1911.04.30

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 77.

τῆς 30ῆς Ἀπριλίου 1911.

(Σάββατον)

Προεδρία κ. Νικολάου Ἀ. Στράτου.

(Ἀναγνωσθέντος τοῦ καταλόγου ὥρᾳ 9 καὶ 45′ π. μ.

ἡ Βουλὴ εὑρέθη ἐν ἀπαρτίᾳ παρόντων 183 Βουλευτῶν).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλήν: 1) Ὁ Κυνηγετικὸς Σύλλογος Βόλου ἐκφράζει διαφόρους γνώμας ἐπὶ τοῦ ὑποβληθησομένου νομοσχεδίου περὶ θήρας· 2) Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Λαμίας παρακαλεῖ, ὅπως ἀνασταλῇ ἡ μετάθεσις τοῦ δραστηρίου νομάρχου Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος Ἀ. Τσιμπουράκη. Θὰ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλή, ἵνα τὰ Πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως ἀναγνωσθῶσιν εἰς τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως, ἂν θὰ εἶναι ἕτοιμα. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν. Συζήτησις περὶ τῶν ἀναθεωρητέων διατάξεων τοῦ Συντάγματος. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Νέγρης.

§2Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν, Κύριοι, ὑπάρχει, ὅστις δὲν εἶναι φειδωλὸς τοῦ δημοσίου πλούτου, ἀλλὰ πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν, ἂν διὰ τῶν διατάξεων, τὰς ὁποίας πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν, πρόκειται νὰ σπαταλήσωμεν δημόσιον χρῆμα ἢ τοὐναντίον νὰ φροντίσωμεν περὶ τῆς μὴ σπατάλης αὐτοῦ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς. Οὐδείς, Κύριοι, ἀκολουθήσας τὰ πράγματα τοῦ Κράτους κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, δύναται νὰ ἔχῃ ἄλλην γνώμην ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἔσχεν ἥ τε ἐπιτροπὴ τῶν ἓξ Βουλευτῶν τῶν περὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἡ συνταγματικὴ ἐπιτροπή. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι τὰ ἐλαττώματα τῶν διαφόρων μέχρι τοῦδε νομοθετημάτων ὑπῆρξαν τοιαῦτα, ὥστε μεγάλη ζημία προῆλθε καὶ διὰ τὸ Δημόσιον καὶ διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ κοινοῦ. Θέλω δ’ ἀρκεσθῆ ν’ ἀναφέρω δύο παραδείγματα, τὰ ὁποῖα θεωρῶ καίρια. Παραλείπω, ἐννοεῖτε, τὰ νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα ἐψηφίσθησαν κατὰ τὴν τελευταίαν περίοδον, καὶ τὰ ὁποῖα σωρηδὸν ἐπανῆλθον εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως διορθωθῶσιν ἕνεκα τοῦ ἀνεφαρμόστου αὐτῶν, καὶ ἀνατρέχω εἰς παλαιοτέρους χρόνους. Θὰ ἐνθυμῆσθε ὅτι πρὸ 15 ἐτῶν, ὡς ἔγγιστα, ὁ ἀείμνηστος τότε Πρωθυπουργὸς Δηλιγιάννης ὁ φροντίζων ὑπὲρ τῶν χρημάτων τοῦ ἔθνους ὑπὲρ πάντα ἄλλον, φειδωλὸς ὑπὲρ πάντα ἄλλον, ἐνόμισε, κακῶς ἀντιλαμβανόμενος τῶν πραγμάτων, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιφέρῃ οἰκονομίας εἰς αὐτὸ τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, καὶ οὐδεμία ἠκούσθη φωνὴ ἐναντία, διότι ἐπρόκειτο δῆθεν περὶ οἰκονομίας, ἐπρόκειτο περὶ τῆς φειδοῦς τῶν δημοσίων χρημάτων, τίνα δὲ τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἀποφάσεων ἐκείνων; Ἡ κατάστασις ἡ οἰκτρά, εἰς τὴν ὁποίαν περιῆλθε τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, κατάστασις, ἡ ὁποία, ἂν δὲν ἔγινεν, ἠδύνατο νὰ γίνῃ παραίτιος ζημιῶν πολλῶν ἑκατομμυρίων διὰ τὸ ἔθνος. Ἀλλά, Κύριοι, ἔχω καὶ παράδειγμα χθεσινόν, πρόσφατον, καὶ θὰ ὁμιλήσω ἤδη περὶ ἐκείνων τῶν νομοθετημάτων, τὰ ὁποῖα προσέρχονται ἐξ αὐτῶν τῶν σπλάγχνων τῆς Βουλῆς. Πρὸ ὀλίγων ἐτῶν, Κύριοι, κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ μελετήσασα τὸ ζήτημα τῆς ἀγροφυλακῆς ἔφερε νομοσχέδιον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ δυστυχῶς, Κύριοι, ἡμεῖς τὰ τέκνα τοῦ λαοῦ, κατὰ τὴν ἔκφρασιν, τὴν ὁποίαν ἐνασμενίζονται μεταχειριζόμενοι συνάδελφοί τινες τὰς ἡμέρας ταύτας, ἡμεῖς τὰ φιλόστοργα τέκνα τοῦ λαοῦ δὲν ἠδυνήθημεν ν’ ἀντιστῶμεν εἰς τὰ αἰτήματα, ἔστω καὶ ἄτοπα, τῶν ἐντολέων μας, καὶ οὕτως εἴδομεν τοὺς ποιμένας ἐπεμβαίνοντας εἰς τὰς ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς, ὅπως προφυλάξωσι τὰ συμφέροντα αὑτῶν, καὶ εἴδομεν τοὺς κτηματίας ἐξ ἄλλου ὑπερασπιζομένους τὰ ἴδια· ἀλλ’ εἰς τὴν ἐπιθυμίαν ταύτην νὰ εὐχαριστήσωμεν καὶ τοὺς μὲν καὶ τοὺς δὲ κατωρθώσαμεν νὰ παρουσιάσωμεν ἐκεῖνο τὸ ἐξάμβλωμα, ἕνεκα τοῦ ὁποίου σήμερον διαμαρτύρεται ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἐξάμβλωμα ἐκ τοῦ ὁποίου ζημίαι ἀναμφισβήτητοι παρουσιάζονται.

§3Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ποῖος ἦτο εἰσηγητής;

§4Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν ὁμιλεῖ περὶ τῆς ἐπιτροπῆς ὁ κ. συνάδελφος, ἀλλὰ περὶ τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία τὰ ἔκαμε θάλασσα. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν βλέπω, εἶναι ὅτι, ἂν θ’ ἀποτραπῶσι τὰ ἄτοπα διὰ τῶν νέων διατάξεων, ἡ Βουλὴ θὰ μεταρρυθμίζῃ πάλιν τὰ νομοσχέδια.

§5Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Καὶ ἐρωτᾷ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος: Κύριοι, θ’ ἀποτραπῶσι ταῦτα; Κύριοι, εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι, ὅταν ἔλθῃ νομοσχέδιον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, μελετημένον παρ’ εἰδικοῦ σώματος καλῶς μελετημένου, νομοσχέδιον περὶ τοῦ ὁποίου ἡ κοινὴ γνώμη θὰ ἔχῃ ἀποφανθῆ, τότε καὶ ἡμεῖς, οἵτινες εἰς οὐδένα ἔχομεν νὰ δώσωμεν λόγον, ἡμεῖς αὐτοὶ θὰ φοβώμεθα τὸν ψόγον· τοῦτο εἶναι τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ μᾶς συγκρατήσῃ ἀπὸ τὰς ἀκολασίας, εἰς τὰς ὁποίας πολλάκις προβαίνομεν. Δὲν ὑπάρχει φόβος νὰ διατρέξῃ κίνδυνον τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, ἀλλ’ ἀναμφισβητήτως τὸ ἀποτέλεσμα θὰ εἶναι νὰ τρέξωσι κίνδυνον αἱ κοινοβουλευτικαὶ ἀκολασίαι, καὶ τοῦτο βεβαίως, Κύριοι, θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον. Βεβαίως, Κύριοι, θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον ἂν εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας εἰσήρχοντο οἱ ἄριστοι, καὶ πρέπει νὰ προσπαθήσωμεν, ὅπως εἰσέλθωσιν οἱ ἄριστοι, ἀλλὰ δὲν εἶμαι ἀνήσυχος διὰ τοῦτο, διότι ἀρκεῖ νὰ εἰσέλθωσιν ἔντιμα πρόσωπα καὶ εὐσυνείδητα, καὶ βεβαιωθῆτε ὅτι τὰ ἀποτελέσματα θέλουσιν εἶσθαι ἄριστα. Κύριοι, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἐπαναφέρω ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου τὸ ζήτημα τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Ἠκούσθησαν ἐνταῦθα κατηγορίαι ἐναντίον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἀλλ’ ἐγὼ διατείνομαι ὅτι, ἂν ὑπάρχῃ ὑπηρεσία ἐντὸς τοῦ Κράτους, ἡ ὁποία λειτουργεῖ ὡς ἔδει, εἶναι ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι πᾶς λογαριασμός, ὁ ὁποῖος ὑποβάλλεται εἰς αὐτό, ἐξελέγχεται ταχέως, πᾶσα ὑπηρεσία, ἡ ὁποία ἀνατίθεται εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἐκτελεῖται εὐσυνειδήτως καὶ καλῶς. Βεβαίως καθυστεροῦνται ἀπολογισμοί. Ἀλλὰ πταίει τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον; Οὐχί. Ὅπως τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἐξελέγχῃ τοὺς ἀπολογισμούς, πρέπει νὰ λάβῃ αὐτούς. Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἀπολογισμοὺς δὲν λαμβάνει, ἄρα ἀπολογισμοὺς δὲν ἐξελέγχει. Καὶ δὲν ἐννοῶ νὰ εἴπω ὅτι πάντα τὰ μέλη τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου εἶναι τὰ ἄριστα, ἀλλὰ διατείνομαι ὅτι πάντα εἶναι ἔντιμα, εὐσυνείδητα, καὶ οὕτως ἐκτελεῖται ἡ ὑπηρεσία ἀμέμπτως.

§6Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγετε, δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ τις, ἀλλὰ πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι ἕνεκα τοῦ νόμου περὶ προσόντων τῶν μελῶν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ὑπῆρξεν ἐποχή, κατὰ τὴν ὁποίαν εἰσήχθησαν πρόσωπα ἀκατάλληλα. Ἐξέλιπον ἤδη ἴσως, ἀλλὰ τοῦτο, ἀφοῦ διὰ τοῦ νόμου ἐκείνου εἰσήχθησαν πάντες οἱ πολιτικοὶ ἀπόμαχοι τῶν κομμάτων, συνετέλεσεν, ὅπως ἐπὶ πολλὰ ἔτη νὰ μὴ εἶναι τὸ συνέδριον εἰς τὴν περιωπήν, εἰς τὴν ὁποίαν ἠθέλησε νὰ τὸ στήσῃ ὁ νόμος. Δὲν πρόκειται περὶ σημερινῆς καταστάσεως.

§7Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἀλλά, ἂν κατωρθώθη ἤδη κατὰ τὸ παρελθὸν νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ εὐάρεστον τοῦτο ἀποτέλεσμα, ἐλπίζω ὅτι οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ἀμφιβάλλει ὅτι ἤδη, ὅτε τὸ ἔθνος ἐνόησε τὰ καθήκοντα αὑτοῦ, οὐδεὶς θέλει τολμήσει νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸ παρελθόν.

§8Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἔχουσι δώσει πληθὺν συντάξεων ἀδικαιολογήτως. Ἔχουσι δώσει σύνταξιν εἰς ἀξιωματικὸν παθόντα δῆθεν ἐν πολέμῳ, ἐνῷ ἔπαθεν ἐκ διασκεδάσεως ἐπανερχόμενος ἐκ Χαλανδρίου.

§9Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Χαίρω ὅτι ἦλθε τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι, ἂν εἶναι περίστασις, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον καὶ μόνον τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἀνθίστατο εἰς πάσας τὰς πιέσεις χάριν συντάξεων...

§10Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δηλ. ἔδιδον τὴν σύνταξιν καὶ ὕστερον εἰσήρχοντο εἰς τὸ καφενεῖον καὶ ἔλεγον «ἐπιέσθημεν· τί κατάστασις εἶναι αὐτή!».

§11Φ. ΝΕΓΡΗΣ. ... Ἐὰν ἐπὶ χιλίων συντάξεων εὑρέθη ὅτι μία εἶναι ἐσφαλμένη, νομίζω ὅτι ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐπαινέσωμεν τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, διότι δὲν θέλω νὰ εἴπω καὶ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποπέσῃ ἐπὶ τέλους καὶ εἰς ἓν σφάλμα. Ἀλλ’ ἐνῷ πάντα ταῦτα λέγω, Κύριοι, εἶμαι καὶ ἐγὼ ἠναγκασμένος νὰ εἴπω ὅτι κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ ἄρθρου τούτου πρέπει νὰ ζητήσωμεν πᾶσαν δυνατὴν οἰκονομίαν, καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ὁρίσωμεν τὰ μέλη τοῦ Συμβουλίου Ἐπικρατείας κατ’ ἀνώτατον ὅριον εἰς 15. Δὲν νομίζω δὲ ὅτι πρέπει νὰ εἰσαγάγωμεν τὸν θεσμὸν τῶν ἐκτάκτων μελῶν. Νομίζω ὅτι ὁ θεσμὸς οὗτος εἶναι ἐπιζήμιος. Κύριοι Βουλευταί, τὰ ἔκτακτα μέλη θὰ εἶναι ποῖοι; Θὰ εἶναι ὑπάλληλοι τῆς διοικήσεως. Ἀλλ’ ἐννοοῦμεν ἀκριβῶς τὸ Σῶμα τοῦτο νὰ εἶναι ἀνεξάρτητον τῆς διοικήσεως. Εὐθὺς ὅμως ὡς εἰσαγάγωμεν τὰ ἔκτακτα μέλη εἰσάγομεν τὴν διοίκησιν ἐντὸς αὐτοῦ. Φοβοῦμαι ὅτι ἡ εἰσαγωγὴ τῶν μελῶν τούτων οὐδὲν ἄλλο σκοπεῖ ἢ εἰς τὸ νὰ δώσῃ ἀμοιβὰς τινας εἰς τοὺς μᾶλλον διακεκριμένους ὑπαλλήλους, ἀλλὰ τοῦτο θὰ ἐλαττώσῃ τὸ γόητρον τοῦ Συμβουλίου. Εἴθε νὰ ἠδυνάμεθα νὰ δώσωμεν τὰς πρεπούσας ἀμοιβὰς εἰς πάντας τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Κράτους· εἴθε νὰ ἠδυνάμεθα νὰ δώσωμεν τὸν μισθὸν τὸν δίκαιον εἰς τὸν χωροφύλακα, εἰς τὸν τελωνοφύλακα, τὸν μισθὸν τὸν δίκαιον εἰς τοὺς δικαστάς. Ἀλλὰ δυστυχῶς, Κύριοι, εἴμεθα ἠναγκασμένοι χάριν τοῦ Προϋπολογισμοῦ νὰ εἴμεθα φειδωλοί. Διὰ τοῦτο θέλω παρακαλέσει νὰ ὁρίσωμεν ὅτι τὰ μέλη δὲν δύνανται νὰ ὑπερβαίνωσι τὰ 15, ἐλπίζω δ’ ὅτι θὰ ἀρχίσωμεν μὲ πολὺ ὀλιγώτερα, μὲ τὰ ἐννέα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὥρισεν ἡ ἐπιτροπὴ τῶν ἕξ Βουλευτῶν τῶν ἀποτελούντων τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ ἐὰν βεβαίως, Κύριοι, περιορισθῶμεν εἰς τὰ 15 ταῦτα μέλη, δὲν εἶναι δυνατὸν αἱ δαπάναι νὰ ὑπερβῶσι τὰς 150,000 δρ. κατ’ ἀνώτατον ὅριον, καὶ μία δαπάνη 150,000 δρ., ὅπως ἀποφύγωμεν πάντα τὰ ἐλαττώματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐξέθηκα ἐνώπιον ὑμῶν, νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται.

§12Α. ΤΡΙΓΩΝΗΣ. Παρηκολούθησα, κύριοι συνάδελφοι, μετὰ τῆς μεγαλειτέρας προσοχῆς τὰς ἀγορεύσεις τῶν ἐντίμων συναδέλφων, καὶ σᾶς ὁμολογῶ ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ ὅτι δὲν εὗρον λόγους ἱκανούς, ἵνα πεισθῶ περὶ τῆς ἀναγκαιότητος καὶ χρησιμότητος τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου δὲν ἠδυνήθην νὰ πεισθῶ περὶ τοῦ δυνατοῦ εὐρύθμου λειτουργίας τοῦ πολιτεύματος διὰ μιᾶς καὶ μόνης Βουλῆς. Ὅσῳ ἑπομένως ἀποκρούω τὴν πρότασιν περὶ συστάσεως Συμβουλίου Ἐπικρατείας, τόσῳ συνηγορῶ περὶ συστάσεως καὶ δευτέρου νομοθετικοῦ Σώματος. Ἐν τῇ Ἱστορίᾳ τῆς ἀρχαιότητος οὐδὲν ἴχνος εὑρίσκομεν θεσμοῦ ἀναλόγου πρὸς ὅ,τι καλοῦμεν ἐν τοῖς νεωτέροις χρόνοις Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας. Ἀναμφιβόλως οἱ ἡγεμόνες, οἵτινες ἐπεδίωξαν τὴν εὐδαιμονίαν τῶν λαῶν, ἔπρεπε νὰ περιεστοιχοῦντο ἑκάστοτε ἀπὸ ἄνδρας διακρινομένους διὰ τῆς διανοίας καὶ τῶν φώτων των, καὶ τῶν ὁποίων εἰς τὰς δυσκόλους περιστάσεις καὶ τὰς μεγάλας ὑποθέσεις τοῦ Κράτους ἐζήτουν τὴν συμβουλήν· ἀλλ’ οὐδὲν κανονικὸν ἢ τακτικὸν εἰς τὸ τοιοῦτον μέτρον ὑπῆρχεν, οὐδὲν ὅπερ ἔπρεπε νὰ ὁμοιάζῃ πρὸς συμβούλιον κεκανονισμένον, πρὸς σωματεῖον μόνιμον, πρὸς δικαιοδοσίαν ὡρισμένην καὶ γνωστὴν ἐκ τῶν προτέρων. Ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Σπάρτῃ ἐλειτούργει ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας. Ἐν Ἀθήναις ἡ Γερουσία διεσκέπτετο ἐπὶ πασῶν τῶν ὑποθέσεων πρὶν ἢ αὗται εἰσαχθῶσιν ἐν τῇ Συνελεύσει τοῦ λαοῦ· ἐξέδιδε ψηφίσματα, ἅπερ εἶχον προσωρινῶς ἰσχύν. Ἡ Συνέλευσις αὕτη ὠνομάζετο Γερουσία τῶν κυάμων, διότι τὰ μέλη της ἐκληροῦντο μέσῳ κυάμων μελανῶν καὶ λευκῶν, ἡ δὲ ὑπηρεσία των ἦτο ἐνιαύσιος. Ἐν Σπάρτῃ τὸ Συμβούλιον τῶν Γερόντων, πρὸ τῆς συστάσεως τοῦ θεσμοῦ τῶν Ἐφόρων, εἶχε τὴν πρωτοβουλίαν τῶν νόμων, πάντα δὲ τὰ μεγάλα συμφέροντα τοῦ Κράτους συνεζητοῦντο ἐν αὐτῷ πρὶν εἰσαχθῶσιν εἰς τὴν Συνέλευσιν τοῦ λαοῦ. Συμβούλιον Ἐπικρατείας, ἀλλὰ καὶ Γερουσίαν συγχρόνως ἔχουσι σήμερον μόνον ἡ Γαλλία, Ἰταλία καὶ Ἰσπανία, ἡ δὲ Σερβία μόνον Συμβούλιον Ἐπικρατείας, ἡ δὲ Νορβηγία καὶ Σαξωνία ὡς καὶ ἡ Ἀγγλία ἔχουσιν ἀπεναντίας Συμβούλιον Στέμματος. Ἐν Γαλλίᾳ συνεστάθη τὸ πρῶτον ἐπὶ Φιλίππου τοῦ Ὡραίου τὸ 1302. Ἐπὶ Ναπολέοντος συνεδρίαζεν ἐντὸς τῶν Ἀνακτόρων, παρὰ τὸ γραφεῖον τοῦ Αὐτοκράτορος· εἰς αὐτὸ ὑπεβάλλοντο πᾶσαι αἱ ἀκανθώδεις ὑποθέσεις καὶ ἀνεθεωροῦντο πᾶσαι αἱ ὁπωσοῦν σπουδαῖαι πράξεις τῶν Ὑπουργῶν. Ἐν τῇ ἐνδόξῳ ταύτῃ ἐποχῇ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας κατέλαβε θέσιν σπουδαιοτάτην, τεθειμένον πράγματι ὑπεράνω τῶν Ὑπουργῶν, ὧν ἦτο ὁ δικαστὴς μᾶλλον ἢ ὁ σύμβουλος, ἐπιπεφορτισμένον τὴν προπαρασκευὴν τῶν νόμων, τῶν ὁποίων μόνον αὐτὸ εἶχε τὴν ὑψηλὴν ἀποστολὴν ν’ ἀναπτύσσῃ τοὺς λόγους ἐνώπιον τοῦ ἀφώνου νομοθετικοῦ Σώματος, ἦτο κατὰ τὴν ἔκφρασιν τοῦ Καρμενίνου «ἡ ψυχὴ τῆς διοικήσεως, ἡ πηγὴ αὐτὴ τῶν νόμων καὶ ἡ λαμπὰς τῆς Αὐτοκρατορίας». Παρ’ αὐτῷ ἐπὶ τῇ φωνῇ τοῦ Ναπολέοντος πᾶσαι αἱ ἐξοχότητες τῆς ἐπαναστάσεως, πολιτικαὶ καὶ στρατιωτικαί, συνηντῶντο· εἰ δὲ καὶ ἐστερεῖτο ἰδίας ἐξουσίας, μετεῖχεν ἐν τούτοις εἰς μέγιστον βαθμὸν πασῶν τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως τῆς Αὐτοκρατορίας καὶ ἀπετέλει τὸ πρώτιστον σῶμα τοῦ Κράτους. Πρὸς κατανόησιν τῆς ἐνεστώσης καταστάσεως τοῦ ἔθνους πρέπει ν’ ἀνέλθωμεν μέχρι τῆς τελευταίας Συντακτικῆς Συνελεύσεως, ὅπως εὕρωμεν τὰ αἴτια τῶν γεγονότων, ἅπερ βλέπομεν σήμερον. Τότε μόνον πολλὰ πράγματα ἀνεξήγητα ἄλλως θέλουσι μᾶς φανῆ λογικὰ καὶ φυσικά. Οἱ ἄνδρες οἱ ἐπιδράσαντες ἰδίως ἐπὶ τῆς συντάξεως τοῦ Συντάγματος, καὶ οἱ ὁποῖοι διῴκησαν εὐθὺς ἀμέσως τὸ ἔθνος, ἔδωκαν ὤθησιν ἐλευθερίας, τῆς ὁποίας τὰ ἀποτελέσματα ἐξηκολούθησαν νὰ εἶναι αἰσθητὰ ἐπὶ πολὺν χρόνον. Θαυμασταὶ εἰλικρινεῖς τῶν ἀγγλικῶν θεσμῶν καὶ τοῦ Self Gouvernement δὲν ἀπεμακρύνθησαν τῶν ἀρχῶν, καὶ ὅτε ἀπερροφῶντο ἐκ τοῦ ἀναπτυχθέντος ἀνταγωνισμοῦ τῆς ἐν τῇ ἐξουσίᾳ ἐπικρατήσεώς των. Ὀλίγον κατ’ ὀλίγον αἱ τάξεις αὐτῶν ἠραιώθησαν· ἐλάχιστοι ἔμειναν πιστοὶ εἰς τὰς ἐλευθερίους ἀρχάς· ὁ μέγιστος ἀριθμὸς ἀπέκλινε πρὸς τὴν συγκέντρωσιν, τὴν ὑπερβολὴν τῶν δικαιωμάτων τοῦ Κράτους. Οἱ θεσμοὶ δὲν ἦσαν ἰθαγενεῖς. Ἀντεγράφησαν ἐκ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ Ἀγγλικοῦ συστήματος, οὐχὶ ἀπ’ εὐθείας, ἀλλ’ ἐξ ἑτέρου ἀντιγράφου τοῦ ἰσχύσαντος ἐπὶ Λουδοβίκου Φιλίππου ἐν Γαλλίᾳ. Τὸ ἀληθὲς πρόβλημα πρὸς λύσιν διὰ τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας ἦτο νὰ εὑρεθῇ τὸ μέσον τῆς προσαρμογῆς τῶν ξένων τούτων θεσμῶν εἰς τὰ ἤθη, τὰς συνηθείας καὶ τὸν φυσικὸν ὀργανισμὸν τοῦ τόπου. Ἀντὶ τούτου ἀπομακρυνόμενοι κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον τοῦ σκοποῦ τούτου, καὶ ἀπὸ μιμήσεως εἰς μίμησιν, ἔφθασαν νὰ προσεπιθέσωσι τὸ αὐταρχικὸν Γερμανικὸν σύστημα εἰς τὸ κοινοβουλευτικὸν Ἀγγλικόν, καὶ ὑπερθεματίζοντες ἐπέβαλον εἰς τὸ ἔθνος συγκέντρωσιν ἐξ ἀντιγραφῆς τῆς Γαλλικῆς συγκεντρώσεως. Ἐκ τῆς τερατώδους ταύτης συναρμογῆς οὐδὲν καλὸν ἠδύνατο νὰ προέλθῃ. Εἶναι ἤδη παραδεδεγμένον ἐν τῇ πολιτικῇ ἐπιστήμῃ ὅτι ἡ χειροτέρα Κυβέρνησις, ἣν δύναται νὰ ἔχῃ ἔθνος τι, εἶναι ἡ Κοινοβουλευτικὴ Δικτατορία ἐν κατοχῇ τῶν δυνάμεων, ἃς δίδει ἡ συγκέντρωσις, καὶ τὴν πεῖραν ταύτην αἰσθάνεται ἀπὸ μακρῶν ἐτῶν τὸ ἔθνος. Κατὰ τοὺς τελευταίους χρόνους ἡ δρᾶσις τοῦ Θεοτόκη ὑπῆρξε πάντοτε νὰ ἐκτείνῃ τὴν παρέμβασιν τοῦ Κράτους ἐν τῇ διοικητικῇ καὶ οἰκονομικῇ ζωῇ τοῦ ἔθνους. Ὁ Δηλιγιάννης, εἷς τῶν δημιουργῶν τοῦ Συντάγματος, ἐθεωρεῖτο ὡς ἀποκλίνων πρὸς τὰς ἐλευθερίους ἀγγλικὰς ἀρχάς, πράγματι ὅμως οὐδέποτε ἀπεμακρύνθη τοῦ σοσιαλισμοῦ τοῦ Κράτους. Ἐξαίρεσιν μοναδικὴν ἐπετέλεσεν ὁ Ῥάλλης. Ἐκ τῆς συγχύσεως ταύτης τῶν ἰδεῶν καὶ ἐν τῇ κατατμήσει τῶν κομμάτων τὰ ὑλικὰ συμφέροντα καὶ τὰ ἐγωιστικὰ αἰσθήματα ὑπερίσχυσαν, ὡς ἦτο ἑπόμενον. Οἱ ὑποψήφιοι εἰς τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς δὲν παρίσταντο ἀπέναντι τῶν ἐκλογέων ἐν ὀνόματι ἀρχῶν τινων, συνιστῶντο πρὸ πάντων ὡς ἱκανοὶ αἰτηταί, καὶ τὸ κακὸν τοῦτο ἔβαινεν αὐξάνον καταπληκτικῶς. Οἱ ἐκλογεῖς δὲν ἀπέβλεπον εἰς κοινὰς ἰδέας, ἀλλ’ εἰς τὰ συμφέροντά των ἕκαστος· διὸ καθ’ ἑκάστην συνεδυάζοντο ὑποψήφιοι εἰς διάφορα κόμματα ἀνήκοντες, καὶ οἱ ἐκλογεῖς ἐψήφιζον κατὰ τὸ πλεῖστον τοὺς τοιούτους συνδυασμούς, ἀποδεικνύοντες οὕτως οὐχὶ ἠθικὴν ἔννοιαν, ἀλλὰ πρακτικὴν τοιαύτην· ἀφοῦ οἱ ἐκλεκτοί των θὰ ἦσαν οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ὑποθέσεών των, καὶ οἱ δικηγόροι των κατ’ οὐσίαν ἦτο ὅλως δευτερεῦον νὰ ἐνασχοληθῶσι πρὸ τῶν πολιτικῶν γνωμῶν, ἃς ἠδύναντο νὰ ἔχωσι. Τὰ δὲ προγράμματα τοῦ πλείστου τῶν ὑποψηφίων Βουλευτῶν εἶχον κατασταθῆ τόσον ἐλαστικά, ὥστε ἠδύνατό τις νὰ εὕρῃ ἐν αὐτοῖς ὅ,τι ἤθελεν. Ἡ ἕνωσις τοῦ κοινοβουλευτικοῦ συστήματος μετὰ τῆς συγκεντρώσεως ἔσχεν ὡς ἀποτέλεσμα νὰ μεταμορφώνῃ τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους, ἐπὶ ποινῇ μὴ ἐκ νέου ἐκλογῆς των, εἰς ἀπαιτητὰς τῶν συμφερόντων τῶν ἐκλογέων, τῶν συμφερόντων τούτων καταληγόντων πάντων εἰς τὴν κεντρικὴν ἐξουσίαν. Οἱ δὲ Ὑπουργοὶ ὑπεχρεοῦντο νὰ ὑποχωρῶσιν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον δαπάναις τῶν συμφερόντων τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ τῆς Δικαιοσύνης πρὸ τῶν ἐνώπιόν των ἀπαιτητῶν Βουλευτῶν. Τὸ κακὸν τοῦτο ἀπατῶνται οἱ πρεσβεύοντες ὅτι δύναται νὰ ὑπερασπίσῃ ἡ ἀποκέντρωσις, ὡς ἤδη λειτουργεῖ· εἰς οὐδὲν ἄλλο θέλει χρησιμεύσει αὕτη ἢ εἰς τὸ νὰ μετατοπίσῃ τὸ κακὸν ἀπὸ τοῦ κέντρου εἰς τὴν περιφέρειαν· ἴσως μάλιστα ἐπιδεινώσῃ τοῦτο. Τὸ ἐνδιαφέρον δὲν εἶναι νὰ ἐξασκῇ τὸ Κράτος τὴν ἐξουσίαν του μέσῳ τοῦ Νομάρχου μᾶλλον ἢ τοῦ Ὑπουργοῦ, ἢ τῶν εἰδικῶν συμβουλίων μᾶλλον ἢ τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ὁ περιορισμὸς τῶν περιπτώσεων, καθ’ ἃς ἡ ἐξουσία αὕτη ἐξασκεῖται. Ὅταν τὸ Κράτος ἀπορροφᾷ ὅλην τὴν οἰκονομικὴν ζωὴν τοῦ ἔθνους, τὰ αὐτὰ φαινόμενα τῆς διαφθορᾶς καὶ ἀλλοιώσεως τῆς πολιτικῆς ζωῆς ἀναφαίνονται. Ἡ παρακμὴ αὕτη τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, ἥτις κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη εἶχε παραταθῆ ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ ἐξεγείρῃ τὸ ἔθνος εἰς ἐπανάστασιν, ἐξακολουθεῖ καὶ ἤδη νὰ προσβάλλῃ τοὺς ἀληθεῖς πατριώτας, προτείνοντας διάφορα μέσα ἀναστολῆς τοῦ κακοῦ, καὶ μὴ εἰς τὸ μέλλον ἐξακολουθήσεώς του. Ἡ Βουλὴ ἐκ ζηλοτυπίας τῶν δικαιωμάτων της ἀνέλαβεν ἀπειρίαν φροντίδων μὴ ἀφορωσῶν αὐτήν. Ἀπόλυτος καὶ ἄνευ ἀντιρρόπου ἡ πλειονοψηφία ἀχαλίνωτος, μὴ περιορίσασα τὴν νομοθετικὴν δύναμίν της εἰς μόνους τοὺς ἐνδιαφέροντας τοῦ Κράτους νόμους, οὐδὲ δημιουργήσασα πέριξ αὑτῆς ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, συγκεντροῦσαν ἐν ἑαυτῇ ἰδίαν ζωὴν ἀνάλογον πρὸς τὴν τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας. Συνέλευσις κυρίαρχος μὴ βλέπουσα ὅρια τῆς δυνάμεώς της διαπράττει οὐχὶ σπανίως ἀνοησίας· ὑπὸ τὴν πρόφασιν ὅτι αὐτὴ εἶναι ὁ νόμος, δὲν εὐχαριστεῖται πλέον νὰ τὸν κάμνῃ, ἀλλὰ θέλει καὶ νὰ τὸν παραβιάζῃ. Ἂν τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα προσβάλλεται σήμερον διὰ τῶν ἐφημερίδων καὶ ἐν τῇ συνειδήσει τῶν ἐκλογέων, τοῦτο ἀποδοτέον εἰς τὰς καταχρήσεις αὐτοῦ. Τὸ καλλίτερον μέσον τοῦ περιορισμοῦ τῶν καταχρήσεων εἶναι ἡ ῥιζικὴ ἀναμόρφωσις τῆς πολιτειακῆς ἐξουσίας, ὀργανισμὸς τελειότερος τῆς κυριαρχίας τοῦ ἀριθμοῦ ἐγγυώμενος περισσότερον τῆς ἐλευθερίας τῶν πολιτῶν. Ἡ ἀναμόρφωσις αὕτη οὐδὲν ἔχει τὸ δυνάμενον νὰ φοβίζῃ τὰ ἐχέφρονα πνεύματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἡ συνήθεια δὲν ἐκλαμβάνει τὰς ἀρχαίας μωρίας ὡς σεβαστοὺς θεσμούς. Προκειμένου σήμερον διὰ τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως νὰ ζητήσωμεν τὸν κατάλληλον συνταγματικὸν μηχανισμὸν πρὸς ἀνόρθωσιν τῶν πολιτικῶν μας πραγμάτων, πρὸ παντὸς πρέπει νὰ προσπαθήσωμεν ν’ ἀποφύγωμεν τὰς ἐνέδρας, ἃς στήνουσιν εἰς πάντα ἄνθρωπον αἱ μακραὶ συνήθειαι τοῦ ἰδίου του πνεύματος καὶ αἱ ἐπιρροαὶ τοῦ ἐθνικοῦ του περιβάλλοντος. Καὶ ναὶ μὲν οἱ συνταγματικοὶ μηχανισμοὶ δὲν ἔχουσιν ἀξίαν καὶ ἀποτελεσματικότητα ἰδίαν, ἀνεξαρτήτως τῶν ἠθικῶν καὶ κοινωνικῶν δυνάμεων, αἵτινες τοὺς ὑποστηρίζουσι καὶ θέτουσιν εἰς κίνησιν, ἀλλ’ ἐντεῦθεν δὲν ἕπεται καὶ ὅτι τὸ ἐξαιρετικὸν τῶν μηχανισμῶν δὲν καθιστᾷ τὴν ἐνέργειαν τῶν δυνάμεων τούτων πλέον δραστικήν, πλέον διαρκῆ καὶ πλέον κανονικήν. Οἱ λαοί, οἵτινες κατέθραυσαν τὸ παρελθόν των, ἐρρίφθησαν ἀναγκαίως πρὸς τὸν ὀρθολογισμόν, καὶ ἐζήτησαν παρ’ αὐτοῦ τὸ κῦρος, ὅπερ δὲν ἠδύναντο νὰ ζητήσωσιν εἰς τὸ γόητρον τῆς Ἱστορίας των. Εὐτυχῶς ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες ἔχομεν παρελθόν, ὅπερ δὲν πρέπει νὰ λησμονήσωμεν, καὶ δὲν πρέπει νὰ λησμονήσωμεν ὅτι αἱ ἰδέαι τῶν προγόνων μας ἐπεκράτησαν σύμπαντος τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου, καὶ ἀνευρίσκονται ἁπανταχοῦ. Τὸ πρώτιστον προσὸν παντὸς θεσμοῦ δέον νὰ εἶναι ἡ ἀποκατάστασις ἁρμονίας μεταξὺ τῶν ἐξουσιῶν, ἡ πρόληψις βιαίων συγκρούσεων, ἡ μὴ διαιώνισις αὐτῶν καὶ ἡ ἐξεύρεσις μέσων λύσεως αὐτῶν εἰρηνικῆς καὶ ταχείας. Παρ’ ἡμῖν, ἐν περιπτώσει διαφωνίας μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς, ἓν μόνον μέσον ὑπάρχει πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς ἁρμονίας μεταξὺ αὐτῶν, τὸ μέσον τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς, μέσον οὐχὶ συνήθως ἀνώδυνον. Ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ἡ πολιτικὴ ψῆφος, ἤτοι τὸ τῆς ἐμπιστοσύνης ζήτημα, δι’ ἧς καλύπτονται τὰ τῶν Κυβερνήσεων ἐγκλήματα, ἡ ἐπιδιωκομένη ἀνόρθωσις μάτην ζητεῖται. Ἀνάγκη τὸ κακὸν νὰ κοπῇ εἰς τὴν ῥίζαν του· ἡ διὰ τῶν ἀποκεντρωτικῶν νόμων, τῶν εὐθραύστων, καὶ εἰς τὴν ἐλαχίστην πνοὴν δυναμένων ν’ ἀνατραπῶσι, μόνη συμπτωματικὴ θεραπεία ἥκιστα συντελεῖ εἰς τοῦτο. Μόνη ἡ ἀνεξαρτησία τοῦ Ὑπουργοῦ ἀπέναντι τῆς Βουλῆς καὶ ὁ περιορισμὸς αὐτῆς εἰς τὰ καθαρῶς νομοθετικά της ἔργα, καὶ τοῦ ἐλέγχου τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν νόμου, ἐγγυᾶται τὴν σωτηρίαν. Τὰ μέχρι σήμερον ἠθικὰ πρόσωπα τὰ ἐξασκήσαντα μέρος τῆς δημοσίας ἐξουσίας κατέπεσον ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ τόπου· ὁμοιάζουσι πρὸς κλάδους ζῶντας διὰ μέσου τοῦ φλοιοῦ. Οὐδὲν τὸ κέρδος τῆς φειδοῦς τοῦ ἡμιτεθνεῶτος τούτου δένδρου, οὗ αἱ συσταλεῖσαι ἀρτηρίαι μάτην ἀναζητοῦσι διέξοδον πρὸς νέαν ἰκμάδα. Ἡ Ἐπανάστασις τοῦ Αὐγούστου τὰς κατέρριψε διὰ τοῦ ἁπλοῦ τιναγμοῦ των. Ἀνάγκη ἐπὶ τῆς διασαλευθείσης καθ’ ὅλας τὰς διευθύνσεις της ταύτης γῆς, τῆς βοτανισθείσης καὶ εὐθραύστου κατασταθείσης, φυτεύσεως νέας φυτείας καὶ νέας σπορᾶς. Δὲν πρέπει νὰ μᾶς παρασύρωσι τὰ ἐν ἄλλοις ἔθνεσι συμβαίνοντα. Ἐν Ἀγγλίᾳ ἰδίως αἱ πολιτικαὶ ἐξουσίαι δὲν εἶναι δημιουργήματα συνταγματικῆς ἐξουσίας· ἡ ὕπαρξίς του εἶναι προγενεστέρα πάσης οἱασδήποτε συνταγματικῆς πράξεως. Ὁ ἀγγλικὸς θεσμὸς εἶναι οὐσιωδῶς συνθήκη μεταξὺ μικροῦ ἀριθμοῦ ἀρχαίων σωματείων, προσώπων ἠθικῶν, προαιωνίων θεματοφυλάκων, μέρους τῆς δημοσίας ἐξουσίας. Ἐν τῷ κόλπῳ τοῦ ἔθνους ἡμῶν μόνη συνισταμένη εἶναι τὸ ἄτομον. Τὰ δικαιώματα τοῦ πολίτου ἀποτελοῦσι τὸ πρώτιστον καὶ κεφαλαιῶδες ἔργον, ὅπερ ἐπιβάλλεται εἰς τὸν νομοθέτην. Τὸ ἔθνος ἀποτελεῖ τὸ σύνολον τῶν πολιτῶν. Πᾶσαι αἱ ἐξουσίαι αἱ ἐκ τῆς πλειονοψηφίας ἀπορρέουσαι εἶναι δημιουργήματά της, στηρίζουσι τὰ δικαιώματά των ἐπὶ τοῦ θεσμοῦ, ὅστις εἶναι ἔργον της. Πᾶσα ἐξουσία ὕποπτος, μὴ ἀντιπροσωπεύουσα αὐτήν, ἢ κακῶς παριστῶσα αὐτήν, δὲν ἔχει λόγον ἐπαρκῆ ὑπάρξεως καὶ δέον ν’ ἀνατραπῇ ἢ νὰ τροποποιηθῇ. Καὶ ἐξεταστέον, ἀπέναντι τῆς συστάσεως Συμβουλίου Ἐπικρατείας, ὅπερ ἡ συνταγματικὴ ἐπιτροπὴ προτείνει, καὶ Γερουσίας, ἤτοι συστάσεως δευτέρου νομοθετικοῦ Σώματος, ὅπερ λαμβάνω ἐγὼ τὴν τιμὴν νὰ προτείνω εἰς τὴν ὁλομέλειαν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, ποῖον πρέπει αὕτη νὰ προτιμήσῃ; Ποῖον προσαρμόζει καλλίτερον πρὸς τὰς ἐνεστώσας ἀνάγκας τῆς Πολιτείας μας; Τὸ ὀθνεῖον καὶ ξένον πρὸς τὰ ἤθη μας Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας ἢ ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας, τὸ κληροδότημα τοῦτο τῶν προγόνων μας; Ἐντὸς τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ Σώματος πρέπει ν’ ἀντιπροσωπεύωνται πάντα τὰ μεγάλα κοινωνικὰ συμφέροντα, διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δίδεται ἡ προσήκουσα ὤθησις εἰς πάσας τὰς ἠθικὰς δυνάμεις τῆς κοινωνίας πρὸς τὴν κοινὴν εὐημερίαν. Τοῦτο εἶναι δύσκολον νὰ ἐπιτύχωμεν διὰ μιᾶς Βουλῆς. Οὔτε εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ Γερουσία προϋποθέτει ὕπαρξιν ἀριστοκρατίας· μόνον ὕπαρξιν ἀριστοκρατίας πνεύματος, φώτων καὶ πείρας πολιτειακῆς προϋποθέτει, στοιχείων ὧν εὐτυχῶς δὲν στερεῖται ἡ νεωτέρα Ἑλλάς. Ἡ Γερουσία ὑπῆρχε καὶ κατὰ τὸ 1843· ἂν αὕτη κατηργήθη διὰ τοῦ Συντάγματος τοῦ 1864, τοῦτο ἐγένετο οὐχὶ διότι ἡ Γερουσία δὲν ἐχρησίμευεν εἰς τὴν ὑπεράσπισιν τῶν ἐθνικῶν ἐλευθεριῶν καὶ ὡς χαλινὸς εἰς τὰς ἐπιδρομὰς τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Ἂν ἡ τότε Γερουσία δὲν διέσωσε καὶ τὸ πολίτευμα αὐτό, ὡς καὶ τὴν Βασιλείαν τοῦ Ὄθωνος, ὡς Σῶμα συντηρητικόν, τοῦτο δὲν ἦτο λάθος της· ἡ Γερουσία ἔπραξε τὸ καθῆκόν της, ἀλλὰ δυστυχῶς ἐπὶ τοῦ θρόνου τῆς Ἑλλάδος ἐκάθητο τότε Βατιλεύς, ὅστις ἐκώφευε καὶ δὲν ἤθελε νὰ ἐννοήσῃ τὴν κίνησιν καὶ τὴν ζωὴν τὴν ἀναφαινομένην ἐντὸς τοῦ ἔθνους. Οὔτε τῆς κοινῆς γνώμης ἡ ἀνάπτυξις οὔτε τῆς Γερουσίας ἡ διαγωγὴ ἠδύνατο νὰ τὸν κάμωσι νὰ ἐννοήσῃ ὅτι ἡ φωνὴ τοῦ ἔθνους ἀπῄτει ἄλλο παρ’ ὅ,τι αὐτὸς ἔπραττε καὶ ἐφρόνει. Ἂν ἡ Γερουσία δὲν ἐπετέλεσε τὴν ἀποστολήν της περιστέλλουσα τὰς ἀποπλανήσεις τῆς Βουλῆς, τοῦτο ἀποδοτέον εἰς τὸ ὅτι ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία δὲν ὑπῆρξεν ἢ εἰς βραχείας τινὰς ἐποχάς, ἐχρησίμευσεν ὅμως ἡ Γερουσία ὡς χαλινὸς εἰς τὰς ἐπιθέσεις τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Αἱ ἐλευθερίαι, αἱ ὁποῖαι εἰς τὸν κλύδωνα ἐκεῖνον τὸν συγκεντρωτικόν, τὸν ἀπορροφητικόν, ἐκινδύνευσαν νὰ κατακλυσθῶσιν, εὗρον καταφύγιον εἰς τὴν Γερουσίαν ἐκείνην· καὶ ἡ φωνὴ τῶν Γερουσιαστῶν ἐκείνων, ἡ φωνὴ τοῦ βράχου καὶ Κιγκιννάτου τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος, τοῦ Ψύλλα, τοῦ Βούλγαρη, Κανάρη, Τρικούπη, Ῥήγα, Χρηστίδου, Μαυρομμάτη, αἱ φωναὶ ἐκεῖναι ἦσαν φωναὶ τοῦ ἔθνους, καὶ οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ τὴν χρησιμότητα τῶν ὑπὸ τῶν μεγάλων ἐκείνων πολιτῶν προκαλουμένων ἑκάστοτε συζητήσεων, εἴτε ἐπὶ τῆς σκανδαλώδους ἐπεμβάσεως εἰς τὰς ἐκλογάς, εἴτε ἐπὶ τοῦ ὑπομνήματος πρὸς τὰς Προστάτιδας Δυνάμεις, εἴτε ἐπὶ τῆς παραβιάσεως τοῦ ἀπορρήτου τῶν ἐπιστολῶν, εἴτε ἐπὶ τῆς ἀναγνωρίσεως τοῦ Βαυαρικοῦ δανείου, δὲν συνέτεινον μεγάλως εἰς τὸ νὰ δώσωσι κίνησιν καὶ ζωὴν εἰς τὸ ἐθνικὸν πνεῦμα, ἢ ὅτι ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Γερουσίας δὲν ἐξῆλθον αἱ ἰδέαι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἔδιδον τροφὴν εἰς τὴν δημοσιογραφίαν, τὴν ὑπερασπίζουσαν τὰς ἐλευθερίας τοῦ τόπου, τὴν ἀντιπροσωπευομένην ἀπὸ τοὺς ἐξοχωτέρους ἄνδρας, οὓς ἀνέδειξεν ἡ τότε ἐπανάστασις, τοὺς ἀοιδίμους Ἐπαμ. Δεληγεώργην, Ἰάλεμον καὶ τόσους ἄλλους μεγαθύμους πατριώτας; Ἀλλ’ ἡ Γερουσία ἐκείνη ἔπεσεν οὐχὶ ὡς θεσμὸς μὴ ἐπιτελέσας τὴν ἀποστολήν του, ἀλλ’ ὡς ἐκ τῆς κακῆς συγκροτήσεώς της, τοῦ ἰσοβίου τῶν μελῶν της καὶ τοῦ ἀπεριορίστως ὑπὸ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας διορισμοῦ αὐτῶν, διότι ἦσαν ὑπάλληλοι τῆς ἐξουσίας, καὶ δὲν ἐχρησίμευεν εἰς τὸν μετριασμὸν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας καὶ Βουλῆς κατὰ τὰς ἀναφαινομένας ἑκάστοτε παρεκτροπὰς των. Γερουσία ὅμως αἱρετὴ ἐπὶ τῇ βάσει προσόντων ἐγγυωμένων τὴν πεφωτισμένην διάνοιαν, τὴν ἐκ τῆς ἡλικίας πεῖραν, τὴν ἀνεξαρτησίαν τοῦ φρονήματος, καὶ τὴν κατὰ οὐχὶ μακρὰ διαστήματα ἀλλαγὴν τῶν μελῶν της.

