1910.10.11

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 21

τῆς 11 Ὀκτωβρίου 1910.

(Δευτέρα).

Προεδρία κ. Κωνσταντίνου Ἔσλιν.

(Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ τῶν Βουλευτῶν καταλόγου, ὥρᾳ 4 καὶ 35′ μ. μ, ἡ Βουλὴ εὑρέθη ἐν ἀπαρτίᾳ, παρόντων 202 Βουλευτῶν).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ Πρακτικά, Κύριοι Βουλευταί, θ’ ἀναγνωσθῶσι κατόπιν, διότι δὲν ἐτυπώθησαν εἰσέτι. Σήμερον εἶναι ἡμέρα ἐπερωτήσεων. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κύριος Δερλερές, καὶ μετ’ αὐτὸν ὁ κ. Γιολδάσης.

§2Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει διάταξις ὡρισμένη ἐν τῷ Κανονισμῷ. Ἀλλὰ κατὰ τὰ καθεστῶτα, ὁσάκις περατοῦται μία συνεδρίασις, χωρὶς νὰ περατωθῇ καὶ ἡ ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ἐπαναλαμβάνεται ἡ ψηφοφορία αὕτη. Καὶ ἂν ἡ ψηφοφορία εἶναι ἐπὶ ζητήματος τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, βεβαίως προηγοῦνται ἐπερωτήσεις. Ὁπόταν ὅμως εἰσέρχηται ἡ Βουλὴ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, τότε κανονίζει καὶ τὸ ζήτημα τῆς ψηφοφορίας. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου τὸ ζήτημα, ὅπερ ἠγέρθη, δὲν ἀφορᾷ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν. Λαμβανομένης δὲ ὑπ’ ὄψιν τῆς σοβαρότητος αὐτοῦ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ χωρήσῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἐπανάληψιν τῆς ψηφοφορίας, ἥτις δὲν ἐπετεύχθη ἐλλείψει ἀπαρτίας.

§3ΠΛΕΙΣΤΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔλαβον καὶ ἐγὼ μέρος ἐπὶ τοῦ ἐπεισοδίου καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ ἕνα τῶν κ. Ἀντιπροέδρων νὰ μὲ ἀναπληρώσῃ. (Ἐνταῦθα καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ Ἀντιπρόεδρος κ. Ἰ. Ἐπ. Κρεστενίτης).

§5ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ πρὸ τῆς ἐπαναλήψεως τῆς ψηφοφορίας νὰ εἴπω πρὸς αὐτὴν δύο λέξεις. Διαρκούσης τῆς συζητήσεως, ἥτις προηγήθη τῆς ψηφοφορίας τῆς ματαιωθείσης διὰ τὴν ἔλλειψιν ἀπαρτίας, εἶχον λάβει τὴν τιμὴν νὰ δηλώσω πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι, ἐὰν ἔληγεν ἡ συνεδρίασις τοῦ Σαββάτου χωρὶς νὰ δοθῇ ψῆφος ῥητὴ ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐθεώρει καθῆκον αὐτῆς νὰ ἀνέλθῃ εἰς τὰ Ἀνάκτορα καὶ ὑποβάλῃ τὴν παραίτησίν της πρὸς τὸν Βασιλέα. Εἶναι λοιπὸν φανερὸν ὅτι, μὴ κατορθωθείσης τῆς ἐκφράσεως ψήφου ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν κατὰ τὴν συνεδρίασιν τοῦ Σαββάτου, αὕτη δὲν ἠδύνατο νὰ πράξῃ ἄλλως ἢ νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὸ Στέμμα τὴν παραίτησιν αὐτῆς. Τοῦτο καὶ ἔπραξα ἀνελθὼν εἰς τὰ Ἀνάκτορα τὴν Κυριακήν. Ἀλλ’ ὁ Βασιλεὺς ἠρνήθη νὰ δεχθῇ, ὅτι ἡ ἔλλειψις ἀπαρτίας, ἡ καταδηλωθεῖσα κατὰ τὴν ψηφοφορίαν τὴν ἐπακολουθήσασαν τὴν συζήτησιν περὶ ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἠρνήθη, λέγω, νὰ δεχθῇ ὅτι ἡ ἔλλειψις ἀπαρτίας ἀπετέλει ἀπόδειξιν σαφῆ καὶ ἀναμφισβήτητον, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὴ ἡ συνεργασία τοῦ παρόντος Σώματος μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἠξίωσε δὲ παρ’ αὐτῆς, ὅπως προσέλθῃ καὶ πάλιν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ζητήσῃ νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία, ὅπως καταδηλωθῶσι σαφέστερον αἱ διαθέσεις τοῦ Σώματος πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, δι’ ὃν ἡ Κυβέρνησις, ἥτις εἶχε δηλώσει, ὅτι θὰ παρῃτεῖτο, ἂν δὲν ἐπετυγχάνετο ψῆφος ἐμπιστοσύνης κατὰ τὸ Σάββατον, προσέρχεται καὶ πάλιν σήμερον ἐνώπιον ὑμῶν. Ἔχω καθῆκον νὰ δώσω ἀκόμη ὀλίγας τινὰς ἐξηγήσεις πρὸς τὴν Βουλήν. Ἡ Κυβέρνησις, ὡς ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ δηλώσω ἤδη καὶ κατὰ τὴν συνεδρίασιν τοῦ Σαββάτου, ἂν καὶ ἀπολαύουσα τῆς πλήρους καὶ ἀπεριορίστου ἐμπιστοσύνης τοῦ Στέμματος, ἂν καὶ ἔχουσα τὴν συναίσθησιν ὅτι ὑποστηρίζεται ὑπὸ τῆς κοινῆς γνώμης σαφῶς ἐκπεφρασμένης, δὲν δύναται νὰ θεωρήσῃ ἑαυτὴν Κυβέρνησιν κοινοβουλευτικὴν καὶ δὲν δύναται ἑπομένως νὰ παραμείνῃ εἰς τὴν ἀρχὴν συνεργαζομένη μετὰ Βουλῆς, ἐν τῇ ὁποίᾳ δὲν θὰ εἶχε τὴν πλειονοψηφίαν ὑπὲρ ἑαυτῆς, ἐν τῇ ὁποίᾳ Βουλῇ δὲν θὰ ἐξεδηλοῦτο ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως ψῆφος ἐμπιστοσύνης εὐθύς, ὡς ἤθελεν ἀμφισβητηθῆ ἡ κοινοβουλευτικὴ αὐτῆς ἐμφάνισις. Εἶναι περίεργον ὅτι προχθὲς ἡ ἐπιμονή μου ὅπως τύχω τοιαύτης ψήφου ἐμπιστοσύνης κατήντησε νὰ παρεξηγηθῇ καὶ ὑποτεθῇ ὡς ἓν εἶδος ἐκβιασμοῦ, τὸν ὁποῖον ἤθελον δῆθεν ἐγὼ νὰ ἐπιβάλω εἰς τὸ Σῶμα τοῦτο, ἐνῷ ἀκριβῶς ἡ δήλωσις τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν ἀρκεῖται εἰς τὴν ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην τοῦ Στέμματος, οὔτε εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῆς κοινῆς γνώμης, ἀλλὰ σεβομένη τὸ καθεστὼς πολίτευμα ἔχει ἀνάγκην καὶ τῆς ψήφου τῆς ἐμπιστοσύνης ὑμῶν, ἵνα παρίσταται ἐν τῷ Σώματι ὡς Κυβέρνησις, εἶναι δήλωσις, ἥτις ἀποδεικνύει τὴν πλήρη εὐλάβειαν τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὰ δικαιώματα τοῦ Σώματος τούτου. Εἶναι ἐνδεχόμενον, κύριοι Βουλευταί, νὰ ὑπάρχῃ εἰς ὡρισμένην περίστασιν σύμπτωσις καὶ τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Στέμματος καὶ τῆς κοινῆς γνώμης πρὸς ὡρισμένην κατεύθυνσιν, καὶ νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἐν τῷ Σώματι συμφωνία πρὸς τὴν κατεύθυνσιν ταύτην. Ἀλλ’ ὑπάρχει τότε συνταγματικὴ ἀνωμαλία, ἥτις προνοεῖται ὑπὸ τοῦ πολιτεύματος, ὅπως λύεται κατὰ τὸν προσήκοντα τρόπον. Ἡ ψῆφος, ἥτις ἐζητήθη ἐκ μέρους ἡμῶν ἐπὶ τῆς προτάσεως τῆς ὑποβληθείσης κατὰ τὴν συνεδρίασιν τοῦ παρελθόντος Σαββάτου, πρόκειται νὰ πληροφορήσῃ τὴν Κυβέρνησιν, ἂν αἱ δηλώσεις, τὰς ὁποίας ἔλαβον τὴν τιμὴν ἐμφανιζόμενος τὸ πρῶτον ἐνώπιον ὑμῶν νὰ ἀναγνώσω ἢ ἀπαγγείλω, ἂν αἱ δηλώσεις αὗται τυγχάνουσι τῆς ἐγκρίσεως τοῦ Σώματος καὶ ἂν τὸ Σῶμα δύναται νὰ ἐκφράσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην του πρὸς τὴν Κυβέρνησιν.

§6Χ. ΠΩΛΟΓΕΩΡΓΗΣ. Ὥστε παραιτεῖσθε τῆς δευτέρας δηλώσεως.

§7ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μὴ διακόπτετε.

§8ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀλλὰ συγχρόνως ἡ ψῆφος τῆς ἐμπιστοσύνης, ἡ ὁποία ζητεῖται παρὰ τοῦ Σώματος, περιλαμβάνει ἐπίσης τὴν ἔγκρισιν ὅλων ἐκείνων τῶν πολιτειακῶν γνωμῶν, τὰς ὁποίας ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἐξαιρουμένης μόνον ἐκείνης, ἥτις ἀφορᾷ τὴν συνέχεια τῆς συζητήσεως περὶ τοῦ χαρακτηρισμοῦ τοῦ Σώματος. Ἀλλ’ ἔχω ἀνάγκην νὰ κάμω μίαν ἀκόμη ἐξήγησιν πρὸς τὸ Σῶμα τοῦτο. Διὰ νὰ δυνηθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ παραμείνῃ εἰς τὴν θέσιν της, συνεργαζομένη μετὰ τοῦ Σώματος τούτου, ἔχει ἀνάγκην νὰ ἔχῃ σαφῆ τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι ἡ συνεργασία αὕτη εἶναι ἀληθῶς δυνατὴ καὶ ὅτι εἶναι δυνατὴ συνεργασία εἰλικρινής. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑπέχῃ τὰς εὐθύνας τῆς ἀρχῆς εἰς περιστάσεις τόσον κρισίμους διὰ τὴν χώραν, ἂν δὲν εἶναι ἀπολύτως βεβαία, ὅτι ὑπὸ τοῦ Σώματος ὑποστηρίζεται οὐχὶ κατ’ ἀνοχήν, ἀλλὰ κατ’ ἐμπιστοσύνην. Δὲν ἀγνοεῖ βεβαίως ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἡ πλειονοψηφία τοῦ Σώματος δὲν ἀποτελεῖται ἀπὸ πολιτικοὺς φίλους τῆς Κυβερνήσεως· ἀλλὰ τοῦτο δὲν κωλύει τὰ κόμματα, ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα μετὰ τῶν ἀνεξαρτήτων καὶ τῶν ἄλλων ὁμάδων τῆς Συνελεύσεως ἀποτελοῦσι τὴν πολλὴν δύναμιν τοῦ Σώματος τούτου, δὲν κωλύει εἰς τὴν εἰδικὴν ταύτην περίπτωσιν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ εἰδικοῦ προγράμματος, ὅπερ ἐξετέθη ἐνώπιον ὑμῶν καὶ ὅπερ διὰ τοῦτο ὑπῆρξε τοσοῦτον μετριόφρον, ἵνα ἐπιτύχῃ τὴν ἐπιδοκιμασίαν τοῦ Σώματος, τίποτε δὲν κωλύει, ὅπως αὐτὴ ἡ μεγάλη ὁμὰς τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, ἥτις ἀποτελεῖ τὴν πλειονοψηφίαν αὐτῆς, διαδηλώσῃ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ προγράμματος αὐτῆς καὶ τῶν δηλώσεων, ἃς ἔλαβε τὴν τιμὴν νὰ κάμῃ πρὸ ὑμῶν, διαδηλώσῃ, λέγω, τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτῆς. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν τύχῃ τοιαύτης ἐμπιστοσύνης, τὴν ὁποίαν θὰ ἐξήγει αὕτη ὡς σημαίνουσαν ὅτι τὸ Σῶμα εἶναι διατεθειμένον νὰ παράσχῃ πᾶσαν τὴν συνδρομὴν αὐτοῦ, ὅπως αἱ ἐργασίαι αὐτοῦ, αἱ ἐργασίαι αἱ κύριαι, δι’ ἃς ἐκλήθη τὸ Σῶμα τοῦτο, περατωθῶσι ταχέως καὶ ἀπροσκόπτως, καὶ ὅτι ἐνώπιον τοῦ Σώματος τούτου ἡ Κυβέρνησις θὰ εὕρῃ πᾶσαν ἠθικὴν ὑποστήριξιν ὁσάκις λάβῃ ἀνάγκην αὐτῆς διὰ τὴν ἐπιβολὴν τῆς τάξεως ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, ἄν, λέγω, δὲν εἶναι βεβαία ἡ Κυβέρνησις ὅτι εἰς τὸ Σῶμα τοῦτο θέλει εὕρει εἰλικρινῆ τὴν διάθεσιν, ὅπως ὑποστηρίζῃ αὐτήν, ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ Κυβέρνησις κοινοβουλευτικὴ σεβομένη τὸ πολίτευμα τὸ καθεστώς, ἀλλὰ θὰ ἦτο Κυβέρνησις συμπράττουσα εἰς τὴν νοθείαν τοῦ πολιτεύματος, ἂν ἐδέχετο νὰ παραμείνῃ καὶ μίαν ἀκόμη στιγμὴν εἰς τὴν ἀρχήν. Ἀλλ’ ἔχω ἀκόμη ἀνάγκην νὰ δηλώσω εἰς τὸ Σῶμα τοῦτο, ὅτι οἱαδήποτε ψῆφος καταφατικὴ ἐπὶ τῆς ὑποβληθείσης εἰς τὴν κρίσιν ὑμῶν προτάσεως τῆς ἐμπιστοσύνης, ἡ ὁποία θὰ ἐδίδοτο μετ’ ἐπιφυλάξεως οἱασδήποτε, θὰ ἦτο ψῆφος βεβαίως, ἡ ὁποία θὰ ἐδήλου σαφῶς καὶ καθαρῶς ὅτι δὲν εἶναι ἀληθὴς ψῆφος ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ ψῆφος εἰκονική.

§9Χ. ΠΩΛΟΓΕΩΡΓΗΣ. Σωστά!

§10ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εὖγε!

§11ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀλλ’ ἔχω ἀνάγκην ἀκόμη καὶ ἄλλην ἐξήγησιν νὰ δώσω πρὸς τὸ Σῶμα. Ἡ Κυβέρνησις θὰ θεωρήσῃ ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ παραμείνῃ εἰς τὴν ἀρχὴν ἐν συνεργασίᾳ μετὰ τοῦ Σώματος, ὄχι ἂν θὰ ἐτύγχανε μιᾶς πλειονοψηφίας, ἡ ὁποία πάλιν ἐν συνόλῳ θὰ ἦτο εἰκονική, ἀλλὰ ἐξεταζομένη κατ’ οὐσίαν θὰ ἀπεδείκνυε τὴν ἀνυπαρξίαν ἐμπιστοσύνης ἐκ μέρους τοῦ Σώματος πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ταύτην. Ὑποθέσατε, Κύριοι, ὅτι θὰ ἐπανελαμβάνετο καὶ σήμερον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγένετο καὶ χθές, ὅτι δηλαδὴ ὁλόκληρα κόμματα θὰ ἀπεχώρουν τῆς αἰθούσης ταύτης κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ψηφοφορίας, ὑποθέσατε δὲ μόνον ὅτι ἐτύγχανε νὰ μείνωσιν 20 ἀκόμη ἐκ τῶν κυρίων Βουλευτῶν κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ψηφοφορίας, καὶ ὅτι κατωρθοῦτο τοιουτοτρόπως νὰ ὑπάρξῃ μία ἀπαρτία, ἐντὸς τῆς ὁποίας θὰ εὑρίσκετο ἡ Κυβέρνησις ἔχουσα τὴν πλειονοψηφίαν. Εἶναι φανερόν, Κύριοι, ὅτι, ἐὰν τοιοῦτό τι μόνον κατωρθοῦτο, ἡ ψῆφος ὑμῶν δὲν θὰ ἀπεδείκνυεν ὅτι ὑπάρχει τῳόντι ἐμπιστοσύνη ἐκ μέρους τοῦ Σώματος πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἑπομένως ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ θεωρήσῃ ὅτι δύναται ἀληθῶς μεθ’ ὅλου τοῦ κύρους τοῦ ἐπιβαλλομένου νὰ παραμένῃ εἰς τὴν Ἀρχήν.

§12Ι. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν ἀναγινώσκετε, κύριε Πρωθυπουργέ, καλλίτερον τὸ Διάταγμα τῆς διαλύσεως;

§13ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον νὰ ἀνακαλέσῃ τὸν κ. Βουλευτὴν εἰς τὴν τάξιν. Λυποῦμαι, Κύριοι, διότι ἡ γλῶσσα τῆς εἰλικρινείας φαίνεται ἐμποιοῦσα τόσῳ κακὴν ἐντύπωσιν εἰς ἓν μέρος τῶν ἀξιοτίμων Βουλευτῶν. Διατί, κύριοι Βουλευταί, ἐκπλήττεσθε διὰ τὴν γλῶσσαν αὐτὴν τῆς εἰλικρινείας; Διατί δὲν θέλετε νὰ ἀκούσητε ἀκεραίαν τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως περὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ; Διατί νὰ πτοῆσθε πρὸς τὸ φῶς, τὸ ὁποῖον προέρχεται ἐκ τῆς ἀληθείας; Εἰς ὑμᾶς ἀπόκειται νὰ δώσητε τὴν ἀπάντησίν σας εἰς ὅλα τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα τίθενται ἐνώπιον ὑμῶν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι οὕτω πρὸς τὸ κῦρος τοῦ Σώματος τούτου, ἐνώπιον τοῦ ὁποίου ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δὲν ἔχει βεβαίως πλειονοψηφίαν φίλων, δὲν εἶναι οὕτω πρὸς τὸ κῦρος τοῦ Σώματος τούτου, ἐὰν ἐδέχετο Κυβέρνησιν νὰ παραμένῃ εἰς τὴν θέσιν της, ἥτις θὰ ἐστερεῖτο τῆς ὑποστηρίξεως τούτου, καὶ θὰ ἦτο Κυβέρνησις ἀντικοινοβουλευτική, δεχομένη νὰ νοθεύηται τὸ πολίτευμα. Αὗται ἦσαν αἱ ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας εἶχον νὰ δώσω πρὸς τὴν Βουλήν. Ἐὰν ἡ ψῆφος, ἡ ὁποία θὰ ἐπακολουθήσῃ, δὲν ἤθελεν εἶναι ψῆφος σύμφωνος πρὸς ὅσα ἐξέθηκα, βεβαίως καθῆκον ἡμῶν θὰ ἐθεώρουν νὰ παρακαλέσω τὸ Σῶμα νὰ διακόψῃ καὶ πάλιν τὰς συνεδρίας, διὰ νὰ τραπῶ τὴν πρὸς τὰ Ἀνάκτορα, ὅπως ὑποβάλω, ἐὰν μοῦ ζητηθῇ, τὴν γνώμην μου περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἤθελε λυθῆ ἡ ἐμφιλοχωροῦσα κρίσις.

§14Κ. ΓΙΟΛΔΑΣΗΣ. Κατόπιν τῶν σαφῶν καὶ εἰλικρινῶν δηλώσεων, εἰς τὰς ὁποίας προέβη ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ὁ Πρωθυπουργὸς κ. Βενιζέλος, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ δηλώσω, ὅτι θὰ ψηφίσω ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ τῆς Κυβερνήσεώς του.

§15Κ. ΜΑΝΟΣ. Καίπερ ἀρνούμενος πρὸς τὸν Βασιλέα τὸ δικαίωμα τῆς διαλύσεως τῆς Συνελεύσεως θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως.

§16ΣΠΥΡΟΣ ΜΗΛΙΟΣ. Εἰς τὴν προηγουμένην ψηφοφορίαν ἐψήφισα ἀνεπιφυλάκτως ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἀκολουθῶν πρὸ δύο ἐτῶν τὴν ἐπαναστατικὴν ὁδὸν τῆς ἀνορθώσεως ἤμην πεπεισμένος, ὅτι ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ συνεβολίζετο ἡ ἀνόρθωσις. Κατόπιν ὅμως τῶν γεγονότων καὶ τῶν παρασκηνιακῶν τῆς ψηφοφορίας ἐκείνης εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ δηλώσω, ὅτι θὰ ψηφίσω τὴν Κυβέρνησιν ὑπὸ αἵρεσιν, διότι φρονῶ, ὅτι ὁ ἀναμορφωτὴς ὀφείλει νὰ βαδίσῃ εὐθέως πρὸς τὸν σκοπόν, ὅστις ἐπιτυγχάνεται διὰ τῆς διαλύσεως τῆς παρούσης Συνελεύσεως, ἡ ὁποία δὲν ἀντιπροσωπεύει τὸ γνήσιον φρόνημα τοῦ λαοῦ.

§17ΦΩΝΑΙ. Εὖγε, εὖγε.

§18Ι. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη γλῶσσα τῆς εἰλικρινείας.

§19Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Δὲν ἐπεθύμουν, κύριοι Βουλευταί, νὰ ἐγκαινίσω τὸ βῆμα τοῦτο καὶ ποιήσωμαι τὴν ἀπαρχὴν τῶν κοινοβουλευτικῶν ἀγώνων ἐξ ἀφορμῆς τοῦ ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον μ’ ἔφερεν ἐπὶ τῆς θέσεως ταύτης. Ἀνέμενον τὴν ἀφορμὴν ἐξ ἑτέρου ζητήματος, γενικωτέρου καὶ εὐρυτέρου καὶ ἐπιστημονικωτέρου, τοῦ ζητήματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ τὰς ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως ἀπὸ προχθές, καὶ ἐπὶ τούτου εἶχον δηλώσει ὅτι θὰ λάβω τὸν λόγον, ἐνεγράφην δ’ ἐν τῷ οἰκείῳ καταλόγῳ ὑπ’ ἀριθμὸν 34. Ἀτυχῶς ὅμως, Κύριοι, τὰ γεγονότα τὰ λαβόντα χώραν ἀπὸ τῆς νυκτὸς τοῦ Σαββάτου μὲ ἠνάγκασαν νὰ ἀνέλθω τὸ βῆμα τοῦτο, διὰ νὰ διαμαρτυρηθῶ καὶ διὰ τὰ ἐκτὸς τοῦ περιβόλου τούτου λαμβάνοντα χώραν καὶ διὰ τὰς θεωρίας, τὰς ὁποίας ἀνέπτυξεν ἀρτίως ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τὸν ὁποῖον ἄλλως τιμῶ καὶ ὑπολήπτομαι. Ἀλλὰ μετ’ ἐκπλήξεως ἤκουσα παρ’ αὐτοῦ καινὰς θεωρίας, καινὰ δαιμόνια, ἤκουσα τουτέστι πρωτότυπον συνταγματικὴν θεωρίαν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εὑρισκομένη ἐν ἁρμονίᾳ μετὰ τοῦ Στέμματος καὶ τῆς κοινῆς γνώμης ἐπιθυμεῖ νὰ μάθῃ...

§20Μ. ΚΑΤΣΟΥΛΗΣ. Τὸ Στέμμα μὲ ποῖον θὰ εὑρίσκηται ἐν ἁρμονίᾳ;

§21Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Θὰ τὸ ἀκούσητε αὐτό, θὰ τὰ ξεκαθαρίσωμεν... Ὅτι, λέγω, ἡ Κυβέρνησις εὑρισκομένη ἐν ἁρμονίᾳ μετὰ τοῦ Στέμματος καὶ τῆς κοινῆς γνώμης θέλει νὰ ἐξακριβώσῃ ἂν εὑρίσκεται ἐν ἁρμονίᾳ καὶ μετὰ τοῦ Σώματος τούτου.

§22ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις δηλαδή.

§23Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Μάλιστα· ἡ Κυβέρνησις. Πρέπει λοιπόν, Κύριοι, νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα ποία εἶναι αὐτὴ ἡ πολυθρύλητος κοινὴ γνώμη. Ἡμεῖς, οἵτινες εἴμεθα ἐδῶ, ἀπὸ ποῦ εἴμεθα; Ἀπὸ τὴν Ἀλγερίαν ἢ ἀπὸ τὴν Τυνησίαν;! Κατὰ τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν τοῦ 1864 διαπρεπὴς ῥήτωρ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης διετύπωσε μέγα ἀξίωμα, τὸ ὁποῖον εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἐπαναλάβω. Εἶπε τουτέστιν, ὅτι ὁ λαὸς σύσσωμος εὑρίσκεται συγκεντρωμένος ἐνταῦθα. Ἐνταῦθα ὑπάρχει ἡ ἐθνικὴ κυριαρχία, ὅλοι δὲ οἱ ἄλλοι ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως εἶναι ἄτομα· τὸ ἔθνος ὁλόκληρον εἶναι παρὸν ἐνταῦθα καὶ διατάσσει. Ὁ μὴ ὑπακούων εἰς τὰς διαταγάς του εἶναι ἀντάρτης. Ποῖοι εἶναι αὐτοὶ οἱ Κύριοι, οἱ ὁποῖοι διατείνονται ὅτι ἀποτελοῦσι τὴν κοινὴν γνώμην; Ἀποτελοῦσι τὴν κοινὴν γνώμην οἱ πεντακόσιοι ἢ πεντακισχίλιοι πολῖται τῆς πρωτευούσης ἢ αἱ πεντακόσιαι χιλιάδες τῶν ἐκλογέων τοῦ ὅλου Κράτους, οἱ ὁποῖοι ἀπέστειλαν ἡμᾶς εἰς τὸν περίβολον τοῦτον; Ὑπῆρξε θλιβερὰ ἐποχή, Κύριοι, διὰ τὴν Ἑλλάδα· ὑπῆρξε πολιτευτής, ὅστις εἶχε πολλὰς καὶ μεγάλας ἀρετάς, πολλὰ καὶ μεγάλα πλεονεκτήματα, ὁ ἀείμνηστος Δηλιγιάννης, ὁ ὁποῖος ἀτυχῶς παρέσυρε πολλάκις εἰς διαδηλώσεις ἀνὰ τὰς ἀγυιὰς τῆς πρωτευούσης τὰ πλήθη, ἵνα ἐπιβάλῃ τὴν δῆθεν θέλησιν τῆς κοινῆς γνώμης εἰς τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία ἀντεπροσώπευε τὴν πλειονοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλὰ τὰ ἀποτελέσματα καὶ τοὺς καρποὺς τῶν τοιούτων ἐνεργειῶν καὶ τῶν τοιούτων διαδηλώσεων καὶ τῶν τοιούτων ἐπιδείξεων ἐδοκιμάσαμεν πικρῶς. Μὴ λησμονεῖτε, Κύριοι, τὰ συμβάντα κατὰ τὸ ἔτος 1878· μὴ λησμονεῖτε τὰ συμβάντα κατὰ τὸ ἔτος 1885, τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ὅτε ἐγένοντο αἱ προσφωνήσεις πρὸς τοὺς Ἀρκάδας καὶ τοὺς Ἀχαιοὺς· μὴ λησμονεῖτε τὴν ἐποχὴν τοῦ 1897· μὴ λησμονεῖτε τὰ τελευταῖα γεγονότα. Δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ὑπὸ τοιούτους ὅρους κυριαρχία ἐν τῷ Σώματι τούτῳ, καὶ πρέπει ὄχι νὰ τὸ διαλύσητε, κύριε Πρόεδρε τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἀλλά, ἂν δύνασθε, νὰ τὸ καταργήσητε, καὶ νὰ ἔλθω καὶ ἐγὼ ἐπίκουρος ὑμῶν. Πρέπει, κατ’ ἐμὴν γνώμην, Κύριοι, ἐὰν θέλωμεν νὰ ὑπάρξῃ Κράτος, νὰ λείψωσιν ἅπαξ διὰ παντὸς αἱ ἐκδηλώσεις αὐταὶ τῶν συλλαλητηρίων, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς οἱ οἰκειότερον ἔχοντες, ὡς ζῶντες ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, πρὸς τὸν λαὸν γνωρίζομεν καὶ πῶς καταρτίζονται καὶ τίνων φρονήματα ἐκδηλοῦσιν.

§24Μ. ΚΑΤΣΟΥΛΗΣ. Εἶναι αὐθόρμητα.

§25Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Τὰ ἠξεύρετε καὶ τὰ ἠξεύρομεν.

§26Μ. ΚΑΤΣΟΥΛΗΣ. 30 χιλιάδες ἄνθρωποι δὲν παρασύρονται.

§27Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Δὲν γνωρίζομεν ἂν ἦσαν 30 χιλιάδες ἄνθρωποι. Τοὺς εἴδομεν πόσοι ἦσαν καὶ ἂς μὴ ἐπιζητῶμεν νὰ κολακεύωμεν τὸν λαὸν εἰς τὰ ὀλισθήματά του, κύριε συνάδελφε, διότι θὰ κτυπήσωμεν τὴν κεφαλήν μας. Διακρίνω μίαν ὀλιγαρχίαν εἰς τὰς διαδηλώσεις αὐτάς, ἡ ὁποία θέλει νὰ ἐπιβάλῃ τὴν γνώμην της, ἀλλ’ αἱ περιστάσεις θὰ μεταβληθῶσι καὶ αὐτὸς οὗτος ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ἐνεργοῦνται σήμερον αἱ διαδηλώσεις αὐταὶ καὶ ἴσως τὸν εὐαρεστοῦσι, θὰ ἔλθῃ ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ στραφῶσιν ἐναντίον του, καὶ τότε, εἴτε δίκαιον θὰ ἔχῃ εἴτε ἄδικον, δὲν θὰ ἔχῃ λόγους νὰ μένῃ εὐχαριστημένος ἐκ τῶν διαδηλώσεων τούτων. Εἶναι κατάστασις, Κύριοι, ἓν ἐθνικὸν Συνέδριον ἐκ 362 ἀντιπροσώπων πεντακοσίων χιλιάδων ἐκλογέων νὰ περικυκλοῦται ἀπὸ εὐαρίθμους πολίτας πρὸς ἐπιβολὴν τῆς θελήσεώς των; Ἄν, Κύριοι, τὸ δικαίωμα τῆς ἐλευθερίας τῆς συζητήσεως, τῆς ἐλευθερίας τῆς βουλήσεως ἀναγνωρίζει καὶ περιφρουρεῖ τὸ Σύνταγμα διὰ τὸν τελευταῖον πολίτην, δὲν τὸ ἔχομεν ἡμεῖς οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ; Ὑπὸ πίεσιν, Κύριοι, θὰ ἐργασθῶμεν ἐδῶ; Ὑπὸ ἀπειλάς, Κύριοι, θὰ ἐργασθῶμεν; Ὁ λαὸς τῶν Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς!... Ὁ λαὸς τῶν ἐπαρχιῶν!... ἀκούομεν. Ποῖος ἀντιπροσωπεύει τὸν λαὸν αὐτόν; Ἔχω, Κύριοι, ὑπ’ ὄψει τηλεγραφήματα δημοσιευθέντα μονάδων ἢ ὁμάδων. Εἷς Κύριος ἐξ Αἰγίνης, εἷς Κύριος ἐκ Καΐρου, εἷς Κύριος ἐκ Τρικκάλων, ἄλλος ἐκ Καρδίτσης καὶ πέντε ἐξ Αἰγίου... Ὁ λαός! Ποῖος λαός; Οἱ Κύριοι αὐτοὶ τί ἀντιπροσωπεύουσιν;

§28ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ φρόνημά των.

