1911.06.22

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 120.

Τῆς 22ας Ἰουνίου 1911.

(Τετάρτη)

Προεδρία κ. Ν. Ἀ. Στράτου.

(Ἀναγνωσθέντος τοῦ καταλόγου ὥρᾳ 10 καὶ 45′ π. μ.

ἡ Βουλὴ εὑρέθη ἐν ἀπαρτίᾳ, παρόντων 130 Βουλευτῶν).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ τὰς ἑξῆς ἀναφοράς: 1) Ὁ βουλευτὴς Κερκύρας κ. Ἀ. Σκιαδαρέσης ὑποβάλλει ἀναφορὰν περὶ τῶν μαρτυρίων τῶν καταδίκων Ἰθάκης ὑπὸ τοῦ ἐπιστάτου· 2) Οἱ ἱερεῖς Βοστινίτσης ὑποβάλλουσιν ὑπόμνημα· 3) Ὁ Τηνιακὸς σύνδεσμος Σύρου αἰτεῖται, ὅπως ἐπαναληφθῇ ἡ ἱερουργία ἐν τῷ ἐν Τήνῳ ναῷ τῆς Εὐαγγελιστρίας· 4) Ὁ ἐν Πάτραις σύνδεσμος τῶν σιδηροδρομικῶν ὑπαλλήλων αἰτεῖται, ὅπως μὴ καταργηθῇ τὸ ταμεῖον τῶν συντάξεων· 5) Οἱ τσαρουχοποιοὶ καὶ ὑποδηματοποιοὶ Καρδίτσης εὐχαριστοῦν δι’ ὑποβολὴν ἐργατικῶν νομοσχεδίων· 6) Αἱ ἐν Ἀμερικῇ Ἑλληνικαὶ παροικίαι Λόουελ, Μάντσεστερ καὶ Πρόβιντενς παρακαλοῦσιν, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἀποστείλῃ πρόσωπον κύρους πρὸς διεύθυνσιν τῆς «Πανελληνίου Ἑνώσεως» περιεχούσης 7 χιλ. μέλη καὶ δὴ τὸν κ. Κ. Παπαμιχαλόπουλον· Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Ἀγαπητὸς ζητεῖ ἄδειαν ἀπουσίας 1½ μηνὸς διὰ τὸ Ἐξωτερικόν. Ἡ Βουλὴ ἐγκρίνει τὴν παροχὴν τῆς ἀδείας ταύτης. Ὁ βουλευτὴς κ. Θ. Πέρρος ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ νόμου ͵ΓΧϞΒʹ (3692) περὶ τοῦ ἐν Ἀθήναις διδασκαλείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Κορομηλᾶς ὑποβάλλει τροπολογίαν τῆς ἀριθ. 9 διατάξεως τῆς ἐπιτροπείας τῆς Βουλῆς, ἀποδεκτῆς γενομένης ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας. Ἅπασαι θέλουσιν ἐκτυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα Βʹ Ἀναθεωρ. Βουλῆς, τεῦχος Αʹ.) Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν Συνέχεια τῆς δευτέρας κατ’ ἄρθρον συζητήσεως τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου». Ἄρθρον 7ον (ἀναγινώσκεται). Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ἀλαβάνος.

§2Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Συζητοῦμεν σήμερον, κύριοι συνάδελφοι, τὸ ἄρθρον 7 τοῦ πανεπιστημιακοῦ νομοσχεδίου. Κατὰ τὴν γνώμην μου τὸ ἄρθρον τοῦτο ἀποτελεῖ τὸ ὅλον νομοσχέδιον, ἀποτελεῖ, δύναμαι νὰ εἴπω, τὴν καρδίαν τοῦ νομοσχεδίου καὶ εἶναι διὰ τοῦτο ἄξιον μεγίστης μελέτης καὶ προσοχῆς, διότι ἐκ τῆς καλῆς ἢ κακῆς κρίσεως τοῦ ἄρθρου τούτου προώρισται νὰ ζήσῃ ἢ ν’ ἀποθάνῃ ἀπὸ μαρασμὸν τὸ νέον Πανεπιστήμιον, τὸ ὁποῖον ὅλοι μὲ τόσον ἀξιέπαινον ζῆλον ζητοῦμεν νὰ ἀναδημιουργήσωμεν διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ἐμελέτησα μετὰ προσοχῆς, κύριοι Βουλευταί, τὸ ὄντως σοφὸν νομοσχέδιον τοῦ ἐντίμου ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργοῦ. Ἔρριψα τὸ βλέμμα ἐξερευνητικὸν ἐπὶ τῶν μακρῶν ὑποβληθέντων ὑπομνημάτων καὶ τῶν ἐπενεχθεισῶν τροποποιήσεων ὑπὸ τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς, ὑπὸ τοῦ συλλόγου τῶν ὑφηγητῶν, ὑπὸ τῆς ἰατρικῆς ἑταιρείας Ἀθηνῶν, ὑπὸ τοῦ ἰατρικοῦ συλλόγου Ἀθηνῶν, ὑπὸ τῆς ἰατρικῆς ἑταιρείας Πατρῶν. Ὁμολογῶ ὅτι ἐκ τῆς μελέτης μου ταύτης ἐπείσθην ὅτι ὁ ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸς ἐνεβάθυνεν εἰς τὸ ζήτημα καὶ ἐχειρίσθη τοῦτο μετὰ περισσῆς λεπτότητος, ὥστε νὰ μὴ δύναμαι ἢ νὰ τὸν συγχαρῶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἀναγνωρίσας τὸ λεπτὸν καὶ σοβαρὸν τοῦ ζητήματος ἀπέφυγε νὰ καθορίσῃ τὰς ἕδρας, ἔπραξε δὲ οὗτος πολὺ σοφῶς, διότι ἐσκέφθη ὅτι ἔπρεπε νὰ κανονισθῇ τὸ ζήτημα ἐκ τῆς ἐν τῇ Βουλῇ συζητήσεως, ὅτι ἔπρεπεν ἴσως νὰ ἀνατεθῇ εἰς ἄλλους εἰδικωτέρους, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουσι κάλλιον τὰς ἀνάγκας τῆς ἰατρικῆς ἐπιστήμης καὶ τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι δυνατὸν παρ’ ἡμῖν νὰ διαμορφώσωσι τοὺς διαφόρους ἐπιστημονικοὺς κλάδους καὶ ἱκανοποιήσωσι τὰς προβλέψεις ἡμῶν, νὰ καθαρίσωσι τὸ πολύπλοκον καὶ σοβαρὸν τοῦτο ζήτημα. Εἰς τὴν γνώμην ταύτην τοῦ ἐντίμου ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργοῦ προσεχώρησεν ἡ Σύγκλητος τοῦ Πανεπιστημίου ὡς καὶ ἡ Ἰατρικὴ Σχολή, ἥτις μετὰ κύρους ἀπεφάνθη ὑπὲρ τῆς σκέψεως ταύτης. Λέγω δὲ «μετὰ κύρους», διότι ἡ Ἰατρικὴ Σχολὴ εἶναι ἡ ἁρμοδιωτέρα εἰς τὴν περίπτωσιν ταύτην.

§3Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Καὶ ἡ Ἰατρικὴ Σχολὴ καὶ ἡ Σύγκλητος τοῦ Πανεπιστημίου.

§4Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Τοῦτο εἶπον ἀκριβῶς. Ἀπεφάνθη καὶ ἡ Σύγκλητος καὶ ἡ Ἰατρικὴ Σχολή. Ἀλλ’ ἐτόνισα τὴν ἀπόφασιν τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς, κ. Ὑπουργέ, διότι ἐπίστευσα καὶ πιστεύω ὅτι ἡ Σχολὴ αὕτη εἶναι ἡ εἰδικωτέρα ν’ ἀποφανθῇ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ὡς γνωρίζουσα κάλλιον παντὸς τὰ πρόσωπα καὶ τὰ πράγματα.

§5ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὰ ἄλλα ἰατρικὰ σωματεῖα τί ἀπεφάνθησαν;

§6Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Ταῦτα, κύριε συνάδελφε, ἀπεφάνθησαν ὑπὲρ τοῦ καθορισμοῦ τῶν ἑδρῶν, ἃς καὶ καθώρισαν ταύτας. Πρὸ στιγμῆς δ’ ἔλεγον εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἐξωνύχισα τὰς ἐπενεχθείσας ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου πολυαρίθμους τροποποιήσεις καὶ μετ’ εὐχαριστήσεως εἶδον ὅτι ὁ ἰατρικὸς κόσμος ὁ ἀντιπροσωπευόμενος ἀπὸ τὴν ἰατρικὴν ἑταιρείαν Ἀθηνῶν, σύλλογον ὑφηγητῶν, ἰατρικὴν ἑταιρείαν Πατρῶν κτλ., ὁ ἐπιληφθεὶς τῆς ἐξετάσεως τοῦ ζητήματος, ἔμεινε σύμφωνος, ἂν ὄχι καθ’ ὅλην τὴν γραμμήν, οὐχ ἧττον εἰς τὰ κυριώτερα σημεῖα τοῦ νομοσχεδίου ὡς πρὸς τὸν καθορισμὸν τῶν πανεπιστημιακῶν ἑδρῶν, λέγω δ’ ὅτι μετ’ εὐχαριστήσεως τὸ εἶδον, διότι ἡ συμφωνία δυστυχῶς, προκειμένου περὶ τοιούτων ζητημάτων, ὄπισθεν τῶν ὁποίων κρύπτονται παντοειδεῖς βλέψεις καὶ φιλοδοξίαι, εἶναι σπάνιόν τι καὶ ὄχι σύνηθες.

§7Σ. ΙΓΓΛΕΣΗΣ. Τοῦτο εἶναι ἀληθέστατον.

§8Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Εὐτυχῶς δι’ εὐαρίθμους. Καὶ ἔτι μᾶλλον λυπηρὸν ὅτι τοῦτο ἔπεσεν εἰς τὴν κοινὴν ἀντίληψιν καὶ ἐσχολιάσθη πρὸς ζημίαν τοῦ ἐπιστημονικοῦ γοήτρου.

§9Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Πάντες οἱ μελετήσαντες τὸ ζήτημα θὰ παρηκολουθήσατε τὰς σκέψεις τῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς. Αὐτὸ τοῦτο ἔπραξα καὶ ἐγώ. Παρακολουθήσας τὰς ἐπενεχθείσας τροποποιήσεις ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ τοῦ νομοσχεδίου ὑπὸ τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς καὶ συγκρίνας τὰς ἀποφάσεις ταύτας μὲ τὰς σκέψεις τοῦ ἀμέσως ὑπὲρ τῆς ἑλληνικῆς ἐπιστήμης ἐνδιαφερομένου ἰατρικοῦ κόσμου παρετήρησα ὅτι ἡ κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ ὑπῆρξε φειδωλὴ ὡς πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν καθορισθεισῶν ἑδρῶν. Ἀλλὰ διὰ τὸ τοιοῦτον ὁμολογῶ ὅτι δὲν αἰτιῶμαι, τοὐναντίον κατὰ βάθος συμφωνῶ μὲ τὴν κοινοβουλευτικὴν ἐπιτροπήν, διότι ὁμολογουμένως αἱ ὑπὸ τῶν ἰατρικῶν σωματείων ὑποδειχθεῖσαι ἕδραι δυνατὸν νὰ εἶναι χρήσιμοι, δυνατὸν ὅμως καὶ νὰ θεωρῶνται ὡς πολυτελεῖς διὰ τὸ νεαρὸν Πανεπιστήμιόν μας. Εἰς ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον διεφώνησα καὶ διαφωνῶ μὲ τὴν κοινοβουλευτικὴν ἐπιτροπὴν εἶναι τὸ γεγονὸς ὅτι αὕτη δὲν ἐκανόνισε τὴν ἐν γένει διευθέτησιν τῶν τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων ἑδρῶν ἀναλόγως τῆς ἀξίας ἑκάστης τούτων, εἶναι τὸ γεγονὸς ὅτι ἀνέγραψεν εἰς τὸ προσχέδιον πλείστας ὅσας ἕδρας δευτερευούσης σημασίας καὶ παρέλειψεν ἄλλας, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι μεγίστην σπουδαιότητα. Δὲν θέλω νὰ ὁμιλήσω συγκεκριμένως ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ προσκρούσω εἰς πεποιθήσεις, ἃς ἐπιτραπήτω μοι νὰ θεωρῶ ἐσφαλμένας, φίλων συναδέλφων, ἀλλὰ δὲν δύναμαι ἢ νὰ δηλώσω ἔκπληξιν, καὶ τοῦτο θὰ πράξητε καὶ ὑμεῖς μετ’ ἐμοῦ, κύριοι Βουλευταί, ὅταν ῥίψητε ἐκεῖ ἓν βλέμμα ἐρευνητικὸν καὶ ἴδητε ἀφ’ ἑνὸς καθοριζομένην ὡς ἕδραν ἐκείνην, ἥτις δύναται νὰ ὑπαχθῇ ὡς συγγενὴς πρὸς τὴν ἕδραν τῆς ἱστορίας τῆς ἰατρικῆς καὶ ἀφ’ ἑτέρου παραλειπομένην κατὰ πλειονοψηφίαν τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς ὡς τακτικὴν ἢ καὶ ἔκτακτον τὴν ἕδραν τῶν νοσημάτων τῶν θερμῶν χωρῶν. Καὶ δὲν δύναμαι ἢ νὰ ἐκδηλώσω ζωηρὰν τὴν ἀπορίαν καὶ λάβω τὸ δικαίωμα νὰ θεωρήσω ὡς πλημμελεῖς τὰς ἀποφάσεις τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς ὡς πρὸς τὸ εἶδος τῶν καθορισθεισῶν ἑδρῶν, ὅταν διακρίνω ταύτην γνωματεύουσαν ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὑπὲρ τῆς ἱδρύσεως τακτικῶν ἢ καὶ ἐκτάκτων ἑδρῶν, χρησίμων ἴσως, ἀλλὰ πολυτελῶν καὶ δυναμένων ἄνευ ἐπιστημονικῆς ζημίας νὰ ὑπαχθῶσιν αὗται εἰς τὴν γενικὴν χειρουργικὴν ὡς τμήματα ταύτης, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὴν κοινοβουλευτικὴν ἐπιτροπὴν ἀναγνωρίζουσαν τὴν συγχώνευσιν εἰς μίαν ἕδραν δύο σπουδαιοτάτων ἰατρικῶν κλάδων, οἷος ὁ τῆς μαιευτικῆς καὶ ὁ τῆς γυναικολογίας. Ἐλέχθη πρὸ ὀλίγου ὑπὸ τοῦ ἐκ Λακωνίας συναδέλφου κ. Κουλουμβάκη, ὅτι ἡ ἀτμόσφαιρα τῆς αἰθούσης ταύτης εἶναι πεπληρωμένη παρεξηγήσεων. Τοῦτο εἶναι ἀληθές. Καὶ διὰ τοῦτο ἀκριβῶς θ’ ἄφηνον ἴσως νὰ ὁμιλήσωσιν ἄλλοι ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν θέματος, ἐὰν μὴ ἐθεώρουν ὡς ὑπέρτατον καθῆκον τὸ τοιοῦτον καὶ ἐὰν μὴ ἐνόμιζον ὅτι ὀφείλω νὰ μὴ ἀφήσω ἔκθετον τὴν ὑπ’ ἐμοῦ ὑποβληθεῖσαν τροπολογίαν, ἥτις ἐκτυπωθεῖσα διενεμήθη ἀπὸ τῆς χθὲς εἰς τὴν Βουλήν. Διὰ τῆς τροπολογίας μου ταύτης, ὡς θὰ εἴδετε, κύριοι συνάδελφοι, ἐπιζητῶ τὴν διαίρεσιν τῆς ἕδρας τῆς μαιευτικῆς — γυναικολογίας καὶ τὴν ἀπόσπασιν τῆς μαιευτικῆς ὡς ἕδρας αὐτοτελοῦς συνδυαζομένης μετ’ ἐκείνης τῆς κλινικῆς. Ἔχω, ὡς ἔλεγον, καθῆκον, ἂν ὄχι διὰ μακρῶν νὰ ἐπιμείνω ἀναπτύσσων τὸ ἐπιστημονικώτατον, ἅμα δὲ καὶ σπουδαιότατον τοῦτο ζήτημα, ἀλλὰ τοὐλάχιστον νὰ σκιαγραφήσω τὰς σκέψεις μου ἐπὶ τούτου, διατί θεωρῶ ἀναγκαιότατον καὶ ἐκ τῶν μᾶλλον ἐπειγουσῶν τὸν χωρισμὸν τῶν ἐπιστημονικῶν τούτων κλάδων. Πρέπει νὰ ἐννοηθῇ καλῶς ὑπὸ παντὸς ἀντιφρονοῦντος ὅτι ὁ καθηγητὴς τῆς μαιευτικῆς ἐν τῷ Ἑλληνικῷ Πανεπιστημίῳ εἶναι πεφορτισμένος μὲ πλείστας ὅσας ὑποχρεώσεις ἀπαιτούσας καὶ μόχθους καὶ χρόνον καὶ αὐταπάρνησιν. Ὁ καθηγητὴς τῆς μαιευτικῆς, κύριοι Βουλευταί, ὑποχρεοῦται ὑπὸ τοῦ πανεπιστημιακοῦ ὀργανισμοῦ νὰ διδάσκῃ ἀπὸ τῆς ἕδρας τὸ μάθημα τῆς μαιευτικῆς εἰς τοὺς φοιτητάς, νὰ παρίσταται ὡς ἐξεταστικὸν μέλος εἰς τὰς διδακτορικὰς ἐξετάσεις, νὰ διδάσκῃ καὶ ἐπιμελῆται τὴν μόρφωσιν τῶν μαιῶν, νὰ διευθύνῃ τὴν μαιευτικὴν κλινικὴν καὶ νὰ παρίσταται αὐτοπροσώπως, ὡς ἔχων ἀμέριστον τὴν εὐθύνην, εἰς τὰς ὁλονυκτίας τῶν ἐν τῷ Μαιευτηρίῳ τοκετῶν. Καὶ ἐρωτῶ ὑμᾶς· εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαρκέσῃ εἰς ὅλα ταῦτα ὁ καθηγητὴς οὗτος; Καὶ ἐὰν τὸ τοιοῦτον εἶναι δυσχερές, πῶς θέλετε νὰ προσθέσωμεν καὶ ἕτερα καθήκοντα καὶ ν’ ἀναθέσωμεν καὶ ἄλλα ἀκόμη βάρη εἰς τὸν πολυάσχολον τοῦτον τῆς μαιευτικῆς καθηγητήν; Πῶς θὰ εἶναι δυνατὸν ν’ ἀνταποκριθῇ οὗτος πλήρως εἰς τὸν προορισμόν του, ἐὰν τὸν ἐπιφορτίσωμεν μὲ τὴν διδασκαλίαν ἀπὸ τῆς πανεπιστημιακῆς ἕδρας τοῦ μαθήματος τῆς γυναικολογίας καὶ τὴν διεύθυνσιν ἅμα τῆς γυναικολογικῆς κλινικῆς; Δὲν νομίζω ὅτι οἱαδήποτε δικαιολογία δύναται νὰ ἔχῃ θέσιν ἐνταῦθα πρὸ τοῦ καταφανοῦς τῶν γεγονότων. Εἶναι ἀνθρωπίνως ἀδύνατον, Κύριοι, ν’ ἀτενίσῃ κἂν τὰ τοιαῦτα καθήκοντα καὶ ὁ ἐπιμελέστερος καὶ ὁ ἱκανώτερος τῶν καθηγητῶν.

§10ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τοῦτο εἶναι βέβαιον καὶ ἀναμφισβήτητον, ὅτι δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ ἐξαρκέσῃ ὁ καθηγητής.

§11Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Αὐτὸ ὑποστηρίζω καὶ ἐγώ. Καὶ διὰ τοῦτο ἔχω καθῆκον νὰ ὑψώσω τὴν φωνήν, κύριοι Βουλευταί, ἔχω καθῆκον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Πρέπει νὰ ἐννοηθῇ ὅτι ἡ μαιευτικὴ εἶναι κλάδος, ὁ ὁποῖος δέον νὰ ὀργανωθῇ συστηματικῶς, κλάδος, ὅστις πρέπει νὰ σπουδάζηται καλῶς καὶ ἰδίως ὑπὸ τῶν πολλῶν ἰατρῶν, ὑπ’ ἐκείνων, οἵτινες μέλλουσι νὰ ἐξασκήσωσι τὸ ἐπάγγελμα εἰς τοὺς δήμους καὶ τὰ ἀπόκεντρα χωρία. Ἐάν, κύριοι Βουλευταί, ὁ ἰατρὸς ἐξερχόμενος ἐκ τοῦ Πανεπιστημίου δὲν ἔχῃ ἀρκετὰς γνώσεις παθολογίας, ἡ ζημία θὰ εἶναι πολὺ μικροτέρα, διότι ὁ παθολόγος ἔχει τὸν ἀπαιτούμενον καιρὸν νὰ μελετήσῃ τοὺς συγγραφεῖς, νὰ καλέσῃ ἰατρὸν ἀπὸ τὴν πρωτεύουσαν τῆς ἐπαρχίας ἢ καὶ τοῦ Βασιλείου ἀκόμη, νὰ κάμῃ ἰατρικὰ συμβούλια ἐπανειλημμένα. Δὲν συμβαίνει ὅμως τὸ ἴδιον εἰς τὴν μαιευτικήν. Ἡ μαιευτικὴ περιλαμβάνει τὸ σύνηθες περιπτώσεις, καθ’ ἃς ἐπιβάλλεται ἄμεσος ἡ ἐπέμβασις τοῦ ἰατροῦ, ἄλλως ἡ ἀσθενὴς δύναται ν’ ἀποθάνῃ ἀπὸ μιᾶς στιγμῆς εἰς ἄλλην. Ὁ μέγας Πινὰρ εἶπέ ποτε, ὅτι ἀπὸ τὴν τροῦσαν τοῦ ἰατροῦ τῆς ἐξοχῆς δύναται νὰ λείψῃ τὸ στηθοσκόπιον καὶ τὸ θερμόμετρον, δὲν δύναται ὅμως νὰ λείψῃ ἡ μαιευτικὴ ψαλίς. Διὰ τούτου ἐνόει ὁ μέγας τῆς μαιευτικῆς διδάσκαλος ὅτι ὁ ἰατρὸς τῆς ἐξοχῆς δύναται νὰ μὴ εἶναι τέλειος παθολόγος, ἀλλ’ ὀφείλει νὰ εἶναι μαιευτήρ. Ἐν Γερμανίᾳ δὲν δίδεται δίπλωμα εἰς τοὺς ἰατρούς, ἐὰν δὲν εἶναι οὗτοι ἐξόχως κατηρτισμένοι θεωρητικῶς καὶ πρακτικῶς εἰς τὴν μαιευτικήν.

§12ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀλλ’ ἐν Γερμανίᾳ ὑπάρχει ἐπιστήμη.

§13Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Καὶ ἐν Ἑλλάδι ὑπάρχει τοιαύτη καὶ ἰδίως τοὺς τελευταίους τούτους χρόνους. Χαίρω δ’ ὅτι ἡ διακοπὴ αὕτη μοὶ δίδει τὴν εὐκαιρίαν νὰ δηλώσω ὅτι καὶ ἐν Ἑλλάδι ἡ μαιευτικὴ ἐσχάτως ἔκαμε προόδους καὶ ἀκτὶς ἐπιστημονικὴ ἤρχισε νὰ ὑποφώσκῃ διὰ τὸν κλάδον τοῦτον, ἀλλ’ ἦλθεν ἡ ἐπανάστασις, ἥτις, πρέπει νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν, καὶ ὠφέλησε, ἀλλὰ καὶ ἔβλαψε, προσέφερεν ὑπηρεσίας, ἀλλὰ καὶ ἠδίκησεν, ἦλθε, λέγω, ἡ ἐπανάστασις, ἥτις ἀπεμάκρυνεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐζήτησαν νὰ μορφώσωσι τὸν μαιευτικὸν κλάδον, ὡς ἀπεμάκρυνεν αὕτη καὶ ἄλλους.

§14ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποίους ὑπονοεῖτε;

§15Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Τοὺς καθηγητὰς Λοῦρον καὶ Κατσαρᾶν. Δὲν δειλιῶ δὲ μὲ πλήρη τὴν εὐθύνην τῶν λεγομένων μου νὰ διακηρύξω τὸ ἀδίκημα καὶ νὰ δηλώσω ὅτι, ἐὰν ἐξηρτᾶτο ἀπὸ ἐμέ, θὰ ἐπέτρεπον εἰς πολλοὺς τῶν ἐκκαθαρισθέντων νὰ ἐκκαθαρίσωσι τοὺς πλείστους τῶν ἐκκαθαρισάντων αὐτούς (χειροκροτήματα).

§16Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Γνώμη σας εἶναι.

§17ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ γνώμη σας, κύριε συνάδελφε.

§18Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Καὶ ἄλλοτε ὁμιλῶν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης περὶ τῆς ἐν γένει λειτουργίας τῶν Νοσοκομείων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς καὶ θίξας τὰ τοῦ Πανεπιστημίου μας καὶ τῶν ἐκκαθαρισθέντων καθηγητῶν ἤκουσα διαμαρτυρίας παρ’ ὡρισμένων καὶ πάλιν προσώπων, ἤκουσα καὶ πάλιν τὴν στερεότυπον φράσιν «γνώμη σας εἶναι». Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐβροντοφώνησα τότε, αὐτὸ τοῦτο ὁμολογῶ καὶ σήμερον. Εἶναι γνώμη μου, ἀλλ’ ἡ γνώμη μου αὕτη στηρίζεται ἐπὶ τῆς εἰλικρινείας καὶ ἀληθείας, ἐπὶ τῆς εἰλικρινείας ἐκείνης καὶ τῆς καλῆς πίστεως, τὴν ὁποίαν ἐμπνέει ἡ μετὰ ψυχραιμίας ἀνατομὴ τῶν γεγονότων ὑπὸ ἀνθρώπου, ὅστις ἠδύνατο, ἀλλὰ δὲν ἠθέλησε ν’ ἀνέλθῃ τὰς βαθμίδας τῶν γνωστῶν παρασκηνίων! Ἀλλ’ ἐπανέρχομαι ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν θέματος. Ἔλεγον, ἂν ἐνθυμῶμαι καλῶς, ὅτι ἡ μαιευτικὴ ἐπιζητεῖ ἄμεσον τὴν ἐπέμβασιν τοῦ ἰατροῦ εἰς τὰς πλείστας περιπτώσεις. Ἐννοεῖτε λοιπὸν ὅτι ὑπὸ τοιούτους ὅρους ὁ θεράπων ἰατρὸς εὑρισκόμενος ὀφείλει νὰ ἔχῃ τὴν πεποίθησιν τῆς γνώσεως τῶν πραγμάτων καὶ ὄχι νὰ δειλιᾷ καὶ ἀμφιταλαντεύηται πρὸ τῶν ἑκάστοτε παρουσιαζομένων περιπτώσεων. Καὶ διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ τοῦτο, πρέπει ὁ νέος ἰατρὸς νὰ διδάσκηται ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ πλήρως καὶ νὰ ἐξέρχηται τούτου τελείως κατηρτισμένος. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται ἀκόμη ὁ χωρισμὸς τῶν ἑδρῶν. Ἐὰν δὲν γίνῃ τοῦτο, κύριοι Βουλευταί, δὲν θὰ ἔχωμεν ἐν Ἑλλάδι οὔτε μαιευτικὴν οὔτε γυναικολογίαν. Ἡ γυναικολογία εἶναι κλάδος, ὁ ὁποῖος προώδευσε τόσον πολύ, ὥστε εἶναι ἀδύνατον νὰ συγκρατήσῃ τὴν μαιευτικήν. Τοῦτο τὸ κατενόησαν καὶ τὰ ἄλλα Κράτη. Ἡ Γερμανία εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἔχει ἡνωμένην τὴν μαιευτικὴν μετὰ τῆς γυναικολογίας, ἀλλ’ εἶναι ἔτι ἀληθέστερον ὅτι ἡ ἕνωσις αὕτη ὑφίσταται ἴσως κατὰ τύπους, οὐσιαστικῶς ὅμως ὄχι. Ἐν Γαλλίᾳ εἶναι διῃρημένοι οἱ δύο οὗτοι ἐπιστημονικοὶ κλάδοι. Ὅλοι οἱ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ σπουδάσαντες ἐν Γαλλίᾳ ἰατροὶ γνωρίζουσιν ὅτι ἐν Παρισίοις ὑπάρχουσι πλεῖσται μαιευτικαὶ κλινικαί, εἰς ἃς μόνον ἡ μαιευτικὴ ἐξασκεῖται. Ὑπενθυμίζω εἰς τοὺς κυρίους συναδέλφους τὸ Μαιευτήριον Βοδελόκ, τὴν Ματερνιτέ, τὸ μαιευτήριον τῆς ὁδοῦ Ἀσσὰς τὸ μετονομασθὲν «Κλινικὴ Ταρνιὲ» καὶ τὰς τόσας ἄλλας τοιαύτας κλινικὰς ἀποτελούσας παραρτήματα εἰς τὰ διάφορα Νοσοκομεῖα τῆς Ἀσιστάνς. Ἀκόμη φρονῶ ὅτι καὶ ἕτερος λόγος συντρέχει εἰς τὸν χωρισμὸν τῆς μαιευτικῆς ἀπὸ τῆς γυναικολογίας. Ὁ λόγος οὗτος εἶναι ἐπιστημονικὸς καὶ ἂν δὲν εἶναι ἀπολύτως ἀκριβής, εἶναι ὅμως κατὰ προσέγγισιν τοιοῦτος. Ἡ γυναικολογία εἶναι γνωστὸν ὅτι συνδέεται μὲ τὴν Ἀφροδισιακὴν ἐπιστήμην, ἤτοι μὲ νοσήματα ἐμπερικλείοντα παντὸς εἴδους μόλυνσιν. Πῶς θέλετε λοιπὸν ὁ μαιευτήρ, ὁ μοναδικὸς οὗτος μαιευτήρ, νὰ ἐγχειρίζῃ ἀφ’ ἑνὸς ἐπὶ τῆς γυναικολογικῆς τραπέζης τὸ πλεῖστον ἐπὶ μεμολυσμένου ἐδάφους, καὶ ἀφ’ ἑτέρου νὰ προσκαλῆται οὗτος ἐν πάσῃ σπουδῇ νὰ προσφέρῃ τὰς ὑπηρεσίας του εἰς τὴν τίκτουσαν; Πῶς θέλετε εἰς τὸν μαιευτῆρα αὐτόν, ὅστις ἀπὸ πρωίας μέχρις ἑσπέρας ἔρχεται εἰς ἄμεσον ἐπαφὴν μὲ πεδία μεμολυσμένα, ὅπου ἡ καλλιέργεια παντὸς μικροβίου, πῶς θέλετε ν’ ἀναθέσητε τὴν ἐπίβλεψιν τῶν τοκετῶν καὶ τὴν ὑπὸ τοιούτους δυσμενεῖς ὅρους, ἐν πάσῃ σπουδῇ, πάντοτε μαιευτικὴν ἐπέμβασιν, ἡ ὁποία ἐπιζητεῖ πλήρη τὴν ἀπολύμανσιν; Ἀλλ’ ἴσως προταθῇ ἡ ἀντίρρησις ὅτι ἡ ἀπολύμανσις δύναται νὰ προλάβῃ ταῦτα. Τοῦτο εἶναι ἀληθές. Ἀλλὰ νομίζετε ὅτι θὰ εἶναι εὔκολον πάντοτε καὶ τόσον ἁπλοῦν εἰς τὴν τοιαύτην σύγχυσιν νὰ γίνῃ πλήρης ἡ ἀπολύμανσις; Ἀμφιβάλλω. Ἀλλά, καὶ ἐὰν τοῦτο θὰ εἶναι ἴσως δυνατὸν διὰ τὸν καθηγητήν, δὲν θὰ εἶναι τοιοῦτον διὰ τὸ περιβάλλον. Δι’ ὅλους τούτους τοὺς λόγους λοιπὸν φρονῶ ἀκραδάντως ὅτι πρέπει νὰ χωρισθῇ ἡ ἕδρα τῆς μαιευτικῆς ἀπὸ τὴν τῆς γυναικολογίας, τῆς τελευταίας ταύτης ὑπαχθησομένης, ἐὰν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ νέου Πανεπιστημίου τὸ ἐπιτρέπωσιν, εἰς ἔκτακτον ἕδραν γυναικολογίας ἢ καὶ παραπεμπομένης ταύτης εἰς τὴν γενικὴν χειρουργικὴν ὡς ἴδιον τμῆμα ταύτης. Μόνον ὑπὸ τοιούτους ὅρους θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχωμεν μαιευτικὴν καὶ μαιευτῆρας εἰς τὸ μέλλον.

§19ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς τὰς ἐπαρχίας θρηνοῦμεν καθ’ ἡμέραν θύματα ἕνεκα ἐλλείψεως μαιευτήρων.

§20Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Δὲν ἠθέλησα, κύριε συνάδελφε, νὰ θίξω τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἀλλ’ εἶναι γεγονὸς ὅτι νεαροὶ διδάκτορες, ἐλλείψει γνώσεων ἐπαρκῶν, ἐτράπησαν πολλάκις εἰς φυγὴν πρὸ μιᾶς αἱμορραγίας, ἐλιποψύχησαν πρὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἐμβρυουλκοῦ, ὃν ἐφήρμοσαν μετὰ πολλὰς προσπαθείας τόσον ἀτέχνως, ὥστε νὰ σύρωσι δι’ αὐτοῦ πολλάκις ὄχι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡ ἐπιστήμη ἐπέτασσεν, ἀλλ’ ὅ,τι ἡ τύχη παρενέβαλλεν ἐκεῖ. Ἐπιτραπήτω μοι ἤδη, κύριοι Βουλευταί, νὰ εἰσέλθω εἰς τὸ δεύτερον θέμα τῆς ἀγορεύσεώς μου. Ὡς θὰ ἐνθυμῆσθε, ἀναλύων τὰς σκέψεις καὶ ἀποφάσεις τῆς πρὸς ἐπεξεργασίαν τοῦ νομοσχεδίου τούτου ταχθείσης κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς, ἐξέφρασα δικαίαν τὴν ἔκπληξιν ὅτι διὰ πλειονοψηφίας ἡ ἐπιτροπὴ ἀπεφάνθη ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς τῆς δημιουργίας ἐκτάκτου ἕδρας τῶν νόσων τῶν θερμῶν χωρῶν. Τοῦτο τὸ ἐθεώρησα ὡς μέγιστον σφάλμα, ἐθεώρησα τὴν ἀπόφασιν τῆς ἐπιτροπῆς πλημμελῆ. Κατόπιν τῆς ἀποφάσεως ταύτης ἐπίστευσα, κύριοι Βουλευταί, ὅτι δὲν θὰ ἐπετρέπετο εἰς ἐμὲ λαμβάνοντα τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ πανεπιστημιακοῦ νομοσχεδίου καὶ προσπαθοῦντα νὰ συνεισφέρω καὶ ἐγὼ μὲ τὰς ἀσθενεῖς μου δυνάμεις εἰς τὴν διαρρύθμισιν καὶ βελτίωσιν τῶν κατὰ τοῦτο, νὰ κατέλθω τοῦ βήματος τούτου, χωρὶς νὰ ἐπιζητήσω νὰ διαφωτίσω τὴν Βουλὴν περὶ τῆς σπουδαιότητος τοῦ ζητήματος καὶ νὰ ἐπιχειρήσω νὰ μορφωθῇ παρὰ τε τῇ Κυβερνήσει καὶ τῇ Βουλῇ ἡ γνώμη ἐκείνη ἡ ἀνταξία πρὸς τὸ συζητούμενον θέμα. Τῳόντι, κύριοι Βουλευταί, νομίζω ἐκ πεποιθήσεως ὅτι θὰ πράξω ἀδίκημα, ἐὰν σιγήσω, ὅτι θὰ διαπράξω ἔγκλημα ἐπιστημονικόν, ἐὰν δὲν ὑψώσω τὴν φωνὴν ἐξ ὀνόματος τῆς Ἑλληνικῆς ἐπιστήμης, ἐξ ὀνόματος τῶν πανελλήνων φοιτητῶν, οἵτινες μορφοῦνται ἤδη καὶ θὰ μορφωθῶσι καὶ εἰς τὸ μέλλον εἰς τὸ Πανεπιστήμιόν μας. Ἀλλ’ ἴσως θὰ παραξενευθῆτε, Κύριοι, οἱ μὴ ἰατροὶ Βουλευταί, καὶ θὰ θελήσητε νὰ μ’ ἐρωτήσητε ποίαν χρησιμότητα θὰ ἔχῃ ἡ ἔκτακτος ἕδρα αὕτη καὶ τίνα ἐννοῶ νοσήματα τῶν θερμῶν χωρῶν. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἀπαντήσω εἰς ὑμᾶς. Ἡ ἰατρικὴ αὕτη ἕδρα εἶναι ἡ ἕδρα ἐκείνη, ἥτις μέλλει νὰ συστηματοποιήσῃ, μορφώσῃ καὶ ἀναπτύξῃ τὰς ἐρεύνας καὶ σπουδὰς τὰς χρονολογουμένας ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ Ἱπποκράτους τοῦ διδάξαντος τὸν κλάδον τοῦτον τῆς πυρετολογίας καὶ θεσπίσαντος τοὺς περὶ ἑλωδῶν νόσων σοφοὺς αὐτοῦ ἀφορισμούς. Εἶναι ἡ ἕδρα ἐκείνη, ἥτις καὶ εἰς τοὺς μετέπειτα χρόνους, τοῦ Γαληνοῦ, τὴν Βυζαντινὴν ἐποχὴν καὶ τὸν Μεσαίωνα, τοὺς χρόνους τοῦ προπαρελθόντος καὶ παρελθόντος αἰῶνος ἀπησχόλει τοὺς ἰατροὺς ἀποτελοῦσα ἕνα τῶν σπουδαιοτέρων τῆς Ἰατρικῆς κλάδων. Εἶναι ἡ ἰατρικὴ ἕδρα ἐκείνη, ἥτις ἐκτὸς τῆς πολυμόρφου ἑλονοσίας θὰ διδάξῃ τὸν Μελιταῖον πυρετόν, τοὺς χολώδεις, κωλοβακιλλικούς, παρατυφικοὺς πυρετούς, θὰ διδάξῃ τὰς πυροπλασμονοσίας, τὸν πόνον τῶν Σπετσῶν, τὸ φῦμα τῆς Ἀνατολῆς (σπιρὶ Χανιώτικο), τὴν λέπραν, τὴν δρακοντίασιν, τὴν νηματίωσιν, τὰς ἑλμινθιάσεις, τὰς ἡπατίτιδας, τὸν Δάγγειον πυρετόν, τὴν χολέραν, τὴν πανώλη, τὴν ἐλεφαντίασιν, τὴν δυσεντερίαν καὶ ἐν γένει τὰ προσόμοια νοσήματα τὰ ἀπαντῶντα εἰς τὰς θερμὰς χώρας. Εὐθὺς ἀμέσως, κύριοι Βουλευταί, θὰ ἐνοήσατε περὶ τῆς σπουδαιότητος τῆς ἕδρας ταύτης. Καὶ τὴν σπουδαιότητα ταύτην κατενόησαν ἐγκαίρως ἅπαντα τὰ Εὐρωπαϊκὰ Κράτη, ἅτινα ἵδρυσαν Σχολὰς προσομοίας καὶ τόσον θόρυβον περὶ τοῦ ζητήματος κάμνουσιν, ὥστε ὁλόκληρος ἰατρικὴ στρατιὰ ἐστρατολογήθη πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον καὶ κολοσσιαῖα ποσὰ δαπανῶνται διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ἐν λόγῳ Σχολῶν προοριζομένων νὰ διδάξωσι νοσήματα, καὶ τὸ σπουδαιότερον, ἄγνωστα εἰς τὰ Κράτη ταῦτα, τόσον σπάνια καὶ ξένα πρὸς αὐτά, ὥστε νὰ θεωρῆται καὶ τὸ μοναδικὸν ἐκεῖνο περιστατικὸν ὥς τι ἄξιον λόγου. Ἔρχεται εἰς τὴν μνήμην μου τὴν στιγμὴν ταύτην περίπτωσις τοιαύτη, ἣν ἰδίοις ὄμμασιν ἀντελήφθην ἐν Παρισίοις. Τὴν περίπτωσιν ταύτην θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλὴ πρὸς ἐπίρρωσιν τῶν λεγομένων μου. Πρό τινων ἐτῶν παρακολουθῶν μαθήματα κλινικὰ ἐν τῷ ἐν Παρισίοις Νοσοκομείῳ τῆς Πιτιέ, παρετήρησα πρωίαν τινὰ ἀσυνήθη κίνησιν, ἐπανάστασιν τῶν πάντων καὶ τῆς ἐκεῖ κρατούσης τάξεως. Εἶδον ἐκεῖ τοὺς Γάλλους ἰατρούς, διευθυντάς, ὑποδιευθυντάς, ἐπιμελητάς, βοηθούς, ὑποβοηθούς, σπουδαστὰς σπεύδοντας πρὸς τὰ ἄνω εἰς ἀπομεμονωμένην τινὰ αἴθουσαν. Ἦτο φυσικὸν νὰ σπεύσω καὶ ἐγὼ ἐκεῖ. Ὅλοι θὰ πιστεύσητε ὅτι θὰ ἐπρόκειτο περὶ σπουδαιοτάτου τινὸς ἐπιστημονικοῦ γεγονότος. Καὶ ὅμως τὸ περίεργον αὐτὸ τὸ προκαλέσαν τὴν γενικὴν ἀναστάτωσιν δὲν ἦτο ἄλλο τι ἢ μοναδικὸς ἀσθενὴς πάσχων ἐξ ἑλονοσίας καὶ ὅστις μετεφέρθη εἰς Παρισίους ἐκ τῶν Γαλλικῶν ἀποικιῶν. Τόσον μέγα ἐθεωρήθη τὸ γεγονὸς τοῦτο, ὥστε οἱ πάντες ὡς προσκύνημα συνεκεντρώθησαν ἐκεῖ, διὰ νὰ θαυμάσωσι τὴν ἐξόγκωσιν τοῦ σπληνός, ἐνῷ οἱ μικροβιολόγοι ἡτοίμασαν τὰς ἐξεταστικὰς βελόνας των καὶ ἔστηνον τὰ μικροσκόπιά των ὡς τηλεβόλα πρὸ τοῦ κοινοῦ τούτου ἐχθροῦ. Καὶ ὅμως, ἐνῷ τὰ Κράτη ταῦτα δὲν ἔχουσιν εἰς τὰς χώρας των τὰ νοσήματα ταῦτα, ἐν τούτοις τόσην προσοχὴν δίδουσιν εἰς ταῦτα, ὥστε νὰ διατηρῶσι Σχολὰς πολυτελεῖς. Οὕτως ἐν Λονδίνῳ λειτουργεῖ Σχολὴ ὡς παράρτημα τοῦ Πανεπιστημίου. Ἐν Λιβερποὺλ ἐπίσης, ὅπου διδάσκει ὁ σοφὸς Ῥός. Ἐν Παρισίοις ὅλοι γνωρίζομεν τὸ Ἰνστιτοὺ τῆς λεγομένης ἀποικιακῆς ἰατρικῆς πρὸς σπουδὴν τῶν νόσων τῶν θερμῶν χωρῶν. Ἐν Βορδὼ ὑπάρχει προσομοία Σχολὴ μὲ πολλοὺς καθηγητὰς διευθυνομένη ὑπὸ τοῦ περιφήμου Δαντέκ. Ἐν Μασσαλίᾳ ἐπίσης μὲ ἐπὶ κεφαλῆς τὸν διάσημον Μπουκνέ. Καὶ ἐν Βηρυτῷ ἀκόμη λειτουργεῖ Σχολή, εἰς ἣν διδάσκει ὁ τοῖς πᾶσι γνωστὸς διὰ τὰς περὶ ἑλονοσίας ἐργασίας του Ντὲ–Μπρέν. Ἐν Γερμανίᾳ ἐπίσης ἐδόθη μεγίστη προσοχὴ διὰ τὴν σπουδὴν τῶν νόσων τῶν θερμῶν χωρῶν. Οὕτως ἐν Ἀμβούργῳ λειτουργεῖ τοιαύτη Σχολή, εἰς ἣν σπουδάζουσι καὶ οἱ ἰατροὶ τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ. Ἡ Σχολὴ αὕτη διευθύνεται ἀπὸ τὸν καθηγητὴν Νόχτ. Καὶ ἐν Βελγίῳ, Ἰταλίᾳ, Ἡνωμέναις Πολιτείαις καὶ Ἱσπανίᾳ λειτουργοῦσι προσόμοιοι Σχολαί. Ἀλλ’ ἴσως γεννηθῇ εἰς ὑμᾶς, κύριοι Βουλευταί, ἡ ἀπορία, διατί τὰ ξένα ταῦτα Κράτη διατηροῦσι τοιαύτας Σχολάς, ἀφοῦ δὲν ἔχουσι τὰ νοσήματα ταῦτα; Αἱ Σχολαὶ αὗται ἱδρύθησαν μόνον εἰς τὰς ἀποικίας διὰ τοὺς ἰατροὺς ἐκείνους, οἵτινες προορίζονται διὰ νὰ προσφέρωσι τὰς ἰατρικάς των ὑπηρεσίας εἰς τοὺς ἰθαγενεῖς καὶ τοὺς ἐν ταῖς ἀποικίαις ταύταις εὐρωπαϊκοὺς πληθυσμούς, ἀλλὰ καὶ μελετήσωσιν ἐκ τοῦ σύνεγγυς τὰ νοσήματα ταῦτα, ἀναπτύξωσι τοὺς κλάδους τούτους καὶ προσφέρωσιν εἰς τὸ ἐπιστημονικὸν τῶν Ἐθνῶν οἰκοδόμημα νέας ἀποκαλύψεις, νέα ἔργα τιμῶντα τὴν διεθνῆ ἐπιστήμην τὴν ὑπερηφανευομένην διὰ πᾶσαν ἀνακάλυψιν, τὴν ὁποίαν ἓν Κράτος διὰ τῶν ἐπιστημόνων του θὰ προσφέρῃ εἰς τὸ διεθνὲς ἐπιστημονικὸν οἰκοδόμημα. Ἐὰν λοιπὸν τὰ Κράτη ταῦτα, διὰ ξένα πρὸς τὰ κλίματα αὐτῶν νοσήματα, τοιαῦτα πράττωσι, πρέπει ἡμεῖς νὰ κλείσωμεν τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ νὰ σφραγίσωμεν τὰ ὦτα διὰ πράματα ἰδικά μας, διότι ἀτυχῶς ἰδικά μας εἶναι τὰ νοσήματα ταῦτα; Καὶ ποῖος δύναται ν’ ἀρνηθῇ ὅτι εἶναι τὰ νοσήματα ταῦτα κατ’ ἐξοχὴν Ἑλληνικά; Τοῦτο δὲ λέγων δὲν ἐννοῶ τὴν Ἑλλάδα, τὴν ὁποίαν ἔχομεν πρὸ ἡμῶν, τὴν Ἑλλάδα, τὴν ὁποίαν διασχίζομεν διὰ τοῦ σιδηροδρόμου αὐθημερόν, ἀλλ’ ἐννοῶ Ἑλλάδα τὴν μεγάλην τοιαύτην, τὴν Ἑλλάδα μὲ τὰς ἀποικίας αὐτῆς, διότι ἀποικίαι μας εἶναι ἡ Αἴγυπτος, ἡ Κρήτη, ἡ Μικρὰ Ἀσία, αἱ νῆσοι τοῦ Ἀρχιπελάγους, ὅπου καὶ ἑδράζουν ἅπαντα τὰ νοσήματα τῶν θερμῶν χωρῶν. Ἀλλὰ πρὸς τί, κύριοι Βουλευταί, νὰ καταπονῶ τὴν Βουλὴν μὲ τὴν ἀπαρίθμησιν τῶν τόσων νοσημάτων; Θὰ ἔλθω εἰς τὰ νοσήματα, τὰ ὁποῖα συναντῶνται εἰς αὐτὴν τὴν πρωτεύουσαν, εἰς τὰ νοσήματα, τὰ ὁποῖα ἐνδημοῦσιν ὀλίγα βήματα μακρὰν τῶν Ἀθηνῶν. Μήτοι ὁ Μελιταῖος πυρετός, ὁ θεωρούμενος ὡς τι ξένον πρὸς ἡμᾶς, ὡς νόσημα ἐνδημοῦν εἰς τὴν Μεσόγειον, δὲν εἶναι καὶ ἰδικόν μας; Καὶ δὲν ἐνθυμεῖσθε, Κύριοι, τὸ ἐπιστημονικὸν τραῦμα, τὸ ὁποῖον ὑπέστημεν πρὸ ὀλίγων ἐτῶν ἐδῶ εἰς τὰς Ἀθήνας, ἀναγνωρισθέντος καὶ διαγνωσθέντος τοῦ Μελιταίου πυρετοῦ ὑπὸ ξένου ἰατροῦ τοῦ καθηγητοῦ Νοντάγκελ, ἐπὶ Ἀθηναίου πολίτου τοῦ ἐλευθέρου Ἑλληνικοῦ Βασιλείου; Καὶ τὸ τραῦμα ἐκεῖνο τὸ ἐπιστημονικὸν μᾶς ἠνέῳξε τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ εἴδομεν ὅτι τὸ νόσημα τοῦτο σπανίζει καὶ παρ’ ἡμῖν καὶ ὅτι ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν ἐθεραπεύομεν τοὺς δυστυχεῖς Ἕλληνας πολίτας ὡς πάσχοντας ὑπὸ διαφόρων ἄλλων νοσημάτων οὐδόλως σχετιζομένων μὲ τὸ πραγματικόν των ὄνομα. Ποῖος ἀγνοεῖ, ὅτι τοιοῦτοι πυρετοὶ ἐνέβαλον μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης εἰς διαγνωστικὸν πρόβλημα τοὺς ἰατροὺς καὶ ἐπέφερον τὴν σύγχυσιν, χαρακτηριζομένων τῶν πυρετῶν τούτων ὁτὲ ὡς συνεχῶν, ὁτὲ ὡς παρατυφικῶν, ὁτὲ ὡς κωλοβακιλλικῶν καὶ ἄλλοτε ὡς ἀγνώστων! Καὶ ἐνθυμοῦμαι τὴν στιγμὴν ταύτην ὅτι μοὶ ἀπεστάλη πρό τινων ἐτῶν εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα Τῆνον ἀσθενὴς τῆς ἀνωτέρας Ἀθηναϊκῆς τάξεως ὡς πάσχων ἐκ φυματιώσεως καὶ ὅμως ὁ ἀσθενὴς αὐτός, ὅστις κατέχει σήμερον ἀνωτάτην θέσιν ἐν τοῖς Ἀνακτόροις, ἔπασχεν ἐκ Μελιταίου πυρετοῦ καὶ εἶναι ὑγιέστατος.

§21Ν. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ. Ὁ πρῶτος, ὁ ὁποῖος διέγνωσε τὸν Μελιταῖον πυρετόν, ἦτο ὁ Θωμόπουλος.

