1911.02.16

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 31.

τῆς 16ης Φεβρουαρίου 1911.

(Τετάρτη)

Προεδρία κ. Νικολάου Α. Στράτου.

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 4 καὶ 40′ μ.μ. παρόντων 193 Βουλευτῶν, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ Πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλήν: 1) Οἱ ἀπολυθέντες εἰρηνοδίκαι καὶ γραμματεῖς ὑποβάλλουσιν ὑπόμνημα· 2) Οἱ κάτοικοι Παραβόλας αἰτοῦσιν, ὅπως ἀπαλλαγῶσι τῆς πληρωμῆς φόρων. 3) Οἱ ἐν Ἀραχώβῃ μέτοχοι τῆς «Ἀμοιβαίας» ζητοῦσιν, ὅπως ἀνακληθῇ τὸ ἱδρῦσαν τὴν «Ἀμοιβαίαν» Β. Διάταγμα. 4) Οἱ ἐν Μεσολογγίῳ μέτοχοι τῆς «Ἀμοιβαίας» ζητοῦσιν, ὅπως ἐξασφαλισθῶσι τὰ χρήματά των. 5) Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Κορινθίας ὑποβάλλει ὑπόμνημα μὲ διαφόρους σκέψεις ἐπὶ τοῦ ἀναθεωρουμένου πολιτεύματος. 6) Οἱ ἐκ Κέας μέτοχοι τῆς «Ἀμοιβαίας» αἰτοῦσιν, ὅπως διαλυθῇ ἡ ἑταιρεία «Ἀμοιβαία». 7) Οἱ ἐκ Λακωνίας κατάδικοι ζητοῦσιν χάριν. 8) Ἡ ἐκ Τρικκάλων Β. Παπαγεωργιάδου ζητεῖ χάριν διὰ τὸν κατάδικον σύζυγόν της. 9) Οἱ ἐκ Πατρῶν Δ. Διαμαντόπουλος, Π. Διαμαντόπουλος καὶ Ἐλευθερία Διαμαντοπούλου ζητοῦσιν, ὅπως τοῖς χαρισθῶσιν οἱ φόροι τῶν οἰκοδομῶν, διότι κατεστράφησαν ἐκ πυρκαϊᾶς. 10) Ὁ κατάδικος τῶν φυλακῶν Τρικκάλων Στ. Κανγαντῆς ζητεῖ χάριν. 11) Διάφοροι κατάδικοι τῶν φυλακῶν Ζακύνθου ζητοῦσιν, ὅπως τοῖς χαρισθῇ τὸ ὑπόλοιπον τῆς ποινῆς των. 12) Ὁ Νικ. Ἀγγελάκης ζητεῖ βοήθημα. 13) Ὁ βουλευτὴς κ. Νοταρᾶς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τῶν ἐπιτετραμμένων τὴν ἐπίδοσιν τῶν ποινικῶν δικογράφων προσώπων». Θέλει ἐκτυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. 14) Ὑποβάλλουσι τροπολογίας ἐπὶ ἄρθρων τινῶν τοῦ Συντάγματος οἱ βουλευταὶ κ.κ. Πολυχρονιάδης, Ξηρὸς καὶ Πετρομανιάτης. Παραπέμπεται εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ Συντάγματος ἐπιτροπήν. 15) Ὁ βουλευτὴς κ. Ἰγγλέσης ὑποβάλλει πρότασιν περὶ προσθήκης ἄρθρου εἰς τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἐπιδόσεως τῶν ποινικῶν δικογράφων». 16) Παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Λ. Κορομηλᾶ ὑποβάλλεται νομοσχέδιον «περὶ ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τοῦ φόρου τῶν ἀμπέλων, τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ τῶν περιβολίων τῆς χρήσεως 1910 καὶ περὶ παρατάσεως τῶν προθεσμιῶν τῆς εἰσπράξεως τῶν καθυστερουμένων ἐκ τῶν φόρων τούτων ἐπὶ ἐκπτώσει».

§2ΛΑΜΠΡΟΣ ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Πρὶν ἢ εἰσηγηθῶ τὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1911 ὑποβάλλω νομοσχέδιον «περὶ ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τοῦ φόρου τῶν ἀμπέλων, τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ τῶν περιβολίων τῆς χρήσεως 1910 κλπ.» τῶν μερῶν, τὰ ὁποῖα ἔπαθον ἀπὸ θεομηνίας.

§3ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εὖγε, εὖγε.

§4Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ἀπαλλάσσονται τὰ μέρη, εἰς τὰ ὁποῖα ἐγένετο πλήρης ἡ καταστροφή, εἰς δὲ τὰ μέρη, ὅπου εἶναι ὀλιγωτέρα ἡ καταστροφή, γίνεται ἔκπτωσις ἀνάλογος ἀνερχομένη εἰς 50% καὶ 60%.

§5Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὰ σεισμόπληκτα μέρη λαμβάνεται πρόνοια;

§6Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Περὶ τῶν σεισμοπλήκτων μερῶν ἐλήφθη πρόνοια ἀπ’ ἀρχῆς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῇ νέα πρόνοια, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσισε νὰ μὴ ζητήσῃ κανένα φόρον ἐκ τῶν σεισμοπλήκτων μερῶν. Ὑποβάλλω εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς τὸν τοῦ τρέχοντος ἔτους Προϋπολογισμόν· ἀλλὰ προτοῦ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν αὐτοῦ καὶ ἐξηγήσω τίνας δυσχερείας εἶχον νὰ ὑπερνικήσω, ὅπως τὸν στηρίξω ἐπὶ ἀσφαλῶν πως βάσεων, ὀφείλω νὰ προτάξω τινὰ περὶ τῶν προτέρων χρήσεων καὶ νὰ καταδείξω πόσον τὰ τοῦ παρελθόντος ἀποτελέσματα ἐπιδρῶσιν ἐπὶ τῆς διαρρυθμίσεως τοῦ παρόντος καὶ τῆς τοῦ μέλλοντος. Πολλὰ πολλάκις ἐλέχθησαν περὶ τοῦ πλημμελοῦς τοῦ παρ’ ἡμῖν ἰσχύοντος λογιστικοῦ συστήματος ὡς καὶ περὶ τῆς ἀνεπαρκείας, εἰς ἣν ἀπὸ ἐτῶν περιῆλθεν ἡ Λογιστικὴ ἡμῶν ὑπηρεσία. Ὡς ἔχουσι τὰ πράγματα, δὲν δυνάμεθα νὰ γνωρίζωμεν τὸ πραγματικὸν Ἐνεργητικὸν καὶ Παθητικὸν τοῦ Κράτους, τὸ προερχόμενον ἐκ τῶν διαφόρων λογαριασμῶν τῆς Γενικῆς Ληψοδοσίας, ὧν εἷς εἶναι καὶ ὁ λογαριασμὸς τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν Ἀπολογισμῶν. Δὲν θὰ ἐνδιατρίψω εἰς τὸ θέμα, προτιμῶν, ἀντὶ νὰ ἐπαναλάβω ὅσα πρότερον ἐλέχθησαν, νὰ ὑποβάλω ἐν καιρῷ εἰς τὴν Βουλὴν μέτρα, δι’ ὧν θὰ ἀναδιοργανωθῇ τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, ἵνα δυνηθῇ νὰ συνεχίσῃ τὴν σύνταξιν τῶν ἀπὸ τοῦ 1880 Γενικῶν Λογαριασμῶν, καταρτίζον συγχρόνως διὰ τὸ μέλλον πάντα τὰ ἐλλείποντα νῦν λογιστικὰ βιβλία, δι’ ὧν μόνον θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἔχωμεν ἀληθῆ ἔλεγχον τῆς Γενικῆς Ληψοδοσίας τοῦ δημοσίου Ταμείου. Εἶναι γνωστὸν, Κύριοι, διατί τὰ ἔξοδα ἤρξαντο ὀγκούμενα ἀπὸ τοῦ 1898 τόσον, ὥστε ν’ ἀναγκασθῶσιν αἱ Κυβερνήσεις ν’ αὐξήσωσιν ἐπανειλημμένως τὴν φορολογίαν, χωρὶς νὰ εἶναι βέβαιαι περὶ τοῦ περισσεύματος τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἡ ἀπὸ τοῦ 1899 ἐπελθοῦσα ἀξιόλογος πρόοδος τῶν ἐξ ἐμμέσων φόρων εἰσπράξεων ἦτο ἀληθῶς εὐοίωνον σημεῖον, ὅπερ ἔδωκεν ἡμῖν τὸ θάρρος νὰ προβῶμεν εἰς τὴν σύναψιν δανείων πρὸς ἐκτέλεσιν σιδηροδρομικῶν ἔργων, δανείων ἅτινα ἐβάρυναν ἀμέσως διὰ μεγάλων δαπανῶν τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους. Ἐπίσης προέβημεν εἰς τὴν ἵδρυσιν τοῦ Ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου, εἶτα δὲ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Ὀργανισμοῦ τῆς Α. Β. Υ. τοῦ Διαδόχου, ἐξ οὗ προσεδοκᾶτο ἡ ἀπὸ πολλοῦ ἀναμενομένη στρατιωτικὴ σύνταξις τῆς χώρας. Τὰ μέτρα ταῦτα ηὔξησαν τὰς δαπάνας σημαντικῶς, διότι, καὶ ὅτε ἐκρίθη ἀναγκαῖον νὰ ἀνασταλῇ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ Ὀργανισμοῦ τοῦ Διαδόχου, ὅπως βαθμηδὸν ἀποκτήσωμεν τὰ χρηματικὰ πρὸς προμήθειαν τῶν ἀπαραιτήτων στρατιωτικῶν ἐφοδίων μέσα ὡς καὶ τὰ πρὸς στρατιωτικὰς ἐγκαταστάσεις, ἠλαττώθησαν μὲν ἐπικινδύνως αἱ ὑπὲρ τῆς συντηρήσεως τοῦ στρατοῦ δαπάναι καὶ ἐμειώθη τὸ ἀξιόμαχον ἡμῶν, ἀλλὰ τὰ καταβαλλόμενα ὑπὲρ τοῦ ἀρτισυστάτου Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης οὐδόλως ἐμειώθησαν. Λόγοι πλὴν τούτου ἐπιτακτικοὶ ἠνάγκασαν ἡμᾶς ν’ αὐξήσωμεν τὰς ἐξωτερικὰς δαπάνας, ὡς ἐπίσης ἐθνικοὶ λόγοι ἐπέβαλον τὰς ὑπὲρ τῶν προσφύγων θυσίας καὶ τὴν σύναψιν δανείου πρὸς ἐγκατάστασιν αὐτῶν. Πλὴν τούτου καὶ εἰς ἄλλας μικροτέρας δαπάνας προέβημεν θαρροῦντες εἰς τὴν ἐλαστικότητα τῆς ἀποδόσεως τῶν ἐμμέσων φόρων. Ἀλλ’ ἡ ἐλαστικότης αὕτη δὲν ἠκολούθησε τὴν πρὸς τὰ ἄνω πρόοδον καὶ δι’ ἄλλους λόγους καὶ διὰ τὴν μετανάστευσιν, ἥτις ἀπὸ τοῦ 1901 ἀρξαμένη ἀφῄρει κατ’ ἔτος χιλιάδας παραγωγέων καὶ καταναλωτῶν. Ἀπ’ ἐναντίας δὲ τὰ ἐκ τῶν μέτρων, ἃ ἀνέφερον, βάρη ηὐξάνοντο ἀδιακόπως. Καὶ νῦν ἀκόμη ἡ ὑπηρεσία τῶν ἀπὸ τοῦ 1900 συναφθέντων δανείων (δρ. 2,911,000), αἱ εἰς τὰ στρατιωτικὰ ταμεῖα ἀποδόσεις (δρ. 6,552,000), αἱ ἐξωτερικαὶ δαπάναι (αὔξησις δρ. 1,300,000), τὰ ὑπὲρ τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν προσφύγων (δρ. 346,000 ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, πλὴν τῶν ἔξω αὐτοῦ δαπανῶν), ἐξογκοῦσι τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους κατὰ 12,000,000 δραχμῶν καὶ πλέον ἐν συγκρίσει πρὸς τοὺς πρὸ δεκαετίας Προϋπολογισμούς, ἐβάρυναν δὲ ἀσυγκρίτως πλειότερον τὰ διάμεσα ἔτη. Δὲν εἶναι διὰ τοῦτο ἄπορον, λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν καὶ τῶν ἄλλων δαπανῶν, μεταξὺ τῶν ὁποίων αἱ ἀναφερόμεναι εἰς τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν εἶναι ηὐξημέναι κατὰ δύο ἑκατομμύρια ἐν συγκρίσει πρὸς τὰ πρὸ δεκαετίας καταβαλλόμενα, αἱ δὲ ἀναφερόμεναι εἰς τὰς συντάξεις παρουσιάζουσι μέσην ἐτησίαν πρόοδον δρ. 200,000 ἀπὸ δεκαετίας, δὲν εἶναι, λέγω, ἄπορον διατί, παρὰ τὰς ἀλλεπαλλήλους φορολογικὰς ἐπιβαρύνσεις, δὲν ἠδυνήθημεν ν’ ἀσφαλίσωμεν τὰ περισσεύματα ἐν τοῖς Ἀπολογισμοῖς ἡμῶν. Ἄλλο εἶναι τὸ ζήτημα ἂν ἠκολουθήσαμεν μεμετρημένην οἰκονομικὴν πορείαν σπεύσαντες νὰ προεξοφλήσωμεν οὕτω βιαίως τὸ μέλλον καὶ μὴ ἀναβαλόντες ἐπί τινα χρόνον δαπάνας τινάς, τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ ἐν στενῷ Προϋπολογισμῷ, οἷος εἶναι ὁ ἡμέτερος, καὶ ἡ παραμικρὰ αἰτία δύναται νὰ ἀνατρέψῃ τὰς καλλίστας τῶν προβλέψεων. Αἱ ταμιακαὶ δυσχέρειαι, εἰς ἃς ἕνεκα τῶν ἀνωτέρω λόγων πάλιν ἐνεπέσαμεν, ἐπέδρασαν ἐπὶ τῆς ὅλης τοῦ Κράτους καταστάσεως, κατέστησαν ἡμᾶς ἀψύχους ἐν ὥρᾳ κρισιμωτάτῃ καὶ ἔρριψαν ἡμᾶς εἰς δεινὴν κρίσιν, ἀφ’ ἧς τώρα μόλις ἐξερχόμεθα. Καὶ ὅμως, ἐὰν ἐξετάσητε ὄχι τοὺς Προϋπολογισμούς, ἀλλὰ τοὺς ἀπὸ τοῦ 1898 προσωρινοὺς Ἀπολογισμούς, θὰ ἴδητε παραδόξως τοὺς πλείστους τούτων κλείοντας μὲ μεγάλα περισσεύματα. Οἱ ἀπὸ τοῦ 1898 μέχρι τοῦ 1908 Ἀπολογισμοὶ δεικνύουσι πλεονάσματα 145,129,000 δρχ. Ἐλλείψει τῶν μέσων, ὅπως γνωρίσωμεν τὸ ἀκριβὲς πόρισμα τῆς Γενικῆς Ληψοδοσίας τοῦ Κράτους καὶ ἐξελέγξωμεν πῶς καὶ ποῦ κατανέμονται αὐτὰ τὰ ἑκατομμύρια, ἐγένετο πέρυσι, τῇ διαταγῇ τοῦ τότε Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κ. Σ. Δραγούμη, ἐπίπονος ἐργασία ὑπὸ τοῦ διευθυντοῦ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, ὅπως ἐξακριβωθῶσι τ’ ἀποτελέσματα ταῦτα, ὡς καὶ τὰ τόσα ἔξω τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐλλείμματα τοῦ λογαριασμοῦ τῆς ληψοδοσίας τῶν δήμων ἐκ προκαταβολῶν τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Ἡ γενομένη ἐργασία ἔλαβεν ὡς βάσιν τὸ ἔτος 1898, ἀπὸ τοῦ ὁποίου, μετὰ τὰ συναφθέντα τότε δάνεια πρὸς κάλυψιν τῶν προτέρων ἐλλειμμάτων καὶ τοῦ κυμαίνοντος χρέους, νέα ἄρχεται περίοδος. Τὸ πόρισμα τῆς ἐξελέγξεως εἶναι τὸ ἑξῆς: Ἀντὶ δραχμῶν 145,129,000, τὰ ἀπὸ τοῦ 1898–1908 πλεονάσματα τῶν Ἀπολογισμῶν εἶναι μόνον 9,742,000 δραχ. περίπου. Διότι οἱ Ἀπολογισμοὶ περιέλαβον ἔκτακτα ἔξοδα ἀναφερόμενα εἰς ἔξοδα τῶν πρὸ τοῦ 1898 χρήσεων, πρὸς τακτοποίησιν κυμαινόντων χρεῶν καὶ ἐλλειμμάτων (δρ. 81,433,000). Ἐπίσης, ἐνῷ ἀνέγραφον ἔκτακτα ἔσοδα ἐκ δανείων (ὡς τὰ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Δεμερλῆ), δὲν ἀνέγραψαν καὶ τὰ ἀντίστοιχα αὐτῶν ἔκτακτα ἔξοδα (δρ. 46,161,000). Πλὴν τούτου περιλαμβάνουσιν ἔσοδα εἰκονικά, λόγῳ τάξεως ἢ ἀταξίας, ὅπως θέλετε, εἰσαχθέντα, ὡς λ. χ. ἔσοδα δι’ ἀπόσβεσιν ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας (δρ. 4,000,000), ἢ ἔσοδα ἐκ νομισματικῆς διαφορᾶς ἀνήκοντα εἰς ἔξω τοῦ Προϋπολογισμοῦ λογαριασμούς. Ταῦτα πάντα τὰ ἀνοικείως ἐγγραφέντα ἔσοδα ἀνέρχονται εἰς δρ. 135,387,000 καὶ καταβιβάζουσι τὸ πλεόνασμα τῶν ἀπὸ τοῦ 1898–1908 Ἀπολογισμῶν εἰς δρ. 9,742,000. Ἀτυχῶς καὶ τοῦτο τὸ ἐξαγόμενον εἶναι ἀνώτερον τοῦ ἀληθοῦς, διότι περιλαμβάνει πλὴν ἄλλων καὶ ἔσοδα ἐκ νομισματικῆς διαφορᾶς ταχυδρομικῶν ἐπιταγῶν μὴ ἀνήκοντα εἰς Προϋπολογισμούς. Διέταξα νὰ ἐξελεγχθῇ ἡ μερὶς αὕτη, καὶ θὰ δώσω ὑμῖν προσεχῶς ἀκριβέστατον ἀριθμόν, ἐξ οὗ θὰ καταδειχθῇ, ὅτι οἱ ἀπὸ τοῦ 1898–1908 Ἀπολογισμοί, πλὴν δύο ἢ τριῶν, κατέληξαν ὅλοι εἰς ἐλλείμματα. Ἀλλ’ ὅμως καὶ τὰ πτωχὰ ταῦτα ἀποτελέσματα, δεικνύοντα πρὸς τίνας ταμιακὰς στενοχωρίας ἐβαίνομεν, ἀνατρέπονται καθ’ ὁλοκληρίαν, ἕνεκα τῶν ἔξω τῶν Ἀπολογισμῶν ἐλλειμμάτων τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Τὰ ἀπὸ τοῦ 1896 νέα ταῦτα ἐλλείμματα συνεποσοῦντο μέχρι τέλους τῆς χρήσεως 1908 εἰς δραχ. 20,995,000, ἦσαν δηλαδὴ ὑπερδιπλάσια τῶν ἄνω ἀναφερομένων πλεονασμάτων τῶν Ἀπολογισμῶν, καὶ τὸ ἐκ τῶν δύο τούτων μερίδων τῆς Ληψοδοσίας τοῦ Κράτους ἐξαγόμενον καταλήγει εἰς ἔλλειμμα δραχ. 11,253,000. Ἡ χρῆσις τοῦ 1908, ἧς τὸ ἔλλειμμα εἶναι πολὺ ἀνώτερον τοῦ ἐν τῷ Ἀπολογισμῷ ἀναγραφομένου ἐκ δρ. 7,318,113 (τὸ ἔλλειμμα εἶναι δρ. 7,622,182, πλὴν τῆς ἐκ ταχυδρομικῶν ἐπιταγῶν καὶ ἄλλων εἰκονικῶν ἐσόδων νομισματικῆς διαφορᾶς), ἐπεδείνωσαν ἄκρως τὴν τοῦ δημοσίου Ταμείου στενοχωρίαν. Ἀφῆκεν ἡ χρῆσις αὕτη ἀπλήρωτα ὑπόλοιπα, συμποσούμενα κατὰ μὲν τὸν Ἀπολογισμὸν εἰς δραχμὰς 2, 451, 000, πράγματι ὅμως ἀνερχόμενα εἰς δραχμὰς 4,765,000, ἃς ἀνέλαβον νὰ πληρώσωσιν αἱ ἑπόμεναι χρήσεις. Τὴν δ’ ἐκ τῶν ὀφειλῶν τούτων γεννηθεῖσαν ἔκρυθμον κατάστασιν ἦλθε νὰ χειροτερεύσῃ ἔτι μᾶλλον ἡ ἑπομένη χρῆσις, ἡ τοῦ 1909, ἥτις ἐπίσης ἔκλεισε μὲ μέγα ἔλλειμμα. Ὁ τοῦ 1909 Προϋπολογισμὸς ἐψηφίσθη φέρων:

Αἱ προβλέψεις αὗται ἀνετράπησαν ἄρδην καὶ ἐν τοῖς ἐσόδοις καὶ ἐν τοῖς ἐξόδοις. Ὁ προσωρινὸς Ἀπολογισμός, ὅστις μέλλει ὁσονούπω νὰ δημοσιευθῇ, ἀναγράφει ἐξ ἐσόδων τακτικῶν δραχμὰς 122,329,321. Ἀλλ’ ὁ Ἀπολογισμὸς τοῦ 1909 πάσχει τὸ αὐτὸ πάθος ὡς καὶ οἱ τῶν προηγουμένων ἐτῶν, ἀναγράφων εἰκονικὰς εἰσπράξεις, ἐξ ὧν μόνον αἱ ἀναφερόμεναι εἰς τὸν λογαριασμὸν τῆς ἐκ νομισματικῆς διαφορᾶς ζημίας τοῦ δανείου Πειραιῶς–Δεμερλῆ ἀνέρχονται εἰς δραχ. 846,958, διανεμόμεναι εἰς τὰ τακτικὰ καὶ ἔκτακτα ἔξοδα. Οὕτως αἱ τοῦ 1909 εἰσπράξεις ὑστέρησαν τῶν προβλεφθεισῶν κατὰ ποσὸν ἀνώτερον τῶν δραχμῶν 6,085,995 (δρ. 127,568,358–121,482,363), ταραχθεῖσαι οὐσιωδῶς καὶ ἕνεκα τῆς κατ’ Αὔγουστον ἐκραγείσης ἐσωτερικῆς κρίσεως. Ἐν τοῖς τακτικοῖς ἐξόδοις ἔχομεν σημαντικὰς αὐξήσεις, διότι ἐδαπανήθησαν δραχ. 127,220,000, ἤτοι 2,898,000 ἐπὶ πλέον τῶν ψηφισθεισῶν. Ὁ Ἀπολογισμὸς ἄλλως διαφέρει τοῦ Προϋπολογισμοῦ, περιλαβὼν ἔκτακτα ἔσοδα ἐκ τοῦ Θεσσαλικοῦ δανείου καὶ ἔκτακτα ἔξοδα ὑπὲρ τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν προσφύγων καὶ ὑπὲρ τοῦ Ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου, καταλήγει δὲ ὡς ἑξῆς:

Οὕτω τὸ ἔλλειμμα ἀνέρχεται εἰς δρ. 11,227,283. Λαμβανομένων δὲ ὑπ’ ὄψιν καὶ τῶν εἰκονικῶν ἐσόδων, περὶ ὧν ἀνέφερον, ἐκ δρ. 846,958, τὸ ἔλλειμμα ἀναβιβάζεται εἰς δρ. 12,074,000 τοὐλάχιστον. Παρατηρητέον ὅμως ὅτι ἡ παροχὴ εἰς τὸ Ταμεῖον τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου, ἥτις κατεβλήθη κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος 1910, ληφθεῖσα ἐκ τοῦ δανείου τῶν 40 ἑκατομμυρίων φράγκων, κακῶς ἀνεγράφη ἐν ταῖς δαπάναις τοῦ 1909, ὤφειλε δὲ ν’ ἀναγραφῇ ἐν ταῖς τοῦ 1910. Ἔξω δὲ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἡ χρῆσις τοῦ 1909 ἔμελλε νὰ καταλίπῃ ἔλλειμμα τοῦ λογαριασμοῦ τῆς Στοιχειώδους Ἐκπαιδεύσεως ἐκ δρ. 1,731,000 περίπου. Πλὴν τούτου ἤρξατο καὶ τὸ Γεωργικὸν Θεσσαλικὸν ταμεῖον βαρῦνον διὰ τῆς διαχειρίσεώς του τὸ δημόσιον Ταμεῖον. Τὰ τοῦ 1908 καὶ 1909 ἐλλείμματά του ἀνέρχονται εἰς δρ. 464,345 (δρχ. 20,103 τὸ 1908 καὶ 444,242 τὸ 1909). Ὥστε ἐκ τῶν τριῶν τούτων κεφαλαίων, τοῦ Ἀπολογισμοῦ, τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως καὶ τοῦ Θεσσαλικοῦ Ταμείου, τὰ τοῦ 1909 ἐλλείμματα συμποσοῦνται εἰς δρ. 14,269,000, ἅτινα προστιθέμενα εἰς τὰ μέχρι τοῦδε τοῦ 1908 ἐξευρεθέντα ἀναβιβάζουσι τὸ ἐκ τῶν μερίδων τούτων ἔλλειμμα εἰς δρχ. 25,522,000, μέχρι τέλους τῆς χρήσεως 1909. Τὸ ποσὸν τοῦτο δύναται νὰ ἐλαττωθῇ κατά τι ἐκ τῶν παρακρατουμένων δημοτικῶν εἰσπράξεων πρὸς κάλυψιν ἐλλειμμάτων στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως παρελθουσῶν χρήσεων, ἀλλ’ ὅμως θ’ αὐξηθῇ ἀσυγκρίτως πλειότερον, ὅταν ἀφαιρεθῶσιν ἐκ τῶν ἐσόδων τῶν Ἀπολογισμῶν τοῦ Κράτους τὰ ἀνοικείως ἐγγραφέντα ἐκ νομισματικῆς διαφορᾶς ἔσοδα, τὰ ἀνήκοντα εἰς ἔξω αὐτῶν λογαριασμούς. Ἐνῷ δὲ τὰ ἀποτελέσματα, εἰς ἃ ἔμελλε νὰ καταλήξῃ ἡ τοῦ 1909 χρῆσις, ἦσαν ἀρκούντως καταφανῆ πρὸ τοῦ τέλους τοῦ ἔτους, ἡ ἐπελθοῦσα κρίσις ἐπέβαλεν ἐπιτακτικῶς τὴν λῆψιν μέτρων ὑπὲρ τῆς στρατιωτικῆς παρασκευῆς τῆς χώρας. Συνετάχθησαν καὶ ἐψηφίσθησαν ἐν τάχει νέοι νόμοι αὐξάνοντες τὰ ἔμμεσα τέλη, ἐζητήθησαν πιστώσεις μεγάλαι διὰ τὴν ναυτικὴν ἡμῶν παρασκευὴν καὶ παρεσκευάσθη τὸ Κράτος νὰ συνάψῃ μέγιστον δάνειον, ἵνα ὄχι μόνον ἐξαρκέσῃ ἡ χώρα εἰς τὸν ἐξοπλισμὸν αὐτῆς, ἀλλὰ καὶ ἐξοφλήσῃ τὸ χρέος τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, προβῇ δὲ καὶ εἰς ἄλλας μεγάλας δαπάνας. Μόνον ἡ σύναψις τοῦ μεγάλου δανείου θὰ ἐβάρυνε τὸ μέλλον δι’ ὑπηρεσίας 6,600,000 δρχ., ἐὰν συνήπτετο τὸ ἐκ δρχ. 150,000,000 πρῶτον μέρος αὐτοῦ, διὰ τὴν κάλυψιν τῶν ὁποίων δὲν ἐλαμβάνετο ἐπαρκὴς πρόνοια. Διότι ὄχι μόνον τὸ ἐν σχεδίῳ μονοπώλιον τῆς σακχάρεως δὲν θὰ ηὔξανεν αἰσθητῶς τὰς τοῦ Δημοσίου προσόδους, ἀλλὰ καὶ οἱ ψηφισθέντες νέοι φόροι, ὧν ἡ ἀπόδοσις ὑπελογίσθη διὰ τὸ 1910 εἰς δρ. 7,654,000, καὶ ἐὰν πράγματι ἠδύναντο ταχέως ν’ ἀποδώσωσι τὸ ποσὸν τοῦτο, πάλιν δὲν ἦσαν ἱκαναὶ νὰ καλύψωσι τὰ αὐξηθέντα τοῦ Προϋπολογισμοῦ βάρη. Ἀλλά, ὡσὰν μὴ ἤρκει τοῦτο, ἐκρίθη σκόπιμον, ἀκριβῶς καθ’ ἣν στιγμὴν ἐζητοῦντο παρὰ πάντων νέαι θυσίαι, ἵνα τὸ Κράτος ἀνθέξῃ εἰς τὸν ὄγκον τῶν ὑποχρεώσεων, αἵτινες ἔμελλον νὰ βαρύνωσιν ἐπ’ αὐτοῦ, ἐκρίθη σκόπιμον νὰ καταργηθῶσι δύο ἄμεσοι φόροι ἀποδίδοντες 3 περίπου ἑκατομμύρια δραχμῶν εἰς τὸ Κράτος, ν’ ἀπαλλαγῇ δηλαδὴ ἡ ἐκ δημητριακῶν καρπῶν παραγωγὴ ὡς καὶ ἡ παραγωγὴ τοῦ οἴνου πάσης ὑπὲρ τῆς πατρίδος εἰσφορᾶς. Διὰ τῆς καταργήσεως τῶν δύο τούτων φόρων κατέπιπτεν ἡ ἐκ τῶν νέων φορολογικῶν μέτρων αὔξησις τῶν ἐτησίων πόρων τοῦ Κράτους εἰς 4,650,000 δραχμῶν, ἐνῷ ηὐξάνοντο αἱ στρατιωτικαὶ δαπάναι καὶ ἔμελλεν ὁ Προϋπολογισμὸς νὰ ἐπιβαρυνθῇ διὰ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ μεγίστου μέρους τοῦ δανείου. Εἶναι ἀληθῶς εὐτύχημα, ὅτι τὸ ὅλον τοῦ σχεδίου τούτου δὲν ἐξετελέσθη καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἡ ψηφίσασα τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1910 ἐμετρίασεν αὐτὸ ἐν τῇ ἐφαρμογῇ, περιορισθεῖσα εἰς τὴν ἐπιτυχῆ σύναψιν δανείου ἀρκοῦντος νὰ καλύψῃ τὸ πλεῖστον τῶν ἐλλειμμάτων, ἀρκοῦντος πλὴν τούτου εἰς τὴν ἀποπληρωμὴν τοῦ ἀγορασθέντος θωρηκτοῦ καταδρομικοῦ. Ἐὰν ἐφηρμόζετο πλήρως τὸ σχέδιον ἐκεῖνο, εἶναι βέβαιον ὅτι θὰ εἰσηρχόμεθα ταχέως εἰς νέαν οἰκονομικὴν κρίσιν, διότι τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ καλύψωσι τὰ νέα βάρη, θὰ ἠναγκαζόμεθα δὲ νὰ θυσιάσωμεν ὁλόκληρον τὸ πρόγραμμα τῆς στρατιωτικῆς ἡμῶν παρασκευῆς. Ὁ ψηφισθεὶς Προϋπολογισμὸς τοῦ 1910, ὅστις ἐξ ἀνάγκης κατηρτίσθη ἐν πολλῇ βίᾳ, δι’ ἁπλῆς περικοπῆς τοῦ εἰς τὴν Βουλὴν ὑποβληθέντος, ἀνέγραψεν:

Μεταξὺ τῶν ἐσόδων περιελαμβάνοντο καὶ δραχμαὶ 2,200,000 ἐκ τοῦ μονοπωλίου τῆς σακχάρεως, ὅπερ ὑπετίθετο ὅτι θὰ ἱδρύετο κατὰ τὸ τέλος τοῦ ἔτους. Ὁ νόμος δὲν ἐφηρμόσθη, δέον δὲ νὰ ἀφαιρεθῶσι ταῦτα καὶ νὰ καταβιβασθῶσι τὰ προϋπολογισθέντα εἰς δραχ. 139,360,607, ἵνα συγκριθῶσι πρὸς τὰ πιθανὰ ἀποτελέσματα. Γενομένης ὑπ’ ἐμοῦ τὸν παρελθόντα Δεκέμβριον τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων συμφώνως πρὸς τὰ μέχρι τότε γνωστὰ ἀποτελέσματα, τὰ πιθανῶς εἰσπραχθησόμενα ὑπελογίσθησαν εἰς 133,300,000 δραχμῶν περίπου (μὴ συνυπολογιζομένου τοῦ φόρου τοῦ εἰσοδήματος), συμφώνως πρὸς τὸν ἀκόλουθον πίνακα: Προϋπολογισθέντα, εἰσπραχθέντα μέχρι τέλους Δεκεμβρίου 1910 καὶ εἰσπραχθησόμενα μέχρι τέλους τῆς χρήσεως 1910 ἔσοδα τῆς χρήσεως ταύτης.

