1911.07.06

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 132.

Τῆς 6ης Ἰουλίου 1911.

(Τετάρτη)

Προεδρία κ. Ν. Ἀ. Στράτου.

(Ἀναγνωσθέντος τοῦ καταλόγου ὥρᾳ 11 καὶ 20′ π. μ.

προεδρεύοντος τοῦ Ἀντιπροέδρου κ. Θ. Παπαϊωάννου ἡ Βουλὴ εὑρέθη ἐν ἀπαρτίᾳ, παρόντων 127 Βουλευτῶν).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: 1) Κάτοικοι Τήνου διαψεύδουσι τὰ ἐν τῇ Βουλῇ ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ κ. Κ. Ἀλαβάνου λεχθέντα.

§2Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε. Διαψεύδουσιν οἱ πέντε συγγενεῖς τῶν ἱερέων καὶ οἱ ὑπάλληλοί των.

§3Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ν’ ἀναγνωσθῇ, παρακαλῶ, ἡ ἀναφορὰ αὕτη.

§4ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει).

§5Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Πῶς ἐπιτρέπετε, κύριε Πρόεδρε, ν’ ἀναγινώσκωνται τοιαῦται ἀναφοραί, αἱ ὁποῖαι διαψεύδουσι τοὺς λόγους τῶν κυρίων Βουλευτῶν;

§6Ν. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Διαψεύδουσι τὰ λεχθέντα περὶ τῶν συλλαλητηρίων.

§7Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§8Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγώ, παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§9Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα ν’ ἀναμιχθῶ εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν· νομίζω ὅμως ὡς Βουλευτὴς ὅτι ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ παρατηρήσω ὅτι δὲν ἔπρεπε κἂν ν’ ἀναγνωσθῇ ἡ ἀναφορά. Οἱ πολῖται ἀναφέρονται πρὸς τὴν Βουλήν· δὲν διαψεύδουσι τοὺς Βουλευτάς.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ προσέτι ἀναφορὰς τῶν κατοίκων Λαρίσης, τῶν δημοτῶν τοῦ δήμου Οἰνιάδος τῆς Βονίτσης, τῶν καπνοπαραγωγῶν Μοδίου–Τιθορέας, αἴτησιν τοῦ Ἰ. Λευθεριώτου, τῶν καπνοπαραγωγῶν Βονίτσης, τοῦ ἐν Γραβιᾷ ἰατροῦ Δ. Παπαδοπούλου, διαμαρτυρίαν τοῦ ἐν Πειραιεῖ Θ. Γεροστάθη δι’ ἀπόρριψιν τοῦ μαθητοῦ τοῦ Γυμνασίου υἱοῦ του Ἀντωνίου. Ὁ βουλευτὴς κ. Φ. Νέγρης ὑποβάλλει τροπολογίαν εἰς τὸ νομοσχέδιον «περὶ διαγραφῆς κλπ. τῶν πρὸς τὸ Δημόσιον ὀφειλομένων ἐκ παρελθουσῶν χρήσεων». Οἱ κύριοι Γ. Στρατούλης καὶ Ἀ. Ἀναστασιάδης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν εἰς τὴν πρότασιν νόμου «περὶ προσθήκης ἐδαφίου εἰς τὸν νόμον ͵ΓΨΚʹ». Ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Λ. Κορομηλᾶς ὑποβάλλει τροπολογίαν εἰς τὸ νομοσχέδιον «περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων τῆς χρήσεως 1910 ἐκ δραχ. 756.891.87». Ὁ κ. Δ. Λαζαρῆς ὑποβάλλει τροπολογίαν εἰς τὸ νομοσχέδιον «περὶ Κεντρικοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως». Ὁ κ. Γ. Μανωλίτσης ὑποβάλλει τροπολογίαν εἰς τὸ νομοσχέδιον «περὶ διαγραφῆς ἀνανεώσεως χρεῶν». Ὑπάρχει πρότασις ὑπογεγραμμένη ὑπὸ δέκα Βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι ζητοῦσι νὰ χορηγηθῶσι δραχ. 1000 εἰς τοὺς δύο συντάκτας τῶν Ἐπισήμων Πρακτικῶν.

§11Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Νὰ μείνῃ διὰ τὴν μετὰ μεσημβρίαν, ἵνα ἴδωμεν καὶ ἡμεῖς περὶ τίνος πρόκειται.

§12ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ν’ ἀναγραφῇ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, διὰ νὰ λάβωμεν γνῶσιν.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν Βʹ συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ Κεντρικοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως». Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§14Δ. ΛΑΖΑΡΗΣ. Προτείνω, ὅπως περιληφθῶσιν εἰς τὸ ἄρθρον 1 καὶ οἱ ἔχοντες δεκαπενταετῆ ὑπηρεσίαν πρωτοβάθμιοι δημοδιδάσκαλοι ὡς καὶ οἱ ἔχοντες δίπλωμα δικηγόρου.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν γʹ ἀνάγνωσιν. (Γίνονται εἶτα δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1–10). Ἐπὶ τοῦ συνόλου τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Κουλουμβάκης.

§16Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι ἄγνωστον εἰς ὑμᾶς, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἡ συναλλαγὴ ὑπηρετεῖ, θὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ, οὐχὶ τόσον διὰ τῶν πολιτικῶν δεσμῶν, ὅσον διὰ τῶν κοινωνικῶν σχέσεων. Αἱ δὲ κοινωνικαὶ σχέσεις, αἱ περισσότερον ἐπιδράσασαι εἰς τὰ παρ’ ἡμῖν πράγματα, ὑπῆρξαν κυρίως ἐν Ἀθήναις. Νομίζω ὅτι τοῦτο δὲν τὸ λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν ἐπακριβῶς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ἐπίσης ἔχω καθῆκον νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Βουλὴν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καὶ ἄλλοτε ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω, ὅτι τὴν ἀποκέντρωσιν τὴν ἐννοῶ ἐντὸς ἑκάστης ὑπηρεσίας καὶ οὐχὶ ἐκτὸς αὐτῆς. Εὑρίσκω ἑπομένως ὀρθοτάτην καὶ εὐλογωτάτην καὶ σκοπιμωτάτην τὴν πρότασιν τοῦ κ. Λαζαρῆ, ὅπως εἰς τὸ συμβούλιον ἐκεῖνο περιληφθῶσιν οἱ ἔχοντες ὡρισμένην τινὰ ὑπηρεσίαν.

§17Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ ὄνομα Θεοῦ!

§18Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Διατί «δι’ ὄνομα Θεοῦ!»; Διότι ἐκεῖνοι θὰ πονῶσι τὸν κλάδον καὶ δὲν θὰ ἐπηρεάζωνται τόσον ἀπὸ τὰς κοινωνικὰς θέσεις, διότι θὰ ἔχωσιν ἐπηρεασμόν τινα καὶ ἐκ τοῦ ἐνδιαφέροντος πρὸς τὸν κλάδον, πρὸς τὸν ὁποῖον ἀνήκουν, ἐνῷ, ἂν παραδώσωμεν τὴν ὅλην διεύθυνσιν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως εἰς μερικοὺς κυρίους κατοικοῦντας ἐν Ἀθήναις, μὴ ἀνήκοντας εἰς τὸν κλάδον ἐκεῖνον, θὰ ἱδρύσωμεν ἓν ὀλιγαρχικὸν συμβούλιον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπηρεάζηται ἀπὸ παντὸς εἴδους κοινωνικὰς σχέσεις, παντὸς εἴδους φιλοδοξίας, κλίκας, θωπείας, δὲν ἠξεύρω ποίου ἄλλου εἴδους σχέσεις;

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Βʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀδείας συνομολογήσεως χρεολυτικοῦ δανείου δραχ. 3.000.000 ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου καὶ περὶ μεταρρυθμίσεως, συμπληρώσεως καὶ προσθήκης διατάξεων ἐν τοῖς νόμοις ͵ΓΣΒʹ τῆς 7 Ἀπριλίου 1907, ͵ΓΤΘʹ τῆς 14 Μαΐου 1908, ͵ΓΤΞΘʹ τῆς 6 Ὀκτωβρίου 1909, ͵ΓΦΚΑʹ τῆς 9 Ἰανουαρίου 1910 καὶ ΓΦϚΑʹ τῆς 6 Μαρτίου 1910 περὶ συνοικισμοῦ καὶ διανομῆς γαιῶν ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ περὶ ὀργανώσεως καὶ διοικήσεως τοῦ Θεσσαλικοῦ Γεωργικοῦ ταμείου». (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον, ὡς καὶ τὰ ἄρθρα 1–19). Ἄρθρον 20 (ἀναγινώσκεται). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ὑπάρχει τροπολογία τοῦ βουλευτοῦ κ. Ν. Γαρδικιώτου ἔχουσα οὕτω: «δύναται δι’ ἀποφάσεως τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ νὰ παραχωρηθῇ δωρεὰν ἡ ἐπιστασία μετὰ τῆς περιοχῆς της ἐν τῷ ἐθνικῷ χωρίῳ Στεφανοσαίων εἰς τὴν κοινότητα τοῦ χωρίου τούτου πρὸς ἀνέγερσιν ναοῦ, ἐκποιουμένου ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τοῦ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ὁρισθέντος οἰκοπέδου ὑπὲρ τοῦ Θεσσαλικοῦ Γεωργικοῦ ταμείου».

§20Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Τὴν δέχομαι. (Γίνεται δεκτὴ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Γαρδικιώτου καὶ ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 20 ὡς ἐπίσης καὶ τὰ ἄρθρα 21–35 καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀναγραφῆς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1911 πιστώσεως διὰ τὸ ἐνοίκιον τοῦ ἐν Κωνσταντινουπόλει πρεσβευτικοῦ μεγάρου τοῦ ἔτους 1911». (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον μόνον ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου). Γʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ αὐξήσεως τῆς δυνάμεως τῆς ἐφίππου χωροφυλακῆς». (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ νομοσχέδιον). Γʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῶν πιστώσεως ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1910 ἐκ δραχ. 756.891.87». (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον μόνον ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου). Γʹ συζήτησις κατ’ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κηλώνων ἵππων, ὄνων κλπ.». (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Γʹ συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀποστολῆς εἰς Ἑσπερίαν ὑποτρόφων πρὸς σπουδὴν τῆς Δασολογίας». (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ὡς καὶ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου). Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται). Θὰ ἦτο ὀρθότερον ἐκεῖ ἔνθα λέγομεν: «οἱ κριθέντες ἱκανοὶ διὰ τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν» νὰ τεθῇ «οἱ κριθέντες ἱκανοὶ διὰ τὴν ἐνεργὸν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν».

§22Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μάλιστα· νὰ προστεθῇ ἡ λέξις «ἐνεργόν».

§23Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἐκτὸς τούτου δὲν θέτομεν ὅριόν τι ἡλικίας. Νομίζω ὅτι καλὸν εἶναι νὰ τεθῇ ἓν ὅριον 25– 28 ἐτῶν.

§24ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐδῶ εἰς τὴν πρότασίν σας ἔχετε 30 ἐτῶν· ἂς θέσωμεν 28 ἐτῶν.

§25Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Μάλιστα. Αἱ δημοσιεύσεις καλλίτερον εἶναι νὰ γίνωνται καὶ διὰ τοῦ ἡμερησίου τύπου, ἵνα λαμβάνωσι γνῶσιν καὶ οἱ ἐνδιαφερόμενοι.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τροπολογία ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου τοῦ βουλευτοῦ κ. Π. Ἀραβαντινοῦ ἔχουσα οὕτως: «Ὡς πρὸς τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ἐφαρμόζονται διὰ τὴν ἐνέργειαν τοῦ διαγωνισμοῦ ἀντιστοίχως αἱ ὑπὲρ τῶν λόγων ἐξαιρέσεως δικαστῶν ἰσχύουσαι διατάξεις, ἐν περιπτώσει δὲ παραβάσεως αὐτῶν δύναται ν’ ἀκυρωθῇ ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει ὁ διαγωνισμός, ὑπόκεινται δὲ τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς εἴς τε τὰς σχετικὰς πειθαρχικὰς διατάξεις ὑπὸ τοὺς ἐν τοῖς εἰρημέναις δικονομίαις ὅρους καὶ εἰς τὰς ποινὰς τοῦ ἄρθρου 463 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, ἐὰν συντρέχωσιν αἱ προϋποθέσεις αὐτῶν». (Γίνεται δεκτὴ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ἀραβαντινοῦ καὶ ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἐτροποποιήθη, ὡς καὶ τὸ ἄρθρον 3). Ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκεται).

§27Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. «Οἱ ἀθετοῦντες τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην ὑποχρεοῦνται ν’ ἀποδώσωσι τῷ Δημοσίῳ τὰς δαπάνας τῆς ὑποτροφίας των διπλᾶς, ἐπὶ πλέον δὲ τιμωροῦνται καὶ διὰ φυλακίσεως τριῶν μηνῶν μέχρι δύο ἐτῶν. Καὶ τὸ μὲν πρῶτον μέρος περὶ τῆς ἀποδόσεως εἰς διπλάσιον τῶν δαπανῶν ἴσως δὲν τὸ εὑρίσκω ὑπερβολικόν, ἀλλὰ τὸ δεύτερον μέρος, τὸ τῆς φυλακίσεως ἀπὸ τριῶν μηνῶν μέχρι δύο ἐτῶν, ὁμολογῶ ὅτι τὸ εὑρίσκω ὑπερβολικόν.

§28ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θέτομεν τὴν φυλάκισιν, διότι ἡ πρᾶξις αὕτη εἶναι ἀθέτησις δημοσίας ὑποσχέσεως.

§29Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν εὑρίσκω ἐγὼ ὀρθὴν τὴν ποινήν.

§30Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τοπικαὶ ἀνάγκαι μᾶς ἀναγκάζουσιν.

§31Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν λέγω ὄχι· ἀλλὰ δὲν εὑρίσκω κατὰ πόσον δύναταί τις νὰ εἴπῃ τοῦτο.

§32Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἄς μένῃ τότε.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 4ον καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 5ον).

§34Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νὰ τεθῇ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 5ον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 5ον, ὡς ἐτροποποιήθη, καὶ τὰ ἄρθρα 6–8, ὡς καὶ τὸ σύνολον). Γʹ συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως ἐν Ἀθήναις κτηνιατρικοῦ μικροβιολογικοῦ ἐργαστηρίου». (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 1ον καὶ ἀναγινώσκεται τὸ 2ον).

§36Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Τῇ προτάσει μου εἶχεν ἀναβληθῆ ἡ ψήφισις τοῦ περὶ οὗ πρόκειται νομοσχεδίου καὶ ἐπηνέχθησαν διορθώσεις τινές· ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ προσοχὴ προεκλήθη ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὀρθότητα τῶν προθέσεων τοῦ ἀρχικῶς συντάξαντος αὐτό. Ἀλλὰ ἤδη ἀναφαίνονται καὶ ἄλλα σημεῖα καὶ πρέπει νὰ προσέξωμεν, ὅπως προφυλάξωμεν τὸν συντάκτην αὐτοῦ Ὑπουργὸν ἀπὸ τῆς ὑποβολιμαίας ἤδη προσθήκης διατάξεών τινων, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀντίθετοι εἰς πολλὰ πρὸς τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον. Τοιαύτη διάταξις, ὡς παρατηρεῖται, εἶναι αὐτή, ἡ ὁποία, ἐνῷ ζητεῖ ἡ ὑπηρεσία νὰ ἐκλέξῃ τὸν ἄριστον, καὶ εἶναι γνωστὸν ὅτι αὐτὸ δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ, εἴτε ὅταν ὁ Ὑπουργὸς ἢ ἡ προϊσταμένη Ἀρχὴ ἔχουσα πεποίθησιν ἐκλέξῃ ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον νομίζει ὡς ἄριστον, εἴτε δι’ ἐξετάσεων· τὸ πρῶτον εἶναι τὸ ἄριστον, ἐὰν ὑπάρχωσιν ἐγγυήσεις ἐκ μέρους τῆς ὑπηρεσίας, καὶ τοῦτο ἀποδέχονται ὡς τὸ κράτιστον μέσον εἰς τὰ πλεῖστα μέρη, ὡς ἐν Γαλλίᾳ· τὸ δεύτερον εἶναι ἥκιστα ὀρθόν, γίνεται δὲ εἰς τὰ μὴ ἐπαρκῶς προηγμένα μέρη. Ἡ διάταξις λοιπὸν αὐτή, ἡ ὁποία ἐτέθη ἤδη εἰς τὸ νομοσχέδιον, ἀντιστρατεύεται πρὸς τὸν σκοπόν, ὃν τοῦτο ἐπιδιώκει· ἓν ἐκ τῶν δύο ὀφείλομεν νὰ ἀκολουθήσωμεν, καὶ τὸ νομοσχέδιον εἶχεν ὁρίσει τὸ δεύτερον κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν. Ὑπῆρχον ὅμως ἀτέλειαί τινες, καὶ ἐζήτησα τὴν ἀναβολὴν αὐτοῦ, ἥτις ἐγένετο δεκτή. Ἀλλὰ προστίθεται ἤδη τὸ ἐξάμβλωμα, τὸ νεόπλασμα, κατὰ τὸ ὁποῖον προκηρύσσεται μὲν διαγωνισμός, ἀλλὰ (ἀναγινώσκει): «δύναται νὰ διορισθῇ καὶ ἄνευ διαγωνισμοῦ κλπ.» Ἐκτὸς τῆς οὐσιώδους μεταβολῆς ὁ τίτλος ὁ ἀκαδημαϊκὸς δὲν σημαίνει τίποτε.

§37Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νὰ ἀναβληθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Γʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως πράξεων συνταχθεισῶν κατὰ παράβασιν τοῦ νόμου περὶ φορολογίας κληρονομιῶν, κληροδοσιῶν καὶ αἰτίᾳ θανάτου δωρεῶν».

§39Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Πρόκειται νὰ ἐπανορθωθῶσι τὰ ἀποτελέσματα τὰ ἐπελθόντα εἰς τοὺς ἀγνοοῦντας τὸν νόμον καὶ ἐπιχειρήσαντας δικαιοπραξίας, χωρὶς νὰ καταβάλωσι τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου 9 τοῦ νόμου ͵ΓΤϞΑʹ». Ὁ φόρος αὐτὸς κατὰ τὸ ἄρθρον 4 τοῦ ἰδίου νόμου δύναται νὰ πληρωθῇ εἰς τέσσαρας ἴσας δόσεις. Περὶ τούτου ὑπάρχει ἀσάφεια. Καὶ αὐτὸ δὲν εἶναι ὀρθόν. Ἐφ’ ὅσον ὁ φόρος πρόκειται νὰ καταβληθῇ εἰς 4 δόσεις, ἀρκεῖ ἡ καταβολὴ τῶν ληξιπροθέσμων δόσεων, ἵνα εἶναι ἔγκυρος ἡ πρᾶξις.

§40Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἀφοῦ λαμβάνετε πρόνοιαν διὰ τοὺς συμβολαιογράφους, δὲν θεωρεῖτε σκόπιμον νὰ λάβητε καὶ διὰ τοὺς πολίτας;

§41Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποβάλετε πρότασιν νὰ τὴν συζητήσωμεν.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1ον. (Ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2).

§43Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς 3ον ἄρθρον δέχομαι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ῥακτιβάν. (Ψηφίζεται ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ῥακτιβὰν ὡς 3ον ἄρθρον, ὡς καὶ τὸ σύνολον). Ψηφίζονται μετὰ ταῦτα εἰς βʹ ἀνάγνωσιν τὰ ἑξῆς νομοσχέδια ἄνευ τινὸς τροποποιήσεως: 1) «Περὶ συστάσεως ἠλεκτρομηχανολογικοῦ ἐργαστηρίου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν πρὸς ἔλεγχον τῶν γνωμόνων φωταερίου καὶ ἠλεκτρισμοῦ καὶ λοιπὰς ἠλεκτρολογικὰς μετρήσεις». 2) «Περὶ κυρώσεως διεθνοῦς συμβάσεως ἀφορώσης τὴν κυκλοφορίαν τῶν αὐτοκινήτων». 3) «Περὶ προσθέτου φόρου ἐπιτηδεύματος τῶν ἰδιοκτητῶν μηχανῆς κατασκευῆς σιγαρέττων καὶ περὶ μηχανοποιήτων σιγαρέττων». 4) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ΤΝΗʹ τοῦ 1856 περὶ κατασκευῆς πεζοδρομίων καὶ ὑπονόμων» καὶ 5) «Περὶ ὀργανώσεως τοῦ ἐν τῷ τμήματι Ἐμπορίου καὶ Βιομηχανίας τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας, Ἐμπορίου καὶ Βιομηχανίας γραφείου ἐργασίας». Ἀναβάλλεται ἔπειτα ἡ βʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ᾼΨΟʹ «περὶ βοσκῆς ζῴων» καθὼς καὶ ἡ Βʹ συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διαρρυθμίσεως τῆς γεωργικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους».

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ μετακλήσεως ἀλλοδαπῶν διὰ τὴν γεωργίαν καὶ δασικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους». (Ψηφίζεται). Ἀναβάλλεται εἶτα ἡ Ιʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κτηνιατρικῶν περιφερειῶν καὶ διορισμοῦ δημοσίων κτηνιάτρων». Βʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ͵ΓΣΙΗʹ (ὑπ’ ἀριθ. 3218) «περὶ ἀγροφυλακῆς».

§45Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον.

§46Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀναβάλλεται καὶ αὐτό.

§47Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει νόμος, ἀδελφέ! Ἄλλας ἐκλογὰς θὰ κάμωμεν; Νὰ καταδικασθῇ αὐτὸς ὁ λαὸς νὰ κάμνῃ αἰωνίως ἐκλογάς;

§48Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Δύο λέξεις.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνεβλήθη, κύριε Βουλευτά.

§50Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τί γίνεται δηλαδὴ διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ;

§51Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν συζητεῖται, κύριε Μπακόπουλε.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ διαγραφῆς καὶ ἀνανεώσεως τῶν πρὸς τὸ Δημόσιον ὀφειλομένων χρεῶν ἐκ παρελθουσῶν χρήσεων».

§53Ι. ΑΚΡΙΔΑΣ. Τὸν λόγον.

§54Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν ὁμιλεῖτε.

§55Ι. ΑΚΡΙΔΑΣ. Εἶναι ἔργον τῶν φαυλοκρατῶν τὸ νομοσχέδιον αὐτό.

§56Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Τῶν φαυλοκρατῶν;

§57Ι. ΑΚΡΙΔΑΣ. Βεβαίως. Διότι αὐτοὶ ἦσαν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔφθασαν τὰ 150 ἑκατομμύρια.

§58Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἄς συζητηθῇ, κύριε Πρόεδρε.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§60Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἰς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 4 παρακαλῶ νὰ ἐπανέλθωμεν πάλιν.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Γʹ συζήτησις κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ͵ΓΧΙΒʹ (ὑπ’ ἀριθ. 3612) τοῦ 1910, δι’ οὗ μετερρυθμίσθη ὁ νόμος ͵ΓΚʹ τοῦ 1845, περὶ ὑγειονομικῶν Ἀρχῶν ἐν γένει». Τὸ τέταρτον εἶχε παραλειφθῆ, διότι ἔλειπεν ὁ κύριος Ὑπουργός. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§62Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. (Ὄρα Παράρτημα).

§63ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Προειδοποιῶ καὶ ἐγὼ ὑμᾶς καὶ τοὺς ἄλλους ἰατροὺς ὅτι ἅμα τῷ πέρατι τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς ἔχω σκοπὸν νὰ σᾶς καλέσω, ὅπως ἀπαρτίσητε εἰδικὴν ἐπιτροπήν, ἥτις νὰ ἐπεξεργασθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο.

§64Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Μόνον εὐχαριστίας, κύριε Ὑπουργέ.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν δι’ ἀναστάσεως τὸ νομοσχέδιον τοῦτο κατ’ ἄρθρον καὶ κατὰ τὸ σύνολον αὐτοῦ).

§66Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τῶν δύο διεθνῶν συμβάσεων Ναυτικοῦ Δικαίου τῶν Βρυξελλῶν τοῦ 1910. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ κηρύξῃ τὸ νομοσχέδιον κατεπεῖγον.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλή;

§68Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ κατεπεῖγον δὲν ἔχω ἀντίρρησιν. Παρακαλῶ ὅμως νὰ παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπήν.

§69Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νὰ ψηφισθῇ κατ’ ἀρχήν.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τῶν δύο διεθνῶν συμβάσεων Ναυτικοῦ Δικαίου τῶν Βρυξελλῶν τοῦ 1910». (Ψηφίζεται ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου καὶ παραπέμπεται εἰς ἐπιτροπὴν ἀποτελεσθεῖσαν ἐκ τῶν κυρίων Δ. Καλέργη, Θ. Πετμεζᾶ, Χ. Βοζίκη, Κ. Μάνου, καὶ Κ. Δεμερτζῆ). Γʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ζωοκλοπῆς καὶ ζωοκτονίας». Ὁ κ. Μπακόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§71Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ σκοπὸς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἶναι, κύριοι Βουλευταί, ἡ περιστολὴ τοῦ ἐγκλήματος τῆς ζωοκλοπῆς. Φοβοῦμαι μήπως τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἐὰν ψηφισθῇ ὡς ἔχει, φέρῃ τὰ ἀντίθετα ἀποτελέσματα. Ἐκ πεποιθήσεως φρονῶ ὅτι αἱ μεγάλαι ποιναὶ δυσκόλως ἐφαρμόζονται ὑπὸ τῶν δικαστηρίων καὶ τοῦτο διδάσκουσι πάντες οἱ περὶ τὸ ποινικὸν δίκαιον καταγινόμενοι. Γινώσκομεν πάντες ἡμεῖς οἱ ἀναμιγνυόμενοι περὶ τὰ δικαστικά, καὶ ἴσως πάντες οἱ Βουλευταί, ὅτι, ὅταν τὸ ἀντικείμενον τῆς κλοπῆς ὑπερβαίνῃ τὰς 20 δραχμάς, ὁ αὐτουργὸς τῆς κλοπῆς τιμωρεῖται δι’ ἐπανορθωτικῆς ποινῆς, δηλαδὴ μὲ φυλάκισιν μέχρι πέντε ἐτῶν, ὅταν δὲ ὁ κατηγορούμενος κατηγορῆται διὰ τρεῖς κλοπάς, τὸ ἀντικείμενον δ’ ἑκάστης ὑπερβαίνῃ τὰς 20 δραχμάς, παραπέμπεται εἰς τὸ Κακουργιοδικεῖον καὶ τιμωρεῖται μὲ εἱρκτήν, καὶ ὅταν ὁ κατηγορούμενος ἐπὶ κλοπῇ εἶχε καταδικασθῆ δὶς ἐπὶ κλοπῇ παραπέμπεται πάλιν εἰς τὸ Κακουργιοδικεῖον καὶ ἐπιβάλλεται εἰς αὐτὸν ἡ ποινὴ εἱρκτῆς ἀπὸ πέντε ἕως δέκα ἐτῶν. Δὲν νομίζετε ὅτι εἶναι ἀρκεταὶ αἱ ποιναὶ αὐταὶ διὰ τὸ ἀδίκημα τῆς κλοπῆς κατὰ τοῦ τοιούτου εἴδους κατηγορουμένου; Διὰ τῶν νόμων τοῦ 1848 καὶ τοῦ 1867 ἀφωμοιώθη πρὸς τὴν κλοπὴν καὶ ἡ ζωοκλοπὴ ἀνεξαρτήτως τῆς ἀξίας τοῦ ἀντικειμένου αὐτῆς. Ὁ κατηγορούμενος ἐπὶ κλοπῇ ἑνὸς μικροῦ ζώου οἱασδήποτε ἀξίας, ἔστω καὶ ἐλάσσονος τῶν 20 δραχμῶν, τιμωρεῖται μὲ φυλάκισιν ἀπὸ τριῶν ἡμερῶν μέχρι πέντε ἐτῶν. Παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν νὰ προσέχῃ, ὅταν ὁμιλῶ.

§72Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Περίεργον! Πρέπει νὰ σᾶς κυττάζω;

§73Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρέπει νὰ λέγητε περίεργον. Ὅταν συζητῆται τόσον σοβαρὸν νομοσχέδιον φέρον τὴν ὑπογραφήν σας, πρέπει νὰ ἔχητε σεβασμὸν πρὸς τὴν Βουλήν. Ὁ κατηγορούμενος λοιπόν, κύριοι Βουλευταί, ἐπὶ κλοπῇ οἱουδήποτε μικροῦ ζώου οἱαδήποτε ἀξίας τιμωρεῖται μὲ φυλάκισιν ἀπὸ τριῶν ἡμερῶν μέχρι πέντε ἐτῶν καὶ μὲ τὸ πενταπλάσιον τῆς ἀξίας τοῦ μικοῦ ζώου, καὶ τὸ μὲν ἥμισυ τῆς ἀξίας δίδεται εἰς τὸν ἀνακαλύψαντα τὴν κλοπήν, τὸ δὲ ἕτερον ἥμισυ εἰς τὸν δῆμον καὶ εἰς τὸ Δημόσιον. Ἐὰν καὶ διὰ τρίτην φορὰν ἀνακαλυφθῇ ὁ κατηγορούμενος ὡς ζωοκλέπτης, παραπέμπεται εἰς τὸ Κακουργιοδικεῖον συμφώνως μὲ τὸν νόμον περὶ κλοπῆς, ἔχει δὲ δικαίωμα τὸ δικαστήριον νὰ ἐπιβάλῃ εἰς αὐτὸν τὴν ποινὴν τῆς εἱρκτῆς. Πρέπει νὰ γνωρίζητε ὅτι τὸ ἔγκλημα τῆς κλοπῆς δὲν ἔχει πάντοτε ἀποδείξεις ψηλαφητάς, διότι κλοπή, ὡς γνωστόν, εἶναι ἡ λάθρα ἀφαίρεσις τῆς κατοχῆς κινητοῦ πράγματος, σπανιώτατα δ’ ἔχει ἡ κλοπὴ τοιαύτας ἀποδείξεις, ὥστε νὰ μὴ ἀφήνῃ τὸν δικαστὴν εἰς ἀμφιβολίας καὶ διὰ τοῦτο πολὺ σαφῶς ὁ νόμος ἔταξε μεγάλα ὅρια τῆς ποινῆς μεταξὺ ἐλαχίστου καὶ ἀνωτέρου ὁρίου ποινῆς, ὅταν δὲ ὁ δικαστὴς ἔχῃ ἀμφιβολίας περὶ τῆς ἐνοχῆς τοῦ κατηγορουμένου, δύναται νὰ ἐπιβάλῃ φυλάκισιν μιᾶς ἑβδομάδος ἢ δέκα πέντε ἡμερῶν.

§74Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὅταν ἔχῃ ἀμφιβολίας, ὀφείλει νὰ τὸν ἀθῳώσῃ.

§75Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, ἀλλ’ ὅταν ἔχῃ τοιαύτας ἀμφιβολίας, ὥστε νὰ μὴ δίδωσιν αὗται τὸ θάρρος εἰς τὸν δικαστὴν νὰ ἀθῳώσῃ τὸν κατηγορούμενον, πολλάκις καταδικάζει αὐτὸν εἰς ἐλαφρὰν ποινήν. Αὐτὸ πρέπει νὰ τὸ γνωρίζητε.

§76Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Τὸ γνωρίζω.

§77Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον μετατρεπόμενον εἰς νόμον θέλει καθιστᾶ δυσχερῆ τὴν θέσιν τῶν δικαστῶν. Ἤδη διὰ τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου ἐπιβάλλεται εἰς τὸν κατηγορούμενον ἐπὶ κλοπῇ ἑνὸς μικροῦ ζώου κατ’ ἐλάχιστον ὅρον ἑνὸς μηνὸς φυλάκισιν. Κατὰ τὴν ἰδέαν μου θὰ ἐπέλθῃ τὸ ἀντίθετον ἀποτέλεσμα ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ζητεῖται, διότι οἱ δικασταὶ ἐν ἀμφιβολίᾳ οὐδέποτε θέλουσιν ἔχει τὸ θάρρος νὰ ἐπιβάλωσι ποινὴν φυλακίσεως ἑνὸς μηνός, ἐνῷ ἄχρι τοῦδε δὲν ἐκωλύετο ὁ δικαστὴς νὰ ἐπιβάλῃ τὴν ποινὴν τριῶν ἡμερῶν ἄχρι πέντε ἐτῶν. Ἐγὼ ἀντελήφθην πολλάκις κατηγορούμενον ἐπὶ κλοπῇ ἑνὸς προβάτου νὰ τιμωρηθῇ διὰ φυλακίσεως πέντε ἐτῶν, διότι εἶχε πεισθῆ ὁ δικαστὴς ὅτι ὁ κατηγορούμενος διέπραξε τὸ ἔγκλημα καὶ ἦτο κακῆς διαγωγῆς καὶ ἐξ ἐπαγγέλματος ζωοκλέπτης. Ἀλλ’ ἤδη, ἐὰν δὲν ἔχῃ ἀκράδαντον καὶ σταθερὰν πεποίθησιν ὁ δικαστὴς περὶ τῆς ἐνοχῆς καὶ περὶ τῆς διαγωγῆς τοῦ κατηγορουμένου, νομίζετε ὅτι θὰ ἐπιβάλῃ μηνιαίαν φυλάκισιν διὰ τὰ μικρὰ ζῷα καὶ ἑξάμηνον διὰ τὰ μεγάλα ζῷα φυλάκισιν; Εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου φροντίζουσι περὶ τῆς ἀκριβοῦς ἐφαρμογῆς τῶν ποινικῶν νόμων καὶ ὄχι περὶ τῆς αὐξήσεως τῶν ποινῶν· αἱ μεγάλαι ποιναὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐφαρμόζωνται μὲ σταθερὰν συνείδησιν τῶν δικαστῶν καὶ θὰ ἀποδειλιῶσιν οἱ δικασταὶ νὰ ἐπιβάλωσιν ἑνὸς μηνὸς φυλάκισιν, ἐὰν δὲν πεισθῶσιν ἀκραδάντως ὅτι ὁ κατηγορούμενος εἶναι ἔνοχος πραγματικῶς.

§78Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ ἀναφέρω ἓν παράδειγμα ἀπὸ τὴν συγκριτικὴν νομοθεσίαν τῆς ἰδιαιτέρας πατρίδος μου. Διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1880 εἴχομεν ὡς κατώτατον ὅριον ποινῆς κατὰ τῶν ζωοκλεπτῶν, τῶν διὰ πρώτην φορὰν ὑποπιπτόντων εἰς τὸ ἀδίκημα αὐτό, ἔστω καὶ ἂν ἐπρόκειτο νὰ λάβωσιν ἓν ἀρνίον μιᾶς ὀκάδος, ποινὴν ἑνὸς ἔτους. Τοῦτο διήρκεσεν ἐπὶ τριάκοντα ἔτη, ὅτε πρὸ διετίας ὑπεβλήθη τροποποίησις, δι’ ἧς ὑπεβλήθησαν καταναγκαστικὰ ἔργα, ἐκρίθη δ’ ὅτι δέον νὰ τεθῇ ἡ ποινὴ καὶ νὰ περιορισθῇ εἰς ἓξ μηνῶν φυλάκισιν καὶ τριῶν μηνῶν καταναγκαστικὰ ἔργα διὰ τὴν κλοπὴν τοῦ πρώτου ἀρνίου.

§79Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχει τις πεποίθησιν ὅτι διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ ἐλαχίστου ὅρου τῆς ποινῆς δὲν θὰ αὐξήσῃ ἡ κλοπή;

§80Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὅταν μάθωσιν ὅτι ὁ ἐλάχιστος ὅρος θὰ εἶναι ὡρισμένος, δὲν θὰ διαπράξωσι πλέον κλοπήν.

§81Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ εἶπον ὅτι, ὅταν οἱ δικασταὶ δὲν ἔχωσι σταθερὰν πεποίθησιν περὶ τῆς ἐνοχῆς τοῦ κατηγορουμένου, ἐπιβάλλουσιν ἐλαφρὰς ποινάς· ἤδη οἱ δικασταὶ θὰ ἀποδειλιῶσι νὰ ἐπιβάλωσι τὴν ποινὴν τῶν τριῶν μηνῶν καὶ ἓξ μηνῶν, ἐὰν δὲν ἔχωσιν ἀπόλυτον πεποίθησιν περὶ τῆς ἐνοχῆς τοῦ κατηγορουμένου· ἀλλ’ ὁ ἐγκληματίας, ὅταν ἐγκληματῇ, δὲν λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν του τὴν ποινήν, ἀλλὰ προσπαθεῖ νὰ διαφύγῃ τὴν ἀντίληψιν τῆς Δικαιοσύνης.

§82Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἡ κοινὴ συνείδησις ἔχει ὡριμάσει ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ὅτι τὸ ἀδίκημα πλήττει κυριώτατα τὸ κοινωνικὸν συμφέρον καὶ ὅτι ἡ Πολιτεία πρέπει νὰ λάβῃ μέτρα.

§83Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω ὅτι αἱ μεγάλαι ποιναὶ αὐξανόμεναι διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου θέλουσι φέρει τὰ ἀντίθετα ἀποτελέσματα. Πλὴν τούτου ἐπιβάλλεται καὶ τὸ διπλάσιον τῆς ἀξίας τοῦ ζῴου διὰ προσωπικῆς κρατήσεως καὶ τὰ ἔξοδα τῆς δίκης.

§84Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι εἰς τὸ ἄλλο ἄρθρον.

§85Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἕκαστον ἄρθρον ἔχει μίαν ἀρχήν, ὅταν δὲ γίνῃ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου δεκτή, τότε δὲν θὰ λάβω τὸν λόγον. Τὸ νομοσχέδιον λέγει ὅτι ἀπαγγέλλεται προσωπικὴ κράτησις εἰς τοὺς ἀνηλίκους, ἀλλά, ἐὰν αὐτοὶ δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ πληρώσωσι, τί θὰ γίνῃ;

§86Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι εἰς ἑκάστην περιφέρειαν εἶναι γνωστὴ ἡ ζωοκλοπή, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐκλείψῃ ἡ πληγὴ αὐτή, πρέπει δὲ νὰ κάμωμεν ἕνα νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ λέγωμεν ὅτι πάντες ὅσοι θὰ συλληφθῶσι....

§87Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ τοὺς κόψωμεν.

§88Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς αὐτῆς εἶναι κατηρτισμένον τὸ νομοσχέδιον.

§89Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καταδικάζει ὅλους αὐτοὺς εἰς θάνατον. Ὅταν ὁ δικαστὴς ἔχῃ δικαίωμα κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον νὰ ἐπιβάλῃ πενταετῆ φυλάκισιν διὰ κλοπὴν ἑνὸς ἀμνοῦ, διατί νὰ τὸν περιορίσητε εἰς τὸ ἐλάχιστον ὅριον; Τοῦτο μαρτυρεῖ δυσπιστίαν πρὸς τοὺς δικαστάς μας, ἐνῷ δι’ ἄλλου νομοσχεδίου ἐπιτρέπομεν εἰς αὐτοὺς νὰ ἀποφαίνωνται κατ’ ἐλευθέραν αὐτῶν κρίσιν.

§90Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Νομίζω ὅτι φεύγομεν ἐκ τοῦ θέματος. Οὐδεὶς ὑπάρχει ὁ ἀμφισβητῶν ὅτι πρέπει νὰ παταχθῇ ἡ ζωοκλοπή. Τὸ ζήτημά μας εἶναι τοῦτο· διὰ βαρειῶν ποινῶν ἢ διὰ καταλλήλων;

§91Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι βαρεῖαι αἱ ποιναί. Εἶναι εἷς ἀπόλυτος ἐμπειρισμός, διότι ὁ συνεργὸς ζωοκλοπῆς συμβαίνει νὰ τιμωρῆται βαρύτερον τοῦ συνεργοῦ φόνου.

§92Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ εἰς τὸν καλῆς πίστεως κάτοχον ζῴου ἐπιβάλλεται ποινή. Ὑποθέσατε ὅτι μετέβητε εἰς τὴν ἀγορὰν καὶ ἠγοράσατε ἕνα ἀμνὸν ἐπὶ τῇ πεποιθήσει ὅτι ἀνήκει εἰς τὸν πωλητήν· θὰ τιμωρηθῆτε, ἐὰν προέρχηται ἐκ κλοπῆς, καὶ θὰ σᾶς ἀφαιρεθῇ καὶ τὸ ζῷον. Ἐγὼ δὲν νομίζω δικαίαν τὴν ποινήν. Ἐγὼ βεβαίως δὲν θὰ ὑπάγω ποτὲ κατηγορούμενος ἐπὶ τοιαύτῃ πράξει, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε εἶναι κατακριτέον. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ψηφίζεται ἡ ἀστυνομικὴ ἐπιτήρησις ἐπὶ τῶν κλεπτῶν. Εἴχομεν τοιοῦτον νόμον, ὁ ὁποῖος ἴσχυεν ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Κράτους, ἀλλὰ πρό τινων ἐτῶν εἰδικῶς διὰ τοὺς ζωοκλέπτας ἐψηφίσθη νόμος νὰ ὑποβάλλωνται εἰς ἀστυνομικὴν ἐπιτήρησιν. Καὶ ἀπηγγέλθη ὑπὸ τῶν δικαστῶν ἡ ἀστυνομικὴ ἐπιτήρησις, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ, διότι δὲν ἔχομεν ἀστυνομίαν καὶ μέρη, εἰς τὰ ὁποῖα ὁ ὑπὸ ἀστυνομικὴν ἐπιτήρησιν διατελῶν νὰ διάγῃ ὑπ’ αὐτήν. Καὶ ἤδη οἱ δικασταὶ ὄχι μόνον εἰς τοὺς καθ’ ὑποτροπὴν κατηγορουμένους καὶ ἐπὶ ζωοκλοπῇ δὲν ἀπαγγέλλουσιν ἀστυνομικὴν ἐπιτήρησιν, ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς κακούργους, ἐὰν καταδικασθῶσι, δὲν ἀπαγγέλλεται ἀστυνομικὴ ἐπιτήρησις, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος αὐτός. Διὰ τοῦτο προτρέπω τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ψηφίζῃ νόμους, τοὺς ὁποίους νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμόζῃ, διότι, ἐὰν ἐξακολουθήσῃ τὴν ψήφισιν τοιούτων νόμων ἀνεφαρμόστων, μεταβάλλει τοὺς δικαστὰς εἰς νομοθέτας ἀποφαινομένους ἐπὶ τῶν νόμων, οὐχὶ κατὰ τὸν νόμον, διότι ἐπὶ τέλους ἄνθρωποι εἶναι καὶ αὐτοὶ καὶ δὲν δύνανται λόγῳ ἀμφιβολιῶν νὰ ἐπιβάλλωσι τοιαύτας ποινάς.

§93Ι. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Παραιτοῦμαι τῆς συζητήσεως, ἀλλὰ συνιστῶ νὰ μὴ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ γνῶμαι τοῦ προαγορεύσαντος, διότι, ὡς φαίνεται, ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν ἔχει γνῶσιν τῶν πραγμάτων.

§94Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔζησα εἰς τὸ Παρίσι βλέπετε καὶ δὲν γνωρίζω τὰ ἐδῶ!

§95Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Δέχομαι τὸ νομοσχέδιον καθ’ ὁλοκληρίαν, ὡς ἔχει διατυπωθῆ καὶ φρονῶ ὅτι δὲν εἶναι ὑπερβολικαὶ αἱ ποιναί, ἀλλ’ ἄγαν ἐπιεικεῖς. Πρέπει νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ ὅτι ὁ χωρικὸς δὲν ἔχει ἄλλην περιουσίαν ἐκτὸς τοῦ ζῴου του αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον τοῦ κλέπτεται. Πρέπει λοιπὸν νὰ λάβωμεν πρόνοιαν, ὅπως πατάξωμεν τὴν ζωοκλοπήν. Ἐπὶ 3000 δικογραφικῶν ποινῶν, τὰς ὁποίας παρέλαβον ὡς εἰρηνοδίκης, αἱ 2500 ἀφεώρων ζωοκλοπάς. Ἡ μόνη διάκρισις, ἡ ὁποία ἠδύνατο νὰ γίνῃ, ὅπου τὸ σῶμα τοῦ ἐγκλήματος βεβαιοῦται, καὶ βαρυτέρα νὰ εἶναι ἡ ποινὴ καὶ ἐκεῖ ὅπου διὰ μαρτύρων ἀποδεικνύεται νὰ γίνῃ μία διαβάθμισις διάφορος.

§96Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ, καθὼς—δὲν τὸ ἀρνοῦμαι—καὶ ἐν πάσῃ ἄλλῃ, οὔτε ἅπαξ οὔτε δὶς συνέβη, ὅταν πρόκειται νὰ διευκολυνθῇ νομοσχέδιον ἢ μέτρον, ἀντικείμενον εἰς τὰ διδάγματα τῆς ἐπιστήμης εἴτε εἰς τὸ πολίτευμα, νὰ προβάλληται: «ἔχομεν καὶ προηγούμενον· ἔχομεν δύο προηγούμενα». Ἡ σκέψις αὕτη εἶναι ἡ πρώτη, ἥτις μὲ ἔφερε νὰ ταχθῶ ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ παρατηρεῖται μία τις ἀφέλεια σκέψεως, ἁπλοϊκότης σκέψεως, εἷς ἐμπειρισμὸς τόσον ἀφόρητος, ὥστε ὑπὸ ἀγανακτήσεως αὐτόχρημα νὰ καταλαμβάνηταί τις, βλέπων Ὑπουργόν, ἀποκαλούμενον κατὰ πᾶσαν στιγμὴν ἔξοχον νομομαθῆ, βλέπων μίαν Βουλὴν ἔχουσαν ἐν τοῖς κόλποις αὑτῆς τόσους ἐπιστήμονας, νὰ εἰσάγουν καὶ νὰ συζητοῦν μετὰ σοβαρότητος καὶ μετὰ πείσματος ἀκόμη νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον καταλύει τὰς ἀρχὰς τῆς δικαιοσύνης, διότι μία ἀναμφηρίστως κεφαλαιώδης ἀρχὴ τῆς δικαιοσύνης πεπολιτισμένου Κράτους εἶναι τὸ ὅτι πρέπει νὰ τιμωρῆται ἕκαστος κατὰ τὴν βαρύτητα τῆς πράξεως αὑτοῦ.

§97Γ. ΚΟΣΟΝΑΣ. Εἶναι βαρυτάτη ἡ πρᾶξις αὐτή.

