1911.11.29

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 179.

τῆς 29ης Νοεμβρίου 1911.

(Τρίτη ὥρα 4 20′).

Προεδρία κ. Ἰωάννου Τσιριμώκου.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. (Ἀναγινώσκονται τὰ Πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως): Ὑπάρχει ἀντίρρησίς τις κατὰ τῶν Πρακτικῶν; Τὰ Πρακτικὰ κυροῦνται. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλήν: 1) Φοιτηταὶ τῆς Ἰατρικῆς ἐξετασθέντες μετὰ τὴν ἰσχὺν τοῦ νέου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου νόμου αἰτοῦνται νὰ καθορισθῇ, ἂν διὰ τὰς ἐξετάσεις θὰ ἐφαρμοσθῇ δι’ αὐτοὺς ὁ νέος ἢ ὁ παλαιὸς νόμος· 2) Ὁ βουλευτὴς κ. Ε. Γαρουφαλλιᾶς αἰτεῖται, ὅπως ὁ ἐν Ἄρτῃ συλληφθεὶς Γ. Τέρητσας καὶ ὁδηγηθεὶς πρὸς ἔκτισιν ποινῆς εἰς Μεσοιλόγγιον μεταφερθῇ εἰς Ἄρταν· 3) Ὁ βουλευτὴς κ. Ε. Γαρουφαλλιᾶς αἰτεῖται νὰ ἐπιτραπῇ ἐκτελωνισμὸς ἐμπορευμάτων τινῶν ἐν τῷ ὑποτελωνείῳ Κοσράτης· 4) Ἡ Ἑλληνικὴ κοινότης Πὸρτ–Σαΐτ διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἀπομάκρυνσιν τοῦ πρεσβυτέρου Ἀθ. Καντοπούλου· 5) Κάτοικοι Σερμουσίων, Κριεζῶν, Κουτουμαλᾶ καὶ Ζαπαιτίου αἰτοῦνται ἀποξήρανσιν τῆς Δύστου· 6) Ὁ ἐκ Κυπαρισσίας δημοσιογράφος Ἀργυρόπουλος διαμαρτύρεται, διότι, καίτοι ἀνήγγειλεν εἰς τὸν ἐκεῖ μεταβάντα ἐπιθεωρητὴν τῶν Φυσικῶν κ. Κώνσταν ὅτι θέλει τῷ καταγγείλει πολλά, οὗτος ἀπῆλθε χωρὶς νὰ τὸν ἐξετάσῃ· 7) Ὁ κτηματικὸς Σύλλογος Αἰγιαλείας αἰτεῖται κατάργησιν τοῦ ἐξαγωγικοῦ φόρου τῶν ἐλαιοπυρήνων· 8) Κάτοικοι Ἁγίας Θέκλης τοῦ δήμου Ἀνωγητῶν αἰτοῦνται ἀναθεώρησιν τῆς δίκης τοῦ Δ. Στεφανάτου, ἐκτίοντος ποινὴν ἐν τῷ Σωφρονιστηρίῳ Κεφαλληνίας· 9) Ὁ Κεφαλλὴν Θεόφ. Χατζημουλῖνος ζητεῖ συνδρομὴν πρὸς ἔκδοσιν Ἐκκλησιαστικῆς μουσικῆς συλλογῆς τοῦ ἀδελφοῦ του ἱερομονάχου Ἀρσενίου. Ὁ βουλευτὴς κ. Ε. Πατρίκιος ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ μεταρρυθμίσεως ἄρθρων τινῶν τῶν ͵ΓΦΝΔʹ καὶ ͵ΓΦΖΓʹ νόμων τοῦ 1910». Ὁ βουλευτὴς κ. Ε. Βελλιανίτης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ προσθήκης διατάξεών τινων ἐπὶ τοῦ νόμου ͵ΓΨΚʹ (3920)». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Ἰ. Μπρισιμιτζάκης, Γ. Καζανόβας καὶ Ἀ. Σακελλαρίου ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συστάσεως τῶν δήμων καὶ κοινοτήτων». Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Θεοδωρόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 122 τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συστάσεως δήμων καὶ κοινοτήτων». Ἅπαντα θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῇ. (Ὅρα Παράρτημα Ἐφημ. Συζητ. Τεῦχος Βʹ). Ὁ κ. Ἀ. Ἀβέρωφ αἰτεῖται δεκαπενθήμερον ἄδειαν.

§2ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Χορηγεῖται. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων. Ὁ κ. Ἰ. Μαμάης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Ἰ. Κομηνοῦ ὑπομηχανικοῦ.

§4ΙΩΑΝ. ΜΑΜΑΗΣ. Μίαν σύστασιν ἔχω νὰ κάμω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν· νὰ ἐξετάσῃ τὴν ὑπηρεσίαν ἵνα πληροφορηθῇ καὶ πληροφορήσῃ καὶ ἡμᾶς διατί ὁ Κομηνός, ὁ ὑπομηχανικός, ὅστις εὑρίσκεται κλινήρης ἤδη καὶ ὁ ὁποῖος ὑπηρέτησεν ἐπὶ πολλὰ ἔτη τὸ Δημόσιον καὶ εἶναι ἐκ τῶν ἀρίστων ὑπαλλήλων, διατί ὑφίσταται ἐπὶ τόσον χρόνον καθυστέρησιν τῶν μισθῶν του.

§5Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Νὰ μοὶ σταλῇ ἡ ἀναφορά, κύριε Πρόεδρε.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ξηρός, ὅπως καταθέσῃ ἀναφοράν τινα.

§7Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἀπευθύνομαι ἰδίως πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν διὰ νὰ τῷ ἀνακοινώσω τὰ παράπονα, τὰ ὁποῖα διατυποῦσιν οἱ κάτοικοι Δομοκοῦ ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος. Ὡς γνωστόν, διέρχεται μίαν καὶ ἡμίσειαν ὥραν μακρὰν τῆς πόλεως ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμή, ἔχει δὲ κατασκευάσει καὶ ἀποθήκας, διότι εἶναι σταθμὸς πρώτης τάξεως. Ἀλλ’ ἡ ἀποθήκη δὲν συγκοινωνεῖ μὲ τὴν δημοσίαν ὁδόν, καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωνται φορτώσεις καὶ ἐκφορτώσεις τῶν ἐμπορευμάτων. Πρόκειται περὶ ὁδοῦ 60 ἢ 80 μέτρων καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ διατάξῃ ν’ ἀρθῇ τὸ ἄτοπον, ὅπερ εἶναι καταφανὲς καὶ περιῆλθεν εἰς γνῶσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§8Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Νὰ σταλῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἡ ἀναφορά.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς κατοίκων Μεσσενικόλα περὶ τῆς μεταφορᾶς οὔζου ὁ κ. Γαρδικιώτης.

§10Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Νὰ ἀναβληθῇ ἕως ὅτου ἔλθῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται προσωρινῶς. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Ἀντ. Καλοκαιρινοῦ περὶ ἄρσεως τοῦ προνομίου τοῦ κ. Δ. Ἀργυροπούλου ὁ κ. Μπουφίδης.

§12Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Θὰ ζητήσω, κύριε Πρόεδρε, τὴν ἀναβολήν της, διότι λείπει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται προσωρινῶς. Ὁ κ. Σκιαδαρέσης ἐπὶ ἀναφορᾶς τῆς «Ἑνώσεως Παξῶν» περὶ ὑδρεύσεως Παξῶν.

§14Α. ΣΚΙΑΔΑΡΕΣΗΣ. Ἔχομεν ὑποβάλει, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, οἱ Βουλευταὶ Κερκύρας πρότασιν νόμου περὶ ὑδρεύσεως τῶν κατοίκων τῆς νήσου Παξῶν. Ἡ πρότασις αὕτη, μὴ βαρύνουσα τὸ παράπαν τὸ Κράτος, διότι στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἱδρύσεως ταμείου εἰδικοῦ, τοῦ ὁποίου οἱ πόροι θὰ καταβάλλωνται ἀπ’ αὐτὴν τὴν νῆσον τῶν Παξῶν, ὑπεβλήθη πρὸ πολλοῦ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ δὲν ἔχω τι ἄλλο παρὰ νὰ ἑνώσω καὶ ἐγὼ τὰς παρακλήσεις μου μετὰ τῶν παρακλήσεων τῆς ἐν Ἀθήναις «Ἑνώσεως τῶν Παξῶν», ἡ ὁποία ὑποβάλλει πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφοράν, διὰ τῆς ὁποίας ἐξαιτεῖται τὴν ἐπιψήφισιν τῆς προτάσεως νόμου, καὶ νὰ παρακαλέσω, ὅπως ψηφισθῇ, διότι καὶ ὑμεῖς θ’ ἀναγνωρίσητε πόσον σπουδαίαν ὑπηρεσίαν θὰ παράσχῃ ἡ ἐπιψήφισις αὐτῆς τῆς προτάσεως νόμου, ἀφοῦ οἱ κάτοικοι τῆς νήσου ταύτης στεροῦνται ἐντελῶς ὕδατος καὶ κρατοῦσι τὰ ὄμβρια ὕδατα, ἵνα ἐξ αὐτῶν πίνωσιν· ἐννοεῖται δ’ ὅτι πολλάκις, ὅταν ἐπέρχηται ἡ ἀνομβρία, στεροῦνται τοῦ ὕδατος πρὸς πόσιν.

§15Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Κατὰ ποῖον τρόπον ἀντιλαμβάνεσθε ὑμεῖς τὸ ἔργον;

§16Α. ΣΚΙΑΔΑΡΕΣΗΣ. Ἐπιβάλλεται φόρος ἐξαγωγικὸς μιᾶς δραχμῆς κατὰ βαρέλαν, ἡ δὲ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ θὰ προσφέρῃ εἰς τὸ ταμεῖον αὐτὸ 2.000 δρ. ἐτησίως, ἐπειδὴ πλεονάζουσιν οἱ πόροι καὶ δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη λιμενικῶν ἔργων, ἐπὶ τῇ βάσει δ’ αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ ἐπιτρέπεται εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία θὰ προεδρεύηται ἀπὸ τὸν εἰρηνοδίκην, νὰ συνάψῃ δάνειον.

§17Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Δώσατέ μοι τὴν πρότασιν.

§18Α. ΣΚΙΑΔΑΡΕΣΗΣ. Μάλιστα. Εἶναι πρότασις, ἡ ὁποία δὲν θὰ προκαλέσῃ ἀντιρρήσεις καὶ θὰ ἐξυπηρετήσῃ ὕψιστα συμφέροντα, θὰ παρακαλέσω δὲ νὰ παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπήν, ἵνα κατορθωθῇ ἡ ψήφισίς της.

§19Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι σύμφωνος.

§20Α. ΣΚΙΑΔΑΡΕΣΗΣ. Εὐχαριστῶ πολύ. Ὅσον ἀφορᾶ τὴν ἄλλην ἀναφορὰν τῶν Παξῶν, δι’ ἧς παρακαλοῦσι τὴν Κυβέρνησιν νὰ προσέξῃ εἰς τὸ ζήτημα τῆς συγκοινωνίας δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε, διότι εἶμαι πλέον ἢ βέβαιος ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ λάβῃ τὰ κατάλληλα μέτρα.

§21Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἀπεκατέστη ἀμέσως ἡ συγκοινωνία.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαλασπίνας ἐπὶ ἀναφορᾶς πλοιάρχων Χίων περὶ τοποθετήσεως Ἑλληνικῆς σημαίας ἐπὶ τῶν πλοίων των.

§23Α. ΜΑΛΑΣΠΙΝΑΣ. Οἱ ἀναφερόμενοι πλοίαρχοι, οἱ ὁποῖοι ἕνεκα τῆς καταδιώξεως, ἣν ὑφίσταντο ἐν Τουρκίᾳ, ἠναγκάσθησαν νὰ λάβωσι Τουρκικὴν σημαίαν, ζητοῦσιν ἤδη νὰ ἐπανακτήσωσι τὴν Ἑλληνικήν. Τὸ λιμεναρχεῖον ἀπαιτεῖ, ὅπως τὰ πλοῖα τὰ ἐρχόμενα εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ θέλοντα νὰ νηολογηθῶσιν ὀφείλουσι νὰ πληρώσωσι δασμὸν 50 δραχμῶν κατὰ μέτρον τοῦ μήκους αὐτῶν. Ὁ φόρος εἶναι βαρύτατος καὶ σχεδὸν ἐξισοῦται μὲ τὴν ἀξίαν τῶν πλοίων, ὥστε νὰ καθίσταται ἀπαγορευτικός. Φρονῶ ὅτι ὁ νόμος αὐτός, ὁ ὁποῖος ἐτέθη πρὸς προστασίαν τῆς ναυπηγικῆς ἐν Ἑλλάδι, δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐπὶ πλοίων, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἀγορασθῆ πρὸ τοῦ νόμου, δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὰ πλοῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶχον καὶ ἄλλοτε τὴν Ἑλληνικὴν σημαίαν καὶ εἶχον νηολογηθῆ ἐν Ἑλλάδι, καὶ ἑπομένως εἶχον εἰσαχθῆ εἰς τὸ Κράτος. Πάντως ὑποθέτω ὅτι πρέπει νὰ ἐξευρεθῇ λύσις, ἡ ὁποία ἐνδιαφέρει καὶ διὰ λόγους ἐθνικούς.

§24ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Νὰ σταλῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, διὰ νὰ ἐξετασθῇ.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουτούπης.

§26Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Νομίμως τὸ λιμεναρχεῖον ζητεῖ τὴν καταβολὴν τοῦ τέλους, καὶ νομίζω ὅτι δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν ἄλλως πως ν’ ἀπαλλαγῶσιν οἱ αἰτοῦντες τοῦ τέλους τούτου παρὰ διὰ νόμου. Εἶναι ἀληθὲς ὅμως ἐξ ἄλλου, ὅτι τοιούτου τινος εὐεργετήματος πρέπει νὰ τύχωσιν οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, οἱ ὁποῖοι κατέφυγον εἰς τὴν Χῖον, ὅπως ἐκεῖ ἐξασκήσωσι τὸ ἐπάγγελμά των, καὶ ἤδη μὴ θέλοντες νὰ ὑψώνωσιν εἰς τὰ πλοῖά των τὴν Ὀθωμανικὴν σημαίαν θέλουσι νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἵνα ἔχωσι τὴν Ἑλληνικὴν σημαίαν. Τὰ πλοῖά των εἶναι μικρᾶς ἀξίας, εἰς περίπτωσιν δὲ καθ’ ἣν ἤθελον ὑποχρεωθῆ νὰ καταβάλωσι τὸ νόμιμον τέλος, εἶναι ζήτημα ἂν θὰ τὸ εὕρισκον πωλοῦντες τὰ πλοῖά των καθ’ ὁλοκληρίαν. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν θὰ ἐξεύρῃ τὸν κατάλληλον τρόπον νὰ τοὺς ἀπαλλάξῃ, ἱκανοποιοῦν οὕτω τὸ ἐθνικόν των αἴσθημα.

§27Α. ΜΑΛΑΣΠΙΝΑΣ. Εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῇ ἑρμηνεία ὅτι ὁ νόμος δὲν ἔχει ἀναδρομικὴν δύναμιν, διότι πρὶν ἦσαν νηολογημένα τὰ πλοῖά των ἐνταῦθα.

§28Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ τὸ μελετήσω.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φραγκῖσκος.

§30Α. ΦΡΑΓΚΙΣΚΟΣ. Ἀπὸ πολλοῦ ἤδη χρόνου, κύριοι Βουλευταί, ἤρξαντο αἱ ἐργασίαι τῆς ἀπὸ τῆς θέσεως «Ἁγίου Ἰωάννου» μέχρι κτήματος «Σπυριδάκη» κατασκευῆς δημοσίας βατῆς ὁδοῦ «Φινελίων» τῆς ἐπαρχίας Νάξου, ἧς, ἀφοῦ τὸ πλεῖστον τμῆμα ἐπετελέσθη, αἱ διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν ἐργασίαι διεκόπησαν. Ἐπειδή, κύριοι Βουλευταί, ἐκ τοῦ πρὸς κατασκευὴν καὶ ἐντελῆ ταύτης ἀποπεράτωσιν χορηγηθέντος κονδυλίου ἐναπομένουσιν 800 περίπου δραχμαὶ καὶ ἐπειδὴ τὸ πρὸς τελείαν περάτωσιν τοῦ ἡμιτελοῦς ἔργου μέρος εἶναι ἐλάχιστον, παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργόν, ὅπως δεόντως καὶ ταχέως μεριμνήσῃ πρὸς ἀποπεράτωσιν τοῦ ἐλαχίστου ἐκείνου τμήματος ἢ τοὐλάχιστον μέχρι τῆς θέσεως «Καμίνια», ὁπόθεν ἡ ὁδὸς καθίσταται βατοτέρα, καθότι παραμελουμένης τῆς ἐξακολουθήσεως τοῦ κοινωφελεστάτου τούτου ἔργου τὰ μέχρι τοῦδε δαπανηθέντα διὰ τὸ συντελεσθὲν τμῆμα ἀπόλλυνται παντελῶς, ἅτε τοῦ μέρους τούτου ὅλως ἀχρήστου καὶ ἀνωφελοῦς καθισταμένου, λόγῳ τῶν ἀπὸ τοῦ κατασκευασθέντος τμήματος καὶ ἐκεῖθεν ὑπαρχουσῶν μεγίστων φυσικῶν ἀνωμαλιῶν.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Νοταρᾶς, ὁ κ. Σακελλάριος ὅπως καταθέσωσιν ἀναφοράν. Διαγράφεται. Ὁ κ. Μάρκου, ὁ κ. Ἠλιόπουλος, ὁ κ. Γκλαβᾶς, ὁ κ. Φωτήλας ἐρωτῶσι ποῖα μέτρα ἐλήφθησαν κατὰ τοῦ νομομηχανικοῦ Ἀχαΐας, ὅστις, ἐνῷ ἀντελήφθη διὰ προσωπικῆς ἐξετάσεως ὅτι ἡ γέφυρα Κεμινίτσης ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Πατρῶν– Πύργου κατέστη ἐπισφαλὴς ἀπειλοῦσα διακοπὴν συγκοινωνίας, παρὰ τὰς πρὸς παραπονεθέντας πολίτας διαβεβαιώσεις δὲν ἐζήτησεν ἀκόμη πίστωσιν προσωπικῆς δαπάνης πρὸς πρόχειρον ἐπισκευήν.

§32Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ὑπεβλήθη ὁ προϋπολογισμός, συνετάχθη ἡ μελέτη· δὲν ὑπάρχει λοιπὸν λόγος, διετάχθη ἡ ἐπισκευή.

§33Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ διατάξητε τὴν ταχεῖαν ἐνέργειαν.

§34Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἐγὼ διέταξα τὴν ἐκτέλεσιν.

§35Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Οἱ καιροὶ οὐ μενετοί.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Νοταρᾶς.

§37Γ. ΝΟΤΑΡΑΣ. Ἔχω μίαν ἀναφορὰν τῶν κατοίκων τῆς Παραλίας. Σᾶς παρακαλῶ, κύριε Ὑπουργέ, ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν αὐτήν, διότι ὁ ποταμὸς τῆς Παραλίας κατέκλυσε ἐκχειλίσας τὰς γαίας των. Πρέπει νὰ γίνῃ πρόχωμα καὶ παρακαλῶ νὰ μεριμνήσητε.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραπέμπεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Οἱ κύριοι Θεοδοσόπουλος καὶ Ζούκας ἐρωτῶσι «διατί ὁ Λαρισαϊκὸς σιδηρόδρομος δὲν δέχεται βάρος ἐμπορευμάτων μεῖζον τῶν 200 κοιλῶν προκειμένου εἰς τὸ Δεμερλῆ νὰ μετακομίσῃ αὐτὰ εἰς τὸν Θεσσαλικὸν καὶ διατί μεταξὺ τῶν σιδηροδρόμων τοῦ Κράτους δὲν ὑπάρχουσι συμβάσεις πρὸς παραλαβὴν ἐμπορευμάτων».

§39Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Οἱ σιδηρόδρομοι ἐν Ἑλλάδι διὰ συμβάσεως ὑποχρεοῦνται νὰ μεταφέρωσι τὰ ἐμπορεύματα, ἀλλὰ δὲν ὑποχρεοῦνται νὰ μεταβιβάζωσι καὶ ἐμπορεύματα εἰς τὸ μέρος, εἰς τὸ ὁποῖον στέλλονται ἄνευ τοῦ ἀποστολέως αὐτῶν. Τοῦτο εἶναι δικαίωμα αὐτῶν. Ἄλλως, ὅσον ἀφορᾷ τὸ Δεμερλῆ, δὲν ἔχει καὶ τὰ μέσα τῆς μεταφορᾶς δι’ ἰδίων του ἐργατῶν ὁ σιδηρόδρομος, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὸ ἐπίχωμα τοῦ Λαρισσαϊκοῦ εἶναι κατὰ ἓξ μέτρα ὑψηλότερον τοῦ ἐπιπέδου τοῦ Θεσσαλικοῦ.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς κ. Μαλασπίνας ἐρωτᾷ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν ἂν ἐνηργήθη τί πρὸς εἴσπραξιν τοῦ εἰς δραχμὰς 200,000 περίπου ἀνερχομένου τέλους διὰ τὴν λαθρεμπορικὴν πρᾶξιν, ἥτις ἐγένετο, ὡς ἐβεβαιώθη παρὰ τοῦ τελώνου Βόλου, εἰς τὰς ἐν Βόλῳ ἀποθήκας τοῦ αὐτόθι ὑποκαταστήματος τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν κατὰ τὸ 1907.

§41ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἵνα δοθῇ ἡ αἰτουμένη ἀπάντησις.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Ὁ βουλευτὴς κ. Σλῆμαν ἐρωτᾷ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργὸν διατί δὲν προκηρύσσει διαγωνισμὸν δι’ ἀποστολὴν ὑποτρόφων δαπάναις τοῦ Κρητσκείου κληροδοτήματος, αἰτῶν ἐν ἀνάγκῃ ὑπὸ τῆς Βουλῆς τροποποίησιν τοῦ ἰσχύοντος νόμου.

§43Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Εἶναι γνωστὸν ὅτι διὰ νόμου, ὁ ὁποῖος ἐψηφίσθη πρό τινος, ἀπαγορεύεται ἡ προκήρυξις τοιούτων διαγωνισμῶν, ἐὰν δὲν γίνῃ ἡ ἐξέλεγξις τῶν κληροδοτημάτων....

§44ΑΓ. ΣΛΗΜΑΝ. Ὥστε δὲν ἔχετε ἀκόμη ἐσχηματισμένην γνώμην;

§45Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ὄχι.

§46ΑΓ. ΣΛΗΜΑΝ. Τότε ἀναβάλλω.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ αὐτὸς βουλευτὴς κ. Σλῆμαν ἐρωτᾷ τὸν αὐτὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἐὰν ἀληθεύει ὅτι αἱ κριτικαὶ ἐπιτροπαὶ τῶν Σχολῶν τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου μετὰ τὴν κατάθεσιν τῶν ἐκθέσεων αὐτῶν ὑπέβαλον καὶ νεωτέρας συμπληρωματικὰς τῶν πρώτων.

§48Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Οὐδεμία συμπληρωματικὴ ἔκθεσις ὑπεβλήθη ἀπὸ τὰς κριτικὰς ἐπιτροπάς.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βούτσης ἐρωτᾷ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν τί ἐνήργησε διὰ τὴν ἐπιστροφὴν τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν χρήσεως 1910 πρὸς τοὺς κατοίκους Βουνοῦ, Καπαρελίου κ.λ.π. καὶ τίς θὰ πληρώσῃ τοῖς δικαιούχοις τὸν δημοτικὸν τοιοῦτον.

§50ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ νὰ παραπεμφθῇ καὶ αὕτη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἵνα δοθῇ ἡ ἀπάντησις.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ Βουλευταὶ κύριοι Χρυσοστάλης καὶ Μπουρνιᾶς ἐρωτῶσι τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸν διατί, ἐνῷ ὁ ἁρμόδιος κ. Ὑπουργὸς ὡμίλησεν ἐν τῇ Βουλῇ ὑποσχεθεὶς συντέλεσιν νέων ἔργων ἐπὶ ἡμιτελῶν ἤδη Ἐθνικῶν ὁδῶν, ὡς ἡ Χαλκίδος–Ἀλιβερίου, δὲν προέβη ἀκόμη εἰς τὴν ὑποβολὴν νομοσχεδίου, ὅπως ἐπιτευχθῇ διὰ νόμου ἡ συντέλεσις τοιούτων ἔργων, ἀπαιτούντων δαπάνην ἀνωτέραν τῶν 10,000 δραχμῶν, γνωστοῦ ὄντος ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ διαθέσῃ πίστωσιν δι’ ἐθνικὰς ὁδοὺς ἄνευ νόμου εἰδικοῦ.

§52Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὡς γνωρίζετε ὁ Ὑπουργὸς δὲν δύναται ἄνευ νόμου νὰ διαθέσῃ πίστωσιν ἄνω τῶν 10,000 δραχμῶν. Ἡ ὑπηρεσία μελετᾷ ἤδη τὰς ἀνάγκας τὰς κυριωτέρας τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν, ἵνα ληφθῇ κἄποιον μέτρον νομοθετικὸν ὑπὲρ αὐτῶν.

§53Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Πρέπει νὰ ὑποβληθῇ εἰδικὸς νόμος.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ βουλευταὶ κύριοι Παπακυρίτσης, Μπούσδρας, Σταμούλης, Μαντόπουλος καὶ Θανόπουλος ἐρωτῶσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν «διατί ὁ ἀστυνομικὸς σταθμάρχης Παλαμᾶ ἐνισχύει τὸν ἐνοικιαστὴν τοῦ τσιφλικίου Κορτὶκ Κων. Τερτίπην καταστρέφοντα δι’ ἀροτριάσεως τὸ Ζευγαρολίβαδον τοῦ χωρίου κατὰ παράβασιν τῶν καλλιεργητικῶν δικαίων τῶν κατοίκων.

§55Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἰς τηλεγραφικὴν διαταγὴν τοῦ Ὑπουργείου ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ὁ ἀστυνομικὸς διευθυντὴς Τρικκάλων ἀποστέλλει τὴν πληροφορίαν ὅτι ἐξ ἐνεργηθείσης ἀνακρίσεως ὑπὸ τοῦ ἀνθυπομοιράρχου Γρηγοράκη μεταβάντος εἰς χωρίον Κορτίκιον συνεπείᾳ παραγγελίας τοῦ εἰσαγγελέως προέκυψεν, ὅτι οἱ ἐνοικιασταὶ Βάρσαμος καὶ Τερτίπης αὐθαιρέτως καὶ παρὰ τὸ ἐπικρατοῦν ἔθιμον κατέστρεψαν τὸ ζευγαρολίβαδον. Ἡ ἀνάκρισις διεβιβάσθη τῷ ἁρμοδίῳ εἰσαγγελεῖ, ὁ δὲ Σταθμάρχης τοῦ Παλαμᾶ ἀντικατεστάθη ἀμέσως ἕνεκα ἐπιδειχθείσης ἀδρανείας πρὸς πρόληψιν παρανόμου πράξεως.

§56Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Ἀνάγκη, κύριε Ὑπουργέ, νὰ διαταχθῇ ἡ παρεμπόδισις τῆς καλλιεργείας τοῦ κτήματος, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐπίκεινται μεγάλαι ζημίαι εἰς τοὺς καλλιεργητάς.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετμεζᾶς καὶ ὁ κ. Γκλαβᾶς ἐρωτῶσι διὰ τίνα λόγον δὲν ἐνεργεῖται διαγωνισμὸς χωροφυλάκων διὰ τὸν βαθμὸν τοῦ ὑπενωμοτάρχου, ὡς καὶ ὁ διαγωνισμὸς τῶν ὑπαξιωματικῶν τῆς χωροφυλακῆς, ἐνῷ αἱ σχετικαὶ προτάσεις τῶν ἀστυνομ. διευθύνσεων ὑπεβλήθησαν ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Ἀπριλίου 1911.

§58Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ὁ διαγωνισμὸς οὗτος δὲν ἐνεργεῖται, διότι ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν ἀναμένεται ἡ ὀργανωτικὴ ἀποστολή, ἡ ὁποία θὰ μᾶς ὑποδείξῃ καὶ τὸν κατάλληλον τρόπον τῆς προαγωγῆς τῶν χωροφυλάκων καὶ ὑπαξιωματικῶν τῆς χωροφυλακῆς· διότι ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν μέχρι τοῦδε διεξαχθέντων διαγωνισμῶν δὲν ἐπείσθημεν ὅτι αὐτὸς εἶναι ὁ καταλληλότερος τρόπος.

§59Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Βεβαίως ὀρθὸν εἶναι ν’ ἀναμένηται ἡ γνώμη τῆς Ἰταλικῆς ἀποστολῆς, τῆς ἀναμενομένης, προκειμένου περὶ ζητήματος ὀργανώσεως τῆς χωροφυλακῆς· ἀλλ’ ὑπάρχει εὔλογον παράπονον τῶν προσώπων τούτων, τὰ ὁποῖα δικαιοῦνται σήμερον ἐπὶ τῇ βάσει τῶν καθεστώτων νόμων νὰ προαχθῶσι, προσώπων μάλιστα τὰ ὁποῖα παρερχομένου τοῦ χρόνου δυνατὸν νὰ στερηθῶσι, λόγῳ ὁρίου ἡλικίας, τοῦ κεκτημένου τούτου δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἔχουσι σήμερον. Δὲν πρόκειται δὲ περὶ προσώπων, τὰ ὁποῖα θέλουσι καταλάβει μεγάλους βαθμούς, ὥστε νὰ ὑποθέσωμεν ὅτι ἔχει κανονίσει ἄλλα δι’ αὐτοὺς προσόντα ἡ Ἰταλικὴ ἀποστολή. Ὥστε νομίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἔπρεπε νὰ ἀναζητήσῃ τὴν ἀναβολὴν τῶν περὶ ὧν πρόκειται διαγωνισμῶν εἰς ἄλλα αἴτια, ἴσως δὲ καὶ εἰς διαφωνίαν μεταξὺ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς χωροφυλακῆς καὶ ἄλλου ἀξιωματικοῦ τῆς χωροφυλακῆς παρὰ τῇ κεντρικῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Ὑπουργείου. Θὰ ἐπεθύμουν δὲ κατὰ τοιαύτην τινα διεύθυνσιν νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν· διότι αἱ πληροφορίαι αἱ ἰδικαί μου, μοὶ δίδουσι τὸ ἐνδόσιμον νὰ πιστεύω, ὅτι πρόκειται περὶ τοιαύτης διαφωνίας, ἡ ὁποία δύναται ὄντως ἐν τῷ μέλλοντι, ἂν ὄχι καὶ ἀπὸ τοῦδε, νὰ δικαιολογήσῃ τὴν γνώμην ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐζήτουν, ὅπως μὴ ἀνατεθῇ ἡ διεύθυνσις τοῦ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν σχετικοῦ Τμήματος εἰς ἀξιωματικὸν τῆς χωροφυλακῆς. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου πιθανὸν νὰ ἐπανέλθω δι’ ἐπερωτήσεως.

§60Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Δὲν φρονῶ ὅτι ἡ μομφὴ αὕτη τοῦ κ. Βουλευτοῦ εἶναι ἠτιολογημένη, διότι ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐγένετο πᾶν ὅ,τι ἔπρεπε νὰ γίνῃ προκαταρκτικὸν διὰ τὴν ἐνέργειαν τοῦ διαγωνισμοῦ. Ἀλλὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἐκράτησε τὴν ἐνέργειαν ταύτην, διότι προκειμένου νὰ ἔχωμεν μετ’ ὀλίγας ἡμέρας τοὺς ὀργανωτὰς τῆς χωροφυλακῆς ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ σταματήσῃ τὰ τοῦ διαγωνισμοῦ τούτου.

§61Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ὁ διαγωνισμὸς οὗτος, κύριε Πρόεδρε, ἦτο ἐνδεδειγμένος καὶ δι’ ἕτερον σπουδαῖον καὶ μᾶλλον οὐσιώδη λόγον· καὶ ὁ λόγος εἶναι ὁ ἑξῆς: κύριε Ὑπουργὲ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι πολλοὶ ἐξ αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι καταταχθῆ ὡς ἐθελονταί, εἴτε ὡς ὑπαξιωματικοὶ εἴτε ὡς χωροφύλακες, θὰ σκεφθῶσι σοβαρῶς, ἐὰν πρέπει νὰ ἀναλάβωσι νέαν κατάταξιν, ἐφ’ ὅσον καθίσταται ἀμφίβολον ἐὰν θὰ προαχθῶσιν ἢ ὄχι, ἵνα μὴ καταναλώσωσι τὰ ἀνθηρότερα ἔτη τῆς ζωῆς των ἀναμένοντες τὴν ἀποστολὴν τῶν ὀργανωτῶν, ἵνα βεβαιωθῶσιν, ἐὰν πρέπει νὰ ἐλπίζωσιν εἰς μέλλουσαν προαγωγήν. Τοσοῦτο δὲ μᾶλλον ἔχει σπουδαιότητα ὁ λόγος οὗτος, καθόσον πρόκειται περὶ οἰκογενειαρχῶν βιοπαλαιστῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἀνάγκην νὰ φροντίσωσι περὶ τῆς ἀνατροφῆς τῶν οἰκογενειῶν των.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Κουτούπης ἐρωτᾷ, ἂν ἡ Ὑπερωκεάνιος Ἀτμοπλοϊκὴ Ἑταιρεία συμμορφουμένη μὲ τὴν πρόσκλησιν τοῦ Ὑπουργείου ἐπλήρωσε τὸ καθυστερούμενον μέρισμα τοῦ 1907 εἰς τινας τῶν μετόχων.

§63Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Τοῦτο ἀνάγεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ κακῶς ἀπευθύνεται πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θ’ ἀποσταλῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας.

§65Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἂν ἀναμείνωμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, δὲν θὰ λάβωμεν ποτὲ τὴν ἀπάντησιν.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἔχητε ἔγγραφον ἀπάντησιν. Ὁ κ. Πατσουράκος ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν τί ἐνηργήθη ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ ἀστυνόμου Οἰτύλου ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἐκεῖθεν μετάθεσιν τοῦ χωροφύλακος Θωμ. Διακουμάκου διὰ λόγους ὑπηρεσίας.

§67Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἐζητήθησαν πληροφορίαι παρὰ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς χωροφυλακῆς τί τρέχει διὰ τὸν χωροφύλακα αὐτόν, διὰ νὰ ἐνεργηθῶσι τὰ δέοντα.

§68Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Θὰ σᾶς εἴπω ἐγὼ τί τρέχει· ἡ ἀστυνομία ἡ ἐκεῖ ἔγραψεν εἰς τὴν προϊσταμένην ἀρχήν, ὅτι πρέπει νὰ μετατεθῇ ὁ χωροφύλαξ, διὰ λόγους, οἱ ὁποῖοι ἐνδιαφέρουσιν ὄχι αὐτόν, ἀλλὰ τὴν ὑπηρεσίαν.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πατσουρᾶκος ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας τί ἐνηργήθη ἐπὶ τῶν κατ’ ἐπανάληψιν ἀναφορῶν τοῦ ἐκ Βοιῶν ἐμπόρου Φωτεινάκου κατά τινος ἐκεῖ διδασκάλου.

§70Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἀσχολεῖται δι’ αὐτὸν τὸ κεντρικὸν ἐποπτικὸν Συμβούλιον· τὸν ἔχει ὑπὸ ἐξέτασιν.

§71Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως παρακαλῶ δύο λέξεις. Ἔχω ὑποβάλει πρὸ δέκα περίπου ἡμερῶν ἐρώτημα πρὸς τὸν Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, διατί εἰσέτι ἡ ἑταιρεία τῶν Τροχιοδρόμων δὲν κατεσκεύασε σταθμὸν εἰς τὸ Νέον Φάληρον. Εἰς τὰς 12, εἰς τὴν 1 καταβαίνομεν μὲ τὸ τελευταῖον τραῖνον καὶ ἀναμένομεν εἰς τὸ ὕπαιθρον τὴν ἔλευσιν τοῦ τροχιοδρόμου.

§72Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Εὑρίσκομαι εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ σᾶς γνωρίσω ὅτι κατασκευάζεται τὸ Βʹ περίπτερον, διότι περὶ κατασκευῆς Βʹ περιπτέρου πρόκειται, τοῦ Αʹ ὑφισταμένου ἀπὸ πολλοῦ.

§73Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Δὲν ὁμιλῶ, κύριε Ὑπουργέ, περὶ τοῦ σταθμοῦ Ἀθηνῶν–Φαλήρου, πρόκειται περὶ τοῦ σταθμοῦ Πειραιῶς–Φαλήρου, ὅπου ἡ ἑταιρεία κατεσκεύασε πολυτελέστατον Σταθμὸν διὰ τὰς ἁμάξας, ἀλλὰ τοὺς ἐπιβάτας, τοὺς ἀναμένοντας νὰ μεταβῶσιν εἰς Πειραιᾶ, τοὺς ἀφήνει ἐκτεθειμένους εἰς τὸ ψῦχος καὶ τὴν βροχήν.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω, κύριε Βουλευτά, καὶ ὑμᾶς ὡς καὶ πάντα ἄλλον τοῦ ὁποίου τὸ ἐρώτημα δὲν ἀνεγράφη, νὰ μοὶ τὸ ἀνακοινῶσι, διότι τοῦτο εἶναι ἔλλειψις τοῦ γραφείου. Οἱ κ. κ. Λαμπρινόπουλος, Γόντικας, Γαλαβᾶς καὶ Φωτήλας ἐρωτῶσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, «ἂν εἰς τὸν πίνακα τῶν μελλόντων ν’ ἀποξηρανθῶσιν ἑλῶν περιλαμβάνεται καὶ τὸ ἕλος Κάστα τοῦ δήμου Λετρίνων, τοῦ ὁποίου ἔχει γίνει σχετικὴ μελέτη καὶ μεγάλως ζημιοῖ ἐκ τῆς ἀναπτυσσομένης ἑλονοσίας τὰ περὶ αὐτὸ χωρία τῶν τῶν ὁποίων ὁ πληθυσμὸς ἀνέρχεται εἰς δέκα χιλιάδας κατοίκων».

§75Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. (Προσωρινῶς Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν ὑπάρχει, Κύριοι, ἡ σχετικὴ μελέτη.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βούτσης παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα ἀπαντήσῃ τί ἐνεργήθη πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς συγκοινωνίας Τριπόλεως–Κυνουρίας, διακοπείσης ἐκ τῆς πτώσεως δύο γεφυρῶν ἐν Τεγέᾳ.

§77Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Διετάχθησαν τὰ δέοντα, κύριε Πρόεδρε.

§78ΑΝ. ΒΟΥΤΣΗΣ. Καὶ ἄλλοτε, κύριοι Βουλευταί, ἠρώτησα τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργόν, ἐὰν πράγματι ἔλαβε κανὲν μέτρον διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς συγκοινωνίας, περὶ ἧς τὸ ἐρώτημά μου. Πρόκειται περὶ τῆς πτώσεως δύο γεφυρῶν, τῶν ὁποίων ἡ ἀξία δὲν ἀνέρχεται εἰς 5,000 δραχμῶν, ἐκ τῆς ἀκαταλλήλου κατασκευῆς των. Ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν καὶ πάλιν τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ νὰ τιμωρήσῃ τοὺς μηχανικούς, οἱ ὁποῖοι κατεσκεύασαν κατὰ τοιοῦτον τρόπον ταύτας. Ἐπὶ πλέον, κύριε Ὑπουργέ, λάβετε ὑπ’ ὄψιν ὅτι εἰς τὰ Δολιανὰ ὑπάρχει λατομεῖον ἐκ τοῦ ὁποίου μεταφέρουσιν ἄπειρα μάρμαρα, ἤδη δὲ ἐπερχομένου τοῦ χειμῶνος ἀποβαίνει ἀδύνατος ἡ μεταφορὰ αὐτῶν. Σᾶς παρακαλῶ λοιπὸν νὰ διατάξητε τὸν ἁρμόδιον μηχανικόν, ἀλλὰ νὰ φέρῃ πέρας, διότι πολλαὶ διαταγαὶ δίδονται, ἀλλὰ δὲν ἐκτελοῦνται.

§79ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἡ ἐπαρχία τῆς Κυνουρίας ἔχει πάθει πολλὰς ζημίας κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας, ὁ δὲ μηχανικὸς ὁ ἁρμόδιος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σπεύσῃ, ὅπως ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν ὑποβάλῃ ὅλας τὰς ἐκθέσεις. Ἔχω διατάξει τὸν μηχανικὸν νὰ κάμῃ σειρὰν μελετῶν καὶ μοὶ ὑποβάλῃ τὰς μελέτας του, καθ’ ἑκάστην δὲ μοὶ ὑποβάλλει τοιαύτας, ὡς π. χ. τοῦ Ἄστρους, ἔνθα διετάχθη νὰ κάμῃ ἄλλην μελέτην σχετικὴν καὶ ἄλλα. Ὥστε ἀναμείνατε, παρακαλῶ, τὴν σειράν της.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Συριόπουλος ἐρωτᾷ πόσον μισθὸν ἔλαβεν ὁ δήμαρχος Λετρίνων κατὰ τὰ ἔτη 1907, 1908, 1909, 1910, 1911, καὶ τί ποσὸν ἀνεγράφη εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1912. Ἐπίσης πόσα ἔλαβε δι’ ἔξοδα παραστάσεως τῶν ἐτῶν τούτων καὶ διὰ πόσα ἐνεγράφη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1912.

§81ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἄς ἀναγνωσθῇ, κύριε Πρόεδρε, ἡ κατατεθεῖσα ἀπάντησις εἰς τὸ ἐρώτημα.

§82Ν. ΣΥΡΙΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀναγινώσκει) Κατὰ τὸ σημείωμα τοῦ Ὑπουργείου ἔλαβε «τῷ 1907 μισθοδοσίαν δραχ. 2,400, ἔξοδα παραστάσεως δραχ. 3,000, τῷ 1908 μισθοδοσίαν δραχ. 2,400, ἔξοδα παραστάσεως δραχ. 5,000, τῷ 1909 μισθοδοσίαν δραχ. 2,400, ἔξοδα παραστάσεως δραχ. 5,000, τῷ 1910 μισθοδοσίαν δραχ. 2,400, ἔξοδα παραστάσεως δραχ. 5,000, τῷ 1911 μισθοδοσίαν δραχ. 2,400, ἔξοδα παραστάσεως δραχ. 3,000». Τὰ ποσὰ δι’ ἔξοδα παραστάσεως εἶναι ὑπερβολικὰ καὶ δυσανάλογα πρὸς τὰς βαρυτάτας ὑποχρεώσεις τοῦ Δήμου Λετρίνων, ὅστις οὕτω οὐδένα ἄλλον σκοπὸν ἐπιτελεῖ ἢ νὰ παχύνῃ τὰ βαλάντια τῶν ἑκάστοτε Δημάρχων. Ἑπομένως θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν ὅπως λάβῃ τοὐλάχιστον πρόνοιαν διὰ τὸ ἔτος 1912 καὶ περιορισθῇ ἡ χορηγία μόνον εἰς τὸν μισθόν.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Βουρλούμης, Κατσιμπίρης καὶ Φωτήλας ἐρωτῶσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἂν μελετᾶται ἡ κατασκευὴ ἁμαξιτῆς ὁδοῦ ἀπὸ Καλαβρύτων εἰς Σοπωτὸν πρὸ μακροῦ χρόνου χαραχθείσης, ἀναγκαιοτάτης δὲ διὰ τὴν ἐπικοινωνίαν τριῶν μεγάλων δήμων τῆς ἐπαρχίας Καλαβρύτων.

§84ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Δὲν ὑπάρχουσι πόροι,

§85Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ἔλαβον ὑπὸ σημείωσιν τὰς ἐπανειλημμένας διαβεβαιώσεις τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ, ὅτι θὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ τῆς συγκοινωνίας, κρίνω ἐν τούτοις ἀναγκαῖον νὰ συστήσω αὐτῷ, ἵνα προηγηθῶσιν αἱ ἤδη κεχαραγμέναι ὁδοί, διότι εἶναι ἀληθῶς μεγάλη ἡ ἀπογοήτευσις τῶν χωρίων ἐκείνων, τῶν ὁποίων οἱ κάτοικοι βλέπουσιν ὁδοὺς χαρασσομένας συνήθως κατὰ τὰς παραμονὰς ἐκλογῶν καὶ κατόπιν ἐγκαταλειπομένας. Ἐπαναλαμβάνω λοιπόν, ὅτι προκειμένου νὰ ληφθῇ ἓν γενικὸν μέτρον περὶ ὁδοποιΐας ἀνάγκη νὰ προηγηθῇ ἡ κατασκευὴ τῶν χαραχθεισῶν ὁδῶν, ἵνα ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἀνορθώσεως ἀναπληρώσῃ ὅ τι δὲν ἐγένετο εἰς τὸ παρελθόν.

§86Α. ΦΩΤΗΛΑΣ. Πρόκειται, κύριε Πρόεδρε, περὶ ὁδοῦ ἡ ὁποία θὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα τριῶν δήμων καὶ ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ ἐλαχίστην δαπάνην.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Κ. Σπηλιόπουλος ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἂν ἐγένετο μελέτη ἐπὶ ἑλῶν τῆς Ὀλυμπίας καὶ ἂν συμπεριελήφθησαν εἰς τὸν πίνακα τῶν ἀποξηραντέων.

§88Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Δὲν ὑπάρχει σχετικὴ μελέτη. Διέταξα νὰ γίνουν αἱ σχετικαὶ μελέται διὰ τὰ ἀποξηραντέα ἕλη, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν ἐντὸς 5 ἡμερῶν, ὥστε νὰ προλάβωμεν νὰ ψηφισθῇ ὁ νόμος, δυνάμει δὲ τοῦ νόμου πρόκειται νὰ ἀποξηρανθῶσι τὰ ἕλη.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βουρλούμης, Γκλαβᾶς καὶ Φωτήλας ἐρωτῶσι διατί τὸ Ταχυδρομεῖον καὶ Τηλεγραφεῖον Σοπωτοῦ ἀργεῖ ἀπὸ τριμήνου ἀποσπασθέντος τοῦ τηλεγραφητοῦ εἰς Πύργον ἐπὶ ζημίᾳ τῆς συγκοινωνίας τῶν δήμων Ἀροανείας Ψωφίδος καὶ Παΐων, οἵτινες ἐξυπηρετοῦνται διὰ τοῦ Τηλεγραφείου Σοπωτοῦ.

§90Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Διετάχθη νὰ ἐπιστρέψῃ ὁ ὑπάλληλος, συνεπῶς ἐργάζεται πλέον.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Κ. Σπηλιόπουλος ἐρωτᾷ διατί τὸ Δημόσιον, ἀφοῦ εἰσπράττει ἀπὸ τὸ ἰχθυοτροφεῖον Ἀγουλινίτσης 100 χιλ. δραχ. ἐτησίως, δὲν φροντίζει περὶ κατασκευῆς ὁδοῦ ἀπὸ τοῦ σιδηροδρ. σταθμοῦ εἰς ἰχθυοτροφεῖον πρὸς μετάβασιν τῶν ἀγοραστῶν ἰχθύων, δυσχερῆ κατὰ τὸν χειμῶνα.

§92Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ὁ νόμος δὲν προβλέπει περὶ κατασκευῆς ὁδοῦ πρὸς ἰχθυοτροφεῖον.

§93Γ. ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει τότε νὰ ληφθῇ νομοθετικὴ πρόνοια περὶ κατασκευῆς ὁδοῦ πρὸς διευκόλυνσιν τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ ἰχθυοτροφείου, διότι ἐνῷ πρότερον τὸ Δημόσιον ἐλάμβανε 1,200,000 δραχ. κατὰ δεκαετίαν, ἐνοικιάσθη κατόπιν, διότι δὲν ὑπῆρχεν ὁδὸς πρὸς διευκόλυνσιν τῆς μεταφορᾶς, μόνον ἀντὶ 1,000,000. Τὴν παρελθοῦσαν δεκαετίαν ἐνοικιάσθη ἀντὶ 800,000, καὶ τώρα θὰ ἐνοικιασθῇ μόνον ἀντὶ 600,000 δι’ ἔλλειψιν ἐπαναλαμβάνω ὁδοῦ. Λοιπὸν πρόκειται περὶ τοῦ συμφέροντος τοῦ Δημοσίου, διὰ νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ πρόσοδος τοῦ Δημοσίου.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Οἰκονόμου καὶ Καραπᾶνος ἐρωτῶσι διὰ τίνα λόγον δὲν ὑπεβλήθη εἰσέτι ἡ ἔκθεσις τῶν κριτῶν τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς, τί ἐνήργησεν ὁ Ὑπουργὸς διὰ τὴν βραδύτητα ταύτην καὶ ποῖον τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐνεργειῶν αὐτοῦ, καὶ ἂν ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς ὑποβαλλομένη ἤδη θὰ ᾖ ἔγκυρος.

§95Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἀπαντήσω.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἠλιόπουλος καὶ Γκλαβᾶς ἐρωτῶσι πόσα δημ. σχολεῖα λειτουργοῦσιν εἰς τὸν Νομὸν Ἀχαϊοήλιδος ποία ἡ ἕδρα αὐτῶν, πόσα ὑπάρχουν εἰς κτίρια τοῦ Δημοσίου, πότε κατεσκευάσθησαν καὶ ποία ἡ δαπάνη, πόσα λειτουργοῦσιν εἰς ἰδιωτικὰς οἰκίας ἐπὶ ἐνοικίῳ, εἰς τίνας ἀνήκουσι, πόσα τὰ ἐνοίκια αὐτῶν καὶ διὰ πόσα ἔτη. 2) πόσα Ἑλλην. σχολεῖα λειτουργοῦσιν εἰς ἰδιωτικὰ οἰκήματα, πόσον τὸ ἐνοίκιον, πότε ἐγένοντο αἱ συμβάσεις, διὰ πόσα ἔτη καὶ ἂν τηρῶνται οἱ ὅροι τῶν συμβολαίων.

§97Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἡ ἀπάντησις εἶναι ἔγγραφος, καὶ τὴν καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀπάντησις κατετέθη καὶ οἱ κύριοι Βουλευταὶ δύνανται νὰ λάβωσιν γνῶσιν αὐτῆς. Ὁ κύριος Πολυζωγόπουλος ἐρωτᾷ τίνα μέτρα ἐλήφθησαν ἐπὶ ἀναφορᾶς κατοίκων Βαρβασαίνης, Στρέφι κλπ. περὶ συστάσεως κτηματικῆς Τραπέζης. Παραπέμπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Ὁ κύριος Βάρθης ἐρωτᾷ διατί δὲν ἐπετράπη ἡ τμηματικὴ πληρωμὴ τῶν εἰς τὸ Δημόσιον ὀφειλομένων, ὅπερ οὐδὲν ἄλλο ἔχει ἀποτέλεσμα ἢ τὴν διατροφὴν τῶν μὴ δυναμένων νὰ πληρώσωσιν αὐτὸ ἐν μιᾷ δόσει ἐν ταῖς φυλακαῖς. Ἀναβάλλεται ἡ ἀπάντησις ἀπουσιάζοντος τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ. Οἱ κύριοι Ἀραβαντινός, Σαρλῆς καὶ Γ. Βλάσης ἐρωτῶσι διατί παρὰ τὴν ἐπίσημον ἐν τῇ Βουλῇ δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅτι ἔδωκε διαταγὴν ἐγγραφῆς τῶν Κορινθίων φοιτητῶν, καθ’ ὧν διεπράχθη ὑπεξαίρεσις ὑπὸ τοῦ κλητῆρος Βουδούρη, δὲν ἐνεγράφησαν οὗτοι εἰς τὸ μητρῷον τοῦ Πανεπιστημίου.

§99Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ὁ κύριος Πρύτανις ἀπὸ τὸν ὁποῖον ἐζήτησα πληροφορίας μοὶ καθιστᾷ γνωστὸν ὅτι θέλει ἐπιτραπῆ ἡ ἐγγραφὴ εἰς τοὺς φοιτητὰς τούτους ἐκ νέου πληρώνοντας τὸ νόμιμον τέλος.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κύριοι Ἀραβαντινός, Σαρλῆς, Νοταρᾶς, Σακελλαρίου καὶ Βλάσης, ἐρωτῶσιν, ἐὰν ἐδόθη διαταγὴ νὰ ὑψωθοῦν αἱ ὄχθαι τοῦ παρὰ τὸ Κιάτον χειμάρρου, νὰ γίνουν ἀντιπλημμυρικὰ ἔργα τοῦ χειμάρρου Σαραζὰκ καὶ νὰ διανεμηθοῦν βοηθήματα εἰς τοὺς πλημμυροπαθεῖς Βόχας καὶ Σικιῶνος.

§101Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ὁ μηχανικὸς ὁ ὁποῖος διετάχθη νὰ ἐνεργήσῃ πᾶσαν μελέτην δὲν προτείνει ὅπως ἀνυψωθῶσιν αἱ ὄχθαι τοῦ χειμάρρου, οὐδὲ νὰ γίνωσι προφυλακτήρια τείχη, διότι εὑρίσκει ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ἀναγκαῖον.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συμπληρωθείσης τῆς ὥρας ἀναβάλλονται αἱ λοιπαὶ ἀναφοραὶ καὶ ἐρωτήσεις.

§103Γ. ΒΛΑΣΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ δὲν ἐπλημμύρισε μόνον ὁ χείμαρρος Σαραζάκ ἀλλ’ ἐπλημμύρισαν καὶ πάντες ἐκεῖ οἱ ἄλλοι χείμαρροι καὶ διὰ νὰ σωθῶσι τὰ κτήματα ἀπαιτεῖται νὰ γένωσιν ἀντιπλημμυρικὰ ἔργα. Παρακαλῶ νὰ διατάξητε ὅπως γίνωσιν ἀντιπλημμυρικὰ ἔργα καὶ νὰ γίνωσι ταχέως, διότι εἶναι βεβαιωμένον, Κύριοι, ὅτι ἐν διαστήματι μιᾶς δεκαετίας τετράκις μέχρι τοῦδε οἱ χείμαρροι, περὶ ὧν ἔκαμε λόγον ὁ κ. συνάδελφος ἐπλημμύρησαν καὶ βεβαίως θὰ ἐπαναληφθῇ τὸ αὐτό, ἐὰν δὲν ληφθῇ φροντίς. Εἶναι λοιπὸν ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ διαταχθῇ ἡ ταχίστη κατασκευὴ ἀντιπλημμυρικῶν ἔργων, παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μεριμνήσῃ περὶ αὐτοῦ.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συμπληρωθείσης τῆς ὥρας αἱ λοιπαὶ ἀναφοραὶ καὶ ἐρωτήσεις ἀναβάλλονται δι’ αὔριον. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς ἐργασίας.

§105Ν. ΧΑΡΙΤΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν πρόκειται νὰ ζητήσητε τὴν πρόταξιν νομοσχεδίου, πρέπει νὰ ἔχητε πρότασιν ὑπογεγραμμένην παρὰ δέκα Βουλευτῶν.

