1911.11.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 170

τῆς 18ης Νοεμβρίου 1911.

(Παρασκευή, ὥρα 4 καὶ 10′ μ. μ.).

Προεδρία Ἀντιπροέδρου κ. Θ. Πέρρου.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσω τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ Πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως). Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλήν’ 1) Ὁ Κ. Δηλιγιάννης ὑποβάλλει ἀναφορὰν δι’ ἧς γνωρίζει ὅτι ἐφεῦρε νέον σύστημα ἐκλογικοῦ μηχανήματος. Ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη τοιαύτη, ἥτις παρεπέμφθη εἰς ἐπιτροπήν, εἰς τὴν ὁποίαν παραπέμπεται καὶ αὕτη. Ὁ βουλευτὴς κ. Ἀθ. Τριγώνης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ προστατευτικῶν μέτρων ὑπὲρ τῶν δανειστῶν» Ὁ βουλευτὴς κ. Κ. Ῥακτιβὰν ὑποβάλλει 1) τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ δικηγόρων» καὶ 2) πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 985 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας» (Ἰδὲ Παράρτημα Βʹ Ἀναθ. Βουλῆς Τεῦχος Βʹ). Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων. Ἐπὶ ἀναφορᾶς κατοίκων Μαζεΐκων περὶ διορισμοῦ Ἑλληνοδιδασκάλου ὁ κ. Ἀγαπητὸς ἔχει τὸν λόγον· Ἀπών. Ὁ κ. Ἠλιόπουλος· Ἀπών. Ὁ κ. Φωτήλας.

§2Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως) Δίδω τὴν πληροφορίαν ὅτι διωρίσθη τοιοῦτος ὁ κ. Σπυρίδων Πετρίδης.

§3Α. ΦΩΤΗΛΑΣ. Τότε παραιτοῦμαι.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς Ἐπιστήμης χήρας Δ. Ἀναγνωστοπούλου ἀντισυνταγματάρχου ὁ κ. Χριστίδης ἔχει τὸν λόγον.

§5Α. ΧΡΙΣΤΙΔΗΣ. Ἡ χήρα Ἀναγνωστοπούλου, Κύριοι, τοῦ ἀντισυνταγματάρχου, τοῦ ἀποβιώσοντος πρὸ μικροῦ ἐν Λαρίσῃ ὑπέβαλε σήμερον αἴτησιν, ἵνα ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς καὶ ἀποδοθῇ εἰς αὐτὴν σύνταξις πλήρης. Ὁ Ἀναγνωστόπουλος ἔπαθεν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, διὰ τὴν ὑπηρεσίαν καὶ ἐν διατεταγμένῃ ὑπηρεσίᾳ. Ἐγκατέλιπε τρία ἄρρενα καὶ τρία θήλεα τέκνα, δὲν ἐγκατέλιπε δὲ περιουσίαν· ἦτο εἷς ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸν πόλεμον ἐξεπλήρωσαν εὐόρκως τὸ καθῆκόν των. Ἦτο ὑπολοχαγὸς τότε, ἐδόθη δὲ εἰς αὐτὸν ἡ ἐκτίμησις ὡς ἀληθῆ στρατιώτην νὰ εἶναι διαγγελεὺς ἀπὸ τοῦ ἑνὸς σώματος εἰς τὸ ἄλλο καὶ νὰ μεταφέρῃ τὰς ἐμπιστευτικὰς διαταγάς. Ἔπαθε κατὰ τὸν χρόνον τοῦτον ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ταύτῃ καὶ ἡ πάθησις ἐκείνη δὲν ἰάθη, ἀλλὰ τὸν ἔφερεν εἰς τὸν θάνατον. Ὁ ἀποθανὼν Ἀναγνωστόπουλος εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀντισυνταγματάρχου καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς ὑπηρεσίας του ὡς ἀξιωματικὸς ἔδρασεν ὅπου ἐκλήθη, καὶ εἶναι ἀληθὲς ὅτι καὶ εἰς ἐθνικὰς περιστάσεις δὲν ἐδειλίασεν εἰς τὴν ὀσμὴν τῆς πυρίτιδος. Δίκαιον εἶναι, ἀφοῦ δὲν ἐγκατέλιπε περιουσίαν, ὅπως γίνῃ δεκτὴ ἡ αἴτησις καὶ προκληθῇ, ἂν φρονῇ ἡ Κυβέρνησις, καὶ εἰδικὸς περὶ τούτου νόμος.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Συγγούρης ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ζητήματος. Ἀπών. Ὁ κ. Ἀγγελίδης. Ἀπών. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ δικηγορικοῦ συλλόγου Καρδίτσης περὶ ὑπαγωγῆς τοῦ δήμου Ἀργιθέας εἰς τὴν ἐπαρχίαν Τρικκάλων. Ὁ κ. Θανόπουλος ἔχει τὸν λόγον. Ἀπών. Ἐπὶ ἀναφορᾶς ἰδιοκτητῶν οἰκιῶν περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ ἀκατασχέτου τῶν ἐπίπλων νόμου ὁ κ. Νέγρης ἔχει τὸν λόγον.

§7Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, μετά τινος δυσφορίας ἀνέρχομαι ἐπὶ τὸ βῆμα, διότι πρόκειται περὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον πολλάκις ἦλθεν ἐνταῦθα. Πρόκειται περὶ τοῦ παραπόνου τῶν ἰδιοκτητῶν, ἰδίως τῶν μικρῶν οἰκιῶν, ἐκείνων αἱ ὁποῖαι ἔχουσι δωμάτια ἐνοικιαζόμενα πρὸς 10, 15, 20 δραχμὰς κατὰ μῆνα. Οἱ ἰδιοκτῆται τοιούτων οἰκιῶν εὑρίσκονται μετὰ τὴν ψήφισιν τῶν τελευταίων νόμων ἐντελῶς ἀπροστάτευτοι, καὶ δὲν πρέπει νὰ νομίζωμεν ὅτι μὴ προστατεύοντες αὐτοὺς προστατεύομεν τοὺς ἐνοικιαστὰς τοὺς ἀπόρους, τοὺς πτωχούς, ἀλλὰ τρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ καταστήσωμεν καὶ εἰς αὐτοὺς τοὺς ἐνοικιαστὰς πλέον τὴν εὕρεσιν οἰκημάτων ἀδύνατον. Εἰς τοιοῦτον βαθμὸν ἀπορίας ἔφθασαν οἱ ἰδιοκτῆται, ὥστε νὰ μὴ γνωρίζωσι τί νὰ πράξωσιν. Οἱ φόροι ἀπαιτοῦνται παρ’ αὐτῶν, ὡς δὲ εἶναι γνωστόν, ἓν ἐκ τῶν μεγαλειτέρων εἰσοδημάτων τοῦ Κράτους εἶναι ὁ φόρος ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν, οὐ μόνον δὲ πληρώνονται οἱ φόροι οὗτοι, ἀλλὰ πληρώνονται καὶ πρόστιμα, διότι ἕνεκα τῆς μὴ πληρωμῆς τῶν ἐνοικίων εὑρίσκονται πολλάκις οἱ ἰδιοκτῆται εἰς ἀνέχειαν καὶ δὲν πληρώνουσι τοὺς φόρους ἐγκαίρως. Ὕψωσαν λοιπὸν φωνὴν διαμαρτυρίας καὶ παρακαλοῦσι διὰ τελευταίαν φορὰν τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργόν, ἵνα εὐαρεστηθῇ νὰ ῥίψῃ ἓν βλέμμα ἐπιεικείας ἐπ’ αὐτῶν. Δὲν ζητοῦσι πολλὰ πράγματα· Ζητοῦσι πρῶτον, ἐὰν εἶναι δυνατόν, αἱ διατυπώσεις περὶ ἐξώσεως νὰ εἶναι ὀλιγώτερον δαπανηραί, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς εὑρίσκει, δίκαιον μέν, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν συνεκινήθη τόσον, ὥστε νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν ἄρσιν τοῦ παραπόνου. Τὸ δεύτερον παράπονον εἶναι ὅτι τὰ ὀλίγα ἐκεῖνα ἔπιπλα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ κατασχεθῶσι κατορθώνουσιν οἱ ἐνοικιασταὶ νὰ τὰ ἐξάγωσιν ἐκ τῆς οἰκίας, ἔστω καὶ εἰς τὸν δρόμον, καὶ ἀποφεύγουσιν οὕτω τὴν κατάσχεσιν.

§8Γ. ΠΩΠ. Τὰ τέλη τοῦ χαρτοσήμου νὰ ἐλαττωθῶσιν ἢ ὁ τρόπος τῆς ὅλης διαδικασίας;

§9Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἢ τὸ ἓν ἢ τὸ ἄλλο.

§10Γ. ΠΩΠ. Τὸ πρῶτον εἶναι δύσκολον, ἂν ὄχι ἀδύνατον.

§11Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Βεβαίως ἕνεκα τῆς Διεθνοῦς Ἐπιτροπῆς. Ζητοῦσι λοιπὸν οἱ ἰδιοκτῆται τὸ δικαίωμα, ἵνα δύνανται νὰ κατάσχωσι τὰ πολύτιμα ἔπιπλα καὶ ἐκτὸς τῆς οἰκίας. Μοὶ φαίνεται ὅτι τὰ δύο ταῦτα παράπονα εἶναι δίκαια, καὶ ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θέλει συγκινηθῆ καὶ θέλει λάβει μέτρα περὶ τούτων.

§12Ν. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἐγὼ τὴν πρώτην αἴτησιν, τοῦ νὰ ἐλαττωθῶσι τὰ τέλη τοῦ χαρτοσήμου, εὑρίσκω ἀδύνατον, διότι δυστυχῶς τὸ εἰσόδημα τοῦτο ἀνήκει εἰς ἄλλον καὶ δὲν ἀνήκει εἰς τὸ Κράτος. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον θὰ παρεκάλουν τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν εἶναι τοῦτο....

§13Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀντὶ παρακλήσεων θὰ ἦτο ἁπλούστερον νὰ διατυπώσητε τὰς ἰδέας σας εἰς πρότασιν νόμου καθ’ ὃ ὡς Βουλευτὴς ἔχετε δικαίωμα, θὰ εὑρεθῶμεν δὲ τότε εἰς εὐχέρειαν μεγαλειτέραν νὰ συζητήσωμεν ἐπ’ αὐτοῦ.

§14Ν. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Νὰ μεταρρυθμισθῇ ἡ διαδικασία.

§15Γ. ΠΩΠ. Υἱοθετοῦμεν καὶ ἡμεῖς μίαν τοιαύτην πρότασιν.

§16Ν. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Μάλιστα.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Συγγούρης ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος. Ἀπών. Ὁ κ. Βαρβιτσιώτης. Ἀπών. Ἐπὶ ἀναφορᾶς ὑελοπωλῶν περὶ διατηρήσεως τῶν προνομίων τοῦ κ. Δ. Ἀργυροπούλου ὁ κ. Π. Πετροπουλάκης ἔχει τὸν λόγον. Ὁ κ. Ν. Πετροπουλάκης. Ἀπών. Ὁ κ. Ἀποστολίδης ἐπὶ ἀναφορᾶς κατοίκων Εὐξεινουπόλεως περὶ παραχωρήσεως γαιῶν.

§18Π. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Ἐπειδὴ ἀπουσιάζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, παρακαλῶ ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τῆς ἀναφορᾶς ταύτης.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Ὁ κ. Κουλουμβάκης ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ ἐκ Πατρῶν Π. Ἀντζουλᾶ περὶ νέας ἐκλογικῆς κάλπης.

§20Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εἴς τι τῶν Γραφείων τῆς Βουλῆς εἶδον καὶ ἐγὼ μετὰ πλείστων ἄλλων συναδέλφων μίαν κάλπην. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ γνωρίζω τὰς σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς κάλπης ἐκείνης. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ γνωρίζω ἀκόμη, ἐπιτρέψατέ μοι τὸ περίεργον ἐρώτημα, διατί, ἀφοῦ πάντες οἱ κ.κ. συνάδελφοι εἶδον τὴν κάλπην ἐκείνην, διατὶ δὲν βλέπω ἐγγεγραμμένους ὅπως ὁμιλήσωσι κατὰ δεκάδας, κατὰ ἑκατοντάδας ἀκόμη τοὺς κυρίους συναδέλφους. Δὲν εἶναι δυνατόν, Κύριοι, κατὰ τὴν γνώμην μου, νὰ ὑπάρχῃ τις, μελετήσας τὰ παρ’ ἡμῖν πράγματα ὁπωσδήποτε, αἰσθανόμενος τοὺς παλμοὺς τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ αἰσθάνηται ἐκεῖνος, ὅστις αἰσθάνεται τὸν φόβον μήπως δὲν δὲν βαδίσῃ ἐκεῖ ὅπου πρέπει νὰ βαδίσῃ σταθερῶς ὁ νέος πολιτικὸς βίος, τὸν ὁποῖον ἤδη διάγομεν. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὸ μέγιστον ἔργον, τὸ σπουδαιότατον, ἔχει συντελεσθῆ, καὶ ἐννοῶ μέγιστον καὶ σπουδαιότατον ἔργον τὴν μεταβολήν, ἥτις ἐπῆλθεν εἰς τὴν ψυχὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅπως σταθερῶς καὶ ἀδιασείστως καὶ διηνεκῶς βαδίσῃ ἐκεῖ ὅπου ἠθέλησεν, ἀγωνιζόμενος ἀπ’ αὐτῆς τῆς πολιτικῆς του ἀποκαταστάσεως, ἀπ’ αὐτῆς τῆς συστάσεως τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ πάντοτε ὑπάρχει ὁ φόβος μήπως δὲν δυνηθῇ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ ἔργον τοῦτο, διότι ὁ ἐχθρός, κατὰ τοῦ ὁποίου ἐπάλαισε καὶ ἐνίκησεν, ἦτο μέγας, ἐξακολουθεῖ δὲ ἀκόμη νὰ ἔχῃ ῥίζας βαθείας. Διότι βασίζεται εἰς ὁλόκληρον τὴν Ἱστορίαν ἡμῶν, εἰς ὁλόκληρον τὴν Ἱστορίαν ἡμῶν μέχρι χιλιετηρίδων ὁλόκληρον, διότι καὶ ἡ ἀρχαία Ἱστορία ἡμῶν ὁλόκληρος ὑπό τινα ἔποψιν οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ πάλη ἀριστοκρατικῶν καὶ δημοκρατικῶν, καὶ ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ νῦν Κράτους δὲν ἔχομεν ἢ πάλην τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας κατὰ τῆς πολιτικῆς τιμαριοκρατίας ὀλίγων τινῶν οἰκογενειῶν. Ἡ μεταβολὴ ἡ μεγάλη καὶ σπουδαία κατὰ τὴν πεποίθησίν μου συνετελέσθη, ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη νὰ τὴν ὑποβοηθήσωμεν ἀφ’ ἑνός, ἀφ’ ἑτέρου δὲ καὶ κυριώτατα νὰ τὴν ἀσφαλίσωμεν, ὅπως ἐπιτελέσῃ τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἠθέλησεν, ἀνεμποδίστως. Τοῦτο θὰ κατορθωθῇ, κατὰ τὴν πεποίθησίν μου, ἀφ’ ἑνὸς διὰ τῆς παραλύσεως τῶν δημοτικῶν κομμάτων, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ τὸ πιστεύω ἀκραδάντως, καὶ νὰ νομίζω ὅτι θὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω, χωρὶς νὰ σᾶς μείνῃ ἀμφιβολία, δὲν τὸ κατορθώνει τὸ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς ὑποβεβλημένον νομοσχέδιον περὶ δήμων ἢ κοινοτήτων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ δι’ ἑνὸς νέου ἐκλογικοῦ νόμου, ὅστις ὁπωσδήποτε θὰ παρεμποδίζῃ ἐκεῖνα τὰ ἀνομήματα, περὶ τῶν ὁποίων καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ πολὺς ἐγένετο λόγος καὶ μεταξὺ ἡμῶν. Τοῦτο κατὰ πολὺ τὸ κατορθώνει ἡ κάλπη, τὴν ὁποίαν εἶδον. Νομίζω, ὅπως εἶπον καὶ ἄλλοτε, ὅτι ἡ Βουλὴ αὕτη θὰ κατηγορηθῇ ἐπὶ ἐγκαταλείψει θέσεως ἐνώπιον τοῦ ἐχθροῦ—μεταχειρίζομαι τὴν αὐτὴν ἔκφρασιν—ἐὰν δὲν σπάσῃ τὰς δημοτικὰς φατρίας καὶ δὲν ῥυθμίσῃ τὸν ἐκλογικὸν νόμον καθὼς ἀπαιτεῖ ἡ μεταβολὴ τῆς Ἐθνικῆς ψυχῆς.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καφετζόπουλος.

§22Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἐλογιζόμην ὅτι εἰσάγω γλαῦκας εἰς Ἀθήνας, ἐὰν ἀπεπειρώμην ν’ ἀναπτύξω πρὸς ὑμᾶς τὰς νοθείας αἱ ὁποῖαι συμβαίνουν κατὰ τὴν διενέργειαν τῶν ἐκλογῶν. Εἶσθε πάντες πολιτικοί, καὶ μολονότι νέοι ἄνδρες, ἐν τούτοις πάντες γνωρίζετε τὰς ἀπειραρίθμους νοθείας, αἱ ὁποῖαι τελοῦνται κατὰ τὰς ἐκλογάς. Τὸ νέον πνεῦμα, τὸ ὁποῖον ἤρχισεν ἐπικρατοῦν ἐπὶ τῶν πολιτικῶν πραγμάτων τῆς χώρας, βεβαίως ὀφείλει πρὸ παντὸς νὰ ὁδηγήσῃ ἡμᾶς εἰς τὴν ἔρευναν οὐχὶ μόνον τῶν αἰτίων, τὰ ὁποῖα προκαλοῦσι τὰς ἐν λόγῳ ἀσχημίας τοῦ ἐκλογικοῦ μας συστήματος, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν λῆψιν τῶν ἀναγκαίων μέτρων, ἅτινα ἐνδείκνυνται διὰ τὴν ἐντελῆ ἐξάλειψιν τῶν ἐν λόγῳ ἀσχημιῶν. Ὑποθέτω ὅτι ὅσοι ἐκ τῶν κ. συναδέλφων ἐξήτασαν μετὰ προσοχῆς τὴν κάλπην τοῦ συστήματος τοῦ ἐκ Πατρῶν Ἀντζουλᾶ θὰ ἐπείσθησαν ὅτι τοῦ λοιποῦ οὐδεμία νοθεία θὰ δύναται νὰ ἐπέλθῃ, δύναμαι μάλιστα νὰ εἴπω ὅτι καθιστᾷ ἐντελῶς περιττὴν καὶ αὐτὴν τὴν ὕπαρξιν τοῦ σφαιριοδότου.

§23Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τὴν ἀποκλείει. Θὰ λείψῃ ἐκεῖνο, τὸ «αἴ, Γιώργη, ἰδική μου εἶναι ἡ κάλπη».

§24Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Σήμερον παρετηρήθη ὅτι πολλάκις οἱ ἐκλογεῖς δὲν ψηφίζουσι τὸν ὑποψήφιον, ἀλλὰ τὸν ἀντιπρόσωπον αὐτοῦ, καὶ διὰ τοῦτο καὶ εἰς τὰς δημοτικὰς καὶ εἰς τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς πάντοτε ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ηὐτύχησαν νὰ ἔχωσι καλοὺς ἀντιπροσώπους, κατώρθωσαν νὰ ἐπιπλεύσωσι, καὶ οὐχὶ σπανίως συνέβη, ὥστε ὁ ἔχων καλοὺς ἀντιπροσώπους νὰ ὑπερβάλῃ τὸν ἔχοντα καλλίτερα ἐκλογικὰ προσόντα ἢ περισσότερα ἐκλογικὰ κεφάλαια, ἀλλ’ ἀτυχήσαντα εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν ἀντιπροσώπων του. Εἶναι γνωστὸν ὅτι κατὰ τοὺς μετριωτέρους ὑπολογισμούς, εἷς καλὸς ἀντιπρόσωπος, ἐν συγκρίσει μὲ ἕνα μέτριον ἀντιπρόσωπον, δύναται νὰ λάβῃ εἰς τὸ ἄτομόν του, τοὐλάχιστον 30 ψήφους. Πολλαπλασιάσατε τὸ 30 τοῦτο ἐπὶ τὰ 70 λ. χ. τμήματα, ὅσα ἀπαρτίζουσι τὸν νομὸν Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, καὶ θὰ ἴδητε ὅτι τὸ σύνολον τῶν ψήφων, αἵτινες δὲν ἀνήκουσι πλέον εἰς τὸν ὑποψήφιον, ἀλλ’ εἰς τοὺς 70 τούτους ἀντιπροσώπους, ἀντιπροσωπεύει ὑπὲρ τὰς 2.000 ψήφους, διὰ νὰ ἐννοήσητε τὴν νοθείαν τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος διὰ τοῦ συστήματος τῶν ἀντιπροσώπων. Λοιπὸν ἡ ἀληθής, ἡ πραγματικὴ πολιτικὴ ἀνόρθωσις τῆς χώρας ἐξαρτᾶται, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ἐν τῷ μέλλοντι ἐξαρτᾶται ἀπὸ ἓν κιβώτιον ἐκ λευκοσιδήρου, καὶ διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ μελετήσῃ τὸ προτεινόμενον σύστημα, καί, ἂν δὲν ὑπάρχει ὑλικὸς χρόνος νὰ κατασκευασθῶσι κάλπαι συστήματος Ἀντζουλᾶ δι’ ὅλον τὸ Κράτος, δύναται νὰ τὸ ἐφαρμόσῃ ὑπὸ τύπον προσωρινόν, ἤτοι δοκιμαστικῶς, τοὐλάχιστον διὰ τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν. Ὑποθέτω, ὅτι πάντως δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ, ἔστω καὶ δοκιμαστικῶς, εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν. Κατὰ συνέπειαν, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις εἶναι διατεθειμένη νὰ συζητήσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο, νὰ ὑποβάλω πρότασιν νόμου, διὰ νὰ παρασχεθῇ εἰς αὐτὸν προνόμιον εὑρεσιτεχνίας, ἵνα μὴ λάβῃ καὶ ἡ πρότασις αὕτη τὴν τύχην τοῦ προνομίου τοῦ κ. Τασοπούλου. Ἐὰν λέγω ἡ Κυβέρνησις ἐμελέτησε τὸ πρᾶγμα καὶ ἐσχημάτισε τὴν γνώμην ὅτι δύναται νὰ ἐξασφαλισθῇ τὸ γνήσιον καὶ ἀβίαστον φρόνημα τῶν ἐκλογέων διὰ τῆς χρησιμοποιήσεως τῆς κάλπης ταύτης, τότε καὶ μόνον τότε νὰ ὑποβάλω τὴν σχετικὴν πρότασιν.

§25Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ ὑποβάλητε.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνιστᾶται ἐπιτροπὴ πρὸς ἐξέτασιν τῆς νέας ἐκλογικῆς κάλπης.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ κτηματικοῦ συλλόγου Παλαιᾶς Οἰχαλίας περὶ ἀντιπλημμυρικῶν ἔργων καὶ συνδρομῆς παθόντων τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Κάβουρας.

§28ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀπών. Ν’ ἀναβληθῇ, κ. Πρόεδρε.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Ἐπὶ ἀναφορᾶς Π. Ζάχου περὶ καταδιώξεως τοῦ Σ. Παπαδάκη τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Βάρθης.

§30Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης νὰ ῥίψῃ ἓν βλέμμα ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης.

§31Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ἐξήτασα τὰ πάντα. Ἔχω πολλὰς καταγγελίας ἐναντίον του καὶ ἐλήφθη πᾶσα πρόνοια πρὸς ταχεῖαν περάτωσιν αὐτῶν.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς κτηματιῶν ἐξ Ὕδρας περὶ τοῦ νόμου «περὶ ἐξημερώσεως ἀγριελαιῶν» τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ἰω. Μᾶνος.

§33ΙΩ. ΜΑΝΟΣ. Οἱ ἐξ Ὕδρας κτηματίαι, οἱ ἔχοντες λεμονεῶνας καὶ ἀγροκήπια εἰς τὴν ἀντικρὺ τῆς νήσου των Πελοποννησιακὴν παραλίαν παρακαλοῦσι νὰ ληφθῇ μέτρον τι πρὸς περιστολὴν τῆς καταστρατηγήσεως τοῦ περὶ ἐξημερώσεως τῶν ἀγριελαιῶν νόμου. Ὡς γνωστόν, πέριξ τῶν κτημάτων αὐτῶν ὑπάρχουσι μεγάλαι ἐκτάσεις ἀγριελαιῶν, δυνάμει δὲ εἰδικοῦ νόμου εἰς πάντα ἐπιθυμοῦντα νὰ καλλιεργήσῃ καὶ ἐξημερώσῃ τοιαύτας, τὸ Δημόσιον, κατόπιν δηλώσεώς του, παραχωρεῖ ὡρισμένην ἔκτασιν, τινὲς ὅμως ἐξ ἐκείνων εἰς οὓς δυνάμει τοῦ εἰδικοῦ τούτου νόμου παρεχωρήθη ὡρισμένη ἔκτασις, ἀποβλέποντες μόνον εἰς τὸ νὰ γίνωσι κάτοχοι μεγάλων ἐκτάσεων, κωλυόμενοι ὅμως ὡς ἐκ τοῦ νόμου νὰ τύχωσι παραχωρήσεως καὶ ἄλλης ἐκτάσεως πλὴν τῆς ἀρχικῶς παραχωρηθείσης αὐτοῖς παρεμβάλλουσι τρίτους δηλωτάς, οἱ ὁποῖοι, ἀφοῦ συνεπείᾳ δηλώσεώς των γίνωσι κάτοχοι τῆς ὡρισμένης ὑπὸ τοῦ νόμου ἐκτάσεως, κατόπιν ἐκχωροῦσι τὰς παραχωρήσεις ταύτας πρὸς τοὺς ἀρχικῶς δηλωτάς, οἵτινες διὰ τῶν παρενθέτων τούτων προσώπων καὶ κατὰ προφανῆ περιγραφὴν τοῦ νόμου γίνονται κάτοχοι μεγάλων ἐκτάσεων. Τοῦτο ἐπέτυχον πολλοὶ δηλωταί, ἀντὶ δὲ συμμορφούμενοι πρὸς τὰς ἐκ τοῦ νόμου παραγομένας ὑποχρεώσεις των νὰ ἐξημερώσωσι καὶ καλλιεργήσωσι τὰς ἀγριελαίας, χρησιμοποιοῦσι τὰς ἐκτάσεις ταύτας πρὸς ἄλλους σκοπούς. Οὕτως ἀπέκοψαν τὰς ἀγριελαίας καὶ μετέβαλον ὁλόκληρον τὴν ἐκεῖ περιοχὴν εἰς ποιμνιοβοσκάς, ἕνεκα δὲ τῆς τοιαύτης ἀποψιλώσεως τοῦ μέρους, χείμαρροι κατακλύζουσι τὰ κτήματα τῶν κτηματιῶν τούτων προξενοῦντες μεγάλας εἰς αὐτὰ ζημίας, ἐπὶ πλέον δέ, ὡς ἐκ τῶν ἐγκαθιδρυθέντων ποιμνιοστασίων καὶ ποιμνιοβοσκῶν αἱ βλάβαι καὶ εἰς τὰ κτήματά των προσγενόμεναι εἶναι ἀνυπολόγιστοι· ἑπομένως πρόσφορον μέτρον θὰ ἦτο, ἂν οὗτοι ὑποχρεοῦντο εἰς πραγματικὴν καλλιέργειαν καὶ ἐξημέρωσιν τῶν ἀγριελαιῶν κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου, καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν καὶ παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὡς δικαιοτάτη.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σκάσης ἔχει τὸν λόγον, ὅπως καταθέσῃ ἀναφορὰν ἀφορῶσαν τὴν ἀποταμίευσιν βαμβακερῶν ὑφασμάτων ἐκ τῆς διαμετακομιστικῆς ἀποθήκης τοῦ τελωνείου Σύρου. Ἀπών. Ὁ κ. Καμπάνης.

§35Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Ὁ ἐμπορικὸς σύλλογος Σύρου ὑπέβαλεν αἴτησιν πρὸς τὸ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργεῖον, διὰ τῆς ὁποίας παρακαλεῖ, ὅπως ἐπιτρέψῃ τοῦτο τὴν ἀποταμίευσιν βαμβακερῶν ὑφασμάτων ἐκ τῶν διαμετακομιστικῶν ἀποθηκῶν ἄνευ ζυγίσεως, ὡς ἐγίνετο μέχρι σήμερον. Ὡς γνωρίζετε, ἐν ταῖς διαμετακομιστικαῖς ἀποθήκαις τὰ ἐμπορεύματα ἀποταμιεύονται ἐπὶ τῇ βάσει διασαφήσεως, ἐν τῇ ὁποίᾳ μνημονεύεται ὁ ἀριθμὸς τοῦ δέματος καὶ τὸ ποσὸν τῶν ἐμπορευμάτων καὶ τὸ εἶδος αὐτῶν, δὲν ἀπῃτεῖτο δὲ μέχρι σήμερον ζύγισις. Ἤδη ὁ τελώνης Σύρου...

§36Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Τῇ διαταγῇ τοῦ Ὑπουργοῦ.

§37Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Τὸν διετάξατε κατόπιν ἐκθέσεως.

§38Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Κατόπιν ἐπιθεωρήσεως τῶν εἰδικῶν.

§39Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Ἀλλ’ ὁ νόμος, κ. Ὑπουργέ, οὐδαμῶς ἐμποδίζει τὴν ἄνευ ζυγίσεως ἀποταμίευσιν, δι’ αὐτὸ δ’ ἔλαβον τὸν λόγον, ἵνα πείσω ὑμᾶς, ἂν εἶναι δυνατόν, νὰ ἄρητε τὴν διαταγήν, πειθόμενοι ὅτι οὐδεμία δύναται νὰ γίνῃ παράβασις τοῦ νόμου ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ Δημοσίου.

§40Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ἔχω ἀποδείξεις περὶ τοῦ ἐναντίου καὶ δι’ αὐτὸ ἔδωκα τὴν τοιαύτην διαταγήν.

§41Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Ἐφ’ ὅσον οἱ ἐντεταλμένοι ὑπάλληλοι ἐξεπλήρουν τὸ καθῆκόν των, βεβαίως ζημία δὲν θὰ ἐπήρχετο, οὐδὲ δύναται ὁ ὑπάλληλος νὰ ἐξαπατηθῇ ἀπὸ τὸν ἔμπορον. Καὶ ἐφ’ ὅσον ὁ νόμος δὲν τὸ ἀπαγορεύει, δύναται δ’ ἀφ’ ἑτέρου νὰ ἐπέλθῃ μεγάλη ζημία εἰς τὸν ἔμπορον, ἐὰν τὸ Ὑπουργεῖον ἐμμείνῃ εἰς τὴν διαταγὴν ταύτην, φρονῶ, κ. Ὑπουργέ, ὅτι πρέπει νὰ ἄρητε τὴν διαταγὴν αὐτήν, ἤδη θὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ μεταφέρωνται τὰ ἐμπορεύματα αὐτὰ εἰς τὴν πλάστιγγα τοῦ τελωνείου, νὰ ζυγίζωνται ἐκεῖ, καὶ κατόπιν νὰ ἐπαναφέρωνται εἰς τὰς ἀποθήκας τῆς διαμετακομίσεως, ὅτε καθ’ ὁδὸν δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἀπώλεια καὶ ζημία. Ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ συμβῇ ζημία τις, θὰ ἐγίνετο αὕτη ἐπὶ τῶν μαλλίνων ὑφασμάτων. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι πρέπει νὰ καταστήσητε προσεκτικωτέρους τοὺς ὑπαλλήλους σας καὶ νὰ ἄρητε τὴν διαταγὴν αὐτήν, διότι ἄλλως τὸ διαμετακομιστικὸν ἐμπόριον θὰ φύγῃ καθ’ ὁλοκληρίαν ἀπὸ τὴν Σῦρον.

§42Τ. ΠΑΠΑΔΑΜ. Ἂν καὶ γνωρίζω τὴν γνώμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, τολμῶ νὰ τὸν παρακαλέσω καὶ ἐγώ, ὅπως μελετήσῃ καλλίτερον τὴν ὑπόθεσιν καὶ ἀνακαλέσῃ τὴν διαταγήν, ἐφ’ ὅσον δὲν παραβλάπτονται τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου. Εἶναι ἀνάγκη νὰ δοθῶσι καί τινες εὐκολίαι εἰς τὸ διαμετακομιστικὸν ἐμπόριον.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀλαβάνος.

§44Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Συνενῶ καὶ ἐγώ, κ. Πρόεδρε, τὰς παρακλήσεις μου πρὸς τὰς τῶν προλαλησάντων. Εἶναι γνωστόν, κ. Βουλευταί, ὅτι ἡ Ἑρμούπολις ἀκμάσασα ἄλλοτε ἐμπορικῶς ἐχρησίμευσεν ὡς τροφοδότης ὄχι μόνον τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, ἀλλὰ καὶ συμπάσης τῆς Ἀνατολῆς. Ἀτυχῶς ἐσχάτως ἡ Ἑρμούπολις ὡς ἐκ τῆς ἀναπτύξεως τοῦ σιδηροδρομικοῦ δικτύου καὶ τῆς μορφώσεως ἄλλων ἐμπορικῶν κέντρων ὑπέστη εἰς τὸ ἐμπόριον αὐτῆς πλῆγμα καίριον, ὡς νὰ μὴ ἤρκει δὲ τοῦτο ἤδη διὰ μιᾶς διαταγῆς τοῦ ἐντίμου ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ, διὰ τῆς ὁποίας τὰ εἰς τὰς ἀποθήκας τῆς διαμετακομίσεως ἐμπορεύματα ζυγίζονται, ἀντὶ νὰ μετρῶνται, ἐπιφέρεται ἕτερον καιριώτατον τραῦμα κατὰ τοῦ διαμετακομιστικοῦ ἐμπορίου Σύρου. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι παρείχοντο μέχρι τοῦδε αἱ εὐκολίαι εἰς τὸ διαμετακομιστικὸν ἐμπόριον προνομιακῶς εἰς τὴν Ἑρμούπολιν καὶ τὴν Κέρκυραν, καὶ θὰ ἠρώτων τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν· ἡ διαταγὴ αὕτη ἐφαρμόζεται καὶ σήμερον ἐν Κερκύρᾳ; Καὶ θὰ ἠρώτων τὸν κ. Ὑπουργὸν· ἔχετε κερδίσει πρακτικόν τι ὄφελος ἐκ τῆς διαταγῆς ταύτης; Ἴσως θὰ ἐλάμβανον τὴν ἀπάντησιν ὅτι ἐγένετο ἡ διαταγὴ αὕτη πρὸς παρακώλυσιν λαθρεμπορίου. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές. Χωρὶς νὰ θέλω μὲ τοῦτο νὰ συστήσω τὸ ἔντιμον τῶν ἐμπόρων Σύρου, διότι εἶναι γνωστοί, λέγω τοῦτο μόνον: διὰ νὰ γίνῃ τὸ λαθρεμπόριον, πρέπει νὰ ἔλθῃ ὁ ἔμπορος εἰς συνεννόησιν μετὰ τοῦ ὑπαλλήλου. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ποίαν ὑπόληψιν καὶ ἐκτίμησιν ἔχει ἡ Πολιτεία εἰς τὰ ὄργανα αὐτῆς, ὅταν, διὰ νὰ παρακωλύσῃ λαθρεμπόριον, ἐκδίδῃ τοιαύτην διαταγήν; Δὲν ἔχει ἐμπιστοσύνην εἰς τὰ ὄργανά της; Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἐκ τῆς διαταγῆς ταύτης οὐδεμία προκύπτει ὠφέλεια, ἀλλὰ μόνον καταφέρεται νέον πλῆγμα εἰς τὸ διαμετακομιστικὸν ἐμπόριον Σύρου. Δι’ αὐτὸ Σᾶς παρακαλῶ νὰ διατάξητε τὴν ἄρσιν τῆς διαταγῆς αὐτῆς ἐξευρίσκοντες μίαν λύσιν, ἡ ὁποία νὰ ἱκανοποιῇ τὰ δίκαια αἰτήματα τοῦ ἐμπορικοῦ κόσμου Σύρου, ὁ ὁποῖος σήμερον ἐξανίσταται, διότι κινδυνεύει τὸ διαμετακομιστικὸν ἐμπόριον τῆς πόλεως.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σκάσης.

§46Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Ὀλίγας λέξεις ἔχω νὰ προσθέσω ὅσον ἀφορᾷ τὴν διαταγὴν ταύτην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἀπευθύνω πρὸς αὐτὸν θερμοτάτην παράκλησιν ὅπως μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν διαταγὴν ταύτην, ἡ ὁποία ἐπιφέρει πραγματικῶς κώλυμα σπουδαῖον εἰς τὸ διαμετακομιστικὸν ἐμπόριον Σύρου, τὸ ὁποῖον μέχρι τοῦδε δὲν παρουσίασε τοιαύτας ἀνωμαλίας, ὥστε νὰ δικαιολογήσῃ τὴν λῆψιν τοιούτου μέτρου ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Τὸ μέτρον δέ, τὸ ὁποῖον λαμβάνεται ἐκ τῆς διατυπώσεως αὐτῆς, καὶ μέχρις ἀποδείξεως τοῦ ἐναντίου, τουτέστι μέχρις ἀποδείξεως ὅτι οἱ ἔμποροι Σύρου ἔδωκαν ἀφορμὴν πρὸς λῆψιν καὶ ἐφαρμογὴν τοιούτου μέτρου, φρονῶ ὅτι δικαιολογεῖται μᾶλλον ἐκ δυσπιστίας πρὸς τοὺς τελωνιακοὺς ὑπαλλήλους τοὺς ἐντεταλμένους τὴν ἐπίβλεψιν κατὰ τὴν παραλαβὴν καὶ τὴν παράδοσιν τῶν βαμβακερῶν ὑφασμάτων, ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει, ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔχῃ ὑπονοίας περὶ τούτου, νὰ ἀντικαταστήσῃ αὐτούς, καθόσον εἶναι ἄδικον προληπτικὰ μέτρα ἀποβλέποντα τοὺς ὑπαλλήλους νὰ ἐκσπῶσιν εἰς βάρος τῶν ἐμπόρων.

§47Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ἐγὼ ἔδωκα τὴν διαταγὴν καὶ θὰ ἐπιμείνω.

§48Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Δὲν νομίζετε ὅτι ἔπρεπε νὰ δικαιολογήσητε τὴν διαταγὴν ταύτην;

§49Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Διότι ἐγένοντο καταχρήσεις καὶ θέλω νὰ τὰς προλάβω.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἠλιόπουλος ἐρωτᾷ διατὶ δὲν ἀνηγέρθη ἀκόμη ὑπόστεγον ἐν τῷ Τελωνείῳ Κατακώλου.

§51Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ποίαν μέριμναν ἔλαβεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς δικαιοτάτης ταύτης αἰτήσεως τοῦ Ἐμπορικοῦ συλλόγου Πύργου;

§52Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἀπήντησα προχθές.

§53Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1903 τὰ σῦκα, ὅταν γίνωνται ἁπαλὰ κατόπιν μαλάξεως καὶ εἶναι συνεσκευασμένα καταλλήλως, ὑποβάλλονται εἰς δασμὸν δραχμῆς μιᾶς καὶ λεπτῶν εἴκοσι κατ’ ὀκᾶν. Ἐπὶ ἐξαγωγῆς σύκων, γενομένης πρό τινος, ὁ τελώνης ἐξήνεγκε γνώμην ὅτι τὰ σῦκα δὲν ἦσαν ἁπαλά. Ὁ ἐξαγωγεύς διετείνετο ὅτι ἦσαν ἁπαλά. Τὰ δείγματα ἐστάλησαν εἰς τὸ χημικὸν ἐργαστήριον, ἵνα ἐξετασθῶσιν, καὶ μετὰ τὴν ἀπόφασιν τοῦ χημικοῦ ἐργαστηρίου θὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος τοῦ 1903.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Π. Κασίμης καὶ Λ. Κοκκέβης ἐρωτῶσιν ἂν ἐλήφθη ἀπόφασις περὶ προαγωγῆς τοῦ ὑποτελωνείου Κυπαρισσίας συμφώνως πρὸς τὴν ὑποβληθεῖσαν εὐχὴν τοῦ ἐμπορικοῦ συλλόγου Κυπαρισσίας.

§55Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἐλήφθη ἀκόμη.

§56Α. ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἔχετε ζητήσει πληροφορίας δηλαδή; Πῶς δὲν ἐλήφθη;

§57Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Δὲν ἐλήφθη ἀκόμη!

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Α. Διομήδης καὶ Ι. Λεωνίδας ἐρωτῶσι διὰ τί δὲν ἐνηργήθη ἔτι ἡ μετακίνησις τοῦ ὑποτελώνου Τσιγγελίου, μετατεθέντος ἐκεῖθεν ἕνεκα ἀνωμαλίας περὶ τὴν διοίκησιν αὐτοῦ καὶ συνεπείᾳ παραπόνων τῶν κατοίκων.

§59Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ἐγένετο ἡ μετακίνησις.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Π. Ζωγλοπίτης, Α. Παπαποστόλου, Κ. Παπακυρίτσης, Δ. Μπούσδρας ἐρωτῶσι διὰ τί τὰ δάση Πετρίλου, Ἁγ. Γεωργίου, Θριψιμίου κλ. ἐθεώρησεν ἡ ὑπηρεσία ὡς ἐθνικὰ καὶ ἀρνεῖται τὴν ἀτελῆ χορήγησιν ἀδειῶν διὰ τὰς ὑλοτομικὰς τῶν κατοίκων ἀνάγκας ἀποστεροῦσα οὕτως αὐθαιρέτως δικαιώματος, ὅπερ ἀνέκαθεν τὰ χωρία ταῦτα καὶ ἅπαντα τὰ χωρία Ἀγράφων κέκτηται ἐπὶ τῶν περὶ αὐτὰ δασῶν, θεωρουμένων ὡς κοινοτικῶν ἢ ὡς μπαλταλικίων. Ἀναβάλλεται. Ὁ κ. Α. Θανόπουλος ἐρωτᾷ: Διὰ τί δὲν ἐπληρώθη ἔτι ἡ θέσις ἐπιστάτου φυλακῶν Καρδίτσης, ἀφοῦ πρὸ δύο μηνῶν ὑπάρχει ἐν τῷ Ὑπουργείῳ πρότασις τοῦ εἰσαγγελέως Καρδίτσης περὶ διορισμοῦ τοῦ ἀποστράτου ἀνθυπολοχαγοῦ Γ. Καρακωστοπούλου.

§61Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ἡ θέσις ἐπληρώθη. Δυστυχῶς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος προὐτάθη καὶ περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλεῖ ἡ ἐρώτησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ, δὲν εἶχε τὰ προσόντα· τοὐλάχιστον ἡ αἴτησίς του δὲν παρουσίασε τὰ ἀπαιτούμενα πιστοποιητικά, ἐκ τῶν ὁποίων νὰ φαίνωνται ὅτι ἔχει τὰ προσόντα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει συνεπληρώθη ἡ θέσις.

§62Α. ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν αἴτησιν εἶχεν ὑποβάλει πρὸ δύο μηνῶν.

§63Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον ὅτι δὲν ἔχει τὰ προσόντα· δὲν ἔχει πιστοποιητικὸν ὅτι ἔχει νόμιμον ἡλικίαν, οὔτε πιστοποιητικὸν ἐμφαῖνον τὴν διαγωγὴν τὴν ἀπαιτουμένην ὑπὸ τοῦ νόμου. Εἰς τὴν αἴτησίν του δὲν ὑπάρχουσι τοιαῦτα πιστοποιητικά.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ αὐτός κ. Ἀ. Θανόπουλος ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης διὰ τί δὲν συμπληροῖ τὸ Πρωτοδικεῖον Καρδίτσης.

§65Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Καὶ εἰς τοῦτο ἡ ἀπάντησις εἶναι πρόχειρος, ὅταν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι οὐδεμία θέσις ὑπάρχει κενή. Ὑπάρχει ὁ πρόεδρος τῶν ἐν Καρδίτσῃ Πρωτοδικῶν, ὁ ὁποῖος δυστυχῶς διατελεῖ ὑπὸ ἀποχώρησιν, ἀλλά, διὰ νὰ ἐκτελεσθῇ ὁ νόμος περὶ ἀποχωρήσεως, πρέπει νὰ εἶναι πλῆρες τὸ Ἐφετεῖον Λαρίσης καὶ νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ ὅπως ἡ ὁλομέλεια ἀποφανθῇ· αὐτὸ δὲ τὸ Ἐφετεῖον συνεπληρώθη ἐσχάτως δι’ ἐκτάκτου ἐφέτου. Εἶχε σταλῆ ἐφέτης ἐκεῖ πρὸς τοῦτο ὁ κ. Βελλίνης, ὁ ὁποῖος ἐκ τῶν ὑστέρων ἀπεδείχθη ὅτι ἐκωλύετο νὰ ὑπηρετήσῃ ἐν Λαρίσῃ κατὰ τὸν νόμον· ἀνεκλήθη τὸ Β. Διάταγμα ἐκεῖνο καὶ ἀπεστάλη ἄλλος ἐφέτης. Εὐθὺς ὡς ἀποφανθῇ τὸ Ἐφετεῖον περὶ τῆς ἀποχωρήσεως τοῦ προέδρου τῶν ἐν Καρδίτσῃ Πρωτοδικῶν καὶ μετὰ τὴν ἀποχώρησιν θὰ εἶναι κενὴ ἡ θέσις, ὥστε νὰ προαχθῇ ἄλλος.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀναφορὰ ἐμπόρων περὶ προστασίας δανειστῶν διαγράφεται. Ὁ κ. Δ. Χρυσοστάλης ἐπὶ ἀναφορᾶς στρατιωτικῶν καταδίκων ἐκ Παλαμηδίου περὶ ἀπαγγελίας ἐκκρεμοῦς κατ’ αὐτῶν κατηγορίας.

§67Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του τὴν ἀναφορὰν αὐτήν, διότι ἐκ τῆς ἀναγνώσεως αὐτῆς θὰ δίδῃ ὅτι τὰ πάθη ἐν ταῖς στρατιωτικαῖς φυλακαῖς Ἀκροναυπλίας μαίνονται. Ἔχουσι μεταβληθῆ αἱ φυλακαὶ αὗται εἰς κατακόμβας τῆς Ἱερᾶς ἐξετάσεως, γίνονται μυστήρια καὶ βασανιστήρια ἀπερίγραπτα ἐκεῖ. Ἔχω πληθὺν παραπόνων δι’ ἐπιστολῶν ἐπανειλημμένων διαβιβαζομένων μοι ἐξ Ἀκροναυπλίας. Εὐτυχῶς τὸ ἁρμόδιον τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν πρὸ μηνῶν εἰσηκούσατο τῶν λόγων καὶ συστάσεών μου ἐμοῦ καὶ ἄλλων ἴσως συναδέλφων ἐνήργησε δὲ τότε ἀνακρίσεις, ἀποτέλεσμα τῶν ὁποίων ὑπῆρξε νὰ προβῇ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου εἰς μετάθεσιν τοῦ πότε διευθυντοῦ τῶν φυλακῶν ἐκείνων. Ἤδη ὅμως ἐξ ἀφορμῆς τῆς προκληθείσης μεταθέσεως τοῦ Διευθυντοῦ τὰ πάθη τόσον μεταξὺ τῶν καταδίκων ὅσον καὶ τοῦ προσωπικοῦ τῆς ὑπηρεσίας τῶν φυλακῶν ἐκείνων μαίνονται, καὶ οἱ ἁρμόδιοι ἐπιστάται καὶ λοιποὶ ὄργια κυριολεκτικῶς διαπράττουσι κατὰ τῶν χρησιμευσάντων τότε κατ’ αὐτῶν καὶ τοῦ μετατεθέντος Διευθυντοῦ μαρτύρων. Ἔπλασαν ψευδεῖς κατηγορίας ἐναντίον πολλῶν ἤδη φυλακισμένων. Δύο δὲ ἐξ αὐτῶν, αἱ καθ’ ὧν αἱ κατηγορίαι ἐπλάσθησαν, εἶναι συμπολῖταί μου· ἔπλασαν κατηγορίαν κατ’ αὐτῶν ἀόριστον καὶ ψευδῆ καὶ συκοφαντικὴν καὶ ἐκδικητικήν, καὶ δὲν ἐνεργήθησαν, ὡς ἔδει, ταχέως ἀνακρίσεις ἐπὶ τῶν ψευδῶν αὐτῶν κατηγοριῶν τοὐλάχιστον νὰ ἀπολογηθῶσιν οἱ ἀτυχεῖς συμπολῖταί μου κατάδικοι διατί κατηγοροῦνται, ἵνα ἀπαλλαγῶσιν ἐκ τῆς βαρυνούσης αὐτοὺς ψευδοῦς κατηγορίας. Παρακαλῶ ὅθεν νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ αἴτησις αὕτη τῶν ἀδίκως κατηγορουμένων αὐτῶν συμπολιτῶν μου καὶ νὰ διαταχθῇ ἡ προσήκουσα ἐνέργεια, δραστηρία καὶ ἀποτελεσματικὴ ὅμως αὕτη παρακαλῶ νὰ εἶναι.

§68ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Παρακαλῶ ν’ ἀποσταλῇ ἡ αἴτησις αὕτη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Χριστίδης ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Συλλόγου Τεχνοεργατῶν Λαμίας περὶ ἀπομακρύνσεως τοῦ ἐκεῖ γυμνασιάρχου.

§70ΑΘ. ΧΡΙΣΤΙΔΗΣ. Ἐστάλη εἰς ἐμέ, κύριε Πρόεδρε, ψήφισμα τῶν Τεχνοεργατῶν Λαμίας, διὰ τοῦ ὁποίου παραπονοῦνται ὅτι ὁ γυμνασιάρχης ἐκεῖ Καψάλης μεταχειρίζεται κατὰ τὴν διδασκαλίαν γλῶσσαν εἰς μαθητὰς τῆς τετάρτης τάξεως ὅλως διόλου ἁπλοϊκήν, καὶ παρεκλήθη ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως καὶ ἀπέστειλεν ἐκεῖ ἀνώτερον ἐπόπτην καὶ ἐνήργησεν ἀνακρίσεις, ὁποῖα μέτρα ἄλλα ἔλαβεν ὁ Ὑπουργὸς μετὰ τὰς ἀνακρίσεις δὲν εἶναι γνωστόν· ἀλλ’ ἐπείσθη ἡ πόλις τῆς Λαμίας ὅτι ὁ ἐκεῖ γυμνασιάρχης ὄντως μεταχειρίζεται γλῶσσαν, ἡ ὁποία εἶναι ἐναντίον ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ μεταχειρίζηται, καὶ ἐθεωρήθη ὑπὸ πολλῶν ὅτι θέλει νὰ εἰσαγάγῃ τὴν γλῶσσαν ἐκείνην περὶ τῆς ὁποίας τόσα ἐλέχθησαν καὶ τόσα μέτρα ἐλήφθησαν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ἵνα λάβῃ εὐαρεστούμενος τὰ μέτρα τὰ προσήκοντα, ὅπως ἐκ τούτου μὴ ἀναφυῇ σκάνδαλον ἀπᾷδον καὶ εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν αὐτοῦ τοῦ γυμνασιάρχου.

§71Σ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Αὐτὸς εἶναι κατὰ τῆς μαλλιαρῆς, ἀλλὰ ἠναγκάσθη νὰ τὴν ἀσπασθῇ, διὰ νὰ τὸν προαγάγωσιν!