§29Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Τὸ φρόνημά των μάλιστα, ἀλλ’ ὄχι καὶ τὸ φρόνημα τῶν ἐπαρχιῶν. Κύριοι, πρέπει νὰ ἐννοήσῃ ὁ λαὸς αὐτός, ἐκ τοῦ ὁποίου καὶ ἡμεῖς προερχόμεθα, τοῦ ὁποίου τὰ δικαιώματα ὑπὲρ πάντα ἄλλον σεβόμεθα, πρέπει νὰ ἐννοήσῃ ὁ λαὸς αὐτὸς τέλος πάντων, ὅτι ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ περιορίζηται ἐντὸς τοῦ κύκλου τῶν δικαιωμάτων του, διότι ἐξερχόμενος τοῦ κύκλου τούτου προσβάλλει τὴν ἐλευθερίαν καὶ τὰ δικαιώματα τῶν ἄλλων, δημιουργεῖ τὴν ἀναρχίαν. Οἱ Σύνδεσμοι, οἱ Σύλλογοι, αἱ Συντεχνίαι καὶ λοιπαὶ ποικιλώνυμοι ἑνώσεις ἀνάγκη νὰ περιορισθῶσιν εἰς τὸν κύκλον, τὸν ὁποῖον ὁρίζει τὸ Καταστατικόν των. Τὰ Καταστατικὰ τῶν διαφόρων Συνδέσμων, Συλλόγων, Συντεχνιῶν καὶ τόσων ἄλλων τιτλοφόρων σωματείων, τὰ ὁποῖα κατὰ τὰ τελευταῖα ταῦτα ἔτη ἐγένοντο τοῦ συρμοῦ, τὰ Καταστατικὰ αὐτῶν ὁρίζουσι ῥητῶς τὸν σκοπὸν καὶ τὸν προορισμόν των. Καὶ οὗτος εἶναι ἄλλος. Ἐὰν θέλωσι νὰ ἐκδηλώνωσι — καὶ μόνον νὰ ἐκδηλώνωσι — γνώμας πολιτικὰς συμφώνως πρὸς τοὺς νόμους καὶ τὸ Σύνταγμα, ἔχουσι βεβαίως δικαίωμα ἀναμφισβήτητον, ἀλλ’ ὀφείλουσι νὰ μεταβληθῶσιν εἰς πολιτικοὺς συλλόγους συμμεταβάλλοντες καὶ τὰ Καταστατικά των. Ἐφ’ ὅσον ἔχομεν λ. χ. συντεχνίαν ἰχθυοπωλῶν, συντεχνίαν κρεοπωλῶν, ἔχομεν συγχρόνως καὶ Καταστατικόν, τὸ ὁποῖον ὁρίζει ῥητῶς τὸν σκοπὸν καὶ τὸν προορισμὸν τῆς συντεχνίας ταύτης. Διὰ νὰ ἐκδηλώνωσι λοιπὸν τὰς γνώμας των οἱ Κύριοι αὐτοὶ ἐπὶ τῶν πολιτειακῶν πραγμάτων, ἂς συγκροτηθῶσιν εἰς συλλόγους πολιτικούς, ἵνα τὰς ἐκδηλώνωσι συνταγματικῶς καὶ νομίμως καὶ συμφώνως πρὸς τὰ Καταστατικά των, καὶ θὰ ἐκδηλώνωσιν οὑτωσὶ τὰς γνώμας των, ὅταν περιορισθῶσιν εἰς ἐκεῖνα μόνον τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἀναγνωρίζονται ὑπὸ τῶν νόμων καὶ τοῦ Συντάγματος. Δὲν δύνανται νὰ ἔρχωνται ἑκάστοτε νὰ καθορίζωσι τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως ἢ τῆς Βουλῆς οἱ Κύριοι αὐτοί, διότι οὔτε ἐκ τοῦ Καταστατικοῦ των, οὔτε ἐκ τοῦ Συντάγματος, οὔτε ἐκ τῶν νόμων ἔχουσι τοιοῦτον δικαίωμα. Δὲν δύνανται νὰ ἐπεμβαίνωσι, καὶ κατὰ τρόπον τοιοῦτον, εἰς τὰς ἐργασίας τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε νὰ κανονίζωσι τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, νὰ λέγωσι τουτέστιν: Αὐτὸν τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον εἰσάγει ἡ Κυβέρνησις ἢ εἷς τῶν Βουλευτῶν, τὸν θέλομεν ἢ δὲν τὸν θέλομεν, αὐτὸν δὲ τὸν νόμον δὲν τὸν θέλομεν, διότι δὲν μᾶς ἀρέσει. Ἐάν, Κύριοι, ἐν τῇ προτάσει ταύτῃ περιέχηται ἡ ἔγκρισις τῆς γνώμης τῆς Κυβερνήσεως περὶ τοῦ ὅτι ἡ Συνέλευσις ἔχει ἀναθεωρητικὸν χαρακτῆρα, ἐγὼ δὲν δύναμαι, διαφωνῶν πρὸς ἐμὲ αὐτόν, νὰ ὑπερψηφίσω ταύτης. Ἐὰν περιέχῃ τὴν ἔννοιαν ἐμπιστοσύνης μόνον πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, προθύμως καὶ εὐχαρίστως θὰ ὑπερψηφίσω, καὶ οὕτω νομίζω ὅτι καὶ τὸ πλεῖστον μέρος τῆς Συνελεύσεως θὰ ψηφίσῃ ὑπὲρ τοιαύτης προτάσεως, διότι ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ εἶναι Κυβέρνησις τῶν περιστάσεων, καὶ πρέπει νὰ διοικήσῃ, ἵνα ἴδωμεν πάντες ἐκ τῶν ἔργων της καὶ τῶν ἀποτελεσμάτων, ἂν εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ηὐχήθη καὶ ἤλπισεν ὁ Ἑλληνικὸς λαός. (Χειροκροτήματα).

§30Γ. ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Κύριοι Πληρεξούσιοι, ἐνόμιζον ὅτι κατὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν θὰ προηγεῖτο πάσης ἄλλης συζητήσεως ἡ ψηφοφορία ἡ διακοπεῖσα κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν τοῦ Σαββάτου. Ἅπαξ ὅμως πολλοὶ τῶν κυρίων συναδέλφων ἔλαβον τὸν λόγον, ὅπως δι’ ὀλίγων δικαιολογήσωσι τὴν ψῆφόν των, κρίνω καὶ ἐγὼ ἐπιβεβλημένον μοι νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις σχετικὰς πρὸς τὴν ψῆφον, τὴν ὁποίαν μετ’ ὀλίγον θὰ δώσω, καθόσον θεωρῶ τὴν παροῦσαν ψηφοφορίαν ὡς σοβαρωτάτην. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διὰ τῶν ἐκλογῶν τῆς 8ης Αὐγούστου ὑπέδειξεν εἰς τοὺς ἐκλεκτούς του, ὅπως εἰς τὸ ἑξῆς δημιουργήσωσι κόμματα ἀρχῶν, καταργήσωσι δὲ τοῦ λοιποῦ τὰ προσωπικὰ κόμματα. Τὸ τοιοῦτον προῆλθεν ἐκ τῶν ἀτυχημάτων, εἰς τὰ ὁποῖα παρέσυραν τὴν πατρίδα τὰ παλαιὰ συστήματα τῶν προσωπικῶν κομμάτων· ὄχι διότι ἔπταισαν ἀπολύτως οἱ ἡγούμενοι τῶν κομμάτων ἐκείνων, οὔτε διότι ἔπταισαν ὡς ἄτομα οἱ περὶ αὐτούς, διότι οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ εἰς οἱονδήποτε Ἕλληνα πατριωτισμόν, ἀλλὰ διότι τὸ σύστημα ἦτο τοιοῦτο· τὸ σύστημα δηλονότι τῆς διατηρήσεως τοῦ κόμματος καὶ τῆς διοικήσεως τῶν Κυβερνήσεων ὑπῆρξε πάντοτε ἡ ἀφορμὴ τῶν δεινῶν, εἰς τὰ ὁποῖα περιέπεσεν ἡ ἀτυχὴς πατρὶς ἡμῶν. Εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν ὀφείλομεν, προτοῦ δώσωμεν ψῆφον, νὰ ἐξετάσωμεν κυρίως ἂν διὰ τῆς ψήφου μας ταύτης δὲν θὰ ἀπαρνηθῶμεν ἡμᾶς αὐτούς, δὲν θὰ παραβῶμεν ῥητὴν ἐντολήν, τὴν ὁποίαν μᾶς ἔδωκεν ὁ Ἑλληνικὸς λαός, καὶ ῥητὰς ὑποσχέσεις, τὰς ὁποίας ἐδώκαμεν ὅλοι ὅσοι κατήλθομεν εἰς τὸν ἀγῶνα μὲ τὸ πρόγραμμα τῆς Συντακτικῆς Συνελεύσεως. Ἐθεωρήσαμεν πάντοτε, ὅτι μόνον μία Συντακτικὴ Συνέλευσις δύναται ῥιζικῶς νὰ βελτιώσῃ ἐν γένει τὰ τῆς πατρίδος ἡμῶν πράγματα. Μὲ αὐτὸ τὸ πρόγραμμα ἐπολιτεύθην, πᾶσαν δὲ ἀθέτησιν αὐτοῦ ἐκ μέρους μου θεωρῶ ἀπάρνησιν τῆς ἰδίας μου συνειδήσεως. Ἕνεκα τούτου κρίνω ἐπιβεβλημένον καὶ στοιχειῶδες καθῆκον, παρ’ ὅλην ἴσως τὴν ἐπιθυμίαν, τὴν ὁποίαν θὰ εἶχον νὰ ἐψήφιζον ὑπὲρ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, καὶ νὰ συνετέλουν οὕτω καὶ ἐγὼ διὰ τῆς ἁπλῆς ψήφου μου εἰς τὸν μέγαν ἀγῶνα, τὸν ὁποῖον ἀνέλαβεν ὁ διαπρεπὴς ἐκ Κρήτης πολιτευτής, κρίνω, λέγω, ἐπιβεβλημένον μοι νὰ ψηφίσω συμφώνως πρὸς τὰς ἐκδηλωθείσας ἤδη πολιτικάς μου ἀρχὰς καὶ πεποιθήσεις, αἱ ὁποῖαι ἀντιτίθενται πρὸς τὰς τῆς Κυβερνήσεως. Θεωρῶ ὅτι ἡ ὑπακοὴ εἰς τὴν φωνὴν τῆς συνειδήσεως εἶναι ἀνωτέρα πάσης ἄλλης ὑποχρεώσεως. Ἔθνη μὲ πολιτικοὺς εὐσυνειδήτους καὶ ἐμμένοντας εἰς τὰς ἀρχάς των προοδεύουσιν, ἐνῷ ἐξ ἀντιθέτου ἔθνη, εἰς τὰ ὁποῖα οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες μετέβαλλον κόμματα καὶ ἀρχὰς δίκην ἐπενδύτου, ἄλλοτε συντασσόμενοι μὲ τὸν μέν, ἄλλοτε δὲ μὲ τὸν δέ, ἔθνη τοιαῦτα οὐδένα προορισμὸν δύνανται νὰ ἐπιτελέσωσιν. Ἐκηρύχθην ἀνέκαθεν ὑπὲρ τῆς Συντακτικῆς Συνελεύσεως. Δὲν εἶναι τῆς παρούσης στιγμῆς νὰ συζητήσω περὶ Συντακτικῆς ἢ Ἀναθεωρητικῆς Συνελεύσεως. Ἐπιφυλάσσομαι, ὅταν ἔλθῃ ἡ ἐπ’ αὐτοῦ συζήτησις, νὰ ἀναπτύξω τὰς γνώμας μου ὑπὲρ τῆς Συντακτικῆς. Ἀλλὰ τὴν στιγμὴν ταύτην, ὅτε πρόκειται νὰ δώσωμεν ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς Κυβέρνησιν, τῆς ὁποίας ὁ Πρόεδρος ῥητῶς ἐδήλωσεν, ὅτι οὐδέποτε κατῆλθεν εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα μὲ πρόγραμμα Συντακτικῆς Συνελεύσεως, ἐγώ, ὡς συντακτικός, θὰ θεωρήσω ἐμαυτὸν ἀνακόλουθον, ἐὰν δώσω ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς ἄνδρα πρεσβεύοντα ὅτι ἡ Συνέλευσις αὕτη δέον νὰ εἶναι Ἀναθεωρητική. Δὲν γνωρίζω ποῖοί εἰσιν οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ὑπαγορεύουσιν εἴς τινα πολιτικὴν μερίδα τῆς παρούσης Συνελεύσεως, ὡς καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, μὲ τὴν γνώμην τῆς ὁποίας ἴσως τάσσονται καὶ ἄλλοι ἱστάμενοι ὑψηλότερον καὶ περιβεβλημένοι τὸ ἀνεύθυνον, νὰ προτιμῶσι τὴν Ἀναθεωρητικὴν Συνέλευσιν ἀπὸ τὴν Συντακτικήν. Ἐγὼ ἁπλούστατα πρεσβεύω, ὅτι οἱ οὕτω σκεπτόμενοι πράττουσιν οὕτω, διότι...

§31ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Διότι ἔχουσι Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία τοὺς συμβουλεύει αὐτά.

§32Γ. ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἐξετάζω οὕτω τὸ ζήτημα. Εἶπον ὅτι ἡ Κυβέρνησις...

§33ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἴπετε διὰ τὴν ἀνεύθυνον Ἀρχὴν ἂν σκέπτεται οὕτως. Ἐφ’ ὅσον ἔχει Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἔχει τοιαύτας ἀρχάς, εἶναι φανερὸν ὅτι ἐπιδοκιμάζει τὰς ἀρχὰς τῆς Κυβερνήσεώς Της.

§34Γ. ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ἀφοῦ μάλιστα εὑρίσκονται ἐν τόσῃ ὁμοφωνίᾳ, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία. Ἐγὼ μίαν σκέψιν μου ἐκφράζω. Ἄν, λέγω, ἐκεῖνοι ἐπιθυμοῦσι τὴν Ἀναθεωρητικὴν ἀντὶ τῆς Συντακτικῆς, τὸ πράττουσιν ἁπλούστατα διότι φοβοῦνται τὴν Συντακτικὴν Συνέλευσιν, φοβοῦνται δ’ αὐτὴν οὐχὶ λόγῳ τῶν ἐξωτερικῶν κινδύνων, οὓς πάντοτε ὡς εὔσχημον πρόφασιν εἰς πᾶσαν δύσκολον περίστασιν προβάλλουσιν. Ἡ πατρὶς ἡμῶν ἀνέκαθεν εὑρίσκεται μὲ ἐξωτερικοὺς κινδύνους, ἀφ’ ὅτου ἡ γωνία αὕτη ἐγένετο ἐλεύθερον Βασίλειον· ἄλλοι εἶναι οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἐμποιοῦσιν αὐτοῖς τρόμον πρὸ τῆς ἰδέας μιᾶς Συντακτικῆς Συνελεύσεως. Πάντα ταῦτα θὰ ἐξετασθῶσιν εἰς ἄλλην καταλληλοτέραν στιγμήν. Ἐπανέρχομαι τώρα εἰς τὸ ζήτημα τὸ προκαλοῦν τὴν σημερινὴν ψηφοφορίαν. Τὴν διάλυσιν τῆς παρούσης Συνελεύσεως, τὴν ὁποίαν πολλοὶ τῶν κ. κ. συναδέλφων θεωροῦσιν ἐπιβλαβῆ, ἐγὼ οὐδαμῶς θεωρῶ τοιαύτην. Διότι μία διάλυσις τῆς παρούσης Συνελεύσεως, ἡ ὁποία ἀποτελεῖται ἐξ ὁμάδων πολλῶν ἄνευ ὡρισμένης τινὸς κατευθύνσεως, κατ’ οὐδὲν θὰ ἐζημίωνε τὸν τόπον. Κάλλιον νὰ κληθῇ ἐκ νέου ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὅπως ἀποφανθῇ ῥητῶς ὑπὲρ τῆς Ἀναθεωρητικῆς ἢ τῆς Συντακτικῆς Συνελεύσεως. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, Κύριοι, κατέρχεται εἰς ἀγῶνα μέγαν ὑπὸ τὸ πρόγραμμα τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς. Πρό τινος χρόνου εἴδομεν τὸ πλεῖστον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τασσόμενον παρὰ τὸ πλευρὸν τῶν ὑποστηριζόντων τὴν Συντακτικὴν Συνέλευσιν· ἐπίσης δὲ εἴδομεν τοὺς προέδρους τῶν προέδρων ἐν συλλαλητηρίῳ πανδήμῳ αἰτοῦντας βελτίωσιν ἐν γένει τῶν ἐσωτερικῶν πραγμάτων τῆς χώρας, καὶ ἀπειλοῦντας γῆν καὶ οὐρανόν. Ἤδη οἱ κύριοι πρόεδροι τῶν προέδρων κηρύσσονται ὑπὲρ τῆς τάξεως καὶ τῆς εὐνομίας, ὑπὲρ τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς καὶ τῆς ὑπὸ τὸν ἔγκριτον ἐκ Κρήτης πολιτευτὴν Κυβερνήσεως, νομίζουσι δέ, ὅτι οὕτω πράττοντες προσφέρουσιν ὑπηρεσίαν τινὰ εἰς τὸν ἀτυχῆ τοῦτον λαόν, αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς Ἐπαναστάσεως, τῆς ἐπὶ ἔτος καὶ πλέον διαρκεσάσης, οὐδαμοῦ ἀνεφάνησαν, πλὴν τῆς 14ης Σεπτεμβρίου, καὶ οὐδὲν ἀποτέλεσμα ὠφέλιμον διὰ τὴν πατρίδα ἐπέτυχον. Τώρα οἱ Κύριοι οὗτοι, διά τινος ψηφίσματός των, ἔρχονται κριταὶ ἀνώτεροι τοῦ Σώματος τούτου καὶ οἱονεὶ ἀποτελοῦντες ἑτέραν, δευτέραν Βουλήν. Ἐκτὸς τούτου, Κύριοι, καὶ τοῦτο θὰ ἀντελήφθη ἀναμφιβόλως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τὰ χθὲς καὶ σήμερον συμβάντα μεταξὺ τῶν διαδηλωτῶν τῶν μαινομένων ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Ἀρχήν, ἀντεπροσωπεύοντο ἐν σεβαστῷ ἀριθμῷ καὶ οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν συνομοταξίαν τῶν θεσιθηρῶν, ὡς καὶ οἱ κατέχοντες τετιμημένην θέσιν ἐν τῇ φάλαγγι τῶν διακονούντων εἴς τε τὴν ὑψηλὴν καὶ τὴν ταπεινὴν συναλλαγήν.

§35Κ. ΓΙΟΛΔΑΣΗΣ. Διαμαρτύρομαι, κύριε Πρόεδρε, διὰ τὰ λεγόμενα ὑπὸ τοῦ ῥήτορος ἐναντίον τοῦ λαοῦ τῶν Ἀθηνῶν. Οἱ χθεσινοὶ διαδηλωταὶ ἦσαν πολῖται ἐλεύθεροι ἔχοντες τὸ δικαίωμα νὰ ἐκφράσωσι γνώμην ὑπὲρ τῶν πραγμάτων τῆς πατρίδος.

§36Γ. ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Δὲν ἐσκέφθην ν’ ἀποδώσω μομφὴν κατὰ τοῦ λαοῦ τῶν Ἀθηνῶν. Ἀλλ’ ἀκριβῶς χθὲς καὶ προχθὲς δὲν εἶδον τὸν λαὸν τῶν Ἀθηνῶν τοιοῦτον καὶ τοσοῦτον, ὅσον ἀνέμενα νὰ τὸν ἴδω. Ἵνα ἐπανέλθω, Κύριοι, εἰς τὸ ζήτημα τῆς ψηφοφορίας λέγω, ὅτι...

§37Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸν Κανονισμόν, ὅταν ἐπαναλαμβάνηται ἡ ψηφοφορία, δὲν ἐπανέρχεται εἰς συζήτησιν τὸ θέμα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δικαιοῦται ὁ Βουλευτὴς εἶναι νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ψῆφόν του.

§38Δ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Αὐτὸ κάμνει, αὐτὸ κάμνει.

§39Γ. ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ἵνα, Κύριοι, καταλήξω εἰς τὸ συμπέρασμα ὑπὲρ τῆς ψήφου μου, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εὐχῆς ἔργον θὰ ἦτο, ἐὰν ἠκολουθοῦμεν πάντοτε τὰς ἀρχὰς ἡμῶν, οὐδέποτε δὲ ἐπηρεαζόμεθα εἴτε ἐξ ἰδίων συμφερόντων, εἴτε ἐξ ἄλλων αἰτίων, εἴτε ἐκ τῆς κοινῆς γνώμης, ἡ ὁποία ἴσως ἀγνοεῖ πολλάκις τὰ πράγματα τὰ ἐν τοῖς παρασκηνίοις συμβαίνοντα, ὁσάκις πρόκειται περὶ πολιτικῆς κρίσεως καὶ μεγάλων πολιτειακῶν μεταβολῶν· ὀφείλομεν, λέγω, νὰ ἀκολουθήσωμεν τὰς ἀρχάς μας ἀδιαφοροῦντες περὶ τῶν ἐκδηλουμένων εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχε φρονημάτων· τονίζω δὲ τὸ ζήτημα τῶν ἀρχῶν, διότι δύναμαι νὰ σᾶς φέρω ἓν παράδειγμα. Ἄλλοτέ ποτε ἐν τῇ κοινοβουλευτικῇ ἡμῶν ἱστορίᾳ εἶχον ἀναγνώσει, ὅτι εἷς μέλλων Πρωθυπουργὸς εἶχε κληθῆ ὑπὸ τοῦ Ἄνακτος εἰς ἀκρόασιν, ἢ μᾶλλον εἶχεν ἐκδηλωθῆ αὐτῷ ἡ διάθεσις τοῦ Στέμματος ὅπως καταδειχθῇ καὶ ἡ μεταβολὴ τῶν σκέψεών του περὶ Αὐτοῦ· ἐκεῖνος δὲ ἀπήντησεν: «ἐνδεχόμενον τὸ Στέμμα νὰ ἤλλαξεν ἰδέας περὶ ἐμοῦ, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἤλλαξα περὶ Αὐτοῦ τὰς ἰδέας μου». Μετά τινας μῆνας μετεβάλλοντο τὰ πράγματα, ὁ δὲ ὑποψήφιος Πρωθυπουργὸς ἀνερχόμενος εἰς τὰ Ἀνάκτορα καὶ δεχόμενος τὸ χαρτοφυλάκιον ἀπήντα βεβαίως διὰ τῆς στάσεώς του αὐτῆς ὅτι: τώρα ἤλλαξα καὶ ἐγὼ γνώμην! Τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι ἀλλάσσομεν τὰς ἀρχάς μας εὐκολώτερον παρ’ ὅ,τι ἀλλάσσομεν ἐνδύματα! Θεωρῶν καὶ πάλιν τὸ τοιοῦτον ὡς ἀπάρνησιν τῆς συνειδήσεώς μου, καὶ πρεσβεύων ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ ἀνακολουθίαν διὰ πολιτικὸν ἄνδρα, δηλῶ ὅτι κεκηρυγμένος ὢν ὑπὲρ τῆς Συντακτικῆς Συνελεύσεως ἀδυνατῶ νὰ δώσω ψῆφον πρὸς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν.

§40Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐζήτησα τὸν λόγον, διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς καινά τινα δόγματα τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Καντιάνη, τὰ ὁποῖα μοὶ ἔδωκαν τὸ δικαίωμα νὰ συμπεράνω, ὅτι ἔχει μίαν παράδοξον ἀντίληψιν τῶν ὅρων, ὑπὸ τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ λειτουργῇ τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα. Ἐξεστράτευσε κατὰ τοῦ δικαιώματος τοῦ λαοῦ νὰ ἔχῃ ἰδίαν γνώμην. Ἐὰν ὑπῆρξε σφάλμα ἐν τῷ παρελθόντι, εἰς τὸ ὁποῖον ὀφείλεται ἡ παραφθορὰ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος εἰς αὐθαίρετον ὀλιγαρχίαν, ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι τοῦτο κυρίως ὀφείλεται εἰς τὴν ἔλλειψιν δημοσίας γνώμης ἀγρύπνου, παρακολουθούσης τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας. Ἡ δημοσία γνώμη, ἐκπροσωποῦσα τὴν λαϊκὴν θέλησιν, πρέπει νὰ τονίζῃ τὴν πορείαν καὶ Κυβερνήσεων καὶ καθεστηκυιῶν ἀρχῶν τοῦ Κράτους.

§41Η. ΠΑΠΑΗΛΙΟΥ. Σεῖς προέρχεσθε ἐκ τοῦ ὄχλου, ἡμεῖς δὲ προερχόμεθα ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν. Τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν δὲν ἀντιπροσωπεύουσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἦλθον χθές, ἀλλ’ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι συνέδεσαν ὁλόκληρον τὸν βίον των μετ’ αὐτοῦ.

§42Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Θέλετε νὰ διακόπτητε, διὰ νὰ σᾶς μάθωμεν ὅτι ὀνομάζεσθε κύριος Παπαηλιοῦ; Σᾶς ἐμάθομεν.

§43ΗΛ. ΠΑΠΑΗΛΙΟΥ. Μὲ ἐγνωρίζετε πρότερον.

§44Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Ὄχι ἐγώ, ἀλλ’ οἱ κύριοι συνάδελφοι. Ἔλεγον λοιπόν, ἀκριβῶς διότι εἰς τὸ παρελθὸν προηρχόμεθα ἐξ ἀσυντάκτων ὁμάδων, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶχον μίαν σαφῆ ἀντίληψιν ἐπὶ τῶν ἑκάστοτε πολιτειακῶν πραγμάτων, διὰ τοῦτο ἐλησμονοῦμεν τὰ καθήκοντα ἡμῶν ὡς Βουλευτῶν, καὶ διὰ τοῦτο περιηγάγομεν τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων, τοὺς ἑκάστοτε κυβερνῶντας, εἰς τὴν λυπηρὰν ἀνάγκην—λυπηράν, λέγω, διότι δὲν ἀρνοῦμαι εἰς αὐτοὺς τὴν φιλοδοξίαν νὰ ἐπολιτεύοντο εὐσυνειδητότερον,—νὰ κυβερνῶσιν ἄνευ προγράμματος, ἀφορῶντες ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν ἱκανοποίησιν τῶν ἐπὶ μέρους ἀπαιτήσεων τῶν φίλων των, αἱ ὁποῖαι οὐδέποτε ἀφεώρων εἰς γενικὸν καλόν. Ἄν, Κύριοι, ἡ Ἐπανάστασις ἔσχεν ἀγαθόν τι, δὲν θέλω νὰ εἴπω τὸ μόνον, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ πολυτιμότερον, ἦτο, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὑπέστη ἕνα ἰσχυρὸν κλονισμόν, ἐξ οὗ ἀνένηψε καὶ ἀνεγνώρισε τὸ καθῆκον αὐτοῦ ὡς λαοῦ, καὶ ἠθέλησεν ἐν γνώσει τῆς μεγάλης ὑποχρεώσεως, ἣν εἶχε πρὸς τὴν Πολιτείαν, νὰ στείλῃ ἄνδρας, τῶν ὁποίων ἡ ἐκλογὴ ἤθελεν ἔχει ὡρισμένην σημασίαν. Καὶ ἐν τούτῳ εἶχον τὴν πρωτοβουλίαν πανταχοῦ τῆς Ἑλλάδος αἱ ὁμάδες τῶν Συντεχνιῶν καὶ Σωματείων. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι, ὑφ’ ἃς περιστάσεις ἐγένοντο αἱ ἐκλογαί, ὁ λαὸς δὲν ἠδυνήθη ἢ ἀρνητικὴν νὰ ἔχῃ τὴν γνώμην. Δὲν ὑπῆρξεν ὁ εἷς, ὅστις νὰ ἐκπροσωπήσῃ τὴν γνώμην τοῦ λαοῦ, νὰ χειραγωγήσῃ αὐτὴν καὶ νὰ κατευθύνῃ εἰς ὡρισμένον πολιτικὸν πρόγραμμα. Εἶναι εὐτύχημα διὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, διότι εὑρέθη νῦν ὁ εἷς οὗτος. Διότι δὲν ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι αἱ δημοκρατικαὶ πλειονότητες, ἀφιέμεναι εἰς ἑαυτάς, εἶναι ἐκεῖναι, ἐκ τῶν ὁποίων δύναται νὰ ἐκπορεύηται ἡ πρόοδος τῆς κοινωνίας, διότι αὕτη ἐξαρτᾶται ἐξ ὑπερόχων μονάδων. Ὅταν μία μᾶζα λαοῦ ἐξ ἑαυτῆς ἐπιχειρῇ νὰ κυβερνᾷ, πάντοτε θὰ πρόκειται περὶ τούτου, ὑπὸ τίνος θέλει νὰ κυβερνηθῇ ἢ ὑπὸ τίνος πρέπει. (Εὖγε, εὖγε). Ἡ ψῆφος ἐμπιστοσύνης, τὴν ὁποίαν ὑπεσχέθη ὁ κ. συνάδελφος ὅτι θὰ ἔδιδεν, ἂν τὸ ζήτημα ἐτίθετο ἀόριστον καὶ γενικῶς, εἶναι ψῆφος, ἡ ὁποία οὐδεμίαν ἔννοιαν θὰ εἶχεν, ἀλλ’ ἡ ὁποία ἐπὶ πλέον θὰ προσέκρουεν εἰς τὴν στοιχειώδη ὑπερηφάνειαν τῆς Βουλῆς. Κατὰ τίνα τρόπον θὰ ἐπέτρεπον εἰς τὴν ἀξιοπρέπειάν μου νὰ ἔδιδον ψῆφον ἐμπιστοσύνης, ὅταν δὲν γνωρίζω τίνα τὰ πολιτικὰ δόγματα, τίνες αἱ πολιτικαὶ ἀρχαί, ὑπὸ τὰς ὁποίας ὑπόσχεται ὁ ἐπιζητῶν τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς νὰ κυβερνήσῃ; Καὶ διὰ τοῦτο, Κύριοι, εἰ καὶ ἄπειρος τῶν κοινοβουλευτικῶν πραγμάτων, ἔδωκα εἰς ἐμαυτὸν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκπλαγῶ, ὅτε ἤκουσα παρὰ τῶν κ. κ. Ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων διαμαρτυρίας, διότι ἐν ταῖς δηλώσεσι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ προσετέθησαν γνῶμαι καθαρῶς πολιτειακαί, γνῶμαι περὶ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ πολιτεύματος. Καὶ ἦτο ἀνάγκη, Κύριοι, νὰ διατυπωθῶσιν ὅσον τὸ δυνατὸν σαφέστερον αἱ γνῶμαι αὗται, ὅτε ἠμφισβητήθη σοβαρῶς καὶ ὑπὸ Βουλευτοῦ, ὁ ὁποῖος βεβαίως δὲν ἐξεπροσώπει τὴν ἰδίαν μόνον γνώμην, ἠμφισβητήθη ἡ ὕπαρξις τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος, τῆς ἰσχύος τῶν βασιλικῶν προνομιῶν. Ὅτε μάλιστα ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐνόμισεν, ὅτι δὲν εἶχε καθῆκον νὰ προέλθῃ εἰς ἄμεσον ἀπόκρισιν περὶ τῶν σκέψεων αὐτοῦ, ἤκουσε τὴν ἐπίκρισιν, ὅτι ἀφήνει τὸ Στέμμα ἔκθετον. Ὅτε τοιαῦτα ἐλέχθησαν, θ’ ἀφήνετο ἀληθῶς τὸ Στέμμα ἔκθετον, ἂν δὲν ἐπήρχοντο αἱ τόσον σαφεῖς, ἀλλὰ καὶ τόσον ἐνθαρρυντικαὶ δηλώσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν τάχα τὸ ζήτημα τοῦτο τῶν προνομιῶν νὰ ἐτίθετο σαφέστερον καὶ μᾶλλον ὡρισμένον ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς; Ἂν ὑποτεθῇ ὅτι διελύετο ἡ Βουλή, ἡ δὲ προκαλέσασα τὴν διάλυσιν ὑπεύθυνος Κυβέρνησις ἐτύγχανε νὰ εἶναι ἡ αὐτὴ καὶ εἰς τὴν νέαν Βουλήν, δὲν θὰ ἦτο ἑπόμενον νὰ ζητηθῇ ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος εὐθύνη διὰ τὴν διάλυσιν καὶ ν’ ἀμφισβητηθῇ τὸ δικαίωμα τῆς διαλύσεως; Καὶ τότε τὸ ζήτημα δὲν θὰ ἐτίθετο σαφέστερον καὶ ἀμεσώτερον περὶ τῆς ὑπάρξεως ταύτης τῶν δικαιωμάτων τοῦ Στέμματος; (Εὖγε, εὖγε). Ὡς ζήτημα εὐθύνης ἐκ τῶν ὑστέρων, ὡς ζήτημα ὑπάρξεως δικαιώματος. Σᾶς εὐχαριστῶ διὰ τὴν διακοπήν, διότι μοι δίδετε τὴν εὐκαιρίαν νὰ εἴπω, ὅτι ζήτημα δικαιωμάτων τοῦ Βασιλέως εἶναι ἀδύνατον νὰ θεωρηθῇ τιθέμενον ἐν τῇ Βουλῇ, ἐφ’ ὅσον, κατὰ τὸ πολίτευμα, οὐδέποτε ὁ Βασιλεὺς δύναται νὰ πράξῃ τι ἀφ’ ἑαυτοῦ ἄνευ τῆς γνώμης τῆς ὑπευθύνου Κυβερνήσεως. Καὶ προστίθεται εἷς ἀκόμη λόγος, διὰ νὰ σχηματίσω τὴν γνώμην, ὅτι αἱ διαμαρτυρίαι τῶν κ. κ. Ἀρχηγῶν ὑπὸ τὴν ἐπιφάνειαν κοινοβουλευτικῆς ὀρθοδοξίας, ἦσαν προσχήματα πρὸς δημιουργίαν κυβερνητικῆς κρίσεως. Καὶ διὰ τοῦτο ὑποστηρίζω, ὅτι, ὁπωσδήποτε καὶ ἂν ἐτέθη τὸ ζήτημα, καὶ οἱασδήποτε ἐννοίας καὶ ἂν ἤθελε δώσει ὁ κ. Πρωθυπουργός, οὐδέποτε ἤθελεν εἶσθαι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ὡς ζήτημα ἄμεσον δικαιωμάτων τοῦ Στέμματος, ἀλλὰ θὰ ἦτο πάντοτε ζήτημα πολιτικῶν ἀρχῶν τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰδικώτερον, ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ, ζήτημα ἀποδοχῆς ἢ μὴ τῶν κοινοβουλευτικῶν δογμάτων, ὑπὸ τὰ ὁποῖα ἐμφανίζεται ἡ Κυβέρνησις. Καὶ διὰ τοῦτο, Κύριοι, ἐνόμισα, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ ὑστέρει εἰς εὐλάβειαν πρὸς τὸ Στέμμα, ἂν δὲν ἔσπευδε νὰ παράσχῃ τὰς δηλώσεις, τὰς ὁποίας ἠκούσαμεν. (Εὖγε, εὖγε). Δὲν γνωρίζω δὲ κατὰ τίνα τρόπον, Κύριοι, εἶναι δυνατὸν νὰ νοηθῶσιν ἐν ἁρμονίᾳ πρὸς τὰς ἰδίας πεποιθήσεις οἱ κύριοι Βουλευταὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι, ἐνῷ διερρήγνυον τὰ ἱμάτιά των, διότι ἐτίθετο τάχα ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς τὸ δικαίωμα τοῦτο τοῦ Στέμματος, ἐν τούτοις, ἀφοῦ κακῶς ἢ καλῶς ἐτέθη, ἐνόμισαν, ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀπόσχωσι τῆς ψηφοφορίας. Ἂν ἤθελον εἶσθαι συνεπεῖς πρὸς ἑαυτούς, ὤφειλον νὰ δηλώσωσι τὴν γνώμην των, ἀκριβῶς διότι ἐνόμιζον, κακῶς πάντοτε κατ’ ἐμέ, ἀμφισβητούμενον τὸ δικαίωμα τοῦ Στέμματος, εἶχον τὴν ὑποχρέωσιν, λέγω, νὰ συντρέξωσιν εἰς τὴν ἀναγνώρισιν τοῦ δικαιώματος τούτου. Ὁμολογῶ, ὅτι ἔχω καὶ ἐγὼ τὴν ἀπειρίαν, τὴν ὁποίαν ἐπανειλημμένως ἤκουσα καταγιγνωσκομένην κατὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀλλά, ἂν ἡ ἀπειρία ἔγκειται εἰς τὴν ἄγνοιαν τῶν τερτιπίων τῶν κοινοβουλευτικῶν καὶ τῶν παρασκηνιακῶν μεθόδων, θὰ εὐχηθῶ, Κύριοι, ἀπὸ καρδίας οὐδέποτε νὰ ἀποκτήσω περισσοτέραν πεῖραν ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ κ. Πρωθυπουργός. (Χειροκροτήματα). Δὲν εὑρίσκω ἐπίσης, Κύριοι, πῶς ἠδυνήθησαν νὰ συνδυάσωσι πρὸς τὴν ἰδίαν ἀξιοπρέπειαν οἱ κύριοι Βουλευταὶ τὴν σκέψιν, ὅτι ἡ γνώμη τυχὸν πολιτικοῦ ἀνδρὸς περὶ τῆς σκοπιμότητος τῆς ἐνασκήσεως τῆς διαλύσεως εἶναι κάτι τι, τὸ ὁποῖον ἐκβιάζει τοὺς Βουλευτάς. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ὑπαλλήλων καὶ οὐχὶ Βουλευτῶν, περὶ ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι τὰ βιοποριστικὰ αὑτῶν μέσα θ’ ἀνέμενον ἐκ τῆς ἐνασκήσεως τοῦ ἐπαγγέλματός των, θὰ ἐνόουν, ὅτι τοῦτο θὰ εἶχεν ἔννοιάν τινα ἐκβιάσεως, ἀλλ’ ἡμεῖς εἴμεθα ὑπηρέται τοῦ λαοῦ, καὶ ὑποτίθεται ἀκόμη ὅτι ἀναλαμβάνομεν τὸ βάρος τῆς ἐκπροσωπήσεως τοῦ λαοῦ καὶ τὸ βάρος νὰ δουλεύωμεν ὑπὲρ αὐτοῦ. Δὲν ἀφορῶμεν εἰς τὸ ἀξίωμα ὡς εἰς ἐπάγγελμα. Ἀλλὰ δὲν ἀδικῶ τοὺς συναδέλφους ἐκείνους, διότι ἔκρινον ὑπὸ τὸ κράτος τῶν μέχρι τοῦδε κρατησάντων δογμάτων, κατὰ τὰ ὁποῖα ὁ Βουλευτὴς δὲν ἀνῆκεν εἰς τὸ ἔθνος, ἀλλ’ εἰς ἑαυτόν, καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ταύτην καλῶς διέγνωσαν, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ ἐκβιάσεως. Ἀλλά, Κύριοι, ἂν θέλωμεν νὰ εἴμεθα εὐπειθεῖς εἰς τὴν ῥητὴν τοῦ λαοῦ ἐντολήν, πρέπει ν’ ἀποταχθῶμεν τοῦ παλαιοτέρου τρόπου τοῦ σκέπτεσθαι, τρόπου, τὸν ὁποῖον ἐπιθυμῶ νὰ δεχθῶ ὅτι δὲν ἠκολούθουν εὐχαρίστως οἱ ἰθύνοντες τὰς πολιτικὰς ὁμάδας, πρέπει νὰ θελήσωμεν νὰ ἐννοήσωμεν, ὅτι πρέπει νὰ εἶναι ἀνωτέρα τῆς ὑπερηφανείας ἡμῶν ἡ ἐπιδίωξις καὶ νέας ἐπιτυχίας, πρέπει νὰ ἐννοήσωμεν, ὅτι ἐκτελοῦμεν ἓν καθῆκον, καὶ διὰ πολλοὺς καθῆκον πολὺ φορτικὸν διὰ τὰς μεγάλας εὐθύνας. Εἶναι πολὺ ἁπλῆ ἡ ἔννοια αὕτη, ἀλλὰ φοβοῦμαι, ὅτι εἶναι πολὺ δύσκολον νὰ ἐννοηθῇ.