§98Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπανέλθω εἰς τινας ἐκτεθείσας σκέψεις. Ἀπὸ θεωρητικῆς ἀπόψεως συζητεῖται· καὶ ἤθελον εἴπει πρῶτον ὅτι ἀκόμη δὲν ἔφθασα εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὑπάρχει ἀντίρρησις, καὶ ἔπρεπε νὰ ἀναμένῃ τοῦτο ὁ κ. συνάδελφος· δεύτερον, ὅταν λέγητε ὅτι συζητεῖτε ἀπὸ θεωρητικῆς ἀπόψεως, πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει ὅτι ἑκάστη θεωρητικὴ ἄποψις ἔχει τὰς πρακτικὰς συνεπείας, διότι, ἐὰν ἑκάστη θεωρητικὴ ἄποψις δὲν εἶχεν ἀντίστοιχον πρακτικὴν ἄποψιν, τότε ἡ συζήτησις ἀπὸ θεωρητικῆς ἀπόψεως θὰ ἦτο συζήτησις ἀνθρώπων μωρῶν. Ἀλλ’ ἂν εἶναι μωρὸν τὸ θεωρητικῶς σκέπτεσθαι καὶ συζητεῖν ἐν πολιτικῇ συνελεύσει, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφισβητηθῇ ὅτι τὸ πρακτικῶς μόνον ἐξετάζειν τὰ ζητήματα εἶναι ἁπλοϊκόν, εἶναι ξένον πρὸς τὴν ἐπιστήμην, σπανίως βαῖνον πρὸς τὴν ἀλήθειαν, ἀντιλαμβάνεσθε εἰς ποῖον ταπεινὸν καὶ ἐπισφαλὲς ἔδαφος καταρρίπτει τὴν συζήτησιν ὁ μετὰ πείσματος συζητῶν μόνον ἀπὸ πρακτικῆς ἀπόψεως, καὶ μηδὲ νὰ ἀκούσῃ θέλων συζήτησιν ἀπὸ θεωρητικῆς ἀπόψεως. Θέλετε νὰ ἀκούσητε εὐθὺς ἀμέσως τὰς πρακτικὰς ἀπόψεις τῆς θεωρητικῆς συζητήσεως, ὅταν δηλαδὴ εἰς τὰ νομοσχέδια εἰσάγηται τοιοῦτος ἐμπειρισμός, ὅταν συζητῶνται νομοσχέδια ξένα πρὸς τὰς ἐπιστημονικὰς ἀρχὰς καὶ εἰσάγητε τοιαύτην τακτικὴν εἰς τὴν νομοθεσίαν τοῦ Κράτους; Μετά τινα χρόνον θὰ καταλήξητε εἰς ἕνα ἀφόρητον ἐν τοῖς νόμοις πόλεμον, εἰς ἀφόρητον ἀντινομίαν μεταξὺ τῶν νόμων, εἰς ἕνα τραγέλαφον τῆς νομοθεσίας, εἰς μίαν κατάστασιν, ἡ ὁποία βεβαίως δὲν θὰ εἶναι κατάστασις Κράτους εὐνομουμένου, κατάστασις πεπολιτισμένου λαοῦ. Βεβαιότατα ὑπῆρξεν ἐποχή, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔλεγον· «ἔκλεψεν ἡ δεξιά σου χεὶρ οἱονδήποτε ποσόν· νὰ κόψωμεν αὐτήν· Ἔκλεψεν ἡ ἀριστερά σου ἐπίσης. Σὲ ἐσκανδάλισεν ὁ ὀφθαλμός σου, ἐξόρυξον αὐτόν». Ταῦτα δύνανται νὰ λέγωνται σήμερον ὅτι ὑπῆρξαν, ἀλλὰ νὰ εἶναι παραδείγματα μιμήσεως· δὲν εἶναι ἁπλῶς ἀνάξιον τοῦ πολιτισμοῦ, εἰς τὸν ὁποῖον εὑρισκόμεθα, καὶ ἡ ἔκφρασις εἶναι ἐπιεικής, εἶναι ἀνήκουστον καὶ τερατῶδες τὸ πρᾶγμα. Ἔχω ἀντιρρήσεις τινὰς καὶ ἐγώ, ὅσον ἀφορᾷ τὰς ποινάς, αἱ ὁποῖαι βαρεῖαι εἰσάγονται ὡς πρὸς τὸ κατώτερον αὐτῶν ὅριον, διότι παραξενεύομαι μάλιστα πῶς δὲν ἐμποιεῖ εἰς ὑμᾶς ἐντύπωσιν, ὅταν λέγητε ὅτι τὸ κατώτερον ὅριον τῶν ποινῶν μένει τὸ αὐτό. Καὶ διὰ τοῦτο ἔχω ὑποβάλει τροπολογίαν προφορικῶς καὶ ἤθελον νὰ τὴν δεχθῇ ὁ κ. Ὑπουργός. Ἐπὶ τέλους νὰ εἰσαχθῇ τὸ βαρὺ κατώτερον ὅριον τῆς ποινῆς, ὅταν κηρύσσωνται ἔνοχοι οἱ κατηγορούμενοι «μετ’ ἐπιβαρυντικῶν περιπτώσεων». Δὲν θὰ ἦτο πρωτοφανὲς τοῦτο εἰς τὸν Ποινικὸν ἡμῶν Νόμον. Ὑπάρχει ἡ διάταξις αὐτή· ὅταν κηρύσσηται «μετ’ ἐπιβαρυντικῶν περιπτώσεων» ἔνοχος, τότε νὰ ἐπιβάλλωνται αἱ ποιναὶ αἱ ὁριζόμεναι ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ συζητουμένου, ὅταν δὲ τοῦτο δὲν συμβαίνῃ, νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ὁ δικαστὴς νὰ κατέρχηται τοῦ ὁρίου ἐκείνου, διότι συμβαίνει πολλάκις νὰ κηρύσσηται ἔνοχός τις, χωρὶς νὰ ἔχῃ ἀπόλυτον βεβαιότητα περὶ τῆς ἐνοχῆς του ὁ δικαστής. Τοῦτο δὲν θέλω ἐγώ, εἶπεν εἷς τῶν συναδέλφων, ὅστις χαίρει ὅλου μου τοῦ σεβασμοῦ, καί, ὅταν λέγω ὅλου μου τοῦ σεβασμοῦ, περιττὸν νὰ εἴπω καὶ τῆς ἐκτιμήσεως, ἀλλὰ θὰ τὸν παρεκάλουν νὰ προσανατολισθῇ ὀλίγον τι πρὸς νεωτέρας τινὰς ἀντιλήψεις ἐπὶ τῶν πραγμάτων, καὶ πιστεύω ὅτι οὐδὲν θέλει πάθει ἡ ἀρετὴ αὐτοῦ, ἐὰν παύσῃ νὰ εἶναι ἀποκλειστικὸς ἀνὴρ τῆς ἀρετῆς καὶ τῆς πίστεως, καὶ νὰ πεισθῇ ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ἐναντίον τῶν νόμων· διότι ποῖος εἶναι ὁ σκοπὸς τῶν νόμων; Ὁ σκοπὸς τῶν νόμων εἶναι νὰ ἐξυπηρετήσωσι τὸ κοινωνικὸν συμφέρον. Ὁ σκοπὸς τῶν περὶ ζωοκλοπῆς νόμων εἶναι νὰ πλήξωσι τὴν ζωοκλοπήν. Τί ἄλλο πράττει ὁ δικαστής, ὁ ὁποῖος ἔχει ἐνώπιόν του ἕνα ἐξ ἐπαγγέλματος ζωοκλέπτην, ἕνα κατηγορούμενον, τοῦ ὁποίου ἡ ὑπόστασις καὶ ἡ προηγουμένη διαγωγὴ παρέχουσι πᾶσαν τὴν πιθανότητα ὅτι εἶναι ἔνοχος; Τὰ πράγματα ὅμως ἀφήνουσιν ἀμφισβητήσεις τινὰς περὶ τῆς ἐνοχῆς του. Ποῖον τὸ κοινωνικὸν συμφέρον, τὸ ὁποῖον θὰ ζημιωθῇ καὶ δὲν θὰ ἐξυπηρετηθῇ, ἐὰν ἐπιβληθῇ μία ποινὴ εἰς αὐτούς, ἥτις θὰ δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὥς τις ποινὴ προληπτική, ἐν τῇ δοθείσῃ ταύτῃ περιπτώσει, ὥς τις ποινὴ προληπτικὴ κατ’ ἐκείνου, κατὰ τοῦ ὁποίου εἶναι δεδικαιολογημένη πᾶσα προληπτικὴ ἐνέργεια.

§99Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Σχετικῶς πρὸς τὴν διακοπήν, τὴν ὁποίαν ἐκάματε πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἀρκαδίας, ὅτι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διαφαίνεται πλήρης ἐμπειρισμός, δύναμαι νὰ σᾶς παρατηρήσω ὅτι ἡ ὑποστηριζομένη ὑφ’ ὑμῶν ταύτην τὴν στιγμὴν γνώμη ἀποτελεῖ ἐμπειρισμὸν εἰς οὐδένα ἐπιτρεπόμενον.

§100Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εἶναι θεωρητικωτάτη ἡ γνώμη μου, διότι, ὅταν ἐγὼ λέγω θεωρίαν, ἐννοῶ τοὺς γενικοὺς κανόνας ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἐχαράξαμεν μετὰ παρατηρήσεις ἐπὶ τῶν πραγμάτων καὶ οὐχὶ μετὰ σκέψεις, τὰς ὁποίας συνελάβομεν ἐν τοῖς γραφείοις ἡμῶν. Τὴν θεωρίαν τὴν σημερινὴν ἐγὼ δὲν τὴν ἔχω ἀποτελουμένην ἀπὸ δημιουργήματα τῆς φαντασίας ἐκείνου, ὅστις φιλοσοφεῖ ἐν τῷ γραφείῳ αὐτοῦ, ἀλλ’ ἀπὸ δημιουργήματα, τὰ ὁποῖα συστηματοποιεῖ ἡ ἐπὶ τῶν πραγμάτων παρατήρησις, ἥτις λέγει, ὅτι, ὅταν ἔχητε ἕνα κατηγορούμενον πολλάκις καταδικασθέντα ἐπὶ ζωοκλοπῇ, περὶ τῆς φαυλότητος τοῦ ὁποίου οὐδεμίαν ἔχετε ἀμφιβολίαν ἐν τῇ συνειδήσει σας, δικαιολογεῖσθε ἐντελῶς, καθ’ ὁλοκληρίαν, ἂν ἐπιβάλητε εἰς αὐτὸν μικράν τινα ποινὴν ὡς πρόληψιν, καὶ ἐὰν δὲν ἐσχηματίσατε ἀκράδαντον πεποίθησιν περὶ τῆς ἐνοχῆς του, δι’ ἣν δικάζεται πρᾶξιν.

§101Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Τότε θὰ ἐδικαιολογεῖτε μίαν καταδίκην, τὴν ὁποίαν σεῖς κατεδικάσετε πολὺ καὶ ἐγὼ κατεδίκασα ὀλίγον, κρίνων τὴν δίκην αὐτὴν ἐκ τῆς ἐπαρχίας μου συμφώνως μὲ τὴν θεωρίαν, τὴν ὁποίαν ἐθέσατε. Γνωρίζετε περὶ ποίας δίκης ὁμιλῶ.

§102Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Οὐδαμῶς· διὰ τοῦτο ἀκριβῶς ἀντιτάσσομαι κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, διότι κατακρίνω τὴν καταδίκην πλέον τῶν ἓξ μηνῶν, πλέον τοῦ ἑνὸς μηνός, ἀλλὰ μίαν καταδίκην τριῶν ἡμερῶν καὶ πέντε ἡμερῶν δὲν τὴν κατακρίνω. Τοῦτο εἶναι τὸ πρᾶγμα· καὶ εἶναι διάφορον τὸ ἓν τοῦ ἑτέρου. Ἀλλὰ ποῖον εἶναι τὸ σημεῖον, περὶ τοῦ ὁποίου κυρίως στρέφονται αἱ ἀντιρρήσεις μου; Διότι εἶπον καὶ προηγουμένως ὅτι αἱ ἀντιρρήσεις μου δὲν στρέφονται κυρίως ἐπὶ τούτου τοῦ σημείου τοῦ νομοσχεδίου, καὶ διὰ τοῦτο μάλιστα εἶπον ὅτι παραγνωρίζει τὰς ἀρχὰς τοῦ δικαίου τὸ νομοσχέδιον, ὄχι διότι ἐπιβάλλει βαρυτέρας ποινὰς κυρίως, ἀλλὰ κυρίως διότι πάντα ὁπωσδήποτε ἔνοχον τὸν πλήσσει διὰ τοῦ αὐτοῦ βάρους ποινῆς.

§103Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι διὰ τοῦ αὐτοῦ, ἀλλὰ μεταξὺ τοῦ κατωτάτου καὶ ἀνωτάτου ὁρίου.

§104Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Μένει πολὺ στάδιον.

§105Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μένει εἰς τὸν δικαστήν.

§106Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἀλλ’ ἔχετε ἓν κατώτατον ὅριον ἓξ μηνῶν.

§107Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τριῶν μηνῶν.

§108Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὅταν ὑπάρχῃ μετρία σύγχυσις, τὴν ὁποίαν οὐδέποτε ὑποθέτω ὅτι θὰ συναντήσητε εἰς τὸν ζωοκλέπτην.

§109Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἀναγκάζῃ τοὺς δικαστὰς νὰ τὴν δέχωνται.

§110Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ ἐπὶ ἀμύνης, καὶ ἐκείνης ὑποχρέου οὔσης νὰ εἶναι ἀνάλογος πρὸς τὴν ἐπίθεσιν κατὰ τὰς διατάξεις τὰς κειμένας τοῦ νόμου, οὐχὶ μόνον θεωρητικῶς, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου, δὲν πρέπει τις νὰ ὑπερβῇ τὰ ὅρια, τὰ ὁποῖα χαράσσει ἡ ἐπίθεσις. Καὶ κοινωνικῆς ἄρα ἀμύνης σκοπὸς δὲν δικαιολογεῖ τὸ νομοσχέδιον. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ λέγητε ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχωσι τὰ αὐτὰ ὅρια ποινῆς διὰ τὸν αὐτουργὸν τῆς ζωοκλοπῆς καὶ διὰ τὸν συνεργὸν ἄνευ ἰδιοτελείας; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσητε ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ θέσωμεν τοιούτους κανόνας δικαίου, οἵτινες πλήσσουσι μὲ τὰ αὐτὰ μέτρα ποινῆς τὸν ἐξ ἐπαγγέλματος ζωοκλέπτην, τὸν ἐπικίνδυνον εἰς τὴν κοινωνίαν ζωοκλέπτην, τὸν πολλάκις καταδικασθέντα, μὲ ἐκεῖνον, ὅστις συνέβη νὰ παράσχῃ βοήθειάν τινα ἀναξίαν λόγου πολλοῦ, ἄνευ δὲ ἰδιοτελείας; Ὅταν δὲ λέγωμεν «ἄνευ ἰδιοτελείας», ἔχομεν ἐν νεφελώδει τινὶ καταστάσει, ἵνα παραστατικῶς ὁμιλήσω, αὐτὴν τὴν δολίαν προαίρεσιν τοῦ κατηγορουμένου· δὲν πιστεύω νὰ τὸ ἀρνηθῆτε τοῦτο, ὅτι, ὅταν λέγωμεν ὅτι εἶναί τις συνεργὸς ἄνευ ἰδιοτελείας, λέγομεν ὅτι δὲν ἔχει πραγματικὴν καὶ κοινωνικῶς ἐπικίνδυνον ἀναμφιβόλως δολίαν προαίρεσιν. Καὶ ὅμως τὸν πλήσσετε μὲ τὰ αὐτὰ μέτρα τῆς ποινῆς. Ποῦ δὲ εἶναι ὁ κίνδυνος ὁ καθολικώτερος, τὸν ὁποῖον βλέπω ἐγὼ ἐκ τῆς εἰσαγωγῆς τοιούτου νομοσχεδίου; Ὅταν καὶ αὔριον θὰ ἔχωμεν νὰ συζητήσωμεν τοιοῦτον νομοσχέδιον, θὰ εἴπωμεν «ὑπάρχουσιν οἱ πρακτικοὶ λόγοι». Ποῖοι εἶναι οἱ πρακτικοὶ λόγοι σήμερον; Ἡ ἀγανάκτησις ἡ δικαία κατὰ τῆς ζωοκλοπῆς, κατὰ τοῦ ἀδικήματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον, δὲν δυσκολεύομαι νὰ τὸ ὁμολογήσω, πλήσσει τὴν χώραν ἡμῶν περισσότερον παντὸς ἄλλου —θὰ διετέλουν ἐν παντελεῖ ἀγνοίᾳ τῶν ὅρων τοῦ παρ’ ἡμῖν βίου, ἂν δὲν ὡμολόγουν τοῦτο—· δὲν ὑπάρχει ἀδίκημα, δὲν ὑπάρχει πληγὴ ἐν Ἑλλάδι μείζων τῆς ζωοκλοπῆς. Ἀλλὰ πῶς δύνασθε νὰ μὴ ὁμολογήσητε καὶ ὑμεῖς ὅτι ἐμπειρικὸν εἶναι, διότι οὕτως ἔχουσι τὰ πράγματα, προκειμένου περὶ τῆς ζωοκλοπῆς, νὰ θέσωμεν ἀγρίας ποινὰς κατὰ παντὸς ἐνόχου εἰς οἱονδήποτε βαθμόν, καθ’ οἱανδήποτε περίπτωσιν, καὶ νὰ θέσωμεν τὰ αὐτὰ μέτρα κατὰ πάντων; Μὴ λαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν τὴν θεωρίαν, ἔστω, μὴ ἔχετε ὑπ’ ὄψει τὴν ἐπιστήμην, μὴ ἔχετε ὑπ’ ὄψει τοὺς νεωτέρους κώδικας· πλήξατε, πλήξατε ἀγρίως! Τί ἄλλο ἔπραξαν ὅλοι ἐκεῖνοι οἱ νομοθέται, οἱ ὀνομαζόμενοι μὲ τὸ κοινὸν ὄνομα Δράκοντες, τῶν ὁποίων ὅμως τὰ κατορθώματα δὲν ἔζησαν παρὰ ἀπὸ μιᾶς νουμηνίας εἰς ἄλλην καὶ τὰ ὁποῖα ὁ μὲν κοινὸς κόσμος μετὰ φρίκης ἀναφέρει, ὁ δ’ ἐπιστημονικὸς μετὰ γέλωτος καὶ οἴκτου; Ἀντὶ ν’ ἀποβλέπωμεν εἰς τὴν αἰτίαν, ἀποβλέπομεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα· ἀντὶ νὰ μᾶς κινῇ εἰς ἀγανάκτησιν ἡ πολιτικὴ ἡ παλαιά, ἡ ὁποία ἐπροστάτευε τοὺς ζωοκλέπτας, ἥτις πολλάκις εἶχε ζωοκλέπτας εὐνοουμένους αὑτῆς, ἀντὶ ν’ ἀποβλέπωμεν εἰς τὰς αἰτίας ταύτας, ἀποβλέπομεν εἰς τὰ ἀποτελέσματα καὶ θέλομεν νὰ νομοθετήσωμεν ἐξαφανίζοντες τὸ ἀποτέλεσμα, χωρὶς νὰ λαμβάνωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι πρέπει νὰ ἐξαφανίσωμεν τὰς αἰτίας.

§111Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Ὑπῆρχε καὶ δήμαρχος ζωοκλέπτης.

§112Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ἐγὼ γνωρίζω, ὑπῆρξε, Κύριοι, καὶ δήμαρχος καὶ Βουλευτής, ἀλλ’ ὑπῆρξαν πλεῖστοι ὅσοι προστατευόμενοι μεγάλων κομματαρχῶν, ὑπῆρξαν πλεῖστοι ὅσοι, οἵτινες εἶχον συστατικὰ πρὸς τοὺς εἰσαγγελεῖς, μεθ’ ὧν θὰ συνενοοῦντο διὰ τὰς ὑποθέσεις τοῦ κόμματος, ὑπῆρξαν πλεῖστοι ὅσοι, οἵτινες εἶχον ὑπὸ τὰς διαταγὰς αὑτῶν τοὺς ἀστυνόμους καὶ τοὺς εἰρηνοδίκας, καὶ ὑφίστατο ἑπομένως ἡ ζωοκλοπή, ὄχι διότι αἱ ποιναὶ ἦσαν μικραί, αἵτινες κατὰ τὸ ἀνώτατον αὐτῶν ὅριον μένουσιν αἱ αὐταί, ὄχι διότι δὲν ἐπλήσσοντο μὲ τὸ αὐτὸ μέτρον οἱ αὐτουργοὶ καὶ συνεργοὶ παντὸς εἴδους καὶ καθ’ οἱανδήποτε περίστασιν. Καὶ ὅταν ἔχητε τοῦτο ὑπ’ ὄψει σας εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ μὴ ἀποβλέπητε εἰς τὰς αἰτίας, ἀλλ’ ἁπλῶς νὰ κινῆσθε ὑπὸ ἀγανακτήσεως διὰ τὸ ἀποτέλεσμα καὶ ἐκ ταύτης τῆς ἀγανακτήσεως, ἐξ αὐτοῦ τοῦ ὑλικοῦ γεγονότος, ὡς θὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ, ἐξ αὐτοῦ τοῦ συναισθήματος τοῦ ἁπλοῦ, νὰ ὁδηγηθῆτε πῶς πρέπει νὰ διατυπώσητε ἐν νομοσχεδίῳ ἓν ζωηρὸν συναίσθημα; Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ διέπῃ τὰς διατάξεις ἑνὸς νομοσχεδίου, εἶναι τὸ πνεῦμα τῆς ἐπιστήμης, τὸ πνεῦμα τῆς φιλοσοφικῆς ἐρεύνης τῶν πραγμάτων καὶ ἐξετάσεως αὐτῶν. Διότι, κύριοι συνάδελφοι, τὸ νὰ ὑπάρξωσι συνεργοί, καὶ μάλιστα ἄνευ ἰδιοτελείας, δὲν εἶναι μόνον, ὡς εἶπον προηγουμένως, ὁ ἐλάχιστος βαθμὸς τῆς ἐγκληματικότητος, τοῦ συνεργοῦ ἄνευ ἰδιοτελείας, τοῦ τοιούτου δράστου ἀξιοποίνου πράξεως, ἀλλ’ εἶναι καί τι, καθ’ ὃ δύναταί τις νὰ ὑποπέσῃ ὑπὸ τὴν κατηγορίαν ἐξ ἁπλῆς ἁπλοϊκότητος, ἐν μηδεμιᾷ εὑρισκόμενος δολίᾳ προαιρέσει, καὶ συμβαίνει νὰ κηρύσσηται ἔνοχος, διότι ὁ δικαστὴς δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ διακριβώσῃ ὅλας ἐκείνας τὰς περιστάσεις καὶ τὰς λεπτομερείας, αἵτινες ἕνα ἄνθρωπον ἀθῷον, καὶ συμβαίνει ὅσον τις εἶναι ἀθῷος, τόσον νὰ ὑπάρξῃ μᾶλλον ἀνύποπτος, τὸν παριστῶσι ψευδῶς ἀλλ’ ἀληθοφανῶς ὡς συνεργόν, χωρὶς νὰ εὑρίσκηται ὁπωσδήποτε εἰς δολίαν προαίρεσιν. Ὁ δικαστὴς ἔχων ἐνώπιον αὑτοῦ τὰ ὑλικὰ γεγονότα, ὅτι ὑπῆρξεν ὁ κλέπτης, ὑπῆρξαν τὰ κλοπιμαῖα, ὅτι ὑπῆρξεν ὁ παρασχὼν βοήθειάν τινα, δὲν γινώσκει ἐπακριβῶς κατὰ ποῖον ὕπουλον καὶ ὑπηρετικὸν τρόπον παρουσιάσθη ὁ ζωοκλέπτης ἐνώπιον τοῦ ἀθώου αὐτοῦ ἀνθρώπου, πῶς παρέστησε τὰ πράγματα, ὥστε νὰ τὸν πείσῃ ὅτι ἔχει ἐνώπιόν του τὸν ἐναρετώτερον τῶν ἀνθρώπων, πῶς ἐδικαιολόγησε τὴν μετάβασιν εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο, πῶς τὸν παρέπεισε τέλος πάντων νὰ παράσχῃ ἄσυλον τὴν κατοικίαν αὐτοῦ ἐπὶ μίαν ὥραν, πῶς συνέβη ὁ ζωοκλέπτης νὰ καταλίπῃ ἐκεῖ τὸ κλοπιμαῖον, ν’ ἀναχωρήσῃ, ν’ ἀνακαλυφθῇ ἀκολούθως καὶ ἐκεῖνος καὶ τὸ κλαπὲν εἰς τὴν αὐλὴν τοῦ ἀνθρώπου ἐκείνου, νὰ χαρακτηρισθῇ συνεργὸς καὶ νὰ πληγῇ ὑπὸ τῆς αὐτῆς ποινῆς τῆς τόσον βαρείας! Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, Κύριοι, οἱ ὁποῖοι μὲ πείθουσιν, ἵνα μετὰ τόσης ἐπιμονῆς ὑποστηρίζω ὅτι τοὐλάχιστον αἱ διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, αἱ ἀναγράφουσαι τὸ αὐτὸ μέτρον ποινῆς διὰ πάντας τοὺς ὁπωσδήποτε ἐνόχους καθ’ οἱανδήποτε περίπτωσιν καὶ εἰς οἱονδήποτε βαθμόν, δὲν εἶναι διατάξεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωσι δεκταὶ ὑπὸ Βουλῆς τοῦ 1911.

§113Π. ΜΑΥΡΙΚΗΣ. Κύριοι, δύο λέξεις ἔχω νὰ προσθέσω εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Ἀποτελεῖ ἔγκλημα κτηματικὸν καὶ ὄχι μόνον βλάβην ἀλλὰ καὶ καταισχύνην φέρει καὶ ἤθελον νὰ συγχαρῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης διὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καίτοι θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ καθορίσει ποινὰς αὐστηροτέρας καὶ πλέον δρακοντείους. Σήμερον ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα, τὴν Στερεάν, τὴν Πελοπόννησον, τὴν Θεσσαλίαν, τὰς νήσους λυμαίνεται ἡ ζωοκλοπὴ καὶ ἡ ζωοκτονία, καὶ θὰ ἦτο ἀνάξιον ἡμῶν νὰ ζητήσωμεν ἠπιωτέρας ποινάς. Θὰ σᾶς εἴπω τοῦτο μόνον, ὅτι ἐπὶ ποιμνίων χιλίων, τὰ ὁποῖα διατηρεῖ ὁ Α ἐκ τῶν ποιμένων, κλέπτονται κατ’ ἔτος περὶ τὰ 600, μία ὁλόκληρος περιουσία, καὶ νομίζω ὅτι ἔχομεν ὑποχρέωσιν ὄχι μόνον νὰ μὴ ζητῶμεν νὰ μειωθῶσιν αἱ ποιναί, ἀλλὰ τοὐναντίον νὰ αὐξηθῶσι, διότι τότε θὰ καταλήξωμεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα, ἂν ὄχι νὰ ἐξαλειφθῇ ἐξ ὁλοκλήρου ἡ ζωοκλοπὴ καὶ ἡ ζωοκτονία, ἀλλὰ τοὐλάχιστον νὰ περιορισθῇ. Ἠκούσατε τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὁμιλήσαντος πρὸ ὀλίγου καὶ εἰπόντος ὅτι εἰς τὴν ἰδιαιτέραν του πατρίδα ὁ ἐλάχιστος ὅρος εἶναι ἔτος. Τοῦτ’ αὐτὸ ἐπεθύμουν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐν προκειμένῳ, νὰ αὐξηθῇ ὁ ἐλάχιστος ὅρος, διότι τότε θὰ ἠδυνάμεθα νὰ καταλήξωμεν εἰς εὐχάριστον ἀποτέλεσμα. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἂν ἦτο δυνατόν, ἡ δυνητικὴ διάταξις, καθ’ ἣν ἐπιτρέπεται, ὁσάκις τὸ Δικαστήριον θέλει, νὰ διατάσσῃ ἀστυνομικὴν ἐπιτήρησιν καὶ ἐκτόπισιν, νὰ τροποποιηθῇ καὶ νὰ γίνῃ συνεπείᾳ τῆς καταγνώσεως τῆς ποινῆς ἡ ἐκτόπισις καὶ ἡ ἀστυνομικὴ ἐπιτήρησις, ἵνα φθάσωμεν εἰς τὸ νὰ περιορισθῇ ἡ ζωοκλοπή.

§114Ι. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΑΣ. Κύριοι Βουλευταί, κατάγομαι ἐξ ὀρεινῆς ἐπαρχίας, εἰς τὴν ὁποίαν ὡς ἐκ τῆς ἐλλείψεως δημοσίας ἀσφαλείας ἐπιπολάζει καὶ εὑρίσκεται εἰς μεγίστην κλίμακα ἡ ζωοκλοπή. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἡ ἐπιείκεια....

§115Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀφήσατε, σᾶς παρακαλῶ. Ἡ καλλιτέρα συνηγορία εἶναι νὰ παραιτηθῆτε τοῦ λόγου, διὰ νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§116Ι. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΑΣ. Ὀφείλω νὰ σᾶς συγχαρῶ, διότι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θὰ πλήξῃ τὴν ζωοκλοπήν, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ στίγμα διὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν· Θὰ σωθῇ ὁ κόσμος.

§117Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ θεωρῆται συνυπεύθυνος καὶ ἡ κοινότης ὁλόκληρος καὶ νὰ ὑποχρεοῦται εἰς ἀποζημίωσιν.

§118ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι δά.

§119Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, νομίζω σκόπιμον ν’ ἀναφέρω ὑμῖν γεγονός, τὸ ὁποῖον ἀντελήφθην ὁ ἴδιος. Τελευταῖον ταξιδεύων εἰς τὸ Γαλαξείδιον, τὸ ὁποῖον ἄλλοτε ἐλυμαίνετο ἡ ζωοκλοπή, ἔμαθον ὅτι πρὸ 2 ἢ 3 ἐτῶν τὸ ἔγκλημα τοῦτο ἐξέλιπε τελείως· καὶ διατί; διότι ἀπέναντι τοῦ κακοῦ αὐτοῦ ἀπεφάσισαν οἱ κάτοικοι νὰ ἀλληλασφαλισθῶσι καὶ ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἤρξατο ἡ ἀλληλασφάλεια οὐδεμία πλέον ζωοκλοπὴ ἐγένετο. Τοῦτο λέγω, ὅπως ἀποδείξω ὅτι, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Μπακόπουλος, ὅσον μικρὰ καὶ ἂν εἶναι ἡ ποινή, συντελεστικωτάτη εἶναι αὕτη, ὡς ἀποδεικνύεται ἐξ αὐτοῦ τοῦ γεγονότος ὅτι ἕκαστος τῶν ἀλληλασφαλιζομένων ἔχων ὑπ’ ὄψει ὅτι θὰ πληρώσῃ τὸ ἐλάχιστον αὐτὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον τὸν ἀφορᾷ, φροντίζει, ὅπως ἀνακαλύψῃ καὶ καταγγείλῃ τὸν ζωοκλέπτην. Νομίζω ὅτι ἀπέναντι τοιαύτης ἀποδείξεως οὐδεμία ἀπομένει ἀμφιβολία ὅτι αἱ μικρότεραι ποιναὶ εἶναι αἱ συντελεστικώτεραι πρὸς ἀποτροπὴν παντὸς κακοῦ.

§120Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Λ. Κορομηλᾶ ὑποβάλλεται νομοσχέδιον «περὶ ἐγκρίσεως πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 1500 δι’ ἔξοδα τοῦ μετακληθέντος διὰ μελέτην διαρρυθμίσεως τοῦ λιμένος Πειραιῶς Ἰταλοῦ ἀρχιτέκτονος κυρίου Κουαρνέρη» ζητοῦντος νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον καὶ νὰ ψηφισθῇ. Δέχεται ἡ Βουλή;

§122ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. (Ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον εἰς αʹ συζήτησιν).

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπίσης ὑποβάλλεται ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ἐξελέγξεως τῶν αἰτήσεων ἀδείας μεταλλευτικῶν ἐρευνῶν. Ἀμφότερα θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ἰδὲ Παράρτημα Βʹ Ἀναθεωρητ. Βουλῆς, Τεῦχος Αʹ)

§124Π. ΜΑΝΩΛΙΤΣΗΣ. Ἡ λέξις ζωοκλοπή, κύριε Πρόεδρε, δὲν ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ· ἀλλά, ἀφοῦ πρόκειται νὰ νομοθετήσωμεν περὶ τοῦ ἀντικειμένου, νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις τότε μόνον θ’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὸν πόνον καὶ πόθον τῆς ὑπαίθρου χώρας, ὅταν θέσῃ αὐστηροτάτας τὰς ποινάς. Ἔπρεπεν εἰς οἰκοκυραίους καὶ κτηματίας τῆς ὑπαίθρου ν’ ἀναθέσῃ τὸν προσδιορισμὸν τῶν ποινῶν τῆς ζωοκλοπῆς, καὶ ἐκεῖ θὰ διέκρινε τὴν κρατοῦσαν ἀγανάκτησιν κατὰ τοῦ στοιχείου τούτου. Ἡ ὕπαιθρος χώρα δὲν αἰσθάνεται τόσον τοὺς φόρους, ὅσον τὴν ἀνάγκην τῆς δημοσίας ἀσφαλείας.

§125Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τὸ ἀδίκημα βεβαίως, Κύριοι, ὑπάρχει εἰς τὴν ὕπαιθρον χώραν· τὴν ἐντύπωσιν τὴν τρομερὰν βεβαίως εἶχεν ὁ οἰκοκύρης, τοῦ ὁποίου ἐκλέπτετο τὸ ζῷον. Οὕτως εἶχον τὰ πράγματα μέχρι τοῦδε. Ἰδοὺ πῶς εἶναι δυνατὸν συχνότατα ἴσως νὰ γίνηται εἰς τὸ μέλλον, ἐὰν τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον γίνῃ νόμος. Θὰ ἐγείρηται ὁ οἰκοκύρης νὰ μεταβῇ εἰς τὴν ἐργασίαν του, καὶ διὰ τρόπου ἀγνώστου εἰς αὐτὸν θὰ εὑρίσκηται ἕν κλοπιμαῖον ἐν τῇ αὐλῇ του, καὶ ὁ οἰκοκύρης ἐκεῖνος ὁ ἀνύποπτος θὰ κινδυνεύῃ νὰ ὑποστῇ τὴν ποινὴν τοῦ αὐτουργοῦ τῆς κλοπῆς, ποινὴν τρομεράν.

§126Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Νὰ τὸ ὁδηγῇ εἰς τὴν Χωροφυλακήν.

§127Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἀλλὰ πρέπει νὰ προσαγάγῃ καὶ ὅλα τὰ μέσα τῆς ἀποδείξεως, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἀποδείξῃ ὅτι εἶναι καλῆς πίστεως κάτοχος. Καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ἴσως εἰς πολλὰς περιστάσεις νὰ ἀποδείξῃ τοῦτο, διότι τίς θὰ δύναται νὰ ὑπάρξῃ ὁ βεβαιῶν ὅτι εὑρίσκεται ἐν καλῇ πίστει; Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἡμεῖς λέγομεν ὅτι δὲν εἶναι καλῶς διερρυθμισμένον τὸ νομοσχέδιον. Δὲν λέγομεν ὅτι ἀντιτασσόμεθα κυρίως κατὰ τῆς βαρύτητος τῶν ποινῶν, δὲν λέγομεν ἐπὶ τέλους ὅτι ἐπιμένομεν εἰς τὸ νὰ μὴ θέσητε βαρείας ποινάς· ἀλλὰ λέγομεν εἰς ὑμᾶς: μὴ ἀνατρέπετε ὅλας τὰς ἀρχὰς τοῦ δικαίου. Δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ ἐπιβάλλητε τὸ αὐτὸ μέτρον τῶν ποινῶν εἰς πάντα ἔνοχον καθ’ οἱανδήποτε περίπτωσιν καὶ ἐν οἱῳδήποτε συνδυασμῷ περιστάσεων. Τοῦτο λέγομεν πρὸς ὑμᾶς· δὲν εἶναι δὲ αἱ ποιναὶ ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι μόναι ἠθικοποιοῦν μίαν κοινωνίαν καὶ ἀποτρέπουσι τὰ ἐγκλήματα. Προχείρως λέγω εἰς ὑμᾶς ὅτι θὰ ἠδύνασθε κάλλιστα ἄνευ δημιουργίας ποινῶν νὰ ἀποκλείσητε τῶν μεγάλων ζῴων τὴν ζωοκλοπήν, ἐὰν καθωρίζετε—ἂς εἴπω μίαν λέξιν ἄγνωστον—κτηματογραφίαν μεγάλων ζῴων, ἐὰν καθωρίζετε, ὅπως ὅστις ἂν ἔχῃ μεγάλα ζῷα νὰ ἔχῃ καὶ μίαν ἐπίσημον ἀπόδειξιν, ἐκ τῆς ὁποίας θὰ βεβαιοῦται ποῖος ἔχασε τὸ ζῷόν του καὶ ποῖος ἔχει περισσότερα καὶ πῶς τὰ ἔχει. Λοιπὸν δὲν εἶναι αἱ ποιναὶ αἱ ἀποτρέπουσαι τὰ ἐγκλήματα μόνον. Αὐτὸς δὲ εἶναι ὁ οἰκοκύρης, τὸν ὁποῖον ἀπειλεῖ τὸ νομοσχέδιον, ὁ οἰκοκύρης ὁ ἀνύποπτος, ὁ ὁποῖος δὲν δύναται ν’ ἀποδείξῃ μὲ ὅλα τὰ μέσα εἰς τὸ Δικαστήριον ὅτι ὑπῆρξε θῦμα.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περατωμένη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται). Ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Μ. Δαζέα.

§129Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν περιέλαβον.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπίσης ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Κ. Μέρμηγκα. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 1, ἀπορριφθείσης τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Μέρμηγκα. Γίνεται εἶτα δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ἀπορριφθείσης τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Π. Ἠλιοπούλου, ὡσαύτως δὲ καὶ τὸ ἄρθρον 3. Γίνεται ἐπίσης δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4, ἀπορριφθείσης τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Π. Κασίμη, ὡς καὶ τὸ ἄρθρον 5, ἀπορριφθείσης τῆς τροπολογίας τοῦ βουλευτοῦ κ. Ἰ. Βαβυλοπούλου. Ὡσαύτως γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 6 ὡς καὶ τὸ ἄρθρον 7, ἀπορριφθείσης τῆς τροπολογίας τοῦ βουλευτοῦ κ. Ἰ. Τσιριμώκου, καθὼς καὶ τὰ ἄρθρα 8–10. Γίνεται εἶτα δεκτὸν τὸ ἄρθρον 11, ἀπορριφθείσης τῆς τροπολογίας τοῦ βουλευτοῦ κ. Π. Ἠλιοπούλου, καθὼς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν).

§131ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω νομοσχέδιον «περὶ ἀναγραφῆς πιστώσεως δραχ. 30.000 ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τοῦ ἔτους 1911 ὑπὲρ τῶν ἐκ σεισμῶν κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ ἐνεστὼς ἔτος παθόντων κατοίκων Λευκάδος, Λεχαινῶν καὶ Βαρθολομιοῦ καὶ λοιπῶν τῆς ἐπαρχίας Ἠλείας παθόντων ἐκ σεισμῶν χωρίων». Παρακαλῶ, ἐὰν θέλῃ ἡ Βουλή, νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον.

§132ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§133Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι Βουλευταί, πέντε λεπτὰ ἂν μείνητε, θὰ διευκολύνητε τὸ ἔργον.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ κηρύσσει κατεπεῖγον τὸ νομοσχέδιον. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη εἰς αʹ ἀνάγνωσιν.

§135Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 23 σχέδιον νόμου «περὶ ἀτελείας τοῦ εἰσαγομένου πρὸς μεταποίησιν καὶ ἐξαγωγὴν σίτου καὶ τοῦ πρὸς ἐκκοκκισμὸν βάμβακος», εἶναι εἰς πρώτην συζήτησιν. Τροπολογίαι τινὲς προβαλλόμεναι ἐκ τῶν ἐχόντων ἀντίθετα συμφέροντα ἔγιναν δεκταὶ ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργόν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι δύναται νὰ συζητηθῇ.

§136Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὄχι· θὰ γίνῃ συζήτησις.

§137Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐὰν ἴδητε ὅτι δὲν λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν, τότε κάμνετε συζήτησιν.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραιτοῦνται οἱ κύριοι Βουλευταί; Εἶναι ἐγγεγραμμένοι ὁ κ. Μπουφίδης, ὁ κ. Σλῆμαν, ὁ κ. Βαββανάκος, ὁ κ. Χρυσοβελόνης, ὁ κ. Κουτούπης. Ὁ κ. Φλαμῆς ἔχει τὸν λόγον.

§139Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Θὰ συζητηθῇ εἰς αʹ ἀνάγνωσιν.

§140Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, θεωρῶ ὅτι εἶναι ἔγκλημα νὰ ἀφήσωμεν νὰ συζητηθῇ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, τοὐλάχιστον κατὰ τὴν γνώμην μου.

§141Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Τί φρονεῖτε;

§142Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Ἐπλήξαμεν τὴν γεωργίαν προχθές. Τώρα θὰ πλήξωμεν καὶ τὴν κτηνοτροφίαν.

§143Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ὄχι· θὰ τὸ λάβω ὑπ’ ὄψιν δι’ αὐτήν.

§144Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, δὲν θὰ συζητηθῇ.

§145Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, τὸ ἀπόγευμα ἔρχεται τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἀκολούθως ὁ Προϋπολογισμός, ἂν δὲ δὲν τελειώσῃ αὐτὸ ἀπόψε, θὰ τελειώσῃ αὔριον, μεθαύριον. Τοιαύτας ἐκβιάσεις δὲν εἶναι δυνατὸν βεβαίως νὰ ἀνεχθῇ ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς.

§146Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Καὶ ἡμεῖς θὰ πράξωμεν ὅ,τι δυνάμεθα.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις. Μετὰ τὴν διακοπὴν.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀτελείας τοῦ εἰσαγομένου πρὸς μεταποίησιν καὶ ἐξαγωγὴν σίτου καὶ τοῦ πρὸς ἐκκοκκισμὸν βάμβακος».

§149Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Χωρὶς νὰ θέλω νὰ προκληθῇ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον τοσοῦτον συνεζητήθη, νομίζω ὅτι πρὸς διαφώτισιν τῆς Βουλῆς καὶ τῆς κοινῆς γνώμης θὰ ἦτο ὀρθόν, ὅπως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν καταθέσῃ τὴν ἔκθεσιν τοῦ Τῶφνελ ἐπὶ τοῦ δυστυχήματος τοῦ Ἀβέρωφ. Χωρὶς νὰ ὑπάρξῃ ἄλλη συζήτησις, νομίζω ὅτι ἡ γνώμη τοῦ ναυάρχου θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ καταστείλῃ τὴν νευρικότητα, ἡ ὁποία κρατεῖ, καὶ νὰ διαφωτίσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ δυστυχήματος.

§150Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Καίτοι γνωρίζω ὅτι ἡ ἔκθεσις αὕτη δὲν λέγει τίποτε μὴ γνωστόν, ἐν τούτοις θὰ καταθέσω αὐτὴν ἢ ἀπόψε ἢ τὴν πρωίαν.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἀναγγελθέντος νομοσχεδίου ἔχει τὸν λόγον ὁ κύριος Μπουφίδης.

§152Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Διὰ τὴν βʹ ἀνάγνωσιν.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀγ. Σλῆμαν. Ἀπών. Ὁ κ. Ἰ. Βαββανάκος.

§154Ι. ΒΑΒΒΑΝΑΚΟΣ. Παραιτοῦμαι.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουτούπης.

§156Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐπιφυλάσσομαι.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Χρυσοχοΐδης.

§158Κ. ΧΡΥΣΟΧΟΪΔΗΣ. Εἰς τὴν βʹ ἀνάγνωσιν.

§159Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Εἶπον ὅτι τὸ ἄρθρον 3ον ἀπαλείφεται.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φλαμῆς.

§161Λ. ΦΛΑΜΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§162Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Νομίζω ὅτι ἡ συζήτησις παρέλκει, διότι τὴν πρωίαν τῆς σήμερον, ὅτε ἐζήτησα νὰ ψηφισθῇ εἰς αʹ ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον, ἐδήλωσα ὅτι ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν ὅλαι αἱ παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου καὶ ὅτι θ’ ἀπαλειφθῇ τὸ ἄρθρον 3, τὸ ἐπιτρέπον τὴν ἐξαγωγὴν ἀναμεμιγμένων ἀλεύρων καὶ πιτύρων, καὶ ὅτι μόνον ἡ ἐξαγωγὴ καθαροῦ ἀλεύρου θὰ ἐπιτραπῇ καὶ θὰ παραμένῃ τὸ καθεστὼς τῆς ἀπαγορεύσεως τῆς ἐξαγωγῆς πιτύρων ἀναμεμιγμένων μετ’ ἀλεύρων. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ψηφισθῇ εἰς αʹ ἀνάγνωσιν, θὰ μελετήσω δὲ πᾶσαν προβαλλομένην παρατήρησιν.

§163Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Εὖγε· μυριάκις εὖγε.

§164Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Ἀφοῦ τὰ πίτυρα δὲν θὰ ἐξάγωνται, ὅπως ἐδήλωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν ἔχω παράπονον κατὰ τοῦ νομοσχεδίου· ἔχω ὅμως παράπονον καὶ αἰσθάνομαι ἱερὰν ὑποχρέωσιν νὰ διαμαρτυρηθῶ ἐναντίον τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ κ. Φλαμῆ διὰ τὴν τακτικὴν δῆθεν τῆς Κυβερνήσεως; ἀπέναντι τῶν Βουλευτῶν. Οὐδέποτε ἡ Κυβέρνησις μᾶς ἀπηγόρευσε νὰ ὁμιλήσωμεν, ὅταν ἔχωμεν ἀντίθετον γνώμην. Κάμνω τὴν δήλωσιν αὐτήν, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ εἶμαι ἐν μειονεκτικῇ θέσει, ὅταν αἱ μομφαὶ στρέφωνται ἐκ μέρους συμπαθῶν καὶ ἀξιοτίμων συναδέλφων. Ἡ Κυβέρνησις μᾶς παρακαλεῖ νὰ μὴ συνηγορήσωμεν ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, διὰ νὰ μὴ χάνωμεν καιρόν, καί, ὁσάκις ἐγὼ παρητήθην, παρητήθην χάριν τῆς Βουλῆς καὶ οὐχὶ χάριν τῆς Κυβερνήσεως.

§165Γ. ΣΥΓΓΟΥΡΗΣ. Ἐγὼ δὲν συμμερίζομαι τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Φλαμῆ. Παρηκολούθησα μίαν δίκην, ἡ ὁποία εἶναι ἀπότοκος δικῶν διεξαχθεισῶν ἐν Λαμίᾳ. Καλῶς μελετήσας τὴν δικογραφίαν συνήγαγον ἓν συμπέρασμα, ὅτι τὸ ῥῆμα κλέπτω κλίνεται καθ’ ὅλους τοὺς κανόνας, ὄχι μόνον ἐν τῷ τελωνειακῷ τμήματι, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ τελωνείῳ Πειραιῶς καὶ ὅτι ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῆς δικογραφίας ἐκείνης, τὴν ὁποίαν συνιστῶ πρὸ πάσης συζητήσεως τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, θὰ πεισθῇ καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ ὅτι τὸ προκείμενον νομοσχέδιον ἐπ’ ἄλλων βάσεων ἔδει νὰ συνταχθῇ, ἵνα μὴ ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τοῦ νόμου αὐτοῦ προκύψωσι τὰ ἄτοπα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα προέκυψαν μὲ τὸν ἁμαρτωλὸν ἐκεῖνον νόμον, τὸν ὁποῖον ἠναγκάσθη νὰ καταργήσῃ ἡ ἐπανάστασις.

§166Α. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, καίτοι φρονῶ ὅτι τὸ νομοσχέδιον καθόλου δὲν ἐπείγει, διότι δὲν ἀναφέρεται οὔτε εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν οὔτε εἰς ἐπείγουσαν ἀνάγκην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐν τούτοις θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, διότι ἔχω πληροφορίαν ὅτι ὑπάρχει περὶ τοῦ σχετικοῦ θέματος ἔκθεσις τοῦ τελώνου Πειραιῶς, ἐπίσης ἔκθεσις τοῦ γενικοῦ προξένου Ἀμβούργου, ἂν εἶναι δυνατὸν κατὰ τὴν βʹ ἀνάγνωσιν, καθ’ ἣν θέλω λάβει τὸν λόγον, νὰ κατατεθῶσι.

§167Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Πολὺ καλά.

§168Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἡ ἔκθεσις τοῦ Χημείου.

§169Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Μάλιστα. (Μεθ’ ὃ ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ νομοσχέδιον εἰς αʹ ἀνάγνωσιν).

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀναγραφῆς πιστώσεως ἐν τῷ εἰδικῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1911 ἐκ δραχμῶν 5.500 πρὸς πληρωμὴν ὀφειλομένης ἀποζημιώσεως διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς σιδηρᾶς στέγης τοῦ ἐκ πυρκαϊᾶς καταστραφέντος μέρους τῶν ἀνακτόρων». Ὁ βουλευτὴς κ. Μ. Νεγροπόντης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συστάσεως τμήματος ἐργασίας καὶ κοινωνικῆς προνοίας ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας». Ὁ βουλευτὴς κ. Ἰ. Ἀκρίδας ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ διαγραφῆς καὶ ἀνανεώσεως τῶν πρὸς τὸ Δημόσιον ὀφειλομένων χρεῶν παρελθουσῶν χρήσεων». Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Λαζαρῆς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου μόνου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐπαναδιορισμοῦ τῶν προϋπηρετησάντων ταχυδρομικῶν διανομέων». Οἱ βουλευταὶ κύριοι Ἰ. Πολίτης καὶ Ἰ. Μᾶνος ὑποβάλλουσι τροπολογίας ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ περὶ φορολογίας τοῦ οἰνοπνεύματος νόμου». Οἱ βουλευταὶ κύριοι Σ. Θεοδωρόπουλος, Κ. Μᾶνος καὶ Ἰ. Μπρισιμιτζάκης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσθήκης διατάξεων εἰς τοὺς νόμους, ͵ΓΥΝΕʹ, ͵ΓΦΝΔʹ καὶ ͵ΓΧΙϚʹ περὶ κυριακῆς ἀργίας καὶ ἑορτῶν καὶ τροποποιήσεως αὐτῶν». Ἅπαντα θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα Βʹ Ἀναθεωρ. Βουλῆς, τεῦχος Αʹ.)

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους. Πρῶτος τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Θ. Κουτούπης.

§172Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Παραχωρῶ τὴν θέσιν μου εἰς τὸν κ. Νέγρην· ὁμιλῶ δεύτερος.

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Νέγρης.

§174Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Εὐχαρίστως, ἀλλὰ θὰ παρακαλέσω νὰ εἰδοποιήσωσι τὸν κ. Πρωθυπουργόν.

§175Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Προχωρήσατε· θὰ ἔλθῃ.

§176Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Πρὶν ἐπιληφθῶ τῆς ἀγορεύσεώς μου θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μᾶς εἴπῃ διατί δὲν ἔλαβε διόλου ὑπ’ ὄψιν τὰς δαπάνας τῶν ψηφισθέντων ἤδη νομοσχεδίων εἰς τὰς δηλώσεις, τὰς ὁποίας κατέθεσε. Δὲν σκέπτεται νὰ ἐφαρμόσῃ τὰ νομοσχέδια ταῦτα κατὰ τὸ 1911; Ἔχει τὴν καλωσύνην ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ μοὶ ἀπαντήσῃ;

§177Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Περὶ τίνων νομοσχεδίων;

§178Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Τοῦ ταμειακοῦ καὶ τῶν ἄλλων.

§179Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Περιλαμβάνονται.

§180Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Εἰς τὰς δηλώσεις;

§181Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Μάλιστα.

§182Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Δὲν τὸ ἀντελήφθην.

§183Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Εἶναι εἰς τὰς δαπάνας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἐν σελίδι 19.

§184Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Μόνον 35.000 δρ. βλέπω.

§185Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Φυσικὰ δὲν θὰ ἐφαρμοσθῇ δι’ ὅλον τὸ ἔτος. Εἶναι προϋπολογισμὸς διὰ τέσσαρας μῆνας.