§22Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Ἐλέχθη τοῦτο. Ἀλλ’ ὁ Νοντάγκελ εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις ἔθεσε τὸ ζήτημα εἰς τὴν θέσιν του. Ἀλλὰ μήτοι καὶ τὸ λεγόμενον Καλὰ–Ἀζάρ, ἤτοι ὁ μέλας πυρετός, καὶ ὅπερ νόσημα ἐθεωρεῖτο ὅτι ἐνδημεῖ εἰς τὰς Ἰνδίας, δὲν εἶναι νόσημα κατ’ ἐξοχὴν ἰδικόν μας, καὶ ἀτυχῶς καὶ τὸ νόσημα τοῦτο διεγνώσθη ὑπὸ ξένου, τοῦ Ἰταλοῦ καθηγητοῦ Γκάμπι; Καὶ ὑπέστημεν οὕτω δεύτερον ἐπιστημονικὸν τραῦμα διὰ τῆς ἐκ ξένων φώτων διαγνωστικῆς ἀποκαλύψεως ταύτης. Εὐτυχῶς δὲ διὰ τὴν Ἑλληνικὴν ἐπιστήμην ἔχομεν ἤδη διὰ τὸ τελευταῖον τοῦτο νόσημα μελέτην τοῦ ἰατροῦ Καρδαμάτη καὶ τοῦ ἐξ Ἡρακλείου ἰατροῦ Μελισσίδου, μελέτην ὄντως σοβαρὰν ἀποδεικνύουσαν ὅτι τὸ μικρόβιον τῆς νόσου ταύτης καλλιεργεῖται εἰς τὸν ἐντερικὸν σωλῆνα τῶν μυιῶν καὶ ὅτι διὰ τῶν ἐκκριμάτων τῶν ἐντόμων τούτων γίνεται ἡ μόλυνσις. Ἀλλὰ μήτοι ἡ λέπρα δὲν εἶναι νόσημα, ὅπερ συναντᾶται ὀλίγα βήματα ἔξωθεν τῶν Ἀθηνῶν, εἰς τὸν δῆμον Αὐλίδος; Ἀλλὰ τί θέλομεν τὸ Καλὰ–Ἀζάρ, τὸν Μελιταῖον, τὴν λέπραν, καὶ δὲν στρέφομεν τὸ ὄμμα πρὸς τοὺς ἑλειογενεῖς πυρετούς, ἐξ ὧν θνήσκουσιν, ὡς ἀποδεικνύεται ἐκ τῆς στατιστικῆς τοῦ συλλόγου πρὸς περιστολὴν τῶν ἑλωδῶν πυρετῶν καὶ ἣν στατιστικὴν πρὸ τινος παρουσίασε πρὸ τῆς Βουλῆς ὁ ἀξιότιμος φίλος καὶ συνάδελφος βουλευτὴς Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας κ. Κυταριόλος, πλέον τῶν 3,000 ἐτησίως καὶ ἐξ ὧν προσβάλλονται 600–700 χιλιάδες ἐτησίως, ἐξ οὗ γεγονότος ἡ ζημία τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου ἀνέρχεται εἰς 20 ἕως 40 ἑκατομμύρια ἐτησίως. Ὁποῖα βλέπετε ἀποτελέσματα, τῳόντι ἐκπληκτικά! Καὶ ταῦτα, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, δὲν εἶναι ἀπολύτως ἀκριβῆ, διότι ἐξακολουθῶ νὰ φρονῶ ὅτι ἡ θνησιμότης αὕτη ἡ στηριζομένη ἐπὶ τῆς ἀνωτέρω στατιστικῆς δὲν ἀναφέρει ἢ τοὺς ἐκ τῆς ἑλονοσίας, ὡς κυρίας νόσου, θανάτους, χωρὶς νὰ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψιν καὶ ἡ θνησιμότης ἡ ἐκ τῶν ἄλλων νόσων, ἐπιπλεκομένων ὅμως μὲ τὴν ἑλονοσίαν, καὶ ἐξ ἧς κυρίως ὁ θάνατος. Δὲν στρέφομεν τὸ ὄμμα πρὸς τὸ πολύμορφον τοῦτο νόσημα, πρὸ τοῦ ὁποίου ὁ νέος ἰατρὸς ὁ ἐξουσιοδοτηθεὶς ὑπὸ τῆς Πολιτείας νὰ ἐξασκήσῃ τὸ ἰατρικὸν ἐπάγγελμα μένει εἰς τὰ πρῶτα βήματα τοῦ σταδίου του ἔκθαμβος, ἐξευτελιζόμενος πρὸ τῆς κλίνης τοῦ ἀσθενοῦς, οἰκτίρων ἑαυτόν, ἀπογοητευόμενος, ὑποφέρων ἠθικῶς, διότι βλέπει τὸ κῦρός του κλονιζόμενον, πάσχων, διότι ἀδυνατεῖ νὰ διαγνώσῃ περὶ τίνος πρόκειται, περιπίπτων ὡς ἐκ τούτου εἰς ἀντιφάσεις θεραπευτικὰς ὀλεθρίας διὰ τὸν ἀσθενῆ; Καὶ τοῦτο, διότι ὁ Ἕλλην ἰατρὸς δὲν ἐδιδάχθη ἀρκούντως ὑπὸ εἰδικοῦ καθηγητοῦ τὸν μηχανισμὸν τῆς αἰτιολογίας τῆς συμπτωματολογίας, τῆς βιολογίας καὶ τῆς κλινικῆς πορείας τῶν νοσημάτων τούτων, διότι ἀπῆλθε τοῦ Πανεπιστημίου ὁ νέος οὗτος διδάκτωρ μόλις ἀκούσας νοσήματά τινα τῆς ἐσωτερικῆς παθολογίας, ἀγνοῶν τὸν ὁρμαθὸν τῶν πυρετικῶν ἐκείνων νοσημάτων, ὧν καὶ τὴν ὀνομασίαν αὐτὴν δὲν γνωρίζει. Δὲν στρέφομεν λοιπὸν τὸ βλέμμα πρὸς τὰ ἑλώδη ταῦτα νοσήματα, τὰ ὁποῖα ἐξεφύλισαν, ὡς ἄλλοτε ἔλεγον ὑμῖν, κ. Βουλευταί, τὴν Ἑλληνικὴν φυλήν, πρὸς τὰ νοσήματα ταῦτα, τὰ ὁποῖα προδιαθέτουσι τόσον εὐνοϊκῶς τὸ ἔδαφος διὰ τὴν φυματίωσιν, τὰ ὁποῖα τόσην ἔχουσιν ἐπιρροὴν ἐπὶ τοῦ νευρικοῦ συστήματος, ὥστε νὰ ἐμπνέωσιν εἰς τὸν λαὸν τὸν ἐγωισμόν—τοῦτο ἀπεδείχθη ἐπιστημονικῶς ἀληθὲς—καὶ ὁδηγοῦσιν εἴς τε τὴν πνευματικὴν καὶ τὴν σωματικὴν καχεξίαν; Δὲν στρέφομεν τὸ ὄμμα πρὸς τὸ πολύμορφον τοῦτο νόσημα, τὸ ὁποῖον εἶναι ὁ ἀχώριστος σύντροφος τοῦ Ἕλληνος πολίτου καὶ τὸν παρακολουθεῖ εἰς πᾶσαν νοσηρὰν περίπτωσιν; Μήπως εἶναι ἄγνωστον ὅτι ἡ μεγάλη θνησιμότης τῶν ἐν Ἑλλάδι πνευμονικῶν δὲν ὀφείλεται εἰς τὴν ἑλονοσίαν, ἥτις εὑρίσκει τὸ ἔδαφος εὔφορον πρὸς ἀνάπτυξιν; Μήπως δὲν εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ θνησιμότης τῆς βρεφικῆς ἡλικίας δὲν ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι τὰ νεογνὰ γεννῶνται καχεκτικὰ ὡς φέροντα ἐν ἑαυτοῖς τὰ σπέρματα τῆς ἑλονοσίας, ἅτινα τὸ μητρικὸν αἷμα τοῖς ἐχορήγησεν ἀφειδῶς κατὰ τὴν ἐνδομήτριον ζωήν; Δὲν ἐπιμένω περισσότερον, διότι δὲν ἐπιθυμῶ, ὡς καὶ ἄλλοτε εἶπον, νὰ μεταβάλω τὸ ἐθνικὸν τοῦτο βῆμα εἰς ἕδραν πανεπιστημιακήν. Τοῦτο ἔχω καθῆκον νὰ συστήσω, τὴν ἀναγραφὴν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὡς ἐκτάκτου ἕδρας τῆς ἕδρας τῆς πυρετολογίας. Δὲν θὰ εἶναι πολὺ ἐποικοδομητικὸν διὰ τὸ νέον Πανεπιστήμιον, ὅπερ ὅλοι ὀνειρευόμεθα, νὰ λείψῃ ἡ ἕδρα αὕτη. Ὑπενθυμίζω τοῦτο εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι διὰ τὴν ἔλλειψιν τῆς ἕδρας ταύτης ὁ ἐπισκεφθεὶς τὴν Ἑλλάδα πρό τινων ἐτῶν πολὺς Ῥὼς καθηγητὴς τῶν νόσων τῶν θερμῶν χωρῶν ἐξέφρασε τὴν ἀπορίαν, πῶς εἰς χώραν, εἰς ἣν συνήντησεν οὐδὲν ὀλιγώτερον παρ’ ὅ,τι εἰς τὰς Ἰνδίας, εἶναι δυνατὸν νὰ λείπῃ μία τοιαύτη ἕδρα τῶν νόσων τῶν θερμῶν χωρῶν. Ἀκόμη καὶ τοῦτο τονίζω, ὅτι ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἡ Ἰατρικὴ Ἑλληνικὴ φιλολογία διὰ τῆς ἕδρας ταύτης θὰ δοξασθῇ. Πρέπει νὰ ἐννοηθῇ καλῶς ὅτι τὸ ἰατρικὸν πνεῦμα σύντονον πρέπει νὰ στραφῇ πρὸς τὴν γνῶσιν τῶν κλιματολογικῶν ὅρων καὶ τὴν γεωγραφικὴν κατανομὴν τῶν νοσογόνων σπερμάτων καὶ ὅλου ἐν γένει τοῦ μηχανισμοῦ, καθ’ ὃν αἱ ἀτμοσφαιρικαὶ παραλλαγαὶ ἐπηρεάζουσι τὴν ἀνάπτυξιν τῶν νόσων. Ὁ σπουδαστὴς τῆς νεωτέρας Ἰατρικῆς δέον νὰ εἶναι καὶ φυσιοδίφης πρὶν ἢ γίνῃ ἐπιστήμων ἐπιδημιολόγος. Ὅλα δὲ τὰ ζητήματα ταῦτα θ’ ἀποτελέσωσι τὸν κύριον μέλημα τῆς ἕδρας τῆς πυρετολογίας. Ἔχομεν ὑπέρτατον καθῆκον, κύριοι Βουλευταί, τὸ Πανεπιστήμιον νὰ τὸ θελήσωμεν τέλειον, διότι τοῦτο, ὡς καὶ πρὸ στιγμῆς ἐλέχθη ὑπὸ ἐντίμου συναδέλφου, τοῦ ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος κ. Βερροίου, ἐκτὸς τοῦ μεγάλου ἐθνικοῦ του σκοποῦ, ἔχει καὶ δικαιοδοσίαν μεγάλην, ἔχει τοῦτο προορισμὸν νὰ φωτίσῃ δέκα ὅλα ἑκατομμύρια Ἑλλήνων, ὅπερ δὲν συμβαίνει διὰ τὰ Γαλλικά, Γερμανικὰ καὶ Ἰταλικὰ Πανεπιστήμια, διὰ τὰ ὁποῖα ἀντιστοιχεῖ πληθυσμὸς 2–3 ἑκατομμυρίων. Ἀλλὰ μὴ σκεφθῶμεν, Κύριοι, ὅτι θὰ ἔχωμεν Πανεπιστήμιον, ἐὰν δὲν τεθῶσι τὰ πράγματα εἰς τὴν θέσιν των. Καὶ ἡ θέσις τῶν πραγμάτων εἶναι νὰ προσέξωμεν εἰς τοὺς διαγωνισμούς. Πρὸς τοῦτο θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω δέκα λέξεις, τὸ τί σκέπτομαι γενικῶς διὰ τοὺς διαγωνισμοὺς τούτους. Πρὸ τοῦ διαγωνισμοῦ φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ θεωρήσωμεν τοὺς πάντας ἴσους ἄνευ οὐδενὸς προνομίου ἀπορρέοντος ἐκ τῆς σημερινῆς ἀθλίας καταστάσεως. Πρὸ παντὸς δὲ δὲν πρέπει νὰ σπεύσωμεν εἰς τὴν πλήρωσιν τῶν ἐκτάκτων καθηγητικῶν ἑδρῶν. Φρονῶ ἀδιστάκτως ὅτι πρέπει ν’ ἀναβληθῇ ὁ διαγωνισμὸς ἐπὶ ἑξάμηνον ἢ καὶ ἔτος, διὰ νὰ δοθῇ καιρὸς εἰς τοὺς Πανέλληνας ἰατροὺς νὰ συμμετάσχωσι τούτου, διότι οἱ Ἕλληνες ἐπικτήμονες δὲν εἶναι μόνον οἱ ἐν τῇ Ἑλληνικῇ πρωτευούσῃ οἰκοῦντες. Ὑπάρχουσιν ἰατροὶ σοβαρῶς κατηρτισμένοι καὶ ἐν Κωνσταντινουπόλει, Σμύρνῃ, Αἰγύπτῳ καὶ ἀλλαχοῦ. Ὑπάρχουσιν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἀκόμη ἰατροὶ σοφοί, ἐπαξίως δυνάμενοι νὰ διεκδικήσωσι τὴν καθηγητικὴν ἕδραν. Κατ’ ἀρχὴν ὅμως, ὀφείλω νὰ τὸ ὁμολογήσω, εἶμαι κεκηρυγμένος κατὰ τοῦ συστήματος τούτου καὶ μὲ τὴν γνώμην ταύτην, ὡς ἀντελήφθην, συμφωνεῖ ἡ πλειονότης τοῦ ἰατρικοῦ κόσμου. Ἀκολουθῶ δὲ τὴν σκέψιν ταύτην καὶ γίγνομαι σκεπτικὸς διὰ τὸ προσβληθὲν σύστημα, διότι προβλέπω ὅτι τοῦτο θ’ ἀποτύχῃ. Ἀνησυχῶ, Κύριοι, ἰδίως διὰ τὸ ζήτημα τῶν κριτῶν ἢ μᾶλλον τοῦ κριτοῦ, διότι φρονῶ ὅτι δὲν πρόκειται περὶ κριτῶν, ἀλλὰ περὶ κριτοῦ καὶ τοιοῦτος θὰ εἶναι ὁ εἰδικὸς ἐξεταστής, ἐὰν ἀκόμη θὰ ὑπάρξῃ τοιοῦτος ἐν τῇ διορισθησομένῃ ἐπιτροπῇ. Ἀλλ’ ἀκόμη ἐρωτῶ ποῖοι θὰ εἶναι οἱ κριταί; Θὰ μᾶς παράσχωσιν ἆρά γε οὗτοι τὰς ἀπαιτουμένας ἐγγυήσεις τῆς ἀμερολήπτου κρίσεως; Καὶ ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει τί θὰ συμβῇ; Ὁμολογῶ ὅτι εὑρίσκω τὸ ἔργον πολὺ δυσχερές. Τοῦτο μὲ κάμνει σκεπτικὸν καὶ μοὶ δίδει τὸ θάρρος νὰ προτείνω τι τολμηρόν, μέτρον τὸ ὁποῖον, ὅσον καὶ ἐὰν φανῇ ἐκ πρώτης ὄψεως μὴ ἐφαρμόσιμον, τὸ θεωρῶ ὅμως συζητήσιμον. Θὰ ἐπρότεινον, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἀναλάβῃ ὑπευθύνως καὶ τὸν διορισμὸν τῶν καθηγητῶν καὶ τῶν ἐκτάκτων τοιούτων ὡς καὶ τῶν ὑφηγητῶν. Ἡ ἐκλογὴ θὰ ἦτο μᾶλλον ἐπιτυχὴς οὕτω, διότι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐστάθμιζε καλῶς τὰ γεγονότα ὡς φέρουσα τὴν εὐθύνην καὶ ἀπέναντι τῆς Βουλῆς καὶ ἀπέναντι τοῦ τύπου καὶ τῆς κοινῆς γνώμης ἐν γένει. Ὑπὲρ τῆς ἰδέας ταύτης τάσσομαι ἀκόμη, διότι διστάζω, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Παιδείας, νὰ πιστεύσω ὅτι ὁ ἀληθὴς ἐπιστήμων ὁ ἔχων θέσιν δημιουργημένην θὰ θελήσῃ νὰ λάβῃ μέρος εἰς διαγωνισμοὺς τοιούτους. Φρονῶ ὅτι ὁ καλὸς οὗτος ἐπιστήμων δὲν θὰ θελήσῃ νὰ ἐκθέσῃ τὴν ἐπιστημονικὴν ὑπόληψίν του καὶ νὰ ῥίψῃ ταύτην εἰς τὴν χύτραν τῶν κοχλαζόντων παθῶν, διότι ἡ ὑπόληψις αὕτη θὰ ἐξέλθῃ ἐκεῖθεν ἀναμφισβητήτως παραμεμορφωμένη. Σκεφθῶμεν καὶ μετρήσωμεν καλῶς τὰ πράγματα τὰ ἀφορῶντα τὸ νέον Πανεπιστήμιον. Ὀφείλω νὰ προσθέσω σὺν τούτοις, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ, ὅτι δέον νὰ ληφθῇ ἰδιαιτέρα μέριμνα διὰ τὴν Ἰατρικὴν Σχολήν. Δέον νὰ ἐννοηθῇ ὅτι ἡ Σχολὴ αὕτη δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὀρθοποδήσῃ μὲ τὸ σημερινὸν σύστημα. Ἐφ’ ὅσον δὲν λαμβάνεται μέριμνα νὰ συνδυασθῇ ἡ θεωρητικὴ διδασκαλία μὲ τὸ νοσοκομειακὸν σύστημα, ὅσας καὶ ἂν δημιουργήσωμεν ἕδρας, δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν Σχολὴν Ἰατρικὴν ἀξίαν τοῦ προορισμοῦ αὐτῆς. Ἐφ’ ὅσον παριστάμεθα πρὸ τοῦ πρωτοφανοῦς γεγονότος, τοῦ νὰ διευθύνωνται τὰ Νοσοκομεῖα ὑπὸ γυναικῶν, ἐφ’ ὅσον τοιαῦτα εὐαγῆ ἱδρύματα δὲν ἀνήκουσιν εἰς τὸ Κράτος καὶ δὲν ὑπάρχει ἐκεῖ ἑνιαία διεύθυνσις κατὰ τὸ σύστημα τῆς Ἀσιστὰνς πουμπλίν, ἐφ’ ὅσον τὰ φιλανθρωπικὰ τοῦτα ἱδρύματα δὲν παρέχουσιν, ὡς τοῦτο συμβαίνει ἐν Ἰταλίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ, τὸ ἀναγκαῖον πρὸς πρακτικὴν διδασκαλίαν ὑλικὸν δὲν θὰ ἔχομεν Πανεπιστήμιον καὶ ἀδίκως θὰ ἐπιχειρήσωμεν νὰ πληρώσωμεν τὸν πίθον τῶν Δαναΐδων.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνάγκη, κύριοι Βουλευταί, νὰ κάμω μίαν δήλωσιν χάριν αὐτῆς τῆς συζητήτεως. Ἡ δήλωσίς μου ἀφορᾷ ὅτι μετ’ αὐστηρότητος θὰ προσπαθῶ τὸν ἐντοπισμὸν τοῦ θέματος, διότι, ἐὰν ἐφ’ ἑκάστου ἄρθρου συζητῶμεν ὅλα τὰ ἄρθρα, θὰ ἔχωμεν ὑποδιαιρέσεις συζητήσεως καὶ οὐδέποτε τελειώνομεν. Ὑπομιμνήσκω εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτὰς τοὺς ἐπιθυμοῦντας ν’ ἀγορεύσωσιν ὅτι τὸ ἄρθρον 7, ὅπερ αὐτὴν τὴν στιγμὴν συζητοῦμεν, πραγματεύεται περὶ τῶν τακτικῶν ἑδρῶν, καὶ μόνον περὶ αὐτῶν θὰ ἐπιτρέψω νὰ ὁμιλήσωσι. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Βέρροιος.

§24Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Συμφωνῶ, κύριοι Βουλευταί, πληρέστατα μὲ τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας ἐξήνεγκεν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ὁ προαγορεύσας κύριος συνάδελφος. Ἐὰν δὲ εἶμαι καὶ ἐγὼ ἠναγκασμένος νὰ ὑποστηρίξω τι περὶ τῆς ἕδρας τῶν νοσημάτων τῶν θερμῶν χωρῶν, ἔχω καὶ ἕνα λόγον ἀκόμη σπουδαιότατον νὰ ἐλπίζω ὅτι θὰ μὲ δικαιώσητε καὶ ἐμὲ ἀναγκαζόμενον νὰ ὁμιλήσω ὑπὲρ τῆς ἕδρας ταύτης.

§25Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Εἶναι ἔκτακτος ἕδρα.

§26Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Ἔκτακτοι ἕδραι δὲν ὁρίζονται.

§27Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Εἰς τὰς τροπολογίας τῆς ἐπιτροπῆς ὁρίζεται ὡς ἔκτακτος.

§28Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Παντάπασιν. Ὁρίζονται ἄλλαι ἕδραι.

§29Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Τὴν θέλετε τακτικήν;

§30Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Ναί. Δὲν ἀναγκάζομαι νὰ ὁμιλήσω περὶ προσώπων· δὲν λαμβάνω τὸν λόγον νὰ συνηγορήσω ὑπὲρ οὐδενός, ἀλλ’ ὑπὲρ τῆς ἕδρας, τῆς ἀνάγκης τοῦ νὰ ὑπάρχῃ ἕδρα τῶν νοσημάτων τῶν θερμῶν χωρῶν, διότι ἡ ἕδρα αὐτὴ εἶναι ὠφελιμωτάτη, χρησιμωτάτη, ἀναγκαιοτάτη διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Πανεπιστήμιον. Τὴν γνώμην μου αὐτὴν τὴν ὑπεστήριξα καὶ κατὰ τὸ τελευταῖον Πανελλήνιον Συνέδριον ἐνταῦθα. Δὲν εἶναι γνώμη, ἡ ὁποία ἐκδηλοῦται σήμερον, καὶ διὰ τοῦτο εἶπον ὅτι δὲν ἔρχομαι νὰ συνηγορήσω ὑπὲρ οὐδενὸς ἄλλου προσώπου, ἀλλὰ χάριν τῆς ἕδρας, χάριν τῆς σκοπιμότητος καὶ τῆς ὠφελιμότητος αὐτῆς. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ν’ ἀναγνώσω πρότασιν, τὴν ὁποίαν εἶχον ὑποβάλει εἰς τὸ τελευταῖον Πανελλήνιον Συνέδριον καὶ ἡ ὁποία ἐγένετο ὁμοφώνως δεκτὴ προκειμένου περὶ τῆς ἕδρας ταύτης. Τὸ συνέδριον συνῆλθε κατ’ Ἀπρίλιον τοῦ 1906, ἤτοι πρὸ 5 ἐτῶν. Εἰς τὸ συνέδριον ἐκεῖνο συνέρρευσαν ὄχι μόνον οἱ Ἕλληνες τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, ἀλλὰ καὶ πάντες οἱ ἰατροὶ οἱ δυνάμενοι νὰ προσφέρωσι τὰ φῶτα καὶ τὴν ὑπηρεσίαν των ὑπὲρ τῆς ἐπιστήμης, πάντες οἱ ἰατροὶ τῆς ἀλυτρώτου Ἑλλάδος. Ἰδοὺ τί λέγει ἡ πρότασις ἡ ὁμοφώνως γενομένη ἀποδεκτὴ ὑπὸ τοῦ συνεδρίου (ἀναγινώσκει): «Τὰ μέλη τοῦ πανελληνίου συνεδρίου...κλπ.». Ἔκτοτε ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης οὐδεμία Κυβέρνησις ἐμερίμνησε περὶ τῆς ἕδρας ταύτης καὶ οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ μεριμνήσῃ ἡ Κυβέρνησις, διότι γνωρίζετε πάντες τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκετο ὁλόκληρος ἡ Πολιτεία ἡμῶν. Λογίζομαι εὐτυχὴς σήμερον, ἂν ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ ἔθνους ἐπωφελοῦμαι τῆς περιστάσεως νὰ ὑποστηρίξω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας τὴν ἕδραν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξα εἰς τὸ πανελλήνιον συνέδριον. Ὑποθέτω ὅτι ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ θέλει συνηγορήσει ὑπὲρ τῆς ἀξιώσεως, τὴν ὁποίαν προέβαλον, καὶ ποιοῦμαι ἰδιαιτέραν παράκλησιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ νὰ προτάξῃ αὐτό, διότι τὴν ἕδραν αὐτὴν θεωρῶ ἀναγκαιοτάτην καὶ ὠφελιμωτάτην διὰ τὸ Πανεπιστήμιον ἡμῶν. Ἠκούσθη φωνή τις προηγουμένως λέγουσα ὅτι ὑπάρχει καθηγητής, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐπαρκὴς διὰ τὴν διδασκαλίαν τῶν νοσημάτων τούτων, ὁ καθηγητὴς τῆς εἰδικῆς νοσολογίας. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἐρωτήσω· πότε καὶ κατὰ ποῖον ἀκαδημαϊκὸν ἔτος ἐν τῷ Ἐθνικῷ Πανεπιστημίῳ ἐδιδάχθησαν τὰ νοσήματα τῶν θερμῶν χωρῶν; Πότε καὶ κατὰ ποίαν ἐποχὴν ἐδιδάχθησαν τὰ νοσήματα τὰ ἁπλᾶ τῶν πυρετῶν; Ὑπῆρξα σπουδαστὴς φοιτῶν συνεχῶς καὶ ἀδιαλείπτως ἐν τούτοις· μίαν καὶ μόνην φορὰν ἤκουσα σεβαστοῦ μου καθηγητοῦ ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ ὁμιλήσῃ μίαν ἡμέραν περὶ διαλείποντος πυρετοῦ.

§31Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὴν χρησιμότητα τῆς ἕδρας καὶ θὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§32Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Προκειμένου ν’ ἀπαντήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης οὕτω πως, ὥστε νὰ διαβεβαιώσῃ ἡμᾶς, ὅτι θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἕδραν ταύτην, παραιτοῦμαι. (Χειροκροτήματα).

§33Α. ΣΛΗΜΑΝ. (Ὅρα Παράρτημα).

§34Ι. ΓΡΥΠΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Διὰ τοῦ πέρυσι ψηφισθέντος νόμου ͵ΓΨΙΑʹ διωργανώθη ἡ κεντρικὴ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ὡς ἄριστα διὰ τῆς προσθήκης νέου προσωπικοῦ καὶ ἐνισχύσεως τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας. Ἀλλ’ ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου καὶ τῆς ἐξ αὐτῆς πείρας κατεδηλώθη ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνωσι ποῖαί τινες μεταρρυθμίσεις ἐν τῷ νόμῳ τούτῳ. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς νομοσχέδιον «περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ νόμου ͵ΓΨΙΑʹ (3711) περὶ ὀργανώσεως τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργείου». Ὡσαύτως, μέχρις ὅτου ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ἐν εὐθέτῳ χρόνῳ νομοσχέδιον πλῆρες τροποποιοῦν τὸν προξενικὸν νόμον, ἐθεώρησα ἐπεῖγον νὰ ὑποβάλω μικρὸν νομοσχέδιον «περὶ μεταρρυθμίσεως διατάξεών τινων τοῦ προξενικοῦ νόμου», ὁ ὁποῖος ἐπήγαγε τροποποιήσεις τινὰς εἰς τὸν γενικὸν προξενικὸν νόμον. Παρακαλῶ τὴν Βουλήν, ἵνα ἐπιτρέψῃ ὅπως τὰ νομοσχέδια ταῦτα θεωρούμενα ἐπείγοντα ψηφισθῶσιν εἰς αʹ ἀνάγνωσιν καὶ εἶτα παρεπεμφθῶσιν εἰς ἐπιτροπήν.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν εἰσάγεται εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς ἡ πρότασις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ὅπως θεωρηθῶσι κατεπείγοντα τὰ νομοσχέδια ταῦτα, ἀναγραφῶσι καὶ ψηφισθῶσιν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§36Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ πληροφορηθῶ ἂν γίνεται προσθήκη θέσεως ἢ αὔξησις δαπάνης.

§37Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Ἀφοῦ παραπέμπονται εἰς τὴν ἐπιτροπήν;

§38Ι. ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Γίνεται μία μικρὰ δαπάνη, ἡ ὁποία ἐξοικονομεῖται ἐκ τῆς οἰκονομίας, ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Δὲν προκύπτει δαπάνη. Περὶ τούτου βεβαιῶ τὸν κ. Βουλευτήν.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν θὰ παρακληθῇ ὁ κ. Κουτούπης νὰ λάβῃ μέρος, διὰ νὰ κάμῃ ἔλεγχον εὐρύτατον. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ μεταρρυθμίσεως διατάξεων τοῦ ͵ΓΨΙΑʹ (3711) νόμου περὶ ὀργανώσεως τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργείου» παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ μεταρρυθμίσεως διατάξεών τινων τοῦ προξενικοῦ νόμου» παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνονται οὕτω δεκτὰ τὰ νομοσχέδια ταῦτα κατ’ ἀρχήν). Κατήρτισα ἐπιτροπήν, εἰς ἣν θέλουσι παραπεμφθῆ τὰ νομοσχέδια ταῦτα πρὸς ἐπεξεργασίαν. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ἀπετελέσθη ἐκ τῶν ἑξῆς κυρίων Βουλευτῶν: Δ. Καλέργη, Ι. Κουντουριώτη, Ἀ. Ῥοντήρη, Ἀ. Διομήδη, Θ. Κουτούπη, Κ. Μάνου, Κ. Δεμερτζῆ, Ἀγ. Σλῆμαν καὶ Σ. Σίμου. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ ὑπομνήματος τῶν μοναχῶν τοῦ Μ. Σπηλαίου. Οἱ βουλευταὶ κύριοι Θ. Γαρουφαλλιᾶς καὶ Κ. Κυριαζόπουλος ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 11 τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου». Ἐπίσης ὑποβάλλονται τροπολογία τοῦ βουλευτοῦ κ. Γ. Ῥάλλη ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 10 τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου» καὶ πρότασις νόμου τοῦ βουλευτοῦ κ. Ν. Βάρθη «περὶ ἀπαλλαγῆς ἀγροτικῶν ἀκινήτων κτημάτων ἐν Κερκύρᾳ ἀπὸ τῶν βαρυνόντων αὐτὰ διηνεκῶν βαρῶν».

§40Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ὑπάρχει καὶ ἄλλη.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει καὶ ὑποβάλλει τώρα καὶ ὁ κ. Βάρθης καθ’ ὃ ἔχει δικαίωμα.

§42Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν εἶναι τὸ ἴδιον.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ κάμω ἐγὼ ἔλεγχον; Ἔκαστος Βουλευτὴς ἐκθέτει τὰς ἰδέας του. Ἅπασαι αἱ τροπολογίαι θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ἰδὲ Παράρτημα Βʹ. Ἀναθ. Βουλῆς, Τεῦχος Αʹ). Ἤδη τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Μιχαλόπουλος.

§44Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ, Κύριοι, τὴν Ἰατρικὴν Σχολὴν ἀναφέρομαι εἰς τὰς ὑποδείξεις τῆς ἐπιτροπῆς, πρὸς τὰς ὁποίας συμφωνῶ. Συμφωνῶ ἐπίσης πρὸς ὅσα ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κυκλάδων Βουλευτὴς πρὸ ὀλίγου σχετικὰ ἐξέθηκεν. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν Φυσικομαθηματικὴν Σχολὴν γενικῶς εἶπον καὶ χθὲς ἐν ὀλίγοις τί φρονῶ περὶ ταύτης. Συμπληρῶν ἐκεῖνα ἐκθέτω εἰς τὴν Βουλὴν ἐν τῇ ἐπιβαλλομένῃ συντομίᾳ τὰς ἑξῆς σκέψεις. Πρῶτον μὲν ὅσον ἀφορᾷ τὸ μαθηματικὸν τμῆμα: Συμφωνῶν πρὸς ὅσα πρὸ ὀλίγου ὀρθῶς ἐλέχθησαν παρατηρῶ ὅτι ἀντὶ τῆς ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ προτεινομένης ἕδρας διαφορικοῦ λογισμοῦ καὶ διαφορικῆς γεωμετρίας, ἀφοῦ ἔχομεν ἤδη ἕδραν ἀναλυτικῆς καὶ ἀνωτέρας γεωμετρίας καὶ προσέτι καὶ ἕδραν ἀναλύσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἐξετάζεται καὶ ἡ γεωμετρία διαφορικῶς, ὀρθὸν εἶναι νὰ δεχθῶμεν μᾶλλον καὶ ὁρίσωμεν δύο ἕδρας ἀναλύσεως, ἤ, ἐὰν παρὰ τὴν μίαν ἕδραν τῆς ἀναλύσεως δεχθῶμεν δευτέραν ἕδραν, συγκεκριμένως νὰ τὴν ὀνομάσωμεν ἕδραν διαφορικοῦ καὶ ὁλοκληρωτικοῦ λογισμοῦ, συμφώνως ἄλλως πρὸς τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν καὶ τὸ μαθηματικὸν τμῆμα ἐσχάτως ὑπέβαλεν. Ἀλλὰ καὶ ἂν εἴπωμεν δύο ἕδρας ἀναλύσεως, καὶ πάλιν τότε περιέχεται ὁ διαφορικὸς καὶ ὁλοκληρωτικὸς λογισμὸς εἰς τὴν ἀνάλυσιν ταύτην. Ὥστε μίαν ἐκ τῶν δύο τούτων διατυπώσεων ὀφείλομεν, νομίζω, νὰ παραδεχθῶμεν. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὴν ἕδραν, ἡ ὁποία ὑπῆρχεν εἰς τὸ πρῶτον σχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ἀπηλείφθη δ’ ἐκ τοῦ δευτέρου, τὴν ἕδραν δηλ. τῆς Ἀλγέβρας καὶ τῶν στοιχειωδῶν μαθηματικῶν, φρονῶ ὅτι ἀναγκαῖον εἶναι νὰ διατηρήσωμεν τὴν ἕδραν ταύτην. Ὁμολογουμένως, ἐὰν τὰ Γυμνάσια ἡμῶν εἰργάζοντο τελειότερον, δὲν θὰ παρίστατο τόση ἀνάγκη τῆς ἕδρας ταύτης. Ἐλπίζομεν ὅτι σὺν τῷ χρόνῳ θὰ τελειοποιηθῇ καὶ ἡ ἐν τοῖς Γυμνασίοις γινομένη ἐργασία ὡς πρός τε τὰ ἄλλα μαθήματα καὶ τὰ μαθηματικὰ καὶ τότε φρονῶ ὅτι ἡ προσθήκη τῆς ἕδρας ταύτης ἴσως θὰ περιττεύῃ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τοῦτο ἐπὶ πολλὰ ἀκόμη ἔτη δὲν θὰ γίνῃ, παρίσταται σήμερον ἀνάγκη ἐπείγουσα, ὅπως οἱ ἐκ τῶν Γυμνασίων ἐξερχόμενοι μαθηταί μας, ὅσοι κατατάσσονται εἰς τὰ φυσικὰ καὶ μαθηματικὰ ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, ἀκούωσι τὸ μάθημα τοῦτο. Ἀναγκαίαν ἐπίσης θεωρῶ διὰ τοὺς μαθηματικοὺς τὴν διδασκαλίαν τοῦ μαθήματος τῆς μαθηματικῆς φυσικῆς, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἄλλη παρὰ τὴν θεωρητικὴν ὑπὸ πολλῶν λεγομένην φυσικήν, βεβαίως ὅμως δὲν εἶναι ἐκείνη, ἣν ἐννοεῖ καὶ περιλαμβάνει τὸ νομοσχέδιον ὑπὸ τὸν εὐρὺν τίτλον πειραματικῆς καὶ θεωρητικῆς φυσικῆς, διότι ἡ φυσικὴ ἡ γενικὴ εἶναι πράγματι ὑπὸ τὴν ἔποψιν ἐν ταὐτῷ πειραματικὴ καὶ θεωρητική. Ἐὰν λέγηται συνήθως ἁπλῶς πειραματική, ἵνα ἐξαρθῇ ἓν ἐκ τῶν σπουδαίων αὐτῆς χαρακτηριστικῶν, τοῦτο δὲν σημαίνει ὅτι ἀπέχεται τῆς θεωρίας καὶ ὅτι δὲν εἶναι ἐν ταὐτῷ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ταύτην καὶ φυσικὴ θεωρητική. Ἀλλ’ ὅμως παρὰ ταύτην εἶναι ἡ λεγομένη μαθηματικὴ φυσικὴ ἢ καὶ ὑπὸ ἄλλων ἁπλῶς θεωρητικὴ φυσική. Διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ διάκρισις μεταξὺ πειραματικῆς καὶ καθαρῶς μαθηματικῆς φυσικῆς. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰς ἕδρας τῶν φυσικῶν ἐπιστημῶν συμφωνῶ, τοὐλάχιστον κατὰ τὸ πλεῖστον, πρὸς ὅσα ἡ ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε καὶ πρὸς ὅσα ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου, Βουλευτὴς Λαρίσης, πρὸ ὀλίγου ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀνέπτυξε, καὶ ἔρχομαι, πλὴν μικρῶν διαφορῶν, νὰ συνηγορήσω ὑπὲρ τῆς προτάσεως ταύτης. Μικρὰ διαφωνία εἰς λεπτομερείας τινὰς ἀναγομένη. Ὅπως ἔχουσι σήμερον αἱ ἕδραι τοῦ φυσικοῦ τμήματος εἶναι κατὰ τὴν κρίσιν μου ἀνεπαρκεῖς δι’ αὐτῶν δὲν προσφέρομεν πᾶν ὅ,τι ὀφείλομεν νὰ προσφέρωμεν εἰς τὸν τόπον μας. Πάντως ὑπάρχει ἐν παντὶ ἱδρύματι καὶ ἄρα καὶ ἐν τῷ πανεπιστημιακῷ ἡμῶν ἱδρύματι σκοπός τις καὶ διὰ τοῦτο καὶ εἰς τὸν καθορισμὸν τῶν ἑδρῶν τοῦ Πανεπιστημίου μας ὑπάρχει ἐπίσης σκοπός, καὶ ὁ σκοπὸς οὗτος ὁ μόνος εἶναι ὁ ἁρμόδιος νὰ μᾶς καθοδηγήσῃ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν μαθημάτων, τὰ ὁποῖα ὀφείλομεν ν’ ἀναγράψωμεν ἐν ἑκάστῃ Σχολῇ. Ἐρωτῶ λοιπόν: Τίνα σκοπὸν ἢ σκοποὺς ἐπιδιώκομεν διὰ τῆς Φυσικομαθηματικῆς Σχολῆς; Τί ἐπιζητοῦμεν διὰ τῆς Σχολῆς ταύτης; Διότι, ἂν δὲν ἐπεζητοῦμεν τίποτε, τότε ἠδύνατο αὕτη καὶ νὰ λείψῃ. Κάτι ἐπιζητοῦμεν. Τί λοιπὸν εἶναι τοῦτο; Αἱ βλέψεις καὶ αἱ σκέψεις περὶ τῆς πανεπιστημιακῆς διδασκαλίας τῶν φυσικῶν ἐπιστημῶν δὲν ὑπῆρξαν πάντοτε αἱ αὐταί· ἔχουσι καὶ αἱ ἰδέαι καὶ οἱ σκοποὶ ἐξέλιξιν, καὶ κατ’ ἄλλον τρόπον καὶ πρὸς ἄλλους σκοποὺς ἴσως ἐνοήθησαν τὸ πρῶτον διδασκόμεναι ἐν Πανεπιστημίῳ αἱ φυσικαὶ ἐπιστῆμαι, δὲν ἐνοήθησαν ὅμως πάντοτε καὶ δὲν νοοῦνται καὶ σήμερον ἀκριβῶς κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον. Ἔχουσι, λέγω, καὶ αἱ ἰδέαι καὶ οἱ σκοποὶ ἐξέλιξιν. Εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη νὰ διαμορφώσωμεν τὸ πρόγραμμα τῆς Φυσικομαθηματικῆς ἡμῶν Σχολῆς συμφώνως πρὸς τὰς ἰδέας ἐκείνας, εἰς ἃς ἔχει καταλήξει σήμερον περὶ πανεπιστημιακῆς διδασκαλίας τῶν φυσικῶν ἐπιστημῶν ὁ σύγχρονος κόσμος. Ποῖαι εἶναι αὗται καὶ ποίας μεταρρυθμίσεις ἐπιβάλλουσιν εἰς ἡμᾶς; Τοῦτο ἐπιφυλάσσομαι νὰ τὸ ἀναπτύξω κατὰ τὴν γʹ συζήτησιν, ὅτε θὰ ἔχῃ, ὑποθέτω, ἡ Βουλὴ τὸν καιρὸν καὶ τὴν διάθεσιν ν’ ἀσχοληθῇ εἰδικώτερον εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην. Ἐπὶ τοῦ παρόντος ἀρκοῦμαι μόνον νὰ ὑποδείξω τὴν ἀνάγκην προσθήκης καὶ ἕδρας ἀγρονομίας, περιλαμβανούσης τὰ κυριώτατα ἐκ τῆς γενικῆς γεωργίας, εἰδικῆς γεωργίας καὶ γεωργικῆς οἰκονομίας, καθὼς καὶ ἕδραν ἐφηρμοσμένης ζωολογίας, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργόν, ὅπως μᾶς κάμῃ τὴν τιμὴν νὰ λάβῃ ταῦτα ὑπ’ ὄψιν, καθὼς καὶ ὅσα διετυπώθησαν πρὸ ὀλίγου ὑπὸ τοῦ κ. συναδέλφου μου, ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Λαρίσης, ἵνα κατὰ τὴν γʹ συζήτησιν δυνηθῶμεν νὰ καταλήξωμεν εἰς σκόπιμα καὶ ὠφέλιμα γενικῶς ἀποτελέσματα.

§45Δ. ΖΑΜΑΝΟΣ. Ὁ καθορισμὸς τῶν ἑδρῶν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ ἐγέννησεν εἰς ἐμὲ ἀπορίας τινάς, δι’ ἃς καὶ μόνον καὶ ἐν ὀλίγοις λαμβάνω τὸν λόγον, ἰδιαιτέρως δὲ διὰ τὴν Σχολὴν τῶν φυσικῶν καὶ μαθηματικῶν ἐπιστημῶν. Μεταξὺ τῶν δεκατεσσάρων ἑδρῶν τῆς Σχολῆς ταύτης ἀναφέρονται δύο ἕδραι τῆς πειραματικῆς καὶ θεωρητικῆς φυσικῆς. Ἐπεθύμουν νὰ ἐγνώριζον ἂν οἱ δύο καθηγηταὶ οὗτοι θὰ διδάσκωσι κεχωρισμένως, τὴν θεωρητικὴν φυσικὴν ὁ εἷς καὶ τὴν πειραματικὴν φυσικὴν ὁ ἕτερος.

§46Α. ΣΛΗΜΑΝ. Ὄχι.

§47Δ. ΖΑΜΑΝΟΣ. Ἀκριβῶς αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπορία μου. Διότι, ἐὰν ἀφεθῇ ἡ Σχολὴ ἐλευθέρα, ἄνευ δηλώσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, εἶναι πιθανὸν νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον συνέβαινε μέχρι τοῦδε ἐν τῇ Σχολῇ ταύτῃ, καὶ καθ’ ὃ ὁ εἷς καθηγητὴς ἐδίδασκε τὴν πειραματικὴν φυσικὴν καὶ ὁ ἕτερος θεωρητικὴν φυσικήν. Τί δὲ ἐγένετο εἰς τὴν Σχολὴν ταύτην μέχρι τοῦδε εἶναι γνωστόν. Καθ’ ὃν χρόνον ὁ καθηγητὴς τῆς πειραματικῆς φυσικῆς ἐξετέλει τὸ πείραμα θέματός τινος, ἐδίδασκε τὸ ἀποτέλεσμα, οἱ φοιτηταὶ δὲν ἐγνώριζον τὸ αἴτιον, τὴν θεωρίαν, τὴν ὁποίαν θὰ ἤκουον μετὰ ἓξ μῆνας, ἴσως δὲ καὶ μετὰ ἓν ἔτος παρὰ τοῦ ἑτέρου καθηγητοῦ οὕτως ὥστε ἡ ὅλη διδασκαλία παρέμενεν ἀκατανόητος καὶ μετέωρος.

§48Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἐὰν μοὶ ἐπιτρέπητε, νὰ σᾶς ἐξαγάγω τῆς ἀπορίας σας. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἔχω ἰδιαιτέραν ἕδραν πειραματικὴν καὶ ἰδιαιτέραν θεωρητικήν, δὲν θὰ τὰς περιελάμβανον εἰς τὸ αὐτὸ ἐδάφιον, ἀλλ’ ἁπλῶς θὰ ἔγραφον μία ἕδρα θεωρητικῆς καὶ μία πειραματικῆς· ἐπιθυμῶ ὅμως δύο θεωρητικῆς καὶ πειραματικῆς καὶ διὰ τοῦτο διετύπωσα οὕτω τὸ ἐδάφιον.

§49Δ. ΖΑΜΑΝΟΣ. Χαίρω πολύ, διότι εἴμεθα σύμφωνοι.

§50ΘΡ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Θὰ ἦτο καλλιτέρα ἡ ὀνομασία «δύο ἑδρῶν φυσικῆς».

§51Δ. ΖΑΜΑΝΟΣ. Ἐπεθύμουν τὴν δήλωσιν ταύτην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ διὰ τὴν Σχολήν, ἡ ὁποία δυνατὸν εἰς τὸ μέλλον παρερμηνεύουσα τὸν νόμον νὰ προτείνῃ ἕνα καθηγητὴν τῆς θεωρητικῆς φυσικῆς καὶ ἕνα τῆς πειραματικῆς, στηριζομένη ἐπὶ τοῦ μέχρι τοῦδε γενομένου ἀτόπου, καθ’ ὃ ὁ μὲν εἷς περιωρίζετο εἰς αὐτοτελῆ πειράματα, ὁ δὲ ἕτερος ἀναγκαστικῶς εἰς ξηρὰς θεωρίας. Τονίζω δὲ ἰδιαιτέρως, ὅτι λέγων θεωρίαν δὲν ἐννοῶ τὴν μαθηματικὴν φυσικήν, ἥτις εἶναι ὅλως διάφορος καὶ ἀποτελεῖ κλάδον τῶν μαθηματικῶν ἐπιστημῶν, διὸ καὶ διδάσκεται ὑπὸ μαθηματικῶν, ὡς ὁ Poincaré, ὁ Boussinesq κλπ.

§52ΘΡ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ δὲν ὑπάρχει λόγος.

§53Δ. ΖΑΜΑΝΟΣ. Βεβαίως· νῦν μετὰ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τὸ ζήτημα ἐλύθη. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἕδρας τῆς χημείας συμφωνῶ μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅπως αἱ ἕδραι αὗται ὦσι δύο, ἤτοι μία τῆς ἀνοργάνου καὶ ἑτέρα τῆς ὀργανικῆς χημείας. Θὰ ἐπεθύμουν βεβαίως καὶ τρίτην ἕδραν, τὴν τῆς ἀναλυτικῆς, ἐὰν τοῦτο ἦτο δυνατόν. Ἐλπίζω ὅμως, ὡς καὶ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς προυτάθη, νὰ τεθῇ αὕτη ὡς ἔκτακτος. Ὁ ἀξιότιμος ὅμως ἐκ Λαρίσης συνάδελφος ὑπέπεσεν εἰς μίαν ἀνακρίβειαν λέγων ὅτι εἰς οὐδὲν Πανεπιστήμιον ὑπάρχουσιν ἕδραι κεχωρισμέναι τῆς χημείας.

§54ΑΓ. ΣΛΗΜΑΝ. Δὲν εἶπον ὅτι δὲν ὑπάρχουσι.

§55Δ. ΖΑΜΑΝΟΣ. Εἴπατε καὶ δὴ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Σορβόνης. Ἀκριβῶς ἐκεῖ ὑφίστανται αἱ ἕδραι τῆς χημείας κεχωρισμέναι.

§56ΑΓ. ΣΛΗΜΑΝ. Τὸ ἠξεύρω. Ἠξεύρω καὶ τοὺς διδάσκοντας.

§57Δ. ΖΑΜΑΝΟΣ. Εἰς τὴν Σορβόνην τῶν Παρισίων ὑπάρχει μία ἕδρα τακτικὴ τῶν μεταλλοειδῶν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐδίδασκε μέχρις ἐσχάτων ὁ σοφὸς καθηγητὴς καὶ ἀκαδημαϊκὸς Μουασάν, ἤδη δὲ ὁ Le Chantellier ἐπίσης ἀκαδημαϊκός· ὑπάρχει ἡ ἕδρα τῶν μετάλλων, τὴν ὁποίαν ἐδίδασκεν ὁ διαπρεπὴς Ditte, νῦν δὲ ὁ Urbain, καὶ ἡ ἕδρα τῆς ὀργανικῆς χημείας, τὴν ὁποίαν διδάσκει ἤδη ὁ....

§58ΑΓ. ΣΛΗΜΑΝ. Ὁ Behal...

§59Δ. ΖΑΜΑΝΟΣ. Ὄχι· ὁ Behal εἶναι maître des Conférences. Ὁ ἀκαδημαϊκὸς Haller. Εἶναι λοιπὸν ἀπαραίτητον καὶ εἰς τὸ ἡμέτερον Πανεπιστήμιον νὰ ὑπάρχωσιν αἱ δύο αὗται ἕδραι, ἡ τῆς ἀνοργάνου, δηλαδὴ τῆς χημείας τῶν μεταλλοειδῶν καὶ τῶν μετάλλων, καὶ ἡ τῆς ὀργανικῆς χημείας. Διὰ τὴν ἕδραν τῆς γεωλογίας καὶ παλαιοντολογίας εἶμαι σύμφωνος ὅπως εἶναι αὕτη τακτική, ὡς καὶ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἀναφέρεται. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὴν ἕδραν τῆς ὀρυκτολογίας καὶ πετρολογίας διαφωνῶ πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Λαρίσης συνάδελφον, ὅστις προτείνει νὰ καταστῇ ἔκτακτος ἡ ἕδρα αὕτη, καὶ συντάσσομαι πρὸς τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς συναδέλφου καὶ διαπρεποῦς ἐπιστήμονος κ. Νέγρη, ὅστις λίαν σοφῶς ἐχαρακτήρισε πρὸ ὀλίγου τὴν ὀρυκτολογίαν. Αἱ ἕδραι τῆς ζωολογίας, τῆς βοτανικῆς καὶ τῆς φαρμακευτικῆς χημείας καλῶς ἔχουσιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὡς καὶ αἱ λοιπαὶ τῆς ἀστρονομίας καὶ μετεωρολογίας, τῆς ἀναλυτικῆς γεωμετρίας καὶ τῆς θεωρητικῆς μηχανικῆς. Διὰ τὰς ἕδρας ὅμως τῆς ἀναλύσεως καὶ τοῦ διαφορικοῦ καὶ διαφορικῆς γεωμετρίας θὰ ἐπεθύμουν νὰ καθωρίζετο σαφέστερον τὸ πρᾶγμα. Δὲν δυσκολεύομαι νὰ δώσω τὴν ἑρμηνείαν τῆς λέξεως «ἀνάλυσις». Λέγοντες ἀνάλυσιν ἐννοοῦμεν τὸν διαφορικὸν καὶ ὁλοκληρωτικὸν λογισμόν. Ἑπομένως διὰ τῆς ἑτέρας ἕδρας τοῦ διαφορικοῦ λογισμοῦ καὶ διαφορικῆς γεωμετρίας καθιεροῦται βεβαίως ἡ ἕδρα τῆς ἀνωτέρας ἀναλύσεως. Θὰ ἦτο ὅμως περίεργον νὰ ἐχωρίζομεν τὸν διαφορικὸν λογισμὸν ἀπὸ τὴν κατωτέραν ἀνάλυσιν καὶ νὰ ἐθέτομεν αὐτὸν εἰς τὴν ἀνωτέραν ἀνάλυσιν, τὴν περιλαμβάνουσαν, ὡς γνωστόν, τὴν ἐπίλυσιν τῶν διαφορικῶν ἐξισώσεων διὰ τῶν συνθηκῶν εἰς τὰ ὅρια. Διὰ τοῦτο προτείνω, ὅπως ἡ ἕδρα τῆς ἀναλύσεως ἐπεξηγηθῇ ἕδρα τοῦ διαφορικοῦ καὶ ὁλοκληρωτικοῦ λογισμοῦ, ἡ ἄλλη δὲ ἕδρα νὰ ὀνομασθῇ ἕδρα τῆς ἀνωτέρας ἀναλύσεως συμφώνως πρὸς τὰ κρατοῦντα ἐν τῇ ἐπιστήμῃ σήμερον. Ταῦτα ἐν ὀλίγοις εἶχον νὰ εἴπω ἐν σχέσει πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ γίνεται συζήτησις περὶ Φυσικομαθηματικῆς Σχολῆς, ἤθελον παρακαλέσει τοὺς ἐγγεγραμμένους διὰ νὰ ὁμιλήσωσιν, ὅπως ἐπιτρέψωσιν εἰς τοὺς κ. Νέγρην καὶ Π. Ἠλιόπουλον νὰ ὁμιλήσωσιν, ὅπως τερματισθῇ ἡ συζήτησις.

§61ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι ἄλλοι ἐγγεγραμμένοι;

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ὀκτὼ ἢ ἐννέα διὰ τὴν Ἰατρικὴν Σχολήν.

§63Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 7 ἔχω καὶ ἐγὼ τὸν λόγον.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουλουμβάκης ἔχει τὸν λόγον γενικῶς ἐπὶ τοῦ ὅλου ἄρθρου. Ἤδη ὁ κ. Νέγρης ἔχει τὸν λόγον.

§65Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος πρὸ ὀλίγου ὁμιλῶν ἐν ὀνόματι τῆς ἐπιτροπῆς μᾶς ἐξέθεσε τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους μετέβαλε τὸ ἄρθρον 7 ἡ ἐπιτροπή. Ἀναμφισβητήτως ἅπαντα τὰ μαθήματα, τὰ ὁποῖα συνιστῶσιν, εἶναι χρήσιμα, ἀλλ’ οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅπως μᾶς πείσωσι περὶ τοῦ σκοπίμου, ἵνα τὰ μαθήματα διδάσκωνται ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, δὲν μοὶ φαίνονται ἐντελῶς πειστικοί. Πρὸ παντὸς ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ πρέπει νὰ διδάσκωνται οἱ μαθηταὶ τόσα μαθήματα, ὅσα εἶναι δυνατὸν νὰ ἀκολουθήσωσιν. Ἀναμφισβητήτως εἶμαι σύμφωνος, ὅτι πρέπει τὰ τμήματα νὰ τὰ διαιρέσωμεν εἰς τρία, διότι θὰ εἶναι ἐλάφρυνσις διὰ τὴν νεολαίαν. Θεωρῶ σήμερον, ὅτι διὰ τὸ Πανεπιστήμιον πρέπει νὰ περιορισθῶμεν ἀκριβῶς πρῶτον εἰς τὴν ἀληθῆ ἐπιστημονικὴν μόρφωσιν δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ ἀκολουθῶσι τὰς θεωρητικὰς ἐπιστήμας. Δεύτερον δυνάμεθα ἀναμφισβητήτως νὰ περιλάβωμεν ἅπαντα τὰ μαθήματα, τὰ ὁποῖα σχετιζόμενα μὲ τὰ θεωρητικὰ μαθήματα δύνανται νὰ ἐπιτρέψωσιν εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ ἀκολουθήσῃ τὴν θεωρητικὴν ἐπιστήμην, νὰ ἀκολουθήσῃ στάδιόν τι πρακτικόν. Δὲν θὰ ἀντιτείνω, ἵνα παρὰ τῇ φυσικῇ καὶ τῇ χημείᾳ τὰς ὁποίας θὰ μάθωσιν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, προστεθῶσι καὶ ἡ ἀναλυτικὴ χημεία καὶ ἡ ἠλεκτρολογία, διότι, ἀφοῦ ὑπάρχουσι τὰ κύρια μαθήματα, μία τελειοτέρα διδαχὴ τῶν εἰδικῶν κλάδων δύναται νὰ καταστήσῃ τοὺς φοιτητὰς τοιούτους, ὥστε νὰ τραπῶσι καὶ εἰς πρακτικὰ μαθήματα.

§66Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ὅλα αὐτὰ διὰ νόμου δύνανται νὰ γίνωσι;

§67Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Δύναται ὁ Ὑπουργὸς καὶ ἡ Σύγκλητος διὰ Β. Διαταγμάτων νὰ τὰ κανονίσωσι. Βεβαίως δὲν ἐννοῶ ὅτι τὰ πρακτικὰ μαθήματα δὲν πρέπει νὰ διδαχθῶσιν ἐν Ἑλλάδι, ἀλλ’ ἔχομεν ἑτέρας Σχολάς, εἰς τὰς ὁποίας δύνανται νὰ διδαχθῶσι, καὶ ἔχομεν τὴν Σχολὴν τοῦ Πολυτεχνείου, μεθαύριον δὲ θὰ ἔχωμεν τὴν Γεωργικὴν Σχολήν, ὅπου βεβαίως πρέπει νὰ διδαχθῶσι τὴν κτηνοτροφίαν, τὴν γεωργίαν κ.τ.λ.

§68Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Θὰ ηὐχόμην νὰ διδάσκωνται ἐν Ἑλλάδι τὰ μαθήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα διδάσκονται εἰς τὴν Σχολὴν τοῦ Μ.... Ἀλλὰ δὲν βλέπω τὸν λόγον, ἐνῷ ἐνταῦθα ἔχομεν Σχολὴν ἀνωτέραν, νὰ θέλωμεν νὰ δώσωμεν μίαν τοιαύτην μάθησιν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Ἄς μοι ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, ὅτι θὰ εἰσαγάγωμεν ἡμιμάθειαν καὶ τίποτε περιπλέον. Τοῦτο θὰ πράξωμεν ἐν τῷ μέλλοντι, ὁπόταν θὰ κανονίσωμεν μίαν σειρὰν μαθημάτων καλλιτέραν.

§69Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Συμφωνῶ τελείως μὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας καὶ θέλω ἀρκεσθῆ, ἐπειδὴ ἡ ὥρα ἔχει προχωρήσει, νὰ προσθέσω ὀλίγας λέξεις. Διὰ τὴν ὀρυκτολογίαν παρατηρῶ ὅτι τὴν σήμερον κατέστη αὕτη ἐπιστήμη ὄχι μόνον ἀναγκαία διὰ τὴν γεωλογίαν, ἀλλὰ ἐπιστήμη αὐτοτελής, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ μελέτην μεγάλην καὶ ἀέναον, ὅπως διατηρῆται ὁ ὀρυκτολόγος εἰς τὸ ὕψος τῆς ἐπιστήμης. Ὡς ἐκ τούτου πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εἶναι ἀσύμφορον ὁ μέλλων νὰ ἀποδυθῇ εἰς τοιαύτην ἐπιστήμην νὰ μὴ ἔχῃ πρὸ αὐτοῦ τὴν βεβαιότητα, ὅτι μελετῶν τὴν ὀρυκτολογίαν καὶ μόνον αὐτήν, ἀνεξαρτήτως τῆς γεωλογίας, δὲν ἔχει τὴν ἐλπίδα ὅτι δύναται ἐπὶ τέλους νὰ γίνῃ καὶ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου. Οὐδεὶς τότε θὰ ἀποδυθῇ εἰδικῶς εἰς τὴν ἐπιστήμην ταύτην, ὅπερ εἶναι ἀπαραίτητον.

§70ΑΓ. ΣΛΗΜΑΝ. Κατὰ τὴν ἀντίληψιν ἡμῶν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἡμεῖς εἴχομεν διατυπώσει τὴν εὐεργετικὴν διάταξιν, ὅπως οἱ ἔκτακτοι καθηγηταὶ μετ’ εὐδόκιμον ἐργασίαν γίνωσι τακτικοὶ καθηγηταί.