§107Ν. ΧΑΡΙΤΑΤΟΣ. Μάλιστα. Ἔχομεν. Νὰ προταχθῇ ἡ πρότασις νόμου περὶ ἀναστολῆς ἐκτελέσεως τῶν ποινῶν. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς πιστεύω συναινεῖ.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλήν. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ προταχθῇ ἡ πρότασις νόμου περὶ ἀναστολῆς τῶν ποινῶν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον μόνον. (Ἀναγινώσκεται). Ὁ κ. Μιχαλακόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§109Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι Συνάδελφοι, ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ ψηφισθῇ, καὶ ἡ τροπολογία αὕτη διενεμήθη, ἐφ’ ὅσον γνωρίζω.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§111Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν τροπολογίαν ταύτην προσεπάθησα, ἐφ’ ὅσον ἦτο δυνατόν, νὰ διατυπώσω γενικάς τινας ἀρχάς, αἱ ὁποῖαι νὰ διήκωσι δι’ ὅλου τοῦ πνεύματος τῆς προτάσεως νόμου, τὴν ὁποίαν μέλλει νὰ ψηφίσωμεν, βεβαίως, ἀφοῦ τείνει εἰς τὴν βελτίωσιν τοῦ νόμου, ὅστις ἐψηφίσθη κατὰ τὴν πρὸ τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς περίοδον αὐτῆς. Αἱ ἀρχαί, αἱ ὁποῖαι διαπνέουσι τὴν τροπολογίαν, εἶναι αἱ ἀρχαὶ αἱ κρατοῦσαι εἰς ὅλα σχεδὸν τὰ Εὐρωπαϊκὰ Κράτη περὶ τῆς ὑπὸ ὅρον ἀπελευθερώσεως τῶν καταδίκων. Ἡ ὑπὸ ὅρον ἀπελευθέρωσις ἐνδείκνυται ὡς μία βράβευσις τῶν καταδικασθέντων, οἱ ὁποῖοι δεικνύουσι διὰ τῆς διαγωγῆς των ἐν ταῖς φυλακαῖς οὐ μόνον ὅτι ἐβελτιώθησαν ἀλλὰ καὶ ὅτι παρέχουσι τὴν ἐλπίδα ὅτι θὰ ζήσωσι τοῦ λοιποῦ καλῶς ἐν τῇ κοινωνίᾳ. Εἰς τοὺς τοιούτους χορηγεῖται ἄφεσις τοῦ ὑπολοίπου τῆς ποινῆς, ὑπὸ τὸν ὅρον ὅτι, ἐὰν διαψευσθῇ τὸ τεκμήριον, τῆς μελλούσης καλῆς συμπεριφορᾶς των, τὸ ὁποῖον παρέχει ἡ ἐν ταῖς φυλακαῖς ἥσυχος διαβίωσις αὐτῶν, καὶ διαπράξωσιν ἕτερον ἀδίκημα, θὰ διανύσωσι καὶ τὴν ποινὴν ἐκείνην, ἡ ὁποία ἀφέθη εἰς αὐτοὺς ὑπὸ ὅρον. Τὸ μέσον δὲ τοῦτο θεωρεῖται ὄχι μόνον ὡς ἐνθαρρυντικὸν διὰ τοὺς τυγχάνοντας τοῦ εὐεργετήματος τούτου, ἀλλὰ καὶ ὡς ἐνθαρρυντικὸν διὰ τοὺς ἄλλους, τοὺς μένοντας ἐν ταῖς φυλακαῖς, οἵτινες βλέποντες, ὅτι οἱ συγκατάδικοι αὐτῶν τυγχάνουσι τοῦ εὐεργετήματος τούτου παροτρύνονται εἰς τὸ νὰ γίνωσι καὶ αὐτοὶ καλοί, ὅπως ἀπολαύσωσι τοῦ εὐεργετήματος. Ἐν τῷ νόμῳ, ὅστις ἐψηφίσθη κατὰ τὸν μῆνα Ἰούλιον, συνέπεσεν, ἕνεκα τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον ἐψηφίσθη ὁ νόμος καὶ ἕνεκα τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον εἶχε κατ’ ἀρχὰς διατυπωθῆ, κατόπιν δὲ διαρρυθμισθῆ, νὰ εἰσφρύσωσιν, ὅπως καὶ ἄλλοτε ἔλαβον ἀφορμὴν ἐξ ἀναφορᾶς ἀποσταλείσης ὑπὸ καταδίκου εἰς τὴν Βουλήν, νὰ εἴπω, ἀναγκαίως μεγάλα λάθη, καὶ ταῦτα ἦτο φυσικὸν νὰ περιαγάγωσι τοὺς δικαστὰς εἰς ἀδιέξοδον· διότι ἐν τῷ νόμῳ ἐκείνῳ οἱ δικασταὶ δὲν εἶχον ἑνιαίαν τινα ἀρχήν, συμφώνως μὲ τὴν ὁποίαν νὰ ἠδύναντο νὰ ἐπιλύσωσι τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἑκάστοτε ἠδύναντο νὰ παρουσιάζωνται εἰς αὐτούς. Εἶχεν, ἐπὶ παραδείγματι, ἀπαγορευθῆ ἡ χορήγησις τοῦ εὐεργετήματος τῆς ἀναστολῆς τῆς ποινῆς, ἐάν τις εἶχε διαπράξει ὁπωσδήποτε δεύτερον ἀδίκημα. Τὸ τοιοῦτο, Κύριοι, ἦτο ἄδικον. Ὅπου λειτουργεῖ ὁ νόμος οὗτος, ὅπου λειτουργεῖ ὁ θεσμὸς τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς ποινῆς, ὁ θεσμὸς οὗτος χορηγεῖ τὸ εὐεργέτημα καὶ εἰς ἐκείνους ἀκόμη, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν ὑποτροπίαι. Μίαν μόνον διαφοράν, ὡς παρετήρησα κατόπιν μελετῶν, ἔχουσιν οὗτοι ἀπέναντι τῆς Δικαιοσύνης, ἢ μᾶλλον τῆς διοικήσεως, — διότι εἶναι μέτρον διοικητικόν, ὑπὸ διοικητικῶν ἐπιτροπῶν ἀπονεμόμενον εἰς τὰ ἄλλα Κράτη, — ἀπέναντι ἐκείνων οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι ὑποτροπίαι: ὅτι ὁ νομοθέτης, δυσπίστως ἔχων πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διέπραξαν καὶ ἄλλο ἀδίκημα, ἔστω μικρότατον, ἀπαιτεῖ τὴν ἔκτισιν οὐχὶ τῶν ¾ τῆς ποινῆς, ἀλλὰ μείζονός τινος χρόνου αὐτῆς, τῶν ⅘, ὅπου δὲ δέχονται ὅτι τὰ ⅔ ἐν γένει ἀρκοῦσιν, ἀπαιτοῦσι διὰ τοὺς ὑποτροπίας, νὰ ἔχωσι διανύσει τὰ ¾. Καὶ δίκαιον εἶναι τοῦτο, Κύριοι· διότι, ἐὰν δεχθῶμεν κατ’ ἀρχὴν ὅτι πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ θεσμὸς οὗτος, θὰ εἶναι ἄδικον νὰ μὴ τὸν ἐφαρμόσωμεν καὶ εἰς τοὺς ὑποτροπίας, οἵτινες, ὅπου ἀλλαχοῦ ἐφαρμόζεται ὁ θεσμός, τυγχάνουσι τοῦ εὐεργετήματος τούτου, διότι δεικνύουσι διὰ τῆς στάσεως αὐτῶν, διὰ τῆς ἡσύχου αὐτῶν διαγωγῆς ἐν ταῖς φυλακαῖς, οὐ μόνον ὅτι εἶναι ἐπιδεκτικοὶ βελτιώσεως, ἀλλ’ ὅτι καὶ ἐβελτιώθησαν καὶ παρέχουσι πλήρη τὴν ἐλπίδα ὅτι θὰ διαβιώσωσιν ἐν τῇ κοινωνίᾳ ἡσύχως καὶ εὐνόμως. Ἐὰν λοιπὸν θέλωμεν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸν θεσμὸν αὐτὸν καὶ νὰ μὴ φθάσωμεν εἰς αὐθαίρετόν τινα τμῆσιν τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἀναφύονται, κατ’ ἀνάγκην πρέπει νὰ ἐφαρμόσωμεν τὰς ἀρχάς, αἱ ὁποῖαι καὶ ἀλλαχοῦ ἐκράτησαν. Δυνάμεθα βεβαίως, ὡς παρετήρησα εἰς τὴν πρότασιν τὴν ὑποβληθεῖσαν ἐκ μέρους ἀξιοτίμων συναδέλφων, οἵτινες ἔδωκαν εἰς ἐμὲ ἀφορμὴν νὰ διατυπώσω τὴν ἐμὴν πρότασιν, αὐθαιρέτως νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα καὶ νὰ εἴπωμεν ὅτι, ἐὰν ἡ καταδίκη ἦτο μόνον δύο μηνῶν ἢ ἐὰν ἐμεσολάβησε χρονικὸν διάστημα μεταξὺ τῆς πρώτης καὶ τῆς δευτέρας πράξεως, ὥστε ἐν τῷ μεταξὺ νὰ συμπληρωθῇ ὁ χρόνος τῆς παραγραφῆς, τότε ἀπονέμεται τὸ εὐεργέτημα τοῦ νόμου πρὸς τὸν καὶ πρότερον ἁμαρτήσαντα κατάδικον· πάντα ταῦτα δυνάμεθα νὰ λύσωμεν, ἀλλά, ἐὰν θελήσωμεν νὰ τὰ λύσωμεν κατὰ πρωτότυπόν τινα τρόπον, οὗτος δὲν θὰ εἶναι σύμφωνος πρὸς τὰς ἐπιστημονικὰς ἀρχάς, τὰς διεπούσας τὸν θεσμόν· κατ’ αὐτὰς δὲν λογίζεται ὁ χρόνος ὁ μεταξὺ τῶν δύο πράξεων, ὁ χρόνος ὁ συμπληρῶν τὴν παραγραφήν, διότι ὁ χρόνος οὗτος παρέχει μὲν τεκμήριον τῆς βελτιώσεως τοῦ καταδικασθέντος, ἀλλὰ τοῦτο τὸ τεκμήριον διεψεύσθη διὰ τῆς διαπράξεως τῆς δευτέρας πράξεως· ἀπὸ τῆς δευτέρας πράξεως ἀρχίζει καὶ πάλιν ἡ ἥσυχος διαγωγὴ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἐπιζητεῖ τὴν χορήγησιν τοῦ εὐεργετήματος· ἐὰν δὲ διαρκέσῃ ἡ καλὴ διαγωγὴ ὅσον χρόνον ἀπαιτεῖ ὁ νομοθέτης, ὅπως ἀπὸ τῆς τελευταίας πράξεως συμπληρωθῇ τὸ τεκμήριον τῆς βελτιώσεως αὐτοῦ, πρέπει νὰ χορηγῆται εἰς αὐτὸν τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ τὴν ἀναστολήν, διότι παρέχει εἰς τὴν δικαιοσύνην τὴν ἐλπίδα καὶ τὴν προσδοκίαν ὅτι οὗτος θέλει διαβιώσει ἡσύχως καὶ μετὰ ταῦτα ἔξω τῶν φυλακῶν. Ἕνεκα τούτου φρονῶ, Κύριοι, ὅτι ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον, σύμφωνον ἄλλως οὖσαν πρὸς ὅσα ἀλλαχοῦ διδάσκονται καὶ πρὸς ὅσα ἡ σωφρονιστικὴ ἐπιστήμη διδάσκει, πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὴ ἀπὸ τὴν Βουλήν, ἐὰν πείθηται ἡ Βουλὴ ὅτι αὕτη ἀλλαχοῦ ὑπάρχουσα ἐν ἐφαρμογῇ δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποβῇ βλαβερὰ παρ’ ἡμῖν. Ἐξ ἀφορμῆς ὅμως ἀνακοινώσεώς τινος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, κατὰ τὴν ὁποίαν 450 περίπου φυλακισμένοι ἔλαχον τοῦ εὐεργετήματος τούτου, ἠθέλησα νὰ ἐξετάσω, ἐκεῖ, ὅπου παρεσχέθη τὸ εὐεργέτημα τοῦτο, ποῖα ἀποτελέσματα ἐπῆλθον στατιστικῶς, καὶ τὰ ἀποτελέσματα εἰς μίαν χώραν, ὅπου εὗρον τὴν σχετικὴν στατιστικήν, ὑπῆρξαν τῳόντι ὅμοια, καὶ ὑπερέχοντα ἢ τὰ παρ’ ἡμῖν φαινόμενα δι’ ὀλίγον χρόνον. Οὕτως ἐν Πρωσσίᾳ, ὅπου ἐπιτρέπεται τοιαύτη ἀπελευθέρωσις ὑπὸ ὅρον, ὑπεβλήθησαν ἐν ἔτει 1903 αἰτήσεις 397, ἐγένοντο δεκταὶ 242, ἐξ αὐτῶν δὲ τῶν 242, οἱ ὁποῖοι ἔλαχον τοῦ εὐεργετήματος, ἐπανῆλθον εἰς τὰς φυλακὰς μόνον 3, διότι διεψεύσθη τὸ τεκμήριον τῆς βελτιώσεως, τρεῖς μόνον· ἐν ἔτει 1904 ὑπέβαλον αἰτήσεις 435, ἐξ αὐτῶν δ’ ἐγένοντο δεκταὶ 262 καὶ ἐπανῆλθον 6· ἐν ἔτει 1905 ὑπέβαλον αἰτήσεις 448, ἐγένοντο δὲ δεκταὶ 284 καὶ ἐκ τούτων ἐπανῆλθον εἰς τὰς φυλακὰς μόνον 10. Ἐν ἔτει 1906 ὑπέβαλον αἰτήσεις 480, ἐξ αὐτῶν δ’ ἐγένοντο δεκταὶ 325 καὶ ἐκ τούτων ἐπανῆλθον εἰς τὰς φυλακὰς μόνον 7. Ἐν ἔτει 1907 ὑπέβαλον αἰτήσεις 506, ἐγένοντο δὲ δεκταὶ 390 καὶ ἐξ αὐτῶν ἐπανῆλθον εἰς τὰς φυλακὰς μόνον 7. Παρετήρησα δηλ. ὅτι ἐγένοντο περίπου δεκταὶ 66 ἐπὶ τῶν 100 ὑποβληθεισῶν αἰτήσεων. Εἶναι λοιπὸν τὸ φαινόμενον σύνηθες, καὶ δικαιούμεθα ἴσως καὶ ἡμεῖς, ἀφοῦ καὶ ἐκεῖ, ὡς γνωρίζετε, δὲν ἐφηρμόσθη εἰς πάσας τὰς φυλακὰς τὸ λεγόμενον προοδευτικὸν σωφρονιστικὸν σύστημα, διότι δὲν συνεπληρώθη ἀκόμη τὸ περὶ φυλακῶν νομοθετικὸν πρόγραμμα, δικαιούμεθα, λέγω, καὶ ἡμεῖς νὰ ἐλπίσωμεν, λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν μάλιστα ὅτι τὰ πλεῖστα ἀδικήματα, ἅτινα ἀπαντῶσι παρὰ τοῖς Ἕλλησιν, εἶναι ἀδικήματα, τὰ ὁποῖα γίνονται ἐκ παραφορᾶς καὶ συγχύσεως καὶ οὐχὶ ἐκ κακότητος ὑπαρχούσης ἐν τῇ ψυχῇ τοῦ ἐγκληματίου, δυνάμεθα, ἐπαναλαμβάνω, νὰ ἐλπίσωμεν ὅτι θὰ ἔχωμεν μὴ ἀνησυχητικὰ ἀποτελέσματα ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου αὐτοῦ. Ὑπὸ τοιοῦτον πνεῦμα διετυπώθησαν ἐν τῇ τροπολογίᾳ τὰ ἀφορῶντα δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν ὑπότροποι. Ἀλλὰ καὶ ἄλλα τινὰ ζητήματα, μὲ ἀπησχόλησαν, καὶ τὴν λύσιν ταύτην διετύπωσα ἐν τῇ τροπολογίᾳ μου. Εἶναι τὸ ζήτημα τὸ ἀφορῶν τοὺς ἀνηλίκους καὶ τοὺς καταδικασθέντας εἰς ἰσόβια δεσμά. Τὸ ζήτημα τῶν καταδικασθέντων εἰς ἰσόβια δεσμὰ ἀλλαχοῦ ὅπου παρεδέχθησαν καὶ διὰ τούτους τὸ εὐεργέτημα, ὡς ἐν Οὑγγαρίᾳ τῷ 1908, ἐλύθη ὡς ἑξῆς. Ὅστις κατεδικάσθη εἰς ἰσόβια δεσμὰ δὲν δύναται νὰ ζητήσῃ τὴν ἀναστολὴν τῆς ποινῆς παρὰ μόνον ἐὰν διήνυσε 15 ἐτῶν πρόσκαιρα δεσμά (ἄρθρον 48 Οὑγγρικοῦ Ποινικοῦ Νόμου). Νομίζω δι’ ἡμᾶς ὑπερβολικὸν τοῦτο καὶ μᾶλλον συντάσσομαι μὲ τὴν πρότασιν τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἀπαιτοῦσι διὰ τὴν τοιαύτην περίπτωσιν νὰ διήνυσεν 25 ἐτῶν δεσμά. Ἐννοεῖται, ἡ δυνητικότης τῆς κρίσεως τοῦ Δικαστηρίου δύναται νὰ παραχωρήσῃ ἢ ὄχι τὸ εὐεργέτημα τοῦτο καὶ μετὰ τὰ 25 ἔτη. Ὡς πρὸς τοὺς ἀνηλίκους πρέπει νὰ ληφθῇ ἰδιαιτέρα μέριμνα. Αἱ παρατηρήσεις τῆς νομοθεσίας τῆς νεωτέρας μᾶς πείθουσιν ὅτι ἡ νομοθεσία ἡμῶν, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τοὺς ἀνηλίκους εἶναι, δύναταί τις εἰπεῖν, ἐν ἀγρίᾳ καταστάσει, διότι ὁ χρόνος τῆς ἀμφιβόλου ἡλικίας, τῆς ἡλικίας κατὰ τὴν ὁποίαν ἐξετάζεται ἂν ὁ ἀνήλικος ἐνήργησε μετὰ διακρίσεως ἢ ἄνευ διακρίσεως, ὁ χρόνος αὐτὸς περιορίζεται καθ’ ἡμᾶς μέχρι τοῦ 14 ἔτους, ἐνῷ αἱ νεώτεραι νομοθεσίαι καὶ αἱ νεώτεραι ἐπιστημονικαὶ ἔρευναι ὁρίζουσι τὸν χρόνον τοῦτον ἀπὸ τοῦ 14 μέχρι τοῦ 18 ἔτους. Περὶ τῶν ἀνηλίκων δὲ τούτων φροντίζουσιν αἱ προηγμέναι Πολιτεῖαι νὰ λάβωσι μέτρα διὰ τὴν καλὴν ἀγωγὴν αὐτῶν, καὶ διατάσσουσιν, ἵνα ὁ ἁμαρτήσας ἀνήλικος εἰσαχθῇ εἰς σωφρονιστήριον, διὰ νὰ τύχῃ καλῆς ἀγωγῆς. Τούτου τεθέντος ἤθελεν εἶσθαι σκόπιμον, ἂν καὶ ἡμεῖς ἀκολουθοῦντες τὰ πορίσματα, τὰ ὁποῖα ἀπὸ μακρῶν ἐτῶν ἠκολούθησαν εἰς τὰς Κάτω Χώρας καὶ ἀλλαχοῦ κρίνωμεν τοὺς ἀνηλίκους τοὺς ἄγοντας ἡλικίαν μέχρι τοῦ 18 ἔτους ἐπιεικέστερον· τοῦτο συμβαίνει καὶ ἐν Οὑγγαρίᾳ διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1908, καὶ ἐν Ἰταλίᾳ, ὅπου συνήθως δὲν ἐπιτρέπεται καταδίκη ἀνηλίκου εἰς φυλάκισιν μείζονα τῶν 15 ἐτῶν. Αὕτη ὑπῆρξεν ἡ ἀφορμή, ἕνεκα τῆς ὁποίας διετύπωσα ἐν τῇ ἐμῇ τροπολογίᾳ ὅτι ὁ ἀνήλικος ὁ μὴ συμπληρώσας τὸ 18ον ἔτος τῆς ἡλικίας, τὸ καὶ ζητήσας νὰ τύχῃ τοῦ εὐεργετήματος τῆς ἀναστολῆς τῆς ποινῆς, ἐὰν εἶχε καταδικασθῇ εἰς ποινὴν μείζονα τῶν 15 ἐτῶν, πρέπει νὰ τύχῃ τοῦ εὐεργετήματος τῆς ἀναστολῆς τῆς ποινῆς, ἐὰν συνεπλήρωσε 15ετῆ διαμονὴν ἐν ταῖς φυλακαῖς. Ταῦτα εἶχον νὰ ἐκθέσω, κύριοι συνάδελφοι, διὰ ν’ ἀναπτύξω τὴν τροπολογίαν μου, τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν.

§112Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον, διὰ νὰ ὑποστηρίξω τὴν ὑπὸ τοῦ ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Π. Ἡλιοπούλου ὑποβληθεῖσαν τροπολογίαν, ἡ ὁποία ἀφορᾷ εἰς ἐπέκτασιν τοῦ εὐεργετήματος, τὸ ὁποῖον καθιεροῖ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον καὶ διὰ τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα κατεδικάσθησαν διὰ κοινὸν ἐπίσης ἀδίκημα, ἀλλὰ κατὰ διάφορον διαδικασίαν, ἤτοι διὰ τοὺς ὑπὸ Στρατοδικείων διὰ κοινὸν ἀδίκημα καταδικασθέντας, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐξ ἴσου ἄξιοι νὰ τύχωσι τοῦ εὐεργετήματος τοῦ νομοσχεδίου. Ἂν γίνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία αὕτη, οὐδένα ἔχω οὐδένα λόγον ν’ ἀπαντήσω εἰς ἀνάπτυξιν αὐτῆς.

§113Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγένετο δεκτή.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Χρυσοστάλη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ὁ κ. Ἰ. Πατσουράκος ἀποσύρει τὴν τροπολογίαν του, διότι περιελήφθη.

§115Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Περιελήφθη.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοῦ κ. Χαριτάτου ἡ τροπολογία περιελήφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ἀ. Μιχαλακοπούλου, βουλευτοῦ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι.

§117ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ τὴν ἀκούσωμεν.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Μιχαλακοπούλου ἔχει οὕτως (ἀναγινώσκει): Ἅρθρον μόνον. § 1. «Πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου ͵ΓΩΜʹ τοῦ 1911 δὲν ἀπαιτεῖται, ἵνα ἡ ἀπόφασις λαμβάνηται δι’ ὁμοψηφίας τῶν μελῶν τοῦ Δικαστηρίου. § 2. Ἄν ὁ κρατούμενος διέπραξε πρὸ τῆς πράξεως, δι’ ἣν κρατεῖται, καὶ ἄλλην πρᾶξιν ὁμοίαν, τότε ἡ ἀναστολὴ τῆς ποινῆς δὲν ἀποκλείεται, ἂν ἀπὸ τῆς δευτέρας πράξεως μέχρι τῆς αἰτήσεως τῆς ἀναστολῆς τῆς ποινῆς παρῆλθεν ὁ διὰ τὴν παραγραφὴν τῆς πρώτης πράξεως ἀπαιτούμενος χρόνος. Ἄν ὁ χρόνος οὗτος δὲν παρῆλθεν, ἡ ἀναστολὴ δύναται νὰ χορηγηθῇ μόνον μετὰ τὴν ἀπότισιν τῶν ⅘ τῆς ἐκτινομένης ποινῆς. § 3. Ἄν ὁ κατηγορούμενος διέπραξε μετὰ τὴν πρᾶξιν, δι’ ἣν κατεδικάσθη, ἄλλην πρᾶξιν, ἡ ἀναστολὴ τῆς ποινῆς χορηγεῖται, ἐὰν ἀπὸ τῆς διαπράξεως τῆς τελευταίας πράξεως παρῆλθεν ὁ διὰ τὴν παραγραφὴν αὐτῆς ἀπαιτούμενος χρόνος καὶ μόνον μετὰ τὴν ἀπότισιν τῶν ⅘ τῆς ὅλης ποινῆς. § 4. Ἡ καταδίκη εἰς ἀστυνομικὴν ποινὴν δὲν κωλύει ποσῶς τὴν παροχὴν τῆς ἀναστολῆς. § 5. Ἐὰν ὁ δράστης κατὰ τὸν χρόνον τῆς πράξεως διήνυε τὸ 10ον μέχρι τοῦ 18ου ἔτους τῆς ἡλικίας του, ἡ ἀναστολὴ τῆς ποινῆς χορηγεῖται μετὰ τὴν ἔκτισιν τῶν ⅔ αὐτῆς, ἂν δὲ ἡ διανυομένη ποινὴ εἶναι ἡ τῶν διὰ βίου δεσμῶν, μετὰ τὴν ἔκτισιν ποινῆς 15 ἐτῶν δεσμῶν. § 6. Οἱ καταδικασθέντες εἰς ἰσόβια δεσμὰ ὑπάγονται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου ͵ΓΩΜʹ, ἂν ἀπέτισαν 25 ἔτη ἀπὸ τῆς καθείρξεως αὐτῶν. § 7. Αἱ ἀπορριφθεῖσαι ὑπὸ τῶν Δικαστηρίων αἰτήσεις περὶ ἀναστολῆς δύνανται νὰ εἰσαχθῶσιν ἐκ νέου εἴτε ὑπὸ τῶν καταδίκων εἴτε ὑπὸ τοῦ εἰσαγγελέως, κρίνονται δὲ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου ͵ΓΩΜʹ καὶ τοῦ παρόντος νόμου. § 8. Ἡ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου ͵ΓΩΜʹ καὶ τοῦ παρόντος νόμου ἀπόλυσις γίνεται ὁριστική, ἐὰν ὁ ἀπολυθεὶς δὲν ὑποπέσῃ εἰς πλημμέλημα ἢ κακούργημα μέχρι τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν ἤθελε συμπληρωθῆ ἡ παραγραφὴ τοῦ δι’ ὃ ἐκρατεῖτο ἀδικήματος, ὑπολογισμοῦ γινομένου ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς ἀπολύσεως». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Μιχαλακοπούλου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ἀρκετοί). Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Μιχακοπούλου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν ὡς προυτάθη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἡ ψήφισις τοῦ συνόλου ἀναβάλλεται Αʹ συζήτησις τοῦ ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐκποιήσεως ἐκθεμάτων τῆς ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων». (Γίνεται δεκτὸν καὶ ψηφίζεται εἰς αʹ συζήτησιν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον). Βουλευταί, ὅσοι ἀρκοῦσι κατὰ τὸν Κανονισμόν, ζητοῦσιν, ὅπως προταχθῇ ἡ ὑπ’ ἀριθ. 71 πρότασις νόμου περὶ τροποποιήσεως τοῦ τρίτου ἐδαφίου τοῦ αʹ ἄρθρου τοῦ νόμου ͵ΒϠΠΘʹ «περὶ τοῦ προσωπικοῦ τῆς Ἐθνικῆς Βιβλιοθήκης». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ψηφίζεται εἶτα ἡ πρότασις κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐξόδων τοῦ ταμείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης». (Ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ͵ΓΣΑʹ νόμου περὶ διδακτικῶν βιβλίων». Ἄρθρον 1ον (ἀναγινώσκεται). Ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Μιχαλόπουλος.

§119Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου, κύριοι Βουλευταί, φαίνεται ὅτι ἐγένετο τυπογραφικὸν λάθος καὶ δὲν ἀναγράφεται ἡ τιμὴ ἑκάστου τυπογραφικοῦ φύλλου συμφώνως πρὸς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν.

§120Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Παρελείφθη ἐκ λάθους.

§121Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, ὅπως προστεθῇ ὅτι ἡ τιμὴ κατὰ τυπογραφικὸν φύλλον ὁρίζεται τῶν βιβλίων τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως εἰς λεπτὰ 15. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας καθὼς καὶ ὁλόκληρον τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως δεχθῇ, ἵνα τὸ κέρδος, ὅπερ λαμβάνει σήμερον τὸ Δημόσιον ἐκ τῶν βιβλίων τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ἢ ἐντελῶς καταργηθῇ ἢ ἐλαττωθῇ εἰς τὸ ἥμισυ· διότι σήμερον λαμβάνομεν ἐξ ἑκάστου παιδὸς χωρικοῦ κέρδος, λαμβάνομεν χρῆμα. Ὁ μαθητὴς τοῦ τελευταίου χωρίου, ἀγοράζων βιβλίον, ὀφείλει νὰ καταβάλῃ καὶ πρὸς τὸ Δημόσιον φόρον. Ἀλλαχοῦ παρέχονται δωρεὰν τὰ βιβλία τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ἀλλά, ἐὰν ἡμεῖς δὲν πράξωμεν τοῦτο, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει τουλάχιστον νὰ ἐπιβαρύνωμεν τοὺς παῖδας τῶν χωρικῶν καὶ διὰ βιβλικοῦ φόρου. Ἑπομένως συνιστῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἰδιαιτέρως εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ὅπως δεχθῇ νὰ καταργήσωμεν ἐντελῶς τὸν φόρον τοῦτον ἤ, ἂν τοῦτο δὲν γίνῃ δεκτόν, νὰ τὸν ἐλαττώσωμεν εἰς τὸ ἥμισυ, καὶ ἐν τῇ ἐννοίᾳ ταύτῃ ὑποβάλλω τροπολογίαν ἔχουσαν οὕτως (ἀναγινώσκει): «Ἡ τιμὴ ἑκάστου τυπογραφικοῦ φύλλου τῶν διδακτικῶν βιβλίων τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως ὁρίζεται εἰς λεπτὰ 15, τῶν δὲ βιβλίων τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως κατωτέρα τῆς νῦν ἰσχυούσης κατὰ τόσα λεπτὰ, ὅσον εἶναι τὸ ἐξ ἑκάστου τῶν βιβλίων τούτων κέρδος τοῦ Δημοσίου». Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω. Μίαν μικρὰν παρατήρησιν θὰ προσθέσω ἀκόμη, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπιβαλλομένην ποινὴν εἰς τοὺς παραβάτας τῶν ὅρων τῆς ἐκδόσεως τῶν διδακτικῶν βιβλίων. Ἡ ποινὴ νομίζω ὅτι εἶναι μικρά, 30 δραχμῶν μέχρι 300. Διὰ τὸν καταχραστὴν ἐκεῖνον ἐργολάβον, ὅστις θὰ ἐπεχείρει νὰ ἐκδώσῃ βιβλία κατώτερα τοῦ πρέποντος εἰς χάρτην, εἰκόνας, κτλ., διὰ νὰ κερδοσκοπήσῃ, ἡ ποινὴ τῶν 30 δραχμῶν εἶναι ἀσήμαντος, καὶ αὐτὴ ἀκόμη ἡ τῶν 300. Διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι ἔπρεπε ν’ αὐξηθῇ εἰς μεγαλύτερον ποσόν, μέχρι 2000 δραχμῶν τοὐλάχιστον.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουτούπης.

§123Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Εἰς τὴν ἔκθεσιν λέγετε ὅτι: «Ἡ ὡς ἐκ τοῦ ὁρισμοῦ τῆς τιμῆς εἰς 20 λεπτὰ κατὰ τυπογραφικὸν φύλλον καὶ τοῦ αὐξηθέντος παρὰ τὸ πρόγραμμα ὄγκου τῶν πλείστων βιβλίων ὑπερβολικὴ τιμή», ἀλλ’ εἰς τὸ κείμενον δὲν ὁρίζεται τιμή.

§124Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Παρελείφθη ἐκ λάθους.

§125Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Θὰ τὸ προσθέσητε;

§126Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Μάλιστα· θὰ φέρω προσθήκας.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποῦ θὰ τὸ προσθέσωμεν;

§128Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Εἰς τὴν γʹ ἀνάγνωσιν.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀλλ’ αὐτὴ εἶναι ἡ τρίτη ἀνάγνωσις.

§130Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Τότε δώσατέ μοι τὸ νομοσχέδιον νὰ τὸ προσθέσω.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Ὁ κ. Μιχαλακόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίαν. Ἡ ψήφισις κατ’ ἀκολουθίαν τοῦ πρώτου ἄρθρου ἀναβάλλεται πρὸς στιγμὴν μέχρις οὗ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν τροπολογίαν ὁ κ. Ὑπουργός. Προχωροῦμεν εἰς τὸ δεύτερον ἄρθρον. (Ψηφίζεται τὸ δεύτερον ἄρθρον καὶ ἀναγινώσκεται τὸ τρίτον).

§132Ν. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Διὰ τοῦ ἐν ἰσχύϊ νόμου, ὡς γνωρίζομεν, οὐδεμία ποινὴ ἐπιβάλλεται εἰς τὸν ἐκδότην, ὁ ὁποῖος παραβαίνει τὸν νόμον, διὸ καὶ ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίῳ βλέπω ὅτι κανονίζεται μία ποινὴ 30 μέχρι 300 δραχ. καὶ φυλάκισις μέχρι 15 ἡμερῶν. Ἡ ποινὴ αὕτη εἶναι μηδαμινὴ διὰ πάντα ἐκδότην, ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὸ ἀκόλουθον. Ἐνεργεῖ ὁ ἐκδότης καταχρήσεις εἰς ἕν καὶ μόνον βιβλίον, εἰς τὸ ἀλφαβητάριον π. χ., τὸ ὁποῖον κυκλοφορεῖ εἰς 100,000 ἀντίτυπα, καὶ ἐκ τῶν καταχρήσεων τούτων κερδίζει 5 λεπτὰ εἰς ἕκαστον ἀντίτυπον, ἑπομένως ἐξ 100,000 ἀντιτύπων, πρὸς 5 λεπτὰ ἕκαστον, θὰ κερδίσῃ ἓν κολοσσιαῖον ποσόν. Ἀπέναντι λοιπὸν τοσούτου βεβαίου κέρδους, οἱοσδήποτε ἐκδότης εὐχαρίστως θὰ δεχθῇ νὰ πληρώσῃ τὰς 30 ἢ καὶ 300 δραχμὰς καὶ νὰ ὑποστῇ τὰς 15 ἡμέρας φυλακίσεως. Διὰ τοῦτο ἔχω ὑποβάλει τροπολογίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ παράβασις τιμωρεῖται μὲ 300–3000 δραχ. καὶ φυλάκισιν 1 μηνὸς μέχρι 2 ἐτῶν, ἀναλόγως τοῦ ἐπελθόντος κέρδους ἐκ τῆς παραβάσεως, διότι τότε καὶ μόνον εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ φοβίσωμεν τὸν ἐκδότην νὰ μὴ ἐκτελῇ παραβάσεις.

§133Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Μὴ ὁρίζετε ἐλάχιστον ὅριον, ἀλλὰ διὰ φυλακίσεως 2 ἐτῶν.

§134Ν. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Συγχρόνως νομίζω ὅτι πρέπει τὴν ἐργολαβίαν ν’ ἀναλαμβάνωσι πραγματικοὶ βιβλιοπῶλαι, διότι, ὡς γνωρίζετε, σήμερον τὴν ἐργολαβίαν τὴν ἔχουσιν ἀναλάβει βιβλιοπῶλαι διά τινα βιβλία, καὶ κατὰ τὸ πλεῖστον μὴ βιβλιοπῶλαι, ἀλλ’ εἷς συμβολαιογράφος καὶ εἷς βιβλιοδέτης. Οἱ κατ’ ἐπάγγελμα βιβλιοπῶλαι μέχρι σήμερον εἰς οὐδεμίαν παράβασιν τοῦ νόμου ὑπέπεσαν ἐκπληρώσαντες μετὰ θρησκευτικῆς εὐλαβείας τὰς ὑποχρεώσεις των, ἐνῷ οἱ μὴ βιβλιοπῶλαι, ὡς καὶ ὁ ἴδιος κ. Ὑπουργὸς ὡμολόγησε στηριζόμενος εἰς διοικητικὰς ἀνακρίσεις, αἱ ὁποῖαι ἐνεργήθησαν, ὑπέπεσαν εἰς ἀναριθμήτους παραβάσεις. Νομίζω λοιπὸν ὅτι πρέπει νὰ περιορισθῇ τὸ δικαίωμα καὶ νὰ γίνωνται δεκτοὶ εἰς τὴν δημοπρασίαν μόνον βιβλιοπῶλαι κατ’ ἐπάγγελμα.

§135Σ. ΝΤΟΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι· ὅσον περισσότεροι λαμβάνουσι μέρος εἰς τὴν δημοπρασίαν, τόσον τὸ καλλίτερον.

§136Ν. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Δι’ αὐτὸ προτείνω ὅτι εἰς ἕνα βιβλιοπώλην νὰ μὴ ἀνατίθηται ὅλον τὸ ποσὸν τῶν βιβλίων, ἀλλ’ ὡρισμένον ποσόν. Π. χ. εἰς τὸν βιβλιοπώλην, ὁ ὁποῖος ἀναλαμβάνει τὴν ἐκτύπωσιν τῶν βιβλίων τῆς ἀνωτάτης ἐκπαιδεύσεως, νὰ μὴ ἐπιτρέπηται νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὸν διαγωνισμὸν τὸν γενόμενον διὰ τὰ ἄλλα βιβλία. Εἰς τὸν βιβλιοπώλην, ὁ ὁποῖος ἀνεδείχθη τελευταῖος μειοδότης εἰς τὰ βιβλία τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων, νὰ μὴ ἐπιτρέπηται νὰ λάβῃ εἰς ἄλλον διαγωνισμόν, εἰς ἄλλα βιβλία, καὶ οὕτω καθεξῆς.

§137Γ. ΓΑΪΤΑΝΟΣ. Ἀφοῦ κατὰ τὸ Σύνταγμα πᾶς πολίτης ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃ ἐκπαιδευτήριον, βεβαίως δὲν θὰ δύναται νὰ ἐκδώσῃ συνεννοούμενος μὲ ἕνα βιβλιοπώλην;

§138Ν. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Δύναται νὰ συνεννοηθῇ, ἀλλ’ ὁ ὑπεύθυνος ἀπέναντι τοῦ Δημοσίου πρέπει νὰ εἶναι κατ’ ἐπάγγελμα βιβλιοπώλης. Νομίζω ὅτι καὶ ἀλλαχοῦ ἔγκειται ἡ ἀτέλεια τοῦ νόμου καὶ τοῦ νομοσχεδίου. Ὡς γνωρίζετε, ὁ κατ’ ἐργολαβίαν ἐκδότης, ὡς ἀποκαλεῖ αὐτὸν ὁ ἐν ἰσχύϊ νόμος, ὑποχρεοῦται νὰ πωλῇ εἰς τοὺς μεταπράτας βιβλία ἐπὶ ἐκπτώσει 10%. Σήμερον ὁ ἤδη ἐργολάβος τῶν βιβλίων παρεμβάλλει εἰς αὐτοὺς τοιαύτας δυσχερείας, ὥστε μετὰ πάροδον ὁλοκλήρων μηνῶν κατορθώνει νὰ τοῖς δώσῃ τὰ βιβλία, τὰ ὁποῖα ζητοῦσι. Καὶ τοῦτο, διότι δὲν τιμωρεῖται ὑπὸ τοῦ νόμου. Παρεμβάλλει δ’ αὐτὰς τὰς δυσχερείας διὰ μόνον τὸν λόγον, ἵνα ἐξαναγκάζωνται οἱ πολῖται νὰ καταφεύγωσιν εἰς αὐτόν, καὶ παρ’ αὐτοῦ ἀγοράζωσι τὰ βιβλία, ἵνα κερδίζῃ τὸ 10%, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχανεν, ἐὰν τὰ παρέδιδεν εἰς τοὺς βιβλιοπώλας. Περὶ αὐτοῦ τὸ νομοσχέδιον δὲν λαμβάνει πρόνοιαν. Καὶ ἐγὼ ἐζήτουν νὰ προμηθευθῶ βιβλία καὶ ἐπὶ 20 ἡμέρας δὲν ἠδυνάμην νὰ προμηθευθῶ τοιαῦτα, διότι δὲν ἔδιδε τοιαῦτα ὁ κ. Μαντζεβελάκης, ἵνα μὴ χάνῃ τὸ 10%. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ περὶ τούτου, δι’ ὃ ὑπέβαλον καὶ τὴν τροπολογίαν, ἡ ὁποία ἐτυπώθη, ὅπως ἐντὸς τῆς ὡρισμένης προθεσμίας ὑποχρεοῦται νὰ παραδίδῃ τὰ βιβλία, καθὼς καὶ πάσας τὰς ἄλλας τροπολογίας μου.

§139Σ. ΝΤΟΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω ἂν καὶ κατὰ πόσον ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶναι διατεθειμένος νὰ δεχθῇ τροπολογίας, ἄνευ τῶν ὁποίων τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον θὰ ἀποτελέσῃ δῶρον μὲν ἄδωρον διὰ τὸν λαόν, δῶρον δὲ πραγματικὸν εἰς τοὺς σημερινοὺς ἐργολάβους. Συμφωνῶ μετὰ τοῦ κ. Πετροπουλάκη ὡς πρὸς τὸ πρῶτον μέρος τῆς τροπολογίας του, νὰ ἐπιβάλληται ποινὴ οὐχὶ 10 μέχρι 300 δραχμῶν, ἀλλὰ μέχρι 3000, καὶ αὕτη δι’ ἀποφάσεως ὑπουργικῆς, καὶ οὐχὶ τοῦ Πλημμελειοδικείου, πρὸς ἔκδοσιν τῆς ὁποίας παρέρχονται πολλάκις καὶ ἔτη, ὁπότε εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ λήξει ἡ ἐργολαβία. Πᾶσαι αἱ ἐργολαβίαι δι’ ὑπουργικῆς διαταγῆς τιμωροῦνται.

§140Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Διὰ δικαστικῆς αἱ περισσότεραι τώρα.

§141Σ. ΝΤΟΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἔτους ἔχει ὑποβληθῆ καταγγελία διὰ τὸ βιβλιόσημον καὶ οὐδεμία ἀπόφασις ἐξεδόθη, ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς ἀπαντῶν εἰς ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμα, εἶπεν ὅτι θὰ λάβῃ πρόνοιαν καὶ θὰ κηρύξῃ ἐκπτώτους τοὺς παραβάτας τοῦ νόμου. Ἀλλὰ διὰ τοῦ νομοσχεδίου δὲν λαμβάνεται πρόνοια.

§142ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἐπειδὴ εἶναι ἐν κυκλοφορίᾳ ἀκόμη.

§143Σ. ΝΤΟΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ αὐτὸ θὰ ὑποβάλω τροπολογίαν εἰς τὸ τρίτον ἄρθρον, ἡ ὁποία παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν.

§144Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἔχετε ὑπ’ ὄψει τὸν ὑφιστάμενον νόμον, καθ’ ὃν ἀπαιτεῖται καταδίκη;

§145Σ. ΝΤΟΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς εἶπον ὅμως ὅτι πρὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἔτους ἐπεδόθη καταγγελία διὰ τὸ βιβλιόσημον, ἀλλὰ δὲν ἐξεδόθη ἀπόφασις. Ἀνετέθη εἰς τὸν ἀντεισαγγελέα κ. Μελισσηνόν, ὁ ὁποῖος λόγῳ ἀσθενείας τὴν ἀνέθεσεν εἰς ἄλλον ἀντεισαγγελέα, ὁ ὁποῖος ἐζήτησεν ἕνα μάρτυρα καὶ ἀπέστειλε τὴν κατάθεσίν του εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, χωρὶς ν’ ἀποφασίσῃ τίποτε.

§146Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Εἶμαι καθ’ ὅλα σύμφωνος πρὸς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσσηνίας συναδέλφου καὶ θὰ προσέθετον ὅτι ἡ κυρία ποινή, ἡ ὁποία ἤθελε προλάβει τὰς καταχρήσεις, εἶναι ἡ ἔκπτωσις, περὶ τῆς ὁποίας δὲν γίνεται λόγος. Ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου κ. Πετροπουλάκης ὑπέδειξεν ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ ποινὴ αὐτὴ νὰ μὴ ἔχῃ σημασίαν, διότι ὁ ἐργολάβος θὰ κερδίσῃ πολλαπλάσια καὶ θὰ ἐξοφλήσῃ καὶ τὴν ποινὴν καὶ τοὺς λογαριασμούς του μὲ τὸ Δημόσιον. Ἡ ἀληθὴς ποινὴ εἶναι ἡ ἔκπτωσις.

§147ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ὑπάρχει ἡ ἔκπτωσις· ἀφ’ ἧς ἐπιβληθῇ καταδίκη κηρύσσεται ἔκπτωτος· ὁ νόμος δὲν μεταβάλλεται εἰς τοῦτο.

§148Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐπεθύμουν νὰ γίνῃ διαβάθμισις τῶν περιπτώσεων, καθ’ ἃς ἐπιβάλλεται ἡ ἔκπτωσις. Ὁ νόμος αὐτὸς συνετάχθη κατόπιν καταχρήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο δυνάμει τοῦ ὑπάρχοντος νόμου. Ἡ πώλησις βιβλίων εἰς τὸ Ἐξωτερικὸν δύναται νὰ προληφθῇ, διότι εἶναι ἓν μέσον καταστρατηγήσεως τοῦ νόμου, καθόσον ὁ ἐργολάβος δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι τὰ βιβλία τὰ ἐπώλησεν εἰς τὸ Ἐξωτερικόν. Ἐπεθύμουν πρὸς ἄρσιν παντὸς τοιούτου φόβου ν’ ἀπαγορευθῇ ἡ πώλησις τοιούτων ἐγκεκριμένων βιβλίων εἰς τὸ Ἐξωτερικόν.

§149ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Πῶς εἶναι δυνατόν;

§150Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τότε ἂς ἔχωσιν ὡρισμένα σημεῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐξαχθῶσιν εἰς τὸ Ἐξωτερικόν, διὰ νὰ μὴ δύναται ὁ ἐργολάβος νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι ἐξετυπώθησαν διὰ τὸ Ἐξωτερικόν.

§151ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ὁ ἐργολάβος ὀφείλει ν’ ἀποδείξῃ ὅτι εἶναι διὰ τὸ Ἐξωτερικόν, διότι ἄλλως πᾶν βιβλίον, ὅπερ κυκλοφορεῖ ἄνευ βιβλιοσήμου, εἶναι ἄκυρον.

§152ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ὑπόδειξις ἔχει τὸν λόγον της· δυνατὸν νὰ φέρῃ μίαν σφραγῖδα.

§153Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Βεβαίως. Δὲν εἶναι δύσκολον, κύριε Ὑπουργέ, νὰ σφραγισθῇ εἰς καταφανὲς μέρος, ὅταν προορίζηται διὰ χρῆσιν ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ.

§154ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἔχετε ὑπ’ ὄψει ὅτι πᾶν βιβλίον, τὸ ὁποῖον τίθεται εἰς κυκλοφορίαν ἐν τῷ Ἐσωτερικῷ, πρέπει νὰ φέρῃ τὸ βιβλιόσημον· ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ θέσῃ εἰς κυκλοφορίαν βιβλίον, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει βιβλιόσημον, ὀφείλει νὰ ἀποδείξῃ ὅτι προωρίζετο διὰ τὸ Ἐξωτερικόν.

§155Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Καὶ ἂν εἰσαχθῶσιν ἀπὸ ἕνα κακόβουλον βιβλία ἐκ τοῦ Ἐξωτερικοῦ, διὰ νὰ βλαβῇ ὁ ἐργολάβος, θὰ τὸν ἀφήσητε ἀπροστάτευτον νὰ καταστραφῇ; Διατί δὲν θέλετε νὰ τὸν βοηθήσητε;

§156ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἂς λάβῃ αὐτὸς τὴν πρόνοιαν νὰ θέσῃ τι διακριτικόν, ἀλλ’ ἡ Πολιτεία δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ τὸν περιφρουρήσῃ.

§157Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τότε ἠξεύρετε τί θὰ συμβῇ; Θὰ ἀθωωθῇ ἰσχύοντος τοῦ ἀξιώματος ὅτι καλλίτερον ἐν ἀμφιβολίᾳ ν’ ἀπαλλάσσηται ὁ κατηγορούμενος, ἐνῷ, ἂν λάβῃ πρόνοιαν ἡ Πολιτεία, ἡ τοιαύτη κατάχρησις θὰ ἀρθῇ.

§158ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Δὲν αἴρεται, διότι ὁ κακόβουλος θέτει καὶ τὸ σημεῖον. Τὸ σημεῖον θὰ εἶναι εἰς τὸ ἐξώφυλλον καὶ θὰ λέγῃ «διὰ τὸ Ἐξωτερικὸν» ὁ κακόβουλος δύναται καὶ αὐτὸς νὰ θέσῃ τὸ αὐτὸ σημεῖον.

§159Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Νὰ τίθηται ἡ σφραγίς, ὁπόταν θὰ διαπράξῃ παραποίησιν σφραγῖδος, ἂν τὸ κάμῃ αὐτό. Δύναται βεβαίως νὰ τὸ κάμῃ καὶ αὐτό, ἀλλὰ θ’ ἀποδειχθῇ ἡ τοιαύτη παραποίησις. Εἶναι προφυλάξεις αὐταί, αἱ ὁποῖαι, ἂν δὲν ἐμποδίζουσι τελείως τὰς καταχρήσεις, δίδουσιν ὅμως στοιχεῖά τινα εἰς τὴν δικαιοσύνην, ὅπως ἐπιβάλῃ νομίμους τὰς ποινάς. Θὰ ἤθελον προσέτι νὰ ἐρωτήσω ἂν ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου ἰσχύει καὶ διὰ τὸν νῦν ἐργολάβον.

§160ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Βεβαίως πάντα τὰ βιβλία, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐν κυκλοφορίᾳ, ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου ὑπάγονται εἰς τὸν νόμον.

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐδέχθη τροπολογίαν ἀντὶ «μέχρι 300» νὰ τεθῇ «μέχρι 3000» καὶ ἡ φυλάκισις ἀντὶ «15 ἡμερῶν» νὰ τεθῇ «μέχρι δύο ἐτῶν»: Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 3ον, ὡς ἐτροπολογήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐδέχθη τὴν ἑξῆς τροπολογίαν. Νὰ προστεθῇ εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου μέρος τῆς τροπολογίας τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας κ. Μιχαλοπούλου ἔχον ὡς ἑξῆς: «Ἡ τιμὴ ἑκάστου τυπογρ. φύλλου τῶν μὲν διδακτικῶν βιβλίων τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως ὁρίζεται εἰς λεπτὰ 15, τῶν δὲ βιβλίων τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως εἰς δέκα». Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1ον, ὡς ἐτροπολογήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ψηφίζεται εἶτα τὸ ἄρθρον 4.).

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοῦ συνόλου ἡ ψήφισις ἀναβάλλεται, γενομένων δεκτῶν τροπολογιῶν. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐκδικάσεως τῶν μεταξὺ ἐργατῶν καὶ ἐργοδοτῶν διαφορῶν περὶ πληρωμῆς ἐργατικῶν μισθῶν καὶ ἡμερομισθίων». (Ψηφίζεται ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου).

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον παρεπέμφθη εἰς ἐπιτροπὴν ἀποτελεσθεῖσαν ἐκ τῶν κ.κ. Κ. Ρακτιβάν, Α. Μιχαλακοπούλου, Θρ. Πετιμεζᾶ, Γ. Τσαξίρη, Σπ. Θεοδωροπούλου, Ρ. Χατζηρήγα, Ἀ. Φωτήλα, τὴν ὁποίαν ἀνεκοίνωσα πρὸ μικροῦ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τῶν πρὸς προβιβασμὸν προσόντων τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Β. Ναυτικοῦ καὶ τῶν περὶ ὀργανισμοῦ τῶν πληρωμάτων τοῦ Ναυτικοῦ διατάξεων». Ὁ κ. Κουτούπης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§164Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἡ ἔκθεσις τοῦ νομοσχεδίου, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι θαυμασία καὶ βεβαίως ἔπρεπε νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ περαιτέρω ἐκπαιδεύσεως τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ, οἵτινες μέχρι τοῦδε, ἐγκαταλείποντες τὴν Σχολὴν τῶν Δοκίμων, ἐνόμιζον ὅτι ἐγνώριζον τὴν τελευταίαν λέξιν τῆς ἐπιστήμης καὶ ὅτι οὐδεμίαν εἶχον ἀνάγκην ν’ ἀσχοληθῶσι περαιτέρω πρὸς συμπλήρωσιν τῶν σπουδῶν αὐτῶν. Ἀπαραίτητος λοιπὸν ὑπάρχει ἀνάγκη τῆς συστάσεως σχολῶν, καὶ σχολῶν τῶν διαφόρων εἰδικοτήτων, καὶ ἡ εὐκαιρία, ἡ ὁποία μᾶς παρουσιάζεται ἤδη, ὅτε ἔχομεν τὰ φῶτα τῆς ναυτικῆς ἀποστολῆς, δὲν πρέπει νὰ παρέλθῃ ἀχρησιμοποίητος. Ἀλλά, ἂν ἀναγνώσῃ τις τὸ νομοσχέδιον, θὰ ἴδῃ ὅτι οὐδόλως ἐπιτυγχάνεται ὁ σκοπός, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις τοῦ νομοσχεδίου. Ἐν πρώτοις, ὅπως συνετάχθη τὸ νομοσχέδιον, φαίνεται ὅτι οὐδεμία κατεβλήθη προσπάθεια· τὸ πρῶτον ἄρθρον εἶναι ἀκατανόητον γραμματικῶς καὶ συντακτικῶς. Θὰ παρεκάλουν δὲ τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους νὰ καταβάλωσιν οἱονδήποτε κόπον θέλουσι, διὰ νὰ ἴδωμεν ἂν θὰ φθάσωσιν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα ν’ ἀντιληφθῶσι τί ἐννοεῖ τὸ πρῶτον ἄρθρον λέγον ὅτι «Τὸ ἥμισυ τοῦ χρόνου τῆς ὑπηρεσίας ἐπὶ πλοίου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου λειτουργοῦσι ναυτικαὶ σχολαί, ὡς καὶ τῶν εἰς αὐτὸ προσκεκολλημένων, λογίζεται ὡς ὑπηρεσία ἐπὶ πολεμικῶν πλοίων διὰ τὴν ἀπόκτησιν τῶν πρὸς προβιβασμὸν προσόντων. Κατ’ ἐξαίρεσιν λογίζεται ὡς τοιαύτη ἐπὶ διετίαν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου». Τώρα βεβαίως ἐγὼ γνωρίζω ποῖον σκοπὸν ἔχουσιν αἱ τοιαῦται διατάξεις. Οἱ ὑπάρχοντες εἶναι σοφοὶ πάντοτε καὶ μόνον περὶ τῶν μελλόντων πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια· «οἱ παρόντες ἐξαιροῦνται». Δὲν εἶναι ἀνάγκη κατὰ τὴν διετίαν, καθ’ ἣν θὰ ἔχωμεν καὶ τὴν ναυτικὴν ἀποστολήν, νὰ ἐκπαιδευθῶσι, καὶ ἐκρίθη ὅτι αὐτοὶ εἶναι σοφοί· οἱ μέλλοντες μόνον ὀφείλουσι νὰ ἐκπαιδευθῶσι ποριζόμενοι τὰ φῶτα παρὰ τῶν ἤδη σοφῶν, οἱ ὁποῖοι ὅμως παραδέχονται ὅτι ὑπάρχει τοιαύτη ἀνάγκη, διότι ὑπάρχει εἰς ὅλα τὰ Ναυτικὰ τοῦ κόσμου. Δὲν ἀρκεῖ ὅμως τοῦτο, ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ μερικαὶ ἄλλαι ἐξαιρέσεις. Ἐκεῖνο δέ, τὸ ὁποῖον μοὶ κάμνει ἐντύπωσιν, εἶναι τὸ ἄρθρον 3ον. Εἶναι ἀκόμη νωπὴ ἡ ἐντύπωσις, ἡ ὁποία ἐγένετο ἐκ τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ φυλακῶν, καὶ ἐδόθη ἡ ἄδεια, ὅπως διὰ Βασ. Διατάγματος ὁρισθῇ ὁ Κανονισμὸς τῶν κατὰ μῆνα ἐπιμισθίων τῶν ἀνηκόντων εἰς εἰδικότητας τῶν διαφόρων ἐπαγγελμάτων τοῦ Ναυτικοῦ. Μέχρι τοῦδε τὰ ἐπιδόματα αὐτὰ εἶναι γνωστὸν ὅτι ἦσαν 3 καὶ 5 δρχ. διὰ τοὺς ναύτας καὶ 10–15 δρχ. διὰ τοὺς μηχανικοὺς καὶ θερμαστάς. Δὲν βλέπω διὰ τίνα λόγον πρέπει ν’ ἀφεθῇ εἰς Β. Διάταγμα νὰ κανονίζηται τοῦτο, διότι αἱ μεγάλαι καταχρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν, εἶναι ἐκ τῆς μεγάλης δικιοδοσίας, ἡ ὁποία ἐδόθη, ἐξ οὗ καὶ ὁ ἴδιος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἐφρόντισε νὰ θεραπεύσῃ τὸ κακὸν αὐτὸ διὰ νόμου, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσαμεν πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, τὸν νόμον ΓΠΘʹ. Ὁ νόμος οὗτος πολὺ ἀξιεπαίνως ἠθέλησε νὰ θέσῃ φραγμὸν εἰς τὸ κακὸν τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἐγένετο εἴτε λόγῳ αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ ἀξιωματικῶν εἴτε λόγῳ αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑπαξιωματικῶν, μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν μέχρι τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ἀνέλαβε τοῦτο ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἔχῃ τριπλάσιον ἀριθμὸν ὑπαξιωματικῶν ἀπὸ ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον ἔπρεπε νὰ εἶχεν. Ὁλόκληρος ἡ φιλοτιμία τῶν περὶ τοὺς Ὑπουργοὺς περιορίζεται κατὰ τίνα τρόπον ν’ ἀποκτήσωσι κόμμα εἰς τὸ Ναυτικὸν καὶ ἐπεκτείνωσι τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑπαξιωματικῶν. Βεβαίως ἠδυνάμην ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου νὰ ἐπεκταθῶ εἰς τὴν γενικὴν ἀνασκόπησιν καὶ τῶν λεπτομερειῶν, καὶ θὰ κάμω τοῦτο μετὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ὁ ὁποῖος ἀρχίζει καὶ πάλιν ν’ αὐξάνῃ εἰς δαπάνας περιττάς, περὶ τῶν ὁποίων ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν διατελεῖ ἐν γνώσει, διότι πρῶτος ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ἔκρουσε τὸν κώδωνα τοῦ κινδύνου, καὶ ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης τὸ κακὸν ἐπετάθη δεινῶς, πρὸ πάντων κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, ὅτε ηὐξήθησαν οἱ μισθοὶ τῶν ἀξιωματικῶν, ὥστε νὰ ἐπιβαρυνθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς μὲ 400.000 ἐπιπλέον διὰ τοὺς ὑπαξιωματικοὺς καὶ ναύτας καὶ δι’ ἄλλων 300.000 ὡς ἐκ τῆς αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν. Ἡ τοιαύτη τάσις πρέπει νὰ λείψῃ. Πρέπει λοιπὸν νὰ ὁρισθῇ ὅτι τὰ ἐπιμίσθια τῶν διαφόρων ἐπαγγελματιῶν δὲν θὰ κανονίζωνται ἀναλόγως τοῦ μισθοῦ, ἀλλ’ ἀναλόγως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Ὅτε δὲ ἡ Ἑλλὰς ἔχει τὸ σύστημα τῆς ὑποχρεωτικῆς στρατολογίας καὶ ναυτολογίας, οὐδεμία ἀνάγκη ὑπάρχει ν’ ἀμείβωνται οἱ κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὑπηρετοῦντες τὸ Κράτος, ὅπως ἀμείβωνται εἰς τὰ ξένα Ναυτικά. Τὰ ἐπιδόματα λοιπὸν εἶναι ὀρθὸν νὰ κανονισθῶσι, διότι ἄλλως ταχέως θὰ ἔλθωσιν οἱ Ὑπουργοὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐπωφεληθῶσι τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον τοῖς δίδει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὅπως κατασπαταλήσωσι τὸ δημόσιον χρῆμα. Τὸ νομοσχέδιον βεβαίως θὰ παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπὴν· θὰ ἐπεθύμουν ὅμως, πρὶν ἢ παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπὴν, νὰ ἐμελετᾶτο ὑπὸ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, πρῶτον διὰ νὰ καθορισθῇ σαφέστερον τί ἐννοεῖ, καὶ διὰ νὰ λείψωσιν αἱ ἐξαιρέσεις, νὰ μὴ ἐξομοιωθῶσιν οἱ βαθμοί, οἱ ὁποῖοι ἀπεκτήθησαν μέχρι τοῦδε. Ὁ βαθμὸς π.χ. τοῦ ὑποπλοιάρχου εἶναι μόνος βαθμὸς ὑπεύθυνος, διότι πράγματι οἱ ὑποπλοίαρχοι, ἢ καὶ πλοίαρχοι μεγαλειτέρων πλοίων, ἐκτελοῦσι καὶ ἐπὶ τῶν μεγάλων πλοίων ὑπηρεσίαν, ἐν δὲ ὡρισμέναις στιγμαῖς τὸ πλοῖον εἶναι ἐμπεπιστευμένον εἰς αὐτούς. Ἔχομεν δ’ οὐχὶ ὀλίγους τοιούτους. Ἔχομεν 67, κατὰ τὸν ὑπολογισμὸν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν θὰ διοικῶσι τὸ Ναυτικόν, διότι εἶναι καὶ νέοι. Δὲν βλέπω δὲ διὰ τίνα λόγον καὶ οἱ ὑποπλοίαρχοι ἀκόμη δὲν πρέπει νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μαθητεύσωσιν, ἀφοῦ οὔτε διὰ τῆς πείρας οὔτε διὰ τῶν φώτων, τὰ ὁποῖα ἀπέκτησαν εἰς τὴν Ναυτικὴν Σχολήν, εἶναι ἐπαρκεῖς, ὅπως ἐκπληρώσωσι τὰ ὑψηλὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἐμπιστεύεται εἰς αὐτοὺς ἡ Πολιτεία. Βεβαίως, ὅτε τὸ ἄρθρον 2 διαλαμβάνει ὅτι οὐδεὶς ἀνθυποπλοίαρχος προβιβάζεται εἰς ὑποπλοίαρχον, ἐὰν δὲν μαθητεύσῃ εἰς ὡρισμένην σχολήν, δὲν βλέπω διὰ τίνα λόγον οἱ ἀνθυποπλοίαρχοι, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἴσως καὶ συμμαθηταὶ ἑτέρων προβιβασθέντων νῦν εἰς ὑποπλοιάρχους, δὲν βλέπω διὰ τίνα λόγον πρέπει νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν ὑποχρέωσιν αὐτὴν καθ’ ὃν χρόνον οἱ ἀνώτεροι αὐτῶν, οἱ συμμαθηταί των, δὲν ὑπόκεινται εἰς τὴν ὑποχρέωσιν αὐτήν. Ἐὰν θέλωμεν νὰ χρησιμοποιήσωμεν τὰ φῶτα τῆς ἀγγλικῆς ἀποστολῆς, καὶ βεβαίως αὐτὸ ἦτο ὁ σκοπὸς τῆς προσελεύσεώς των, ὀφείλομεν πρῶτον νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν μόρφωσιν εἰς πάντας τοὺς κατωτέρους βαθμούς, καὶ δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι καὶ ἡ Πολιτεία ἠδύνατο νὰ λάβῃ πρόνοιαν καὶ ἐπὶ τῶν ἀνωτέρων ἀκόμη ἀξιωματικῶν, διότι καὶ ἐκεῖνοι δὲν ἔχουσι περισσοτέραν μόρφωσιν τῶν κατωτέρων. Ἡ σχολὴ δὲν ἐβελτιώθη διὰ τοῦ χρόνου, ἡ δὲ πεῖρα δὲν προσέθεσεν εἰς τοὺς ἀνωτέρους τίποτε ἐπὶ πλέον, καὶ ἑπομένως θὰ συμβῇ τὸ ἑξῆς: νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ μορφώσεως τῶν κατωτέρων ἀξιωματικῶν, νὰ μένωσι δὲ οἱ ὑποπλοίαρχοι καὶ οἱ ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ μὲ τὰ φῶτα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι τώρα. Οὕτω δὲ θὰ γεννηθῇ ἡ ἀνισότης καὶ ἡ ἔλλειψις σεβασμοῦ, ἡ ὁποία παρετηρήθη, ὅτε ἐδημιουργήθη ἡ σχολή, διότι ὁ σεβασμὸς δὲν γεννᾶται ἐκ τῆς διαφορᾶς τῶν γαλονίων, τὰ ὁποῖα φέρουσιν, ἀλλ’ ἐκ τῆς διαφορᾶς τῆς μορφώσεως εἴτε εἰς θεωρίαν εἴτε εἰς πρᾶξιν. Καὶ εἰς μὲν θεωρίαν θὰ εἶναι βεβαίως ἀδιαφιλονείκητος ἡ μόρφωσις τῶν κατωτέρων, καὶ εἰς πεῖραν δὲ ἐπίσης τὸ αὐτὸ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, διότι ἤδη ὑπαρχούσης τῆς ναυτικῆς ἀποστολῆς γίνονται γυμνάσια καὶ οἱ κατώτεροι ἀξιωματικοὶ οἱ ὑπηρετοῦντες ἐντὸς τῶν πλοίων ἔχουσι τὴν εὐκαιρίαν νὰ παιδευθῶσιν ὑπὸ τὰ φῶτα τῶν πεπαιδευμένων ξένων ὀργανωτῶν, ἐνῷ οἱ ἀνώτεροι, τῶν ὁποίων ἔχομεν μέγαν ἀριθμόν, κατέχουσιν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον θέσεις ξηρᾶς, καὶ οὗτοι δὲν θὰ ἔχωσι τὴν εὐκαιρίαν, ὅπως ἀποκτήσωσι φῶτα ἐκ τῆς εὐκαιρίας, ἡ ὁποία ὑπάρχει νῦν, τῆς ἀγγλικῆς ἀποστολῆς. Καταλήγων λοιπὸν θὰ προέτεινον, ὅπως γενικώτεραι διατάξεις τεθῶσι περὶ μορφώσεως καὶ ἐκπαιδεύσεως τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ, νὰ λείψωσι δ’ αἱ διατάξεις ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ δώσωσι τὸ δικαίωμα σπατάλης τοῦ δημοσίου χρήματος εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μέχρι τοῦδε μᾶς ἔπεισαν περὶ τούτου.