§186Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς δαπάνας τῆς τελωνειακῆς ἀστυνομίας;

§187Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Τοῦτο δὲν ἐψηφίσθη ἀκόμη· ἀλλὰ λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ λειτουργήσῃ εἰμὴ ἐπὶ δύο ἢ τρεῖς μῆνας, ὑπάρχει πίστωσις ἀρκετὴ ἐκ τῆς παλαιᾶς τελωνειακῆς ἀστυνομίας, ἀναγεγραμμένη εἰς τὸν Προϋπολογισμόν, ἡ ὁποία θὰ ἀρκέσῃ. Ἐπίσης εἶναι ἀναγεγραμμένη ἀνωτέρα καὶ ἡ πίστωσις τῆς τελωνοφυλακῆς τῆς παλαιᾶς.

§188Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Καὶ ἤδη ἐπιλαμβάνομαι τῆς ἀγορεύσεώς μου. Ὅτε ζητῶν νὰ ἀπαλλαχθῇ ὁ λαὸς ἀπὸ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν σπειρομένων γαιῶν προέβαλλον, μεταξὺ ἄλλων ἐπιχειρημάτων ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς δὲν εἶχεν ἀνάγκην τοῦ νέου τούτου ἐσόδου, ἐγερθεὶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν αὐτολεξεί: «Ἕως τώρα οἱ Προϋπολογισμοὶ κατηγοροῦντο ὡς εἰκονικοί, διότι ἀπέκρυπτον τὰ ἐλλείμματα· ὁ νέος Προϋπολογισμὸς κατηγορεῖται ὡς εἰκονικός, διότι μετὰ μεγάλης μετριότητος ἔκαμε τοὺς ὑπολογισμοὺς καὶ κινδυνεύομεν νὰ εὑρεθῶμεν ἐνώπιον τοῦ μεγάλου κακοῦ νὰ ἔχωμεν περίσσευμα». Ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν διημφεσβήτησε τὴν ἀκρίβειαν τῶν λεγομένων ὑπ’ ἐμοῦ. Ἤδη ἠκούσαμεν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν εἰσηγουμένου τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ ἀναγγέλλοντος μετ’ αὐταρεσκείας δεδικαιολογημένης ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς θὰ ἀφήσῃ πλεόνασμα ἀνερχόμενον μὲν κατὰ τὸ τεῦχος τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἰς 991,000, μέλλον δὲ νὰ ὑπερβῇ τὸ ποσὸν τοῦτο κατὰ πολύ. Ἐμέμφθη δὲ τοῦ κοινοῦ ὅτι, ἐνῷ ἐπίστευσεν ἀρχικῶς εἰς περισσεύματα, ἤλλαξε γνώμην διαβλέπον ἐλλείμματα, ἐπειδὴ δὲ εἶμαι ὁ μόνος ἀναγγείλας περισσεύματα μὲ περιέλαβεν ὀφθαλμοφανῶς μεταξὺ τῶν μεταβαλόντων γνώμην. Δὲν ἐδικαιοῦτο νὰ πράξῃ τοῦτο, διότι πλειστάκις ἀπὸ τοῦ βήματος ἐπανέλαβον τὴν ἀρχικήν μου γνώμην, εὑρίσκομαι δὲ εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ ἐπαναλάβω τοῦτο καὶ σήμερον μετὰ τὰς τελευταίας δηλώσεις, οὐδόλως ἐξετάζων ἂν εὑρίσκομαι εἰς τὰς τάξεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, χαίρων τοὐναντίον ὡς πολίτης Ἕλλην, διότι βλέπω ἤδη διέξοδον ἐκ τοῦ χάους τοῦ παρελθόντος, ὅπερ εἶχε παρασκευάσει αἰσιοδοξία ἀχαλίνωτος, εὔχομαι δέ, ὅπως μὴ βαυκαλιζόμενοι πάλιν ὑπὸ τῶν νέων, ἔστω καὶ πραγματικῶν, ἤδη περισσευμάτων προβῶμεν εἰς νέας δαπάνας ὑπερβαινούσας τὰς δυνάμεις τῆς χώρας καὶ πέσωμεν εἰς χάος βαθύτερον, ὅθεν οὐδεὶς πλέον θὰ δυνηθῇ νὰ μᾶς ἐξαγάγῃ. Τὴν ὕπαρξιν δὲ περισσευμάτων θέλω στηρίξει ὄχι εἰς τὰς βεβαιώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἀλλ’ εἰς τὴν παραβολὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως τοῦ 1911 πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τῆς χρήσεως τοῦ 1909. Καὶ ἤδη προβαίνομεν εἰς τὴν παραβολήν. Θέλομεν δὲ ἐξετάσει ἰδιαιτέρως τὰς τῶν πολιτικῶν Ὑπουργείων δαπάνας καὶ ἰδιαιτέρως τὰς τῶν στρατιωτικῶν. Αἱ τακτικαὶ δαπάναι τῶν πολιτικῶν Ὑπουργείων εἶναι κατὰ τὸ 1911:

Αἱ προϋπολογισθεῖσαι δαπάναι τῶν αὐτῶν Ὑπουργείων κατὰ τὸ 1909 ὑπῆρξαν αἱ ἑξῆς:

Εἰς τὰ ποσὰ ταῦτα, ὅπως ὦσι παραβλητέα πρὸς τὰ τῆς χρήσεως τοῦ 1911, δὲν συμπεριελήφθησαν τὸ ποσὸν 63.160.240 τῆς παροχῆς τοῦ Δημοσίου εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, οὐδὲ τὰ 3.178.335 τὰ ἀφορῶντα τοὺς ἐν Θεσσαλίᾳ συνοικισμούς, οὐδὲ τὸ ποσὸν τοῦ 1.000.000 δρ. τῆς ἀκυρωθείσης συνδρομῆς πρὸς τοὺς πρόσφυγας ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν, οὐδὲ τὸ ποσὸν τῶν 500.000 τῆς ἀκυρωθείσης προκαταβολῆς εἰς τοὺς δήμους, ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Ἀλλ’ ἐπίσης, ὅπως τὰ ποσὰ εἶναι παραβλητέα, ὀφείλομεν νὰ μὴ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ ποσὸν τῆς συναλλαγματικῆς διαφορᾶς τὸ ἀκυρωθὲν κατὰ τὸ 1909, διότι ἕνεκα τῆς ἰσοτιμίας τῆς χαρτίνης δραχμῆς πρὸς τὴν χρυσῆν ἀντίστοιχον ποσὸν δὲν θὰ ὑπάρξῃ κατὰ τὸ 1911. Εἶναι δὲ τὸ ἀκυρωθὲν τοῦτο ποσὸν κατὰ τὸ 1909 460,795, ἀναλυόμενον οὕτως:

ὅπερ ἀφαιρούμενον ἀπὸ τὸ ἀνωτέρω ποσὸν τῶν 105 ἑκατομ. 924 χιλιάδων καὶ 191 δραχμῶν, δίδει ὑπόλοιπον 105 ἑκατ. 463 χιλ. καὶ 396 δραχμάς, ἀπέναντι τῶν 107 ἑκατομ. 913 χιλ. καὶ 587 δραχμῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1911. Ἤτοι δίδει διαφορὰν 2 ἑκατ. 450 χιλ. καὶ 191 δραχ. Αὕτη εἶναι ἡ διαφορὰ τῶν προϋπολογισμῶν τῶν πολιτικῶν Ὑπουργείων, καὶ ἡ διαφορὰ αὕτη δὲν ἔχομεν κανένα λόγον νὰ μὴ παραδεχθῶμεν ὅτι θὰ παρουσιασθῇ καὶ εἰς τοὺς ἀπολογισμούς, τοὐλάχιστον κατὰ προσέγγισιν. Καὶ ἤδη προβαίνομεν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ἀφορώντων τὰ πολεμικὰ Ὑπουργεῖα. Ἐνταῦθα ἕνεκα τῶν μεγάλων ἀνωμαλιῶν εἰς τὸν καταρτισμὸν τῶν Προϋπολογισμῶν, κατὰ τὸ παρελθὸν τοὐλάχιστον, δὲν δυνάμεθα νὰ μεταχειρισθῶμεν τὴν αὐτὴν μέθοδον παραβολῆς. Οὐχ ἧττον λαμβάνομεν καὶ ἐνταῦθα ὑπ’ ὄψιν τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1911, καὶ θεωροῦμεν τοῦτον ὡς ἀντιπροσωπεύοντα κατ’ ἀνώτατον ὅρον τὰς πραγματικὰς δαπάνας, εἶναι δὲ τοῦτο σύμφωνον μὲ τὰς διαβεβαιώσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εἶναι δὲ αὗται:

Ταύτας παραβάλλομεν πρὸς τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1909, καὶ θὰ ἔχωμεν οὕτω τὸν ἀνώτατον ὅρον τῆς διαφορᾶς τῶν δαπανῶν.

Ἀφαιρουμένου τοῦ ποσοῦ τούτου ἐκ τοῦ τοῦ 1911 ἔχομεν:

Ὅπως ἔχωμεν δὲ τὰς πραγματικὰς δαπάνας τοῦ 1911, δέον εἰς τὰς πραγματικὰς δαπάνας τοῦ 1909 νὰ προσθέσωμεν τὸ ἄνω ποσόν.

Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου ἔχομεν ν’ ἀφαιρέσωμεν πρῶτον τὰς αὐτὰς τοῦ Προϋπολογισμοῦ δαπάνας, τὰς λανθανούσας λεγομένας, οἷαι εἶναι αἱ προκαταβολαί, εἰς τοὺς δήμους διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν καὶ αἱ προκαταβολαὶ εἰς τὸ Θεσσαλικὸν Γεωργικὸν Ταμεῖον· ἀλλ’ αἱ μὲν πρῶται, καθ’ ἃς μοὶ ἔδωκε προφορικῶς πληροφορορίας ὁ κ. Ὑπουργός, δὲν ὑπερβαίνουσι τὰς 600,000 δρ., αἱ δὲ δεύτεραι κατὰ τὴν ἔκθεσιν αὐτοῦ (σελ. εʹ) ἀνῆλθον εἰς 444,242 κατὰ τὸ 1909, προϋπολογίζονται δὲ διὰ τὸ 1911 εἰς 452,000· δυνάμεθα δὲ νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι δὲν θὰ ὑπερβῶσιν ἑτέρας 600,000. Ἄν ἀφαιρέσωμεν καὶ τὰ δύο ταῦτα ποσά, ἤτοι 1,200,000, ἐκ τοῦ πλεονάσματος ἔχομεν: 5,580,488–1,200,000=3,380.488 Ἀλλ’ ἐνταῦθα ὀφείλω νὰ παρατηρήσω ὅτι τὰ ἑπόμενα ἔτη ἔχομεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὰς ἑξῆς περιπλέον δαπάνας. Ἐκ τόκων δανείου καὶ χρεολ. τοῦ δανείου τῶν 110,000,000

Δὲν σημειῶ ἐνταῦθα τὰς δαπάγας διὰ τὴν αὔξησιν τῶν δικαστικῶν κλητήρων, διότι ταύτας περιέλαβεν ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς εἰς τὰς δηλώσεις. Εἰς τὸ ποσὸν δὲ τῶν 300,000 δρ., ὅπερ σημειῶ τελευταῖον, περιλαμβάνω μέρος μόνον τῶν δαπανῶν τῆς Βιβλιοθήκης τῆς Βουλῆς καὶ τῶν ἐπιτροπῶν τῶν κωδίκων, διότι τὸ ὑπόλοιπον περιελήφθη εἰς τὰς δαπάνας τοῦ 1911. Ἐξ ἄλλου θέλει λείψει καθ’ ὅλα τὰ φαινόμενα τὸ ἔσοδον ἐκ τόκων τῶν διαθεσίμων κεφαλαίων τοῦ Δημοσίου, τὸ ὁποῖον ὑπολογίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς 930,000· ἄρα ἡ ἐπιβάρυνσις τοῦ 1912 θέλει ἀνέλθει εἰς 5,211,264+930,000=6,141,264. Ἀλλὰ πρὸς ἀντιμετώπισιν τῆς διαφορᾶς ταύτης ἔχομεν τὰ ἑξῆς ποσά:

καὶ τοῦτο χωρὶς νὰ ὑπολογίσωμεν τὴν περιπλέον ἀπόδοσιν τοῦ φόρου τῶν σπειρομένων γαιῶν ἐξ 1.800.000, ἥτις ἠμφεσβητήθη κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἂν καὶ ταύτην ὑπολογίσωμεν, τὸ πλεόνασμα θέλει ὑπερβῆ τὰ 2.000.000. Δὲν ἀποκρύπτω ὅτι τὰ ἀποτελέσματα ταῦτα στηρίζονται εἰς εἰσπράξεις τελωνειακὰς ἐκ δημητριακῶν καρπῶν σχετικῶς μεγάλας, αἵτινες ἐλπίζω καὶ εὔχομαι πρὸς τὸ καλὸν τοῦ τόπου νὰ ἐλαττωθῶσιν, ἀλλ’ ἐξ ἄλλου μέρους αἱ δαπάναι τῆς ἐφαρμογῆς τῶν νέων νομοσχεδίων θέλουσιν εἶσθαι ἀναμφιβόλως παραγωγικαί, ὥστε, ἐνόσῳ αἱ δαπάναι περιορισθῶσιν εἰς ταύτας καὶ μόνας ὄχι μόνον δὲν ἀναμένω διατάραξιν τοῦ ἰσοζυγίου, ἀλλ’ ἀναμφισβήτητον αὔξησιν τῶν ἐσόδων. Ἀλλὰ πῶς ἐπετεύχθη τὸ μέγα τοῦτο γεγονός, νὰ μετατραπῶσι τὰ ἐλλείμματα τοῦ παρελθόντος εἰς πλεονάσματα καὶ ἀντὶ ποίων θυσιῶν; Ἡ σκληρὰ ἀνάγκη ὑπεχρέωσε τὰς κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις νὰ ἐπιβάλουν σειρὰν νέων φόρων καὶ ἄρχονται οὗτοι ἀπὸ τοῦ 1905. Καὶ εἶναι οἱ ἑξῆς:

Ἐκ τῶν ἄνω φόρων ὁ δασμὸς τοῦ σίτου πλήττει αὐτὸν τοῦτον τὸν ἄρτον τοῦ λαοῦ· οἱ ἄλλοι τελωνειακοὶ δασμοὶ ἐπιβαρύνουσι πάντα σχεδὸν τὰ εἰσαγόμενα εἴδη, καὶ αὐτὰ ταῦτα τῆς πρώτης ἀνάγκης, διὰ τῆς αὐθαιρέτου διατηρήσεως τῆς χρυσῆς δραχμῆς εἰς τὰ τελωνεῖα· ὁ νέος φόρος καταναλώσεως ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, ἂν δὲν ἐπιβαρύνει εἶδος πρώτης ἀνάγκης, πλήττει ἀπόλαυσιν καὶ τοῦ ἁπλουστέρου τῶν πολιτῶν· ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ οἰνοπνεύματος πλήττει τὰ πολυτιμότερα δικαιώματα τοῦ πολίτου, τὴν ἐλευθέραν διάθεσιν τῶν προϊόντων αὐτοῦ, διὰ τῶν ἀπαγορευτικῶν σχεδὸν διατάξεων ἐπὶ τῶν ἀμβύκων· οἱ φόροι ἐπὶ τῶν φωτιστικῶν ὑλῶν πλήττουσι κατὰ μέγα μέρος καὶ τὰς πενεστέρας τάξεις· ὁ φόρος ἐπὶ τῶν ἐκρηκτικῶν ὑλῶν διὰ τῆς ἐπιβαρύνσεως τῶν μεταλλείων καὶ λατομείων περιορίζει τὰς ἐργασίας, καὶ οὕτως ἀφαιρεῖ ἀπὸ τὰς ἐργατικὰς τάξεις αὐτὴν ταύτην τὴν ἐργασίαν. Οὕτως ἐπεβλήθησαν ἐν διαστήματι πέντε ἐτῶν εἰς τὸν λαὸν φόροι 18–19 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, πλήττοντες τὸ πλεῖστον αὐτὰ ταῦτα τὰ εἴδη τῆς πρώτης ἀνάγκης ἢ τῆς καθημερινῆς χρήσεως ἢ αὐτὴν τὴν ἐργασίαν, καὶ τίθεται τὸ ἐρώτημα· ὁ λαὸς ἠσθάνθη τὸ βάρος αὐτό; Νομίζω ὅτι οὐδεὶς θέλει ἀρνηθῆ τοῦτο. Ἡ δυσφορία τοῦ λαοῦ εἶναι ὀφθαλμοφανής, ἀλλ’ ἔλαβε κατεύθυνσιν ὡρισμένην ὑπὸ τῶν δημοκόπων, τρεπομένη ἰδίως κατὰ τῶν εὐπορωτέρων τάξεων, αἵτινες ἠδύναντο, κατὰ τοὺς δημοκόπους, νὰ ἐπιβαρυνθῶσι τοσοῦτον, ὥστε νὰ καταργηθῶσι τελείως οἱ τελωνιακοὶ δασμοί. Καὶ ἂν μὲν οἱ δημοκοποῦντες ἔλεγον τοῦτο ἐκ πεποιθήσεως ἤθελον εἶσθαι συγγνωστοί· ἀλλὰ δυστυχῶς λέγουσι τοῦτο ἐν γνώσει ὅτι ὑποστηρίζουσι τὸ ἀδύνατον, ἐν γνώσει ὅτι ἐξαπατῶσι τὸν λαόν. Τὠόντι, ἂν ῥίψῃ τις ἓν μόνον βλέμμα εἰς ξένας στατιστικάς, διότι ἰδικάς μας δὲν ἔχομεν, βλέπει ὅτι ἐν Πρωσσίᾳ π. χ. αἱ περιουσίαι αἱ μικραὶ δίδουσιν εἰσόδημα ἀπὸ

ὥστε αἱ περιουσίαι αἱ δίδουσαι εἰσόδημα ἄνω τῶν 6,000 δρ. εἶναι 16% τῶν ὅλων. Ἄν ὅθεν παραδεχθῶμεν, ὡς παρεδέχθησαν συνάδελφοί τινες, ὅτι τὸ ὅλον τῶν ἐν Ἑλλάδι εἰσοδημάτων ἀνέρχεται εἰς 500,000,000, τὸ ὅλον τῶν εἰσοδημάτων τῶν ἐχόντων ἐτήσιον εἰσόδημα ἄνω τῶν 6,000 ἀνέρχεται εἰς 80,000,000. Τὰ εἰσοδήματα ταῦτα πλήττονται ἤδη εἴτε διὰ τοῦ φόρου οἰκοδομῶν, εἴτε διὰ τοῦ φόρου ἐπιτηδεύματος, εἴτε διὰ τῶν φόρων τῶν ἐπιβαρυνόντων τὰς ἑταιρείας, εἴτε διὰ τοῦ φόρου τοῦ χαρτοσήμου, εἴτε διὰ τῶν φόρων τῶν μονοπωλιακῶν εἰδῶν, εἴτε δι’ ἄλλων φόρων διὰ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον δὲν πιστεύω νὰ ἐξογκώνω, ἂν ὑπολογίσω εἰς 10,000,000. Ἂν ἡ μερὶς αὕτη τῶν πολιτῶν ἀναλάβῃ ἅπαντας τοὺς τελωνιακοὺς δασμούς, πρέπει νὰ καταβάλῃ καὶ ἕτερα 45,000,000, καὶ οὕτως ὀφείλει νὰ ἐπιβαρυνθῇ μὲ 55,000,000, ἤτοι μὲ 10% ἐπὶ τῶν εἰσοδημάτων αὐτῆς. Δὲν γνωρίζω ἂν θὰ ἔλθῃ ἐποχή, καθ’ ἣν τοιαύτη φορολογία θὰ ἦτο δυνατὴ καθ’ ἅπασαν τὴν γῆν· τὴν σήμερον ὅμως εἶναι φανερὸν ὅτι οἱ διαβουκολοῦντες τὸν λαὸν μὲ τοιαύτας ἐλπίδας οὐδὲν ἄλλο πράττουσιν ἢ νὰ διώκωσι τὰ κεφάλαια, ὧν τοσαύτην ἀνάγκην ἔχει ὁ τόπος. Βεβαίως πρέπει αἱ περιουσίαι αἱ μεγάλαι νὰ ἐπιβαρυνθῶσι βαρύτερον, ἀλλὰ καὶ τοῦτο, ὅπως ᾖ τελεσφόρον, ὀφείλει νὰ γίνῃ ἐν μέτρῳ, καὶ εὐοίωνος ἀρχὴ εἶναι ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος. Ἀλλ’ εἴπομεν προηγουμένως ὅτι ὁ λαὸς δυσφορεῖ διὰ τὰ μεγάλα βάρη, ὑφ’ ἃ στενάζει, καὶ ὀφείλομεν νὰ ἐπεκταθῶμεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἐξετάζοντες τίνι τρόπῳ θὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ ἐλαφρύνωμεν τὰ βάρη αὐτοῦ. Ἡ δυσφορία τοῦ λαοῦ πηγάζει ἐκ δύο ἀφορμῶν· ἡ πρώτη εἶναι ἐκείνη, ἣν ἀνεφέραμεν ἤδη, τῆς καταθλίψεως αὐτοῦ διὰ τῆς ἐπιβαρύνσεως τῶν εἰδῶν πρώτης ἀνάγκης· ἡ δευτέρα εἶναι αἱ ἀνώμαλοι συνθῆκαι, ὑφ’ ἃς διάγει. Τὰ ἕλη, αἱ πλήμμυραι, αἱ ἐκ τούτων νόσοι καὶ καταστροφαί, ἡ ἔλλειψις ἀσφαλείας κατὰ τὰ διάφορα στάδια τῆς ἐργασίας αὐτοῦ, ὥστε νὰ μὴ εἶναι βέβαιος ὅτι ἅπαντες οἱ κόποι αὐτοῦ δὲν θ’ ἀποβῶσι μάταιοι, ἅπαντα ταῦτα κατατρύχουν αὐτόν. Δὲν ἔχω ἀμφιβολίαν ὅτι ἅπαντα ταῦτα ἀντελήφθη ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ πρόγραμμα αὐτῆς περιλαμβάνει τὴν θεραπείαν πάντων τούτων, ἀλλὰ πάντα ταῦτα δὲν ἐπιτυγχάνονται εἰμὴ δι’ ἐνδελεχοῦς μερίμνης καὶ δαπανῶν χρηματικῶν μεγάλων. Καὶ πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν πῶς θὰ εὑρεθῶσι τὰ κεφάλαια ταῦτα. Εἴδομεν ἤδη ὅτι ὁ μὲν Προϋπολογισμὸς κλείει μὲ πλεονάσματα· ὑπάρχει δὲ ὄχι πιθανότης ἀλλὰ βεβαιότης ὅτι τὰ νέα νομοσχέδια διὰ τῆς ταχυτέρας βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως, διὰ τῆς συντονωτέρας καταδιώξεως τοῦ λαθρεμπορίου θέλουσι φέρει αὔξησιν σπουδαίαν τῶν πλεονασμάτων τούτων. Εὐτυχῶς δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνήγγειλεν ἤδη εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἀνεγράφησαν ἤδη εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν πολεμικῶν Ὑπουργείων ἅπασαι αἱ δαπάναι συμφώνως μὲ τοὺς ὑπάρχοντας ὀργανισμούς. Θὰ ἐνόμιζον δὲ λίαν σκόπιμον, ἂν τὰ ποσὰ ταῦτα ἐτίθεντο ὡς ὅρια ἀνυπέρβλητα εἰς τοὺς ξένους ὀργανωτάς. Ἂν τοῦτο εἶχε γίνει ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ στρατηγοῦ Vosseur, δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ὁ διακεκριμένος ἐκεῖνος στρατηγὸς ἤθελε δώσει ἡμῖν ὀργανισμὸν ὀλιγώτερον δαπανηρὸν καὶ δὲν θὰ διεκόπτετο ἡ τόσον πολύτιμος ἐργασία αὐτοῦ ἕνεκεν ἐλλείψεως μέσων. Οὕτως ἤδη ἅπαντα τὰ περισσεύματα τοῦ Προϋπολογισμοῦ δύνανται νὰ χρησιμοποιῶνται πρὸς ἀνακούφισιν τοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ἐπαναπαυώμεθα εἰς τὰ ἤδη μόνον γενόμενα· τὸ στάδιον τῆς ἐργασίας εἶναι μέγα. Ὑπεδείχθησαν πολλάκις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου μέτρα ἀπαραίτητα, μέτρα ἐπιβαλλόμενα. Οὕτως ἡ εἰσαγωγὴ τῆς ἐργασίας εἰς τὰς φυλακὰς ὄχι μόνον θ’ ἀσφαλίσῃ εἰς τοὺς κρατουμένους κατὰ τὴν λῆξιν τῶν ποινῶν κεφάλαιόν τι διὰ τὴν μέλλουσαν αὐτῶν συντήρησιν, ἀλλὰ θέλει ἀπαλλάξει τὸ Δημόσιον ἀπὸ τὴν δαπάνην τῆς διατροφῆς ἀνερχομένης εἰς 1½ ὡς ἔγγιστα ἑκατομμύριον. Ἡ ἀνέγερσις καταλλήλου τελωνείου ἐν Πειραιεῖ καὶ ἡ καλλιτέρα διαρρύθμισις τοῦ λιμένος Πειραιῶς θέλει συντελέσει εἰς τὴν αὔξησιν τῶν ἐσόδων. Πρὸ παντὸς ὅμως πρέπει νὰ παύσουν ἐξογκούμεναι αἱ δαπάναι αἱ μὴ παραγωγικαί. Θέλετε κατορθώσει τοῦτο; Θέλουσιν εἰσπράττεσθαι διὰ λελογισμένης διοικήσεως ἅπαντες οἱ καθυστερούμενοι φόροι; Θέλει καταδιώκεσθαι τὸ λαθρεμπόριον ἀπηνῶς; Θέλομεν ἔχει ἀσφάλειαν ἐπιτρέπουσαν τὴν ἐλευθέραν ἀνάπτυξιν τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων τῆς χώρας (καὶ δυστυχῶς τὰ κατατεθέντα σχετικὰ νομοσχέδια πόρρω ἀπέχουν νὰ ὑπισχνῶνται τοιαύτην); Θέλομεν προφυλάξει τοὺς κατοίκους ἀπὸ τὴν ἑλονοσίαν, ἀπὸ τὰς πλημμύρας; Τότε, τότε καὶ μόνον, θὰ ἴδωμεν τὴν εὐημερίαν ἐν τῇ χώρᾳ καὶ τὰ περισσεύματα σωρευόμενα ἐν τοῖς Προϋπολογισμοῖς. Τότε ἐπίσης θὰ δυνηθῶμεν πάλιν ἐκ νέου ν’ ἀντιμετωπίσωμεν νέας δαπάνας στρατιωτικὰς ἄνευ τῆς ἐξοντώσεως τοῦ πολίτου. Ταῦτα πράξατε, καὶ ἡ χώρα εὐγνωμονοῦσα θέλει ἀποδώσει ὑμῖν τὴν δόξαν τοῦ Ἡρακλέους. Ταῦτα πράξατε, καὶ ὁ λαὸς θὰ εἶναι εἰς τὸ πλευρόν σας.