§71Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Νὰ δύναται ὁ ἔκτακτος καθηγητὴς ὀνομαζόμενος τακτικὸς νὰ ἔχῃ βλέψεις τακτικοῦ καθηγητοῦ.

§72Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Θὰ ἀμείβηται ὅμως ὡς ἔκτακτος καθηγητής;

§73Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ ληφθῶσιν ἐγγυήσεις μεγάλαι, διότι θὰ γίνωσι καταχρήσεις.

§74Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Δεύτερον ὡς πρὸς τὴν φυσικὴν εἶναι ἀναμφισβήτητον, Κύριοι, ὅτι ἡ ἐπιστήμη αὕτη σήμερον εἶναι τόσον ἐκτεταμένη, ὥστε εἶναι ἀδύνατον εἷς καθηγητὴς καὶ μόνος ἐντὸς τοῦ αὐτοῦ ἔτους νὰ τὴν διδάξῃ. Ἀναμφισβητήτως θὰ διαιρεθῇ εἰς δύο τμήματα, τὸ ἓν τμῆμα διὰ τὸ ἓν ἔτος καὶ τὸ ἄλλο τμῆμα διὰ τὸ ἄλλο ἔτος. Ὥστε ἔχει καλῶς ἡ διατύπωσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§75Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Διὰ τὴν φυσικὴν πάντοτε δύο ἕδραι θὰ ὑπάρχωσιν.

§76Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Δύο ἕδραι ἔχουσαι ὁλόκληρον τὸ μάθημα.

§77Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἔρχομαι εἰς τὸ μάθημα τῆς ἀνωτέρας ἀναλύσεως. Διὰ νὰ ἀποδείξω τὴν σπουδαιότητα τοῦ μαθήματος τούτου, θὰ σᾶς διηγηθῶ ἐπεισόδιόν τι τοῦ ἐπιστημονικοῦ μου βίου. Ὁ νῦν διακεκριμένος καθηγητὴς τῶν μαθηματικῶν τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου κ. Ἰ. Χατζιδάκις ἔτυχε νὰ εὑρίσκηται εἰς Παρισίους καθ’ ὃν χρόνον καὶ ἐγὼ ἐσπούδαζον. Συνεστήθη τότε εἰς ἐμὲ ὑπὸ τοῦ ἀειμνήστου Λάκωνος, ἵνα τὸν συντρέξω εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῶν σπουδῶν του εἰς Παρισίους. Ἐγένετο λόγος μεταξὺ ἡμῶν περὶ τῶν μαθηματικῶν, ὅτε δ’ ἦλθεν ὁ λόγος περὶ τῶν ἀνωτέρων μαθηματικῶν, καὶ ἰδιαιτέρως περὶ κλάδου τινὸς τῶν φανταστικῶν λεγομένων ποσοτήτων, μετ’ ἀπορίας ἤκουσα αὐτοῦ λέγοντος ὅτι εἶναι ἀληθῶς φανταστικὰ αὐτά. Ἠπόρησα λέγω καὶ ἐνόησα, ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην εἰς τὸ Πανεπιστήμιον ἡμῶν καὶ οἱ καλλίτεροι μαθηταὶ ἀπεφοίτων ἀδαεῖς τῆς ἀληθοῦς ἀνωτέρας ἐπιστήμης.

§78ΑΓ. ΣΛΗΜΑΝ. Πόσων ἐτῶν ἦτο;

§79Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἦτο νέος· ἀλλ’ ἐγὼ αὐτὸς ἤμην εἴκοσι καὶ τριῶν ἐτῶν. Προσεπάθησα νὰ τὸν πείσω περὶ τῆς σπουδαιότητος αὐτῶν, ἀλλ’ ἦτο ἀδύνατον. Ἐπὶ τέλους τῷ εἶπον, ὅτι μετὰ τρία ἔτη, ἀφοῦ ἀκολουθήσῃ τὰ μαθήματα ἐν Εὐρώπῃ, θὰ συζητήσωμεν πάλιν. Συνέβη ὁ Γαλλογερμανικὸς πόλεμος καὶ ἐχωρίσθημεν καὶ συνηντήθημεν μετὰ πέντε ἢ ἓξ ἔτη εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἐγὼ εἶχον ἐπιδοθῆ εἰς τὴν βιομηχανίαν, αὐτὸς δὲ εἰδικῶς εἰς τὰ μαθηματικά. Ἡμέραν τινὰ μὲ σταματᾷ καθ’ ὁδὸν καὶ μοὶ λέγει: Εἶχες δίκαιον τότε ἐν Παρισίοις, ἀλλὰ τώρα θὰ μοὶ κάμῃς τὴν χάριν νὰ δεχθῇς νὰ γίνῃς κριτὴς τῶν συγγραμμάτων μου. Τὰ ἔχω ὑποβάλει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον πρὸς ἔγκρισιν. Ἐγὼ τότε εἶπον εἰς αὐτόν, ὅτι δὲν αἰσθάνομαι ἤδη ἐμαυτὸν ἄξιον διὰ νὰ κρίνω τὰ ἔργα τόσον διακεκριμένου μαθηματικοῦ. Ὅλα αὐτὰ τὰ εἶπον, διότι ὑπάρχει φόβος, μήπως, ἐὰν τὴν σήμερον δὲν κατέχῃ τὴν ἕδραν τῶν ἀνωτέρων μαθηματικῶν ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος νὰ γνωρίζῃ ἀνώτερα μαθηματικά, πάθουν οἱ φοιτῶντες ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔπαθεν ὁ κ. Χατζιδάκις.

§80Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Μέχρι σήμερον δὲν ἐδιδάχθημεν τὸ μάθημα αὐτό.

§81Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ὅλοι οἱ Ἕλληνες, οἱ ὁποῖοι ἐσπούδασαν ἐν Παρισίοις, διεκρίθησαν, καὶ ἐπειδὴ βλέπομεν τὴν ἐπίδοσιν τῆς φυλῆς ἡμῶν πρὸς τὰ μαθηματικά, ἐπιβάλλεται νὰ βοηθήσωμεν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ φυσικοῦ τούτου προτερήματος.

§82Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι Βουλευταί, ὅτι, ὅτε ἐστάλησαν ἀλλεπάλληλοι ἀναφοραὶ διαφόρων σωματείων τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τὴν Πελοπόννησον καὶ ἀπὸ τὴν Θεσσαλίαν, καθ’ ὃν χρόνον ἐνέσκηψεν ἡ ἐπιζωοτία, ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑπεσχέθη εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι θὰ ληφθῇ ἐπὶ τέλος μέριμνα περὶ τοῦ θεσμοῦ τῆς διδασκαλίας τῆς κτηνιατρικῆς, οὕτως ὥστε, ἐὰν ἐν τῷ μέλλοντι συμβῇ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συνέβη κατὰ τὸ παρὸν ἔτος, νὰ μὴ εὑρεθῶμεν πάλιν εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν, εἰς ἣν εὑρέθημεν καὶ ἐφέτος καὶ ἐπὶ τόσα ἤδη ἔτη. Σήμερον λοιπὸν εὐτυχῶς συζητεῖται τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ Πανεπιστημίου, νομίζω δὲ ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, ὅπως ἱδρύσῃ, ἂν ὄχι ἰδιαιτέραν Σχολὴν κτηνιατρικὴν ἐν τῷ ἀνωτέρῳ ἡμῶν ἱδρύματι, ἀλλ’ ἁπλῶς κτηνιατρικόν τι σχολεῖον ἀνάλογον τῶν μέσων μας, ὅπως διδάσκωνται ἐν αὐτῷ καὶ μορφῶνται οἱ νέοι, μέχρις οὗ ἀποκτήσωμεν καταλλήλους καθηγητὰς δι’ ἕδραν πανεπιστημιακήν.

§83Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας εἶναι σύμφωνος πρὸς τὴν τοιαύτην ἰδέαν.

§84Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Δι’ ἰδιαιτέραν Σχολὴν αἱ δαπάναι θὰ εἶναι κολοσσιαῖαι, ἐνῷ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον ὑπάρχει τὸ ὑλικόν.

§85Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔπειτα ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἕδρας τῆς ἀγρονομίας. Ὁ Ἑλληνικὸς πληθυσμὸς εὐαρέστως θὰ ἀνεχθῇ νέαν φορολογίαν, ὅταν μάθῃ ὅτι ἡ Πολιτεία ἐμερίμνησε περὶ Σχολῆς ἀγρονομικῆς. Δὲν ἀπαιτοῦμέν τι νέον. Τὸ Διάταγμα τοῦ 1836, δι’ οὗ ἱδρύεται τὸ Πανεπιστήμιον, προνοεῖ περὶ τοιαύτης Σχολῆς.

§86Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ ἐπιτροπὴ συνιστᾷ ἀγρονομίαν.

§87Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄλλως τε πάντα τὰ Πανεπιστήμια τῆς Σερβίας, Βουλγαρίας καὶ αὐτῆς τῆς Ῥωμουνίας ἔχουσι τοιαύτας ἕδρας.

§88Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Θέλετε εἰδικὴν Σχολήν;

§89Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δυνάμεθα λόγῳ τῆς δυσπραγίας νὰ ἀποκτήσωμεν οἵαν ἐρωτᾶτε.

§90Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ νὰ ψηφισθῶσι κατὰ προτίμησιν τὰ ὑπ’ ἀριθ. 41 καὶ 45 τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, ὡς κατεπείγοντα. (Ψηφίζονται συναινούσης τῆς Βουλῆς κατὰ προτίμησιν εἰς αʹ συζήτησιν 1) τὸ νομοσχέδιον «περὶ μετακλήσεως ἀλλοδαπῶν ἀξιωματικῶν πρὸς ὀργάνωσιν τῆς Χωροφυλακῆς», καὶ 2) εἰς βʹ ἀνάγνωσιν τὸ «περὶ τῶν διδακτηρίων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως»).

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις μέχρι τῆς 5 μ. μ. Μετὰ τὴν διακοπήν.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις.

§93Γ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Παρατηρῶ ὅτι εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον 7ον καὶ οἱ ὑφηγηταὶ ὑπάγονται εἰς τὸ κατώτερον διδακτικὸν προσωπικὸν τοῦ Πανεπιστημίου. Ἀλλ’ ἐνῷ τοὺς ὑποχρεοῦμεν νὰ παρουσιάζωσι πρωτοτύπους ἐργασίας, ἀφοῦ τοῖς ἐπιβάλλομεν δοκιμασίαν προφορικὴν καὶ πρακτικήν, κατ’ ἐμὴν γνώμην δέον νὰ τοῖς δώσωμεν καὶ θέσιν ἀνωτέραν, νὰ ὑψώσωμεν δηλ. τὴν ὑφηγεσίαν εἰς σημεῖον πολὺ ἀνώτερον ἀπὸ ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται, νὰ δώσωμεν τοῖς ὑφηγηταῖς θέσιν πταισματοδίκου, ἂν ὄχι πρωτοδίκου, καίτοι νομίζω ὅτι ὁ δεύτερος ἁρμόζει παρὰ ὁ πρῶτος· διότι, ὡς καὶ ἄλλοι συνάδελφοι εἶπον, εἶναι τὸ φυτώριον, καὶ πρέπει νὰ πρεσβεύηται ὡς τοιοῦτον, πρὸς καλλιέργειαν τῆς ἐπιστήμης. Νομίζω ὅθεν, ὅτι, ἀντὶ νὰ τοὺς τάξωμεν εἰς τὸ κατώτερον διδακτικὸν προσωπικόν, πάνυ ὀρθῶς δέον νὰ τοὺς θέσωμεν εἰς τὸ ἀνώτερον διδακτικόν, νὰ δημιουργήσωμεν καὶ δι’ αὐτοὺς μίαν θέσιν ἀξιοπρεπεστέραν. Οἱ δὲ ἐπιμεληταὶ καὶ οἱ βοηθοί, δι’ οὓς προτείνεται νὰ ταχθῶσιν εἰς τὸ διδακτικὸν προσωπικόν, δὲν εὑρίσκω ποσῶς ὀρθόν, διότι οἱ μὲν πρῶτοι ἐκ τούτων, ὡς ἐμφαίνεται ἐκ τῆς παραγρ. 2 τοῦ ἄρθρου 11ου, δὲν ἔχουσιν ἀποκτήσει εἰσέτι τὴν πεῖραν τοῦ διδάσκειν τοὐλάχιστον διὰ τὴν Ἰατρικὴν Σχολήν, οἱ δὲ δεύτεροι ἔχουσιν ἀνάγκην εἰσέτι τοῦ διδάσκεσθαι, σὺν τούτοις δὲ δὲν ἀποτελοῦσι ποσῶς μέρος τοῦ Πανεπιστημίου, ἀλλὰ διατελοῦσι πάντοτε ὑπό τε τὴν ἐπίβλεψιν καὶ ἐπήρειαν τοῦ καθηγητοῦ. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ εὐαρεστηθῇ νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα σοβαρώτερον, διότι ἄλλως θὰ καταρρίψωμεν τὸ γόητρον τοῦ ὑφηγητοῦ, καὶ θὰ ἀνυψώσωμεν τὸ τοῦ ἐπιμελητοῦ καὶ βοηθοῦ εἰς βαθμίδα, ἐν ᾗ δὲν θὰ ἔχωσι τὴν ἱκανότητα ἐπαρκῶς καὶ ἐπαξίως νὰ διατηρηθῶσιν· οὕτως οἱ ὑφηγηταὶ θὰ ἀπογοητευθῶσι μετά τινα ἔτη καὶ θὰ εὑρεθῶμεν εἰς σημεῖον χεῖρον ἀπὸ ὅ,τι εἴμεθα σήμερον. Εἰς τὸν ἀριθ. 14 τῆς «εἰδικῆς νοσολογίας» παντοῦ ὅπου ὑπάρχει ἕδρα εἰδικῆς νοσολογίας προστίθεται καὶ θεραπευτικῆς, ὅπου δὲ ὑπάρχει θεραπευτικῆς δὲν προστίθεται καὶ εἰδικῆς νοσολογίας, διότι ἐν τῇ θεραπευτικῇ ὑπονοεῖται καὶ ἡ εἰδικὴ νοσολογία, διότι ὁ θεραπευτὴς εἶναι ἠναγκασμένος ν’ ἀναπτύξῃ τὰ τῆς εἰδικῆς νοσολογίας, διότι, ἐὰν τοῦτο δὲν πράττῃ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπεξηγῇ τὸ θεραπευτικὸν μέρος. Ὁ τῆς εἰδικῆς νοσολογίας ὅμως ὑπὸ οὐδεμιᾶς ἄλλης ἀνάγκης ὑποχρεοῦται νὰ διδάξῃ καὶ τὸ τῆς θεραπευτικῆς μέρος παρὰ ἀπὸ καλὴν θέλησιν ἢ ἀπὸ τὸν νόμον. Τούτων ὅλων ἕνεκεν, ὅπως εἴμεθα σαφεῖς, δέον νὰ προστεθῇ καὶ θεραπευτικῆς ἕδρα, ὡς ἄλλως καὶ ἄλλοτε ὑπῆρχον τοιαῦται ἕδραι καὶ ἐν τῷ ἡμετέρῳ Πανεπιστημίῳ, π. χ. οἱ Κ. Δηλιγιάννης ἦτο καθηγητὴς τῆς θεραπευτικῆς καὶ Γ. Καραμήτσας τῆς εἰδικῆς νοσολογίας καὶ θεραπευτικῆς. Τοῦτο μὴ οὕτω διορθώνοντες εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ὑπὸ τῆς ἐπιστήμης νὰ ψηφίσωμεν καὶ ἰδίαν ἕδραν θεραπευτικῆς. Εἰς τὸν ἀριθμὸν 16ον πρόνοια λαμβάνεται περὶ τῶν νευρικῶν καὶ φρενιτίδων νόσων, ἀλλ’ ἄλλο αἱ νευρικαὶ καὶ ἄλλο αἱ φρενίτιδες νόσοι. Ἔχομεν εἰς τὰς Ἀθήνας τὸ Αἰγινήτειον Νοσοκομεῖον διὰ τὰς νευρικὰς νόσους· κακῶς λέγεται καὶ διὰ τὰς φρενίτιδας νόσους, διότι διὰ τὰς φρενίτιδας νόσους εἶναι προωρισμένον τὸ Δρομοκαΐτειον. Εἶναι δ’ ἀδύνατον νὰ συμβιβάσωμεν ἐν ἑνὶ καὶ τῷ αὐτῷ Νοσοκομείῳ τάς τε νευρικὰς καὶ τὰς φρενίτιδας νόσους. Ἐὰν θέλητε νὰ ἑνώσωμεν τὰ δύο αὐτὰ εἰς ἕν, ἔστε πλέον ἢ βέβαιοι ὅτι οἱ νευρικοὶ ἐντὸς ὀλίγου χρόνου θὰ πάθωσι καὶ τὰς φρένας. Παντοῦ σήμερον αἱ νευρικαὶ νόσοι ἀποτελοῦσιν ἕνα ἴδιον κλάδον, καὶ αἱ φρενικαὶ ἕτερον κεχωρισμένον, καὶ διότι δὲν εἶναι δυνατόν ποτε εἷς νευροπαθολόγος ἐντός, ἔστω, καὶ τριῶν ἐτῶν νὰ διδάξῃ τὰς νευρικάς, ψυχικὰς καὶ φρενίτιδας νόσους, διότι ὁ καθηγητὴς τῶν φρενιτίδων νόσων, ὅπως ἀναπτύξῃ τὸ μάθημά του ὡς καθηγητής, εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ κάμῃ λόγον περιληπτικόν, ὑπό τε φυσιολογικὴν ἐνίοτε καὶ ἀνατομικὴν ἔποψιν, τῆς λειτουργίας τοῦ μέρους, ἐν ᾧ ἡ ἐν τῷ ἐγκεφάλῳ ἑστία τῆς νόσου, καὶ τῶν σχέσεών της, ὅπως κάμῃ νὰ ἐννοήσῃ τὸ ἀκροατήριόν του, ὁ δὲ τῆς νευροπαθολογίας εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ εὕρῃ τὴν κυρίαν ἑστίαν τῆς παθήσεως εἰς διάφορα ἄλλα σπλάγχνα ἢ νεῦρα τοῦ ὀργανισμοῦ, π. χ. γεννητικὰ ὄργανα, στόμαχον, ἧπαρ, κορμοὺς διαφόρων νεύρων κτλ. Διὰ τοὺς ἐπιβεβλημένους αὐτοὺς λόγους νομίζω ὅτι πρέπει νὰ διαιρεθῇ εἰς ἕδραν τακτικὴν τῶν νευρικῶν νόσων καὶ εἰς τακτικὴν ἀναπληρωματικὴν τῶν φρενιτίδων, οὕτω δὲ κατορθωθήσεται νὰ ἔχωμεν τακτικὸν καθηγητὴν διδάσκοντα τὴν νευροπαθολογίαν καὶ τακτικὸν ἀναπληρωματικὸν τὴν τῶν φρενιτίδων νόσων, ὡς συγγενεῖς δὲ οἱ δύο οὗτοι κλάδοι θὰ εἶναι δυνατὸν ὁ μὲν ν’ ἀντικαθιστᾷ τὸν δέ, ἐν ἀνάγκῃ, καὶ οὕτως ἡ διδασκαλία δὲν θὰ εἶναι ἐλλιπής, αἱ κλινικαί, τὰ ἐργαστήρια καὶ οἱ φοιτηταὶ δὲν θὰ μένωσί ποτε ἄνευ καθηγητοῦ. Εἰς τὸν ἀριθμὸν 19 «τῆς χειρουργικῆς παθολογίας» χειρουργικὴ παθολογία ἄνευ κλινικῆς δὲν εἶναι δυνατὸν καὶ δὲν πρέπει νὰ ὑπάρξῃ.

§94Ν. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ. Ποῖος τὸ λέγει αὐτό;

§95Γ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ὁποῖός τις ὑποβάλλει τὸ ἐρώτημα ἄνευ κλινικῆς;

§96Ν. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ. Πουθενὰ δὲν ἔχουν κλινικήν.

§97Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἄνευ ἐργαστηρίου θέλετε νὰ εἴπητε.

§98Ν. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ. Μάλιστα.

§99Γ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ὄχι. Ὁ Lannelongue δὲν ἔχει κλινικήν;

§100Ν. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ. Δὲν ἔχει.

§101Γ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Δὲν ἔχει;!

§102Ν. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ. Ἔχει, ἀλλ’ εἶναι χειρουργὸς εἰς τὸ Νοσοκομεῖον· ἄλλο τὸ ἕν καὶ ἄλλο τὸ ἄλλο.

§103Γ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ἔχει κλινικὴν ὅμως, καὶ κλινικὴν μεγάλην· δὲν εἶναι ποσῶς ἄλλο τὸ ἕν καὶ ἄλλο τὸ ἄλλο, εἶναι ἕν καὶ τὸ αὐτό, συναφὲς καὶ ἀδιαίρετον.

§104Ν. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ. Ὄχι, ἐργαστήριον ἠμπορεῖ, καὶ ἐκ παραδρομῆς ὁ συνάδελφος νὰ τὸ λέγῃ.

§105Γ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ἐκπλήττομαι, μὰ τὴν ἀλήθειαν, ἀκούων τὸν συνάδελφον μου κ. Ἀλιβιζᾶτον νὰ λέγῃ ὅτι ἐκ παραδρομῆς λέγω ταῦτα, καὶ δὲν εἶναι δυνατόν ποτε νὰ πιστεύσω ὅτι ἐκ πεποιθήσεως εἶπεν ὅσα εἶπε, διότι γνωρίζει καλῶς ὅτι δὲν συνηθίζω ποτὲ νὰ λέγω τι, ἐὰν δὲν εἶμαι πλέον ἢ βέβαιος δι’ ὅ,τι καὶ δι’ ὅσα θὰ εἴπω. Τονίζω ὅτι ὁ καθηγητὴς τῆς χειρουργικῆς παθολογίας εἶναι τῶν ὧν οὐκ ἄνευ νὰ ἔχῃ καὶ κλινικήν, τοῦτο λέγω ἐκ πεποιθήσεως μεγαλειτέρας παρ’ ὅ,τι τὴν στιγμὴν αὐτὴν συζητῶ μεθ’ ὑμῶν. Οἱ Billroth, Ollier, Lannelongue ὡς καὶ ἅπαντες οἱ καθηγηταὶ τῆς χειρουργικῆς παθολογίας, ὅπου τοιοῦτοι ὑπάρχουσιν, εἶχον καὶ ἔχουσι κλινικήν, ἄλλως ἡ διδασκαλία εἶναι ἐλλιπεστάτη, ἵνα μὴ εἴπω ἐμπαιγμός. Οἱ τοιοῦτοι, καθηγηταί, ὡς καὶ οἱ τῶν κλινικῶν ἐν γένει, λέγονται καὶ γράφονται καθηγηταὶ καὶ ἰατροὶ ἢ χειρουργοὶ τῶν Νοσοκομείων, διότι καθηγεσία πρὸς διδασκαλίαν τῆς ἰατρικῆς ἐννοεῖται ἐν γένει διδασκαλία ὑπό τε θεωρητικὴν καὶ πρακτικὴν ἔποψιν, εἴς τινας δὲ κλάδους της ἡ πρακτικὴ ἐπίδειξις καὶ ἐξάσκησις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνηται ἀλλαχοῦ παρὰ ἐν τοῖς ἐργαστηρίοις καὶ μόνον, ὡς οἱ τῆς φυσιολογίας, ἀνατομικῆς, ἰατροδικαστικῆς, τοξικολογίας, ἱστολογίας, μικροβιολογίας, φαρμακολογίας καὶ συναφῶν, διότι σκοπὸν ἔχουσι τὴν διδασκαλίαν τῆς λειτουργίας τῶν ὑγιῶν ἱστῶν καὶ σπλάγχνων, τῆς σχέσεως, καὶ θέσεως τούτων, τῆς συνθέσεως καὶ χημικῆς ἑνώσεως, τῆς ἐπηρείας καὶ διαταράξεως, ἐν ὑγιεῖ καταστάσει ὄντων καὶ φυσιολογικῇ λειτουργίᾳ διατελούντων, ἣν ὑφίστανται ἢ δυνατὸν νὰ ὑποστῶσιν ἀπὸ διαφόρους κλιματικὰς ἐπηρείας καὶ ἀπὸ διαφόρους ἄλλους ἐμμέσους ἢ ἀμέσους οὐσίας, οὐδεμίαν δ’ ὑποχρέωσιν ἔχουσιν οἱ τοιοῦτοι καθηγηταὶ τοὺς διαταραχθέντας ἱστοὺς νὰ ἐπαναφέρωσιν, ὡς καὶ τὸν τρόπον τοῦ ἐπαναφέρειν νὰ διδάξωσι· δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ὅλα τὰ τοιαῦτα μαθήματα διδάσκονται ἄλλα μὲν ἐντὸς τῶν δύο πρώτων ἐτῶν, ἄλλα δὲ τὸ δεύτερον καὶ τρίτον, οὐδὲ ἓν δ’ ἐξ αὐτῶν κατὰ τὸ τρίτον καὶ τέταρτον, ἢ τὸ τέταρτον, καὶ οἱ ἐπιφορτισμένοι τὴν τοιαύτην διδασκαλίαν δὲν ἐξασκοῦσι τὸ ἰατρικὸν ἐπάγγελμα, ἐνῷ ὁ τῆς χειρουργικῆς παθολογίας εἶναι ὑποχρεωμένος οὐ μόνον τὰς τοπικὰς παθολογικὰς ἀνατομικὰς ἀλλοιώσεις, ἀλλὰ καὶ τὰς γενικὰς διαταράξεις, τὸν τρόπον τοῦ προλαμβάνειν, περιορίζειν, θεραπεύειν ἢ καὶ ἐγχειρίζειν ν’ ἀναπτύξῃ, ἐπιδείξῃ καὶ ἀποδείξῃ. Πῶς καὶ ποῦ θέλετε νὰ διδαχθῶσι πάντα ταῦτα; μὲ λόγους ἐν τῷ κενῷ; Τοῦτο εἶναι ἄνω ποταμῶν. Τούτων ὅλων ἕνεκεν ἡ χειρουργικὴ παθολογία εἶναι φύσει καὶ θέσει πρὸς τὴν χειρουργικὴν οἵα ἡ θεραπευτικὴ ἐν τῇ παθολογίᾳ. Εἴδετέ πού ποτε καθηγητὴν θεραπευτικῆς ἄνευ κλινικῆς; Καὶ ὅτε παρ’ ἡμῖν τοιαύτη ἕδρα ὑπῆρχεν, ὁ τότε καθηγητὴς ἀείμνηστος Κ. Δηλιγιάννης ἐδίδασκε θεωρητικῶς, ἐν καιρῷ χειμῶνος, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ κλινικῇ κατὰ τε τὰς διακοπὰς καὶ ἐν καιρῷ θέρους, σὺν τούτοις καὶ κατὰ τὰς ἄλλας ὥρας καὶ ἡμέρας, ἀπουσιάζοντος τοῦ τακτικοῦ κλινικοῦ. Ταῦτα καὶ μόνον, κύριοι Βουλευταί, ἔχω νὰ ὑποδείξω καὶ συστήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ὡς πρὸς τὸ 7ον ἄρθρον. Ἐπιτραπήτω μοι ἤδη νὰ συμπληρώσω τὰς παρατηρήσεις μου, διατί εἶμαι ἐναντίον τῆς ἐκτάκτου καθηγεσίας.

§106Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Εἰς τὸ 8ον ἄρθρον· εἰς τὸ 7ον δὲν ἔχομεν διόλου ἐκτάκτους.

§107Γ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἰδοὺ τί παρατηρεῖται. Μέχρι τοῦ 8ου ἄρθρου εἰς πλεῖστα σημεῖα τακτοποιοῦνται καὶ οἱ ἔκτακτοι καθηγηταί· οὕτως ἀπὸ τὴν πρώτην παράγραφον ἔχομεν «τὸ ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ ἀνώτερον διδακτικὸν προσωπικὸν ἀπαρτίζεται ἐκ τακτικῶν καθηγητῶν...... καὶ ἐκτάκτων ἐχόντων βαθμὸν ἐφέτου......». Γίνεται λόγος, ὡς βλέπετε, καὶ περὶ ἐκτάκτων.

§108Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ὁρίστε λοιπόν.

§109Γ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Θὰ ἀναπτύξω, ὅσον οἷόν τε συντόμως, ποῦ βασιζόμενος ἔχω σχηματίσει πεποίθησιν, ὅτι αἱ ἔκτακτοι καθηγεσίαι εἰσὶ μᾶλλον ἐπιβλαβεῖς παρὰ ὠφέλιμοι. Εἶπον προχθὲς ὅτι ὁπουδήποτε ἱδρύθησαν ἔκτακτοι καθηγεσίαι μικρὸν καὶ κατ’ ὀλίγον κατηργήθησαν καὶ σήμερον δὲν ὑπάρχουσιν οὐσιαστικῶς τοιαῦται, πλὴν εἰς τὴν Ἰταλίαν, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ ὁ τοιοῦτος θεσμὸς λειτουργεῖ ἀνίσως, ἀρρύθμως καὶ ἄνευ σχεδὸν οὐδενὸς κανόνος κατὰ διαφόρους Σχολάς, καὶ ἡ Ἰταλικὴ Κυβέρνησις τὸν ἀντικαθιστᾷ μικρὸν καὶ κατ’ ὀλίγον διὰ τοῦ ἀναπληρωματικοῦ. Διατηρεῖται καὶ λειτουργεῖ ἐν Γαλλίᾳ καὶ δὴ ἐν Παρισίοις, διότι ἐκεῖ ὑπάρχει ἡ Ἰατρικὴ Ἀκαδημία καὶ ἡ Ἀκαδημία τῶν ἐπιστημῶν, ὅθεν ἕκαστος ἐπιστήμων ἔχει τρία σημεῖα, πρὸς ἃ πάντοτε βαίνει, εἰς ὅλας δὲ τὰς ἄλλας Σχολὰς καὶ αὐτῆς τῆς Γαλλίας, ὅπου εὑρέθη ἡ λειτουργία τῆς ἐκτάκτου καθηγεσίας, τάσις ἐπικρατεῖ ν’ ἀντικαθιστῶνται διὰ τῶν συμπληρωματικῶν, εἰς δὲ τὰς νεωτέρας ἡ ἔκτακτος καθηγεσία δὲν ὑπάρχει ἢ ἡ τῶν τακτικῶν καὶ τακτικῶν ἀναπληρωματικῶν. Σήμερον δέ, ὅτε ὁ θεσμὸς οὗτος κατεδικάσθη ὄχι μόνον ὡς μὴ ὠφέλιμος, ἀλλ’ ἐπιζήμιος πρὸς τὰς προόδους τῆς ἐπιστήμης, νὰ θέλωμεν νὰ τὸν εἰσαγάγωμεν ἡμεῖς, ἐνῷ ὡς τοιοῦτος, τὸν ὁποῖον ἄλλοτε εἴχομεν, ἦτο, δύναταί τις εἰπεῖν, ὁ σάραξ, ὅστις ἔφερε τὸ Πανεπιστήμιόν μας εἰς οἵαν ἀξιοθρήνητον κατάστασιν εὑρίσκεται σήμερον, τοῦ νὰ ἐπιδιώκωμεν, λέγω, τὴν ἐπαναφορὰν τοῦ τοιούτου θεσμοῦ εἶναι ὡς νὰ θέλωμεν νὰ ἐξοπλίσωμεν τὴν χώραν μας μὲ ὅπλα, τὰ ὁποῖα οἱ ἄλλοι κατεδίκασαν ὡς ἄχρηστα καὶ πρὸς θήραν στρουθίων, καὶ μὲ τηλεβόλα ἐμπροσθογεμῆ. Θὰ φροντίσω ν’ ἀποδείξω ὑμῖν σήμερον, ὅτι ὁ θεσμὸς τῆς ἐκτάκτου καθηγεσίας εἶναι εἷς φράκτης πυκνότατος καὶ ἀκανθώδης, ὅστις παρεμποδίζει πᾶσαν ἐπιστημονικὴν πρόοδον, ὡς τοιοῦτος δ’ ἀφ’ ἑνὸς προστατεύει καὶ κολακεύει τὴν νωχέλειαν καὶ τὸν ἐγωισμόν, καὶ ἀφ’ ἑτέρου παρεμποδίζει καὶ ἀπογοητεύει τὴν πρὸς πρόοδον δρᾶσιν, ἵνα μὴ διαταράττῃ τοὺς μακαρίως εἰς ἄλλα τυρβάζοντας. Ὁ θεσμὸς τῆς ἐκτάκτου καθηγεσίας ὑπάρχει μεταξὺ τοῦ τακτικοῦ καθηγητοῦ καὶ τῶν παρασκευαζομένων διὰ τὴν θέσιν μᾶλλον τοῦ τακτικοῦ, ἀλλὰ τόν τε τακτικὸν καὶ ἔκτακτον θέτει ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἐπιπέδου, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι ὁ τακτικὸς ἵσταται ἀμέσως ἔμπροσθεν τοῦ ἐκτάκτου, καὶ ὡς τοιαύτην θέσιν ἔχων χαίρει πᾶν δικαίωμα δράσεως κατὰ βούλησιν, κατέχει ἠθικῶς ὑψηλοτέραν θέσιν καὶ ὑλικῶς ἀπολαμβάνει περισσότερα. Ὁ δὲ ἔκτακτος, ἐνῷ εὑρίσκεται ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἐπιπέδου μὲ τὸν τακτικόν, οὐ μόνον στερεῖται τῆς ἠθικῆς του ἐλευθερίας, καὶ τῷ περιορίζεται ἡ ἐπιστημονική του δρᾶσις, ἀλλὰ τίθεται καὶ ὑπὸ αὐθαίρετον ἐπίβλεψιν οὐ μόνον τοῦ τακτικοῦ, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἐπιμελητοῦ τοῦ τακτικοῦ, καὶ δὴ ἐὰν ὁ θεσμὸς τῆς ἐπιμελητείας ψηφισθῇ ὡς ἔχει ὑποβληθῆ, διότι ὡς μόνον σημεῖον ἐπιστημονικῶς ὑψηλοτέρας θέσεως ἔχει τὸ τοῦ τακτικοῦ, ἀλλὰ, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τοῦτο, δέον νὰ τυγχάνῃ τῆς προσωπικῆς εὐνοίας οὐ μόνον τοῦ τακτικοῦ, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐμπίστων του, ἀνεξαρτήτως ἐπιστημονικῆς ἀξίας καὶ ἐργασίας. Ὁ τακτικός, ὅσον ἀμερόληπτος, ὅσον εὐσυνείδητος καὶ ἂν εἶναι, εἶναι ἄνθρωπος καὶ ὡς τοιοῦτος θὰ ὑποπτεύηται πάντοτε τὸν ἔκτακτον, διότι γνωρίζει ὅτι ὁ ἔκτακτος σημεῖον πρὸς ὃ βάλλει εἶναι νὰ λάβῃ τὴν θέσιν τοῦ τακτικοῦ ὁπωσδήποτε δυνηθῇ, εἴτε κατὰ νόμον, εἴτε παρὰ τὸν νόμον, εἴτε ἠθικῶς, εἴτε ἀνηθίκως, ἐὰν δυνηθῇ, θὰ τὴν λάβῃ· σὺν τούτοις ὁ τακτικὸς συναισθάνεται, ὅτι ὁ θάνατός του οὐ μόνον δὲν θὰ λυπήσῃ τὸν ἔκτακτον, ἀλλὰ τοὐναντίον θὰ τὸν εὐχαριστήσῃ· ἑπομένως ὅσον καὶ ἂν δὲν ἐπιθυμῇ, θὰ τὸν φθονῇ. Τοῦτο, κύριοι Βουλευταί, εἶναι ἐκτὸς πάσης ἀμφιβολίας, διότι εἶναι ἡ φυτικὴ ἀδυναμία, ἀλλὰ καὶ ἡ ἐξέλιξις τοῦ ἀνθρώπου, καὶ παρατηροῦμεν μεταξὺ γονέων καὶ τέκνων, μεταξὺ ἀδελφῶν, συνεταίρων, συνεργατῶν, ὁμοιοτέχνων. Ὁ ἔκτακτος, ὡς ἐπιδιώκων τήν τε θέσιν, τὴν δρᾶσιν καὶ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ τακτικοῦ, τὸν ζηλεύει, ἔχων ὅμως τὴν ἀνάγκην του καὶ φοβούμενος μὴ χάσῃ τὴν εὔνοιάν του, ἴσως παρὰ τὴν συνείδησίν του, παρὰ τὸν χαρακτῆρά του, μετέρχεται τὸ πρόσωπον τοῦ Ἰησουίτου. Σὺν τούτοις ὁ ἔκτακτος, γνωρίζων ὅτι ὑπάρχει καὶ ὁ ὑφηγητής, ὅστις σημεῖον βολῆς ἔχει οἷον καὶ αὐτός, καὶ κατὰ δεύτερον λόγον τὴν τοῦ ἐκτάκτου ἕδραν, θὰ τῷ παρεμποδίζῃ πᾶσαν ἐργασίαν, οὐδέποτε δὲ θὰ τῷ παρέχῃ εὐκολίαν ἢ μέσον πρὸς ἐργασίαν, θὰ τὸν διαβάλλῃ, θὰ διαστρέφῃ καὶ αὐτὰ τὰ ἡλίου φαεινότερα γεγονότα, καὶ θὰ τὸν καταδιώκῃ, μέχρις ἀπογοητεύσεως, μέχρις ἐξαφανίσεώς του, ἐὰν θὰ δυνηθῇ, καὶ δὴ ἂν ὁ ὑφηγητὴς τύχῃ νὰ ᾖ δεινὸς ἐπιστήμων. Ὁ ὑφηγητής, ἐξ ἄλλου, ἔχων γνῶσιν ὅλων τῶν ὅσα λαμβάνουσι καὶ θὰ λαμβάνωσι χώραν, θὰ φροντίζῃ νὰ διαβάλλῃ ὁτὲ τὸν τακτικὸν πρὸς τὸν ἔκτακτον, ὁτὲ τἀνάπαλιν, ὅπου εὑρίσκει καταλληλότερον ἔδαφος. Ἐξετάζοντες μετὰ ψυχραιμίας καὶ σοβαρότητος τὰ ἄμεσα αὐτὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα φυσικῶς θὰ ἐξελίσσωνται διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ θεσμοῦ τῆς ἐκτάκτου καθηγεσίας, βλέπομεν σαφῶς ὅτι ὁ τοιοῦτος θεσμὸς καλλιεργεῖ τὰ τρία θηριώδη ἔνστικτα τοῦ ἀνθρώπου, τὸν φθόνον, τὴν ζήλειαν καὶ τὴν διαβολήν, καὶ τὰ καλλιεργεῖ ἐκεῖ ὅπου ἡ ἐπίσημος Πολιτεία ἔχει καθῆκον ἐπιβεβλημένον νὰ τὰ καταπνίγῃ, ὅπως δώσῃ εἰς τὴν ἀνθρωπότητα κατεύθυνσιν πρὸς τὸ ὑπέρτερον, πρὸς τὸ θεῖον. Ἐπὶ πλέον δὲ τίθεται διὰ τοὺς ἐκτάκτους καθηγητὰς καὶ πενταετὴς δοκιμασία, ἤτοι ἐμμέσως τοῖς λέγομεν νὰ ἔχωσιν ὑπακοὴν εἰς τοὺς τακτικούς.

§110Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Μὰ κάμνετε ὁλόκληρον συζήτησιν ἐκτὸς τοῦ ἄρθρου. Εἴπατε τὴν γνώμην σας περὶ τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν, ὄχι ὅμως καὶ περὶ τῆς θητείας αὐτῶν νὰ ὁμιλῆτε. Αὐτὸ εἶναι εἰς ἄλλο ἄρθρον. Καὶ περὶ τῶν δύο ἄρθρων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμιλῶμεν, διότι θὰ ἔχωμεν παννυχίδα. Δὲν δύναμαι νὰ ἐπιτρέψω τὴν συζήτησιν, κύριε Πρόεδρε· ὁμιλοῦμεν ἐπὶ τοῦ 7ου ἄρθρου. Ἐνταῦθα ὑπάρχουν αἱ τακτικαὶ ἕδραι· ὁ κ. Βουλευτὴς ὡμίλησε περὶ ἐκτάκτων, τώρα ὁμιλεῖ καὶ περὶ τῆς θητείας τῶν ἐκτάκτων. Θέλετε νὰ σᾶς εἴπω ποῦ εἶναι τὸ ἄρθρον περὶ θητείας;

§111Γ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Τὸ γνωρίζω.

§112Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιτρέψωμεν τὴν σύγχυσιν τῆς συζητήσεως, νὰ ἐπιτρέψωμεν καὶ τὴν συζήτησιν τῆς θητείας.

§113Γ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Θέλω νὰ εἴπω ὁποῖα τὰ δυσάρεστα ἀποτελέσματα τῆς θητείας. Τὸ γνωρίζω τὸ ἄρθρον, κύριε Ὑπουργέ, ἐν τῷ αὐτῷ ὅμως κεφαλαίῳ, διότι ὁρίζεται τὸ 5ετὲς διάστημα, δι’ αὐτὸ ἔχει θέσιν νὰ ὁμιλήσω τώρα.

§114ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ ἴδιον εἶναι διὰ σᾶς, εἴτε τώρα εἴτε ἄλλοτε.

§115Γ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Δὲν εἶναι τὸ ἴδιον.

§116Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν διάκρισιν· τὸ πρωὶ εἴπομεν εἰς τοὺς ἄλλους συναδέλφους καὶ παρεδέχθημεν καὶ ἔγινε δεκτὸν νὰ συζητῶμεν ἐφ’ ἑκάστου ἄρθρου· ἐὰν κάμωμεν αὐτό, τότε ἄλλος θὰ ὁμιλήσῃ περὶ ἐξετάσεων εἰς τὸ ἕβδομον ἄρθρον.

§117Γ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, νομίζω ὅτι εἶμαι εἷς ἐκ τῶν Βουλευτῶν ἐκείνων, ὅστις ἐφείσθη τοῦ χρόνου, ὅσον οὐδεὶς ἄλλος.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁμιλεῖτε, κύριε Βουλευτά.

§119Γ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ (κατερχόμενος τοῦ βήματος). Ὄχι, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ προκαλέσω θόρυβον, ἀλλ’ οὔτε ἐννοῶ νὰ δυσαρεστήσω τινά. Ἐδήλωσα ἄλλοτε, ὅτι θὰ ἐλάμβανον τὸν λόγον ἐπὶ ἑκάστου κεφαλαίου, ὅπερ καὶ ἐδέχθη τότε ὁ κ. Ὑπουργός.

§120Γ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Νομίζω ὅτι καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας καὶ ἡ ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς ἦσαν πολὺ γενναῖοι ὅσον ἀφορᾷ τὸν καθορισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν τακτικῶν ἑδρῶν. Μετὰ δὲ τὴν ἀνασύστασιν τοῦ θεσμοῦ τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι δύναται νὰ ἐλαττωθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν τακτικῶν, χωρὶς νὰ ζημιωθῇ κἄν ἡ διδασκαλία καὶ ἡ ἐπιστήμη. Οὕτως ἡ ἕδρα τῆς ἰατροδικαστικῆς θὰ ἠδύνατο νὰ ἀνατεθῇ εἰς ἔκτακτον, ὁ ὁποῖος νὰ διευθύνῃ....

§121Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Εἶναι παντοῦ τακτικὴ ἕδρα, λάβετε ὑπ’ ὄψιν σας.

§122Γ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Ὄχι παντοῦ.

§123Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Φέρετέ μοι παραδείγματα.

§124Γ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Ἔχω πρόχειρον ἕνα πίνακα τοῦ 1909· εἰς 79 Σχολὰς εἶναι 49 τακτικαὶ ἕδραι. Εἰς 23 Σχολὰς δὲν σημειοῦται τοιαύτη. Εἰς τὸν ἔκτακτον αὐτὸν καθηγητὴν θὰ ἦτο δυνατὸν μὲ τὴν διεύθυνσιν τοῦ ἐργαστηρίου τῆς ἰατροδικαστικῆς καὶ τοξικολογίας νὰ ἀνατεθῇ καὶ ἡ διεύθυνσις γραφείου, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ προσέρχωνται ὅλοι ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους ἀποστέλλει ἡ δικαιοσύνη πρὸς σύνταξιν ἰατροδικαστικῶν ἐκθέσεων. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καὶ ἡ δικαιοσύνη θὰ ὠφελεῖτο καὶ ἡ διδασκαλία θὰ ἐγίνετο καλλιτέρα, διότι οἱ σπουδασταὶ θὰ ἠσκοῦντο πρακτικώτερον. Μέχρι τοῦδε, ἂν καὶ τὴν ἕδραν αὐτὴν κατεῖχε διακεκριμένος καθηγητὴς τῆς ἰατροδικαστικῆς, ἐν τούτοις οἱ σπουδάζοντες δὲν ὠφελοῦντο πολλὰ πράγματα, διότι περιωρίζοντο εἰς τὰ ἀπὸ ἕδρας διδασκόμενα, ἐξερχόμενοι δ’ ὡς ἰατροὶ δὲν ἠδύναντο νὰ τὰ ἐφαρμόσωσιν· ἐπὶ τοσοῦτον δ’ ἐδυσκολεύοντο, ὥστε παρέβλαπτον καὶ τὴν δικαιοσύνην. Ἠλέγχοντο δὲ καὶ ἐξακολουθοῦσιν ἐλεγχόμενοι εἰς τὰ δικαστήρια πρὸς μεγάλην βλάβην τοῦ γοήτρου τοῦ ἰατρικοῦ ἐπαγγέλματός των. Ἀλλὰ καὶ ἄλλος λόγος εἶναι, κύριε Ὑπουργέ, ὅστις ἐμποδίζει εἰς τὸ νὰ συσταθῇ ἡ ἕδρα τῆς ἰατροδικαστικῆς, διότι δὲν θὰ δυνηθῆτε, ἂν θελήσητε νὰ ἐφαρμόσητε τὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου, νὰ εὕρητε κατάλληλον ὡς καθηγητὴν τῆς ἰατροδικαστικῆς, διότι νομίζω ὅτι οὐδεὶς ὑπάρχει ἐν Ἑλλάδι, ὅστις εἰργάσθη ἰδιαιτέρως διὰ τὴν ἕδραν αὐτήν.

§125ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἔκτακτον θὰ εὕρωμεν;

§126Γ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Θὰ ἠδύνατο νὰ γίνῃ ἰδιαιτέρα διάταξις διὰ τὰ προσόντα τοῦ καθηγητοῦ τῆς ἰατροδικαστικῆς καὶ τοξικολογίας, διότι πρωτότυπον ἔργον τοιοῦτον δὲν ὑπάρχει εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν θὰ εἶναι εἰς τὴν θέσιν του ὁ τακτικὸς καθηγητής, ὁ ὁποῖος θὰ εἶναι μόνιμος, ἐνῷ ὁ ἔκτακτος θὰ εἶναι διὰ μίαν θητείαν, μετὰ τὴν πάροδον τῆς ὁποίας δύναται νὰ ἀποχωρήσῃ.

§127Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Εἰς τὸ σχετικὸν ἄρθρον θὰ ὑποστηρίξω, ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ διορίζηται κανεὶς εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς τακτικὸς καθηγητής.

§128Γ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Ἐπίσης ἡ ἕδρα τῆς χειρουργικῆς παθολογίας θὰ ἠδύνατο νὰ λείψῃ, διότι δύο ἔκτακτοι καθηγηταὶ τῆς ἕδρας αὐτῆς θὰ ἦσαν ἐπαρκεῖς.

§129ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Δὲν εἶναι καλλίτερον νὰ γίνῃ εἷς τακτικός; Εἶναι ἕδρα σπουδαιοτάτη, ὅπως γνωρίζετε σεῖς, εἶναι ἡ ἕδρα, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὴν βάσιν τῆς χειρουργικῆς κλινικῆς. Εἶναι τρόπον τινὰ ἡ γενικὴ παθολογία τῆς χειρουργικῆς.

§130Γ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Ἀπὸ τὸ αὐτὸ ὑλικὸν θὰ γίνωσι καὶ οἱ τακτικοὶ καὶ οἱ ἔκτακτοι. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἕδρα τῆς παιδιατρικῆς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνατεθῇ εἰς ἔκτακτον, διότι δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο ἢ αὐτὴ ἡ νοσολογία· καὶ εἰς τὰς πλείστας εὐρωπαϊκὰς Σχολὰς ἡ ἕδρα αὐτὴ ἐλλείπει ὡς τακτική.

§131Δ. ΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐδῶ τὴν εἴχομεν πάντοτε.

§132Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Καὶ εἶναι καὶ ἀναγκαιοτάτη.

§133Γ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Ἐσχόλαζεν ἐπὶ πολλὰ ἔτη, κύριε συνάδελφε, δι’ ἔλλειψιν καταλλήλου καθηγητοῦ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν Ἀστυκλινικὴν ἐπίσης ἔχω νὰ κάμω παρατηρήσεις τινάς. Νομίζω ὅτι καλὸν εἶναι νὰ μείνῃ αὕτη, ἀλλ’ ὄχι ὡς ἕδρα ἀλλ’ ὡς ἵδρυμα μόνον, διότι ἡ ἐργασία τῆς Ἀστυκλινικῆς εἶναι ἀναντικατάστατος. Ἄλλοι ἄρρωστοι προσέρχονται εἰς τὰς κλινικὰς καὶ ἄλλοι εἰς τὴν Ἀστυκλινικήν. Εἰς τὰς κλινικὰς προσέρχονται οἱ πάσχοντες ἀπὸ ὀξέα νοσήματα, ἐνῷ εἰς τὴν Ἀστυκλινικὴν προσέρχονται οἱ πάσχοντες ἀπὸ χρόνια νοσήματα καὶ ἀπὸ ἀρχόμενα ὀξέα, ὥστε ὁ σπουδαστὴς δὲν δύναται νὰ ἴδῃ εἰς τὰς κλινικὰς ὅ,τι θὰ ἔβλεπεν εἰς τὴν Ἀστυκλινικήν. Τὴν διεύθυνσιν τῆς Ἀστυκλινικῆς δύνασθε νὰ ἀναθέσητε εἰς τὸν καθηγητὴν τῆς νοσολογίας ἢ εἰς τὸν καθηγητὴν τῆς φαρμακολογίας καὶ θεραπευτικῆς. Συγχρόνως θὰ προέτεινον, ἵνα ἡ Ἀστυκλινικὴ χρησιμεύῃ ὡς κεντρικὸν γραφεῖον διὰ τὴν προσέλευσιν ὅλων τῶν ἀσθενῶν τῶν ἐνδεῶν, οἵτινες ἐκεῖθεν θὰ διενέμοντο εἰς τὰς κλινικάς. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ ἀπεφεύγομεν πολλὰ ἄτοπα. Ἀντιθέτως ὅμως φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ ἐνισχυθῶσιν αἱ ἕδραι αἱ καθαρῶς ἐπιστημονικαί, δηλαδὴ ἡ ἕδρα τῆς γενικῆς παθολογίας, συγχρόνως δὲ νὰ προστεθῇ ἕδρα τῆς ἱστολογίας καὶ ἐμβρυολογίας, ἥτις μετὰ τῆς παθολογικῆς ἀνατομίας ἀποτελεῖ τὴν βάσιν τῆς ἰατρικῆς ἐπιστήμης. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ καὶ αὐτὴ τακτικὴ ἕδρα, διότι ὡς ἔκτακτος θὰ εἶναι σχεδὸν ἄχρηστος. Εἷς καθηγητὴς ἔκτακτος τῆς ἱστολογίας καὶ ἐμβρυολογίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐργασθῇ γλίσχρως ἀμειβόμενος, ἐργαζόμενος νυχθημερὸν καὶ μὴ δυνάμενος νὰ ἔχῃ πελατείαν. Μετά τινα δ’ ἔτη, ἂν ἀποχωρήσῃ, θὰ ἔχῃ χάσει τὴν πελατείαν του, ἣν δυνατὸν νὰ εἶχε πρότερον. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργῶσι καλῶς ὡς ἔκτακτοι ἕδραι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουσιν ἄλλους πόρους, εἶναι δὲ ἀνάγκη ὁ ἐργαζόμενος ὄχι μόνον νὰ διδάσκῃ, ἀλλὰ καὶ νὰ παράγῃ, ἡ δὲ διδασκαλία εἶναι κατωτέρα τῆς παραγωγῆς καὶ διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι μὲ ἐκτάκτους ἕδρας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχητε οὔτε ἱκανοὺς καθηγητὰς μετὰ ζήλου ἐργαζομένους οὔτε ἀντικαταστάτας καταλλήλους. Δὲν ἔχω τίποτε ἄλλο νὰ προσθέσω.