Τὰ ἐκ τῶν νέων φόρων εἰσπραχθησόμενα ὑπολογίζονται εἰς δραχ. 5,250,455, μὴ συνυπολογιζομένου τοῦ φόρου τοῦ εἰσοδήματος (οὗ ἡ ἀπόδοσις κατὰ τὸ 1910 ἴσως θ’ ἀνήρχετο εἰς δραχ. 400,000), ὡς δεικνύει ὁ κατωτέρω πίναξ:

Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ ἔξοδα, ὁ ψηφισθεὶς Προϋπολογισμὸς τοῦ 1917 ἀνέγραψεν.

Ἀλλ’ ὅμως μὴ ἐφαρμοσθέντος τοῦ περὶ μονοπωλίου τῆς σακχάρεως νόμου δέον νὰ ἐκπεσθῶσι δρχ. 2,020,006, ἵνα συγκριθῶσι ταῦτα πρὸς τὰ πιθανὰ ἀποτελέσματα. Ἐπίσης πολλαὶ ἄλλαι πιστώσεις, ἰδίᾳ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν, τῶν Στρατιωτικῶν, τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῶν Ἐσωτερικῶν θ’ ἀφήσωσιν ἀδιάθετα ὑπόλοιπα, τὰ ὁποῖα, κατὰ τὴν γενομένην τὸν παρελθόντα Δεκέμβριον ἀναθεώρησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, θ’ ἀνέλθωσι πιθανῶς εἰς δρ. 11,410,000. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἀντὶ τούτων πολλὰ ἄρθρα δαπανῶν ἀπῄτησαν ἀναπληρωματικὰς πιστώσεις, ὧν πρό τινων ἡμερῶν ἐψηφίσθησαν τὰ νομοσχέδια. Αὗται ἀνέρχονται εἰς δραχμ. 5,674,428. Ἐὰν καταστρώσῃ τις καθ’ Ὑπουργεῖον τὰς ἀδιαθέτους ὑπολειφθησομένας ὡς καὶ τὰς αἰτηθείσας πιστώσεις, θὰ ἔχῃ τὸν ἀκόλουθον πίνακα:

Κατὰ τὸν πίνακα τοῦτον αἱ πιθαναὶ δαπάναι τοῦ 1910 θ’ ἀνέλθωσιν εἰς 134,300,000 δραχ. περίπου, καθ’ ὅσον δύναταί τις ἀπὸ τοῦδε νὰ προΐδῃ. Μέχρις ὅμως τοῦ τέλους τῆς χρήσεως εἶναι δυνατὸν νὰ ζητηθῶσι καὶ ἄλλαι τινὲς πιστώσεις, νὰ ἐλαττωθῶσι δὲ αἱ ἀδιάθετοι, καὶ νὰ ἀνέλθωσιν οὕτω τὰ ἔξοδα εἰς δρ. 134,500,000 περίπου, τὸ δ’ ἔλλειμμα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τούτου ν’ ἀναβιβασθῇ ἴσως εἰς 1,200,000 δρ. Ἀλλ’ ὁ Ἀπολογισμὸς τοῦ 1910 δὲν θὰ ἔχῃ τὸν ἄνω τύπον καὶ ἀντὶ νὰ καταλήξῃ εἰς ἔλλειμμα θὰ καταλήξῃ εἰς περίσσευμα. Διότι θ’ ἀναγραφῇ ἐν αὐτῷ ὁλόκληρον τὸ προϊὸν τοῦ διὰ προκαταβολῆς συναφθέντος δανείου τῶν 40,000,000 φράγκων, ὡς θ’ ἀναγραφῶσι καὶ τὰ τοῦ δανείου ἔξοδα καὶ αἱ ἄλλαι ἔκτακτοι δαπάναι, δι’ ἃς ἐζητήθησαν ἤδη πρόσθετοι πιστώσεις. Θὰ προστεθῶσι δηλαδὴ 40,000,000 εἰς τὰ ἔσοδα καὶ θ’ ἀναβιβασθῶσι ταῦτα εἰς 173,300,000 δραχμῶν. Εἰς δὲ τὰ ἔξοδα θὰ ἐγγραφῶσιν αἱ τοῦ δανείου δαπάναι ἀνερχόμεναι εἰς δρ. 2,815,000 καὶ ἡ ὑπὲρ τοῦ Ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου παροχὴ ἐκ δρ. 10,428,273, δι’ ὧν τὸ ὅλον τῶν δαπανῶν τοῦ Ἀπολογισμοῦ θ’ ἀνέλθῃ πιθανῶς εἰς 147,750,000 δραχ. καὶ ἡ χρῆσις τοῦ 1910 θὰ καταλήξῃ εἰς περίσσευμα δραχ. 25,550,000 ὡς ἔγγιστα, δι’ ὧν καλύπτονται περίπου τὰ μέχρι τέλους τῆς χρήσεως τοῦ 1909 ἐλλείμματα τῶν Ἀπολογισμῶν καὶ τὰ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ὡς καὶ τὰ τοῦ Γεωργικοῦ Θεσσαλικοῦ Ταμείου. Μένουσι δ’ ἔξω ἐξ αὐτῶν τὰ τοῦ 1910 ἐλλείμματα ἐκ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως καὶ τὰ τοῦ Θεσσαλικοῦ Ταμείου. Τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο εἶναι πολὺ ἀνώτερον ἐκείνου, ὅπερ προσεδοκᾶτο, ὅτε συνήπτετο τὸ δάνειον τῶν 40,000,000. Τότε καὶ τὸ τοῦ 1909 καὶ τὸ τοῦ 1910 ἔλλειμμα προεβλέπετο μεγαλείτερον. Ἀποδίδεται δι’ αὐτοῦ ποιά τις ἄνεσις εἰς τὸ δημόσιον Ταμεῖον, ὅπερ δύναται νὰ εἶναι ἐνήμερον ἐν ταῖς πρὸς τὰ δύο στρατιωτικὰ ταμεῖα καταβολαῖς του. Ἐν τούτοις παρὰ τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο ἡ ἀλήθεια εἶναι, ὅτι καὶ ἡ τοῦ 1910 χρῆσις, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰς συνήθεις αὐτῆς δαπάνας, καταλήγει εἰς ἔλλειμμα καὶ ὅτι αἱ συνθῆκαι, ὑφ’ ἃς ἔμελλε νὰ καταρτισθῇ ὁ τοῦ 1911 Προϋπολογισμός, ἦσαν τοσούτῳ μᾶλλον δυσμενεῖς, ὅσῳ ἕνεκα τῶν πέρυσι ψηφισθέντων νόμων οὗτος ἔμελλε νὰ ἔχῃ ὄχι μόνον πολὺ ὀλιγωτέρους τῶν τοῦ 1910 πόρους, ἀλλὰ καὶ δαπάνας ἀνωτέρας αὐτοῦ. Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν αὐτοῦ ἀρχόμενος ἀπὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων. Τὰ βάρη, ἅτινα προσετέθησαν εἰς τὰς δαπάνας τοῦ 1911, εἶναι τὰ ἑξῆς: Πρῶτον οἱ τόκοι τοῦ πρό τινων μηνῶν συναφθέντος δανείου αὐξάνουσι, τό γε νῦν ἔχον, τὰς δαπάνας τοῦ δημοσίου χρέους κατὰ δύο ἑκατομμύρια δραχ. (Ὅταν ἐκδοθῇ τὸ τμῆμα τοῦτο τοῦ δανείου ὑπὸ τὸν τύπον 4% ἡ ὑπηρεσία του, σὺν τῷ χρεολυσίῳ, θ’ ἀνέλθῃ εἰς 2,160,000 δρ.). Δεύτερον ἡ πέρυσι ψηφισθεῖσα κατάργησις τοῦ φόρου τῶν ἀμπέλων προσέθηκεν εἰς τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους διακοσίας χιλιάδας δραχμῶν, ἃς ὀφείλει ν’ ἀποδίδῃ τοῖς δήμοις, δι’ ὃν δημοτικὸν πόρον οὗτοι ἀπώλεσαν σὺν τῷ δημοσίῳ φόρῳ. Ἀλλ’ ἐπέβαλε καὶ ἄλλην ἐκ τούτου δαπάνην, δυναμένην ν’ ἀνέλθῃ εἰς 200,000 δραχμῶν, ὑπὲρ τῶν ταμείων ἀμύνης τῆς οἰνοπαραγωγῆς, ἐξ ἧς ἀναγράφονται ἐφέτος μόνον 50,000, διότι δὲν ἀνηγγέλθη ἡ σύστασις πολλῶν τοιούτων ταμείων. Πλὴν τούτων, ἕνεκα τῶν περὶ ἐκκαθαρίσεως νόμων, ἡ αὔξησις τῶν δαπανῶν τοῦ κεφαλαίου τῶν συντάξεων ἀνέρχεται εἰς δρ. 683,500. Ἐπίσης βαρύνεται ἀκόμη ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1911 διὰ προσθέτων ἐξόδων δρ. 606,000 ἕνεκα τῆς ἱδρύσεως τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, ὅπερ ἀναγράφει ὑπὲρ τῆς παραγωγῆς τῆς χώρας πιστώσεις ἢ μὴ ὑπαρχούσας ἢ ἀνεπαρκῶς ὑπαρχούσας πρότερον. Ἐν τούτοις παρὰ τὰς ἐπιβεβλημένας ταύτας αὐξήσεις, αἵτινες συμποσοῦνται εἰς δρ. 3,640,000, τὰ ἔξοδα τοῦ 1911 ὁρίζονται εἰς δραχ. 135,094,473, ἤτοι εἶναι κατώτερα τῶν πέρυσι ψηφισθέντων ἐκ δρ. 140,026,457 κατὰ 4,932,000 δρ. Προστιθεμένων δὲ καὶ τῶν δρ. 3,640,000, ὧν ἦτο ἀπηλλαγμένος ὁ τοῦ 1910 Προϋπολογισμός, ἡ ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰ ἀναβιβάζεται εἰς δρ. 8,572,000 περίπου. Ἀληθῶς ὁ τοῦ 1910 Προϋπολογισμὸς περιλάμβανεν ἐκτάκτους δαπάνας ὑπὲρ τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν προσφύγων πολὺ ἀνωτέρας τῶν τῆς παρούσης χρήσεως, διότι εἶχεν ἀκόμη νὰ δαπανήσῃ τὸ ὑπόλοιπον τοῦ Θεσσαλικοῦ δανείου τῆς βʹ σειρᾶς ἐκ δρχ. 1,600,000, ὅπερ εἰσήγαγεν ὁλόκληρον ἐν τοῖς ἐσόδοις αὐτοῦ. Ἐφέτος ἀναγράφονται ἐν τῷ κεφαλαίῳ τούτῳ μόνον 225,000 δρ., δηλαδὴ ὅσα ἀπέμειναν ἀδιάθετα ἐκ τοῦ ὑπολοίπου τοῦ δανείου. Ἐπίσης πέρυσιν ἀνεγράφετο δαπάνη δρ. 2,020,000 διὰ τὴν προμήθειαν σακχάρεως, διότι ὑπελαμβάνετο ὅτι θὰ ἱδρύετο τὸ μονοπώλιον αὐτῆς κατὰ τὸ τέλος τοῦ ἔτους. Εἶναι γνωστόν, ὅτι καὶ δι’ ἄλλους λόγους καὶ διὰ τὴν ἐπελθοῦσαν ὕψωσιν ἐν τῇ τιμῇ τῆς σακχάρεως δὲν ἐφηρμόσθη ὁ περὶ μονοπωλίου αὐτῆς νόμος. Ἐφέτος ἀναγράφονται δρ. 10,000 μόνον διὰ τὸ τῆς σακχαρίνης μονοπώλιον. Εἶχε πλὴν τούτου ὁ τοῦ 1910 Προϋπολογισμὸς δαπάνας ὑπὲρ κεκλεισμένων χρήσεων, ὑπερβαινούσας τὸ σύνηθες μέτρον, ἀνέγραφε δὲ καὶ μεγάλας ὑπὲρ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν πιστώσεις, αἵτινες ἄλλως δὲν ἠδύναντο νὰ πραγματοποιηθῶσιν. Ἀλλ’ ὅμως ἀντιθέτως πρὸς ταῦτα εἶχεν ἀπιθάνως περικόψει ἄλλας δαπάνας, ἐνῷ πᾶς τις ἐγίνωσκεν, ὅτι θὰ ἐζητοῦντο ἀμέσως διὰ τοῦτο ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις, ὡς ἐγένετο ἐν τοῖς Ὑπουργείοις τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ Ἐσωτερικῶν, κατὰ μέρος δὲ καὶ ἐν ἄλλαις ὑπηρεσίαις. Ἐν τῇ συντάξει τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1911 προσεπαθήσαμεν ν’ ἀναγράψωμεν ἐν πάσῃ ἀληθείᾳ καὶ εἰλικρινείᾳ τὰς δαπάνας, ἐφ’ ὅσον αὗται δύνανται ἀνθρωπίνως νὰ προβλεφθῶσι, συμφώνως καὶ πρὸς τὰ τοῦ τελευταίου ἔτους ἀποτελέσματα. Ἐὰν κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ παρουσιασθῶσί τινες ἐπὶ πλέον διαφοραί, αὗται, καθ’ ὅσον δυνάμεθα ἀπὸ τοῦδε νὰ κρίνωμεν, θὰ εἶναι τῆς αὐτῆς τάξεως ὡς καὶ αἱ πιθανῶς παρουσιασθησόμεναι ἐπὶ ἔλαττον διαφοραὶ καὶ δὲν θὰ μεταβάλωσιν οὐσιωδῶς τὸ ὅλον. Βεβαίως ἀπρόοπτα γεγονότα δύνανται νὰ ἐπιβάλωσιν ἡμῖν ἐκτάκτους δαπάνας. Ἀλλ’ ὅμως ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ Κυβέρνησις θὰ προνοήσῃ περὶ τῶν μέτρων, δι’ ὧν θὰ καλυφθῶσιν αὗται. Αἱ μεταξὺ τῶν προϋπολογισμῶν τῶν ἐξόδων τοῦ 1910 καὶ 1911 διαφοραὶ καταφαίνονται ἐν τῷ ἀκολούθῳ πίνακι

Ἀναγράφομεν τὰς τοῦ 1910 δαπάνας καθ’ ὑπηρεσίας, ὡς αὗται ἐψηφίσθησαν. Ἀλλ’ ὅμως διὰ τὴν σύγκρισιν τῶν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας ἐξόδων δέον νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ περιλαμβανόμεναι πέρυσιν ἐν τοῖς Ὑπουργείοις τῶν Ἐσωτερικῶν, τῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ τῶν Οἰκονομικῶν. Τότε δὲ τῶν τριῶν τούτων ὑπηρεσιῶν οἱ ἀριθμοὶ μεταβάλλονται ὡς ἑξῆς:

Συνήθως κατὰ τὴν ὑποβολὴν τῶν Προϋπολογισμῶν παραβάλλονται αἱ αἰτούμεναι πιστώσεις οὐχὶ πρὸς τὰς διὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ψηφισθείσας, ἀλλὰ πρὸς τὸ ποσόν, εἰς ὃ ἀναβιβάζονται αὗται σὺν ταῖς αἰτηθείσαις ἀναπληρωματικαῖς. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι τοιουτοτρόπως πᾶς τις εἶναι ἱκανὸς νὰ καταρτίσῃ Προϋπολογισμὸν κατὰ πολλὰ ἑκατομμύρια κατώτερον τοῦ προηγουμένου. Ἵνα ἡ σύγκρισις εἶναι δικαία — ἐφ’ ὅσον τοὐλάχιστον κρατεῖ τὸ ὑφιστάμενον σύστημα καὶ δὲν ἐπανορθοῦμεν τοὺς ὑπολογισμοὺς διαρκούσης τῆς χρήσεως — πρέπει νὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν καὶ αἱ ὑπολειφησόμεναι ἀδιάθετοι πιστώσεις, ὡς ἐπράξαμεν τοῦτο ἐξετάζοντες τὰ πιθανὰ ἀποτελέσματα τῆς χρήσεως τοῦ 1910. Θὰ ἐπαναλάβω τὴν σύγκρισιν ταύτην κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Νῦν ἀρκοῦμαι εἰς τὰς ἑξῆς βραχείας παρατηρήσεις παραβάλλων τὰς πέρυσι ψηφισθείσας πιστώσεις πρὸς τὰς ἐφέτος ζητουμένας. Αἱ μεγάλαι ἐπὶ πλέον διαφοραὶ ἀναφέρονται, ὡς προεῖπον, ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Δημοσίου Χρέους, ἐκ τῶν τόκων τοῦ νέου δανείου τῶν 40,000,000 καὶ ἐξ αὐξήσεως τῶν διὰ τοῦ συμβιβασμοῦ ἀνηκόντων τοῖς ὁμολογιούχοις πλεονασμάτων, ἐν ταῖς συντάξεσιν, ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐν ᾧ ἀναγράφονται δρ. 35,250 ἐπὶ πλέον διὰ τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν, δρ. 237,700 διὰ τὴν διπλωματικὴν καὶ προξενικὴν ὑπηρεσίαν, δρ. 570,000 διὰ τὰς ἐξωτερικὰς δαπάνας, καὶ ἐν ταῖς ὑπηρεσίαις τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας δρ. 877,000 ἐν ὅλῳ. Αἱ δὲ κύριαι ἐπὶ ἔλαττον διαφοραὶ παρατηροῦνται ἐν τοῖς Ὑπουργείοις τῶν Οἰκονομικῶν, Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν. Ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν ἐλαττοῦνται αἱ δαπάναι καθ’ ὅλον τὸ ποσὸν τὸ ἀναγραφὲν πέρυσι δι’ ἀγορὰν σακχάρεως (δρ. 2.010,000). Ἐπίσης ἡ μὲν διὰ κεκλεισμένας χρήσεις αἰτουμένη πίστωσις εἶναι κατὰ δρ. 2.030.000, ἡ δὲ ὑπὲρ τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν προσφύγων κατὰ 1.375.000 κατώτεραι τῶν περυσινῶν. Ἔχομεν δ’ αὐξήσεις κυρίως ἐν ταῖς δικαστικαῖς ἀποζημιώσεσι (δρ. 100.000), ἐν ταῖς ἀποδόσεσι τῶν εἰς τὴν ἐπαρχιακὴν καὶ δημοτικὴν ὁδοποιΐαν ὀφειλομένων (δρ. 300.000) καὶ ἐν τῇ ἀστυνομίᾳ τῶν ἐμμέσων φόρων (δρ. 402.000), διότι πλὴν ἄλλων ἀνεγράφη δαπάνη δρ. 350,000 πρὸς ἀγορὰν αὐτοκινήτων πλοίων διὰ τὴν ἀστυνομίαν τῶν λιμένων καὶ ταχυπλόων διὰ τὴν τῶν ἀνοικτῶν θαλασσῶν. Ἡ Κυβέρνησις προέβη εἰς διαβήματα, ἵνα ἀγοράσῃ ἕτοιμα πλοῖα, τοῦθ’ ὅπερ θὰ ἐμείου τὴν δαπάνην καὶ θὰ ἐπετάχυνε τὴν ἵδρυσιν τῆς ἀναγκαιοτάτης ταύτης ὑπηρεσίας. Ἐὰν τοῦτο μὴ καταστῇ δυνατόν, θὰ ναυπηγηθῶσι νέα. Πλὴν τούτου ἐλπίζω προσεχῶς νὰ ὑποβάλω ὑμῖν μέτρα ὀργανοῦντα τὸ Σῶμα τῆς τελωνοφυλακῆς οὕτως ὥστε νὰ εἶναι ἱκανὸν νὰ φρουρήσῃ ἐπαρκῶς τὰς διόδους, δι’ ὧν διέρχεται τὸ λαθρεμπόριον. Ἡ τελικὴ ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰ ἐν ταῖς δαπάναις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι δραχ. 4,683,906 (μὴ λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν τῶν ὑπαχθεισῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας ὑπηρεσιῶν). Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, ὅστις θὰ μεταβληθῇ οὐσιωδῶς μετὰ τὴν ψήφισιν τῶν ὑποβληθέντων καὶ ὑποβληθησομένων νομοσχεδίων, ἐξ ὧν ἄλλως ἀναμένεται αὔξησις ἐσόδων, ἡ τελικὴ ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰ ἀνέρχεται εἰς δραχ. 172.695. Προέρχεται δ’ αὕτη κυρίως ἐκ κεκλεισμένων χρήσεων (δρ. 101.850), ἐξ ἥσσονος πιστώσεως ἐν τῇ Ποινικῇ Δικαιοσύνῃ ὡς καὶ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τῶν Εἰρηνοδικείων καὶ Πταισματοδικείων (δρ. 70.397). Ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν αἱ ἐπὶ ἔλαττον πιστώσεις προέρχονται κυρίως ἐκ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου (δρ. 465.000), ἐκ κεκλεισμένων χρήσεων (δραχ. 127,894), ἐκ τῶν ἀποσπασθεισῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας ὑπηρεσιῶν (δρ. 300,620), ἐκ τοῦ κεφαλαίου τῆς ὁδοποιΐας (δρ. 613.051) καὶ τοῦ τῆς ἀποζημιώσεως κτημάτων (δρ. 328,000). Ἀλλ’ ὅμως ἀναγράφονται ἐπὶ πλέον δρ. 500,000 δι’ ἀρωγὴν τοῦ Δημοσίου πρὸς συντήρησιν ἐπαρχιακῶν καὶ δημοτικῶν ὁδῶν, πλὴν τῆς ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν περιλαμβανομένης ἀνωτέρας πιστώσεως ἐξ ὀφειλομένων τῇ ἐπαρχιακῇ καὶ δημοτικῇ ὁδοποιίᾳ. Ἐπίσης ἀναγράφονται ἐπὶ πλέον πιστώσεις ἐν ταῖς δαπάναις τῆς δημοσίας ἀσφαλείας (δρ. 142,176), ἐν ταῖς τῶν βοηθειῶν (δρ. 168,000), ἐν ταῖς τῶν ταχυδρομείων (δραχ. 355,065), ἐν ταῖς τῆς κατασκευῆς καὶ συντηρήσεως κτιρίων (δρ. 127,850). Ἐν συνόλῳ ἡ ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰ εἶναι δρ. 72,213. Ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ὑπάρχει ἐπίσης οὐσιώδης ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰ ἐκ κεκλεισμένων χρήσεων (δρ. 216,292) καὶ ἐκ τῶν ὑπαχθεισῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας Ἐμπορικῶν Σχολῶν (δραχ. 124,660), ἀλλ’ ἐδέησε ν’ αὐξηθῶσι κυρίως αἱ ὑπὲρ τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως πιστώσεις κατὰ δρ. 66,048, αἱ ὑπὲρ τῶν Ἑλληνικῶν Σχολείων (κατὰ δρ. 201,640) καὶ ἡ ὑπὲρ τῶν ἀπόρων δήμων συνδρομὴ τοῦ Κράτους (κατὰ δρ. 100,000). Ἡ τελικὴ ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰ εἶναι δρ. 13,871. Ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν ἡ κυρία ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰ προέρχεται ἐκ κεκλεισμένων χρήσεων (δραχ. 2,498,000). Ἀλλ’ ὅμως ὑπάρχουσιν αὐξήσεις ἐν πλείστοις ἄρθροις, διότι ἀνεγράφησαν ἐφέτος πᾶσαι αἱ κατὰ τὸν ἰσχύοντα ὀργανισμὸν δαπάναι διὰ πλήρη τὴν ἐν εἰρήνῃ δύναμιν τοῦ στρατοῦ, ὡς δεικνύει συνοπτικῶς ὁ ἀκόλουθος πίναξ:

Οὕτως αἱ αὐξήσεις τῶν πιστώσεων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἀνέρχονται κατὰ τὸ 1911 εἰς δρ. 1,107,878, ἀλλὰ λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν καὶ τῆς μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1910 διὰ Β. Δ. ληφθείσης πρὸς ἀνέγερσιν ὑποστέγων καὶ παραπηγμάτων, διὰ τοὺς νεολέκτους ἵππους, αὗται καταβιβάζονται εἰς δρ. 987,878. Βεβαίως ὁ τύπος οὗτος τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν δὲν εἶναι ὁ τύπος τοῦ μέλλοντος, ὅστις θὰ καταρτισθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθησομένων μέτρων. Εἶναι δὲ δυνατόν, διαρρυθμιζομένων ἄλλως τῶν τοῦ Ὀργανισμοῦ τοῦ Στρατοῦ, διὰ τῆς αὐτῆς περίπου ἢ ὀλίγον μόνον ἀνωτέρας δαπάνης, ν’ αὐξήσωμεν τὴν πραγματικὴν ἰσχὺν τῆς στρατιωτικῆς ἡμῶν δυνάμεως. Πλὴν δὲ τῶν τακτικῶν τούτων τοῦ Ὑπουργείου δαπανῶν, ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἀναγράφει δρ. 21,071,801, ἅτινα ὁλοσχερῶς θὰ δαπανηθῶσι, καλυπτόμενα μέχρι δρ. 11,920,658 ἐκ τῶν κεφαλαίων αὐτοῦ καὶ τῶν εἰσπράξεων, τοῦ ὑπολοίπου συμπληρωθησομένου διὰ δανείου. Ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν, μολονότι ὑπολογίζονται ὅλαι αἱ δαπάναι καὶ διὰ τὴν νέαν θωρηκτὴν μονάδα, τὸν «Ἀβέρωφ», αἱ ἀναγραφόμεναι πιστώσεις εἶναι ἐν ὅλῳ κατὰ δραχ. 3,650,000 κατώτεραι τῶν περυσινῶν. Τοῦτο ἐγένετο, ὄχι μόνον διότι συνετάγη μετὰ μείζονος ἐπιμελείας ὁ Προϋπολογισμός, ἀλλὰ καὶ διότι αἱ ἀναφερόμεναι εἰς προμηθείας ὑλικοῦ πολέμου δαπάναι μετηνέχθησαν λίαν δικαίως εἰς βάρος τοῦ Ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου, εἰς ὃ ἀνήκουσι, καὶ ὅπερ εὐπορεῖ ἄλλως χρημάτων. Ἡ παραβολὴ τῶν πιστώσεων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν πρὸς τὰς κατὰ τὸ 1910 ψηφισθείσας εἶναι δυσχερής, διότι μετεβλήθη ὅλως ἡ μορφὴ αὐτοῦ, κατανεμηθεισῶν σκοπιμώτερον τῶν δαπανῶν, οὕτως ὥστε ν’ ἀποφύγωμεν ἐν τῷ μέλλοντι τὸ φαινόμενον τῶν καταλειπομένων μεγάλων ἀδιαθέτων πιστώσεων. Συνοπτικῶς αἱ μεταξὺ τῶν δύο Προϋπολογισμῶν διαφοραὶ δεικνύονται ἐν τῷ ἑπομένῳ πίνακι:

Αἱ κύριαι ἐπὶ ἔλαττον διαφοραὶ ἐν ταῖς τακτικαῖς δαπάναις προέρχονται πρῶτον μὲν ἐκ τοῦ ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπὸ τὰ ὅπλα ἀνδρῶν θὰ εἶναι μικρότερος κατὰ τὸ 1911, χωρὶς διὰ τοῦτο νὰ μειωθῇ τὸ ἀξιόμαχον τοῦ Στόλου, καὶ δεύτερον ἐξ ἐλαττώσεως τῶν ἀναγκῶν, δι’ ἃς ἀνεγράφησαν πέρυσι μείζονες πιστώσεις. Ἐν τοῖς ἐκτάκτοις ἐξόδοις ἀφηρέθησαν πιστώσεις ἀναφερόμεναι εἰς ἀνάγκας, αἵτινες δὲν ἐμελετήθησαν ἐπαρκῶς, καὶ διὰ τοῦτο καὶ πέρυσιν ἔμειναν πᾶσαι αὗται ἀδιάθετοι. Ἀφ’ ἑτέρου μετετέθησαν εἰς βάρος τοῦ ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου πιστώσεις δραχμῶν 1,716,125. Οὕτω τὸ σύνολον τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν δαπανῶν τοῦ 1911 ἀνέρχεται, παρὰ τὰ ἐπιβληθέντα αὐτῷ πρόσθετα βάρη, εἰς δραχ. 135,094,000, ἤτοι ὑπολείπεται τοῦ πέρυσι ψηφισθέντος κατὰ δρ. 4,932,000. Ἀλλ’ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1910 εἶχε πόρους, ἵνα ἀντικρύσῃ τὰς δαπάνας του, οὓς ὁ τοῦ 1911 δὲν ἔχει. Καὶ ἐν τούτοις οἱ πόροι του δὲν ἤρκεσαν, θὰ κατέληγε δὲ ἄνευ τοῦ συναφθέντος δανείου εἰς ἔλλειμμα, μολονότι τὰ ἔξοδα αὐτοῦ περιωρίσθησαν ἐν τῇ ἐκτελέσει του. Ἡ κατάργησις τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων, ἡ κατάργησις τοῦ φόρου τῶν ἀμπέλων στερεῖ τὸν τοῦ 1911 Προϋπολογισμὸν δύο πόρων, οἵτινες πρότερον ἀπέδιδον 3 ἑκατομμύρια δρχ. περίπου. Ἀντὶ τούτων τῷ ἀφῆκε μικρὸν μόνον ποσόν, τὸ μέρος τοῦ φόρου, ὅπερ καταβάλλουσιν οἱ ἰδιοκτῆται μεγάλων κτημάτων, οὕτω δὲ ἡ εἰς βάρος τοῦ 1911 ἐλάττωσις ἀνέρχεται εἰς 2,700,000 δραχμῶν. Ἐὰν δὲ τὰ πράγματι εἰσπραχθησόμενα κατὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1910 ὑπελογίσθησαν ὅτι θ’ ἀνέλθωσιν—ἄνευ τοῦ φόρου τοῦ εἰσοδήματος—εἰς 133,300,000 δρχ., δὲν ἀπομένουσιν, ὅταν ἀφαιρέσητε 2,700,000 δραχμῶν, ἢ δραχμαὶ 130,600,000. Ταῦτα εἶναι τὰ μόνα τακτικὰ ἐφόδια, τὰ ὁποῖα τὸ ἔτος 1911 εἶχεν, ἵνα ἀντικρύσῃ ἔξοδα ἀνερχόμενα εἰς 135,094,000 δραχμῶν. Ὅσον δὲ καὶ ἐὰν ἐλπίσῃ τις ὅτι ἡ βελτίωσις τῆς ἐν γένει καταστάσεως τῆς χώρας θὰ φέρῃ προσαυξήσεις εἴς τινα ἔσοδα, πάλιν εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ πληρωθῇ τὸ τοιουτοτρόπως ἀνοιγὲν χάσμα. Ἐκ τῆς ἀναλυτικῆς περὶ τῶν ἐσόδων ἐκθέσεως καταφαίνεται, πῶς ὑπελογίσθησαν ταῦτα, ἐγγὺς πρὸς τὴν ἀλήθειαν, συμφώνως πρὸς τὰ τοῦ 1910 γνωστὰ ἢ πιθανὰ ἀποτελέσματα. Καὶ ὅμως ἄνευ τῶν ἐκ τῶν καταργηθέντων φόρων εἰσπράξεων οἱ πόροι τοῦ Κράτους ὄχι μόνον δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παρουσιάσωσι περίσσευμα, ἀλλὰ θ’ ἀπεῖχον τῶν δαπανῶν κατὰ πολλὰ ἑκατομμύρια. Αἱ δὲ δαπάναι δὲν ἠδύναντο νὰ περικοπῶσιν οὔτε ἐν τῷ δημοσίῳ χρέει, οὔτε ἐν ταῖς συντάξεσιν, οὔτε ἐν τοῖς Στρατιωτικοῖς Ὑπουργείοις, ἀφοῦ ἡ ἐσωτερικὴ κρίσις ἐξερράγη, ἕνεκα τῆς ἀνεπαρκοῦς ἡμῶν στρατιωτικῆς παρασκευῆς, δι’ ἣν εἴμεθα ὑπόχρεοι νὰ δαπανήσωμεν ἐν τῷ μέτρῳ τῶν δυνάμεων τῆς χώρας. Ἡ περικοπὴ τῶν προβλέψεων τῶν δαπανῶν ἐν τοῖς λοιποῖς Ὑπουργείοις, ἡ περικοπὴ δαπανῶν ἄνευ ὀργανικῶν μεταβολῶν, σημαίνει ἐλάττωσιν τῶν μέσων τῆς διοικήσεως, ὀλιγώτερον πολιτισμόν, χειροτέραν δικαιοσύνην, χειροτέραν ἀσφάλειαν, χειροτέραν συγκοινωνίαν, χειροτέραν ἐκπαίδευσιν, ἀδικωτέραν καὶ ἀτελεστέραν εἴσπραξιν φόρων. Ἄλλως καίριαι ὀργανικαὶ μεταβολαὶ θὰ ἔχωσιν ὡς ἀποτέλεσμα ὄχι ἀπόλυτον, ἀλλὰ σχετικὴν μόνον οἰκονομίαν, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ βελτιωθῇ δωρεὰν τὸ σύστημα τῆς διοικήσεως ἢ ἡ Δικαιοσύνη ἢ ἡ δημοσία ἀσφάλεια, ἢ ἡ τελωνειακὴ καὶ ἡ λοιπὴ οἰκονομικὴ ὑπηρεσία, ἀλλ’ ἡ ἐκ τῆς βελτιώσεως πασῶν τῶν ὑπηρεσιῶν προελευσομένη εὐνομία θὰ αὐξήσῃ τὴν εὐημερίαν τοῦ λαοῦ, θ’ αὐξήσῃ τὴν δύναμιν καὶ τοὺς πόρους τοῦ Κράτους, καὶ τότε αἱ δαπάναι θὰ εἶναι σχετικῶς μικρότεραι. Ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν νὰ σκεφθῇ τις περὶ οἱασδήποτε ὀργανικῆς μεταβολῆς, περὶ οἱουδήποτε οἰκονομικοῦ καὶ δημοσιονομικοῦ προγράμματος, ἐὰν μὴ πρῶτον ἀποκαταστήσῃ τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ; Εἶναι δυνατὸν οἱονδήποτε πρόγραμμα νὰ στηριχθῇ ἐπὶ ἐπικινδύνου προεξοφλήσεως τοῦ μέλλοντος καὶ οὐχὶ ἐπὶ τῆς ἀσφαλείας τοῦ παρόντος; Διὰ τοῦτο ἄφευκτος εἶναι ἡ ἀνάγκη τῆς ἐξευρέσεως πόρων, τῆς ἐξευρέσεως ἐσόδων ἱκανῶν, ὄχι μόνον νὰ καλύψωσι τὴν καταδειχθεῖσαν μεταξὺ ἐξόδων καὶ ἐσόδων διαφοράν, ἀλλ’ ἱκανῶν νὰ ἀφήσωσι καὶ ἐπαρκὲς περίσσευμα. Ὑποβάλλω δ’ ὑμῖν πρὸς τοῦτο τ’ ἀκόλουθα μέτρα: Ἐψηφίσθη πέρυσι νόμος ἐπιβάλλων φορολογίαν εἰς τὰ μὴ ὑπαγόμενα ἐκ τῶν ἄλλων ἀμέσων φόρων εἰσοδήματα. Τί ποσὸν θ’ ἀπέδιδεν ὁ φόρος οὗτος, εἶναι ἀκόμη ἄγνωστον, ἀφοῦ κατὰ τὸν νόμον ἡ διὰ τοῦ 1910 βεβαίωσις ἔμελλε νὰ ἄρξηται τρεῖς ὅλους μῆνας μετὰ τὸ πέρας τοῦ ἔτους, δηλαδὴ τὸν προσεχῆ Μάρτιον. Πάντως, καθ’ ὑπολογισμοὺς μαθηματικούς, εἰλημμένους ἐκ τῆς λειτουργίας παρομοίας φορολογίας ἐν ἄλλοις Κράτεσιν, εἶναι ἀμφίβολον ἂν θ’ ἀπέδιδε πλέον τῶν δρ. 500,000, ὄχι ἐν ἀρχῇ, ἀλλὰ μετά τινα ἔτη, ὅταν σὺν τῷ χρόνῳ τὸ σύστημα θὰ ἐνεκλιματίζετο εἰς τὰ ἤθη μας. Ἡ προσεχὴς ἐφαρμογὴ τοῦ φόρου τούτου ἐγέννησε δυσφορίαν εἴς τινας τάξεις φορολογουμένων καὶ δι’ ἄλλους λόγους καὶ διότι πολλοὶ ἐσφαλμένως ἀντελήφθησαν τὰς διατάξεις του. Ἀλλ’ ὅμως κατὰ τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως τὸ κύριον αὐτοῦ ἐλάττωμα ἦτο, ὅτι δὲν ἐπετύγχανε τοῦ σκοποῦ τοῦ νὰ φορολογήσῃ τὰ ἀληθῶς μεγάλα εἰσοδήματα, ὧν μέγιστα ποσὰ ἐξῃροῦντο ὡς ὑπαγόμενα ἤδη εἰς φορολογίαν καὶ ὅτι, ἐνῷ ἔμελλε τόσον κόσμον νὰ ταράξῃ, ἐλάχιστα θ’ ἀπέδιδεν. Ἀντὶ τούτου ἡ Κυβέρνησις προτιμᾷ νὰ ἐπιβάλῃ φόρον τοῦ εἰσοδήματος συμπληρωτικόν, πρόσθετον δηλαδὴ εἰς τοὺς ἄλλους ὑφισταμένους ἀμέσους φόρους, ἐπανορθωτικὸν δὲ τῆς ἐκ τῶν ἐμμέσων φόρων εἰς τὰς πτωχοτέρας τάξεις προσγιγνομένης ἀδικίας. Ἀλλά, ὅπως ἐπιβληθῇ τοιοῦτος πρόσθετος φόρος, εἶναι ἀνάγκη ἀφ’ ἑνὸς μὲν ν’ ἀπαλλαγῶσιν ὄχι μόνον τὰ μικρὰ ἀλλὰ καὶ τὰ μέτρια εἰσοδήματα, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ στηρίζηται ἐπὶ συστήματος προοδευτικοῦ μεμετρημένου καὶ ἐν συνόλῳ νὰ μὴ εἶναι πολὺ βαρύς. Τὸ ὑποβαλλόμενον νομοσχέδιον ἀπαλλάσσει πάντα τὰ μέχρι τῶν 5,000 δραχμῶν εἰσοδήματα, καὶ μεγαλείτερα ἀκόμη εἰσοδήματα, ὅταν αἱ οἰκογένειαι εἶναι πολυμελεῖς. Ἐξ ἀντιθέτου δέ, καὶ τοῦτο εἶναι τὸ καινοφανὲς αὐτοῦ, φορολογεῖ βαρύτερον τοὺς ζῶντας μόνους, ὅταν τὸ εἰσόδημα αὐτῶν ὑπερβαίνῃ ὅριόν τι. Ὁ φόρος εἶναι προοδευτικός, ἀρχόμενος ἀπὸ φορολογίας μικροτέρας τοῦ ἑνὸς τοῖς χιλίοις διὰ τὴν κατωτάτην βαθμῖδα καὶ ἐξικνούμενος μέχρι 3% διὰ τὰ μεγάλα εἰσοδήματα. Πρὸς ὑπολογισμὸν τοῦ εἰσοδήματος ἑνὸς ἑκάστου θέτει ὡς βάσιν τὸ ὑπ’ αὐτοῦ καταβαλλόμενον ἐνοίκιον τῆς κατοικίας του. Ἡ ἔνδειξις αὕτη εἶναι σχεδὸν ἁπτή, ἀλλά, ἵνα μὴ καταστῇ ἄδικος, δέον ἡ τοῦ ἐνοικίου πρὸς τὸ εἰσόδημα ἀναλογία νὰ μὴ ὑποληφθῇ ὡς σταθερά. Εἶναι γνωστόν, ὅτι ἡ ἀναλογία αὕτη αὐξάνεται ἐφ’ ὅσον τὸ εἰσόδημα ἐλαττοῦται. Οἱ ἀληθῶς πλούσιοι δὲν διαθέτουσι δι’ ἐνοίκιον τῆς κατοικίας των οὔτε τὸ ⅒ τοῦ εἰσοδήματός των, ἐνῷ οἱ ἄποροι ἀναγκάζονται νὰ διαθέτωσι τὸ ¼ ἢ καὶ πλέον αὐτοῦ. Ἐπίσης εἶναι παραδεδεγμένον, ὅτι ἡ ἀναλογία διὰ τὰς πολυμελεῖς οἰκογενείας εἶναι πολὺ μείζων ἢ διὰ τοὺς ζῶντας ἄνευ οἰκογενείας. Ἐπίσης εἶναι γνωστόν, ὅτι ἐν ταῖς μεγάλαις πόλεσιν ἡ ἀναλογία τοῦ ἐνοικίου πρὸς τὸ εἰσόδημα εἶναι ἀνωτέρα ἢ ἐν ταῖς μικραῖς. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀρχῶν τούτων κατηρτίσθη τὸ περὶ συμπληρωτικοῦ φόρου τοῦ εἰσοδήματος νομοσχέδιον, ὅπερ κυρίως ἀποβλέπει εἰς φορολογίαν τῶν τάξεων ἐκείνων, αἵτινες δύνανται νὰ εἰσφέρωσι προσθέτως γενναιότερα ποσὰ ὑπὲρ τῶν ἀναγκῶν τοῦ Κράτους. Ἡ βεβαίωσις τοῦ φόρου εἶναι εὔκολος, διότι ὑπάρχουσι τὰ πρὸς τοῦτο στοιχεῖα ἐν ταῖς Οἰκονομικαῖς Ἐφορίαις, ἡ δὲ εἴσπραξις, ὡς θὰ κανονισθῇ, θ’ ἀποβῇ ἄκοπος. Ὑπολογίζομεν ἐκ τοῦ φόρου ἔσοδον δρ. 1,100,000. Εἶναι βέβαιον ὅτι σὺν τῷ χρόνῳ θὰ προαχθῇ ἡ ἀπόδοσις αὐτοῦ. Ἐλπίζω δ’ ὅτι ὁ φόρος οὗτος θὰ γίνῃ εὐμενῶς ἀποδεκτὸς διὰ τὴν ἐνυπάρχουσαν ἐν αὐτῷ δικαιοσύνην καὶ διὰ τὸ εὐχερὲς τῆς εἰσπράξεώς του. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀποτελεῖ ἓν τῶν στοιχείων, ἅτινα θ’ ἀπαρτίσωσι βραδύτερον, μετὰ τὴν μεταρρύθμισιν καὶ κωδικοποίησιν τῶν λοιπῶν ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος φόρων, τὸν γενικὸν περὶ τοῦ εἰσοδήματος νόμον. Τὸ δεύτερον ὑποβαλλόμενον νομοσχέδιον ὑπάγει εἰς φόρον τὸ ἐκ τῶν σπειρομένων γαιῶν εἰσόδημα. Ἐάν τις ἀναλογισθῇ ὅτι ἡ ἐκ τῶν σπειρομένων γαιῶν ἐτησία παραγωγὴ ἀντιπροσωπεύει τὸ πέμπτον τῆς ἀξίας τῆς ἐθνικῆς προσόδου, ἀνέρχεται δηλαδὴ ἐν μέσῳ ὅρῳ εἰς δρ. 100,000,000 περίπου ἐτησίως, θ’ ἀπορήσῃ διατί πέρυσιν ἐκρίθη δίκαιον νὰ ἀπαλλαγῇ ἡ παραγωγὴ αὕτη πάσης εἰσφορᾶς ὑπὲρ τῶν ἀναγκῶν τοῦ Κράτους, πῶς ἔστερξαν οἱ καταργήσαντες τὸν τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν φόρον νὰ μὴ ἀντικαταστήσωσιν αὐτὸν δι’ ἄλλου, καὶ ἐθεώρησαν πρέπον νὰ μὴ μετέχῃ τῶν κοινῶν βαρῶν τόσον μέγα ἐτήσιον εἰσόδημα, ἐνῷ βαρύταται εἶναι αἱ εἰσφοραὶ αἱ ζητούμεναι παρὰ τῆς ἐπιλοίπου παραγωγῆς τῆς χώρας. Τοῦτο δ’ ἐγένετο, μολονότι ἡ τῶν δημητριακῶν καρπῶν παραγωγὴ προστατεύεται ὑπὸ δασμῶν ὑπερβαινόντων πολλάκις τὰ 40% τῆς ἀξίας τῶν προϊόντων, ὡς εἶναι λόγου χάριν ὁ τοῦ σίτου δασμός, τεσσαράκοντα τοῖς ἑκατόν, τὰ ὁποῖα καταβάλλει ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος ὑπὲρ τῶν ἐγχωρίων παραγωγέων, καὶ τὰ ὁποῖα ἀντιπροσωπεύουσιν 22 ἑκατομμύρια δραχμῶν περίπου. Ἡ Κυβέρνησις νομίζει ὅτι, καθ’ ἣν ὥραν ζητοῦνται παρὰ πάντων θυσίαι ὑπὲρ τῆς βελτιώσεως τῶν ἐν Ἑλλάδι πραγμάτων, καθ’ ἣν ὥραν πάντες ὀφείλουσι νὰ συνδράμωσι πρὸς προαγωγὴν τῶν δυνάμεων τῆς χώρας, δὲν εἶναι δυνατόν, καὶ δὲν εἶναι δίκαιον διὰ τὸν ἐπίλοιπον λαόν, νὰ μένῃ ἔξω τῶν κοινῶν ὑπὲρ τοῦ Κράτους ὑποχρεώσεων τόσος ἐτήσιος πλοῦτος, ὡς εἶναι ὁ ἐκ τῶν σπειρομένων γαιῶν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι πλὴν τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ἐξῃρέθησαν πάσης φορολογίας καὶ αἱ ἄμπελοι. Ἀλλ’ ὅμως ἡ κατάργησις τοῦ φόρου τῶν ἀμπέλων συνεδέθη πρὸς ἄλλον φόρον καὶ δὲν δύναται νὰ θιγῇ τὸ ζήτημα ἄνευ τῆς μεταβολῆς τοῦ φόρου τοῦ οἰνοπνεύματος. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔκρινε σκόπιμον νὰ ἐπαναφέρῃ τὸν φόρον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ὅστις, πλὴν τῆς ἐμφύτου παντὶ ἀμέσῳ φόρῳ ἀκαμψίας, ἔχει τὸ ἐλάττωμα ὅτι ὑπολογίζει τὴν παραγωγὴν ἐξ ἀτελεστάτης καὶ κακίστης ἐνδείξεως, τῆς τοῦ ζῶντος ὀργάνου αὐτῆς. Πλὴν τούτου ὁ ὑπολογισμὸς οὗτος ἐστηρίχθη ἄλλοτε ἐπὶ λίαν ἀνακριβῶν στατιστικῶν στοιχείων. Μὴ ὑπάρχοντος ἀκόμη κτηματολογίου καὶ μὴ δυναμένου νὰ ἐπιτύχῃ ἐνταῦθα τοῦ διὰ δηλώσεων συστήματος τῆς φορολογίας, ἡ Κυβέρνησις φρονεῖ, ὅτι ἡ Ἑλλάς, χώρα ὄχι ἐντατικῆς ἀλλ’ ἐκτατικῆς καλλιεργείας, δύναται ν’ ἀποδεχθῇ πρὸς τὸ παρὸν τὸ σύστημα τῆς εἰς εἶδος φορολογίας τῶν δημητριακῶν καὶ ἄλλων προϊόντων. Ἐπ’ αὐτῆς τῆς ἀρχῆς στηρίζεται τὸ ὑποβαλλόμενον νομοσχέδιον, ὅπερ ἀποδέχεται ὁμοίας ὡς καὶ τὸ περὶ συμπληρωτικοῦ φόρου τοῦ εἰσοδήματος βάσεις, δηλαδὴ τὴν ἀπαλλαγὴν ἀπὸ τῆς φορολογίας τῶν μικρῶν καὶ πτωχῶν καλλιεργητῶν. Διότι ἐξαιροῦνται αὐτῆς αἱ οἰκογένειαι αἱ παράγουσαι μέχρι 15 κοιλῶν ἐξ ἑκάστου εἴδους καρπῶν, ὡς ἐξαιρεῖται καὶ ἡ μέχρι 30 ὀκάδων παραγωγὴ τῶν λοιπῶν προϊόντων. Παρέχεται τοῦ αὐτοῦ ποσοῦ ἡ ἀπαλλαγὴ μέχρι παραγωγῆς 70 κοιλῶν, πέρα δὲ τοῦ ποσοῦ τούτου ἐξαιρεῖται τῆς φορολογίας τὸ ⅒ αὐτῆς. Ἐπὶ τοῦ ὑπολοίπου ἐπιβάλλεται φόρος 6% εἰσπραττόμενος δι’ ἐνοικιάσεως. Ἀλλ’ ὅμως λαμβάνονται πάντα τὰ μέτρα πρὸς προστασίαν τοῦ φορολογουμένου ἀπὸ πάσης καταπιέσεως, ὡς εἶναι λόγου χάριν ἡ διάταξις ἡ ἐπιτρέπουσα τῷ φορολογουμένῳ, ἐὰν ὁ ἐνοικιαστὴς δὲν προσέλθῃ ἐγκαίρως, νὰ βεβαιώσῃ τὸν φόρον ἐνώπιον τῆς ἁρμοδίας ἀρχῆς ἢ μαρτύρων καὶ μετακομίσῃ τὸν καρπὸν εἰς τὴν ἀποθήκην του. Περιελήφθη δὲ διάταξις παραγράφουσα μετά τινα ἔτη τὸν μὴ εἰσπραχθέντα φόρον. Ἡ ἐκ τοῦ φόρου τούτου ἀπόδοσις ὑπολογίζεται εἰς 4,000,000 δραχ. Φυσικῷ τῷ λόγῳ τὸ ἔσοδον εἶναι ἐλαστικόν, παρακολουθοῦν τὴν παραγωγήν, καὶ ἐν ὥρᾳ δυστυχίας δὲν εἶναι τόσον ἐπαχθής, ὅσον οἱ λοιποὶ ἄμεσοι φόροι. Διὰ τῶν δύο τούτων μέτρων, ἅτινα ὁμοῦ θ’ ἀποφέρωσι δραχ. 5,100,000, τὰ ἔσοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀναβιβάζονται εἰς δραχ. 136,277,000 περίπου καὶ δύνανται νὰ καλύψωσι τὰς δαπάνας ἀφήνοντα ἱκανὸν περίσσευμα. Πέπεισμαι ὅτι ἡ παροῦσα διπλῆ Βουλή, ἐκ τοῦ ἔργου τῆς ὁποίας ἐξήρτηται τὸ μέλλον τῆς Ἑλλάδος, προθύμως θὰ ψηφίσῃ τὰ ὑποβαλλόμενα ταῦτα μέτρα, ἵνα ἀσφαλίσῃ τὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἰσορροπίαν, ἄνευ τῆς ὁποίας δὲν δύναται ἡ πατρὶς ἡμῶν νὰ ἐγκαινίσῃ τὸν νέον αὐτῆς βίον. Φέρομεν Προϋπολογισμὸν ἔχοντα πλήρεις τὰς πιστώσεις ὑπὲρ τῆς ὀργανικῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ναυτικοῦ, ὡς οὐδέποτε ἀνεγράφησαν μέχρι τοῦδε αὗται, φέροντα ἐπαρκεστάτας πιστώσεις ὑπὲρ τῆς ἀπροσκόπτου διοικήσεως τῆς χώρας. Φέρομεν Προϋπολογισμὸν ἱκανὸν νὰ θεωρηθῇ—ἐὰν ψηφισθῶσι τὰ ὑποβαλλόμενα νομοσχέδια—ὡς ἀπαρχὴ εὐεξίας ταμιακῆς. Ἐπ’ αὐτοῦ θὰ βασισθῇ τὸ μέλλον, ὅπερ διὰ τῶν βραδύτερον προταθησομένων ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως μέτρων θὰ προνοήσῃ περὶ ὅλων τῶν ἀπαιτουμένων ἀκόμη στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν προμηθειῶν, θὰ προνοήσῃ ἐν τῷ διαδεχθησομένῳ τοῦτον Προϋπολογισμῷ περὶ τῆς ἀναπτύξεως τῶν παραγωγικῶν τῆς Ἑλλάδος δυνάμεων, περὶ τῆς προαγωγῆς, τῆς εὐημερίας τοῦ λαοῦ, περὶ τῆς ἐνισχύσεως τῆς διεθνοῦς ἡμῶν ἐν τῷ κόσμῳ θέσεως.

§7Α. ΤΡΙΓΩΝΗΣ. Διὰ τὸν φόρον τῶν βοσκησίμων;

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπερατώθη ἡ συζήτησις. Παρακαλεῖται ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ νὰ προβῇ εἰς τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῶν δύο δωδεκατημορίων. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ 5 λεπτά. Μετὰ τὴν διακοπήν.

