1910.09.24

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 14.

Τῆς 24 Σεπτεμβρίου 1910

(Παρασκευὴ)

Προεδρία προσωρινὴ κ. Ἀθ. Κατριβάνου

(Ἀναγνωσθέντος τοῦ καταλόγου, ὥρα 10 καὶ 50′ π. μ., ἡ Βουλὴ εὑρέθη ἐν ἀπαρτίᾳ παρόντων 192 Βουλευτῶν).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλοῦνται νὰ προσέλθωσι νὰ ὁρκισθῶσιν οἱ μὴ ὁρκισθέντες κ. κ. Βουλευταί. (Προσέρχονται καὶ ὀμνύουσιν ἐπὶ τοῦ Ἱεροῦ Εὐαγγελίου τὸν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος νενομισμένον ὅρκον οἱ βουλευταὶ κ. κ. Π. Μποῦτος καὶ Κ. Θ. Ζέρβας). Ὁ κ. Χατζηκυριάκος ἔχει τὸν λόγον.

§2ΑΝΔΡ. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ. Ἐπαναλαμβάνων, κ. Βουλευταί, τὴν χθὲς διακοπεῖσαν ὁμιλίαν μου παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς κάμω μίαν μικρὰν ἀνακεφαλαίωσιν, βραχυτάτην, τῶν χθὲς λεχθέντων ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς ταύτης. Ἡ ἔνστασις κατὰ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν κ. Πὼπ, λόγῳ ἐλλείψεως προσόντων, ὡς καὶ χθὲς σᾶς ἀνέπτυξα, στηρίζεται ἐπὶ τῶν προνομιακῶν διατάξεων τῶν θεσπισθεισῶν ὑπὸ τῶν κατὰ καιροὺς συγκληθεισῶν Συνελεύσεων πρὸς ψήφισιν τῶν διαφόρων Συνταγμάτων τοῦ Κράτους μέχρι τοῦ τελευταίου ἰσχύοντος τοῦ 1863. Μία διάταξις ἀναφέρεται εἰς τὸν νόμον τῆς 31 Ἰανουαρίου τοῦ 1822 ὑπ’ ἀριθμὸν 18, ἐδάφιον 4. Κατὰ τὸν νόμον ἐκεῖνον, ὅπως καὶ χθὲς ἀνέπτυξα, ἐδόθη εἰς τὰς τρεῖς ναυτικὰς νήσους δικαίωμα, ἀνεξαρτήτως τοῦ πληθυσμοῦ, νὰ ἐκλέγωσιν ὡρισμένον ἀριθμὸν παραστατῶν. Ἐν τῷ νόμῳ ἐκείνῳ παρελείφθη νὰ περιληφθῶσιν ἐν τῇ εἰδικῇ ταύτῃ διατάξει καὶ τὰ προσόντα τῶν παραστατῶν, διότι ταῦτα περιελαμβάνοντο ἐν ταῖς γενικαῖς διατάξεσι, καὶ θὰ ἦτο περιττολογία, ὅπως καὶ χθὲς ἀνέπτυξα, τὰ προσόντα ταῦτα νὰ ἀναφερθῶσιν εἰδικῶς, ἐνῷ περιελαμβάνοντο εἰς τὰ γενικά. Τὰ δὲ γενικὰ προσόντα τῶν παραστατῶν ἦσαν τὰ ἑξῆς: 1) Νὰ εἶναι οὗτοι Ἕλληνες, 2) Νὰ εἶναι ἡλικίας 25 ἐτῶν, καὶ 3) Νὰ εἶναι αὐτόχθονες. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν προσόντων τούτων, κατὰ τὰς μετέπειτα Συνελεύσεις ἐφηρμόσθησαν αἱ διατάξεις αὗται ὑπὸ τῶν νησιωτῶν, καὶ ἐξηκολούθησαν ἐφαρμοζόμεναι μέχρι τοῦ 1843, ὡς δικαιώματα αὐτῶν. Τὰ δικαιώματα ταῦτα τῶν ναυτικῶν νήσων ἐπανέρχονται καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Συντάγματος τοῦ ψηφισθέντος κατὰ τὸ 1843. Ἐκ τῆς γενομένης τότε συζητήσεως καταφαίνεται σαφῶς, ὅτι οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Συνέλευσιν ἐκείνην ἀπέβλεψαν εἰς τὸ νὰ παραδώσωσι καὶ εἰς τοὺς μεταγενεστέρους τὰ προνόμια ταῦτα ὅπως μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης εἶχον παραλάβει αὐτά. Καὶ ἀνέγνωσα ὑμῖν χθὲς τὸ ψήφισμα τῆς Συνελεύσεως ἐκείνης τοῦ 1843 καὶ τοὺς λόγους, διὰ τῶν ὁποίων καταδεικνύεται, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐκείνη δὲν ἀπέβλεψεν εἰς τὸ νὰ ἐλαττώσῃ κεκτημένα δικαιώματα τῶν Ψαριανῶν, ἀλλ’ εἰς τὸ νὰ ἐνισχύσῃ ταῦτα. Ἀποκρούεται ἐκ τοῦ ψηφίσματος τούτου καὶ ἡ ἰδέα τοῦ κ. εἰσηγητοῦ τῆς ἐκθέσεως ἐπὶ τῆς ἐπικυρώσεως τῆς