§134Γ. ΛΑΜΠΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Προκειμένου περὶ τοῦ καθορισμοῦ τῶν ἑδρῶν διὰ τοῦ ἑβδόμου ἄρθρου ἔχω νὰ παρατηρήσω, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἕδραν τῆς μαιευτικῆς καὶ γυναικολογίας ὀρθὸν εἶναι, ὅπως ὑπεστηρίχθη καὶ κατὰ τὴν πρωινὴν συνεδρίασιν ὑπ’ ἄλλων συναδέλφων, ἵνα ἡ ἕδρα αὕτη χωρισθῇ, διότι ὁ σκοπὸς καὶ ἡ μεγάλη σημασία τῆς ἕδρας ἔγκειται εἰς τὴν μαιευτικήν, ἡ δὲ γυναικολογία ναὶ μὲν ἄμεσον σχέσιν ἔχει πρὸς τὴν μαιευτικήν, ἀλλ’ ἀποτελεῖ ἰδιαίτερον κλάδον, ἀποσπασθεῖσα ἀπό τινων ἐτῶν ἐκ τῆς γενικῆς χειρουργίας. Καὶ εὑρίσκεται μὲν ἡνωμένη αὕτη εἴς τινα Πανεπιστήμια τῆς Γερμανίας καὶ Γαλλίας, ἀλλ’ ἐκεῖ ὑπάρχουσι πολλά, ἐνῷ εἰς τὸ ἡμέτερον τὸ μοναδικὸν δύναται νὰ ἀνατεθῇ εἰς ἔκτακτον καθηγητήν, διὰ νὰ ἀφοσιῶται ὁ καθηγητὴς τῆς μαιευτικῆς εἰς τὸ κύριον ἔργον αὑτοῦ, τὸ ὁποῖον εἶναι ἡ μόρφωσις τῶν διδακτόρων καὶ τῶν μαιῶν, ἐπὶ τοῦ ὁποίου πολὺ πρέπει νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχὴν ἡμῶν, διότι παρατηροῦνται ἐν τῷ κλάδῳ τούτῳ μεγάλαι ἀτέλειαι εἰς βλάβην τῆς δημοσίας ὑγείας, διότι εἶναι γνωστόν, ὅτι σήμερον δὲν ἔχομεν προσωπικὸν μαιῶν μεμορφωμένων καταλλήλως; οὐδ’ οἱ πλεῖστοι ἰατροὶ δύνανται νὰ μορφωθῶσιν ὡς ἐμπρέπει εἰς τὴν μαιευτικήν. Ἂν καὶ ἐπικρατεῖ σήμερον ἡ ἰδέα, ὅτι, ὅταν παρουσιάζηται περίπτωσις ἐπιλοχίου πυρετοῦ καὶ προσβάλλωνται αἱ λεχοί, πρέπει νὰ καταγγέλληται ὁ θεράπων ἰατρὸς ἢ ἡ μαῖα, ἀλλὰ τοῦτο γίνεται ἐκεῖ, ὅπου ὑπάρχει τοιαύτη ἐφαρμογὴ τῶν μέσων τῆς ἐπιστήμης καὶ ἐπιτρέπεται νὰ φθάσῃ τις μέχρι μηνύσεως διὰ τὴν παράλειψιν τῆς ἐφαρμογῆς τῆς ἀσηψίας καὶ ἀντισηψίας κατὰ τοῦ θεραπεύοντος ἢ τοῦ περιποιουμένου μίαν λεχώ. Παρ’ ἡμῖν ὅμως, ἀφοῦ ὑπάρχει τοιαύτη ἀτέλεια εἰς τὴν μόρφωσιν τῶν μαιῶν καὶ ἐν γένει εἰς τὸν κλάδον αὐτόν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν τοιαύτας ἀπαιτήσεις. Διὰ τοῦτο κρίνω ὀρθόν, ὅπως συστήσω τὴν διαίρεσιν τῆς ἕδρας ταύτης. Ἐπίσης παρατηρῶ ὅτι μεταξὺ τῶν τακτικῶν ἑδρῶν δὲν ἀναφέρεται ἡ ἕδρα τῆς ἱστολογίας καὶ ἐμβρυολογίας, ἀλλ’ ἐτέθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς εἰς τὰς ἐκτάκτους ἕδρας. Σκόπιμον θεωρῶ νὰ συστήσω, ὅπως τεθῇ μεταξὺ τῶν τακτικῶν ἑδρῶν, καθόσον ἡ ἱστολογία εἶναι ἡ βάσις πρὸς ἐξακολούθησιν τῆς καλλιεργείας τῆς ἰατρικῆς ἐπιστήμης. Ναὶ μὲν αὕτη εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἦτο συνηνωμένη μετὰ τῆς περιγραφικῆς ἀνατομικῆς, ἀλλὰ, ὡς εἶναι γνωστόν, πρὸ ἐτῶν ὁ καθηγητὴς τῆς ἀνατομικῆς ἐδίδασκε καὶ φυσιολογίαν καὶ παθολογικὴν ἀνατομίαν, ἀλλὰ σὺν τῷ χρόνῳ ἐχωρίσθησαν οἱ διάφοροι οὗτοι κλάδοι καὶ ἤδη εἰς τὰ πλεῖστα τῶν Πανεπιστημίων ἡ ἕδρα τῆς ἱστολογίας—διότι πρόκειται περὶ τῆς διὰ τοῦ μικροσκοπίου λεπτῆς παρατηρήσεως τῆς ὑφῆς τῶν ὀργάνων, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶναι ἡ βάσις, ὡς εἶπον, ὅσον ἀφορᾷ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ σπουδαστοῦ εἰς τὴν φυσιολογίαν, τὴν παθολογικὴν ἀνατομίαν καὶ τοὺς ἄλλους κλάδους, εἰς τὰ πλεῖστα, λέγω, τῶν Πανεπιστημίων ὄχι μόνον ὑπάρχει ἕδρα ἱστολογίας καὶ ἐμβρυολογίας, ἀλλ’ εἰς πολλὰ τῶν Πανεπιστημίων τῆς Γερμανίας καὶ τῆς Γαλλίας ὑπάρχει χωριστὴ ἕδρα ἱστολογίας καὶ χωριστὴ τῆς ἐμβρυολογίας. Τόση σημασία ἀποδίδεται εἰς αὐτὴν ἐν σχέσει πρὸς τὰς ἄλλας τακτικὰς ἕδρας τὰς καθοριζομένας ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὥστε ἐπὶ 60 Σχολῶν εἰς διάφορα Πανεπιστήμια παρατηρεῖται ὅτι εἰς τὰς 35 ὑπάρχει τακτικὴ ἕδρα ἱστολογίας καὶ ἐμβρυολογίας καὶ εἰς τὰς 12 γενικῆς παθολογίας, ἥτις ἀναγράφεται ὡς ἕδρα τακτική. Τοιαύτη σημασία ἐπὶ τῆς ἕδρας ταύτης ἀποδίδεται καὶ εἶναι τοῦτο σκόπιμον, καθόσον ὁ καθηγητὴς τῆς ἕδρας αὐτῆς δὲν θὰ εἶναι ἀπησχολημένος παρὰ μὲ τὴν διαμόρφωσιν καὶ καλλιέργειαν τοῦ κλάδου αὐτοῦ, ἔχομεν δὲ εἰδικοὺς ἀσχοληθέντας ἀπὸ ἐτῶν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ δυναμένους νὰ τιμήσωσι τὴν ἕδραν ταύτην. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὰς ἐκτάκτους ἕδρας, αἱ ὁποῖαι καθωρίσθησαν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, παρετηρήθη καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων συναδέλφων ἡ σπουδαιότης τῆς ἐλλείψεως ἕδρας ἐκτάκτου τῶν νοσημάτων τῶν θερμῶν χωρῶν. Περὶ τῆς ἀνάγκης αὐτῆς καὶ τῆς σημασίας καὶ τῆς ἀξίας τῆς ἕδρας ταύτης ἐλπίζω ὅτι θὰ ἐπείσθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἐκ τῶν ἐκτεθέντων, διότι εὑρισκόμεθα ἐν τῇ ζώνῃ ἐκείνῃ, εἰς τὴν ὁποίαν ἐπιπολάζουσι τὰ νοσήματα ταῦτα. Παρ’ ἡμῖν καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ σπουδὴ ἡ ἰδιαιτέρα τῶν νόσων αὐτῶν ἐπιβάλλεται, καθόσον εἶναι γνωστόν, ὅτι ξένοι ἐλθόντες ἐν Ἑλλάδι διὰ πρώτην φορὰν μᾶς ὑπέδειξαν τὰ νοσήματα ταῦτα ὡς τὸν μέλανα πυρετόν (Kala-Azar), τὸν Μελιταῖον πυρετὸν κλπ., διότι τὰ εἶχον σπουδάσει εἰδικῶς, εἶναι δὲ γνωστὸν ὅτι εἰς τὰ Πανεπιστήμια τῆς Γαλλίας, ὅσον καὶ τῆς Ἀγγλίας, χάριν ἰδίως τῶν ἀποικιῶν αὐτῶν ἔχουσι καθορισθῆ πολλαὶ ἕδραι τῆς διδασκαλίας τῶν νοσημάτων τούτων, εἰς τὰ ὁποῖα βαρὺν φόρον, ὡς γνωστόν, πληρώνομεν ἐνταῦθα, ὡς εἶναι ἡ ἑλονοσία ἡ μάστιξ αὕτη τῶν ἀγροτικῶν μας πληθυσμῶν, ἥτις τείνει νὰ μᾶς ἐκφυλίσῃ καὶ ἀριθμεῖ πλέον τῶν δύο χιλιάδων θυμάτων κατ’ ἔτος καὶ 700 χιλιάδας πασχόντων, πολλοὺς τόπους ἄλλως τε μαστίζει ὁ μέλας πυρετὸς (Kala-Azar), ὁ πυρετὸς τῆς Μεσογείου ἢ Μελιταῖος κλπ. Διὰ τὰς τακτικὰς ἕδρας τῶν φυσικῶν καὶ μαθηματικῶν ἔχω νὰ παρατηρήσω ὅτι ὡς πρὸς τὴν γεωλογίαν, ὀρυκτολογίαν καὶ παλαιοντολογίαν ἠδύνατο εἷς καὶ μόνος καθηγητὴς ν’ ἀναλάβῃ τὴν διδασκαλίαν τοῦ μαθήματος τούτου καὶ ἀντὶ τῶν δύο τακτικῶν ἑδρῶν, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι καθορισθῆ εἰς τὸ νομοσχέδιον χάριν τῆς παλαιοντολογίας καὶ πετρολογίας, ἠδύνατο ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ καθώριζεν, ὡς ἡ ἐπιτροπὴ ὑποδεικνύει, τὴν βιομηχανικὴν χημείαν καὶ ζυμοχημείαν. Οὐδὲν ἕτερον ἔχω νὰ προσθέσω προκειμένου περὶ τοῦ καθορισμοῦ τῶν ἑδρῶν.

§135Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Οὐδόλως παράδοξον, κύριοι Βουλευταί, ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν πανεπιστημιακῶν νομοσχεδίων κατ’ ἐπανάληψιν ἔλαβον καὶ θὰ λάβωσι τὸν λόγον ἐκ τῶν κυρίων Βουλευτῶν ἰδίως οἱ ἰατροί. Εἶναι ἀνάγκη ὅπως τονισθῇ ἀπὸ τῆς ἕδρας ταύτης, ὅτι τὸ ὅλον Πανεπιστήμιον κατὰ τὰ ⅔ ἀποτελεῖ ἡ Ἰατρικὴ Σχολή. Αἱ λοιπαὶ Σχολαί, ἡ Νομική, ἡ Θεολογική, ἡ Φιλοσοφική, ὑπὸ ἔποψιν ὄγκου κτιρίων, ὑπὸ ἔποψιν διδακτικοῦ προσωπικοῦ, ἀποτελοῦσιν ἴσως μόλις τὸ ⅓ τοῦ ὅλου Πανεπιστημίου. Εἰς τὰς Σχολὰς ταύτας ἀρκεῖ μία αἴθουσα, μία ἕδρα διδασκαλίας καὶ σοφοὶ διδάσκαλοι, ἐνῷ εἰς τὴν Ἰατρικὴν Σχολὴν οὔτε ἡ αἴθουσα ἐπαρκεῖ, οὔτε ἡ ἕδρα μόνον, οὔτε μόνον οἱ σοφοὶ διδάσκαλοι. Ἡ Ἰατρικὴ Σχολὴ ἀποτελεῖται ἀπὸ ἀριθμὸν νοσοκομείων, μουσείων, ἐργαστηρίων καὶ ἄλλων παραρτημάτων στενῶς συνδεδεμένων πρὸς αὐτήν. Δικαίως ἑπομένως οἱ πλεῖστοι τῶν κυρίων συναδέλφων ἐκ τῶν ἰατρῶν, ἐθεώρησαν καθῆκον αὐτῶν, ὅπως παρέλθωσιν ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο καὶ συνεισφέρωσι τὰς γνώσεις καὶ τὰ φῶτα αὑτῶν, ὅπως διαρρυθμισθῇ ὅσον οἷόν τε τελειότερον ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Πανεπιστημίου. Καὶ προσῆλθον ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο ὑπερψηφίζοντες καὶ πλειοδοτοῦντες εἰς ἐμπόδια ἐπιστημονικὰ πρὸς ἅλωσιν τῶν ἑδρῶν τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, καθόσον εὑρίσκονται ἐν πλήρει συναισθήσει τῶν ὑποχρεώσεων αὑτῶν ὡς ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους, ὅσον ἀφορᾷ καὶ τὴν ἐπιστημονικὴν ἀποστολὴν τοῦ Πανεπιστημίου καὶ τὴν ἐθνικὴν αὐτοῦ ἀποστολήν, τὴν ὁποίαν ἐτόνισαν ἐνθέρμως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Μετὰ τὴν δήλωσιν ταύτην, κύριοι Βουλευταί, ἣν ἐθεώρησα ἀναγκαῖον νὰ κάμω, εἰσέρχομαι ἀμέσως εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ἑβδόμου ἄρθρου τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ἐν τῇ πρώτῃ παραγράφῳ τοῦ ἄρθρου 7 ἀναγράφεται ὅτι τὸ ἀνώτερον διδακτικὸν προσωπικὸν τοῦ Πανεπιστημίου ἀπαρτίζεται ἐκ τακτικῶν καθηγητῶν ἐπιτίμων καὶ ἐκτάκτων, τὸ δὲ κατώτερον διδακτικὸν προσωπικὸν ἀποτελεῖται ἐκ τῶν ὑφηγητῶν, ἐπιμελητῶν καὶ βοηθῶν, τῶν ὑπηρετούντων ἐν ταῖς κλινικαῖς, τοῖς πανεπιστημιακοῖς ἐργαστηρίοις καὶ μουσείοις. Φρονῶ ὅτι ἡ τάξις αὕτη τῶν ὑφηγητῶν, ἰδίως μετὰ τὴν διαρρύθμισιν, τὴν ὁποίαν ἐλπίζω ὅτι θὰ λάβῃ ἐν τῷ παρόντι νομοσχεδίῳ, δὲν πρέπει νὰ κατατάσσηται ἐν τῷ κατωτέρῳ διδακτικῷ προσωπικῷ τοῦ Πανεπιστημίου, ἀλλὰ καὶ αὕτη πρέπει νὰ λάβῃ τὴν τρίτην θέσιν τοῦ ἀνωτέρου διδακτικοῦ προσωπικοῦ τοῦ Πανεπιστημίου. Ἐν τῇ δευτέρᾳ παραγράφῳ καθορίζεται ὁ ἀριθμὸς τῶν τακτικῶν ἑδρῶν διδασκαλίας. Ἐξηνέχθη, Κύριοι, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἡ γνώμη, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ἁρμοδία ὅπως καθορίσῃ τὸ θέμα τοῦτο. Φρονῶ ὅτι ὁ ἐξενεγκὼν ταύτην, ὅστις διὰ τῆς ὅλης ἀγορεύσεώς του ἀπέδειξεν ὅτι κατέχει πληρέστατα τὸ ὅλον πανεπιστημιακὸν ζήτημα, δὲν προετίθετο νὰ εἴπῃ τοῦτο ἀναφορικῶς πρὸς τοὺς τακτικούς, ἀλλὰ πρὸς τοὺς ἐκτάκτους καθηγητάς, ἀλλὰ περὶ τούτου ἐπιφυλάσσομαι νὰ ὁμιλήσω εἰς τὸ σχετικὸν ἄρθρον, τὸ ἀφορῶν τοὺς ἐκτάκτους καθηγητάς. Ἀναφορικῶς πρὸς τὸ πρῶτον, ἐὰν ἡ Βουλὴ αὕτη, τονίζω αὕτη, ἔχῃ τὴν ἁρμοδιότητα νὰ καθορίσῃ τὰς ἕδρας, φρονῶ ἀδιστάκτως ὅτι ἔχει ἀπόλυτον ἁρμοδιότητα ὅπως κανονίσῃ αὐτάς. Τὸ πανεπιστημιακὸν ζήτημα, κύριοι Βουλευταί, ἐρευνᾶται καὶ ἐξονυχίζεται, οὕτως εἰπεῖν, ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ὑπέστη τὴν βάσανον ὅλων τῶν Σχολῶν, ὑπέστη τὴν βάσανον, τὰς κρίσεις τῶν ἐπιστημονικῶν ἑταιρειῶν, τὰς κρίσεις καὶ δημοσιεύσεις ἐπ’ αὐτοῦ πληθύος εἰδικῶν ἐπιστημόνων, ἐπὶ πλέον δὲ ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ εἶναι εὐτύχημα ὅτι παρακάθηνται τόσοι ἐπιστήμονες, οἵτινες ὡς ἐκ τοῦ παρελθόντος αὐτῶν ἀείποτε εὑρίσκονται ἐγγὺς τοῦ Πανεπιστημίου καὶ νομίζω, ὅτι ἐν τῇ ἀμεροληψίᾳ αὐτῶν εἶναι εἰς θέσιν ἁρμοδιωτέραν παντὸς ἄλλου νὰ διαφωτίσωσι τὴν Βουλὴν περὶ τῶν ἑδρῶν, αἱ ὁποῖαι ὀφείλουσι νὰ καθορισθῶσιν ἐν τῷ παρόντι νομοσχεδίῳ. Ἐὰν δὲ δεχθῶμεν, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει τὴν ἁρμοδιότητα νὰ καθορίσῃ τὰς τακτικὰς ἕδρας, εἶναι δυνατόν ποτε νὰ δεχθῶμεν, ὅτι δὲν ἔχει τὴν ἁρμοδιότητα νὰ καθορίσῃ τὰς ἐκτάκτους ἕδρας; Ἔχω ὑπ’ ὄψει, κύριοι Βουλευταί, τὸ ἀρχικῶς ὑποβληθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας νομοσχέδιον, τὸ ὑπ’ αὐτοῦ τροποποιηθέν, καθὼς καὶ τὴν ἔκθεσιν τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς, τῆς ὁποίας εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀποτελῶ μέλος. Καὶ βλέπω τὰς ἑξῆς μεταβολὰς εἰς τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ὑποβληθὲν σχέδιον νόμου. Πρῶτον ἐχώρισε τὴν φαρμακολογίαν ἀπὸ τῆς τοξικολογίας· φρονῶ ὅτι ὀρθῶς ἔπραξε τοῦτο, διότι ἡ τοξικολογία δέον νὰ διδάσκηται μετὰ τῆς ἰατροδικαστικῆς. Ἀφήρεσε τὴν θεραπευτικὴν ἀπὸ τῆς φαρμακολογίας· ὀρθότατα ἔπραξε καὶ τοῦτο, καθόσον ἡ φαρμακολογία εἶναι κατ’ ἐξοχὴν μάθημα ἐργαστηριακόν, μάθημα πειραματικόν, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν ὁ φοιτητὴς νὰ ἀποκομίσῃ γνώσεις, αἵτινες θὰ παρακολουθήσωσιν αὐτὸν εἰς τὸ μετέπειτα στάδιον, ἐὰν μὴ τὴν ἐνέργειαν τῶν φαρμάκων ἴδῃ καὶ ἀντιληφθῇ ἐν τῷ ἐργαστηρίῳ τῆς φαρμακολογίας. Ἡ φαρμακολογία ὅπως καὶ ἡ ἀνατομία καὶ ἡ ἱστολογία καὶ ἡ παθολογικὴ ἀνατομία εἶναι μαθήματα καθαρῶς ἐργαστηριακά, θὰ ἐπεθύμουν δὲ καὶ θὰ παρεκάλουν πρὸς τοῦτο τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ εὐαρεστηθῇ, ἵνα ἀντὶ τῆς ἁπλῆς λέξεως «ἕδρα φαρμακολογίας» τεθῇ ἡ ἕδρα «πειραματικῆς φαρμακολογίας», ἵνα οὕτως ὑποδειχθῇ εἰς τὸν διδάσκοντα, ὅτι τὸ μάθημα τοῦτο ὀφείλει πειραματικῶς νὰ διδάσκῃ. Προσέθηκεν ἐπίσης ὁ κ. Ὑπουργὸς ἕδραν τῆς παθολογικῆς. Εἶμαι συμφωνότατος πρὸς τοῦτο, διότι καὶ ἡ κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ παμψηφεὶ ἐδέχθη ταύτην. Τρίτον ἔχομεν τὴν ἕδραν τῆς γενικῆς καὶ πειραματικῆς παθολογίας. Ὀφείλω νὰ συγχαρῶ τὸν κ. Ὑπουργόν, διότι ὀφείλει νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλή, ὅτι ἡ ἕδρα τῆς γενικῆς καὶ πειραματικῆς παθολογίας εἶναι ἡ βάσις τῆς ὅλης Ἰατρικῆς, εἶναι τὸ μάθημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἤνοιξε τὴν μεγάλην λεωφόρον τῆς ὀρθοθεραπείας, εἶναι ἡ ἕδρα, ἥτις διδάσκει πράγματι τὴν ἀληθῆ ἰατρικὴν ἐπιστήμην, εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία μεταφέρει τὸν ἰατρὸν ἀπὸ τὸ ἐπίπεδον τῆς Ἰατρικῆς εἰς τὸ ἐπίπεδον τῆς ἀληθοῦς ἐπιστήμης, εἶναι ἡ ἕδρα, ἥτις ἐν διαστήματι πεντηκονταετίας ἐπετέλεσε τοιαύτας προόδους, οἵας δὲν ἐπετέλεσεν ὁλόκληρος ἡ ἄλλη Ἰατρικὴ ἐν διαστήματι αἰώνων ὅλων. Πρὶν ἐπιληφθῶ τῆς ἐξετάσεως τῆς ἀνάγκης, ὅπως καὶ ἑτέρα ἕδρα γίνῃ ἀποδεκτὴ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ δηλώσω ὅτι συμφωνῶ πληρέστατα πρὸς τὴν τροπολογίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κυκλάδων συναδέλφου κ. Ἀλαβάνου προκειμένου περὶ τῆς διαιρέσεως τῆς ἕδρας τῆς μαιευτικῆς καὶ γυναικολογίας. Εἶναι ἀδύνατον, κύριοι Βουλευταί, μετὰ τὰς προόδους, τὰς ὁποίας ἔλαβεν ἥ τε μαιευτικὴ καὶ ἡ γυναικολογία, τὸ μάθημα τοῦτο νὰ διδάσκηται ὑφ’ ἑνὸς καὶ μόνου καθηγητοῦ. Εἶναι ἀδύνατον εἷς καὶ μόνος καθηγητὴς νὰ συγκεντροῖ ἐν ἑαυτῷ τὴν ἀξίαν, ἣν πρέπει νὰ συγκεντροῖ ὁ τιθέμενος ὡς καθηγητὴς τῶν μαθημάτων τούτων, ἤτοι νὰ συγκεντροῖ τὴν ἀξίαν καὶ τὴν ἐπάρκειαν περὶ τὴν διδασκαλίαν τῆς τε μαιευτικῆς καὶ τῆς γυναικολογίας. Τί θὰ συμβῇ, ἂν ἔχωμεν τὰς ἕδρας ταύτας ἡνωμένας; Ὁ μέλλων νὰ ἀναλάβῃ τὰς ἕδρας ταύτας ἢ θὰ εἶναι κατὰ τὸ πλεῖστον μαιευτὴρ καὶ ὀλιγώτερον γυναικολόγος ἢ θὰ εἶναι κατὰ τὸ πλεῖστον γυναικολόγος καὶ ὀλιγώτερον μαιευτήρ. Ἐπειδὴ δὲ δὲν δύναται νὰ διευθύνῃ δύο κλινικάς, θὰ συμβῇ, ὅτι τὴν μαιευτικὴν κλινικὴν θὰ μετατρέψῃ εἰς γυναικολογικὴν ἢ τουναντίον. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον νὰ διχασθῇ ἡ ἕδρα αὕτη ὁριζομένης τῆς γυναικολογίας ὅπως ὥρισε ταύτην τοὐλάχιστον ὡς ἐκτάκτου. Ἴσως διὰ τοῦ διχασμοῦ τούτου κατορθωθῇ νὰ ἀποκτήσῃ τὸ Πανεπιστήμιον ἕτοιμον γυναικολογικὴν κλινικήν, ἴσως δὲ κατορθωθῇ νὰ ἀνοιχθῶσιν αἱ πύλαι τοῦ Νοσοκομείου τοῦ «Εὐαγγελισμοῦ», ἀπὸ τοῦ ὁποίου μετὰ πολλῆς θλίψεως βλέπουσιν οἱ φοιτηταὶ καὶ οἱ ἐπιστήμονες ἑαυτοὺς ἀποκεκλεισμένους. Ἐπίσης, κύριοι Βουλευταί, ἐπεθύμουν νὰ ἔβλεπον ὡς τακτικὴν τὴν ἕδραν τῆς ἐμβρυολογίας καὶ ἱστολογίας. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου σημείωμα περὶ τῆς ἕδρας ταύτης, διὰ τοῦ ὁποίου καταφαίνεται ὅτι ὅλα τὰ Κράτη, οὐδὲ τῆς Τουρκίας ἐξαιρουμένης, ἔχουσιν ἕδραν τακτικὴν τῆς ἐμβρυολογίας καὶ ἱστολογίας. Εἰς ὅλα τὰ Κράτη, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἃς μοὶ ἐπιτραπῇ ν’ ἀναφέρω τὴν Γαλλίαν, ἔχουσι τρεῖς ἢ τέσσαρας ἕδρας τακτικὰς ἐμβρυολογίας καὶ ἱστολογίας, ἐν ᾧ ἔχουσι 4 καὶ 5 τακτικὰς παιδιατρικῆς καὶ 2 ἢ 3 τῶν ἀφροδισίων νοσημάτων. Τοιαύτη σημασία ἀποδίδεται εἰς τὴν ἕδραν τῆς ἐμβρυολογίας καὶ ἱστολογίας. Ἐπίσης περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἕδρας τῶν νοσημάτων τῶν θερμῶν χωρῶν εἶμαι καὶ ἐγὼ τῆς γνώμης ὅτι ἡ ἕδρα αὕτη μᾶλλον ὡς τακτικὴ πρέπει ν’ ἀναγραφῇ. Ὅταν θὰ ἔλθῃ ὑπὸ συζήτησιν τὸ σχετικὸν ἄρθρον 9, τὸ περὶ ἐκτάκτων ἑδρῶν, τότε θέλω λάβει τὴν τιμὴν ν’ ἀναπτύξω τὰς γνώμας μου περὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἤδη, κύριοι Βουλευταί, ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω κατὰ πόσον εἶναι ἀναγκαία ἡ διατήρησις τῆς ἕδρας τῆς Ἀστυκλινικῆς. Ἐὰν καὶ ταύτην ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἤθελεν ἀποδεχθῆ, ἤθελε φανῆ ὅτι τελείως ἀποδέχεται, προκειμένου περὶ τοῦ ἄρθρου 7, τὰς γνώμας τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς, διότι εἶναι ἡ μόνη ἕδρα μέχρι τοῦδε, διὰ τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν μετέβαλε τὴν γνώμην αὑτοῦ. Προκειμένου περὶ τῆς Ἀστυκλινικῆς, Κύριοι, πρέπει νὰ ἐξετασθῇ, ἂν ἡ Ἀστυκλινικὴ ἐπετέλεσε μέχρι τοῦδε τὸν προορισμὸν αὑτῆς ἤ, ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ τὸν ἐκτελέσῃ, ὡς ἔχει νῦν αὕτη. Ὅτι δὲν ἐπετέλεσε τὸν προορισμόν της δὲν ὑπάρχει δευτέρα γνώμη· ἀλλὰ καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τὸν ἐπιτελέσῃ ὡς εἶναι ἤδη ὠργανωμένη. Ἐκρίθη λοιπὸν ἀναγκαία ἡ κατάργησις αὐτῆς, ὡς μὴ ἐπιτελούσης οὐδένα σκοπόν. Ἀλλὰ δι’ αὐτὸ δὲν πταίει ἡ Ἀστυκλινική, πταίει ἡ ὀργάνωσις αὐτῆς. Ποῖος εἶναι ὁ προορισμὸς τῆς Ἀστυκλινικῆς; Ἔχει προορισμόν, ἵνα μορφώσῃ τοὺς διδάκτορας ἰατροὺς πρακτικῶς, ἵνα δηλ. οὗτοι αὐτοβούλως μὲ ποιάν τινα πρωτοβουλίαν ἀναλάβωσι τὴν θεραπείαν τῶν ἀρρώστων, οὕτως ὥστε ἐξερχόμενοι τοῦ Πανεπιστημίου νὰ ἔχωσιν ἤδη ἐξοικειωθῆ πρὸς τὴν θεραπείαν. Ἀλλ’ ἴσως μοὶ ἀντιλέξῃ τις· τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην δὲν δύνανται νὰ τὴν ἐκτελέσωσιν οἱ φοιτηταὶ εἰς τὰ ἐξωτερικὰ ἰατρεῖα τῶν διαφόρων Νοσοκομείων; Ἀπαντῶ ὄχι, διότι οἱ ἰατροὶ οἱ παρακολουθοῦντες τοὺς ἐξωτερικοὺς ἀρρώστους τῶν διαφόρων Νοσοκομείων εἶναι ἁπλοῖ θεαταί, οὐδεμίαν οὔτε ἔχουσιν οὔτε ἀναλαμβάνουσι πρωτοβουλίαν ἢ εὐθύνην, ὅπως διδάσκωνται πρὸς τοῦτο κατὰ τὸ τρίτον ἢ τέταρτον ἔτος τῆς φοιτήσεως αὐτῶν ἐν ταῖς διαφόροις κλινικαῖς, ἔνθα δὲν ἐπιτρέπεται ν’ ἀναλαμβάνωσιν ἐπὶ ἰδίᾳ εὐθύνῃ τὴν θεραπείαν τῶν ἀρρώστων, νὰ παρακολουθήσωσι τοὺς ἀρρώστους, ἐὰν εἶναι ἐξωτερικοὶ τοιοῦτοι, εἰς τὰς οἰκίας αὐτῶν, ἐνῷ ἡ Ἀστυκλινικὴ ἔχει ἀπολύτως αὐτὸν τὸν εἰδικὸν σκοπόν, τὴν πρακτικὴν μόρφωσιν τῶν ἰατρῶν, χωρὶς ὁ σκοπὸς οὗτος νὰ δύναται ν’ ἀναπληρωθῇ δι’ ἄλλων μέσων. Συνιστῶ λοιπόν, κύριοι Βουλευταί, τὴν διατήρησιν τῆς Ἀστυκλινικῆς. Δὲν παραλείπω ν’ ἀναφέρω τὴν γνώμην μου ἢ μᾶλλον τὴν πεποίθησίν μου ὅτι ὁ σκοπὸς οὗτος θὰ ἠδύνατο νὰ συντελεσθῇ, ἐὰν ἡ φοίτησις ἀντὶ πενταετοῦς ἦτο ἑξαετής. Ὄντως δὲ ἑξαετὴς πρέπει νὰ εἶναι ἡ φοίτησις τῆς Ἰατρικῆς. Εἶναι τόσον εὐρεῖα καὶ πολυδαίδαλος ἐπιστήμη, ὥστε εἶναι ἀδύνατον νὰ μορφωθῇ τις ἰατρός, ἐὰν μὴ τοὐλάχιστον ἐπὶ ἓξ ἔτη παρακολουθήσῃ τὴν ἐπιστήμην ταύτην. Καὶ διὰ τοῦτον ἀκόμη τὸν εἰδικὸν λόγον φρονῶ ὅτι ἡ Ἀστυκλινικὴ πρέπει νὰ διατηρηθῇ. Ὁρίζομεν ἐκτάκτους καθηγητὰς τῆς παθολογίας καὶ χειρουργικῆς. Ποῦ θέλομεν ἐγκαταστήσει τοὺς εἰδικοὺς αὐτοὺς ἐκτάκτους καθηγητάς, ὅπως ἐξασκήσωσι τὸ ἔργον αὑτῶν, εἰμὴ ἐν τῇ Ἀστυκλινικῇ καταλλήλως διασκευαζομένῃ; Καὶ δι’ αὐτὸν ἀκόμη τὸν λόγον θεωρῶ ἀπαραίτητον τὴν διατήρησιν τῆς Ἀστυκλινικῆς. Πρὸ παντός, Κύριοι, ἱδρύοντες ἕδρας εἴτε τακτικὰς εἴτε ἐκτάκτους ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει ὅτι εἰς πάντας τούτους τοὺς καθηγητὰς δέον νὰ δώσωμεν τὰ μέσα εἴτε τῆς κλινικῆς εἴτε τῆς ἐργαστηριακῆς ἐφαρμογῆς τῶν διδασκομένων. Ὀφείλομεν νὰ θυσιάσωμεν τοὺς πόθους τῆς συναλλαγῆς, διότι ὀφείλετε πάντες νὰ γνωρίζητε ὅτι ἀφορμὴ τοῦ ἐκτροχιασμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου, ἀφορμὴ τῆς καταπτώσεως, εἰς ἣν περιῆλθεν, ἥτις ἐπέφερεν ἐθνικὴν ἀνυπολόγιστον ζημίαν, ὑπῆρξεν ἡ μὴ ὑπὸ τοῦ Πανεπιστημίου ἀπόκτησις καὶ διατήρησις εἰδικῶν κλινικῶν ἐξασφαλιζουσῶν εἰς τοὺς καθηγητάς των ἐλευθερίαν καὶ τῆς συνειδήσεως καὶ τῆς διδασκαλίας αὐτῶν.

§136Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Θὰ προσπαθήσω, Κύριοι, νὰ συζητήσω ὁλοκλήρως καὶ καθαρῶς ἐξ ἀντικειμένου. Ἐσκέφθην νὰ πράξω τοῦτο συζητῶν κατ’ ἀρχὴν ἐπὶ τῶν πανεπιστημιακῶν νομοσχεδίων· ἀλλ’ ἀτυχῶς δὲν κατέστη εἰς ἐμὲ δυνατὸν μέχρι τοῦδε νὰ πράξω τοῦτο καὶ ἐπιφυλάσσομαι κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν. Ἐν τούτοις προσήκει συζήτησις σοβαρὰ καὶ σπουδαία ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 7, τοῦ καθορίζοντος τὴν ἔκτασιν τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς, τῆς Σχολῆς ἐκείνης, ἥτις πρόκειται νὰ προαγάγῃ ἐπιστήμην εὐρυτάτην, νὰ ἐκπληρώσῃ σκοποὺς κοινωνικοὺς σπουδαιοτάτους, ἀλλὰ καὶ νὰ ὑπηρετήσῃ ἀκόμη ἐθνικοὺς σκοποὺς σημαντικωτάτους. Ἀπὸ πάσης ἄλλης ἀπόψεως ἡ ἐπιστήμη ἡ ἰατρική, ἡ ἐπιστήμη, ἡ ἔχουσα ἀντικείμενον τὸ ἀνθρώπινον σῶμα, ὑπὸ τὴν ὑγιᾶ ἢ τὴν νοσηρὰν αὐτοῦ κατάστασιν, εἶναι σημαντική, ὅσον καὶ πᾶσα ἄλλη ἐπιστήμη, ἀλλ’ ἀπὸ ἀπόψεως ἐθνικῆς δι’ ἡμᾶς ἡ Ἰατρικὴ Σχολὴ εἶναι ἡ σημαντικωτέρα πασῶν. Μόλις δύναται νὰ συγκριθῇ πρὸς αὐτήν, ὑπὸ ἔποψιν ἐθνικήν, ἀπὸ τῆς ἀνακηρύξεως τοῦ Συντάγματος εἰς τὴν ὅμορον Ἐπικράτειαν, ἡ Νομικὴ Σχολή, ἀλλὰ μόλις, λέγω, δύναται νὰ συγκριθῇ. Διότι οἱ ἀπόφοιτοι πάσης ἄλλης Σχολῆς, μεταβαίνοντες ἐκεῖ, ὅπου τὸ Γένος ἡμῶν στρατεύεται, μένουσι κυρίως εἰς μεγάλα ἀστικὰ κέντρα, ὅπου δὲν εἶναι ἐπιτακτικῶς ἀναγκαία ἡ ὑπηρεσία τῶν ἐθνικῶν σκοπῶν, ἐνῷ οἱ ἀπόφοιτοι τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς μεταβαίνουσι καὶ εἰς τὰς τελευταίας γωνίας τῶν Ἑλληνικῶν χωρῶν καὶ εἰς τὰ μᾶλλον ὀλιγαρίθμως κατῳκημένα μέρη τῆς γῆς τῆς Ἑλληνικῆς καὶ κρατοῦσιν ἄσβεστον τὴν δᾷδα τὴν ἐθνικὴν καὶ ὑπηρετοῦσιν ἀδιαλείπτως τὴν ἰδέαν τὴν ἐθνικήν. Προφανῶς λοιπὸν ἕπεται ἐκ τούτων ὅτι καὶ προσεκτικοὶ πρέπει νὰ ὦμεν εἰς τὴν μελέτην τοῦ ἄρθρου τούτου καὶ νὰ μὴ φειδωλευώμεθα. Ἡ ἐπιστήμη, ὡς ἔχετε ὑπ’ ὄψει, κύριοι Βουλευταί, εἶναι ἡ ἀνευρίσκουσα τὰς αἰτίας τῶν ὄντων καὶ τῶν φαινομένων, ἐν τῇ ἐπιστήμῃ δὲ ὑπόκειται ἀκόμη ἡ μέθοδος, διὰ τῆς ὁποίας εὑρίσκει τις τὰς αἰτίας τῶν ὄντων καὶ τῶν φαινομένων. Ἐὰν ταῦτα εἶναι ἀληθῆ, καὶ ἀναμφιβόλως εἶναι ἀληθῆ, διὰ νὰ καθορίσωμεν τὰς ἕδρας τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς, εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ παρατηρήσωμεν καὶ μελετήσωμεν ποῖαι εἶναι αἱ ἕδραι αἱ ἀναφερόμεναι εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ αἱ ἀναφερόμεναι εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς, ἀπὸ τῶν ὁποίων θὰ διδάσκωνται καθαρῶς μαθήματα ἐπιστημονικὰ ἐν τῇ ὅλῃ Ἰατρικῇ Σχολῇ, τουτέστι ποῖαι εἶναι αἱ ἕδραι, ἀπὸ τῶν ὁποίων διδάσκονται μαθήματα, διὰ τῶν ὁποίων ἀναζητοῦνται αἱ αἰτίαι ὄντων καὶ φαινομένων, ἢ διὰ τῶν ὁποίων ἀναζητεῖται ἡ μέθοδος, διὰ τῆς ὁποίας ἀνευρίσκομεν τὰς αἰτίας ὄντων καὶ φαινομένων, ὁποία τις εἶναι ἡ Ἰατρική, ὡς ταύτης ἀντιλαμβανόμεθα διδασκομένης ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, ποία δέ τις εἶναι ἡ Ἰατρικὴ ἐν τῇ ἐπιστημονικῇ αὐτῆς ὑποστάσει. Ποῖοι εἶναι οἱ κλάδοι ἐκεῖνοι, οἵτινες εἶναι ἀκραιφνῶς κλάδοι ἐπιστημονικοί; Εἶπον προηγουμένως ὅτι ἡ Ἰατρικὴ ἔχει ἀντικείμενον τῶν ἐρευνῶν καὶ τῶν μελετῶν αὐτῆς τὸ ἀνθρώπινον σῶμα. Τὸ ἀνθρώπινον σῶμα ἐν τῇ ὑγιεῖ αὐτοῦ ὑποστάσει τὸ ἐξετάζει ἡ φυσιολογία, ἐν δὲ τῇ νοσηρᾷ αὐτοῦ καταστάσει τὸ ἐξετάζει ἡ παθολογία. Διὰ νὰ καταστῇ λοιπόν τις ἰατρὸς ἐπιστήμων, ἄξιος τοῦ ὀνόματος, σήμερον πρὸ παντός, τὰς ἐπιστήμας ταύτας πρέπει νὰ σπουδάσῃ, τὴν φυσιολογίαν καὶ τὴν παθολογίαν. Ἀλλ’ ἵνα τις καταστῇ φυσιολόγος ἄξιος τοῦ ὀνόματος, ἵνα τουτέστι σπουδάσῃ καλῶς τὸ ἀνθρώπινον σῶμα εἰς τὴν ὑγιᾶ αὐτοῦ κατάστασιν, πρέπει νὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ τῶν ἀνατομικῶν. Ἀλλά, ἵνα καταστῇ καλὸς ἀνατόμος τοῦ ἀνθρωπίνου σώματος, πρέπει νὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ τῆς ἀνατομίας ὅλων τῶν ὀργανικῶν ὄντων, καὶ μάλιστα τῶν ζώων, καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ τῆς συγκριτικῆς ἀνατομικῆς καὶ ὀντογονίας. Ἀφοῦ ἀρχίσῃ ἀπὸ τῆς ὀντογονίας καὶ συγκριτικῆς ἀνατομικῆς, θὰ βαδίσῃ πρὸς τὴν ἀνατομικὴν τοῦ ἀνθρωπίνου σώματος καὶ θέλει σπουδάσει αὐτό, διδασκόμενος τὴν ἀνατομικήν, ὡς διδάσκεται ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Παιδείας, ἐν τῷ ἡμετέρῳ Πανεπιστημίῳ, διδασκόμενος τουτέστι τὰ διάφορα μέρη τοῦ ἀνθρωπίνου σώματος κατὰ τὸν χονδρικὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον ὑπὸ ἀρίστου καὶ διαπρεποῦς βεβαίως διδάσκεται ἐπιστήμονος, ἀλλὰ κατὰ τρόπον, ὅστις δὲν εἶναι ἐπαρκὴς διὰ νὰ διδαχθῇ τις ὡς ἰατρός; Δύναται νὰ ὑποτεθῇ κἂν ὅτι θὰ καταστῇ ἄξιος ἰατρὸς τοῦ ὀνόματος ἐκεῖνος, ὅστις θὰ διδαχθῇ τὴν ἀνατομικὴν κατὰ τὸν χονδρικόν, ἐπαναλαμβάνω καὶ τονίζω, τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον διδάσκεται ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ἐν τῷ ἡμετέρῳ Πανεπιστημίῳ; Ἐὰν ἔχω δίκαιον λέγων ὅτι διατελεῖ ἐν ἀγνοίᾳ τῆς ἀνατομικῆς ὁ τοιουτοτρόπως διδασκόμενος, ἐπιβάλλεται ἢ δὲν ἐπιβάλλεται κατὰ τρόπον ἐπιτακτικώτατον ἡ εὐρυτέρα καὶ δὴ λεπτομερεστέρα διδασκαλία τῆς ἀνατομικῆς, ὅ ἐστὶν ἡ διδασκαλία τῆς ἱστολογίας καὶ πρὸ αὐτῆς τῆς ἐμβρυολογίας; Τουλάχιστον ἐπιβάλλεται ἢ δὲν ἐπιβάλλεται ὁ χωρισμὸς τῆς ἀνατομικῆς εἰς δύο ἕδρας, ἵνα ἐπαρκῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν καθηγητῶν νὰ διδάσκῃ οὐχὶ χονδρικῶς τὴν ἀνατομίαν; Ἀλλὰ ἀνερχόμενος ὁ σπουδαστὴς ἀπὸ τῶν ἀνατομικῶν ἐπιστημῶν, αἵτινες θὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ ὅτι δὲν εἶναι παρὰ κλάδοι ἀναπόσπαστοι τῆς φυσιολογίας, φθάνει πλέον εἰς τὴν καθαρὰν φυσιολογίαν. Ἀλλ’ ἵνα φθάσῃ ἐκεῖ, ἔχει ἀνάγκην, κύριε Ὑπουργέ, νὰ προπαιδευθῇ εἰς τὴν γενικὴν φυσιολογίαν καὶ τὴν ζωολογίαν, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀρχίσῃ τὰς μελέτας καὶ τὰς σπουδὰς αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ ἀνθρωπίνου ὀργανισμοῦ, ὅστις κατέχει τὴν κορυφὴν τοῦ ζωικοῦ βασιλείου. Εἶναι ὡς νὰ ἀρχίσῃ σπουδάζων ἀπὸ τοῦ τέλους. Πρέπει ἐκεῖθεν νὰ ἀρχίσῃ ὁ ἰατρὸς καὶ μετὰ ταῦτα νὰ καταρτισθῇ εἰς τὴν φυσιολογίαν τοῦ ἀνθρωπίνου σώματος διὰ τῆς ὀρθῶς ὁριζομένης ἕδρας ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὑμῶν τῆς πειραματικῆς φυσιολογίας. Τοιουτοτρόπως θὰ ἔχωμεν τὸν ἐπιστήμονα ἐκεῖνον, ὅστις θὰ δύναται νὰ λέγῃ: «Ἐσπούδασα τὸν ἀνθρώπινον ὀργανισμὸν εἰς τὴν ὑγιᾶ αὐτοῦ κατάστασιν,» διότι, ἐὰν δὲν τὸν σπουδάσῃ τοιουτοτρόπως τὸν ἀνθρώπινον ὀργανισμόν, τότε τί χρησιμεύει εἰς αὐτὸν καὶ ἡ ὅλη ἄλλη ἐπιστήμη, ἀλλ’ ἰδιαίτατα ἡ ὑγιεινή; Ποῦ θὰ στηριχθῇ ἡ ὑγιεινή, ὅταν δὲν ἔχῃ ὁ ὑγιεινολόγος ἐντελῶς καταρτισθῇ εἰς τὴν μελέτην καὶ τὴν ἔρευναν τοῦ ἀνθρωπίνου ὀργανισμοῦ εἰς τὴν ὑγιᾶ αὐτοῦ κατάστασιν; Καὶ μεταβαίνω εἰς τὸ ἕτερον μέρος τῆς ἐπιστήμης, εἰς τὴν παθολογίαν, τὴν ὁριζομένην ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὑμῶν ὀρθῶς γενικὴν παθολογίαν. Ἡ γενικὴ παθολογία, κύριοι Βουλευταί, εἴπομεν ὅτι εἶναι ἡ ἐπιστήμη ἐκείνη, ἥτις σπουδάζει τὸν ἀνθρώπινον ὀργανισμὸν ἐν τῇ νοσηρᾷ αὐτοῦ καταστάσει. Διὰ νὰ ἀρχίσῃ ὁ σπουδαστὴς τὰς ἐρεύνας αὐτοῦ ἔχει ἀνάγκην ἑνὸς ἰδιαιτέρου κλάδου τῆς παθολογικῆς ἀνατομικῆς, μεθ’ ἣν χωρεῖ εἰς τὴν σπουδὴν τῆς χειρουργικῆς παθολογίας, μετὰ ταῦτα δὲ προβαίνει εἰς τὴν ἔρευναν μιᾶς ἑκάστης νόσου ἰδιαιτέρως, εἰς τὴν σπουδὴν δηλαδὴ τῆς εἰδικῆς νοσολογίας. Καὶ ἐπειδὴ εἴπομεν, ὅτι ἐπίσης ἐν τῇ ἐπιστήμῃ ἀνάγονται οἱ κλάδοι τῶν μαθημάτων τῶν διδασκόντων τὴν μέθοδον, διὰ τῆς ὁποίας φθάνομεν εἰς τὴν γνῶσιν τῶν αἰτίων τῶν ὄντων καὶ φαινομένων, εἶναι ἀνάγκη ἐπίσης καὶ πειραματικῆς παθολογίας, δηλαδὴ τῶν ἐργασιῶν ἐκείνων, διὰ τῶν ὁποίων προκαλοῦμεν παθολογικὰς καταστάσεις, καὶ προκαλοῦντες παθολογικὰς καταστάσεις τὰς παρακολουθοῦμεν πλέον ἀπὸ τῆς πρώτης αὐτῶν ἀρχῆς μέχρι τέλους καὶ καθίσταται εὐχερής, συναφής, σκόπιμος ἡ μελέτη τῆς νοσηρᾶς καταστάσεως· ὅταν ἡμεῖς προκαλῶμεν αὐτήν, ὅταν ἔχωμεν ὅλην τὴν σειρὰν τῶν φαινομένων αὐτῆς, εἰς αἰτίας καὶ ἀποτελέσματα ἀλληλοδιαδόχως, ἀπόκειται εἰς ἡμᾶς νὰ παρακολουθήσωμεν τὴν νοσηρὰν κατάστασιν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς αὐτῆς, ὥστε νὰ καταστῶμεν ἱκανοὶ ὅπως μελετήσωμεν ἀκριβῶς αὐτήν. Καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ ὁδός, δι’ ἧς φθάνομεν εἰς τὴν σπουδὴν τῆς γενικῆς παθολογίας. Αὐτοί, κύριοι Βουλευταί, εἶναι οἱ κλάδοι, οἱ καθαρῶς ἐπιστημονικοί, αὐτοὶ εἶναι τὰ μαθήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λείψωσι, χωρὶς νὰ ὑπάρξῃ ἡ μορφὴ καὶ ἡ κατηγορία ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀρτία Ἰατρικὴ Σχολή, ὅτι δὲν καταρτίζονται παρ’ ἡμῖν ἐπιστήμονες, ἀλλ’ ἐν μέρει ἐπιστήμονες καὶ ἐν μέρει—ἡ λέξις εἶναι καθιερωμένη— κομπογιανῖται. Θὰ ἀποδείξω, Κύριοι, ὅτι πλὴν τοῦ ὅτι ἐπιβάλλεται κατὰ πάντα τρόπον, διὰ πάσης θυσίας, τοιουτοτρόπως νὰ ἔχωμεν κατηρτισμένην τὴν Ἰατρικὴν Σχολήν, οὔτε δαπάναι ἀπαιτοῦνται. Τὸ ζήτημα, Κύριοι, τῆς διαιρέσεως τῶν ἐπιστημῶν εἶναι ἐκ τῶν δυσχερεστέρων, εἶναι εἰς τὴν ἀντίληψιν αὐτὴν δυσκολώτατον. Αἴφνης πολλάκις ἤκουσα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ λέγωσι περὶ πρακτικῶν ἐπιστημῶν· πρακτικαὶ ἐπιστῆμαι δὲν ὑπάρχουσιν· ὑπάρχει μία πλάνη· ταυτίζουσι τὸν ὅρον πρὸς τὸν ὅρον «θετικαὶ ἐπιστῆμαι». Θετικαὶ ἐπιστῆμαι εἶναι ἐκεῖναι, αἵτινες καταρτίζονται διὰ τῆς παρατηρήσεως ἢ τοῦ πειράματος, διὰ τῆς μελέτης ἐπὶ τῶν πραγμάτων, ὡς θὰ ἔλεγέ τις φιλολογικῶς ἐκφραζόμενος. Αἱ μὴ τοιουτοτρόπως καταρτιζόμεναι ἐπιστῆμαι, δηλαδὴ οὐχὶ διὰ τῆς ἀμέσου παρατηρήσεως τῶν πραγμάτων, τῶν ἀντικειμένων τῆς ἐπιστήμης ἢ τοῦ πειράματος, εἶναι αἱ μὴ θετικαὶ ἐπιστῆμαι, αἱ ἀφῃρημέναι ἐπιστῆμαι, αἱ θεωρητικαὶ ἐπιστῆμαι. Πρακτικαὶ ἐπιστῆμαι δὲν ὑπάρχουσιν. Ἐπιστῆμαι ἐν τῇ πράξει ὑπάρχουσι, καθ’ ὅσον ὑπηρετοῦσι κοινωνικόν τινα σκοπόν. Ἀλλ’ ὑπάρχει τις ἐπιστήμη μὴ ἐξυπηρετοῦσα κοινωνικὸν σκοπόν; Βέβαια ὄχι· ἄρα πᾶσαι αἱ ἐπιστῆμαι εἶναι πρακτικαί.

§137Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅλαι αἱ τελεολογικαὶ ἐπιστῆμαι, αἱ σκοπὸν ἔχουσαι νὰ κανονίσωσι τὴν ζωήν, εἶναι πρακτικαί· δι’ αὐτὸ ἔχομεν πρακτικὴν φιλοσοφίαν καὶ πρακτικὴν οἰκονομικὴν καὶ λοιπά.

§138Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εἶπον ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι δυσκολώτατον καὶ δυσχερέστατον. Ἔχετε ὑπ’ ὄψει πόσαι ὑπάρχουσι διαιρέσεις τῶν ἐπιστημῶν. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει εἶναι ὅρος γνωστὸς καὶ παραδεδεγμένος, ὅτι ἄλλαι αἱ φυσιογραφικαὶ ἐπιστῆμαι, ὡς λέγει ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ ἄλλαι αἱ φυσικαὶ (scienses naturelles). Λοιπὸν αἱ φυσιογραφικαὶ ἐπιστῆμαι, ὡς ἔχετε ὑπ’ ὄψει, εἶναι ἐπιστῆμαι τῆς ἐποχῆς, ἐπιστῆμαι περισσότερον σύγχρονοι, ἐπιστῆμαι διαδεδομέναι σήμερον, ἐπιστῆμαι ἀποτελοῦσαι στάδιον μέγα εἰς τὴν ἀνάδειξιν ἐνδόξου δράσεως τοῦ ἀνθρωπίνου πνεύματος. Καὶ εἰλικρινῶς, κύριε Ὑπουργέ, ᾐσθάνθην λύπην, διότι δὲν ἐδέχθητε τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς, ὅπως καὶ παρ’ ἡμῖν ὑπάρξῃ τμῆμα φυσιογραφικῶν ἐπιστημῶν, ὅπως καὶ ἡμεῖς παρακολουθήσωμεν τὸν σύγχρονον πολιτισμὸν ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ αὑτοῦ ὑποστάσει, ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ αὑτοῦ προκοπῇ. Ἐὰν ἐδέχεσθε τοῦτο καὶ εἶχον τὴν τιμὴν νὰ δεχθῆτε καὶ τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας προηγουμένως ἀνέπτυξα, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἔχοντες τὴν ἕδραν τῆς συγκριτικῆς ἀνατομικῆς, θὰ ὑποχρεώσωμεν νὰ παρακολουθῶσι τὸ μάθημα τοῦ φυσιογραφικοῦ τμήματος καὶ οἱ φοιτηταὶ τῆς Ἰατρικῆς. Ἀλλ’ ἐν τῷ ἐργαστηρίῳ τῆς ἕδρας ταύτης θ’ ἀσκῶνται μόνον οἱ φοιτηταὶ τοῦ φυσιογραφικοῦ τμήματος, διότι οἱ φοιτηταὶ τῆς Ἰατρικῆς θ’ ἀσκῶνται εἰς τὸ ἐργαστήριον τῶν ἀνατομικῶν ἑδρῶν τοῦ ἀνθρωπίνου σώματος.

§139Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἐν Γαλλίᾳ ἱδρύθη ἕδρα συγκριτικῆς ἀνατομίας, διότι ὑπῆρξεν εἷς μέγας ἀνήρ, ὁ Κυβιέ, ὁ ὁποῖος κατώρθωσε ν’ ἀναγάγῃ εἰς ἰδιαίτερον κλάδον τὴν ἐπιστήμην αὐτήν.

§140Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Πρὸ πολλῶν ἐτῶν.

§141Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Προκειμένου δὲ περὶ τῆς ὀντογονίας, ὑπάρχει θεωρία, ἡ ὁποία ἔχει βάσιν τὴν θεωρίαν τοῦ Δαρβίνου. Ἐὰν νομίζητε, ὅτι πρέπει νὰ μεταλαμπαδεύσωμεν τὰς θεωρίας τοῦ Δαρβινισμοῦ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, δὲν θὰ τὸ κάμωμεν τοῦτο. Ἐν Γαλλίᾳ ἠναγκάσθησαν νὰ κάμωσι τοῦτο, διότι οἱ ἐν Γαλλίᾳ φοιτηταί, πρὶν εἰσέλθωσιν εἰς τὴν ἰατρικὴν ἐπιστήμην, ἐπὶ δύο ἔτη διδάσκονται τὰς φυσικὰς ἐπιστήμας.