§72Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐὰν δὲν πλανῶμαι, Κύριοι, εἶμαι ὁ ἀρξάμενος ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ τοῦ ἀγῶνος κατὰ τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ἀπεκάλεσα καὶ ἀνισορρόπους. Τὸ περίεργον εἶναι ὅτι καὶ οἱ γράφοντες εἴς τινα ἐφημερίδα κατὰ τοῦ γυμνασιάρχου ἐκείνου εἶχον τὴν αὐτὴν ἀντίληψιν καὶ διὰ τοῦτο ἐπικαλοῦνται τὴν συνδρομήν μου. Ἐν τούτοις βεβαιῶ, ὑπὸ πᾶσαν εὐθύνην, τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ ἀναφορὰ εἶναι συκοφαντική, ἐκ προθέσεως καὶ ἐν γνώσει συκοφαντική· διότι ὑπέθεσεν εἷς ἐντόπιος καθηγητής, μετατεθεὶς συνεπείᾳ ἐκθέσεως τοῦ ἐπιθεωρητοῦ ὅτι ταῖς ἐνεργείαις τοῦ γυμνασιάρχου μετετέθη, διὰ τοῦτο κινεῖ γῆν καὶ οὐρανὸν ἤδη ὅπως κατασυκοφαντήσῃ ἕνα τῶν ἀρίστων γυμνασιαρχῶν τοῦ Κράτους, ἓν ἀληθὲς σέμνωμα τῆς Ἑλληνικῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὑπὸ ἔποψιν μορφώσεως, ὑπὸ ἔποψιν τετραγωνικωτάτου νοῦ, καὶ ὑπὸ ἔποψιν ἀρετῆς ἀπαραμίλλου. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι δὲν εἶναι ὁ κατάλληλος τρόπος ἐκδικήσεως καὶ λειτουργῶν τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ ἄλλων ἀκόμη πολιτῶν ἢ οἱωνδήποτε ἀκόμη δημοσίων λειτουργῶν νὰ ἐπιλαμβάνωνται ὡς μέσου ἐκδικήσεως τοῦ ζητήματος, ὅπερ συγκινεῖ καὶ δικαίως συγκινεῖ καὶ εὐλόγως συγκινεῖ, καὶ πρέπει νὰ συγκινῇ τὸ ἔθνος ὁλόκληρον. Καὶ μάλιστα ἔχει καὶ τὴν κωμικήν του ὄψιν τὸ πρᾶγμα. Ὁ γυμνασιάρχης ἐκεῖνος ἀσχολεῖται εὐδοκίμως καὶ εἰς μελέτας ἀρχαιολογικὰς παρεκάλεσε δὲ συνεπείᾳ τῶν νέων ἀνασκαφῶν καὶ τῶν νέων εὑρημάτων ἐν Θήβαις, ὅπως ἐπιτύχῃ τὴν ἐκεῖ μετάθεσίν του, ἵνα ἀσχοληθῇ, ἐπαναλαμβάνω, εἰς τὰς προσφιλεῖς αὐτῷ ἀρχαιολογικὰς μελέτας. Ταῦτα πληροφορηθέντες οἱ ἀναφερόμενοι κατ’ αὐτοῦ διὰ νὰ ἐπιδειχθῶσιν ὅτι αὐτοὶ κατώρθωσαν τὴν μετάθεσιν, ἀφοῦ ἦσαν καλῶς πληροφορημένοι ὅτι ἐπέκειτο ἡ μετάθεσις, ὑπέβαλον τὴν ἀναφορὰν διὰ νὰ εἴπωσιν: «Ἰδού, τὸν ἐξεδικήθημεν.»

§73Α. ΧΡΙΣΤΙΔΗΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος, Κύριοι, νὰ εἴπω δύο λέξεις περὶ τῶν κατοίκων Λαμίας.

§74Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τῶν κατοίκων Λαμίας.

§75Α. ΧΡΙΣΤΙΔΗΣ. Μὴ θέλετε νὰ εἴπητε ὅτι εἶναι ἡ ἀναφορὰ τοῦ Συλλόγου τοιαύτη;

§76Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εἶναι ἐκ μέρους τῶν ἀνταποκριτῶν, οἱ ὁποῖοι γράφουσιν εἰς τὰς ἐφημερίδας.

§77Α. ΧΡΙΣΤΙΔΗΣ. Θὰ καταθέσω καὶ τὴν ἀναφορὰν τῶν κατοίκων Λαμίας καὶ ἐκείνην τοῦ Συλλόγου, ἵνα πεισθῇ ἡ Βουλὴ ὅτι μὲ τοιαύτην εὐπρέπειαν ἔχει συνταχθῇ ἡ ἀναφορὰ οἵαν εὐπρέπειαν ἔχει ἡ κοινωνία τῆς Λαμίας ἐν τῷ ζῇν καὶ εἶναι ἡ ἀνατροφὴ ἐν γένει τῶν κατοίκων Λαμίας ἐν πάσῃ κοινωνικῇ κινήσει ὄντως ἐπιμεμελημένη. Ἐφ’ ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὴν ἀνατροφὴν τῶν τέκνων της, καὶ ἐφ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν φιλοξενίαν, καὶ τὴν μετριοπάθειαν ὡς πρός τε τοὺς πολιτικοὺς ἀνταγωνισμοὺς καὶ τὴν σύγκρουσιν τῶν ἀτομικῶν συμφερόντων των τοιαύτη, ὥστε ἀποτελεῖ παράδειγμα ἄξιον θαυμασμοῦ· οὐδείς, ὅστις διῆλθε τῆς Λαμίας δύναται νὰ ἀρνηθῇ ὅτι ἐξενίσθη, ὑπὸ λαοῦ ἔχοντος τὰ σπάνια προτερήματα τοῦ ἐξευγενισμοῦ, ὅστις δὲ κατὰ τὸν χρόνον τῶν ἐκλογῶν εὑρέθη ἐν Λαμίᾳ καὶ εἶδε τοὺς πολιτευομένους νὰ δίδωσι τὰς χεῖρας καὶ νὰ συναντῶνται ἐν τοῖς καφενείοις, αὐτὸς δύναται νὰ ἀποφανθῇ περὶ τῶν κατοίκων Λαμίας. Πρέπει νὰ μάθῃ ὁ κόσμος, ὅτι ἡ λέξις «συκοφαντία» δυνατὸν νὰ ἀποδοθῇ εἰς πάντα ἄνθρωπον, οὐδέποτε ὅμως εἰς τοὺς κατοίκους Λαμίας, ὁ δὲ ὑποστηρίξας τὴν ἀναφορὰν ἤδη μετεχειρίσθη ἐπίσης τὴν αὐτὴν εὐπρεπῆ γλῶσσαν, παρεκάλεσε δὲ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ἐπειδὴ ἐταράχθη ὁ κόσμος ἐκεῖ εἰς τὴν Λαμίαν, νὰ ἐνεργήσῃ τὰ δέοντα. Ὄντως ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἀπέστειλεν, ὡς εἶπον, ἀνώτερον ὑπάλληλον ὅπως ἐνεργήσῃ ἀνακρίσεις, ὅτε ὅμως εἶδεν ἡ πόλις τῆς Λαμίας, ὅτι οὐδὲ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἀνακρίσεως ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν μέχρι τοῦδε οὐδ’ ἐλήφθη μέτρον τι, ἀνεφέρθη δι’ ἡμῶν εἰς τὴν Βουλήν, ἡμεῖς δὲ παρακαλοῦμεν τὸν κύριον Ὑπουργὸν νὰ μελετήσῃ τὸ πόρισμα τῶν ἀνακρίσεων καὶ νὰ πράξῃ ὅ,τι ἐπιβάλλει ἡ ἀλήθεια τῶν πραγμάτων καὶ τὸ καθῆκον αὑτοῦ. Ἐὰν ὁ κ. γυμνασιάρχης εἶναι οἷος παρεστάθη πρὸ ὀλίγου ὑπὸ τοῦ κυρίου συναδέλφου οὐδεὶς ἔχει νὰ εἴπῃ τὸ ἐναντίον, ἀλλ’ ὁ μόνος ὁ ὁποῖος δύναται νὰ κρίνῃ εἶναι ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας.

§78Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Οὐδὲν εἶπον περὶ τῶν κατοίκων Λαμίας, οὐδὲν λέγω ταύτην τὴν στιγμήν, οὐδὲν διενοήθην νὰ εἴπω ποτε κατ’ αὐτῶν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον εἶναι τοῦτο, ὅτι εἷς μετατεθεὶς καθηγητής, χολωθεὶς διὰ τοῦτο, ἐπεστράτευσεν ἀτυχῶς δύο φοιτητάς, τῶν ὁποίων ὁ ἕτερος εἶναι ἀναμεμιγμένος νομίζω εἰς τὸ Σωματεῖον ἐκεῖνο, οὗτοι δὲ γράφουσιν ἀνταποκρίσεις εἰς τὴν ἐφημερίδα «Σκρὶπ» κατὰ τοῦ ἐν λόγῳ γυμνασιάρχου, ὑπέβαλον δὲ καὶ τὴν ἀναφορὰν ταύτην διὰ νὰ εἴπωσι, καυχώμενοι, ὅτι αὐτοὶ κατώρθωσαν τὴν μετάθεσιν τοῦ γυμνασιάρχου, ὁ ὁποῖος ἐπαναλαμβάνω, ἔχει μετατεθῆ.

§79Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Τρέφομεν βεβαίως πᾶσαν ἐκτίμησιν καὶ σεβασμὸν πρὸς τοὺς κατοίκους Λαμίας, οὔτε πρέπει νὰ μεμφώμεθα αὐτῶν, ὅτι συκοφαντικῶς ἐνήργησαν κατὰ τοῦ γυμνασιάρχου, διότι πιθανὸν νὰ διατελῶσιν ἐν καλῇ πίστει καὶ πλάνῃ. Βεβαιῶ ὅμως τὴν Βουλὴν ὅτι ὁ γυμνασιάρχης Καψάλης εἶναι ἐκ τῶν ἐγκριτωτέρων φιλολόγων μας τοῦ ὁποίου τὴν ἱκανότητα καὶ δρᾶσιν αὐτὴ ἡ ὑπηρεσία ἐξετίμησε καὶ ταύτης ἕνεκα τὸν προήγαγεν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ γυμνασιάρχου, χωρὶς νὰ ἔχῃ καὶ νὰ διαθέσῃ οὗτος οὐδὲν μέσον, χωρὶς δὲ νὰ ἀνήκῃ καὶ εἰς οὐδεμίαν κομματικὴν ἀπόχρωσιν. Εἶναι γνωστή, ἐπαναλαμβάνω, κύριοι συνάδελφοι, ἡ δρᾶσις τοῦ γυμνασιάρχου Καψάλη ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, τόσον ὡς καθηγητοῦ ὅσον καὶ ὡς γυμνασιάρχου. Ἐκεῖνο ὅμως διὰ τὸ ὁποῖον θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας εἶναι νὰ εὐαρεστηθῇ καὶ νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ πόρισμα τῆς γενομένης ἀνακρίσεως ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, συγχρόνως δὲ καὶ τὴν περὶ τοῦ γυμνασιάρχου κ. Καψάλη γνώμην τῆς ὑπηρεσίας, διότι εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἐκ τῆς διεξαχθείσης ἀνακρίσεως θὰ προκύψῃ τὸ ἀνυπόστατον τῶν κατηγοριῶν, αἵτινες ἀποδίδονται εἰς ὑπάλληλον ἔντιμον καὶ ἄξιον σεβασμοῦ.

§80Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὀφείλω νὰ γνωρίσω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ὁ γυμνασιάρχης Καψάλης εἶναι εἷς ἐκ τῶν ἀρίστων λειτουργῶν, εἶναι καλὸς ἐπιστήμων καὶ ἐντιμότατος ὑπάλληλος. Ἐκ τῆς ἀνακρίσεως ἀπεδείχθη, ὅτι ὁ γυμνασιάρχης Καψάλης οὐδόλως μετέβαλε τοὺς κανόνας τῆς διδασκαλίας. Τὸ ἀληθὲς εἶναι ὅτι καταγινόμενος ἐν τῇ λαογραφίᾳ ἠθέλησε νὰ συλλέξῃ παραμύθιά τινα καὶ διὰ τοῦτο παρεξηγήθη. Ὁ ἐν λόγῳ γυμνασιάρχης καταγίνεται ἐπίσης εἰς ἀρχαιολογικὰς μελέτας καὶ διὰ τοῦτο ἐζήτησε νὰ μετατεθῇ εἰς Θήβας, τὸ δὲ Συμβούλιον τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως ἀπεφάνθη ὑπὲρ τῆς μεταθέσεως. Μὲ τὸ ζήτημα τῆς γλώσσης δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ν. Πετροπουλάκης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἀναφορᾶς τεχνιτῶν ὑελουργῶν περὶ προστασίας τῆς ὑελουργίας τοῦ κ. Δ. Ἀργυροπούλου.

§82Ν. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Σχετικῶς πρὸς ὅσα ἀνεπτύξαμεν καὶ ἐγὼ καὶ ἄλλοι συνάδελφοι ὑπὲρ τῶν ἀπεργῶν ἐργατῶν τοῦ ἐργοστασίου Ἀργυροπούλου ὑπεβλήθη ἀναφορὰ διαψεύδουσα οὕτως εἰπεῖν ὅτι οἱ ἐργάται ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἶχον ὑποβάλει προηγουμένως ἀναφορὰν ἐδῶ, εἶναι ἐργάται τοῦ ὑελουργείου Ἀργυροπούλου. Δίδω τὴν πληροφορίαν ὅτι οἱ ἐργάται οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑπογεγραμμένοι ἐν τῇ ὑπὸ συζήτησιν ἀναφορᾷ δὲν εἶναι ἐργάται τοῦ ὑελουργείου, ἀλλὰ εἶναι μόνον τοιοῦτοι 15 ἢ 20, πάντες δὲ οἱ ἄλλοι οἱ ὁποῖοι ἔχουν ὑπογράψει εἰς τὴν συζητουμένην ἀναφορὰν εἶναι ἐργάται τῶν ἀποθηκῶν καὶ ἄλλων ἐργασιῶν, καὶ οὐδεμίαν σχέσιν ἔχουσιν μὲ τὴν ὑελουργικὴν τέχνην ἢ ἐπιστήμην, ἑπομένως ἡ ἀναφορὰ αὕτη ἡ ὁποία στρέφεται κυρίως κατὰ τῆς προτάσεως νόμου ἀξιοτίμων συναδέλφων ἵνα μεταρρυθμισθῇ τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος τῶν εἰδῶν τῆς ὑελουργίας ἵνα ἀπολαμβάνῃ τὸ δημόσιον ἀρκετὰ χρήματα, δὲν ἔχει σκοπὸν ἄλλον, εἰ μὴ μόνον νὰ ὑποστηρίξῃ τὸ ἐργοστάσιον τοῦ Ἀργυροπούλου, ἐν ᾧ ἐργάζονται 20 μόνον Ἕλληνες ἐργάται, 15 Ἰταλοί, 2 Γάλλοι, καὶ 2 Αὐστριακοί. Αὐτοὶ εἶναι οἱ τεχνῆται οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται ἐν αὐτῷ. Μεταξὺ τῶν 50 ἐργατῶν οἱ 20 μόνον εἶναι Ἕλληνες, 100 δὲ Ἕλληνες ἐργάται εἶναι ἐκτὸς ὑπηρεσίας, χάρις εἰς τὴν ἰδιοτροπίαν, ἵνα μὴ τὴν ἀποκαλέσω ἄλλως, τοῦ Ἀργυροπούλου. Τινὲς δὲ τῶν ἐργατῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ὑπογράψει τὴν ἀναφορὰν τὴν ἀπευθυνομένην πρὸς τὴν Βουλὴν εἶναι ἐξ ἐκείνων, οἵτινες τὴν πρώτην φορὰν ἦλθον ἐδῶ, καὶ μᾶς παρεκάλεσαν νὰ τοὺς ὑποστηρίξωμεν, διότι ὁ Ἀργυρόπουλος τοὺς ἀπεδίωξεν ἐκ τῆς ἐργασίας ἀδίκως, καὶ προσληφθῶσιν πάλιν ἐν τῷ ἐργοστασίῳ. Δύο ἢ τρεῖς ἐξ αὐτῶν προσελήφθησαν καὶ ἔρχονται ἤδη καὶ τάσσονται μὲ τὸ μέρος τοῦ Ἀργυροπούλου καὶ ὑβρίζουν τοὺς ἄλλους, οὓς δὲν προσέλαβεν ὁ κ. Ἀργυρόπουλος. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι εἶναι δικαιοτάτη ἡ πρότασις τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, ἡ ὑποβληθεῖσα τὴν 4 Νοεμβρίου πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ τυπωθεῖσα καὶ διανεμηθεῖσα, ἵνα ἐλαττωθῇ ὁ τελωνιακὸς δασμὸς κλάσεών τινων τοῦ τελωνιακοῦ δασμολογίου, ἐν σχέσει μὲ τὰ εἴδη ὑελουργίας, διότι εἶναι ἄδικον, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ λαὸς νὰ πληρώνῃ φόρους χάριν τοῦ κ. Ἀργυροπούλου, καὶ ὁ κ. Ἀργυρόπουλος νὰ μὴ παρέχῃ οὐδεμίαν ὑποστήριξιν εἰς τοὺς Ἕλληνας ἐργάτας, νὰ ἔχῃ μόνον 20 Ἕλληνας ἐργάτας ὑελουργοὺς ἐν ᾧ ὑπάρχουσιν 100, γνωρίζω συνάμα ὅτι 22 ἐργάται, οὓς ἀπέπεμψεν ἐκ τοῦ ἐργοστασίου του ἀδικαιολογήτως ἠναγκάσθησαν νὰ ἐκπατρισθῶσιν. Πρέπει λοιπὸν ἀπὸ τοιοῦτον ἐργοστασιάρχην νὰ ἀφαιρεθῇ πᾶσα ὑποστήριξις ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας.

§83Γ. ΣΧΙΝΑΣ. Ἀντὶ πάσης ὑποστηρίξεως πρὸς τὴν ἀναφορὰν ταύτην θὰ παρακαλέσω θερμῶς καὶ τὴν Βουλὴν ὡς ἐπίσης καὶ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ἀναγραφῇ πρώτη εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν ἡ πρότασις, ἣν ὑπέβαλον σχετικῶς μὲ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ προνομίου τοῦ δασμολογίου μὲ τὸ ὁποῖον περιέβαλεν ἡ Πολιτεία τὸν ἐργοστασιάρχην Ἀργυρόπουλον διότι δυστυχῶς δὲν ἐσυνετίσθη. Καίτοι ὑπεβλήθη ἡ πρότασις ἐν τούτοις ἐξακολουθεῖ τοὺς ἐργάτας ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἀνέρχονται περὶ τοὺς 100 νὰ τοὺς ἔχῃ μέχρι σήμερον ἐκτὸς πάσης ἐργασίας, τὸ δὲ χειρότερον πάντων ἐπεζήτησεν ἵνα διαιρέσῃ αὐτοὺς ἵνα ἐκ τῆς διαιρέσεως ἀποδείξῃ ὅτι αὐτὸς εὑρίσκετο ἐν τῷ δικαίῳ. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ θὰ πράξῃ ἔργον γενναιοφροσύνης πρὸς τοὺς ἐργάτας αὐτοὺς ἐὰν ἀναγράψῃ πρῶτον ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διότι ἐργοστασιάρχης ὁ ὁποῖος προστατεύεται ὑπὸ τοῦ Κράτους μὲ προστατευτικοὺς δασμούς, ἐργοστασιάρχης ὅστις ἀπολαμβάνει προστασίας μεγάλης ἀπὸ τὸ Κράτος, ἐργοστασιάρχης κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἀχάριστος εἶναι ἀνάξιος νὰ προστατεύηται ὑπὸ τοῦ Κράτους μὲ τοιούτους προστατευτικοὺς δασμούς.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν ἐπερατώθη συμπληρωθέντος τοῦ ὑπὸ τοῦ κανονισμοῦ ὁριζομένου χρόνου. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς ἐργασίας. Πρὸ τούτου ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι κατήρτισα τὰς ἑξῆς ἐπιτροπάς: 1) Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ χορηγίας βοηθήματος εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν κατὰ τὴν πυρκαϊὰν τοῦ χημείου παθόντων πυροσβεστῶν» οἱ κ. κ. Ἐπ. Σουλτάνης, Ι. Τερζάκης Θ. Γρηγορίου, Π. Λαγοπάτης, Ι. Βέρροιος, Δ. Κλάδης. 2) Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως ἀτμοπλοϊκῶν συμβάσεων μετὰ τῆς ἐν Βόλῳ Ἑλληνικῆς ἀτμοπλοΐας Βόλου, μετὰ τῆς ἐν Γκότενβουρ Σουηδικῆς ἀτμοπλοΐας Ineuska Levant Linier Dan Bronstrom», οἱ κ.κ. Ἰ. Μάνος, Γεώρ. Πολίτης, Ἀθ. Σωτηριάδης, Ἀντ. Γαρουφαλιᾶς, Ἰω. Λεωνίδας, Ἐμμ. Παγκάρας καὶ Δ. Βρατσᾶνος. 3) «Πρὸς ἐξέτασιν τῶν ὑποβληθέντων μηχανημάτων ἐκλογικῆς κάλπης Ἀτζουλᾶ καὶ Δεληγιάννη», οἱ κ.κ. Σ. Ἀγαπητός, Σ. Θεοδωρόπουλος, Τρ. Παπαδάμ, Ι. Φουρίδης, Ε. Κουλουμβάκης, Δ. Κλάδης, Θ. Πέρρος, Ν. Πετροπουλάκης. 4) Ἐπιτροπὴ εἰς τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἐξελέγξεως καὶ ἐκδικάσεως τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν», οἱ κ.κ. Κ. Ρακτιβάν, Θ. Πετμεζᾶς, Α. Θεοδωρίδης, Θ. Παπαϊωάννου, Ν. Πετρουλάκης, Δ. Μάρκου καὶ Χ. Πετρέας.

§85Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Πρό τινων ἡμερῶν ἡ Κυβέρνησις ἐξέθηκε πρὸς τὴν Βουλὴν τὰς σκέψεις αὐτῆς σχετικῶς μὲ τὸ ζήτημα τῶν ἑλῶν. Εἴπομεν τότε πρὸς ὑμᾶς ὅτι ἡ Κυβέρνησις σκέπτεται μετ’ ὀλίγας ἡμέρας νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον διὰ τοῦ ὁποίου 45–50 ἕλη θέλουσι κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο ἀποξηρανθῆ. Διὰ νὰ γένηται ὅμως τοῦτο, κύριοι Βουλευταί, πρέπει νὰ συμπληρωθῶσιν ἐκεῖναι ἐκ τῶν ὑπαρχουσῶν μελετῶν, αἵτινες παρουσιάζουσιν ἀτελείας. Εἶπον πρὸς τούτοις πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι δυστυχῶς τὸ σῶμα τῶν μηχανικῶν εἶναι ἀνεπαρκὲς πρὸς τοῦτο, δὲν παρέχει εἰς ἡμᾶς πρὸ παντὸς τὰ μέσα τῶν τοπογράφων ἐργοδηγῶν, οἵτινες θέλουσι κάμει τὰς τοπογραφικὰς ἐργασίας περὶ τῶν ἑλῶν. Θὰ παρεκάλουν λοιπὸν τὴν Βουλὴν ὅπως ψηφίσῃ νομοσχέδιον τι διὰ τοῦ ὁποίου προσλαμβάνονται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δημοσίων ἔργων 2 τοπογράφοι ἐργοδηγοὶ ἐπὶ πλέον ἀκριβῶς διὰ τὰ συνεργεῖα ταῦτα τὰ ὁποῖα ἐξαιρετικῶς θέλουσι συσταθῆ.

§86Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Θὰ συσταθῶσι.

§87Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἔχουσι συσταθῆ ἀπὸ προχθές. Θέλουσιν ἐνεργήσει τὰς ἐργασίας ἐκείνας, αἵτινες εἶναι ἀναγκαῖαι ὅπως ἐντὸς μηνὸς περατωθῶσιν αἱ μελέται αὗται.

§88Γ. ΠΩΠ. Ἠμποροῦν νὰ ἀρχίσουν αἱ ἐργασίαι τῶν ἑλῶν ἀπὸ τῶν ὑπαρχουσῶν μελετῶν.

§89Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Διὰ νὰ γίνῃ τοῦτο πρέπει νὰ ψηφισθῇ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ δοθῇ τὸ ποσὸν τῶν 3 ἑκατομμυρίων. Τὸ νομοσχέδιον θὰ ψηφισθῇ ἐπὶ τῇ βάσει μελετῶν, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ παρουσιάσω εἰς τὴν Βουλὴν μελέτας ἡμιτελεῖς καὶ δι’ αὐτὸ ὑποβάλω τὸ νομοσχέδιον αὐτό.

§90Γ. ΠΩΠ. Θὰ περάσῃ πολὺς καιρός.

§91Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Διαβεβαιῶ τὴν Βουλὴν ὅτι ἐντὸς μηνὸς θὰ ἔχῃ τελειώσει ἡ ἐργασία αὕτη. Ἀλλὰ πρέπει νὰ μὲ βοηθήσῃ ἡ Βουλὴ διὰ τῆς ψηφίσεώς του. Θέλετε νὰ ψηφισθῇ αὐτὸ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν ἀπόψε;

§92ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Χειροκροτήματα).

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ συναινεῖ νὰ προταχθῇ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ͵ΓΝΟΒʹ», παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Πετρόπουλος.

§94Α. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ προταχθῇ ἡ πρότασις νόμου περὶ προσθήκης 18 ἐδαφ. εἰς τὸν νόμον περὶ βραχυπροθέσμων παραγραφῶν.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συναινεῖ ἡ Βουλὴ νὰ προταχθῇ ἡ πρότασις αὕτη;

§96ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Φαρμάκης.

§98Ι. ΦΑΡΜΑΚΗΣ. Ὅτε κατὰ τὴν Βουλὴν τοῦ 1909 εἶχεν ἐπικρατήσει ἰδέα νὰ τεθῇ ἓν ὡρισμένον τέρμα χρονικὸν διὰ τὴν εἴσπραξιν τῶν ὀφειλῶν αἱ ὁποῖαι δὲν εἶχον παραχθῆ δι’ ἐπισήμων χρεωστικῶν ἐγγράφων, προῆλθεν ἡ ἀπόφασις αὕτη ἐκ μιᾶς ἐρεύνης, ἥτις ἔφερεν εἰς φῶς ὅτι ἐπ’ ἄπειρον διαρκούσης τῆς προθεσμίας ἤθελε προκύψει διαρκὴς οἰκονομικὴ δουλεία εἰς ὡρισμένας κοινωνικὰς τάξεις ἐχούσας ὡς μόνον τρόπον συναλλαγῆς μὲ τὸ ἐμπόριον, τὸν τρόπον τῶν ἀναγραφῶν πιστώσεων εἰς τὰ ἁπλᾶ βιβλία τῶν ἐμπόρων, ἄνευ χρεωστικῶν ἐγγράφων. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ἴσως σήμερον, ὅτε ζητεῖται ἡ παράτασις τῆς προθεσμίας, ζητεῖται δικαίως ἐκ μιᾶς μερίδος ἐμπόρων, ἥτις ἐν τῇ συναλλαγῇ ἔχει ἓν ὅριον ἐπιδιώξεως κέρδους. Ἀλλ’ ἡ μεγαλητέρα μερίς, ἡ ἐμπορική, καὶ δὴ ἡ συναλλασσομένη εἰς τὰς ἐπαρχίας καὶ τὰς μικροτέρας ἀκόμη κώμας, δὲν παρουσιάζει συχνὰ τοιαύτην ἀντίληψιν. Ὑπάρχει ἓν εἶδος συναλλαγῆς—τοῦ ἐμπορίου τοῦ ἐπαρχιακοῦ συνήθως καὶ τοῦ χωρικοῦ μεταξὺ τῶν διαφόρων κοινωνικῶν τάξεων τῶν μικρῶν, διότι αὗται συνήθως συναλλάσσονται ὑπὸ τοιαύτας περιστάσεις, ἄνευ καταβολῆς τοῖς μετρητοῖς— καθ’ ὅ συμβαίνει νὰ παρέχωνται ἐκ μέρους τοῦ ἐμπόρου ὅλα τὰ εἴδη πρὸς κατανάλωσιν καὶ κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς συγκομιδῆς ἢ κατὰ τὴν ἐποχήν, καθ’ ἣν ἑκάστη κοινωνικὴ τάξις κατορθώνει νὰ εἰσπράττῃ τὰς διαφόρους αὐτῆς εἰσπράξεις νὰ προσέρχηται καὶ νὰ ἀποτίνῃ τὸ ὅλον ἢ μέρος τῶν ὀφειλῶν αὐτῆς. Ἀλλὰ συμβαίνει πολὺ συνήθως εἰς τὰ μικρὰ κέντρα τῆς συναλλαγῆς αἱ καταβολαὶ νὰ γίνωνται εἰς εἶδος καὶ νὰ ὑπολογίζωνται κατὰ τὴν τιμήν, καθ’ ἣν ἐπιτρέπει ἡ ἀντίληψις καὶ ἡ συνείδησις τοῦ ἐμπόρου. Γίνεται πρόχειρος λογαριασμὸς καὶ ἐξ αὐτοῦ κατ’ ἔτος σχεδόν, καίτοι κατ’ οὐσίαν ἐξοφλεῖται ὡς ἐπὶ τὸ πολύ, βεβαίως ὑπάρχουσι καὶ ἐξαιρέσεις, τὸ ὀφειλόμενον ποσόν, ἐν τούτοις πάντοτε ὑπολείπεται ἓν περιθώριον ὀφειλῆς εἰκονικῆς. Ἡ ὑπόθεσις αὕτη δὲν εἶναι οὔτε ἑνὸς οὔτε δύο, ἀλλὰ πολλῶν κατὰ συνέχειαν ἐτῶν. Αὗται ὅλαι αἱ σκέψεις ἐπεκράτησαν εἰς τοὺς εἰσηγηθέντας πρὸς τὴν Βουλὴν τοῦ 1909 τὸ σχέδιον ἐκεῖνο τοῦ νόμου ἀποφασίσαντες νὰ ἄρωσι μίαν διαρκῆ οἰκονομικὴν δουλείαν εἰς μέγα μέρος τῆς κοινωνίας θέσαντες ἓν ὅριον ὁριστικῆς ἐπιδιώξεως τοῦ δικαιώματος τῶν δανειστῶν. Τὸ ὅριον αὐτὸ ὑπῆρχεν ἂν δὲν ἀμφιβάλλω λίαν ἀρκετόν, διετές, καὶ ὑπῆρχεν ἡ εὐκαιρία καθεὶς ὁ ὁποῖος καὶ ἐκ τῆς οὐσίας καὶ ἐκ τοῦ τύπου ἐδικαιοῦτο, νὰ εἰσπράξῃ τὰ ὀφειλόμενα. Θὰ εἴπῃ τις ἡ κοινωνία ἐντὸς τῶν δύο ἐτῶν δὲν εἶχε τὴν εὐκολίαν νὰ καταβάλῃ, ὑπῆρχεν ὅμως ἡ εὐκολία νὰ προσέλθουν πρὸς τοὺς δανειστὰς νὰ ἔλθουν εἰς συμφωνίας καὶ νὰ παραδώσουν ἔγγραφα χρεολυτικὰ ἐπίσημα. Δὲν ἐγένετο τοῦτο, ζητεῖται δὲ σήμερον ὑπὸ συλλόγων ἐμπορικῶν καὶ παρὰ τοῦ συλλόγου τῆς ἰδιαιτέρας μου πόλεως παράτασις προθεσμίας, ἀλλ’ εἰς τὶ ἔχει τοῦτο νὰ ὠφελήσῃ πραγματικῶς, ἀφοῦ ἐδόθη τοιαύτη διετὴς καὶ ζητεῖται σήμερον μονοετής. Ἐὰν ἡ κοινωνία δὲν ἠδυνήθη ἐντὸς δύο ἐτῶν νὰ καταβάλῃ ὅσα λέγουσιν ὅτι ὤφειλεν, εἶναι δὲ ζήτημα πολὺ σοβαρόν ἐὰν πραγματικῶς τὰ ὤφειλε, δὲν θὰ δυνηθῇ καὶ ἐντὸς τοῦ ἑνός ἔτους. Τὸ ἔτος αὐτὸ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ θὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὴν ἐκβίασιν τῶν ὀφειλετῶν τῶν μὴ κατ’ οὐσίαν τοιούτων. Καὶ τοιαύτην ἔχων γνώμην περὶ τῆς σκοπιμότητος τῆς πρὸς ψήφισιν προτάσεως νόμου εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ὅτι δὲν θὰ ὑπερψηφίσω αὐτῆς. Ἀκριβῶς διότι εἶμαι πεπεισμένος ὅτι τὸ πλεῖστον τῶν χρεῶν αὐτῶν δὲν ἐκπροσωπεῖ δικαίας ἀξιώσεις.

§99Σ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἐπὶ τῆς ὑπὸ συζήτησιν προτάσεως τοῦ συναδέλφου κ. Χρυσοστάλη οἱ Βουλευταὶ Ἑπτανήσου εἶχον ὑποβάλει τροπολογίαν. Θὰ παρακαλέσω ὑμᾶς νὰ διατάξητε νὰ ἐκτυπωθῇ, διὰ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, διότι νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἰσχύωσι δύο νομοθεσίαι εἰς ἕν καὶ τὸ αὐτὸ Κράτος.

§100Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Πολὺ δικαίως. Νὰ διαταχθῇ ἡ ἐκτύπωσις.

§101Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ὁ κ. Φαρμάκης ἐμνήσθη αἰτίων τινῶν τὰ ὁποῖα ἔδωκαν λαβὴν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου περὶ βραχυπροθέσμων παραγραφῶν, οὐχ’ ἧττον ὅμως, ἵνα ἐκλείψωσι παντελῶς τὰ αἴτια ἢ μᾶλλον ἵνα μὴ ἐπαναληφθῶσι καὶ ἀπολέσωσι τὰ χρήματά των οἱ δανεισταί, πάντες ὄχι μόνον οἱ ἔμποροι, εἶναι ἀνάγκη νὰ ψηφισθῇ καὶ ἡ πρότασις αὕτη, τὴν ὁποίαν θεωρῶ περιττὸν νὰ ἀναπτύξω κατόπιν τῆς κοινῆς θελήσεως τῆς Βουλῆς.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετρομανιάτης. Παραιτεῖται. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως οἰκοπέδων πρὸς ἀνέγερσιν δικαστικοῦ μεγάρου ἐν Τριπόλει». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§103Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι δύναται νὰ ψηφισθῇ κατ’ ἀρχὴν ἡ ὑπ’ ἀριθμὸν 71 τῶν προτάσεων νόμου, τὴν ὁποίαν ἔχει μελετήσει ὁ κ. Ὑπουργός.

§104Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μόνον κατ’ ἀρχήν, διότι ἔχω τροπολογίας.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου «περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων». «Συναινούσης τῆς Βουλῆς προτάσσεται ἡ πρότασις καὶ ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν».

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. γʹ. συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων περὶ στρατιωτικῶν συντάξεων καὶ περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ ἄρθρου 12 τοῦ ΣΕʹ νόμου τοῦ 1852».

§107ΕΠ. ΣΟΥΛΤΑΝΗΣ. Κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου διετύπωσα παρατηρήσεις τινὰς καὶ ὑπέβαλον τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 4, ἀλλ’ αἱ παρατηρήσεις μου ἐκεῖναι δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν φαίνεται καὶ οὕτω τὸ ἄρθρον 12 ἐπανέρχεται ἐν ἰσχύϊ τροποποιούμενον μάλιστα ἐπὶ τὸ αὐστηρότερον. Τὸ ἄρθρον 12 τοῦ νόμου ΣΕʹ ἔχει οὕτω. «Ἡ σύνταξις τῶν στρατιωτικῶν τῶν ὑποστάντων τύφλωσιν, ἀκρωτηριασμὸν ἢ παντελῆ ἀχρηστίαν ἐκ 2 μελῶν προσδιορίζεται εἰς τὸ μέγιστον ὅριον τῆς συντάξεως ὁσοσδήποτε καὶ ἂν εἶναι ὁ χρόνος τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν». Κατὰ τὸ σχέδιον τὸ ἄρθρον 12 τροποποιεῖται οὕτω (ἀναγινώσκει). «Ἡ σύνταξις τῶν ὑποστάντων τύφλωσιν, ἀκρωτηριασμὸν ἢ παντελῆ ἀχρηστίαν δύο μελῶν (ἄκρων) τῶν μὲν ἀξιωματικῶν προσδιορίζεται εἰς τὸν μέγιστον ὅρον τῆς συντάξεως, τῶν δὲ ὁπλιτῶν εἰς τὸ διπλάσιον τοῦ μεγίστου ὅρου ὁσοσδήποτε καὶ ἂν εἶναι ὁ χρόνος τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν». Ἤτοι κατ’ αὐτὸ ἀπαιτεῖται τὰ δύο μέλη νὰ εἶναι ἄκρα, γίνεται δὲ καὶ διάκρισις μεταξὺ ἀξιωματικῶν καὶ ὁπλιτῶν. Ἡ τοιαύτη διάκρισις εἶναι ἐντελῶς ἀδικαιολόγητος, διότι οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν ἐκτίθενται εἰς ὀλιγωτέρους κινδύνους ἐκείνων, εἰς τοὺς ὁποίους ἐκτίθενται οἱ ὁπλῖται, τοὐναντίον δέ, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐν καιρῷ πολέμου ἡ ἐπίθεσις γίνεται περισσότερον κατὰ τῶν ἀξιωματικῶν, διὰ νὰ παραλύσῃ τὸ σῶμα, ἢ κατὰ τῶν ὁπλιτῶν.

§108ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον 6, θὰ ἦτο δὲ πρακτικώτερον νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις, ὅταν φθάσωμεν ἐκεῖ.

§109Ε. ΣΟΥΛΤΑΝΗΣ. Δὲν ἔχω νὰ εἴπω πολλά, ἄλλως τε τὸ νομοσχέδιον εἶναι παλαιὸν καὶ δύναμαι νὰ ὁμιλήσω γενικῶς ἐπὶ τῆς ἀρχῆς αὐτοῦ. Εὑρίσκω λοιπὸν ἀδικαιολόγητον, κύριοι Βουλευταί, τὴν διάκρισιν μεταξὺ ἀξιωματικῶν καὶ ὁπλιτῶν. Ἀλλ’ ὅπως ἔχει τὸ ἄρθρον 12 καὶ ὅπως νῦν τροποποιεῖται, ἀπαιτεῖ παντελῆ τύφλωσιν ἢ παντελῆ ἀχρηστίαν δύο μελῶν ἄκρων. Ποίαν ἔννοιαν καὶ ποίαν σημασίαν ἔχει ἡ διάταξις αὕτη; ἀπαιτεῖται παντελὴς ἀχρηστία τῶν ποδῶν, ἤτοι παντελὴς ἀκινησία, ὡς δυστυχῶς ἐδέχθησαν ἄλλοτε τὰ δικαστήρια, ἢ τοιαύτη, ὥστε νὰ καθιστᾷ τὸν παθόντα ἄχρηστον διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ βίου καὶ τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, ὅπως καὶ τὸ Ἐκτελεστικὸν Διάταγμα τοῦ νόμου ΣΕʹ ἀναφέρει; «Πρέπει πάντως νὰ δοθῇ μία ἐξήγησις, διότι, ἄλλοτε τὰ δικαστήρια ἐδέχθησαν κατὰ παρερμηνείαν τῆς σχετικῆς διατάξεως ὅτι, ἀπαιτεῖται παντελὴς ἀκινησία, καὶ ὅτι δὲν δικαιοῦται τοῦ ἀνωτάτου ὁρίου τῆς συντάξεως ὁ δυνάμενος νὰ κινῆται, στηριζόμενος ἐπὶ δεκανικίων ἢ βοηθούμενος παρ’ ἄλλου. Ταῦτα ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον 6 τοῦ νομοσχεδίου. Σχετικῶς δὲ πρὸς τὴν προσωρινὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου, ὑποβάλλω τὴν παρατήρησιν ὅτι ἐνῷ δι’ αὐτῆς πολὺ δικαίως λαμβάνεται μέριμνα διὰ τοὺς ἀξιωματικούς, τοὺς ἀνήκοντας εἰς τὰς τάξεις τῶν εὐεργετικῶν καὶ μέλλοντας νὰ ἀποστρατευθῶσι, καθὼς καὶ δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀπεστρατεύθησαν κατὰ τὸ ἔτος 1910, οὐδεμία μέριμνα λαμβάνεται διὰ τοὺς ὑπολοχαγοὺς τοὺς ἐξελθόντας ἐκ τῆς σχολῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν καὶ ἀποστρατευθέντας κατὰ τὰ ἔτη 1909 καὶ 1910 ἕνεκα ὁρίου ἡλικίας.

§110Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Διὰ τοὺς λοχαγοὺς θὰ ἰσχύσῃ ἡ διάταξις ἀπὸ τοῦ παρόντος νόμου.

§111ΕΠ. ΣΟΥΛΤΑΝΗΣ. Καὶ διὰ τοὺς ὑπολοχαγούς;

§112Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Βλέπετε ὅτι καλλίτερον εἶναι νὰ τὸ συζητήσωμεν εἰς τὴν θέσιν του.

§113ΕΠ. ΣΟΥΛΤΑΝΗΣ. Πολὺ καλά· ἐπιφυλάσσομαι ὅμως νὰ συνεχίσω τὴν ὁμιλίαν μου ἐπὶ τῆς προσωρινῆς διατάξεως. (Ψηφίζεται ἡ ἀρχὴ καὶ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2 τοῦ νομοσχεδίου). Ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκεται).

§114Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Κύριε Πρόεδρε· ἐπεθύμουν νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν διὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο. Τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἔχει σκοπὸν νὰ κανονίσῃ τοῦτο τὸ ζήτημα: οἱ ἀποστρατευόμενοι ἕνεκα ὁρίου ἡλικίας συνέβαινε πολλάκις ἐν τῷ παρελθόντι, διὰ διαφόρων ἐνεργειῶν νὰ κατορθώνωσιν, ὥστε νὰ μὴ κοινοποιῆται εἰς αὐτοὺς ἐγκαίρως τὸ περὶ ἀποστρατεύσεως διάταγμα. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, καίτοι αὐτοὶ εἶχον καταληφθῆ ὑπὸ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας, ἕνεκα ἀτελείας τοῦ νόμου ἐθεωρεῖτο ὅτι εὑρίσκοντο ἐν ἐνεργείᾳ καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς μὴ κοινοποιήσεως τοῦ Διατάγματος τῆς ἀποστρατείας, συνέβαινε δ’ ἐν τῇ καταστάσει αὐτῇ νὰ ἀποκτήσωσι δικαίωμα προαγωγῆς. Τοῦτο ἔρχεται νὰ κανονίσῃ ἡ διάταξις αὕτη τοῦ νόμου. Ἐπίσης δὲ τὸ 3 ἐδάφιον κανονίζει ἄλλο τι ζήτημα πρὸς τὸ συμφέρον τῶν Ἀξιωματικῶν, διότι οἱ δι’ ἄλλον λόγον ἀποστρατευόμενοι δὲν ἐλάμβανον ἀμέσως καὶ τὴν σύνταξίν των καὶ συνέβαινε νὰ ὑπάρχῃ μέσον τι διάστημα, καθ’ ὃ οὔτε τὸν μισθόν των ἐλάμβανον οὔτε τὴν σύνταξίν των. Τὸ ζήτημα τοῦτο λύει τὸ ἄρθρον αὐτό. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3).

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4. (Ἀναγινώσκεται).

§116Γ. ΙΑΤΡΙΔΗΣ. Ὑποστηρίζω καὶ ἐγὼ τὴν τροπολογίαν τὴν ὑποβληθεῖσαν παρ’ ἄλλων συναδέλφων καὶ ἀφορῶσαν τοὺς εὐεργετικοὺς Ἀξιωματικούς. Πρόκειται νὰ θεραπευθῇ δι’ αὐτῆς ἀδίκημα γενόμενον εἰς Ἀξιωματικοὺς προβιβασθέντας κατὰ τὸν νόμον ᾼΣΛϚʹ, εἰς τοὺς λεγομένους εὐεργετικοὺς Ἀξιωματικούς.

§117ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τί ζητεῖτε δι’ αὐτούς;

§118Γ. ΙΑΤΡΙΔΗΣ. Νὰ λάβουν τὴν σύνταξιν τοῦ Ἀνθυπολοχαγοῦ, ἐὰν ἔχουν ἀποστρατευθῆ μετὰ πενταετῆ ὑπηρεσίαν.

§119ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ τὸ προτείνετε ὡς προσθήκην εἰς τὸ ἄρθρον 4· Ἀλλὰ τὸ 1ον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 4 ὁρίζει τὸ δικαίωμα τοῦτο διὰ τοὺς Ὑπολοχαγοὺς καὶ Ἀνθυπολοχαγούς, τοὺς προβιβασθέντας κατὰ τὸν νόμον ἐκεῖνον μετὰ ὑπηρεσίαν 10ετῆ εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ Ὑπολοχαγοῦ. Πῶς εἶναι δυνατὸν λοιπὸν νὰ δεχθῇ ἡ Βουλή, ὥστε οἱ μὲν παρόντες νὰ ἀποστρατευθῶσιν ἀπὸ τώρα, καὶ ὕστερον νὰ λάβουν τὴν σύνταξιν τοῦ λοχαγοῦ, οἱ δὲ ἤδη ἀποστρατευμένοι νὰ λάβουν τὴν σύνταξιν αὐτὴν μετὰ 5ετῆ ὑπηρεσίαν;

§120Γ. ΙΑΤΡΙΔΗΣ. Τὸ ἀληθὲς εἶναι ὅτι εἶναι προνομιακὴ ἡ διάταξις. Ἀλλὰ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἐκθέσω δι’ ὀλίγων πῶς ἔχει τὸ πρᾶγμα.

§121ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς ἐκθέτω ἀμέσως, διὰ νὰ μὴ ἐξακολουθήσητε ἀδίκως, τὴν ἐμφανῆ ἀντίφασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεσθε ζητοῦντες νὰ ὁρίσωμεν ὅτι οἱ ἀποστρατευθέντες ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, διὰ τοὺς ὁποίους τὸ Κράτος ἀνεγνώρισε νὰ λάβωσι τὴν σύνταξιν τοῦ Λοχαγοῦ, θὰ λάβωσι τὴν αὐτὴν σύνταξιν μὲ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀποστρατευθοῦν νῦν ὡς ὑπαγόμενοι εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν.

§122Γ. ΙΑΤΡΙΔΗΣ. Δὲν νομίζω ὅτι εὑρίσκεται εἰς δυσαρμονίαν πρὸς τὸ ἄρθρον ἡ τροπολογία, ὡς προτείνεται. Ἡ τροπολογία ἀναφέρεται εἰς ὑπηρεσίαν 5ετῆ ἀνωτέρου βαθμοῦ τοῦ Ἀνθυπασπιστοῦ, πιθανὸν δὲ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ἀνθυπασπιστοῦ καὶ Ἀνθυπολοχαγοῦ συνυπολογιζομένη νὰ φθάνῃ τὸ ὅριον τῶν 10 ἐτῶν.

§123ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἐνδεχόμενον ἀλλὰ δὲν εἶναι βέβαιον.

§124Γ. ΙΑΤΡΙΔΗΣ. Εἶναι ὅμως πιθανώτατον· θὰ ἐπαναλάβω δέ, νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, ἵνα δι’ ὀλίγων ἀναπτύξω τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι μὲ ἐκίνησαν εἰς ὑποστήριξιν τῆς τροπολογίας ταύτης. Εὐθὺς μετὰ τὴν λειτουργίαν τῆς Σχολῆς τῶν Ὑπαξιωματικῶν κατεδείχθη τὸ ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον ἐγένετο εἰς τοὺς ἐν τῷ στρατεύματι ὑπηρετοῦντας ὑπαξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι εἴτε διὰ τὴν ἡλικίαν αὐτῶν εἴτε διὰ τὴν ἔλλειψιν ἐπαρκῶν γνώσεων δὲν ἠδύναντο νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν Σχολήν. Ὁ νομοθέτης ἀναχωρῶν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς ὅτι οἱ Ἀξιωματικοὶ δὲν ἔπρεπε νὰ προέρχωνται ἐκ τῆς τάξεως ταύτης τῶν Ὑπαξιωματικῶν, ἐφρόντισεν εὐθὺς μετὰ ἓν ἔτος, κατιδὼν τὸ ἀδίκημα τὸ γενόμενον εἰς τοὺς Ὑπαξιωματικοὺς τούτους, νὰ κολάσῃ πως τὸ πρᾶγμα καὶ ἐψήφισε τὸν νόμον ᾼϞΑʹ διὰ τοῦ ὁποίου παρείχετο τὸ δικαίωμα νὰ καταλάβωσι τὸν βαθμὸν τοῦ Ἀνθυπασπιστοῦ, μετὰ 5ετῆ δὲ ὑπηρεσίαν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦτον, ἐχορηγεῖτο εἰς αὐτοὺς τὸ εὐεργέτημα νὰ λάβωσι τὴν σύνταξιν τοῦ Ἀνθυπολοχαγοῦ. Τὸ πνεῦμα καὶ τοῦ νόμου τούτου καθὼς καὶ τοῦ νόμου περὶ συστάσεως τῆς Σχολῆς τῶν Ὑπαξιωματικῶν ἦτο νὰ ἀπομακρυνθοῦν τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ οἱ Ἀξιωματικοὶ αὐτοί. Μετὰ τὴν κυβερνητικὴν μεταβολήν, ἡ ὁποία ἐπῆλθε κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 7 Ἀπριλίου 1885, καὶ ὅτε ἦλθεν ὁ Ἀντ. Μαυρομιχάλης εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἀναχωρῶν ὁ νομοθέτης ἀπὸ ἄλλης ἀφετηρίας, οὐχὶ ἀπὸ τῆς ἀφετηρίας τῆς ἀπομακρύνσεως τῶν Ὑπαξιωματικῶν, εἰσηγήσατο νέον νόμον, τὸν νόμον ᾼΣΛϚʹ, διὰ τοῦ ὁποίου ἐδίδοντο δύο ἀκόμη βαθμοὶ εἰς τοὺς βαθμοὺς τῶν εὐεργετικῶν, ἤτοι τοῦ Ἀνθυπολοχαγοῦ καὶ Ὑπολοχαγοῦ ἐν ἐνεργείᾳ, ἐπὶ πλέον δὲ παρείχετο ὁ βαθμὸς τοῦ Λοχαγοῦ καὶ τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως τοῦ Λοχαγοῦ ἐν τῇ ἀποστρατείᾳ τῶν Ἀξιωματικῶν τούτων, κατηργήθη δὲ τὸ εὐεργέτημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παρείχετο εἰς αὐτούς, ἵνα προαγόμενοι εἰς Ἀνθυπασπιστὰς μετὰ 5ετῆ ὑπηρεσίαν, λαμβάνουν τὴν σύνταξιν τοῦ Ἀνθυπολοχαγοῦ. Τὸ ὅριον ὅμως τοῦτο τῆς 5ετοῦς ὑπηρεσίας ἔχει ὁ νεώτερος νόμος, διότι δὲν ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὡς δυνάμενον νὰ ἔχῃ πρακτικὴν τὴν ἐφαρμογὴν τὸ δικαίωμα τοῦτο, ἐὰν δὲν περιωρίζετο ὁ χρόνος, τὸν ὁποῖον καθιεροῖ ὁ νόμος περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν Ἀξιωματικῶν, δηλαδὴ τὸ ὀκταετὲς χρονικὸν διάστημα. Ἐὰν πραγματικῶς ἐπέμενεν ὁ νόμος ᾼΣΛϚʹ εἰς τὸ ὅριον τοῦτο τῶν 8 ἐτῶν, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀπολαύσωσι τοῦ ὠφελήματος οἱ Ἀξιωματικοί, τοὺς ὁποίους ἐνόει νὰ προστατεύσῃ ὁ νόμος, ἀντιθέτως πρὸς τὸ πνεῦμα τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη, ὅστις ἤθελε νὰ τοὺς ἀπομακρύνῃ τῶν τάξεων τοῦ στρατεύματος. Φαίνεται οὕτως ὁ νομοθέτης μεριμνῶν περὶ τῶν δύο ἄκρων βαθμῶν, τοῦ βαθμοῦ τοῦ Ἀνθυπασπιστοῦ καὶ τοῦ Ὑπολοχαγοῦ, μὴ μεριμνῶν δὲ ἐντελῶς περὶ τοῦ ἐνδιαμέσου βαθμοῦ τοῦ Ἀνθυπολοχαγοῦ. Τοῦτο τὸ ἄτοπον ἐν μέρει θεραπεύει τὸ παρὸν νομοσχέδιον καὶ διὰ 12ετοῦς ὁρίου ἡλικίας ἐν τῷ συνόλῳ τῶν βαθμῶν τοῦ Ἀνθυπασπιστοῦ, Ἀνθυπολοχαγοῦ καὶ Ὑπολοχαγοῦ καὶ βεβαίως τοιουτοτρόπως παρέχεται ἀμοιβὴ καὶ ἱκανοποίησις ἐπαρκὴς εἰς τοὺς Ἀξιωματικοὺς τοὺς εὐεργετικούς. Ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξύ, Κύριοι, ἀπὸ τοῦ ἔτους 1885 μέχρι σήμερον παρενέπεσε τὸ ἑξῆς ἄτοπον. Διὰ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου ᾼΣΛϚʹ καθωρίζετο ὅτι οἱ προβιβαζόμενοι εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ Ἀνθυπολοχαγοῦ δυνάμει τοῦ νόμου τούτου Ἀνθυπασπισταὶ καταλαμβάνουσι τὸ ⅙ τῶν ἐν τῷ ὅπλῳ των χηρευουσῶν θέσεων ἐν τῷ Ἱππικῷ καὶ τῷ Πεζικῷ καὶ τὸ ⅓ εἰς τὰ ἄλλα ὅπλα τοῦ Ὑλικοῦ Πυροβολικοῦ καὶ τοῦ Μηχανικοῦ. Ἀλλ’ ἡ διάταξις αὕτη τοῦ νόμου, ὅπως καὶ πολλαὶ ἄλλαι διατάξεις δὲν ἐφηρμόσθη, ἐὰν δὲ αὕτη ἐφηρμόζετο, δὲν θὰ ἀπεστρατεύοντο 15, νομίζω, Ἀξιωματικοὶ καταληφθέντες ὑπὸ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας ἐν τῷ βαθμῷ τοῦ Ἀνθυπολοχαγοῦ, ἀλλὰ προβιβαζόμενοι ἐγκαίρως ἤθελον ἔχει στάδιον, μὴ καταλαμβανόμενοι ὑπὸ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας, νὰ φθάσωσιν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ Ὑπολοχαγοῦ καὶ νὰ ἐπιτύχωσιν ἐντὸς τῆς πενταετίας τὴν σύνταξιν τοῦ Λοχαγοῦ. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι ἡ τροπολογία εἶναι σύμφωνος πρὸς τὸ ὅλον πνεῦμα τοῦ νομοσχεδίου, εἶναι δὲ καὶ σύμφωνος καὶ πρὸς τὴν ἀκροτελεύτιον διάταξιν, καθ’ ἣν ὁ νόμος οὗτος θέλει ἐφαρμοσθῇ καὶ δι’ ἐκείνους τοὺς Ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον τὴν ἀποστρατείαν των ἀπὸ τοῦ ἔτους 1910, καὶ εἰς τοὺς ὁποίους ἀπενεμήθη ἤδη ἡ σύνταξις. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν λόγος νὰ σταθῇ τὸ ὅριον εἰς τὸ 1910 καὶ νὰ μὴ ἀναδράμῃ ὀλίγον ἐνωρίτερον, ἵνα ἀπολαύσωσιν οἱ Ἀξιωματικοὶ ἐκεῖνοι τοῦ εὐεργετήματος, τοῦ ὁποίου ἀδίκως ἐστερήθησαν. Ἐν τοιούτῳ πνεύματι ὑποστηρίζω τὴν τροπολογίαν μου ταύτην.