§9ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐξέθηκεν εἰς τὴν Βουλὴν, ποία ἦτο ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ τόπου, ποία ἦτο ἡ δημοσιονομικὴ κυρίως κατάστασις τοῦ τόπου, τὴν ὁποίαν παρέλαβε τὸ νέον καθεστώς. Καὶ ἀφοῦ ἐξέθηκε πρὸς ὑμᾶς τὴν κατάστασιν ταύτην, ἀφοῦ ἐξέθηκεν ἐπίσης τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας ἔχει ν’ ἀντιμετωπίσῃ ἡ νέα πολιτικὴ περίοδος, ἀπέδειξεν εἰς ὑμᾶς, ὅτι τὸ παρελθὸν ἐκληροδότησε κατάστασιν πραγμάτων, ἡ ὁποία ἐπέβαλεν ἀναποδράστως τὴν αὔξησιν τῶν πόρων τοῦ δημοσίου ταμείου, ὅπως ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Οὐδεὶς βεβαίως θὰ ἐφαντάζετο, ὅτι ἦτο δυνατὸν ἡ νέα Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἀντιπροσωπεύει τὰς νέας πολιτικὰς ἰδέας, ὅτι ἦτο, λέγω, δυνατὸν ἡ νέα Κυβέρνησις νὰ ἐπεζήτει τὸν περιορισμὸν τῶν δαπανῶν ἐκείνων, τῶν ὁποίων ἡ ἀνεπάρκεια ἐν τῷ παρελθόντι ἀφήσασα ἄμαχον τὴν Ἑλλάδα ἔφερεν εἰς μίαν πολιτικὴν ἐξέγερσιν, ἡ ὁποία ἐδημιούργησε τὸ νέον πολιτικὸν καθεστώς. Ἐφ’ ὅσον δὲ ἀναποτρέπτως ἦτο ἐπιβεβλημένον νὰ ἀποβλέψῃ ἡ νέα πολιτικὴ περίοδος εἰς αὔξησιν τῶν προσόδων πέποιθεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ὅτι οἱ νέοι πόροι, τοὺς ὁποίους λαμβάνει τὴν τιμὴν νὰ εἰσηγηθῇ εἰς τὴν Βουλήν, εἶναι πόροι, οἱ ὁποῖοι ἀνταποκρίνονται πλήρως πρὸς τὸ πρόγραμμα αὐτῆς, τὸ ὁποῖον ἐξήγγειλα ἐνώπιον τοῦ λαοῦ. Δὲν ἀπέβλεψεν, ὅπως διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ ποσοστοῦ τῶν ἐμμέσων φόρων ἀνεπιγνώστως ἐπιβαρύνῃ καὶ πάλιν τὸν λαόν, ἰδίως δὲ τὰς ἀπορωτέρας τάξεις, αἱ ὁποῖαι ἐπιβαρύνονται καταθλιπτικῶς ὑπὸ τῆς παρούσης φορολογίας. Διὰ τοῦ φόρου τοῦ συμπληρωματικοῦ ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος, ὁ ὁποῖος διατυποῦται διὰ τοῦ νομοσχεδίου τῆς Κυβερνήσεως, καταργεῖται μὲν ὁ ἤδη ψηφισθείς, ἀλλὰ μήπω ἐφαρμοσθεὶς φόρος τοῦ εἰσοδήματος, ὁ ὁποῖος διὰ τὸν ἀνακριτικὸν αὐτοῦ χαρακτῆρα ἐξήγειρε τοσοῦτον μίαν κυρίως τάξιν, τὴν ἐμπορικήν, ὑπόσχεται δὲ νὰ παράσχῃ ἀπὸ τοῦδε καὶ ἐν τῷ μέλλοντι ἔτι μᾶλλον ἱκανὴν πρόσοδον, πρόσοδον, ἡ ὁποία λαμβάνεται ἀπὸ τὰ ταμεῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἰσχυρότερον ἐφωδιασμένα καὶ τὰ ὁποῖα θὰ δύνανται ἀκοπώτερον νὰ ἀντίσχωσιν εἰς τὴν ἀφαίμαξιν αὐτῶν. Καὶ περὶ μὲν τοῦ φόρου τούτου εἶμαι βέβαιος, ὅτι οὐδεμία θὰ ἀκουσθῇ ἀντίρρησις ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, ἀλλ’ εἶμαι βέβαιος ἐπίσης, ὅτι, ὅταν καλῶς μελετηθῇ ὁ ἕτερος πόρος, τὸν ὁποῖον εἰσηγεῖται ἡ Κυβέρνησις, θὰ ὁμολογηθῇ ὅτι καὶ ὁ πόρος οὗτος, ὁ φορολογικὸς τῆς καθαρᾶς προσόδου τῆς ἀσκεποῦς γῆς, εἶναι φόρος κατ’ οὐσίαν δημοκρατικός. Ἐνῷ ἀπαλλάσσονται ὅλα τὰ μικρὰ εἰσοδήματα—15 κοιλὰ ἐξ ἑκάστης παραγωγῆς δημητριακῶν καρπῶν—, πλήττονται μόνον διὰ φορολογίας μετρίας, ἡ ὁποία κατὰ ποσοστὸν εἶναι κατωτέρα ἀπὸ τὸ ποσοστὸν τῶν ἄλλων ἀμέσων φόρων, οἱ ὁποῖοι πλήττουσιν ἐπίσης γεωργικὰς παραγωγάς, πλήττεται, λέγω, ἡ παραγωγὴ ἡ μείζων διὰ ποσοστοῦ φόρου σχετικῶς ἐλαφροῦ, καὶ ζητεῖται, Κύριοι, ὅπως οἱ παράγοντες δημητριακοὺς καρποὺς ὑπερβαίνοντας τὰς προσωπικὰς αὐτῶν ἀνάγκας συνεισφέρωσιν ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου ποσὸν ὑπολογιζόμενον εἰς 4.000.000. δρ. Καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ ἐκ τῆς γῆς πρόσοδος τῶν δημητριακῶν καρπῶν ὑπολογίζεται εἰς 100 ἢ 110 ἑκατομμύρια, εἰς τὸ πέμπτον τῆς ἐθνικῆς ὅλης προσόδου, καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν τὸ Κράτος δι’ ἐπαχθοῦς ὅσον καὶ ἀπεχθοῦς εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ ὑπερόγκου ἐπὶ τοῦ σίτου αὐξάνει τὴν ἀγοραίαν αὐτοῦ ἀξίαν ἐν τῷ Ἐσωτερικῷ κατὰ 35% περίπου, καθ’ ἣν ἐποχὴν δηλαδὴ ἡ ὅλη ἐθνικὴ οἰκονομία, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὁλόκληρος, ἂν ἠθέλομεν ὑπολογίσει τὴν σιτοπαραγωγὴν τὴν ἐγχωρίαν εἰς ἀξίαν 60 ἢ 70 ἑκατομμυρίων δραχ., πληρώνει περὶ τὰ 22.000.000 ὡς ἐκ τῆς τεχνικῆς αὐξήσεως τῆς ἀξίας τοῦ σίτου, τὴν ὁποίαν συνεπάγεται ἡ ὑπέρογκος αὐτὴ φορολογία κατὰ τὴν εἰσαγωγήν, πῶς ἦτο δυνατόν, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐπιβάλλεται νὰ ἀνεύρωμεν τοὺς πόρους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ συμπληρώσωσι τὸ παρουσιαζόμενον ἔλλειμμα, πῶς ἦτο δυνατὸν καὶ ἐπὶ στιγμὴν ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς ἄλλο εἰσόδημα παρὰ τὸ μέγα τοῦτο εἰσόδημα τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας, διαρρυθμίσαντες τὰ τοῦ φόρου κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος ἀφήνει καὶ πάλιν ἄθικτα τὰ κατώτερα εἰσοδήματα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι παράγουσι διὰ τὰς ἰδίας προσωπικὰς ἀνάγκας, καὶ πλήττει μόνον τὰ εἰσοδήματα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι παράγουσι πλέον τῶν προσωπικῶν ἀναγκῶν των, οἱ ὁποῖοι μεταπωλοῦσι τὸν σῖτον λαμβάνοντες ἀπὸ τοὺς λοιποὺς πολίτας καταναλωτὰς ἀξίαν κατὰ 35% περίπου μεγαλειτέραν παρ’ ὅσον ἄλλως θὰ εἶχεν ὁ σῖτος, ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἡ ὑπέρογκος αὕτη φορολογία τῆς εἰσαγωγῆς; Εἶμαι λοιπὸν βέβαιος ὅτι κατὰ τῆς βάσεως τῶν φόρων τούτων δὲν θὰ ἐγερθῇ σοβαρά τις ἀμφισβήτησις, ἐνδοιάζω δὲ μόνον μήπως ἤθελε θεωρηθῆ ἐκ τῆς ἀναμνήσεως τοῦ παρελθόντος, ὅτι ὁ φόρος οὗτος ἠδύνατο περὶ τὴν βεβαίωσιν καὶ τὴν εἴσπραξιν νὰ εἶναι καταθλιπτικός. Ἀλλ’ ὅταν κύριοι, ἀναγνώσητε τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον προσάγεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, θέλετε ἴδει ὅτι ὁ τρόπος τῆς βεβαιώσεως καὶ τῆς εἰσπράξεως τοῦ φόρου τούτου δὲν ἀναμιμνήσκει καθόλου τὸ παρελθόν. Ἡ διαρρύθμισις τῆς φορολογίας ἐλήφθη ἐκ τοῦ ὑποδείγματος ἄλλης χώρας συγγενεστάτης, πρὸς ἣν εἰδικώτερον συνδέεται ὁ ἀγορεύων τὴν στιγμὴν ταύτην ἐνώπιον ὑμῶν. Καὶ εἰς τὴν χώραν ἐκείνην, ὅπου διὰ φυσικὴν ὁρμὴν πρὸς ἀπομίμησιν τῶν ἐνταῦθα γενομένων εἰσήχθη ἐπί τινα ἔτη ὁ φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, κατηργήθη μετὰ τριετῆ πεῖραν καὶ ἐπανῆλθεν ὁ τόπος εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τούτου τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον εἰσάγεται σήμερον ἐνώπιον ὑμῶν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ αὐτοῦ ποσοστοῦ τῶν 6%, ἀλλ’ ἄνευ τῆς ἀπαλλαγῆς τῶν μικρῶν εἰσοδημάτων, ἡ ὁποία γίνεται ἐν πνεύματι δημοκρατικωτέρῳ παρ’ ἡμῖν καὶ ἄνευ τῆς πιστώσεως τῶν 10%, ἡ ὁποία ἐγένετο δεκτὴ καὶ διὰ τὰ ἄλλα, τὰ εἰσοδήματα τὰ μεγάλα. Ὅταν ἀναγνώσητε τὸ νομοσχέδιον, θέλετε βεβαιωθῆ, ὅτι, ἂν ὑπάρχῃ κίνδυνός τις, ὁ κίνδυνος εἶναι μὴ ἐλαττωθῇ σχετικῶς ἡ εἴσπραξις τοῦ Κράτους, διότι δυσκολώτερα θὰ προσέρχηται ὁ ἐνοικιαστής, ἐφ’ οὕς ὅρους ἀσφαλίζεται ἡ πρόληψις πάσης πιέσεως κατὰ τοῦ παραγωγοῦ, ὁ ὁποῖος, ἂν δὲν ἤθελε προσέλθει ἐγκαίρως ὁ ἐνοικιαστής, ὅπως βεβαιώσῃ καὶ λάβῃ τὸν φόρον, ἔχει τὸ δικαίωμα ἐπὶ παρουσίᾳ τοῦ ἱερέως, τοῦ παρέδρου ἢ καὶ δύο μαρτύρων ἐπὶ τέλους νὰ ἐκκαθαρίσῃ τὸ ποσὸν τῆς παραγωγῆς του καὶ νὰ παραλάβῃ τὸ ἀνῆκον αὐτῷ, ἀφήνων τὸ ἄλλο εἰς βάρος τοῦ ἐνοικιαστοῦ. Ὁ Προϋπολογισμός, ὁ ὁποῖος προσήχθη ἐνώπιον ὑμῶν, κύριοι Βουλευταί, ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν εἶμαι βέβαιος, ὅτι παρέσχεν ἤδη ὑμῖν ἐκ τῆς εἰσηγήσεώς του τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι εἶναι Προϋπολογισμὸς κατ’ ἐξοχὴν εἰλικρινής. Δυνάμεθα μετ’ ἀπολύτου ἐμπιστοσύνης νὰ ἀποβλέψωμεν, ὅτι ἡ ἐπαλήθευσις τοῦ Προϋπολογισμοῦ τούτου, ὅταν θὰ προσαχθῇ ἐνώπιον ὑμῶν ὡς Ἀπολογισμός, δὲν θὰ διαψεύσῃ τὰς προσδοκίας τῶν εἰσηγητῶν αὐτοῦ ἐνώπιον ὑμῶν. Ἀλλὰ πρέπει συγχρόνως νὰ δηλώσω, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς ὁ εἰσαγόμενος σήμερον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἀποτελεῖ τὴν ἐκκαθάρισιν τοῦ παρελθόντος καὶ τὴν ἀφετηρίαν πρὸς νέαν πολιτικὴν καὶ οἰκονομικὴν καὶ δημοσιονομικὴν σταδιοδρομίαν ἡμῶν, δὲν εἶναι ὅμως ὁ Προϋπολογισμός, ὁ ὁποῖος ἐκπροσωπεῖ τὴν ὅλην πολιτικὴν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Εἶναι ἡ βάσις καὶ τὸ ἔρεισμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔπρεπε νὰ θεμελιώσωμεν τὴν οἰκονομικὴν ἡμῶν πολιτικήν, ἥτις, ἐφ’ ὅσον δὲν εἶναι ἐντελῶς ἑδραία, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτρέψῃ, ὅπως ἐλπίσῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὅτι ἡ ἀνόρθωσις θὰ γίνῃ ἡμέραν τινὰ πρᾶγμα ἐντελές. Δὲν θέλω νὰ ἀφήσω τὴν Βουλὴν ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι πρὸς ἰσοστάθμισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπεδιώχθησαν οἰκονομίαι οὐχὶ προσήκουσαι εἰς τὰ πολεμικὰ Ὑπουργεῖα. Ἂν ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1911, ὅσον ἀφορᾷ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, παρουσιάζει ἐλάττωσιν ἱκανὴν ἐν σχέσει πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1910, ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κύριος συνάδελφός μου, ὀφείλεται τοῦτο εἰς ἄλλας μὲν οἰκονομίας, ἰδίως ὅμως εἰς κονδύλιον 4.000,000 ἐκ κεκλεισμένων χρήσεων, τὸ ὁποῖον περιεῖχεν ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1910. Ἀρκοῦμαι μόνον νὰ ἀναφέρω πρὸς ὑμᾶς δύο αὐξήσεις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἵνα ἔχητε σαφῆ τὴν ἀντίληψιν, ποία εἶναι ἡ στρατιωτικὴ πολιτική μας. Διότι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1910 ἀνέγραφε δαπάνην διὰ τροφοδοσίαν τοῦ στρατοῦ ἐξ 1.070.000 δραχμῶν, ὁ δὲ προϋπολογισμὸς τοῦ 1911 ἀναγράφει δι’ αὐτὸ τὸ κονδύλιον δαπάνην 2,222,451. Εἶναι εὔκολον νὰ ἐννοήσητε ἐκ μόνου τοῦ ἀριθμοῦ τούτου, ὁ ὁποῖος ἀναβιβάζει εἰς τὸ διπλάσιον τὸ ποσὸν τῆς τροφοδοσίας τοῦ στρατεύματος, ἐνῷ δὲν αὐξάνεται ἡ διὰ τὴν τροφοδοσίαν ἑκάστου στρατιώτου δαπάνη, νὰ ἐννοήσῃ ἡ Βουλή, ποία εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ ἑνὸς προϋπολογισμοῦ καὶ τοῦ ἄλλου ἐν σχέσει πρὸς τὰς ὑπὸ τὰς σημαίας στρατιωτικὰς δυνάμεις.

§10Γ. ΠΩΠ. Ἐν συνόλῳ ποία εἶναι ἡ δαπάνη;

§11ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. 21.070,000.

§12Γ. ΠΩΠ. Εἶχεν ἀρκέσει τὸ ποσὸν τῶν 1.070,000;

§13ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὄχι. Ἐλήφθησαν ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις διὰ τὴν πρόσκλησιν τῶν ἀπαλλαγέντων, ἡ ὁποία ἐγένετο κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος. Ἡ τακτικὴ δύναμις ὑπὸ τὰς σημαίας ἠδύνατο νὰ τροφοδοτηθῇ μὲ τὸ ποσὸν ἐκεῖνο, ἐνῷ ἡ σήμερον ὑπὸ τὰς σημαίας δύναμις ἔχει ἀνάγκην αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ, τῶν 2.222,451. δραχμῶν. Ἐκτὸς τούτου ἀναγράφεται ποσὸν ἐπὶ πλέον 200.000 διὰ τὴν ἱπποφορβήν, ὡς ἐκ τῆς αὐξήσεως τῶν κτηνῶν τοῦ στρατοῦ κατὰ τὸ ἔτος τὸ τρέχον. Ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη, ὅπως ἔχητε σαφεστάτην τὴν εἰκόνα τῆς στρατιωτικῆς πολιτικῆς, νὰ ἀποβλέψητε καὶ εἰς τὸν συνυποβαλλόμενον εἰδικὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ταμείου τῆς Ἀμύνης, ἐκ τοῦ ὁποίου θέλετε ἴδει, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 21.070,000 δραχμῶν πρόκειται νὰ δαπανηθῇ καὶ θέλει ἀσφαλῶς δαπανηθῇ ἐντὸς τοῦ ἔτους 1911 διὰ τὴν περαιτέρω στρατιωτικὴν ὀργάνωσιν τοῦ τόπου. Ὥστε ἐκτὸς τῶν 21.070.000 τοῦ τακτικοῦ Προϋπολογισμοῦ ὑπάρχει καὶ ποσὸν 21.071,000 ἐκτάκτου, ὡς εἴπομεν, προϋπολογισμοῦ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Ἀλλ’ εἶπον, Κύριοι, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1911 δὲν εἶναι ὁ διερμηνεύων τὴν ὅλην πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως· ἀποτελεῖ ἁπλῶς τὸ θεμέλιον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ δυνηθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ στερεώσῃ τὴν ὅλην πολιτικὴν αὐτῆς. Ὅσον καὶ ἂν ἐτόνισα κατ’ ἐπανάληψιν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς καὶ πάντοτε μέν, ἀλλ’ ἰδίᾳ κατὰ τὴν παροῦσαν περίοδον τῆς ἀναθεωρήσεως καὶ τῆς ἀναπλάσεως, ἔχει ἀνάγκην καὶ ἐσωτερικῆς γαλήνης καὶ ἐξωτερικῆς εἰρήνης ὑπὲρ πᾶν ἄλλο Κράτος, ὅσον καὶ ἂν ἐτόνισα καὶ ἐξαίρω τὴν ἑσπέραν ταύτην τὸν ἐντελῶς εἰρηνικὸν χαρακτῆρα τοῦ Κράτους τούτου, καὶ ἰδικίτατα πάντων τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἔχω ἐν τούτοις τὴν γνώμην, ὅτι τὸ Κράτος τοῦτο εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπιτελέσῃ ἀληθῶς τὴν ἐπιδιωκομένην ἀνάπτυξιν αὑτοῦ, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀναπτύξῃ τὰς παραγωγικὰς δυνάμεις, εἰς ὃ κυριώτατα στρέφομεν τὴν προσοχήν μας, ἐὰν πρὸ παντὸς διὰ τῆς ἀρτίας καὶ ἐν τῷ μέτρῳ τῶν πόρων αὐτοῦ ὀργανώσεως τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων δὲν κατορθώσῃ νὰ ἀποδώσῃ εἰς ἑαυτὸ τὸ αἴσθημα τῆς ἀσφαλείας ἀπὸ πάσης προσβολῆς (Χειροκροτήματα). Καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὴν περίοδον, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα καὶ κατὰ τὴν ὁποίαν βεβαίως ὀφείλομεν νὰ οἰκονομῶμεν καὶ πᾶν δεκάλεπτον, ὅπως διαθέσωμεν αὐτὸ ὑπὲρ τῆς ἐσωτερικῆς ἀναπλάσεως, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ προβαίνωμεν συγχρόνως εἰς ὅλας ἐκείνας τὰς δαπάνας, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀναγκαῖαι, ὅπως συμπληρώσωμεν ἀρτίαν τὴν στρατιωτικὴν ὀργάνωσιν τοῦ τόπου, ἐν τῷ μέτρῳ πάντοτε, ἐπαναλαμβάνω, τῶν πόρων αὐτοῦ, ἵνα παράσχωμεν εἰς τὸ Κράτος τὸ αἴσθημα τῆς ἀσφαλείας, διὰ τὸ ὁποῖον, ὅπως σᾶς εἶπον, ὅσα καὶ ἂν δαπανήσωμεν, εἶναι δαπάναι παραγωγικαί. Διὰ τοῦτο καὶ μετὰ τὴν δαπάνην αὐτὴν τῶν 43.000,000 περίπου ὑπὲρ τῆς στρατιωτικῆς συντάξεως τῆς χώρας ἐκ τοῦ τακτικοῦ καὶ ἐκτάκτου Προϋπολογισμοῦ τὸ Κράτος εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει ὅτι εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1912, ὁ ὁποῖος θὰ ἐκπροσωπῇ ὁριστικῶς τὴν ὅλην πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1912 θὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀντιμετωπισθῇ ἡ ὑπηρεσία δανείου, ὑπηρεσία, διὰ τὴν ὁποίαν ἡ δαπάνη δὲν εἶναι ἀκριβῶς καθωρισμένη τὴν στιγμὴν ταύτην, ἀλλὰ τὴν ὁποίαν δὲν θὰ εὑρίσκωμαι μακρὰν τῆς ἀληθείας, ἂν ὁρίσω εἰς 2½ ἑκατομμύρια δραχμῶν ἐτησίως. Διὰ τοῦ ποσοῦ τοῦ δανείου τούτου δὲν πρόκειται μόνον νὰ καταστήσωμεν ἀρτίαν τὴν στρατιωτικὴν ἡμῶν ὀργάνωσιν, ἀλλὰ πρόκειται νὰ ἀντιμετωπίσωμεν καὶ δαπάνας ἄλλας παραγωγικάς, τὰς ὁποίας ὑπηνίχθην πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν καὶ τὰς ὁποίας ἐκτενέστερον θὰ ἀναφέρω, ὅταν συζητηθῶσι τὰ σχετικὰ καιφάλαια καὶ ἄρθρα τοῦ Προϋπολογισμοῦ, πρὸ παντὸς τὰ ἀντιπλημμυρικὰ ἔργα, ὄχι μόνον ἐν Θεσσαλίᾳ, ἀλλὰ καὶ ἀλλαχοῦ, ὅπως εἶπον πρότερον, ἔτι δὲ ἡ διοργάνωσις τοῦ λιμένος καὶ τοῦ τελωνείου Πειραιῶς. Ἠδύνατο λοιπὸν νὰ γίνῃ ἡ παρατήρησις: πῶς φαίνεσθε τοσοῦτον αἰσιόδοξος διὰ τὸν Προϋπολογισμόν, τὸν ὁποῖον προσάγετε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ὁ ὁποῖος θ’ ἀποτελέσῃ τὴν ἀφετηρίαν καὶ τῆς οἰκονομικῆς εὐεξίας καὶ τῆς ὅλης ἀναπλάσεως τῆς Πολιτείας, πῶς εἶσθε τόσον αἰσιόδοξος, ἀφοῦ ἔχετε ν’ ἀντιμετωπίσητε εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ ἐλευσομένου ἔτους δαπάνην δύο καὶ ἡμίσεος ἑκατομμυρίων, ἐνῷ ὁ Προϋπολογισμὸς ὁ σημερινὸς μόλις σᾶς ὑπόσχεται ἑνὸς ἑκατομμυρίου περίπου περίσσευμα; Εὑρίσκομαι διὰ τοῦτο εἰς τὴν ἀνάγκην προλαμβάνων τούτους τοὺς ἐνδοιασμούς, ταῦτα τὰ ἐρωτήματα, ταύτας τὰς ἀνησυχίας, νὰ διαγράψω ἐνώπιον ὑμῶν ἐν γενικωτάταις γραμμαῖς τὴν φυσιογνωμίαν τοῦ μέλλοντος Προϋπολογισμοῦ, τοῦ ὁριστικοῦ Προϋπολογισμοῦ, τοῦ ἐμφανίζοντος τὴν πολιτικὴν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Πρὸ τινων ἐτῶν τὸ Κράτος, ἀδυνατοῦν νὰ ἐπαρκέσῃ καὶ εἰς τὰς τακτικὰς δαπάνας τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ εἰς τὴν προμήθειαν τῶν ἀναγκαίων ἐφοδιασμῶν διὰ τὸ στράτευμα, περιέκοψε μὲν μέχρις ὑπερβολῆς τὰς πρώτας, ἀφιέρωσε δὲ χάριν τῶν δευτέρων, χάριν τῆς ἐπειγούσης ἀληθῶς ἀνάγκης τῶν δευτέρων, ἓν ἱκανὸν μέρος τῶν τακτικῶν ἄλλως αὐτοῦ προσόδων διὰ τῆς δημιουργίας τοῦ πολεμικοῦ ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Ἀλλὰ μὲ τὸ δαπανώμενον, Κύριοι, ποσὸν ἐφέτος ἐκ τοῦ ἐκτάκτου προϋπολογισμοῦ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης συμπληροῦνται οἱ ἐφοδιασμοὶ ἡμῶν, ὅταν δὲ καὶ ἐκ τοῦ μέλλοντος νὰ συναφθῇ δανείου ἀφαιρεθῇ τὸ ποσὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἀναγκαῖον διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς ἀρτιότητος τῆς στρατιωτικῆς συντάξεως, τότε εἶναι φανερόν, ὅτι οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει, ὅταν δὲν θὰ ὑπάρχῃ αἰτία πρὸς νέους ἐφοδιασμούς, ὅπως τὰ περισσεύματα τῶν προσόδων τῶν πολεμικῶν ταμείων μὴ εἰσάγωνται εἰς τὰ ἔσοδα τοῦ τακτικοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὅταν συμπληρώσωμεν ὅλους τοὺς ἐφοδιασμούς, ὅταν ὑπηρετήσωμεν διὰ τῶν προσόδων ἐκείνων τό τε συναφθὲν δάνειον τῶν 20,000,000 καὶ τὸ μέλλον νὰ συναφθῇ, τὸ περιπλέον τῶν ἐσόδων εἶναι φανερὸν ὅτι ἔχομεν δικαίωμα καὶ καθῆκον νὰ εἰσαγάγωμεν εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους. Ὅταν οὕτω θεμελιωθῇ ὁ μέλλων Προϋπολογισμός, δέον νὰ προστεθῇ καὶ τὸ πλεόνασμα τοῦ ἐφετεινοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐξ ἑνὸς περίπου ἑκατομμυρίου δραχμῶν, τὸ ποσὸν τῶν 7,500,000 περίπου τῶν δύο πολεμικῶν ταμείων, ἐκ τῶν ὁποίων, ἀφοῦ ἀφαιρεθῇ ποσὸν 3,600,000 περίπου δραχμῶν πρὸς ὑπηρεσίαν τοῦ ἤδη συναφθέντος δανείου τῶν 20,000,000 καὶ τοῦ μέλλοντος νὰ συναφθῇ, θὰ ἔχωμεν ποσὸν περίπου 4,000,000, τὸ ὁποῖον θὰ περισσεύῃ, ὅπως καταγραφῇ εἰς τὰ τακτικὰ ἔσοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὑπὸ τοὺς ὅρους τούτους, Κύριοι, ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ ἐπιόντος ἔτους θὰ παρουσιάζετο μὲ πλεόνασμα ἐσόδων πέντε καὶ πλέον ἑκατομμυρίων πλὴν τῆς βελτιώσεως τῶν εἰσπράξεων, τὴν ὁποίαν ἀσφαλῶς προσδοκῶ διὰ τὸ ἔτος 1912 ἐκ τῆς περιστολῆς τοῦ λαθρεμπορίου, ἡ ὁποία θέλει ἐπέλθει διὰ τῶν σκοπουμένων μέτρων καὶ τοῦ περιορισμοῦ ἄλλων τινῶν καταχρήσεων, τὰς ὁποίας ἐκληροδότησε τὸ παρελθὸν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, καὶ τὸ ὁποῖον ποσὸν δὲν ὑποθέτω ὅτι ὑπερβάλλω, ἂν ὑπολογίσω εἰς ποσὸν δύο ἑκατομμυρίων. Ἐάν, Κύριοι, ἐπρόκειτο ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπιόντος ἔτους νὰ μὴ εἶχε νὰ ἀντιμετωπίσῃ ἄλλας δαπάνας, παρὰ τὰς τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1911, καὶ τὰς τοῦ δανείου τοῦ μέλλοντος νὰ συναφθῇ, δηλαδὴ τὸ ποσὸν τῶν 2,500,000 δραχμῶν, θὰ εὑρισκώμεθα εἰς περίπτωσιν, καθ’ ἣν θὰ εἴχομεν ἐνώπιον ἡμῶν διαθέσιμον ποσὸν 7,000,000 δρ. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται, Κύριοι, τὸ περίσσευμα τοῦτο νὰ χρησιμοποιηθῇ διὰ σχηματισμὸν κεφαλαίου τινός, δὲν ἠξεύρω διὰ ποίους σκοπούς. Ἐὰν ἡ κατάστασις αὕτη τῶν δημοσίων ἡμῶν οἰκονομικῶν εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ ἐμπνέῃ ἀσφαλῆ ἐμπιστοσύνην διὰ τὸ οἰκονομικὸν μέλλον τῆς χώρας, εἶναι ἀνάγκη ἀπὸ τοῦδε νὰ ἐξαρθῇ, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ μέλλοντος ἔτους ἔχει νὰ μεριμνήσῃ διὰ τὴν βελτίωσιν ἐν γένει τῶν ὑπηρεσιῶν, διὰ τὴν δημιουργίαν ὑπηρεσιῶν νέων, ὅπως εἶναι ἡ τῆς Στατιστικῆς, διὰ τὴν σχεδὸν ἀναδημιουργίαν ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους, διὰ τὴν ἀγροτικὴν ἀσφάλειαν, ἄνευ τῆς ὁποίας εἶναι ἀδύνατον ὅλα τὰ ἄλλα λαμβανόμενα μέτρα ὑπὲρ τῆς γεωργίας νὰ τελεσφορήσωσι, διὰ τὰ ἔργα τῆς συγκοινωνίας, περὶ τῶν ὁποίων ἐφ’ ὅσον ἐπαρκῶς δὲν μεριμνήσωμεν, δὲν θὰ παρείχομεν τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι εἴμεθα Κράτος πεπολιτισμένον, διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς ὑπηρεσίας τῆς εἰσπράξεως εἰδικῶς τῶν φόρων, διὰ τὴν αὔξησιν πάντοτε ἐν μέτρῳ τῶν τακτικῶν δαπανῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν πολεμικῶν Ὑπουργείων, ἔτι δὲ ἀκόμη διὰ τὴν ἔναρξιν τῆς ἐλαφρύνσεως τῶν φορολογικῶν βαρῶν, τῶν πιεζόντων τὰς ἀσθενεστέρας τάξεις, διὰ τῆς μειώσεως τῶν ἐμμέσων φόρων, ἐκείνων οἱ ὁποῖοι πλήττουσι καιρίως τὰ ἀντικείμενα τῆς πρώτης ἀνάγκης. Αὕτη εἶναι, κύριοι Βουλευταί, ἐν γενικαῖς ὅλως γραμμαῖς ἡ φυσιογνωμία τοῦ μέλλοντος Προϋπολογισμοῦ, ὁ ὁποῖος, ἐὰν ἀποτελῇ τὸ ἐπακολούθημα τοῦ σήμερον ὑποβαλλομένου, θέλει ἀποτελέσει συγχρόνως τὴν ὁριστικὴν ἐκπροσώπησιν τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ ὅλη κατάστασις, οἵα ἐξετέθη ἐνώπιον ὑμῶν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ οἵα προεσημάνθη ὑπ’ ἐμοῦ σήμερον, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄμεσον μέλλον, εἶναι τοιαύτη κατάστασις, ἡ ὁποία νὰ δικαιολογῇ τὴν αἰσιοδοξίαν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἡ ὁποία νὰ ἀποδώσῃ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τὸ αἴσθημα τῆς αὐτοπεποιθήσεως· εἶναι κατάστασις συγχρόνως, ἡ ὁποία, εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ ἀσφαλίσῃ ὑπὲρ ἡμῶν τὴν ἐκτίμησιν καὶ τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ ἔξω κόσμου. Ἀπὸ τοιαύτης ἀφετηρίας, οἷος εἶναι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1911, πρὸς τοιαύτην σταδιοδρομίαν, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ διανοίξῃ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1912, δυνάμεθα ἀσφαλῶς ἐπὶ στερεοῦ οἰκονομικοῦ ἐδάφους νὰ στηρίξωμεν οὐ μόνον τὴν ἀρτίαν ἡμῶν στρατιωτικὴν ὀργάνωσιν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ Κράτους, τὴν μεταβολὴν τῆς ἀνορθώσεως ἀπὸ λόγων εἰς ἔργα ἀληθῆ, τὴν δημιουργίαν Ἑλλάδος ἀνταποκρινομένης πρὸς τὰς ἀξιώσεις ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τὴν ἐδημιούργησαν, Ἑλλάδος, ἡ ὁποία, οὖσα στοιχεῖον καὶ εἰρήνης καὶ τάξεως ἐν τῇ Ἀνατολῇ, θὰ καταλάβῃ θέσιν μεταξὺ τῶν πεπολιτισμένων Κρατῶν, τὴν θέσιν ἐκείνην, ἥτις θὰ τῇ ἀνήκῃ. (Χειροκροτήματα).

