1911.07.07

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 133.

Τῆς 7ης Ἰουλίου 1911

(Πέμπτη)

Προεδρία κ. Θ. Παπαϊωάννου (Ἀντιπροέδρου).

(Ἀναγνωσθέντος τοῦ καταλόγου ἡ Βουλὴ εὑρέθη ἐν ἀπαρτίᾳ περὶ ὥραν 11 καὶ 30′ π. μ. παρόντων 178 Βουλευτῶν).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: 1) Κάτοικοι Δομοκοῦ ζητοῦσιν, ὅπως μὴ ἀποσπασθῇ οὗτος ἐκ τοῦ νομοῦ Λαρίσης· 2) Οἱ κάτοικοι Κρεμαστῆς–Λαρίσης, ζητοῦσιν, ὅπως παραμείνῃ ἡ αὐτὴ ἕδρα τοῦ Εἰρηνοδικείου· 3) Περίοικοι Μεσολογγίου καὶ Καρπενισίου ζητοῦσιν, ὅπως ἐπεκταθῇ ἡ κατασκευαζομένη ὁδὸς μέχρι Καρπενισίου· 4) Ἡ Χ. Κυριακοῦ φανευθέντος τοῦ υἱοῦ της Κυριάκου ἐνωματάρχου, διδάκτορος τῆς Νομικῆς ἐν ὑπηρεσίᾳ, ζητεῖ βοήθημα· 5) Οἱ κάτοικοι Σκιάθου ζητοῦσιν, ὅπως μὴ καταργηθῇ τὸ ὑπολιμεναρχεῖόν των· 6) Οἱ πέριξ τῶν σιδηροδρομικῶν σταθμῶν Πελοποννήσου καὶ Λαρίσης οἰκοῦντες ζητοῦσι κατεδάφισιν τῶν περιτοιχισμάτων τούτων καὶ γεφυρῶν, ἅτινα καταστρέφουσι τὸ σχέδιον τῆς πόλεως· 7) Ὑπερδιακόσιοι δημοδιδάσκαλοι Εὐβοίας ζητοῦσιν, ὅπως ἀναβληθῇ ἡ ψήφισις τοῦ περὶ Κεντρικοῦ Συμβουλίου νομοσχεδίου· 8) Ὁ Πανελλήνιος Σύνδεσμος τῶν παραγωγικῶν σωματείων ζητεῖ βοήθημα. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἱδρύσεως σταθμοῦ ἐπιβητόρων» ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της, ἥτις θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. Ὁ κ. Ν. Στράτος ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§2Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, χθὲς ἀνεκοινώθη πρὸς τὴν Βουλὴν ἡ ὑποβληθεῖσα καὶ ἀνακοινωθεῖσα εἰς τὸν κύριον πρῶτον Ἀντιπρόεδρον παραίτησίς μου ἀπὸ τῆς θέσεως τοῦ Προέδρου. Ὀφείλω κατὰ καθῆκον πρὸς τὴν Βουλὴν νὰ παράσχω πρὸς ταύτην τὰς ἐξηγήσεις τῶν λόγων, οἱ ὁποῖοι μοὶ ἐπέβαλον, ὅπως ὑποβάλω τὴν παραίτησιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅπως ὑποβάλω παραίτησιν, ἀφοῦ διάστημα τριῶν ἢ τεσσάρων μόνον ἡμερῶν ἐργασίας τῆς Βουλῆς ὑπολείπεται. Κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς προχθές, καθ’ ἣν στιγμὴν εἶχε ζητηθῆ ὑπὸ διαφόρων Βουλευτῶν ὁ λόγος ἐπὶ τοῦ κατεπείγοντος τῆς ὑποβληθείσης προτάσεως νόμου περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐκλογῆς τῶν καθηγητῶν τῶν Πανεπιστημίων, ὁ βουλευτὴς Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος κ. Ν. Ξηρὸς ἐζήτησε τὸν λόγον, ἵνα ζητήσῃ τὸ κατεπεῖγον τῆς προτάσεως νόμου περὶ δικαστικῶν κλητήρων, δηλώσας μοι ἅμα ὅτι συνομολογεῖ εἰς τὴν πρόταξιν τῆς προτάσεως νόμου ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ δέχεται, ἵνα αὕτη κατὰ προτίμησιν προταχθῇ καὶ ψηφισθῇ. Ἠρώτησα τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ κατεπείγοντος διακόψας τὴν ἄλλην συζήτησιν, καὶ ἀποφανθείσης τῆς Βουλῆς ὑπὲρ τοῦ κατεπείγοντος ἀμέσως προέβην νὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῆς προτάσεως νόμου. Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς ἐζήτησε τὸν λόγον ὁ κ. Βοζίκης. Τὴν στιγμὴν ἐκείνην μοὶ ἐπεδόθη πρότασις νόμου φέρουσα τὴν ὑπογραφὴν τοῦ βουλευτοῦ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος κ. Ξηροῦ, φέρουσα δὲ τίτλον μεταβεβλημένον καὶ προσθήκην διατάξεως ἐχούσης ὕλην σχετικὴν πρὸς τὸ ἀρχικὸν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰς δύο ἀναγνώσεις εἶχε ψηφισθῆ. Καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ κ. Βοζίκης ἀνέπτυσσε τὰς παρατηρήσεις του, αἱ ὁποῖαι ἦσαν βραχύλογοι, παραβαλὼν τὰ νομοσχέδια ἀντελήφθην διαφορὰν τοῦ τίτλου καὶ διαφορὰν τῆς ὕλης. Ἡ πρότασις ἡ ἀρχικὴ ἡ ψηφισθεῖσα εἰς δύο ἀναγνώσεις εἶχε τίτλον «περὶ προσθήκης καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου ͵ΒΡΖʹ τοῦ 1893 περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν κλητήρων· τὸ ἐπιδοθέν μοι φέρον τὴν ὑπογραφὴν τοῦ κ. Ξηροῦ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον μοὶ ἐδηλώθη ὅτι εἶχεν υἱοθετήσει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἔφερε τὸν τίτλον «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τῶν νόμων περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων». Ἐθεώρησα ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ εἰς γʹ ἀνάγνωσιν κατὰ τροποποίησιν ἀνακοινούμενον νομοσχέδιον φέρον πρόσθετον ὕλην καὶ διάφορον τίτλον. Κύριοι, κατὰ τὸ ἄρθρον 35 τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, πᾶς Βουλευτὴς δύναται νὰ προβάλῃ τὸ ἀπαράδεκτον λόγῳ συνταγματικῆς διατάξεως, προτάσεως νόμου ἢ νομοσχεδίου, οἴκοθεν δὲ καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς δικαιοῦται νὰ ὑποβάλῃ τὰς παρατηρήσεις του. Εὑρέθην τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἐνώπιον προηγουμένης ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, καθ’ ἣν ἡ τροπολογία ἡ προταθεῖσα ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ Καποδιστριακοῦ Πανεπιστημίου» ἐκρίθη ὅτι δὲν ἦτο προσῆκον νὰ ψηφισθῇ ὡς τροπολογία καὶ ἦτο προτιμότερον νὰ εἰσαχθῇ ὡς πρότασις νόμου ἰδιαιτέρα. Ἡ Βουλὴ ἀποδεχθεῖσα τὰς παρατηρήσεις ἀπεφάσισεν οὕτω καὶ ἡ τροπολογία μετεβλήθη εἰς πρότασιν νόμου. Ἵνα μὴ εὑρεθῇ ἡ Βουλή, κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν, ἐν διαστήματι ὀλίγων λεπτῶν τῆς ὥρας μεταγνοῦσα εἰς τὰς ἀποφάσεις της, ἐθεώρησα προσῆκον νὰ ὑποβάλω τὰς παρατηρήσεις μου, ἐθεώρησα δὲ προσῆκον τὰς παρατηρήσεις μου, νὰ μὴ ὑποβάλω ἀπὸ τῆς ἕδρας τῆς προεδρικῆς ὡς διαχειριζόμενος τὸ προεδρικὸν ἀξίωμα, τοῦτο δέ, ἵνα μὴ αἱ παρατηρήσεις μου λάβωσι τὸν χαρακτῆρα τὸν βαρύτερον, τὸν ὁποῖον ἤθελον λάβει, ἐὰν ἐξεφέροντο καὶ διετυποῦντο ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ λάβωσι τὸν χαρακτῆρα τὸν ἁπλοῦν, τὸν πολὺ ἁπλούστερον, ἐὰν ὑπεβάλλοντο ὑπὸ τοῦ Βουλευτοῦ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας· διότι ἐν μὲν τῇ πρώτῃ περιπτώσει θὰ ἐπήρχετο ἄμεσος σύγκρουσις τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς πρὸς τοὺς ὑποβαλόντας τὴν πρότασιν καὶ υἱοθετήσαντας αὐτήν, ἐν δὲ τῇ δευτέρᾳ περιπτώσει θὰ ἦτο ἁπλῆ γνώμη Βουλευτοῦ, ἡ ὁποία δὲν ἤθελεν ἔχει τὴν βαρύτητα καὶ σημασίαν, τὴν ὁποίαν θὰ εἶχεν ἡ γνώμη τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς ἐν τῇ ἐκτελέσει τῶν καθηκόντων του. Οὗτος εἶναι ὁ λόγος, ὅστις μὲ ὡδήγησεν εἰς τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς. Τὸ νομοσχέδιον συνεζητήθη· κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου εἶναι, ὑποθέτω, εἰς τοὺς παραστάντας κατὰ τὴν συζήτησιν κ. Βουλευτὰς—διότι ἀπουσίαζον πολλοὶ— ἔναυλοι οἱ λόγοι μου ὅτι ἐκηρύχθην τελείως ὑπὲρ τῆς οὐσίας τοῦ νομοσχεδίου, ἀνεκοίνωσα πρὸς τὴν Βουλὴν τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν εἶχον, ὅτι ἦτο ὀρθόν, ἵνα ἐπεκταθῇ ὁ κύκλος τῶν προσώπων, μεταξὺ τῶν ὁποίων δέον ὁ προϊστάμενος τῆς δικαιοσύνης καὶ τὸ Ἀνώτατον Δικαστικὸν Συμβούλιον νὰ ἐκλέξωσι τοὺς εἰσαγγελεῖς τῶν Ἐφετῶν. Ὑπεστήριξα ὅτι, συμφώνως πρὸς τὴν γνώμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῶν ἀγορευσάντων Βουλευτῶν, δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ εἶναι περιωρισμένος ὁ κύκλος μεταξὺ τῶν ἐχόντων ὡρισμένην ὑπηρεσίαν ἐφετῶν καὶ ὅτι πρέπει νὰ εὐρυνθῇ ὁ κύκλος μέχρι τῶν δικηγόρων καὶ τῶν ἐφετῶν τῶν ἐχόντων οἱανδήποτε ὑπηρεσίαν. Ἡ θέσις τοῦ εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν, οὖσα θέσις δικαστικὴ ἀνωτέρα καὶ ἐποπτικὴ τῶν δικαστικῶν Ἀρχῶν, εἶναι θέσις, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ ἰδιάζοντα προσόντα καὶ δὲν δύναται νὰ περιορισθῇ ὁ κύκλος τῆς διὰ ταύτην ἐκλογῆς μεταξὺ τῶν ἐχόντων ἁπλᾶ προσόντα χρόνον ὑπηρεσίας. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἐπλειοδότησα, διότι, ἀφοῦ τις τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, νομίζω ὁ ἐξ Ἄρτης συνάδελφος κ. Καραπᾶνος, ὑπεστήριξε τὴν γνώμην ὅτι θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ πληρωθῶσιν αἱ θέσεις τῶν εἰσαγγελέων τῶν Ἐφετῶν, ἐφ’ ὅσον οἱ ἀπολυθέντες δυνάμει προτάσεως τοῦ Ἀνωτάτου Δικαστικοῦ Συμβουλίου πρώην εἰσαγγελεῖς τῶν Ἐφετῶν δὲν εἶχον συμπληρώσει τὴν διετίαν, μεθ’ ἣν ἐπετρέπετο εἰς αὐτοὺς ἐκ τοῦ νόμου νὰ ὑποβάλωσιν αἴτησιν εἰς τὸ Ἀνώτατον Δικαστικὸν Συμβούλιον καὶ κριθῶσιν ἐκ νέου, ὑπεστήριξα πλειοδοτῶν ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν ἡ Πολιτεία ν’ ἀναμένῃ τὴν συμπλήρωσιν τῶν χρονικῶν προσόντων ὑπαλλήλων, οἵτινες δικαίως ἢ ἀδίκως ἀπελύθησαν δι’ ἀποφάσεως συμβουλίου εἰδικοῦ δυναμένου ἐκ τῆς εἰδικότητός του ἐγκύρως νὰ κρίνῃ αὐτούς, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ ὅτι οἱ εἰσαγγελεῖς ἐκεῖνοι, ἐπανερχόμενοι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, δὲν ἤθελον ἔχει τὸ προσῆκον κῦρος πρὸς ἐνάσκισιν τῶν ἐποπτικῶν καθηκόντων των ἀπέναντι τῶν δικαστῶν, καὶ δὲν θὰ ἦσαν οἱ προσήκοντες ὀφθαλμοὶ τοῦ Ἀνωτάτου Δικαστικοῦ Συμβουλίου, δι’ ὧν πορίζεται τοῦτο τὰς πληροφορίας αὑτοῦ καὶ σχηματίζει τὰς γνώμας αὑτοῦ περὶ τῶν κατωτέρω δικαστικῶν Ἀρχῶν. Νομίζω δέ, —ἂν ἐνθυμῶμαι καλῶς—ὅτι καὶ αὐτοί, εἶπον, δὲν πρέπει νὰ ἐπιμένωσι νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς ἀξίωμα, τὸ ὁποῖον ἄνευ κύρους ἤθελον χειρισθῆ. Καθ’ ἣν στιγμὴν τοιαύτην ἐγὼ διετύπουν γνώμην ἐναντίον τῆς ἐπαναφορᾶς τῶν ἀπολυθέντων εἰσαγγελέων Ἐφετῶν, ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης διακόπτων εἶπε πρός με ὅτι δέον νὰ παύσωσιν αἱ ἐρωτοτροπίαι πρὸς τοὺς ἐκκαθαρισθέντας. Ὁμολογῶ, κύριοι Βουλευταί, ὅτι τὴν στιγμὴν ἐκείνην δὲν ἠδυνήθην ν’ ἀντιληφθῶ ποία ἦτο δυνατὸν νὰ δοθῇ ἐξήγησις, οὐχὶ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ὑπὸ τοῦ ἔξω κόσμου εἰς τὴν φρασεολογίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, διότι ἐγὼ τοὐλάχιστον ὁμιλῶν κατὰ τῆς ἐπαναφορᾶς τῶν ἐκκαθαρισθέντων εἰσαγγελέων δὲν ἠδυνάμην νὰ συνδυάσω καθ’ οἱονδήποτε τρόπον διακοπήν, ἡ ὁποία ἀπέδιδεν εἰς ἐμὲ τὴν ἰδιότητα ἐρωτοτροποῦντος πρὸς τοὺς ἐκκαθαρισθέντας. Δυστυχῶς τὴν ἐπαύριον οἱ ἀπὸ ἡμερῶν ἐξ ἐπαγγέλματος, καὶ ἐκ συστήματος καὶ κατ’ ἀποκοπὴν ἐπιχειροῦντες νὰ μὲ δυσφημήσωσι συνεδύασαν τὴν φράσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης πρὸς τὰς δυσφημήσεις ἐκείνας, τὰς ὁποίας αὐτοὶ ἐπιρρίπτουσι καθημερινῶς κατ’ ἐμοῦ. Ἐνθυμεῖσθε, Κύριοι, ὅτι ὁμιλῶν πρὸς τὴν Βουλὴν καθ’ ἣν στιγμὴν παρέσχον ἐξηγήσεις περὶ τῶν κατ’ ἐμοῦ λιβελλογραφημάτων εἶπον ὅτι οὐδένα ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων ἠδυνάμην νὰ ὑποτιμήσω τοσοῦτον, ὥστε νὰ ὑποθέσω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ὁ ἐλάχιστος δισταγμὸς εἰς τὴν ψυχὴν οἱουδήποτε συναδέλφου μου περὶ τῆς ἀνακριβείας καὶ τοῦ ψεύδους καὶ τῆς κακοηθείας τῶν κατ’ ἐμοῦ γραφομένων· ὅτε δὲ τοιαύτην γνώμην εἶχον περὶ τῶν κυρίων συναδέλφων ὅλων, πολὺ ὀλιγώτερον ἦτο δυνατὸν τὴν στιγμὴν ἐκείνην, καὶ σήμερον, ἔτι νὰ πιστεύσω ὅτι ὁ ἐπόπτης τῆς λειτουργίας τῶν δικαστηρίων ἦτο δυνατὸν νὰ εἴπῃ φράσιν ἔχουσαν τοιαύτην ἔννοιαν πρὸς ἐμέ, ὁ ἐπόπτης τῆς λειτουργίας τῶν δικαστηρίων, ὅστις εἶναι τεταγμένος ὡς προστάτης ὅπως κινῇ τὴν δικαστικὴν Ἀρχὴν εἰς προστασίαν παντὸς ἀδικουμένου, πολὺ δὲ περισσότερον, ὅταν ὁ ἀδικούμενος οὗτος ἔχῃ τὴν τιμὴν νὰ προΐσταται τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Ὁμολογῶ δ’ ὅτι, ὡς ἐξεδήλωσα πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν ἡμέραν ἐκείνην καὶ σήμερον συγχρόνως ἐκδηλῶ, ἔχω τὴν ὑπερηφάνειαν ἐν τῇ συνειδήσει, τῇ πλήρει συνειδήσει, ὅτι εἶμαι λευκότερος καὶ τοῦ λευκοτάτου, οἱαδήποτε δὲ φρονεῖ ὁποιοσδήποτε ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης νὰ περιφρονῶ τὰ φρονήματα ταῦτα καὶ ἀφήνω εἰς τὴν δικαστικὴν Ἀρχήν, ὅπως ἀποδώσῃ τὸ δίκαιον. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ἡ τοιαύτη παρεξήγησις ἐδημιουργήθη ἔξωθεν, ἐδημιουργήθη δ’ ἔξωθεν ἕνεκα φράσεως ἀτυχοῦς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἐνόμισα ὅτι προσῆκον ἦτο εἰς ἐμέ, ἵνα καταθέσω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὴν ἐντολήν, τὴν ὁποίαν παρ’ αὐτῆς ἔλαβον· προσῆκον δὲ εἰς ἐμὲ ἦτο τοῦτο, καθόσον ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἀντλεῖ τὸ κῦρος αὑτοῦ ἐν τῇ ἐνασκήσει τῶν προεδρικῶν καθηκόντων ἐκ τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς. Ναὶ μὲν ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς προΐσταται τῶν ἐργασιῶν τοῦ συνόλου τῆς Βουλῆς, εἶναι Πρόεδρος τοῦ συνόλου, ἀλλὰ τὸ κῦρος αὑτοῦ ἀντλεῖ πάντοτε ἐκ τῆς πλειονοψηφίας, εἰς τὴν ψῆφον τῆς ὁποίας ὀφείλει τὸ τετιμημένον ἀξίωμα, τὸ ὁποῖον ἀπενεμήθη εἰς αὐτὸν ὑπὸ τῆς Βουλῆς· ἐφ’ ὅσον δ’ ὑπῆρξε δυνατὸν νὰ παρεξηγηθῇ φράσις μέλους τῆς Κυβερνήσεως τῆς ἡγουμένης τῶν ἐργασιῶν τῆς πλειονοψηφίας, ἐννοεῖται ὅτι ἐτίθετο ἐν ἀμφιβόλῳ πλέον ἂν ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἀπολαύῃ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς πλειονοψηφίας.

§3Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Οὐ μόνον σεῖς ἀλλὰ καὶ ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀπολέσει τὴν ἐμπιστοσύνην πλέον τῆς Βουλῆς.

§4Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εὑρισκόμενος ἐν τῷ δισταγμῷ τούτῳ ἐθεώρησα καθῆκόν μου, ἵνα τὴν παραίτησίν μου ὑποβάλω ἀπὸ τῆς χθές, παρεκάλεσα δὲ μόνον τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον, ἀποστείλας πρὸς αὐτὸν τὴν παραίτησιν κατὰ τὴν ἑσπέραν τῆς χθές, ν’ ἀνακοινώσῃ ταύτην κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς σήμερον, ἵνα μὴ διακόψω διὰ τῆς συζητήσεως τοῦ θέματος τούτου τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων, λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν τὸ βραχὺ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος ἐν σχέσει πρὸς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω, παρακαλῶ δὲ τὴν Βουλήν, ὅπως ἀποδεχθῇ τὴν παραίτησίν μου.

§5Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ὑποβληθεῖσα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Βουλῆς παραίτησις προκαλεῖ μίαν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν ἐπιβεβλημένον εἶναι εἰς ἐμὲ νὰ δώσω ἀμέσως. Ὅτε ἤρξατο συζητουμένη ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος κ. Ξηροῦ, ἡ ἀφορῶσα τὰ προσόντα τῶν δικαστικῶν κλητήρων, πρότασις τροπολογηθεῖσα ὑπ’ αὐτοῦ τούτου καὶ τῆς ὁποίας ἡ ἔντυπος τροπολογία εἶχεν ἤδη διανεμηθῆ ἀπὸ δύο ἢ τριῶν ἡμερῶν, νομίζω, ἐδηλώθη δὲ συγχρόνως ὅτι τὴν πρότασιν ταύτην υἱοθετεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὅπως ἐνθυμεῖσθε, ἐνόμισεν ὅτι ἡ τροπολογία, ἡ ὁποία ἐζητεῖτο νὰ παρεμβληθῇ, δὲν ἦτο ἐντελῶς συνταγματική, διότι τοιουτοτρόπως ἐπρόκειτο νὰ θεσμοθετηθῇ διάταξις ἄσχετος πρὸς τὴν ὕλην τοῦ νομοσχεδίου, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν θὰ ὑπῆρχεν ἡ κατ’ ἀρχὴν συζήτησις, ἡ κατ’ ἀρχὴν ἀποδοχὴ καὶ αἱ δύο κατ’ ἄρθρον ἀναγνώσεις, ὁ ἀξιότιμος, λέγω, Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ταῦτα φρονῶν ἐνόμισεν ὅτι εἶχε δικαίωμα καὶ καθῆκον ἴσως, κατερχόμενος ἀπὸ τῆς ἕδρας τοῦ Προέδρου ν’ ἀνέλθῃ ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου, ὡς ἁπλοῦς Βουλευτής, καὶ νὰ προβάλῃ τὸ συνταγματικῶς ἀπαράδεκτον τῆς τοιαύτης προτάσεως. Δὲν νομίζω προσῆκον νὰ συζητήσω κατ’ οὐσίαν τὴν γνώμην ταύτην τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Βουλῆς, ἂν δηλαδὴ ἀληθῶς ἐπρόκειτο περὶ μεταβολῆς τῆς ὕλης τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἀφεώρα τὰ προσόντα τάξεώς τινος δικαστικῶν ὑπαλλήλων, διότι τοῦτο δὲν εἶναι ἀντικείμενον τῆς συζητήσεως, ἡ ὁποία ἀπασχολεῖ τὴν στιγμὴν ταύτην τὴν Βουλήν. Ἀλλὰ τὸ γεγονός, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς κατελθὼν ἀπὸ τῆς ἕδρας ἀνῆλθεν ἐπὶ τοῦ βήματος, διὰ νὰ ἀντιτάξῃ συνταγματικῶς ἀπαράδεκτον κατὰ προτάσεως, ἡ ὁποία υἱοθετηθεῖσα ἤδη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, προήρχετο πλέον ὑπ’ αὐτοῦ τούτου, ἐὰν δὲν ἀντίκειται — καὶ δὲν ἀντίκειται βεβαίως — πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ, εὑρίσκεται ἐν ἁρμονίᾳ καὶ πρὸς αὐτὰς μάλιστα τυπικῶς, θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι δὲν εἶναι ἴσως ἐντελῶς σύμφωνος μὲ τὴν κοινοβουλευτικὴν τάξιν, ἡ ὁποία εἶναι καθιερωμένη παρ’ ἡμῖν, διότι ἐφ’ ὅσον ἐξακολουθεῖ καὶ μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης ἐξακολουθεῖ ἀκόμη, καθὼς διεπλάσθη τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα παρ’ ἡμῖν, ὁ Πρόεδρος νὰ προέρχηται ἀπὸ τῆς πλειονοψηφίας τοῦ Σώματος καὶ διὰ τοῦτο νὰ εὑρίσκηται ἐν πλήρει ἁρμονίᾳ πάντοτε πρὸς τὴν πλειονοψηφίαν καὶ τὴν ἡγουμένην αὐτῆς Κυβέρνησιν, ἐνόμιζον ὅτι εἰς περίστασιν, καθ’ ἣν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἐφρόνει ὅτι μία πρότασις εἰσηγουμένη ἢ υἱοθετουμένη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἀντέκειτο εἰς διάταξίν τινα εἴτε τοῦ Συντάγματος εἴτε τοῦ Κανονισμοῦ, ἡ μᾶλλον ἁρμοδία ὁδὸς ὅπως ἐκδηλωθῇ ἡ περὶ τούτου γνώμη τοῦ Προέδρου θὰ ἦτο ἡ διὰ τῆς ἀπ’ εὐθείας συνεννοήσεως πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἢ ἡ διὰ τῆς ὑποδείξεως τοῦ πράγματος αὐτοῦ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα μὴ προέλθῃ ἡ παρεξήγησις, ἡ ὁποία ἐγεννήθη ἐκείνην τὴν ἑσπέραν, ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἀφήνων τὴν θέσιν του καὶ ἀποτιθέμενος τὸν μανδύαν τὸν προεδρικὸν ἦλθεν ὡς Βουλευτὴς νὰ ἐλέγξῃ ἐνέργειαν ἑνὸς ἐκ τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ἔχω περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐνεργείας ἐν προκειμένῳ. Ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω ὅτι δὲν ἀμφισβητῶ τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς καὶ τὴν ὑποχρέωσιν, ἐφ’ ὅσον ἐνόμιζεν ὅτι μία πρότασις ἦτο συνταγματικῶς ἀπαράδεκτος, νὰ μεριμνήσῃ, ὅπως ἡ πρότασις αὕτη, ἐφ’ ὅσον ἐνόμιζεν ὅτι ἦτο ἀληθῶς συνταγματικῶς ἀπαράδεκτος, μὴ ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἡ κατὰ τὰ παρ’ ἡμῖν κοινοβουλευτικὰ νόμιμα, κατὰ τὴν κοινοβουλευτικὴν τάξιν, ἐνδεδειγμένη ὁδὸς ἦτο ἡ διὰ τῆς ἀπ’ εὐθείας συνεννοήσεως. Θὰ προσθέσω δ’ ἀκόμη καὶ τοῦτο, ὅτι ἡ ἀπὸ τῆς ἕδρας τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς ἐπίκλησις τῆς προσοχῆς τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ συνταγματικῶς ἀπαραδέκτου τῆς προτάσεως θὰ προυκάλει μικροτέραν παρεξήγησιν ἢ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν προυκάλεσεν ἡ κάθοδος τοῦ κ. Προέδρου ἀπὸ τῆς ἕδρας αὐτοῦ, ἀπεκδυθέντος πλέον τὸν προεδρικὸν μανδύαν καὶ ἐλθόντος ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅπως διατυπώσῃ τὰς ἀντιρρήσεις του. Ἄλλως θὰ εἶχε βεβαίως τὸ πρᾶγμα, ἂν ἀπὸ τῆς ἕδρας τῆς προεδρικῆς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς διετύπου τὴν ἀντίρρησίν του. Θὰ εἶχε νὰ ἐπικαλεσθῇ τότε ὅτι τὴν στιγμὴν ἐκείνην, ἐν τῇ ἐνασκήσει τῶν καθηκόντων τοῦ Προέδρου, ἐφίστα τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, ὅπως μὴ γίνῃ τι τὸ ἀντισυνταγματικὸν καὶ δὲν θὰ ἐλάμβανεν ἡ παρατήρησίς του ὄψιν ἐπιθέσεως τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς κατὰ μέλους τῆς Κυβερνήσεως. Ταῦτα ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ μέρος τοῦτο τοῦ ἐπεισοδίου. Ἀλλὰ τὸ ἐπεισόδιον τοῦτο προὐκάλεσεν ἀκολούθως καὶ πάλιν τὴν ἄνοδον εἰς τὸ βῆμα τοῦτο τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, ὅπως ἐπιμείνῃ εἰς τὴν γνώμην του ὑποστηρίζων τὸ συνταγματικῶς ἀπαράδεκτον, ἐξ οὗ προὐκλήθη διακοπὴ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μου κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, διὰ τὴν ὁποίαν κυρίως εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ παράσχω τὴν ἐξήγησιν ὅτι ἡ διακοπὴ αὕτη δὲν ἦτο δυνατὸν οὐδὲ πόρρωθεν νὰ ἀναφέρηται εἰς τὴν δημοσιογραφικὴν ἐπίθεσιν τὴν διευθυνομένην κατ’ αὐτὰς κατὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς. Ἡ διακοπὴ ἀνεφέρετο ἀκριβῶς εἰς τὴν ὕλην τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἀπησχόλει τὴν Βουλήν. Ἐκρίθη καὶ ἐδηλώθη, νομίζω, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ σπεύσωμεν νὰ πληρώσωμεν τὰς θέσεις ταύτας ἕως ὅτου διὰ τῆς παρόδου τοῦ χρόνου καταστῇ δυνατόν, ἐὰν κρίνωνται ὑπὸ τοῦ Ἀνωτάτου Συμβουλίου ἱκανοί, νὰ καταλάβωσι τὰς θέσεις ταύτας καί τινες τῶν εἰσαγγελέων, οἱ ὁποῖοι πρὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἔτους εἶχον ἀπομακρυνθῇ τῆς ὑπηρεσίας. Ἡ ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης γενομένη διακοπὴ πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς καὶ ἡ πρὸς αὐτὸν ἀπευθυνθεῖσα φράσις, τὴν ὁποίαν περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω, διότι ἔχετε ὅλοι αὐτὴν ἔναυλον εἰς τὰς ἀκοάς σας, ἔχω καθῆκον νὰ δηλώσω ὅτι ἀφεώρα ἀποκλειστικῶς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον εἶχε θιχθῇ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, τῆς ἐπανόδου τῶν ἐκκαθαρισθέντων εἰσαγγελέων τῶν Ἐφετῶν καὶ Πρωτοδικῶν. Ταύτας τὰς ἐξηγήσεις νομίζω ὅτι μοὶ ἐπεβάλλετο νὰ δώσω, καὶ νομίζω ὅτι αὗται θὰ θεωρηθῶσιν ἐπαρκεῖς. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης.)

§6Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κατόπιν τῶν ἐξηγήσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εὑρίσκεται βεβαίως ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ ὑποστηρίζουσα ταύτην πλειονοψηφία ἐν τάξει ἀπέναντι ἐμοῦ διὰ τὴν διακοπήν, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνε πρὸς ἐμὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, διότι κατόπιν τῆς σαφοῦς ἐξηγήσεως τοῦ προϊσταμένου τῆς Κυβερνήσεως ἀποστομοῦνται οἱ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς κακοήθεις, οἱ ὁποῖοι ὡς ἔργον ἔχουσι τὴν δυσφημίαν. Ἀλλ’ ὑπάρχει καίριον σημεῖον πλήρους διαφωνίας ἐμοῦ πρὸς τὴν πλειονοψηφίαν καὶ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ τρόπου τῆς διαχειρίσεως τῶν προεδρικῶν καθηκόντων. Εἶπον πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι θεωρῶ ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἀντλεῖ τὸ κῦρος πρὸς διαχείρισιν τῶν προεδρικῶν καθηκόντων καὶ δικαιωμάτων ἀπὸ τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ συγχρόνως ἔχω τὴν ἀντίληψιν καὶ τὴν γνώμην ὅτι, οἱαιδήποτε κοινοβουλευτικαὶ συνήθειαι καὶ ἂν ἐπεκράτησαν ἄλλοτε, ἐγὼ δὲ δὲν ἐνθυμοῦμαι τοιαύτας κοινοβουλευτικὰς συνηθείας, δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς νὰ μετασχηματίζηται εἰς διεκπεραιωτὴν τῆς πλειοψηφίας. Ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς εἶναι ἔφορος τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ὁ ἐπόπτης αὐτῶν καὶ ὀφείλει ἐκεῖ, ὅπου εὑρίσκει τι μὴ νόμιμον καὶ ὀρθόν, ἔστω καὶ ἂν πλανᾶται, νὰ ὑποβάλῃ τὴν γνώμην του. Εἶπον πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι ὑπέβαλον τὴν γνώμην μου κατὰ τρόπον εὐσχημότατον καὶ λεπτότατον. Ἴσως ὑπάρχει διαφωνία τις περὶ τοῦ τρόπου τῆς ὑποβολῆς τῶν παρατηρήσεών μου, καὶ ἴσως ἔχει δίκαιον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως φρονῶν ὅτι θὰ ἦτο περισσότερον λεπτὸν νὰ ὑπεβάλλοντο αἱ παρατηρήσεις ἀπὸ τῆς προεδρικῆς ἕδρας καὶ ὄχι ἀπὸ τοῦ βήματος. Ἐγὼ ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν εἶναι δυνατόν ποτε νὰ ἀναγνωρίσω ὅτι καταλύεται τὸ δικαίωμα τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, τὸ ὁποῖον ἔχει οὗτος καὶ τυπικῶς καὶ οὐσιαστικῶς, ἵνα εἶναι ἔφορος τῶν συνταγματικῶν διατάξεων. Εὑρισκόμενος ἐν τοιαύτῃ διαφωνίᾳ, διὰ τοῦτον τὸν λόγον ἤδη παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἀποδεχθῇ τὴν παραίτησίν μου παραχρῆμα.