§125Θ. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ καὶ δεχθῇ νὰ κάμωμεν μίαν συμφωνίαν καὶ ἂν πείσω αὐτὸν ὅτι δὲν εἶναι χειροτέρα ἡ θέσις αὐτῶν, νὰ δεχθῇ τὴν τροπολογίαν μου, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν ὁ πρὸ ὀλίγου καταβὰς τοῦ βήματος κ. συνάδελφος. Τὸ νομοσχέδιον ὁρίζει νὰ ἔχωσιν ἑπταετῆ ὑπηρεσίαν οἱ ἀνθυπασπισταὶ καὶ οἱ ἀνθυπολοχαγοί, δεκαετῆ δὲ οἱ ὑπολοχαγοί, ἵνα λάβωσι τὴν σύνταξιν τοῦ λοχαγοῦ. Πρόκειται ἤδη νὰ λάβωσι τὴν σύνταξιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν λαμβάνουσι καὶ οἱ ἀνθυπασπισταί, διότι αὐτοὶ ὁσονδήποτε χρόνον καὶ ἂν ὑπηρέτησαν ἐν τῷ βαθμῷ τούτῳ, λαμβάνουσι τὴν σύνταξιν τοῦ ἀνωτέρου βαθμοῦ, ἐνῷ ἐξ ἑτέρου ἀνθυπολοχαγοὶ ὑπηρετήσαντες ὡς ἀξιωματικοὶ καὶ ἀνθυπασπισταὶ ἐπὶ 10 καὶ 12 ἔτη, διότι δὲν ἔτυχε νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐν τῷ αὐτῷ βαθμῷ ὁλόκληρον ὀκταετίαν, δὲν κατορθώνουσι νὰ λάβωσι τὴν σύνταξιν ταύτην. Ἐκεῖνοι διὰ τοὺς ὁποίους ζητοῦμεν τοῦτο, ἔχουσι 10 καὶ 12 ἐτῶν ὑπηρεσίαν ἐν τῷ βαθμῷ τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ καὶ ἀνθυπολοχαγοῦ. Αὐτὸ εἶναι ἀβλεψία τοῦ νομοθέτου, διότι, ἐνῷ οἱ ἀνθυπασπισταὶ λέγομεν διὰ τῶν προηγουμένων νόμων, ὁσονδήποτε χρόνον καὶ ἂν ὑπηρετήσωσιν ἀποστρατευόμενοι θὰ λάβωσι τὴν σύνταξιν τοῦ ἀνωτέρου βαθμοῦ, οἱ ἀνθυπολοχαγοὶ λέγομεν, διὰ νὰ ἀποκτήσωσι τὸ δικαίωμα τοῦτο, ὀφείλουσι νὰ ὑπηρετήσωσι 8 ὁλόκληρα ἔτη εἰς τὸν αὐτὸν βαθμόν. Ὑπάρχουσι δὲ ἀξιωματικοὶ ἀνθυπολοχαγοί, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν 7 καὶ 7½ ἔτη εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ καὶ οἵτινες δὲν λαμβάνουσι τὴν σύνταξιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ὁ ἀνθυπασπιστής, ὁ ὁποῖος ὑπηρέτησε δύο καὶ τρία ἔτη μόνον εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ. Ἡ διάταξις αὕτη τοῦ νομοσχεδίου προνοεῖ διὰ τὸν βαθμὸν τοῦ λοχαγοῦ. Ὡσαύτως προνοεῖ καὶ περὶ τῆς συντάξεως τοῦ ὑπολοχαγοῦ, διότι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν κατώρθωσαν νὰ συμπληρώσωσιν ἐν τῷ βαθμῷ τούτῳ πενταετῆ ὑπηρεσίαν, αὐτοὶ δὲν κατώρθωσαν νὰ λάβωσι τὴν σύνταξιν ταύτην. Πρόκειται περὶ ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ προβιβασθῶσι πρὸ πολλῶν ἐτῶν, διότι δὲν ἐδόθησαν αἱ θέσεις τοῦ 1/γ, δὲν προήχθησαν ὅτε ἔδει καὶ πρὸ τῆς συμπληρώσεως 8ετίας εὑρέθησαν ἐν ἀποστρατείᾳ, καὶ δὲν θὰ λάβωσιν ἕνα κομμάτι ψωμί, ἐνῷ ὅλοι οἱ ἄλλοι ἔκτοτε τὸ ἔλαβον. Αὐτοὶ δὲ οἱ ἀξιωματικοὶ εἶναι ἐλάχιστοι, περὶ τοὺς 10, καὶ ὅταν δίδωμεν τὸ δικαίωμα καὶ νομοθετῶμεν διὰ τοὺς προβιβασθέντας κατὰ τὸ 1910 καὶ 1911 διὰ νὰ τοὺς χορηγηθῇ ὁ ἀναγκαῖος ἄρτος τῆς οἰκογενείας των, εἶναι δίκαιον νὰ δώσωμεν καὶ εἰς αὐτοὺς τὸ δικαίωμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον παρελείφθη νὰ δοθῇ ἐκ παραλείψεως τοῦ νομοθέτου. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον νὰ δεχθῇ τὴν τροπολογίαν ταύτην, διότι θὰ διορθώσῃ ἓν ἀδίκημα. Σημειώσατε ὅτι πολλοὶ ἐξ αὐτῶν ἐτράπησαν πρὸς τὰ δικαστήρια, διὰ νὰ εὕρωσι τὸ δίκαιον αὐτῶν. Δυνάμεθα νὰ θέσωμεν οἱ ἔχοντες συμπεπληρωμένην ἑπταετῆ ὑπηρεσίαν ἐν τῷ βαθμῷ τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ ἢ δεκαετῆ ἐν συνόλῳ. Τὸ ἄδικον τοῦτο εἶχεν ἀναγνωρισθῆ καὶ ὑπὸ τῶν παρελθουσῶν Βουλῶν καὶ ὑπεβλήθη πρότασις, ἥτις εἶχε ψηφισθῆ καὶ εἰς βʹ ἀνάγνωσιν. Πρόκειται, κύριε Πρόεδρε, περὶ μιᾶς ἐπιβαρύνσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐξ 100 δραχ. τὸν μῆνα μόνον, σημειώσατε δὲ ὅτι θὰ δώσητε τὸν ἄρτον εἰς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι πασιφανῶς ἠδικήθησαν, διότι ἐνῷ ὑπηρέτησαν ὡς ἀξιωματικοὶ ἐπὶ 10 καὶ 12 ἔτη, κατώρθωσαν νὰ φύγωσι μὲ τὴν σύνταξιν, τὴν ὁποίαν λαμβάνει σήμερον ὁ λοχίας.

§126Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. Ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ ἐπὶ τοῦ βʹ ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 4, τὸ ὁποῖον λέγει: «οἱ λοχαγοὶ τοῦ στρατοῦ ἀποστρατευόμενοι τῇ αἰτήσει των ἢ ἕνεκεν ὁρίου ἡλικίας, ἐὰν ἔχωσι συντάξιμον ὑπηρεσίαν 30 ἐτῶν, ἐξ ὧν τὰ 5 εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ λοχαγοῦ». Ναὶ μοὶ ἐπιτρέψητε, κύριε Ὑπουργέ, νὰ σᾶς εἴπω ὅτι τοῦτο εἶναι ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν ἐπιβλαβέστατον, δύναμαι δὲ νὰ σᾶς διαβεβαιώσω, ἐὰν θελήσητε νὰ μὲ πιστεύσητε, ὅτι ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ εἶναι προσωπικὸν τοῦτο.

§127ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐξηγηθῆτε παρακαλῶ.

§128Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. Καὶ ἐξηγοῦμαι.

§129ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Πρὶν ἐξηγηθῆτε σᾶς παρακαλῶ νὰ σᾶς δώσω ἐγὼ μίαν ἐξήγησιν. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου τούτου δὲν πρόκειται νὰ κανονίσῃ τὸ ζήτημα τῆς συντάξεως τῆς παρεχομένης εἰς τοὺς λοχαγούς, τοὺς ἔχοντας τριακονταετῆ ὑπηρεσίαν, ἐξ ἧς πενταετῆ εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ λοχαγοῦ. Ἡ διάταξις, ὅπως ἔχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅσον ἀφορᾷ τὴν σύνταξιν, εἶναι ἡ ἰσχύουσα σήμερον διάταξις. Διὰ τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν ζητοῦμεν, πρόκειται εἰς αὐτοὺς τοὺς λοχαγούς, τοὺς ἔχοντας τριακονταετῆ ὑπηρεσίαν, ἐξ ἧς πενταετῆ εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ λοχαγοῦ, νὰ ἐπιτρέψωμεν ὥστε νὰ λάβουν καὶ ἀπὸ τὸ μετοχικὸν Ταμεῖον τοῦ Στρατοῦ μερίδα ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ. Τοῦτο παρακαλῶ νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει.

§130Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. Μάλιστα. Ἐν τούτοις ὀφείλω νὰ κάμω αὐτὴν τὴν δήλωσιν, ὅτι ἐδῶ ὑπάρχει προσωπικὸς λόγος, διότι ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ παρελαύνουσιν ἐντεῦθεν διάφορα προσωπικὰ νομοσχέδια.

§131ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἡ φύσις τοῦ νομοσχεδίου φέρει τοῦτο κατ’ ἀνάγκην, κύριε Μιχαλέα. Ἀλλὰ θὰ σᾶς δώσω μίαν ἄλλην ἀκόμη ἐξήγησιν. Ἡ τελευταία διάταξις, ἡ περὶ τῆς ἐνάρξεως τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου, δὲν θὰ ἀφορᾷ αὐτὸ τὸ ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 4, δηλαδὴ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς λοχαγοὺς μόνον ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου τούτου θὰ ἰσχύῃ. Μόνον δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι προεβιβάσθησαν δυνάμει τοῦ νόμου ͵ΛΣΤʹ, δι’ ἐκείνους εἶναι δίκαιον, ἀφοῦ ἡ Πολιτεία ἀνεγνώρισε τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς ἀνθυπασπιστὰς τῆς συντάξεως τοῦ λοχαγοῦ, νὰ δώσῃ καὶ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑπεράνω τῶν ἀνθυπασπιστῶν.

§132Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ἂν δώσητε τὸ δικαίωμα τοῦτο—καὶ ἐνθυμηθῆτε τοῦτο—ὅτι ἑκατοντὰς λοχαγῶν θὰ ζητήσωσι τὴν ἀποστρατείαν των, διότι μεταξὺ τῶν λοχαγῶν ὑπάρχουσι βεβαίως ἄριστοι καὶ ἱκανώτατοι ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν. Ἀλλ’ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ὑπάρχουσι καί τινες, οἵτινες μόλις ἴδωσι τοῦτο, ἀμέσως θὰ ὑποβάλωσι τὰ χαρτιὰ τῆς ἀποστρατείας των. Διατὶ νὰ μὴ ἀναμείνωμεν νὰ ἔχωσι τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας ὅπως πρέπει; Ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἅμα τῇ δημοσιεύσει τοῦ νόμου τούτου ἑκατοντὰς τοιούτων ἀξιωματικῶν θὰ ζητήσωσι τὴν ἀποστρατείαν των καὶ θὰ ἐπέλθῃ ἀληθὴς λεηλασία εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον.

§133ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κάμνω τὴν δήλωσιν ὅτι δέχομαι τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Λακωνίας καὶ ἀφαιρῶ τὰς λέξεις «τῇ αἰτήσει τῶν ἀποστρατευομένων».

§134Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐπεθύμουν, κ. Πρόεδρε, νὰ εἴπω ὅτι τὸ προκείμενον νομοσχέδιον μοὶ ἐνθυμίζει τὸ «νηστεύσαντες καὶ μὴ νηστεύσαντες εὐφρανθῆτε σήμερον, ἡ τράπεζα πλήρης καὶ ὁ ἄρτος πολύς». Θὰ ἐπεθύμουν καὶ νομίζω ὅτι θὰ εὕρω σύμφωνον τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, ἀλλ’ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 8 νὰ διατυπωθῇ κατὰ τρόπον ὥστε ἡ ἀπονομὴ συντάξεων νὰ σταματήσῃ ἐντὸς ὡρισμένου χρόνου. Παραδέχομαι ὅτι ὑπάρχουσι περιπτώσεις λόγῳ ὡρισμένου προσώπων νὰ ὑποβάλλωνται μερικὰ νομοσχέδια ἐξαιρετικά, νὰ μὴ γίνεται ὅμως τὸ κακὸν τοιαῦτα ἐξαιρετικὰ νομοσχέδια νὰ ἰσχύωσι διὰ πάντοτε, ἂς ἰσχύωσιν δι’ ὡρισμένον χρόνον, δι’ ἓν ἔτος, δι’ ἕξ μῆνας. Δὲν πρόκειται ὄντως περὶ ἀδικίας, πρόκειται περὶ ἐξισώσεως, ἑπομένως ἂς τροποποιήσῃ ἡ ὑπηρεσία τὸν ὑπάρχοντα νόμον ὅπως θέλει, ἀλλὰ νὰ τεθῇ ἓν ὅριον καὶ οὐχὶ νὰ ἰσχύῃ ἡ διάταξις αὕτη ἐπ’ ἄπειρον. Ἂν ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ ὅτι κακῶς ἔχουσι τὰ τῶν συντάξεων νὰ ὑποβάλῃ νόμον καθορίζοντα γενικῶς τὰ τῶν συντάξεων ἢ κωδικοποιοῦντα τὰς διαφόρους περὶ συντάξεως διατάξεις. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ αὐτῇ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ συστήσω εἰς τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως τροπολογίαν τινὰ ὑποβληθεῖσαν ὑπὸ τῶν βουλευτῶν κ. Παπαϊωάννου καὶ Λιδωρίκη. «Οἱ παθόντες ἐκ τυχαίων γεγονότων, λέγει ἡ τροπολογία, ἐν τῷ στρατεύματι καὶ καταστάντες σωματικῶς ἀνίκανοι», ἐγὼ προσθέτω «διὰ μάχιμον ὑπηρεσίαν». Νομίζω ὅτι ἀξιωματικὸς ὁ ὁποῖος ἔπαθε εἰς τὸ πόδι ἢ εἰς τὸ ἀριστερὸν χέρι δὲν εἶναι ἱκανὸς διὰ μάχιμον ὑπηρεσίαν, ἀλλ’ εἶναι ἱκανώτατος δι’ ὑπηρεσίαν τοῦ γραφείου. Ἄλλως ἔχει τὸ πρᾶγμα ἐὰν κατέστη ἐκ γήρατος ἀνίκανος, ἀλλ’ εἷς νέος, ἀκμαῖος ὑγιέστατος, ὁ ὁποῖος ἔχει πάθησιν μέρους τινὸς τοῦ σώματος δύναται νὰ θεωρηθῇ χρήσιμος διὰ τὸ στράτευμα ἐκτὸς τῆς μαχίμου ὑπηρεσίας. Ὥστε προτείνω νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις τῶν κ. συναδέλφων ἀπαλειφομένου τοῦ τελευταίου μέρους.

§135ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ πρότασις αὕτη ἀντίκειται εἰς τὴν θεμελιώδη ἀρχὴν ἡ ὁποία ἰσχύει εἰς τὸ στράτευμα, ὅτι οἱ ἀνίκανοι πρέπει νὰ ἀπομακρύνωνται· διότι ὡς γνωρίζετε ἐν ἐπιστρατεύσει χρησιμοποιοῦνται καὶ αὐτοὶ οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦσιν εἰς τὰ γραφεῖα.

§136Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἀλλ’ ὅταν ἐν ἐπιστρατεύσει ληφθῶσιν οἱ ἐν τοῖς γραφείοις ἐργαζόμενοι μάχιμοι, ποῖοι θὰ τοὺς ἀντικαταστήσωσιν ἐν τοῖς γραφείοις; Διότι τότε μάλιστα καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τὸ Στρατολογικὸν Συμβούλιον θὰ ἔχῃ ἀνάγκην περισσοτέρων ἀξιωματικῶν.

§137ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μὴ θέλετε νὰ καθιερώσωμεν εἰς τὸν στρατὸν νὰ ἔχωμεν ἀνικάνους. Δυνάμεθα νὰ τοὺς ἀσφαλίσωμεν θέσιν εἰς ἄλλας ὑπηρεσίας, ὄχι ὅμως ἐν τῷ στρατῷ.

§138Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Διατὶ ὄχι ἐν τοῖς στρατιωτικοῖς γραφείοις; Εἶναι ἀνάγκη νὰ εἶναι ἀρειμάνιος καὶ ἀκμαῖος ὁ ἐργαζόμενος εἰς τὸ πρωτόκολλον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἢ εἰς τὰς Ἀποθήκας;

§139Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν εἶναι νὰ παραξενεύηται κανεὶς ὅτι γεννῶνται προσωπικὰ ζητήματα; νομίζω ὅτι εἶναι ἡ φύσις τοῦ πράγματος τοιαύτη. Εἰς ἐμὲ ἐγένοντο παραστάσεις ἀξιωματικῶν διαφόρων κατηγοριῶν, παραστάσεις τείνουσαι νὰ ἀποδείξωσιν, ὅτι ἕκαστος παραπονούμενος ἢ ἀδικεῖται ἢ ἔχει δικαίωμα νὰ ἀμειφθῇ κατ’ ἄλλον δικαιότερον τρόπον. Ἐνόμισα ὅτι ἔχω καθῆκον τὰς παραστάσεις αὐτὰς νὰ τὰς ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλὰ δὲν ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀφήσω τοιαύτας παραστάσεις ἄνευ τινὸς ὑποστηρίξεως. Μοὶ ὑπέδειξαν ὅτι παρεχωρήθη κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη τὸ δικαίωμα νὰ λάβωσιν ἀνώτερον βαθμὸν ἐντὸς ἔτους καὶ νὰ ἀποχωρήσωσιν, ὅτι ὑπάρχουσι λοχαγοί, 5 ἢ 6, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι πενταετῆ ὑπηρεσίαν ἐν τῷ βαθμῷ τοῦ λοχαγοῦ οὐχὶ ὅμως ὀκταετῆ, ὡς ἀπαιτεῖται, ὅτι αὐτοὶ θέλουσι νὰ φύγωσιν ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν, ἀλλὰ διότι στεροῦνται αὐτῶν τῶν προνομίων ἐξακολουθοῦσι νὰ μένωσι· ὅτι ἡ ὑπηρεσία τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ διανύσωσιν ἐν τῷ στρατῷ ὅπως συμπληρώσωσι τὴν σύνταξιν αὐτῶν, εἶναι διά τινας 3 ἐτῶν δι’ ἑτέρους ἓν ἔτος. Ἐσκέφθην ὅτι τοῦτο δύναται νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ὡς τρόπος ἐκκαθαρίσεως, ἐὰν θέλῃ. Δὲν ὑπάρχει δὲ ὁ κίνδυνος νὰ ζητήσωσι πολλοὶ νὰ χρησιμοποιήσωσιν ὑπὲρ αὐτῶν τὴν τοιαύτην διάταξιν, διότι ἔχομεν τὸ παράδειγμα τοῦ παρελθόντος ἔτους, ὅτε ἐλάχιστοι ἐζήτησαν τὴν σύνταξίν των καὶ νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν τὸ μέτρον τοῦτο δι’ ὡρισμένην προθεσμίαν. Ὑποστηρίζω δὲ τοῦτο διὰ τὸν ἑξῆς λόγον· ὅταν βλέπω ἀξιωματικὸν ὁ ὁποῖος σπεύδει νὰ ζητήσῃ ἀποστρατείαν καὶ παραδίδει τὴν θέσιν του, ἵνα λάβῃ ἐλάχιστον ποσὸν συντάξεως, ἐγὼ δὲν νομίζω ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς εἶναι τόσον χρήσιμος, ὥστε καὶ διὰ τῆς βίας νὰ τὸν κρατήσωμεν. Εἶναι βεβαίως μία σκέψις ὄχι ἄνευ ἀντιρρήσεων, ὄχι ἄνευ ἐξαιρέσεων, ἀλλὰ σκέψις τὴν ὁποίαν πρέπει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν. Αὐτοὶ εἶναι μία κατηγορία ἀξιωματικῶν. Ὑπάρχουσιν ἄλλοι οἱ ὁποῖοι λέγουσι, δίδεται μία ὑπηρεσία συντάξιμος 30 ἐτῶν, ἀλλ’ εἰς αὐτὴν ὑπολογίζεται ἡ ὑπηρεσία τοῦ ὑπαξιωματικοῦ, ὑπολογίζεται ὁ χρόνος τῆς μαθητεύσεως ἐν τῇ Σχολῇ τῶν Εὐελπίδων. Ἀλλ’ ἄλλοι κλάδοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσιν ὑπηρεσίαν μαθητοῦ καὶ ὑπαξιωματικοῦ, ἀλλὰ μόνον ὑπηρεσίαν ἀξιωματικοῦ διατὶ νὰ μὴ ἔχωσι τὸ εὐεργέτημα αὐτό; Ἦλθον ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι μοὶ εἶπον «ἔχομεν 25ετῆ ὑπηρεσίαν ὡς ἀξιωματικοί, ἀλλὰ δὲν ἔχομεν ὑπηρεσίαν ἄλλην στρατιωτικὴν ἐκτὸς τοῦ ἀξιωματικοῦ καὶ τοῦ κληρωτοῦ στρατιώτου. Δὲν δικαιούμεθα ἡμεῖς νὰ τύχωμεν αὐτοῦ τοῦ εὐεργετήματος; Ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι ἔχουσι προσφέρει οὗτοι ὑπηρεσίαν μεγαλητέραν τῶν ἄλλων καὶ ἑπομένως εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον θὰ ἔπρεπε νὰ ἐξετάσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν. Δυσκολεύομαι, Κύριοι, νὰ ἀναπτύξω τὸ ζήτημα, διότι εὑρίσκομαι πρὸ δηλώσεως αἰφνηδίας. Ἀναφέρω ἁπλῶς τὸ πρᾶγμα μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι εἰς τὴν τελευταίαν διάταξιν, τὴν προσωρινήν, θὰ θελήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἀπαλείψῃ τὴν φράσιν «τῇ αἰτήσει των», διότι τὰ παράπονα τῶν ἀναφερομένων εἶναι βάσιμα.

§140ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ὑποστηρίξατε μίαν τροπολογίαν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ τρίτου ἄρθρου, ἵνα ἐξετασθῇ.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καραπάνος ἔχει τὸν λόγον.

§142ΠΕΡ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ τροπολογία, κύριοι Βουλευταί, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη ὑπὸ τοῦ συναδέλφου κ. Παπαϊωάννου, εἶναι δικαιοτάτη. Διότι σήμερον, ὡς ἔχουσι τὰ πράγματα, οἱ κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ παλαιοῦ νόμου ἀποστρατευόμενοι ἀξιωματικοί, δὲν δύνανται νὰ λάβωσι σύνταξιν ἱκανήν. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὅπως λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν τὴν τροπολογίαν, τὴν ὑποβληθεῖσαν ὑπὸ τοῦ κ. Παπαϊωάννου, διότι πρόκειται περὶ 8 ἢ 10 ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ἀδικοῦνται. Ἐπίσης δικαιοτάτην εὑρίσκω καὶ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βοζίκη καὶ παρακαλῶ ὅπως καὶ ταύτην λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν.

§143ΣΤ. ΣΟΜΜΑΡΙΠΑΣ. Ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, συμφωνῶ μὲ τὸν προλαλήσαντα συνάδελφον κ. Βοζίκην καὶ θέλω ἀποδείξει ὅτι, ὡς ἔχει τὸ νομοσχέδιον, δημιουργεῖ ἀδικήματα. Θέλω ἀποδείξει τοῦτο ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων, καὶ ἐκ τοῦ καταλόγου λοχαγῶν, ὃν ἔχω ἀνὰ χεῖράς μου, ὀφείλομεν νὰ ἀποκαταστήσωμεν τὴν ἰσορροπίαν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Διότι ἐνῷ εἰς τοὺς ἀνθυπολοχαγοὺς καὶ τοὺς ὑπολοχαγοὺς τοῦ στρατοῦ, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσιν ὑπηρεσίαν ἀξιωματικοῦ ἢ μόλις δεκαετῆ, παρέχεται ἡ σύνταξις ἡ ἀνήκουσα εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ λοχαγοῦ, εἰς τοὺς λοχαγούς, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ὑπηρεσίαν ἄνω τῶν τριάκοντα ἐτῶν, παρέχεται πάλιν ἡ σύνταξις τοῦ λοχαγοῦ, ἂν δὲν ἔχωσιν ὑπηρεσίαν πενταετῆ εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ λοχαγοῦ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω λοιπόν, κύριε Ὑπουργὲ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, δι’ οὓς λόγους εἶπε πρὸς ὑμᾶς καὶ ὁ κ. Βοζίκης, νὰ λάβητε τοῦτο ὑπ’ ὄψιν, ὅπως ὁ νόμος χρησιμεύσῃ καὶ πρὸς ἐκκαθάρισιν τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ἐπιθυμούντων νὰ ἀπέλθωσι τοῦ στρατεύματος παρασχόντων ἐν τούτοις ὑπηρεσίαν εἰς τὸ στράτευμα ἀφήσῃ συγχρόνως τὸ στάδιον ἐλεύθερον εἰς ἐκείνους ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἐργασθῶσι συμφώνως πρὸς τὰς ἀξιώσεις τοῦ στρατεύματος. Παρακαλῶ ὅπως δεχθῆτε τὴν τροπολογίαν, τὴν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ λοχαγοῦ ἀφορῶσαν, τὴν ὁποίαν ἔχει ὑποβάλει ὁ συνάδελφος κ. Καλομενόπουλος ἤτοι· πᾶς λοχαγὸς συμπληρώσας τριακονταετῆ ὑπηρεσίαν εἰς τὸ στράτευμα, ἢ πενταετῆ εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ λοχαγοῦ, ὁπωσδήποτε ἀποστρατευόμενος λαμβάνει τὸν βαθμὸν καὶ τὴν σύνταξιν ταγματάρχου. Νομίζω ὅτι εἶναι δίκαιον τοῦτο καὶ πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν. Δὲν εἶναι ἄνισον πρᾶγμα νὰ λαμβάνῃ ὁ λοχαγός, ὁ ὁποῖος ἔχει ἄνω τῶν 30 ἐτῶν ὑπηρεσίαν ἐν τῷ στρατεύματι, νὰ λαμβάνῃ σύνταξιν λοχαγοῦ; καὶ ὁ ἀνθυπολοχαγὸς καὶ ὁ ὑπολοχαγός, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει ὑπηρεσίαν 10ετῆ εἰς τὸν βαθμόν, νὰ λαμβάνῃ σύνταξιν λοχαγοῦ;

§144ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ λοχαγὸς περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλεῖτε εἰμπορεῖ νὰ γίνῃ καὶ στρατηγός.

§145ΣΤ. ΣΟΜΜΑΡΙΠΑΣ. Καταλαμβάνονται ὑπὸ ἀποστρατείας, ὡς λ. χ. οἱ λοχαγοὶ Σπαθῆς καὶ Πολυμερόπουλος.

§146ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν πταίει διὰ τοῦτο ἡ Πολιτεία. Ἡ Πολιτεία ἔκαμε τοὺς βαθμούς, ἵνα οἱ ἀξιωματικοὶ ἀνέρχωνται εἰς τὰ ἀνώτατα ἀξιώματα. Ἐάν τις εἴτε λόγῳ ποινῆς, ἢ στασιμότητος ἢ δι’ ἄλλον λόγον δὲν ἠδυνήθη νὰ προαχθῇ, δὲν πταίει βεβαίως ἡ Πολιτεία.

§147ΣΤ. ΣΟΜΜΑΡΙΠΑΣ. Ἐν τούτοις ἐγὼ ἐπιμένω νὰ μελετήσητε τὸ πρᾶγμα πρὸς ἀποφυγὴν ἀδικημάτων.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σουλτάνης ἔχει τὸν λόγον.

§149ΕΠ. ΣΟΥΛΤΑΝΗΣ. Ἔχω ὑποβάλει τροπολογίαν, κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ 4 ἄρθρου καὶ ἐπιφυλάσσομαι νὰ λάβω τὸν λόγον κατὰ τὴν συζήτησιν αὐτὴν πρὸς ὑποστήριξιν τῆς τροπολογίας μου.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βάρθης ἔχει τὸν λόγον.

§151Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Τὸ ὑποβληθέν, Κύριοι, νομοσχέδιον ἀποτελεῖ στῖγμα καὶ ἀπορῶ πῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως... (θόρυβος).

§152ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ ἀνακαλέσητε τὸν κ. Βουλευτὴν εἰς τὴν τάξιν (θόρυβος).

§153Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Ἀποτελεῖ στῖγμα (διαμαρτυρίαι).

§154ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐφαρμόσητε τὸν κανονισμόν.

§155ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ἀνακαλέσῃ ὁ κ. Βουλευτὴς τὴν φράσιν.

§156Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι εἶναι στῖγμα διὰ τὴν Βουλήν..... (θόρυβος).

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βουλευτά, νὰ ἀνακαλέσητε τὴν φράσιν.

§158ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ ἀνακληθῇ εἰς τὴν τάξιν.

§159Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἀνακαλῶ, ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω ὅτι εἶναι στῖγμα τοῦ χειροτέρου εἴδους (διαμαρτυρίαι). Νομίζετε, ὅτι μὲ τὸ νὰ ἀνακαλῆτε εἰς τὴν τάξιν θὰ ψηφίσητε ὅ,τι θέλετε;

§160ΕΥΣΤ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Θὰ εἶχον, Κύριοι, μίαν γενικὴν σκέψιν, προκειμένου περὶ τῶν στρατιωτικῶν συντάξεων, ὅταν ὑπάρχωσιν ἀπόστρατοι ἀξιωματικοί, λαμβάνοντες ταύτην τὴν σύνταξιν κατὰ τοῦτον τὸν νόμον, ἄλλοι ἀπόστρατοι ἀξιωματικοὶ λαμβάνοντες ἐκείνην τὴν σύνταξιν κατ’ ἐκεῖνον τὸν νόμον καὶ οὕτω καθεξῆς. Ἔχουσι τεθῆ διάφοροι νόμοι κατὰ διάφορον τρόπον ὁρίζοντες τὰ τῆς συντάξεως τῶν ἀποστρατευομένων ἀξιωματικῶν, κατὰ τρόπον αὐτόχρημα τραγελαφικόν. Θὰ ἐφρόνουν, ὅτι θὰ προσῆκε νὰ καταρτισθῇ νόμος περὶ τῶν στρατιωτικῶν συντάξεων περιλαμβάνων τούς τε ἐν ἀποστρατείᾳ ἤδη ἀξιωματικοὺς καὶ τοὺς ἀποστρατευθησομένους. Ἀπὸ ταύτης τῆς σκέψεως ὁρμώμενος, παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ὅστις ἔδειξε καταφανῶς ἤδη τὴν προθυμίαν νὰ ἀποδεχθῇ πᾶσαν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν θὰ ἔκρινε προσήκουσαν, παρακαλῶ, λέγω, νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν μίαν τάσιν, ἥτις κρατεῖ, μίαν γνώμην, θὰ ἠδυνάμην νὰ εἴπω, ἀδιάσειστον, ὅτι πᾶς ὁ εἰσερχόμενος εἰς τὸν στρατόν, ὁσαδήποτε ἔτη καὶ ἂν ὑπηρετήσῃ, πρέπει νὰ τύχῃ καὶ μιᾶς συντάξεως. Πρέπει νὰ σταματήσῃ ἡ ἀντίληψις αὕτη, νὰ κατανοήσωσι δὲ πάντες ὅτι διὰ νὰ τύχῃ τις συντάξεως, πρέπει νὰ προσφέρῃ ὡρισμένων ἐτῶν ὑπηρεσίαν· Σᾶς παρακαλῶ νὰ μὲ πιστεύσητε: ὅταν συνεζητοῦμεν τὰ περὶ ἀποκλεισμοῦ τῶν Ἀξιωματικῶν ἀπὸ τῆς πολιτικῆς ἔλαβον ἐπιστολὴν ἀπὸ ἕνα λοχαγὸν ὅστις μοὶ ἔγραφεν, ὅτι ἐπληροφορήθησαν οἱ ἐκεῖ ἀξιωματικοί, ὅτι ὑπεβλήθη ἢ πρόκειται νὰ ὑποβληθῇ νομοσχέδιον κατὰ τὸ ὁποῖον οἱ στρατιωτικοὶ οἱ δηλοῦντες ὅτι θὰ πολιτευθῶσιν ἀποστρατεύονται λαμβάνοντες τὸν ἀνώτατον ὅρον συντάξεως τοῦ βαθμοῦ τοῦ μετὰ τὸν βαθμὸν εἰς τὸν ὁποῖον εὑρίσκονται. Φαντασθῆτε ἕως ποῦ ἔχει φθάσει ἡ προϊοῦσα αὕτη τάσις, ἡ ἀντίληψις περὶ ἀξιώσεως συντάξεως. Ἦτο λοχαγὸς καὶ ἐπίστευεν ὅτι, ἐὰν ἐδήλου ὅτι σκέπτεται νὰ πολιτευθῇ, ὁ Ὑπουργὸς θὰ τῷ ἔλεγε «μάλιστα, κύριε, καὶ λαμβάνετε καὶ τὸ ἀνώτατον ὅρον τῆς συντάξεως τοῦ ταγματάρχου!» Νομίζω, λοιπόν, ὅτι καὶ τὸ σημερινὸν νομοσχέδιον, ἀφ’ οὗ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ γενικὸς νόμος, πρέπει νὰ καταρτισθῇ ὑπὸ τὴν ἀντίληψιν ταύτην: Συντάξεως δικαιοῦνται ἐκεῖνοι, οἵτινες προσήνεγκον ὡρισμένας ὑπηρεσίας κατὰ ὡρισμένον χρόνον εἰς τὸ Κράτος, ὅτι δὲ δικαιοῦνται νὰ παραμένωσιν εἰς τὰς τάξεις μόνον ἐκεῖνοι οἵτινες δύνανται νὰ προσφέρωσιν ὡρισμένας ὑπηρεσίας εἰς τὸ Κράτος. Δὲν ἀντιτίθεμαι ὁλοκλήρως εἰς μίαν τινὰ τροπολογίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ μὴ δυνάμενοι νὰ ἐκπληρώσωσι χρέη μαχίμου Ἀξιωματικοῦ δύνανται νὰ τοποθετηθῶσιν εἰς ὑπηρεσίαν γραφείων. Πρέπει ὅμως νὰ σκεφθῶμεν προσεκτικῶς περὶ τούτου, διότι ἡ Διοίκησις πρέπει νὰ τοποθετῇ αὐτοὺς εἰς προσηκούσας γραφικὰς ὑπηρεσίας. Διότι ἀναμφισβητήτως ὑπάρχουν ὑπηρεσίαι γραφείων, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ ἐκτελῶσιν ἀποκλειστικῶς μάχιμοι Ἀξιωματικοί, διότι ἐκεῖνοι οἱ Ἀξιωματικοὶ ἔχουν ὅλον τὸ ζωηρὸν συναίσθημα τῆς πειθαρχίας, καὶ ὅλον τὸ ζωηρὸν ἐνδιαφέρον περὶ βελτιώσεως τοῦ στρατεύματος. Ἐν τούτοις ὑπάρχουν, λέγω, καὶ ὑπηρεσίαι γραφείων, τὰς ὁποίας δύνανται νὰ ἐκπληρῶσι καὶ οἱ μὴ μάχιμοι. Ἔχων αὐτὰς τὰς σκέψεις, προκειμένου περὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, παρακαλῶ, προκειμένου καὶ περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Στρατοῦ, νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι οἱ λόγοι καὶ ἡ ἐν γένει προϋπόθεσις καὶ οἰκονομία ἑπομένως τοῦ νόμου περὶ τῶν Ἀξιωματικῶν ἐκείνων, οἵτινες καλοῦνται εὐεργετικοί, ἔχουσι μεταβληθῆ ἄρδην νῦν, διότι ὅταν ἐτίθετο τὸ πρῶτον ὁ νόμος ἐκεῖνος προέθετο νὰ εὐεργετήσῃ Ὑπαξιωματικοὺς ἔχοντας πολυετῆ ὑπηρεσίαν ἐν τῷ Στρατῷ, ὑπηρετήσαντας ἐντίμως καὶ χρηστῶς, ἀλλ’ Ὑπαξιωματικούς, οἵτινες δὲν παρεῖχον τὰ ἐχέγγυα ὅτι δύνανται νὰ ὑπηρετήσωσιν εὐδοκίμως μέχρι καὶ τοῦ βαθμοῦ τοῦ Λοχαγοῦ, διότι κατὰ κανόνα οἱ Ὑπαξιωματικοὶ τότε μόλις ἐγίνωσκον γραφὴν καὶ ἀνάγνωσιν, ἐνῷ νῦν κατὰ κανόνα οἱ Ὑπαξιωματικοὶ εἶναι τελειόφοιτοι τοῦ Γυμνασίου, καὶ οἱ γινόμενοι ἑπομένως σήμερον κατὰ τὸν εὐεργετικὸν νόμον Ἀξιωματικοὶ εἶναι κατὰ κανόνα τελειόφοιτοι τοῦ Γυμνασίου, νομίζω δὲ ὅτι οἱ τοιοῦτοι Ἀξιωματικοὶ (πρέπει, λέγω, νὰ γίνῃ σκέψις, δὲν ἀποφαίνομαι κατηγορηματικῶς, διότι δὲν εἶμαι εἰδικὸς) δύνανται εὐδοκίμως καὶ μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ Λοχαγοῦ νὰ ὑπηρετήσωσιν. Αὐταὶ εἶναι γενικώταται σκέψεις.

§161ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐταὶ εἶναι ἀντικείμενον τοῦ νέου ὀργανισμοῦ.

§162Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι καιρὸς νὰ σταματήσῃ ἡ ἀντίληψις ὅτι πᾶς ὁ εἰσερχόμενος εἰς τὰς τάξεις τοῦ Στρατοῦ καὶ ὑπηρετήσας ἔστω καὶ ἐπὶ 5 ἔτη, «ὁ καϋμένος», πρέπει νὰ λάβῃ καὶ μίαν σύνταξιν. Τὸ Κράτος δὲν εἶναι φιλανθρωπικὸν κατάστημα.

§163Θ. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Ἐνδεχόμενον ἡ τροπολογία τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον μετὰ τοῦ κ. Λιδωρίκη πιθανὸν νὰ εἶναι ὑπερβολική, ἀλλά, σᾶς παρακαλῶ, οἱ Ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι ἔτυχε νὰ σπάσουν τὸ χέρι των μετὰ δεκαπενταετῆ ἢ δεκαοκταετῆ ὑπηρεσίαν νὰ μὴ δύνανται νὰ λάβωσι κἄτι τι ἀναλόγως τῶν ἐτῶν καὶ τῆς ὑπηρεσίας τὴν ὁποίαν προσέφερον, πῶς οἱ ἄλλοι ὑπάλληλοι λαμβάνουν εἰς παρομοίας περιπτώσεις; Λοιπὸν πῶς θὰ ζήσουν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἄνευ περιθάλψεως οὐδεμιᾶς;

§164Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Ἡ μόνη δικαιολογημένη τροπολογία εἶναι ἡ τοῦ κ. Παπαϊωάννου.

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τῶν Βουλευτῶν κ. Παπαϊωάννου καὶ Λιδωρίκη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπερρίφθη. (Ἐπίσης ἀπορρίπτεται ἡ δευτέρα τροπολογία τοῦ κ. Παπαϊωάννου).

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τροπολογία τοῦ κ. Καφεντζοπούλου.

§167Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ἀποσύρω.

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τροπολογία τοῦ κ. Καλομενοπούλου. (Ἀπορρίπτεται. Ἐπίσης ἡ τοῦ κ. Σουλτάνη).

§169ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὸ ἄρθρον 4 δὲν δέχομαι καμμίαν ἀπὸ τὰς ὑποβληθείσας τροπολογίας.

§170Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἡ ἰδική μου, κύριε Πρόεδρε, τί ἀπέγινεν;

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα νὰ τὴν εὕρω, διότι ἔχω τόσας πολλάς! Τοῦ κ. Πατσουράκου ἔχει οὕτως: Νὰ προστεθῇ καὶ δεύτερον ἐδάφιον εἰς τὸ 4ον ἄρθρον τοῦ ἀνωτέρω Νομοσχεδίου, τοῦτο. «Εἰς τὴν ἀνωτέρω διάταξιν ὑπάγονται καὶ οἱ ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς σχετικῆς διατάξεως τοῦ ͵ΓΦΝϚʹ Νόμου ἀποστρατευθέντες Ὑπολοχαγοὶ καὶ Ἀνθυπολοχαγοί, οἵτινες κέκτηνται τὰ ἐκ τοῦ ἀνωτέρω ἄρθρου ὁριζόμενα προσόντα». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Πατσουράκου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν.

§172Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Τὴν ἀπεδέχθη ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§173ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ναί. Αὐτὸ τὸ δέχομαι. Ἀλλὰ τὸ βάζομεν εἰς τὸ τελευταῖον ἄρθρον. Ἐδόθησαν τὰ πλεονεκτήματα εἰς τοὺς Ἀνθυπασπιστὰς τοὺς μονίμους ἀπὸ τοῦ νόμου ἐκείνου. Εἶναι ἰδική σας τροπολογία ἐκεῖ.

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐκ τοῦ ἄρθρου 4 νὰ διαγραφῇ τὸ «ἢ τῇ αἰτήσει των»;

§175ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ εἰς τὰ δύο ἐδάφια;

§177ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι εἰς τὸ δεύτερον ἐδάφιον.

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διότι ἔχει καὶ εἰς τὸ τρίτον τὴν φράσιν «ἕνεκεν ὁρίου ἡλικίας ἢ τῇ αἰτήσει των».

§179ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν πειράζει. Δὲν ἔχει τὴν σημασίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει ἐδῶ. Εἰς τὸ δεύτερον ἐδάφιον νὰ διαγραφῇ.

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸν ἄρθρον 4 ὡς ἐτροποποιήθη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§181ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχει μία πρότασις τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ ἐκ Ψαρῶν, ἡ ὁποία δύναται νὰ παρεμβληθῇ μεταξὺ 4 καὶ 6 καὶ ν’ ἀποτελέσῃ ἄρθρον 5. Νὰ ἀναγνωσθῇ. Τὸ ἄρθρον 5 θὰ μείνῃ, κύριε Πρόεδρε. Παρεμβολὴ ἄρθρου θὰ γίνῃ. Μεταξὺ τοῦ 4 καὶ τοῦ 6 θὰ προστεθῇ ὡς 5 αὐτό, καὶ τὰ ἄλλα ἄρθρα θὰ λάβωσιν ἀριθμὸν 5, 6, 7, 8 καὶ 9.

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5· νέον. «Οἱ Ἀνθυπασπισταὶ τῆς Μοίρας τῶν Πυροσβεστῶν οἱ ἐξομοιούμενοι πρὸς ἀρχιτεχνίτας ΙΙ τάξεως, ἀποστρατευόμενοι λαμβάνουσι τὴν αὐτὴν σύνταξιν οἵαν καὶ οἱ δηλώσαντες μονιμότητα Ἀνθυπασπισταὶ τῶν λοιπῶν σωμάτων τοῦ Στρατοῦ». Οἱ παραδεχόμενοι τὸ νέον 5 ἄρθρον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 5 τὸ ὁποῖον γίνεται 6 (ἀναγινώσκεται). Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Λαγοπάτης.

§183Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὁ κ. Λαγοπάτης, ὁ ὁποῖος ἀπουσιάζει, ἔχει ὑποβάλει μίαν τροπολογίαν εἰς τὸ ἄρθρον 5, τὴν αἰτιολογεῖ δὲ ὡς ἑξῆς: Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω πρὸς τὴν Βουλὴν τὴν κάτωθι τροπολογίαν λαβὼν ἀφορμὴν ἐκ τῆς ὑποβληθείσης ἀναφορᾶς πρὸς τὴν Βουλὴν ἐπικούρου Ἀνθυπιάτρου, τραυματισθέντος κατὰ τὰς πολεμικὰς συμπλοκὰς τοῦ 1886 κατὰ τὸν πόδα, ἔκτοτε δὲ ἀνικάνου καταστάντος πρὸς πᾶσαν ἐργασίαν, συνυποβαλόντος δὲ συνημμένον τῇ ἀναφορᾷ πιστοποιητικὸν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἀοιδίμου Χ. Τρικούπη. Ἄν ὄντως βεβαιωθῇ προσηκόντως, ὅτι πρόκειται περὶ τραύματος ἐπαγαγόντος ἀνικανότητα ἐργασίας, νομίζω, ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ περιληφθῇ καὶ οὗτος εἰς τὰς περὶ συντάξεων κειμένας διατάξεις, διότι αὗται προνοοῦσι περὶ μονίμων μόνον Ἀξιωματικῶν, οὐχὶ δὲ καὶ περὶ ἐφέδρων ἢ ἐπικούρων». Δὲν ὑπέβαλεν ἔκτοτε ὁ ἐπίκουρος Ἀξιωματικὸς ὁ παθὼν ἐν τῷ πολέμῳ αἴτησιν περὶ συντάξεως—νομίζω, δὲν εἶμαι βέβαιος περὶ τούτου—διότι δὲν ἐδικαιοῦτο εἰς σύνταξιν καθὸ ἐπίκουρος. Ἐδικαιοῦντο τότε εἰς σύνταξιν μόνον οἱ τακτικοὶ Ἀξιωματικοὶ τοῦ Στρατοῦ. Πρόκειται περὶ τοῦ Παπαβασιλείου ὡρισμένως. Ὑποβάλλει δὲ τὴν ἑξῆς τροπολογίαν ὁ κ. συνάδελφος. Κατὰ ταῦτα φρονῶ, ὅτι δέον νὰ προστεθῇ εἰς τὸ ἄρθρον 5 τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἡ ἀκόλουθος παράγραφος. Εἰς τὰς διατάξεις τῶν ἄνω ἄρθρων ὑπάγονται καὶ οἱ κατὰ τὰς πολεμικὰς συμπλοκὰς τοῦ 1886 τραυματισθέντες ἔφεδροι ἢ ἐπίκουροι Ἀξιωματικοὶ παντὸς κλάδου, ἂν ἐντὸς δύο μηνῶν ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος νόμου ὑποβάλωσι τὴν περὶ τούτου αἴτησιν». Τοῦτο μόνον γνωρίζω ἐγώ, ὅτι ὁ ἰατρὸς ἔπαθεν, ἔμεινε χωλός, τὸν βλέπω δὲ καὶ συγκινοῦμαι.

§184ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Πρόκειται νὰ ἀνοίξωμεν καὶ πάλιν ὁδὸν κλεισθεῖσαν ἀπὸ πολλοῦ. Εἶχον δικαίωμα νὰ πάρωσι σύνταξιν καὶ ἐπῆραν. Ἰσχυρίζονται μερικοὶ ὅτι δὲν ἐφρόντισαν καὶ θέλουσι νὰ ἀνοίξωμεν τὴν θύραν νὰ λάβωσι τώρα. Ἀλλ’ ἐὰν τὴν ἀνοίξωμεν, φαντασθῆτε τί θὰ γίνῃ.

§185Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐγὼ ὑποστηρίζω τὴν τροπολογίαν αὐτήν. Εἶδον τὸν ἄνθρωπον καὶ μὲ συνεκίνησεν ἡ κατάστασίς του. Εἶναι καλλίτερον νὰ τοῦ δοθῇ εἰδικὴ σύνταξις, προσωπική, διὰ νομοσχεδίου ὑποβαλλομένου, παρὰ νὰ ἀνοίξωμεν τὴν θύραν, ἡ ὁποία δὲν ἠξεύρομεν τί διαστάσεις θὰ λάβῃ.

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Λαγοπάτη νὰ ἐγερθῶσιν. Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 6—πρώην 5—νὰ ἐγερθῶσιν. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 7. (Ἀναγινώσκεται). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 7 ὁ κ. Νέγρης ἔχει τὸν λόγον.

§187Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἶχον ὑποβάλει τροπολογίαν λαβὼν ὑπ’ ὄψει τὸ αἴσθημα, τὸ ὁποῖον ὅλοι ἔχομεν ἐνώπιον τῶν παθόντων ἐν πολέμῳ. Ἀναγνωρίζομεν ὅτι δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θυσιάζονται ὑπὲρ τῆς πατρίδος, ὀφείλομεν νὰ εἴμεθα γενναιότεροι. Ἕνεκα τούτου εἶχον ὑποβάλει τροπολογίαν, ἡ ὁποία ἄφηνε ἰσχυρὸν τὸν νόμον ὁ ὁποῖος ἐψηφίσθη δι’ αὐτοὺς τούτους τοὺς λόγους κατὰ τὸ 1906, δηλαδὴ ὅτι ἡ σύνταξις τῶν ἐν πολέμῳ ὑποστάντων παντελῆ τύφλωσιν, ἀκρωτηριασμὸν δύο μελῶν ἢ παντελῆ ἀχρηστίαν, προσδιορίζεται κατὰ λόγον τοῦ βαθμοῦ ὃν ἔφερον κατὰ τὴν ἐκ τῆς ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας ἔξοδόν των εἰς τὸ διπλάσιον τοῦ μεγίστου ὅρου, ὁσοσδήποτε καὶ ἂν εἶναι ὁ χρόνος τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν.

§188Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ καταργούμενον.

§189Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Μάλιστα. Καὶ ἐζήτουν νὰ τὸ ἐπαναφέρωμεν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νομίζω, ὅτι καίτοι θέλει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὰς σκέψεις ταύτας ἠστόχησεν εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ νομοσχεδίου.

§190Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Εἰς τὴν διατύπωσιν.

§191Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Εἰς τὴν διατύπωσιν. Καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ προσέξῃ.

§192Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μάλιστα.

§193Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Διότι διὰ τοῦ ἄρθρου 6 δίδεται δι’ οἱανδήποτε πάθησιν, ἡ ὁποία θὰ συμβῇ ἐν ὑπηρεσίᾳ, ἀρκεῖ νὰ εἶναι παντελὴς ἀχρηστία δύο μελῶν, διπλῆ σύνταξις. Φέρω ἓν παράδειγμα. Ἀποστέλλομεν π. χ. ὁπλίτην τινὰ διὰ τοῦ σιδηροδρόμου νὰ κάμῃ ὑπηρεσίαν, γίνεται σύγκρουσις σιδηροδρομικὴ καὶ ὁ ὁπλίτης χάνει τοὺς δύο πόδας του. Αὐτὸς θὰ λάβῃ διπλῆν σύνταξιν. Τουναντίον ὑποθέσατε ἄλλον, ὡς εἶναι ἐκεῖνος ὁ γνωστός, τὸν ὁποῖον βλέπομεν καθ’ ἑκάστην ἡμέραν εἰς τὰς ὁδοὺς μὲ ξύλινα πόδια, ὁ κοπεὶς τὸν πόδα μέχρι τῆς ὀσφύος· αὐτὸς ὑπάγεται εἰς τὸ ἄρθρον 7, καὶ λαμβάνει σύνταξιν ἁπλῆν.

