρειάζεται μέγας νοῦς, δὲν χρειάζεται εὐρεῖα ἀντίληψις, δὲν χρειάζεται φωτεινὸς νοῦς, διὰ ν’ ἀντιληφθῇ ποῖαι εἶναι αἱ συνέπειαι τοῦ συστήματος τῶν ψηφοδελτίων, τὸ ὁποῖον προσπαθοῦσί τινες νὰ ἐγκαθιδρύσωσιν. Ἡ πρώτη συνέπεια, Κύριοι, ἡ ἐξαφάνισις τῆς μυστικότητος καὶ ἡ φανέρωσις τῆς ψήφου τοῦ ἐκλογέως. Ἀλλά, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὑμεῖς, κύριε εἰσηγητά, οἱοσδήποτε καὶ ἂν εἶναι, τοῦ ἐν λόγῳ ἄρθρου, ποῖα μέτρα ἐλάβετε, διὰ νὰ ἐξασφαλίσητε τὴν ἐλευθερίαν τοῦ ἐκλογέως κατὰ παντὸς κινδύνου ἐπηρεασμοῦ, ὁποθενδήποτε δυναμένου νὰ προέλθῃ; Πῶς μετεβλήθησαν ἄρδην αἱ συνθῆκαι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι μέχρι τοῦδε μετέβαλλον τὸ φρόνημα τοῦ ἐκλογέως, ὥστε νὰ εἶσθε εἰς θέσιν νὰ εἴπητε ὅτι ἐξησφαλίσθησαν πλέον αἱ πολιτικαὶ ἐλευθερίαι, οὐδένα κίνδυνον διατρέχουσι, δι’ αὐτὸ ἐγκαθιδρύθη τὸ σύστημα τῶν ψηφοδελτίων τὸ καθιεροῦν τὴν φανερότητα τῆς ψηφοφορίας; Οὐδὲν τοιοῦτον μέτρον ἐλάβετε. Καὶ ἐὰν ὁ λαὸς εἶχεν ἐλπίδας τινὰς παρ’ ὑμῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπικαλεῖσθε αὐτόν, μεταξὺ τῶν ἐλπίδων αὐτῶν ἦτο καὶ μία, ἡ ὁποία δυστυχῶς διεξέφυγεν, ὁ ἐξαγνισμὸς τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ ἐξασφαλισθῶσι πραγματικῶς τὰ ἐκλογικὰ δικαιώματα, ν’ ἀσφαλισθῶσιν αἱ πολιτικαὶ ἐλευθερίαι. Ἀλλ’ ὑμεῖς οὔτε κατὰ τῆς δωροδοκίας ἐλάβετε πρόνοιάν τινα. Καὶ θέλετε φανερότητα τῆς ψηφοφορίας, ἐνῷ οὐδὲν μέτρον ἐλάβετε κατὰ τῆς δωροδοκίας. Ἐγὼ μάλιστα δύναμαι νὰ ὑπερθεματίσω, νὰ σᾶς εἴπω ὅτι μὲ τὸ σύστημα αὐτό, ἐὰν ἐπεκταθῇ καὶ ἐφαρμοσθῇ καὶ ἐπὶ τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν, δὲν ἠξεύρω ἂν δὲν θὰ ἔχω τὸ ἀτύχημα νὰ μὴ παρακάθημαι μεταξὺ ὑμῶν. Ὁ κ. Πρόεδρος λέγει ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ ἔχῃ τὸ ἀτύχημα νὰ μὴ μὲ καταλέγῃ μεταξὺ αὐτῆς. Καὶ βεβαίως, Κύριοι, ἐὰν θέλητε νὰ ἐφαρμόσητε τὸ σύστημα αὐτὸ καὶ ἐπὶ τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν, ἄμεσον ἀποτέλεσμα θὰ εἶναι ἡ πλαστογράφησις τοῦ φρονήματος τῶν ἐκλογέων διὰ τῆς δωροδοκίας· εἶναι ἀδύνατον πλέον ν’ ἀνταγωνίζηταί τις ἐν ἐπαρχίᾳ, ὅπου παλαίετε πλουτοκράτας, ὅσον ἀδαμάντινον χαρακτῆρα καὶ ἂν ἔχῃ, οἱασδήποτε καὶ ὁσασδήποτε ὑπηρεσίας καὶ ἐκδουλεύσεις παρέσχεν εἰς τὸν τόπον. Καὶ ἔφερεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος Βουλευτὴς ἓν καὶ μόνον παράδειγμα, ὅτι ὑπὸ τὸ κρατοῦν σύστημα τῶν σφαιριδίων πολλοὶ ἐκλογεῖς προσήρχοντο καὶ ἐψήφιζον φανερά. Τοῦτο δύναται νὰ εἶναι ἀτιμωτικὸν δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὸ θάρρος νὰ ἐκδηλώσωσι τὸ φρόνημά των, ἀλλὰ μεταξὺ τοῦ ὅλου τῶν ἐκλογέων εἴπατέ μοι πόσοι μετὰ φόβου καὶ πίστεως προσήρχοντο καὶ ὑπὸ τὴν αἰγίδα καὶ τὴν προστασίαν τοῦ σφαιριδίου ἐψήφιζον ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον αὐτοὶ ἤθελον;