§7ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὑπολαμβάνω ὡς καθῆκόν μου, κύριοι Βουλευταί, παρακολουθήσας καὶ ἐγὼ τὰ γενόμενα κατὰ τὴν ἑσπέραν ἐκείνην νὰ δηλώσω ὅτι εἶμαι καθ’ ὁλοκληρίαν σύμφωνος πρὸς τὰς ἐξηγήσεις τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως μέχρι τοῦ σημείου, κατὰ τὸ ὁποῖον ἤρξατο νὰ ἑρμηνεύῃ τὴν φράσιν τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, διότι ἐπὶ τοῦ σημείου ἐκείνου νομίζω ὅτι ἄρχεται ἄλλη ὄψις τῶν πραγμάτων καὶ οὐχὶ ἐκείνη, τὴν ὁποίαν παρέστησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Διότι, κύριοι Βουλευταί, δὲν δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι ἡ φράσις ἐκείνη οὐ μόνον ἀφορμὴν εἶχε τὸ συζητούμενον θέμα, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀπηυθύνετο κατὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς εἶχεν ἤδη δηλώσει ὅτι κατὰ τὴν γνώμην αὐτοῦ δὲν ἐπιτρέπεται καὶ συζήτησις ἀκόμη περὶ ἐπαναφορᾶς εἰς τὴν δικαστικὴν ὑπηρεσίαν τῶν ἐκκαθαρισθέντων εἰσαγγελέων ἐπὶ τῶν Ἐφετῶν. Ὅτε λοιπὸν τοῦτο εἶχεν ἀκούσει ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ ὅτι ἀπηύθυνε τὴν φράσιν αὐτὴν κατὰ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς;

§8Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ἐνόμιζον ὅτι δὲν ἦτο ἀναγκαῖον νὰ προβῶ εἰς δήλωσίν τινα μετὰ τὰς δηλώσεις, εἰς τὰς ὁποίας προέβη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως· ἀλλά, ἀφοῦ ἐγείρεται ἀμφισβήτησις, νομίζω ὅτι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐπαναλάβω ὅτι αἱ δηλώσεις αἱ γενόμεναι ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εὑρίσκονται ἐν πλήρει ἁρμονίᾳ πρὸς τὸ ἐμὸν φρόνημα (Χειροκροτήματα).

§9Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ φράσις ἐκείνη ἐλέχθη, καὶ ἡ φράσις εἶναι βαρεῖα· εἶναι βαρεῖα, διότι ἀπέρρευσεν ἐκ τοῦ συζητουμένου θέματος, ὡς ἐδήλωσεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὡς ἀποδέχεται ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης· εἶναι βαρεῖα, εἶναι φράσις πολλῆς σημασίας ἀπέναντι τῆς Βουλῆς, διότι βεβαίως, ἂν δὲν ἀπηυθύνετο κατὰ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, ἀπηυθύνετο κατ’ ἄλλων Βουλευτῶν, οἵτινες συνεζήτησαν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος καὶ ἐκηρύχθησαν ὑπὲρ τῆς ἐπαναφορᾶς τῶν ἐκκαθαρισθέντων ἐκείνων εἰσαγγελέων· ἡ φράσις ἐκείνη ἡ βαρεῖα, ἡ φράσις ἐκείνη ἡ ὑβριστική, ἀπηυθύνετο ἐναντίον Βουλευτῶν ὁμιλησάντων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἐναντίον Βουλευτῶν, οἵτινες ἤσκουν δικαίωμα οὐ μόνον αὐτῶν, ἀλλὰ δικαίωμα τῆς Βουλῆς· ἡ φράσις ἡ βαρεῖα, ἡ φράσις ἡ ὑβριστικὴ κατ’ ἀκολουθίαν ἀπηυθύνετο κατὰ τῆς Βουλῆς. Τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα, ὅτι μένει ἀνεξήγητον, ὅτι μένει ἀδικαιολόγητον τὸ ζήτημα τοῦτο τὸ περιέχον ὕβριν ἑνὸς Ὑπουργοῦ βαρυτάτην κατὰ τῆς Βουλῆς.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Βοζίκης ἔχει τὸν λόγον.

§11Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Ἐμεσολάβησε ζήτημα προσωπικὸν διὰ τοῦ ὑπαινιγμοῦ, τὸν ὁποῖον ἔδωκεν ὁ προλαλήσας, ὅτι ἡ φράσις αὕτη ἀπηυθύνετο κατὰ τῶν προλαλησάντων. Ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ αὐτοῦ ζητήματος, ἐπειδὴ καὶ ἐγὼ εἰμι μεταξὺ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὡμίλησαν, ζητῶ νὰ λάβω τὸν λόγον.

§12ΠΕΡ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ διὰ τοὺς αὐτοὺς λόγους καὶ ἐγώ, κύριε Πρόεδρε.

§13Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Καὶ ἐγὼ ὡμίλησα περὶ τοῦ ζητήματος καὶ δι’ αὐτὸ ἔλαβον τὸν λόγον. Ἡ φράσις, περὶ ἧς πρόκειται, ἀπηυθύνθη πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς· περιελάμβανεν ἐκεῖνον μόνον; Περιελάμβανε καὶ ἄλλους; Εἶναι φράσις, διὰ τῆς ὁποίας ἐδόθη ἡ ἐξήγησις ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ὅτι δὲν ἦτο φράσις ἐνέχουσα σκοπὸν προσβλητικόν; Τὴν ἐξήγησιν ταύτην καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ἔδωκαν καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἀπεδέχθη. Δι’ ἐμὲ ἡ ἐντύπωσις κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ἐκστομήσεως τῆς φράσεως ἦτο οἵα καὶ ἡ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς καὶ ἡ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ φράσεως ἄνευ σκοποῦ τινος λεχθείσης πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, φράσις ὅμως, ἡ ὁποία ἠδύνατο νὰ παρεξηγηθῇ ὡς δὲν προεβλέπετο, καὶ ἡ ὁποία παρεξηγήθη, ἀλλ’ ἕνεκα τῆς ὁποίας παρεξηγήσεως ἐπηκολούθησαν αἱ γενόμεναι δηλώσεις, καὶ δὲν νομίζω ὅτι ὑπάρχει λόγος ὅπως δημιουργήσωμεν ζητήματα προσωπικά. Ἕτερον ζήτημα ἐγέννησαν αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠξίωσεν ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἐπὶ ζητημάτων Κανονισμοῦ, ἢ ἐπὶ ζητημάτων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἔχει διάφορον οὐσιαστικὴν γνώμην, πρέπει νὰ ἔρχηται εἰς ἰδιαιτέραν συνεννόησιν μετὰ τῆς Κυβερνήσεως.

§14Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Τὸ προσωπικὸν ζήτημα δὲν τὸ ἐξηντλήσατε, καὶ νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ εἰσέλθητε εἰς ζήτημα οὐσίας, ἐφ’ ὅσον δὲν λυθῇ τὸ ζήτημα τὸ προσωπικόν.

§15Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἔχει καλῶς· τότε κατέρχομαι.

§16Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι καὶ μετὰ τὰς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἐπὶ τῆς φράσεως ἔδωκεν, ὅ τε ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ἐγὼ δὲν θεωρῶ ὅτι αἱ ἐξηγήσεις αὗται εἶναι ἀρκοῦσαι, ἐφ’ ὅσον ἤθελε θεωρηθῆ ὅτι ἡ φράσις ἐκείνη ἀπηυθύνθη ἐναντίον καὶ τῶν λοιπῶν συναδέλφων—τοῦθ’ ὅπερ ἔθιξεν ὁ ἀξιότιμος κ. Κουλουμβάκης—οἵτινες ὡμίλησαν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου· ἐφ’ ὅσον ἑπομένως ἤθελε θεωρηθῆ ὅτι ἡ φράσις ἐκείνη ἀπηυθύνετο καὶ ἐναντίον μου, ὁ ὁποῖος εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἐκφέρω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὴν γνώμην μου, βεβαίως ἡ φράσις ἐκείνη, ἐὰν ἀπηυθύνετο κατ’ ἐμοῦ, δὲν εἶχε τὴν ἔννοιαν τὴν βαρεῖαν, τὴν ὁποίαν θὰ εἶχε, ἐφ’ ὅσον ἡρμηνεύετο σχετιζομένη πρὸς τὰς περιστάσεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι συνοδεύουν τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς. Ὁπωσδήποτε, ὑπολείπεται πάντοτε μία ἔννοια, ὅτι ἡμεῖς ὡμιλήσαμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, χαριζόμενοι εἰς πρόσωπα, ἐνῷ ἡμεῖς ὡμιλήσαμεν ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ καὶ ἐξηνέγκαμεν τὴν γνώμην μας, τὴν ὁποίαν εἴχομεν τὸ καθῆκον καὶ τὸ δικαίωμα νὰ ὑποστηρίξωμεν. Καὶ εἶναι βέβαιον, Κύριοι, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅτε ἐγὼ τὴν ἑσπέραν ἐκείνην ἐζήτησα ἐξηγήσεις, διότι ἐγὼ οὔτε ἐκηρύχθην οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ κηρυχθῶ ὑπὲρ τῶν ἐκκαθαρισθέντων, εἶναι βέβαιον ὅτι, ὅτε ἐγὼ ἐζήτησα ἐξηγήσεις τὴν ἑσπέραν ἐκείνην, ἔσπευσε νὰ δηλώσῃ ἀληθῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι οὐδένα ὑπαινιγμὸν εἶπε κατ’ ἐμοῦ καὶ ὅτι ἐναντίον μου οὐδὲν ἐνόει· οὔτε ἐπετρέπετο ἄλλως τε νὰ ἐννοῇ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν κ. Κουλουμβάκην....

§17ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δι’ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Κουλουμβάκης θὰ γίνῃ συζήτησις τώρα;

§18Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε· τὸ ἐδήλωσεν, ἀλλ’ ἐννοῶ νὰ τὸ ἐπαναλάβῃ, διὰ νὰ τὸ ἀκούσῃ ὅλη ἡ Βουλή, ὅτι τοιοῦτος ὑπαινιγμὸς δὲν ἐρρίφθη κατ’ ἐμοῦ.

§19ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι, νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἐξηγήθη τελείως τὸ ζήτημα δι’ ὅσα τὴν ἑσπέραν ἐκείνην ἐλέχθησαν, ἐκπλήττομαι δὲ πῶς σεῖς, φίλος τῆς Κυβερνήσεως, γίνεσθε θῦμα, ἐπιτρέψατέ μοι ἐπαναλαμβάνω νὰ σᾶς εἴπω, τῆς προκλήσεως, ἡ ὁποία γίνεται ἐκεῖθεν, διὰ νὰ δημιουργηθῇ νέον ἐπεισόδιον μὴ ὑπάρχον.

§20Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Τοῦτο μόνον ἤθελον νὰ ἀκουσθῇ.

§21ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω ὅτι εἰς τὸν κ. Κουλουμβάκην ἐπιτρέπεται νὰ λέγῃ ὅτι ἡ φράσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης σκοπὸν εἶχε νὰ προσβάλῃ καὶ ὁλόκληρον τὴν Βουλὴν καὶ ἕνα ἕκαστον τῶν μελῶν αὐτῆς· ἐδικαιοῦτο νὰ τὰ εἴπῃ αὐτά. Ἀλλ’ ὁ ῥήτωρ, εἰς τὸν ὁποῖον ἐδόθη ἡ ἐξήγησις τὴν ἑσπέραν ἐκείνην, ἐκπλήττομαι διατί ἐπιμένει νὰ λάβῃ τὸ ζήτημα προσωπικῶς. Ἡ φράσις ἐλέχθη πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ μὲ ἔννοιαν, καθὼς εἶπον, οὐδαμῶς ὑβριστικήν. Νομίζω ὅτι αὐτὰ εἶναι ἀρκετὰ καὶ δὲν πρέπει νὰ ἐπιμείνωμεν πλέον.

§22Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Αὐτὸ ἤθελον νὰ ἀκουσθῇ, διότι εἰς οὐδένα θὰ ἐπέτρεπον νὰ ἀμφιβάλλῃ.

§23ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλήν, ἐπειδὴ ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἠναγκασμένη νὰ ἀπομακρυνθῇ ὁλόκληρος τὴν στιγμὴν ταύτην δι’ ὑπηρεσίαν, νὰ δεχθῇ, ὅπως διακοπῇ ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν μετὰ μεσημβρίαν, ἵνα μετὰ μεσημβρίαν ἀποφασίσωμεν καὶ τὰ τῆς ἡμέρας τῆς ἐκλογῆς τοῦ Προέδρου.

§24Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Περὶ τῆς ἀποδοχῆς τῆς παραιτήσεως.

§25ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μοὶ ἐγένετο μία παρατήρησις, περὶ τοῦ ἂν πρέπει νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τῆς παραιτήσεως. Βεβαίως πρέπει νὰ ἀποφανθῇ, ἀλλ’ ἐνόμισα μόνον ὅτι ἐφ’ ὅσον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἐδέχθη ὡς ἀνεπαρκεῖς τὰς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἔδωκα, καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἐπιμένει εἰς τὴν παραίτησιν, δὲν δύναμαι νὰ συστήσω εἰς τὴν Βουλὴν νὰ μὴ δεχθῇ τὴν παραίτησιν. Δι’ αὐτὸ ἠμέλησα περὶ ἐκλογῆς Προέδρου, παριδὼν ὅτι χρειάζεται πρὸ τούτου τυπικῶς νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τῆς ἀποδοχῆς τῆς παραιτήσεως.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς κ. Ἰ. Χριστοδουλιᾶς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐπαναδιορισμοῦ τῶν προϋπηρετησάντων ταχυδρομικῶν διανομέων». Οἱ βουλευταὶ κύριοι Δ. Μπένος, Δ. Γκλαβᾶς καὶ Ν. Γαρδικιώτης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συντάξεως τῶν ἀπολυομένων δικαστικῶν ὑπαλλήλων». Θέλουσιν ἐκτυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ἰδὲ Παράρτημα Βʹ. Ἀναθ. Βουλῆς, Τεῦχος Αʹ). Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις, διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ τὴν 5ην μετὰ μεσημβρίαν. Μετὰ τὴν διακοπήν.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Τῶφνελ διὰ τὸ πάθημα τοῦ θωρηκτοῦ «Ἀβέρωφ». Ὑπὸ τῶν βουλευτῶν κυρίων Ἰ. Τσιριμώκου, Ν. Ξηροῦ, Ν. Φραγκίστα, Δ. Δεδούση καὶ Στ. Σομμαρίπα ὑποβάλλεται πρότασις «περὶ ἀναγραφῆς 8.000 δραχμῶν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ὡς συνδρομῆς τοῦ ἐν Λαμίᾳ Ἐλασσονίου Νοσοκομείου». Ὁ κ. Βοζίκης ἔχει τὸν λόγον.

§28Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§29ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὅρα Παράρτημα).

§30Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Οἱ λόγοι, Κύριοι, οἵτινες προυκάλεσαν τὴν διχόνοιαν μεταξὺ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, ἀνάγονται εἰς λόγους κοινοβουλευτικούς. Τολμῶ ὅμως νὰ εἴπω ὅτι τὴν λέξιν κοινοβουλευτισμὸν δὲν εὑρίσκω ἐν τῷ Συντάγματι ἡμῶν· ἡ λέξις αὕτη ἐφευρέθη ἀπὸ τὰ παλαιὰ κόμματα· ἡ λέξις αὕτη κατ’ ἐμὲ δὲν ἀντιπροσωπεύει τίποτε ἄλλο μέχρι τοῦδε εἰμὴ τὴν θέλησιν τῶν κομμάτων, ἅτινα ἐπιβάλλονται εἰς τὸ ἔθνος. Τὸ Σύνταγμα ἀναγνωρίζει ἕνα Πρόεδρον τῆς Βουλῆς. Τὸ Σύνταγμα οὐδεμίαν ποιεῖται διαφορὰν εἰς τὰς σχέσεις τοῦ Προέδρου μεταξὺ Συμπολιτεύσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως. Δὲν ἔχω νὰ ἐξετάσω ἂν ἕνεκα τῶν μέχρι τοῦδε καθιερωθέντων ὁ κ. Πρόεδρος ἴσως ὤφειλεν ἕνεκα λεπτότητος νὰ συνεννοηθῇ μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, πρὶν ἢ προβῇ εἰς τὰ διαβήματα, εἰς τὰ ὁποῖα προέβη· τοῦτο εἶναι ἰδικός του λογαριασμός· τοῦτο εἶναι λογαριασμὸς τῆς Κυβερνήσεως. Δι’ ἡμᾶς ὅμως τοὺς Βουλευτάς, τοὺς Βουλευτὰς ἰδίως τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐνδιαφέρει μόνον ἂν ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἔκαμέ τι τὸ ἄτοπον ἀπέναντι τῆς Βουλῆς. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς οὐδὲν ἔπραξε τὸ ἄτοπον ἀπέναντι τῆς Βουλῆς. Κύριοι, κατὰ τὰς παρελθούσας ἡμέρας ἐγένετο λόγος, ὅπως δοθῶσιν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς μέτρα ἐξαναγκαστικὰ ἐναντίον τῶν παρεκτροπῶν τῶν Βουλευτῶν. Ἂν παραδεχθῶμεν ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἔπρεπε νὰ εἶναι ὁ Πρόεδρος τῆς πλειονοψηφίας, βεβαίως θὰ ἔπρεπε νὰ ἐναντιωθῶμεν πάσῃ δυνάμει ἐναντίον τῆς τοιαύτης ἰσχύος, τὴν ὁποίαν ἠθέλομεν δώσει εἰς αὐτόν. Ἐὰν τοὐναντίον ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἀντιπροσωπεύῃ τὴν Βουλὴν καὶ μόνον τὴν Βουλήν, ὅπως σήμερον συμβαίνει εἰς ὅλα τὰ Κράτη, καὶ ἰδίως εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ὅπου ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς δὲν γνωρίζει πλειονοψηφίαν, δὲν γνωρίζει μειονοψηφίαν, τότε καὶ ἐγὼ ἤθελον ταχθῆ, ὅπως δώσωμεν εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς τὰ μέτρα τὰ ἐξαναγκαστικὰ ἐναντίον τῶν παρεκτρεπομένων. Τοιαύτας ἔχων σκέψεις περὶ τῶν καθηκόντων τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, δὲν δύναμαι ἐγὼ νὰ λάβω μέρος εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἀνεφύη μεταξὺ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καί, ἐὰν προκληθῇ ψηφοφορία, θέλω ἀρνηθῆ ψῆφον.

§31Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Φανατικὸς ὀπαδός, Κύριοι, τῆς ἰδέας τῆς κοινοβουλευτικῆς, ἐθεώρησα καὶ θεωρῶ κατὰ πᾶσαν στιγμὴν καθῆκον καὶ ὑποχρέωσιν νὰ διαμαρτυρηθῶ κατὰ πάντα τρόπον ὁσάκις ἤθελον ἀκούσει ὅτι τὸ πολίτευμα ἡμῶν δὲν εἶναι πολίτευμα κοινοβουλευτικόν. Κατεπλάγην —εἶναι ἡ ἔκφρασις ἡ ἐπιεικὴς—ὅτε μετὰ τοσαῦτα ἔτη βίου κοινοβουλευτικοῦ, ὅτε μόλις πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐπερατώσαμεν τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ πολιτεύματος, ἦλθεν ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο παλαιὸς πολιτευτὴς λέγων ὅτι δὲν ἀνεκάλυψεν εἰς τὸ πολίτευμα ἡμῶν τὴν ἰδέαν τὴν κοινοβουλευτικήν.

§32Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἀληθῶς εἰς τὸ Σύνταγμα ἡμῶν τοιαύτη λέξις δὲν ὑπάρχει.

§33Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Παρακαλῶ ὅμως τὸν σεβαστὸν συνάδελφον νὰ δώσῃ προσοχὴν εἰς τὸ ἄρθρον 21 τοῦ Συντάγματος, εἰς τὸ ἄρθρον 30, εἰς τὸ ἄρθρον 44, εἰς τὰ ἄρθρα περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν τοῦ Συντάγματος, εἰς τὸ σύνολον τοῦ Συντάγματος, εἰς τὰ ἄρθρα 59 καὶ 60 αὐτοῦ, εἰς ὅλα τὰ ἄρθρα ἐκεῖνα, κατὰ τὰ ὁποῖα ἡ μὲν Ἀρχὴ ἡ Βασιλικὴ ἔχει μόνην ἐκεῖνα τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα παρέχουσιν εἰς αὐτὴν τὸ Σύνταγμα καὶ οἱ εἰς αὐτὸ συνάδοντες νόμοι, ἀπὸ δὲ τῆς ἐξουσίας τῆς λαϊκῆς ἀντιπροσωπείας ἐξαρτᾶται καὶ τῶν φόρων ἡ ἐπιβολὴ καὶ τῶν ποινῶν ὁ καθορισμὸς καὶ ἡ στρατολογία καὶ αἱ δαπάναι τοῦ Κράτους καὶ ἡ εὐθύνη τῶν Ὑπουργῶν καὶ ἅπασα ἡ λειτουργία τοῦ πολιτεύματος.

§34Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Οὐδεὶς ἀντιλέγει εἰς αὐτό.

§35Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὅτε οὕτως ἔχουσιν αἱ διατάξεις τοῦ πολιτεύματος, εἰς τὸ ὁποῖον καὶ ὁ τόνος καὶ ἡ λειτουργία δίδεται ὑπὸ τῆς λαϊκῆς ἀντιπροσωπείας, δὲν ἦτο ἐπιτετραμμένον, ὑπὸ κανόνων αὐστηρᾶς νομιμοφροσύνης τοὐλάχιστον, νὰ λεχθῇ ὅτι δὲν ἀνακαλύπτει τις εἰς τὰς διατάξεις αὐτὰς τὴν ἰδέαν τὴν κοινοβουλευτικήν.

§36Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Τὴν λέξιν.

§37Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἀλλὰ διότι ὑπάρχει ἡ ἰδέα τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ, διότι ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς εἶναι ὁ διαιτητὴς μεταξὺ πλειονοψηφίας καὶ μειονοψηφίας, εἶναι ὁ ἀμερόληπτος ἀληθῶς, ὁ ἁβρὸς καὶ ἐπιβλητικὸς διευθυντὴς τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος τούτου, δὲν σημαίνει ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς δὲν ἐπιβάλλεται κατὰ πάντα τρόπον νὰ ἐμποδίζῃ πᾶσαν πρότασιν ἐκτὸς τῶν διατάξεων καὶ τοῦ πολιτεύματος καὶ τοῦ Κανονισμοῦ καὶ τῆς τάξεως τῆς κοινοβουλευτικῆς καὶ τῆς τακτικῆς τῶν ἐργασιῶν ἑνὸς ὡρισμένου Κοινοβουλίου ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας ἐκπροσωπουμένου εἰς τὰς ἀποφάσεις αὐτοῦ. Καὶ διὰ τοῦτο τὴν πρωίαν συνεφώνησα πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἐφρόνουν ὅτι μᾶλλον προσῆκον θὰ ἦτο εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ἀπὸ τῆς ἕδρας αὐτοῦ, τηρητὴς τοῦ πολιτεύματος καὶ τοῦ Κανονισμοῦ νὰ ὑποδείξῃ κατὰ τὸν προσήκοντα τρόπον εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ἡ πρότασις, ἡ υἱοθετηθεῖσα ὑπ’ αὐτῆς, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τεθῇ ὑπὸ συζήτησιν, διότι, ὡς εἶχε διασκευασθῆ, δὲν ἦτο σύμφωνος πρὸς τὸ πολίτευμα, δὲν ἦτο σύμφωνος πρὸς τὸν Κανονισμόν. Ἐὰν τοῦτο ἔπραττεν ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὅστις εἶναι ὁ διαιτητὴς τοῦ Σώματος, ἀλλ’ εἶναι καὶ ὁ ἐκλεκτὸς τῆς πλειονοψηφίας, θὰ ἐπέβαλλε τὴν γνώμην αὑτοῦ κατὰ τρόπον, ὅστις δὲν θὰ ἐπέφερε σύγκρουσιν αὐτοῦ ἄμεσον πρὸς τὴν πλειονοψηφίαν, ἥτις σύγκρουσις ἦτο ἀναπόφευκτος, ὅτε ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς κατελθὼν ἀπὸ τῆς ἕδρας αὑτοῦ ἀνῆλθεν ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ ἤρξατο συζητῶν, καὶ ἤρξατο πολεμικῆς καθ’ ἑνὸς μέλους τῆς Κυβερνήσεως. Οὕτως ἀντιλαμβάνομαι ἐγώ, ἀπὸ τῆς γενικῆς ἀπόψεως, τοῦ ζητήματος. Ἀλλ’ ἔρχεται τὸ ἄλλο ζήτημα, τῆς φράσεως ἐκείνης, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ παύσουν αἱ ἐρωτοτροπίαι πρὸς τοὺς ἐκκαθαρισθέντας· τοὺς ἐκκαθαρισθέντας ποίους; Τοὺς ἄλλοτε εἰσαγγελεῖς τῶν Ἐφετῶν. Ἡ φράσις ἐκείνη, ἡ φράσις ἡ βαρεῖα, ἡ φράσις ἡ ὑβριστικὴ προῆλθεν, εἶπεν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐκ τοῦ συζητουμένου θέματος, ἐστρέφετο πρὸς τὸ συζητούμενον θέμα. Ἀλλ’ ὑποθέτω ὅτι ἡ ὕβρις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀπηυθύνετο κατὰ τοῦ συζητουμένου θέματος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπολάβῃ τις ὅτι ἡ προσβολὴ κατευθύνετο κατὰ τῆς συζητουμένης προτάσεως, κατὰ τῶν γνωμῶν τῶν διατυπωθεισῶν ἐπὶ τοῦ θέματος. Οὔτε ἡ πρότασις ἦτο δυνατὸν νὰ ἐρωτοτροπῇ, οὔτε αἱ γνῶμαι αἱ ἐκφερόμεναι ἐντεῦθεν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐρωτοτροπῶσιν. Ἐρωτοτροποῦσι τὰ ἄτομα, ἐρωτοτροποῦσι τὰ πρόσωπα. Τίνες ἦσαν, λοιπόν, οἱ κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ἐρωτοτροποῦντες; Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἐξήγησε τὴν πρωΐαν, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις εἶχεν ἤδη εἴπῃ, ὅτι ἀποκρούει τὴν ἐπαναφορὰν τῶν εἰσαγγελέων ἐκείνων. Ἦσαν ἄρα ἄλλοι Βουλευταί, ὑποστηρίξαντες τοιαύτην γνώμην, Βουλευταὶ λαλοῦντες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀσκοῦντες ἴδιον δικαίωμα, ἀλλὰ καὶ δικαίωμα τῆς Βουλῆς. Οἱ Βουλευταὶ αὐτοὶ ὑβρίσθησαν, ἡ Βουλὴ αὐτὴ ἦτο ἡ ὑβρισθεῖσα, καὶ κάθηται εἰς τὸ ὑπουργικὸν ἐδώλιον, χωρὶς νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις, Ὑπουργός, ὅστις ἀναμφιβόλως ὕβρισε τὴν Βουλήν.

§38Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Δὲν πιστεύω, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἐσκέφθη τις ἐξ ἡμῶν ἢ μᾶλλον ἦτο δυνατὸν νὰ παραδεχθῇ ὅτι ἐγὼ ἐνόουν νὰ προσβάλω διατάξεις συνταγματικάς, εἰπὼν ὅτι ἡ λέξις κοινοβουλευτισμὸς ἐφευρέθη ὑπὸ τῶν πλειονοψηφιῶν τοῦ παρελθόντος. Εἶπον τοῦτο, διότι αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια. Ὁσάκις αἱ πλειονοψηφίαι δὲν εὕρισκον ἐν τῷ Συντάγματι τὰ μέσα ἐκεῖνα, ὧν εἶχον ἀνάγκην, ὅπως ἐπιβληθῶσιν, ἐφεῦρον τὴν λέξιν κοινοβουλευτισμὸς καὶ βεβαίως κατὰ τὴν γνώμην μου εἶναι τοῦτο μία τῶν αἰτιῶν τῆς κακοδαιμονίας ἡμῶν κατὰ τὸ παρελθόν. Ἡ γνώμη μου εἶναι ὅτι πάντα τὰ κακὰ προῆλθον ἐκ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ παρεισάκτου τούτου θεσμοῦ, ἐφ’ οὗ ἐστηρίζοντο αἱ πλειονοψηφίαι, ὅθεν ἐπιβάλλονται καὶ ἐναντίον πολλάκις ῥητῶν ὅρων τοῦ Συντάγματος. Ἀλλ’ ἐπανερχόμενος ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ κ. Προέδρου, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι μέχρι τοῦδε ἀντιθέτως πρὸς τὴν πρόληψιν ὅτι ὁ Πρόεδρος ἀνήκει εἰς τὴν πλειονοψηφίαν, εἴδομεν πάντας τοὺς Προέδρους τακτικῶς νὰ σέβωνται καὶ τὰ δικαιώματα τῆς πλειονοψηφίας καὶ τὰ δικαιώματα τῆς μειονοψηφίας, τοὺς εἴδομεν ἱσταμένους ὑψηλὰ εἰς τὴν θέσιν αὐτῶν καὶ ἐπιβαλλομένους ἕνεκα τοῦ κύρους, τὸ ὁποῖον ἤντλουν ἐκ τῆς ἀμεροληψίας αὐτῶν. Ὁμολογῶ δ’ ὅτι μὲ ὅλην τὴν ζωηρότητα τοῦ νῦν μέχρι τοῦδε Προέδρου ἡμῶν, ἐπὶ τῆς ὁποίας μοὶ συνέβη ἰδιαιτέρως νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν αὐτοῦ, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἐφάνη ἴσος πρὸς ὅλους καὶ πρὸς τοὺς ἀντιπολιτευομένους καὶ πρὸς τοὺς συμπολιτευομένους, καὶ συνέτεινεν αὐτὸς μεταξὺ τῶν πρώτων εἰς τὴν ὁμαλὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Συντάγματος. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἡ Βουλή, οἱανδήποτε καὶ ἂν λάβῃ ἀπόφασιν, ὀφείλει νὰ ἐκφράσῃ τὰς εὐχαριστίας αὐτῆς πρὸς αὐτὸν δι’ ὅσας παρέσχεν οὗτος ὑπηρεσίας.

§39Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. ἐξ Ἀττικῆς πολιτευομένου εἶναι τοιαῦτα, ὥστε βεβαίως δὲν εὑρίσκουσιν ἀπήχησίν τινα οὔτε παρ’ ἐμοὶ οὔτε παρὰ τοῖς παρακαθημένοις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ὥστε κρίνω περιττὸν νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ἐπ’ αὐτῶν.

§40Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον πρέπει νὰ σᾶς χειροκροτήσουν.

§41Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀλλ’ ἂν ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου δὲν κρίνω ἀναγκαῖον νὰ φέρω τὸν λόγον, πεποιθὼς ὅτι καὶ ἄνευ τῶν χειροκροτημάτων ἀπολύτως διερμηνεύω τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, πλὴν τοῦ κ. ἐξ Ἀττικῆς πολιτευομένου, ἐνόμισα ὅτι μοὶ ἐπεβάλλετο νὰ λάβω τὸν λόγον, ἵνα ἀποκρούσω τὴν κατηγορίαν, ἡ ὁποία διετυπώθη, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν ἀντίληψιν, τὴν ὁποίαν ἔχω περὶ τῆς θέσεως, τοῦ ἀξιώματος καὶ τοῦ κύρους τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς. Εἶναι μακράν, πολὺ μακράν, ἀπὸ τὴν ἀντίληψίν μου ἡ ἰδέα ὅτι ἡ θέσις τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς εἶναι θέσις ὑποτεταγμένου, διεκπεραιωτοῦ ἁπλῶς τῶν ἐπιθυμιῶν καὶ τῶν θελήσεων τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως, ἔλαβον δὲ τὴν τιμὴν καὶ ἄλλοτε νὰ ὑποστηρίξω, ἂν ὄχι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, δὲν ἐνθυμοῦμαι ἂν τοῦτο ἐγένετο, ἀλλ’ ἔξω τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς θὰ ἦτο εὐκταῖον ἂν τοῦ λοιποῦ, ὑπὸ τὸ νέον καθεστώς, τὸ ὁποῖον ἐδημιουργεῖτο ἐν Ἑλλάδι, ὅπου ὁ Πρόεδρος ἀπετέλει μέλος τοῦ κυβερνητικοῦ συστήματος κατὰ τὴν κοινοβουλευτικὴν τάξιν, ἡ ὁποία εἶχε καθιερωθῆ ἐνταῦθα, ἐλαμβάνετο ἑκάστοτε ἀνεξαρτήτως τῶν πολιτικῶν φρονημάτων ἐκεῖθεν, ὅπου θὰ ἐπιστεύετο ἐκ μέρους ὅλων τῶν ἐν τῇ Βουλῇ κομμάτων ὅτι ὑπάρχει Βουλευτὴς συγκεντρώνων τὰ προσόντα, τὰ ὁποία ἔπρεπε νὰ φέρῃ ὁ καλούμενος νὰ διευθύνῃ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς.

§42ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εὖγε.