§194Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Μάλιστα.

§195Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Δηλαδὴ ἐπειδὴ ἔχασεν ἓν μόνον μέλος τοῦ σώματός του δικαιοῦται νὰ λάβῃ τὴν ἁπλῆν σύνταξιν καὶ οὐδὲν περιπλέον, ἤτοι τὸ ἥμισυ ἐκείνου ὁ ὁποῖος ἔπαθεν ἐν καιρῷ εἰρήνης, καὶ ἀπώλεσε δύο μέλη. Μοὶ φαίνεται, Κύριοι, ὅτι ἡ ἀδικία εἶναι φανερά. Ὅταν ἐζήτουν τὸ διπλάσιον τῆς συντάξεως βεβαίως ἐσκεπτόμην ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι καθίστανται ἀνίκανοι ἐν πολέμῳ· διὰ τούτους εἶχον ζητήσει διπλῆν σύνταξιν καὶ νομίζω, ὅτι ἡ τροπολογία μου εἶναι ἡ ἀπωτέρα καὶ δι’ αὐτὸ ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ προτιμήσῃ τὴν ἐμὴν τροπολογίαν καὶ ὄχι τὴν ἰδικήν του, τοιουτοτρόπως δὲ θέλομεν τοὐλάχιστον εὐεργετήσει ἀληθῶς τοὺς παθόντας ἐν πολέμῳ.

§196ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ νόμος, κύριοι Βουλευταί, ͵ΓΡΞΒʹ τροποποιήσας τὸ ἄρθρον 12 τοῦ παγίου νόμου ͵ΣΕʹ τοῦ 1852 περὶ συντάξεως τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς κατὰ τὸ ὁποῖον ἐγίνετο διάκρισις μεταξὺ τραυμάτων ἢ ἀκρωτηριασμῶν φερόντων ἀχρηστίαν δύο μελῶν καὶ τυφλώσεως πλήρους καὶ μεταξὺ τραυμάτων καὶ ἀκρωτηριασμῶν ἑνὸς μόνον μέλους τοῦ σώματος ἢ τυφλώσεως ἑνὸς ὀφθαλμοῦ, ὥριζε δὲ διὰ τὴν μίαν περίστασιν, ὅτι δίδεται τὸ ἀνώτατον ὅριον τῆς συντάξεως, εἰς τὴν ἄλλην δὲ περίστασιν τὸ κατώτατον ὅριον ἄνευ τινὸς διακρίσεως μεταξὺ τραυμάτων ἐν πολέμῳ ἐπιγενομένων ἢ ἐν ὑπηρεσίᾳ ἁπλῶς· ὁ νόμος δὲ ͵ΓΡΞΒʹ τροποποιήσας τὸν νόμον τοῦτον ὥριζεν ὅτι «ἡ σύνταξις τῶν στρατιωτικῶν τῶν ὑποστάντων παντελῆ τύφλωσιν, ἀκρωτηριασμὸν δύο μελῶν ἢ παντελῆ ἀχρηστίαν δύο μελῶν (ἄκρων) προσδιορίζεται κατὰ λόγον τοῦ βαθμοῦ, ὃν ἔφερον κατὰ τὴν ἐκ τῆς ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας ἔξοδόν των, εἰς τὸ διπλάσιον τοῦ μεγίστου ὅρου αὐτῆς, ὁσοσδήποτε καὶ ἂν εἶναι ὁ χρόνος τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν». Ἔκρινα, Κύριοι, ὅτι ὁ νόμος ͵ΓΡΞΒʹ εἶναι τροποποιητέος, καθότι ἐψηφίσθη ὑπὸ ἰδιάζουσαν ψυχολογικὴν περίστασιν, διότι ἐνώπιον τῆς Βουλῆς προσῆλθεν ἓν θῦμα τοῦ πολέμου, εἷς στρατιώτης φερόμενος ἐπὶ δικανικίων.

§197Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἤρχετο τακτικὰ ἐνταῦθα.

§198ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἔλεγον δὲ τότε οἱ Βουλευταὶ ὅτι δὲν θὰ προχωρήσωμεν, ἐὰν δὲν ψηφισθῇ ὁ νόμος αὐτός. Ὁ νόμος αὐτὸς ἐψηφίσθη καὶ ἔθεσε διάταξιν οὐδεμίαν σχέσιν ἔχουσαν μὲ τὰς λοιπὰς διατάξεις. Τί συνέβη; Διὰ τὸν νόμον ͵ΓΡΞΒʹ συνέβη, ὅτι ἐὰν ἀντιστράτηγος πάθῃ ἐν ὑπηρεσίᾳ ἢ ἐν πολέμῳ, τὰ παθήματα τὰ ὁποῖα ὁρίζει τὸ ἄρθρον αὐτό, ἤτοι «τύφλωσιν παντελῆ καὶ ἀκρωτηριασμὸν δύο μελῶν τοῦ σώματος», νὰ λαμβάνῃ 1180 κατὰ μῆνα ἐνῷ ὁ μισθὸς αὐτοῦ εἶναι 500 δρ. κατὰ μῆνα. Ἐρωτῶ εἶναι ὀρθὸν τοῦτο;

§199ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§200ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ μοὶ εἴπητε ὅτι συμβαίνει μόνον τοῦτο διὰ τοὺς ἀντιστρατήγους. Ἀλλ’ ἀκούσατε τί συμβαίνει ὀλίγον κατωτέρω. Ὁ ὑποστράτηγος θὰ λαμβάνῃ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει σύνταξιν ἐννεακοσίων δραχ., ἐνῷ ὁ μισθός του εἶναι 460, ὁ συνταγματάρχης θὰ λαμβάνῃ σύνταξιν 720, ἐνῷ ὁ μισθός του εἶναι 460, ὁ ἀντισυνταγματάρχης θὰ λαμβάνῃ 570 ὡς σύνταξιν, ἐνῷ ὁ μισθός του εἶναι 380, ὁ ταγματάρχης θὰ λαμβάνῃ ὡς σύνταξιν 504, ἐνῷ ὁ μισθός του εἶναι 340.

§201Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Εἴθε νὰ ἔχωμεν τοιαῦτα θύματα καὶ ἂς λαμβάνουν τοιαύτην σύνταξιν.

§202ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐγὼ ἀναφέρω τὰ ἀποτελέσματα εἰς τὰ ὁποῖα μᾶς ἄγει ὁ νόμος οὗτος. Εἶναι περιτταὶ δὲ αἱ αἰσθηματικότητες, αἱ ὁποῖαι ἀπομακρύνουσι τὴν ἐντύπωσιν τῆς Βουλῆς ἀπὸ τὰς τερατώδεις αὐτὰς διατάξεις τοῦ νόμου. Ὁ λοχαγὸς θὰ λαμβάνῃ ὡς σύνταξιν 450, ἐνῷ ὁ μισθός του εἶναι 300, ὁ ὑπολοχαγὸς θὰ λαμβάνῃ 240 ὡς σύνταξιν, ἐνῷ ὁ μισθός του εἶναι 180 καὶ ὁ ἀνθυπολοχαγὸς θὰ λαμβάνῃ 180, ἐνῷ ὁ μισθός εἶναι 160. Ἐρωτῶ ὑπὸ τοιούτους ὅρους εἶναι δυνατὸν νὰ διατηρηθῇ ἡ διάταξις τοῦ νόμου αὐτοῦ; Ὄχι βεβαίως. Προτείνεται λοιπὸν τροποποίησις, ἡ ὁποία καταργεῖ τὴν διάταξιν αὐτὴν καὶ ἐπαναφέρει τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 12 τοῦ παγίου νόμου μὲ τὴν ἑξῆς μόνον τροποποίησιν, ὅτι τὸ διπλάσιον τοῦ ἀνωτέρου ὁρίου τῆς συντάξεως παρέχεται μόνον εἰς τοὺς ὁπλίτας, καὶ λέγοντες ὁπλίτας ἐν τῇ στρατιωτικῇ γλώσσῃ ἐννοοῦμεν καὶ τοὺς ὑπαξιωματικούς.

§203Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὄχι τοὺς ἀνθυπασπιστάς; νὰ γίνῃ διάκρισις, διότι ὑπάρχει ἀοριστία ἐν τῇ στρατιωτικῇ γλώσσῃ.

§204ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς ἀπαντήσω αὐτὴν τὴν στιγμήν. Διὰ τοὺς ἀνθυπασπιστὰς εἶναι ζήτημα ἑρμηνείας. Λέγοντες λοιπὸν ὁπλίτας, ἐννοῦμεν ὅτι περιλαμβάνονται εἰς αὐτοὺς καὶ οἱ ὑπαξιωματικοί. Δι’ αὐτοὺς εὑρίσκω εὔλογον ἐπὶ τῇ βάσει τῆς διατάξεως αὐτῆς νὰ ὁρισθῇ ὅτι λαμβάνουσι τὸ διπλάσιον τοῦ ἀνωτάτου ὁρίου τῆς συντάξεως. Τὰ πέραν αὐτῆς προνοοῦνται διὰ τοῦ ἑπομένου ἄρθρου. Ἐλπίζω ἐντεῦθεν ὅτι θὰ καταστῇ περιττὸν νὰ ὁμιλήσωσιν οἱ ἐγγεγραμμένοι συνάδελφοι, διότι ἐὰν δὲν πρόκειται περὶ παντελοῦς τυφλώσεως ἢ ἀχρηστίας καὶ ἀκρωτηριασμοῦ δύο μελῶν, ἀλλὰ περὶ τυφλώσεως ἑνὸς ὀφθαλμοῦ καὶ ἀχρηστίας καὶ ἀκρωτηριασμοῦ ἑνὸς μέλους, τότε κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ παγίου νόμου παρέχεται ὁ ἐλάχιστος ὅρος συντάξεως αὐξανόμενος ἀναλόγως τῶν ἐτῶν τῆς ὑπηρεσίας. Ἐμείναμεν πάλιν εἰς αὐτὴν τὴν διάταξιν προβάντες εἰς τροποποίησιν περὶ τῶν ἐν πολέμῳ παθόντων, διότι πρέπει ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 12 νὰ ἀφορᾷ τοὺς ἐν πολέμῳ παθόντας, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ἁπλῶς, περὶ ὧν δὲν γίνεται οὐδεμία διάκρισις. Ἡ πρώτη διάκρισις παρεμβάλλεται δι’ αὐτῆς τῆς διατάξεως εἰς τὸ ἄρθρον 13 ὅτι (ἀναγινώσκει) «τὰ ἐν πολέμῳ τραύματα ἐὰν ἐκ τούτων ἐπῆλθεν ἀκρωτηριασμός, παντελὴς ἀχρηστία μέλους τινὸς (ἄκρου), τύφλωσις τοῦ ἑτέρου τῶν ὀφθαλμῶν, ἢ ἐπροξενήθη ἡ αὐτὴ βλάβη, παρέχουσι τοῖς ὁπλίταις δικαίωμα πρὸς τὸν μέγιστον ὅρον τῆς συντάξεως οἱοσδήποτε ἂν εἶναι ὁ χρόνος τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν». Δὲν ἠμποροῦμεν δὲ τὴν ἀχρηστίαν τῶν δύο μελῶν νὰ τὴν ἐξομοιώσωμεν μὲ τὴν ἀχρηστίαν τοῦ ἑνὸς μέλους, ἢ τὴν παντελῆ τύφλωσιν μὲ τὴν τύφλωσιν τοῦ ἑνὸς ὀφθαλμοῦ. Δὲν εἶναι τὸ ἴδιον πρᾶγμα. Δὲν εἶναι τὸ ἴδιον πρᾶγμα εἰς τὴν κοινὴν ἀντίληψιν ἀκόμη. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξετάσωμεν τὸ πρᾶγμα ἀπὸ νομικῆς ἀπόψεως. Ἡ κοινὴ ἀντίληψις δὲν τὸ δέχεται.

§205Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Νὰ γεφυρώσωμεν τὸ χάσμα.

§206ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Διὰ νὰ τὸ γεφυρώσωμεν ἐπλάσαμεν τὴν κατηγορίαν τῶν ἐν πολέμῳ ὑποστάντων τὰ τραύματα.

§207Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Εἰς τὸ μεταξὺ διάστημα μένει κενὸν καὶ τοῦτο εἶναι ὅτι ὁ στρατιώτης, ὁ παθὼν ἐν ὑπηρεσίᾳ βλάβην τῆς μιᾶς χειρός, λαμβάνει τὸ ἐλάχιστον ὅριον τῆς συντάξεως. Ἐὰν τὰ θύματα τοῦ χημείου ἐξήρχοντο μὲ ἕνα βραχίονα θὰ ἐλάμβανον τὸ ἐλάχιστον ὅριον. Ὁ στρατιώτης τὸν ὁποῖον ἠκρωτηρίασα ἐγὼ ἔλαβε τὸ ἐλάχιστον ὅριον. Ἡμεῖς θέλομεν νὰ λαμβάνῃ τὸ μέγιστον ὅριον, ὄχι τὸ διπλάσιον, ἀλλὰ τὸ μέγιστον.

§208ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Λαμβάνει τὴν σύνταξιν.

§209Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Τὸ ἐλάχιστον ὅριον ὅμως. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφωνία.

§210ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νομίζω ὅτι δὲν δύναμαι νὰ εἰσηγηθῶ εἰς τὴν Βουλὴν ἄλλας διατάξεις σχετικῶς μὲ τὸ ζήτημα τοῦτο. Νομίζω δὲ ὅτι καλῶς εἰσηγήθην ταύτας.

§211Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἕν μόνον δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω, ἐὰν ἐδέχθητε τροπολογίαν τινὰ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 6 ἄλλην παρὰ τὴν διατύπωσιν αὐτοῦ.

§212ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὄχι· οὐδεμίαν.

§213Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐγὼ μόνον ὀλίγας λέξεις ἔχω νὰ εἴπω εἰδικῶς περὶ τούτου. Ὁ νόμος ͵ΓΡΞΒʹ ὅστις ἐτροποποίησε τὸν νόμον τοῦ 1852 περιέχει δύο ἐδάφια, πρῶτον καὶ δεύτερον· καὶ διὰ μὲν τοῦ 1 ἐδαφίου λαμβάνεται πρόνοια δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ὑφίστανται τὴν παντελῆ τύφλωσιν, ἀκρωτηριασμὸν δύο μελῶν ἀχρηστίαν καὶ κτλ... Ἐφ’ ὅσον τὰ τραύματα αὐτὰ προῆλθεν ἐκ πολέμου ἢ ἐν πολέμῳ ἐγὼ τοὐλάχιστον εὑρίσκω δεδικαιολογημένην τὴν διάταξιν αὐτήν, ὡς ἔχει. Παράλειψιν ἐν τῷ νόμῳ εὑρίσκω, διότι δὲν ὁμιλεῖ εἰδικῶς περὶ τῶν πραγμάτων τῶν ἐν τῷ πολέμῳ. Ἐὰν δηλ. τὴν τύφλωσιν, τὸν ἀκρωτηριασμὸν ἢ τὴν παντελῆ ἀχρηστίαν τὴν ὑπέστη ἐκ τραυμάτων ἐν πολέμῳ, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ λαμβάνῃ τὸ διπλάσιον τοῦ μεγίστου ὅρου.

§214ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Αὐτὸ τὸ δίδωμεν, διὰ τοὺς ὁπλίτας, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ δώσωμεν παρὰ πάνω.

§215Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Μάλιστα, ἀλλὰ νὰ δοθῇ καὶ εἰς τοὺς ἀξιωματικούς.

§216ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θέλετε νὰ λαμβάνουν σύνταξιν μεγαλητέραν τοῦ μισθοῦ;

§217Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Μέχρι τοῦδε ὡμιλήσαμεν περὶ τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἀπέρχονται τοῦ στρατεύματος ἑκουσίως. Ἤδη εἶναι τὸ μόνον ἄρθρον αὐτὸ εἰς τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ σκεφθῶμεν περὶ ἀνθρώπων ἀπομακρυνομένων ἐκ τοῦ στρατοῦ ἀκουσίως καὶ ἀκουσίως ὄχι ἐξ ἄλλης ὑπαιτιότητος, ἀλλὰ ἐκ παθήσεως τὴν ὁποίαν ἔπαθον ἐκεῖ ἔνθα ὁ προορισμός των τοὺς ἔχει ὁρίσει, ἐν πολέμῳ. Δυστυχῶς μέχρι τοῦδε τοὐλάχιστον οἱ πόλεμοι δὲν ὑπῆρξαν συχνοί.

§218ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εὐτυχῶς.

§219Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δυστυχῶς κατ’ ἐμέ, πάντοτε μὲ τὴν προϋπόθεσιν ὅτι οἱ πόλεμοι ἔπρεπε νὰ γίνουν ὡς ἔδει νὰ γίνουν. Καὶ διὰ τοῦτο ἀποκαλῶ δυστύχημα τὸ ὅτι μέχρι σήμερον δὲν ἐγίνοντο συχνὰ πόλεμοι. Ἐὰν ὅμως εὑρεθῶμεν εἰς τὸ μέλλον εἰς τὰς εὐτυχεῖς κατ’ ἐμὲ περιστάσεις, ὥστε ἡ πατρὶς νὰ ἐκθέσῃ τὰ τέκνα αὐτῆς εἰς τὸ πεδίον τῶν μαχῶν καὶ νὰ πάθωσι πολλοὶ εἰς τὸ πεδίον ἐκεῖνο, ὑποθέτω ὅτι εἶναι τὸ μόνον βάρος τὸ ὁποῖον ἀγογγύστως ὁ Ἑλληνικὸς λαός, θὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ ὄχι μόνον διὰ λέξεων ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς πραγματικότητος θὰ ὑπέφερεν, καὶ ἐὰν ἐδίδετο μισθὸς ὁπωσδήποτε ὑπέρογκος εἰς τοὺς δυναμένους νὰ ἐπιδείξωσι τύφλωσιν παντελῆ, ἀχρηστίαν δύο μελῶν, τελείαν ἀχρηστίαν, προκληθεῖσαν ἐκ τραυμάτων τὰ ὁποῖα ἐπροξενήθησαν εἰς αὐτοὺς κατὰ τὸν πόλεμον, τοῦτο νομίζω ὅτι θὰ ἦτο εὐτύχημα, καὶ διὰ τοῦτο, ἐὰν τὸ ἄρθρον τοῦτο τροποποιηθῇ, ὥστε νὰ ληφθῇ ἡ πρόνοια αὕτη εἰδικῶς διὰ τοὺς ἐν πολέμῳ παθόντας καὶ μόνον, τὸ εὑρίσκω λογικὸν καὶ ὀρθόν. Βεβαίως δὲν τὸ εὑρίσκω ὀρθόν, ὡς ἔχει, διότι ἐάν τις ἐξ οἱασδήποτε αἰτίας, εἴτε νόσου εἴτε ἄλλης τινὸς αἰτίας, πάθῃ τύφλωσιν ἢ ἄλλο τι κατὰ τὴν ὑπηρεσίαν του, δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ λαμβάνῃ τὸ διπλάσιον τοῦ μεγίστου ὅρου. Εἰδικῶς ὅμως περὶ τῶν ἐν πολέμῳ παθόντων εἶναι ὀρθόν. Ἤδη δὲν πρόκειται κἂν νὰ κρίνωμεν περὶ ἀνθρώπων τοῦ παρελθόντος ἢ ἀνθρώπων τοῦ παρόντος διὰ τραύματα προξενηθέντα εἰς τὸ παρελθόν.

§220ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτοὶ διέπονται ὑπὸ τοῦ ἰσχύοντος νόμου.

§221Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Βεβαίως· ἄλλως τε καὶ τοὺς κατὰ τὸν ἀτυχῆ ἐκεῖνον πόλεμον ὑποστάντας πάθησίν τινα καθώρισε πρόσθετος διάταξις, ἥτις ἐψηφίσθη τότε. Σήμερον λοιπὸν δὲν ἔχομεν οὐδένα ἄλλον τὸν ὁποῖον νὰ ὠφελήσῃ τὸ οὕτω πως δεκτὸν γενόμενον. Πρόκειται, ἐὰν ληφθῇ τοιαύτη τις πρόνοια, διὰ τὸ μέλλον καὶ ἀκριβῶς διὰ τοῦτο, διότι πρόκειται περὶ τοῦ μέλλοντος τοῦτο μὲ ἔκαμε νὰ ἔλθω εἰς τὸ βῆμα νὰ εἴπω τὰς ὀλίγας ταύτας λέξεις, διότι δὲν πρόκειται περὶ τοῦ παρόντος καὶ ἐξακολουθῶ νὰ ἔχω τὴν γνώμην καὶ ὑποστηρίζω ὅτι ἂν εἰς τὸ μέλλον εὐτυχήσωμεν νὰ ἀποκτήσωμεν τοιούτους τραυματίας, δι’ ἐμὲ τοὐλάχιστον θὰ ἦτο εὐτύχημα, καὶ πάλιν εὐχαρίστως ψηφίζω νὰ δίδηται εἰς αὐτοὺς σύνταξις οἵαν προνοεῖ τὸ ἄρθρον τοῦτο· ἀσχέτως ὅμως πρὸς πάντα ταῦτα ἔχομεν δευτέραν παράγραφον τὴν ὁποίαν ἐθέσπισεν ὁ νόμος τοῦ 1906, τὴν ὁποίαν βλέπω ἐξοβελιζομένην διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὅπερ πρόκειται ὑπὸ συζήτησιν. Ἡ παράγραφος αὕτη ἀφορᾷ τοὺς ἀπερχομένους ἐκ τοῦ στρατεύματος ἕνεκα βαρέων τραυμάτων καὶ καταστάντας ἐντελῶς ἀνικάνους πρὸς ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν. Ἡ παράγραφος αὕτη δὲν εἶναι ἄνευ σκοποῦ, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ὑποθέτω δὲ ὅτι ἐγένετο καὶ κατάχρησις τῆς παραγράφου ταύτης. Ἠρεύνησα καὶ ἠρώτησα περὶ τούτου, ἔσχον δὲ τὴν πληροφορίαν ὅτι διὰ τῆς παραγράφου ταύτης ἔλαβον σύνταξιν ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι ἔπαθον κατὰ τὸν πόλεμον τοῦ 97 εἶναι δὲ αὐτοὶ ἑπτὰ καὶ μόνον Ἀξιωματικοὶ καὶ οἱ Ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι ἔλαβον τοιαύτην σύνταξιν ἦσαν ὄντως σωματικῶς ἀνίκανοι. Δὲν ἔγινε λοιπὸν κατάχρησις τῆς παραγράφου ταύτης Δέχομαι δὲ αὐτὴν ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν νὰ τεθῇ εἰς αὐτὴν ὅτι ἐφ’ ὅσον ἔπαθον ἐκ τραύματος ἐν τῷ πολέμῳ, ἢ ἐκ τραύματος ἐν διατεταγμένῃ ὑπηρεσίᾳ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν παράγραφον αὐτὴν τὴν δευτέραν, δέχομαι τὴν διατεταγμένην ὑπηρεσίαν, διότι ὑποθέσατε Ἀνθυπολοχαγόν τινα, ὅστις εἶναι νεκρὸς μόλις καταταχθείς, καὶ κατὰ τὸν πόλεμον ὑπέστη τοιοῦτον τραῦμα, ἐκ τοῦ ὁποίου κατέστη σωματικῶς ἀνίκανος νὰ ὑπηρετήσῃ εἰς τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν τοῦ Στρατοῦ· εἰς τὸν Ἀνθυπολοχαγὸν αὐτὸν τὸν ἐκ τοιούτου τραύματος ἀπομακρυνόμενον ἐκ τῶν τάξεων τοῦ Στρατοῦ ποίαν σύνταξιν θὰ δώσωμεν; Ἐκείνην τὴν ὁποίαν θὰ δώσωμεν εἰς τὸν ἀπομακρυνόμενον ἐκ τοῦ Στρατοῦ ἕνεκα παθήσεως οἱασδήποτε ἢ ἕνεκα τραύματος, ὅπερ ἔλαβεν ἐν εἰρήνῃ;

§222ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ τὸν Ἀξιωματικὸν δὲν εὑρίσκω τὸν λόγον ἰδικιτέρας προνοίας. Καὶ ἂν πάθῃ ἐν πολέμῳ αὐτὸ εἶναι τὸ ἐπάγγελμά του, αὐτὸς εἶναι ὁ προορισμός του, αὐτὴ εἶναι ἡ τιμητικωτάτη ἀποστολὴ τὴν ὁποίαν ἔχει.

§223Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Καὶ αὐτὸ ἐὰν τὸ δεχθῆτε, τὸ νομοσχέδιόν σας δὲν προνοεῖ, ἀλλὰ ὁμιλεῖ μόνον περὶ τραυμάτων.

§224ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Λαμβάνει σύνταξιν, ἀλλὰ δὲν λαμβάνει αὐτὴν τὴν μεγάλην σύνταξιν. Τὸ ἄρθρον 9 τοῦ νόμου τοῦ παγίου λέγει ῥητῶς: (ἀναγινώσκει) «Τὰ τραύματα ἢ νοσήματα τὰ προερχόμενα ἐκ τῶν εἰς τὸ προηγούμενον ἄρθρον ὡρισμένων αἰτιῶν ἐὰν ἐπιφέρωσι τύφλωσιν ἀκρωτηριασμόν, ἢ παντελῆ ἀχρηστίαν ἑνὸς ἢ πλειοτέρων μελῶν, παρέχουσι ἄμεσον δικαίωμα πρὸς σύνταξιν. Ἄρθρον 10. Τὰ ἐλαφρότερα τραύματα ἢ νοσήματα παρέχουσι πρὸς σύνταξιν δικαίωμα ὑπὸ τοὺς ἑξῆς ὅρους μόνον. αʹ.) Εἰς μὲν τὸν Ἀξιωματικὸν ἂν ἀποκαθιστῶσιν αὐτὸν ἀνίκανον ἐνεργητικῆς ὑπηρεσίας, καὶ ἀνεπίδεκτον ν’ ἀναλάβῃ ἑπομένως αὐτήν. βʹ.) Εἰς πάντα δ’ ἄλλον ὑποδεέστερον τοῦ Ἀξιωματικοῦ, ἐὰν ἀποκαθιστῶσιν αὐτὸν ἀνίκανον τῆς ὑπηρεσίας καὶ τοῦ πορισμοῦ τῶν πρὸς τὸ ζῆν».

§225Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Λαμβάνουν τὴν σύνταξιν τοῦ μισθοῦ των. Ἐὰν δὲν δεχθῆτε νὰ λάβουν τὴν σύνταξιν τοῦ διπλασίου, δὲν πρέπει νὰ δεχθῆτε νὰ λάβουν τὴν σύνταξιν τοῦ μεγίστου ὅρου; Οὔτε ἐκεῖνος ὁ ἐκ τραύματος ἐν πολέμῳ ἀναγκαζόμενος νὰ ἀπομακρυνθῇ ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ; Καὶ ἂν μὲν εἶναι ἀνώτερος ἀξιωματικός, ἔχει ἀρκετὴν σύνταξιν διὰ νὰ ζήσῃ, ἐὰν δὲ κατώτερος καὶ δὲν ἔχῃ ἄλλην περιουσίαν, θὰ περιέρχηται εἰς τὰς ὁδοὺς ἐπαιτῶν. Θὰ ἔχωμεν ἀνθυπολοχαγὸν π. χ. τραυματίαν τοῦ πολέμου καταστάντα ἀνίκανον καὶ ἐπαιτοῦντα. Νομίζω ὅτι ἡ παράγραφος αὕτη, εἰδικῶς τιθεμένη διὰ τοὺς ἐν τῷ πολέμῳ τραυματιζομένους, ἔχει θέσιν καὶ δύναται νὰ προκαλέσῃ τὰς σκέψεις ὑμῶν. Διὰ τοῦ ἄρθρου 7 λαμβάνεται πρόνοια, διὰ τοὺς ἐν τῷ πολέμῳ τραυματισθέντας ὁπλίτας καὶ καταστάντας ἀνικάνους, ἐν τῷ ἄρθρῳ δὲ αὐτῷ γίνεται χρῆσις τῆς λέξεως ἐν πολέμῳ. Ἀλλ’ ἐκ τούτου ὁπλίτης ἢ ἀνθυπασπιστής, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι ἀξιωματικὸς τραυματισθεὶς ἐν πολέμῳ, θὰ ἔχῃ σύνταξιν μεγαλιτέραν ὑπὸ ὁμοίας περιστάσεις τραυματισθέντος ἀξιωματικοῦ. Ἵνα δὲ μὴ ὑπάρξῃ αὐτὴ ἡ διαφορά, πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια. Καὶ ἐπειδὴ ὁ λόγος μὲ φέρει ἐπὶ τὸ βῆμα ὁμιλοῦντα περὶ τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὁπλιτῶν, παρατηρῶ ὅτι δὲν λαμβάνεται πρόνοια περὶ ἄλλης τινὸς τάξεως ἀξιωματικῶν. Βεβαίως εἶναι καθῆκον παντὸς θνήσκειν ὑπὲρ πατρίδος καὶ πάσχειν ὑπὲρ αὐτῆς, ἀλλ’ ἀφοῦ λαμβάνεται πρόνοια περὶ πάντων τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τῶν ὁπλιτῶν, πρέπει νὰ ληφθῇ καὶ περὶ τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν, οἵτινες δὲν ὑπάγονται εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν μονίμων, οὔτε τὴν τῶν ὁπλιτῶν.

§226Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὑπάγονται εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ἀξιωματικῶν.

§227Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δι’ αὐτὸ καὶ ὁ Παπαβασιλείου δὲν ἐπῆρε σύνταξιν.

§228Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐγὼ δὲν ἐξετάζω τὸ παρελθόν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἐξ αὐτοῦ πρέπει νὰ λάβωμεν πρόνοιαν διὰ τὸ μέλλον, ἂν καὶ δὲν θὰ εἶχον δισταγμὸν καὶ δι’ αὐτὸν νὰ ὑπερψηφίσω πρότασιν.

§229Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἡ πρότασίς σας περὶ τῶν ἐφέδρων εἶναι δικαιοτάτη. Σᾶς παρατηρῶ ὅμως ὅτι εἰς τὸν νέον ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ λαμβάνεται εὐρεῖα πρόνοια περὶ τῶν ἐφέδρων, ἐκεῖ δὲ θὰ κανονισθῶσι καὶ τὰ τῶν συντάξεων αὐτῶν. Θεωρῶ δίκαιον καὶ ὁ ἔφεδρος νὰ λάβῃ σύνταξιν ὡς ὁ τακτικός.

§230Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐγὼ ἐν τούτοις, ὁ ζητῶν τοῦτο, παραδέχομαι ὅτι δὲν εἶναι τῆς στιγμῆς αὐτῆς.

§231Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Νὰ τεθῇ ἀξιωματικῶν μονίμων ἢ ἐφέδρων.

§232Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἔστω.

§233Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δὲν νομίζω τὸ πρᾶγμα τῆς παρούσης στιγμῆς.

§234Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀφήσατέ το τότε νὰ τὸ κάμωμεν κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ ὀργανισμοῦ.

§235Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἕν πρᾶγμα ὑποστηρίζω ὅτι κατὰ τὸν παρελθόντα πόλεμον, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως,—καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ σᾶς χρησιμεύσῃ ὡς παράδειγμα διὰ τὸ μέλλον καὶ ἀποδεικτικὸν διὰ τῆς ἀποδοχῆς ἐκ μέρους σας τῆς προτάσεώς μου, ὁπότε ἡ ἀνάβασίς μου ἐπὶ τὸ βῆμα δὲν ἦτο βεβαίως περιττή—ὅτι κατὰ τὸν πόλεμον τοῦ 1897 ἐκτὸς τῶν παθόντων, τῶν φονευθέντων δηλαδὴ ἐν τῷ πεδίῳ τῆς μάχης 7 τὸν ἀριθμὸν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν, εἴχομεν καὶ ἄλλους ἀξιωματικοὺς τραυματισθέντας καὶ θανόντας ἐκ τῶν τραυμάτων ἀργότερον, καὶ ἀρκετὸν ἀριθμὸν τραυματισθέντων, καὶ οἵτινες ὑπάγονται εἰς ὅλας τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 6. Ὑπάρχει ἔφεδρος ἀξιωματικὸς ὁ ὁποῖος ἔχει ἀπολέσει τὴν χεῖρα, ἀτυχῶς δὲ ὁ ἀξιωματικὸς ἔτυχε νὰ εἶναι καὶ πτωχὸς καὶ ὑπηρέτησεν ὡς χωροφύλαξ καὶ ἔπειτα ὡς σερβιτόρος. Ἀλλ’ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔφερε περισσοτέρας πληγὰς τιμίας εἰς ὅλον τὸ σῶμα του εἶναι γνωστὸς εἰς ὅλον τὸν Ἑλληνισμόν.

§236Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ὑπάρχει ἄλλος, πεσὼν ἐν Γριμπόβῳ, τοῦ ὁποίου ἡ ἀδελφὴ παύεται.

§237Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Εἶναι καὶ ἄλλος τοῦ ὁποίου αἱ δύο ἀδελφαὶ ἔμειναν ἄγαμοι. Δὲν εἶναι τῆς στιγμῆς νὰ ὑποστηρίζω διὰ τὸ παρελθόν. Εἶχον μόνον ὑπ’ ὄψει μου τὸ παράδειγμα τοῦ παρελθόντος καὶ διὰ τοῦτο ὁμιλῶ διὰ τὸ μέλλον. Καὶ ὅπως διὰ τοὺς ἐφέδρους, τοῦτο λέγω καὶ διὰ τοὺς μονίμους καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ προσέξῃ εἰς αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπον. Ἐὰν συμβῇ περίπτωσις ἀνθυπολοχαγὸς μόνιμος νὰ τραυματισθῇ ἐν πολέμῳ, θὰ ἔχῃ σύνταξιν μικροτέραν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ, τοῦ τραυματιζομένου ἐν πολέμῳ καὶ ἀποχωροῦντος.

§238Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 7 παρατηρεῖται μία ἀσάφεια, ἐκ τῆς ὁποίας δύναταί τις νὰ ἐννοήσῃ ὅτι καταργοῦνται τὰ δικαιώματα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἤδη κεκτημένην τὴν σύνταξιν.

§239Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Οὔτε πόρρωθεν δὲν δύναται νὰ ἐννοηθῇ ὅτι ὁ νόμος ἔχει ἀναδρομικὴν δύναμιν.

§240Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. Ὑποβάλλω σχετικὴν τροπολογίαν.

§241Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν προσήκει εἰς τοιοῦτον νόμον τροπολογία τοιαύτη, διότι θὰ ἀποροῦν πῶς ἐδέχθη ταύτην ἡ Βουλή. Δίδω τὴν ἐπισημοτέραν διαβεβαίωσιν ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀφορᾷ ἢ τὸ μέλλον, ἐφ’ ὅσον ῥητῶς ὁ νόμος δὲν ἀναφέρεται εἰς τὸ παρελθόν. Οἱ ἀποκτήσαντες δικαιώματα συντάξεως, καὶ νομίζω ὅτι ἐνδιαφέρεσθε διὰ τὸ διπλοῦν τῆς συντάξεως, δὲν δύνανται νὰ θιχοῦν ἀπὸ τὸ παρὸν νομοσχέδιον.

§242Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. Ἔχω πληροφορίας παρὰ νομομαθῶν ὅτι θὰ θιχοῦν.

§243Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐγένετο δήλωσις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἡ ὁποία νὰ ἀναγραφῇ εἰς τὰ Πρακτικά.

§244Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Βουλὴ ψηφίζει ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§245Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Καὶ θὰ ἔχῃ ἀξίαν ἑρμηνευτικήν. Εἶναι ἐσφαλμένη ἡ γνώμη σας, οὔτε ἡ διοίκησις εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν ἐφαρμόσῃ.

§246Γ. ΠΩΠ. Ὡς γνώμη τῆς Βουλῆς νὰ γραφῇ εἰς τὰ Πρακτικά.

§247Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ νὰ μὴ γραφῇ τὸ ἴδιον εἶναι.

§248Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Πρέπει νὰ γραφῇ εἰς τὰ πρακτικά. Καίτοι νομικῶς εὑρίσκω ὅτι ἡ ἐναντία γνώμη δὲν εἶναι ὀρθή.

§249Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἡ ἐναντία γνώμη εἶναι ὀρθή. Ὁ νόμος δὲν προσβάλλει κεκτημένα δικαιώματα ἢ ὅταν γράφει τοῦτο ῥητῶς.

§250ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε...

§251Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ πιστεύω, κύριοι Βουλευταί, ὅτι, ὅταν παρουσιάσθη ὁ στρατιώτης ἐκεῖνος ἐνώπιον τῆς Βουλῆς μὲ τὰ δεκανίκια, δὲν ἦτο συναίσθημα συγκινήσεως τὸ καταλαβὸν τὴν Βουλήν, ἦτο συναίσθημα ἀποτροπιασμοῦ καθ’ ἑαυτῆς· καὶ ἂν ἡ ἀντίληψίς μου δὲν μὲ ἠπάτησεν, ὅταν ἔλεγεν ὁ κ. Γόντικας, ὅτι ὑπάρχει ἔφεδρος ἀνθυπολοχαγὸς ἐστερημένος ἀμφοτέρων τῶν χειρῶν του, συναίσθημα ὀργῆς κατέλαβε τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, οὐχὶ συναίσθημα συγκινήσεως, διότι δὲν εἶχεν ἐνώπιον αὐτοῦ τὸν τραυματίαν. Θὰ προέτεινον νὰ μὴ καταργηθῇ ὁ νόμος τοῦ 1906, οὐχὶ διότι κεντρίζει τὴν ἀνδρείαν τῶν δειλῶν—οἱ δειλοὶ εἶναι δειλοί—οὐχὶ διότι ἐντείνει τὴν φιλοτιμίαν τῶν οἰκογενειαρχῶν—ἐκεῖνος, ὅστις εὑρίσκεται εἰς τῆς μάχης τὴν γραμμὴν καὶ εἶναι φιλότιμος καὶ γενναῖος λησμονεῖ τὰ πάντα καὶ δὲν ἔχει ἐν τῇ ψυχῇ αὐτοῦ παρὰ μόνον τὴν πατρίδα, ἥτις εἶναι ὑπεράνω πάσης οἰκογενείας καὶ παντὸς ἄλλου καθήκοντος—ἀλλ’ ἐπιθυμῶ τὴν διατήρησιν τοῦ νόμου ἐκείνου, οὐχὶ διὰ τοὺς λόγους τούτους, οὐχὶ ἁπλῶς διὰ νὰ παράσχῃ ἀμοιβὴν εἰς τοὺς τραυματίας—δὲν ὑπάρχει μείζων ἀμοιβὴ ἐκείνης, ἥτις ὑπάρχει ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ τραυματίου, ὅστις τὰ πάντα ἐθυσίασεν ὑπὲρ τῆς πατρίδος αὑτοῦ,— ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡμεῖς οἱ ἄλλοι, οἱ βλέποντες τοὺς τραυματίας τοῦ πολέμου, δὲν πρέπει καὶ ἐπ’ ἐλάχιστον καὶ ἐπὶ μίαν στιγμὴν νὰ σχηματίζωμεν τὴν γνώμην, ὅτι ἡ πατρὶς μόνον θυσίας ἀπαιτεῖ, ὅτι ἡ πατρὶς ἐν πάσῃ περιπτώσει ἀπαιτεῖ θυσίας περισσοτέρας τοῦ πρέποντος, διότι κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς εἰρήνης, κατὰ τὴν ὁποίαν πεζότερον κρίνομεν τὰ πράγματα, εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἐξαιρώμεθα μέχρι τοῦ ἐπιβαλλομένου καθήκοντος τῆς θυσίας, μέχρι τῆς ἱκανοποιήσεως, τὴν ὁποίαν αἰσθάνεται ἐν τῇ συνειδήσει του ὁ θυσιάζων ἑαυτὸν ὑπὲρ τῆς πατρίδος, ἔχοντες δὲ συμφέρον νὰ διατηρῶμεν κατὰ πᾶσαν στιγμὴν καὶ κατὰ πᾶσαν περίπτωσιν τὴν φλόγα τῆς φιλοπατρίας, νομίζω, ὅτι θὰ τὸ κατορθώσωμεν περισσότερον ἂν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὑπερβολικὸν ἔστω—ἐγὼ δὲν τὸν θεωρῶ ὑπερβολικόν,— ἀλλὰ ἔστω, λέγω, καὶ ὑπερβολικόν, ἱκανοποιήσωμεν τοὺς τραυματίας τοῦ πολέμου, ὥστε νὰ εἶναι ἐκεῖνοι διαρκὲς δεῖγμα, ὅτι οἱ θυσιαζόμενοι ὑπὲρ τῆς πατρίδος δὲν ἔχουσιν ἱκανοποίησιν μόνον ἐν τῇ ἰδίᾳ αὐτῶν συνειδήσει, δὲν ἔχουσι τὴν ἱκανοποίησιν τὴν ἀνάλογον πρὸς τὴν ὑλικὴν βλάβην, ἣν πᾶς τις ὑπαίτιος παρέχει, ἀλλὰ τὴν ἱκανοποίησιν τῆς μεγάλης πατρίδος, τῆς ὅλης πατρίδος, τὴν ἱκανοποίησιν τρόπον τινὰ τῆς ἱστορίας τῆς πατρίδος. Τοιαῦτα γεννῶντες συναισθήματα, τοιαύτας ἰδέας προκαλοῦντες νομίζω, ὅτι διατηροῦμεν ἀδιάλειπτον πλέον τὴν λατρείαν πρὸς τὴν πατρίδα, ἡ ὁποία δὲν εἶναι, ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως, οὐδὲν ἄλλο, παρὰ ἡ λατρεία πρὸς τοὺς νόμους αὐτῆς. Ἐκεῖθεν κυριώτατα, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἀπορρέει βαθεῖα συναίσθησις πολιτικῶν καθηκόντων. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἐμπνευσθῇ ἀπὸ νομιμοφροσύνην ἀκόμη ὁ πολίτης, ὅστις ἤθελε βλέπει ὅτι ἡ ὅλη πατρίς, τὴν ὁποίαν μάλιστα ἐκτείνων εἰς τὸ παρελθὸν καὶ τὸ μέλλον τὴν φαντάζεται ἀκόμη μείζονα παρ’ ὅσον εἶναι, δὲν εἶναι δυνατόν, λέγω, νὰ μὴ ἐμπνευσθῇ καὶ ἀπὸ νομιμοφροσύνην ὁ πολίτης, ὅστις βλέπει, ὅτι τὸν τραυματίαν τοῦ πολέμου ἡ μεγάλη Πατρὶς τὸν ἱκανοποιεῖ καὶ κατὰ τρόπον ὑπερβολικὸν ἀκόμη. Διὰ τοὺς λόγους τούτους καὶ ἂν δὲν θὰ ἔπρεπε κατὰ τὸ 1906 νὰ τεθῇ ὁ νόμος ἐκεῖνος, πάντως ἐπιβάλλεται κατὰ τὸ 1911 νὰ διατηρηθῇ. Δὲν βλέπω δὲ καὶ ποία θὰ εἶναι ἡ βλάβη, ποῖα θὰ εἶναι τὰ ἄτοπα, ἂν διατηρηθῇ ἐκείνη ἡ διάταξις, ἐν ᾧ ἡ κατάργησις αὐτῆς θὰ ἠδύνατο ἴσως νὰ σημάνῃ, ὅτι θυσίας, αἱ ὁποῖαι ἐπιφέρουσιν αὐτὰ τὰ ἀποτελέσματα, ἀκρωτηριασμὸν ἀμφοτέρων τῶν χειρῶν, τύφλωσιν τῶν ὀφθαλμῶν, ἀρχίζομεν νὰ μὴ τὰς ἐκτιμῶμεν κατὰ ἕνα τρόπον, βεβαίως ἐνθουσιώδη, κατὰ ἕνα τρόπον, ὁ ὁποῖος σημαίνει ἔξαρσιν ἀναμφιβόλως, ἔξαρσιν πάντων ἡμῶν, ὅταν περὶ τοιούτων θεμάτων συζητῶμεν, δὲν βλέπω δέ, ἐπαναλαμβάνω καὶ τὸ τονίζω, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, δὲν βλέπω ἄμεσον τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον θὰ πρέπῃ νὰ καταργηθῇ μία τοιαύτη διάταξις. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὅμως νὰ μὴ βλέπῃ τις ἄμεσον ἓν τοιοῦτον ἀποτέλεσμα, περὶ τοῦ ὁποίου ἐλάλησα, ὅτι ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων πολὺ πεζότερον τοῦ πρέποντος συζητεῖ τὰ πράγματα. Προκειμένου περὶ τῶν τραυματιῶν τοῦ πολέμου νὰ ἀρχίζωμεν νὰ λογαριάζωμεν νομίζω, ὅτι δὲν προσήκει ἐντελῶς. Ποῦ εἶναι δὲ ἡ ζημία; Διατί νὰ καταργηθῇ μία διάταξις, ἡ ὁποία σημαίνει τὸν ὑπερβολικόν, τὸ ἐπαναλαμβάνω διὰ μυριοστὴν φοράν, τὸν ὑπερβολικὸν ἀλλὰ σκόπιμον τρόπον τῆς ἱκανοποιήσεως τῶν τραυματιῶν τοῦ πολέμου; Διατί νὰ πέσωμεν ἀπὸ τοῦ ὕψους τῆς πρὸς τὴν πατρίδα λατρείας εἰς λογαριασμοὺς καὶ μάλιστα χωρὶς λόγον;

§252Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προστεθῇ τι εἰς ὅσα, καὶ λογικὰ καὶ ὀρθὰ καὶ πατριωτικά, ἀνέπτυξεν ἀπὸ τοῦ βήματος ὁ ἄρτι κατελθὼν Βουλευτὴς Λακωνίας κ. Κουλουμβάκης. Καὶ διὰ νὰ μὴ μειώσω τὴν ἀξίαν τῶν παρ’ αὐτοῦ λεχθέντων ἀρκοῦμαι μόνον νὰ δηλώσω, ὅτι εἶμαι τῆς γνώμης καὶ θεωρῶ οὐχὶ ὀρθὸν νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ διάταξις ἐκείνη τοῦ νόμου ἡ ἀφορῶσα τὴν ἀμοιβὴν τῶν πασχόντων ἐν πολέμῳ, εὑρίσκω δέ, καὶ τοῦτο δύναμαι νὰ προσθέσω, ξένον πρὸς ὅσα ἐλέχθησαν, ὅτι ὑπὸ τῶν συντασσόντων τὰ νομοσχέδια αὐτὰ ἀνθρώπων τῶν γραφείων δὲν δίδεται ἡ προσήκουσα προσοχὴ εἰς θέματα τοιαῦτα ἔχοντα ἀνάγκην καὶ ποιήσεως καὶ ἐξάρσεως εἰς τὸ νὰ γίνωσι καταληπτὰ καὶ καταλήγουσι νὰ συντάσσωσι τὰ νομοσχέδια κατὰ τρόπον δεικνύοντα ἐχθρότητα κατὰ τοιαύτης ἀντιλήψεως τοῦ θέματος, εἰς ἐποχήν, καθ’ ἣν ἄλλο Ὑπουργεῖον τὸ τῆς Δικαιοσύνης, τὸ ὁποῖον ἐπίσης ἐκπροσωπεῖ καὶ τὴν ὅλην Κυβέρνησιν, ἐσκέφθη, ὅτι πρέπει νὰ δίδωνται συντάξεις εἰς τοὺς πολίτας, οἱ ὁποῖοι ὑφίστανται τραύματα καὶ ἄλλα μεγαλεῖτερα ἐν τῇ καταδιώξει τῶν φυγοδίκων, διὰ νὰ ἐνθαρρύνῃ τὴν καταδίωξιν τῆς φυγοδικίας. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ παρερχώμεθα τοὺς τραυματιζομένους ἐν πολέμῳ μετὰ τόσης ἁπλότητος καὶ ἀφελέστερον παρ’ ὅτι φέρεται ἡ Πολιτεία πρὸς τοὺς τραυματιζομένους ἐν καταδιώξει φυγοδίκων. Ἀλλὰ πλὴν τούτου, ὅπως ἔχει διατυπωθῇ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ἐνῷ ὁ ὁπλίτης ὁ παθὼν ἐν ὑπηρεσίᾳ δικαιοῦται εἰς τὸ διπλάσιον τῆς συντάξεως διὰ τὸ ἄρθρον 7— ἀναγκάζομαι νὰ τὸ εἴπω εἰς τὸ ἄρθρον 6, διὰ νὰ προλάβω τὴν ἀντίθεσιν. Ὁ ὁπλίτης, ὁ παθὼν ἐν πολέμῳ, ἀντὶ νὰ λάβῃ τι πλειότερον τοῦ παθόντος ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, λαμβάνει ὀλιγότερον, λαμβάνει δηλ. ἁπλῶς τὸν μέγιστον ὅρον τῆς συντάξεως καὶ οὐχὶ τὸ διπλάσιον τοῦ μεγίστου ὅρου, τὸ ὁποῖον λαμβάνει ὁ τραυματιζόμενος ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ. Ἡ ἐντύπωσις ἐκ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ὅτι δὲν ἐκυριάρχησεν ἐν τῇ συντάξει αὐτοῦ πνεῦμα ἀμοιβῆς τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ἐργασθέντων ὑπὲρ Πατρίδος, ἀλλὰ μᾶλλον ἐκυριάρχησε πνεῦμα μὴ προσηκούσης ἐκτιμήσεως τῶν τοιούτων πράξεων. Τὸ πνεῦμα τοῦτο δὲν νομίζω ὅτι θὰ συνταυτίζηται μὲ τὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος διὰ τοιαῦτα ζητήματα ἔδειξε μέχρι τοῦδε ὅτι εἶναι ὑπερτέρων σκέψεων ἄνθρωπος.

§253ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἔχω καθῆκον νὰ ὑπερασπισθῶ τὴν ὑπηρεσίαν μου· δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ ὑπηρεσία, ἡ συντάξασα τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, παρεγνώρισε τὴν ἠθικὴν ἀξίαν τῶν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα προέβαλεν ἀπὸ τοῦ βήματος ὁ κ. Βουλευτὴς Λακωνίας καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας. Δύναμαι μάλιστα νὰ ἰσχυρισθῶ ὅτι, ἐνῷ καὶ ὁ πάγιος νόμος καὶ ὁ νόμος ͵ΓΡΞΒʹ οὐδεμίαν διάκρισιν ποιοῦνται μεταξὺ τραυμάτων καὶ ἀνικανότητος προελθούσης ἐν πολέμῳ, ἢ ἐπισυμβάσης ἁπλῶς ἐν ὑπηρεσίᾳ, τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔχετε ἐνώπιον ὑμῶν ποιεῖται τὴν διάκρισιν ταύτην. Ὥστε ἡ κατηγορία δὲν εἶναι καθόλου δικαιολογημένη. Πρώτην φορὰν πρόκειται νὰ εἰσαχθῇ νέον νομοθετικὸν καθεστώς, τὸ ὁποῖον νὰ ἀποδίδῃ ἰδιαιτέραν τινὰ σημασίαν εἰς τὰ ἐν πολέμῳ τραύματα. Τὰ ἄλλα, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς Λακωνίας, μοὶ ἔκαμαν πολλὴν ἐντύπωσιν, ἀλλ’ εἶναι ἀδύνατον νὰ κατανικήσωσι τὴν ἀντίστασιν, τὴν ὁποίαν αἰσθάνομαι ἐν ἐμαυτῷ, τοῦ νὰ δεχθῶ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ δώσωμεν εἰς τὸν στρατιωτικόν, τὸν παθόντα λόγῳ τραυμάτων ἐν πολέμῳ, σύνταξιν κατὰ 80% ἀνωτέραν ἀπὸ τὸν μισθόν. Δὲν δύναμαι νὰ προσαρμοσθῶ εἰς τὴν ἰδέαν ταύτην. Θὰ ἐπρότεινον ὅμως, κύριοι Βουλευταί, νὰ διακοπῇ ἡ περαιτέρω συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου τὴν ἑσπέραν ταύτην, διὰ νὰ προσαγάγω αὔριον τροπολογίαν ἐπὶ τῆς ἑξῆς βάσεως, τὴν ὁποίαν δὲν τολμῶ νὰ δικτυπώσω προχείρως, διότι εὑρισκόμεθα εἰς τὴν τελευταίαν ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου, ἐπὶ τῆς βάσεως ὅτι ἡ διάκρισις μεταξὺ τῶν ἐν πολέμῳ τραυμάτων πρέπει νὰ γίνῃ καὶ εἰς περίπτωσιν, καθ’ ἣν πρόκειται περὶ τραυμάτων, τὰ ὁποῖα ἔφεραν ἀχρηστίαν δύο μελῶν καὶ εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν πρόκειται περὶ τραυμάτων, τὰ ὁποῖα ἔφερον ἀχρηστίαν ἑνὸς μέλους. Εἰς ἀμφοτέρας τὰς περιπτώσεις πρέπει νὰ γίνῃ αὕτη ἡ διάκρισις. Θὰ ἐπρότεινον ὅπως εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς παθόντας τὰ τραύματα ταῦτα τὰ μεγάλα καὶ σοβαρά, νὰ δοθῇ ὡς σύνταξις ὁ μισθός των. Νομίζω, ὅτι τοῦτο εἶναι ἀρκετόν. Ἅμα ἀναχωρήσωμεν λοιπὸν ἀπὸ αὐτῆς τῆς βάσεως, ὅτι τὰ τραύματα ταῦτα διὰ τοὺς ἐν πολέμῳ παθόντας θὰ δώσωσι δικαίωμα πρὸς σύνταξιν τοῦ μισθοῦ, ἐνῷ τὰ ἄλλα θὰ δίδωσι δικαίωμα διὰ τὸν ἀνώτερον ὅρον τῆς συντάξεως, νομίζω ὅτι θὰ προσαρμοσθῶμεν πρὸς τὴν ἀντίληψιν τῆς Βουλῆς.