ἐκλογῆς ταύτης, διὰ τῆς ὁποίας οὗτος ἀποφαίνεται ὅτι τὰ προνόμια ἀπέβλεπον εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλεξίμων, οὐχὶ δὲ εἰς τὸ ποιὸν καὶ τὰ προσόντα αὐτῶν, διότι, ὅπως καὶ χθὲς ἀνέπτυξα, τὰ προνόμια ἐνησκήθησαν, ὑπὸ τὸ αὐτὸ πνεῦμα, μέχρι τοῦ 1843. Ἂν ἡ Συνέλευσις τοῦ 1843 ἤθελε νὰ μειώσῃ τὰ δικαιώματα ταῦτα, βεβαίως θὰ ἀνέφερε τοῦτο ἐν τῷ ψηφίσματι τοῦ 1843. Ἀλλὰ μηδὲν τούτων ἀναφέρουσα καὶ ἀναφερομένη εἰς τὰ ὑπάρχοντα ψηφίσματα, καὶ τὸ ὑπάρχον προνόμιον, τὸ προνόμιον τῶν Ψαριανῶν, δὲν εἶχε βεβαίως σκοπὸν νὰ μειώσῃ. Τὴν πεποίθησιν ταύτην ἐνισχύουσιν αἱ κατὰ τὸ 1843 γενόμεναι ἀγορεύσεις, αἵτινες ἀποβλέπουσιν εἰς τὸ κεκτημένον δικαίωμα, ὅπερ καὶ κληροδοτοῦσιν εἰς τὰς μεταγενεστέρας γενεάς. Καὶ ἀνέγνων ὑμῖν, κύριοι Βουλευταί, τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀειμνήστου τότε Σπυρ. Τρικούπη, ἐκ τῆς ὁποίας πασιφανῶς καταφαίνεται τοῦτο. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἀναγνώσω πρὸς ὑμᾶς καὶ πάλιν τὴν ἀγόρευσιν, διότι χθὲς δὲν ἐπρόφθασα νὰ συμπληρώσω τὴν ἀνάγνωσιν αὐτῆς. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ 1843 (Πρακτικῶν σελ. 722) εἶχε τεθῇ πρότασις ὡς ἑξῆς: «Εἰς τὰς νήσους Ὕδρας καὶ Σπετσῶν διατηρεῖται ὁ διὰ τοῦ εἰρημένου περὶ ἐκλογῆς παραστατῶν νόμου τοῦ ἔτους 1822 ὁριζόμενος ἀριθμὸς Βουλευτῶν· τὸ αὐτὸ δικαίωμα διατηρεῖται καὶ ὑπὲρ τῶν ἐν Ἑλλάδι Ψαριανῶν, ἀλλ’ ἐπὶ τῷ ὅρῳ νὰ συνοικισθῶσιν ἐντὸς τοῦ Κράτους πρὸ τῆς λήξεως τῆς πρώτης Βουλευτικῆς Περιόδου κλπ.». Αὐτὴ ἦτο ἡ πρότασις ἡ ὑποβληθεῖσα εἰς τὴν Συνέλευσιν τοῦ 1843. Ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης ἐγένετο συζήτησις ἂν ἔπρεπε νὰ τεθῇ ἐντὸς τοῦ Συντάγματος ἢ νὰ τεθῇ εἰς τὸν περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν νόμον. Ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἔλαβε τὸν λόγον ὁ ἀείμνηστος Σ. Τρικούπης, Πληρεξούσιος Μεσολογγίου, καὶ εἶπε τὰ ἑξῆς: «Θαλασσινοὶ καὶ Στεριανοί, ὅλοι ἠγωνίσθημεν τὸν ἱερὸν ἀγῶνα τῆς πατρίδος· ἀλλὰ πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν, διότι εἶναι ἡ ἀλήθεια, ὅτι οἱ κάτοικοι τῶν τριῶν ναυτικῶν νήσων δὲν εἶχον εἰς τὴν ἐπανάστασιν τὰ τοπικὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα εἶχον οἱ πλεῖστοι τῶν Ἑλλήνων· οἱ κάτοικοι οὗτοι δὲν ὑπέφεραν ὅσα ὑπεφέραμεν οἱ ἄλλοι ἡμεῖς ἐπὶ Τουρκοκρατίας, οὔτε εἶχον ἀκινήτους ἰδιοκτησίας, ὡς ἡμεῖς, νὰ ὑπερασπίσωσιν. Ἦσαν αὐτόνομοι, ἦσαν προνομιοῦχοι, καὶ μολοντοῦτο ᾐσθάνθησαν τὸν ἀγῶνα ὡς ἀγῶνα ἐθνικόν, καὶ προθυμότατοι συνεκινδύνευσαν μὲ τοὺς μὴ ἔχοντας οὔτε αὐτονομίαν οὔτε προνόμια. Ἀπὸ τὸ εὐγενὲς τοῦτο αἴσθημα τοῦ ἐθνισμοῦ κινούμενοι ἔδωκαν εἰς τὴν πατρίδα ὄχι μόνον τὰ στήθη των, ἀλλὰ καὶ τὰ πλοῖά των καὶ τὰ μεγάλα πλούτη των. Ἠξεύρω θετικῶς, ὅτι ἑκατὸν τριάκοντα χιλιάδας διστήλων κατέθεσαν ἐξ ἰδίων οἱ Ὑδραῖοι διὰ τὴν κίνησιν τῶν πλοίων των μόνον τὴν πρώτην ἡμέραν τῆς ἐνάρξεως τοῦ ἀγῶνος. Δὲν ἔρχομαι νὰ πανηγυρίσω τὰ ἆθλά των· πρὸς ποίους νὰ τὰ πανηγυρίσω; σεῖς οἱ ἴδιοι εἶσθε οἱ πανηγυρισταί των· ἀλλ’ ἐρωτῶ, ἂν δὲν