§45ΖΗΣ. ΙΑΤΡΟΥ. Προσβάλλετε ὅλους τοὺς Βουλευτὰς τόσην ὥραν. Τί τοὺς διδάσκετε; Τὸ Πάτερ ἡμῶν; Τὸ γνωρίζουσι καλλίτερον ἀπὸ σᾶς.

§46ΠΟΛ. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Τόσῳ τὸ χειρότερον, ἐὰν τὸ γνωρίζωσι καὶ δὲν ἐπωφελῶνται τῶν γνώσεών των. Ὁμιλῶ περὶ τοῦ παρελθόντος, τὸ ὁποῖον Ἀρχηγοὶ καὶ ὀπαδοὶ ἀπεκήρυξαν, τὸ ὁποῖον ὡμολόγησαν ὡς καταδικασθὲν ὑπὸ τοῦ λαοῦ· περὶ τοῦ παρελθόντος, τοῦ ὁποίου οὐδένα εὑρίσκω ὑπεύθυνον, διότι εἴμεθα πάντες οἱ ὑπεύθυνοι, ἀλλὰ καὶ τὰ θύματα. Ἀλλά, ἀφορῶν εἰς τὸ ἁμαρτωλὸν τοῦτο παρελθόν, εὑρίσκω ὅτι εἴμεθα ἀδικαιολόγητοι μὴ χειραφετοῦντες ἡμᾶς αὐτοὺς ἀπὸ τῶν συνηθειῶν αὐτοῦ, διότι οὕτω μόνον δυνάμεθα ν’ ἀποβῶμεν χρήσιμοι εἰς τὴν πατρίδα καὶ νὰ προλάβωμεν τὴν καταστροφήν. (Χειροκροτήματα).

§47Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Μετὰ χαρᾶς ὅλοι παρατηροῦμεν, ὅτι ἡ κοινὴ γνώμη ἀπεφάσισεν ἐνεργότερον νὰ παρακολουθήσῃ τὴν ἐργασίαν τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας. Διὰ τοῦτο ἔχομεν πρόσθετον ὑποχρέωσιν, ὅπως δικαιολογήσωμεν τὴν ψῆφόν μας. Τοῦτο λέγω, διότι καὶ σήμερον ἀκόμη ἔλαβον καὶ ἐγὼ τηλεγραφήματα ἐκ Θεσσαλίας, ὅπως ὑπερψηφίσω τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν ὅμως οἱ ἐκλογεῖς μου ἐγνώριζον ἐπακριβῶς τὰ συμβαίνοντα, πιστεύω, ὅτι διαφόρως ἤθελον μοὶ τηλεγραφήσει. Ὅλοι εἴμεθα ὑπὲρ τῆς ἀνορθώσεως τῶν καθ’ ἡμᾶς πραγμάτων καὶ μετ’ ἰδιαιτέρας εὐχαριστήσεως θὰ ἐβλέπομεν βεβαίως πᾶσαν Κυβέρνησιν, ἥτις θὰ ἐχάραττε τὴν λεωφόρον τῆς ἀνορθώσεως. Ἀλλ’ ἡ ἀνόρθωσις δὲν εἶναι ἁπλῆ λέξις· προϋποθέτει θετικὴν ἐργασίαν.

§48ΙΩ. ΧΡΥΣΟΒΕΛΟΝΗΣ. Ἐκ μέρους τῆς Θεσσαλικῆς ὁμάδος ὁμιλεῖτε;

§49Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ὄχι· ὁμιλῶ μόνον διὰ τὴν ψῆφόν μου. Ἀνόρθωσις, ἐπαναλαμβάνω, δὲν εἶναι κενή τις ἔννοια. Ἀλλὰ σήμερον πλανᾶται ἡ Κυβέρνησις, ζητοῦσα νὰ ἐγκαινίσῃ τὸ ἔργον τῆς ἀνορθώσεως διὰ τῆς μειώσεως τῶν κυριαρχικῶν δικαιωμάτων τοῦ λαοῦ, ἀφοῦ ἐπιδιώκει, ὥστε ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία ν’ ἀναγνωρίσῃ εἰς τὸ Στέμμα δικαίωμα ἀνύπαρκτον. Διότι καὶ ἡ ἐπιστήμη διδάσκει καὶ ἐκ τοῦ Συντάγματος συνάγεται, ὅτι τὸ Στέμμα δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ διαλύῃ τὴν διπλῆν Βουλήν. Καίτοι δὲ ὑποστηρίζω πᾶσαν Κυβέρνησιν, τείνουσαν εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῶν πραγμάτων τῆς χώρας, εἴτε Κυβέρνησις Βενιζέλου εἶναι αὕτη εἴτε ἄλλη, ἐν τούτοις, ἐφ’ ὅσον ἀτόπως ἡ ὑπὸ τὸν κ. Βενιζέλον Κυβέρνησις συνδέει τὴν τύχην αὑτῆς πρὸς τὴν ἀδικαιολόγητον ἐπέκτασιν τῶν προνομίων τοῦ Στέμματος, θὰ καταψηφίσω αὐτῆς. Προφανῶς ἡ Κυβέρνησις ἐπιζητεῖ τὴν ἄωρον διάλυσιν τοῦ Σώματος, ταύτην ὅμως καὶ πρακτικῶς θεωρῶ ἐπιζήμιον εἰς τὴν χώραν, διότι, ἀντὶ νὰ ῥίψωμεν τὸν τόπον εἰς νέον ἐκλογικὸν σάλον, εἶναι προτιμότερον νὰ συζητήσωμεν σὺν τῇ ἀναθεωρήσει τοῦ Συντάγματος καὶ τὰ οἰκονομικὰ καὶ κοινωνικὰ ζητήματα, ἅτινα συνταράσσουσι τώρα τὴν πατρίδα. Τουλάχιστον διὰ τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα ἡ θεσσαλικὴ ὁμὰς ἔχει πρὸς συζήτησιν ἑτοίμην ἐργασίαν. Διὰ δὲ τῆς διαλύσεως διατρέχομεν τὸν κίνδυνον ν’ ἀναβάλωμεν τὴν ἐπίλυσιν καὶ νὰ διαιωνίσωμεν οὕτω φλέγοντα ζητήματα.

§50Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Κύριοι Πληρεξούσιοι, ἀπὸ τοῦ ἔτους 1892 πρὸς τὰ 1893, ὅτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τοῦ ἐθνικοῦ ἐκηρύχθη ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία εἰς κατάστασιν χρεοκοπίας ἐσχημάτισα τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐκράτει καὶ ἐλειτούργει παρ’ ἡμῖν, ἦτο σύστημα πλημμελὲς καὶ δεόμενον μεταβολῆς καὶ τὴν μεταβολὴν ταύτην ἀνεύρισκον μόνον εἰς μίαν ἐπανάστασιν. Ἔκτοτε ἐκηρύχθην ἐπαναστάτης πεποιθώς, ὅτι διὰ μιᾶς ἐπαναστάσεως, ὡς κατακλεῖδα ἐχούσης μίαν Συντακτικὴν Συνέλευσιν, ἠδυνάμεθα νὰ μεταβάλωμεν τοὺς ὅρους καὶ τὰς συνθήκας, αἱ ὁποῖαι διεῖπον ἡμᾶς ἕως τότε, καὶ ὅτι ἠδύναντο νὰ τεθῶσι βάσεις ἑδραῖαι καὶ ὑγιεῖς, ὅπως ἀναγεννήσωσι τὴν Πολιτείαν. Γνωρίζετε, ὅτι δύο εἰσὶν οἱ σταθμοί, κύριοι Πληρεξούσιοι, εἰς τοὺς ὁποίους σταθμεύουσιν, ἵστανται οἱ λαοὶ καὶ ἐκεῖθεν ὡς ἀπ’ ἀφετηρίας ὁρμῶσι πρὸς τὴν πρόοδον καὶ τὸν πολιτισμόν. Ἢ μία σύρραξις ἐξωτερικὴ ἢ μία ἐπανάστασις ἔδει νὰ γίνῃ. Ἤλπισα, ὅτι, ὅτε ὁ ἀτυχὴς πόλεμος τοῦ 1897 ἐπέσκηψεν, ὅτι ἦλθε τέλος ἡ στιγμή, καθ’ ἣν ἔδει νὰ συνέλθωμεν καὶ νὰ συνετισθῶμεν, πρὸς δὲ καὶ νὰ τραπῶμεν τὴν ὁδὸν τῆς προόδου. Ἀτυχῶς ὅμως καὶ τὸ γεγονὸς τοῦτο δὲν ἔχυσεν εἰς τὰς φλέβας ἡμῶν νέον αἷμα παρὰ ἐξηκολούθει ἡ ἰδία ἀποτελμάτωσις, τὸ ἴδιον σύστημα, αἱ ἴδιαι φατρίαι. Ἀτυχῶς, ἀντὶ καὶ ἡ ἐπανάστασις νὰ ἐξατμίσῃ τὴν γνώμην μου ταύτην, τοὐναντίον ἐπέρρωσεν αὐτήν. Δὲν εἶχον τὴν γνώμην ὅτι ἡ ἐπανάστασις ἔδει νὰ ἐκδηλωθῇ ὡς ἐξεδηλώθη τὴν 15ην Αὐγούστου 1909. Εἶχον τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ ἐπανάστασις ἔπρεπε νὰ εἶναι λαϊκὴ καὶ νὰ μὴ προΐστατο ὁ Ἑλληνικὸς στρατός. Ἀτυχῶς τὰ γεγονότα ἦσαν ὑπέρτερα τῶν σκέψεών μου καὶ ἐπέσκηψεν ἡ ἔνοπλος αὐτὴ διαμαρτυρία· καίτοι δ’ ἐχαρακτήρισα τὴν ἐπανάστασιν ὡς νόθον καὶ ἔκφυλον, ἤλπιζον καὶ ἐκεῖθεν, ὅτι ἠδυνάμεθα νὰ εὕρωμεν τὰ στοιχεῖα, δι’ ὧν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὰς περιστάσεις τάς τε ἐξωτερικὰς καὶ τὰς ἐσωτερικάς. Ἀτυχῶς, ἐπαναλαμβάνω, ἡ ἐπανάστασις τῆς 15 Αὐγούστου, καθ’ ὃν τρόπον διεξήχθη, μετεβλήθη εἰς νόθον καὶ ἔκφυλον. Ἀπεφασίσθη τέλος πάντων νὰ συνέλθῃ μία Συνέλευσις, ἥν, ὡς ἐκλήθη καὶ συνῆλθε, δὲν δυνάμεθα νὰ ἀντιληφθῶμεν ἄλλως παρὰ ὡς Συντακτικὴν Συνέλευσιν. Διότι διὰ τῆς Συντακτικῆς Συνελεύσεως ἐσχημάτισα πεποίθησιν, ὅτι δυνάμεθα τοὐλάχιστον, καίτοι βραδέως, νὰ συνετισθῶμεν καὶ ἀνανήψωμεν καὶ νὰ ἀναγεννήσωμεν τὸν τόπον. Ἀλλὰ καὶ πάλιν ἐκ πόνου, τὸν ὁποῖον αἰσθάνομαι, ὅπως πάντες ὑμεῖς αἰσθάνεσθε, πρὸς τὴν πατρίδα, ἤλπισα, ὅτι μετὰ τὴν νέαν τέλος πάντων κατάστασιν, μετὰ τὸν σχηματισμὸν τῆς νέας Κυβερνήσεως ἤθελον αἰσθανθῆ τὴν ἀνακούφισιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν αἰσθάνεται πᾶς πατριώτης, ὅτι δηλαδὴ ἡ νέα Κυβέρνησις, ἐρχομένη ἐνώπιον ἡμῶν, θὰ ἔτεινε χεῖρα φιλικήν, συμβιβαστικήν, ἠπίαν καὶ ἤθελεν ὑποβάλει ἐνώπιον ἡμῶν μέτρα, τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύναντο νὰ ἀντικρύσωσι τὰς ἐθνικὰς συμφορὰς καὶ τὰς ἐθνικὰς ἀνάγκας. Ἀλλ’ ἀτυχῶς ἠπατήθην εἰς τοῦτο, διότι οὐδὲν ἄλλο βλέπω παρὰ πῶς νὰ ἀνασυσταθῶσι τὰ παλαιὰ κόμματα καὶ πῶς νὰ ἱδρυθῶσι νέα. Ποῖα εἶναι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ παρουσιάσῃ καὶ τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ ὑποστηρίξωμεν, διὰ νὰ ἀνακαινίσωμεν τὴν χώραν; Τὰ μέτρα αὐτὰ οὐδὲν ἄλλο ἦσαν εἰμὴ μία ἀόριστος φράσις περιοριζομένη εἰς τὰς λέξεις «ἀνορθωτικὸς ἀγών». Ἀλλ’ αὐτὴ ἡ φράσις εἶναι ἔννοια ἀφῃρημένη. Ἔχομεν ἡμεῖς ὑπ’ ὄψει μας τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ προσκομίσῃ ἀναλόγως τῶν περιστάσεων, ἅτινα βεβαίως, ἐὰν ἡ Συνέλευσις ἐπιζήσῃ, θέλομεν ὑποβάλει ὑπὸ τὴν κρίσιν αὐτῆς. Ἐπηγγέλθη ἡ Κυβέρνησις, ὅτι θὰ πατάξῃ τὴν ἀναρχίαν καὶ θὰ ἐπαναφέρῃ τὴν τάξιν. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἐγκύκλιος ἀνωτέρου διοικητικοῦ ὑπαλλήλου τὸ πρῶτον ἀναλαμβάνοντος τὴν ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν ἀπευθύνει εἰς τὰς κατωτέρας ἀρχάς. Τοῦτο εἶναι ἔργον στοιχειῶδες. Μᾶς εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ εἶναι φιλειρηνική, διὰ νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν πρόοδον μεταξὺ τῶν Κρατῶν τῆς Ἀνατολῆς. Δὲν μᾶς εἶπέ τι νέον· πάλιν ἐπανήλθομεν εἰς τὴν ἄψογον στάσιν. Ἐγὼ θὰ ἐπεθύμουν νὰ μᾶς εἴπῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τίνα τρόπον ἠθέλομεν ἀπομακρύνει ἅμα καὶ κόψει τὴν χεῖρα ἐκείνην ἐν ἀνάγκῃ, ἥτις καθ’ ἑκάστην κολαφίζει τὴν πατρίδα ἡμῶν. Ταῦτα ἀνέμενον νὰ εἴπῃ εἰς ἡμᾶς ἡ νέα Κυβέρνησις. Ἐφ’ ὅσον δὲν πείθεσθε, ὅτι ἡ Συνέλευσις δύναται νὰ πράξῃ τι νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ διαλυθῇ, ἐν ἐναντίᾳ δὲ περιπτώσει νὰ μεταβληθῇ εἰς Συντακτικὴν προβαίνουσαν εἰς ἀνορθωτικὴν ἐργασίαν, ὅπως δυνηθῶμεν νὰ σώσωμεν τὴν πατρίδα καὶ ἀνακουφίσωμεν ἐν ταὐτῷ καὶ τὸν λαόν, τὸν ὁποῖον ἔχομεν καταντήσει παράφρονα. Ὁ εἷς τῷ λέγει «θὰ σὲ σώσω», χωρὶς νὰ τῷ λέγῃ κατὰ ποῖον τρόπον θὰ τὸν σώσῃ· ὁ ἄλλος τὸν διαβάλλει, καὶ τὸν παραπλανᾷ, καὶ οὕτω μετεβλήθη ὁ τόπος εἰς ἓν φρενοκομεῖον. Εἰς πάντα δὲ ταῦτα τὰ μάλιστα συνετέλεσε καὶ ἡ νέα Κυβέρνησις. Ἐγὼ λυποῦμαι διὰ τοῦτο.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐπικυρωθῶσι τὰ Πρακτικά.

§52Α. ΦΩΤΗΛΑΣ. Παρακαλῶ νὰ μελετήσητε τὸ ἄρθρον 29 τοῦ Κανονισμοῦ καὶ νὰ ἐπαναφέρητε ἐν ἰσχύϊ τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς, δηλαδὴ νὰ παύσῃ πᾶσα συζήτησις ἐπὶ ματαίῳ.

§53Β. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ τεθῇ ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος εἰς ψηφοφορίαν. Δυνάμει τοῦ ἄρθρου 29 τοῦ Κανονισμοῦ δύο Βουλευταὶ δύνανται νὰ ὑποβάλωσι πρότασιν, ὅτι παραβιάζεται ἡ Ἡμερησία Διάταξις. Οἱ ἀξιότιμοι Βουλευταὶ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος ὑπέβαλον πρότασιν στηριζομένην εἰς τὸ ῥητὸν γράμμα τοῦ ἄρθρου 29 τοῦ Κανονισμοῦ. Ἀπορῶ διατί ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον ἡ πρότασις αὕτη παρορᾶται. Νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐρωτηθῇ ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης. Δὲν πρόκειται, Κύριοι, νὰ ἐξετάσωμεν, ἂν ἡ συζήτησις εἶναι σκόπιμος ἢ ὄχι. Νομίζω, ὅτι ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ θέσωμεν τὴν πρότασιν εἰς ψηφοφορίαν.

§54Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν εὑρισκόμεθα ἐκτὸς τοῦ Κανονισμοῦ, διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔθηκεν ὑπὸ τὴν κρίσιν ἡμῶν, ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ ἔθνους, ὕψιστα ζητήματα, ἐκ τῶν ὁποίων ἐξαρτᾶται ἡ δικαιολογία τῆς ψήφου ἡμῶν. Γνωρίζομεν πάντες, ὅτι αἱ Κυβερνήσεις ζητοῦσι ψῆφον παρὰ τῶν Σωμάτων τῶν κοινοβουλευτικῶν, διὰ νὰ ἀποδειχθῇ, ἂν δύνανται νὰ κυβερνήσωσι μετὰ κύρους τὸν τόπον. Ἀλλ’ ἀπὸ σήμερον πρόκειται νὰ κριθῇ καὶ ἂν ζητεῖται ἡ ψῆφος τῶν Κοινοβουλίων, ὅπως κριθῇ ἂν αὐτὰ θὰ ἔχωσι τὸ κῦρος τῆς ὑπάρξεώς των. Ἀνατρέπεται καὶ διαστρέφεται ὅλον τὸ κοινοβουλευτικὸν σύστημα διὰ τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἑπομένως ἡ δικαιολογία τῆς ψήφου δὲν ἔχει τι τὸ ἀντικοινοβουλευτικόν, οὐδὲ εἴμεθα ἐκτὸς τοῦ Κανονισμοῦ. Ἐὰν δὲν δικαιολογήσωμεν τὴν ψῆφον ἡμῶν, τότε βεβαίως εἴμεθα ἐκτὸς τοῦ Κανονισμοῦ, ἐκτὸς τοῦ Συντάγματος, ἐκτὸς τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου, καθὼς εἴμεθα καὶ ὑπὸ τὸ κράτος ἀχαλινώτου ὀχλοκρατίας.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον ἀντελήφθη, ὅτι ἕκαστος τῶν κ. Βουλευτῶν ἐζήτησε τὸν λόγον, διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ψῆφόν του.

§56Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὄχι ὅμως νὰ ἀγορεύσῃ διὰ μακρῶν.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ Πρακτικά.

§58Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, διότι θὰ γεννηθῇ ἕτερον ζήτημα.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος ἐπρότεινε νὰ παύσῃ πᾶσα συζήτησις καὶ νὰ προχωρήσῃ ἡ Βουλή.

§60Κ. ΚΥΡΙΤΣΗΣ. Ἐνόσῳ εἶναι ἐγγεγραμμένοι Βουλευταὶ νὰ λάβωσι τὸν λόγον ἐπὶ τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, νομίζω, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη δεσμεύει τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου. Πρέπει νὰ ἐξαντληθῇ ὁ κατάλογος.

§61ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εὑρέθημεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐξέλθωμεν τοῦ Κανονισμοῦ. Ἀλλὰ πρὸς τοῦτο ἐζητήσαμεν τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς, ἥτις σιωπηρῶς, ἀλλὰ σαφῶς ἐδόθη. Νομίζω ὅμως ὅτι, ἀφ’ ἧς στιγμῆς εὑρέθημεν εἰς τὴν ἀνάγκην ταύτην, ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου καὶ ὅλων τῶν ἄλλων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι νὰ ἐκφέρωσι κρίσεις ἐπὶ τῶν δηλώσεων, πρέπει νὰ εἶναι ἐξ ἴσου σεβαστή, μολονότι εὔχομαι νὰ τελειώσῃ ἡ συζήτησις τὸ ταχύτερον, καὶ μολονότι δηλῶ ἐκ νέου ὅτι ἡ περάτωσις καὶ τῆς συνεδριάσεως ταύτης, χωρὶς νὰ τύχῃ ἡ Κυβέρνησις τῆς ἀνεπιφυλάκτου ἐμπιστοσύνης, θὰ ἐσήμαινεν ὅτι δὲν ἔχει τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Σώματος. Συνεχιζομένης ὅμως τῆς συζητήσεως, θὰ παρακαλέσω τοὺς κ. κ. ῥήτορας νὰ εἶναι συντομώτεροι.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατατίθεται ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Λογιστικοῦ τῆς Βουλῆς διὰ τὴν ἐπιψήφισιν πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 724 χιλιάδων δι’ ἀποζημίωσιν τῶν κ. κ. Βουλευτῶν τῆς διπλῆς Βουλῆς.

§63Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ ἀναγνώσητε εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ σειρὰν τοὺς ῥήτορας, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ ὁμιλήσωσι, διὰ νὰ λείψῃ ἡ ἀταξία.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰ. Στάϊκος, Ἰ. Ῥάλλης, Π. Λιβαδᾶς.

§65Π. ΛΙΒΑΔΑΣ. Παραιτοῦμαι.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ν. Μαζαράκης, Χ. Πωλογεώργης, Κ. Καλομενόπουλος, Κ. Γιολδάσης, Α. Πετρομανιάτης, Ἡρ. Νεόφυτος, Γ. Παπαβασιλείου, Γ. Καπετανάκης, Κ. Σαλταμπάσης, Π. Δρακούλης, Θ. Παπαϊωάννου.

§67Ι. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὀλίγας λέξεις θὰ εἴπω, Κύριοι, διότι νομίζω ὅτι δὲν εἶναι καιρός, ἵνα παρατείνω τὴν συζήτησιν καὶ καταπονῶ ὑμᾶς. Ἔχω καθῆκον νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφον, τὴν ὁποίαν θὰ δώσω εἰς τὸ συνέδριον τοῦτο, εἰς τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ παρακάθημαι μετὰ τῶν λοιπῶν συναδέλφων. Ἡ ψῆφος ἡ ἀνεπιφύλακτος, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου αὑτῆς ἐζήτησε παρὰ τοῦ συνεδρίου τούτου, νομίζω ὅτι δὲν δύναται νὰ δικαιολογηθῇ. Εἶχον τὴν ἐπιθυμίαν καὶ ἐφρόνουν, ὅτι πρέπει νὰ περιβληθῇ μὲ ἀπόλυτον τὴν ἐμπιστοσύνην τῶν μελῶν ὁλοκλήρου τοῦ συνεδρίου, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἓν καὶ ἐγὼ μικρὸν μέλος εἶμαι, ἀλλὰ μὲ ψῆφον ἐμπιστοσύνης οὐχὶ ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων, οὐχὶ ἐπὶ ζητημάτων, δι’ ἅ, Κύριοι, οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφιβάλῃ ὅτι καὶ κατὰ τὴν συνεδρίασιν τοῦ παρελθόντος Σαββάτου καὶ κατὰ τὴν σημερινὴν αἱ δηλώσεις τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου ἐνεῖχον τὸν τύπον τῆς ἐπιβολῆς καὶ τοῦ φόβου. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι, ἐὰν ἡ ἐμπιστοσύνη μὲ τὴν ὁποίαν περιβάλλεται ὑπὸ τοῦ Στέμματος καὶ ἡ κοινὴ γνώμη, τὴν ὁποίαν διερμηνεύει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι πραγματική, ἂς εἶναι βέβαιος, ὅτι, διαλυομένου τοῦ Σώματος τούτου, ἡ κοινὴ γνώμη δὲν θὰ εἶναι μόνον ἡ γνώμη τοῦ λαοῦ τῶν Ἀθηνῶν καὶ τῶν περιχώρων, ἀλλὰ θὰ εἶναι γνώμη ὁλοκλήρου τοῦ λαοῦ τῆς Ἑλλάδος. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐπικαλούμενος τὴν ψῆφον τῆς ἐμπιστοσύνης ἡμῶν, εἶπεν, ὅτι τὸ πρόγραμμα αὑτοῦ εἶναι γνωστὸν εἰς ἡμᾶς. Ἐγώ, Κύριοι, ὁμολογῶ, ὅτι οὐδὲν πρόγραμμα ἀνέγνωσα, δὲν γνωρίζω δὲ ποσῶς τὰς ἀρχὰς τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ τοὐναντίον, νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ τονίσω, ὅτι τὰ πρῶτα δείγματα τῆς Κυβερνήσεως αὐτῆς εἶναι τὰ δείγματα τῶν ἐφημερίδων, τῶν τυφλῶν ὀργάνων τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι τὰ δείγματα, τὰ ὁποῖα θὰ φέρωσιν ἀσφαλῶς τὸ Κράτος εἰς αἱματοκύλισμα. Ἐὰν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διέψευδε πραγματικῶς τὰ γραφέντα εἰς τὰ φύλλα τῶν ἐφημερίδων, ἔπρεπε πρῶτον νὰ ἀποκηρύξῃ τὸν φίλτατον αὑτοῦ κ. Γεώργιον Πὼπ, τὸν ἰδιοκτήτην καὶ διευθυντὴν τοῦ φύλλου «Ἀθηνῶν», ἐν ᾧ ἐγράφησαν. Ἐάν, Κύριοι, τὸ συνέδριον τοῦτο διευθύνωσι δύο ἢ τρεῖς ἐφημερίδες, νομίζω ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ διαλυθῇ ἀφ’ ἑαυτοῦ, καί, ἐὰν δὲν διαλυθῇ ἀφ’ ἑαυτοῦ, πρέπει βεβαίως νὰ κηρυχθῇ Συντακτικὴ Συνέλευσις, ἥτις θὰ θέσῃ φραγμὸν εἰς τὴν κατάστασιν ταύτην καὶ εἰς τὴν ἐν γένει ἀναρχίαν... Κεκηρυγμένος λοιπὸν ὑπὲρ Συντακτικῆς Συνελεύσεως, ἡ ὁποία καὶ μόνη θὰ θέσῃ τέρμα εἰς τὴν ἀνιαρὰν αὐτὴν κατάστασιν, θέλω καταψηφίσει τὴν Κυβέρνησιν μὲ τὸ θάρρος, τὸ ὁποῖον μὲ διακρίνει, ἀφοῦ καὶ ἡ Κυβέρνησις, ὡς ἤδη ἐδήλωσε, δὲν θέλει ψῆφον ἀνοχῆς, δὲν θέλει ψῆφον ἐπιεικείας, ἀλλὰ θέλει ψῆφον καθαράν, θέλει ψῆφον αὐτῶν ἐκείνων τῶν ὀπαδῶν της, οἵτινες ἀκολουθοῦσι πιστῶς τὸ πρόγραμμα αὐτῆς τὸ ἀφανές.