§254Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Καὶ ἄν τις ἐν ὑπηρεσίᾳ ἀκρωτηριασθῇ κατὰ ἓν μέλος;

§255ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἀντίληψις τῆς Βουλῆς εἶναι νὰ καθορίσωμεν διάκρισιν μεταξὺ τῶν ἐν πολέμῳ τραυματιῶν καὶ τῶν ἄλλων. Ἐπὶ τῇ βάσει ταύτῃ θὰ κάμω τροπολογίαν.

§256Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἀφοῦ ἀπεφασίσθη νὰ γένηται διάκρισις διὰ τὰ ἐν πολέμῳ τραύματα, σᾶς παρακαλῶ νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν σας ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπον, περὶ τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν.

§257ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐὰν εἶναι εὔκολον, θὰ ρυθμισθῇ καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο.

§258Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐπίσης νὰ γίνῃ διάκρισις μεταξὺ ἀνθυπασπιστῶν καὶ ἀνθυπολοχαγῶν.

§259Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐπροχώρησε βεβαίως πολὺ τὸ ζήτημα καὶ διωρθώθη πολὺ τὸ κακόν, ἀλλ’ εἰς τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἀντιτάξω μερικοὺς ἄλλους ὑπολογισμούς, οἱ ὁποῖοι ἴσως συμβάλουν κατά τι εἰς τὴν πράγματι διόρθωσιν τοῦ κακοῦ. Κατὰ τὰς παγίας διατάξεις ὁ στρατηγὸς δικαιούμενος εἰς σύνταξιν πολέμου λαμβάνει πολὺ μεγαλύτερον ποσὸν παρ’ ὅτι μισθόν, ἀλλ’ ἅμα ἔλθωμεν εἰς τοὺς συνηθέστατα πληγωνομένους κατωτέρους ἀξιωματικούς, θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἑξῆς συμπέρασμα· εἶναι γνωστὸν ὅτι τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς ἔχομεν οὐχὶ δι’ ἀνάγκας ἐν εἰρήνῃ, ἀλλὰ διὰ ἀνάγας ἐν πολέμῳ. Διατηροῦμεν μέγιστον ἀριθμὸν ἀξιωματικῶν ἐν εἰρήνῃ, διὰ νὰ τοὺς χρησιμοποιήσωμεν ἐν πολέμῳ μόνον. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει μεταξὺ τοῦ ἀξιωματικοῦ, τοῦ πληγωθέντος καὶ καταστάντος ἀχρήστου ἐν πολέμῳ καὶ ἑνὸς συναδέλφου του παραμείναντος ἀτρώτου, διότι δὲν ἔλαβε μέρος εἰς μάχην, θὰ παρουσιασθῇ ἡ ἑξῆς ἀνισότης, ὅτι ὁ μὲν εἷς, ὁ καταστὰς ἀνίκανος ἐν πολέμῳ, θὰ ἐξακολουθῇ νὰ λαμβάνῃ πάντοτε τὸν μισθόν του τῶν 140 δρχ., ὁ δὲ συνάδελφός του, ὁ μὴ προσφέρων ὑπηρεσίαν περισσοτέραν τοῦ πρώτου, θὰ φθάσῃ νὰ γίνῃ ἴσως στρατηγός, ἂν εἶναι μακρόβιος, καὶ θὰ παρατηρηθῇ ἡ μεγάλη ἀνισότης, ὁ ἐκτελέσας τὸ καθῆκόν του νὰ λαμβάνῃ αἰωνίως τὸν μισθὸν τῶν 140 δρχ., ὁ δὲ συνάδελφός του, ὁ μὴ προσφέρων καμμίαν ὑπηρεσίαν, ἀλλὰ σὺν τοῖς ἄλλοις καὶ ἀργός, νὰ γίνῃ στρατηγὸς καὶ νὰ λαμβάνῃ 550 δραχ. Ὁ μὲν εἷς, ὁ σπουδάσας ἴσως εἰς τὴν Σχολὴν τῶν Εὐελπίδων, θὰ περάσῃ μὲ τὸν μισθὸν τὸν ἀνεπαρκέστατον τῶν 140 δραχ., ἐνῷ ὁ συνάδελφός του θὰ ἔχῃ τιμὰς καὶ μισθὸν μεγάλον.

§260Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Νὰ ἀναλύσῃ κανεὶς ὅλα τὰ ζητήματα εἶναι ἀδύνατον, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑποστηρίξῃ τις ὅτι οἱ γενναιότατοι εἰς τὴν μάχην εἶναι οἱ τραυματιζόμενοι. Ἔχομεν πολλὰ παραδείγματα ὅτι ὑπῆρξαν γενναιότατοι στρατηγοί, τοὺς ὁποίους οὐδέποτε ἐπλήγωσεν ἡ σφαῖρα.

§261Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Βεβαίως. Μία μικρὰ βελτίωσις ἐπῆλθε μὲ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ θὰ ἦτο ἴσως ὀρθὸν διὰ τοὺς δύο κατωτέρους βαθμούς, οἱ ὁποῖοι ἔχουν μισθὸν ἀνεπαρκῆ, νὰ δίδεται σύνταξις ἀνωτέρου βαθμοῦ, διότι ἄλλως ὁ τυχὼν ἀνθυπολοχαγὸς ἢ ὑπολοχαγὸς γινόμενος ἀνίκανος θὰ ἀπελπίζηται καὶ δὲν θὰ ἔχῃ τὴν παρηγορίαν ὅτι θὰ φθάσῃ μίαν ἡμέραν νὰ κερδαίνῃ τὸν ἐπιούσιον.

§262Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὑποθέσατε ἕνα δικηγόρον, ὁ ὁποῖος ἀποκερδαίνει χιλίας δραχ. κατὰ μῆνα καὶ καλεῖται παρὰ τῆς πατρίδος, ὅπως μεταβῇ καὶ πολεμήσῃ, καὶ πληγώνεται καὶ δὲν δύναται πλέον νὰ ἐργασθῇ. Τί θὰ ἔχῃ; Τὴν σύνταξιν τοῦ στρατιώτου, ἤτοι ἓν τεμάχιον, τὸ ὁποῖον τοῦ δίδει ἡ Πολιτεία;

§263Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἔπρεπε νὰ ἀπορριφθῇ ἐντελῶς τὸ νομοσχέδιον. Ἀπαντῶ δὲ εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι διὰ τοὺς καθισταμένους ἀχρήστους αἱ Πολιτεῖαι ἔχουσι καὶ νοσοκομεῖα, λέγω ὅτι ἡ Γαλλία ἔχει τὸ Hôtel des Invalides, εἰς τὸ ὁποῖον οἱ ἀνάπηροι ζοῦν πολὺ λαμπρὰ καὶ ἔχουν ἠθικὴν καὶ ὑλικὴν ἀμοιβήν, διότι ὑπερηφάνως φέρουν, ἔστω καὶ ἀνάπηροι, τὴν στολὴν καὶ τὰ μετάλλια τὰ ὁποῖα ἀπέκτησαν εἰς τὸ πεδίον τῆς τιμῆς· θὰ ἠδυνάμην δὲ νὰ ὁμιλήσω καὶ περὶ ἄλλων πλουσίων Κρατῶν. Δὲν ἀγνοεῖτε, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ Γερμανία μέγα μέρος τῆς πολεμικῆς ἀποζημιώσεως, ἣν ἔλαβε κατὰ τὸν πόλεμον τοῦ 1870– 1871, διέθεσεν εἰς σύνταξιν τῶν τραυματιῶν τοῦ πολέμου.

§264ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἔδωκε προαγωγὰς ἐν ἀποστρατείᾳ;

§265Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν ἔχω προχείρους τοὺς ἀριθμούς, ἀλλὰ διέθεσε κολοσσιαῖα ποσὰ διὰ τοὺς τραυματίας τοῦ πολέμου, τοὺς ἐξησφάλισε δὲ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἄνετον ζωήν. Δὲν ὁμιλῶ δὲ περὶ τῶν ἀμοιβῶν, τὰς ὁποίας δίδει ἡ Ἀγγλία, αἱ ὁποῖαι εἶναι δι’ ἡμᾶς ἐντελῶς ἀκατανόητοι. Διὰ τοῦτο θὰ ἐπεθύμουν, ὅπως οἱ ὑπολοχαγοὶ καὶ οἱ ἀνθυπολοχαγοί, οἱ τραυματιζόμενοι καὶ καθιστάμενοι ἄχρηστοι ἐν πολέμῳ, λαμβάνωσι τὸν μισθὸν τοῦ λοχαγοῦ, μισθόν, ὁ ὁποῖος τοὺς δίδει ἐπαρκῆ τὰ μέσα, ὅπως βιώσωσι τὸ ὑπόλοιπον τῆς ζωῆς των.

§266ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συζήτησις ἀναβαλλομένη δι’ αὔριον. Ἰκανοὶ Βουλευταὶ ζητοῦσι νὰ προταχθῇ ἡ ὑπ’ ἀριθ. 72 πρότασις νόμου. Ὑπάρχει ἀντίρρησις;

§267ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§268ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ τροποποιήσεως τοῦ γʹ ἐδαφίου τοῦ 1ου ἄρθρου τοῦ ͵ΒϠΠΘʹ νόμου «περὶ τοῦ προσωπικοῦ τῆς Ἐθνικῆς Βιβλιοθήκης». (Διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς αἰθούσης.)

§269Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐπειδὴ ὑπάρχει ἀντίρρησις, ἂς τὸ ἀφήσωμεν δι’ ἄλλην ἡμέραν καὶ ἂς προχωρήσωμεν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν.

§270ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας δραχ. 5.000 τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ἐπὶ τοῦ κεφ. 17 ἄρθρ. 1 τῆς χρήσεως τοῦ 1912 λόγῳ συνδρομῆς εἰς τὸ Ἐθν. Πανεπιστήμιον. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§271Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἐκεῖνο, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς εἶναι ὅτι τὸ ποσὸν αὐτὸ δέον νὰ τὸ διαχειρισθῇ ἐπιτροπὴ καὶ οὐχὶ ἀπ’ εὐθείας ὁ Πρύτανις διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναπτύξωμεν. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2 ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ).

§272Γ. ΠΩΠ. Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 42 διὰ τοὺς πυροσβέστας, κύριε Πρόεδρε.

§273ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μάλιστα.

§274ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας βοηθήματος εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν κατὰ τὴν πυρκαϊὰν τοῦ χημείου θανόντων πυροσβεστῶν Π. Δ. Καραγιαννίδου, Π. Τσαβλῆ καὶ Κ. Ζαΐμη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§275Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὁ Ζαΐμης ἐκ τῶν τριῶν ἐνυμφεύθη καθ’ ὃν χρόνον διετέλει στρατιώτης καὶ ἀφῆκε χήραν χωρὶς τέκνα: Εἶναι ἐξ ἄλλου ὁ μόνος υἱὸς πατρὸς χωλοῦ καὶ μητρὸς γραίας, οἱ ὁποῖοι ἄλλοθεν δὲν περιέμενον διατροφὴν καὶ ἐγεννήθη ἓν ζήτημα μεταξὺ πατρὸς καὶ μητρὸς ἀφ’ ἑνός, ζητούντων νὰ λάβωσι τὴν σύνταξιν, συζύγου δ’ ἀφ’ ἑτέρου ἄνευ τέκνων, ζητούσης ἐπίσης νὰ λάβῃ σύνταξιν. Τὸ ζήτημα νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τὸ ἐξετάσῃ ἡ ὑπηρεσία καὶ φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ δώσῃ μίαν λύσιν δικαίαν καὶ εὔλογον, ἱκανοποιοῦσαν ὅλα τὰ δικαιώματα. Ἐγὼ δὲν ἐπιμένω νὰ λυθῇ τώρα τὸ ζήτημα τοῦτο· ὑποβάλλω τὴν γνώμην νὰ εἶναι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐν γνώσει διὰ τὴν γʹ ἀνάγνωσιν.

§276ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἶναι ἡ τελευταία ἀνάγνωσις. Ἂς ἀναβληθῇ, ἵνα ἔλθῃ ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς καὶ κανονίσῃ τὴν ὑπόθεσιν κατὰ τὸ προσῆκον καὶ τὸ δίκαιον.

§277Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ἐπεθύμουν νὰ δηλώσω ὅτι ἐγὼ ἐζήτησα τὴν πρόταξιν τοῦ νομοσχεδίου ἀγνοῶν αὐτὴν τὴν λεπτομέρειαν, ἡ ὁποία ὁμολογῶ ὅτι εἶναι σπουδαία.

§278Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει ὅμως κατὰ τὴν μελέτην τοῦ ζητήματος αὐτοῦ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ χήρα εἶναι ἔγκυος.

§279ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 3,000 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ἀρχαιολογικοῦ Ταμείου τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1911.

§280Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Πρὸ ὀλίγου ἐψηφίσαμεν νομοσχέδιον, κύριοι Βουλευταί, διὰ τοῦ ὁποίου χορηγοῦνται εἰς τὸ Πανεπιστήμιον 5.000 δραχμῶν δι’ ὕποπτον σκοπόν, σήμερον χορηγοῦνται 3.000 δραχμῶν διὰ σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἐπιθυμῶ νὰ σᾶς ἀναγνώσω· «ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου Εʹ ἄρθρου 3 τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ἀρχαιολογικοῦ ταμείου τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1911 ἐχορηγήθη πίστωσις ἐκ δραχμῶν 15.000, πρὸς στερέωσιν καὶ ἀναστήλωσιν τῶν ἀρχαίων μνημείων τῆς Ἀκροπόλεως». Δὲν ἐλησμόνησεν οὐδεὶς ὅτι μόνον τὸ Ἀρσάκειον ἤρχισε νὰ ἀπομιμῆται τὰ ἰκριώματα ἐκεῖνα τῆς Ἀκροπόλεως. Ἤδη, ἐπειδὴ αἱ 15,000 δραχμῶν δὲν ἤρκεσαν, ζητοῦσι 3.000 δραχμῶν διὰ νὰ σπεύσωσι νὰ τελειώσωσι τὴν ἀναστήλωσιν μέχρι τοῦ χρόνου κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ συνέλθῃ ἐνταῦθα τὸ Συνέδριον τῶν Ἀνατολιστῶν. Δηλαδὴ 15.000 δραχμῶν ἐδαπάνησαν σὺν ταῖς λοιπαῖς τὰς ὁποίας εἶχον δαπανήσει πρότερον, καὶ ἔρχονται ἤδη, καταλαμβανόμενοι ὑπὸ στενοχωρίας καὶ ζητοῦσι 3,000 δραχμῶν, ἵνα συμπληρώσωσι τὰ ἰκρία ἐκεῖνα ἅτινα ἀποτελοῦσι στίγμα διὰ τὸ Κράτος ἡμῶν. Εἶμαι λοιπὸν τῆς γνώμης, ὅτι παρέλκει τελείως τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ καλῶς θὰ πράξωσι νὰ κρημνίσωσι τὰ ἰκρία ἐκεῖνα καὶ ἡ Κυβέρνησις καλῶς θὰ πράξῃ νὰ κρημνίσῃ αὐτοὺς ἐκ τῶν θέσεων τὰς ὁποίας κατέχουσιν. (Ψηφίζεται εἶτα τὸ ἄρθρον μόνον τοῦ νομοσχεδίου).

§281ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀτελείας τοῦ εἰσαγομένου πρὸς μεταποίησιν καὶ ἐξαγωγὴν σίτου καὶ τοῦ πρὸς ἐκκοκισμὸν βάμβακος».

§282ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ ἀναβάλλεται.

§283ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐτοκινήτων». (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 1).

§284ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καραπάνος ἔχει τὸν λόγον.

§285ΠΕΡ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ὑποβαλλόμενον νομοσχέδιον ἔρχεται, κύριοι Βουλευταί, νὰ πληρώσῃ καὶ ἐξυπηρετήσῃ κοινωνικὴν ἀνάγκην τῆς ὁποίας ἡ πλήρωσις ἀπὸ ἐτῶν ἐνδείκνυται. Εἰς τὰ Κράτη τὰ μᾶλλον ἡμῶν ἐν τῷ πολιτισμῷ προηγμένα, ἀφ’ ἧς ὁ ἀτμὸς εἰσήχθη εἰς τὴν διεθνῆ κίνησιν καὶ διεθνῆ βιομηχανίαν ὡς μέσον ἐργασίας, οἱ κίνδυνοι οἱ ἐκ τῆς λειτουργίας αὐτοῦ ηὐξήθησαν εἰς βαθμὸν ὑπέρογκον, καὶ τὰ δυστυχήματα τὰ ἐκ τούτου προερχόμενα ἡμέρᾳ τῇ ἡμέρᾳ διαρκῶς ηὔξανον· διὰ τοῦτο αἱ εὐρωπαϊκαὶ νομοθεσίαι ἔσπευσαν νὰ λάβωσιν εἰδικὰ μέτρα διὰ τῶν ὁποίων ἐξυπηρετοῦνται αἱ κοινωνικαὶ ἀνάγκαι, καὶ παρέχονται αἱ ἐνδεικνυόμεναι καὶ ἐπιβαλλόμεναι ἀποζημιώσεις εἰς τοὺς ἐκ τοιούτου εἴδους ἐπιχειρήσεων ἀτυχοῦντας. Ἐν Πρωσσίᾳ ἀπὸ τοῦ 1838 εἰσήχθη νομοθεσία κανονίζουσα τὰς ἐκ δυστυχημάτων προερχομένων ἐκ τοιούτων ἐπιχειρήσεων εὐθύνας πρὸς ἀποζημίωσιν, κατὰ τὸ 1871 δὲ ἐψηφίσθη εἰδικώτερος νόμος προβλέπων τὰς ἐκ τῶν ἐκ σιδηροδρόμων προερχομένων ζημιῶν ἐπιβαλλομένας ἀποζημιώσεις, καὶ ἔργων τὰ ὁποῖα ἐνέχουσιν ἐξαιρετικὸν κίνδυνον. Αἱ νομοθεσίαι ἐν Εὐρώπῃ προῆλθον εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι αἱ διατάξεις τοῦ κοινοῦ Δικαίου δὲν δύνανται νὰ ἐξυπηρετήσωσι τὰς προκαλουμένας ἀνάγκας, καὶ δὲν δύνανται ἑπομένως αἱ διατάξεις τοῦ Ῥωμαϊκοῦ Δικαίου νὰ ἰσχύσωσι πρὸς ἀπόληψιν ἀποζημιώσεων ἐκ τοιούτου εἴδους ἀτυχημάτων. Ἐθεωρήθη ὅτι ἐν ταῖς ἐπιχειρήσεσιν, αἵτινες ἐνέχουσιν ἐν ἑαυταῖς κίνδυνον τοσοῦτον σοβαρόν, ὥστε νὰ ἀπειλοῦνται τὰ κοινωνικὰ συμφέροντα κατ’ ἀσυνήθη ὅλως τρόπον καὶ κατ’ ἀσυνήθη μορφήν, ἐκ τοῦ κινδύνου τούτου νὰ παράγηται ἡ εὐθύνη πρὸς ἀποζημίωσιν, καὶ διὰ τοῦτο διεπλάσθη ἡ ἀρχή, ἡ καλουμένη τοῦ κινδύνου (Gefährdungsprinzip), ἐνῷ δὲ τὸ βάρος τῆς ἀποδείξεως, κατὰ τὸ ἰσχύον Δίκαιον, ἔχει ὁ παθών, τοῦτο μεταπίπτει πλέον εἰς τὸν ἐπενεγκόντα τὴν ζημίαν, δικαιούμενον νὰ ἀποδείξῃ ὅτι ὁ παθὼν εἶναι ὑπαίτιος τῆς ἐπενεχθείσης βλάβης, ὅπως ἀπαλλαγῇ τῆς πρὸς ἀποζημίωσιν ὑποχρεώσεως. Ἐπὶ τῆς βάσεως ταύτης στηρίζεται καὶ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔρχεται νὰ πληρώσῃ ὡρισμένην ἀπαίτησιν τῆς κοινωνίας. Ἀλλὰ κατὰ τὴν γνώμην τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἐμοῦ κανονίζεται μόνον οὐσιώδης λεπτομέρεια τοῦ ὅλου ζητήματος τῆς εὐθύνης τῶν ὑποχρέων πρὸς ἀποζημίωσιν ἐξ ἀδικημάτων προερχομένων ἐκ τοιούτου εἴδους ἐπιχειρήσεων. Ἡ ἐπιτροπὴ συγχαίρει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης διὰ τὴν πρωτοβουλίαν τὴν ὁποίαν ἔσχε νὰ ὑποβάλῃ τοιοῦτο νομοσχέδιον, ἐκφράζει δὲ τὴν εὐχήν, ὅπως γενικώτερα ληφθῶσι μέτρα περὶ τοῦ ὅλου ζητήματος, παρεχομένης οὕτως ἀληθοῦς ἐκδουλεύσεως εἰς τὰς ἐργαζομένας τάξεις, διότι παρ’ ἡμῖν οὐδεὶς νόμος κανονίζει τὸ ζήτημα τοῦτο, πλὴν τοῦ νόμου, ὅστις προβλέπει περὶ τῶν ἐν τοῖς μεταλλείοις ἐπισυμβαινόντων ἀτυχημάτων. Ἡ νομοθεσία περὶ αὐτοκινήτων προεκάλεσεν ἐν τοῖς κύκλοις τῶν ἐνδιαφερομένων καὶ τῶν Σωματείων τῶν ἀσχολουμένων μὲ τὰ αὐτοκίνητα μεγάλην ἀντίδρασιν, ἰδίως ἐν Γερμανίᾳ, ἔνθα μεγάλαι προεβλήθησαν δυσκολίαι μεταξὺ δὲ τῶν ἄλλων ὑπεστηρίχθη, ὅτι θὰ καταστραφῇ σοβαρὰ βιομηχανία εὑρισκομένη ἐν τῇ γενέσει της. Ἐννοεῖται, ὅτι τοῦτο δὲν ἠμπόδισε τὴν αὔξησιν τῆς βιομηχανίας τῶν αὐτοκινήτων, τὰ ὁποῖα καταπληκτικῶς ηὐξήθησαν, διότι ἐν Γερμανίᾳ π. χ. ἐνῷ κατὰ τὸ 1907 ὑπῆρχον 27,000 αὐτοκίνητα, κατὰ τὸ 1909 ἦσαν 39,000. Τὸ ἄρθρον πρῶτον τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου ἐπιβάλλει ποινὰς εἰς τὸν κάτοχον τοῦ αὐτοκινήτου καὶ εἰς τὸν ὁδηγὸν τοῦ αὐτοκινήτου. Ἡ ἐπιτροπὴ εὑρίσκει ὅτι ὀρθῶς διατυποῦνται αἱ ποιναὶ ὑπὸ τοῦ ἄρθρου τούτου, μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν τοῦ κ. Νεγροπόντη καὶ ἐμοῦ, φρονούντων, ὅτι ἀντίκειται εἰς τὰς ἀρχὰς τοῦ Ποινικοῦ Δικαίου νὰ ἐπιβάλλεται ποινὴ εἰς τὸν ἰδιοκτήτην τοῦ αὐτοκινήτου, εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἓν ἀτύχημα ἐπισυμβαίνει ἐξ ὑπαιτιότητος τοῦ ὁδηγοῦ. Ἡ ἀποζημίωσις διὰ τοῦ ἄρθρου 9 βεβαίως εἶναι δεδικαιολογημένη, ἀλλ’ ἡ διάταξις τῆς ἐπιβολῆς ποινῆς εἰς τὸν ἰδιοκτήτην τοῦ αὐτοκινήτου παρίσταται ὅλως ἀδικαιολόγητος.

§286Γ. ΠΩΠ. Πῶς θὰ ἀποζημιοῦται ὁ κοπτόμενος;

§287ΠΕΡ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀπὸ τὸν ἰδιοκτήτην. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ἐπιβάλληται καὶ χρηματικὴ ποινὴ εἰς τὸν ἰδιοκτήτην, ἱκανὴ εἶναι ἡ παροχὴ τῆς ἀποζημιώσεως· ἐφ’ ὅσον ὁ κάτοχος ὅμως δὲν εἶναι ὑπαίτιος τοῦ ἀδικήματος, ἡ ἐπιβολὴ τῆς χρηματικῆς ποινῆς εἶναι ἀδικαιολόγητος.

§288ΠΕΛ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ θὰ ἐξαναγκάσῃ τὸν ἰδιοκτήτην νὰ προσέχῃ εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ ὁδηγοῦ.

§289ΠΕΡ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον φέρετε δικαιολογεῖ τὴν ἀστικὴν εὐθύνην, ἀλλ’ ὄχι καὶ τὴν ποινικὴν τοῦ ἰδιοκτήτου εὐθύνην, διὰ πρᾶξιν τὴν ὁποίαν δὲν ἐξετέλεσεν, οὔτε καθ’ οἱονδήποτε τρόπον συμμετέσχεν εἰς ταύτην. Ἐπιφυλάσσομαι ν’ ἀναπτύξω τὰς γνώμας μου, καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν ἄρθρων.

§290Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἡ ἐπιτροπὴ ἔφερε παρατηρήσεις τινάς, εἰς τὸ δεύτερον ἐδάφιον καὶ εἰδικώτερον εἰς τὴν πρώτην πρότασιν τοῦ δευτέρου ἐδαφίου. Αἱ παρατηρήσεις ἀνάγονται εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ προαγορεύσας, ὅτι δύο τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς, δέχονται ὅτι ὑπεύθυνος εἶναι ὁ ὁδηγὸς τοῦ αὐτοκινήτου ποινικῶς, οὐχὶ δὲ καὶ ὁ ἰδιοκτήτης. Νομίζω δεδικαιολογημένην τὴν εὐθύνην τοῦ ἰδιοκτήτου, ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ πράξεως τοῦ ὁδηγοῦ, διότι εἶναι πρόδηλον ὅτι εἰς τὴν ἐπιμέλειαν ἢ τὴν ἀμέλειαν περὶ τὴν ἐκλογὴν τοῦ ὁδηγοῦ δύναται νὰ ἀποδοθῇ μέρος τῆς εὐθύνης. Προκειμένου ἄλλως τε περὶ ποινῆς τόσον ἐλαφρᾶς, οἵα ἡ χρηματική, νομίζω ὅτι τὸ πρᾶγμα δὲν δύναται σπουδαίως νὰ διαφιλονικηθῇ.

§291Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν πρόκειται, κύριε Ὑπουργέ, περὶ τοῦ ποσοῦ τῆς χρηματικῆς ποινῆς, ἀλλὰ πρόκειται περὶ τῆς καθιερουμένης ἀρχῆς. Φαντασθῆτε τί θὰ γίνεται εἰς τὰ πταισματοδικεῖα.

§292Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄλλη παρατήρησις, φέρεται ἐπὶ τοῦ ἐδαφίου τούτου, συνισταμένη εἰς τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ συνδέσμου «καί». Ἡ ἐπιτροπὴ νομίζει τὸν σύνδεσμον «καὶ» περριττόν. Νομίζω τοῦτον ἀναγκαῖον διὰ τὸν ἀκόλουθον λόγον. Ἡ ἔννοια τοῦ ἄρθρου καὶ ἰδικιτέρως τοῦ ἐδαφίου τούτου εἶναι αὕτη: σκοπεῖ νὰ θεμελιώσῃ ποινὴν αὐτοτελῆ ἐναντίον τοῦ ὁδηγοῦ καὶ τοῦ ἰδιοκτήτου, ἀνεξαρτήτως τῶν ποινῶν, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ἐπιβληθῶσιν ἐπὶ τῇ βάσει ἄλλης διατάξεως. Ἐπιβάλλεται εἰς τὸν κάτοχον τοῦ αὐτοκινήτου, ὡς τοιοῦτον ἀνεξαρτήτως πάσης ἄλλης ἀντιλήψεως, χρηματικὴ ποινή.

§293Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Θεωρεῖτε ἀναγκαίαν τὴν ὕπαρξιν τοῦ συνδέσμου «καί»....

§294Γ. ΠΩΠ. «Εἰς τὸν κάτοχον».

§295Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. «Καὶ εἰς τὸν κάτοχον». Διότι ἡ χρηματικὴ ποινὴ ἀφορᾷ μόνον τὸν ἰδιοκτήτην ὡς κάτοχον, ἀνεξαρτήτως πάσης ἄλλης ἀντιλήψεως. Ὁ ἰδιοκτήτης ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ διορισμοῦ, τῆς παύσεως τοῦ ὁδηγοῦ· κατὰ συνέπειαν δίκαιον εἶναι νὰ εἶναι ὑπεύθυνος ἐν περιπτώσει ἀδικήματος νὰ πληρώσῃ τὴν χρηματικὴν ποινήν. Θεωρῶ διὰ τοῦτο οὐχὶ περιττὴν τὴν ὕπαρξιν τοῦ συνδέσμου «καί».

§296Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Θὰ ἐπεθύμουν, Κύριοι, νὰ μὴ λάβω τὸν λόγον, διὰ νὰ μὴ ἐμποδίσω τὴν ψήφισιν τοῦ λαμπροῦ τούτου μέτρου, τὸ ὁποῖον προτείνεται. Τὰ αὐτοκίνητα ἀποτελοῦσι μίαν βιομηχανίαν χρησιμωτάτην καὶ διὰ τὸ κεφάλαιον καὶ διὰ τοὺς ἐργάτας, εἰς τρόπον ὥστε νὰ εἶναι ἐπιφυλακτικαὶ αἱ ξέναι νομοθεσίαι εἰς λῆψιν μέτρων αὐστηρῶν κατὰ τῶν ὑπαιτίων δυστυχημάτων· ἐν Ἑλλάδι δυστυχῶς οὐ μόνον βιομηχανίαν τοιαύτην δὲν ἔχομεν, ἀλλ’ οὔτε εἶναι ἐλπὶς ν’ ἀναπτύξωμεν τοιαύτην. Συνεπῶς ἐπιτρέπεται ἐν Ἑλλάδι νὰ ληφθῶσιν ἐξαιρετικῶς αὐστηρὰ μέτρα ἐναντίον τῶν αὐτοκινήτων, γινομένης ὅμως διακρίσεως μεταξὺ τῶν αὐτοκινήτων διασκεδάσεως καὶ τῶν αὐτοκινήτων τῆς μεταφορᾶς καὶ συγκοινωνίας. Τὰ αὐτοκίνητα τῆς διασκεδάσεως ὄχι μόνον ὠφέλειαν τινὰ δὲν δίδουσιν, ἀλλὰ παρέχουσι καὶ ζημίαν εἰς τὴν κοινωνίαν ἀπὸ γενικῆς ἀπόψεως, διότι ἐξάγεται χρῆμα πρὸς ἀγορὰν αὐτῶν καὶ ἑπομένως οἱοσδήποτε περιορισμὸς τῶν αὐτοκινήτων δὲν ἤθελεν ἐπιφέρει κακόν τι. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον θὰ ἤθελον ὅπως ἐξαιρετικῶς αὐστηραὶ διατάξεις ληφθῶσι κατὰ τῶν αὐτοκινήτων διασκεδάσεως καὶ μετριώτεραι κατὰ τῶν αὐτοκινήτων μεταφορᾶς καὶ συγκοινωνίας. Εἶναι δὲ γνωστὸν ὅτι τὰ αὐτοκίνητα μεταφορᾶς καὶ συγκοινωνίας δὲν φέρουσι ζημίας, τὰς ζημίας φέρουσι μόνον τὰ αὐτοκίνητα διασκεδάσεως. Αὐτὰ φέρουν καὶ ἄλλας ζημίας τὰς ὁποίας ἐπιτρέπει ἡ Πολιτεία, διότι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι προξενοῦν τοιαύτας ἔχουσι περισσότερα δικαιώματα τῶν ἄλλων. Ἡ καταστροφὴ τῶν ὁδῶν, ἡ σκόνη, ἡ δυσωδία, τὴν ὁποίαν ἀφήνουν, ὅλα αὐτὰ εἶναι ζημία τῆς κοινωνίας, καὶ μόνον ἀποβαίνουσιν εἰς ἀπόλαυσιν τῆς πάντοτε προνομιούχου τάξεως καθ’ ἧς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ληφθῇ μέτρον, ἂν καὶ τοῦτο, ἂν ἐγίνετο, θὰ ἀφεώρα μόνον μερικοὺς ἐξημμένους νεανίσκους, ἢ νεάζοντας γέροντας, ἢ μερικὰς νευρικὰς κυρίας, καὶ περὶ αὐτῶν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ληφθῶσιν αὐστηρότερα μέτρα. Ἀλλ’ ὅταν ἔχωμεν ἀστυνομικὴν διάταξιν, ἥτις ἀπαγορεύει ἐξαιρετικῶς νὰ μὴ διέρχωνται κάρρα φορτηγὰ ἀπὸ τὰς κεντρικὰς ὁδούς, διότι ἀποτελεῖ δῆθεν μεγάλην ἀσχημίαν νὰ διέλθουν ἀπὸ τὴν ὁδὸν Σταδίου κάρα μὲ πεπόνια, ἐνῷ ἀπὸ τὰς κεντρικωτέρας ὁδοὺς τοῦ Λονδίνου διέρχονται φορτηγὰ μὲ παντὸς εἴδους ἀντικείμενα, ὅταν λαμβάνωνται ἀστυνομικὰ μέτρα διὰ τάξιν ἐργατικήν, νομίζω ὅτι εἶναι δικαιολογημένον νὰ ληφθῇ μέτρον διὰ τάξιν, ἡ ὁποία μόνον χάριν ἀπολαύσεως τρέχουσα μετὰ ταχύτητος τὰς ὁδοὺς ἐκ ματαιότητος ἀπειλεῖ τὴν ζωὴν ὁλοκλήρου τῆς κοινωνίας. Θὰ ἦτο ἴσως ὀρθόν, ἐὰν ἐλαμβάνετο ἐγγύησις ἐπαρκὴς πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν θυμάτων τῶν αὐτοκινήτων, ἢ ἄλλο τι μέτρον τὸ ὁποῖον ἐπροτάθη καὶ τείνει νὰ γίνῃ παραδεκτόν, δηλαδὴ τὸ σύνολον τῶν αὐτοκινήτων τῶν χρησιμοποιουμένων πρὸς διασκέδασιν νὰ φέρῃ τὰ βάρη τῆς συντηρήσεως τῶν ἀτυχῶν οἱ ὁποῖοι ἔπαθον ἐξ αὐτοκινήτων δυστύχημα. Τὸ τοιοῦτον ἔχει ἐφαρμοσθῇ διὰ μεγάλην τάξιν τῶν ἐφοπλιστῶν πλοίων ἐν Γερμανίᾳ, καὶ εἰς πολλὰ ἄλλα κράτη διὰ τοὺς παθόντας δυστυχήματα ἐν θαλάσσῃ. Τὸ σύνολον τῶν ἐφοπλιστῶν συμμετέχει ἀναλόγως τοῦ χρησιμοποιουμένου ὑφ’ ἑκάστου ἀριθμοῦ ἐργατῶν, εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῶν καθισταμένων κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τοῦ ναυτικοῦ ἐπαγγέλματος ἀνικάνων ἕνεκα δυστυχήματος, οὕτως ὥστε ὅλοι οἱ χρησιμοποιοῦντες αὐτοκίνητα πρὸς διασκέδασιν νὰ εἶναι ὑπόχρεοι νὰ φέρουν τὸ βάρος τῆς συντηρήσεως τῶν ἀτυχῶν αὐτῶν θυμάτων τῶν αὐτοκινήτων, ἅτε θὰ ἔπαυεν αὐτὴ ἡ ἅμιλλα τοῦ plus vite encore, διότι τότε θὰ ἐφρόντιζον τὰ clubs τῶν αὐτοκινήτων νὰ θέσουν περιοριστικὰς διατάξεις τῆς κινήσεως αὐτῶν χάριν τοῦ συμφέροντός των, ὥστε ἡ Πολιτεία νὰ μὴ ἔχῃ ἀνάγκην νὰ λάβῃ αὕτη τοιαῦτα μέτρα. Δὲν πρέπει δὲ νὰ λησμονῶμεν ὅτι ἐὰν ἔχῃ τις δικαίωμα νὰ τρέχῃ ἐντὸς τῶν πόλεων καὶ νὰ ἀπαιτῇ ἀπὸ τὸν ἄλλον νὰ εἶναι προσεκτικός, ἔχει καὶ πᾶς τις τὸ δικαίωμα νὰ εἶναι ἀφῃρημένος, καὶ ἡ ἀφῃρημάδα του δὲν πρέπει νὰ τοῦ κοστίσῃ πολὺ λόγῳ τοῦ ἐξαιρετικοῦ προνομίου τὸ ὁποῖον ἔχει ἕτερος νὰ τρέχῃ μὲ τὸ αὐτοκίνητόν του ὅσον δύναται χωρὶς νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀφῃρημάδα του. Δι’ αὐτὸ ἤθελον νὰ ὑπέχῃ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀποζημιοῖ πάντας ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἤθελον ὁπωσδήποτε ὑποστῆ ζημίαν ἐκ τῆς κινήσεως τοῦ αὐτοκινήτου. Ἀλλ’ ἂν δὲν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τοὺς ἀφῃρημένους δὲν πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ παιδιά; Διὰ τὰ παιδιὰ δὲν ἔχει ληφθῆ κανὲν μέτρον, δὲν ὑπάρχει δι’ αὐτὰ ἓν κέντρον διασκεδάσεως ἀκίνδυνον, ὅλα τὰ παιδιὰ διασκεδάζουν καὶ παίζουν εἰς τοὺς δρόμους. Δὲν ἠμπορεῖ κάθε παιδὶ νὰ ἔχῃ τὴν κουβερνάνταν του νὰ τὸ ὁδηγῇ εἰς τὸ Ζάππειον, ἐκεῖ ὅπου αὐτοκίνητον δὲν δύναται νὰ ὑπάγῃ. Τοῦτο λοιπὸν ἐπαναλαμβάνω, ὅτι καθ’ οἱονδήποτε τρόπον πρέπει νὰ εἶναι τὸ αὐτοκίνητον ὑπεύθυνον. Πρὸς περιστολὴν δὲ τῶν ζημιούντων διὰ τῶν αὐτοκινήτων ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἐλέχθη ἐν τῇ Ἀγγλικῇ Βουλῇ μεταξὺ τῶν ἄλλων μέτρων τὰ ὁποῖα ἐπροτάθησαν καὶ ἀπέναντι τῶν ὁποίων ἀντετάχθη ἡ ἀνάπτυξις τῆς βιομηχανίας καὶ ἡ ὠφέλεια ἀκριβῶς τῶν ἐργατικῶν τάξεων ὅπως μὴ ληφθῶσιν ἐντελῶς ἔκτακτα μέτρα, μεταξὺ τῶν ἄλλων λέγω μέτρων, ὅπερ ἐκίνησε τὸν γέλωτα, ἀλλ’ ὡς μέτρον συντελεστικὸν ἐπροτάθη νὰ χρησιμοποιηθοῦν βρόγχοι ὅμοιοι πρὸς ἐκείνους τοὺς ὁποίους χρησιμοποιοῦν ἐν Ἀμερικῇ πρὸς σύλληψιν ἀγρίων ἵππων, διότι τότε μόνον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ διαφεύγουν οἱ διαπράττοντες τὰ ἀδικήματα, τὰ ἀτυχήματα. Βεβαίως ἐκτὸς τῶν πόλεων δύνανται νὰ ἔχωσιν οἱανδήποτε εὐχέρειαν, ἀλλ’ ἐντὸς τῶν πόλεων πρέπει νὰ ὑπάρχωσιν αὐστηρόταται διατάξεις, διότι τὸ αὐτοκίνητον δὲν ἔχει κανένα λόγον. Ἀλλὰ τί μᾶς λέγει τὸ πρῶτον ἄρθρον, διὰ νὰ τελειώσω; Κατὰ τὸν Ὑπουργὸν περιμένει ἓν αὐτοκίνητον νὰ σκοτώσῃ τρεῖς ἀνθρώπους διὰ νὰ τεθῇ ἐν ἀχρηστία, δύο δὲν ἀρκοῦσιν! Λέγει: «ἐν ὑποτροπῇ ἐντὸς δύο ἐτῶν ἀπὸ τῆς πρώτης καταδίκης ἐπιβάλλεται χρηματικὴ ποινὴ 50–2000· ἐν περιπτώσει δὲ τρίτης καταδίκης ἐντὸς ἑτέρων δύο ἐτῶν ἀπὸ τῆς δευτέρας ἐπιβάλλεται χρηματικὴ ποινὴ 50–3000 δραχμῶν δύναται δὲ νὰ ἀφαιρεθῇ καὶ ἡ ἄδεια τῆς κυκλοφορίας τοῦ αὐτοκινήτου καὶ τὸ δίπλωμα τοῦ ὁδηγοῦ». Ὥστε πρέπει τρεῖς ἀνθρώπους νὰ σκοτώσῃ ἓν αὐτοκίνητον διὰ νὰ καταδικασθῇ εἰς ἀκινησίαν. Τὸ αὐτοκίνητον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐξ ὑπαιτιότητος αὐτοῦ τούτου τοῦ αὐτοκινήτου ἐπροξένησεν ἓν ἀτύχημα πρέπει, ἢ νὰ χάσῃ τὴν ἄδειαν τῆς κυκλοφορίας ἢ νὰ παραπεμφθῇ κατὰ τὴν φράσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κυκλάδων συναδέλφου εἰς νοσοκομεῖον τῶν αὐτοκινήτων ὅπως τὰ πλοῖα εἰς τὸν Ναύσταθμον καὶ νὰ μὴ περιμένωμεν τρία δυστυχήματα ἀπὸ τὸ αὐτοκίνητον, διὰ νὰ τοῦ ἀφαιρέσωμεν τὴν ἄδειαν.

§297Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον ὁμιλεῖ περὶ ἀφαιρέσεως τῆς ἀδείας, ἐνῷ διαδικασία χορηγοῦσα ἀδείας δὲν ὑπάρχει παρ’ ἡμῖν καὶ τὸ ὑποδεικνύομεν εἰς τὴν ἔκθεσίν μας αὐτὸ διὰ νὰ λάβῃ γνῶσιν ὁ Ὑπουργός.

§298Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος τὸ εἶπε; Εἶναι ἀστυνομικαὶ διατάξεις αἱ ὁποῖαι προβλέπουσι καὶ αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ τεθῶσιν ἐν ἐφαρμογῇ.

§299Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Εἰς τὴν ἀστυνομίαν εἴχετε ἀναθέσει καὶ τὸν καθορισμὸν τῆς ταχύτητος. Ἀλλὰ διὰ νὰ μὴ λάβω καὶ πάλιν τὸν λόγον ἐπ’ αὐτοῦ, προσθέτω ὅτι βλέπω, ὅτι ἐξαιροῦνται τῶν συνεπειῶν τοῦ ἄρθρου 1 τὰ αὐτοκίνητα τὰ ἀνήκοντα εἰς τὴν πολεμικὴν ὑπηρεσίαν. Καὶ πάλιν ἡ Πολιτεία θέλει ἐξαιρετικὴν ἀσυδοσίαν.

§300Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ σκοτώνῃ!

§301Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Φαντασθῆτε ἡ Πολιτεία ἡ πλουσιωτάτη, ἡ ἔχουσα 135,000,000 εἰσόδημα κατ’ ἔτος, νὰ ἔχῃ τὴν ἀξίωσιν νὰ μὴ δώσῃ ἓν βοήθημα εἰς ἕνα ἀτυχῆ πολίτην, τὸν ὁποῖον κατέστησεν ἓν ὄργανόν της ἀνίκανον, δηλαδὴ ὅλοι οἱ ἄνθρωποι πρέπει νὰ ὑφίστανται τὰς συνεπείας τοῦ νόμου καὶ μόνη αὐτὴ νὰ μείνῃ ἀσύδοτος.

§302Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῦ τὸ εὑρίσκετε;

§303Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τὸ λέγει.

§304Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τί λέγει;

§305Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὅτι: «Τῶν διατάξεων τοῦ παρόντος νόμου ἐξαιροῦνται τὰ αὐτοκίνητα τὰ ἀνήκοντα εἰς τὴν πολεμικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους, εἰς τὴν πυροσβεστικὴν καὶ πᾶσαν ἐπειγούσης ἀνάγκης δημοσίαν ἢ ἰδιωτικὴν ὑπηρεσίαν».

§306Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπόκεινται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ κοινοῦ Δικαίου, ὄχι ἀπαλλάσσονται· ἀλλὰ αὐταὶ αἱ ἐξαιρετικαὶ αὐστηρότητες δὲν εἶναι λόγος νὰ εἶναι εἰς τὸ Δημόσιον, τὸ ὁποῖον ἔχει ἄλλον σκοπόν.

§307Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν μοὶ φαίνεται ὅτι ἀπηντήσατε εἰς ὅλα· διότι—κάμνω συνέχειαν—τὰ αὐτοκίνητα τὰ κατ’ ἐπανάληψιν καθιστάμενα ἐπιζήμια ἔχουσιν ἰδιαιτέρας ποινὰς καὶ ὅταν δὲν ὑπάγωνται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου τὰ πολεμικὰ αὐτοκίνητα ἀπὸ τὰς τοιαύτας διατάξεις ἀπαλλάσσονται καὶ τὸ κοινὸν δίκαιον δὲν θὰ εἶναι πάντοτε ἐπαρκὲς διὰ νὰ ἀποζημιώνῃ ἐκείνους, ὅπως καὶ σήμερον.

§308Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ὁ Ἄρειος Πάγος εἶπεν ὅτι τὸ δημόσιον ποτὲ δὲν εὐθύνεται.

§309Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Διὰ τοὺς μικρούς. Ἀλλὰ διὰ τοὺς ἰσχυροὺς πληρώνει καὶ καλοπληρώνει!

§310Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Εἶναι, κύριοι συνάδελφοι, κοινὴ ἐπιθυμία, κοινὴ προσπάθεια ἀμύνης τῆς κοινωνίας, ἡ προσπάθεια, ἡ προκαλουμένη ἐκ τῆς αὐθάδους στάσεως αὐτοῦ τούτου τοῦ μέσου τῆς συγκοινωνίας, καὶ τείνουσα εἰς τὴν λῆψιν διαφόρων μέσων προφυλάξεως καὶ περιστολῆς τοῦ ἐκ τῶν αὐτοκινήτων κινδύνου, ἑπομένως τὸ ὅτι, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λακωνίας συνάδελφος, πολλὰ καὶ ποικίλα προὐτάθησαν ἀλλαχοῦ μέσα ἐναντίον τῶν αὐτοκινήτων, τῶν θορυβοποιῶν τούτων καὶ ὀχληρῶν ὀχημάτων τῶν ὁδῶν, τῶν διαμφισβητούντων πρὸς τοὺς κοινοὺς θνητοὺς μετὰ περισσῆς ἰταμότητος τὸ δικαίωμα τῆς διαβάσεως, τοῦτο εὑρίσκω καὶ ἐγὼ ὡς πολὺ φυσικόν. Ἀλλὰ ὀφείλω νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, τὸν πρὸ ἐμοῦ ἀγορεύσαντα, ὅτι ἐνῷ αἱ κατακραυγαὶ ἦσαν πανταχοῦ ζωηρότεραι ἴσως ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἠκούσθησαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐναντίον τοῦ ἐκ τῶν αὐτοκινήτων κινδύνου, τὰ σχετικὰ νομοσχέδια, λ. χ. τὸ Ἑλβετικόν, τὸ Αὐστριακόν, τὸ Γερμανικόν, δὲν περιέχουσιν εἰδικὰς ποινικὰς διατάξεις. Ἑπομένως εἶναι πλεονέκτημα τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης τὸ ὅτι οὗτος ἐσκέφθη νὰ περιλάβῃ καὶ διάταξιν, διὰ τῆς ὁποίας τιμωρεῖται ὁ κάτοχος τοῦ αὐτοκινήτου, ὡς κάτοχος, ἐν περιπτώσει ἀτυχήματος προξενηθέντος ἐξ αὐτοκινήτου. Ἀπ’ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως, καὶ ἐὰν ἀκόμη δὲν ἐξασφαλίζεται τὸ κοινόν, καθ’ ὃν τρόπον θὰ ἐπεθύμουν ἴσως ὅλοι οἱ καταφερόμενοι κατὰ τῶν αὐτοκινήτων, μεταξὺ τῶν ὁποίων καταλέγεται καὶ ὁ ὁμιλῶν, ὀφείλει τις νὰ ὁμολογήσῃ ὅτι διὰ τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου γίνεται μία πρόοδος, ὄχι μόνον ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἐσωτερικῆς, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως νομοθετικῆς διεθνοῦς. Ὁ ἰδικός μας δηλαδὴ νόμος θὰ εἶναι κατὰ τὸ σημεῖον τοὐλάχιστον τοῦτο ἐντελέστερος τῶν τῆς ἀλλοδαπῆς. Ἐν Βελγίῳ, ἂν καλῶς ἐνθυμοῦμαι, προὐτάθησαν ἀνάλογοι ποινικαὶ διατάξεις, ἀλλά, καθ’ ὅσον γνωρίζω, δὲν ἐψηφίσθησαν ἀκόμη. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἤθελον προσέτι νὰ παρατηρήσω εἶναι ὅτι ἓν μέρος τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος, περὶ τῶν ἐκ τῶν αὐτοκινήτων ἀτόπων, δύναται νὰ προληφθῇ, ἐκδιδομένων καταλλήλων ἀστυνομικῶν διατάξεων. Διότι βεβαίως δὲν εἶναι λ. χ. δυνατὸν διὰ τῆς ὁδοῦ Σταδίου νὰ διέρχωνται αὐτοκίνητα μὲ ταχύτητα μείζονα τῆς τῶν συνήθων ἁμαξῶν. Εἶναι ἄλλως τε τόσον στενὴ ἡ ὁδὸς αὕτη, ὥστε μόλις δι’ αὐτῆς δύνανται νὰ διέρχωνται τὰ ἄλλα συνήθη μέσα τῆς συγκοινωνίας μὲ τὴν μικρὰν αὐτῶν ταχύτητα. Διὰ ἀστυνομικῆς λοιπὸν διατάξεως εἶναι δυνατὸν νὰ ὁρισθῶσι τὰ μέρη τῆς διαβάσεως τῶν αὐτοκινήτων καὶ ἡ ταχύτης τοῦ δρόμου των ἐντὸς τῆς πόλεως. Ἀφοῦ δὲ εἶναι δυνατὸν δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου νὰ κανονισθῶσιν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ κανονισθῶσι διὰ τοῦ νομοσχεδίου, δύναται ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον αὐτό, τὸ ὁποῖον, ὡς προεῖπον, καθιεροῖ ἐν ἑαυτῷ κάτι τι ἀποτελοῦν μίαν πρόοδον, καὶ ἐν σχέσει ἀκόμη πρὸς τὰ προταθέντα ἀλλαχοῦ.

§311ΠΕΡ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὅταν θέλῃ τις νὰ μεταβῇ εἰς τὴν ὁδὸν Σταδίου ὡρισμένως νὰ καταβῇ;

§312Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Νὰ μὴ μεταβῇ, κύριε συνάδελφε, μὲ αὐτοκίνητον. Ὁπωσδήποτε δὲν συζητοῦμεν ἡμεῖς τὰς ἀστυνομικὰς διατάξεις, ἐκφράζομεν ἁπλῶς εὐχὴν περὶ τῶν ἀστυνομικῶν διατάξεων, περὶ τοῦ πῶς πρέπει νὰ συνταχθῶσιν. Ἐκεῖνο ἐπίσης, τὸ ὁποῖον ἤθελον νὰ παρατηρήσω εἶναι τὸ ἑξῆς. Νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ μὴ διατυπωθῇ τὸ δεύτερον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 1 παρὰ μόνον ὅπως προέτεινεν ἡ μία ἐκ τῶν ἰσοψηφιῶν τῆς ἐπιτροπῆς. Νομίζω δηλαδὴ ὅτι εἶναι ἀνάγκη διὰ τὴν σαφήνειαν τοῦ ἄρθρου νὰ προτιμηθῇ ἐκείνη ἡ διατύπωσις, ὑπὲρ τῆς ὁποίας καὶ ἐγὼ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ἐτάχθην. Ὡσαύτως ἤθελον νὰ τονίσω καὶ τὸ ἑξῆς: Ὅτι εἰδικὴ λαμβάνεται πρόνοια διὰ τῆς τροπολογίας τῆς ἐπιτροπῆς, ὅπως εἰς περίπτωσιν, καθ’ ἣν τὸ αὐτοκίνητον ἀνήκει εἰς νομικὸν πρόσωπον ἡ χρηματικὴ ποινὴ τοῦ ἄρθρου 1 ἐπιβάλληται εἰς ἕνα τῶν ἐκπροσωπούντων τὸ νομικὸν πρόσωπον.