§142Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὑποθέτω, κύριε Ὑπουργέ, ὅτι, ὅταν λέγωμεν ὀντολογίαν, δὲν ἐννοοῦμεν τὴν δαρβίνειον θεωρίαν, διότι ἡ ὀντολογία διδάσκεται ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς δαρβινείου θεωρίας, διδάσκεται καὶ ἀπὸ ἀπόψεως τῆς ἀντιδαρβινείου θεωρίας, διδάσκεται δὲ προσέτι, καὶ οὔτε ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς δαρβινείου θεωρίας, οὔτε ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἀντιδαρβινείου θεωρίας, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς σημερινῆς ἐρεύνης, διότι ὑπάρχουσιν ἐπιστῆμαι σήμερον, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐν τῷ γίγνεσθαι, ἐν τῷ ἀναπτύσσεσθαι, ἐν τῷ ἐρευνᾶν. Ὡς βλέπετε ἄλλως εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς ἡ ὀντολογία εἶναι τρόπον τινὰ παράρτημα ἕδρας, κυρίως ἕδρα εἶναι ἡ τῆς συγκριτικῆς ἀνατομικῆς, τὴν ὁποίαν θὰ διδάσκωνται καὶ οἱ φοιτηταὶ τῶν φυσιογραφικῶν ἐπιστημῶν, ἰδιαίτατα δὲ οἱ φοιτηταὶ τῆς Ἰατρικῆς. Ἀλλ’ οἱ φοιτηταὶ τῆς Ἰατρικῆς δὲν θὰ διδάσκωνται ἐν τῷ ἐργαστηρίῳ τῆς ἕδρας αὐτῆς, διότι θὰ ἔχωσιν ἴδιον ἐργαστήριον, τῆς ἀνατομικῆς τοῦ ἀνθρωπίνου σώματος. Ἐπίσης ἐν τῷ τμήματι τῶν φυσικῶν ἐπιστημῶν προτείνεται ἡ ἕδρα τῆς γενικῆς φυσιολογίας καὶ βιολογίας. Ἐν τῷ τμήματι τούτῳ καὶ ἀπὸ τῆς ἕδρας ταύτης θὰ ἀκούσωσι τὸ μάθημα οἱ φοιτηταὶ τῆς Ἰατρικῆς, ἐν τῷ ἐργαστηρίῳ ὅμως αὐτῆς θὰ ἀσκῶνται ὡσαύτως μόνον οἱ φοιτηταὶ τοῦ φυσιολογικοῦ τμήματος, διότι οἱ φοιτηταὶ τῆς Ἰατρικῆς θ’ ἀσκῶνται ἐν τῷ τμήματι τῆς φυσιολογίας τοῦ ἀνθρώπου. Ἐν τῷ φυσιολογικῷ τμήματι, πλὴν τούτων, ὑπάρχει ἡ ἕδρα τῆς ζωολογίας, ἣν δὲν θὰ διδάσκωνται οἱ φοιτηταὶ τῆς Ἰατρικῆς, διότι οἱ φοιτηταὶ τῆς Ἰατρικῆς θὰ διδάσκωνται ἀνθρωπολογίαν. Τοιουτοτρόπως, φαίνεταί μοι, καθορίζονται καὶ καθαρίζονται τὰ πράγματα, οὕτως ὥστε νὰ ἔχωμεν ἀληθεῖς ἐπιστήμονας. Προχωροῦμεν νῦν εἰς τὰ καθέκαστα τῆς Ἰατρικῆς. Πρῶτον εἰς τὴν ὑγιεινήν, ἥτις ἕπεται τῇ φυσιολογίᾳ. Ποῖος, λέγω, εἶναι ὁ σκοπὸς τῆς φυσιολογίας; Νὰ σπουδάσωμεν τὸν ἀνθρώπινον ὀργανισμὸν εἰς τὴν ὑγιᾶ αὐτοῦ κατάστασιν. Ποῖος εἶναι ὁ σκοπὸς τῆς ὑγιεινῆς; Νὰ συγκρατήσῃ τὸν ἀνθρώπινον ὀργανισμὸν εἰς τὴν ὑγιᾶ αὐτοῦ κατάστασιν. Ἐν τῇ παθολογίᾳ, ἡ ὁποία διδάσκεται διὰ τῆς μεθόδου τῆς πειραματικῆς παθολογίας, καταρτίζεται ὁ φοιτητὴς καὶ πλουτίζεται εἰς τὰς γνώσεις του διὰ τῆς παθολογικῆς ἀνατομικῆς, διὰ τῆς εἰδικῆς νοσολογίας καὶ τέλος διὰ τῆς φαρμακολογίας καὶ θεραπευτικῆς, καὶ οὕτω βαίνομεν πλέον εἰς τοὺς ἄλλους καθ’ ἕκαστον κλάδους, τοὺς ὁποίους ἔχει κατατάξει ὀρθῶς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ του ὁ κύριος Ὑπουργὸς καὶ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς. Θὰ ἐπεθύμουν ἐν τούτοις νὰ φέρω καὶ ἄλλας τινὰς παρατηρήσεις. Νομίζω εὔλογον τὴν διαίρεσιν τῆς μαιευτικῆς καὶ τῆς γυναικολογίας εἰς δύο ἕδρας, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω καθηγητὴν τῆς Ἀστυκλινικῆς. Ἡ Ἀστυκλινικὴ εἶναι μάθημα, εἶναι κλάδος ἐπιστήμης;

§143Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Διευθυντὴς τῆς Ἀστυκλινικῆς νὰ εἶναι καθηγητής.

§144Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἡ Ἀστυκλινικὴ εἶναι ἵδρυμα, τὸ ὁποῖον ἔχει δύο σκοπούς, σκοπὸν ἄμεσον κοινωνικὸν καὶ σκοπὸν νὰ ἀσκήσῃ πρακτικῶς τοὺς διδάκτορας τῆς Ἰατρικῆς. Καὶ ἐκ τοῦ ἑνὸς καὶ ἐκ τοῦ ἑτέρου σκοποῦ ἡ Ἀστυκλινικὴ πρέπει νὰ ὀνομάζηται Πολυκλινική, διότι οἱ προστρέχοντες ἀμέσως, ἵνα ἐπιζητήσωσι τὴν βοήθειαν καὶ τὴν θεραπείαν εἰς τὸ ἵδρυμα ἐκεῖνο, φυσικὸν εἶναι νὰ πάσχωσιν ἐκ διαφόρων νοσημάτων. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἕτερον σκοπόν, πρόκειται νὰ ἀσκηθῶσι πρακτικῶς οἱ διδάκτορες τῆς Ἰατρικῆς. Ἐὰν δὲν εἶναι ἄρρωστοι διαφόρων νοσημάτων, ὅλων, εἰ δυνατόν, τῶν νοσημάτων, πῶς θὰ ἀσκηθῶσι προσηκόντως; Ἀλλ’ ἐὰν πρόκειται περὶ διαφόρων νοσημάτων, περὶ ὅλων τῶν νοσημάτων, ποίαν θέσιν ἔχει ὁ εἷς καθηγητής; Ἀφοῦ σήμερον, διὰ νὰ εἶναί τις καθηγητής, διὰ νὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ διδάξῃ ἄλλον, πρέπει νὰ εἶναι εἰδικότης; Πῶς εἶναι δυνατὸν εἷς εἰδικὸς εἰς ὅλα τὰ νοσήματα νὰ διδάξῃ;

§145Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Θὰ ἔχῃ προσωπικόν.

§146Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Διατί νὰ μὴ ἔχητε ἕνα ἰατρὸν διευθυντὴν τῆς Πολυκλινικῆς;

§147Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἡ λέξις Πολυκλινικὴ εἶναι κακῶς μεταπεφρασμένη. Πρόκειται περὶ τούτου. Εἰς ὅλας τὰς ξένας χώρας ὑπάρχουσι Κλινικαὶ καὶ Πολικλινικαί. Ἡ λέξις Πολικλινικὴ παράγεται ἐκ τοῦ πόλις–πόλεως καὶ Κλινική, ὥστε Πολυκλινικὴ μὲ υ δὲν ὑπάρχει· εἶναι μεταφραστικὸς μαργαρίτης.

§148Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Θὰ δημιουργήσωμεν ἡμεῖς καὶ τὸ πρᾶγμα καὶ τὸ ὄνομα.

§149Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Πολυκλινικὴ μὲ υ εἶναι ἕωλον.

§150Ν. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ. Πῶς θὰ τὴν εἴπητε, κ. συνάδελφε;

§151Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἀστυκλινικήν.

§152Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἰδοὺ ποῖον εἶναι τὸ πρᾶγμα. Ὅταν οἱ φοιτηταὶ τῆς Ἰατρικῆς τύχωσι τοῦ διδακτορικοῦ αὐτῶν διπλώματος καὶ ἔχωσιν ὅλην τὴν ἐπιστημονικὴν αὐτῶν κατάρτισιν, ἔχομεν ἀνάγκην ἑνὸς ἱδρύματος, ἐν τῷ ὁποίῳ θὰ ἀσκῶνται καὶ πρακτικῶς, ὥστε νὰ καταστῶσιν ἱκανοὶ νὰ ἐφαρμόσωσι τὰς ἐπιστημονικὰς αὐτῶν γνώσεις ἐν τῇ πράξει, ἐπὶ τῶν ἀρρώστων. Λοιπὸν τὸ ἵδρυμα ἐκεῖνο, ἐν τῷ ὁποίῳ θὰ ὑπάρχωσιν ἀσθενεῖς πάσης νόσου, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ὑπάρχωσιν ἰατροὶ πάσης εἰδικότητος, ἵνα σκοπίμως καὶ ἐπωφελῶς χειραγωγήσωσιν ἐν τῇ πράξει τοὺς διδάκτορας τῆς Ἰατρικῆς, πῶς θέλετε νὰ τὸ ὀνομάσωμεν; Ἐγὼ τὸ ὀνομάζω Πολυκλινικήν. Τοῦτο εἶναι τὸ πρᾶγμα. Ὅταν τοῦτο εἶναι τὸ πρᾶγμα, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσητε, ὅτι ἀπαιτεῖ ἴδιον καθηγητήν, ὁ ὁποῖος θὰ εἶναι ἐν τούτοις εἰδικός; Πῶς θὰ χειραγωγήσῃ εἰς τὸ ἄπειρον πλῆθος τῶν ἀσθενῶν τοὺς διδάκτορας εἷς, ὅστις ἔχει εἰδικότητα; Δι’ αὐτὸ πρέπει ὁ εἷς νὰ εἶναι διαχειριστὴς τοῦ ἱδρύματος, οἱ ἄλλοι δέ, οἱ ὁποῖοι θὰ χειραγωγῶσι σκοπίμως τοὺς διδάκτορας, πρέπει καὶ ἐπιβάλλεται νὰ εἶναι πολλοὶ καὶ μάλιστα νέοι, διὰ νὰ ἐπαρκῶσιν εἰς τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἀναλαμβάνουσι.

§153Ν. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ. Πολυκλινικὴ δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ὅλαι αἱ εἰδικότητες ὁμοῦ συγκεντρωμέναι εἰς ἓν καὶ τὸ αὐτὸ κατάστημα.

§154Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Αὐτὸ κατασκευάζομεν ἡμεῖς.

§155Ν. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ περὶ διευθύνσεως, σᾶς λέγω ὅτι εἰς τὴν Ἰατρικὴν δύο κλάδοι σπουδαῖοι εἶναι, ἡ παθολογία καὶ ἡ χειρουργική. Ὁ γενικὸς χειρουργὸς πρέπει νὰ εἶναι καὶ λαρυγγολόγος καὶ ὠτολόγος καὶ ὀφθαλμολόγος. Ἐννοεῖτε πολὺ καλῶς, ὅτι χρειάζεται εἷς γενικὸς χειρουργός, διὰ νὰ διευθύνῃ ὅλας αὐτὰς τὰς εἰδικότητας. Ἐπίσης πρέπει νὰ ὑπάρχῃ καὶ εἷς παθολόγος. Δι’ αὐτὸ χρειάζεται ὁ διευθύνων νὰ εἶναι καθηγητής.

§156Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Αὐτὸ εἶναι γνώμη σας. Ἡ γνώμη μου εἶναι, ὅτι ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχουσι πολλοὶ δὲν ἀπαιτεῖται εἷς εἰδικός. Διὰ τοὺς λόγους τούτους λοιπὸν νομίζω ὅτι ἕδρα Ἀστυκλινικῆς οὐχὶ μόνον εἶναί τι ἀχρησιμοποίητον, ἀλλ’ εἶναι καὶ κάτι τι ἀκατανόητον.

§157Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Δὲν θέλετε νὰ πεισθῆτε.

§158Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν θέλω νὰ πεισθῶ, διότι, μόλις ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα εἶπον ὅτι ἡ προσπάθειά μου εἶναι νὰ συζητήσω ἀντικειμενικῶς. Ἀλλὰ τὸ συζητούμενον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου ἔχει καὶ γενικὸν μέρος: «Τὸ ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ ἀνώτερον διδακτικὸν προσωπικὸν ἀπαρτίζεται ἐκ τακτικῶν καθηγητῶν, ἐπιτίμων, ἐκτάκτων, ὑφηγητῶν καὶ βοηθῶν ὑπηρετούντων ἐν ταῖς κλινικαῖς». Τὸν θεσμὸν τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν δὲν τὸν ἐννοῶ παντάπασιν. Ἰδοὺ τί ἐννοῶ, ἰδοὺ τί δύναμαι νὰ ἐννοήσω· κλάδον τινὰ ἐπιστήμης ἢ μὴ δυνάμενον νὰ διδαχθῇ προσηκόντως ἔν τινι χώρᾳ, ἐν ὅλῃ του τῇ ἐκτάσει, ἢ μὴ ἔχοντα ἕνεκα ὡρισμένων λόγων ἐν τῇ χώρᾳ ἐκείνῃ τὴν σπουδαιότητα, τὴν ὁποίαν ἔχει εἰς ἄλλας χώρας. Τοῦτο δύναμαι νὰ ἐννοήσω περὶ τοῦ κλάδου τῆς ἐπιστήμης, διότι, ἐπαναλαμβάνω, ἐπιθυμῶ νὰ συζητήσω ἐξ ἀντικειμένου ἀπὸ πάσης ἀπόψεως. Τοῦτο δύναμαι νὰ ἐννοήσω. Ἀλλὰ νὰ λέγῃ τις, ὅτι ὁ διδάσκων ἐπιστημονικόν τινα κλάδον εἶναι καθηγητὴς τακτικὸς ἢ ἔκτακτος, εἰς ἐμὲ εἶναι ἀκατανόητον. Ἀλλὰ πρὶν προχωρήσω εἰς τὰς σκέψεις μου ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἔχω ἀνάγκην προκαταρκτικῶς, ἵνα καταστῶ ἀντιληπτὸς εἰς τὴν Βουλήν, νὰ συζητήσω ἐπὶ ἑνὸς ζητήματος, ὅπερ ἐτέθη. Ποῖον εἶναι τὸ ὀρθόν, νὰ ὁρίσωμεν τὰς ἕδρας διὰ νόμου πάσας, νὰ ἀφήσωμεν τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τοὺς καθηγητὰς μιᾶς ἑκάστης Σχολῆς; Πάντα ταῦτα τὰ θεωρῶ συζητήσιμα. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἅπαξ ἀπεφασίσαμεν ἐν τῷ νόμῳ νὰ ὁρίσωμεν τὰς ἕδρας, ἰδοὺ πῶς κατὰ τὴν γνώμην μου θὰ ὡρίζετο καλλίτερον. Οὐχὶ νὰ ὁρίσωμεν καθηγητὰς τακτικοὺς καὶ ἐκτάκτους, ἀλλ’ ἕδρας κυρίας καὶ δευτερευούσας. Θὰ μοὶ ἔλεγέ τις: ποία εἶναι ἡ διαφορά; Ἡ διαφορὰ εἶναι ἡ ἑξῆς. Ὅταν ὁρίσωμεν τὰς ἕδρας ὡς ἕδρας κυρίας καὶ ὡς ἕδρας δευτερευούσας, πάντες οἱ εἰσερχόμενοι ἐκεῖ νὰ διδάξωσι καθηγηταί, εἴτε κύρια μαθήματα εἴτε δευτερεύοντα, θὰ εἰσέρχωνται κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, θὰ ἔχουν τὴν αὐτὴν μονιμότητα ἐν τῇ θέσει. Ὁ ἀναλαμβάνων νὰ διδάξῃ ἐπιστημονικόν τινα κλάδον πρέπει νὰ ἔχῃ προηγουμένως καταρτισθῇ ὅσον ἔνεστι τέλειος εἰς τὸν κλάδον ἐκεῖνον, ἀλλὰ καὶ νὰ συνδεθῇ πρὸς τὸν κλάδον αὐτόν, νὰ θελήσῃ καὶ νὰ συναισθανθῇ ὅτι συνεταυτίσθη τρόπον τινὰ πρὸς τὸν κλάδον ἐκεῖνον, ὅτι ἀφωσίωσεν ἑαυτὸν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ κλάδου ἐκείνου τοῦ ἐπιστημονικοῦ. Ποίας τώρα ἐθεώρουν δευτερευούσας ἕδρας ἐκ τῶν ὁριζομένων; Τὴν τῆς Ἀστυκλινικῆς, εἶπον, δὲν τὴν θεωρῶ παντάπασιν ἕδραν. Δευτερεύουσαν ἕδραν θὰ ἐθεώρουν τῆς ἐγχειρητικῆς καὶ τοπογραφικῆς ἀνατομικῆς. Ἐφ’ ὅσον ἔχω καὶ ἕδραν τῆς χειρουργικῆς, ἐφ’ ὅσον ἔχω χειρουργικὰς κλινικάς, δύναται νὰ εἶναι κυρία ἕδρα ἡ ἐγχειρητική; Ἐφ’ ὅσον δὲ ἔχω ἕδρας τῆς ἀνατομίας, τῆς ἱστολογίας καὶ ἐμβρυολογίας, τί χρησιμεύει νὰ εἶναι κυρία ἕδρα τῆς τοπογραφικῆς ἀνατομίας, ἥτις εἶναι διδασκαλία τοῦ αὐτοῦ μαθήματος εἰς τὰ καθέκαστα τοῦ ἀνθρωπίνου σώματος; Ταύτην θὰ τὴν ἐθεώρουν ὡς ἕδραν δευτερεύουσαν. Ἐπίσης τὴν τῆς ἰατροδικαστικῆς ἕδραν δευτερεύουσαν διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους. Πρῶτον, οὐχὶ τὸ σημαντικώτερον, δὲν ἔχομεν τὸν ἱκανὸν νὰ διδάξῃ τὸ μάθημα τοῦτο, δεύτερον δὲ ἡ ἰατροδικαστικὴ ἀπαιτεῖ ἰδιοφυΐαν, ἀπαιτεῖ γνώσεις κοινωνικὰς καὶ ἐγκυκλοπαιδικὰς ἰδιαιτέρας, ἀπαιτεῖ φαντασίαν κυρίως πολλήν. Διὰ νὰ διακριθῇ τις εἰς τὴν ἰατροδικαστικήν, πρέπει νὰ εἶναι κάτοχος ὅλης τῆς Ἰατρικῆς, ἀλλὰ καὶ κάτοχος ἀπὸ φύσεως ἰδιοτήτων τινῶν, διότι ὡρισμένη παρατήρησις εἶναι ἐκτάκτως χρήσιμος, διότι ὡρισμένην παρατήρησιν πρέπει ἰδιαιτέρως νὰ τὴν ἐξάρῃ, ἀπαιτεῖται, ἐπαναλαμβάνω, ἰδιοφυΐα. Συμπεραίνων πρὸς τούτοις λέγω, ὅτι ἡ ἰατροδικαστικὴ εἶναί τις ἐγκυκλοπαιδεία τῆς Ἰατρικῆς. Ὅτε τοῦτο ἀπαιτεῖται, διατί νὰ τὴν ἔχητε ὡς κυρίαν ἕδραν; Ὁ ἰατροδικαστής, θὰ ἠδυνάμην νὰ εἴπω, κατὰ τὸ γνωστὸν ῥητόν, «δὲν γίνεται, ἀλλὰ γεννᾶται». Συνέβη εἰς ἐμὲ καὶ εἰς πολλούς, φρονῶ, ἐξ ὑμῶν νὰ καθορίζηται καθ’ ὅλα τὰ μέρη του τραῦμά τι θαυμάσια, ἀλλὰ νὰ παραλείπῃ ὁ ἰατροδικαστὴς νὰ δώσῃ τὰς παρατηρήσεις ἐκείνας, αἵτινες θὰ μᾶς ἔπειθον π. χ. περὶ τῆς κατευθύνσεως. Τοῦτο εἷς τέλειος ἰατρὸς δύναται νὰ τὸ παραλείψῃ, διότι ὁ νοῦς ὁ ἐπιστημονικὸς ὁ αὐστηρὸς τὸν ὡδήγησεν εἰς τὴν περιγραφὴν ἁπλῶς τοῦ τραύματος, ἀλλὰ δὲν εἶχε τὴν ἰδιοφυΐαν νὰ σκέπτηται ποία εἶναι ἡ χρησιμότης τοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον ἀσκεῖ τὴν στιγμὴν ἐκείνην, εἰς τί θέλει χρησιμεύσει τὸ ἔργον του εἰς τὴν δικαστικὴν Ἀρχήν. Διὰ τοὺς λόγους τούτους ἀκόμη περισσότερον νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ὁρισθῇ ὡς ἕδρα δευτερεύουσα. Τοὺς ὑφηγητὰς τοὺς θεωρῶ παντελῶς ἀχρήστους· εἶναι εἷς θεσμός, ὅστις πρέπει παρ’ ἡμῖν νὰ καταργηθῇ. Βεβαίως καὶ σημαντικῶς, διότι καὶ τοσοῦτον ἀπέτυχε κατὰ τὸ παρελθὸν παρ’ ἡμῖν, διότι, ὡς καὶ ἐπὶ πολιτικῶν ζητημάτων ἄλλοτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω, πρὸ ἡμερῶν μόλις, εἶναι ἀνιστόρητος καὶ ἀφιλοσόφητος ὁ νομίζων ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκόψῃ τὴν ἑαυτοῦ ἱστορίαν μὲ μίαν μάχαιραν. Συνεχίζομεν ἑκόντες ἄκοντες τὴν ἱστορίαν ἡμῶν. Ἐὰν κρατήσωμεν τὸν θεσμὸν τῶν ὑφηγητῶν, ὑπὸ οἱανδήποτε ἄλλην μορφήν, ὑπὸ οἱανδήποτε μεταρρύθμισιν, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὰ αὐτὰ ἐν μεγάλῳ πάντως μέτρῳ ἄτοπα.

§159Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Ἐπειδὴ ἀπέτυχον μερικοὶ καθηγηταί, νὰ καταργήσωμεν καὶ τὸν θεσμὸν τῶν καθηγητῶν;

§160Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Νομίζετε, ὅτι εἶναι τῆς αὐτῆς χρησιμότητος οἱ ὑφηγηταὶ πρὸς τοὺς καθηγητάς; Ὃν λόγον ἔχει ὁ καθηγητής, τὸν αὐτὸν ἔχει καὶ ὁ ὑφηγητὴς ἢ παρόμοιον;

§161Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Παρόμοιον καὶ ἀνάλογον.

§162ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν ὑπάρχει οὔτε ταυτότης οὔτε ὁμοιότης τοῦ λόγου.

§163Δ. ΑΝΔΡΕΟΥ. Νὰ τοὺς κάμωμεν καλλιτέρους.

§164Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἐπί τινα χρόνον τοὺς καταργήσωμεν παντελῶς, διότι δὲν θὰ δυνάμεθα ἀμέσως νὰ τοὺς κάμωμεν καλλιτέρους. Ἂς ἐπαναφέρωμεν τὸν θεσμὸν μετὰ μίαν πενταετίαν, ἀφοῦ τὸν καταργήσωμεν παντελῶς. Ἵνα ἐξαφανισθῶσιν αἱ κεκτημέναι ἀντιλήψεις καὶ ἕξεις, ἐγὼ θὰ ἐτόλμων νὰ ὑποστηρίξω τὴν κατάργησιν τοῦ θεσμοῦ διὰ παντός, διότι, ἀφοῦ θέλω τὸν ὁρισμὸν τῶν ἑδρῶν εἰς κυρίας καὶ δευτερευούσας, ἀφοῦ θέλω τοὺς καθηγητὰς τοὺς κατέχοντας κυρίαν ἢ δευτερεύουσαν ἕδραν εἰσερχομένους εἰς τὸ Πανεπιστήμιον κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἀπολαύοντας τῆς αὐτῆς μονιμότητος καὶ ἐπιζητῶ ἑπομένως τὸ πνεῦμα τὸ συντηρητικὸν καὶ ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ καὶ τῇ ἐπιστήμῃ, πρέπει νὰ φροντίσω νὰ μὴ φθάσω εἰς ὑπερβολάς, καὶ θὰ φθάσω εἰς ὑπερβολὴν συντηρητικότητος καὶ ἐν τῇ ἐπιστήμῃ, ὅτε θὰ εἶναι ὑπερβολὴ ὑπερβολῆς, ἐὰν κρατήσω τὸν θεσμὸν τῶν ὑφηγητῶν, μάλιστα βελτιούμενον, δηλαδὴ συμπράττοντας ὑφηγητὰς καὶ καθηγητάς, συνεργαζομένους, ἀνακοινοῦντας πρὸς ἀλλήλους τὰς σκέψεις των, καὶ τρόπον τινὰ ἀφομοιουμένους πρὸς αὐτούς. Θὰ ἔχωμεν τότε ἑνιαῖόν τι πνεῦμα ἐπιστημονικόν, θὰ ἔχωμεν, δύναταί τις εἰπεῖν, ῥουτίναν καὶ ἐν τῇ ἐπιστημονικῇ διδασκαλίᾳ καὶ ἐν τῇ διοικήσει τοῦ Πανεπιστημίου, διότι θὰ ὑπάρχῃ ἡ ἑνότης τοῦ πνεύματος, ἡ ὁμοιότης τῆς διαπλάσεως. Διὰ νὰ ἀποφύγω τὴν ὑπερβολὴν τῆς συντηρητικότητος καὶ νὰ ἐξασφαλίσω τὴν βαθμιαίαν πρόοδον ἐν τῇ ἐπιστήμῃ, θέλω τὴν εἰσαγωγὴν εἰς τὴν θέσιν τῶν καθηγητῶν ἀπ’ εὐθείας ἄλλων ἐπιστημόνων, διότι εἶναι πλάνη οἰκτροτάτη, ἀσύγγνωστος εἰς ἐκεῖνον, ὅστις θὰ ἐπίστευεν ὅτι ἡ ἐπιστήμη θεραπεύεται μόνον ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, ὄχι μόνον ὅσον ἀφορᾷ τὴν Ἰατρικήν, ἀλλὰ βεβαίως ὅσον ἀφορᾷ καὶ τὰς ἄλλας ἐπιστήμας. Λοιπὸν θέλω ἀπ’ εὐθείας εἰσαγωγὴν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον ἐκείνων, οἵτινες θὰ διδάξωσιν, οὕτως ὥστε νὰ εἰσάγηται νέον πνεῦμα ἐπιστημονικόν, νέον πνεῦμα διοικήσεως, ἀπηλλαγμένοι πάσης ῥουτίνας καὶ ἐπιστημονικῆς καὶ διοικητικῆς.

§165Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Καὶ συναλλακτικῆς.

§166Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ συναλλακτικῆς. Τοιουτοτρόπως ἐγὼ θὰ ἀντελαμβανόμην τῆς προσηκούσης καταρτίσεως μιᾶς Ἰατρικῆς Σχολῆς εἰς τὸ ὕψος τῆς ἐπιστήμης, εἰς τὸ ὕψος τῶν κοινωνικῶν ἀναγκῶν, εἰς τὴν ἔκτασιν τὴν ἀπεριόριστον, τὴν ἀσυλλήπτου εὐρύτητος ἔκτασιν τῶν ἐθνικῶν σκοπῶν. Εἶπον, ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου, ὅτι θὰ ἔχω τὴν τιμὴν εὐρύτερον νὰ γνωρίσω πρὸς τὴν Βουλὴν τὰς σκέψεις μου συζητῶν κατ’ ἀρχὴν ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων, ἀρχομένης τῆς τρίτης ἀναγνώσεως. Θὰ ζητήσω καὶ τότε τὴν ὑμετέραν ἐπιείκειαν, ἔστω καὶ ἐὰν ἡ ἐπιείκεια αὕτη, καθὼς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός, ἐκταθῇ ἐπὶ μίαν ὥραν, διότι συνέβη καὶ εἰς ἐμὲ ἀπὸ ἱκανῶν ἐτῶν νὰ μελετῶ τὰ θέματα ταῦτα. Θὰ σᾶς παρακαλέσω, νὰ πιστεύσητε, κ. Ὑπουργέ, ὅτι πρότερον ἢ ὑμεῖς ἠσχολήθην εἰς τὰ ζητήματα αὐτά, εὐρύτερον ἢ ὑμεῖς· ἐὰν θέλητε μάλιστα νὰ πληροφορηθῆτε ὅτι τὰ ζητήματα τῆς ἐκπαιδεύσεως μὲ ἀπησχόλησαν, δύνασθε νὰ ζητήσητε πληροφορίας παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις μοὶ ἔκαμε τὴν τιμὴν ἄλλοτε πολὺ εὐφήμως νὰ ὁμιλήσῃ περὶ ἐργασίας μού τινος σχετικῆς. Ἔκτοτε ἐγένετο ἀπόπειρα νὰ χρονολογηθῇ ἡ φιλία μου, ἀλλὰ διεκόπη ἀποτόμως. Δύο λέξεις ὅμως ὅσον ἀφορᾷ θέματά τινα τεθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου Λαρίσης κ. Σλῆμαν. Εἶπον ὅτι προκειμένου περὶ τῶν φυσικῶν καὶ μαθηματικῶν ἐπιστημῶν ἐζήτησεν ἕδραν ἀναλυτικῆς χημείας καὶ ὄχι γεωπονικῆς χημείας, διότι εἶπεν ὅτι ἡ ἀνάλυσις εἶναι τὸ ἥμισυ τῆς χημείας, τὸ ἕτερον δὲ ἥμισυ εἶναι ἡ σύνθεσις. Θὰ συνεφώνουν πρὸς τὸν κ. συνάδελφον, ἐὰν ἐζήτει δύο ἕδρας διὰ τὴν χημείαν, χημείας ἀναλυτικῆς καὶ χημείας συνθετικῆς, ἀλλ’ ἀφοῦ ἔχομεν ἀνάλυσιν εἰς πάντα κλάδον καθὼς καὶ σύνθεσιν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ νοηθῇ ἕδρα ἀναλυτικῆς χημείας. Ταύτην τὴν παρατήρησιν εἶχον νὰ κάμω ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Κύριοι συνάδελφοι, ἀφ’ ὅτου διωρίσθην μέλος τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς, ἐν τῇ ὁποίᾳ δὲν εἰργάσθην, διὰ λόγους πολλοὺς καὶ ποικίλους καὶ σημαντικούς, μοὶ εἶχον διαβιβασθῆ ἑκατοντάδες φυλλαδίων, ἐκθέσεων, ὑπομνημάτων, ἀναφοραὶ καὶ σημειώσεις ἀπειράριθμοι. Δὲν κατώρθωσα, τὸ ὁμολογῶ, νὰ εὕρω ἑνότητα καὶ τὸν αὐτὸν εἱρμὸν σκέψεων εἰς πάντα ταῦτα. Ἐπὶ πλέον δὲ τὸ θέμα εἶναι παμμέγιστον, τὸ θέμα εἶναι δυσχερέστατον· νομίζω κατ’ ἀκολουθίαν ὅτι παρέχεται εἰς ἐμὲ τὸ δικαίωμα νὰ παρακαλέσω θερμότατα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, τοῦ ὁποίου συμμερίζομαι τὸ ἐνδιαφέρον πρὸς ἀνόρθωσιν τῶν πανεπιστημιακῶν ἡμῶν πραγμάτων, καὶ τὸν ὁποῖον συγχαίρω διὰ τὴν εὐγενῆ φιλοδοξίαν νὰ συνδέσῃ τὸ ὄνομά του πρὸς μίαν τοιαύτην μεταρρύθμισιν, νὰ τὸν παρακαλέσω, λέγω, ὅπως δώσῃ προσοχὴν καὶ ἀπὸ τῆς στιγμῆς ταύτης ἀκόμη εἰς τὰ ἀναπτυσσόμενα ζητήματα, ὅπως προσπαθήσῃ ὑπερανθρώπως ἐργαζόμενος, κατὰ τὰς ὥρας, αἱ ὁποῖαι τῷ ὑπολείπονται, νὰ βελτιώσῃ τὸν θεσμόν, ὅστις πρόκειται νὰ τὸν δοξάσῃ. Νομίζω, ὅτι ὑπάρχει κενόν, ὑπάρχουσι σφάλματα εἰς τὸ ἔργον αὐτοῦ. Εἶναι εὔκολον πρᾶγμα δέ, φωτιζόμενος ἀπὸ τῶν συζητήσεων, κυριώτατα λαμβάνων ἀφορμὴν αὐτὸς νὰ προβῇ εἰς τὰς σκέψεις τὰς μᾶλλον ὀρθὰς καὶ τὰς εὐρυτέρας, νὰ ἐμπνευσθῇ πνεῦμά τι γενικώτερον, νὰ χαράξῃ γραμμὰς γενικωτέρας εἰς τὸ ἔργον του, ὅπερ μετέχει τινὸς ἐμπειρίας, ἃς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ τὸ εἴπω, δὲν ὑπάρχει καθαρῶς τὸ εὐρὺ νομοθετικὸν πνεῦμα εἰς τὸ ἔργον του, ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ δὲ νὰ τῷ προσθέσω ὅτι δὲν ἐλαττοῦται ἐπ’ ἐλάχιστον καὶ ἡ πολιτική του ὑπόληψις καὶ ἡ πολιτική του διάνοια καὶ ὁ πολιτικός του χαρακτήρ, ἂν εἴπω πρὸς αὐτόν, ὅτι εἶναι ἀνθρώπινον, ἂν πάντως ὑπέστη ἐπηρεασμὸν ἐκ τῶν λυσσαλέων ἀγώνων, οἵτινες διεξάγονται πέριξ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἀγώνων ὑπάρχουν αἱ ἐλλείψεις καὶ τὰ ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα ἐσημείωσα. Δὲν γνωρίζω δὲ ἂν ἐσημείωσα ἐγὼ ἀκριβῶς τοιαύτας, ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γνωρίζω καὶ τὸ ὁποῖον πιστεύω ἀδιστάκτως, εἶναι ὅτι δύνανται νὰ σημειωθῶσιν ἐλλείψεις καὶ ἐλαττώματα, ἀφοῦ ὑπῆρξεν ἡ προεργασία τοιαύτη, τὴν ὁποίαν εἰς τὰ ἐλατήρια καὶ τοὺς σκοποὺς ἴσως θὰ λάβω ἀφορμὴν περισσότερον νὰ περιγράψω καὶ ὁριστικώτερον νὰ τονίσω, λαμβάνων καὶ αὖθις τὸν λόγον.

§167Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, διὰ βραχυτάτων θ’ ἀπασχολήσω ὑμᾶς. Δι’ ὅ,τι ἀφορᾷ εἰς τὸν καθορισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν τακτικῶν ἑδρῶν εἶμαι συμφωνότατος μὲ τὸν κ. Ὑπουργόν, ὁ ὁποῖος ὁρίζει διὰ μὲν τὴν Ἰατρικὴν Σχολὴν δεκαεννέα (19), διὰ δὲ τὴν Φυσικομαθηματικὴν Σχολὴν δεκατέσσαρας (14) ἕδρας. Θὰ παρατηρήσω μόνον ὅτι εἰς τὸν καθηγητὴν τῆς ἰατροδικαστικῆς καὶ τοξικολογίας ἔδει νὰ ἀνετίθετο καὶ ἡ διδασκαλία κλάδου τινός, χρησιμωτάτου ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν, τοῦ τῆς ἀνθρωπομετρικῆς, ὅστις ἐν τῷ σχεδίῳ τῆς ἐπιτροπῆς ἀναφέρεται ὑπὸ τὸ ὄνομα τοῦ τῆς δικαστικῆς ταυτότητος. Ἀναμφηρίστως πρόκειται περὶ τῆς ἐξασφαλίσεως τῆς διδασκαλίας ἐπιστημονικοῦ κλάδου, ὁ ὁποῖος ὑπὸ πολιτειακὴν ἔποψιν ἔχει μεγίστην σημασίαν, διότι πλὴν τῶν φοιτητῶν τῆς Ἰατρικῆς θὰ ἠδύναντο ἢ μᾶλλον θὰ ἔπρεπε νὰ ὑποχρεωθῶσι καὶ οἱ φοιτηταὶ τῆς Νομικῆς νὰ παρακολουθῶσι τὸ μάθημα τοῦτο, ἰδίᾳ δὲ ἐκ τῶν φοιτητῶν τούτων οἱ προοριζόμενοι διὰ τὸ σῶμα τῆς Χωροφυλακῆς. Σημειωτέον δ’ ὅτι ἡ ἀνάπτυξις τοῦ κλάδου τῆς ἀνθρωπομετρικῆς παρ’ ἡμῖν θέλει σημειώσει μέγαν σταθμὸν προόδου τῆς παρ’ ἡμῖν δημοσίου ἀσφαλείας, καὶ θὰ ὑποβοηθήσῃ μεγάλως τὴν Δικαιοσύνην, ἀφοῦ ἡ ἀναγνώρισις τῆς δικαστικῆς ταυτότητος εὕρηται παρ’ ἡμῖν ἐν νηπιώδει καταστάσει εἰσέτι. Ὡσαύτως θὰ παρετήρουν ὅτι ἀνέκαθεν ὑπῆρχον λόγοι, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἡ ἕδρα τῆς φαρμακολογίας συνεδέετο μετὰ τῆς διδασκαλίας τῆς θεραπευτικῆς, καίτοι δ’ οὗτοι δὲν ἐξέλιπον, οὐχ ἧττον δὲν ἀναφέρεταί που τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ὀργανισμοῦ ἡ ἀνάθεσις τῆς διδασκαλίας τοῦ μαθήματος τῆς θεραπευτικῆς εἰς καθηγητὴν ἕδρας οἱασδήποτε. Ἐπίσης ὀφείλω νὰ συγχαρῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν διὰ τὴν κατάργησιν τῆς Ἀστυκλινικῆς, ὡς αὕτη ἦτο ὠργανωμένη παρ’ ἡμῖν. Ἐπεθύμουν ὅμως νὰ μάθω, ἢ μᾶλλον προκαλῶ δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος ἐπρονόησε περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ θεσμοῦ τῆς Ἀστυκλινικῆς διὰ τῆς ἀναθέσεως τῆς διευθύνσεως ὡρισμένου ἀριθμοῦ κλινῶν, νομίζω, δέκα εἰς ἕκαστον ἔκτακτον καθηγητήν, ἂν ὄντως ἐξησφάλισε καὶ ἔλαβε πρόνοιαν διὰ τὴν προσθήκην καὶ συντήρησιν τῶν κλινῶν, αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ δοθῶσιν εἰς ἕκαστον τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν.

§168ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Εἰς τὴν γʹ συζήτησιν θὰ εἴπω ποῖοι καθηγηταὶ θέλουν κληθῆ νὰ ἀναλάβουν κλίνας.

§169Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τούτων οὕτως ἐχόντων, καὶ πάλιν συγχαίρω τὸν κ. Ὑπουργόν, διότι κατήργησεν ἵδρυμα, τὸ ὁποῖον οὐδένα ἀπέφερε καρπόν, καὶ τὸ ὁποῖον ἀπερρόφα πλέον τῶν 1500 δραχμῶν κατὰ μῆνα ἀσκόπως, ἀφοῦ οὔτε κοινωνικήν τινα ὑπηρεσίαν, ὡς ἐλειτούργει, παρεῖχεν, οὔτε ἐκπαιδευτικήν.

§170ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἔλειπεν ἡ ὀργάνωσις.

§171Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἀλλ’ ἡ ὀργάνωσις, κ. συνάδελφε, τὴν ὁποίαν προτείνει ὁ κ. Ὑπουργός, εἶναι καλλιτέρα ὑπὸ ἐπιστημονικὴν ἔποψιν, καὶ θὰ ἀποδώσῃ ἀγλαοὺς καρπούς, ὡς πρακτικωτέρα. Ὁ θεσμὸς τουτέστι τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν, εἰς τοὺς ὁποίους θὰ ἀνατεθῇ πλὴν τῆς διδασκαλίας καὶ ἡ διεύθυνσις ὡρισμένου ἀριθμοῦ κλινῶν ἐν τοῖς Νοσοκομείοις. Φρονῶ δὲ πρὸς τούτοις ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀνετίθετο εἰς τοὺς αὐτοὺς ἐκτάκτους καθηγητὰς καὶ ἡ διεξαγωγὴ τῆς ὑπηρεσίας τῶν ἐξωτερικῶν ἀσθενῶν (consultation externe). Ὡσαύτως συμφωνῶ πρὸς τὴν γνώμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ δι’ ὅ,τι ἀφορᾷ εἰς τὸν ὁρισμὸν τῶν ἑδρῶν τῆς Φυσικομαθηματικῆς Σχολῆς. Πλὴν φρονῶ ὅτι ἔδει, ἀντὶ νὰ ὀνομάσῃ ἕδραν τῆς θεωρητικῆς φυσικῆς καὶ ἕδραν τῆς πειραματικῆς φυσικῆς, νὰ ὠνόμαζεν αὐτὰς ἁπλῶς ἕδρας τῆς φυσικῆς, ἀφοῦ προώρισται οἱ καθηγηταὶ ἀμφοτέρων τῶν ἑδρῶν τῆς φυσικῆς νὰ διδάσκωσιν αὐτὴν καὶ πειραματικῶς, καὶ ἵνα μὴ ὑπάρξῃ τυχὸν ἐν τῷ μέλλοντι ἀμφισβήτησις, καθ’ ἣν ὁ νομοθέτης λέγων θεωρητικὴν φυσικὴν ἐνόει τάχα τὴν μαθηματικὴν φυσικήν. Ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι τελείως διαφωνῶ πρὸς τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις προτείνει νὰ παραλειφθῶσιν ἕδραι θεμελιωδῶν μαθημάτων, ὡς λ. χ. ἡ τῆς ζωολογίας καὶ ἡ τῆς ὀρυκτολογίας, ἐνῷ τοὐναντίον προτείνει τακτικὴν ἕδραν τῆς συγκριτικῆς ἀνατομικῆς. Τοῦτο βεβαίως ὀφείλεται εἰς ἀγαθὴν προαίρεσιν, ἀλλ’ εἶναι τουλάχιστον ἄστοχον, ἵνα μὴ χαρακτηρίσω ὡς παράδοξον, νὰ προτείνωνται κατὰ λόγον ἀντίστροφον τῆς σπουδαιότητος καὶ σκοπιμότητος ὑπὸ πρακτικὴν ἔποψιν τῆς διδασκομένης ὕλης αἱ ἔκτακτοι ἕδραι ὡς τακτικαὶ καὶ τἀνάπαλιν. Τέλος, προλαμβάνων πιθανολογουμένην πρόθεσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ πρὸς κατάργησιν τῆς δευτέρας ἕδρας τῆς φυσικῆς παρατηρῶ ὅτι τοῦτο θὰ ἦτο ὅλως ἄτοπον, ἂν ὄντως ἐπραγματοποιεῖτο, διότι ἡ δευτέρα αὕτη τακτικὴ ἕδρα ἱδρύθη πρὸ ἑπταετίας ὑπὸ τῆς οἰκείας Σχολῆς, ἀναγνωρισάσης τὴν ἐπιτακτικὴν ἀνάγκην, ἥτις ἐπέβαλε τὴν διαίρεσιν. Πρὸς δὲ καὶ ἡ Σύγκλητος κατιδοῦσα τὴν ἀνάγκην τῆς διαιρέσεως τῆς ἕδρας τῆς φυσικῆς εἶχεν ἀποφανθῆ ὑπὲρ τῆς πραγματοποιήσεως αὐτῆς. Ἄλλως, ὡς γνωστόν, τανῦν πολλοὶ κλάδοι τῆς φυσικῆς ἐπιστήμης ἔχουσιν ἐπὶ τοσοῦτον ἐκταθῆ λόγῳ τῶν γενομένων προόδων, ὥστε δὲν εἶναι ἐφικτὸν τοῦ λοιποῦ εἷς καὶ μόνος καθηγητὴς νὰ διδάξῃ ἔστω καὶ στοιχειωδῶς τοὺς διαφόρους κλάδους τῆς φυσικῆς κατὰ τὸ διάστημα ἑνὸς ἀκαδημαϊκοῦ ἔτους.

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ ἐγκρίσεως πιστώσεως ἐκ δραχ. 28.000 πρὸς πληρωμὴν ἀμοιβῶν τοῦ διενεγερθησομένου κατὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος 1911 διαγωνισμοῦ πρὸς σύνταξιν μελετῶν διὰ τὴν ἀνέγερσιν δικαστικοῦ μεγάρου ἐν Ἀθήναις». Ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ Λακωνίας κ. Γ. Ἀ. Οἰκονόμου ὑποβάλλονται τροπολογίαι εἰς τὸ νομοσχέδιον «περὶ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου». Ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας κ. Φ. Νέγρη ὑποβάλλεται τροπολογία ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου. Ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ Μεσσηνίας κ. Γ. Ῥάλλη ὑποβάλλεται τροπολογία ἐπὶ τοῦ 10ου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου». Ἅπαντα τυπωθήσονται πρὸς διανομήν. (Ὅρα Παράρτημα Βʹ Ἀναθ. Βουλῆς, Τεῦχος Αʹ.)

§173Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἡ § 1 τοῦ περὶ οὗ πρόκειται ἄρθρου ἀναφέρει ὅτι: «Τὸ ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ ἀνώτερον διδακτικὸν προσωπικὸν ἀπαρτίζεται ἐκ τακτικῶν καθηγητῶν ἐχόντων βαθμὸν ἀρεοπαγίτου, ἐπιτίμων ὁμοιοβάθμων τοῖς τακτικοῖς καὶ ἐκτάκτων ἐχόντων βαθμὸν ἐφέτου. Τὸ δὲ κατώτερον διδακτικὸν προσωπικὸν ἀποτελεῖται ἐκ τῶν ὑφηγητῶν κλπ.» Θὰ παρεκάλουν, ὅπως ἡ διάκρισις αὕτη ἀπαλειφθῇ, διότι θ’ ἀπετέλει προσβολὴν αὐτόχρημα, ὅτι μεταξὺ ἐπιστημόνων οἱ μὲν καθηγηταὶ ὀνομάζονται ἀνώτερον προσωπικόν, οἱ δὲ ὑφηγηταὶ κατώτερον προσωπικόν. Ὑπάρχει διάκρισις ἐν τῷ στρατῷ εἰς προσωπικὸν ἀνώτερον καὶ κατώτερον, ἀλλ’ ἐκεῖ πρόκειται περὶ διακρίσεως μεταξὺ ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν. Καὶ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ προέτεινα τὴν ἀπάλειψιν ταύτην, ἥτις καὶ ἐγένετο δεκτή.

§174ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Δυνάμεθα νὰ μεταθέσωμεν τὸν ὑφηγητὴν εἰς τὸ ἀνώτερον προσωπικόν, ἀλλὰ πάντως ὑπάρχει λόγος νὰ παραμείνῃ ἡ διάκρισις.

§175Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Διατί ἐπιμένετε εἰς τὴν διάκρισιν, ἀφοῦ καὶ οἱ ἐπιμεληταὶ εἶναι ἐπιστήμονες;

§176ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Οἱ ἐπιμεληταὶ εἶναι κατώτερον προσωπικόν.

§177Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Πρακτικὸς λόγος οὐδεὶς ὑπάρχει· οὐδεμίαν ἔχει σκοπιμότητα· διατί λοιπὸν ὁ χαρακτηρισμὸς ἐπιστημόνων ὡς ἀνωτέρων καὶ κατωτέρων; Καὶ μόνον ἡ λέξις ἐπιστήμων μεταφέρει αὐτοὺς εἰς σφαῖραν ὁμοίαν πρὸς τοὺς ἄλλους. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐδέχθη τὸ ἑξῆς: «Τὸ ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ διδακτικὸν προσωπικὸν ἀπαρτίζεται ἐκ τακτικῶν καθηγητῶν, ἐχόντων βαθμὸν ἀρεοπαγίτου, ἐπιτίμων, ὁμοιοβάθμων τοῖς τακτικοῖς, ἐκτάκτων καθηγητῶν ἐχόντων βαθμὸν ἐφέτου, ὑφηγητῶν καὶ ἐπιμελητῶν καὶ βοηθῶν...» κλπ. Λείπει ἡ διαίρεσις εἰς ἀνώτερον καὶ μή. Δεύτερον, ὡς πρὸς τὸν ὁρισμὸν τῶν ἑδρῶν, ὑπάρχει διάκρισις τῶν δύο ζητημάτων· πρῶτον τῆς παραδοχῆς τῶν ἤδη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὡρισμένων ἑδρῶν καὶ δεύτερον τὸ τῆς ὑποστηρίξεως προτάσεων ὡς πρὸς τὴν παραδοχὴν καὶ νέων ἑδρῶν. Ὡς πρὸς τὸ πρῶτον ζήτημα ἐν γενικαῖς γραμμαῖς καλῶς ἔχουσι τὰ τοῦ νομοσχεδίου. Ἐν τῇ ἐπιτροπῇ εἶχον ὑποστηρίξει ὅτι ἴσως θὰ ἦτο ὀρθότερον, ἂν ἡ ἕδρα τῆς φαρμακολογίας ὠνομάζετο καὶ ἕδρα τῆς θεραπευτικῆς. Ἐπίσης θὰ ἦτο ὀρθότερον, ἂν διῃρεῖτο ἡ ἕδρα τῆς γυναικολογίας καὶ μαιευτικῆς, ὡς ἐτόνισα ἐν τῇ ἀγορεύσει μου χθές.

§178ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Διὰ νὰ μὴ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς § 2, ἐδαφίου 7, περὶ τῆς ἕδρας τῆς μαιευτικῆς καὶ γυναικολογίας, δηλῶ εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι θὰ δεχθῶ τὴν τροπολογίαν καὶ θὰ δεχθῶ ἰδιαιτέραν ἕδραν μαιευτικῆς.

§179Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τὸ ἕτερον, τὸ τῆς προσθήκης νέων ἑδρῶν, δύο εἶναι οἱ παράγοντες, οἱ συντελεσταί, οἵτινες πρέπει νὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν. Πρῶτον ἡ σοβαρότης τοῦ μαθήματος καὶ δεύτερον ἡ προσωπικότης τοῦ περὶ οὗ πρόκειται ἐπιστήμονος. Τοῦτο, ὅσον καὶ ἂν ἔχῃ τι τὸ παράδοξον, εἶναι ἀληθές, γιγνώσκω δὲ ὅτι ἕδραι ἐθεσπίσθησαν νέαι μόνον διότι ὑπῆρξαν ἐπιστήμονες, οἵτινες ἀνέπτυξαν, προήγαγον καὶ ἐπέβαλον τὴν ἀξίαν αὐτῶν. Καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὸ δεύτερον, τὴν προσωπικότητα τῶν ἐπιζητούντων τὰς ἕδρας τὰς ὑποστηριχθείσας διὰ στόματος πολλῶν Βουλευτῶν, εἶναι βέβαιον, διότι γινώσκω αὐτοὺς πάντας, ὅτι ἀσφαλῶς δύνανται νὰ διεκδικήσωσιν ἕδρας, αἵτινες ὅμως εὐτυχῶς ὑπάρχουσι. Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὴν ἕδραν τῆς ἱστολογίας καὶ ἐμβρυολογίας ἐγένετο δεκτὸν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ὅπως ὁρισθῇ ἔκτακτος ἕδρα αὐτῆς, διότι καὶ τοιαύτη ὀφείλει νὰ εἶναι· πρόκειται περὶ κλάδου τῶν ἀνατομικῶν ἐπιστημῶν. Ἡ ἱστολογία ἀνῆκε μέχρι τοῦδε εἰς τὴν παθολογικὴν ἀνατομικήν, ἑπομένως, ἂν προστεθῇ ὡς ἔκτακτος ἕδρα, θὰ ἀποτελέσῃ τοῦτο ἀρκοῦσαν ἱκανοποίησιν, δεδομένου ἄλλως τε καὶ τούτου, ὅτι πᾶς καθηγητὴς ἔκτακτος, ἀφοῦ συμπληρώσῃ χρόνον τινά, θὰ δύναται ὑπό τινας περιορισμούς, τῇ προτάσει τῶν ¾ τῶν καθηγητῶν τῆς Σχολῆς ἢ τῆς Συγκλήτου κλπ., νὰ ὀνομασθῇ τακτικός. Ἐντεῦθεν ἡ παρεχομένη ἱκανοποίησις δύναται νὰ θεωρηθῇ ἀρκοῦσα. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τὸ δεύτερον, τὸν ὁρισμὸν ἕδρας διὰ τὰς νόσους τῶν θερμῶν χωρῶν, ὑπεστήριξα ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ γένηται δεκτὴ ἡ πρότασις αὕτη. Ὁ ἐπιστήμων, ὁ περὶ οὗ πρόκειται, εἶναι πλέον ἢ ἄξιος, ὅπως διεκδικήσῃ ἕδραν, ἀλλ’ ἕδραν ἀναφερομένην εἰς τὸν ὅλον κλάδον, ὃν καλλιεργεῖ, ἄρα ἕδραν παθολογικήν. Ὅταν λέγωμεν ἕδραν τῶν νόσων τῶν θερμῶν χωρῶν, ἐννοοῦμέν τι διάφορον, μὴ ὑπάρχον παρ’ ἡμῖν ἐν Ἑλλάδι, ὡς τοῦτο συμβαίνει ἐν Ἀγγλίᾳ, ἐν Γερμανίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ, διότι ἐκεῖ δὲν ὑπάρχουσιν αἱ περὶ ὧν πρόκειται νόσοι καὶ εὐνόητον ὅτι διὰ τὰ Κράτη ταῦτα, ἅτινα ἔχουσιν ἀποικιακὴν πολιτικήν, ἔχουσιν ἀποικίας ἐξ ἑκατομμυρίων κατοίκων, ὑποκειμένων εἰς τὰς νόσους αὐτάς, ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη, ὅπως οἱ παθολόγοι αὐτῶν προσκτῶνται καὶ τὴν εἰδικὴν ταύτην παίδευσιν. Τοῦτο οὐδαμῶς ἰσχύει δι’ ἡμᾶς, διότι τὰ νοσήματα ταῦτα τῶν θερμῶν χωρῶν ἀποτελοῦσιν ἀντικείμενον ἐρεύνης καὶ διδασκαλίας τῶν ἤδη ὑπαρχουσῶν παθολογικῶν ἑδρῶν. Οὕτω πᾶς ὅστις, ὡς εἰδικὸς καὶ ὁ περὶ οὗ πρόκειται ἐπιστήμων, ὁ τοσοῦτον ἄξιος, ηὐδοκίμησε καὶ προήγαγε τὴν ἐπιστήμην εἰς τὰ νοσήματα ταῦτα, δικαιοῦται νὰ διεκδικήσῃ ἕδραν παθολογίας· διότι τί ἄλλο πράττουσιν οἱ κατέχοντες τὰς ἕδρας τῆς παθολογίας ἢ αὐτὰ τὰ νοσήματα νὰ διδάσκωσιν;

§180Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Ἔχομεν ὑποχρέωσιν καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν διεθνῆ ἐπιστήμην νὰ δημιουργήσωμεν τὴν ἕδραν αὐτήν, ἥτις φρονῶ ὅτι θὰ δοξάσῃ τὴν ἑλληνικὴν ἰατρικὴν ἐπιστήμην.

§181Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Τοῦτο θὰ ἦτό τι ἐξαιρετικόν. Πρόκειται περὶ τούτου, ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ νοσήματα ἀνάγονται εἰς τὴν παθολογίαν.

§182Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Ἄλλως τε καὶ ἡ Ἑλλὰς ἔχει τὰς ἀποικίας της.

§183Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ποίας;

§184Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Τὰς ἐπιστημονικάς της ἀποικίας, τὴν Αἴγυπτον, τὰς νήσους τοῦ Ἀρχιπελάγους.

§185Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Δὲν ἔχει σχέσιν τοῦτο· ἂν ὑπάρχῃ διάφορος νοσολογία ὅπου ὑπάρχουσιν Ἕλληνες, διαφέρει. Τὸ Πανεπιστήμιον ὅμως....

§186Χ. ΚΟΡΥΛΟΣ. Ἐν Ἰταλίᾳ ὑπάρχουσι περιττά, ὅπως καὶ παρ’ ἡμῖν, καὶ μολαταῦτα ἐκεῖ ὑπάρχει τοιαύτη ἕδρα. Διατί νὰ μὴ εἶναι εἰδικὸς καὶ νὰ ἐπιβάλληται εἰς τὸν καθηγητήν, ὅστις θὰ διδάσκῃ ὁλόκληρον τὴν παθολογίαν, νὰ διδάσκῃ καὶ αὐτά;

§187Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἐπειδὴ καὶ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ὑπεστήριξα αὐτὸ καὶ οὐδεὶς ἠδυνήθη ν’ ἀντείπῃ εἰς αὐτὸ σοβαρῶς....

§188Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε.

§189Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἐννοῶ κατὰ τοσοῦτο, σοβαρῶς, ὥστε νὰ διασείσῃ τὴν ἀπόφασιν τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἀποφανθείσης κατὰ πλειονοψηφίαν.

§190Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Ἐν τῇ ἐπιτροπῇ δὲν συνεζητήθη σοβαρῶς, τὸ ἀφήκαμεν εἰς τὸ τέλος καὶ ἔλειπον ἐγώ, καθ’ ἣν ἡμέραν συνεζητήθη.