§165Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Δὲν θ’ ἀναμιχθῶ κύριοι Βουλευταί, εἰς τὰ καθέκαστα τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, διότι ἀρκετὰ εὐκρινῶς τὰ ἀνέπτυξεν ὁ προλαλήσας συνάδελφος, δὲν δύναμαι ὅμως ν’ ἀντιπαρέλθω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καὶ ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας ἐτόνισε, τὸ ὅτι δηλονότι δίδεται τὸ δικαίωμα, ἵνα διὰ Διαταγμάτων κανονίζωνται προσόντα, προβιβασμοὶ κλπ. Ἐνθυμεῖσθε πάντες ποῖος πόλεμος ἠγέρθη κατὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, μόνον καὶ μόνον διότι ἤθελε διὰ Διαταγμάτων νὰ κανονίζῃ τὰ πάντα. Ὑποθέτω ὅτι ὁ αὐτὸς λόγος ἐπιβάλλει καὶ εἰς ἡμᾶς νὰ διαμαρτυρηθῶμεν, εἰμή τι ἄλλο, κατὰ τοῦ ἄρθρου 3, διὰ τοῦ ὁποίου διὰ Διαταγμάτων δίδονται τοσαῦτα δικαιώματα εἰς τὸν ἔντιμον ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν κ. Ὑπουργόν. Κύριοι Βουλευταί, ἐπιτρέψατε εἰς ἐμὲ νὰ εἴπω ὅτι ποσῶς δὲν ἀδικεῖται ὁ ἔντιμος ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργός, διότι νομίζω ὅτι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ περιλαμβάνεται καὶ δωρεὰ 9,000 δραχμῶν διὰ σκοπὸν ἄλλον· ὥστε εἰς τὰς δωρεὰς ἔχει συνηθίσει ἡ ἀνόρθωσις, βλέπετε. Ἐκεῖνο, διὰ τὸ ὁποῖον ἀνῆλθον ἐπὶ τὸ βῆμα, εἶναι τροπολογία τις, τὴν ὁποίαν λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, καὶ τὴν ὁποίαν ἐν πρώτοις ἀναγινώσκω εἰς ὑμᾶς (ἀναγινώσκει). Ἴσως θὰ ἐρωτήσῃ ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς ποῦ στηριχθέντες ὑποβάλλομεν ἡμεῖς τοιαύτην τινὰ τροπολογίαν, περὶ τῆς ὁποίας ἰδιαιτέρως ἐποιήσαμεθα εἰς αὐτὸν λόγον. Ἡμεῖς ὑποβάλλοντες τὴν τροπολογίαν αὐτὴν ἐστηρίχθημεν εἰς αὐτὴν τὴν ἐπιστήμην, ἡ ὁποία λέγει ὅτι οἱ ὑπηρετοῦντες ἐν τοῖς ὑποβρυχίοις μετὰ δωδεκαετῆ ὑπηρεσίαν καθίστανται ἄχρηστοι πρὸς πᾶσαν ἐργασίαν. Γνωρίζει βεβαίως ἴσως ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, καὶ θὰ γνωρίζῃ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ὅτι καὶ ἐν Γαλλίᾳ παρέχονται προνόμια, καθὼς καὶ εἰς τὰ ἄλλα Κράτη, σοβαρώτατα εἰς τοὺς ὑπηρετοῦντας ἐν τοῖς ὑποβρυχίοις, δίδονται δ’ ἐπίσης καὶ συντάξεις γενναιόταται καθὼς καὶ πολλὰ ἄλλα προνόμια διὰ τὸν συνεχῆ κίνδυνον, ὁ ὁποῖος ἐπικρέμαται ἐπὶ τῆς κεφαλῆς αὐτῶν.

§166Γ. ΠΩΠ. Ἀσφαλίζονται ὑπὸ τῶν Κρατῶν καὶ εἰς τὰς ἀσφαλείας.

§167Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Βεβαίως. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἐνθυμεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ὅτι καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον παρεκαλέσαμεν αὐτὸν ἰδιαιτέρως καὶ ἐδέχθη τὴν πρότασιν ταύτην μέ τινα ἐπιφύλαξιν, δὲν ἐδίστασεν ὅμως νὰ ὁμολογήσῃ ὅτι εἶναι δικαιοτάτη. Τώρα τὸ ὅτι εἶναι δικαία ἡ πρότασις αὕτη ἐκ τῆς κρίσεως ὑμῶν ἐξαρτᾶται λαμβανόντων ὑπ’ ὄψιν ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ δὲν ὑποβάλλουσι μόνον καθ’ ἑκάστην ἡμέραν εἰς κίνδυνον ἑαυτούς, ἀλλὰ καὶ τὰς οἰκογενείας καὶ τὰ τέκνα αὐτῶν, διὰ τὰ ὁποῖα λαμβάνουσι σπουδαιοτάτην καὶ σοβαρωτάτην μέριμναν αἱ ἀλλαχοῦ Πολιτεῖαι. Ὑποθέτω ὅτι ἔχομεν καὶ ἡμεῖς τὸ καθῆκον, ἀκολουθοῦντες αὐτὰ ἐκεῖ ἀκριβῶς ὅπου πρέπει, νὰ θεσπίσωμεν διάταξίν τινα ὑπὲρ ἐκείνων, καὶ τοῦτο, διότι γνωρίζει ὁ κύριος ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς ὅτι καὶ ἡ ὑπηρεσία εἰς τὰ ὑποβρύχια ταῦτα δὲν δύναται νὰ ἐπιβληθῇ. Συνεπῶς ἅμα τῷ κατάπλῳ εἰς τὰς ἑλληνικὰς θαλάσσας θὰ δύνανται οὗτοι νὰ ἀποχωρήσωσιν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ἐκείνης, διότι εὐχερέστατον θὰ εἶναι εἰς αὐτοὺς δι’ ἑνὸς πιστοποιητικοῦ ἰατρικοῦ ν’ ἀπαλλαγῶσι τῆς ὑπηρεσίας ἐκείνης, ἡ ὁποία εἶναι τόσον ἐπικίνδυνος καὶ δι’ αὐτοὺς καὶ διὰ τὰς οἰκογενείας αὐτῶν. Νομίζω ὅτι δικαιοσύνη στοιχειώδης ἐπιβάλλει εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸν ν’ ἀποδεχθῇ τὴν πρότασιν ταύτην. Ἡ μόνη ἀντίρρησις, τὴν ὁποίαν προέβαλεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργός, ὅτε ἀνεπτύξαμεν πρό τινος πρὸς αὐτὸν τὴν τροπολογίαν ταύτην, ἦτο ὅτι ἡ γνώμη αὐτοῦ δὲν θὰ ἦτο αὐθεντική, ἀλλὰ θὰ ἐξηρτᾶτο καὶ ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι οἱ ὄντως ἐπιτετραμμένοι διὰ τὰς τοιαύτας γνωμοδοτήσεις. Νομίζω ὅτι ἤδη ἔχει λάβει τὴν γνώμην τῶν εἰδικῶν ἐπὶ τούτου, καὶ θὰ ἔχῃ σχηματίσει τὴν πεποίθησιν ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένη ἡ τροπολογία αὕτη. Εἶναι γνωστὸν βεβαίως ὅτι οἱ Ἕλληνες δὲν διστάζουσι νὰ ἐκτεθῶσιν εἰς πάντα κίνδυνον χάριν τῆς πατρίδος αὐτῶν. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ὑποθέσωμεν ὅτι δὲν εἶναι καὶ ὑποχρεωμένοι κατὰ φύσιν νὰ φροντίζωσι καὶ νὰ μεριμνῶσι καὶ περὶ τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν, τὰς ὁποίας ὡσαύτως θέτουσιν εἰς κίνδυνον νὰ ῥιφθῶσιν εἰς τὰς ὁδούς. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς πιθανὸν νὰ στηριχθῇ εἰς τοῦτο, ὅτι ἐδώκαμεν εἰς αὐτοὺς ἐπιμίσθιον κατὰ τὴν παροῦσαν Σύνοδον· ἀλλὰ δὲν λησμονεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ὑποθέτω, ὅτι ἀπεκόψαμεν τὸ ἐπιμίσθιον ἀπὸ τοὺς λοιποὺς ἀξιωματικούς, τὰ δὲ εἰς ἐκείνους διδόμενα τὰ περιωρίσαμεν εἰς τὸ ἥμισυ. Ὥστε δὲν ἐδώκαμεν εἰς αὐτοὺς ἐπιμίσθιον, ἀλλὰ τὸ ἐναντίον ἐγένετο, ἀφῃρέσαμεν καὶ ἐξ ἐκείνων ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπρόκειτο νὰ λάβωσιν. Ἡμεῖς ἐν τῇ τροπολογίᾳ — ἵνα μὴ τυχὸν ὑποβληθῇ τοιαύτη ἀντίρρησις περὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν — ἐθέσαμεν συνεχῆ ὑπηρεσίαν ἐν τοῖς ὑποβρυχίοις. Νομίζω ὡσαύτως ὅτι καὶ τὸ Ἐπιτελεῖον τοῦ Ναυτικοῦ θὰ εἶναι σύμφωνον πρὸς τὴν γνώμην ταύτην, καὶ ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν θὰ λάβῃ ὑπὸ σοβαρὰν ἔποψιν τὴν τροπολογίαν ταύτην, διότι ἀφορᾷ ἀκριβῶς τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι καθ’ ἑκάστην ἡμέραν θὰ ἐκθέτωσιν εἰς κίνδυνον καὶ ἑαυτοὺς καὶ τὰς οἰκογενείας αὐτῶν, ἵνα ῥιφθῶσιν, ἐπαναλαμβάνω, εἰς τὰς ὁδούς, ἐὰν δὲν ληφθῇ πρόνοια καὶ περὶ αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν οἰκογενειῶν των. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω καὶ ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν θὰ τὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν.

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§169Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπὴν μετὰ τῶν τροπολογιῶν.

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραπέμπεται εἰς τὴν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ἐπιτροπὴν μετὰ τῶν τροπολογιῶν. Ἐξακολούθησις βʹ συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συστάσεως καὶ διοικήσεως τῶν δήμων». Ἄρθρον 1 τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς:

§171ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει).

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φουρίδης ἔχει τὸν λόγον.

§173Ι. ΦΟΥΡΙΔΗΣ. Σύμπας ὁ Ἑλληνικὸς λαός, κύριοι Βουλευταί, μετὰ συγκινήσεως ἀναμένει τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἰδιαιτέρως δὲ ὁ ἀγροτικὸς λαός, ὁ ὁποῖος πιστεύει ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου θ’ ἀπαλλαχθῇ τοῦ κακοῦ τοῦ νὰ καταβάλῃ ὡρισμένας προσόδους του καὶ νὰ μὴ ἀπολαμβάνῃ τίποτε ἐξ αὐτῶν. Ἐπὶ πλέον δὲ νὰ παύσῃ καὶ ἡ συναλλαγή, ἡ κομματική, ἡ μεταβάλλουσα πλέον τὸ συνταγματικὸν δικαίωμα τοῦ πολίτου εἰς σκιάν. Ἕνεκα δὲ τῆς σοβαρότητος, τὴν ὁποίαν ἀποδίδει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, νομίζω ὅτι ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν τὴν γνώμην του ἐπὶ ἑκάστου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἐκθέσῃ, διότι δὲν θὰ εἶναι ἀρκετὸν βέβαια νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὡς ἔχει διατυπωθῆ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ὡς διετυπώθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ πρέπει νὰ ψηφισθῇ τοιοῦτον, ὥστε νὰ εἶναι ἐφαρμόσιμον, ν’ ἀποδώσῃ καρπούς, ὥστε νὰ παρουσιάσῃ ἀτελείας μικρὰς μόνον, αἵτινες νὰ δύνανται νὰ συμπληρωθῶσιν. Ἡ ἔννοια ἡ κρατήσασα ἐν τῇ Βουλῇ εἶναι ὅτι πρέπει νὰ περιορίσωμεν τοὺς δήμους ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτῶν ὅσον τὸ δυνατὸν εἰς ἐλαχίστους καὶ νὰ ἐπαυξήσωμεν τὰς κοινότητας. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἡ ἐπιτροπὴ ἐν ἄρθρῳ 1, τὸ ὁποῖον πραγματεύεται περὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, διατυποῖ τοιαύτην διάταξιν, δι’ ἣν νομίζω ὅτι ἡ ἀρχὴ αὕτη ἀνατρέπεται ἐντελῶς· διότι δίδει τὸ δικαίωμα, ὅπως θεωρηθῶσιν ὡς δῆμοι πλὴν τῶν πρωτευουσῶν τῶν νομῶν ἢ τῶν πόλεων, αἱ ὁποῖαι ἔχουσιν ὑπὲρ τὰς 5.000 κατοίκων, καὶ εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν ἐπαρχιῶν. Δηλαδὴ ἡ ἐπιτροπὴ φθάνει εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ ἄλλου νόμου τοῦ ὑποβληθέντος, τῆς ἑνώσεως πολλῶν δήμων, διότι, ἐὰν ὑπολογίσωμεν τὰς ἐπαρχίας, μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι 63 ἐν τῷ Κράτει, τινῶν δ’ ἐξ αὐτῶν αἱ πρωτεύουσαι εἶναι χωρία, οὔτε κωμοπόλεις κἄν, δύναται δὲ πᾶς τις ἐξ ἡμῶν νὰ γνωρίζῃ πολλὰς τοιαύτας. Συνεπῶς, ἂν θεωρηθῇ ὅτι ἡ ὕπαρξις τῶν δήμων ἐπιβάλλεται ἕνεκα τοῦ μεγάλου πληθυσμοῦ ἢ τῆς κεντρικότητος τοῦ μέρους, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἱδρυθῇ ὁ δῆμος αὐτός, οὐδένα λόγον ἔχει νὰ θεωρηθῇ ὡς βάσις ἡ ἐπαρχία· ἡ ἐπαρχία ἔχει ἄλλον σκοπὸν καὶ ἄλλας ἀνάγκας, ἐν ᾧ ἡ ἔννοια, ἡ ὁποία ἐδόθη εἰς τὴν θέσιν τῶν δήμων, εἶναι ἐντελῶς ἀλλοία. Νομίζω λοιπὸν ὅτι πρέπει ἐκ τοῦ νομοσχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς νὰ διαγραφῶσιν ἐκ τοῦ ἐδαφίου 3 τοῦ ἄρθρου 1 αἱ λέξεις «αἱ πρωτεύουσαι τῶν ἐπαρχιῶν ἀδιακρίτως πληθυσμοῦ» καὶ μετὰ τὰς λέξεις τοῦ ἐδ. βʹ «αἱ ἔχουσαι ἄνω τῶν 5 χιλ. κατοίκων» νὰ ἐπακολουθήσῃ τὸ λοιπὸν μέρος τοῦ ἐδ. γʹ «δύνανται νὰ χαρακτηρισθῶσιν ὡς δῆμοι κλπ.».

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει σχετικὴν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου· τὴν ἔχετε ὑπ’ ὄψει;

§175Ι. ΦΟΥΡΙΔΗΣ. Ὄχι, δὲν ἔλαβον τοιαύτην τροπολογίαν.

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ αὕτη.

§177Ι. ΦΟΥΡΙΔΗΣ. (ἀναγινώσκει:) «Δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ δῆμος ὁ ἀποτελούμενος ὑπὸ πόλεως ἐχούσης ἄνω τῶν 5.000 κατοίκων, ἂν ζητήσωσι τοῦτο τὰ ¾ τῶν ἐγγεγραμμένων ἐν τῷ ἐκλογικῷ αὐτοῦ καταλόγῳ». Ἐπειδὴ ὅμως ἐγγεγραμμένοι ἐν τῷ δημοτικῷ καταλόγῳ πλειστάκις δὲν εἶναι οἱ κάτοικοι τῆς πόλεως ἐκείνης, ἀλλ’ εἶναι πάντες οἱ ἄλλοι ἑτεροδημόται, περιπλέον πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τὸ ἑξῆς· ὅτι πλεῖστοι τῶν δημοτῶν ἀποδημοῦσιν εἰς τὴν ξένην καὶ ἄλλα μέρη, καὶ θὰ εἶναι πολὺ δύσκολον νὰ συγκεντρωθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν ¾ τῶν ἐγγεγραμμένων νομίμως ἐν τῷ δημοτικῷ καταλόγῳ. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν νομίζομεν ὅτι οἱ πληθυσμοὶ 5000 καὶ ἄνω εἶναι κέντρον δημοτικόν, τὸ ὁποῖον θὰ εἶχεν ἀνάγκην μιᾶς δημοτικῆς ἀρχῆς εὐπαρρησιάστου, δὲν πρέπει νὰ δυσχεράνωμεν τὸ ἔργον τῶν δημοτῶν. Θὰ ἐνομίζομεν λοιπὸν ὅτι προτιμότερον νὰ τεθῇ τὸ ἥμισυ τῶν ἐγγεγραμμένων νομίμως. Ἐφ’ ὅσον τὸ ἥμισυ τῶν ἐγγεγραμμένων νομίμως ἐν τῷ καταλόγῳ ζητεῖ νὰ συσταθῇ δῆμος, νομίζω ὅτι τοῦτο εἶναι ἐπαρκὴς ἀπόδειξις τῆς ἀνάγκης. Νὰ σημειωθῇ τὸ ἑξῆς, ὅτι ὁ δήμαρχος πιθανὸν νὰ λαμβάνῃ τὸ ἥμισυ τῶν ψήφων εἴτε περισσότερον, ἀλλὰ νὰ διαθέτῃ τὸ ἥμισυ τῶν ἐκλογέων δὲν εἶναι δυνατὸν καὶ ἰδίως εἰς τὰς πόλεις, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦνται ἀπὸ ἄνω τῶν 5.000 κατοίκων.

§178Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐν τῇ προτάσει τῆς ἐπιτροπῆς ἀναφέρεται τὸ ἥμισυ τῶν ἐκλογέων τῶν ἐγγεγραμμένων ἐν τοῖς ἐκλογικοῖς καταλόγοις, ἀλλὰ τοῦτο ἀναλογεῖ πρὸς πλείους τῶν ⅔ τῶν ἐκλογέων, διότι γνωρίζετε ὅτι πολλοὶ ἀποδημοῦσιν.

§179Ι. ΦΟΥΡΙΔΗΣ. Ἐγὼ ἐννοῶ ὅτι πρέπει οἱ ἐγγεγραμμένοι ἐν τῷ καταλόγῳ τῆς πόλεως ἐκείνης νὰ εἶναι νομίμως ἐγγεγραμμένοι, δηλαδὴ νὰ κατοικῶσιν ἐν τῇ πόλει ἐκείνῃ καὶ νὰ ἔχωσι τὰ δημοτικά των δικαιώματα ἐκεῖ. Ἀνάγκη νὰ γίνῃ ἐξέλεγξις εἰδικὴ τῶν καταλόγων, οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουσι τώρα, διότι βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν ἐκ τῶν ὑπαρχόντων καταλόγων ν’ ἀποφασίσῃ ἔστω καὶ τὸ ἥμισυ, διότι πολλάκις εἶναι ἐγγεγραμμένοι χίλιοι πεντακόσιοι ἐκλογεῖς εἰς μίαν πόλιν καὶ δὲν μένουσιν οὔτε πεντακόσιοι.

§180Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Πρέπει λοιπὸν ἡ ἐξέλεγξις τῶν καταλόγων νὰ γίνῃ πρὸ τῆς ἱδρύσεως τῶν κοινοτήτων.

§181Ι. ΦΟΥΡΙΔΗΣ. Τοῦτο ἐννοῶ, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ἡ ἐξέλεγξις πρὶν ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος αὐτός.

§182Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Εἶμαι ἠναγκασμένος, κύριοι Βουλευταί, νὰ διαφωνήσω καὶ ὡς πρὸς τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἐποιήσατο ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς εἰς τὰ πορίσματα τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ὡς πρὸς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἄρτι τοῦ βήματος κατελθόντος ἐντίμου συναδέλφου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν παρετήρησε καὶ ἐδήλωσεν ὅτι εἶναι ἠναγκασμένος νὰ μὴ δεχθῇ τὴν τροποποίησιν τῆς ἐπιτροπῆς, ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἀριθμὸν τῶν διατηρητέων δήμων καὶ ὡς ἐδήλωσεν ἠθέλησε νὰ ἐμμείνῃ εἰς ἣν ἀρχὴν εἶχε θέσει εἰς τὸ ἀρχικὸν σχέδιον τοῦ νόμου, δηλαδὴ εἰς τὴν διατήρησιν μόνον τῶν 20 δήμων, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι ἐφοβεῖτο νὰ ἐπεκτείνῃ τὸν ἀριθμὸν τοῦτον, διότι ἐθεώρει τοὺς δήμους ὡς φωλεάν, ἐξ ἧς θὰ ἦτο κίνδυνος νὰ πολλαπλασιασθῇ τὸ ἀπαίσιον φάσμα τοῦ παλαιοῦ δημάρχου καὶ ἐπεκταθῇ εἰς πάντας τοὺς συνοικισμούς. Ἐδικαιολόγησεν ὅμως τὴν περίπτωσιν, τὴν ὁποίαν ἠναγκάσθη νὰ δεχθῇ, τῆς διατηρήσεως τοῦ παλαιοῦ δημάρχου εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν καὶ εἰς τὰς πόλεις τὰς ἐχούσας ἄνω τῶν 10000 κατοίκων καὶ ἄλλως προβαλὼν τὰ μεγάλα καὶ ποικίλα ἐν ταῖς πόλεσιν ἐκείναις κοινωνικὰ συμφέροντα. Πλὴν τούτου ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς παρετήρησεν ὅτι δὲν θὰ ἐδέχετο διὰ τοὺς δήμους, ὅπου διατηρεῖται τὸ παλαιὸν σύστημα, νὰ λείψῃ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου ἐποπτεία, καὶ δὲν θὰ συνῄνει ν’ ἀφαιρεθῇ ἡ ἐποπτεία αὕτη ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν μεγάλων περιουσιῶν τῶν δήμων, τὸ ὁποῖον θὰ συμβαίνῃ διὰ τὰς ἄλλας πόλεις καὶ κοινότητας. Κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ἔχω ἐναντίαν γνώμην, τὴν ὁποίαν θέλω εἰπεῖ ἐν καιρῷ, διότι ἐδήλωσα πολλάκις ὅτι εἶναι καιρὸς πλέον νὰ παύσῃ ὁ δήμαρχος νὰ δουλεύῃ εἰς τὸ κόμμα καὶ νὰ ᾖ κυβερνητικὸν ὄργανον. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται σήμερον ν’ αὐξήσωμεν τὴν ἀρχὴν ταύτην τῆς ἐλλείψεως ἢ μὴ τῆς ἐποπτείας τοῦ κέντρου, ἀνέφερα ὅμως ταῦτα, ὅπως ὑποστηρίξω τὴν πρότασίν μου ἢ μᾶλλον τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς. Χωρὶς νὰ θέλω νὰ εἴπω ὅτι εὑρίσκω ἀλληλοσυγκρουόμενα τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, λαμβάνω ταῦτα πρὸς ὑποστήριξιν τῆς γνώμης μου, ὅτι πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ ἡ ἀρχὴ περὶ διατηρήσεως καὶ ἄλλων δήμων εἰς ἄλλας ἐπίσης μεγαλοπόλεις, διότι βλέπω ὅτι τὰ αὐτὰ συμφέροντα καὶ πολλάκις μεγαλείτερα παρουσιάζονται εἰς ἄλλας πόλεις, αἱ ὁποῖαι συμβαίνει νὰ παρουσιάζωσι καὶ δημοτικὴν περιουσίαν μεγαλειτέραν τῆς τῶν πρωτευουσῶν τῶν νομῶν. Καὶ ἐρωτῶ· οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων πῶς ὁ ἔντιμος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς θὰ ἐμπιστευθῇ τὴν διοίκησιν τῶν πόλεων τούτων εἰς κοινοτικὰ συμβούλια ἄνευ τῆς ἐποπτείας τοῦ κέντρου, ἥν, ὡς ἐδήλωσε, θεωρεῖ ἀναγκαίαν διὰ τοὺς διατηρουμένους δήμους; Πλὴν τῶν ἄλλων πόλεων σᾶς ἀναφέρω τρεῖς τοιαύτας, ἃς σᾶς ἀνέφερε καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Ψαρῶν συνάδελφος, τὸ Ἄργος, τὸ Αἴγιον καὶ τὴν Καρδίτσαν, καὶ ἰδίως τὴν Καρδίτσαν, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω. Ἡ Καρδίτσα ἔχει πληθυσμὸν 9.500 κατοίκων· τῇ λείπουσιν ὀλίγοι κάτοικοι, διὰ νὰ συμπληρωθῇ ὁ ἀπαιτούμενος ἀριθμὸς τῶν 10 χιλ. Ἔχει ἔσοδα ὑπὲρ τὰς 200.000 δραχμῶν· ἐκ τοῦ φόρου τῶν ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων μόνον ἔχει ἔσοδα 150.000 δραχμῶν ἐτησίως. Ἔχει ἐπίσης ὕψιστα κοινωνικὰ συμφέροντα, ὅπως καὶ ἡ πόλις τῶν Τρικκάλων, ὅπως καὶ ἡ τῆς Λαρίσης, καὶ ἀπὸ πολλὰς δὲ πρωτευούσας νομῶν ἔχει μεγαλείτερα καὶ σπουδαιότερα. Πλὴν τοῦ ὅτι ἔχει πληθυσμὸν μεγαλείτερον, ἔχει οἰκονομικὰ συμφέροντα μεγαλείτερα καὶ διαχείρισιν μεγαλειτέρας περιουσίας. Μεθ’ ὅλα ταῦτα διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἡ Καρδίτσα θὰ ἀποτελέσῃ κοινότητα καὶ θὰ ἔχῃ πλήρη αὐτοδιοίκησιν, καὶ κατὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τὰ συμφέροντα τῆς Καρδίτσης οὐδένα κίνδυνον διατρέχουσιν, ἐνῷ τῆς Ἄρτης καὶ τῆς Ζακύνθου μὲ ὀλιγώτερον πληθυσμὸν καὶ διαχείρισιν πολὺ ἐλάσσονος περιουσίας διατρέχουσιν ἄνευ δημάρχου. Θὰ ἦτο τιμὴ διὰ τοὺς συμπολίτας μου, διότι θὰ ἐδίδετο εἰς τὴν πόλιν αὐτῶν πλήρης αὐτοδιοίκησις, ἄνευ ἐπιβολῆς τινος τοῦ κέντρου, ἀλλὰ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ γίνῃ ἐξαίρεσίς τις, θὰ ἐπεθύμουν καὶ ἡ Καρδίτσα νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ἄλλων μεγαλοπόλεων, καί, οἵα τύχη ἤθελεν εὕρει αὐτάς, νὰ εὕρῃ καὶ τὴν Καρδίτσαν (εὖγε). Ἐλπίζω δ’ ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ὁ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Ὑπουργὸς θέλουσι δεχθῆ τὴν πρότασιν περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν διατηρητέων δήμων καὶ εἰς ἄλλας πόλεις, καὶ τότε θὰ δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι κρίνομεν ἐν δικαίῳ μέτρῳ.

§183ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν πόλεων, διότι ἔπρεπε ν’ ἀναφέρηται ὀνομαστί. Δὲν μοὶ φαίνεται δὲ προσήκουσα ἡ ὀνομαστικὴ ἀναγραφὴ τοιούτων προνομιακῶν ἐξαιρέσεων. Εἶπον δ’ ὅτι, ἐὰν ἦτο ἡ διάταξις γενική, θὰ περιελαμβάνοντο καὶ ὡς δῆμοι πόλεις, αἱ ὁποῖαι δὲν πρέπει ν’ ἀποτελῶσι δῆμον.

§184Γ. ΤΣΑΞΙΡΗΣ. Ὁ νομοθέτης τοῦ 1833 ὑπέπεσεν εἰς τὸ λάθος ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον ὑποπίπτουσι συνήθως οἱ ἐρχόμενοι νὰ ὀργανώσωσι τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν εἴτε κατόπιν γεγονότος, τὸ ὁποῖον συνεκλόνισε σοβαρῶς τὴν ζωὴν ἑνὸς ἔθνους, εἴτε κατὰ τὴν περίοδον, ἥτις ἀκολουθεῖ τὴν γένεσιν αὐτὴν ταύτην τοῦ ἔθνους. Ἐπειδὴ ἀποτελοῦσι πλῆρες σύστημα πᾶσαι αὐταὶ αἱ ἰδέαι εἰς τὸν ἐγκέφαλον τοῦ νομοθέτου, ὅστις ἀναλαμβάνει εἰς τὴν ἐξαιρετικὴν αὐτὴν περίστασιν τὴν ὀργανωτικὴν ἐργασίαν, ἐκσπῶσι συνήθως εἰς γεωμετρικὸν σύστημα καὶ ἐν τῇ ἐφαρμογῇ. Διὰ τοῦτο οὐδεμία μέριμνα ἐλήφθη τότε περὶ διαιρέσεως τῶν δήμων, περὶ διαιρέσεως τῶν συνοικισμῶν κατὰ τὰς φυσικὰς αὐτῶν ἀνάγκας. Δὲν ἐλήφθη δηλ. μέριμνα περὶ τῆς διαιρέσεως τῶν δήμων εἰς ἀστικοὺς καὶ ἀγροτικούς. Εἶναι ὅμως εὔκολον νὰ ἐννοήσῃ τις ὅτι ἡ πόλις ἔχει ἀνάγκας πολὺ μεγαλειτέρας τοῦ ἁπλοῦ χωρίου καὶ κατὰ συνέπειαν ἔχει ἀνάγκην καὶ ὀργανισμοῦ πολὺ περισσότερον πολυπλόκου ἀφ’ ὅ,τι ἔχει ἓν ἁπλοῦν χωρίον. Ἐὰν ζητήσῃ τις ν’ ἀφομοιώσῃ αὐτά, θὰ εὑρεθῇ εἰς δυσχερῆ θέσιν, ἢ εἰς τὸ χωρίον νὰ δώσῃ ὀργανισμὸν πολύπλοκον ἐντελῶς περιττὸν εἰς τὰς μικρὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας ἔχει νὰ ἐξυπηρετήσῃ, ἢ ν’ ἁπλοποιήσῃ τὰ τῆς διοικήσεως τῶν δήμων εἰς βαθμόν, ὥστε νὰ μὴ εἶναι εὔκολος ἡ διοίκησις αὐτῶν. Εὐτυχῶς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἔρχεται νὰ διορθώσῃ τὴν κρατοῦσαν κατάστασιν. Νομίζων λοιπὸν ὅτι κατ’ ἀρχὴν ἡ διαίρεσις τῶν δήμων εἰς ἀστικοὺς καὶ ἀγροτικοὺς εἶναι ὀρθὴ ὑπέβαλον μίαν τροπολογίαν, ἥτις δὲν εἶναι σύμφωνος οὔτε πρὸς τὸ σχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς οὔτε πρὸς τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν. Νομίζω ὅτι βεβαίως αἱ πόλεις αἱ πρωτεύουσαι τῶν νομῶν λόγῳ τῆς θέσεως αὐτῶν, ὅπως καὶ αἱ πόλεις αἱ πληθυσμοῦ ἄνω τῶν 10 χιλ. κατ., ἔχουσι πλήρη τὰ στοιχεῖα, ὅπως ἀπαρτίσωσιν ἀστικὸν δῆμον, ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι τινὲς πόλεις, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται διὰ τὸν καταρτισμὸν τοιούτου δήμου, τὰ στοιχεῖα δὲ ταῦτα κατ’ ἐμέ, καὶ ἀπορῶ πῶς οὐδεμία γίνεται μνεία εἰς ἀμφότερα τὰ σχέδια, εἶναι πλὴν τοῦ πληθυσμοῦ καὶ ἡ οἰκονομικὴ ἐπάρκεια. Διότι πρὸς τί νὰ δώσωμεν τὸν πολυτελῆ ὀργανισμὸν τοῦ δήμου εἰς συνοικισμούς, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἔχωσιν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὁ πολυτελὴς αὐτοῦ ὀργανισμὸς ἀπαιτεῖ. Καὶ διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ γίνῃ δεκτὴ μία τρίτη κατηγορία ὑποχρεωτικῶν δήμων, εἶναι δ’ αὕτη αἱ πόλεις αἱ ἔχουσαι πληθυσμὸν μὲν ἄνω τῶν 7.500 κατοίκων, μέσον δ’ ὅρον ἐσόδων πραγματοποιηθέντων κατὰ τὰ τελευταῖα τρία ἔτη ἄνω τῶν 150.000 δραχμῶν. Αἱ πόλεις αὗται εἶναι τὸ Ἄργος, τὸ Αἴγιον καὶ ἡ Καρδίτσα.

§185ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν ἐξήγησιν; Εἴπετε ὅτι ἀπαρτίζουσιν ὑποχρεωτικοὺς δήμους αἱ πόλεις αἱ ἔχουσαι πληθυσμὸν 7.500 κατοίκων, μέσον δ’ ὅρον ἐσόδων τῶν τριῶν τελευταίων ἐτῶν ἄνω τῶν 150.000. Ὑποτίθεται πάντοτε ὁ μέσος ὅρος τῶν προσόδων τοῦ ὅλου δήμου, ἀλλὰ μετὰ τὸν ἀπαρτισμὸν δήμου ὑπὸ τῆς πόλεως αὐτῆς θὰ ἐπεθύμουν νὰ γνωρίζω ποῖοι πληθυσμοὶ θὰ εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θ’ ἀποκοπῶσιν ἀπὸ τοῦ νῦν δήμου, καὶ πόση πρόσοδος θ’ ἀπομείνῃ διὰ τῆς ἀποκοπῆς, διότι θὰ κινδυνεύσωμεν νὰ πάθωμεν τὸ ἑξῆς: Σήμερον μία πόλις, ἡ ὁποία ἔχει πληθυσμὸν 7.500 κατοίκων καὶ πρόσοδον ὑπὲρ τὰς 150.000, θὰ τὴν καταρτίσωμεν δῆμον, ἐνῷ μεθαύριον εἶναι πιθανὸν νὰ μείνῃ μὲ πρόσοδον 40 ἢ 50 χιλ. δραχμῶν, μετὰ τὴν ἀπόσπασιν ἀπ’ αὐτῆς διαφόρων χωρίων, τὰ ὁποῖα μετ’ αὐτῆς ἀποτελοῦσι σήμερον τὸν δῆμον.

§186Γ. ΤΣΑΞΙΡΗΣ. Νομίζω ὅτι αἱ 150.000 πρέπει νὰ ληφθῶσιν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ καθεστῶτος. Τὰ χωρία, τὰ ὁποῖα θ’ ἀφαιρεθῶσιν ἀπὸ τοῦ δήμου αὐτοῦ, θ’ ἀφαιρέσωσι ποσόν τι, τὸ ὁποῖον θὰ ἐλαττώσῃ τὸ ποσὸν τῶν 150 χιλιάδων, ἀλλὰ νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ στηριχθῶμεν εἰς τὸ σημερινὸν καθεστώς, κυρίως διότι ἀκριβῶς αἱ τρεῖς πόλεις, αἱ ὁποῖαι περιέχονται εἰς τὴν κατηγορίαν ταύτην, εἶναι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι πάντα τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα καθιστῶσιν ἀναμφισβήτητον τὸ γεγονὸς ὅτι δύνανται ν’ ἀποτελέσωσιν ἀστικὸν δῆμον. Προκειμένου περὶ τῶν δήμων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσωσι νὰ γίνωσιν ἀστικοὶ δῆμοι διά τινος μερίδος τῶν ἐγγεγραμμένων εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους, νομίζω ὅτι καὶ εἰς ἐκείνους πρέπει νὰ τεθῇ ὅμοιον ποσόν, ἀπὸ τῶν αὐτῶν σκέψεων πάλιν ὁρμώμενος, ὅτι δηλαδή, διὰ νὰ προαχθῇ ὁ δῆμος, εἶναι ἀπαραίτητον στοιχεῖον ὁ πληθυσμός, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐξασφαλίσωμεν καὶ τὴν οἰκονομικὴν ἐπάρκειαν. Διὰ τοῦτο ὁρίζω ποσὸν 80,000, τὸ ὁποῖον εἶναι κατώτατον ὅριον, ἵνα γεννηθῇ δῆμός τις, ἐὰν πάντως βεβαίως ζητηθῇ τοῦτο ὑπὸ τοῦ ἡμίσεος τῶν ἐκλογέων, καὶ εἰς τοῦτο, πιστεύω, συμφωνεῖ καὶ ὁ κύριος Ὑπουργός. Ποσὸν λοιπὸν 80,000 ὡς κατώτατον ὅριον. Τὸ ποσὸν τοῦτο, ἐὰν ἡ τροπολογία γίνῃ δεκτή, δύναται νὰ ὑποβιβασθῇ, ὄχι ὅμως κατὰ πολύ, εἰς τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν ἡ αἴτησις δὲν γίνῃ ἀμέσως ἅμα τῇ ψηφίσει τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ βραδύτερον. Διότι βραδύτερον θ’ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τῶν πόλεων αὐτῶν ὁ φόρος τῶν ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων. Ἐν πάσῃ περιπτώσει πρέπει κατ’ ἐμὲ νὰ ὑπάρχῃ κατώτατον ὅριον ἐσόδων, διότι ἄνευ αὐτοῦ θὰ σκανδαλισθῶσι συνοικισμοί, οἱ ὁποῖοι θὰ θελήσωσι νὰ γίνωσι δῆμοι, χωρὶς νὰ ἔχωσι τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν εὐημερίαν αὐτῶν.

§187Α. ΠΕΤΡΟΜΑΝΙΑΤΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι κοινὴ ἀλήθεια, ἀναφερομένη εἰς τὰ στόματα πάντων τῶν Ἑλλήνων, ὅτι ὁ εἰσαγόμενος θεσμὸς ἔχει ἐξαιρετικὴν καὶ μεγάλην σημασίαν ὄχι μόνον διὰ τὰ κοινωνικὰ καὶ πολιτικὰ αὐτοῦ ἀποτελέσματα, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰ ἠθοπλαστικὰ τοιαῦτα. Διὰ τοῦτο καὶ εὐλόγως παρακολουθεῖ ὁ λαὸς μετὰ μεγάλου ἐνδιαφέροντος τὴν ἐξέλιξιν τοῦ ζητήματος τούτου, διότι ἀφ’ ἧς ὑπάρχει κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα ἐν Ἑλλάδι δὲν ὑπεβλήθη σπουδαιότερον νομοσχέδιον ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Καὶ παρακολουθεῖ, λέγω, μετὰ μεγάλου ἐνδιαφέροντος τὴν ἐξέλιξιν τοῦ ζητήματος τούτου, διότι προβλέπει ἢ μᾶλλον εἶναι βέβαιος ὅτι μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου θὰ καταπέσῃ τὸ προσωπεῖον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπὸ τὸν τύπον δῆθεν αὐτοδιοικήσεως ἐξήσκει τὴν μεγαλειτέραν πίεσιν καὶ τυραννίαν ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ ὄντως συνέβαινε πίεσις τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας ἐπὶ τῶν ἀρχόντων, πίεσις τῶν ἀρχόντων ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Διὰ τοῦτο λέγω, καὶ εὐλόγως ἡ ἀποδοχὴ τοῦ θεσμοῦ τούτου ἐκ μέρους τῆς συνειδήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους μαρτυρεῖ, ὅτι ὁ θεσμὸς ὁ εἰσαγόμενος εἶναι συνδεδεμένος μὲ τὰ ἤθη καὶ μὲ τὴν ἱστορίαν καὶ μὲ τὰς παραδόσεις ἐν γένει αὐτοῦ, διότι, ἐὰν ῥίψωμεν ἓν βλέμμα εἰς τὰ βάθη τῶν αἰώνων, ἐὰν ἀνατρέξωμεν εἰς τὴν Ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος, θὰ ἴδωμεν ὅτι δὲν ὑπῆρξέ ποτε ἐποχὴ τοῦ ἐθνικοῦ βίου, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐλειτούργει ὁ θεσμὸς τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως κατὰ τὰς ἑκάστοτε περιστάσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους. Ἀλλ’ ἡ τροποποίησις, τὴν ὁποίαν ἡ ἐπιτροπὴ ζητεῖ νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὸ νομοσχέδιον, ὅπως χαρακτηρισθῇ δῆμος ὁ ἔχων πληθυσμὸν 5–10 χιλιάδων κατοίκων, νομίζω ὅτι εἶναι ἀντιφατική, διότι ἢ θὰ δεχθῶμεν τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ θὰ εἴπωμεν ὅτι πρέπει νὰ εἰσαχθῇ ὁ θεσμὸς τῶν κοινοτήτων ἢ πρέπει ν’ ἀπορρίψωμεν αὐτήν. Δεχόμενοι ὅτι πρέπει νὰ γίνωσι δῆμοι οἱ ἔχοντες 5–10 χιλιάδας κατοίκων, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω ὅτι ὑποθάλπομεν ἐκεῖνο, ὅπερ ὁ θεσμὸς ἐπιδιώκει νὰ καταρρίψῃ, διότι, ἐὰν δεχθῶμεν ὅτι ἀπέτυχον, καὶ ὄντως ἀπέτυχον, οἱ δῆμοι ἐν Ἑλλάδι, ἀπέτυχον οἱ ἔχοντες πληθυσμὸν κυρίως 5–10 χιλιάδας κατοίκων. Ἐὰν δὲ παρατηρήσωμεν τὰ ἔσοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὰ ὁποῖα ἀναφέρει τὸ νομοσχέδιον καὶ ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τὸ τέλος τῆς ἐκθέσεως, θὰ ἴδωμεν ὅτι τὰ μεγαλείτερα ἔσοδα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐχρησιμοποιήθησαν διόλου, εἶναι τῶν δήμων ἐκείνων, τῶν ὁποίων ὁ πληθυσμὸς εἶναι περίπου τῆς τροποποιήσεως τῆς ἐπιτροπῆς. Ἀφοῦ δεχόμεθα ὅτι κακοδιοικοῦνται οἱ δῆμοι ἐν Ἑλλάδι, πῶς θὰ δυνηθῶμεν σήμερον ν’ ἀφήσωμεν τοὺς δήμους τοὺς ἔχοντας 5–10 χιλιάδας κατοίκων; Καὶ πῶς θ’ ἀφήσωμεν τοὺς ἐκλογεῖς νὰ ζητήσωσιν ἐκεῖνοι ἂν πρέπει νὰ ἔχωσι δήμους, διαιωνίζοντες οὕτω τὴν διαίρεσιν μεταξὺ τῶν δημοτῶν, ἐνῷ πρέπει νὰ καταστήσωμεν ὑποχρεωτικὸν τὸν θεσμὸν τῶν κοινοτήτων; Ἐὰν σήμερον θελήσητε νὰ ζητήσητε μίαν πληροφορίαν ἐκ μέρους ἐκείνων κυρίως, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι πληθυσμὸν 5–10 χιλιάδας κατοίκων, θ’ ἀκούσητε παρὰ πάντων μίαν κραυγήν, ὅτι πρέπει καὶ αἱ πόλεις ἐκεῖναι ἀπαραιτήτως νὰ ἔχωσι τὸν κοινοτικὸν θεσμόν. Ἀλλὰ λέγοντες, Κύριοι, ὅτι πρέπει νὰ ἐξαιρέσωμεν τὰς πόλεις αὐτὰς εἶναι ὡς νὰ λέγωμεν ὅτι πρέπει ν’ ἀποξηράνωμεν τὰ ἕλη τοῦ χάνδακος καὶ ὄχι τῶν λιμνῶν, χωρὶς νὰ λαμβάνωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι αἱ ἐκ τούτων ἀναθυμιάσεις εἶναι ἱκαναὶ νὰ διαφθείρωσι καὶ μολύνωσιν ὅλας τὰς πέριξ ἐκτάσεις. Ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχωμεν τὴν γνώμην τῶν κωμοπόλεων ἐκείνων, θὰ ἐβλέπετε ὅτι διὰ δημοψηφίσματος πάντες οἱ κάτοικοι ἤθελον ζητήσει νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὸν θεσμὸν τῶν κοινοτήτων, ἐνῷ δὲν εἶναι τὸ αὐτὸ καὶ διὰ τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν. Διότι ἐκεῖ καὶ ὁ ἔλεγχος τῆς προϊσταμένης Ἀρχῆς εἶναι ὁπωσδήποτε ἀμεσώτερος καὶ ὁ κόσμος περισσότερον ἀνεπτυγμένος καὶ ἡ κοινὴ γνώμη περισσότερον ἔχει ἀνδρωθῆ καὶ ἡ δημοσιογραφία ἔχει προοδεύσει, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου αἱ κωμοπόλεις ἐκεῖναι τῶν 5–10 χιλιάδων κατοίκων ἔχουσι παραδοθῆ εἰς τὴν κομματικὴν ἐκείνην ἀτασθαλίαν, τὴν ὁποίαν σήμερον ζητοῦμεν διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου νὰ περιστείλωμεν. Διὰ τοῦτο, δεχομένη ἡ Βουλὴ, ὅπως αἱ πόλεις αὗται γίνωσι δῆμοι, πράττει πρᾶξιν ἀντιφατικὴν ἐναντίον τῆς βάσεως τοῦ νομοσχεδίου (χειροκροτήματα ζωηρὰ) καὶ εἶναι προτιμότερον ν’ ἀπορρίψωμεν τὸ νομοσχέδιον παρὰ νὰ καταρρίψωμεν τὴν βάσιν αὐτοῦ. Πρέπει ν’ ἀφήσωμεν νὰ λειτουργήσωσιν αἱ κοινότητες ἐκεῖ πρὸ παντός, ὅπου ὑπάρχει ἀνάγκη, ὄχι νὰ πράξωμέν τι, τὸ ὁποῖον εἶναι παρὰ τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου, παρὰ τὴν προσδοκίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, διότι δὲν κάμνομεν ἕτερόν τι ἢ ὡς νὰ λέγωμεν ὅτι χειραφετοῦμεν τὰ χωρία, ἀλλὰ ἱδρύομεν δήμους εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν ἐπαρχιῶν, ἵνα ἐκεῖθεν μεταδίδηται, ὡς ἀπὸ κέντρου, ἡ πολιτικὴ συναλλαγή, ἡ κομματικὴ διαφθορὰ τῶν χαρακτήρων.

§188Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Μὴ λησμονεῖτε ὅτι ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι πόλεις ἔχουσαι μεγαλείτερα κοινωνικὰ συμφέροντα καὶ μεγαλειτέραν διαχείρισιν τούτων καὶ συντρέχουσι κατὰ μείζονα λόγον αἱ αὐταὶ περιστάσεις.

§189Α. ΠΕΤΡΟΜΑΝΙΑΤΗΣ. Γνωρίζω, κύριε συνάδελφε, πρωτεύουσαν ἐπαρχίας ἐν τῷ νομῷ μου, ἡ ὁποία ἔχει εἰσόδημα 100.000 δραχμῶν ἐτησίως καὶ ὅμως δὲν κατέβαλε προσπάθειαν, ἵνα ἀναφθῇ εἷς φανός, διαμένουσα οὕτως εἰς τὸ σκότος. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι ἡ προέχουσα βάσις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι κυρίως ἡ αὐτοδιοίκησις. Οἱ οἰκονομικοὶ πόροι κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου εἶναι τὸ δεύτερον μέρος τοῦ νομοσχεδίου. Ἐδῶ μία μόνη κυρίως προέχει βάσις· θὰ βαδίσωσι αἱ κοινότητες πρὸς τὰ πρόσω; Πρέπει νὰ θέσωμεν τὸν θεσμὸν ἀκέραιον, πρέπει νὰ μὴ τὸν διχοτομήσωμεν, πρέπει νὰ μὴ τὸν καταστρέψωμεν. Φοβούμεθα μήπως ἀποτύχῃ ὁ θεσμὸς οὗτος; Πρέπει νὰ μὴ τὸν εἰσαγάγωμεν. Ἐὰν θέλωσιν ἐπιμείνει νὰ ψηφισθῇ ὁ θεσμὸς οὗτος ὡς προτείνεται ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου θέλομεν πράξει τι ἀντίθετον πρὸς τὰς προβλέψεις καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἢ θὰ καταλύσωμεν τὸ παρελθὸν ἢ δὲν πρέπει νὰ τὸ θίξωμεν διόλου. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ εἴπωμεν ὅτι τὸ χωρίον, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἐλάχιστος πληθυσμός, διοικεῖται κακῶς, καὶ ἐκεῖ, ὅπου εἶναι ὁ πληθυσμὸς 10,000 κατοίκων, ἡ διοίκησις εἶναι καλή, διότι εἶπον ὅτι ἐκεῖ ἀκριβῶς εἶναι τὸ τέλμα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀποξηράνωμεν. Διὰ τοῦτο νομίζω, κ. Ὑπουργέ, ὅτι πρέπει μετὰ προσοχῆς νὰ παρατηρήσητε τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ νὰ μὴ ἀποβλέψητε εἰς τὸ ὅτι μία πόλις ἔχει περισσότερα ἔσοδα ἢ ὀλιγώτερα, ὅτι μία κοινότης θὰ ἔχῃ ἀρκετὸν πληθυσμὸν ἢ μή, διὰ νὰ εὐδοκιμήσῃ ἢ νὰ συντηρηθῇ, διότι οἱ πόροι θὰ ἐξευρεθῶσιν, ὁσάκις πρόκειται νὰ χρησιμοποιηθῶσιν, ἀλλὰ ν’ ἀποβλέψητε κυρίως εἰς τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου, ἥτις εἶναι ἡ μόνη καὶ προέχουσα ἀφετηρία αὐτοῦ. Ἄλλως, θέτοντες τὴν διάταξιν ταύτην ὡς προτείνεται ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου θέλετε καταρρίψει τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ δὲν θὰ πραγματοποιήσητε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ποθεῖ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ μετ’ ἀγωνίας ἀναμένει ἡ ἐθνικὴ συνείδησις. (Χειροκροτήματα).

§190Ι. ΑΚΡΙΔΑΣ. Εἶπον, Κύριοι, προχθὲς ὅτι οἱ συμπολῖταί μου εἶναι κεκηρυγμένοι ὑπὲρ τῆς καταργήσεως τῶν δήμων καὶ τῆς συστάσεως τῶν κοινοτήτων, ἐνόουν δὲ κυρίως τὴν πόλιν Ἀγρινίου, ἀλλὰ θὰ σᾶς εἴπω καὶ τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον εἶναι κεκηρυγμένοι ὑπὲρ τῆς μεταβολῆς τοῦ δημοτικοῦ συστήματος. Διότι οὐδέποτε ηὐτύχησαν νὰ ἔχωσι δήμαρχον ἄξιον τῆς ἀποστολῆς του, ὁ δὲ τελευταῖος, ὁ νῦν δήμαρχος, τὰ ἔκαμε κυριολεκτικῶς ὅλα θάλασσα.

§191Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι πάντες σύμφωνοι περὶ τούτου;

§192Ι. ΑΚΡΙΔΑΣ. Ἀλλ’ ὁ δήμαρχος αὐτὸς δὲν εἶναι ἰδίως δήμαρχος τῆς πόλεως Ἀγρινίου, διότι εἰς τὸν δῆμον Ἀγρινίου εἶναι ἐγγεγραμμένοι ὑπὲρ τοὺς 500 ἑτεροδημότας ἐκ Ναυπάκτου, ἐξ Εὐρυτανίας καὶ ἐξ ἄλλων μερῶν. Οὗτοι δὲ κατὰ τὴν τελευταίαν δημοτικὴν ἐκλογὴν ἐξέθηκαν τὰς ψήφους των εἰς πλειοδοσίαν, ἔλαβον δ’ ἀπὸ τὸν νῦν δήμαρχον 30 δραχμὰς ἕκαστος, ἀπὸ τὸν ἀποτυχόντα δὲ 45 δραχμάς. Ἐπροτίμησαν ὅμως τὸν νῦν δήμαρχον, διότι ἐφοβοῦντο αὐτόν. Θέλουσι λοιπὸν οἱ Ἀγρινιῶται ν’ ἀπαλλαγῶσι τοῦ νῦν δημάρχου, διότι τὰ ἔκαμε θάλασσα, καὶ ἂς γίνῃ ὅ,τι ἂν γίνῃ. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ εἶναι ἀσφαλὲς τεκμήριον, διὰ νὰ νομοθετήσῃ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία καὶ νὰ εἴπῃ «ὅτι δι’ αὐτὸν τὸν λόγον θέλω νὰ καταργήσω τοὺς δήμους αὐτούς». Ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπέβαλε τροπολογίαν καὶ ὑποστηρίζει ὅτι δὲν εὑρίσκει ἐπαρκεῖς λόγους, ὅπως ἀποτελῶσι δήμους ἐκεῖναι αἱ πόλεις αἱ ὁποῖαι ἔχουσι 5–10,000 κατοίκων, ἀλλ’ εὑρίσκει ὅτι πρέπει νὰ εἶναι δῆμοι ἀνεξαρτήτως πληθυσμοῦ αἱ πόλεις αἱ πρωτεύουσαι τῶν νομῶν. Θὰ κάμω μίαν σύγκρισιν μεταξὺ τῶν δύο πόλεων, τῆς πόλεως Ἀγρινίου καὶ τῆς πόλεως Μεσολογγίου. Κατὰ τὴν τελευταίαν ἀπογραφὴν ἡ πόλις Μεσολογγίου ἔχει 7718 κατοίκους, ἡ δὲ τοῦ Ἀγρινίου 8039. Ἀλλ’ ἔλθωμεν καὶ εἰς τὰ ἔσοδα. Ἡ πόλις τοῦ Μεσολογγίου κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1911 ἔχει ἔσοδα 116,000, ἡ πόλις τοῦ Ἀγρινίου ἔχει 126,000, καὶ ὤνια καὶ ἐμπορεύματα 85,000, ἐνῷ ὁ δῆμος Μεσολογγίου ἀναγράφει ἐξ ὠνίων 61,000. Δὲν ἔχει ἀνάγκην ὁ κόσμος αὐτὸς τοῦ Ἀγρινίου καθαρειότητος, φωτισμοῦ, διαφόρων ἔργων; Πόθεν θὰ γίνωσιν αὐτά; Δὲν νομίζω λοιπόν, Κύριοι, ὅτι εἶναι ἀσφαλὲς ἔρεισμα τοῦτο, νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ πόλις, ἡ πρωτεύουσα τοῦ νομοῦ, ἀδιακρίτως πληθυσμοῦ, πρέπει νὰ ἔχῃ δήμαρχον, ἐκεῖ δηλαδή, ὅπου εἶναι ὁ νομάρχης καὶ τόσαι ἄλλαι Ἀρχαὶ καὶ δύνανται νὰ ἐπιβλέπωσι, καὶ ὅτι ἡ πόλις ἡ ἄλλη ἡ ἔχουσα μεγαλείτερον πληθυσμόν, διότι δὲν εἶναι πρωτεύουσα νομοῦ, δὲν πρέπει ν’ ἀποτελέσῃ δῆμον. Ἀλλ’ ἔλθωμεν καὶ εἰς ἄλλα ζητήματα· τὸ πρῶτον ἄρθρον ὁμιλεῖ περὶ κατοίκων, δημοτῶν καὶ ἐκλογέων. Γνωρίζομεν ὅτι δύναταί τις νὰ εἶναι κάτοικος, χωρὶς νὰ εἶναι δημότης καὶ ἐκλογεύς, ὅπως δύναται νὰ εἶναι ἐκλογεύς, χωρὶς νὰ εἶναι δημότης ἢ κάτοικος. Ὅτε καταλύομεν, Κύριοι, μίαν νομοθεσίαν ἰσχύσασαν ἐπὶ 76 ἔτη, πρέπει νὰ θέτωμεν πάσας ἐκείνας τὰς βάσεις, τὰς ὁποίας ἔθεσαν οἱ μέχρι τοῦδε νόμοι. Θὰ ἴδωμεν ποῖος εἶναι ὁ δημότης, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ ψηφίζῃ. Πρέπει νὰ εἶναι οἱ ἑτεροδημόται, οἱ ἐπιδρομεῖς οἱ ἐκθέσαντες τὰς ψήφους των εἰς πλειοδοτικὴν δημοπρασίαν τελευταίως ἐν Ἀγρινίῳ ἢ οἱ κάτοικοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἀνάγκην τοῦ δημάρχου ἀνὰ πᾶσαν ὥραν καὶ στιγμήν....

§193ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Οἱ πληρώνοντες τοὺς φόρους;

§194Ι. ΑΚΡΙΔΑΣ. ... οἱ πληρώνοντες τοὺς φόρους, οἱ προσβαλλόμενοι ἀπὸ νόσους, οἱ ἔχοντες ἀνάγκην φωτισμοῦ; Διότι ὁ ἐπιδρομεύς, ὁ ὁποῖος ἔρχεται ἐπὶ δύο τρεῖς μῆνας καὶ ὁ ὁποῖος ἐγγράφεται εἰς τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον, μόνον καὶ μόνον διὰ ν’ ἀπολαύσῃ τοῦ δικαιώματος τῆς βοσκῆς δωρεάν, αὐτὸς εἶναι ξένος καὶ οὐδὲν ἔχει ἐνδιαφέρον διὰ τὴν κατάστασιν τῆς πόλεως. Εἰς τὴν πόλιν τοῦ Ἀγρινίου εἶναι ὑπὲρ τοὺς 500 ξένους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐγγεγραμμένοι εἰς τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον τοῦ δήμου Ἀγρινίου, μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ἀπολαύσωσι τοῦ δικαιώματος τῆς βοσκῆς, κατέλαβον δὲ τὰ πέριξ τῆς πόλεως, τὰ ὁποῖα ἦσαν δασώδη, καὶ τὰ ἀπεγύμνωσαν, κατόπιν δὲ τὰ ἔκαμον κτήματα, ἐκινδύνευσε δὲ ἡ πόλις Ἀγρινίου πρό τινος ἕνεκεν τοῦ μεγάλου χειμάρρου, ὅστις ἐσχηματίσθη εἰς τὸ μέσον αὐτῆς, νὰ παρασυρθῇ. Ὅτε λέγομεν λοιπὸν ὅτι καταλύομεν αὐτὴν τὴν νομοθεσίαν, τὴν ὁποίαν ἀναφέρει τὸ τελευταῖον τοῦτο ἄρθρον, δὲν νομίζετε ὅτι τὸ ἄρθρον πρῶτον πρέπει νὰ κάμῃ αὐτὰς τὰς διακρίσεις, τίς εἶναι ὁ δημότης, τίς ὁ ἐκλογεὺς καὶ τίς ὁ κάτοικος; Κατὰ τὴν ἰσχύουσαν νομοθεσίαν καὶ κατὰ τὸ ἄρθρον 9 τοῦ περὶ δήμων νόμου ὁρίζεται ὅτι δημότης εἶναι «ὁ ἀποκτήσας κατά τινα τῶν ἐν αὐτῷ ἀναφερομένων τρόπων τὴν ἰδιότητα τοῦ δημότου». Ἀλλὰ τὸ ἐδάφιον δ’ ἔχει καὶ τοῦτο, ὅτι «δημότης εἶναι ὁ κατὰ τὰς νομίμους διατάξεις ἐγκατασταθεὶς τελείως εἰς ἕνα δῆμον». Τὸ ἄρθρον 91 τοῦ ἀστικοῦ νόμου ὁρίζει ὅτι· «Κατοικία τινὸς εἶναι ὁ τόπος, ἐν ᾧ κυρίως καὶ μονίμως ἐγκατέστη». Τὸ ἄρθρον 23 τοῦ ΧΨΕʹ νόμου τοῦ 1878, τὸ ὁποῖον ἀναφέρει καὶ εἰς τελευταῖον ἄρθρον ἡ ἐπιτροπή, λέγει ὅτι· «δημότης ἔν τινι κοινότητι εἶναι ὁ σταθερῶς ἐν αὐτῇ οἰκῶν». Τὸ ἄρθρον 2ον τοῦ νόμου ΚΘʹ τοῦ 1864 ὁρίζει ὅτι «οἱ κατὰ τοὺς νομοὺς Αἰτωλοακαρνανίας κλπ. βοσκήσιμοι τόποι παραχωροῦνται εἰς τὴν κατὰ παράκλησιν κατοχὴν τῶν δήμων πρὸς νομὴν τῶν ζῴων τῶν μελῶν ἑκάστης κοινότητος ἐφ’ ὅσον δὲν πλεονάζουν». Πάντα ταῦτα νομίζετε ὅτι συμβιβάζονται διὰ τοῦ 1 ἄρθρου, τὸ ὁποῖον ὁμιλεῖ περὶ κατοίκων καὶ ἐκλογέων, χωρὶς νὰ εἶναι δημόται; Ἀλλὰ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργόν, τὸν ἔχοντα τὴν τιμὴν νὰ εἶναι εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν σοβαρῶς τὴν παρατήρησίν μου αὐτήν, ἰδίως νὰ καθορισθῇ τὸ ζήτημα τῶν παραθεριζόντων, τῶν παραχειμαζόντων καὶ τῶν κατασκηνούντων, διότι, ὡς προεῖπον, εἰς τὸν δῆμον Ἀγρινίου ἐγκαθίστανται κατὰ τὸ ἥμισυ τοῦ ἔτους πλεῖστοι ὅσοι πρὸς ἀπόλαυσιν μόνον τοῦ δικαιώματος τῆς βοσκῆς· εἶναι ἐγγεγραμμένοι δημόται καὶ οὐδεμίαν εὐθύνην φέρουσι διὰ τὰς τοπικὰς ἀνάγκας. Τοῦτο, νομίζω, εἶναι πολλῆς προσοχῆς ἄξιον καὶ πρέπει νὰ καθορισθῇ διὰ τοῦ ἄρθρου 1 ἢ τοὐλάχιστον νὰ τεθῇ ὅτι· «Οἱ ἐν τοῖς ἐκλογικοῖς καταλόγοις ἐγγεγραμμένοι δημόται», καὶ ἐπικειμένης τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὅπως οἱ ἐν τῷ δήμῳ τῆς κατοικίας των ἐγγεγραμμένοι διαγράφωνται ἐκ τῶν ἄλλων δήμων ἢ τῶν ἄλλων κοινοτήτων. Ἐκ παραδρομῆς παρελείφθη τοῦτο, ἀλλὰ δὲν ἔχει καὶ σημασίαν ἀπὸ θεωρητικῆς ἀπόψεως.