§313Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι. Χρηματικὴ ποινὴ εἰς τὸ νομικὸν πρόσωπον;

§314Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Σᾶς φαίνεται ἐκ πρώτης ὄψεως νεοφανές. Καὶ πράγματι εἶναι νεάζον.

§315Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι νεάζον μόνον. Δὲν μοὶ φαίνεται ὀρθόν.

§316Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ἐν τούτοις εἶναι τὸ μόνον ἀποτελεσματικὸν μέσον καὶ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω. Παρέχετε διὰ συμβάσεως, ὑποθέσατε, εἰς μίαν ἑταιρείαν τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως γραμμῆς αὐτοκινήτων, γραμμῆς, ἡ ὁποία θὰ διέρχηται διὰ τῶν ὁδῶν. Τὰ περισσότερα θύματα, τὰ ὁποῖα δυνατὸν νὰ πάθωσι θὰ εἶναι θύματα ἀτυχημάτων ἐκ τοιούτων αὐτοκινήτων. Ἐπὶ τοιαύτης λοιπὸν ἑταιρείας δὲν θὰ ἔχητε κανὲν μέσον ἐξαναγκασμοῦ τηρήσεως τῶν νέων ποινικῶν διατάξεων, ἃς εἰσάγετε διὰ τοῦ ἄρθρου 1.

§317Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ποινικὸν μέσον δὲν θὰ ἔχω, θὰ ἔχω τὰς ἀστικὰς ἀποζημιώσεις.

§318Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ἐν τούτοις πολλάκις παρουσιάζεται περίπτωσις, ἀνάγκης ἐπιβολῆς χρηματικῆς ποινῆς κατὰ τῶν ἀντιπροσώπων νομικῶν προσώπων.

§319Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν, προκειμένου περὶ πράξεων νομικοῦ προσώπου, νὰ ἐπιβάλω ποινήν, ἐὰν εἶναι μία ἑταιρεία νὰ τιμωρήσω τὸν ἑταῖρον.

§320Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ὄχι τὸν ἑταῖρον. Τὸν ἐκπροσωποῦντα τὸ νομικὸν πρόσωπον τῆς Ἑταιρείας.

§321Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν ἐκπροσωποῦντα;

§322Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Διότι ἄλλως δὲν θὰ ἐφαρμόζωνται αὐταὶ αἱ διατάξεις παρὰ κατὰ μόνων τῶν ἰδιοκτητῶν.

§323Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἐφαρμόζωνται αἱ ἀποζημιώσεις.

§324Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ἐνῷ θὰ ἠδύναντο νὰ ἐφαρμοσθῶσι καὶ κατὰ τῶν ἀντιπροσώπων νομικῶν προσώπων κατόχων αὐτοκινήτων, καθ’ ὃν τρόπον θὰ ἐφαρμοσθῶσι, κατ’ ἀνάγκην, τοιαῦται χρηματικαὶ ποιναί, κατὰ τῶν ἐκπροσωπούντων σιδηροδρομικὰς ἢ τροχιοδρομικὰς ἑταιρείας κατὰ τὸ σύστημα ἄλλου κυβερνητικοῦ νομοσχεδίου, τοῦ περὶ τροχιοδρομικῶν ὑπαλλήλων. Ὥστε τὸ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς προτεινόμενον δὲν εἶναι κἄν νέον, ἀφοῦ ἀνάλογον αὐτοῦ ἔχει εἰσηγηθῆ ἡ Κυβέρνησις ἐν ἄλλῳ νομοσχεδίῳ αὐτῆς. Αὐτὰ εἶχον νὰ παρατηρήσω ὡς πρὸς τὸ ἄρθρον 1, ἐπιφυλάσσομαι δὲ νὰ λάβω καὶ πάλιν τὸν λόγον ἐπὶ ἄλλων ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου.

§325Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. συνάδελφος ἀνέφερε τὴν ἱστορίαν τῶν ἀτυχημάτων τῶν αὐτοκινήτων, τὰ ὁποῖα συμβαίνουν ἐν Αὐστρίᾳ καὶ Γερμανίᾳ. Τοιαῦτα ἀτυχήματα ἔχομεν καὶ ἡμεῖς ἐν Ἑλλάδι, καὶ ἀτυχήματα μάλιστα λυπηρώτατα. Καλὸν ἦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ μᾶς παρουσίαζε στατιστικὴν τῶν διαφόρων ἀτυχημάτων, τὰ ὁποῖα συμβαίνουσιν ἐκ τῶν αὐτοκινήτων.

§326Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀποφεύγω τὰς συγκινήσεις.

§327Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ γνωρίζω τοῦτο. Ἐὰν ὅμως ὁ κ. Ὑπουργὸς ἤθελε προσκομίσει πρόχειρον στατιστικὴν τῶν ἀτυχημάτων, τῶν συμβαινόντων ἐκ τῶν αὐτοκινήτων, μὲ ὅλας τὰς συγκινήσεις θὰ ἦτο αὐστηρότερος εἰς τὰς διατυπώσεις κατὰ τῶν ἰδιοκτητῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι περισσότερα ἀνταλλάγματα ἀπὸ τὴν Πολιτείαν καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ ἔχωσι μεγαλειτέραν εὐθύνην. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι κατὰ τοῦτο θὰ ἀποκρούσῃ ἡ Βουλὴ τὴν γνώμην τοῦ κ. Π. Καραπάνου καὶ θὰ στέρξῃ νὰ δεχθῇ αὐστηροτέρους ὅρους καὶ ποινάς.

§328ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπερατώθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1ον, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2ον τῆς Ἐπιτροπῆς.

§329Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι ἡ διατύπωσις τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι πληρεστέρα καὶ ἀρτιωτέρα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2ον τῆς ἐπιτροπῆς).

§330ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3ον τοῦ Κυβερνητικοῦ νομοσχεδίου.

§331Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ τῶν παρατηρήσεων τῆς ἐπιτροπῆς νομίζω ὅτι δύναμαι νὰ συστήσω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν συμπλήρωσιν τοῦ ἄρθρου τούτου διὰ τῆς τελευταίας προτάσεως ἐχούσης οὕτω. «Τῆς ποινῆς δὲ ταύτης δὲν ἀπαλλάσσεται ὁ ὁδηγὸς ἐν τῇ περιπτώσει τοῦ ἄρθρου 96 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, ἐὰν παραλείψῃ νὰ ἀναγγείλῃ τὸ ἀτύχημα εἰς τὰς ἀστυνομικὰς ἀρχάς». Ἐπίσης εἰς τὸν πρῶτον στίχον «ὁ ὁδηγὸς κατὰ πᾶν δυστύχημα» (ἀναγινώσκει).

§332Α. ΦΩΤΗΛΑΣ. Κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο ἐπιβάλλεται εἰς τὸν ὁδηγὸν αὐτοκινήτου, τὸ ὁποῖον ἐπροξένησε δυστύχημα νὰ σταθῇ ἐπὶ τοῦ τόπου τοῦ δυστυχήματος ἀπειλοῦν ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει αὐστηρὰν ποινήν.

§333Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρέπει νὰ κινηθῇ.

§334Α. ΦΩΤΗΛΑΣ. Πρέπει τοῦτο ν’ ἀπαλειφθῇ, διότι καλὸν εἶναι μὲν νὰ στέκηται διὰ νὰ παράσχῃ βοήθειαν εἰς τοὺς παθόντας, ἀλλὰ τὰ τοιούτου εἴδους δυστυχήματα προκαλοῦσι τὴν ἔξαψιν τῶν παρόντων καὶ τὴν ἄμεσον ἐκδίκησιν, ὡς ἐκ τούτου δὲ διασαλεύεται ἡ τάξις ἡ δημοσία καὶ θὰ προσθέσωμεν ἐπὶ πλέον καὶ ἄλλα ἀτυχήματα. Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ νὰ ἀπαλειφθῇ.

§335Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Πρέπει διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου νὰ καθορίσωμεν καὶ τὴν εὐθύνην τοῦ ἰδιοκτήτου τοῦ αὐτοκινήτου, ὑπάρχει δὲ ἐν τούτῳ καὶ νομοθετικὸν προηγούμενον. Νομίζω ὅτι δὲν θὰ ἦτο κακόν, ἢ μᾶλλον δὲν θὰ ἦτο πρακτικῶς ἄσκοπον, νὰ καθιερωθῇ ἡ εὐθύνη, καὶ ἐπὶ τοῦ κατόχου τοῦ αὐτοκινήτου δεδομένου ὅτι ὁ σωφὲρ ἐξαρτώμενος ἀπὸ ἄλλο πρόσωπον δὲν δύναται νὰ κάμῃ ἄλλο τι παρὰ ὅ,τι ἤθελε τοῦ ἐπιβάλει ὁ κάτοχος τοῦ αὐτοκινήτου.

§336Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ νομοσχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς ἀναφέρεται. «Διὰ τῆς αὐτῆς ποινῆς τιμωρεῖται καὶ ὁ ἐπιβαίνων τοῦ αὐτοκινήτου κάτοχος, ἐφ’ ὅσον δὲν ἠναντιώθη εἰς τὴν φυγήν». Διὰ τούτου καθιεροῦται μία πρωτοτυπία, ἡ ὁποία δύναται νὰ εἶναι καὶ ἐπικίνδυνος ἢ τοὐλάχιστον ἄχρηστος. Διότι τί δύναται νὰ ἐννοηθῇ ὑπὸ τὸν ὅρον «ἐφ’ ὅσον δὲν ἠναντιώθη»; Καὶ μέχρι τίνος σημείου δέον νὰ ὁρισθῇ ἡ ἐναντίωσις; Ἀναλόγους περιστάσεις προβλέπουσιν αἱ διατάξεις τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, ἑπομένως δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ καθορίσωμεν μίαν τοιαύτην εὐθύνην, ὥστε νὰ εὐθύνεται ὁ κάτοχος ὁ ἐπιβαίνων ἐφ’ ὅσον δὲν ἠναντιώθη εἰς τὴν φυγήν.

§337ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 3ον, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 4ον (ἀναγινώσκεται).

§338Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ἄρθρον 4ον καθιεροῖ τὰς περιπτώσεις καὶ καθορίζει τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ὑποχρεοῦνται πρὸς ἀποζημίωσιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὁμολογουμένως διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ εἰσάγει πρωτότυπον ἀλλὰ καὶ λίαν χρήσιμον διάταξιν, ἐπὶ τῶν περιπτώσεων κατὰ τὰς ὁποίας δὲν δικαιολογεῖται ἀπολύτως ἡ ὑποχρέωσις τοῦ ἰδιοκτήτου αὐτοκινήτου πρὸς ἀποζημίωσιν, πάντως ὅμως λαμβαναμένων ὑπ’ ὄψιν τῶν ἰδιαιτέρων συνθηκῶν ὑπὸ τὰς ὁποίας διερρυθμίσθη ὁ νόμος αὐτός, δικαιολογεῖται ὑποχρέωσίς τις πρὸς ἀποζημίωσιν, ἡ δὲ ὑποχρέωσις αὐτὴ ἔγκειται ἐν τούτῳ, ὅτι, ἐν περιπτώσει μὴ ἀμέσου ὑπαιτιότητος τοῦ ἰδιοκτήτου αὐτοκινήτου, νὰ ἐφαρμόζωνται τὰ κρατοῦντα κατ’ ἀναλογίαν, ἐν τῷ Ναυτικῷ Ἐμπορικῷ Δικαίῳ περὶ ἐγκαταλείψεως πλοίου. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲν εὑρίσκει δικαιολογημένην τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ ὁδηγοῦ πρὸς ἀποζημίωσιν, ἀκολουθοῦσα κατὰ τοῦτο τὸ Γερμανικὸν νομοσχέδιον καὶ τὰ ἐν Ἑλβετίᾳ κρατοῦντα, ἰδίως οἱ λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν τὰς συνθήκας ὑφ’ ἃς ὁ ὁδηγὸς διορίζεται, καὶ τοῦτο ἀναπτύσσεται ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς ἐπιτροπῆς.

§339Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Εἰς τὸν πρῶτον στίχον τοῦ ἄρθρου 4ου νομίζω ὅτι δύναται ἡ λέξις «δρόμον» νὰ ἀντικατασταθῇ συμφώνως πρὸς τὰς ὑποδείξεις τῆς ἐπιτροπῆς διὰ τῆς λέξεως «λειτουργίαν). Τὸ ὅτι δὲν πρέπει νὰ τιμωρηθῇ ὁ ὁδηγὸς νομίζω, ὅτι τὸ ἐγχείρημα τοῦτο εἶναι λίαν τολμηρὸν καὶ ἐπικίνδυνον, ἴσως δὲ δὲν εἶναι ἄτοπον νὰ εἴπω ὅτι εἶναι καὶ ἀντιπαιδαγωγικόν. Δὲν θεωρῶ σκόπιμον ἡ νομοθεσία νὰ ἀμνηστεύσῃ ἐκ τῶν προτέρων τὸν ὁδηγόν, τὸν ὑπεύθυνον κατὰ τὰς γενικὰς ἀρχάς, τὸν ἀμελοῦντα τουτέστι τὸ καθῆκόν του. Ὑπὸ πρακτικὴν ἔποψιν τὸ πρᾶγμα δὲν ἔχει βεβαίως οὐσιώδη σημασίαν, διότι συνηθέστατα ὁ ὁδηγὸς θὰ εἶναι ἀφερέγγυος καὶ θὰ γίνηται πάντοτε προσφυγὴ εἰς τὸν ἰδιοκτήτην τοῦ αὐτοκινήτου, ὅστις καὶ θὰ καταβάλλῃ· Δὲν δύναται ὅμως νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀρετὴ μιᾶς νομοθεσίας νὰ ἀναγράψῃ διάταξιν ἀπαλλάττουσαν τὸν ὁδηγόν, καίτοι ἀναγνωρίζει κατὰ τὴν κυρίαν ἀντίληψιν ὑπεύθυνον τὸν ὁδηγὸν διὰ τὴν ἀμέλειάν του, ἐξ αὐτοῦ τοῦ λόγου δὲν εἶμαι σύμφωνος ὅτι πρέπει νὰ ἀπαλλαγῇ ὁ ὁδηγὸς ἐκ τοῦ νόμου. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν ἔκτασιν τῆς εὐθύνης τοῦ ἰδιοκτήτου ἡμεῖς δὲν θεωροῦμεν ὅτι ἐν πάσῃ περιπτώσει πρέπει νὰ ἀπαλλάσσηται ὁ ἰδιοκτήτης δικαιούμενος εἰς παραχώρησιν τοῦ αὐτοκινήτου. Βεβαίως ἐννοοῦμεν αὐτὸν ὑπεύθυνον μέχρι τῆς ἀξίας τοῦ αὐτοκινήτου· οὐχὶ ὅμως καὶ ἐν πάσῃ περιπτώσει δικαιούμενον εἰς παραχώρησιν τούτου εἰς τὸν ζημιωθέντα. Ἐννοοῦμεν τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ ἰδιοκτήτου εἰς ἀποζημίωσιν μέχρι τῆς ἀξίας τοῦ αὐτοκινήτου ἐκτεινομένην, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀφήσωμεν εἰς τὴν κρίσιν τοῦ Δικαστηρίου, ἐὰν θὰ ὑποχρεώσῃ τὸν ἰδιοκτήτην νὰ καταβάλῃ τὴν ζημίαν εἰς χρῆμα, ἢ ἂν θὰ ἀπαλλάξῃ αὐτὸν παραχωροῦντα τὸ αὐτοκίνητον εἰς τὸν ζημιωθέντα. Δὲν πρέπει νὰ λεχθῇ ὅτι ἀπαλλάσσεται ὁ ἰδιοκτήτης πάντοτε διὰ τῆς παραχωρήσεως τοῦ αὐτοκινήτου, διότι δύναται νὰ ὑπάρξῃ περίστασις, καθ’ ἣν τὸ αὐτοκίνητον εἶναι ἄχρηστον εἰς τὸν ζημιωθέντα.

§340Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὴν ὑποχρέωσιν πρὸς ἀποζημίωσιν καὶ μετὰ τὴν ἐγκατάλειψιν τοῦ αὐτοκινήτου...

§341Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν εὑρίσκω δεδικαιολογημένην ἐκ τοῦ ὅλου σκοποῦ τοῦ νομοσχεδίου.

§342Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Δέχομαι μετὰ πάσης χαρᾶς νὰ ὑποστηρίξω τὴν ἀρχικὴν πρότασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, πράγματι ὡς τὴν ἐξηγεῖ, καὶ ἡμεῖς δὲν ἐπροσέξαμεν τότε, ἡ διατύπωσις εἶναι πολὺ ἐπιτυχεστέρα ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἐκάμαμεν. Ἀκριβῶς δὲ ἵνα καταλήξῃ εἰς αὐτὴν ὡρμήθη ἐξ ἐλατηρίων σοσιαλιστικῶν, τὰ ὁποῖα λησμονεῖ ὀλίγον κατωτέρω.

§343Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοθέτημα πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ βάσιν ἠθικήν. Νομίζω δὲ ὅτι πλήττει τὴν ἠθικὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου τὸ νὰ ἀπαλλάξῃ ἡ Πολιτεία τὸν ὑπαίτιον ἀπὸ πάσης εὐθύνης ἐκ τῶν προτέρων.

§344Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Κατὰ τοῦτο πλανᾶσθε, διότι ἡ ἠθικὴ γενικῶς ἐξυπηρετεῖται διὰ τῶν γενικῶν διατάξεων, αἱ ὁποῖαι μένουσιν ἀμετάβλητοι. Καὶ διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἐξακολουθεῖ νὰ εὐθύνεται ὁ ὁδηγὸς κατὰ τὰς γενικὰς διατάξεις τοῦ Δικαίου. Πρόκειται νὰ καθιερώσητε μίαν εἰδικὴν εὐθύνην τοῦ οἰκονομικῶς ἰσχυροτέρου ἀπέναντι τοῦ ἀσθενεστέρου.

§345Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἐξαιρεθῇ ὁ ὁδηγός, θὰ πλήξῃ τὰς διατάξεις καὶ τοῦ κοινωνικοῦ δικαίου. Ἡ πρακτικὴ ἀντίληψις ὅμως ἱκανοποιεῖται τελείως, διότι ὁ ὁδηγὸς θὰ εἶναι συνήθως ἀφερέγγυος.

§346Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Αὐτὴ ἡ ἀντίληψις δὲν ἐγεννήθη οὔτε ἐκεῖ ὅπου πρῶτον εἰσήχθη τὸ νομοσχέδιον, εἰς τὴν Γερμανίαν. Κινδυνεύουν οὕτω νὰ μείνουν ἄνευ ἐργασίας ἄνθρωποι βιοπαλαισταί, ὡς οἱ ὁδηγοὶ αὐτοκινήτων, διότι θὰ προσκληθῇ ἐνώπιον Δικαστηρίου, βεβαίως δὲ ἐνῷ δὲν ἔχει ὁ ζημιωθεὶς νὰ λάβῃ παρ’ αὐτοῦ τίποτε, ὁ πτωχὸς ὁδηγὸς θὰ εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ διορίσῃ δικηγόρον.

§347Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ὁ κάτοχος αὐτοκινήτου θὰ ἐνέχηται μέχρι τῆς ἀξίας τοῦ αὐτοκινήτου τῆς κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς συγκρούσεως ἢ τὴν πρὸ αὐτῆς;

§348ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τῆς ἀξίας τῆς κατὰ τὴν παραχώρησιν.

§349Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Θὰ ὑπολογισθῇ ἡ ἀξία κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς τελέσεως τῆς ζημίας ἢ τῆς παραχωρήσεως, ὁπότε θὰ δύναται δολίως νὰ τὸ καταστρέψῃ;

§350Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ δόλος ἀποτελεῖ ἰδικιτέραν περίπτωσιν εὐθύνης.

§351Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἄρα ἡ ἀξία θὰ εἶναι ἡ κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς γενέσεως τῆς ἀξιώσεως.

§352Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐὰν ἐκ τυχαίων περιστατικῶν ηὐξήθη ἡ ἀξία θὰ ἰσχύωσιν αἱ γενικαὶ ἀρχαί.

§353ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4ον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ τὴν 10ην μ. μ. (Μετὰ τὴν διακοπήν.)

§354ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 5 ὁ κ. Θεοδωρίδης.

§355ΑΡ. ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ. Νομίζω, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ὅσα ἐλέχθησαν περὶ τῶν κινδύνων τῶν ἐκ τῶν αὐτοκινήτων εἶναι ὀλιγώτερα τῆς ἀληθείας, ὀλιγώτερα τῆς πραγματικότητος, δὲν ὑπάρχει δ’ ἴσως οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ εὑρέθῃ εἰς περίστασιν, ὥστε νὰ αἰσθανθῇ παλμοὺς καρδίας ἐπὶ τῷ ἐντεῦθεν κινδύνῳ εἴτε τῆς προσωπικότητός του, εἴτε ἑνὸς ὁμοίου του. Καὶ τὸ πρᾶγμα εἶναι εὐνόητον καὶ πολὺ φυσικόν, ὅταν συλλογισθῶμεν, ὅτι αὐτοκίνητον θὰ εἴπῃ σιδηρόδρομος ἀχαλίνωτος, σιδηρόδρομος φερόμενος ὑπὸ πάσας τὰς διευθύνσεις. Ἀμέσως τότε θὰ αἰσθανθῇ τις τὸ μέγεθος τοῦ κινδύνου. Ποσάκις, Κύριοι, ἱστάμενοι ἐνώπιον σιδηροδρομικῆς γραμμῆς, ὅπου εἰξεύρομεν, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος δὲν δύναται νὰ παρεκκλίνῃ οὔτε μίαν τρίχα, ποσάκις λέγω δὲν ἠσθάνθημεν ἐπὶ τῇ προσεγγίσει τῆς ἁμαξοστοιχίας ἓν εἶδος τρόμου; Φαντασθῆτε τώρα τί εἶναι ἑπόμενον νὰ συμβαίνῃ ὅταν τὸ μεγαθήριον αὐτὸ τυγχάνῃ, ὡς εἶπον, καὶ ἀχαλίνωτον, φερόμενον τῇδε κἀκεῖσε, ὡς συμβαίνει μὲ τὸ αὐτοκίνητον. Βεβαίως λοιπὸν εὐγνωμοσύνη ὀφείλεται εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν, ὁ ὁποῖος μεταξὺ τῶν ἄλλων μεριμνῶν καὶ προσπαθειῶν αὑτοῦ κατέταξε καὶ αὐτό, νὰ ἐξασφαλίσῃ δηλαδὴ τὴν κοινωνίαν ἀπὸ τοῦ κινδύνου τῶν ἐκ τῶν αὐτοκινήτων δυστυχημάτων.

§356ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εἰξεύρετε τί εἶπεν ὁ κ. Πετρόπουλος; Ὅτι θὰ καταντήσωμεν νὰ πηγαίνωμεν ὅλοι μὲ μουλάρι παρὰ μὲ αὐτοκίνητον.

§357ΑΡΙΣΤ. ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ. Καὶ αὐτὸ ἂς γίνῃ, ἐὰν πρόκειται νὰ ὑποφέρῃ ὁ κόσμος αὐτὰ ποῦ ὑποφέρει ἔστω καὶ μὲ τὸ μουλάρι. Ἀλλ’ ἡσυχάσατε ὡς πρὸς τοῦτο. Ὅλαι αἱ διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι δεδικαιολογημέναι, ἰδίως δὲ ἡ ἀρχὴ τῆς εὐθύνης, τὴν ὁποίαν θέτει ἄνευ ἀποδείξεως πταίσματος, παρὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ κοινοῦ δικαίου, καθ’ ἣν δὲν εὐθύνεται παρὰ ὁ ἀποδειχθεὶς πταίστης. Καὶ εἶναι σοφώτατος ὁ νεωτερισμὸς οὗτος, ὁ περὶ τὸ βάρος τῆς ἀποδείξεως, δικαιολογούμενος ἕνεκα τῆς ἐξαιρετικῆς περιστάσεως, τοῦ ἐξαιρετικοῦ κινδύνου προκαλοῦντος τοιαύτην ταραχήν, ὥστε ὁ ζημιωθεὶς νὰ μὴ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀποδείξῃ τὸ πταῖσμα τοῦ ἄλλου. Καὶ τώρα, Κύριοι, ἔχω μίαν παρατήρησιν σχετικὴν μὲ τὸ ἄρθρον 5 τοῦ νόμου, τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ ἡμᾶς ἤδη. Τὸ ἄρθρον 5 λέγει «Τῆς κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον ἀποζημιώσεως οὐδεὶς τῶν ἐνεχομένων ἀπαλλάσσεται, ἐκτὸς ἂν ἀποδείξῃ ὅτι τὸ ἀτύχημα προῆλθεν ἐξ ἀνωτέρας βίας, ἢ ἐκ πταίσματος τρίτου, ἢ ἐξ ὑπαιτιότητος τοῦ θύματος». Ἐννοῶ δέ, Κύριοι, ὡς ἀρκούντως δεδικαιολογημένην τὴν πρὸς τὸν αὐτουργὸν τοῦ δυστυχήματος ἄδειαν ἀνταποδείξεως τῶν εἰρημένων ἀπαλλακτικῶν λόγων, τὸ τεκμήριον τοῦ πταίσματός του αἴρεται οὕτω, τὸν σώζει ἡ ἀνωτέρα βία, ἢ τὸ πταῖσμα ἑνὸς ἄλλου. Σᾶς ἐρωτῶ ὅμως, ἂν τὸ δυστύχημα συμβῇ κατὰ παράβασιν ἀστυνομικῆς διατάξεως, ἥτις κανονίζει π. χ. ὡρισμένην ταχύτητα, δὲν ὑπάρχει ἆρά γε λόγος τις, ὅπως εἶναι αὐστηροτέρα ἡ εὐθύνη; Τὸ νομοσχέδιον λέγει ὅτι, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, τοῦτο εἶναι ἐπιβαρυντικὴ περίπτωσις ὅσον ἀφορᾷ τὴν ποινήν. Ἐγὼ θὰ ἐτόλμων νὰ προχωρήσω ἔτι περαιτέρω καὶ ὡς πρὸς τὴν ἀστικὴν εὐθύνην.

§358ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νὰ ἀφαιρέσωμεν καὶ τὴν ἀνταπόδειξιν.

§359Α. ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ. Ἀκριβῶς, καὶ τοῦτο διότι ἐδῶ πλέον συντρέχει καὶ βέβαιον πταῖσμα, ἡ παράβασις τῆς ἀστυνομικῆς διατάξεως· δὲν βλέπω δὲ διατί, ἐνώπιον τοιούτου ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος εἶναι περιφρονητὴς τῆς Πολιτείας καὶ τῆς κοινωνίας, τῆς ὁποίας ἐκθέτει τὴν ἀσφάλειαν προβαίνων εἰς ἁρματοδρομίαν ἀπαγορευμένην ἐπὶ ποινῇ, δὲν βλέπω, λέγω, διατί δὲν πρέπει νὰ τῷ εἴπωμεν, εἶσαι ἀναπολογήτως καταδικασμένος, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἀστικῆς εὐθύνης, δὲν σὲ σώζει τίποτε. Ἀφ’ οὗ ἔχεις τὴν μηχανὴν αὐτὴν τὴν τόσον ἐπικίνδυνον καὶ τὴν περιφέρεις εἰς μέρη, εἰς τὰ ὁποῖα κατὰ πᾶσαν πιθανότητα θὰ βλάψῃς, δὲν σοῦ ἐπιτρέπω οὔτε τὴν ἀνταπόδειξιν. Αὐτὴν τὴν τροποποίησιν ὑπέβαλον καὶ τὴν ὑποστηρίζω. Πατάξατε τὴν προπέτειαν.

§360Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Πᾶς ἐπιβαίνων αὐτοκινήτου, θάνατος.

§361Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Εἶχον σκοπόν, Κύριοι, νὰ ὁμιλήσω μόνον ἐπὶ τοῦ 5ου ἄρθρου, ἀλλ’ ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. συναδέλφου μοῦ δίδει τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω ἀκόμη καὶ τὸ ἑξῆς: ὅτι εὐχῆς ἔργον θὰ ἦτο, ἂν ἐκτὸς τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον ψηφίζομεν, ἐφροντίζομεν νὰ λάβωμεν νομοθετικὴν μέριμναν καὶ περὶ τῶν περιπτώσεων ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι παρουσιάζονται ἐν τῇ ἐφαρμογῇ μὲ μεγαλειτέραν ἔντασιν ἢ τὰ ἐξ αὐτοκινήτων ἀτυχήματα, τ. ἔ. περὶ τῶν περιπτώσεων τῶν ἀτυχημάτων τῶν σιδηροδρομικῶν καὶ ἐξ ἐργασιῶν ἐπικινδύνων. Αὐτὰ ἐν σχέσει πρὸς τὰ ὑπὸ τοῦ κ. συναδέλφου λεχθέντα. Τώρα, ἐν σχέσει πρὸς τὸ ἄρθρον 5 θὰ ἔλεγον τὰ ἑξῆς· νομίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργός, δεχθεὶς τὴν εὐθύνην τοῦ ὁδηγοῦ, θὰ μεταρρυθμίσῃ τὸ 2 ἐδάφιον, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ διατύπωσις τοῦ 2 ἐδαφίου, δέον νὰ γίνῃ κατ’ ἄλλον τρόπον ἢ ἐν τῷ σχεδίῳ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Τὸ 2 ἐδάφιον ἔχει ὡς ἑξῆς: (Ἀναγινώσκει) «Ὡσαύτως ἀπαλλάσσεται καὶ ὁ ὁδηγὸς ἀποδεικνύων τὰ γεγονότα ταῦτα καὶ προσέτι, καθ’ ἣν περίπτωσιν τὸ ἀτύχημα ἐπῆλθεν ἐξ ἐλαττώματος τοῦ αὐτοκινήτου, ἐὰν ἀποδείξῃ ὅτι μεθ’ οἱανδήποτε ἐπιμέλειαν δὲν ἠδύνατο νὰ γνωρίσῃ τὸ ἐλάττωμα». Ἡ διατύπωσις αὕτη δὲν εἶναι ἐπιτυχὴς καὶ νομίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐν τῇ ἑπομένῃ συζητήσει θὰ εὕρῃ καταλληλοτέραν διατύπωσιν. Ἐπίσης ἤθελον νὰ εἴπω καὶ τὸ ἑξῆς ἀκόμη· εἰς τὸ 1 ἐδάφιον λέγει: (Ἀναγινώσκει) «Τῆς κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον ἀποζημιώσεως οὐδεὶς τῶν ἐνεχομένων ἀπαλλάσσεται ἐξ οἱουδήποτε λόγου ἐκτὸς ἐὰν ἀποδείξῃ ὅτι τὸ ἀτύχημα προῆλθεν ἐξ ἀνωτέρας βίας ἢ ἐξ ὑπαιτιότητος τοῦ θύματος, ἢ ἐκ πταίσματος τρίτου προσώπου μὴ ἀνήκοντος εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ αὐτοκινήτου». Μοῦ φαίνεται ὅτι καταλληλοτέρα εἶναι ἡ διατύπωσις τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἐπέτυχε καλλιτέραν ἔκφρασιν, χωρὶς νὰ ἀπομακρύνηται τῆς ἐννοίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Συνιστῶ λοιπὸν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ τὴν διατύπωσιν ταύτην ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν τελικὴν διατύπωσιν τοῦ νομοσχεδίου. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 5 ἕως 8 τοῦ νομοσχεδίου ὡς ἔχουσιν).

§362ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 9. (Ἀναγινώσκεται).

§363Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Εἰς τὸ τέλος τῆς 1 προτάσεως θὰ προστεθῶσι συμφώνως πρὸς τὰς ὑποδείξεις τῆς ἐπιτροπῆς τὰ ἀκόλουθα· μετὰ τὴν λέξιν «ζημιωθέντος» «πρὸς δὲ καὶ καταθέσεις μαρτύρων, παρόντων κατὰ τὸ ἀτύχημα καὶ ὑποκειμένων κατὰ τὰς διατάξεις τῆς πολιτικῆς Δικονομίας εἰς ἐξαίρεσιν λόγῳ συγγενείας». Ἔπειτα μετὰ τὴν λέξιν «ὑπαρχόντων πλειόνων ὑποχρέων» «ἕκαστος αὐτῶν εὐθύνεται κ.λ.π.». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 9, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, εἶτα δὲ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 10).

§364ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 11ον. (Ἀναγινώσκεται).

§365Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὰς ὑποδείξεις τῆς ἐπιτροπῆς ἀφαιροῦνται αἱ λέξεις «παραδιδομένου εἰς αὐτὸν μετὰ τὴν κατάσχεσιν», προστίθεται δὲ τρίτον ἐδάφιον ἔχον οὕτω· «ὁ πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν δύναται νὰ ἄρῃ τὴν κατάσχεσιν καὶ τὴν μεσεγγύησιν ἐπὶ καταβολῇ ἐγγυήσεως, κανονιζομένης ὑπ’ αὐτοῦ μετ’ ἀκρόασιν τῶν ἐνδιαφερομένων μερῶν». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 11, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, εἶτα δὲ καὶ τὰ ἄρθρα 12 καὶ 13).

§366ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 14ον. (Ἀναγινώσκεται).

§367Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Ἀστικοῦ Δικαίου, λύεται τὸ ζήτημα, καὶ οὐδέποτε ἐν τῇ πρακτικῇ παρουσιάσθη σπουδαία δυσχέρεια, διότι συνηθέστατα ἡ ἀποζημίωσις ἐπιδικάζεται εἰς περίπτωσιν βλάβης ἢ θανατώσεως εἰς τοὺς δικαιουμένους ἐκ τοῦ νόμου εἰς διατροφήν. Ἡ περίπτωσις ὅμως αὕτη εἶναι ἡ συνηθεστέρα, ἀλλὰ δὲν εἶναι καὶ ἡ μόνη. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι αἱ γενικαὶ τοῦ ἰσχύοντος δικαίου ἀρχαὶ περὶ ἀποζημιώσεως εἶναι ἀπολύτως ἐπαρκεῖς πρὸς ἐπίλυσιν τοῦ ζητήματος, οὐδέποτε δὲ ἐν τῇ πρακτικῇ ἐγεννήθη διαφορὰ ἐν τούτῳ. Δὲν δύναμαι λοιπὸν νὰ δεχθῶ τὴν προτεινομένην προσθήκην, καθ’ ὅσον θεωρῶ πληρεστέρας τὰς διατάξεις τοῦ Ἀστικοῦ Δικαίου, αἱ ὁποῖαι οὐδέποτε ἐγέννησαν ἀμφισβητήσεις.

§368ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προστατευτικῶν μέτρων ὑπὲρ τῶν δανειστῶν».

§369Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ὥριμον αὐτό. Πρέπει νὰ μεσολαβήσουν 2 ἡμέραι κατὰ τὸ Σύνταγμα.

§370Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὑπάρχει εἰς τὴν Ἡμερησίαν διάταξιν νομοσχέδιον σπουδαιότατον ἀφορῶν μέγιστα καὶ σπουδαιότατα κοινωνικὰ συμφέροντα ὑλικὰ καὶ ἠθικά, τὸ περὶ χαρτοπαικτείων.

§371Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλα θὰ συζητηθοῦν καὶ προβαίνομεν κατὰ σειράν.

§372ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται ἐπίσης τὸ περὶ φυγοδικίας. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἄρθρου 271 τοῦ Ποιν. Νόμου. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2 ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ). Δευτέρα συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ δικηγόρων».

§373Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μόνον ὀλίγας λέξεις ἔχω νὰ εἴπω Ὅπως καὶ ἄλλοτε ἐδήλωσα, θὰ παρακολουθήσω τὴν συζήτησιν κατὰ τὴν βʹ ἀνάγνωσιν, καὶ κατὰ τὴν γʹ θὰ ἐπιφέρω τὰς μεταβολὰς ἐκείνας τὰς ὁποίας ἤθελον νομίσει ἐνδεικνυομένας.

§374Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Νομίζω ὡς ἐκ τῆς σπουδαιότητος, τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὅτι θὰ ἦτο καλὸν αὐτὰς τὰς μεταβολάς, τὰς ὁποίας σκέπτεσθε νὰ ἐπιφέρητε, νὰ τὰς ἐπιφέρητε κατὰ τὴν βʹ ἀνάγνωσιν, ἵνα κατὰ τὴν γʹ ἔχῃ ἡ Βουλὴ ὑπ’ ὄψει της ταύτας καὶ συζητήσῃ ἐπὶ τούτων.

§375Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον εἶναι ὑποβεβλημένον πρὸ μηνῶν πολλῶν, παρεπέμφθη εἰς ἐπιτροπήν, ἥτις μελετήσασα αὐτὸ κατέθηκε τὴν ἔκθεσίν της. Ἐμελετήθη ἀπὸ ὅλους τοὺς δικηγορικοὺς Συλλόγους, εἶχε δὲ ἀναβληθῆ ἡ εἰς βʹ ἀνάγνωσιν ψήφισίς του, ἵνα καταθέσῃ καὶ τὰ πορίσματα τῆς μελέτης ἐπ’ αὐτοῦ καὶ ὁ ἐνταῦθα δικηγορικὸς Σύλλογος. Ἤδη καὶ ταῦτα κατετέθησαν.

§376Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Δὲν ὁμιλῶ περὶ αὐτοῦ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει ἀνάγκην ν’ ἀκούσῃ τὰς ὑμετέρας γνώμας καὶ συζητήσῃ ἐπ’ αὐτῶν.

§377Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ καλά. Αἱ γνῶμαί μου διατυποῦνται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι καὶ ἡ βάσις τῆς συζητήσεως.

§378Χ. ΠΕΤΡΕΑΣ. Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου περὶ δικηγόρων τίθεται περιορισμὸς εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν δικηγόρων. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ μέρος τοῦτο τοῦ νομοσχεδίου νομίζω, ὅτι δὲν θὰ ἐπιτύχῃ τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπόν· ὁ περιορισμὸς θὰ ἐπέλθῃ προϊόντος τοῦ χρόνου ἀφ’ ἑαυτοῦ, καὶ ὅταν οἱ προτιθέμενοι νὰ ἐπιδοθῶσιν εἰς τὸ δικηγορικὸν ἐπάγγελμα πεισθῶσιν, ὅτι δὲν εἶναι βιοποριστικὸν εἰς τὸ ἑξῆς. Νομίζω δὲ ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τὸ μέτρον τοῦτο καὶ ἀνελεύθερον εἶναι τὸ νομοσχέδιον, καὶ δὲν πρέπει νὰ τεθῇ περιορισμός. Προσέτι ὁρίζεται πρακτικὴ δοκιμασία τῶν τὸ πρῶτον εἰσερχομένων εἰς τὸ δικηγορικὸν στάδιον, ἡ ὁποία ὑπὸ πρακτικὴν ἔποψιν δὲν δύναται νὰ φέρῃ τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἐπιδιώκονται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, διότι ὑποχρεοῦται ὁ λαμβάνων πτυχίον δικηγόρου νὰ παρακολουθῇ δικηγόρον ἐπὶ διετίαν ἢ τριετίαν, ἢ ὅσον ὁρίσῃ τὸ νομοσχέδιον, ὅταν γίνῃ νόμος τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐπιβάλλεται ἡ ὑποχρέωσις εἰς τὸν ὑπὸ δοκιμασίαν δικηγόρον, ἵνα παρακολουθῇ τὸν δικηγόρον, παρ’ ᾧ θὰ ἀσκῆται πρακτικῶς, ὡς τουλάχιστον ἡ πεῖρα μέχρι τοῦδε ἀπέδειξε, δὲν ἔχει κανὲν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα. Καὶ χωρὶς νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπὶ πολύ, ὅσον ἀφορᾷ τὸ μέρος τοῦτο τοῦ νομοσχεδίου, θὰ ὑποβάλω μίαν γνώμην πολὺ πρακτικωτέραν τῆς διὰ τοῦ νομοσχεδίου διατυπουμένης. Ἀντὶ νὰ ὑποχρεοῦται ὁ φέρων τὸ ἀκαδημαϊκὸν πτυχίον νὰ παρακολουθῇ δικηγόρον, δίκην ἀναγνώστου παρακολουθοῦντος ἐφημέριον, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ ἐλευθερία τις εἰς τὸν πτυχιοῦχον, ἵνα ἀσκῇ τὸ δικηγορικὸν ἐπάγγελμα, παριστάμενος αὐτὸς προσωπικῶς ἐνώπιον τῶν κατωτέρων δικαστηρίων, δηλαδὴ Εἰρηνοδικείου, Πταισματοδικείου, Πρωτοδικείου καὶ Κακουργιοδικείου ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν δικηγόρου πεπειραμένου ἀσκοῦντος τοὐλάχιστον πρὸ πενταετίας τὸ ἐπάγγελμά του· τὴν πρακτικὴν δὲ ταύτην ἄσκησιν νὰ ὑποχρεῶται νὰ κάμνῃ ἐπὶ μίαν πενταετίαν· νὰ καθορισθῇ δὲ διάταξις ἐν τῷ νόμῳ, ὅτι οὐδὲν δικόγραφον φέρον τὴν ὑπογραφὴν αὐτοῦ καὶ μόνον ἔχει κῦρος ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, ἐὰν δὲν εἶναι προσυπογεγραμμένον παρὰ δικηγόρου ἀσκήσαντος τοὐλάχιστον ἐπὶ πενταετίαν τὸ δικηγορικὸν ἐπάγγελμα, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς αὐτὸν νὰ παρασταθῇ ἐνώπιον οἱουδήποτε δικαστηρίου, μηδὲ τοῦ Εἰρηνοδικείου, μηδὲ τοῦ Πταισματοδικείου ἐξαιρουμένου, ἐὰν δὲν συμπαρίσταται καὶ δικηγόρος πεπειραμένος. Διὰ τοῦ τρόπου τούτου θὰ δώσωμεν ἐλευθερίαν εἰς τὸν φέροντα ἀκαδημαϊκὸν πτυχίον, ἵνα σπουδάζῃ μετὰ μεγαλειτέρας ἐπιμελείας καὶ σοβαρότητος τὰ τοῦ ἐπαγγέλματός του, θὰ τοῦ δώσωμεν δὲ τὰ μέσα, ἵνα προσπορίζηται καὶ μέρος τῶν πρὸς τὸ ζῆν. Διότι λάβετε ὑπ’ ὄψει ἕνα πτυχιοῦχον καταγόμενον ἐξ ἐπαρχίας, ἐκ χωρίου, καὶ εὑρισκόμενον εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ παραμένῃ ἐν Πρωτευούσῃ, ἐν τῇ ἕδρᾳ Πρωτοδικείου, καὶ ἀμέσως θὰ εὕρητε ὅτι πρὸς συντήρησίν του ἔχει ἀνάγκην νὰ δαπανᾷ ἐκ τῶν ἰδίων. Καὶ ἂν ἔχῃ τὰ μέσα ἡ οἰκογένειά του θὰ ζῇ ὁπωσδήποτε ἀνέτως, ἀλλ’ ἀφοῦ ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη ἐδαπάνα ἡ οἰκογένειά του πρὸς περαίωσιν τῶν σπουδῶν του, θὰ εἶναι σκληρὸν καὶ ὅταν αὐτὸς λάβῃ τὸ Ἀκαδημαϊκὸν δίπλωμα νὰ δαπανᾷ, ἵνα τὸν τρέφῃ, ἐνῷ διὰ τοῦ μέτρου τὸ ὁποῖον ὑποδεικνύω ὄχι μόνον παρέχεται εἰς αὐτὸν τὸ μέσον νὰ ἀπολαμβάνῃ ἐκ τοῦ ἐπαγγέλματός του, ἀλλὰ καὶ νὰ διδάσκηται. Διότι τί πράττουσιν οἱ παρὰ δικηγόροις βοηθοί; Ἁπλῶς ἀντιγράφουσιν, ἐνῷ ὅταν δίδεται τὸ δικαίωμα εἰς αὐτόν, νὰ παρίσταται ἐπὶ Δικαστηρίου, συμπαρισταμένου καὶ δικηγόρου πεπειραμένου, θὰ εἶναι ἠναγκασμένος νὰ παρασκευάζῃ αὐτὸς τὴν ἐργασίαν καὶ ὁ δικηγόρος θὰ διορθοῖ τὰ σφάλματα αὐτοῦ. Οὕτω θὰ ἔχωμεν πτυχιχοῦχον τοῦ Πανεπιστημίου ὄχι ἀσχολούμενον μόνον εἰς ἀντιγραφὴν ἀποφάσεων, προτάσεων κ.λ.π., ἀλλὰ θὰ δώσωμεν εἰς αὐτὸν τὰ μέσα νὰ ἐργάζηται πρὸς ἰδίαν ὠφέλειαν, ὑλικὴν καὶ ἠθικήν. Διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι τὰ ἄρθρα 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 τοῦ νομοσχεδίου, δύνανται νὰ περιληφθῶσιν ἐν ἑνὶ ἄρθρῳ ἔχοντι ὡς ἑξῆς: «Ὁ φέρων δίπλωμα διδάκτορος ἢ προλύτου τῆς Νομικῆς Σχολῆς τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου ἢ ἄλλου ὁμοταγοῦς δύναται νὰ δικηγορῇ παρὰ τοῖς Εἰρηνοδικείοις, Πταισματοδικείοις, Πρωτοδικείαις, Πλημμελειοδικείοις καὶ παρὰ τοῖς Κακουργιοδικείοις, τῇ συμπράξει πάντοτε ἀνεγνωρισμένου δικηγόρου, ἀσκοῦντος τὸ ἐπάγγελμα πρὸ πενταετίας τοὐλάχιστον. Ἄνευ δὲ τῆς συμπράξεως ἀνεγνωρισμένου δικηγόρου δὲν ἐπιτρέπεται αὐτῷ οὔτε νὰ δικηγορῇ ἐνώπιόν τινος τῶν εἰρημένων Δικαστηρίων, οὔτε νὰ ὑπογράφῃ αὐτὸς μόνος οἱουδήποτε εἴδους δικόγραφα. Πᾶν δὲ δικόγραφον φέρον τὴν ὑπογραφὴν αὐτοῦ, μὴ προσυπογεγραμμένον δὲ καὶ ὑπὸ ἀνεγνωρισμένου δικηγόρου εἶναι ἄκυρον, ὁ δὲ παραβάτης δικηγόρος τιμωρεῖται πειθαρχικῶς· τὴν ἀκυρότητα ταύτην ὀφείλουσι τὰ Δικαστήρια ν’ ἀπαγγέλλωσι καὶ ἐξ ἐπαγγέλματος». Νομίζω λοιπὸν ὅτι ὁ πρακτικὸς σκοπός, ὅστις ἐπιδιώκεται διὰ τῶν 7 πρώτων ἄρθρων, ἐπιτυγχάνεται, ἂν διατυπώσωμεν αὐτὰ εἰς ἓν μόνον ἄρθρον, ὡς ἔχει τοῦτο. Ἐπαναλαμβάνω δὲ ὅτι ὅταν δοθῇ τὸ δικαίωμα εἰς αὐτὸν νὰ ἀσκῇ τὸ ἐπάγγελμά του ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων συμπαρισταμένου καὶ δικηγόρου πεπειραμένου, θὰ παρασκευάσωμεν δικηγόρον ἱκανὸν ἵνα εἰσέλθῃ εἰς τὸ δικηγορικὸν στάδιον χωρὶς νὰ ἔχῃ διατελέσῃ ἀκόλουθος, ὡς ἀντιγραφεύς.

§379Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐγὼ θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἔχω τὴν ἐξήγησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἐὰν ἐννοεῖ νὰ ἐπιμείνῃ εἰς μερικὰς διατάξεις, αἱ ὁποῖαι ἐπηρεάζουσι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, π.χ. εἰς τὴν διάταξιν περὶ ὡρισμένου ἀριθμοῦ δικηγόρων.

§380Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν θὰ ἐπιμείνω καθόλου· θὰ παρακολουθήσω ἀπροκαταλήπτως τὴν συζήτησιν. Ἐγὼ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἤμην κατὰ τῆς διατάξεως. Μοὶ διεβιβάσθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ὡς ἀποτελοῦσα ὁμόθυμον ἀπόφασιν τῶν δικηγόρων, ἔστερξα δὲ ταύτην ἀφοῦ ἀνεβίβασα τὸν ἀριθμόν. Ἡ ἐμὴ γνώμη ἡ ἀκαδημαϊκὴ εἶναι ἐκείνη τὴν ὁποίαν ἀνέκαθεν εἶχον, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἔστερξα νὰ ἀπομακρυνθῶ προσωρινῶς ἐπὶ τῇ διαβεβαιώσει ὅτι εἶναι ὁμόθυμος ἐπιθυμία ὁλοκλήρου τοῦ δικηγορικοῦ σώματος ὁ περιορισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικηγόρων. Φαίνεται ὅμως ὅτι καὶ τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές, διότι καὶ οἱ ἐνταῦθα δικηγόροι καὶ οἱ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἐξέφρασαν διάφορον γνώμην.

§381Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐμὲ ὁμολογῶ ὅτι μὲ καταλαμβάνει ἡ συζήτησις ἀπαράσκευον, ἐχάρην ὅμως ἀκούσας τὴν γνώμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, διότι μοὶ ἐφάνη, ὅτι προκειμένου περὶ τοσοῦτον εὐγενοῦς ἐπαγγέλματος δὲν ἐπιτρέπεται οὐδεὶς περιορισμός, περιορισμὸς ὁ ὁποῖος τείνει νὰ καταστήσῃ τὴν τάξιν τῶν δικηγόρων εἰς τάξιν προνομιοῦχον ἐν τῇ κοινωνίᾳ. Ἐχάρην ὅμως ἀκούσας τὴν γνώμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ θέλω κατὰ τὴν γʹ. συζήτησιν λάβει τὸν λόγον, διὰ νὰ ὑποστηρίξω τὸ ἀπεριόριστον τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικηγόρων καὶ ἐλπίζω, ὅτι σύσσωμος ἡ Βουλὴ δὲν θὰ θελήσῃ νὰ διαπράξῃ τοιοῦτο ὀλίσθημα, ὥστε νὰ ψηφίσῃ τὸν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περιορισμόν, ὅστις θ’ ἀποτελῇ στίγμα διὰ τὸν νόμον. Ἡ τοιαύτη διάταξις θίγει τὴν ἐλευθερίαν, ἡ ὁποία πρέπει νὰ διαπνέῃ τὴν ἄσκησιν τοῦ δικηγορικοῦ ἐπαγγέλματος.

§382ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Οἱ δικηγόροι εἶναι ὑπάλληλοι δημόσιοι καὶ δὲν νομίζω, ὅτι προκειμένου νὰ ὁρισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων δύναται ὁ περιορισμὸς οὗτος εὐλόγως νὰ θεωρηθῇ ὡς θίγων τὴν ἐλευθερίαν.

§383Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐν ὀνόματι τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ δικηγορικοῦ ἐπαγγέλματος καὶ ἐν ὀνόματι τῆς ἐξυπηρετήσεως τῶν συμφερόντων τῆς κοινωνίας ὀφείλομεν νὰ μὴ δεχθῶμεν τοιοῦτον περιορισμόν. Καὶ ἓν ἄλλο ἤθελον νὰ γνωρίζω, ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἀσπάζεται πλήρως τὰς διατάξεις, ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἀσυμβίβαστα.

§384Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Εἶπον ὅτι δὲν ἔχω νὰ ἐπιμείνω εἰς τίποτε, πρόκειται περὶ νομοσχεδίου περὶ τοῦ ὁποίου ἐπιθυμῶ νὰ ἀκούσω τὰς γνώμας ὅλων.

§385Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἕν μόνον ἔχω νὰ παρακαλέσω ἰδιαιτέρως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς σκέψεις καὶ τὰς ἀποφάσεις τὰς διατυπωθείσας εἰς τὸ ψήφισμα τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου Ἀθηνῶν.

§386Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Τοῦτο νὰ τὸ συστήσητε εἰς τὴν Βουλὴν· ἐγὼ τὰς ἐμελέτησα καὶ τὰς ἔχω ὑπ’ ὄψει μου.