§191Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἐτόνισα τὸ γεγονός...

§192Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Θὰ ἐξακολουθήσῃ, κύριε συνάδελφε, αὐτὸς ὁ ἐμφύλιος πόλεμος μεταξὺ τῶν ἰατρῶν;

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Χρειάζεται ἡ ἐπέμβασις ὅλων τῶν ἄλλων ἐπαγγελμάτων, διὰ νὰ καταπαύσῃ.

§194Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Διὰ νὰ ἔχητε τὴν εὐχαρίστησιν κατόπιν, κύριε συνάδελφε, νὰ λέγητε ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἢ ἡ συμπολίτευσις ἐξ ὑφαρπαγῆς ἐψήφισε τὸ νομοσχέδιον;

§195Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἔχει τόσα τρωτὰ ἡ Κυβέρνησις, ἂν θέλῃ τις νὰ εἴπῃ ταῦτα, ὥστε νὰ εἶναι περιττὴ καὶ αὕτη ἡ αἰτίασις.

§196Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἔχει ὅμως θώρακα τοσοῦτον ἰσχυρόν, ὥστε μόνον μέσον νὰ ὑπολείπηται εἰς ἡμᾶς ἡ λεγομένη ἀποχώρησις. Ἡμεῖς εὑρισκόμεθα ἐν πλήρει τάξει ὑποστηρίζοντες τὰς γνώμας ἡμῶν ταύτας. Τοῦτο εἶναι τὸ μέγα πλεονέκτημα καὶ ἡ διαφορὰ μεταξὺ ἡμῶν τῶν κοινοβουλευτικῶν ἐπιστημόνων καὶ τῶν ἄλλων τῶν ἔξω ἐπιστημόνων εἶναι αὕτη, ὅτι ἡμεῖς δημοσίᾳ ὑποστηρίζομεν τὰς γνώμας ἡμῶν, δεχόμενοι πᾶσαν ἀντίρρησιν καὶ πᾶσαν πρόκλησιν. Ὥστε τὸ πρᾶγμα δὲν θὰ εἶχέ τι τὸ σφαλερόν, ἂν ἀπεφασίζετο ἡ ἵδρυσις πολλῶν ἐκτάκτων ἑδρῶν καὶ προσετίθετο καὶ αὐτή. Γνωρίζω τοὺς ἐπιστήμονας τοὺς διεκδικοῦντας τὰς θέσεις· πρόκειται περὶ ἐκτάκτως ἱκανῶν ἐπιστημόνων.

§197ΕΜ. ΚΥΤΑΡΙΟΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε ...

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐβαρύνθητε ἐπὶ τέλους ἑαυτοὺς καὶ ἀλλήλους; Ἂς παύσῃ αὐτὸς ὁ πόλεμος.

§199Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς Ἀστυκλινικῆς φαίνεται ὅτι ἄλλος ἄνεμος ἔπνευσεν, ὅστις καὶ ἐπηρέασε τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ ἐνίσχυσεν αὐτὸν εἰς τὴν γνώμην αὐτοῦ ἐν σχέσει πρὸς τὴν κατάργησιν αὐτῆς. Μακρὰν ἀπ’ ἐμοῦ ἡ ἰδέα ὅτι θὰ προέτεινον νὰ ἱδρυθῇ εἰδικὴ ἕδρα Ἀστυκλινικῆς. Ἐπολέμησα ὅση μοι δύναμις τὴν ἰδέαν αὐτὴν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, διότι δὲν πρόκειται περὶ μαθήματος ἐπιστημονικοῦ, ἀλλὰ μόνον περὶ τῆς διατηρήσεως τοῦ ἱδρύματος. Ἡ Ἀστυκλινικὴ ἔχει σκοπόν, τὸν ὁποῖον παρεῖδεν ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου. Ἡ σύγχυσις προῆλθεν ἐκ τοῦ ὀνόματος ὅτι πρόκειται περὶ ἱδρύματος, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει κλίνας ἐν ἑαυτῷ, ἀλλὰ τὰς ἑαυτοῦ κλίνας ἔχει ἐν τῷ ἄστει, ἐν τῇ πόλει. Οἱ περατώσαντες τὰς σπουδὰς αὑτῶν ἐν τῇ Ἰατρικῇ πρὶν ἢ μεταπηδήσωσιν εἰς τὴν ἔμπρακτον ἐξάσκησιν τοῦ ἔργου, πρὶν ἢ δηλ. ὁ νεαρὸς Ἀσκληπιάδης ἀπὸ τῶν θρανίων τῶν φοιτητικῶν, ἐφ’ ὧν ἐκάθητο καὶ ἐχειροκρότει ἢ ἐποδοκρότει μετὰ παιδικῆς ἀμεριμνησίας, μετατεθῇ εἰς τὴν κατάστασιν τοῦ ὑπευθύνου ἰατροῦ, τοῦ εἰσερχομένου εἰς τὸν οἶκον τοῦ ἀσθενοῦς, χωρὶς νὰ γνωρίζῃ οὐδὲ ποῦ ν’ ἀποθέσῃ τὸν ἑαυτοῦ πῖλον, τοῦ συγκινουμένου, τοῦ μὴ γινώσκοντος πόθεν ἄρξεσθαι, πρὶν ἤ, λέγω, μεταπηδήσῃ ἐκεῖ, ἐθεωρήθη, ὅτι ἔπρεπε νὰ μαθητεύσῃ εἰς ἵδρυμα τοιοῦτο, ἐν τῷ ὁποίῳ οἱ διδάσκαλοι οὐ μόνον θέλουσιν ὁδηγεῖ αὐτὸν νὰ διαγινώσκῃ τὰ νοσήματα, τὰ ὁποῖα βλέπει, τὰ παθολογικὰ καὶ χειρουργικὰ κλπ., ἀλλὰ καὶ θὰ διευθύνωσι τὰ βήματα αὐτοῦ καὶ θ’ ἀνοίξωσιν αὐτοῦ τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ θὰ δείξωσιν εἰς αὐτὸν κατὰ τίνα τρόπον ἀπαιτεῖ τὴν θεραπείαν καὶ ὁ πλούσιος, μάλιστα δὲ καὶ ὁ πένης, καὶ πῶς οὗτος θὰ δυνηθῇ νὰ τείνῃ οὐ μόνον τὴν χεῖρα ἀρωγόν, ἀλλὰ καὶ τὸν λόγον παρήγορον καὶ πῶς θὰ ὁρίζῃ καὶ θ’ ἀναγράφῃ τὰ φάρμακα, ὧν πολλὰ ἀσήμαντα μὲν ὑπὸ θεραπευτικήν, σημαντικὰ ὅμως ὑπὸ ἠθικὴν ἔποψιν. Τί δ’ ἄλλο σημαίνει ἡ Ἀστυκλινική; Σημαίνει ἵδρυμα, ἔνθα οἱ ἄρρωστοι ἔρχονται καὶ δέχονται συμβουλὴν καὶ βοήθειαν ἐπιστημονικήν, εἶτα δ’ ἀπέρχονται εἰς τὴν κατοικίαν των, εἰς τὴν ὁποίαν ὅμως παρακολουθεῖ αὐτοὺς ἡ Ἀστυκλινικὴ εἴτε διὰ τῶν διδακτόρων της εἴτε καὶ διὰ τῶν διδασκόντων ἰατρῶν, πρὸς οὓς καὶ δίδουσιν ἀναφορὰν οἱ διδάκτορες καὶ ἀφ’ ὧν λαμβάνουσι διδάγματα, ἂν ἐνήργησαν καλῶς ἢ ἔσφαλον ἐν τῇ διαγνώσει καὶ τῇ θεραπείᾳ ἢ καὶ ἁπλῶς τῇ συμπεριφορᾷ· οὕτω δὲ λαμβάνουσι θάρρος, ὅπως συνεχίσωσιν εἶτα τὸ ἔργον ὡς αὐτεξούσιοι καὶ ὑπεύθυνοι ἰατροί. Τοῦτον τὸν σκοπὸν ἔχει ἡ Ἀστυκλινική. Ἂν θέλητε, καταργήσατε αὐτήν, μὴ μεταχειρίζεσθε ὅμως τὸ ἐπιχείρημα ὅτι ἀπέτυχεν εἰς τὴν ἐπιτέλεσιν τοῦ προορισμοῦ αὐτῆς, ἐπιχείρημα σαθρότατον. Διότι, ἂν θελήσητε νὰ καταργήσητε ὅσα δὲν ἐπετέλεσαν τὸν προορισμόν των, δὲν ἠξεύρω ποῦ θὰ σταματήσητε. Τότε ὅμως δὲν θὰ λέγησθε ἀνορθωταί, ἀλλὰ καταστροφεῖς.

§200Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἄν δὲν ἀπατῶμαι, εἴπετε προηγουμένως ὅτι ὁ φοιτητής, ὁ τελειόφοιτος, ὁ διδάκτωρ προκειμένου νὰ λάβῃ συμπληρωματικὴν μάθησιν, δέον νὰ δύναται νὰ μεταχειρίζηται τὸν ἀσθενῆ κατὰ τρόπον ὥστε νὰ ἐξασκῇ τὸ ἐπάγγελμα αὐτοῦ πλέον ἐπιστημονικῶς παρὰ κατὰ τὸ μέρος μόνον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔμαθεν εἰς τὰ θρανία τὰ φοιτητικά. Οἱ ἀσθενεῖς οὗτοι θὰ εἶναι ἐξωτερικοί, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὥστε ἕκαστος φοιτητὴς ἢ διδάκτωρ θὰ λαμβάνῃ τὸν ἀσθενῆ τὸν ἀπὸ τὴν πόλιν προερχόμενον, τὸν ὁποῖον θὰ εἶναι ἠναγκασμένος νὰ ἐξετάσῃ καὶ εἶτα νὰ παρακολουθήσῃ τὴν ἀσθένειάν του καὶ κατόπιν νὰ παρουσιάσῃ τὴν ἔκθεσίν του εἰς τὸν καθηγητήν, ἵνα ἴδῃ οὗτος ἂν πράγματι ὁ ἀσθενὴς κατὰ τοὺς ὅρους τῆς ἐπιστήμης θεραπεύεται ἢ ὄχι. Ἐὰν ἔχητε μελετήσει, ἐν τῷ ἄρθρῳ 21 ἀναγράφεται «ἑκάστη τῶν ἐν τῷ ἄρθρῳ 55 κλινικῶν ἔχει ἰδιαίτερον διαμέρισμα ἐξωτερικῶν ἀρρώστων», δηλαδὴ τῶν ἐξωτερικῶν τῆς πόλεως, «ἀπὸ τὴν διεύθυνσιν τοῦ ἐκτάκτου καθηγητοῦ ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει τοιοῦτος, ἄλλως ὑπὸ τὴν τοῦ τακτικοῦ καθηγητοῦ τοιαύτην». Τὰ περὶ τούτων κανονισθήσονται διὰ Β. Διατάγματος μετὰ γνωμοδότησιν τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς, ἐὰν εἴχετε δὲ ὑπ’ ὄψει τὸ μέχρι τοῦδε ἰσχῦον Διάταγμα τῆς Ἀστυκλινικῆς, θὰ ἐβλέπετε ὅτι τὸ ἄρθρον τοῦτο εἶναι ἀντιγραφὴ τοῦ Διατάγματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον Διάταγμα εἶναι ἀκριβὴς ἀντιγραφὴ τοῦ κανονισμοῦ, ὁ ὁποῖος ἰσχύει εἰς τὰ Γαλλικὰ Πανεπιστήμια. Καὶ ἐρωτῶ· ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ἐξωτερικὸν διαμέρισμα, εἰς τὸ ὁποῖον οἱ ἀσθενεῖς τῆς πόλεως μεταβαίνουσι καὶ ἐφ’ ὅσον ὁ τελειόφοιτος τῆς Ἰατρικῆς δύναται νὰ παρακολουθήσῃ τὸν ἀσθενῆ εἰς τὸν οἶκον καὶ δίδει ἔκθεσιν περὶ τῆς ἀσθενείας εἰς τὸν καθηγητήν, κατὰ τί ἐλαττοῦται ὁ τελειόφοιτος, ὁ ὁποῖος λαμβάνει τὴν ἄσκησιν αὐτοῦ κατὰ τὸν τοιοῦτον τρόπον ἀπὸ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος θὰ λάβῃ τὴν ἄσκησιν ἐν τῇ Ἀστυκλινικῇ;

§201Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Θὰ σᾶς ἐξηγήσω τὴν διαφοράν.

§202Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Τί πρόκειται νὰ κάμωμεν; Νὰ ἐλαττώσωμεν τὴν μεγάλην τοῦ φοιτητοῦ εἰς τὰς διαφόρους ταύτας Σχολὰς ἀπασχόλησιν. Ἀλλὰ μοὶ φαίνεται ὅτι διὰ νέους ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ μάθωσι, δὲν εἶναι τοῦτο ἀρκετὸν νὰ μᾶς ὑποχρεώσῃ νὰ δαπανήσωμεν ἑκατοντάδας χιλιάδων δραχμῶν. Εἰς τὴν Γαλλίαν ἡ Πολιτεία ἔχει τὴν αὐτὴν μέριμναν διὰ τοὺς ἀσθενεῖς τῶν πόλεων, τὴν ὁποίαν ἔχει καὶ ἡ Γερμανία. Ἀλλ’ ἐκεῖ θεωρεῖται ὅτι, ἀντὶ νὰ συσσωρευθῶσιν ὅλα τὰ τμήματα, τὰ ὁποῖα εἰδικῶς ἔχουσι τὸν προορισμὸν νὰ θεραπεύωσι τοὺς ἀσθενεῖς τῆς πόλεως εἰς ἓν μόνον κατάστημα, θεωρεῖται προτιμότερον νὰ τοὺς διανέμωσιν εἰς διάφορα καταστήματα, ἵνα δύνανται καὶ οἱ ἰατροὶ νὰ παρακολουθῶσι τὰς κλίνας καὶ τὴν διδασκαλίαν εὐκολώτερον. Διατί τὸ μέτρον τοῦτο, τὸ ὁποῖον ὁλόκληρος ἡ Πολιτεία τῆς Γαλλίας, ἡ ὁποία ἔχει πληθὺν Πανεπιστημίων καὶ ἄλλα ἰατρικὰ καταστήματα, ἔταξεν ὡς τὸ ἴδιον, διατί τὸ μέτρον τοῦτο τὸ θεραπευτικὸν νὰ μὴ θέλωμεν καὶ ἡμεῖς νὰ παρακολουθήσωμεν;

§203Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύο συστημάτων. Παράδειγμα ἁπλοῦν· ἔρχεται ἀριθμὸς οἱοσδήποτε εἰς τινα κλινικὴν ὡς τὴν ἄνω, ἔνθα διάφορα τμήματα ὑπάρχουσιν, ἔνθα πολλοὶ κλινικοὶ διδάσκουσι.

§204Ν. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ. ..... (Θορυβώδεις διάλογοι καὶ ἀντεγκλήσεις μεταξὺ τῶν κυρίων Βουλευτῶν).

§205Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Μαρτύριον τῆς ἰσχύος τῶν ἐπιχειρημάτων μου εἶναι ἡ νευρικότης τῶν διακοπῶν ὑμῶν. (Χειροκροτήματα) Ἀντίπαλον, τὸν ὁποῖον δύνασθε ν’ ἀντικρούσητε, δὲν πρέπει νὰ διακόπτητε, ἀλλὰ νὰ ἐπιφυλαχθῆτε, ὅπως λάβητε μετ’ αὐτὸν τὸν λόγον. Εἶπον ὅτι, ὅταν τὰ τμήματα ὑπάρχωσιν ἡνωμένα ἐν ταὐτῷ ὑπὸ διεύθυνσιν ἑνιαίαν, οἱ διδάκτορες δύνανται ν’ ἀπολαμβάνωσι τῆς διδασκαλίας ὅλων τῶν εἰδικοτήτων, παρακολουθοῦντες τοὺς ἀσθενεῖς, τοὺς παραδιδομένους πολλάκις ἀπὸ τοῦ ἑνὸς εἰς τὸ ἄλλο εἰδικὸν τμῆμα τῆς Ἀστυκλινικῆς. Προσθέσατε δ’ ἐπὶ τούτοις ὅτι ἡ διατήρησις τῆς Ἀστυκλινικῆς μέλλει νὰ λύσῃ καὶ τὸ ζήτημα τῆς διδασκαλίας τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν, ὧν οἱ πλεῖστοι θὰ δύνανται νὰ φιλοξενηθῶσιν ἐν αὐτῇ.

§206Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Πρόκειται, κύριοι Βουλευταί, περὶ σπουδαιοτάτου ζητήματος, περὶ τῆς καταργήσεως τῆς Ἀστυκλινικῆς, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ δώσῃ μεγάλην προσοχὴν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο. Παρακαλῶ πρὸς τούτοις ἅπαντας τοὺς Βουλευτὰς νὰ κατανοήσωσιν ἀκριβῶς ποῖος εἶναι ὁ σκοπὸς τῆς Ἀστυκλινικῆς ἱδρυθείσης χάριν τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς καὶ νὰ μὴ σπεύδωμεν οὐδὲ νὰ θορυβῶμεν οὐδὲ νὰ ὑπνώττωμεν κατὰ φράσιν προλαλήσαντος ἀξιοτίμου συναδέλφου. Μὲ ἀπάθειαν τῆς ψυχῆς καὶ μὲ ὅλην τὴν προσοχὴν καὶ μὲ ὅλην τὴν ἐπιστημονικὴν ἔρευναν πρέπει νὰ ἐξετασθῇ τὸ περισπούδαστον τοῦτο ζήτημα. Συμφωνῶ πληρέστατα μὲ τὴν γνώμην ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπεστήριξαν καὶ ὑποστηρίζουν τὴν ὕπαρξιν τῆς Ἀστυκλινικῆς, διότι ἡ Ἀστυκλινικὴ εἶναι ἀναφαίρετον παράρτημα τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς καὶ ἐκπληροῖ ἀπὸ τῆς συστάσεώς της ὑψίστην ἐπιστημονικὴν καὶ κοινωνικὴν ὠφέλειαν. Ἄνευ τῆς Ἀστυκλινικῆς ἀληθῶς δὲν δύναται νὰ καταρτισθῇ ἰατρός τις ἐν Ἑλλάδι ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ ἡμῶν, ἐὰν δὲν παρακολουθήσῃ τὴν διδασκαλίαν τῆς Ἀστυκλινικῆς. Ἄν ἡ Ἀστυκλινικὴ δὲν ἐξεπλήρωσε τὸν σκοπὸν αὑτῆς ὡς ἔδει μέχρι σήμερον, δὲν εἶναι λόγος οὗτος ἰσχυρὸς νὰ καταργήσωμεν αὐτήν. Ἀνομολογῶ καὶ ἐγώ, κύριε Ὑπουργέ, τὴν ἀλήθειαν ταύτην, ὅτι δὲν ἐξεπλήρωσε τὸν σκοπὸν αὑτῆς ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀρκετὸν νὰ εἴπωμεν ὅτι καταργοῦμεν τὴν Ἀστυκλινικὴν ὡς ἄχρηστον καὶ ἀνωφελῆ. Ἡ Ἀστυκλινικὴ ἔχει, κύριοι Βουλευταί, διπλοῦν σκοπὸν καὶ πρέπει νὰ κατανοηθῇ τοῦτο. Ὁ πρῶτος εἶναι φιλανθρωπικὸς καὶ συνδέεται στενῶς μὲ τὸν ἄλλον, ὅστις εἶναι καθαρῶς ἐπιστημονικός. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ὁ ἐπιστημονικὸς σκοπὸς ἄνευ τοῦ πρώτου τοῦ φιλανθρωπικοῦ, διότι, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ βεβαιωμένη ἐν τῇ κοινῇ συνειδήσει ἡ ἰδέα τῆς φιλανθρωπίας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προσέρχωνται οἱ πάσχοντες, καὶ ἵνα συρρέωσιν οὗτοι πρέπει νὰ εὑρίσκωσι θεραπείαν ἄνευ πληρωμῆς, βοήθειαν ἰατρικὴν καὶ φάρμακα. Τοῦτο ἐξαναγκάζει τοὺς πάσχοντας, τοὺς ἀπόρους καὶ τοὺς ἡμιευπόρους νὰ προσέρχωνται εἰς τὴν Ἀστυκλινικήν, ὅταν δὲ ἐξυψωθῇ ἡ Ἀστυκλινικὴ ἐκεῖ ὅπου προσήκει ἐπιστημονικῶς, τότε μὴ ἀμφιβάλλετε ὅτι πλεῖστοι ὅσοι θὰ προσέρχωνται εἰς τὴν Ἀστυκλινικήν, ἀποτελοῦντες οὕτω τὸ χρησιμώτερον ὑλικὸν διὰ τὴν μόρφωσιν τῶν ἰατρῶν. Ὥστε ἀντὶ σκέψεως περὶ καταργήσεως αὐτῆς εἶναι ἀνάγκη νὰ μεριμνήσωμεν περὶ ἀνυψώσεως αὐτῆς. Ἀξιότιμε κύριε Ὑπουργὲ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, δὲν εἶναι δυνατὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζετε, νὰ ἐπιτευχθῇ διὰ τὴν κλινικήν, ἂν ἀντικατασταθῇ ἡ Ἀστυκλινική, διότι οὔτε οἱ φοιτηταὶ οἱ ἀκολουθοῦντες τὰς κλινικὰς τῆς εἰδικῆς νοσολογίας οὔτε οἱ ἀκολουθοῦντες τὰς χειρουργικὰς κλινικὰς εἶναι δυνατόν ποτε ν’ ἀποκτήσωσιν ἐκεῖνα τὰ ἐφόδια, τὰ ἀναγκαῖα καὶ ἀπαραίτητα διὰ τὴν ἀποστολὴν αὐτῶν. Καὶ δὲν εἶναι δυνατόν, διότι κατὰ τὸ τρίτον ἔτος καὶ κατ’ αὐτὸ τὸ τέταρτον ἔτος εἰς τὰς κλινικὰς δὲν ἔχει ἱκανὰ τὰ ἐφόδια ὁ φοιτητής, ἵνα παρακολουθήσῃ αὐτὸς ὁ ἴδιος τὴν πορείαν τῶν νοσημάτων, δὲν εἶναι δυνατὸν μετὰ τὴν ἐξέτασιν τῶν ἀρρώστων εἰς τὴν κλίνην νὰ συγκεντρώσῃ τοὺς φοιτητὰς εἰς ἓν δωμάτιον, ἵνα ἐξηγήσῃ εἰς αὐτοὺς τὰ νοσήματα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα πάσχουσιν οἱ προσερχόμενοι πρὸς ἐξέτασιν. Τὶ γίνεται εἰς τὴν Ἀστυκλινικήν; Εἰσέρχονται οἱ διδάκτορες, οἱ ὁποῖοι εἶναι πλήρεις ἁπασῶν τῶν γνώσεων τῶν ἐπιστημονικῶν τῶν θεωρητικῶν, γνωρίζουσιν ἴσως περισσότερα καὶ ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς διδάσκοντας, διότι ἔχουσι προχείρους τὰς θεωρητικὰς γνώσεις, γινώσκουσιν ὁλόκληρον τὴν ἐπιστήμην, στεροῦνται ὅμως τῆς ἱκανότητος ἐκείνης πρὸς ταξινόμησιν τῶν γνώσεών των, πρὸς διάγνωσιν τῶν νόσων. Διό, ἂν δώσητε αὐτοῖς πάσχοντα ἀπὸ οἱανδήποτε νόσον πρὸς ἐξέτασιν, εἶναι ἀδύνατον οὗτοι νὰ κατανοήσωσι ποία εἶναι ἡ νόσος, ἐξ ἧς οὗτος πάσχει. Ποῦ θὰ χειραγωγηθῶσι λοιπὸν οἱ διδάκτορες, ἵνα κατανοήσωσιν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀπέκτησαν ἐν τῇ θεωρητικῇ ἐπιστήμῃ; Εἰς τὴν Ἀστυκλινικήν, διότι ἐκεῖ παρατηρεῖται συρροὴ παντοίων νοσημάτων, καὶ δύναταί τις νὰ ἰσχυρισθῇ βασίμως, ὅτι τὸ τοιοῦτον ὑλικὸν ἐν τῇ πόλει τῶν Ἀθηνῶν εἶναι ἄπειρον· καὶ δύναται νὰ λεχθῇ ἀσφαλῶς, ὅτι τὸ ὑλικὸν εἰς τὴν Ἀστυκλινικὴν εἶναι ἀφθονώτερον ἀπὸ ὅ,τι ἀπαντᾷ εἰς τὰ ξενικὰ Πανεπιστήμια, διότι ἐκεῖ ἕκαστον Πανεπιστήμιον ἔχει χωριστὴν Ἀστυκλινικήν. Ὅταν ἡ Ἀστυκλινικὴ εἶναι ἀξία τῆς ἀποστολῆς της, σᾶς βεβαιῶ ὅτι οἱ διδάκτορες θὰ γίνωνται ἄξιοι ἰατροί. Ἂν καταργήσωμεν τὴν Ἀστυκλινικήν, θὰ ἔχωμεν ἰατροὺς ἀπείρους ἐντελῶς, οἱ ὁποῖοι θὰ εὑρίσκωνται πρὸ τοῦ ἀγνώστου, πρὸ τοῦ χάους, ὅταν θὰ ἐξασκήσουν τὸ ἐπάγγελμά των, καὶ μόνον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχουν τὰ μέσα νὰ παρακολουθῶσι ξένας Σχολάς, μόνον ἐκεῖνοι θὰ δύνανται νὰ ἐκπληρῶσι τὸ καθῆκόν των. Δὲν εἶναι λοιπὸν δίκαιον νὰ καταργήσωμεν τὴν Ἀστυκλινικήν, διότι ἡ Ἀστυκλινικὴ εἶναι ὄργανον, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ διδάκτωρ θὰ καταστῇ ἰατρός, ἄνευ Ἀστυκλινικῆς δὲν θὰ ἔχωμεν ἰατροὺς ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν· θὰ ἔχωμεν μόνον θεωρητικοὺς ἰατρούς. Ὁ καθηγητής, Κύριοι, ὁ ὁποῖος θὰ εἶναι καθηγητὴς εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τῆς εἰδικῆς νοσολογίας, αὐτὸς θὰ εἶναι καὶ ὁ διευθυντὴς τῆς Ἀστυκλινικῆς, διότι ὁ καθηγητὴς θὰ διδάσκῃ τρεῖς ὥρας τὴν ἑβδομάδα. Ἔπειτα ἐν τῇ Ἀστυκλινικῇ θὰ ἔχητε ἓν κέντρον ἐν τῷ ὁποίῳ θὰ τοποθετήσητε τοὺς ἐκτάκτους καθηγητάς, τοὺς ὁποίους προετοιμάζετε, δὲν δύνασθε νὰ εὕρητε ἐργαστήριον καταλληλότερον καὶ ὠφελιμώτερον καὶ δι’ αὐτοὺς καὶ διὰ τοὺς διδάκτορας καὶ διὰ τὴν κοινωνίαν, διότι ἐν τῇ Ἀστυκλινικῇ, πλὴν τοῦ διευθυντοῦ αὐτῆς, θὰ εἶναι ὅλοι ἐκεῖνοι οἱ ἔκτακτοι καθηγηταί, οἱ ὁποῖοι ἀκολουθοῦν εἰδικοὺς κλάδους, οἱ ὁποῖοι ἐμπνέονται ὑπὸ τῆς ἰδέας νὰ ἐξυψώσωσι τὴν ἐπιστήμην ἐν τῇ πατρίδι ἡμῶν. Ποῦ ἀλλοῦ θὰ εὕρουν ἐργασίαν διὰ ν’ ἀναπτυχθοῦν καὶ αὐτοὶ καὶ νὰ μορφώσουν καὶ τοὺς διδάκτορας παρὰ εἰς τὴν Ἀστυκλινικήν; Ἐπιμένω λοιπὸν εἰς τὴν ἰδέαν μου ὅτι ἡ Ἀστυκλινικὴ εἶναι χρησιμωτάτη καὶ ὠφελιμωτάτη διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς, καὶ καταλήγων ποιοῦμαι θερμοτάτην παράκλησιν, κύριε Ὑπουργέ, καὶ ὡς ἰατρός, γνωρίζων τὴν χρησιμότητα τῆς Ἀστυκλινικῆς καὶ ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ ἔθνους, νὰ μελετήσητε τὸ ζήτημα αὐτὸ καλῶς, μὴ ἐπιμένετε εἰς τὴν ἰδέαν τῆς καταργήσεως, μελετήσατε τὸ πρᾶγμα καὶ ἂν πεισθῆτε ὅτι ἡ Ἀστυκλινικὴ εἶναι ἀνωφελὴς καταργήσατέ την, ἀλλὰ μετὰ μελέτην ἐπισταμένην, διότι ἄλλως θὰ καταφέρετε μέγα πλῆγμα εἰς τὴν Ἰατρικὴν Σχολήν. (Χειροκροτήματα).

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαδάμ.

§208Τ. ΠΑΠΑΔΑΜ. (Ὅρα Παράρτημα).

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μιχαλέας ἔχει τὸν λόγον.

§210Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§211Ν. ΡΟΥΣΗΣ. Παρατηρῶ μίαν παράλειψιν ἀναγκαιοτάτην. Παρατηρῶ, ὅτι δὲν γίνεται μνεία περὶ ἕδρας τῆς λαρυγγολογίας καὶ ὠτολογίας, τῆς ὁποίας ἡ ἀνάγκη ἔχει ἀναγνωρισθῆ ἀπὸ τοῦ ἔτους 1856, ἄριστα δὲ εἶχεν ἀνατεθῆ αὕτη εἰς τὸν μακαρίτην Ἀναγνωστάκην. Παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του τὴν σύστασιν ταύτην καὶ νὰ συστήσῃ τὴν ἕδραν ταύτην σήμερον, ὁπότε ἡ ἐπιστήμη ἔχει προοδεύσει. Δὲν πρόκειται περὶ νέας ἕδρας, πρόκειται περὶ ἕδρας, ἡ ὁποία εἶχεν ἀναγνωρισθῆ ἀπὸ τοῦ 1856.

§212Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις τὸ ἔχει ὑπ’ ὄψει της καὶ θέλει μεριμνήσει.

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπερατώθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 7ον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις τῇ 10 καὶ 30′ μ. μ.). Μετὰ τὴν διακοπήν. (ὥρα 11ῃ μ. μ.)

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Συνέχεια τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου». Ἄρθρον 8 (ἀναγινώσκεται).

§215Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μᾶς εἴπῃ ἂν σκέπτεται νὰ δεχθῇ τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἐπεξεργασθείσης τὸ νομοσχέδιον, τὴν ὁρῶσαν τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας.

§216Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Εἰς τὴν γʹ ἀνάγνωσιν.

§217Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ζητῶ καὶ ἐγὼ τὸν λόγον.

§218Γ. ΛΑΜΠΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου κατ’ ἀρχὴν ἠκούσατε σχετικὰ καὶ πρὸς τὸ ἄρθρον αὐτό, διότι ἐτηρήθη ἡ συζήτησις ὡς πρὸς τὴν ἀρχήν, καὶ τὸ νομοσχέδιον ἤρχιζε συνεπῶς νὰ ἐξετάζηται λεπτομερῶς, ἐξητάσθη καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν ὁποίαν ἀνεγράφη τὸ ἄρθρον τοῦτο, δηλαδὴ περὶ τῶν προσόντων, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται νὰ ἔχωσιν οἱ τακτικοὶ καθηγηταί. Τινὲς τῶν προαγορευσάντων ἐπὶ τῆς ἀρχῆς δὲν ἠθέλησαν νὰ δεχθοῦν περιεχόμενον, ὅσον ἀφορᾷ τὴν εἰσαγωγὴν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τῶν καθηγητῶν, δηλαδὴ νὰ μὴ ὑπάρχωσιν ἐπιτροπὴ καὶ διαγωνισμοὶ καὶ ν’ ἀρθῶσι τὰ ἐμπόδια, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ παρεμβληθῶσι διὰ τὴν εἴσοδον εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Καὶ ταῦτα μὲν ἠδύναντο νὰ ὑποστηριχθῶσιν ἐφ’ ὅσον ἐπρόκειτο περὶ τῆς Νομικῆς Σχολῆς, εἴτε τῆς Θεολογικῆς εἴτε τῆς Φιλοσοφικῆς, αἱ ὁποῖαι ὑπάγονται, εἰς τὸ Καποδιστριακὸν Πανεπιστήμιον. Ἀλλ’ ἡ συζήτησις ἡ ὁποία ἐγένετο, ἀφορᾷ τὸ Ἐθνικὸν Πανεπιστήμιον διὰ τὸ ὁποῖον βεβαίως δὲν δύνανται νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ συζητήσεις αὗται, καθόσον ἥ τε Ἰατρικὴ Σχολὴ καὶ ἡ τῶν Φυσικομαθηματικῶν Ἐπιστημῶν εἶναι ἀπὸ τὰς ἐπιστήμας τὰς θετικάς, ὅπου οἱ μέλλοντες νὰ διδάξωσι καὶ καταλάβωσι τὰς ἕδρας τὰς ἀκαδημαϊκὰς πρέπει νὰ διέλθωσιν ἀπὸ τὸ στάδιον τὸ ἀκαδημαϊκὸν πρωτίστως. Καὶ ἀφοῦ δὲν περιοριζόμεθα μόνον εἰς τὰ προσόντα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὑπῆρχον εἰς τὴν Νομικὴν Σχολὴν ἢ τὴν Θεολογικήν, νὰ τοὺς μετακαλῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον νὰ λάβωσι τὴν ἕδραν αὐτήν, ἢ νὰ τοὺς παρακαλῇ μᾶλλον, πρέπει ἀκριβῶς διὰ τοῦτο νὰ τεθῶσι τὰ προσόντα αὐτά, τὰ ὁποῖα ἀπαιτεῖ τὸ νομοσχέδιον, δηλαδὴ νὰ δημοσιεύσωσιν ἀξίας λόγου πραγματείας, ἐκ τῶν ὁποίων, ὅπως λέγει τὸ νομοσχέδιον, ἡ μία νὰ εἶναι πρωτότυπος καὶ μία ἄλλη εἰς τὸν κλάδον τὸν εἰδικόν. Ἀλλ’ ἡ ἀπαίτησις αὕτη τοῦ νομοσχεδίου εἶναι πολὺ μεγάλη, ἡμεῖς δὲ δὲν ἔχομεν ἐργαστήρια καὶ κλινικάς, ὥστε νὰ δύναταί τις νὰ παρασκευάσῃ πραγματείαν πρωτότυπον καὶ ἀξίαν λόγου. Δύναται ν’ ἀπαιτήσῃ τὸ νομοσχέδιον πραγματείας τινὰς θεωρουμένας πρωτοτύπους καὶ δεύτερον ν’ ἀφορῶσι τὸν κλάδον τὸν εἰδικόν, διὰ τὸν ὁποῖον θὰ ὑπάρχῃ ἡ ἕδρα.

§219ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐργαστήρια ἔχομεν· ἀνθρώπους δὲν ἔχομεν.

§220Γ. ΛΑΜΠΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τέλος πάντων καὶ τοὺς ἀνθρώπους θὰ τοὺς δημιουργήσωμεν, ἀλλ’ ὄχι κατὰ τὰς ἀπαιτήσεις, τὰς ὁποίας ἔχομεν, ὅτι πρέπει εὐθὺς ἀμέσως ὡς ἱδρύσωμεν τὰς σχολὰς νὰ εἰσαγάγωμεν τοὺς maîtres. Αἱ ἀξιώσεις εἶναι παρὰ πολλαὶ καὶ δὲν πρέπει νὰ εἶναι τοιαῦται. Ὑπεστηρίχθη δέ, προκειμένου περὶ τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία θὰ κρίνῃ τοὺς μέλλοντας καθηγητάς, ὅτι δὲν δύνανται νὰ ὑπάρξουν τοιαῦται ἐπιτροπαί. Δὲν εἶναι ἀληθὲς τοῦτο, διότι καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν γνωρίζομεν ὅτι ἐπικρατεῖ τὸ σύστημα αὐτό. Δὲν εἶναι μόνον ἡ ἀξία τῶν κριτῶν, ἡ ὁποία πρέπει νὰ εἶναι ὑπερτέρα· ὁ καθηγητὴς ὁ μέλλων νὰ προσέλθῃ νὰ ὑποστῇ τὴν δοκιμασίαν δύναται νὰ κριθῇ καὶ ὑπ’ αὐτῶν τῶν σπουδαστῶν, ὅπως εἴδομεν πολλάκις ὅτι οἱ σπουδασταὶ ἔκριναν τοὺς καθηγητάς των. Ὅταν τῷ δίδηται τὸ θέμα καὶ ἀφίεται ἐλεύθερος νὰ τὸ ἑρμηνεύσῃ, μοὶ φαίνεται ὅτι καὶ ὁ σπουδαστὴς θὰ εἶναι κατάλληλος ὡς κριτής. Διατί λοιπὸν αὐτὰ τὰ ἐμπόδια, αὐτὰ τὰ προσόντα νὰ μὴ καθορισθῶσιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ; Ἐκτὸς τούτου, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐργασίαν τὴν πρωτότυπον, ἡ ὁποία θὰ ἀπαιτῆται, ἤθελον ὑποστηρίξει καὶ ἄλλο τι. Ὅμοιαι ἐργασίαι ἐγένοντο καὶ εἰς ξένα Πανεπιστήμια, ὡς ὑπεστηρίχθη δὲ ἐπανειλημμένως, πρέπει νὰ μὴ ὑπάρξῃ ἡ ἰδέα ἐκείνη, ὅτι αἱ ἐργασίαι αὗται φέρουν καὶ τὴν σφραγῖδα τοῦ πρωτοτύπου καὶ τῆς μεγάλης ἀξίας, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι αἱ πραγματεῖαι αὗται συντάσσονται ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψιν τῶν καθηγητῶν ἐν γένει καὶ παρουσιάζονται ἐδῶ ὡς πρωτότυποι ἐργασίαι καὶ μεγάλης ἀξίας. Δὲν εἶναι ὀρθὸν αὐτό. Μία πρωτότυπος ἐργασία καταρτιζομένη ἐνταῦθα εἶναι πολὺ ὑπερτέρα ἐκείνης, ἡ ὁποία συντάσσεται ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψιν καὶ τὴν διόρθωσιν ἐξόχων καθηγητῶν. Εἶναι γνωστὸν πῶς συντάσσονται καὶ πῶς γίνονται αἱ ἐργασίαι ἐκεῖναι. Δὲν πρέπει δὲ νὰ μᾶς ἐκπλήττουν καὶ νὰ τὰς λαμβάνωμεν ὡς μέτρον τῶν ἐξόχων ἐργασιῶν. Οὐδὲν ἄλλο ἔχω νὰ προσθέσω ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρου.

§221Γ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Κύριοι Βουλευταί, δὲν εὑρίσκω τόσον αὐστηρὰς τὰς διατάξεις, τὰς ὁποίας ζητεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς διὰ τοὺς καθηγητάς, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ καταλάβωσι τὰς κενὰς ἕδρας· περὶ τούτου σκοπὸν δὲν ἔχω νὰ ἐνδιατρίψω ἐπὶ τοῦ παρόντος, ἀλλὰ μίαν μόνον διασάφησιν παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μᾶς δώσῃ ἐπὶ τῶν λέξεων «πρωτότυπος πραγματεία, ἐργασία καὶ πρωτότυπον ἔργον». Διότι, ὡς γνωρίζετε, εἰς τὰς ἐπιστήμας, καὶ δὴ εἰς τὴν Ἰατρικήν, ἔχομεν πρωτοτύπους πραγματείας ἢ ἐργασίας, ἔχομεν πρὸς δὲ καὶ πρωτότυπα ἔργα. Πρωτότυπος ἐργασία ἢ πραγματεία λέγεται ἐκείνη, ἥτις ἐμπεριέχει νέον τι διὰ τὴν ἐπιστήμην ἢ ἀποδεικνύει ἐπικρατούσας ἐπιστημονικὰς θεωρίας ὡς πεπλανημένας.

§222ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Περὶ ἐργασίας πρόκειται.

§223Γ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ἡ πραγματεία αὕτη δύναται νὰ ἀποτελῆται καὶ ἀπὸ ἐλαχίστας σελίδας, ἐνῷ τὸ πρωτότυπον ἔργον λέγεται καὶ συλλογὴ ἐκ διαφόρων ἄλλων, ἀλλὰ εὐμεθοδώτερον καὶ εὐκαταληπτότερον τῶν ἐν χρήσει ἄλλων. Καὶ ἡ μὲν πρωτότυπος ἐργασία ἢ πραγματεία εἶναι ἡ δυσκολωτέρα καὶ μεγαλειτέρας ἀξίας, τὸ δὲ πρωτότυπον ἔργον εἶναι ἀρκετὰ εὔκολον. Τὴν ἐξήγησιν αὐτὴν παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ δώσῃ.

§224ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ πρώτου, ἂν ἤγουν ἔχῃ τίποτε νὰ προσθέσῃ εἰς τὴν ἐπιστήμην τι πρωτότυπον, ἐὰν ὅμως πρόκειται περὶ συλλογῆς, τὴν ὁποίαν παρασκευάζει κατὰ τρόπον πρωτότυπον, βεβαίως δὲν εἶναι σπουδαία.

§225Γ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Τώρα, μία πρωτότυπος ἐργασία διὰ ν’ ἀποδειχθῇ ὅτι εὑρίσκεται ἐν τῇ ἀληθείᾳ, ἀπαιτεῖται ἀρκετὸν χρονικὸν διάστημα, ἵνα συζητηθῇ, δημοσιευθῇ κατ’ ἐπανάληψιν καὶ ἐπὶ ἔτη, ἰδίως δὲ τὸ μέρος ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον νέον ἐμφαίνεται καὶ νὰ γίνῃ ἀποδεκτὸν κατὰ πολύ, ἂν ὄχι καθ’ ὅλον, διότι, ὡς νέον, ἐὰν οὕτω δὲν δοκιμασθῇ οὔτε συζητηθῇ, βεβαίως δὲν δύναται νὰ ἔχῃ θέσιν εἰς τὰς σοβαρῶς ἐπιστημονικὰς πρωτοτύπους ἐργασίας Π. χ. δύναται πρωτότυπός τις ἐργασία νὰ δημοσιευθῇ σήμερον, ἀλλὰ νὰ μὴ ἔχῃ οὔτε συζητηθῇ οὔτε ἀποδειχθῇ, ἂν ὄχι μόνον καθόλου, ἀλλ’ οὔτε κατὰ μέρος, ὅτι εὑρίσκεται ἐν τῇ ὀρθότητι καὶ ἐν τῇ ἀληθείᾳ. Ἡ πραγματεία αὕτη ἢ ἡ τοιαύτη ἐργασία δὲν δύναται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, καὶ δι’ αὐτὸ εἰς τὰς πρωτοτύπους μελέτας ἐν γένει δεχόμεθα ὅτι εἶναι πρωτότυπον, ὅταν παρέλθῃ τοὐλάχιστον τριετὲς διάστημα καὶ ἄλλοι διαπρεπεῖς ἐπιστήμονες ἢ καὶ σωματεῖα τὰς συζητήσωσι καὶ ἀναγνωρίσωσιν, ἐν πολλοῖς, ἂν ὄχι καθ’ ὅλα. Ταῦτα ἤθελον νὰ εἴπω ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ, διότι γνωρίζω, ὅτι, ἐὰν δὲν δοθῶσι σαφεῖς ἐξηγήσεις σήμερον, οἱ κατόπιν κριταὶ τὸ πρωτότυπον τὸ ἐξηγοῦσιν ὅπως θέλουν. Τὸ δεύτερον, τὸ ὁποῖον δέον νὰ διασαφηνισθῇ, εἶναι καὶ τὸ ἑξῆς: Ἡ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία θὰ κρίνῃ περὶ τῶν πρωτοτύπων μελετῶν δύο ἢ καὶ πλειόνων ὑποψηφίων, ἐὰν ἔχῃ ὑπὸ τὴν κρίσιν της δύο ἴσως πραγματείας, πρέπει νὰ διασαφηνισθῇ ποῖος θὰ εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ἔχῃ τὴν προτεραιότητα, ὁ ἔχων τὴν σοβαρωτέραν μελέτην.

§226ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Βεβαίως, ἀξιολογωτέραν καὶ μᾶλλον ἀποδεκτὴν ὑπὸ τῆς ἐπιστήμης.

§227Γ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Αὐτὸ παρακαλῶ νὰ ἐπεξηγήσητε, κ. Ὑπουργέ.

§228Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἀκαδημία εἶναι ὁ κ. Ὑπουργός, ἵνα τὰ ἐπεξηγήσῃ, ἢ ἡ Βουλή;

§229ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Εἶναι σαφές, ἐφ’ ὅσον ἡ ἐπιστημονικὴ πραγματεία δὲν συζητηθῇ ἐν ἐπισήμοις ἐπιστημονικοῖς σωματείοις καὶ δὲν γίνῃ ἀποδεκτὸν μέγιστον μέρος τῆς οὐσιώδους περιόδου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὡς σοβαρόν.

§230Γ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἤδη ἔδωκε τὰς δεούσας ἐξηγήσεις, ὑμεῖς δέ, κύριε συνάδελφε, νὰ μὲ συγχωρήσητε, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς δίδει ἐξηγήσεις, ἃς ὀφείλει νὰ δίδῃ, καὶ συνεπείᾳ τῶν ἐξηγήσεων αὐτῶν θὰ ψηφίσωμεν. Δὲν εἶναι Ἀκαδημία ἡ Βουλή, ἀλλ’ εἶναι ἀνωτέρα τῆς Ἀκαδημίας, ὡς ἀμέσως ἢ ἐμμέσως, ἐθνικὰς εὐθύνας φέρουσα, διότι ψηφίζομεν παντὸς εἴδους νόμους, οἵτινες δέον νὰ ὦσι σαφεῖς καὶ πρέπει νὰ ἠξεύρωμεν πῶς θὰ τοὺς ἑρμηνεύσωμεν, εἶναι νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἰσηγεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ πρέπει νὰ ἔχωμεν καὶ τὴν ἀκαδημαϊκὴν γνώμην αὐτοῦ, πῶς ἐννοεῖ ταῦτα, ἄλλως τὰ ἄνευ σαφῶν ἐξηγήσεων νομοσχέδια εἶναι ἐπιδεκτικὰ διαστρεβλώσεως καὶ τὰ τοιαῦτα καλοῦνται νόθα, ἂν ὄχι ἑρμαφρόδιτα. Π. χ. ἀπὸ προκατόχους Κυβερνήσεις ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐψηφίσθησαν νομοσχέδια μὲ τὰς λέξεις «πρωτότυπος πραγματεία», καὶ ὅμως διάφοροι διαφόρους ἐξηγήσεις ἔδωκαν κατὰ τὰς ἐπιθυμίας των καὶ ποικίλας ἀτομικὰς καὶ ὑλικὰς των ὀρέξεις, τοῦτο δὲ παρετηρήθη μέχρι σήμερον εἰς τοὺς ἐν γένει, δύναταί τις εἰπεῖν, ἀπὸ τριακονταετίας ψηφισθέντας νόμους. Ἐπὶ τῆς δευτέρας παραγράφου δὲν δύναμαι νὰ εἴπω τι, διότι ἐπιφυλάσσομαι εἰς ἄλλην συζήτησιν, ὅτε θὰ προσπαθήσω παντοιοτρόπως νὰ πείσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, καὶ θὰ τὸν πείσω, ἂν θέλῃ νὰ πεισθῇ, εἰς τὸ ὅτι ἡ ἔκτακτος καθηγεσία θέλει συντελέσει μόνον πρὸς τε ἠθικὴν καὶ ὑλικὴν ζημίαν τοῦ Πανεπιστημίου καὶ οὐδαμῶς πρὸς ὠφέλειαν αὐτοῦ.

§231Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Μέγα καὶ οὐσιῶδες ζήτημα, ἐπὶ τὸ ὁποῖον ἐξ ἀρχῆς ἐπέστησα τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, εἶναι ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς δέχηται τὴν ἀρχὴν τῆς διοικήσεως τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς ἀπὸ τῶν λοιπῶν ὅσον ἀφορᾷ τὰ προσόντα τῶν ὑποψηφίων. Ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ὑπεστηρίχθη καὶ ἐγένετο κατὰ πλειονοψηφίαν ἀποδεκτόν, ὅτι ὀφείλομεν διὰ τὴν Ἰατρικὴν Σχολὴν νὰ θέσωμεν εἰδικὰ ἐμπόδια πρὸ τῶν ὑποψηφίων, καθόσον ἀπ’ αὐτῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχωσι πάντοτε ἀποδείξεις ἱκαναὶ ὅπως πείσωσι περὶ τῆς πανεπιστημιακῆς ἱκανότητος ἑκάστου τῶν ὑποψηφίων. Τὸ μόνον δυνατὸν γενικὸν στοιχεῖον, δηλ. τὴν εὐδοκίμησιν ἐν τῇ ἐξασκήσει τοῦ ἐπαγγέλματος, ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἐθεώρησεν ἐπαρκὲς διὰ τοὺς κριτάς. Χθὲς ἀνέλυσα τὸ πρᾶγμα καὶ ἐξήγησα ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ στηριχθῇ ὀρθὴ κρίσις ἐπὶ μόνης τῆς ἐπιτυχίας τοῦ ἰατροῦ ἐν τῇ ἐμπράκτῳ ἐφαρμογῇ τοῦ ἔργου. Ἐπὶ τούτων ἀναμένω κατὰ τὴν γʹ συζήτησιν τὴν ἀπάντησιν. Ὡς πρὸς τὸν καθορισμὸν ἡλικίας διὰ τὴν εἰσαγωγὴν...

§232ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Αὐτὸ δὲν τὸ δέχομαι.

§233Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Οὐ μὲ πείσεις κἂν μὲ πείσῃς; Καὶ ἂν Βουλὴ τὸ δεχθῇ, τί γίνεται; Καὶ τί χρησιμεύει ἡ συζήτησις, ἂν δὲν πρόκειται νὰ καταλήξῃ εἰς τίποτε;

§234ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ ἔχουσιν ἐξενεχθῆ πολλαὶ γνῶμαι, ἑπομένως ἠδυνάμην νὰ ἔχω καὶ μορφώσει καὶ ἐγὼ γνώμην. Περιμένω καὶ τὰ ἰδικά σας ἐπιχειρήματα βεβαίως, ἀλλ’ ἔσπευσα νὰ ἀπαντήσω, διότι μοὶ ἐρρίψατε ἓν μειδίαμα καὶ ἐνόμισα ὅτι ἀνεμένετε τὴν ἀπάντησιν ἀμέσως.

§235Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Λάθος ὑπῆρξεν ὅτι δὲν παρέστη ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς συνεδριάσεις τῆς ἐπιτροπῆς, ὁπότε ἐν τῇ ὡραίᾳ καὶ ἠρέμῳ διαλογικῇ συζητήσει, καθ’ ἣν ἀνεπτύχθησαν ἐκτενῶς πάντα τὰ ἐπιχειρήματα, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συμβῇ ὡς πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅ,τι συνέβη καὶ πρὸς ἡμᾶς τοὺς ἄλλους, οἵτινες, ἐνῷ ἐν ἀρχῇ διεφωνοῦμεν ῥιζικῶς οἱ μὲν πρὸς τοὺς δέ, ἀλλ’ εἶτα βαθμηδὸν συνηντήθημεν εἰς τόσα πολλὰ σημεῖα, ὥστε σήμερον ἐρχόμεθα ἡνωμένοι νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν ἔκθεσιν ἡμῶν ἐν ταῖς κυρίαις αὐτῆς γραμμαῖς. Ἀφοῦ δὲ συνέβη τοῦτο, ἀπομένει τοὐλάχιστον ἡ ἀπάντησις ἡ δικαία, ὅπως ἀκουσθῇ ἡ γνώμη τῶν Βουλευτῶν, διότι ἡ ἐκ τῶν προτέρων ἀπόρριψις πάσης ἐναντίας γνώμης πρὶν ἢ ἔτι ἀκουσθῶσιν αὐτῆς τὰ ἐπιχειρήματα, εἶναι τὸ ὀλιγώτερον ἀντικοινοβουλευτικόν, ἂν μή τι ἄλλα χεῖρον. Καὶ πρῶτον νομίζω ὅτι χάριν αὐτῆς τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς θέσεως ἔπρεπε νὰ ὁρισθῇ κατώτερον ὅριον ἡλικίας ἔστω τὰ 30 ἔτη, νὰ μὴ θεωρηθῇ δ’ ὡς ἐπαρκὲς προσὸν μόνον τὸ δίπλωμα τοῦ Πανεπιστημίου διὰ τὴν ὑποψηφιότητα τῆς καθηγεσίας.

§236ΘΡ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ὁ Σαβινὺ 21 ἔτους ἔγινε καθηγητής.

§237Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Νομίζω ὅτι εἶναι φυσικῶς ἀδύνατον, πρὶν παρέλθῃ χρονικόν τι ὅριον ἀπὸ τῆς διδακτορίας, νὰ παρασχεθῶσι τὰ στοιχεῖα, ἅτινα δικαιούμεθα ν’ ἀπαιτήσωμεν παρ’ ἐκείνου, ὅστις ζητεῖ οὐδὲν μᾶλλον, οὐδὲν ἧττον ἢ νὰ διορισθῇ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου. Ποῖα δὲ τὰ στοιχεῖα ταῦτα; Πρῶτον σοβαρὰ συγγραφικὴ ἐργασία, δεύτερον ἀπόδειξις τῆς διδακτικῆς ἱκανότητος καὶ τρίτον, προκειμένου περὶ πρακτικοῦ κλάδου, καὶ εὐδοκίμησις ἐν αὐτῷ. Εἶναι δυνατὸν νὰ παρασχεθῶσι ταῦτα ὑπό τινος διδάκτορος πρὶν ἢ οὗτος συμπληρώσῃ ὅριόν τι ἡλικίας; Ὁ λόγος οὗτος προσκτᾶται ἔτι μείζονα σημασίαν παρ’ ἡμῖν, ἔνθα, ὡς γνωστόν, ἡ ματαιοδοξία εἶναι λίαν διαδεδομένη, προσβάλλουσα ἰδίως πολλὰς νεαρὰς κεφαλάς. Καὶ δύναται μὲν νὰ παρασχεθῇ ἡ ἀντίρρησις ὅτι οὐδεμία θὰ προκύψῃ ζημία, ἀφοῦ πᾶς τοιοῦτος κενόδοξος θὰ ἀπορρίπτηται «μετὰ πολλῶν ἐπαίνων» ἀλλ’ ἀκριβῶς ἀπὸ τοὺς ἀώρους τούτους ὑποψηφίους ἔχομεν ἀνάγκην ν’ ἀπαλλαγῶμεν.

§238Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἀφοῦ ἀπεφασίσαμεν ὅτι δύναται Βουλευτὴς νὰ εἶναι 25 ἐτῶν...

§239Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἐγὼ καὶ ἐκεῖνο ἐπολέμησα.

§240Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἀφοῦ δηλαδὴ δύναται ν’ ἀποφασίζῃ διὰ τὰς τύχας τοῦ Ἔθνους νέος 25 ἐτῶν, θέλετε νὰ μὴ δώσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς αὐτὸν νὰ γίνηται καθηγητής;

§241Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Καίτοι ἐγὼ ἐπολέμησα καὶ αὐτό, ἐν τούτοις θέλω νὰ τονίσω τὴν διαφοράν, ἥτις ὑπάρχει μεταξὺ Βουλευτοῦ καὶ Καθηγητοῦ, διότι ἐὰν εἷς καὶ δύο καὶ τρεῖς ἢ καὶ πλείονες ἄωροι Βουλευταὶ παρακάθηνται ἐνταῦθα, δὲν φοβούμεθα νὰ προξενηθῇ ὑπ’ αὐτῶν μεγάλη ζημία. Ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα ἔχει διαφόρως προκειμένου περὶ τοῦ ἑνὸς καὶ μόνου Καθηγητοῦ, τοῦ παριστῶντος τὴν ὑψίστην κορυφὴν τῆς ἐπιστήμης, ἀπὸ τοῦ ὁποίου ἐπὶ τέλους καὶ δὲν δυνάμεθα ν’ ἀπαλλαγῶμεν τοσοῦτον εὐχερῶς, ὡς ἀπὸ τοῦ Βουλευτοῦ διὰ τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς.