§68Ν. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Ἀγαπητοὶ συνάδελφοι, ἐπειδὴ ἡ Κυβέρνησις εἶπεν, ὅτι πᾶσα ψῆφος μετ’ ἐπιφυλάξεως θεωρεῖται ὡς καταψήφισις, διὰ τοῦτο ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα, ἵνα δικαιολογήσω διὰ βραχέων τὴν ψῆφόν μου. Ἐπειδὴ δηλαδὴ δὲν ἔχομεν τὴν ἔννοιαν τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων ἢ τὴν δόξαν, ἵνα ἔρχωνται οἱ δημοσιογράφοι καὶ ἐρωτῶσιν ἡμᾶς τοὺς ταπεινοὺς σοσιαλιστὰς τῆς σήμερον, ἀλλ’ οὔτε ἑκατομμύρια νὰ δαπανῶμεν εἰς τὰ φύλλα μας, διὰ ταῦτα εἴμεθα ὑπόχρεοι ἐνταῦθα νὰ δηλώσωμεν τὴν γνώμην μας. Ταῦτα λέγω, οὐχὶ διότι φοβοῦμαι ἐν περιπτώσει διαλύσεως μήπως ἡ ὁμὰς ἡ σοσιαλιστικὴ τῆς νήσου Κεφαλληνίας δὲν ὑπάρξῃ ἐν μέσῳ τοῦ Κοινοβουλίου τούτου, τοῦθ’ ὅπερ ἀδύνατον, ἐπειδὴ εἰς τὴν Κεφαλληνίαν δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι πολὺ ἄγνωστος εἶναι ὁ κ. Βενιζέλος, ἰδίως δὲ εἰς τὰ χωρία. Ὁ σοσιαλισμὸς ἐν Κεφαλληνίᾳ ἔχει στήσει τὴν ἕδραν του, ἀγνοεῖ δὲ ὁ σοσιαλισμὸς πρόσωπα καὶ ὑπὸ τὴν γενικωτέραν ἔννοιαν τῆς λέξεως. Ἐπειδὴ λοιπὸν ἀνεπιφύλακτος ψῆφος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῇ ὑπ’ ἐμοῦ καὶ ἐπειδὴ ἐγὼ δὲν ἀνήκω εἰς κόμμα τι, ὥστε νὰ θέλω ἀπὸ ταύτης τῆς ἀπόψεως νὰ καταρρίψω τὴν Κυβέρνησιν, οὔτε κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν ἔφυγον, ἀλλ’ ἔμεινα καταψηφίσας τὴν Κυβέρνησιν ἐξ ἁγνῆς καὶ μόνης πεποιθήσεως πρὸς τὴν Συντακτικὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, οὔτε σήμερον ἀπεχώρησα μέλλων νὰ καταψηφίσω τὴν Κυβέρνησιν, ἂν καὶ ἐκτιμῶ τὸν κ. Βενιζέλον, ὅστις ἔχει πολλὰ προσόντα, διότι ἔχει καὶ παρελθόν, τὸ ὁποῖον τὸν τιμᾷ σχετικῶς, διότι καὶ ἀδοκίμαστος εἶναι πραγματικῶς ὡς κυβερνήτης τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος, διότι καὶ λόγῳ τῆς πραγματικῆς ἀποθεώσεως, τὴν ὁποίαν τῷ ἔδειξεν ἡ κοινὴ γνώμη, θὰ προσπαθήσῃ πάσῃ δυνάμει νὰ φανῇ ἀντάξιος τῆς μεγάλης ταύτης τιμῆς, τὴν ὁποίαν τῷ ἀπέδωκεν ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Διὰ ταῦτα ἢ ἀπὸ τῶν τοιούτων ἀπόψεων ἐμπιστεύομαι τὸν κ. Βενιζέλον ἁπλῶς, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ ὡς πρὸς ὅλα τὰ ἄλλα ζητήματα, τὰ ὁποῖα θὰ κριθῶσι βραδύτερον ὡς ἐκ τῆς ἀναθεωρητικῆς προδεδηλωμένης στάσεως τῆς Κυβερνήσεως, ἥνπερ μεθ’ ὅλα ἐκεῖνα τὰ προρρηθέντα θὰ καταψηφίσω εἰλικρινέστατα ὡς δυσπιστῶν κατὰ τὰ λοιπά. Τὸ θρυλούμενον περὶ τῆς κοινῆς γνώμης, ὅτι εὑρίσκεται ἐν ἁρμονίᾳ πρὸς τὸ Στέμμα σήμερον, δὲν δύναμαι νὰ κατανοήσω, διότι ἡ κοινὴ γνώμη εἶναι πλάσμα καχεκτικόν, ὡς λέγει ἐν ὅρῳ καὶ ἡ ἰατρικὴ ἐπιστήμη, πλάσμα, ὅπερ πράγματι δὲν ἀντιπροσωπεύει ἀπολύτως τὴν ἀλήθειαν. Ὁ Ῥαφαὴλ μίαν φορὰν ἐξέθηκεν εἰκόνα τῆς Παναγίας εἴς τινα προθήκην ἄνευ ὑάλου, παρέθηκε δὲ χρώματα καὶ χρωστῆρα καὶ παραπλεύρως ἔγραψεν, ὅτι «πᾶς διαβάτης εἶναι ἐλεύθερος νὰ διορθώνῃ τὸ τυχὸν ἐλάττωμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἀνεύρισκεν εἰς τὴν εἰκόνα ταύτην», ἧσπερ ὅμως ὅμοιον ἀντίτυπον ἢ πανομοιότυπον εἶχε παραθέσει εἰς τὴν αὐτὴν προθήκην, ἀλλὰ μεθ’ ὑάλου. Καὶ νῦν παρήρχετό τις, ὅστις διώρθωνε τὴν ῥῖνα τῆς Παναγίας, μεθ’ ὃν ἄλλος τοὺς ὀφθαλμούς, ἄλλος τὴν σιαγόνα κτλ., οὕτως ὥστε τέλος ἀντὶ διορθώσεως ἐπῆλθεν ὡς ἀποτέλεσμα ἓν τέρας! Τότε ὁ Ῥαφαὴλ ἀνέγραψεν εἰς μὲν τὴν ἄνευ ὑάλου «Ἰδοὺ ἡ Παναγία τῆς κοινῆς γνώμης», εἰς δὲ τὴν μεθ’ ὑάλου «Ἰδοὺ ἡ Παναγία τοῦ Ῥαφαήλ». Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἡ κοινὴ γνώμη δὲν ἐκφράζεται διὰ τοῦ λαοῦ τῶν Ἀθηνῶν. Πέντε χιλιάδες ὀκτακόσιαι ψῆφοι ἐδόθησαν πρὸς ἐμέ, ὅπως εἰσέλθω εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, καὶ ἐδόθησαν πρὸς ἐμέ, ἀφοῦ διὰ τοῦ φύλλου «Φωστῆρος» ἐν Κεφαλληνίᾳ ὑπεστήριζον τὴν Συντακτικὴν Ἐθνοσυνέλευσιν· πῶς λοιπὸν εἶναι δυνατὸν σήμερον ἐγὼ νὰ ὑποστηρίζω Κυβέρνησιν ἀναθεωρητικήν, καίπερ ἄλλως σεβαστὴν παρὰ τοῖς πολλοῖς; Καὶ εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι ὁ μέγας φιλόσοφος Ἀριστοτέλης λέγει που, ὅτι «ἄμεινον οἱ πολλοὶ κρίνουσιν», ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης καὶ ἀληθέστατον, «ἐπειδὴ παντὶ λόγῳ λόγος παλαίει», ὅτι εἶναι δυνατὸν εἷς νὰ σκέπτηται καλλίτερον ἐπὶ ἑνὸς ἀντικειμένου εἰδικώτερον ἢ χίλιοι ὁμοῦ, κατὰ τὸ Σωκρατικόν: «εἷς εὖ φρονῶν κρείττων μυρίων μὴ καλῶς φρονούντων» ἐν Πλάτωνος Γοργίᾳ, ἀλλ’ ἐπίσης ἀληθές, ὅτι, «ὅποιος τὸν κόσμ’ ἀκούει, τὰ ὄρη παίρνει» ἢ ὡς ἐπίσης λέγει τὸ Λατινικὸν ῥητόν: «quanta capita, tantae sententiae» (=ὅσαι κεφαλαί, τόσαι γνῶμαι). Ἀλλοίμονον εἰς τοὺς Βουλευτὰς καὶ τοὺς ῥήτορας, ἐὰν ἀκολουθῶσι τυφλῶς τὴν κοινὴν γνώμην, ἀντὶ νὰ σχηματίζωσι τοιαύτην ἐκ τῶν διαφόρων ἀγορεύσεων, τῶν ἐπιχειρημάτων, τῶν νομοσχεδίων καὶ τῶν τοιούτων ἐν μέσῳ τοῦ Κοινοβουλίου. Ὁ Γαλιλαῖος ἄλλοτε ἦτο ἐναντίος οὐχὶ μόνον τῆς κοινῆς γνώμης τῆς Ἰταλίας, ἀλλ’ ὁλοκλήρου τοῦ κόσμου, ὁλοκλήρου τῆς ἀνθρωπότητος τῆς παρελθούσης καί πως μελλούσης. Εἶναι λοιπὸν δυνατὸν ἐγώ, διότι ἡ κοινὴ γνώμη τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς καὶ τεσσαράκοντα ἓξ Αἰγιαλείας καὶ ἑκατὸν ἐκ Τρικκάλων ἐκηρύχθησαν ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ψηφίσω παρὰ τὴν συνείδησίν μου; Ἐγὼ θὰ προετίμων νὰ διαφωνῶσι πρὸς ἐμὲ ὅλοι οἱ ψηφοφόροι μου ἢ νὰ διαφωνήσω πρὸς τὸν ἑαυτόν του, διότι οὕτω λέγει ὁ Σωκράτης εἰς τὸν Γοργίαν: «Προτιμῶ ὅλοι νὰ εἶναι ἐναντίοι ἢ διαφωνοῦντες πρὸς ἐμέ, παρὰ ἐγώ, ὅστις εἶμαι εἷς, νὰ μὴ εἶμαι ἐν ἁρμονίᾳ πρὸς τὸν ἑαυτόν μου». Εἰποῦσα δὲ ἡ Κυβέρνησις ὅτι ἔχει ἀναθεωρητικὸν πρόγραμμα καὶ πρὸς τούτοις εἰποῦσα ὅτι δέχεται τὴν συζήτησιν περὶ τοῦ χαρακτηρισμοῦ τοῦ Σώματος, εἶναι εἰς θέσιν ἀμφίβολον, ἂν θὰ μείνῃ ἐπίσης εἶτα ἔχουσα τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, διότι πιθανὸν νὰ νικήσωσιν οἱ συντακτικοί, διότι πιθανὸν οὕτω νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα, διὰ τοῦτο θὰ εἶναι φρόνιμον ἀπὸ σήμερον νὰ δώσω ψῆφον κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, διότι, ἐὰν δὲν δώσω τὴν ψῆφόν μου κατ’ αὐτῆς σήμερον, θὰ τὴν δώσω μεθαύριον, ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις περὶ τοῦ χαρακτηρισμοῦ τοῦ Σώματος, ὅτε δὲν θὰ δέχηται τὴν Συντακτικὴν καὶ θὰ παραιτηθῇ ἄρα, ἂν αὕτη ἐπικρατήσῃ παρὰ τὸ πρόγραμμά της, ὅπερ ἀφεύκτως εἶναι ζήτημα ἐμπιστοσύνης δι’ αὐτήν. Λοιπὸν τί σήμερον, τί αὔριον; Τὸ γοργὸν καὶ χάριν ἔχει. (Χειροκροτήματα).

§69Χ. ΠΩΛΟΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, λυποῦμαι διότι ἐπὶ ζητήματος προσωπικοῦ ἐγκαινίζω τὸ βῆμα τοῦ ἐθνικοῦ τούτου συνεδρίου, ἐπὶ ζητήματος προσωπικοῦ, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν Κυβέρνησιν, ἧς προΐσταται ὁ ἀξιότιμος συμπατριώτης μου, τὸν ὁποῖον καὶ ὡς συνεργάτην καὶ ὡς ἀντίπαλον ἐγνώρισα κατὰ τοὺς πολιτικοὺς ἀγῶνας ἐν Κρήτῃ. Τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης, τὸ ὁποῖον αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις ἔθηκεν ἐνώπιον τοῦ συνεδρίου τούτου ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Σαββάτου, τὸ θεωρῶ ζήτημα λῆξαν ἀμετακλήτως. Ἡ ἔλλειψις ἀπαρτίας, ὀρθῶς ἡρμηνεύθη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἀποτελεῖ ψῆφον δυσπιστίας κατ’ αὐτῆς, καὶ δι’ αὐτὸ ἔσπευσε πρὸς τὸν Ἄνακτα καὶ ὑπέβαλε πρὸς Αὐτὸν τὴν παραίτησίν της. Ἀλλὰ σήμερον, Κύριοι, παρουσιάζεται ἐνώπιον ἡμῶν μὲ τὴν δήλωσιν, ὅτι καὶ πάλιν θὰ ζητήσῃ ψῆφον καὶ δὴ κατ’ ἐντολὴν τοῦ Ἄνακτος. Ἐρωτῶ, ποῖον θὰ ψηφίσητε, τὸν Ἄνακτα ἢ τὴν ὑπεύθυνον Κυβέρνησιν τοῦ Ἄνακτος; Τὸ κατ’ ἐμὲ δὲν εἶμαι ἐντριβὴς ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἐγένοντο ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ· ἀλλά, τουλάχιστον ἐν Κρήτῃ ὁσάκις εἰς τὸν περίβολον τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ συνεδρίου ἐπὶ ζητήματός τινος ἐφέρετο ἡ γνώμη καὶ τὸ ὄνομα τοῦ Ὑπάτου Ἁρμοστοῦ, αὐτὸς ὁ κύριος, ὁ νῦν κυβερνήτης τῆς Ἑλλάδος, διεμαρτύρετο, καὶ ἀπορῶ πῶς κατόπιν ἐκείνων τῶν διδαγμάτων, τὰ ὁποῖα εἶχε λάβει ἐν Κρήτῃ, προσέρχεται εἰς τὸ Κοινοβούλιον καὶ ζητεῖ ψῆφον κατ’ ἐντολὴν τοῦ Βασιλέως. Εἶναι εὐχάριστον δι’ ἐμέ, Κύριοι, ὅτι ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρωθυπουργὸς ἀνεγνώρισε σήμερον, ὅτι ὁ ἀληθὴς ἀντιπρόσωπος καὶ διερμηνευτὴς τῆς κοινῆς γνώμης εὑρίσκεται εἰς τὸν περίβολον τοῦτον. Καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ πράξῃ ἄλλως, διότι ἐκτὸς τοῦ ὅτι τοῦτο εἶναι παγκοίνως ἀνεγνωρισμένον, αὐτὸς πρῶτος διεκήρυξε τὸ ἄδολον καὶ εἰλικρινὲς τῶν γενομένων ἐκλογῶν, οὐδεὶς δὲ δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ λογικῶς ἢ βασίμως, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ ἐκεῖναι, αἱ πρὸ μικροῦ διεξαχθεῖσαι, δὲν ἦσαν τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐλευθέρας θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ ὅτι οὐδεμίαν ὑπέστησαν νοθείαν. Ἡ ἕνωσις τῶν κομμάτων κατὰ τὰς ἐκλογὰς ἐκείνας, διαβληθεῖσα ὡς ἐπιβολὴ καὶ δέσμευσις τῆς ἐλευθερίας τῶν ἐκλογέων, ἀπέβη κατ’ αὐτῶν, δὲν ἐπηρέασε καθόλου τὴν ψῆφον τῶν ἐκλογέων· ἀπεναντίας, κατέστησεν αὐτοὺς μᾶλλον ἀνεξαρτήτους, τοὺς ἔφερε πρὸ τῶν καλπῶν καὶ μᾶλλον ἐνεργητικοὺς ὅπως ψηφίσωσιν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐπαρουσιάζοντο ἐκτὸς τῶν κομματικῶν συνδυασμῶν ὑποψήφιοι. Ἀλλά, ἀφοῦ ἀνεγνώρισε τοῦτο, βεβαίως θ’ ἀναγνωρίσῃ καὶ τὸ ἑξῆς: ὅτι συνεργασία μετὰ τῆς κοινῆς γνώμης ἐκτὸς τοῦ περιβόλου τούτου, πρὸς περιφρόνησιν καὶ ἀπειλὴν τῆς νομίμου ἀντιπροσωπείας, εἶναι συνεργασία λίαν ἐπικίνδυνος καὶ διὰ τὸν ἀνορθωτικὸν ἀγῶνα, τὸν ὁποῖον αὐτὸς τονίζει καὶ ἐπικαλεῖται ἀνὰ πᾶσαν στιγμήν, καὶ διὰ τὸ μέλλον τοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον διοικεῖ. Σέβομαι τὴν κοινὴν γνώμην, ἀλλὰ τὴν κοινὴν γνώμην τὴν πεφωτισμένην, τὴν ὁποίαν θέλω νὰ μὴ προέρχηται ἀπὸ σάπιο περιβάλλον μηδὲ νὰ εἶναι προϊὸν δηλητηριωδῶν εἰσηγήσεων, αἱ ὁποῖαι μάλιστα σερβίρονται εἰς αὐτὴν καθ’ ἑκάστην πρωίαν (εὖγε, εὖγε, καὶ χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν ἀκροατηρίων). Τὸ σάπιο αὐτὸ περιβάλλον, Κύριοι συνάδελφοι, ἐνθυμηθῆτέ το καλῶς, εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐδημιούργησε τὴν Ἐθνικὴν Ἑταιρείαν, εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τὴν ἐγαλούχησεν, εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον διήγειρε τὴν κοινὴν γνώμην, τὴν παρεπλάνησε, τὴν ἐδηλητηρίασε, καὶ προυκάλεσε τὸν ἀτυχῆ καὶ καταστρεπτικὸν πόλεμον τοῦ 1897. (Χειροκροτήματα).

§70ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εὖγε, εὖγε.

§71Χ. ΠΩΛΟΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ σάπιο αὐτὸ περιβάλλον, κύριοι Βουλευταί, τὸ ὁποῖον ἑδρεύει κυρίως εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καὶ τότε ἔθηκεν εἰς τὸ στόμα τοῦ Βασιλέως τὰς λέξεις «θὰ τεθῶ ἐπὶ κεφαλῆς 300,000 Ἑλλήνων καὶ θὰ βαδίσω κατὰ τῆς Κωνσταντινουπόλεως», λέξεις αἱ ὁποῖαι ἐλέχθησαν δυστυχῶς εἰς ἀνταποκριτὴν ξένου δημοσιογραφικοῦ ὀργάνου. Καὶ ὅμως τί συνέβη; Ὄχι μόνον δὲν ἐτέθη ὁ Βασιλεὺς ἐπὶ κεφαλῆς 300,000, ἀλλ’ ὡδήγησεν εἰς τὰ σύνορα τὸν Ἑλληνικὸν στρατὸν ἀσύντακτον, καί, ἀντὶ νὰ βαδίσωμεν κατὰ τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ἐβαδίσαμεν κατὰ τῆς Λαμίας, καὶ ἐτέθη ἡ τιμὴ τοῦ Ἕλληνος ὑπὸ τοὺς πόδας τοῦ Τούρκου στρατιώτου. (Εὖγε! εὖγε, καὶ χειροκροτήματα ἔκ τε τῆς αἰθούσης καὶ τῶν ἀκροατηρίων). Καὶ σήμερον, Κύριοι, ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρωθυπουργὸς δι’ ἐπισήμου ἀνακοινωθέντος ἔθηκεν εἰς τὸ στόμα τοῦ Βασιλέως τὰς λέξεις, ὅτι τίθεται ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ ἀνορθωτικοῦ ἀγῶνος. Ἄς προσέξωμεν μὴ θέτοντες τὸν ἀγῶνα τοῦτον τὸν ἀνορθωτικὸν καὶ πάλιν ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν τῆς διαβεβλημένης καὶ πεπλανημένης κοινῆς γνώμης ἔχωμεν καὶ πάλιν τ’ ἀποτελέσματα τοῦ 1897. Ἄς προσέξωμεν, ἵνα μὴ ἴδωμεν τὸν ἀγῶνα αὐτὸν μετατρεπόμενον εἰς καθαρὰν δημοκοπίαν, ἡ ὁποία βεβαίως δὲν θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ σκοποῦ, δι’ ὃν ἐξελέγημεν. Ἀλλ’ ἤθελον νὰ μάθω ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργόν: ὅταν θὰ παύσῃ νὰ εἶναι ὁ περιβεβλημένος τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Στέμματος, ἐὰν τὴν αὔριον δὲν εἶναι ὁ Πρωθυπουργός, ὁ πρῶτος Σύμβουλος τοῦ Στέμματος, ἤθελον νὰ μάθω παρ’ αὐτοῦ ποῖος θὰ εἶναι ὁ ἀρχηγὸς τοῦ ἀνορθωτικοῦ ἀγῶνος, αὐτὸς ἢ ὁ Βασιλεύς; Ἂς ἀφήσωμεν λοιπὸν τὰ πράγματα εἰς τὴν ἀληθῆ των θέσιν, ἂς ἀφήσωμεν τὴν ἀλήθειαν καὶ τὸ συμφέρον τοῦ ἔθνους νὰ μᾶς ὁδηγήσωσιν, ἀγαπητὲ συμπολῖτα, εἰς τὰς πράξεις μας. Δὲν πρέπει νὰ ζητῆτε ψῆφον ἐμπιστοσύνης μετ’ ἐπιμονῆς ἀπὸ τὸ Σῶμα τοῦτο, ἀφοῦ γνωρίζετε ὅτι θετικὰς δυνάμεις, δυνάμεις ἀριθμητικὰς δὲν ἔχετε, πρέπει νὰ ζητῆτε ψῆφον ἀνοχῆς (εὖγε, εὖγε). Ἔπρεπε μὲ ὅλην τὴν εἰλικρίνειαν νὰ ζητήσητε τὴν συνεργασίαν πάντων τῶν ἀντιπροσώπων, ὅπως πράγματι φθάσωμεν εἰς τὸ αἴσιον τέρμα τοῦ ἀνορθωτικοῦ ἡμῶν ἀγῶνος (χειροκροτήματα παρατεταμένα). Αἱ ἐπιβολαὶ δὲν δύνανται νὰ ὠφελήσωσι. Θὰ προκαλέσωσιν ἀντίδρασιν, ἡ δὲ ἀντίδρασις ἀναμφισβητήτως θὰ ἔχῃ ὀλέθρια ἀποτελέσματα. Τοσούτῳ μᾶλλον εἶσθε ὑποχρεωμένος νὰ ζητῆτε ψῆφον ἀνοχῆς παρὰ τῆς Βουλῆς, διότι ἐπαρουσιάσθητε ἐνώπιον αὐτῆς ἄνευ προγράμματος. (Εὖγε, εὖγε). Ἐπαρουσιάσθητε ὄχι μόνον ἄνευ προγράμματος διοικητικοῦ, ἀλλ’ ἀκόμη καὶ ἄνευ προγράμματος ἀναθεωρητικοῦ. Δὲν γνωρίζομεν μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς, ἀξιότιμε συμπατριῶτα, ποία εἶναι ἡ γνώμη σας οὐδὲ περὶ αὐτῶν τῶν ἀναθεωρητέων διατάξεων. Πῶς ἔχετε λοιπὸν τὴν ἀξίωσιν νὰ σᾶς περιβάλωμεν μὲ ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην, ἀφοῦ δὲν γνωρίζομεν ποῖαι εἶναι αἱ ἀρχαὶ ὑμῶν; (Χειροκροτήματα ἔκ τε τῆς αἰθούσης καὶ τῶν ἀκροατηρίων). Δὲν εἶναι, κύριε συνάδελφε, ἀξιοθρήνητον προηγούμενον νὰ ἐπανέλθητε εἰς ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἤδη εἶναι λελυμένον; Καὶ ἐπεθύμουν νὰ μάθω ἀπὸ τοὺς πολυπείρους παρακαθημένους ἐν τῷ συνεδρίῳ τούτῳ, ἄν ποτε συνέβη, ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ἐλθὸν εἰς ψηφοφορίαν καὶ διακοπὲν ἕνεκα ἐλλείψεως ἀπαρτίας, νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸ Κοινοβούλιον καὶ νὰ τεθῇ πάλιν εἰς ψηφοφορίαν. Πανταχοῦ ἡ ἔλλειψις ἀπαρτίας θεωρεῖται ἔλλειψις ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Τὸ ἐναντίον θὰ ἐδημιούργει προηγούμενον λίαν ἐπικίνδυνον διὰ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ Σώματος τούτου.

§72ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Συνέβη καὶ ἄλλοτε.

§73Χ. ΠΩΛΟΓΕΩΡΓΗΣ. Ἠρώτησα πολλούς, καὶ ἐν τούτοις οὐδεὶς ἠδυνήθη νὰ μοὶ δώσῃ τὴν πληροφορίαν αὐτήν. Θὰ ἦτο μάλιστα ἥκιστα ἐποικοδομητικὸν διὰ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν ἀξίωσιν ὅτι ἡγεῖται τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, νὰ ἔρχηται νὰ ἐγκαινίζῃ τὰ πρῶτα κυβερνητικὰ αὐτοῦ βήματα μὲ τὴν τοιαύτην παραβίασιν τῆς θελήσεως τῶν ἀντιπροσώπων. (Εὖγε, εὖγε, καὶ χειροκροτήματα). Ἐξετιμήσατε δεόντως τὴν θέλησιν τοῦ Σώματος τούτου κατὰ τὴν συνεδρίασιν τοῦ Σαββάτου. Διατί ἔρχεσθε πάλιν νὰ ζητῆτε ψῆφον ἐμπιστοσύνης, τὴν ὁποίαν δὲν ἐλάβετε, τὴν ὁποίαν τὸ Σῶμα τοῦτο σᾶς ἀρνεῖται κατὰ τὰς ἀξιώσεις σας, τὰς ἐπιβλητικὰς καὶ ἀδικαιολογήτους; Ἐγὼ τοὐλάχιστον οὔτε ψῆφον δύναμαι νὰ σᾶς δώσω, οὔτε δύναμαι νὰ φαντασθῶ, ὅτι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐλύθη ἤδη ἀμετακλήτως, ἐπανερχόμενον εἰς τὴν ψῆφον τοῦ Σώματος ἀντικοινοβουλευτικώτατα ἐν ὀνόματι τοῦ Βασιλέως θὰ δυνηθῇ νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν θέλησιν τῶν κ. ἀντιπροσώπων. Ἑπόμενος τούτοις θὰ δώσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν ψῆφον μαύρην (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν ἀκροατηρίων).

§74Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπίστευον, Κύριοι, ὅτι μετὰ τὰς ὀλίγας λέξεις, τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ἀρχομένης τῆς συνεδριάσεως, θὰ προέβαινεν ἀμέσως ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἐπανάληψιν τῆς ψηφοφορίας ἄνευ ἄλλης συζητήσεως. Ἡ ἐπανάληψις τῆς ψηφοφορίας ἐνεδεικνύετο, διότι τὸ ζήτημα, ἂν ἡ Κυβέρνησις αὕτη χαίρει τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς, δὲν ἐλύθη. Ἡ προχθεσινὴ ψηφοφορία παρέσχε τὴν ἔνδειξιν, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐκδηλοῖ ἐμπιστοσύνην ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἂν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὀρθῶς πράττων, ἔκρινεν ὅτι ἡ ἐνδειχθεῖσα πληροφορία ὑπὲρ τῆς προτάσεως δὲν ἦτο ἀρκοῦσα καὶ ὅτι ἐπεβάλλετο αὐτῷ νὰ δείξῃ, ὅτι ποιεῖται περὶ πολλοῦ τὴν φιλοτιμίαν του καὶ τῆς Βουλῆς τὴν θέσιν, καὶ ἔσπευσε νὰ λάβῃ τὴν πρὸς τὰ Ἄνω, δικαιοῦται ὅμως ἡ Βουλὴ νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ ψηφοφορία ἡ ματαιωθεῖσα ἐνέδειξε προτίμησιν παραδοχῆς τῆς προτάσεως περὶ ἐμπιστοσύνης. Ἡ ἐπανάληψις λοιπὸν τῆς ψηφοφορίας ἐνεδεικνύετο. Δὲν ἐξετάζω ἂν ἐν διαλόγῳ τοῦ Πρωθυπουργοῦ μετὰ τοῦ ἀνευθύνου Ἄρχοντος ὑπεδείχθη ὅτι πρέπει νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία. Ἡ ὑπόδειξις αὕτη κατ’ οὐδὲν δεσμεύει τὴν Βουλὴν οὔτε τὴν ἐπηρεάζει, καὶ ἄν, Κύριοι, ἡ Βουλή, ὀρθῶς πράττουσα καὶ ἀνεξαρτήτως σκεπτομένη, δὲν ἐπηρεάζεται ἀπὸ τὸν διάλογον ἐκεῖνον, πολὺ ὀλιγώτερον ἐπηρεάζεται ἀπὸ τὰς ἐνθουσιώδεις διαδηλώσεις τῶν συμπολιτῶν μας ὑπὲρ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ λέγων δὲν ἐπηρεάζεται δὲν ἐννοῶ ὅτι ἀποδοκιμάζω τὰς διαδηλώσεις ταύτας. Εἰς τὰς ἐλευθέρας Πολιτείας δικαίωμα ἔχουσιν οἱ πολῖται νὰ διαδηλῶσι τὰ φρονήματα αὐτῶν εἴτε εὐμενῆ εἴτε δυσμενῆ πρὸς τοὺς κυβερνῶντας τὴν χώραν· δικαίωμα τῶν ὁμάδων εἶναι νὰ διαδηλῶσι τὰ αἰσθήματά των. Τὰς διαδηλώσεις ταύτας πρέπει νὰ ἀποδεχώμεθα ὡς ἐκδήλωσιν τῆς θελήσεως τῶν συμπολιτῶν, εἰς ἡμᾶς δ’ ἀπόκειται νὰ κρίνωμεν ἐλευθέρως ἂν ἔχομεν πρὸ ἡμῶν μεμονωμένων ἀτόμων τὴν γνώμην, ἢ τὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ ἀναλόγως νὰ σταθμίσωμεν τὴν γνώμην μας καὶ τὴν ψῆφόν μας, ἀλλὰ δὲν ἀποτελοῦσιν ἐπιβολήν, πολλῷ δ’ ἧττον ἐκβίασιν, ὅπως δὲν γνωρίζω πῶς ἔσχε τὴν ἀτυχῆ ἔμπνευσιν νὰ εἴπῃ τις τῶν κ. κ. προλαλησάντων. Ἐνδείκνυται, Κύριοι, φρονῶ, ἡ ἐπανάληψις τῆς ψηφοφορίας, ἐνδείκνυται δέ, ἵνα εἴπῃ ἐν νομίμῳ ἀπαρτίᾳ ἡ Βουλὴ τὴν γνώμην της ἐπὶ τῆς προτάσεως. Ἐλεύθερος εἶναι, Κύριοι, ἕκαστος νὰ ψηφίσῃ κατὰ τὴν ἑαυτοῦ συνείδησιν· τὸ ἐπ’ ἐμοὶ θὰ δώσω ψῆφον ἐμπιστοσύνης ἀνεπιφύλακτον πρὸς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν διὰ δύο λόγους· πρῶτον, διότι ἀντιπρόσωπος ὢν τῶν συμπολιτῶν μου ἐδῶ ἔχω καθῆκον πρώτιστον νὰ συντελέσω εἰς τὸ νὰ ἀποκτήσῃ ὁ τόπος μου μίαν Κυβέρνησιν. Ὅτε δὲ βλέπω ὑπὸ τοὺς ὅρους, ὑφ’ οὓς διατελοῦμεν, ὅτι δὲν δύναται—ὅπως ἐγὼ τοὐλάχιστον ἀντιλαμβάνομαι καὶ ὅπως ἀπέδειξαν τὰ γεγονότα τῶν τελευταίων ἡμερῶν—ν’ ἀποκτήσῃ ὁ τόπος ἄλλην Κυβέρνησιν ἐκτὸς τῆς παρούσης, νομίζω ὅτι ἔχω ἐπιβεβλημένον καθῆκον νὰ ἐνισχύσω τὴν Κυβέρνησιν ταύτην διὰ τῆς ψήφου μου. Ἀλλ’ ἔχω ἕτερον λόγον, τὸν ὁποῖον, ἐλπίζω, θὰ συμμερισθῇ ἡ Βουλή, διὰ τὸν ὁποῖον θὰ δώσω ψῆφον ἐμπιστοσύνης ὑπὲρ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Ἐκακίσθη, Κύριοι, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅτι ἐγωιστικῶς δὲν ἠρκέσθη εἰς ψῆφον ἀνοχῆς τοῦ Κοινοβουλίου. Ναί, Κύριοι, ἡ ἱστορία ἡ κοινοβουλευτικὴ τῶν Κρατῶν διδάσκει, ὅτι πολλάκις Πρωθυπουργοὶ ἠρκέσθησαν εἰς ψῆφον ἀνοχῆς καὶ ἐκυβέρνησαν μετὰ τοιαύτην ψῆφον τὸ Κράτος αὐτῶν, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τὴν ὥραν ταύτην, ὑφ’ οὓς ὅρους ἦλθεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ὑφ’ ἃς περιστάσεις διατελεῖ τὸ Κράτος ἡμῶν, ψῆφος ἀνοχῆς δὲν ἐπιτρέπεται, ψῆφος ἀνοχῆς σημαίνει ψῆφον ἐλλείψεως ἐμπιστοσύνης. Πῶς, κύριε Πρωθυπουργέ, θὰ δεχθῆτε ψῆφον ἀνοχῆς καὶ θὰ ἀντιμετωπίσητε μὲ τὸ πενιχρὸν αὐτὸ ἐφόδιον τὰς ποικίλας περιπετείας, ἐνώπιον τῶν ὁποίων εὑρίσκεσθε; Διὰ τοῦτο, Κύριοι, κατὰ μείζονα λόγον δίδω ψῆφον ἐμπιστοσύνης, καὶ συγχαίρω τὸν κ. Πρωθυπουργόν, διότι, καίτοι ἡγεῖται μικρᾶς σχετικῶς ὁμάδος ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἔσχε τὸ θάρρος, ὡς ἀρχηγὸς τῆς μικρᾶς αὐτῆς ὁμάδος, νὰ εἴπῃ πρὸς τὰς μεγάλας ὁμάδας τοῦ Σώματος τούτου: Κύριοι, ἐμπιστευθῆτέ με ἄνευ ἐπιφυλάξεως νὰ κυβερνήσω κατὰ τὸ διάστημα αὐτό, κατὰ τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ διευθύνω ἐδῶ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, νὰ κυβερνήσω τὸ Κράτος· δὲν θέλω ψῆφον ἀνοχῆς, διότι δὲν θεωρῶ ταύτην συμβιβαζομένην πρὸς τὰς παρούσας περιστάσεις καὶ τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου. Διὰ τὸ θάρρος τοῦτο τῆς πολιτικῆς του νομίζω ὅτι πρέπει νὰ συγχαρῶμεν τὸν κ. Πρωθυπουργόν.

§75ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ.....

§76Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. συνάδελφος εἶπε λέξιν, ἡ ὁποία δὲν ἁρμόζει εἰς ἐκεῖνον, πρὸς τὸν ὁποῖον ἀποτείνεται. Δὲν συνήθισα ποτὲ νὰ θυμιάζω κανένα, διότι φρονῶ ὅτι, ὅσον καὶ ἂν ἐκπληροῖ τις τὸ καθῆκόν του ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου εὐόρκως, δὲν ἐκπληροῖ ἄλλο παρὰ τὸ καθῆκόν του. Ἐγώ, Κύριοι, ὡς μέλος τοῦ Συνεδρίου τούτου καὶ ὡς Ἕλλην συγχαίρω πάντα πολιτικόν, ὁ ὁποῖος ἔχει τὸ θάρρος τῆς γνώμης του, ἔχει τὸ θάρρος νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰς ἐναντιότητας τῶν περιστάσεων. Ἐάν, δέ, Κύριοι, τὸ θάρρος τοῦτο ἐχαρακτήριζε πάντοτε εἰς τοὺς παρῳχημένους χρόνους τοὺς ἡγέτας τοῦ Κράτους ἡμῶν, δὲν θὰ περιέπιπτε τοῦτο ἀπὸ παραπατήματος εἰς παραπάτημα, καὶ δὲν θὰ ἐθρηνοῦμεν σήμερον ἀποτελέσματα, τῶν ὁποίων τὴν ἐπανόρθωσιν ἀγωνίζεται τώρα καὶ ἐπιποθεῖ νὰ ἐπιτύχῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαός (χειροκροτήματα). Διὰ τὸ θάρρος τοῦτο, μὲ τὸ ὁποῖον ἦλθεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ἐζήτησεν ἀνεπιφύλακτον τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς, διὰ τοῦτο......

§77ΕΥΣΤ. ΒΕΡΡΟΙΩΤΗΣ. Ἐλησμονήσατε τὸν Τρικούπην;

§78Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς εἴπετε; Δὲν ἤκουσα τί εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος. Διέκρινα ὅμως τὴν τελευταίαν λέξιν, ἤτοι τὸ ὄνομα τοῦ ἀειμνήστου ἐκ Μεσολογγίου πολιτευτοῦ. Σᾶς λέγω λοιπόν, ὅτι δὲν θὰ ἠνείχετο ποτέ, κύριε συνάδελφε, ψῆφον ἀνοχῆς ὁ Χαρίλαος Τρικούπης.