ὑπῆρχον αἱ τρεῖς νῆσοι, ὅ ἐστὶν ἡ ναυτικὴ δύναμις, ὑπῆρχε σήμερον Ἑλλάς; Ἰδοὺ τὰ μεγάλα ἀγαθοεργήματα τῶν ναυτικῶν νήσων πρὸς τὴν γενικὴν πατρίδα· ἰδοὺ διατί ἡ πατρὶς εὐγνωμονοῦσα ἔδωκεν εἰς αὐτοὺς τὸ δικαίωμα τῆς ἀντιπροσωπείας, καθ’ ὃν τρόπον τὸ καθιεροῖ τὸ 61 ἄρθρον τοῦ σχεδίου τοῦ Συντάγματος. Τὸ δικαίωμα τοῦτο τὸ ἐσεβάσθησαν ἡ ἐν Ἄστρει Συνέλευσις, ἡ ἐν Ἐπιδαύρῳ Συνέλευσις, ἡ ἐν Τροιζῆνι Συνέλευσις, ἡ ἐν Ἄργει Συνέλευσις. Γίνεται νὰ τὸ καταπατήσῃ ἡ Συνέλευσις τῆς 3 Σεπτεμβρίου; ἡ Συνέλευσις ἐκείνη, ἡ ὁποία συνῆλθε, διὰ νὰ ἀνορθώσῃ δικαιώματα πεσόντα; δὲν ἠμποροῦμεν δέ, οὔτε κἂν νὰ εἴπωμεν, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦτο ἔπεσεν εἰς ἀχρηστίαν, καθὼς πρό τινων ἡμερῶν ἐρρέθη ἀπό τινας περὶ τοῦ δικαιώματος τοῦ πολίτου κατὰ τὸ Σύνταγμα τῆς Τροιζῆνος· διότι καὶ ἀδιακόπως ἐνηργήθη, καὶ πληρέστατα ἐνηργήθη, πάντοτε δὲ πρὸς ὠφέλειαν τῆς πατρίδος ἐνηργήθη. Συνέπραξα ὁ ἴδιος μὲ τοὺς παραστάτας τῶν ναυτικῶν νήσων ἐπὶ τοῦ ἀγῶνος, καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι πάντοτε διεκρίθησαν διὰ τὸν πατριωτισμόν των, διὰ τὴν σύνεσίν των καὶ διὰ τὴν ἀφιλοκέρδειάν των. Ἐν ποίῳ λόγῳ λοιπὸν θέλομεν νὰ πάρωμεν, ἀγνωμονοῦντες, ὅ,τι ἡμεῖς οἱ ἴδιοι ἐδώκαμεν εὐγνωμονοῦντες; Ἐν ποίᾳ δυνάμει θ’ ἀφαιρέσωμεν δικαίωμα ἀποκτημένον; Ποίαν πίστιν θὰ ἐμπνεύσωμεν δι’ ὅσα πράττομεν ἐπὶ τῆς Συνελεύσεως ταύτης, ὅταν δὲν φυλάττωμεν πίστιν ὡς πρὸς ὅσα ἡμεῖς οἱ ἴδιοι ἐπράξαμεν ἐπὶ τῶν ἄλλων Συνελεύσεων; Ὄχι, Κύριοι· γνωρίζω τὰ εὐγενῆ αἰσθήματά σας, καὶ βέβαιος εἶμαι, ὅτι οὔτε ἀγνώμονες θὰ φανῶμεν οὔτε παραβάται τῶν ὑποχρεώσεών μας· εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ εἴπωμεν ὅλοι πρὸς τοὺς νησιώτας: «Ἀδελφοὶ νησιῶται, ἡ πατρὶς εὐγνωμονοῦσα σᾶς ἔδωκεν ἄλλοτε τὸ δικαίωμα τοῦτο· ἡ πατρὶς εὐγνωμονοῦσα σᾶς τὸ ἐπικυροῖ, σήμερον· διατηρήσατέ το καὶ μεταδώσατέ το καὶ εἰς τὰ τέκνα σας καὶ ὡς δικαίωμα ἀποκτηθὲν καὶ ὡς φόρον τῆς εὐγνωμοσύνης μας. Σᾶς τὸ ἐδώκαμεν ἐν πολέμῳ, δὲν σᾶς τὸ ἀφαιροῦμεν ἐν εἰρήνῃ· αἱ φλόγες, αἱ ὁποῖαι ἀνέβησαν ἄλλοτε μέχρι νεφελῶν ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἐκαύσατε ἐχθρικὰ δίκροτα καὶ τρίκροτα, δὲν ἀπεσβέσθησαν ἀπὸ τὴν μνήμην μας». Τοιαύτη ἦτο ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἀειμνήστου Σ. Τρικούπη. Ἐν τῇ ἀγορεύσει ταύτῃ ἀνεγνώριζεν ὁ ἀείμνηστος Σ. Τρικούπης, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς ὑπὸ τῶν νήσων πλειοτέρου ἀριθμοῦ Βουλευτῶν προνομιακῶς ἐνηργήθη, καὶ ἐνηργήθη πρὸς ὄφελος τῆς πατρίδος. Καὶ οὐ μόνον ἀπέβλεπεν εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν Βουλευτῶν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ ποιὸν τούτων, διότι ἀναφέρει ὅτι ἐγνώρισέ τινας Βουλευτὰς τῶν νήσων, τοὺς ὁποίους διέκρινε πάντοτε ἀφιλοκέρδεια καὶ πατριωτισμός. Ἀναφέρει δὲ προσέτι, ὅτι τὸ προνόμιον τοῦτο παραδίδει εἰς τοὺς Ψαριανούς, ἵνα τὸ μεταδώσωσιν εἰς τὰ τέκνα αὐτῶν. Καὶ ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ σαφεστέρα ἑρμηνεία τῶν δικαιωμάτων τῶν Ψαριανῶν τῆς