§43Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ γνώμη αὕτη, τὴν ὁποίαν ἔχω, καὶ τῆς ὁποίας πρακτικὴν ἐκδήλωσιν ἀποτελεῖ ἡ προσπάθεια, τὴν ὁποίαν εἶχον καταβάλει κατὰ τὴν περυσινὴν διπλῆν Βουλήν, ὅπως ἐπέλθῃ συνεννόησις τῶν διαφόρων ἐν τῇ Βουλῇ ἐκείνῃ πολιτικῶν ὁμάδων τῶν ἀντιπολιτευομένων ἀλλήλας πρὸς ὑπόδειξιν κοινοῦ ὑποψηφίου, καὶ ἡ ψήφισις ὑπ’ ἐμοῦ τοῦ ὑποψηφίου τοῦ ὑποδειχθέντος ὑπό τινων ὁμάδων τῆς Βουλῆς, ἡ γνώμη αὕτη παραμένει θεωρητική, μὴ εἰσελθοῦσα εἰς τὸ πεδίον τῆς πρακτικῆς πολιτικῆς. Τούτων οὕτως ἐχόντων, ἐνόμισα ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τῆς κοινοβουλευτικῆς τάξεως τῆς καθιερωμένης ἐν Ἑλλάδι, τῆς ὁποίας τάξεως μεταβολὴ μέχρι αὐτῆς τῆς στιγμῆς δὲν εἶχεν ἐπέλθει καὶ τῆς ὁποίας τάξεως δὲν δυνάμεθα νὰ παραγνωρίζωμεν ὅλην τὴν ἀξίαν, καὶ πρὸς τὴν ὁποίαν τάξιν ὀφείλομεν τὸν προσήκοντα σεβασμόν, ἐνόμισα, λέγω, ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐν Ἑλλάδι κρατούσης κοινοβουλευτικῆς τάξεως δυνάμεθα νὰ διατυπώσωμεν τὴν γνώμην, καθ’ ὃν τρόπον μάλιστα τὴν διετύπωσα, μὲ ὅλα τὰ ἴσως καὶ ἐάν, διότι δὲν ἐπεθύμουν νὰ πλήξω τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ἐνόμισα ὅτι μοὶ ἐπεβάλλετο νὰ διατυπώσω τὴν γνώμην ὅτι, καθ’ ὃν τρόπον ἔχει διαρρυθμισθῆ τὸ ἀξίωμα τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς παρ’ ἡμῖν, ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἀποτελεῖ, δύναμαι νὰ εἴπω, μέλος τοῦ κυβερνητικοῦ συστήματος, καὶ ἐπίθεσις ἐκ μέρους αὐτοῦ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ μέλους τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, δὲν διαφέρει πολύ, δύναμαι νὰ προσθέσω τὴν στιγμὴν ταύτην, διὰ νὰ εἴπω ἀκριβῶς τὴν γνώμην, ἀπὸ ἐπιθέσεως, ἡ ὁποία θὰ ἐγίνετο ἐκ μέρους ἑνὸς τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων μου κατ’ ἄλλου συναδέλφου μου ἢ τῶν μέτρων τῶν προτεινομένων ὑπ’ αὐτοῦ.

§44Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Τὴν διαφωνίαν ἐννοεῖτε ἐπίθεσιν;

§45Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ναί, ἐκ μέρους τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, κατέχοντος τόσον ὑπέροχον θέσιν, ἀποτελοῦντος μέλος τοῦ κυβερνητικοῦ συστήματος, ἐπαναλαμβάνω, κατὰ τὰ ἐν Ἑλλάδι κρατοῦντα κοινοβουλευτικὰ νόμιμα, ἡ τοιαύτη ἐπίθεσις ἡ γενομένη χθὲς κατὰ μέτρου κυβερνητικοῦ, παρέχει τὴν ἐντύπωσιν εἰς τὴν Βουλὴν ἐπιθέσεως, ἡ ὁποία θὰ ἐγίνετο ἐκ μέρους ἑνὸς Ὑπουργοῦ κατ’ ἄλλου. Τοῦτο ἐνόμισα ὅτι μοὶ ἐπεβάλλετο νὰ ἐξάρω τὴν πρωίαν, χωρὶς οὐδεμίαν πρόθεσιν νὰ ἔχω ἐκδηλώσεως μονομεροῦς πρὸς τὴν ἐνέργειαν τοῦ Προέδρου. Ἀλλὰ τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἐνόμισεν ὅτι ἐπεβάλλετο εἰς αὐτὸν νὰ παραιτηθῇ, ἕνεκα τοῦ ἐπεισοδίου ἐκείνου, ἐπεισοδίου τὸ ὁποῖον ἀληθῶς ἀποτελεῖ μίαν σύγκρουσιν μεταξὺ Προέδρου καὶ Κυβερνήσεως, εἶχον καθῆκον νὰ διαφυλάξω καὶ τὴν θέσιν τῆς Κυβερνήσεως, ὑποστηρίζων ὅτι ἡ σύγκρουσις ἐκείνη προκλήθη ἐξ ἐνεργείας τοῦ Προέδρου, ἡ ὁποία κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου δὲν ἦτο ἴσως σύμφωνος πρὸς τὴν καθεστηκυῖαν κοινοβουλευτικὴν τάξιν. Τοῦτο καὶ μόνον ἠθέλησα νὰ εἴπω τὴν πρωίαν καὶ εἰς τοῦτο καὶ μόνον ἐμμένω καὶ ταύτην τὴν στιγμήν, χωρὶς ἐντεῦθεν, ἐπαναλαμβάνω, νὰ σημαίνηται ὑποτίμησις τῆς θέσεως τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, τῆς ὁποίας ἔχω ἀκριβῶς τὴν ἀντίληψιν, ἡ ὁποία ἐξαίρει ὅσον ἔνεστι τὴν θέσιν τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐξηγήσεων, τὰς ὁποίας ἔδωκα ἄνευ προθέσεως ἐκ μέρους μου ἀδίκου μομφῆς δι’ ἐνέργειαν τοῦ Προέδρου, ἐπεβάλλετο εἰς ἐμὲ, ὡς μία ἄμυνα ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως κατ’ ἐπιθέσεως, ἡ ὁποία διεξήχθη κατὰ προσώπου, τὸ ὁποῖον ὡς ἐκ τῆς θέσεως, τὴν ὁποίαν κατέχει, κατὰ τὰ παρ’ ἡμῖν κρατοῦντα, ἀποτελεῖ μέλος τοῦ κοινοβουλευτικοῦ συστήματος, μοὶ ἐπεβάλλετο κατὰ τῆς ἐνεργείας αὐτοῦ νὰ εἴπω, ὅσα εἶπον τὴν πρωίαν. Ἐννοεῖτε, κύριοι Βουλευταί, χωρὶς νὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς διαβεβαιώσω περὶ τοῦ πόσον εἶναι βαρεῖα ἡ λύπη μου ὅτι τὸ ἐπεισόδιον τοῦτο καὶ ἡ ἐντεῦθεν προκύψασα διαφωνία μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, διαφωνία ἄλλη ἐντελῶς παρ’ ἐκείνην ἡ ὁποία ἐζητήθη νὰ διατυπωθῇ ὑπὸ τῶν ἐπιθυμούντων νὰ ἐκμεταλλευθῶσι τὸ πᾶν, χάριν τῶν ἰδίων βλέψεων τῶν προσωπικῶν, ἡ διαφωνία, λέγω, αὕτη ἐννοεῖτε πόσον μὲ λυπεῖ, διότι φέρει ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ἐμμονὴν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Βουλῆς εἰς τὴν παραίτησίν του, παραίτησιν ἡ ὁποία ἀληθῶς στερεῖ τὸ Σῶμα τοῦτο ἀνδρός, ὁ ὁποῖος καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τὸ μακρὸν τῶν ἐργασιῶν, κατὰ τὰς μακρὰς συνεδριάσεις τὰς ἡμερησίας καὶ νυκτερινάς, τὰς ὁποίας συνεκροτήσαμεν καὶ συγκροτοῦμεν ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου, ἀνέπτυξεν ὅλην τὴν ἱκανότητα, ἡ ὁποία τὸν διακρίνει, καὶ συνετέλεσε τοιουτοτρόπως ἐν τοῖς πρώτοις, ὅπως τὸ ἔργον ἡμῶν ἀποβῇ καρποφόρον, ὅπως ἐκπεραιωθῇ ἡ ἐργασία, ἡ ὁποία ὑπὸ διάφορον διεύθυνσιν θὰ ἦτο βεβαίως οὐσιωδέστατα ὀλιγωτέρα, μικροτέρα ἐκείνης, ἡ ὁποία κατωρθώθη νὰ συντελεσθῇ.

§46Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἀληθῶς.

§47ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ γεγονὸς τοῦτο νὰ μὴ μὲ θλίβῃ βαθύτατα, ἡ θλῖψις δ’ αὕτη δὲν μοὶ ἐπιτρέπει νὰ παρίδω τὴν σύγκρουσιν, ἡ ὁποία παρουσιάσθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν, ἡ ὁποία σύγκρουσις, ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἦτο σύμφωνος πρὸς τὴν παρ’ ἡμῖν κοινοβουλευτικὴν τάξιν, καὶ ἡ ὁποία παρουσιάζει τὴν πλειονοψηφίαν, τὸ κρατοῦν κόμμα, ὡς εὑρισκόμενον ἐν χαλαρότητι δεσμῶν τοιαύτῃ, ἡ ὁποία καθιστᾷ δυνατὰ τοιαῦτα ἐπεισόδια. Τοῦτο μοὶ ἐπέβαλεν ἄνευ προθέσεως, ἐπαναλαμβάνω, μομφῆς κατὰ τοῦ Προέδρου νὰ ἐξάρω τὰ γεγονότα ταῦτα τὴν πρωίαν, τοῦτο ἔφερεν εἰς τὴν ἀνάγκην τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ ἐπιμένῃ εἰς τὴν παραίτησίν του, τοῦτο φέρει ἡμᾶς εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀποδεχθῶμεν τὴν παραίτησιν ταύτην, καίτοι πρόκειται διὰ τούτου, ἐπαναλαμβάνω, νὰ στερηθῶμεν τῆς περαιτέρω διευθύνσεως ἀνδρός, ὁ ὁποῖος τοσοῦτον διὰ τῆς ὅλης αὐτοῦ ἐργασίας συνετέλεσεν εἰς τὴν εὐδοκίμησιν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ Βουλὴ εὑρισκομένη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ δεχθῇ τὴν παραίτησιν ταύτην δὲν θὰ λείψῃ ὁμοφώνως νὰ διατυπώσῃ τὰς εὐχαριστίας της πρὸς τὸν ἀπερχόμενον Πρόεδρον διὰ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἐνήσκησε τὰ καθήκοντα ἐπὶ τόσον μακρότατον χρόνον.

§48ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα (χειροκροτήματα).

§49Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑΣ. Διὰ τὴν ὁμαλὴν καὶ κανονικὴν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος καὶ διὰ τὴν πιστὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ καθιερωθῶσι καὶ κανόνες ἐνδεικνυόμενοι ὑπὸ τῆς ἀνάγκης τῶν πραγμάτων, κανόνες οἱ ὁποῖοι ἀφορῶσι τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ πολιτεύματος ἐν ταῖς λεπτομερείαις αὐτοῦ. Οἱ κανόνες οὗτοι, καθιερωθέντες διὰ τὴν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος, ὀνομάζονται κοινοβουλευτικὰ ἢ συνταγματικὰ ἔθιμα. Ὅσον σεβασμὸν ὀφείλομεν πρὸς τὸ Σύνταγμα, τὸν αὐτὸν σεβασμὸν ὀφείλομεν καὶ πρὸς τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα. Ἕν τῶν κοινοβουλευτικῶν ἐθίμων εἶναι καὶ τὸ ἑξῆς, ὅτι ὁ ἐκλεγόμενος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς λέγεται μὲν Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ κυρίως θεωρεῖται καὶ πράγματι εἶναι ὁ διερμηνεὺς τῆς γνώμης, τῆς προσωπικότητος, οὕτως εἰπεῖν, τῆς Κυβερνήσεως. Πρόεδρος δὲ τῆς Βουλῆς, ἐρχόμενος εἰς σύγκρουσιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, παύει πλέον νὰ ἔχῃ τὸ κῦρος ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἔχῃ, παύει νὰ ἔχῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς πλειονοψηφίας, τῆς ὁποίας τὸ φρόνημα διερμηνεύει. Καὶ λυποῦμαι, διότι ὁ κύριος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής, ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον παραμένων ἐν τῇ Βουλῇ, οὐδεμίαν γνώμην ἔχει περὶ τοιούτων κοινοβουλευτικῶν ἐθίμων, καὶ ἦλθε νὰ ὑποστηρίξῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, καὶ ἐρχόμενος εἰς σύγκρουσιν πρὸς τὴν πλειονοψηφίαν, πρὸς τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, δέον νὰ παραμένῃ ὡς Πρόεδρος τῆς Βουλῆς. Ἀποκρούω διαρρήδην τὴν τοιαύτην θεωρίαν καὶ οὔτε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔπρεπε νὰ κρίνῃ ταύτην κἂν ἀξίαν ἀπαντήσεως. Τὸ ζήτημα, Κύριοι, εἶναι σαφές· ἐξεκαθαρίσθη προσηκόντως· τὸ ζήτημα πλέον ἔλαβε πολιτικὴν σημασίαν. Δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα φυσικῷ τῷ λόγῳ, οὔτε συνηθίζω ν’ ἀναμιγνύωμαι εἰς προσωπικὰ ζητήματα, οὔτε θέλω νὰ ἐξετάσω τὸν προσωπικὸν χαρακτῆρα τοῦ ἐπεισοδίου. Θὰ περιορισθῶ εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὴν πολιτικὴν ἔννοιαν. Ἔχομεν διαφωνίαν τοῦ τέως Προέδρου τῆς Βουλῆς, τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἔχομεν διαφωνίαν τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸν τέως Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας. Ἔχομεν λοιπὸν πολιτικὸν ζήτημα. Συγχαίρω τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας διὰ τὸν ἱπποτισμόν, τὸν ὁποῖον ἔδειξε, διότι χάριν τῆς γνώμης αὐτοῦ, χάριν τῆς ἀξιοπρεπείας αὐτοῦ τῆς ἀτομικῆς καὶ πολιτικῆς, ὑπεστήριξε μίαν γνώμην, καθ’ ὃ δικαίωμα εἶχε, καθ’ ὃ καθῆκον μᾶλλον καὶ κατὰ τὴν ἀντίληψιν αὐτοῦ καὶ κατὰ τὴν ἐμὴν ἀντίληψιν· ἀλλ’ ἐπίσης δὲν δύναμαι παρὰ νὰ συγχαρῶ καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἔθηκεν ἐπὶ τοῦ σημείου ἐκείνου, εἰς τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ θέσῃ τὴν διαφωνίαν μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς. Ὀφείλω νὰ συγχαρῶ τὴν Κυβέρνησιν, διότι εἶναι ἡ πρώτη φορά, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀκούω ἐκ στόματος αὐτοῦ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως γνώμας, αἱ ὁποῖαι παρέχουσιν εἰς ἐμὲ τὴν ἐλπίδα, παρέχουσιν εἰς ἐμὲ τὸ θάρρος, ὅτι μετ’ οὐ πολὺ θὰ καταρτισθῇ εἰς κοινοβουλευτικὸν ἄνδρα. (Γέλωτες καὶ χειροκροτήματα). Ἀλλά, κύριοι Βουλευταί, νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ προκαλέσω μᾶλλον τὴν προσοχὴν καὶ τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς ἐφ’ ἑνὸς ζητήματος, τὸ ὁποῖον πρώτην φορὰν παρουσιάζεται εἰς τὴν Βουλήν. Ἀνέγνωσα τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους· οὐδαμοῦ εἶδον διάταξιν προβλέπουσαν περὶ τοιαύτης περιπτώσεως, ἐνώπιον τῆς ὁποίας εὑρίσκεται σήμερον ἡ Βουλή, οὐδαμοῦ εὗρον διάταξιν προβλέπουσαν περὶ τῆς περιπτώσεως, καθ’ ἣν παρῃτήθη Πρόεδρος τῆς Βουλῆς. Οὐδὲ ἔχομεν προηγούμενον κἂν ἐν τοῖς κοινοβουλευτικοῖς χρονικοῖς ὅτι Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἐλθὼν εἰς διαφωνίαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ὑπέβαλε παραίτησιν. Καὶ τί δέον νὰ γίνῃ ἐπὶ τῆς παραιτήσεως ταύτης; Δέον ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τῆς ἀποδοχῆς αὐτῆς ἢ εἶναι περιττὴ πᾶσα ἀπόφασις τῆς Βουλῆς; Ἔχω τὴν τόλμην, κύριοι Βουλευταί, νὰ ὑποστηρίξω τὴν γνώμην ὅτι μετὰ τὴν ἀνακοίνωσιν τὴν ἐπίσημον ὑπὸ τοῦ Προεδρείου τῆς Βουλῆς τῆς παραιτήσεως τοῦ τέως Προέδρου τῆς Βουλῆς, πᾶσα πλέον γνώμη τῆς Βουλῆς εἶναι περιττὴ ἐπὶ τῆς ἀποδοχῆς αὐτῆς.

§50Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εἶναι ὅμως πολιτικὸν ζήτημα μεταξὺ Προέδρου καὶ Κυβερνήσεως.

§51Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ δημοσίου ὑπαλλήλου, ὅστις διορίζεται καὶ ὅστις ὑποβάλλει παραίτησιν, διὰ νὰ ἔχωμεν τὴν ὑποχρέωσιν ἢ τὸ δικαίωμα τοῦ προϊσταμένου αὐτοῦ ν’ ἀποφανθῇ περὶ τῆς παραδοχῆς ἢ μὴ τῆς παραιτήσεως. Ἔχομεν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, τὸν ὁποῖον ἐξέλεξεν ἡ Βουλή, καὶ ὅστις δι’ οἱουσδήποτε λόγους ὑποβάλλει παραίτησιν. Δὲν βλέπω τὸν λόγον πῶς θ’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τῆς ἀποδοχῆς ἢ μὴ τῆς παραιτήσεως ταύτης. Διὰ νὰ ὑποστηρίξω δὲ τὴν γνώμην μου καὶ δι’ ἄλλου ἐπιχειρήματος, διὰ τοῦ ἐπιχειρήματος τῆς εἰς ἄτοπον ἀπαγωγῆς, παρακαλῶ, ἡ ψηφοφορία ποῖον ἀποτέλεσμα θὰ ἔχῃ: Διότι δὲν δύνασθε ν’ ἀρνηθῆτε ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα βεβαίως θὰ περιέχῃ βαρεῖαν καὶ μεγάλην πολιτικὴν σημασίαν καὶ ἔννοιαν. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀποφανθῇ κατὰ τῆς μὴ παραδοχῆς τῆς παραιτήσεως, θὰ ἔχωμεν τὴν Κυβέρνησιν προσβεβλημένην καὶ θὰ ἔχωμεν πτῶσιν τῆς Κυβερνήσεως· ἐὰν δὲ ἡ Βουλὴ ἀποφανθῇ ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς τῆς παραιτήσεως, τὸ ἀποτέλεσμα αὐτὸ δὲν θὰ δύνασθε ν’ ἀρνηθῆτε ὅτι περιέχει, ἂν οὐχὶ ἀμέσως, ἐμμέσως ἐξηνενεγμένην τὴν ἔννοιαν ὅτι ἡ Βουλὴ ἀποδοκιμάζει τὸν τέως Πρόεδρον τῆς Βουλῆς.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσω περατωμένην τὴν συζήτησιν. Οὐδεὶς ὑπάρχει νὰ λάβῃ τὸν λόγον. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν παραίτησιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§53Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Εἶναι προσωπικὸν ζήτημα. Δὲν δύναται νὰ λυθῇ δι’ ἀναστάσεως.

§54Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν δύναται νὰ λυθῇ δι’ ἀναστάσεως. Νὰ εἶσθε ἐν τάξει.

§55Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Θὰ γίνῃ μυστικὴ διὰ ψηφοδελτίων ψηφοφορία.

§56ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι Βουλευταί, θὰ παρακαλέσω νὰ συναινέσῃ ἡ Βουλή, ὅπως διαλυθῇ ἡ συνεδρίασις ἐπὶ δέκα λεπτά, διὰ νὰ ἐπέλθῃ συνεννόησις περὶ τοῦ διαδόχου τοῦ κ. Προέδρου.

§57ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀμέσως;

§58ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀμέσως. Βεβαίως. Θὰ προέτεινον νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἐκλογὴ τοῦ Προέδρου ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας, διὰ νὰ εἰδοποιηθῶσιν οἱ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις Βουλευταὶ νὰ προσέλθωσιν. Ἀλλὰ φοβοῦμαι μὴ θὰ ἐγεννᾶτο ἐκ τούτου τὸ ζήτημα ἂν δυνάμεθα νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ἀντίθετος γνώμη εἶναι περιττὸν νὰ ἐγείρωμεν μίαν παρεμπίπτουσαν συζήτησιν. Δι’ αὐτὸ προτείνω νὰ διακόψωμεν δέκα λεπτά, διὰ νὰ ἐπανέλθωμεν νὰ ἐκλέξωμεν τὸν Πρόεδρον.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν τὴν συνεδρίασιν διὰ δέκα λεπτά. Μετὰ τὴν διακοπὴν (Τῆς συνεδριάσεως μετὰ 10 λεπτὰ ἐπαναληφθείσης ἄρχεται μυστικὴ διὰ ψηφοδελτίων ψηφοφορία τῆς Βουλῆς πρὸς ἐκλογὴν νέου Προέδρου. Ψηφολέκται καλοῦνται οἱ κύριοι Ν. Γαρδικιώτης καὶ Σπ. Θεοδωρόπουλος. Ληξάσης τῆς ψηφοφορίας ὁ κ. Πρόεδρος ἀναγγέλλει τὸ ἑξῆς ἀποτέλεσμα:)

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 188. Ὁ κ. Ἰ. Τσιριμῶκος ἔλαβε ψήφους 174, ὁ κ. Πουλῆς 2, ὁ κ. Κ. Ῥακτιβὰν 2, ὁ κ. Ν. Στράτος 2 καὶ 8 ψῆφοι εὑρέθησαν λευκαί. Ἑπομένως Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἐξελέγη ὁ κ. Ἰ. Τσιριμῶκος. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τοῦ ἀκροατηρίου).

§61Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ἀπὸ τῆς προεδρικῆς ἕδρας). Κύριοι συνάδελφοι συναισθάνομαι βαθύτατα τὴν τιμήν, ἧς με ἠξιώσατε ἐκλέξαντές με διὰ τόσης πλειονοψηφίας Πρόεδρον τοῦ Σώματος. Αἰσθάνομαι ἐπίσης ὅλον τὸ βάρος τῶν εὐθυνῶν καὶ τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας ἀναλαμβάνω. Ἡ παροῦσα Βουλὴ ἐπετέλεσε τὸ μέγα αὑτῆς ἔργον ἄχρι τοῦδε, ἀλλ’ ἐξ ἴσου σοβαρὸν καὶ μέγα εἶναι τὸ ἔργον αὐτῆς κατὰ τὸ δεύτερον στάδιον τῶν ἐργασιῶν της, τὸ ἔργον τὸ νομοθετικόν. Καὶ πρὸς διεξαγωγὴν τοῦ ἔργου τούτου ἐπικαλοῦμαι ἀμέριστον τὴν ὑμετέραν συνδρομὴν καὶ εὐμένειαν, διότι πεποιθότως φρονῶ ὅτι μόνον διὰ τῆς εἰλικρινοῦς συνδρομῆς τῶν κ. Βουλευτῶν καὶ τῆς καλῆς πίστεως εἶναι δυνατὸν νὰ διεξαχθῇ ἀπροσκόπτως καὶ εὐοδωθῇ τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς. Ἔχω δι’ ἐλπίδος ὅτι ὅλας τὰς ἐλλείψεις τοῦ Κανονισμοῦ, ἡ καλὴ πίστις καὶ ἡ εἰλικρίνεια τῶν κ. συναδέλφων θέλουσι τὰς ἀναπληρώσει. Ἐκφράζω καὶ αὖθις τὴν εὐγνωμοσύνην μου πρὸς τὴν Βουλὴν ἅπασαν. (Χειροκροτήματα). Ἀλλὰ πρὶν καταλάβω τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλήν, ὅπως συμφώνως καὶ πρὸς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐκφράσῃ τὰς εὐχαριστίας αὑτῆς πρὸς τὸν παραιτηθέντα κ. Πρόεδρον διὰ τὴν μέχρι τῆς χθὲς δεξιωτάτην διεύθυνσιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς.

§62ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα). (Διακόπτεται μετὰ τοῦτο ἡ συνεδρίασις περὶ ὥραν 8 καὶ 30 μ. μ.) Μετὰ τὴν διακοπήν. Προεδρία κ. Ἰ. Τσιριμώκου.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Παρακαλῶ νὰ συναινέσῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἐπικυρωθῶσι τὰ Πρακτικὰ τὰ σημερινὰ μέχρι τῆς ἐκλογῆς τοῦ Προέδρου. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ Πρακτικὰ). Εἰσερχόμεθα ἤδη εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν. Βʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως τοῦ οἰκοπέδου, ἐφ’ οὗ ἵδρυται ἡ Πολικλινικὴ Ἀθηνῶν. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὴ εἰς βʹ ἀνάγνωσιν).

§64Ν. ΧΑΡΙΤΑΤΟΣ. Ὑπάρχει πρότασις κατατεθειμένη εἰς τὸ Προεδρεῖον, ἡ ὁποία εἶναι ὑπογεγραμμένη ὑπὸ 40 Βουλευτῶν ζητούντων νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον τὸ νομοσχέδιον ὑπ’ ἀριθ. 70 «περὶ τῆς ἀναστολῆς τῆς ἐκτελέσεως τῆς ποινῆς τῶν καταδίκων.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Βʹ συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἀναστολῆς τῆς ἐκτελέσεως μέρους τῆς ποινῆς τῶν καταδίκων». (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὴ ἡ πρότασις νόμου εἰς βʹ ἀνάγνωσιν). Γʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τῆς ὑπὸ τῶν γυναικῶν ἀναδοχῆς ἀλλοτρίων ὑποχρεώσεων». Ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Κλάδη. (Ἀπορρίπτεται δι’ ἀναστάσεως ἡ τροπολογία τοῦ κ. Κλάδη. Γίνεται εἶτα δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει εἰς γʹ ἀνάγνωσιν). Βʹ συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου «περὶ διακανονισμοῦ τῆς διαδικασίας ἐπὶ τῶν διαφορῶν μεταξὺ ἰδιοκτητῶν τσιφλικίων καὶ ἐπιμόρτων καλλιεργητῶν». (Κηρυσσομένη κατεπείγουσα ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὴ εἰς βʹ ἀνάγνωσιν). Γʹ συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου «περὶ καταργήσεως τοῦ νόμου ͵ΒΤΚʹ τῆς 27 Ἰουλίου 1895 καὶ συμπληρώσεως τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ Ἀστικοῦ Νόμου ΤΞΑʹ τῆς 29 Ὀκτωβρίου 1856». (Κηρυσσομένη κατεπείγουσα ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὴ εἰς γʹ ἀνάγνωσιν). Γʹ συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου «περὶ συστάσεως εἰδικοῦ ταμείου τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων ἐν τῷ χειμάρρῳ Νέδοντι καὶ περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων ᾼΩΝΕ’ τοῦ 1890, ᾼϠΙΔ’ τοῦ 1891, ͵ΓΣΛΑʹ τοῦ 1907 καὶ ͵ΓΣΝΘʹ τοῦ 1908 περὶ ἐκτελέσεως ὑδραυλικῶν ἔργων ἐν τῷ χειμάρρῳ Νέδοντι». (Κηρυσσομένη κατεπείγουσα ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὴ εἰς γʹ ἀνάγνωσιν). Γʹ συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου «περὶ διοικήσεως τοῦ λιμενικοῦ ταμείου Μεσσήνης Νησίου». (Κηρυσσομένη κατεπείγουσα ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὴ εἰς γʹ ἀνάγνωσιν). Γʹ συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου «περὶ καταργήσεως τοῦ νόμου ͵ΒϠΝΘʹ τῆς 19 Μαΐου (1 Ἰουνίου) 1903 περὶ διευθετήσεως τοῦ ἐν τῷ δήμῳ Λετρίνων χειμάρρου «Κυρᾶς Λαγκάδι». (Κηρυσσομένη κατεπείγουσα ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὴ εἰς γʹ ἀνάγνωσιν). Γʹ συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου «περὶ διαθέσεως δρ. 14.956 20 τῆς δημοτικῆς ὁδοποιΐας τοῦ δήμου Θεσπιέων πρὸς ἀποπεράτωσιν τοῦ ὑδραγωγείου Παραβόλας καὶ κατασκευὴ γεφύρας ἐν τῷ χωρίῳ Σιτομένων τοῦ αὐτοῦ δήμου ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ Ἐρημίτσης». (Κηρυσσομένη κατεπείγουσα ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὴ εἰς γʹ ἀνάγνωσιν). Γʹ συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου «περὶ κατασκευῆς τοῦ ὑδραγωγείου Ἀμφιλοχίας». Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται). Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1ον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι. (Ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 1ον, 2ον καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν). Γʹ συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ὑπαγωγῆς διοικητικῶς τῆς ἐπαρχίας Δομοκοῦ εἰς τὸν νομὸν Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος».

§66ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὑπάρχει ἀντίρρησις.

§67Α. ΣΛΗΜΑΝ. Διατί νὰ μὴ γίνῃ μικρὰ συζήτησις;

§68Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἶναι εἰς γʹ συζήτησιν καὶ θὰ καταναλώσωμεν καιρόν. Ν’ ἀναβληθῇ.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται.

§70Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὴν ὑπ’ ἀριθ. 15 πρότασιν νόμου.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου «ἐπὶ προτάσεως πρὸς ἑρμηνείαν ἢ συμπλήρωσιν τοῦ ͵ΓΨΞΑʹ νόμου». (Ψηφίζεται ἡ πρότασις νόμου κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς βʹ συζήτησιν). Γʹ συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου «περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ ἄρθρου 9 τοῦ νόμου ΧΝΒʹ τῆς 3 Αὐγούστου 1861».

§72Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μὲ τὴν τροπολογίαν κ. Πρόεδρε «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου τοῦ λογιστικοῦ, ὅπως καὶ οἱ Βουλευταὶ τῆς Διπλῆς λαμβάνωσι σύνταξιν ἀπὸ τῆς ἰσχύος τῶν ἀναθεωρηθεισῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος».

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. (Ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον).

§74Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τώρα νὰ ψηφίσωμεν τὸ πρῶτον νομοσχέδιον.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις κατ’ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου «περὶ προσωρινῆς ἀτελείας πρώτων ὑλῶν ἐπὶ ἐξαγωγῇ αὐτῶν μεταποιουμένων εἰς βιομηχανικὰ προϊόντα». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν, τὸ ἄρθρον μόνον ὡς καὶ τὸ σύνολον). Γʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀδείας συνομολογήσεως χρεολυτικοῦ δανείου δραχμῶν 3.000.000 ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου καὶ περὶ μεταρρυθμίσεως, συμπληρώσεως καὶ προσθήκης διατάξεων ἐν τοῖς νόμοις ͵ΓΣΒʹ τῆς 7 Ἀπριλίου 1907, ͵ΓΤΘʹ τῆς 14 Μαΐου 1908, ͵ΓΤΞΘʹ τῆς 6 Ὀκτωβρίου 1909, ͵ΓΦΚΑʹ τῆς 9 Ἰανουαρίου 1910 καὶ ͵ΓΦϞΑʹ τῆς 6 Μαρτίου 1910 περὶ συνοικισμοῦ καὶ διανομῆς γαιῶν ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ περὶ ὀργανώσεως καὶ διοικήσεως τοῦ Θεσσαλικοῦ Γεωργικοῦ Ταμείου». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχήν...

§76Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ ἀλλαχθῇ ὁ τίτλος, «περὶ ὀργανώσεως καὶ διοικήσεως τοῦ Θεσσαλικοῦ ταμείου»· ὁ ὅλος τίτλος μένει ὡς ἔχει, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἄλλαι τροποποιήσεις αἱ προταθεῖσαι πρὸς διάθεσιν τῶν χρημάτων διὰ τοὺς πρόσφυγας.

§77Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Συνδέεται μὲ τὸ Θεσσαλικὸν ταμεῖον.

§78Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὁ τίτλος μένει ὡς ἔχει.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1ον (ἀναγινώσκεται).

§80Γ. ΣΧΙΝΑΣ. Εἰς τὸ 1ον ἄρθρον νὰ ζητηθῇ 1.200.000, διότι δὲν θὰ ἐξαρκέσῃ τὸ ποσόν.

§81Α. ΣΛΗΜΑΝ. Νὰ αὐξηθῇ τὸ ποσόν, διότι δὲν θὰ ἐξαρκέσῃ.

§82Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Πολὺ καλά, 1.200.000.

§83Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Νὰ προστεθῶσι δηλαδὴ 200.000.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ 1ον ἄρθρον τροποποιημένον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι. (Ψηφίζεται τὸ 1ον ἄρθρον μέχρι τοῦ 14ου καὶ ἀναγινώσκεται τὸ 15ον).

§85Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Τὸ 1911 νὰ γίνῃ 1914.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 15ον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι. (Ψηφίζεται τὸ 15ον, 16ον, 17ον καὶ ἀναγινώσκεται τὸ 18ον).

§87Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Ἐπὶ τοῦ 18 ἄρθρου κ. Ὑπουργέ, ὅτε ἐψηφίσθη ὁ νόμος ͵ΓΣΒʹ, ἔλαβον κλήρους, ὡς γνωρίζετε, καὶ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα οὐδεμίαν εἶχον σχέσιν μὲ τὴν γεωργίαν καὶ πρὸ 3 μηνῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου παρεκάλεσα ὑμᾶς, ἵνα μὴ προβῆτε εἰς ἔγκρισιν διὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶχον σχέσεις μὲ τὴν γεωργίαν καὶ ἵνα τοὺς κλήρους τούτους τοὺς λάβητε καὶ τοὺς δώσητε εἴτε εἰς γεωργοὺς Θεσσαλοὺς εἴτε εἰς πρόσφυγας. Ὁ νόμος λέγει, διὰ νὰ λάβῃ τις κλήρους, πρέπει νὰ εἶναι ἢ ἐγχώριος ἢ πρόσφυξ. Γνωρίζετε δ’ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ὅτι διάφορα πρόσωπα συνδεόμενα συγγενικῶς μὲ Βουλευτὰς κατέλαβον κλήρους.