§242Χ. ΚΟΡΥΛΟΣ. Ἀφοῦ δύναται ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ εἶναι 22 ἐτῶν.

§243ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προκειμένου περὶ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος εἴθισται νὰ εἶναι Βουλευτής, ἑπομένως θὰ εἶναι τοὐλάχιστον 25 ἐτῶν.

§244Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Σεῖς ἀποβλέπετε, Κύριοι, εἰς μεγαλοφυΐας εἰς ἐξαιρετικὰς φύσεις· δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τοῦτο. Ἀλλ’ ἂν πρόκειται εἰς τὸ διάστημα 200 ἐτῶν νὰ στερηθῶμεν ἴσως μιᾶς μεγαλοφυΐας, εἶναι προτιμοτέρα αὐτῆς ἡ ἀπώλεια...

§245Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὀλίγον ἐτῶν ἀπώλεια.

§246Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Βεβαιότατα ὀλίγων ἐτῶν, διότι μεγαλοφυΐα, ἡ ὁποία θὰ ἐξητμίζετο μετὰ δύο ἢ τρία ἔτη, θὰ ἦτο νοσηρά.

§247Δ. ΑΝΔΡΕΟΥ. Ὑποθέτετε ὅτι εἰς τὰς μελλούσας ἐκλογὰς δὲν θὰ ἔχωμεν πολλοὺς νεαροὺς ἐδῶ μέσα;

§248Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ὥστε πρῶτον ὅτι εἶναι φυσικῶς ἀδύνατον νὰ εἶναί τις ἐπιστήμων ὥριμος πρὸς καθηγεσίαν πρὶν ἢ παρέλθῃ ὡρισμένος χρόνος. Ἐρωτῶ μεταξὺ ὑμῶν οἱονδήποτε ἐπιστήμονα, ἀγαπήσαντα τὸ ἑαυτοῦ ἔργον, ἀφοσιωθέντα εἰς αὐτὸ μετὰ λατρείας, νὰ εἴπῃ ἂν ἠδικήθη νὰ κηρύξῃ ἑαυτὸν ἱκανόν, ὥστε νὰ προαγάγῃ τὸ ἑαυτοῦ ἔργον καὶ νὰ διδάξῃ αὐτὸ πρὸ τῆς παρελεύσεως τοὐλάχιστον δεκαετίας ἀπὸ τοῦ διπλώματος· ἐγὼ κρίνων ἐξ ἐμαυτοῦ λογίζομαι τὸ ὅριον τοῦτο τοῦ χρόνου ὡς τὸ ἐλάχιστον. Μὴ νομίζετε ὅτι λέγεται ἐπιστήμων ὁ δοκησίσοφος, ὁ ὁποῖος συνέγραψε τι, τίς οἶδε πῶς, καὶ ὅτι οὗτος εἶναι ἄξιος νὰ γίνῃ καὶ καθηγητής.

§249ΘΡ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Θὰ κρίνωσιν οἱ ὥριμοι αὐτόν.

§250Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Μάλιστα· ἀλλὰ χάριν αὐτῶν τούτων, χάριν τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Πανεπιστημίου εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀποκλείσωμεν τούτους τοὺς κατ’ ἐξοχὴν ἀπαιτητικούς, τοὺς ἀώρους ἀπαιτητάς, οἱ ὁποῖοι εἶναι οἱ μᾶλλον ἐπικίνδυνοι καὶ οἵτινες τὸν χρόνον, τὸν ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἀφιερώνωσι πρὸς καλλιέργειαν καὶ προαγωγὴν τῆς ἐπιστήμης, καταναλίσκουσιν εἰς καλλιέργειαν τῶν μέσων καὶ τῶν ἐννοιῶν. Εἶναι δὲ γνωστὸν ὅτι τοσούτῳ μᾶλλον ἔχει ἀνάγκην εὐνοιῶν καὶ μέσων, ὅσῳ μᾶλλον ἄωρος εἶναι ὁ ὑποψήφιος. Θὰ ἦτο λοιπὸν καλόν, ὅπως ἕως ὅτου καταστῇ φυσικῶς ὥριμος ὁ νεαρὸς καὶ φιλόδοξος ἐπιστήμων κλείσωμεν πρὸ αὐτοῦ τὴν θύραν τῆς ματαιοδοξίας, οὕτω δ’ ἀναγκάσωμεν αὐτόν, ἵνα τὸ διάστημα τοῦτο τοῦ χρόνου χρησιμοποιήσῃ μόνον πρὸς προαγωγὴν τοῦ ἔργου αὐτοῦ.

§251Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐδῶ εἴμεθα εἰς ἕνα τόπον τῆς λατρείας τοῦ γήρατος καὶ θέλετε προφυλακτικὰ μέτρα κατὰ τῆς νεότητος; Ἐγὼ θὰ ἤθελον νὰ λάβωμεν μέτρα ὑπὲρ τῆς νεότητος, διότι δὲν ὑπάρχει φόβος μήπως ὑπερτιμηθῇ ἡ ἀξία νέου τινός. (Χειροκροτήματα).

§252Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Περιέμενον νὰ μὴ χειροκροτήσῃ εἷς μόνον κοινωνιολόγος, ἀλλὰ περισσότεροι.

§253ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἔρχομαι εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον εἰς ἐπικουρίαν τῶν κοινωνιολόγων. (Χειροκροτήματα).

§254Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Τὸν ἀρχηγὸν μόνον τρεῖς χειροκροτοῦσι (παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§255ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν θὰ κριθῇ τὸ ζήτημα ἀπὸ τὰ χειροκροτήματα ἀλλ’ ἀπὸ τὰς ψήφους ὕστερον.

§256Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Τότε καὶ ἐγὼ εἶμαι μὲ τὸ κόμμα σας (γέλωτες).

§257ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τῆς νεότητος.

§258Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ὑπὲρ τῆς νεότητος, ὅταν πρόκειται νὰ δρέψωμεν τὰ προτερήματα αὐτῆς καὶ τὰ ἀγαθά, ὅπως εἶπον καὶ ἄλλοτε, ὡς λ. χ. διὰ τὸν ἀκοντισμόν, ὡς τὸ ἅλμα καὶ τὸν δρόμον, ὅπου θὰ ἀπῃτεῖτο μόνον ἀντοχή, εἶναι κατάλληλος ἡ νεότης, καίτοι καὶ ἐκεῖ ὑπάρχει κατώτατον ὅριον, διότι λ. χ. δωδεκαετῆ παῖδα δὲν θὰ ἐδέχεσθε εἰς τὸν Μαραθώνιον δρόμον.

§259ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Διότι, ἂν μετεῖχεν αὐτοῦ, θὰ ἐκινδύνευε νὰ βλάψῃ τὴν ὑγείαν του· δὲν πιστεύω ὅμως 22 ἢ 23 ἐτῶν νέος ὅτι θὰ πάθῃ, ἂν διδάξῃ.

§260Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ὄχι, δὲν εἶναι ὁ λόγος τῆς ὑγείας, ἀλλ’ ὁ λόγος τοῦ φυσικῶς ἀδυνάτου καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν ταύτην. Ὁ ἀνήλικος καὶ ἄωρος ὑποψήφιος καθηγητὴς δὲν θὰ ἔβλαπτε μὲν τὴν σωματικὴν αὐτοῦ ὑγείαν, ἀλλὰ θὰ ἠπείλει νὰ βλάψῃ τὴν ἠθικὴν ὑγείαν καὶ τὴν ἰδικήν του καὶ τοῦ Πανεπιστημίου καὶ τοῦ ἔθνους ὁλοκλήρου. Ἔχει λοιπὸν μεγάλην σημασίαν τοῦτο. Ἀλλ’ εἶπον οἱ ἀντιφρονοῦντες ὅτι τοιοῦτον ὅριον δὲν ὑπάρχει εἰς ξένα Πανεπιστήμια. Εἰς ἀπάντησιν ἀναφέρω ἀμέσως τὸ Πανεπιστήμιον τῶν Παρισίων, ἐν ᾧ ἔχει ὁρισθῇ τὸ ὅριον ἡλικίας τῶν 30 ἐτῶν. Ἐκεῖ δὲ μάλιστα εἶχον δικαίωμα νὰ προσβλέπωσι μετὰ μείζονος πιθανότητος εἰς περιπτώσεις μεγαλοφυΐας, καὶ ὅμως καὶ ἐκεῖ ἐφοβήθησαν τὴν ἔξαψιν τῆς ἀώρου φιλοδοξίας. Οὕτως ἔχουσι τὰ πράγματα καὶ ἐπὶ τούτων καλεῖσθε νὰ κρίνητε. Μετὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω, ὅπως εἰς τὴν § 1 τοῦ ἄρθρου 8 ἀπαλειφθῇ τὸ «ἀξίας λόγου» καὶ νὰ μείνῃ ἁπλῶς «δημοσιεύσεις πραγματείας», τῶν ὁποίων ἡ κρίσις ἐπαφίεται εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἢ τὴν Σχολήν, ἥτις θὰ ὑποβάλῃ περὶ τούτων ἠτιολογημένην ἔκθεσιν. Τὸν ὅρον «ἀξίας λόγου πραγματείας» θεωρῶ ὅλως περιττὸν καὶ μάλιστα βλαπτικὸν διὰ τὸ κῦρος καὶ τὴν ἀξίαν τοῦ νόμου. Ἐπίσης εἰς τὸ τέλος τῆς αὐτῆς παραγράφου ἀναγράφεται «... καὶ ἔχων ἀνεπίληπτον διαγωγήν». Δὲν νομίζετε ὅτι θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ ἀπαλειφθῇ καὶ τοῦτο;

§261ΑΡ. ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ. Ἂν δὲν τεθῇ εἰς τὸν νόμον αὐτό, δὲν θὰ δύνανται οἱ κριταὶ νὰ εἴπωσι, μεταξὺ τῶν δύο αὐτῶν ἐγὼ προετίμησα τὸν δεῖνα, διότι γνωρίζω ὅτι εἶναι διαγωγῆς πολὺ ὑπερτέρας, ἔχει περισσότερα ἠθικὰ προσόντα.

§262Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Δυνάμεθα νὰ ἀπαιτήσωμεν, ὅπως ἐν τῇ ἐκθέσει καὶ τῇ κρίσει περὶ ἑκάστου ὀνομάζηται καὶ ἡ αἰτία, δι’ ἣν ἡ Σχολὴ κρίνει προτιμητέον τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον ἐκ τῶν ὑποψηφίων, ἀλλ’ ἡ ἔκφρασις «ἔχων ἀνεπίληπτον διαγωγήν» εἶναι τοσοῦτον ἀόριστος, ὥστε ἐξ αὐτῆς εἶναι δυνατὸν νὰ γεννηθῇ κατάχρησις καὶ ἀδικία.

§263Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Δὲν βλάπτει.

§264Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Παράκλησιν ἰδιαζόντως θερμὴν θὰ ὑπέβαλλον ἐπίσης, ὅπως γένηται δεκτὸν ἐκεῖνο, ὅπερ καὶ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς προυτάθη, ἵνα δηλαδὴ ἡ κρίσις ἡ ἠτιολογημένη τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τῆς Σχολῆς περιλαμβάνῃ οὐ μόνον τὴν γνώμην συμβάντων τῶν μελῶν περὶ ἑνὸς ἑκάστου τῶν ὑποψηφίων, ἀλλὰ καὶ ἑκάστου τῶν μελῶν περὶ ἑνὸς ἑκάστου τῶν ὑποψηφίων. Ζητοῦμεν πλήρη δημοσιότητα καὶ κρίσιν ἀπολύτως ὑπεύθυνον.

§265ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἐὰν πέντε καθηγηταὶ ἔχωσι τὴν αὐτὴν γνώμην περὶ τῶν προσόντων ἑνὸς τῶν ὑποψηφίων, δὲν ὑπάρχει λόγος ἰδιαιτέρας ἐκθέσεως δι’ ἕκαστον. Ὅταν τις τῶν κριτῶν ἔχῃ γνώμην ἀντίθετον τῆς τῶν ἄλλων, βεβαίως θὰ ὑποβάλῃ ἰδίαν ἔκθεσιν. Ἐὰν πάντες ἔχωσι μίαν καὶ τὴν αὐτὴν γνώμην, διατί νὰ ὑποβάλωσι πέντε ἢ ἓξ ἰδιαιτέρας ἐκθέσεις;

§266Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἕκαστος κριτής, ἐὰν θελήσῃ νὰ εἴπῃ ὅτι προτιμᾷ τὸν Α τοῦ Β, πρέπει καὶ νὰ αἰτιολογήσῃ τοῦτο δι’ ἰδίας ἐκθέσεως. Φοβοῦμαι τὰς ἀοριστολογίας. Ἐπίσης ἐν τῇ § 3 ἀναγράφεται ὅτι, ἐὰν δὲν ἐπιτευχθῇ ἡ κατὰ τὸ προηγούμενον ἐδάφιον πλειονοψηφία, ὁ Ὑπουργὸς διορίζει μόνος. Ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ἀπεφασίσαμέν τι ἄλλο. Παρατηρήσατε, παρακαλῶ, κ. Ὑπουργέ, ἐὰν δὲν εἶναι προτιμότερον ν’ ἀποδεχθῆτε τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς, ἀφοῦ ἡ Σχολὴ λέγει: «ἂν οὐδένα ἐκ τῶν ὑπαρχόντων ὑποψηφίων κρίνῃ ἱκανὸν ὅπως καταλάβῃ τὴν ἕδραν, κηρύσσεται ἡ ἕδρα σχολάζουσα, ἐν τῷ μεταξὺ δὲ ἡ διδασκαλία ἀνατίθεται εἴς τινα τῶν ἄλλων καθηγητῶν ἄνευ ἐπιμισθίου».

§267Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν γνωρίζω, κύριοι συνάδελφοι, κατὰ πόσον θὰ εἶμαι εὐτυχέστερος τοῦ προλαλήσαντος εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν ἐπιχειρημάτων, δι’ ὧν θὰ προσπαθήσω νὰ πείσω ὑμᾶς τε καὶ τὸν κ. Ὑπουργόν, ὅτι καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ προσόντα τοῦ ὑποψηφίου εἰς τακτικὴν πανεπιστημιακὴν ἕδραν καθηγητοῦ πολὺ ὀρθῶς κατὰ τὴν γνώμην μου εἰς τὸν ἀρχικῶς ὑποβληθέντα ὀργανισμὸν εἶχε περιλάβει ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ τὴν ἀπὸ δεκαετίας κτῆσιν τοῦ διδακτορικοῦ διπλώματος. Φρονῶ ὅτι τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ προλαλήσαντος ἀγαπητοῦ κ. συναδέλφου ὑπῆρξαν ἀσθενῆ, διὸ καὶ θὰ πειραθῶ νὰ ἀναπτύξω πρὸ ὑμῶν ἄλλα, ἅτινα ἐλπίζω ὅτι θὰ πείσωσι τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ διατηρήσῃ μεταξὺ τῶν προσόντων τοῦ ὑποψηφίου τακτικοῦ καθηγητοῦ καὶ τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος. Ὄντως δὲ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμπιστευθῶμεν εἰς ἄρτι ἀπόφοιτον τῶν πανεπιστημιακῶν ἑδωλίων τὴν διεύθυνσιν κλινικῆς καὶ νὰ προσδοκῶμεν παρ’ αὐτοῦ ἐπιτυχῆ διεξαγωγὴν πάντων τῶν συμπαρομαρτούντων καθηκόντων τοῦ καθηγητοῦ τῆς πανεπιστημιακῆς κλινικῆς, ὁσηνδήποτε καὶ ἂν ἤθελεν ἔχει οὗτος ἐπιστημονικὴν παίδευσιν, ἀφοῦ, ὡς γνωστόν, ἡ ἰατρικὴ ἐπιστήμη εἶναι κατ’ ἐξοχὴν πρακτικὴ ἐπιστήμη, ἤτοι πρακτικὴ ἐφαρμογὴ τῶν θεωρητικῶν δεδομένων, ἡ δὲ θεωρία ἐν τῇ Ἰατρικῇ συνδέεται τόσῳ ἀναποσπάστως τῇ πράξει, ὥστε ὁσονδήποτε κάτοχον καὶ ἂν ἠθέλομεν ὑποθέσει τῆς θεωρίας ἄρτι ἀποφοιτήσαντα ἀσκληπιάδην, καὶ ὁσονδήποτε μεγαλοφυᾶ, δὲν ἐπιτρέπεται ἡμῖν νὰ φρονῶμεν ὅτι οὗτος ἔχει ἀναγκαίως τὰ ἀπαιτούμενα πολλαπλᾶ προσόντα τὰ ἐκ τῆς πείρας ἀπορρέοντα, ἵνα ἀναλάβῃ τὴν διεύθυνσιν πανεπιστημιακῆς κλινικῆς, διότι ἀσφαλῶς οὗτος θὰ ὑστερῇ εἰς τὸ πρακτικὸν μέρος. Πλὴν τούτου ὅμως νομίζω ὅτι ὑφίσταται καὶ ἄλλος τις λόγος, προκειμένου περὶ διδακτόρων τῆς Ἰατρικῆς, ὅστις ἐπιβάλλει τὴν παραδοχὴν ὡς ἀναγκαίου μέτρου τοῦ προσόντος τῆς δεκαετοῦς πρακτικῆς ἀσκήσεως, δεδομένου δὲ ὅτι δὲν ὁμιλῶ ἐνταῦθα περὶ τῶν τῆς Νομικῆς, τῆς Θεολογίας καὶ τῆς Φιλοσοφικῆς, καθόσον μεταξὺ τῶν τοιούτων διδακτόρων εἶναι δυνατὸν ἐξέχουσά τις διάνοια καὶ εἰς νεαρὰν ἡλικίαν καὶ ἄνευ μακρᾶς ἐπαγγελματικῆς ἐξασκήσεως νὰ κατέχῃ διαπρεπῶς τὴν οἰκείαν καθηγετικὴν ἕδραν. Ἰδοὺ δὲ ἐν ὀλίγοις τίς ὁ λόγος οὗτος ὁ ἐπιβάλλων ὡς προσὸν τὴν δεκαετῆ ἐπαγγελματικὴν δοκιμασίαν. Ἐπειδὴ οὐδεὶς προφήτης πιστευτὸς ἐν τῷ τόπῳ του, ἐπεκράτησεν ἀτυχῶς ἐν Ἑλλάδι τὸ ἔθος, οἱ ἀποφοιτῶντες ἀσκληπιάδαι νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὴν Ἑσπερίαν Εὐρώπην, ἵνα τελειοποιηθῶσι, τοῦθ’ ὅπερ ἄριστον, ἀλλὰ καὶ προσπαθοῦσι συγχρόνως νὰ προμηθεύωνται ἀρκετὸν ἀριθμὸν συγχωροχαρτίων ὑπὸ μορφὴν πιστοποιητικῶν, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ ἐπιβληθῶσιν εἶτα ἐπανακάμπτοντες ταχύτερον καὶ ἀκοπώτερον ἀνακηρύττοντες ἑαυτοὺς ἱκανωτέρους τῶν ἤδη ἐξασκουμένων ἐπιστημόνων, τῶν ἀπὸ ἐτῶν ἀγωνιζομένων νὰ καταλάβωσι θέσιν τινὰ ἐν τῇ πανεπιστημιακῇ σταδιοδρομίᾳ. Βεβαίως ταῦτα λέγων δὲν διανοοῦμαι νὰ ὑποστηρίξω ὅτι ἡ ἐν Ἑλλάδι ἐπιστήμη εἶναι τοσούτῳ προηγμένη, ὥστε δύναται νὰ ὑποστῇ, ἔστω καὶ σχετικῶς, σύγκρισιν πρὸς τὴν ἐν τῇ δυτικῇ Εὐρώπῃ, ἀλλ’ ὅμως ὀφείλω νὰ τονίσω ὅτι ὑφίσταται καὶ ἐνταῦθα, ἔστω καὶ ὑποτυπώδης ἐπιστημονικὴ κίνησις, πάντως ὅμως ἀξία λόγου καὶ ἐπαίνου, ἣν θὰ ἦτο ἄδικον νὰ παρίδῃ τις, καὶ ἐγκληματικὸν νὰ περιφρονῇ, ἀφοῦ αὕτη καθ’ ὁλοκληρίαν ὀφείλεται εἰς ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν, καὶ οὐδεμίαν εὑρίσκει ἐνθάρρυνσιν, τοὐναντίον δὲ λόγῳ ἐπαγγελματικῆς ἀντιζηλίας καὶ ἐπιστημονικῆς στειρότητος τοῦ πλείστου τῶν νῦν καθηγητῶν πειρᾶται αὕτη ν’ ἀναθάλλῃ ἐν περιβάλλοντι ἥκιστα εὐμενῶς διατεθειμένῳ νὰ τὴν ἐνθαρρύνῃ καὶ τὴν περιβάλλῃ διὰ τῆς ἀναγκαίας θαλπωρῆς. Δὲν ὀφείλομεν δὲ νὰ δεχθῶμεν ὡς ὀρθόν, ὅτι δέον αἱ ἐν Ἑλλάδι γενόμεναι καὶ δημοσιευόμεναι ἐπιστημονικαὶ ἐργασίαι νὰ τίθενται ἐν ἐλάσσονι μοίρᾳ τῶν γενομένων καὶ δημοσιευομένων ὑπὸ ὁμογενῶν τελειοποιουμένων ἐν τῇ Ἑσπερίᾳ Εὐρώπῃ, ἀφοῦ αἱ τελευταῖαι αὗται δὲν ὀφείλονται πολλάκις εἰς τὴν πρωτοβουλίαν καὶ ἱκανότητα τοῦ γράψαντος, διότι καὶ τὸ θέμα ὑπὸ τοῦ καθηγητοῦ ὃν ἀκολουθοῦσιν ἐκεῖ τοῖς ἐδόθη, καὶ ἐν ταῖς ἐρεύναις των ὑπ’ αὐτοῦ ἢ τῶν ἐπιμελητῶν του καθοδηγοῦνται. Δὲν πρέπει δὲ ν’ ἀποδίδωμεν τὴν αὐτὴν ἀξίαν εἰς τὴν ὑπὸ τοιούτους ὅρους γενομένην ἐν τῇ ξένῃ ἐπιστημονικὴν ἐργασίαν, ἣν καὶ εἰς τοιαύτην, ἥτις ἐγένετο παρ’ ἡμῖν ὑπὸ ἐπιστήμονός τινος, ὅστις καὶ τὸ θέμα αὐτὸς οὗτος ἐξέλεξε, καὶ μόνος ἔφερεν εἰς πέρας, καίτοι οὔτε τὰ ἐπιστημονικὰ μέσα εἶχεν ἄφθονα, ὡς ἐν τῇ Ἑσπερίᾳ, οὔτε βιβλιογραφικὰ βοηθήματα, πλὴν οὔτε τὴν καθοδήγησιν καὶ τὴν βοήθειαν καθηγητοῦ, ὡς ἐπὶ τὰ πολλά, ἠδύνατο νὰ ἔχῃ. Γνωρίζετε προσέτι ὅτι ἐν Εὐρώπῃ ὑπάρχει καὶ ἡ βιομηχανία, οὕτως εἰπεῖν, τῆς ἰατρικῆς φιλολογίας, καὶ βλέπετε αἴφνης βοηθοὺς κλινικῆς ἢ ἐκτάκτους καθηγητὰς μὴ ἔχοντας ἀρκούσας ἀπολήψεις νὰ ἀναγκάζωνται νὰ ἐργάζωνται συγγράφοντες διὰ λογαριασμὸν καὶ πρὸς ἠθικὸν ὄφελος τρίτου. Οὕτω δὲ βλέπομεν ὁμοεθνεῖς ἐπιστήμονας, οἱ ὁποῖοι ἐφ’ ὅσον διαμένουσιν ἐν τῇ Ἑσπερίᾳ Εὐρώπῃ παράγουσιν ἱκανὴν ἐπιστημονικὴν ἐργασίαν δημοσιευομένην εἴτε εἰς αὐτοτελῆ συγγράμματα εἴτε εἰς ἐπιστημονικὰ περιοδικά, ἅμα δ’ ὡς ἔλθωσιν ἐνταῦθα καὶ ἐγκατασταθῶσι, παραμένουσιν ἐπὶ δεκαετηρίδας οὐδεμίαν ἐπιστημονικὴν ἐργασίαν δημοσιεύοντες, καὶ καταλαμβάνονται ὑπὸ δυσεξηγήτου ἐπιστημονικῆς στειρώσεως αὐτοὶ οἱ χαλκέντεροι, οἱ τόσας πρωτοτύπους ἐρεύνας ἐν τῇ ξένῃ ποιησάμενοι.

§268Δ. ΑΝΔΡΕΟΥ.....

§269Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ταῦτα λέγων δὲν ἐπιζητῶ νὰ μειώσω τὴν ἀξίαν οὐδενὸς ἐπιστήμονος ἐκ τῶν ἐν τῇ ξένῃ τελειοποιηθέντων οὔτε ὑπονοῶ ὡρισμένα πρόσωπα. Ἀλλὰ γνωρίζετε καλῶς ὑμεῖς, κύριε Ἀνδρέου, ὅτι δὲν ἐσυνήθισα ὁσάκις πρόκειται περὶ ζητημάτων γενικοῦ συμφέροντος νὰ χαρίζωμαι εἰς οὐδένα καὶ λέγω τὴν σκάφην σκάφην. Ἡ ἐν λόγῳ διάταξις δὲν μὲ ἐνδιαφέρει προσωπικῶς παντάπασιν, οὔτε μὲ θίγει ὁπωσδήποτε. Κατ’ ἀκολουθίαν ὑποστηρίζω τὴν διατήρησιν ὡς ἀναγκαίου προσόντος τοῦ ὑποψηφίου καθηγητοῦ τῆς Ἰατρικῆς, τὴν ἀπὸ δεκαετίας ἐξάσκησιν τοῦ ἰατρικοῦ ἐπαγγέλματος, διότι φρονῶ ὅτι ὁ διαγωνισθησόμενος ἐπιστήμων ὀφείλει νὰ ἔχῃ διαμείνει ἐν τῷ τόπῳ, ἐν τῷ ὁποίῳ ἐπιδιώκει νὰ καταλάβῃ τοιαύτην ὑψηλὴν θέσιν ἐπί τινα χρόνον, καὶ νὰ ἔχῃ ἐξασκήσει τὸ ἐπάγγελμα, τοῦτο δέ, ἵνα παράσχῃ τὸν ὑλικὸν καιρὸν καὶ κριθῇ ἡ ἐπιστημονική του δρᾶσις ὑπό τε πρακτικὴν καὶ προαγωγικῆς τῆς ἐπιστήμης ἔποψιν, ὑπὸ τῶν συναδέλφων του, οὕτω δὲ θὰ ἀποφεύγωμεν ἐν τῷ μέλλοντι τὴν ἀνάρρησιν ἐπὶ τῶν καθηγητικῶν ἑδρῶν νεαρῶν ἐπιστημόνων οὐδὲν ἄλλο ἀποκομιζόντων ἐκ τῆς Ἑσπερίας παρεκτὸς ἐπιστημονικῶν τινων ἐργασιῶν συντελεσθεισῶν ἐκεῖ τῇ ὁδηγίᾳ καὶ βοηθείᾳ καθηγητοῦ ἢ ἐπιμελητοῦ ἢ βοηθοῦ τινος, ἐνίοτε δὲ καὶ ἀποκλειστικῶς γενομένων ὑπὸ τῶν τελευταίων τούτων. Ἐπίσης θὰ παρατηρήσω ὅτι ἀσπάζομαι ἀπολύτως τὴν γνώμην τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς, καθ’ ἣν ἐν τῇ Σχολῇ τῶν φυσικῶν ἐπιστημῶν θὰ ἐπετρέπετο εἰς ἐπιστήμονά τινα νὰ ἐξετάζηται εἰς ὡρισμένον τι μάθημα καὶ νὰ λαμβάνῃ πιστοποιητικὸν ἐπιτυχοῦς εἰς αὐτὸ δοκιμασίας, ὡρισμένος δὲ ἀριθμὸς τοιούτων πιστοποιητικῶν δοκιμασίας θὰ ἔδιδε τὸ δικαίωμα εἰς τὸν κεκτημένον ταῦτα νὰ λαμβάνῃ τὸν τίτλον τοῦ διδάκτορος λ. χ. τῆς χημείας, τῆς φυσικῆς κ. τ. λ., ὡς τοῦτο γίνεται, νομίζω, ἐν Γαλλίᾳ. Ὑποστηρίζω δὲ τὴν γνώμην ταύτην τῆς ἐπιτροπῆς ὡς σκόπιμον νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ παρ’ ἡμῖν, διότι νομίζω ἀναγκαῖον, ἵνα ἐν τῷ μέλλοντι ἀπαιτῶνται ἀπὸ τὸν καθηγητὴν τῆς ἰατροδικαστικῆς καὶ τοξικολογίας γνώσεις ἰδιαίτεραι, προσόντα ἰδιαίτερα. Ὄντως δέ, ὡς γνωστόν, ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν ὀργανισμῷ τοῦ Πανεπιστημίου ἔχει ἀνατεθῆ εἰς τὸν καθηγητὴν τῆς ἰατροδικαστικῆς καὶ ἡ διδασκαλία τῆς τοξικολογίας. Ἀλλ’ ἡ τοξικολογία ἵνα διδαχθῇ προϋποθέτει εὐρείας γνώσεις χημείας παρὰ τοῦ διδάξοντος, διότι δὲν ἀγνοεῖτε ὅτι ὑπάρχουσι π. χ. περιπτώσεις δηλητηριάσεως δι’ ἀλκαλοειδῶν ἢ ἄλλων ὀργανικῶν δηλητηρίων, καθ’ ἃς εἶναι δυσχερὲς καὶ εἰς τὸν μᾶλλον διακεκριμένον τῶν χημικῶν νὰ κατορθώσῃ καὶ ἀνεύρῃ τὰ ἐν λόγῳ δηλητήρια ἐν τῷ ὀργανισμῷ ὑπὸ τὴν ἀρχικὴν αὐτῶν σύνθεσιν. Κατ’ ἀκολουθίαν κρίνω ὀρθοτάτην τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς, καθ’ ἣν παρέχεται εἰς τὴν σχολὴν τῶν φυσικῶν ἐπιστημῶν τὸ δικαίωμα ν’ ἀπονέμῃ πιστοποιητικὰ δοκιμασίας εἰς ὡρισμένα μαθήματα, διότι οὕτω θὰ ἀπέβαινεν εὐχερὲς νὰ ἀπαιτῶμεν ἐν τῷ μέλλοντι παρὰ τοῦ ὑποψηφίου καθηγητοῦ διὰ τὴν ἕδραν τῆς ἰατροδικαστικῆς ἰδιαίτερά τινα προσόντα, δηλαδὴ νὰ κέκτηται πρὸς τῷ διπλώματι τοῦ διδάκτορος τῆς Ἰατρικῆς καὶ δίπλωμα προλύτου τῆς Νομικῆς καὶ πιστοποιητικὸν δοκιμασίας εἰς τὸ μάθημα τῆς χημείας.

§270Γ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Ὁ Vibert, ὁ ὁποῖος κατέχει τὴν ἕδραν τῆς ἰατροδικαστικῆς ἐν τῇ Σχολῇ τῶν Παρισίων, δὲν εἶναι οὔτε προλύτης τῆς Νομικῆς οὔτε διδάκτωρ τῆς χημείας.

§271Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἀλλὰ λησμονεῖτε, κύριε συνάδελφε, ὅτι ἐν Γαλλίᾳ ὑπάρχουσι καὶ ἕτεροι δύο καθηγηταὶ τῆς ἰατροδικαστικῆς, πρὸς δὲ καὶ εἰδικὸς καθηγητὴς τῆς τοξικολογίας, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη. Βεβαίως, ἂν καὶ ἡμεῖς εἴχομεν ἐν τῇ Ἰατρικῇ Σχολῇ οὐχὶ πληθώραν, ἀλλὰ μόνον τὸν ἀναγκαῖον ἀριθμὸν διδακτικοῦ προσωπικοῦ διὰ πᾶν καλῶς ὠργανωμένον Πανεπιστήμιον, δὲν θὰ ἐπέμενον μάλιστα, θὰ ἤμην διατεθειμένος νὰ δεχθῶ, ὅπως ἀνετίθετο μᾶλλον εἰς τὸν καθηγητὴν τῆς φαρμακολογίας καὶ φαρμακοδυναμικῆς καὶ ἡ διδασκαλία τῆς τοξικολογίας, καίτοι ἐν Γαλλίᾳ ἐπικρατεῖ νὰ διδάσκηται ἡ φαρμακολογία, ἡ φαρμακογνωσία καὶ ἡ φαρμακοδυναμικὴ μετὰ τῆς θεραπευτικῆς. Τὸ προτεινόμενον μέτρον ἀφορῶν τὰ προσόντα τοῦ ἐν τῷ μέλλοντι καθηγητοῦ τῆς ἰατροδικαστικῆς, τοῦ μοναδικοῦ, ὡς εἶπον, ἐν τῷ ἡμετέρῳ Πανεπιστημίῳ, θεωρῶ ἀπαραίτητον, διότι φρονῶ ὅτι ἡ Πολιτεία ὀφείλει συντόνως νὰ προνοήσῃ καὶ δημιουργήσῃ ἐπιστήμονας κύρους, οὓς θὰ χρησιμοποιῇ, ἀνάγκης τυχούσης, ὡς arbitres πρὸς ἀπόλυσιν πολυπλόκων καὶ σκοτεινῶν ἰατροδικαστικῶν ζητημάτων, πρὸ τῶν ὁποίων ἡ Δικαιοσύνη διαπορεῖ. Ὀφείλω ἀτυχῶς νὰ βεβαιώσω ὅτι σήμερον ἡ Δικαιοσύνη τῆς ἡμετέρας χώρας δὲν ἔχει ἰατροδικαστὴν κύρους, ἵνα χρείας τυχούσης προσφύγῃ εἰς τὰ φῶτά του. Δέον λοιπὸν δι’ οὓς λόγους ἐξέθεσα νὰ ἀπαιτήσωμεν ἀπὸ τὸν καθηγητὴν τῆς ἰατροδικαστικῆς νὰ κέκτηται καὶ δίπλωμα προλύτου τῆς Νομικῆς καὶ πιστοποιητικὸν δοκιμασίας χημείας.

§272Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Αὐτὸ εἰς οὐδὲν Πανεπιστήμιον ὑπάρχει.

§273Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν ἐφηρμόσθη εἰσέτι, ἀλλὰ προυτάθη. Τοῦτο δ’ ἀκριβῶς θὰ ἀποτελέσῃ τιμὴν ὑψίστην διὰ τὸ ἡμέτερον Πανεπιστήμιον, νὰ ἐφαρμόσῃ τουτέστι πρῶτον μέτρον, τὸ ὁποῖον ἀσφαλῶς μετ’ οὐ πολὺ θὰ λάβωσιν ἄλλα Πανεπιστήμια. Ἐν Ἑσπερίᾳ Εὐρώπῃ ἡ ἰδέα αὕτη ἔχει ὡριμάσει. Δὲν πιστεύω νὰ ἀγνοῆτε μάλιστα, ὅτι ἐν Γαλλίᾳ ὑπεκινήθη πρὸ τριετίας περίπου σοβαρῶς τὸ ζήτημα, καὶ συνέστη ἐπιτροπὴ μικτὴ ἐκ Βουλευτῶν καὶ ἐπιστημόνων, ἥτις ὑπέβαλε τὰ πορίσματα τῆς μελέτης αὐτῆς ἐπὶ τοῦ προκειμένου θέματος, καὶ προέτεινεν, ἵνα εἰς τὸ μέλλον, ἐκτὸς τοῦ μέχρι νῦν χορηγουμένου διδακτορικοῦ διπλώματος, τοῦ διπλώματος τῆς ἐξασκήσεως, ὑπάρχῃ καὶ ἀνώτερον δίπλωμα διὰ τοὺς ἐπιθυμοῦντας νὰ ἀκολουθήσωσι πανεπιστημιακὴν στασιοδρομίαν. Ὥστε, ὡς βλέπετε, δὲν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ εἰσάγω καινὰ δαιμόνια. Πρέπει λοιπὸν διὰ τοῦ συστήματος τῆς παροχῆς πιστοποιητικῶν δοκιμασίας νὰ κατορθώσωμεν νὰ διαιρέσωμεν τὰς ἀνωτέρας σπουδὰς εἰς δύο κατηγορίας, δύο κλάσσεις δηλαδή· νὰ ὑπάρχῃ εἰδικὸν δίπλωμα δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι προορίζουν ἑαυτοὺς διὰ τὴν ἐπαγγελματικὴν ἐξάσκησιν ἁπλῶς, καὶ εἰδικὸν δι’ ἐκείνους, οἵτινες ἐπιθυμοῦσι νὰ ἐξακολουθήσωσι πανεπιστημιακὴν σταδιοδρομίαν ἐπιδιώκοντες τὴν κατάληψιν πανεπιστημιακῆς ἕδρας ἢ καθηγετικὴν θέσιν ἐν ἀνωτάτῳ τινὶ ἐκπαιδευτηρίῳ. Ἀκριβῶς δὲ διὰ τοὺς ἄνω λόγους ὑποστηρίζω ὅτι καὶ ὁ καθηγητὴς τῆς γενικῆς παθολογίας ὀφείλει, πρὸς τοῖς ἄλλοις, νὰ ἔχῃ καὶ πιστοποιητικὸν δοκιμασίας χημείας καὶ πιστοποιητικὸν δοκιμασίας φυσικῆς, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ φαντασθῇ τις καθηγητὴν διδάσκοντα δοκίμως τὴν γενικὴν παθολογία, ἐφ’ ὅσον οὗτος δὲν κέκτηται πάντα ἐκεῖνα τὰ ἐπιστημονικὰ ἐφόδια καὶ τὰς γνώσεις, αἵτινες εἶναι ἀπαραίτητοι τανῦν. Τοιαύτη λοιπὸν ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ἐπὶ τῶν προκειμένων θεμάτων ἐκφράζω καὶ ἐπειράθην νὰ ἐπιβάλω παρέχων ἐν δυνατῇ συντομίᾳ πάντα τὰ δικαιολογητικὰ στοιχεῖα καὶ ἀναπτύσσων τὰ ἐπιχειρήματα, ἃ ἐθεώρησα ἐπὶ μᾶλλον πειστικά. Δὲν γνωρίζω κατὰ πόσον θὰ λάβῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑπ’ ὄψιν τὰς γνώμας μου ταύτας. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ φρονῶ ὅτι δέον σοβαρῶς νὰ τὰς μελετήσῃ. Ἐπίσης θὰ παρατηρήσω τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν 2αν παράγραφον τοῦ αʹ ἐδαφίου. Νομίζω ὅτι δὲν ὀφείλομεν ν’ ἀφήσωμεν εἰς τὰς Σχολὰς τοῦ Πανεπιστημίου τὸ δικαίωμα ἐπὶ οἱᾳδήποτε προφάσει ν’ ἀναβάλλωσι κατὰ βούλησιν τὴν πλήρωσιν τῶν κενῶν ἑδρῶν. Τοὐναντίον, δέον ἅμα ὡς κενωθῇ ἕδρα τις, ἀναγκαστικῶς νὰ συνέρχηται μετὰ ὡρισμένον χρονικὸν διάστημα ἡ οἰκεία Σχολὴ καὶ νὰ προκηρύσσῃ διαγωνισμόν. Ὡσαύτως θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ διορίζῃ μὲν ὁριστικῶς ἐν πάσῃ κενῇ ἕδρᾳ «διακεκριμένον ἐπιστήμονα ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ», ἀλλὰ νὰ καθορίσῃ ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν ὀργανισμῷ ἀκριβέστερον τὰ πράγματα, διότι νῦν μὲν πάντες ἐννοοῦμεν τί ἐννοεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς λέγων «διακεκριμένον ἐπιστήμονα ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ», ἀλλ’ ἐπειδὴ δυνατὸν ἐν ἀπωτέρῳ μέλλοντι νὰ δοθῇ κακὴ ἑρμηνεία, καὶ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ θεωρηθῇ ὡς ἔξοχος καὶ διακεκριμένος ἐπιστήμων τις, ἐνῷ πράγματι πόρρω θ’ ἀπέχῃ ἀπὸ τοῦ νὰ ᾖ τοιοῦτος, δέον εἰς τὴν διάταξιν ταύτην νὰ προστεθῇ: «κατέχων τὴν αὐτὴν θέσιν καὶ διδάσκων τὸ αὐτὸ μάθημα ἐν ὁμοτίμῳ ξένῳ Πανεπιστημίῳ ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ τακτικοῦ ἢ ἐκτάκτου καθηγητοῦ». Φρονῶ δ’ ὅτι ἡ παρατήρησίς μου αὕτη εἶναι ὀρθὴ καὶ ἡ τροπολογία ἀναγκαιοτάτη, διότι πολλοὶ τῶν τελειοποιουμένων ἢ σπουδαζόντων ἐν Ἑσπερίᾳ Εὐρώπῃ κατορθώνουν νὰ προσλαμβάνωνται ἐπιμεληταὶ (Chefs des cliniques), οὐχὶ ἐν πανεπιστημιακαῖς κλινικαῖς, ἀλλ’ ἐν ἰδιωτικαῖς. Ὑπάρχουσι δὲ ἐν τῇ Ἑσπερίᾳ Εὐρώπῃ, ὡς γνωρίζετε, πολλαὶ ἰδιωτικαὶ κλινικαὶ διευθυνόμεναι ὑπὸ καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, οἱ ἐργαζόμενοι δ’ ἐν αὐταῖς εἴτε ὡς ἐπιμεληταὶ εἴτε ὡς βοηθοὶ οὐδεμίαν ὑφίστανται δοκιμασίαν ἢ διαγωνισμόν τινα, ἀποκλειστικὸν προσὸν θεωρεῖται ἡ εὔνοια τοῦ διευθύνοντος τὴν κλινικὴν ταύτην καθηγητοῦ. Θὰ ὁμολογήσητε, πιστεύω, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι ἄδικον, οἱ οὕτω πως γενόμενοι ἐν τῇ Ἑσπερίᾳ ἐπιμεληταὶ κλινικῆς τινὸς ἰδιωτικῆς νὰ δύνανται νὰ διορίζωνται «ὡς διακεκριμένοι» καὶ νὰ καταλαμβάνωσιν οὕτω εὐχερῶς τακτικὴν ἕδραν ἐν τῷ ἡμετέρῳ Πανεπιστημίῳ πρὸς μεγίστην ἀπογοήτευσιν τῶν παρ’ ἡμῖν ἐπιδιωκόντων τοιαύτην σταδιοδρομίαν ἐπιστημόνων, οἵτινες κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον πάντες ἐν τῷ μέλλοντι ἀντὶ σοβαρᾶς ἐργασίας ἐπιστημονικῆς θὰ προτιμῶσι νὰ καταναλίσκωσι τὸν χρόνον καὶ τὸ χρῆμα αὑτῶν, ἵνα ἐπιτύχωσι τὴν εὔνοιαν καθηγητοῦ τινος ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, καὶ οἱανδήποτε θέσιν ἐν κλινικῇ ἰδιωτικῇ, ἐξασφαλίζουσαν αὐτοῖς τὸν τίτλον τοῦ «διακεκριμένου ἐπιστήμονος ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ» καὶ τὴν θέσιν τοῦ τακτικοῦ καθηγητοῦ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἔχουσι πολιτικήν τινα ἐπιρροὴν ἐν τῇ πατρῴᾳ καὶ χηρεύει τακτικὴ ἕδρα, διοριζόμενοι ἀπ’ εὐθείας. Ἐπίσης θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπὸ σοβαρὰν ἔποψιν τὴν καὶ χθὲς γενομένην ὑπ’ ἐμοῦ παρατήρησιν, καθ’ ἣν δέον νὰ μὴ δοθῇ ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν Σύγκλητον τὸ δικαίωμα ἱδρύσεως ἢ καταργήσεως ἐκτάκτων ἢ τακτικῶν ἑδρῶν καὶ τῆς ἀντικαταστάσεως κενωθείσης τακτικῆς ἕδρας ὑπὸ ἄλλης τακτικῆς ἢ ἐκτάκτου. Βεβαίως μοὶ ἐγένετο ἡ παρατήρησις ὅτι ἐν τῇ Συγκλήτῳ ἑκάστη Σχολὴ ἀντιπροσωπεύεται, ἀλλ’ εὑρίσκω ὅτι ἐν τῷ νέῳ ὀργανισμῷ ἑκάστη Σχολὴ ἀντιπροσωπεύεται ἀνεπαρκῶς ὑφ’ ἑνὸς καὶ μόνου καθηγητοῦ, καὶ κατ’ ἀκολουθίαν φρονῶ ὅτι θὰ ἦτο ὀρθόν, ὅπως δοθῇ ἡ πρέπουσα σημασία καὶ εἰς τὰς ἀποφάσεις τὰς ληφθείσας προηγουμένως ἐπὶ παντοίων ζωτικωτάτων διὰ τὰς Σχολὰς θεμάτων ὑπ’ αὐτῶν τούτων τῶν Σχολῶν μετὰ πλειονοψηφίαν τῶν ¾ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν ἀποτελούντων αὐτὰς καθηγητῶν. Σημειωτέον ὅτι πρόκειται περὶ καταργήσεως τακτικῶν ἑδρῶν, πρόκειται περὶ τῆς ἱδρύσεως ἑδρῶν τακτικῶν ἢ τῆς ἀντικαταστάσεως τακτικῶν ἑδρῶν δι’ ἄλλων ἐκτάκτων, κατ’ ἀκολουθίαν μόνον ἡ οἰκεία Σχολὴ δύναται νὰ ἔχῃ πεφωτισμένην γνώμην καὶ ἐμπεριστατωμένην περὶ τῶν ἀναγκαιουσῶν αὐτῇ ἑδρῶν.

§274Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Λέγει.

§275Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Λέγει βεβαίως ἡ σχετικὴ διάταξις, ἀλλ’ ὅμως οὐχὶ περὶ ἱδρύσεως ἑδρῶν· λέγει μόνον περὶ καταργήσεως καὶ ἀντικαταστάσεως ἑδρῶν, ὁπότε δέον ν’ ἀποφαίνηται καὶ ἡ Σχολή. Διὰ τοὺς ἄνω λόγους παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ συμπεριλάβῃ, εἰ δυνατόν, καὶ τὴν τροπολογίαν, καθ’ ἣν ἡ μὲν Σχολὴ ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως, ἡ δὲ Σύγκλητος τὸ veto. Ἐν περιπτώσει δέ, καθ’ ἣν καὶ ἡ Σύγκλητος συμφωνεῖ πρὸς τὴν γνώμην τῆς Σχολῆς καὶ προτείνει τὴν σύστασιν ἢ κατάργησιν ἢ ἀντικατάστασιν ἕδρας τινὸς εἰς τὸν ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργόν, τότε ὁ Ὑπουργὸς ὑποχρεωτικῶς νὰ προβαίνῃ εἰς ἐκτέλεσιν τῶν οὕτως ὑποδεικνυομένων αὐτῷ μέτρων. Τέλος, κύριοι συνάδελφοι, ὀφείλω, περαίνων τὰς ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου παρατηρήσεις μου, νὰ προσθέσω ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον νὰ προστεθῇ καὶ ἕτερόν τι ἐδάφιον, διὰ τοῦ ὁποίου θ’ ἀπαγορεύηται ἀπολύτως ἡ μετάθεσις καθηγητοῦ ἀπὸ ἕδρας τινὸς εἰς ἄλλην οἱανδήποτε κενωθεῖσαν μὴ συγγενοῦς μαθήματος· διότι τοῦτο ἐγίνετο κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ τοῦτο ὑπῆρξεν ἡ κυριωτέρα ἀφορμὴ τῆς συναλλαγῆς ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ. Τοῦτο προτείνει καὶ ἡ ἐπιτροπή. Δὲν διεκδικῶ ὅθεν δίπλωμα εὑρεσιτεχνίας, ὅπως πρὸ ὀλίγου ὁ συνάδελφος κ. Παπαδάμ μοὶ ἀπέδωκε, καὶ προθέσεις προφήτου, διότι ὑπεστήριξα ὅτι παρά τινων καθηγητῶν δέον ἐν τῷ μέλλοντι ν’ ἀπαιτῶνται πλείονα προσόντα τῶν νῦν ἀπαιτουμένων. Νομίζω ὅμως ὅτι ὤφειλον νὰ δηλώσω ὅτι ἐν προκειμένῳ ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι ὀρθόν, καὶ μάλιστα ἀνέφερον διὰ τίνας λόγους, τοῦθ’ ὅπερ αὕτη ἴσως ἐκ λεπτότητος παρέλειψε νὰ πράξῃ.

§276ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Προνοεῖ τὸ νομοσχέδιον περὶ αὐτοῦ, περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλεῖτε.

§277Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν εἶδον. Ποῦ;

§278ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον λέγει: κενωθείσης ὁπωσδήποτε ἕδρας τινός, πρέπει νὰ ὑποβάλῃ ὁ ὑποψήφιος πρωτότυπον μελέτην, ἡ ὁποία πρέπει νὰ εἶναι εἰδικὴ διὰ τὸν κλάδον αὐτόν.

§279Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ.

§280ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Δὲν θὰ γίνῃ μετάθεσις, διὰ νὰ κενωθῇ ἡ ἕδρα; Ὅταν θὰ κενωθῇ ἡ ἕδρα, ὑπάρχει ἄρθρον εἰδικὸν πῶς πληροῦται. Δὲν ὑπάρχει καμμία διάκρισις ἂν εἶναι καθηγητὴς ἢ δὲν εἶναι. Πρέπει αὐτὸς νὰ ὑποβάλῃ πάλιν ὑποψηφιότητα ἐκεῖ καὶ νὰ φέρῃ πρωτότυπον μελέτην. Πῶς θὰ γίνῃ ἡ μετάθεσις; Λέγει: «κενωθείσης ὁπωσδήποτε ἕδρας». Πῶς θὰ γίνῃ ἡ μετάθεσις, ὅταν κενωθῇ ἡ ἕδρα;

§281Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἔχετε δίκαιον, ἐὰν λαμβάνητε τὸ μέτρον αὐτό. Ἀλλ’ ἀκριβῶς ζητῶ ἐξαίρεσιν.

§282ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Τί ἐξαίρεσις νὰ γίνῃ, ὅταν εἶναι τακτικὴ ἕδρα;

§283Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἡ ἐξαίρεσις αὕτη πρέπει νὰ γίνῃ διὰ τὴν χειρουργικὴν παθολογίαν καὶ τὴν εἰδικὴν νοσολογίαν. Δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς τὰς δύο αὐτὰς ἕδρας νὰ γίνηται μετάθεσις.

§284Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς λέγει ὅτι δύναται νὰ εἶναι ὑποψήφιος ἐπίσης. Δι’ αὐτὸ ἡ ἐπιτροπὴ προνοοῦσα εἶπεν ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον αὐτό, ὅτι ὁρίζονται διὰ νόμου τὰ μαθήματα τὰ συναφῆ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ὑποψήφιος ὁ τακτικὸς καθηγητής. Πρέπει νὰ εἶναι ἐκ τῶν ἐκτάκτων.

§285ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Θέλει νὰ εἶναι ὑποψήφιος ὁ καθηγητὴς ὁ κατέχων ἕδραν, ὑποψήφιος ἄλλης κενωθείσης ἕδρας; Δὲν ἔχει ἢ νὰ ὑποβάλῃ τὴν αἴτησίν του. Ἐὰν ἔχῃ τὰ προσόντα ὅτι αὐτὸς εἶναι ὁ καταλληλότερος, θὰ γίνῃ.

§286Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Διότι ὁ καθηγητὴς ἤλπιζε νὰ καταλάβῃ τὴν θέσιν καὶ διότι ὑπέθαλπε μεταξὺ τῶν συναδέλφων τὴν ἰδέαν ἵνα καταλάβῃ καὶ ἔλεγεν ἂς γίνῃ καθηγητής.

§287ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Δὲν δύναται παρὰ νὰ εἶναι συναφὴς πρὸς τὰς ἐργασίας, τὰς ὁποίας κάμνει, διότι ὀφείλουσιν αἱ ἐργασίαι αὐταὶ νὰ εἶναι τόσον σχετικαὶ διὰ τὸ μάθημα τοῦτο, ὥστε νὰ δικαιολογῶσι τὴν ἐκλογήν του, ἄλλως νὰ δικαιολογῆται ὁ Ὑπουργός, ὁ ὁποῖος θ’ ἀναλάβῃ.

§288Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγώ, προκειμένου νὰ γίνῃ παρερμηνεία, νομίζω ὅτι ἀπολύτως ὀφείλει νὰ ἀπαγορεύηται ἡ μετάθεσις ἀπὸ ἕδρας εἰς ἕδραν, ἵνα λείψωσιν αἱ ἀσχημίαι τοῦ παρελθόντος.

§289Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, παρετηρήθη εἰς τὸ παρελθὸν τὸ ἑξῆς. Ἐχήρευε μία θέσις, ἣν διεξεδίκει τις, ὁ ὁποῖος ἦτο παθολόγος. Ἐγένετο τέλος οὗτος καθηγητής, ἀλλ’ ἀνελάμβανε τὸ μάθημα τῆς ἰατροδικαστικῆς, χωρὶς οὐδὲν νὰ ἔχῃ ἐφόδιον.

§290ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δύναται νὰ γίνῃ τώρα αὐτό;

§291Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ μίαν στιγμήν. Λοιπὸν ἐπὶ ἕξ ἔτη εἰργάζετο καὶ κατόπιν αὐτὸς κατέστη καλὸς ἰατροδικαστὴς διὰ νὰ διδάσκῃ· ἀλλὰ τὸ ἕβδομον ἔτος ἐκενοῦτο ἡ ἕδρα τοῦ παθολόγου, αὐτὸς δέ, ὁ ὁποῖος ἐπὶ ἑπτὰ ἔτη ἀφῆκε τὴν παθολογίαν, εἶναι ξένος πλέον πρὸς τὸν κλάδον αὐτόν. Τοῦτο λοιπὸν νὰ λείψῃ εἰς τὸ μέλλον.

§292Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Λείπει.

§293Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν λείπει.

§294Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Λείπει, διότι, ἐὰν πραγματικῶς αἱ ἐργασίαι αὐτοῦ εἶναι τοιαῦται, ὥστε καὶ μετὰ τὰ ἑπτὰ ἔτη νὰ δικαιολογῶσιν ὅτι εἶναι τόσον ἱκανός, ὥστε ἐπὶ τοῦ κριτηρίου τῆς κοινῆς γνώμης νὰ θεωρηθῇ καλλίτερος ἀπὸ ὅλους τοὺς ἄλλους ὑποψηφίους, μὰ τὴν ἀλήθειαν δὲν ἐννοῶ διατί νὰ μὴ προτιμηθῇ εἰς τὴν ἕδραν, εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι εἰδικός.

§295ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ διορισθῇ καθηγητής.

§296Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Σχολὴ θὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰς ἐργασίας του, κύριε Πρόεδρε, τὰς πρὸ ἑπτὰ ἐτῶν.

§297ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπερατώθη.

§298Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δύο λέξεις.

§299ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Παρακαλῶ, ἀφήσατε τώρα.