§189Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Θᾶς σᾶς ἀπαλλάξω, κύριοι Βουλευταί, τῆς ἀνίας, τὴν ὁποίαν προκαλοῦν οἱ ἀριθμοί· δὲν θὰ μιμηθῶ τὸν προαγορεύσαντα ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφον, ὁ ὁποῖος εἰσῆλθεν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ἀριθμῶν τῶν ἐσόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διότι νομίζω ὅτι ὁ Προϋπολογισμός, ὡς ὑποβάλλεται, δὲν μᾶς δίδει τοιαύτην εὐκαιρίαν. Ὁ Προϋπολογισμὸς ἑκάστου ἔτους εἶναι ἡ εἰκὼν τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως· ἀλλά, ὡς ὑποβάλλεται ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ τρέχοντος ἔτους, οὐδεμίαν ἄλλην πολιτικὴν μᾶς δεικνύει ἢ τὴν τοῦ παρελθόντος. Συνεπῶς δὲν μᾶς μένει ἄλλο ἢ νὰ συζητήσωμεν ποία εἶναι ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ τοῦ Κράτους, ὅπως ἐκληροδοτήθη αὕτη ὑπὸ τοῦ παρελθόντος καὶ ὅπως ἐξακολουθεῖ νὰ συνεχίζηται ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Ὁ Προϋπολογισμὸς ἑνὸς Κράτους εἶναι τὸ κάτοπτρον τῆς οἰκονομικῆς, κοινωνικῆς καὶ πολιτικῆς καταστάσεως ἑνὸς λαοῦ καὶ ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ δύναταί τις νὰ κρίνῃ περὶ τοῦ βαθμοῦ τοῦ πολιτισμοῦ, εἰς τὸν ὁποῖον ὁ λαὸς αὐτὸς εὑρίσκεται. Τοῦτο εἶναι μία μεγάλη ἀλήθεια, διότι οὐδὲν ἄλλο τελειότερον κριτήριον ὑπάρχει περὶ τῆς καταστάσεως ἑνὸς λαοῦ, τῶν πόθων, τοὺς ὁποίους ἐπιδιώκει, καὶ τοῦ μέλλοντος, τὸ ὁποῖον ἐπιφυλάσσεται εἰς αὐτό. Σήμερον ἕνεκα τῶν πολυπληθῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας ἐπεφόρτισαν εἰς ἑαυτὰς αἱ Πολιτεῖαι, κατέστη πασίδηλον ὅτι, ὅπως αὗται ἀποκτήσωσι τὰ μέσα πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ ὑψηλοῦ αὑτῶν προορισμοῦ, ἀνάγκη ὅπως ὁ Προϋπολογισμὸς περιλαμβάνῃ ἔσοδα ἐξ ἐπιχειρήσεων ἀναλόγων πρὸς ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἐνεργοῦν τὰ ἄτομα, καὶ μὴ περιορίζηται μόνον εἰς τὴν ἀπόκτησιν πόρων διὰ τῆς φορολογίας τῶν πολιτῶν· ἀνάγκη ἰδιωτικῆς οἰκονομίας, ἵνα διὰ ταύτης ἀναπληρωθῶσι τὰ κενά, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ ἀποκτηθῶσι μόνον διὰ τῆς ἐπιβολῆς τῶν φόρων. Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι μὲ τὴν τρέχουσαν αὔξησιν τῶν δαπανῶν ὅλων τῶν Κρατῶν εἴς τινα τὸ ⅕ καὶ εἰς ἄλλα τὸ ⅙, ἐν Ἑλλάδι ἴσως τὸ ¼ τοῦ ὅλου ποσοῦ τῶν προσόδων τῆς ἰδιωτικῆς οἰκονομίας ἀπορροφῶνται ὑπὸ τοῦ Κράτους πρὸς κάλυψιν τῶν κοινῶν δαπανῶν, βεβαίως πρέπει νὰ καταληφθῶμεν ὑπὸ ἀπελπισίας, ἐπὶ τῇ προϋποθέσει ὅτι τὸ κακὸν τοῦτο θὰ ἐξακολουθήσῃ ἐπιτεινόμενον. Καὶ οἱ φορολογούμενοι λαοὶ καὶ ἡ ἐπιστήμη μέχρι τῶν μέσων τοῦ παρελθόντος αἰῶνος θὰ κατελαμβάνοντο ὑπὸ τρόμου τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν θὰ παρουσιάζετο Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ζητῶν τὸ ⅕ ἢ τὸ ⅙ τῆς ὅλης ἐθνικῆς παραγωγῆς, ὅπως διαθέσῃ τοῦτο διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους. Καὶ διὰ τοῦτο, ἐπαναλαμβάνω, τὰ Κράτη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶχον ὑπ’ ὄψει τὴν ἐκπλήρωσιν μεγάλων ἐθνικῶν σκοπῶν, ἐξ ἑτέρου δὲν ἠδύναντο νὰ ἀποκτήσωσι τὰ μέσα, ἐκ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἠδύναντο νὰ λάβωσιν ἀπὸ τὸν λαόν, ἤτοι ἐκ τῶν φόρων, ἐξεῦρον ἄλλον τρόπον πορισμοῦ ὑλικῶν μέσων. Τοιοῦτο παράδειγμα παρέχει ἡμῖν προπάντων ἓν τῶν τελειοτέρων Κρατῶν ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομικῆς πολιτικῆς, ἡ Πρωσσία, ἥτις ἀνέπτυξεν ἀρίστην ἰδιωτικὴν οἰκονομίαν ἐνεργουμένην διὰ τῶν ὀργάνων αὐτῆς. Ὁ Ἑλληνικὸς ὅμως Προϋπολογισμὸς μὴ ἀντλῶν ἢ ἐλάχιστα ἐξ ἐπιχειρήσεων ἰδιωτικῆς φύσεως ἀφαιρεῖ ἐκ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τόσα, ὅσα οὐδεμία ἄλλη Πολιτεία παρὰ τῶν ὑπηκόων αὐτῆς ἀφαιρεῖ. Ἐξ ἄλλου δὲν ἐσκέφθη νὰ ἀποδώσῃ ἐκ τοῦ ποσοῦ ἐκείνου, τὸ ὁποῖον εἰσπράττει ἢ ἐλάχιστα ἐν συγκρίσει πρὸς ἄλλα ἔθνη, τὰ ὁποῖα κατ’ ἔτος αὐξάνουσι τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον διαθέτουσιν ὄχι μόνον πρὸς αὔξησιν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἀνάπτυξιν καὶ κοινωνικὴν ἀναμόρφωσιν τῶν ὑπηκόων αὐτῶν. Ἐὰν ἀνατρέξωμεν εἰς τὴν οἰκονομικὴν πολιτικήν μας τοῦ παρελθόντος, θὰ εὕρωμεν διαφόρους περιόδους, καθ’ ἃς τὰ ἔσοδα καὶ παραλλήλως τὰ ἔξοδα ὑπέστησαν ἀποτόμους αὐξήσεις. Τὴν μέχρι τοῦ 1880 περίοδον εὐλόγως δυνάμεθα νὰ ἀποκαλέσωμεν νηπιώδη, διότι μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἡ Ἑλλὰς διετέλει εἰς ἡμιβάρβαρον κατάστασιν ὑπὸ ἔποψιν συγκοινωνίας, ἐκπαιδεύσεως, δημοσίας ἀσφαλείας, ἀμύνης τῆς χώρας κλπ. Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1880 εἶχεν ἔσοδα 46.716.000, ἵνα κατὰ τὸ 1884 ὑποστῇ σχεδὸν διπλασιασμὸν καὶ τὰ ἔσοδα ἀνέλθωσιν εἰς 86.122.000, ἵνα καὶ πάλιν τὸ ποσὸν αὐτὸ αὐξήσῃ κατὰ τὸ ἔτος 1888 εἰς 94.656.000 δραχμῶν. Ἀπὸ τοῦ ἔτους 1880 μέχρι τοῦ 1884 δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶδε καταβληθεῖσαν τὴν μεγαλειτέραν προσπάθειαν πρὸς ἐκτέλεσιν προοδευτικῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα πανταχοῦ πρὸ πολλοῦ τεθέντα εἰς ἐνέργειαν ἦσαν ἄγνωστα εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλ’ ἡ ἐκτέλεσις αὐτῶν ἐγένετο μετὰ κάποιας σπασμωδικῆς σπουδῆς. Ἐπηκολούθησαν κατόπιν τὰ λυπηρὰ γεγονότα τοῦ 1885–6, ὁπότε ἐπανῆλθεν ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία. Ἡ αὔξησις τῶν δαπανῶν ἐξηκολούθησεν ἀκατάσχετος ἀπὸ τοῦ ἔτους τούτου μέχρι τοῦ 1893, ὅτε ἔρχεται ἡ πτώχευσις, ἕνεκα τῆς ὁποίας τὸ δημόσιον χρέος ἀπὸ 35.000.000 ἐλαττοῦται εἰς 22.000.000, ἀλλ’ ὅπως καὶ πάλιν μετὰ τὰ λυπηρὰ γεγονότα τοῦ 1897 ὁ Προϋπολογισμὸς ὑπερβῇ τὰ 110.000.000, διὰ νὰ φθάσῃ τῷ 1905 εἰς 126.000.000 καὶ νὰ μᾶς παρουσιάζηται κατὰ τὸ παρὸν ἔτος ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν μὲ 10.000.000 ἐπὶ πλέον. Θὰ ἦτο δύσκολον καὶ ἄχαρι ἔργον νὰ θελήσῃ τις νὰ ἀποδείξῃ πόσον ποσὸν διετέθη ἀκαταλλήλως ἐκ τοῦ ἀπείρου ποσοῦ, τὸ ὁποῖον διετέθη ἀπὸ τὴν φορολογίαν τοῦ λαοῦ καὶ τὰ δάνεια κατὰ τὴν τελευταίαν τριακονταετίαν. Ἀναμφισβητήτως ὅμως τὸ ποσὸν αὐτὸ εἶναι ἐλάχιστον· καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς ὅτι ὁ πλοῦτος τῆς χώρας ηὔξησεν, ἀλλ’ ἐὰν ἀναλόγως πρὸς τὴν αὔξησιν τοῦ πλούτου ἦσαν καὶ τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα ἐφορτώθησαν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, εἶναι ἄλλο ζήτημα. Τὸ νὰ ἤθελέ τις νὰ ζητήσῃ νὰ ἐπιρρίψῃ τὴν εὐθύνην τῶν γενομένων εἰς τούτους ἢ ἐκείνους τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν, θὰ ἦτο καὶ τοῦτο ἔργον ἄχαρι δι’ ἡμᾶς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ λαοῦ κατόπιν μιᾶς ἐπαναστάσεως, εἰς τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν βαδίζομεν τὸν δρόμον, τὸν ὁποῖον ἤνοιξεν ἡ νέα διὰ τὴν πολιτικὴν ζωὴν τῆς Ἑλλάδος περίοδος. Τὸ ἔργον τοῦτο δὲν ἔχει σημασίαν, καθόσον τὰ κόμματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐδημιούργησαν τὴν κατάστασιν ταύτην, ἀφῆκαν ἐλεύθερον τὸ πεδίον, ὅπως δημιουργήσωμεν ἡμεῖς νέαν οἰκονομικὴν πολιτικήν, ὅπως κάμωμεν καὶ πολιτικὴν ὁδὸν νέαν. Ὅτι τοῦτο δὲν ἐγένετο, ὅτι κατόπιν τῶν γεγονότων τῶν δύο τελευταίων ἐτῶν, κατόπιν τῆς ἐπαναστάσεως, δὲν ἤρχισε καὶ ἡ νέα αὐτὴ πολιτική, τοῦτο δύναταί τις βασίμως νὰ ὑποστηρίξῃ, καθόσον ὁ Προϋπολογισμός, ὡς ὑπεβλήθη, δὲν δεικνύει ἄλλο τι ἢ ἐξακολούθησιν τῆς τακτικῆς, τὴν ὁποίαν ἔχομεν μέχρι τῆς ἐποχῆς τῆς πρὸ διετίας. Δὲν ἀμφισβητῶ, Κύριοι, ὅτι θὰ ἦτο ὑπερβολικὴ ἡ ἀξίωσις νὰ κατορθώσῃ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις κατὰ τὸ χρονικὸν διάστημα, καθ’ ὃ ὑπέβαλε τὸν Προϋπολογισμόν, νὰ διαγράψῃ νέαν πολιτικήν, ὅπως ἐφαρμόσῃ τὰς ἀρχὰς αὐτῆς καὶ ἐκτελέσῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπεσχέθη εἰς τὸν λαόν. Εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἦτο ἐπιβεβλημένον νὰ ἐκτελέσῃ τὸν μέγαν σκοπόν, διὰ τὸν ὁποῖον ἐκάλεσε τὴν Βουλήν, οὗτος δὲ ἦτο ἡ ψήφισις τοῦ ἐν ἰσχύϊ Συντάγματος. Ὑποχρεωμένη ἐξ ἄλλου ὑπὸ τοῦ πρώην Συντάγματος νὰ ὑποβάλῃ τὸν Προϋπολογισμόν, ὤφειλε νὰ ὑποβάλῃ αὐτὸν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἐν ἰσχύϊ φορολογικοῦ συστήματος, ἀφοῦ δὲν ἠδύνατο νὰ μεταρρυθμίσῃ τὸ φορολογικὸν σύστημα κατὰ τὸ χρονικὸν διάστημα, τὸ ὀλίγον, τὸ ὁποῖον ἔμενεν εἰς τὴν διάθεσίν της. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ παρατηρήσωμεν καὶ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ μᾶς κάμῃ ἐντύπωσιν, εἶναι ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ὄχι μόνον δὲν ἀνέτρεψεν ὁλόκληρον τὸ φορολογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον αὐτὴ ἡ ἰδία κατεδίκασεν, ὄχι μόνον δὲν ἐπαρουσίασε μίαν νέαν πολιτικὴν οἰκονομικὴν ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα, ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠθέλησεν οὔτε κἂν ἀρχὴν νὰ κάμῃ τῶν τοιούτων ἐπαγγελιῶν της. Ὁ Προϋπολογισμός, ὅπως παρουσιάσθη, στηρίζεται ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ σκελετοῦ, οἱ φόροι μένουσιν οἱ ἴδιοι, ἂν δὲ τὰ ἀποτελέσματα θὰ εἶναι διάφορα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἦσαν κατὰ τὰ μέχρι τοῦδε ἔτη, τοῦτο εἶναι ἄγνωστον. Ἐν πάσῃ περιπτώσει νέον τι δὲν ἔχομεν, ἐκτὸς ἴσως τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰς δαπάνας λόγῳ τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς, ἂν καὶ εἰς τοῦτο ἡ ἀρχὴ ἐγένετο ἀπὸ τοῦ παρελθόντος ἔτους ὑπὸ τῆς ἐπαναστάσεως, ἀφοῦ ὁ κυριώτερος σκοπὸς ταύτης ἦτο ἡ αὔξησις τῶν δαπανῶν πρὸς ἄμυναν τῆς χώρας. Διότι λοιπὸν οὐδεμία ἐγένετο ἀρχὴ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐλέγξω τὴν Κυβέρνησιν, πράττω δὲ τοῦτο μετὰ μεγάλης θλίψεως. Ὁ Προϋπολογισμός, ὅπως ὑπεβλήθη, εἶναι μία διάψευσις τῶν ἐλπίδων, τὰς ὁποίας ἐστήριξεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, καὶ εἶναι μία διάψευσις τῶν ἐλπίδων αὐτοῦ, οὐχὶ διότι δὲν στηρίζεται ἐπὶ νέων βάσεων, ἀλλὰ διότι δὲν παρέχει τὰς ἐλπίδας τοῦ φωτεινοῦ μέλλοντος, διότι οὐδεμία ἐγένετο ἀρχή. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ παραβάλω τὴν ἐνέργειάν του ἢ μᾶλλον τὴν ἔλλειψιν ἐνεργείας του ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ πρὸς δύο προκατόχους του, οἱ ὁποῖοι διὰ τῶν ἐνεργειῶν των εἶχον κάμει ἐντύπωσιν. Εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν ἓν πολιτικὸν κόμμα εὑρίσκετο οὐχὶ ἐν ἀκμῇ προσελήφθη Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὁ γνωστὸς ἐκ Πατρῶν πολιτευτής· ἡ περίστασις ἦτο δι’ αὐτὸν ἀπὸ πολιτικῆς ἀπόψεως ἐντελῶς ἀκατάλληλος, ὅπως ἐφαρμόσῃ νέαν οἰκονομικὴν πολιτικήν, ἐν τούτοις συνέβη τὸ ἐξαιρετικὸν νὰ κάμῃ ἔστω καὶ μετὰ δειλίας ἀρχὴν μιᾶς νέας οἰκονομικῆς πολιτικῆς, οὕτως ὥστε νὰ δύναταί τις νὰ ἐλπίζῃ ὅτι διὰ τοῦ χρόνου τὸ ἀρξάμενον καλὸν τελειοποιούμενον ἤθελε διορθώσει τὰ κακά, τὰ ὁποῖα παρετηροῦντο εἰς ὁλόκληρον τὸ οἰκονομικὸν ἡμῶν οἰκοδόμημα. Ὁ πολιτευτὴς αὐτὸς δὲν ἠδυνήθη νὰ φέρῃ εἰς πέρας τὸ ἔργον. Ἐπρότεινε τὴν ἐλάττωσιν τῆς φορολογίας τῆς σακχάρεως, τὴν αὔξησιν τῆς φορολογίας τοῦ οἰνοπνεύματος καὶ τὴν φορολογίαν τῶν καταθέσεων. Ἐπρόκειτο περὶ ἐλαττώσεως ἑνὸς ἐμμέσου φόρου, τοῦ ἀγριωτέρου φόρου, τοῦ φόρου ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἐπιβάλλεται κατὰ 250% ἐπὶ τῆς ἀξίας, καὶ εἰς ἀντάλλαγμα τῶν ἐνδεχομένων ζημιῶν, τὰς ὁποίας ὑφίστατο ὁ Προϋπολογισμός, ὁ οἰκονομολόγος αὐτὸς ἀπέβλεψε, καίτοι μετὰ δειλίας μεγίστης, πρὸς τὴν πηγὴν ἐκείνην, ἡ ὁποία ἦτο ἀδικαιολογήτως ἀφορολόγητος, καὶ αὕτη ἦτο αἱ καταθέσεις καὶ τὸ κεφάλαιον ἐν γένει. Ἡ οἰκονομικὴ ἐκείνη πολιτικὴ δὲν ἐγένετο δεκτή, τοὐναντίον οἱ ἐνδιαφερόμενοι ὅπως ἀποτύχῃ ἡ γενομένη ἀπόπειρα, ὅπως ἡ Ἑλλὰς κάμῃ νέαν οἰκονομικὴν πολιτικήν, κατώρθωσαν νὰ πείσωσι τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὅτι τὰ προσδοκώμενα μέτρα ἦσαν πρὸς καταστροφήν του. Ἀκριβῶς δὲ ὁ λαός—καὶ λέγων ὁ λαὸς ἐννοῶ τὰς πενεστέρας τάξεις, αἱ ὁποῖαι ἐπρόκειτο νὰ εὐεργετηθοῦν ὑπὸ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἐπρότεινεν ὁ ῥηθεὶς οἰκονομολόγος—, ὁ λαός, λέγω, ἐξηγέρθη ἐναντίον του καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ὑπῆρξεν ἡ πτῶσις τοῦ Ὑπουργοῦ ἐκείνου. Ἄλλη ἐνέργεια ἑτέρου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν πρὸς μίαν νέαν οἰκονομικὴν πολιτικὴν εἶναι ἡ παρατηρηθεῖσα κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς ἐπαναστάσεως ὑπὸ τοῦ ἐκ Λοκρίδος πολιτευτοῦ. Ὁ οἰκονομολόγος οὗτος ἐπαγγελθεὶς οἰκονομίας δεκάδος ἑκατομμυρίων καὶ αὔξησιν ἐσόδων ἐξ ἑτέρας δεκάδος τοιούτων, ἦτο ὑποχρεωμένος νὰ τηρήσῃ ἓν μέρος τῆς ἐπαγγελίας αὑτοῦ καὶ οὕτως ἤρξατο περικόπτων δαπάνας περιττὰς καὶ μὴ ἐνεργῶν ὅ,τι ἦτο πρόχειρον εἰς αὐτόν, θέτων φόρους διαφόρους, εἰς οἱανδήποτε πηγὴν παρουσιαζομένην εἰς αὐτόν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὅμως ὀφείλομεν νὰ ἀναγνωρίσωμεν εἰς αὐτόν, ἂν ὄχι ἱκανότητα περὶ τὰς λεπτομερείας, περὶ τὴν ἐφαρμογὴν ὡρισμένων φορολογικῶν μέτρων, πάντως ὅμως ἱκανότητα περὶ τὴν ἐξεύρεσιν τῶν κυριωτέρων πόρων, τοὺς ὁποίους ἔπρεπε νὰ φορολογήσῃ. Εἰς τὸν οἰκονομολόγον τοῦτον ὀφείλομεν τὴν ἐπιβολὴν φόρου ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος, ὁμοίου ἐπὶ τῶν κληρονομιῶν, ἐπὶ τῶν οἰκοπέδων. Εἶναι ἀκριβῶς τρία σημεῖα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ εἶχον ἑλκύσει τὴν προσοχὴν τῆς Πολιτείας εἰς πολὺ προγενεστέραν ἐποχήν, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα οὐδέποτε εἵλκυσαν ταύτην, διότι πάντοτε ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ τῆς Ἑλλάδος διηυθύνετο ὑπ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἐντελῶς ἀντίθετον συμφέρον πρὸς ἐφαρμογὴν οἰκονομικοῦ προγράμματος θίγοντος τὰ συμφέροντά των. Ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω ὅτι, ὡς ἐτέθη ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος, εἶναι ἀνάξιος λόγου, καὶ ὁ ἀξιότιμος νῦν Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι ἀξιέπαινος μὴ θελήσας νὰ θέσῃ εἰς ἐφαρμογὴν τὸν φόρον τοῦτον. Ὁ ἐπιβαλὼν ὅμως τὸν πρῶτον φόρον τοῦ εἰσοδήματος ἀνέγραψεν εἰς τὸ φορολογικὸν ὀνοματολόγιον τῆς Ἑλλάδος τὸν φόρον τοῦτον καὶ ἐξηνάγκασεν, ὡς εἶπον, τοὺς διαδόχους αὑτοῦ νὰ στρέψωσι καὶ πρὸς τοῦτον τὴν προσοχήν των. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἠναγκάσθη νὰ βελτιώσῃ τὸν φόρον, νὰ τὸν καταστήσῃ παραγωγικώτερον, ἂν καὶ ἔθεσεν αὐτὸν ἐντελῶς ἐπὶ διαφορετικῆς βάσεως. Λυπηρὸν διότι δὲν ἐξέτεινε τὴν προσοχήν του καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν δύο φόρων, τῶν κληρονομιῶν καὶ οἰκοπέδων, οἵτινες, ὡς ἔχουσι νῦν, εἶναι ἀπὸ ἀπόψεως παραγωγικότητος ἐντελῶς ἀσήμαντοι. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν ὅτι καὶ ὁ ἐκ Λοκρίδος πολιτευτής, καίτοι ἀκαταλλήλως ἐφήρμοσε τοὺς ῥηθέντας νέους φόρους, ἐπέτυχεν ὅμως πληρέστατα περὶ τὴν ἐκλογήν των. Ἀντιθέτως πρὸς τοὺς ῥηθέντας δύο πρώην Ὑπουργοὺς τῶν Οἰκονομικῶν, τῶν ὁποίων αἱ ἀπόπειραι, ὅσον καὶ ἂν δὲν ἐνεθουσίαζον, πάντως ὅμως ἦσαν ἐπαινετοί, ἀντιθέτως πρὸς τὰς ἀποπείρας ταύτας, οὐδὲν παρήγορον σημεῖον εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν βλέπομεν, τὸν ὁποῖον ἔθεσεν ὑπὸ τὴν κρίσιν ἡμῶν ὁ νῦν κ. Ὑπουργός. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐσεβάσθη τὸ παλαιὸν σύστημα ὡς ἱερὰν παρακαταθήκην, τὴν ὁποίαν τῷ παρέδωκε τὸ παρελθόν, καὶ θέλει νὰ διατηρήσῃ αὐτὴν μετὰ θρησκευτικῆς εὐλαβείας. Μόνον διότι διὰ τοῦ φορολογικοῦ ἐκείνου συστήματος δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ καλυφθῶσι τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα ἐκληροδότησεν εἰς τὸν νῦν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἡ κατάστασις τῶν δύο τελευταίων ἐτῶν, μόνον διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἐσκέφθη κατὰ τίνα τρόπον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ καλυφθῶσι τὰ κενὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Δι’ αὐτὸν καὶ μόνον τὸν λόγον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἠναγκάσθη νὰ διαγράψῃ μίαν νέαν φορολογικὴν πολιτικὴν διὰ τῆς ἐπιβολῆς τῶν δύο φόρων, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἀπησχόλησαν κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν δύο τούτων φόρων ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐσκέφθη ὅτι ἦτο πλέον καιρὸς νὰ στρέψῃ τὴν προσοχήν του οὐχὶ πρὸς τοὺς ἀμέσους φόρους· κατὰ πόσον ὅμως ὁ σκοπός, ὁ ὁποῖος ἐπεδιώχθη διὰ τῆς ἐκλογῆς τῶν δύο τούτων φόρων, ἐπετεύχθη, νομίζω ὅτι ἀπεδείχθη κατὰ τὰς μέχρι τοῦδε μακρὰς συζητήσεις. Ὁ κυριώτερος τῶν δύο τούτων φόρων, ὁ φόρος ἐπὶ τῶν σπειρομένων γαιῶν, εἶναι φόρος βεβαίως ἄμεσος, ἀλλὰ θὰ ἀποδώσῃ τὸ μεγαλείτερον ποσὸν αὐτοῦ παρὰ τῆς τάξεως ἐκείνης, διὰ τὴν ὁποίαν ὁ φόρος αὐτὸς ὄχι μόνον ἔχει τὰ κακὰ τῆς ἐμμέσου φορολογίας, ἀλλὰ πολὺ χειρότερα, διότι ἀκριβῶς τίθεται ἐπὶ τοῦ εἴδους τῆς πρωτίστης ἀνάγκης ἐπὶ τοῦ εἴδους ἐκείνου, τὸ ὁποῖον καὶ ἤδη φορολογεῖται ἀπηνῶς εἰσαγόμενον ἔξωθεν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, μὴ θελήσας νὰ ἀπαλλάξῃ τὰ μικρὰ εἰσοδήματα τῆς φορολογίας, δὲν ἔκαμνε τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ θέσῃ πρόσθετον φόρον ἐπὶ τοῦ σίτου σὺν τῷ φόρῳ ἐκείνῳ, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ στίγμα τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας, διότι εἶναι φόρος 40% περίπου ἐπὶ τοῦ εἴδους τῆς πρωτίστης ἀνάγκης, τῆς τροφῆς, τοῦ κυριωτέρου εἴδους τῆς τροφῆς τοῦ πτωχοῦ λαοῦ. Καὶ ὄχι μόνον ἔκαμε τὸ ἄτοπον τοῦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλ’ ἐπέμεινε νὰ μὴ καταστήσῃ αὐτὸν δημοτικώτατον, ἐνῷ τοῦτο ἦτο εὔκολον. Δὲν ἠθέλησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ θέσῃ ἄλλην βάσιν ἐπὶ κατηγορίας τινὸς εἰσοδήματος τῶν σπειρομένων γαιῶν καὶ μόνον εἰς ἓν σημεῖον ὁ φόρος παρουσιάζει τὸ ἀγαθὸν τοῦτο, ὀφειλόμενον ἄλλως τε οὐχὶ εἰς τὴν πρωτοβουλίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλ’ εἰς τὸν κατέχοντα τὴν στιγμὴν ταύτην τὸ βῆμα, εἶναι δὲ τὸ σημεῖον τοῦτο ἡ φορολογία πρὸς 3% ἐπὶ πλέον τῶν ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος διαμενόντων ἰδιοκτητῶν γαιῶν. Ποῖον θὰ εἶναι τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον θὰ κερδίσῃ ὁ Προϋπολογισμὸς ἐκ τῆς ἐπὶ πλέον ταύτης φορολογίας, εἶναι ἄδηλον· ἐν πάσῃ περιπτώσει, καὶ ἂν δὲν εἶναι σοβαρόν, σὺν τῷ χρόνῳ δύναται νὰ αὐξηθῇ σημαντικῶς. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον παρέλειψεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἶναι ὅτι δὲν ἐφήρμοσεν ἐπὶ τῆς φορολογίας ταύτης ἀκριβῶς τὴν προοδευτικὴν κλίμακα, ἵνα ἀφ’ ἑνὸς ἐξουδετερώσῃ τὰ κακά, τὰ ὁποῖα θὰ φέρῃ ὁ φόρος οὗτος διὰ τῆς φορολογίας τῶν μικρῶν εἰσοδημάτων, καὶ ἀφ’ ἑτέρου νὰ διαγράψῃ μίαν νέαν πολιτικὴν οἰκονομικήν, ἡ ὁποία παντοῦ, εἰς ὅλα τὰ Κράτη, ὁσονδήποτε ἀνεπτυγμένα καὶ ἂν εἶναι, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ στηρίζηται ἐπὶ τῆς προοδευτικῆς φορολογίας. Προοδευτικὴν φορολογίαν δὲν ἠθέλησε νὰ ἐφαρμόσῃ ἐπὶ τοῦ κυριωτάτου τούτου φόρου, ἀλλ’ ἠθέλησε νὰ ἐφαρμόσῃ ταύτην ἐπὶ τοῦ ἑτέρου φόρου, τὸν ὁποῖον ἐπέβαλε, τὸν ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος γενικῶς. Ἀλλ’ ὁ φόρος οὗτος, ἐκτὸς τῆς κακῆς βάσεως, τὴν ὁποίαν ἔχει, παρουσιάζει καὶ ἄλλα πλεῖστα ἐλαττώματα, ὥστε ὄχι μόνον νὰ εἶναι παραγωγικός, ἀλλὰ νὰ στερῆται τῶν προσόντων ἐκείνων, ἃ παρουσιάζουν ὅμοιοι φόροι, οἵτινες ἄνευ μετατροπῆς τῆς βάσεως δύνανται νὰ καταστῶσι παραγωγικοὶ δι’ αὐξήσεως ἀφ’ ἑνὸς τῆς φορολογικῆς κλίμακος καὶ ἀφ’ ἑτέρου τοῦ φορολογικοῦ μέτρου. Ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος, ὡς ἐτέθη, εἶναι ἀπὸ ἀπόψεως ἐπιστημονικῆς ἐλλιπής. Θὰ εἶναι πράγματι πολὺ παραγωγικώτερος τοῦ φόρου, ὃν ἀντικαθιστᾷ, διότι δὲν ἔχει τὰ ῥιζικὰ ἐλαττώματα ἐκείνου, ἀλλὰ δὲν προικίζει τὴν Ἑλλάδα μὲ ἕνα φόρον, ὁ ὁποῖος ἄνευ μετατροπῆς τῆς βάσεως, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἵσταται, θὰ ἠδύνατο νὰ δώσῃ τὸ ὅπλον εἰς τὸν μέλλοντα Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἢ καὶ τὸν νῦν, τοῦ ὁποίου τὴν διαμονὴν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον εὔχομαι μακράν, νὰ δώσῃ, λέγω, τὸ μέσον, ὅπως, ἂν μὴ ἀλλάξῃ ὁλόκληρον τὸ φορολογικὸν σύστημα, δυνηθῇ τουλάχιστον νὰ κάμῃ σημαντικὰς μετατροπὰς καὶ εἰς βαθμὸν ἐμπνέοντα τὴν ἐλπίδα καὶ τὴν πεποίθησιν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὅτι εἰς τὸ προσεχὲς μέλλον θὰ ἴδῃ τὸ φορολογικὸν σύστημα ἐπὶ ἄλλης βάσεως, ὥστε νὰ φέρῃ μὲν τὰ ἴδια βάρη, ἀλλὰ νὰ τὰ φέρῃ διανεμόμενα εἰς τὰς διαφόρους τάξεις. Ἀλλά, ἂν ἡ Κυβέρνησις δὲν παρουσίασε τοιαῦτα γεγονότα ἀλλαγῆς τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς, μήπως τοὐλάχιστον μᾶς ἔπεισεν ὅτι τὸ τοιοῦτον θὰ γίνῃ διὰ τοῦ ἑπομένου Προϋπολογισμοῦ, διὰ τὴν σύνταξιν τοῦ ὁποίου ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀρκετὸν χρόνον εἰς τὴν διάθεσίν του; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀκολουθήσας τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτε εἰσήγαγε τὸν Προϋπολογισμόν, εἶπεν ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ μέλλοντος ἔχει νὰ μεριμνήσῃ περὶ πολλῶν ἄλλων βελτιώσεων, ἰδιαίτατα δὲ διὰ τὴν ἔναρξιν τῆς ἐλαφρύνσεως τῶν φόρων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι πλήττουσι τὰ ἀντικείμενα τῆς πρώτης ἀνάγκης. Οἱ λόγοι οὗτοι λεγόμενοι μάλιστα ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τὸν ἄνδρα εἰς τὸν ὁποῖον ἔχει συγκεντρώσει τὰς ἐλπίδας του ὁ Ἑλληνικὸς λαός, λεγόμενοι μετὰ τῆς εὐφραδείας μάλιστα, ἡ ὁποία τὸν χαρακτηρίζει, ἠδυνήθησαν νὰ προκαλέσωσι τὰ χειροκροτήματα τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Διὰ τῆς ἐξετάσεως ὅμως ὁλοκλήρου τῆς κατόπιν οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως εἴς τε τὰς βελτιώσεις, τὰς ὁποίας ἐπέφερεν εἰς τὸν φορολογικὸν κλάδον, καὶ ἐν γένει τὰς δηλώσεις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν προκύπτει ὅτι αἱ γενόμεναι δηλώσεις ἐπηλήθευσαν. Καὶ δικαιοῦμαι νὰ ἐπαναλάβω ὅτι ὄχι μόνον κατὰ τὴν παροῦσαν περίπτωσιν δὲν ἐγένετο ἀρκοῦσα ἐφαρμογὴ τῶν τοιούτων ἐπαγγελιῶν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ οὔτε βλέπομεν σημεῖόν τι, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐπιτρέπει νὰ ὑποθέτωμεν ὅτι τὸ τοιοῦτον δύναται νὰ γίνῃ ταχέως. Δὲν γνωρίζω τὰς σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε δύναμαι νὰ μαντεύσω ποῖαι θὰ εἶναι αἱ ἀπόπειραι, τὰς ὁποίας θὰ κάμῃ πρὸς ἐκτέλεσιν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ὑπεσχέθη. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὅμως μοὶ ἐπιτρέπεται νὰ εἴπω ὅτι, ἂν ἀρχίσῃ νὰ πειραματισθῇ ἀπὸ τοῦ ἑπομένου ἔτους, δὲν θὰ μᾶς παρουσιάσῃ τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐνεργειῶν της παρὰ μόνον μετὰ ἓν ἔτος καὶ πλέον. Καὶ δὲν ἐπιτρέπεται εἰς μίαν Κυβέρνησιν ἐπαγγελλομένην νέαν οἰκονομικὴν πολιτικὴν νὰ κάμῃ ἀρχὴν τῆς ἐκτελέσεως μετὰ δύο ἔτη, ἀφ’ ὅτου ἀνέλαβε τὴν ἐξουσίαν. Ἀπαραιτήτως εἶχε καθῆκον ἡ Κυβέρνησις νὰ θέσῃ τὰς βάσεις τῆς οἰκονομικῆς αὐτῆς πολιτικῆς κατὰ τὴν παροῦσαν Σύνοδον καὶ ἔχουσα ὑπ’ ὄψει τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἔφερον αἱ ἀπόπειραί της, νὰ εἶναι εἰς θέσιν ὑποβάλλουσα τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ ἑπομένου ἔτους νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν οἰκονομικὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἐπηγγέλθη εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ τῆς ὁποίας τὰ ἀγαθὰ μετ’ εὐφραδείας ὑπεστήριξε τόσον ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅσον καὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ μὲ ἐρωτήσῃ τις: τί ἠδύνατο νὰ κάμῃ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις καὶ κατὰ τίνα τρόπον ἠδύνατο νὰ κάμῃ ἀρχὴν τῆς ἐφαρμογῆς τῆς οἰκονομικῆς αὐτῆς πολιτικῆς; Ἀπαντῶ· ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἔσοδα ἐδόθη εἰς αὐτὴν ἡ εὐκαιρία διὰ τῆς ἐπιβολῆς τῶν δύο φόρων νὰ μᾶς πείσῃ περὶ τῶν σκέψεων, αἱ ὁποῖαι διαπνέουσιν αὐτήν. Θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀπόπειρα ἀλλαγῆς μερικῶν φόρων, ἔστω καὶ εἴς τινα σημεῖα, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀποτελεσμάτων, τὰ ὁποῖα ἤθελον προκύψει, νὰ ἐπιτρέπηται εἰς τὴν Κυβέρνησιν μετὰ θάρρους νὰ προβῇ εἰς τὸ ῥιζικώτερον μέτρον, ὑποβάλλουσα τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ προσεχοῦς ἔτους. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἔξοδα ἡ Κυβέρνησις ὡμολόγησεν ὅτι δὲν ἦτο εἰς θέσιν νὰ ἐλαττώσῃ ταῦτα, καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐλαττώσῃ ταῦτα ἐκεῖ ἀκριβῶς, ὅπου ἦσαν ἐπιδεκτικὰ ἐλαττώσεως εὐκόλου. Ἐπιδεικτικὰ δὲ ἐλαττώσεως ἦσαν τὰ ἔξοδα πρὸς ἄμυναν τῆς χώρας· ἡ Κυβέρνησις ὅμως ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν, οὐχὶ ὅπως ἐφαρμόσῃ ἐσωτερικὴν οἰκονομικὴν πολιτικήν, ἀδιαφοροῦσα περὶ τῆς παρασκευῆς τῆς πρὸς ἀντιμετώπισιν ἐξωτερικῶν κινδύνων, ἀλλὰ ἦλθεν εἰς τὰ πράγματα, ὅπως αὐξήσῃ ἀκριβῶς τὰ μέσα τῆς ἀμύνης τῆς χώρας εἰς τὰ ἔξοδα πρὸς ταύτην. Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ στρέψῃ τὴν προσοχήν της οὐχὶ πρὸς τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν δύο Ὑπουργείων τῆς ἀμύνης τῆς χώρας, ἀλλὰ πρὸς ἄλλα Ὑπουργεῖα καὶ ἐκεῖ νὰ ζητήσῃ τὴν ἐλάττωσιν δαπανῶν, ἐφ’ ὅσον καὶ καθ’ ὅσον ἦτο τοῦτο δυνατόν. Τοῦτο ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔπραξεν, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐζήτησε τὴν ἐλάττωσιν τῶν ἐξόδων εἰς τὰ λοιπὰ Ὑπουργεῖα, ὅπου ἠδύνατο νὰ ἐπιτύχῃ τοῦτο. Λέγων ταῦτα δὲν ἐπαναλαμβάνω ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὑπεσχέθη ὁ πρὸ ἐμοῦ πρὸ ὀλίγου ὁμιλήσας κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος προέβη εἰς ὑποσχέσεις χωρὶς νὰ εἶναι εἰς θέσιν, χωρὶς νὰ ἔχῃ κἂν τὴν θέλησιν νὰ πραγματοποιήσῃ αὐτάς. Ἀλλὰ λέγω εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ἠδύνατο νὰ ἐπιτύχῃ ἐλάττωσιν δαπανῶν εἰς τὸ προσωπικόν, τὸ ὁποῖον χρησιμοποιεῖ ἡ Πολιτεία διὰ τὰς ἀνάγκας αὐτῆς, ὡς τοῦτο συνέβη σχετικῶς μὲ τὰς δαπάνας τοῦ πολεμικοῦ ἡμῶν ναυτικοῦ. Μεθ’ ὅλην τὴν αὔξησιν τῆς κατὰ θάλασσαν δυνάμεως ἡμῶν διὰ τῆς ἀποκτήσεως τῆς κυριωτέρας πολεμικῆς μονάδος ὁ Προϋπολογισμὸς παρουσιάζει ἐπὶ ἔλαττον δαπάνην κατὰ ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον καὶ ἡ ἐλάττωσις τῆς δαπάνης ταύτης δὲν γίνεται δι’ ἐλαττώσεως τῶν προμηθειῶν ἢ ἐλαττώσεως τῶν πιστώσεων ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ὑπόσχονται τὴν αὔξησιν τῆς πολεμικῆς ἡμῶν δυνάμεως εἴτε δι’ ἀποκτήσεως πλοίων εἴτε ἀποκτήσεως ὑλικοῦ, ἀλλ’ ἡ οἰκονομία ἐπέρχεται διὰ τῆς ἐλαττώσεως προσωπικοῦ περιττοῦ καὶ περιττοῦ, εἰς βαθμὸν ἀδικαιολόγητον. Καὶ μολαταῦτα ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ἠδύνατο νὰ ἐπιφέρῃ καὶ ἄλλας οἰκονομίας διπλασίας ἐκείνων, τὰς ὁποίας ἐπέφερε καὶ τὰς ὁποίας θ’ ἀποδείξω, ὅταν συζητηθῇ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Ὅτε λοιπὸν εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ ἑνὸς τῶν πολεμικῶν Ὑπουργείων, ἀπὸ τὸ ὁποῖον δὲν ἐπετρέπετο ἡ περικοπὴ σκοπίμων δαπανῶν, ὅτε, λέγω, ἐκ τοῦ προσωπικοῦ εἰς ἓν καὶ μόνον Ὑπουργεῖον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατώρθωσε νὰ φέρῃ μίαν τοιαύτην σημαντικὴν οἰκονομίαν, δύναμαι μετὰ πεποιθήσεως νὰ ἰσχυρισθῶ ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν ἡ αὐτὴ οἰκονομία νὰ ἐπέλθῃ καὶ εἰς τὰ ἄλλα Ὑπουργεῖα, ἐὰν ἡ προσοχὴ ὅλων τῶν Ὑπουργῶν ἐστρέφετο εἰς τὰς δαπάνας, αἱ ὁποῖαι διετίθεντο διὰ τὰ πρόσωπα. Ἀλλ’ ἂν τοῦτο δὲν ἐγένετο, καὶ δὲν ἐγένετο πρὸ πάντων ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν διὰ τὸ Ὑπουργεῖόν του, τὸ μόνον μέλημα, τὸ ὁποῖον εἶχεν, ἦτο νὰ παρουσιάσῃ εἰς ἡμᾶς αὔξησιν δαπανῶν διὰ τὸ προσωπικόν, χωρὶς νὰ σκεφθῇ οὔτε τὸ σύστημα ν’ ἀλλάξῃ οὔτε τὸ ποιὸν τῶν ὑπαλλήλων, ὥστε διὰ τῆς βελτιώσεως τούτων νὰ ἐπιδιώξῃ οἰκονομίας εἰς τὰ ποσά, ἃ διατίθενται διὰ τὸ προσωπικόν. Εἰς οὐδὲν Ὑπουργεῖον, ἐκτὸς τοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἐπεδιώχθη ἐλάττωσις τοῦ προσωπικοῦ τῶν ὑπαλλήλων. Καὶ ἡ ἐλάττωσις αὕτη, ἐκτὸς τοῦ ἀγαθοῦ, τὸ ὁποῖον ἤθελε φέρει, τῆς ἐλαττώσεως τῶν βαρῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ κατ’ ἔτος, θὰ μᾶς ἀπήλλασσε καὶ ἀπὸ τὸ βάρος ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐξακολουθεῖ αὐξανόμενον κατ’ ἔτος, τὸ ἐκ τῶν συντάξεων. Οἱ Ὑπουργοὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως νομίζω ὅτι ἐγένοντο θύματα τῆς ἐμπιστοσύνης αὐτῶν πρὸς τὰ ὄργανα, τὰ ὁποῖα εὗρον πέριξ αὐτῶν. Οἱ ὑπάλληλοι ἀπὸ τῶν προϊσταμένων μέχρι τῆς κατωτάτης βαθμίδος τῆς ἱεραρχίας, δημιουργήματα τοῦ παρελθόντος, δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ ν’ ἀποβλέψωσι μετὰ σεβασμοῦ πρὸς τὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία ὑπάρχει, καὶ διότι εἶναι δημιουργήματα τῆς καταστάσεως αὐτῆς καὶ διότι μὲ αὐτὴν ἐζυμώθησαν. Τὸ καθῆκον μιᾶς Κυβερνήσεως θελούσης νὰ ἐπιτύχῃ ἐλάττωσιν δαπανῶν εἶναι νὰ καταφύγῃ εἰς τὰ φῶτα ἄλλων προσώπων καὶ οὐχὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἓν μόνον ἔχουσι μέλημα, κατὰ τίνα τρόπον κατ’ ἔτος ν’ αὐξάνωσι τὰς διὰ τοὺς ὑπαλλήλους δαπάνας. Τὸ γεγονὸς τοῦτο παρατηρεῖται καθ’ ὅλην τὴν σειρὰν τῶν τελευταίων δέκα ἐτῶν, κατὰ τὰ ὁποῖα ὅλοι οἱ Ὑπουργοὶ δὲν ἔκαμνον ἄλλο τι παρὰ κατόπιν εἰσηγήσεων τῶν λεγομένων ἁρμοδίων νὰ ὑποβάλωσι νομοσχέδια εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τοῦ προσωπικοῦ τῶν ὑπαλλήλων, πρὸς αὔξησιν τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον διατίθεται διὰ τοὺς ὑπαλλήλους. Εἰς τὴν δαπάνην λοιπόν, ἡ ὁποία διατίθεται διὰ τὸ προσωπικὸν εἰς ὅλα τὰ Ὑπουργεῖα, θὰ ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ εὕρῃ τὰ μέσα πρὸς ἐλάττωσιν τῶν δαπανῶν καὶ ἑπομένως τῶν φορολογικῶν βαρῶν ἢ μᾶλλον πρὸς διάθεσιν μεγαλειτέρων πιστώσεων πρὸς βελτίωσιν τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων τῆς χώρας, πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς οἰκονομικῆς ἐξελίξεως. Ἀναγνωρίζομεν πάντες, Κύριοι, ὅτι τὸ κυριώτατον ζήτημα μιᾶς Κυβερνήσεως εἶναι ἡ μεταρρύθμισις τοῦ φορολογικοῦ ἡμῶν συστήματος, ὅπως ἄλλη ἀναλογία ἐπέλθῃ μεταξὺ τῆς φορολογίας τῶν ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων. Κατὰ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1911 οἱ ἄμεσοι φόροι ἀνέρχονται εἰς 24,118,000, οἱ δὲ ἔμμεσοι, εἰς τοὺς ὁποίους δύναμαι νὰ προσθέσω τέλη τινά, τὰ ὁποῖα ὀνομάζονται μὲν τέλη, πράγματι δὲ εἶναι φόροι καταναλώσεως, ἀνέρχονται εἰς 77,000,000, ὥστε ἡ ἀναλογία τῶν ἀμέσων φόρων πρὸς τοὺς ἐμμέσους εἶναι 24½%.

§190ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖα τέλη ἐννοεῖτε;

§191Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τὰ τέλη ἐπὶ τῶν εἰσιτηρίων τῶν ἀτμοπλοίων καὶ τῶν θεάτρων ἐπὶ παραδείγματι. Τέλη ἐν γένει λέγονται ἐκεῖναι αἱ εἰσφοραὶ τῶν πολιτῶν, αἱ ὁποῖαι προϋποθέτουν ἀντάλλαγμα. Τέλη βεβαίως δύναται νὰ τὰ ἀποκαλέσῃ τις τὰ ταχυδρομικά, ἀλλὰ καὶ ταῦτα μέχρι τοῦ σημείου, καθ’ ὃ καλύπτονται αἱ δαπάναι τῆς Πολιτείας διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ὑπηρεσίας ταύτης. Ὅταν τὰ τέλη ὑπερβαίνωσι τὸ ποσὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡ Πολιτεία διαθέτει πρὸς παροχὴν τῆς ὑπηρεσίας αὐτῆς, τὰ τέλη τὰ ἐπὶ πλέον μεταβάλλονται εἰς φόρους. Ὅταν δὲ τὰ τέλη ταῦτα ἐπιβάλλωνται κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ εἰσπράττωνται ἀπὸ τῶν πενεστέρων τάξεων, τὰ τέλη ταῦτα δύνανται νὰ χαρακτηρισθῶσιν ὡς φόροι καταναλώσεως. Διὰ νὰ μὴ ἀρχίσω συγκρίνων τὴν ἀναλογίαν μεταξὺ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων πρὸς προηγμένα Κράτη, νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἔχω ὑπ’ ὄψει Κράτος νεώτερον τῆς Ἑλλάδος καὶ γειτονικὸν πρὸς ἡμᾶς, τὴν Ῥωμουνίαν. Ἡ Ῥωμουνία εἰσπράττει ἐκ τῶν μονοπωλίων καὶ ἐμμέσων φόρων 34,80% ἐκ τοῦ ὅλου ποσοῦ τῶν ἐσόδων, ἡμεῖς δὲ 62%, σχεδὸν τὸ διπλάσιον. Ἐκ τῶν 411,000,000, τὰ ὁποῖα εἶχεν ὁ Προϋπολογισμὸς τῆς Ῥωμουνίας κατὰ τὸ 1909, οἱ ἄμεσοι φόροι εἶναι 42,000,000, οἱ ἔμμεσοι 63,000,000, τὸ χαρτόσημον 21,000,000, τὰ μονοπώλια 58,000,000, ἀλλ’ εἶχεν ἐξ ἄλλου ἐξ ἐπιχειρήσεων 103,000,000, ἐκ δημοσίων κτημάτων 28,000,000 καὶ ἐκ διαφόρων ἄλλων 19,000,000. Ἡ Ἰταλία ἐκ τῶν ἐμμέσων φόρων εἰσπράττει τὰ 29%, ἐκ τῆς συναλλαγῆς τὰ 13%, ἐκ τῶν φόρων καταναλώσεως 21%, ἐκ τῶν μονοπωλίων 22% καὶ λοιπῶν ἐσόδων 13%. Ὁμιλῶν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης πρὸ ἡμερῶν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος κ. Βουρλούμης παρουσίασε μίαν στατιστικήν, ὅπως ὑποστηρίξῃ ὅτι ὅλα τὰ Κράτη ἐκ τῶν ἐμμέσων φόρων προσπαθοῦν νὰ πορισθῶσι τὰ μέσα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν διοίκησιν τῆς χώρας. Μάλιστα ἔλεγεν ὅτι ὄχι μόνον τὰ λοιπὰ Κράτη ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ Ἀγγλία ἐκ τῶν ἐμμέσων φόρων πορίζεται τὰ μεγαλείτερα ποσὰ διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς χώρας.

§192ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε· ὁ κ. Βουρλούμης δὲν ἔκαμε διάκρισιν μεταξὺ ἐμμέσων καὶ ἀμέσων φόρων.

§193Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι εἶπε ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τελεία διάκρισις μεταξὺ ἐμμέσων καὶ ἀμέσων φόρων, καὶ δέχομαι καὶ ἐγὼ ὅτι τοῦτο εἶναι ἐντελῶς δυσδιάκριτον.

§194Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Οἱ μὲν εἶναι ἐνοχλητικοί, οἱ δὲ ὄχι.

§195Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Βεβαίως αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια, ὅτι ἐνοχλητικὸς εἶναι ὁ φόρος ὁ ἄμεσος, ὅταν εἰσπράττηται πρὸ πάντων ἀπὸ τοὺς πλουσίους, δὲν εἶναι δὲ καθόλου ὀχληρὸς ὁ ἔμμεσος, καὶ ὅταν ὁ πτωχὸς καταβάλλῃ τοῦτον. Ὁ πληρώνων εἰς τὸν ἀρτοπώλην δι’ ἓν ψωμὶ 50 λεπτὰ δὲν γνωρίζει ὅτι ἐξ αὐτῶν τὰ 15 πληρώνει λόγῳ τοῦ φόρου τῆς Πολιτείας. Βεβαίως ὁ λαός, ὁ ὁποῖος δὲν δύναται νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὰ μυστήρια τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς, δὲν ἐννοεῖ τὴν ὀχληρότητα τοῦ φόρου, ἀλλὰ δὲν ἕπεται μὲ τοῦτο ὅτι δὲν τὸν αἰσθάνεται βαθύτατα. Ὅταν δίδῃ μίαν δεκάραν νὰ ἀγοράσῃ ὀλίγην σάκχαριν, δὲν γνωρίζει ὅτι τὰ 7 λεπτὰ τὰ λαμβάνει ἡ Πολιτεία. Ἐὰν ἐγνώριζε τοῦτο, θὰ ἐνόμιζεν ὅτι ἡ Πολιτεία εἶναι ἅρπαξ, εἶναι κλέπτης. Βεβαίως δέχομαι ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εὑρίσκει τὸν φόρον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν πολὺ ὀχληρότερον τοῦ φόρου τοῦ εἰσαγομένου σίτου καὶ μὲ χαρᾶς εὐαγγέλια ἤκουσε τὴν κατάργησιν αὐτοῦ. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν αἰσθάνεται ὅτι, ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ὁ εἰσαγωγικὸς δασμὸς τοῦ σίτου, θὰ ἠγόραζε τὸ ἀλεύρι του κατὰ 15 λεπτὰ ὀλιγώτερον, διότι εἰς τοιοῦτον βαθμὸν καταντᾷ ὁ φόρος, διερχόμενος ἀπὸ χειρὸς εἰς χεῖρα. Ἐὰν ἐλαττωθῇ ὁ φόρος οὗτος, βεβαίως θὰ νομίζῃ ὅτι ἠλαττώθη ἡ τιμὴ τοῦ σίτου, ὅτι ηὔξησεν ἡ παραγωγή. Ἡ κατάργησις ὅμως τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ἐνόμισεν ὅτι εἶναι μέγα καλόν, ἡ ἀπαλλαγὴ δὲ φορολογίας 2,500,000 ἐνεθουσίασεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἠδύναντο νὰ κρίνουν ὅτι ἐπλήρωνον διὰ τὸν σῖτον 12– 15 ἑκατομμύρια κατ’ ἔτος εἰς τὰ τελωνεῖα. Ἐπανερχόμενος εἰς τὸ θέμα μου, τὴν ἀναλογίαν τῶν ἐμμέσων πρὸς τοὺς ἀμέσους φόρους, πρέπει νὰ σᾶς εἴπω ὅτι εἰς ἐντελῶς διάφορα ἀποτελέσματα φθάνω ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξεν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ὁ ἐντριβέστατος περὶ τὰ οἰκονομικὰ συμπαθέστατος συνάδελφος κ. Βουρλούμης. Ὁ κ. Βουρλούμης ἐχαρακτήρισεν ὡς ἔμμεσον φόρον τὸν φόρον ἐπὶ τῶν κληρονομιῶν καὶ μάλιστα ὡς ἐπιβάλλεται ἐν Ἀγγλίᾳ μὲ μίαν προοδευτικὴν κλίμακα, φθάνουσαν μέχρι τῶν 16% ἐπὶ τῶν μεγάλων κεφαλαίων καὶ εἰς μεμακρυσμένους βαθμοὺς συγγενείας. Ἀλλ’ ὁ φόρος ἐπὶ τῆς περιουσίας εἶναι ὁ κατ’ ἐξοχὴν ἄμεσος φόρος, συμπλήρωμα τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος. Ἡ Ἀγγλία εἰσπράττει ἐκ τοῦ φόρου τούτου 27 ἑκατομμύρια λίρας, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Βουρλούμης, ἀφοῦ ἐφρόντισε νὰ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τοὺς ἀμέσους φόρους, τὰ προσέθεσεν εἰς τοὺς ἐμμέσους, διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τὸ ἀποτέλεσμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἔφθασεν. Οἱ ἔμμεσοι φόροι ἐν Ἀγγλίᾳ εἶναι 75 ἑκατομμύρια λιρῶν, ἀπέναντι δὲ τούτων εἰσπράττονται ἐξ ἀμέσων φόρων, ἤτοι ἐκ τοῦ φόρου εἰσοδήματος, φόρου κληρονομιῶν κλπ., 71,000,000. Εἰς ταῦτα δέον νὰ προστεθῶσι 4 ἑκατομμύρια λιρῶν φόροι ἐπὶ τῆς γῆς καὶ τῶν οἰκιῶν, καὶ εὑρίσκομεν ὅτι οἱ ἄμεσοι φόροι εἶναι ἀνώτεροι τῶν ἐμμέσων. Μένει δὲ ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ χαρτοσήμου ἐξ 9,600,000 λιρῶν, ὁ ὁποῖος καὶ αὐτός, ἐπιβαλλόμενος ὡς ἐπιβάλλεται, εἶναι φόρος ἐπὶ τῶν συναλλαγῶν καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἔμμεσος φόρος, διότι βαρύνει πᾶσαν πρᾶξιν· ἀλλ’ ὁ φόρος αὐτὸς καταβάλλεται ὑπ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι διεξάγουν τὰς μεγαλειτέρας συναλλαγάς, καὶ ἑπομένως ὑπὸ τῆς τάξεως τῶν εὐπόρων. Ἐπειδὴ δὲ ἐν Ἀγγλίᾳ εἶναι ἀνεπτυγμένον τὸ σύστημα τῶν πληρωμῶν διὰ τσέκ, εἰσπράττεται ἐκ τούτων σημαντικὸν ποσόν. Ὅταν δὲ κάμνωμεν διάκρισιν μεταξὺ ἐμμέσων καὶ ἀμέσων φόρων, τοῦτο δέον νὰ ἔχωμεν πρὸ πάντων ὑπ’ ὄψει, ποῦ ἐπιπίπτουν οἱ φόροι, εἰς βάρος τίνων καταλήγουν.

§196Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἀπαντῶν εἰς διακοπὴν συναδέλφου τινὸς λέγω ὅτι ὁ φόρος τοῦ χαρτοσήμου ἐπιπίπτει κατὰ πολὺ εἰς βάρος τῶν πτωχῶν, διότι ὁ τοκιστὴς π. χ. προσθέτει βεβαίως τὸ χαρτόσημον καὶ δὲν θὰ ὑπάρξῃ κανείς, ὁ ὁποῖος θὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι ὁ τοκιστὴς θὰ φέρῃ τὸ βάρος τοῦ χαρτοσήμου. Ἐν Ἀγγλίᾳ ὅμως σημαντικὸν ποσὸν τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ χαρτοσήμου εἰσπράττεται ἐκ τοῦ φόρου τῶν τσέκ, ἀλλὰ τὰ τσὲκ δὲν ἐκδίδουν οἱ ἐργάται, διότι ὁ ἐργάτης δὲν πληρώνεται μὲ τσέκ, ὁ ἐργάτης πληρώνει μὲ νόμισμα, τὸ ὁποῖον ἔλαβε καὶ ἑπομένως δὲν ὑπόκειται εἰς τὴν φορολογίαν ταύτην. Ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ἂν ὄχι τὴν Ἀγγλίαν, τὴν Ἰταλίαν, καὶ ἴδωμεν ὅτι οἱ ἄμεσοι φόροι ἀποτελοῦν 29%, δυνάμεθα κάλλιστα νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι μόνον ἐξ ἐμμέσων φόρων ἡ Ἰταλία εἰσπράττει 29% καὶ ἑπομένως τὰ λοιπὰ εἰσπράττει ἐκ τῶν ἐμμέσων. Αἱ πρόσοδοι ὅμως τοῦ Κράτους δὲν προέρχονται μόνον ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων. Ὑπάρχουσι καὶ ἄλλοι φόροι, ὑπάρχουν αἱ ἐπιχειρήσεις τοῦ Κράτους, ὑπάρχουσι δημόσια κτήματα, καὶ εἰδικῶς ἐπὶ τῆς Ἰταλίας αἱ συναλλαγαὶ φέρουσι 10.000.000, τὰ μονοπώλια 23.000.000. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν δέ, ἐὰν θέλωμεν νὰ ἀναφέρωμεν μόνον τὸν φόρον τοῦ εἰσοδήματος ὡς ἄμεσον φόρον, βεβαίως θὰ ἔχωμεν τὸ ἀποτέλεσμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Βουρλούμης, 27%, ἀλλά, ἐὰν λάβωμεν τὸ ἀντίθετον καὶ παρουσιάσωμεν τοὺς ἀμέσους φόρους ἐξ 73.000.000, πρέπει καὶ πάλιν νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἡ Ἀγγλία ἐκ τῶν ἐμμέσων φόρων ἔχει 30%. Ἀλλ’ οὔτε τὸ ἓν οὔτε τὸ ἄλλο εἶναι ὀρθόν, διότι ἡ πρόσοδος τῆς Ἀγγλίας ἐκ δύο φόρων αὐξάνει κατὰ 30.000.000 ὁλόκληρα λιρῶν, εἶναι δὲ οὗτοι τὰ ταχυδρομικά, τηλεγραφικὰ καὶ τηλεφωνικά, αἱ μετοχαὶ τοῦ Σουὲζ καὶ διάφοροι ἄλλαι πρόσοδοι. Ἀλλὰ καὶ πάλιν ἐπαναλαμβάνω ὅτι, διὰ νὰ ἴδωμεν κατὰ πόσον οἱ ἄμεσοι ἢ οἱ ἔμμεσοι φόροι ἔχουσι τὰ προτερήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἔχωσι, πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τοὺς ἐμμέσους φόρους ἐν Ἑλλάδι. Ἐὰν ἐξετάσωμεν τοὺς φόρους, οἱ ὁποῖοι εἰσπράττονται εἰς τὰ τελωνεῖα, θὰ ἴδωμεν ὅτι ἀκριβῶς οἱ ἔμμεσοι φόροι ἐπιβάλλονται ἐπὶ τῶν εἰδῶν τῆς πρώτης ἀνάγκης, τὸ μεγαλείτερον δὲ ποσὸν 14–15.000.000 εἰσπράττεται ἐκ τοῦ σίτου τοῦ εἴδους τούτου τῆς κυριωτέρας ἀνάγκης, ἵνα εἰσπραχθῶσι 7.000.000 καὶ πλέον ἐκ τῆς σακχάρεως, διὰ νὰ εἰσπραχθῶσιν ἐκ τοῦ ἅλατος καὶ τοῦ πετρελαίου διάφορα ἄλλα ποσὰ εἰς τρόπον ὥστε οἱ ἔμμεσοι φόροι οὐ μόνον νὰ μὴ τίθενται ἐπὶ τῶν εἰδῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύναντο νὰ πλήξωσι καὶ τὰς τάξεις τῶν εὐπόρων, ἀλλὰ νὰ τεθῶσιν ἐπὶ τῶν εἰδῶν, τὰ ὁποῖα πλήττουσιν ἀποκλειστικῶς, ἤ, ἂν οὐχὶ ἀποκλειστικῶς, πάντοτε ὅμως περισσότερον τὰς ἀπόρους τάξεις παρὰ τὰς εὐπόρους.

§197Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἀγόρευσίς σας πρόκειται, ὡς φαίνεται, νὰ παραταθῇ ἐπὶ πολύ. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ διακόψωμεν.

§198Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι ἡ ἀγόρευσίς μου θὰ παραταθῇ εἰσέτι ἐπὶ ὥραν καὶ πλέον, καὶ εἶμαι ὑπόχρεως νὰ ἐξακολουθήσω.

§199Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τότε νὰ διακόψωμεν.

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις. Μετὰ τὴν διακοπήν.

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ὁ κ. Κουτούπης παρακαλεῖται νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§202Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Διέκοψα, Κύριοι, τὴν ἀγόρευσίν μου εἰς τὸ ζήτημα τῆς σχέσεως τῶν ἀμέσων πρὸς τοὺς ἐμμέσους φόρους. Οἱ ἔμμεσοι φόροι παρατηροῦνται πρὸ πάντων εἰς τὰ μὴ προηγμένα Κράτη· ἐφ’ ὅσον τὰ Κράτη προάγονται, ἐπὶ τοσοῦτον οἱ ἔμμεσοι φόροι παραχωροῦσι τὴν θέσιν των εἰς τοὺς ἀμέσους καὶ ὁ βαθμὸς τοῦ πολιτισμοῦ καὶ τῆς ἀναπτύξεως ἑνὸς Κράτους δύναται κάλλιστα νὰ ἐκτιμηθῇ ἀπὸ τὴν σχέσιν, ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ τῶν ἀμέσων πρὸς τοὺς ἐμμέσους φόρους. Ἡ Ἀγγλία ἐπορίζετο κατὰ τὸ 1836 τὰ ἔσοδα αὑτῆς εἰς 71 8/10% ἐκ τῶν ἐμμέσων φόρων, ἵνα σήμερον πορίζηται ἐκ τῶν φόρων τούτων μόνον 36% καὶ κατὰ τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν διάφορα ἄλλα Κράτη. Ἡ Ἑλλὰς βεβαίως εἶναι χώρα πτωχὴ καὶ ἀπὸ τῶν ἐμμέσων φόρων πρέπει νὰ περιμένῃ νὰ καλύψῃ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον τὰς ἀνάγκας αὑτῆς· ἀλλ’ ἐπειδὴ καὶ ἐν Ἑλλάδι ἤρχισε νὰ σχηματίζηται πλοῦτος, οἱ ἄμεσοι φόροι πρέπει νὰ ἀρχίζωσι νὰ γίνωνται προσοδοφόροι καὶ εἰς τοὺς ἀμέσους φόρους νὰ ὑποχωρῶσι βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον οἱ ἔμμεσοι. Ἤκουσα πρὸ ὀλίγου τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφον κ. Νέγρην νὰ φθάσῃ εἰς συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον εἰλικρινῶς ὁμολογῶ ὅτι δὲν κατέστη εἰς ἐμὲ καταληπτόν. Ὑπολογίσας τὴν πρόσοδον τῶν Ἑλλήνων εἰς 500 ἑκατομμύρια κατ’ ἔτος καὶ διαιρέσας τὰς προσόδους εἰς τοιαύτας μέχρι 2,000 ἐτησίως καὶ ἀπὸ 2–6000 συνεπέρανεν ὅτι εἰς προσόδους κατ’ ἄτομον ἢ κατ’ οἰκογένειαν πέρα τῶν 6000 μόνον 75.000.000 μένουσι καὶ ἑπομένως, ἐὰν ἤθελέ τις στρέψει τὴν προσοχήν του κατὰ τῶν 75.000.000, τὰ ὁποῖα εἶναι φορολογητέα, διὰ νὰ εἰσπράξῃ 45.000.000, ἔπρεπε νὰ φορολογήσῃ αὐτὰ μέχρις αἵματος πρὸς 60 καὶ 70%. Νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ὅτι τοιοῦτόν τι δὲν θὰ ἠδύνατό τις σοβαρῶς νὰ ὑποστηρίξῃ. Ἀλλ’ αὐτὴ ἡ διαίρεσις εἰς προσόδους μέχρι 2000, ἀπὸ 2–6000 καὶ πέρα τούτων μοὶ φαίνεται ἐντελῶς αὐθαίρετος. Τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ἡ Πολιτεία δὲν διστάζει νὰ θέσῃ τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ σίτου εἰς πάντα, οἱαδήποτε καὶ ἂν εἶναι ἡ πρόσοδός του, καὶ εἰς αὐτὸν ἀκόμη τὸν ἐπαίτην, διότι καὶ ὁ ἐπαίτης τρέφεται διὰ τοῦ ἄρτου καὶ ἑπομένως συνεισφέρει εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρόσοδον ταύτην τόσον, ὅσον καὶ ὁ μεγαλείτερος τραπεζίτης, εἰς περίστασιν, καθ’ ἥν, λέγω, ἡ Πολιτεία φορολογεῖ ἀπηνέστατα τὸ κυριώτερον εἶδος τῆς τροφῆς ἀδιαφόρως πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι πληρώνουσι τὸ ποσὸν τοῦτο, θὰ ἦτο ἐξαιρετικὴ ἡ πρόνοια τῆς Πολιτείας νὰ μὴ φορολογήσῃ βαρέως τὰς προσόδους ἀπὸ 6000 καὶ ἄνω. Βεβαίως οἱ συνηθισμένοι εἰς τὰς ἀπολαύσεις τῆς ζωῆς τῶν πόλεων εὑρίσκουσιν ὅτι 6000 δὲν παρέχουσι τὴν ζωὴν ἄφθονον καὶ παραδέχομαι καὶ ἐγὼ τοῦτο· ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ ἀπολαύσεων· πρόκειται περὶ στερήσεων· διότι τὰ 135.000.000, τὰ ὁποῖα εἰσπράττει ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία, εἰσπράττονται περισσότερον οὐχὶ ἀπὸ τὰς ἀπολαύσεις, οὐχὶ ἀπὸ τὰ περισσεύματα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλ’ ἀπὸ τὰς στερήσεις αὐτοῦ.

§203Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἀναμφισβητήτως.

§204Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τὰ 75.000.000 αὐτά, ἐὰν ἐγίνετο καὶ μία ἄλλη ὑποδιαίρεσις πέρα τῶν ἕξ, ὀκτώ, δέκα χιλιάδων, θὰ ἠδύναντο νὰ φορολογηθῶσιν, ἐὰν ἦτο τοῦτο δυνατόν, μέχρι οἱουδήποτε ποσοῦ· θὰ ἦτο εὐτυχὴς ἡ Πολιτεία, ἡ ὁποία θὰ ἠδύνατο νὰ συλλάβῃ προσόδους, ἀναλόγως τῶν διαφόρων χωρῶν, ἄνω τῶν 10 ἢ τῶν 15 χιλιάδων, διὰ νὰ φορολογήσῃ αὐτὰς εἰς οἱονδήποτε ποσόν. Δὲν ἀγνοεῖτε, κύριε συνάδελφε, ὅτι ὁ πλοῦτος ἔχει ἕνα τελικὸν σκοπόν, νὰ ἱκανοποιῇ ἀνάγκας· ἀλλὰ καθ’ ὅσον ὁ πλοῦτος αὐξάνει δὲν αὐξάνει καὶ ἡ χρησιμότης του· ἐφ’ ὅσον ὁ πλοῦτος αὐξάνει, ἐπὶ τοσοῦτον μειοῦται ἡ δύναμις, τὴν ὁποίαν παρέχει εἰς ἀπολαύσεις, εἰς ματαιότητα, εἰς ἱκανοποίησιν ἀναγκῶν. Ὁ ἔχων ἐπὶ παραδείγματι 500 δρ. κατ’ ἔτος δύναται νὰ μὴ στερῆται τῶν ἀπολύτως ἀναγκαίων· ἐὰν ἀποκτήσῃ καὶ ἄλλας 500, δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ διπλασιάσῃ τὰ ἐκ τοῦ πλούτου ἀγαθά· ἐὰν δεκαπλασιάσῃ τὸ ποσὸν αὐτό, δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ δεκαπλασιάσῃ τὰ ἀγαθά του· θὰ πολλαπλασιάσῃ ἴσως ματαιότητάς τινας. Ὁ πλοῦτος, ἐπαναλαμβάνω, διπλασιαζόμενος, τριπλασιαζόμενος, πολλαπλασιαζόμενος, δὲν διπλασιάζει, τριπλασιάζει, πολλαπλασιάζει τὰ ἀγαθά· ἑπομένως, ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ μία Πολιτεία ἐν τῷ κόσμῳ καὶ δὲν ὑπῆρχον τὰ ὅρια μεταξὺ τῶν Πολιτειῶν, θὰ ἐδικαιοῦτο κάλλιστα αὕτη νὰ φορολογήσῃ προσόδους τινὰς ἀκόμη καὶ μέχρι δημεύσεως.