§13ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἤδη δὲν συζητεῖται τὸ ζήτημα τῆς Γερουσίας.

§14ΑΘΑΝ. ΤΡΙΓΩΝΗΣ. Εἰς τὴν συνταγματικὴν ἐπιτροπήν, τῆς ὁποίας ἀποτελῶ μέλος, ἐγένετο συζήτησις μακρά, ποῖον τῶν δύο συστημάτων πρέπει νὰ ἐπικρατήσῃ, τῆς Γερουσίας ἢ τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας. Αἱ γνῶμαι ἐδιχάσθησαν, δέκα πρὸς τὴν μίαν γνώμην, δέκα πρὸς τὴν ἄλλην· ἐν ἰσοψηφίᾳ δὲ ἐνίκησεν ἡ γνώμη τῆς Ἀθηνᾶς, τοῦ κ. προέδρου τῆς ἐπιτροπῆς. Ἂν ἡ ψῆφος αὐτοῦ δὲν ὑπῆρχε, βεβαίως σήμερον θὰ συνεζητεῖτο κατὰ προτίμησιν ζήτημα Γερουσίας καὶ οὐχὶ Συμβουλίου Ἐπικρατείας. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐμποδίζει ἡμᾶς τοὺς ἔχοντας τὴν γνώμην τῆς συστάσεως Γερουσίας καὶ οὐχὶ Συμβουλίου Ἐπικρατείας νὰ προκαλέσωμεν διὰ συζητήσεως τὴν ἐπὶ τούτῳ γνώμην καὶ ἀπόφασιν τῆς ὁλομελείας τοῦ Σώματος τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως.

§15ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρακαλῶ. Δὲν ἴσχυσεν ἡ γνώμη τῆς Ἀθηνᾶς, ἀλλ’ ὁ ὁρισμὸς τοῦ Κανονισμοῦ, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐπὶ ἰσοψηφίας ἀπορρίπτεται ἡ πρότασις· ὥστε εἶμαι ἀνεύθυνος ἐγώ.

§16ΑΘ. ΤΡΙΓΩΝΗΣ. Τοιαύτη Γερουσία, Κύριοι, θὰ χρησιμεύσῃ ὡς χαλινὸς κατὰ τῶν ἐπιθέσεων τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, καὶ ὡς προμαχὼν κατὰ τῆς ἀποπλανήσεως τῆς Βουλῆς, ἔτι δὲ διὰ τῆς ὡρίμου σκέψεως, τῶν δευτέρων μελετῶν καὶ ἀποφάσεων θὰ ἐξασφαλίσῃ ὑπὲρ τοῦ ἔθνους νομοθεσίαν ἀρτίαν συνάδουσαν πρὸς τὰς πραγματικὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου. Ὑπὲρ τοῦ τοιούτου θεσμοῦ συνηγορῶ ἐγὼ, τοῦτον συνιστῶ εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, καὶ ἐκ τῶν προτέρων δηλῶ ὅτι θ’ ἀπαιτήσω καὶ ὀνομαστικὴν ψηφοφορίαν. Ὡς προτείνεται, Κύριοι, ὑπὸ τῆς συνταγματικῆς ἐπιτροπῆς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας εἶναι μόνον Σῶμα.

§17ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν εἶναι τοῦτο δυνατόν, κύριε Πρόεδρε· παρῆλθε τὸ ἡμίωρον, καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δὲν ὑπάρχει ἐλπὶς νὰ τελειώσωμεν· ἄλλως ἂς ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ ἂν ἐπιτρέπει εἰς τὸν ῥήτορα νὰ συνεχίσῃ.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Ὁ βουλευτὴς κ. Στασινόπουλος ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ διαγραφῆς, ἐκκαθαρίσεως, ἀνανεώσεως καὶ εἰσπράξεως τῶν πρὸς τὸ Δημόσιον καὶ τοὺς δήμους ὀφειλομένων ἀπὸ συνεισπραττομένους τοῖς δημοσίοις δημοτικοὺς φόροις κλπ.» Θέλει ἐκτυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Παπαναστασίου.

§19Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μετὰ τὴν γενομένην μακρὰν ἀνάπτυξιν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν θέματος εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ περιορισθῶ εἰς τὰ οὐσιωδέστατα καὶ τὰ ἐπίμαχα ζητήματα. Ἡ νομοπαρασκευαστικὴ λειτουργία τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, ἡ ὁποία ἀπετέλεσε παρ’ ἡμῖν μὲν ἄλλοτε τὴν μοναδικὴν λειτουργίαν αὐτοῦ, ἀλλαχοῦ δὲ κατὰ τὴν σύστασιν τοῦ θεσμοῦ τούτου τὸν κύριον προορισμόν του, τίθεται διὰ τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς εἰς δευτέραν μοῖραν, διότι κατ’ αὐτὸ προαιρετικῶς μόνον θὰ παραπέμπωνται τὰ νομοσχέδια εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας. Εἰς τοῦτο προέβη ἡ ἐπιτροπή, ἀκολουθοῦσα, φαίνεται, τὴν ἐξέλιξιν, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν ὁ θεσμὸς τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας ἀλλαχοῦ. Ἀλλ’ ἐν Γαλλίᾳ, ὁπόθεν παρελήφθη ὁ θεσμὸς οὗτος, καὶ ἀλλαχοῦ κατέληξαν εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, ν’ ἀφαιρέσωσι δηλ. τὴν ὑποχρεωτικὴν νομοπαρασκευαστικὴν λειτουργίαν ἀπὸ τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας καὶ λόγῳ τῆς ἀναπτύξεως τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, ἀλλὰ κυρίως διότι, ὡς ἐκ τῆς ἐπεκτάσεως τῶν ἐνεργειῶν τῆς Πολιτείας, ὡς ἐκ τῆς αὐξήσεως τῆς πείρας καὶ τῆς ἐπιστημονικῆς προόδου, ἀναφορικῶς εἰς τὰ ἀντικείμενα, ἐφ’ ὧν ἐπεξέτεινε τὴν λειτουργίαν αὐτῆς ἡ Πολιτεία, δὲν ἦτο πλέον δυνατὸν τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, ὡς ἦτο ὠργανωμένον, νὰ περιλάβῃ πάσας ἐκείνας τὰς εἰδικότητας, τῶν ὁποίων ἡ γνώμη εἶναι χρησιμωτάτη, εἶναι ἀπαραίτητος πρὸς τελειοτέραν κατάρτισιν τῶν νομοσχεδίων. Διὰ τοῦτο καὶ ἀλλαχοῦ καὶ ἐν Γαλλίᾳ ἄλλοι ἀνεπτύχθησαν θεσμοί, συμπληροῦντες ἀφ’ ἑνὸς τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἀντικαθιστῶντες τὴν νομοπαρασκευαστικὴν λειτουργίαν τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας· ἀνεπτύχθη ἡ ὀργάνωσις ἡ ἐπαγγελματικὴ τῶν τάξεων, ἡ ὀργάνωσις τῶν διαφόρων ἐπιμελητηρίων, τῶν δικηγορικῶν συλλόγων, ἡ ὁποία καὶ παρ’ ἡμῖν ἤρχισε νὰ γίνηται, καὶ ἥτις πρώτιστον σκοπὸν ἔχει τὴν κατάλληλον ἀντιπροσώπευσιν τῶν συμφερόντων τῶν σχετικῶν τάξεων, τὴν μελέτην τῶν προτεινομένων νομοθετικῶν μεταρρυθμίσεων καὶ τὴν διαφώτισιν ἀναφορικῶς εἰς αὐτὰς τῶν Βουλῶν, τῶν Κυβερνήσεων καὶ τοῦ λαοῦ ἐν γένει. Ἄλλη μεταρρύθμισις, ἡ ὁποία γίνεται, καὶ ἡ ὁποία συμπληροῖ τὴν ῥηθεῖσαν μείωσιν τῆς λειτουργίας τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, ὑπῆρξεν ἡ εἰς τὰ διάφορα Ὑπουργεῖα σύστασις ἰδιαιτέρων πολυμελῶν συμβουλίων, ἀπαρτιζομένων ὑπὸ εἰδικῶν, δυναμένων νὰ ἔχωσιν αὐθεντικὴν γνώμην ἐπὶ τῶν ἑκάστοτε προτεινομένων νομοθετικῶν μεταρρυθμίσεων. Ἀλλά, ἂν ἡ ῥηθεῖσα ἐξέλιξις τοῦ θεσμοῦ τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας διὰ τοὺς λόγους τούτους ἦτο ἀλλαχοῦ σκόπιμος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι εἶναι ὀρθὴ παρ’ ἡμῖν σήμερον ἡ σύστασις Συμβουλίου Ἐπικρατείας, ἄνευ τῆς ὑποχρεωτικῆς νομοπαρασκευαστικῆς λειτουργίας. Εἰς τοῦτο δ’ ὄχι μόνον δὲν συντρέχουσι παρ’ ἡμῖν οἱ ὅροι, οὓς ἀνέφερα, καὶ οἱ ὁποῖοι ἀλλαχοῦ ὡδήγησαν εἰς τὸν περιορισμὸν τῶν λειτουργιῶν τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, ἀλλὰ καὶ ἕνεκα κυρίως τῆς ἐλλείψεως παρ’ ἡμῖν δευτέρου νομοθετικοῦ Σώματος. Δὲν πρόκειται βεβαίως νὰ συζητήσωμεν σήμερον περὶ τῆς σκοπιμότητος δευτέρου νομοθετικοῦ Σώματος, ἀλλ’ εἶμαι ὑποχρεωμένος ἀκριβῶς, ἐπειδὴ συζητεῖται ὁ θεσμὸς τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, νὰ τονίσω ὅτι εἶμαι κατ’ ἀρχὴν ἐναντίος παντὸς δευτέρου νομοθετικοῦ Σώματος, ἰσοτίμου πρὸς τὴν Βουλήν, διότι τοιοῦτο Σῶμα παρακωλύει τὴν πραγμάτωσιν, κατὰ τὴν γνώμην μου, τῆς λαϊκῆς θελήσεως, καὶ πρὸς τούτοις διότι παρ’ ἡμῖν καὶ ἕνεκα τῆς κοινωνικῆς μας συνθέσεως καὶ ἕνεκα τῶν πολιτικῶν μας συνθηκῶν καὶ ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως κομματικῆς ὀργανώσεως δεύτερον νομοθετικὸν Σῶμα ἤθελεν ἐπιφέρει ἀστάθειαν κυβερνητικήν, ἤθελεν ἀποτελέσει μέγιστον ἐμπόδιον πρὸς διεξαγωγὴν τῶν νομοθετικῶν ἐργασιῶν. Ἀλλά, καίτοι εἶμαι τόσον πολέμιος δευτέρου νομοθετικοῦ Σώματος ἰσοτίμου πρὸς τὴν Βουλήν, δὲν παραγνωρίζω ὅτι ἔχει σπουδαιότατα ἐλαττώματα τὸ παρ’ ἡμῖν ἰσχῦον ἀντιπροσωπευτικὸν σύστημα, κυρίως τὸ ἐλάττωμα, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, ὅτι δὲν διευκολύνει τὴν χρησιμοποίησιν διὰ τὰς νομοθετικὰς ἐργασίας ἀνδρῶν ἐξαιρετικῆς πείρας καὶ ἐξαιρετικῆς μορφώσεως, καὶ τὸ ἐλάττωμα ὅτι δὲν παρουσιάζει κανὲν ἐμπόδιον κατὰ τῆς τυραννικῆς διευθύνσεως τῶν νομοθετικῶν ἐργασιῶν ὑπὸ τοῦ πλειονοψηφοῦντος ἑκάστοτε κόμματος. Διὰ τοὺς λόγους τούτους εἶμαι τῆς ἰδέας ὅτι πρέπει τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας νὰ θεμελιωθῇ τοιουτοτρόπως ἐν τῷ Συντάγματι, ὥστε νὰ εἶναι βραδύτερον ἐπιδεκτικὸν τοιαύτης ἐξελίξεως, ὥστε νὰ συμπληρώσῃ τὰς ἐλλείψεις τοῦ πολιτεύματός μας, ἃς ἀνέφερα, χωρὶς βεβαίως νὰ προαχθῇ εἰς δεύτερον νομοθετικὸν Σῶμα, ἰσότιμον πρὸς τὴν Βουλήν. Ν’ ἀναπτυχθῇ δηλ. εἰς Σῶμα περιλαμβάνον πλείστας εἰδικότητας, τῶν ὁποίων ἡ γνώμη εἶναι χρησιμωτάτη διὰ τὴν τελειοτέραν κατάρτισιν τῶν νόμων, καὶ θὰ ἔχῃ κῦρος οὐ μόνον ἕνεκα τῶν περιεχομένων αὐτῆς, ἀλλὰ καὶ ἕνεκα τῆς προελεύσεως τῶν ἀπαρτιζόντων τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας μελῶν. Καὶ πρὸς τοῦτο προτείνω, ὡς τὴν μόνην ὑποδεικνυομένην μεταρρύθμισιν διὰ τὴν τοιαύτην ἐξέλιξιν τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, τὴν ἀπάλειψιν τῆς προτελευταίας παραγράφου τοῦ ἄρθρου 85, διὰ τῆς ὁποίας καθορίζεται ὁ διορισμὸς τῶν ἐκτάκτων μελῶν τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας ὡς καὶ ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν, οὕτως ὥστε νὰ εἶναι βραδύτερον δυνατὸν νὰ συμπληρωθῇ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, τῆς ἀποστολῆς εἰς αὐτὸ προσώπων ἐκλεγομένων ὑπὸ τῶν διαφόρων ἐπαγγελματικῶν ὀργανισμῶν, οἱ ὁποῖοι σκοπὸν ἔχουσιν, ὡς ἤδη εἶπον, νὰ προστατεύωσι τὰ συμφέροντα τῶν διαφόρων ἐπαγγελματικῶν τάξεων, ὅταν, ἐννοεῖται, οἱ ὀργανισμοὶ οὗτοι ὀργανωθῶσι καταλλήλως. Διὰ τοῦτο κηρύσσομαι ἀπὸ τοῦδε ὑπὲρ τῆς ἱδρύσεως τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, ὑπὸ τὸν ὅρον μεταρρυθμίσεως αὐτοῦ καὶ τῆς ἀναθέσεως εἰς αὐτὸ τῆς ὑποχρεωτικῆς νομοπαρασκευαστικῆς λειτουργίας, ὅπερ ἔχει ἤδη ἡ Κυβέρνησις δεχθῆ εἰς τὸ προσχέδιόν της. Κατὰ τῆς συστάσεως παρ’ ἡμῖν ἐκ νέου τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας ὑπεστηρίχθη τὸ δῆθεν ἀνελεύθερον τοῦ θεσμοῦ τούτου. Καὶ ἐγώ, κύριοι συνάδελφοι, ἔχω μεγάλην πεποίθησιν εἰς τὸ δυνατὸν νὰ κυβερνᾶται εὐδοκίμως ὁ λαὸς δι’ ἑαυτοῦ. Καὶ ἀκριβῶς διότι ἔχω τοιαύτην αἰσιοδοξίαν καὶ τοιαύτην πεποίθησιν εἰς τὸν λαόν, δι’ αὐτὸ ἔχω δεχθῆ καὶ ἀνάλογον πολιτικὴν ἰδεολογίαν, ἡ ὁποία προεκάλεσεν ἐπανειλημμένως ἐνταῦθα ἀντιρρήσεις ἐκ μέρους ἐκείνων ἀκριβῶς, οἱ ὁποῖοι ἀντετάχθησαν κατὰ τοῦ θεσμοῦ τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, ὡς ἀντιλαϊκοῦ. Ἀλλὰ λησμονοῦσιν οἱ ἀντιφρονοῦντες ὅτι ἡ ὑπάρχουσα Βουλή, καίπερ προερχομένη ἐκ τῶν σπλάγχνων τοῦ λαοῦ, δὲν ἐκφράζει ἐνίοτε τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ. Τοῦτο συμβαίνει οὐ μόνον εἰς τὰ Κράτη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἀτελὲς ἐκλογικὸν σύστημα, ἀτελῆ κομματικὴν ὀργάνωσιν, καὶ τῶν ὁποίων ὁ λαὸς δὲν εἶναι εἰσέτι μεμορφωμένος πολιτικῶς, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ Κράτη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι καὶ τέλειον ἐκλογικὸν σύστημα καὶ κομματικὴν ὀργάνωσιν, καθιστῶσαν ἐπιτακτικὴν τὴν διαρκῆ ἐπικοινωνίαν τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν μετὰ τοῦ λαοῦ, καὶ τῶν ὁποίων ὁ λαὸς εἶναι ἐξαιρετικῶς πολιτικῶς προηγμένος. Καὶ παρ’ ἡμῖν δὲ καὶ κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ὁμολογήσωμεν, αἱ Βουλαί, καίτοι προήρχοντο ἐκ τῶν σπλάγχνων τοῦ λαοῦ, δὲν ἐξέφραζον τὴν θέλησιν αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο δὲ εἴδομεν τὸ παράδοξον φαινόμενον, ὅτε ἐξηγέρθη μία μερὶς δημοσίων λειτουργῶν ἐναντίον τοῦ καθεστῶτος, ὁλόκληρος ὁ λαὸς σύσσωμος νὰ ἐξεγερθῇ μετ’ αὐτῆς καὶ ν’ ἀξιώσῃ νὰ γίνωσιν ἀληθεῖς μεταρρυθμίσεις, διὰ τὰς ὁποίας αἱ Βουλαὶ οὐδέποτε ἐμερίμνησαν. Κατὰ τῆς τοιαύτης ἀτελοῦς ἀντιπροσωπεύσεως, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, τοῦ λαοῦ ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ κατὰ τῆς τυραννικῆς διευθύνσεως τῶν νομοθετικῶν πραγμάτων ὑπὸ τοῦ πλειονοψηφοῦντος κόμματος δὲν ὑπάρχει, πλὴν τῆς πολιτικῆς μορφώσεως τοῦ λαοῦ καὶ τῆς καταλλήλου κομματικῆς ὀργανώσεως, καμμία ἄλλη διέξοδος, παρὰ ἡ δημιουργία ὀργανισμῶν τοιούτων, οἱ ὁποῖοι προορισμὸν ἔχουσι νὰ διαφωτίζωσι τὸν λαὸν ἐπὶ τῶν ἑκάστοτε παρουσιαζομένων ζητημάτων, καὶ οἱ ὁποῖοι προορισμὸν ἔχουσι νὰ δίδωσιν εὐκαιρίαν εἰς τὸν λαὸν νὰ ἐκφράζῃ τὴν γνώμην του καὶ ν’ ἀντιδρᾷ κατὰ τῶν τυραννικῶν τάσεων μιᾶς δεδομένης πλειονοψηφίας. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων δὲν δύναταί τις νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, τὸ ὁποῖον οὐδέποτε βεβαίως θὰ δύναται, ἂν διαρρυθμισθῇ, ὡς ἐγὼ ποθῶ, νὰ παρεμποδίσῃ τελείως τὴν ψήφισιν οἱουδήποτε νομοσχεδίου, ἀλλὰ θὰ ἔχῃ τὴν δύναμιν νὰ διαφωτίζῃ τὸν λαὸν καὶ τὴν Βουλὴν περὶ τῆς σημασίας οἱουδήποτε νομοσχεδίου, καὶ διὰ τῆς ἐπιβραδύνσεως τῆς ψηφίσεως αὐτοῦ νὰ δίδῃ τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὸν λαὸν ν’ ἀντιδρᾷ διὰ τῶν καταλλήλων ὀργανισμῶν αὐτοῦ ἐναντίον παντὸς ἀσυμφόρου νομοθετικοῦ μέτρου, δὲν δύναταί τις νὰ ὑποστηρίξῃ, λέγω, ὅτι τοιοῦτος θεσμὸς εἶναι ἀνελεύθερος καὶ ὅτι ἐμποδίζει τὴν πραγμάτωσιν τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ.

§20Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν θὰ γνωμοδοτῇ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τὸ Συμβούλιον.

§21Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁμιλῶ ὅπως τὸ ἐννοῶ καὶ τὸ θέλω ἐγὼ τὸ Συμβούλιον, δηλαδὴ ἔχον τὸ δικαίωμα τῆς τοιαύτης γνωμοδοτήσεως. Ἐγὼ τὸ θέλω τοιοῦτον, ὥστε νὰ ἀναπληρώσῃ σχεδὸν τὴν ἔλλειψιν τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ Σώματος, χωρὶς νὰ ἔχῃ τὰ ἐλαττώματα αὐτοῦ, ἅτινα ἀνέφερα καὶ ἕνεκα τῶν ὁποίων κηρύσσομαι κατὰ τῆς συστάσεως τοιούτου δευτέρου Σώματος παρ’ ἡμῖν. Ἔρχομαι εἰς τὴν δευτέραν οὐσιωδεστάτην λειτουργίαν τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, ἡ ὁποία καὶ μόνη, καὶ ὡς θὰ ῥυθμισθῇ εἰς τὸ προσχέδιον, δικαιολογεῖ τὴν σύστασιν τοῦ Συμβουλίου τούτου, τὴν δικαστικήν. Ὅτι αἱ διαφοραὶ μεταξὺ πολιτῶν καὶ διοικήσεως εἶναι πρέπον νὰ λύωνται δικαστικῶς, κατὰ δικαστικοὺς τύπους καὶ ὑπ’ Ἀρχῆς δικαστικῶς ὠργανωμένης, δὲν ἠμφεσβητήθη ἀπολύτως ἐνταῦθα ὑπ’ οὐδενός, δὲν ἠμφεσβητήθη δέ, διότι ἡ πεῖρα ἀπέδειξεν ὅτι παρ’ ὅλην τὴν ἐξέλιξιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος δὲν ὑπάρχει πλήρης ἐγγύησις ὑπὲρ τῶν πολιτῶν τῆς ἐφαρμογῆς τῶν νόμων, ἐφ’ ὅσον αὕτη εἶναι ἀποκλειστικῶς ἀνατεθειμένη εἰς τοὺς διοικητικοὺς ὑπαλλήλους. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἠμφεσβητήθη, εἶναι ἡ ἀνάγκη τῆς συστάσεως ἰδιαιτέρου διοικητικοῦ Δικαστηρίου, ὅπως π. χ. τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας. Ἡ σύστασις ἰδιαιτέρου διοικητικοῦ Δικαστηρίου πιθανὸν κατ’ ἀρχὰς νὰ προῆλθεν ἐκ τῆς θεωρίας τῆς διακρίσεως τῶν ἐξουσιῶν, ἀλλὰ βεβαίως ὁ θεσμὸς οὗτος δὲν διετηρήθη καὶ δὲν ἀνεπτύχθη σήμερον, ὡς ἀνεπτύχθη καὶ ὡς λειτουργεῖ ἀλλαχοῦ, λόγῳ τῆς θεωρίας αὐτῆς, διότι ἡ θεωρία αὕτη πλέον κατέπεσεν. Ἀνεπτύχθη ὁ θεσμὸς τῶν ἰδιαιτέρων διοικητικῶν Δικαστηρίων, ἕνεκα τῆς μεγάλης πληθύος τῶν διοικητικῶν διαφορῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπήγασαν ἐκ τῆς ἐπεκτάσεως τῆς δικαιοδοσίας τοῦ Κράτους, ἀνεπτύχθη ἐκ τῆς ἀνάγκης τῆς εἰδικεύσεως ὅσον ἀφορᾷ τὴν μελέτην καὶ τὴν ἐκδίκασιν τῶν νόμων τῶν διοικητικῶν. Ὑπάρχουσι βεβαίως καὶ Κράτη, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχουσιν ἰδιαίτερα διοικητικὰ Δικαστήρια· ἡ Ῥωμουνία λ. χ. δὲν ἔχει τοιαῦτα Δικαστήρια. Ἀλλ’ εἰς τὴν Ῥωμουνίαν ὑπάρχουσιν εἰς τὰ τακτικὰ Δικαστήρια ἰδιαίτερα τμήματα ἐκδικάσεως τῶν διοικητικῶν διαφορῶν, καὶ ἑπομένως ὁ κύριος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἀντετάχθησαν κατὰ τοῦ ἰδιαιτέρου διοικητικοῦ Δικαστηρίου παρ’ ἡμῖν, ἐκλείπει τελείως, διότι, ἂν καὶ ἡμεῖς θελήσωμεν ν’ ἀναθέσωμεν εἰς τὰ τακτικὰ Δικαστήρια τὰς ὑποθέσεις τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ, θὰ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ αὐξήσωμεν τὸ προσωπικὸν τῶν Δικαστηρίων τούτων.