§88Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ἐλήφθη πρόνοια.

§89Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Πρέπει νὰ ἀφαιρεθῶσι τὰ κτήματα ἀπὸ τοὺς ψευδῶς παραστήσαντας ὅτι εἶναι ἐγχώριοι ἢ πρόσφυγες καὶ νὰ δοθῶσιν εἰς πραγματικῶς τοιούτους. Γνωρίζετε ὅτι ὁ ἀδελφὸς τοῦ Γιαννακίτσα κατέλαβε τοιουτοτρόπως ψευδῶς ἄνω τῶν 3.000 στρεμμάτων εἰς τὸ χωρίον Καστρὶ προσαγαγὼν πιστοποιητικὰ ὅτι κατάγεται ἐξ Ἀνατολικῆς Ῥωμυλίας, ἐνῷ κατάγεται ἐκ Φθιώτιδος. Τοιοῦτοι δὲ ὑπάρχουσι πολλοί. Προτείνω λοιπὸν τὴν ἑξῆς τροπολογίαν. «Ἐκ πάντων τῶν καταλαβόντων κλήρους, οἵτινες παρέστησαν ψευδῶς εἰς τὰς Ἀρχὰς ὅτι εἶναι ἐγχώριοι γεωργοὶ ἢ πρόσφυγες, ἀφαιροῦνται παρὰ τούτων οἱ κλῆροι καὶ ἐκποιοῦνται ἐν δημοπρασίᾳ, διότι κατελήφθησαν παρανόμως καὶ ψευδῶς, τὸ δὲ τίμημα κατατίθεται εἰς τὸ γεωργικὸν ταμεῖον». Διέπραξαν πρᾶξιν κολάσιμον καὶ δύναται ἡ Πολιτεία νὰ τοὺς ἀφαιρέσῃ τοὺς κλήρους.

§90Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Πολὺ πρὶν μοὶ τὸ εἴπητε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον σᾶς εἶπον ὅτι θὰ λάβω μέτρα. Αἱ γαῖαι ἐδόθησαν ὑπὸ τῶν προκατόχων Ὑπουργῶν.

§91Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Παρανόμως.

§92Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Παρανόμως. Σᾶς εἶπον ὅτι θὰ ἐξετάσω πῶς κατώρθωσαν νὰ λάβωσι τὰς γαίας χωρὶς κανὲν δικαίωμα. Τώρα ἂς προβῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἔχετε πεποίθησιν ὅτε θὰ κάμω πολὺ περισσότερα παρ’ ὅσα μοὶ λέγετε.

§93Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Θὰ ἑνώσω τὴν παράκλησίν μου πρὸς ὅσα ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Λαρίσης εἶπε μὲ τὴν πρόσθετον δικαιολογίαν νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν σοβαρῶς τοῦτο, ἵνα μὴ ναυαγήσωσιν οἱ συνοικισμοί, ὅτι τοῦτο θὰ συντελέσῃ ὡς πρόσκομμα μέγιστον τῶν ἐγχωρίων.

§94Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ἀμφιβάλλετε ὅτι δὲν θὰ συντελέσωμεν νὰ γίνωσι νέα τσιφλίκια; Ἡμεῖς προσπαθοῦμεν νὰ τὰ διαλύσωμεν.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 18 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ψηφίζεται εἶτα τὸ ἄρθρον 18 ὡς καὶ τὸ 19 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ 20).

§96Γ. ΤΣΑΞΙΡΗΣ. Ἂν ἦτο δυνατόν, θὰ παρεκάλουν τὴν Κυβέρνησιν τὸ χωρίον Καστρίον νὰ προστεθῇ εἰς τὸ χωρίον Λόγκι.

§97ΑΓ. ΣΛΗΜΑΝ. Κύριε Πρόεδρε, καὶ ἐγὼ παρακαλῶ....

§98Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ νομοσχέδιον ἔχει ψηφισθῆ μέχρι τοῦ ἄρθρου 19· φαίνεται ὅτι ἐπὶ τοῦ 20 ἄρθρου ὑπάρχουσι τροπολογίαι τινές. Θὰ παρακαλέσω νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου εἰς ἄλλην ἑσπέραν, νὰ ὑποβληθῶσι δὲ προηγουμένως αἱ τροπολογίαι, ἵνα μελετηθῶσι καὶ φθάσωμεν εἰς ἀποτέλεσμα.

§99ΑΓ. ΣΛΗΜΑΝ. Πρόκειται περὶ ἁπλῆς προσθήκης.

§100ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Καλλίτερον νὰ σταματήσῃ ἡ συζήτησις· εἶναι εἰς γʹ ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον, ὥστε θὰ ψηφισθῇ, ἀρκεῖ μόνον ἐγκαίρως νὰ ὑποβληθῶσιν αἱ τροπολογίαι.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν σταματῶμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ εἰς τὸ ἄρθρον 20. Βʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ περὶ φορολογίας τῶν ἐντὸς τοῦ Κράτους καταναλισκομένων πυρίτιδος, ἐκρηκτικῶν ὑλῶν καὶ σφαιριδίων (σκαγίων) νόμου».

§102Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Πρὶν ἢ προβῆτε εἰς ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου δηλῶ ὅτι ὁλόκληρον τὸ 4ον κεφάλαιον ἀπαλείφεται.

§103Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δέχεσθε τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Μεϊτάνη;

§104Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Πρὸς τὸ παρὸν δέχομαι τὰς τροπολογίας τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τοῦ κ. Μεϊτάνη. (Μεθ’ ὃ ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 1 ἕως 4). Ἄρθρον 5 (ἀναγινώσκεται).

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Μεϊτάνη, ἡ ὁποία ἐγένετο ἀποδεκτὴ ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργόν.

§106Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἀντὶ προστίμου νὰ τεθῇ χρηματικὴ ποινή.

§107ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 5, ὡς ἐτροπολογήθη). Ἄρθρον 6 (ἀναγινώσκεται).

§108ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐδηλώθη ὅτι θὰ ἀποσυρθῶσι τὰ ἄρθρα αὐτά· ἀλλ’ ἐπειδὴ τοῦτο τὴν ἑσπέραν ταύτην θὰ προυκάλει συζητήσεις, θὰ παρακαλέσω νὰ ψηφισθῶσι μὲ τὴν βεβαίωσιν ὅτι εἰς τὴν γʹ ἀνάγνωσιν θὰ ἀποσυρθῶσι. (Ψηφίζεται εἶτα τὸ ἄρθρον 6 ὡς καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§109ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὰ ἑπόμενα, τὰ ὁποῖα εἶναι εἰς γʹ ἀνάγνωσιν, δύνανται νὰ μείνωσιν. Ἂς ψηφισθῇ εἰς βʹ ἀνάγνωσιν τὰ ὑπ’ ἀριθμὸν 16.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀναγραφῆς ἐτησίως ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν πιστώσεως πρὸς περίθαλψιν τῶν προσφύγων». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀναγραφῆς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν πιστώσεως διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς μεταναστεύσεως). (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ νομοσχέδιον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ πληρώσεως τῶν ἐν τῷ Ἐθνικῷ Πανεπιστημίῳ ἑδρῶν».

§111Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ προκαλέσῃ μακρὰν συζήτησιν καὶ νὰ ἀναβληθῇ. Ἐπειδὴ πρέπει νὰ ψηφίσωμεν τὸν Προϋπολογισμόν, θὰ παρακάμπτωμεν τὰ ἔχοντα μακρὰν συζήτησιν.

§112ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἂς ψηφισθῇ εἰς βʹ ἀνάγνωσιν.

§113Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Νὰ ἔλθῃ μὲ τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον ἐκ τῶν πρώτων. Βʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ͵ΓΨΒʹ νόμου περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, Νομαρχιῶν καὶ Ἀρχειοφυλακείων».

§115Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἔχει τροπολογίαν.

§116ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑποβάλλετε τὰς τροπολογίας, ὥστε κατὰ τὴν γʹ ἀνάγνωσιν νὰ εἴπω τίνας ἐξ αὐτῶν θὰ δεχθῶ. (Ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον). Βʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὀργανώσεως ὑπηρεσιῶν τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ». (Ψηφίζεται). Βʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συνδρομῶν καὶ ἑτέρων δαπανῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν». Ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον αὐτό, καθὼς καὶ τὰ ἑξῆς εἰς βʹ συζήτησιν: 1) «Περὶ τῆς ἐν τῷ Πολεμικῷ Ναυτικῷ ἐκπαιδεύσεως». 2) «Περὶ ἐπαναδιορισμοῦ τῶν προϋπηρετησάντων ταχυδρομικῶν διανομέων». 3) «Περὶ ἀναγραφῆς πιστώσεως ἐν τῷ εἰδικῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως 1911 ἐκ δραχ. 5.500 πρὸς πληρωμὴν ὀφειλομένων ἀποζημιώσεων διὰ τὴν σύνταξιν μελέτης διὰ τὴν κατασκευὴν σιδηρᾶς στέγης κλπ. τοῦ ἐκ τῆς πυρκαϊᾶς καταστραφέντος μέρους τῶν Ἀνακτόρων».

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ προσθήκης καὶ τροποποιήσεως διατάξεων εἰς τὸν νόμον ͵ΓΨΚʹ (3720) περὶ ἀναγραφῆς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν πιστώσεως, πρὸς συνδρομὴν τοῦ Κράτους εἰς δημοσυντήρητα Γυμνάσια καὶ εἰς φιλανθρωπικὰ καὶ ἄλλα ἱδρύματα».

§118Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Νομίζω ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ἢ ὡς διανομὴ κολλύβων ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§119ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ποῖον ἐκ τῶν κονδυλίων αὐτῶν ἀποκρούετε;

§120Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον ἀκόμη προσθέτει ὅτι πρόκειται νὰ δοθῶσι συνδρομαὶ εἰς δημοσυντήρητα Γυμνάσια.

§121ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Εἶναι ὁ τίτλος τοῦ συμπληρουμένου νόμου. Τί θέλετε ν’ ἀποκόψωμεν; Τοῦ Ζωολογικοῦ κήπου;

§122Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ὄχι.

§123ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Τῆς ἐπαγγελματικῆς καὶ οἰκοκυρικῆς σχολῆς; Πρόκειται περὶ προσθήκης 1200 δραχμῶν δι’ ὑπηρεσίαν δανείου 150.000, τὸ ὁποῖον συνωμολογήθη καὶ διὰ τὸ ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας εἶπεν ὅτι, καὶ πολλαπλάσιον ἂν ἦτο, ἔπρεπε νὰ τὸ δεχθῶμεν. Ποῦ ἔχετε ἀντιρρήσεις; Εἰς τὴν Σηροτροφικὴν ἑταιρείαν; Προκειμένου περὶ τοιούτων χορηγιῶν ἡ παρατήρησις τοῦ κ. συναδέλφου δὲν εἶναι δεδικαιολογημένη. Σᾶς ὁμολογῶ ὅτι μετὰ φόβου ὑπέβαλον τὰς παρατηρήσεις μου, γνωρίζων τὸ ποιὸν τῶν τοιούτων αἰτήσεων συνδρομῶν καὶ τὰς δυσχερείας, εἰς ἃς εὑρίσκεται ἡ Κυβέρνησις. Ποίαν πίστωσιν λοιπὸν δὲν ἐγκρίνετε; Διότι ἄλλως δηλῶ ὅτι, διὰ νὰ μὴ εὐθύνηται ἡ Κυβέρνησις, διότι πρόκειται νὰ ἐγερθῶσιν ἀξιώσεις, δύναμαι νὰ τὴν ἀποσύρω ἐξ ὁλοκλήρου.

§124Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω εἰς τὴν γʹ ἀνάγνωσιν.

§125Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Δυστυχῶς δὲν μοὶ ἐδόθη εὐκαιρία νὰ ὑπογράφω τροπολογίαν συναδέλφων συνιστώντων προσθήκην κονδυλίου ὑπὲρ τῆς νυκτερινῆς σχολῆς τῶν ἐμποροϋπαλλήλων. Ἡ σχολὴ αὕτη παρέχει ἀγλαοὺς καρποὺς καὶ εἶναι δικαιοτάτη ἡ τροπολογία.

§126Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Μάλιστα· εἶναι ἀληθέστατον,

§127Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἔπαθον ἀπὸ σεισμοὺς ἐπαρχίαι καὶ δὲν ἐδόθη βοήθημα.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τὸν λόγον;

§129ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§130ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Τότε ἂς ἀναβληθῇ.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει λόγος, κύριε Ὑπουργέ, ν’ ἀναβληθῇ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἐψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον). Ψηφίζονται ἐπίσης εἰς βʹ συζήτησιν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον 1ον. Τὸ νομοσχέδιον «περὶ προσθήκης διατάξεων εἰς τὸ ἄρθρον 47 τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ»· 2ον. Τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἀναγραφῆς πιστώσεως ἐν τῷ εἰδικῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας διὰ τὴν δαπάνην πιστώσεως καὶ ὀργανώσεως γεωργικῶν ἐν γένει ἐκθέσεων καὶ ἱπποδρομιῶν»· 3ον. Τὸ νομοσχέδιον «περὶ τροποποιήσεως τῆς αʹ παραγράφου τοῦ ἄρθρου 41 μέχρι τοῦ αʹ ἐδαφίου αὐτῆς συμπεριλαμβανομένου τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου».

§132Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τῷ ψηφισθέντι τούτῳ νομοσχεδίῳ, κύριε Πρόεδρε, πρόκειται περὶ ἀναβολῆς κατατάξεως. Δίδεται ἀναβολὴ κατατάξεως εἰς τοὺς φοιτητὰς τῶν ἡμετέρων Πανεπιστημίων. Ὁ νομός, τὸν ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω, ἔχει καὶ φοιτητάς, οἱ ὁποῖοι σπουδάζουσιν εἰς ἐμπορικὰς σχολὰς τῆς ἀλλοδαπῆς· εἶναι πολὺ δίκαιον νὰ παρασχεθῇ καὶ εἰς αὐτοὺς τὸ δικαίωμα τῆς ἀναβολῆς κατατάξεως.

§133ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὑποβάλετε, παρακαλῶ, τροπολογίαν.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ προμηθείας ὑπὸ τοῦ Κράτους καὶ παροχῆς εἰς τοὺς χωρικοὺς γεωργικῶν εἰδῶν».

§135Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Παρακαλῶ, ἡ σχετικὴ παράγραφος τοῦ ἄρθρου τούτου νὰ μετατραπῇ ὡς ἑξῆς: «ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νὰ ἐγγυηθῶσι παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ κλπ.».

§136ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὴν διανομὴν θὰ ἐνεργῇ ἡ Γεωργικὴ ἑταιρεία;

§137Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ἡ Γεωργικὴ ἑταιρεία θὰ πωλῇ εἰς οἱονδήποτε γεωργὸν εἰς τὴν τιμήν, εἰς τὴν ὁποίαν στοιχίζει τὸ πωλούμενον.

§138ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Φρονῶ ὅμως ὅτι, ἀφοῦ ἱδρύσαμεν Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, θὰ ἦτο ὀρθότερον νὰ ἀναθέσωμεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον αὐτὸ τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην, διότι ὅλαι αὐταὶ αἱ ἑταιρεῖαι οὐδὲν ἄλλο κάμνουν παρὰ ἑορτάς, τελετάς, πανηγύρεις, ῥεκλάμας. Ἡ δημοσία ὑπηρεσία ἱδρύθη καὶ πολυτελεστάτη μάλιστα καὶ ἀμείβεται ἁδρότατα, πρέπει ν’ ἀρχίσῃ νὰ ἐκτελῇ τὰ καθήκοντά της.

§139Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ἡ Γεωργικὴ ἑταιρεία εἶναι χρησιμώτατον ἵδρυμα εἰς τὴν οἰκονομίαν τῆς χώρας, θὰ γίνῃ δ’ ἔτι χρησιμώτερον ὁδηγούμενον ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. (Ψηφίζεται εἶτα τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον). (Ψηφίζεται ἐπίσης εἰς βʹ συζήτησιν κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ νομοσχέδιον «περὶ προσθήκης διατάξεων εἰς τοὺς νόμους ͵ΓΥΝΕʹ (ὑπ’ ἀριθ. 3455) τῆς 3 Δεκεμβρίου 1909, ͵ΓΦΝΔʹ (ὑπ’ ἀριθ. 3544) τῆς 22 Ἰανουαρίου 1910 καὶ ͵ΓΧΙϚʹ (ὑπ’ ἀριθ. 3616) τῆς 11 Μαρτίου 1910 περὶ κυριακῆς ἀργίας καὶ ἑορτῶν καὶ τροποποιήσεως αὐτῶν»).

§140ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ νὰ ἐπιστρέψωμεν εἰς τὸ 14ον, εἰς τὸ ὁποῖον ἐλέχθη ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ παραχωρήσεως προνομίου ἁλιείας καὶ ἐκμεταλλεύσεως κοραλλιοφόρων κοιτασμάτων». Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐδέχθη νὰ προστεθῇ «καὶ Λευκάδος». (Ψηφίζεται ὡς ἐτροπολογήθη κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον. Ψηφίζεται ἐπίσης δι’ ἀναστάσεως εἰς βʹ ἀνάγνωσιν, κηρυσσόμενον κατεπεῖγον ὑπὸ τῆς Βουλῆς, τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἐγκρίσεως πιστώσεως ἐκ δραχ. 1500 δι’ ἔξοδα τοῦ μετακληθέντος ἐνταῦθα Ἰταλοῦ ἀρχιτέκτονος κ. Κουαρλιέρη πρὸς ἐκπόνησιν μελέτης διαρρυθμίσεως τοῦ τελωνείου Πειραιῶς»). Ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ κ. Κ. Ἀλαβάνου ὑποβάλλεται τροπολογία εἰς τὸ σχέδιον νόμου «περὶ θήρας». Ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ κ. Ἐ. Κυταριόλου ὑποβάλλεται τροπολογία εἰς τὸ σχέδιον νόμου «περὶ προσθήκης καὶ τροποποιήσεως διατάξεως εἰς τὸν νόμον ͵ΓΨΚʹ». Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Κάραλης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ προσθήκης εἰς τὸ ἄρθρον 23 τῆς μεταβολῆς διατάξεως περὶ τοῦ Πανεπιστημίου». Οἱ βουλευταὶ κύριοι Γ. Συγγούρης, Μ. Σφακιανάκης, Ἀ. Θανόπουλος, Π. Ἀποστολίδης, Π. Ἀγγελίδης, Ἀ. Σλῆμαν, Μ. Μπουφίδης, Ἀ. Σακελλαρίου, Γ. Κοσόνας, Π. Μαυρίκης, Γ. Γαζέπης, Ν. Γαρδικιώτης, Ν. Κάραλης, Γ. Μπένος καὶ Ν. Ἀντωνιάδης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐμπορίας τῶν οἴνων». Οἱ βουλευταὶ κύριοι Ν. Καμπάνης, Δ. Ζαμᾶνος καὶ Ν. Κάραλης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ συμπληρώσεως τῶν ἐν τῷ Ἐθνικῷ Πανεπιστημίῳ καὶ τῷ Καποδιστριακῷ Πανεπιστημίῳ ἑδρῶν». Ἅπαντα θέλουσι ἐκτυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ἰδὲ Παράρτημα Βʹ Ἀναθεωρ. Βουλῆς, Τεῦχος Αʹ).

§142ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἤδη νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὸν Προϋπολογισμόν.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσέρχεται ἤδη ἡ Βουλὴ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ «πρώτου τμήματος τῶν ἐξόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ, περιλαμβάνοντος τὰ Ὑπουργεῖα τῶν Ἐξωτερικῶν, τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν». Ὁ κ. Κουτούπης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν.

§144Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δυστυχῶς ἔχω ἀποφασίσει νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῶν ἐξόδων τριῶν Ὑπουργείων καὶ κατὰ περίεργον σύμπτωσιν ταῦτα εἶναι τὰ τρία Ὑπουργεῖα, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ὁρισθῆ ἀπόψε. Οὐδεμίαν δυσκολίαν ἔχω νὰ ὁμιλήσω καὶ ἐπὶ τῶν τριῶν, ἀλλ’ εἰς περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὑπάρχουσι καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ ὁμιλήσωσιν ἐφ’ ἑνὸς ἑκάστου Ὑπουργείου, θὰ ἦτο καλὸν νὰ ἐχωρίζετο ἡ συζήτησις. Κύριοι Βουλευταί, ὅλα τὰ Κράτη διαθέτουσι δαπάνας διὰ τὴν ἐξωτερικὴν αὐτῶν παράστασιν, διὰ τὰς ἀνάγκας αὐτῶν εἰς τὸ Ἐξωτερικόν· ἀλλά, ἂν ὅλα τὰ Κράτη διαθέτουσι ποσὰ διὰ τὸν σκοπὸν τοῦτον, ἡ Ἑλλὰς ἕνεκεν ἐξαιρετικῶν λόγων ἔχει τοιαύτην ὑποχρέωσιν. Δὲν ὑπάρχει ἔθνος, τὸ ὁποῖον διετέλεσεν ὑπὸ ξένην κυριαρχίαν, ὅσον εἶναι τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος, καὶ δὲν ὑπάρχει κατ’ ἀναλογίαν πληθυσμοῦ ἔθνος, τὸ ὁποῖον εἶχεν εἰς τὸ Ἐξωτερικὸν ἐμπορικὰ συμφέροντα τόσα, ὅσα ἔχει ἡ Ἑλλάς, καὶ ἐννοεῖτε πολὺ καλῶς ὅτι ὁ κυριώτερος σκοπὸς τῆς ἀντιπροσωπείας εἰς τὸ Ἐξωτερικὸν εἶναι τὰ ἐμπορικὰ συμφέροντα. Ἀλλά, ἂν διὰ τοὺς δύο τούτους λόγους ὑπάρχει ἀπόλυτος ἀνάγκη ὅπως ἡ Ἑλλὰς ὑφίσταται δαπάνας πολλάς, ὑπάρχει καὶ τρίτος λόγος, ἡ ἐμπορικὴ ναυτιλία. Ἡ Ἑλλὰς μετὰ τὸ Ἀγγλικὸν καὶ Νορβηγικὸν ἔθνος εἶναι τὸ τρίτον ναυτικὸν ἔθνος τοῦ κόσμου, πάντοτε ἐν σχέσει πρὸς τὸν πληθυσμόν, καὶ ἐννοεῖτε ὅτι ἡ ναυτιλία ἔχει ἀνάγκην ἰσχυρᾶς προστασίας εἰς τὸ Ἐξωτερικόν, καὶ τὴν ὑποστήριξιν ταύτην παρέχουσι σήμερον τὰ ὄργανα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς σκοποὺς ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία διαθέτει τέσσαρα ἑκατομμύρια καί τινας χιλιάδας, ἐκ τῶν ὁποίων, ἐὰν ἀφαιρέσωμεν τὰ δύο ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα διατίθενται κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ΒΚΔʹ νόμου, ἀπομένουσι μόνον δύο ἑκατομμύρια· ἑπομένως τὸ ποσὸν τῶν δύο ἑκατομμυρίων δι’ ὅλας αὐτὰς τὰς ἀνάγκας εἶναι ἀσήμαντον, ὥστε συζητουμένου τοῦ Προϋπολογισμοῦ νὰ μὴ ἐπιτρέπηται νὰ ἐπιζητήσωμεν οἰκονομίας εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦτο τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἄλλα Κράτη γειτονικὰ πλουσιώτερα καὶ μεγαλείτερα, ὡς εἶναι ἡ Ῥωμουνία, διαθέτουσι πολὺ μικρότερον ποσὸν παρ’ ὅ,τι διαθέτει ἡ Ἑλλάς, διότι ἡ Ῥωμουνία δι’ ὅλας τὰς ἀνάγκας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν διαθέτει 2.811.000 ἀπέναντι τῶν 4.000.000, τὰ ὁποῖα διαθέτει ἡ Ἑλλάς, ἢ τῶν πραγματικῶν δύο ἑκατομμυρίων, διότι πρέπει νὰ ἀφαιρέσωμεν τὰ δύο ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα διατίθενται εἰς γενικὰς ἐθνικὰς ἀνάγκας. Ὑπάρχει ὅμως κολοσσιαία διαφορὰ μεταξὺ Ῥωμουνίας καὶ Ἑλλάδος. Ἡ Ῥωμουνία δὲν ἔχει ἐμπορικὰ συμφέροντα εἰς τὸ Ἐξωτερικόν. Ἡ Ῥωμουνία ἔχει βεβαίως ὑπηκόους ὁμοεθνεῖς διατελοῦντας ὑπὸ ξένην κυριαρχίαν, ἀλλ’ αὐτοὶ διατελοῦσιν ὑπὸ τὴν κυριαρχίαν πεπολιτισμένων ἐθνῶν. Ἡ Ῥωμουνία δὲν ἔχει ναυτιλίαν ἢ ἔχει ἀσήμαντον τοιαύτην· ἑπομένως τὸ ποσόν, ὁσονδήποτε μικρὸν καὶ ἂν εἶναι, εἶναι ἐπαρκὲς διὰ τὰς ἀνάγκας αὐτῆς. Συνεπῶς ἐπὶ τῶν δαπανῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ λόγος. Ὅτε ὅμως συνεζητεῖτο τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ Συντάγματος εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Συντάγματος καὶ ὅτε ἡ Βουλὴ ἐψήφισε τὸ σχετικὸν ἄρθρον, καθ’ ὃ ὁ προϋπολογισμὸς ἑκάστου Ὑπουργείου συζητεῖται καὶ ψηφίζεται χωριστά, ὁ σκοπὸς ἦτο ὅπως μὴ ψηφίζηται ὁ Προϋπολογισμὸς εἰς μίαν νύκτα, ὡς μέχρι τοῦδε ἐγένετο, ἀλλ’ εἰς πλείονας ὅπως δίδηται εὐκαιρία εἰς τὴν Βουλὴν νὰ γίνηται συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐν γένει πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως δι’ ἕκαστον κλάδον καὶ οἱ Βουλευταὶ νὰ ἐκφράζωσι τὰς γνώμας των ἐπὶ τῶν διαφόρων κλάδων ἑκάστου Ὑπουργείου. Συζητουμένου τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν δίδεται εὐκαιρία, ὅπως συζητηθῇ ὁ σκοπὸς διὰ τὸν ὁποῖον δίδεται ἡ δαπάνη ὅπως συζητηθῇ ὁλόκληρος ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ καὶ πᾶν σχετικόν. Βεβαίως ἡ Βουλὴ διὰ πᾶν ἄλλο πρᾶγμα ἔχει ὄρεξιν παρὰ νὰ συζητήσῃ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν· οὔτε θὰ ἦτο ἡ συζήτησις χρήσιμος, ἀφοῦ ἡμεῖς ἔχομεν τὴν πολιτικὴν τῆς ἐνδόξου ἱστορίας μας. Ἂς ἀφήσωμεν λοιπὸν τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν δι’ ἄλλην τινὰ περίπτωσιν καὶ ἂς ἀσχοληθῶμεν εἰς ζητήματα μικροτέρας σημασίας. Ἔχομεν διὰ τὴν ἐξωτερικὴν ἡμῶν πολιτικὴν ἕνα ἀριθμὸν ὑπαλλήλων, διὰ τοὺς ὁποίους διατίθεται τὸ μεγαλείτερον ποσόν, τὸ ὁποῖον ἀναγράφεται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. Δυνάμεθα λοιπὸν νὰ ἐξετάσωμεν ἐν ὀλίγοις ποῖον εἶναι τὸ ποιὸν τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, εἰς τοὺς ὁποίους ἡ Ἑλλὰς ἔχει ἀναθέσει τὴν ὑποστήριξιν τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων εἰς τὸ Ἐξωτερικόν. Ὅπως συμβαίνει καὶ εἰς τὰς ἄλλας ὑπηρεσίας, οἱ διπλωματικοὶ ὑπάλληλοι οὐδεμίαν ἔχουσιν εἰδικὴν μόρφωσιν, ἡ Πολιτεία δέ, ὅπως δὲν ἐφρόντισε νὰ καταρτίσῃ τοὺς ὑπαλλήλους τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον οὐδεμίαν ἔλαβε μέριμναν καὶ περὶ μορφώσεως τῶν διπλωματικῶν καὶ προξενικῶν ὑπαλλήλων, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ ληφθῇ μεγίστη μέριμνα περὶ μορφώσεως αὐτῶν λόγῳ τῶν συμφερόντων, τὰ ὁποῖα ἔχει ἡ Ἑλλὰς εἰς τὸ Ἐξωτερικόν. Ἐννοεῖται ὅτι τὰ συμφέροντα τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας, τὰ ὁποῖα διατελοῦσιν ὑπὸ τὴν Τουρκικὴν κυριαρχίαν, εἶναι διάφορα τῶν συμφερόντων, τὰ ὁποῖα ἔχει εἰς πόλεις πεπολιτισμένων ἐθνῶν. Ἡ κατάρτισις τῶν προξενικῶν ὑπαλλήλων ἔπρεπε νὰ εἶναι διάφορος διὰ τὰ ἐμπορικὰ κέντρα καὶ διάφορος διὰ τὰ κέντρα, διὰ τὰ ὁποῖα ἡ Ἑλλὰς ἔχει ἐθνικὸν συμφέρον. Ἡ Αὐστρία ἔχει δύο κατηγορίας ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀναλόγως τῶν μερῶν εἰς τὰ ὁποῖα ἀποστέλλει αὐτούς. Διὰ νὰ εἰσέλθῃ τις εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ὑπαλληλίαν, τὴν ἐν γένει Ἑλληνικὴν ὑπαλληλίαν, θεωρεῖ ὅτι κάμνει τι οὐχὶ λίαν ἀξιοπρεπές, νέοι δὲ καλῶν οἰκογενειῶν θεωροῦσιν ὅτι εἶναι προσβλητικὸν νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν ὅλων τῶν Ὑπουργείων, μόνον δὲ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν προσελκύει τοὺς λεγομένους νέους τῶν καλῶν οἰκογενειῶν. Τοσαύτη δὲ εἶναι ἡ τάσις αὐτῆς τῆς τάξεως ὅπως καταλάβῃ τὰς θέσεις τοῦ Ὑπουργείου τούτου, ὥστε νὰ ἀποκλεισθῶσι πάντες ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι τὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται ἀπαραιτήτως διὰ τὴν προξενικὴν καὶ διπλωματικὴν ὑπηρεσίαν, τὰ προσόντα τουτέστι τῆς Γαλλομαθείας, ἥτις συνοδεύεται πλειστάκις μὲ ἔλλειψιν ἑλληνομαθείας, ἀπαιτοῦνται καλοὶ τρόποι καὶ ὁ ἀπαραίτητος πλοῦτος. Αὐτὰ εἶναι τὰ προσόντα τῶν ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι εἰσέρχονται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ἵνα διὰ τούτων ἡ Ἑλλὰς ἀποκτήσῃ τοὺς προξενικοὺς καὶ διπλωματικοὺς ὑπαλλήλους ἀπὸ τῆς κατωτάτης βαθμίδος μέχρι τῆς ἀνωτάτης. Ποία εἶναι ἡ ἀντίληψις τῶν ὑπαλλήλων τούτων; Ἐὰν ἐξαιρέσητέ τινας αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι ὅμως δὲν ἐπηρεάζουν ἐπὶ τοῦ συνόλου, διότι τὸ ἐναντίον συμβαίνει, ἡ ἀντίληψις τῆς ἀποστολῆς τούτων εἶναι διασκέδασις, ψευδεπίδειξις, ξενοτροπία, ἀπόλαυσις καὶ ἐν γένει γλέντι. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀντίληψις τοῦ μεγαλειτέρου ἀριθμοῦ καὶ αὐτοὶ δίδουσι τὸν τόνον εἰς τὸ μεγαλείτερον μέρος τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ. Διὰ τούτους ἡ ὑποστήριξις τῶν συμφερόντων τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων εἶναι κάτι τι πάρεργον. Ὁ Ἕλλην εἶναι δι’ αὐτοὺς ὂν περιφρονημένον, ὁ Ἕλλην εἶναι ταπεινός, ἀλλαχοῦ ἔχει στραφῆ ἡ σκέψις αὐτῶν.

§145Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Πηγαίνουσι νὰ εὕρωσι προῖκα.

§146Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Θὰ ἦσαν δεδικαιολογημένοι, ἐὰν ἐζήτουν οἱανδήποτε προῖκα· ἀλλ’ εἶναι ἀπησχολημένοι εἰς ἀπολαύσεις, εἶναι ἀπησχολημένοι πῶς νὰ στολίσωσι τὰ στήθη αὐτῶν διὰ περισσοτέρων παρασήμων, ἀσχολοῦνται δὲ περισσότερον εἰς τοιαῦτα λιλιὰ παρὰ εἰς τὰ ἐθνικὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα δι’ αὐτοὺς εἶναι πάρεργα.

§147Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Ἔδρασαν εἰς τὴν Μακεδονίαν.