§79Ν. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε;

§80Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ μὴ μὲ διακόπτητε· αἱ διακοπαὶ παρέχουσι μὲν εἰς ἐμὲ τὴν εὐχαρίστησιν νὰ διαλέγωμαι μετὰ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, ἀλλὰ παρελκύουσι τὴν συζήτησιν, καθ’ ἣν ὥραν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ εἴμεθα συντομώτατοι. Ἀνελθὼν τὸ βῆμα τοῦτο δὲν ἐπίστευον ὅτι θὰ ἀπησχόλουν τὴν Βουλὴν ἐπὶ τόσας στιγμάς, ὅσας ἤδη τὴν ἀπασχολῶ. Φρονῶ ὅτι ἐδικαιολόγησα τὴν ψῆφόν μου καὶ ἐλπίζω ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ δώσῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα ἐξασφαλίσῃ εἰς τὸν τόπον μίαν μόνιμον Κυβέρνησιν, καὶ διὰ νὰ δείξῃ ἡ Βουλὴ ὅτι ἐπιβραβεύει τὸ θάρρος αὐτὸ τὸ πολιτικόν, ὅπερ τὰ ἄριστα προοιωνίζει διὰ τὴν πατρίδα.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ Λογιστικοῦ τῆς Βουλῆς ὑπέβαλε τὴν ἀπόφασίν της. Ὑπάρχει ἀντίρρησις κατ’ αὐτῆς;

§82ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ζήτημα ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ δεχθῇ ὑπευθύνως οἱανδήποτε ἄλλην συζήτησιν.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι συζήτησις.

§84ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Προκαλεῖτε ἀπόφασιν;

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ ἂν ἔχει ἀντίρρησιν ἡ Βουλή.

§86ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δηλαδὴ προκαλεῖτε ἀπόφασιν. Ὑποθέτω ὅτι δὲν σοβαρεύεται τὸ Προεδρεῖον.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶπον ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ Λογιστικοῦ τῆς Βουλῆς ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της. Ἐρωτῶ: ὑπάρχει ἀντίρρησις;

§88ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ἀναγραφῇ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε νὰ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον;

§90ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ καθόλου οἱανδήποτε συζήτησιν, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ἐκκρεμὲς ζήτημα ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν.

§91Κ. ΓΙΟΛΔΑΣΗΣ. Καίτοι, κύριοι ἀντιπρόσωποι, ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ὁ Βουλευτὴς δὲν ὑποχρεοῦται νὰ δικαιολογῇ τὴν ψῆφόν του, οὐχ ἧττον, ἐπειδὴ συνέπεσε κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίαν νὰ ἀπουσιάζω τῆς Βουλῆς, διότι κατοικῶν εἰς τὸν Πειραιᾶ ἀπῆλθον μὲ τὴν τελευταίαν ἁμαξοστοιχίαν, καὶ ἐπειδὴ ὡς ἐκ τούτου πιθανὸν νὰ ἐθεωρήθη, ὅτι ἀπέσχον ἀπὸ σκοποῦ τῆς συνεδριάσεως, ἵνα μὴ μετάσχω τῆς ψηφοφορίας, διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἐδικαιολόγησα τὴν ψῆφόν μου σήμερον κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως τῆς Βουλῆς. Ἀλλά, ἐπειδὴ ἡ συζήτησις ἐπεξετάθη καὶ οἱ διάφοροι ἀντιπρόσωποι παρῆλθον ὁ εἷς μετὰ τὸν ἄλλον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἐκτενέστατα ἐδικαιολόγησαν τὴν ψῆφόν των, φρονῶ ὅτι ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δηλώσω πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι, μετὰ τὴν δήλωσιν τὴν ῥητὴν καὶ κατηγορηματικὴν ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ χαρακτηρισμοῦ τοῦ Σώματος θὰ ἐξακολουθήσῃ, θὰ δώσω ψῆφον ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διότι θεωρῶ, ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ ἀξιοτίμου συμπολίτου μου κ. Βενιζέλου εἶναι ἡ ἐνδεδειγμένη ὑπὸ τῶν περιστάσεων. Καὶ εἶπον ὅτι θὰ ἦτο περιττὸν νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου, διότι εἶναι γνωστὴ ἀπὸ μακροῦ χρόνου ἡ πορεία μου. Γνωρίζει πρώτιστα πάντων ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι πολλάκις ὑπεστήριξα τὰς ἀρχὰς αὐτοῦ, ὅτι ἤμην παρὰ τὸ πλευρόν του εἰς τὸ Θέρισον, καὶ πρῶτος ἐγώ, ὅτε ἦλθεν εἰς τὴν πρωτεύουσαν, τὸν ἐδεξιώθην. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τοῦ χαρακτηρισμοῦ τοῦ Σώματος μὲ ἀπεμάκρυνεν ἀπ’ αὐτοῦ κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας, καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου δηλῶ καὶ πάλιν ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι διίσταμαι πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν, διότι φρονῶ, ὅτι τὸ Σῶμα τοῦτο εἶναι καθαρῶς συντακτικόν, καὶ διότι δὲν ἐτηρήθη τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ καὶ διότι τοιοῦτον τὸ ἠθέλησεν ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Ἀλλά, ἐπειδὴ μοὶ ἐδόθη ἡ εὐκαιρία νὰ ἀνέλθω τὸ βῆμα τοῦτο, εἶμαι ἠναγκασμένος καὶ πάλιν νὰ τονίσω, ὅτι ἀντίκεινται εἰς τὴν ἀλήθειαν τὰ λεχθέντα οὐ μόνον ὑπὸ τοῦ κ. Καραϊσκάκη, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων ῥητόρων περὶ τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος ἐξεδήλωσε χθὲς τὸ φρόνημά του ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ λαός, ὁ ὁποῖος ἀπετέλεσε τὸ χθεσινὸν παμμέγιστον συλλαλητήριον, εἶναι ὁ λαὸς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἀνέδειξεν ἡμᾶς Βουλευτὰς κατὰ τὴν 8ην Αὐγούστου, εἶναι ὁ λαὸς ὁ ἀνεπηρέαστος, ὁ ἐλεύθερος λαός, συνεπῶς δὲ δὲν εἶναι ὁ λαὸς αὐτὸς λαὸς σάπιος, ὡς ἀπεκλήθη πρὸ ὀλίγου, ἤτοι ὁ λαὸς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἠνείχετο ἐπὶ τόσα ἔτη τὴν ὀλιγαρχίαν τῶν κομμάτων.

§92ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὁ ἴδιος εἶναι.

§93Λ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Δὲν μᾶς ἀνέδειξεν ἡμᾶς;

§94Κ. ΓΙΟΛΔΑΣΗΣ. Ὁ λαὸς σήμερον εἶναι εἰς τὴν περιωπὴν αὑτοῦ ἀπελευθερωθεὶς ἀπὸ τὸν ζυγὸν τῶν κομμάτων. Συνησθάνθη τὰ δικαιώματά του καὶ εἶναι ὕβρις τὸ λεγόμενον ὅτι εἶναι σάπιος ὁ λαὸς αὐτός, ὁ ὁποῖος μετὰ τόσης παρρησίας ἐκδηλοῖ τὴν γνώμην του.

§95Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον τὸν λαὸν σάπιον, ἀλλὰ τὸ περιβάλλον.

§96Κ. ΓΙΟΛΔΑΣΗΣ. Καὶ ἀπὸ ποίους ἀποτελεῖται τὸ περιβάλλον;

§97Χ. ΠΩΛΟΓΕΩΡΓΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. συνάδελφον, ἂν θέλῃ, νὰ ἑρμηνεύῃ τοὺς λόγους μου, ὄχι ὅμως καὶ νὰ τοὺς παρερμηνεύῃ.

§98Α. ΠΕΤΡΟΜΑΝΙΑΤΗΣ. Φρονῶ, Κύριοι, ὅτι ὅσοι ἐκ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων κατέκριναν τὴν ἐπίδρασιν τῆς κοινῆς γνώμης ἀγνοοῦσιν αὐτὴν τὴν Ἱστορίαν, διότι πάντοτε εἰς τὰς Συνελεύσεις, αἱ ὁποῖαι καλοῦνται εἰς ἐξαιρετικὰς καὶ μεγάλας περιστάσεις, πάντοτε ἔχει μεγάλην ἐπίδρασιν ἡ κοινὴ γνώμη, οὐδέποτε δ’ αἱ Συνελεύσεις αὗται ἠδυνήθησαν νὰ ἀκολουθήσωσι τὰ προγεγραμμένα ὅρια, τὰ ὁποῖα εἶχον καθορίσει ἀρχικῶς. Ὅτε κατὰ τὸ 1759 συνῆλθεν ἡ μεγάλη Σύνοδος τῶν τάξεων ἐν Γαλλίᾳ, ὅπως κανονίσῃ τὰ κακῶς ἔχοντα οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, δὲν περιωρίσθη ἁπλῶς εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, ἀλλ’ ὑπερέβη τὰ ὅρια αὐτῆς, καὶ διατελοῦσα ὑπὸ τὸ κράτος τῶν πολιτικῶν καὶ φιλοσοφικῶν ἰδεῶν τοῦ αἰῶνος, ἀφοῦ περιέβαλεν ἑαυτὴν διὰ τοῦ κύρους τῆς ἐθνικῆς κυριαρχίας, διωργάνωσε τὸ Γαλλικὸν ἔθνος ἐπὶ νέων ὅλως βάσεων, καὶ καθιέρωσε τὴν συνταγματικὴν μοναρχίαν. Οὐδέποτε λοιπὸν ὑπῆρξε περίστασις, καθ’ ἣν αἱ Συνελεύσεις δὲν ὑπέστησαν τὴν ἐπίδρασιν τῆς κοινῆς γνώμης. Ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη, Κύριοι, νὰ δανεισθῶ παραδείγματα ἐκ τῆς Ἱστορίας τῶν ἄλλων ἐθνῶν, ἐνῷ ταῦτα διδάσκουσιν οἱ πρόγονοι ἡμῶν; Ἐὰν ἀναδιφήσωμεν τὴν Ἱστορίαν, θὰ ἴδωμεν ὅτι οἱ πρόγονοι ἡμῶν εἶχον νόμον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ ἀδιαφορία τῶν πολιτῶν ἐτιμωρεῖτο· εἶχον νόμον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐθεωρεῖτο ἄτιμος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος «ἐν στάσει μηδέτερος τῶν μερίδων γενόμενος» δὲν ἐνδιεφέρετο ὑπὲρ τῶν κοινῶν συμφερόντων. Καὶ σήμερον λοιπὸν ἡ μέριμνα τῶν πολιτῶν ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς Πολιτείας δὲν ἀποτελεῖ εὐχάριστον φαινόμενον; Τὸ ἐνδιαφέρον σήμερον τῶν πολιτῶν, οἱ ὁποῖοι παρακολουθοῦσι μετὰ μεγάλης συγκινήσεως τὰς ἐργασίας ἡμῶν, ζητοῦμεν νὰ τὸ μειώσωμεν; Νομίζω ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει πρὸ παντὸς νὰ τονίσω, εἶναι τοῦτο, ὅτι ὁ λαὸς παρακολουθεῖ μετὰ μεγάλου ἐνδιαφέροντος τὰς ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως, καὶ αὐτὸ εἶναι σημεῖον εὐοίωνον, διότι ἀποδεικνύει, ὅτι ὁ λαὸς αἰσθάνεται καὶ ἀναγνωρίζει τὴν ἀνάγκην τῆς ἀνορθώσεως καὶ τῆς βελτιώσεως τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν πραγμάτων. Ἐάν, Κύριοι, αἱ Συντεχνίαι, ἐὰν οἱ ἐμπορικοὶ Σύλλογοι, ἐὰν τὰ Σωματεῖα πάντα, ἐὰν ὁ κόσμος ὅλος δὲν εἶναι λαός, τότε ἐρωτῶ ποῖος εἶναι ὁ λαός; Καὶ ἐὰν ὁ λαὸς οὗτος, ὃν σᾶς ἀνέφερα, δὲν εἶναι κατάλληλος νὰ μεριμνήσῃ μετ’ ἐνδιαφέροντος περὶ τῶν ἔργων τῆς Συνελεύσεως, ποῖος πρέπει νὰ ἐνδιαφέρηται; Ὅτε κατὰ τὸ 1864 συνῆλθεν ἡ Συνέλευσις, ἵνα συντάξῃ τὸ πολίτευμα ἡμῶν, μετὰ τὴν ἔξωσιν τοῦ τότε Βασιλέως, Συντακτικὴ οὖσα, ἠναγκάσθη νὰ τερματίσῃ τὰ ἔργα αὐτῆς, τὰ ὁποῖα ἐπὶ μακρὸν παρετείνοντο ἕνεκα τῆς ἐπιδράσεως τῆς κοινῆς γνώμης. Καί, ἐπειδὴ ἔγινε λόγος περὶ διαλύσεως, νομίζετε, Κύριοι, ὅτι τὸ προνόμιον τῆς διαλύσεως δὲν ἐξαρτᾶται πρὸ παντὸς κατὰ μέγα μέρος ἐκ τῶν ἔργων τῆς Συνελεύσεως καὶ τῶν μελῶν αὐτῆς; Φρονῶ ὅτι, οἱοσδήποτε καὶ ἐὰν ἤθελε κριθῆ ὁ χαρακτὴρ τῆς Συνελεύσεως, εἴτε συντακτικὸς εἴτε ἀναθεωρητικός, πρὸ παντὸς ἐξαρτᾶται ἡ διάλυσις αὐτῆς ἐκ τῆς πορείας καὶ τῶν ἔργων αὐτῆς, καὶ ὅταν ἡ Συνέλευσις ἐργάζηται καλῶς, ὅταν βαδίζῃ κατ’ εὐθεῖαν πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτῆς, ὅταν εὐοδῶνται τὰ ἔργα αὐτῆς, νομίζω ὅτι καμμία δύναμις δὲν εἶναι ἱκανὴ νὰ εἴπῃ, ὅτι «δὲν πρέπει νὰ ἐργασθῆτε, διότι ἐγὼ δὲν τὸ θέλω». Ἐκ τῆς πορείας λοιπὸν τῆς Συνελεύσεως καὶ ἐκ τῆς στάσεως τῶν μελῶν αὐτῆς ἐξαρτᾶται ἡ διάλυσις αὐτῆς, ἀδιαφόρως τοῦ χαρακτῆρος αὐτῆς. Ἐπειδή, Κύριοι, ἐπίκειται ψῆφος ἐμπιστοσύνης, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου, καὶ ἐγὼ ὁ ὁποῖος ἠγωνίσθην ὑπὲρ τῶν ἀνορθωτικῶν καὶ τῆς ἀνασυντάξεως τοῦ πολιτεύματος ἰδεῶν καὶ ἦλθον εἰς ἄμεσον συνάφειαν μὲ τὴν συνείδησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ἐνωτίσθην τῶν παλμῶν καὶ τῶν πόθων αὐτοῦ, νομίζω ὅτι θὰ ἔπραττον παράλειψιν καθήκοντος καὶ δὲν θὰ ἤμην συνεπὴς εἰς τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἰδέας, ὑφ’ ἃς ἔχω ταχθῆ πρὸ πολλοῦ καὶ ὑφ’ ἃς ἐξελέγην καὶ τὰς ὁποίας σήμερον τό γε νῦν ἔχον νομίζω ὅτι ἀντιπροσωπεύει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἂν δὲν ἤθελον δώσει πλήρη, ἀκεραίαν καὶ ἀνεπιφύλακτον τὴν ἐμπιστοσύνην μου ὑπὲρ αὐτοῦ.

§99ΗΡ. ΝΕΟΦΥΤΟΣ. Κύριοι Πληρεξούσιοι, πρώτην φορὰν σήμερον λαμβάνω τὴν τιμὴν ν’ ἀνέλθω εἰς τὸ βῆμα τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου, ἀπὸ τοῦ ὁποίου πειστικὴ καὶ σθεναρὰ δέον ν’ ἀκούηται ἡ φωνὴ τῶν πολιτικῶν ῥητόρων ὑπὲρ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων καὶ τῶν δικαιωμάτων καὶ τῶν πολιτικῶν ἐλευθεριῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Πρώτην φορὰν ὁ λαὸς τῆς ἰδιαιτέρας πατρίδος μου μοὶ ἀπένειμε τὸν εὐγενῆ τίτλον τοῦ ἀντιπροσώπου καὶ μοὶ ἔδωκε τὸ δικαίωμα νὰ παρακαθίσω μεταξὺ ὑμῶν, οἵτινες ἐκπροσωπεῖτε τὴν λαϊκὴν βούλησιν καὶ τὴν ἐθνικὴν κυριαρχίαν. Καὶ εἶναι δι’ ἐμὲ ἡ στιγμὴ αὕτη στιγμὴ συγκινήσεως καὶ κατανύξεως πατριωτικῆς· διότι τὸ κτίριον τοῦτο, ἀπὸ τοῦ ὁποίου κυματίζει τὸ ἐθνικὸν ἔμβλημα, θεωρῶ ναόν, ἐν τῷ ὁποίῳ λατρεύεται ἡ πατρὶς καὶ τελεσιουργεῖται ἡ ἐθνικὴ ἰδέα. Τὸ δὲ βῆμα τοῦτο εἶναι ὁ βωμός, ἀπὸ τοῦ ὁποίου πρέπει ν’ ἀκούηται μόνον ἡ φωνὴ τῆς ἀληθείας καὶ τῆς δικαιοσύνης, ἡ φωνὴ τοῦ πατριωτισμοῦ, τοῦ καθήκοντος καὶ τῆς συνειδήσεως. Δὲν εἶχον σκοπόν, Κύριοι, ν’ ἀνέλθω τὸ βῆμα τοῦτο σήμερον· ἐπεφυλασσόμην νὰ ὁμιλήσω διὰ μακρῶν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ χαρακτηρισμοῦ τοῦ Σώματος ἀφήνων νὰ ὁμιλήσωσιν ἄλλοι πρὸ ἐμοῦ ἐμπειρότεροι καὶ ἐπιτηδειότεροι περὶ τὴν συζήτησιν καὶ ἐπίλυσιν τοιούτων πολιτειακῶν ζητημάτων, διότι τὸ ζήτημα τοῦτο θ’ ἀπασχολήσῃ τὴν Ἑλληνικὴν ἱστορίαν καὶ τὴν Ἑλληνικὴν ἐπιστήμην τοῦ μέλλοντος. Δὲν θ’ ἀνηρχόμην λοιπὸν τὸ βῆμα, ἂν μὴ ἤκουον ἀπ’ αὐτοῦ λόγους παραδόξους καὶ φράσεις, ἃς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, ἀνευλαβεῖς κατὰ τοῦ λαοῦ. Ἤκουσα ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὸν λαὸν νὰ ἐκδηλοῖ τὴν γνώμην αὐτοῦ καὶ νὰ παρακολουθῇ τὰ τελούμενα ἐν τῷ ἐθνικῷ συνεδρίῳ, πρὸς τὸ ὁποῖον εἶναι ἐστραμμένη ἡ προσοχὴ ὄχι μόνον τῶν ἐλευθέρων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἀλυτρώτων Ἑλλήνων, οἵτινες παρακολουθοῦσι μετ’ ἐνδιαφέροντος καὶ προσοχῆς, ἀλλὰ καὶ μετὰ παλμῶν καὶ ἀγωνίας τὰς ἐργασίας αὐτοῦ. Ἐλέχθη, ὅτι δὲν ἔχει δικαίωμα ὁ λαὸς νὰ ἐκδηλοῖ τὸ φρόνημα αὐτοῦ περὶ οἱουδήποτε πολιτικοῦ ζητήματος. Καὶ ἀρνεῖσθε εἰς τὸν λαὸν τὸ δικαίωμα τοῦτο, τοῦ συνέρχεσθαι, εἰς τὸν λαόν, ὅστις μᾶς ἀπέστειλεν ἐνταῦθα, παρὰ τοῦ ὁποίου ἐλάβομεν τὴν ἐντολὴν ὄχι νὰ κατατρίψωμεν τὸν χρόνον περὶ λόγους ἀγόνους, ἀλλ’ ὅπως φροντίσωμεν περὶ τῶν ὑψίστων αὐτοῦ συμφερόντων; Ἀρνεῖσθε εἰς τὸν ἐντολέα λαὸν τὸ δικαίωμα νὰ παρακολουθῇ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐντολοδόχων αὐτοῦ; Ἄγγλος ἱστορικὸς λέγει, ὅτι τὸ πολιτικὸν αὐτοῦ μεγαλεῖον ὁ ἀγγλικὸς λαὸς ὀφείλει ὄχι τόσον εἰς τοὺς θεσμοὺς καὶ τὸ Σύνταγμα, ἀλλ’ εἰς τὸ ἐνδιαφέρον καὶ εἰς τὴν προσοχήν, μετὰ τῆς ὁποίας παρακολουθεῖ οὗτος τὰς ἐργασίας τοῦ Κοινοβουλίου. Διότι ὁ ἀγγλικὸς λαός, ὡς γνωστόν, δὲν μένει ἀπαθής, ἀδιάφορος καὶ ψυχρὸς διὰ τὰ τελούμενα ἐν τῷ ἀγγλικῷ Κοινοβουλίῳ, ἀλλὰ παρακολουθεῖ αὐτά. Καὶ ἠκούσθησαν σήμερον, Κύριοι, ῥήτορες θέλοντες ν’ ἀρνηθῶσι τὸ δικαίωμα τοῦτο τοῦ λαοῦ καὶ ἀπεκάλεσαν ὄχλον αὐτόν. Ἀλλ’ ἐγώ, ὅστις ἤμην χθὲς αὐτόπτης μάρτυς τοῦ συλλαλητηρίου, δὲν εἶδον ὄχλον, ἀλλὰ τὸν λαὸν ἐκεῖνον, ὅστις παρελάσας πρὸ τῶν καλπῶν τὴν 8ην Αὐγούστου ἀπεδοκίμασε ἐπισήμως καὶ πανηγυρικῶς τὸ τέως καθεστώς· ἦτο ὁ λαός, ὅστις ἐβροντοφώνησεν, ὅτι θέλει θεμέλια νέας, ἐθνικῆς, ἀληθινῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας, ὅστις μᾶς ἔστειλεν ἐνταῦθα ὄχι βεβαίως νὰ φατριάσωμεν, ὄχι διὰ νὰ ἐξυπηρετήσωμεν κόμματα, ἀλλὰ τὰ συμφέροντα αὐτοῦ. Εἰς τὸν λαὸν τοῦτον δὲν ἀναγνωρίζουσι τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ἐπιβλέπῃ τὴν δρᾶσιν τῶν ἀντιπροσώπων αὐτοῦ εἰς ἐποχήν, καθ’ ἣν ἀπ’ αὐτῶν ἐξαρτῶνται αἱ τύχαι τοῦ ἐλευθέρου καὶ τοῦ δούλου Ἑλληνισμοῦ. Εἶμαι, κύριοι συνάδελφοι, ἐναντίον τῶν πολλῶν λόγων· διότι ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι, ὅπου ὑπάρχουσι πολλοὶ λόγοι, ἐκεῖ εἶναι ἐλάχιστα τὰ ἔργα, καὶ θὰ ἐπεθύμουν καὶ ἐνταῦθα ὀλιγωτέρους λόγους καὶ περισσότερα ἔργα. Ἐπεθύμουν, εἰ δυνατόν, ἀπ’ ἀρχῆς τοῦ συνεδρίου νὰ προβῶμεν εἰς πράγματα ῥιζικά, εἰς ζητήματα οὐσίας καὶ νὰ μὴ δαπανῶμεν χρόνον πολύτιμον ἀσχολούμενοι περὶ λέξεις, βυζαντινισμοὺς καὶ ζητήματα ἀσήμαντα. Ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Σαββάτου τὰ πράγματα ἔλαβον τροπὴν σοβαρὰν διὰ τοῦ παρεμπιπτόντως ἀναφυέντος ζητήματος τῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐμπιστοσύνης τῆς Συνελεύσεως, τὴν Κυβέρνησιν ἣν θέλει ὁ ἑλληνικὸς λαὸς καὶ ὑποδεικνύει καὶ ὑποστηρίζει ἡ κοινὴ γνώμη. Καί, ὅταν λέγωμεν λαόν, δὲν ἐννοοῦμεν μόνον τὸν λαὸν τῆς πρωτευούσης καὶ τὰς συντεχνίας, ἀλλ’ ἐννοοῦμεν ὁλόκληρον τὸν λαὸν τοῦ Κράτους, τοῦ ὁποίου εἶναι ἐκπεφρασμένη ἡ βούλησις. Εἶμαι, Κύριοι, συντακτικός, ἀλλ’ ἐκ πεποιθήσεως, διότι νομίζω, ὅτι διὰ Συντακτικῆς Ἐθνοσυνελεύσεως περιβαλλομένης μὲ τὸ κῦρος τῆς ἐθνικῆς κυριαρχίας εἶναι δυνατὸν νὰ παγιωθῇ ἔννομος πολιτειακὴ τάξις· διότι νομίζω, ὅτι αἱ ἀποφάσεις τοιούτου καὶ μόνου Σώματος θὰ εἶναι ἀπρόσβλητοι καὶ ἔγκυροι εἰς τὸ μέλλον. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἀποκλείει τοῦ νὰ ἔχω γνώμην περὶ ἀνθρώπου ὑποδεικνυομένου ὑπὸ τῶν σημερινῶν περιστάσεων ὡς τοῦ καταλληλοτέρου νὰ κυβερνήσῃ τὴν χώραν. Τοὺς περὶ διαλύσεως φόβους δὲν θεωρῶ ἐπαρκῶς δεδικαιολογημένους ἐπὶ τοῦ παρόντος· ἐφ’ ὅσον ἡ Συνέλευσις προβαίνει εἰς τὰς ἐργασίας αὐτῆς ὁμαλῶς, νομίμως καὶ ἀπροσκόπτως, οὐδεὶς φόβος διαλύσεως ὑπάρχει· διότι ὑφ’ ἃς διατελοῦμεν πολιτικὰς συνθήκας ἡ ἀδικαιολόγητος τοῦ Σώματος διάλυσις, ὁποθενδήποτε προερχομένη, ἐπάγεται εὐθύνην, ἂν ὄχι νομικήν, ἀλλ’ ἠθικὴν τοιαύτην, ἀπέναντι τῆς ἐθνικῆς συνειδήσεως καὶ τῆς Ἱστορίας, ἥτις ἐπιβάλλει καὶ βαρυτέρας ὑποχρεώσεις. Ὡς ἔχουσι σήμερον τὰ πράγματα, νομίζω ὅτι μοὶ ἐπιβάλλεται νὰ δώσω ψῆφον ἀπεριορίστου ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ἧς ἡγεῖται ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς πολιτευτής, τοῦ ὁποίου ἐπιδοκιμάζω τὴν στάσιν καὶ ἐπαινῶ τὴν εἰλικρίνειαν καὶ τὴν εὐθύτητα. Καὶ τοῦτο πράττων πέποιθα ὅτι ἐκτελῶ καθῆκον πρὸς τὴν πατρίδα καὶ ἀνταποκρίνομαι πρὸς τὸ φρόνημα τοῦ ἐκλέξαντός με λαοῦ. (Χειροκροτήματα).