§22ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν παρέχεται ἐξ αὐτῶν μεγαλειτέρα ἐγγύησις;

§23Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀκριβῶς δὲν παρέχεται μεγαλειτέρα ἐγγύησις περὶ τῆς καλλιτέρας ἐφαρμογῆς τῶν διοικητικῶν νόμων, διότι ὡς ἐκ τῆς κυρίας ἀπασχολήσεως αὐτῶν οἱ δικασταὶ δὲν εἶναι οἱ ἁρμοδιώτεροι ὅπως κρίνωσι περὶ τῶν διοικητικῶν διαφορῶν. Ὡς εἶναι κατηρτισμένοι σήμερον οἱ δικασταὶ μόνον περὶ τοῦ ἀστικοῦ δικαίου εἶναι εἰδικοί, ὅπως ἀποφαίνωνται.

§24Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Λοιπὸν πρέπει νὰ καταρτισθῇ τὸ Συμβούλιον ἐξ ὑπαλλήλων διοικητικῶν.

§25Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πρέπει νὰ καταρτισθῇ ἐξ ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι εἶναι γνῶσται τῶν διοικητικῶν νόμων καὶ οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχωσιν ὡς μόνην ἐνασχόλησιν τὴν ἐφαρμογὴν τῶν διοικητικῶν νόμων. Ἀντετάχθη κατὰ τῆς δημιουργίας τῶν ἰδιαιτέρων Δικαστηρίων πάλιν ἡ προσβολὴ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, πάλιν τὸ ἀνελεύθερον τῆς ἱδρύσεως ἰδιαιτέρων Δικαστηρίων. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς φρασεολογίας οὐδὲν προσηνέχθη ἐπιχείρημα ὑπὲρ τῆς τοιαύτης γνώμης. Διότι κατὰ τί εἶναι ἀντικοινοβουλευτικὸν ἢ ἀνελεύθερον ἡ ἀπόφασις ἑνὸς κατωτέρου ὀργανισμοῦ, μιᾶς κατωτέρας διοικητικῆς Ἀρχῆς νὰ παραπέμπηται ὅπως ἐκδικασθῇ καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς οὐσίας καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ νομίμου εἰς ἀνώτερον Δικαστήριον; Κατεκρίθη ὅτι περιορίζεται ὁ Ὑπουργὸς διὰ τοῦ δικαιώματος τῆς ἀκυρώσεως τῆς ἀποφάσεώς του, ἀλλ’ ἡ δικαιοδοσία τοῦ Ὑπουργοῦ δὲν περιορίζεται, ἐφ’ ὅσον ὁ Ὑπουργὸς ἐνεργεῖ ἐντὸς τῶν νόμων καὶ συμφώνως πρὸς τοὺς νόμους, τίθεται ὅμως φραγμὸς τῆς παραβάσεως τοῦ νόμου παρ’ αὐτοῦ τοῦ Ὑπουργοῦ. Ἠμπορεῖ νὰ ἀντιταχθῇ ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ τείνῃ περισσότερον πρὸς παράβασιν τῶν νόμων τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας παρὰ ὁ ἑκάστοτε Ὑπουργός. Ἀλλ’ ἡ τοιαύτη ἀντίρρησις βεβαίως πανταχοῦ ἀλλοῦ στηρίζεται παρὰ ἐπὶ τῆς πείρας, διότι, ἂν ἦτο ἀληθές, θὰ ἦτο ἐντελῶς περιττὸς καὶ ὁ θεσμὸς τῆς δικαστικῆς Ἀρχῆς, ὅπως εἶναι σήμερον ὠργανωμένη, διότι μὴ λησμονῶμεν τοῦτο, ὅτι τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας εἶναι Σῶμα καθαρῶς δικαστικόν, ἔχον πάσας τὰς ἐγγυήσεις τῆς ἀνεξαρτησίας τῶν τακτικῶν Δικαστηρίων καὶ δικάζον συμφώνως πρὸς ὡρισμένην διαδικασίαν πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν δικαιωμάτων τῶν πολιτῶν.

§26ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ τὰς πράξεις τῶν Ὑπουργῶν.

§27ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ κρίνῃ τὸ νόμιμον τῶν πράξεων τῶν Ὑπουργῶν.

§28Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Τώρα δὲν ἔχομεν ἀκύρωσιν.

§29ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔχομεν ἀποζημίωσιν, ἀλλ’ ἡ ἀποζημίωσις δὲν εἶναι πλήρης ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου καὶ πλήρης ἱκανοποίησις τοῦ ἀδικηθέντος πολίτου.

§30Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν νομίζετε ὅτι ἡ ἁπλοποίησις τῆς Γραφειοκρατίας θὰ ἐπιφέρῃ κάποιον καλὸν εἰς τὴν κοινωνίαν;

§31Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ διαδικασία τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ εἶναι πολὺ ἁπλουστέρα τῆς διαδικασίας τῶν τακτικῶν Δικαστηρίων. Εἴμεθα λοιπὸν ὑποχρεωμένοι νὰ συστήσωμεν ἰδιαίτερα Δικαστήρια, τὰ ὁποῖα θὰ ἀκολουθήσωσιν ἁπλουστέραν διαδικασίαν. Ἀκριβῶς δ’ ἕνεκα ἐλλείψεως τοιαύτης ἁπλουστέρας διαδικασίας οἱ πολῖται διστάζουσι πολλάκις νὰ προσφεύγωσιν εἰς τὰ τακτικὰ Δικαστήρια. Ἐπὶ παραδείγματι, ἐὰν ἡ ἁρμοδία Ἀρχὴ ἀρνῆται νὰ παραχωρήσῃ τὴν ἄδειαν πρὸς ἵδρυσιν φαρμακεμπορείου, δύναται βεβαίως ὁ ἀδικούμενος πολίτης νὰ προσφύγῃ εἰς τὰ τακτικὰ Δικαστήρια, ἀλλὰ κατὰ 97% δὲν προσφεύγει εἰς αὐτὰ λόγῳ τῆς μακρᾶς διαδικασίας, διὰ τῆς δημιουργίας ὅμως ἰδιαιτέρας διαδικασίας, ἁπλῆς, τῆς διοικητικῆς δικαιοδοσίας θὰ εἶναι δυνατὸν εἰς τὸν πολίτην προσφεύγοντα νὰ κατορθώσῃ, ὅπως ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος, πρέπει δὲ καὶ δι’ ἄλλον λόγον νὰ προσφύγωμεν εἰς τὴν ἵδρυσιν τοιούτου Συμβουλίου Ἐπικρατείας πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν νόμων τῆς ἀποκεντρώσεως, τὴν ὁποίαν καὶ χθὲς ὑπηνίχθη ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀττικῆς κ. Δεμερτζῆς, διότι ὡς ἐδημιουργήθησαν ἀποκεντρωτικοὶ νόμοι, δι’ ὧν ἀνετέθη εἰς ὡρισμένας ἐπιτροπείας ἡ ἀπόφασις ἐπὶ ὡρισμένων ζητημάτων, διατρέχει μέγαν κίνδυνον ἡ ἀποκέντρωσις, λόγῳ τῆς ἐνδεχομένης ἐξεγέρσεως, λόγῳ τῆς ἐνδεχομένης ἀντιδράσεως ἐναντίον αὐτῆς, ἐξ ἀφορμῆς ὡρισμένων παραβάσεων τῶν κατωτέρων τούτων ἐπιτροπειῶν. Προχθὲς ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸς ἀνέφερεν ἓν παράδειγμα τοῦ ἐπιθεωρητοῦ Εὐρυτανίας, ὁ ὁποῖος ψευδῶς ἐπιστοποίησε περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μαθητῶν ἑνὸς σχολείου καὶ τὴν πρότασιν τοῦ ὁποίου ἐπεκύρωσε δι’ ἀποφάσεώς του τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον, κατὰ τῆς ὁποίας ἀποφάσεως οὐδὲν δύναται νὰ πράξῃ ὁ Ὑπουργός. Εἶναι λοιπὸν ἀπαραίτητον νὰ δημιουργήσωμεν Σῶμα ἰδιαίτερον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐξετάζῃ τὸ νόμιμον τῶν πράξεων τῶν ὀργανισμῶν τῆς τοιαύτης ἀποκεντρώσεως· διότι, ἐπαναλαμβάνω, διατρέχομεν κίνδυνον νὰ ναυαγήσῃ ὁλόκληρον τὸ σύστημα τῆς ἀποκεντρώσεως ἕνεκα τῶν μὴ δυναμένων ν’ ἀρθῶσι παρανομιῶν ὑπαλλήλων ἢ ἐπιτροπειῶν τινων.

§32Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Θὰ ἔχωμεν δηλ. μίαν συγκέντρωσιν τῆς ἀποκεντρώσεως.

§33Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι. Ἄλλως, ἀμφισβητοῦντες τὴν σκοπιμότητα τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, εἶναι τὸ ἴδιον ὡς ν’ ἀμφισβητῶμεν τὴν σκοπιμότητα τῆς ὑπάρξεως τοῦ Ἐφετείου καὶ τοῦ Ἀρείου Πάγου. Ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν τελειοτέραν λειτουργίαν τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, εἰς τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ προβῶμεν, εἶναι ἀπαραίτητος ἐπίσης ἡ εἰσαγωγὴ ἀνωτέρου Σώματος, τὸ ὁποῖον θὰ ἐποπτεύῃ ἐπὶ τοῦ νομίμου τῶν πράξεων τῶν ὀργανισμῶν τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω ὅσον ἀφορᾷ τὰς δύο κυριωτάτας λειτουργίας τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας. Νομίζω ὅτι ἀνταποκρινόμεθα εἰς τὴν ἀποστολὴν ἡμῶν, ἀνταποκρινόμεθα εἰς τὸ πνεῦμα τῶν σημερινῶν περιστάσεων συνιστῶντες Σῶμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐξασφαλίζεται κατὰ τὸ δυνατὸν ἡ τελειοτέρα κατάρτισις καὶ ἡ ἐφαρμογὴ τῶν νόμων, διὰ τῶν ὁποίων ἐξασφαλίζονται τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν. (Χειροκροτήματα).

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετρέας.

§35Χ. ΠΕΤΡΕΑΣ. Ἕν τῶν κυριωτέρων αἰτίων τῆς κακοδαιμονίας τῆς ἡμετέρας χώρας ὑπῆρξεν ἡ συναλλαγή. Ἡ συναλλαγὴ εἰσήγαγε τὴν παραλυσίαν εἰς τὴν δικαιοσύνην, εἰς τὴν διοίκησιν, εἰς τὸν στρατόν, διέφθειρε τοὺς χαρακτῆρας τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, ἐξεφαύλισε τοὺς πολιτευομένους, ἐπέφερε τελείαν τῆς συνταγματικῆς μηχανῆς ἐξάρθρωσιν. Ὑπὸ τὸ κράτος τῆς συναλλαγῆς οἱ ὅροι τῆς λειτουργίας τοῦ πολιτεύματος ἀνεστράφησαν. Ὁ Βασιλεὺς ἐκυβέρνα καὶ δὲν ἐβασίλευεν, ἡ Κυβέρνησις ἐβασίλευε καὶ δὲν ἐκυβέρνα, οἱ ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους διωρίζοντο καὶ ἐπαύοντο ὑπὸ τῶν Ὑπουργῶν, προσυπογράφοντος τοῦ Βασιλέως, ἡ Βουλὴ ἐψήφιζεν, ἀλλὰ δὲν ἐνομοθέτει, τὸ νομοθετικὸν ἔργον περιῆλθεν εἰς τοὺς Ὑπουργούς, ἡ δὲ Βουλή...

§36Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Καὶ τώρα τί γίνεται;

§37Χ. ΠΕΤΡΕΑΣ. Μὴ βιάζεσθε· θὰ ἔλθω... Ἡ δὲ Βουλὴ παρεῖχε τὴν ψῆφον αὑτῆς ἀντὶ ῥουσφετίων. Ἡ τοιαύτη κατάστασις εἶχεν ὡς συνέπειαν τὸ κίνημα, τὸ ὁποῖον ἀνέστειλε τὴν πορείαν τῆς συναλλαγῆς, ἀλλὰ δὲν ἐτερμάτισεν αὐτήν. Εἰς ἡμᾶς, Κύριοι, ἔλαχεν ὁ κλῆρος, ἵνα θέσωμεν φραγμὸν εἰς τὴν συναλλαγήν, ἵνα τερματίσωμεν αὐτήν. Θὰ ἔχωμεν τὴν αὐταπάρνησιν καὶ τὸ σθένος νὰ πράξωμεν τοῦτο; Ἰδοὺ ἐπέστη ἡ ὥρα. Μέχρι τοῦδε εἰργάσθημεν, ἐψηφίσαμεν διαφόρους διατάξεις μεταρρυθμισάσας τὸ Σύνταγμα καὶ καταστησάσας εὐρυθμοτέραν τὴν λειτουργίαν αὐτοῦ, ἀλλὰ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε ἐλάβομεν, δὲν ἀντεπεξῆλθον κατὰ τῆς συναλλαγῆς· ἵνα πατάξωμεν τὴν συναλλαγήν, δέον νὰ εὕρωμεν ποῦ κεῖται ἡ ἑστία τῆς συναλλαγῆς. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ ἡ ἑστία τῆς συναλλαγῆς εὑρίσκεται ἐδῶ (δεικνύει τὴν αἴθουσαν τοῦ Βουλευτηρίου) καὶ ἐκεῖ εἰς τὰ Ὑπουργεῖα. Θὰ ἔχωμεν, τὸ σθένος λοιπὸν νὰ θέσωμεν φραγμὸν ἀνυπέρβλητον μεταξὺ Βουλευτῶν καὶ Ὑπουργῶν; Ἂν τοιοῦτο σθένος ἔχωμεν, ἔστε βέβαιοι ὅτι θὰ μακαρίσωσιν ἡμᾶς αἱ μέλλουσαι γενεαί· ἂν τὸ σθένος τοῦτο δὲν τὸ ἔχωμεν, οὐδὲν ἐπράξαμεν. Ἡ συναλλαγὴ ἐλλοχεύει εἰς τὰ πρόθυρα καὶ μετ’ οὐ πολὺ πλησίστιος θὰ εἰσέλθῃ ἐνταῦθα καὶ θὰ ἐγείρῃ θρασεῖαν κεφαλήν. Ὑπὸ τὸ κράτος τῆς συναλλαγῆς θὰ καμφθῶσι καὶ οἱ πλέον ἄκαμπτοι χαρακτῆρες, ἂν δὲ δὲν καμφθῶσι, θὰ συντριβῶσιν. Ἀφοῦ εὕρωμεν τὴν ἑστίαν τῆς συναλλαγῆς, πρέπει νὰ μεριμνήσωμεν περὶ τῶν μέσων τῆς καταλύσεως αὐτῆς. Ὡς μέσον κατὰ τῆς συναλλαγῆς, Κύριοι, δυνάμεθα νὰ μεταχειρισθῶμεν, νὰ δημιουργήσωμεν ἓν Σῶμα, τὸ ὁποῖον ὁπωσδήποτε θὰ θέσῃ φραγμόν. Τοιοῦτον Σῶμα τὸ ἐπ’ ἐμοὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ ἄλλο, εἰμὴ Σῶμα ὑπὸ τὸν τίτλον «Συμβούλιον Ἐπικρατείας». Συμβούλιον ὅμως οὐχὶ διοριζόμενον ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, τῇ προτάσει τῶν Ὑπουργῶν, διότι τότε θὰ δώσωμεν ζωὴν εἰς τὴν συναλλαγήν, ἀντὶ νὰ πολεμήσωμεν αὐτήν. Θὰ δώσωμεν τὰ μέσα εἰς μὲν τοὺς Ὑπουργοὺς νὰ συναλλαχθῶσιν, εἰς δὲ τοὺς ἐπιτηδείους νὰ προσκολληθῶσι, νὰ καταλάβωσι τὰς ὑπηρεσίας αὐτάς, καὶ νὰ ἐξακολουθῶσιν ὑπηρετοῦντες τὰς ἑκάστοτε Κυβερνήσεις, νὰ πράξωσι δηλ. ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔπραξαν μέχρι τοῦδε τὰ διάφορα νομικὰ συμβούλια. Ἔσχον τὴν τιμήν, Κύριοι, εὐθὺς ἀμέσως ὅτε ὑπεβλήθη τὸ προσχέδιον τῶν ἓξ Βουλευτῶν, τῶν ἀποτελούντων τὴν Κυβέρνησιν, νὰ ὑποβάλω ἰδίαν πρότασιν, ὅλως ἰδιόρρυθμον, ἡ ὁποία δὲν ἠξιώθη πολλῆς καὶ μεγάλης προσοχῆς ὑπὸ τῆς ἐπὶ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος ἐπιτροπῆς, διότι ἡ γνώμη ἡ διατυπουμένη ἐν τῇ προτάσει ἐκείνῃ δὲν προέρχεται οὔτε ἐκ Γάλλων συγγραφέων, οὔτε ἐξ Ἄγγλων, οὔτε ἐξ Ἱσπανῶν, οὔτε ἐξ Ἐσκιμώων, ἀλλ’ εἶναι γνώμη πρωτότυπος. Ὑποδεικνύεται Συμβούλιον Ἐπικρατείας, ὡς Σῶμα νομοπαρασκευαστικόν, ὡς δευτέρα Βουλή, ὡς ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, ὡς προμαχὼν κατὰ πάσης παρεκτροπῆς ἢ ὑπερβασίας τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἰδιαίτατα δ’ ὡς προστάτης τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Δύο κυριώτατα ἔργα ἀνετίθεντο, κατὰ τὴν γνώμην τὴν ἐμήν, εἰς τὸ Συμβούλιον ἐκεῖνο τῆς Ἐπικρατείας, ἡ παρασκευὴ τῶν νόμων καὶ ἡ μετοχὴ εἰς τὸν διορισμὸν καὶ τὴν παῦσιν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Καὶ διὰ τὴν παρασκευὴν τῶν νόμων ἰδοὺ τί διετυποῦτο ἐν τῇ προτάσει ἐκείνῃ: «Οὐδεμία πρότασις νόμου ψηφίζεται ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἂν δὲν ἐπεξεργασθῇ ταύτην τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, ὅπερ μετὰ τὴν ἐπεξεργασίαν ἐπιστρέφει αὐτὴν εἰς τὴν Βουλήν. Ἂν ἡ Βουλὴ διαφωνῇ ἐπὶ οὐσιωδῶν διατάξεων τοῦ ἐπιστρεφομένου νομοσχεδίου πρὸς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, ἡ ἐπιψήφισις τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἀναβάλλεται διὰ τὴν προσεχῆ Σύνοδον, εἰς ἣν καλοῦνται ἵνα μετάσχωσι τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου καὶ τὰ μέλη τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας». Ἐνόμιζον καὶ νομίζω ὅτι οὑτωσὶ πρέπει νὰ διατυπωθῇ διάταξις, ἂν ψηφισθῇ Συμβούλιον Ἐπικρατείας ὁπωσδήποτε, ὥστε νὰ μὴ ψηφίζωνται ἐν μιᾷ στιγμῇ οὐσιώδη νομοθετήματα. Βεβαίως θ’ ἀντιτάξῃ τις τοιαύτη ἐπεξεργασία, τοιαύτη συζήτησις, ὡς σεῖς διατυποῦτε ἐν τῇ προτάσει σας, θὰ παρεμβάλῃ προσκόμματα εἰς τὴν ταχεῖαν ἐπιψήφισιν τῶν νόμων· ἀλλ’ οἱ νόμοι, Κύριοι, οἱ πάγιοι δὲν ὑφίσταται ἀνάγκη νὰ ψηφίζωνται μετὰ σπουδῆς. Ὑπάρχουσι νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀνάγκη ἐπιβεβλημένη, ἵνα ψηφίζωνται τάχιστα, ἀλλ’ οἱ φορολογικοὶ νόμοι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ψηφίζωνται τάχιστα, ἀλλὰ τοὐναντίον πρέπει νὰ βασανισθῶσι προηγουμένως, οἱ στρατιωτικοὶ καὶ διάφοροι ἄλλων κλάδων νόμοι ἐπίσης, ὥστε νὰ μὴ παρουσιάζωσι τὸ ἄτοπον ἐκεῖνο, τοῦ νὰ περιλαμβάνωνται ἐν τοῖς νομοθετήμασι διατάξεις ἀλληλοσυγκρουόμεναι καὶ ἀλληλαναιρούμεναι, ἀποτυγχάνουσαι εἰς τὴν πρακτικὴν ἐφαρμογήν (ἀναγινώσκει): «Τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας συνεδριάζει καὶ διασκέπτεται μυστικῶς, παρόντων τοὐλάχιστον τῶν τριῶν τετάρτων τῶν μελῶν αὐτοῦ· προεδρεύει ὁ πρεσβύτερος καὶ τοῦτον ἀπόντα ἢ κωλυόμενον ἀναπληροῖ ὁ μετ’ αὐτὸν καθ’ ἡλικίαν πρεσβύτερος· χρέη δὲ γραμματέως ἐκπληροῖ ὁ νεώτερος. Ἀπόφασις αὐτοῦ ἔχει κῦρος, ἂν δέκα τῶν μελῶν ψηφίσωσιν ὑπὲρ τῆς προτάσεως αὐτῆς».

§38ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πόσα πρόσωπα θ’ ἀποτελῶσι τὸ Συμβούλιον;

§39Χ. ΠΕΤΡΕΑΣ. Θὰ εἶναι ἓν ἐξ ἑκάστου νομοῦ, μὲ προσόντα, οὕτως ὥστε νὰ μὴ δύναται πᾶς τις νὰ ἐκτίθηται ὡς ὑποψήφιος· κατόπιν θὰ ἔλθῃ ἡ συζήτησις περὶ προσόντων.

§40Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Θὰ εἶναι ἀνισότης, διότι μερικοὶ ἐκ τῶν νομῶν εἶναι μικροί. Ἡ Ζάκυνθος λ. χ. θὰ ἔχῃ τὰ αὐτὰ δικαιώματα μὲ τὸν νομὸν Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας.

§41Χ. ΠΕΤΡΕΑΣ. Ὅταν ὑπάρχωσι τὰ προσόντα, διατί νὰ μὴ ἐκλεχθῇ καὶ ἀπὸ ἐκεῖ εἷς; Μάλιστα δύναται νὰ ἐπιτραπῇ νὰ δώσῃ ἕνα ὁ Ἄρειος Πάγος, ἕνα τὸ Πανεπιστήμιον καὶ ἕνα τὰ ἐφετεῖα. Ἐγὼ παρέχω τὴν ὕλην, καὶ ἡ Βουλὴ ἂς ἐπεξεργασθῇ αὐτὴν καὶ ἂς τὴν τακτοποιήσῃ ὅπως θέλει. Δὲν ἀξιῶ νὰ τὴν δεχθῇ ἡ Βουλὴ ἀσυζητητί. Καὶ τοῦτο μὲν εἶναι τὸ πρῶτον καὶ κύριον ἔργον τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας. Ἑτέρα ἐργασία σοβαρὰ τοῦ Συμβουλίου θὰ εἶναι ἡ συμμετοχὴ εἰς τὸν διορισμὸν καὶ τὴν παῦσιν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Ἐφ’ ὅσον δὲν ἀφαιρέσωμεν μέρος τῆς ἐξουσίας τοῦ διορίζειν καὶ παύειν ἀπὸ τοὺς Ὑπουργούς, μὴ φαντασθῆτέ ποτε ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκλείψῃ ἡ συναλλαγή. Ἔχουσι δημιουργηθῆ, ὡς γνωστόν, διάφορα συμβούλια, κατὰ τοὺς τελευταῖον ψηφισθέντας νόμους, μετὰ γνωμοδότησιν τῶν ὁποίων οἱ Ὑπουργοὶ προβαίνουσιν εἰς τὰς διαφόρους μεταβολὰς ἐπὶ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, ἀλλ’ οὔτε ἄξια μεγάλης ἐμπιστοσύνης εἶναι οὔτε πρέπει νὰ δίδηται μεγάλη πίστις εἰς τὰ συμβούλια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα, ὡς ἐπὶ τὸ πολύ, ὅπου τυχὸν δὲν ἐνδιαφέρονται οἱ Ὑπουργοί, ἐργάζονται κατὰ τὰς ἐμπνεύσεις των ἰδιοτελῶς. Ἕν Σῶμα ὅμως καταρτιζόμενον, ὡς τὸ ἐν τῇ ἐμῇ προτάσει ἀναγραφόμενον Συμβούλιον Ἐπικρατείας, οὐδεμίαν θὰ ἔχῃ ὑποχρέωσιν ν’ ἀκούσῃ τὸν Ὑπουργόν· θὰ εἶναι Σῶμα ἀνεξάρτητον, θὰ εἶναι Σῶμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἐνεργῇ κατ’ ἰδίαν πεποίθησιν καὶ κατ’ ἐλευθέραν συνείδησιν. Ἀλλὰ δὲν πρέπει ὅμως τὸ δικαίωμα καὶ τὴν ἐξουσίαν τοῦ διορίζειν καὶ παύειν, τὴν ὁποίαν ἔχει σήμερον ὁ Ὑπουργός, νὰ μεταβιβάσωμεν ὁλοκλήρως εἰς τὸ Σῶμα ἐκεῖνο, διότι ἴσως περιπέσωμεν ἀπὸ τῆς Σκύλλης εἰς τὴν Χάρυβδιν· πρέπει νὰ θέσωμεν ὅριον· νὰ κανονίσωμεν τὴν ἔκτασιν τῆς δικαιοδοσίας τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ τῆς τοῦ Συμβουλίου. Ἐν τῇ προτάσει, Κύριοι, διετύπωσα τὸ μέρος τοῦτο ὡς ἀκολούθως (ἀναγινώσκει): «Τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας ὑποβάλλει προτάσεις περὶ διορισμοῦ καὶ παύσεως τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ ὑπηρετῶν. Τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας πρὸς διορισμὸν ἢ παῦσιν δημοσίου ὑπαλλήλου ἢ ὑπηρέτου ὑποδεικνύει τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Τὸ διορισθησόμενον ὅμως πρόσωπον ὑποδεικνύει τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας. Οὐδεὶς ὑπάλληλος ἢ ὑπηρέτης παύεται ἄνευ ἠτιολογημένης ἐκθέσεως φερούσης τὰς ὑπογραφάς, διὰ μὲν τοὺς ὑπαλλήλους, ὁλοκλήρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, διὰ δὲ τοὺς δημοσίους ὑπηρέτας, τὴν ὑπογραφὴν τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ. Τὸ Διάταγμα τοῦ διορισμοῦ ἢ ἀπολύσεως προσυπογράφεται ὑπὸ τοῦ Προέδρου τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας». Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, Κύριοι, ὅτι τὸ μέρος τοῦτο φαίνεται κατά τι ἀντιστρατευόμενον εἰς τὸ μέρος τὸ ἀφορῶν τὴν εὐθύνην τῶν Ὑπουργῶν. Ἐὰν τοῦτο εἶναι ἀκριβές, δυνάμεθα τὸν ὅρον τοῦτον νὰ τὸν μετατρέψωμεν καὶ νὰ μείνῃ τὸ δικαίωμα καὶ ἡ ἐνέργεια τοῦ Ὑπουργοῦ ὡς ἔχει σήμερον, ἀπαιτουμένης ὅμως πάντοτε ἠτιολογημένης ἐκθέσεως τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, ὑποχρεωτικῆς οὔσης διὰ τὸν Ὑπουργόν. Δηλαδὴ ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς ὑποδεικνύει τὴν ἀνάγκην τῆς ὑπηρεσίας διὰ τὴν ἀπόλυσιν λ.χ. τοῦ νομάρχου Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας. Τὸ Συμβούλιον θὰ ἐξετάσῃ τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ζητεῖται ἡ ἀπόλυσις τοῦ νομάρχου, καί, ἂν εὕρῃ αὐτοὺς βασίμους, θὰ ὑποβάλῃ ἔκθεσιν εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργόν, ὑποχρεωτικὴν οὖσαν δι’ αὐτόν, καὶ τότε ὁ Ὑπουργὸς θὰ προβῇ εἰς τὴν ἀπόλυσιν. Ἐφ’ ὅσον τὸ Συμβούλιον δὲν ὑποβάλλει τοιαύτην ἔκθεσιν, δὲν θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ὁ Ὑπουργὸς οὔτε νὰ θίξῃ κἂν τὸν νομάρχην. Τώρα εἶναι δυνατὸν ὁ ὅρος αὐτὸς ν’ ἀντιστραφῇ, καί, ἀντὶ νὰ προσυπογράφηται τὸ Διάταγμα ὑπὸ τοῦ προέδρου τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας καὶ νὰ προκαλῆται συνεπεία ἠτιολογημένης ἐκθέσεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἢ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ, νὰ τεθῇ ὅτι προκαλεῖ τὴν ἔκδοσιν τοῦ Β. Διατάγματος ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργός, στηριζόμενος εἰς ἠτιολογημένην ἔκθεσιν τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, ὑποχρεωτικὴν οὖσαν δι’ αὐτόν. Τοιουτοτρόπως ἐξασφαλίζονται οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι καὶ δὲν θὰ παριστάμεθα πρὸ τοῦ θεάματος, πρὸ τοῦ ὁποίου παριστάμεθα μέχρι τοῦδε, καὶ θὰ παριστάμεθα ἴσως καὶ ἐπὶ πολὺν καιρὸν ἀκόμη. Πρέπει νὰ σκεπτώμεθα, Κύριοι, ὡς θνητοί, διότι δὲν εἴμεθα ἡμεῖς ἰσόβιοι ἐδῶ οὔτε ἔχομεν τὴν πεποίθησιν ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ διαδεχθῶσιν ἡμᾶς, ὡς καὶ τοὺς καθημένους ἐπὶ τῶν ἑδωλίων ἐκείνων (δεικνύει τὰ ἑδώλια τῶν Ὑπουργῶν), θὰ ὁρμῶνται ἀπὸ τῶν αὐτῶν ἰδεῶν καὶ αἰσθημάτων καὶ ὅτι θὰ ἔχωσι τὴν αὐταπάρνησιν, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς δεικνύομεν σήμερον, παρέχοντες τὴν συνδρομὴν ἡμῶν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀξιώσεως. Ἀλλά, καὶ ἂν οἱ διάδοχοι ἡμῶν ὡρμῶντο ἀπὸ τῶν αὐτῶν αἰσθημάτων, καὶ ἂν οἱ διάδοχοι τῶν νῦν Ὑπουργῶν ἐνεφοροῦντο ἐπίσης ὑφ’ ὧν σήμερον ἐμφοροῦνται αἰσθημάτων οἱ σημερινοὶ Ὑπουργοί, καλὸν εἶναι, διὰ πᾶν ἐνδεχόμενον, νὰ λάβωμεν τὸ μέτρον σήμερον, ὅτε ἡμεῖς ἔχομεν εἰς χεῖράς μας τὴν ἐξουσίαν, νὰ θέσωμεν τὸν προσήκοντα φραγμόν, ν’ ἀνεγείρωμεν ὀχύρωμα ἀπόρθητον, διὰ νὰ παρεμποδίσωμεν τὴν ἐπέλασιν κατὰ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων παντός, ὅστις ἐν τῷ μέλλοντι ἤθελε σκεφθῆ νὰ ἐπιδράμῃ κατ’ αὐτῶν. Νὰ θέσωμεν φραγμόν, ἵνα μὴ ἐν μιᾷ νυκτὶ ψηφίζωνται σωρεῖαι νομοσχεδίων. Δυνάμεθα δὲ ν’ ἀναθέσωμεν εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, ὡς τοῦτο ὑποδεικνύεται ἐν τῇ προτάσει μου, καὶ ἄλλα ἔργα. Νομίζω ὅτι δύνανται ν’ ἀνατεθῶσι καὶ πάντα τὰ δικαιώματα καὶ τὰ καθήκοντα, τὰ ἀναγραφόμενα εἰς τὸ προσχέδιον τῶν Ὑπουργῶν καὶ τῆς ἐπιτροπῆς, πρὸ παντὸς ὅμως βάσις πρέπει νὰ εἶναι ὅτι τὸ Συμβούλιον πρέπει νὰ εἶναι αἱρετὸν καὶ οὐχὶ νὰ διορίζηται προτάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ὀφείλομεν, Κύριοι, νὰ δείξωμεν αὐταπάρνησιν, διότι ἄνευ αὐταπαρνήσεως οὐδὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πράξωμεν. Ἐὰν δὲν κατορθώσωμεν σήμερον νὰ θέσωμεν τέρμα εἰς τὴν συναλλαγήν, ἔστε βέβαιοι ὅτι μετ’ οὐ πολὺ θὰ εὑρεθῶμεν εἰς χείρονα κατάστασιν.

§42ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἀναμφιβόλως προσῆκε συζήτησις μακρὰ καὶ ἐπισταμένη· ἀλλὰ φοβοῦμαι, μήπως συζητοῦμεν ἐπὶ ματαίῳ.

§43Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ εἶσθε βέβαιος· ὄχι νὰ φοβῆσθε.