§148Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἀριθμοῦνται εἰς τοὺς δακτύλους τῆς μιᾶς χειρός. Ἓν χαρακτηριστικὸν τῆς φυλῆς μας εἰς τὸ Ἐσωτερικὸν καὶ Ἐξωτερικὸν εἶναι ἡ διχόνοια, ὅπου δὲ ὑπάρχει κοινότης ἢ παροικία, τὸ κακὸν αὐτὸ ὑπάρχει εἰς μεγαλειτέραν βαθμίδα, οἱ ἀντιπρόσωποι δὲ τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος ὄχι μόνον δὲν συμβάλλουσιν εἰς τὴν ἄρσιν τοῦ κακοῦ τούτου, ἀλλὰ συντελοῦσι καὶ εἰς τὴν ἐπαύξησιν αὐτοῦ, ὥστε ἡ συμβολὴ τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας εἰς τὸ Ἐξωτερικὸν νὰ εἶναι μᾶλλον ἐπιζημία παρὰ ἐπωφελής. Εἶναι τοῦτο πολὺ ἀληθὲς καὶ ὑπάρχει ἀπόδειξις ὅτι ἐκεῖ, ὅπου ὑπάρχουσιν ἀντιπρόσωποι τῆς Ἑλλάδος ἔμμισθοι ὑπάλληλοι καὶ ὄχι ξένοι ἄμισθοι ἀντιπρόσωποι τῆς Ἑλλάδος, τὸ κακὸν αὐτὸ παρατηρεῖται πολὺ περισσότερον. Θὰ σᾶς εἴπω τινὰ παραδείγματα, διὰ νὰ ἰδῆτε ποία εἶναι ἡ ἀντίληψις τῶν ὑπαλλήλων τούτων εἰς τὸ Ἐξωτερικόν. Ὑπάλληλος τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ μάλιστα ἀξιωματικὸς ἔλαβεν ἀνάγκην ὅπως δανεισθῇ παρά τινος βιβλιοθήκης ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ βιβλία, ἀλλ’ ἐχρειάζετο ἐγγυητής. Ἀπετάθη εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Προξενεῖον, τὸ ὁποῖον ἠρνήθη νὰ τῷ δώσῃ τὴν ἐγγύησιν, διότι ἄλλος Ἕλλην μὴ ἀξιωματικὸς ἐδανείσθη καὶ δὲν τὰ ἐπέστρεψε, μάτην δὲ ὁ ἀξιωματικὸς παρουσίασεν ὁλόκληρον τὸν βαθμόν του καὶ τὰς ἀποδοχάς του διὰ πᾶσαν ἐνδεχομένην ἀποζημίωσιν. Συνέβη καὶ ἄλλο παράδειγμα εἰς τὸν ἀγορεύοντα, θὰ κρίνῃ δὲ τις ἐκ τούτου ποία εἶναι ἡ ἀντίληψις τῶν Ἑλλήνων ὑπαλλήλων. Ἔλαβον ἀνάγκην νὰ ἐπισκεφθῶ τοὺς κυριωτέρους λιμένας τῆς βορείου Εὐρώπης, ὅπως μελετήσω τὰ ζητήματα τῶν λιμένων, ἔκρινα καλὸν δὲ νὰ ἐπισκεφθῶ τοὺς μεγαλειτέρους λιμένας τῆς Ἀμβέρσης, Ἀμστελοδάμου, Ἀμβούργου, τῆς Χάγης, τῆς Λίβερπουλ καὶ ἄλλους τινάς. Ἀπετάθην εἰς τοὺς ἁρμοδίους πρέσβεις, ἁρμοδίους ὅπως μὲ συστήσωσιν εἰς τὰς σχετικὰς ὑπηρεσίας, καὶ ἔλαβον ἀπὸ τοὺς πρέσβεις σύστασιν εἰς τοὺς προξένους, οἱ ὁποῖοι ἔτυχε νὰ εἶναι ἀλλοδαποὶ ἐν Ἀμβέρσῃ, Βρέμῃ, Ἀμστελοδάμῳ, Ῥότερδαμ καὶ Χάβρῃ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ὄχι μόνον ἔτυχον πάσης ὑποστηρίξεως ἀλλ’ οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτοὶ οἱ ξένοι, οἱ ἀντιπροσωπεύοντες τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα, ἐτέθησαν εἰς τὴν διάθεσίν μου κατὰ ὀχληρόν, δύναμαι νὰ εἴπω, τρόπον, διότι εἶχον τὴν προθυμίαν νὰ μὲ παρακολουθῶσιν ἐπισκεπτόμενον τὰς διαφόρους ὑπηρεσίας καὶ διαθέτοντες ὅλον τὸν χρόνον χάριν ἐμοῦ. Εἶχον τὸ ἀτύχημα εἰς τὸν λιμένα τῆς Ἀμβέρσης νὰ λάβω τὴν ἀνάγκην Ἕλληνος ἐμμίσθου ὑπαλλήλου, καὶ ἀφοῦ ἀπετάθην ἐγγράφως πρὸς αὐτόν, ἔλαβον τὴν ἀπάντησιν ἀντιθέτως πρὸς τὰς εὐγενεστάτας ἀπαντήσεις τῶν λοιπῶν, ὅτι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μὲ συστήσῃ εἰς τὰς ἁρμοδίας Ἀρχάς, ἐὰν δὲν ἐλάμβανε τὴν πρὸς τοῦτο ἄδειαν τοῦ προϊσταμένου Ὑπουργείου· διὰ νὰ ὑποβληθῇ δὲ εἰς τὴν διατύπωσιν αὐτήν, ἔπρεπε ν’ ἀπευθυνθῇ πρὸς τὸ προϊστάμενον ἐμοῦ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν καὶ τοῦτο νὰ παρακαλέσῃ τὸ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ θὰ παρήρχοντο δύο–τρεῖς ἑβδομάδες, καθ’ ἃς ἐγὼ δὲν ἠδυνάμην νὰ μείνω ἐν Ἀμβέρσῃ. Ἐσκέφθην ν’ ἀποταθῶ εἰς ἕνα ξένον, ὁ ὁποῖος μεθ’ ὑπερηφανείας ὠνομάζετο ἱππότης τοῦ Σωτῆρος, διότι εἶχε τὸ Ἑλληνικὸν παράσημον, καὶ ὁ ξένος αὐτὸς μοὶ παρέσχεν ὅλην τὴν βοήθειαν, ὅπως ἐπιτύχω τοῦ σκοποῦ μου, ἐνῷ ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας δὲν ἔκρινε καλὸν νὰ στενοχωρηθῇ, διὰ νὰ κάμῃ μίαν ἁπλουστάτην σύστασιν, διότι δὲν ἐπρόκειτο νὰ ἐπισκεφθῶ πολεμικοὺς ναυστάθμους, ἀλλὰ δημοσίας ὑπηρεσίας, αἱ ὁποῖαι εἶναι προσιταὶ εἰς πάντα.

§149Ι. ΓΡΥΠΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἴπετε ἐμμίσθου. Ἐν Ἀμβέρσῃ εἶναι ἄμισθος.

§150Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἦτο ἐν Βρυξέλλαις. Καὶ πρέπει νὰ εἴπω τοῦτο, ὅτι ὑπάρχει ἄμισθος ἐν Ἀμβέρσῃ, ὁ ὁποῖος πολὺ καλῶς ἐκτελεῖ τὰ καθήκοντά του. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ μὴ τὸν ὀνομάσω, διότι ἀπέθανεν.

§151Ι. ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Ἀλλὰ καὶ ὁ ἐν Βρυξέλλαις ἦτο ἄμισθος.

§152Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν γνωρίζω. Ἦτο ὅμως Ἕλλην, ὁ ὁποῖος διετέλεσε πρόξενος εἰς πολὺ παραγωγικὰ Προξενεῖα, τὰ ὁποῖα ἦσαν ἄμισθα, ἀλλ’ ἦσαν ἐπίτηδες τοιαῦτα, ὡς τὰ τῆς Μάλτας, Κάρδιφ κλπ. Λέγω ὅτι καὶ ἐκεῖνος εἶχεν ὑπηρετήσει πρόξενος εἰς ἄμισθα Προξενεῖα, διότι εἰς τὸ Κάρδιφ καὶ εἰς τὴν Μάλταν, ὅπου αὐτὸς τότε ὑπηρέτει, ἦσαν τόσον πολλὰ πλοῖα, ὥστε νὰ ἔχῃ πολὺ περισσότερα κέρδη παρ’ ὅ,τι ἔχουσιν οἱ γενικοὶ πρόξενοι! Ἀλλ’ ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸ ποιὸν τῶν διπλωματικῶν ἡμῶν ὑπαλλήλων. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διατελῇ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ἐν ἀγνοίᾳ τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται νεαρὸς διπλωμάτης, εἰς τὸν ὁποῖον ἐνεπιστεύθη ἡ Πολιτεία τὴν ἀντιπροσωπείαν δύο τῶν μεγαλειτέρων Δυνάμεων. Ὁ ὑπάλληλος οὗτος οὐ μόνον δὲν ἦτο κατάλληλος διὰ τοιαύτην θέσιν, ἀλλὰ δὲν εἶναι κατάλληλος καὶ δι’ οἱονδήποτε ἄλλην, καὶ ὅπου ὑπηρέτησεν ὡς τοιοῦτος ἐκρίθη. Κατὰ χάριν μόνον ἐγίνετο ἀνεκτός, διότι δὲν εἶναι κατάλληλος οὔτε διὰ τὰ στοιχειώδη καθήκοντα, καὶ ἐκτὸς τῆς ἰσχυρᾶς προστασίας, τὴν ὁποίαν ἔχει ἐνταῦθα, οὐδὲν ἄλλο προσὸν ἔχει· καὶ ὅμως εἰς τὸν ὑπάλληλον τοῦτον καὶ νῦν ἔχει ἀνατεθῆ μεγάλη ἐμπιστευτικὴ ὑπηρεσία εἰς σπουδαίαν θέσιν. Οὔτε ἐλήφθη ποτὲ πρόνοια ποῖοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀντιπροσωπεύουσι τὴν Ἑλλάδα εἰς τὸ Ἐξωτερικόν. Ἀκόμη ἐσχάτως διωρίσθη ἀντιπρόσωπος ἐν Ῥωμουνίᾳ ἐπιστήμων, ἀλλὰ μὲ ἐφόδια, τὰ ὁποῖα ἦσαν ἐντελῶς ἀκατάλληλα διὰ τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν ἐστάλη νὰ καταλάβῃ. Αἱ κτηματικαὶ γνώσεις δὲν θὰ χρησιμεύσωσιν, ὅπως ἐπωφεληθῶσιν οἱ Ῥωμοῦνοι, οὔτε μοὶ φαίνεται ὅτι ἐδόθη ἡ σπουδαία θέσις τοῦ πρεσβευτοῦ ἐν Ῥουμανίᾳ, ὅπως συμπληρώσῃ τὰς γεωργικὰς καὶ τὰς τοῦ κτηματολογίου γνώσεις του! Ὑπάρχει πρέσβυς τῆς Ἑλλάδος ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ, ὁ ὁποῖος κατ’ οὐδένα λόγον ἐπετρέπετο νὰ εὑρίσκεται εἰς τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν. Εἶναι γνωστὸν τοῦτο, καὶ λυποῦμαι, διότι εἰμὶ ὑποχρεωμένος νὰ ὁμιλήσω περὶ ἑνὸς ἀντιπροσώπου τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ Ἐξωτερικόν, διότι γνωρίζω ὅτι τοῦτο εἶναι μᾶλλον ἐπιζήμιον παρὰ ἐπωφελές· εἰμὶ ὅμως ὑποχρεωμένος νὰ πράξω τοῦτο, διότι τὸ κακόν, τὸ ὁποῖον ἔγινε καὶ τὸ ὁποῖον ἀκόμη ἐξακολουθεῖ, εἶναι πολὺ πρὸς ζημίαν τῆς Ἑλλάδος καὶ κάμνει πολλὴν ἐντύπωσιν εἰς τοὺς ξένους, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουσι τὰ κατ’ αὐτόν. Πρὸ πολλῶν ἐτῶν, Κύριοι, ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης ἔγραψεν ἄρθρον εἰς τοὺς «Τάϊμς» περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς Ἑλλάδος καὶ μετά τινας ἡμέρας ἐλάμβανεν ὑπὸ πρέσβεως τῆς Ἑλλάδος τὸ ἄρθρον τοῦτο ὡς γραφὲν ἐκ τῆς γραφίδος του καὶ δημοσιευθὲν τῇ ἐνεργείᾳ του! Ἐννοεῖτε ὁποία ὑπῆρξεν ἡ κατάπληξις τοῦ ἀειμνήστου ἀνδρὸς διὰ τὸ θράσος τοῦ ἀντιπροσώπου αὐτοῦ τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας· ἡ πρὸς αὐτὸν ἀπάντησις ὅμως εὐτυχῶς ἦτο ἡ παῦσίς του. Ἀλλὰ καίτοι μακρὰν τῆς ὑπηρεσίας ὢν ὁ ὑπάλληλος οὗτος ἐκίνησε κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ χρόνου τῆς παύσεώς του, πάντα λίθον καὶ πρὸ οὐδενὸς μέσου ὑπεχώρησεν, ὅπως ἀποκτήσῃ τὴν θέσιν ταύτην, καὶ εὑρίσκεται πάλιν ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ ἴδιον μέρος.

§153ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποῖος εἶναι αὐτός, Κύριε;

§154Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Περιττόν. Ἐὰν ἤθελον νὰ τὸν ὀνομάσω, θὰ τὸν ὠνόμαζον, χωρὶς νὰ μοὶ εἴπητε ὑμεῖς αὐτό. Καὶ δὲν βαρύνει αὐτὸν μόνον τοῦτο τὸ γεγονός, τὸ ὁποῖον εἶναι γνωστὸν εἰς τὸ ἀρχεῖον τοῦ Ὑπουργείου, ἀλλὰ καὶ ἄλλα ἀκόμη, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ εἶναι γνωστὰ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν. Ὅτε συνήφθη, Κύριοι, ἡ σύμβασις μεταξὺ τῆς Ἀγγλίας καὶ τῆς Ἑλλάδος, δυνάμει τῆς ὁποίας ὁ φόρος ἐπὶ τῆς σταφίδος κατήρχετο ἀπὸ ἑπτὰ σελλίνια εἰς δύο κατὰ χιλιόλιτρον, ἴσως ἦτο δεδικαιολογημένος ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος ἐκεῖνος νὰ ῥεκλαμάρῃ τὸν ἑαυτόν του, ὅτι κατώρθωσεν ἓν τοιοῦτο γεγονός. Ἀλλὰ δὲν ἠρκέσθη εἰς τοῦτο. Ἐζήτησε καὶ δῶρον. Ἀλλ’ ὅτε ἐζήτησε τὴν ἄδειαν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅπως δεχθῇ τὸ δῶρον τοῦτο τῆς Ἑλληνικῆς παροικίας διὰ τοὺς κόπους του καὶ τὰς ἐνεργείας του, ἔλαβεν ἀπάντησιν παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ὅτι οὐδὲν ἄλλο ἔκαμε παρ’ ὅ,τι ἐξετέλεσε τὰς διαταγὰς τῆς Κυβερνήσεως καὶ μόνον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον τῷ ἀπηγορεύετο νὰ δεχθῇ τὸ δῶρον. Ἐν τούτοις ἐδέχθη οὗτος καὶ τὸ δῶρον καὶ σεβαστὸν ἀριθμὸν λιρῶν παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς παροικίας, ἡ ὁποία ἐπείσθη ὅτι εἰς τὰς ἐνεργείας του ὠφείλετο τὸ μέγα ἐκεῖνο γεγονός, δυνάμει τοῦ ὁποίου οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ ἐκέρδιζον ἀρκετά! (Ἐντύπωσις).

§155Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Τὸ ζήτημα ἔλαβε τροπὴν ἐπερωτήσεως ἐναντίον τοῦ πρέσβεως αὐτοῦ. Ὀφείλετε νὰ τὸν ὀνομάσητε. Εἶναι ὑποχρεωμένος, ἐὰν ἀπευθύνῃ τοιαύτην κατηγορίαν, νὰ κατονομάσῃ ὁ ῥήτωρ τὸ πρόσωπον. Δὲν εἶναι ἄλλως δυνατόν.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, κύριε Βουλευτά.

§157Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ διακοπῆς.

§158Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ κανονίσω ἐγὼ τὴν ἀγόρευσίν μου. Εἴπατε ὅ,τι θέλετε καὶ ἐγὼ θὰ σᾶς ἀπαντήσω. Νομίζετε ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὲ ὑποχρεώσητε νὰ δώσω ἀπάντησιν εἰς πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἐγὼ δὲν θέλω;

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἀγορεύων δὲν θέλει νὰ ἀπαντήσῃ.

§160Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ ἀναγνωρίζω τὴν δύναμιν τῶν ἐπιχειρημάτων σας καὶ μὲ ὅλην τὴν ἀναγνώρισιν ἐξακολουθῶ νὰ μὴ δίδω ἀπάντησιν. Θέλω μόνον νὰ εἴπω ὅτι, ἐὰν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα λέγω, δὲν εἶναι γνωστά, ἡ Κυβέρνησις θὰ εἶναι εἰς θέσιν βεβαίως νὰ πείσῃ τὴν Βουλὴν ὅτι ταῦτα δὲν εἶναι ἀληθῆ.

§161Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Εἶναι κατηγορίαι.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε νὰ γίνῃ συζήτησις ὅπως πρέπει. Μὴ διακόπτετε. Δὲν θέλει νὰ ἀπαντήσῃ καὶ δὲν θέλει νὰ ὀνομάσῃ. Θὰ τὸν ἐξαναγκάσητε σεῖς;

§163Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Ποῖος εἶναι ὁ πρέσβυς αὐτός; Καὶ πῶς διατηρεῖται ἐν ὑπηρεσίᾳ αὐτὸς ὁ πρέσβυς, ἀφοῦ καταγγέλλεται τόσον; Αὐτὸ θέλομεν νὰ μάθωμεν.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λάβετε τὸν λόγον νὰ τὸν προκαλέσητε ἀπὸ τοῦ βήματος. Ὁ ἀγορεύων θὰ κανονίσῃ τὸν τρόπον τῆς ἀγορεύσεώς του ὅπως αὐτὸς θέλει. Ἐγὼ δὲ δὲν ἐπιτρέπω διακοπάς.

§165Δ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν καταγγέλλονται ἐγκλήματα. Εἶπε κάτι τι.

§166Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὁλόκληρος ἡ πολιτεία τοῦ ἀνωτάτου τούτου ὑπαλλήλου, ὅτε διετέλει μακρὰν τῆς ὑπηρεσίας, ἦτο ἀπὸ πάσης ἀπόψεως σκανδαλώδης. Πρέσβυς διατελῶν ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ἔγινεν ἥρως σκανδάλου ἐν Ἀγγλικῇ οἰκογενείᾳ, ὅπου ὕβρισε κυρίαν σύζυγον Ἕλληνος, πρᾶξις διὰ τὴν ὁποίαν ἀπεδοκιμάσθη ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς παροικίας, συνεδριαζούσης ὑπὸ τὴν προεδρίαν ἑνὸς Ῥάλλη, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι τοῦ Λουκᾶ ἢ τοῦ Στεφάνου Ῥάλλη.

§167ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πρὸ πόσων ἐτῶν;

§168Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ὅλα τὰ λάθη καὶ ὅλα τὰ κακὰ δὲν σβέννυνται διὰ τῶν ἐτῶν, πρὸ πάντων ὅτε ταῦτα ἐγένοντο κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ὑπηρεσίας.

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδείγματα εἶναι αὐτά, καὶ τρόπος τοῦ λέγειν.

§170Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἀδιάφορον. Ποῖα τὰ χρονικὰ διαστήματα δὲν ἔχει κατ’ ἐμέ, ἐπαναλαμβάνω, μεγάλην σημασίαν. Ἐὰν ἔχῃ διὰ σᾶς σημασίαν, τότε μετριάσατε τὴν ἐντύπωσιν, τὴν ὁποίαν τυχὸν θὰ κάμωσιν οἱ λόγοι μου. Παραγραφὴ εἰς τοιαῦτα ἐγκλήματα δὲν ὑπάρχει.

§171Ν. ΧΑΡΙΤΑΤΟΣ. Δὲν λέγομεν ὅτι ὑπάρχει παραγραφή, ἀλλὰ θέλομεν νὰ μάθωμεν τὸ ὄνομα.

§172Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Μετῆλθεν ὁ ἔντιμος οὗτος ὑπάλληλος πᾶν μέσον, ὅπως δηλητηριάσῃ, καθ’ ὃν χρόνον ἦτο ἐκτὸς ὑπηρεσίας, καὶ τοὺς Ἕλληνας, οἱ ὁποῖοι ἔζων εἰς τὴν πόλιν ἐκείνην, εἰς τὴν ὁποίαν αὐτὸς ἐξακολουθεῖ νὰ μένῃ καὶ ὅπως ζημιώσῃ ὅλα τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, διότι ἤθελε νὰ ἀποδείξῃ ὅτι αὐτοῦ εὑρισκομένου μακρὰν τῆς ὑπηρεσίας, τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προστατευθῶσι. Καὶ αὐτὸ τὸ ὄνομα τοῦ Βασιλέως, τὸ ὁποῖον, ἐὰν διὰ καθένα ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ὑπὸ κρίσιν, δι’ ἕνα βεβαίως ὁ ὁποῖος διετέλεσεν ἀντιπρόσωπος τοῦ Βασιλέως εἰς τὸ Ἐξωτερικὸν καὶ ὁ ὁποῖος ἐπιδιώκει τὴν θέσιν ταύτην, ἔπρεπε νὰ εἶναι ἱερόν, καὶ αὐτὸ δὲν ἔμεινε σεβαστὸν δι’ αὐτόν, εἰς τρόπον ὥστε καὶ ὁ ἴδιος καὶ οἱ πρίγκιπες πολὺ ἐλευθεριώτερον νὰ ἀποκαλῶσιν αὐτὸν ὅτι ἦτο κατάλληλος διὰ Φρενοκομεῖον! Λυποῦμαι, ἐπαναλαμβάνω, διότι ἐχαρακτήρισα ἕνα ἀντιπρόσωπον τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας εἰς τὸ Ἐξωτερικόν, καὶ ἐχαρακτήρισα αὐτὸν διὰ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀνεπίδεκτα ἀμφισβητήσεως, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ εἶναι γνωστὰ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν καί, ἐὰν δὲν εἶναι, νὰ ἀποβαίνῃ δυνατὸν νὰ γίνωσι διὰ τῆς ἐρεύνης τοῦ Ὑπουργοῦ....

§173Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τί λέγει διὰ ταῦτα;

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ ἀπαντήσῃ εἰς αὐτά. Ὁ ῥήτωρ δὲν ἀναφέρεται εἰς ὡρισμένον πρόσωπον οὔτε κατὰ ὡρισμένον χρόνον.

§175Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὡς πρὸς τοὺς ἄλλους σταματῶ, Κύριοι, διὰ νὰ παύσῃ καὶ ἡ ταραχὴ τῶν Βουλευτῶν καὶ λέγω ὀλίγα τινὰ ἀκόμη, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔχει καθῆκον νὰ φροντίσῃ περὶ τῆς ὑποστηρίξεως τῶν Ἑλληνικῶν συμφερόντων ἀπὸ ἀπόψεως ἐθνικῆς καὶ ὑλικῆς εἰς τὴν Ἀμερικήν, ὅπου οἱ ὑπήκοοι πλέον Ἕλληνες καὶ ὄχι οἱ ὁμογενεῖς, ἀριθμοῦνται κατὰ ἑκατοντάδας χιλιάδων. Ὁλόκληρος ἡ Ἀμερικὴ δὲν ἔχει ἀκόμη Γενικὸν πρόξενον καὶ ἡ ἀντιπροσωπεία τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν χώραν ταύτην μετὰ τὴν ἀναχώρησιν τοῦ ἀξιοτίμου νῦν Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, εἶναι γνωστὸν κατὰ τίνα τρόπον γίνεται. Ὁ κίνδυνος εἶναι πολὺ μεγαλείτερος ἐν Ἀμερικῇ, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀπώλειαν τῶν ὁμοεθνῶν μας, παρὰ εἰς οἱανδήποτε ἄλλην χώραν. Ἀλλ’ ἐὰν ἦτο καὶ ἓν ἄλλο σημεῖον, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἐφελκύσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Πολιτείας, ἦτο ἡ ὑποστήριξις τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας εἰς τὸ Ἐξωτερικόν. Ὅλοι οἱ ναυτιλλόμενοι ὡμολόγησαν ὅτι ἡ ὕπαρξις προξενικῶν Ἀρχῶν ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ δι’ αὐτοὺς εἶναι ἐπιζήμιος, διότι οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας εὑρίσκουσι τὰ κατάλληλα μέσα διὰ νὰ κερδίσωσιν, ἔχει δὲ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν πολλὰ ἔγγραφα περὶ τοιούτων σκανδάλων, καὶ εἶναι γνωστὸν πῶς ὁ Ἕλλην πιεζόμενος ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας ἀναγκάζεται νὰ σιωπᾷ· ἀλλὰ φαίνεται ὅτι αἱ πιέσεις αἱ διάφοροι τὸν ἔχουσι συνηθίσει νὰ σιωπᾷ. Ἀπὸ πάντας τοὺς ναυτιλλομένους τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας μίαν εὐχὴν θ’ ἀκούσητε, ὅπως μὴ ἀναμιγνύηται ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία εἰς τὸ Ἐξωτερικόν. Μία πρόνοια, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ λάβῃ ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία, θὰ ἦτο ἡ ἀντιπροσωπεία της εἰς τὰ κέντρα τὰ μεγάλα δι’ ἐμπορικῶν πρακτόρων. Ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς τῶν πρακτόρων δὲν ὑπάρχει, καθὼς δὲ γνωρίζω ἡ θέσις αὐτὴ ἐδόθη πρὸ ἐτῶν εἰς ἕνα κύριον ἐν Λονδίνῳ, πλουσιώτατον, ὁ ὁποῖος ὑπερηφανευόμενος διὰ τὸν τίτλον τοῦτον ὑπεβλήθη εἰς κολοσσιαίας ἐξ ἰδίων δαπάνας διὰ τὴν διάδοσιν τῆς σταφίδος, ἀλλὰ δυστυχῶς ἐγέννησε τὴν μῆνιν πολλῶν ἐν τῇ Πρεσβείᾳ καὶ τῷ Προξενείῳ, διὰ νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἄλλος τιτλοῦχος· ἐγένοντο δὲ αἱ δέουσαι ἐνέργειαι, διὰ ν’ ἀπολυθῇ αὐτὸς ὁ ὑπάλληλος, ὁ ὁποῖος καὶ ἀπελύθη τῇ συστάσει τοῦ Ἑλληνικοῦ Προξενείου, καίτοι ἦτο ἄμισθος. Αὐτὰ τὰ ὀλίγα εἶχον νὰ εἴπω περὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, νομίζω δ’ ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θ’ ἀναμένῃ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ν’ ἀκούσῃ τοιαῦτα πράγματα. Τὸ ἔκαμα ὅμως, διὰ νὰ δώσω ἀφορμήν, ὅπως, ὅταν εἰς τὸ μέλλον συζητηθῇ ἄλλος προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ἡ Βουλὴ θελήσῃ νὰ ἐξετάσῃ ποῖον εἶναι τὸ ποιὸν τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ποίας ὑπηρεσίας προσφέρουσι καὶ κατὰ τίνα τρόπον ἐξυπηρετοῦσι τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος οἱ ὑπάλληλοί της. Περὶ δαπανῶν, καίτοι συζητοῦμεν περὶ Προϋπολογισμοῦ, νομίζω ὅτε δὲν πρέπει νὰ γίνῃ λόγος, καίτοι νομίζω ὅτι θὰ ἦτο δίκαιον ν’ ἀμειφθῶσι καλλίτερον οἱ ὑπάλληλοι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ μάλιστα οἱ εἰς τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν, ὑπὸ τὸν ὅρον ὅμως τὸ ποιὸν τῶν ὑπαλλήλων νὰ ἦτο καλλίτερον. Αἱ δαπάναι κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ηὔξησαν, ηὔξησε δὲ καὶ τὸ προσωπικὸν κατὰ βαθμὸν πολὺ ἐπικίνδυνον· ἀλλὰ δὲν ἦτο δυνατὸν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν εὑρισκόμενον ἐντὸς τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος νὰ μὴ ὑποστῇ τὴν αὐτὴν αἴσθησιν, τὴν ὁποίαν ὑφίστανται τὰ ἄλλα Ὑπουργεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα οὐδὲν ἄλλο γίνεται παρά, κατὰ χρονικὰς περιόδους, αὔξησις τοῦ προσωπικοῦ εἰς βαθμὸν ἐπικίνδυνον, ὅπως θὰ λάβω τὴν εὐκαιρίαν νὰ εἴπω ἀπόψε, προκειμένου περὶ ἄλλου Ὑπουργείου, τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν.

§176Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Κύριοι Βουλευταί, ὁ τέως ἀγορεύσας διετύπωσε ῥητὴν καταγγελίαν· ἀπέδωκε, δύναμαι νὰ εἴπω, κατηγορίας καθ’ ὡρισμένου πρέσβεως...

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὠνόμασε.

§178Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Κατὰ πρέσβεως διατελοῦντος ἐν ὑπηρεσίᾳ σήμερον, κατηγορίας τοιαύτας, αἱ ὁποῖαι ὁμολογουμένως προκαλοῦσι τὴν φρίκην. Αἱ κατηγορίαι αὗται δὲν ἀπέχουσι πολὺ τοῦ σημείου αὐτοῦ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἵσταται ἡ προδοσία ἡ ἐθνική. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ δηλώσῃ ἂν ἔχωνται ἀληθείας ὅσα κατήγγειλεν ὁ τέως ἀγορεύσας ἢ ἂν εἶναι ψευδῆ. Καί, ἂν μὲν εἶναι ἀληθῆ, νὰ δηλώσῃ ποῖα μέτρα θὰ λάβῃ κατ’ αὐτοῦ, ἄλλως νὰ διαψεύσῃ αὐτά, καὶ τοῦτο χάριν τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία δὲν πρέπει νὰ διατελῇ ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἡ Ἑλλὰς σήμερον διατηρεῖ ἐν τῇ θέσει αὐτοῦ τοιοῦτον πρεσβευτήν.

§179Ι. ΓΡΥΠΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν ἤμην, κύριοι Βουλευταί, ἐξ ἀρχῆς τοῦ λόγου τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Λακωνίας κ. Κουτούπη, ὥστε νὰ γινώσκω τί εἶπεν ἐν γένει περὶ τῆς ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ ἀντιπροσωπείας μας. Ἔφθασα καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λακωνίας Βουλευτὴς ὡμίλει περὶ τοῦ ἐν Βρυξέλλαις προξένου, ὅστις παρακληθεὶς ὑπ’ αὐτοῦ νὰ τῷ παράσχῃ συνδρομὴν ἠρνήθη, ἐνῷ ἔτυχε τοιαύτης παρὰ προξένων μὴ Ἑλλήνων, εἰς οὓς ἦτο ἀνατεθειμένη ἡ προστασία τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων. Δὲν γνωρίζω περὶ τίνος προξένου πρόκειται.

§180Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἀπέθανεν αὐτός.

§181Ι. ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀντιπροσωπείαν τὴν διπλωματικὴν ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ διαβεβαιώσω τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐκ Λακωνίας καὶ τὴν Βουλὴν ὅτι ἡ ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ ἡμετέρα ἀντιπροσωπεία, διπλωματική τε καὶ προξενική, δὲν χωλαίνει. Δὲν γνωρίζω τίνα πρεσβευτὴν ὑπηνίσσετο ὁ ἀξιότιμος κ. Βουλευτὴς κατὰ τὴν ἀγόρευσίν του.

§182Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Τὸν κ. Ι. Γεννάδιον.

§183Ι. ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Πολὺ καλά.

§184ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸν κ. Καροῦσον.

§185Ι. ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Περὶ αὐτοῦ θὰ ὁμιλήσω μετ’ ὀλίγον. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν πρεσβευτήν, τὸν ὁποῖον ὑπαινίσσεται ὁ κ. Βουλευτής, τὸν κ. Γεννάδιον, τὰ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Λακωνίας λεχθέντα ἐν σχέσει πρὸς αὐτόν, ἀνάγονται εἰς ἐποχὴν μεμακρυσμένην, διαβεβαιῶ δὲ τὴν Βουλὴν ὅτι δὲν γινώσκω τὰ πράγματα, ἀλλ’ ἐξ ἀφορμῆς τῆς ἀνακοινώσεως, ἥτις ἐγένετο ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ, θέλω ἐξετάσει τὰ κατ’ αὐτόν. Ἐπιβάλλεται ὅμως εἰς ἐμὲ ἀπὸ τοῦδε τὸ καθῆκον νὰ δηλώσω πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι ὁ κ. Ἰ. Γεννάδιος εἶναι ὑπάλληλος ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ, ὅστις ὁμολογουμένως ἐκπληροῖ ἄριστα τὰ ἀνατεθειμένα αὐτῷ καθήκοντα. Διὰ τῶν σχέσεων, τὰς ὁποίας ἔχει, καὶ διὰ τῆς παιδείας, ἥτις τὸν διακρίνει, τὴν ἱκανότητα καὶ τὴν δραστηριότητα, τὴν ὁποίαν καταβάλλει πρὸς ὑπεράσπισιν τῶν Ἑλληνικῶν συμφερόντων, πληρέστατα δικαιοῖ τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς τε Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία τὸν διώρισε, καὶ τῆς διατηρούσης αὐτόν. Οὕτως αἱ πληροφορίαι τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξελέγχονται ἀβάσιμοι.

§186Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἀντίληψις δυστυχῶς.