§100Κ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Συμμερίζομαι πληρέστατα, κύριοι Βουλευταί, τὴν ἀντίληψιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, κληθέντος νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν, ἀπορρέουσαν ἐκ τῆς μειονοψηφίας τῆς Βουλῆς, καὶ θεωρήσαντος καθῆκον αὑτοῦ νὰ ζητήσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Σώματος, καὶ δὴ ἐμπιστοσύνην ἀνεπιφύλακτον. Τοιοῦτον καθῆκον ἦτο ἐπιβεβλημένον ὄντως εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ λόγῳ, ὡς προεῖπον, τῆς προελεύσεως αὐτῆς, ἀλλὰ καὶ λόγῳ τῶν περιστάσεων καὶ τοῦ δυσβαστάκτου ἔργου, τὸ ὁποῖον αὕτη ἀνέλαβεν. Ὑπῆρξα ἐξ ἐκείνων, οἵτινες ἐφρόνουν καὶ φρονοῦσιν, ὅτι ῥιζικὴ θεραπεία τῶν παρ’ ἡμῖν κακῶς κειμένων δὲν ἦτο δυνατὸν εὐστόχως νὰ ἐπιτευχθῇ εἰμὴ διὰ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συνταγματικοῦ ἡμῶν Χάρτου. Καὶ ἐχάρην πολύ, διότι εἰς τὰς τάξεις, τῶν ὑπὲρ τῆς ἰδέας αὐτῆς ἀγωνισαμένων προσετέθησαν καὶ πολιτευόμενοι, εἰς οὓς περιλαμβάνονται καὶ τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως. Τοιαύτας ἔχων πεποιθήσεις δὲν ἠδυνάμην κατ’ ἀκολουθίαν παρὰ ἀπόλυτον νὰ παράσχω τὴν ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν προβᾶσαν εἰς δηλώσεις, οἷαι ἐκεῖναι, ἃς ἠκούσαμεν ἐνταῦθα ἐκ στόματος τοῦ Προέδρου αὐτῆς τὴν παρελθοῦσαν Παρασκευήν. Εἶπε τότε πρὸς ἡμᾶς ἡ Κυβέρνησις, ἐμφανιζομένη πρὸ τοῦ Σώματος, ὅτι πρώτιστον καθῆκον αὑτῆς ἡγεῖται νὰ μετέλθῃ τοιαύτην διοικητικὴν πολιτικήν, ὥστε νὰ ἐκλείψωσι τὰ τελευταῖα ἴχνη τῶν ἀνωμαλιῶν τοῦ παρελθόντος ἔτους. Προσέθηκεν ἐπίσης, ὅτι μέλημα αὐτῆς ἔσεται πρὸς τούτοις νὰ παρακολουθήσῃ τὰς ἐργασίας τοῦ Συνεδρίου τούτου ἐπὶ τῷ τέλει, ὅπως προβῶσιν αὗται ἀπροσκόπτως καὶ ἐπέλθῃ ὅσον ἔνεστι τάχιον τὸ αἴσιον τέρμα αὐτῶν. Εἶπε δ’ ἐπὶ πλέον ἡ Κυβέρνησις, ὅτι θέλει μετέλθει εἰρηνικὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν. Πρὸς τοιαύτας δηλώσεις ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι οὐδὲν εἶχον νὰ ἀντείπω καὶ οὐδὲν ἀντέλεξα, νομίζω δὲ ὅτι καὶ πάντες ὅσοι μετ’ ἐμοῦ φρονοῦσιν, ὅτι ὄντως ἐκ τοῦ ἔργου τοῦ συνεδρίου τούτου πολλὰ τὰ καλὰ ἀναμένονται διὰ τὸν πολιτικὸν ἡμῶν βίον, ἀμέριστον καὶ ἀνεπιφύλακτον ὀφείλουσι πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἐμπιστοσύνην αὑτῶν. Ἐρωτᾶται δ’ ὅμως, μὴ αἱ δηλώσεις, ἃς συμπληρωτικῶς ἐποιήσατο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατὰ τὴν συνεδρίασιν τοῦ παρελθόντος Σαββάτου, εἰσὶ τοιούτου χαρακτῆρος, ὥστε νὰ κλονίσωσι τὴν ἐμπιστοσύνην ἐπὶ τὰς δηλώσεις τῆς πρώτης ἡμέρας. Ὅπως ἐπὶ τούτου σαφῆ γνώμην ἔχωμεν, δέον ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς τὸ αἴτιον, ὅπερ παρεκίνησε τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ συμπληρώσῃ τὰς δηλώσεις αὑτοῦ. Προῆλθε τοῦτο ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος Βουλευτοῦ, ὅστις παρελθὼν ἐπὶ τοῦ βήματος ἐνόησεν οὐ μόνον τὸν χαρακτῆρα τοῦ Σώματος τούτου γενικῶς νὰ διαμφισβητήσῃ, συνεχίζων τὴν διακοπεῖσαν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ χαρακτηρισμοῦ τοῦ συνεδρίου ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ νὰ προσθέσῃ, ὅτι, καὶ ἂν Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ καὶ οὐχὶ Συντακτικὴ Συνέλευσις ὑποτεθῇ τὸ Σῶμα τοῦτο, πάλιν δὲν ὑπόκειται εἰς τὴν προνομίαν τῆς διαλύσεως. Ἐρωτῶ, ἂν ἡ γνώμη αὕτη, ἔστω καὶ ἀπορρέουσα παρ’ ἀνδρὸς τῆς περιωπῆς τοῦ Βουλευτοῦ ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος, ὅστις παρ’ ὅλην τὴν μετριόφρονα γλῶσσαν, ἣν μετῆλθεν ἐντεῦθεν λαλήσας ὑπεράγαν ἴσως ἐπαινετικῶς περὶ ἡμῶν τῶν νεωτέρων, δὲν παύει ὢν εἷς τῶν πρώτων πολιτειολόγων τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου, ἄν, λέγω, ἡ γνώμη τοῦ κ. Εὐταξίου ἦτο τοιαύτης ὑφῆς, ὥστε ν’ ἀναγκάσῃ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν οὐ μόνον, ὡς ὤφειλε βεβαίως, ν’ ἀποκρούσῃ τὴν γνώμην ταύτην, ἀλλὰ καὶ νὰ συνδέσῃ τὸ ζήτημα, ὅπερ ἀκαδημαϊκῶς τὴν στιγμὴν ἐκείνην συνεζήτει ὁ ἀξιότιμος ἐκ Φθιώτιδος Βουλευτής, μὲ τὴν ψῆφον τῆς ἐμπιστοσύνης, ἣν ἐζήτει παρ’ ἡμῶν; Ὅτε πρὸ μηνὸς καὶ πλέον εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλήσω ἐνώπιον ὑμῶν, ἔφερα τὸν λόγον ἀκριβῶς ἐπὶ τοῦ θέματος ἐκείνου, ὅπερ ἐπιστημονικῶς ἠμφισβήτησεν ὁ κ. Βουλευτής. Εἶπον τότε πρὸς ὑμᾶς, ὅτι, οὐσιαστικῶς ἀποβλέπων εἰς τὴν διαφορὰν μεταξὺ Συντακτικῆς Συνελεύσεως καὶ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, δὲν εὕρισκον, ὡς ἐτίθεντο οὐσιαστικῶς τὰ ζητήματα, ἕτερον γνώρισμα τῆς διαφορᾶς ταύτης εἰμὴ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡ πρότασις Βουλευτῶν ἐκ Κεφαλληνίας ἔθετε τότε ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς. Διότι, ὡς ἐνθυμεῖσθε, τὸ ψήφισμα τῶν Βουλευτῶν Κεφαλληνίας ἠρνεῖτο εἰς τὸν Ἄνακτα τὸ δικαίωμα τῆς διαλύσεως τοῦ Συνεδρίου τούτου. Ἐθεώρησα τότε καὶ θεωρῶ πάντοτε, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι τοσοῦτον ἁπλοῦν, ὥστε δὲν ὑπόκειται εἰς εὔλογον ἀμφισβήτησιν. Ἤκουσα καὶ σήμερον ἔτι παρά τινος Βουλευτοῦ, ὅτι συγγραφεῖς τινες ἀρνοῦνται τὸ δικαίωμα τοῦ Βασιλέως, ὅπως διαλύῃ τὴν Ἀναθεωρητικὴν Βουλήν. Ὀφείλω δὲ νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἐν ταῖς μελέταις, ἃς ἐποιησάμην ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, οὐδαμοῦ οὐδεμίαν εὗρον γνώμην καὶ δὴ ἐπὶ τοῦ γράμματος τοῦ ἡμετέρου Συντάγματος θέτουσαν ὑπὸ ἀμφισβήτησιν τὴν ἐνάσκησιν τῆς βασιλικῆς προνομίας ἐπὶ τῶν Ἀναθεωρητικῶν Βουλῶν. Εἶναι σαφὲς τὸ γράμμα τοῦ ἡμετέρου Συντάγματος ἐν ἄρθρῳ 107, ὅπερ ὁρίζει ὅτι, ἀποφασισθείσης τῆς ἀναθεωρήσεως, διαλύεται ἡ ὑφεστῶσα Βουλὴ καὶ συγκαλεῖται μία νέα Βουλή, ἥτις ἔχει τοῦτο μόνον τὸ διάφορον τῶν προηγουμένων αὐτῆς, ὅτι ἀπαρτίζεται ἀπὸ διπλάσιον ἀριθμὸν Βουλευτῶν. Καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ τονίσω, ὅτι τοιοῦτον Σῶμα δὲν ὑπόκειται κατ’ ἀρχὴν εἰς κανόνας δικαίου συνταγματικοὺς διαφόρους ἐκείνων, τοὺς ὁποίους τίθησι τὸ ἡμέτερον Σύνταγμα εἰς τὰ σχετικὰ προηγούμενα αὐτοῦ ἄρθρα; Καί, ὅτε τὸ ἄρθρον 37 τοῦ Συντάγματος ἀπεριορίστως καὶ ἀπολύτως λέγει, ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διαλύῃ τὴν Βουλήν, διατί ἡμεῖς θὰ ἀξιώσωμεν ἰδιαιτέραν διατύπωσιν παρομοίου δικαιώματος ἐπὶ Βουλῆς οὐδεμίαν διαφορὰν ἐχούσης εἰμὴ μόνον ἐκείνην, ὡς εἶπον, ὅτι ἀπαρτίζεται ἐκ διπλασίου ἀριθμοῦ Βουλευτῶν; Δὲν νομίζω διὰ τοῦτο, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔδει οὐ μόνον νὰ ἐπεκταθῇ εἰς τὴν ἀντίκρουσιν τῆς γνώμης τοῦ κ. Βουλευτοῦ Φθιώτιδος, ἀλλ’ ἤθελε ζητήσει εἰδικῶς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοιούτου θέματος καθαρῶς ἐπιστημονικοῦ, ἀποβλέποντος βασιλικὴν προνομίαν, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἡ Βουλὴ καὶ μάλιστα τὴν στιγμὴν ταύτην οὔτε ἁρμοδιότητα ἔχει οὔτε θέσιν νὰ ἀποφανθῇ. Διὰ τοῦτο ἦτο εὔκολος ἡ παρεξήγησις ἡ συμβᾶσα μήπως τυχὸν ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς ψήφου τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς ζητουμένης παρ’ ἡμῶν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως δὲν περιλαμβάνεται μόνον ἡ θεωρητικὴ διδασκαλία, ὅτι ἡ διπλῆ Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ οὐδὲν ἕτερον εἶναι παρὰ Βουλὴ καὶ αὐτή, ὡς πᾶσα Βουλή, ὑποκειμένη εἰς τὴν προνομίαν τοῦ Στέμματος, ἀλλ’ ὅτι συνδεομένης τῆς ἐννοίας τοῦ συνταγματικῶς νομίμου μετὰ τοῦ πολιτικῶς εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις πρέποντος ζητεῖται παρ’ ἡμῶν νὰ δώσωμεν ἐμμέσως συγκατάθεσιν εἰς τὸ ὅτι ἡ παροῦσα διπλῆ Βουλὴ δέον νὰ διαλυθῇ ἢ ὅτι τοὐλάχιστον ἐνδείκνυται ἡ τοιαύτη διάλυσις. Πρὸ τοιαύτης ἀπροσδοκήτου δηλώσεως εὑρεθεὶς ἐξεπλάγην ὄντως, διότι, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς καθῆκον εἶχον νὰ μὴ καταψηφίσω τὴν Κυβέρνησιν, ἅτε μὴ ἀποσταλεὶς ἐνταῦθα ὅπως ἐν ταῖς παρούσαις περιστάσεσιν ἐν Ἀναθεωρητικῇ Βουλῇ συνεχίσω παλαιὰν πολιτικὴν τοῦ σήκω σὺ νὰ κάτσω ἐγώ, ἀφ’ ἑτέρου προεκαλούμην νὰ ἀποφανθῶ ἐπὶ βλέψεων στενῶν πολιτικῶν, αἵτινες ἀφεώρων τὸν βίον τοῦ ἡμετέρου συνεδρίου. Πρὸ τοιούτου διλήμματος εὑρεθεὶς ἐνόμισα καὶ ἐγὼ καθῆκον νὰ ἀπόσχω τῆς ψηφοφορίας κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν. Ἀφοῦ ὅμως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς σήμερον παρελθὼν ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο ἐθεώρησε καλὸν νὰ ἐμμείνῃ μὲν εἰς τὰ ὑπ’ αὐτοῦ προχθὲς λεχθέντα, ἀλλὰ συγχρόνως νὰ προσδώσῃ εἰς αὐτὰ ὁπωσδήποτε τὸν τύπον γενικότητος, διατυπώσας τὰς γνώμας αὐτοῦ ἐκείνας ὡς ἀντίληψιν ἐπὶ πολιτειακοῦ ἐν γένει ζητήματος μὴ εἰδικῶς σχετιζομένας πρὸς τὰς σημερινὰς περιστάσεις, ἠρώτησα ἐμαυτὸν ἂν ὤφειλον νὰ ἐμμείνω πάλιν εἰς τὴν ἀποχήν, εἰς ἣν προέβην κατὰ τὴν παρελθοῦσαν, ὡς εἶπον, συνεδρίασιν, ὁρμώμενος ἀπὸ τὰς ἀμφιβολίας, τὰς ὁποίας ἐξέθηκα πρὸς ὑμᾶς. Ἐμμένων εἰς τὴν γνώμην ταύτην ἐσκέφθην ὅτι, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις ἐπιδιώκουσα καθαρῶς πλέον τὴν διάλυσιν ζητεῖ καὶ τὴν ψῆφον ἡμῶν ὑπεύθυνον εἰς τοῦτο νὰ καταστήσῃ, ἀναλαμβάνω καὶ ἐγὼ διὰ τῆς ἀποχῆς μου ἢ τῆς καταψηφίσεως τὴν εὐθύνην τοῦ ἐντεῦθεν προκύψοντος πολιτειακοῦ ἀπροχωρήτου, ὅπερ θὰ ὑποδείξω ἀμέσως ὑμῖν. Μετέχω, κύριοι Βουλευταί, καὶ ἐγὼ τῆς ἀντιλήψεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι ἔθνος ὡς τὸ ἡμέτερον, διελθὸν πολλοὺς κλύδωνας, πρὸ οὐδεμιᾶς δυσχεροῦς περιστάσεως πρέπει νὰ ἀποδειλιᾷ, μετέχω δ’ ἀμερίστως τῆς πεποιθήσεως αὐτοῦ ἐπὶ τὸ μέλλον τῆς ἡμετέρας πατρίδος. Δὲν εἶμαι ἀπογοητευμένος, ἀλλ’ ἀναγνωρίζω τὰς προόδους τοῦ ἔθνους. Μολαταῦτα ἐπὶ τοῦ προκειμένου εὑρίσκομαι πρὸ ἑνός, ὡς εἶπον, πολιτειακοῦ ἀδιεξόδου δεινοτάτης μορφῆς. Ναὶ μὲν ἐκ τοῦ Συντάγματος ὑφίσταται ἀπόλυτον τὸ δικαίωμα τοῦ Βασιλέως νὰ διαλύῃ τὴν διπλῆν Βουλήν, ἀλλὰ τὸ δικαίωμα τοῦτο ἀσκούμενον ὑπὸ τὰς σημερινὰς περιστάσεις κατὰ τῆς ἐνεστώσης διπλῆς Βουλῆς φέρει ἡμᾶς ἀσφαλῶς εἰς ἀδιέξοδον. Διὰ Διαγγέλματος ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὑπὸ τοῦ Βασιλέως ἀναγνωσθέντος κατὰ τὸ τέλος τῆς παρελθούσης Περιόδου τῆς Βουλῆς ἐδόθη πανηγυρικῶς ἡ ὑπόσχεσις, ὅτι θὰ κληθῶσιν οἱ ἐκλογεῖς νὰ ἀποστείλωσιν ἐνταῦθα Βουλὴν ἐκ διπλασίου ἀριθμοῦ Βουλευτῶν, καλουμένην νὰ βουλευθῇ ἐπὶ τῶν ἀναθεωρητέων διατάξεων τοῦ Συντάγματος. Ὡς ἐξήγησα κατὰ τὴν προλαβοῦσάν μου ἀγόρευσιν, θεωρῶ, κατὰ τὴν ἐμὴν ἀντίληψιν, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὸ ἄρθρον 107 τοῦ Συντάγματος διὰ τοῦ τοιούτου Διαγγέλματος καταλύεται ἐν μέρει, τουτέστι καταλύεται ὡς πρὸς τὴν διάταξιν, ἥτις ἀπαιτεῖ πρὸς σύγκλησιν διπλῆς Βουλῆς προηγουμένην σύμφωνον ἀπόφασιν ληφθεῖσαν ὑπὸ τῆς Βουλῆς εἰς δύο συνεχεῖς Περιόδους. Δὲν καταλύει ὅμως διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἐκ διπλασίου ἀριθμοῦ Βουλευτῶν Βουλὴ καλεῖται εἰδικῶς πρὸς τοῦτο, τουτέστιν ἵνα ἀποφανθῇ ἐπὶ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος. Νομίζω δ’ ὅτι ἡμεῖς, μὴ κληθέντες ὅπως νέαν ἐπανάστασιν δημιουργήσωμεν, ἀλλὰ τοὐναντίον ὅπως τὸ ἐπαναστατικὸν καθεστὼς ἐκ τοῦ μέσου ἄρωμεν, εὕρομεν καταναλωθεῖσαν πρὸ ἡμῶν τὴν παράβασιν τοῦ ἄρθρου 107, δὲν ἔχομεν δὲ τὸ δικαίωμα, ἐπαναστατοῦντες πάλιν, νὰ ἐγκρίνωμεν ἐκ τῶν προτέρων νέαν τοιαύτην. Ἐὰν τοῦτο τὸ Συνέδριον διαλυθῇ, ποῖον Σῶμα θὰ κληθῇ; Θὰ κληθῇ ἁπλῆ ἢ διπλῆ Βουλή; Ἤκουσα παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι, ἂν τὸ Σῶμα διαλυθῇ, ἀπαραιτήτως θὰ κληθῇ διπλῆ Βουλή. Ἀλλὰ ποῖον εἶναι τὸ πολιτειακὸν ἔδαφος, τὸ ὁποῖον θὰ δημιουργηθῇ ἐκ νέων ἐκλογῶν πρὸς ἐκλογὴν διπλῆς Βουλῆς; Καὶ ἀφοῦ σήμερον, ὡς ἀνέπτυξα ἐν πλάτει κατὰ τὴν προλαβοῦσαν ἀγόρευσίν μου, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ οὐσιαστικῶς οὐδὲν ἔδαφος πρὸς κατάλυσιν τῆς καθεστηκυίας συνταγματικῆς τάξεως, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ οὐδεὶς οὐσιαστικὸς λόγος ὅπως ἡ κυριαρχία τοῦ λαοῦ ἐν ὅλῃ αὑτῆς τῇ ἐκλάμψει ἀναλάβῃ ἀπολύτως τὰ δικαιώματα αὑτῆς καταλυομένου τοῦ συνταγματικοῦ καθεστῶτος, ἐκινδυνεύσαμεν νὰ μεταστῶμεν εἰς δημιουργίαν Σώματος συντακτικοῦ, ποῖος, λέγω, δύναται νὰ ἐξασφαλίσῃ ἡμᾶς, ὅτι ἐπαναλαμβανομένων τῶν ἐκλογῶν πρὸς ἐκλογὴν δευτέρας Βουλῆς, μετὰ νέαν παράβασιν τοῦ ἄρθρου 107, καὶ αἰρομένων μάλιστα τῶν ἔστω καὶ προσωπικῶν ἐγγυήσεων, αἵτινες ὑφίσταντο ἐπὶ τῆς πορείας τοῦ ἡμετέρου Σώματος, ἐν τῇ δευτέρᾳ ταύτῃ Βουλῇ δὲν θὰ ἔλθῃ πλέον γυμνὴ ἡ κυριαρχία τοῦ λαοῦ νὰ τεθῇ ἀπρόσκοπτος ὑπεράνω πάσης βασιλικῆς προνομίας καὶ πάσης ἐν γένει διατάξεως θεμελιώδους τοῦ πολιτεύματος; Ἀλλ’ εἶναι σήμερον αἱ ἐσωτερικαὶ καὶ ἐξωτερικαὶ περιστάσεις τοιαῦται, ὥστε ἀδαῶς ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς τοὺς ἐντεῦθεν προκύψοντας κινδύνους, ἔστω καὶ πρὸς στιγμὴν ὡς ἁπλῶς ἐνδεχομένους θεωρουμένους; Κατ’ ἐμὲ μάλιστα δὲν εἶναι ἁπλῶς ἐνδεχόμενοι οἱ κίνδυνοι οὗτοι. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι εἶναι εὐχερῶς δυνατὸν νὰ νοηθῇ, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θ’ ἀποστείλῃ κατὰ πλειονοψηφίαν ἐνταῦθα μετὰ νέας ἐκλογὰς ἀντιπροσώπους, οἵτινες τὴν κυριαρχίαν τοῦ λαοῦ ἐνασκοῦντες θέλουσι θεωρήσει καταλυθεῖσαν πλέον πᾶσαν συνταγματικὴν ἔννομον τάξιν, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐσωτερικαὶ οἰκονομικαὶ καὶ διοικητικαὶ ἐν γένει συνθῆκαι, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἐξωτερικαὶ περιπέτειαι, ἀπόλυτον τὴν πολιτειακὴν ἠρεμίαν θὰ ἐπέβαλλον. Ἐγὼ τοὐλάχιστον ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, πρεσβεύων ὅτι ἐκ τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς πολλά, ὡς εἶπον, ἔχει τὸ ἡμέτερον Κράτος νὰ ἀναμείνῃ, ἀπὸ τοιαύτης δ’ ἑδραίας ἐλπίδος ἐργασθεὶς μάλιστα ἐν τῇ ἐπεξεργασίᾳ προπαρασκευαστικῆς ἐργασίας δυναμένης νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὸ Σῶμα, διστάζω νὰ ἀναλάβω διὰ τῆς ψήφου μου εὐθύνην δημιουργίας τοιούτου πολιτειακοῦ ἀδιεξόδου, οἷον τὸ ἀναπτυχθέν. Καί, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις ἀπαιτεῖ ἀνεπιφύλακτον ψῆφον, τῇ λέγω, ὅτι θὰ δώσω αὐτῇ τοιαύτην, ἀλλὰ μόνον διότι δὲν ἀποτολμῶ νὰ ἀναλάβω μετ’ αὐτῆς τὴν εὐθύνην δημιουργίας τοιαύτης πολιτειακῆς ἀδιεξόδου. Νομίζω δ’ ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὁμιλῶν περὶ ἀνεπιφυλάκτου ψήφου δὲν ἀπέκλεισε βεβαίως ψήφους τοιαύτας, οἵα ἡ ἐμή, ψήφους τουτέστι λεγούσας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν· «παρέχω σοι τὴν ἐμπιστοσύνην, ἀλλὰ δὲν συμφωνῶ διόλου, ὅτι ἡ θεωρία, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξας, εἶναι θεωρία οὐ μόνον συνταγματικῶς ὀρθή, ἀλλὰ καὶ τῆς ὁποίας ἡ ἐφαρμογὴ ἐπιτρέπεται κατὰ τὰς παρούσας περιστάσεις». Τὸν περιορισμὸν τοῦτον εἰς τὴν ἐμὴν ψῆφον προσθέτων πράττω ἔργον ἀνταποκρινόμενον πρὸς τὴν ἐμὴν συνείδησιν, εὔχομαι δὲ νὰ θεωρηθῇ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ψῆφος οἵα ἡ ἐμὴ ὡς ψῆφος ἀνεπιφυλάκτου ἐμπιστοσύνης, ἵνα μὴ διὰ διαλύσεως τοῦ Σώματος δημιουργήσωμεν κινδύνους, οὓς ἀποδειλιῶ ν’ ἀναμετρήσω καὶ ἐκ τῶν ὁποίων εὔχομαι ἄτρωτον νὰ ἐξέλθῃ τὸ ἡμέτερον Κράτος. (Χειροκροτήματα).

§101Γ. ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Χωρὶς νὰ τὸ εἴπῃ τις, ἐννοεῖται οἴκοθεν, ὅτι πάντας ἡμᾶς ἄγει ἐθνικὸν καθῆκον ἐνταῦθα. Ἀλλ’ ἡ ἐκπλήρωσις αὐτοῦ ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς μορφώσεως ἑκάστου καὶ τῶν ἰδεῶν καὶ τῆς μελέτης τῆς ἐθνικῆς καταστάσεως. Καὶ ἂν ἀκούονται ἐντεῦθεν ἐπιστημονικαὶ ἰδέαι, αὗται ἔχουσι τὸν χαρακτῆρα τοῦ συγγραφέως, ὃν ἑκάστοτε ὁ ἀγορητὴς ἀκολουθεῖ. Ἀλλ’ εἶναι γνωστόν, ὅτι ἡ ἐπιστήμη προοδεύει καὶ αἱ ἔν τινι συγγράμματι ἰδέαι εἶτα ἀνατρέπονται, ἐκφέρονται δὲ ἐν ἄλλῳ ἄλλαι ὀρθότεραι, αἵτινες ἀξιοῦνται τότε προτιμήσεως. Ἀληθῶς ἀκούει τις διαρκῶς ἐδῶ παρὰ πολλῶν «ὁ λαός, ὁ λαός», ἀλλὰ καὶ τούτου καὶ τῶν ἄλλων παραγόντων ἑκάστης Πολιτείας αἱ ἐνέργειαι ἔχουσιν ὅρια. Ἄλλοτε ἴσχυεν ἡ ἀρχή, ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν τάξεων τοῦ λαοῦ ἦσαν ὑπόχρεοι ἑκάστοτε νὰ ἀκούωσι τὸ φρόνημα τῶν ἐκλογέων. Σήμερον ὅμως κρατεῖ ἡ ἀρχὴ ἡ λεγομένη τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας. Οἱ ἀντιπρόσωποι ἀναγνωρίζονται ἀπαραβίαστοι, σεβαστοί. Τὰ δὲ λεγόμενα περὶ λαοῦ εἶναι ὀρθὰ μόνον, καθ’ ὅσον ἐνέχουσι τὴν ἰδέαν τοῦ συνέρχεσθαι ἐλευθέρως καὶ αὐτοδικαίως ἑκάστοτε τὸν λαόν, ἀλλ’ οὗτος, μόλις ἐκλέξῃ τοὺς ἀντιπροσώπους αὑτοῦ, ὀφείλει νὰ τοὺς ἀφήνῃ ἐλευθέρους, διότι ἄλλως ἀναιρεῖ τὴν βάσιν, ἐφ’ ἧς ἐρείδεται. Ἡμᾶς, ἐὰν ὡς Ἀναθεωρητικὴν Βουλὴν ἢ ὡς Συνέλευσιν ἐξέλεξεν ὁ λαός, ἔχει καθῆκον ἔξοχον νὰ σεβασθῇ, διότι ἄλλως ἀνατρέπει τὴν βάσιν τῆς ἐλευθερίας, ἐφ’ ἧς ἐρείδεται. Ἀλλ’ ἡμεῖς ἐδῶ, εἴτε ἀναθεωρητικοὶ εἴτε συντακτικοί, ὀφείλομεν συγχρόνως νὰ μὴ ἐνθαρρύνωμεν τὸν λαὸν εἰς ἀμαύρωσιν τῆς βάσεως, ἐφ’ ἧς ἐξέλεξεν ἡμᾶς. Ἐπίσης ἔχομεν καθῆκον πάντες, ἐκ τοῦ καλῶς ἐννοουμένου κοινοβουλεύεσθαι, νὰ σεβώμεθα ἡμᾶς αὐτούς, διότι ἐξευτελίζοντες καθ’ ἑκάστην ἡμᾶς δίδομεν κακὸν παράδειγμα εἰς τὸν λαόν. Ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ ἀντιπροσωπεύωμεν τὰ προτερήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ οὐχὶ τὰ ἐλαττώματα. Καί, ἐὰν ἔχωμεν διάφορον γνώμην, δὲν ἐπιτρέπεται ἡ διαφορὰ τῶν ἰδεῶν νὰ συνοδεύηται μὲ περιφρόνησιν τῶν ὀπαδῶν αὐτῶν. Ἡ κακολογιῶν διάδοσις, ἄδικος ἑκάστοτε καὶ ἐπίμονος, εἶναι ἡ κυριωτέρα αἰτία, ἐξ ἧς ἐγεννήθη ἡ καταφορὰ κατὰ τῶν πολιτευομένων. Ἐγὼ οὐδέποτε ἐξήνεγκον ὑβριστικὰς ἰδέας, διότι τὰ ἐνταῦθα λεγόμενα παντοῦ διαδίδονται. Καὶ προχθὲς ἠγέρθη ζήτημα περὶ τῆς Πολωνίας, ἡ δ’ ἀναφώνησίς μου ἐκείνη ὑπὲρ αὐτῆς «Ζήτω ἡ Πολωνία!» ἔφθασε καὶ εἰς Παρισίους, ὁπόθεν ἔλαβον καὶ συγχαρητήριον ἐπιστολὴν ἐκ μέρους Πολωνῶν, γραφόντων «Ζήτω ἡ Ἑλλάς!» Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ περὶ ψήφου ἐμπιστοσύνης, ἐγὼ ἐννοῶ διδομένην τοιαύτην, οὕτως ὥστε νὰ τηρῇ τις τὸ κομματικὸν ἐγὼ ἢ τὸ ἐθνικόν. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ εἰς τὴν ἑτέραν δήλωσίν του, ἐγώ, μὴ ἀνήκων εἰς κόμμα, ὀφείλω πᾶσαν ἀγαθὴν καὶ ἐθνωφελῆ πρᾶξιν τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐπιδοκιμάζω, πᾶσαν δὲ ἄλλην κρίνων ὀφείλω ἐν γένει τὴν ψῆφόν μου νὰ ἐκφέρω δεδικαιολογημένην. Ψῆφον ἐμπιστοσύνης πάλιν ὀφείλω νὰ δώσω, διότι ἕκαστος πρέπει νὰ πολιτεύηται θετικῶς, νὰ δίδῃ Κυβέρνησιν εἰς τὴν πατρίδα του, διότι τὸ ἀκυβέρνητον εἶναι ἡ μεγίστη κατηγορία κατὰ λαῶν, οἵτινες ἔχουσιν ἐλεύθερον πολίτευμα. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν πρέπει νὰ περιμένῃ συγχώνευσιν τῶν κομμάτων, ὅταν ταῦτα τὸν ὑποστηρίζωσιν, οὔτε συγχώνευσιν ἐκείνων, οἵτινες νομίζουσιν, ὅτι ὀφείλουσι νὰ ὑποστηρίζωσι ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν ἰδέαν ἢ ἄλλο πρόγραμμα. Ὁ πολιτικὸς εἶναι πρόγραμμα πλῆρες οὐχὶ μόνον ἀρχῶν, ἀλλὰ καὶ λεπτομερειῶν. Δὲν κατηγορῶ ὅμως τὸν κ. Πρωθυπουργόν, μὴ εἰπόντα ἀκόμη τοιοῦτο, διότι οἱ ἐθνικοὶ καιροὶ ἐκτάκτως τὸν ἔφεραν ἐνταῦθα. Καὶ μάλιστα μετὰ συγκινήσεως καὶ εὐέλπιδος ὑπερηφανείας ἀναλογίζομαι, ὅτι ἐκτὸς τοῦ θετοῦ νόμου ὑπάρχει καὶ ἄλλος ὑψηλότερος, ὁ ἐθνικός, ὅστις ἔφερεν ἐκ Κρήτης τὸν κ. Πρωθυπουργόν, καὶ τοῦτο ἀποδεικνύει τὴν συνοχὴν καὶ τὸ ἀδιαίρετον τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς. Μάλιστα ἐκ τῶν ἐκλογῶν τῆς 8ης Αὐγούστου βλέπομεν ἐνταῦθα καὶ δύο ἄλλους συναδέλφους ἐκ τῶν μερῶν, ὅπου δρᾷ ὁ Ἑλληνισμός. Ἐξέχοντα δὲ ἴδετε τὸν ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας συνάδελφον κ. Ζερβουδάκην, μίαν τῶν μεγάλων ἐκδηλώσεων τῆς δυνάμεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ!... Ἐπίσης τὸν κ. Μπενάκην!... Ἀλλ’ ἐλέχθησαν ἐδῶ καὶ ἄλλαι ἰδέαι χρήζουσαι ἀπαντήσεως. Κατηγορήθησαν αἱ συντεχνίαι καὶ τὰ σωματεῖα, ὅτι ἐξῆλθον τοῦ προορισμοῦ αὐτῶν, ἀλλὰ ταῦτα ὡς ὁμάδες ἀπετέλεσαν μέγαν πολιτικὸν σύλλογον, εἰς τὸν ὁποῖον ὀφείλω καὶ ἐγὼ τὴν ὑποψηφιότητά μου. Ἄνευ τοῦ συλλόγου τούτου δὲν θὰ καθίστατο δυνατὸν νὰ συγκεντρωθῇ ἡ λαϊκὴ ἐκλογικὴ δύναμις καὶ νὰ γίνωσιν ὅσα ἐγένοντο. Καὶ κατωρθώθη ἐπὶ τέλους νὰ εἰσπηδήσῃ ἐκ τῆς κάλπης μία ἰδέα ἁγνὴ νικήτρια. Ἀλλά, ἐὰν ἐνταῦθα ἀντιπροσωπεύω, ὡς πρέπει, τὰς ἀρετὰς τοῦ λαοῦ, οὐδέποτε θὰ ὑβρίσω τοῦτον ἢ ἐκεῖνον. Μόνον θὰ προσπαθήσω καὶ νῦν, ὡς πάντοτε, νὰ ἐκπληρῶ τὸ καθῆκόν μου, ἐξ οὗ δικαιοῦται νὰ μὲ κρίνῃ ὁ λαὸς αὐστηρῶς. Δηλῶ, ὅτι ἐξ ἐθνικῶν λόγων δίδω ψῆφον ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ψῆφον ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς πατρίδος ἡμῶν, τὰ ὁποῖα εἶναι ὕψιστος σκοπὸς τῆς Πολιτείας!

§102ΠΛ. ΔΡΑΚΟΥΛΗΣ. Ὁ λόγος, ὁ ὁποῖος μὲ φέρει εἰς τὸ βῆμα ἀπόψε, δὲν εἶναι διότι θέλω ν’ ἀκολουθήσω τὸν συρμόν, τὸν ἐπικρατήσαντα εἰς τὸ Συνέδριον τοῦτο, καθ’ ὃν ἕκαστος Βουλευτὴς θεωρεῖ πρέπον νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ψῆφόν του. Εἶναι εἰδικὴ περίπτωσις, ἡ ὁποία μοὶ ἐπιβάλλει νὰ ἐξηγήσω διατί ὑποστηρίζω τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ ψῆφός μου ὑπὲρ αὐτῆς εἶναι ψῆφος ἐμπιστοσύνης, οὐχὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς ἀνοχῆς, ὡς δίδουσιν αὐτὴν τὰ κόμματα, ἀλλ’ οὔτε ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι εἶμαι ὀπαδὸς τοῦ Φιλελευθέρου κόμματος, διότι, ὡς γνωρίζετε, εἶμαι σοσιλιαστής. Φιλελεύθερος σημαίνει φίλος τῆς ἐλευθερίας, ἐγὼ δὲ εἶμαι στρατιώτης τῆς ἐλευθερίας, λάτρης τῆς ἐλευθερίας, ἡ ὁποία δὲν ἔχει ἀνάγκην φίλων, ἀλλ’ ἔχει ἀνάγκην στρατιωτῶν καὶ λατρευτῶν. Ἐξ ἄλλου ἡ Σοσιαλιστικὴ Ἰδέα, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ὑπηρετοῦμεν, οὔτε ὀπαδοὺς οὔτε ἀρχηγὸν κόμματος ὑποθέτει· τοσοῦτο δὲ μᾶλλον μοὶ ἐπιβάλλεται νὰ ἐξηγήσω τὴν ψῆφόν μου, καθόσον προχθὲς τὸ Σάββατον δύο ἐκ Κεφαλληνίας καὶ Ἰθάκης συνάδελφοί μου, μετὰ τῶν ὁποίων συναντῶμαι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν αὐτῶν ἰδεωδῶν, ἐψήφισαν διαφορετικὰ ἀπὸ ἐμέ, κατεψήφισαν δηλαδὴ τὴν Κυβέρνησιν, ἐνῷ ἐγὼ ἔδωκα ψῆφον ὑπὲρ αὐτῆς. Πολλοὶ μὲ ἠρώτησαν καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ ἐκτὸς αὐτῆς, διατί ἐγώ, σοσιαλιστὴς ὤν, ὑποστηρίζω Κυβέρνησιν, καὶ ὀφείλω νὰ δώσω ἐξήγησιν. Τὸ ζήτημα, ἐφ’ οὗ πρόκειται νὰ γίνῃ ψηφοφορία, εἶναι σοβαρὸν καὶ δύσκολον, καὶ εἶναι φυσικὸν νὰ αἰσθάνωμαι δυσκολίαν, ἀφοῦ ὅλαι αἱ γενόμεναι ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ εὔγλωττοι ἀγορεύσεις δὲν κατώρθωσαν νὰ λύσωσι τὸ ζήτημα διατί συνήλθομεν καὶ ποίαν σημασίαν ἔχει ἡ ἐκλογὴ τῆς 8ης Αὐγούστου. Θὰ σᾶς εἴπω δι’ ὀλίγων λέξεων πῶς ἐννοῶ τὴν ὑποστήριξιν, τὴν ὁποίαν δίδω εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τῆς ψήφου μου καὶ πῶς ἐννοῶ τὴν ἀνόρθωσιν, τὴν ὁποίαν ὑπόσχεται ἡ Κυβέρνησις νὰ κάμῃ, ὀφείλω δὲ τοῦτο νὰ εἴπω τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον ἐγὼ δὲν εἶμαι πολιτευόμενος οὔτε δικηγόρος, μεθ’ ὅλας δὲ τὰς παλαιὰς καὶ ἀγαθὰς σχέσεις μου μὲ τὴν δημοσιογραφίαν δὲν εἶμαι οὔτε δημοσιογράφος· εἰς τὰ ὀλίγα, τὰ ὁποῖα θὰ σᾶς εἴπω, δὲν θὰ εὕρητε οὔτε τὸ ἀγχίστροφον τοῦ πολιτευομένου, οὔτε τὴν δικανικότητα τοῦ δικηγόρου, οὔτε τὴν ἐπινοητικότητα τοῦ δημοσιογράφου. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶμαι, δὲν ἐντρέπομαι νὰ τὸ εἴπω. Διότι κατὰ τοὺς τελευταίους δεκαπέντε μῆνας διεφημίσθη τόσον ἡ λέξις ἐπανάστασις, ὥστε δὲν θὰ τρομάξῃ κανείς, ὅταν εἴπω, ὅτι εἶμαι ἐπαναστάτης.

§103Δ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ὅπως ἔγινεν ἡ ἐπανάστασις, βεβαίως δὲν εἶναι τρομακτική.