§44ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας ὑπὸ τοῦ Συντάγματος τοῦ 1864 ἱδρύετο οὕτως: «Ἄρθρον 83.—Καθίσταται, πρὸς παρασκευὴν καὶ βάσανον τῶν νομοσχεδίων, Σῶμα συμβουλευτικόν, ὀνομαζόμενον «Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας», ἑδρεῦον ἐν Ἀθήναις». Τοῦτο καὶ μόνον. Σῶμα συμβουλευτικὸν πρὸς κατασκευὴν καὶ βάσανον τῶν νομοσχεδίων. Ὑπὸ τῆς προτάσεως τῆς συνταγματικῆς ἐπιτροπῆς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας καθίσταται τοιοῦτον: «Ἄρθρον 83.—Εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας ἀνήκουσιν ἰδίως: αʹ) Ἡ ἐπεξεργασία τῶν προτάσεων νόμων καὶ τῶν κανονιστικῶν Διαταγμάτων· βʹ) Ἡ ἐκδίκασις τῶν ὑπὸ τοῦ νόμου ὑποβαλλομένων αὐτῷ διαφορῶν ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ· γʹ) Ἡ κατ’ αἴτησιν ἀκύρωσις διὰ παράβασιν νόμου τῶν ὑπὸ τῶν δημοσίων Ἀρχῶν, πλὴν τῶν δικαστικῶν, ἐκδιδομένων διοικητικῶν πράξεων κατὰ τὰ εἰδικώτερον ἐν τῷ νόμῳ ὁριζόμενα· δʹ) Ἡ ἀνωτέρα πειθαρχικὴ δικαιοδοσία ἐπὶ τῶν ἀπολαυόντων μονιμότητος ὑπαλλήλων τῆς Διοικήσεως κατὰ τοὺς περὶ τούτου νόμους». Καθίσταταί τι προφανῶς ἐντελῶς διάφορον. Ἀλλὰ μεθ’ ὅλην τὴν ποσότητα τῶν διατάξεων φοβοῦμαι, κύριοι συνάδελφοι, μήπως μέχρι τοῦδε τὸ κατασκεύασμα τοῦτο ἐψηλαφήθη μετὰ λεπτεπιλέπτου ἁβρότητος, περιεγράφη ἀριστοτεχνικῶς, ἐφαντάσθησαν τὴν ἐσωτερικὴν αὐτοῦ ὑπόστασιν, ἀλλὰ δὲν ἠθέλησαν νὰ συμπιέσωσιν ὀλίγον τὸν ὄγκον τοῦτον, διότι, ἐὰν συνεπίεζον αὐτόν, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἁπλῶς θὰ ἀνήρχετο πρὸς τὰ ὕψη καπνός, μεταξὺ δὲ τῶν δακτύλων θὰ ἔμενε μεμβράνα τις γλοιώδης. Φοβοῦμαι, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι συζητοῦμεν ἐπὶ τοσοῦτο, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ λόγος σπουδαῖος καὶ σοβαρός, διότι ὑπάρχουσι διατάξεις ἐν τῷ διατετυπωμένῳ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ἄρθρῳ περιττεύουσαι ἐντελῶς, ὑπάρχουσι διατάξεις μάταιαι, ὑπάρχει διάταξις, ἥτις, ὡς ἔχει, εἶναι ἀδύνατον νὰ γένηται δεκτή, καί, ἂν γίνῃ δεκτή, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐφαρμοσθῇ, ὡς δὲ θὰ ἦτο πρέπον νὰ ἔχῃ, δὲν εἴμεθα ὥριμοι νὰ τὴν θέσωμεν. Τὸ ζήτημα περὶ Συμβουλίου Ἐπικρατείας—οὐχὶ τὸ ζήτημα τὸ ἀπορρέον ἐκ τῶν διατετυπωμένων διατάξεων— εἶναι εὐρύτατον καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξετασθῇ, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἀπὸ ἀπόψεως ἱστορικῆς, ἀπὸ ἀπόψεως ἐπιστημονικῆς, ἀπὸ ἀπόψεως τῶν παρ’ ἡμῖν πραγμάτων, τῶν πραγμάτων τῶν πολιτικῶν, τῶν πραγμάτων τῶν κοινωνικῶν. Θὰ προσῆκε δὲ πρὸ πάσης ἄλλης ἐξετάσεως νὰ ἐρωτήσῃ τις, τίνες εἶναι οἱ λόγοι, οἵτινες πείθουσιν ἡμᾶς νὰ φθάσωμεν μέχρι τοῦ σημείου, ὅπως καταστήσωμεν ἐν τοσαύτῃ εὐρύτητι θεσμόν, ὅστις, τὰ μάλιστα ὢν περιωρισμένος πρό τινων δεκαετηρίδων, κατελύθη ὡς λαομίσητος; Ποῦ εὑρίσκομεν τὴν τόλμην νὰ καθιστῶμεν θεσμὸν τοσοῦτο μέγαν, ἐνῷ μόνον ὡς Σῶμα συμβουλευτικὸν πρὸς κατασκευὴν καὶ βάσανον τῶν νομοσχεδίων κατελύθη ὑπὸ τὰς ἀρὰς τοῦ ἔθνους; Πάντες ἡμεῖς, ἰδίᾳ οἱ ἐκ χωρίων καταγόμενοι, βεβαίως ἀναμιμνησκόμεθα τῶν παραμυθίων, τὰ ὁποῖα ἠκούημεν κατὰ τὴν παιδικὴν ἡμῶν ἡλικίαν· καὶ ἠκούομεν συχνάκις: «μίαν φορὰν καὶ ἕνα καιρὸν ἦτο εἷς βασιλεὺς καὶ μία βασίλισσα, καὶ ὁ βασιλεὺς ἐκάθητο μὲ τὴν δωδεκάδα του». Ἡ δωδεκὰς τῶν βασιλέων ἐκείνων ὑπῆρξεν ἐν ἀρχῇ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας. Ὅτε, Κύριοι, ἤρχισε καταλυόμενον τὸ κράτος τῶν μεγάλων τιμαριωτῶν καὶ ἡ Βασιλεία ν’ ἀναλαμβάνῃ τὰ δικαιώματά της ἀπέναντι τοῦ συνόλου τοῦ ἔθνους, εἰς ἐποχὴν δέ, καθ’ ἣν ἡ Δύσις διὰ τῶν Σταυροφοριῶν εἶχεν ἔλθει εἰς ἐπικοινωνίαν μετὰ τοῦ Ἀνατολικοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ ἔσχεν ἀντίληψιν εὐρυτέραν τῶν καθηκόντων τοῦ ἡγεμόνος, ἀντελήφθησαν εἰς τὴν Δύσιν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ ὅλου Κράτους ὁ Βασιλεὺς περιστοιχιζόμενος ὑπὸ ἀξέστων καὶ ἀγραμμάτων αὐλικῶν. Ἀπὸ τοῦ 1300 περίπου ἄρχεται ἐν Γαλλίᾳ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας. Μετὰ δύο καὶ ἡμίσειαν περίπου ἑκατονταετηρίδας εὑρίσκει τὸ Συμβούλιον ἐκεῖνο τοῦ Βασιλέως ὁ μέγας πολιτικὸς ἀναμφιβόλως ἐν μέσῳ τῶν αἰώνων, ὁ Ῥισσελιέ, καὶ ὠργάνωσε τοῦτο καὶ τὸ διῄρεσε κατὰ τμήματα. Ἔκτοτε ἄρχεται ἀληθῶς ἡ εὐρυτέρα καὶ πολιτικωτέρα ἐξέλιξις τοῦ Συμβουλίου ἐκείνου. Ἀλλὰ φθάνει ἡ τρομερὰ λαῖλαψ, ἡ αἱματηρὰ καταιγὶς τῆς μεγάλης ἐπαναστάσεως, καί, ὡς ἐσάρωσε τὰ πάντα, ἐσάρωσε καὶ τὸ Συμβούλιον ἐκεῖνο. Ἱστορῶ δι’ ὀλίγων, Κύριοι, τὰ ἐν Γαλλίᾳ, διότι ἠκούσατε πάντες βεβαιούμενον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι καθιστῶμεν θεσμὸν δάνειον· ἠκούσατε ὅτι τὸν θεσμὸν τοῦτον παραλαμβάνομεν ἐκ Γαλλίας. Εἶναι ἀνάγκη λοιπόν, διὰ νὰ κατανοήσωμεν αὐτόν, νὰ τὸν ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει ἐν τῇ ἱστορικῇ του ἐξελίξει ἐν Γαλλίᾳ. Μετὰ τὴν ἐπανάστασιν πότε ἀναφαίνεται καὶ αὖθις τὸ Συμβούλιον ἐκεῖνο τοῦ Βασιλέως ὑπὸ ἄλλην ὀνομασίαν, ἀλλ’ ὑπὸ τὴν αὐτὴν ὑπόστασιν, πλὴν τῶν λεπτομερειῶν, ἐκεῖ; Ἀναφαίνεται ἐπὶ τῆς Ὑπατείας, ἐν ᾗ τὴν κρατοῦσαν, τὴν ἐπιβλητικὴν γνώμην εἶχεν ὁ Ναπολέων, καὶ καθίσταται Συμβούλιον Ἐπικρατείας, ὅπερ εἶχε τὰ ἑξῆς δικαιώματα· πρῶτον συνέτασσε τὰ νομοσχέδια, τὰ προσῆγε καὶ τὰ ὑπεστήριζεν ἐνώπιον τοῦ νομοθετικοῦ Σώματος. Ἐν τούτῳ δηλαδὴ ἔπραττεν ὅ,τι πράττουσι σήμερον οἱ Ὑπουργοί.

§45Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ οἱ Βουλευταί.

§46ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δεύτερον συνέτασσε τὰ Διατάγματα τὰ διοικητικά· ἔπραττε τουτέστιν ὅ,τι παρ’ ἡμῖν ἔπραττον μέχρι τοῦ νῦν καὶ πράττουσιν ἔτι οἱ Ὑπουργοί. Εἶχε τὴν αὐθεντικὴν ἑρμηνείαν τῶν νόμων ἐκεῖνο καὶ μόνον, διέτασσε τὴν καταδίωξιν τῶν ὑπαλλήλων καὶ ᾖρε τὰς συγκρούσεις Διοικήσεως καὶ Δικαστηρίων. Τῆς γενικῆς συνελεύσεως τοῦ Συμβουλίου ἐκείνου προήδρευεν ὁ πρῶτος Ὕπατος. Τῶν συνελεύσεων τῶν τμημάτων ὁ δεύτερος ἢ ὁ τρίτος Ὕπατος, ἐλλείψει δ’ αὐτῶν προήδρευεν εἷς σύμβουλος ὀνομαζόμενος κατ’ ἔτος ὑπὸ τοῦ πρώτου Ὑπάτου. Ἔχομεν τουτέστι μίαν ἀπόλυτον Μοναρχίαν, ἐκπροσωπουμένην ὑπὸ τριῶν κατὰ τύπον, διότι κατ’ οὐσίαν εἷς ἦτο—καὶ τάχιστα ἐγένετο εἷς καὶ κατὰ τύπον— μὲ τὸ Συμβούλιον τῶν Ὑπάτων· τὰ μέλη ἦσαν 30–40. Τὰ τμήματα ἦσαν πέντε, νομοθετικόν, οἰκονομικόν, πολέμου, ναυτικῶν, ἐσωτερικῶν. Καὶ ἐν τούτοις, ἐνῷ εἶχε μακροτάτην ἱστορίαν, ἱστορίαν αἰώνων, τὸ Συμβούλιον ἐκεῖνο, ἐνῷ ἐτέλει ὑπὸ τὴν πρωτοφανῆ ἴσως εἰς τὴν Ἱστορίαν τοῦ κόσμου ἐπιβολὴν τοῦ μεγάλου Κορσικανοῦ, ἐν τούτοις κατασταθὲν τὸ Συμβούλιον ἐκεῖνο κατὰ τὸ ὄγδοον ἔτος τῆς Δημοκρατίας, ἐχρειάσθη, μετὰ δύο ἔτη, νὰ ὑποστῇ μεταρρυθμίσεις, μετὰ ἓν ἔτος ἄλλην μεταρρύθμισιν, μετ’ ἄλλο ἔτος ἄλλην μεταρρύθμισιν· ὑπέστη τουτέστιν ἐπὶ τῆς Ὑπατείας τέσσαρες μεταρρυθμίσεις. Ἐπέρχεται ἡ Αὐτοκρατορία καὶ ὑφίσταται κατὰ τὸ 1806 δύο μεταρρυθμίσεις· καὶ τοιουτοτρόπως τὸ Συμβούλιον ἐκεῖνο ὑπὸ τὰς ἐμπνεύσεις τοῦ μεγάλου ἐκείνου, τοῦ αὐταρχικωτάτου Αὐτοκράτορος, μὲ Βουλὰς ἐξουθενωμένας κατώρθωσε νὰ σταδιοδρομήσῃ. Μόλις ἐπῆλθεν ἡ ἐπανόρθωσις τῶν Βουρβώνων, κατὰ τὸ 1814, καὶ εἰσήχθη πολίτευμα συνταγματικὸν μὲν καὶ τότε, ἀλλ’ ἱκανῶς ἀντιπροσωπευτικόν, μόλις δηλαδὴ ἐκράτησεν ἐλεύθερον Σύνταγμα, μόλις ἀρχίζει ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία ν’ ἀνακτᾷ τὰ δικαιώματά της, τὸ Συμβούλιον ἐκεῖνο ἔχασε τὸν πολιτικόν του χαρακτῆρα, οἱ Ὑπουργοὶ ἀπηλευθερώθησαν, οἱ Σύμβουλοι τῆς Ἐπικρατείας κατέστησαν ὑπάλληλοι. Μετὰ δὲ τὴν συνταγματικὴν μεταρρύθμισιν τοῦ 1830 ἀκόμη περισσότερον χάνει τὴν σημασίαν του τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας καὶ ὑφίσταται διαφόρους μεταρρυθμίσεις μειούσας τὰ δικαιώματά του. Μετερρυθμίσθη διὰ τοῦ νόμου τῆς 2 Φεβρουαρίου 1831, διὰ τοῦ νόμου τῆς 12 Μαρτίου 1831, διὰ τοῦ νόμου τῆς 18 Σεπτεμβρίου 1839, διὰ τοῦ νόμου τῆς 19 Ἰουλίου 1845, καὶ τοιουτοτρόπως ἀπὸ τῆς ἱδρύσεώς του μέχρι τῆς μεταπολιτεύσεως τοῦ 1848 ὑφίσταται μεταρρυθμίσεις δέκα, διὰ νόμων πλὴν τῶν Διαταγμάτων. Τοιαῦτα δ’ ἦσαν τὰ παραδείγματα, τὰ ὁποῖα ἔδωκεν, ὥστε εἰσήχθη ἡ δημοσία καὶ προφορικὴ συζήτησις. Τοιαύτη ἦτο ἐκ τῆς λειτουργίας αὐτοῦ ἡ εὐαρέσκεια τοῦ Γαλλικοῦ λαοῦ, ὥστε οἱ δημοσιολογοῦντες καὶ ἐν γένει πάντες σχεδὸν οἱ συγγραφεῖς ἐπετίθεντο κατ’ αὐτοῦ, κατακραυγαὶ ἠγέρθησαν πανταχόθεν, οὕτως ὥστε κατὰ τὴν μεταπολίτευσιν τοῦ 1848 ἐθεσπίσθη, ἵνα πλέον τοῦ ἡμίσεος τὰ μέλη τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας ὦσιν ἐκ Βουλευτῶν. Καὶ κατέστη Σῶμα παράπλευρον πρὸς τὴν Βουλήν, μία ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς, καὶ προήδρευεν αὐτοῦ ὁ Ἀντιπρόεδρος τῆς Δημοκρατίας. Προκειμένου δὲ περὶ τῶν συγκρούσεων κατέστησαν ἰδιαίτερον Δικαστήριον, διότι δὲν ἐνεπιστεύοντο εἰς ἐκεῖνο· καὶ ἔθεσαν τὴν τοιαύτην διάταξιν ἐν τῷ Συντάγματι, διὰ νόμου δὲ τῆς 3 Μαρτίου τοῦ 1849 ὠργανώθη ἐν γένει τὸ Συμβούλιον ἐκεῖνο, διὰ νόμου, λέγω, σπουδαιοτάτου ἀποτελουμένου ἐκ πολλῶν ἄρθρων. Τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας ἐγένετο δεκτὸν καὶ ὑπὸ τῆς δευτέρας Αὐτοκρατορίας, τῆς ἀρχομένης ἀπὸ τοῦ 1852 καὶ ἀναδιωργανώθη τότε ἐπὶ τῇ βάσει τῇ πρώτῃ, τὴν ὁποίαν εἶχε θέσει ὁ πρῶτος Ναπολέων. Ἀλλὰ φθάνομεν εἰς τὴν σπουδαιοτέραν περίοδον τῆς ἱστορίας τοῦ Συμβουλίου τούτου ἐν Γαλλίᾳ. Καὶ ἐρωτώμεθα· πῶς ἐδέχθη τὸ Συμβούλιον ἐκεῖνο καὶ ἡ δημοκρατικὴ Γαλλία; Διότι δὲν δύνανται ν’ ἀρνηθῶσιν ὅτι τὸ Συμβούλιον ἔχει τὴν καταγωγήν του ἀπὸ τοὺς χρόνους τοῦ μεσαίωνος, ὅτε ὑπῆρξε καὶ ἐξειλίχθη κατὰ τοὺς χρόνους, κατὰ τοὺς ὁποίους δὲν ὑπῆρξεν ἐλεύθερον πολίτευμα, καθ’ οὓς δὲν ἀνεγνωρίζοντο τὰ δικαιώματα τοῦ λαοῦ. Διότι δὲν δύνανται ν’ ἀρνηθῶσιν ὅτι, ὅτε ἦλθεν ὁ κοχλασμὸς ἐκεῖνος τῆς μεγάλης ἐπαναστάσεως τῶν λαϊκῶν δικαιωμάτων, τὸ Συμβούλιον ἐσαρώθη, καὶ ὅτι τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας ἐπανῆλθεν, ὅτε ἐπανῆλθεν ἡ ἀπόλυτος Μοναρχία ἐν Γαλλίᾳ. Καὶ νομίζουσιν ὅτι εὑρίσκουσι τὸ ἐρώτημά των ἀκαταμάχητον, διότι ὁ θεσμὸς εἰσήχθη καὶ ἐν τῇ δημοκρατικῇ Γαλλίᾳ. Ἀλλὰ πότε εἰσήχθη, κύριοι Βουλευταί; Τὴν 24 Μαΐου 1872. Καὶ νῦν ἐρωτῶ καὶ ἐγώ· τίς ἦτο ἡ σύνθεσις τῆς Συνελεύσεως ἐκείνης; Ἦτο σύνθεσις δημοκρατικὴ ἢ ἦτο σύνθεσις μοναρχική; Τίς ἀγνοεῖ ὅτι ἡ μεγίστη πλειονοψηφία τῆς Συνελεύσεως ἐκείνης ἀπετελεῖτο ἀπὸ φανατικωτάτους μοναρχικούς;

§47Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Μετὰ τὸν πόλεμον;

§48ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Μετὰ τὸν πόλεμον. Ἡ μεγίστη, λέγω, πλειονοψηφία τῆς Συνελεύσεως ἀπετελεῖτο ἀπὸ φανατικωτάτους μοναρχικούς, καὶ διὰ τοῦτο ἡ Συνέλευσις ἐκείνη, καίτοι εἶχε κληθῆ ἐπὶ τῷ ἀποκλειστικῷ σκοπῷ νὰ ἀποφανθῇ ἂν πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ ὁ πόλεμος ἢ νὰ συνομολογηθῇ παραχρῆμα ἡ εἰρήνη, καὶ ἐνῷ τοιοῦτος ἦτο ὁ τεθεὶς ἐν ἀρχῇ ἀποκλειστικὸς σκοπὸς τῆς Συνελεύσεως, ἐξηκολούθησεν ἐν τούτοις αὕτη τὸ ἔργον αὑτῆς ἀπὸ τοῦ Ἰανουαρίου τοῦ 1871 μέχρι τοῦ 1875, ἀκριβῶς, τονίζω, διότι ἀπετελεῖτο ἡ πλειονοψηφία ἀπὸ μοναρχικούς, διὰ νὰ μὴ εἰσαχθῇ τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα. Καὶ ἠναγκάζοντο οἱ ἐν τῇ Συνελεύσει ἐκείνῃ δημοκρατικοὶ νὰ συγκροτῶσιν ἀληθεῖς μάχας, κατώρθωσαν δὲ νὰ ἱδρύσωσι διὰ πλειονοψηφίας μόλις μιᾶς ψήφου τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα, μόλις κατὰ τὸν Φεβρουάριον τοῦ 1875. Ἡ μοναρχικὴ αὐτὴ πλειονοψηφία βεβαίως ἤθελε τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, δὲν ἦτο δὲ δυνατὸν οἱ δημοκρατικοὶ ν’ ἀποκρούσωσιν αὐτό, ὡς ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ των, ἀλλὰ νὰ θέσωσιν αὐτὸ ἐπὶ βάσεως φιλελευθερωτέρας, καὶ οὐδεμίαν ἔχω ἀμφιβολίαν, ὅτι προσπαθοῦσι μέχρι σήμερον νὰ τὸ καταργήσωσι, διότι ἀκριβῶς ἐξακολουθεῖ νὰ εἶναι μέγας ὁ ἀριθμὸς τῶν φρονούντων ὑπὲρ τῆς Βασιλείας καὶ τῆς Μοναρχίας ἐν τῇ Γαλλικῇ Βουλῇ, ἀπόδειξις δ’ ὅτι πάλη διεξάγεται περὶ τούτου εἶναι ἡ πληθὺς τῶν νόμων, οἵτινες μεταρρυθμίζουσι διαρκῶς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας ἐν Γαλλίᾳ. Καὶ ἔχομεν τὸν νόμον τῆς 24 Μαΐου τοῦ 1872. Τὸν νόμον τῆς 25 Φεβρουαρίου 1875. Τὸν νόμον τῆς 13 Ἰουλίου 1879. Τὸν νόμον τῆς 1ης Ἰουλίου 1887. Τὸν νόμον τῆς 30 Νοεμβρίου 1895. Τὸν νόμον τῆς 13 Ἀπριλίου 1900. Καὶ τέλος τὸν νόμον τῆς 8ης Ἀπριλίου 1910. Μέχρι σήμερον δηλαδὴ ἐξακολουθεῖ νὰ μεταρρυθμίζηται τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας ἐν Γαλλίᾳ.

§49Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Περιστέλλονται τὰ δικαιώματα τοῦ Συμβουλίου;

§50Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Βεβαίως θὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ ὅτι περιστέλλονται, ἀφοῦ μεταρρυθμίζονται διηνεκῶς ἐπὶ τὸ φιλελευθερώτερον. Αὐτή, κύριοι Βουλευταί, εἶναι ἡ ἱστορικὴ ἄποψις τῶν πραγμάτων. Ἂς ἔλθωμεν τώρα εἰς τὴν ἐπιστημονικὴν ἐξέτασιν, οὐχὶ πλέον νὰ ψηλαφήσωμεν τὸ κατασκεύασμα, ἀλλὰ νὰ πιέσωμεν αὐτό, διὰ νὰ ἴδωμεν ἂν θέλει ἀπομείνει οὐσία ζωτική, ἢ θέλομεν ἴδει, ἐπαναλαμβάνω, ἁπλῶς καπνὸν ἀναθρώσκοντα καὶ μεταξὺ τῶν δακτύλων μεμβρᾶναν γλοιώδη. Ποῖαι εἶναι αἱ διατάξεις αὐτοῦ; Τόσην πεποίθησιν ἔχω ὅτι θέλει συμβῆ ὅπερ εἶπον, ἐὰν συμπιέσωμεν τὸ κατασκεύασμα, ὥστε εἶμαι ἀπολύτως πεπεισμένος ὅτι θέλει ἀνακαλέσει τὴν γνώμην του ὁ ὑποεισηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς καὶ εἰσηγητὴς τοῦ κεφαλαίου τούτου τοῦ Συντάγματος, καὶ ὅτι θέλει παραιτηθῆ τῆς ἀγορεύσεώς του ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας συνάδελφος κ. Δραγούμης ἢ θέλει συμφωνήσει μετ’ ἐμοῦ.

§51Σ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δυνατὸν νὰ ἔχω ἐνδοιασμόν τινα. Μὴ λησμονεῖτε ὅτι εἴχετε καὶ ὑμεῖς τὴν αὐτὴν γνώμην, Προσθέτω μάλιστα ὅτι συνετελέσατε ὑπὲρ πάντα ἄλλον ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ τέρμα τοῦ ἔργου μας.

§52Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὄχι· εἰς τὸ κατ’ ἀρχὴν παραδεκτὸν διεφώνησα. Τὸ δὲ ἐν ἀρχῇ προσκομισθὲν προσχέδιον ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, διατετυπωμένον κατ’ ἄλλον τρόπον ἢ τὸ συζητούμενον ὁριστικόν, ἐπολέμησα αὐτό. Εἴχετε δὲ τὴν ἐπιείκειαν νὰ δεχθῆτε τὰς παρατηρήσεις μου καὶ νὰ συστήσητε δευτέραν ὑπεπιτροπήν, ἐν τῇ ὁποίᾳ περιελήφθην, ἐν τῇ ὁλομελείᾳ δὲ καὶ αὖθις ἐδήλωσα ὅτι εἶμαι κατὰ τῆς ἀρχῆς. Ἄλλως τε ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ἐπὶ τέλους νὰ εἴπω ὅτι συνεπλήρωσα ἔκτοτε τὰς μελέτας μου, ἵνα παύσῃ ἡ ἐπὶ τούτου συζήτησις. Ἐπαναλαμβάνω νὰ δηλώσω ὅτι ἢ θὰ παραιτηθῇ τῆς ἀγορεύσεώς του ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας συνάδελφος κ. Δραγούμης ἢ θὰ συμφωνήσῃ μετ’ ἐμοῦ. Ἴδωμεν καὶ ἐξετάσωμεν μίαν πρὸς μίαν τὰς διατάξεις. Πρώτη διάταξις εἶναι: «Ἡ ἐπεξεργασία τῶν προτάσεων νόμου καὶ τῶν κανονιστικῶν Διαταγμάτων». Ἐρωτῶ ὑμᾶς· ὅπου κατ’ ἐξοχὴν εὐδοκιμεῖ ὁ θεσμὸς οὗτος, δηλαδὴ ἐν Γαλλίᾳ, ἡ διάταξις αὕτη θεωρεῖται ἔστω καὶ ἐλαχίστης σημασίας καὶ σοβαρότητος; Βεβαίως ὄχι. Οὐδεὶς ἀπέδιδεν, οὐδεὶς ἀποδίδει καὶ οὐδεὶς θ’ ἀποδώσῃ σημασίαν εἰς τὴν διάταξιν ταύτην. Ταύτην τὴν ἀπάντησιν δίδω ἐκ τῶν πραγμάτων, ἐκ τῶν συμβάντων, ἐκ τῶν ὑποστηριζομένων. Ἀλλ’ ἂς ἑρμηνεύσωμεν καὶ ἂς δικαιολογήσωμεν τὴν τοιαύτην ἐκ τῶν πραγμάτων γνώμην, ἂς ἀρχίσωμεν δὲ ἀπὸ ἑνὸς παραδείγματος. Ἐγένετο λόγος περὶ τοῦ τελευταίου παρ’ ἡμῖν ψιφισθέντος νόμου περὶ ἀγροφυλακῆς καὶ ἐλέχθη ὅτι, ἐπειδὴ δὲν ὑπῆρχε Συμβούλιον Ἐπικρατείας νὰ ἐπεξεργασθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀγροφυλακῆς, διὰ τοῦτο ἔχει ὁ νόμος πλείστας ὅσας ἀτελείας, καὶ νομίζουσιν ὅτι ὁ νόμος ἐκεῖνος θὰ ἦτο ἀπηλλαγμένος ἀτελειῶν, ἐὰν τὸν ἐπεξειργάζοντο διάφοροι νέοι ἢ γέροντες σοφώτατοι κατὰ πάντα τὰ ἄλλα, γέροντες ὅμως, καὶ νέοι ἀνατραφέντες ἐν Ἀθήναις καὶ μὴ ἔχοντες ἰδέαν πῶς φυλάσσονται οἱ ἀγροὶ καὶ ἑπομένως μὴ δυνάμενοι νὰ γνωρίζωσι τὰς σκοπίμους λεπτομερείας ἑνὸς τοιούτου θεσμοῦ.

§53ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἔχετε πολὺ δίκαιον.

§54Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν τοῖς ἀρκοῦσι, λέγουσι, τὰ ἐν τοῖς Ὑπουργείοις συσταθέντα ἤδη ὑπὸ νόμων συμβούλια. Διατί; Διότι ἀποτελοῦνται ἀπὸ καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου; Διότι ἀποτελοῦνται ἀπὸ Τμηματάρχας; Διότι δηλαδὴ ἔχουσι τὴν σύνθεσιν αὐτῶν τὴν προσήκουσαν, ἐξ ἀνδρῶν ἐχόντων καὶ τὴν θεωρίαν τῆς ἐπιστήμης καὶ τὴν πεῖραν ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς; Διότι ἐξ αὐτῶν τινες λαμβάνουσι γνῶσιν ὅλης τῆς λειτουργίας τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, ὅλων τῶν ἐλαττωμάτων, ἀλλὰ καὶ ὅλων τῶν προτερημάτων τῆς κειμένης νομοθεσίας; Καὶ δὲν φοβεῖσθε ὅτι τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, ὡς διοικητικὸν Δικαστήριον, κυριώτατα θὰ λαμβάνῃ γνῶσιν μόνον τῶν παραβάσεων τῶν νόμων, καὶ δὲν θὰ λαμβάνῃ γνῶσιν καὶ τῶν ἀρετῶν αὐτῶν ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῆς προσηκούσης ἐφαρμογῆς αὐτῶν ἀφ’ ἑτέρου; Ἕνεκα τούτων ἴσως θὰ ὁπλίζηται τὸ Συμβούλιον διαρκῶς μὲ μίαν κακεντρέχειαν κατὰ τῶν κειμένων νόμων, διότι θὰ βλέπῃ τὰς παραβάσεις τῶν νόμων καὶ θὰ νομίζῃ ὅτι τὸ καθῆκόν του θὰ εἶναι πῶς ν’ ἀποκλείσῃ τὰς παραβάσεις καὶ πῶς νὰ ἐμποδίσῃ αὐτάς, ἐργαζόμενον οὕτως ἐμπειρικῶς καὶ συμπτωματικῶς καὶ κατά τινα προκατάληψιν. Τὰ Συμβούλια, τὰ ἤδη ὑπάρχοντα ἐν τοῖς Ὑπουργείοις, εἶναι εἷς θεσμὸς κατὰ τὴν γνώμην μου λαμπρός, ὑπάρχει δὲ ὁ τοιοῦτος θεσμός, τοὐλάχιστον παρεμφερής, καὶ εἰς ἄλλο Κράτος. Ἐν Βελγίῳ, πλὴν τῶν τμημάτων τῶν Ὑπουργείων, ὑπάρχουσι καὶ διευθύνσεις, ὡς λέγουσι, διευθυνταὶ δὲ εἶναι ἄνδρες διακεκριμένοι ἐν τῇ ἐπιστήμῃ, οἵτινες προσυπογράφουσιν εἰς τὰ ἔγγραφα, χωρὶς νὰ λαμβάνωσιν εὐθύνην, ἁπλῶς δὲ μόνον διὰ νὰ λαμβάνωσι διαρκῶς γνῶσιν πῶς κρατεῖ ἡ νομοθεσία καὶ πῶς ἐφαρμόζεται, ὥστε νὰ χαράσσωσιν ἐν ἐπιγνώσει νομοθετικὴν πολιτικὴν τῶν Κυβερνήσεων. Τὸ Συμβούλιον ὅμως τῆς Ἐπικρατείας, ἀποτελούμενον ἀπὸ ἀνθρώπους, ἐπαναλαμβάνω, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ παρακολουθῶσι τὴν νομοθεσίαν ἐν πάσῃ τῇ ἐφαρμογῇ της καὶ θὰ λαμβάνωσι γνῶσιν μόνον τῶν ἐλαττωμάτων αὐτῆς καὶ μάλιστα τῶν ἐλαττωμάτων τῶν ἐφαρμοζόντων αὐτήν, δὲν θὰ εἶναι εἰς θέσιν καθ’ ὁλοκληρίαν νὰ ἐπιλαμβάνωνται τοιούτων ἔργων, καὶ διὰ τοῦτο εὔλογος εἶναι ἡ ἐκ τῶν πραγμάτων κρατοῦσα γνώμη ὅτι ἡ διάταξις αὕτη εἶναι ἄνευ σημασίας.

§55ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Οἱ ἔκτακτοι σύμβουλοι ἔχουσι ψῆφον ἐπὶ τῶν θεμάτων τῶν νομοπαρασκευαστικῶν καὶ οὗτοι ἀκριβῶς εἶναι οἱ ἔχοντες τὰς ἀπαιτουμένας ἐκ τῆς πείρας γνώσεις.

§56ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Μάλιστα μοὶ φαίνεται ὅτι εἴπετε ν’ ἀνατίθηται εἰς αὐτοὺς τὸ ὅλον ἔργον, ὅπερ ὅμως θὰ ἐκτείνηται ἐφ’ ὅλης τῆς νομοθεσίας, δὲν ἐκτείνεται δὲ τοσοῦτον ἡ πεῖρά των. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὅμως εἶσθε σύμφωνοι ὅτι ἐκ τῶν πραγμάτων ὑπάρχει γνώμη ὅτι ἡ διάταξις αὕτη εἶναι ἄνευ τινὸς σημασίας, ὥστε, ἐὰν πρόκειται περὶ τούτου, βεβαίως καὶ προφανῶς δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ἱδρύσωμεν τοιοῦτον θεσμόν. Μετὰ ταῦτα μεταβαίνω εἰς τὴν δευτέραν διάταξιν: «Ἡ ἐκδίκασις τῶν ὑπὸ τοῦ νόμου ὑποβαλλομένων αὐτῷ διαφορῶν ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ». Ἡ διάταξις αὕτη εἶναι ματαία, διότι ὑπάρχει διάταξις ἐν τῷ Συντάγματι, ἡ τοῦ 101 ἄρθρου, καθ’ ἣν «Ἂν τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ ὑποθέσεις ὑπάγονται εἰς τὰ τακτικὰ Δικαστήρια, παρ’ ὧν δικάζονται ὡς κατεπείγουσαι, αἱ ἄρσεις συγκρούσεως δικάζονται παρὰ τοῦ Ἀρείου Πάγου. Οὐδὲν Δικαστήριον, οὐδεμία δικαιοδοσία τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ δύνανται νὰ ὑπάρχωσιν ἄνευ εἰδικοῦ νόμου. Μέχρι τῆς ἐκδόσεως εἰδικῶν νόμων ἰσχύουσιν οἱ ὑφιστάμενοι περὶ διοικητικῆς δικαιοδοσίας». Ὥστε κατὰ τὴν κειμένην ἐν τῷ Συντάγματι διάταξιν ταύτην δυνάμεθα νὰ ἱδρύσωμεν ὅσα ἂν θέλωμεν πρώτου καὶ δευτέρου καὶ τρίτου βαθμοῦ Δικαστήρια ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ. Μεταβαίνω, Κύριοι, εἰς τὴν τετάρτην διάταξιν (ἀναγινώσκει): «δʹ) Ἡ ἀνωτέρα πειθαρχικὴ δικαιοδοσία ἐπὶ τῶν ἀπολαυόντων μονιμότητος ὑπαλλήλων τῆς διοικήσεως κατὰ τοὺς περὶ τούτου νόμους. Εἰς τὰς περιπτώσεις τῶν ἐδαφίων βʹ, γʹ καὶ δ’ ἐφαρμόζονται αἱ διατάξεις τῶν ἄρθρων 92 καὶ 93 τοῦ Συντάγματος». Ἡ διάταξις αὕτη ἀντίκειται εἰς τὰς ἀρχὰς καὶ τὴν πεῖραν καὶ τὴν ἀνάγκην τοῦ δημοσίου δικαίου ἐν τῇ ἐφαρμογῇ, ἀλλ’ ἀντίκειται καὶ εἰς τὸ Σύνταγμα. Ὑπάρχουσι παρ’ ἡμῖν, Κύριοι, πολλαὶ συγχύσεις. Μεταξὺ τῶν ἄλλων καὶ ἡ σύγχυσις περὶ τῆς ἀποκεντρώσεως. Νομίζομεν ὅτι ἀποκέντρωσις ὑπάρχει, ὅταν ἀφαιρῶμεν δικαιώματα ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν καὶ τὰ ἀναθέτωμεν ὅπου ἂν τύχῃ. Εἰς τοῦτο πιθανώτατα συνέβαλε καὶ ἀτελὴς ἀντίληψις, τὴν ὁποίαν ἔχομεν περὶ τῆς ἐννοίας τῆς πειθαρχικῆς ἐξουσίας. Τί εἶναι, Κύριοι, πειθαρχικὴ ἐξουσία;

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ὥρα παρῆλθε, καὶ ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ παραβῶ τὸν Κανονισμόν. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ δεχθῇ ἡ Βουλὴ παράτασιν διὰ τὸν κ. Κουλουμβάκην.