§275Λ. ΡΟΥΦΟΣ ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Θέλετε νὰ σᾶς εἴπω; Οἱ ψηφοφόροι τῶν Πατρῶν πλέον τοῦ ἡμίσεος ψηφίζουσι φανερά.

§276Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Τὸ ἕτερον λοιπὸν ἥμισυ εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐχρησίμευεν ὡς ἀντίρροπον καὶ ἐξησφάλιζε τὰς ἐκλογικὰς ἐλευθερίας.

§277Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δὲν στέλλει Βουλευτὰς ἐκεῖνο.

§278Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Ἀλλ’ ἐκτὸς αὐτοῦ, Κύριοι, ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας πάντοτε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγου ὑπέδειξα, ὅτι εἰς τὰς κοινότητας πλεονάζει ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀγραμμάτων. Εἰς πληθυσμὸν ἑκατὸν ἐκλογέων θὰ ἔχητε δέκα, δεκαπέντε ἐγγραμμάτους· μεταξὺ αὐτῶν θὰ ἔχητε πέντε μέλη τῶν ἐφορευτικῶν ἐπιτροπῶν· δὲν ἠξεύρω πόσα θὰ εἶναι τὰ μέλη.

§279Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Δὲν θὰ δεχθῶσι, Κύριε. Δὲν ἔχουσι προσόντα.

§280Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Θὰ ἔχητε καὶ τοὺς ἄλλους ὑποψηφίους, καὶ οἱ ὑποψήφιοι θὰ ὑπογράφωσι τὰ δελτία τῶν λοιπῶν ἐκλογέων. Δύνασθε νὰ φαντασθῆτε ἢ μᾶλλον γνωρίζετε καλῶς πόσοι δεσμοὶ συμφεροντολογικοὶ συνδέουσι τὰ μέλη τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας, πολλῷ μᾶλλον τῆς στενῆς, τῆς στενωτάτης, ὁποία θὰ εἶναι ἡ κοινωνία τῆς κοινότητος. Μεταξὺ δ’ αὐτῶν ἕνεκα λόγων συμφεροντολογικῶν καὶ ταυτότητος χρήματος καὶ ταυτότητος τῶν ἐκλογέων καὶ ἕνεκα ποικίλων ἄλλων λόγων θὰ γίνηται εἷς συμβιβασμός, θὰ γίνηται ἓν τράστ, θὰ γίνηται εἷς συνεταιρισμός, ὁ ὁποῖος θὰ καταπνίξῃ, θὰ ἐξαφανίσῃ τὰ ἐκλογικὰ δικαιώματα. Δὲν πιστεύω, κύριοι Βουλευταί, ὅτι Βουλευταὶ φιλελεύθεροι ἔχοντες τὸ ἁγνὸν αἴσθημα ὑπὲρ τῶν φιλελευθέρων ἀρχῶν, δὲν πιστεύω ὅτι θὰ καταρρίψωσι σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐξασφαλίζει τὴν ἐκλογικὴν ἐλευθερίαν καὶ νὰ στραγγαλίσητε τὴν ἐλευθερίαν λαοῦ καθιεροῦντες νέον σύστημα. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπιλογὴν μεταξὺ τῶν δύο συστημάτων ἐπαφίεται εἰς τὰ φῶτα τῆς Βουλῆς. Τὴν εἰλικρίνειαν αὐτῆς τῆς δηλώσεως εἰς οὐδένα ἐπιτρέπεται ν’ ἀμφισβητήσῃ, θὰ τὸν παρεκάλουν ὅμως, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν πραγματοποίησιν τῆς δηλώσεως αὐτῆς κατὰ τρόπον πραγματικόν, νὰ συναινέσῃ ὁ ἴδιος καὶ νὰ προκαλέσῃ ὁ ἴδιος ψηφοφορίαν, διὰ ν’ ἀποδειχθῇ πραγματικῶς ποία εἶναι ἡ ἀληθὴς καὶ γνησία θέλησις τῆς Βουλῆς.