§14Γ. ΠΩΠ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 34 τοῦ Κανονισμοῦ τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε. Τὸ ἄρθρον 34, ἀναφέρει ὄντως ὅτι: Οἱ Ὑπουργοὶ εἰσάγοντες νομοσχέδια ἢ τὸν Προϋπολογισμόν, ὡς καὶ οἱ Βουλευταὶ ὑποβάλλοντες προτάσεις νόμων, δύνανται νὰ ποιῶνται προφορικὴν αὐτῶν εἰσήγησιν, χωρὶς νὰ ἐπιτρέπηται οἱαδήποτε περαιτέρω μετ’ αὐτὴν συζήτησις». Θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐμάνθανον ἡ ἑρμηνεία τῆς συμμετοχῆς τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν εἰσήγησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ θεωρεῖται ὑφ’ ὑμῶν ὡς εἰσήγησις μονομερὴς ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἢ ὡς συνέχεια τῆς εἰσηγήσεως, τὴν ὁποίαν ἐποιήσατο ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν διὰ τοὺς εἰδικοὺς προϋπολογισμοὺς αὐτῶν;

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Φυσικώτατα.

§16Γ. ΠΩΠ. Φυσικώτατα, διότι τὸ εἶπον ἐγὼ αὐτό. Ἀλλ’ ἐγένετο καὶ εἰσήγησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1912 ἐκ μέρους τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁμιλεῖτε ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ;

§18Γ. ΠΩΠ. Ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ· μάλιστα. Συνεπῶς νομίζω, ὅτι ἐπὶ τῶν ἀνωτέρω δηλώσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀναφορικῶς πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1911, τὸν ὁποῖον εἰσηγήθη, ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ λάβω εὐθὺς ἀμέσως τὸν λόγον.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπέβαλε τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1911. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν, ὑπέβαλεν εἰσηγήσεις τινάς, σχετικὰς πρὸς τοὺς εἰδικοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν Ὑπουργείων, ὧν προΐσταται. Συμφώνως πρὸς τὸν Κανονισμόν, οἱαδήποτε περκιτέρω συζήτησις ἀπαγορεύεται, καὶ κατὰ συνέπειαν δὲν θὰ δώσω τὸν λόγον εἰς κανένα.

§20ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἀναμφιβόλως ἐκ τῆς διατάξεως τοῦ Κανονισμοῦ εἰς οὐδένα ἐπιτρέπεται νὰ λάβῃ τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1913. (Ἱλαρότης).

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ζήτημα ἐπερατώθη. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑποβληθέντος ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὴν παροχὴν δύο δωδεκατημορίων τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1911. Διὰ τῆς ἐκθέσεώς της ἡ ἐπιτροπὴ συνιστᾷ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἐπίσης ὑπέβαλε καὶ τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ ἀναγεγραμμένου ἤδη ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως δρ. 13,280,653,40. Ἡ δευτέρα αὕτη ἔκθεσις, ἡ ἀφορῶσα τὸ νομοσχέδιον τοῦτο τῆς χορηγίας τῆς ἐκτάκτου πιστώσεως, θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ, διότι δὲν εἶναι ἐπείγουσα ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν ἑτέραν ἔκθεσιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας τῶν δύο δωδεκατημορίων, ἐλπίζω ὅτι θὰ συναινέσῃ ἡ Βουλὴ λόγῳ τοῦ κατεπείγοντος, ὅπως κηρύξῃ τοῦτο κατεπεῖγον καὶ ἀναγραφῇ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν καὶ ψηφισθῇ σήμερον εἰς αʹ ἀνάγνωσιν.

§22Γ. ΠΩΠ. Τὸν λόγον.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἐπείγοντος ἢ ἐπὶ τῆς οὐσίας;

§24Γ. ΠΩΠ. Ἐπὶ τοῦ ἐπείγοντος λόγῳ τῆς οὐσίας. Ἡ οὐσία αὐτὴ ἔχει διπλῆν τὴν μορφήν.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν ὁμιλήσητε ἐπὶ τοῦ ἐπείγοντος, δὲν θὰ σᾶς ἐπιτρέψω νὰ εἰσέλθητε εἰς τὴν οὐσίαν.

§26Γ. ΠΩΠ. Ἡμεῖς ἀκριβῶς λόγῳ τῆς οὐσίας θεωροῦμεν τὸ ζήτημα μὴ ἐπεῖγον, διότι πρόκειται νὰ ψηφισθῇ πρὶν ἢ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ. Προκειμένου δὲ νὰ ζητηθῇ τὸ ⅙ τοῦ ὅλου Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, πότε ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, παρ’ ὅλην τὴν τιμήν, ἣν ἔχω πρὸς τὴν ἀντίληψιν τῶν μελῶν αὐτῆς, κατώρθωσε νὰ ἴδῃ τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα, τὰ σχετιζόμενα μὲ αὐτόν, καὶ νὰ μᾶς παρουσιάσῃ τὴν ἔκθεσίν της καὶ νὰ μᾶς εἴπῃ: ψηφίσατέ το;

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡς φαίνεται, στερεῖσθε κοινοβουλευτικῆς πείρας.

§28Γ. ΠΩΠ. Εἴπομεν ὅτι χρειάζεται πεῖρα ἐπὶ τῶν νέων πραγμάτων. Καθωρίσατε τοῦτο καὶ σεῖς. Σεῖς ἐνθυμεῖσθε τὴν πεῖραν τοῦ παρελθόντος, τὴν ὁποίαν κατεκρίνατε καὶ ἡ ὁποία παρεῖχε τοιαύτας πράξεις. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς ἡμᾶς, προκειμένου περὶ τοιαύτης σοβαρᾶς συζητήσεως νὰ ἀποκρούσωμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς παροχῆς τῶν δωδεκατημορίων.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς οὐσίας τοῦ νομοσχεδίου δὲν ἔχετε τὸν λόγον. Τώρα προσπαθεῖτε νὰ συζητήσητε ἐπὶ τῆς οὐσίας, χωρὶς νὰ λάβῃ ἀπόφασιν ἡ Βουλὴ ἐπὶ τοῦ ἐπείγοντος.

§30Γ. ΠΩΠ. Ἐπὶ τοῦ ἐπείγοντος ἔχω τὸν λόγον.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιθυμεῖτε νὰ συμβιβασθῶμεν; Νὰ ψηφισθῇ τὸ ἐπεῖγον, καὶ νὰ λάβητε τὸν λόγον ἐπὶ τῆς οὐσίας;

§32Γ. ΠΩΠ. Καλῶς.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι ὅπως κηρυχθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο κατεπεῖγον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Αʹ συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1911, μέχρι τῆς ψηφίσεως τοῦ ὑποβληθέντος εἰς τὴν Βουλὴν γενικοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων αὐτοῦ τῆς ῥηθείσης χρήσεως, ὡς ἐπίσης τῶν ἐσόδων τῶν εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ὑπαγομένων κληροδοτημάτων, τοῦ ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, τοῦ ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου, τοῦ Λαχείου ὑπὲρ τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου καὶ τῶν Ἀρχαιοτήτων τῆς Ἑλλάδος, τοῦ ταμείου τῶν Φάρων καὶ Φανῶν, τοῦ Θεσσαλικοῦ Γεωργικοῦ Ταμείου καὶ τοῦ Ἀρχαιολογικοῦ Ταμείου τῆς ἰδίας χρήσεως, μέχρι τῆς ψηφίσεως τῶν ὑποβληθέντων περὶ αὐτῶν εἰς τὴν Βουλὴν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν, καὶ περὶ χορηγίας πιστώσεων πρὸς πληρωμὴν τῶν διὰ τοὺς μῆνας Ἰανουάριον καὶ Φεβρουάριον ἐ. ἔ. ἐξόδων τοῦ Κράτους, ὡς ἐπίσης τῶν διὰ τοὺς αὐτοὺς μῆνας ἐξόδων τῶν ὡς εἴρηται εἰδικῶν προϋπολογισμῶν». Ὁ κ. Πὼπ ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§34ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Προκειμένου νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τῆς οὐσίας τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς παροχῆς τῶν δύο δωδεκατημορίων, εἶναι περιττὸν βεβαίως νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐξουσιοδοτηθῇ νὰ ἐνεργήσῃ τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας ἐπιβάλλουσιν εἰς τὸ Κράτος ὄχι τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλ’ οἱ κείμενοι νόμοι. Δὲν πρόκειται νὰ ζητήσωμεν νὰ ἀρχίσωμεν νὰ εἰσπράττωμεν τοὺς νέους φόρους, ἀλλὰ ζητοῦμεν νὰ ἐξουσιοδοτηθῶμεν νὰ κάμωμεν τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας, ἐπαναλαμβάνω, ἐπιβάλλουσιν οἱ κείμενοι νόμοι. Συγχρόνως ἔχω καθῆκον, Κύριοι, νὰ ὑπομνήσω ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ὅτι ὁ ἀξιότιμος ῥήτωρ καὶ προσωπικός μου φίλος θὰ θελήσῃ νὰ παραιτηθῇ τοῦ λόγου, ὅτι δὲν θὰ ὑπῆρχε καμμία δυσκολία νὰ παρεκτείνωμεν καὶ συζήτησιν πρωτοφανῆ διὰ τὰ δωδεκατημόρια, ἐὰν δὲν ἦτο γνωστὸν ὅτι παρ’ ὅλην τὴν διάθεσιν, ἣν εἶχεν ἡ Κυβέρνησις, κατὰ τὰς ἡμέρας τῶν ἑορτῶν θὰ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἔχωμεν συνεδρίασιν καὶ τὴν Παρασκευήν. Ἀπόψε ἂν ψηφισθῇ εἰς αʹ ἀνάγνωσιν καὶ αὔριον εἰς βʹ καὶ ἀποφασισθῇ νὰ συνέλθωμεν καὶ μετὰ τὸ μεσονύκτιον τῆς αὔριον, τότε θὰ δυνηθῶμεν νὰ ψηφίσωμεν εἰς τρεῖς ἀναγνώσεις τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ὅταν ταῦτα ἔχῃ ὑπ’ ὄψει ὁ ἀξιότιμος κ. Πὼπ, ἐλπίζω ὅτι δὲν θὰ θελήσῃ νὰ παρακωλύσῃ τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ.

§35Γ. ΠΩΠ. Ἐγὼ ἀναμφιβόλως, καθ’ ὃν τρόπον ἔθηκε τὸ ζήτημα ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἐπικαλούμενος μάλιστα καὶ τὴν προσωπικήν μας φιλίαν...

§36ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κατ’ ἀναφορὰν ἔγινε τοῦτο.

§37Γ. ΠΩΠ. ... ἀναμφιβόλως, λέγω, πρόθυμος θὰ ἤμην νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον κατερχόμενος τοῦ βήματος καὶ παραιτούμενος τοῦ λόγου διὰ τὴν δευτέραν ἴσως συζήτησιν. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τὰ νομοσχέδια ταῦτα συνδέονται ἀναποσπάστως πρὸς τοὺς δύο Προϋπολογισμούς, τὸν ἕνα, τὸν ὁποῖον εἴδομεν, καὶ τὸν ἄλλον, τὸν ὁποῖον θὰ μᾶς ὑποβάλῃ κατὰ τὸ 1912 ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Τὰ δωδεκατημόρια στηρίζονται μὲν ἐπὶ τῶν νόμων τῶν ἤδη κειμένων, διότι οὕτως ἔπρεπε νὰ στηρίζωνται, ἀλλ’ ἐνέχουσι καὶ ἄλλην τινὰ σημασίαν. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ Προϋπολογισμοῦ, ὅστις στηριζόμενος ἐπὶ τῶν κειμένων νόμων θὰ προσήρχετο ἐνώπιον ἡμῶν, δὲν ἦτο ἀνάγκη τῆς διμήνου καὶ τετραμήνου δυστοκίας, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἔπασχεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως ἐμφανίσῃ ἐνώπιον ἡμῶν τὸ τέκνον τοῦτο τῆς μακρᾶς δυστοκίας, ἵνα ἀναγγελθῇ μετὰ ταῦτα ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι παρ’ ὅλην τὴν δυστοκίαν ταύτην τὸ τέκνον ἐγεννήθη προώρως. Εἶναι συνεπῶς ζήτημα καθαρᾶς οὐσίας ἡ ὕπαρξις τοῦ Προϋπολογισμοῦ τούτου πρὸς τὴν ὕπαρξιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅστις πρόκειται νὰ ὑποβληθῇ, καὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ μεταβληθῇ διὰ τῶν δηλώσεων, αἱ ὁποῖαι θὰ γίνωσιν. Τοῦτο δὲ προβλέπων ἀπηυθύνθην πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τὸν ἠρώτησα τί σκοπεῖ νὰ πράξῃ περὶ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα εἰσηγήσατο ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐν τῷ ζήλῳ αὐτοῦ ὑπὲρ τῆς ἀνορθώσεως μοὶ ἐξήγγειλεν ὅτι καὶ δι’ αὐτὰ θὰ μεριμνήσῃ. Τὰ ποσὰ δὲ ταῦτα, διὰ τὰ ὁποῖα θὰ μεριμνήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, κατὰ τοὺς ἐλαχίστους ὑπολογισμούς, οἱ ὁποῖοι ἐγένοντο καὶ διὰ μίαν μόνον ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ἐκείνῳ ὑπηρεσίαν, ἀνέρχονται εἰς 600,000 δραχμῶν. Καὶ θέλετε νὰ εἴπω ὅτι τὰ νομοσχέδια τῶν δωδεκατημορίων, τὰ ὁποῖα ζητεῖτε, εἶναι ἄσχετα πρὸς τὸν ὑποβαλλόμενον Προϋπολογισμόν; Βεβαίως εἶναι μέγα, ὁμολογῶ, τὸ τόλμημά μου, καθὸ ἀκροωμένου δι’ ὀλίγας στιγμὰς εἰσήγησιν, ἥτις ὁλοκλήρους ἡμέρας καὶ νύκτας ἴσως ἀπησχόλησε τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἵνα εἴπῃ καὶ τὴν καταθέσῃ ἐγγράφως ἐνώπιον ἡμῶν, μὴ εὐτυχῶς ἐπισκοποῦντος τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, ὅστις θὰ ἠδύνατο νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν Κανονισμόν, ἀπαγορεύων τὴν ἀνάγνωσιν ἀγορεύσεων, θὰ εἶναι δύσκολον εἰς ἐμὲ νὰ ἀντεπεξέλθω κατὰ τῶν ἀριθμῶν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ κατὰ τῆς ῥητορικῆς δυνάμεως, οἵα ἡ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἐγὼ ἀντλῶ τὸ θάρρος μου μόνον ἐκ τῶν πραγμάτων· ἀντλῶ τὸ θάρρος μου ἐκ τῶν ἀριθμῶν ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτε ἀνέπτυσσε τὸν Προϋπολογισμόν, καὶ τῶν ἐλπίδων, τὰς ὁποίας ἀφῆκε πάλιν ὡς ἔργον ἀνορθώσεως ὁ κ. Πρωθυπουργός. Τώρα δὲν ἔχει τίποτε μέν, ἀλλὰ θὰ ἔχῃ ἀπὸ τοῦ 1912 καὶ πέρα. Καὶ ἀκούων ταῦτα ἐνεθυμήθην τὴν στιγμὴν ἐκείνην τὴν θυμόσοφον διήγησιν τῶν θαλασσοβίων συμπολιτῶν μου, οἱ ὁποῖοι μεταξὺ τῶν ἄλλων ἀνεκδότων τοῦ βίου των ἀφηγοῦνται, ὅτι χήρα τις στερηθεῖσα τοῦ συζύγου της ἔλεγε: «Ποῦ εἶσαι νὰ συνοδεύσῃς τὰς ἀγέλας εἰς τὰ λιβάδια, νὰ ὑπάγῃς νὰ θερίσῃς τοὺς ἀγροὺς τοὺς ἐσπαρμένους, νὰ συγκομίσῃς τοὺς καρπούς»· καὶ ὅτε τὴν ἠρώτων: «Τὰ εἶχεν ὅλα αὐτὰ ὁ σύζυγός σου;» ἀπήντα: «Ὄχι, ἀλλὰ πάντοτε ἔλεγεν ὅτι θὰ τὰ κάμῃ» (ἱλαρότης). Τοιαύτης μορφῆς ἀνόρθωσιν, Κύριοι, ἐντελλόμεθα νὰ ψηφίσωμεν διὰ τῆς παροχῆς ἄνευ οὐδεμιᾶς διαμαρτυρίας δύο ὁλοκλήρων δωδεκατημορίων· ἀνόρθωσιν ἐλπίδων καὶ πόθων μόνον. Γνωρίζετε δὲ πάντες ὑμεῖς, ὡς γνωρίζει καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ ἀνόρθωσις ἔγκειται κυρίως ἐν τῷ οἰκονομικῷ προγράμματι τῆς Κυβερνήσεως. Προσῆλθεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ διὰ μακρᾶς εἰσηγήσεως μᾶς παρουσίασεν ὡς ἐπιτήδειος καὶ δεξιὸς διευθυντὴς μεγάλου λογιστικοῦ ἱδρύματος τοῦ Κράτους, αὐτοῦ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου τοῦ Κράτους, ὅλας τὰς ἀνωμαλίας τοῦ παρελθόντος, ἀλλ’ ἐξ αὐτῶν οὐδὲν νεώτερον ἐδιδάχθημεν. Πιθανὸν νὰ κατεπλάγησαν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἴτε ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εἴτε μακρὰν τῆς αἰθούσης ταύτης οὐδέποτε ἠσχολήθησαν νὰ ἐννοήσωσι κατὰ ποῖον τρόπον συγκροτοῦνται οἱ Προϋπολογισμοὶ τοῦ Κράτους. Καὶ ἔφθασεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μέχρι τοῦ 1909, βεβαιῶν, ὅτι καθ’ ὅλην τὴν δεκαετίαν τὴν διαρρεύσασαν μέχρι τῆς ἡμέρας ἐκείνης ὑπῆρχον ἐλλείμματα 26,000,000 δρ., ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1910 θὰ ἀφήσῃ ἄλλα 4,000,000 ἔλλειμμα, ἀλλ’ ὅτι ἐλθὼν οὗτος κατώρθωσε πάντα ταῦτα νὰ τὰ καλύψῃ· πῶς; διὰ τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον ἐγένετο, διότι οὗτος ἦτο ὁ ὑπολογισμός του, καὶ ἐκεῖ ἐστήριξε τὸ ἰσοζύγιον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ θέσῃ τὰς βάσεις, διὰ νὰ θαυμάσωμεν τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1911. Τοιαύτη δ’ ἦτο ἡ βάσις ὁλοκλήρου τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις ζητεῖ νὰ δοθῇ τὸ ἓν ἕκτον τῶν δαπανῶν τοῦ Κράτους ἀσυζητητὶ καὶ νὰ ἀφήσῃ τὴν Βουλήν, ἰδίᾳ δὲ τὴν ἀπήχησιν τὴν ἔξω τῆς Βουλῆς, ὑπὸ ἐντύπωσιν, ἥτις πρῶτον αὐτὸν καὶ ὁλόκληρον τὴν Κυβέρνησιν δὲν θὰ συνέφερεν ὑπὸ τοιαύτην ἐντύπωσιν νὰ παραμένῃ ἡ δημοσία γνώμη καὶ νομισθῇ, ὅτι τὰ πάντα ἐδῶ εἰσηγεῖται ἡ Κυβέρνησις ἄνευ διαμαρτυρίας. Μετὰ μακρὸν ἀγῶνα ὁλοκλήρου ἔτους, μετὰ τὸν καταρτισμὸν Κυβερνήσεως, ὡς εὐφυῶς ἐλέχθη ὑπὸ φίλου Βουλευτοῦ Λακωνίας, συγκροτηθείσης ἐκ τῶν δύο ἡμισφαιρίων...

§38ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Σεῖς τὸ λέγετε αὐτὸ διὰ τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα;

§39Γ. ΠΩΠ. Δὲν ἀνήκετε σεῖς εἰς ἄλλο ἡμισφαίριον.

§40ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Υἱοθετεῖτε ἔκφρασιν, τὴν ὁποίαν δὲν ἐπερίμενα ἀπὸ σᾶς, διότι περὶ ἐμοῦ ἐγένετο λόγος ἀπὸ τὸν κ. Πατσουράκον.

§41Γ. ΠΩΠ. Ὄχι, διότι γνωρίζετε, κύριε Πρωθυπουργέ, ὅτι, ἐὰν ἐν Ἑλλάδι ὑπάρχουν ἄνθρωποι ἐργασθέντες διὰ τὴν Κρήτην, εἷς ἐξ αὐτῶν, ὁ ὕστατος πάντων, τὸ ὁμολογῶ, εἶμαι ἐγώ· δὲν ἐπεθύμουν δὲ ἀπὸ τὰ χείλη ὑμῶν νὰ ἐξέλθουν λόγοι ὑπονοίας, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ὁμιλήσω ἐγὼ οὕτω περὶ Κρήτης, διὰ τὴν ὁποίαν γνωρίζετε, ὅτι ἐθυσίασα τὰ ὡραιότερα ἔτη τῆς ζωῆς μου καὶ τοὺς εὐγενεστέρους παλμοὺς τῆς καρδίας μου (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου).

§42ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀκριβῶς αὐτὴν τὴν ἔκπληξιν ἐξέφρασα καὶ ἐγώ.

§43Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ἡ Κρήτη δὲν κεῖται εἰς τὸ ἄλλο ἡμισφαίριον.

§44Γ. ΠΩΠ. Δυστυχῶς φαίνεται ὅτι τώρα διά τινας ἀντιλήψεις ἡ ἀπόστασις φθάνει μέχρι τοῦ ἄλλου ἡμισφαιρίου. Καὶ μένει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μέχρι τοῦ σημείου τῆς ἀντιγραφῆς τῶν δαπανῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1910 καὶ ἐπὶ τῇ ὁμοιομόρφῳ διαγραφῇ τῶν δαπανῶν αὐτῶν ζητεῖ τὰ δύο δωδεκατημόρια. Διότι μᾶς ἐδήλωσεν, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς οὗτος θὰ ἔχῃ τὰς αὐτὰς καὶ ἀπαραλλάκτους δαπάνας πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1910. Θὰ ἔχῃ ὅμως πλὴν τοῦ στοιχείου τούτου αὔξησιν δαπανῶν πρῶτον, λόγῳ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δανείου, περὶ τὰ 2,000,000, θὰ ἔχῃ δεύτερον μείωσιν ἐσόδων, λόγῳ τῆς καταργήσεως τῆς φορολογίας τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ τῆς καταργήσεως τοῦ φόρου τῶν ἀμπέλων, κατὰ ἕτερα 2,600,000. Θὰ ἔχῃ καὶ τὰς δαπάνας τὰς ἐπιπλέον τοῦ ὀγδόου Ὑπουργείου, περὶ τὰς 600 χιλ. δραχ., εἰς ἃς προστιθεμένων τῶν 200,000 δραχ. καὶ τῶν ἑτέρων 200 χιλ. δρ. ἀναβιβάζεται οὕτως ἡ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἑτέρου Προϋπολογισμοῦ εἰς 3,600,000. Ἐλησμόνησε δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ προσθέσῃ καὶ τὰ 2,000,000 τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δανείου, ὥστε ἐκ τῆς αὐξομειώσεως ταύτης δαπανῶν καὶ ἐξόδων νὰ ὑπάρχῃ διαφορὰ 5,600,000 κατὰ τοὺς μετριωτέρους ὑπολογισμούς. Πῶς θὰ συγκαλυφθοῦν τὰ ποσὰ ταῦτα; Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μᾶς εἶπεν, ὅτι ἓν εἶναι τὸ χαρακτηριστικὸν τοῦ εἰσαχθέντος Προϋπολογισμοῦ, ἡ εἰλικρίνεια. Ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημεῖον, ὥστε ἐπὶ ἓν ὁλόκληρον ἔτος νὰ κυβερνώμεθα διὰ τῆς ἰδέας τῆς εἰλικρινείας. Εἰλικρίνειαν προβάλλουσιν, ἀλλ’ ἡ ἀλήθεια ποῦ εὑρίσκεται; Ἡ εἰλικρίνεια ἐνίοτε δὲν εἶναι τέκνον τῆς ἀληθείας, προκειμένου δὲ περὶ ἀριθμῶν, σπανιώτατα συμβαίνει νὰ πιστοποιῇ τὴν ἐξακρίβωσιν αὐτῶν ἡ εἰλικρίνεια καὶ μόνη. Οὕτως ἐμφανιζόμεθα ἐνώπιον Προϋπολογισμοῦ, διὰ τὸν ὁποῖον ἐζήτησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ συμπληρώσῃ ἐλλείμματα 5,600,000. Ὁ Προϋπολογισμὸς οὗτος οὐδεμίαν ἔχει διαφορὰν εἰς δαπάνας πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ παρελθόντος ἔτους, καὶ ὁ Προϋπολογισμὸς ἐκεῖνος εἶχεν ἔλλειμμα 4,000,000 κατὰ τοὺς μετριωτέρους ὑπολογισμοὺς, διότι τὸ πραγματικὸν ἔλλειμμα θὰ ἀνέλθῃ εἰς πολὺ μεγαλύτερον ποσόν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἠθέλησε νὰ τὸ ὑποβιβάσῃ, διότι εἶχε λόγον νὰ τὸ ὑποβιβάσῃ, διὰ νὰ πεισθῶμεν, ὅτι εἶναι μικρότερα τὰ ἔξοδα, ἠθέλησε νὰ ὑποβιβάσῃ εἰς μόνον 1,700,000 περίπου τὸ ἔλλειμμα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1910, ἀλλ’ ἐκ τῶν δημοσιευομένων μηνιαίων καταστάσεων θὰ ἴδητε, ὅτι ὑπάρχει μεγίστη διαφορά, ὅταν δὲ δημοσιευθῇ ὁλόκληρος ὁ Ἀπολογισμός, θὰ ἴδητε ὅτι τὸ ἔλλειμμα ἐκεῖνο θ’ ἀνέλθῃ ἀναμφισβητήτως εἰς τὸ ποσὸν τῶν 7,000,000· εἰς τὸ ἔλλειμμα δὲ αὐτὸ προστίθενται τὰ 5,600,000 τὰ ἐλλείποντα ἀπὸ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1911. Καὶ ἐσκέφθη νὰ ἐφεύρῃ μέθοδον, πιστευτὴν ἴσως εἰς τὸν νέον κόσμον, ὁπόθεν μετεκλήθη ὁ ὀργανωτὴς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ δυναμένην εἰς τὸν νέον κόσμον νὰ παραπλανήσῃ, ἀλλὰ μὴ δυναμένην ἐνταῦθα νὰ παρασύρῃ οὔτε τὴν νοημοσύνην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, οὔτε ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀσχολοῦνται περὶ τὰς φορολογικὰς μεθόδους. Μᾶς εἰσάγει οὕτως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν πρὸς κάλυψιν τοῦ ὁμολογηθέντος ὑπὸ τοῦ ἰδίου πλέον ἐλλείμματος τῶν 5,600,000 δύο φορολογικὰ νομοσχέδια. Πρῶτον φορολογικὸν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὸν φόρον τοῦ εἰσοδήματος. Ἐκ τῆς βάσεως καὶ μόνης, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐστήριξε τὸν φόρον τοῦ εἰσοδήματος ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ φαντάζεται ὅτι πρόκειται νὰ ἀποδώσῃ τὸ 1,200,000 δραχ., τὸ ὁποῖον ὑπολογίζει, φαίνεται ὅτι δὲν θ’ ἀποδώσῃ οὔτε 200,000, καθ’ ὃν τρόπον τὸ ὑπολογίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς διακηρύττων ὅτι φορολογεῖ μόνον τοὺς πλουσίους, οἱ δὲ πτωχοὶ μένουσιν ἀφορολόγητοι. Αὐτὸ δὲ ἀκριβῶς τὸ ἑκατομμύριον, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ εἰσπραχθῇ, μᾶς παρουσίασε λίαν εὐφυῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς ὡς περίσσευμα, λησμονῶν πάντοτε τὴν κατὰ δύο ἑκατομμύρια αὔξησιν τῶν δαπανῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1910, ὃν ἐπὶ τέσσαρας μῆνας ἀντέγραφε. Διότι ἔπρεπε νὰ ἐπιδείξῃ καὶ περίσσευμα· διότι τὴν φορὰν ταύτην φορολογούμεθα, διὰ νὰ ἔχωμεν καὶ περίσσευμα, καὶ θὰ ἔχωμεν πλέον νέον ἀνορθωτικὸν ἔργον τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον ἔχει, ὡς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός, καὶ ἐπανορθωτικοὺς φόρους. Βλέπετε ὅτι τὰ πράγματα λαμβάνουν μορφὴν λαϊκῆς ἐντελῶς φορολογίας διὰ τοῦ δευτέρου τῶν ὑποβληθέντων νομοσχεδίων, φορολογίας αὐτῆς κυρίως τῆς Θεσσαλίας, διὰ τὴν ὁποίαν ὑπισχνοῦντο ὑδραυλικὰ ἔργα, ὑπισχνοῦντο διαρρύθμισιν σχέσεων γαιοκτημόνων, ἔδιδον τὴν βεβαίωσιν ὅτι τὸ ἐλλεῖπον μέρος τῆς εὐημερίας, τοῦ ὁποίου στερεῖται ὁ λαὸς ὁ Θεσσαλικός, θὰ δοθῇ. Καὶ ἀντ’ αὐτῶν εἰσάγεται νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιβάλλεται φορολογία 4,000,000 ὁλοκλήρων. Ἔρχεται δὲ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μετὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ ἐξάρῃ τὰ θέλγητρα τοιαύτης φορολογίας: οἱ πτωχοὶ θὰ μείνωσιν ἀφορολόγητοι· 15 κοιλὰ καὶ 30 ὀκάδες δημητριακῶν καρπῶν θὰ ἐξαιροῦνται. Ἀλλ’ ἐρωτῶ οἱονδήποτε ἐκ τῶν Θεσσαλῶν συναδέλφων: ὑπάρχει ἐν Θεσσαλίᾳ ἐπίμορτος καλλιεργητής, ὁ ὁποῖος νὰ παράγῃ ὀλιγώτερον τῶν 600 κοιλῶν;

§45ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τῶν 60.