§58ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§59Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τί εἶναι, Κύριοι, πειθαρχικὴ ἐξουσία; Εἶναι ἡ ἐξουσία ἐκείνη, ἥτις συγκρατεῖ αὐστηρῶς καὶ ἀκριβῶς τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους ἐν τῇ ἐκτελέσει τῶν καθηκόντων των. Εἰς τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους, κατὰ τὸν νόμον, ἀνατίθενται διάφορα καθήκοντα. Ἵνα ἐκτελῶσι ταῦτα, ὑπάρχει ἡ πειθαρχικὴ ἐξουσία, τὴν ὁποίαν ἐφαρμόζουσι τίνες; Οἱ προϊστάμενοί των. Εἶναι ἑπομένως ἡ πειθαρχικὴ ἐξουσία κατὰ φύσιν ἐσωτερική. Ὑπάρχει ὅμως καὶ ἄλλη τις σύγχυσις. Ὑπάρχει σύγχυσις μεταξὺ τῆς προσωρινῆς ἀπολύσεως τῶν ὑπαλλήλων καὶ τῆς ὁριστικῆς. Ἡ προσωρινὴ ἀπόλυσις εἶναι πειθαρχικὴ ποινή, διότι συνετίζει τὸν ὑπάλληλον, ἵνα ἐκτελῇ τὰ καθήκοντά του πρεπωδέστερον εἰς τὸ μέλλον. Ἀλλ’ ἡ ὁριστικὴ δὲν εἶναι πειθαρχικὴ ποινή, ἀλλ’ ἁπλῶς ἀπομάκρυνσις ἐκ τῆς ὑπηρεσίας. Ἔχοντες τὰς πλάνας ταύτας, ἀντὶ νὰ δημιουργήσωμεν ἀποκέντρωσιν, δημιουργοῦμεν ἐξάρθρωσιν τῆς Πολιτείας. Διότι ἀντὶ ἐκ τῶν ὑπαλλήλων τῆς ὑπηρεσίας νὰ ἱδρύωμεν Συμβούλια, ἅτινα νὰ ἐφορῶσιν ἐπὶ τῶν κατωτέρων ὑπαλλήλων καὶ νὰ γνωμοδοτῶσι πρὸς τὸν Ὑπουργὸν ἢ καὶ νὰ ὑποβάλλωσιν ἔστω ὑποχρεωτικὴν πρὸς αὐτὸν γνώμην, καθιστῶμεν συμβούλια ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας, ἐξ ἀνθρώπων, οἵτινες οὔτε γνωρίζουσι κἂν τὴν ὑπηρεσίαν, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ λάβωσι γνῶσιν τῶν ἐλαφρῶν πειθαρχικῶν παραβάσεων, καθιστῶμεν τέλος κλίκας ἀνθρώπων, θελόντων πολλάκις νὰ ἐξυπηρετήσωσιν ἴδια συμφέροντα, καὶ νομίζομεν ὅτι ἱδρύομεν ἀποκέντρωσιν!

§60Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Εὖγε!

§61ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἰδοὺ αἱ πλάναι, αἵτινες μᾶς ἤγαγον καὶ εἰς τὴν διάταξιν ταύτην. Τί δύναται νὰ γνωρίζῃ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, ἐὰν ὁ ταμίας Καλαμῶν δικαίως ἢ ἀδίκως ἐτιμώρησε πειθαρχικῶς τὸν ὑφιστάμενόν του;

§62Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Τί γνωρίζει ἐν Γαλλίᾳ;

§63ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐν Γαλλίᾳ τοιαύτη διάταξις δὲν ὑπάρχει.

§64Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Ὑπάρχει.

§65ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν ὑπάρχει τοιαύτη διάταξις, καὶ ἂν θέλητε νὰ φθάσω ἀμέσως ἐκεῖ, ὅπου θὰ ἔφθανον, ἔχομεν δῆθεν δάνειον θεσμόν. Λοιπὸν ἔχομεν θεσμὸν πρωτότυπον, διότι, ἐπαναλαμβάνω, τοιαύτη διάταξις δὲν ὑπάρχει ἐν Γαλλίᾳ.

§66ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ὑπάρχει ὅμως ἐν Ἰταλίᾳ.

§67ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Διότι ὑπάρχει ἡ αὐτὴ πλάνη καὶ ἐκεῖ, καὶ ἔχετε γνῶσιν βεβαίως περισσοτέραν ἐμοῦ, πόσαι προϋπῆρξαν συζητήσεις καὶ ἐκεῖ περὶ τῶν συστημάτων τῆς ἀποκεντρώσεως, ἀλλ’ ἔχετε ἐπίσης γνῶσιν πόσας δυσχερείας αἰσθάνεται ἡ ἐπιστήμη πανταχοῦ, διὰ νὰ καθορίσῃ ποία ἀκριβῶς εἶναι ἡ ἀποκέντρωσις καὶ ποῖα πρέπει νὰ εἶναι τὰ ὅρια αὐτῆς. Ἀλλ’ ἐνῷ ἡ ἐπιστήμη ἐν ταῖς χώραις ἐκείναις, ἡ ἐπιστήμη ἡ πράγματι πεφωτισμένη καὶ ἐκ τῆς θεωρίας καὶ ἐκ τῶν πραγμάτων, αἰσθάνεται τόσας δυσχερείας, ἐν Ἑλλάδι δὲν ἀπαιτεῖται παρὰ ν’ ἀκουσθῇ ἓν παράπονον καθ’ ἑνὸς Ὑπουργοῦ, διὰ νὰ ἱδρυθῇ εἷς δῆθεν ἀποκεντρωτικὸς νόμος!

§68ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ ἐν τῇ δικαστικῇ ἐξουσίᾳ, ἡ ὁποία διὰ πάντων τῶν Συνταγμάτων εἶναι ἀνεξάρτητος, καὶ ἐν αὐτῇ ἐκ τοῦ ἀναθεωρουμένου Συντάγματος καὶ τοῦ προσχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἡ πειθαρχικὴ ἐξουσία μένει εἰς τὸν Ὑπουργόν.

§69ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Διὰ τοῦτο ἀκριβῶς συχνὰ διαμαρτύρομαι ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν πρέπει νὰ γένηται τέλος πάντων ἀληθὴς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι δὲν θὰ εἶναί ποτε τοιοῦτος, ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχει δικαίωμα πειθαρχικῆς ἐξουσίας ἐπὶ τῶν ὑφισταμένων αὐτοῦ. Ἄλλο εἶναι τὸ συμβούλιον τὸ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, καὶ ἄλλο τὸ ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας, ἀπὸ τοῦτον καὶ ἐκεῖνον καὶ τὸν ἄλλον ἀποτελούμενον. Καὶ δὲν γνωρίζω πῶς δύναται νὰ καλῆται καὶ νὰ εἶναι προϊστάμενος ἐν τῷ κλάδῳ του τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας ὁ Ὑπουργός, ὅταν δὲν ἔχῃ τὴν ὑπάτην πειθαρχικὴν ἐξουσίαν ἐπὶ τῶν ὑφισταμένων αὐτοῦ. Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰ ἔργα του, ὅταν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἡ ἐπιβολή του ἡ προσήκουσα. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ ἄνευ ἐπιβολῆς Ὑπουργὸς νὰ ἐκπληρώσῃ προσηκόντως τὴν ἐντολὴν τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Βασιλέως, δὲν εἶναι, ἔλεγον καὶ πρὸ ἡμερῶν, Ὑπουργὸς ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μὴ ἀσκῶν ἐν τῇ ὑπάτῃ κορυφῇ τὴν πειθαρχικὴν ἐξουσίαν. Ἰδοὺ διατί δὲν διστάζω νὰ ὑποστηρίξω ὅτι ἡ διάταξις αὕτη ἀντίκειται εἰς τὸ Σύνταγμα. Διότι βεβαίως ἐξαδυνατίζει τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν καὶ ὅλην τὴν ἱεραρχικὴν ὑπαλληλίαν, τῆς ὁποίας τὴν πειθαρχικὴν ἐξουσίαν θέλομεν παραδώσει εἰς κατώτερα ἄλλα συμβούλια καὶ κατ’ ἀνώτατον βαθμὸν εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας. Καὶ εἶναι δυνατόν, ὅπερ εἶναι πιθανώτατον, οἱ Σύμβουλοι τῆς Ἐπικρατείας, πολῖται καὶ ἐκεῖνοι Ἕλληνες, ἔχοντες καὶ ἐκεῖνοι πολιτικὰς γνώμας καὶ ἔχοντες πιθανῶς γνώμας ἀντιθέτους πρὸς τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἂν νομίζοντες ὡς καθῆκόν των νὰ ἐμμένωσιν εἰς τὰς γνώμας των πολεμοῦντες τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι, λέγω, δυνατὸν εἴτε τιμωροῦντες παρὰ τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως εἴτε μὴ τιμωροῦντες παρὰ τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους νὰ δημιουργήσωσι κατάστασιν ἀφόρητον καὶ ἀνοικονόμητον, ἥτις θὰ ἐξηυτέλιζε τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς, τὸ πολίτευμα αὐτὸ τὸ κοινοβουλευτικόν, θὰ κατέλυον δηλαδὴ οἱ Σύμβουλοι τῆς Ἐπικρατείας τὰς ἐλευθερίας καὶ τὰ δικαιώματα τοῦ λαοῦ. Τοιαύτην ἔχει σημασίαν ἡ διάταξις αὕτη, ἡ ὁποία οὔτε δανεία εἶναι. Καὶ φθάνω εἰς τὴν τρίτην διάταξιν (ἀναγινώσκει): «γʹ) Ἡ κατ’ αἴτησιν ἀκύρωσις διὰ παράβασιν νόμου τῶν ὑπὸ τῶν δημοσίων Ἀρχῶν, πλὴν τῶν δικαστικῶν, ἐκδιδομένων διοικητικῶν πράξεων κατὰ τὰ εἰδικώτερον ἐν τῷ νόμῳ ὁριζόμενα». Τὴν διάταξιν ταύτην ἐλάβομεν ἐκ τοῦ ἄρθρου 9 τοῦ νόμου τῆς 24 Μαΐου 1872 τοῦ Γαλλικοῦ. Ἰδοὺ πῶς ἔχει ἡ διάταξις ἐκείνη (ἀναγινώσκει): «Τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας ἀποφασίζει κυριαρχικῶς ἐπὶ τῶν προσφυγῶν ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ καὶ τῶν αἰτήσεων ἀκυρώσεως τῶν πράξεων τῶν διαφόρων διοικητικῶν Ἀρχῶν, pour cause d’ excès de pouvoir. Δι’ ὑπέρβασιν καθηκόντων—καὶ ὄχι διὰ παράβασιν νόμου. Ἡ παράβασις νόμου Γαλλιστὶ λέγεται violation de la loi.

§70Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ἡ Γαλλία, κύριε συνάδελφε, συνταυτίζει τὰς ἐκφράσεις.

§71ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Εἶναι εὐσυνείδητος ἡ μετάφρασις.

§72ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Λοιπὸν καὶ ἐν τούτῳ πρωτοτυποῦμεν. Ἄλλο παράβασις νόμου, Κύριοι, ἐπαναλαμβάνω, καὶ ἄλλο ὑπέρβασις. Δὲν πρέπει νὰ λησμονῇ τις ὅτι τὸ δόγμα τῆς διακρίσεως τῶν ἐξουσιῶν ἔχει πρακτικὰς συνεπείας. Ἀλλ’ ὑπάρχει ἓν παράδειγμα. Ἔχομεν ἐνταῦθα, λέγουσι, τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον. Τέσσαρας ἀπαντήσεις ἔχω εἰς τὴν ἔνστασιν ταύτην, τὴν μίαν ἰσχυροτέραν τῆς ἄλλης. Πρῶτον, τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἔχει κῦρος ἐν τῷ τόπῳ, διότι ὑπάρχει ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Βασιλείου. Τὸ ὁπλίζει μὲ κῦρος ἡ ἐπὶ μακρὸν διάρκεια καὶ λειτουργία του.

§73ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μοναρχικὸν εἶναι.

§74ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ, διότι σᾶς εἶπον ὅτι ἢ θὰ παραιτηθῆτε τῆς ἀγορεύσεώς σας, ἢ θὰ συμφωνήσητε μαζί μου. Τοῦτο, ὅπερ πρὸ μικροῦ εἶπον, εἶναι σημαντικώτατον, συντελεῖ δὲ εἰς τὴν τήρησιν τῆς δημοσίας τάξεως σημαντικώτατα. Εἶναι ἀτοπώτατον νὰ θέτωμεν θεσμοὺς μεγάλους, θεσμοὺς κεφαλαιώδεις, κατὰ τῶν ὁποίων ὑπάρχει μεγίστη ἀντίδρασις εἰς τὸν τόπον. Εἶναι μέγα τὸ κεφάλαιον ἑνὸς θεσμοῦ, καὶ ἐὰν δὲν συμβιβάζηται πρὸς τὰς ἄλλας διατάξεις τοῦ πολιτεύματος, νὰ ἰσχύῃ ἀπὸ μακροτάτων ἐτῶν, διότι ἔχει χωρήσει εἰς τὴν κοινὴν συνείδησιν καὶ τὰ ἤθη. Τὸ στερεώτατον τοῦτο θεμέλιον εὗρε καὶ ἐν Γαλλίᾳ τῷ 1872 τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας. Δευτέρα ἀντίρρησις· πρόκειται περὶ μιᾶς πράξεως, ἡ ὁποία δὲν παρουσιάζει σπουδαῖον κίνδυνον, διότι μετὰ τινας μῆνας θὰ ἔχωμεν ἄλλον Ὑπουργόν· πρόκειται περὶ μιᾶς πράξεως μεμονωμένης, ἐνῷ αἱ πράξεις τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας θ’ ἀποτελέσωσι μακρὰν νομολογίαν καὶ θὰ ἀποτελέσωσι κίνδυνον διὰ τὸν τόπον. Τρίτον, ἡ πρᾶξις τοῦ Ὑπουργοῦ, τοῦ διατάσσοντος τὴν πληρωμὴν ἑνὸς ἐντάλματος, δὲν εἶναι πρᾶξις ἀρτία τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, δὲν ἔχει λάβει τὴν ὁριστικὴν ὑπόστασίν της. Τί ἀπαιτεῖται μετὰ τοῦτο; Ἡ θεώρησις ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Τί γίνεται, ἐὰν δὲν θεωρήσῃ τὴν πρᾶξιν τοῦ Ὑπουργοῦ; Δὲν ἀκυροῦται ἡ πρᾶξις τοῦ Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ δὲν λαμβάνει ἡ πρᾶξις τὴν πλήρη αὐτῆς ὑπόστασιν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῇ πρὸ τῆς θεωρήσεως, ἑπομένως δὲν ἔχει λάβει τὴν ὁριστικὴν αὐτῆς ὑπόστασιν ἡ πρᾶξις. Κατ’ ἄλλην ἔκφρασιν συμπράττει ὁ Ὑπουργὸς μετὰ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Σύμπραξις εἶναι μεταξὺ Ὑπουργοῦ καὶ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἐν τῇ συμπράξει δὲ ταύτῃ ἔχομεν τὴν ὁλοκληρωτικὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, οὕτως ἐν τούτῳ ἱδρυθείσῃ ὑπὸ τοῦ πολιτεύματος καὶ τῶν νόμων. Δὲν πρόκειται ἐν τούτῳ ἀκύρωσις τῆς πράξεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς συντετελεσμένης. Ἐνῷ ἡ περὶ ἧς συζητοῦμεν διάταξις αὕτη τί καθιεροῖ; Καθιεροῖ τὴν ἀκύρωσιν τῶν συντετελεσμένων πράξεων τῶν λαβουσῶν ὁλόκληρον τὴν ἑαυτῶν ὑπόστασιν. Καὶ τετάρτη ἀντίρρησις· τὸν νόμον τὸν πέρυσι ψηφισθέντα ὑμεῖς μετὰ ἕνα ἢ δύο μῆνας τὸν κατηργήσατε.

§75ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὄχι· ἀνεστάλη.

§76ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κατάργησις εἶναι.

§77Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε νὰ προσθέσω δύο λέξεις;

§78ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Μάλιστα.

§79Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐλέχθη κατ’ ἐπανάληψιν, ἀλλὰ δὲν ἔτυχε νὰ εἶμαι παρών, ὅτι τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἔχει τὴν ἀκύρωσιν τῶν πράξεων τοῦ Ὑπουργοῦ.

§80ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τὴν μὴ θεώρησιν.

§81ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ἡ ἀκύρωσις.

§82ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα ἡ ἀκύρωσις. Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ὅτι δὲν λαμβάνει τὴν ὁλοκληρωτικὴν αὐτῆς ὑπόστασιν ἡ πρᾶξις τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας.

§83Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Διὰ νὰ ἐνισχύσω τὴν γνώμην σας, λέγω τοῦτο, ὅτι τὸ Συνέδριον τὸ Ἐλεγκτικὸν δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα ἀκυρώσεως τῶν πράξεων τοῦ Ὑπουργοῦ.

§84Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὄχι· δὲν ἔχει.

§85Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ῥητῶς δὲ λέγεται κατὰ τὸ καταστατικὸν τοῦ νόμου ὅτι, ὅπου ἀνευρίσκει τὸ Συνέδριον ὅτι ὁ Ὑπουργὸς παρέβη τὸν νόμον, συντάσσει πρωτόκολλον καὶ ἀναφέρει αὐτό, οὐδέποτε ὅμως ἀκυροῖ. Τοῦτο ἔπρεπε νὰ τονισθῇ, διότι ἐχρησίμευσεν ὡς ἐπιχείρημα κατ’ ἐπανάληψιν ἀπὸ προχθές.

§86Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν, Κύριοι, νὰ ἐπιτρέψωμεν τὴν ἀκύρωσιν διὰ παράβασιν τῶν νόμων. Ἀλλ’ ἔχω νὰ διαμαρτυρηθῶ πρὸς ὑμᾶς, κύριοι συνάδελφοι, διότι θέτομεν διατάξεις συνταγματικάς, συζητοῦμεν καὶ κρίνομεν ἐπὶ τῶν προτάσεων, ἔχοντες μίαν προϋπόθεσιν, ὅτι οἱ ἑκάστοτε Ὑπουργοὶ τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἓν εἶδος, θὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ, κακούργων!

§87ΙΩ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κακοποιῶν στοιχείων.

§88Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Βεβαίως ἐγένοντο εἰς τὸ παρελθὸν παραβάσεις· βεβαίως εὐχόμεθα ἀπὸ μέσης ψυχῆς εἰς τὸ μέλλον νὰ εἶναι ὀλιγώτεραι.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ μὴ εἶναι διόλου.

§90Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Νὰ μὴ εἶναι διόλου εἶναι ἀδύνατον. Ἀλλ’ εἶναι ὑπερβολὴ τέλος πάντων νὰ νομίζωμεν ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ εἶναι κακοῦργοι, ὅτι εἶναι ἄνθρωποι τῶν κατέργων, κατὰ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ λάβωμεν πάντα τὰ προφυλακτικὰ μέτρα. Σᾶς ἐρωτῶ ὅμως ἀκόμη· διατί σᾶς ἐμπνέουσι μεγαλειτέραν ἐμπιστοσύνην οἱ Σύμβουλοι τῆς Ἐπικρατείας, οἱ ἀσφαλεῖς εἰς τὴν θέσιν των ἐπὶ μίαν δεκαετίαν, οἱ κατὰ τὸ ἥμισυ ἀσφαλεῖς κατὰ τὴν ἄλλην δεκαετίαν, κατὰ δὲ τὸ ἕτερον ἥμισυ οἱ υἱοί των, οἱ ἀδελφοί των, οἱ προστατευόμενοί των;

§91Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅρα Πανεπιστήμιον.

§92Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἀλλὰ σᾶς ὑποβάλλω καὶ τὴν ἑξῆς σκέψιν. Ἀφοῦ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἀκυρώνῃ πάσας τὰς πράξεις τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ τῶν Ὑπουργῶν διὰ πᾶσαν παράβασιν, ἂν ἠθέλετε ὑποθέσει εὔνουν πρὸς μίαν Ἀντιπολίτευσιν τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, δὲν νομίζετε ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις τῶν λόγων, ἡ Ἀντιπολίτευσις ἡ διαφωτίζουσα τὰ πολιτικὰ ζητήματα, ἡ Ἀντιπολίτευσις ἡ διατηροῦσα οὐχὶ μόνον τὴν ὑπόληψιν τῆς Βουλῆς ἀπέναντι τοῦ ἔθνους, ἀλλὰ διατηροῦσα τὸ ζωηρόν, τὸ θερμὸν ἐνδιαφέρον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐπὶ τῶν πολιτικῶν ζητημάτων, ἡ φανερὰ καὶ δημοσία αὐτὴ Ἀντιπολίτευσις, ἡ διεξαγομένη τουτέστιν ἐνταῦθα πολιτικὴ συζήτησις, ἡ ἐξαίρουσα μέχρι τῆς νομιμοφροσύνης, ἀλλὰ καὶ τῆς φιλοπατρίας ἕνα ἐλεύθερον λαόν, θὰ μεταβληθῇ εἰς παρασκηνιακὴν Ἀντιπολίτευσιν μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας; (Ἐπιδοκιμασίαι). Ἀλλ’ ὑπάρχουσι, Κύριοι, πολλαὶ πλάναι καὶ πολλαὶ παρεξηγήσεις, καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ διαφωτισθῶσι τὰ ζητήματα. Ἀκούετε ὑποθέσεις τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ καὶ νομίζετε ὅτι τοιαῦται ὑποθέσεις εἶναι δυνατὸν νὰ γεννηθῶσιν ἐκ πάσης παραβάσεως τῶν νόμων. Ἔχω νὰ γνωρίσω πρὸς τοὺς μὴ νομικοὺς πρῶτον τοῦτο· ὅτι οὐδαμοῦ κατωρθώθη ὑπὸ τῆς ἐπιστήμης νὰ καθορισθῇ τίνες εἶναι αἱ ὑποθέσεις τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ· ἔχω νὰ εἴπω δεύτερον πρὸς ὑμᾶς, κύριοι Βουλευταί, ὅτι δὲν παράγει ὑπόθεσιν ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ πᾶσα παράβασις τῶν νόμων ὑπὸ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Ὥστε εἶναι πολὺ διάφορος ἡ δευτέρα τῆς τρίτης διατάξεως τοῦ ἄρθρου. Ἀλλὰ νομίζετε, Κύριοι, ὅτι εἶναι μικροτέρα ἡ πλάνη καὶ ἡ παρεξήγησις, περὶ τῆς ὁποίας θὰ ὁμιλήσω ἐνταῦθα; Διὰ τὰς παραβάσεις τῶν νόμων, λέγομεν ἡμεῖς, ἀποφαίνεται ἡ δικαστικὴ ἐξουσία. Καὶ ἀπαντῶσι πρὸς ἡμᾶς· «Δικαστήριον ἱδρύομεν καὶ ἡμεῖς». Δὲν ἱδρύετε, λέγω, Δικαστήριον, ἀλλά, παραβαίνοντες τὸ Σύνταγμα, καταλύετε τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ὡς αὕτη δέον νὰ ὑπάρχῃ. Παραβαίνετε τὸ Σύνταγμα, διότι τὸ Σύνταγμα λέγει ῥητῶς ὅτι ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἀνήκει εἰς τὸν Βασιλέα καὶ ἐνεργεῖται διὰ τῶν ὑπευθύνων Ὑπουργῶν.

§93ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τώρα κάμνομεν τὸ Σύνταγμα· πῶς τὸ παραβιάζομεν;

§94Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τὸ παραβιάζομεν, διότι μεταβάλλομεν τὴν μορφὴν αὐτοῦ, καὶ τοῦτο εἶναι θεμελιῶδες. Διότι τὸ Σύνταγμα λέγει ὅτι ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἀνήκει εἰς τὸν Βασιλέα καὶ ἀσκεῖται ὑπὸ τῶν Ὑπουργῶν, ἀλλά, ὅταν πᾶσαν πρᾶξιν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας τὴν θέτητε ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, ποίαν ἀφήνετε εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν αὐτενέργειαν; Καὶ καταλήγετε λέγοντες νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἐκείνη ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ὑπάρχῃ, ἡ ἐξουσία ἐκείνη, ἥτις ἔχει τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων, καὶ ἥτις ἔχει ἀνάγκην πνεύματος πρωτοβουλίας καὶ θάρρους. Καὶ διατί ἔχομεν ἀναθέσει τὴν ποινικὴν καταδίωξιν τῶν Ὑπουργῶν εἰς τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς; Διότι λέγομεν ὅτι, ἂν ποινικῶς καταδιώκωνται οἱ Ὑπουργοί, ὅπως οἱ ἄλλοι πολῖται, θὰ τρέχωσι τὸν κίνδυνον νὰ ὑποβάλλωνται διαρκῶς κατ’ αὐτῶν μηνύσεις, νὰ εὑρίσκωνται ὑπὸ τὸ κράτος ἑνὸς τρόμου, καὶ νὰ λείπῃ ἀπ’ αὐτῶν τὸ πνεῦμα τοῦ θάρρους, τῆς αὐτενεργείας καὶ τῆς ταχέως δρώσης δυνάμεως, τὸ ὁποῖον ζωοποιεῖ τοὺς νόμους καὶ ἐξυπηρετεῖ τὰ καθ’ ἡμέραν κοινωνικὰ συμφέροντα καὶ τὰς καθ’ ἡμέραν παρουσιαζομένας κατὰ ποικίλους τρόπους κοινωνικὰς σχέσεις, τὰς μεταβαλλομένας κατὰ πᾶσαν ἡμέραν, διότι κατὰ πᾶσαν ἡμέραν μεταβάλλονται καὶ αἱ ἀντιλήψεις τῶν κοινωνιῶν καὶ τὰ συμφέροντα αὐτῶν. Θὰ ἔχωμεν Ὑπουργοὺς ὑπὸ μίαν διηνεκῆ νευρικότητα, μήπως ἀκυρωθῶσιν αἱ πράξεις αὐτῶν ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, ναὶ ἢ ὄχι; Πόσαι δὲ θὰ εἶναι αἱ προσφυγαὶ ἆρά γε ἐναντίον τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας; Πεντακισχίλιαι; Δεκακισχίλιαι; Εἰκοσακισχίλιαι; Πεντηκοντακισχίλιαι κατ’ ἔτος; Μήπως θὰ εἶναι ἴσα καὶ τὰ δημόσια ἔγγραφα; Αὐτὴ εἶναι ἡ διάταξις, τὴν ὁποίαν θέλετε νὰ θέσητε. Ἔχουσι, λέγετε, ἐν Γαλλίᾳ τοιαύτην διάταξιν, ἀλλ’ ἔχουσιν αὐτὴν δι’ ὑπέρβασιν καθηκόντων. Καὶ πότε δι’ ὑπέρβασιν καθηκόντων; Νομίζετε ὅτι προσφεύγει ὁ Γάλλος πολίτης εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, ἅμα ὡς παρατηρήσῃ ὑπέρβασιν καθηκόντων; Οὐχί, ἀλλ’ ὅταν δὲν ἔχῃ ἄλλο μέσον προσφυγῆς. Οἱ ὅροι μάλιστα, ὡς διαγράφει αὐτοὺς ὁ Berthélémy, εἶναι οἱ ἑξῆς: 1ον—αὐτὸ ἐννοεῖται—πρᾶξις διοικητικῆς Ἀρχῆς· 2ον νὰ προσβάλλῃ αὕτη συμφέρον, 3ον νὰ ἐγερθῇ ἐντὸς τῆς νομίμου προθεσμίας καὶ 4ον νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἄλλο παράλληλον μέσον, νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ προσφύγῃ τις εἰς ἄλλην Ἀρχήν.

§95ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Θὰ κανονισθῶσιν αὐτὰ διὰ νόμου.

§96ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Θ’ ἀκούσητε διατί λέγω τοῦτο. Διότι λέγετε· «ἱδρύομεν Δικαστήριον». Δὲν ἱδρύετε Δικαστήριον, Κύριοι, ἂν τοιαύτην διάταξιν θέσητε, δι’ ὑπέρβασιν καθηκόντων, δὲν καταλύετε καὶ δὲν μεταβάλλετε τὴν ὑπάρχουσαν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, οὐχὶ διότι ἡ ἐξουσία, ἡ ὁποία ὑπερβαίνει τὰ καθήκοντα αὐτῆς, παύει νὰ εἶναι ἡ ἐξουσία ἡ ἐκ τοῦ Συντάγματος, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐπιλαμβανόμενον τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας τῆς ὑποθέσεως δὲν τίθεται ὑπεράνω τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἀλλὰ τίθεται ὑπεράνω ἐκείνου, ὅστις ἔπαυσε νὰ εἶναι ὄργανον τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Καὶ ποία εἶναι ἡ συνέπεια τῆς ἀποφάσεως; Ἡ συνέπεια τῆς ἀποφάσεως εἶναι νὰ ἀκυρώσῃ τὴν ὑπέρβασιν καθήκοντος, ἀλλὰ χωρὶς ν’ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῆς οὐσίας τῆς ὑποθέσεως, ἐφ’ ἧς καταλείπεται ν’ ἀποφανθῇ ἡ ἁρμοδία Ἀρχή.

§97Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Δὲν ἀποφαίνεται αὐτή;

§98Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ναί, ἀλλ’ ὅταν ἐπιτρέπητε τὴν προσφυγὴν διὰ πᾶσαν παράβασιν νόμου, ἡ ὁποία παράβασις ὑπάρχει καὶ εἰς ὑποθέσεις τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ, θὰ ἔχωμεν καὶ κατ’ οὐσίαν ἐξέτασιν τῆς ὑποθέσεως.

§99ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἐκεῖνο εἶναι ἐντελῶς ἄλλο ζήτημα· δὲν ἔχει σχέσιν.

§100Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Λοιπὸν διὰ παράβασιν νόμου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τεθῇ διάταξις, καί, ἂν τεθῇ, δὲν θὰ ἐφαρμοσθῇ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ τεθῇ, εἶναι, ἐπαναλαμβάνω καὶ τονίζω, νὰ τεθῇ δι’ ὑπέρβασιν καθήκοντος, ἀλλ’ εἶπον ἐν ἀρχῇ τῆς ὁμιλίας μου ὅτι δὲν εἴμεθα ὥριμοι διὰ τοιαύτην διάταξιν, διότι, διὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ τοιαύτη διάταξις, ἀπαιτοῦνται νόμοι ἐπὶ νόμων· νόμους ἐξ ἑκατοντάδων ἄρθρων ἔχουσιν ἐν Γαλλίᾳ, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν δυστυχῶς νὰ τοὺς μεταφράσωμεν, πρῶτον διότι τοσοῦτον ἀποτυγχάνομεν εἰς τὰς μεταφράσεις, ὅπως καὶ νῦν εἴδετε, καὶ δεύτερον διότι εἶναι ἀνάγκη ὁ νόμος νὰ προσαρμοσθῇ πρὸς τὴν ὅλην ἡμῶν διοικητικὴν νομοθεσίαν, διότι ἄλλως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἐφαρμόσιμος. Κύριοι Βουλευταί, εἶπον καὶ ἄλλοτε πρὸς ὑμᾶς· ἂς ἀποκτήσωμεν τέλος τὸ συναίσθημα ὅτι ἐγενόμεθα καὶ ἡμεῖς Βουλευταί· ἂς ἀποκτήσωμεν τὴν πεποίθησιν ὅτι ἱκανὸς ἀριθμὸς ἐξ ἡμῶν θὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸ Κοινοβούλιον, καὶ ἂς παύσωμεν τέλος πάντων νὰ δεικνύωμεν πνεῦμα ἐχθρότητος, παρασυρόμενοι ἐκ τῶν παρελθουσῶν Βουλῶν, πρὸς τὰς Βουλὰς τοῦ μέλλοντος. Ἀφήσατε τὴν πάλην τῶν πολιτικῶν ἰδεῶν καὶ τῶν μεγάλων συμφερόντων εἰς τὴν Βουλήν· ἀφήσατε ἐλευθέραν τὴν εὐθύνην τῶν Ὑπουργῶν, τὴν πολιτικὴν ἔστω μόνην εὐθύνην, ζητουμένην ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Μὴ νομίσητε ὅτι εἶναι τοῦτο μάταιόν τι· εἶναι πρῶτον πολιτικὴ δικασκαλία εἰς τὸν λαόν· εἶναι δεύτερον τὸ μόνον ἐλατήριον, τὸ ὁποῖον διατηρεῖ καὶ τὴν πολιτικὴν μόρφωσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλὰ καὶ τὸ καθημερινὸν ζωηρὸν αὐτοῦ διαφέρον ἐπὶ τὴν ἐξέλιξιν τῶν πολιτικῶν πραγμάτων. Ἐζητήσατε, σεβαστὲ ἐξ Ἀττικῆς πολιτευτά, τὸν χυμόν, ὅστις κάτωθεν τρέφει τὸ δένδρον, ἀλλά, διὰ νὰ ἔχητε χυμὸν καὶ διὰ νὰ ἔχητε δένδρον καρποφόρον, πρέπει νὰ ἔχητε τὸν χυμὸν εἰς τὸ ἔδαφος καλλιεργούμενον, διότι, ἂν ἔχητε ἔδαφος αὐχμηρὸν καὶ κατάξηρον, δὲν θὰ ἔχητε χυμόν, δὲν θὰ ἔχητε καρπόν· θὰ ἔχητε μόνον δένδρα πρὸς ξύλευσιν. Ἀλλὰ τί χρησιμεύει, μᾶς λέγουσιν, ἡ πολιτικὴ εὐθύνη; Ἔπεσεν Ὑπουργεῖόν τι ἐκ τῆς εὐθύνης; Δὲν εἶναι τοῦτο, Κύριοι, ὁ σκοπός. Ἀλλοίμονον μάλιστα, ἂν ἔκ τινος συζητήσεως ἔπιπτον αἱ Κυβερνήσεις καὶ ἐδημιουργοῦντο ἀνωμαλίαι τοιαῦται εἰς τὸν τόπον! Ἀλλ’ αἱ ἐνταῦθα συζητήσεις, πλὴν τῶν ἀποτελεσμάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα πρὸ ὀλίγου ἀνέφερα καὶ ἅπερ εἶναι τὰ σπουδαιότερα, ἔχουσι καὶ ἄλλα σημαντικὰ ἀποτελέσματα, διότι ἐξαίρουσι τὴν ἀξιοπρέπειαν τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν, ἐξαίρουσιν εἰς τὴν ὑπόληψιν τοῦ κοινοῦ τοὺς ἄρχοντας αὐτοῦ, τοῦτο δ’ εἶναι σπουδαιότατον δι’ αὐτὴν τὴν δημοσίαν τάξιν καὶ τὴν κοινωνικὴν εὐκοσμίαν καὶ εὐπρέπειαν. Αἱ παραβάσεις τέλος πάντων τῶν Κυβερνήσεων εἶναι παραβάσεις ἐφήμεροι· μὴ νομίσῃ τις ὅτι εἶναί τι ἀφιλοσόφητον τὸ λεγόμενον: «φορά σου καὶ φορά μου». Τοῦτο συντηρεῖ τὴν δημοσίαν τάξιν· ἂν μὲ ἀδικήσητε σήμερον, θὰ δύναμαι καὶ ἐγὼ νὰ σᾶς ἀδικήσω αὔριον καὶ εὑρίσκω εἰς τοῦτο μίαν παρηγορίαν, καὶ ἐκ τούτου ἴσως ἀποτρέπεσθε καὶ ὑμεῖς νὰ μὲ ἀδικήσητε. Ὅταν ὅμως ἔχωμεν τὴν κλίκαν τῶν μαμμοθρέπτων τῆς πρωτευούσης, τὰ ὁποῖα θὰ διαιωνίζωσι τὴν μεγίστην δύναμιν, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχωσι μεταξὺ ἑαυτῶν, τῶν τέκνων καὶ τῶν συγγενῶν των, τότε πλέον δὲν θὰ ἔχωμεν τὴν παρηγορίαν ἐκείνην δι’ ἡμᾶς καὶ τὸν δισταγμὸν δι’ ἐκείνους. Θὰ ἴδητε πιθανῶς ἡμέραν τινά—ἐγώ, ἂν ὑπάρχω, εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ εἶμαι ἐπὶ κεφαλῆς ὁμάδος τινός—ὅτι θὰ μεταβῶμεν καὶ θὰ στραγγαλίσωμεν τὰ ἀνθρωπάρια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ τολμῶσιν ἑκάστοτε νὰ προβάλλωσι τὸ ἀνάστημά των ἀπέναντι τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας. Τὸ παράδειγμα τὸ ἔχετε ἐκ τοῦ 1865, ὅτε δὲν εἶχον παρὰ μίαν διάταξιν, θὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ, κωμικήν. Καὶ ὅμως μόνον διότι προέβαλλον διαρκῶς τὸ ἀνάστημά των, ἐν τῇ ἐπεξεργασίᾳ, λέγω, ἁπλῶς τῶν νόμων, ἀπέναντι τῆς λαϊκῆς ἀντιπροσωπείας, κατήντησαν λαομίσητοι. Δὲν εἶναι δυνατόν, ὅπερ καὶ πρέπον δὲν εἶναι, ὑπὸ τοὺς ἐλευθέρους θεσμούς, νὰ ζητῇ τις ἀλλαχοῦ τὴν σωτηρίαν τοῦ τόπου παρὰ ἐν τῇ Βουλῇ. Καὶ θὰ σᾶς θεωρήσω ὡς ἐγκαταλιπόντας τὴν θέσιν σας ἐνώπιον τοῦ ἐχθροῦ, ἐὰν δὲν παύσητε ν’ ἀσχολῆσθε περὶ τοιούτων θεσμῶν ἀφ’ ἑνὸς μὲν κωμικῶν καὶ ματαίων, ἀφ’ ἑτέρου δ’ ἀνελευθέρων καὶ βλαβερῶν, ἀποχωρήσητε δὲ τῶν καθηκόντων ὑμῶν, χωρὶς νὰ καταλύσητε τὴν τυραννίαν τῶν δημάρχων καὶ χωρὶς νὰ καταρτίσητε ἕνα προσήκοντα καὶ ἀσφαλίζοντα τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ πολιτεύματος ἐκλογικὸν νόμον. Αὐτὰ εἶναι τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων θέλει θέλει ἐπέλθει ἡ ἀνόρθωσις (χειροκροτήματα). Ἀλλὰ λέγουσι πρὸς ἡμᾶς· αἱ δαπάναι δὲν εἶναι τίποτε. Ναί, ἀλλ’ ὅταν αἱ δαπάναι δὲν εἶναι ἁπλῶς διὰ πράγματα ὠφέλιμα, ἀλλὰ διὰ τὰ ἀπαραίτητα. Μόνον διὰ τὰ ἀπαραίτητα μᾶς ἐπιτρέπουσιν αἱ περιστάσεις δαπάνας. Εἶναι ἀπαραίτητος ὁ θεσμός; Τότε νὰ ὑποβληθῆτε εἰς δαπάνας (χειροκροτήματα παρατεταμένα).