§281ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περατωμένη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 28 ὅπως διατυποῦται ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀκολούθως ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 29–35). Ἄρθρον 36ον (ἀναγινώσκεται).

§282Γ. ΣΥΓΓΟΥΡΗΣ. Ὁ ὅρκος πρέπει νὰ δίδηται ὑπὸ τοῦ προέδρου καὶ ὄχι ὑπὸ τοῦ κοινοτικοῦ συμβουλίου. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 36 ὡς καὶ τὰ ἄρθρα 37–39).

§283ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 40ὸν (ἀναγινώσκεται).

§284Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Παρακαλῶ νὰ δοθῇ προσοχὴ εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀπαρτίας, διότι εἶναι γνωστὰ τὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα παρουσιάζονται.

§285ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Πολὺ καλά. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 40όν ὡς καὶ τὰ ἄρθρα 41–51).

§286ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 52ον (ἀναγινώσκεται).

§287Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπειδὴ ἐφθάσαμεν εἰς τὸ 52ον ἄρθρον, τὸ ὁποῖον περιέχει σπουδαιοτάτας καὶ οὐσιωδεστάτας διατάξεις, καθόσον κανονίζει τὰ καθήκοντα τοῦ δημάρχου, νομίζω ὅτι εἶναι καλὸν ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ ἄρθρου τούτου τοὐλάχιστον ὅσον ἀφορᾶ ἀπὸ ἐμὲ καὶ τὸν κ. Κουλουμβάκην οὐδεμία δυσκολία θὰ παρεμβληθῇ.

§288ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ἐὰν ἠθέλετε νὰ παρεμβάλητε δυσκολίαν, ἠθέλετε παρεμβάλει ταύτην καὶ εἰς τὰ προηγούμενα ἄρθρα. Ἐγὼ θὰ σᾶς παρακαλέσω, ἐπειδὴ ἡ ὥρα εἶναι προκεχωρηκυῖα, εἰς τὴν τελευταίαν συζήτησιν νὰ συζητήσωμεν τὰς τροπολογίας.

§289Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Ἐὰν δηλώσητε ὅτι εἰς τὴν τελευταίαν συζήτησιν θὰ δεχθῆτε τροπολογίας, τότε νὰ ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει.

§290ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Δὲν εἶπον ὅτι εἰς τὴν τελευταίαν συζήτησιν δὲν θὰ δεχθῶ τροπολογίας.

§291Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν ἠδύνασθε νὰ εἴπητε τοῦτο.

§292ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφίσθησαν τὰ ἄρθρα 52, 53 καὶ 54. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ θεωρηθῶσιν ὡς μὴ ἐψηφισμένα;

§293ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§294ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 2 καὶ 45′ τῆς νυκτός).