ἀγορεύσεως ταύτης; Ἡ ἀγόρευσις αὕτη ἐγένετο παμψηφεὶ δεκτὴ ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως ἐκείνης, καὶ ἀφορᾷ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα παρεδόθησαν εἰς τοὺς νησιώτας, ἵνα παραδοθῶσιν ἀκέραια εἰς τὰ τέκνα αὐτῶν, ἵνα Ψαριανοὶ παρακάθηται ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ἵνα τὸ ὄνομα αὐτῶν ἀκούηται ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης. Καὶ πῶς δύναται σήμερον, ἄνθρωπος παντελῶς ξένος πρὸς τοὺς Ψαριανούς, μὴ ἔχων δικαίωμα ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ, νὰ παρακαθίσῃ ὡς ἀντιπρόσωπος αὐτῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ; Ἐὰν δεχθῆτε τοῦτο, ὀφείλετε, ἐρχόμενοι αὔριον εἰς συζήτησιν τῶν ἀναθεωρητέων ἄρθρων, νὰ καταργήσητε τὰ προνόμια, τὰ ὁποῖα καθιεροῦσι μόνον τὴν ἀνισότητα μεταξὺ τῶν Ἑλλήνων. Διότι πῶς εἶναι δυνατὸν ὁ κ. Πὼπ ἐκλεγεὶς ὑπὸ μόνον 400 πολιτῶν νὰ μὴ ἀπολαύῃ τῶν αὐτῶν δικαιωμάτων, τῶν ὁποίων ἀπολαύει ἕτερος συμπολίτης του ἐκ τῆς ἐπαρχίας, ἐκ τῆς ὁποίας κατάγεται, ἐκλεγόμενος ὑπὸ δύο – πέντε – δέκα χιλιάδων πολιτῶν; Αὐτὸ εἶναι μία ἀνισότης. Ἐὰν νομίζητε ὅτι αἱ νῆσοι δὲν ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ διατηρήσωσι τὰ προνόμια, τοῦτο εἶναι ἕτερον ζήτημα· τοῦτο εἶναι δικαίωμα ὑμῶν. Ἀλλὰ σήμερον δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ δεχθῆτε ξένους πρὸς τὰς νήσους ἐν τῇ Συνελεύσει ταύτῃ, ἐνόσῳ ἰσχύουσι τὰ ψηφίσματα καὶ οἱ θεσμοὶ τῶν ψηφισθέντων Συνταγμάτων. Τὸ Σύνταγμα τὸ ψηφισθὲν τῷ 1863, κύριοι Βουλευταί, ἐπανέρχεται ἐπὶ τῶν προνομίων τούτων καὶ καθιεροῖ καὶ πάλιν τὰ αὐτὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα καθιέρωσαν αἱ προγενέστεραι Συνελεύσεις. Θὰ ἦτο περιττολογία νὰ ἐπανέλθω καὶ ἐπὶ τοῦ ψηφίσματος τούτου καὶ νὰ ἐπαναλάβω τὰ αὐτά, τὰ ὁποῖα καὶ περὶ τοῦ Συντάγματος τοῦ 1843 ἀνέφερον ὑμῖν. Καὶ ἐν τῷ Συντάγματι τούτῳ διατηροῦνται ἀμείωτα τὰ δικαιώματα τῶν Ψαριανῶν, διδομένου τοῦ δικαιώματος αὐτοῖς ἵνα ἐκλέγωσι δύο Βουλευτὰς καὶ ἀποστέλλωσι τούτους εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον. Οὕτω τὸ Σύνταγμα τοῦτο ἀναφέρεται καὶ πάλιν εἰς τοὺς Ψαριανούς, καὶ ἀναφέρει ὅτι ἐν Ἑλλάδι οἱ Ψαριανοὶ ἐκλέγουσι δύο Βουλευτάς. Καὶ τότε ἦσαν ὀλίγον τι διαφορετικὰ τὰ πράγματα. Ἠδύνατο τότε πλέον νὰ ἀναφερθῇ εἰς τὸν δῆμον τῶν Ψαριανῶν, διότι τότε συνοικισθέντες οἱ Ψαριανοὶ ἀπετέλεσαν κατὰ τὸ 1847 δῆμον ἐν Νέοις Ψαροῖς, πρώην Ἐρετρίᾳ. Ἠδύνατο δὲ τὸ ψήφισμα τοῦ 1863 νὰ ἀποβλέπῃ εἰς ἐκλογικὴν περιφέρειαν ὡρισμένην, νὰ ἀναφερθῇ πλέον εἰς τὸν δῆμον Ψαρῶν, καὶ νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ περιφέρεια τοῦ δήμου Ψαρῶν ἐκλέγει δύο Βουλευτάς, ὅπως ἡ Ὕδρα καὶ αἱ Σπέτσαι, αἵτινες ἔχουσι τὸ πάτριον αὐτῶν ἔδαφος. Δὲν θέλει ὅμως ὁ νομοθέτης νὰ φύγῃ ἀπὸ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον εἶχον οἱ Ψαριανοί, καὶ ἐπαναλαμβάνει τὰς αὐτὰς λέξεις, τὰς ὁποίας ἀναφέρει καὶ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1843, ὅτι ἐν Ἑλλάδι οἱ Ψαριανοὶ ἐκλέγουσι δύο Βουλευτάς.