§387Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι εἶμαι ἐντελῶς ἀπαράσκευος, εἶμαι δὲ συγκεχωρημένος κατὰ πολὺ νὰ εἶμαι ἐντελῶς ἀπαράσκευος, διότι πρόκειται περὶ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον δὲν ἀνήκει εἰς τὸν κλάδον μου. Ἐζήτησα δὲ νὰ λάβω τὸ σχέδιον τοῦ νόμου, ἀλλὰ δὲν τὸ εὕρισκον, καὶ ὡς ἤδη βεβαιοῦται οἱ πλεῖστοι τῶν κ. κ. Βουλευτῶν δὲν ἔχουν τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Ζητῶ συγχώρησιν λοιπόν, ἐὰν τολμῶ νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, διότι εἶμαι ἐντελῶς ἀπαράσκευος καὶ δὲν δύναμαι νὰ συζητήσω ὡς ἁρμόζει ἐπ’ αὐτοῦ. Μοὶ φαίνεται, κύριοι Βουλευταί, ἐντελῶς παράδοξον νὰ συζητῆται ὑπὸ τῆς ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶναι κατὰ τὴν γνώμην μου παντελῶς ἀνελεύθερον. Ἀντὶ νὰ ζητήσωμεν τὴν διόρθωσιν τοῦ ἐπιστημονικοῦ κόσμου, τοῦ ἀνήκοντος εἰς τὸν νομικὸν κλάδον ἐν γένει, ἀντὶ νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν διόρθωσιν ἐκ τῆς κυρίας αἰτίας ἀρχόμενοι, ἐρχόμεθα νὰ θέσωμεν περιορισμοὺς εἰς τὴν ἐξάσκησιν ἑνὸς ἐλευθέρου ἐπαγγέλματος, εἰς εὐγενῆ ἐπιστήμην, εἰς τὴν ὁποίαν εἰσέρχονται ἐμπνευσμένοι νέοι, καὶ ἡ ὁποία μεγίστας ἀπὸ καθολικῆς ἀπόψεως παρέχει κατὰ πᾶσαν ἡμέραν ὑπηρεσίας, τοῦθ’ ὅπερ δὲν ἔχει κατανοηθῆ ἐπακριβῶς. Ἐὰν θέλωμεν τὴν διόρθωσιν τοῦ κακοῦ πρέπει ἀλλαχοῦ νὰ στρέψωμεν τὴν προσοχὴν ἡμῶν καὶ οὐχὶ νὰ περιορίσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν δικηγόρων, ἀλλὰ νὰ στρέψωμεν πρώτιστα τὴν προσοχήν μας πρὸς τὴν σχολὴν ἐκείνην, ἡ ὁποία δημιουργεῖ τοὺς δικηγόρους, νὰ καταστήσωμεν αὐτὴν τοιαύτην, ὥστε οἱ ἐξερχόμενοι ἐκεῖθεν νὰ εἶναι ἀληθεῖς ἐπιστήμονες, διότι ὡς τοιοῦτοι θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ προσφέρουν ἀληθεῖς ὑπηρεσίας εἰς τὴν κοινωνίαν. Κατὰ τί θὰ εἶναι δυνατὸν ὁ περιορισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικηγόρων νὰ ὠφελήσῃ τὴν ἐπιστήμην; Ἐὰν ὑπάρχῃ ἄλλος λόγος, ὅπως ὁ περιορισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ καταστήσῃ τὸν βίον ἧττον δυσχερῆ διὰ τοὺς ἐξασκοῦντας τὸ ἐπάγγελμα, πρέπει ἀλλαχοῦ νὰ ζητηθῶσιν αἱ αἰτίαι καὶ οὐχὶ νὰ ἐρχώμεθα νὰ θέσωμεν περιορισμὸν εἰς τὰς πνευματικὰς ἐργασίας καὶ νὰ παρακωλύωμεν οὕτω τοὺς ἐν τῇ νομικῇ Σχολῇ εἰσερχομένους, ὥστε καὶ σπουδάζοντες νὰ μὴ δύνανται ἐξερχόμενοι ταύτης νὰ ἐξασκήσωσιν ἀκωλύτως τὸ φύσει ἐλεύθεριον ἐπάγγελμά των, εἰμὴ μόνον ὅταν ὑπάρχῃ θέσις κενή. Ὁ νέος ἐκεῖνος τί θὰ κάμῃ; ὅταν ἐξέρχεται μὲ τὰ ἐφόδια τὰ ἐπιστημονικὰ καὶ θέλει νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν κοινωνίαν, ἵνα ἐργασθῇ καὶ παρεμποδίζεται ἀμέσως, τί πρέπει νὰ κάμῃ ὁ νέος ἐκεῖνος; Ἐὰν ἀρχίσωμεν νὰ περιορίζωμεν τὸν νομικὸν κόσμον, τὸ ἐλευθέριον αὐτὸ ἐπάγγελμα, τότε δὲν μένει ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν ἢ διὰ παρομοίων μέσων νὰ θέσωμεν παρεμφερεῖς περιορισμοὺς καὶ εἰς αὐτὸ τὸ ἰατρικὸν ἐπάγγελμα, ἵνα εἰς τὸ μέλλον δεσμευθῇ πᾶσα τοῦ Κράτους πνευματικὴ πρόοδος, περιοριζομένη φυσικῶς καὶ ἀναγκαίως αὕτη εἰς ὀλίγους προνομιούχους. Λέγων δὲ τὰ ὀλίγα ταῦτα, κύριοι Βουλευταί, θὰ τολμήσω νὰ τονίσω καὶ εἴπω τοῦτο, ὅτι ὁ περιορισμὸς αὐτὸς δι’ ἓν ἐπάγγελμα φιλελεύθερον δὲν ἁρμόζει εἰς τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων.

§388Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἡ συζήτησις περιορίζεται ἐπὶ τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου, τῶν ἀφορωσῶν τὸν ἀριθμὸν τῶν δικηγόρων. Ἐν πρώτοις θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους συναδέλφους, μάλιστα τοὺς μὴ νομικούς, νὰ μὴ συγχέωσι τὴν νομικὴν ἐπιστήμην πρὸς τὴν δικηγορίαν. Ἄλλο ἡ ἐπιστήμη ἡ νομική, καθ’ ὁλοκληρίαν ἄλλο, καὶ ἄλλο ἡ δικηγορία. Ἡ δικηγορία εἶναι ἡ ὑπεράσπισις ὑποθέσεων ἀστικῶν ἢ ποινικῶν ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων, ἔχουσα ἀνάγκην καὶ τῆς νομικῆς ἐπιστήμης. Ἡ νομικὴ ἐπιστήμη εἶναι μέσον πρὸς ἐξάσκησιν τῆς δικηγορίας. Διάφορον τὸ ἓν τοῦ ἄλλου. Καὶ ὑπεστηρίχθη πρὸ μικροῦ, παράδοξον τὸ πρᾶγμα δι’ ἐμέ, διότι ὑπεστηρίχθη ὑπὸ ἐμπειροτάτου ἀνδρὸς εἰς τὰ κοινωνικὰ πράγματα, ὅτι ὅλοι οἱ ἀποφοιτῶντες τῆς νομικῆς Σχολῆς προορίζονται διὰ τὴν δικηγορίαν καὶ δι’ οὐδὲν ἄλλο. Ἡ ἐπιστήμη δὲν πρόκειται νὰ ὑποστῇ οὐδὲ ἐλάχιστον περιορισμόν, καὶ ἂν περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν δικηγόρων. Ἐὰν ἀπεφασίζετο τοῦτο πρὸς ὄφελος ἀποκλειστικῶς τῶν δικηγόρων, τὸ πρᾶγμα θὰ ἦτο πιθανῶς κατακριτέον, ἀλλ’ ἐὰν ἐξυπηρετῇ καὶ τὴν κοινωνίαν, διατί θὰ ἦτο κατακριτέον; Ἐν ὀνόματι τῆς ἐλευθερίας; Μήπως δὲν ἐπικαλούμεθα καὶ τὴν ἐλευθερίαν ἐν ὀνόματι τοῦ κοινωνικοῦ συμφέροντος; Δύναταί τις νὰ ὑποθέσῃ ἐλευθερίαν ἀνεκτὴν καὶ συγκεχωρημένην, ἥτις θὰ ἔβλαπτε τὸ κοινωνικὸν συμφέρον; Ἀπὸ τοιαύτης, λοιπόν, ἀπόψεως πρέπει νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα. Συμφέρει εἰς τὴν κοινωνίαν νὰ περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν δικηγόρων ἢ ὄχι; Ἐν ὀνόματι λοιπὸν τοῦ κοινωνικοῦ συμφέροντος ὑπεστηρίχθη καὶ ὑπ’ ἐμοῦ ὁ περιορισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικηγόρων, διότι πιστεύω ἀκραδάντως, ὅτι ὑπῆρξαν ἱκανοὶ τὸν ἀριθμὸν δικηγόροι καὶ ἐν τῷ τόπῳ ἡμῶν, ἐξαιρόμενοι κυριώτατα διὰ τὴν ἱκανότητα τὴν ὁποίαν ἔχουν, νὰ διαιωνίζουν τὰς ὑποθέσεις. Διότι ὑπάρχουσι καὶ παρ’ ἡμῖν δικηγόροι, οἵτινες ἀναλαμβάνουν τὴν ὑπεράσπισιν ὑποθέσεων ἀστικῶν ἐν πλήρει πεποιθήσει ὅτι πρόκειται περὶ ὑποθέσεων ἀνυπάρκτων ἢ ἀδίκων, διότι ὑπάρχουσι καὶ παρ’ ἡμῖν δικηγόροι, ἀνήκοντες εἰς κοινωνικὴν τάξιν ἐξέχουσαν, εἰς κοινωνικὴν τάξιν, ἥτις ἰδιαίτατα ἐκ τῶν ἔργων αὐτῆς ἀναστρέφεται μετὰ τῶν ἄλλων κοινωνικῶν τάξεων, θεωρούμενοι εἴτε δικαίως εἴτε ἐν μέρει καὶ κατὰ πρόληψιν ὡς οἱ τελειότερον παντὸς ἄλλου δυνάμενοι νὰ ἀποφανθῶσι περὶ τῶν παρ’ ἡμῖν πολιτικῶν καὶ κοινωνικῶν πραγμάτων, δικηγόροι ὅμως, οἵτινες ἕνεκα τῆς ἀδυναμίας νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ βίου, χειρίζονται τὸ ἐπάγγελμα οὐχὶ κατὰ τὸν προσήκοντα τρόπον καὶ βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος ὑφιστάμενοι καὶ διανοητικήν τινα πρόωρον παρακμήν, ἀλλὰ καὶ ἀδυνατοῦντες νὰ ἀκμάσωσιν ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως, τῆς ἠθικῆς λέγω, κάκιστοι δέ, ὡς πᾶς τις ἀντιλαμβάνεται, διὰ τοῦ ἐπαγγελματικοῦ παραδείγματος, διδάσκαλοι εἰς τὴν κοινωνίαν. Εἶμαι πεπεισμένος ὅτι τοιαῦτά τινα ἄτοπα ἐν ἱκανῷ μέτρῳ θὰ ἐκλείψωσιν, ἐὰν περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν δικηγόρων.

§389Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Θὰ ὑποβοηθήσῃ τὴν βελτίωσιν τῶν χαρακτήρων.

§390Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Θὰ ὑποβοηθήσῃ ἀναμφιβόλως τὴν βελτίωσιν τῶν χαρακτήρων· θὰ ὑποβοηθήσῃ, ἐὰν θέλητε, καὶ ἀπὸ γενικωτέρας ἀπόψεως ἀκόμη. Ἐγὼ δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ ὁμολογήσω ὅτι ὑπῆρξαν λαοὶ—τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ περὶ τῶν τάξεων—πλούσιοι καὶ διεφθαρμένοι, θὰ παρεκάλουν ὅμως ἕνα νὰ ὀνομάσῃ ἐκ τῆς ἱστορίας ἕνα λαὸν πτωχὸν καὶ ἐνάρετον. Εἶπον καὶ ἄλλοτε ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, ὅτι ὁ ἄνθρωπος κυριώτατα βέβαια εἶναι ἠθικὴ ὑπόστασις, ἀλλὰ εἶναι καὶ ὑλικὴ ὕπαρξις, καὶ ὅταν ὁ ἀγὼν τοῦ βίου καθίσταται δυσχερὴς πέραν ἑνὸς ὁρίου εἶναι πολὺ ὀλίγαι αἱ ἀρεταὶ αἱ ἀτομικαί, δηλαδὴ εἶναι σπάνιοι οἱ ἄνθρωποι, οἵτινες παρουσιάζουσι τὴν ἀρετὴν μέχρι τοσούτου ἀντοχῆς, ὥστε κατὰ πᾶσαν περίστασιν νὰ ἐξέρχωνται νικηφόρως μιᾶς δοκιμασίας γοητευτικῆς. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, οἵτινες θέτουσι τὸν κανόνα. Ἡ Πολιτεία ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ὁρίσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑπαλλήλων της, διότι δὲν πρόκειται μόνον περὶ τοῦ δημοσίου ταμείου, ἀλλὰ πρόκειται καὶ περὶ τοῦ πῶς θὰ ἐκπληρῶσιν οἱ ὑπάλληλοι πρεπόντως τὰ καθήκοντά των. Ὅταν ἔχητε μίαν ἀπειρίαν δικηγόρων, ἔχητε μάλιστα ὑπ’ ὄψει ἀκριβῶς ὅτι εἶναι ἐλευθέριον ἐπάγγελμα, δὲν πρέπει νὰ συμβαίνῃ τοῦτο, νὰ ἔχῃ ἀπειρίαν δικηγόρων ἡ Πολιτεία, διότι αὐτοὶ εἶναι ἐπιβλαβεῖς εἰς τὸ κοινωνικὸν συμφέρον. Διατί λέγω ἀκριβῶς ἐπειδὴ εἶναι ἐλευθέριον τὸ ἐπάγγελμα, διὰ τοῦτο περισσότερον ἐπιβάλλεται ὁ περιορισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ; Διότι ἡ κατάστασις παρουσιάζεται ὀξυτέρα καὶ δεινοτέρα, ἢ ὡς παρέστησα πρὸς ὑμᾶς, ἕνεκα τούτου. Διότι, καίτοι οἱ νόμοι λέγουσι τὸ ἐναντίον, ὁ δικηγόρος κατὰ κανόνα δέχεται ἢ δὲν δέχεται τοὺς προσερχομένους πελάτας, διότι οἱ πελάται ἔχουσι τὴν ἐλευθερίαν νὰ ἀναθέτωσι τὴν ὑπεράσπισιν τῆς ὑποθέσεώς των εἰς τοῦτον καὶ οὐχὶ εἰς ἐκεῖνον τὸν δικηγόρον, ἕνεκα δὲ τούτου συμβαίνει τὸ πλεῖστον τῶν δικῶν νὰ ἐπισωρεύωνται εἰς ἐλάχιστα δικηγορικὰ γραφεῖα· ἕνεκα τούτου ἡ κατάστασις παρουσιάζεται ὀξυτέρα, δεινοτέρα, χειροτέρα ἢ ὅσον παρέστησα πρὸς ὑμᾶς, ἢ ὅσον εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ ἐκεῖνος ὅστις εἶναι μακρὰν τῶν πραγμάτων, καὶ ὅλον τὸ ἄλλο πλῆθος τῶν δικηγόρων τὸ ἀκαταμέτρητον διεξάγει πολὺ δυσχερέστερον τὸν ἀγῶνα τῆς ὑπάρξεως καὶ τῆς ἐπικρατήσεως. Νὰ μὴ νομίζῃ τις δὲ ὅτι εἶναι ὁ περιορισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικηγόρων κατὰ τῶν εὐφυεστέρων, τῶν ἀνηκόντων εἰς τὴν τάξιν ταύτην. Εἶναι πλάνη καὶ τοῦτο· διότι εἶναι ἀναμφίβολον, Κύριοι, ὅτι πνεύματα ὑπέροχα, χαρακτῆρες ἀδαμάντινοι, στοιχεῖα κοινωνικά, τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύναντο νὰ προσφέρωσιν ὑπηρεσίας σπουδαιοτάτας εἰς τὴν κοινωνίαν, κατηναλώθησαν εἰς ἕνα ἀγῶνα ἄχαριν, εἰς ἕνα ἀγῶνα, ὅπως ἀποκτήσωσι πελατείαν, ὅπου συνήντησαν μυρία ἐμπόδια, καὶ συνέβη πλειστάκις νὰ μὴ δυνηθῶσι νὰ ἐπικρατήσωσι καὶ μετὰ μίαν δεκαετίαν αἱ σπάνιαι ἐκεῖναι ὑπάρξεις ἐγένοντο οὐχὶ σπανίως ῥάκη αὐτόχρημα. Δὲν ὑποθέτω ὅτι ἕκαστος ἐξ ἡμῶν τῶν δικηγόρων δὲν ἔχει νὰ περιγράψῃ τοιαῦτα παραδείγματα· καὶ νὰ μὴ κρίνῃ τὸν ἄνθρωπον τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸν βλέπει καὶ τὸν οἰκτείρει, ἀλλὰ νὰ βασανίσῃ τὴν μνήμην του καὶ νὰ φαντασθῇ ὁποῖός τις ὑπῆρξε πρὸ 10–15 ἐτῶν. Ἀλλὰ διότι αἱ θύραι εἶναι ἀνοικταὶ εἰς τὴν ἄσκησιν ἑνὸς δημοσίου λειτουργήματος, διὰ τοῦτο συνωθοῦνται ἐκεῖ, λέγω, πλήθη ἀκαταμέτρητα καὶ παρατηροῦνται ἐκμεταλλεύσεις καὶ παρατηροῦνται ἀναξιοπρέπειαι, τὰς ὁποίας δὲν ὑποθέτω νὰ ἔχῃ τις τὴν ἀξίωσιν ἐγὼ δικηγόρος νὰ τὰς περιγράψω, ἀλλὰ παρατηροῦνται ἀναξιοπρέπειαι χειρότεραι πάσης περιγραφῆς. Καὶ ἔχομεν τὴν ἀξίωσιν οἱ τοιουτοτρόπως παρατηροῦντες τὰ πράγματα καὶ ἀντιλαμβανόμενοι αὐτῶν καὶ εἶναι δικαία ἡ ἀξίωσις ἡμῶν παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ μᾶς ἀναγνωρίσῃ ὡς δικαιουμένους νὰ ἀμυνθῶμεν ὑπὲρ τῆς ἀξιοπρεπείας ἡμῶν. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐρωτήσω τοὺς κυρίους συναδέλφους, οἵτινες ἐν ὀνόματι τῆς ἐλευθερίας εἶπον νὰ μὴ περιορισθῇ ὁ ἀριθμός: γινώσκουσιν ἢ δὲν γινώσκουσιν ὅτι ἐν Ἀθήναις ὑπάρχουσι συνάδελφοι συμπαθεῖς—βεβαιωθῆτε περὶ τούτου, κύριοι Βουλευταί,— ἄξιοι καλλιτέρας τύχης, ἀλλὰ ἐξηναγκασμένοι σήμερον νὰ ἔρχωνται εἰς τοιαύτας συναλλαγὰς μετὰ τῶν πελατῶν των, ἐν αὐτῇ τῇ αἰθούσῃ πολλάκις τῶν Δικαστηρίων, αἵτινες δὲν προσήκουσιν εἰς ἕνα ἐπιστήμονα καὶ ἐπαγγελματίαν καὶ δημόσιον λειτουργόν, τὸν ὁποῖον ἡ κοινωνία καὶ θέλει καὶ συμφέρον ἔχει νὰ τὸν βλέπῃ ὑψηλότερον παρὰ νὰ ἀναλαμβάνῃ τὴν ὑπεράσπισιν μιᾶς ὑποθέσεως ἀντὶ μερικῶν κερματίων μετρουμένων ἀναφανδὸν καὶ σχεδὸν δημοσίᾳ;

§391Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Καὶ θὰ καλλιτερεύσῃ ἡ θέσις του;

§392Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐρωτήσω τὸν ἔγκριτον κατὰ πάντα συνάδελφον, ἔγκριτον καὶ ὡς Βουλευτὴν καὶ ὡς δικηγόρον, τὸν κ. Ἀραβαντινόν, γινώσκει ἢ δὲν γινώσκει ὅτι εἰς τὰ Στρατοδικεῖα ἀναλαμβάνουσι δικηγόροι τὴν ὑπεράσπισιν ὑποθέσεων πολλάκις ἀντὶ μιᾶς δραχμῆς; Νομίζετε, ὅτι τοῦτο συντελεῖ ὑπὲρ τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ ἐπαγγέλματος; Νομίζετε, ὅτι τοῦτο συντελεῖ εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ κοινωνικοῦ συμφέροντος;

§393Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Καὶ πληρώνουσι καὶ τὸ φορόσημον πολλάκις!

§394Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ ἔχει συμβῆ πολλάκις, Κύριοι, νὰ ἀναλαμβάνωσι τὴν ὑπεράσπισιν κατηγορουμένων ἐπὶ φόνῳ, ἐπὶ ἀναιρέσει, ἐπὶ πλαστογραφίᾳ, δικηγόροι, οἵτινες, διεξαγαγόντες, ὡς εἶπον, ὑπὸ δυσχερεῖς περιστάσεις ἐπὶ ἔτη τὸν ἀγῶνα τῆς ζωῆς, ἔχουσι καταντήσει ῥάκη, καὶ εἶναι πλέον ἐν ἀδυναμίᾳ νὰ ὑπερασπίσωσι καὶ ἐνώπιον πταισματοδικείου κατὰ τρόπον ἀσφαλίζοντα τὸν κατηγορούμενον μίαν ὑπόθεσιν, καὶ τούτοις ἀναλαμβάνουσιν ἀντὶ ἑνὸς διδράχμου ἐνώπιον τοῦ Στρατοδικείου τὴν ὑπεράσπισιν φόνου!

§395Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Σεῖς ὁ ἴδιος ἤλθετε ἄγνωστος εἰς τὴν κοινωνίαν τῶν Ἀθηνῶν ἐκ Καλαμῶν καὶ κατεκτήσατε μίαν θέσιν λίαν διακεκριμένην εἰς τὰ δικαστήρια. Νομίζετε ὅτι θὰ ἦσθε ἀσφαλὴς νὰ εἰσέλθητε εἰς τὸν δικηγορικὸν Σύλλογον Ἀθηνῶν, ἐὰν ὑπῆρχεν ὁ περιορισμὸς τῶν δικηγόρων καὶ ὅτι δὲν θὰ εἰσήρχοντο ἀντὶ ὑμῶν οἱ ἀνεψιοὶ ἢ υἱοί μου καὶ σεῖς θὰ ἀπεκλείεσθε καὶ θὰ ἦσθε ἄξιος μόνον νὰ δικηγορῆτε εἰς 4ης τάξεως ἐπαρχιακὸν Δικαστήριον;

§396Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ εἰσέλθω εἰς τὸν Δικηγορικὸν Σύλλογον Ἀθηνῶν, ἀλλὰ θὰ ἤμην ἀνάξιος νὰ εἰσέλθω εἰς τὸν Δικηγορικὸν Σύλλογον Ἀθηνῶν, ἐὰν δὲν εἶχον τὴν δύναμιν νὰ σταδιοδρομήσω ὅπου δήποτε ἀλλαχοῦ. Ἐν τῇ δικηγορίᾳ, λοιπόν, καὶ μόνον ἐν αὐτῇ ὑπῆρχεν ἡ δόξα μου καὶ τὸ στάδιόν μου; Νομίζετε, ὅτι, ἂν μὲ ἀποκλείσητε ἐμέ, οἰκογενειάρχην καὶ ἡλικίας 40 ἐτῶν, νομίζετε, ὅτι θὰ καταληφθῶ ἐξ ἀπογνώσεως καὶ δὲν θὰ ἀνοίξω νέον στάδιον; Διὰ τοὺς λόγους τούτους, κύριοι Βουλευταί, νομίζω, ὅτι εἶναι ἄτοπον ἐξ ὑπαρχῆς, ὡς εἶπον καὶ προηγουμένως, κατὰ κανόνα νὰ λέγηται ὅτι εἶναι τερατῶδες νὰ περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν δικηγόρων. Ἀνέπτυξα δι’ ὀλίγων ὅσον ἐπιτρέπει καὶ ἡ προπαρασκευὴ τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ ἡ ὥρα, τὰς γνώμας μου, ἐπιφυλάσσομαι δέ, ὅταν θὰ συζητηθῶσιν αἱ διατάξεις, νὰ λάβω καὶ αὖθις τὸν λόγον. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἀκούσω τὰ ἀντίθετα ἐπιχειρήματα, διότι τὸ ἐπιχείρημα ἐν ὀνόματι τῆς ἐλευθερίας πᾶν ἄλλο εἶναι παρὰ ἐπιχείρημα. Ἀπορῶ καὶ ἐξίσταμαι (καὶ ἴσως ἀποτελεῖ ἐπιχείρημα πρὸς περιορισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικηγόρων), διότι συνῆλθεν ὁ Δικηγορικὸς Σύλλογος Ἀθηνῶν διὰ νὰ συζητήσῃ καὶ δὲν εὗρεν ἄλλο ἐπιχείρημα σπουδαιότερον παρὰ τοῦτο, «τὸ ἐπιπόλαιον, ἐν ὀνόματι τῆς ἐλευθερίας». Νὰ καταδικάσῃ τὴν γνώμην ταύτην, ἐὰν ἔχῃ ἐπιχειρήματα πείθοντα, μόνον ἐν ὀνόματι τοῦ κοινωνικοῦ συμφέροντος. Διότι εἶναι κοινοτάτη ἡ σκέψις, ὅτι πᾶσα Πολιτεία ἔχει δικαίωμα νὰ ὁρίσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑπαλλήλων αὐτῆς. Ἄλλο τὸ ζήτημα καὶ οὐ τοῦ παρόντος δι’ ἐμὲ κατὰ ποίαν μέθοδον καὶ ποῖον μέτρον. Ζητῶ τὸν περιορισμὸν τῶν δικηγόρων ἰδιαιτέρως καὶ χάριν τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ ἐπαγγέλματος εἰς ὃ ἀνήκω.

§397Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ἐπιθυμῶ νὰ εἴπω δύο λέξεις, διὰ νὰ δώσω ἀφορμὴν ἰδίως εἰς τὴν κατεύθυνσιν τοῦ ζητήματος. Περὶ τῆς ἀνάγκης τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικηγόρων νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει δευτέρα γνώμη ἢ τοὐλάχιστον δὲν ὑπάρχει τοιαύτη ἐκδηλωθεῖσα οὔτε μετὰ κύρους, οὔτε ἄνευ κύρους. Ὑπάρχει μία ἀρχὴ ἀπολύτως ἀναμφισβήτητος ἐκ τῆς βίας τῶν πραγμάτων καὶ ἀπὸ θεωρίας καὶ ἀπὸ ἐφαρμογῆς κυρουμένη. Ἡ πληθώρα τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικηγόρων καὶ ἡ καθ’ ἑκάστην παρατηρουμένη συρροὴ εἰς τὰς δικηγορικὰς τάξεις ἀναμφιβόλως εἶναι πολεμία πρὸς τὰ συμφέροντα τῆς δικηγορικῆς τάξεως, τά τε ὑλικὰ καὶ ἠθικά· εἶναι πολεμία πρὸς τὰ συμφέροντα τῆς Δικαιοσύνης· εἶναι πολεμία πρὸς τὰ συμφέροντα τὰ θεμελιώδη αὐτῆς τῆς Πολιτείας εἶναι ἀνάγκη ἑπομένως ἡ πληθώρα αὕτη νὰ ἐκλείψῃ, εἶναι ἀνάγκη νὰ τεθῇ περιορισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικηγόρων. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα κεῖται ἀλλαχοῦ. Πῶς νὰ ἐπιτευχθῇ ὁ περιορισμὸς αὐτός; Θὰ ἐπιδιωχθῇ φυσιολογικῶς ἢ θὰ ἐπιδιωχθῇ τεχνικῶς. Θὰ αὐξήσωμεν τουτέστι τὰ προσόντα τῶν δικηγόρων, θὰ προβάλῃ ἡ Πολιτεία τοσαύτας σπουδαίας ἀξιώσεις διὰ λειτούργημα τοσοῦτον σοβαρόν, ὥστε ὀλίγοι καὶ συνεπεῖς οἱ κράτιστοι νὰ ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὰς ἀξιώσεις τῆς Πολιτείας καὶ νὰ ἐπέλθῃ ἑπομένως περιορισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικηγόρων καὶ βελτίωσις ὑλική· ἢ θὰ καταφύγωμεν εἰς τεχνικὸν περιορισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικηγόρων καὶ νὰ εἴπωμεν ἐνώπιον τοῦ Α ἢ Β Δικαστηρίου δὲν δύναται νὰ ὦσι πλείονες τῶν 20 ἢ τῶν 80 ἢ τῶν 100 δικηγόρων; Ποῖον εἶναι τὸ ὀρθότερον; Διότι εἰς τὴν ἀρχὴν φαίνεται ὅτι πάντες συμφωνοῦμεν, οὔτε φαίνεται δὲ νὰ ἔχῃ ἐκδηλωθῆ ἀντίθετος γνώμη. Ἀλλὰ ποία εἶναι ἡ σκοπιμωτέρα ὁδὸς διὰ τῆς ὁποίας θὰ καταλήξωμεν εἰς τὸν σκοπόν; Θὰ εἴπωμεν ὅτι ἐνώπιον τοῦ Α ἢ Β Δικαστηρίου δὲν δύνανται πλείονες τῶν 100 νὰ δικηγορῶσιν, ἢ θὰ εἴπωμεν ὁσοιδήποτε καὶ ἂν δικηγορῶσι πρέπει νὰ ἔχωσιν αὐτὰ καὶ αὐτὰ τὰ προσόντα; Ἐπὶ τούτου τοῦ σημείου ἐπιθυμῶ νὰ ἀκούσω τὰς γνώμας τῶν οὕτω φρονούντων καὶ τῶν ἄλλως φρονούντων, μετὰ πολλῆς δὲ προσοχῆς ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν ἐὰν κατευθύνωμεν τὴν συζήτησιν θέλω παρακολουθήσει ταύτην.

§398Α. ΠΕΤΡΟΜΑΝΙΑΤΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ὅλως ἀνέτοιμος ἐμφανίζομαι τὴν ἑσπέραν ταύτην, διότι δὲν ἐφανταζόμην ὅτι ἐπὶ τοσοῦτον ἤθελε προχωρήσει ἡ Ἡμερησία Διάταξις ὥστε νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου.

§399Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι 10ον ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει.

§400Α. ΠΕΤΡΟΜΑΝΙΑΤΗΣ. Τουλάχιστον ἐγὼ δὲν τὸ ἐγνώριζον.

§401Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο εἶναι ἄλλο ζήτημα.

§402Α. ΠΕΤΡΟΜΑΝΙΑΤΗΣ. Ἐάν, Κύριοι, ὑπάρχῃ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ὄχι μόνον τὴν τάξιν τῶν δικηγόρων, ἀλλὰ αὐτὴν ταύτην τὴν κοινωνίαν καθόλου, εἶναι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Θὰ ἦτο ἡ Πολιτεία ἐκείνη ὅλως ἀντιφατική, θὰ ἦτο ἐντελῶς ἀνακόλουθος, ἥτις θὰ ἐλάμβανε πρόνοιαν περὶ δικαστικῶν κλητήρων, θὰ ἐλάμβανε πρόνοιαν περὶ τῶν δικαστῶν, περὶ ὅλων ἐν γένει τῶν δικαστικῶν προσώπων καὶ δὲν θὰ ἐμερίμνα περὶ τῆς τάξεως ἐκείνης ἐκ τῆς ὁποίας κατ’ ἐξοχὴν ἐξαρτᾶται ἡ καλὴ ἀπονομὴ τῆς Δικαιοσύνης. Θὰ διέπραττε δὲ ἔγκλημα αὐτόχρημα, ἐὰν ἄφινε τὴν τάξιν ἐκείνην, ἡ ὁποία ὄχι μόνον ὑποβοηθεῖ τὴν Δικαιοσύνην, ὄχι μόνον συντρέχει ταύτην, ἀλλὰ δίδει, δύναμαι νὰ εἴπω, καὶ τόνον εἰς τὴν καθόλου κοινωνίαν καὶ εἰς τὰς κοινωνικὰς ἐν γένει τάξεις. Εἶναι κοινὴ ἡ ἀλήθεια, Κύριοι, πολλάκις ἐπαναληφθεῖσα, ὅτι δὲν δύναται ποτὲ μία τάξις νὰ διαπράξῃ τι μέγα ἐν μιᾷ κοινωνίᾳ, ἐφ’ ὅσον ἡ τάξις αὕτη πνίγεται ὑπὸ τῶν βιοτικῶν ἀναγκῶν. Εἶναι ἀλήθεια, τὴν ὁποίαν δύναταί τις καθ’ ἑκάστην ὄχι μόνον ἐν τοῖς βιβλίοις νὰ συναντήσῃ, ἀλλὰ καὶ ἐν αὐτῇ τῇ πράξει, ὅτι ἡ πρόοδος ἡ πνευματικὴ εἶναι ἀνάλογος πρὸς τὴν πρόοδον τὴν ὑλικήν. Καὶ τοῦτο συμβαίνει οὐχὶ μόνον εἰς τὸν βίον τῶν ἀτόμων, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν βίον τῶν ἐθνῶν. Δὲν δύναται τὸ ἄτομον νὰ ἀνυψωθῇ εἰς τὴν σφαῖραν τοῦ ὑψηλοῦ καὶ τοῦ ἀληθοῦς ἐφ’ ὅσον πιέζεται ἀπὸ τὸν ζυγὸν τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου. Διὰ τοῦτο τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ὅπερ σκοπεῖ νὰ βελτιώσῃ τὴν τάξιν τῶν δικηγόρων διὰ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ αὐτῶν, ὅστις ὡς γνωστὸν εἶναι δυσανάλογος πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς κοινωνίας μεγάλως θέλει συντελέσει καὶ εἰς τὴν πρόοδον καὶ ἀνάπτυξιν αὐτῶν τὴν πνευματικὴν καὶ εἰς τὴν βελτίωσιν τὴν ὑλικὴν καὶ τὴν ἠθικὴν αὐτῶν προαγωγήν, ἥτις λόγῳ τοῦ μεγάλου ἀριθμοῦ ἔχει ἐκπέσει τοῦ μεγάλου αὐτῆς προορισμοῦ. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι ὁ ἰσχυρισμὸς ἐκεῖνος, ὅτι τὸ ἐπάγγελμα εἶναι ἐλευθέριον καὶ ὅτι ἡ Πολιτεία δὲν δύναται ἐπὶ τοιούτων ἐπαγγελμάτων νὰ ἐπιβάλλῃ δεσμούς, δὲν εἶναι βάσιμος οὔτε πρακτικῶς ὠφέλιμος καὶ σκόπιμος.

§403Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἐξετάσητε ἐὰν εἶναι προσῆκον καὶ σκόπιμον, ἄλλως ἡ Πολιτεία δύναται νὰ κάμῃ τὸ πᾶν.

§404Α. ΠΕΤΡΟΜΑΝΙΑΤΗΣ. Ἠμφισβητήθη παρὰ πολλῶν ὅτι δὲν δύναται. Εἶπε τοῦτο καὶ ὁ κ. Ἀραβαντινός.

§405Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς ἄσκοπον καὶ ὡς μὴ προσῆκον.

§406Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ὡς ἀντικείμενον εἰς ἀρχὴν διέπουσαν τὰ νεώτερα Κράτη.

§407Α. ΠΕΤΡΟΜΑΝΙΑΤΗΣ. Τίς δύναται ν’ ἀρνηθῇ ὅτι ἡ Πολιτεία ἕνεκεν σπουδαιοτέρων κοινωνικῶν λόγων δὲν δύναται νὰ ἐπιβάλῃ περιορισμούς τινας εἰς ὡρισμένα ἔργα εἰς ὡρισμένα ἐπιτηδεύματα, καὶ εἰς αὐτὰ ἀκόμη τὰ ἐλευθέρια, ὑποβάλλουσα τὴν ἐξάσκησιν αὐτῶν εἰς ἰδιαιτέρους κανονισμούς! Μήπως δὲν ἐμποδίζει τὸν φαρμακοποιὸν περιορίζουσα τὴν ἐλευθέραν ἐξάσκησιν τοῦ ἐπαγγέλματός του; Μήπως ἐν τῷ ὀργανισμῷ τῶν Δικαστηρίων δὲν εἶχε τεθῆ περιορισμὸς εἰς τὴν ἐλευθέραν ἐξάσκησιν τοῦ δικηγορικοῦ ἐπαγγέλματος; Ἡ Πολιτεία μάλιστα ὑποβάλλει εἰς περιορισμοὺς καὶ ἕτερα ἐπιτηδεύματα καὶ ἑτέρας ἐπιχειρήσεις, τῶν ὁποίων ἡ ἀκανόνιστος ἐνέργεια δύναται νὰ γίνῃ παραιτία βλάβης καὶ μεγάλων κινδύνων. Ἔχω παλαιὰν στατιστικὴν καὶ βλέπω ἐν αὐτῇ τὰ ἑξῆς: ἐν Ἑλλάδι εἷς δικηγόρος ἀντιστοιχεῖ ἐπὶ 1150 κατοίκων, ἐν Γερμανίᾳ εἷς ἐπὶ 10,000, ἐν Βαυαρίᾳ ἐπίσης, ἐν Βυρτεμβέργῃ εἷς ἐπὶ 12,000, ἐν Πρωσσίᾳ ἐπίσης, ἐν Ἀλσατίᾳ εἷς ἐπὶ 26,000. Ἐκ τῆς στατιστικῆς αὐτῆς ἡ Ἑλλὰς κατέχει τὴν πρώτην θέσιν ὡς πρὸς τὴν πληθώραν τῶν δικηγόρων. Ἡ Αὐστρία, μολονότι ἔχει πληθυσμὸν περίπου 30 ἑκατομμυρίων, ἔχει 10,000 δικηγόρους, ἐνῷ εἰς τὰς Ἀθήνας μόνον ὑπάρχουσι περὶ τὰς 2,000 δικηγόροι. Εἶμαι κατ’ ἀρχὴν λοιπὸν ὑπὲρ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικηγόρων, ἀλλὰ παρατηρῶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, τὸν δίδοντα τὴν κατεύθυνσιν τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως ἀπαλειφθῇ ἀπ’ αὐτοῦ ἡ διάταξις τοῦ διαγωνισμοῦ, ὄχι διότι ὁ διαγωνισμὸς δὲν δύναται νὰ καταρτίσῃ καλλιτέρους δικηγόρους, ἀλλὰ διότι ὁ διαγωνισμὸς θὰ καταπονήσῃ καὶ ἐξαντλήσῃ τὸν θέλοντα νὰ διορισθῇ δικηγόρος, καὶ διότι θέλει δόσει ἀφορμὴν εἰς προτιμήσεις καὶ εἰς κατακρίσεις αὐτοῦ, ἄλλως τε ὁ μέλλων νὰ διαγωνισθῇ ἔχει ὑποστῆ κατὰ ἐπανάληψιν δοκιμασίαν περὶ τῆς ἱκανότητος αὐτοῦ, ἐν τῇ ἐξασκήσει δὲ τοῦ ἐπαγγέλματός του θέλει ὑφίσταται καθ’ ἑκάστην τὴν ἐξέτασιν καὶ τὸν ἔλεγχον τὸν κοινωνικόν. Ἀντὶ τοῦ διαγωνισμοῦ θὰ προετίμων νὰ ὁρίζηται ὁ ἀριθμὸς τῶν δικηγόρων ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, ὁ παρ’ ἑκάστῳ τῶν Δικαστηρίων, κατόπιν δὲ νὰ συμπληροῖ τὰς ἐλλείψεις τὰς διαφόρους τὸ Ὑπουργεῖον κατὰ πρότασιν τοῦ δικηγορικοῦ Συλλόγου. Νὰ ὁρίζηται λοιπὸν ὁ ἀριθμὸς τῶν δικηγόρων παρ’ ἑκάστῳ Δικαστηρίῳ, τὰς δὲ ἐλλείψεις νὰ συμπληροῖ τὸ Ὑπουργεῖον κατὰ πρότασιν τῶν δικηγορικῶν Συλλόγων κατὰ τάξιν ἀρχαιότητος ἐκ τοῦ βαθμοῦ καὶ ἐκ τῆς θέσεως τὴν ὁποίαν θὰ λάβῃ ὁ διπλωματοῦχος κατὰ τὰς ἐνώπιον τοῦ Ἀρείου Πάγου ἐξετάσεις, ὅτε λαμβάνει τὴν ἄδειαν τῆς ἐξασκήσεως τοῦ ἐπαγγέλματός του. Ἐπίσης πρέπει νὰ προτιμῶνται εἰς τὸν διορισμὸν τῶν διαφόρων Πρωτοδικείων οἱ ἐντόπιοι. Ταῦτα κατ’ ἀρχὴν εἶχον νὰ παρατηρήσω. Εἰς τὰ ἄρθρα θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ εἴπω τὰς γνώμας μου. Κηρύσσομαι ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, διότι νομίζω ὅτι θὰ βελτιώσῃ ὄχι τὴν τάξιν τῶν δικηγόρων μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν κοινωνικὴν καὶ τὰς κοινωνικὰς σχέσεις, διότι δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ποτὲ καλὴ Δικαιοσύνη, ἐφόσον ἡ τάξις τῶν δικηγόρων δὲν εἶναι ἐν εὐεξίᾳ.

§408Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Ἐν σχέσει πρὸς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τῶν κυρίων Κουλουμβάκη καὶ Ἀραβαντινοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἔδωκεν ὡρισμένην κατεύθυνσιν, πρὸς τὴν ὁποίαν καλὸν εἶναι νὰ συμμορφωθῶμεν· ἀλλὰ νομίζω ὅτι συγχέονται τὰ ζητήματα. Δὲν πρόκειται περὶ ὑπαλλήλων καὶ ἑπομένως δὲν δύναται ἡ Πολιτεία νὰ περιορίσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν δικηγόρων. Πρόκειται περὶ σπουδαίων συμφερόντων τῆς κοινωνίας καὶ δὲν δύναται νὰ ἀξιώσῃ κανεὶς παρὰ τῶν πολιτῶν νὰ προσλαμβάνωσι δικηγόρους ὄχι τῆς ἐκλογῆς των ἀλλ’ ἐκ τοῦ περιωρισμένου ἀριθμοῦ· καὶ ὅπως δὲν δύναται νὰ ἀξιώσῃ παρ’ αὐτῶν ἀσθενούντων νὰ προσδράμωσιν εἰς ἰατρὸν ὄχι τῆς ἐκλογῆς των, οὕτω προκειμένου καὶ περὶ ἀπονομῆς Δικαιοσύνης πρέπει νὰ ἀφεθῇ ἐλεύθερον τὸ στάδιον. Οὔτε δυνάμεθα νὰ ἐξισώσωμεν τοὺς δικηγόρους πρὸς τοὺς φαρμακοποιούς, ὡς ἠθέλησάν τινες νὰ ἰσχυρισθῶσιν ἐξ ἀναλογίας· αὐτοὶ θὰ μεταχειρισθῶσι φάρμακα καὶ ὀφείλει ἡ Πολιτεία δι’ ἄλλον λόγον νὰ ὁρίζῃ τὸν ἀριθμὸν αὐτῶν διὰ τὴν ποιότητα τῶν ὑλικῶν διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν φαρμάκων καὶ τὰ τοιαῦτα, διότι εἶναι πιθανὸν διὰ τοῦ συναγωνισμοῦ ἀντὶ νὰ προξενήσωσιν ὠφέλειαν νὰ προξενήσωσι βλάβην. Ἀπορῶ πῶς οἱ φαρμακοποιοὶ παραλληλίζονται μὲ τοὺς δικηγόρους. Οἱ πολῖται πρέπει νὰ ἔχωσιν ἐμπιστοσύνην πρὸς τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐκλέξωσι πρὸς ὑποστήριξιν τῶν δικαίων των ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων, δικαίων, τὰ ὁποῖα πολλάκις ἀντιτίθενται πρὸς τὰ συμφέροντα καὶ αὐτῆς τῆς Πολιτείας, ὡς ἐχούσης περιουσίαν. Ἐάν, ὡς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός, πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν τὸ πρᾶγμα ἀπὸ τῆς μιᾶς ἀπόψεως, νὰ περιορίσωμεν τουτέστι τὸν ἀριθμὸν τῶν δικηγόρων θέτοντες προσόντα, θὰ ἐπεθύμουν νὰ τεθῶσιν οἱαδήποτε προσόντα, ἐξετάσεις, χρόνος θητείας μακρότερος εἰς ἓν τῶν κατωτέρων Δικαστηρίων καὶ ἔπειτα εἰς τὰ ἀνώτερα, αὔξησις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐτῶν, ἀλλὰ περιορισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικηγόρων εἶναι ἀντίθετος πρὸς τὴν ἔννοιαν τοῦ δικαίου καὶ τὰ συμφέροντα τῆς κοινωνίας καὶ τῶν πολιτῶν σχετικῶς πρὸς τὸ κυριώτερον τοῦ πολίτου δικαίωμα: πρὸς τὴν ἀπονομὴν τῆς Δικαιοσύνης.

§409Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Ἡ ἐλευθερία βεβαίως εἶναι συμφυὴς τῇ ἀσκήσει τοῦ δικηγορικοῦ ἐπαγγέλματος, οὔτε δυνάμεθα νὰ ἐννοήσωμεν ὑπερασπιστὴν τοῦ δικαίου ὑποκύπτοντα εἰς οἱονδήποτε περιορισμὸν ἢ δεσμὸν ἀλλότριον τῆς ἀσκήσεως τῶν καθηκόντων αὑτοῦ. Ἀλλὰ τὴν ἐλευθερίαν ταύτην θέλω ὄχι μονομερῶς ἀπέναντι τῆς πολιτείας μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπέναντι τοῦ πελάτου καὶ γενικῶς ἀπέναντι τῆς κοινωνίας. Ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον πρέπει ὁ δικηγόρος νὰ εἶναι ἀνεξάρτητος καὶ ἀπέναντι τῆς κοινωνίας καὶ ἀπέναντι τοῦ πελάτου εἶναι, ὡς ὀρθότατα παρετήρησεν ὁ ἔντιμος ἐκ Λαωνίας συνάδελφος, πρωτίστως τὸ συμφέρον αὐτῆς τῆς κοινωνίας. Ἡ πολιτεία διορίζουσα τοὺς δικηγόρους ἐξελέγχει τὰ προσόντα αὐτῶν, δικαιοῦται νὰ τοὺς παρακολουθῇ ἐν τῇ ἀσκήσει τοῦ λειτουργήματος τούτου, δικαιοῦται ἐπίσης νὰ λάβῃ καὶ μέτρα προληπτικὰ ἐκ τῶν ἐνόντων διὰ νὰ σώσῃ αὐτὴν ταύτην τὴν κοινωνίαν ἀπὸ ἐνδεχομένων παρεκτροπῶν. Ἑπομένως ἀπὸ τῆς ἐπόψεως ταύτης εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἡ Πολιτεία ἔχει δικαίωμα νὰ ἀπαιτήσῃ προσόντα καὶ νὰ θέσῃ περιορισμὸν καὶ περὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν δικηγόρων.

§410ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κανεὶς δὲν τὸ ἀρνεῖται.