§195Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἡ μομφή σας ὅτι ἐν τῷ πρώτῳ ἄρθρῳ δὲν ἐλήφθη μέριμνα περὶ χαρακτηρισμοῦ τῆς ἐννοίας τοῦ δημότου κατὰ τοῦτο εἶναι ὄχι ὀρθή, διότι δὲν ἔχει τὸν τόπον της εἰς τὸ 1ον ἄρθρον. Τὸ πρῶτον ἄρθρον θέτει τὴν βάσιν, ἥτις ὑπάρχουσα θὰ χρησιμεύσῃ ὡς βεβαίωσις τοῦ δικαιώματος τῶν διαφόρων συνοικισμῶν, διὰ ν’ ἀποτελέσωσιν ἰδίαν κοινότητα. Πρὸς εὕρεσιν τῆς βάσεως λαμβάνεται γενικῶς ἡ ἑκάστοτε ἐπίσημος ἀπογραφὴ τοῦ πληθυσμοῦ. Ἐὰν ὑπάρχῃ κατὰ κανόνα εἰς μίαν κοινότητα, εἰς ἕνα συνοικισμὸν συμφώνως πρὸς τὴν ἀπογραφὴν τοὐλάχιστον ὁ ἀριθμὸς τῶν 300 κατοίκων, τότε ὁ ἀριθμὸς οὗτος δίδει δικαίωμα εἰς τὸν συνοικισμὸν ν’ ἀποτελέσῃ ἰδίαν κοινότητα. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα χορηγοῦνται διὰ τοῦ νόμου τούτου εἰς τοὺς ἐκλογεῖς, τὰ δικαιώματα ταῦτα ἀσκοῦσιν οἱ ἐκλογεῖς οἱ ἐγγεγραμμένοι εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους. Ἑπομένως τὸ ζήτημα τοῦ δημότου καὶ ὁ καθορισμὸς τῆς ἐννοίας αὐτοῦ εἶναι ἄσχετος πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ 1ου ἄρθρου, διότι δὲν πρόκειται ὁ δημότης ὡς τοιοῦτος νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἡ βάσις, δι’ ἧς θὰ κριθῇ ἂν ὑπάρχει τὸ δικαίωμα τῆς συστάσεως ἰδίας κοινότητος. Τὸ ζήτημα τοῦ δημότου καὶ ὁ ἀκριβὴς καθορισμὸς αὐτοῦ ἔχει ἀληθῶς μεγάλην σημασίαν, οὐχὶ ὅμως ἐνταῦθα, ἀλλ’ εἰς τὰ ἄρθρα τὰ κατόπιν, ἐκεῖ κυρίως εἶδον ὅτι ῥυθμίζονται περιουσιακὰ δίκαια παρεπόμενα εἰς τὴν ἰδιότητα τοῦ δημότου, ὡς λ. χ. ὅταν πρόκειται περὶ βοσκῆς κλπ. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ ἄρθρα αὐτὰ ἡ παρατήρησίς σας εἶναι ὀρθοτάτη, καὶ πρέπει νὰ γίνῃ σαφὴς χαρακτηρισμὸς τῆς ἐννοίας τοῦ δημότου, διὰ νὰ δύναται νὰ ἐξακριβοῦται ἑκάστοτε τίς εἶναι ὁ δικαιούμενος πράγματι εἰς τὰς σχετικὰς ἀπολείψεις ἐκ τῆς κοινοτικῆς περιουσίας. Περὶ τούτου ὅμως ἐλήφθη ἤδη μέριμνα, θὰ ὑποβληθῶσι δὲ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς σχετικὰ περὶ τούτου ἄρθρα.

§196Ι. ΑΚΡΙΔΑΣ. Ἀκριβῶς διὰ νὰ μὴ ἀναπτύξω θεωρίας, σᾶς ἔφερα παράδειγμα πρόσφατον, ἀληθές, ἀναμφισβήτητον, τί συμβαίνει καὶ διατί εἶναι ἐξεγηγερμένη ἡ πόλις τοῦ Ἀγρινίου.

§197Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐκλογικὴ περιοχὴ καθορίζεται ἢ κοινοτικὴ περιοχή;

§198Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Εἶναι ἐντελῶς ἀνάμιξις δύο στοιχείων, τὰ ὁποῖα ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν ἔχουσι τὸν τόπον, ἀλλ’ εἰς ἄλλο ἄρθρον.

§199Ι. ΑΚΡΙΔΑΣ. Ἀλλά, Κύριοι, ἔρχεται καὶ ἄλλο ζήτημα πολὺ σπουδαῖον. Σᾶς εἶπον ὅτι ὁ δῆμος Ἀγρινίου κατὰ τὸν ἐγκεκριμένον προϋπολογισμὸν τοῦ 1911 θὰ ἔχῃ ἔσοδα ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων 85.000, καὶ θὰ εἰσπράξῃ ἔστω 80.000. Φρονεῖτε ὅτι μὲ τὴν κατάργησιν τῶν δήμων θὰ εὑρεθῶσιν αὐτὰ τὰ ἔσοδα, διὰ τῶν ὁποίων σήμερον συντηρεῖ γυμνάσιον, πληρώνει τοκοχρεολύσιον 216.000 δραχμῶν δανείου πρὸς τὴν Τράπεζαν, ἔχει φωτισμόν, διὰ τὸν ὁποῖον πληρώνει 18.000 δραχμῶν καὶ καθαρειότητα; Πῶς θὰ γίνωσιν αὐτά, ποῖος θὰ τὰ βεβαιώσῃ καὶ ποῖος θὰ τὰ εἰσπράξῃ, ἀφοῦ μόλις ὁ δημοτικὸς εἰσπράκτωρ προχθές, διότι δὲν ἐνωκιάσθη ἐφέτος ὁ φόρος τῶν ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων, καὶ τὸν εἰσπράττει οὗτος, ἔμαθεν ὅτι ἀπολύεται, ἀφῆκε πάντα εἰς τὴν τύχην των, ἐνῷ τὸν μῆνα Δεκέμβριον γίνονται αἱ μεγαλείτεραι ἀγοραὶ καὶ εἰσαγωγὴ ἐμπορευμάτων; Τί θὰ γίνῃ λοιπόν; Ἀλλὰ σχετικῶς, ἐπειδὴ ὁμιλῶ διὰ τὴν πόλιν τοῦ Ἀγρινίου, ἥτις μοὶ ἐπέβαλε νὰ ψηφίσω τὸ νομοσχέδιον ἑκὼν ἄκων, θὰ σᾶς εἴπω καὶ τοῦτο ἀκόμη. Ἡμίσειαν ὥραν ἔξω τοῦ Ἀγρινίου ὑπάρχει τὸ χωρίον Δοκίμιον, καὶ κατὰ τὴν ἀπογραφὴν αὐτὸ θ’ ἀποτελέσῃ κοινότητα. Μίαν ὥραν ἀπωτέρω ὑπάρχουσι τὰ Καλύβια, καὶ αὐτὰ θ’ ἀποτελέσωσι κοινότητα. Δι’ ἀμφοτέρων τῶν χωρίων αὐτῶν διέρχεται σιδηροδρομικὴ γραμμή. Οἱ ἔμποροι τοῦ Ἀγρινίου, ἐπειδὴ τὰ δύο αὐτὰ χωρία κεῖνται εἰς τὸ κέντρον τῆς πεδιάδος, κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς συγκομιδῆς τῶν καρπῶν, τὸν Ἰούλιον μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου, ἱδρύουσιν ὑποκαταστήματα ἐκεῖ καὶ ἀγοράζουσι τὰ εἰσοδήματα, τὰ ὁποῖα κατόπιν ἐμπορεύονται. Ὅταν θὰ γίνωσι κοινότητες, νομίζετε ὅτι θὰ λάβωσι τὰ ἐμπορεύματά των ἀπὸ τὰ ἐν Ἀγρινίῳ καταστήματα καὶ θὰ τὰ φέρωσιν εἰς τὰ χωρία; Ὄχι· θὰ φέρωσιν ἐμπορεύματα ἐκ Πατρῶν καὶ θὰ ὠφεληθῶσι τὸν δημοτικὸν φόρον 4% ἢ θὰ κάμωσι δήλωσιν ὅτι τὰ ἔχουσι πρὸς ἐξαγωγήν. Ἀφήνω ποῖος θὰ εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ἐπιβλέπῃ, διότι εἷς ταμίας δὲν δύναται νὰ ἐπιβλέπῃ πάντα τὰ πράγματα. Δὲν γνωρίζω ποῖον εἶναι τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ὁμιλῶ ἐπὶ τῆς σημερινῆς καταστάσεως. Πῶς θὰ ἐκπληρωθῶσιν αἱ ἀνάγκαι αὐτοῦ τοῦ πληθυσμοῦ τῶν 8039 καὶ κατὰ τὴν πλημμελῆ ἀπογραφὴν τοῦ 1909; Σᾶς βεβαιῶ δ’ ὅτι ἡ ἀπογραφὴ ἐκείνη ἐγένετο πλημμελῶς, διότι πάντες οἱ ὑπάλληλοι ἔλεγον ὅτι δὲν μετέβησαν νὰ κάμωσιν ἀπογραφήν. Κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς δὲ πάντων τὸ Ἀγρίνιον ἔχει 9500 κατοίκων. Οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ πῶς θὰ διοικηθῶσιν ἄνευ τῶν ἐσόδων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα θὰ κλονισθῶσιν οὐσιωδῶς; Ἀλλά, διὰ νὰ εἶναι ἀσφαλεστέρα ἡ ἐφαρμογὴ καὶ ἡ βάσις τοῦ νόμου, νομίζω ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένον ἀπαραιτήτως νὰ ἐνεργηθῇ νέα ἀκριβὴς ἀπογραφὴ τῶν κατοίκων ἢ ὁ νόμος οὗτος νὰ περιλάβῃ διάταξιν καὶ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐνεργηθῇ νέα ἀπογραφὴ καὶ ἡ ἐξέλεγξις τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, διότι ὑποτεθείσθω ὅτι μία κοινότης μὲ τὴν ἀπογραφὴν τοῦ 1907 εἶχε 300 κατοίκους, τώρα δ’ ἔχει 250, τί θὰ γίνῃ; Ἀφοῦ ὁ νόμος θέλει 300 κατοίκους, διὰ νὰ σχηματισθῇ κοινότης, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξακριβωθῇ ἂν ὑπάρχουσιν οἱ 300 κάτοικοι ἢ δὲν ὑπάρχουσι. Τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα. Αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις εἶχον νὰ φέρω ἐπὶ τοῦ 1ου ἄρθρου. Διὰ δὲ τὴν διαδικασίαν, ἣν ἐπιβάλλετε εἰς τὴν Νομαρχίαν, δὲν εὑρίσκω ὅτι θὰ εἶναι ἐπαρκὴς ὁ νομάρχης νὰ κάμῃ πάσας αὐτὰς τὰς ὑπηρεσίας, ἃς τῷ ἐπιβάλλει τὸ νομοσχέδιον. Θὰ ἤμην λοιπὸν τῆς γνώμης, Κύριοι, ἐπειδὴ εἴτε καλῶς εἴτε κακῶς εἶχον τὴν ὑποχρέωσιν ἐπὶ τριάκοντα ὅλα ἔτη νὰ ἐπιβλέπω τὴν διεξαγωγὴν δημοτικῶν ὑπηρεσιῶν, ὄχι διαχείρισιν, διότι ὁ δῆμος εἶναι ἐντελῶς ἄπορος, καὶ ἕνεκα αὐτῆς τῆς ὑποχρεώσεως μοὶ ἐδόθη πολλάκις ἡ ἀφορμὴ νὰ ἐμβαθύνω πολὺ εἰς τὰ δημοτικὰ πράγματα, θὰ ἐνόμιζον, λέγω, σκοπιμώτερον ὅτι, ἵνα τὸ νομοσχέδιον προνοήσῃ καὶ περὶ τούτων, διότι ὁμιλοῦμεν περὶ μητρῴων ἀρρένων καὶ καταλόγων, ἀλλ’ οἱ δῆμοι σήμερον ἔχουσι καὶ δημοτολόγιον. Δὲν νομίζετε ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ περὶ κοινοτολογίων ἢ δημοτολογίων ὅπως θέλετε; Πῶς θὰ εὑρίσκηται ὁ ἀληθὴς ἀριθμὸς τῶν ἀποτελούντων τὴν κοινότητα κατοίκων; Εἶπον τὸ πρῶτον, διότι βλέπω τοῦτο σχετικὸν μὲ τοῦτο, καὶ τοῦτο εἶναι ὅτι θέλω νὰ διακρίνω τὸν δημότην ἐκλογέα ἀπὸ τὸν ἑτεροδημότην ἐκλογέα καὶ μὴ κάτοικον οὔτε δημότην.

§200Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὄχι· πάντα ταῦτα ἐγίνοντο, διότι εἶχε παρερμηνευθῆ ἡ ἔννοια τοῦ δημοτικοῦ νόμου. Οὗτος ὁ νόμος λέγει ποῖος εἶναι δημότης, ἀλλ’ ἡμεῖς ἐβγάλαμε τὴν φάμπρικαν τῆς μεταφορᾶς τῶν δημοτικῶν δικαιωμάτων, τὸ ὁποῖον δὲν στηρίζεται εἰς τὸν νόμον. Ὅταν ἐκεῖνο καταργηθῇ, θὰ λήξωσι πάντα τὰ ἄτοπα.

§201Ι. ΑΚΡΙΔΑΣ. Δὲν πρέπει ὁ νόμος νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ὅπως λείψωσιν αἱ καταχρήσεις;

§202Γ. Κ. ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅτε τὸ πρῶτον ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐπισκεφθῶ κατ’ οἶκον τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ εἴπω πρὸς αὐτὸν τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν εἶχον περὶ τῆς ἐννοίας τῆς ψήφου, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, εἶπον συγχρόνως πρὸς αὐτόν· ἂν θέλητε, κύριε Πρόεδρε, ν’ ἀνανεώσητε τὴν ἐντολήν, τὴν ὁποίαν σᾶς ἔδωκε, καὶ τὴν ἀπεριόριστον ἐμπιστοσύνην του ὁ λαός, πρέπει νὰ ἐκτελέσητε ἐκεῖνα τὰ μέρη τοῦ πολιτικοῦ σας προγράμματος, τὰ ὁποῖα θεραπεύουσι τὰς ἀμέσους ἀνάγκας τοῦ λαοῦ, κυρίως δὲ καὶ πρὸ πάντων νὰ μεταρρυθμίσητε ἢ καταλύσητε τὸ δημοτικὸν καθεστώς. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μὲ τὴν διακρίνουσαν αὐτὸν σαφήνειαν ἐν ταῖς ἰδέαις ταῖς ἀπηλλαγμέναις πάσης περιστροφῆς, μὲ διεβεβαίωσεν ὅτι ἡ κατάλυσις τῶν δήμων ἀποτελεῖ κεφαλαιώδη ὅρον τοῦ πολιτικοῦ αὐτοῦ προγράμματος, διότι διὰ τῆς καταλύσεως τῶν δήμων θ’ ἀποτελματωθῇ τὸ πολιτικὸν ἔδαφος τῆς χώρας. Πλήρης εὐφροσύνης καὶ περιχαρὴς κατῆλθον τοῦ οἴκου τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ διεσάλπισα τὸ εὐφρόσυνον γεγονὸς πρὸς τοὺς συμπολίτας μου. Ἀλλ’ ἤδη ἐρωτῶ τὸν κ. Πρωθυπουργόν· τὴν ἀποτελμάτωσιν ἐνόει ὁποίαν τὴν ἐνόησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν διατυπῶν τὴν ἀρχὴν αὐτοῦ ἐν τῷ πρώτῳ ἄρθρῳ τοῦ νομοσχεδίου, διὰ τοῦ ὁποίου διατηρεῖ μὲν ὡς ἀστικοὺς δήμους ὑποχρεωτικῶς 20, προαιρετικῶς δὲ 30, μεταβάλλει δὲ εἰς κοινότητας τοὺς ὑπολοίπους δήμους τῆς χώρας: Ἀτυχῶς τὰ σημεῖα τῶν καιρῶν αὐτὸ δεικνύουσιν. Ἀλλὰ πληροφορῶ τόσον τὸν κ. Πρωθυπουργὸν μετὰ πάσης παρρησίας, ὅσον καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ἀποτελματίζοντες, ὡς ἀποτελματίζουσι τὸ πολιτικὸν ἔδαφος τῆς χώρας, ματαίως ἐπιχειροῦσι πρᾶξιν ἀντλοῦντες ἐκ τοῦ πίθου τῶν Δαναΐδων. Διότι, ἂν εἶναι ἀληθές, καὶ εἶναι ἀληθές, ὅτι ἡ στοιχειώδης λειτουργία τοῦ δημοτικοῦ καθεστῶτος συνετέλεσεν εἰς τὸν σχηματισμὸν πολιτικῶν τελμάτων, εἰς διαφθορὰν καὶ ἐξαχρείωσιν τῶν πολιτικῶν ἡμῶν ἠθῶν καὶ εἰς τὴν δημιουργίαν προσωπικῶν φατριῶν καὶ οὐχὶ κομματικῶν ὑπὸ τὴν ἀληθῆ αὐτῶν πολιτικὴν ἔννοιαν, ποῦ τοῦτο ὀφείλεται; Εἰς τοὺς μικροὺς καὶ ἀπόρους δήμους ἢ εἰς τοὺς μεγάλους καὶ εὐπόρους; Εἰς τὸν δῆμον τῶν Στεφανοπούλων ἢ εἰς τὸν δῆμον Ἐράνης;

§203Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Μὴ ἀναφέρετε ὀνόματα.

§204Γ. Κ. ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸν δῆμον Γαργαλιάνων ἢ Μεσσηνίας ἢ Κυπαρισσίας ἢ εἰς τὸν δῆμον Παρακαμπυλίων καὶ τοὺς ὁμοίους του, 300 τὸν ἀριθμόν; Ποῦ σφυρηλατοῦνται ἰσχυρότερον τὰ δεσμὰ τοῦ κομματισμοῦ, ποῖοι ἔχουσι τὴν δύναμιν καὶ τὰ μέσα νὰ διαφθείρωσι τοὺς χαρακτῆρας καὶ ἐξαχρειῶσι τὰς ἐκλογικὰς συνειδήσεις;

§205ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εὖγε.

§206Γ. Κ. ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναμφισβητήτως οἱ εὔποροι, διότι ἐκεῖνοι ἔχουσι τὴν δύναμιν καὶ τὰ μέσα, ἐκεῖνοι ἔχουσι τὸ χρῆμα, πρὸς τὸ ὁποῖον προσβλέπων ὁ ἐκλογεὺς ὑποδουλοῖ καὶ ἀπεμπολεῖ τὴν ἐκλογικήν του συνείδησιν. Ὑπάρχουσι βεβαίως καὶ πολιτικὰ τέλματα καὶ εἰς τοὺς μικροὺς δήμους, ἀλλ’ ἐκεῖνα εἶναι ἄλλης φύσεως, ἀνάξια· ἐκεῖνα πηγάζουσιν ἐξ ἄλλης αἰτίας, πηγάζουσιν ἐκ τῆς γενικῆς πολιτικῆς ἐξαχρειώσεως, ἕνεκα τῆς ὁποίας ὁ κομματάρχης κατ’ ἀποκοπὴν ἀνελάμβανε καὶ ἀναλαμβάνει νὰ ἀθωώσῃ τὸν φίλον του ἀπὸ τὸ ἀδίκημα, νὰ τὸν ἀπαλλάξῃ ἀπὸ τὴν φορολογίαν. Ἀλλά, Κύριοι, ἡ ἀποξήρανσις τῶν τελμάτων ἐκείνων τῶν γενικῶν ἀπησχόλησε τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν τοῦ 1905 ψηφίσασαν ἀποκεντρωτικοὺς νόμους, ἀλλὰ διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τῶν πολιτικῶν ἐκείνων ἑλῶν ἐπανεστάτησεν ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἀλλὰ διὰ τὴν ἀπομάκρυνσιν τοῦ μιάσματος αὐτοῦ τοῦ μολύναντος τὴν χώραν ἐκλήθητε, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ διακυβερνήσητε τὴν χώραν. Δὲν πρόκειται περὶ τῶν γενικῶν πολιτικῶν τελμάτων, διότι καὶ περὶ αὐτῶν ἐλήφθη καὶ λαμβάνεται πραγματικὴ φροντίς, ὅπως ἀποξηρανθῶσιν, ἀλλὰ πρόκειται περὶ τῶν δημοτικῶν πολιτικῶν τελμάτων. Καὶ ἐρωτῶ· ποῦ ὑπάρχουσι τοιαῦτα δημοτικὰ πολιτικὰ τέλματα; Κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην τίθεται σαφῶς τὸ δίλημμα· ἢ ὑπάρχουσι δημοτικὰ πολιτικὰ τέλματα, καὶ ταῦτα εὑρίσκονται εἰς τοὺς εὐπόρους δήμους, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὰ μέσα καὶ τὴν δύναμιν νὰ σχηματίσωσι τοιαῦτα, τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ καταργήσωμεν ἁπαξάπαντας διότι ἔχουσιν ἐν ἑαυτοῖς τὸ μίασμα ἀφθονώτατον, ἢ δὲν ὑπάρχουσι πολιτικὰ μιάσματα καὶ τέλματα, καὶ πᾶσα μέριμνα παρέλκει πρὸς κατάργησιν τοῦ δημοτικοῦ καθεστῶτος. Διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ καταργηθῶσιν ἁπαξάπαντες οἱ δῆμοι, ἂν θέλωμεν νὰ ἐξυγιάσωμεν τὸ πολιτικὸν ἔδαφος τῆς χώρας.

§207Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Πάντα τὰ τέλματα;

§208Γ. Κ. ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ναί, διὰ νὰ εἴμεθα συνεπεῖς πρὸς ἡμᾶς αὐτούς. Ἀλλά, ἂν παρὰ πᾶσαν προσδοκίαν ἡ φωνή μου οὐδεμίαν εὕρῃ ἀπήχησιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ποιοῦμαι ἔκκλησιν πρὸς αὐτὴν νὰ ἐντοπίσῃ τὸ μίασμα εἰς δύο ἢ τρεῖς τὸ πολὺ δήμους· ἄλλως εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ἀπὸ τῆς ὑψηλῆς ταύτης θέσεως νὰ βροντοφωνήσωμεν μετὰ πάσης παρρησίας ὅτι δὲν ἐπιχειροῦμεν, μὴ ἀποτελματίζοντες ἐν πᾶσι τοῖς δήμοις τὸ πολιτικὸν ἔδαφος τῆς χώρας, δὲν ἐπιχειροῦμεν πρᾶξιν ἀναπλάσεως, δὲν ἐπιχειροῦμεν πρᾶξιν ἀναμορφώσεως, δὲν ἐπιχειροῦμεν πρᾶξιν ἀναδημιουργίας τοῦ πολιτικοῦ ἡμῶν βίου καὶ τῶν πολιτικῶν ἠθῶν, ἀλλὰ πρᾶξιν δοκιμαστικήν, πρᾶξιν πειραματικήν, πειραματιζόμενοι εἰς βάρος τοῦ ἀτυχοῦς Ἑλληνικοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα).

§209Α. ΤΡΙΓΩΝΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἐχαιρετίσθη γηθοσύνως ὑπὸ πασῶν τῶν ἐπαρχιῶν, αἱ ὁποῖαι ἀνυπομόνως ἀναμένουσι τὴν ἐπιψήφισιν καὶ τὴν ταχεῖαν ἐφαρμογήν. Δὲν ἐννοῶ νὰ φέρω τὸ κατ’ ἐμὲ οὐδὲν πρόσκομμα εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου· ὀλίγας σκέψεις θὰ ὑποβάλω, καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα τὰς ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του, καί, καθ’ ὅσον τὰς εὕρῃ ὀρθάς, νὰ τὰς περιλάβῃ εἰς τὸ νομοσχέδιον. Ἐν πρώτοις μοὶ φαίνεται ὀλίγον ἀτυχὴς ἡ διάκρισις, ἡ ὁποία γίνεται εἰς ἀστικοὺς καὶ ἐπαρχιακοὺς δήμους. Καλλίτερον θὰ ἦτο νὰ ἐγίνετο ἡ διαβάθμισις τῶν δήμων ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ. Εἶναι δ’ ἀτυχὴς διὰ τὸν ἑξῆς λόγον· ὄχι μόνον διότι θὰ γεννήσῃ ἀντιζηλίας μεταξὺ πόλεων ἐχουσῶν ἀνώτερον πληθυσμὸν καὶ μὴ ἀπολαυουσῶν τῶν προνομίων, τῶν ὁποίων αἱ ἄλλαι ἀπολαύουσιν. Ἐν ἄλλοις λόγοις παρατηρεῖται ἡ ἑξῆς ἀνωμαλία· οἱ ἀστικοὶ δῆμοι μὲ ὀλιγώτερον πληθυσμὸν ἔχουσιν 26 συμβούλους, ἐνῷ οἱ κοινοτικοὶ ἢ ἐπαρχιακοὶ δῆμοι ὀλιγωτέρους κατὰ πολύ. Θὰ γεννηθῇ λοιπὸν τὸ ἑξῆς ἀνώμαλον· ὅτι ἀστικοὶ δῆμοι μὴ ἔχοντες πληθυσμὸν οὔτε 5000 ποῦ θὰ εὕρωσιν 26 τακτικοὺς συμβούλους; Θὰ ἦτο καλλιτέρα ἡ διαβάθμισις νὰ ἐγίνετο ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ. Ἡ κεντρικὴ ἰδέα τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ὅτι ἀστικοὶ δῆμοι πρέπει νὰ γίνωνται εἰς ἐκείνας τὰς πόλεις, ὅπου ὑπάρχει καὶ πληθυσμὸς ἀνάλογος καὶ εὐμάρεια μεγαλειτέρα, ὅπου ὑπάρχουσι καὶ τὰ στοιχεῖα, εἴτε λόγῳ τῆς ἐκπαιδεύσεως εἴτε τῆς ἀνεξαρτησίας, καὶ δύνανται νὰ καταρτισθῶσι καλλίτερον. Ἀλλὰ τοιαῦτα προσόντα ὑπάρχουσιν ὄχι μόνον εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν, ἀλλὰ καὶ εἰς ἐκείνας τὰς πόλεις, ἐν αἷς ἑδρεύουσι Πρωτοδικεῖα καὶ αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι μὲν πρωτεύουσαι νομῶν, ἀλλὰ, διὰ νὰ ἑδρεύῃ Πρωτοδικεῖον, ὑπάρχουσι πάντα τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα, διότι ὑπάρχει ἀνάλογος ἀριθμὸς δικηγόρων, ὑπάρχει κίνησις ἐμπορικὴ μεγαλειτέρα, εὐπορία ἑπομένως μεγαλειτέρα, καὶ ἑπομένως πάντα ἐκεῖνα τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα περιμένομεν νὰ εὕρωμεν εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν, εὑρίσκονται καὶ ἐν ταῖς πόλεσιν, ἐν αἷς ἑδρεύουσι Πρωτοδικεῖα καὶ ὑπάρχουσι δικαστικαὶ Ἀρχαί, ἐκκλησιαστικαὶ Ἀρχαί, οἷαι καὶ εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν. Θὰ ἐπεθύμουν λοιπὸν μεταξὺ τῶν ἀστικῶν δήμων νὰ καταλογισθῶσι καὶ αἱ πόλεις ἐκεῖναι, εἰς τὰς ὁποίας ἑδρεύει Πρωτοδικεῖον. Ἡ ἄλλη διάκρισις θὰ φέρῃ μυρία προσκόμματα. Ἀναγνωρίζομεν τὴν ἀνάγκην ὅτι δύναται νὰ ὑπάρχῃ ἀστικὸς δῆμος, ὅταν ἔχῃ πληθυσμὸν ἀπὸ 5 ἕως 10 χιλιάδων, ἀλλ’ ἀφήνομεν τοῦτο εἰς τὴν τύχην. Εἶναι πολὺ δύσκολον νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ διάταξις τοῦ νόμου ὅπως ἔχει. Τὸ νὰ ζητῇ τὸ νομοσχέδιον τὰ ¾ τῶν ἐκλογέων, τὸ νὰ ζητῇ ἡ ἐπιτροπὴ τὸ ἥμισυ τῶν ἐκλογέων, νὰ τὸ δεχθῶσι τοῦτο, θὰ εὕρῃ μυρίας δυσκολίας, ὄχι μόνον διότι οἱ κατάλογοι, ὡς εἶναι συντεταγμένοι, καθ’ ἃ καὶ οἱ προλαλήσαντες ἀνέπτυξαν, περιέχουσιν ἄτακτα στοιχεῖα, ὥστε εἶναι δύσκολον νὰ ἐννοήσῃ τις ἂν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ὑπάρχουσι, μένουσιν εἰς τὸν τόπον, συνδέονται μὲ τὸν τόπον, ἀλλὰ θὰ παρουσιασθῇ καὶ μία ἄλλη δυσκολία· τὰ διάφορα κόμματα, τὰ ὁποῖα θὰ φρονῶσιν ὅτι δὲν εἶναι ὁ κατάλληλος καιρὸς νὰ πολιτευθῶσι διὰ θέσιν τῶν δημάρχων, θ’ ἀντιδράσωσι, καὶ θὰ μείνῃ μόνον τὸ ἐπικρατοῦν κόμμα, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ συγκεντρώσῃ οὔτε τὸ ½ οὔτε τὰ ¾. Θὰ ἦτο προτιμότερον μεταξὺ τῶν 5 καὶ 10 χιλιάδων κατοίκων νὰ ὁρισθῇ ὑπὸ τοῦ νόμου ὡρισμένος πληθυσμός, 6, 7 ἢ 8 χιλιάδων κατοίκων, ὅστις ν’ ἀποτελῇ τὸν ἀστικὸν δῆμον, καὶ ν’ ἀποφύγωμεν αὐτὴν τὴν διαδικασίαν, ἡ ὁποία θὰ φέρῃ διαπληκτισμοὺς εἰς τὸν κόσμον, ἀταξίας καὶ ἀνωμαλίας. Αὐτὰς τὰς σκέψεις εἶχον νὰ ὑποβάλω, ὅσον ἀφορᾷ τὸ πρῶτον ἄρθρον, εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ παρακαλῶ αὐτὸν νὰ τὰς λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ νὰ ὁρίσῃ ὡρισμένον πληθυσμόν, ὅστις θ’ ἀποτελῇ ἀστικὸν δῆμον, ἄνευ τῆς ἄλλης διαδικασίας τῆς ὁριζομένης ἐν τῷ νομοσχεδίῳ.

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γόντικας.

§211Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὑποθέτω ὅτι πολλοὶ παρερχόμεθα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἕνεκα, τῆς διαφωνίας, ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τοῦ ἀξιοτίμου εἰσηγητοῦ τοῦ νομοσχεδίου, ὅσον ἀφορᾷ τὸ 1ον ἄρθρον. Διὰ τοῦτο ἡ συζήτησις εὐρύνεται καὶ πολλοὶ λαμβάνουσι τὸν λόγον, διότι εἶναι ἄγνωστον ποία γνώμη θὰ ἐπικρατήσῃ, δύναται δέ τις καὶ ἐκ τῶν παρερχομένων ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ συμπεράνῃ καὶ τὴν τύχην τοῦ ἄρθρου τούτου, διότι βεβαίως διὰ μιᾶς ψηφοφορίας θὰ ἐξεδηλοῦτο ἡ γνώμη ἑνὸς ἑκάστου προκειμένου περὶ τῆς διοικητικῆς καὶ τῆς δημοτικῆς διαιρέσεως, καθόσον ἴσως νὰ ὑπάρχωσι διάφοροι γνῶμαι περὶ τοῦ τρόπου καὶ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐπακολουθήσῃ, ἀλλὰ πάντες μίαν ἀρχικὴν γνώμην εἴχομεν, ὅτι τὸ ὑπάρχον σύστημα ἀπέτυχε, καὶ ἀπέτυχεν οὐχὶ μόνον λόγῳ τῶν προσώπων, ὅπως ὑπεστηρίχθη ἐντεῦθεν, ἀλλὰ καὶ λόγῳ συστήματος. Ἐπὶ τῆς πεποιθήσεώς μου ταύτης εὗρον σύμφωνον καὶ τὸν ἔντιμον εἰσηγητὴν τοῦ νομοσχεδίου, καὶ διὰ τοῦτο, καίτοι γνώμην διάφορον εἶχον ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐν γένει διοικητικὴν διαίρεσιν τοῦ Κράτους καθὼς καὶ τὴν δημοτικήν, οὐχ ἧττον ὅμως, διότι εἰς τοῦτο συνηντώμεθα, ὅτι ἀπέτυχε τὸ ὑπάρχον σύστημα καὶ ἔδει νὰ μεταρρυθμισθῇ, καὶ διότι διὰ τοῦ ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς νομοσχεδίου φρονῶ ὅτι δὲν θὰ δημιουργηθῇ τι χειρότερον τοῦ ὑπάρχοντος, ἀλλ’ ὅτι θὰ προκύψῃ κάτι τι καλλίτερον, διὰ τοῦτο κατ’ ἀρχὴν δὲν ἔλαβον τὸν λόγον νὰ ὁμιλήσω εἴτε ὑπὲρ εἴτε κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, οὔτε νὰ διατυπώσω γνώμας ἐμάς, τὰς ὁποίας εἶχον καὶ αἱ ὁποῖαι βεβαίως ἦσαν ὅλως περιτταὶ καὶ οὐδεμίαν σχέσιν καὶ ἀξίαν εἶχον μὴ δυνάμεναι νὰ ἐπηρεάσωσι τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Διὰ ταῦτα περιορίζομαι εἰδικῶς ἐπὶ τῶν ἄρθρων, χωρὶς νὰ καταγίνω εἰς τὴν κατ’ ἀρχὴν συζήτησιν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ περὶ οὗ πρόκειται ἄρθρον, ἡ ἄρχουσα βάσις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ὅτι οἱ ἀστικοὶ δῆμοι πρέπει νὰ περιορισθῶσιν ὅσῳ τὸ δυνατὸν εἰς ὀλιγωτέρους, ὡς ἐπίσης ἄρχουσα βάσις εἶναι ὅτι ἀπέτυχε τὸ ὑπάρχον δημοτικὸν σύστημα καὶ δέον ν’ ἀντικατασταθῇ δι’ ἑτέρου, ἐλάττωμα δὲ τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἐλάττωμα θεωρηθὲν ἐκ μέρους τῶν ἀντιδράντων κατὰ τοῦ νομοσχεδίου καὶ πολεμούντων αὐτό, εἶναι τὸ δυαδικὸν σύστημα, τουτέστιν ὅτι δημιουργοῦνται δῆμοι ἀστικοὶ λεγόμενοι καὶ δῆμοι ἐπαρχιακοὶ ἢ ἀγροτικοί. Τοῦτο κατεπολεμήθη ἐντεῦθεν ὡς ἐλάττωμα τοῦ νομοσχεδίου, διότι ὅμως δὲν εἶναι δυνατὸν ἀπολύτως καθ’ ὅλον τὸ Κράτος νὰ δημιουργηθῶσι τοῦ αὐτοῦ συστήματος δῆμοι, σκόπιμον ἐθεωρήθη καὶ σκόπιμον εἶναι κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην τὸ λεγόμενον ἐλάττωμα νὰ περιορισθῇ ὅσῳ τὸ δυνατὸν εἰς ὀλιγώτερον σημεῖον, τουτέστι νὰ δημιουργηθῶσι δῆμοι ἀνόμοιοι ὀλιγώτεροι, οἱ δὲ περισσότεροι νὰ ὦσιν ὅμοιοι, καὶ τοῦτο ἐπιτυγχάνομεν, ἂν δεχθῶμεν τὴν βάσιν, τὴν ὁποίαν ἔθηκε τὸ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ὑποβληθὲν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου εἰσηγητοῦ νομοσχέδιον, νὰ περιορισθῶσιν οἱ ἀστικοὶ δῆμοι εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν καὶ εἰς τὰς πόλεις τὰς ἐχούσας ἄνω τῶν 10,000 κατοίκων, καὶ τοιουτοτρόπως περιορίζομεν τὸ ἐλάττωμα τοῦ νομοσχεδίου καὶ περιορίζεται ἑπομένως καὶ ἡ ἀντίδρασις ἐκ μέρους τῶν πολεμούντων τὴν βάσιν κατὰ τοῦτο, ὅτι παρουσιάζει δυαδικὸν σύστημα. Ἀλλ’ ὑπεστηρίχθη ἐντεῦθεν ὑπ’ ἀξιοτίμου συναδέλφου ὅτι πρέπει νὰ γίνωσι δεκταὶ τοιαῦται τροπολογίαι καὶ τοιαύτη διαίρεσις εἰς τὸ ἄρθρον 1, ὥστε νὰ ἐπιτυγχάνηται διὰ τὸν τόπον, δι’ ὃν ἐνδιαφέρεται, ἓν εὐεργέτημα, διότι ὡς εὐεργέτημα βεβαίως θὰ ἐθεωρεῖτο τοῦτο, ὅτε μετὰ δυνάμεως ὑποστηρίζεται ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ αὕτη ἢ ἐκείνη ἡ τροπολογία, διὰ νὰ γίνῃ ἡ Α ἢ ἡ Β πόλις δῆμος. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὅμως, ἀφοῦ τὸ θεωρεῖτε ὡς εὐεργέτημα τοῦτο, τότε πρὸς τί νὰ καταργήσωμεν τὸ ὑπάρχον σύστημα; Τοῦτο σημαίνει ὅτι πολεμεῖτε τὸ νομοσχέδιον κατὰ τὴν βάσιν, καὶ βεβαίως πρέπει ν’ ἀπορήσῃ τις, ὅταν βλέπῃ θερμοὺς ὑποστηρικτὰς τοῦ νομοσχεδίου νὰ ὑποστηρίζωσιν ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ αὐτὴ ἢ ἐκείνη ἡ τροπολογία δεκτή, ὥστε πόλις τις, διὰ τὴν ὁποίαν ἐνδιαφέρονται, νὰ μείνῃ δῆμος καὶ οὐχὶ κοινότης.

§212Γ. ΤΣΑΞΙΡΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐπειδὴ ἐγὼ εἶμαι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ὑπέβαλον τὴν τροπολογίαν, θὰ σᾶς εἴπω τοῦτο: δὲν διαφωνῶ ἐγὼ εἰς τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου, νομίζω ὅμως ὅτι ἐλλείπουσι στοιχεῖά τινα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς στοιχεῖα διακρίσεως, καὶ τὰ στοιχεῖα ταῦτα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἡ οἰκονομικὴ ἐπάρκεια, τὰ θεωρῶ ἐξ ἴσου σπουδαῖα πρὸς τὰ ὀργανικά. Διὰ τοῦτο δὲν ἤθελον νὰ ὑποβάλω τροπολογίαν μόνον διὰ τὴν Καρδίτσαν. Εἶπον ὅτι κατὰ σύμπτωσιν ἡ Καρδίτσα καὶ αἱ ἄλλαι πόλεις περιλαμβάνονται εἰς τὴν τροπολογίαν.

§213Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Πρὸ ἡμῶν πάντων ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου ἐποιήσατο τὴν διάκρισιν.

§214Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου ἔχει ἄλλην διάκρισιν· ἔχει ἄνω τῶν 10,000.

§215Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Ἔχει ἄνω τῶν 10,000, ἀλλ’ ἔχει καὶ τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν μὲ 4.500 καὶ 40,000.

§216Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Λυποῦμαι πολύ, διότι δὲν εἶχον τὴν εὐτυχίαν νὰ μὲ παρακολουθήσητε εἰς τὰς σκέψεις μου. Ἀφοῦ τὸ θεωρεῖτε τοῦτο ὡς ἐλάττωμα, πρέπει νὰ περιορίσωμεν τὸ ἐλάττωμα αὐτό, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζετε ὑμεῖς ὡς ἐλάττωμα· πρέπει νὰ περιορισθῇ εἰς τὰ στενώτερα ὅρια, εἰς τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ περιορισθῇ ἡ διαφορὰ αὕτη, περιορίζεται δέ, κατὰ τὴν γνώμην μου, διὰ τοῦ 1 ἄρθρου, ὡς διετυπώθη τοῦτο ὑπὸ τοῦ εἰσηγητοῦ. Ἡ ἐπιτροπὴ διετύπωσε κατ’ ἄλλον τρόπον τὸ 1 ἄρθρον, εἶχον δὲ τὴν τιμὴν ν’ ἀποτελῶ μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, εὐθὺς δὲ ἐξ ἀρχῆς διεφώνησα ὅσον ἀφορᾶ τὴν διατύπωσιν τοῦ ἄρθρου τούτου καὶ δι’ αὐτὸ ἀνῆλθον ἐπὶ τοῦ βήματος. Ἡ ἐπιτροπὴ προσθέτει καὶ ἄλλας κατηγορίας· αἱ πρωτεύουσαι τῶν ἐπαρχιῶν, αἱ ὁποῖαι δύνανται ν’ ἀποτελέσωσιν ἀστικοὺς δήμους, ἀδιακρίτως καὶ ἀδιαφόρως τοῦ πληθυσμοῦ, τὸν ὁποῖον ἔχουσι. Καὶ τοῦτο πρὸς τί ἆρά γε; λόγῳ τιμῆς, διότι ὑπῆρξαν ἄλλοτε πρωτεύουσαι ἐπαρχιῶν; Δὲν βλέπω ἄλλον δικαιολογητικὸν λόγον, καὶ δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι ἡ διάκρισις αὕτη περὶ ἐπαρχιῶν δὲν πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν.

§217ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν διατί τὰς θέτετε;

§218Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Διότι πρόκειται περὶ διαιρέσεως ζώσης, διότι αἱ πρωτεύουσαι τῶν νομῶν εἶναι ἐν ζωῇ, αἱ δὲ πρωτεύουσαι τῶν ἐπαρχιῶν ἀπέθανον πρὸ πολλοῦ. Παρατηρῶ δὲ καὶ ἓν ἄτοπον εἰς τὴν νομοθεσίαν μας, ὅτι, ἐνῷ πρὸ πολλῶν ἐτῶν ἔχει ἐκλείψει ἡ ἐπαρχιακὴ διαίρεσις, ὁσάκις ψηφίζομεν νόμους, περιλαμβάνομεν καὶ τὴν ἐπαρχιακὴν διαίρεσιν. Ἀλλὰ θέλετε νὰ μὴ ἀφήσωμεν οὔτε τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν; Τόσῳ μᾶλλον εἶμαι ὑπὲρ αὐτοῦ, διότι δὲν ἔχω τὸν φόβον, τὸν ὁποῖον διετύπωσαν ἕτεροι ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἐντεῦθεν, ὅτι προκειμένου περὶ πόλεων, εἰς κοινότητας, ἐχούσας ἔσοδα μεγάλα, εἶναι φόβος ὅτι ἡ διαχείρισις τῶν ἐσόδων τούτων θ’ ἀποβαίνῃ εἰς βλάβην τῶν συμφερόντων τοῦ δήμου ἢ τῆς κοινότητος, ἐλλειπούσης τῆς ἐποπτείας τοῦ κέντρου. Ἕν ἐλάττωμα, τὸ ὁποῖον ζητεῖται νὰ διορθωθῇ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, εἶναι καὶ ἡ ἐντελὴς ἀποκέντρωσις, ἡ ἀπομακρύνουσα τὸν δῆμον ἀπὸ τῆς ἐποπτείας καὶ ἀπὸ τῆς διοικήσεως τοῦ κέντρου, διότι κατὰ τὸν ὑπάρχοντα νόμον ὑπάρχει καὶ διοίκησις τοῦ κέντρου. Ζητεῖται λοιπὸν νὰ θεραπευθῇ τὸ ἐλάττωμα τοῦτο ἐπὶ τῶν κοινοτήτων, διότι ἔχουσι μεγάλας περιουσίας καὶ θὰ γίνωνται μεγάλαι καταχρήσεις. Ἐὰν δῆμός τις ἔχῃ 150.000 δρ. ἐτησίως, ἡ διαχείρισις αὐτῶν θὰ εἶναι καλλιτέρα, ἐὰν ὁ δῆμος οὗτος θὰ ἔχῃ δήμαρχον καὶ ὄχι πρόεδρον κοινότητος; Μόνον δύνασθε νὰ θέσητε τὴν ἐποπτείαν καὶ διοίκησιν τοῦ κέντρου, ἡ ὁποία εἶναι εἰς τὸν δημοτικὸν νόμον, ἀλλὰ τοῦτο δυστυχῶς μέχρι σήμερον δὲν συνετέλεσεν εἰς τὴν πραγματικὴν ἐποπτείαν τῶν συμφερόντων τοῦ δήμου, ἀλλ’ εἰς τὸ νὰ δικαιολογῇ τὰς σπατάλας καὶ τὰς καταχρήσεις. Διότι τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ πολίτης ὁ ἐνδιαφερόμενος περὶ τῶν χρημάτων του θὰ εἶχε τὸ θάρρος καὶ τὴν ἀπόφασιν νὰ καταγγείλῃ τοὺς καταχρωμένους τὸ δημοτικὸν χρῆμα ἐνώπιον τῆς δικαστικῆς Ἀρχῆς, διὰ νὰ δοθῇ λόγος τῆς σπατάλης αὐτοῦ, ἠμποδίζετο ἀπὸ τὴν ἀπόφασιν τοῦ νομάρχου, ὁ ὁποῖος ἐπεκύρωνε τὴν σπατάλην ταύτην. Ἐγκρίνουσιν οἱ νομάρχαι ἔξοδα παραστάσεως τοῦ δημάρχου, ἐγκρίνουσι περιττὰς καὶ πολυτελεῖς δαπάνας, ἐγκρίνουσι μισθολόγια καὶ τόσα ἄλλα, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὀνομάζηται κατάχρησις ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σπαταλᾶται περιβεβλημένον μὲ τοὺς νομίμους τύπους. Συνεπῶς ἀπαλλαγὴ εἶναι ἡ προστασία τοῦ κέντρου, καὶ οὐχὶ ἔλλειψις, διότι ἀπολαύει προστασίας πλέον ἡ κοινότης. Ἐπίσης δὲν θεωρῶ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ καταλήξωμεν εἰς ἀποτέλεσμα εὐθύ, ἐὰν δεχθῶμεν καὶ ἑτέραν τροπολογίαν ὑποστηριχθεῖσαν ἐντεῦθεν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λαρίσης συναδέλφου, τουτέστι τῆς οἰκονομικῆς ὑποστάσεως τῶν ἤδη ὑπαρχόντων δήμων, καὶ ἐπὶ ταύτης στηριζόμενοι νὰ καθορίσωμεν ἂν ἡ Α πόλις θ’ ἀποτελέσῃ δῆμον ἢ κοινότητα, διότι δὲν ἔχομεν ἀσφαλῆ τὴν βάσιν. Ποῖον εἶναι τὸ οἰκονομικὸν ἔρεισμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ στηριχθῶμεν; Καὶ ποῖον εἶναι τὸ ποσοστὸν τὸ οἰκονομικόν, ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηριζόμενοι ν’ ἀποφανθῶμεν ὅτι ὁ Α δῆμος ἢ ἡ πόλις ἡ ἔχουσα αὐτὸν ἢ ἐκεῖνον τὸν πληθυσμὸν θ’ ἀποτελέσῃ κοινότητα ἢ δῆμον; Οἱ πόροι τῆς σήμερον; Ἀλλ’ οἱ πόροι δὲν εἶναι τῆς πόλεως, οὐδὲ εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπῃ τις ὅτι κατὰ προσέγγισιν εἶναι τῆς πόλεως.

§219Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Οἱ φόροι βεβαιοῦνται χωριστὰ δι’ ἕκαστον χωρίον ἢ ἑκάστην πόλιν.

§220Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω αὐτό. Πῶς βεβαιοῦνται χωριστά; Ὁ φόρος τῶν ἀροτριώντων βεβαίως βεβαιοῦται κατὰ χωρίον, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ οἱ λοιποὶ φόροι, καὶ δὲν εἶναι ὀρθὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπεστηρίξατε, νὰ λάβωμεν ὡς βάσιν τὸν φόρον τῶν ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων, διότι ὁ φόρος οὗτος δὲν εἶναι διόλου φόρος τῆς πόλεως, εἶναι φόρος, τὸν ὁποῖον πληρώνουσι πάντες οἱ κάτοικοι ὅλου τοῦ δήμου.

§221Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Ἐκ τοῦ φόρου φαίνεται ἡ κοινωνικότης τῆς πόλεως καὶ ἡ συναλλαγὴ αὐτοῦ.

§222Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἡ κοινωνικότης τοῦ δήμου καὶ ὄχι τῆς πόλεως, διότι ἐκ τῆς πρωτευούσης τοῦ δήμου μεταφέρονται πάντα τὰ ἐμπορεύματα, τὰ ὁποῖα καταναλίσκονται εἰς πάντα τὰ χωρία τοῦ δήμου, καὶ ἐκεῖ πληρώνεται ὁ φόρος τῶν ὠνίων. Ἓν πλεονέκτημα ἔχει ἡ πόλις, ὅτι τὸν φόρον τῶν ὠνίων καταναλίσκει μόνον δι’ ἑαυτήν, καὶ οὐδέποτε καταναλίσκει διὰ τὰ χωρία. Καὶ τοῦτο εἶναι ἡ βάσις τοῦ συστήματος· ἕκαστον χωρίον εἶναι αὔταρκες. Ὑποστηρίζεται ἴσως ὀρθῶς ὅτι τὰ εἰσοδήματα πόλεών τινων θέλουσιν ἐλαττωθῆ, ὅτι αἱ πόλεις ἔχουσιν ἀνάγκας, τὰς ὁποίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καλύψωσι διὰ τῶν πόρων, τοὺς ὁποίους ἔχουσι, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν χωρίων. Ἀλλά, ἂν τοῦτο εἶναι ἄδικον διὰ τὰς πόλεις, δὲν εἶναι ἄδικον τὸ μέχρι σήμερον γενόμενον διὰ τὰ χωρία; Καὶ ὑπεστηρίζετο προχθὲς ἀκόμη ὅτι ἡ κοινότης Κηφισίας καὶ ἡ κοινότης Ἀμαρουσίου καὶ δὲν γνωρίζω ποία ἄλλη λαμβάνουσιν ἐπιχορήγησιν παρὰ τοῦ δήμου Ἀθηναίων. Ἀλλά, ἂν τοῦτο ἀποτελεῖ ἐξαίρεσιν, ἔλαβέ τις τὸν κόπον νὰ ἐξετάσῃ ἐκ τῶν ἄλλων χωρία τοῦ λοιποῦ Κράτους τῶν ἄλλων δήμων, ἂν ἐκ τοῦ ὅλου προϋπολογισμοῦ τοῦ δήμου, ὁ ὁποῖος ἀνέρχεται εἰς 300 ἢ 400, 000 δραχμῶν, δαπανᾶταί τι καὶ ὑπὲρ τῶν χωρίων τῶν ἄλλων τοῦ δήμου; Καὶ ὑπάρχουσι χωρία σήμερον, τὰ ὁποῖα θ’ ἀποτελέσωσι κοινότητας, καὶ κοινότητας λαμπράς, μὲ προσόδους 30 καὶ 40 καὶ 50 χιλιάδων δραχμῶν, καὶ βεβαίως θ’ ἀνθήσωσι τὰ χωρία ταῦτα καὶ θὰ προοδεύσωσιν, ὅταν ἔχωσι τοιαύτην πρόσοδον. Δὲν λέγω δ’ ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὡς εἶναι, πρόκειται νὰ θεραπεύσῃ σήμερον πάντα τὰ κακά· δὲν λέγω ὅτι δὲν θὰ παρουσιάσῃ ἐλλείψεις, καὶ ἐλλείψεις πλείστας, κατὰ τὴν ἐφαρμογήν, αἱ ὁποῖαι ἐκ τῆς πείρας θὰ διορθωθῶσι. Βεβαίως θ’ ἀνατραπῶσι πολλά, τὰ ὁποῖα σήμερον ὑποστηρίζονται ἐντεῦθεν ὡς βάσιμα, διότι ἡ πεῖρα θ’ ἀποδείξῃ αὐτὰ ἀβάσιμα, καὶ ἄλλα, περὶ τῶν ὁποίων οὐδὲ κἂν ἐλήφθη πρόνοια σήμερον, ἡ πεῖρα θὰ μᾶς τὰ δείξῃ, καὶ πολὺ ταχέως, ἴσως ἡ ἀμέσως προσεχὴς Βουλὴ θὰ τὰ διορθώσῃ. Ἐκεῖνο ὅμως, εἰς τὸ ὁποῖον ἐπιμένω ὡς πρὸς τὸ ἄρθρον τοῦτο, τὸ ὁποῖον κατ’ ἐμὴν γνώμην θ’ ἀποτελῇ μίαν τῶν βάσεων τοῦ νομοσχεδίου, εἶναι τὸ ὅτι πρέπει νὰ περιορίσωμεν τὴν διαφορὰν εἰς ἅπαν τὸ Κράτος ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερον, τουτέστιν εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν καὶ εἰς τὰς πόλεις τὰς ἐχούσας πληθυσμὸν ἄνω τῶν 10, 000 ψυχῶν, ἐὰν δέ, ὡς ἐκδηλοῦται ἐπιθυμία ἐκ μέρους συναδέλφων, εἶναι δυνατὸν ἡ Βουλὴ νὰ δεχθῇ, ὥστε ν’ ἀφαιρεθῇ καὶ ἡ ὅλη διάκρισις, ὑπόσχομαι ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ὅτι λίαν προθύμως ψηφίζω, δεχόμενος μόνον τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν, διὰ νὰ μὴ σκανδαλίζηται ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας συνάδελφος. Μία ἄλλη παρατήρησις ἐγένετο ἐκ μέρους ἀξιοτίμου συναδέλφου, καὶ ἡ ὁποία λόγον ἔχει, ὅταν δεχθῶμεν πλέον τὸ προαιρετικὸν τῶν κατοίκων, δηλαδὴ ὅταν δεχθῶμεν εἰς τοὺς κατοίκους τὸ δικαίωμα νὰ αἰτῶσιν, ὅπως αἱ κοινότητες μετατρέπωνται εἰς δήμους. Καὶ ὑπεστηρίχθη ἐντεῦθεν ὅτι δὲν πρέπει νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τοὺς ἁπλῶς ἐγγεγραμμένους εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους, τοὺς ἐκλογεῖς δηλαδή, διότι πολλοὶ ἐξ αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι φερέοικοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐγγεγραμμένοι εἰς ἄλλον δῆμον, κατώρθωσαν νὰ ἐγγραφῶσιν εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους τῶν διαφόρων δήμων. Τοῦτο εἶναι ἀληθές, ἀλλ’ εἶναι θεραπεύσιμον, καὶ θεραπεύεται οὐχὶ διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου, ἀλλὰ διὰ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, καὶ ἐὰν ὁ ὑφιστάμενος ἤδη ἐκλογικὸς νόμος ἐφηρμόζετο ὡς ἔχει πρὸς τὰς διατάξεις αὐτοῦ, δὲν θὰ παρουσιάζετο τὸ ἄτοπον τοῦτο· διότι ὅμως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ, ἂς θέσωμεν ὑποχρεωτικῶς τὰ ἐκλογικὰ βιβλιάρια δι’ ἅπαν τὸ Κράτος, καὶ οὕτω περιορίζομεν, ἐὰν δὲν θεραπεύωμεν ἐντελῶς, τὸ κακόν. Ἐὰν πάλιν νομίζῃ τις ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν αὐτὸ ἐντελῶς, εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβάλωμεν τὴν λέξιν «ἐκλογεῖς» εἰς «δημόται» ἢ «κάτοικοι». Διατί ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εἶναι μονίμως κάτοικος μιᾶς πόλεως, ὁ ὁποῖος ἔχει ἀστικὴν καὶ ἀγροτικὴν περιουσίαν, νὰ μὴ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ μετέχῃ, ἀφοῦ μετέχει τῶν πόρων τῆς κοινότητος; «Πᾶς κάτοικος» λοιπόν. Ἐὰν ἐξαρτήσωμεν τοῦτο ἀπὸ τὴν ἀρχὴν ταύτην, δέον νὰ σχηματίσωμεν κατάλογον τῶν κατοίκων ἑκάστης κοινότητος.

§223ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Πῶς θὰ τὸ διακρίνωμεν;

§224Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Νὰ κάμωμεν καταλόγους· εἶναι γνωστὸν ποῖοι εἶναι κάτοικοι κατὰ τὸν ἰσχύοντα ἀστικὸν νόμον.

§225ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Εἶναι δύσκολον, διότι κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, πόθεν θὰ πορισθῆτε τὴν ἀπόδειξιν περὶ τῶν ἐγγεγραμμένων ὡς ἀνηκόντων εἰς τοῦτο ἢ ἐκεῖνο τὸ χωρίον;

§226Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δυνάμεθα ἀμέσως νὰ κάμωμεν καταλόγους.

§227ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Διὰ τίνων Ἀρχῶν θὰ ἐφαρμόσητε τούτους;

§228Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Διὰ τοῦ εἰρηνοδίκου καὶ τοῦ ἱερέως. Δὲν εἶναι καθόλου δύσκολον. Ἐγὼ δὲν ἐπιμένω, ἀλλά, ὅταν πρόκειται νὰ κάμητε κατάλογον τῶν κατοίκων ἑκάστης κοινότητος χωριστά, εἶναι τὸ μόνον εὔκολον. Ἐννοῶ δὲ τοὺς κατοίκους κατὰ τὴν ἔννοιαν τοῦ ἀστικοῦ νόμου, ὄχι τοὺς ἁπλῶς διατρίβοντας ἢ παραμένοντας ἐπὶ ἓν χρονικὸν διάστημα δύο ἢ τριῶν μηνῶν. Ἐκεῖνο ὅμως, εἰς τὸ ὁποῖον παρακαλῶ νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν αὑτῆς ἡ Βουλή, εἶναι τὸ ζήτημα τῶν καταλόγων, τῆς νοθείας τῶν καταλόγων, τὸ ὁποῖον ἀκριβῶς τώρα τὸ ἐσκέφθην, ὅτε ἤκουσα τὰ διάφορα ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξαν οἱ ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι περὶ τῆς νοθείας τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων.

§229ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νοθεία ἐκλογικῶν καταλόγων εἰς τὰς διαφόρους κοινότητας δὲν θὰ ὑπάρξῃ· μόνον εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν δήμων θὰ εὕρητε τοιαύτας νοθείας.

§230Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Καὶ εἰς τὰ χωρία ὑπάρχει. Μὴ λαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν τὴν Μεσσηνίαν· νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὸ Ἀγρίνιον, ὅπου ἕκαστος ἐγγράφεται εἰς τὸ χωρίον τὸ πλησίον τῆς κατοικίας του, ἵνα ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ βόσκῃ τὰ ποίμνιά του. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον θεωρῶ ἀπαραίτητον, εἶναι ὅτι τοῦτο δὲν πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν ἄμεσον ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, τουτέστι τὸ δικαίωμα τὸ προαιρετικὸν τῶν κοινοτήτων, τοῦ νὰ μετατρέπωνται εἰς δήμους κλπ. δὲν πρέπει ν’ ἀφεθῇ ἀπόλυτον· πρέπει κατ’ ἀρχὰς πᾶσαι αἱ περιφέρειαι ν’ ἀποτελέσωσι κοινότητας ὑποχρεωτικῶς, ἡ πεῖρα δὲ καὶ ἡ ἐφαρμογὴ θὰ διδάξωσι καὶ αὐτοὺς τοὺς κατοίκους καὶ ἡμᾶς ἀκόμη ἂν πρέπει νὰ δεχθῶμεν τὴν αἴτησιν αὐτῶν· διότι εὐθὺς ἀμέσως, ἐὰν εἴπητε εἰς τὰς κοινότητας ὅτι ἔχετε δικαίωμα ν’ ἀποτελέσητε δῆμον, ἴσως ἡ ματαιοδοξία τινῶν (διατί αἴφνης ἡ Ἀμαλιὰς ν’ ἀποτελῇ κοινότητα καὶ πλησίον ἐκεῖ τὸ Μεσολόγγιον ν’ ἀποτελῇ δῆμον) θὰ γεννήσῃ τοιαύτας αἰτήσεις συγχωνεύσεως, διότι δὲν θὰ γνωρίζωσιν ἀκόμη τὰ ἀγαθὰ τῆς κοινότητος. Ἐγώ, ὁ ὁποῖος ἐμελέτησα τὰ ἀγαθὰ τῆς κοινότητος, θέλω ἀμέσως αὗται ν’ ἀποτελέσωσι κοινότητας, νὰ ἀφεθῇ δὲ τὸ δικαίωμα εἰς αὐτάς, ὅπως εἰς τὸ μέλλον ζητήσωσι νὰ συγκροτηθῶσιν εἰς δῆμον. Ἐκ τούτου θὰ προκύψῃ καὶ τὸ ἑξῆς καλόν, ὅτι θὰ ἐκκαθαρισθῶσι καὶ οἱ ἐκλογικοὶ κατάλογοι, διότι εἴτε διὰ τῶν κοινοτήτων θὰ ἐπέλθῃ ἡ ἐκκαθάρισις τῶν καταλόγων καὶ θὰ ἔχωμεν μετὰ ἕν, δύο, τρία ἔτη ὡς μέγα κέρδος, ὡς μέγα κεφάλαιον, καὶ τὴν πεῖραν, τὴν ὁποίαν θέλουσιν ἀποκτήσει οἱ κάτοικοι, οἱ δημόται τοῦ μέρους ἐκείνου, ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νέου θεσμοῦ, καὶ κατόπιν μὲ τὰ ἐφόδια ταῦτα θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζωσιν ἂν πρέπει νὰ ζητῶσι τὴν μετατροπὴν τῆς κοινότητος εἰς δῆμον ἢ νὰ μένωσιν ἐν κοινότητι. Ταύτας τὰς παρατηρήσεις εἶχον νὰ ὑποβάλω ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1ου καὶ ζητῶ συγγνώμην, ἂν εἶπον περιττά τινα.