§3ΤΡ. ΠΑΠΑΔΑΜ. Οἱ κάτοικοι τῶν Ψαρῶν εἶναι μόνον ἐκ καταγωγῆς;

§4Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ. Ὄχι.

§5ΤΡ. ΠΑΠΑΔΑΜ. Προηγουμένως εἴπετε ὅτι ὁ κ. Πὼπ δὲν δύναται νὰ ἀπολαύῃ τῶν αὐτῶν δικαιωμάτων, ὧν ἀπολύει ἕτερος ἐκλεγείς, ἐκλεγόμενος ὑπὸ 10–15–20 χιλιάδων ψήφων. Τὰ Ψαρὰ δὲν ἔχουσι παρὰ 600 ψήφους, ἀλλὰ τὸ ἐπικρατοῦν εἰς τὰ Ψαρὰ σύστημα, δι’ οὗ δύνανται νὰ ἐγγράφωνται ἐκλογεῖς ἀπὸ διαφόρους δήμους τοῦ Κράτους, δυνατὸν νὰ δώσῃ μίαν ἡμέραν εἰς τὰ Ψαρὰ 2–3 χιλιάδας ψηφοφόρους.

§6Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ. Τοῦτο ἐγένετο, καὶ γίνεται παρανόμως, κύριε Βουλευτά. Οἱ ἑκάστοτε πρόεδροι τῶν Πρωτοδικῶν Χαλκίδος ὤφειλον νὰ ἦσαν προσεκτικώτεροι καὶ νὰ μὴ δέχωνται ἵνα ἐγγράφωνται εἰς τὸν δῆμον Ψαρῶν ἄλλοι ἐκλογεῖς πλὴν τῶν Ψαριανῶν, διότι τὸ προνόμιον τοῦτο εἶναι ἀποκλειστικὸν διὰ τοὺς Ψαριανούς. Κατὰ τὸ 1878, ἂν δὲν ἀπατῶμαι—δυστυχῶς δὲν ἠδυνήθημεν νὰ εὕρωμεν τὴν διαταγὴν ταύτην—ἐξεδόθη διαταγὴ ὑπὸ τοῦ ἀειμνήστου Ἀλ. Κουμουνδούρου πρὸς τὸν πρόεδρον τῶν Πρωτοδικῶν Χαλκίδος, δι’ ἧς οὗτος διατάσσεται ῥητῶς νὰ μὴ ἐγγράφῃ εἰς τὸν κατάλογον τοῦ δήμου Ψαριανῶν ἄλλους πλὴν τῶν Ψαριανῶν· ἐφιστᾶτο δὲ ἡ προσοχὴ αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἵνα μὴ ἀλλοιῶται τὸ φρόνημα τῆς ἐκλογῆς. Δυστυχῶς δὲν ἠδυνήθημεν νὰ εὕρωμεν τὴν διαταγὴν ταύτην. Εἶναι διαταγὴ μαρτυρουμένη ὑπὸ τῶν πρεσβυτέρων, οἵτινες ἐγνώρισαν τὸν ἀείμνηστον Ἀλ. Κουμουνδοῦρον καὶ γνωρίζουσιν ὅτι ὑφίσταται ἡ διαταγὴ αὕτη τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν.

§7Σ. ΚΡΙΕΖΩΤΗΣ. Ἀλλά, ἀφοῦ ἤδη ἐπιτρέπεται νὰ ἐγγράφωνται ἐξ ἄλλων μερῶν, καταπατεῖται τὸ προνόμιον.