§205Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Φιλοσοφικῶς καὶ ἀπὸ ἀπόψεως φιλοσοφικῆς δὲν πρόκειται νὰ τὸ συζητήσωμεν. Ἔχετε δίκαιον· πρόκειται νὰ τὸ συζητήσωμεν ἀπὸ ἀπόψεως πρακτικῆς. Εἶπον ὅτι ἐνόσῳ εἰς ὅλην τὴν γῆν δὲν κατορθωθῇ αὐτὴ ἡ ἐπιθυμία, ἡ ὁποία πιθανὸν νὰ εἶναι ὀρθή, δὲν θέλω νὰ τὴν ἀμφισβητήσω, βεβαίως δὲν δύνασθε νὰ τὸ κάμητε εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα.

§206Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἴδιον εἶπε καὶ ὁ κ. Κουτούπης. Εἶπεν, ἐὰν δὲν ὑπῆρχον τὰ ὅρια τῶν διαφόρων Πολιτειῶν.

§207Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα ἐν Ἑλλάδι νὰ ὑποστηρίξωμεν ὅτι ἡ Πολιτεία δύναται οὕτω νὰ φορολογήσῃ, καὶ αὐτὸ πρέπει νὰ λέγωμεν εἰς τὸν λαόν, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἡ Ἑλλὰς θέλει νὰ ἔχῃ ἐθνικὴν πολιτικὴν ὀφείλει νὰ συνεισφέρῃ, καὶ τὴν ἐθνικήν της πολιτικὴν δὲν δύναται νὰ τηρήσῃ ἐφ’ ὅσον δὲν συνεισφέρει.

§208Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Διὰ νὰ μὴ πλανᾶται καὶ κατὰ τοῦτο ὁ λαός, ὅτι τὰ δαπανώμενα εἰς στρατιωτικὰς παρασκευὰς ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ τὰ δαπανᾷ καί, ἐὰν μὴ τὰ ἐδαπάνα, πάντως θὰ τὰ ἐδαπάνα διὰ τὴν ἀσφάλειάν του καὶ τὴν προστασίαν τῶν πολιτῶν.

§209Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει πληρέστατα δίκαιον, διότι αἱ δαπάναι, τὰς ὁποίας ὑφίσταται ὁ λαὸς διὰ τὴν ἄμυναν τῆς χώρας, δὲν εἶναι τοιαῦται, ὥστε νὰ ὑποτεθῇ ὅτι εἶναι παράλογοι. Πιθανὸν ἕνεκα τοῦ παρελθόντος νὰ ὑφίσταται ἀληθῶς βάρη, ὅταν πληρώνῃ 36.000.000 κατ’ ἔτος διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, χωρὶς τὰ δάνεια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐφορτώθησαν εἰς τὸν λαόν, νὰ ηὔξησαν ἀναλόγως τὴν παραγωγικὴν δύναμιν τῆς χώρας. Ἀλλά, ἀφοῦ παρεδέχθημεν ὅτι ἡ Ἑλλὰς θὰ ἀποκτᾷ ἀπὸ τῶν ἐμμέσων φόρων τὴν κυριωτέραν αὐτῆς πρόσοδον, δὲν πρέπει νὰ μείνωμεν ἀδιάφοροι πῶς θὰ τεθῶσιν αὐτοὶ οἱ ἔμμεσοι φόροι, διότι καὶ ἐπὶ τῶν ἐμμέσων φόρων δύναται νὰ γίνῃ διάκρισις εἰς τρόπον ὥστε νὰ πέσωσιν ἐπὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ φέρωσιν αὐτούς, καὶ ἐπὶ τῶν ἐμμέσων φόρων εἶναι δεκτὴ ὑπό τινα ὅρον καὶ ἡ προοδευτικὴ φορολογία· ἐφ’ ὅσον ἔχομεν ἓν δασμολόγιον καὶ ἐφ’ ὅσον τὸ Κράτος εἰσπράττει τὰ περισσότερα διὰ τῶν τελωνείων του εἶναι δυνατὸν ῥυθμιζομένου τοῦ δασμολογίου τῆς ὑφισταμένης φορολογίας κατὰ τὴν ἀξίαν τῶν πραγμάτων ad valorum νὰ κανονισθῇ καὶ ἡ προοδευτικὴ φορολογία καὶ νὰ ἐκλεχθῶσι τὰ ἀντικείμενα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ φορολογηθῶσι περισσότερον, ἀπαλλασσομένων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσιν εἴδη τῆς πρώτης ἀνάγκης. Τότε λοιπὸν δυνάμεθα νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸ ἄρθρον 3 τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι· «οἱ Ἕλληνες εἶναι ἴσοι ἐνώπιον τοῦ νόμου καὶ συνεισφέρουσιν ἀδιακρίτως εἰς τὰ δημόσια βάρη ἀναλόγως τῶν δυνάμεών των». Πρέπει νὰ γίνῃ ἐκλογὴ τῶν ἐμμέσων φόρων, διότι ἔχουσι συνεπείας ὅλοι οὗτοι, διότι τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλουσιν οἱ ἔμμεσοι φόροι, δὲν ἐπιπίπτουσιν ἐπὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι καταβάλλουσι τὸ πρῶτον αὐτούς, ἀλλὰ μεταρριπτόμενοι ἀπὸ προσώπου εἰς πρόσωπον καταλήγουσιν εἰς ὡρισμένην τάξιν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του ὁ θέτων τὸν φόρον Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Δὲν ἕπεται, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ὅλοι οἱ ἔμμεσοι εἶναι κακοὶ καὶ ὅλοι οἱ ἄμεσοι καλοί· οἱ ἔμμεσοι εἶναι κακοί, ἐφ’ ὅσον λέγομεν ὅτι τίθενται ἐν Ἑλλάδι ἐπὶ τῶν εἰδῶν τῆς πρωτίστης ἀνάγκης· καὶ οἱ ἄμεσοι δύνανται νὰ εἶναι κακοί, ὡς εἶναι ὁ κατ’ ἐξοχὴν ἄμεσος καὶ χείριστος τῶν φόρων, ὁ κεφαλικός. Οὐδεὶς ἀμεσώτερος τούτου φόρος μὴ δυνάμενος νὰ μεταρριφθῇ, ἀλλὰ καὶ οὐδεὶς βαρβαρύτερος καὶ ἀγριώτερος φόρος.

§210Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Εἶναι βαρβαρύτερος ἀπὸ τὸν δασμὸν τοῦ τελωνείου, ὁ ὁποῖος φορολογεῖ τὸν ἄρτον; Δὲν εἶναι κεφαλικὸς αὐτός;

§211Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐπειδὴ μὲ διακόπτετε, κάμνω μνείαν καὶ αὐτῶν, τὰ ὁποῖα εἴπετε προχθές. Δὲν εὑρίσκω καθόλου ἄτοπον νὰ τεθῇ κεφαλικὸς φόρος ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ὁ τοῦ σίτου, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι ὁ φόρος τοῦ σίτου εἶναι κεφαλικός· ὁ φόρος τοῦ σίτου ἐπιβαρύνει ἀνίσως, διότι πληρώνει περισσότερα ὁ πτωχὸς ὡς ἔχων μεγαλειτέραν οἰκογένειαν καὶ μὴ καταναλίσκων ἄλλα εἴδη τροφῆς ἢ ὁ εὔπορος. Ἀλλὰ προσθέτω ὅτι κεφαλικός τις φόρος δύναται νὰ ἔχῃ μορφὴν εὐχάριστον, ὅπως ἐν Γαλλίᾳ, ἀπὸ 1–4½ φράγκων κατὰ κεφαλήν, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει κεφαλικὸς φόρος, καίτοι κακός, δύναται νὰ εἶναι ὑποφερτὸς καὶ ἀσυγκρίτως καλλίτερος ὅλων τῶν φόρων τῶν ἐμμέσων, τοὺς ὁποίους ἔχει ἡ Ἑλλάς· ἀλλ’ ὁ τοιοῦτος κεφαλικὸς φόρος εἶναι μᾶλλον φόρος τάξεων (Klassensteuer).

§212Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Διατί δὲν κάμνομεν λοιπὸν αὐτό;

§213Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Οἱ εὐγενεῖς διὰ τὸν στρατόν, ὁ κλῆρος διὰ τὴν εὐλογίαν καὶ ὁ λαὸς διὰ τοὺς φόρους.

§214Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Αὐτὰ ἴσχυον πρὸ τῆς Γαλλικῆς ἐπαναστάσεως. Τότε οἱ κληρικοὶ ἰσχυρίζοντο ὅτι μόνον εὐλογίας ἠδύναντο νὰ παράσχουν καὶ ὄχι χρήματα, ἔχασαν ὅμως τὰς μεγάλας των περιουσίας, ὅτε ἐξανέστη ὁ λαός. Ἐάν, Κύριοι, ἐξετάσωμεν τοὺς ἀμέσους φόρους, ὅπως παρατάσσωνται ἐνώπιον ἡμῶν εἰς τὸν Προϋπολογισμόν, ὑπὸ κεφάλαιον Α ἄρθρα 1–8 εὑρίσκομεν ὡς ἄμεσον φόρον τὸν φόρον ἐπὶ τῶν περιβολίων, τὸν φόρον ἐπὶ τῶν ἰδιωτικῶν καὶ κοινοτικῶν βοσκῶν, τὸν φόρον ἐπὶ τῶν ἀμπέλων, θὰ παραδεχθῆτε πάντες ὅτι ἐν Ἑλλάδι δὲν ὑπάρχουσι μεγάλαι περιουσίαι, δὲν ὑπάρχουσι κάτοχοι περιβολίων εἰς μεγάλην ἔκτασιν, ἀλλὰ κατ’ ἐξοχὴν τὸ εἶδος τοῦτο τῆς ἰδιοκτησίας, τὸ περιβόλιον, εἶναι συναφὲς πρὸς τὴν μικρὰν ἰδιοκτησίαν καὶ περιβόλια κέκτηνται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ καλλιεργῶσιν οἱ ἴδιοι αὐτὰ καὶ οὐχὶ διὰ ξένων χειρῶν, ὅπως δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν τὸ αὐτὸ καὶ περὶ τῶν ἀμπέλων. Τὸ ἔλαιον βεβαίως παράγεται ἔν τισιν ἀπὸ μεγάλους παραγωγούς· ἡ μεγαλειτέρα ὅμως ποσότης παράγεται ἀπὸ μικροὺς τοιούτους, οἵτινες παράγουσι πολλάκις μόλις ὅσον ἐπαρκεῖ πρὸς διατροφήν των. Καὶ ὁ ἄμεσος φόρος εἰσπραττόμενος οὐχὶ ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου ἀλλ’ ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου πρὸ πάντων καὶ ἐπὶ τῆς ποσότητος, τὴν ὁποίαν θὰ καταναλώσῃ ὁ παραγωγός, εἶναι φόρος ἔχων τὰ στοιχεῖα τοῦ κακοῦ φόρου. Ὁ φόρος ἐπὶ τῶν σφαζομένων ζώων λέγεται ἄμεσος, ἀλλ’ εἶναι φόρος καταναλώσεως. Οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι τὸ κρέας πρέπει ν’ ἀποτελῇ τὴν τροφὴν τοῦ πλουσίου. Τὸ κρέας εἶναι ἀπαραίτητος τροφὴ διὰ τοὺς κατοίκους τῶν πόλεων, καὶ ἄνευ τούτου ἡ ζωὴ εἶναι ἀδύνατος. Ὁ φόρος ἐπὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων εἶναι ἄμεσος ἀλλὰ κατ’ ἐξοχὴν ἄνισος καὶ ἄδικος. Φορολογοῦνται οἱ ὑπαγόμενοι εἰς τοῦτον οὐχὶ ἀναλόγως τῆς περιουσίας των ἀλλ’ ἀναλόγως τοῦ εἴδους τοῦ ἐπαγγέλματος. Μεγάλαι περιουσίαι, μεγάλα εἰσοδήματα ὑφίστανται ἐλαφρότατον φόρον καὶ μικρότατα τοιαῦτα μόλις ἐπαρκοῦντα εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ ἀποκτῶντος ὑποβάλλονται εἰς φορολογίαν σχετικῶς βαρεῖαν. Ὁ φόρος ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν εἶναι ἄμεσος, δὲν πίπτει ὅμως ἐπὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κέκτηνται τὴν περιουσίαν, ἀλλ’ ἐπὶ τῶν ἐνοικιαστῶν. Καὶ ὁσαδήποτε καὶ ἂν θέλωσι νὰ ὑποστηρίξωσιν οἱ κάτοχοι οἰκιῶν, διατεινόμενοι ὅτι ὑφίστανται τὸ βάρος τοῦ φόρου, οὐδένα θὰ δυνηθοῦν νὰ πείσωσι, διότι τὸ ζήτημα εἶναι λελυμένον. Ὁ φόρος ὁ ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν πίπτει ἐπὶ τῶν ἐνοικιαστῶν καὶ ὄχι ἐπὶ τῶν ἰδιοκτητῶν. Μόνον εἰς ἐξαιρετικὴν περίπτωσιν, ὁσάκις αἱ οἰκίαι ἔχουσιν ὡρισμένα πλεονεκτήματα, χαίρουσι δικαίωμα μονοπωλίου ὡς κείμεναι εἰς κεντρικὸν μέρος, τότε καὶ μόνον ὁ φόρος πίπτει ἐπὶ τῶν ἰδιοκτητῶν, διότι ὁ ἰδιοκτήτης θὰ εἰσπράξῃ οἱονδήποτε ποσὸν ὡς ἔχων προνόμιον μονοπωλιακὸν καὶ ὅ,τι θὰ πληρώσῃ θὰ εἶναι εἰς βάρος του, διότι δὲν δύναται νὰ τὸ μεταρρίψῃ εἰς βάρος τοῦ ἐνοικιαστοῦ. Καὶ οὕτω πως οἱ μόνοι ἄμεσοι φόροι, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀντίρρησις ὅτι ἔχουσιν ὅλα τὰ στοιχεῖα τοῦ καλοῦ φόρου, εἶναι οἱ φόροι ἐπὶ τῶν προνομιούχων Τραπεζῶν καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν, οἵτινες φέρουσι δυστυχῶς μόνον 700.000 κατ’ ἔτος.

§215Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. 1,100,000. Ὑπάρχει καὶ ἄλλο τμῆμα 2% εἰς τὰ τέλη τοῦ χαρτοσήμου. Εἶναι 5 καὶ 2 ἴσον 7.

§216Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ εἰκὼν τοῦ φορολογικοῦ συστήματος· οἱ ἔμμεσοι φόροι ἔχουσι τεθῆ ἐπὶ τῶν εἰδῶν τῆς πρωτίστης ἀνάγκης, οἱ ἄμεσοι οὐχὶ ἐπὶ τῶν προσόδων, τὰς ὁποίας ἔπρεπε νὰ ἐπιβαρύνωσιν, ὥστε νὰ δύναταί τις νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι μὲ τὸ ὑπάρχον φορολογικὸν σύστημα οὐχὶ μόνον δὲν τηρεῖται τὸ ἄρθρον 3 τοῦ Συντάγματος, οὐχὶ δὲν συνεισφέρουσιν οἱ Ἕλληνες ἀναλόγως πρὸς τὰ δημόσια βάρη ἀλλὰ δυσαναλόγως. Ἀλλὰ θὰ ἐρωτήσῃ τις: κατὰ τίνα τρόπον εἶναι δυνατὸν νὰ μεταρρυθμίσωμεν τὴν φορολογίαν, κατὰ τίνα τρόπον θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ θίξωμεν φορολογικῶς τὸ κεφάλαιον, ὅταν τοῦτο ῥευστὸν ὂν καὶ ἄπατρι δύναται νὰ φύγῃ; Λέγεται καὶ ἐπαναλαμβάνεται κατὰ κόρον ὅτι τὰ κεφάλαια δὲν ἔχουν πατρίδα· ἀλλὰ τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι περιττὸν νὰ μᾶς ἀπασχολῇ περισσότερον, καθόσον εἶναι λελυμένον. Τὰ κεφάλαια δὲν φυγαδεύονται διὰ τῆς φορολογίας. Τὰ κεφάλαια ἀπαιτοῦσιν ἐποπτείαν καὶ ἐπιχειρηματικότητα καὶ πρέπει νὰ μένωσι πλησίον τῶν ἰδιοκτητῶν αὐτῶν. Δι’ ἄλλους λόγους φυγαδεύονται ἢ συγκεντροῦνται τὰ κεφάλαια, εἷς κυριώτατος τῶν ὁποίων εἶναι ἡ ἀσφάλεια τῆς χώρας, καὶ ἀπόδειξις ἡ Ἀγγλία, λόγῳ τῆς γεωγραφικῆς της θέσεως παρέχουσα τὴν μεγαλειτέραν ἀσφάλειαν, καθόσον οὐδεὶς ἠδυνήθη μέχρι τοῦδε νὰ πατήσῃ τὴν χώραν ταύτην, οὐχὶ μόνον ὅτε ἦτο θαλασσοκράτειρα, ἀλλὰ καὶ ὅτε εἰς ἐποχήν τινα ἐλάμβανε τὰς ἐμπνεύσεις ἀπὸ τὴν Γαλλίαν. Ἡ Ἀγγλία συγκεντρώνει νῦν πλεῖστα ξένα κεφάλαια, καίτοι ὁ τόπος εἶναι μικρὸς καὶ ἡ φορολογία πολὺ μεγάλη, διότι εἶναι μεγάλη ἡ φορολογία ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος καὶ τῶν κληρονομιῶν, ἡμεῖς δὲ οἱ λαβόντες ἀρκετὰ ποσὰ ἐξ Ἀγγλίας ἐκ δωρεῶν πλουσίων ὁμογενῶν ᾐσθάνθημεν βαρυτάτην τὴν φορολογίαν ταύτην. Ἀλλὰ μήπως, ἐὰν ἡ φορολογία θίξῃ τὸ κεφάλαιον, δὲν θίγει καὶ τὴν ἐργασίαν; Ἐὰν τὸ κεφάλαιον εἶναι τόσον εὐαίσθητον, ὥστε νὰ αἰσθάνηται τὴν ἐπιβολὴν τοῦ φόρου, δὲν αἰσθάνεται ἡ ἐργασία τὴν ἐπιβολὴν τοῦ φόρου πολὺ περισσότερον; Καὶ ἐὰν σήμερον εἶναι ῥευστὸν τὸ κεφάλαιον, δὲν εἶναι ῥευστοτέρα ἡ ἐργασία; Καὶ δὲν ἔχομεν παραδείγματα ὅτι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον ἰδεῖ ποτε θάλασσαν καὶ δὲν εἶχον ἐξέλθει ποτὲ ἀπὸ τὰ στενὰ ὅρια τοῦ χωρίου των, μετὰ τῆς μεγαλειτέρας εὐκολίας ἀναλαμβάνουσι ταξίδια πέρα τῶν θαλασσῶν καὶ τῶν ἠπείρων μέχρι τοῦ Εἰρηνικοῦ Ὠκεανοῦ; Καὶ δὲν πρέπει μία Πολιτεία νὰ φροντίσῃ, ὅπως μὴ φυγαδευθῇ ἡ ἐργασία τόσον τοὐλάχιστον, ὅσον καὶ τὸ κεφάλαιον; Μήπως τὰ κεφάλαια δὲν παράγονται διὰ τῆς ἐργασίας; Πάντες δὲν παραδέχονται ὅτι πηγὴ τοῦ πλούτου εἶναι ἡ ἐργασία; Δὲν λέγουσι τοῦτο μόνον οἱ σοσιαλισταί, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ πατὴρ τῆς οἰκονομικῆς Ἀδὰμ Σμίθ, ὅστις ἀρχίζει τὸ σύγγραμμά του λέγων ὅτι ἡ ἐργασία ἑκάστου ἔθνους εἶναι τὸ κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον παρέχει εἰς τὸν λαὸν τὰ πρὸς τὸ ζῆν ἀγαθά. Ἀλλὰ λαμβάνεται πρόνοια, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω, περὶ τῆς παχείας κοιλίας τοῦ κεφαλαιούχου, οὐδεμία δὲ πρόνοια διὰ τὴν σκληρὰν πενίαν τοῦ ἀγρότου. Αὐτὸς δύναται νὰ φύγῃ, διότι δὲν ἔχει τὰ πρὸς τὸ ζῆν· διὰ τὸν ἄλλον πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια μήπως φυγαδευθῶσι τὰ κεφάλαια καὶ λείψωσι τὰ μέσα τῆς ἐργασίας. Ἀλλὰ ποία ἐργασία, ὅταν τὸ κεφάλαιον δὲν παρέχῃ τι εἰς τὴν ἐργασίαν, ὅταν ἡ ἐργασία κλείῃ τὰ μάτια της καὶ φεύγῃ ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα; Καὶ τὸ ζήτημα τῆς σχέσεως τῶν ἀμέσων πρὸς τοὺς ἐμμέσους φόρους συνδέεται μὲ τὸ ζήτημα τῆς εἰσπράξεως αὐτῶν. Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ μονοπώλια, ἐξ ὧν ὑπολογίζομεν 13,205,000, ἔχομεν ἀπέναντι τοῦ ποσοῦ τούτου ἔξοδα 2,829,000. Πρέπει ἐκ τούτων ν’ ἀφαιρέσωμεν 1,542,000, ποσὸν τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται πρὸς ἀγορὰν τῶν εἰδῶν πετρελαίου, πυρείων κτλ., ἔχομεν ὑπόλοιπον 1,267,000 καὶ ἑπομένως ἔξοδα 10% διὰ τὴν εἴσπραξιν τοῦ ἐκ τῶν μονοπωλίων ποσοῦ. Καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο εἶναι παμμέγιστον. Σήμερον ἐκεῖνος τῶν φόρων λέγεται οἰκονομικὸς καὶ ὄχι δαπανηρός, ὁ ὁποῖος εἰσπράττεται μὲ δαπάνην 2% ἕως 3%. Φόρος ἀπαιτῶν ἔξοδα 7% θεωρεῖται δαπανηρὸς καὶ ἑπομένως ἀπορριπτέος. Διὰ τὴν Ἑλλάδα πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι μέσος ὅρος εἰσπράξεως εἶναι 7%. Δυστυχῶς δὲν δυνάμεθα νὰ κρίνωμεν ἐν Ἑλλάδι πόσον στοιχίζει ἡ εἴσπραξις τῶν φόρων, διότι ἀκόμη ἔχομεν τὸ σύστημα τῆς ἐνοικιάσεως καὶ εἶναι μία ἀπόδειξις τῆς ὀπισθοδρομικότητος τῆς χώρας ἡ ἐνοικίασις τῶν φόρων. Κράτος, τὸ ὁποῖον ἐνοικιάζει τοὺς φόρους, κρίνει ἑαυτὸ ἀνίκανον. Ὅταν μία Πολιτεία δὲν εἶναι εἰς θέσιν μὲ ὅλα τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα διαθέτει, νὰ εἰσπράξῃ τοὺς φόρους καὶ ἐμπιστεύεται τοῦτο εἰς ἕνα ἰδιώτην, ὁ ὁποῖος ἐνοικιάζει τὸν φόρον, θὰ κάμῃ καλὰ νὰ παραχωρήσῃ εἰς τὸν ἰδιώτην τὴν θέσιν της. Θὰ εἶναι δυνατὸν πάντες οἱ φόροι νὰ ἐνοικιασθοῦν καὶ θὰ εἶναι εὔκολον ἴσως οὕτω περισσότερα ν’ ἀποκτήσῃ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους. Θὰ εἶσθε πάντες σύμφωνοι ὅτι, ἐὰν ἐνῳκιάζοντο τὰ τελωνεῖα, ἀντὶ τῶν ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα μᾶς δίδουσι, θὰ μᾶς ἐδίδοντο πολὺ περισσότερα, ἀλλὰ τότε ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ ὑφίστατο τὰ πάνδεινα. Εἰς τὴν ἀρχαιότητα ἐνῳκιάζοντο καὶ τὰ τελωνεῖα καὶ ἐκ τούτου ἡ κακὴ περὶ τελωνῶν κοινὴ ἀντίληψις. Καὶ δεδικαιολογημένως οἱ τελῶναι χάριν τῶν ἰδίων συμφερόντων ἐπίεζον μέχρις αἵματος τοὺς φορολογουμένους. Ἡ ἐνοικίασις τοῦ φόρου φέρει πολλάκις πολλὰ δυσάρεστα ἀποτελέσματα καὶ ἀρκεῖ νὰ εἴπω ἓν παράδειγμα ὅτι πόλις τις θελήσασα νὰ ἐκτελέσῃ ἔργον κοινῆς ὠφελείας καὶ μὴ ἔχουσα τὰ ἀπαιτούμενα μέσα ἐσκέφθη νὰ ἐκτελέσῃ τὸ ἔργον εἰς βάρος τῆς Πολιτείας καὶ ἐπέτυχε τοῦτο διὰ τῆς ἐνοικιάσεως φόρου τινὸς εἰς ἀσήμαντον ποσόν. Καὶ δὲν εἶναι μόνον τὸ ἔλαιον καὶ ἄλλα εἴδη, τὰ ὁποῖα ἡ Πολιτεία ἐνοικιάζει, ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἄλλος φόρος, ὁ ὁποῖος ἐνοικιάζεται, διὰ νὰ δειχθῇ ἡ ἀνικανότης τῆς Πολιτείας, ὁ φόρος ἐπὶ τῶν θεαμάτων εἰσπραττόμενος πρὸ πάντων ἐν Ἀθήναις. Καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία μὲ ὅλους τοὺς εἰς τὴν διάθεσίν της λεγεῶνας τῶν ὑπαλλήλων δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐπιβλέψῃ τὴν εἴσπραξιν φόρου εἰς τὰ ὀλίγα θέατρα καὶ ἐνοικιάζει τὸν φόρον, ἵνα συμβαίνωσιν, ὡς γνωρίζομεν, ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα συμβαίνουσι πάντοτε, νὰ θέλῃ ὁ ἐνοικιαστὴς νὰ εἰσπράξῃ φόρον ἀπὸ πᾶσαν συγκέντρωσιν, ἡ ὁποία θὰ ἔχῃ μουσικήν τινα ἢ ἄλλου εἴδους ψυχαγωγίαν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει νὰ μᾶς δείξῃ ὁ Ἑλληνικὸς Προϋπολογισμός, εἶναι ὅτι οὐδεμία ἐπιχείρησις ὑπάρχει ἐκ μέρους τοῦ Κράτους, διότι δὲν δύναμαι ν’ ἀποκαλέσω ἐπιχείρησιν τὸ ταχυδρομεῖον καὶ τὸ τηλεγραφεῖον. Ὅλαι αἱ Πολιτεῖαι διατηροῦσι ταχυδρομεῖα καὶ τηλεγραφεῖα καὶ εἶναι ἡ εὐκολωτέρα τῶν ἐργασιῶν, ὥστε νὰ μὴ χρειάζηται νὰ εἶναι Κράτος ἀνεπτυγμένον, διὰ νὰ ἔχῃ ὑπηρεσίας τοιαύτας. Ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία οὐδεμίαν ἔχει ἐπιχείρησιν ἐκτὸς τῆς σμύριδος καὶ ταύτην γνωρίζομεν κατὰ τίνα τρόπον ἐκμεταλλεύεται· μᾶλλον πρὸς ζημίαν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὅλη ἡ δύναμις τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας εἶναι νὰ ἔχῃ ἐν ἰσχύϊ ἓν τερατῶδες δασμολόγιον, διὰ τοῦ ὁποίου φορολογοῦνται εἴδη τινά, χωρὶς νὰ εἶναι εἴδη πολυτελείας, μέχρι 400%. Καὶ ἐφρόντισε τὸ δασμολόγιον νὰ φορολογῇ καὶ τὰ θραύσματα ἀκόμη ἐξ ὑάλου, διὰ νὰ εἰσπράξῃ δεκάδας τινὰς δραχμῶν. Καὶ ὑπάρχει ὁλόκληρον λεξικὸν δασμολογίου εἰς τρόπον ὥστε οὐδεὶς νὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐκτελωνίσῃ, ἀλλὰ νὰ ὑποχρεοῦται νὰ καταφύγῃ εἰς τὰ φῶτα τῶν ἐκτελωνιστῶν καὶ νὰ γεννηθῇ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἡ ἰδιαιτέρα κατηγορία τῶν ἐπαγγελματιῶν τούτων, ἄνευ τῶν ὁποίων οὐδεὶς δύναται ν’ ἀποσύρῃ τὰ πράγματά του ἐκ τοῦ τελωνείου. Τί συμβαίνει εἰς τὸν ἐκτελωνισμὸν πάντες γνωρίζομεν· οἱ ἐλεγκταὶ δὲν τηροῦσι τὸ αὐτὸ μέτρον, ἀλλὰ πρὸς ἄλλους μὲν εἶναι ἀγριώτατοι, πρὸς ἄλλους δὲ χριστιανικώτεροι τοῦ Ἁγίου Ἀντωνίου. Διά τινας εἶναι χριστιανοί, δι’ ἄλλους εἶναι τελῶναι. Καὶ ἐφρόντισεν ἡ Πολιτεία ἐσχάτως νὰ μελετήσῃ ἀναθεώρησιν τοῦ δασμολογίου, ἀλλὰ κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος οὐδὲν ἀγαθὸν ἀποτέλεσμα ὑπόσχεται. Τὸ δασμολόγιον δὲν ἠξεύρω πότε θὰ παρουσιασθῇ ἐνώπιον ἡμῶν ἀνατεθεωρημένον· ὁπωσδήποτε ὅμως καὶ ἂν παρουσιασθῇ, οὐδὲν στοιχεῖον ἄξιον ἐπαίνου θὰ ἔχωμεν, ἀλλὰ θὰ ἔχωμεν εἰκόνα ἀλληλοπληκτισμοῦ τῶν συμφερόντων τῶν διαφόρων ἐμπόρων, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦσι τὰς ἐπιτροπάς, ὅπως ὡρισμένα ἤδη φορολογηθῶσιν ἐλαφρότερον. Διὰ τοῦ δασμολογίου δὲν ἔχομεν οἰκονομικὴν πολιτικὴν κατεύθυνσιν· δὲν ἀποβλέπομεν εἰς τὴν ἐνίσχυσιν ἢ τὴν ζημίαν, τὴν ὁποίαν ἐπιφέρει τὸ δασμολόγιον εἰς τὴν ἐθνικὴν παραγωγήν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ ἐθνικὴ λεγομένη βιομηχανία ὑποστηρίζεται σοβαρώτατα ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας, ἀλλὰ τοῦτο συμβαίνει εἴτε χάριν ὡρισμένων ἀτόμων εἴτε πρὸς ταμιευτικοὺς σκοπούς, ὅπως ἡ Πολιτεία εἰσπράξῃ περισσότερα. Οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἦσαν πρόθυμοι νὰ θέσωσι φόρον ἐπὶ παντὸς εἴδους καὶ ἐδικαιολόγουν τὴν ἐπιβολὴν ὡς γινομένην δῆθεν πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἀσθενοῦς Ἑλληνικῆς βιομηχανίας, πράγματι ὅμως ὅπως εἰσπράττωσιν ἀρκετὰ διὰ τοῦ εἰσαγομένου εἴδους. Καὶ γεννᾶται ἐνώπιον ἡμῶν τὸ ζήτημα: θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ Ἑλλὰς νὰ ἔχῃ αὐτὸ τὸ δασμολόγιον, ὅτε λόγῳ τῆς γεωγραφικῆς θέσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται, ἔπρεπε νὰ φροντίσῃ ν’ ἀπαλλαχθῇ τούτου; Τὸ πλεῖστον τῶν νήσων, τὸ πολυσχιδὲς τῶν παραλίων εἶναι καταλληλότατα ἐν Ἑλλάδι διὰ τὴν διεξαγωγὴν τοῦ λαθρεμπορίου. Ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία νομίζει ὅτι διὰ τὴν κατασκευὴν ἀτμοτελωνίδων ταχύτητος δώδεκα μιλλίων θὰ κατορθώσῃ νὰ καταστείλῃ τὸ λαθρεμπόριον, ἀλλ’ ἐν πολλοῖς τὸ λαθρεμπόριον δὲν διεξάγεται εἰς τὴν ἀνοικτὴν θάλασσαν, ἀλλ’ ἐντὸς τῶν τελωνείων. Τότε θὰ παύσῃ τὸ λαθρεμπόριον, ὅταν ἡ διεξαγωγὴ τοῦ τοιούτου ἐπαγγέλματος δὲν εἶναι ὑπεράγαν ἐπικερδής. Εἰς τὰ τελωνεῖα θὰ παύσῃ τὸ λαθρεμπόριον, ὅταν μεταρρυθμισθῇ τὸ δασμολόγιον καὶ ὅταν εἶναι καλλίτερον τὸ ποιὸν τῶν ὑπαλλήλων, διὰ τὸ ὁποῖον οὐδεμίαν πρόνοιαν ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις. Ἐξακολουθοῦμεν νὰ ἔχωμεν ὑπηρεσίαν ἀθλιωτάτην, ὥστε εἷς ὑπάλληλος νὰ θεωρῇ δικαίωμά του νὰ ζημιώσῃ τὴν Πολιτείαν μὲ οἱονδήποτε ποσὸν ἀντὶ ἐλαχίστης παρανόμου ἀμοιβῆς. Διὰ νὰ παύσῃ τὸ λαθρεμπόριον εἴδους τινός, ἀνάγκη τὸ ἐκ τούτου κέρδος νὰ μὴ εἶναι ὑπερβολικόν. Ἔχομεν π. χ. τὴν σάκχαριν· ἐκεῖ ὅπου ἀσκεῖται τὸ λαθρεμπόριον στοιχίζει αὐτὴ 1.20, ἐὰν παραδεχθῶμεν ὅτι ὁ φόρος εἶναι 1.10 καὶ ἡ ἀξία αὐτῆς 0.40, ὁ λαθρέμπορος κερδίζει τὰ 80 λεπτά, ἀλλὰ καὶ αὐτὰ δὲν εἶναι ἰδικά του, διότι ὁ ἔμπορος, ὅστις θὰ πωλήσῃ τὴν ἐκ λαθρεμπορίου σάκχαριν, θὰ ἔχῃ κέρδος τι. Ἑπομένως πρέπει ὁ φόρος τῆς σακχάρεως νὰ ἐλαττωθῇ. Κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. Γούναρη τὸ λαθρεμπόριον θὰ ὑφίστατο τοιοῦτον πλῆγμα, ὥστε κατ’ ἀρχὴν ὁ Προϋπολογισμὸς θὰ ἔχανε, διὰ τοῦ χρόνου δὲ θὰ ἐκέρδιζεν. Ἡ πληθώρα τῶν εἰδῶν, τὰ ὁποῖα ὑπόκεινται εἰς φορολογίαν, δὲν ἔχει ἄλλο ἀποτέλεσμα ἢ τὴν αὔξησιν τοῦ προσωπικοῦ καὶ τὴν ἐκ τούτου δαπάνην. Κατὰ τὸ 1839 τὰ ⅚ τῶν τελωνιακῶν εἰσπράξεων εἶχεν ἡ Ἀγγλία ἐξ ἐννέα μόνον εἰδῶν. Ἐν ἔτει 1880 τὰ ¾ τῶν ἐν Γαλλίᾳ τελωνιακῶν τελῶν προήρχοντο ἀπὸ ὀκτὼ μόνον εἴδη. Ἐν ἔτει 1889 ἡ Γερμανία ἐπορίζετο τὸ ἥμισυ τῶν τελωνιακῶν της εἰσπράξεων ἐκ τῶν τριῶν εἰδῶν σίτου, καφὲ καὶ πετρελαίου. Σχετικῶς μὲ τὴν Ἑλλάδα ἡ εἰσαγομένη κατ’ ἔτος διὰ τῶν τελωνείων σάκχαρις πρέπει νὰ ὑπολογισθῇ, ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ 1909, εἰς 6.400.000 ἢ 7.000.000, τὸ ποσὸν τῆς φορολογίας πρὸς δρ. 1.07 δίδει ἔσοδον περίπου 7.000.000· ἐὰν ἐλαττωθῇ ὁ φόρος εἰς τὸ ἥμισυ, διὰ νὰ εἰσπράξῃ ἡ Πολιτεία τὸ αὐτό, πρέπει νὰ διπλασιασθῇ ἡ κατανάλωσις τῆς σακχάρεως καὶ συνεπῶς, ἐὰν ὑπολογίσωμεν τὸν πληθυσμὸν τῆς Ἑλλάδος εἰς 2.800.000, πρέπει ἕκαστος Ἕλλην νὰ καταναλίσκῃ ἐτησίως 4½ ὀκάδας σακχάρεως. Μοὶ φαίνεται ὅτι βασίμως δύναταί τις νὰ στηριχθῇ εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο, ὅταν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ὁ Γάλλος πληρώνων φόρον 50 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν διὰ τὴν σάκχαριν καταναλίσκει δέκα ὀκάδας ἐτησίως. Ὁ Ἄγγλος μὴ πληρώνων ἢ μικρόν τινα φόρον ἐπὶ τῆς σακχάρεως καταναλίσκει 30 ὀκάδας κατ’ ἔτος. Ἀλλ’ ἂν δὲν πρέπῃ νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τοὺς δύο τούτους πλουσίους λαοὺς καὶ στρέψωμεν τὴν προσοχήν μας εἰς ἄλλους, εὑρίσκομεν ὅτι ὁ Σουηδὸς καταναλίσκει 12½ ὀκάδας ἐτησίως, ὁ δὲ Ῥῶσος 4 ὀκάδας, ὅστις κατὰ μέσον ὅρον εἶναι πτωχότερος τοῦ Ἕλληνος. Ἰδιαιτέρως ὅμως ἐν Ἑλλάδι θὰ καταναλίσκηται μεγάλη ποσότης σακχάρεως ὡς ἐκ τῆς ἀφθονίας τῶν καρπῶν, πολλοὶ τῶν ὁποίων μὴ δυνάμενοι νὰ καταναλωθῶσι νωποὶ φθείρονται, ἐνῷ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μεταποιηθῶσιν εἰς μαρμελάδας, καὶ ν’ ἀποτελέσωσι καλλίστην τροφὴν διὰ τὸν πτωχὸν λαόν· γνωρίζομεν δ’ ὅτι ἡ καλλιτέρα τροφὴ διὰ τὸν λαὸν εἶναι ἄρτος μὲ σακχαρώδη τινὰ οὐσίαν. Θὰ καταναλίσκῃ λοιπὸν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς 4½ ὀκ. Ἴσως νὰ μὴ ἤρχιζεν ἡ κατανάλωσις ἀπὸ τοῦ πρώτου ἔτους, ἀναμφιβόλως ὅμως μετὰ παρέλευσιν δύο ἢ τριῶν ἐτῶν θὰ ἐσυνήθιζεν εἰς τὴν κατανάλωσιν, διότι θὰ ἔβλεπεν ὅτι εἰς αὐτὴν ἔγκειται τὸ συμφέρον του. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ἡ σάκχαρις ἀλλὰ καὶ ὁ καφές. Ἐὰν ἡ φορολογία αὐτοῦ ἀπὸ ½ δραχμὴν κατ’ ὀκᾶν ἠλαττοῦτο, ἀναμφιβόλως θὰ ηὔξανεν ἡ κατανάλωσις, διότι ὁ Ἕλλην ἔχει τάσιν πρὸς κατανάλωσιν μεγαλειτέρας ποσότητος καφέ· ἐφ’ ὅσον ὅμως ἔχουν αὐτὴν τὴν τιμὴν ὁ καφὲς καὶ ἡ σάκχαρις, βεβαίως εἷς καφὲς ἀποτελεῖ πολυτέλειαν. Κατανάλωσις καφὲ γίνεται κατ’ ἔτος καὶ κατ’ ἄτομον ἐν Σουηδίᾳ ὀκ. 28, ἐν Γαλλίᾳ 14, ἐν Γερμανίᾳ 19, ἐν Ἰταλίᾳ 3½, ἐν Ἑλλάδι μόνον 200 δραμίων. Καὶ θὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ τὸ αὐτὸ καὶ διὰ τὸ πετρέλαιον, ὅτι δι’ ἐλαττώσεως τῆς φορολογίας ἠδύνατο νὰ αὐξήσῃ τὸ ποσὸν καὶ νὰ ἐξυπηρετηθῶσιν ἀφ’ ἑνὸς αἱ ἀνάγκαι τοῦ λαοῦ καὶ ἀφ’ ἑτέρου νὰ εἰσπραχθῇ ἴσον ποσὸν ὑπὸ τοῦ Δημοσίου. Ἤδη ἐρχόμεθα εἰς τὰ μονοπώλια. Ἡ Ἑλλὰς ἔχει ἄφθονα μονοπώλια, ἐφρόντισε δὲ νὰ περιλάβῃ εἰς τὰ μονοπώλια ὅλα τὰ εἴδη τῆς πρώτης ἀνάγκης, ἐνῷ τὰ μονοπώλια, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσιν εἰς ἄλλα ἔθνη, εἶναι ἐπὶ τῶν εἰδῶν τῆς πολυτελείας. Ὑπάρχουσιν ἐν Γαλλίᾳ καὶ Ἰταλίᾳ μονοπώλιον ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, ἐν Ῥωσίᾳ καὶ Ἑλβετίᾳ ἐπὶ τῶν οἰνοπνευμάτων. Μόνον ἡ Αὐστρουγγαρία καὶ Ἰταλία ἔχουσι μονοπώλιον ἐπὶ τοῦ ἅλατος. Ἡ Ἀγγλία καὶ ἡ Γερμανία οὐδὲν μονοπώλιον ἔχουσιν ἐκτὸς τῆς Γερμανίας ἐπὶ τῶν λαχείων. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο ἀλλὰ καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀποκλειστικοῦ προνομίου, τὸ ὁποῖον ἔχουσιν ὅλα τὰ Κράτη, ἡ Ἀγγλία ἐπιτρέπει ἰδιωτικὴν ἐκμετάλλευσιν, δηλαδὴ ἐπιτρέπει εἰς ἰδιώτας τὴν ἀποστολὴν εἰς τὸ Ἐξωτερικὸν ταχυδρομικῶν δεμάτων. Ἡ Ἑλλὰς ἔχει μονοπώλιον ἐπὶ ὅλων τῶν εἰδῶν τῆς πρώτης ἀνάγκης, ἐπὶ τοῦ ἅλατος, ἐπὶ τῶν πυρείων, ἐπὶ τῶν παιγνιοχάρτων, ἐπὶ τοῦ πετρελαίου. Φορολογεῖ δὲ τὰ εἴδη ταῦτα ἀγριώτατα μέχρις 800% ἐκτὸς τῶν παιγνιοχάρτων. Ὁ φόρος τοῦ ἅλατος εἶναι βαρύτατος, εἰς θερμὰ δὲ κλίματα ἡ χρῆσις τοῦ ἅλατος εἶναι ἀπαραίτητος ὅρος τῆς ζωῆς. Ἡ Ἰταλία ἔχει βαρύτατον φόρον ἐπὶ τοῦ ἅλατος, ἀπαλλάσσει ὅμως τοῦ φόρου τούτου τὴν Σαρδινίαν καὶ τὴν Σικελίαν. Ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία κατεδίωξε καὶ αὐτὴν τὴν δυστυχῆ Μάνην καὶ θέλει νὰ ὑποβάλῃ αὐτὴν εἰς φορολογίαν τοῦ ἅλατος, ἠνάγκασε δὲ τοὺς κατοίκους νὰ παραιτηθῶσιν ἑνὸς προνομίου, τὸ ὁποῖον ἔχαιρον πρὸ ἀμνημονεύτων χρόνων. Λέγων, Κύριοι, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐπιβαρύνεται δι’ ὅλων αὐτῶν τῶν φόρων βαρέως δὲν θέλω νὰ ὑποστηρίξω ὅτι ἡ Πολιτεία πρέπει νὰ καταργήσῃ τοὺς φόρους. Ἀπεναντίας ἀποβλέπουσα εἰς τὴν δικαίαν κατανομὴν τῶν φόρων θὰ ἐπεθύμουν, ἀντὶ νὰ ἐλαττώσῃ αὐτοὺς ἡ Πολιτεία, νὰ αὐξήσῃ αὐτούς, ἀλλὰ παραλλήλως πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει της ὅτι ἔχει ὑποχρεώσεις ἀπέναντι τοῦ λαοῦ, τὸν ὁποῖον φορολογεῖ. Τὰ Κράτη ἐξακολουθοῦσι νὰ συγκεντρῶσιν εἰς ἑαυτὰ μεγαλειτέραν δύναμιν, καί, διὰ νὰ συγκρατήσωσιν αὐτὴν τὴν δύναμιν, ἔχουσιν ἀνάγκην πόρων. Τὰ Κράτη αἰσθάνονται τὴν ἀνάγκην νὰ ἐξασκήσωσι καὶ μίαν ἰδιωτικὴν οἰκονομίαν, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἄλλοτε ἐθεωρεῖτο ἀποκλειστικὴ ἀπασχόλησις τῶν ἀτόμων. Αἱ ἀνάγκαι τῶν Κρατῶν ἐξακολουθοῦσιν αὐξανόμεναι, οὐδὲν δὲ ἐμπόδιον δύναται νὰ τεθῇ εἰς αὐτάς. Τὰ πολεμικὰ ὄργανα, τῆς θαλάσσης πρὸ πάντων, ἀπαιτοῦσι σήμερον κολοσσιαῖα ποσὰ καὶ τέχνην μεγάλην. Πᾶσα πρόοδος, πᾶσα ἐφεύρεσις καταλήγει εἰς βάρος τῶν Κρατῶν, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἀλλάζωσι τὸν ὁπλισμὸν καὶ νὰ τελειοποιήσωσι τὰ μέσα τῆς ἀμύνης. Ἐκτὸς τῆς δαπάνης ταύτης, ἡ ὁποία θὰ βαίνῃ πάντοτε αὐξάνουσα, εἶναι ἀνάγκη, ὅπως ἡ Πολιτεία διαθέτῃ ἐπαρκῆ ποσὰ διὰ τὴν κοινωνικὴν ἀναμόρφωσιν. Αἱ λαϊκαὶ ὁμάδες, αἱ ὁποῖαι εἶχον συνηθίσει νὰ ἀνέχωνται τὴν κατάστασιν καὶ νὰ θεωρῶσιν ἑαυτὰς ὑποχειρίας ὡρισμένων τάξεων, ἤρχισαν νὰ ἐννοῶσι τὴν δύναμίν των καὶ νὰ ἀπαιτῶσιν ἀπὸ τὴν Πολιτείαν ὡρισμένας θυσίας. Αἱ ἐργατικαὶ τάξεις, αἵτινες μέχρις ἐσχάτων δοῦλαι τῆς μοίρας, τὴν ὁποίαν ἐκληροδότησαν ἀπὸ τὸ παρελθόν, ἠνείχοντο μετὰ καρτερίας πολιτικὴν ἐξυπηρετοῦσαν τὰ συμφέροντα ὀλίγων προνομιούχων τάξεων, δεικνύουν τώρα τὴν δύναμίν των καὶ τὰ Κράτη ἐξαναγκάζονται νὰ μεριμνήσωσι καὶ περὶ τούτων. Ἐκτὸς τῶν ἀγώνων μεταξὺ τῶν διαφόρων λαῶν ἐν εἰρήνῃ καὶ ἐν πολέμῳ ὑπάρχει ὁ ἀγὼν μεταξὺ τῶν τάξεων τοῦ αὐτοῦ λαοῦ πρὸς ἐλάττωσιν τῶν ἐκ τῆς πενίας δεινῶν, πρὸς καλλιτέρευσιν τῶν ὑγιεινῶν συνθηκῶν, ὑφ’ ἃς ζῶσι καὶ ἐργάζονται αἱ λαϊκαὶ τάξεις. Τὰς δαπάνας ταύτας οὐδεὶς εἶναι ἱκανὸς νὰ σταματήσῃ χωρὶς φόβον νὰ ἴδῃ ἐκχειλίζουσαν τὴν ὀργὴν τῶν πολλῶν καὶ τῶν καταδυναστευόντων αὐτοὺς ὀλίγων. Μόνον ἡ διαρκὴς παροχὴ ἀναβάλλει τὸν ἀναπόφευκτον αὐτὸν τελικὸν ἀγῶνα, εἰς τὸν ὁποῖον εἶναι γνωστὸν τίς θὰ ἐπικρατήσῃ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτων εἶναι ἡ ἐπέκτασις τῆς παιδείας. Εἰς τὸν ἀνταγωνισμὸν τῶν ἐθνῶν τὰ Κράτη ἐκεῖνα θὰ μείνουν ὀπίσω, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ἀναπτύξουν τὴν ἐκπαίδευσιν ὄχι μόνον εἰς τὰ γράμματα ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ διάφορα ἐπαγγέλματα. Αὐτὴ ἡ Ἀγγλία ἠσθάνθη τὴν ἀνάγκην νὰ τελειοποιήσῃ τὰ μέσα τῆς παραγωγῆς της, μολονότι θὰ ἠδύνατο πᾶς νὰ πιστεύσῃ ὅτι ἡ Ἀγγλία δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ὑπόδειγμα τελειοποιήσεως. Αὐτὸς ὁ Πρωθυπουργός της κ. Ἄσκουϊθ εἰσάγων τὸν Προϋπολογισμὸν πρό τινων ἐτῶν ἔλεγεν ὅτι ἡ Ἀγγλία αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκην νὰ ἔχῃ καὶ αὐτὴ ἕνα Charlottenburg καὶ ἐνόει τὴν θαυμασίαν μηχανικὴν σχολὴν τῆς Γερμανίας, ἡ ὁποία εἶναι εἰς τὸ Charlottenburg καὶ διὰ τῆς ὁποίας μορφοῦνται μηχανικοὶ Γερμανοὶ τοιοῦτοι, ὥστε νὰ νικήσωσιν εἰς τὸν παγκόσμιον διαγωνισμὸν τοὺς πολὺ τούτων προηγηθέντας Ἄγγλους. Ἀλλά, ἐνῷ εἶναι ἐπιβεβλημένον τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ Πολιτεία, νὰ αὐξάνῃ διὰ διαφόρων φόρων καὶ μέσων τὰ ἔσοδα αὐτῆς, εἶναι καιρὸς πλέον νὰ ἐννοήσῃ καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία ὅτι πρέπει νὰ τραπῇ πρὸς τὰς ἰδιωτικὰς ἐπιχειρήσεις καὶ ἐκ τούτων νὰ καλύψῃ μέρος τῶν ἀναγκῶν της. Παράδειγμα ἄριστον πρὸς τοῦτο παρέχει, ἐπαναλαμβάνω, ἡ χώρα, τὴν ὁποίαν ἀρκετὰ ἐμνημόνευσα ἀπόψε, διότι πρὸς αὐτὴν πρέπει νὰ ἀποβλέψωμεν καὶ μετά τινος φθόνου νὰ ἀναγνωρίσωμεν τὴν ἀξίαν της καὶ τὴν πρόοδόν της· ἐννοῶ τὴν Ῥωμουνίαν. Αὕτη πορίζεται ἀπὸ τὴν ποταμοπλοΐαν τοῦ Δουνάβεως 2½ ἑκατομμύρια, ἐκ τῶν Ταχυδρομείων καὶ Τηλεγράφων ἔχει 11,000,000 ἀκαθάριστον πρόσοδον, ἐκ τῶν δημοσίων κτημάτων 8,000,000, ἐκ τῶν δασῶν 35,000,000 ἀκαθάριστον πρόσοδον καὶ καθαρὰν 25,000,000, ἐκ τῶν μονοπωλίων τῶν πυρείων, σιγαροχάρτου καὶ τῶν διαφόρων ἄλλων πορίζεται 60,000,000 ἀκαθάριστον πρόσοδον. Συγκρίνατε τὴν Ῥωμουνίαν μὲ τὴν Ἑλλάδα καὶ θὰ ἴδητε ποία ἡ διαφορά· θὰ ἀναγκασθῆτε δὲ νὰ ὁμολογήσητε ὅτι ἡ Ῥωμουνία εἶναι χώρα προόδου καὶ ἡ Ἑλλὰς ὀπισθοδρομική. Οὔτε αὐτά της τὰ ἰχθυοτροφεῖα δὲν ἐφρόντισε νὰ ἀναπτύξῃ ἡ Ἑλλάς, ὥστε νὰ ἔχῃ τὸ ἀπαραίτητον διὰ τὴν τροφὴν τοῦ λαοῦ ψάρι. Μόνον ἐσχάτως ὁ ἀξιότιμος τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ὑπουργὸς ἐφρόντισε νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον, ὅπως σταλῇ τις πρὸς ἐκπαίδευσιν καὶ ἐπιστρέφων μεριμνήσῃ διὰ τὰ ἰχθυοτροφεῖα. Εἶναι εὐτύχημα ὅτι ἐπὶ τέλους κατενόησεν ἡ Πολιτεία ὅτι τὰ ἰχθυοτροφεῖα δύνανται νὰ ἀποτελέσωσι πρόσοδον, καὶ πρόσοδον ἀρκετὰ σπουδαίαν. Γνωρίζετε πάντες τὴν συμφοράν, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν ὑποστῆ τὰ ἑλληνικὰ παράλια· ἐν τούτοις ἡ Πολιτεία ἔξω τοῦ Πειραιῶς ἀκούει καθ’ ἑκάστην ἐκρήξεις δυναμίτιδος, διὰ τῆς ὁποίας καταστρέφεται ἡ ἁλιεία καὶ ἐν τούτοις οὐδὲν μέτρον δύναται νὰ λάβῃ. Καὶ ἤδη περατώσας τὴν ἐξέτασιν τῶν διαφόρων κονδυλίων τῶν ἐσόδων πρὶν ἢ τερματίσω τὸν λόγον νομίζω ὅτι ὀφείλω νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ ἐπὶ ἄλλων τινῶν κεφαλαίων. Εἶναι ταῦτα ἡ λογιστικὴ τοῦ Κράτους. Τὸ κυριώτερον χάρισμα ἑνὸς Προϋπολογισμοῦ εἶναι ἡ καθολικότης καὶ ἀκριβῶς τὴν καθολικότητα ταύτην δὲν ἔχει ὁ ἑλληνικὸς Προϋπολογισμός. Ἀπαραιτήτως οὗτος πρέπει νὰ παρέχῃ μίαν εἰκόνα. Ὅλος ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων πρέπει νὰ ἀποτελῇ μίαν ἑνότητα. Ὅλα τὰ δισεκατομμύρια τοῦ ἀγγλικοῦ καὶ γαλλικοῦ Προϋπολογισμοῦ παρελαύνουν εἰς κολοσσιαίους τόμους καὶ ἀποτελοῦσιν ἓν σύνολον ἀδιάσπαστον. Ἡ Ἑλλὰς ἔκρινε καλὸν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη νὰ δημιουργήσῃ πλῆθος εἰδικῶν ταμείων καὶ εἶναι εὐτύχημα ὅτι εὑρέθη ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ μᾶς δηλώσῃ ὅτι πολὺ ταχέως θὰ ἀπαλλαχθῶμεν αὐτῶν, ἔκαμε δὲ καὶ τὴν ἀρχὴν ὑποβαλὼν νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως ἑνὸς ταμείου. Ἡ Ῥωμουνία κατὰ τὸ 1908 εἶχε 35 τοιαῦτα ταμεῖα, ἵνα καταργήσῃ ὅλα ταῦτα κατὰ τὸ 1909.