§187Ι. ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Ταῦτα εἶχον νὰ δηλώσω ἐν σχέσει μὲ τὸν κ. Γεννάδιον, ὅστις ἐκπληροῖ ἄριστα τὸ καθῆκόν του προστατεύων τὰ συμφέροντα τὰ Ἑλληνικὰ ἐν Ἀγγλίᾳ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν διορισμὸν τοῦ κ. Καρούσου διαβεβαιῶ τὴν Βουλὴν ὅτι ἡ Κυβέρνησις διορίσασα τὸν κ. Καροῦσον, ἀπεῖδεν εἰς τὰ πολλὰ τοῦ ἀνδρὸς προσόντα, δὲν ἦτο δὲ ὄντως ἡ ἐκλογὴ αὐτῆς ἀτυχής. Βεβαίως ὁ κ. Καροῦσος τώρα τὸ πρῶτον ἅπτεται τῆς διπλωματικῆς ὑπηρεσίας, ἀλλ’ ἔχει προσόντα πλεῖστα· ἐγκυκλοπαιδικὴν παίδευσιν εὐρεῖαν, ἀξιοπρέπειαν ἤθους, γλωσσομάθειαν καὶ ἄλλα, ἐξ ὧν εἶμαι βέβαιος ὅτι θέλει ἐκτελέσει τὸ καθῆκον αὐτοῦ, ὡς προσδοκᾷ ἡ Κυβέρνησις νὰ τὸ ἐκτελῶσιν ἐκεῖνοι, εἰς οὓς ἀνατίθεται ἡ ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία. Νομίζω ἐν τέλει ὅτι καθῆκον ἔχω νὰ δηλώσω καὶ αὖθις πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι ἐν γένει, ἡ ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ ἀντιπροσωπεία ἡμῶν οὐδαμῶς χωλαίνει, ἐὰν δέ που ὑπάρχωσι καί τινα ἐλλιπῶς ἔχοντα καὶ χρήζοντα διαρρυθμίσεως, ἡ Κυβέρνησις κατὰ καθῆκον μεριμνᾷ καὶ θέλει μεριμνήσει περὶ τῆς διορθώσεως αὐτῶν.

§188ΑΡ. ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ. Προκειμένου περὶ τοῦ πρέσβεως ἐν Λονδίνῳ δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλὴν ὅτι εἰς τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας ἔχει σχηματισθῇ πεποίθησις ὅτι οὗτος ἔχει ἀναλάβει μετὰ ζήλου τὴν προστασίαν τῶν Ἑλληνικῶν συμφερόντων. Ἐνόμισα ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ διακηρύξω τοῦτο.

§189Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τὰ ἀρχεῖα τοῦ Ὑπουργείου λέγουσιν ἄλλα, διότι ἐγένετο σύμβασις, τὴν ὁποίαν κατέστησε γνωστὴν εἰς αὐτὸ δὲν ἔκαμεν ἄλλο τι παρὰ ἐξετέλεσε τὰς διαταγὰς τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν ὁ κύριος συνάδελφος φρονῇ ὅτι αἱ σταφιδοφόροι ἐπαρχίαι ἔχουσι πεποίθησιν ὅτι ὑποστηρίζει τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα, περὶ τούτου ὑπάρχει ἀμφιβολία.

§190Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Θέλω νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν περὶ τοῦ πρεσβευτοῦ κ. Ἰ. Γενναδίου.

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἀντικείμενον συζητήσεως ὁ κ. Γεννάδιος.

§192Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Θέλω νὰ ἐρωτήσω ἂν ἔχεται ἀληθείας ὅτι αἱ ἀνακοινώσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ κ. Γεννάδιος ἐν σχέσει μὲ τὸ θωρηκτὸν «Ἀβέρωφ», εἶναι σύμφωνοι....

§193Ι. ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Δὲν ἔχουσι σχέσιν αὐτά.

§194ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύναται νὰ γίνῃ συζήτησις περὶ τοῦ «Ἀβέρωφ» συζητουμένου τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§195Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ. Ἡ συζητουμένη πίστωσις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ἀνέρχεται εἰς 2.000.000. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶχε τὴν εὐγένειαν νὰ δώσῃ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ πάσας τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζήτησεν ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τούτου. Ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ νομίζει ὅτι ἔδει τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον κανονίζει τὰ τῆς διαχειρίσεως τῆς πιστώσεως, τὸ ὁποῖον εἶναι τοῦ ἔτους 1892, νὰ μεταρρυθμισθῇ εἰς πολλὰ αὐτοῦ μέρη, ἰδίως δὲ παρατηρεῖ ὅτι κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀπαγορεύεται νὰ χορηγῶνται ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις ἐκ τοῦ κεφαλαίου τούτου. Ἐνῷ ὅμως ὁρίζει τοῦτο ὁ σχετικὸς νόμος ὁ ψηφισθεὶς κατὰ τὸ 1910, ἐπιτρέπει τὴν χορηγίαν ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων. Ἡ ἐπιτροπὴ φρονεῖ ὅτι πρέπει νὰ διαγραφῇ ἡ διάταξις αὐτὴ καὶ νὰ μεταβληθῇ ὁ νόμος καὶ ἐν γένει ὁ τρόπος τῆς διαθέσεως τοῦ κονδυλίου, τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται εἰς 2.150.000 δραχμῶν.

§196Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κατὰ ποῖον τρόπον προτείνει ἡ ἐπιτροπὴ νὰ μεταρρυθμισθῇ;

§197Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ. Ὑπάρχουσι πολλοὶ τρόποι, κατὰ τοὺς ὁποίους ἠμπορεῖ νὰ μεταρρυθμισθῇ, ἀλλὰ δὲν ἠμποροῦμεν σήμερον νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὰ καθέκαστα, οὔτε εἶναι ἡ κατάλληλος στιγμὴ τώρα.

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν κηρύσσεται περατωμένη.

§199ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις τῶν προϋπολογισμῶν καὶ τῶν ἄλλων Ὑπουργείων, ὥστε αἱ ἐπ’ αὐτῶν ψηφοφορίαι νὰ γίνωσιν ὕστερον ὅλαι ὁμοῦ.

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Νὰ ψηφισθῶσι κατὰ κεφάλαιον καὶ κατόπιν νὰ γίνῃ ἐν τῷ συνόλῳ ψηφοφορία. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸς κατὰ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν). Συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὑποβάλλεται δήλωσις ἐπὶ τῶν τροποποιήσεων τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ ἐξόδων στρατοῦ τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1911 «περὶ συμπληρώσεως τοῦ τίτλου τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ κεφαλαίου 8 διὰ τοῦ «καὶ δύο φοιτητῶν τῆς Ἰατρικῆς», χωρὶς νὰ ἐπαυξάνηται ἡ σχετικὴ πίστωσις, ὡς ἐπαρκούσης τῆς ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ ἀναγραφομένης πιστώσεως». Ἐπίσης ἡ πίστωσις τοῦ ἐν τῷ ἰδίῳ κεφαλαίῳ ἄρθρου 3 νὰ αὐξηθῇ ἀπὸ δρχ. 162,960 εἰς δρχ. 164,160.

§201Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὀλίγας λέξεις, κύριοι Βουλευταί, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ὑπαρχούσης μιᾶς ἀποστολῆς ὀργανωτῶν, βεβαίως πᾶσα συζήτησις παρέλκει ἐπὶ τῶν δαπανῶν ἐν γένει τοῦ στρατοῦ, καὶ δυνάμεθα νὰ ἀναβάλωμεν ταύτην δι’ ἄλλην ἐποχήν. Μοὶ κάμνει ὅμως ἐντύπωσιν ὁ πίναξ τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ, ὁ ὁποῖος διαλαμβάνει ὅτι θὰ ἔχῃ 24.702 στρατιώτας, εἰς τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ προσθέσωμεν καὶ ἀριθμόν τινα τῶν ἀνυποτάκτων, οἱ ὁποῖοι εἶναι 617, ὡς ἐπίσης καὶ ἀριθμόν τινα τῶν ὑπαξιωματικῶν, διότι καὶ ἐκ τούτων ἀριθμός τις ἀποτελεῖται ἀπὸ τοὺς κληρωτούς· ἑπομένως δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ ὅλη δύναμις θὰ ἀνέρχηται εἰς 25–26.000. Ἀλλὰ πόθεν ὑπολογίζει ὁ Ὑπουργὸς τὴν δύναμιν ταύτην; Ἑκάστη ἡλικία δὲν δύναται νὰ δώσῃ παρὰ μόνον 10.500 καί, ἐν ᾗ περιπτώσει ὑποτεθῇ ὅτι ὑπηρετοῦσι δύο ἡλικίαι, ἔχομεν μόνον 21.000 ἀντὶ τῶν 26.000. Δεύτερον ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ταμείου Ἀμύνης, ὁ ὁποῖος συζητεῖται σήμερον, περιέχει διὰ προμηθείας ὑλικοῦ πολέμου 4.800.000, προμήθεια, ὑλικοῦ στρατιωτῶν 7.117.000, στρατιωτικὰ κτίρια 5.800.000 καὶ δι’ ἀπροβλέπτους δαπάνας 5.000.000. Αὐτὴ εἶναι ἡ στρατιωτικὴ πολιτικὴ τοῦ τρέχοντος ἔτους τῆς Κυβερνήσεως. Ὡς εἶναι γνωστόν, ἐκτὸς τῶν πόρων, τοὺς ὁποίους διαθέτει τὸ ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, χρειάζονται ἐξαιρετικῶς 40.000.000 ἀκόμη διὰ τὴν γενικὴν προπαρασκευήν. Ἐκ τούτων τῶν 40.000.000 μόνον 13.000.000 ἀναγράφονται περίπου ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ διὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης.

§202Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Πότε ἐγένετο τοῦτο;

§203Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος. Εἰς τοσοῦτον ὑπελογίσθη ἡ δαπάνη τῆς προπαρασκευῆς.

§204Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ὁμιλεῖτε περὶ τῶν παραχωρήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν τότε εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Ἀμύνης;

§205Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Βεβαίως περὶ τούτων, αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο νὰ καλυφθῶσι δι’ ἑνὸς δανείου, διότι 40.000.000 δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ διαθέσωμεν ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι δευτερεῦον ζήτημα. Δὲν γνωρίζω ἂν εἰς τὰς δαπάνας, διὰ τὰς ὁποίας μᾶς χρειάζεται ἡ ἔγκρισις 4.800.000 διὰ προμήθειαν ὑλικοῦ πολέμου, περιλαμβάνεται καὶ ἡ προμήθεια ὅπλων, πυροβόλων καὶ μυδραλλιοβόλων. Ὡς γνωστόν, 100.000 ὅπλων, τὰ ὁποῖα ἔχει ἡ Ἑλλάς, εἶναι ἐντελῶς ἀνεπαρκῆ διὰ τὸν ὁπλισμὸν 100.000 ἀνδρῶν, διότι τοιοῦτον ποσὸν ὑποτίθεται ὅτι δύναται νὰ ἔχῃ ἡ Ἑλλὰς εἰς τὴν διάθεσίν της. Ἀπαιτοῦνται 3 ὅπλα δι’ ἕκαστον στρατιώτην, ἢ τοὐλάχιστον 2, κατὰ τὸν μετριώτερον δὲ ὑπολογισμὸν 1½.

§206ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει γνῶσιν πόσα ὅπλα ἔχομεν, καὶ ἑπομένως νὰ δύναται νὰ συζητήσῃ ἐπ’ αὐτοῦ.

§207Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Μοὶ εἶναι πολὺ εὐχάριστος ἡ διακοπὴ αὕτη, διότι μὲ ἀπαλλάσσει μιᾶς δυσαρεσκείας, ὅτι δὲν λαμβάνεται πρόνοια, ὅπως ὁ ἀριθμὸς τῶν ὅπλων αὐξήσῃ, διότι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι γνωστόν, εἶναι ὅτι ἔχομεν 100.000 ὅπλων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐντελῶς ἀνεπαρκῆ, ὡς ἐπίσης εἶναι γνωστὸν ὅτι 42 πυροβόλα εἶναι ἐντελῶς ἀνεπαρκῆ καὶ ἑπομένως προέχει πάσης ἄλλης δαπάνης μία δαπάνη διὰ κάλυψιν τῶν ἀναγκῶν τούτων. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω ὅτι, ἐφ’ ὅσον μυστικότης καλύπτει τὰς προμηθείας, θὰ εἴμεθα εὐτυχεῖς, ἐὰν δὲν συνέβαινεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ κόσμος ὁ πολὺς καὶ ἐγὼ γνωρίζομεν. Ἀλλ’ ἔχω νὰ παρατηρήσω καὶ ἄλλο τι, σχετικῶς πρὸς ἄλλα τινὰ ζητήματα μὴ ἔχοντα σχέσιν μὲ τὸ ἔργον τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς. Πάντοτε διατίθεται μέγας ἀριθμὸς ἀξιωματικῶν δι’ ἔργα, διὰ τὰ ὁποῖα εἶναι ἐντελῶς ἀκατάλληλοι οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει συσσωρευθῆ μέγας ἀριθμὸς ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑποχρεωμένοι καὶ ἐν πολέμῳ νὰ ἐκτελῶσι τὰ καθήκοντα ταῦτα, διότι δὲν γνωρίζουσιν εἰς ποίους θὰ παραδώσωσι ταῦτα. Ἐπίσης εἶναι ἐντελῶς ἀδικαιολόγητος ἡ ἐξακολούθησις τῆς διακρίσεως τοῦ σώματος τοῦ ὑλικοῦ πυροβολικοῦ, τὸ ὁποῖον εἰς οὐδένα στρατὸν ὑπάρχει. Δὲν θὰ ἐπρότεινον βεβαίως ὅλοι οἱ ἀξιωματικοί, οἱ ἀποτελοῦντες τὸ ὑλικὸν πυροβολικόν, νὰ σταλῶσιν εἰς τὰ σπήτια των· ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἠδύνατο νὰ διορθωθῇ τὸ κακόν, καὶ τὸ σῶμα τοῦτο νὰ λείψῃ διὰ τοῦ χρόνου καὶ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον, διότι εἶναι γνωστὸν πῶς συνέστη τὸ σῶμα τοῦτο. Οἱ τότε καλομαθημένοι ἀξιωματικοὶ τοῦ πυροβολικοῦ δὲν ἐδέχοντο νὰ μετατεθῶσιν εἰς σῶμα, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπῆρχον ἀποθῆκαι ὑλικοῦ. Ἐδημιούργησαν λοιπὸν τὸ σῶμα τοῦτο, ὅπως ἀποσταλῶσιν ἐκεῖ καὶ ἀπαλλαχθῶσι τοῦ δυσαρέστου ἐκείνου ἔργου. Ἔχομεν δὲ συνάδελφον ἐντριβέστατον περὶ τὰ τοιαῦτα, τὸν κ. Μέρμηγκαν, ὁ ὁποῖος καὶ αὐτὸς θὰ δέχηται ὅτι κάποια πολυτέλεια ὑπάρχει εἰς τὸν ὑγειονομικὸν κλάδον. Λέγω τοῦτο πρὸς τιμὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, διότι δὲν ἐνέκρινε διαγωνισμὸν πρὸς ἐπαύξησιν τοῦ σώματος τούτου. Ἄλλοι στρατοὶ ἔχουσι 5–6% τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν. Ἡ Γαλλία ἔχει 10%, ἀλλ’ ὅτε ἔφθασεν εἰς τὴν πλήρωσιν τῆς ἀνάγκης ταύτης ἡ Γαλλία, εἶχε γεμίσει τὰς ἀποθήκας της καὶ εἶχε παρασκευασθῆ τελείως καὶ ἦτο τὸ τελευταῖον αὐτῆς ἔργον. Θὰ ἦτο εὐτυχὴς ἡ Ἑλλὰς νὰ ἔχῃ 10%, ὥστε νὰ μὴ ἔχῃ ἀνάγκην νὰ στραφῇ πρὸς τὴν κοινωνίαν, ὥστε νὰ ἀποκτήσῃ τὸν ἀπαιτούμενον ἀριθμὸν ὑγειονομικῶν ἀξιωματικῶν, ὁποτεδήποτε ἤθελε παραστῆ ἀνάγκη. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ Ἑλλὰς δὲν πρόκειται νὰ κάμῃ ἐκστρατείας εἰς μακρινὰ μέρη, ὁπότε ἀπαραιτήτως ἀπαιτεῖται εἰδικὸν ὑγειονομικὸν σῶμα, ἡ σύστασις ἰδίου σώματος δὲν εἶναι τόσον ἀπαραίτητος.

§208Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ὑπάρχει τάσις διαρκὴς πρὸς αὔξησιν τῶν θέσεων διὰ τὴν εὐζωΐαν τοῦ κλάδου των.

§209Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Χαρακτηριστικὸν τῆς πληθύος αὐτῶν εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἤκουσα παρ’ ἑνὸς ἀξιωματικοῦ, ὅτι θὰ ἦτο εὐτύχημα διὰ τὴν Ἑλλάδα νὰ μὴ εἶχε κτηνιάτρους, διότι ἡ δαπάνη εἶναι μεγαλειτέρα ἀπὸ τὴν ζημίαν, τὴν ὁποίαν θὰ ὑφίστατο τὸ Κράτος, ἐὰν δὲν εἶχε κανένα κτηνίατρον, διότι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ χάνῃ τόσα κτήνη κατ’ ἔτος ἐλλείψει ἰατρικῆς περιθάλψεως. Μὴ σᾶς φαίνεται δὲ παράδοξον τοῦτο, διότι πρέπει νὰ σᾶς εἴπω ὅτι δι’ ἀσθένειαν ἑνὸς ζῴου ἐδαπανήσαμεν 4–5.000 δραχμῶν. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν διατηρεῖται προσωπικὸν πληρωνόμενον μὲ 6.000 κατ’ ἔτος, ὥστε, καὶ ἐὰν ὑπετίθετο ὅτι ἐπὶ 5 ἔτη εἶχε διατηρηθῆ ἀσκόπως, πάλιν ἔργον φρονήσεως εἶναι νὰ μὴ διατηρηθῇ. Ἀλλὰ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ διατηρήσωμεν ἓν ἄλλο σῶμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἐφελκύσῃ βεβαίως τὴν προσοχὴν τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον ἔχει κάμει ἐντύπωσιν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι ἀνάγκη νὰ λεχθῇ ἀπὸ τοῦδε, μολονότι δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θὰ λάβῃ πρόνοιαν, τὸ σῶμα τῶν ὑπηρετῶν τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ἡ κακὴ χρῆσις τῶν στρατιωτῶν τούτων. Βεβαίως εἶναι περιττὸν νὰ εἴπω πλειότερα περὶ τούτου, διότι ὅλοι ἔχετε ἀντιληφθῆ τὴν κατάστασιν, γίνεται δὲ μνεία εἰς τὴν ἔκθεσιν ὅτι Κράτος τι, ἡ Ῥωμουνία, προετίμησε νὰ δώσῃ 15 δρχ. εἰς ἕκαστον ἀξιωματικὸν περισσότερον, διὰ νὰ τοῦ ἀφαιρέσῃ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατιώτου, ὁ ὁποῖος δὲν στοιχίζει 15 δρχ. εἰς τὸ Κράτος, ἀλλὰ πολὺ περισσότερον, ἀπείρως δὲ περισσότερον εἰς τὴν κοινωνίαν. Ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἀπεσπάσθη ἀπὸ τὸ κτῆμά του, ἔπαυσε νὰ παρέχῃ πλοῦτον εἰς τὴν κοινωνίαν καὶ ὑποβάλλει τὴν Πολιτείαν εἰς δαπάνην, ἥτις δὲν εἶναι μικρά, δὲν εἶναι προωρισμένος νὰ γίνῃ ὑπηρέτης ἀξιωματικῶν. Ἀπέναντι αὐτῆς τῆς δαπάνης καὶ τῆς ζημίας του ἐλαχίστη εἶναι ἡ ὠφέλεια τοῦ ἀξιωματικοῦ, ὅστις τὸν διαθέτει, ἐνῷ συγχρόνως τὸ ἀξίωμα καὶ ἡ λάμψις, ἡ ὁποία πρέπει νὰ περιβάλλῃ καὶ τὸν ἁπλούστατον στρατιώτην, ἐλλείπει, ὅταν ἐκτελῇ τὰ χείριστα τῶν καθηκόντων.

§210Σ. ΙΓΓΛΕΣΗΣ. Ὁ μεγαλείτερος ἐξευτελισμὸς τοῦ στρατιώτου εἶναι νὰ κάμνῃ τὴν παραμάνναν.

§211Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μὲ πληροφορήσῃ ἂν ἐνεγράφη πίστωσις καὶ πόση διὰ τὴν Γαλλικὴν ἀποστολήν.

§212Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Εἶναι ἀναγεγραμμένη· δὲν ἔχετε παρὰ νὰ ἀνοίξητε τὸν Προϋπολογισμόν.

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀποδοχαὶ ἀλλοδαπῶν ἀξιωματικῶν 320 χιλ. καὶ 150. Ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν.

§214Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Ἤθελον παρακαλέσει ἐπίσης τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ δώσωσι μίαν ἐξήγησιν εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τίνα λόγον καὶ διὰ ποίαν ἀνάγκην διέγραψαν τὴν πίστωσιν, ἡ ὁποία ἦτο ἀναγεγραμμένη εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν διὰ τὰς γενικὰς ἀσκήσεις. Πρὸς ἐπίρρωσιν τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ζητῶ, δίδω τὴν νύξιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι, καὶ ἂν ὑπῆρχε λόγος ἢ ἀνάγκη τις, νομίζω ὅτι μεγαλειτέρα ἀνάγκη, σπουδαιότερος λόγος θὰ ἦτο νὰ εἶναι ἀναγεγραμμένη ἡ πίστωσις αὐτὴ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ διὰ πᾶν ἐνδεχόμενον. Διατί νὰ μὴ ἔχῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀναγεγραμμένην τὴν πίστωσιν αὐτήν, τὴν ὁποίαν ἄλλως τε αὐτὸς ὁ ἴδιος ἐνέγραψεν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ; Δὲν βλέπω δὲ ἄλλως τὸν λόγον, ὁ ὁποῖος ἐπηκολούθησε, διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἀπάλειψιν τῆς πιστώσεως, ἀλλὰ τοὐναντίον μάλιστα δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι ἐπηκολούθησαν γεγονότα, τὰ ὁποῖα τοὐναντίον δικαιολογοῦσι τὴν ἀναγραφὴν τῆς πιστώσεως αὐτῆς, τὰ δὲ γεγονότα ταῦτα εἶναι γνωστὰ καὶ εἰς τὴν Βουλήν, πολὺ δὲ περισσότερον εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι ἔσφαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διαγράψας τὴν πίστωσιν αὐτήν.

§215Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὑπαίτιος, κύριοι Βουλευταί, διὰ τὴν διαγραφὴν τῆς πιστώσεως διὰ τὰ μεγάλα γυμνάσια δὲν εἶναι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν· ὑπαίτιος εἶμαι ἐγώ, διότι τῇ αἰτήσει μου διεγράφη ἡ πίστωσις αὕτη, καὶ διεγράφη κατόπιν ἐγγράφου τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας ἀνακοινώσαντος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ὅτι ἡ σκέψις περὶ ἐκτελέσεως μεγάλων γυμνασίων ἐντὸς τοῦ ἔτους εἶναι πρόωρος καθ’ ὁλοκληρίαν, ἡ δὲ δαπάνη θὰ ἦτο ἐντελῶς ἄσκοπος, διότι τὰ μεγάλα γυμνάσια ἀποτελοῦσι τὴν ἐπίστεψιν τῆς ὀργανώσεως ἑνὸς στρατοῦ, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ὑπῆρχε λόγος νὰ παραμείνῃ ἡ δαπάνη αὕτη. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Λακωνίας συμφωνεῖ καὶ ἐκεῖνος ὅτι δὲν ὑπάρχει ἤδη στάδιον συζητήσεως, διότι, ὡς ἐγνώρισα εἰς τὴν Βουλήν, κατὰ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ ἐπιόντος ἔτους θὰ δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν, ὅταν θὰ ἔχωμεν τὰ πορίσματα τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς καὶ τὰ σχέδια τῆς ὀργανώσεως, τὰ ὁποῖα θὰ ὑποβληθῶσιν.

§216Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Αἱ ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς. Ἐγὼ εἶπον ὅτι ἡ ἐγγραφὴ τῆς πιστώσεως θὰ ἦτο ἔργον προνοίας· ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶπεν ὅτι, ἂν ἐνεγράφετο ἡ πίστωσις, θὰ ἐπραγματοποιεῖτο μία δαπάνη· διατί λοιπὸν νὰ σπαταλήσωμεν τὴν πίστωσιν αὐτήν; Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ δαπάνης· πρόκειται περὶ ἀναγραφῆς πιστώσεως ἐκ προνοίας ἡ δ’ ἀναγραφὴ τῆς πιστώσεως δὲν ἐπάγεται καὶ τὴν διάθεσιν αὐτῆς.

§217Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀφοῦ δὲν θὰ κάμωμεν τὰ γυμνάσια, ἦτο περιττὴ ἐντελῶς ἡ ἐγγραφή.

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδενὸς ἑτέρου ζητήσαντος τὸν λόγον ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν κηρύσσεται περατωμένη. Ἄρχεται ἡ κατὰ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον ψηφοφορία. (Ψηφίζονται πάντα τὰ κεφάλαια καὶ ἄρθρα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν μετὰ τῶν ἐπ’ αὐτῶν ὑποβληθεισῶν δηλώσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ). Ἡ ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ συνόλου ἀναβάλλεται μετὰ τὴν συζήτησιν καὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. (Συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Ὁ κ. Κουτούπης ἔχει τὸν λόγον.

§219Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐκτὸς τῆς συγγνώμης, τὴν ὁποίαν καὶ πάλιν ζητῶ, διότι καὶ τρίτην φορὰν μὲ βλέπετε ἐπὶ τὸ βῆμα, θὰ κάμω μίαν δήλωσιν ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὅτι εἶναι, τελευταία φορά, καθ’ ἣν θὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ ἀφ’ ἑτέρου, διὰ νὰ καταστήσω τοὺς κ. Βουλευτὰς ἢ τοὺς περισσοτέρους ἐξ αὐτῶν μᾶλλον εὔνους πρὸς ἐμέ, θὰ εἴπω ὅτι εἶμαι εὐτυχής, διότι ἀνέρχομαι τὸ βῆμα, διὰ νὰ τηρήσω ἐντελῶς ἀντίθετον τακτικὴν ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἐτήρησα ἀρχικῶς, ὄχι διὰ νὰ ἐλέγξω, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐπαινέσω. Μοὶ εἶναι πολὺ δυσάρεστον, Κύριοι, ὅταν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ζητῶ εἰς τοὺς διαφόρους νόμους ἢ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν σημεῖα, τὰ ὁποῖα συνεπάγονται ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον δαπάνας, νὰ ἐλέγχω ταῦτα, μοὶ εἶναι δὲ περισσότερον εὐχάριστον, ὅταν δύναμαι νὰ ἐπαινέσω πρᾶξιν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία προέβλεψε περὶ ἐλαττώσεως δαπανῶν, ἐκεῖ ὅπου ἡ ἐλάττωσις αὕτη εἶναι δυνατή. Καὶ λέγω τοῦτο καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἀτομικοῦ συμφέροντος, διότι νομίζω ὅτι ἡμεῖς οἱ λεγόμενοι νέοι ἄνδρες τότε θὰ κερδίσωμεν, ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἐπιτύχῃ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον εἰς τὰς προσπαθείας της. Ὁ ἀγὼν εἶναι μεταξὺ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν εὑρίσκονται εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην καὶ ἡμῶν ἐν συνόλῳ. Ἡ ἀποτυχία τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ συνεπάγηται μερικὴν ἀποτυχίαν καὶ ἐκείνων ἀκόμη, οἵτινες διίστανται πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Εἶναι λοιπὸν ἐξαιρετικῶς εὐχάριστον εἰς ἐμέ, ὅτε εὑρίσκομαι εἰς τὴν θέσιν νὰ συγχαρῶ τὸν Ὑπουργὸν τοῦ Ὑπουργείου ἐκείνου, τοῦ ὁποίου τὸν προϋπολογισμὸν συζητοῦμεν, ὅταν μάλιστα τυγχάνῃ νὰ εἶναι ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις συγκεντρώνει ὅλας τὰς ἐλπίδας σήμερον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ποία ἦτο ἡ κατάστασις, Κύριοι, ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη καὶ τὴν ὁποίαν εὗρεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζητε. Θὰ ἐκπλαγῆτε ἐν τούτοις τὴν ἑσπέραν ταύτην, ὅταν μάθητε τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἐδημιουργήθη. Ὅπως δὲ εὐθὺς ἀμέσως ἐφελκύσω τὴν προσοχήν σας καὶ πείσω περὶ τῆς μεγάλης μεταβολῆς, ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς τὸ ναυτικὸν, σᾶς λέγω ὅτι πρὸ τῆς ἀποκτήσεως τοῦ «Ἀβέρωφ» ἐζητεῖτο προσωπικὸν διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ ἐκ 5,000, ἀκριβῶς μάλιστα ἐκ 4939 ἀνδρῶν. Αὐτὸς εἶναι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1910 καὶ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1908, ὅτε οὔτε κατὰ φαντασίαν ἐβλέπομεν τὸν «Ἀβέρωφ», ἦτο δηλ. προϋπολογισμὸς διὰ 4.500 ἄνδρας. Ἐζήτει λοιπὸν ἡ Πολιτεία 5.000 ἄνδρας διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Βασιλικοῦ Ναυτικοῦ καὶ μετὰ τὴν ἀπόκτησιν τοῦ «Ἀβέρωφ», τοῦ ὁποίου τὸ πλήρωμα εἶναι 700 ἀνδρῶν, θὰ ἐχρειάζοντο περίπου 6000. Ἀλλ’ ὅταν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι δι’ ἀνύπαρκτον ναυτικὴν δύναμιν ἐζητοῦντο 5.000, ἂν ἐξηκολούθει ἡ αὐτὴ τακτικὴ μετὰ τὴν ἀπόκτησιν τοῦ «Ἀβέρωφ», βεβαίως τὸ ποσὸν θὰ ἦτο ἀνώτερον τῶν 6.000 Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἔρχεται νὰ μᾶς ζητήσῃ μόνον 4.000 ἄνδρας, ἤτοι ἐπὶ ἔλαττον 2.000, ὅπερ ἀποτελεῖ θετικωτάτην οἰκονομίαν ἐξ 1.500.000, ἥτις ὀφείλεται εἰς τὰς ἐνεργείας τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργοῦ, καὶ εἶμαι ὑπερήφανος λέγων τοῦτο, διότι ἤμην εἰς ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι παρεκάλεσαν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ θελήσῃ νὰ ἀναλάβῃ τὸ βάρος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, διότι μόνον παρ’ αὐτοῦ ἠδύνατό τις νὰ ἐλπίζῃ τὴν ἀναχαίτισιν τοῦ κακοῦ, τὸ ὁποῖον ἐξηκολούθει ἀπὸ τοῦ 1893 καὶ πρὸ αὐτοῦ ἀκόμη. Πρέπει ὅμως νὰ σᾶς εἴπω ὅτι, προκειμένου περὶ Βασιλικοῦ Ναυτικοῦ, δὲν πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει σας τὴν ἀναλογίαν, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὸν στρατόν. Ὁσοσδήποτε ἀριθμὸς στρατιωτῶν μεγαλείτερος ἐν τῷ στρατῷ καθιστᾷ τὴν χώραν ἡμῶν περισσότερον ἐμπόλεμον· ἀλλ’ ἡ δύναμις ἐν τῷ ναυτικῷ δὲν εἶναι εἰς ἄνδρας, ἀλλ’ εἰς πλοῖα, ἐξυπηρετούμενα βεβαίως ὑπὸ τοῦ ἐπαρκοῦς ἀριθμοῦ, ἀλλ’ ἡ ὕπαρξις μεγάλου ἀριθμοῦ ἀνδρῶν ἐν τῷ ναυτικῷ ἄνευ πλοίων εἶναι ἄχρηστος. Ἑπομένως οὔτε τῶν ἀξιωματικῶν ἦτο σκόπιμος ἡ δαπάνη, ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς τὸ προσωπικὸν αὐτῶν, τὸ ὁποῖον ἀνεξαιρέτως εἶναι ὑπεράριθμον ἀπέναντι τῶν πλοίων, τὰ ὁποῖα διαθέτει ἡ Ἑλλάς, καὶ δὴ πλοίων ἀχρήστων.