§8Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ. Κατὰ τούτου διεμαρτυρήθημεν πάντοτε, κύριε Βουλευτά. Δυστυχῶς ὅμως δὲν ἠδυνήθημεν νὰ περιορίσωμεν τὸν κατάλογον μεταξὺ τῶν καθ’ αὑτὸ Ψαριανῶν. Ἄλλως τε ἑτέρα ἀπόδειξις τοῦ δικαιώματος, ὅτι οἱ ἐκλεκτοὶ ἢ μᾶλλον οἱ ἐκλέξιμοι ὀφείλουσι νὰ εἶναι Ψαριανοί, εἶναι, Κύριοι, καὶ ἡ κοινὴ συνείδησις. Ἡ κοινὴ συνείδησις ἀνέκαθεν καθιέρωσεν ἀπὸ τῆς ὑπάρξεως τοῦ Κράτους, ὅτι οἱ ἐκ Ψαρῶν ἐκλεκτοὶ καὶ οἱ ἐκ τῶν λοιπῶν προνομιούχων νήσων τοιοῦτοι ὀφείλουσι νὰ εἶναι νησιῶται. Δὲν ὑπάρχει παράδειγμα, Κύριοι, ἐν τῇ ἱστορίᾳ τῶν ἐκλογῶν, κατὰ τὸ ὁποῖον νὰ ἐξελέγη Βουλευτὴς ξένος τῶν νήσων τούτων, ἢ καὶ νὰ ἐτόλμησε κἂν νὰ προβάλῃ ὑποψηφιότητα. Ἡ κοινὴ γνώμη πάντοτε ἀπέκρουσε τοῦτο, καὶ πάντες πάντοτε ἀνεγνώρισαν, ὅτι οὐδεὶς δικαιοῦται ξένος νὰ θέση ὑποψηφιότητα εἰς τὰς προνομιούχους ταύτας νήσους. Κύριοι Βουλευταί, ἓν καθῆκον εἶχον ἀπέναντι τῆς πατρίδος μου, ἀναλογιζόμενος τὰς βαρείας ὑποχρεώσεις, ἅστινας φέρω, ἀπέναντι τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων, οἵτινες ἀγωνισάμενοι καθιέρωσαν τὰ προνόμια ταῦτα καὶ μετέδωκαν ἡμῖν· ἓν καθῆκον, λέγω, αἰσθάνομαι ὅτι εἶχον, τὸ καθῆκον νὰ ὑποστηρίξω τὰ προνόμια αὐτῆς καὶ ν’ ἀγωνισθῶ ὑπὲρ τῆς τηρήσεως τούτων. Ἀλλὰ καθ’ ἣν στιγμὴν παρατηρῶ ὅτι παραβιάζονται ταῦτα κατὰ τρόπον, ὅστις ἀλλοιοῖ ἄρδην τὴν ἔννοιαν καὶ τὸν σκοπὸν αὐτῶν, ἔχω καθῆκον, λέγω, καὶ νομίζω ὅτι ἐκτελῶ ἀγῶνα ἀρέσκοντα εἰς τοὺς ἄνδρας ἐκείνους, νὰ συνηγορήσω ὑπὲρ τῆς καταργήσεως τῶν προνομίων τούτων. Καὶ δηλῶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἄνδρες μὴ ἀνήκοντες καὶ μὴ ἔχοντες τὰ δικαιώματα νὰ ἐκλεγῶσιν ἐκ τῶν νήσων τούτων παραμείνωσιν ὡς ἀντιπρόσωποι αὐτῶν, δηλῶ, λέγω, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι ἡ ψῆφος ἡ ἐμή, ἐρχομένων ὑπὸ συζήτησιν τῶν προνομίων τῶν νήσων, θέλει εἶναι καταδικαστική, διότι οὐδένα ἔχουσι πλέον σκοπὸν τὰ προνόμια ταῦτα. Δὲν καθιεροῦσι τίποτε ἄλλο παρὰ τὴν ἀνισότητα, ὡς καὶ πρότερον ἀνέφερα. Ἠγωνίσθην, Κύριοι, ὅπως καὶ πρὶν εἶπον, τὸν ἀγῶνα ὑπὲρ τῆς πατρίδος μου καὶ θέλω μείνει εἰς τοῦτον, ἐνόσῳ καὶ ἐλάχιστον ἴχνος πατριωτισμοῦ ἀπομένει ἐμοί. Εἰς ὑμᾶς ἀπομένει, Κύριοι, νὰ κρίνητε ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Πλέον τούτου δὲν δύναμαι νὰ πράξω, παρὰ νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν φιλοπατρίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου καὶ νὰ ζητήσω ἵνα ἐφαρμόσῃ τοῦτο τὰ θεσπίσματα τῶν προγόνων ἡμῶν.

§9Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Ὁ εὐφυὴς συνάδελφος ἐκ Ψαρῶν ἐξήτασε τὰ τῶν προνομίων κατὰ τρόπον, ὅστις ἐμὲ τοὐλάχιστον δὲν ἠδυνήθη νὰ πείσῃ, οὔτε ὅτι πρέπει νὰ καταργηθῶσι τὰ προνόμια, οὔτε ὅτι πρέπει νὰ ἀκυρωθῇ ἡ ἐκλογὴ τοῦ συναδέλφου κ. Πὼπ. Διότι, ἐὰν ἐρευνήσωμεν τὴν ἔννοιαν τῶν προνομίων, θέλομεν παρατηρήσει, ὅτι οἱ ἄνδρες ἐκεῖνοι οἱ χορηγήσαντες εἰς τὰς νήσους Ὕδραν, Σπέτσας καὶ Ψαρὰ τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέγωσι διπλάσιον ἀριθμὸν Βουλευτῶν, δὲν ἀπέβλεπον βεβαίως εἰς τὰ πρόσωπα· δὲν ἀπέβλεπον εἰς τὸ νὰ παρίστανται διαρκῶς καὶ πάντοτε εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Βουλὰς οὔτε οἱ Κανάραι, οὔτε οἱ Μιαοῦλαι, οὔτε οἱ Τσαμαδοὶ μόνοι, ἀλλ’ ἀπέβλεπον εἰς τὴν διαιώνισιν τῆς αὐτοθυσίας τῶν ἡρώων ἐκείνων, εἰς τὴν διαιώνισιν τῆς φιλοπατρίας αὐτῶν καὶ ἐφρόνουν ὅτι ἐπετυγχάνετο τοῦτο διὰ τῆς προνομιακῆς παραστάσεως τῶν τμημάτων τούτων τῆς Ἐπικρατείας εἰς τὰ ἐθνικὰ συνέδρια, ἀνεξαρτήτως τῶν ὀνομάτων τῶν δοξασθέντων κατὰ τὸν Ἱερὸν ἡμῶν ἀγῶνα, καὶ διὰ τοῦτο ἰσχύει καὶ εἰς τὰς νήσους ἡμῶν ὁ κοινὸς ἐκλογικὸς νόμος· αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικὴ ἐξήγησις τῆς ἐννοίας τῶν προνομίων. (Εὖγε! εὖγε!) Διότι ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει ἠθέλομεν παραδεχθῆ ὅτι οἱ ἄνδρες ἐκεῖνοι οἱ τόσον φιλελεύθεροι, τῶν ἐπανειλημμένων Συνελεύσεων, οἱ θεσπίσαντες τὰ προνόμια, ἤθελον νὰ καθιερώσωσι προνομιακὰς τάξεις πατρικίων, τάξεις ἀφορώσας τὰ πρόσωπα μόνον. Ἀλλὰ τότε ἔπρεπε νὰ καθιερώσωσι καὶ τὸν τρόπον τοῦ διορισμοῦ αὐτῶν καὶ οὐχὶ νὰ ὑπαγάγωσι τὰς προνομιούχους νήσους εἰς τὴν καθολικὴν ψηφοφορίαν. Θὰ ἦτο λυπηρόν, ἂν ἠθέλομεν δεχθῆ ὅτι τὰ προνόμια ἀφεώρων μόνον εἰς τὰ πρόσωπα τῶν ἀγωνιστῶν ἐκείνων, διότι, τούτων ἐκλιπόντων, ἔδει νὰ ἐκλείψωσι καὶ τὰ προνόμια καὶ νὰ παύσωσιν ἀκουόμενα τὰ ὀνόματα τῶν ἡρωικῶν νήσων ἐν τοῖς ἐθνικοῖς συνεδρίοις. Ἢ, ἐὰν δεχθῆτε τὰ προνόμια μεταβιβαστέα εἰς τοὺς ἀπογόνους, ἀναγκαίως πρέπει νὰ δεχθῆτε καὶ τὸ ἐνδεχόμενον τῆς παρουσίας ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ συναδέλφων οὐχὶ ἀνταξίων τῶν ἔργων διὰ τὰ ὁποῖα καλοῦνται τὰ ἐθνικὰ ταῦτα συμβούλια, ἐὰν συνέπιπτε τὰ πρόσωπα νὰ ἦσαν ἠδικημένα ὑπὸ τῆς φύσεως· ὥστε, ἐὰν τὰ προνόμια εἶχον καθαρῶς προσωπικὸν χαρακτῆρα, θὰ διετρέχετε τὸν κίνδυνον νὰ βουλεύησθε περὶ τῶν κοινῶν μετὰ συναδέλφων ἠλιθίων.