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Θεοδωρόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ πληρωμῆς τῶν ἡμερομισθίων τῶν ἐργατῶν». Θὰ τυπωθῶσι καὶ θὰ διανεμηθῶσι. (Ὅρα Παράρτημα Βʹ Ἀναθ. Βουλῆς, τεῦχος Βʹ). Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις, διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ τὴν δεκάτην μ. μ. Μετὰ τὴν διακοπήν.

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Πολυχρονιάδης.

§233Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Λαμβάνω τὸν λόγον, κύριοι Βουλευταί, διότι τὰ ἐπιχειρήματα τῆς ἐπιτροπῆς, διὰ τῶν ὁποίων προτείνει ὅπως ἀναγκαστικῶς γίνωσι δῆμοι καὶ αἱ πόλεις αἱ ἔχουσαι ἄνω τῶν 5.000 κατοίκων, ποσῶς δὲν μὲ πείθουσιν. Ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει, ὅπως γίνωσι δῆμοι αἱ πόλεις αἱ ἔχουσαι ἄνω τῶν 5.000 κατοίκων, εἶναι ὅτι «αἱ πόλεις αὗται ἀποτελοῦσαι κέντρον συμφερόντων εὐρυτέρων, οὖσαι ἕδραι δημοσίων Ἀρχῶν, συγκεντροῦσαι ἐν γένει μείζονα ζωὴν καὶ κίνησιν ἔχουσιν ἀνάγκην μᾶλλον συγκεντρωμένης ἰσχύος ἐν τῇ διοικήσει ἢ αἱ ἁπλαῖ κοινότητες. Ἡ διοίκησις αὐτῶν εἶναι πολυπλοκωτέρα, τὰ οἰκονομικὰ μέσα περισσότερα καὶ οἱ ἐπιδιωκόμενοι σκοποὶ σπουδαιότεροι καὶ πολυσχιδέστεροι». Τοῦτο ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθόν, διότι οὐδαμοῦ ἡ διοικητικὴ Ἀρχὴ εἶναι διακεκριμένη τῆς ἐκτελεστικῆς. Μόνον δ’ ἐν Ἀμερικῇ ὑπάρχει διακεκριμένη ἡ Ἀρχὴ ἡ βουλευομένη τῆς ἐκτελεστικῆς, καίτοι δὲ ἐκεῖ ὁ δήμαρχος ὡς ἐκλεγόμενος ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τοῦ λαοῦ ὑπέχει καὶ τὴν εὐθύνην τῆς διοικήσεως κατὰ τὴν τελευταίαν τάσιν διὰ τὰς πράξεις του, ἐν τούτοις ὁ δήμαρχος ἐκεῖ κατέστη λαϊκὸς τύραννος, δικτάτωρ, καὶ οὐδεὶς λόγος δύναται νὰ γίνῃ περὶ αὐτοδιοικήσεως. Ἀλλαχοῦ ὅμως οὐδεμία διάκρισις γίνεται μεταξὺ τῆς διοικητικῆς Ἀρχῆς καὶ τῆς βουλευομένης, ἀλλὰ ταυτοχρόνως ἡ βουλευομένη εἶναι καὶ διοικητική. Ἐν μέρει δὲ μόνον ἡ μεταμόρφωσις τῶν τοπικῶν ἀντιπροσώπων εἰς ὄργανον διοικητικὸν δρῶν γίνεται κατὰ διάφορον τρόπον ἀνάλογον τοῦ πολιτεύματος. Τοιουτοτρόπως ἐν Αὐστρίᾳ, ἐν Ἰταλίᾳ, ἐν Βελγίῳ καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον διοικεῖται διὰ τῶν ἐπιτροπῶν. Τὰ πλεονεκτήματα τοῦ συλλογικοῦ συστήματος εἶναι γνωστὰ εἰς πάντας, καὶ θεωρῶ περιττὸν νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν ὑμῶν ἐπὶ τούτων. Ἀπὸ ἀπόψεως θεωρητικῆς τὸ σύστημα τοῦτο τῆς συλλογικῆς δράσεως εἰσάγει τὴν διοικητικὴν αὐτονομίαν ἐν τῇ διοικητικῇ ὀργανώσει, εἶναι δὲ ἡ δευτέρα βάσις, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται ἡ αὐτονομία, ἀναφέρω δὲ πάντα ταῦτα, ἵνα ἀποδείξω ὅτι οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει, ὅπως ἀναγνωρίσωμεν δήμους τὰς πόλεις τὰς ἐχούσας ἄνω τῶν 5,000 κατοίκων, ἀφοῦ ἀλλαχοῦ ὑπάρχουσι πολὺ μεγαλείτερα κέντρα καὶ ὑπάρχουσι καὶ πολλοὶ περισσότεροι λόγοι, διὰ νὰ διακρίνηται ἡ ἐκτελεστικὴ τῆς βουλευομένης ἐξουσίας, καὶ ἐν τούτοις δὲν ὑπάρχει τὸ σύστημα τοῦτο. Ἄλλως τε δὲν ἐννοῶ τὸν λόγον αὐτόν, τὸν ὁποῖον ὁρίζει ἡ ἐπιτροπὴ ἐν τῇ αἰτιολογικῇ της ἐκθέσει, ἀφοῦ ἡ αὐτὴ ἐπιτροπὴ ὁρίζει ἐν 93 ἄρθρῳ διὰ τὴν διοίκησιν τῶν ἀστικῶν δήμων ἀκριβῶς συλλογικὴν δρᾶσιν, καὶ συνεπῶς καὶ τὸ ἐπιχείρημα αὐτό, τὸ ὁποῖον ἀνέφερον, ὅτι ἡ διοίκησις πρέπει νὰ εἶναι διακεκριμένη τῆς βουλευομένης ἐξουσίας, καταπίπτει διὰ τοῦ 93 ἄρθρου τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς. Διὰ πάντας αὐτοὺς τοὺς λόγους δὲν βλέπω διατί ν’ αὐξήσωμεν ἔτι μᾶλλον τὸν ἀριθμὸν τῶν δήμων. Ἀρκεῖ νὰ ἔχωμεν τὸ πέμπτον τουλάχιστον τῶν δήμων, τοὺς ὁποίους ἔχομεν σήμερον, ὁρίζοντες κατώτατον ὅριον 10.000 κατοίκων, καὶ ἀναγνωρίσωμεν δήμους ἀποτελοῦντας τὸ ¼ τοῦ ὅλου πληθυσμοῦ τοῦ Κράτους. Κηρύσσομαι ὅθεν κατ’ ἀρχὴν ἐναντίον τῆς γνώμης τῆς ἐπιτροπῆς καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ γνώμη τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ὡς εἶχε διατυπωθῇ εἰς τὸ ἀρχικὸν νομοσχέδιον. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν γνώμην τοῦ κ. Βουλευτοῦ Λαρίσης, νομίζω ὅτι οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει νὰ γίνῃ ἀποδεκτὴ αὕτη καὶ τεθῇ ὡς βάσις τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα, διότι δῆμοι ἔχοντες ὄχι 150,000 δραχ., τὰς ὁποίας ζητεῖ ὁ κ. ἐκ Λαρίσης συνάδελφος, ἀλλ’ ἔχοντες διπλάσιον ποσὸν τούτου, καὶ ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ν’ ἀναφέρω τὴν πόλιν τῆς καταγωγῆς μου, τὸ Αἴγιον, ἔχον 300.000 δραχ. ἔσοδα, οὔτε τὰς πρωτίστας αὐτῶν ἀνάγκας δὲν ἐκπληροῦσιν ὑπὸ τὸ ὑπάρχον σήμερον καθεστώς, οὔτε φωτισμὸν ἔχουσιν, οὔτε ὕδρευσιν, οὔτε τίποτε, καὶ συνεπῶς, ἐὰν δὲν τὰ ἔχωσι σήμερον, ἂς ἐπιτραπῇ νὰ ἐλπίζωσι τουλάχιστον ὅτι θὰ τὰ ἀποκτήσωσι διὰ τοῦ κοινοτικοῦ καθεστῶτος. Δι’ αὐτὸ κηρύσσομαι καὶ ἐναντίον τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Λαρίσης ὑπέβαλε, καίτοι κατάγομαι ἐκ πόλεως, τὴν ὁποίαν κυρίως ἀποβλέπει.

§234Π. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Εἰς τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, Κύριοι, ὡς ἐβασανίσθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ κατόπιν μάλιστα τῆς θαυμασίας εἰσηγήσεως ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἡμῶν κ. Διομήδους δὲν ἠξεύρω ἂν ὑπολείπονται πολλὰ νὰ προσθέσωμεν ἡμεῖς οἱ μὴ εὑρισκόμενοι εἰς τὴν πρώτην γραμμὴν τῆς πολιτειακῆς κινήσεως, ἀλλ’ ὡς οὐραγοὶ μόνον δυνάμενοι νὰ χρησιμεύωμεν. Ὡς ἐκ τούτου θὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ σχετικῶς μὲ τὸ δημοτικὸν καθεστὼς τὸ ἐν Θεσσαλίᾳ, διότι παρετήρησα ὅτι πολλοὶ τῶν συναδέλφων τῶν ὁμιλησάντων ὑπὲρ ἢ κατὰ τοῦ νομοσχεδίου δὲν παρημέλησαν νὰ ὁμιλήσωσι καὶ περὶ τοῦ συγχρόνου δημοτικοῦ καθεστῶτος. Εἶμαι πεπεισμένος ὅτι οἱ ὁμιλήσαντες ἤχθησαν ἐκ σκέψεων, τὰς ὁποίας ἐσχημάτισαν ἐκ τῆς ἐν ταῖς πατρίσιν αὑτῶν λειτουργίας τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν. Ἂς ἐπιτραπῇ ὅμως καὶ εἰς ἡμᾶς, ἵνα ἐκδηλώσωμεν τὰς γνώμας μας τὰς σχετικὰς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ τὰς ὁποίας ἐσχηματίσαμεν ἐκ τῆς ἐγκαθιδρύσεως καὶ λειτουργίας τῶν δημοτικῶν Ἀρχῶν ἐν Θεσσαλίᾳ μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν. Τριακονταετία, Κύριοι, συνεληρώθη πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἀφ’ ὅτου ἡμεῖς ἐν Θεσσαλίᾳ ἐχαιρετίσαμεν τὸ αἴσιον ἐκεῖνο γεγονὸς τῆς ἀπελευθερώσεώς μας μετὰ τόσων αἰώνων δουλείαν ἐκ τυραννίδος σκληρᾶς καὶ ἀπαισίας. Ἡ ἀπελευθέρωσις ἐπέβαλε τὴν ὑποχρέωσιν καὶ εἰς ἡμᾶς καὶ εἰς τὸ Κράτος, ἀλλὰ κυρίως ἵνα πρὸς τὸν πεπολιτισμένον κόσμον ἀναδείξωμεν ποία θὰ ἦτο ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῆς καταστάσεως ὑπὸ τὴν πρώην τυραννίδα καὶ τῆς κατόπιν, τὴν ὁποίαν τὸ εὐφρόσυνον ἐκεῖνο γεγονὸς ἐνεκαίνισε παρ’ ἡμῖν. Καὶ ἂν ἐπῆλθε διαφορὰ ἀξιόλογος ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν μεθ’ ὅλην τὴν διχοτόμησιν, τὴν ὁποίαν ὑπέστη ἡ πορεία ἡμῶν, εἰς τὸ νὰ ἐξιχθῇ ἡ Θεσσαλία εἰς ἀκμὴν προόδου καὶ πολιτισμοῦ, δύναμαι ἀπεριφράστως καὶ ἀπροκαλύπτως νὰ εἴπω ὅτι ἡ πρόοδος αὕτη ὀφείλεται κατὰ τὸ πλεῖστον εἰς τὴν ἐγκατάστασιν καὶ τὴν καλὴν λειτουργίαν τῶν δημοτικῶν Ἀρχῶν. Ἂν προσέκοψαν κατά τι αἱ δημοτικαὶ Ἀρχαί, ἂν τὰ ἀποτελέσματα δὲν εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα καθ’ ὁλοκληρίαν ἀνεμένοντο, αἰτία εἶναι ἐν πρώτοις τὸ ἀνεξέλεγκτον, καὶ δεύτερον ὅτι τὰ περισσότερα τῶν δημοτικῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα ἐξετελέσθησαν, τὰ ἀφῆκαν εἰς μηχανικοὺς ἀπείρους, ἵνα μὴ εἴπω κακοπίστους, καὶ οὕτω μὲ ἔργα ἐντελῶς ἀκατάλληλα καὶ πολυδάπανα ἐπεφορτίσθησαν οἱ δῆμοι. Κατὰ τὸ διάστημα λοιπὸν τῆς τριακονταετίας ἀρχόμενοι ἀπὸ τοῦ Βόλου, ὡς ἀπὸ τῆς παραλίας, καὶ ἐξικνούμενοι μέχρι Καλαμπάκας δὲν δυνάμεθα ἢ νὰ παρατηρήσωμεν ὅτι πραγματικῶς ἅπασαι αἱ πόλεις κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ μετεμορφώθησαν καὶ ἀπὸ πολιχνῶν ἀσημάντων κατὰ τὸ Τουρκικὸν καθεστὼς ἤδη πολλαὶ ἐξ αὐτῶν δικαίως καὶ μεθ’ ὑπερηφανείας φέρουσι τὸ ὄνομα τῆς πόλεως. Τὰ Τρίκκαλα ἔχουσι λεωφόρον ἀνταξίαν εὐρωπαϊκῆς πόλεως, ἡ Καρδίτσα κατεσκεύασε καὶ ὁδοὺς καὶ μέγα ἔργον ὑδρεύσεως, περὶ δὲ τοῦ Βόλου οἱ περισσότεροι ὑμῶν πιστεύω ὅτι γνωρίζετε τοῦτον, ὡς καὶ τὸ ὅτι ὁ γέρων ἐκεῖνος ὁ ἄφωνος, ὁ καθήμενος ἐκεῖ, καὶ τὸν ὁποῖον ὁ σάραξ τοῦ γήρατος κατέβαλεν, ὅτι ὡς, πᾶς δύναται νὰ ὁμολογήσῃ, ἀνῆλθεν εἰς τὴν νῦν περιωπήν, περιωπὴν ὑπὸ πολλὰς ἐπόψεις ἐπίφθονον καὶ ζηλευτήν.

§235Ι. ΧΡΥΣΟΒΕΛΟΝΗΣ. Τῶν μεγάλων πόλεων δὲν καταργεῖται τὸ δημαρχικὸν αὐτὸ καθεστώς.

§236Π. ΚΑΣΙΜΗΣ. Ἐξετελέσθησαν ἔργα· ἀλλὰ γνωρίζετε τί ποσὸν ἔχει δαπανηθῆ καὶ τί ποσὸν ἀντιπροσωπεύουσι τὰ ἐκτελεσθέντα ἔργα, διὰ νὰ ἴδητε τὴν διαφορὰν μεταξὺ τῶν ἐκτελεσθέντων καὶ τῶν δαπανηθέντων; Διότι τότε θὰ εἶχεν ἀξίαν αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγετε. Ἐξετελέσθησαν ἔργα 7.500.000, τὰ δὲ ἐκτελεσθέντα ἀντιπροσωπεύουσι τὸ ποσὸν 500 χιλιάδων. Τί σημαίνει ὅτι διὰ τὰ μάτια, ἀφοῦ μοῦ ἀφαιρεῖς τὸ καρβέλι, μοὶ λέγεις: λάβε καὶ σὺ ἓν τεμάχιον;

§237Π. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Εἰς ὅλον τὸ διάστημα τῆς τριακονταετίας οὐδέποτε εἴχομεν ἐξέλεγξιν. Τὰ πρῶτα ἔτη διήλθομεν χωρὶς νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ δημοτικὸν δασμολόγιον. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἐγὼ αὐτὸς ἐστάλην ὡς ἀντιπρόσωπος, ἵνα ἐκδηλώσω εἰς τὸν ἀείμνηστον Τρικούπην τὴν τότε δυσφορίαν, διότι ἤθελε νὰ πληρώνωμεν μόνον διὰ τὰ μὴ ἀτελῆ δημοτικοὺς φόρους. Καὶ ἐν Θεσσαλίᾳ δὲν εἰσήγοντο τότε ἢ σχεδὸν ἐμπορεύματα κατὰ τὸ τότε τελωνιακὸν δασμολόγιον ἀτελῆ. Ὥστε πάντα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα νομίζετε ὑμεῖς, εὐτυχῶς δὲν ἀληθεύουσι. Λοιπὸν τὸ σύστημα αὐτὸ τὸ δημοτικόν, τὸ ὁποῖον ὁπωσδήποτε ἐν Θεσσαλίᾳ πρέπει ν’ ἀρνηθῶμεν τὴν ἱστορίαν, διὰ νὰ μὴ παραδεχθῶμεν ὅτι ἐπέφερεν ἀποτελέσματα σχετικῶς καλά, καλούμεθα σήμερον νὰ μεταβάλωμεν εἰς τὸ ἐπονομασθὲν κοινοτικόν. Τὸ κοινοτικὸν αὐτὸ σύστημα ἐλειτούργησε παρ’ ἡμῖν, καὶ ἴσως δυνάμεθα ἐν γνώσει ν’ ἀποφανθῶμεν. Εἴχομεν τὸ κοινοτικὸν σύστημα, τὸ πρὸ τοῦ καθεστῶτος τοῦ σημερινοῦ, ὅτε αἱ κοινότητες ἦσαν αἱ λεγόμεναι τότε ὀλιγαρχίαι, διότι αἱ κοινότητες τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἦσαν καθαρῶς ὀλιγαρχικαί, ἦσαν ὀλίγα ἄτομα, ἐκλεγόμενα ἢ μὴ ἐκλεγόμενα ὑπὸ πάντων τῶν πολιτῶν, καὶ τὰ ὁποῖα ἀποστολὴν κυρίως εἶχον ἢ νὰ συγκρατῶσι τὴν δύναμιν καὶ πίεσιν τῶν τυράννων ἢ νὰ ἐπιβάλλωνται εἰς τοὺς μικρούς, ὅπως μὴ ἐξανίστανται καὶ ἐπισύρωσι τὴν ὀργὴν τῶν τυράννων. Τὰ εἰσοδήματά των ἦσαν γλίσχρα καὶ δὲν ἐχρησιμοποιοῦντο ἢ τῇ ἐπινεύσει τῶν κατὰ καιροὺς Ἐπισκόπων, οἱ ὁποῖοι εἶχον καὶ τὴν κυρίως διεύθυνσιν τῶν κοινοτικῶν αὐτῶν συμβουλίων. Μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν πραγμάτων εἷς ἐκ τῶν τότε συναδέλφων, νομίζων ὅτι ἡ μεταβολὴ ἢ ἡ κατάργησις τοῦ κοινοτικοῦ καθεστῶτος διὰ τῆς δημιουργίας τῶν δήμων θὰ ἐξηφάνιζον τὴν ἀνεξαρτησίαν, τὴν ὁποίαν εἶχον αἱ κῶμαι τοῦ Πηλίου ἰδίως, ἐπέμεινε καὶ ἐψηφίσθη νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐλειτούργησεν ἀπὸ τοῦ 1884 μέχρι σήμερον, καὶ ὡς εἶχον τὴν τιμὴν προχθές, ὅτε ὡμίλει ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος, διακόπτων μάλιστα αὐτὸν παρὰ τὴν συνήθειάν μου, νὰ εἴπω, δυστυχῶς τὰ ἀποτελέσματα τῆς κοινοτικῆς αὐτοδιοικήσεως τοῦ Πηλίου ἀπέτυχον, καὶ ἀπέτυχον, ὄχι διότι ἐξηρτῶντο ἀπὸ τὰ δημοτικὰ συμβούλια καὶ ἀπὸ τοὺς δημάρχους, ἀλλὰ διότι δυστυχῶς καθ’ ὅλον τὸ διάστημα ἀπὸ τῆς λειτουργίας τῶν κοινοτήτων ἔμειναν καὶ αὐταί, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἀνεξέλεγκτοι. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν του, ἂν θέλῃ, ἢ ἀπόψε ἢ ἄλλην ἡμέραν νὰ μοὶ εἴπῃ, ἂν αἱ κοινότητες ἐν Θεσσαλίᾳ μέχρι σήμερον ὑπέστησαν ἔλεγχόν τινα, ὅσον ἀφορᾷ τὴν διαχείρισιν τῶν χρημάτων ἢ τὴν κατασκευὴν τῶν ἐν αὐταῖς ἔργων κοινῆς ὠφελείας. Ὑπάρχουσι κοινότητες, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι καὶ μέχρις 20.000 δραχ. εἰσόδημα ἐτήσιον. Ἂν ὑπολογίσωμεν ὅθεν τὴν τριακονταετίαν ὁλόκληρον, ὑπολογίζονται 600.000 δραχμῶν. Τί ἐγένοντο τὰ εἰσοδήματα αὐτά; Εἰς αὐτὸ οὐδεὶς δύναται ν’ ἀπαντήσῃ διασαφητικῶς. Πιθανῶς ἐξητμίσθησαν ἢ ἐξηνεμίσθησαν.

§238Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Τώρα θὰ ὑποβάλλωσι προϋπολογισμόν.

§239Π. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Διηγοῦμαι τί ἐγένετο εἰς τὸ παρελθόν. Εἰς τὸ μέλλον εὔχομαι καὶ προϋπολογισμὸν καὶ ἀπολογισμὸν νὰ συντάσσωσι καὶ ἡ κατάστασις νὰ βελτιωθῇ. Ἀλλὰ δέον νὰ διηγηθῶμεν τὰ κακὰ τοῦ παρελθόντος, ὥστε ἐκ τῶν κακῶν αὐτῶν ὁδηγούμενοι νὰ διαμορφώσωμεν τὸ μέλλον, ν’ ἀποφύγωμεν τὰ ἄτοπα καὶ ἐπισφαλῆ. Διαμορφοῦντες ὅθεν τὰς κοινότητας θὰ καταλύσωμεν κατ’ ἀνάγκην τὰ κέντρα τὰ δημοτικὰ τά τε μεγαλείτερα ὡς καὶ τὰ μικρότερα ἐν Θεσσαλίᾳ. Ἡ κατάλυσις αὐτῶν τῶν κέντρων, κατ’ ἐμὴν τοὐλάχιστον γνώμην, νομίζω ὅτι θ’ ἀνακόψῃ τὴν πρόοδον τὴν παρατηρουμένην, διότι τὰ κέντρα ταῦτα ἐχρησίμευον ὡς φυτώριον, ὡς ἕν εἶδος ὑποδείγματος, ὡς κέντρα, εἰς τὰ ὁποῖα ὁπωσδήποτε ὑπάρχει ζωὴ πολιτισμοῦ, ἡ ὁποία φοβοῦμαι ὅτι διὰ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον θὰ παραδεχθῶμεν, ἂν δὲν ἐκλείψῃ, θὰ μειωθῇ, διότι ὁ δήμαρχος ἐκλεγόμενος εἰς τὰ μέρη ταῦτα βεβαίως εἶχε τὴν φιλοδοξίαν νὰ τὰ ἀναπτύξῃ καὶ νὰ καταστήσῃ κέντρα τοιαῦτα, ὥστε καὶ οἱ πέριξ πληθυσμοὶ εἰς αὐτὰ ν’ ἀποβλέπωσιν ὡς εἰς πρότυπα πολιτισμοῦ παραδειγματιζόμενοι καὶ μορφούμενοι καὶ αὐτοί. Ἤδη μὲ τὸ σύστημα αὐτὸ φοβοῦμαι ὅτι ὅλη ἡ τάξις αὐτὴ θὰ ἐκλείψῃ, καὶ θὰ ἔχωμεν ἐντελῶς ἀντίθετα ἀποτελέσματα ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα προσδοκῶμεν. Ἀλλ’ οἱ ὑπὲρ τοῦ θεσμοῦ συνηγοροῦντες διατείνονται, καὶ ἐγὼ ἐν μέρει παραδέχομαι τὴν γνώμην ταύτην, ὅτι ἡ ὠφέλεια θὰ ἐπέλθῃ, ὅταν τὸ αἷμα τὸ συγκεντρούμενον εἰς τὸ κέντρον, εἰς τὴν καρδίαν τῶν πρωτευουσῶν, ὀλίγον κατ’ ὀλίγον διαχυθῇ καὶ εἰς τὰ ἄκρα, τὰ ὁποῖα θὰ κινηθῶσι καὶ θὰ αἰσθανθῶσι τὴν ὠφέλειαν. Ἀλλά, διὰ νὰ ἐπιτελεσθῇ τοῦτο, ἀπαιτοῦνται πρόσοδοι· ἐν Θεσσαλίᾳ ὅμως ἀρχόμενοι ἀπὸ τὸν δῆμον Φερῶν καὶ φθάνοντες μέχρι καὶ πέρα τῶν Τρικκάλων, καὶ πρὸς τοῦτο ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τῶν κυρίων συναδέλφων, ἡ κυριωτέρα πρόσοδος εἶναι ἡ ἐκ τοῦ δημοτικοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Οὕτως ἔχει, κύριε Μπούσδρα;

§240Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Μάλιστα.

§241Π. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Αἱ μικραὶ κοινότητες, αἱ ὁποῖαι θὰ σχηματισθῶσιν, οὐδεμίαν ἄλλην πρόσοδον θὰ ἔχωσιν ἐκτὸς τῆς τοῦ φόρου τοῦ δημοτικοῦ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Ὑπολογίζω ὅτι εἰς τὰ καλλίτερα χωρία, εἶμαι δ’ εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω ποῖα εἶναι ταῦτα, ἡ πρόσοδος αὐτῶν δὲν θ’ ἀνέλθῃ πέρα τῶν 2000 δραχμῶν, ἐξ αὐτῶν δὲ θ’ ἀφαιρέσητε τὰς 1000 δραχμάς. Προικίζομεν ὅθεν πάσας αὐτὰς τὰς κοινότητας μὲ πρόσοδον 1000 δραχμῶν. Ἄν μοὶ ἐπιτρέπῃ τὸ ἐρώτημα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, μὲ τὰς 1000 αὐτὰς δραχμὰς τί θ’ ἀποκτήσωσιν; Ἐγὼ νομίζω ὅτι δὲν θὰ ἔχωσιν ἢ μηδαμινὴν ὠφέλειαν.

§242ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἕως τώρα τί εἶχον;

§243Π. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Ἕως τώρα εἴχομεν ἕνα ἀγροτικὸν δῆμον συνιστώμενον ἀπὸ 15 χωρία, τὰ ὁποῖα ἤδη θ’ ἀποτελέσωσι τὰς μικρὰς ἄλλας κοινότητας, διότι ὑποθέτω ὅτι καὶ ὁ ἤδη ἀγροτικὸς δῆμος δὲν ἦτο ἄλλο τι παρὰ μία μεγάλη κοινότης, αὐτὰ δὲ τὰ μικρὰ χωρία ἔδιδον εἰς τὸ κέντρον τὰ εἰσοδήματά των, ἀλλὰ μήπως ἐπερίσσευεν ἀπὸ τὸ κέντρον λεπτόν; Δὲν ἐπερίσσευε, διότι ὅλα τὰ ἀπερρόφα ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις καὶ ἡ διοίκησις ἡ πολυτελής, ἐναντίον τῆς ὁποίας εἶμαι, διότι δὲν πρέπει νὰ δαπανῶμεν τόσα χρήματα δι’ ἔξοδα παραστάσεως τοῦ δημάρχου κλπ. Ἀξιοκατάκριτοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τοιοῦτον θεσμὸν ἐπέβαλον νὰ λειτουργήσῃ εἰς τὴν χώραν ἡμῶν. Νομίζω ὅτι πολὺ μεγαλειτέρα ὠφέλεια θὰ ἦτο, ἂν τὰ χρήματα αὐτὰ τῶν κοινοτήτων ἐδαπανῶντο ὑπὲρ τῆς ὁδοποιίας, ἡ ὁποία εἶναι τὸ μόνον καὶ μεγαλείτερον εὐεργέτημα διὰ τὴν Θεσσαλίαν. Ἂς ἀποκτήσῃ ἡ Θεσσαλία καλὴν συγκοινωνίαν, καὶ ἀμέσως θὰ ἐπέλθωσι πάντα τὰ ἀγαθὰ καὶ ἡ ἀσφάλεια τῆς χώρας θὰ ἐπέλθῃ καὶ ἡ χώρα θὰ προοδεύσῃ καὶ θὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν ὁδὸν τοῦ πολιτισμοῦ. Ἀλλὰ θέλομεν καὶ μικρὰς κοινότητας. Καὶ εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα ὑποχωρῶ καὶ ἐγώ, ἀλλὰ ζητοῦμεν ν’ ἀλλάσσωμεν κατ’ ἔτος τὸν πρόεδρον τῶν κοινοτικῶν συμβουλίων. Φοβοῦμαι ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο θ’ ἀποτύχῃ, διότι τὸ χρονικὸν διάστημα εἶναι μικρόν, ἡ ἀλλαγὴ δὲ τοῦ προέδρου τῶν κοινοτικῶν συμβουλίων θὰ συνεπιφέρῃ τὴν ἀλλαγὴν τοῦ γραμματέως τοῦ κοινοτικοῦ συμβουλίου καὶ κατόπιν τοῦ ἀγροφύλακος καὶ κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἡ συχνὴ ἐναλλαγὴ δὲν θὰ δύναται νὰ ἐπιφέρῃ τὴν βελτίωσιν, ἣν ποθοῦμεν καὶ ἀναμένομεν. Ἡ κοινὴ παροιμία λέγει· πέτρα ποῦ κυλιέται δὲν μαλλιάζει.

§244Ι. ΦΟΥΡΙΔΗΣ. Τὸ ἀκίνητον ὑφίσταται σῆψιν.

§245Π. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Μόνον τὸ ὕδωρ. Συνεπῶς θὰ ἐπεθύμουν διὰ τὴν Θεσσαλίαν, ἐὰν ἦτο δυνατόν, νὰ τεθῇ ἄλλη διάταξις. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης μειδιᾷ, ἐγὼ ὅμως λέγω εἰς αὐτὸν ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ πεποίθησίς μου, πεποίθησις τὴν ὁποίαν ἀρύομαι ἐκ τῶν πραγμάτων.

§246Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ἐμειδίασα, διότι κάποιος τῶν προαγορευσάντων προὐτίμησεν αὐτὴν τὴν λύσιν.

§247Π. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Ἔχομεν τὸν Τύρναβον, τὴν Φάρσαλον, τὴν Καλαμπάκαν, τὴν Ἁγυιάν, πάντα ταῦτα κέντρα ἐμπορικῆς καὶ βιομηχανικῆς ἀναπτύξεως. Τὰ Φάρσαλα εἶναι τόπος, εἰς τὸν ὁποῖον ἀναπτύσσεται ἡ βελτίωσις τῆς καλλιεργείας τοῦ καπνοῦ. Τὴν κίνησιν δίδουσι τὰ δημοτικὰ συμβούλια, ἐπίσης καὶ ἡ Ῥαψάνη καὶ τὰ Ἀμπελάκια ἔχουσιν ἄλλην ἐκπολιτιστικὴν ἀποστολήν. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὸ λεχθὲν ὅτι καὶ ἡ Καρδίτσα δέον νὰ συμπεριληφθῇ μεταξὺ τῶν πόλεων ἐκείνων, αἵτινες πρέπει νὰ παύσωσιν οὖσαι πρωτεύουσαι δήμου, τοῦτο θεωρῶ οὐχὶ μόνον μὴ ὀρθόν, ἀλλὰ καὶ ὡς καταδίκην τῆς φιλοπροόδου πόλεως, καὶ δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι τὸ νομοσχέδιον, ὅπως τὸ ἐτροποποίησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι πᾶσαι αἱ πόλεις αἱ ἔχουσαι κατοίκους 5000 πρέπει νὰ μένωσι πρωτεύουσαι δήμων, ἀντὶ ν’ ἀποτελῶσιν ἰδιαιτέραν κοινότητα, αὐτὸ εἶναι ἀνάγκη νὰ ψηφισθῇ, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι εὑρίσκω περιττὸν νὰ ζητῶνται αἱ γνῶμαι τῶν κατοίκων, διότι τοῦτο θὰ δώσῃ ἀφορμὴν νὰ δημιουργηθῇ θόρυβος καὶ νὰ προκαλῆται κίνησις ἄστοχος. Ἡμεῖς πρέπει ν’ ἀποφασίσωμεν καὶ νὰ εἴπωμεν ὅτι ὁ δεῖνα τόπος θὰ μείνῃ πρωτεύουσα, καὶ οὕτω νὰ λείψωσι τὰ χάσματα, τὰ ὁποῖα θὰ γεννηθῶσι. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ προσέξῃ εἰς τοῦτο καὶ νὰ πράξῃ ὅ,τι νομίζει εὐκταῖον καὶ πρόσφορον.

§248Π. ΚΑΣΙΜΗΣ. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν κατ’ ἐλάχιστον διαφέρει ἢ βελτιοῖ τὰ πράγματα ὡς πρὸς τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Διὰ τοῦτο θὰ τὰς ἐκλάβω ὡς ἐχούσας τὸ αὐτὸ περιεχόμενον, καὶ περὶ ἀμφοτέρων θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ν’ ἀπασχολήσω, τὴν Βουλήν. Ἔχω δὲ τὴν γνώμην ταύτην περὶ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ διὰ τὸν ἑξῆς λόγον. Τὸ σύστημα τοῦ ἐρωτῆσαι τοὺς ἐκλογεῖς, ἂν προτιμῶσι τοὺς ἀστικοὺς ἢ ἀγροτικοὺς δήμους, ὡς κανονίζεται, ἀσφαλῶς θ’ ἀγάγῃ ὑπὲρ τῶν ἀστικῶν δήμων.

§249Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι ὁ λαὸς δὲν θέλει τὰς κοινότητας.

§250Π. ΚΑΣΙΜΗΣ. Πρόκειται νὰ ἐρωτηθῇ ὁ λαὸς μετὰ τρεῖς ἢ τέσσαρας μῆνας· καὶ εἶναι γνωστὸν ὅτι ἀκόμη οἱ δεσμοὶ οἱ ποικίλοι οἱ συνέχοντες τοὺς κομματάρχας πρὸς τὸν λαὸν ὑφίστανται, καὶ δὲν ὑπῆρξαν διαρκεῖς καὶ ἰσχυροὶ λόγοι, ὥστε νὰ διαρραγῶσι, καὶ εἶναι γνωστὸν ὅτι καὶ χθὲς ἀκόμη κατώρθουν οἱ κομματάρχαι λόγῳ τῶν δεσμῶν ἐκείνων νὰ σύρωσι τοὺς ἐκλογεῖς πρὸ σωρείας καλπῶν ὡς ἀγέλην. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων ἀμφιβάλλετε ὅτι, ὅταν ἀπὸ κοινοῦ ἐργασθῶσιν εἰς μίαν πόλιν τρεῖς ἢ τέσσαρες κομματάρχαι, τοὺς ὁποίους ἀναγνωρίζει ὁ λαὸς ὡς τυραννίσκους ἢ προστάτας ἢ κηδεμόνας, διότι ἐσυνήθισεν οὔτε τὸν ἀέρα ν’ ἀναπνέῃ, χωρὶς νὰ ἐρωτήσῃ αὐτούς, καὶ ἀπὸ κοινοῦ παρουσιασθῶσι πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς καὶ τοῖς εἴπωσι νὰ ὑπογράψωσι, φαντάζεσθε, λέγω, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ ἐκλογεύς, ὁ ὁποῖος νὰ ἔχῃ τὴν δύναμιν τῆς ψυχῆς ν’ ἀρνηθῇ νὰ ὑπογράψῃ; Εἶμαι βέβαιος ὅτι τρέμοντες καὶ πεφοβισμένοι θὰ ὑπογράψωσι καὶ μάλιστα ἂν οἱ κομματάρχαι εἶναι ὁ ἰατρός, ὁ δικηγόρος, ἢ ὁ ἔμπορος ὁ παρέχων πίστωσιν, ἀφοῦ δὲ οὔτε ἡ γνησιότης τῶν ὑπογραφῶν των ἐξετάζεται, θὰ τοὺς πείσωσι νὰ ὑπογράψωσι τὴν ἀναφοράν. Ἄρα πρέπει ν’ ἀποδεχθῶμεν ὅτι ὁ κ. Ὑπουργός, ἀντὶ τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν, εἰλικρινέστερον θὰ ἦτο νὰ ἐβάδιζε τὴν εὐθυτέραν· νὰ ἔλεγε δηλαδή: καθιστῶ ἀστικοὺς δήμους τοὺς ἔχοντας πληθυσμὸν πέρα τῶν 5000, διότι οὕτω θ’ ἀπηλλάσσομεν καὶ αὐτοὺς τοὺς δημότας τῆς ἐνοχλήσεως τῆς ἐκλογῆς καὶ τῶν ἀναφορῶν καὶ διαδικασιῶν, αἵτινες δὲν πρόκειται νὰ καταλήξωσιν εἰς σκοπιμότητά τινα. Κατὰ τοιοῦτον τρόπον πρὸς τοὺς δήμους τοὺς ἀστικούς, τοὺς ὁποίους περίπου κοινῶς ἀναγνωρίζομεν ὡς ἐνδεδειγμένους νὰ λειτουργῶσιν ἐν τῷ μέλλοντι, θὰ προστεθῶσιν εἴκοσι κατὰ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Παραλείπω τὴν τροπολογίαν τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, διότι νομίζω, ὅτι, ἀφοῦ ἀποκρούω τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, περισσότερον ἀποκρούω αὐτήν, ἡ ὁποία περιλαμβάνει καὶ τὰς πρωτευούσας τῶν ἐπαρχιῶν. Ποία θὰ εἶναι ἡ συνέπεια ἡ οἰκονομικὴ τῆς τροπολογίας τῆς ἐπιτροπῆς; Νομίζω ὅτι, ἂν ἐν τῷ συστήματι τῶν κοινοτήτων δὲν κεῖται ὡς ἄμεσος ὠφέλειά τις ἐκ τῆς οἰκονομικῆς διαρρυθμίσεως τῆς καταστάσεως τῶν δήμων, πάντες ἀναμένομεν καὶ ἐκεῖθεν νὰ ἐπέλθῃ βελτίωσίς τις, νὰ γίνωνται ὀλιγώτεραι τουλάχιστον καταχρήσεις. Ἀλλ’ ἀκούσατε τὸ οἰκονομικὸν ἀποτέλεσμα τῆς τροπολογίας τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ, ἐὰν γίνῃ δεκτή. Οἱ εἴκοσι δῆμοι, οὓς παρεισάγει ἡ τροπολογία, διαχειρίζονται 1.723.000 κατ’ ἔτος, δηλαδὴ κατ’ ἀναλογίαν 90.000 ἕκαστος.

§251ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Δὲν εἰσάγω ἑτέρους 20 δήμους.

§252Π. ΚΑΣΙΜΗΣ. Εἰς τὰς πόλεις τὰς ἐχούσας πληθυσμὸν πλέον τῶν 5.000.

§253ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ὄχι ὁριστικῶς. Μετὰ τὴν ἀπόφασίν των χρειάζεται καὶ ἔγκρισις τοῦ Ὑπουργοῦ.

§254Π. ΚΑΣΙΜΗΣ. Ματαία ἡ προφύλαξις αὐτή. Κατὰ τίνα τρόπον θὰ παρακάμψῃ ὁ Ὑπουργὸς τὰς κοινοβουλευτικὰς δυσχερείας καὶ θὰ εἴπῃ ὅτι ἀπορρίπτει τὴν αἴτησιν τῶν κατοίκων; Ἄς μὴ παρασκευάσωμεν νέα ἐμπόδια διὰ τοὺς ἑκάστοτε Ὑπουργούς. Πρόκειται νὰ μὴ στερήσωμεν εἴκοσι δήμους ἀστικοὺς τῆς διαχειρίσεως 90.000 δρ., καθ’ ἣν στιγμὴν νομίζομεν ὅτι καὶ αὐτὴν τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῶν ἀγροτικῶν δήμων θὰ βελτιώσωμεν, οἱ ὁποῖοι διαχειρίζονται κατὰ μέσον ὅρον 1411 δρ. Νομίζετε ὅτι, ἐὰν ἐν τῷ σκοπῷ τῆς μεταλλαγῆς τοῦ δημοτικοῦ συστήματος κεῖται καὶ προσδοκία τις βελτιώσεως οἰκονομικῆς ἢ ἀποφυγῆς καταχρήσεων, εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ μεριμνήσωμεν περὶ τῶν δήμων τῶν διαχειριζομένων 1411 δρ. κατὰ μέσον ὅρον καὶ οὐχὶ περὶ τῶν διαχειριζομένων 90.000 ἐτησίως; Ἀλλὰ πλὴν τῶν οἰκονομικῶν ἀνάγκη νὰ ἐρευνήσωμεν τὰ πολιτικὰ ἀποτελέσματα τῆς ἀποδοχῆς τῆς τροπολογίας ταύτης. Εἷς ἐκ τῶν σκοπῶν τῶν κοινοτήτων εἶναι νὰ ἐξαφανίσωμεν ὁπωσδήποτε τὸ προσωπικὸν κόμμα, ν’ ἀποπνίξωμεν τὸ τέρας ἐκεῖνο, ὑπὸ τὴν πνοὴν τοῦ ὁποίου σφαδάζει, κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Καὶ ἐρωτῶ· διατηροῦντες εἰς τὰς πόλεις τὰς ἐχούσας πληθυσμὸν 5.000 τὸ ὑφιστάμενον δημοτικὸν σύστημα διατηροῦμεν τὸ προσωπικὸν κόμμα; Βεβαίως. Ἀλλ’ εἰς τὰς πόλεις αὐτὰς εἰσέρχονται οἱ ἀγρόται, διὰ νὰ εὕρωσι τὸν ἰατρόν, τὸν δικηγόρον, τὸν ἀστυνόμον, τὸν ἔμπορον, ἵνα συναλλαγῶσι, καὶ ὅταν εἰσέλθωσιν εἰς τὴν πόλιν, ἡ ὁποία εἶναι διῃρημένη εἰς προσωπικὰ κόμματα, οἱ ἀφελεῖς ἀγρόται, οἱ ἀθῷοι ἄνθρωποι, δὲν θ’ ἀκούωμεν τίποτε ἄλλο ἢ πάσας τὰς μεθόδους ἐκείνας καὶ τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα μεταχειρίζονται τὰ κόμματα, ἵνα παγιδεύωσι τοὺς ἁπλοϊκωτέρους καὶ παρασύρωσιν εἰς τὰς κάλπας κατὰ διεύθυνσιν, τὴν ὁποίαν αὐτοὶ ἐπιδιώκουσι. Νομίζετε ὅτι οἱ χωρικοὶ οἱ ἐξηρτημένοι ἐκ τῶν πόλεων παντοιοτρόπως, οἰκονομικῶς, πνευματικῶς, διοικητικῶς, εἶναι δυνατὸν ν’ ἀπολαύσωσιν ἐλευθερίας συνειδήσεως πολιτικῆς, ἁπλῶς καὶ μόνον διότι τοῖς λέγετε ὅτι ὑμεῖς δὲν θὰ ἔχητε δημάρχους, ἄρα θὰ δικαιοῦσθε νὰ ἔχητε πολιτικὴν ἐλευθερίαν; Νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ πλανώμεθα. Γνωρίζομεν τὴν ἐπίδρασιν, τὴν ὁποίαν ἀσκεῖ ἡ πρωτεύουσα τῆς ἐπαρχίας ἐπὶ πάντων τῶν δήμων, καὶ εἶναι γνωστὸς ὁ ἀγὼν ὁ γινόμενος ἵνα τὰ κόμματα ἔχωσι πλειονοψηφίαν εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν ἐπαρχιῶν. Οἱ χωρικοὶ μεταβαίνοντες εἰς τὰς ἐπαρχίας δι’ οἱανδήποτε ἀνάγκην καὶ ἀκούοντες πολλὰς φωνὰς περὶ ἑνὸς κόμματος τὰς μεταφέρουσιν εἰς τὰς περιφερείας τὰς μικράς, φοβίζουσι, καταπτοοῦσι τοὺς ἄλλους καὶ τοιουτοτρόπως σχηματίζονται εἰς τοὺς ἐξωτερικοὺς δήμους τὰ λεγόμενα ῥεύματα ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου. Νομίζω ὅτι δὲν ὁμιλῶ περὶ ἀγνώστων καὶ παρακαλῶ πολὺ νὰ πιστεύσητε ὅτι, ὅσῳ περισσότερα κέντρα κομματικὰ διατηρήσητε καὶ ὅσον περισσοτέρους δήμους ἀνὰ 5.000 κατοίκων δημιουργήσητε, ἐπὶ τοσοῦτον ἀποκλείετε τὰ πολιτικὰ ἀποτελέσματα ἐκ μέρους τοῦ θεσμοῦ τῶν κοινοτήτων, καί, ὅταν ἀποκλείσητε τὰ πολιτικὰ ἀποτελέσματα, δὲν θὰ ἔχητε καὶ κοινοτικὰ ἀποτελέσματα. Τότε πρὸς τί τάχα ἡ δημιουργία κοινοτήτων εἰς τοὺς ἀγροτικοὺς δήμους;

§255Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα δὲν μὲ ἔπεισεν.

§256Π. ΚΑΣΙΜΗΣ. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ὑμεῖς οὐδέποτε ἠθελήσατε νὰ ἐννοήσητε κανὲν τούτων, ἔχοντες τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ὑπεστηρίξατε εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ὅτι πρέπει νὰ διατηρηθῇ τὸ καθεστὼς μεταβεβλημένον. Κατὰ συνέπειαν οὐδὲν τούτων δύνασθε νὰ δεχθῆτε. Θὰ ἔλεγέ τις, Κύριοι, κατὰ τὴν ἀρχήν, τὴν ὁποίαν θέτω, ὅτι συνεπὴς θὰ ἤμην, ἂν ἀποδεχθῶ ὅτι αὐτοὶ οἱ λόγοι συνηγοροῦσιν ὑπὲρ τῆς καταργήσεως τῆς δημοτικῆς διοικήσεως καὶ εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν καὶ εἰς τὰς πόλεις, τῶν ὁποίων ὁ πληθυσμὸς εἶναι ὑπὲρ τὰς 10.000 κατοίκων.

§257ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Γενικῶς.

§258Π. ΚΑΣΙΜΗΣ. Ἐγὼ βεβαίως μετ’ ἐνθουσιασμοῦ καὶ εὐχαριστήσεως θὰ ἔβλεπον τοιαύτην κατάργησιν, καί, ἂν μεταφέρῃ τις ἐνταῦθα τὴν ψυχὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, θὰ ἤθελεν ὄχι μόνον τὴν κατάργησιν τῶν δημάρχων εἰς τοὺς νομούς, ἀλλά, ἂν ἀντιπροσωπεύω τὴν στιγμὴν ταύτην τοὐλάχιστον τὸν λαόν, ὁ ὁποῖος μὲ ἐξέλεξε, θὰ ἤθελε καὶ αὐτὴ ἡ λέξις δήμαρχος νὰ διαγραφῇ ἐκ τοῦ Ἑλληνικοῦ λεξικοῦ. Θὰ ἦτο, κύριοι Βουλευταί, ἄσκοπον ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ θέματος, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν γνώμην μου εἶναι ἐντελῶς ἐξηντλημένον, καὶ οὐδεμία πιστεύω τοὐλάχιστον ἐν τῇ γνώμῃ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑπὲρ τῆς μεταβολῆς τοῦ δημοτικοῦ καθεστῶτος, νὰ κατελήφθη ἀμφιβολία ὅτι ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον πρέπει νὰ χωρήσωμεν εἰς τὴν κατάργησιν περιορίζοντες ἢ σταματῶντες ἐκεῖ, ὅπου ἐξ ἀναποδράστου ἀνάγκης εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἴδωμεν τὴν διατήρησιν τοῦ καθεστῶτος· καὶ εἴμεθα ἔκ τινος ἀνάγκης ὑποχρεωμένοι νὰ σταματήσωμεν εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν, εἰς τὰς πόλεις τὰς ἐχούσας πληθυσμὸν 10.000 κατοίκων, διὰ τὸν ἑξῆς λόγον. Αἱ πόλεις αὐταὶ εἶναι γνωστὸν ὅτι ἔχουσι καὶ κάποιαν ἐλευθερίαν μεγαλειτέραν, ἔχουσι καὶ Πρωτοδικεῖα, ἔχουσι καὶ συντάγματα, ἔχουσι καὶ νομαρχίας, ἔχουσι ποικίλας Ἀρχάς, διὰ τῶν Ἀρχῶν δὲ τούτων, διὰ τῶν πολλῶν ἐπιστημόνων, διὰ τῶν πολλῶν προσώπων τῶν ἀνεξαρτήτων οἰκονομικῶς ὁπωσδήποτε διατηρεῖται πνεῦμά τι ἐλευθερόφρον, τὸ ὁποῖον μετριάζει τὰ κακὰ τοῦ κομματισμοῦ, εἶναι δυνατὸν νὰ σκεφθῶμεν, ὅτι ἐντοπίζοντες τὴν διοίκησιν εἰς τὴν ἐπίβλεψιν αὐτῶν τῶν δήμων θὰ κατορθώσωμεν νὰ καλλιτερεύσωμεν τὴν διοίκησιν ἐκείνην καὶ νὰ προλάβωμεν τὰς μείζονας καταχρήσεις. Διὰ τούτου ἴσως θὰ ἐξετιθέμεθα εἰς κινδύνους, ἂν τὸ καθεστὼς ἐκεῖνο μετεβάλλετο παρὰ τοῖς δήμοις, ἐν οἷς ποικίλα συμφέροντα εἶναι ἀνάγκη νὰ προστατευθῶσιν ἐξ ἑνὸς προσώπου ὁπωσδήποτε μονίμου. Ἀλλά, ἂν τοῦτο εἶναι ζήτημα ἀνάγκης, ἐπίσης ζήτημα ἐπιτακτικῆς ἀνάγκης εἶναι, ἐπαναλαμβάνω, νὰ περιορίσωμεν τὸ καθεστὼς εἰς ὅσῳ τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερα κέντρα, διότι, ὅσῳ περισσότερον περιορίζομεν τὰ κέντρα ταῦτα, τόσῳ περισσότερον περιορίζομεν τὰς ἑστίας τοῦ μολύσματος, ἐκ του δ’ ἀναμφισβητήτως ἄνεσις καὶ κοινωνικὴ καὶ πολιτικὴ θὰ προέλθῃ διὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἂν ὡμίλουν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, θὰ ἐφρόνουν ὅτι πρωτίστως τὸ ζήτημα τὸ δημοτικὸν εἶναι ζήτημα ἐλευθεριῶν. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μεταπηδήσας ἀπὸ τῆς Τουρκικῆς τυραννίας μετέπεσεν εἰς τὴν δημαρχικήν, χειροτέραν καὶ ἀπαισιωτέραν. Οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι ἀντλοῦντες τὴν δύναμιν ἐκ τοῦ λαοῦ κατετυράννησαν πρωτίστως αὐτόν· ἀλλὰ δὲν ἔπραξαν μόνον τοῦτο· κατετυράννησαν τοὺς Βουλευτάς, μετέβαλον τὰς Κυβερνήσεις, ἐγένοντο ἐν ἑνὶ λόγῳ οἱ μόνοι παντοκράτορες, οἱ μόνοι κυρίαρχοι ἐν Ἑλλάδι, κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ δικαιολογῶμαι λέγων ὅτι τὴν ἀνάμνησιν τῆς καταστάσεως ἐκείνης μετὰ τῆς λέξεως δήμαρχος τὴν φέρει ἀπαισίαν ἐν τῇ μνήμῃ του ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Ἐλπίζω, Κύριοι, ὅτι ἡ Βουλὴ προελθοῦσα ἐκ τῆς ψυχῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ θὰ θελήσῃ ν’ ἀποδώσῃ εἰς ἐκεῖνον ἐλευθερίας, ἀναλογιζομένη τοὺς ἀγῶνας, τοὺς ὁποίους ἐτέλεσεν ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας, τὰς θυσίας, τὰς ὁποίας ὑπέστη. Τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ παράσχῃ εἰς αὐτοὺς νέαν ἡμέραν παλιγγενεσίας, μίαν νέαν ἡμέραν ἐλευθερίας, ἐλευθερίας κατὰ τῆς ἐσωτερικῆς τυραννίας, τὴν στιγμὴν αὐτήν, λέγω, δὲν θὰ θελήσῃ ἡ Βουλὴ νὰ παρίδῃ βεβαία οὖσα ὅτι, ἂν καταλύσῃ τὸν θεσμὸν ἐκεῖνον, θὰ ἀκούσῃ ἰαχὰς ἐνθουσιασμοῦ ἐκ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§259ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§260ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἰς ὅσα, Κύριοι, γενικώτερον ἐλέχθησαν καὶ κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς σήμερον, ἰδίως δὲ κατὰ προηγουμένας συνεδριάσεις, εἰς ἐπίκρισιν τῶν βάσεων τοῦ νομοσχεδίου, ἐλπίζω ὅτι θ’ ἀπαντήσω κατὰ τὴν γʹ συζήτησιν. Τὴν ὥραν αὐτὴν ὅμως ἐθεώρησα ὅτι πρὸ παντὸς εἶχον καθῆκον νὰ δηλώσω πρὸς τὴν Βουλὴν τὰς ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε λεχθέντων ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου ἐντυπώσεις τοῦ εἰσηγητοῦ τοῦ νομοσχεδίου. Μὲ ὅσην δυσαρέσκειαν εἴχομεν ἰδεῖ εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς ἐπικρατήσασαν τὴν γνώμην, ὅπως καὶ αἱ πρωτεύουσαι τῶν ἐπαρχιῶν ἀποτελέσωσι πᾶσαι ἰδίους δήμους, δυσαρέσκειαν, ἥτις εἰς ἐμὲ τοὐλάχιστον εἶχε γεννήσει κατ’ ἀρχὰς δισταγμούς τινας μήπως αὐτὴ αὕτη ἡ Βουλὴ ἡ τοσοῦτον πανηγυρικῶς χαιρετίσασα τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου εἶχε κλονισθῆ ἐν τῇ ἀρχικῇ αὐτῆς γνώμῃ καὶ ἐπεζήτει οὕτω δι’ ἐμμέσου ὁδοῦ τὴν διατήρησιν περισσοτέρων δήμων ἐκείνων, τοὺς ὁποίους τὸ νομοσχέδιον ἀνεγνώριζεν ὅτι ἔδει νὰ διατηρηθῶσι, μὲ τόσην εὐαρέσκειαν ἀκούομεν ὅτι ἡ Βουλὴ πλειοδοτεῖ εἰς τὰς ἀρχικὰς ἡμῶν ἰδέας. (Εὖγε, εὖγε, καὶ χειροκροτήματα).

§261Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δύο ἢ τρεῖς κάμνουσιν αὐτὸν τὸν θόρυβον.

§262ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Περὶ τῶν λόγων, δι’ οὓς διεκρίναμεν τοὺς δήμους εἰς δύο τάξεις ἢ μᾶλλον, κατὰ τὴν φράσιν τῆς ἐπιτροπῆς, διατί διεκρίναμεν δύο τάξεις, μίαν δήμων καὶ μίαν κοινοτήτων, εἶπον ἱκανὰ εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν, ἤλπιζον δ’ ὅτι ἤθελον κατανοηθῆ οἱ λόγοι οὗτοι καὶ ὑπ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐξακολουθοῦσι νὰ πολεμῶσι τὴν τοιαύτην διάταξιν, ἀλλ’ ὅτι ἐν τῷ πνεύματι τῶν εἰσηγητῶν τοῦ νομοσχεδίου ὑπάρχει ἡ πρόθεσις, ὑπάρχει ἡ ἀπόφασις, ὅπως καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν πόλεων τῶν ἐχουσῶν πληθυσμὸν ἄνω τῶν 5,000 κατοίκων ἀναγνωρισθῶσιν ὡς δῆμοι ἐλάχισται μόνον, τοῦτο γίνεται κατάδηλον ὄχι μόνον ἐκ τοῦ συνόλου τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως, ἀλλὰ καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς διατάξεως τοῦ νομοσχεδίου, καθ’ ἣν ἐπαφίεται εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἡ περὶ τούτου ἀπόφασις. Δὲν ἐδίστασα δὲ εἰσηγούμενος τὸ νομοσχέδιον νὰ δηλώσω ὅτι εἰδικῶς ἡ σκέψις περὶ δύο ἢ τριῶν μόνον πόλεων, ἐχουσῶν πληθυσμὸν ἄνω τῶν 5 καὶ κάτω τῶν 10.000 κατοίκων, ἤγαγεν ἡμᾶς εἰς τὴν ἀναγραφὴν τῆς τοιαύτης διατάξεως. Ἀλλ’ ὁ πρὸ μικροῦ καταβὰς τοῦ βήματος ἔντιμος συνάδελφος εὐλόγως παρετήρησεν ὅτι τίς τάχα δύναται νὰ ἐγγυηθῇ τί εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου τούτου; Ἐν οἱᾳδήποτε περιπτώσει εἰς τοῦτο θὰ εἶχον ν’ ἀπαντήσω ὅτι δὲν νομίζω ὅτι ἐκεῖνοι, οἵτινες θέλουσιν ἐπιφορτισθῆ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ στρεβλώσωσι τὴν διάταξιν ταύτην. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τῶν λόγων, δι’ οὓς παρενεβλήθη ἡ διάταξις αὕτη, ὀφείλω νὰ δηλώσω πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι, ἀντὶ νὰ πικρανθῶμεν καὶ ἀντὶ νὰ χολωθῶμεν, ἐκφράζομεν τὰς εὐχαριστίας μας διὰ τὸν ἐπιζητούμενον μείζονα περιορισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δήμων.

§263Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ διατυπώσω μερικὰς παρατηρήσεις διὰ βραχυτάτων, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι σκόπιμον ἔργον θὰ ἦτο διὰ πάντας ἡμᾶς, ἐὰν αἱ ἐπὶ τῶν ἄρθρων παρατηρήσεις τοῦ νομοσχεδίου δι’ ἕκαστον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἢ ἀπὸ τῆς θέσεώς του ἀγορεύοντα περιωρίζοντο κατ’ ἀνώτατον ὅρον εἰς 5 λεπτὰ τῆς ὥρας.

§264ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι δά!