§300ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐτελείωσεν. Ἐξήγγειλα ἀπόφασιν. Δὲν ἀνακαλεῖται πλέον. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 8 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ Τρικκάλων κ. Γ. Σπυροπούλου ὑποβάλλεται πρότασις νόμου «περὶ διαθέσεως 13,053 καὶ 38% τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ δήμου Τρικκάλων κλπ.», τυπωθησομένη πρὸς διανομήν. (Ἰδὲ Παράρτημα Βʹ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, τεῦχος Αʹ.) Ἄρθρον 9 (ἀναγινώσκεται). Ὁ κ. Χρυσοστάλης ἔχει τὸν λόγον.

§301Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, δὲν ἐσκόπουν παντάπασι νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν πανεπιστημιακοῦ νομοσχεδίου καὶ ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ἔστω καὶ ἐπ’ ὀλίγον, διότι φρονῶ ὅτι ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων πρέπει νὰ λαμβάνωσι τὸν λόγον ἄνδρες εἰδικώτεροι καὶ ἔχοντες ἐπικρατεστέραν γνώμην ἐμοῦ ἐπὶ τῶν ζητημάτων αὐτῶν. Παριστάμενος ὅμως χθὲς κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἰδίου νομοσχεδίου, καθ’ ἣν ὥραν ἠγόρευεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ἀναπτύσσων ἐφ’ ἑνὸς ἑκάστου ἄρθρου τὴν γνώμην του, ἔφθασε καὶ εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἤδη 9 ἄρθρον, ὅτε τὴν ὥραν ἐκείνην τὸν διέκοψαν δύο ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης συνάδελφοί μας διακεκριμένοι, λέγοντες πρὸς αὐτόν....

§302Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἐπιτρέπετε; Ἐγένετο μία διακοπὴ καὶ ἡ διακοπὴ αὕτη δὲν δύναται ν’ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον συζητήσεως. Τὸ νομοσχέδιον δὲν προνοεῖ περὶ τῆς περιπτώσεως, τὴν ὁποίαν λέγετε. Ἐὰν ὑπάρξῃ τροπολογία τοιαύτη, ἐπὶ τῆς τροπολογίας νὰ λάβητε τὸν λόγον, ὄχι ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ὅτι δύναται νὰ γίνῃ τροπολογία.

§303Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Μάλιστα.

§304ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπουφίδης ἔχει τὸν λόγον.

§305Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Εἰς τὴν γʹ ἀνάγνωσιν.

§306ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λαμπρινόπουλος.

§307Γ. ΛΑΜΠΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, παρετηρήθη ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, καὶ ἰδίως εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, ὅτι ἡ Βουλὴ ἀσχάλλει παρακολουθοῦσα τὴν συζήτησιν, ἐνῷ τὸ τοιοῦτον μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ συμβαίνῃ.

§308Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Δὲν ἀσχάλλει.

§309Γ. ΛΑΜΠΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Παρετήρησα τοῦτο ἐκ τῶν συχνῶν διακοπῶν, αἱ ὁποῖαι ἐγίνοντο, καὶ ἐλέχθη ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ παύσῃ ἡ συζήτησις, προσέτι δ’ ὅτι ἡ αἴθουσα τῆς Βουλῆς μετεβλήθη εἰς Ἰατροσυνέδριον! Ἀλλὰ τίς ἄλλος θὰ συζητήσῃ ἐκτενέστερον παρὰ ὁ εἰδικὸς εἰς τὸ θέμα; Μοὶ φαίνεται ὅτι τὸ τοιοῦτο δὲν ἦτο ὀρθόν, διότι εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἀνωμολογήθη ἡ ἐξαιρετικὴ σημασία τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον πραγματευόμεθα καὶ συζητοῦμεν· ἐὰν δέ τινες ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων, ἄπειροι ὄντες εἰς τὰ κοινοβουλευτικά, παρατείνωσι τὸν λόγον θέλοντες νὰ διαφωτίσωσι τὴν Βουλήν, αὐτό, φρονῶ, δὲν θ’ ἀπετέλει βάσιν, ὥστε νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν λεπτομερῶς, καθ’ ὅτι ἔπρεπεν ἡ Βουλὴ ἡ παροῦσα, ἐπειδὴ ἔλαχεν ὁ κλῆρος εἰς αὐτὴν ἰδιαζόντως, νὰ ἐπιληφθῇ ἵνα μεταρρυθμίσῃ καὶ κανονίσῃ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Πανεπιστημίου, ὁ ὁποῖος ἀπὸ 65 ἐτῶν παρέμεινεν ἀμετάβλητος, καὶ ὁσάκις ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν τοιοῦτον νομοθέτημα, παρετηρήθη ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἀνάλογος διάθεσις πρὸς τὴν σοβαρότητά του, ἵνα συζητηθῇ καὶ ψηφισθῇ. Καὶ διὰ τοῦτο ἐξαπελύοντο κατ’ ἔτος ἑκατοντάδες ἀκαταρτίστων καὶ ἡμιμαθῶν διπλωματούχων διεκδικούντων τὸν σεμνὸν τίτλον τοῦ ἐπιστήμονος! Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, προκειμένου περὶ τῆς συζητήσεως τοῦ ἐν τῷ Συντάγματι ἄρθρου περὶ μονιμότητος τῶν ὑπαλλήλων, ἐπεκαλέσθη καὶ εἶπεν, ἂν ὄχι δι’ ἄλλο τι, ἀλλὰ καὶ διὰ πλουτοπαραγωγικοὺς λόγους πρέπει νὰ ψηφισθῇ ἡ μονιμότης, διὰ νὰ παύσῃ ἡ στρατιὰ τῶν 6–7 χιλιάδων ἀτόμων, τὰ ὁποῖα περιμένουσι νὰ καταλάβωσι τὰς δημοσίας θέσεις κατὰ τὰς κυβερνητικὰς μεταβολάς, ὡς γίνεται, καὶ τὴν προσοχήν των ἔχουσιν, ἐστραμμένην εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, οἱ περισσότεροι δ’ ἐκ τῆς στρατιᾶς ταύτης προέρχονται ἀτυχῶς ἐκ τοῦ Πανεπιστημίου μας. Ἐὰν δὲν συζητηθῶσι τὰ θέματα αὐτὰ λεπτομερῶς καὶ ὡς ἐμπρέπει, θὰ ἔχωμεν πάλιν τὴν αὐτὴν κατάστασιν ὡς πρὸς τοὺς θεσιθήρας.

§310ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἕως τώρα ἀποδεικνύεται ὅτι τὰ συζητοῦμεν ἄριστα, ὥστε νὰ μὴ ἐρχώμεθα εἰς παρεκβάσεις. Τουλάχιστον αὐτὸ νὰ κερδίσωμεν.

§311Γ. ΛΑΜΠΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Προκειμένου περὶ τοῦ ἄρθρου 9, ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν καὶ τῶν προσόντων αὐτῶν, διὰ μακρῶν ἀνεπτύχθησαν εἰς τὴν κατ’ ἀρχὴν συζήτησιν καὶ ἠκούσθησαν πολλὰ ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως δὲν παραδεχθῇ τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς, τοῦ νὰ καθορισθῶσιν αἱ ἕδραι αἱ ἔκτακτοι τῶν καθηγητῶν τῆς Ἰατρικῆς καὶ τῶν Φυσικομαθηματικῶν, θὰ ἦτο καλόν, ἵνα, ἀφοῦ κατόπιν τῆς γνωμοδοτήσεως τῆς Συγκλήτου θὰ ἀποφανθῇ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ὁρισθῶσιν εἰς τὴν ἀπόφασιν αὐτοῦ εἰς περισσοτέρας, ἐπειδὴ κατὰ τὴν πάροδον τοῦ χρόνου καὶ τὴν πρόοδον τῶν ἐπιστημῶν δυνατὸν νὰ ἀναφαίνηται ἡ ἀνάγκη νεωτέρων ἑδρῶν, καὶ οὕτω πως νὰ καταρτίζωνται αὗται. Ἢ μᾶλλον νὰ χρησιμεύσῃ ὡς μέτρον ἡ συζήτησις, ἡ ὁποία ἐγένετο, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀνάγκην τῶν ἑδρῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπεδείχθησαν ὑπὸ τῶν λαβόντων τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Ὡς πρὸς τὸ χρονικὸν διάστημα, δηλαδὴ τὴν θητείαν, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ ἔκτακτος καθηγητής, ἐλέχθησαν πολλὰ καὶ ὅλοι ὑπέδειξαν ὅτι τὸ χρονικὸν διάστημα τῆς πενταετίας δὲν πρέπει νὰ τεθῇ, νὰ περιορισθῇ δηλαδὴ εἰς αὐτήν, διότι δὲν θὰ προσελκυσθῶσιν οἱ ἄριστοι, ὥστε νὰ καταλάβωσι τὰς θέσεις τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν. Ἠδύνατο τὸ πενταετὲς διάστημα νὰ παρασιωπηθῇ, δηλαδὴ ὁ ἔκτακτος καθηγητής, ἠδύνατο νὰ ἀναφέρῃ τὸ νομοσχέδιον ὅτι παραμένει ὡς τοιοῦτος, ἐφ’ ὅσον ἐκτελεῖ καλῶς τὰ καθήκοντά του καὶ συντελεῖ διὰ τῶν ἐργασιῶν αὐτοῦ εἰς τὴν πρόοδον τῆς ἐπιστήμης. Ἠδύνατο δὲ ἡ Σύγκλητος νὰ ὑποδεικνύῃ ὅτι, ἐὰν εἷς ἐκ τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν παραμελῇ τὰ καθήκοντά του ἢ δὲν φαίνηται ἀντάξιος τῆς θέσεως, νὰ προτείνῃ τὴν ἀπόλυσίν του, καὶ τὸ Ὑπουργεῖον βεβαίως θὰ προβῇ εἰς ταύτην. Ὡς εἶναι γνωστόν, καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν οἱ ἔκτακτοι καθηγηταὶ κατέχουσιν ἐπὶ ἐννέα ἔτη τὴν θέσιν, ἀλλ’ ἐκεῖ ἔχουσι καὶ δώδεκα Πανεπιστήμια, ὅπου ἐν τῷ μεταξὺ δύνανται νὰ ὑπηρετῶσιν ἐκ περιτροπῆς ἢ ν’ ἀναδειχθῶσιν ἐκ μέρους ἄλλου Πανεπιστημίου ὡς τακτικοί, ἐνῷ εἰς τὸ μοναδικόν μας Πανεπιστήμιον πρέπει ὁ ἔκτακτος ν’ ἀναμένῃ τὸν θάνατον τοῦ τακτικοῦ, διὰ νὰ λάβῃ τὴν θέσιν. Εἰς τὴν Φυσικομαθηματικὴν πολὺ περισσότερον δὲν πρέπει νὰ ὁρισθῇ τὸ ὅριον αὐτό, διότι αὐτοὶ θὰ κατέχωσιν ἀγόνους κλάδους καὶ δὲν δύνανται νὰ ἐξασκῶσιν ἐπάγγελμα, ὡς οἱ ἰατροὶ καὶ δικηγόροι. Τὸ δὲ νομοσχέδιον δὲν κάμνει καμμίαν διάκρισιν, προκειμένου περὶ τῶν Φυσικομαθηματικῶν καὶ τῆς Ἰατρικῆς. Ὥστε ὁ περιορισμὸς αὐτὸς τῆς πενταετοῦς θητείας δὲν θὰ προσελκύσῃ, ὡς φαίνεται, εἰς τὴν Σχολὴν αὐτὴν τῶν Φυσικομαθηματικῶν τοὺς ἀρίστους καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ προαγάγωσι τὴν ἐπιστήμην, ὡς δὲ εἶναι γνωστόν, καὶ ἐν Εὐρώπῃ ἀνεδείχθησαν καθηγηταὶ καὶ ἔφθασαν εἰς περιωπὴν ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους εἶχον ὡς βοηθοὺς ἐπιμελητὰς ἢ ἐκτάκτους καθηγητὰς οἱ καθηγηταί, οἱ ὁποῖοι ἀνέδειξαν τὰς ἕδρας, τὰς ὁποίας κατεῖχον. Εἰς τοὺς τακτικοὺς καθηγητὰς λέγει τὸ ἄρθρον ὅτι «χορηγεῖται διὰ τὴν ἐν τοῖς φροντιστηρίοις, ἐργαστηρίοις καὶ κλινικαῖς διδασκαλίαν των πρόσθετον μηνιαῖον ἐπιμίσθιον ἐκ δραχ. 100». Φρονῶ, ὅτι, ἀφοῦ εἰς τοὺς κλινικοὺς καθηγητὰς ἀφήνεται ἐλεύθερον τὸ στάδιον τῆς ἀσκήσεως τοῦ ἐπαγγέλματός των καὶ ἐξ αὐτοῦ ἀπολαμβάνουσι πολλὰς χιλιάδας δραχμῶν ἐτησίως, τὸ ποσὸν τοῦ ἐπιμισθίου δὲν πρέπει νὰ δοθῇ. Θὰ ἠδύνατο νὰ δοθῇ εἰς τοὺς καθηγητὰς τῶν ἐργαστηρίων, ἀντὶ νὰ δοθῇ εἰς τοὺς καθηγητὰς τῶν κλινικῶν. Βεβαίως ἡ διάταξις τοῦ νὰ μὴ ἀσκῇ τὸ ἐπάγγελμά του ὁ καθηγητής, ὡς ὑπεδείχθη χθὲς καὶ ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λακωνίας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τεθῇ. Δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν λ. χ. εἰς τὸν καθηγητὴν τῆς ὑγιεινῆς, ἐὰν τὸν προσκαλέσωσι καθ’ ὁδὸν ἐπειγόντως νὰ ἐπισκεφθῇ ἀσθενῆ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τῷ διατυπωθῇ ὅτι ἀπαγορεύεται ἐπὶ ποινῇ ἀπολύσεως ἡ ἐξάσκησις ἔστω καὶ δι’ ἐπιτακτικὴν ἀνάγκην. Τὸ ζήτημα τοῦτο δύναται νὰ τὸ κανονίσῃ ἡ Σχολὴ ἡ Ἰατρική. Ὁσάκις εἷς καθηγητὴς καλλιεργεῖ περισσότερον τὴν πελατείαν του ἀπὸ τὴν θέσιν του, ἡ Σχολὴ νὰ ὑποχρεῶται τοῦτο νὰ ἀναφέρῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ νὰ λαμβάνωνται μέτρα κατὰ τοῦ χρηματοθήρα καθηγητοῦ.

§312Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Διὰ βραχυτάτων θὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν σχετικῶς πρὸς τὸν θεσμὸν τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν. Φρονῶ ὅτι πάντες θὰ ηὐχόμεθα ὅπως, εἰ δυνατόν, αἱ ἕδραι τῶν τακτικῶν καθηγητῶν ὡρίζοντο πολυαριθμότεραι τῶν προβλεπομένων ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν ὀργανισμῷ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου. Ἀτυχῶς αἱ ὑλικαὶ δυνάμεις τοῦ Κράτους δὲν ἐπιτρέπουσιν, ὡς γνωστόν, ὄχι πλέον πολυτέλειαν τακτικῶν ἑδρῶν, ἀλλ’ οὔτε κἂν τὴν σύστασιν πασῶν τῶν ἀπαραιτήτων διὰ Πανεπιστήμιον ἔχον τὸν προορισμὸν τοῦ ἡμετέρου. Οὐχ ἧττον νομίζω ὅτι πρέπει καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ συσταθῶσιν ἐν τῇ Ἰατρικῇ Σχολῇ περισσότεραι ἕδραι ἐκτάκτων καθηγητῶν ἀντὶ τῶν ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν ὀργανισμῷ προβλεπομένων δέκα. Τοῦτο δ’ ἐπιβάλλεται ὄντως, διότι, δεδομένου ὅτι δὲν ἔχομεν, ὡς ἄλλα προηγμένα Κράτη, δύο ἢ καὶ πλείονα Πανεπιστήμια, ὀφείλομεν νὰ διευκολύνωμεν τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐπιστημονικῆς ἁμίλλης, νὰ δημιουργήσωμεν φυτώριον μελλόντων τακτικῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, ἰδίᾳ διά τινας ἀγόνους ὑλικῶς διὰ τὸν ἐπιδιδόμενον εἰς αὐτοὺς ἐπιστήμονα ἰατρικοὺς κλάδους, ὡς ἡ ἀνατομική, φυσιολογία, ἰατροδικαστικὴ κ.τ. λ., καὶ τέλος, ἵνα συντελέσωμεν λόγῳ τῆς οὕτω δημιουργηθησομένης ἐπιστημονικῆς ἁμίλλης νὰ ἐξαρθῇ ὁ ζῆλος τῶν τακτικῶν καθηγητῶν, καὶ ἐργάζωνται ἐν τῷ μέλλοντι μετὰ πλείονος ζέσεως ἢ ἐν τῷ παρελθόντι, τόσον δι’ ὅ,τι ἀφορᾷ εἰς τὴν διὰ τῆς ἐπεμεμελημένης διδασκαλίας διάδοσιν τῆς ἐπιστήμης, ὅσον καὶ διὰ τὴν προαγωγὴν αὐτῆς, ἀφοῦ αὕτη, ὡς ἐκ τῆς ἠθικοπλαστικῆς καὶ πλουτοπαραγωγικῆς τῆς δυνάμεως, τοσοῦτον συνδέεται πρὸς τὸ καλῶς νοούμενον συμφέρον τοῦ Κράτους. Βεβαίως ὅμως αἱ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας προτεινόμεναι δέκα ἕδραι ἐκτάκτων εἰσὶν ἀνεπαρκεῖς ὅπως συντελέσωσιν εἰς τὴν πραγματοποίησιν πάντων ὅσα ἀνέπτυξα ἀνωτέρω. Προβλέπω τὴν ἀντίρρησιν τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργοῦ ὅτι τάχα ἐλλείψει ὑλικῶν μέσων ἡ ἐπιθυμητὴ καὶ ἀναγκαία αὔξησις τῶν ἐκτάκτων ἑδρῶν ἐν τῇ Ἰατρικῇ Σχολῇ δὲν δύναται νὰ συντελεσθῇ. Ἂν ὅμως τῷ ἀπεδείκνυον ὅτι ἡ αὔξησις αὕτη τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐκτάκτων ἑδρῶν εἶναί τι κατορθωτόν, καὶ ὅτι διὰ συνδυασμοῦ τινος δυνάμεθα ἀντὶ τοῦ προβλεπομένου ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν ὀργανισμῷ ἐκ τεσσαράκοντα ὀκτὼ ἀτόμων βοηθητικοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ νὰ ἔχωμεν τοιοῦτον ἐξ ἑξήκοντα, μάλιστα μετὰ προκυπτούσης ἀσφαλοῦς οἰκονομίας ἐκ τοῦ προϋπολογιζομένου ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ποσοῦ ἄνω τῶν ὀκτακοσίων περίπου δραχμῶν κατὰ μῆνα, βεβαίως θὰ ἐδυσκολεύετο νὰ μὲ πιστεύσῃ, καὶ θὰ διέτρεχον τὸν κίνδυνον νὰ χαρακτηρισθῶ τοὐλάχιστον ὡς ταχυδακτυλουργὸς τῶν ἀριθμῶν. Ἐν τούτοις δὲν πρόκειται περὶ θαύματος προσομοίου τοῦ ἐν Κανᾷ. Ὁ προτεινόμενος ὑπ’ ἐμοῦ συνδυασμὸς στηρίζεται ἐπὶ ἐνδελεχοῦς ἐπιγνώσεως τῶν τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς ἀναγκῶν, καὶ ἐπὶ τῆς δικαίας κατανομῆς τῆς τε ἀντιμισθίας καὶ τοῦ ἀριθμοῦ τοῦ ἀναγκαιοῦντος βοηθητικοῦ προσωπικοῦ. Ὄντως δὲ δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ δημιουργηθῇ ἰσότης ἀντιμισθίας τῶν ἐπιμελητῶν, ἀφοῦ ὁ νόμος εἶναι ἀπαιτητικώτερος διά τινας ἐξ αὐτῶν, ὡς λ.χ. διὰ τοὺς τῶν ἐργαστηρίων, ἀλλ’ οὔτε πρέπει αἱ θέσεις τῶν βοηθῶν νὰ θεωρῶνται ὡς θέσεις παρέχουσαι ὑλικὴν ἀπολαυὴν τοιαύτην, ὥστε νὰ μεταβληθῶσιν ἀπὸ ἐπιστημονικῶν εἰς βιοποριστικάς. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ καταπονήσω ὑμᾶς εἰσερχόμενος εἰς τὰς λεπτομερείας τοῦ ὑπ’ ἐμοῦ προτεινομένου οἰκονομικοῦ συνδυασμοῦ, ἀλλ’ εἰμὶ βέβαιος ὅτι διὰ τῆς ἐφαρμογῆς του θὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐπιστημονικῆς ἁμίλλης, ἥτις δὲν ὑφίστατο μέχρι σήμερον ἐν τῷ ἡμετέρῳ Πανεπιστημίῳ, θὰ δημιουργήσωμεν ἐπιστημονικὴν ἱεραρχίαν καὶ φυτώριον τακτικῶν καθηγητῶν ἄξιον τῆς ἀποστολῆς των, ἀντὶ δὲ νὰ ἔχωμεν βοηθητικὸν διδακτικὸν προσωπικὸν ἐκ τεσσαράκοντα ὀκτὼ μόνον ἀτόμων, ἤτοι ἐκ δέκα ἐκτάκτων καθηγητῶν, εἴκοσιν ἐπιμελητῶν καὶ δεκαοκτὼ βοηθῶν, θὰ ἔχωμεν τοιοῦτον ἐξ ἑξήκοντα, ἤτοι εἴκοσιν ἐκτάκτων, εἴκοσιν ἐπιμελητῶν καὶ εἴκοσι βοηθῶν, πρὸς δὲ μετὰ προκυπτούσης οἰκονομίας, ὡς ἤδη εἶπον, ὑπερβαινούσης τὰς ὀκτακοσίας δραχμὰς κατὰ μῆνα.

§313ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Δὲν ὑποβάλλετε τροπολογίαν;

§314Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Μάλιστα· θὰ ὑποβάλω τοιαύτην, καὶ θ’ ἀναπτύξω ἐν αὐτῇ τὰς λεπτομερείας τοῦ προτεινομένου ὑπ’ ἐμοῦ συνδυασμοῦ. Θὰ ἴδητε ὅτι ταὐτά εἰσι ζητήματα καλῆς θελήσεως καὶ οὐχὶ δαπάνης, θὰ πεισθῆτε δὲ ὅτι ἡ ὑπ’ ἐμοῦ προτεινομένη ἐπίλυσις αὐτῶν στηρίζεται ἐπὶ δεδομένων θετικῶν. Κατ’ ἐμὴν γνώμην δέον ἑκάστη ἕδρα τακτικοῦ καθηγητοῦ, εἰς ὃν θὰ ἀνατεθῇ νὰ διδάσκῃ συμπληρωματικῶς ἢ ἐπικουρικῶς ἐπιστημονικὴν ὕλην πληροῦσαν τὰ ὑπὸ ἔποψιν διδασκαλίας ὑπάρχοντα ἐν τῇ Ἰατρικῇ Σχολῇ κενά, καὶ λόγῳ τοῦ περιωρισμένου ἀριθμοῦ τῶν τακτικῶν ἑδρῶν καὶ λόγῳ τῆς εὐρύτητος τῆς ὕλης, ἣν περιλαμβάνουσι νῦν οἱ διάφοροι κλάδοι τῆς ἰατρικῆς ἐπιστήμης ὡς ἐκ τῶν συντελεσθεισῶν ἐπιστημονικῶν προόδων καὶ τῶν δημιουργηθεισῶν πρὸς τελείαν ἐπιστημονικὴν κατάρτισιν διδακτικῶν καὶ φροντιστηριακῶν ἀναγκῶν. Κατ’ ἀκολουθίαν θ’ ἀνατεθῇ λ. χ. εἰς τὸν ἔκτακτον καθηγητὴν τῆς ἀνατομικῆς ἡ διδασκαλία καὶ αἱ φροντιστηριακαὶ ἀσκήσεις τῆς ἐμβρυολογίας καὶ ἱστολογίας, ὡς εἰς τὸν ἔκτακτον καθηγητὴν μιᾶς τῶν παθολογικῶν κλινικῶν θὰ ἀνατεθῇ ἡ διδασκαλία καὶ φροντιστηριακὴ ἄσκησις τῆς κλινικῆς διαγνωστικῆς, ὡς τέλος εἰς τοὺς ἐκτάκτους τῶν τακτικῶν χειρουργικῶν ἑδρῶν θὰ ἀνατεθῇ ἡ διδασκαλία τῶν νόσων τῶν οὐροποιητικῶν ὀργάνων, τῆς ῥινολαρυγγολογίας κτλ. Ἐπίσης θεωρῶ ἐπάναγκες νὰ παρατηρήσω καὶ τὰ ἑξῆς, δι’ ὅ,τι ἀφορᾷ ὡρισμένους τακτικοὺς καθηγητάς. Ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν ὀργανισμῷ ἀναφέρεται ὅτι ἀπαγορεύεται εἰς τοὺς τακτικοὺς καθηγητὰς ἡ ἐξάσκησις τοῦ ἐπαγγέλματος ἐπὶ ποινῇ παύσεως. Ὡς ὑπεστήριξα ἤδη εἰς τὴν κατ’ ἀρχὴν συζήτησιν, θεωρῶ τὴν διάταξιν ταύτην ἀνελεύθερον, καὶ φρονῶ ὅτι τὰ ὑπ’ ἐμοῦ προταθέντα ἐπιχειρήματα ὑπῆρξαν πειστικά. Διὸ προτείνω νὰ τροποποιηθῇ ἡ διάταξις αὕτη κατὰ τρόπον καθιστῶντα αὐτὴν δικαίαν καὶ ἐφαρμόσιμον οὕτως (ἀναγινώσκει): «Εἰς τοὺς καθηγητὰς τῆς ἀνατομικῆς, φυσιολογίας, παθολογικῆς ἀνατομικῆς, μικροβιολογίας καὶ ὑγιεινῆς παρέχεται πρόσθετον ἐπιμίσθιον ἐκ δραχμῶν 200, ἂν δηλώσωσιν ὅτι σκοποῦσι νὰ παραιτηθῶσι τῆς ἐξασκήσεως τοῦ ἐπαγγέλματος τοῦ ἰατροῦ».

§315ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἐφ’ ὅσον δὲν ἐξασκοῦσι τὸ ἐπάγγελμα τοῦ ἰατροῦ.

§316Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Μάλιστα τοιοῦτόν τι προτείνω.

§317Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τὸ ζήτημα τοῦ καθορισμοῦ τῶν ἑδρῶν εἶπον ἤδη πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι τὸ συζητοῦμεν ἀπὸ πάσης ἀπόψεως. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον ἐν κυριολεξίᾳ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, εἶναι τοῦτο, πῶς κατορθώνομεν νὰ ὁρίζωμεν εἰς τὸν νόμον πόσαι κατ’ ἀνώτατον ὅριον θὰ εἶναι παγίως αἱ ἕδραι. Τοῦτο εἶναι ὡς νὰ λέγωμεν διὰ νόμου, ὅτι τόση θὰ εἶναι παγίως ἡ ἔκτασις τῆς ἐπιστήμης. Τὸ νὰ εἴπωμεν ὅτι κατὰ τοιοῦτον τρόπον θὰ ὁρίζωνται ἑκάστοτε αἱ ἔκτακτοι ἕδραι βεβαιότατα τὸ ἐννοῶ, ἀλλὰ νὰ εἴπωμεν διὰ τοῦ νόμου, κ. Ὑπουργέ, ὅτι τόσαι ὡρισμένως εἶναι αἱ ἕδραι, εἶναί τι ἐν κυριολεξίᾳ ἀκατανόητον. Νομίζω λοιπόν, ὅτι πρέπει νὰ ὁρισθῇ εἰς τὸ ἄρθρον, πῶς θὰ ὁρίζωνται αἱ ἔκτακτοι ἕδραι καὶ οὐδὲν πλέον τούτου. Δεύτερον νομίζω ὅτι εἶναι διαγραπτέα ἡ διάταξις περὶ τοῦ χρόνου τῆς θητείας τοῦ ἐκτάκτου καθηγητοῦ.

§318Δ. ΑΝΔΡΕΟΥ. Νὰ τὴν αὐξήσωμεν.

§319Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Οὔτε νὰ τὴν αὐξήσωμεν. Ὁ εἰσερχόμενος εἰς τὸ Πανεπιστήμιον νὰ διδάξῃ πρέπει ν’ ἀντιληφθῇ καὶ νὰ συναισθανθῇ τὴν ὕπαρξίν του τὴν ἐπιστημονικήν, ταυτιζομένην πρὸς τὸ ἵδρυμα ἐκεῖνο. Τότε μόνον θὰ διδάξῃ καθὼς πρέπει, τότε θὰ ἔχῃ ὅλην τὴν βαθεῖαν συναίσθησιν τοῦ καθήκοντος· ἄλλως, ἐὰν ἔχητε πενταετίαν, θὰ ἔχητε ἕνα ἐπιδεικνύοντα τὸν τίτλον τοῦ πρώην καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου, διὰ νὰ αὐξήσῃ τὴν πελατείαν του, ἢ νὰ ἔχῃ τὸν τίτλον κεχαραγμένον ἐκ κουφότητος καὶ ματαιοδοξίας εἰς τὸ ἐπισκεπτήριόν του. Τὸ ζήτημα τοῦτο ἐπιφυλάσσομαι ὅπως τὸ ἐξετάσω εὐρύτερον κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν. Ἐπίσης ἐξετάζω τὴν διάταξιν περὶ διατηρήσεως κλινικῆς καὶ ἀσκήσεως τοῦ ἐπαγγέλματος. Τὴν διάταξιν ταύτην, νὰ διατηρῶσιν ἰδίαν κλινικήν, τὴν ἐννοῶ καὶ τὴν δέχομαι, δὲν δέχομαι ὅμως τὴν ἀπαγόρευσιν εἰς τὴν ἄσκησιν τοῦ ἐπαγγέλματος. Δέχομαι ὅλους τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Λακωνίας κ. Μέρμηγκας ἀνέφερε, νομίζω ὅμως ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσωμεν εἰς ἓν ἄλλο συμπέρασμα. Ἀντὶ νὰ μισθοδοτήσωμεν διὰ διακοσίων δραχμῶν μόνον τοὺς ἐκτάκτους καθηγητάς, νὰ μὴ δώσωμεν μισθὸν κατὰ τὴν γνώμην μου παντάπασιν εἰς τοὺς καθηγητὰς τῆς παθολογίας, τῶν χειρουργικῶν κλινικῶν καὶ τῶν ἄλλων κλάδων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι παρέχουσιν ὅλην τὴν εὐκαιρίαν εἰς τοὺς καθηγητὰς νὰ κερδαίνωσι τόσα πολλά, ὥστε ὁ μισθός, ὁσοσδήποτε καὶ ἂν ὁρισθῇ ὑπὸ τοῦ νόμου, δι’ αὐτοὺς νὰ εἶναι μηδαμινός. Κατὰ τοιοῦτον τρόπον δυνάμεθα καὶ τὰς τακτικὰς ἕδρας διὰ τῆς αὐτῆς δαπάνης ν’ αὐξήσωμεν κατ’ ἀριθμὸν καὶ τοὺς ἐκτάκτους καθηγητὰς νὰ μισθοδοτήσωμεν καλλίτερον. Διότι ποίαν σημασίαν ἔχει ὁ μισθὸς τῶν τετρακοσίων δραχμῶν δι’ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἐκ τῆς πελατείας του ἔχει ἑβδομήκοντα καὶ ὀγδοήκοντα χιλιάδας δραχμῶν κατ’ ἔτος; Ποίαν σημασίαν θὰ ἔχῃ διὰ τὸν κ. Κ. Μέρμηγκαν, ἂν αὔριον γίνῃ καθηγητὴς τῆς χειρουργικῆς, ὁ μισθὸς τῶν τετρακοσίων δραχμῶν, ὅτε δύναται σήμερον νὰ περιφρονήσῃ ἐν κυριολεξίᾳ τὰς τετρακοσίας δραχμάς;

§320Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Προκειμένου περὶ ἄλλου ζητήματος εἴπετε ὅτι δὲν εἶσθε....

§321Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἀποτελεῖ δι’ ἐμὲ ὁ κ. Μέρμηγκας ἐξαίρεσιν. Εἶναι δι’ ἐμὲ ἰδανικόν. Ἡ ἐξαίρεσις ὑπάρχει παντοῦ. Ἀλλὰ καὶ καθὼς γνωρίζετε δὲν εἶναι εὐτυχῶς μεμονωμένη ἡ γνώμη μου. Ἠρώτησα ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουσι τὰ πράγματα ἐγγύτερον καὶ ὑμῶν καὶ ἐμοῦ, ὅτι ἀληθῶς ὁ μισθὸς εἶναί τι μηδαμινόν. Ἐλπίζω ὅτι θὰ εὑρεθῶσι σημεῖα νὰ συναντηθῶμεν, οὕτως ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ περισσοτέρα καὶ ζωηροτέρα ἀντίρρησις.

§322ΑΓ. ΣΛΗΜΑΝ. Μίαν παράκλησιν θὰ προτείνω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, τὴν ἑξῆς: τὰς ἀπαντήσεις ἐπὶ ὅλων τῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα διαπραγματεύονται εἰς τὰ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρα, τὴν ἀπάντησιν νὰ δώσῃ εἰς τὴν κατ’ ἀρχὴν συζήτησιν κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν, διότι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀπαντήσεων τούτων γίνονται αἱ συζητήσεις. Θ’ ἀποφύγωμεν οὕτω τὰς νέας συζητήσεις κατόπιν εἰς τὰ ἄρθρα, διότι φοβοῦμαι, συζητουμένου τοῦ νομοσχεδίου κατ’ ἄρθρον, μήπως ἐπέλθῃ πλήρης σύγχυσις. Δι’ αὐτὸ παραιτοῦμαι τοῦ λόγου καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας κατὰ τὴν γʹ συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς νὰ δώσῃ τὰς δεούσας ἀπαντήσεις.

§323Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Εἶναι δυνατὸν ὁ Ὑπουργὸς νὰ τὴν ἑρμηνεύῃ, ὥστε θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ ἐλαμβάνετο πρόνοια, ἵνα μὴ ἀπαιτῆται νέος νόμος διὰ τὴν ἵδρυσιν μιᾶς νέας Σχολῆς. Καὶ ὅτι, ὅταν ὁ καθορισμὸς τῶν ἑδρῶν θὰ γίνηται τῇ προτάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου μετὰ γνωμοδότησιν τῆς Συγκλήτου, θὰ μετατεθῇ τὸ πεδίον τοῦ ἀγῶνος εἰς τοὺς ὑπουργικοὺς προθαλάμους. Ἔχω δὲ πάλιν νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν ὑμῶν ἐπὶ τοῦ ἑξῆς, διότι καὶ πάλιν κυριαρχεῖ ἡ ἐσφαλμένη ἰδέα ὅτι, ὅσον περισσότερον περιορίσωμέν τινα δι’ ἀπαγορευτικῶν διατάξεων εἰς τὸ ἑαυτοῦ ἔργον, ἐπὶ τοσοῦτον αὐξάνομεν καὶ τὴν εὐθύνην. Τοῦτο εἶναι σφαλερόν. Ἀπεδείχθη ὅτι οἱ πολυπραγμονέστεροι, ὅτι οἱ παραγωγικώτεροι τῶν καθηγητῶν ἦσαν ὅσοι δὲν ἠσχολοῦντο εἰς ἐξάσκησιν τοῦ ἑαυτῶν ἔργου.

§324ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἔχετε δημοσίας κλινικάς.

§325Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γένησθε δεκτὸς εἰς δημοσίαν κλινικήν, διότι ὁ ἀριθμὸς τῶν κλινῶν εἶναι περιωρισμένος.

§326ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Θὰ ἔχητε καὶ κλίνας μὴ κατειλημμένας. Ἀλλ’ εἰς τὸν οἶκόν μου σᾶς ἀπαγορεύεται;

§327Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Δὲν μοὶ ἐπιτρέπεται, δὲν ἔχω τὰ μέσα. Κατὰ τὸν τρόπον αὐτὸν μόνον θὰ ἀναγκάζητε τοὺς καθηγητὰς εἰς καταστρατήγησιν τοῦ νόμου, διότι, ὁσονδήποτε καὶ ἂν περιορίσητε τὸ πρᾶγμα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμποδίσητέ τινα, ὅπως εἰς οἰκίαν φίλου ἔχῃ κλινικὴν καὶ ἐκεῖ ἐπισκέπτηται ἀσθενεῖς.

§328Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Προκειμένου περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἑδρῶν, ἐπιθυμῶ καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργόν, ὅπως δεχθῇ ν’ αὐξηθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκτάκτων ἑδρῶν εἰς 20, εἰ δυνατόν, λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς μεγάλης ἀνάγκης, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν ἀμφότεραι αἱ Σχολαί. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸ μέλλον φρονῶ ὅτι διὰ καταλλήλων διατάξεων ὀφείλομεν νὰ διευκολύνωμεν τὴν αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἑδρῶν ἀναλόγως τῶν παρουσιαζομένων ἑκάστοτε ἐνδείξεων καὶ ἀναγκῶν. Δὲν ἠξεύρω ποία εἶναι ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως περὶ τοῦ προτεινομένου ἀνωτάτου ἐκπαιδευτικοῦ συμβουλίου· ἡ περὶ τούτου γνώμη ἔχει, νομίζω, πολλοὺς λόγους ὅπως ὑποστηριχθῇ καὶ δύναται, φρονῶ, νὰ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς ἀγαθὰ ἀποτελέσματα. Ἐὰν λοιπὸν ἠθέλομεν δεχθῇ τὸν θεσμὸν τοῦ ἀνωτάτου συμβουλίου, τότε θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἐπικαλεσθῶμεν καὶ τὴν κρίσιν τοῦ συμβουλίου τούτου πρὸς τὸν ἀνωτέρω σκοπόν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει νομίζω ὅτι καλὸν εἶναι νὰ μὴ ἀφήνωμεν μόνον εἰς τὴν Σύγκλητον τὴν κρίσιν περὶ ἱδρύσεως, καταργήσεως καὶ ἀντικαταστάσεως ἑδρῶν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς Σχολάς, ἐὰν δὲ ἔχωμεν καὶ ἀνώτατον συμβούλιον, καὶ εἰς τὸ ἀνώτατον τοῦτο συμβούλιον. Δὲν βλέπω ἄλλην ἐγγύησιν προσφορωτέραν πρὸς τὸν εἰρημένον σκοπόν, εἶναι δὲ φανερὸν ὅτι, ὅσον περισσότεραι ἐγγυήσεις λαμβάνονται, τόσον ἀσφαλέστεροι θὰ εἴμεθα, διότι τὸ παρελθὸν μᾶς ἐδίδαξεν, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην νὰ λαμβάνωμεν τοιαύτας ἐγγυήσεις, ὥστε νὰ μὴ μείνῃ εἰς ὡρισμένους παράγοντας ἀπόλυτος δικαιοδοσία ν’ ἀποφαίνωνται οὕτως ἢ ἄλλως. Διὰ τὸν αὐτὸν λόγον θεωρῶ ἐπίσης ἀναγκαῖον, προκειμένου περὶ τῆς κρίσεως καὶ ἐγκρίσεως τοῦ ἐκτάκτου καθηγητοῦ, νὰ λαμβάνωνται καὶ ἐφαρμόζωνται αἱ αὐταὶ διατυπώσεις, αἵτινες καὶ διὰ τὸν τακτικόν· διότι εἶναι σπουδαία ἡ θέσις τοῦ ἐκτάκτου, κατὰ πᾶσαν δὲ πιθανότητα ἐν τῇ θέσει αὐτοῦ ὁ ἔκτακτος θὰ μένῃ μόνιμος καὶ πρέπει διὰ τοῦτο εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς νὰ λαμβάνωμεν ὅλα τὰ μέτρα, ὅπως μετὰ σπουδαίαν δοκιμασίαν εἰσέρχηται οὗτος εἰς αὐτήν. Διὰ τοῦτο δὲ θὰ ἐπεθύμουν καὶ νὰ μὴ ἀφήσωμεν μόνον εἰς τὰς Σχολὰς τὴν περὶ παραδοχῆς ἢ μὴ τοῦ ἐκτάκτου καθηγητοῦ ἀπόφασιν· νὰ ἐπιτρέψωμεν δὲ ἐνστάσεις, περὶ ὧν ὁρίζει τὸ δʹ. ἐδάφιον τοῦ νομοσχεδίου, ὄχι μόνον διὰ τυπικοὺς λόγους, ἀλλὰ καὶ δι’ οὐσιαστικούς, ἐὰν δὲν ἔχωμεν ἀνώτατον συμβούλιον, ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας κρινομένους. Τοῦτο δέ, φρονῶ, θὰ εἶναι ἔτι μᾶλλον ἐνδεδειγμένον, ὅταν ἔχωμεν πρότασιν καθηγητοῦ μόνον ὑπὸ πλειονοψηφίας, ἑπομένως καὶ ἐναντίαν πρότασιν μειονοψηφίας, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον συνηθέστατα συμβαίνει. Θὰ δίδῃ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὁ Ὑπουργὸς ἢ καὶ τὸ ἀνώτατον συμβούλιον, ἐὰν ὑπάρχῃ, πολὺ μεγάλην προσοχὴν εἰς τὴν γνώμην οὐ μόνον τῆς πλειονοψηφίας, ἀλλὰ καὶ τῆς μειονοψηφίας, διότι ἐνδεχόμενον πολλάκις οἱ 5 π.χ. ἐναντίον τῶν 7 νὰ ἔχωσιν οὐσιαστικὰ ἐπιχειρήματα ἰσχυρότερα, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ληφθῶσιν μᾶλλον ὑπ’ ὄψιν· εἶναι δὲ φανερὸν ὅτι καὶ μόνη αὕτη ἡ ἰδέα θ’ ἀναγκάζῃ καὶ τὰς πλειονοψηφίας τῶν Σχολῶν νὰ προσέχωσιν εἰς τοὺς πράγματι ἀξίους ὑποψηφίους. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν θητείαν τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν, συμμερίζομαι καὶ ὑποστηρίζω τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς, ὅπως ἀφαιρεθῇ ἡ πενταετὴς θητεία. Τὸ πολὺ δέχομαι, ὅπως μετά τινα δοκιμασίαν, τριετῆ, ὅπως συμβαίνει ἐν Ἰταλίᾳ, κηρύσσηται ὁ καθηγητὴς ὑπὸ τῆς Σχολῆς, γνωμοδοτοῦντος καὶ τοῦ ἀνωτάτου συμβουλίου, ἐὰν ὑπάρχῃ, ἐγκρίνοντος δὲ καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, κηρύσσηται μόνιμος. Ὅσον τέλος ἀφορᾷ τὸν μισθὸν τῶν τακτικῶν καθηγητῶν, νομίζω δίκαιον καὶ πρέπον νὰ δεχθῶμεν πεντηκοντάδραχμον αὔξησιν ἐπὶ 4 ἢ 5 πενταετίας ἀντὶ τῶν ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου προτεινομένων δύο, οὕτως ὥστε μετὰ εἰκοσαετῆ ὑπηρεσίαν ὁ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου νὰ λαμβάνῃ 600 δραχ. κατὰ μῆνα. Ἐπίσης νομίζω δίκαιον, ὅπως εἰς τὸν πρύτανιν ψηφίσωμεν ἔξοδα παραστάσεως 250 δρ. κατὰ μῆνα, λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν τὰς ἐξαιρετικὰς ὑποχρεώσεις, εἰς ἃς ὑπόκειται ἕνεκα τῶν πολλῶν καὶ ποικίλων σχέσεων, αἱ ὁποῖαι ἐκ τοῦ ἔργου του γεννῶνται εἰς αὐτόν. Ὡς πρὸς τὸν μισθὸν τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν θὰ παρακαλέσω μετὰ τῆς ἐπιτροπῆς, ὅπως αὐξηθῇ εἰς δρ. 300, μόνος δὲ δέχομαι καὶ προτείνω, ὅπως μετὰ τὴν ἀναγνώρισιν αὐτῶν ὡς μονίμων μετά τινας ἔτι ἄλλας διατυπώσεις αὐξάνηται καὶ τούτων ὁ μισθὸς κατὰ 50 ἢ 40 δρ. κατὰ μῆνα ἐπὶ δύο ἢ τρεῖς πενταετίας.

§329Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Δύο λέξεις ἔχω νὰ εἴπω. Πολὺ ὀρθῶς σημειοῦται εἰς τὴν παράγραφον 3 τοῦ συζητουμένου ἄρθρου ὅτι οἱ διδάσκοντες τὴν ἀνατομικήν, φυσιολογίαν, παθολογίαν, ἀνατομικὴν μικροβιολογίαν καὶ ὑγιεινὴν ἔχουν πρόσθετον ἐπιμίσθιον ἐκ δραχμῶν 200. Σᾶς παρακαλῶ πολὺ καὶ σᾶς συνιστῶ νὰ περιλάβητε ἐν τῇ διατάξει ταύτῃ καὶ τὸν καθηγητὴν τῆς φαρμακολογίας καὶ τοξικολογίας καὶ φαρμακευτικῆς, διότι καὶ οἱ 2 αὐτοὶ καθηγηταὶ πρέπει νὰ ἔχωσι συμφέρον, διότι, ἐὰν θὰ ἔχωσι, θὰ ἐκπληρῶσι τὸ καθῆκόν των. Πρέπει νὰ ἀμείβωνται καὶ νὰ ἀπαγορεύηται ἡ ἐξάσκησις τοῦ ἔργου, διότι ἐὰν δώσωμεν τὸ ἐπιμίσθιον ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν νὰ ἐξασκοῦν τὸ ἔργον, τότε δὲν ἐκπληροῦται ἡ πρόοδος ἡ ἐπιστημονική. Ἂν ἔχομεν καθηγητάς, οἱ ὁποῖοι τιμῶσι τὴν ἰατρικὴν Σχολήν, τοῦτο συμβαίνει, διότι ἐργάζονται καὶ δὲν ἐξασκοῦσι τὸ ἔργον των. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀπαγόρευσιν διὰ τοὺς κλινικοὺς καθηγητάς, τὸ νὰ μὴ ἔχωσιν ἰδιαιτέρας κλινικάς, συμφωνῶ πρὸς τὸ νομοσχέδιον, διότι ὁ καθηγητὴς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔχει ἰδικήν του κλινικήν, πρέπει νὰ πιστεύσητε ὅτι δὲν ἐκπληροῖ τὸ καθῆκόν του. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ οἱ ἄρρωστοι θὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὸ γραφεῖον τὸ ἰδικόν του νὰ τὸν συμβουλεύωνται καὶ θὰ εἰσέρχωνται οἱ δυνάμενοι νὰ πληρώσωσιν ἀμέσως εἰς τὴν κλινικὴν τὴν ἰδιωτικὴν καὶ μόνον οἱ ἄποροι θὰ νοσηλεύωνται εἰς τὴν δημοσίαν κλινικήν. Ὁ καθηγητὴς λοιπὸν τῆς κλινικῆς δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ ἰδικήν του κλινικήν, διότι μόνον οὕτω πως εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν σκοπόν του συμφώνως πρὸς τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς.

§330Δ. ΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργόν, ὅπως τὴν θητείαν τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν τὴν αὐξήσῃ ἀπὸ πενταετῆ εἰς ἑπταετῆ ἢ ἐννεαετῆ, μετὰ δὲ τὸ πέρας τῆς ἐννεαετίας νὰ τίθενται ἐν ἀποστρατείᾳ, χωρὶς νὰ χάνωσι καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ τακτικοῦ καθηγητοῦ. Ἤθελον παρακαλέσει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τοῦτο.

§331ΑΝΤ. ΠΕΤΡΟΜΑΝΙΑΤΗΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Βερροίου, κύριε Πρόεδρε, δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι εἶναι πρωτότυπος, ὅπως ἐν πολλοῖς ὁ κ. Βέρροιος ἔχει πρωτοτύπους ἰδέας. Νομίζω ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐπεκταθῇ ἡ ἀπαγόρευσις τοσούτῳ μᾶλλον διὰ τὸν καθηγητὴν τῆς φαρμακολογίας, ὁ ὁποῖος εἶναι κατ’ ἐξοχὴν κλινικὸς καθηγητής· πῶς θέλετε νὰ πειραματίζηται αὐτὸς ἐπὶ τῶν ζώων καὶ οὐχὶ ἐπὶ τῶν ἀνθρώπων, ἀφοῦ πρόκειται τούτους νὰ θεραπεύσῃ. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 9 καὶ 10 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 11).

§332Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Οἱ βοηθοὶ τοῦ Πανεπιστημίου δύνανται νὰ παρουσιασθῶσιν εἰς τὸν διαγωνισμὸν ὡς ἐπιμεληταί;

§333ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Τὸ ἔχω ὑπ’ ὄψει μου.

§334Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 11 ἤθελον νὰ παρατηρήσω τὰ ἑξῆς: «Ἐπιμελητὴς ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ διορίζεται διὰ Β. Διατάγματος κλπ. ἢ ἀσκηθεὶς ἐπὶ ἴσον χρόνον ἐν ὁμοίᾳ κλινικῇ» νὰ τεθῇ «ἢ ἐν ὁμοίῳ ἐργαστηρίῳ» πρὸς διασάφησιν διὰ νὰ μὴ γίνηται σύγχυσις. Ἐπίσης ἤθελον νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μοὶ εἴπῃ τίνα μέτρα θὰ λάβῃ διὰ τοὺς νῦν διατελοῦντας ἐπιμελητάς.

§335ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ διαγωνισθῶσιν· εἶναι γενικὸν τὸ δικαίωμα.

§336Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Νὰ δοθῇ μία παράτασις· ἀντὶ τοῦ ἑξαμήνου νὰ παραμείνωσιν εἰς τὴν θέσιν των ἐπὶ ἓν ἔτος.

§337ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ὄχι αὐτό. (Ψηφίζονται εἶτα τὰ ἄρθρα 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ 19).

§338Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ἤθελον νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μὴ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν τροπολογίαν τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ νὰ ἀρκεσθῇ, ὅπως ἔχει κανονίσει αὐτὸς ὁ ἴδιος τὸ ζήτημα. Αὐτὸ εἶναι ἡ ἐπιθυμία τοῦ φαρμακευτικοῦ κόσμου καὶ ἐκφράζει ἄπειρα καὶ θερμὰ εὐχαριστήρια. (Μεθ’ ὃ ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 19, 20 καὶ 21). Ἄρθρον 22 (ἀναγινώσκεται):

§339Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐλησμονήθη καὶ ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν καὶ ἀπὸ ὑμᾶς, κύριε Ὑπουργέ, τὸ ἐργαστήριον τῆς γενικῆς καὶ πειραματικῆς παθολογίας, ἀφοῦ προσετέθη ἡ ἕδρα, πρέπει νὰ προστεθῇ καὶ ἐργαστήριον.

§340ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Μάλιστα, μάλιστα. (Ψηφίζεται εἶτα τὸ ἄρθρον 22). Ἄρθρον 23 (ἀναγινώσκεται).

§341Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Προτείνω τὴν σύστασιν ταμείου βιβλιοθήκης διὰ τοὺς φοιτητάς· καθ’ ἕκαστον ἔτος νὰ πληρώνωσιν ἓν τρίδραχμον διὰ καταρτισμὸν προχείρου βιβλιοθήκης.

§342Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἕκαστον Πανεπιστήμιον ἔχει ἰδίαν βιβλιοθήκην ἐκτὸς τῆς Ἐθνικῆς. Ἔχομεν ἐπιβαρύνει ἀρκετὰ τοὺς φοιτητὰς καὶ δὲν πρέπει νὰ τοὺς ἐπιβαρύνωμεν ἀκόμη.

§343Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Νομίζω ὅτι εἰς τὸ ἄρθρον 23 ἔχετε λησμονήσει τὸν διευθυντὴν τοῦ ἀνθρωπολογικοῦ μουσείου.

§344Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Μάλιστα. (Ψηφίζεται τὸ 23 καὶ 24). Ἄρθρον 25 (ἀναγινώσκεται).

§345Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Νὰ δοθῇ εἰς τοὺς κλητῆρας μία αὔξησις μετὰ εἰκοσαετίαν 5 δραχμῶν. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 25, 26, 27 καὶ 28 ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§346ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Καποδιστριακόν.

§347ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§348Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ψηφισθῇ καὶ αὐτό, διὰ νὰ συμβαδίσωσι.

§349ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις κατ’ ἄρθρον ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ Καποδιστριακοῦ Πανεπιστημίου».

§350Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος, διὰ νὰ ἴδωμεν.

§351ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένετε ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος;

§352Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ποία διαφορὰ ὑπάρχει, παρακαλῶ, μεταξὺ τῶν δύο Πανεπιστημίων; Διατί νὰ ἐπιμένητε νὰ μὴ ψηφισθῇ, ἐνῷ δυνάμεθα νὰ τελειώσωμεν εἰς 10 λεπτὰ τῆς ὥρας;

§353Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἀφήσατε τὸ ἕνατον ἄρθρον καὶ νὰ ψηφίσωμεν τὸ ἄλλο.

§354Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καὶ τὸ δέκατον.

§355ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀφήσωμεν δύο ἄρθρα καὶ νὰ ὑπερπηδήσωμεν εἰς τὰ ἄλλα.

§356Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι πρέπει νὰ διαλυθῇ ἡ συνεδρίασις. Ἡ Ἰατρικὴ Σχολὴ ἀπησχόλησε τὴν Βουλὴν ὁλόκληρον τὴν ἡμέραν· δὲν εἶναι ὀρθὸν κατὰ τοιαύτην ὥραν νὰ ζητήσωμεν ν’ ἀκουσθῇ ἡ Νομική.

§357Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἄς σταματήσωμεν ἕως ἐδῶ, διότι ἡ Βουλὴ φαίνεται κουρασμένη, ἀλλὰ παρακαλῶ τὴν πρωίαν τῆς αὔριον νὰ ἔχωμεν τὴν συζήτησιν τῶν ἀναφορῶν ἢ τῶν ἐπερωτήσεων, μετὰ μεσημβρίαν δὲ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν. Δὲν ὑποβάλλω σήμερον τὴν πρότασιν οὔτε ζητῶ ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς περὶ τούτου· τὴν πρωίαν θὰ τὴν ὑποβάλω καὶ θὰ κάμω τὴν δήλωσιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ εἶναι πάντοτε ἑτοίμη εἰς πᾶσαν ἡμέραν ὅταν πρόκειται περὶ σπουδαίας ἐπερωτήσεως νὰ δέχηται τὴν συζήτησιν. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ἐξακολουθῇ πλέον αὐτό, νὰ καταναλίσκεται ὁλόκληρος ἡμέρα δι’ αὐτὰς τὰς λεγομένας ἐπερωτήσεις καὶ συζητήσεις ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν. Ὑπὸ πολλῶν Βουλευτῶν ὑποβάλλονται τροποποιήσεις τοῦ νόμου ͵ΓΦΚΕʹ τῆς 13 Ἰανουαρίου 1910 «περὶ φορολογίας τοῦ οἰνοπνεύματος καὶ τῶν ἀμβύκων», τυπωθησομένη πρὸς διανομήν. Ὑπὸ τῶν βουλευτῶν κυρίων Π. Βουρλούμη, Λ. Ῥούφου Κανακάρη, Χ. Κορύλου, Ἰ. Βερροίου, Χρ. Μεϊτάνη, Ἰ. Δογάνη, Α. Παναγιωτοπούλου, Π. Ἠλιοπούλου ὑποβάλλεται πρότασις νόμου «περὶ διοικήσεως τοῦ δημοτικοῦ ταμείου Πατρῶν», τυπωθησομένη πρὸς διανομήν.

§358ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 1 καὶ 5′ τῆς νυκτός).