§46Γ. ΠΩΠ. Μάλιστα· τῶν 60. Εἶναι ἐμφανὴς ἡ παραδρομή.

§47ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Βεβαίως.

§48Γ. ΠΩΠ. Ὑποθέτω ὅτι σεῖς δὲν μετέχετε, ὡς Θεσσαλός, τῆς εἰσηγήσεως τοῦ τοιούτου εἴδους τῆς φορολογίας, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῆτε σεῖς, ὅτι εἶναι δυνατὸν εἰς τὴν πατρίδα σας νὰ ὑπάρχῃ γαιοκτήμων, ὁ ὁποῖος νὰ παράγῃ 15 κοιλὰ καὶ 30 ὀκάδας δημητριακῶν καρπῶν.

§49Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δι’ αὐτὸ τοὺς ἔκαμαν καὶ ἐκτροχίασιν. (Ἱλαρότης).

§50Γ. ΠΩΠ. Ἐὰν ἡ ἀπόπειρα ἦτο σκόπιμος, βεβαίως ἡ ἐκτροχίασις ἦτο πρόβλεψις τοῦ εἰσαχθέντος Προϋπολογισμοῦ. (Ἱλαρότης). Καὶ τοιουτοτρόπως φορολογοῦμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν διὰ 4,000,000 ὁλοκλήρων δραχμῶν, αἱ ὁποῖαι ἁπλῶς ἀντικαθιστῶσι τὰ 2,600,000 τοῦ καταργηθέντος φόρου κτηνῶν καὶ τὸν φόρον τῶν ἀμπέλων. Διὰ προσθήκης λοιπὸν πρὸς τὸν ἤδη καταργηθέντα φόρον 1,400,000 ἐπιπλέον ἔρχεσθε καὶ λέγετε, ὅτι πάντα ταῦτα γίνονται, διὰ νὰ τεθῶσιν αἱ βάσεις τῆς νέας ὀργανώσεως τοῦ Κράτους, διότι αὐτὴ καὶ μόνη θὰ εἶναι ἡ ἀνόρθωσις. Καὶ ὄντως ἔπρεπεν ἐπὶ τέλους νὰ ἴδωμεν τὰς βάσεις τῆς ἀνορθώσεως, διότι δὲν εἶναι ἀναμφισβητήτως ἀνόρθωσις ἡ δημιουργία τοῦ Ὑπουργείου ἐκείνου τῆς Ἐμπορίας. Ἐνθυμοῦμαι σκηνήν, τὴν ὁποίαν ἀνέγνωσα κἄπου, ὅτι μία ἄλλη πόλις εἰς τὴν ἀρχαιότητα, ἡ Κόρινθος, εὑρέθη εἰς στιγμὴν κινδύνου καὶ εἶχεν ἀνάγκην ἀνορθώσεως. Αἱ ἀνορθώσεις τὴν ἐποχὴν ἐκείνην δὲν ἦσαν οἰκονομικαί· ἦσαν ἀνορθώσεις τειχῶν καὶ πυλῶν, ὅπως ἀσφαλισθῶσι κατὰ τῆς ἐπιδρομῆς τοῦ ἔξωθεν ἐρχομένου ἐχθροῦ. Εἰς τὴν πόλιν ἐκείνην διῆγε τὸ θέρος ὁ Διογένης, διαμένων κατὰ τὸν χειμῶνα ἐν Ἀθήναις, καὶ ἐκύλιε τὸν πίθον του ἐπὶ δύο ὁλοκλήρους μῆνας, ἐνῷ οἱ ἄλλοι εἰργάζοντο. Καὶ ὅτε τὸν ἠρώτων, διατί πράττει τοῦτο, ἀπήντα: Ἐργάζομαι καὶ ἐγὼ ὑπὲρ τῆς ἀνορθώσεως. Τοιοῦτον θέαμα εἴχομεν ἀνορθώσεως τοῦ αὐτοκινήτου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, ὅστις ἐπὶ δύο μῆνας ἐκύλιε αὐτὸ χωρὶς νὰ εἶναι Ὑπουργὸς καὶ ἐπηγγέλλετο τὴν ἀνόρθωσιν. (Ἱλαρότης καὶ χειροκροτήματα). Καὶ ἔρχεται ἡ στιγμὴ ἡ πραγματικὴ τῆς ἀνορθώσεως καὶ ἐμφανιζόμεθα μὲ ἔλλειμμα Προϋπολογισμοῦ, καὶ ἐμφανιζόμεθα ἄνευ Προϋπολογισμοῦ δυναμένου νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ἐπειγούσας ἀνάγκας τοῦ Κράτους, ἐνῷ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου μᾶς διεφήμιζε πρὸς στιγμήν, ὅτι οἱ νέοι φόροι ἐπιβάλλονται, διὰ νὰ παρατάξωμεν εὐθὺς ἀμέσως νέον στρατὸν ἐπὶ νέων βάσεων ὀργανώσεως συγκροτούμενον. Προέβλεπον τοῦτο καὶ ἠρώτησα κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἠρώτησα καὶ χθὲς ὑποβαλλομένου τοῦ παραδόξου ἐκείνου νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον συγκαλύπτει πολλά, περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν θὰ διοικηθῇ ὁ στρατός, καὶ ποῖον σύστημα στρατολογίας θὰ ἀκολουθήσωμεν, καὶ μοὶ ἀπήντησεν ὅ,τι θὰ ἀπαντήσῃ ἐρωτώμενος καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἀπέφυγε δηλαδὴ νὰ δώσῃ τοιαύτην ἀπάντησιν. Οὕτω μᾶς ὡμίλησε περὶ τοῦ στρατοῦ τοῦ 1912 καὶ δὲν μᾶς ὡμίλησε περὶ τοῦ στρατοῦ τοῦ 1911, καθ’ ἣν στιγμὴν γνωρίζομεν πάντες, καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐξηνέχθη ἀπὸ χείλη, τὰ ὁποῖα σπανίως ἐψεύσθησαν εἰς προβλέψεις ἐξωτερικῶν ζητημάτων, ὅτι δὲν εἶναι μακρὰν οἱ κίνδυνοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἀνάγκην ἀποκρούσεως μόνον διὰ τῆς ἐνισχύσεως τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας.

§51ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἔχει ὁ Προϋπολογισμὸς 23.000.000.

§52Γ. ΠΩΠ. Οἱ στρατοὶ δὲν εἶναι αὐτόματα, τὰ ὁποῖα δημιουργοῦνται διὰ μιᾶς μόνης πράξεως· ὀφείλει νὰ ἔχῃ συνέχειαν στρατιωτικῆς πολιτικῆς εἷς Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους. Μίαν δὲ καὶ μόνην ὑπόσχεσιν περὶ τούτου μᾶς ἔδωκε περὶ τῆς τοιαύτης ἀντιλήψεως τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι μετὰ δύο ἔτη θὰ καταργήσῃ καὶ τὸ ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, διότι ὁ Πρωθυπουργὸς φαντάζεται ὅτι τὰ σκεύη καὶ ὄργανα τοῦ στρατοῦ, ὅτι τὰ μηχανήματα τὰ στρατιωτικά, ὅλα ταῦτα εἶναι πράγματα, τὰ ὁποῖα συντεθέντα καὶ ἐναποτεθέντα ἅπαξ δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην ἀντικαταστάσεως· αὐτὰ θὰ συναρπάζωμεν καὶ μὲ αὐτὰ θὰ ἐξερχώμεθα νὰ ἀμυνθῶμεν. Ἀλλ’ αὐτὸ ἀφορᾷ εἰς τὸ μέλλον, δὲν ἠξεύρω δὲ ποῖος θὰ εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ εἰσηγηθῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1912. Γνωρίζω ὅμως ὅτι, οἱοσδήποτε καὶ ἂν εἶναι οὗτος, καὶ αὐτὸς ὁ Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς καὶ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν σκληρὰν ἀνάγκην νὰ εἴπῃ, ποῖαι εἶναι αἱ πραγματικαὶ ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἔχομεν ἀπέναντι τοῦ στρατοῦ. Καὶ ἔρχεται μετὰ δύο ἔτη ἀπὸ τῆς ἐπαναστάσεως μὲ στρατιωτικὴν παρασκευὴν ὁμοίαν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν παρεσκεύασεν ὁ ἐκ Κερκύρας πολιτευτής, καθ’ ἣν ἐποχὴν εὑρίσκετο ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, μὲ τοιαύτην στρατιωτικὴν παρασκευὴν κατὰ τὸ 1911 χωρὶς οὐδεμίαν ἄλλην μέριμναν διὰ τὴν ναυτικὴν παρασκευὴν τοῦ Κράτους πλὴν τῆς μετατροπῆς τοῦ ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου εἰς κουμπαρᾶν τοῦ Κράτους, ὅπως οὕτως ἐλαφρυνθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων καὶ μεταμορφωθῇ τὸ ἀναμφισβήτητον ἔλλειμμα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1911 εἰς περίσσευμα. Αὐτὴ εἶναι ἡ ὄψις τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐκ τῶν πενιχρῶν στοιχείων καὶ σημειώσεων, τὰ ὁποῖα ἠδύνατό τις νὰ λάβῃ ἀπὸ τῆς θέσεως ἐκείνης ἀκροώμενος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐκ τῶν στοιχείων ἐκείνων εὑρίσκομεν κατὰ τὰς ὁμολογίας αὐτοῦ τοῦ εἰσηγηθέντος τὸν Προϋπολογισμὸν κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι θὰ παρουσιάσῃ ὁ Προϋπολογισμὸς ἔλλειμμα καθ’ ἑαυτὸν μὲν 5.600.000, ὡς ἀντιγραφὴ δὲ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1910 ἄλλο ἔλλειμμα 4.000.000 τοὐλάχιστον. Δηλαδὴ ἐν ὅλῳ ἔλλειμμα 9.600.000, τὸ ὁποῖον θὰ καλυφθῇ διὰ 4.000.000 τῆς φορολογίας τῆς σπειρομένης γῆς καὶ 200 χιλιάδων τοῦ φόρου τοῦ εἰσοδήματος διὰ τῶν ἀγάμων. Τουτέστιν ἀντὶ τοῦ περισσεύματος τοῦ 1 ἑκατομμυρίου θὰ ἔχωμεν ἔλλειμμα ὁμολογηθὲν διὰ τῶν ἀριθμῶν, οὓς παρέταξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐκ 5½ ἑκατομμυρίων δραχμῶν περίπου, δίχως καὶ μέριμνα ὑπὲρ τῆς στρατιωτικῆς ὀργανώσεως νὰ λαμβάνηται. Ἐξ ὅλης δὲ ταύτης τῆς περὶ τοῦ στρατοῦ μερίμνης τί μᾶς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν; ὅτι θὰ αὐξήσῃ ἡ τροφοδοσία τοῦ στρατοῦ. Εἰς ἀριθμὸν ἢ εἰς μερίδα; Αὐτὸ τάχα καὶ μόνον ἔλειπεν, ἔλειπον ἴσως τὰ μπιφτέκια, διὰ νὰ καταρτισθῇ στρατός; Ἐγὼ βεβαίως θέλω καὶ ὁ στρατιώτης νὰ ζῇ καὶ νὰ τρέφηται ὡς ἀληθὴς πολίτης....

§53ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Εἶπεν, ὅτι χωρὶς νὰ αὐξήσῃ ἡ μερὶς τοῦ στρατιώτου.

§54Γ. ΠΩΠ. Δὲν λέγεται αὐτό, ὅταν λαμβάνῃ τις ὑπ’ ὄψιν τὴν συνέχειαν τῶν πραγμάτων. Λέγεται αὐτό, ὅταν εἰσηγηθῆτε νέον στρατολογικὸν σύστημα. Καθ’ ὃν τρόπον τὸ ἐφαρμόζετε νῦν, δὲν δύνασθε νὰ λάβητε περισσοτέρους ἄνδρας ἀπὸ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἔχετε ἐκ τῶν ἀπογραφῶν τῶν ἤδη, καὶ διὰ τοῦτο μόνον ποιότητα καὶ ποσότητα μερίδος δύνασθε καὶ πρέπει ν’ αὐξήσητε, οὐχὶ δ’ ἀριθμὸν στρατευσίμων.

§55ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Τοὺς ἔχομεν ἤδη.

§56Γ. ΠΩΠ. Ἐὰν δὲν βελτιώσητε τὴν μερίδα, τότε θὰ ἔχητε ἀδιαθέτους πιστώσεις, διὰ νὰ τὰς χαρῆτε, ὡς τὰ περισσεύματα τοῦ 1912. Ἐφαρμόζετε ἀκριβέστατα τὸν νόμον τὸν στρατολογικὸν τοῦ 1906, οὐδὲν πλέον, καταργηθέντα δὲ καὶ αὐτόν· καὶ ταῦτα ὑπὸ τὸ αἰώνιον πρόσχημα ὅτι ἀναμένονται πάντοτε αἱ γνωμοδοτήσεις, τὰς ὁποίας θὰ παράσχωσιν οἱ ξένοι ὀργανωταί. Δὲν ὑπελογίσατε δὲ ὅτι ὀργάνωσις στρατοῦ δὲν γίνεται δι’ ἐλπίδων πρὸς τὸ μέλλον ἀμφιβόλων. Οἱ ὀργανωταὶ θὰ σᾶς ζητήσωσι χρήματα, χρήματα δὲ οὐδαμόθεν ἐκ τοῦ εἰσαχθέντος Προϋπολογισμοῦ ἐμφανίζονται. Ἐμφανίζονται μόνον δάνεια νέα καὶ ὑποχρεώσεις πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν δανείων αὐτῶν, ἀλλὰ σταθερὰν πολιτικήν, ἡ ὁποία θὰ ἀπολήγῃ εἰς ὑποβολὴν Προϋπολογισμοῦ κατὰ τὸ 1912, οἷον τὸν ὑπεσχέθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἐμφανίζει κἂν ὁ ὑποβληθεὶς Προϋπολογισμός. Αὐτά, κύριοι συνάδελφοι, εἶχον νὰ ἐκθέσω ἐνώπιον ὑμῶν ὡς ἐντυπώσεις μου προχείρους ἐκ τοῦ ὑποβληθέντος Προϋπολογισμοῦ εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην. Πρόκειται, ἵνα ἐπιγραμματίσωμεν καὶ θέσωμεν τὰ πράγματα, οἷα τὰ παρουσιάζουν οἱ ἀριθμοὶ αὐτοί, πρόκειται περὶ Προϋπολογισμοῦ συνταχθέντος ὁμοίως, καθ’ ὃν τρόπον συνετάσσοντο οἱ Προϋπολογισμοὶ τοῦ παρελθόντος ἄνευ οὐδεμιᾶς οὐσιώδους μεταβολῆς πρὸς τὸ παρόν, πλὴν τῆς οὐσιώδους μεταβολῆς τῶν ὑποσχέσεων διὰ τὸ μέλλον. Πρόκειται περὶ Προϋπολογισμοῦ μὴ μεριμνῶντος διὰ στρατιωτικὴν καὶ ναυτικὴν ὀργάνωσιν τοῦ κράτους πλὴν διὰ τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Ἀμύνης. Πρόκειται ἀκόμη περὶ Προϋπολογισμοῦ, ὁ ὁποῖος ἐπιβάλλει εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν φόρους τεσσάρων ὁλοκλήρων ἑκατομμυρίων δραχμῶν, οἵτινες ἐπιβαρύνουσι πρὸ πάντων τὰς πτωχὰς λαϊκὰς τάξεις, εἰς τὰς ὁποίας καὶ κυρίως ὀφείλεται ὁλόκληρος ὁ ἀγών, ὅστις πρὸς ἕνα καὶ μόνον σκοπὸν ἔτεινεν, ἵνα ἐγκαταστήσῃ ἀκριβῶς Κυβέρνησιν ὄχι ἐλπίδων, ἀλλὰ πραγματώσεως ἐλπίδων καὶ πόθων ὁλοκλήρου τοῦ ἔθνους.

§57Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ζητουμένης τῆς ψηφίσεως δύο δωδεκατημορίων θὰ ἐπετρέπετο ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς γενικῆς πολιτείας τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὁλοκλήρου. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι τὸ τοιοῦτον εἶναι πρόωρον καὶ ἀδικαιολόγητον, καθόσον ἄνευ ἀναγνώσεως τῶν λεπτομερειῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ σχηματίσῃ τις ἀκριβῆ γνώμην περὶ αὐτοῦ. Ἐν τούτοις, ἂν πρόκειται νὰ θίξῃ τις τὸν ὑποβληθέντα Προϋπολογισμὸν τοῦ 1911, δύναται βεβαίως νὰ συγχαρῇ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τὴν εἰλικρίνειαν, μετὰ τῆς ὁποίας ὡμίλησε, κατορθώσας ὥστε νὰ καταστήσῃ κατανοητὰ ὅλα τὰ κονδύλια τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων. Ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ ἔμεινεν εὐχαριστημένη, ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἔσοδα. Ἐπειδὴ ὅμως τὴν ἑσπέραν ταύτην δὲν συζητοῦνται οὔτε τὰ ἔσοδα οὔτε τὰ ἔξοδα, διὰ τὸν λόγον τοῦτον δύναταί τις νὰ ἀναβάλῃ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου δι’ ἄλλην ἡμέραν. Ἡ βραδύτης, νομίζω, τῆς ὑποβολῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν εἶναι ἀδικαιολόγητος, ἂν λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν πράγματι τὸ χάος, τὸ ὁποῖον παρέδωκαν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν οἱ Προϋπολογισμοὶ τῶν τελευταίων ἐτῶν, τὰ ἐλλείμματα, ἡ δημιουργηθεῖσα κατάστασις κτλ. Εἶναι δικαιολογημένος ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑποβαλὼν τὸν Προϋπολογισμὸν βραδύτερον καὶ προσπαθήσας νὰ συντάξῃ αὐτὸν εἰλικρινέστερον, ἵνα ὁ Ἀπολογισμὸς αὐτοῦ δικαιώσῃ τὰς προσδοκίας του. Εἶναι δικαιολογημένη λοιπὸν ἡ βραδύτης, καὶ ἀκριβῶς δι’ αὐτὸ θὰ περιορισθῶ εἰς τὰ δύο δωδεκατημόρια. Νομίζω ὅτι ἡ ζήτησις τῶν δύο δωδεκατημορίων δὲν θὰ εἶναι ἀρκετή, καὶ θὰ ἔκαμνε καλλίτερον νὰ ζητήσῃ τρία δωδεκατημόρια, διότι βεβαίως ἐντὸς δύο μηνῶν δὲν θὰ ψηφισθῇ ὁ Προϋπολογισμός. Τὸ σύστημα τοῦτο τῆς ζητήσεως τῶν δωδεκατημορίων, τὸ ὁποῖον ὀφείλεται εἰς τὴν Γαλλίαν, εἶναι σύστημα ἐλεγχόμενον καὶ ἐκεῖ, καίτοι ἀπὸ τοσούτων ἐτῶν δὲν κατωρθώθη νὰ ἐκλείψῃ. Καὶ δὲν λέγω γνώμην ἰδικήν μου, καθόσον δεινὸς πολέμιος τῆς ψηφίσεως δωδεκατημορίων εἶναι ὁ Léon Say, ὁ ὁποῖος ἐπανειλημμένως ἔλαβε τὸν λόγον κατὰ τῆς ψηφίσεως τῶν δωδεκατημορίων. Διὰ τῶν ζητουμένων δωδεκατημορίων ζητεῖται τὸ ἓν ἕκτον, ἤ, ἂν ζητηθῶσι τρία δωδεκατημόρια, ζητεῖται τὸ ἓν τέταρτον ἐξ ὅλων τῶν πιστώσεων, καὶ ὅλαι αἱ πιστώσεις δὲν πρέπει νὰ ἐπιψηφισθῶσι, πρὶν ψηφισθῇ ὁλόκληρος ὁ Προϋπολογισμός. Τὸ Ἀγγλικὸν σύστημα εἶναι τὸ καλλίτερον. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ ἠδύνατο νὰ ζητήσῃ ποσόν τι ἐκ τῶν κονδυλίων, τὰ ὁποῖα εἶναι ὑποχρεωτικὰ δυνάμει τῶν ἰσχυόντων νόμων νὰ πληρωθῶσιν, οἱ μισθοὶ τῶν ὑπαλλήλων π. χ., οἱ ὁποῖοι θὰ πληρωθῶσιν, οἱανδήποτε ἀπόφασιν καὶ ἂν λάβῃ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἡ Βουλή. Ἡ δαπάνη αὕτη στηρίζεται εἰς νόμους, καὶ οἱ νόμοι αὐτοὶ πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῶσιν. Ἀλλ’ ἡ ζήτησις μέρους ὅλων τῶν πιστώσεων δὲν εἶναι ὀρθή, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον ἐπὶ ὡρισμένων πιστώσεων ἡ Βουλὴ νὰ ἔχῃ ἐντελῶς ἀντίθετον γνώμην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, καί, ὅταν δαπανηθῇ τὸ ποσὸν τοῦτο τοῦ ἑνὸς τετάρτου, ἡ Βουλὴ δὲν θὰ προλάβῃ ἓν κακόν, τὸ ὁποῖον θὰ προελάμβανεν εἰς περίπτωσιν, καθ’ ἣν δὲν ἐζητοῦντο δωδεκατημόρια ἐξ ὅλων τῶν πιστώσεων, παρὰ ἐπὶ ὡρισμένων. Εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναγράφωνται δαπάναι διὰ προμήθειαν καὶ παροχαὶ δαπανῶν, τὰς ὁποίας ἡ Βουλὴ νὰ μὴ εἶναι διατεθειμένη νὰ ἐγκρίνῃ. Ἄν ἐν ἀγνοίᾳ ψηφίζουσα τὰ δωδεκατημόρια ἐγκρίνῃ τὸ ἓν τέταρτον τῆς δαπάνης αὐτῆς, τὸ κακόν, τὸ ὁποῖον θὰ προέλθῃ, θὰ εἶναι πολὺ ἀργὰ νὰ τὸ προλάβῃ, ἂν διαγράψῃ τὴν δαπάνην αὐτὴν κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Θὰ ἦτο καλὸν — ἴσως τώρα εἶναι ἀργά — νὰ ἐγκαινισθῇ νέα περίοδος, ἀφοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς ἐγκαίρως, νὰ ζητήσῃ διὰ τῶν δωδεκατημορίων ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν πιστώσεις οὐχὶ ἐπὶ ὁλοκλήρου τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀλλ’ ἐκείνας μόνον, ἐπὶ τῶν ὁποίων οὐδεμία δύναται νὰ χωρήσῃ συζήτησις.

§58Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Δηλῶ, ὅτι μεταξὺ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις σκοπεῖ νὰ θέσῃ εἰς ἐνέργειαν, εἶναι καὶ ἡ μεταβολὴ τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους, ἵνα ἀρχίζῃ ἀπὸ 1 Ἰουλίου, καὶ τότε ὁ Προϋπολογισμὸς πάντοτε ἐγκαίρως θὰ ψηφίζηται, ἵνα μὴ γίνωνται αὐτὰ τὰ ἄτακτα.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γραμματεὺς παρακαλεῖται ν’ ἀναγνώσῃ τὸ νομοσχέδιον. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται). (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν τὸ ἄρθρον 1, ὡς καὶ τὰ ἄρθρα 2, 3 καὶ 4 καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς αʹ συζήτησιν). Ἔχει διανεμηθῆ πρότασις μετὰ σχεδίου ψηφίσματος τοῦ βουλευτοῦ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας κ. Ἰατρίδου «περὶ μὴ ἐνεργείας ἐκλογῶν διαρκουσῶν τῶν ἐργασιῶν τῆς διπλῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς», στηριζομένη εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος. Ἐρωτῶ τὴν Βουλήν: δέχεται, ὅπως ἡ πρότασις θεωρηθῇ κατεπείγουσα καὶ ἀναγραφῇ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν;

§60ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγινώσκεται ἡ πρότασις. Πρότασις ψηφίσματος. «Ἡ Βʹ Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων ἀσκοῦσα τὴν ἐξουσίαν αὐτῆς πρὸς ἀναθεώρησιν καὶ μεταρρύθμισιν τῶν μὴ θεμελιωδῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος ψηφίζει· Διαρκουσῶν τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἀναθεωρητικῆς ταύτης Βουλῆς δὲν διατάσσονται οὐδ’ ἐνεργοῦνται ἐκλογαὶ πρὸς πλήρωσιν τῶν βουλευτικῶν θέσεων, τῶν κενουμένων ἕνεκα θανάτου τινὸς τῶν ἐκλεγέντων Βουλευτῶν, ἢ ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς αὐτοῦ ἕνεκα ἐλλείψεως προσόντων, ματαιοῦται δ’ ἡ ἐνέργεια τῶν προκηρυχθεισῶν ἤδη τοιούτων ἐκλογῶν. Ἡ ἰσχὺς τοῦ παρόντος ψηφίσματος ἄρχεται ἀπὸ σήμερον· θέλει δ’ ἐκδοθῆ καὶ δημοσιευθῆ τοῦτο διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως».

§62ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀπαλλαγῆς ἐκ τοῦ φόρου τῶν ἀμπέλων, ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ περιβολίων τῆς χρήσεως 1910, καὶ περὶ παρατάσεως τῶν προθεσμιῶν τῆς εἰσπράξεως τῶν καθυστερουμένων ἐκ τῶν φόρων τούτων ἐπὶ ἐκπτώσει». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτόν).

§64ΔΙΟΝ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ἰσχυρότερον, διὰ νὰ ἀκούωμεν.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον θὰ τυπωθῇ, κύριε Γκλαβᾶ. Ἡσυχάσατε.

§66Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ διανεμηθῇ αὔριον;

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Θὰ σταλῇ εἰς τὸ Τυπογραφεῖον ἀμέσως καὶ αὔριον θὰ διανεμηθῇ. (Ἀναγινώσκονται καὶ τὰ ἄρθρα 2, 3 καὶ 4, ὡς καὶ τὸ σύνολον, καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§68Ν. ΔΕΛΑΚΟΒΙΑΣ. Ἤθελον παρακαλέσει νὰ προταχθῇ καὶ τὸ περὶ ἐγγραφῆς τῶν ἀπόρων φοιτητῶν τοῦ Πανεπιστημίου.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ κάμω ἀνακοινώσεις πρὸ τούτου. Ὁ κ. Ξηρὸς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ «διαθηκῶν» εἰς τὸ ἄρθρον 4. Θέλει ἐκτυπωθῇ καὶ διανεμηθῆ. (Ἰδὲ Παράρτημα Βʹ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς). Ἡ μειονοψηφία τῆς ἐξελεγκτικῆς διὰ τὴν ἐκλογὴν Ἄρτης ἐπιτροπῆς ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της καὶ συνιστᾷ τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς. (Ἰδὲ Παράρτημα Βʹ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς). Δυστυχῶς ἡ πλειονοψηφία καθυστερεῖ ἀκόμη. Ἡ ἐπιτροπὴ διῃρέθη εἰς δύο. Ἡ μειονοψηφία ὑπέβαλεν, ἡ πλειονοψηφία καθυστερεῖ, καὶ λυποῦμαι παρατηρῶν, ὅτι λόγῳ τῆς καθυστερήσεως ταύτης δύο συνάδελφοι εὑρίσκονται ἀκόμη ὑπόδικοι. Θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ ὑποβληθῇ σήμερον ἡ ἔκθεσις, ὅπως ἡ Βουλὴ δυνηθῇ πρὸ τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν νὰ λάβῃ μίαν ἀπόφασιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, Ἐμπορίου καὶ Βιομηχανίας ὑποβάλλει ἀπάντησιν ἐπὶ ἐρωτημάτων τοῦ βουλευτοῦ κ. Ἀλεξάκη. Εἰς τὸ Γραφεῖον δύναται νὰ λάβῃ γνῶσιν ὁ κ. Ἀλεξάκης. Ὁ κ. Γκλαβᾶς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ προσχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Συντάγματος. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ἰδὲ Παράρτημα Βʹ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς). Λοιπὸν ὁ κ. Δελακοβίας ἔχει τὸν λόγον.

§70Ν. ΔΕΛΑΚΟΒΙΑΣ. Ἤθελον παρακαλέσει νὰ προηγηθῇ ὡς ἐπεῖγον τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐγγραφῆς τῶν ἀπόρων φοιτητῶν δωρεάν. Εἶναι ὑπὲρ τοὺς 25 περίπου φοιτηταὶ ἐκ τοῦ ἀλυτρώτου Ἑλληνισμοῦ, ἐκ τῶν διαφόρων μερῶν τῆς Μακεδονίας, τῆς Θράκης κ.λ.π., οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐντελῶς ἄποροι.

§71ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι τόσον ἐπεῖγον αὐτό.