§265Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εὐχὴν ἐκφράζω, διότι προκειμένου περὶ συζητήσεως ἄρθρων καὶ οὐχὶ ἀρχῆς νομοσχεδίου αἱ πολλαὶ καὶ μακραὶ ἀγορεύσεις δὲν καταλήγουσιν εἰς φωτισμὸν τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ μᾶλλον εἰς συσκότισιν αὐτῆς. Προκειμένου περὶ τῆς διατυπώσεως τοῦ ἄρθρου 1 ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ἔχω ἀνάγκην, κύριοι Βουλευταί, νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ σπουδαιοτάτου σημείου ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν προσῆλθε διὰ τῆς ἐκθέσεως αὐτῆς πλειοδοτοῦσα ὑπὲρ τοῦ καταλυομένου δημοτικοῦ συστήματος, ἀλλὰ μᾶλλον προσῆλθε μειοδοτοῦσα ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ πλειοδοτοῦσα ὑπὲρ τοῦ συστήματος τῶν κοινοτήτων. Διότι τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς σύμφωνα πάντα πρὸς τὰς ἀρχάς, ὑφ’ ἃς ἐξελέγησαν, πρὸς τὰς ὁποίας ἐπίστευσαν εἰλικρινῶς καὶ τὰς ὁποίας δὲν ἐχρησιμοποίησαν ὡς περικάλυμμα ἐκλογικόν, ἐμμένουσι βεβαίως εἰς τὰς ἀρχὰς αὐτῶν καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀρχῶν τούτων εἰργάσθησαν πρὸς τελειοποίησιν τοῦ ὑπουργικοῦ σχεδίου, φρονῶ δ’ ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει πεισθῆ ἀμέσως περὶ τοῦ πράγματος. Τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς ἐκρίθη μέχρι τοῦδε ὑπὸ τῶν ἀντιφρονούντων ἐπὶ τῇ βάσει οὐχὶ τοῦ συνόλου τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας ἐκδηλοῖ ἡ ἐπιτροπή, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν καθέκαστα ἐννοιῶν, τὰς ὁποίας πιστεύουσιν οἱ ἀντιφρονοῦντες. Βεβαίως, ἂν ἡ ἐπιτροπὴ πιστεύουσα εἰς τὸ ὀρθὸν τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς τῶν δημάρχων ἤρχετο νὰ προτείνῃ τὴν αὔξησιν τῶν δημάρχων εἰς 72, βεβαίως ἤθελε κατακριθῆ εὐλόγως ὅτι ἐλησμόνησε τὰς ἀρχάς, ὑφ’ ἃς ἐξελέγησαν Βουλευταὶ οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Βουλὴν ταύτην, ἐλησμόνησε τὰς ἀρχάς, τὰς ὁποίας ἀνεκήρυξε τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, καὶ ἐπιλήσμων γενομένη τῶν ἀρχῶν τούτων ἦλθεν, ἵνα ὑπόδρα καὶ τεχνηέντως παρεισαγάγῃ 72 δημάρχους ἐπαναφέρουσα εἰς τὴν μνήμην τῶν κυρίων Βουλευτῶν ὅ,τι οὐχὶ μετὰ συμπαθείας ἀναμιμνήσκονται, καὶ εἰσάγουσα εἰς τὴν μέλλουσαν πολιτικὴν γενεὰν ἤθη καὶ ἔθιμα, τὰ ὁποῖα ἀπόφασις πάντων ἡμῶν εἶναι ν’ ἀποκόψωμεν εἰς τὸ μέλλον. Ἐγὼ εἶμαι ἐξ ἐκείνων, Κύριοι, οἱ ὁποῖοι πρὸς τὸ παρελθὸν τὸ δημοτικὸν μετὰ βδελυγμίας πάντοτε ἀπέβλεψαν, ἐπιφυλάσσομαι δ’ εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν, ὅτε θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, νὰ εἴπω ὅ,τι πιστεύω καὶ αἰσθάνομαι περὶ αὐτοῦ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ὁμολογήσῃ τις ἐκ τῶν ἐνταῦθα εὑρισκομένων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, ὅτι, ἐὰν ὑπῆρξάν τινες ἐν Ἑλλάδι, οἵτινες ἔβαλλον τὸν λίθον κατὰ τοῦ παλαιοῦ δημοτικοῦ καθεστῶτος, εἷς ἐξ αὐτῶν εἶμαι καὶ ἐγώ. Καὶ δημοσιογραφικῶς καὶ ἐν τῇ Βουλῇ ὡς πρώτιστον ἔργον μου ἔθηκα τὴν μεταβολὴν τοῦ καθεστῶτος τούτου, τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι ἠτίμασε μέχρι τοῦδε τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος. Ἀπὸ τοιούτων σκέψεων ὁρμώμενοι ἐζητήσαμεν τὰς διατάξεις τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου περὶ καθορισμοῦ τῆς διακρίσεως δήμων καὶ κοινοτήτων, ἔχοντες ὡς βάσιν τὸν περιορισμόν, τὸν ὁποῖον ἡμεῖς τάσσομεν εἰς τὸ περὶ ἐκλογῆς τῶν δημάρχων κεφάλαιον τοῦ νομοσχεδίου, περιορισμὸν καθ’ ὃν ἡ ἐκλογὴ τῶν δημάρχων, ἂν ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς ἤθελε γίνει δεκτὴ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἤθελε συντελεσθῆ εἰς τὸ μέλλον διὰ τοῦ ἐμμέσου συστήματος καὶ οὐχὶ διὰ τοῦ ἀμέσου. Ἔχοντες τοῦτο ὡς βάσιν τῶν σκέψεων ἡμῶν εἴχομεν πλέον ἐξησφαλισμένην δι’ ἡμᾶς τὴν ἀρχὴν ὅτι αὐξάνοντες τοὺς δήμους εἰς 72 δὲν εἰσάγομεν εἰς 72 κέντρα φωλεάς, ὡς δικαίως εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς πρὸ ἡμερῶν, ἐξ ὧν ἤθελεν ἐξορμήσει καὶ πάλιν ἡ πολιτικὴ κακοήθεια καὶ ἡ πολιτικὴ συναλλαγή, ἀλλ’ ὅτι τοὐναντίον ἐπεκτείνομεν καὶ εἰς πάντας τοὺς δήμους κατὰ τὰς ἰδέας, ἃς ἡμεῖς εἴχομεν, τὸ σύστημα τὸ ὀρθὸν τῆς ματαιώσεως τοῦ ἐκλογικοῦ ἀγῶνος τοῦ σφοδροῦ, τοῦ ἐκλογικοῦ ἀγῶνος τοῦ δημιουργοῦντος πάθη, συναλλαγὴν καὶ συμφέροντα. Ὑπὸ τοιοῦτον σύστημα ἐξαλείφεται πλέον ὁ κίνδυνος τῆς πολιτικῆς συναλλαγῆς καὶ τοῦ συμφέροντος διὰ πάντας τοὺς δήμους καὶ δι’ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἡμεῖς προηγάγομεν ἀπὸ κοινοτήτων εἰς δήμους. Ποῖαι αἱ σκέψεις, αἱ ὁποῖαι μᾶς ἤγαγον, ἵνα αὐξήσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν δήμων; Πρῶτον μία ἐξίσωσις, τὴν ὁποίαν ἐπεζητήσαμεν. Τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑπουργικὸν ἔταξεν ὡς βάσιν τῆς ἀναγορεύσεως δήμων ἢ τὴν ἰδιότητα τῆς πρωτευούσης τοῦ νομοῦ ἢ τὸν πληθυσμὸν τῶν 10.000 κατοίκων, οὕτω δ’ ἐγεννᾶτο μία ἀνισότης ἀλλαχοῦ μὲν λόγῳ πληθυσμοῦ, ἀλλαχοῦ δὲ λόγῳ ἐσόδων. Ἔχων τὸν κατάλογον πρὸ ἐμοῦ θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ ἔχῃ τὴν ὑπομονὴν ν’ ἀκούσῃ ὀλίγιστα ὀνόματα πόλεων. Τὸ Ἀργοστόλιον μὲ 9.301 κατοίκους γίνεται δῆμος, ἡ Καρδίτσα μὲ 9.346 δὲν γίνεται· τὸ Μεσολόγγιον μὲ 7.718 κατοίκους γίνεται δῆμος μὲ ἐτήσιον προϋπολογισμὸν 86.000 δραχ., τὸ Ἀγρίνιον μὲ 8,000 κατοίκους καὶ 94.000 δρ. ἐτήσιον προϋπολογισμὸν δὲν γίνεται δῆμος· τὸ Ναύπλιον μὲ 5.304 κατοίκους καὶ 96.000 ἔσοδα γίνεται δῆμος, ἡ Κόρινθος, διαρκὴς ἀντίζηλος τοῦ Ναυπλίου, μὲ πληθυσμὸν 5.340 καὶ μὲ προϋπολογισμὸν 101.000 δραχ. δὲν γίνεται δῆμος· τὸ Ἄργος ἐπίσης μὲ μείζονα πληθυσμὸν καὶ μὲ 137,000 δραχμὰς ἐτησίαν πρόσοδον δὲν γίνεται δῆμος· τὸ Αἴγιον μὲ 7,880 κατοίκους καὶ μὲ 237,000 δραχμὰς ἐτήσιον προϋπολογισμὸν δὲν γίνεται δῆμος. Ἡ Σπάρτη μὲ 4,456 κατοίκους γίνεται δῆμος. Τὸ Λαύρειον, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι παρὰ μία κωμόπολις τῆς Ἀττικῆς, διότι ἔτυχε νὰ ἔχῃ 10,000 κατοίκους, γίνεται δῆμος, βλαπτομένων ἄλλων ἀντιζήλων πόλεων, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι πληθυσμὸν μὲν ἥττονα, ἀλλὰ πλειότερα ἔσοδα. Αὐτὴ ἡ ἀνισότης ἔκαμε τὴν ἐπιτροπὴν νὰ σκεφθῇ ἀποβλέπουσα εἰς τὴν στατιστικὴν τοῦ πληθυσμοῦ ὅτι, ἐὰν κατεβιβάζετο τὸ ὑποχρεωτικὸν ὅριον εἰς 5000 ψυχάς, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐκαλύπτοντο πᾶσαι αἱ ἀνισότητες αὗται, χωρὶς νὰ παραβλάπτηται ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου ὡς πρὸς τὸ σύστημα τῆς ἐκλογῆς τῶν δημάρχων, τὸ ὁποῖον καθιστᾷ ἄμεσον ἡ ἐπιτροπή. Ἕτερος λόγος, ὁ ὁποῖος ἔκαμε τὴν ἐπιτροπὴν νὰ ἐπεκτείνῃ τὸ ὅριον καὶ τὸ προαιρετικὸν πλέον διὰ τὰς πρωτευούσας τῶν ἐπαρχιῶν ἀσχέτως πληθυσμοῦ, ἦτο ὁ λόγος τῆς διοικήσεως, διότι ἐν ταῖς πρωτευούσαις τῶν ἐπαρχιῶν εἶναι ἐγκαθεσταμέναι ποικίλαι Ἀρχαί, οἰκονομικαί, ἀστυνομικαί, ἡ ὕπαρξις δ’ ἐν ταύταις δημάρχων, ὡς προϊσταμένων τῆς τοπικῆς διοικήσεως, λόγῳ τῆς καθημερινῆς ἐπικοινωνίας τῶν Ἀρχῶν, τῆς ἀναγκαίας πρὸς εὔρυθμον τῆς ὑπηρεσίας λειτουργίαν εἶναι ἀναγκαία, διότι εἶναι ἐπαγγελματικωτέρα ἡ ἐκτέλεσις τῶν καθηκόντων τῆς τοπικῆς διοικήσεως. Ὡς δὲ τὸ νομοσχέδιον—καὶ ὀρθῶς διετύπωσε τοῦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν— κατέστησε τὸ ἀξίωμα τοῦ προέδρου τοῦ κοινοτικοῦ συμβουλίου, ἀξίωμα καθαρῶς τιμητικὸν μὲ ἐλαχίστας ἀμοιβὰς, ὡς διεμορφώθη, λέγω, οὕτω τὸ ἀξίωμα τοῦτο, ἐννοεῖτε ὅτι δὲν ἤθελε συνάδει πρὸς ἐκτέλεσιν ἔργων ἐν κωμοπόλεσιν ἢ πόλεσιν, αἵτινες εἶναι πρωτεύουσαι ἐπαρχιῶν, ἤθελε προσκρούει εἰς τὴν ἐπαγγελματικὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἀνατεθειμένων ἐν ταύταις εἰς τὸν πρόεδρον τοῦ κοινοτικοῦ συμβουλίου ἔργων. Διότι δὲν δύναταί τις ν’ ἀμφισβητήσῃ ὅτι ὁ Πρόεδρος τοῦ κοινοτικοῦ συμβουλίου πρωτευούσης ἐπαρχίας ἔχει πολὺ πλειότερα ἔργα ἀπὸ τὸν πρόεδρον κοινοτικῶν συμβουλίων ἄλλων κωμοπόλεων ἐχουσῶν ἴσως μείζονα πληθυσμόν, ἀλλ’ αἵτινες δὲν ἀποτελοῦσι πρωτεύουσαν ἐπαρχίας. Λοιπὸν τὰ δύο ταῦτα θέματα κατέστησαν ἡμᾶς εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ σκεφθῶμεν ὅτι μὴ παραβλαπτομένων τῶν ἀρχῶν τοῦ νομοσχεδίου, αἵτινες στηρίζονται κυρίως εἰς τὴν παρεμπόδισιν τοῦ ἐκλογικοῦ ἀγῶνος, θὰ ἠδυνάμεθα νὰ καταστήσωμεν μείζονα ἰσότητα αὐξάνοντες τὸ ὑποχρεωτικὸν ὅριον μέχρι 5,000 ψυχῶν, καὶ αὐξάνοντες ἐπίσης τὸ προαιρετικὸν ὅριον διὰ τὴν καλὴν τακτοποίησιν τῆς τοπικῆς διοικήσεως ἐν ταῖς πρωτευούσαις τῶν ἐπαρχιῶν. Ἐφ’ ὅσον ὅμως δὲν εἶναι λελυμένον τὸ ζήτημα τοῦ τρόπου τῆς ἐκλογῆς τῶν δημάρχων....

§266ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι λελυμένον.

§267Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Παρακαλῶ ὑμᾶς τοὺς νεωτέρους πρὸ πάντων Βουλευτὰς νὰ μὴ προτρέχητε εἰς τὰς γνώμας ὑμῶν, προκειμένου περὶ τοιούτων ζητημάτων μάλιστα. Ἐφ’ ὅσον δὲν ἐπηκολούθησε ψηφοφορία, δὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι εἶναι λελυμένον ἓν ζήτημα, πολὺ δὲ περισσότερον ἤδη, ὁπότε ἔχομεν τὴν γνώμην τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ ἀντιτιθεμένην πρὸς τὰς ἰδέας μας. Ἐγὼ βεβαίως εἶμαι κεκηρυγμένος ὑπὲρ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς καὶ θὰ ψηφίσω ὑπὲρ αὐτῆς, διαφωνῶν ἐν τούτῳ πρὸς τὸν ἀξιότιμον φίλον μου Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐτωτερικῶν. Δὲν δύναμαι δ’ ὅμως ἔχων τὴν πεῖραν εἰμὴ ν’ ἀποβλέπω μετὰ δισταγμοῦ εἰς τὴν νίκην ἐν τῇ Βουλῇ τῆς ἰδέας τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς. Ἡ πεῖρα μὲ διδάσκει ὅτι εἰς ἀγῶνας Βουλευτῶν καὶ Ὑπουργῶν, ὁσονδήποτε καὶ ἂν εἶναι ἐλευθέρα ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς καὶ ἂν δὲν ὑπάρχῃ ψῆφος ἐμπιστοσύνης, πάντοτε ἡ ὑπουργικὴ γνώμη βαρύνει εἰς τὴν πλάστιγγα. Ἔχων ταῦτα ὑπ’ ὄψει μου φρονῶ ὅτι ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἐπαρχιακῆς πρωτευούσης ὀφείλω νὰ κρίνω ὑπὲρ τοῦ συμφέροντος τοῦ νόμου ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἰδεῶν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐτωτερικῶν, ἵνα μὴ κατόπιν δημιουργήσωμεν τραγέλαφον. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν ἤθελε πρυτανεύσει ἡ ἰδέα τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς ἐγὼ ἤθελον προτείνει θεραπείαν τινά, νὰ καθορισθῇ ὡς βάσις τῆς ἐννοίας τοῦ δήμου ὁ πληθυσμός, καὶ νὰ θέσωμεν ὡς βάσιν τοῦ πληθυσμοῦ 15,000 ψυχῶν, περιστέλλοντες ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὸν ἀριθμόν, νὰ θέσωμεν δηλαδὴ ὡς βάσιν πληθυσμὸν ἄνω τῶν 15,000 ψυχῶν διὰ τὴν ὑποχρεωτικὴν δημιουργίαν νόμου, καὶ διὰ τὴν προαιρετικὴν πληθυσμοῦ μεταξὺ 10 καὶ 15 χιλιάδων γενικῶς καὶ ἐξαιρετικῶς τὴν ἰδιότητα πρωτευούσης νομοῦ. Ἐπίσης δέ, ἵνα καταστήσωμεν ἀνετωτέραν τὴν διοίκησιν ἐν ταῖς κοινότησι, δυνάμεθα, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν οὐδεμίαν ἔχῃ ἀντίρρησιν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, νὰ ἐπιφυλαχθῶμεν εἰς τὸ οἰκεῖον ἄρθρον περὶ δαπανῶν παραστάσεως νὰ βελτιώσωμεν τὴν κλίμακα τῶν δαπανῶν τούτων ἐπὶ τῶν κοινοτήτων ἐκείνων, αἵτινες θ’ ἀποτελῶνται ἐκ τῶν κωμοπόλεων ἢ πόλεων τῶν πρωτευουσῶν τῶν ἐπαρχιῶν, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ ὅτι οἱ ἐπαγγελματικώτερον ὄντες ὑποχρεωμένοι νὰ ἐκτελῶσι τὰ ἔργα τῆς τοπικῆς διοικήσεως δέον νὰ ἔχωσι καὶ ἀμοιβήν τινα, ἡ ὁποία νὰ τοῖς ἐπιτρέπῃ ν’ ἀφήνωσι κατὰ μέρος καί τινα τῶν ἔργων αὐτῶν.

§268Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἀναλόγως τῶν ἐσόδων.

§269Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Βεβαίως, ἀλλὰ νὰ εἶναι ἡ κλῖμαξ μεγαλειτέρα. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νομίζω ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ συμφωνήσωμεν τελείως, διότι αἴρονται ἀκριβῶς τὰ αἴτια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔφεραν τὴν ἐπιτροπὴν νὰ προτείνῃ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον προέτεινεν, ἐπεκτείνουσα τὸν ἀριθμὸν τῶν δήμων ὑπὲρ τὸ σχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Καὶ ταῦτα μὲν διὰ τὴν βʹ ἀνάγνωσιν. Θὰ προέτεινον δ’ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἀφεθῇ ἡ ὁριστικὴ ἀπόφασις διὰ τὴν γʹ ἀνάγνωσιν, εἰς δὲ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου νὰ τεθῇ διάταξίς τις, εἰ δυνατόν, λύουσα τὸ ζήτημα τοῦ τρόπου τῆς ἐκλογῆς τῶν δημάρχων, ὁπότε ἔχοντες ὑπ’ ὄψει τοῦτο θὰ προβῶμεν ἀπροσκοπτότερον εἰς τὴν περαιτέρω ἐξέτασιν τοῦ νομοσχεδίου καθιστῶντες ὅλον τὸ σύστημα πλέον ἐν ἀλληλουχίᾳ καὶ ἑνότητι.

§270Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Πάντοτε εἰς τὴν βʹ ἀνάγνωσιν θὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα τῆς ἐκλογῆς.

§271Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Πάντως ὅμως νὰ μὴ ἐπανέλθωμεν πλέον εἰς τὴν γʹ ἀνάγνωσιν εἰς ψηφοφορίαν ῥιζικωτέραν. Αὗται εἶναι αἱ παρατηρήσεις μου αἱ συμβιβαστικαί, εἶχον δ’ ἀνάγκην νὰ ὑποβάλω ταύτας, διότι ἡ ἐπιτροπὴ ἐκρίνετο μέχρι τοῦδε ἐπὶ τῇ βάσει ἰδεῶν καὶ δογμάτων, τὰ ὁποῖα οὔτε ἐπίστευσέ ποτε οὔτε συνήγαγεν.

§272Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ παρακολουθήσας, Κύριοι, τὴν σημερινὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς αʹ διατάξεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ κοινοτήτων θὰ ἐνόμιζεν εὐλόγως ὅτι ἡ Βουλὴ ἠσχολεῖτο οὐχὶ περὶ τὸ νομοθετικὸν αὐτῆς ἔργον, ἀλλ’ ὅτι ἠσχολεῖτο εἰς ἔργα ἐλέγχου μᾶλλον τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰς ζητήματα καθαρῶς τοπικοῦ ἐνδιαφέροντος, διότι τὸ πλεῖστον μέρος τῆς συζητήσεως κατηναλώθη εἰς ἐξήγησιν ἀναγκῶν τοπικῶν ὁτὲ μὲν ταύτης τῆς πόλεως, ὅτε δ’ ἐκείνης καὶ εἰς ὑπόδειξιν πρὸς τὴν Βουλὴν τῆς ἐπιβεβλημένης δῆθεν ἀνάγκης, ἵνα αἱ πόλεις, περὶ τῶν ὁποίων ἐγένετο λόγος ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ἀναγνωρισθῶσιν ὡς δῆμοι ἀστικοὶ παρὰ τὴν ἀρχήν, τὴν ὁποίαν θέτει τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον. Καὶ ἠκούσαμεν νὰ γίνηται λόγος περὶ Αἰγίου, περὶ Ἀγρινίου, περὶ Καρδίτσης, περὶ Γυθείου καὶ δὲν ἠξεύρω περὶ τίνων ἀκόμη ἄλλων πόλεων τῆς Ἑλλάδος ὡς ἐχουσῶν δῆθεν τὰ προσόντα, ἃς τὰ εἴπωμεν οὕτως, ἵνα ἀναγνωρισθῶσιν ὡς δῆμοι ἀστικοὶ καὶ μὴ ὑποβιβασθῶσιν εἰς τὴν εὐτελῆ τάξιν τῶν κοινοτήτων, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκει ἡ περιφρόνησις καὶ ὁ ἐξευτελισμός. Ἀλλὰ πρόκειται ἆρά γε, κύριοι Βουλευταί, νὰ γίνῃ ὑποβιβασμός τις εἰς τοὺς συνοικισμοὺς ἐκείνους τοῦ Βασιλείου, οἵτινες μὴ εὐτυχήσαντες νὰ ἔχωσι τὸν ἀναγκαῖον ἀριθμὸν κατοίκων θὰ εἶναι κοινότητες κατὰ τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον ἀδικούμενοι ἐκ μέρους τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ὥστε ν’ ἀμύνωνται ἐντεῦθεν οἱ κύριοι συνάδελφοι ὑπὲρ τῶν πατρίδων αὐτῶν καὶ νὰ λέγωσιν ὅτι αἱ πόλεις ἐκεῖναι δικαιοῦνται νὰ τύχωσι τοῦ προνομίου, τοῦ εὐεργετήματος νὰ ὀνομασθῶσιν ἀστικοὶ δῆμοι καὶ οὐχὶ κοινότητες; Τοὐναντίον δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι, ἂν ἔλαβε πρόνοιαν νὰ βελτιώσῃ τὴν κατάστασιν τῆς τοπικῆς διοικήσεως, ἡ πρόνοια λαμβάνεται κυρίως ὑπὲρ τῶν μικρῶν συνοικισμῶν καὶ οὐχὶ ὑπὲρ τῶν μεγάλων. Καὶ ἂν παραμένῃ ἡ διοίκησις ἡ τοπικὴ οἵα ὑπῆρχε μέχρι τοῦδε εἴς τινας συνοικισμούς, ῥιζικῶς μεταβάλλεται, καὶ μεταβάλλεται ἐπὶ τὰ βελτίω εἰς τοὺς δήμους ἐκείνους, οἵτινες θὰ εἶναι κοινότητες διοικούμεναι ὑπὸ δημοτικοῦ συμβουλίου. Λοιπὸν νομίζω ὅτι τὸ παράπονον, τὸ ὁποῖον διετυπώθη ἐντεῦθεν, δὲν εἶχε βάσιν, καὶ περιέμενον ν’ ἀκούσω, καὶ περιέμενε βεβαίως καὶ ἡ Βουλὴ ν’ ἀκούσῃ, ἐπιχειρήματα οὐσιαστικώτερα καὶ οὐχὶ παράπονα, ἐπιχειρήματα πείθοντα ὅτι ἡ ἀναγνώρισις τῶν τοιούτων μικροτέρων συνοικισμῶν εἰς κοινότητας καὶ ἡ ἐγκατάστασις δημοτικῶν συμβουλίων καὶ ἡ διοίκησις τούτων ὑπὸ δημοτικῶν συμβουλίων καὶ τοῦ προέδρου αὐτῶν θὰ παρεκώλυε τὰς κοινότητας, ὡς καθίστανται ὑπὸ τοῦ νόμου, νὰ ἐκτελῶσι τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἡ φύσις τῶν πραγμάτων ἐπιβάλλει εἰς αὐτάς. Ἀνέμενον ν’ ἀκούσω τοιαῦτά τινα ἐπιχειρήματα ἀναπτυσσόμενα, ἀλλ’ οὐδαμόθεν προσήχθησαν τοιοῦτοι ἰσχυρισμοί, ἀλλὰ μόνον τὸ παράπονον ἠκούσαμεν ὅτι τάχα τόση περιφρόνησις γίνεται εἰς τὰς μικρὰς πόλεις, εἰς τοὺς μικροὺς συνοικισμούς. Τὰ παράπονά των ἢ μᾶλλον τὰ ἐπιχειρήματά των τὰ οὐσιαστικὰ θὰ ἠδύναντο οἱ ἀντιφρονοῦντες ν’ ἀντλήσωσιν ἐκ διαφόρων λόγων καὶ περιστάσεων. Ἐὰν ἔλεγον πρὸς ἡμᾶς ὅτι αἱ κοινότητες, ὡς καθίστανται ἐκ τοῦ νόμου, θὰ εἶναι οἰκονομικῶς ἀνεπαρκεῖς εἰς ἐκπλήρωσιν τοῦ προορισμοῦ αὐτῶν, ἐὰν ἔλεγον εἰς ἡμᾶς ὅτι αἱ Ἀρχαὶ αἱ ἐγκαθιστάμεναι διὰ τοῦ νόμου εἰς τὰς κοινότητας δὲν θὰ ἔχωσιν ἐπαρκῆ τὴν δύναμιν, ἵνα ἐκπληρῶσι τὸν προορισμὸν τῆς συστάσεώς των, ἐὰν ἔλεγον εἰς ἡμᾶς ταῦτα καὶ τὰ ἀπεδείκνυον, θὰ ἔπειθον ἡμᾶς ὅτι ὑπάρχει λόγος οὐσιώδης, ὅτι ὑπάρχει λόγος σοβαρός, ἵνα μεταβάλωμεν γνώμην, ἵνα καταψηφίσωμεν τὰ προτεινόμενα ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἀλλὰ τοιούτους λόγους δὲν ἀνέπτυξαν καὶ ἐγὼ οὐδεμίαν ἄλλην οὐσιώδη διαφορὰν βλέπω, ἐκτὸς ἂν αὕτη ἀνάγεται εἰς τὸν τρόπον τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν Ἀρχῶν. Καὶ ἐκεῖ μὲν ἔχομεν τὴν ἄμεσον ἐκλογὴν τοῦ δημάρχου καὶ τὴν ἐπὶ τετραετίαν διάρκειαν τῆς Ἀρχῆς αὐτοῦ, ἐξ ἄλλου ἔχομεν ἔμμεσον ἐκλογὴν τοῦ προϊσταμένου τοῦ συμβουλίου, τοῦ προέδρου αὐτοῦ, τοῦ συνενοῦντος τὰ δημαρχικὰ καθήκοντα, καὶ διάρκειαν τῆς ἐξουσίας τῆς προεδρικῆς ἢ δημαρχικῆς ἐπὶ ἓν καὶ μόνον ἔτος. Ποῦ ἔγκειται λοιπὸν ἡ οὐσιώδης διαφορὰ μεταξὺ τῆς Ἀρχῆς ἐκείνης καὶ τῆς Ἀρχῆς ταύτης;

§273ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι ἡ δημαρχικὴ ἐπιτροπή.

§274Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκόμη καὶ τοῦτο εἶναι ὑπὲρ τῆς γνώμης μου, διότι ἡ δημαρχικὴ ἐπιτροπὴ εἶναι κολώβωσις τῆς ἐξουσίας τοῦ δημάρχου, μείωσις τῆς ἐξουσίας τοῦ δημάρχου. Ποῦ ἔγκειται λοιπὸν ἡ διαφορὰ καὶ ἐπὶ τίνι λόγῳ ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος δὲν θὰ ἔχῃ τὴν δύναμιν νὰ ἐπιτελέσῃ τὰ διοικητικὰ αὐτοῦ ἔργα καὶ ν’ ἀγάγῃ εἰς αἴσιον πέρας τὸ ἔργον τὸ ἀνατεθὲν αὐτῷ ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ λαοῦ, τὸν ὁποῖον διοικεῖ; Ἡ βάσις ὅμως, Κύριοι, τοῦ νομοσχεδίου — τοῦ τε νομοσχεδίου τοῦ παρασκευασθέντος ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ παρασκευασθέντος ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς—, ἡ βάσις ἡ κυρία εἶναι ὅτι ἀφαιρεῖται ἡ διοίκησις τῶν δήμων εἰς τὸ μέλλον ἀπὸ τὸ ἓν καὶ μόνον ἄτομον, ὅτι δὲν εἶναι πλέον ἑνιαία, δὲν ἀπορρέει πλέον ἐξ ἑνὸς καὶ μόνου ἀτόμου ἡ διοίκησις, ἀλλ’ ἀπορρέει ἐξ ὁμάδος ἀτόμων ἐκλεγομένων ὑπὸ τοῦ λαοῦ, ἀλλ’ ἀπορρέει ἀπὸ τὸ κοινοτικὸν συμβούλιον. Ἀλλ’ αὐτό, τὸ ὁποῖον θέλει γίνεσθαι εἰς τὰς κοινότητας, μήπως θέλει γίνεσθαι καὶ εἰς τοὺς δήμους; Καὶ ἐὰν ναί, τότε ποῦ ἔγκειται ἡ οὐσιώδης διαφορὰ ἐν τῇ διοικήσει τῶν δήμων καὶ ἐν τῇ διοικήσει τῶν κοινοτήτων; Βεβαίως εὐκταῖον θὰ ἦτο, ἵνα, εἰ δυνατόν, ἐν τῇ νομοθεσίᾳ ἡμῶν καὶ μάλιστα ἐν τῇ νομοθεσίᾳ τῆς τοπικῆς διοικήσεως εἴχομεν πλήρη ὁμοιομορφίαν τῆς διοικήσεως, ἀλλ’ ἔγκειται ἐν τῇ φύσει τῶν πραγμάτων, ἐν τῇ καταστάσει αὐτῇ αὐτῶν τῶν ὑποθέσεων, τὰς ὁποίας πρόκειται νὰ ῥυθμίσωμεν διὰ τοῦ νόμου, ἡ ἀνομοιότης. Ἐν τῇ νομοθεσίᾳ δὲν εἶναι πάντοτε πλεονέκτημα, εἶναι πάντοτε ἐλάττωμα ὅπου δὲν ἐπιβάλλεται ἡ ὁμοιομορφία, εἶναι δ’ ἐνίοτε ἐλάττωμα ἐπιζημιώτατον ἄγον εἰς ζημίας. Ἄν γίνεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐξαίρεσις τῶν πρωτευουσῶν τῶν νομῶν, ἐν ταῖς ὁποίαις ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔκρινεν ὅτι πρέπει νὰ παραμένῃ ἡ Ἀρχὴ τοῦ δημάρχου, ἐξηγήθη ἀποχρώντως ἡ ἐξαίρεσις καὶ ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς ἐπιτροπῆς—διότι ἐν τούτῳ σύμφωνος ὑπῆρξεν ἡ γνώμη αὐτῆς πρὸς τὴν γνώμην τοῦ Ὑπουργοῦ—, ἐξηγήθη ἀποχρώντως διατί ἐκεῖ πρέπει νὰ ἐξακολουθῇ ὑφισταμένη ἡ δημαρχικὴ Ἀρχή, ἀλλ’ ἡ δημαρχικὴ Ἀρχὴ ἔχουσα συμπράκτορα, συμβοηθὸν καὶ ἐλεγκτὴν συνάμα τὴν ἐπιτροπὴν τὴν δημαρχικήν, ἥτις μειοῖ τὸ αὐθαίρετον τῆς ἐξουσίας τοῦ δημάρχου. Τὸ ὁμοιόμορφον λοιπὸν τῆς νομοθεσίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχωμεν ὡς ἐκ τῆς φύσεως τῶν πραγμάτων, ὡς ἔχομεν παραδείγματα ἐθνῶν πολὺ μᾶλλον ἡμῶν προηγμένων ἐν τῷ πολιτισμῷ, ἐθνῶν τὰ ὁποῖα θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ εἰσαγάγωσιν ὁμοιομόρφους θεσμοὺς ἐφ’ ἑνὸς ἑκάστου ἀντικειμένου, ἀλλ’ ἐθνῶν, τὰ ὁποῖα μετὰ ταῦτα μετὰ πολλοῦ σεβασμοῦ ἀπέβλεψαν εἰς τὸ παρελθὸν καὶ διετήρησαν τὸ καθεστὼς τοῦ παρελθόντος καὶ δὲν ἐθυσίασαν αὐτὸ χάριν τῆς ὁμοιομορφίας. Καὶ ἔχομεν παράδειγμα τὸ θετικώτερον καὶ σοφώτερον τῶν ἐθνῶν τῆς Εὐρώπης, αὐτὴν τὴν Ἀγγλίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ποικίλη, ποικιλωτάτη παρουσιάζεται ἡ νομοθεσία εἰς τὰ διάφορα θέματα καὶ πρὸ πάντων εἰς τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ τὴν Ἑλληνικὴν Βουλήν, εἰς τὸ θέμα τῆς τοπικῆς διοικήσεως. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ μᾶς ἐκπλήττῃ ὅτι διφυὲς εἰσηγεῖται σύστημα διὰ τοῦ νομοσχεδίου, σύστημα διοικήσεως δήμων ἀφ’ ἑνὸς καὶ κοινοτήτων ἐξ ἄλλου. Ἠκούσαμεν, Κύριοι, ἀπόψε πολλοὺς τῶν κυρίων συναδέλφων συμμεριζομένους πλήρως τὴν γνώμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἐπικροτοῦντος τὸ νομοσχέδιον, ἀλλ’ ἐξ ἄλλου παρενείροντος διατάξεις, αἵτινες ἀνατρέπουσιν αὐτὰς τὰς βάσεις καὶ τὸ θεμέλιον τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου. Ἐνόμιζον δὲ ταῦτα ἀκούων ὅτι ἠπατώμην, ὅτι οἱ κύριοι συνάδελφοι δὲν ἀνῆκον εἰς αὐτὴν ἐκείνην τὴν Βουλήν, ἥτις πρὸ ὀλίγων ἀκόμη μηνῶν, ὅτε ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰσηγεῖτο τὸ νομοσχέδιον, κατεχειροκρότει αὐτὸν ἐπιγεύοντος ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀμφιβάλω, κύριοι συνάδελφοι, περὶ τῆς ἐμμονῆς τῆς Βουλῆς εἰς τὰς ἀρχικὰς σκέψεις ἀκούων πολλαχόθεν καὶ πολλὰς ὑψουμένας φωνὰς κατὰ τοῦ νομοσχεδίου.

§275ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κατὰ τῶν λεπτομερειῶν.

§276Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι λεπτομέρειαι τὸ νὰ ζητῶμεν νὰ ἐπεκτείνωμεν τὴν ἐξαίρεσιν, τὴν ὁποίαν ὡς ἐκ τῆς φύσεως τῶν πραγμάτων εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ δεχθῶμεν διὰ τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν καὶ τὰς πόλεις, τὰς ἐχούσας ἄνω τῶν 10,000 κατοίκων. Ἔχω πάντα λόγον νὰ φοβῶμαι ὅτι ἐπεκτείνοντες ὀλίγον κατ’ ὀλίγον τὴν ἐξαίρεσιν ταύτην κάμνομεν ὅ,τι ἔκαμεν ἡ Διδὼ μὲ τὴν βύρσαν αὑτῆς, ὥστε νὰ οἰκοδομήσῃ πόλιν ὁλόκληρον. Ἐχειροκρότησα, Κύριοι, πρὸ ὀλίγου ἐκθύμως τὸν συνάδελφον κ. Κασίμην, ὅτε κατεδείκνυεν εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου πρώτου, κατὰ τὴν ὁποίαν εἰσερχόμεθα, δύνανται αἱ πόλεις αἱ ἔχουσαι πληθυσμὸν ὑπὲρ τὰς 5,000 ν’ ἀναγνωρισθῶσιν ὡς δῆμοι ἀστικοί, θέλει ἀστοχήσει καὶ πᾶσαι αἱ τοιαῦται πόλεις θέλουσιν ἀναγνωρισθῆ ἀναγκαστικῶς ὡς δῆμοι ἀστικοὶ παρὰ τὴν ἀρχήν, τὴν ὁποίαν θέτει τὸ νομοσχέδιον, ὅτι μόνον αἱ πρωτεύουσαι τῶν νομῶν καὶ αἱ ὑπὲρ τὰς 10,000 ἔχουσαι πληθυσμὸν ἀναγνωρίζονται ὡς δῆμοι ἀστικοί. Ἐξήγησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος πειστικῶς τοὺς λόγους καὶ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν αἱ τοιαῦται πόλεις θέλουσιν ἀναγνωρισθῆ ὡς δῆμοι ἀστικοί, παρὰ τὴν ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν ἀναγνωρίζει εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τὸ νομοσχέδιον. Ὁ δὲ κ. Ὑπουργός, ὅτε ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ὡμίλει, ὑπεσχέθη ἀπάντησιν εἰς τὰς παρατηρήσεις ταύτας, ἀλλὰ τὴν ἀπάντησιν ταύτην δὲν ἤκουσεν ἡ Βουλή, καὶ ἐπεθύμουν καὶ ἐγὼ νὰ ἀκούσω ποία σκέψις πείθει τὸν Ὑπουργὸν ὅτι τοῦτο δὲν θὰ εἶναι δυνατόν, ὅτι δὲν θὰ παρακαμφθῇ ἡ δυσχέρεια, τὴν ὁποίαν τάσσει ὁ νόμος.

§277ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εὐχαρίστησε, διότι ὑπερθεματίζει.

§278Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀπήντησεν ἀναιρῶν τοὺς ἰσχυρισμοὺς καὶ τὰς παρατηρήσεις, ἀπήντησεν εὐχαριστῶν, ἄρα ἀπήντησε διαγράφων τὸ σχετικὸν μέρος τῆς τροπολογίας, καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ταύτην ἐκθύμως χειροκροτῶ τὸν κ. Ὑπουργόν, διότι ταύτην τὴν γνώμην συμμερίζομαι καὶ ἐγώ, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ ἔχητε προτάσεις πανταχόθεν, ὅπου συμπίπτει ὁ ὅρος αὐτός, ἀναγνωρίσεως τῶν τοιούτων πόλεων ὡς δήμων ἀστικῶν. Ἂν λοιπὸν περὶ τούτου εἴμεθα σύμφωνοι, δὲν ἔχω τίποτε ἄλλο νὰ προσθέσω.

§279Α. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Καὶ ὑμεῖς θεωρεῖτε τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν δῆμός τις τοιοῦτος ἤθελεν ἐπιζητήσει διὰ πλειονοψηφίας τῆς ἀπαιτουμένης ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου τὴν μεταβολὴν αὑτοῦ εἰς δῆμον ἀστικόν; Δὲν θεωρεῖτε τοῦτο ἐκδήλωσιν τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ ὑπὲρ τοῦ δήμου;

§280Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο ἐξηγήθη πλέον ἢ ἀποχρώντως ὑπὸ τοῦ κ. Κασίμη. Ὁ λαὸς δουλεύει μέχρι σήμερον εἰς τὰ κόμματα, τὰ κόμματα δὲ καὶ οἱ ἀρχηγοὶ αὐτῶν ἐν τῷ τόπῳ ἔχουσι τοιαύτην ἐπιρροὴν ἐπὶ τῆς θελήσεως αὐτῶν, ὥστε νὰ ἐξαναγκάσωσιν αὐτοὺς νὰ ζητήσωσι τὴν ἀναγνώρισιν τῶν τοιούτων πόλεων ὡς δήμων.

§281Α. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Τὰ κόμματα ἐξέλιπον.

§282ΕΥΣΤ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τὰ ὀνόματα ἀλλάσσουσιν, ἀλλὰ τὰ πράγματα μένουσι τὰ αὐτά.

§283Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν δὲν εἴμεθα ἀπολύτως βέβαιοι, τοὐλάχιστον κατὰ πάντα εὔλογον καὶ δίκαιον λόγον, πρέπει νὰ ἐλπίζωμεν ὅτι μεταβάλλονται τὰ πράγματα. Δὲν εἶναι ἴδιον τοῦ ἀνθρώπου ἡ παντογνωσία, δὲν δυνάμεθα ἐκ τῶν προτέρων νὰ γνωρίζωμεν μετὰ πάσης ἀσφαλείας καὶ βεβαιότητος ὁποῖα θὰ ὦσι τὰ ἀποτελέσματα τοῦ νέου τούτου θεσμοῦ, τοῦ πολυσχιδοῦς καὶ πολυμόρφου καὶ συνδεομένου πρὸς ἀπείρους ἀνάγκας κοινωνικὰς καὶ προωρισμένα νὰ θεραπεύσωσι πάσας ταύτας τὰς ἀνάγκας. Δὲν δυνάμεθα λοιπόν, λέγω, προκειμένου περὶ τοιούτου θεσμοῦ, περὶ τῆς ἐκ βάθρων καὶ ἀπὸ ῥίζης μεταβολῆς τοῦ δημοτικοῦ ἡμῶν συστήματος, νὰ εἴμεθα ἀπολύτως βέβαιοι, ἐν ἀκραδάντῳ πεποιθήσει, ὅτι εὐδοκίμως, εὐδοκιμώτατα, ἄνευ παρεκτροπῆς τινος, ἄνευ ἁμαρτήματός τινος, θέλει ἐφαρμοσθῆ καὶ θέλει ἀποδώσει τοὺς ἀγλαωτάτους τῶν καρπῶν ὁ θεσμὸς οὗτος· ἀλλά, ὡς εἶπον, κατὰ πάντα εὔλογον λόγον, κατὰ πᾶσαν ἀνθρωπίνην πιθανότητα, προσεγγίζουσαν εἰς τὴν βεβαιότητα αὐτήν, πρέπει νὰ ἔχωμεν σχεδὸν πεποίθησιν ὅτι ὁ θεσμὸς ὁ νέος θέλει εὐδοκιμήσει καὶ θέλει ἀποδώσει τοὺς ἀναμενομένους ἀγλαοὺς καρπούς. Δὲν θέλω νὰ εἴπω, λέγων τοῦτο, ὅτι ἡ προσεχὴς Βουλή, ἡ ὁποία θέλει διαδεχθῆ ἡμᾶς, εἴτε ἐκ κυβερνητικῆς προνοίας εἴτε καὶ ἐκ βουλευτικῆς προνοίας δὲν θὰ συμπληρώσῃ τὸν θεσμὸν τοῦτον ὅπου ἡ ἀνάγκη καταδείξῃ ὅτι χρήζει συμπληρώσεως, ὅτι δὲν θὰ ἐπανορθώσῃ σφάλματα τυχὸν παρεισφρήσαντα, τὰ ὁποῖα ἡ ἀνθρωπίνη ἀτέλεια κάμνει ὥστε νὰ ἀναφαίνωνται εἰς τοὺς νόμους ἐνίοτε. Ἔχομεν δ’ ἀτυχῶς παραδείγματα —καὶ ὑπάρχουσι πάμπολλα τοιαῦτα παρ’ ἡμῖν— ὅτι ἐκλήθημεν πολλάκις ἐν αὐτῇ ταύτῃ μάλιστα τῇ Συνόδῳ νὰ ἐπανορθώσωμεν νόμους κακῶς καταρτισθέντας ἢ νὰ συμπληρώσωμεν διατάξεις ἀτελεῖς ἢ νὰ πληρώσωμεν χάσματα, τὰ ὁποῖα ἀφῆκεν ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἐν τῇ καταρτίσει τῶν νόμων. Εἶμαι λοιπὸν τῆς γνώμης ὅτι ἴσως, εἰς προσεχὲς μάλιστα μέλλον, ληφθῇ ἀνάγκη νὰ συμπληρώσῃ ἡ Βουλὴ ὅ,τι κενόν, ὅ,τι ἀνακόλουθον, ὅ,τι ἀτελὲς ὁ νέος θεσμὸς παρουσιάσῃ· ἀλλ’ οὐδόλως ἕπεται ἐκ τούτου ὅτι, διότι ἔχομεν τὸν φόβον ὅτι θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τοιαύτην ἀνάγκην, πρέπει ἀπὸ τοῦδε ν’ ἀποδοκιμάσωμεν τὸν εἰσαγόμενον θεσμόν· διότι, ἐὰν ὁ θεσμὸς κατὰ τὴν βάσιν του καὶ τὴν ἀρχήν του εἶναι ὀρθός—καὶ εἶναι ὄντως τοιοῦτος· τὸ ἀναγνωρίζει ἡ ὁμόθυμος γνώμη πάντων ἡμῶν καὶ τοῦ λαοῦ—, ἡ Βουλὴ, τροποποιοῦσα ἐνδεχομένως ἐν τῷ μέλλοντι τὸν νόμον, δὲν θὰ μεταβάλῃ γνώμην, καὶ θὰ εἶναι ἀπολύτως ὁμόφρων πρὸς τὴν Βουλὴν, ἥτις πρὸ ὀλίγων μηνῶν κατεχειροκρότει τὸν Ὑπουργὸν εἰσάγοντα τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Ἐλπίζω λοιπὸν ὅτι ἡ Βουλὴ αὕτη θέλει ἀποδεχθῆ τὸ νομοσχέδιον καὶ θέλει ἐπικροτήσει εἰς τὴν ψήφισιν αὐτοῦ. (Εὖγε εὖγε, καὶ ζωηρὰ χειροκροτήματα).

§284Α. ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἂν καὶ ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει πλέον πολλὴν διάθεσιν πρὸς ἐξακολούθησιν τῆς παρούσης συζητήσεως, ἀναγκάζομαι νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ δύο λέξεις. Θέλω νὰ ἐκφράσω τὴν χαρὰν καὶ τὸν θαυμασμόν μου διὰ τὸ ἀποτέλεσμα, εἰς ὃ ἐφθάσαμεν σήμερον ἐκ τῆς συζητήσεως, διότι ἡ ἐξακολούθησις αὐτῆς, καίτοι ἐπὶ τῶν καθέκαστα, ἐπέχυσε πλῆρες φῶς ἐπὶ τοῦ καθόλου νομοσχεδίου. Πάντες οἱ ὁμιλήσαντες σήμερον ἐξ ἀνάγκης ἀναποδράστου ἀνέδραμον εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, ἐξαίροντες δὲ τὰς διατάξεις τοῦ πρώτου ἄρθρου, τὸ ὁποῖον εἶναι ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου, ἐξῆρον αὐτὴν τὴν ἀρχήν του. Δὲν ἦτο δυνατόν, Κύριοι, παρὰ νὰ ἐπιχυθῇ τὸ φῶς, διότι ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἦτο πόλεμος κατὰ τοῦ συστήματος τοῦ κρατοῦντος, πόλεμος κατὰ τῆς ἰδέας τοῦ δήμου τοιούτου, ὁποῖος ὑφίστατο μέχρι σήμερον, ἐπὶ βλάβῃ τῶν κοινῶν, ὅσον δὲ περισσότερον συζητοῦμεν, τόσον καὶ στηρίζομεν ἐν ἡμῖν τὴν εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου πεποίθησιν, καὶ ἑπομένως φθάνομεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι πρέπει ν’ ἀπομακρυνθῶμεν ὅσον εἶναι δυνατὸν περισσότερον ἀπὸ τοὺς μεγάλους δήμους, ἀπὸ τὴν ἀρχήν, ἡ ὁποία ἐπεκράτησε κατὰ τὸ παρελθόν, καὶ νὰ προσοικειωθῶμεν τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, τὴν ἀρχὴν τῶν κοινοτήτων. Ἐπὶ τούτου, Κύριοι, σχεδὸν ὁμόφωνος εἶναι ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς, θὰ εἴπω δὲ διατί συντάσσομαι καὶ ἐγὼ μὲ τοὺς πολλούς. Τί λέγει τὸ νομοσχέδιον; Ὅτι ἀπὸ τοῦδε καὶ εἰς τὸ ἑξῆς θὰ ἔχωμεν δήμους ἀγροτικούς, ἤτοι τὰς κυρίως λεγομένας κοινότητας, θὰ ἔχωμεν δὲ καὶ δήμους ἀστικούς, μᾶλλον πλησιάζοντας πρὸς τὸν σημερινὸν δῆμον. Ποία λοιπὸν εἶναι ἡ νέα ἀρχή, ἥτις οὕτω τίθεται; Ἡ νέα ἀρχή, ἡ ἀρχὴ ἡ ἀνορθωτική, εἶναι προφανῶς ἡ τῶν ἀγροτικῶν δήμων, ἀφοῦ δ’ ἡ ἀρχὴ αὕτη εἶναι ἡ ἀρχή, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ ἐκτοπίσῃ τὸ παρελθόν, ἕπεται ὅτι πρέπει ν’ ἀπομακρυνθῶμεν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον ἀπὸ τὴν ἀρχὴν τῶν δήμων, διὰ νὰ προσκολληθῶμεν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον εἰς τὴν ἀρχὴν τῶν κοινοτήτων. Αὐτή, Κύριοι, ἡ ἀφετηρία, αὐτὴ ἡ βάσις, εἶναι καὶ πρέπει νὰ εἶναι ὁ καταλληλότερος τῶν ὁδηγῶν, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ φθάσωμεν, ὡς πρὸς τὴν διαχωριστικὴν γραμμήν, περὶ ἧς ἤδη ἡ συζήτησις, εἰς ὅσον τὸ δυνατὸν ὀρθότερα συμπεράσματα. Καὶ τῳόντι, ἐφ’ ὅσον ἔχομεν τὴν βάσιν ταύτην, τῆς κοινότητος αἱ ἐξαιρέσεις, τὰς ὁποίας θὰ κάμωμεν, πρέπει νὰ εἶναι ὀλίγισται, πρέπει νὰ εἶναι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλονται ὑπὸ τῆς ἀνάγκης τῶν πραγμάτων. Ποῖαι δὲ εἶναι αἱ ἐξαιρέσεις αὗται; Μόνον ἐκεῖ, ὅπου ὑπάρχει 10,000 πληθυσμός, λέγει τὸ νομοσχέδιον, ἐκεῖ μόνον νὰ ἐπιτραπῇ ἡ σύστασις ἀστικοῦ δήμου, καὶ τὴν ἐξαίρεσιν αὐτὴν εὑρίσκω ὡς τὴν μόνην δεδικαιολογημένην, διὰ τοῦτο καὶ νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ σταθῶμεν ἐδῶ, ἄνευ ἄλλης ὑποχωρήσεως, χωρὶς διόλου ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς τοπικὰ παράπονα, εἰς τοπικὰς ἀξιώσεις, εἰς παρελθόντα μεγαλεῖα, οὕτως εἰπεῖν, ὡς ἐκεῖνο π. χ., τὸ ὁποῖον ὑπεστηρίχθη ὡς λόγος ἐξαιρέσεως, ὅτι τὸ δεῖνα μέρος ἦτο πρωτεύουσα ἐπαρχίας. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχομεν νὰ παρατηρήσωμεν, πρέπει νὰ εἶναι τὸ γενικὸν συμφέρον· τὸ γενικὸν συμφέρον εἶναι τοῦτο, ὅτι πρέπει νὰ ἔχωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσοτέρας κοινότητας, ὅτι πρέπει τὸ σύστημα τὸ νέον νὰ ἐφαρμοσθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν εὐρύτερον, ἀρκεῖ νὰ μὴ ἐπιβάλλωσιν ἐξαίρεσιν αἱ κοινωνικαὶ ἀνάγκαι, καὶ τοιαύτας θεωρῶ ἐκείνας μόνον, αἵτινες γεννῶνται εἰς τὰ μεγάλα κέντρα. Ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου, Κύριοι, κηρύσσομαι ὑπὲρ τοῦ ὅτι πρέπει νὰ μείνωμεν πιστοὶ εἰς τὴν ἀρχὴν τῶν κοινοτήτων καὶ νὰ περιορισθῶμεν μόνον νὰ κάμωμεν παρέκκλισιν ἀπ’ αὐτῆς μόνον ὅσον ἀφορᾷ τοὺς νομοὺς καὶ τὰς ἐχούσας 10,000 κατοίκων πόλεις. Μὴ διστάσητε, Κύριοι, μηδ’ ἐπὶ στιγμήν, διὰ νὰ ἐλευθερώσωμεν τὸν λαὸν ἀπὸ τὴν δημαρχικὴν δουλείαν.

§285Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Οὐδεὶς διστάζει.

§286Α. ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ. Εἶναι καὶ τοιοῦτοι. Μάλιστα πολλοὶ ἐξεφράσθησαν ἤδη ὅτι εἶναι ὀλιγαρχικὸν τὸ σύστημα, καὶ μὲ μεγάλην φωνὴν τὸ εἶπον μάλιστα, ὡς ἀμυνόμενοι ὑπὲρ τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν, ἡμεῖς ὅμως φρονοῦμεν ὅτι τὸ νέον σύστημα εἶναι σύστημα ἀπελευθερώσεως τοῦ λαοῦ, ὅτι εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ κλονίσῃ ἐκ θεμελίων τὸ παρελθόν, τὸ ὁποῖον πολεμοῦμεν, καὶ διὰ τοῦτο ὀφείλομεν ἅπαντες νὰ ἐμμείνωμεν· ὀφείλομεν νὰ μὴ ἀπομακρυνθῶμεν ἀπὸ τῆς ὁδοῦ ἐκείνης, εἰς τὴν ὁποίαν εἰσήλθομεν ἤδη δι’ ἄλλων νομοθετημάτων καὶ τὴν ὁποίαν πρέπει ν’ ἀκολουθήσωμεν ἐπιστέφοντες διὰ τοῦ νομοθετήματος τούτου τὸ ἔργον τῆς ἐπαναστάσεως.

§287Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Δὲν πρέπει, κύριοι Βουλευταί, συζητουμένου τοῦ νομοσχεδίου τούτου νὰ ὑπάρχῃ δυσφορία τις, διότι φρονῶ ὅτι εἶναι τὸ μόνον νομοσχέδιον, τὸ σημαντικώτερον πάντων ἐξ ὅσων ὑπεβλήθησαν ἐνώπιον τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας, καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἀκριβῶς δὲν πρέπει νὰ δυσφορῇ τις διὰ τὴν ἐπ’ αὐτοῦ μακρηγορίαν. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀποτελεῖ τὴν βάσιν, ἡ ὁποία θὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὴν ἀνάπλασιν καὶ διὰ τὴν ἀναμόρφωσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. (Εὖγε). Καὶ εἶναι τὸ μόνον νομοσχέδιον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου στρέφεται ἡ προσοχὴ ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τοῦ ἐλευθέρου Ἑλληνικοῦ λαοῦ, διότι, ὅταν τοῦτο ψηφισθῇ καὶ γίνῃ νόμος τοῦ Κράτους, θὰ αἰσθανθῇ ὁ ἀγρότης, θὰ αἰσθανθῇ ὁ πολίτης ἑαυτὸν πραγματικῶς ἐλεύθερον. Ἠσθάνθην ἀνακούφισιν, ὅτε ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀκαρνανίας Βουλευτὴς ἔδωκεν ἐξηγήσεις διατί ἡ ἐπιτροπὴ προέβη εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ ἄρθρου ὡς ἔχει διατυπωθῆ ἐν τῷ σχεδίῳ αὐτῆς, καὶ ἠσθάνθην ἀνακούφισιν, διότι, ἐὰν δὲν ἐδίδοντο αἱ ἐξηγήσεις ἐκεῖναι, θὰ ἔμενεν ἐν τῇ ἐθνικῇ ἀντιπροσωπείᾳ ἡ ἰδέα ὅτι ἡ ὅλη ἐργασία τῆς ἐπιτροπῆς ἦτο τοιαύτη, ὥστε νὰ μὴ ἀπομακρύνηται τοῦ σημερινοῦ δημοτικοῦ καθεστῶτος, τὸ ὁποῖον ὑπῆρξεν ἡ τυραννία τοῦ πολίτου. Διότι, ὅτε ἡ ἐπιτροπὴ ἐπέτρεπε νὰ σχηματίζωνται δῆμοι, καὶ δῆμοι τοιοῦτοι καὶ τοσοῦτοι, βεβαίως δὲν θ’ ἀπομακρυνώμεθα τοῦ σημερινοῦ καθεστῶτος. Ἀλλ’ ἡ ἐξήγησις, ἡ ὁποία ἐδόθη, ὅτι ὁ τρόπος τῆς ἐκλογῆς τῶν δημοτικῶν Ἀρχῶν τόσον εἰς τὰς κοινότητας, ὅσον καὶ εἰς τοὺς δήμους, καὶ ἡ ἐξήγησις, λέγω, αὕτη ἀνεκούφισε τὴν συνείδησιν ἡμῶν, διότι ὁ τρόπος ἐκεῖνος καὶ μόνος εἶναι, ὁ ὁποῖος καθιστᾷ τρόπον τινὰ ὁμοιόμορφον τὸ νομοσχέδιον. Δὲν ἀπέχει τὸ νομοσχέδιον τῆς ἑνότητος αὑτοῦ, διότι ἑνιαῖον πρέπει νὰ θεωρηθῇ ἐφ’ ὅσον ἡ ἐκλογὴ τῶν δημοτικῶν Ἀρχῶν καὶ εἰς τὰς κοινότητας καὶ πάλιν γίνεται κατὰ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ὑποδεικνύει ἡ ἐπιτροπή, ὄχι ὅμως καθ’ ὃν τρόπον ὁρίζει διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν δημάρχων τῶν πόλεων, διότι ὁ τρόπος, τὸν ὁποῖον ὑποστηρίζει, νὰ ἐκλέγωνται ἐκλέκτορες ὑπὸ τοῦ λαοῦ, καὶ οἱ ἐκλέκτορες νὰ ὑποδεικνύωσιν ἔξω αὑτῶν τὸν δήμαρχον, εἶναι κάτι τι, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀσυμβίβαστον πρὸς τὰ ἤθη τὰ ἑλληνικά (εὖγε). Ὅσον λοιπὸν περιορίζομεν τοὺς ἀστικοὺς δήμους, κατὰ τοσοῦτον ἀπομακρυνόμεθα τοῦ σημερινοῦ καθεστῶτος. Ὅσον ἐπιμένομεν νὰ πολλαπλασιάσωμεν, ν’ αὐξήσωμεν τοὺς ἀστικοὺς δήμους, κατὰ τοσοῦτον, Κύριοι, προσεγγίζομεν εἰς τὸ σημερινὸν καθεστώς. Καὶ ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Μεσσηνίας πολὺ ὀρθῶς παρετήρησεν ὅτι ὁ πολλαπλασιασμὸς τῶν τοιούτων δήμων θὰ καταστρέψῃ αὐτὴν τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ μετὰ πάροδον ὀλίγου χρόνου ἡ ἐργασία τῶν κομμάτων εἰς τόσα κέντρα θὰ ματαιώσῃ ὁλόκληρον τὸ σύστημα καὶ θὰ ἐπανέλθωμεν πάλιν εἰς τὸ πρώην καθεστώς. Εἶπον ὅτι, ὅσον περιορίζομεν τοὺς ἀστικοὺς δήμους, κατὰ τοσοῦτον ἀπομακρυνόμεθα τοῦ καθεστῶτος τοῦ σημερινοῦ, καὶ τὴν τοιαύτην γνώμην ὑποστηρίζω ἁπλῶς ἐπὶ τῇ πεποιθήσει ὅτι τὸ σύστημα τῆς ἐκλογῆς θὰ εἶναι τοιοῦτο, ὁποῖον ὑποστηρίζει ἡ ἐπιτροπὴ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Θὰ περιορισθῶσιν οἱ ἀστικοὶ δῆμοι μόνον εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν, ὁμολογῶ δ’ εἰλικρινῶς ὅτι δὲν εὑρίσκω καὶ ἐγὼ τὸν λόγον, διὰ νὰ εἴπω διατί πρέπει νὰ μείνωσι, διατί νὰ ὑπάρχωσι δῆμοι εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν. Ἀλλ’ ὁ τρόπος τῆς ἐκλογῆς, ὡς ὑποδεικνύεται ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, ματαιοῖ πᾶσαν ἐναντίαν σκέψιν.

§288Γ. ΠΩΠ. Διατί;

§289Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Διότι οὐδεμίαν ἔχει ἰσχὺν ἀπολύτως, καὶ ἐννοῶ τὴν ἰσχὺν τὴν κομματικήν, διότι, ἂν ἐπιμένωμεν νὰ ἐκλέξῃ τὸν δήμαρχον ὁ λαός, βεβαίως θὰ ὑπερνικήσῃ τότε τὸ κόμμα.

§290Γ. ΠΩΠ. Διατί;

§291Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Διότι τότε τὰ κόμματα θὰ ὑποδείξωσι καὶ θὰ ὑποστηρίξωσιν ἴδιον ἀντιπρόσωπον, ἐνῷ διὰ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς οὐδεὶς θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ τὴν δύναμιν νὰ ὑποστηρίξῃ πρόσωπόν τι. Δὲν εἶναι ἡ στιγμὴ κατάλληλος, διὰ νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα τοῦτο. Ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ συζήτησις τοῦ ἄρθρου τοῦ ἀφορῶντος τὸ σύστημα καὶ τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς, τότε εἰς αὐτὸ θὰ γίνῃ ἡ δέουσα ἀνάπτυξις, καὶ εἰς αὐτὸ ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ προσέξῃ, διότι, ἐὰν δὲν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ σύστημα καὶ τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς, πάλιν θὰ ἔχωμεν τοὺς φόβους νὰ ἐπηρεάζῃ τὸ κέντρον τὴν συνείδησιν τῶν ἐκλογέων.

§292Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε μίαν διακοπήν;

§293Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Δὲν θὰ σᾶς ἐπιτρέψω, διότι ἐλθόντες ἐδῶ ὑπεσχέθητε ὅτι δὲν θὰ ὁμιλήσητε. Εἶναι ἀληθὲς αὐτό;

§294Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Ἄλλο ἀγόρευσις καὶ ἄλλο διακοπή.

§295Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ εἰσηγητὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς μηδεμίαν ἄλλην περίπτωσιν νὰ ἐπιμείνῃ παρὰ μόνον εἰς τὴν ἀφορῶσαν τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν, νὰ ὑπάρχῃ ὁ δῆμος ὁ ἀστικός. Ἐὰν ὅμως εἶχον προκαταβολικῶς τὴν γνώμην τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ, ὅτι θὰ δεχθῇ τὸ ἔμμεσον τῆς ἐκλογῆς, ἀδιαφορῶ πόσοι θὰ εἶναι οἱ ἀστικοὶ δῆμοι. Καὶ ἐὰν ἔχῃ ἐνδοιασμοὺς ἀκόμη τινὰς περὶ τούτου ὁ κ. Ὑπουργός, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον θὰ λύσῃ ἡ Βουλή, διότι εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν δεσμεύεται παντάπασι, θὰ παρακαλέσω αὐτόν, ἵνα ἀπορρίψῃ τούτους.

§296Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Οὐδέποτε ἐδεσμεύθη.

§297Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Οὐδέποτε ἐδεσμεύθη, βεβαίως πολλῷ μᾶλλον εἰς τὸ ζήτημα, εἰς τὸ ὁποῖον ἐνδιαφερόμεθα πάντες. Ἐὰν λοιπὸν τὸ ἐγνώριζον ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν θὰ εἶχεν ἐνδοιασμόν τινα, ἵνα παραδεχθῇ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ὑποδεικνύει ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς καὶ τῶν Ἀρχῶν τῶν δημοτικῶν καὶ τῶν κοινοτικῶν, τότε οὐδεμίαν θὰ εἶχον ἀντίρρησιν. Καὶ δι’ ἕνα ἀκόμη λόγον, κύριοι Βουλευταί, προτείνω νὰ περιορισθῇ ἡ δημοτικὴ Ἀρχὴ εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν.