§10Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Οὐδεὶς εἶπε τοιοῦτόν τι.

§11Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω λοιπόν, διότι δὲν κατέστην ἀντιληπτός, ἀξιότιμε συμπολῖτα. Ὁ σκοπὸς τῶν προνομίων δὲν ἦτο ἄλλος ἢ νὰ ἀκούηται, ὡς εἶπε καὶ ὁ κ. Χατζηκυριάκος, τὸ ὄνομα τῶν νήσων Ὕδρας, Σπετσῶν καὶ Ν. Ψαρῶν, διότι ὄντως αἱ τρεῖς αὗται νῆσοι συνετέλεσαν μεγάλως εἰς διεξαγωγὴν ἐπιτυχῆ τοῦ αἱματηροῦ ἐκείνου ἀγῶνος καὶ εἰς τὴν ἀναγέννησιν τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος. Αὐτὴ εἶναι ἡ πεποίθησίς μου ὡς καὶ ἡ τοῦ ἀξιοτίμου καὶ εὐφυοῦς συναδέλφου. Ἡ διάκρισις ὅμως, τὴν ὁποίαν ἠθέλησε νὰ ποιήσηται ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅτι δηλαδὴ τὸ προνόμιον τὸ χορηγηθὲν εἰς τὰ Ψαρὰ εἶναι διάφορον τοῦ προνομίου τοῦ χορηγηθέντος εἰς τὰς δύο ἑτέρας νήσους, νομίζω ὅτι δὲν δύναται νὰ γίνῃ, διότι, καθ’ ἣν ἐποχὴν αἱ Συνελεύσεις ἀπεφαίνοντο περὶ χορηγίας προνομίων ἐκλογικῶν εἰς τὰς νήσους ταύτας, δὲν ὑπῆρχον τὰ Ψαρά, ἀλλ’ οὔτε καὶ ἡ ἐγκατάστασις τῶν ἐκπατρισθέντων Ψαριανῶν. Δὲν ἠδύναντο ἑπομένως νὰ ἀναφέρωσι περὶ τῆς νήσου Ψαρῶν. Ἀπέβλεπον εἰς τοὺς Ψαριανοὺς ὡς ἐκπροσωποῦντας τὴν ἡρωικὴν αὐτῶν νῆσον, ἧς τὸ ὄνομα ἤθελον νὰ διαιωνίσωσι ὡς τὸ μόνον δυνάμενον νὰ παραστήσῃ τὸ σύνολον τῶν ἡρωικῶν κατοίκων, οἱ ὁποῖοι τόσας θυσίας προσήνεγκον ἐπὶ τοῦ βωμοῦ τῆς πατρίδος. Ἐκδοχικῶς λοιπὸν ἠθέλησαν νὰ παραστήσωσι τὰ πράγματα καὶ ἀντὶ τοῦ περιεχομένου, τῶν κατοίκων, ὡμίλησαν περὶ τοῦ περιέχοντος, τοῦ τόπου, τῆς νήσου, ἀφοῦ οἱ κάτοικοι παρέρχονται καὶ μόνος ὁ τόπος παραμένει...

§12Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ. Διέκρινα μόνον τὰς περιπτώσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρέθησαν οὗτοι ἀπέναντι τῶν ἄλλων. Ἄλλως οὐδεμία ὑπάρχει διάκρισις μεταξὺ τῶν προνομίων Σπετσῶν, Ὕδρας καὶ Ψαρῶν.

§13Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Διάκρισις μόνον φαινομενικὴ δύναται νὰ ὑπάρχῃ ἐκ τῆς φρασεολογίας τῆς διατυπώσεως τῆς γενομένης ἐν τοῖς ψηφίσμασι τῶν δύο Συνελεύσεων: «τῶν ἐν Ἑλλάδι ἐγκατεστημένων Ψαριανῶν....»