§104ΠΛ. ΔΡΑΚΟΥΛΗΣ. Ὄχι βέβαια· μάλιστα ἐγὼ δὲν φρονῶ, ὅτι ἔλαβε χώραν πράγματι καμμία ἐπανάστασις. Ἀλλὰ μὲ τὴν λέξιν ταύτην ἁπλῶς ἐννοῶ τὸ ἀντιπλουτοκρατικὸν ἐκεῖνο φρόνημα, τὸ ὁποῖον ὁμολογουμένως ὑπάρχει ἐν τῇ χώρᾳ ἀπό τινων ἐτῶν. Αὐτὸ ἀκριβῶς τὸ πνεῦμα τὸ ἀντιπλουτοκρατικὸν εἶναι τὸ προκαλέσαν τὰ γενόμενα κατὰ τοὺς τελευταίους δεκαπέντε μῆνας, καὶ ἡ πᾶσα ἐξέγερσις ἔχει ὡς βάσιν της τὸν σφοδρὸν πόθον τοῦ παραγωγικοῦ κόσμου ν’ ἀπαλλαγῇ ἀπὸ τὸν ζυγὸν τῆς κεφαλαιοκρατίας. Ἂν εἶμαι ἐχθρὸς τῶν κομμάτων, δὲν εἶμαι διότι τὰ μέμφομαι αὐτὰ καθ’ ἑαυτά, ὡς ἔνοχα. Εἶναι ὑπεράνω αὐτῶν ὁ κεφαλαιοκρατικὸς ζυγός, τοῦ ὁποίου τὰ κόμματα εἶναι τυφλὰ ὄργανα. Εἶναι ὁ κεφαλαιοκρατικὸς ζυγός, ὑπὸ τὸν ὁποῖον στενάζει ὄχι μόνον ἡ Ἑλλάς, ἀλλὰ καὶ πᾶσα ἄλλη χώρα τῆς Οἰκουμένης. Διὰ τοῦτον τὸν λόγον συμβαίνει, ὥστε ἐπὶ τρεῖς γενεὰς μέχρι σήμερον Κυβέρνησις ἐν Ἑλλάδι οὐδεμίαν ἄλλην σημασίαν εἶχέ ποτε ἢ τὴν σημασίαν ὁμίλου ἐπιτηδείων ἡμιανεπτυγμένων ἀνθρώπων ἐντολοδόχων τῆς διεθνοῦς κεφαλαιοκρατίας στηριζόντων τὴν ἰσχύν των ἐπὶ τῆς ἀμαθείας καὶ ἐπὶ τῆς νάρκης τοῦ ἐργαζομένου λαοῦ. Ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν αἱ Κυβερνήσεις οὐδὲν ἄλλο ἠδύνατο νὰ εἶναι ἢ ὄργανα τῆς κεφαλαιοκρατίας. Ἡ ἅμιλλα αὐτῶν ἦτο ὄχι νὰ προάγωσι τὸ συμφέρον τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ νὰ διασπαθῶσι τὸν πλοῦτον αὐτῆς. Τὰ πρῶτα συμπτώματα μιᾶς νευρικῆς ἀνησυχίας τοῦ λαοῦ κατὰ τῆς διαγωγῆς ταύτης τῶν πολιτευομένων ἐδόθησαν κατὰ τὸ τέρμα τοῦ 1908, εὐθὺς μετὰ τὴν ἀτυχῆ ἔκβασιν τῆς ὑποθέσεως τῆς Κρήτης. Πρώτην τότε φορὰν ὁ παραγωγικὸς κόσμος ἐνεφανίσθη ἐπὶ τῆς πολιτικῆς σκηνῆς ἀξιῶν νὰ μετέχῃ τῆς διευθύνσεως τῶν κοινῶν. Ἀλλ’ ἡ κεφαλαιοκρατία ῥᾳδιουργικώτατα ἀντενήργησε καὶ ἐματαίωσε τὴν ἐκδήλωσιν ταύτην, ἐπιδεξίως στρέψασα τὴν πλάστιγγα ὑπὲρ αὐτῆς. Ἐνόσῳ οἱ κυβερνῆται τῆς Ἑλλάδος δὲν ἔχουσι τὸ θάρρος νὰ εἴπωσιν ἀπεριφράστως εἰς τὸν λαὸν ὅτι ἡ πατρίς μας φενακίζεται ἀπὸ τοὺς πλουτοκράτας, εἰς οὐδὲν ἄλλο δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν εἰμὴ ν’ ἀποβαίνωσιν ὄργανα τῆς Πλουτοκρατίας. Οὐδείς ποτε ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ ἠγέρθη νὰ ὁμιλήσῃ περὶ τοῦ ζυγοῦ, ὑπὸ τὸν ὁποῖον στενάζουσιν αἱ ἐργατικαὶ τάξεις. Ὑπῆρχε καὶ τὸ κόμμα τῶν κληθέντων Ἰαπώνων. Ἤμην μακρὰν τῆς Ἑλλάδος τότε, ἀλλὰ παρηκολούθησα τὴν δρᾶσίν του. Ἀπὸ τῆς ὁμάδος ἐκείνης πολλοὶ ἤρχιζαν νὰ ἐλπίζωσι τὴν καταστροφὴν τῶν προσωπικῶν κομμάτων πρὸς ὄφελος τῶν παραγωγικῶν τάξεων, ἀλλὰ δὲν ἐβράδυνεν ἡ Πλουτοκρατία νὰ τὴν ἐμπλέξῃ εἰς τὰ δίκτυά της, καὶ τὸ ἔμβρυον πρὶν ἢ ἐνδυναμωθῇ διερράγη ὡς πομφόλυξ. Τὸ πνεῦμα τῆς ἐπαναστάσεως περιεφέρετο ἔκτοτε ἀναμέσον ἡμῶν καὶ ἐλλείψει ὀργάνου κατέφυγεν εἰς τὸν στρατόν, ὁ δὲ λαός, εἴτε διότι εἶχε πίστιν εἰς τὸν στρατόν, εἴτε διότι δὲν ὑπῆρχον ἄλλαι ἐπιδράσεις καθοδηγοῦσαι αὐτόν, ἐταύτισε τὴν τύχην του μὲ τὴν ἐξέγερσιν τῆς 14ης Αὐγούστου. Κατόπιν διετυπώθη ἡ ὅλη ζύμωσις εἰς τὴν ἀπαίτησιν τῆς ἀνορθώσεως καὶ μετ’ ὀλίγον ἐμφανίζεται ἐπὶ τῆς σκηνῆς ὁ κ. Βενιζέλος, ὡς ἐνσάρκωσις τῆς ἀπαιτήσεως ταύτης. Τώρα θὰ σᾶς ἐξηγήσω πῶς ἐννοῶ ἐγὼ τὴν ἀνόρθωσιν καὶ ὑπὸ ποίαν ἔννοιαν ὑποστηρίζω τὴν Κυβέρνησιν τοῦ κ. Βενιζέλου. Ἀνόρθωσις, κατ’ ἐμέ, σημαίνει ἱκανοποίησιν τοιαύτην τοῦ ἀντιπλουτοκρατικοῦ πνεύματος, ὥστε νὰ ἐπιβαρυνθῶσι μόνον οἱ πλούσιοι μὲ τὰς ἀνάγκας τῆς Πολιτείας καὶ ν’ ἀπαλλαγῇ τῶν φόρων ὁ ἐργατικὸς κόσμος. Οὐδένα τῶν ῥητόρων ἐνταῦθα ἠκούσατέ ποτε νὰ ἀναφέρῃ, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς ἀνακούφισιν τῶν παραγωγικῶν τάξεων. Ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἐννοῶ τὴν ἀνόρθωσιν, ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἐννοῶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Βενιζέλου ὀφείλει νὰ ἐργασθῇ. Τὴν ἀνόρθωσιν ταύτην μοὶ ὑπόσχεται ὁ κ. Βενιζέλος, καὶ ὁμολογῶ, ὅτι πιστεύω εἰς τὰς ὑποσχέσεις του. Θὰ ψηφίσω τὰ μέτρα του, τὰ ὁποῖα θὰ τείνωσιν εἰς τὴν πτῶσιν τῆς Κεφαλαιοκρατίας, ἀλλὰ θὰ καταψηφίσω πᾶν μέτρον, τεῖνον εἰς ἐνίσχυσιν τῆς Κεφαλαιοκρατίας. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς διαλύσεως τῆς παρούσης Βουλῆς, τὸ ὁποῖον προυκάλεσεν ἀκαδημαϊκὰς διαφωνίας μεταξὺ τῶν συναδέλφων μου ἐκ Κεφαλληνίας καὶ ἐμοῦ, εἶναι ἀληθὲς ὅτι, ὅπως ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας Βουλευτὴς κ. Βασιλείου ἀνέφερεν, ἡμεῖς οἱ τρεῖς ἐκ Κεφαλληνίας καὶ Ἰθάκης Βουλευταὶ ὑπεβάλομεν ψήφισμα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ παροῦσα Συνέλευσις δὲν ὑπόκειται εἰς διάλυσιν· ἀλλά, Κύριοι, τότε ἦτο ἡ πρώτη ἑβδομάς, καθ’ ἣν συνήλθομεν ἐνταῦθα, καὶ πράγματι ἐφρόνουν, ὅτι ἐξελέγησαν ἄνδρες ἔμφρονες, σοβαρῶς σκεπτόμενοι νὰ ἐργασθῶσι καὶ νὰ μεταβάλωσιν ἐκ θεμελίων τὸ ὑπάρχον φαῦλον καθεστώς. Ἡ πεῖρα ὅμως, τὴν ὁποίαν ἔσχον ἔκτοτε περὶ τῶν ἀτασθαλιῶν τοῦ παρόντος Συνεδρίου, μὲ ἔπεισεν, ὅτι ἡ διάλυσις αὐτοῦ εἶναι εὐχῆς ἔργον, καὶ φρονῶ ὅτι, ὅσῳ ταχύτερον διαλυθῇ, τόσῳ συμφερώτερον εἶναι διὰ τὸν τόπον. Δὲν ἐκπροσωπεῖ κἂν τὸ ἀντιπλουτοκρατικὸν φρόνημα τῆς χώρας ἡ Συνέλευσις αὕτη, ἀφοῦ εἶναι πλήρης πλουτοκρατῶν, ἀντιδραστικῶν καὶ σοφιστῶν. Ἡ Ἑλλάς, Κύριοι, εἶναι ἐρείπια καὶ χάος. Τρεῖς γενεαὶ πολιτευομένων ἔπραξαν ὅ,τι τοῖς ἦτο δυνατόν, διὰ νὰ μεταβάλωσι τὰ ὄνειρά μας εἰς ἐφιάλτας καὶ νὰ ἐξοβελίσωσι πᾶσαν ἐλπίδα ἐθνικῆς ἀναγεννήσεως. Ὁ κολοφὼν τῆς οὐτιδανότητος αὐτῶν ἦτο ἡ ἀπεμπόλησις τῆς μοναδικῆς εὐκαιρίας, ἣν ἔσχομεν περὶ ἑνώσεως τῆς Κρήτης κατὰ τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1908, καὶ ἡ ἀπαλλαγὴ τῶν πλουσίων ἀπὸ παντὸς βάρους διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς Πολιτείας. Ἡ ὑπομονὴ τοῦ λαοῦ ἐξηντλήθη, καὶ διὰ τῆς μεγάλης ἐκείνης διαδηλώσεως εἰς τὸ πεδίον τοῦ Ἄρεως διετρανώθη ἡ κραυγή· «Ἐρρέτωσαν τὰ προσωπικὰ κόμματα, ἐρρέτω ἡ σκωρία τοῦ παρελθόντος». Ἡ ἐξέγερσις ἐκείνη θὰ μείνῃ ἱστορική, διότι θὰ δικαιολογηθῇ ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων, ἅτινα θὰ ῥυθμίσῃ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία συγκαλουμένη ὑπὸ κρείσσονας οἰωνούς. Εἰς τοιαύτην ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν ἀτενίζουσιν αἱ ἐργατικαὶ τάξεις τῆς Ἑλλάδος. Ἡ ἐλπὶς ἑνὸς ἑκατομμυρίου μοχθούντων, ἀδικουμένων καὶ περιφρονουμένων Ἑλλήνων ἐργατῶν εἶναι ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις θὰ δώσῃ τοιαύτην κατεύθυνσιν εἰς τὰ πράγματα ἡμῶν, ὥστε ἡ Ἑλλὰς νὰ μετατεθῇ ἀπὸ τῆς ὀπισθοπορείας τοῦ πολιτισμοῦ εἰς τὴν πρωτοπορείαν τοῦ ἀνθρωπισμοῦ· καὶ ἐν ὀνόματι τῆς ἐλπίδος ταύτης θὰ δώσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν ψῆφον ἐμπιστοσύνης. (Χειροκροτήματα).

§105Κ. ΣΑΛΤΑΜΠΑΣΗΣ. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ θέσῃ ἁπλοῦν καὶ καθαρὸν ζήτημα ἐμπιστοσύνης, νὰ μὴ περιλάβῃ δ’ ἐν αὐτῷ τὰς δηλώσεις του τὰς ὑπεχούσας τὴν ἔννοιαν περὶ τῆς διαλύσεως ἢ μὴ διαλύσεως τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως. Οὕτω δὲ τιθεμένου τοῦ ζητήματος, φρονῶ ὅτι πάντες ἢ οἱ πλεῖστοι τῶν ἀντιπροσώπων, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ἐγώ, θὰ δώσωμεν ψῆφον ἐμπιστοσύνης, διότι ὁ κ. Βενιζέλος εἶναι ὁ πολιτικὸς τῆς ἡμέρας, ὅστις ὑπεσχέθη, ὅτι θὰ ὁδηγήσῃ τὸ κλυδωνιζόμενον ἐθνικὸν σκάφος εἰς ἀσφαλῆ λιμένα, τὸ ὁποῖον ὅλοι εὐχόμεθα καὶ ποθοῦμεν· ἐκτὸς τούτου ἔχει ὁ κ. Βενιζέλος ὑπὲρ ἑαυτοῦ καὶ τὸν λαόν, ὃν χθὲς εἴδομεν συγκεντρωθέντα πρὸ τῶν Ἀνακτόρων καὶ ὑποβαλόντα θεσπίσματα περὶ τοῦ ποῖος πρέπει νὰ κυβερνήσῃ τὴν χώραν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὁ λαός, ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἐξέλεξε τοὺς ἀντιπροσώπους του, ἀνέθετο εἰς αὐτοὺς τὴν ἀντιπροσωπείαν του, οἱ ἀντιπρόσωποι δὲ θὰ ψηφίσωσι κατὰ τὰς πεποιθήσεις των καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν γενομένων συζητήσεων, διότι ἡ ἀλήθεια προκύπτει ἐκ τῶν συζητήσεων, ἐκ τῆς συγκρούσεως δὲ τῶν γνωμῶν παράγεται ὁ σπινθὴρ τῆς ἀληθείας. Ἡ δύναμις ὅμως τῶν πραγμάτων εἶναι ἀνωτέρα καὶ τῆς λογικῆς καὶ τῆς θελήσεως τῶν ἀτόμων καὶ διὰ τοῦτο βλέπομεν τὸν λαὸν τῶν Ἀθηνῶν τείνοντα νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸ πολίτευμα τῶν ἀρχαίων, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ δῆμος συνερχόμενος εἰς τὴν Πνύκα ἐβουλεύετο καὶ ἀπεφάσιζε περὶ τῶν κοινῶν συμφερόντων. Καὶ μήπως δὲν εἴδομεν χθὲς τὸν λαὸν συνελθόντα καὶ διατάσσοντα τὸ Στέμμα καὶ τοὺς Βουλευτὰς ποῖος πρέπει νὰ εἶναι ὁ Πρωθυπουργὸς καὶ τίνα ψῆφον πρέπει νὰ δίδωσιν οἱ ἀντιπρόσωποι; Ἀλλ’ ἐνῷ θὰ δώσω ψῆφον ἐμπιστοσύνης ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, ψῆφον ὅμως ἁπλῆς καὶ καθαρᾶς ἐμπιστοσύνης, διαφωνῶ πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς διαλύσεως τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως. Ἐξεπλάγην μάλιστα ἀκούσας τὸν κ. Θεοτόκην, ἐντριβῆ περὶ τὰ συνταγματικὰ καὶ κοινοβουλευτικὰ ζητήματα, ὑποστηρίζοντα ὅτι τὸ Στέμμα ἔχει ἀδιακρίτως τὸ δικαίωμα τῆς διαλύσεως, ἐνῷ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προσκληθεὶς εἰς τὰ Ἀνάκτορα, ἵνα ἐκφέρῃ τὴν γνώμην του ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, εἶπεν ὅτι, ἐὰν τὸ ἐθνικὸν τοῦτο συνέδριον χαρακτηρισθῇ ὡς Συνέλευσις Συντακτική, εἶναι ἀπαραβίαστον, ἐὰν δὲ χαρακτηρισθῇ ὡς Ἀναθεωρητική, ὑπόκειται εἰς διάλυσιν. Μέχρι σήμερον, Κύριοι, δὲν ἐδόθη ἆρά γε οὐδεὶς χαρακτηρισμὸς εἰς τὴν Συνέλευσιν ταύτην; Ἀπαντῶ, ὅτι ὁ χαρακτηρισμὸς ἐδόθη, καὶ ἰδοὺ ἡ ἀπόδειξις· ἐκλήθημεν ὡς διπλῆ Βουλή, ὅπως ἀναθεωρήσωμεν τὰς συνταγματικὰς ἐκείνας διατάξεις, τὰς ὁποίας ἡ τελευταία Βουλὴ διὰ τῆς γνωστῆς ἐκείνης πράξεώς της καθώρισεν. Εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ὅμως ἡ Συνέλευσις διῃρέθη εἰς δύο μερίδας, εἰς συντακτικοὺς φρονοῦντας ὅτι ἡ Συντακτικὴ Συνέλευσις περιλαμβάνει τὴν κυριαρχικὴν ἐξουσίαν τοῦ Σώματος καὶ εἰς ἀναθεωρητικούς. Οἱ ὀπαδοὶ δὲ τῆς Ἀναθεωρητικῆς διῃρέθησαν εἰς δύο ἀποχρώσεις· εἰς τοὺς ἰσχυριζομένους, ὅτι πρέπει νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὰ ὅρια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἡ πρᾶξις τῆς τελευταίας Βουλῆς καθώρισε, καὶ εἰς τοὺς ὑποστηρίζοντας, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐξέλθωμεν τῶν ὁρίων ἐκείνων. Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα, ὅτι ὁ κ. Δραγούμης, Πρόεδρος τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, εἶπεν ὅτι ἐκ τοῦ Διαγγέλματος καὶ ἐκ τοῦ Βασιλικοῦ Λόγου προκύπτει, ὅτι δὲν ἀποκλείονται οἱ ἀντιπρόσωποι ἵνα ἐπεκτείνωσι τὰ ὅρια τῆς ἀναθεωρήσεως καὶ πέρα τῆς ἐντολῆς· ὁ δὲ κ. Ῥάλλης, ἐρωτηθεὶς τίνα ἰδέαν ἔχει περὶ τοῦ Θεσσαλικοῦ ζητήματος, ἀπήντησε: «τὸ θεωρῶ σπουδαῖον, καὶ πρέπει νὰ ἐπιληφθῇ αὐτοῦ ἡ Βουλὴ καὶ δώσῃ μίαν λύσιν». Δὲν ἐνόει προδήλως ὁ κ. Ῥάλλης, ὅτι πρέπει νὰ ἀναγραφῶσιν εἰς τὸ Σύνταγμα ἄρθρα περὶ λύσεως τοῦ Θεσσαλικοῦ ζητήματος, ἀλλ’ ὅτι ἡ Συνέλευσις ὡς ἀσκοῦσα νομοθετικὴν ἐξουσίαν θέλει ἐπιληφθῆ αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ὅλοι ὅσοι παρῆλθον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, συντακτικοὶ καὶ ἀναθεωρητικοί, ἀνεγνώρισαν ἄνευ τῆς ἐλαχίστης ἐναντιοφωνίας, ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα τὸ Σῶμα νὰ ἀναθεωρήσῃ τὸ Σύνταγμα, ἀθίκτου τηρουμένης τῆς μορφῆς αὐτοῦ, νὰ ἀσκήσῃ δὲ καὶ ἔργα νομοθετικά· ἀφοῦ δὲ τοιαύτην ἀνεγνώρισαν ἐξουσίαν εἰς τὴν Συνέλευσιν ταύτην οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους, ἀφοῦ καὶ συντακτικοὶ καὶ ἀναθεωρητικοὶ εὑρέθησαν σύμφωνοι, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἔχει κυριαρχικὴν ἐξουσίαν, δὲν ὑπάρχει λόγος διαιρέσεως εἰς συντακτικοὺς καὶ ἀναθεωρητικούς. Τὸ ὄνομα τὸ ἁρμόζον εἰς τὸ Κοινοβούλιον τοῦτο εἶναι Ἐθνοσυνέλευσις, διότι μόνον ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἔχει κυριαρχικὴν ἐξουσίαν. Ἡ Συνέλευσις αὕτη ἐκλήθη ὡς διπλῆ Βουλή, ἵνα ἀναθεωρήσῃ ὡρισμένας διατάξεις τοῦ Συντάγματος. Πῶς παρέβη τὴν ἐντολὴν αὐτήν; Πῶς ὅλοι ἀπεφάνθησαν, ὅτι εὐρυτάτην ἔχει τήν τε ἀναθεωρητικὴν καὶ τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν; Διότι μόνον ὡς Ἐθνοσυνέλευσις κέκτηται τὸ δικαίωμα νὰ μεταρρυθμίσῃ τὴν ἔκτασιν τῆς δικαιοδοσίας ὡς καὶ τὸ δικαίωμα νὰ κανονίσῃ τὸν χρόνον, κατὰ τὸν ὁποῖον θέλει ἀπέλθει. Ἐν τῇ ἰδίᾳ ἀμηχανίᾳ εὑρέθη ἡ Γαλλία, ὡς καὶ εἰς τὴν πρώτην ἀγόρευσίν μου ἀνέφερα, κατὰ τὴν σύγκλησιν τῶν γενικῶν τάξεων. Εἶχον κληθῆ τότε αἱ τάξεις μὲ τὴν ἐντολὴν νὰ ψηφίσωσι φόρους καὶ ἐξεύρωσι χρηματικοὺς πόρους πρὸς κάλυψιν τοῦ ἐλλείμματος· οἱ ἀντιπρόσωποι ὅμως τῶν τάξεων, κατορθωθείσης τῆς ἑνώσεως αὐτῶν, παρέβησαν τὴν ἐντολὴν καὶ προέβησαν εἰς πράξεις, αἱ ὁποῖαι κατέστησαν τὴν Συνέλευσιν ἐκείνην τὴν ἐνδοξοτέραν πασῶν, ὡς προβᾶσαν εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ σαθροῦ καθεστῶτος καὶ τὴν ἐγκαθίδρυσιν νέου, ἐρειδομένου ἐπὶ τῶν ἀρχῶν τῆς ἰσότητος, τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς ἐθνικῆς κυριαρχίας. Ἐπικρινόμενοι δὲ οἱ πρωτοστατήσαντες εἰς τὴν ἵδρυσιν τῆς νέας Πολιτείας ἀντιπρόσωποι τῆς τρίτης τάξεως καὶ ἐπερωτώμενοι ὑπὸ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ κλήρου ἐν τίνι δικαιώματι ὑπερβάντες τὴν ἐντολὴν προέβησαν εἰς τοιαύτας πράξεις ἀπήντησαν: ἐν τῷ δικαιώματι, δι’ οὗ μᾶς περιέβαλεν ὁ λαός. Ὁ λαὸς δὲν ἀπέστειλεν ἡμᾶς ἐνταῦθα, διὰ νὰ ψηφίσωμεν φόρους καὶ νὰ καλύπτωμεν ἐλλείμματα! Καὶ μέχρι σήμερον οἱ πολῖται ἐγκρίνουσιν, ἐπιδοκιμάζουσι καὶ ἐπευφημοῦσι τὰς πράξεις ἡμῶν. Οἱ ἀντιπρόσωποι ὅμως τῆς Γαλλίας προέβησαν εἰς τὸ ἔργον τῶν ῥιζικῶν μεταβολῶν, ἀφοῦ προηγουμένως ἔδωκαν εἰς τὴν πολυάριθμον ἐκείνην ὁμήγυριν τὸ ὄνομα «Ἐθνοσυνέλευσις». Ἡμεῖς ὅμως χαρακτηρίσαντες τὸ Σῶμα τοῦτο ὡς Ἐθνοσυνέλευσιν εὑρισκόμεθα εἰς καλλιτέραν θέσιν, διότι οὐδεὶς ἐπαρουσιάσθη ἀντιλέγων. Ἡ Ἐθνοσυνέλευσις εἶναι ἐξουσία ἀνωτέρα τῆς τε ἐκτελεστικῆς καὶ νομοθετικῆς· ἀφ’ ἑαυτῆς δὲ ῥυθμίζει τὴν ἔκτασιν τῆς δικαιοδοσίας της καὶ κρίνει περὶ τοῦ χρόνου τῆς περατώσεως τῶν ἐργασιῶν της. Ἀπεριόριστος ἦτο ἄλλως καὶ ἡ δοθεῖσα ἡμῖν ἐντολή. Τίς λοιπὸν δικαιοῦται νὰ διαλύσῃ μίαν Ἐθνοσυνέλευσιν; Τὸ Στέμμα δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦτο, καὶ δὲν τὸ ἔχει, διότι ἡ Ἐθνοσυνέλευσις, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι ἐξουσία ἀνωτέρα τῆς ἐκτελεστικῆς· διότι τὸ Στέμμα κατὰ τὸ Σύνταγμα μόνον τὴν Βουλὴν δικαιοῦται νὰ διαλύσῃ, οὐχὶ δὲ τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν. Μόνον τὴν ἐπιθυμίαν Αὐτοῦ δύναται νὰ διαγγείλῃ εἰς τὴν ἐθνικὴν ταύτην ἀντιπροσωπείαν, ὅπως περατώσῃ τὰς ἐργασίας της, ἐὰν ἤθελε κρίνει ὅτι αὗται ὑπὲρ τὸ μέτρον παρατείνονται. Ἐκ τῆς ἀρχῆς ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐξουσία ὑπερτέρα τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ἀναχωροῦντες οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Γαλλίας οἱ συντάξαντες τὸ Σύνταγμα τοῦ 1848 περιέλαβον ἐν αὐτῷ αὐστηροτάτην διάταξιν περιεχομένην ἐν τῷ ἄρθρῳ 68, ὅπερ ἔχει ὡς ἑξῆς: Πᾶν μέτρον, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας διαλύει τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, ἀναβάλλει τὰς ἐργασίας της, ἢ παρεμβάλλει πρόσκομμα εἰς τὴν ἐνάσκησιν τῆς ἐντολῆς της, εἶναι ἔγκλημα ἐσχάτης προδοσίας. Μόνον διὰ τῆς πράξεως ταύτης καθίσταται ἔκπτωτος, οἱ δὲ πολῖται ὀφείλουσι νὰ ἀρνηθῶσιν ὑπακοήν. (Χειροκροτήματα).

§106ΣΟΦ. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ. Κατὰ τὴν ψηφοφορίαν τοῦ Σαββάτου ἔδωκα ψῆφον ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διότι αὕτη ἐδήλωσεν, ὅτι ἐδέχετο ψῆφον, ἀνεξαρτήτως τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν ἔχει ἕκαστος περὶ τοῦ ἂν τὸ Στέμμα εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ διαλύσῃ τὴν διπλῆν Ἀναθεωρητικὴν Βουλήν. Κατόπιν ὅμως τῶν σημερινῶν δηλώσεων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὑποστηρίζοντος καὶ ἀπὸ θεωρίας καὶ ἀπὸ πολιτικοῦ ἀκόμη συστήματος ὅτι τὸ Στέμμα ἔχει ἀναμφισβήτητον τὸ δικαίωμα τῆς διαλύσεως τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην, διαφωνῶν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ μεταβάλω γνώμην καὶ νὰ ἀρνηθῶ εἰς αὐτὴν ψῆφον ἐμπιστοσύνης, διότι ἐφρόνουν καὶ φρονῶ, ὅτι κατὰ τὴν σαφεστάτην ἔννοιαν τοῦ ἄρθρ. 107 τοῦ Συντάγματος δικαίωμα διαλύσεως δὲν ἔχει τὸ Στέμμα καὶ ἐπὶ τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, τοῦτο μὲν διότι τὸ ἄρθρ. 107 ἔχει τὴν λέξιν «διαλύεται» χωρὶς νὰ ἀναφέρῃ ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦτο ἀναφέρεται εἰς τὸν Βασιλέα, τὸ δὲ διότι δὲν ἐπιτρέπεται ἐξ ἀναλογίας ἡ ἐπέκτασις τοῦ προνομίου τοῦ Στέμματος καὶ ἐπὶ τῆς διπλῆς Βουλῆς, ἀφοῦ πρόκειται περὶ ὅλως ἄλλου Σώματος καὶ ὄχι περὶ Βουλῆς. Ἡ Συνέλευσις τοῦ 1863 δὲν ἐσκέφθη νὰ ὑποτάξῃ τὴν Ἀναθεωρητικὴν Βουλὴν ὑπὸ τὴν μάχαιραν τῆς Βασιλείας, ἥτις ἠδύνατο νὰ ὑποτάξῃ τὸ Σῶμα καὶ νὰ τὸ καταστήσῃ πειθήνιον εἰς τὰ νεύματα Αὐτῆς. Καὶ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις ἀνεγνώρισε τοῦτο, ὅτε ὁ εἰσηγητὴς τῆς τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ὡμολόγησε προχθὲς ὅτι πρόκειται περὶ ἄλλου Σώματος, τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκει ἄλλον σκοπὸν παρὰ τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἔχει ἡ Βουλή. Ἐπειδὴ λοιπὸν δὲν ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἔχει δικαίωμα τὸ Στέμμα νὰ διαλύσῃ τὴν διπλῆν Ἀναθεωρητικὴν Βουλήν, καὶ ἐπειδὴ βλέπω ὅτι πιέζεται ἡ Συνέλευσις νὰ δηλώσῃ γνώμας, ἃς δὲν ἔχουσιν οἱ κ. κ. Βουλευταί, διὰ τὸν λόγον τοῦτον δηλῶ, ὅτι θέλω καταψηφίσει τὴν πρότασιν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ θ’ ἀρνηθῶ εἰς αὐτὴν τὴν ζητουμένην ψῆφον ἐμπιστοσύνης.

§107ΙΩ. ΡΑΛΛΗΣ. Θεωρῶ ὅτι μοὶ εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ δικαιολογήσω καὶ ἐγὼ τὴν ψῆφόν μου διὰ βραχέων, τοῦτο δέ, διότι, κατὰ πᾶσαν πιθανότητα, ἡ ψῆφός μου δὲν θὰ εἶναι σύμφωνος πρὸς τὴν ψῆφον, ἣν θέλει δώσει τὸ κόμμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκω (διότι ἔχω τὸ θάρρος τῆς γνώμης μου, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐν κοινοβουλευτικῷ πολιτεύματι πρέπει νὰ ἀνήκῃ τις εἰς κόμμα, διότι ἄλλως τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα μεταβάλλεται εἰς ὀχλοκρατίαν). Καὶ θὰ δώσω ψῆφον, ὡς ἔλεγον, διάφορον πρὸς τὴν ψῆφον ἐκείνην, τὴν ὁποίαν θὰ δώσῃ τὸ κόμμα εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκω, διότι τὸ κόμμα τοῦτο θέλει, νομίζω, ἀρνηθῆ ψῆφον, ἐνῷ ἐγὼ ἀνεπιφυλάκτως θέλω καταψηφίσει τὴν Κυβέρνησιν.

§108ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ ἴδιον εἶναι.

§109ΙΩ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὑπάρχουσιν ἐνταῦθα οἱ φρονοῦντες ὅτι ἡ ἄρνησις ψήφου εἶναι τὸ αὐτὸ μὲ τὸ καταψηφίζειν. Ἀλλὰ κατ’ ἐμὲ ὄχι, πρὸ πάντων μάλιστα ἐν τῇ παρούσῃ περιπτώσει. Καὶ ὀφείλω καὶ τοῦτο νὰ προσθέσω, ὅτι θέλω πράξει ἀντιθέτως πρὸς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἤθελον πράξει τὴν ἑσπέραν τοῦ Σαββάτου, διότι αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως αἱ ἀκουσθεῖσαι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου μοὶ ἐπιβάλλουσι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ καταψηφίσω Κυβέρνησιν, ἧς ἡγεῖται ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος δίδει τὸ παράδειγμα τῆς περιφρονήσεως τῶν κοινοβουλευτικῶν νομίμων (ἀριστερόθεν φωναί· Εὖγε, εὖγε). Διότι εἶναι περιφρόνησις τῶν κοινοβουλευτικῶν νομίμων ἡ φωνὴ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἠκούσθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πρὸ ὀλίγου, κατὰ τὴν ὁποίαν Βουλευταί, οἵτινες προχθὲς εἶχον τὴν γνώμην, ὅτι ἔπρεπε νὰ ψηφίσωσιν ὑπὸ ἐπιφύλαξιν, Βουλευταί, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὴν γνώμην, ὅτι ἔπρεπε νὰ καταψηφίσωσι τὴν Κυβέρνησιν, ὤφειλον ἐντὸς 48 ὡρῶν νὰ μεταβάλωσι τὰς πεποιθήσεις αὑτῶν, νὰ συρθῶσιν ὄπισθεν τοῦ ἅρματος τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, μόνον διότι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὑπεδείχθη τὸ φόβητρον τῆς διαλύσεως.

§110Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Οὐδεὶς μετέβαλε τὰς πεποιθήσεις του.

§111ΙΩ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι δὲν μετέβαλέ τις τὰς πεποιθήσεις του, διότι ἕκαστος ἔχει ἀλλοίαν ἀντίληψιν τῆς ἀξιοπρεπείας του, ἀλλοίαν ἐκείνης τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ διότι ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι οὐδεμία ἀπειλὴ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαναγκάσῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὴν γνώμην προχθὲς ἀκόμη ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ δώσωσι ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἢ ὅτι ἔπρεπε νὰ δώσωσι τοιαύτην ὑπὸ ἐπιφύλαξιν, νὰ δώσωσιν ἤδη ψῆφον ἄνευ ἐπιφυλάξεως μόνον καὶ μόνον διότι ὑπάρχει κίνδυνος διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ καὶ δι’ ἕτερον λόγον θέλω καταψηφίσει τὴν Κυβέρνησιν· διότι φρονῶ, ὅτι ἀφ’ ἧς στιγμῆς ὁ ὑπεύθυνος Σύμβουλος τοῦ Στέμματος ἔχει τὴν γνώμην ὅτι ἡ κοινὴ γνώμη δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς, πρέπει τὸ ταχύτερον νὰ ποιήσηται χρῆσιν τοῦ προνομίου τῆς διαλύσεως. Ὀρθῶς ἔλεγε πρὸ ὀλίγου ὁ βουλευτὴς Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας κ. Πωλογεώργης, ὅτι ἐν συνταγματικῷ πολιτεύματι, καὶ ἂν δὲν ὑπάρχει Βασιλεὺς ὑπεύθυνος, ὑπάρχει Κυβέρνησις ὑπεύθυνος, ἐφ’ ὅσον δὲ τοῦτο εἶναι βέβαιον καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ, δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐποιήσατο λόγον περὶ τοῦ Βασιλέως καὶ περὶ τῶν ἰδεῶν τοῦ Βασιλέως, καὶ τοῦτο ὡς ἰδεῶν μὴ ἀντιπροσωπευουσῶν τὰς ἰδίας αὑτοῦ ἰδέας. Ἂν ἡ κοινὴ γνώμη κατὰ τὴν πεποίθησιν τοῦ ὑπευθύνου Συμβούλου τοῦ Βασιλέως εἶναι ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως ἀντιθέτως πρὸς τὴν ἐκπεφρασμένην γνώμην τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς ἐκφρασθεῖσαν, ὡς ἀντελήφθη αὐτὴν καὶ ἡ Κυβέρνησις προχθὲς ἀκόμη, ἂν τοῦτο εἶναι ἀληθές, τότε διατί ἡ ὑπεύθυνος Κυβέρνησις, ἡ ὁποία θὰ φέρῃ τὴν εὐθύνην τῆς χρήσεως τοῦ προνομίου τῆς διαλύσεως, δὲν ποιεῖται χρῆσιν τοῦ προνομίου τούτου; Διατί δὲν εἰσηγεῖται ταῦτα εἰς τὸν Βασιλέα, καί, ἂν εὑρεθῇ σύμφωνος πρὸς αὐτόν, δὲν δημοσιεύει τὸ Διάταγμα τῆς διαλύσεως; Ἂν δὲ τοὐναντίον, διατί δὲν παραιτεῖται; Μὴ πράττουσα τοῦτο ἐξέρχεται τῶν κοινοβουλευτικῶν νομίμων, καὶ ἐξερχομένη τούτων ἀποδεικνύει ὅτι οὐδεμίαν τῶν ἐπαγγελιῶν, ἃς προχθὲς ἠκούσαμεν ἀπὸ τοῦ βήματος, θέλει ἐκτελέσει, ὅτι δὲν θέλει ἐπαναφέρει τὴν τάξιν, ἥτις ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Αὐγούστου δὲν ὑφίσταται, ὅτι τοὐναντίον θέλει συντελέσει εἰς τὴν ἐπαύξησιν τῆς ἀναρχίας, διὰ τῆς τελείας καταπατήσεως, τῆς καταφώρου, τῶν κοινοβουλευτικῶν νομίμων, τὰ ὁποῖα καὶ ἡ τελευταία ἐπανάστασις, κατὰ τύπους τοὐλάχιστον, ἐσεβάσθη.