§101ΕΛΕΥΘ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ προτεινομένη, κύριοι Βουλευταί, ἵδρυσις τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας εὑρίσκει ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἱκανοὺς ἀντιπάλους, τοὺς πολλοὺς εἶναι ἀληθές, ὡς πρός τινας μόνον τῶν λειτουργιῶν, αἱ ὁποῖαι προτείνεται ν’ ἀνατεθῶσιν εἰς αὐτό, ἰδίως διὰ τοῦ νομοσχεδίου τῶν τριάκοντα, τινὰς δὲ καὶ κατ’ ἀρχὴν ὡς ἀντιτιθεμένους ἐντελῶς πρὸς τὴν ἵδρυσιν τοῦ θεσμοῦ τούτου. Καὶ ἐλέχθη, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ζητοῦμεν νὰ παρεμβάλωμεν ἐν τῷ πολιτεύματι ἡμῶν θεσμόν, διὰ τὸν ὁποῖον ἡ κοινὴ γνώμη δὲν εὑρίσκεται ὡρισμένη, ὅτι ζητοῦμεν ἐξαπίνης νὰ ἐγκαθιδρύσωμεν ἐξουσίαν νέαν, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ διαταράξῃ ἐντελῶς τὴν κανονικὴν λειτουργίαν τοῦ καθεστῶτος πολιτεύματος, ν’ ἀνατρέψῃ τὴν ἔννοιαν τῶν κοινοβουλευτικῶν θεσμῶν. Καὶ λησμονοῦσιν οἱ ταῦτα λέγοντες ὅτι οὐχὶ χθές, οὐδὲ προχθές, ἀλλ’ ἀπὸ πολλοῦ ἤδη κατενοήθη ἡ ἀνάγκη ἱδρύσεως τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, ἀφοῦ ἐν αὐτῇ τῇ παρελθούσῃ Βουλῇ, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἐξεπροσωπεῖτο ὁ παλαιὸς πολιτικὸς κόσμος τῆς Ἑλλάδος, διὰ τοῦ ψηφίσματος περὶ τῶν ἀναθεωρητέων διατάξεων περιελήφθησαν καὶ αὗται αἱ καταργούμεναι διατάξεις τοῦ πολιτεύματος τοῦ 1864 περὶ Συμβουλίου Ἐπικρατείας. Ὄχι δὲ μόνον ὁ παλαιὸς πολιτικὸς κόσμος ἐξεφράσθη ὑπὲρ τῆς ἐπανιδρύσεως τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, ἀλλὰ καὶ ὁ νέος πολιτικὸς κόσμος, αἱ νέαι ἰδέαι, ὅτε διὰ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐξέθετον τὸ πρόγραμμα, εἰς ἐφαρμογὴν τοῦ ὁποίου ἐζήτουν τὰς ψήφους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ῥητῶς ἀνεκήρυσσον ὅτι μεταξὺ τῶν θεσμῶν, τοὺς ὁποίους θέλομεν θεσπίσει, εἶναι καὶ ὁ θεσμὸς τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας. Καὶ πῶς νῦν εὑρίσκεται ὅτι ἐξ ὑφαρπαγῆς ζητοῦμεν νὰ εἰσαγάγωμεν τὸν θεσμὸν τοῦτον, ὅτι ζητοῦμεν νὰ ἐγκαθιδρύσωμεν νέαν ἀρχήν, περὶ τῆς ὁποίας ἡ κοινὴ γνώμη δὲν ἔχει ἐκφρασθῆ, καὶ ὅτι ζητοῦμεν νὰ ὑποκλέψωμεν τὴν ψῆφον τοῦ συνεδρίου τούτου, ἵνα ἐγκαταστήσωμεν Ἀρχὴν τυραννικὴν κατὰ τοῦ λαοῦ; Εἶναι δὲ παράδοξον ἀληθῶς, κύριοι Βουλευταί, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παρετηρήθη κατὰ τὴν διεξαχθεῖσαν συζήτησιν περὶ τοῦ προκειμένου θεσμοῦ, ὅτι δηλ., ἐνῷ διὰ τοῦ θεσμοῦ τούτου ζητοῦμεν, ὅπως τὸ κράτος τοῦ Δικαίου, ὁποῖον εἶναι τὸ νεώτερον κράτος, καὶ ὅταν ἀκόμη τὸ πολίτευμα δὲν εἶναι κοινοβουλευτικὸν οὐδὲ καὶ συνταγματικόν, ἐνῷ, λέγω, ζητοῦμεν διὰ τοῦ θεσμοῦ τούτου, ὅπως τὸ κράτος τοῦ Δικαίου, τὴν πολιτείαν τοῦ Δικαίου, καταστήσωμεν ὄντως τοιαύτην, περιορίζοντες τὴν ὑπερβασίαν τῶν ὀργάνων αὐτῆς, καὶ τοιοῦτον θεσμὸν ζητοῦμεν νὰ παρεισαγάγωμεν ἰδίως διὰ τῆς τρίτης παραγράφου τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρου τῆς προτεινομένης ὑπὸ τῆς συνταγματικῆς ἐπιτροπῆς, δι’ ἣν πρότασιν ἐκφράζω πρὸς αὐτὴν δημοσίᾳ τὰ συγχαρητήριά μου, ἐνῷ ζητοῦμεν, λέγω, ὅπως τὴν πολιτείαν τοῦ Δικαίου καταστήσωμεν πραγματικὴν τοιαύτην, πραγματοποιοῦσαν τὸ δίκαιον, καὶ περιορίσωμεν τὰς αὐθαιρεσίας τῶν ἀρχόντων, κατηγορούμεθα ὅτι θέλομεν νὰ περιορίσωμεν τὰς πολιτικὰς ἐλευθερίας τοῦ λαοῦ, νὰ καταργήσωμεν τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον, νὰ καταστρέψωμεν τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, διότι ἴσως ὑπολαμβάνομεν ὅτι μία τῶν βάσεων τοῦ πολιτεύματος εἶναι νὰ διαπράττωσιν οἱ ἐκπροσωποῦντες ἑκάστοτε τὴν πλειονοψηφίαν τὰ πάντα, διότι ἀρκεῖ εἰς αὐτοὺς ὅτι ἀντιπροσωπεύουσι τὴν πλειονοψηφίαν, ἵνα ἐπιβάλλωσι τὰς θελήσεις των. Ἀλλ’ ἡμεῖς, τὸ κόμμα τῶν φιλελευθέρων, ἔχομεν ἀντιθέτους ἀντιλήψεις καὶ περὶ τοῦ κράτους τοῦ Νόμου καὶ περὶ τῆς δυνάμεως τῶν ἑκάστοτε πλειονοψηφιῶν. Διὰ τοῦτο εἰσηγοῦμαι πρὸς ὑμᾶς μετὰ πληρεστάτης πεποιθήσεως τὴν πρότασιν, ὅπως ψηφίσητε τὸν θεσμὸν τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, περιλαμβάνοντες πρωτίστως τὴν διάταξιν, τῆς ὁποίας τὴν παρεμβολὴν ζητεῖ ἡ συνταγματικὴ ἐπιτροπή. Δὲν θέλω νὰ ἐπαναλάβω πράγματα λεχθέντα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τοσάκις κατὰ τὴν συζήτησιν τὴν τόσῳ παραταθεῖσαν, ἐκ τῶν ὁποίων βεβαιοῦται ὅτι ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος, ἡ εὐθύνη ἡ πολιτικὴ τῶν Ὑπουργῶν καὶ ἀκόμη ὀλιγώτερον ἡ ποινικὴ δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς, ὅπως προστατεύωσι τὴν καλὴν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων καὶ ὅτι μόνον εἰς ἐξαιρετικὰς περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ δημοσία συνείδησις ἐξεγείρεται διὰ παρανομίαν κατάφωρον, δύνασθε νὰ ἐλπίσητε διὰ τῶν μέσων τούτων ὅτι θέλετε προλάβει τὴν τέλεσιν αὐτῆς ἢ καὶ τὴν ἐπανάληψιν αὐτῆς ἐν τῷ μέλλοντι. Ἀλλὰ δὲν ἔχετε πάντες ὑμεῖς τὴν συνείδησιν ὅτι καθ’ ἑκάστην διαπράττονται παρανομίαι πολλάκις ὑπὸ ἐξουσιῶν, τῶν ὁποίων ἡ ἄσκησις δὲν ἀποσκοπεῖ εἰς τὸ κοινὸν συμφέρον, ὅτι διαπράττονται παραβιάσεις τῶν νόμων, ὅτι διαπράττονται καταθλίψεις τῶν πολιτῶν, ἀκόμη καὶ ἀναιρέσεις τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν, διότι ἡ κατὰ μικρὸν διαπραττομένη αὕτη παρανομία δὲν εἶναι ἱκανὴ νὰ ἐξεγείρῃ διὰ μιᾶς τὴν κοινὴν συνείδησιν καὶ διότι δυστυχῶς τὸ αἴσθημα τῆς κοινωνικῆς ἀλληλεγγύης δὲν εἶναι τοσούτῳ παρ’ ἡμῖν ἀνεπτυγμένον, ὥστε ἕκαστος ἐξ ἡμῶν, ὅταν βλέπῃ ἀδικούμενον τὸν συμπολίτην του, νὰ ἐξεγείρηται, ὡσεὶ ἡ ἀδικία νὰ διαπράττηται κατ’ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου (ἐπιδοκιμασίαι καὶ χειροκροτήματα); Καὶ βλέπετε τὸ φαινόμενον, τὸ ὁποῖον παριστῶσι καθ’ ἑκάστην αἱ Βουλαί, ἔνθα γίνονται ἐπερωτήσεις καὶ ἔλεγχος κοινοβουλευτικὸς διὰ πράξεις πολλάκις ἀμφιβαλλομένας, διὰ τὰς ὁποίας εἶναι φυσικὸν ὅτι ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ἀμφιβολία δὲν δύνασθε νὰ ἐπιτύχητε διὰ τῆς κοινοβουλευτικῆς ψήφου τὴν ἀποδοκιμασίαν τοῦ Ὑπουργοῦ ἢ τὴν ἀναίρεσιν τῆς παρανόμου πράξεώς του. Ἀλλ’ ἐν τῷ παρελθόντι ἔχετε σαφῆ παραδείγματα, κατὰ τὰ ὁποῖα ἡ ἐνέργεια τῶν Ὑπουργῶν ἦτο καταφώρως παράνομος, ἀλλ’ εἴχετε συγχρόνως τὴν πλειονοψηφίαν ἔχουσαν τὸ αἴσθημα τῆς ἀλληλεγγύης πολὺ περισσότερον ἀνεπτυγμένον διὰ τὰ ἐν ὀνόματί της διαπραττόμενα, ἐρχομένην ἵνα περιβάλῃ διὰ ψήφου ἐμπιστοσύνης τὸν Ὑπουργόν, τὸν ὁποῖον δὲν θέλει νὰ ἴδῃ πίπτοντα, ἐὰν εἰς μίαν περίπτωσιν παρέβη καὶ τὸν νόμον. Ἀλλὰ νομίζετε ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ προστασίαν τοῦ κράτους τοῦ Δικαίου, ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ προστασίαν ἐπαρκῆ τῶν συμφερόντων καὶ τῶν δικαιωμάτων τῶν πολιτῶν; Καὶ διατί ταράττεσθε, ἂν ζητεῖται ἡ ἐγκαθίδρυσις Ἀρχῆς, τῆς ὁποίας δικαίωμα καὶ καθῆκον θὰ εἶναι ν’ ἀποφαίνηται ἐπὶ τῇ προσφυγῇ ἑκάστοτε τοῦ πολίτου, τοῦ ὁποίου τὰ συμφέροντα παρεβιάσθησαν ἢ τὰ δικαιώματα ἀφῃρέθησαν, καὶ ὁ ὁποῖος προσέρχεται ἐνώπιον τοῦ Δικαστηρίου τούτου τοῦ ἀνωτάτου τοῦ ἔχοντος συνταγματικὴν τὴν ἵδρυσιν, ὅπως ζητήσῃ τὴν ἀκύρωσιν τῆς πράξεως, ἡ ὁποία παρέβλαψε τὰ συμφέροντα αὐτοῦ ἢ παρεβίασε τὰ δικαιώματα αὐτοῦ; Καὶ κατὰ τί ἀλλοιοῦται ὁ ἔλεγχος ὁ κοινοβουλευτικὸς ἢ περιορίζεται ἡ εὐθύνη ἡ ὑπουργικὴ ἐκ τούτου, διότι ὁ πολίτης δὲν θὰ ἔχῃ μόνην προσφυγὴν τὴν προσέλευσιν πρὸς τὸν Βουλευτήν, ἵνα ζητήσῃ νὰ φέρῃ τὸ ζήτημά του ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ θὰ δικαιοῦται ἐν πάσῃ στιγμῇ καὶ ἀπούσης τῆς Βουλῆς νὰ προσέρχηται πρὸς τὸ Δικαστήριον τοῦτο τὸ ἀνώτατον, ἵνα προσβάλῃ τὴν πρᾶξιν τῆς Διοικήσεως; Μήπως, ἐὰν δὲν εὕρῃ καὶ ἐκεῖ τὸ δίκαιον, δὲν παραμένει εἰς αὐτὸν πάντοτε τὸ δικαίωμα, ἵνα φέρῃ τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλὴν διά τινος τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ; Ἢ μήπως, ἐὰν εὕρῃ τὸ δίκαιόν του ἐνώπιον τοῦ ἀνωτάτου τούτου Δικαστηρίου καὶ ἀκυρωθῇ ἡ πρᾶξις τῆς Διοικήσεως, μήπως διὰ τούτου νομίζετε ὅτι προσβάλλεται ἀληθῶς ἡ ἀξιοπρέπεια τοῦ Κοινοβουλίου, διότι αἱ πράξεις τῶν ἀντιπροσώπων αὐτοῦ ἠκυρώθησαν διὰ τῆς πράξεως τῆς δικαστικῆς; Ἐνισχύεται τοὐναντίον οὕτως ὁ ἔλεγχος καὶ παρὰ τὸν ἔλεγχον τὸν κοινοβουλευτικὸν ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς καθιστᾶται συνταγματικῶς ἓν Δικαστήριον, ἐπιφορτισμένον, ὅπως εἰς πᾶσαν περίστασιν ἐν πάσῃ στιγμῇ εἶναι ἕτοιμον ἵνα ἐλέγχῃ τὴν νομιμότητα τῶν πράξεων τῶν διοικητικῶν Ἀρχῶν.

§102Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐὰν δὲν ἀκυρώσῃ τὸ Συμβούλιον τὴν πρᾶξιν τῶν διοικητικῶν Ἀρχῶν;

§103ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Παραμένει πάντοτε ὁ ἔλεγχος, οὐδὲ δύναται ν’ ἀποξενωθῇ ἡ Βουλὴ τοῦ δικαιώματος νὰ ἐλέγξῃ καὶ τὸν Ὑπουργόν, ὁ ὁποῖος ἐξέδωκε παράνομον πρᾶξιν, καὶ τὸ Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἐκύρωσε τὴν παράνομον πρᾶξιν τοῦ Ὑπουργοῦ· διότι παραμένει πάντοτε τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Βουλὴν ὅπως διὰ τῆς θεσπίσεως νέου νόμου, ἑρμηνευτικοῦ τὴν φορὰν ταύτην, ἀποτρέψῃ τὴν ἐν τῷ μέλλοντι ἐπανάληψιν ὁμοίας ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου. Ἰσχυρίζομαι λοιπὸν καὶ πάλιν, κύριοι Βουλευταί, ὅτι διὰ τοῦ θεσμοῦ τούτου μάλιστα κατὰ τὴν ἐνάσκησιν τῆς λειτουργίας αὐτοῦ τῆς παρεχομένης διὰ τοῦ τρίτου ἐδαφίου τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς ὄχι μόνον δὲν ἀνατρέπομεν τὰς βάσεις τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, ὄχι μόνον δὲν παρεμποδίζομεν τὸν κυβερνητικὸν ἔλεγχον, ὄχι μόνον δὲν μειοῦμεν τὴν ἐξουσίαν τῶν Ὑπουργῶν, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐγκαθιδρύομεν μίαν νέαν ἀρχήν, διὰ τῆς ὁποίας δυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν ὅτι ἡ Πολιτεία τοῦ δικαίου, τὸ Rechstat, ὅπως λέγεται, θ’ ἀποβῇ παρ’ ἡμῖν πράγματι τοιαύτη, ἀσφαλιζομένου εἰς τὸν πολίτην τοῦ δικαιώματος νὰ προσφεύγῃ εἰς τὴν Ἀρχὴν αὐτήν, ὁσάκις προσβληθῶσι δικαιώματα αὐτοῦ, ὅπως ζητῇ τὴν Ἀνόρθωσιν αὐτῶν. Διότι εἶναι πλάνη τὸ πιστευόμενον ὑπό τινων ὅτι τὰ Δικαστήρια μόνον εἶναι κεκλημένα ν’ ἀπονέμωσι δικαιοσύνην. Πᾶσα Ἀρχὴ καλεῖται ν’ ἀπονέμῃ τὸ δίκαιον καὶ αἱ διοικητικαὶ Ἀρχαὶ ἀπονέμουσι τὸ δίκαιον διαρκῶς κατὰ τοὺς νόμους τοὺς διοικητικοὺς τοὺς πολλαπλοῦς καὶ ποικίλους. Ἂν δ’ ἄλλοτε ἐκρίνετο ἀσυμβίβαστος πρὸς τὴν ἐνέργειαν τῆς διοικητικῆς ἐξουσίας περιορισμός τις ἐκ τῶν ὑστέρων διὰ παρεμβάσεως ἄλλης Ἀρχῆς, ἀκυρούσης τὰς πράξεις αὐτῆς, ἂν ἐπιστεύετο ὅτι τῆς οὐσίας τῆς διοικήσεως εἶναι ἡ διακριτικὴ ἐξουσία αὐτῆς, ἀλλ’ ἡ πρόοδος ἀπὸ πολλοῦ κατέδειξεν, ὅτι εἶναι ἀδύνατον ἡ ἀνθρωπότης νὰ εὐημερήσῃ ἐφ’ ὅσον καθ’ ἡμέραν δὲν κατορθώνει νὰ περιορίζῃ τὰς πράξεις τὰς διακριτικὰς τῶν Ἀρχῶν, διὰ νὰ ὑποβάλλῃ αὐτὰς εἰς ἀκριβεῖς δικαιονομικοὺς κανόνας, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων αὗται θὰ τελῶνται καὶ αὗται θὰ κρίνωνται. Ἔχει δὲ φθάσει εἰς λαούς, ὅπου ἡ πρόοδος εἶναι ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ ἀνωτέρα τῆς παρ’ ἡμῖν— ἔχει φθάσει, λέγω, ἡ ἐπιστήμη, βοηθουμένη καὶ ἐξυπηρετουμένη ἰδιαίτατα ὑπὸ τῆς νομολογίας αὐτοῦ τούτου τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, τὸ ὁποῖον λαμβάνομεν ὡς πρότυπον, καὶ τῆς παρ’ ἡμῖν ἱδρύσεως τοῦ θεσμοῦ τούτου, ἔχει κατορθώσει, λέγω, νὰ φθάσῃ διὰ τῆς νομολογίας τοῦ Δικαστηρίου τούτου, τὸ ὁποῖον ἀπονέμει πραιτωριανὸν δίκαιον, διότι δὲν δικάζει μόνον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ δικαίου, ἀλλὰ πλάττει καὶ δημιουργεῖ δίκαιον, ἔχει κατορθώσει, λέγω, ὥστε πλείστας πράξεις, αἱ ὁποῖαι ἕως χθὲς ἐνομίζοντο ὡς πράξεις ἀνεξέλεγκτοι τῆς διακριτικῆς ἐξουσίας τῆς διοικήσεως νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὸν ἔλεγχον τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας. Καὶ ἐν τούτῳ τοῦ λόγου μου φέρομαι, κύριοι Βουλευταί, ὅπως δώσω ἐξηγήσεις τινὰς εἰς τὸν ἀξιότιμον προλαλήσαντα, ὅστις ὑπέθεσεν ὅτι ἡ διατύπωσις τοῦ ἐδαφίου γʹ τοῦ συζητουμένου ἄρθρου ἔχει κακῶς ἐξ ἀφορμῆς ἐσφαλμένης μεταφράσεως ἀπὸ τοῦ Γαλλικοῦ νόμου, ἐξ οὗ ἐλήφθη. Ὑπάρχει ἀληθῶς ἴσως ἀνακρίβειά τις ἐν τῇ μεταφράσει, ἀνακρίβεια, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐπέστησε τὴν προσοχήν μου ὁ εἰσηγητὴς τῶν ἄρθρων τούτων περὶ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας κύριος Διομήδης, ἀλλ’ ἡ ἀνακρίβεια αὕτη, τὴν ὁποίαν διστακτικῶς μόνον δύναμαι νὰ χαρακτηρίσω ὡς ἀνακρίβειαν, ἀφορᾷ ἄλλο σημεῖον παρ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ προλαλήσας. Ἐνῷ τὸ 9ον ἄρθρον τοῦ Γαλλικοῦ νόμου τοῦ 1872 καθιεροῖ τὴν ἀκύρωσιν τῶν πράξεων τῶν διοικητικῶν Ἀρχῶν, προσετέθη ἐν τῇ διατυπώσει τῆς συνταγματικῆς ἐπιτροπῆς «τῶν διοικητικῶν πράξεων τῶν διοικητικῶν Ἀρχῶν» καὶ εἶναι εὔλογον ν’ ἀφαιρεθῇ τὸ ἐπίθετον «διοικητικῶν», διότι δὲν εἶναι εὔκολον ἐκ τοῦ προχείρου νὰ κατίδῃ τις ποῦ θὰ δύναται νὰ μᾶς ὁδηγήσῃ ἡ προσθήκη αὕτη. Εἶναι ἀνάγκη δὲ νὰ λεχθῇ τὴν στιγμὴν ταύτην καὶ ἐπισήμως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν διάταξιν τοῦ γʹ ἐδαφίου τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρου, ὅτι τὸν θεσμὸν τὸν παραλαμβάνομεν ἐκ Γαλλίας, καὶ τοιαύτην ἔκτασιν ἐννοοῦμεν νὰ δώσωμεν εἰς τὴν ἐξουσίαν τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, τὴν ἔκτασιν, τὴν ὁποίαν ἔχει τοῦτο ἐν Γαλλίᾳ, ὁσάκις δικάζει ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ λεγομένου: «recours pour excès de pouvoir». Ἀλλὰ κατεκρίθη ἡ διατύπωσις, ὡς προελθοῦσα ἐκ μεταφραστικοῦ λάθους, ὅσον ἀφορᾷ τὸ τελευταῖον τοῦτο σημεῖον. Διότι, ἐνῷ ἐν Γαλλίᾳ ἀληθῶς τὸ 9ον ἄρθρον τοῦ νόμου τοῦ 1872 ὁμιλεῖ περὶ τῆς «προσφυγῆς δι’ ὑπέρβασιν ἐξουσίας», ἡ συνταγματικὴ ἐπιτροπὴ διετύπωσεν ἐν μεταφράσει, καὶ διετύπωσε καλῶς, ὅτι ἡ ἐξουσία, ἡ ὁποία παρέχεται εἰς τὸ συμβούλιον ἡμῶν, εἶναι ἡ τῆς ἀκυρώσεως τῶν πράξεων τῶν διοικητικῶν Ἀρχῶν διὰ παράβασιν νόμου. Τοῦτο δέ, διότι ἐν Γαλλίᾳ ἡ ἔκφρασις τῆς προσφυγῆς δι’ ὑπέρβασιν ἐξουσίας ἔχει ἱστορικὴν σημασίαν, ἡ ὁποία διὰ τὸν Γάλλον νομοθέτην καὶ διὰ τὸν Γάλλον δικαστὴν οὐδεμίαν ἀφήνει ἀμφιβολίαν περὶ τῆς ἐκτάσεως αὐτῆς τῆς ἐννοίας τοῦ «recours pour excès de pouvoir», ἀπὸ τὸ ὁποῖον ὡρμήθη τὸ Συμβούλιον τοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον, ἐπαναλαμβάνω, δὲν δικάζει μόνον κατὰ τοὺς νόμους, ἀλλὰ καὶ δημιουργεῖ διὰ τῶν ἀποφάσεών του δίκαιον ἐξ ἀντικειμένου, φθάσαν βαθμηδὸν ἀπὸ τὴν ἀκύρωσιν πράξεων δι’ ὑπέρβασιν ἐξουσίας εἰς τὴν ἀκύρωσιν πράξεων pour vice de forme, διὰ παραβίασιν τῶν τύπων, καὶ ἀπεφάνθη ἀκριβῶς διὰ τῆς νομολογίας τοῦ πραιτωριανοῦ δικαίου ὅτι: Ὁσάκις ἐκ τοῦ νόμου ἡ διοικητικὴ Ἀρχὴ ὑποχρεοῦται εἰς τὴν τήρησιν ὡρισμένων διατυπώσεων, ἵνα φθάσῃ εἰς ὡρισμένην ἀπόφασιν, ὅπως συμβαίνει μὲ τὸν Νομάρχην, ὅστις εἰς πολλὰς περιστάσεις ὑποχρεοῦται νὰ ἐκδώσῃ τὴν ἀπόφασιν αὐτοῦ μετὰ ὡρισμένην ἔρευναν, τὸ Συμβούλιον λέγει: δίδω καὶ ἐγὼ κατ’ αὐτῆς ἀκυρωτικὴν ἀγωγήν, διότι ναὶ μὲν ἡ διοικητικὴ Ἀρχὴ ἐξέδοτο τὴν ἀπόφασίν της ἐντὸς τοῦ κύκλου τῆς ἁρμοδιότητός της, ἀλλ’ ὤφειλε πρὸς ἔκδοσιν ταύτης νὰ τηρήσῃ καὶ ὡρισμένας διατυπώσεις, ἃς μὴ τηρήσασα ἐξέβη τῶν ὁρίων τῶν δικαιωμάτων της, καὶ διὰ τοῦτο ἐγὼ ἀκυρῶ τὴν ἀπόφασίν της ταύτην. Ἀλλ’ ἔφθασε βαθμηδὸν τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας καὶ εἰς ἄλλην ἐφαρμογὴν τῆς ἀκυρωτικῆς ἀγωγῆς, καὶ αὕτη εἶναι ἡ σπουδαιοτέρα. Ἐσκέφθη ὅτι οὐ μόνον, ὅτε προφανῶς ὑπερέβη τὴν δικαιοσίαν της ἡ διοικητικὴ Ἀρχή, οὐ μόνον ὅτε δὲν ἐτηρήθησαν ὑπ’ αὐτῆς αἱ διατυπώσεις, αἱ ὑπὸ τοῦ νόμου διαγραφόμεναι, εἶναι ἀκυρωτέαι αἱ πράξεις αὐτῆς, ἀλλὰ καὶ ὅταν ἐμμένῃ μὲν αὕτη ἐντὸς τῆς δικαιοδοσίας αὐτῆς καὶ τηρῇ ἀκόμη τὰς διατυπώσεις, ὅταν δηλαδὴ—καὶ προσέξατε εἰς τοῦτο— ἐμμένῃ μὲν ἐντὸς τοῦ γράμματος τοῦ νόμου, ἀλλὰ παραβιάζῃ τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας κρίνει ὅτι καὶ εἰς τοιαύτην ἀκόμη περίστασιν ἐνασκεῖται ἡ ἀκυρωτικὴ ἀγωγή, καὶ δύναται τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας νὰ ἀκυρώσῃ καὶ τοιαύτην ἀπόφασιν ληφθεῖσαν ὑπὸ ἁρμοδίας Ἀρχῆς, μὴ ἐξελθούσης τοῦ γράμματος τοῦ νόμου, μὴ παραβάσης τὰς ὡρισμένας ὑπὸ τοῦ νόμου διατυπώσεις, ἀλλὰ δρασάσης κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος ἀντίκειται εἰς τὸ πνεῦμα αὐτοῦ. Καὶ εἶπε, Κύριοι, ὅτι, ἐὰν διὰ διατάξεως ἀστυνομικῆς ἐκδεδομένης ἐγκύρως καὶ νομίμως ὑπὸ τῆς Ἀρχῆς τῆς ἐχούσης τὸ δικαίωμα τοῦτο ἀπαγορευθῇ ἡ στάθμευσις ἁμαξῶν εἰς ὡρισμένην πλατεῖαν ἢ ὡρισμένην ὁδόν, ἀλλὰ διατυποῦται ἡ ἀστυνομικὴ διαταγὴ κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε νὰ μὴ ἐφαρμόζηται αὕτη παρὰ μόνον δι’ ὡρισμένην ἑταιρείαν ἁμαξῶν κατ’ ἀπαλλαγὴν τῶν λοιπῶν, εἶπε τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας ὅτι, ἐνῷ ἡ Ἀρχὴ ἡ ἐκδοῦσα τὴν ἀπόφασιν δὲν ὑπερέβη τὴν δικαιοδοσίαν της, ἐνῷ ἐτήρησε τὰς διατυπώσεις, τὰς ὁποίας ἔπρεπε νὰ τηρήσῃ, ἐν τούτοις, ἐπειδὴ ἐμμένουσα εἰς τὸ γράμμα τοῦ νόμου παρεβίασε τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, διὰ τοῦτο ἀκυρῶ τὴν ἀπόφασιν ταύτης τῆς Διοικητικῆς Ἀρχῆς.

§104Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐδῶ ἔχετε τό.....

§105ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐδῶ δὲν ἔχετε ἄλλην προσφυγήν, παρὰ μόνον ἂν παρεβιάσατε τὴν ἀστυνομικὴν διαταγήν, νὰ εἰσαχθῆτε εἰς τὸ ἀστυνομικὸν Δικαστήριον, εἰς τὸ Πταισματοδικεῖον, καὶ ἐκεῖ νὰ ἐλπίσητε ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον τὸ Ἀστυνομικὸν Δικαστήριον νὰ κρίνῃ ὅτι ἡ ἀστυνομικὴ διαταγὴ εἶναι παράνομος καὶ δὲν ἐπηρεάζει ὑμᾶς. Ἐντεῦθεν προέβη τελευταῖον εἰς τὸ νὰ δώσῃ καὶ τετάρτην ἔκτασιν τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας εἰς τὴν ἀκυρωτικὴν ἀγωγήν, ὁσάκις παρεβιάσθη ὁ νόμος καὶ διὰ τούτου προσεβλήθησαν κεκτημένα δίκαια. Αὕτη εἶναι ἡ ἐξέλιξις ἐν Γαλλίᾳ τοῦ θεσμοῦ τούτου, καὶ ἦτο φυσικὸν ὅτι ἡ συνταγματικὴ ἐπιτροπή, ἀναλαβοῦσα νὰ διατυπώσῃ τὴν σχετικὴν διάταξιν δὲν ἠδύνατο νὰ κάμῃ χρῆσιν τῆς ἀρχικῆς ἐκφράσεως, ἀπὸ τῆς ὁποίας ὡρμήθη τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας νὰ δώσῃ ὅλην ἐκείνην τὴν ἔκτασιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν εἰς τὴν ἀκυρωτικὴν ἀγωγήν, τὴν ὁποίαν ὤφειλε νὰ δώσῃ.

§106Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Αὐτὰ πρέπει νὰ περιληφθῶσιν εἰς τὰ Πρακτικά.

§107ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως. Κάμνω αὐτὴν τὴν σαφῆ δήλωσιν ὅτι τὸ ἄρθρον τοῦτο διατυπωθὲν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐν Γαλλίᾳ κρατούντων εἰσάγεται εἰς τὴν νομοθεσίαν ἡμῶν, ἐλπίζομεν δ’ ὅτι τὸ Σῶμα τοῦτο θέλει ἀκολουθήσει τὰ ἐν Γαλλίᾳ κρατοῦντα, ἵνα ἔχωμεν ὅλην τὴν ἐν Γαλλίᾳ ἐπὶ τούτου νομολογίαν, ὡς ὁδηγὸν φωτεινὸν ἐπὶ τῶν λαμβανομένων ἀποφάσεων ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου τούτου. Καὶ ἀφοῦ ἐξ ἀφορμῆς τῆς ἀναπτύξεως τοῦ θεσμοῦ τούτου ἐν Γαλλίᾳ ἔλαβον ἀφορμὴν ν’ ἀναφέρω μίαν τινὰ τῶν περιπτώσεων, εἰς ἃς εἶναι ἐφαρμοστέα ἡ ἀκυρωτικὴ ἀγωγή, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἐρωτήσω· νομίζετε ὅτι δὲν ἐξυπηρετοῦνται οὕτως οὐ μόνον τὰ συμφέροντα τῶν πολιτῶν, ἀλλ’ ἀκριβῶς ἡ καλὴ ἀπονομὴ τῆς διοικητικῆς δικαιοσύνης, διότι τοιοῦτον χαρακτῆρα ἔχει ἡ ἀκυρωτικὴ ἀγωγή, ἀντικειμενικὸν καὶ ὄχι ὑποκειμενικόν; Νομίζετε ὅτι δὲν ἐξυπηρετοῦνται τὰ συμφέροντα τῶν πολιτῶν, ἐὰν π. χ., προκειμένου περὶ διαγωνισμῶν γενικῶς ἢ προκειμένου εἰδικώτερον περὶ διαγωνισμοῦ εἰσαγωγῆς μαθητῶν εἰς τὰς στρατιωτικὰς σχολάς, δώσωμεν εἰς τὸ Συμβούλιον τοῦτο τὸ δικαίωμα, ὥστε, ὅταν τινὲς τούτων θεωρῶσιν ὅτι ἠδικήθησαν, διαπραχθεισῶν παρανομιῶν, ν’ ἀναφέρωνται πρὸς αὐτό, καὶ αὐτὸ ἐπιλαμβανόμενον τῆς ἐξετάσεως νὰ ἐξετάζῃ καὶ τὴν ὑπόθεσιν καὶ ν’ ἀποκαθιστᾷ τὸ προσβληθὲν δίκαιον, ἐὰν προσεβλήθη;

§108Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Θὰ ὑπάγωνται καὶ αἱ πράξεις τῶν στρατιωτικῶν Ὑπουργείων;

§109ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Πᾶσαι, καὶ διὰ τὰ Διατάγματα, τὰ ὁποῖα περιέχουσι τὴν ἐξάσκησιν τῆς διοικήσεως. Καὶ διὰ νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω τὸ πρᾶγμα, ἀντὶ ν’ ἀνατρέχητε τοῦ λοιποῦ εἰς τὰ τακτικὰ Δικαστήρια, ὅπως ἐξετάσητε, ἂν καὶ κατὰ πόσον παρεβιάσθη ὁ περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν νόμος, δὲν ἔχετε ἄλλο νὰ κάμητε, εἰμὴ νὰ ἀπευθυνθῆτε εἰς τὸ Συμβούλιον τοῦτο, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχῃ πλῆρες τὸ δικαίωμα, ὅπως ἀποφανθῇ ἐπὶ τῶν διοικητικῶν αὐτῶν πράξεων.