§220Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ. Πῶς κατὰ τὸ 1909 ἐξωδεύσαμεν διὰ πληρώματα βασιλικῶν πλοίων 2.280,000, καὶ τῷ 1911 ζητεῖται πίστωσις 3,082,000;

§221Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐγὼ ὁμιλῶ ἐπὶ τῶν Προϋπολογισμῶν. Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1908 ἐζήτει 451 ἀξιωματικούς, 1145 ὑπαξιωματικούς, 2339 ναύτας καὶ ἐπὶ πλέον 57, ἤτοι ἐν ὅλῳ 4508. Ὁ δὲ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1910 ζητεῖ 4939. Ἐὰν θέλητε νὰ σᾶς λύσω τὴν ἀπορίαν διατί δὲν ἐπραγματοποιήθησαν αἱ δαπάναι, πρέπει νὰ σᾶς εἴπω ὅτι δὲν κατωρθώθη νὰ δοθῇ καιρὸς εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀνέγραψαν τὰ ποσά, νὰ πραγματοποιήσωσι ταῦτα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία ἐψήφισε δαπάνην 5000 ἀνδρῶν πρὶν ἢ ἀποκτήσῃ τὸν «Ἀβέρωφ» πρὸ διετίας, καί, διὰ νὰ παραστήσω τὴν κατάστασιν, πρέπει νὰ σᾶς εἴπω ὅτι συνεπληρώθη ἡ ἀπαιτουμένη διὰ τὸ θωρηκτὸν ἡμῶν δύναμις. Ἦτο 3098 ἄνδρες, ἀπὸ τοῦ 1893 δὲ καὶ ἐντεῦθεν ἡ δύναμις τοῦ ἑλληνικοῦ ναυτικοῦ ἔβαινε μειουμένη, διότι οὐδὲν πλοῖον ἀπεκτήθη μέχρι τῆς ἀποκτήσεως τῶν ὀκτὼ ἀντιτορπιλλικῶν. Ἀλλ’ ἀπέναντι τῶν ὀκτὼ ἀντιτορπιλλικῶν, τὰ ὁποῖα ἀπεκτήσαμεν, ὁ πανδαμάτωρ χρόνος ἐξηνάγκασε τὸ ναυτικὸν ἡμῶν, μεθ’ ὅλην τὴν μέριμναν τῆς Πολιτείας, νὰ τὰ διατηρῇ ἐν παρουσίᾳ καὶ ἐπὶ τοῦ ὕδατος, νὰ θέσῃ ἐκτὸς πλεῖστα ὅσα πλοῖα, διότι δὲν ἠδύναντο νὰ μένωσιν ἐπὶ τῆς θαλάσσης οὔτε μὲ τὰ ἄφθονα ὀστρείδια, τὰ ὁποῖα ἦσαν ὑπ’ αὐτά. Τὸ ἓν μετὰ τὸ ἄλλο τὰ πλοῖα αὐτὰ διελύοντο· ὥστε, ὅτε ἀπεκτήσαμεν τὰ ὀκτὼ ἀντιτορπιλλικά, εἴχομεν ἀπολέσει πλέον πολὺ μεγαλειτέραν δύναμιν. Ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἡ «Βασίλισσα Ὄλγα», ἓν ἀπὸ τὰ μεγάλα ἐκεῖνα πλοῖα τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, εἰς τὰ ὁποῖα τόσα ὄνειρα εἶχε στηρίξει ὁ Ἑλληνικὸς λαός, εἶχε καταστῆ ἄχρηστος. Ἐκτὸς αὐτοῦ καὶ ἄλλα τοιαῦτα πλοῖα, τὰ ὁποῖα εἴχομεν ἀγοράσει κατὰ τὸ 1856, εἶχον καταστῆ ἄχρηστα, καὶ τὰ διετήρει ἡ Ἑλλὰς μόνον καὶ μόνον ἵνα διατηρῇ τὸν ἀδικαιολόγητον ἀριθμὸν τῶν στελεχῶν. Ἀπὸ τοῦ 1893 καὶ ἐντεῦθεν μόνον ἐλάττωσις δαπανῶν καὶ προσωπικοῦ ἔπρεπε νὰ γίνηται· καὶ ὅμως ἔχομεν τὴν αὔξησιν εἰς ἀξιωματικούς, ὑπαξιωματικοὺς καὶ ναύτας ἐντελῶς ἀδικαιολόγητον. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τὴν αὔξησιν τῶν ἀξιωματικῶν τούτων, διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Μέρμηγκας, ἡ αὔξησις αὕτη ἔδιδε λαβὴν εἰς περισσότερα γαλόνια. Ἂς παραδεχθῶμεν πρὸς στιγμὴν ὅτι δὲν ὑπῆρχε λόγος τις ἰδιοτελείας, ἀλλὰ δὲν ὑπῆρχε καὶ λόγος αὐξήσεως διὰ τοὺς ὑπαξιωματικούς, ἀλλὰ μόνον ἡ ἱκανοποίησις καὶ ὁ σχηματισμὸς εὐνοουμένων, ὁ σχηματισμὸς οὕτως ἑνὸς περιττοῦ ἀριθμοῦ προσωπικοῦ. Ἀκόμη περιττὴ εἶναι ἡ αὔξησις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ναυτῶν οὖσα ἐντελῶς ἀδικαιολόγητος, διότι οὐ μόνον οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, τοὺς ὁποίους ἐκάλει ἡ πατρὶς νὰ ὑπηρετήσωσιν ἦσαν ἄχρηστοι διὰ τὸ ναυτικόν, διότι οὐδεμίαν ὑπηρεσίαν ἠδύναντο νὰ προσφέρωσιν, ἀλλὰ συγχρόνως ἀπεσπῶντο ἀπὸ τὰ ἔργα των. Καὶ ποία νομίζετε ὅτι ἦτο ἡ δικαιολογία; Ὅτι ὑπῆρξεν εἷς νόμος περὶ ναυτικῆς στρατολογίας, καὶ δὲν ὑπέταξαν τὸν νόμον εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους, ἀλλὰ τὴν ναυτολογίαν εἰς τὸν νόμον. Ἄφησαν ἡ ναυτολογία νὰ διέπῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν ναυτῶν καὶ οὐχὶ αἱ πραγματικαὶ ἀνάγκαι. Ὁ δυστυχὴς Λεζέν, ὁ Γάλλος ναύαρχος, ὅτε μᾶς ἐπροίκισε μὲ τὸ σύστημα τῆς ναυτολογίας, εἶχεν ὑπ’ ὄψει του τὸ Γαλλικὸν ναυτικόν. Ἡ Γαλλία ἔχει 60,000 ναυτῶν ἐν καιρῷ εἰρήνης διὰ τὰς ἀνάγκας της, ἀλλ’ ἀπαιτοῦνται ἄνω τῶν 60,000 ἀνδρῶν, ἵνα ἐξοπλίσῃ ἐν καιρῷ ἀνάγκης καὶ τὰ πλοῖα αὐτῆς, τὰ ἐν ἐφεδρείᾳ.

§222Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Εἰς τὸν Γαλλογερμανικὸν πόλεμον οἱ Γάλλοι ναῦται ἐπολέμησαν καὶ ὡς πεζοναῦται.

§223Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Εἶχε λοιπὸν ὑπ’ ὄψει του ὁ ναύαρχος Λεζὲν ἓν ὁλόκληρον σύστημα ἐν τακτικῷ καὶ ἐκτάκτῳ Προϋπολογισμῷ· πλοῖα ἐν ἐνεργείᾳ καὶ πλοῖα ἐν ἐφεδρείᾳ, τὰ ὁποῖα θὰ ἐξωπλίζοντο ὑπὸ τῶν ναυτῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι καλούμενοι ἐγυμνάζοντο καὶ ἔπειτα ἐστέλλοντο εἰς τὰς πατρίδας των. Ἀλλ’ ἐν καιρῷ εἰρήνης—καὶ δὲν εἶναι λόγοι ἰδικοί μου οὗτοι, εἶναι λόγοι αὐτῆς τῆς Βουλῆς— διετήρει ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία τοιοῦτον ἀριθμὸν ἀξιωματικῶν, ὑπαξιωματικῶν καὶ ναυτῶν, ὅσους δὲν θὰ ἐτήρει, ἐὰν ἐμάχετο ὑπὲρ βωμῶν καὶ ἑστιῶν. Ταῦτα λέγει ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς τῆς συσταθείσης ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ ἀποτελουμένης ἐξ ὅλων τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων μὲ εἰσηγητὴν τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας κ. Στράτον τὸν ἄρτι παραιτηθέντα ἀπὸ τῆς προεδρικῆς θέσεως. Ἀνεγνωρίσθη εἰς πάντας ὅτι ἡ δύναμις, τὴν ὁποίαν διετήρει ἐν καιρῷ εἰρήνης, ἦτο ἐπαρκὴς ὅπως ἐξοπλίσῃ καὶ τὸ τελευταῖον πλοῖον, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ κινηθῇ ἐπὶ τοῦ ὑγροῦ στοιχείου· καὶ ἐνῷ τοιαύτην δύναμιν διετήρει τὸ πολεμικὸν ναυτικόν, ἐλάμβανε πρόνοιαν περὶ ἐπιστρατεύσεως 10,000 ναυτῶν, τοὺς ὁποίους ποῦ ἤθελε χρησιμοποιήσει καὶ ἐγὼ δὲν γνωρίζω. Ὅτε ἔγινεν ἡ ἐπιστράτευσις τοῦ 1897 καὶ ἐκλήθησαν τέσσαρες ἡλικίαι, εἶχε σχηματισθῆ τοιοῦτος ἀριθμὸς ναυτῶν, ὥστε ἐνῷ ἐδημιουργήθησαν καὶ διεσπάρησαν διάφορα περιττὰ ἀγήματα ἐν Ἀκτίῳ καὶ εἰς ἄλλα μέρη, ἐν τούτοις ἔμειναν 3,000 ναῦται εἰς τὸν Ναύσταθμον, τοὺς ὁποίους τότε ὠνόμασαν Κούρδους. Ἄνθρωποι ἄεργοι, οὐδένα προορισμὸν ἔχοντες, ἀλλὰ πῶς θὰ ἐτρέφοντο καὶ θὰ ἐνεδύοντο δαπάναις τοῦ ναυτικοῦ, διότι οὐδέποτε ἐσκέπτοντο νὰ δώσωσι καὶ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐλάμβανον λόγῳ ἱματισμοῦ.

§224Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Πότε ἐγένετο ἡ κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπή;

§225Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τῷ 1908.

§226Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἐλήφθη μέτρον τι;

§227Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ κακόν, ὅτι οὐδὲν ἐλήφθη μέτρον, καὶ ὑπαίτιοι τῆς καταστάσεως ταύτης εἶναι ἀκριβῶς δύο ἀξιωματικοὶ Ὑπουργοὶ τῆς ἐπαναστάσεως, ὁ κ. Μικούλης καὶ ὁ κ. Δαμιανός. Τότε, καθ’ ὃν χρόνον ἡ Πολιτεία ἡ Ἑλληνικὴ διέθετε πέντε, ἕξ, ἑπτά, δέκα ἑκατομμύρια ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, οὐδεμία πρόνοια ἐλήφθη ἀπὸ τοῦ 1873 καὶ ἐντεῦθεν, ὅπως συμβῇ ἡ ἐλαχίστη ἀνανέωσις τοῦ ὑλικοῦ τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ. Καὶ ὅταν λέγω ὑλικὸν δὲν ἐννοῶ τὸ φθαρτόν, ἀλλὰ τὰ πλοῖα, διότι τότε μόνον ἔχει ὕπαρξιν ἓν ναυτικόν, ὅταν ὁ Προϋπολογισμὸς διαιρῆται εἰς τακτικὸν καὶ ἔκτακτον· ὅταν ἐκτὸς τῶν τακτικῶν δαπανῶν ἡ Πολιτεία φροντίζει ὅπως κατὰ χρονικὰ διαστήματα δύναται ν’ αὐξάνῃ τὰς πολεμικάς της μονάδας, πρὸ πάντων ὅταν ἡ πίστις τοῦ Κράτους τούτου εἶναι ὅπως ἦτο τῆς Ἑλλάδος, ἡ ὁποία θὰ ἠδύνατο διὰ δαπανῶν ἀνὰ χρονικὰ διαστήματα ν’ ἀναπληροῖ τὴν ἐλάττωσιν τῆς ἀξίας τῶν πολεμικῶν μονάδων. Διότι γνωρίζετε, Κύριοι, ὅτι μετὰ χρονικόν τι διάστημα τὰ πλοῖα γίνονται ἄχρηστα. Ἡ Ἀγγλία κηρύσσει τὰ μεγάλα της πλοῖα μετὰ 15ετίαν ἄχρηστα, ἡμεῖς δὲ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι λόγῳ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα διαθέτομεν, νὰ κηρύττωμεν ταῦτα ἄχρηστα μετὰ εἰκοσαετίαν ἢ τὸ πολὺ μετὰ 25ετίαν, ὅτε κηρύσσονται μόνα των πλέον ἄχρηστα, τὰ δὲ ἀντιτορπιλλικὰ καὶ ἐν γένει τὰ μικρὰ τοιούτου εἴδους πλοῖα κηρύσσονται ἄχρηστα τὸ πολὺ μετὰ δεκαετίαν, διότι ἅμα ἐλαττωθῇ ἡ ταχύτης αὐτῶν, καὶ ἡ πολεμικὴ αὐτῶν ἀξία κατέρχεται φθάνουσα μέχρι τοῦ μηδενός. Λοιπόν, ἐνῷ ἡ Πολιτεία ἦτο πρόθυμος νὰ παρέχῃ κατ’ ἔτος ἓν ποσὸν ὀλίγων ἑκατομμυρίων, ἐπαρκὲς ὅμως ὅπως ἀνανεοῦται τὸ πολεμικὸν ναυτικόν, οὐδεμία μέριμνα ἐλήφθη. Μόνη μέριμνα τῶν ἁρμοδίων πῶς ν’ αὐξήσωσι κατ’ ἔτος τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀξιωματικῶν, ὑπαξιωματικῶν καὶ ναυτῶν, καὶ κατὰ τρόπον σκανδαλώδη. Ἐγίνοντο οἱ ὀργανισμοὶ διὰ Διαταγμάτων, ἐκ τῶν ὁποίων δὲν ἐξήγετο ὅτι θὰ προκύψῃ καμμία δαπάνη· συμφώνως πρὸς τοὺς ὀργανισμοὺς συνετάσσετο ὁ Προϋπολογισμός, καὶ ἀφοῦ ἐπὶ 2–3 ἔτη συνετάσσετο οὕτως ὁ Προϋπολογισμός, ἤρχετο ὁ νόμος περὶ αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ, καὶ οὕτω ἐγίνετο ἡ αὔξησις ἐκτελουμένου τοῦ νόμου συμφώνως πρὸς τοὺς ὀργανισμούς. Καὶ ἡ τυπικὴ αὕτη διατύπωσις τῶν ὀργανισμῶν ἐγίνετο ἐπίτηδες, ἵνα ἐπακολουθήσῃ ὁ σχετικὸς νόμος, καὶ δὲν ἔχασαν καμμίαν περίστασιν καὶ εἰς τὴν ἐλεεινοτέραν ἀκόμη περίστασιν τῆς χώρας κατὰ τὸν πόλεμον, ὅπως αὐξήσωσι εἰς βαθμὸν ἀνήκουστον τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀξιωματικῶν. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω ὅτι πολὺ ἀδικαιολόγητος ὑπῆρξε πάντοτε ἡ αὔξησις τῶν ἀξιωματικῶν, ὑπαξιωματικῶν καὶ ναυτῶν, καὶ ὁ λόγος ἦτο ὁ σχηματισμὸς κομμάτων μεταξὺ τῶν ὑπαξιωματικῶν, ἡ ὑποστήριξις τῶν εὐνοουμένων, διότι τοῦτο ἀπετέλει ἀνδραγάθημα ὄχι τῶν πολιτικῶν Ὑπουργῶν, ἀλλὰ τῶν κυριωτέρων στοιχείων τοῦ ναυτικοῦ, καὶ βλέπομεν σήμερον ἀπὸ τῆς ἐπαναστάσεως καὶ ἐντεῦθεν τὰ ἀποτελέσματα τῆς τοιαύτης πολιτικῆς. Ἐγώ, Κύριοι, παραβαίνων τοὺς νόμους περὶ πειθαρχίας ἐνυπογράφως ἐδημοσιογράφησα καὶ παρέστησα τὴν κατάστασιν ταύτην λεπτομερέστατα· εἶχον ἀκόμη καὶ τὸ θάρρος κληθεὶς ὑπὸ Ὑπουργοῦ τινος τῶν Οἰκονομικῶν νὰ παραστήσω τὴν κατάστασιν καὶ νὰ πείσω αὐτόν, νὰ τὸν πείσω δὲ εἰς σημεῖον, ὥστε ἐνώπιον τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης νὰ εἴπῃ ὅτι ἀποδέχεται πληρέστατα ὅσα εἶπον ἀλλ’ ὅτι δὲν εἶχε δυστυχῶς τὴν εὐκαιρίαν νὰ τὰ ἐφαρμόσῃ. Ἐὰν κρίνωμεν τὸ προσωπικόν, τὸ ὁποῖον ἐζητήθη διὰ τὸ 1909, ὁμιλῶ διὰ τὸ 1909, ὅτε συνετάχθη ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1910, ὅτε ἀκόμη δὲν εἶχε γίνει σκέψις περὶ ἀποκτήσεως τοῦ «Ἀβέρωφ», καὶ τὸ προσωπικόν, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει σήμερον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, βλέπομεν ὅτι ἀπὸ 380 ἀξιωματικοὺς ζητεῖ 407, ἀφοῦ ἦτο ὑποχρεωμένος, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀπαλλαγῇ ἀπὸ αὐτούς, ἐπειδὴ ὑπῆρχον, ζητεῖ ὅμως 913 ὑπαξιωματικοὺς ἀντὶ τῶν 1250, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρχον πρὶν ἀποκτήσωμεν τὸν «Ἀβέρωφ». Καὶ ζητεῖ 913, διότι ἴσως δὲν ἠδυνήθη ν’ ἀπαλλαγῇ ἀπὸ περισσοτέρους. Ἂν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐλαττώνῃ κατ’ ἔτος κατὰ 250, δὲν θὰ χρειασθῶσιν ἢ ὀλίγιστα ἔτη ὅπως φθάσωμεν εἰς τὸν ἀριθμόν, τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ἔχωμεν ἢ μᾶλλον ἂς εὐχηθῶμεν, ὅπως μὴ ἐλαττώσῃ τὸν ἀριθμὸν αὐτὸν ἀλλὰ νὰ πλουτίσῃ τὰς ναυτικὰς δυνάμεις τῆς χώρας μὲ ἄλλας μονάδας, ὥστε νὰ δυνηθῇ νὰ χρησιμοποιήσῃ σύμπαν τὸ προσωπικὸν τοῦτο. Ἀλλὰ καὶ πάλιν δὲν πρέπει ν’ ἀφήσῃ κατὰ μέρος ἀριθμόν τινα τοῦ προσωπικοῦ τούτου διότι πολλοὶ τούτων πρέπει ν’ ἀντικατασταθῶσι δι’ ἄλλων. Ἡ πολυτέλεια, Κύριοι, εἰς τὸ προσωπικὸν δὲν παρατηρεῖται μόνον εἰς τὰ πολεμικὰ πλοῖα· ἐπληθύνθησαν καὶ αἱ ὑπηρεσίαι τῆς ξηρᾶς κατὰ τρόπον, τὸν ὁποῖον δὲν δύναταί τις νὰ ἐννοήσῃ. Δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι αὐτὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἔφθασε νὰ ἔχῃ 75 ὑπαλλήλους. Ἡ Ἑλλὰς δὲν ἀπέκτησε μεγαλείτερον ναυτικὸν ἀπὸ τοῦ 1893 καὶ ἐντεῦθεν· ἐπληθύνετο ὅμως καθ’ ἕκαστον ἔτος ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπαλλήλων καί, οἱονδήποτε καὶ ἂν ἠρωτᾶτε, θὰ σᾶς ἔλεγε «δὲν ἔχομεν ὑπαλλήλους», διότι, καθ’ ὅσον ηὔξανεν ὁ ἀριθμός, κατὰ τοσοῦτον ηὔξανεν ἡ τεμπελιὰ εἰς τρόπον ὥστε νὰ κατορθώσῃ νὰ ἔχῃ τὸ Ἑλληνικὸν Ναυτικὸν 103 ὑπολογιστὰς ἀντὶ νὰ ἔχῃ 10. Καὶ ἐπληθύνετο ὁ ἀριθμὸς τοῦ προσωπικοῦ ἐν τῷ Ναυστάθμῳ ἄνευ λόγου. Ὁλόκληρον ἄγημα παρουσιάζεται ἐν τῷ Ναυστάθμῳ, 150 ναυτῶν, ἵνα μηδέποτε γυμνασθῶσι ἢ μᾶλλον διὰ νὰ καταρτίζεται δι’ αὐτῶν τὸ ἄγημα τῆς κηδείας ὁσάκις ἀπέθνησκε κανεὶς ἀξιωματικός, καὶ νὰ μανθάνουν τὸ φέρτε ἄρμ, παρουσιάστε–ἄρμ, ὑπὸ μάλης κτλ. Τὸ προγυμναστήριον τοῦ Πόρου δὲν ἔχει κανένα σκοπόν. Εἶχεν ὁλόκληρον πρόγραμμα ὁ ναύαρχος Λεζέν, μὴ γνωρίζων τὰ οἰκονομικὰ πράγματα τῆς Ἑλλάδος, καὶ μετὰ τὴν ἀναχώρησίν του ἐξηκολούθησαν νὰ ὑπάρχωσι πάντα ταῦτα ἐν τῷ κεντρικῷ προγυμναστηρίῳ, τὸ ὁποῖον ἦτο ὅλως περιττόν. Ἡ παραμονὴ ἐκεῖ ἐπὶ ἑξάμηνον τῶν ναυτῶν εἶναι μία σελὶς τῆς τεμπελιᾶς, ἐν τῇ ὁποίᾳ διάγουν οὗτοι ὅλον τὸν στρατιωτικὸν αὑτῶν βίον. Ἐν τοῖς πλοίοις ἐγένετό τις ἐργασία ἀλλὰ περιοριζομένη εἰς τὸν καθαρισμόν, καί, ἂν γίνονται γυμνάσιά τινα, γίνονται μέχρι τοῦ σημείου ν’ ἀπατᾶται ἡ διοίκησις, νὰ βλέπῃ ὁ κόσμος ὅτι στρέφεται ἕν πυροβόλον ἀπὸ ἕνα ὑπαξιωματικὸν καὶ οὕτω καθεξῆς. Διὰ ν’ ἀποδείξω τὸ βάσιμον τῶν παρατηρήσεών μου, λαμβάνω ἓν γερμανικὸν περιοδικόν, τὸ ὁποῖον δὲν φέρει τὴν ἐπισημότητα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἀλλὰ συντάσσεται ἐκ προσώπων, τὰ ὁποῖα διατελοῦσιν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, καὶ εἶναι ἐπίσημον. Εὑρίσκομεν λοιπὸν ἐν αὐτῷ ὅτι ἡ Ἀγγλία ἔχουσα τότε δύναμιν εἰς ἐκτοπισμὸν δύο ἑκατομμυρίων διετήρει 107.000 ἀνδρῶν. Ἡ Ἀμερικὴ ἔχουσα δύναμιν 1,200,000 τόννων διετήρει 48.000 ἀνδρῶν καὶ οὕτω καθεξῆς. Κατὰ χιλιάδα ἐκτοπίσματος ἡ Ἀγγλία εἶχε τὸν ἀριθμὸν 53, ἡ Ἀμερικὴ 40, ἡ Γαλλία 85, ἡ Γερμανία 84, ἡ Ἑλλὰς 205· δηλαδὴ διπλάσιον ἀπὸ τῆς πολυτερεστέρας τῶν ἄλλων Δυνάμεων. Ἀλλ’ εἶναι ἔτι πλέον ἀδικαιολόγητον τοῦτο, διότι ἡ Ἀγγλία διατηρεῖ τὰ πλοῖα της ὅλα ἐν ἐνεργείᾳ, ἐνῷ ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ παραβληθῇ μὲ μόνην τὴν Δανίαν, διότι αὐτῆς τὸν Προϋπολογισμὸν ἔχει. Ἡ Δανία ὅμως, ἡ ὁποία διαθέτει 7,000,000 κορωνῶν δηλαδὴ 9,000,000 φράγκων, ἔχει τακτικὸν καὶ ἔκτακτον Προϋπολογισμόν, ἔχει ἓν μικρὸν ναυτικὸν ἀλλ’ ἄξιον τοῦ ὀνόματος. Ἡ Ἑλλὰς πρὶν ἀποκτήσῃ τὸν «Ἀβέρωφ» δὲν εἶχε ναυτικόν. Ὁ «Ἀβέρωφ» δύναται νὰ συντρίψῃ εἰς ὀλίγας ὥρας ἅπαν τὸ μέχρι τῆς ἀποκτήσεως αὐτοῦ ὑπάρχον ἄλλο ναυτικόν. Τώρα ἀκούσατε περὶ ἀναλογίας ἀξιωματικῶν. Λαμβάνω ἕνα κλάδον τῶν μηχανικῶν τὸν κυριώτερον, χωρὶς νὰ θελήσω νὰ εἴπω ὅτι ἡ μεγαλειτέρα πολυτέλεια ὑπάρχει εἰς ἄλλον κλάδον (ἀναγινώσκει): «ἐπὶ χιλίων τόννων ἐκτοπίσματος ἡ Ἀγγλία ἔχει κλπ.»

§228Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ Ἀμερικὴ ἔχει ὅλα μεγάλα πλοῖα.

§229Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Καὶ ἡ Ἀγγλία δὲν ἔχει μικρὰ πλοῖα.

§230ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ Ἀγγλία ἔχει περισσότερα μικρὰ ἢ ἡ Ἀμερική.

§231Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν εἶναι ὁ λόγος αὐτός, ὅτι ἔχει μεγάλα πλοῖα. Παραδέχομαι ὅτι, ἐφ’ ὅσον ὁ ἀριθμὸς τοῦ ναυτικοῦ εἶναι μικρότερος ἐπὶ τοσοῦτον ἡ ἀναλογία τοῦ προσωπικοῦ πρέπει νὰ εἶναι μεγαλειτέρα. Ἡ Δανία ἔχει τρεῖς ἀξιωματικοὺς διὰ χιλίους τόννους ἐκτοπίσματος καὶ ἡ Ἑλλὰς ἔχει δέκα. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις, ἡ ὁποία δὲν εἶναι δυνατὸν δι’ οἱουσδήποτε λόγους νὰ ἐξακολουθήσῃ καὶ πρέπει νὰ θεραπευθῇ. Ἡ Σχολὴ τῶν Δοκίμων ὑπάρχει, διὰ νὰ στοιχίζῃ 200.000 δραχμῶν τὸ ἔτος καὶ νὰ παράγωνται ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι οὐδεμίαν χρησιμότητα εἶχον καὶ παρήγοντο πέρα τοῦ ὡρισμένου ἀριθμοῦ. Καὶ ἐτίθετο μὲν ὅτι 40 θὰ εἶναι οἱ δόκιμοι, ἀλλ’ ηὔξανεν ὁ ἀριθμὸς τῶν σημαιοφόρων, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀπεριόριστος. Ἀλλὰ φέρω ἕν μέρος τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅστις μετὰ πολλῆς σαφηνείας ἀνέπτυξεν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ὅτι παρουσιάζοντο 51 ἀξιωματικοὶ ἐντελῶς ἄχρηστοι τῶν πλοίων (ἀναγινώσκει): «Μυκάλης, Σαλαμινίας, Σφακτηρίας, τῆς Κρήτης κλπ.». Καί, ἐπειδὴ ἐμνημόνευσα τῆς Κρήτης, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναφέρω ὅτι εἶναι δυστύχημα, ὅτι τὸ πλοῖον αὐτὸ συνελήφθη κατὰ τὸν τελευταῖον πόλεμον ἡμῶν· διότι συνελήφθη τὸ πλοῖον αὐτό, ἐστοίχισεν ἀρκετὸν ποσὸν κατόπιν, ποσὸν τὸ ὁποῖον ὑπερέβη τὸ ἓν ἑκατομμύριον δραχμῶν. Ἔπρεπε, κύριοι συνάδελφοι νὰ ἔλθῃ ἡ Ἐπανάστασις, διὰ νὰ πραγματοποιηθῇ τὸ ὄνειρον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, διὰ νὰ διορθωθῶσι τὰ κακῶς κείμενα. Ὑπῆρχεν ἀνώτατος ἐπιθεωρητὴς τῶν λιμενικῶν Ἀρχῶν ἐπὶ εἰκοσαετίαν, ὁ ὁποῖος ὅμως καθ’ ὅλην τὴν εἰκοσαετίαν ἅπαξ μόνον ἐχρησιμοποιήθη, ὅτε μετέβη εἰς Λευκάδα, διὰ νὰ ἐνεργήσῃ ἀνάκρισίν τινα ἀναγομένην εἰς τὰ καθήκοντά του, καὶ ἡ ἀνάκρισις αὕτη πόσον νομίζετε ὅτι ἐστοίχισεν; Ἐστοίχισε 200.000 δραχμῶν εἰς τὸ Δημόσιον. Ὁ ἐπιθεωρητὴς οὗτος ὁ ἀνώτατος τῶν λιμενικῶν Ἀρχῶν, δὲν ἔχει οὔτε γραφεῖον. Κατέχει μόνον τὴν θέσιν, ὅπως κατέχουσι καὶ ἄλλοι ἄλλας θέσεις ὑπ’ οὐδενὸς νόμου δικαιολογουμένας. Καὶ ὁλόκληρος ἡ κατάστασις αὕτη, Κύριοι, ἀντὶ νὰ προξενήσῃ λύπην καὶ πόνον εἰς τοὺς ἁρμοδίους, συνέβαινεν ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετον ἀποτέλεσμα καὶ ἡ δαπάνη τοῦ ναυτικοῦ ηὔξησε κατὰ 500.000 δραχμῶν ἐκ τούτου. Ηὔξανον οἱ μισθοὶ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ καθ’ ὃν χρόνον δὲν ηὔξανεν ὁ μισθὸς τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ ὁ μισθὸς τῶν ὑπαξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ. Ὁ πρῶτος Ὑπουργὸς τῆς Ἐπαναστάσεως, ὁ πλοίαρχος κ. Δαμιανός, ἐδέχθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἐπιτροπήν, ἀποτελουμένην ἀπὸ ὑπαξιωματικούς, ἡ ὁποία ὑπέβαλε πρότασιν, δι’ ἧς ἐκανονίζετο ἐπὶ τὰ βελτίω ἡ θέσις τῶν ὑπαξιωματικῶν. Εἶναι καὶ τοῦτο χαρακτηριστικὸν τῆς καταστάσεως, ἡ ὁποία ἐκράτει μέχρι τοῦδε, διότι ἐπαναλαμβάνω ὅτι ὁ σκοπὸς τῶν ἁρμοδίων ἦτο κατὰ τίνα τρόπον θὰ εἶχον μεγαλείτερα δικαιώματα εἰς τὸ Βασιλικὸν Ναυτικόν. Τοῦτο, Κύριοι, τὸ κακὸν πρέπει νὰ ἀρθῇ πλέον καὶ εὑρίσκω ἅμα ὀρθὸν ὅπως ἐκτὸς τῆς μειώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν μειωθῇ καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπαξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι μεγάλους μισθούς. Βεβαίως δὲν πρέπει νὰ εἰσαχθῶσι καὶ δὲν θὰ εἰσαχθῶσιν ἐφέτος εἰς τὴν Σχολὴν τῶν Δοκίμων μαθηταὶ καὶ ἐλπίζω ὅτι τὸ κακόν, τὸ ὁποῖον ἐδημιούργησε τὴν ὑπάρχουσαν κατάστασιν, θὰ παύσῃ πλέον καὶ ὅτι ἐπὶ πολλὰ ἔτη δὲν θὰ λειτουργήσῃ ἡ ναυτικὴ Σχολὴ τῶν Δοκίμων, ἐφ’ ὅσον μάλιστα ἡ Ἑλλὰς δὲν δύναται νὰ διαθέσῃ πολλὰ χρήματα διὰ τοὺς μισθοὺς τῶν ἀξιωματικῶν, διὰ τοὺς ὁποίους δαπανᾷ ἐπὶ πλέον τὸ Κράτος ἐτησίως 200,000 δραχμῶν. Ἔχει ὅμως ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ἓν μέσον νὰ ἐλαττώσῃ τὴν δύναμιν ταύτην, τὸ μέσον τῆς θαλασσίας τελωνειακῆς Ἀστυνομίας, περὶ τοῦ ὁποίου ὑπέβαλε νομοσχέδιον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ κατὰ τὸ ὁποῖον, ἂν οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν ἤθελον κριθῆ κατάλληλοι διὰ τὴν ἐν τῷ Στρατῷ τῆς θαλάσσης ὑπηρεσίαν, νὰ ἀποστέλλωνται εἰς τὸ τμῆμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ προσωπικόν. Ἐν γένει δὲ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἔχει τοσαύτην ἀφθονίαν προσώπων, ὥστε θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον νὰ λείψῃ ἡ κατάστασις αὐτή. Καὶ ἐνῷ, κύριοι Βουλευταί, ἐγένετο ὁλόκληρος σπατάλη διὰ τὸ Πολεμικὸν Ναυτικόν, οὐδεμία πρόνοια ἐλήφθη διὰ τὸ δυστυχὲς Ἐμπορικὸν Ναυτικόν, τὸ καύχημα τοῦτο τῆς Ἑλληνικῆς ἐργασίας, τὸ κυριώτερον πλουτοπαραγωγικὸν μέσον μετὰ τὴν γεωργίαν. Εἰς τὸ Ἐμπορικὸν Ναυτικὸν ἡ Ἑλλὰς προσηνέχθη ὡς μητρυιά, καὶ τὸ τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας παρημελήθη εἰς ἓν μικρὸν τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν διοικούμενον ὑπὸ ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι περισσεύουν ἀπὸ τὰς ἄλλας ὑπηρεσίας, τμῆμα ἐντελῶς καταλειφθὲν εἰς τὴν τύχην του, ἵνα ὑφίστανται τὰ πάνδεινα οἱ ναυτιλλόμενοι. Μέχρι τοῦ παρελθόντος ἔτους τὸ Ἐμπορικὸν Ναυτικὸν διείπετο ἀπὸ ἕνα νόμον, ὁ ὁποῖος ἐτέθη εἰς ἐφαρμογήν, ὅτε ὁ ἀτμὸς δὲν εἶχεν ἀκόμη ἐφευρεθῆ, ἀπὸ τοῦ 1836. Ἐκτὸς δὲ τούτου νομίζω ὅτι τὸ τμῆμα τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκει· καὶ τοῦτο δὲ ἀνάγεται εἰς τὴν μέριμναν τῆς Πολιτείας, διότι ἡ ναυτιλία εἶναι ὁ κυριώτερος πλουτοπαραγωγικὸς κλάδος μετὰ τὴν γεωργίαν. Διὰ νὰ τελειώσω, ἐπιτρέψατέ μοι, Κύριοι, νὰ εἴπω ὅτι εἶμαι εὐτυχὴς ὅτι ἠδυνήθην νὰ εἴπω τὴν ἀλήθειαν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἦτο ὄνειρόν μου, ὅτε κατῆλθον εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα καὶ ἐξελέγην Βουλευτής. Τὸ γεγονὸς δὲ τοῦτο μοὶ ἐνθυμίζει ἓν ἄλλο γεγονός, ὅτι, ὅτε κατὰ τὸ 1882 ἡ Γαλλία εἶχε ναυτικὴν δύναμιν τοιαύτην, ὥστε νὰ δύναται νὰ ἐλπίζῃ ὅτι θὰ ἐπιτύχῃ νὰ κυριαρχῇ κατὰ θάλασσαν τῆς Ἀγγλίας, οἱ Ἄγγλοι ἀξιωματικοὶ ἐξηγέρθησαν καὶ ἠνάγκασαν τὴν Ἀγγλίαν νὰ καταστήσῃ ἑαυτὴν ἰσχυρὰν δύναμιν, ὅτε κατὰ τὸ 1893 ὁ λόρδος Beresford προσεπάθησε νὰ ἐκλεχθῇ Βουλευτής, ἵνα ἀπὸ τοῦ ἐλευθέρου βήματος παραστήσῃ τὴν κατάστασιν τῆς Ἀγγλίας μὴ ἀκμαιοτάτην καὶ μὴ δυναμένην νὰ κυριαρχήσῃ τῆς θαλάσσης. Ὅτε δέ, Κύριοι, πρὸ ὀλιγίστων μόλις ἡμερῶν ὡμίλησα περὶ τοῦ πλοιάρχου κ. Δαμιανοῦ, ἐξετάσας μέρος τοῦ πολιτικοῦ βίου τοῦ ἀνδρός, ἐχαρακτηρίσθην ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὡς ἄγαν αὐστηρός, κατόπιν δὲ ὑπὸ τοῦ ἰδίου καὶ ὡς προπηλακιστής. Μοὶ δίδεται εὐκαιρία, κύριοι Βουλευταί, τὴν στιγμὴν ταύτην νὰ πείσω ὑμᾶς ὅτι οὐδόλως ἐξέκλινα τοῦ προσήκοντος, ἀλλ’ ὅτι εἰπὼν ὅ,τι ἐφρόνουν οὐδόλως ἠθέλησα νὰ θίξω τὸν ἰδιωτικὸν βίον τοῦ ἀξιωματικοῦ, ὁ ὁποῖος ἠτύχησεν, ἀλλὰ περιωρίσθην εἰς σημεῖά τινα τοῦ δημοσίου αὐτοῦ βίου, καὶ ἔφερον ὡς παράδειγμα τὸ κυριώτατον χαρακτηριστικὸν τῶν Ἄγγλων ἀξιωματικῶν, τὸ ὁποῖον εἶναι ἡ νηφαλιότης. Καὶ βεβαίως ἓν ἐκ τῶν μεγαλειτέρων προσόντων τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ εἶναι ἡ νηφαλιότης. Γνωρίζω, κύριοι Βουλευταί, ὅτι δὲν ἐξῆλθον τῶν ὁρίων τῆς εὐπρεπείας εἰπὼν ὅσα εἶπον, ἀλλ’ ὁ πόνος μὲ ἔκαμε νὰ φανῶ ἄγαν αὐστηρὸς καὶ νὰ παρατηρήσω μόνον μέρος τοῦ δημοσίου βίου τοῦ ἀξιωματικοῦ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἠτύχησεν, ἀλλὰ δὲν εἶναι χειρότερος ἄλλων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἠτύχησαν. (Χειροκροτήματα).