§298Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Ὑπὸ τοιαύτην ἔποψιν ἐξετάζων καὶ ἐγὼ τὸ ζήτημα, ὅτι πολλὰ θὰ παραχθῶσι τὰ ἄδικα εἰς τὰς πόλεις ἐκείνας, αἵτινες ἔχουσι τὰ προσόντα νὰ αὐτοδιοικηθῶσι καὶ αὐταὶ μὲ τὸ σύστημα, ὑπὸ τὸ ὁποῖον διοικοῦνται καὶ αἱ ἄλλαι πόλεις αἱ μεγάλαι, δηλῶ ὅτι θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία καθορίζει σταθμὸν διὰ τὴν διοίκησιν ἄνω τῶν 5000 καὶ ὄχι ἄνω τῶν 10,000 κατοίκων.

§299Χ. ΔΙΚΑΙΟΣ. Ἐπεθύμουν, κύριε Πρόεδρε, νὰ ὁμιλήσω κατὰ τῆς γʹ περιπτώσεως τῶν 5000 κατοίκων. Κατόπιν ὅμως τῆς ἐκδηλουμένης σχεδὸν ὁμοθύμου γνώμης τῆς Βουλῆς καὶ μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη πρὸς περαιτέρω συζήτησιν καὶ θεωρῶ περιττὸν νὰ προβῶ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν λόγων πρὸς ὑποστήριξιν τῆς γνώμης μου, διότι τὸ ζήτημα ἐξηντλήθη.

§300ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Συγγούρης.

§301Γ. ΣΥΓΓΟΥΡΗΣ. Εἶμαι καὶ ἐγὼ σύμφωνος πρὸς ὅσα πρὸ ὀλίγου εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Καλαμῶν, νομίζω δ’ ὅτι αὐτό, τὸ ὁποῖον γίνεται ἐκ μέρους τῶν φίλων τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἔρχωνται ὡς Βυζαντηνοὶ νὰ ματαιολογῶσιν, ἀποτελεῖ κωλυσιεργίαν, καὶ εἶναι τάσεις, ὅπως μὴ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὸ ὁποῖον πολλὰ καλὰ θὰ φέρῃ εἰς τὴν ἐν γένει διοίκησιν τῶν δήμων. Σχετικῶς μὲ τὴν λεπτομέρειαν, τὴν ὁποίαν ἔθιξε πρὸ ὀλίγου ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Τρικκάλων ὡς πρὸς τὰς πόλεις τὰς ἐχούσας πληθυσμὸν ἄνω τῶν 10,000 κατοίκων, νομίζω ὅτι ἡ παρατήρησις ἡ ζητοῦσα νὰ ἐλαττωθῇ τὸ ποσὸν τῶν κατοίκων ἔχει λόγον τινά, διότι αἱ περισσότεραι πόλεις αἱ ἐπαρχιακαὶ ἐκ συμπτώσεως εὑρέθησαν νὰ ἔχωσι πληθυσμὸν ἄνω τῶν 9,000 καὶ ὀλιγώτερον τῶν 10,000. Καὶ ὁ λόγος εἶναι ὁ ἑξῆς: ἀγνοῶ δὲ διατί δὲν ἠθέλησαν νὰ εἴπωσιν οἱ κ. συνάδελφοι τὴν ἀλήθειαν, ὅτι, καίτοι αἱ περισσότεραι τῶν πόλεων κατὰ τὴν ἀπογραφὴν εἶχον ἄνω τῶν 10,000 κατοίκων, οἱ τότε δήμαρχοι πλὴν τῶν ἄλλων, τὰ ὁποῖα ἔκαμον, ἤθελον καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου νὰ καταδολιευθῶσι, καί, ἵνα ἀπαλλάξωσι τοὺς κατοίκους τοῦ περισσοτέρου φόρου οἰκοδομῶν, ἀφήρεσαν ἐκ τῶν δελτίων 500 καὶ 600 δελτία, καὶ δι’ αὐτὸ αἱ περισσότεραι πόλεις, αἱ ὁποῖαι εἶχον πληθυσμὸν ἄνω τῶν 10000, εὑρέθησαν ἔχουσαι πληθυσμὸν κατώτερον. Δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι ὁ δικαιολογητικὸς λόγος, ὁ ὁποῖος ὑπάρχει εἰς τὸ νομοσχέδιον, ὅπως πόλεις ἔχουσαι ἄνω τῶν 10,000 κατοίκων ἀποτελέσωσι δῆμον, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ δεχθῶμεν ὅτι ὑπάρχει καὶ διὰ τὰς ἐχούσας 9.000 κατοίκων καὶ νὰ ὑποβιβάσωμεν εἰς τὰς 9,000 τὸν πληθυσμόν. Οὕτω δὲ πράττοντες, Κύριοι, ἀποδίδομεν δικαιοσύνην καὶ εἰς τὰς πόλεις, αἵτινες, ἂν καὶ ἔχουσι 10000 κατοίκων πληθυσμόν, ἐν τούτοις φαίνονται ἔχουσαι ὀλιγώτερον.

§302Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δικαιοσύνην! Ὥστε, ἂν γίνωσι κοινότητες, θὰ εἶναι ἀδικία δι’ αὐτάς;

§303Γ. ΣΥΓΓΟΥΡΗΣ. Ἐγὼ βεβαίως εἶμαι γενικῶς τῆς γνώμης, ὅπως πάντες οἱ δῆμοι γίνωσι κοινότητες. Ἐν τούτοις ἐξηγήθησαν οἱ λόγοι, ἕνεκα τῶν ὁποίων δὲν εἶναι δυνατὸν τοῦτο νὰ γίνῃ.

§304ΑΛ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Τὸ ζήτημα ἐξηντλήθη ἀπολύτως, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἀνάγκη ν’ ἀναπτυχθῶσι τὰ ἐπιχειρήματα οἱασδήποτε γνώμης, τὴν ὁποίαν ἤθελεν ὑποστηρίξει Βουλευτής τις. Τὸ ζήτημα ἂν εἶναι ὀρθὴ ἡ διάκρισις δήμων ἐπαρχιακῶν καὶ δήμων ἀστικῶν ἔχει λυθῇ καὶ ἐπιστημονικῶς εἰσέτι· δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμόσητε τὸ ἴδιον σύστημα καὶ εἰς πόλεις μεγάλας καὶ εἰς ἀγροτικοὺς συνοικισμούς. Τόσον εἶναι τοῦτο ἀληθές, ὥστε συγγραφεύς τις παραβάλλει τοῦτο πρὸς πῖλον, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τεθῇ ἐπὶ κεφαλῆς νηπίου ἢ ἐπὶ τῆς κεφαλῆς ἑνὸς ἀνθρώπου.

§305ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖος;

§306ΑΛ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Ὁ Ἀγγελόπουλος, συγγραφεὺς τοῦ Διοικητικοῦ Δικαίου. Τὸ ζήτημα λοιπὸν περιορίζεται μόνον εἰς τὴν ἔκτασιν ἂν πρέπει ν’ ἀποτελῶσι δήμους αἱ πολὺ μεγάλαι πόλεις ἢ νὰ εὕρωμεν τὸν πληθυσμόν, πέρα τοῦ ὁποίου θ’ ἀποτελῆται ὁ δῆμος. Εἶπον προηγουμένως, Κύριοι, ὅτι μετὰ τὴν ἐξάντλησιν τοῦ θέματος εἶναι περιττὰ τὰ ἐπιχειρήματα, προτίθεμαι δὲ μόνον νὰ εἴπω ὅτι εἶμαι τῆς γνώμης τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅτι αἱ πόλεις αἱ ἔχουσαι ἄνω τῶν 10,000 κατοίκων καὶ αἱ πρωτεύουσαι τῶν νομῶν θ’ ἀποτελέσωσι δῆμον. Νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ παραιτηθῶ τοῦ λόγου.

§307ΑΛ. ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐσκόπουν, κύριοι Βουλευταί, νὰ λάβω τὸν λόγον, ἂν δὲν ἤμην ὑποχρεωμένος νὰ διαφωνήσω πρὸς δύο ἐκ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, τὸν κ. Πολυχρονιάδην καὶ τὸν κ. Γόντικαν, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἠθέλησαν ν’ ἀντικρούσωσι τὴν ὑποβληθεῖσαν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Λαρίσης κ. Τσαξίρη γνωστὴν τροπολογίαν ὑπὸ βάσιν πληθυσμοῦ 7½ χιλιάδων κατοίκων καὶ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς εἰσπράξεως τῶν ἐσόδων ὑπὸ τῶν δήμων. Βεβαίως ἐκ λόγων δύο ἐξ ἴσου σπουδαίων ἤχθη ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἰς τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου τούτου καὶ ὡς βάσις κυρίως τοῦ ὅλου νομοσχεδίου οὗτοι δύνανται νὰ θεωρηθῶσι. Καὶ πρῶτος μὲν λόγος ἦτο ἡ κατάργησις τῶν δημάρχων ἀφ’ ἑνός, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὡς δεύτερος λόγος ἐφέρετο ἡ οἰκονομικὴ σπατάλη, ἡ ὁποία μέχρι σήμερον διαλαλεῖται ὅτι διαπράττεται ἐκ μέρους τῶν δημάρχων. Δὲν θὰ θελήσω ἐγὼ τοὐλάχιστον νὰ διεξέλθω ἔστω καὶ δι’ ὀλίγων κατὰ πόσον δικαιοῦνται ὑπὸ πάντων ἡμῶν οἱ εἰσηγούμενοι ταῦτα. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ πληθυσμοῦ θ’ ἀναφέρω ὀνομαστὶ τὴν πόλιν τῆς Καρδίτσης, ἡ ὁποία ἔχει πληθυσμὸν 14,000 κατοίκων, διότι καὶ ἡ ἀπογραφὴ ἡ προγενεστέρα τῆς τοῦ 1907 φέρει τὴν πόλιν τῆς Καρδίτσης μὲ πληθυσμὸν 13,000. Πῶς σήμερον συμβαίνει ἡ πόλις αὕτη νὰ παρουσιάζῃ πληθυσμὸν ὀλιγώτερον τῶν 10 χιλιάδων θὰ μάθητε εὐθὺς ἀμέσως. Μέχρι σήμερον εἶναι γνωστὸν ὅτι οἱ κ. φαρμακοποιοὶ μόνον φάρμακα στειρωτικὰ ἔδιδον, τώρα ἔρχονται καὶ ἐξευρίσκουσιν ἰδιάζουσαν τοιαύτην καὶ οὐχὶ διὰ φαρμάκων στείρωσιν τοῦ πληθυσμοῦ, διὰ τῆς γραφίδος καθ’ ἑκάστην ἀπογραφήν, καὶ τοῦτο διὰ νὰ μὴ αὐξήσῃ ἐπὶ πλέον μία θέσις φαρμακοποιοῦ. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἡ πόλις τῆς Καρδίτσης θὰ στερηθῇ τοῦ δημάρχου, πόλις ἡ ὁποία ἔχει προοδεύσει καὶ ὡς πρὸς τὸ ἐμπόριον καὶ ὡς πρὸς τὸν καλλωπισμὸν καὶ τὸν ἐξωραϊσμὸν γενικῶς. Θὰ ἦτο ἄδικον μία πόλις ὡς ἡ Καρδίτσα, ἐπειδὴ δὲν εἶχε τὸ εὐτύχημα μόνον νὰ εἶναι πρωτεύουσα νομοῦ καὶ ἐπειδὴ 5 ἢ 10 ἄνθρωποι κατώρθωσαν νὰ παραστήσωσιν ἐλάσσονα τὸν πληθυσμὸν αὐτῆς, νὰ στερηθῇ τῆς ἕδρας τοῦ δήμου. Ἰδοὺ ὁ λόγος, κ. Βουλευταί, διὰ τὸν ὁποῖον τὴν τροπολογίαν ταύτην ἠθέλησα ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ ὑποστηρίξω, καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως τὴν λάβῃ ὑπὸ σοβαρὰν ἔποψιν, διότι μοὶ φαίνεται ὅτι ἀδικεῖται μία πόλις, ἡ ὁποία εἶναι ἀνθηροτάτη ἀπὸ πάσης ἐπόψεως.

§308ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διατί ἀδικεῖται; Αὐτὸ εἶναι πλεονέκτημα.

§309Α. ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Κατὰ τὴν γνώμην σας πιθανὸν νὰ εἶναι πλεονέκτημα, διότι διὰ τοὺς μικροὺς δήμους ὁμολογῶ ὅτι δύναται ἡ διοίκησις νὰ ὠφελήσῃ, συμφώνως πρὸς τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον τῶν κοινοτήτων, ὡς πρὸς τὰς πόλεις ὅμως τὰς μεγάλας, ὅπου ἡ τέχνη τοῦ κλέπτειν μᾶλλον ἔχει ἐξασκηθῆ, βεβαιωθῆτε ὅτι περισσότερον θὰ βλάψῃ καὶ οὐδόλως θὰ ὠφελήσῃ.

§310Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Ἡ Βουλὴ εὑρίσκει δικαιολογημένην τὴν πρότασίν σας. Ὑποβάλλετε πρότασιν, ὅπως προκληθῇ ὀνομαστικὴ ψηφοφορία διὰ τὴν πόλιν τῆς Καρδίτσης.

§311Α. ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει ἡ τροπολογία, ἡ ὁποία περιλαμβάνει δύο πόλεις, αἱ ὁποῖαι ἀδικοῦνται.

§312Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Λαμβάνω, Κύριοι, τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως δήμων, διότι φρονῶ ὅτι θὰ ἐξακολουθῇ ἡ συζήτησις ἐπ’ ἄπειρον, διότι τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον ὁμιλεῖ «περὶ συστάσεως δήμων», τῶν ὁποίων ὁ ἀριθμὸς εἶναι 5.000 κατοίκων, ἑπομένως ἐπιβάλλει εἰς ἕκαστον Βουλευτήν, ὅπως ὁμιλήσῃ καὶ ζητήσῃ τὴν ἐλάττωσιν ἐκεῖ, ὅπου ὁ δῆμος δὲν εἶναι 5.000, ἀλλ’ εἶναι 4800. Τούτου τεθέντος ὅτι συνέβη, πάντες οἱ συνάδελφοι θὰ ζητῶσι καὶ αὐτοὶ νὰ λάβωσι τὸν λόγον καὶ νὰ ὁμιλήσωσιν, ἐκ φόβου μήπως οἱ ἐκλογεῖς αὐτῶν τοὺς κακίσωσιν ὅτι δὲν ἔλαβον καὶ αὐτοὶ τὸν λόγον νὰ συστήσωσι καὶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν του ἕκαστος δῆμον, ἐνῷ ἦτο ἐλάχιστος ὁ ἀριθμός. Εὑρίσκω λοιπὸν ἀπαραίτητον, διὰ νὰ παύσῃ ἡ συζήτησις αὕτη, τὴν ὁποίαν προκαλεῖ ἡ ἐπικεφαλὶς τοῦ νομοσχεδίου, ν’ ἀπαλειφθῇ ἡ ἐπικεφαλὶς του αὕτη καὶ νὰ μὴ λέγῃ «περὶ συστάσεως δήμων», ἀλλὰ «περὶ καταργήσεως αὐτῶν», ὡς ἐπηγγέλθη ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἑπομένως μᾶς μένει ἡ σύστασις τῶν κοινοτήτων, ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ γίνῃ ἡ συζήτησις ἐκ μέρους τῶν συναδέλφων, διότι ἐγὼ δὲν σκέπτομαι νὰ λάβω τὸν λόγον, ἔλαβον δ’ αὐτόν, διότι βλέπω τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία γίνεται, καὶ θέλω νὰ τερματίσω αὐτὴν δι’ ὅσων εἶπον.

§313Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Δὲν θὰ ἐξετάσω ἂν ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ ἀριθμοῦ τῶν τηρηθησομένων δήμων διέπραξε σφάλμα ἢ ἂν τὰ ἀξιότιμα μέλη τῆς ἐπιτροπῆς διέπραξαν περισσότερα σφάλματα πλειοδοτοῦντα πρὸς ἐξίσωσιν δι’ ἐκθέσεως. Ἐγὼ θὰ ἐξετάσω πῶς πρέπει νὰ καταρτισθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, ἵνα καταστῇ ὠφέλιμον ψηφιζόμενον καὶ σύμφωνον πρὸς τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει. Ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου ὅσον ἀφορᾷ τὴν διοίκησιν τῶν νομικῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα δημιουργεῖ, εἶναι νὰ καταργηθῇ ὁ δήμαρχος ὡς ἄρχων ἑνιαῖος, συγκεντρῶν εἰς χεῖράς του τὴν διοίκησιν ὁλοκλήρου νομικοῦ προσώπου, καὶ ν’ ἀνατεθῇ εἰς πολυμελῆ συμβούλια, ὄχι διοικητικά, ἀλλ’ ἐκτελεστικά. Ἐν τούτοις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὑπεστηρίχθη ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ἐξαίρεσις. Ἂς γίνῃ ἡ ἐξαίρεσις αὕτη, ἀλλὰ νὰ γίνῃ ἐκεῖ, ὅπου ὑπάρχει ἀνάγκη, ἀνάγκη δ’ ὑπάρχει νὰ γίνῃ ἐξαίρεσις εἰς τὰς πόλεις ἐκείνας, ὅπου ὑπάρχουσι πολλαπλᾶ συμφέροντα καὶ καθήκοντα, διότι ἐκεῖ πρέπει νὰ ὑπάρχῃ τοιοῦτος ἄρχων ἑνιαῖος συγκεντρῶν εἰς τὰς χεῖράς του τὴν διοίκησιν. Ἐκεῖ ὡς ἀναγκαῖον κακὸν πρέπει νὰ διατηρήσωμεν τὸν δήμαρχον. Ἀλλὰ τοιαῦτα πολλαπλᾶ συμφέροντα ὑπάρχουσιν εἰς πόλεις πολὺ μεγάλας, αἵτινες ἔχουσιν εἰσοδήματα πολλὰ καὶ οὐχὶ εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι 5,000 κατοίκων, διότι ἄριστα δύνανται νὰ τὰς διοικήσωσι δύο ἕως τρία μέλη τοῦ συμβουλίου ἑκάστοτε ἀντικαθιστάμενα κατ’ ἔτος ἢ κατὰ δύο ἔτη. Νομίζω λοιπὸν ὅτι τοιαῦτα πολλαπλᾶ συμφέροντα ἔχουσιν αἱ πόλεις, αἵτινες ἔχουσιν ἄνω τῶν 20,000 κατοίκων, καὶ ἄνω τῶν 200,000 δραχμῶν εἰσοδήματα, καὶ εἰς αὐτὰς φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ διατηρηθῇ ὁ θεσμὸς τοῦ δημάρχου. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς τοῦ δημάρχου, οὗτος εἶναι ἄσχετος μὲ τὸ ζήτημα τῆς διατηρήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δήμων, καὶ συνιστῶ νὰ μὴ σχετισθῶσι τὰ ζητήματα, ἀλλὰ νὰ ψηφισθῶσι κεχωρισμένως.

§314ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2.

§315ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει).

§316Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἐπὶ τοῦ τελευταίου ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 2 ὑπάρχει μία τροπολογία, ἡ ὁποία εἶναι δικαιοτάτη. Πρόκειται περὶ συνοικισμῶν τινων ἰδίᾳ τῆς Θεσσαλίας, οἱ ὁποῖοι εἶναι σήμερον πρωτεύουσαι δήμων, οἱ ὁποῖοι ὅμως στεροῦνται σχολείου στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, καίτοι ἔχουσι πληθυσμὸν πλέον τῶν 300 ψυχῶν. Προτείνεται διὰ τῆς ὑπὸ κρίσιν τροπολογίας, ὅπως καὶ οἱ συνοικισμοὶ οὗτοι ἀποτελέσωσιν ἰδίαν κοινότητα καίπερ στερούμενοι τοῦ παράγοντος τοῦ σχολείου, ἀρκεῖ νὰ ἔχωσιν ἐτήσια ἔσοδα ὑπὲρ τὰς 2,000 δρχ. Προτείνεται δηλαδὴ κατ’ ἀντίθεσιν πρὸς τὸ σχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς, ὅπως κατὰ δικαίωμα οἱ συνοικισμοὶ οὗτοι ἀποτελέσωσιν ἰδίας κοινότητας καὶ οὐχὶ κατόπιν αἰτήσεως τοῦ ἡμίσεος τῶν ἐκλογέων αὐτῶν. Ἡ τροπολογία αὕτη ἐπιβάλλεται, διότι ἄλλως θὰ ἔχωμεν τὸ περίεργον ὅτι σημεριναὶ ἕδραι δήμων θὰ εὑρεθῶσιν αὔριον μηδὲ ἴδιαι κοινότητες οὗται, ἀλλ’ ἀνήκουσαι ὡς παράρτημα ἄλλων κοινοτήτων.

§317Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τὸ ἔσοδον πῶς θὰ καθορισθῇ;

§318Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Εἶναι κοινοτικαὶ περιουσίαι. Ἐὰν ἔχωσι πρόσοδον ἐκ τῆς ἰδίας ταύτης κοινοτικῆς περιουσίας ὑπὲρ τὰς 2,000 δρχ. Αἱ περιουσίαι δ’ αὗται εἶναι γνωσταί.

§319Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Ὑποχρεωτικῶς.

§320Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Μάλιστα.

§321Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Τὸ αʹ ἐδάφιον λέγει: «Πᾶς συνοικισμὸς ἔχων ὑπὲρ τοὺς 300 κατοίκους καὶ σχολεῖον στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως δικαιοῦται ν’ ἀποτελέσῃ ἰδίαν κοινότητα». Νομίζω ὅτι δύναται νὰ λείψῃ ἡ φράσις «δικαιοῦται ν’ ἀποτελέσῃ» καὶ νὰ τεθῇ «ἀποτελεῖ»

§322ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ἔχω παρατήρησιν ἐπ’ αὐτοῦ.

§323Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Καὶ μίαν ἄλλην ἐξήγησιν. Τὰ ἐδάφια αὐτὰ τῶν ἄρθρων 2 καὶ 3 κάμνουσι λόγον περὶ ἐκλογέων· αἴφνης εἰς τὸ ἐδάφιον βʹ καὶ γʹ γίνεται λόγος ὅτι «τὸ ἥμισυ τοῦ συνόλου τῶν ἐκλογέων κτλ.». Πρέπει νὰ ὁρισθῇ τίνες εἶναι οἱ ἐκλογεῖς, ποῖοι ἔχουσι τὸ δικαίωμα.

§324Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Οἱ ἐν τῷ ἐκλογικῷ καταλόγῳ ἐγγεγραμμένοι.

§325Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Πρέπει νὰ διασαφηνισθῇ καὶ τὸ ἕτερον ζήτημα. Εἷς ἐγγεγραμμένος ἐν τῷ ἐκλογικῷ καταλόγῳ τοῦ δεῖνος συνοικισμοῦ δύναται νὰ μεταφέρῃ τὰ δικαιώματα αὑτοῦ καὶ νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν κοινότητα ταύτην τὴν ἔχουσαν πληθυσμὸν κατοίκων ὀλιγώτερον τῶν 300, καὶ ν’ ἀπαιτήσῃ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλογέως· ἀπὸ τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν μετέφερε τὰ δικαιώματά του ἐκεῖ, ἀπολαύει πάντων ἐκείνων τῶν πλεονεκτημάτων τῆς κοινότητος;

§326ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ἄλλο ζήτημα εἶναι αὐτό.

§327Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Πῶς εἶναι ἄλλο; Περὶ αὐτοῦ λαμβάνεται πρόνοια εἰς ἄλλην διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου; Ἐὰν λαμβάνηται πρόνοια, τότε μάλιστα, ἐὰν ὅμως δὲν λαμβάνηται, ὀφείλετε νὰ τὸ διασαφήσητε ποῖοι εἶναι οἱ ἐκλογεῖς. Μήπως εἶναι ἀνάγκη νὰ προστεθῇ καὶ ἡ ἐξήγησις ὅτι δικαίωμα ἐκλογέως δὲν ἔχουσι μόνον οἱ ἐγγεγραμμένοι ἐν τῷ ἐκλογικῷ καταλόγῳ, ἀλλὰ καὶ οἱ μονίμως ἐγκαθεσταμένοι ἐκεῖ, οἱ ἔχοντες μόνιμον κατοικίαν;

§328ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ὄχι.

§329Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Τότε ἐπὶ τῇ ἐνδεχομένῃ αὐτῇ περιπτώσει τῆς μεταφορᾶς τῶν δικαιωμάτων ἐκλογέων ἀπὸ τοῦ ἑνὸς συνοικισμοῦ εἰς τὸν ἕτερον...

§330ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Πότε ἔχει δικαίωμα νὰ ἐνεργήσῃ ὁ ἐκλογεὺς τὴν μεταφορὰν τῶν δικαιωμάτων του;

§331Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Τὸν Δεκέμβριον.

§332ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ἐὰν ὑφίστανται οἱ κοινοτικοὶ ὀργανισμοὶ κατὰ τὸν νόμον τοῦτον, καθ’ ὃ δικαίωμα ἔχει νὰ μεταφέρῃ τὰ δικαιώματα αὑτοῦ ἀπὸ δήμου εἰς δῆμον, θὰ τὰ μεταφέρῃ καὶ τότε. Ἄλλο ζήτημα ἂν θὰ διαρρυθμισθῶσιν αἱ διατάξεις ὡς πρὸς τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἔχῃ ὁ αἰτούμενος νὰ ἐγγραφῇ ἔν τινι δήμῳ καὶ νὰ μεταφέρῃ τὰ δικαιώματά του.

§333Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται.

§334ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ἀλλ’ ὡς ἔχει σήμερον ὁ νόμος οὐδεμία ὑπάρχει ἀνάγκη τῆς διασαφήσεως, τὴν ὁποίαν ζητεῖτε.

§335Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Πῶς δὲν ὑπάρχει;

§336ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Μόνον μία ὑπάρχει, ὡς πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς τοὺς ἀνήκοντας εἰς τὸ χωρίον, ἐξ ὀνόματος τοῦ ὁποίου θὰ αἰτήσωνται ὅ,τι ὁ νόμος παρεχώρησεν εἰς αὐτοὺς τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσωσι.

§337Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ. Ἰδοὺ τί συμβαίνει. Εἷς ἐκλογεὺς ἐγγεγραμμένος εἰς τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον ὡρισμένου συνοικισμοῦ δύναται νὰ μεταφέρῃ τὰ δικαιώματά του εἰς ἕτερον συνοικισμόν.

§338ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Πότε;

§339Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Κατὰ Δεκέμβριον. Ἀπὸ τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν μετέφερε τὰ δικαιώματα αὐτοῦ, κέκτηται τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγεσθαι καὶ συνεπῶς τὸ δικαίωμα τοῦ ν’ ἀπολαύῃ πάντων τῶν προσόντων, τὰ ὁποῖα δι’ ἰδίων διατάξεων ἀπονέμονται μόνον εἰς τὰ μέλη τῶν κοινοτήτων, ὡς τὸ δικαίωμα τῶν ἐπικοινοτικῶν βοσκῶν.

§340Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἄσχετον.

§341Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Δὲν εἶναι ἄσχετον, ἀλλ’ εἶναι συμφυές, καὶ ὀφείλετε νὰ τὸ ἑρμηνεύσητε.

§342Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Φρονῶ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ σπουδαίων πληροφοριῶν, εἰ δυνατόν, μετὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δίδηται εἰς ἓν τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς ὁ λόγος, ἵνα γίνηται ἡ διασάφησις τῶν ὑποθέσεων ταχύτερον, διότι ἄλλως εἶναι ἀδύνατον νὰ τελειώσωμεν.

§343Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Καὶ εἰς τὴν μειοψηφίαν τῆς ἐπιτροπῆς.

§344Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Δὲν ἔχουσι τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς προνόμια.

§345ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ἐγὼ δὲ διετύπωσα τροπολογίας ἐπὶ τοῦ ἄρθρου, κατὰ τίνα τρόπον τουτέστι δέον νὰ διατυπωθῇ· ἐπειδὴ ἐγένετο ἀντίρρησις ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Βοζίκη καὶ ὑπὸ τοῦ κ. Γαρουφαλλιᾶ ὡς πρὸς τὸ τελευταῖον μέρος τὸ ἀφορῶν τὴν μεταφορὰν τῶν δικαιωμάτων, εἶπον ὀλίγα τινά, ἂν καὶ θεωρῶ ὅτι τοῦτο δὲν σχετίζεται πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Βοζίκην, ὅστις θέλει νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τούτου, νὰ λάβῃ τὸν λόγον.

§346Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης συνάδελφος, λύεται διὰ τοῦ ἄρθρου 145 τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ ἄρθρον 145 καὶ τὰ ἑπόμενα αὐτοῦ ὁμιλοῦσι περὶ ἐκλογικῶν καταλόγων καὶ τίς λαμβάνει μέρος εἰς τὰς ὑποθέσεις, περὶ ὧν τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον ὁμιλεῖ. Γεννᾶται ἀκόμη τὸ ζήτημα ἂν θὰ ἔχωσι δικαιώματα δημοτικὰ οἱ μεταφέροντες τὰ δικαιώματά των τὰ δημοτικὰ καθ’ οἱανδήποτε ἐποχὴν εἰς τὴν νέαν κοινότητα. Πρέπει νὰ ἐξηγηθῇ ἡ ἀρχή, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται ἡ ἰδιότης τοῦ ἐκλογέως εἰς τοὺς δήμους. Καθ’ ἡμᾶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἐκλογεύς, ἐὰν δὲν εἶναι δημότης· δύναται νὰ εἶναι δημότης, χωρὶς νὰ εἶναι ἐκλογεύς, ἀλλά, διὰ νὰ εἶναι δημότης, πρέπει νὰ εὑρίσκηται ὑπὸ κατάστασιν πληροῦσαν τοὺς ὅρους τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ δημοτικοῦ νόμου, ἤτοι νὰ κατάγηται ἐκεῖθεν καὶ νὰ εἶναι ἐγκαθεσταμένος. Διὰ ν’ ἀποκτήσῃ τὴν ἰδιότητα τοῦ δημότου εἰς ἄλλον δῆμον πρέπει ν’ ἀποκτήσῃ καὶ τὴν ἐγκατάστασιν· διὰ τῆς ἐγκαταστάσεως, τῆς νυμφεύσεως, τῆς διαμονῆς ἐν ὡρισμένῳ δήμῳ, γίνεται δημότης καὶ γενόμενος δημότης ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον. Γενόμενος δημότης ἀπολαύει πάντων τῶν δικαιωμάτων, ὄχι διότι ἐζήτησε νὰ ἐγγραφῇ, ἀλλὰ διότι ἔχει ἐγκατάστασιν. Ἡ νέα δ’ ἐγκατάστασις φέρει ἀπώλειαν τῆς παλαιᾶς ἐγκαταστάσεως καὶ ἀπώλειαν τοῦ δικαιώματος νὰ εἶναι δημότης εἰς τὸν παλαιὸν δῆμον. Μόνον εἰς μίαν περίστασιν ἐπιτρέπει νὰ διατηρῇ τις τὴν ἰδιότητα τοῦ δημότου εἰς δύο δήμους· ὡς τιμήν. Ταύτην τὴν ἐξαίρεσιν ἡ πρακτικὴ ἐποιήσατο, καὶ κατωρθώθη, ὥστε ἕκαστος Ἕλλην νὰ εἶναι εἰς 15 δήμους δημότης· πάντες ὅσοι εἶναι ἐγγεγραμμένοι εἰς τὰς Ἀθήνας εἶναι ἐγγεγραμμένοι καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας των καὶ πάντες οἱ ἐγγεγραμμένοι εἰς τὰς μεγάλας πόλεις εἶναι ἐγγεγραμμένοι καὶ εἰς τοὺς τόπους τῆς καταγωγῆς των.

§347ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μὲ τὰ βιβλιάρια ὄχι.

§348Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Μὲ τὰ βιβλιάρια ἀνεγράφη διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ λαμβάνων ὑπὸ τοὺς ὅρους τοῦ νόμου τὸ βιβλιάριον διαγράφεται ἀπὸ τὸν δῆμον, ἐξ οὗ ἕλκει τὴν καταγωγήν του· καὶ ὅμως δὲν διαγράφεται.

§349ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Διαγράφεται.

§350Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Τὸ λέγετε εἰς ἐμέ, ὁ ὁποῖος κατάγομαι ἐκ δήμου, ὅπου δὲν εἶναι εἰσηγμένα τὰ βιβλιάρια. Τὸ νομοσχέδιον λαμβάνει πρόνοιαν περὶ τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων· ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν πρώτην ἐφαρμογὴν ἐλήφθη ἡ πρόνοια οἱ κατάλογοι οἱ ἰσχύοντες καὶ σήμερον νὰ ἰσχύσωσι διὰ τὰς κοινότητας, λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς στήλης τῆς κατοικίας τῆς ὡρισμένης κοινότητος. Μετὰ τοῦτο τὸ κοινοτικὸν συμβούλιον θὰ συντάξῃ τὸν κατάλογον, ἐκεῖνο θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του ποῖοι εἶναι πράγματι δημόται, ποῖοι ἐγκαθεσταμένοι ἐν τῷ δήμῳ, καὶ ἐκείνους θὰ περιλάβῃ εἰς τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον, ἔχει δὲ πᾶς τις τὸ δικαίωμα νὰ φέρῃ ἔνστασιν κατὰ τῆς ἐγγραφῆς ἢ περὶ ἐγγραφῆς τῶν μὴ ἐγγεγραμμένων. Συμβαίνει, ὥστε οἱ ζητοῦντες νὰ μεταφέρωσι τὰ δικαιώματά των εἰς μίαν κοινότητα ν’ ἀποκτήσωσι δικαιώματα εἰς τὴν κοινοτικὴν περιουσίαν. Τοῦτο, ἂν δοθῇ ἡ ἀληθὴς ἑρμηνεία εἰς τὴν ἔννοιαν τοῦ δημότου, δὲν δύναται νὰ συμβῇ. Εἰς ἐκεῖνο δὲ τὸ σημεῖον πρέπει νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχήν μας καὶ ἢ νὰ ζητήσωμεν τὴν ἐφαρμογὴν τῆς διατάξεως τοῦ δημοτικοῦ νόμου εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἢ ν’ ἀναγράψωμεν ἐν τέλει εἰδικὴν διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν δύναται ν’ ἀποκτήσῃ τὰ δικαιώματα τοῦ δημότου καὶ νὰ ἔχῃ νομὴν εἰς τὴν κοινοτικὴν περιουσίαν ὁ ἐκ μεταφορᾶς τῶν δημοτικῶν δικαιωμάτων του γενόμενος δημότης. Νομίζω ὅτι δύναται νὰ ληφθῇ μία φροντίς, ὥστε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παρὰ τὸν νόμον ἐπεκράτησε νὰ γίνεται, νὰ παύσῃ νὰ γίνεται.

§351ΕΥΑΓ. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Θέλω νὰ τονίσω τὸ ἑξῆς, διὰ ν’ ἀποφύγωμεν τὴν ἐπιδρομὴν ἐκ διαφόρων δήμων εἰς κοινότητας εὐπόρους, νὰ ὁρίσωμεν οὐχὶ ἀπὸ τῆς ἐγκαταστάσεως, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς παρόδου χρονικοῦ διαστήματος μετὰ τὴν ἐγκατάστασιν.

§352Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Νὰ προσθέσωμεν διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἁπλῆ μεταφορὰ τῶν ἐκλογικῶν δικαιωμάτων δὲν συνεπάγεται τὴν ἀπόκτησιν τῆς ἰδιότητος τοῦ δημότου.

§353Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Θὰ παρεκάλουν νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τροπολογία, τὴν ὁποίαν ἔχομεν ὑποβάλει μετὰ τῶν ἐντίμων συναδέλφων ἐκ Σπετσῶν καὶ ἐκ Τρικκάλων, καθ’ ἣν ν’ ἀποτελῶσι κοινότητας καὶ συνοικισμοὶ ἔχοντες πληθυσμὸν μικρότερον τῶν 300 ψυχῶν καὶ στερούμενοι σχολείου στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ἔχοντες ὅμως ἱκανὴν περιουσίαν, διότι πρόκειται περὶ συνοικισμῶν, εἰς τοὺς ὁποίους ἀφ’ ἑνὸς μὲν δὲν κατωρθώθη νὰ γίνῃ ἀκριβὴς ἀπογραφὴ καὶ παρουτιάζεται ἀριθμὸς κατοίκων ὀλιγώτερος τοῦ πραγματικοῦ, ἀφ’ ἑτέρου δέ, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ χωρίων δήμων ὀρεινῶν καὶ δὴ τεσσάρων δήμων, εἰς τοὺς ὁποίους οἱ κάτοικοι δὲν μένουσι διαρκῶς, ἀλλὰ μόνον παραθερίζουσι, συμβαίνει εἰς τοὺς δήμους τούτους νὰ μὴ ὑπάρχῃ σχολεῖον, καὶ εἰς τὴν ἀπογραφήν, ὡς εἶπον, νὰ φαίνηται ὅτι δὲν περιλαμβάνουσι περισσοτέρας τῶν 300 ψυχῶν, ἐνῷ πράγματι ἔχουσιν ἄνω τῶν 1000 κατοίκων. Καὶ γεννᾶται τὸ ἐρώτημα· τί θὰ γίνωσι πάντα αὐτὰ τὰ χωρία, ποῦ θὰ προσαρτηθῶσιν; Ἕνεκα τούτου ἔσχον τὴν τιμὴν μετὰ τῶν ἄλλων κυρίων συναδέλφων νὰ ὑποβάλωμεν τροπολογίαν, ἀναφορικῶς πρὸς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ προσθέσω ὅτι πάντες αὐτοὶ οἱ συνοικισμοὶ ἀποτελοῦσι καὶ σήμερον κοινότητας ὠργανωμένας καὶ ἔχουσι περιουσίαν, ἥτις ἀποδίδει πρόσοδον ἄνω τῶν 2.000 δραχμῶν. Ἡ τροπολογία μας ἔχει ὡς ἑξῆς: «Συνοικισμοὶ στερούμενοι σχολείου στοιχειώδους ἀνεξαρτήτως ἀριθμοῦ κατοίκων ἀποτελοῦσιν ἰδίαν κοινότητα, ἐὰν σήμερον τυγχάνωσιν ἕδραι δήμων ἢ ἐὰν κέκτηνται ἰδίαν κοινοτικὴν περιουσίαν ἀποδίδουσαι πρόσοδον ὑπὲρ τὰς 2.000 δραχμὰς ἐτησίως». Ὅταν λοιπὸν παρουσιάζηται συνοικισμὸς ἔχων οἰκονομικὴν αὐθυπαρξίαν καὶ παρουσιάζῃ πάσας τὰς ἐγγυήσεις ὅτι δύναται νὰ ζήσῃ ὡς ἰδία καὶ αὐθύπαρκτος κοινότης, δὲν βλέπω τὸν λόγον διατί νὰ μὴ δεχθῇ ἡ Βουλὴ τὴν τροπολογίαν μας.

§354ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ἐφ’ ὅσον ἔχουσι τὰ οἰκονομικὰ μέσα τῆς αὐθυπαρξίας των νομίζω ὅτι δύνανται ν’ ἀποτελέσωσιν ἰδίαν κοινότητα δυνάμει τοῦ τελευταίου ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου τούτου.

§355Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω ἀμέσως. Ἐρωτῶ ὑμᾶς· ἔχετε ἐν ὅλῳ περὶ τὰ 60 χωρία συνεχόμενα καὶ ἐντὸς τῆς αὐτῆς περιφερείας, ἐξ ὧν οὐδέν, μὴ ἐξαιρουμένων καὶ αὐτῶν τῶν πρωτευουσῶν τῶν ἤδη δήμων, ἔχει στοιχειῶδες σχολεῖον καὶ τὸν ἀπαιτούμενον πληθυσμὸν δι’ οὓς λόγους προανέφερον. Αὔριον, προκειμένου νὰ ἐκδώσητε τὸ κανονιστικὸν Διάταγμα, ποῦ θὰ τὰ προσαρτήσητε, ἀφοῦ οὐδεὶς τῶν συνοικισμῶν τούτων κατὰ τὸ συζητούμενον ἄρθρον ὑποχρεωτικῶς θ’ ἀποτελέσῃ κοινότητα; Διὰ τοῦτο πρέπει ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ὡς βάσιν νὰ ἔχῃ τινὰς τῶν συνοικισμῶν τούτων δυνάμει τοῦ νόμου ἀποτελοῦντας ὑποχρεωτικῶς κοινότητας, ὥστε νὰ δυνηθῇ νὰ προσαρτήσῃ εἰς αὐτοὺς τοὺς ἄλλους μέχρις οὗ δυνηθῶσιν οὗτοι νὰ ἐφαρμόσωσι τὴν διαδικασίαν τοῦ τελευταίου ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου τούτου καὶ τὸν σκοπὸν τοῦτον πληροῖ ἡ τροπολογία ἡμῶν.

§356ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Τότε παρακαλῶ τὸν κ. συνάδελφον, διὰ νὰ ἔχῃ ἀκριβεστέραν γνῶσιν ἡ Βουλὴ τῆς τροποποιήσεως, νὰ προχωρήσωμεν νὰ ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν ἐπὶ τοῦ τελευταίου ἐδαφίου, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ἡ τροπολογία του, νὰ ὁμιλήσω εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν.

§357Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὡς πρὸς τὸ πρῶτον ἐδάφιον εἶναι ὀρθὴ ἡ παρατήρησις ἡ ἐκ μέρους τοῦ κ. συναδέλφου, καὶ νομίζω ὅτι πρέπει ν’ ἀπαλείψῃ αὐτὸ ὁ κ. Ὑπουργός· ἀντὶ «δικαιοῦνται» νὰ τεθῇ «ἀποτελοῦσιν ὑποχρεωτικῶς». Ὡσαύτως ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν ἐπὶ τοῦ βʹ ἐδαφίου: «Συνοικισμοὶ μὴ ἔχοντες σχολεῖον στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ἢ ἔχοντες πληθυσμὸν κάτω τῶν 300 κατοίκων ἀποτελοῦσι μέρος τῆς ἐγγυτέρας κοινότητος, ἐκτὸς ἂν δι’ αἰτήσεως ὑπογεγραμμένης ὑπὸ τοῦ ½ τοῦ συνόλου τῶν ἐκλογέων αὐτῶν ζητήσωσι τὴν μετ’ ἄλλης συνεχομένης κοινότητος ἕνωσίν των». Πρῶτον τὸ ζήτημα τῆς ἐγγυτέρας κοινότητος νομίζω ὅτι Θὰ παρουσιάσῃ προσκόμματά τινα καὶ θὰ γεννήσῃ ζητήματα, καὶ καλὸν εἶναι, ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατόν, νὰ διορθωθῇ τὸ πρᾶγμα τοῦτο ἀπὸ τοῦδε.

§358ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Δηλαδή;

§359Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑπουργικὸν ἀποτελοῦσι μέρος τῆς περιφερείας, εἰς ἣν ἀνήκουσι. Καὶ αὐτὸ δὲν εὑρίσκω ὀρθόν. Ὁ δῆμος θὰ διαιρεθῇ σήμερον καὶ δύναται ἓν χωρίον νὰ εἶναι ἀπομεμακρυσμένον τῆς πρωτευούσης τοῦ δήμου. Ποῦ θὰ ἀποτελέσῃ μέρος;

§360ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Αὐτὴν τὴν παρατήρησιν ἔχω καὶ ἐγώ, διότι δὲν περιλαμβάνει δῆμον ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου ὡς ἔχει.

§361Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἀπομένει ἐξετάσιμον τὸ ζήτημα τῶν ἐκλογέων, περὶ τοῦ ὁποίου ἠσχολήθησαν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι καὶ ἐγὼ ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου. Τὸ ζήτημα δὲν λύεται, νομίζω, ὡς ἰσχυρίζεται ὁ κ. ἐξ Ἀρκαδίας συνάδελφος, ἐκ τοῦ ἄρθρου 145. Κατὰ τὸ ἄρθρον 8 κανονίζονται τὰ τῶν καταλόγων τῶν ἐκλογῶν, ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς χρησιμεύσωσι διὰ τὸν σκοπόν, διὰ τὸν ὁποῖον ἀσχολούμεθα σήμερον ἐν τῷ ἄρθρῳ 2, διότι καὶ οἱ ἐκλογικοὶ κατάλογοι κατὰ τὸ ἄρθρον 45, ὡς λαμβάνεται πρόνοια διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, θὰ καταρτίζωνται ὅπως καὶ μέχρι σήμερον κατηρτίζοντο. Οὐδεμία πρόνοια ἐξαιρετικὴ λαμβάνεται, ὥστε οἱ ἐκλογικοὶ κατάλογοι νὰ καταρτίζωνται κατ’ ἄλλον τρόπον ἀπὸ κατοίκους ἐγκαθισταμένους. Βάσις καταρτισμοῦ τῶν νέων καταλόγων εἶναι οἱ ἤδη ὑπάρχοντες ἐκλογικοὶ κατάλογοι. Συνεπῶς οἱ ἐκλογεῖς, οἱ ἔχοντες δικαίωμα ἀναγραφῆς, εἴτε λόγῳ καταγωγῆς εἴτε δι’ ἄλλον οἱονδήποτε λόγον νὰ γραφῶσιν ὑποχρεωτικῶς, καὶ οὗτοι δύνανται νὰ αἰτήσωνται τὴν διαγραφήν των.

§362Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. (Ἀναγινώσκει:) «Ἄρθρον 146. Κατὰ τῶν καταλόγων τούτων ὑποβάλλονται εἰς τὸν εἰρηνοδίκην ἐντὸς 15 ἡμερῶν ἐνστάσεις παρὰ παντὸς μὴ ἐγγραφέντος ἐν τῷ καταλόγῳ τοῦ οἰκείου χωρίου ἢ πόλεως ἢ κακῶς ἢ οὐδόλως ἐγγραφέντος».

§363Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Διατί κακῶς;

§364Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐὰν εἶναι δημότης.

§365Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὁ ἐγγραφεὶς εἶναι πάντοτε δημότης. Δὲν θεραπεύει τὸ ἄτοπον, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησαν οἱ κύριοι συνάδελφοι καὶ ἐγώ, διότι σήμερον γνωρίζετε καὶ ὑμεῖς καὶ ἐγὼ κοινότητας, αἱ ὁποῖαι ἐνῷ ἔχουσι πληθυσμὸν κάτω τῶν 300 κατοίκων, ἔχουσιν ἐκλογικοὺς καταλόγους, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν 800 ἐκλογεῖς. Τί θὰ συμβῇ ἐν τῇ προκειμένῃ περιπτώσει; Βλέπετε ὅτι προκύπτουσι πρακτικά τινα ἀποτελέσματα. Ἔχουσι δικαιώματα οἱ ἐκλογεῖς καὶ αὐτὰ εἶναι τὰ ἑξῆς· τοῦ νὰ δύνανται νὰ αἰτήσωνται τὸ ἥμισυ τῶν ἐκλογέων τὴν συγχώνευσιν τῆς κοινότητος μετ’ ἄλλης. Ἐνταῦθα θὰ ἐπέλθωσι διχόνοιαι, διαιρέσεις, διότι ὑπάρχουσιν ἀντίθετα συμφέροντα. Ἐγὼ θὰ θέλω νὰ ἑνωθῶ μὲ τὴν ἄλφα κοινότητα καὶ ὁ ἄλλος μὲ τὴν βῆτα· θὰ συλλέγω ὑπογραφὰς ἀπὸ τοὺς κατοικοῦντας ἐν Ἀθήναις καὶ θὰ ζητῶ τὴν συγχώνευσιν τῆς κοινότητός μου ὅπου θέλω.

§366ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Τί θέλετε νὰ γίνῃ;

§367Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Νὰ κάμωμεν ἐκλογικοὺς καταλόγους τῶν κοινοτήτων ἐπὶ τῶν κατοίκων, καὶ τοῦτο εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ. Αὐτὴ ἡ ἐπιτροπὴ ἡ συνισταμένη διὰ τοῦ ἄρθρου 145 διὰ δύο ἱερέων καὶ τοῦ εἰρηνοδίκου εἶναι δυνατὸν εἰς διάστημα 15 ἕως 20 ἡμερῶν νὰ καταρτίσῃ νέους καταλόγους. Βεβαίως θὰ προκύψωσι πολλὰ ἄτοπα.

§368ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ προκύψωσιν.

§369Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Σᾶς φέρω παράδειγμα κοινοτήτων, τὰς ὁποίας γνωρίζω.

§370Ν. ΧΑΡΙΤΑΤΟΣ. Οἱ μὴ ἐγκαθεσταμένοι εἰς μίαν κοινότητα;

§371Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δὲν εἶναι κάτοικοι καὶ συνεπῶς δὲν ἔχουσι δικαίωμα ψήφου. Ἐγὼ νομίζω ὅτι τὸ ἄρθρον δύναται νὰ ψηφισθῇ ὡς ἔχει. Ἔκαμα τὰς παρατηρήσεις αὐτάς, διὰ νὰ τὰς λάβητε ὑπ’ ὄψιν καὶ νὰ τὰς μελετήσητε καὶ ὑμεῖς καὶ ἡ Βουλή, καί, ἐὰν νομίζητε ὅτι ἔχουσιν ἀξίαν τινά, δύνασθε νὰ φέρητε αὐτὰς διωρθωμένας εἰς τὴν γʹ συζήτησιν. Οἱ ἐκλογικοὶ κατάλογοι οἱ σημερινοὶ εἶναι λελανθασμένοι καὶ δὲν δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς βάσις τις. Πάντες οἱ κάτοικοι σήμερον τῶν Ἀθηνῶν, τοῦ Πύργου, τῆς Μεσσήνης κλπ. ἔχουσι ψῆφον εἰς τὰ ὀρεινὰ μέρη. Πάντες ἐγγράφονται δημόται καὶ ἔχουσι κάμει σύγχυσιν μεταξὺ δημοτῶν καὶ ἐκλογέων. Σήμερον ὁ δημότης θεωρεῖται ὡς κάτοικος καὶ ὁ κάτοικος ὡς δημότης, καὶ συνεπῶς ὁ δημότης ἔχει τὴν ἀξίωσιν ν’ ἀπολαύῃ πάντων τῶν δικαιωμάτων ἐκείνων, τῶν ὁποίων ἀπολαύουσιν οἱ κάτοικοι οἱ πραγματικοὶ τῶν κοινοτήτων. Πρέπει λοιπὸν ν’ ἀποφύγωμεν τὴν σύγχυσιν αὐτήν, ἡ ὁποία θὰ ἐπέλθῃ πάντως, ἐὰν ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει.

§372Α. ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Γαρδικιώτης ἐπὶ τῆς δευτέρας παραγράφου τοῦ ἄρθρου 2, ἐνδιαφέρει ἰδίως ἡμᾶς τοὺς ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, κυρίως τοὺς ἐκ Καλαβρύτων ἐνδιαφέρει σπουδαίως. Ἐὰν παρατηρήσητε εἰς τὴν ἐπαρχίαν Καλαβρύτων, θὰ ἴδητε κοινότητας ἐχούσας περιουσίαν ἄνω τῶν 10,000 ἑκάστην· αὐταὶ ζητοῦσιν, ὅπως ἀποτελέσωσι μίαν κοινότητα· δὲν ἔχουσι δὲ κατοίκους 300· πᾶσαι ἔχουσι κάτω τῶν 300· ἡ κοινότης Ζαρούχλας ἔχει μόλις 100 κατοίκους· ἡ τῆς Βαρβάρας ἐπίσης· δὲν θέλουσι νὰ δαπανηθῶσιν αἱ περιουσίαι ὑπὲρ ἄλλων, ἔχουσιν ἱστορίαν καὶ θέλουσι νὰ δαπανήσωσιν ὑπὲρ ἑαυτῶν. Ὑποβάλλω τροπολογίαν παρομοίαν τοῦ κ. Ν. Γαρδικιώτου ἔχουσαν ὡς ἑξῆς: «Ἄρθρον 2. Προτείνω, ὅπως ἡ τελευταία παράγραφος τροποποιηθῇ ὡς ἀκολούθως: Συνοικισμοὶ ἔχοντες κατοίκους ὀλιγωτέρους τῶν 300 καὶ στερούμενοι σχολείου στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ἀποτελοῦσιν ἰδίαν κοινότητα, ἐὰν κέκτηνται ἰδίαν περιουσίαν ἀξίας τοὐλάχιστον 10.000 δρ. καὶ αἰτήσωσι τοῦτο διὰ τοῦ ½ τοῦ συνόλου τῶν ἐκλογέων των».

§373Π. ΚΑΣΙΜΗΣ. Τί εἰσόδημα ἔχουσιν αὐταὶ αἱ κοινότητες;

§374Α. ΦΩΤΗΛΑΣ. Αὐτὸ θέλω νὰ εἴπω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὁρισθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ εἰσοδήματος, διότι μέχρι τοῦδε τρώγεται τὸ εἰσόδημα.

§375Π. ΚΑΣΙΜΗΣ. Εἰς πάντας τοὺς δήμους;

§376Α. ΦΩΤΗΛΑΣ. Ὄχι εἰς πάντας. Ἐὰν ἴδητε τὸν πίνακα, θὰ ἴδητε ὅτι ἔχουσι μεγάλας περιουσίας· προσόδους δὲν ἔχουσι, διότι μέχρι τοῦδε τρώγονται ἀπὸ τοὺς δημοτικοὺς συμβούλους. Δεύτερον εἰς τὴν τροπολογίαν μου περιλαμβάνω καὶ τοῦτο, ὅπως μὴ ὁρισθῇ ἀναλόγως τῶν προσόδων, ἀλλὰ ἀναλόγως τῆς περιουσίας.

§377Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Προέτεινα, κύριοι Βουλευταί, τροπολογίαν ἐπὶ τῆς δευτέρας παραγράφου τοῦ ἄρθρου 2 μετὰ τὴν ἔκφρασιν «συνοικισμοὶ μὴ ἔχοντες σχολεῖον στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ἢ ἔχοντες πληθυσμὸν κάτω τῶν 300 κατοίκων ἀποτελοῦσι μέρος τῆς ἐγγυτέρας κοινότητος». Ἀντὶ τοῦ «ἐγγυτέρας κοινότητος» ὑπέβαλον τὴν τροπολογίαν καὶ προετίμησα τὴν ἔκφρασιν τὴν ὑπάρχουσαν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ, κατὰ τὴν ὁποίαν ὑπάγονται οἱ τοιοῦτοι συνοικισμοὶ οἱ κάτω τῶν 300 κατοίκων εἰς τὸν δῆμον, ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ ὁποίου εὑρίσκονται σήμερον, οὐχὶ δ’ εἰς τὴν ἐγγυτέραν κοινότητα, ὅπως λέγει τὸ νομοσχέδιον. Εἶναι ἐνδεχόμενον, Κύριοι, νὰ εἶναι τόσον στενῶς συνδεδεμένοι πρὸς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ σημερινοῦ δήμου, εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ ὁποίου ὑπάγονται, ὥστε νὰ εἶναι πολὺ προτιμότερον δι’ αὐτοὺς νὰ παραμείνωσιν εἰς τὸν δῆμον, εἰς τὸν ὁποῖον σήμερον ὑπάγονται, παρὰ νὰ συνδεθῶσι πρὸς ἄλλας κοινότητας, ἔστω καὶ πλησιεστέρας, διότι ὁ σημερινός των σύνδεσμος κατέστη ἢ εἶναι φυσικὸς καὶ ἰσχυρός, ἐδημιουργήθησαν σχέσεις οἰκονομικαὶ μεταξὺ τῶν κατοίκων, σχέσεις διοικητικαί, σχέσεις ἐμπορικαί, τὰς ὁποίας δὲν δυνάμεθα νὰ παρίδωμεν.

§378Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν εἶναι ηὐχαριστημένοι ἐκ τοῦ ὅτι προσετέθησαν δύνανται νὰ ζητήσωσι νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς ἄλλην, ἐκεῖ ὅπου θέλουσιν.