§110Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ αἱ κυβερνητικαὶ πράξεις ἐξαιροῦνται;

§111ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐξαιροῦνται, κύριε Βουλευτά· Ὄταν πρόκειται νὰ κηρύξῃ τὸ Κράτος τὸν πόλεμον, βεβαίως ἡ ἀπόφασις αὕτη δὲν θὰ ὑπαχθῇ ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, οὔτε ὅταν θὰ συνάψῃ διεθνεῖς συμβάσεις θὰ ἐπιτραπῇ τοῦτο. Ἀνεφέρθη προχθὲς τὸ παράδειγμα τοῦ αἰτοῦντος καὶ λαμβάνοντος ἄδειαν παράνομον πρὸς ἵδρυσιν φαρμακείου, ἐνῷ δὲν συντρέχει περίστασις, ἢ τοῦ ζητοῦντος, ἐνῷ συντρέχει περίστασις, νὰ ἱδρύσῃ φαρμακεῖον, καὶ εὑρισκομένου ἐνώπιον τῆς Διοικήσεως ἀρνουμένης νὰ χορηγήσῃ εἰς αὐτὸν τὴν ἄδειαν τῆς ἱδρύσεως τούτου. Διατί θέλετε αὐτὰ τὰ συμφέροντα τῶν πολιτῶν, τὰ ὁποῖα θὰ ὀνομάσω σχεδὸν δικαιώματα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπαρχόντων νόμων, διατί θέλετε ν’ ἀφήσωμεν ἐξηρτημένα ἐντελῶς ἐκ τῆς ἀγαθῆς ἢ κακῆς θελήσεως τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ δὲν θέλετε νὰ χορηγήσητε εἰς τὴν Πολιτείαν τὸ δικαίωμα νὰ ἐγκαθιδρύσῃ Ἀρχήν, ἡ ὁποία νὰ κρίνῃ καὶ νὰ ἐλέγχῃ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὰ δικαιώματα καὶ τὰ καθήκοντα τῆς διοικητικῆς Ἀρχῆς, ὅπως ἀποκαθιστᾷ τὸ παραβιασθὲν δίκαιον; Πῶς τοιοῦτο μέσον ἐξαναγκασμοῦ τῶν διοικητικῶν Ἀρχῶν, ὅπως ἐντελῶς ἐντὸς τοῦ νόμου περιορίζωνται καὶ ἐφαρμόζωσι τοὺς νόμους, μέσον τὸ ὁποῖον θέλομεν νὰ δημιουργήσωμεν διὰ τῆς ἐγκαθιδρύσεως μιᾶς τοιαύτης Ἀρχῆς, πῶς, λέγω, ἐνῷ ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν τοιοῦτόν τι, ἔρχεσθε ὑμεῖς καὶ λέγετε ὅτι ζητοῦμεν νὰ περιορίσωμεν τὰς ἐλευθερίας τοῦ λαοῦ καὶ ὅτι ζητοῦμεν νὰ ἐγκαθιδρύσωμεν θεσμὸν ἀπολυταρχικόν; Καὶ δὲν ἀντιλαμβάνεσθε ποία θὰ εἶναι ἡ ὠφέλεια ἐκ τοῦ θεσμοῦ τούτου εἰς τὴν διαπαιδαγώγησιν ἐν γένει τοῦ λαοῦ, ὅταν μετὰ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ θεσμοῦ τούτου ἐπί τινα ἔτη ὁ πολίτης γνωρίσῃ ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προσφύγῃ εἰς δικαστικὴν Ἀρχήν, ἵνα ζητήσῃ τὴν προστασίαν τῶν δικαίων του, τὰ ὁποῖα παρεβιάσθησαν ὑπὸ τῶν διοικητικῶν Ἀρχῶν, δὲν ἐννοεῖτε, λέγω, ποῖα εἶναι τὰ ἀγαθὰ ἀποτελέσματα ἐκ τῆς διαπαιδαγωγήσεως τοῦ λαοῦ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης; Τοῦτο ἡμεῖς ζητοῦμεν· ζητοῦμεν νὰ καταστήσωμεν τὸν Ἕλληνα πολίτην ἀληθῶς ἐλεύθερον πολίτην, ἔχοντα δικαιώματα οὐ μόνον τὰ ἀτομικὰ τὰ ἐξασφαλιζόμενα ὑπὸ τῶν συνταγματικῶν διατάξεων, ἀλλὰ καὶ πάντα τὰ ἄλλα, τὰ ὁποῖα ἐξασφαλίζουσιν εἰς αὐτὸν οἱ κείμενοι νόμοι, ἔχοντα τὰ δικαιώματα ταῦτα καὶ δυνάμενον νὰ προασπίσῃ αὐτὰ καὶ κατὰ τῆς ἑκάστοτε τυραννικῆς ἐξασκήσεως τῆς Ἀρχῆς ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας τοῦ λαοῦ, τὴν ὁποίαν φέρει ἡ ψῆφος αὐτοῦ ἐνταῦθα. Καὶ χαίρω ἰδιαζόντως, Κύριοι, διότι τὴν στιγμὴν ταύτην δὲν εὑρίσκομαι εἰς τὰ ἑδώλια τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὥστε νὰ ὑποτεθῇ ὅτι ἐνθυμούμενος μὲν τὰ παρόντα, λησμονῶν δὲ τὰ χθὲς καὶ τὰ αὔριον ζητῶ νὰ περιορίσω τὰς Ἀρχάς. Εἶμαι εὐτυχῶς ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατεχούσης τὴν Ἀρχήν, ἐγκρίσει τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅστις ἔρχομαι νὰ εἴπω πρὸς ὑμᾶς: Δεχθῆτε τὸν θεσμὸν τοῦτον, ὁποῖον τὸν ὑποβάλλει ἡ συνταγματικὴ ἐπιτροπή, θέσατε ὑπὲρ τὸν Ὑπουργὸν ὄχι τὴν Ἀρχὴν τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτής, ἀλλὰ θέσατε ὑπὲρ τὸν Ὑπουργὸν τὸν Νόμον, πρὸς τὸν ὁποῖον ὀφείλει οὗτος νὰ συμμορφοῦται καὶ νὰ ὑποτάσσηται, διότι δὲν περιορίζονται οὔτε τὰ δικαιώματα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας οὔτε τὰ δικαιώματα τοῦ Συνεδρίου τούτου ἐκ τοῦ ὅτι ὅτι ὁ Ὑπουργὸς εἶναι κατώτερος τοῦ Νόμου, διότι ὁ Νόμος πρέπει νὰ εἶναι ἀνώτερος καὶ τοῦ μικροῦ ὑπαλλήλου καὶ τοῦ ἀνωτέρου, ἀνώτερος πασῶν τῶν Ἀρχῶν, ἀνώτερος καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ τοῦ Βασιλέως ἀκόμη, ἂν πρόκειται τὸ ἔργον τῆς ἀνορθώσεως νὰ διεξαχθῇ μέχρι τέλους ἐπιτυχῶς. (Ῥαγδαῖα χειροκροτήματα). Ἀλλ’ ἐλέχθη, Κύριοι, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον τὸ νέον τοῦτο σύστημα νὰ προέλθῃ εἰς κατάχρησιν τῆς ἐξουσίας αὑτοῦ καὶ ἐλέχθη ἀκόμη ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν ἐν τῷ μέλλοντι παρ’ ὅλην τὴν ἀνόρθωσιν Ἀντιπολίτευσίς τις παρασκηνιακῶς νὰ κατορθώσῃ διὰ τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας νὰ παρεμβάλλῃ πρασκόμματα εἰς τὴν δρᾶσιν τῆς Κυβερνήσεως. Οἱ φόβοι οὗτοι εἶναι ἐντελῶς ἀσύστατοι. Ἡ δύναμις πάσης Κυβερνήσεως, στηριζομένης ἀληθῶς ἐπὶ τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῆς πλειονοψηφίας τοῦ λαοῦ, εἶναι τόσον μεγάλη, εἶναι τόσον κολοσσιαία, ὥστε ἀπ’ αὐτὴν νὰ δυνάμεθα νὰ φοβώμεθα μόνον τὴν φυσικὴν κατάχρησιν πάσης ἀπεριορίστου ἐξουσίας, νὰ μὴ φοβώμεθα ὅμως ὅτι ἡ ἐξουσία αὕτη θὰ εὑρεθῇ ἄοπλος καὶ ἀνίκανος ὅπως προστατεύσῃ ἑαυτὴν κατὰ ὑποδεεστέρας Ἀρχῆς, ἡ ὁποία θὰ ἤθελεν ἐν τοιούτῳ πνεύματι ν’ ἀσκήσῃ τὴν ἐξουσίαν της. Ἄν αἱ περιστάσεις ἤθελον ἐνδείξει δι’ ἰδιαιτέρων ὅλως διόλου ἐκδηλώσεων καταχρηστικὰς διαθέσεις τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, θὰ ἦτο δυνατὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ καλέσῃ ἀμέσως τὴν Βουλήν, νὰ θεσπίσῃ νόμον ἑρμηνευτικὸν καὶ διὰ ψηφίσματος τῆς Βουλῆς νὰ ἐκφράσῃ τὴν ἔκπληξιν αὐτῆς, διότι Σῶμα τεταγμένον ὑπὸ τοῦ πολιτεύματος πρὸς τοιοῦτον ὑψηλὸν σκοπὸν κατῆλθεν εἰς παραγνώρισιν τοῦ σκοποῦ αὑτοῦ. Νομίζω ὅτι τὰ μέσα ταῦτα, τῶν ὁποίων βεβαίως οὐδέποτε θὰ γίνῃ χρῆσις, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα ἀναφέρω πρὸς ὑμᾶς, διὰ νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω ὅτι ἡ Κυβέρνησις οὐδέποτε δύναται νὰ μείνῃ ἄοπλος ἀπέναντι ὑποδεεστέρων Ἀρχῶν, τὰ μέσα ταῦτα δὲν εἶναι ἱκανὰ νὰ καταστείλωσι τὸν φόβον ὅτι ἓν Δικαστήριον ἱδρυόμενον συνταγματικῶς θὰ φθάσῃ εἰς τὸ σημεῖον νὰ καταχρασθῇ τὴν ἐξουσίαν, ἣν ἔχει, εἰς περιορισμὸν καὶ κολασμὸν παρεκτροπῶν τῶν διοικητικῶν Ἀρχῶν. Καὶ δὲν σᾶς πτοεῖ ἀκριβῶς τὸ ἐντελῶς ἀπεριόριστον μιᾶς Κυβερνήσεως συρούσης ὄπισθεν αὑτῆς κραταιὰν πλειονοψηφίαν καὶ μὴ ἐχούσης τίποτε ἀντίρροπον, δὲν σᾶς πτοεῖ ὅτι ἐντεῦθεν δύναται νὰ καταπατῇ τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν καὶ τὰ συμφέροντα αὐτῶν; Εἶναι ἱκανῶς κεκοπιακυῖα ἡ Βουλή, ὥστε νὰ μὴ θέλω ν’ ἀπασχολήσω αὐτὴν περισσότερον. Νομίζω ἱκανὰ τὰ ῥηθέντα. Ζητῶ, αἰτοῦμαι, παρακαλῶ τὴν Βουλήν, ὅπως ψηφίσῃ τὰ ἄρθρα ταῦτα, ὡς ὑποβάλλονται τὰ τρία πρῶτα, —διότι ἐπὶ τῶν λοιπῶν θὰ προτείνω τροποποιήσεις τινάς, —, ὡς ὑποβάλλονται ὑπὸ τῆς συνταγματικῆς ἐπιτροπῆς μὲ τὴν τροποποίησιν τοῦ γʹ ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 83. οὕτως: «ἡ κατ’ αἴτησιν ἀκύρωσις διὰ παράβασιν νόμου τῶν πράξεων τῶν διαφόρων διοικητικῶν Ἀρχῶν κατὰ τὰ εἰδικώτερον ἐν τῷ νόμῳ ὁριζόμενα», ἀφαιρουμένης δηλ. τῆς φράσεως «τῶν διοικητικῶν πράξεων», ὡς πρὸ μικροῦ εἶπον. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ψηφίζοντες τὸ ἄρθρον τοῦτο ὡς ἔχει δὲν ἐξασφαλίζετε μόνον τὴν καλλιτέραν ἐν τῷ μέλλοντι κατάρτισιν τῶν νόμων, περὶ τῆς ὁποίας οὐδαμῶς ὡμίλησα, ἀποβλέπων εἰς τὴν δυσφορίαν, τὴν ὁποίαν φυσικὸν εἶναι νὰ αἰσθάνησθε μετὰ τόσῳ μακρὰν συζήτησιν...

§112ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, καθόλου. Εὐχαρίστως σᾶς ἀκούομεν.

§113ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. .. Ὄχι μόνον ἐξασφαλίζετε τὴν καλλιτέραν κατάρτισιν τῶν νόμων καὶ τῶν Διαταγμάτων τῶν κανονιστικῶν, τῶν ὁποίων πᾶν σφάλμα καὶ πᾶσα κακὴ διατύπωσις πληγώνει ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν συμφέροντα μεγάλων ὁμάδων πολιτῶν, ἔχουσιν οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα ἀνυπολόγιστα, τὰ ὁποῖα ὁ ἀφιλοσόφητος παρατηρητὴς οὐδαμῶς ἀντιλαμβάνεται οὔτε ὑποπτεύει κἄν· κατορθοῦται λοιπὸν τοῦτο μόνον, ὅπως ἐξασφαλίσητε τὴν καλλιτέραν ἐν τῷ μέλλοντι κατάρτισιν τῶν νόμων καὶ τῶν κανονιστικῶν Διαταγμάτων, ὄχι μόνον ῥυθμίζετε τὰ τῆς πειθαρχικῆς ἐξουσίας, ἐπὶ τῆς ὁποίας μακρὸν ἐπίσης θὰ ἠδυνάμην νὰ κάμω λόγον, ἀλλὰ διὰ τὸν αὐτὸν λόγον ἀποφεύγω νὰ μακρηγορήσω, ἀξιῶν μόνον ὅτι ἡ ἐνάσκησις πειθαρχικῆς ἐξουσίας καὶ δι’ ὁριστικῆς καὶ διὰ προσωρινῆς παύσεως καὶ δι’ ἄλλων σοβαρωτέρων ποινῶν πρέπει νὰ ἀνήκῃ πάντοτε εἰς πολυμελὲς σωματεῖον, παραμενουσῶν τῶν κατωτέρων ποινῶν, τῶν ποινῶν τάξεως εἰς τὴν ἐξουσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ. Οὕτως ὄχι μόνον θὰ ἐξασφαλίσητε τὴν διὰ τοῦ ἀνωτάτου Δικαστηρίου ἐπιβολὴν καὶ ἐξάσκησιν τῆς πειθαρχικῆς ἐξουσίας, ἀλλ’ ἰδιαίτατα πάντων θέλετε κατορθώσει νὰ θεσπίσητε διὰ τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν Ἀρχήν, ἡ ὁποία ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην εἶναι κεκλημένη ὅπως συντελέσῃ, ἵνα καὶ παρ’ ἡμῖν ἡ Πολιτεία ἀποβῇ ἀληθὴς Πολιτεία δικαίου, ἐξασφαλίζουσα εἰς πᾶσαν περίπτωσιν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Νόμου, θέλετε καταστήσει τοὺς πολίτας ὄχι μόνον ὀνόματι ἐλευθέρους, ὄχι ἐκ περιτροπῆς τυράννους καὶ τυραννουμένους, ἀλλὰ θέλετε καταστήσει αὐτοὺς ἐξουσίαν ἔχοντας ὅπως καὶ κατὰ τῶν πράξεων αὐτῶν τῶν διοικητικῶν Ἀρχῶν, κατὰ τῶν ὁποίων σήμερον προσφυγὴ ἀποτελεσματικὴ καὶ τελεσφόρος δὲν εἶναι δεδομένη εἰς αὐτούς, ὅπως, λέγω, καὶ κατὰ τῶν πράξεων αὐτῶν προσφεύγωσιν εἰς Ἀρχὴν παρέχουσαν πάσας τὰς ἐγγυήσεις καὶ δικάζουσαν καθ’ ὡρισμένην διαδικασίαν. Τοῦτο ποιοῦντες ἐξυπηρετεῖτε καὶ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ πρὸ παντὸς φαίνεσθε συνεπεῖς πρὸς τὰς ἀρχὰς τοῦ φιλελευθέρου ἀγῶνος καὶ τοῦ φιλελευθέρου κόμματος, ἐρχόμενοι νὰ περιστείλητε πᾶσαν ἐνδεχομένην ὑπερβασίαν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία σήμερον ἀνήκει εἰς ὑμᾶς (Παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§114Σ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶναι ἀληθῶς παρήγορον, κ. Πρόεδρε, ὅτι περιορισμὸν δικαιωμάτων τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ὅστις συνήθως ἐπιτυγχάνεται δι’ ἀξιώσεως ὑπὸ τῆς κυριαρχίας τοῦ λαοῦ ἐπιβαλλομένης, ἔρχεται αὐτὴ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία νὰ ζητήσῃ, ὅπως ἐπιβάλῃ ἡ Ἀναθεωρητικὴ αὕτη Βουλή. Διότι τίς δὲν ἐνθυμεῖται πῶς ἀπεσπάσθησαν ἀπὸ τῆς Μοναρχίας, ὅτε αὕτη ἤσκει ἀπ’ εὐθείας ἐπὶ κεφαλῆς τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας τὰ διάφορα ἐκεῖνα δικαιώματα τὰ ἀναγόμενα εἴτε εἰς τὸ δικάζειν εἴτε εἰς τὸ διοικεῖν, πῶς ἔτι καὶ μετὰ τὴν κατάλυσιν τῆς Μοναρχίας, καὶ ὅτε ἀνεγνωρίσθη ὅτι ἡ κυριαρχία ἀνήκει εἰς μόνον τὸν λαόν, πολλαχοῦ αἱ Κυβερνήσεις ἔδειξαν τὴν μεγίστην ἔλλειψιν προθυμίας, ὅπως παραχωρήσωσιν ἐκ τῆς ἰδίας αὐτῶν ἐξουσίας ὁτιδήποτε; Σήμερον ἡ Κυβέρνησις ἔρχεται καὶ λέγει· εἶμαι ἀπόλυτος κάτοχος ὑπὸ τὴν δύναμιν τῶν νόμων τῆς διοικητικῆς ἐξουσίας ἄνευ περιορισμῶν σπουδαίων· ὁ κυριώτερος περιορισμὸς εἰς ἐμὲ ἀνήκει νὰ μὴ εἰσαχθῇ. Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ ἔρχομαι καὶ ζητῶ τοῦτον διὰ τῆς περὶ ἱδρύσεως Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας προτάσεως. Τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας κατηργήθη δίς· κατηργήθη τὸ πρῶτον ὡς Σῶμα πολιτικὸν καὶ κύριον σκοπὸν ἔχον πολιτικὴν δρᾶσιν κατὰ τοὺς χρόνους τῆς πρώτης Μοναρχίας, μετὰ ἑπταετῆ, ἂν μὴ πλανῶμαι, λειτουργίαν· τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας κατηργήθη καὶ δεύτερον, ἐπανελθὸν ὑπὸ ἄλλην μορφὴν ἐν ἔτει 1865, ἀλλὰ κατηργήθη οὐχὶ δι’ οὓς λόγους ἠκούσατε· κατηργήθη, διότι εἶχεν ἐπιβληθῆ διὰ Διαγγέλματος, αὐτοὶ δ’ ἐκεῖνοι, οἵτινες διεμαρτυρήθησαν ἐν τῇ Συνελεύσει, ἠναγκάσθησαν νὰ ὑποχωρήσωσι πρὸς ἀποφυγὴν ἀπευκταίων, ἀρκεσθέντες εἰς τὴν ἐπιτευχθεῖσαν παρεμβολὴν ἄρθρου ἐν τῷ Συντάγματι ἐπιτρέποντες ἀναθεώρησιν κατὰ τὴν πρώτην Βουλευτικὴν Περίοδον. Κατὰ ταύτην δέ, ἐπειδὴ αὐτοὶ καὶ οἱ κρατοῦντες ἦσαν ἐν τῇ Βουλῇ, τὸ μόλις καταρτιζόμενον Συμβούλιον, καὶ αὐτῶν τῶν διοριζομένων συμβούλων ἀποσυρομένων, κατεδικάσθη εἰς ἐξαφανισμὸν κατὰ μεγάλην πλειονοψηφίαν χαρακτηρισθὲν ἐξάμβλωμα, ὅπερ ἄλλο καθῆκον δὲν εἶχεν ἢ μόνον τὸ νὰ παρασκευάζῃ τοὺς νόμους τοὺς εἰσαγομένους πρὸς ψήφισιν εἰς τὴν Βουλὴν πρὸ τῆς εἰσαγωγῆς αὐτῶν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, ὅπερ ἐρχόμεθα καὶ προτείνομεν ἐνταῦθα ἐκ πρωτοβουλίας τῆς ἐπιτροπῆς, συμφωνησάσης πρὸς τὴν ἐν τῷ ψηφίσματι τῆς 18 Φεβρουαρίου γνώμην τῆς ψηφισάσης τὴν ἀνάγκην ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις διὰ τοῦ εἰς τὴν Βουλὴν ὑποβληθέντος σχεδίου τῶν ἐξ αὐτὴ πρώτη ἦλθε καὶ ἐζήτησε τὸν περιορισμὸν τῆς κινήσεως αὐτῆς, αὐτὴ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, ὅπως ἀποφύγωμεν τὰ ἀτοπήματα τὰ εἰς βάρος τοῦ λαοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐπιπίπτοντα, ἔχει ἀλλοῖον τὸν χαρακτῆρα. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνέπτυξεν ἐνταῦθα ἁπλῶς πῶς θὰ διορίζωνται οἱ ἀποτελέσοντες αὐτό. Εὐθὺς ὡς φθάσητε νὰ ἐξετάσητε καὶ τὰ πρόσωπα καὶ τὴν προέλευσιν τῶν προσώπων, πάντοτε θὰ ἔχητε δισταγμόν. Ἡμεῖς ἐνταῦθα ἐρχόμεθα ν’ ἀγωνισθῶμεν, ὅπως εὕρωμεν καὶ χαράξωμεν εἰς γενικὰς γραμμὰς τὰ ἄκρα, ὅπως ἀσφαλίσωμεν τὴν διὰ τοῦ νόμου εἰσαγωγὴν τῶν ἀριστέων εἰς τὸ Συμβούλιον πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων, ἅτινα θ’ ἀνατεθῶσιν εἰς αὐτούς. Ἂν περὶ τούτων διστάζητε, οὐδέποτε θέλετε νομοθετήσει καλῶς. Καὶ διστάζετε, καθ’ ἣν στιγμὴν ἔρχονται ἐνταῦθα καὶ ἡ πρότασις τῶν ἓξ Βουλευτῶν καὶ ἡ πρότασις τῆς ἐπιτροπῆς τῆς συνταγματικῆς, ἔρχονται καὶ ζητοῦσι νὰ δώσητε ζωὴν εἰς τοὺς νόμους! Τὸ γράμμα τῶν νόμων δὲν εἶναι δυνατὸν αὐτὸ νὰ ἐγερθῇ καὶ πατάξῃ τοὺς παρανομοῦντας· ἀλλ’ ἔχει ἀνάγκην τῆς ἐπικουρίας ἐκείνων, οἵτινες κήδονται τῶν νόμων, οἵτινες ἐτέθησαν ἀμύντορες τῶν νόμων, ὅπως ἔλθωσι καὶ ζητήσωσι καὶ εὕρωσι τὴν κατάλληλον ὁδόν, δι’ ἧς θέλει ἐπιτευχθῆ ὁ νόμος, ὁ ἄλλως νεκρός, νὰ προσλάβῃ ζωὴν καὶ ἀνερχόμενος καὶ μέχρις αὐτῆς τῆς κορυφῆς, καὶ εἰς αὐτὴν ἐπιβάλῃ τὴν θέλησίν του. Διότι καλῶς ἐλέχθη πάντοτε ὅτι ὁ Νόμος εἶναι τῶν πάντων Βασιλεὺς καὶ καλῶς ἀνεγράφη καὶ ἐν τῷ μεγάλῳ Χάρτῃ ὅτι ὁ νόμος ἐτέθη ἐκεῖ, ὅπως κύπτῃ ἐνώπιον αὐτοῦ καὶ ὁ Βασιλεύς. Ποῦ δ’ ἔγκειται ὅλη ἡ δύναμις αὕτη ἢ εἰς τὸν κυρίαρχον; Ποῦ ἔγκειται ἡ δικαστικὴ ἐξουσία ἢ εἰς τὸν κυρίαρχον; Ποῦ ἔγκειται ἡ διοικητικὴ ἐξουσία ἢ εἰς τὸν κυρίαρχον; Κυρίαρχος ἐφαίνετο ἄλλοτε ὁ μονάρχης· Κυρίαρχος σήμερον εἶναι ἀνεγνωρισμένος ὁ λαός. Ποῦ ἔγκειται ἅπασα ἡ ἐξουσία; Εἰς αὐτόν. Ἔχει αὐτὴν συγκεντρωμένην αὐτὸς εἰς τὰς ἰδίας αὐτοῦ χεῖρας. Ἀλλὰ κατὰ τίνα τρόπον εἶναι δυνατὸν νὰ γένηται ὑπ’ αὐτοῦ χρῆσις τῆς ἐξουσίας ταύτης; Πᾶς κυρίαρχος ἔφθασε ταχέως ν’ ἀναγνωρίσῃ ὅτι εἶναι ἀνίκανος ἀπ’ εὐθείας αὐτὸς πᾶσαν τὴν ἐξουσίαν νὰ διαχειρισθῇ· ἔφθασε ν’ ἀναγνωρίσῃ καθ’ ἑαυτὸν ὅτι, οἱανδήποτε καὶ ἂν ἔχῃ ἀγωγήν, οἱονδήποτε καὶ ἂν φέρῃ θώρακα ἐν τῇ ἐνασκήσει εἴτε τῆς δικαστικῆς εἴτε τῆς διοικητικῆς ἐξουσίας, δὲν παρέχει πάντα ἐκεῖνα τὰ ἐχέγγυα, ἅτινα θέλουσιν ἀσφαλίζει τοὺς διοικουμένους κατὰ τῆς παραβάσεως τῶν νόμων. Διότι ἐν τῇ φορᾷ τῆς πολιτικῆς αὐτοῦ κινήσεως, ἐν τῇ φορᾷ τῆς δράσεως τῆς δικαστικῆς αὐτοῦ δυνάμεως, τῆς ἐνεργείας τῆς διοικητικῆς, ὁ κύριος τῆς ἐξουσίας, ἐπειδὴ δὲν εἶναι Θεός, ἦτο φυσικώτατον, παρ’ ὅλην τὴν ἐπιθυμίαν καὶ τὴν πρόθεσιν, ἣν ἔχει, νὰ ἐμμείνῃ εἰς τὸ δίκαιον, νὰ παρασυρθῇ δεξιὰ ἢ ἀριστερὰ καὶ οὕτως ἐκτραπῇ τῆς εὐθείας εἰς βάρος ἀκριβῶς ἐκείνου τοῦ λαοῦ, οὗτινος ἔχει σκοπὸν ν’ ἀσφαλίσῃ τὴν εὐτυχίαν. Διὰ τοῦτο μικρὸν κατὰ μικρὸν οἱ κυριαρχοῦντες, εἴτε οἱ σώφρονες μονάρχαι εἴτε οἱ σώφρονες λαοί, ἐφρόντισαν νὰ παραχωρήσωσι μέρος τι τῆς ἰδίας ἐξουσίας· νὰ διχοτομήσωσι τὴν ἐξουσίαν αὑτῶν εἰς τρόπον ὥστε πᾶν ὅ,τι ἦτο δυνατόν, ἀσκούμενον δι’ ἄλλων προσώπων, παραπλεύρων, διοργανουμένων εἰδικῶς ἐπὶ τούτῳ, ν’ ἀποβῇ ἀσφαλέστερον ὑπὲρ τῶν δικαίων καὶ τῶν συμφερόντων τοῦ λαοῦ, ν’ ἀποθέσωσιν, ὅπως ἄλλοι παράπλευροι, στηρικταὶ καὶ ἐπίκουροι καὶ μέντορες τῶν ἐχόντων τὴν κυριαρχίαν, ἀναλαμβάνοντες τὸ ἔργον ἔλθωσι καὶ ἐφαρμόσωσιν αὐτοὶ τὸν νόμον, τὸν νόμον τὸν δικαστικόν, τὸν νόμον τὸν διοικητικόν. Τοῦτο ἀποτελεῖ τὴν μεγίστην, τὴν ἄκραν ἔννοιαν τῆς ἐλευθερίας, τοῦτο τὴν μεγίστην, τὴν ἄκραν ἔννοιαν τοῦ δικαίου, τοῦτο τὴν μεγίστην ἀσφάλειαν ὑπὲρ τῆς μὴ πτώσεως τοῦ Νόμου, ὅσον εἶναι δυνατὸν ἀνθρωπίνως νὰ ἔχῃ τις ἀσφάλειαν περὶ μὴ πτώσεως τοῦ Νόμου. Τί εἶναι τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας; Εἶναι διοικητικὴ Ἀρχή. Πόθεν ἐκπορεύεται; Ἐκ τοῦ δικαίου τοῦ κυριάρχου νὰ διοικῇ αὐτός, νὰ ἔχῃ αὐτὸς ὅλην τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν. Ἔρχεται ὁ κυρίαρχος διὰ τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς νὰ ἐξετάσῃ κατὰ τίνα τρόπον θέλει κατασταθῆ δυνατὸν νὰ δοθῇ εἰς πάντας ἡ ἀσφάλεια ἐκείνη, ἥτις τοσοῦτο συχνὰ ἀπεδείχθη κατὰ τὴν τελευταίαν τεσσαρακονταετίαν ὅτι ἔλειπε παντελῶς, ἔρχεται δὲ καὶ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, κύπτουσα πρώτη ἐνώπιον τῆς φανερᾶς γνώμης τοῦ λαοῦ, καὶ λέγει «ἐγώ, ἥτις ἐκπροσωπῶ τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἐξουσίας, ἐγὼ ἔρχομαι νὰ παραιτήσω μέρος τῆς ἐλευθερίας ταύτης κύπτουσα ἐνώπιον δικαίας ἀξιώσεως τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας». Ζητεῖ καὶ αὕτη νὰ ἱδρυθῇ παρ’ αὐτὴν τὸ παράπλευρον ἵδρυμα, ὅπερ θέλει συντελέσει, ὥστε πᾶσα εἰδικὴ λειτουργία τῆς διοικητικῆς ὀργανώσεως νὰ προσλάβῃ χαρακτῆρα νομιμώτερον ἢ ὅ,τι μέχρι τοῦδε συνέβαινε, λάβῃ χαρακτῆρα ἐπαρκέστερον ἀσφαλίζοντα τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων, λάβῃ χαρακτῆρα, καὶ εἶπε τοῦτο θαυμάσια ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, λάβῃ χαρακτῆρα προστάτου ἑκάστου τῶν μελῶν τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, ἑκάστου πολίτου, ἑκάστης κοινότητος, ἑκάστης ἑνώσεως πολιτῶν, προστάτου τῶν μελῶν τῆς κοινωνίας, εἰς ἀντικατάστασιν τοῦ μοναδικοῦ προστάτου, εἰς ὃν ὁ πολίτης ἠναγκάζετο νὰ προσφεύγῃ ἑκάστοτε, τοῦ Βουλευτοῦ αὑτοῦ. Ἀντὶ νὰ τρέχῃ πρὸς ζήτησιν ὑποστηρίξεως τοῦ δικαίου αὑτοῦ ὁ πολίτης εἰς ἕνα ἕκαστον ἡμῶν, διότι δὲν εὑρίσκει ἀκρόασιν καὶ ἀπάντησιν, ὅταν ἔχῃ ἐνώπιον αὑτοῦ τὸ μέγα διοικητικὸν Δικαστήριον, ὅπερ θὰ τεθῇ ἐκεῖ πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου, θ’ ἀποστρέψῃ ἀφ’ ἡμῶν τὸ πρόσωπον διὰ τὰς τοιαύτας ὑπηρεσίας καὶ θὰ ζητήσῃ ἐκεῖ ὅπου ἁρμόζει τὸ δίκαιον αὑτοῦ καὶ ἐκεῖ θὰ εὕρῃ τὸ δίκαιον. Ἐπὶ ἑνὸς μόνου σημείου θὰ ἐμμείνω· ἐπὶ ἐκείνου, ὅπερ καὶ προυκάλεσε τὰς μείζονας ἀντιρρήσεις, ἐπὶ ἐκείνου, ὅπερ τελευταῖον ἐψηφίσαμεν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ἀφοῦ ἐξηντλήσαμεν πάσας τὰς ἐρωτήσεις, πάσας τὰς ἀπορίας, πάσας τὰς ἐκδηλώσεις τῶν ἐνδοιασμῶν, οὓς εἴχομεν· ἐπὶ τοῦ θέματος τοῦ περιεχομένου ἐν τῷ τρίτῳ ἐδαφίῳ τοῦ ἄρθρου 82, αὐτοῦ τοῦ θέματος, ὅπερ προσδίδει τὴν μεγίστην ἀξίαν εἰς τὸ ἵδρυμα, περὶ οὗ πρόκειται. Τὸ ἐδάφιον τοῦτο ἐλπίζω ὅτι θέλει δεχθῆ ἡ Βουλή, ὄχι διότι νομίζει ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν κατ’ ἄλλον τρόπον νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἵδρυσιν ὁμοίου τινὸς ἱδρύματος, ἀλλὰ διότι τὸ ἵδρυμα τοῦτο ἀντεγράψαμεν ἀπὸ τῆς Γαλλικῆς νομοθεσίας, τῆς ἁπανταχοῦ σήμερον εἰσαγομένης ἢ ἐπαινουμένης, φροντίσαντες νὰ ἐπωφεληθῶμεν ἐκ τῆς ἐπὶ ἕνα ὁλόκληρον αἰῶνα καὶ πλέον ἐν Γαλλίᾳ κτηθείσης πείρας. Κατόπιν καταναλώσεως πολλοῦ χρόνου κατωρθώθη νὰ φθάσωμεν εἰς τὰ συμπεράσματα, ἅτινα περιλαμβάνει ὁλόκληρα ἡ φράσις τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς. Τὸ ἄρθρον τοῦτον τί λέγει; Ὅτι (ἀναγινώσκει) «Εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας ἀνήκουσιν ἰδίως... (ἐδάφιον γʹ) ἡ κατ’ αἴτησιν ἀκύρωσις διὰ παράβασιν νόμου τῶν ὑπὸ τῶν δημοσίων Ἀρχῶν, πλὴν τῶν δικαστικῶν, ἐκδιδομένων διοικητικῶν πράξεων, κατὰ τὰ εἰδικώτερον ἐν τῷ νόμῳ ὁριζόμενα». Ἐγένετο ἡ παρατήρησις τὸ πρῶτον ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Σπετσῶν, τοῦ ἀρίστου γνώστου τοῦ θέματος τούτου, ὅτι ὑπάρχει ἀτέλειά τις ἐν τῇ ἐκφράσει, καὶ τὴν ἀτέλειαν ταύτην πρὸ ὀλίγου προέτεινεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ διορθώσωμεν, καθὼς ἀνέγνωσεν. Ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου εὑρισκόμενος θέλω προσπαθήσει νὰ καταστήσω καταληπτὸν εἰς πάντας ὅτι ἡ λέξις ἄκυρος παράγει αἴσθημα δυσάρεστον διὰ τοῦτο μόνον, ὅτι νομίζεται ὅτι τὸ Συμβούλιον, ἐρχόμενον νὰ ἐξετάσῃ τὸ θέμα τοῦτο, θέλει εἴπει «ἐπειδὴ κατὰ τὴν κρίσιν μου τοῦτο τὸ Διάταγμα τῆς Ἀρχῆς δὲν στηρίζεται εἰς τὸν νόμον, ἀκυρῶ αὐτό». Ἀλλὰ τοιαύτη δὲν εἶναι ἡ ἔννοια τῆς διατάξεως. Δικαίωμα ἀκυρώσεως ἀπ’ εὐθείας δὲν λαμβάνει ἐκ τούτου τὸ Συμβούλιον, ἀλλὰ μόνον, ὅταν ἀναγνωρίσῃ ὅτι ἐν τῷ Διατάγματι ὑπάρχει παράβασις νόμου, νὰ δηλώσῃ ὅτι διὰ τοῦτο κρίνει ὅτι τὸ Διάταγμα δὲν εἶναι ἔγκυρον. Οὐδὲν ἔχει δικαίωμα ἄλλως νὰ θίξῃ αὐτό, ἀλλ’ ἁπλῶς ν’ ἀναγνωρίσῃ ἐν αὐτῷ τὸ ἀνίσχυρον, λέγον ὅτι δὲν στηρίζεται ἐπὶ τοῦ νόμου.