§217Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Εἴπετε πρὸ ὀλίγου διὰ τὸ ἅλας. Δὲν ἔτυχε νὰ εἶμαι παρών, ἠμπορῶ ὅμως νὰ προσθέσω τοῦτο, ὅτι ἡ ἀνορθωτικὴ Κυβέρνησις δὲν ἐσεβάσθη οὔτε ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐσεβάσθησαν αἰῶνες.

§218Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐλέχθησαν· ἐγένετο μνεία καὶ τῆς Μάνης. Ἐνῷ ἡ Ἰταλία ἀπήλλαξε τὴν Σικελίαν καὶ Σαρδηνίαν ἀπὸ τὴν φορολογίαν τοῦ ἅλατος, ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία ἐσκέφθη ὅτι ὑπάρχει χώρα τις μικροτάτη, ἔστω καὶ πτωχοτάτη, ἡ ὁποία δὲν συνεισέφερε διὰ τοῦ ἅλατος εἰς τὸν Προϋπολογισμόν.

§219Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Καὶ τοῦ δι’ ἀτομικὴν χρῆσιν ἅλατος!

§220Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Καὶ ἐφρόντισε καὶ ἐκεῖ νὰ ἐκτείνῃ τοὺς ἁρπακτικούς της ὄνυχας.

§221Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Εἶναι αἱ νέαι ἰδέαι τῆς ἀνορθώσεως!

§222Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἀπαραιτήτως λοιπὸν πρέπει νὰ παύσωσι τὰ ἰδιαίτερα ταμεῖα καὶ νὰ ὑπάρχῃ καθολικότης εἰς τὸν Προϋπολογισμόν. Ὁ Γάλλος οἰκονομολόγος Léon Say λέγει ὅτι δὲν ὑπάρχει ἑνότης Προϋπολογισμοῦ ἐκτὸς ὅταν ὅλαι αἱ εἰσπράξεις εἰσέρχωνται εἰς τὸ αὐτὸ ταμεῖον καὶ ὅλαι αἱ δαπάναι ἐξέρχωνται ἀπὸ μίαν καὶ μόνην κοινὴν πηγήν. Δεύτερον χαρακτηριστικὸν τοῦ Προϋπολογισμοῦ πρέπει νὰ εἶναι ἡ εἰλικρίνεια. Ὁ Cavour ἔλεγεν ὅτι τὰ κεφάλαια τοῦ Κράτους πρέπει νὰ φυλάσσωνται εἰς ὑάλινον χρηματοφυλάκιον. Εἰλικρίνειαν δὲν εἶχον οἱ Προϋπολογισμοὶ μέχρι τοῦδε· εἶχον κατ’ ἐξοχὴν ἀνειλικρίνειαν. Ἐγὼ τονίζω ὅτι ὁ σημερινὸς Προϋπολογισμὸς συνετάχθη πράγματι μετὰ εἰλικρινείας καὶ μάλιστα μεγίστης τοιαύτης· εἰλικρινείας ὅμως, ἡ ὁποία δὲν ἐτελείωσε μὲ τὴν σύνταξιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ μὲ τὴν σύνταξιν τῶν δηλώσεων, διότι μένουν ἀνοικταὶ αἱ θύραι τῶν ἀναπληρωματικῶν καὶ ἐκτάκτων πιστώσεων, ὥστε μεθ’ ὅλην τὴν εἰλικρίνειαν, μὲ τὴν ὁποίαν συνετάχθη ὁ Προϋπολογισμός, δὲν γνωρίζομεν ἂν θὰ παρουσιασθῇ καὶ ὁ ἀπολογισμός, οἷος ὁ Προϋπολογισμός. Ἡ θύρα τῶν ἐκτάκτων καὶ ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων εἶναι καιρὸς νὰ κλείσῃ καὶ ἐψηφίσθη ὁ νόμος ἐν ἔτει 1909, ὁ ὁποῖος ἐπέτασσεν, ὅπως πέρα τῶν δαπανῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ διὰ πᾶν ἔξοδον ἔπρεπε νὰ ὑποδεικνύηται καὶ τὸ παράλληλον ἔσοδον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἠδύνατο νὰ καλυφθῇ, ἡ ἰσχὺς ὅμως τοῦ μέτρου τούτου ἀνεστάλη. Παρομοίαν διάταξιν ἔχει, ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν, ἡ Ῥωμουνία. Ἀναπληρωματικαὶ καὶ ἔκτακτοι πιστώσεις δὲν ὑπάρχουν παρὰ μόνον ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουσι καὶ ἀναπληρωματικαὶ πρόσοδοι ἐκτὸς τῶν προϋπολογισθεισῶν. Ἄλλο λάθος τοῦ Ἑλληνικοῦ Προϋπολογισμοῦ εἶναι ἡ ἀπέραντός του ὑποδιαίρεσις εἰς κεφάλαια καὶ ἄρθρα. Δὲν εἶναι αὐτὸ ἀνάξιον λόγου, διότι συνεπάγεται ἐκμηδένισιν τοῦ ἐλέγχου. Ἡ ἔκδοσις πολλῶν ἐνταλμάτων καὶ δικαιολογητικῶν καθιστᾷ τὸν ἔλεγχον δύσκολον καὶ ἐκ τούτου ἐπέρχεται οὐσιώδης ζημία εἰς τὰ τοῦ Κράτους, εἶναι δὲ ἡ εἰδίκευσις αὕτη ἐντελῶς ἀκατανόητος, καὶ μοὶ ἐπιτρέπεται ὡς παράδειγμα νὰ φέρω τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, ὅπου βλέπετε ἰδιαίτερον ἄρθρον διὰ τὸ ἐνοίκιον τοῦ Ἐφετείου Ναυπλίου καὶ ἰδιαίτερον διὰ τὸ τῶν Πατρῶν. Θὰ ἠδύναντο ὅλα τὰ ἐνοίκια νὰ ἀποτελέσωσιν ἓν κεφάλαιον καὶ ἄρθρον, θὰ ἠδύνατο δὲ ἐν τῷ φύλλῳ τῆς λεπτομερείας νὰ καταγραφῇ ὅτι δι’ ἐνοίκιον Πατρῶν εἶναι τόσα καὶ δι’ ἐνοίκιον Ναυπλίου τόσα. Καὶ διὰ νὰ μὴ ἐκδίδωνται τόσα πολλὰ ἐντάλματα, ὅσα νῦν, ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι χορηγητής τις πολλῶν εἰδῶν τοῦ Βασιλικοῦ Ναυτικοῦ ἐλάμβανε κατὰ μῆνα πλεῖστα ἐντάλματα, διὰ τὰ ὁποῖα ἀπῃτεῖτο ὁλόκληρος ὑπηρεσία πρὸς παρασκευὴν καὶ ἐξόφλησιν. Μοὶ ἔλεγεν οὗτος ὅτι θὰ προσεφέρετο νὰ χορηγῇ τὰ διάφορα εἴδη εἰς τὸ Ναυτικὸν πρὸς 7% ὀλιγώτερον, ἐὰν εἰς τὸ τέλος τοῦ μηνὸς ἐξεδίδετο ἓν καὶ μόνον ἔνταλμα ἀντὶ πολλῶν, ὥστε νὰ μὴ εἶναι ἠναγκασμένος νὰ ἔχῃ μίαν ὁλόκληρον ὑπηρεσίαν, διὰ νὰ στέλλῃ δικαιολογητικὰ καὶ νὰ παραλαμβάνῃ ἐντάλματα, ἀντὶ νὰ ἀσχοληθῇ μίαν ἡμέραν ὑποβάλλων ἕνα ἀθροιστικὸν πίνακα τῶν εἰδῶν, τὰ ὁποῖα ἐχορήγησε, καὶ ἀφήνων εἰς τὸ Ὑπουργεῖον νὰ ἐλέγξῃ ἐκ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας θὰ ἔχῃ, κατὰ πόσον ἡ χορηγία ἦτο πραγματικὴ ἢ ὄχι καὶ νὰ ἐπιφέρῃ τὰς προσηκούσας αὐξήσεις ἢ ἐλαττώσεις. Ἡ ἔκδοσις πολλῶν ἐνταλμάτων καὶ δικαιολογητικῶν, ὡς καὶ ἄλλοτε εἶπον, συνεπάγεται βραδύτητα τῆς πληρωμῆς τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους καὶ τοῦτο συνεπάγεται ζημίαν δι’ αὐτό. Ἔχει τοιαύτην δυσκολίαν τῆς πληρωμῆς τῶν ὑποχρεώσεών του τὸ Κράτος, ὥστε τίμιος ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει σκοπὸν νὰ μεταχειρισθῇ ἄλλα μέσα, νὰ μὴ τολμᾷ νὰ γίνῃ χορηγητὴς τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου.

§223Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν πταίει εἰς τοῦτο ἡ εἰδίκευσις.

§224Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὁ τρόπος τῶν πληρωμῶν, ὁλόκληρον τὸ λογιστικὸν καὶ ταμειακὸν σύστημα ἔχουν σχέσιν πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ τὴν ἐν γένει οἰκονομικὴν πολιτικήν, διότι μὴ νομίζωμεν ὅτι μόνον αἱ μεγάλαι ἔννοιαι τῶν φόρων δέον νὰ μᾶς ἀπασχολοῦν. Αὐτὰ εἶναι πολὺ μεγάλα ποσά, ὅτε δέ, ὡς εἶπον, ὁ χορηγητὴς ἐκεῖνος προσεφέρετο νὰ δίδῃ τὰ πράγματα πρὸς 7% ἐπὶ ἔλαττον, ἐὰν μόνον ὁ τρόπος τῆς πληρωμῆς ἐγίνετο καλλίτερος, φαντάζεσθε ποίας ζημίας ὑφίσταται τὸ Δημόσιον, ὅταν ἀποκλείωνται ὅλοι ἐκεῖνοι οἱ χορηγηταί, οἱ ὁποῖοι θὰ διηγωνίζοντο πρὸς τοὺς ἐπιτηδείους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀποκλειστικὸν προνόμιον, διότι γνωρίζομεν ὅτι ὡρισμένοι χορηγηταὶ ἔχουν μονοπώλιον εἰς τὴν ἀνάληψιν ὡρισμένων χορηγιῶν.

§225Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἔχω τὴν ἀντίρρησιν ὅτι δὲν πταίει ἡ εἰδίκευσις τῶν πιστώσεων, διότι ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι ἡ εἰδίκευσις τῶν πιστώσεων καὶ τὸν ἔλεγχον ἐξασφαλίζει καὶ τὴν διάθεσιν τῶν πιστώσεων κατὰ τὸν προορισμόν των. Ἐὰν ὁ χορηγητὴς ἐκεῖνος θὰ ἔδιδε 7% καὶ δὲν τὰ δίδῃ τώρα, κάτι ἄλλο θὰ συμβαίνῃ καὶ ὄχι αὐτό. Τῷ παρουσιάζονται δυσκολίαι ἐκ τῆς ὑπηρεσίας περὶ τὴν ἔκδοσιν τῶν ἐνταλμάτων καὶ δικαιολογητικῶν διὰ τὸν μέγαν ἀριθμὸν τῶν ἐνταλμάτων, πράγματι ὅμως μὴ προερχόμεναι ἐκ τῆς εἰδικεύσεως τῶν πιστώσεων, ἀλλ’ ἐξ ἄλλων λόγων, τοὺς ὁποίους δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε ἢ δὲν δύναμαι νὰ εἴπω.

§226Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἡ εἰδίκευσις τῶν πιστώσεων συνεπάγεται τὴν ἔκδοσιν πολλῶν ἐνταλμάτων καὶ συνεπῶς τὴν χρησιμοποίησιν πολλοῦ προσωπικοῦ, ὅπως παρακολουθήσῃ τὴν ὑποβολὴν τῶν δικαιολογητικῶν, τὴν ταχεῖαν θεώρησιν τῶν ἐνταλμάτων, διότι πρέπει νὰ σᾶς εἴπω ὅτι τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἐνῷ ὑποχρεοῦται ἐκ τοῦ νόμου ἐντὸς τῆς ἡμέρας νὰ θεωρήσῃ ὅλα τὰ ἐντάλματα, τὰ ὁποῖα τῷ στέλλονται, πολλάκις τὰ κρατεῖ ἀθεώρητα ἐπὶ ὁλόκληρον ἑβδομάδα, γνωρίζουσι δὲ οἱ χορηγηταὶ ὅτι χρειάζεται ἰδιαιτέρα ἐνέργεια, διὰ νὰ κινήσῃ ἡ μηχανὴ αὕτη. Μὴ νομίζετε ὅτι περιώρισα τοὺς λόγους τῆς δυσκολίας εἰς τὴν ὑποδιαίρεσιν τῶν πιστώσεων· εἶναι καὶ ὁ λόγος τοῦ τρόπου τῶν πληρωμῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν γίνονται κανονικαί, διότι ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία διακρίνεται διὰ τὴν κακοπιστίαν της περὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών της. Εἶναι στρεψόδικος, καὶ γνωρίζετε σεῖς οἱ νομικοὶ ὅτι οὐδεὶς περισσότερον στρεψόδικος τῶν νομικῶν συμβούλων, οἱ ὁποῖοι, ἀντὶ νὰ δίδωσι τὸ παράδειγμα, ἐνισχύουσι τὰς στρεψοδικίας εἰς τὸ ἀνώτατον ὅριον.

§227Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Κατὰ τὰς περιστάσεις.

§228Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Βεβαίως, ἀλλὰ τοῦτο ἐπιδεινοῖ τὸ κακόν, διότι τουλάχιστον δὲν ἐφαρμόζεται δι’ ὅλους τὸ αὐτὸ μέτρον. Ὁπωσδήποτε, κύριοι συνάδελφοι, λυποῦμαι, διότι τόσον ἀτελῶς προσεπάθησα νὰ παραστήσω τὴν κατάστασιν, ἥτις παρεδόθη εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν. Ἂν ἤλεγξα τὴν Κυβέρνησιν, διότι δὲν ἔλαβε τὰ προσήκοντα μέτρα, ἔκαμα τοῦτο, ὄχι διότι ἠξίουν τὴν ἄμεσον καὶ τελείαν διόρθωσιν, ἀλλ’ ἀρχὴν διορθώσεως. Θὰ ἔβλεπον πολὺ εὐχαρίστως κάποιον τολμηρὸν διάβημα τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὅσον ἀφορᾷ τὴν μετατροπὴν φόρων τινῶν, ὥστε νὰ μᾶς παρέχηται ἡ ἐλπὶς ὅτι ὁ προσεχὴς Προϋπολογισμὸς θὰ ἔχῃ καὶ αὐτὸς ἐλαττώματα, διότι, ἐπαναλαμβάνω, τὰ ἐλαττώματα δὲν δύνανται νὰ λείψουν, ἀλλὰ θὰ ἔχῃ καὶ προτερήματα, τὰ ὁποῖα αὐξανόμενα ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος θὰ ὑπόσχωνται μετὰ χρόνον καθολικὴν διόρθωσιν τοῦ κακοῦ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει διὰ τὴν οἰκονομικήν της πολιτικὴν νομίζω ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις πρέπει νὰ δείξῃ θάρρος μέγα· ὄχι νὰ ἐπαγγέλληται ἀφ’ ἑνὸς εἰς τοὺς πτωχοὺς ὅτι θὰ μεταρρυθμίσῃ τὸ φορολογικὸν σύστημα, ὥστε τὰ βάρη νὰ μεταφερθῶσιν ἀπὸ τῶν ὤμων, οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται νὰ τὰ φέρωσιν, εἰς τοὺς ὤμους τῶν δυναμένων νὰ τὰ φέρουν, καὶ ἐξ ἄλλου νὰ φροντίζῃ, ὅπως μὴ θίξῃ τὰ συμφέροντα τῶν πλουσίων. Ὅταν τοῦτο συμβαίνῃ, διὰ μὲν τοὺς πτωχοὺς θὰ μένουν τὰ χρυσᾶ λόγια, διὰ δὲ τοὺς πλουσίους τὰ ἔργα. Ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως πρέπει νὰ εἶναι δημοκρατική. Ὁ λαὸς ἐπανεστάτησεν ἀκριβῶς ἕνεκα τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς καὶ ἓν τῶν αἰτημάτων του ἦτο ἀκριβῶς νὰ ἀπαλλαγῇ ἀπὸ τῶν βαρῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα δυσκόλως φέρει, καὶ νὰ μεταφερθῇ τὸ βάρος εἰς τὰς τάξεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ φέρωσι τοῦτο. Ὁ λαὸς εἶναι εἰλικρινὴς καὶ ἄδολος· ζητεῖ τὴν ἀπαλλαγήν, ἀλλὰ συγχρόνως εἶναι καὶ πρόθυμος νὰ φέρῃ τὰ βάρη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν φέρουν τὴν ἀνισότητα. Ὁ πλούσιος, ὅσον περισσότερα λαμβάνει, τόσον περισσότερα ζητεῖ. (Χειροκροτήματα).

§229ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προκειμένου, κύριοι Βουλευταί, νὰ γίνῃ διακοπὴ τῆς συνεδριάσεως, ὅπως ἐπανέλθωμεν κατόπιν καὶ συνεχίσωμεν τὴν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ συζήτησιν, παρακαλῶ νὰ δεχθῇ ἡ Βουλὴ νὰ ψηφισθῇ τὸ εἰς γʹ συζήτησιν σύνολον τοῦ νομοσχεδίου «περὶ Καποδιστριακοῦ Πανεπιστημίου».

§230ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γʹ συζήτησις τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Καποδιστριακοῦ Πανεπιστημίου». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ ἀνάγνωσιν). Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις. Μετὰ τὴν διακοπήν. (Τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου καταλαμβάνει ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Θ. Παπαϊωάννου).

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ Πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως ἄνευ τινὸς ἀντιρρήσεως).

§233Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κυκλοφοροῦν καὶ ἀναγράφονται, κ. Πρόεδρε, φῆμαι περὶ ἀνωμάλου καταστάσεως ἐν τῷ προεδρικῷ καθεστῶτι, δημιουργηθείσης ἀπὸ χθὲς τὴν νύκτα, καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Πρόεδρος ἡμῶν ὁ ἀπουσιάσας τῆς Βουλῆς καθ’ ὅλην τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν, καίπερ οὐδενὸς ἀπευκταίου αὐτῷ συμβάντος, ἐν συνομιλίαις μετὰ Βουλευτῶν, ὡς ἔμαθον, ἐβεβαίου τὰ τῆς δημιουργίας τῆς καταστάσεως ταύτης. Ἐὰν τυχὸν εἶναι ἀληθεῖς αἱ φῆμαι, ὅτι δηλ. ὁ Πρόεδρος τοῦ Σώματος ὑπέβαλε παραίτησιν, φρονῶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει ν’ ἀνακοινώσῃ τοῦτο, ἵνα προβῇ τὸ Σῶμα εἰς ἐκλογὴν Προέδρου.

§234Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον δύναται ν’ ἀπαντήσῃ.

§235ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον οὐδὲν ἔχει ν’ ἀνακοινώσῃ, διότι οὐδὲν ἔμαθε καὶ οὐδὲν ἐγνωστοποιήθη αὐτῷ ἐπὶ τοιούτου ζητήματος μέχρι τῆς ὥρας ταύτης. Ὁ κ. Κουλουμβάκης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§236Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Πολλοὶ εἶναι οἱ λόγοι, ἕνεκα τῶν ὁποίων δὲν ἀνέρχομαι εἰς τὸ βῆμα, ἵνα συζητήσω ἐν ἐκτάσει περὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Καὶ ἡ ψυχολογία τῆς ἑσπέρας ταύτης καὶ αὐτὴ συντελεῖ εἰς τὸ νὰ μὴ συζητήσῃ τις ἐν ἐκτάσει. Ἀλλ’ ὑπάρχουν καὶ λόγοι πολιτικοὶ σπουδαῖοι, ἕνεκα τῶν ὁποίων θὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ ὅτι καὶ δὲν προσήκει συζήτησις σοβαρὰ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διότι ἤδη ἔχει ἐκτελεσθῆ κατὰ τὸ ἥμισυ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1911, διότι, ὅπερ τὸ σπουδαιότατον πάντων, ἡ Κυβέρνησις ἐδήλωσεν ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1911 οὐδόλως εἰκονίζει τὴν πολιτικὴν αὐτῆς. Εἶναι βεβαίως περίεργον καὶ παράδοξον, διατί δὲν θὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ καὶ ἄτοπον ἀκόμη, νὰ συζητήσῃ Προϋπολογισμὸν μετὰ ἐννέα μῆνας ἀφ’ ὅτου ἀνέλαβε τὴν ἐξουσίαν ἡ Κυβέρνησις, ἐλθοῦσα νὰ δώσῃ ἄλλην πολιτικὴν κατεύθυνσιν εἰς τὸν τόπον, Κυβέρνησις, ἥτις τόσα ἐδήλωσε καὶ ὑπεσχέθη, Κυβέρνησις, ἥτις προσήγαγε πληθὺν νομοσχεδίων. Ἀλλὰ τὰ θέματα ταῦτα θὰ τὰ ἐξετάσωμεν ὡς ἐμπρέπει εἰς ἡμᾶς, ὅταν θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1912, ὅστις, ὡς ἐδήλωσεν ἡ Κυβέρνησις, θὰ εἰκονίζῃ τὴν πολιτικὴν αὑτῆς. Ἐγὼ βέβαια δὲν πιστεύω ὅτι καὶ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1912 θὰ εἰκονίζῃ τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως ταύτης, τῆς ἀποκληθείσης ἀνορθωτικῆς, διότι κρατῶ τὴν ἐπιφύλαξιν τῆς Κυβερνήσεως ὅτι δὲν ἀρκεῖ ὁλόκληρος τετραετία, διὰ νὰ θέσῃ εἰς ἐφαρμογὴν τὸ πρόγραμμά της, καὶ ἑπομένως πρέπει ν’ ἀναμείνωμεν τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1917, διὰ νὰ ἔχωμεν τὸν Προϋπολογισμὸν τὸν εἰκονίζοντα τὴν πολιτικὴν αὐτῆς. Ἀλλ’ εἷς ἄλλος πλὴν πάντων τούτων τῶν λόγων ὑπάρχει, ἵνα μὴ ἐκταθῶ ἐγὼ προσωπικῶς, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διότι ἐννοῶ ἔκτασιν συζητῶν τοὺς Προϋπολογισμοὺς ἐκείνους, οἵτινες, ὡς οἱ προλαλήσαντες συνάδελφοι, ἀνήκουσιν εἰς παλαιὰ καὶ νέα κόμματα καὶ συζητοῦντες τὸν Προϋπολογισμὸν τῆς Κυβερνήσεως χαράσσουσι τὴν ἑαυτῶν πολιτικήν. Εἰς ἐμὲ ἀνήκει τὸ καθῆκον ἁπλῶς νὰ φέρω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς παρατηρήσεις μού τινας, κατὰ τρόπον μάλιστα ἐντελῶς συμβιβαζόμενον πρὸς τὸν τεθέντα ἤδη Κανονισμόν, κατὰ τὸν ὁποῖον συζητεῖται ὁ Προϋπολογισμός. Κυριώτατα θὰ περιορίσω τὰς παρατηρήσεις μου εἰς τὸ θέμα τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὸ φερόμενον ἐνώπιον ἡμῶν σήμερον, τὸ ἀφορῶν τὰ ἔσοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Διὰ βραχέων θὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπὶ τῆς ἐν γένει πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἕνεκα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶπον, ἀλλὰ καὶ διότι πολλάκις ἔσχον τὴν τιμὴν ν’ ἀνακοινώσω πρὸς τὴν Βουλὴν πῶς κρίνω τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως τῆς ἀποκληθείσης ἀνορθωτικῆς. Εἰσάγων τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1911 ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔλεγεν ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ ὅτι ἀσφαλῶς θὰ ἔχωμεν ἔσοδα 136.277,463, ἔξοδα δὲ 135.094.473.35. Προέβλεπεν ἑπομένως περίσσευμα 1.182.989.65. Ταῦτα, διότι προέτεινε δύο φορολογίας, ἐξ ὧν προέβλεπεν ἔσοδα 5.100.000. Καὶ ἔλεγεν ἀκολούθως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ λέξει (ἀναγινώσκει): «Προκειμένου περὶ τοῦ δανείου τῶν 150.000.000, ἐὰν ἐφηρμόζετο πλήρως τὸ σχέδιον ἐκεῖνο, εἶναι βέβαιον ὅτι ἡ εἰσαγωγὴ κλπ.». Εἰσῆγε νέας φορολογίας, ἐξ ὧν προϋπελόγιζεν ἔσοδα 5.100.000 δραχ., διὰ νὰ κατορθώσῃ ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς δαπάνας τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Καὶ ἂν δὲν ἦτο πεπλανημένη ἡ ἀντίληψίς μου, ᾐσθάνετο δυσφορίαν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, διότι ἐξηναγκάζετο νὰ θέσῃ τὰς φορολογίας ἐκείνας. Ἔλεγεν ὅτι δὲν ἐσκέφθη νὰ συνομολογήσῃ τὸ δάνειον ἐκεῖνο, διότι ὁ τόπος θὰ εἰσήγετο εἰς οἰκονομικὴν κρίσιν, καὶ ἐν τούτοις συνωμολογήθη τὸ μέγιστον μέρος τοῦ δανείου. Δὲν ἔχομεν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὰς νέας ἐκείνας φορολογίας καὶ ὅμως καὶ πάλιν περίσσευμα! Δὲν ἔχομεν τὰ 5.100.000, συνομολογοῦμεν τὸ δάνειον, καὶ ἐν τούτοις καὶ πάλιν περίσσευμα! Πῶς συμβαίνουσι τὰ ὑπεράνθρωπα ταῦτα; Κατεφύγομεν καὶ πάλιν εἰς τὴν εἰλικρίνειαν! Ἀπὸ μιᾶς διετίας ἡ εἰλικρίνεια σῴζει τὸν τόπον τοῦτον, ἡ εἰλικρίνεια, ἕνεκα τῆς ὁποίας ἐξηντλήθησαν ὅπου καὶ ἂν ὑπῆρχον ἀποθέματα οἱουδήποτε ταμείου, ἕνεκα τῆς ὁποίας συνωμολογήθη δάνειον 110.000.000, ἕνεκα τῆς ὁποίας εἰσάγονται νέαι φορολογίαι! Εἶναι θαυματουργὸς μέθοδος, ἥτις σῴζει τὴν Ἑλλάδα! Προχθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐπικαλούμενος τὴν εἰλικρίνειαν ταύτην, ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰς τροποποιήσεις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, κατὰ τὰς ὁποίας συνετελέσθη τὸ θαῦμα. Ἰδοὺ πῶς. Ἑπτὰ ὅλους μῆνας μετὰ τὴν ἔναρξιν τοῦ ἔτους εἰσάγεται ἐκ νέου ὁ φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ὅστις μετ’ ὀλίγον θὰ παύσῃ ἀντικαθιστάμενος ὑπὸ τοῦ φόρου τῶν σπειρομένων γαιῶν. Ἔχομεν ἑπομένως ἑπτάμηνον διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον δὲν ἐνηργήθη ἡ εἴσπραξις. Ἔχομεν τὴν ψυχολογίαν τοῦ φορολογουμένου, ὅστις μετ’ ἄκρας δυσαρεσκείας θὰ ἴδῃ ἐπανερχόμενον τὸν φόρον τοῦτον, ὅστις ἔχει ὑπ’ ὄψει του ὅτι ἐντὸς ὀλίγου θὰ παύσῃ καὶ πάλιν ὁ φόρος αὐτός, καὶ ἐν τούτοις ὑπολογίζομεν καὶ αὖθις ὅτι θὰ εἰσπράξῃ 2.200.000 δραχ. Συνήθως ἐκ τοῦ φόρου τούτου ὑπῆρχε καθυστέρησις. Μεθ’ ὅλας τὰς περιστάσεις ταύτας ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν προβλέπει καθυστέρησιν οὔτε 200.000 δραχ. Ἐγὼ ὅμως θὰ ἐτόλμων νὰ εἴπω ὅτι πολλὴ ἐπιείκεια χρειάζεται, διὰ νὰ παραδεχθῇ τις ὅτι μόνον 200.000 δραχμῶν πρέπει νὰ ὑπολογίσωμεν ὀλιγωτέρας, τὸ ⅒ τουτέστι τῶν προϋπολογιζομένων. Ἀλλὰ προχωρεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν: «Φόρος ἐπὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων». Εἶχε προϋπολογίσει 3.300.000 δρ. διὰ τῶν τροποποιήσεων προϋπολογίζει 200.000 δραχ. ἐπὶ πλέον. Διατί; Ἕνεκα τῆς βελτιώσεως τῆς ταμειακῆς, τῆς ἐφοριακῆς καὶ εἰσπρακτορικῆς ὑπηρεσίας, συνεπείᾳ τῶν ὑποβληθέντων νομοσχεδίων, θ’ αὐξήσῃ ἡ ἀπόδοσις τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων, τοῦ φόρου τοῦ πληρωνομένου ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ἐν ἱκανῷ μέτρῳ αὔριον θὰ πλήξῃ καὶ ὁ φόρος τοῦ εἰσοδήματος, ὑπὸ τῆς τάξεως ἐκείνης, τῆς κυρίως οἰκονομικῶς ἐξαντλουμένης καὶ καθ’ ἡμέραν ἐξαντλουμένης. Διατί; Διότι οἱ ἔφοροι δευτέρας τάξεως θὰ προαχθῶσιν εἰς ἐφόρους πρώτης τάξεως, διότι θὰ γίνωσι γραμματεῖς τινες ταμείων, ταμίαι τινὲς θὰ προαχθῶσι καὶ εἰσπράκτορές τινες θὰ διορισθῶσι μετὰ διαγωνισμὸν καὶ θὰ εἶναι ἔμμισθοι. Ἡ αὔξησις εἶναι καταφανῶς ἀδικαιολόγητος. Ὡσαύτως ὑπολογίζει 100.000 δραχ. ἐπὶ πλέον ἐκ τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν, διὰ τὸν αὐτὸν λόγον. Ἀλλὰ φθάνομεν εἴς τι σπουδαιότερον. Ὑπολογίζει αὔξησιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐκ τῶν ἐμμέσων φόρων ἐπὶ τῆς καταναλώσεως 1.600.000 δραχμῶν. Μεταξὺ τῶν λόγων τῆς αὐξήσεως θὰ εἶναι καὶ ἡ τελωνειακὴ ἀστυνομία! Ἀλλ’ ὁ νόμος οὗτος δὲν ἐψηφίσθη ἀκόμη, θὰ τεθῇ δὲ εἰς ἐφαρμογήν, ἂν τεθῇ, κατὰ τοὺς τελευταίους μῆνας τοῦ ἔτους καὶ θ’ αὐξηθῶσιν αἱ εἰσπράξεις αἱ τελωνειακαί! Καὶ ἐνῷ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν λέγει ὅτι, μολονότι ἐκ τῶν σιτηρῶν ἔχει αὔξησιν μέχρι τοῦδε ὑπὲρ τὰ 4.000.000 δραχ., δὲν τολμᾷ νὰ προτείνῃ ἐκ τούτων αὔξησιν οὔτε μιᾶς δραχμῆς. Ἐπικαλούμενος ἐν τούτοις τὴν εἰλικρίνειαν δὲν λέγει πρὸς ἡμᾶς ὅτι ἀναμένει ἀπὸ τοῦδε καὶ εἰς τὸ ἑξῆς πολὺ μεγαλειτέραν ἐλάττωσιν ἐκ τοῦ δασμοῦ τῶν δημητριακῶν, ὅτε εἶναι γνωστὸν εἰς πάντας ἡμᾶς ὅτι ἡ εὐφορία τῶν δημητριακῶν ἐφέτος εἶναι καταπληκτική, ὅτε εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ εἰσαγωγὴ ὑπῆρξε μεγάλη μέχρι τοῦδε. Πῶς εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ σκέπτηταί τις λογικῶς καὶ ὅμως νὰ μὴ παραδεχθῇ ὅτι ἡ μείωσις θὰ εἶναι ἐπίσης καταπληκτικὴ κατὰ τοὺς ἑπομένους μῆνας, πῶς εἶναι δυνατὸν ἑπομένως νὰ μὴ παραδεχθῇ τις ὅτι καὶ ἡ αὔξησις αὕτη ὁλόκληρος εἶναι διαγραπτέα ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ; Ἀλλ’ ἔχομεν ἄλλην σοβαρὰν αὔξησιν: «Ἀντίτιμον ἐκ πωλήσεως χαρτοσήμου». Αὔξησις δραχ. 700.000. Διατί; Ἀκούσατε τὴν αἰτιολογίαν (ἀναγινώσκει)· «Ἡ αὔξησις προτείνεται κλπ.». Καὶ ὅμως ἡ αὔξησις τῶν εἰσπράξεων ἐκ τοῦ χαρτοσήμου εἶναι προφανὲς πόθεν προῆλθε. Δὲν ἀγνοεῖ τις, ὑποθέτω, ἐξ ὑμῶν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι τὰ χρονικὰ διαστήματα, κατὰ τὰ ὁποῖα κυρίως ἐργάζονται τὰ Δικαστήρια, εἶναι τὸν μῆνα Ὀκτώβριον, Νοέμβριον, τὸ πρῶτον δεκαπενθήμερον τοῦ μηνὸς Δεκεμβρίου καὶ ἡ Μεγάλη Τεσσαρακοστή. Ἀλλὰ δὲν λησμονεῖ τις ἐξ ὑμῶν ἐπίσης ὅτι εἴχομεν ἐκλογὰς τῇ 28 Νοεμβρίου, ὅτι τὸν Ὀκτώβριον δὲν εἰργάσθησαν τὰ Δικαστήρια οὔτε κατὰ τὸν Νοέμβριον οὔτε κατὰ τὸ πρῶτον δεκαπενθήμερον τοῦ Δεκεμβρίου, διότι καὶ οἱ δικασταὶ καὶ οἱ δικηγόροι ἦσαν δικαστικοὶ ἀντιπρόσωποι. Ἑπόμενον συνεπῶς ἦτο νὰ πολλαπλασιασθῶσιν αἱ ἐργασίαι τῶν Δικαστηρίων ἀρξαμένου τοῦ ἔτους 1911. Ἐκεῖθεν ἡ αὔξησις ἡ μέχρι τοῦδε· ὅ,τι ἂν καθυστέρησε κατὰ τὸ χρονικὸν διάστημα τοῦ 1910 εἰσεπράχθη ἀρξαμένου τοῦ ἔτους 1911. Τὸ πρᾶγμα εἶναι φυσικόν. Τὸ πρᾶγμα εἶναι προφανές, δὲν ὑποθέτω δ’ ὅτι ἔχει ἀνάγκην περαιτέρω ἐξηγήσεως. Ἑπομένως ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε εἰσπράξεων οὐδαμῶς ἐδικαιολογεῖτο ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ προβλέπῃ αὔξησιν 700.000 δραχμῶν.

§237Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ὁ ὑπολογισμὸς εἶναι ὀρθός. Καθ’ ἃ βεβαιοῦται θὰ ἔχωμεν εἰσπράξεις βεβαίως μεγαλειτέρας τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας τοῦ 1910, διότι τὸ 1910 ὑστερεῖ διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους εἴπετε.

§238Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ναί, ἀλλὰ τὰ ὑστερήματα ἐκεῖνα προσετέθησαν εἰς τὸ τέλος τοῦ 1911, καὶ ἐκ τούτου ἡ παρατηρηθεῖσα αὔξησις κατὰ τὸ πρῶτον ἑξάμηνον τοῦ 1911, ἥτις ὅμως αὔξησις δὲν θὰ παραταθῇ καθ’ ὅλον τὸ ἔτος. Ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε εἰσπράξεων ὑπολογίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν εἰσπράξεις καθ’ ὅλον τὸ ἔτος καὶ διὰ τοῦτο μᾶς δίδει τὴν αὔξησιν 700.000 δραχμῶν.

§239Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἀλλὰ διὰ τὴν δευτέραν ἑξαμηνίαν θὰ ἔχῃ ὑπέρβασιν.

§240Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἀμφιβάλλω ἂν θὰ ἔχῃ τὴν ὑπέρβασιν, πάντως ὅμως δὲν θὰ ἔχῃ τὴν αὔξησιν κατὰ τὴν ἀναλογίαν, τὴν ὁποίαν ὑπολογίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀμφιβάλλω ἂν θὰ ἔχῃ οἱανδήποτε αὔξησιν, διότι δὲν πρέπει νὰ λανθάνῃ τινὰ ὅτι ἡ ἐπισώρευσις ἐργασίας εἰς τὰ δικαστήρια κατά τινα τρόπον καταπονεῖ καὶ τὰ δικηγορικὰ γραφεῖα καὶ τοὺς διαδίκους καὶ ἑπομένως, ἐξ οἱουδήποτε λόγου καὶ ἂν ἐπῆλθεν ἡ αὔξησις, ἑπόμενον εἶναι οὐχὶ μόνον νὰ μὴ ἔχωμεν αὔξησιν κατὰ τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν συνήθη ἀναλογίαν θὰ ἔχωμεν ἐλάττωσιν. Καὶ διὰ τοῦτο ὑπολογίζω ἐγὼ ὅτι πρέπει ὁλόκληρον αὐτὴν τὴν αὔξησιν νὰ τὴν διαγράψωμεν. Ὅστις γνωρίζει τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐργάζονται τὰ δικαστήρια καὶ τὰ δικηγορικὰ γραφεῖα, δὲν θὰ διστάσῃ νὰ παραδεχθῇ ὅτι εἶναι ὀρθὸς ὁ ὑπολογισμός.

§241Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἀναμφισβητήτως πρέπει κατὰ τὸ 1911.

§242Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Νὰ κερδήσωσιν ἐκ τούτου. Ἐκ τοῦ κέρδους τούτου ὑπολογίζει κέρδος καὶ κατὰ τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν κατὰ τὸ δεύτερον μέρος τοῦ ἔτους· τοῦτο εἶναι τὸ ἄτοπον. Ἐπίσης εἶναι ὀρθὸν νὰ δεχθῆτε ὅτι ἡ καταπόνησις ἕνεκα τῆς ἐπισωρεύσεως τῆς ἐργασίας θὰ ἔχῃ μείωσιν τῶν εἰσπράξεων κατὰ τὸ δεύτερον μέρος τοῦ ἔτους. Ἀκούεται ἄλλη παραδοξοτέρα, οὐχὶ τόσον σημαντικὴ θεωρία (ἀναγινώσκει): «Αὔξησις 150,000 κλπ.». Διατί; Διατί ἡ αὔξησις αὕτη; Μὰ τὴν ἀλήθειαν, εἶναι κεχαριτωμένη ἡ δικαιολογία αὕτη, διότι θὰ διορισθῶσιν ἔμμισθοι εἰσπράκτορες, διὰ τοῦτο θὰ ἔχωμεν αὔξησιν 150.000 δραχμῶν ἐκ προστίμων καὶ ἄλλων ποινῶν, ἐπιβαλλομένων ὑπὸ τῶν δικαστηρίων. Ποῖος ἐκ τῶν κ. συναδέλφων ἀγνοεῖ ἐκεῖνο, ὅπερ εἴπομεν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις ὅμως οὐκ ἠβουλήθη συνιέναι; Τίς εἶναι ὁ ἀγνοῶν ὅτι προσέρχονται οἱ καταδικαζόμενοι ἀφ’ ἑαυτῶν καὶ καταβάλλουσι τὰ ἔξοδα τὰ ποινικὰ καὶ τὰ τέλη, ἵνα ἐξέλθωσι τῶν φυλακῶν; Ἐλάχιστοι εἶναι οἱ πενόμενοι, οἱ μεταφερόμενοι εἰς τὰς πολιτικὰς διὰ χρέη φυλακάς, οἵτινες ὅμως ἐπίσης καταβάλλουσι τὰ ἔξοδα, διὰ νὰ ἐξέλθωσι τῶν φυλακῶν ἐκείνων. Πῶς ἑπομένως θὰ ἐπέλθῃ αὔξησις ἐσόδων διὰ τοῦ διορισμοῦ ἐμμίσθων εἰσπρακτόρων; Καὶ ἡ αὔξησις ἄρα αὕτη εἶναι διαγραπτέα. Ἄλλη αὔξησις: «Παγία δόσις δηλωθεισῶν γαιῶν καὶ φυτειῶν». Ἐκ ταύτης ἔχει προϋπολογισθῆ εἴσπραξις 200,000 δραχμῶν· ἕνεκα τῆς βελτιώσεως τῆς ταμειακῆς ὑπηρεσίας προστίθενται νῦν ἕτεραι 200,000 δραχμῶν. Πιστεύει τις ὅτι αἱ πάγιαι δόσεις δηλωθεισῶν γαιῶν καὶ φυτειῶν θὰ διπλασιασθῶσιν, ἕνεκα τῆς βελτιώσεως τῆς ταμειακῆς ὑπηρεσίας; Ἐπιμένω εἰς ταῦτα, κύριοι συνάδελφοι, διότι τοῦτο κυρίως εἶναι τὸ θέμα τῆς συζητήσεως, περὶ τῶν ἐσόδων δηλαδὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἔχει αὔξησιν 500.000 δραχμῶν ἐξ ἀνανεώσεως παλαιῶν χρεῶν ὑπὸ διαφόρων ὀφειλετῶν. Νομίζω ὅτι δὲν ἐψηφίσθη εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, ἔχουσι δὲ παρέλθει ἑπτὰ μῆνες τοῦ ἔτους, καὶ ἐν τούτοις προϋπολογίζονται αὐξήσεις μετὰ τῶν προϋπολογισθεισῶν 500,000 δραχμῶν. Ὅλαι αἱ αὐξήσεις, περὶ τῶν ὁποίων ἐποιησάμην λόγον, ἀνέρχονται εἰς τὸ ποσὸν τῶν 3.400.000 δραχμῶν. Εἶναι καὶ μία ἄλλη αὔξησις ἀκόμη ἐκ τοῦ φόρου τοῦ ἐλαίου, πλὴν τῆς Ἑπτανήσου, 300.000 ἐν ὅλῳ δραχμῶν. Σειρὰ ἐτῶν ὑπάρχει, κατὰ τὴν ὁποίαν οὐδέποτε ὁ φόρος οὗτος ἀνήρχετο εἰς τὸ ποσὸν τῶν 2.200.000 δραχμῶν. Ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν ἔχετε πρόχειρον, βλέπετε τὰ εἰσπραττόμενα, τὰ ὁποῖα εἶναι κατὰ τὸ 1904 δραχμαὶ 1.660.561, κατὰ τὸ 1905 δραχ. 1.946.670, κατὰ τὸ ἔτος 1906 δραχ. 983.219, κατὰ τὸ ἔτος 1907 δραχμαὶ 1.674.388, κατὰ τὸ ἔτος 1908 δραχ. 845.872 καὶ κατὰ τὸ ἔτος 1909 δραχ. 2.313.617. Τὸ ἔτος τὸ ἔκτακτον, κύριοι συνάδελφοι, παρουσιάζεται σπανιώτατα, πάντως δὲ τὸ ἔτος τὸ ἔκτακτον εὐφορίας ἀπέχει πολλὰ ἔτη ἄλλου ἔτους ὁμοίου. Ἐπὶ πλέον δὲ κατὰ τὸ 1909 ἦτο καὶ ἀνώτερον τὸ εἰσπρακτέον ποσοστὸν φόρου. Τὴν φορὰν ταύτην χάριν τῆς Ἀνορθώσεως ἔχομεν τὸ ἔκτακτον ἔτος μετὰ ἓν ἔτος!