§379Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Κατὰ τὸ κατωτέρω ἐδάφιον δύνανται, ἐὰν αἰτήσωνται τοῦτο διὰ τοῦ ἡμίσεος τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐκλογέων, ν’ ἀποσπασθῶσιν ἀπὸ τὴν ἐγγυτέραν καὶ νὰ μεταβῶσιν εἰς τὴν ἄλλην. Ἀλλὰ τοῦτο συναντᾷ μεγίστας δυσκολίας, διότι, ὅπως παρατηροῦμεν εἰς ἐκλογικοὺς καταλόγους, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύσωμεν ὅτι θὰ δύναται νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ διάταξις αὕτη τοῦ νόμου, διότι οὐδέποτε θὰ συγκεντρωθῇ ὁ ἥμισυς ἀριθμὸς τῶν ἐκλογέων τῶν ἐν τῷ καταλόγῳ ἐγγεγραμμένων, καθόσον ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐν τῷ καταλόγῳ ἐγγεγραμμένων εἶναι ὑπερδιπλάσιος πάντοτε τοῦ πραγματικοῦ, καὶ διὰ τοῦτο ἡ διάταξις θὰ μείνῃ νεκρά. Πῶς συμβαίνει τοῦτο; Εἶναι πασίγνωστον καὶ κρίνω περιττὸν ν’ ἀναπτύξω, ἀρκεῖ μόνον νὰ εἴπω ὅτι οὔτε οἱ ἀποθνήσκοντες διαγράφονται οὔτε οἱ ἀποδημοῦντες οὔτε οἱ εἰς ἄλλον δῆμον ἐγγραφόμενοι. Ἐκτὸς ὅμως τούτου πολλοὶ κατοικοῦντες εἰς τὸ Α χωρίον τοῦ δήμου εἶναι ἐγγεγραμμένοι ἐν τῷ ἐκλογικῷ καταλόγῳ εἰς τὴν μερίδα τοῦ χωρίου Β. Διὰ πάντας τοὺς λόγους τούτους δὲν πρέπει νὰ δώσωμεν πίστιν εἰς τοὺς σημερινοὺς τοὐλάχιστον ἐκλογικοὺς καταλόγους, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων θὰ εἶναι ἀπραγματοποίητος ἡ συγκέντρωσις τοῦ ἡμίσεος ἀριθμοῦ τῶν ἐκλογέων, ἣν ἀπαιτεῖ ἡ κατωτέρω διάταξις τοῦ νομοσχεδίου πρὸς μεταβολὴν τοῦ σχηματισμοῦ τῶν κοινοτήτων, ἀλλὰ πρέπει εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς νὰ προσέξωμεν εἰς τὸν σχηματισμὸν αὐτῶν. (Διάλογοι). Ναί. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει αἴρεται ἡ βάσις τοῦ νόμου. Ἡμεῖς θέλομεν ἀκριβῶς νὰ συμπήξωμεν περὶ τὸ αὐτὸ διαφόρους συνοικισμοὺς ἔχοντας ταυτότητα συμφερόντων. Ὅταν δὲν ἐπιτύχωμεν τοῦτο, θ’ ἀποτύχῃ αὐτὴ ἡ βάσις τοῦ νόμου. Ὅταν ἔχωμεν πληθυσμοὺς ἔχοντας ἀντικρουόμενα συμφέροντα ἢ ἀποσπάσωμεν αὐτοὺς ἀπὸ τῶν μερῶν ἐκείνων, μετὰ τῶν ὁποίων φυσικῶς καὶ πραγματικῶς συνδέονται, μετὰ τῶν ὁποίων ἔχουσι συμφέροντα, τότε ἡ ἕνωσις, τὴν ὁποίαν θὰ κάμωμεν, δὲν θὰ εἶναι φυσική, καὶ ἑπομένως ἡ ἀποτυχία θὰ εἶναι ἀναγκαία καὶ ἀναπόφευκτος συνέπεια. Θὰ ἐτόλμων νὰ ὑποβάλω εἰς ὑμᾶς, κύριοι Βουλευταί, καὶ ἑτέραν σκέψιν. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι, διὰ νὰ καταρτισθῇ βιώσιμος κοινότης, εἶναι ἀνάγκη, ἔν τισι τοὐλάχιστον ἀγροτικοῖς πληθυσμοῖς τῆς ἡμετέρας χώρας, νὰ ὁρισθῇ ὡς κατώτατον ὅριον ἀριθμοῦ κατοίκων ὁ ἀριθμὸς τῶν 500. Τοῦτο φρονῶ ἐκ τοῦ ἑξῆς λόγου. Εἶναι βεβαιωμένον, Κύριοι, ὅτι ἡ ἡμετέρα χώρα ἐσχάτως ἠρημώθη λόγῳ τῆς ἀθρόας μεταναστεύσεως εἰς τὴν Ἀμερικήν, ἐνῷ δὲν παρίσταται συνοικισμὸς τις ὡς ἔχων κατοίκους 300 ἢ πλείονας, ἢ ὅτι 2–3–4 συνοικισμοὶ ἡνωμένοι παρίστανται ὡς ἔχοντες ἀριθμὸν κατοίκων 300, πράγματι δὲν ἔχουσι παρὰ μόνον 200 κατοίκους πραγματικούς, διότι οἱ 100 ἀπουσιάζουσιν εἰς τὸ Ἐξωτερικόν. Γνωρίζετε δὲ ποῖοι εἶναι οἱ 100 ἐκεῖνοι, οἱ ἀπουσιάζοντες; Εἶναι οἱ ἐκλογεῖς. Παραμένουσιν δ’ αἱ γυναῖκες καὶ τὰ παιδία, ἀλλ’ εἰς τοὺς συνοικισμούς, καὶ ἐνῷ οὗτοι ἔχουσι κατοίκους 200 ἢ 300, ἐκλογεῖς πραγματικοὺς ἔχουσι μόνον 10 ἢ 20. Θὰ εἶναι δὲ λίαν τολμηρόν, Κύριοι, νὰ συμπήξωμεν κοινότητα εἰς τοιούτους πληθυσμούς, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τόσον μικρὸν ἀριθμὸν οὐχὶ κατοίκων, ἀλλ’ ἐκλογέων πραγματικῶν, διότι ἐξ αὐτῶν τῶν ἐκλογέων θὰ ἐκλέξωμεν τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ διοικήσωσι τὴν κοινότητα· ὅταν δὲ μεταξὺ εἴκοσιν ἐκλογέων ἔχωμεν καὶ μόνον νὰ ἐκλέξωμεν τοὺς διοικητὰς τῆς κοινότητος, δὲν γνωρίζω ἂν θὰ εὕρωμεν τοὺς ἱκανοὺς ν’ ἀναλάβωσι τὸ βάρος τῆς διοικήσεως τῆς κοινότητος. Ἡ κοινότης σήμερον, Κύριοι, ὅπως ἡμεῖς θέλομεν νὰ τὴν κάμωμεν, εἶναι διοικητικὸς ὀργανισμός, ὅστις ἔχει ἀνάγκην διευθύνσεως ὑπὸ δεξιῶν χειρῶν, δὲν δυνάμεθα δὲ νὰ ἐμπιστευθῶμεν τὴν διεύθυνσιν τοῦ ὀργανισμοῦ τούτου τοῦ ἀρτιπαγοῦς, ἐκ τοῦ ὁποίου θὰ ἐξαρτηθῇ αὐτὴ αὕτη ἡ αὐτοδιοίκησις τῆς χώρας εἰς τοὺς ἀγρότας ἐκείνους, τοὺς λίαν περιωρισμένους, τοὺς 20 ἢ 30 ἀγρότας, μεταξὺ τῶν ὁποίων θὰ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἐκλέξωμεν τοὺς διοικήσοντας τὴν κοινότητα. Ἤθελον λοιπὸν νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ φρονῶ ὅτι δὲν θὰ ἦτο ἄσκοπον, ἐὰν εἰς τοὺς συνοικισμοὺς τοὺς μικρούς, τοὺς ἔχοντας κατοίκους ἀπὸ 100 μέχρι 200, αἱ κοινότητες ἀποτελεσθῶσιν ἐκ κατοίκων τοὐλάχιστον 500, συγχωνευομένων πολλῶν τοιούτων εἰς μίαν κοινότητα· κατὰ τὴν στατιστικὴν δέ, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ του μᾶς παρουσιάζει, ὑπάρχουσι συνοικισμοὶ ἀπὸ 100 κατοίκων μέχρι 200 ἐν ὅλῳ 932, ἀπὸ 200 μέχρι 300 κατοίκων 735, ἀπὸ 300 μέχρι 500 κατοίκων 974 καὶ οἱ ἄλλοι εἶναι ἄνω τῶν 500. Ἑπομένως, ἐὰν ἐκ τῶν 932 συνοικισμῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι κατοίκους ἀπὸ 100 μέχρι 200, ἀποτελέσωμεν 100 κοινότητας καὶ ἐκ τῶν 735 συνοικισμῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι κατοίκους 200–300, ἀποτελέσωμεν 280 κοινότητας, καὶ ἐκ τῶν 974 συνοικισμῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι 300–500 κατοίκους, ἀποτελέσωμεν κατὰ μέσον ὅρον, κατὰ τὸν ὑπολογισμόν, τὸν ὁποῖον ἔκαμεν, 600 κοινότητας, ἐκ δὲ τῶν ὑπολοίπων συμφώνως πρὸς τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἀποτελέσωμεν 1300 κοινότητας, θὰ ἔχωμεν κοινότητας 2000 ἀπέναντι 2450, θὰ ἐλαττώσωμεν δηλ. τὰς κοινότητας κατὰ 450, ἀλλ’ ἡ ἐλάττωσις αὕτη δὲν εἶναι μεγάλη, διότι, ἐνῷ δὲν θὰ ἐλαττώσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν κατοίκων εἰς τὰς πολυανθρώπους κοινότητας, ἐκεῖ δηλαδή, ὅπου ἔχομεν ἕνα ἐπαρκῆ ἀριθμὸν ἐκλογέων κάπως μορφωμένων, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ ἔχωμεν νὰ ἐκλέξωμεν τοὺς ἱκανούς, θὰ ἐλαττώσωμεν ταύτας μόνον εἰς τὰ μικρὰ κέντρα, εἰς τὰ χωρία, εἰς τοὺς μικροὺς συνοικισμούς, ὅπου ἔχουσιν ἀνάγκην ἰδίως τονώσεως αἱ κοινότητες λόγῳ τῆς ἐλλείψεως ἀριθμοῦ ἐπαρκοῦς ἐκλογέων καὶ μορφώσεως. Ἐάν, κύριοι συνάδελφοι, δὲν τονώσωμεν τὰς ἀγροτικάς μας κοινότητας δι’ ἐπαρκοῦς ἀριθμοῦ μελῶν, ἐκλογέων καὶ ἐκλεξίμων, φοβοῦμαι ὅτι πλὴν τῆς οἰκονομικῆς ἀνεπαρκείας δὲν θὰ εὕρωμεν καὶ τὰ πρόσωπα τὰ ἱκανά, εἰς τὰ ὁποῖα νὰ ἐμπιστευθῶμεν τὴν διοίκησιν τῆς ἀρτιπαγοῦς μας κοινότητος, ἥτις ἐν ἀρχῇ μάλιστα μεγίστας θὰ παρουσιάσῃ δυσχερείας, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ ἀγροτικὴ κοινότης μας, δι’ ἧς σκοποῦμεν τὴν αὐτοδιοίκησιν καὶ τὴν πολιτικὴν τοῦ λαοῦ ἀνάπτυξιν, θ’ ἀτονήσῃ καὶ θὰ καταστῇ θνησιγενής.

§380Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναγκαζόμεθα νὰ ἐξετάσωμεν, Κύριοι, εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο τὴν σχέσιν τῶν μικρῶν κωμῶν ἐκ 300 κατοίκων καὶ ἄνω πρὸς τὸ σχολεῖον. Ἐπειδὴ βάσις τῆς ἱδρύσεως κοινότητος ἐλήφθη τὸ σχολεῖον, εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ἴδωμεν ποῦ εὑρίσκομεν σχολεῖον. Ὅπως εἶναι διατετυπωμένον τὸ 2ον ἄρθρον, παρέχει τὴν ἐντύπωσιν ὅτι παραδεχόμεθα ὅτι κῶμαι 300 καὶ ἄνω κατοίκων ἐνδέχεται νὰ ὑπάρχωσι καὶ ἄνευ σχολείου.

§381Ν. ΧΑΡΙΤΑΤΟΣ. Κατὰ τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον θὰ ἔχωσι πᾶσαι αὐτὸν τὸν πληθυσμὸν;

§382Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Λέγω ὅτι καὶ κατὰ τοὺς ὑφισταμένους νόμους καὶ κατὰ τὸ ὑποβληθὲν ἐσχάτως εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως κῶμαι 300 καὶ ἄνω κατοίκων θὰ ἔχωσιν ἐξάπαντος στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν, διὰ τοῦτο δὲ ἡ ἐν τῇ προκειμένῃ διατάξει ὑποθετικὴ ἔκφρασις δύναται ἢ πρέπει ν’ ἀντικατασταθῇ διὰ θετικῆς τοιαύτης· ὥστε δυνάμεθα τὴν ὑπὸ συζήτησιν διάταξιν νὰ διατυπώσωμεν μᾶλλον ὡς ἑξῆς: «συνοικισμὸς ἔχων 300 καὶ ἄνω κατοίκους, διὰ τοῦτο δὲ καὶ σχολεῖον, δικαιοῦται ν’ ἀποτελῇ κοινότητα».

§383Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Καὶ κατὰ τὸ ἄρθρον 16ον τοῦ Συντάγματος εἶναι ὑποχρεωτικὴ ἡ ἐκπαίδευσις.

§384Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οὔτε δυνάμεθα νὰ φανταζώμεθα ὅτι θὰ ὑπάρχῃ κώμη 300 καὶ ἄνω κατοίκων στερουμένη σχολείου.

§385ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ ὅμως ὑπάρχουσιν.

§386Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ὑπάρχωσί τινες, θὰ ἐκλείψωσι. Τοῦτο εἶναι τὸ δυνατόν, τὸ ὀρθόν, τὸ συμφέρον, τὸ νόμιμον, τὸ σύμφωνον πρὸς τὴν κειμένην νομοθεσίαν καὶ τὸ ὁμαλώτερον. Εἶναι περιττὸν νὰ σᾶς ἀπασχολήσω, ὅπως σᾶς δώσω ἀποδείξεις περὶ τούτου· ὑποθέτω ὅτι δὲν θὰ ὑπάρχῃ τις ὁ ἀμφιβάλλων. Ἐὰν ὑπῆρχέ τις, θὰ ἠδυνάμην αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ δώσω τὴν ἀπόδειξιν.

§387Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Ἐγὼ ἀμφιβάλλω.

§388Ν. ΧΑΡΙΤΑΤΟΣ. Καὶ ἐγὼ ἀμφιβάλλω.

§389Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ κατὰ τὴν κειμένην νομοθεσίαν καὶ κατὰ τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον ἔχουσι τὰ πράγματα ὡς λέγω· συντόμως δύναμαι καὶ ἀρκεῖ ν’ ἀναγνώσω τί λέγουσιν αἱ σχετικαὶ διατάξεις.

§390Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη.

§391Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ καλά. Ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν τῶν πραγμάτων, ὅπως ταῦτα ἔχουσι σήμερον, βλέπομεν ὅτι ἔχομεν κώμας ἐχούσας 300 καὶ ἄνω κατοίκους 2,777 συμφώνως πρὸς τὴν στατιστικὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, τοῦ ὑποβαλόντος τὸ πρῶτον νομοσχέδιον. Δεχόμενοι ὅτι ἅπασαι αἱ κῶμαι αὗται ἔχουσι σχολεῖον καὶ διὰ τοῦτο ἀναγράφοντες ἐν τῷ προκειμένῳ ἄρθρῳ θετικῶς καὶ ὡρισμένως ὅτι δικαιοῦνται ν’ ἀποτελέσωσι κοινότητα οὐδαμοῦ ἔχομεν νὰ προσκρούσωμεν. Διότι ἐκ τούτων τῶν κωμῶν αἱ 2,238, πληθυσμοῦ 300– 5000 κατοίκων, ἔχουσι κατὰ τὸν νόμον ἓν μόνον σχολεῖον ἀρρένων, καὶ ἔχομεν 2,238 σχολεῖα εἰς τὰς 2,238 μικρὰς ταύτας κοινότητας. Ἀλλ’ ὑπάρχουσιν ἔτι 25 κοινότητες μεγαλειτέρου πληθυσμοῦ, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι διὰ τοῦτο δύο ἢ τὸ πολὺ τρία σχολεῖα ἀρρένων ἑκάστη, καὶ ἔχομεν ἔτι κατ’ ἀνώτατον ὅρον 75 σχολεῖα, ὑπάρχουσι δ’ ἀκόμη 10 κοινότητες 10,001–25,000 κατοίκων, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι κατ’ ἀνώτατον ὅρον πέντε σχολεῖα ἀρρένων ἑκάστη, ἤτοι 50 ἐν συνόλῳ, ὥστε ἔχομεν ἐν συνόλῳ 2363 σχολεῖα ἀρρένων ἀντιστοιχοῦντα εἰς τὰς εἰρημένας 2273 κοινότητας, τὰς ὁποίας ἀναγνωρίζει ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις τοῦ πρώτου νομοσχεδίου. Ὥστε, ἂν δεχθῶμεν θετικῶς, ὡς εἶπον πρίν, καὶ οὐχὶ ὑποθετικῶς, ὅτι πᾶσα κοινότης ἐκ 300 καὶ ἄνω θὰ ἔχῃ τὸ ἑαυτῆς σχολεῖον, δὲν πρέπει νὰ πτοώμεθα καὶ νὰ φοβώμεθα μὴ δὲν ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰ σχολεῖα ταῦτα, διότι, ὡς εἶπον, ὅλος ὁ ἀριθμὸς τούτων εἶναι 2363, ἐνῷ σήμερον, ὅπως ἔχουσι τὰ πράγματα, ἔχομεν λειτουργοῦντα σχολεῖα ἀρρένων 2795, ἤτοι μὲ στρογγύλον ἀριθμὸν 2800, ὥστε περισσεύουσιν ἀκόμη καὶ 432 σχολεῖα. Αὕτη εἶναι ἡ ἀκριβὴς στατιστική, ὡς ἔχουσι σήμερον τὰ πράγματα, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἐπὶ τῇ βάσει δεδομένων, τὰ ὁποῖα παρέχει ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις, ἀφ’ ἑτέρου δ’ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἄλλων δεδομένων, τὰ ὁποῖα παρέχει ἡ ἐπετηρὶς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, ὥστε, ἐὰν εἰς ἕκαστον τῶν εἰρημένων συνοικισμῶν, 300 καὶ ἄνω μέχρι 25,000 κατοίκων, ἀναγνωρίσωμεν θετικῶς ἀπὸ τοῦδε καὶ σχολεῖον, θὰ ἔχωμεν 2263 σχολεῖα, μᾶς περισσεύουσι δ’ ἀκόμη 432 σχολεῖα. Ἂν δὲ καὶ ἐκ τούτων ἀφαιρέσωμεν 75 σχολεῖα ἀνήκοντα εἰς τὰς ὑπὲρ τὰς 25,000 κατοίκων ἀριθμούσας πόλεις Ἀθηνῶν, Πειραιῶς, Πατρῶν καὶ Κερκύρας, μετὰ τῶν συνεχομένων ταύταις προαστείων, ὑπολείπονται 357 ἔτι σχολεῖα, τὰ ὁποῖα προφανῶς καὶ πράγματι λειτουργοῦσι σήμερον ἐν κώμαις ἐχούσαις ὀλιγωτέρους τῶν 300 κατοίκων, καὶ διὰ τῶν ὁποίων δυνάμεθα νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὴν σύστασιν 357 ἔτι κοινοτήτων ἐκ χωρίων κατοικουμένων ὑπὸ ὀλιγωτέρων τῶν 300 κατοίκων.

§392ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Πῶς θεωρεῖτε ὅτι δέον νὰ τροποποιηθῇ ἡ διάταξις;

§393ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἔγγραφον πρότασιν.

§394Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἀποφύγωμεν τὰς ἐκφράσεις ἐκείνας τῆς βʹ καὶ δʹ § τοῦ ἄρθρου 2, αἵτινες θὰ κάμωσί τινας ἀναγινώσκοντας νὰ ὑπολάβωσιν ὅτι ἡ Βουλὴ φαντάζεται κώμας 300 καὶ ἄνω κατοίκων, τινὰς μὲν ἐχούσας σχολεῖον, ἄλλας δέ, καίπερ οὔσας τοῦ αὐτοῦ πληθυσμοῦ, μὴ ἐχούσας σχολεῖον, — τοῦθ’ ὅπερ ἄτοπον καὶ ἄδικον καὶ παράνομον. Ἢ θὰ διατυπώσωμεν τὴν πρώτην παράγραφον τοῦ 2ου ἄρθρου οὕτω· «πᾶς συνοικισμὸς ἔχων ὑπὲρ τοὺς 300 κατοίκους, διὰ τοῦτο δὲ καὶ σχολεῖον, δικαιοῦται ν’ ἀποτελῇ ἰδίαν κοινότητα».

§395Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ἡ τροποποίησις ὅμως, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλετε, δὲν νομίζομεν ὅτι εἶναι ἀντικείμενον τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ψηφίζομεν. Τὸ νομοσχέδιον ὁρίζει τοὺς ὅρους, καθ’ οὓς δύναται ν’ ἀποτελέσῃ κώμη ἰδίαν κοινότητα, ἀλλ’ ἡ πρότασις, ὅπως ἑκάστη κώμη ἀνεξαρτήτως πληθυσμοῦ δέον νὰ ἔχῃ δημοτικὸν σχολεῖον, νομίζω ὅτι ἀνάγεται εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, καὶ δὲν δύναμαι νὰ δώσω κἂν ἀπάντησιν.

§396Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε θὰ παρακαλέσω νὰ δεχθῆτε τὸ ἑξῆς, τὸ ὁποῖον θὰ μᾶς ἐξῆγεν ἀπὸ τῆς ὑποθετικῆς καὶ δεκτικῆς παρεξηγήσεως ἐκφράσεως. Εἰς τὴν δευτέραν παράγραφον λαμβάνεται πρόνοια περὶ τῶν συνοικισμῶν τῶν ἐχόντων 300 καὶ ἄνω κατοίκους, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ ἔχωσι —κατ’ ἐμὲ θὰ ἔχωσιν ἐξάπαντος—καὶ σχολεῖον· ἀλλ’ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι δὲν θὰ ἔχωσι, λαμβάνεται πρόνοια περὶ τοῦ τί θὰ γίνωσι, καὶ ὁρίζεται ὅτι θὰ προσκολληθῶσιν εἰς ἄλλην γειτονικὴν ἢ μεμακρυσμένην, ἀλλὰ πάντως συνεχομένην κοινότητα. Τότε παρακαλῶ, ὅπως διατυπωθῇ ὡς ἑξῆς ἡ βʹ αὕτη § τοῦ ἄρθρου· «Συνοικισμὸς ἔχων ὑπὲρ τοὺς 300 κατοίκους, ἀλλὰ μὴ ἔχων σχολεῖον στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, προσωρινῶς μέχρις οὗ ἀποκτήσῃ κατὰ νόμον τὸ ἀνῆκον εἰς αὐτὸν σχολεῖον...κλπ».

§397Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κατὰ ποῖον νόμον; Θέλετε νὰ κάμητε τώρα νόμον;

§398Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν κειμένην νομοθεσίαν, κατὰ τὸν Γ͵ΛΗʹ νόμον.

§399Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλετε, παρέλκει, διότι περὶ αὐτοῦ προνοεῖ τὸ ἄρθρον τρίτον, εἰς τὸ τελευταῖον ἐδάφιον.

§400Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ διαφορὰ εἶναι ὅτι θὰ περιέχηται εἰς τὴν δευτέραν παράγραφον τοῦ δευτέρου ἄρθρου, ὁμοίως δὲ καὶ εἰς τὴν τετάρτην, ἔκφρασις δεχομένη ὡς δυνατὴν περίπτωσιν ἀντίθετον πρὸς τὸν νόμον καὶ πρὸς τὸ δίκαιον. Τοὐναντίον δέ, εἰς τὰς τροπολογίας, ἃς προτείνω, οὐ μόνον δὲν εὑρίσκω τίποτε τὸ προσκροῦον, ἀλλὰ καὶ ἡ ἔκφρασις νομίζω ὅτι θὰ εἶναι συμφωνοτέρα, ὡς ἐξέθηκα, πρός τε τὰ πράγματα καὶ πρὸς τὰς κειμένας περὶ ἱδρύσεως σχολείων διατάξεις τοῦ νόμου.

§401Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Τὸ πρῶτον ἐδάφιον τοῦ δευτέρου ἄρθρου πρέπει νὰ διατυπωθῇ ὡς ἑξῆς· «Πᾶς συνοικισμὸς ἔχων ὑπὲρ τοὺς 300 κατοίκους νομίμως ἐν αὐτῷ ἐγκατεστημένους», καὶ τοῦτο, διότι ὑπάρχουσι συνοικισμοί, ὡς ὁ τῆς Πλάκας, ὁ μεταξὺ Κερατέας καὶ Λαυρείου, ὅστις ἔχει κατοίκους ἐργάτας, παραμένοντας προσκαίρως καὶ ἀπερχομένους. Οἱ τοιοῦτοι συνοικισμοὶ θὰ εἶναι θνησιγενεῖς καὶ δὲν πρέπει νὰ ἔχωσι σχολεῖον.

§402Μ. ΣΦΑΚΙΑΝΑΚΗΣ. Προκειμένου νὰ θεσπισθῇ ὁ θεσμὸς τῶν κοινοτήτων νομίζω ὅτι πρέπει ν’ ἀρθῶσιν οἱ περιορισμοὶ καὶ ν’ ἀφεθῶσιν ἐλεύθεραι αἱ κοινότητες νὰ προοδεύσωσι κατὰ τὰς δυνάμεις, τὰς ὁποίας θ’ ἀναπτύξωσιν. Ἐν τῷ δευτέρῳ ἄρθρῳ τίθενται περιορισμοί. Εἰς τούτων εἶναι ἡ ὕπαρξις σχολείων ἐν τοῖς συνοικισμοῖς. Ὑπάρχουσι συνοικισμοὶ πλούσιοι ἔχοντες ἐλάσσονα ἀριθμὸν κατοίκων, ἐξ ἀντιθέτου δὲ συνοικισμοί, ὡς καί τις ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου, οὐδένα μόνιμον κάτοικον ἔχοντες, ἀλλ’ ὀλίγα πρατήρια ἐξυπηρετοῦντα πλοιάρια προσορμιζόμενα ἐκεῖ πρὸς παραλαβὴν προϊόντων ἐγχωρίων. Ὑπάρχουσι συνοικισμοὶ μὲ κατοίκους πλείονας τῶν 300 ἔχοντες τὸ ἀτύχημα νὰ στερῶνται σχολείου, εἴτε διότι ὁ πολιτευόμενος δὲν ἔδειξε τὴν εὐμένειάν του πρὸς αὐτόν, εἴτε ἐξ ἰδιοτροπίας τοῦ ἐπιθεωρητοῦ. Αὐτοὶ ἔχουσι τὰ οἰκονομικὰ μέσα καὶ ἐν τούτοις δυνάμει τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ δὲν δύνανται νὰ βελτιωθῶσιν.

§403Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἔχομεν τὴν τελευταίαν παράγραφον.

§404Μ. ΣΦΑΚΙΑΝΑΚΗΣ. Διατί νὰ μὴ μένωσιν ἐλεύθεροι καὶ νὰ ἔχωσι τὴν ἀνεξαρτησίαν, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν αἱ ἄλλαι κοινότητες; Ἐκ τοῦ τετάρτου ἐδαφίου τοῦ δευτέρου ἄρθρου πρέπει ν’ ἀπαλειφθῇ ὁ περιορισμὸς ὁ τιθέμενος διὰ τὰς τοιαύτας κοινότητας, ὅτι δηλαδὴ δὲν δύνανται νὰ ἀποτελέσωσι κοινότητα ἰδίαν, ἐὰν δὲν ἔχωσι πρόσοδον βεβαιωμένην ἄνω τῶν 2000 κατ’ ἔτος. Ἀφοῦ εἰς τὰς κοινότητας, τὰς ἐχούσας σχολεῖον, δὲν τίθεται ὁ περιορισμός, διατί νὰ τίθηται εἰς τὰς μὴ ἐχούσας; Ἐὰν ἐτίθετο διὰ τὰς ἄλλας κοινότητας ὁ ὅρος ὅτι πρέπει νὰ ἔχωσι κατοίκους ἄνω τῶν 3000 καὶ πρόσοδον ὡρισμένην, θὰ ἠδυνάμην νὰ δεχθῶ τὸν περιορισμὸν καὶ διὰ τοὺς συνοικισμοὺς τοὺς μὴ ἔχοντας σχολεῖον. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δεχθῇ τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἐδαφίου αὐτοῦ. Προκειμένου δὲ περὶ τῶν κατοίκων, οἵτινες θ’ ἀποτελέσωσι τὴν κοινότητα, νομίζω ὅτι πλὴν τοῦ προσόντος, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἔχῃ ὁ ἐκλογεύς του, νὰ εἶναι μονίμως ἐγκαθεσταμένος εἰς τὸν συνοικισμὸν αὐτὸν ἐπὶ ὡρισμένον χρόνον, πρέπει νὰ τεθῇ καὶ ὅρος ὅτι πρέπει ὁ κάτοικος ἐκεῖνος νὰ συμμετέχῃ εἰς τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα οἱ κάτοικοι τῆς κοινότητος ἀναλαμβάνουσι, καὶ ὁ κατάλογος, ὁ ὁποῖος θὰ καταρτισθῇ, νὰ μὴ καταρτισθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου, ἀλλὰ μόνον τῶν εἰσφερόντων εἰς τὰ βάρη τῆς κοινότητος.

§405ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Πῶς εἶναι δυνατὸν αὐτό;

§406Μ. ΣΦΑΚΙΑΝΑΚΗΣ. Τινὲς ἔρχονται ἐκ τοῦ Ἐξωτερικοῦ, κάμνουσι μίαν καλύβην καὶ ἐγκαθίστανται οὐδεμίαν περιουσίαν ἔχοντες καὶ συνεπῶς οὐδὲν ὑπὲρ τῆς κοινότητος συνεισφέροντες, ἀξιοῦντες δὲ μόνον νὰ συμμετέχωσι τῶν ἀγαθῶν τῆς κοινότητος, δι’ ἃ ἄλλοι συνεισφέρουσι.

§407Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Δὲν εἶναι ἄνθρωποι αὐτοί;

§408Μ. ΣΦΑΚΙΑΝΑΚΗΣ. Ναί· ἀλλὰ πρέπει νὰ εἶναι καὶ μόνιμοι κάτοικοι καὶ ν’ ἀναλαμβάνωσι τὰ βάρη, ἅτινα ἀναλαμβάνουσι καὶ οἱ ἄλλοι κάτοικοι.

§409ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὡς πρὸς τὴν τελευταίαν παρατήρησιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, τὴν ὁποίαν καὶ ἄλλοι ἔντιμοι συνάδελφοι προλαβόντως ὑπέβαλον, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ληφθῇ πρόνοια ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ ἄλλη καὶ νὰ καθορισθῶσι τὰ πράγματα ἄλλως ἢ ὡς καθορίζονται διὰ τῶν περαιτέρω διατάξεων, αἵτινες ἀνεφέρθησαν καὶ ὑπ’ ἐμοῦ, εἰδικώτατα δὲ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐξ Ἀρκαδίας κ. Βοζίκη. Καὶ ὁ λόγος εἶναι ἁπλούστατος· βεβαίως ὀρθόταται εἶναι αἱ παρατηρήσεις καὶ εὔλογοι οἱ φόβοι τῶν ἐντίμων συναδέλφων, ὅτι οἱ ἐκλογεῖς, τοὺς ὁποίους ζητοῦμεν, δὲν εἶναι μόνον οἱ κάτοικοι ἑκάστου συνοικισμοῦ, ἴσως δὲν εἶναι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐδικαιοῦντο νὰ ἐγγραφῶσιν ἐν τῷ ἐκλογικῷ καταλόγῳ καὶ εἰδικῶς ἐν τῷ τμήματι, ἐν τῷ ὁποίῳ εἶναι ἐγγεγραμμένοι. Ὅσα ὅμως ἀνέφεραν εἶναι ἀδικήματα, τὰ ὁποῖα εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ὑποστῶμεν, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ ἐπιζητήσωμεν τὴν ἄρσιν τῶν ἀτοπημάτων ἢ ἀδικημάτων αὐτῶν, πλὴν ἂν θελήσωμεν νὰ παρεκτείνωμεν ἐπὶ μῆκος καὶ πέρα τῶν προθεσμιῶν τῶν ἤδη τεθειμένων τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου. Διότι ἡ σύνταξις ἰδίων καταλόγων ἀποτελουμένων εἴτε ἐκ τῶν δημοτῶν τῶν ἐγγεγραμμένων ἐν τῷ δημοτολογίῳ εἴτε, κατὰ μείζονα λόγον, ἐξ ἐκείνων, παρ’ ὧν ἠξίωσαν μείζονα προσόντα, θ’ ἀπήτει ἐργασίαν πολλῶν μηνῶν. Οἱ κύριοι συνάδελφοι εἶπον· ἂς ἀποτελεσθῇ μία ἐπιτροπὴ ἐξ ἱερέων, δημοδιδασκάλων καὶ ἄλλων φερεγγύων προσώπων. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε θὰ εἶναι αὕτη μία διαδικασία, ἥτις θ’ ἀπαιτήσῃ τοὐλάχιστον δίμηνον διάστημα διὰ τὴν ἐκδίκασιν τῶν ἐνστάσεων καὶ ἀντενστάσεων. Φοβοῦμαι λοιπὸν ὅτι θὰ παρελκύσῃ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου ἡ πρόνοια ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἡ ἄλλως ὀρθοτάτη, ἡ προτεινομένη ὑπὸ τῶν κυρίων συναδέλφων. Θεωρῶ προτιμότερον νὰ ὑποστῶμεν τὰς ἐκ τοῦ καθεστῶτος πλημμελείας ὡς πρὸς τὸν καταρτισμὸν τῶν πρώτων καταλόγων παρὰ νὰ διακινδυνεύσωμεν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου παρατείνοντες αὐτὴν ἐπὶ δίμηνον καὶ τρίμηνον πέρα τοῦ προβλεπομένου χρόνου. Ὡς πρὸς τὰς ἄλλας παρατηρήσεις τῶν ἐντίμων συναδέλφων ἤθελον παρακαλέσει τὴν Βουλὴν νὰ ἐμμείνῃ ὡς πρὸς τὸν καταρτισμὸν τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 3 εἰς τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον διέπνεε τὸ ἀρχικῶς ὑποβληθὲν ὑπ’ ἐμοῦ νομοσχέδιον. Καθὼς παρετήρησεν ἡ Βουλή, κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑπ’ ἐμοῦ ὑποβληθέντος, πᾶσα πόλις ἢ χωρίον ἀποτελεῖ ἴδιον δῆμον, ἢ—κατὰ τὸν γενόμενον δεκτὸν χαρακτηρισμὸν—κοινότητα. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, ἐξήγησα δὲ τότε, ἐξηγῶ δὲ καὶ ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει διατί ὥρισα τὸν ἀριθμὸν τῶν 300 κατοίκων, κάτω τοῦ ὁποίου ἐδέχθην ὅτι δύναται καὶ πάλιν χωρίον ν’ ἀποτελέσῃ ἰδίαν κοινότητα, ἐφ’ ὅσον ἔχει σχολεῖον. Κατὰ τὸ πνεῦμα τοῦτο νομίζω ὅτι δέον νὰ μεταρρυθμισθῶσι τὰ ἐδάφια τοῦ ἄρθρου 2, ὡς ἑξῆς. Πρῶτον· Πᾶς συνοικισμὸς ἔχων τοὐλάχιστον 300 κατοίκους καὶ σχολεῖον στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ἀποτελεῖ ἰδίαν κοινότητα· τὸ βʹ ἐδάφιον θὰ τεθῇ μεταρρυθμιζόμενον ὡς θέλω διατυπώσει· βʹ) «Συνοικισμοὶ ἔχοντες πληθυσμὸν κάτω τῶν 300 κατοίκων καὶ ἴδιον σχολεῖον στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως δικαιοῦνται ν’ ἀποτελῶσιν ἰδίαν κοινότητα, ἂν ὑποβάλωσιν αἴτησιν ὑπογεγραμμένην ὑπὸ τοῦ ἡμίσεος τοῦ συνόλου τῶν ἐκλογέων.» γʹ) Τὸ ἐδάφιον τὸ τελευταῖον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐπιφυλάττω καὶ ἐγὼ γνώμην κατόπιν τῆς δηλώσεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμαν πρὸς τοὺς συναδέλφους, τοὺς ὑποβαλόντας τροπολογίαν ἀφορῶσαν εἴς τινας κοινότητας ἐν Θεσσαλίᾳ....

§410Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Τοῦ νομοῦ Ἄρτης;

§411ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ἡ διάταξις θὰ εἶναι γενική· δὲν θὰ ἀναφέρῃ περὶ Θεσσαλίας, καὶ θ’ ἀποφανθῶμεν ἐπ’ αὐτῆς κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν. Τελευταῖον ἐδάφιον ἔρχεται τὸ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τῆς ἐπιτροπῆς δεύτερον ἐδάφ., τὸ ὁποῖον λέγει: «Συνοικισμοὶ μὴ ἔχοντες σχολεῖον στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως...»· ἄρα δέον ν’ ἀπαλειφθῇ ἡ φράσις «οἱ ἔχοντες πληθυσμὸν κάτω τῶν 300 κατοίκων» μετὰ τὴν τροποποίησιν, τὴν ὁποίαν ἐπέφερα, «συνοικισμοὶ μὴ ἀποτελοῦντες ἰδίαν κοινότητα ἀποτελοῦσι μέρος....» Ἐδῶ ἡ ἐπιτροπὴ εἶχε παρίδει κάτι, παραπλανηθεῖσα ἴσως ἐκ τῆς φράσεως, τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὑπ’ ἐμοῦ ὑποβληθέν, ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, ὡς γνωρίζει ἡ Βουλή, δὲν κάμνει διάκρισιν τῶν δήμων εἰς δήμους καὶ κοινότητας, ἀλλὰ μεταχειρίζεται γενικῶς τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦ δήμου, καὶ ἔκαμνε τὴν διάκρισιν αὐτῶν εἰς ἀστικοὺς καὶ ἐπαρχιακοὺς δήμους, ἀνεφέρετο δ’ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὅτι οἱ συνοικισμοί, οἱ μὴ ἀποτελοῦντες ἴδιον δῆμον ὑπάγονται εἰς τὸν δῆμον, ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ ὁποίου εὑρίσκοντο. Τὴν ἐπιτροπὴν διεξέφυγε, μετὰ τὴν τροποποίησίν της, ὅτι συνοικισμὸς μὴ ἀποτελῶν ἰδίαν κοινότητα δύναται νὰ μὴ εὑρίσκηται ἐγγὺς ἄλλης κοινότητος, ἀλλ’ ἐγγὺς δήμου· τί θὰ γίνῃ ὁ συνοικισμὸς οὗτος; Διὰ τοῦτο τὸ βʹ ἐδάφιον δύναται νὰ τεθῇ οὕτω (ἀναγινώσκει): «Συνοικισμοὶ μὴ δυνάμενοι ν’ ἀποτελέσωσι κοινότητα ἀποτελοῦσι μέρος τῆς ἐγγυτέρας κοινότητος ἢ δήμου». Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ νὰ ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον ὡς ἐτροποποιήθη ὑπ’ ἐμοῦ.

§412Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. Τὴν πρώτην παράγραφον τοῦ ἄρθρου 2 καθιστᾶτε ὑποχρεωτικήν;

§413Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Φυσικώτατα.

§414Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. Ἀλλὰ τότε θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐν Ἑλλάδι ὑπάρχουσι κοινότητες ἀποδημητικαί, αἱ ὁποῖαι ἐπὶ 7 μῆνας δὲν μένουσιν εἰς τὸν τόπον καθ’ ὁλοκληρίαν.

§415Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Χωρὶς μόνιμον ἐγκατάστασιν κοινότης δὲν ὑπάρχει.

§416Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. Ἐπὶ 7 μῆνας δὲν μένουσι κάτοικοι παρὰ μόνον δύο ἢ τρεῖς ἀγροφύλακες· πῶς θὰ εὐτυχήσῃ ἡ κοινότης αὐτή; Πῶς, ἀφοῦ πρόκειται περὶ ἐπιτακτικῶν ὑπηρεσιῶν, πῶς θὰ τὰς προσφέρῃ;

§417Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Αὐτοὶ συναισθανόμενοι ὅτι δὲν δύνανται διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἀνεφέρατε, ν’ ἀποτελέσωσιν ἰδίαν κοινότητα δυνάμει τῆς διατάξεως τοῦ κατωτέρω ἄρθρου, θὰ ζητήσωσι τὴν ἕνωσίν των μὲ ἄλλην κοινότητα. Ἂν ὅμως νομίζητε ὅτι εἶναι ἀνάγκη οἱασδήποτε σαφεστέρας διατάξεως, παρακαλῶ νὰ φέρητε τροπολογίαν. Ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἡ ἑξῆς· νὰ μὴ παρακωλύσωμεν οἱονδήποτε συνοικισμὸν ἀπὸ τοῦ νὰ κανονίσῃ τὰ τῆς τοπικῆς διοικήσεως κατ’ ἰδίαν γνώμην. Τούτου γενομένου καθορίζομεν ὑποχρεώσεις διὰ τὴν διοίκησιν, ἀφήνοντες πᾶσαν ἐλευθερίαν ἐνεργείας εἰς τὰς κοινότητας.

§418Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς περίπτωσιν, καθ’ ἣν ἡ ἐγγυτέρα κοινότης ἢ ὁ ἐγγύτερος δῆμος ἤθελε προσκολληθῆ εἰς τὸν δῆμον τὸν ἀνήκοντα εἰς ἄλλον νομόν, τί θέλει συμβῆ; Θὰ μεταβληθῇ καὶ ἐνταῦθα ἡ δικαιοδοσία τῶν δημάρχων;

§419ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ὄχι. Ἂν νομίζητε ἀναγκαίαν τοιαύτην τροποποίησιν, βεβαίως ἐγὼ φρονῶ ὅτι, ἐφ’ ὅσον ὁ νόμος δὲν προβλέπει περὶ μεταβολῆς τῶν ὁρίων τῶν νομῶν, δὲν θὰ δυνάμεθα νὰ μεταβάλωμεν τὰ ὅρια τῶν νομῶν, οἱονδήποτε δὲ χωρίον ὁσονδήποτε ἀπέχον ἀπὸ δήμου ἢ ἀπὸ κοινότητος τοῦ νομοῦ, εἰς ὃν σήμερον ὑπάγεται, δὲν νομίζω ὅτι δύναται νὰ προσκολληθῇ δυνάμει τοῦ νόμου τούτου εἰς ἄλλην ἐγγυτέραν κοινότητα ἀνήκουσαν εἰς ἄλλον νομὸν ἢ ἐπαρχίαν, διότι οὕτω θὰ μετεβάλλοντο τὰ ὅρια τῶν νομῶν καὶ ἐπαρχιῶν.

§420Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Παρακαλῶ νὰ γίνῃ ἡ διάκρισις αὕτη, διότι ἡ παρατήρησις εἶναι ὀρθὴ καὶ δύναται νὰ προλάβῃ καὶ ἄλλας περιπλοκάς.

§421Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Διατί νὰ μὴ ἀφήσωμεν καὶ τὴν συνεχομένην, διότι καὶ αἱ δύο εἶναι ἐγγύς, ὥστε νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέξῃ ἡ κοινότης;

§422ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Αὐτὸ βλάπτει. Ἀντίρρησις φυσικὰ κατ’ ἀρχὴν ἐναντίον τῆς προτάσεώς σας δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ. Ἐγὼ ὅμως νομίζω ὅτι καλλίτερον βαδίζουσι τὰ πράγματα καθ’ ὃν τρόπον διετύπωσα. Ἂν θέλητε νὰ δικτυπωθῇ τὸ πρᾶγμα ὡς ἔχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, δέον νὰ συμπληρωθῇ....

§423Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐκτὸς ἂν ὑποβάλωσιν αἴτησιν ὑπογεγραμμένην ὑπὸ τοῦ ἡμίσεος τοῦ συνόλου τῶν ἐκλογέων καὶ ζητήσωσι τὴν μετ’ ἄλλης ἀπωτέρας ἀλλὰ συνεχομένης κοινότητος ἕνωσιν.

§424ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Προέβλεπον τοιαύτην ἀξίωσιν καὶ συνεπλήρωσα τὴν διάταξιν· ἐὰν νομίζητε ὅτι δέον νὰ μείνῃ αὕτη, πρέπει νὰ συμπληρωθῇ ὡς ἑξῆς: «Ἀπαιτεῖται καὶ ἡ συναίνεσις...ἐκλογέων αὐτοῦ». Διότι δὲν δύνασθε νὰ προσκολλήσητε ἓν χωρίον εἰς κοινότητά τινα, ἐφ’ ὅσον δὲν δέχεσθε τοὺς ὅρους ὅτι ἀνήκει ὑποχρεωτικῶς χωρίον τι εἰς τὴν ἐγγυτέραν κοινότητα, ἀλλ’ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ θέλησιν, ὅπως προσκολληθῇ ὅπου αὐτὸ προτιμᾷ. Ἐννοεῖται ὅτι δέον νὰ δώσητε τὸ δικαίωμα καὶ εἰς τὴν ἄλλην κοινότητα, μετὰ τῆς ὁποίας ζητεῖ νὰ προσκολληθῇ, νὰ δεχθῇ αὐτό, ἐὰν θέλῃ.

§425Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὰς ἀρχὰς αὐτὰς ἔχομεν καὶ εἰς τὸ τρίτον ἄρθρον· προκειμένου περὶ συνοικισμῶν πρέπει ν’ ἀποφανθῶσι καὶ οἱ δύο. Δέχεσθε τὴν προσθήκην;

§426ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Τὴν δέχομαι μὲ τὴν προσθήκην τὴν ἐπὶ πλέον, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἔχω διατυπώσει.

§427Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Μετὰ τὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργός, τὸ ἔδαφος τῆς συζητήσεως μεταβάλλεται τελείως καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου, ἐπὶ τοῦ ἐδάφους, γνωστοῦ ἤδη τοῦ σημείου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς ἐπιτροπῆς. Θὰ ἦτο ὀρθότερον ἡ συζήτησις νὰ σταματήσῃ, νὰ ψηφισθῇ, ἐὰν θέλητε, τὸ ἄρθρον, ἀλλὰ νὰ γραφῇ εἰς τὰ Ἐπίσημα Πρακτικά, ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, καὶ λαμβάνοντες γνῶσιν τῶν τροπολογιῶν τῶν γενομένων νὰ συζητήσωμεν, διότι ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν γνωρίζω τί συζητοῦμεν, νὰ λύσωμεν δὲ συγχρόνως καὶ τὴν συνεδρίασιν.

§428Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐννοῶ τίνα λόγον ἔχει ἡ διάταξις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ ὑπάρξεως σχολείου στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ὅπως τοῦτο δώσῃ τὸ δικαίωμα εἰς ἓν ὡρισμένον ποσὸν κατοίκων ν’ ἀποτελέσῃ κοινότητα. Ἂν σκοπὸς τῆς κοινότητος ἦτο νὰ διατηρῇ σχολεῖον καὶ τίθεται ὡς ὅρος ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὅτι συνοικισμὸς δυνάμενος νὰ διατηρῇ ἓν σχολεῖον ἀποτελεῖ κοινότητα, θὰ τὸ εὕρισκον λογικόν, καὶ ὁ σκοπὸς ὁ κυριώτερος κατὰ τοιοῦτον ὀργανισμὸν δημοσίου δικαίου εἶναι ἡ διατήρησις ἑνὸς σχολείου. Ἀλλ’ ἡμεῖς ἐψηφίσαμεν διὰ τοῦ Συντάγματος, ὅπως ἡ στοιχειώδης ἐκπαίδευσις ἐπιβαρύνῃ τὸ Κράτος, καὶ ἐὰν θελήσωμεν νὰ εὕρωμεν μίαν δικαιολογίαν, ὅπως τὸν συνοικισμὸν τὸν μικρὸν τὸν μεταβάλλωμεν εἰς κοινότητα, διότι θὰ ἔχῃ σχολεῖον, δὲν θὰ δυνάμεθα νὰ τὸν εὕρωμεν. Μία κοινότης δύναται νὰ ἔχῃ σχολεῖον, διότι ἴσως ἀποτελεῖ τὸ κέντρον μικροῦ συνοικισμοῦ καὶ ἔχει ἑπομένως ἡ Πολιτεία πολὺ ὀρθῶς ἱδρύσει τὸ σχολεῖον εἰς τὸ κέντρον, ὅπως τὰ παιδία τῶν πλησίον συνοικισμῶν κατορθώνωσι νὰ προσέρχωνται εἰς τὸ ἐγγύτερον μέρος. Πιθανὸν ἄλλος συνοικισμὸς νὰ εἶχε τὰ μέσα, νὰ εἶχε τὸν κομματάρχην του, ὁ ὁποῖος διὰ τῶν ἐνεργειῶν του κατώρθωσε νὰ ἱδρυθῇ σχολεῖον. Βεβαίως δὲν βλέπω τίνα λόγον θὰ ἔχῃ ὁ συνοικισμὸς ἐκεῖνος ν’ ἀποτελέσῃ κοινότητα, εἰς στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν φρονοῦμεν πάντες ὅτι διὰ τῆς ἱδρύσεως τῆς κοινότητος θὰ ἐπέλθῃ ἀγαθόν τι. Τὴν ἐκπαίδευσιν σήμερον τὴν ἔχει ἡ Πολιτεία, καὶ ἡ Πολιτεία δύναται ν’ ἀποφασίσῃ νὰ ἱδρύσῃ ἓν σχολεῖον εἰς ἓν μέρος, τοῦτο δὲ συνεπάγεται καὶ τὴν ἵδρυσιν τῆς κοινότητος, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ ἵδρυσις τῶν κοινοτήτων θὰ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν Πολιτείαν, ἐφ’ ὅσον ἱδρύει ἢ ὄχι δημοτικὸν σχολεῖον, ἀλλά, ἐὰν συνδέσωμεν τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς μὲ τὴν τελευταίαν διάταξιν, βλέπομεν καὶ περισσοτέραν ποινὴν δι’ ἐκεῖνον τὸν συνοικισμόν, ὁ ὁποῖος δὲν ηὐτύχησε νὰ εἶναι εἴτε κέντρον εἴτε νὰ ἔχῃ ἕνα κομματάρχην ἰσχυρόν, ὥστε νὰ ἱδρύσῃ σχολεῖον. Καὶ ἐπιβάλλεται εἰς τὴν κοινότητα νὰ ἔχῃ τοὐλάχιστον 2.000 δραχ. πρόσοδον, καθ’ ὃν χρόνον ἱδρύομεν κοινότητας, αἱ ὁποῖαι ἴσως δὲν θὰ ἔχωσιν οὔτε μίαν δραχμὴν ἐκ φόρου πρόσοδον. Ἀπαιτοῦμεν νὰ ἔχῃ καὶ περιουσιακὴν πρόσοδον, οὐχὶ ἐκ φορολογίας, ὅπως ὁ συνοικισμὸς ἐκεῖνος ἔχῃ τὸ δικαίωμα ν’ ἀποτελέσῃ κοινότητα. Ἐγώ, ὅπως καὶ κατωτέρω θὰ εἴπω, δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ οἰκονομικὴ δύναμις μιᾶς ποσότητος κατοίκων, ὅπως ἀποτελέσωσι συνοικισμόν. Πάντα τὰ λεγόμενα περὶ ἐξόδων τὰ θεωρῶ ἐντελῶς περιττά. Ἐὰν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν κάτι τι, πρέπει νὰ ἱδρύσωμεν οἰκονομικοὺς ὀργανισμοὺς καὶ πρέπει νὰ ὁρμηθῶμεν ἀπὸ μίαν ἰδέαν, ὅτι τὰ πτωχὰ ἐκεῖνα μέρη θ’ ἀδικηθῶσιν, ἂν δὲν γίνωσι κοινότητες. Ἐὰν κατορθώσωμεν ν’ ἀπαλλάξωμεν τὰς κοινότητας ἀπὸ πάντα ἐκεῖνα τὰ διοικητικὰ καθήκοντα, τότε εἴμεθα βέβαιοι ὅτι κάτι τι κάμνομεν. Ἡ μὴ ὕπαρξις προσόδου εἴτε ἐκ φόρων εἴτε ἐκ περιουσιῶν καθόλου δὲν νομίζω ὅτι εἶναι λόγος νὰ μὴ ἱδρυθῇ κοινότης. Ἕως τώρα, ὅσοι μάλιστα ἔλαβον τὴν ἀφορμὴν νὰ ἴδωσι πῶς διάφορα χωρία ἢ καὶ δῆμοι ἐπετέλεσαν ἔργα καὶ ὅτι δὲν εἶχον προσόδους, εἶδον ὅτι ἔλλειψις ἐλαχίστων χρημάτων πρὸς ἀπόκτησιν ἐργαλείων ἐγίνετο ἀφορμή, ὥστε νὰ μὴ γίνῃ ἀρχὴ ἐργασίας. Αἱ κοινότητες τὸ περισσότερον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιτελῶσιν, εἶναι ὅτι θὰ χρησιμοποιῶσι τὰς δυνάμεις τῶν χειρῶν τῶν κατοίκων πρὸς ἐργασίαν. Ἀλλὰ διὰ νὰ χρησιμοποιήσωσι τὴν τοιαύτην δύναμιν, τὰς χεῖρας τῶν κατοίκων, ἔχουσιν ἀνάγκην πάντοτε προσόδου τινός, καὶ μὴ σᾶς φανῇ παράδοξον ἂν μάθητε ὅτι καὶ εἰς δήμους δὲν συνετελέσθησαν ἔργα πλειότερα, διότι ἔλειπον 200–300 δραχμαί, ἵν’ ἀγοράσωσι τὴν ἀξίνην, τὸ πτύον, τὸ δίτροχον. Μηδέποτε λοιπὸν φαντασθῆτε ὅτι, διότι εἷς συνοικισμὸς δὲν ἔχει ἄνω τῶν 500 δραχμῶν κατ’ ἔτος, ὅτι αὐτὸς δὲν ἔχει λόγον ὑπάρξεως. Ἔχει λόγον ὑπάρξεως, καὶ ἂν θελήσητε ν’ ἀθροίσητε τοῦ μικροῦ ἐκείνου συνοικισμοῦ τοῦ δυναμένου νὰ ἔχῃ πρόσοδον 500 δραχμῶν κατ’ ἔτος τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχῃ μετὰ μίαν εἰκοσαετίαν, θὰ ἔχητε ἓν χωρίον ἀκμάζον καθ’ ὃν χρόνον σήμερον δὲν βλέπετε εἰς ἕνα δῆμον ἐκ τῶν δαπανώντων πολλὰς χιλιάδας ἓν τοιοῦτον ἔργον. Οὐδένα περιορισμὸν θέλω εἰς τὴν σύστασιν τῶν κοινοτήτων, ὁσονδήποτε ἀριθμὸν καὶ ἂν ἔχωσιν. Ἀλλὰ δὲν βλέπω διατί εἰς τὰς ἄλλας δυσκολίας, τὰς ὁποίας προσεθέσαμεν, θέλομεν νὰ παρεμβάλωμεν ἀκόμη καὶ τὸ σχολεῖον, ἐκτὸς ἐάν, ἐπαναλαμβάνω, ὁ σκοπὸς τῆς κοινότητος ἦτο ἡ ἵδρυσις τοῦ σχολείου. Ἡ κοινότης, ἐφ’ ὅσον δὲν θέλομεν νὰ τὴν περιορίσωμεν μόνον εἰς τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων, ἀλλὰ θέλομεν διὰ ταύτης ν’ ἀποτελέσωμεν τὴν κατωτάτην βαθμίδα τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως, θὰ χρησιμεύσῃ, ὅπως διαπλάσσῃ καὶ πολίτας, καὶ μοὶ φαίνεται ὅτι πᾶσα ἡ συζήτησις αὕτη γίνεται περισσότερον πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπόν, ὅτι διὰ τῆς συστάσεως τῶν κοινοτήτων θὰ μορφώσωμεν πολίτας. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν βλέπω διατί νὰ ἐμποδίζωμεν συνοικισμοὺς μὴ ἔχοντας ἕως σήμερον σχολεῖον ἀπὸ τοῦ νὰ λυτρωθῶσι καὶ ν’ ἀναπτυχθῶσι, διότι ἕως τώρα ἡ Πολιτεία τοῖς ἔκαμε τὸ ἓν κακόν, νὰ τοὺς ἀφήσῃ ἐν τῇ ἀμαθείᾳ. Διότι ἡ Πολιτεία ἕως σήμερον ἀφῆκε τὸν συνοικισμὸν τοῦτον ἄνευ σχολείου ἐν τῇ ἀμαθείᾳ, διὰ τοῦτο πρέπει νὰ καταδικάσωμεν αὐτόν, ὥστε νὰ μὴ ἀναπτυχθῇ οὗτός ποτε πολιτειακῶς;

§429Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Κοινότης ἔχουσα 300 κατοίκους θὰ ἔχῃ σχολεῖον.

§430Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὑμεῖς λέγετε τοῦτο· δὲν τὸ λέγει ὁ κ. Ὑπουργός.

§431Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Τὸ λέγει εἰς τὰ νομοθετήματά του, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλήν.

§432Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Αὐτὰ δὲν ἐψηφίσθησαν ἀκόμη, ἐνῷ τοῦτο ψηφίζεται· ὑπάρχουσι μάλιστα πολλοί, οἱ ὁποῖοι λέγουσιν ὅτι καὶ δὲν θὰ ψηφισθῶσιν ἐκεῖνα τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια. Ἐπεθύμουν λοιπόν, ὅπως καὶ πᾶς ἄλλος περιορισμός, ὁ ὁποῖος θὰ ἐμποδίσῃ τὴν σύστασιν κοινοτήτων, ἀπαλειφθῇ. Ἡ οἰκονομικὴ ἀνεπάρκεια τῶν συνοικισμῶν δὲν θὰ εἶναι, ἐπαναλαμβάνω, κώλυμα, ὅπως καὶ ἔργα ἐκτελεσθῶσι καὶ οἱ πολῖται αἰσθανθῶσι τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι πρὸς τὴν Πολιτείαν, καὶ τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι πρὸς ἑαυτούς. Ὅταν θὰ συνηθίσωσιν αὐταὶ αἱ μικραὶ κοινότητες ἐκεῖ ὅπου ἔχουσι τὰ συμφέροντά των νὰ ἐνδιαφέρωνται διὰ τὰς 200 καὶ 300 δραχμάς, τὰς ὁποίας πληρώνουσι κατ’ ἔτος, τότε θὰ ἔχωσι καὶ ἐνδιαφέρον διὰ τὰ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα πληρώνομεν εἰς τὴν Πολιτείαν.

§433Ι. ΑΚΡΙΔΑΣ. Ἔχω καὶ μίαν τροπολογίαν σχετικὴν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2, ἡ ὁποία ὑποθέτω ὅτι συμβιβάζει τὰ διεστῶτα καὶ συμπτύσσει τὰ ἄρθρα 2, 3, 9 καὶ 10, καὶ τὴν ὁποίαν παρακαλῶ, ὅπως μοὶ ἐπιτρέψητε ν’ ἀναγνώσω, ἵνα μὴ ἐπανέλθω κατὰ τὴν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 συζήτησιν: «Ἄρθρον 2. Πᾶσα πόλις, μὴ ἀποτελοῦσα κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον δῆμον, πᾶσα κωμόπολις, κώμη, χωρίον καὶ πᾶς συνοικισμὸς ἔχων ἰδίαν κοινοτικὴν περιφέρειαν ἀποτελεῖ κοινότητα. Ἀλλ’ αἱ πόλεις, κωμοπόλεις κῶμαι καὶ χωρία τὰ ἔχοντα 300 τοὐλάχιστον κατοίκους καὶ σχολεῖον στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ἀποτελοῦσιν ὠργανωμένην κοινότητα, τὰ δὲ χωρία καὶ οἱ συνοικισμοὶ οἱ μὴ ἔχοντες τὰ στοιχεῖα ταῦτα ὑπάγονται διοικητικῶς εἰς τὰς ἐγγυτέρας ἢ γειτνιαζούσας μετ’ αὐτῶν ὠργανωμένας κοινότητας ἢ δῆμον, διατηροῦντες ἀνέπαφα τὰ κοινοτικὰ αὐτῶν δικαιώματα καὶ συμφέροντα ἐπὶ τῶν κοινοτικῶν αὐτῶν περιφερειῶν, εὐαγῶν οἴκων καὶ κοινοτικῆς αὐτῶν περιουσίας ἐν γένει, ὡς καὶ πρότερον. Αἱ δὲ μὴ ὠργανωμέναι αὗται κοινότητες μέχρις οὗ ἀποκτήσωσι τὰ τῆς ὠργανωμένης κοινότητος στοιχεῖα, ἐκπροσωποῦνται ὑπὸ τῶν ἐκκλησιαστικῶν συμβουλίων τῶν ἐνοριακῶν αὐτῶν ναῶν καθ’ ἁπάσας τὰς λοιπὰς αὐτῶν σχέσεις καὶ διαφοράς». Τὴν τροπολογίαν μου αὐτὴν θὰ σᾶς παρεκάλουν νὰ ἐκτιμήσητε.

§434Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Νὰ τυπωθῇ.

§435Π. ΖΩΓΛΟΠΙΤΗΣ. Ἐτυπώθη ἤδη. Πρὸς ὑποβολὴν καὶ ὑποστήριξιν τροπολογίας ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ ὑπὸ συζήτησιν περὶ κοινοτήτων νομοσχεδίου, ὅπως ἀνεξαρτήτως τοῦ εἰς ὃν ὑπάγονται νομοῦ συνοικισμοὶ μὴ δυνάμενοι κατὰ τὸ νομοσχέδιον ν’ ἀποτελέσωσι κοινότητα ἑνωθῶσι μετὰ τῆς ἐγγυτέρας τοιαύτης, μοὶ ἐδόθη ἀφορμὴ ἐκ τοῦ ἐπὶ τῆς παλαιᾶς μεθορίου γραμμῆς μικροσυνοικισμοῦ Μούχας. Ὁ συνοικισμὸς οὗτος τυγχάνει παράρτημα τῆς παρακειμένης κοινότητος τοῦ χωρίου Καστανιᾶς τοῦ δήμου Ἰτάμου τοῦ νομοῦ Τρικκάλων, ὑπάγεται ὅμως σήμερον εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ δήμου Δολόπων τοῦ νομοῦ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, διότι μεταξὺ τούτου καὶ τοῦ χωρίου Καστανιᾶς διεχαράχθη ἐν ἔτει 1833 ἡ παλαιὰ μεθόριος γραμμή, ἐξακολουθεῖ δ’ ἡ τοιαύτη διαφορὰ τῆς δικαιοδοσίας καὶ μετὰ τὴν προσάρτησιν τῆς Θεσσαλίας. Ἐὰν ὅθεν ὡς ἐκ τῆς διαφορᾶς τοῦ νομοῦ δὲν ἤθελεν ἐπιτραπῆ, ὅπως ἀποτελέσῃ ὁ συνοικισμὸς οὗτος μέρος τῆς κοινότητος Καστανιᾶς, ἧς ἐγγύτερον πάσης ἄλλης κοινότητος κεῖται καὶ μεθ’ ἧς κοινὰ ἔχει τὰ συμφέροντα, ἀνεπανόρθωτον θέλουσιν ὑποστῆ ζημίαν, ταχέως θέλουσι καταστραφῆ τόσον οἱ κάτοικοι τούτου ὡς καὶ τῆς Καστανιᾶς, ἀναγκαζόμενοι πρὸς προστασίαν τῶν ἐπὶ τῆς περιφερείας τοῦ συνοικισμοῦ τούτου συμφερόντων αὐτῶν μακροτάτας, δύο καὶ πέντε ἡμερῶν, νὰ διανύωσιν ἀποστάσεις μεταβαίνοντες εἰς Καρπενίσιον καὶ Μεσολόγγιον, ἔνθα αἱ δημόσιαι Ἀρχαὶ τοῦ νομοῦ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας ἑδρεύουσιν, ἐνῷ οἱ τῶν πόλεων Καρδίτσης καὶ Τρικκάλων, ἔνθα αἱ Ἀρχαὶ τοῦ νομοῦ Τρικκάλων ἑδρεύουσιν, ἐγγύτατα τούτων κεῖνται καὶ εὐχερεστάτη πρὸς ταύτας ἡ συγκοινωνία τυγχάνει. Τὸ αὐτό, νομίζω, συμβαίνει καὶ ἐπὶ τοῦ χωρίου Γιαννιτσοῦς καὶ πολλῶν ἄλλων. Διὸ παρακαλῶ, ὅπως γίνῃ δεκτὴ ἡ ὑποβληθεῖσα τροπολογία καὶ σωθῶσιν οὕτω πολλοὶ συνοικισμοί.

§436Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Περὶ τούτου ὑπεβλήθη καὶ ἀναφορά.

§437Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Θέλετε δηλαδὴ νὰ μᾶς ἀφαιρέσητε κτήματα ἀνήκοντα εἰς τὴν ἐπαρχίαν Εὐρυτανίας.

§438ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐὰν πρόκειται νὰ ψηφισθῇ τὸ αʹ ἄρθρον ἄνευ περαιτέρω συζητήσεως μακρᾶς μετὰ τῆς ἐπιφυλάξεως ὅτι κατὰ τὴν γʹ συζήτησιν θὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν μου πάσας τὰς παρατηρήσεις, ἔχει καλῶς.

§439ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ψηφισθῇ.

§440Χ. ΔΙΚΑΙΟΣ. Ἡ ἀναγνώρισις ὡς κοινότητος ὡρισμένου συνοικισμοῦ ἐξαρτᾶται ἀπὸ ὡρισμένας πραγματικὰς προϋποθέσεις· ἐὰν ἐκλείψῃ μία τῶν προϋποθέσεων τούτων, ἐὰν ἐκλείψῃ τὸ σχολεῖον, εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον θὰ λυθῇ ἀποφατικῶς ἐκ τῆς ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου, ἐκτὸς ἂν ὁρισθῇ, ὅτι μία ἀναγνώρισις κοινότητος ἅπαξ γινομένη πρέπει νὰ παραμείνῃ, καὶ ἂν ἐκλείψῃ μία προϋπόθεσις. Δι’ αὐτὸ φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ διατυπωθῇ μία προσθήκη, ὅτι ἡ ἅπαξ ἐφαρμοσθεῖσα κοινότης δὲν παύει νὰ εἶναι τοιαύτη, ἐὰν ἐκλείψῃ κατόπιν μία τῶν προϋποθέσεων τούτων.

§441ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 1 καὶ 55′ π. μ.).