§115Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἀκυρώνει τὴν πρᾶξιν, ἀλλὰ δὲν ἐπιλαμβάνεται κατ’ οὐσίαν τῆς ὑποθέσεως.

§116ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ λέγω ὅτι δὲν ἀκυρώνει κἂν τὴν πρᾶξιν. Ἡ ἔννοια εἶναι ὅτι ἀναγνωρίζει, ὅτι βεβαιοῖ τὸ ἀνίσχυρον τοῦ Διατάγματος· ὅτι τὸ Διάταγμα τοῦτο, ὅπερ φέρει πάντα τὰ στοιχεῖα τοῦ ἐγκύρου τὰ ἐξωτερικά, δὲν εἶναι κατ’ οὐσίαν ἔγκυρον. Δὲν δύναται ὅμως καὶ ν’ ἀκυρώσῃ αὐτό, διότι μόνη ἡ Ἀρχὴ ἡ ἐκδοῦσα αὐτὸ δύναται κατὰ δικαίωμα νὰ τὸ ἀκυρώσῃ. Ἀλλ’ ἀναγνωρίζει τὸ παράπλευρον τῆς διοικητικῆς ἐξουσίας Σῶμα ὅτι τὸ διάταγμα αὐτῆς δὲν στηρίζεται ἐπὶ τοῦ νόμου. Ἀνάλογον ἀκριβῶς ἐκείνου, ὅπερ συμβαίνει εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον· ἀναγνωρίζει μὲν ὅτι τὸ ἔνταλμα φέρει πάντα τὰ ἐξωτερικὰ φαινόμενα, ἅτινα ὑποχρεοῦσιν εἰς ἐκτέλεσιν, ὅτι προηγήθη τοῦ ἐντάλματος εἰδικὴ ἐντολὴ τοῦ Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ λέγει ὅτι τὸ ἔνταλμα δὲν δύναται νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, παρ’ ὅλην τὴν ὑποχρέωσιν καὶ τὸν σεβασμόν, ὃν ὀφείλει πρὸς τὸν Ὑπουργόν· διότι τὸ ἔνταλμα τοῦτο δὲν εἶναι ἐκδεδομένον κατὰ τὸν Προϋπολογισμόν, διότι δὲν στηρίζεται εἰς τὸν νόμον, διότι δὲν εἶναι σύμφωνον πρὸς τὸν δεῖνα ἢ δεῖνα νόμον, διὰ τοῦτο, λέγει, ἀρνοῦμαι νὰ δώσω εἰς αὐτὸ διὰ τῆς θεωρήσεώς μου πρακτικὴν ἰσχύν. Ἡ διαφορὰ κεῖται εἰς τοῦτο μόνον· ὅτι ἐκεῖ πρόκειται περὶ εἰδικῶς ὡρισμένων πράξεων, ἐνῷ ἐνταῦθα πρόκειται περὶ ἁπασῶν τῶν πολλαπλῶν διοικητικῶν πράξεων· ἀλλὰ καὶ κατὰ τοσοῦτον ἡ διαφορὰ ὑπάρχει μεταξὺ Συμβουλίου καὶ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, καθόσον τὸ ἀξίωμα τοῦ συμβούλου εἶναι πολὺ μεῖζον λόγῳ τῆς σπουδαιότητος τῶν ἔργων, τῆς εὐρύτητος καὶ τῆς ποικιλίας τῶν πράξεων. Ἀλλά, ἂν καὶ μετὰ τὴν τοιαύτην ἐξήγησιν νομισθῇ ἀναγκαῖον ἡ λέξις ἄκυρος ν’ ἀντικατασταθῇ, δύναται ν’ ἀντικατασταθῇ διὰ τῶν λέξεων «ἀναγνώρισις τοῦ ἀνισχύρου τοῦ Διατάγματος», καὶ προτείνω τὴν τοιαύτην, ἐν ἀνάγκῃ, ἀντικατάστασιν τῆς λέξεως ἄκυρος. Παρακαλῶ ὅμως, κύριε Πρόεδρε, εἰς τὸ τέλος τοῦ ἐδαφίου, ἀντὶ τῆς φράσεως (ἀναγινώσκει): «κατὰ τὰ εἰδικώτερον ἐν τῷ νόμῳ ὁριζόμενα», νὰ δεχθῇ ἡ Βουλὴ νὰ τεθῇ «κατὰ τοὺς ὅρους καὶ τὰς διακρίσεις τῶν ψηφισθησομένων εἰδικῶν νόμων», διότι τοῦτο εἶναι σαφέστερον καὶ θέλει εὐκολύνει τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν εἰς τὸν κανονισμὸν τῶν καθ’ ἑαυτήν. Ἤθελον νὰ εἴπω, ἵνα τελειώσω τὸν λόγον, ὅτι περιέργως μόνον ἐν τούτῳ ἐδίστασεν ἡ Βουλὴ αὕτη, ἥτις κατὰ πάντα τὰ ἀναθεωρηθέντα θέματα, ἅτινα ἐκανονίσθησαν κατὰ τὸ 1864 ἐπὶ τὸ στενώτερον καὶ μετὰ φιλυπόπτου προκαταλήψεως, εὑρέθη οὖσα ἐντελῶς σύμφωνος, ὅπως ἀνατρέψῃ τὰ ὑπὸ τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως τοῦ 1864 γενόμενα, διότι—καὶ ἐκράτησα σημείωσιν ταύτην τὴν στιγμήν—ἡ Βουλὴ αὕτη δὲν ἐπέμενεν εἰς τὴν ἀπαρτίαν, εἰς ἣν τόσην ἀπέδωκε σημασίαν ἡ τότε Συνέλευσις, ἀλλ’ ἐτροποποίησε τὴν ἀπαρτίαν ὁμοφώνως διὰ τὴν συζήτησιν—δὲν προσέχω ἐνταῦθα τὴν διαφωνίαν ἐπὶ τοῦ ὁρισθέντος ἀριθμοῦ κατὰ τὴν ψήφισιν—, ὅπως νομιμοφρόνως καταστήσῃ εὔκολον καὶ ὁμαλὴν τὴν διεξαγωγὴν τῶν νομοθετικῶν καὶ ἄλλων βουλευτικῶν ἔργων. Ἐψήφισε τὸ δυσχερέστατον τῶν θεμάτων, τὴν ἀπὸ τῆς Βουλῆς ἀφαίρεσιν τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν καὶ τὴν ἀνάθεσιν τῆς περὶ αὐτῶν κρίσεως εἰς τὴν δικαιοσύνην. Ἐδείχθη ἀπροκατάληπτος, ἐδείχθη ἀληθῶς ἀναγνωρίζουσα τὴν ἀνάγκην τῆς ἐξασφαλίσεως τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου καὶ ἐπὶ τῶν θιγόντων αὐτήν. Ἡ Βουλὴ αὕτη ἐψήφισε καταδίκην τοῦ στενοῦ τοπικοῦ πνεύματος, ὑφ’ οὗ ἡ Συνέλευσις ὁλόκληρος ἐνεπνέετο—ὀλίγοι ἦσαν οἱ ἔχοντες ἐναντίαν γνώμην—. Ἐψήφισε τὸν ἀποκλεισμὸν τῶν ἀξιωματικῶν — πρώτων αὐτῶν θελησάντων τοῦτο—ἐκ τῆς Βουλῆς. Πῶς δὲ καθιερώθη τὸ δικαίωμα τῆς ἐνταῦθα παρουσίας αὐτῶν ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως ἐκείνης καὶ πῶς ἐπεδίωξαν τότε οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς πρωτευούσης τὴν εἴσοδον αὐτῶν εἰς τὴν Βουλήν, περιττὸν νὰ ὑπενθυμίσω, διότι τοῦτο ἅπαντες γινώσκουσιν. Ἀπηρίθμησα ταῦτα, ἵνα δείξω ὁποία ἡ διαφορὰ τῶν γνωμῶν τῶν τότε ἀπὸ τῶν σήμερον. Ἐψήφισε καὶ ἄλλα, ἅτινα ἴσως δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξετάσω ταύτην τὴν στιγμήν· ἀλλὰ καὶ ταῦτα, ἐν πνεύματι φιλελευθέρῳ ἐργαζομένη, ἔκρινεν ὅτι ἠδύνατο καὶ ὤφειλε νὰ ψηφίσῃ πρὸς ἐνίσχυσιν τοῦ Νόμου. Ἐὰν δὲ ταύτην τὴν στιγμὴν κατασταθῇ δυνατὸν νὰ ψηφίσωμεν καὶ τὸ Σῶμα, ὅπερ θέλει ἀπαλλάξει τοὺς πολίτας ἐν Ἑλλάδι ἀπὸ τῆς αὐθαιρεσίας τῶν Ἀρχῶν, ἀπὸ ὀλισθημάτων, ἅτινα ἀδυνατεῖ ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀποφύγῃ πάντοτε, καὶ διότι δὲν ἀντιπροσωπεύει πάντοτε ὁμοίας προαιρέσεις, ἀλλὰ καὶ διότι δὲν εἶναι δυνατὸν ἀνθρωπίνως ν’ ἀποδώσῃ σταθερῶς ἀνεπηρέαστον καὶ ἀμερόληπτον δικαιοσύνην κυβερνητικὸν Σῶμα, βεβαίως θέλει ἀναγνωρισθῆ ἁπανταχοῦ ἡ ἀξία τῆς διευθετήσεως ἑνὸς τῶν σπουδαιοτέρων πολιτικῶν ζητημάτων, ἅτινα σωφρόνως ἐλύθησαν ἐν τῇ παρούσῃ Συνελεύσει.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δαζέας θὰ κάμῃ μίαν δήλωσιν.

§118Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Καίτοι εἶμαι ἐναντίος τοῦ θεσμοῦ τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, ἐν τούτοις, ἵνα μὴ θεωρηθῶ ἀνευλαβὴς πρὸς τὰς γνώμας καὶ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κυρίου Δραγούμη, τὸν ὁποῖον θεωρῶ ἐκ τῶν κορυφῶν τοῦ Κοινοβουλίου ἡμῶν, ὅσον ἀφορᾷ τοὐλάχιστον τὰς πολιτικὰς γνώμας, ἐπιφυλάσσομαι νὰ εἴπω τὰς σκέψεις, τὰς ὁποίας ἔχω, καὶ νὰ μὲ ἐγγράψητε εἰς τὴν προσεχῆ συζήτησιν, διότι δὲν φρονῶ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβληθῇ ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μιχαλέας ἔχει τὸν λόγον. Ὡς δευτερολογίαν, κύριε Μιχαλέα; Δὲν ἀφήνετε; (Ἀνυπομονησίαι).

§120Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουλουμβάκης.

§122Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω νὰ δηλώσω μόνον πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι, κατὰ τὴν γνώμην μου, τίθεται εἷς θεσμὸς μέγας, χωρὶς νὰ διεξαχθῇ ἡ προσήκουσα καὶ εὐρεῖα συζήτησις.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπερατώθη. Θὰ ψηφίσωμεν πλέον.

§124ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὰς τροπολογίας.

§125Σ. ΙΓΓΛΕΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε τὸν λόγον, διὰ ν’ ἀναπτύξω τὴν τροπολογίαν μου. Ἐζήτησα τὸν λόγον ἐγκαίρως.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς οὐδένα πλέον δύναμαι νὰ δώσω τὸν λόγον. Ἀφοῦ ἐκήρυξα περατωμένην τὴν συζήτησιν, δὲν ἀνακαλῶ ἔπειτα ἀπὸ συζήτησιν δωδεκάωρον πλέον!

§127Σ. ΙΓΓΛΕΣΗΣ. Σᾶς ἐζήτησα ἐγκαίρως καὶ ὀφείλετε νὰ μοὶ δώσητε τὸν λόγον.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἤσθε ἐδῶ καὶ ἠδύνασθε νὰ ὁμιλήσητε. Θὰ ἀναγνώσω τὴν τροπολογίαν σας.

§129Σ. ΙΓΓΛΕΣΗΣ. Ἐζήτησα, ἐπαναλαμβάνω, τὸν λόγον ἐγκαίρως, κύριε Πρόεδρε!

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θ’ ἀναγνώσω τὴν τροπολογίαν σας, κύριε Βουλευτά!

§131Σ. ΙΓΓΛΕΣΗΣ. Θὰ τὴν ὑποστηρίξω. Δὲν εἶναι τρόπος αὐτός, κύριε Πρόεδρε. Μὲ συγχωρεῖτε. Εἶναι κατάχρησις τῆς ἐξουσίας σας.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεμία κατάχρησις ἐξουσίας ποτὲ ὑπῆρχε. Νομίζω ὅτι ἐγένετο κατάχρησις ὑπομονῆς ὑπὸ τῆς Βουλῆς συζητούσης ἐπὶ 12 ὥρας ἐπὶ τοιούτων πραγμάτων!

§133Σ. ΙΓΓΛΕΣΗΣ. Θὰ τὴν ὑποστηρίξω. Δὲν δύναμαι νὰ πράξω ἄλλως, διότι ἐζήτησα δὶς τὸν λόγον.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, τὴν τροπολογίαν σας δύνασθε νὰ τὴν ὑποστηρίξητε εἰς τὸ τελευταῖον ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, τὸ κατόπιν, διότι εἶναι τροπολογία μὴ ἔχουσα θέσιν ἐδῶ.

§135Σ. ΙΓΓΛΕΣΗΣ. Δύο λέξεις.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύναμαι νὰ σᾶς ἐπιτρέψω, ἀφοῦ ἐκήρυξα τὴν συζήτησιν περατωμένην.

§137Σ. ΙΓΓΛΕΣΗΣ. Νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, διότι μεθ’ ὅλον τὸν σεβασμὸν θὰ σᾶς εἴπω ὅτι κάμνετε κατάχρησιν τῆς ἐξουσίας σας.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω ν’ ἀνακαλέσητε τὴν φράσιν σας, διὰ νὰ μὴ τὴν θέσω εἰς τὰ Πρακτικά.

§139Σ. ΙΓΓΛΕΣΗΣ. Δὲν μὲ μέλει, διότι ἐπικαλοῦμαι τὴν ἀντίληψιν τῆς Βουλῆς.

§140ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφοῦ δὲν εἶναι τροποποίησις τῶν ἄρθρων, διατί ἐπιμένετε;

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι· εἶναι μεταβατικὴ διάταξις. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Βουλευτοῦ, διὰ νὰ τελειώσῃ. Ὁ κ. Ἰγγλέσης ὑπέβαλε τὴν ἑξῆς τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν θὰ τὴν ἀναγνώσω κατὰ καθῆκον. Εἶναι μεταβατικὴ διάταξις ἐντελῶς. «Ἡ Βουλὴ δύναται νὰ καταργήσῃ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας διὰ τῆς ψήφου τῶν ⅔ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν».

§142ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἰς τὰς μεταβατικὰς διατάξεις, κύριε Βουλευτά· δὲν ἔχει θέσιν ἐδῶ. Νὰ συζητηθῇ εἰς τὸ ἄρθρον 107.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι μόνον εἰς τὸ ἄρθρον 107, ἀλλὰ καὶ κατωτέρω εἰς τὸ ἄρθρον 86 δύναται νὰ συζητηθῇ. Κύριε Ἰγγλέση, ἐπὶ τῶν ἄλλων ἄρθρων ἔχετε τὸν λόγον.

§144Σ. ΙΓΓΛΕΣΗΣ. Νὰ μοὶ εἴπητε αὐτό, ὅτι ἀναβάλλεται· ὄχι νὰ μοῦ ἀφαιρέσητε τὸν λόγον. Εἶναι μία κατάχρησις τῆς ἐξουσίας.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀναγινώσκεται πρῶτον τὸ ἄρθρον 82. Παρακαλῶ, κύριοι Βουλευταί, ἡσυχίαν.

§146Ι. ΦΟΥΡΙΔΗΣ. Ὑπάρχει πρότασις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀρχή. Τὸ ἄρθρον 82 εἶναι ἡ ἀρχή.

§148Ι. ΦΟΥΡΙΔΗΣ. Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ ἄρθρου.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βουλευτά, πῶς θὰ θέσω τὰ ζητήματα εἶναι ἰδικόν μου ἔργον· ἀκόμη δὲν τὸ ἀνέγνωσα καὶ παρεμβαίνετε ἄλλως εἰς τὰ δικαιώματα τοῦ Προέδρου; Τί κατάστασις εἶναι αὐτή! Παρακαλῶ τοὺς κυρίους Βουλευτὰς νὰ καταλάβωσι τὰς θέσεις των. Ἀναγινώσκω τὸ ἄρθρον 82 ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἄρθρον 82.— «Εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας ἀνήκουσιν ἰδίως: αʹ) Ἡ ἐπεξεργασία τῶν προτάσεων νόμων καὶ τῶν κανονιστικῶν Διαταγμάτων· βʹ) Ἡ ἐκδίκασις τῶν ὑπὸ τοῦ νόμου ὑποβαλλομένων αὐτῷ διαφορῶν ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ· γʹ) Ἡ κατ’ αἴτησιν ἀκύρωσις διὰ παράβασιν νόμου τῶν πράξεων τῶν διοικητικῶν Ἀρχῶν κατὰ τὰ εἰδικώτερον ἐν τῷ νόμῳ ὁριζόμενα».

§150ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐδῶ νὰ προστεθῇ ἡ ἰδική μου τροπολογία.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν τὴν δέχεται ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§152ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καλῶς ἔχει. Δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος ν’ ἀναβάλωμεν τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Δὲν εἶναι σκόπιμον. Εἶναι εἰς τὸ τέλος. Καλῶς ἔχει τὸ ἄρθρον.

§153ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καλῶς.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολουθῶ ἀναγινώσκων τὸ ἄρθρον: «δʹ) Ἡ ἀνωτέρα πειθαρχικὴ δικαιοδοσία ἐπὶ τῶν ἀπολαυόντων μονιμότητος ὑπαλλήλων τῆς Διοικήσεως κατὰ τοὺς περὶ τούτου νόμους. Εἰς τὰς περιπτώσεις τῶν ἐδαφίων βʹ, γʹ καὶ δʹ ἐφαρμόζονται αἱ διατάξεις τῶν ἄρθρων 92 καὶ 93 τοῦ Συντάγματος».

§155Α. ΤΡΙΓΩΝΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποῖον λόγον, κύριε Τριγώνη; Ψηφίζομεν τώρα.

§157Γ. ΠΩΠ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ τρίτου ἐδαφίου, ἐπειδὴ τὸ ζήτημα εἶναι καθαρῶς διαιρετόν, παρακαλῶ νὰ γίνῃ ὀνομαστικὴ ψηφοφορία.

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ γίνῃ δι’ ὅλον τὸ ἄρθρον. Ὑπάρχει πρότασις.

§159Γ. ΠΩΠ. Ναί· ἀλλὰ θὰ ἦτο σκοπιμώτερον νὰ γίνῃ αὐτό.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ ἐδάφιον νὰ τεθῇ κεχωρισμένως ὑπὸ ψηφοφορίαν.

§161Γ. ΠΩΠ. Χάριν εὐκολίας.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι· ἡ εὐκολία εἶναι πολὺ καλή.

§163Γ. ΠΩΠ. Δηλαδὴ εὐκολίας τῆς Βουλῆς, διότι ἐγὼ θὰ ζητήσω ψηφοφορίαν εἰδικὴν ἐπὶ ἑκάστου ἄρθρου.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶ ἐγώ.

§165Γ. ΠΩΠ. Θὰ τὸ συζητήσωμεν.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα· νὰ τὸ συζητήσητε, ἀλλὰ θὰ ἀπορριφθῇ καὶ θὰ ἡσυχάσητε!

§167Γ. ΠΩΠ. Ἴσως.

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 82 οὐδεμία εἶναι ὑποβεβλημένη τροπολογία εἰδικῶς. Λοιπὸν τίθεται εἰς ψηφοφορίαν τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει. Ὑπάρχει πρότασις τῶν βουλευτῶν κυρίων Φουρίδου καὶ Κασίμη ἔχουσα ὡς ἑξῆς: «Παρακαλεῖσθε, ὅπως ἐπὶ τῆς κατ’ ἀρχὴν παραδοχῆς τοῦ ἄρθρου 82 προκαλέσητε καὶ ψηφοφορίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως». Ἐπειδὴ τὸ ἄρθρον τοῦτο περιλαμβάνει τὴν ἀρχὴν καὶ τὴν δικαιοδοσίαν, κρίνω ὅτι ἀφορᾷ ὁλόκληρον τὸ ἄρθρον· ἄλλως τε καὶ ἄνευ τῆς προτάσεως ταύτης, καθ’ ὃ ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ ἔχω δικαίωμα, ὡς Πρόεδρος, κρίνω καὶ διατάσσω τὴν ὀνομαστικὴν ψηφοφορίαν ἐπὶ ὅλου τοῦ ἄρθρου.

§169Γ. ΠΩΠ. Νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλὴν ἂν δὲν εἶναι διαιρετόν.

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει διαιρετόν. Θὰ ψηφίσωμεν τὸ Σύνταγμα ἄρθρον πρὸς ἄρθρον. Παρακαλῶ νὰ προσέλθωσι δύο ψηφολέκται· ὁ κ. Φουρίδης καὶ ὁ κ. Κουρτάκης. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 82 ὡς διετυπώθη μετὰ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως λέγουσι ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία κατὰ τὸ ἑξῆς πρωτόκολλον:

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 192. Ἐκ τούτων 175 εἶπον ναί, 14 ὄχι καὶ 3 ἠρνήθησαν ψῆφον. Κατὰ συνέπειαν τὸ ἄρθρον 82 ἐγένετο δεκτόν, καὶ ἔχει ὡς ἑξῆς: Ἄρθρον 82.—Εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας ἀνήκουσιν ἰδίως: αʹ) Ἡ ἐπεξεργασία τῶν προτάσεων νόμων καὶ τῶν κανονιστικῶν Διαταγμάτων· βʹ) Ἡ ἐκδίκασις τῶν ὑπὸ τοῦ νόμου ὑποβαλλομένων αὐτῷ διαφορῶν ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ. γʹ) Ἡ κατ’ αἴτησιν ἀκύρωσις διὰ παράβασιν νόμου τῶν πράξεων τῶν διοικητικῶν Ἀρχῶν κατὰ τὰ εἰδικώτερον ἐν τῷ νόμῳ ὁριζόμενα· δʹ) Ἡ ἀνωτέρα πειθαρχικὴ δικαιοδοσία ἐπὶ τῶν ἀπολαυόντων μονιμότητος ὑπαλλήλων τῆς Διοικήσεως κατὰ τοὺς περὶ τούτου νόμους. Εἰς τὰς περιπτώσεις τῶν ἐδαφίων, βʹ, γʹ καὶ δʹ ἐφαρμόζονται αἱ διατάξεις τῶν ἄρθρων 92 καὶ 93 τοῦ Συντάγματος». Προβαίνομεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ἄρθρου 83, τὸ ὁποῖον ἔχει ὡς ἑξῆς: Ἄρθρον 83.— «Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ὁρίζει τὰς προτάσεις νόμων, ὧν ἡ ἐπεξεργασία ἀνατίθεται εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας πρὶν ἢ εἰσαχθῶσιν εἰς τὴν Βουλήν. Ἡ Βουλὴ δύναται νὰ παραπέμψῃ εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας τὰς εἰς αὐτὴν ὑποβαλλομένας προτάσεις. Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους οὐδέποτε παραπέμπεται εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας».

§172ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς ἄλλο ἄρθρον;

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατ’ ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ληφθεῖσαν ὅτε ἔληξεν ἡ συζήτησις, καθωρίσθη τοῦτο, ὅτι τὰ ἄρθρα 82, 83 καὶ 84 ἀποτελοῦσι μίαν ἑνιαίαν συζήτησιν, ἡ ὁποία ἐκηρύχθη περατωμένη. Ψηφίζονται κατὰ τὸν Κανονισμὸν ἰδιαιτέρως, ἀλλὰ θεωροῦνται ὡς ἕν. Θὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ πρῶτον ἐπὶ τῶν τροπολογιῶν. Πρώτη εἶναι ἡ τοῦ βουλευτοῦ κ. Χ. Πετρέα, ἔχουσα οὕτως: Ἄρθρον 83 καὶ ἑπόμενα: «Καθίσταται Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας συνεδριάζον ἐν Ἀθήναις. Τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας σύγκειται ἐκ μελῶν ἐκλεγομένων καθ’ ὃν τρόπον καὶ οἱ Βουλευταί, ἓν ἐξ ἑκάστου νομοῦ. Ἵνα ἐκλεχθῇ τις μέλος τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, πρέπει νὰ ᾖ πολίτης Ἕλλην, ἐγκατεστημένος ἐν Ἑλλάδι, ν’ ἀπολαμβάνῃ τὰ ἀστικὰ καὶ πολιτικὰ αὑτοῦ δικαιώματα· νὰ ἔχῃ συμπεπληρωμένον τὸ 40ὸν ἔτος τῆς ἡλικίας του· νὰ εἶναι ἐπιστήμων, φέρων δίπλωμα Πανεπιστημίου, καὶ δεκαετῆ τοὐλάχιστον ὑπηρεσίαν δικηγορικήν, δικαστικήν, στρατιωτικήν, διοικητικήν, οἰκονομικήν, βουλευτικὴν ἢ Ὑπουργοῦ ἢ Πρέσβεως ἢ Καθηγητοῦ Γυμνασίου ἢ Πανεπιστημίου. Ἄν τις διετέλεσεν εἰς πλείονας τῶν ἀναφερομένων ὑπηρεσιῶν, τὸ χρονικὸν διάστημα ἑκάστης ὑπηρεσίας συγκριθμεῖται, ἵνα συμπληρωθῇ ὁ χρόνος τῆς δεκαετίας. Οἱ Βασιλόπαιδες καὶ ὁ τοῦ Θρόνου Διάδοχος δὲν δύνανται νὰ ἐκλεχθῶσι μέλη τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας. Ὁ ἅπαξ ἐκλεχθεὶς μέλος τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας δὲν δύναται νὰ ἐκλεχθῇ αὖθις πρὶν ἢ συμπληρωθῇ δεκαετία ἀπὸ τῆς λήξεως τῆς δεκαετίας, δι’ ἣν ἐξελέγη. Τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας συνέρχεται τακτικῶς τὴν 1 Σεπτεμβρίου ἑκάστου ἔτους. Ἡ διάρκεια τῆς Συνόδου δὲν δύναται νὰ εἶναι μακροτέρα τῶν δύο μηνῶν. Δύναται νὰ συγκαλέσῃ αὐτὸ ὁ Βασιλεὺς καὶ εἰς ἔκτακτον Σύνοδον, ἥτις δὲν δύναται νὰ διαρκέσῃ πλέον τοῦ μηνός. Τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας συνεδριάζει καὶ διασκέπτεται μυστικῶς, παρόντων τοὐλάχιστον τῶν τριῶν τετάρτων τῶν μελῶν αὐτοῦ· προεδρεύει ὁ πρεσβύτερος καὶ τοῦτον ἀπόντα ἢ κωλυόμενον ἀναπληροῖ ὁ μετ’ αὐτὸν καθ’ ἡλικίαν πρεσβύτερος, χρέη δὲ γραμματέως ἐκπληροῖ ὁ νεώτερος. Ἀπόφασις αὐτοῦ ἔχει κῦρος, ἂν δέκα τοὐλάχιστον μέλη ψηφίσωσιν ὑπὲρ τῆς προτάσεως, δι’ ἣν ἡ ἀπόφασις. Τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας ὑποβάλλει προτάσεις περὶ διορισμοῦ καὶ παύσεως τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ ὑπηρετῶν. Τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας πρὸς διορισμὸν ἢ παῦσιν δημοσίου ὑπαλλήλου ἢ ὑπηρέτου ὑποδεικνύει τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Τὸ διορισθησόμενον ὅμως πρόσωπον ὑποδεικνύει τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας. Οὐδεὶς ὑπάλληλος ἢ ὑπηρέτης παύεται ἄνευ ἠτιολογημένης ἐκθέσεως φερούσης τὰς ὑπογραφάς, διὰ μὲν τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους ὁλοκλήρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, διὰ δὲ τοὺς δημοσίους ὑπηρέτας, τὴν ὑπογραφὴν τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ. Τὸ Διάταγμα τοῦ διορισμοῦ ἢ ἀπολύσεως οἱουδήποτε δημοσίου ὑπαλλήλου ἢ ὑπηρέτου προσυπογράφεται ὑπὸ τοῦ Προέδρου τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας. Ἕνεκα ἐπειγούσης ἀνάγκης, ἂν δὲν συνεδριάζῃ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, ἐπιτρέπεται ἡ προσωρινὴ ἀπόλυσις δημοσίου ὑπαλλήλου ἐκ τῶν μὴ ἰσοβίων ἢ δημοσίου ὑπηρέτου, δι’ ἠτιολογημένης ἐκθέσεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, προσυπογράφοντος τὸ περὶ προσωρινῆς ἀπολύσεως Βασ. Διάταγμα τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ὀφείλει τάχιστα, ἅμα συνέλθῃ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, νὰ ὑποβάλῃ τὸ τῆς προσωρινῆς ἀπολύσεως Β. Δ. καὶ τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, ὅπερ, ἂν ἐγκρίνῃ, προτείνει ὁριστικῶς τὴν ἀπόλυσιν τοῦ προσωρινῶς ἀπολυθέντας, ἂν δὲ δὲν εὕρῃ δεδικαιολογημένην τὴν ἐνέργειαν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, προτείνει τὴν ἀκύρωσιν τοῦ Β. Δ. καὶ ὁ ἀδίκως παυθεὶς ὑπάλληλος ἐπανέρχεται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν του καὶ ἀπολαμβάνει πλήρη τὸν μισθόν του, δι’ ὃν χρόνον ἐπαύθη προσωρινῶς, ὁ δ’ εἰς τὴν θέσιν τοῦ προσωρινῶς ἀπολυθέντος καὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν αὖθις ἐπανελθόντος ὑπαλλήλου διορισθεὶς ὑπάλληλος ἀπολύεται ἄνευ ἄλλης δικαιολογίας, χωρὶς νὰ ἔχῃ δικαίωμα ἀπολήψεως μισθοῦ ἢ ἄλλης τινὸς ἀποζημιώσεως παρὰ τοῦ Δημοσίου. Τούτῳ τῷ λόγῳ δὲν λαμβάνει τὸν μισθόν του πρὶν ἢ ὁριστικῶς ἐγκριθῇ ὁ διορισμὸς αὐτοῦ. Ἔχει δὲ δικαίωμα ἀποζημιώσεως μόνον κατὰ τῶν προκαλεσάντων τὸν διορισμὸν αὐτοῦ μελῶν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Τὰ μέλη τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τὰ προκαλέσαντα παράνομον προσωρινὴν παῦσιν ὑπαλλήλου ἢ ὑπηρέτου ὡς καὶ τὸν παράνομον διορισμὸν εἰς τὴν θέσιν τοῦ ἀπολυθέντος καταδιώκονται, ἐγκλήσει τοῦ ἀπολυθέντος, ἢ καὶ ἐξ ἐπαγγέλματος ἐπὶ παραβάσει καθήκοντος κατὰ τὸν περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν νόμον. Ἕκαστον μέλος τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας λαμβάνει ὡς ἀποζημίωσιν δραχ. 600 κατὰ μῆνα, διά τε τὰς τακτικὰς καὶ τὰς ἐκτάκτους Συνόδους αὐτοῦ. Τὰ ἔργα τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας εἰσὶν ἀσυμβίβαστα πρὸς τὰ τοῦ Ὑπουργοῦ, τοῦ Βουλευτοῦ, τοῦ στρατιωτικοῦ, δικαστικοῦ, διοικητικοῦ, οἰκονομικοῦ ὑπαλλήλου, Δημάρχου, Πρέσβεως καὶ ἐν γένει παντὸς ἄλλου ἐμμίσθου δημοσίου ὑπαλλήλου». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην τοῦ κ. Πετρέα παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἡ τροπολογία ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου τῶν ἓξ Βουλευτῶν τῶν ἀποτελούντων τὴν Κυβέρνησιν ἀποσύρεται;

§174ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 83 ὡς διετυπώθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ἔχει οὕτω: «Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ὁρίζει τὰς προτάσεις νόμων, ὧν ἡ ἐπεξεργασία ἀνατίθεται εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας πρὶν ἢ εἰσαχθῶσιν εἰς τὴν Βουλήν. Ἡ Βουλὴ δύναται νὰ παραπέμψῃ εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας τὰς εἰς αὐτὴν ὑποβαλλομένας προτάσεις. Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους οὐδέποτε παραπέμπεται εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας». Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὸ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἡ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 84 τροπολογία τῶν ἓξ Βουλευτῶν τῶν ἀποτελούντων τὴν Κυβέρνησιν ἀποσύρεται, καθὼς καὶ τὸ ἄρθρον 84 δίς. Ἀπομένει τὸ ἄρθρον 84 ὡς διετυπώθη ὑπὸ τῆς ἐπὶ τοῦ Συντάγματος ἐπιτροπῆς ἔχον οὕτω: «Τὰ κανονιστικὰ Διατάγματα ἐκδίδονται μετὰ γνωμοδότησιν τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, ἀποφαινομένου ἐντὸς ἀναλόγου προθεσμίας, τασσομένης ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ, ἧς παρερχομένης ἀπράκτου, ἐκδίδεται τὸ Διάταγμα καὶ ἄνευ γνωμοδοτήσεως. Ἡ γνώμη τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὴ διὰ τὸν Ὑπουργόν». Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 2 καὶ 10′ τῆς νυκτός).