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Μαμάης.

§233Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Ἐνόμιζον ὅτι οἱ προλαλήσαντες θὰ μ’ ἀπήλλασσον τοῦ κόπου νὰ λάβω τὸν λόγον, ἐπειδὴ ὅμως οὐδεὶς αὐτῶν εἶπέ τι ἐπὶ τοῦ θιχθέντος ζητήματος τοῦ Ναυστάθμου, τοῦτο δ’ ἴσως διότι ἡ Κυβέρνησις μετεκάλεσε ξένον ὀργανωτήν, ἀναγκάζομαι, κύριοι Βουλευταί, νὰ εἴπω ὀλίγα ἐπὶ τοῦ ζωτικωτάτου τούτου ζητήματος. Κατὰ τὴν κρίσιν μου πρέπει νὰ σκεφθῶμεν σοβαρῶς διὰ τὸν Ναύσταθμον. Εἶναι οὗτος, Κύριοι, τὸ νοσοκομεῖον, ἐν ᾧ θὰ νοσηλευθῶσι τὰ μέλλοντά ποτε νὰ δράσωσι πλοῖά μας. (Χειροκροτήματα) Ναύσταθμον ἀπὸ πολλοῦ δυστυχῶς ὀργανοῦμεν ἐν Ἑλλάδι καὶ ὅμως δὲν ἔχομεν τοιοῦτον ἄξιον λόγου, διὸ νῦν κατὰ τὴν γενικὴν ἀνακαίνισιν, ἣν πάντες εὐχόμεθα καὶ ποθοῦμεν πληρεστάτην, ἠναγκάσθη ἡ Κυβέρνησις νὰ μετακαλέσῃ ξένον ὀργανωτήν. Δὲν ἔχομεν δὲ Ναύσταθμον, Κύριοι, ὄχι διότι στερούμεθα μηχανικῶν κλπ., ἀλλὰ διότι τὸ Κράτος δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ὅλας τὰς μονάδας, αἵτινες δύνανται νὰ ἀπαρτίσωσι τὴν λεγομένην δύναμιν τοῦ Ναυστάθμου ἡμῶν. Τούτου τεθέντος, ἐγώ, ὅστις καὶ ἐργοστασιάρχης εἶμαι καὶ ὀλίγην μηχανικὴν γνωρίζω, διότι τὴν ἐσπούδασα, συναισθανόμονος ὅτι ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ συνεισφέρω τὰς γνώσεις μου πρὸς τὸ καλὸν τῆς πατρίδος, μετέβην ὅπου αἱ ὑλικαὶ δυνάμεις μου ἐπέτρεψαν, ἵνα ἴδω τι νέον καὶ ὠφέλιμον, Γνωρίζω τί εἶναι ἄνθραξ, τί σημαίνει δύναμις, τί σημαίνει ἐνέργεια, παρακολούθησα καὶ τὸν Ναύσταθμον καὶ τὴν ἐργασίαν τὴν μηχανικὴν τὴν γενομένην ἔξω τοῦ Ναυστάθμου. Εἰς ἄλλας χώρας, τὰς ὁποίας ἠτύχησα νὰ ἐπισκεφθῶ, παρετήρησα ὅτι τὸ Κράτος ἔρχεται ἀρωγὸν εἰς πᾶσαν μηχανικὴν ἀνάγκην τῆς Πολιτείας, διότι τοῦτο ἔχει ὅλην τὴν δύναμιν, τὸ πᾶν. Παρ’ ἡμῖν ὅμως ἡ δύναμις ὑπάρχει εἰς τὸ ἄτομον μόνον, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὸ ἀσθενής, διότι δὲν δύναται νὰ δράσῃ τοῦτο ἐπαρκῶς ἐλλείψει τῶν ἀπαιτουμένων χρημάτων. Τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἐλευθερωθὲν μετὰ μακραίων δουλείαν, τῶν πάντων στερούμενον, φιλοτίμως ἔπραξε καὶ πράττει ὅ,τι δύναται πρὸς ἀξιοπρεπῆ παράστασίν του ἐν τῷ χορῷ τῶν Εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν καὶ πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν ἰδανικῶν του. (Χειροκροτήματα). Πράττει ὅ,τι ὁ νυμφευόμενος πτωχός, ὅστις ἀναγκάζεται τὸ μεγαλείτερον μέρος τῆς προικὸς νὰ δαπανήσῃ εἰς ἀγορὰν ἐπίπλων καὶ σκευῶν καὶ ἔπειτα διαρκῶς νὰ ἐξοδεύῃ διὰ τὴν διατήρησιν αὐτῶν καὶ ἀγορὰν νέων. Εἰς τὴν γάγγραιναν αὐτὴν θὰ εὑρίσκηται ἡ Ἑλλὰς ἐφ’ ὅσον οἱ κυβερνῶντες δὲν παραιτοῦνται τῶν ἀκάρπων θεωριῶν καὶ δὲν ῥίπτουσι βλέμμα πρακτικὸν εἰς τὸ τί δύναται νὰ γίνῃ εἰς τὸν τόπον μας. (Χειροκροτήματα). Περιττεύουσι, Κύριοι, οἱ λόγοι περὶ Κάρδιφ, Νιουκάστελ καὶ λοιπῶν ξένων ναυστάθμων. Ἔργον φρονήσεως εἶναι νὰ σκεφθῶμεν πῶς ἡμεῖς οἱ μικροὶ δυνάμεθα νὰ ἀποκτήσωμεν Ναύσταθμον δυνάμενον νὰ ὑπηρετήσῃ τὸ ναυτικόν μας εἰς τὰς πρώτας ἀνάγκας, δηλαδὴ εἰς τὴν διόρθωσιν παθόντος ἄξονος, εἰς τὴν ἐπισκευὴν βλαβείσης μηχανικῆς λεπτομερείας. Πῶς ὅμως θὰ ἐπιτευχθῇ τοῦτο, ἀφοῦ τὸ ἔθνος δὲν ἐπαρκεῖ εἰς τὰς δαπάνας καὶ ὑποχρεώσεις τοιούτου ἔργου; Διότι, ὅταν τοῦτο κάμῃ συνεργεῖον, θὰ ἔχῃ διαρκῆ βαρεῖαν δαπάνην ἐτησίαν ἐξ αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ δύναται νὰ παύσῃ, ὅταν δὲν ἔχῃ ἐργασίαν. Θὰ ἐπιτευχθῇ, Κύριοι, ἐὰν οἱ ἁρμόδιοι ἐξετάσωσι τὰ πράγματα ὡς ἐγὼ τὰ ἐξήτασα· δηλαδὴ ἐὰν μεταβῶσιν εἰς Πειραιᾶ καὶ ἴδωσι τί κάμνουσι τὰ ἐκεῖ μεγάλα μηχανουργεῖα. Πρὸ ὀλίγων σχετικῶς ἐτῶν ἤρξατο τῶν ἐργασιῶν του τὸ ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν τοῦ κ. Βασιλειάδου μηχανουργεῖον μὲ οὐχὶ μεγάλα κεφάλαια. Τί δὲ τοῦτο κατώρθωσεν ἀκούσατε. Διερχόμενος μίαν ἡμέραν εἶδον μετ’ ἐκπλήξεως ἀλλὰ καὶ ἀπείρου χαρᾶς μου ἕν ἀτμόπλοιον ἐπὶ ἐσχάρας. Εἰς τὴν ὅλην τὴν χαράν μου ἐνέχουσαν ἐρώτησίν μου· «Τί τοῦτο;» μοὶ ἀπήντησαν ὅτι τὸ μηχανουργεῖον Βασιλειάδου εἶχε σύρει ἔξω τὸ ἐξ ἕξ χιλιάδων τόννων τοῦτο ἀτμόπλοιον. Τότε ἐσκέφθην τί θὰ ἔκαμνον, ἐὰν ἤμην κυβερνήτης, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ γίνῃ ποτέ, ἂν καὶ καθὼς βαίνομεν εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν εἶναι παράδοξον νὰ ἔλθω καὶ ἐγὼ καμμίαν ἡμέραν τοιοῦτος. (Χειροκροτήματα). Θὰ μετέβαινον ἐγὼ ὁ Πρωθυπουργὸς μετὰ τοῦ Ἄγγλου ναυπηγοῦ μου παρὰ τῷ Βασιλειάδῃ, τῷ Τζών, θὰ ἔδιδον αὐτοῖς πρὸς μελέτην τὸ σχέδιον τοῦ Ναυστάθμου καὶ θὰ τοῖς ἔλεγον· «ἀφοῦ, Κύριοι, μελετήσητε αὐτὸ καλῶς, παρακαλῶ ἐγγράφως καὶ προφορικῶς νὰ μοὶ γνωρίσητε τί χρειάζεσθε εἰς τὴν ἐργασίαν σας, ἵνα αὕτη τοιαύτη καταστῆ, ὥστε νὰ ἐξυπηρετῇ τὰς ἀνάγκας τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ τοῦ Κράτους». Καὶ γνωρίζομεν πάντες, Κύριοι, ὅτι οἱ ἐν λόγῳ ἢ καὶ ἄλλοι ἐργοστασιάρχαι μας δὲν εἶναι ἀκόμη δυστυχῶς εἰς τόσην οἰκονομικὴν εὐεξίαν, ὥστε ἐξ ἰδίων νὰ συμπληρώσωσι τὰς ἐλλείψεις. Νὰ δανεισθῶσι; Γνωρίζετε πῶς δανείζονται ἐδῶ τὰ χρήματα· αὔριον δὲ ἐν τῇ συζητήσει τοῦ νομοσχεδίου περὶ συμβατικοῦ τόκου θὰ τὰ εἴπωμεν λεπτομερῶς. Ὅτε δ’ οὗτοι μοὶ ἐγνώριζον τὰς σκέψεις των μὲ τὸν ἐπίλογον· «ἀλλά, ἵνα ταῦτα γίνωσιν, ἔχομεν ἀνάγκην τόσων χρημάτων», θὰ τοῖς ἔλεγον· «θὰ σᾶς τὰ δανείσῃ τὸ Κράτος ἐπὶ 3% ἔχον ὑπέγγυα τὰ ἐργαλεῖα, τὰ ὁποῖα θὰ φέρητε καὶ ὅ,τι δι’ αὐτῶν θὰ κατασκευάσητε. Δύναμαι, κύριε Πρωθυπουργέ, νὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι τὸ ποσόν, ὅπερ ἐφάπαξ θὰ ἐδίδετο ὡς δάνειον εἰς δύο–τρία ἐργοστάσια, δαπανᾶται ἐτησίως ματαίως. Διὰ νὰ μὴ χάνωμεν ὅμως καιρὸν ἀποσιωπῶ τὰς ἀποδείξεις καί, ἐὰν θέλητε, καλέσατέ με νὰ τὰ εἴπωμεν ἰδιαιτέρως. Διὰ τοῦ δανείου πρὸς τοὺς ἐργοστασιάρχας θὰ κατορθώσωμεν νὰ ἔχωμεν δύο μεγάλα ἐργοστάσια δυνάμενα νὰ παράσχωσι σπουδαιοτάτας ὑπηρεσίας εἰς τὸ ἔθνος καὶ ἐν εἰρήνῃ καὶ ἐν πολέμῳ. Ἐὰν εἰς μίαν ναυμαχίαν πάθωσι βλάβην τὰ πλοῖά μας, ποῦ θὰ ὑπάγωμεν νὰ τὰ ἐπιδιορθώσωμεν. Εἰς Τουλών;... (Ζωηρὰ χειροκροτήματα). Ἀνάγκη, Κύριοι, νὰ σκεφθῶμεν περὶ τούτου ὡς ἄνδρες πρακτικοί, λάβετε δ’ ὑπ’ ὄψιν ὅτι συχνὰ ἔχομεν ἀνάγκην ἐπιδιορθώσεων, ἀφοῦ, κακῇ μοίρᾳ, δὲν προσέχομεν καὶ κτυποῦμεν τὰ μοῦτρά μας. (Ψιθυρισμοὶ ἐν τῇ Βουλῇ καὶ τοῖς ἀκροατηρίαις). Διὰ τῶν θεωριῶν δὲν φθάνομεν εἰς πρακτικὸν ἀποτέλεσμα. Ἐὰν πρακτικῶς ἐσκεπτόμεθα, πολλὰ τὰ καλὰ θὰ εἴχομεν καὶ ἡ ἐργασία τῆς Βουλῆς θὰ ἔληγε ταχέως. Προτείνω λοιπὸν ν’ ἀναγραφῇ κονδύλιον εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν ἴσον μὲ τὴν διαφορὰν τοῦ 3%, τὸ ὁποῖον θὰ πληρώσουν οἱ ἐργοστασιάρχαι, ἀντὶ τοῦ 5%, τὸ ὁποῖον δίδει εἰς τὸ ταμεῖον, τὸ ὁποῖον βαρύνει ἡ ἔντοκος κατάθεσις. Οὕτως ἀντὶ ἐλαχίστης δαπάνης κυμαινομένης μεταξὺ 20 χιλ. ἕως 40 χιλ. δραχμῶν ἐτησίως μόνον, θὰ ἔχωμεν ἐργοστάσιον πλήρως ὑπηρετοῦν τὸν σκοπόν μας. Εἶδον νομοσχέδιον μονοπωλίου τῆς πυρίτιδος, ἐκρηκτικῶν ὑλῶν. Ὑποθέτω ὅτι ἐπεσκέφθη ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὸ Πυριτιδοποιεῖον. Δὲν ἔχει οὕτω; Παρακαλῶ καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἐὰν δὲν ἐπεσκέφθη, νὰ ἐπισκεφθῇ τὸ Καλυκοποιεῖον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἄριστον ἐργοστάσιον. Ἡ διεύθυνσις αὐτοῦ ἠρωτήθη ἀμέσως μὲ τὴν πρώτην ἐπανάστασιν καὶ συχνὰ ἔκτοτε ἐρωτᾶται: «πόσους κάλυκας δύνασθε καθ’ ἑκάστην νὰ ἐξάγητε;». Εἶπον μετὰ τὴν πρώτην ἐπανάστασιν, διότι, ἐὰν ἐξακολουθήσωμεν νὰ πηγαίνωμεν ὡς πηγαίνομεν, ἀσφαλῶς καὶ ὄχι εἰς ἀπομεμακρυσμένον μέλλον θὰ ἴδωμεν καὶ δευτέραν σοβαρωτάτην τῆς πρώτης. Τὸ ἐργοστάσιον ἀπαντᾷ διὰ τῆς διευθύνσεώς του στερεοτύπως· «διακοσίας χιλιάδας». «Δὲν μᾶς ἀρκοῦν», ἀνταπαντοῦν οἱ ἐρωτῶντες, «διὸ ἐν ἀνάγκῃ θὰ στραφῶμεν εἰς τὸ Ἐξωτερικόν». Ἀλλὰ ἐὰν διὰ πλείστους ὅσους λόγους κατὰ τὴν ὥραν τῆς ἀνάγκης ἐμποδισθῇ ἡ ἐκ τοῦ Ἐξωτερικοῦ ἀποστολὴ ἢ βραδύνει, τί θὰ συμβῇ τότε; Δὲν εἶναι φρονιμώτερον καὶ πρακτικώτερον νὰ ἔλεγεν ἡ Κυβέρνησις πρὸς τὴν διεύθυνσιν τοῦ ἐργοστασίου· «Τί σᾶς λείπει, διὰ νὰ παράγητε τόσους κάλυκας καθ’ ἡμέραν;» καὶ νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς εἰς αὐτὸ καθ’ ὃν τρόπον εἶπον διὰ τὰ ναυτικὰ ἐργοστάσια πρὸς ἀγορὰν τῶν ἀπαιτουμένων ἐργαλείων;

§234Γ. ΣΤΡΑΤΟΥΛΗΣ. Ὄχι μόνον ἐργαλεῖα καὶ κεφάλαια δὲν προσεφέρθησαν, ἀλλ’ οὔτε ἐργασία ἐδόθη.

§235Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Ἂς τὸ ἴδωσιν ἐν καιρῷ καταλλήλῳ οἱ ἁρμόδιοι. Τώρα θέλω νὰ εἴπω μόνον πῶς δύναται νὰ ἐξυπηρετηθῇ τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους. Θὰ ἐξυπηρετηθῇ δὲ ἀσφαλῶς, ἐὰν τοῦτο σπεύσῃ νὰ ἐνισχύσῃ οἰκονομικῶς καὶ δι’ ἐργασίας τὰ εἰς αὐτὸ ἐμπιστοσύνην ἐμπνέοντα ἐργοστάσια. Ἔχομεν εὐτυχῶς ἀρκετὴν ἐσωτερικὴν δύναμιν, ἥτις μόνον ἐνισχύσεως ἔχει ἀνάγκην. Νὰ δανεισθῶσι τὰ ἐργοστάσια ὅπως τὰ δανείζουσι θὰ χρεοκοπήσωσι βεβαίως. Ἐγγράψατε εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ εἰς βάρος τοῦ ἑνὸς ταμείου ἢ τοῦ ἄλλου ἀνάλογον ποσὸν ὑπὲρ τοῦ σωτηρίου αὐτοῦ σκοποῦ. Τοιουτοτρόπως θ’ ἀπαλλάξητε τὸ Κράτος πρωτίστων ἀναγκῶν καὶ πολλῶν κινδύνων. Δι’ ἄλλων συστημάτων δαπάνης σπαταλῶνται μόνον τὰ ἐθνικὰ χρήματα καὶ θὰ ἔλθῃ στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ φορολογούμενος ἐργάτης θὰ ζητήσῃ εὐθύνας, ὁπόταν δὲν εἶναι εὔκολον νὰ προείπῃ τις τί θὰ συμβῇ (Χειροκροτήματα). Συναισθάνομαι πόσον πολυάσχολος εἶναι κυρίως κατὰ τὰς ἡμέρας αὐτὰς ἡ Κυβέρνησις ἕνεκα τῆς ἐγγιζούσης λήξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὰς συστάσεις μου νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ μελετήσῃ αὕτη μετὰ τὴν λῆξιν, ἵνα μέχρι τῆς ἐπαναλήψεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς παρασκευάσῃ μεμελετημένον νομοσχέδιον διὰ τὴν ἀσφαλῆ πολεμικὴν ὀργάνωσιν τῆς χώρας. Θέλω νὰ πιστεύω ὅτι οὐδένα ἐπίκρανα διὰ τῆς ὁμιλίας μου καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ οἱ ἔντιμοι συνάδελφοί μου ἔχουσι τὴν πεποίθησιν ὅτι μόνον τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος μ’ ἐκίνησε νὰ εἴπω τὰ λεχθέντα ὡς καὶ τὰς ἐφεξῆς ὀλίγας λέξεις, ἃς θεωρῶ ἀναγκαίας νὰ λεχθῶσι. Κατηρτίσθησαν ἐντὸς τῶν στρατώνων ἐργοστάσια διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν κάρρων καὶ λοιπῶν καὶ ἠγοράσθησαν γκαζομηχαναὶ καὶ γκαζοζέν, κορδέλλαι καὶ λοιπὰ ἐργαλεῖα. Ἐργοστασιάρχαι θὰ γίνετε; Ποτὲ δὲν θὰ γίνῃ τοῦτο καὶ ἀπόδειξις ὅτι ἡ κατασκευὴ κάρρων καὶ πυρογόνων ἐργασιῶν γίνεται πάντοτε ἔξω τῶν στρατώνων καὶ διὰ δημοπρασιῶν. Πρὸς τί λοιπὸν ἡ ἄσκοπος αὐτὴ δαπάνη; Καταστρέφων τὸν λόγον παρακαλῶ καὶ αὖθις τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ λάβῃ ἐν καιρῷ τὰς συστάσεις μου ὑπ’ ὄψιν. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§236Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Δύο λέξεις. Πρόκειται περὶ τῆς δαπάνης τῆς ἀπαιτουμένης διὰ τὴν ναυτικὴν ἀποστολὴν ἂν ἀνεγράφη ἡ πίστωσις καὶ πότε. Ἀφ’ ἑτέρου δὲ πρόκειται περὶ τῆς δαπάνης, ἡ ὁποία θ’ ἀπαιτηθῇ διὰ τὴν ἐπισκευὴν τοῦ «Ἀβέρωφ». Καὶ ὡς πρὸς μὲν τὴν πρώτην, βεβαίως περὶ αὐτῆς θὰ ἐλήφθη πρόνοια καὶ θ’ ἀναγραφῇ ἡ σχετικὴ πίστωσις ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν· ὅσον ἀφορᾷ τὴν δευτέραν νομίζω ὅτι δὲν ἀνεγράφη ἡ σχετικὴ πίστωσις, διότι ἀνεμένετο ἡ ἔκθεσις τοῦ Τῶφνελ.

§237Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Δὲν ἀνεγνώσατε τὰς δηλώσεις;

§238Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Πότε μᾶς ἐδώσατε ταύτας;

§239Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Πρὸ τριῶν ἡμερῶν. Δὲν τὰς εἴδετε;

§240Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Ὄχι.

§241Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Λοιπὸν περιλαμβάνονται.

§242Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Μάλιστα χθὲς τὴν ἑσπέραν ἐπληροφορήθην ὅτι ἦλθεν ἡ ἔκθεσις τοῦ Τῶφνελ καὶ ἐπρόκειτο νὰ κατατεθῇ εἰς τὸ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς, καὶ ἠρώτησα, μάλιστα δὲ παρεκάλεσα τὸν κ. Νεγροπόντην, νὰ παρακαλέσῃ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ καταθέσῃ τὴν ἔκθεσιν ταύτην. Ὁ κ. Νεγροπόντης μὲ διεβεβαίωσεν ὅτι θὰ κατατεθῇ, οὐχ ἧττον ὅμως δὲν κατετέθη χθὲς τὴν ἑσπέραν. Κατετέθη σήμερον;

§243ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κατετέθη.

§244Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Οὐχ ἧττον ὅμως πρὶν κατατεθῇ ἐδόθη καὶ ἐδημοσιεύθη εἰς δύο ἐφημερίδας εὐνοουμένας. Τὸ τοιοῦτον, νομίζω, δὲν εἶναι μόνον ἀδικία πρὸς τὸν τύπον, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἔλλειψις εὐλαβείας πρὸς τὴν Βουλήν, θὰ παρακαλέσω δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Νυτικῶν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ, ἄν ποτε εὑρέθη ὑπὸ τοιαύτας περιστάσεις νὰ μὴ πράξῃ τοῦτο. Θὰ παρακαλέσω τοὺς ἁρμοδίους Ὑπουργοὺς νὰ δώσωσι πληροφορίας τινὰς ὅσον ἀφορᾷ τὰς πιστώσεις, ἐὰν αὗται ἀνεγράφησαν.

§245Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα αὐτὸ θὰ εἴπω δύο λέξεις. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν κακῶς ἔπραξε δώσας τὴν ἔκθεσιν αὐτὴν εἰς τὰ δύο ὄργανα αὐτοῦ τὰ ἐπίσημα, χωρὶς νὰ γίνῃ συζήτησις προηγουμένως.

§246ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἀντικείμενον συζητήσεως αὐτό.

§247Σ. ΣΙΜΟΣ. Ὑμεῖς, κύριε Βουλευτὰ ἐκ Κερκύρας, ὑπήρξατε πάντοτε εὐαίσθητος ὁσάκις σᾶς ἔθιξαν· δὲν πρέπει δὲ νὰ θίγητε, ὅταν ὁμιλῆτε πρὸς συναδέλφους σας.

§248Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Εἶσθε τὸ ἐπίσημον πρωινὸν ὄργανον τῆς Κυβερνήσεως.

§249Σ. ΣΙΜΟΣ. Οὐδεὶς εἶναι ὄργανον.

§250Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Ὁ δὲ τῆς «Ἑστίας» εἶναι τὸ ἐπίσημον ἑσπερινὸν ὄργανον.

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδενὸς ἑτέρου ἔχοντος τὸν λόγον, κηρύσσεται περατωμένη ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ κεφάλαιον πρῶτον καὶ τὰ σχετικὰ αὐτοῦ ἄρθρα παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ κεφάλαια 2–27 μετὰ τῶν σχετικῶν αὐτῶν ἄρθρων). Ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν.

§252ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἔχομεν πρὸ τούτου, κύριε Πρόεδρε, τοὺς εἰδικοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν ἐξόδων τῶν εἰδικῶν ταμείων τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου καὶ τῶν Ἀρχαιοτήτων τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ ταμείου τῶν Φάρων καὶ Φανῶν.

§253ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Ἐπὶ τῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν τῶν ἐξόδων τῶν ταμείων τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης κλπ. ὑπάρχει ἡ ἑξῆς δήλωσις τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν: «Ἡ πίστωσις τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ κεφαλαίου Ϛʹ τοῦ ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου νὰ ἐλαττωθῇ κατὰ δρ. 15.000, ἤτοι ἀπὸ δρ. 567.000 εἰς δρ. 552.000, ἐλαττουμένης κατ’ ἴσον ποσὸν καὶ τῆς ὑπὸ τὸ ἄρθρον 2 τοῦ κεφαλ. Δʹ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ λαχείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου κλπ. ἀναφερομένης πιστώσεως ἐκ δρ. 567.000, ἤτοι νὰ ἐλαττωθῇ καὶ αὕτη εἰς δρ. 552.000. Ν’ αὐξηθῇ δὲ ἡ πίστωσις τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ τελευταίου τούτου κεφαλαίου Δʹ ἀπὸ δραχμῶν 300.000 εἰς δρ. 315.000. Τὸ ἀφαιρούμενον δ’ ὡς ἄνω ποσὸν τῶν δραχ. 15.000 νὰ προστεθῇ εἰς τὰ ἔσοδα τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ἀρχαιολογικοῦ ταμείου κεφάλαιον Αʹ, ἅτινα θέλουσιν οὕτως αὐξηθῆ ἀπὸ δρ. 300.000 εἰς δρ. 315.000. Συνεπείᾳ δὲ τῆς αὐξήσεως ταύτης ν’ αὐξηθῇ ἡ πίστωσις τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ κεφαλαίου Εʹ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ἀρχαιολογικοῦ ταμείου ἀπὸ δρ. 20,000 εἰς δρ. 35.000». Ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ πρῶτον κεφάλαιον μετὰ τῶν σχετικῶν ἄρθρων παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ψηφίζεται ὁ εἰδικὸς προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τοῦ ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης κατὰ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον). Ψηφίζεται ἐπίσης ὡς ἐτροπολογήθη διὰ τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τοῦ ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου καὶ τῶν Ἀρχαιοτήτων τῆς Ἑλλάδος. Ψηφίζεται εἶτα ὁ εἰδικὸς προϋπολογισμὸς τοῦ ταμείου τῶν Φάρων καὶ Φανῶν κατὰ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον).

§254ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ συνόλου ἤδη τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν θὰ γίνῃ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Παρακαλῶ νὰ ἔλθωσιν ὡς ψηφολέκται οἱ κύριοι Μ. Νεγροπόντης καὶ Γ. Συγγούρης. Οἱ παραδεχόμενοι λέγουσι ναί, οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία μὲ ψηφολέκτας τοὺς κυρίους Μ. Νεγροπόντην καὶ Γ. Συγγούρην κατὰ τὸ ἑξῆς πρωτόκολλον).

§255ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 154, εἶπον ναὶ 153 καὶ εἷς ἠρνήθη ψῆφον. Ἑπομένως ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ἐγένετο δεκτός. Ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν λέγουσι ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. Παρακαλῶ νὰ ἔλθωσιν ὡς ψηφολέκται οἱ κύριοι Δ. Ζαμᾶνος καὶ Γ. Συγγούρης. (Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία μὲ ψηφολέκτας τοὺς κυρίους Δ. Ζαμᾶνον καὶ Γ. Συγγούρην κατὰ τὸ ἑξῆς πρωτόκολλον).

§256ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 150, εἶπον ναὶ 149 καὶ εἷς ἠρνήθη ψῆφον. Ἑπομένως ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἐγένετο δεκτός. Ἤδη ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν καὶ τῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τῶν εἰδικῶν ταμείων τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, Ἐθνικοῦ Στόλου καὶ τῶν Ἀρχαιοτήτων τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ ταμείου τῶν Φάρων καὶ Φανῶν, ὡς ἐτροπολογήθησαν διὰ τῶν δηλώσεων τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ λέγουσι ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. Παρακαλῶ νὰ ἔλθωσιν ὡς ψηφολέκται οἱ κύριοι Δ. Ζαμᾶνος καὶ Γ. Συγγούρης. (Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία μὲ ψηφολέκτας τοὺς κυρίους Δ. Ζαμᾶνον καὶ Γ. Συγγούρην κατὰ τὸ ἑξῆς πρωτόκολλον).

§257ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 150. Πάντες εἶπον ναί. Ἑπομένως ἐγένετο δεκτὸν τὸ σύνολον καὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν καὶ τῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τῶν ταμείων τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου, τοῦ λαχείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου καὶ τῶν Ἀρχαιοτήτων τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ τῶν ταμείων τῶν Φάρων καὶ Φανῶν, ὡς ἐτροποποιήθησαν διὰ δηλώσεων τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ. Νὰ ἐπικυρωθῶσι τὰ Πρακτικὰ τῆς 4ης Ἰουλίου ἐ.ἔ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις.

§258Σ. ΙΓΓΛΕΣΗΣ. Εἰς τὸ 7ον ἄρθρον τοῦ πανεπιστημιακοῦ νομοσχεδίου ἔλαβον τὸν λόγον ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ ἰσχυρίσθην ὅτι πρέπει νὰ ὁρισθῶσιν 22 ἕδραι. Οὐδὲν ἀναφέρουν τὰ Πρακτικά.

§259ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ φέρητε σημείωσιν καὶ ὑμεῖς καὶ εἴ τις ἄλλος ἔχει παρατηρήσεις ἐπὶ τῶν Πρακτικῶν, διὰ νὰ διορθωθῶσι. Τὰ Πρακτικὰ ἐπικυροῦνται.

§260ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νὰ ὁρίσωμεν τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς αὔριον. Θὰ ἔχωμεν συνεδρίασιν τὴν πρωίαν ὥρᾳ 11 π. μ. Λοιπὸν συζήτησις προτάσεως νόμου περὶ πληρώσεως κενῶν ἑδρῶν. Συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου περὶ ἐποπτικοῦ συμβουλίου· συμπλήρωσις τῆς συζητήσεως διὰ τὸ δάνειον τῶν 3.000.000 καὶ ἔπειτα πάντα ὅσα παρελείφθησαν ἀπόψε εἰς γʹ ἀνάγνωσιν.

§261ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 2 καὶ 45′ τῆς πρωίας).