§112Κ. ΔΕΣΤΟΥΝΗΣ. Δὲν ἐζήτησα τὸν λόγον, κύριοι συνάδελφοι, ἵνα δικαιολογήσω τὴν διαφωνίαν, ἡ ὁποία ἐνεφιλοχώρησε μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ σεβαστοῦ συναδέλφου κ. Δρακούλη, ἀλλ’ ἐζήτησα τὸν λόγον, διότι ἀπὸ προχθές, ὅτε συνεζητοῦντο τὰ ζητήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα συνεζητοῦντο, μοὶ ἐφάνησαν πολὺ παράδοξα ὅσα ἐλέχθησαν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, καὶ δὲν ἠδυνάμην νὰ ἐννοήσω πῶς ἦτο δυνατὸν ἡμεῖς νὰ δώσωμεν ψῆφον ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, καθ’ ἣν ἔννοιαν ἀπαιτεῖ αὕτη, ὅτε τὸ θεμελιῶδες στοιχεῖον τῆς ὡς ἐμπρέπει γνώμης τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους, τουτέστι τὴν ἐλευθερίαν περὶ τὸν σχηματισμὸν αὐτῆς, αὐτὴν τὴν ἠρνεῖτο εἰς ἡμᾶς, διότι βεβαίως ἠρνεῖτο ἐλευθερίαν γνώμης εἰς ἡμᾶς ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἐκ Κρήτης πολιτευτοῦ, ἀξιοῦσα νὰ συνδέσωμεν τὴν περὶ τῆς ὑπάρξεως αὐτῆς συναίνεσίν μας μὲ γνώμας πολιτικάς, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐννοοῦμεν νὰ ἔχωμεν ἐλευθερίαν γνώμης. Δὲν ἦτο δέ, φρονῶ, ἐπιτετραμμένον εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ θέση ἡμᾶς εἰς δύσκολον θέσιν, νὰ ἐγκαταλείψωμεν πολιτικὰς γνώμας, τὰς ὁποίας ἔχομεν, χάριν ἄλλων γνωμῶν, εἰς τὰς ὁποίας ἤδη ἐδηλώσαμεν ὅτι θὰ προσχωρήσωμεν. Σήμερον δὲ ἀναγκάζομαι νὰ δηλώσω, ὅτι ἔτι μᾶλλον ἐμμένω εἰς τὰς γνώμας ἐκείνας, εἰς τὴν ψῆφον ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἔδωκα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι καὶ αἱ σημεριναὶ δηλώσεις καὶ τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν χθὲς καὶ σήμερον, ἐπιβάλλουσιν εἰς ἐμὲ νὰ πράξω τοῦτο, καὶ δὲν μὲ πτοεῖ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπεδήλωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτε εἶπεν, ὅτι ἔχει τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Στέμματος καὶ τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ λαοῦ. Μάλιστα, Κύριοι, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἀμφισβητήσω καὶ τὰ δύο ταῦτα....

§113Μ. ΚΑΤΣΟΥΛΗΣ. Ἆ! Ὄχι.

§114Κ. ΔΕΣΤΟΥΝΗΣ. ... νὰ ἀμφισβητήσω ταῦτα οὐχὶ ἐν τῷ συνόλῳ, ἀλλ’ ἀκριβῶς ἐπὶ τοῦ θεμελιώδους ἐκείνου ζητήματος, τὸ ὁποῖον πρὸ πολλοῦ μᾶς ἀπασχολεῖ. Διότι ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ἡ ὑπ’ αὐτὸν Κυβέρνησις ἔρχονται ἐνταῦθα μὲ μίαν σημαίαν, τὴν σημαίαν τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς. Ἔχει τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὸ Συνέδριον τοῦτο εἶναι Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ συνελθοῦσα νομίμως δυνάμει τοῦ ἄρθρου 107 τοῦ Συντάγματος· ἀλλ’ ἐρωτῶ: Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη καὶ τοῦ Βασιλέως; Πᾶν τοὐναντίον. Ὁ Βασιλεὺς εἰς ἀνταποκριτὴν Εὐρωπαϊκῆς ἐφημερίδος εἶπε τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐγὼ ἤμην», λέγει ὁ Βασιλεύς, «ἐναντίον τῆς συγκλήσεως τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως μετὰ μίαν μόνην διάλυσιν, καὶ εἶμαι καὶ σήμερον ἀκόμη κατὰ τῆς γενομένης παραβιάσεως τοῦ Συντάγματος». Ὅτε, Κύριοι, ὁ Βασιλεὺς ταῦτα λέγει, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἀπολαύει τῆς ἐμπιστοσύνης Του ἡ Κυβέρνησις αὕτη, ἡ ὁποία ἔρχεται μὲ ἀντίθετον πρόγραμμα; Ἐνθυμοῦμαι, Κύριοι, πρό τινων ἐτῶν, ὅτε ἐκλήθη νὰ ἀναλάβῃ τὴν Ἀρχὴν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας πολιτευτής, ἠρνήθη νὰ πράξῃ τοῦτο, μέχρις ὅτου δὲν διεψεύδοντο ὅσα εἶπε περὶ τῶν λόγων τοῦ Βασιλέως ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας πολιτευτής, κατὰ τὰ ὁποῖα ἀπεδοκιμάζετο ὑπὸ τοῦ Βασιλέως ἡ πορεία ὅλων τῶν πρὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας πολιτευτοῦ Κυβερνήσεων. Ἀλλ’ οὐ μόνον πρὸς τὸ Στέμμα διαφωνεῖ—καὶ νομίζω ὅτι ἡ ἀξιοπρέπεια τῆς Κυβερνήσεως ἐπιβάλλει νὰ μὴ εὑρίσκηται εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ἐν διαφωνίᾳ πρὸς τὸν Βασιλέα—οὐ μόνον, λέγω, πρὸς τὸ Στέμμα διαφωνεῖ κατὰ τοῦτο τὸ θεμελιῶδες ζήτημα, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν κοινὴν γνώμην. Ἐχαρακτηρίσθη ἡ ἐκλογὴ τῆς 8ης Αὐγούστου ὡς δημοψήφισμα ὑπὲρ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κρήτης πολιτευτοῦ· ἀλλ’ εἶναι γνωστόν, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κρήτης πολιτευτὴς ἐπανελθὼν ἐξ Εὐρώπης εἶπε· «Μὰ ποῦ εἶναι αὐτὸς ὁ παμβενιζελισμός;» Καὶ δικαίως εἶπε τοῦτο, διότι ἐκ τῶν ἐκλογῶν τῆς 8ης Αὐγούστου δὲν γνωρίζω ἂν ἐξελέγησαν Βουλευταί, παρακολουθοῦντες αὐτόν, περισσότεροι τῶν 20–25. Σημειώσατε, ὅτι, ὅπως αὐτὸς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσε προχθές, ἡ κοινὴ γνώμη μόνον διὰ τοῦ Κοινοβουλίου ἐκδηλοῦται. Καὶ βεβαίως ἡ κοινὴ γνώμη μόνον διὰ τοῦ Κοινοβουλίου ἐκδηλοῦται, μολονότι δὲν ἀποκλείεται τὸ γεγονός, νὰ ἔχωσιν οἱ ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ ἀντίθετον πρὸς τοὺς πολίτας γνώμην, ἀλλὰ τότε ἓν ἐπιβάλλεται, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι εἰς ὅλους γνωστόν, ἡ χρῆσις τῆς προνομίας τῆς διαλύσεως. Ἀλλὰ δὲν φρονῶ, Κύριοι, ὅτι δύναται νὰ γίνῃ χρῆσις τῆς προνομίας τῆς διαλύσεως σήμερον. Δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν κατ’ ἐμὲ νὰ γίνῃ χρῆσις ταύτης, οὐ μόνον διότι ἡ Συνέλευσις αὕτη εἶναι Συντακτικὴ Συνέλευσις, διὰ λόγους ἐπιστημονικοὺς καὶ διὰ λόγους πραγματικούς, ἐπειδὴ δηλονότι καὶ τὰ γνωστὰ γεγονότα, ὅπως ἐξειλίχθησαν, ἤγαγον τὴν Συνέλευσιν ταύτην κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε παρήγαγον αὐτὴν ὡς Συνέλευσιν ἐπαναστατικήν, Συνέλευσιν Συντακτικήν, ἀλλὰ καὶ διότι, ὡς ἔχει τὸ ἄρθρ. 107 τοῦ Συντάγματος, ἔχω ἀκράδαντον πεποίθησιν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνέλθῃ Ἀναθεωρητικὴ Βουλή, ὄχι διότι εἶναι δύσκολον νὰ συγκληθῇ Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ κατὰ τὰς διατυπώσεις, τὰς ὁποίας ἀναγράφει τὸ ἄρθρον τοῦτο, ἀλλὰ διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τηρηθῇ ὁ οὐσιαστικὸς ὅρος, τὸν ὁποῖον ἀπαιτεῖ τὸ Σύνταγμα, ὁ δὲ οὐσιαστικὸς ὅρος εἶναι ἡ διάκρισις τῶν θεμελιωδῶν ἀπὸ τῶν μὴ θεμελιωδῶν διατάξεων. Ἀλλά, ἐνῷ ποιεῖται τὴν διάκρισιν ταύτην, δὲν ἀναγράφει τὸ Σύνταγμα ποῖαι εἶναι αἱ θεμελιώδεις διατάξεις καὶ ποῖαι αἱ μὴ θεμελιώδεις. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο δὲν ἀναφέρει τὸ Σύνταγμα, ἀλλ’ οὔτε τοὐλάχιστον ποία εἶναι ἡ ἀρχὴ ἡ ἁρμοδία νὰ γνωμοδοτήσῃ περὶ τοῦ ποῖαι εἶναι αἱ θεμελιώδεις καὶ ποῖαι αἱ μὴ θεμελιώδεις διατάξεις. Λαμβάνων δ’ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀρχὴν τῆς διακρίσεως τῶν ἐξουσιῶν καὶ τὸ ἄρθρ. 110 τοῦ Συντάγματος, καθ’ ὃ πᾶς πολίτης ὑποχρεοῦται νὰ τηρῇ τὸ Σύνταγμα, ἐρωτῶ, ἐὰν μία Βουλὴ ἢ ἓν Δικαστήριον ἀποφανθῇ, ὅτι διάταξίς τις τοῦ Συντάγματος εἶναι ἢ δὲν εἶναι θεμελιώδης, τίς θὰ ἐμποδίσῃ ἄλλην Βουλὴν ἢ ἄλλο Δικαστήριον νὰ ἐκφράσωσιν ἀντίθετον γνώμην;

§115ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁμιλεῖτε περὶ τοῦ χαρακτηρισμοῦ τοῦ Σώματος;

§116Κ. ΔΕΣΤΟΥΝΗΣ. Καὶ διότι λοιπὸν φρονῶ ὅτι εἶναι ἀδύνατος συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 107 τοῦ Συντάγματος ἡ σύγκλησις Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, διὰ τοῦτο λέγω ὅτι ἡ Συνέλευσις αὕτη εἶναι Συντακτικὴ καὶ μόνον Συντακτικὴ δύναται νὰ εἶναι. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτου φρονῶ ὅτι, καὶ Ἀναθεωρητικὴ ἂν ἦτο, δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ γίνῃ χρῆσις κατ’ αὐτῆς τῆς προνομίας τῆς διαλύσεως, ἐφ’ ὅσον ἡ Ἀναθεωρητικὴ αὕτη Βουλὴ συνέρχεται μὲν καὶ ἐργάζεται αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν ἄνευ τινὸς ἀναμίξεως τοῦ Βασιλέως, δὲν ἔχει δ’ ἔτι περατώσει τὰς ἐργασίας αὑτῆς, τὴν ἀναθεώρησιν δηλαδὴ τῶν ἄρθρων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ ἀναθεωρηθῶσιν. Διὰ τούτους τοὺς λόγους, Κύριοι, ἐγὼ ἔδωκα ψῆφον δυσμενείας εἰς τὴν Κυβέρνησιν, μολονότι τὴν Κυβέρνησιν ταύτην δὲν ἀρνοῦμαι νὰ ὑποστηρίξω. Ἐὰν ἐτίθετο καθαρῶς ζήτημα ἐμπιστοσύνης πρὸς αὐτήν, τότε θὰ ἔδιδον ὑπὲρ αὐτῆς ψῆφον. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ ὑπερψηφίσω αὐτῆς, ὅτε τὸ ζήτημα τίθεται, ὡς ἐτέθη, συνδεδεμένον δηλ. μὲ τοιαύτας γνώμας πολιτικάς, μὲ τοιαῦτα ζητήματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἕκαστος δύναται νὰ ἔχῃ ἰδίας πεποιθήσεις, τὰς ὁποίας φρονῶ ὅτι εἰς οὐδένα εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ζητῇ νὰ θυσιάσωμεν διότι τὸν συμφέρει. Διὰ τοῦτο ἀναγκάζομαι νὰ δηλώσω ὅτι, ὅπως προχθές, καὶ σήμερον θὰ δώσω ψῆφον δυσμενείας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν.

§117Ζ. ΙΑΤΡΟΥ. Κύριοι Βουλευταί, γῆν ὁρῶμεν τέλος. Ἰδοὺ τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ ὀλισθήματος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εἰς ὃ κατὰ τὸ παρελθὸν Σάββατον ὑπέπεσεν. Καὶ τότε ἐγεννήθη ἐν ἐμοὶ ἡ ἀπορία πῶς ἐκ τοῦ μέρους ἐκείνου τῶν συντακτικῶν, ὅπου πλεῖστοι ὅσοι καὶ ἐντριβεῖς καὶ μαχηταὶ τοῦ λόγου εἶναι, δὲν ἀντελήφθησαν τὸ ἔδαφος, ὅπερ παρείχετο εἰς αὐτοὺς πρὸς πλήρη ἐπιτυχίαν τοῦ σκοποῦ, ὃν ἐπεδίωκον, καὶ ἠπόρουν, Κύριοι, πῶς οἱ τῆς πτέρυγος ἐκείνης δὲν ἐπελαμβάνοντο τῆς εὐκαιρίας, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀναιτίως, ἄνευ λόγου, ἄνευ ἀφορμῆς παρέσχε, ἵνα ἀναλάβωσι τὸν ἀγῶνα καὶ φέρωσιν εἰς πέρας τὸν σκοπὸν αὐτῶν. Ἀλλ’ ἰδοὺ ὅτι τὸ ὀλίσθημα ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον ἐκ νέου ὑπέπεσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τῶν νέων του δηλώσεων, δίδει καὶ πάλιν τὸ δικαίωμα εἰς ὑμᾶς νὰ τὸ ἐκμεταλλευθῆτε, διότι καὶ τὴν ὑμετέραν δήλωσιν ὅτι θὰ ἔλθητε ἐπίκουροι πρὸς τὴν Κυβέρνησιν σήμερον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διὰ τῶν δηλώσεών του δὲν ἀποδέχεται, ὡς μὴ ἐμπρέπουσαν εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ τοῦτο πράττων ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπομακρύνει ἀφ’ ἑαυτοῦ τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, οἵτινες ἔχουσι τὴν διάθεσιν νὰ ἀνεχθῶσι τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ὄχι νὰ ἀνεχθῶσιν, ἀλλὰ νὰ κρατήσωσιν αὐτὴν εἰς τὴν θέσιν ἐκείνην, ἵνα τὰς ἐπαγγελίας της, τὰς μετὰ τοσούτῳ θορυβώδους τρόπου εἰς τὸν λαὸν ἐξαγγελθείσας πραγματοποιήσῃ. Ἀλλ’ ἐντεῦθεν ἐρωτῶ τὸν κ. Πρωθυπουργόν· σήμερον τί μέλλει νὰ συμβῇ; Σήμερον μετὰ τὴν ψῆφον τὴν δυσμενῆ, τὴν ὁποίαν ἡ μερὶς τῶν Θεσσαλῶν, ἡ μερὶς τῶν ἑτέρων συντακτικῶν....

§118ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πῶς προεξοφλεῖτε τὴν γνώμην τῶν Θεσσαλῶν;

§119Ζ. ΙΑΤΡΟΥ. Οὕτω πως νομίζω. Ἀλλὰ μὴ τοῦτο μόνον συμβαίνει; Καὶ μὴ δὲν ἔρχεται πλέον εἰς τὸν νοῦν ἑκάστου ἐξ ἡμῶν τῶν ἐνταῦθα παρακαθημένων νὰ σκέπτηται, καὶ ἐὰν εἶναι ἀναθεωρητικός, ἂν πρέπει νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν Ἀναθεωρητικὴν Βουλήν; Φρονῶ ὅτι ἡμεῖς, ἀφ’ ἧς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνῆλθεν εἰς τὰ Ἀνάκτορα καὶ ἔλαβε τὴν ἰδιαιτέραν συνέντευξιν μετὰ τῆς Α. Μεγαλειότητος, κατὰ τὴν ὁποίαν εὑρέθησαν σύμφωνοι εἰς τὸ ἀνακοινωθὲν πρὸς Αὐτὸν πρόγραμμα, τοῦ ὁποίου ὅμως ἡμεῖς μέχρι σήμερον στερούμεθα καὶ τῶν στοιχείων ἀκόμη, ὁ δὲ Βασιλεὺς ἐδήλωσεν ὅτι θὰ ἀκολουθήσῃ τὸ πρόγραμμα ἐκεῖνο μέχρις ἐσχάτων ὑποστηρίζων τὴν Κυβέρνησιν, φρονῶ ὅτι ἡμεῖς καὶ ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἀπωλέσαμεν πᾶν δικαίωμα ὑπάρξεως ἐνταῦθα, καὶ ἀπωλέσαμεν τὸ δικαίωμα τοῦτο, διότι ἐκ τοῦ τρόπου ἐκείνου κατελύθη ἡ ὕπαρξίς μας, διότι πρὸς ἡμᾶς τοὺς ὑπευθύνους ἀπέναντι τοῦ λαοῦ ἢ πρὸς ἡμᾶς ὑπεύθυνος οὖσα Κυβέρνησις οὐδὲν ἐξ αὐτῶν ἐξήγγειλεν, ἀλλὰ μετὰ τῆς Α. Μεγαλειότητος σκεπτομένη καὶ καθορίζουσα τὸν τρόπον τῆς ἀνορθώσεως τῶν κακῶς κειμένων ἐν τῷ Κράτει, μετ’ Αὐτῆς θέλει νὰ φέρῃ εἰς πέρας τὸ πρόγραμμα ἐκεῖνο. Ἀλλὰ καὶ μόνον τοῦτο ἦτο τὸ ὀλίσθημα τῆς Κυβερνήσεως — καὶ ὄχι τὸ ὀλίσθημα, ἀλλὰ τὸ ἁμάρτημα —, τὸ ὁποῖον εἰς πάντα κοινοβουλευτικὸν ἄνθρωπον, εἰς πάντα, ὅστις ἔλαβε τὴν ἐντολὴν ἐκ τῶν συμπολιτῶν του νὰ προστατεύσῃ τὰ κείμενα καὶ τοὺς συνταγματικοὺς νόμους, μόνον αὐτὸ τὸ ζήτημα γεννᾷ τὴν ὁδὸν τῆς μεταστροφῆς τῶν πραγμάτων; Ὄχι, Κύριοι! Ἡ μέχρι σήμερον πολιτεία τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἡ μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης τοιαύτη, ὑπῆρξε πολιτεία αὐθαίρετος, ὑπῆρξε πολιτεία, ἡ ὁποία, ἐὰν δὲν ἐκδηλοῦται, ἔχει ὅμως πολλὰ στοιχεῖα ἐν αὐτῇ τοῦ δικτατωρισμοῦ, καὶ ἔχει καὶ ἕτερα στοιχεῖα ἀκόμη, ἔχει τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἄλλοτε ἄλλοι Πρωθυπουργοὶ τῶν παλαιῶν ἐποχῶν πρὸς τὸν λαὸν μετεχειρίζοντο· ἔχει τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα, λέγω, τὰ ὁποῖα θέλουσι νὰ ἐπιρρίπτωσι τὴν μομφήν, θέλουσι νὰ ἐπιρρίπτωσι τὰς εὐθύνας τῶν σφαλμάτων εἰς τοὺς ἄλλους. Καὶ ὅτε ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ ἀπὸ τοῦ ἐξώστου τῆς οἰκίας του πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἐξαγγέλλει ὅτι συνώμοσαν τὰ κόμματα, διὰ νὰ ἐπιφέρωσι τὴν δυσχέρειαν ἐκείνην, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ὑπέπεσε, παραδοξότερον ὅλων ἐν τῇ παρούσῃ Κυβερνήσει εὑρίσκω τὸν ἀξιότιμον τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργόν, ὁ ὁποῖος γεγωνυίᾳ τῇ φωνῇ καὶ διαμαρτυρόμενος ἤλεγξε τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, διότι ἐτόλμησε νὰ εἴπῃ ὅτι θὰ ὑποστηρίξῃ τὰ συνταγματικὰ ἔθιμα καὶ ἀνεφώνησεν: «ὄχι τὰ συνταγματικά, ἀλλὰ τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα καὶ τοὺς κοινοβουλευτικοὺς τρόπους».

§120Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Βεβαίως.

§121Ζ. ΙΑΤΡΟΥ. Καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης: ἦτο τρόπος κοινοβουλευτικὸς αὐτός, κατὰ τὸν ὁποῖον μόνον ὁ Μεγαλειότατος γνωρίζει τί μέλλει νὰ πράξῃ ἡ Κυβέρνησις; Καὶ ἡ Κυβέρνησις πρὸς τὸν Μεγαλειότατον ἔχει περισσοτέραν εὐθύνην ἢ πρὸς ἡμᾶς τοὺς Βουλευτάς, τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ λαοῦ; Καὶ μόνον τοῦτο, Κύριοι; Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀποτεινόμενος πρὸς τὸ Κοινοβούλιον ὁμιλεῖ πρὸς ὡρισμένην ὁμάδα καὶ λέγει: πρὸς σᾶς ἀποτείνομαι τοὺς ἀναθεωρητικούς. Ἀλλ’ ἐγνώριζεν ἆρα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα ἀναθεωρητικοί, διότι καὶ ἡμεῖς ἀντιπροσωπεύομεν τὸ λαϊκὸν φρόνημα, καὶ ἴσως περισσότερον πολλῶν ἐνταῦθα καθημένων; Βεβαίως οὐχί, καὶ διὰ ταῦτα πάντα, κύριοι Βουλευταί, τὴν εὐθύνην παντὸς συμβησομένου ἀναλαμβάνων, δηλῶ ἐπισήμως ὅτι ἀπὸ τῆς στιγμῆς ταύτης κηρύσσομαι συντακτικὸς καὶ θέλω πράξει τὸ καθῆκόν μου ὡς συντακτικός.

§122ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ψηφοφορία, ψηφοφορία.

§123Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δηλῶ εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι θέλω δώσει ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ὅτι ἐμμένω εἰς τὴν δήλωσιν, τὴν ὁποίαν ἐποιησάμην κατὰ τὴν συνεδρίαν τοῦ παρελθόντος Σαββάτου.

§124Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Συμφώνως μὲ τὰς σκέψεις, ἃς ἐξέθηκα πρὸς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν συνεδρίαν τοῦ παρελθόντος Σαββάτου, θέλω ἀπόσχει τῆς ψηφοφορίας παραμένων ἐν τῇ αἰθούσῃ διὰ τὴν ἀπαρτίαν. Λυποῦμαι δέ, διότι αἱ σκέψεις ἐκεῖναι μοὶ ὑπαγορεύουσι νὰ καταψηφίσω τὴν Κυβέρνησιν μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διότι ποτὲ δὲν μετῆλθε Πρόεδρος Κυβερνήσεως τὴν ἀνευλαβῆ γλῶσσαν πρὸς τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν, τὴν ὁποίαν μετῆλθεν ὁ σήμερον Πρωθυπουργός.

§125ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὀφείλω, Κύριοι, νὰ δηλώσω πρὸς τὴν Βουλὴν ἐν ὀνόματι τῶν φίλων, τῶν ὁποίων διερμηνεύω τὰς γνώμας, ὅτι κατόπιν τῶν σημερινῶν δηλώσεων τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, αἵτινες ἐπέτειναν ἔτι μᾶλλον τὰς προχθεσινὰς δηλώσεις, κατόπιν τῶν θεωριῶν καὶ γνωμῶν, τὰς ὁποίας ἀνέπτυξε τὴν ἑσπέραν ταύτην, καὶ αἱ ὁποῖαι ἀντιτάσσονται ἄρδην πρὸς τὸ συνταγματικὸν καὶ κοινοβουλευτικὸν ἡμῶν καθεστώς, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ καταψηφίσωμεν τὴν πρότασιν τῆς Κυβερνήσεως.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Σλῆμαν. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Σλῆμαν ἔχει οὕτως: «Ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία μετὰ τὰ λεχθέντα ἐκ μέρους τοῦ Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐκφράζουσα τὴν ἐμπιστοσύνην αὑτῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν προβαίνει εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν λέγουσι ναί...

§127Δ. Α. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Δύο λέξεις ἐπὶ τῆς προτάσεως, κύριε Πρόεδρε.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἤρχισεν ἡ ψηφοφορία.

§129Δ. Α. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Δὲν ἤρχισε. Κατόπιν τῶν δηλώσεων τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ζητεῖ παρὰ τῆς Βουλῆς ψῆφον ἀνεπιφύλακτον, κατόπιν τῶν ἐπακολουθησασῶν δηλώσεων τῶν ἀξιοτίμων ἀρχηγῶν τῶν τριῶν κομμάτων, κατόπιν τῶν ἀλλεπαλλήλων δηλώσεων τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων συντακτικῶν, νομίζω ὅτι ἡ ψηφοφορία ἐγένετο καὶ ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ ἀναγνωρίσῃ τοῦτο καὶ νὰ παρακαλέσῃ τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ λύσῃ τὴν συνεδρίασιν.

§130Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Ἕκαστος ἔχει τὴν γνώμην του ἀνεξάρτητον ἀπὸ κάθε ἄλλην γνώμην καὶ ὀφείλει νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. Τί πράγματα εἶναι αὐτά;

§131Π. ΣΠΥΡΑΚΗΣ. Εἰς ψηφοφορίαν, κύριε Πρόεδρε.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Σλῆμαν λέγουσι ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία.

§133Α. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Καλούμενος νὰ δώσω τὴν ψῆφόν μου δηλῶ, ὅτι παρέχω ταύτην εὐμενῆ ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως καὶ χάριν τῶν κρισίμων ἐθνικῶν περιστάσεων καὶ χάριν τοῦ συμφέροντος τῆς χώρας, ἀλλ’ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς ἁπλῆς ἐμπιστοσύνης, ἀσχέτως πρὸς τὰς γεγομένας δηλώσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ.

§134Γ. ΓΑΪΤΑΝΟΣ. Ἐπειδὴ φρονῶ ἀδιστάκτως, ὅτι αἱ σημεριναὶ κρισιμώταται καὶ ἀπὸ ἐσωτερικῆς καὶ ἀπὸ ἐξωτερικῆς ἀπόψεως περιστάσεις τῆς πατρίδος ἐπιβάλλουσιν ἐπιτακτικῶς τὴν παραμονὴν καὶ τὴν διατήρησιν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως εἰς τὴν τῶν κοινῶν διεύθυνσιν, διὰ τοῦτο λέγω ναί.

§135Κ. ΣΑΛΤΑΜΠΑΣΗΣ. Συμφώνως πρὸς τὰ λεχθέντα ὑπ’ ἐμοῦ ψηφίζω πρότασιν ἁπλῆς καὶ καθαρᾶς ἐμπιστοσύνης λέγων ναί.

§136ΜΑΝ. ΔΕΡΛΕΡΕΣ. Ἐπειδὴ ἐξετέθην μὲ σημαίαν συντακτικήν, ἡ δὲ Κυβέρνησις εἶναι ἀναθεωρητική, διαφωνοῦμεν ὡς πρὸς τὰς πολιτικὰς ἰδέας καὶ καταψηφίζω αὐτήν.

§137Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Χωρὶς νὰ ἀπομακρυνθῶ τὸ παράπαν ἀπὸ τὴν δήλωσιν, ἣν ἔκαμον εἰς τὴν προχθεσινὴν ψηφοφορίαν, λέγω ναί.

§138ΑΝΤ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Καίτοι διίσταμαι πρὸς τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως περὶ τοῦ διαλυτοῦ τοῦ Σώματος, ἐν τούτοις ψηφίζω ναί.

§139Ν. ΔΑΓΡΕΣ. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ψήφου ἐμπιστοσύνης, τὴν ὁποίαν διετύπωσα, λέγω ναί.

§140Γ. ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Κυβέρνησιν διανοηθεῖσαν, ἐν συμπνοίᾳ μετὰ τοῦ Στέμματος, πραξικόπημα κατὰ τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας καὶ τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας καταψηφίζω λέγων ὄχι. (Ἀποδοκιμασία ἐκ λαϊκοῦ θεωρείου. Θόρυβος καὶ ἀντεγκλήσεις ἐν τῇ αἰθούσῃ).

§141Σ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Φέρετε τὴν εὐθύνην σεῖς, κύριε Πρόεδρε, δι’ αὐτά.

§142Ι. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ποῦ εἶναι ὁ ἀξιωματικὸς νὰ συλλάβῃ τὸν αὐθάδη;

§143ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Γνωρίζετε ὅτι ἡ ἀστυνομία τοῦ Βουλευτηρίου ἀνήκει εἰς τὸν κ. Πρόεδρον. Μὴ θέλετε νὰ μὲ καταστήσητε ὑπεύθυνον.

§144ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Οὐδέποτε διετέθη ἐκ προνοίας τῆς Κυβερνήσεως τόση δύναμις πρὸς φύλαξιν τοῦ Βουλευτηρίου.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διέταξα τὴν ἐκκένωσιν τοῦ θεωρείου. Καθίσατε κύριοι Βουλευταί, εἰς τὰς θέσεις σας. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν κ. κ. Γ. Πολυγένους καὶ Κ. Σταμούλη, καὶ εἶτα ἡ διαλογὴ κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας:)

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 266, ἐξ ὧν 208 εἶπον ναί, 31 εἶπον ὄχι, 22 ὄντες παρόντες δὲν μετέσχον τῆς ψηφοφορίας, καὶ 5 ἠρνήθησαν ψῆφον. Συνεπῶς ἡ πρότασις τοῦ κ. Σλῆμαν ἐγένετο δεκτή. Ἐπιθυμεῖ ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσωμεν τὴν πρότασιν τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ λογιστικοῦ τῆς Βουλῆς;

§147Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ περιορισθῇ τὸ ποσὸν ἀπὸ 724,000 δραχ. εἰς 651,600 δραχ. συμφώνως πρὸς τὸ Σύνταγμα.

§148ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ πρότασις τῆς ἐπὶ τοῦ Λογιστικοῦ Ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς γίνεται δεκτὴ μὲ τὴν τροποποίησιν, τὴν ὁποίαν ἐπήνεγκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν.

§150ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ Πρακτικά.

§151ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι Βουλευταί· τῆς Κυβερνήσεως ἐχούσης ἀνάγκην νὰ μελετήσῃ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας ἐν σχέσει πρὸς τὰς δηλώσεις, τὰς ὁποίας εἶχε τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἀπόψε, παρακαλῶ ὅπως ἀναγνωσθῶσι τὰ Πρακτικὰ καὶ ἐπικυρωθῶσι, διότι θὰ δεήσῃ ἴσως νὰ διακοπῶσιν αἱ ἐργασίαι ἐπὶ μίαν ἢ δύο ἡμέρας, καὶ ἑπομένως δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ καθυστερήσῃ ἡ κύρωσις αὐτῶν. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ Πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως).

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 9 καὶ 30′ μ. μ.)

Η ΔΙΑΛΥΣΙΣ ΤΗΣ Αʹ. ΔΙΠΛΗΣ ΒΟΥΛΗΣ

Συμφώνως ταῖς δηλώσεσι τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, διεκόπησαν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς. Τὴν δὲ ἀκόλουθον ἐξεδόθη καὶ ἐδημοσιεύθη ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως τὸ κάτωθι περὶ διαλύσεως τῆς Βουλῆς καὶ περὶ συγκλήσεως νέας τοιαύτης Βασιλικὸν Διάταγμα:

ΓΕΩΡΓΙΟΣ Αʹ

ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

Ἔχοντες ὑπ’ ὄψει τὸ ἄρθρον 37 τοῦ Συντάγματος, διαλύομεν τὴν κατὰ τὸ ἄρθρον 107 τοῦ Συντάγματος πρὸς ἀναθεώρησιν τῶν μὴ θεμελιωδῶν τούτου διατάξεων συγκληθεῖσαν διπλῆν Ἀναθεωρητικὴν Βουλήν. Συμφώνως δὲ ταῖς διατάξεσι ταύταις Καλοῦμεν τοὺς ἐκλογεῖς τὴν 28ην τοῦ μηνὸς Νοεμβρίου ἐ. ἔ., ἵνα ἐκλέξωσι διπλάσιον ἀριθμὸν Βουλευτῶν, τὴν δὲ διπλῆν Ἀναθεωρητικὴν Βουλὴν ἐν Ἀθήναις τὴν 8ην τοῦ μηνὸς Ἰανουαρίου 1911. Ὁ Ἡμέτερος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς δημοσιεύσει καὶ ἐκτελέσει τὸ Διάταγμα τοῦτο. Ἐν Ἀθήναις τῇ 12 Ὀκτωβρίου 1910.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ

Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον

ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ Κ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ

Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ

Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