§411Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Ἂν οἱ δικηγόροι δὲν εἶχον τὰς συνήθεις ἀνάγκας τῶν κοινῶν ἀνθρώπων ἀλλ’ ἠδύναντο νὰ ἀσκῶσι τὸ ἐπάγγελμα αὐτῶν τιμῆς χάριν, ἀπολύτως ἐλευθέρως καὶ ἀνεξαρτήτως, ἂν ὅλοι ἦσαν οἰκονομικῶς ἀνεξάρτητοι, δὲν θὰ ὑπῆρχε λόγος περιορισμοῦ, θὰ ἠδύναντο νὰ ἀναδεικνύωνται οἱ καλλίτερον ἀσκοῦντες τὸ ἐπάγγελμα αὐτῶν, νὰ μένωσι δὲ κατὰ μέρος οἱ ὑποδεέστεροι, χωρὶς ἡ κοινωνία νὰ ὑφίσταται ζημίαν τινά. Ἀλλ’ οἱ δικηγόροι, ὅπως ὅλοι οἱ ἄνθρωποι, ἔχουσιν ἀνάγκας οἰκογενειακάς, ἀνάγκας ἀτομικάς, τὰς ὁποίας κατ’ ἀνάγκην θὰ ἱκανοποιήσωσιν ἐκ τῆς ἐργασίας αὐτῶν καὶ ἐντεῦθεν δὲν δύναται νὰ παροραθῇ τελείως τὸ οἰκονομικὸν μέρος ἐν τῇ ἀσκήσει τοῦ δικηγορικοῦ ἐπαγγέλματος, εἶναι δὲ ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἡ πληθώρα τῶν δικηγόρων μειοῖ τὰς οἰκονομικὰς αὐτῶν ἀπολαυάς· ὑποθέτω δὲ ὅτι ἂν διπλασιασθῶσιν οἱ δικηγόροι δὲν μειοῦνται αἱ πρόσοδοι αὐτῶν εἰς τὸ ἥμισυ, ἀλλὰ περισσότερον ἴσως εἰς τὸ τέταρτον. Ἐξεταστέον ἄρα, ἐὰν ἡ οἰκονομικὴ ἀνεπάρκεια, εἰς ἣν τυχὸν εὑρίσκεται ὁ δικηγόρος, ἀνταποκρίνεται πρὸς τὸ συμφέρον τῆς κοινωνίας, ἥτις τάσσει αὐτὸν ὑπερασπιστὴν τῶν δικαίων αὐτῆς· καὶ ἐρωτῶ, ἄνθρωπος περισπώμενος ἀπὸ οἰκογενειακὰς καὶ ἀτομικὰς ἀνάγκας καὶ μὴ ἔχων πῶς νὰ ἱκανοποιήσῃ ταύτας δύναται νὰ ἀσκήσῃ τὸ ἔργον αὐτοῦ ἀπὸ περιωπῆς, δύναται νὰ τηρήσῃ τὴν ἀπαιτουμένην ἀξιοπρέπειαν ἀπέναντι τῆς κοινωνίας καὶ τῶν πελατῶν αὐτοῦ; Βεβαίως ὄχι· καὶ ἑπομένως αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν ἡ αὔξησις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικηγόρων καθίσταται ἐλαττωματικὴ ὅταν ὁ δικηγόρος κατατρύχηται ὑπὸ οἰκογενειακῶν καὶ ἀτομικῶν ἀναγκῶν. Κυριώτατον δὲ εἶναι τὸ σημεῖον, ὅπερ ἐτόνισε καὶ ὁ ἐκ Λακωνίας συνάδελφος, ἡ ἀνεξαρτησία τοῦ δικηγόρου ἀπέναντι τοῦ πελάτου. Ὅταν ἔχῃ ὁ δικηγόρος ἀνάγκην τοῦ πελάτου θὰ ὑπερασπίσῃ καὶ ἄδικον ὑπόθεσιν καὶ θὰ προστρέξῃ εἰς μέσα οὐχὶ ὅλως ἀξιοπρεπῆ, ὅπως διατηρήσῃ τὴν πελατείαν αὐτοῦ, αὐτὸ δὲ ἀποβαίνει ἐπὶ ζημίᾳ τῆς κοινωνίας καὶ ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι δὲν προβαίνει καὶ εἰς ἄλλα ἔτι ἐπιλήψιμα μέσα, παρέλκυσιν δικῶν καὶ τὰ τοιαῦτα. Ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ προσέξωμεν εἶναι μήπως θέτοντες περιορισμοὺς ἐμποδίζωμεν τοὺς ἔχοντας ἔκτακτον ἰδιοφυίαν νὰ ἀναδειχθῶσιν. Αὕτη δὲ εἶναι ἡ κυριωτάτη ἀντίρρησις, ἥτις προβάλλεται κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ κατ’ ἀριθμὸν περιορισμοῦ τῶν δικηγόρων. Ἐν πρώτοις, ἐὰν πρόκειται νὰ ἐξαρτηθῇ ὁ διορισμὸς ἀπὸ τῆς πολιτείας, κατ’ ἐλευθέραν ἀπόφασιν τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, βεβαίως οὕτω μειοῦται ἡ ἀνεξαρτησία, δι’ ὃ τὸ τοιοῦτο σύστημα οὐδόλως ἐγκρίνεται καὶ ἁπανταχοῦ καταδικάζεται. Καὶ ἐκεῖ ἔνθα ὑποστηρίζεται ἢ ὑφίσταται ὁ περιωρισμένος ἀριθμὸς τῶν δικηγόρων, ἐφαρμόζεται ἕτερον σύστημα, καθ’ ὃ ἐγγράφονται οἱ δικηγόροι εἰς κατάλογον καὶ γίνεται ὁ διορισμὸς εἰς τὰς κενουμένας θέσεις κατὰ σειρὰν ἀρχαιότητος. Ἡ μομφὴ δὲ ἥτις ἀποδίδεται εἶναι πλέον αὕτη, ὅτι βραδύνει νὰ ἔλθῃ ἡ σειρὰ ἑνὸς ἀνθρώπου ἔχοντος ἰδιοφυΐαν ἐξαιρετικὴν καὶ ὅστις ἠδύνατο ταχύτερον εἰσερχόμενος νὰ εὐδοκιμήσῃ ἀμέσως. Κατὰ τοῦ μειονεκτήματος τούτου ἠθελήσαμεν νὰ ἀντεπεξέλθωμεν διὰ τοῦ συστήματος τοῦ διαγωνισμοῦ, ἂν ἐπετύχομεν ἢ ὄχι εἶναι ἄλλο ζήτημα. Αὐτὴ ὅμως εἶναι ἡ μόνη σοβαρὰ ἀντίρρησις, ἡ ἀντιτασσομένη κατὰ τοῦ περιορισμοῦ τῶν δικηγόρων, διότι καθ’ ὅλα τὰ ἄλλα πάντες εἴμεθα σύμφωνοι, ὅτι ὁ μέγας ἀριθμὸς τῶν δικηγόρων συνεπάγεται μειονεκτήματα ἐπὶ βλάβῃ τῆς ὑπερασπίσεως καὶ τῆς ἀπονομῆς τοῦ δικαίου. Κατ’ ἀκολουθίαν τὸ ἐξεταστέον εἶναι, ὡς καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὀρθῶς ὑπέδειξε, κατὰ τίνα τρόπον δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἡ μείωσις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικηγόρων. Εἰς ἄλλα Κράτη ἐπικρατεῖ νὰ ὁρίζηται ὁ ἀριθμὸς τῶν δικηγόρων παρ’ ἑκάστῳ δικαστηρίῳ. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἁπλούστερον σύστημα, ἀλλ’ εἰς ἡμᾶς ἐφάνη ὑπερμέτρως αὐστηρόν. Ἀντὶ τούτου προεκρίναμεν νὰ περιορίσωμεν μόνον τὸν ἀριθμὸν τῶν εἰσερχομένων δικηγόρων. Προτείνεται διὰ τὸ μέλλον, ὡς ἄλλος τρόπος περιορισμοῦ, ὅτι σὺν τῷ χρόνῳ θέλει ἐπέλθει ἰσορροπία αὐτόματος τῶν δικηγόρων, καθ’ ὅσον οἱ ἀνίκανοι μὴ εὐδοκιμοῦντες, ἔχοντες ὀλιγωτέρας ὑποθέσεις, θὰ ἀναγκασθῶσι νὰ ἀποσυρθῶσιν. Ἀλλὰ πότε; Μετὰ 5 ἢ 10 ἔτη, ὅταν πλέον θὰ ἔχωσιν ἐθισθῆ εἰς τὸ ἔργον καὶ δὲν θὰ δύνανται ἐξ ἀρχῆς νὰ δημιουργήσωσι ἄλλο στάδιον; Θὰ εἶναι πολὺ ἀργά. Οἱ ἄνθρωποι οὗτοι θὰ ἦσαν ἀληθῶς εὐγνώμονες εἰς τὴν Πολιτείαν, ἐὰν τοὺς ἀπέτρεπεν ἀρχικῶς νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸ δικηγορικὸν στάδιον, παρὰ ἀφοῦ εἰσῆλθον νὰ ἀναγκασθῶσι νὰ ἀποσυρθῶσι λόγῳ τοῦ συναγωνισμοῦ ἢ τῆς ἰδίας αὐτῶν ἀνικανότητος. Τοῦτο βεβαίως δὲν εἶναι θεραπεία, εἶναι ἀποκοπὴ μέλους πάσχοντος, ἀλλὰ βεβαίως δὲν εἶναι θεραπεία. Οἱ ἕτεροι τρόποι περιορισμοῦ, οἵτινες προτείνονται ἀπὸ τοὺς συζητήσαντας τὸ θέμα, εἶναι δυστυχῶς παρ’ ἡμῖν ἀνεφάρμοστοι. Ὑποδεικνύεται μακρὰ θητεία, ὀκταετής, οἵα ἐκράτησεν ἐν Αὐστρίᾳ. Ἀλλ’ εἶναι προφανές, ὅτι παρ’ ἡμῖν κατὰ τὴν ὀκταετίαν αὐτὴν ὁ ἀσκούμενος δικηγόρος δὲν θὰ ἔχῃ τί νὰ κάμῃ. Καὶ αὐτὸ τὸ ἔτος ἢ τὰ δύο ἔτη, ὅπως ὥρισεν ἡ Ἐπιτροπή, πολλῷ δὲ μᾶλλον τὰ τρία τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου εἶναι ζήτημα, ἐὰν θὰ χρησιμοποιῶνται ἐπωφελῶς· ἑπομένως ἡ ὀκταετία θὰ εἶναι μόνον τρόπος ἀπογοητεύσεως ἀκριβῶς ἐκείνων, οἵτινες, ἔχοντες τὴν ἰδιοφυΐαν νὰ ἀναδειχθῶσι καὶ εἰσερχόμενοι ἐνωρίς, θὰ κατελάμβανον ἐξέχουσαν θέσιν ἐν τῇ δικηγορίᾳ. Δυστυχῶς δὲν δυνάμεθα ἡμεῖς νὰ ἐξεύρωμεν τρόπον τινὰ εἰδικῆς ἀσκήσεως τῶν δικηγόρων, νὰ τοὺς προσκολλήσωμεν εἰς δικαστήριον, ὡς πράττουσιν ἐν Γερμανίᾳ ἢ κατ’ ἄλλον τινὰ τρόπον νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν χρησιμοποίησιν τῆς μακρᾶς χρονικῆς ἀσκήσεως καὶ ἐντεῦθεν εἶναι προφανές, ὅτι ἡ ἄσκησις θὰ μείνῃ ἀπολύτως ἄκαρπος. Κατὰ ταῦτα ὁ μόνος τρόπος, ὅστις ἀπομένει εἶναι ὁ σχετικὸς περιορισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ οὐχὶ τῶν ὑπαρχόντων δικηγόρων, ἀλλὰ τῶν εἰσερχομένων ἐν τῷ μέλλοντι. Πρὸς τοῦτο τὸ νομοσχέδιον ἐφρόντισε νὰ σεβασθῇ οὐ μόνον τὰ δικαιώματα ἀλλὰ καὶ τὰς ἁπλᾶς προσδοκίας ἐκείνων οἵτινες διατελοῦσι νῦν πρωτοετεῖς φοιτηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου, καθ’ ὅσον ὁ περιορισμὸς εἰσάγεται μετὰ πενταετίαν ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ ὑπὸ τὴν ψῆφον ὑμῶν νόμου. Κανονίζει δὲ τὸ νομοσχέδιον τὸν ἑξῆς τρόπον: Οἱ δικηγορικοὶ Σύλλογοι θέλουσιν ὑποδεικνύει τὸν ἀριθμὸν τῶν δικηγόρων, ὅσοι κατὰ τὴν γνώμην αὐτῶν εἶναι ὀρθὸν νὰ εἰσέλθωσιν κατὰ τὴν προσεχῆ τριετίαν, ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τῶν γνωμοδοτήσεων τούτων, θεωρουμένων ὑποχρεωτικῶν διὰ τὸν ὑπουργόν, θὰ καταρτίζηται ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ πίναξ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν δικηγόρων, οἵτινες καθ’ ἑξαμηνίαν θέλουσιν εἰσαχθῆ. Οἱ ὑποψήφιοι διὰ τὰς θέσεις ταύτας θὰ ὑποστῶσι διαγωνισμόν, καὶ οἱ πρωτεύσαντες, ἤτοι οἱ ἐπιτυχόντες καὶ ἐξ αὐτῶν οἱ σχετικῶς καλλίτεροι θὰ διορισθῶσι κατὰ προτίμησιν εἰς τὰ δικαστήρια εἰς τὰ ὁποῖα ἤθελον ζητήσει ἢ ἂν δὲν ὑπάρχῃ ἐν αὐτοῖς θέσις εἰς ἄλλα κατὰ βούλησιν αὐτῶν. Αὐτὸ εἶναι ἐν γενικαῖς γραμμαῖς τὸ σύστημα τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον, ὅσον εἶναι δυνατόν, φροντίζει καὶ νὰ σεβασθῇ κεκτημένα δικαιώματα καὶ νὰ προστατεύσῃ τὴν ἱκανότητα. Καὶ ἔρχομαι εἰς τὴν ἀντίρρησιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀργολιδοκορινθίας συναδέλφου, ὅτι διὰ τοῦ διαγωνισμοῦ δὲν θὰ εἰσέλθωσιν οἱ καλλίτεροι ἀλλ’ οἱ ἔχοντες συγγενεῖς ἐν τῇ ἐπιτροπῇ καὶ οἱ ἐν γένει ὑποστηριζόμενοι. Βεβαίως καὶ τοῦτο θὰ συμβῇ. Ἀλλ’ ὅταν ἔχωμεν ἕνα κατάλογον ἀπὸ 60 ἢ 70 εἶναι ἀδύνατον οἱ διαπρέποντες, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ εἶναι πλέον τῶν 5 ἢ 10 νὰ μὴ εἰσέλθωσιν. Ἴσως θὰ εἰσέλθωσι καὶ ἀνίκανοι, θὰ συμβῶσι πιθανῶς καὶ ἀδικήματα, ἀλλ’ αἱ μεγαλοφυΐαι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παροραθῶσι. Τοῦτο βλέπομεν γινόμενον καὶ εἰς τοὺς δικαστικοὺς διαγωνισμούς, διὰ τοὺς ὁποίους πολλάκις ἠκούσθη ὅτι εἰσῆλθον ἀνίκανοι, ἀλλ’ ἱκανότητες οὐδέποτε ἀπερρίφθησαν.

§412Γ. ΠΩΠ. Τί θὰ κάμωσιν αὐτοί, οἱ ὁποῖοι θ’ ἀπορρίπτωνται;

§413Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Ὅταν πρὸ μιᾶς πενταετίας προκηρύσσηται ὅτι θὰ ἔχωμεν ὡρισμένον ἀριθμὸν εἰσακτέων δικηγόρων οἱ μέλλοντες νὰ σπουδάσωσι τὰ νομικὰ θὰ ἔχωσιν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι μέχρι δεδομένου ὁρίου ἀνοίγεται εἰς αὐτοὺς ἡ θύρα τῆς δικηγορίας, καὶ ἢ δὲν θὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν Νομικὴν Σχολὴν ἢ θὰ εἰσέλθωσι διὰ ν’ ἀκολουθήσωσιν ἄλλα στάδια σχετικὰ μὲ τὴν ἐπιστήμην, τὴν ὁποίαν προκρίνουσι νὰ σπουδάσωσι δι’ αὐτό, ὡς εἶπον, θὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ μέτρον μετὰ μίαν πενταετίαν, ἵνα ὁδηγηθῶσιν ἐκ τῶν προτέρων οἱ μέλλοντες σπουδασταὶ τῆς νομικῆς. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι τὸ σύστημα τοῦ διαγωνισμοῦ δὲν εἶναι τὸ ἀπολύτως ἐπιτυχὲς καὶ ἀπηλλαγμένον ἐλαττώματος, ἀλλὰ δὲν φρονῶ ὅτι δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν ἕτερον μᾶλλον πρόσφορον ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Διὰ τοῦ συστήματος δὲ τοῦ διαγωνισμοῦ ἔχομεν καὶ τὸ ἄλλο πλεονέκτημα ὅτι ὁ ἱκανός, ὁ ἔχων τὴν ἰδιοφυΐαν τὴν ἐξαιρετικήν, δὲν θὰ μένῃ τελευταῖος νὰ ἀναμένῃ τὴν σειρὰν κατὰ τὴν ἐγγραφὴν αὐτοῦ ἐν τῷ καταλόγῳ ἐπὶ ἐπιτυχίας, ἀλλὰ θὰ δύναται νὰ λάβῃ ἀμέσως τὸ χρίσμα τοῦ δικηγόρου. Παρετηρήθη τέλος παρ’ ἑτέρου συναδέλφου ὅτι εἶναι ὑπερβολικὸς ὁ ἀριθμὸς τῶν διατυπώσεων, εἰς τὰς ὁποίας ὑποβάλλονται οἱ ὑποψήφιοι δικηγόροι, διότι νομίζει ὅτι θὰ ὑφίστανται καὶ ἐξετάσεις καὶ διαγωνισμούς, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές· εἰς ἀντικατάστασιν τῶν ἐξετάσεων τὸ νομοσχέδιον ἔθηκε τὸν διαγωνισμόν. Ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν ἐπιφυλάσσομαι νὰ λάβω τὸν λόγον ἐν καιρῷ.

§414Ι. ΦΟΥΡΙΔΗΣ. Πανθομολογούμενον εἶναι, Κύριοι, ὅτι ὁ μέγας ἀριθμὸς τῶν δικηγόρων κατέστησεν ἄφυκτον τὴν κατάπτωσιν καὶ τοῦ δικηγορικοῦ ἐπαγγέλματος καὶ τῆς νομικῆς ἐπιστήμης ἐν συνόλῳ. Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶ ὅτι ἡ νομικὴ ἐπιστήμη εἶναι ὄχι πόσον συνδεδεμένη μὲ τὴν ἐξάσκησιν τοῦ ἐπαγγέλματος. Εἶναι πολὺ στενῶς συνδεδεμένη καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ νοηθῇ τὸ ἓν ἄνευ τοῦ ἄλλου καὶ ἡ βελτίωσις τῆς ἐπιστήμης θὰ ἐξαρτηθῇ καὶ ἐκ τῆς εὐημερίας τοῦ ἐπαγγέλματος τῶν δικηγόρων. Ἡ κατεύθυνσις βεβαίως, ἥτις ἐδόθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, εἶναι ἡ μόνη, ἥτις πρέπει νὰ ἀπασχολήσῃ ἡμᾶς, ἐὰν δηλ. πρέπει ἡ Πολιτεία ἀπ’ εὐθείας νὰ περιορίσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν δικηγόρων, οἱ ὁποῖοι θὰ ὑπάρχουν εἰς ἕκαστον δικαστήριον, ἢ ἀσχέτως πρὸς αὐτόν, ἡ ἀξία νὰ κανονίσῃ τὴν εἴσοδον τοῦ δικηγόρου ἢ μὴ εἰς τὸ δικαστήριον. Νομίζω ὅτι τὸ νὰ τεθῇ περιορισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας οὔτε πρέπει νὰ συζητηθῇ. Εἶμαι ὑπὲρ τοῦ ἀπεριορίστου τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικηγόρων, διότι τὸ ἀντίθετον θὰ ἐπέφερε περιορισμὸν βέβαια εἰς τὸ ἐπάγγελμα καὶ ἴσως αὔξησιν τῶν δαπανῶν τῶν δικηγόρων, ἀλλὰ θὰ ἐπέφερε περιορισμὸν καὶ εἰς ἐκείνους, οἵτινες θέλουν νὰ ἀκολουθήσουν τὸ ἐπάγγελμα τοῦτο καὶ ὡς ἐπάγγελμα καὶ ὡς ἐπιστήμην, θὰ ἐξαναγκάσωμεν δὲ πολλοὺς ἐπιθυμοῦντας νὰ καταφύγουν εἰς τὸ στάδιον ἐκεῖνο νὰ μὴ τὸ προτιμήσωσι, διότι θὰ συναισθάνωνται ὅτι εἰς τὸ μέλλον θὰ εὑρεθῶσι πρὸ δυσχερειῶν τοῦ βίου καὶ θὰ ἀποφεύγουν πολλοί, οἵτινες θὰ ἦσαν εἰς θέσιν νὰ προαγάγουν τὴν ἐπιστήμην των, καὶ ἕνεκα τοῦ λόγου ὅτι δὲν θὰ δύνανται νὰ κερδαίνωσι τὰ πρὸς τὸ ζῆν διὰ τῆς ἐπιστήμης. Ἐὰν θὰ ἀφεθῇ ἀπεριόριστος ὁ ἀριθμὸς καὶ διὰ τοῦ διαγωνισμοῦ, διὰ τῆς ἀξίας κατωρθοῦτο νὰ εἰσέρχηται εἰς τὸν κλάδον τῶν δικηγόρων ὁ ἐπιστήμων, τότε μοι φαίνεται ὅτι καὶ τὸ ἐπάγγελμα θὰ προαχθῇ, διότι θὰ εἰσέρχωνται ἐξ αὐτῶν οἱ ἄριστοι, καὶ ἡ ἐπιστήμη βεβαίως θὰ ἐξυπηρετηθῇ, διότι θὰ ἀναγκασθοῦν οἱ ἀσκοῦντες τὸ ἐπάγγελμα ὅπως καταρτίζωνται ἀρτιώτερον. Διὰ τοῦτο τάσσομαι ὑπὲρ τοῦ περιορισμοῦ ὑπὸ τῆς Πολιτείας, ἀλλὰ διὰ τοῦ διαγωνισμοῦ καὶ τῶν ἄλλων μέσων.

§415Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐν ᾗ περιπτώσει εἴχομεν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἐσχηματισμένην τὴν γνώμην τοῦ εἰσηγητοῦ τοῦ νομοσχεδίου, νομίζω ὅτι θὰ ἔπαυον ὅλαι αἱ ἀγορεύσεις, ὅτε ὅμως τίθεται ὡς βάσις ὅτι πρέπει νὰ ἐκτεθῶσιν αἱ διάφοροι γνῶμαι, ὅπως τεθῇ ἡ τοῦ εἰσηγητοῦ, τότε νομίζω ὅτι εἶναι ἀναγκαία ἡ διατύπωσις τῆς γνώμης ἑνὸς ἑκάστου καὶ ἀπὸ ταύτης τῆς ἀφορμῆς, ἔρχομαι οὐχὶ νὰ μακρηγορήσω, ἀλλὰ νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου. Εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀποτελῶ μέρος τῆς ἐπιτροπῆς, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχε παραπεμφθῆ ἀπὸ τὸν Φεβρουάριον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ βεβαίως δὲν ἐνθυμοῦμαι τὰ διατρέξαντα ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μέχρι σήμερον ἐνθυμοῦμαι μόνον ὅτι καὶ τότε διεφωνήσαμεν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν μὲ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἐξ Ἀττικῆς καὶ Πρόεδρον τοῦ δικηγορικοῦ συλλόγου Ἀθηνῶν, διότι καὶ ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς ἐπιτροπῆς ὑπάρχει πλειονοψηφία καὶ μειονοψηφία καὶ ἡ μὲν πλειονοψηφία εἶναι κατά, ἡ δὲ μειονοψηφία ὑπὲρ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικηγόρων. Ἡ κατεύθυνσις, ἡ ὁποία ἐδόθη σήμερον παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὑπῆρχεν ἀναντιρρήτως καὶ εἰς τὸ νομοσχέδιον, διότι μία εἶναι ἡ κατεύθυνσις καὶ εἷς ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου, ὁ περιορισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικηγόρων, μόνον δὲ ὁ τρόπος διαφέρει. Τὸ νομοσχέδιον, ὡς ὑπεβλήθη ἐξ ἀρχῆς ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, περιεῖχε δύο τρόπους, εἶχε τὸν περιορισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικηγόρων διὰ τοῦ ὁρισμοῦ ὡρισμένου ἀριθμοῦ παρ’ ἑκάστῳ Πρωτοδικείῳ, εἶχε καὶ τὸν περιορισμὸν διὰ τῶν προσόντων καὶ τῶν ἐξετάσεων. Εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ἐτάχθην μὲ τὴν γνώμην ὅτι ἀπολύτως δὲν εἶναι δυνατὸν οὔτε ἐπιτρέπεται νὰ γίνῃ περιορισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικηγόρων διὰ τοῦ ὁρισμοῦ ἐκ τῶν προτέρων ὅτι εἰς ἕκαστον Πρωτοδικεῖον θὰ εἶναι ὡρισμένος ἀριθμὸς δικηγόρων. Πάντες συνεφωνήσαμεν ὅτι περιορισμὸς κατ’ ἄλλον τρόπον ἐπιβάλλεται νὰ γίνῃ, ὁ δὲ περιορισμὸς οὗτος ἐπιβάλλεται νὰ γίνῃ οὐχὶ διὰ τὸν σκοπόν, ὅτι πρέπει νὰ αὐξήσῃ τὸ βαλάντιον τῶν δικηγόρων. Δὲν προεῖχεν αὐτὴ ἡ σκέψις εἰς τὰς ἀποφάσεις μας, ἀλλὰ κάτι τι σπουδαιότερον. Ἐκ τῆς τάξεως τῶν δικηγόρων, ἐξ ἐκείνων δηλ. οἱ ὁποῖοι ἀκολουθοῦν τὴν νομικὴν ἐπιστήμην, προέρχονται ὄχι μόνον δικηγόροι, ἀλλὰ προέρχονται ἐπιστήμονες, οἱ ὁποῖοι διατίθενται παρὰ τῆς Πολιτείας καὶ χρησιμοποιοῦνται διὰ τοὺς κυριωτέρους κλάδους αὐτῆς. Προέρχεται πρὸ παντὸς ἡ τάξις τῶν δικαστῶν καὶ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Ὡς σκοπὸς λοιπὸν νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ εἶναι ἡ βελτίωσις τοῦ ποιοῦ. Εἰς τοῦτο πρέπει νὰ καταγίνωμεν διὰ παντὸς τρόπου, εἰς τὸ νὰ βελτιώσωμεν τὸ ποιόν, καὶ εὐθὺς ὡς βελτιώσωμεν τὸ ποιὸν καὶ οἱ ἐπιστήμονες καταρτίζωνται εἰς τὸ μέλλον πάντως καλλίτεροι ἀφ’ ὅ,τι καταρτίζονται ἐπὶ τοῦ παρόντος τοὐλάχιστον, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὄχι μόνον ἡ τάξις τῶν δικηγόρων βελτιοῦται, ἀλλὰ καὶ ἡ τάξις τῶν δικαστῶν καὶ τῶν ἄλλων ὑπαλλήλων. Εἰς τοῦτο λοιπὸν ἀποβλέποντες νομίζομεν ὅτι θὰ βελτιωθῇ ἡ ποιότης καὶ διὰ τῆς μεταρρυθμίσεως τοῦ ὅλου ἐκπαιδευτικοῦ συστήματος ἀπὸ τῆς κατωτάτης μέχρι τῆς ἀνωτάτης βαθμίδος. Εἴχομεν τὴν γνώμην τότε ὅτι ἡ φοίτησις εἰς τὸ Πανεπιστήμιον θὰ ηὔξανε διὰ τῆς ψηφίσεως τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων, διότι ἐθεωροῦμεν καὶ θεωροῦμεν ἀνεπαρκῆ τὴν φοίτησιν τῶν 4 ἐτῶν διὰ τὴν σπουδὴν εἰς τὰ Νομικὰ ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ· ἐνομίζομεν ἡμεῖς τότε ὅτι τουλάχιστον θὰ ηὐξάνετο εἰς πενταετίαν· ἐνομίζομεν ὅτι θὰ καθιεροῦντο αἱ ἐνιαύσιοι ἐξετάσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν καθιερώθησαν. Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα ὅμως εἶναι δυνατὸν τὸ ποιὸν τῶν ἐπιστημόνων τοῦ μέλλοντος νὰ βελτιωθῇ κατ’ ἄλλον τρόπον, τουτέστι νὰ ἀξιώσῃ ἡ Πολιτεία μεγαλείτερα προσόντα ἀπὸ τοὺς μέλλοντας νὰ λάβωσι δίπλωμα τοῦ Πανεπιστημίου ἢ καὶ κατόπιν ἔτι μεγαλείτερα ἀπὸ τοὺς μέλλοντας νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸ δικηγορικὸν στάδιον, διότι ἀντίκειται ὁ περιορισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικηγόρων οὐ μόνον εἰς τὸ δημοκρατικὸν τῆς φυλῆς καὶ εἰς τὴν ἐλευθερίαν, ὅπως ἐλέχθη, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὸ τὸ συμφέρον τῶν δικηγόρων. Διὰ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ καὶ τῆς αὐξήσεως τῆς ὑλικῆς ἀπολαβῆς δὲν φρονῶ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκτήσωμεν καλοὺς δικηγόρους, διότι πιθανὸν νὰ κατορθώσωμεν εἰς τὸ μέλλον νὰ ἀπολαμβάνωμεν περισσότερα ἡμεῖς οἱ δικηγόροι, ἀλλὰ τότε οὐδὲν ἄλλο θὰ ἐπέλθῃ ἢ νὰ παχυνώμεθα καὶ νὰ τρεφώμεθα περισσότερον.

§416Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι νὰ παχυνώμεθα!

§417Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Καὶ νὰ παχυνώμεθα, διότι οἱ τρώγοντες κατὰ κανόνα παχύνονται.

§418Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Πῶς θὰ κερδήσουν χωρὶς νὰ ἐργάζωνται;

§419Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἀφοῦ θὰ εἶναι ὀλίγη ἡ ἐργασία θὰ κατανέμηται. Ὁ ἀριθμὸς εἶναι ὡρισμένος· ὅποιος δὲν ὑπάγει εἰς σὲ θὰ ἔλθῃ εἰς ἐμέ. Αὐτὸ εἶναι ἓν εἶδος μονοπωλίου, ἐὰν δὲν εἶναι μονοπώλιον, ὑπὸ τὴν στενὴν σημασίαν τῆς λέξεως, εἶναι ἓν τράστ. Ἀλλ’ ἐὰν τοῦτο προσπαθήσωμεν νὰ ἐπιτύχωμεν, πρέπει νὰ προσέξωμεν ὅμως, μήπως χάσωμεν κάτι τι ἄλλο, μήπως στειρεύσωμεν τὴν πηγήν, ἐκ τῆς ὁποίας θὰ προέλθωσιν οἱ ἐπιστήμονες τοῦ μέλλοντος καὶ οἱ δικηγόροι τοῦ μέλλοντος, διότι εὐθὺς ὡς θέσωμεν τοιοῦτον περιορισμὸν εἰς τοὺς μέλλοντας νὰ σπουδάζωσι, δὲν ὑπάρχει φόβος μήπως στειρεύσωμεν τὴν πηγὴν τούτων, ὥστε μία καὶ μόνον τάξις νὰ σπουδάζῃ τὰ νομικά, ἡ τάξις τῶν εὐπόρων; Καὶ θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον, ὅπως μία καὶ μόνον τάξις, ἡ τάξις τῶν πλουσίων, ἀκολουθῇ μόνον τὰς σπουδὰς εἰς τὰ νομικά;

§420Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἀλλοίμονον εἰς τὴν δικηγορίαν τότε, διότι ἡ δικηγορία ἀπαιτεῖ πνεύματα ὀξέα, ὀξύτατα.

§421Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τότε θὰ εἶσθε σύμφωνος μαζί μου, ὥστε νὰ μὴ θεσπίσωμεν αὐτά, τὰ ὁποῖα νομίζω ὅτι ὑπεστηρίξατε πρότερον.

§422Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν ὑπεστήριξα αὐτό.

§423Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δὲν ὑπεστηρίξατε ἀκριβῶς αὐτό, ἀλλὰ τοῦτο ἔρχεται ὡς συνέπεια τῆς γνώμης σας.

§424Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὄχι. Διότι ὅταν ἐγὼ θέλω 100 δικηγόρους, ἔχω τοὺς λόγους μου, ὅταν δὲ σεῖς θέλητε ἀντὶ τῶν ἑκατὸν, δέκα τότε βεβαίως ἔχετε καὶ σεῖς τὰ ἐπιχειρήματά σας.

§425Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Σεῖς ἔχετε ἀνάγκην καὶ ἀξιοῖτε ἑκατὸν δικηγόρους, καὶ τούτους διὰ πέντε–δέκα ἔτη θὰ τοὺς ἔχετε. Ἀλλ’ εἰς τὸ μέλλον; Πῶς τὸ παιδὶ τοῦ ἀπόρου, τοῦ χωρικοῦ, θὰ ἀποφασίσῃ νὰ σπουδάσῃ νομικὰ μὲ τὴν ἐλπίδα πάντοτε ὅτι θὰ γίνῃ δικηγόρος;

§426Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν ὡμίλησα περὶ τῆς μεθόδου.

§427Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Μὴ εἴπῃ τις ὅτι νομικὰ σπουδάζει τις διὰ κάθε ἄλλο ζήτημα παρὰ διὰ νὰ γίνῃ δικηγόρος. Μία σκέψις προέχει εἰς τὸν σπουδάζοντα τὰ νομικά, καὶ αὕτη θὰ προέχῃ εἰς τὸ μέλλον, τὸ νὰ γίνῃ δικηγόρος· ἀδιάφορον ἐὰν δὲν γίνῃ. Αὐτὴ εἶναι ἡ σκέψις, ἡ ὁποία προέχει εἰς τὸν τὸ πρῶτον εἰσερχόμενον εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Ἐὰν δὲν κατορθώσῃ ἢ δὲν θελήσῃ, καὶ τραπῇ εἰς ἄλλο ἐπάγγελμα, αὐτὸ εἶναι ἄλλη σκέψις. Ἀφοῦ αὕτη λοιπὸν ἡ σκέψις προέχει, πῶς θὰ σκεφθῇ ὁ υἱὸς τοῦ ἀπόρου χωρικοῦ ἢ ὁ ἄπορος ἐν γένει νὰ εἰσέλθῃ καὶ σπουδάσῃ νομικά, ὅταν μετὰ δέκα ἔτη θὰ κατορθώσῃ νὰ ἀσκήσῃ τὸ ἐπάγγελμα τοῦτο, χωρὶς νὰ εἶναι καὶ περὶ τούτου ἐντελῶς βέβαιος, διότι ἐν τῷ μεταξὺ δὲν γνωρίζει, ἐὰν χηρεύσῃ θέσις.

§428Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Πῶς ἐσπούδασαν μαθηματικά;

§429Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἵνα διορισθῶσι μαθηματικοί.

§430Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ ὅμως εἶναι ἐλάχισται αἱ θέσεις.

§431Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Καὶ ἐλάχιστοι οἱ σπουδάσαντες, καὶ δὲν ἔχομεν πλεονάζοντας, εἴχομεν ὀλίγους, οἱ ὁποῖοι ἀπησχολήθησαν καὶ ἀπασχολοῦνται εἰς ἰδιωτικὰ σχολεῖα καὶ εἰς παραδόσεις, εἰς τρόπον ὥστε σήμερον ὑπάρχει ἔλλειψις μαθηματικῶν καὶ ζητοῦνται τοιοῦτοι διὰ τῶν ἐφημερίδων· δὲν εἴδομεν ὅμως ὅτι ὑπάρχει ἔλλειψις δικηγόρων, οὐδὲ θὰ ὑπάρξῃ. Ἐὰν λοιπὸν τοῦτο δεχθῶμεν καὶ κλείσωμεν ἐκ τῶν προτέρων τὴν θύραν, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι θὰ κατορθωθῇ ὥστε εἰς τὸ μέλλον νὰ σπουδάζῃ μόνον ἡ τάξις τῶν εὐπόρων, καὶ νὰ σπουδάζωσιν οὐ μόνον οἱ εὔποροι, ἀλλὰ καὶ υἱοὶ δικηγόρων ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, διότι οὔτε αὐτοὶ οἱ εὔποροι δὲν θὰ προθυμοποιῶνται νὰ σπουδάζωσι τὰ νομικά, ἀλλὰ υἱοὶ καὶ ἀνεψιοὶ δικηγόρων, ὡς τάξις προνομιοῦχος πλέον. Κατὰ τῆς δημιουργίας τοιαύτης τάξεως προνομιακῆς ἀντιτάσσομαι πάσῃ ψυχῇ καὶ πάσῃ δυνάμει. Θέλω ἐλεύθερον τὸ ἐπάγγελμα, ὄχι ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς ἀπολύτου ἐλευθερίας, τὴν ὁποίαν σεῖς κατηγορήσατε, ἀλλ’ ἐλεύθερον τὸ στάδιον, τοῦ νὰ δύνανται πᾶσαι αἱ τάξεις νὰ σπουδάζωσιν· ἀξιῶ πάντα περιορισμὸν ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας ἐπὶ τοῦ ποιοῦ τῶν δικηγόρων ἢ τῶν ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ διορισθῶσιν· ἀξιῶ σπουδὰς καὶ ἐξετάσεις βαρυτάτας καὶ αὐστηροτάτας, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ τοῖς δοθῇ τὸ δίπλωμα τῆς περατώσεως τῶν σπουδῶν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, εἴτε ἡ ἄδεια τοῦ δικηγορεῖν, διότι βεβαίως μετέχει καὶ τῆς ἰδιότητος τοῦ ὑπαλλήλου ὁ δικηγόρος, καὶ βεβαίως ἡ Πολιτεία πρέπει νὰ ἀξιοῖ νὰ εἶναι ἱκανοί. Διότι, ἐὰν λάβωμεν παραδείγματα τῶν μέχρι τοῦδε γενομένων καὶ ἀνατρέξωμεν εἰς μίαν ὁλόκληρον εἰκοσιπενταετίαν καὶ εἴδομεν τοὺς σπουδάσαντας κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο δικηγόρους καὶ τοὺς εὐδοκιμήσαντας ἐξ αὐτῶν, θὰ ἴδωμεν ἀπὸ ποίαν τάξιν προῆλθον, ποῖοι ἦσαν, πῶς ἐσπούδασαν καὶ ποῖοι ἐγένοντο. Αὐτὴν λοιπὸν τὴν πηγὴν τῆς τάξεως ταύτης δὲν πρέπει νὰ τὴν στειρεύσωμεν, διότι ἐκ ταύτης προῆλθον ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι τὰ πρῶτα ἔφερον καὶ εἰς τὸ ὀλίγον ἀπωτέρω παρελθὸν καὶ ἤδη ἀκόμη εἰς τὴν Πολιτείαν, καὶ εἶναι, δύναμαι νὰ εἴπω, ἡ τροφοδοτοῦσα οὐ μόνον τὴν τάξιν τῶν δικηγόρων, ἀλλὰ καὶ τὴν τάξιν τῶν πολιτευομένων καὶ τὴν τάξιν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι πολὺ πρέπει νὰ προσέξωμεν. Τώρα ποῖαι αἱ λεπτομέρειαι, διὰ τῶν ὁποίων θὰ βελτιώσωμεν τὴν ποιότητα τῶν δικηγόρων, τοῦτο θὰ τὸ ἐξετάσωμεν εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. Ἓν μόνον προέχει, καὶ τοῦτο τὸ θεωρῶ ὡς ζήτημα ἀρχῆς, ἂν καὶ ὑπάρχουσι καὶ ἄλλα ζητήματα ἀρχῆς, ἐπειδὴ ὅμως τοῦτο ἐτέθη πρὸς συζήτησιν κηρύσσομαι ἀπολύτως κατὰ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικηγόρων εἰς τὰ διάφορα Πρωτοδικεῖα, θὰ ὑπερθεματίσω δ’ ἴσως εἰς τὰ μέσα ἐκεῖνα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ προσπαθήσωμεν νὰ βελτιωθῇ ἡ ποιότης τῶν δικηγόρων.

§432ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ῥακτιβὰν ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ δικηγόρων (θέλει ἐκτυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ). Ὁ κ. Πετμεζᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§433Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ἡ γενομένη συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου μὲ ἀναγκάζει νὰ ἐκφέρω καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ὡς ζητήματος ἀρχῆς, ὡς προέχοντος ζητήματος, ἐπὶ τοῦ ζητήματος δηλαδὴ τοῦ περιορισμοῦ ἢ μὴ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικηγόρων. Νομίζω δὲ ὅτι τὸ λεχθὲν ὅτι ὁ δικηγόρος εἶναι δημόσιος ὑπάλληλος, εἶναι μία ἄποψις, ἡ ὁποία οὐχὶ πρεπόντως εἰσῆλθεν εἰς τὴν περὶ τοῦ ζητήματος συζήτησιν. Διότι, καὶ ἂν εἶναι ὁ δικηγόρος δημόσιος ὑπάλληλος, δὲν εἶναι δημόσιος ὑπάλληλος μέχρι τοιούτου σημείου, ὥστε νὰ ἐξομοιοῦται πρὸς τὸν κατ’ οὐσίαν δημόσιον ὑπάλληλον, δηλαδὴ τὸν ἀμειβόμενον παρὰ τῆς Πολιτείας. Ὥστε φρονῶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀρνηθῶμεν τὴν ἀλήθειαν, ἡ ἀλήθεια δὲ εἶναι ὅτι ὁ δικηγόρος εἶναι ἐπαγγελματίας, καὶ δεδομένου ὅτι ὁ δικηγόρος εἶναι ἐπαγγελματίας, δὲν δύνανται νὰ ἔχωσιν ἐφαρμογὴν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Λακωνίας εἶπε περὶ δημοσίων ὑπαλλήλων. Βεβαίως ἡ Πολιτεία δύναται νὰ ἐλαττώνῃ τοὺς ὑπαλλήλους αὐτῆς, ἀλλ’ ἡ ἰδική μας Πολιτεία δὲν μᾶς ἔδωκε, καὶ ἐν τῇ παρούσῃ ἀκόμη Βουλῇ, παράδειγμα ἐλαττώσεως, ἀλλὰ τοὐναντίον αὐξήσεως τῶν ὑπαλλήλων αὐτῆς πρὸς καλλιτέραν πολλάκις ἐνέργειαν τῆς διοικητικῆς μηχανῆς. Ἑπομένως, ἀπ’ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως, θὰ εἶναι πολὺ περίεργον, ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἀναγνωρίζομεν, ὅτι ἡ Πολιτεία, ἵνα λειτουργήσῃ καλῶς, ἔχει ἀνάγκην πολλῶν ὑπαλλήλων, πολλῶν ὀργάνων, νὰ περιορίζωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν δικηγόρων. Ἀφαιρουμένης αὐτῆς τῆς ἀπόψεως, δηλαδὴ καθισταμένου τοῦ δικηγόρου ἐπαγγελματίου, ἔρχεται τὸ γενικώτερον ζήτημα, κατὰ πόσον εἶναι ἁρμόζων ὁ περιορισμὸς τῆς ἐλευθερίας ἐπαγγέλματος, ὡς τὸ δικηγορικόν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὁ ἐπιστημονικὸς προλεταρισμὸς εἶναι τί τὸ ὁποῖον δὲν ἀπαντᾶται μόνον ἐν Ἑλλάδι, ἀλλ’ εἰς ὅλα τὰ Κράτη, πανταχοῦ δὲ εἰς ὅλα τὰ ἐπιστημονικὰ ἐπαγγέλματα ἡ πληθώρα τῶν ἐπαγγελματιῶν ἐγέννησε μίαν δύσκολον θέσιν τῶν ἀκολουθούντων τὰ ἐπαγγέλματα ταῦτα. Εἶναι ἐπίσης ἀνεγνωρισμένον ἐν τῇ ἐπιστήμῃ, ὅτι ἡ μὴ προσήκουσα κατανομὴ τῶν διαφόρων ἐπαγγελμάτων ἐν τῇ κοινωνίᾳ, δὲν προάγει οὔτε τῶν ἐπαγγελματιῶν τὰ συμφέροντα οὔτε τῆς κοινωνίας. Ὥστε εὐχῆς ἔργον θὰ ἦτο, νὰ ἐπιδιώκηται ὁ ἀνάλογος καταμερισμὸς τῶν εἰς τὰ ἐπαγγέλματα ἀσχολουμένων. Ὁ ἀνάλογος ὅμως καταμερισμὸς δὲν δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ διὰ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα ἀποτόμως καὶ κατὰ κρίσιν ἐμπειρικὴν ἔρχονται νὰ προσδιορίσωσι τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐπαγγελματιῶν. Αὐτὴ ἡ ἀντίληψις θὰ δημιουργήσῃ κατ’ ἀνάγκην τὸν σχηματισμὸν ἐπαγγελματικῶν Ἑνώσεων, ἀναλόγων πρὸς τὰς ἐπαγγελματικὰς Ἑνώσεις τοῦ Μεσαίωνος, τὰς Zünfte καὶ τὰς gilden, θὰ καταστήσητε δηλαδὴ προνομιοῦχον τὴν ἐνάσκησιν ἑνὸς ἐπαγγέλματος εἰς ὡρισμένα πρόσωπα, θὰ θέσητε δὲ ἐκτὸς τοῦ ἐπαγγελματικοῦ συναγωνισμοῦ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἔκ τε τῶν προσωπικῶν αὐτῶν προσόντων καὶ ἐκ τῆς ἐν γένει ἐπιδόσεως αὐτῶν θὰ ἦτο μέγα καλὸν διὰ τὴν κοινωνίαν νὰ μετεῖχον τῆς ἐπαγγελματικῆς δράσεως. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι καὶ ἐν Εὐρώπῃ τὸ ζήτημα τοῦ περιορισμοῦ τῶν δικηγόρων προεβλήθη ὡς πανάκεια, ἀλλ’ ὡς ἐγὼ τοὐλάχιστον γνωρίζω, αἱ τοιαῦται προτάσεις προῆλθον κυρίως ἀπὸ τὸ συνάφι, ἦσαν pro domo sua. Βεβαίως οἱ σήμερον δικηγόροι πιθανὸν εἶναι νὰ ἐπιθυμῶσι νὰ περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν δικηγορούντων, ἀλλ’ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ δὲν ἐνδιαφερόμεθα περὶ τῶν πόθων τῶν σημερινῶν δικηγόρων. Ἐξ ἄλλου, κ. συνάδελφοι, ἡ ἐλευθέρα ἄσκησις ὡρισμένου ἐπαγγέλματος δὲν σημαίνει ἄσκησιν ἄνευ περιορισμοῦ, ἀλλὰ τὰ ὅρια τῆς τοιαύτης ἐλευθερίας δὲν δύνανται οὐδὲ πρέπει νὰ ὦσιν ἄλλα, παρὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχωσι τὴν ἱκανότητα νὰ δώσωσιν εἰς τὴν κοινωνίαν πρόσωπα, ἅτινα νὰ δύνανται νὰ ἀσκήσωσι τὸ τοιοῦτον ἐπάγγελμα μὲ ὡρισμένα προσόντα, ἀφήνοντα δὲ τὴν περαιτέρω εὐδοκίμησιν εἰς τὸν ἐλεύθερον συναγωνισμόν, εἰς τὴν ἐλευθέραν ἐξάσκησιν. (Ἐπιδοκιμασίαι). Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀχαΐας συνάδελφος κ. Γόντικας εἶπε λίαν εὐστόχως, ὅτι εἶναι συμφυὴς πρὸς τὸ δικηγορικὸν ἐπάγγελμα ὁ ἀγὼν τῆς ἁμίλλης, ὁ ἀγὼν τῆς διαρκοῦς πάλης. Ὅταν, Κύριοι, μετατρέψητε τὸν δικηγόρον εἰς ἄνθρωπον κατέχοντα μίαν θέσιν, μὲ σχεδὸν ἐκ τῶν προτέρων ὡρισμένον εἰσόδημα, παύει ὅλος ὁ ἰδανισμός, ὅλη ἡ ζέσις τοῦ δικηγορικοῦ ἐπαγγέλματος. Ἀφήσατε λοιπὸν ἐλευθέραν τὴν ἐνάσκησιν εἰς ὅλους· μεταξὺ αὐτῶν θὰ προτιμηθῶσι καὶ θὰ εὐδοκιμήσωσιν οἱ ἱκανώτεροι. Οὐδὲν δημοκρατικώτερον τούτου. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἀπ’ αὐτῶν τῶν ἀπόψεων δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποβλέψωμεν ἢ εἰς τοιαύτας διατάξεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐξασφαλίσωσιν εἰς τὴν κοινωνίαν πρόσωπα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ διαπρέψωσιν ὡς δικηγόροι. (Ἐπιδοκιμασίαι).

§434Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ὀφείλω, κύριοι Βουλευταί, νὰ προσθέσω δύο λέξεις, διότι σχεδὸν εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος ἐκ Λακωνίας ὅτι ἡ φράσις ἡ ἐμή, ὅτι θίγει τὸ νομοσχέδιον τὴν ἐλευθερίαν, ἡ ὁποία πρέπει νὰ διαπνέῃ τὴν ἄσκησιν τοῦ δικηγορικοῦ ἐπαγγέλματος, σχεδὸν εἶπεν ὅτι τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο ἀποτελεῖ ἐπιπολαιότητα. Πρέπει νὰ εἴμεθα ἐξηγημένοι· ὅταν μεταχειριζώμεθα τὴν φράσιν ὅτι ἀντίκειταί τι εἰς τὴν ἐλευθερίαν καὶ ὅτι ἡμεῖς ἀγαπῶντες τὴν ἐλευθερίαν ἀποκρούομεν ἕνα θεσμὸν ὡς ἀνελεύθερον, ἐννοοῦμεν τὴν ἐλευθερίαν οὐχὶ ὡς μίαν ὀντότητα αὐτὴν καθ’ ἑαυτήν, ἀλλ’ ἐννοοῦμεν τὴν ἐλευθερίαν ὡς μέσον πρὸς προαγωγὴν τῶν ἠθικῶν, τῶν οἰκονομικῶν, ὅλων ἐν γένει τῶν συμφερόντων τῆς κοινωνίας. Ὑπῆρχον ἄλλοτε περιορισμοί, τεθέντες εἴτε ὑπὸ τοῦ κράτους εἴτε ὑπὸ τῶν σωματείων, εἰς τὴν ἐνάσκησιν τοῦ ἐπαγγέλματος καὶ εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῆς κινήσεως· καὶ κατὰ παλαιοτέραν ἐποχὴν καὶ ὑπὸ ὡρισμένους οἰκονομικοὺς ὅρους ἐθεωρήθη ὅτι ἡ δέσμευσις αὕτη προάγει τὰ συμφέροντα τῆς κοινωνίας. Ἦλθεν ὅμως ἡ μεγάλη ἐπανάστασις, ἡ ὁποία κατέρριψεν ὅλους τοὺς δεσμοὺς καὶ ἠκολούθησε τὴν διδασκαλίαν τῶν μεγάλων φιλοσόφων, ὅτι πρέπει νὰ ἀφεθῇ ἐλευθερία εἰς τὰ ἐπαγγέλματα, ἵνα ἀναπτυχθῶσιν, ἐλευθερία εἰς τοὺς ἀνθρώπους, ἵνα αὐξήσωσι τὴν δύναμιν τῆς κοινωνίας, τὴν δύναμιν τὴν διαγοητικήν, τὴν ἠθικήν, τὴν ὑλικὴν τῆς κοινωνίας. Αὐτὰ εἶναι ἀποκτήματα τοῦ πολιτισμοῦ, ὥστε ὅταν τις ἐπικαλῆται τὴν ἐλευθερίαν, ἐπικαλεῖται τρόπον προαγωγῆς καλλίτερον τῶν διανοητικῶν, τῶν ἠθικῶν, τῶν ὑλικῶν συμφερόντων τῆς κοινωνίας καὶ τῶν ἀνθρώπων. Εἰς τὸ ζήτημα ὤφειλον νὰ λάβω θέσιν ὡς ἐτέθη τοῦτο ἀπὸ τοὺς ἄλλους ρήτορας, ἐπειδὴ δὲ ἐπιφυλάσσομαι εἰς τὴν γʹ συζήτησιν νὰ ὁμιλήσω, θὰ εἴπω μόνον ἀφοριστικῶς τὰς γνώμας μου, ἵνα ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του ὁ κ. Ὑπουργὸς μερικὰ σημεῖα τῆς ἀγορεύσεώς μου. Βεβαίως εἶναι κακαὶ αἱ συνθῆκαι ὑπὸ τὰς ὁποίας διεξάγεται σήμερον τὸ δικηγορικὸν ἐπάγγελμα, βεβαίως δὲ ἡ ἄσκησις κατέδειξε πολλὰ τὰ κακά, ἀλλὰ τὰ κακὰ ταῦτα συνέχονται ὄχι μὲ τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἀσκήσεως τοῦ δικηγορικοῦ ἐπαγγέλματος, τὰ κακὰ ταῦτα συνέχονται πρωτίστως μὲ τὴν κακὴν ἐκπαίδευσιν τῶν δικηγόρων, τὴν κακὴν ἐκπαίδευσιν τὴν ἐγκύκλιον, ἡ ὁποία βαρύνει σχεδὸν ὅλους τοὺς Ἕλληνας, ἀλλὰ καὶ μὲ τὴν κακὴν ἐκπαίδευσιν τὴν ἐπιστημονικὴν ἰδίως κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, διότι ἡ Νομικὴ Σχολὴ δὲν παρῆγε κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἐπιστήμονας ἀνταξίους πρὸς τὴν ἀποστολήν των, οὔτε ἀπὸ ἀπόψεως γνώσεων, οὔτε ἀπὸ ἀπόψεως χαρακτῆρος. Αὐτὰ εἶναι, νομίζω, ζητήματα, τὰ ὁποῖα δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν ὡς ἀναμφισβήτητα. Δευτέρα ἀφορμὴ τῶν κακῶν, τὰ ὁποῖα ἐμφανίζει ἡ δικηγορία ἐν Ἑλλάδι, εἶναι ἡ ἔλλειψις πειθαρχίας. Καὶ ἐν τῷ πεδίῳ τούτῳ ἐγένοντο τὰ πρῶτα βήματα διὰ τῆς ἱδρύσεως τῶν δικηγορικῶν συλλόγων καὶ τῶν πειθαρχικῶν συμβουλίων, ἐπιπλέον δὲ τὰ ἐλαττώματα τῆς νομοθεσίας, ἡ ὁποία ἐπιτρέπει τὴν χρῆσιν διαφόρων στρεψοδίκων μέσων, καὶ τέλος οἱ ὅλοι οἱ οἰκονομικοὶ ὅροι τῆς Ἑλλάδος, οἱ ὁποῖοι ἔκαμαν ὥστε νὰ τρέπωνται πολλοὶ εἰς τὸ ἐπάγγελμα τοῦ δικηγόρου. Ὄχι μόνον δὲ τοῦτο, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ λοιπὴ νομοθεσία μας, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ νομικὰς γνώσεις διὰ τὴν κατάληψιν θέσεως γραφέως καὶ χωροφύλακος ἀκόμη. Ἀλλὰ ταῦτα θὰ θεραπευθοῦν θεραπευομένων τῶν αἰτίων καὶ οὐχὶ διὰ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικηγόρων, τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο ἐπίσης ἀστεῖον, ὅπως ἐὰν ἠθέλομεν νὰ περιορίσωμεν τὸν ἀγροτικόν μας πληθυσμὸν διὰ μηχανικῶν μέσων ἀπὸ τοῦ νὰ ἐγκαταλείπῃ τοὺς ἀγρούς. Ταῦτα ἐγένοντο εἰς τὸν μεσαίωνα, ἀλλ’ ἐὰν ἐπιχειρήσωμεν νὰ εἴπωμεν σήμερον ὅτι διὰ νὰ ἐμποδίσωμεν τὴν κάθοδον τῶν ἀγροτῶν εἰς τὰς πόλεις πρέπει νὰ περιφράξωμεν τοὺς ἀγροὺς καὶ νὰ ὀχυρώσωμεν τὰς πόλεις, θὰ ἐγκλεισθῶμεν εἰς τὸ φρενοκομεῖον. Ἡ συγκράτησις τοῦ ἀγροτικοῦ μας πληθυσμοῦ εἰς τοὺς ἀγροὺς θὰ γίνῃ μόνον λαμβανομένων καταλλήλων μέτρων ὥστε ἡ ἀπόδοσις τῆς γῆς νὰ παραμένῃ εἰς τὰ θυλάκια τῶν ἀγρατῶν, ἥτις σήμερον τοῦ ἀφαιρεῖται ἀπὸ τὴν φορολογίαν καὶ τὴν τοκογλυφίαν. Δὲν κερδίζει ὁ ἀγρότης καὶ φεύγει ἀπὸ τοὺς ἀγροὺς καὶ ἔρχεται εἰς τὰς πόλεις καὶ αὐτὸς ὁ πληθυσμὸς εἶναι ὁ ὁποῖος γίνεται ὁ προλετάριος τοῦ πνεύματος, καὶ τροφοδοτεῖ τὸ σῶμα τῶν δικηγόρων καὶ τῶν ἰατρῶν καὶ τῶν ἀργομίσθων τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§435ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νὰ διακόψωμεν.

§436Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ὀλίγα θὰ εἴπω ἀκόμη.

§437Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὰ ἀφίνετε διὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν καλλίτερα;

§438Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Θὰ ἐπανέλθω εἰς τὴν γʹ ἀνάγνωσιν, θὰ εἶχον ὅμως νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν σας εἰς τὰ ἑξῆς δύο σημεῖα· πρῶτον νὰ ἐπιβληθῇ ὡς ὑποχρέωσις διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὁποία δὲν ἀναγράφεται ἐν αὐτῷ, ἡ παροχὴ δωρεὰν τῶν δικηγορικῶν ὑπηρεσιῶν εἰς τοὺς ἀπόρους.

§439Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι λεπτομέρεια.

§440Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ὅμως εἰς τὸ νομοσχέδιον. Καὶ δεύτερον τὸ ζήτημα τῆς συντάξεως τῶν δικηγόρων θὰ ἦτο καλὸν νὰ λυθῇ διὰ τοῦ νομοσχεδίου.

§441ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 12 καὶ 30 τῆς νυκτός.)