§243ΧΡ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Ἐφέτος πόσα ὑπολογίζονται;

§244Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὑπολογίζονται ὅπως καὶ κατὰ τὸ 1909, δηλαδὴ 2.300.000 καὶ πλέον, διότι προβλέπεται ἀσφαλῶς ἔκτακτος ἡ εὐφορία, ὥστε ἐντελῶς ἔκτακτος νὰ προϋπολογίζηται καὶ ἡ εἴσπραξις! Ἕνεκα μόνον τῶν λόγων τούτων, Κύριοι, ὑποθέτω ὅτι δὲν πρέπει νὰ διστάσῃ τις νὰ παραδεχθῇ ὅτι τὰ ἔσοδα ἡ Κυβέρνησις τὰ προϋπολογίζει ἀνώτερα τῶν πραγματικῶν κατὰ τέσσαρα ὅλα ἑκατομμύρια. Ἀλλ’ ἐχρειάζετο καὶ ἄλλο ἑκατομμύριον, διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τὸ ἰσοζύγιον. Ἠκούσατε πρὸ δύο ἡμερῶν τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν λέγοντος ὅτι κατωρθώθησαν καὶ εἰς τὰ ἄλλα Ὑπουργεῖα οἰκονομίαι τινές, ἀλλὰ μία ἡ σημαντική, ἤτοι ἓν ἑκατομμύριον δραχμῶν, ἡ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, διότι δὲν θὰ ἐκτελεσθῶσι γενικαὶ ἀσκήσεις. Καὶ λέγονται ταῦτα καὶ ἀπευθύνονται πρὸς ἡμᾶς, οἵτινες καθ’ ἑκάστην παρακολουθοῦμεν τὰς ἀσκήσεις καὶ βλέπομεν ὅτι καθ’ ἑκάστην δαπανῶνται ποσὰ πέρα τῶν προϋπολογισθέντων. Μία ἄσκησις τοῦ πυροβολικοῦ ἀπήτησε δαπάνην 100.000 δραχμῶν. Καὶ ἐνῷ αἱ ἀσκήσεις εἰς τὰ καθ’ ἕκαστον εἶναι ἀνυπολογίστως δαπανηρότεραι ἢ κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη, μᾶς παρηγοροῦσιν ἤδη διὰ τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου, καὶ τοιουτοτρόπως ἔφθασαν πάλιν εἰς τὸ ἰσοζύγιον. Καὶ τοιουτοτρόπως ὅμως, λέγει ἡ πραγματικὴ εἰλικρίνεια, ἐφθάσαμεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἀνορθώσεως, μετὰ 9 μῆνας, ἀφ’ ὅτου κατέλαβε τὴν Ἀρχήν, οὐχὶ μόνον δὲν ἔχει Προϋπολογισμὸν εἰκονίζοντα τὴν πολιτικὴν αὐτῆς, ἀλλὰ δὲν κατώρθωσε νὰ φέρῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἕνα Προϋπολογισμόν, μεθ’ οἱασδήποτε πιθανότητος καὶ στοιχειώδους εἰλικρινείας καὶ ἐλπίδων δεικνύοντα ὅτι δὲν ἄγεται εἰς οἰκονομικὴν κατωφέρειαν ὁ τόπος. Μόνον ταῦτα ἂν ἔχητε ὑπ’ ὄψει, τὰ τόσον προφανῆ, τὰ τόσον ἁπλᾶ, εἰς τὰ ὁποῖα περιορίζομαι, δι’ οὓς λόγους ἐξέθηκα πρὸς ὑμᾶς, πρέπει νὰ παραδεχθῆτε ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς τῆς Κυβερνήσεως μόνον κατὰ τοῦτο θὰ καταλίπῃ ἔλλειμμα πέντε ὅλων ἑκατομμυρίων. Οἱ ὑπολογισμοί, εἰς τοὺς ὁποίους ἔφθασα, κύριοι συνάδελφοι, δὲν δικαιολογοῦνται μόνον ἐκ τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξα, ἐκ τῶν λόγων τῶν τόσον προφανῶν, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν εἰσπράξεων τοῦ ἔτους 1909. Καὶ ταῦτα λέγω ἔχων ὑπ’ ὄψει τὴν αἰσιοδοξίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας σεβαστοῦ συναδέλφου, ὅστις ἐξετάζων τὸν Προϋπολογισμὸν εὑρίσκει περισσεύματα. Ἀπορῶ καὶ καταπλήσσομαι, πῶς καταλήγει εἰς τοιαῦτα συμπεράσματα, ἀφοῦ οὐδεὶς ἐκ τῶν φόρων, τοὺς ὁποίους ἀνέφερε προηγουμένως, ἀπέδωκε τοσοῦτο ποσὸν κατὰ τὸ 1909, ὅσον προϋπελόγιζεν ἀρχικῶς ἡ Κυβέρνησις. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ τόπου, κύριοι συνάδελφοι.

§245Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Τὰ περισσεύματα προέρχονται ἀπὸ τὰς ἀδιαθέτους πιστώσεις.

§246Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Αἱ ἀδιάθετοι πιστώσεις θὰ μεταβάλωσι καὶ ὄνομα καὶ πρᾶγμα, διότι θὰ εἶναι πιστώσεις ἀναπληρωματικαὶ καὶ πιστώσεις ἔκτακτοι. Θὰ εἶναι αἱ πιστώσεις ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας θὰ ἀπαιτήσῃ ἡ νέα στρατιωτικὴ πολιτική, ἡ νέα ναυτικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως.

§247ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ὑπάρχει δι’ αὐτὰς Προϋπολογισμός;

§248Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Βεβαίως δὲν ὑπάρχει, διότι δὲν ὑπάρχει ἡ σωφροσύνη, ἡ στοιχειώδης σωφροσύνη, ἡ ὁποία θὰ ἔλεγεν ὅτι οἱ ξένοι ὀργανωταὶ ἔδει νὰ κληθῶσι νὰ μελετήσωσι τὸν τόπον, ἔδει νὰ κληθῶσι πρὸ χρονικοῦ διαστήματος, κατὰ τὸ ὁποῖον θὰ ἔλεγεν εἰς αὐτοὺς ἡ Κυβέρνησις: «αὐτὰ τὰ μέσα τὰ οἰκονομικὰ ἔχομεν· ἐπὶ τῇ βάσει τούτων νὰ ἐκπαιδεύσητε τὸν στρατὸν καὶ τὸν στόλον». Καὶ οὐχὶ νὰ κληθῶσιν, ἵνα δώσωσιν ἐντολὴν νὰ πραχθῇ ὅ,τι ἂν αὐτοὶ σκέπτωνται, χωρὶς νὰ ἔχωσιν ὑπ’ ὄψει τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου. Δὲν παρῆλθεν ἑβδομὰς ἀπὸ τῆς ἐλεύσεως τῆς Γαλλικῆς Ἀποστολῆς, καὶ ἤρξαντο ἀμέσως ἀσκήσεις δαπανηραὶ καὶ κατεβλήθησαν μεγάλα ποσὰ εἰς θεαματικὰς πανηγύρεις καὶ εἰς ἀνθοπολέμους! Αὐτή, κύριοι Βουλευταί, εἶναι ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἔσοδα. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἔξοδα, θὰ συζητήσῃ ἡ Βουλὴ κατὰ τὰς ἑπομένας ἡμέρας.

§249Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν παρατήρησιν, κύριε Βουλευτά;

§250Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εὐχαρίστως.

§251Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ὡμιλήσατε περὶ τῶν ἐσόδων τοῦ ἔτους 1909. Μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς εἴπω διατί ὑπάρχει αὐτὴ ἡ διαφορά; Γνωρίζετε ὅτι νέοι φόροι ἀναγράφονται περὶ τὰ 6.500.000 μόνον διὰ τὸ 1910.

§252Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι· 5.600.000.

§253Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ναί· ἀλλὰ προϋπολογίζονται τώρα εἰς 6.500.000, εἰς τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ προσθέσωμεν τὸν φόρον τοῦ εἰσοδήματος 1.100.000 καὶ γίνονται 7.600.000.

§254Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δηλαδὴ θὰ ἔπρεπε νὰ προσθέσωμεν. Ἐγὼ λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν μου σύνολον εἰσπράξεων, ἐγὼ ἐξήτασα ὡρισμένους φόρους, ἐκ τῶν εἰσπράξεων τῶν ὁποίων ὑπελόγισεν ἡ Κυβέρνησις ἓν ποσὸν ἐν ἀρχῇ καὶ σήμερον ὑπολογίζει καὶ μίαν αὔξησιν. Ἡ Κυβέρνησις ὑπελόγισεν ἐκ τοῦ συνόλου μίαν ποσότητα τὴν ὁποίαν εἶπεν ἔσοδα 136.277.469. Πῶς φθάνει εἰς αὐτὸ τὸ συμπέρασμα; Ἐγὼ ὑπολογίζω τὸ σύνολον τῶν εἰσπράξεων, ἀλλ’ ἐν τῷ συνόλῳ τῶν εἰσπράξεων ὑπάρχουν καὶ οἱ φόροι, τοὺς ὁποίους ἀνέφερα, καὶ διὰ τοὺς ὁποίους ὑπελόγισα αὐξήσεις, τὰς αὐξήσεις, τὰς ὁποίας ἀνέφερα, νομίζω δ’ ὅτι ἀπέδειξα ὅτι αἱ αὐξήσεις εἶναι ἀδικαιολόγητοι. Ἀνέρχονται αὐταὶ αἱ αὐξήσεις εἰς 3.700.000 καὶ διὰ τοῦτο εἶπον ὅτι ἀπὸ τὰ 36.277.469 κατὰ τὴν γνώμην μου δέον νὰ ἀφαιρέσωμεν 4.000.000 περίπου, προστιθεμένου δὲ καὶ τοῦ 1.000.000 τῶν ἀσκήσεων, τὸ ὁποῖον πάντως θὰ δαπανηθῇ, ἔχομεν πάντως ἔλλειμμα 5.000.000 διὰ τὸν Προϋπολογισμὸν τῆς Κυβερνήσεως. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἔξοδα, ἐγὼ εἶναι ζήτημα ἂν θὰ λάβω ἐπ’ αὐτῶν τὸν λόγον, διότι ἀναμένω τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1912, διότι ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἀνορθώσεως, ἐλθοῦσα νὰ δώσῃ ἄλλην κατεύθυνσιν εἰς τὸν τόπον, ἐλθοῦσα νὰ ἐκπληρώσῃ μίαν ἀπὸ τὰς μεγίστας ἐντολὰς τοῦ ἐπαναστατήσαντος ἔθνους, νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἐπανάστασίν του, νὰ δικαιολογήσῃ τὰς ἐπὶ ἔτη διαμαρτυρίας του, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων συντάσσεται κατὰ τρόπον σπάταλον καὶ ἀσυνείδητον, ἐθεώρησεν ὅτι θὰ εὑρίσκετο ἐντὸς τῶν καθηκόντων αὑτῆς ἀντιγράφουσα τοὺς Προϋπολογισμοὺς ἐκείνους, ἀντιγράφουσα αὐτοὺς κατὰ τρόπον σπαταλώτερον καὶ προβαίνουσα πέρα τούτου, εἰσάγουσα νέας δαπάνας, διότι ἐλάχιστα εἶναι τὰ ὑποβληθέντα ἐνώπιον ἡμῶν νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα δὲν ἀπαιτοῦσι δαπάνας. Τὸ νομοσχέδιον περὶ δικαστικῶν κλητήρων ἀπαιτεῖ δαπάνας, τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐφοριῶν ἀπαιτεῖ δαπάνας, τὸ νομοσχέδιον περὶ ταμειακῆς ὑπηρεσίας ἀπαιτεῖ δαπάνας, τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀλλοδαπῶν ὀργανωτῶν τῶν ἰχθυοτροφείων ἀπαιτεῖ δαπάνας, τὸ νομοσχέδιον περὶ μετακλήσεως ἀλλοδαπῶν ὀργανωτῶν τῆς δασικῆς ὑπηρεσίας ἀπαιτεῖ δαπάνας, τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀποστολῆς ὑποτρόφων ἀπαιτεῖ δαπάνας, τὰ νομοσχέδια τὰ στρατιωτικὰ καὶ τῆς χωροφυλακῆς ἀπαιτοῦσι δαπάνας, τὸ νομοσχέδιον περὶ Γενικοῦ λογιστηρίου ἀπαιτεῖ δαπάνας, τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας ἀπῄτησε δαπάνας μεγάλας, ὅ,τι καὶ ἂν προσεκόμισεν ἐνώπιον ἡμῶν ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἀνορθώσεως, πάντα περίπου τὰ νομοσχέδια αὐτῆς, ἀπαιτοῦσιν ἐπὶ πλέον δαπάνας, καὶ ταῦτα, ἐνῷ ἀντέγραψε πιστῶς τοὺς Προϋπολογισμοὺς τοῦ σπατάλου παρελθόντος! Ἀλλ’ ὑπάρχουσι πρόχειροί τινες δικαιολογίαι· ἀπαιτεῖται χρόνος, διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ Ἀνόρθωσις, θὰ φέρωμεν ἄλλα νομοσχέδια, θὰ φέρωμεν ἄλλα μέτρα, παρέχομεν ὑποσχέσεις ὅτι θὰ καταστήσωμεν τὴν Ἑλλάδα ἐπίγειον παράδεισον. Ποῖα εἶναι τὰ μέχρι τοῦδε κατορθώματα τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων; Πρῶτον καὶ ἐξ Εὐρώπης, ὅπου τοσοῦτον διελαλήθη ἡ νέα ἀνατέλλουσα πολιτικὴ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀρνοῦνται πλέον τὴν ὀνομασίαν τοῦ κόμματος τούτου. Πιστεύω πάντως νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει ὅτι τὸ νέον πολίτευμα, τὸ ὁποῖον κατηρτίσαμεν, γενικῶς ἐν Εὐρώπῃ χαρακτηρίζεται ὡς κατ’ ἐξοχὴν συντηρητικόν. Ὀνομάσατε ὑμᾶς αὐτοὺς συντηρητικούς, δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ὀνομάζησθε φιλελεύθεροι. Ἀλλὰ ποῖον εἶναι τὸ νομοθετικὸν πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, ποῖον εἶναι τὸ πρόγραμμα, προκειμένου περὶ τῆς γεωργίας καὶ τῆς βιομηχανίας; Τρία ἀληθῶς προσεκομίσθησαν νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἂς ὑποθέσωμεν ὅτι θὰ ἔλθουν πρὸς συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, νομοσχέδια ἀπαιτοῦντα ἀνυπολογίστους καὶ ἐκεῖνα δαπάνας, ἀλλὰ πράγματι μέχρι σήμερον δὲν εἴδομεν παρὰ τὸν φόνον ποσότητός τινος ἀκρίδων καὶ τὴν πολυτέλειαν εἰς ἔπιπλα καὶ εἰς ὑπαλλήλους τοῦ Ὑπουργείου ἐκείνου. Ἐάν τις εἶδεν ἄλλο τι, πρέπει νὰ τὸ ἀνακοινώσῃ, διὰ νὰ τὸ μάθωμεν πάντες καὶ νὰ χαρῶμεν.

§255ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶδον οὔτε ἀκρίδας.

§256Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἠκούσατε μόνον ἀκρίδας· σᾶς βεβαιῶ ὅτι μόνον θὰ ἀκούητε τὰ ἔργα τῆς ἀνορθωτικῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ οὐδέποτε θὰ τὰ ἴδητε. Ἀλλ’ ὑπῆρξεν ἄλλο πρόγραμμα μέγα καὶ πολυθρύλητον ἀνὰ τὸ Ἑλληνικόν, τὸν δημιουργὸν αὐτοῦ ἀνυψῶσαν μέχρι τοῦ ἀναστήματος ἑνὸς Βίσμαρκ. Βίσμαρκ ἀπεκλήθη ὑπὸ τῶν θαυμαστῶν του ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης διὰ τὸ περιλάλητον αὐτοῦ δικαστικὸν πρόγραμμα. Ἀλλά, ἂν ἀληθῶς σκέπτωμαι ὡς σκέπτονται οἱ περισσότεροι τῶν ἀνθρώπων, πρόγραμμα ἀποκαλεῖ τις ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖται ἐκ σειρᾶς μέτρων, διὰ μέσου τῶν ὁποίων διήκει ἓν πνεῦμα γενικόν, ἀλλὰ μικρὰ νομοσχέδια, ἀπορρεύσαντα ἐκ παρατηρήσεων μεμονωμένων κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ὅλης νομοθεσίας, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὀνομασθῇ πρόγραμμα. Εἶναι δυνατὸν νὰ ὀνομασθῇ πρόγραμμα ὁ ἀριθμὸς τῶν νομοσχεδίων, τινὰ τῶν ὁποίων ἐγένοντο νόμοι, περὶ καταργήσεως τοῦ Βελλιανείου δόγματος κλπ.; Ἡ καταψήφισις τῶν ἐξόδων εἰς τοὺς ψευδῶς μηνύοντας εἶναι πρόγραμμα; Τὸ νομοσχέδιον περὶ διαθηκῶν εἶναι πρόγραμμα; Τὸ νομοσχέδιον μάλιστα τοῦτο συνετάχθη τῷ 1892, ὁ δὲ νῦν Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δὲν προσέθηκεν οὔτε μίαν λέξιν οὔτε ἓν γράμμα οὔτε μίαν ἄνω στιγμήν. Τὸ νομοσχέδιον περὶ προφυλακίσεως τὸ εὗρεν ἕτοιμον. Κυβέρνησις ὅμως ἀνορθωτική, ἐρχομένη καὶ λέγουσα ὅτι ἔχει πρόγραμμα δικαστικόν, πρέπει νὰ φέρῃ σειρὰν νομοσχεδίων, διὰ μέσου τῶν ὁποίων νὰ διήκῃ ἓν πνεῦμα γενικόν, σκοποῦν νὰ ἀνυψώσῃ τὴν δικαιοσύνην καὶ καταστήσῃ αὐτὴν ἱκανὴν νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ἀποστολήν της γενικῶς καὶ ἐν τῷ συνόλῳ.

§257ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ περὶ ἀναστολῆς τῶν ποινῶν δὲν νομίζετε ὅτι εἶναι πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως;

§258Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τὸ περὶ ἀναστολῆς τῶν ποινῶν συνταχθὲν πρὸ πλείστων ἐτῶν ὑπὸ τοῦ πρώην ἀρεοπαγίτου Καμπάνη νομίζετε ὅτι εἶναί τι σπουδαιότατον νομοσχέδιον;

§259Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Μᾶς εἴπετε σεῖς κανὲν νεώτερον;

§260Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τώρα θὰ τὸ ἀκούσητε. Θὰ ἤθελον βεβαίως μίαν νομοθετικὴν ἐργασίαν, ἡ ὁποία θὰ ἐβελτίου τὸ προσωπικὸν τῶν Δικαστηρίων, ἡ ὁποία θὰ καθίστα ἱκανὰ τὰ Δικαστήρια νὰ συνεδριάζωσι κατὰ πάσας τὰς ἡμέρας, νὰ ἐκδίδωσι τὰς ἀποφάσεις αὐτῶν ἐπ’ ἀκροατηρίου.

§261Ν. ΧΑΡΙΤΑΤΟΣ. Εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ αὐτό;

§262Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Μάλιστα· εἶναι δυνατότατον.

§263Ν. ΣΠΗΛΙΩΤΗΣ. Ἐπὶ τῶν πολιτικῶν ὑποθέσεων;

§264Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Μάλιστα.

§265Ν. ΣΠΗΛΙΩΤΗΣ. Προκειμένου περὶ ζητημάτων ἀξίων πολλῆς προσοχῆς καὶ πολλῆς μελέτης νὰ ἀποφαίνηνται ἐπ’ ἀκροατηρίου;

§266Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε συνάδελφε, ὑπάρχουσιν ὑποθέσεις, διὰ τὰς ὁποίας θὰ διατάσσηται ἔγγραφος διαδικασία, ὡς καὶ νῦν διατάσσεται ὑπὸ τῆς Δικονομίας· ἀλλ’ αἱ πλεῖσται τῶν ὑποθέσεων εἶναι δυνατότατον, ὅταν οἱ δικασταὶ εἶναι εἰς τὴν περιωπήν των, ὅταν οἱ δικασταὶ ἐπιβλέπωνται ὡς πρέπει νὰ ἐπιβλέπωνται, ὅταν ὑπάρχῃ κανονισμὸς τῶν ἐργασιῶν τῶν Δικαστηρίων ὁ προσήκων, νὰ ἐκδικάζωνται ἐπ’ ἀκροατηρίου, καὶ τοῦτο οὐχὶ μόνον θὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ μέγιστα τὰς συναλλαγάς, ἀλλὰ καὶ θὰ ἀποδείξῃ ποῖοι εἶναι οἱ δικασταὶ οἱ ἄξιοι νὰ κατέχωσι τὴν θέσιν τοῦ δικαστοῦ. Τοῦτο θὰ ἦτο ἐκεῖνο, ὅπερ θὰ ἐπέφερε τὴν πραγματικήν, τὴν ἀληθῆ ἐκκαθάρισιν τοῦ δικαστικοῦ κλάδου. Τοιαῦτα νομοσχέδια ἀποτελοῦσι πρόγραμμα μιᾶς Κυβερνήσεως.

§267ΑΡ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ. Διὰ τὴν τακτικότητα τῶν συνεδριάσεων τῶν Δικαστηρίων δὲν ἀρνεῖσθε βεβαίως ὅτι ὁ μόνος Ὑπουργός, ὁ ὁποῖος ἔθεσε μίαν τακτικήν, εἶναι ὁ Ὑπουργὸς ὁ παρών.

§268Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εἰς ὅλα τὰ ἐπαρχιακὰ Πρωτοδικεῖα μίαν δικάσιμον εἶχον καθ’ ἑβδομάδα μέχρι τοῦδε, μίαν ἔχουν καὶ τώρα.

§269Σ. ΙΓΓΛΕΣΗΣ. Νὰ μοὶ εἴπητε ἂν εἰς τὸ παρελθὸν ὑπῆρξεν εἷς ἀντάξιος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἰς τὸ ὕψος εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ὁ νῦν Ὑπουργός, ἀντάξιος καὶ κατὰ τὰς γνώσεις καὶ κατὰ τὴν ἐργασίαν καὶ κατὰ τὴν εἰλικρίνειαν.

§270Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Νομίζω ὅτι ἀπέδειξα μέχρι τοῦδε ὅτι ἐργασίαν οὐδεμίαν ἔκαμε νομοθετικὴν καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ τὸ μάθῃ τοῦτο ἡ Βουλή, καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ τὸ μάθῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, διότι ἀλλοίμονον διὰ τὸν τόπον ἐκεῖνον, εἰς τὸν ὁποῖον προσπαθοῦσι μὲ φήμας καὶ ψευδῆ ἐγκώμια νὰ δημιουργήσωσι τοὺς μεγάλους ἄνδρας, καὶ ἀνεγείρουσιν εἴδωλα, πρὸ τῶν ὁποίων κύπτει ὁ λαός, ὁ ἀπατώμενος λαός, ὁ μανθάνων νὰ μὴ ἐκτιμᾷ τὰ πρόσωπα καὶ τὰ πράγματα προσηκόντως.

§271Δ. ΧΗΝΙΑΔΗΣ. Ἤκουσα ὅλας τὰς φωνασκίας σας τόσον καιρόν· εἶσθε δημοκόπος. Σεῖς νὰ ἐπικαλῆσθε τὸν λαόν;

§272Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κύριε Χηνιάδη, ὁ ἐπιστάτης τῶν φυλακῶν εἶναι υἱός σας ἢ ἀδελφός σας; (Γέλωτες).

§273Δ. ΧΗΝΙΑΔΗΣ. Καὶ τί μὲ τοῦτο;

§274Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐρωτῶ· ἀπαντήσατέ μοι καὶ θὰ σᾶς εἴπω.

§275Δ. ΧΗΝΙΑΔΗΣ. Διὰ νὰ ἴδῃς ὅτι ὁ Χηνιάδης δὲν θέλει θέσιν, παρῃτήθη πρὸ 10 ἢ 15 ἡμερῶν.

§276Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Παρῃτήθη; Υἱός σας ἦτο; Φαίνεται ὅτι θὰ ἐποφθαλμιᾷ ὁ πατὴρ τὴν θέσιν.

§277Δ. ΧΗΝΙΑΔΗΣ. Ὑποστηρίζω τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, διότι θεωρῶ ὅτι τοῦτο θὰ βελτιώσῃ τὰ πράγματα τῆς Ἑλλάδος.

§278Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Λαμπρότατα.

§279Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Μάλιστα, κ. Χηνιάδη. Παρῃτήθη καὶ ὁ παντοπώλης τοῦ Παλαιοῦ Στρατῶνος καί, ὡς ἐπληροφορήθην, ἑτοιμάζει ἀγωγὴν κατὰ τοῦ Δημοσίου, διότι ἐξηναγκάσθη νὰ παραιτηθῇ.

§280Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Καὶ ποῖος κατέλαβε τὴν θέσιν;

§281Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν ἐπληροφορήθην ἀκόμη. Πρόγραμμα δικαστικὸν λοιπόν, πρόγραμμα δικαστικὸν ἀποτελούμενον ἀπὸ νομοσχέδια τοιαῦτα εἰς τὰ καθ’ ἕκαστα, τὰ πλεῖστα τῶν ὁποίων δὲν ὀφείλονται εἰς τὴν ἐργασίαν τοῦ Ὑπουργοῦ, πρόγραμμα δικαστικόν, τὸ ὁποῖον κυριώτατον αὑτοῦ κεφάλαιον εἶχε νὰ μὴ ἐκκαθαρισθῇ τὸ προσωπικὸν τῶν Δικαστηρίων, καὶ ἦλθεν ἐνταῦθα κατὰ τὸν τρόπον, τὸν ὁποῖον ἔχετε ὑπ’ ὄψει, καὶ εἶπεν ὅτι, ἂν ἐκκαθαρισθῇ ἡ δικαιοσύνη, παρίημι τὴν Ἀρχήν, διότι, ἐὰν ἐκκαθαρισθῇ ἡ δικαιοσύνη, δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξωσι πλέον οἱ ἐκμεταλλευόμενοι τὴν δικαιοσύνην, βεβαίως δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ δικηγόρος προστατευόμενος ὑφ’ ἑνὸς προέδρου Πρωτοδικῶν καὶ ἐντὸς ἑνὸς ἔτους νὰ εὑρίσκηται μὲ κεφάλαιον 5000 δραχμῶν καὶ ἐκεῖθεν νὰ ἀνέρχηται διαρκῶς ἐκμεταλλευόμενος τὰ Δικαστήρια, τὰς βαθμίδας τῆς κλίμακος τῆς δικηγορικῆς.

§282Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Ὄχι ἀοριστίας.

§283Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἀλλ’ ὑπῆρξε καὶ νομοσχέδιόν τι ἀφορῶν τὴν σύνταξιν κωδίκων καὶ ἐλησμόνησεν ἡ Βουλὴ πῶς ὑπεδέχθη τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, ὅτε τὸ πρῶτον προσήχθη ἐνώπιον αὐτῆς. Ὁποῖαι διεξήχθησαν συζητήσεις τότε, ὁποῖαι πληροφορίαι ἐδόθησαν πρὸς αὐτήν, ὁποῖα ὑπῆρξαν τὰ ἐπακόλουθα τῆς συζητήσεως. Ἀλλ’ ὑπάρχει ἀλλαχοῦ τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως; Εἰς τὴν Παιδείαν! Ἦλθεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἐξεφώνησεν ἕνα μακρότατον λόγον, ἐπληροφόρησε τὸ Πανελλήνιον ὅτι πλῆρες πρόγραμμα ἐκπαιδευτικὸν κατηρτίσθη ὑπὸ τῆς Ἀνορθωτικῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο ποῖον; Νὰ προσαχθῶσι δύο πανεπιστημιακὰ νομοσχέδια, ἅτινα ἔπαθον τῶν παθῶν των τὸν τάραχον ἐνταῦθα καὶ ἐπὶ τέλους ἀπεστάλησαν πρὸς κύρωσιν εἰς τὴν Αὐτοῦ Μεγαλειότητα τὸν Βασιλέα ἠκρωτηριασμένα κατὰ τὸ κυριώτατον αὐτῶν μέρος. Ὑπάρχει ἄλλο τι στοιχεῖον τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως; Ἀλλ’ ὑπάρχει ἄλλο μέρος σπουδαιότατον τοῦ κυβερνητικοῦ προγράμματος, μία μεταρρύθμισις, τὴν ὁποίαν ὠνειροπόλησαν πάντες ἐκεῖνοι, οἵτινες ἠθέλησαν ἀληθῆ ἀνόρθωσιν τοῦ τόπου, μία μεταρρύθμισις, ἡ ὁποία ἀληθῶς καὶ εἰς τὸ πολίτευμα θὰ δώσῃ τὴν προσήκουσαν λειτουργίαν καὶ εἰς τὸν ἐκλογέα Ἕλληνα πολίτην θὰ δώσῃ ἐλευθερίαν καὶ τὴν δημοσίαν ἀκόμη τάξιν θὰ ἐξυπηρετήσῃ σπουδαιότατα καὶ ἑπομένως θὰ συντελέσῃ ὑπὲρ πᾶν ἄλλο μέτρον, κατὰ τὴν γνώμην τοὐλάχιστον ἐμοῦ, εἰς τὴν ἀληθῆ τοῦ τόπου ἀνόρθωσιν, ἡ μεταρρύθμισις τοῦ συστήματος τοῦ δημοτικοῦ· τὴν εἴδετε; Εἰς ἕνα ἀληθῶς ὡραῖον λόγον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν μάλιστα, ἀλλαχοῦ ὅμως ὄχι. Ὑπάρχει καὶ ἕν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔδει νὰ τὸ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει ἡ Βουλή, ἂν ὑπῆρχεν ἀληθῶς Κυβέρνησις Ἀνορθώσεως, ἀπὸ τῶν πρώτων. Εἶναι τὸ πρῶτον μέτρον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔπρεπε νὰ ἐπιμείνῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ νὰ θέσῃ ἀληθῶς εἰς τὴν πλάστιγγα τῆς συζητήσεως τὴν ὕπαρξίν της, ἐὰν ἦτο Κυβέρνησις ἐλθοῦσα νὰ ἀνορθώσῃ τὸν τόπον καὶ οὐχὶ νὰ ἀνορθώσῃ ἓν προσωπικὸν κόμμα. Ἐκεῖ θὰ εὕρισκε τὴν πολιτικὴν ἀνόρθωσιν τοῦ τόπου, ἐκεῖ θὰ εὕρισκε τὴν ἐνίσχυσιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Προβαίνω, Κύριοι, εἰς συζήτησιν, ὡς καὶ ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου εἶπον, διὰ βραχυτάτων, διότι ἐπαναλαμβάνω τὰς σκέψεις μου καὶ τὰς κρίσεις μου εὐρύτερον ἐπὶ τοῦ ἐν γένει προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως — τρόπος τοῦ λέγειν, διότι πρόγραμμα δὲν ὑπάρχει ἐπὶ τῆς ἐν γένει πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως — τὰς ἐπεφύλαξα, ὅταν θὰ συζητήσωμεν τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1912. Ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἀνορθώσεως ἡ ἀπὸ ἐξωστῶν δοῦσα μυριάδας καὶ ἄλλας μυριάδας ὑποσχέσεων, ἡ ἀποτελεσθεῖσα τοὐλάχιστον ἐκ δύο μεγάλων ἀνδρῶν.

§284Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ποῖος εἶναι ὁ δεύτερος;

§285Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Μέχρι σήμερον εἰς τὰ μέτρα αὐτῆς εἶναι τοὐλάχιστον ἀσυνάρτητος. Μόλις νῦν ἤρχισε διερευνῶσα, ἐρωτῶσα, διαπυνθανομένη πῶς πρέπει νὰ προχωρήσῃ, τί πρέπει νὰ πράξῃ. Ὁτὲ μὲν ἐπιμένει ἀπέναντι τῆς Βουλῆς, ὁτὲ δὲ ὑποχωρεῖ πρὸ αὐτῆς, ἀναβάλλει νομοσχέδια, ἀποσύρει νομοσχέδια, παραπέμπει τὰς ἐργασίας εἰς Β. Διατάγματα, καὶ ἐκείνη, ἥτις ἦλθε νὰ φέρῃ τὴν εὐδαιμονίαν καὶ τὴν δόξαν καὶ τὸ μεγαλεῖον εἰς τὴν Ἑλληνικὴν πατρίδα, εὑρίσκεται μετὰ ἐννέα μῆνας, ἀφ’ ὅτου κατέλαβε τὴν Ἀρχήν, ἀγνοοῦσα ποῦ εὑρίσκεται, τί πράττει, ποῦ προχωρεῖ. Τὰ ἀποτελέσματα; Τὰ ἀποτελέσματα εἶναι ἀγρία φορολογία κατὰ λαοῦ πενομένου, ὅστις παρέχει τὸ τρίτον τοῦ εἰσοδήματος εἰς τὸν δημόσιον κορβανᾶν· νομοσχέδια ἄνευ λόγου καὶ ἄνευ σκοποῦ, ἁπλῶς ἀπὸ μεγαλομανίαν πρὸς κατάπληξιν τῶν ἁπλοϊκῶν διὰ τῆς μετακλήσεως διαφόρων ἀλλοδαπῶν ὀργανωτῶν, νομοσχέδια ἀπαιτοῦντα δαπάνας ἐπὶ δαπανῶν· συνομολόγησις ἑνὸς δανείου, ἵνα ἀνταποκριθῇ εἰς τοιαύτην οἰκονομικὴν πολιτικὴν διὰ τῶν ἀπομεινάντων, ὡς ὡμολογήθη καὶ ἐνταῦθα σήμερον, 47.000.000, συνομολόγησις δανείου ὑπὸ ὅρους φρικτοὺς διὰ τὸν τόπον· παρασκευαὶ ἐν μιᾷ οἰκονομικῇ καταστάσει ἐπικινδύνῳ μέχρι βαθμοῦ, ὥστε ν’ ἀγνοῇ τις ποῖον θὰ εἶναι τὸ μέλλον τοῦ τόπου.

§286Α. ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἐκ πεποιθήσεως ὀπαδὸς τῆς Κυβερνήσεως ἐννοεῖται ὅτι θὰ ὑποστηρίξω τὸν Προϋπολογισμὸν αὐτῆς. Ἐρρήθη ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς εἶναι ἡ εἰκὼν τοῦ προγράμματος πάσης Κυβερνήσεως, ἐρρήθη ἀκόμη ὅτι τὰ καλὰ οἰκονομικὰ κάμνουν τὸ καλὸν Κράτος, ἀλλὰ νομίζω ὅτι καὶ ἡ ἐναντία ἀρχὴ εἶναι ἐπίσης ὀρθή, ὅτι δηλαδὴ τὸ Κράτος τὸ καλόν, ἡ διοίκησις ἡ χρηστὴ εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐγγυᾶται τὰ καλὰ οἰκονομικά. Ἀπὸ τὴν ἰδέαν λοιπὸν αὐτὴν τῆς ἀλληλεπιδράσεως, ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ διοικήσεως καὶ οἰκονομικῶν, ἀπὸ τὴν ἰδέαν αὐτὴν ὁρμώμενος λέγω ὅτι Κυβέρνησις, ὡς ἡ ἡμετέρα, ἔχουσα πρόγραμμα σύμφωνον μὲ τὰς ἐπιθυμίας καὶ τὰς ἀξιώσεις τὰς μακροχρονίους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, δὲν δύναται παρὰ νὰ ἔχῃ καὶ Προϋπολογισμὸν ἄρτιον καὶ ἄξιον τῆς ἡμετέρα ἐμπιστοσύνης καὶ τῆς ἀποδοχῆς τοῦ λαοῦ. Ἀφοῦ λοιπὸν ἡ πολιτικὴ μεταβολὴ ἐξησφαλίσθη, βεβαίως βαίνομεν καὶ εἰς τὴν οἰκονομικὴν παλιγγενεσίαν. Ἐνδεχόμενον ὁ παρὼν Προϋπολογισμὸς νὰ μὴ πληροῖ τὰς προσδοκίας ὅλων καὶ ἐγὼ αὐτὸς ἠδυνάμην νὰ ἔχω καὶ ἔχω εἰς μερικὰ ζητήματα ἰδέας ἀντιθέτους, τὰς ὁποίας καὶ δὲν ἐδυσκολεύθην νὰ ἐκθέσω ἄλλοτε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἐγὼ ἀναγινώσκων τὸν προϋπολογισμὸν π. χ. τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας καὶ βλέπων τὸ κονδύλιον, τὸ ὁποῖον ἤλεγξεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λακωνίας, περὶ καταδιώξεως τῶν ἀρουραίων καὶ ἀκρίδων θὰ ηὐχόμην νὰ ἔβλεπον καὶ ἕτερον κονδύλιον περὶ καταδιώξεως τῆς τοκογλυφίας, ὡς καὶ ἄλλο δυνάμενον νὰ παράσχῃ εἰς τοὺς γεωργικοὺς πληθυσμοὺς τὰ μέσα τῆς ἀναπτύξεως καὶ προαγωγῆς αὐτῶν, ταῦτα ὅμως εἶναι λεπτομέρειαι, αἱ ὁποῖαι δὲν μὲ ἐμποδίζουσιν ἀπὸ τὴν κατ’ ἀρχὴν ἀποδοχὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τούτου ἐν συνόλῳ λαμβανομένου. Ἀλλὰ καὶ σχετικῶς μὲ τὴν πολιτείαν τῆς Κυβερνήσεως σᾶς ἠρώτησε, Κύριοι, ὁ ἀξιότιμος κ. Βουλευτὴς ποῖα εἶναι αὐτὰ τὰ ἀνορθωτικὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν εἶμαι ἐγὼ βεβαίως ὁ ἁρμόδιος νὰ παρουσιάσω τὴν πολιτικὴν δρᾶσιν τῆς Κυβερνήσεως, ἂν καὶ τὴν ἀποδέχομαι, ἀλλὰ θὰ παρακαλέσω τὸν προαγορεύσαντα νὰ σαφηνίσῃ, πῶς δὲν εἶδε καὶ καλόν τι ἐκ τῆς δράσεως τῆς Κυβερνήσεως. Οἱ λαβόντες τὸν λόγον δὲν ἠρνήθησαν ὅτι ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἀνέλαβε τὴν διοίκησιν ἡ Κυβέρνησις ὁ τόπος ᾐσθάνθη ὅτι διοικεῖται, καὶ εὐάριθμοι εἶναι ἐνταῦθα οἱ μὴ θέλοντες νὰ τὸ ὁμολογήσωσι καὶ τὸ ἀναγνωρίσωσιν.

§287Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Ἂν δὲν τὸ ἀνεγνωρίζομεν, θὰ ἔμενεν ἐδῶ ἡ Κυβέρνησις;

§288Α. ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ. Τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας, Κύριοι, ἔχουσι καὶ αὐτὰ τὴν ἱστορίαν των, ἀναγκαίαν πρὸς ἀσφαλῆ περὶ αὐτῶν κρίσιν. Μέχρι τινός, ὅτε ὁ τόπος ἦτο εἰς νηπιώδη κατάστασιν, τὰ δημόσια ἔξοδα ἦσαν ὀλίγα καὶ ἑπομένως καὶ τὰ ἔσοδα· ἦλθεν ὅμως ἐποχή, κατὰ τὴν ὁποίαν, ἀποτόμως μάλιστα, τὰ ἔξοδα ηὐξήθησαν καὶ ὁ λαὸς ὑπεβλήθη εἰς μεγάλα βάρη. Ἡ ἐποχὴ αὐτὴ ἠδύνατο νὰ φέρῃ τῳόντι τὴν εὐτυχίαν εἰς τὴν χώραν, διότι ἐκ τῶν δαπανῶν ἐκείνων πολλαὶ ἦσαν παραγωγικαί, ἀλλὰ τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἔφερον δὲν ἦσαν τοιαῦτα, ὁποῖα ἔπρεπε νὰ εἶναι. Ὁ ἀνήρ, ὁ ὁποῖος ἀνέβαλε νὰ προαγάγῃ τὸν τόπον, εἰσήγαγε μὲν φόρους μεγάλους καὶ ἡ Βουλὴ ὑπέκυψεν εἰς τὸ νὰ ἐπιβάλῃ τοὺς φόρους αὐτοὺς τοὺς βαρεῖς, ἀλλ’ ἔσχομεν τὴν ἀτυχίαν ὁ ἀνὴρ ἐκεῖνος, καίπερ ὁμολογουμένως ἀνώτερος τοῦ κοινοῦ μέτρου, νὰ ὑποταχθῇ εἰς τὴν Βουλήν, νὰ ὑποταχθῇ εἰς τὰ κόμματα ἐξ ἄλλου μέρους, ἤτοι καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν διοίκησιν τῆς χώρας, καὶ ἑπομένως ἡ χώρα στερουμένη καλῆς διοικήσεως δὲν ἀπήλαυσε τὰ καλὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε ν’ ἀπολαύσῃ, ὅπως ἐπέλθωσι τὰ προσδοκώμενα οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα. Ἐπεμελήθη π. χ. τῆς ὁδοποιίας καὶ πρῶτον τότε εἶδεν ὁ τόπος πολλὰς καὶ καλὰς ὁδούς, ἀλλὰ τί ἠδύναντο νὰ φέρωσιν αἱ ὁδοί, ὅτε αὗται ἔβριθον λῃστῶν; Ἡ χάριν τῆς ὁδοποιίας δαπάνη εἶναι βεβαίως δαπάνη παραγωγική, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ἡ διοίκησις καὶ μετ’ αὐτῆς ἡ δημοσία ἀσφάλεια ἐχώλαινεν, ἐφ’ ὅσον οἱ φυγόδικοι καὶ οἱ ζωοκλέπται ἐλυμαίνοντο τὸν τόπον καὶ ἡ ὁδοποιία αὐτὴ ἐλάχιστα ἠδύνατο νὰ ὠφελήσῃ. Ἔφερον πλοῖα, τὰ ὁποῖα ἦσαν καλὰ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἀσφαλείας τῆς χώρας, ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ διοίκησίς των ἔλειπε, στόλον πραγματικὸν δὲν εἶχε τὸ Κράτος. Ἀναγνωρίζοντες ἤδη, Κύριοι, ὅτι σήμερον ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς καθόλου πολιτικῆς βαίνομεν ἐπὶ ἄλλης ὁδοῦ, πρέπει νὰ δεχθῶμεν ὅτι βαίνομεν εἰς τὴν πρόοδον, καὶ βαίνοντες εἰς τὴν πρόοδον πολιτικῶς ἐξασφαλίζομεν εἰς τὸν τόπον καὶ οἰκονομικῶς κατάστασιν καλλιτέραν ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἡ ἀπαισιοδοξία τινῶν ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἔπειτα, Κύριοι, δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ὅτι ὄχι μόνον μέχρι τοῦ πολέμου ἡ αὐτὴ ἀναλγησία ἐπεκράτησε διὰ τὴν κατάστασιν τοῦ τόπου, ἀλλ’ ἦλθεν ὁ πόλεμος, καὶ οὔτε καὶ αὐτὸς μᾶς ἐχρησίμευσεν ὡς μάθημα. Ἐγκατελείφθησαν τὰ πάντα εἰς τὴν τύχην αὐτῶν, τὰ δὲ οἰκονομικὰ ἐχειροτέρευσαν. Ἔχομεν δὲ ἐπίσημον περὶ τούτου ἀπόδειξιν τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Διεθνοῦς Ἐλέγχου τὴν ἀμέσως μετὰ τὸ 1897, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἀναγράφονται αἱ προβλέψεις τῆς διὰ τὰ μετὰ ταῦτα πέντε ἔτη. Καὶ ἀπαντῶμεν ἐν αὐτῇ διὰ τὰ ἔτη αὐτὰ 1898–1903 τοὺς ἑξῆς κατὰ τὴν σειρὰν αὐτῶν ἀριθμοὺς εἰς ἑκατομμύρια δραχμῶν: δι’ ἔξοδα μὲν 85, 89, 92, 95, 98, 100 καὶ δι’ ἔξοδα, πλὴν τοῦ δημοσίου χρέους, κατὰ τὴν ἰδίαν σειρὰν 63, 63, 63, 64, 64, 64, ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν, ὡς λέγει ἡ ἔκθεσις, μὴ ἐκτάκτων δαπανῶν ἢ μεγάλων δημοσίων ἔργων. Γνωστὸν δὲ τυγχάνει, Κύριοι, ὅτι αἱ Δυνάμεις εἶχον προβλέψει καὶ περὶ τῆς ὁριστικῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν δαπανῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1897, ἅτε πολεμικοῦ, δι’ ἑνὸς ἀντισηκώματος 40 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, καθὼς ἄφηνον καὶ ἐκ τοῦ δανείου ἄλλα 20 ἑκατομμύρια, ὡς ἀντίκρυσμα ἐνδεχομένων ἐλλειμμάτων διὰ τὴν περίοδον 1898–1903. Ἡ τελευταία αὕτη περίστασις εὐτυχῶς δὲν παρουσιάσθη, καθόσον αἱ χρήσεις τῶν εἰρημένων ἐτῶν κατέληξαν εἰς περίσσευμα. Τὸ Κράτος ὅμως, παρὰ τὰς καλὰς τῶν ξένων συμβουλάς, ἐσκόρπιζε καθ’ ὅλον τοῦτο τὸ χρονικὸν διάστημα καὶ μὲ τὰς δύο χεῖρας, οὕτως ὥστε ἐν ἔτει 1909 εὑρίσκομεν Προϋπολογισμὸν ἐσόδων μὲ 127 ἑκατομμύρια, ἀντὶ τῶν 100 τῆς διὰ τὸ 1903 προβλέψεως τῆς Διεθνοῦς Ἐπιτροπῆς, ἤτοι ἐντὸς μόλις πενταετίας αὔξησιν 27%, καὶ ταῦτα, ἐνῷ παραγωγικὴ δαπάνη δὲν ἐγένετο εἰμὴ μόνον ἡ πληρωμὴ 2½ ἑκατομμυρίων κατ’ ἔτος διὰ τοὺς τόκους τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου τῶν συνόρων. Τοιαύτη κατάστασις τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν, ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὴν πολιτικὴν κατάστασιν, ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ ὁδηγήσῃ τὰ πράγματα ἐκεῖ ὅπου τὰ ὡδήγησεν; Ἀφοῦ ἐφθάσαμεν εἰς τὸ ἀπροχώρητον, ἀφοῦ ὁ λαὸς ἔλαβε τὴν ἀπόφασιν νὰ καταργήσῃ τὸ σύστημα αὐτό, ἐννοεῖται ὅτι πρὸ παντὸς ἐπεβάλλετο μεταβολὴ τοῦ φορολογικοῦ συστήματος καὶ ἡ μεταβολὴ αὕτη δὲν ἠδύνατο νὰ εἶναι ἢ ἡ φορολογία τοῦ εἰσοδήματος, ἡ φορολογία τῶν πλουσιωτέρων τάξεων, διότι τέως ἐφορολογοῦντο ἀπηνῶς διὰ τῶν ἐμμέσων φόρων οἱ ἀπορώτεροι καὶ ἡ ἐπανάστασις ἐπελήφθη τῆς καινοτομίας ταύτης. Ἐδῶ ὅμως ἠγέρθησαν ὅλοι ὅσοι ἐπρόκειτο νὰ φορολογηθῶσιν, ἀντιτάσσοντες ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ τῆς φορολογίας ταύτης ν’ ἀντιμετωπίσωμεν τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους, ὥστε νὰ καταργηθῶσιν οἱ ἔμμεσοι φόροι, καὶ ἀναπνεύσῃ ὁ μικρὸς λαός, καὶ βεβαίως δὲν δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ τις ὅτι μόνον διὰ τῆς φορολογίας αὐτῆς θὰ βελτιωθῶσι τὰ οἰκονομικὰ εἰς σημεῖον τοιοῦτον, ὥστε νὰ καταργηθῶσιν οἱ ἔμμεσοι φόροι. Τὸ τοιοῦτον δὲν εἶναι ὑποστηρικτέον καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἀττικῆς πολὺ ὀρθῶς μὲν ἔκαμε τὴν παρατήρησιν, ἀλλ’ ἡ αἰτίασίς του αὕτη κατὰ τοῦ νέου συστήματος δὲν ἦτο πολὺ δικαία, διότι οὐδείς, ἐπαναλαμβάνω, ὑπεστήριξεν ὅτι πρέπει νὰ καταργηθῶσιν οἱ ἔμμεσοι φόροι. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπεστηρίχθη, εἶναι ὅτι ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ἀνάγκη φόρων διὰ τὸ Κράτος, πρέπει νὰ λειτουργήσῃ ὁ φόρος τοῦ εἰσοδήματος, ὁ ὁποῖος εἶναι φόρος προοδευτικός, ὁ ὁποῖος θὰ φορολογήσῃ τοὺς πλουσιωτέρους καὶ ἑπομένως δὲν θὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὸν πτωχὸν νέα βάρη. Εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ εὔλογος ἀντίρρησις περὶ τούτου; Εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθῶμεν ἀδιαλείπτως νὰ ζητῶμεν νὰ φέρωσι τὰ βάρη ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι; Τὰ ἴδια ταῦτα, τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν ἐνταῦθα κατὰ τοῦ φόρου τοῦ εἰσοδήματος, τὰ ἴδια ἀκριβῶς ἐλέχθησαν, Κύριοι, ἐσχάτως εἰς τὴν Γαλλικὴν Βουλήν, ὅτι θὰ φυγαδευθῶσι τὰ κεφάλαια, ὅτι δὲν θὰ ἐπιτύχῃ ἡ φορολογία αὐτή, ὡς ἀνεπαρκὴς κλπ., ὅλα ἐν γένει προφάσεις ἀφορολογήτων. Ἀλλ’ ἐκεῖ εὑρέθη τις, ὁ ὁποῖος μεταξὺ ἄλλων δὲν παρέλειψε νὰ εἴπῃ πρὸς αὐτοὺς καὶ τὴν ἑξῆς εἴρωνα παρομοίωσιν. Κατὰ μίαν ἀρχαίαν παράδοσιν, τοῖς εἶπε, τὴν ὁποίαν ἀνέγνωσά που, φαίνεται ὅτι δὲν εἶναι οὔτε σημερινὴ οὔτε χθεσινὴ ἡ ἀξίωσις αὐτὴ τῶν πλουσιωτέρων περὶ ἀσυδοσίας, καθόσον καὶ εἰς τὴν μακρινὴν ἐκείνην ἐποχὴν ἰδοὺ τί συνέβη. Ἐπρόκειτο νὰ τεθῇ φόρος εἰς μίαν χώραν διὰ πρώτην φορὰν καὶ συνῆλθον οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι οὐδέποτε ἐφορολογήθησαν, καὶ ὁ ἱερεὺς τοῦ τόπου τοῖς εἶπεν ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ εἰσφέρωσιν ὅλοι ἀναλόγως τῆς περιουσίας των. Τότε ἔλαβε τὸν λόγον εἷς τῶν μεγαλοσχήμων, τῶν ἀρχόντων τοῦ λαοῦ καὶ εἶπε: «Τί ζητεῖτε, Κύριοι; Νὰ λάβητε φόρον ἀπὸ τοὺς πλουσίους; Οἱ πλούσιοι εἶναι ὀλίγοι, οἱ πτωχοὶ εἶναι πολλοί. Πρέπει νὰ βάλωμεν φόρους κεφαλικούς, ὁ καθεὶς νὰ δώσῃ ἐξ ἴσου, καὶ τότε θὰ συναχθῇ πολύ, διότι, ἐὰν θελήσωμεν νὰ βάλωμεν φόρους ἀναλόγως τῆς περιουσίας εἰς τοὺς μεγάλους, θὰ πτωχύνουν οἱ μεγάλοι, οἱ πλούσιοι, καὶ τότε τί θὰ γίνουν οἱ πτωχοί; Οἱ πτωχοὶ ζῶσιν ἀπὸ τοὺς πλουσίους καὶ διὰ τοῦτο ἡ περιουσία τῶν τελευταίων τούτων πρέπει νὰ θεωρῆται ἱερά». Τὴν ἱστορίαν τὴν διηγήθη, Κύριοι, αὐτὸς ὁ Ὑπουργὸς ἐν τῇ Γαλλικῇ Βουλῇ, καὶ ἀνάλογα εἶναι τὰ ἐπιχειρήματα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐν οἱῳδήποτε τόπῳ καὶ χρόνῳ δὲν ἐννοοῦν νὰ ὑποταχθῶσιν εἰς τὴν πολιτικὴν ἀνάγκην τῶν κοινωνιῶν, τὸ νὰ πληρώνουν δηλαδὴ ἕκαστος ἀναλόγως τοῦ εἰσοδήματός των. Κατὰ τί πταίει λοιπόν, Κύριοι, ἡ Ἀνόρθωσις, ἂν ὑποστηρίζει ὅτι ἦλθεν ἡ ἐποχή, κατὰ τὴν ὁποίαν πρέπει ὅλοι νὰ συνεισφέρωμεν εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς Πολιτείας; Ἐὰν ὑπάρχῃ, Κύριοι, χώρα, εἰς τὴν ὁποίαν πρὸ παντὸς εἶναι ἀναγκαῖος καὶ ἐπιβεβλημένος ὁ φόρος τοῦ εἰσοδήματος, εἶναι ἡ χώρα ἡμῶν. Ὁμιλῶ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀδιάφορον δὲ ἂν ὁμιλῶ περὶ τοῦ φόρου τοῦ εἰσοδήματος, διότι, διὰ νὰ ὑποστηριχθῇ ἡ ἰδέα ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς αὐτὸς εἶναι ὀρθός, πρέπει ν’ ἀπομακρύνωμεν τὴν ἰδέαν ὅτι ἐδῶ πρόκειται περὶ ἀδικιῶν.