§72Γ. ΠΩΠ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον. Ἤθελον νὰ παρακαλέσω τὸν Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ ἐγὼ νὰ εὐαρεστηθῇ καὶ παράσχῃ τὴν εὐκολίαν ταύτην εἰς τοὺς 25 φοιτητὰς ἐκ τοῦ Ἐξωτερικοῦ, οἱ ὁποῖοι σὺν τοῖς ἄλλοις ἦσαν καὶ δημοδιδάσκαλοι πολλὰ ὑποστάντες εἰς μέρη ἀλύτρωτα, καὶ οἱ ὁποῖοι φέρουσιν ὅλα τὰ ἐνδεικτικὰ τῆς αὐτόθι ἐργασίας των. Εἶναι πτωχοὶ ὄντως καὶ ἐπεσκέφθησαν καὶ ἐμὲ καὶ ἐπεκαλέσθησαν τὴν συνδρομήν μου. Εἶναι δὲ ὄντως ἄξιοι συνδρομῆς, διότι καὶ ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως λόγῳ ἐρωτημάτων, τὰ ὁποῖα ἀπηύθυνα, εἶδον ὅτι εἰς τὸ Πανεπιστήμιον οἱ φοιτηταὶ οὗτοι ἐπὶ δύο ἢ τρία ἔτη σπουδάζουσι καθ’ ὅμοιον τρόπον, ἐργάζονται δὲ ὡς ὁ ἀρχαῖος ἐκεῖνος τὴν νύκτα οἱ δυστυχεῖς καὶ ὅλην τὴν ἡμέραν σπουδάζουσι. Θὰ εἶναι ἀδίκημα διὰ 25 ἀνθρώπους, τόσα ὑποστάντας χάριν λόγων καθαρῶς ἐθνικῶν, νὰ φανῶμεν φειδωλοὶ καὶ εἰς χρόνον νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καὶ εἰς δαπάνην ὀλίγων ἑκατοντάδων δραχμῶν. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργόν, ἁρμόδιον ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, νὰ θελήσῃ νὰ ὑποβοηθήσῃ, ὅπως ἡ Βουλὴ ἀποδεχθῇ νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καὶ νὰ ψηφισθῇ, διότι ἀπώλεσαν μίαν ἑξαμηνίαν. Εἶναι οὐ μόνον ἔργον φιλανθρωπίας, ἀλλὰ καὶ πατριωτισμοῦ.

§73Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἡ Κυβέρνησις θὰ λάβῃ μέτρον περὶ τούτου. Θὰ εἰσηγηθῇ δὲ αὔριον ἢ μεθαύριον νομοσχέδιον. Θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον νὰ δεχθῇ, ὅπως εἰσηγηθῇ ἡ Κυβέρνησις τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διὰ νὰ ἴδῃ εἰς ποίαν βάσιν θὰ τὸ στηρίξῃ. Δὲν πρόκειται παρὰ περὶ δύο ἢ τριῶν ἡμερῶν.

§74Γ. ΠΩΠ. Ἐγὼ ἁπλῶς ἐπεκαλέσθην τὴν σπουδὴν ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, διὰ νὰ μὴ παραπονῶνται οἱ δυστυχεῖς αὐτοί.

§75Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Οὔτε ἐτυπώθη οὔτε διενεμήθη ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον μετὰ τοῦ κ. Σίμου εἰς τὸ δεύτερον ἄρθρον τοῦ Συντάγματος. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ λάβητε πρόνοιαν.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅλαι ἔχουσι σταλῆ πρὸς ἐκτύπωσιν. Τώρα, ἂν καθυστερῇ ἡ ἰδική σας, θὰ φροντίσω αὔριον νὰ τυπωθῇ ἀσφαλῶς.

§77Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Παρακαλῶ, ὅπως προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ παρατάσεως τῆς πληρωμῆς τοῦ φόρου οἰκοδομῶν, διότι ἔληξεν αὐτὴ ἡ προθεσμία.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, καὶ ἐὰν εἰς τροπολογίαν τεθῇ ἀπόψε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ εἰς τρεῖς ἀναγνώσεις ἐγκαίρως.

§79Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Τέλος πάντων, νὰ λάβῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἓν μέτρον ἐγκαίρως. Θὰ εἶναι μέγα ἀδίκημα εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως Βασιλικῶν Διαταγμάτων, δι’ ὧν ἐχορηγήθησαν ἔκτακτοι πιστώσεις ἐκ δρ. 10,578,273 καὶ 35% ἐπὶ τῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν τῶν ἐξόδων τῶν Ὑπουργείων τῶν Οἰκονομικῶν, τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν Στρατιωτικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1910». Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐπίσης θέλει ἀναβληθῆ, διότι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της. Βʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως Β, Διατάγματος, δι’ οὗ ἐχορηγήθη ἔκτακτος πίστωσις ἐκ δραχμῶν 65,141 καὶ 65% ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1909». Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτόν). Βʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως Β. Διαταγμάτων, δι’ ὧν ἐχορηγήθησαν ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις ἐκ δραχμῶν 1,135,000 ἐπὶ τῶν εἰδικῶν Προϋπολογισμῶν τῶν ἐξόδων τῶν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείων τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1910». Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτόν). Βʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως Β. Διαταγμάτων, δι’ ὧν ἐχορηγήθησαν ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις ἐκ δραχμῶν 436,537 καὶ 50% ἐπὶ τῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν τῶν ἐξόδων τῶν Ὑπουργείων τῶν Οἰκονομικῶν, τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1909». (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν καὶ ἄρθρον μόνον). Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 5 «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 10 Δεκεμβρίου Β. Διατάγματος» ἀναβάλλεται ἐλλείψει ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἥτις ὑπεβλήθη ταύτην τὴν ἑσπέραν. Ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς διὰ τὸ κῦρος τῆς ἐκλογῆς Ἄρτης ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της, ἥτις εἶναι μακροτάτη καὶ θέλει ἀποσταλῆ εἰς τὸ Ἐθνικὸν Τυπογραφεῖον. Ζητῶ ἄδειαν τῆς Βουλῆς, ὅπως αὔριον μετὰ τὸ δωδεκατημόριον ἐγγραφῇ πρῶτον καὶ συζητηθῇ. (Ἰδὲ Παράρτημα Βʹ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς).

§81Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Δὲν εἶναι ἐπεῖγον.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περὶ συνθέσεως τῆς Βουλῆς δὲν εἶναι ἐπεῖγον; (Ψηφίζεται κατόπιν εἰς γʹ ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ͵ΓΥΒʹ τῆς 5 Νοεμβρίου 1909 καὶ ͵ΓΥΙʹ τῆς 16 Νοεμβρίου 1909). Βʹ συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀντικαταστάσεως ἐδαφίων τινῶν τοῦ ͵ΓΥΛΒʹ (3432) νόμου «Περὶ καταρτισμοῦ στελέχους ἀξιωματικῶν ἐφεδρείας τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ».

§83ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. (Ψηφίζεται εἰς γʹ ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον «περὶ τροποποιήσεως τῆς εʹ παραγράφου τοῦ ἄρθρου 31 τοῦ νόμου

͵ΓΤΟΔʹ 3374»).

Ἐπίσης ψηφίζεται εἰς γʹ ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον «περὶ συμπληρώσεως ἄρθρων τοῦ νόμου ᾼΧΚΗʹ τοῦ ἔτους 1887, περὶ ἀποζημιώσεως ὁδοιπορικῶν ἐξόδων τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ». Γʹ συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ δυνάμεως τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ τοῦ ἔτους 1911». (Ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς γʹ ἀνάγνωσιν). Συζήτησις περὶ τῶν ἀναθεωρητέων διατάξεων τοῦ Συντάγματος. Ἄρθρον 3.

§85Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ὑπάρχουσι διάφοροι τροπολογίαι, αἱ ὁποῖαι ἀκόμη δὲν ἐτυπώθησαν καὶ δὲν διενεμήθησαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3, καλὸν θὰ ἦτο νὰ μὴ γίνῃ συζήτησις.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τίθεται ὑπὸ συζήτησιν τὸ προσχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς κατὰ σειρὰν τῶν ἄρθρων τοῦ Συντάγματος, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐγένετο ἐπεξεργασία. Τώρα ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουσι τροπολογίαι ἢ προτάσεις, δύνανται αὗται νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Συντάγματος, καὶ κατόπιν νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τούτων, ἀλλ’ οὐδόλως πρέπει νὰ ἐμποδισθῇ ἡ Βουλὴ εἰς τὸ ἔργον τοῦτο τὸ ἕτοιμον.

§87Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει καὶ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 τροπολογία τοῦ κ. Δ. Γκλαβᾶ.

§88Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Τὴν ἀποσύρω.

§89Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε ἄλλο τὸ ζήτημα.

§90Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἔχουσι δημοσιευθῆ τροπολογίαι εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον.

§91Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Ἔχω ἔνστασιν ἀπαραδέκτου διὰ τὴν συζήτησιν.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ ἐγὼ ἔχω ἔνστασιν ἐναντίον τῆς παρεμβάσεώς σας, κατὰ τὸν Κανονισμόν, τὸν ὁποῖον δὲν ἔχετε δυστυχῶς ἐνώπιόν σας.

§93Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Τὸν ἔχω.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατέ με, μὴ μὲ ἐμποδίζετε (ἀναγινώσκει). Κατὰ τὸν Κανονισμὸν «ἡ τύπωσις καὶ ἡ διανομὴ προτάσεως καὶ ἡ εἰς τὴν ἐπὶ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος ἐπιτροπὴν παραπομπὴ εἶναι πάντοτε ἀναγκαία, προκειμένου περὶ τροπολογίας ἀναγομένης εἰς συνταγματικὴν πρότασιν, ἐκτὸς ἂν ἡ Βουλὴ ἀποφανθῇ ταύτην μετ’ εἰσήγησιν τοῦ ὑποβαλόντος Βουλευτοῦ ἄνευ τινὸς περαιτέρω συζητήσεως ἀμέσως ἀπορριπτέαν». Ὁ κ. Βουλευτὴς ζητεῖ τὸν λόγον, ἵνα ἀναπτύξῃ προσθήκην εἰς τὸ ἄρθρον 1 τοῦ Συντάγματος, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ἐγγράφως εἰς τὴν Βουλήν. Μόνον εἰσήγησις ἐπιτρέπεται καὶ οὐχὶ ἀνάπτυξις, κατόπιν τῆς ὁποίας ἡ Βουλὴ παραχρῆμα θὰ ἀποφανθῇ, ἂν δέχεται αὐτήν, ἢ ἂν θὰ παραπέμψῃ αὐτὴν εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§95Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον 1 καὶ 2.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εὑρίσκεσθε ἐν ἀταξίᾳ ὅλοι· πρόκειται ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ κάμῃ εἰσήγησιν.

§97Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ. Εἶναι ἀπαράδεκτος.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἀπαράδεκτος ἡ παραδοχὴ τῆς προτάσεως, οὐχὶ δὲ καὶ ἡ ἀγόρευσις.

§99Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, οὐδόλως πρόκειται περὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος καὶ περὶ μεταβολῆς αὐτοῦ. Ὀφείλω νὰ ἐξηγήσω τί ἐνόουν διὰ τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω. Ἐπιθυμῶ μόνον ἀφορμὴν νὰ δώσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως μὴ ἀφήσῃ ἀπαρατήρητον κατὰ τὴν συζήτησιν, τῆς ὁποίας ἐπιλαμβάνεται καὶ τῆς ὁποίας ἄρχεται σήμερον περὶ τῶν ἀναθεωρητέων διατάξεων τοῦ Συντάγματος, ἐπιθυμῶ, λέγω, νὰ δώσω ἀφορμὴν εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως μὴ ἀφήσῃ ἀπαρατήρητον καὶ ἀνεξέταστον ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου εἶναι μὲν κυρία νὰ ἀποφανθῇ, ὅπως κρίνῃ ὀρθόν, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν κρίσιν μου ὀφείλει ἐξάπαντος νὰ θέσῃ ὑπὸ σκέψιν καὶ συζήτησιν. Ἐπιθυμῶ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ ἐνεργειῶν τινων, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο μέχρι τοῦδε, ἐνεργειῶν, αἱ ὁποῖαι, ἐπειδὴ ὑπερέβησαν ὡρισμένα τινὰ ὅρια, διετάραξαν κατὰ τοὺς τελευταίους χρόνους τὴν κοινὴν συνείδησιν καὶ μετ’ αὐτῆς τὴν δημοσίαν τάξιν. Λέγων ταῦτα ἔχω ὑπ’ ὄψει μου ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα συνέβησαν πρὸ δεκαετίας ἐξ ἀφορμῆς τῆς μεταφράσεως τοῦ Εὐαγγελίου, τὰ ὁποῖα ἦσαν λυπηρά, καὶ τὰ ὁποῖα κατέληξαν, ὡς πάντες γνωρίζομεν, εἰς αἱματηρὰ ἀποτελέσματα. Δὲν ἐξετάζω, ἂν καλῶς ἢ κακῶς ἐγένοντο ὅσα τότε ἐγένοντο ἔκτροπα καὶ δυσάρεστα καὶ θλιβερά, δὲν ἐξετάζω τοῦτο, ἀλλὰ παρατηρῶ μόνον τὰ πράγματα καὶ ἐπιθυμῶ νὰ ἐφελκύσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς πρὸς αὐτά. Τὰ πράγματα καὶ τὰ γεγονότα παρατηρῶ· δὲν πρόκειται νὰ ἐκθέσω θεωρίαν. Ἐκ τούτων δὲ λαμβάνων ἀφορμὴν σκέπτομαι, ὡς μέλος τῆς Βουλῆς, καὶ δὴ Βουλῆς Ἀναθεωρητικῆς, σκέπτομαι, ἂν δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξετάσωμεν μὴ τυχὸν ἐπιβάλλονται εἰς ἡμᾶς καθήκοντα καὶ μέτρα, ὅπως, προνοοῦντες νομοθετικῶς, προλάβωμεν τὴν ἐπανάληψιν ὁμοίων δυσαρέστων ἐν τῷ μέλλοντι. Διότι πάντως ὁ νομοθέτης ἐκ τῶν πραγμάτων ὀφείλει νὰ λαμβάνῃ ἀφορμὴν καὶ ἡμεῖς ἔχομεν ἤδη ἀφορμήν, καὶ σπουδαίαν μάλιστα, ἐκ τῶν σκηνῶν ἐκείνων. Τὰ γεγονότα ταῦτα λοιπὸν δίδουσι κατὰ τὸ ἀναθεωρητικὸν ἡμῶν ἔργον ἀφορμήν, ὅπως λάβωμεν περὶ αὐτῶν μέτρα ἢ τοὐναντίον, ὅπως μὴ λάβωμεν τοιαῦτα, ἂν ἠθέλομεν πεισθῆ, ὅτι ὀφείλομεν νὰ τὰ παρέλθωμεν ἀπαρατήρητα κατὰ τὸ Δάντειον guarda e passa. Πιθανὸν νὰ εἶναι ὀρθὸν τὸ δεύτερον· ἴσως νὰ εἶναι ἀναγκαῖον τὸ πρῶτον. Περὶ τούτων, ἐπαναλέγω, ἡ Βουλὴ εἶναι ἁρμοδία ν’ ἀποφασίσῃ. Ἐγὼ ὀλίγας σκέψεις ὑποβάλλω καὶ ὀλίγα στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα θὰ συντελέσωσιν ἴσως ἐν μικρῷ τινι μέτρῳ εἰς τὴν καλλιτέραν δυνατὴν λύσιν τοῦ ζητήματος. Νομίζω δέ, ὅτι εἶναι ἐν πάσῃ περιπτώσει καὶ ὠφέλιμος ἡ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου γενησομένη συζήτησις. Διότι, ὅπως ὁ πατὴρ ὀφείλει νὰ μεριμνᾷ περὶ τῶν τέκνων αὑτοῦ καὶ νὰ χορηγῇ εἰς αὐτὰ τὰ μέσα καὶ τὰ βοηθήματα τὰ ἀναγκαῖα εἰς τὴν ἀνάπτυξίν των, καθὼς καὶ τὴν πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπὸν ἐπίσης ἀναγκαίαν ἐλευθερίαν, ἀλλὰ συγχρόνως ὀφείλει καὶ νὰ μὴ ἀφήνῃ νὰ περιέρχωνται εἰς ἔριδας καὶ ῥήξεις, αἱ ὁποῖαι διαταράσσουσι τὴν οἰκογενειακὴν εἰρήνην καὶ γαλήνην, ἥτις εἶναι ἀπαραίτητος πρὸς τὴν πρόοδον καὶ τὴν εὐδαιμονίαν τῆς οἰκογενείας, ὅπως, λέγω, ὁ πατὴρ ἔχει τοιοῦτον καθῆκον πρὸς τὴν οἰκογένειάν του, ὁμοίως καὶ οἱ πατέρες τοῦ ἔθνους, οἱ ἄρχοντες καὶ αἱ Κυβερνήσεις ἔχουσι τοιαῦτα καθήκοντα. Ἐὰν ἐξηρτᾶτο ἀφ’ ἡμῶν, ὅπως ἐν τῷ μέλλοντι θέσωμεν πέρας εἰς τοιαύτας ἔριδας, τοῦτο θὰ ἦτο κοινὴ εὐχή, νομίζω. Τὸ καθῆκον δὲ τοῦτο καὶ ἡ πρόνοια αὕτη ἐπιβάλλεται, φρονῶ, εἰς ἡμᾶς τοὺς Ἕλληνας πολὺ περισσότερον καὶ ἐπιτακτικώτερον, αʹ) διότι εἴμεθα ὀλίγοι, βʹ) διότι εἴμεθα ἔτι ἀσθενεῖς, γʹ) διότι τὸ πλεῖστον τοῦ ἔθνους δουλεύει ἔτι ὑπὸ ξένον ζυγόν, καὶ δʹ) διότι ἀπὸ μακροῦ χρόνου διατελοῦμεν ὑπὸ λίαν δυσμενεῖς περιστάσεις καὶ οὐχὶ ὀλιγώτερον σήμερον· καὶ ἔχομεν διὰ ταῦτα ἐπιτακτικὴν ἀνάγκην νὰ συγκεντρώσωμεν καὶ συνενώσωμεν ἁπάσας τάς τε ὑλικὰς καὶ τὰς πνευματικὰς ἡμῶν δυνάμεις, ἵνα ἐν τῇ ἑνώσει γίνωμεν ἰσχυρότεροι. Τοιαῦται δὲ φρονῶ, ἢ μᾶλλον εἶμαι βέβαιος, ὅτι εἶναι καὶ αἱ σκέψεις τῆς τε Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἰδιαιτέρως τοῦ πολυτιμήτου αὐτῆς Προέδρου. Τὸ ὅτι δὲν προελήφθησαν ἄλλοτε τοιαῦτα ἔκτροπα, τοῦτο ὀφείλεται προφανῶς ἢ εἰς ἔλλειψιν τῆς νομοθεσίας ἢ εἰς ἀμέλειαν τῶν ἁρμοδίων ἀρχῶν. Ἀλλὰ φαίνεται ὅτι ὑφίσταται μᾶλλον ἔλλειψις τῆς νομοθεσίας καὶ εἰς τὴν ἔλλειψιν ταύτην ἐπεθύμουν νὰ ἐπισπάσω τὴν προσοχὴν ὑμῶν, καὶ ἀπὸ ταύτης τῆς σκέψεως ὁρμώμενος ὑπέβαλον τὴν ἐμὴν πρότασιν ἔχουσαν οὕτως: «Ἄρθρον 1 δίς. Ἀπαγορεύεται ἐπίσης πᾶσα κατὰ τῆς γλώσσης τοῦ Ἱεροῦ Εὐαγγελίου ἐπέμβασις καὶ ἐν γένει τῆς γλώσσης τῆς Ὀρθοδόξου τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας». Πιθανὸν ἄλλοι τῶν κυρίων συναδέλφων νὰ δύνανται νὰ διατυπώσωσι καλύτερον τὴν πρότασιν ἢ πιθανὸν νὰ εὑρίσκωσιν ἄλλα μέτρα προσφορώτερα πρὸς θεραπείαν τοῦ κακοῦ, τὸ ὁποῖον ὑπέδειξα καὶ τὸ ὁποῖον ὑφίσταται ἔτι, ὡς ἀποδεικνύει καὶ ἡ σύγχρονος ἀνησυχία μερίδος τινὸς τῆς ἡμετέρας κοινωνίας. Διὰ ταύτην δὲ νομίζω ὅτι δὲν δικαιούμεθα ν’ ἀδιαφορήσωμεν, ἐὰν δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν τρόπον, ὅπως ἀποκαταστήσωμεν τὴν εἰρήνην καὶ τὴν γαλήνην. Τοῦτο μοὶ φαίνεται καθῆκον ἡμῶν. Ἤκουσα παρά τινων τῶν κ. συναδέλφων, ὅτι προτιμῶσι τὴν ἑξῆς πρότασιν· «Ἀπαγορεύεται μετάφρασις τοῦ Εὐαγγελίου ἄνευ ἐγκρίσεως τῆς Ἱερᾶς Συνόδου». Ἐν πάσῃ περιπτώσει φρονῶ ὅτι τοιαύτη τις ἀπαγορευτικὴ διάταξις εἶναι ἀνάγκη νὰ περιληφθῇ ἐν τῷ νέῳ ἡμῶν Συντάγματι. Διότι ἐν τῷ μέχρι τοῦδε Συντάγματι κἄτι φαίνεται ὅτι ἦτο ἐλλιπές, τὸ ὁποῖον ἠμπόδισε τὰς ἁρμοδίας ἀρχὰς καὶ ἐνώπιον μεγάλης ταραχῆς νὰ ἐφαρμόσωσιν ὅ,τι ἔπρεπεν. Ἐὰν νομίζητε ὅτι ὑπάρχουσι καὶ ἄλλα μέσα πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπόν, τότε θὰ εὐχαριστηθῇ ἔτι περισσότερον. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν ὑπάρχωσι τὰ ἀναγκαῖα συνταγματικὰ καὶ νομοθετικὰ μέσα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπιτρέπωσιν ἐν τῷ μέλλοντι εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐργασθῇ προληπτικῶς, κατασταλτικῶς, ἐγκαίρως καὶ ἐπικαίρως πρὸ τῆς ὑπερβολῆς τοῦ κακοῦ, βεβαίως ἐπιβάλλεται νὰ προτείνωμεν τὸ μέσον τοῦτο ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς. Ἔχω δὲ ν’ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλήν, σχετικῶς πρὸς τὸ προκείμενον ζήτημα, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συνέβη ἕνεκα παρομοίας καὶ ἴσως μικροτέρας παραλείψεως ἐν Ῥωσίᾳ κατὰ τὸν 16ον αἰῶνα. Ἐκ μικρᾶς ἀφορμῆς γεννῶνται πολλάκις μέγιστα ἀποτελέσματα. Ἐν Ῥωσίᾳ ἐξ ἀφορμῆς ἑνὸς ἰῶτα ἐδημιουργήθησαν καὶ εἶναι σήμερον 13,000,000 ἕως 14,000,000 Ῥώσσων σχισματικῶν Ὀρθοδόξων, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶναι βεβαίως πολὺ δυσάρεστον εἰς μίαν Ἐπικράτειαν.

§100Δ. ΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν εἶναι Χριστιανοί;

§101Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Χριστιανοὶ Ὀρθόδοξοι, ἀλλὰ σχισματικοί, οἱ λεγόμενοι Ῥασκόλνικοι.

§102Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. 25,000,000.

§103Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πιθανόν. Ἡ μὲν ἐπίσημος ἐξουσία ἀναφέρει 4,000,000 ἕως 5,000,000, ἀλλ’ οἱ συγγραφεῖς δέχονται τοὐλάχιστον 13 ἕως 14 ἑκατομμύρια· διότι κατὰ τὴν ἀπογραφὴν τοῦ 1863 εὑρέθησαν ὅτι ἀπετέλουν τὸ ⅒ τοῦ ὅλου πληθυσμοῦ, τὸ ⅙ δὲ τοῦ Ὀρθοδόξου· ἑπομένως ἀνερχομένου τοῦ ὅλου πληθυσμοῦ εἰς 130–140 ἑκατομμύρια, ἕπεται ὅτι τὸ ⅒ εἶναι 13 ἕως 14 ἑκατομμύρια. Σήμερον ὅμως πιθανώτατον νὰ εἶναι πολὺ περισσότεροι. Τοῦτο δὲ ἀποτελεῖ προφανῶς ἀσθένειαν τοῦ Κράτους. Ποῦ ὀφείλεται δέ; Εἰς κακὴν μετάφρασιν τῶν θρησκευτικῶν καὶ ἰδίως τῶν λειτουργικῶν βιβλίων. Ἡ λέξις Ἰησοῦς εἶχε γραφῇ εἰς τὸ ἀρχικὸν χειρόγραφον δισυλλάβως Ἠσοῦς, κατόπιν δὲ εἰς νεωτέραν ἔκδοσιν ἐγράφη Ἰησοῦς, τρισυλλάβως. Αὕτη δὲ ἡ μικροτάτη, ἄλλως δ’ εὐλογωτάτη, μεταβολὴ ἔδωκεν ἀφορμήν, ὅπως γεννηθῇ σχίσμα, μικρὸν μὲν κατ’ ἀρχάς, μέγα δὲ ἔπειτα, πρὸς βλάβην πάντως τῆς ἑνότητος τοῦ ἔθνους. Σήμερον δὲ μὲ ὅλην τὴν προσπάθειαν τῆς ἀρχῆς δὲν δύναται νὰ θεραπευθῇ τὸ κακόν. Ἀρκοῦμαι εἰς τὴν βραχεῖαν ταύτην εἰσήγησιν, ὅπως ἡ Βουλὴ ἀσχοληθῇ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ λάβῃ μέτρον τι πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς γαλήνης ταχέως καὶ εὐκόλως. Καθότι τώρα δὲν ἔχομεν καιρόν, οὐδὲ μᾶς συμφέρει ν’ ἀσχολώμεθα εἰς τοιαύτας ἔριδας, ἀλλ’ οὐδὲ καὶ νὰ τὰς ἀφήνωμεν νὰ μεγαλώνωσι, διότι θὰ συμβῇ ὅπως εἰς τὰ τέκνα μας, τὰ ὁποῖα, ἐὰν ἀφήσωμεν ἐρίζοντα εἰς τὰ μικρά, θὰ καταντήσωσι ταχέως καὶ εἰς τὰ μεγάλα, δυνάμεθα ὅμως προλαμβάνοντες ν’ ἀπαλλάξωμεν καὶ αὐτὰ καὶ ἡμᾶς ὅλου τοῦ κακοῦ. (Ἰδὲ Παράρτημα Βʹ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς).

§104Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Συντάγματος.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἂν περὶ ἀπαραδέκτου τῆς προσθήκης ταύτης λόγῳ προσβολῆς θεμελιώδους διατάξεως τοῦ Συντάγματος δὲν δύναται νὰ γίνῃ λόγος.

§106ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διότι δὲν ζητεῖται τροπολογία, ἀλλὰ προσθήκη διατάξεως. Ἑπομένως ἡ ἔνστασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ Ζακύνθου δὲν δύναται νὰ ἔχῃ τόπον. Ἐρωτῶ: πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ ἄρθρου 46 τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, ἂν ἡ Βουλὴ μετὰ τὰς ἐξηγήσεις ταύτας κρίνει ἄνευ περαιτέρω συζητήσεως ἀπορριπτέαν τὴν πρότασιν ἢ τὴν κρίνει παραπεμπτέαν εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§108ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ θεωροῦντες ἀμέσως ἀπορριπτέαν τὴν πρότασιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἡ πρότασις παραπέμπεται εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ Συντάγματος ἐπιτροπήν.

§110ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη δὲν εἶχεν ὑπ’ ὄψει της τὴν γνώμην ταύτην, ἀλλὰ συζητήσασα ἐπὶ τοῦ ἰδίου ἄρθρου ἐξεδήλωσε τὴν γνώμην της, ὅτι δὲν πρέπει νὰ θιχθῶσι τὰ ἄρθρα ταῦτα. Ἐὰν σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν, θὰ διατυπωθῇ ἐγγράφως ἡ γνώμη της.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὸν Κανονισμόν, ἐὰν πρότασίς τις κριθῇ μὴ ἀμέσως ἀπορριπτέα, ἀλλὰ συζητητέα, πρέπει ἡ ἐπὶ τοῦ Συντάγματος ἐπιτροπὴ νὰ ἐξενέγκῃ τὴν γνώμην της. Πρέπει λοιπὸν ἡ πρότασις νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ἐὰν δὲ αὕτη τὴν κρίνῃ ἀπορριπτέαν ἢ παραδεκτέαν, τοῦτο εἶναι δεύτερον ζήτημα. Ἡ Βουλὴ θὰ ἔχῃ τότε νὰ συζητήσῃ. Ἄρθρον 3. Ὁ κ. Θ. Κουτούπης ἔχει τὸν λόγον.