§289Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ὑπεστηρίχθησαν ἀδικίαι ἐν σχέσει πρὸς τὸν φόρον τῶν σπειρομένων γαιῶν, ὄχι τοῦ εἰσοδήματος.

§290Α. ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ. Καὶ τοῦ εἰσοδήματος. Ἡ παρελθοῦσα κατάστασις, Κύριοι, εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ἔφερε τὸν τόπον εἰς τὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι, καὶ ὡδήγησε τὸν λαὸν εἰς τὸν ἐκπατρισμόν. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν δὲν θέλομεν νὰ μεταβάλωμεν τὴν κατάστασιν αὐτὴν ἐννοεῖται ὅτι ἡμέρᾳ τῇ ἡμέρᾳ θὰ χειροτερεύωμεν. Ἡ περίστασις αὕτη λοιπόν, ἡ προκειμένη περίστασις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία κατ’ ἐξοχὴν μᾶς ἐπιβάλλει νὰ ἀκολουθήσωμεν τὸ σύστημα αὐτὸ τὸ νέον, τὸ ὁποῖον καθιερώθη καὶ διὰ τοῦ ὁποίου θὰ δυνηθῶμεν μίαν ἡμέραν νὰ ἐλπίσωμεν καὶ βελτίωσιν τῶν πραγμάτων καὶ Προϋπολογισμὸν ἀρτιώτερον. Ἀλλὰ τὸ νὰ γογγύζωμεν τρόπον τινὰ κατὰ πάσης ἰδέας μεταβολῆς καὶ νὰ ψέγωμεν τὸν Προϋπολογισμόν, τὸ νὰ θέλωμεν νὰ ἐμμείνῃ οὗτος πιστῶς εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐσυνηθίσαμεν, αὐτὸ εἶναι ἀσυγχώρητον, καὶ κατ’ αὐτοῦ διαμαρτύρομαι μὲ ὅλην τὴν δύναμίν μου. (Χειροκροτήματα).

§291Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Εἶναι ἀληθές, κύριοι Βουλευταί, ὅτι κατήντησε σχεδὸν τετριμμένη φράσις ὁ χαρακτηρισμός, ὁ ὁποῖος δίδεται εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, ὅτι δηλαδὴ οὗτος εἶναι τὸ κάτοπτρον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἀντικατοπτρίζεται κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον πιστῶς ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εἶναι τὸ κάτοπτρον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου βλέπει τις τὰς σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν κατεύθυνσιν τῆς πολιτικῆς αὐτῆς. Ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης ἀληθὲς ὅτι, ἂν ὁ χαρακτηρισμὸς αὐτὸς ἥρμοζεν ἄλλοτε εἰς τοὺς Προϋπολογισμοὺς τοῦ Κράτους, κατ’ ἐξοχὴν προσαρμόζεται εἰς τὸν ὑπὸ συζήτησιν Προϋπολογισμόν, διότι ὁ ὑπὸ συζήτησιν Προϋπολογισμὸς συνετάχθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, εἰς τὴν ὁποίαν μοιραίως ἔτυχε τὸ ἔργον τῆς ἀνορθώσεως· καὶ συνετάχθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης μὲ τὰς πολλὰς καὶ αἰσίας ἐλπίδας τοῦ λαοῦ ὅτι ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ αὐτῆς θὰ ἀνεκήρυττεν ἐπισήμως τὸ διαζύγιον πρὸς τὸ παρελθόν, θὰ ἀπεκήρυττεν ἐπισήμως τὰς παλαιὰς πολιτικὰς καὶ ἐμπειρικὰς μεθόδους καὶ θὰ ἤνοιγε νέαν ὁδόν, ἢ μᾶλλον θὰ ἔθετε στερεὰς τὰς βάσεις νέου ἀσφαλοῦς μέλλοντος, καὶ σχετικῶς νέου εὐοιώνου ἐθνικοῦ βίου. Καὶ ἄν, κύριοι Βουλευταί, ἐπὶ τῶν Προϋπολογισμῶν ἐκείνων ἄλλοτε διεξήγετο συζήτησις μακρά, βεβαίως ἡ συζήτησις τοῦ παρόντος Προϋπολογισμοῦ ἀπῄτει πλειότερον χρόνον· ἀλλὰ δυστυχῶς βλέπετε ὅτι ἡ Κυβέρνησις σχεδὸν σκοπίμως κατηνάλωσε τὸν πλεῖστον χρόνον τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς εἰς ἄλλα νομοσχέδια ἐντελῶς ἀσήμαντα, καὶ καλεῖ ἤδη ἡμᾶς, μᾶς ἀναγκάζει, μᾶς ἐκβιάζει νὰ συζητήσωμεν τὸν Προϋπολογισμὸν ἐντὸς 4 ἡμερῶν, Κύριοι! Χθὲς διενεμήθη τὸ τεῦχος τῶν δηλώσεων καὶ ποίων δηλώσεων; Δὲν εἶναι δηλώσεις αὐταί· ἀποτελοῦσιν αὐτόχρημα Προϋπολογισμόν. Ἐξηκολούθησεν ἡ συνεδρίασις χθὲς τὴν ἑσπέραν, ἐπανελήφθη σήμερον, ἐπαναλαμβάνεται ἀπόψε, καὶ ἤδη καλούμεθα νὰ συζητήσωμεν τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, τίθεται δὲ τὸ χρονικὸν ὅριον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ὀφείλομεν νὰ συζητήσωμεν αὐτόν, δηλαδὴ ἐντὸς 4 ἡμερῶν!

§292Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὀλιγώτερον δὲν ἐπιτρέπεται, περισσότερον ἐπιτρέπεται.

§293Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Εἴπετε ὅτι θὰ κηρύξητε τὴν λῆξιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς.

§294Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐὰν περατωθῇ ἡ ψήφισις.

§295Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Τότε διατί δὲν εὐαρεστεῖσθε νὰ κάμητε καὶ εἰς ἡμᾶς ἓν κομπλιμέντο, νὰ ἀναβάλητε τὴν συζήτησιν δι’ αὔριον, ἐὰν πρόκειται νὰ μὴ κηρύξητε τὴν λῆξιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς; Ἀκριβῶς, Κύριοι, αὐτὸ τὸ γεγονὸς πρέπει νὰ προκαλέσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, διότι ἐξ αὐτοῦ ἀποδεικνύεται ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία αὐταρέσκως ἀποκαλεῖται Κυβέρνησις τῶν φιλελευθέρων, οὐδεμίαν ἰδέαν ἔχει περὶ κοινοβουλευτισμοῦ· αὐτὸ καὶ μόνον τὸ γεγονὸς ἀποδεικνύει ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀγνοεῖ τὸν κοινοβουλευτισμόν. Μία, Κύριοι, ἐκ τῶν πολλῶν αἰτιῶν, εἰς τὰς ὁποίας ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀπέδωκε τὴν κακοδαιμονίαν αὐτοῦ, εἶναι καὶ ὁ κοινοβουλευτισμός. Πλεῖσται διαμαρτυρίαι διετυπώθησαν καὶ ἠκούσθησαν κατὰ τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ, ὅτι τὰ πάντα παρέλυσαν ἐν Ἑλλάδι, ὅτι ἡ διοίκησις ἐξηρθρώθη, τὸ πολίτευμα ἐξετροχιάσθη, καὶ τοῦτο χάρις εἰς τὸν κοινοβουλευτισμόν. Ἡ κατηγορία βεβαίως ἀντιλαμβάνεσθε, κύριοι Βουλευταί, ὅτι δὲν εἶναι βάσιμος καὶ ὅτι δὲν πταίει ὁ κοινοβουλευτισμός. Οὐδέποτε ὑπῆρξε Βουλή, ἡ ὁποία ἠρνήθη εἰς τὰς Κυβερνήσεις τὰς ἑκάστοτε τὴν ψῆφον αὐτῆς, τὴν συνδρομὴν αὐτῆς πρὸς πᾶν μέτρον, τὸ ὁποῖον ὑπεβάλλετο ὑπὸ τῶν Κυβερνήσεων καὶ τὸ ὁποῖον ὑπεστηρίζετο ὡς σκοποῦν τὴν βελτίωσιν τῶν δημοσίων πραγμάτων. Ἐὰν ὑπάρχῃ πταῖσμα, ἐὰν ὑπάρχῃ ὑπεύθυνος, βεβαίως τοῦτον θ’ ἀναζητήσωμεν ἀλλαχοῦ. Δὲν ἐπιτρέπεται κἂν ν’ ἀποδώσωμεν εὐθύνας ἐκεῖ, ὅπου τὸ Σύνταγμα δὲν ἐπιτρέπει εὐθύνας· τὰς εὐθύνας θὰ τὰς ἀνεύρητε εἰς τοὺς ἑκάστοτε Πρωθυπουργούς, οἱ ὁποῖοι ποιούμενοι κατάχρησιν τῆς ἐξουσίας, τὴν ὁποίαν συνεκέντρωσαν εἰς χεῖράς των, ἀπέβησαν δικτάτωρες ἐν τῇ Βουλῇ. Εἰς τὴν πρωθυπουργικὴν δικτατωρίαν ὀφείλομεν ν’ ἀποδώσωμεν τὸ μεῖζον μέρος τῶν εὐθυνῶν τῆς καταστάσεως, ἡ ὁποία τελευταῖον ἐδημιουργήθη, καὶ ἡ ὁποία προυκάλεσεν εὐτυχῶς εἰρηνικὴν ἐπανάστασιν ἐν τῇ χώρᾳ. Ἀλλὰ μετὰ τὴν ἐπανάστασιν, ἐνῷ πάντες ἠλπίζομεν ὅτι νέα κοινοβουλευτικὰ ἤθη θὰ ἀνεπτύσσοντο, ἐνῷ πάντες ἠλπίζομεν ὅτι θὰ ἔπαυε πλέον ἡ κοινοβουλευτικὴ δικτατωρία, ἐνῷ πάντες ἠλπίζομεν ὅτι ἡ Βουλὴ ὡς νομοθετικὸν Σῶμα θὰ περιέσωζε τὰ ἐθνικὰ δικαιώματα, τί εἴδομεν ἕως τώρα; Ἐμφάνισιν τῆς δικτατωρίας τῆς πρωθυπουργικῆς ἐν τῇ Βουλῇ εἰς μείζονα βαθμὸν καὶ ὑπὸ χειροτέραν μορφήν. Ἐψηφίσαμεν Σύνταγμα πρὸ ἡμερῶν, καὶ διάταξις αὐτοῦ θεμελιώδης σχεδὸν ὁρίζει ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους ὑποβάλλεται ἐγκαίρως πρὸ τοῦ Ἰανουαρίου τοῦ ἐπιόντος ἔτους. Ὑπεβλήθη ὁ Προϋπολογισμὸς ἀπὸ τὸν Φεβρουάριον καὶ ἔρχεται εἰς ψήφισιν τὸν Ἰούλιον, δηλαδὴ ὡς ἀπολογισμός· καί, ἐνῷ οἱ νόμοι καὶ οἱ κανόνες ἐπιβάλλουσι νὰ συντάσσηται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων νόμων ὁ Προϋπολογισμός, αὐτὸς ὑπεβλήθη συνταχθεὶς ἐπὶ τῇ βάσει μὴ ψηφισθέντων νόμων, ἀλλὰ ψηφισθησομένων!

§296Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Τότε νὰ διακόψωμεν, διότι ἀπουσιάζει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§297Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Νομίζετε ὅτι ἔχει ἰδέαν; Αὐτὸ ἀκριβῶς ἐτόνισα καὶ τονίζω, ὅτι οὐδεμίαν ἔχει ἰδέαν ἡ Κυβέρνησις περὶ κοινοβουλευτισμοῦ, διότι, ἐὰν εἶχε τοιαύτην ἰδέαν, βεβαίως δὲν θὰ ἀπουσίαζεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§298ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ἀπουσιάζῃ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως;

§299Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Διατί διακόπτετε; Τότε παραβιάζετε τὸν Κανονισμὸν σεῖς διακόπτοντες. Εἶναι δικαίωμά μου νὰ ζητήσω τὴν παρουσίαν του. Κατὰ τὴν θεωρίαν τὴν ἰδικήν σας τότε δύνανται νὰ ἀπέλθωσιν ὅλοι. Δὲν ὑπάρχει εἷς Ὑπουργὸς ἐδῶ. Εἷς εἶναι, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν· ἂς ἀπέλθῃ τότε καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, διὰ νὰ συνεδριάσωμεν κατὰ τὴν θεωρίαν τὴν ἰδικήν σας!

§300Α. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Αὐτὴν τὴν ὥραν δὲν εἶναι κανείς.

§301Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, κάμετέ μοι τὴν χάριν πρὸς στιγμὴν νὰ ἐξέλθητε, διὰ νὰ παύσω νὰ ὁμιλῶ!

§302ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι παροῦσα.

§303Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ τὴν παρουσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ.

§304ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα ἦτο ἐδῶ· θὰ διακόψητε τὴν ὁμιλίαν σας, διότι ἀπουσιάζει; Πολὺ περίεργον!

§305Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Ἀλλά, κύριοι Βουλευταί, μήπως δὲν παρέστητε μάρτυρες καὶ ἄλλων τινῶν παραδόξων πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν ἐνταῦθα; Μήπως δὲν ἠκούσατε καὶ ἄλλα τινὰ παράδοξα κοινοβουλευτικὰ δόγματα; Πᾶς ὅστις εἶναι φίλος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀνέρχηται ἐπὶ τὸ βῆμα, διὰ νὰ ἐκφράζῃ γνώμην! Δόγμα κοινοβουλευτικὸν νέον! Ἐὰν δέ τις τῶν φίλων τῆς Κυβερνήσεως εἶχε τὴν ἁπλοϊκότητα, εἶχε τὴν ἀφέλειαν νὰ ἀνέλθῃ ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ ἐκφράσῃ γνώμην τινὰ ἐπὶ οἱουδήποτε νομοσχεδίου, τότε ἀπεκηρύσσετο. Δὲν γνωρίζω ἂν ὑπάρχουσιν ἢ ὑπῆρξαν δικτάτωρες ἢ Πάπαι ἢ Καίσαρες, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιβάλλωνται εἰς τοὺς ὑπηκόους αὐτῶν· ἀλλὰ βεβαίως εἰς οὐδένα ἐπιτρέπεται νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι ὑπῆρξε Πρωθυπουργὸς Κράτους, ὁ ὁποῖος ἐτόλμησε νὰ εἴπῃ εἰς Βουλευτὴν ἀνελθόντα ἐπὶ τοῦ βήματος καὶ ἐκφράζοντα γνώμην ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «σὲ ἀποκηρύττω»! Ἀλλὰ μήπως περιώρισε μόνον ἡ Κυβέρνησις τῶν φιλελευθέρων τὰς συζητήσεις; Μήπως περιώρισε μόνον τὴν ἐλευθερίαν τῆς γνώμης τῆς Βουλῆς; Περιώρισε καὶ αὐτὸν τὸν ἔλεγχον, ὁ ὁποῖος κατέστη πλέον οὐχὶ εἰκονικός, ἀλλὰ γελοῖος. Μήπως ἔλαβεν ἄλλα μέτρα ἡ Κυβέρνησις τῶν φιλελευθέρων, παρὰ τῆς ὁποίας τόσα ἀνέμενεν ὁ τόπος πρὸς ἐξυγίασιν τῶν ἐκλογικῶν ἠθῶν καὶ πρὸς ἐμπέδωσιν τοῦ γνησίου κοινοβουλευτισμοῦ; Οὐδεμίαν μέριμναν, οὐδεμίαν πρόνοιαν περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος· ἀφῆκε τὰς αὐτὰς ἐκλογικὰς περιφερείας, ἀλλοῦ μὲν στενάς, ἀλλοῦ δὲ εὐρείας, ἀλλοῦ δὲ εὐρυτάτας.

§306Δ. ΧΗΝΙΑΔΗΣ. Δὲν ἔχουσιν σχέσιν.

§307Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Ποῖος εἶπεν ὅτι δὲν ἔχουσι σχέσιν;

§308Γ. ΣΥΓΓΟΥΡΗΣ. Τὸ σπουδαιότερον ἀπὸ ὅλα.

§309Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Τότε νὰ ἀνέλθητε ἐπὶ τὸ βῆμα νὰ μᾶς εἴπητε ποῖα ἔχουσι σχέσιν!

§310Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Εἶναι γενικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως. Ὅλα ἔχουσι σχέσιν.

§311Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Ἀφοῦ σᾶς λέγει ὁ κύριος συνάδελφος ὅτι δὲν ἔχουσιν σχέσιν αὐτά, τότε δὲν ἠξεύρω ποῖα ἔχουσι σχέσιν. Οὐδεμία πρόνοια ἐλήφθη περὶ τῶν συνδυασμῶν διὰ τῆς εὑρέσεως ἄλλου ἐκλογικοῦ συστήματος, ὥστε νὰ καταργηθῶσιν οἱ συνδυασμοί, οἱ ὁποῖοι θεωροῦνται ὡς ἡ ἀθέμιτος πηγή, ἐξ ἧς ἀπέρρεον ἢ ἀπορρέουσιν ἀντιπρόσωποι μὴ ἐκπροσωποῦντες τὸ γνήσιον φρόνημα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, οὔτε περὶ αὐτῶν ἀκόμη τῶν ἀντιπροσώπων, οἱ ὁποῖοι ἵστανται ἐπὶ τῶν καλπῶν καὶ εἰς τοὺς ὁποίους ἀποδίδονται τοσαῦται νοθεῖαι καὶ τοσαῦται ἀλλοιώσεις τοῦ ἀποτελέσματος τῶν ἐκλογῶν. Δὲν θέλω νὰ σᾶς καταπονήσω, Κύριοι, ὄχι· εἰλικρινῶς δὲν θέλω νὰ σᾶς καταπονήσω, ἄλλως θὰ ἀνέφερον καὶ ἄλλα παραδείγματα, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ ἀπεδεικνύετο ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῶν φιλελευθέρων οὐ μόνον δὲν σέβεται τὸν κοινοβουλευτισμόν, ἀλλὰ τοὐναντίον διὰ τῆς πορείας αὐτῆς, διὰ τῆς διαγωγῆς αὐτῆς, δίδει εἰς ἡμᾶς τὸ ἐνδόσιμον νὰ πιστεύωμεν μᾶλλον ὅτι ὑπονομεύει τὸν κοινοβουλευτισμόν, ὅτι προσπαθεῖ νὰ ἀντικαταστήσῃ αὐτὸν διὰ τοῦ δεσποτισμοῦ.

§312Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν τὸν πολεμεῖ, κύριε συνάδελφε· τὸν πελεκᾷ!

§313Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Κύριε Χηνιάδη, μὴ ἔχετε ἀντίρρησίν τινα; (Γέλωτες καὶ διάλογοι).

§314ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχίαν, Κύριοι, διὰ νὰ ὁμιλήσῃ ὁ ῥήτωρ.

§315Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Ἀλλά, κύριοι Βουλευταί, θὰ παρετηρήσατε καὶ ἓν ἄλλο, τοῦ ὁποίου ὑπήρξαμεν θεαταὶ πολλάκις ἐνταῦθα, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν παρέλειψεν εὐκαιρίαν, τῆς ὁποίας νὰ μὴ ἐπιληφθῇ, ὅπως ἀνέλθῃ ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ μὲ τὴν στερεότυπον ἐκείνην ἀφέλειαν νὰ εἴπῃ ὅτι αὐτὸς ἔχει τὸ πρόγραμμα τῆς Ἀνορθώσεως, ὅτι ἀνέλαβε τὸ ἔργον τῆς Ἀνορθώσεως, καὶ δὲν γνωρίζω τόσα καὶ τόσα· ἀλλ’ οὐδένα λανθάνει, οὐδεὶς ἀγνοεῖ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις οὐδὲν μέτρον σοβαρὸν μέχρι τοῦδε εἰσηγήσατο εἰς τὴν Βουλὴν καὶ διὰ τοῦ ὁποίου οἱοσδήποτε κλάδος δημόσιος νὰ μετερρυθμίζετο, νὰ ἐβελτιοῦτο. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπέβαλε νομοσχέδιον περὶ κοινοτήτων, ἔψαλε τὸν πανηγυρικόν του, ἐδέχθη χειροκροτήματα τῆς Βουλῆς, ἀπεκάλεσε τοὺς δημάρχους τυράννους, καὶ ἐν τέλει ἐγκατέλειψε τὸ νομοσχέδιον· ἀλλὰ πλὴν αὐτοῦ παρέτεινε τὴν τυραννίαν ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ἀπεκάλεσε τυράννους, καὶ ἐπὶ ἓν ἔτος ἀκόμη. Αὐτό, Κύριοι, λέγεται Ἀνόρθωσις; Τὸ νὰ καταγγέλλητε τοὺς δημάρχους ὡς τυράννους, ὡς λυμεῶνας; Τίποτε νὰ μὴ πράττητε· τοὐναντίον νὰ παρατείνητε τὴν θέσιν αὐτῶν τῶν τυράννων, αὐτῶν τῶν λυμεώνων, τοῦτο λέγεται Ἀνόρθωσις!

§316Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Αὐτὸ εἶναι. Ἄλλα νὰ λέγῃς καὶ ἄλλα νὰ πράττῃς.

§317Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Τί νὰ κάμῃ, κύριε Κουλουμβάκη; Ἀηδίας; (Θόρυβος καὶ ἀντεγκλήσεις).

§318Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Μετὰ λύπης μου παρατηρῶ ὅτι ἐν τῇ ῥύμῃ τῆς ἀγορεύσεώς μου ἔκφρασίς τις προυκάλεσε δυσάρεστον ἐπεισόδιον. Φοβούμενος μήπως τυχὸν ἡ παράτασις τῆς ἀγορεύσεώς μου προκαλέσῃ καὶ ἄλλα δυσάρεστα ἀποτελέσματα δηλῶ ὅτι δὲν ἔχω νὰ εἴπω παρὰ ὀλίγας λέξεις, διὰ δὲ τὰ ἄλλα ἐπιφυλάσσομαι αὔριον. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καὶ ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ προσέξῃ καὶ προσηκόντως νὰ ἐκτιμήσῃ, ἀλλὰ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν πρέπει ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν νὰ τὸ λάβῃ, εἶναι ὅτι δὲν ἥρμοζεν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, θεωρούμενον κοινῶς ὡς διακεκριμένον οἰκονομολόγον, ὡς σημαιοφόρον τῶν νέων ἰδεῶν, δὲν ἥρμοζε, λέγω, νὰ ἐξακολουθήσῃ τὰς αὐτὰς μεθόδους τὰς ἐμπειρικάς, τὰς μεθόδους ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἀρέσκεσθε καὶ ἀρεσκόμεθα πάντες νὰ χαρακτηρίζωμεν ὡς φαύλας. Καὶ εἶπον ὅτι αὐτὸς οὗτος ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δέον νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν τὴν παρατήρησίν μου ταύτην, διότι δὲν ἐπιθυμῶ ἐν τῇ μελλούσῃ Συνόδῳ τῆς Βουλῆς οὔτε αὐτὸς νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν Βουλήν, ἀλλ’ οὔτε καὶ ἡ Βουλὴ νὰ ἀντιμετωπίσῃ αὐτὸν μὲ τοιοῦτον πρόγραμμα, μὲ τὸ ὁποῖον μέχρι σήμερον ἐνεφανίσθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Δὲν ἔπρεπε νὰ λέγητε, κ. Ὑπουργέ, ὅτι εἶσθε εἰλικρινεῖς εἰσάγοντες τὸν Προϋπολογισμόν. Ἐὰν εἶσθε εἰλικρινεῖς ἢ ὄχι δώσατέ μοι καιρὸν δύο ἡμερῶν, διὰ νὰ ἀποδείξω ὅτι ὁ Προϋπολογισμός σας δὲν εἶναι εἰλικρινής, διότι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἐξωγκώσατε τὰ ἔσοδα, καὶ τοῦτο ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν δηλώσεων, τὰς ὁποίας μετὰ ἕξ μῆνας ὑπεβάλετε, ἐξωγκώσατε τὰ ἔσοδα κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε οὔτε οἱ προκάτοχοι ὑμῶν Ὑπουργοὶ τῆς φαυλοκρατίας δὲν μετεχειρίζοντο τοιοῦτον τρόπον. Ἀλλὰ καὶ ἂν παραδεχθῶ ὅτι ὁ Προϋπολογισμός σας εἶναι εἰλικρινὴς καὶ πάλιν δὲν ἔπρεπε νὰ ἀκολουθήσητε τὴν μέθοδον τῶν φόρων καὶ τῶν δανείων. Ἐὰν ἡ οἰκονομολογική σας ἀξία ἔγκειται εἰς τὸ νὰ ἀντιμετωπίζητε τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους ἢ νὰ καλύπτητε τὰ ἐλλείμματα τὰ ἐνδεχόμενα διὰ τῶν φόρων καὶ διὰ τῶν δανείων, τοιαύτη οἰκονομολογικὴ ἀξία, ἂς μεταχειρισθῶ τὴν ἔκφρασιν τοῦ ἐκ Πατρῶν Βουλευτοῦ, ἐρρέτω. Καὶ ἐπεβάλετε φόρους αἱματηρούς· ἐπὶ τοῦ ἄρτου τοῦ λαοῦ καὶ ὅμως τοὺς φόρους τούτους δὲν θὰ τοὺς χρησιμοποιήσητε διὰ τὰ ἐθνικὰ ἰδεώδη, διὰ τὰ ὁποῖα ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει δώσει μοναδικὸν τὸ παράδειγμα τῆς αὐτοθυσίας, τῆς αὐταπαρνήσεως καὶ τῆς ἀγογγύστου μέχρις ἀφαιμάξεως φορολογίας, ἀλλὰ θὰ τοὺς χρησιμοποιήσητε πρὸς θεραπείαν οὐχὶ ἀναγκῶν ὑφισταμένων ἐκ τοῦ μέχρι τοῦδε καθεστῶτος, ἀλλὰ πρὸς θεραπείαν ἀναγκῶν, τὰς ὁποίας σεῖς ἐδημιουργήσατε, πρὸς πλήρωσιν θέσεων, τὰς ὁποίας σεῖς ἐδημιουργήσατε. Καὶ ἂν τὸ κακὸν περιωρίζετο μέχρι τοῦ σημείου αὐτοῦ, δὲν θὰ ἦτο δεδικαιολογημένη καὶ ἡ αὐστηρότης καὶ ἡ δριμύτης τῆς γλώσσης μου, ἀλλὰ δυστυχῶς, ἐνῷ χρησιμοποιεῖτε τοὺς φόρους τούτους τοὺς αἱματηροὺς πρὸς θεραπείαν θέσεων, τὰς ὁποίας ἐδημιουργήσατε, ἐγκατελείψατε τὴν στρατιωτικὴν πολιτικήν, δηλαδὴ ἐγκατελείψατε τὴν ἐθνικὴν πολιτικήν, ἀπηρνήθητε τὸ ἑκατομμύριον, τὸ ὁποῖον ἦτο προωρισμένον διὰ τὴν γενικὴν ἄσκησιν, ὅπερ ἀποδεικνύει ὅτι ἐγκατελείψατε ἐντελῶς τὴν ἐθνικὴν πολιτικήν.

§319Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λακωνίας συναδέλφου μὲ προκαλεῖ, ἵνα συμπληρώσω τὴν προηγουμένην ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀγόρευσίν μου, ὅπως πεισθῇ πᾶς τις ὅτι ὄχι μόνον τὰ ἔξοδα ἀλλὰ καὶ τὰ ἔσοδα εἶναι καλῶς ὑπολελογισμένα. Ἔχω τὴν κατάστασιν τῆς χρήσεως τοῦ 1910 μέχρι τοῦ μηνὸς Ἀπριλίου. Ἡ κατάστασις αὕτη παρουσιάζει ἐπὶ πλέον ἔσοδα τῶν ἀντιστοίχων μηνῶν τοῦ 1909 δραχμὰς 11.200.000. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν, Κύριοι, ὅτι τοῦτο προέρχεται ἐν μέρει ἐκ τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων, διότι εἴπομεν ὅτι τὸ 1910 ἦτο ἐκ τῶν καλῶν ἐτῶν ὡς πρὸς τὰς τελωνειακὰς εἰσπράξεις, καὶ ἐν μέρει διότι εἶχον ἀρχίσει ἐφαρμοζόμενοι οἱ νέοι φόροι. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τῶν νέων φόρων εἶχε φθάσει ἀμέσως εἰς τὴν κανονικὴν αὐτῶν ἀπόδοσιν· ὡς ἐκ τούτου θὰ ἔχωμεν ἔτι μεγαλειτέραν βελτίωσιν μετὰ τὴν πλήρη ἐφαρμογὴν τῶν νέων νόμων. Καὶ δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι θὰ ἔχωμεν ἐκ τούτου διαφορὰν 1.500.000 ὑπὲρ τοῦ 1911 παραβολικῶς ὡς πρὸς τὸ 1910, ὥστε εἰς τὰ 11.200.000 ἔχομεν νὰ προσθέσωμεν καὶ 1½ ἑκατομμύριον διὰ τὴν πλήρη ἐφαρμογὴν τῶν νέων φόρων. Ἔχομεν νὰ προσθέσωμεν αὔξησιν ἐκ τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων 800.000 δραχμῶν, ἀνεξαρτήτως τῆς αὐξήσεως ἐκ τῶν δημητριακῶν, ἣν δὲν ὑπολογίζω. Ἔχομεν νὰ προσθέσωμεν τοὺς τόκους τῶν διαθεσίμων κεφαλαίων τοῦ δανείου τῶν 110.000.000, τοὺς ὁποίους προϋπελόγισεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰς 930.000 δραχμῶν. Ἀλλ’ ἀφοῦ κατὰ τοὺς πρώτους ἕξ μῆνας κατωρθώσαμεν νὰ ἔχωμεν ἐπὶ πλέον 11.200.000, κατὰ τὸ 1910 εἶναι δίκαιον διὰ τοὺς ἕξ τελευταίους μῆνας νὰ προσθέσωμεν αὔξησίν τινα, καὶ νομίζω ὅτι, ἐὰν ἀντὶ 11.200.000 ὑπελογίζοντο 12.000.000, τὰ πράγματα δὲν θὰ ἐξωγκοῦντο.

§320Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δώδεκα ἑκατομμύρια ἐπὶ πλέον;

§321Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Εἴπομεν ὅτι 12.000.000 παρουσιάζονται ἐπὶ πλέον τῷ 1910 ἢ τῷ 1909. Αὐτὰ ταῦτα δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ μὴ τὰ παρουσιάσῃ καὶ τὸ 1911. Ἀλλὰ τὸ 1911 θὰ παρουσιάσῃ ἐπὶ πλέον τὴν πλήρη ἐφαρμογὴν τῶν νέων φορολογικῶν νόμων καὶ τὴν ὁποίαν ὑπελόγισα εἰς 1½ ἑκατομμύριον δραχμῶν. Προσθετέον κατὰ τὸ 1911 καὶ ἐκ τοῦ φόρου τοῦ εἰσοδήματος ἐπὶ πλέον 1.100.000, ἐκτὸς τῶν 800.000 ἐκ τοῦ δασμοῦ τοῦ τελωνειακοῦ καὶ τῶν τόκων τῶν διαθεσίμων κεφαλαίων ἐκ 930.000. Εἰς ταῦτα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν προσέθετε καὶ 500.000 ἐκ τῶν ἀνανεουμένων χρεῶν.

§322Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ἠλάττωσα τὰς ἐκ τῶν κεκλεισμένων χρήσεων εἰσπράξεις.

§323Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Μάλιστα. Ἐὰν πάντα ταῦτα ἀθροίσωμεν, φθάνομεν εἰς τὸ ποσὸν τῶν 138.310.000 ὡς ἔγγιστα.

§324Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τὸ σύνολον τῶν εἰσπράξεων τοῦ 1909 πόσον εἶναι;

§325Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Πολὺ κάτω. Τοῦ 1909 εἶναι 121.480.000.

§326Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τακτικά;

§327Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Μάλιστα. Τὰ ποσὰ ταῦτα, τὰ ὁποῖα ὑπελόγισα ὡς ἐπὶ πλέον ἔσοδα τοῦ 1911 ἢ τοῦ 1909, εἶναι 16.830.000 ἐὰν τὰ προσθέσητε εἰς τὰ 121.480.000 τὰ ἔσοδα τοῦ 1909, ἔχομεν 138.310.000 δραχμῶν. Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1911 δίδει ἔσοδα τακτικὰ 138.730.000, ἤτοι ἔχομεν διαφορὰν 420.000 δραχ. Τὴν διαφορὰν ταύτην ἐλπίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ καλύψῃ ἐκ τῆς βελτιώσεως τῶν εἰσπράξεων συνεπείᾳ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν νέων νομοσχεδίων περὶ ἐφοριακῆς καὶ ταμειακῆς ὑπηρεσίας. Ὅταν θὰ γίνῃ ἡ ἐφαρμογὴ πλήρης τῶν νόμων, ἀναμένει ἐκ τούτων ὁλόκληρον ἑκατομμύριον καὶ πλέον. Εἰς ταῦτα συμφωνῶ μετ’ αὐτοῦ. Ταῦτα εἶχον ὑποχρέωσιν νὰ εἴπω, ὅπως ἀποδείξω ὅτι κατ’ ἐμὲ τοὐλάχιστον τὰ ἔξοδα δὲν εἶναι ἐξωγκωμένα.

§328Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, κύριοι συνάδελφοι, νὰ σᾶς διηγηθῶ κάτι τι. Μίαν φορὰν συνέβαινε συχνὰ νὰ παίζωσι παιγνίδιόν τι διὰ παιγνιοχάρτων εἷς εὐφυέστατος ἰατρὸς μεθ’ ἑνὸς ἀποστράτου λοχαγοῦ. Ἀνελάμβανε νὰ σημειώνῃ τὰ πορίσματα ἑκάστου παιγνιδίου ὁ ἰατρός. Ἐπὶ τέλους, ὅτε ἔφθανον εἰς σημεῖόν τι τοῦ παιγνιδίου, ἔσυρεν ὁ εὐφυὴς ἰατρὸς μίαν ὁριζοντίαν γραμμὴν καὶ ἔκαμνε τὴν ἄθροισιν καὶ τὸ πόρισμα ἦτο ὅτι εἶχε κέρδος πάντοτε ὁ ἰατρός. Ὁ ἀπόστρατος λοχαγὸς ἔλεγε πρὸς αὐτόν· «νὰ ἴδω, διότι εἶχον περισσοτέρους ἀριθμοὺς ἐγώ». Μὴ τὰ κυττᾷς αὐτά, ἔλεγεν ὁ ἰατρός· τὴν σούμαν, τὴν σούμαν νὰ κυττᾷς». Ἀτυχῶς ἡ σούμα ἦτο δι’ ἐκεῖνον λόγος νὰ γελᾷ αὐτὸς καὶ οἱ περιεστῶτες. Ἀλλ’ ἡ σούμα οὐδεμίαν θέσιν ἔχει εἰς συζήτησιν Βουλῆς, εἰς συζήτησιν περὶ Προϋπολογισμοῦ. Ἑπόμενον ἦτο, βεβαιότατα, κύριοι Βουλευταί, τὸ σύνολον τῶν εἰσπράξεων τοῦ 1910, ἀφοῦ προτετέθησαν τόσοι νέοι φόροι, νὰ εἶναι μεῖζον τοῦ συνόλου τῶν εἰσπράξεων τοῦ 1909, ἑπόμενον ἦτο τὸ σύνολον τῶν εἰσπράξεων τοῦ 1911 νὰ ὑπερβαίνῃ τὸ σύνολον τῶν εἰσπράξεων τοῦ 1909, ἀλλ’ οὐδαμῶς εἶναι ἑπόμενον, σεβαστέ μοι κύριε συνάδελφε, νὰ ἔχητε ἀπόδοσιν ἐκ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν 2.200.000 δρχ., ὅτε ἤδη παρῆλθον ἑπτὰ μῆνες χωρὶς εἴσπραξιν μιᾶς δραχμῆς, ὅτε ἔχουσιν ὑπ’ ὄψει οἱ φορολογούμενοι ὅτι εὐθὺς ἀμέσως θὰ καταργηθῇ ὁ φόρος αὐτός. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ φθάνητε εἰς τὰ συμπεράσματα ταῦτα, ὅτε ἔχετε αὐτὸν τοῦτον τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν λέγοντα πρὸς ἡμᾶς ὅτι ἔχει ἐπὶ πλέον εἴσπραξιν τοῦ 1910 μέχρι σήμερον ἐκ τοῦ δασμοῦ τῶν δημητριακῶν καρπῶν 4,500,000 καὶ ἐν τούτοις ἐπὶ πλέον ἐκ τοῦ δασμοῦ τούτου δὲν τολμᾷ νὰ ὑπολογίσῃ οὔτε 1 δραχ. Ὅτε ἔχετε τόσην ἀτολμίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, μὴ διστάζετε νὰ δεχθῆτε ἐλάττωσιν σημαντικὴν τῶν εἰσπράξεων κατὰ τὸ μέρος τοῦ ἔτους, τὸ ὁποῖον διατρέχομεν, καὶ τότε δὲν ἐπιτρέπεται πλέον νὰ ὑπολογίσητε 1,600,000 αὔξησιν τοῦ προϋπολογιζομένου ποσοῦ. Ὅτε ἔχετε ὑπ’ ὄψει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπον πρὸς ὑμᾶς, περὶ καταναλώσεως τοῦ χαρτοσήμου, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ λέγωμεν ὅτι θὰ ἔχωμεν αὔξησιν 700.000 δραχ.

§329Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε; Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν σᾶς εἶπεν ὅτι τὰ 4,000,000, τὰ ὁποῖα εἰσέπραξεν ἐπὶ πλέον τῶν δημητριακῶν καρπῶν κατὰ τὴν πρώτην ἑξαμηνίαν, τὰ διαγράφει.

§330Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν διαγράφει αὐτά, τὰ ὑπολογίζει, ἀλλ’ ὑπολογίζει ἐν συνόλῳ τοῦ ἔτους αὔξησιν 1.600.000, ἐνῷ θὰ ἔχῃ ἐλάττωσιν, ἡ ὁποία θὰ καλύψῃ τὴν αὔξησιν τῶν 4,500,000, θὰ τὴν ὑπερκαλύψῃ. Ἀλλὰ παραπονεῖσθε διατί δὲν ἀπαντᾷ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν· ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν οὐδὲν ἔχει ν’ ἀπαντήσῃ, διότι δὲν ἐμπνέεται ὑπὸ τόσον μεγάλης αἰσιοδοξίας, ὑφ’ ὅσης ἐμπνέεσθε ὑμεῖς.

§331Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§332ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ κ. Γ. Συγγούρη ὑποβάλλεται τροπολογία ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ διαγραφῆς καὶ ἀνανεώσεως τῶν πρὸς τὸ Δημόσιον ὀφειλομένων χρεῶν ἐκ παρελθουσῶν χρήσεων». Ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ κ. Μ. Νεγροπόντη ὑποβάλλεται τροπολογία ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ προμηθείας ὑπὸ τοῦ Κράτους καὶ παροχῆς εἰς τοὺς χωρικοὺς γεωργικῶν εἰδῶν». Ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ κ. Θ. Μιχαλοπούλου ὑποβάλλονται τροπολογίαι ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ Κεντρικοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως». Τυπωθήσονται πρὸς διανομήν. (Ἰδὲ Παράρτημα Βʹ Ἀναθεωρ. Βουλῆς, Τεῦχος Αʹ). Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Λ. Κορομηλᾶς ὑποβάλλει τὰς ἑξῆς δηλώσεις ἐν σχέσει πρὸς τὸν Προϋπολογισμόν. Εἰς τὸ κεφάλαιον ΙΖʹ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους «Ἐκποίησις δημοσίων καὶ ἐκκλησιαστικῶν κτημάτων» νὰ προστεθῇ νέον ἔσοδον ὑπὸ ἴδιον ἄρθρον 23, ὡς ἑξῆς: 23. «Διάφορα ἀπρόβλεπτα ἔσοδα ἀποδοτέα εἰς τὸ Θεσσαλικὸν γεωργικὸν ταμεῖον» δρ. 500. Τὸ σύνολον ἑπομένως τοῦ κεφαλαίου ΙΖʹ ἀπὸ δρ. 643.551, ν’ αὐξηθῇ εἰς δραχ. 644.051. Εἰς δὲ τὸ κεφάλαιον ΚΒʹ «Ἔσοδα ἐξ ἐθνικῶν δανείων», τὸ ἄρθρον 4 νὰ τροποποιηθῇ ὡς ἑξῆς, προστιθεμένου καὶ νέου ἐσόδου ἐκ δραχ. 3.200.000: «Προϊὸν συνομολογηθησομένου δανείου πρὸς πλήρη ἀποκατάστασιν τῶν ἐξ Ἀνατολικῆς Ῥωμυλίας κλπ. προσφύγων ὁμογενῶν καὶ πρὸς ἐκτέλεσιν ἔργων». Οὕτω τὸ σύνολον τοῦ κεφαλαίου ΚΒʹ ν’ αὐξηθῇ ἀπὸ δρ. 92.401.101 εἰς δρ. 95.601.101. Τὸ σύνολον δὲ τῶν ἐσόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους ν’ αὐξηθῇ ἀπὸ δρ. 231.131,104 εἰς δρ. 234.331.604». Ἡ ἐπὶ τῶν ἐσόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ συζήτησις κηρύσσεται περατωμένη καὶ εἰσερχόμεθα εἰς τὴν κατὰ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον ἐπιψήφισιν. (Γίνεται δεκτὸς ὁ Προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους, κατὰ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον, ἀνερχόμενος εἰς 234 ἑκατομμύρια 331 χιλιάδας καὶ 604 δραχμάς). (Γίνεται εἶτα δεκτὸν δι’ ἀναστάσεως κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ νομοσχέδιον: «Περὶ κυρώσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1911 καὶ τῶν προϋπολογισμῶν τῶν ἐσόδων των εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ὑπαγομένων κληροδοτημάτων, τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, τοῦ Ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου, τοῦ Λαχείου ὑπὲρ τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου καὶ τῶν Ἀρχαιοτήτων τῆς Ἑλλάδος, τοῦ Ταμείου τῶν Φάρων καὶ Φανῶν, τοῦ Θεσσαλικοῦ γεωργικοῦ ταμείου, τοῦ Ἀρχαιολογικοῦ ταμείου καὶ τοῦ Ταμείου τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιίας τῆς ἰδίας χρήσεως».

§333ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμήν, κύριοι Βουλευταί, νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν σχέδιον νόμου «περὶ ἀποστολῆς σπουδαστῶν τῆς Ἰατρικῆς πρὸς ἐκπαίδευσιν εἰς στρατιωτικὴν ἰατρικὴν σχολήν». Ἐπὶ τῇ βάσει προτάσεως τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς στρατιωτικῆς ἀποστολῆς κρίνεται ἀναγκαῖον νὰ γίνῃ μέριμνα περὶ κρείττονος διοργανώσεως τῆς ὑγειονομικῆς ἡμῶν ὑπηρεσίας, διὰ τῆς ἀποστολῆς σπουδαστῶν, μελλόντων νὰ ἐκμάθωσι τήν στρατιωτικὴν ἰατρικὴν εἰς εἰδικὴν σχολήν, ὑπάρχουσαν ἀλλαχοῦ. Ἐπίσης ἕτερον νομοσχέδιον, δι’ οὗ ἐπίσης ἐπιτρέπεται ἡ ἀποστολὴ εἰς τὴν στρατιωτικὴν ἰατρικὴν σχολὴν ἐφαρμογῆς, τοῦ Val-de-Grâce, τριῶν ἀνθυπιάτρων ἐκ τῶν ἐν τῷ στρατῷ κατ’ ἔτος. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ συναινέσῃ νὰ κηρυχθῶσι κατεπείγοντα τὰ νομοσχέδια καὶ νὰ γίνωσι δεκτὰ κατ’ ἀρχήν, ὥστε νὰ κατασταθῇ δυνατὴ ἡ ψήφισίς των μέχρι τέλους τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς.

§334ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§335ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις κατ’ ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀποστολῆς σπουδαστῶν πρὸς ἐκπαίδευσιν εἰς στρατιωτικὴν ἰατρικὴν σχολήν». (Ψηφίζεται ἡ ἀρχή). Συζήτησις κατ’ ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀποστολῆς ἀνθυπιάτρων εἰς τὴν στρατιωτικὴν ἰατρικὴν σχολὴν ἐφαρμογῆς τοῦ Val-de-Grâce ἐν Παρισίοις». (Ψηφίζεται ἡ ἀρχή).

§336ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι Βουλευταί· πρὸ ὀλίγου μοὶ ἀπεστάλη ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς ἡ ἑξῆς ἐπιστολή (ἀναγινώσκει). «Ἀθῆναι, 6 Ἰουλίου 1911. Πρὸς τὸν κ. Θεμ. Παπαϊωάννου Αʹ Ἀντιπρόεδρον τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων. Λαμβάνω τὴν τιμὴν ν’ ἀνακοινώσω δι’ ὑμῶν πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι ὑποβάλλω τὴν παραίτησίν μου ἀπὸ τῆς θέσεως τοῦ Προέδρου. Μετὰ πάσης τιμῆς Ν. Στράτος». Συμφώνως πρὸς τὸν Κανονισμὸν ἡ Βουλὴ δέον ν’ ἀποφανθῇ περὶ τῆς ἀποδοχῆς ἢ μὴ τῆς παραιτήσεως.

§337ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, αὔριον.

§338ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 3ῃ τῆς νυκτός).