§112Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τὸ ἄρθρον 3 τοῦ Συντάγματος ἔχει τέσσαρας περιπτώσεις· 1) ὅτι οἱ Ἕλληνες εἶναι ἴσοι ἐνώπιον τοῦ νόμου· 2) ὅτι συνεισφέρουσιν ἀδιακρίτως εἰς τὰ δημόσια βάρη ἀναλόγως τῆς περιουσίας των, 3) ὅτι μόνον πολῖται Ἕλληνες γίνονται δεκτοὶ εἰς δημόσια λειτουργήματα καὶ 4) ὅτι τίτλοι εὐγενείας ἢ διακρίσεως δὲν ἀπονέμονται. Προφανῶς διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου ἠθέλησαν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐψήφισαν τὸ Σύνταγμα, νὰ καθορίσωσι τὴν ἰσότητα μεταξὺ ὅλων τῶν Ἑλλήνων. Ἀφοῦ διὰ τοῦ πρώτου καὶ δευτέρου ἄρθρου καθώρισαν τὰ τῆς θρησκείας, κατὰ τὸ «ἀπὸ Θεοῦ ἄρχεσθαι», ἐνόμισαν ὅτι ἔπρεπε νὰ καθιερώσωσι τὴν δυνατὴν ἰσότητα μεταξὺ ὅλων τῶν Ἑλλήνων ἀπὸ πάσης ἀπόψεως. Διὰ τοῦτον τὸν λόγον ὥρισαν, καὶ τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον θὰ μὲ ἀπασχολήσῃ, ὅτι οἱ Ἕλληνες συνεισφέρουσιν εἰς τὰ δημόσια βάρη ἀδιακρίτως ἀναλόγως τῆς περιουσίας των. Ὅτε ἐψηφίζετο τὸ ἄρθρον αὐτό, ὑπῆρχον ἐντελῶς διάφοροι σκέψεις περὶ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς μιᾶς χώρας. Ἀπὸ τοῦ 1863 ὅμως αἱ ἰδέαι περὶ φορολογικῆς συμμετοχῆς εἰς τὰ βάρη μιᾶς Πολιτείας τῶν πολιτῶν μετεβλήθησαν, καὶ σήμερον ἡ οἰκονομικὴ ἐπιστήμη διαγράφει ἄλλους κανόνας σχετικοὺς μὲ τὴν φορολογίαν. Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ γράμμα τοῦ νόμου, καθ’ ὃ ὅλοι συνεισφέρουσιν ἀναλόγως τῆς περιουσίας των, πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι ὅλη ἡ φορολογία μας εἶναι ἀντισυνταγματική, διότι θὰ ἦτο ἴσως ὀρθότερον νὰ ἐλέγομεν, ὅτι ὅλοι οἱ Ἕλληνες συνεισφέρουσι δυσαναλόγως τῆς περιουσίας των ἀδιακρίτως εἰς τὰ δημόσια βάρη. Ἡ διαφορὰ μεταξὺ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων, ἡ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ φορολογικοῦ ἀντικειμένου καὶ τοῦ φορολογικοῦ προσώπου καθιστᾷ ἀδύνατον τὴν διανομὴν τῶν βαρῶν ἀναλόγως τῆς περιουσίας ἑκάστου. Ἐὰν ἴσχυε φορολογικὸν σύστημα στηριζόμενον μόνον εἰς ἀμέσους φόρους, τὸ τοιοῦτον θὰ ἦτο ἴσως κατά τι δυνατόν, ἐφ’ ὅσον ὅμως ὑπάρχουσιν ἔμμεσοι φόροι καὶ ἐφ’ ὅσον οἱ ἔμμεσοι φόροι ἀντιπροσωπεύουσι πολὺ μεγαλείτερον ποσὸν ἀφ’ ὅ,τι οἱ ἄμεσοι φόροι, ἡ ἐπιτυχία τοῦ ὅρου τῆς ἀναλόγου εἰσφορᾶς οὔτε ἐπετεύχθη οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ. Ἐφ’ ὅσον λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν τὰ φορολογούμενα ἀντικείμενα καὶ ὄχι τὰ φορολογούμενα πρόσωπα, καὶ ὁ φόρος ἐπιβάλλεται ὑπὸ τῆς Πολιτείας, εἶναι ἄγνωστον ποῦ θὰ ἐπιπέσῃ καὶ ἂν θὰ πλήξῃ τὸν πλουσιώτερον ἢ τὸν πτωχότερον τῶν Ἑλλήνων, εἶναι ἀδύνατον τοῦτο. Διότι, ὡς γνωρίζετε καὶ εἶναι περιττὸν νὰ σᾶς ἀναπτύξω διὰ μακρῶν, ὁ φόρος δὲν βαρύνει ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος πληρώνει αὐτὸν πάντοτε, ἀλλὰ μεταβιβάζεται ἀπὸ προσώπου εἰς πρόσωπον καὶ καταλήγει εἰς πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος δὲν γνωρίζει, ὅτι θὰ ἐπιβαρύνωνται τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν εἰσπράττεται ὁ φόρος. Ὅτι οἱ Ἕλληνες πληρώνουσι δυσαναλόγως τῆς περιουσίας των, ἀρκεῖ ὡς πρόχειρον παράδειγμα ἡ κάλυψις τῆς κυριωτέρας ἀνάγκης. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰσάγων τὸν Προϋπολογισμὸν πρὸ ὀλίγου σᾶς ἔλεγεν, ὅτι ὁ ἄρτος φορολογεῖται ἐνίοτε μέχρι 40 καὶ 45% ἐπὶ τῆς ἀξίας του. Ἡ βαρυτάτη λοιπὸν αὐτὴ φορολογία διανέμεται ἀναλόγως πρὸς τὴν περιουσίαν ἑκάστου; Ἐγὼ διατείνομαι ὅτι διανέμεται δυσαναλόγως· ὅσον πτωχότερος εἶναί τις, τόσον περισσότερον ἄρτον καταναλίσκει καὶ τόσον μεγαλυτέραν οἰκογένειαν ἔχει νὰ διαθρέψῃ. Παραδέχεσθε βεβαίως πάντες ὅτι εἷς χωρικὸς ἔχει κατὰ μέσον ὅρον περισσότερα τέκνα ἀφ’ ὅσα εἷς πολυτάλαντος τῆς λεωφόρου Κηφισίας ἢ τῆς λεωφόρου Ἀμαλίας, ὅταν δὲ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι δὲν ὑπάρχει ἡ φορολογία κατὰ ποιότητα, ἀδιστάκτως πειθόμεθα ὅτι, ὅσον πτωχότερος εἶναί τις, τόσον περισσότερα καταβάλλει. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν σας, ἐπαναλαμβάνω, τὸ ἄλευρον. Οἱ πτωχότεροι καταναλίσκουσι τὴν χειροτέραν ποιότητα τοῦ ἀλεύρου, ὅταν δὲ ὁ φόρος ὁ ἐπιβαλλόμενος ἐπὶ τοῦ σίτου εἶναι ὁ αὐτὸς καὶ εἰς τὸ σιμιγδάλι καὶ εἰς τὰ λεγόμενα δεύτερα καὶ τρίτα ἄλευρα, εἶναι ἴσως 40 καὶ 45%, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τὰς ποιότητας ταύτας, ἀλλ’ ὅταν πρόκειται περὶ τῆς τροφῆς τοῦ πτωχοῦ, ὁ ὁποῖος καταναλίσκει τὸν ἄρτον τῆς χειροτέρας ποιότητος, τότε δὲν θὰ εἶναι πλέον 40, ἀλλὰ ἑκατὸν τοῖς ἑκατὸν καὶ περισσότερον, διότι ἄλευρον κακῆς ποιότητος πωλούμενον 15 λεπτὰ καὶ φορολογούμενον μὲ ἄλλα 15 κατ’ ὀκᾶν δὲν ἀντιπροσωπεύει παρὰ ἀξίαν ἴσην μὲ τὸν φόρον. Ἑπομένως ἡ κυριωτέρα τροφὴ ἐπιβαρύνεται δυσαναλόγως· ὅσον πτωχότερος εἶναί τις, τόσον περισσότερον συνεισφέρει εἰς τὰς δαπάνας τῆς Πολιτείας. Ἀφήνω ὅτι τὸ ἄρθρον λέγει ὅτι: συνεισφέρει ἀδιακρίτως εἰς τὰ δημόσια βάρη ἀναλόγως τῆς περιουσίας. Ἂν ἤθελε κανεὶς νὰ συμμορφωθῇ πρὸς τὸ πνεῦμα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι σκοπὸν νὰ ὁρίσωσι μίαν γλῶσσαν καθαρεύουσαν, περιουσία θὰ ἐσήμαινεν, ὅπως γνωρίζετε, οὐχὶ ὡρισμένον πλοῦτον, ἀλλὰ περισσεύοντα πλοῦτον, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ δυσαναλογία θὰ ἦτο πολὺ μεγαλειτέρα, καθόσον οἱ Ἕλληνες δὲν πληρώνουσιν ἐκ τῆς περισσευούσης οὐσίας των, ἀλλ’ ἐκ τοῦ ὑστερήματός των· πληρώνουσιν ἀπὸ τὸ «μεροδοῦλι — μεροφάγι». Τὸ Κρητικὸν Σύνταγμα, τόσον τὸ λεγόμενον τοῦ Πρίγκιπος, ὅσον καὶ τοῦ κ. Ζαΐμη, ἠθέλησε κατά τι νὰ τροποποιήσῃ τοῦτο καὶ ὥρισεν ἀναλόγως τῆς περιουσίας καὶ τοῦ εἰσοδήματος.

§113ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ δύναμιν.

§114Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Μοὶ εἶπον ὅτι ἀναγράφει αὐτό, ἀλλ’ ἀνέγνωσα καὶ τὰ δύο Συντάγματα καὶ δὲν τὸ εὗρον. Μὴ ὑπάρχει καὶ τρίτον;

§115ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι.

§116Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἀκριβῶς λοιπὸν τοῦτο θέλω νὰ ὑποστηρίξω, τὸ κατὰ δύναμιν. Εἰς τὸ Κρητικὸν Σύνταγμα ὑπάρχει «ἀναλόγως τῆς περιουσίας καὶ τοῦ εἰσοδήματος»

§117ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ καλλίτερος ὅρος εἶναι τὸ κατὰ δύναμιν.

§118Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐνεωτέρισε λοιπὸν τὸ Κρητικὸν Σύνταγμα καὶ δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς παράδειγμα. Βεβαίως δὲν θέλω νὰ εἴπω, ὅτι οἱ Ἕλληνες δὲν πρέπει νὰ συνεισφέρωσιν ὅλοι, εἴτε πτωχοὶ εἴτε πλούσιοι εἰς τὰ δημόσια βάρη. Ἡ Ἑλλὰς ἔχει νὰ ἐκπληρώσῃ ὑψηλοὺς σκοπούς, οἵτινες θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ ἐκπληρωθῶσιν, ἂν μόνον οἱ πλούσιοι ὑπεχρεοῦντο νὰ ὑφίστανται τὰ δημόσια βάρη. Ἐξ ἄλλου, ὅσον πτωχὸς καὶ ἂν εἶναί τις, πρέπει νὰ συνεισφέρῃ εἰς τὰ δημόσια βάρη, ἐπειδὴ δὲ συμμετέχει εἰς τὰ τῆς Πολιτείας, πρέπει νὰ εἶναι φορολογούμενος πολίτης, νὰ συμμετέχῃ εἰς τὴν πληρωμὴν φόρων. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι, ὅτε πρὸ ἐτῶν ἐπιτροπή τις ἐξ Ἄγγλων ἐργατῶν μετέβη εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν τῆς Ἀγγλίας, ὅπως ζητήσῃ νὰ ἀπαλλάξῃ οὗτος παντὸς φορολογικοῦ βάρους ὅλα τὰ τρόφιμα, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι τὸ πρόγευμα τοῦ Ἄγγλου, τὸ τέϊον δηλαδὴ καὶ τὴν σάκχαριν, ἅτινα ἐπιβαρύνονται ἐν Ἀγγλίᾳ μὲ ἐλάχιστον ποσόν, τὸ τέϊον μὲ 60 λεπτὰ καὶ ἡ σάκχαρις μὲ πολὺ ὀλιγώτερα, τότε ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τοῖς συνέστησεν ὅτι, ἂν ἀπηλλάσσοντο παντὸς βάρους, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι ἄλλους ἐμμέσους φόρους δὲν ἔχουσι, θὰ ἐμειοῦντο τὰ δικαιώματά των τῆς ἐπεμβάσεως εἰς τὰ τῆς πολιτείας. Καὶ ὁ Ἄγγλος Ὑπουργὸς εἶχε δικαίωμα νὰ συστήσῃ τοῦτο εἰς τοὺς Ἄγγλους, οἱ ὁποῖοι ἀπαλλάσσονται παντὸς ἀμέσου φόρου, εἶναι γνωστὸν ὅτι εἰς τὸν φόρον τοῦ εἰσοδήματος δὲν μετέχουσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι περιουσίαν κάτω τῶν 4,000, ἢ καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ ἤθελον νὰ καπνίζωσι καὶ νὰ πίνωσιν οἰνοπνευματώδη ποτά, ὥστε ὁ Ἄγγλος, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀπηλλαγμένος τῶν δύο αὐτῶν ἐλαττωμάτων, εἶναι ἀπηλλαγμένος καὶ πάσης φορολογίας. Οἱ Ἕλληνες ὅμως, οἱ ὁποῖοι συμμετέχουσιν ἐξ ἴσου εἰς τὸν μεγαλείτερον φόρον, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ φόρος τοῦ αἵματος, δικαιοῦνται νὰ ζητήσουν ἐλάττωσιν εἰς τὰ λοιπὰ βάρη. Ἀκριβῶς διὰ τὸν λόγον τοῦτον πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὅπως ἡ συμμετοχὴ εἶναι ἡ δέουσα. Ἀφοῦ σκοπὸς τῆς Πολιτείας εἶναι ἡ ὑποστήριξις τόσον τῆς ζωῆς, ὅσον καὶ τῆς περιουσίας τῶν ἀποτελούντων αὐτὴν ἀτόμων, ὁ πτωχότερος συμβάλλει εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῆς Πολιτείας, εἰς τὴν ἄμυναν τῆς χώρας ἀπὸ ἐξωτερικοῦ ἐχθροῦ τόσον, ὅσον καὶ ὁ πλούσιος, συμμετέχουσιν ὅμως δυσαναλόγως, διότι διὰ μὲν τὸ ζήτημα τῆς ὑποστηρίξεως τῆς ζωῆς πράγματι εἶναι ὑποχρεωμένος εἰς ἴσην συμμετοχὴν καὶ ὁ πλούσιος, διὰ τὸ ζήτημα ὅμως τῆς ὑποστηρίξεως τῆς περιουσίας δὲν εἶναι ὑποχρεωμένοι εἰς ἴσην συμμετοχήν, ἀλλ’ εἰς διάφορον, διότι ὁ πλούσιος ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς προστασίας τῆς περιουσίας μετέχει περισσοτέρας παρ’ ὅ,τι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος στερεῖται περιουσίας. Ὁ σκοπὸς τῶν Πολιτειῶν σήμερον βεβαίως εἶναι πολὺ μεγαλείτερος ἀφ’ ὅ,τι ἦτο ἄλλοτε καὶ ἡ Πολιτεία πρέπει καθ’ οἱονδήποτε τρόπον νὰ ἐξασφαλίσῃ μεγάλους πόρους, τοὺς ὁποίους δὲν δύναται νὰ ἐξασφαλίσῃ μόνον ἐκ τῶν πλουσίων, καὶ διὰ τοῦτο καὶ πάλιν ἐπαναλαμβάνω ὅτι πρέπει νὰ ἐπιβαρύνῃ καὶ τοὺς πτωχούς. Ἡ Πολιτεία ἔχει νὰ ἐκτελέσῃ πλεῖστα ἔργα, εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὁποίων δὲν ἠσθάνοντο ὅτι εἶχον ὑποχρέωσιν αἱ Πολιτεῖαι τῶν παρελθόντων ἐτῶν. Ἐκτὸς τῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα ἄλλοτε ἐδίδοντο εἰς διαφόρους Ἑταιρείας, καὶ τὰ ὁποῖα σήμερον ἡ Πολιτεία θέλει νὰ ἐκτελῇ μόνη της, ἐπιβαρύνει τὴν Πολιτείαν ἡ ὑποχρέωσις νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ κοινωνικῆς νομοθεσίας, νὰ καθορίσῃ τὰς σχέσεις τῶν ἀτόμων μεταξὺ ἀλλήλων, καὶ διὰ τὸν σκοπὸν τοῦτον χρειάζονται πόροι, καὶ πόροι ἰσχυροί, τοὺς ὁποίους δὲν δύναται νὰ λάβῃ μόνον ἐκ τῶν πλουσίων. Οἱ Ἕλληνες, λέγει τὸ Σύνταγμα, συνεισφέρουσιν ἀναλόγως τῆς περιουσίας, καὶ λέγεται ὅτι ὁ σκοπὸς τῆς φορολογίας αὐτῆς εἶναι ἡ ἰσότης, ἀλλ’ ἡ ἰσότης, λαμβανομένη ὑπ’ ὄψιν εἰς τὴν στενὴν σημασίαν τῆς λέξεως, δὲν εἶναι ὁ ὅρος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ διέπῃ μίαν φορολογίαν. Τὸν κανόνα τοῦτον ὥρισεν ὁ ἱδρυτὴς τῆς Οἰκονομικῆς Ἐπιστήμης Adam Smith, ὁ ὁποῖος ὥρισεν ὅτι εἷς τῶν κανόνων, ὅστις δέον νὰ διέπῃ τὴν φορολογίαν, εἶναι ὁ κανὼν τῆς ἰσότητος, ἡ ἐπιβολὴ εἰς ὅλους τῶν φορολογικῶν βαρῶν ἐξ ἴσου. Ἀλλ’ ὁ ὅρος αὐτὸς τῆς ἰσότητος ἡρμηνεύθη κατόπιν μὲ πολλὴν διαφορετικὴν σημασίαν ἀπ’ ἐκείνην, εἰς τὴν ὁποίαν τὴν ἔγραφεν ὁ πατὴρ τῆς οἰκονομικῆς ἐπιστήμης. Ἂν καταφύγωμεν καὶ πάλιν εἰς τοὺς προγόνους ἡμῶν, θὰ ἴδωμεν ὅτι ἐκεῖ καθιερώθη ἀρχή, τὴν ὁποίαν χαίρω μανθάνων ἀπόψε, ὅτι μετὰ 2000 καὶ πλέον ἔτη ἐδέχθη ἓν τμῆμα τῆς Ἑλλάδος, ἡ Κρήτη. Ὅτε ἐπρόκειτο νὰ συμμετάσχωσι διάφοροι Πολιτεῖαι βαρῶν κοινῶν, ἀνετέθη εἰς τὸν Ἀριστείδην νὰ καθορίσῃ τὸ μέρος, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ καταβάλλῃ ἑκάστη Πολιτεία διὰ τὰ κοινὰ βάρη, καὶ ὁ βιογράφος αὐτοῦ Πλούταρχος μᾶς λέγει, ὅτι ἀπέδωκε δικαιοσύνην, καὶ ἐχάρησαν πάντες, διὰ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς κρίσεως τοῦ Ἀριστείδου, καθ’ ὅσον καθώρισε τὴν φορολογίαν κατ’ ἀξίαν καὶ δύναμιν. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς λοιπὸν ἐκείνης ἡ φορολογία κατ’ ἀξίαν καὶ δύναμιν, ἡ ὁποία σήμερον ἐπανέρχεται καὶ ὑποστηρίζεται ὑπὸ τῶν οἰκονομολόγων, ἀνεγνωρίζετο ὡς ὁ ὀρθότερος κανὼν διὰ πᾶσαν φορολογίαν. Ἡ ἀξία καὶ δύναμις ὑπονοεῖ βεβαίως μίαν ἱκανότητα εἰς τὸ νὰ φέρῃ τὰ βάρη καὶ ἑπομένως καταντᾷ εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς θυσίας, ὅτε δύναται νὰ ὑπολογισθῇ ἡ φορολογία κατὰ δύναμιν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀρχῆς τῆς ἴσης θυσίας. Πῶς ἐπιτυγχάνεται ἡ φορολογία αὐτὴ τῆς ἴσης θυσίας τῆς κατὰ δύναμιν ἢ τῆς ἱκανότητος, αὐτὸ τὸ ἔλυσεν ἡ οἰκονομικὴ ἐπιστήμη καὶ εἶναι ἡ προοδευτικὴ φορολογία. Ἡ προοδευτικὴ φορολογία ἐπεκράτησε τόσον εἰς ὅλα τὰ ἔθνη, ὥστε δὲν γίνεται πλέον λόγος περὶ τοῦ ὅτι μόνον διὰ τῆς προοδευτικῆς φορολογίας εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἡ κατανομὴ τῶν βαρῶν μεταξὺ τῶν διαφόρων τάξεων ἀναλόγως τῆς περιουσίας ἑκάστου, ἀναλόγως τῆς δυνάμεως ἑκάστου. Τὴν ἀρχὴν ταύτην τῆς προοδευτικῆς φορολογίας εὑρίσκομεν πάλιν εἰς τὴν ἀρχαίαν Ἑλλάδα, διότι ὁ Σόλων εἰς τὴν πόλιν ταύτην ἐπέβαλε πρῶτος τὴν προοδευτικὴν φορολογίαν. Ἡ προοδευτικὴ αὕτη φορολογία παρατηρεῖται εἰς διάφορα ἀντικείμενα, εἰς τὸ εἰσόδημα, εἰς τὴν γῆν, εἰς τὰς οἰκίας, εἰς τὴν ἀκίνητον ἀξίαν καὶ εἰς διάφορα ἄλλα. Ἀλλ’ ἴση θυσία προϋποθέτει πάντοτε τὴν ἀπαλλαγὴν μέρους τῆς περιουσίας ἀπὸ πάσης φορολογίας· εἶναι τὸ λεγόμενον minimum τὸ ἀπαραίτητον πρὸς διατήρησιν τῆς οἰκογενείας τινός, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀπαλλαγῇ πάσης φορολογίας, ὅπερ θεωρεῖται ἀπολύτως ἀναγκαῖον πρὸς διατήρησιν τῶν ἀπορωτέρων ἐν τῇ ζωῇ. Ἐξ αὐτοῦ τοῦ σημείου ἄρχεται ἡ φορολογία κατὰ πρόοδον, καὶ κατὰ πρόοδον μάλιστα οὐχὶ ἀριθμητικήν, ἀλλὰ γεωμετρικήν. Διὰ τῶν ἐμμέσων φόρων ὁ σκοπὸς οὗτος δὲν ἐπιτυγχάνεται ἢ μᾶλλον δὲν ἐπιτυγχάνεται πάντοτε, μολονότι εὑρέθη καὶ δι’ αὐτοὺς τρόπος, ὅπως οἱ πλούσιοι ἐπιβαρύνωνται καὶ διὰ τῶν ἐμμέσων φόρων περισσότερον. Τοῦτο συμβαίνει, ὅταν ὁ φόρος ἐπιβάλληται ἀναλόγως τῆς ποιότητος τῶν εἰδῶν at valorum ἢ κατ’ ἄλλον τρόπον, ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τῆς παραγωγῆς, ὡς εἶναι ἡ φορολογία τοῦ ζύθου. Ἐπίσης ὁ φόρος διὰ τοῦ χαρτοσήμου, ἐνῷ εἶναι ἔμμεσος, δύναται νὰ ὑπολογίσῃ κατὰ φορολογικὴν κλίμακα, ὥστε οἱ πλούσιοι νὰ ἐπιβαρύνωνται πολὺ περισσότερον τῶν πτωχῶν. Ἡ προοδευτικὴ φορολογία ἐπεκράτησε πανταχοῦ, εἶναι σήμερον εἰς τὴν Ἀγγλίαν, εἰς τὰ διάφορα καντόνια τῆς Ἐλβετίας, εἰς ὅλα τὰ Σκανδιναυικὰ κράτη, εἰς ὅλα τὰ Γερμανικὰ κράτη.

§119Γ. ΠΩΠ. Ὁ Κάϊζερ πληρώνει φόρον;

§120Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐσχάτως ὑπεχρεώθη εἰς τὴν πληρωμὴν καὶ ἀμέσων φόρων. Μάλιστα ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὸν πρίγκιπα Ἐρρῖκον, διότι ὡμίλησε κατὰ τῶν σοσιαλιστῶν, εἶπεν ὅτι ὡς φορολογούμενος πολίτης δικαιοῦται καὶ αὐτὸς νὰ ἔχῃ τὴν γνώμην του ἐπὶ παντὸς πολιτικοῦ ζητήματος.

§121Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ἔχετε καὶ ἄλλας ἐρωτήσεις; Νὰ ὑποβάλητε ταύτας.

§122Γ. ΠΩΠ. Ὁ κ. συνάδελφος εἶναι ἐν γνώσει ὅλων αὐτῶν τῶν ζητημάτων, καὶ τὸν παρεκάλεσα νὰ μᾶς διαφωτίσῃ, διότι ἐπεθύμουν νὰ μάθωμεν, ἂν οἱ πρίγκιπες καὶ ὁ αὐτοκράτωρ πληρώνουσι φόρους ἐν Γερμανίᾳ.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατόπιν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Κανονισμοῦ, ὁ ὁποῖος ἐπιτρέπει εἰς τὸν ἀγορεύοντα ἡμίωρον, οἱ διακόπτοντες ἀφαιροῦσιν ἀπὸ τὸ ἡμίωρον αὐτὸ τοῦ ἀγορεύοντος τὸν χρόνον τῶν διακοπῶν.

§124Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἡ προοδευτικὴ λοιπὸν φορολογία ὑπάρχει ὄχι μόνον ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος, ἀλλὰ καὶ συμπληροῦται δι’ ἄλλης φορολογίας ἐπιβαλλομένης ἐπὶ τῆς περιουσίας, ὅπως συμβαίνει ἐν Ἀμερικῇ, Ἐλβετίᾳ, Ὁλλανδίᾳ, Αὐστραλίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ. Ἡ προοδευτικὴ αὐτὴ φορολογία, ἡ ὁποία τίθεται ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος καὶ ἐπὶ συναφῶν μερῶν τῆς περιουσίας, τείνει νὰ γίνῃ ὁ μόνος φόρος impôt unique, ὥστε ν’ ἀπαλλαγῇ παντὸς ἐμμέσου φόρου ὁ πολίτης, διότι τότε μόνον εἶναι δυνατὸν νὰ κατανέμωνται ἐξ ἴσου τὰ βάρη εἰς τοὺς ὑπηκόους ἑνὸς Κράτους. Ἐὰν θέλωμεν νὰ ἴδωμεν κατὰ τίνα τρόπον ἐπεβλήθη κατ’ ἀρχὰς ἡ προοδευτικὴ φορολογία καὶ ἐπανέλθωμεν πάλιν εἰς τὸν Σόλωνα, θὰ ἴδωμεν ὅτι ἐγένετο διαίρεσις τῶν κατοίκων εἰς 4 τμήματα. Εἰς τὴν φορολογικὴν ἀρχήν, τὴν ὁποίαν ἔθηκεν ὁ Σόλων, εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ στηρίζωνται ὅλα τὰ φορολογικὰ συστήματα· ἐγένετο δὲ αὕτη ὡς ἑξῆς: Διῄρεσεν εἰς 4 τμήματα τοὺς κατοίκους ὅλους, εἰς πεντακοσιομεδίμνους, ἱππεῖς, ζευγίτας καὶ θῆτας. Ἐξῄρεσε τοὺς τελευταίους παντὸς φόρου καὶ καθώρισε τὴν ἀρχὴν τοῦ ἀφορολογήτου ἐλαχίστου ὁρίου. Ἐπὶ τῆς πρώτης τάξεως, τῆς ὁποίας τὴν περιουσίαν ὥρισεν εἰς 6.000, ἐπέβαλε φόρον ἐπὶ ὅλων τῶν 6.000· ἐπὶ τῶν ἱππέων ὥρισε τὴν περιουσίαν εἰς 3.800 καὶ ἐπέβαλε φόρον ἐπὶ τῶν 3.200· εἰς τὴν τρίτην τάξιν τῶν ζευγιτῶν ὥρισε τὴν περιουσίαν εἰς 1500 δρ. καὶ ἐπέβαλε φόρον ἐπὶ τῶν 1200. Καθώρισε λοιπὸν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καὶ τὸ ἐλάχιστον ὅριον, τὸ ὁποῖον πρέπει ν’ ἀπαλλάσσηται εἰς τὴν προοδευτικὴν κλίμακα, ἀλλὰ τὴν προοδευτικὴν κλίμακα κατὰ γεωμετρικὴν πρόοδον.

§125ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε.

§126Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τελειώνω εἰς δύο λεπτά. Ἐν πάσῃ περιπτώσει περιοριζόμενος εἰς τὸ ζήτημα τῆς τροποποιήσεως τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἀντικατέστησε τὸν ὅρον «ἀναλόγως τῆς περιουσίας» διὰ τοῦ ὅρου «κατὰ λόγον τῆς περιουσίας», παρατηρῶ ὅτι, ὅταν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὸ ἀναλόγως γαλλιστὶ λέγεται à proportion καὶ τὸ κατὰ λόγον γαλλιστὶ λέγεται à raison, εὑρίσκομεν μίαν πολὺ μεγάλην διαφοράν. Τὸ κατὰ λόγον δὲν ἀντικατέστησε τὸν ὅρον ἀναλόγως· τὸ κατὰ λόγον ἔχει σκοπὸν νὰ ἀντικαταστήσῃ τὴν προοδευτικὴν βάσιν τῆς φορολογίας δι’ ἄλλης φορολογικῆς βάσεως· μεταξὺ τῶν δύο τούτων ὅρων ὑπάρχει διαφορά, διότι πρέπει νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εἰς τὴν γαλλικὴν ἐπανάστασιν μία μερὶς ὑπεστήριξεν, ὅτι ἡ φορολογία δέον νὰ εἶναι à raison de leur facultès, ἐνῷ βραδύτερον ἔθεσαν τὸν ὅρον à proportion. Μάλιστα ὁ Ῥοβεσπιέρος θέλων νὰ καθορίσῃ τὸν ὅρον à proportion ἔλεγεν: «ὅταν ἡ περιουσία εἶναι διπλασία, ἀνάγκη ἡ πληρωμὴ τοῦ φόρου νὰ γίνεται εἰς τὸ τριπλάσιον».

§127Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Σᾶς παρακαλῶ νὰ μᾶς εἴπητε, ἂν εἰς τοὺς ἑλληνικοὺς γλωσσικοὺς ὅρους εὑρίσκετε διαφοράν.

§128Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Θέλω νὰ εἴπω ὅτι διὰ τῆς φράσεως «κατὰ λόγον τῆς περιουσίας» δὲν ἐννοοῦμεν τὸ «ἀναλόγως τῆς περιουσίας». Ἐκ τῆς ἀφορμῆς δὲ ταύτης ἤθελον νὰ προτείνω, ὅπως τὸ «κατὰ λόγον» ἀντικατασταθῇ διὰ τοῦ «κατὰ δύναμιν». Τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ψηφίζομεν Σύνταγμα, πρέπει νὰ προσπαθήσωμεν, ὅπως τοὐλάχιστον καὶ οἱ ἐν ἰσχύϊ νόμοι εἶναι σύμφωνοι πρὸς τὸ Σύνταγμα. Ἀκριβῶς ἐπειδὴ ἐγείρεται ἀμφιβολία περὶ τῆς σημασίας τῶν λέξεων «κατὰ λόγον», προτείνω ν’ ἀντικατασταθῇ τοῦτο διὰ τῶν λέξεων «κατὰ δύναμιν», διότι τότε θὰ εἶναι σύμφωνον πρὸς τὸ πνεῦμα τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Συντάγματος, πρὸς τὰς ἀρχάς, ἃς σήμερον ὑποστηρίζει ἡ οἰκονομικὴ ἐπιστήμη.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γκλαβᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§130ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, κύριε Πρόεδρε.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 8 καὶ 55′ μ. μ.).