§14ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐκ τῆς φρασεολογίας τῶν ψηφισμάτων τίνα συμπεράσματα φέρετε;

§15Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Ἐκ τῆς φρασεολογίας τῶν ψηφισμάτων καὶ τῆς καθιερώσεως τῆς προνομιακῆς παραστάσεως τῶν τριῶν τούτων ἐπαρχιῶν δέχομαι τοῦτο ὅτι αἱ Συνελεύσεις δι’ αὐτῶν ἕνα καὶ μόνον καὶ κύριον σκοπὸν εἶχον, νὰ διαιωνίσωσι τὸ ὄνομα τῶν νήσων τούτων, εὐγνωμονοῦσαι πρὸς τὰ ἔργα, τὰς θυσίας καὶ τὰς ὑπηρεσίας τῶν θαλασσομάχων ἐκείνων τοῦ ἀγῶνος τοῦ 1821. Οὐδένα βεβαίως σκοπὸν εἶχον νὰ δώσωσι προσωπικὸν χαρακτῆρα εἰς τὰ προνόμια, διότι ἄλλως ἤθελον ὁρίσει τοῦτο σαφῶς. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀληθὴς ἔννοια τῶν προνομίων καὶ ἐπὶ τῆς ἀληθείας ταύτης στηριζόμενοι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δώσωμεν ψῆφον ἀκυρωτικήν, ὅπως ἐξέλθῃ τῆς αἰθούσης ταύτης ὁ κ. Πὼπ, ὁ ὁποῖος καὶ ἐκ καταγωγῆς, ἐὰν ἠθέλομεν λάβει τὴν ἑτέραν ἐκδοχήν, εἶναι Ψαριανός, διότι ἡ μήτηρ του εἶναι Ψαριανή, καὶ διότι αὐτὸς εἶναι ἀναγεγραμμένος εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους, καὶ ἀκόμη διότι αὐτὸς ἐκληρώθη νὰ ὑπηρετήσῃ εἰς τὸ στράτευμα ἐκ τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης. Ἔχοντες λοιπὸν τὰ δεδομένα ταῦτα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν ὅτι ἡ Συνέλευσις αὕτη δύναται νὰ εἴπῃ εἰς τὸν λαὸν τῶν Νέων Ψαρῶν: «ἡ ἐκλογή σου εἶναι ἄκυρος, διότι ἐξέλεξας ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει τὰ προσόντα». Θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ εἴπητε τοιοῦτόν τι, ἐὰν ὁ κύριος Πὼπ, πολυτάλαντος ὤν, μετέβαινεν εἰς τοὺς ἐκλογεῖς του καὶ προέβαινεν εἰς τὴν διαφθορὰν τῶν συνειδήσεών των καὶ εἰς ἐξαγορὰν τοῦ εἰσιτηρίου του διὰ τὴν Συνέλευσιν ταύτην. Ἀλλ’ ὁ κ. Πὼπ μετέβη ἐκεῖ ἐρειδόμενος μόνον ἐπὶ τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα τῷ ἐχορήγει ἡ μητρικὴ αὐτοῦ καταγωγή, ἐρειδόμενος μόνον ἐπὶ τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἐχορήγει εἰς αὐτὸν ἡ πνευματικὴ αὐτοῦ ἱκανότης. Καὶ εἶναι ἀπορίας ἄξιον, πῶς εὐφυὴς συνάδελφος, πρακτικῶς ἐξετάσας τὸ θέμα, δύναται νὰ δώσῃ ψῆφον ἀκυρωτικήν, ἀλλ’ ἡ εὐφυία δὲν ἀπέλιπεν αὐτὸν τὴν τελευταίαν στιγμὴν καὶ ἐδικαιολόγησε τοῦτο, τὴν ἀκύρωσιν δηλονότι, στηριχθεὶς εἰς τὴν ἀλλοίαν ἀντίληψιν τῆς ἐννοίας τῶν προνομίων, λαμβάνων τὴν ἐκδοχὴν τῆς ἀπονομῆς αὐτῶν εἰς τοὺς κατοίκους καὶ οὐχὶ εἰς τὰς νήσους, ὡς ἐγὼ ἀνέπτυξα τὴν στιγμὴν ταύτην. Περαίνω τὸν λόγον μὲ τὴν παρατήρησιν ὅτι ἀρκετὸν χρόνον κατηναλώσαμεν εἰς τὰς ἐξελέγξεις τῶν ἐκλογῶν καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ τελειώνωμεν. Εἶχε δὲ πληρέστατα δίκαιον ὁ κ. Βουλευτὴς Ἄρτης προχθὲς νὰ βροντοφωνήσῃ ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκεται εἰς κρισιμωτάτας στιγμάς, ὅτι τὸ Συνέδριον τοῦτο πρέπει νὰ τελειώσῃ τὰς προκαταρκτικὰς αὐτοῦ ἐργασίας, διὰ νὰ ἐπιληφθῇ τῶν σπουδαιοτάτων θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἀπασχολοῦσι καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸ ἔθνος. Διὰ νὰ πράξωμεν τοῦτο, πρέπει σήμερον ἀνυπερθέτως νὰ τελειώσωμεν τὴν ἐργασίαν αὐτήν, ἄλλως θέλετε ἀκούσει καὶ πάλιν τοὺς τόσον καυστικοὺς λόγους τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, οἱ ὁποῖοι δὲν περιποιοῦσι τιμὴν εἰς τὰς προθέσεις τοῦ συνεδρίου τούτου, ἐὰν ἐξακολουθήσῃ τακτικὴν ἀργοσχολίας, ἥτις τόσων κακῶν πρόξενος ἐγένετο κατὰ τὸ παρελθόν. Ἐλπίζω καὶ πιστεύω, ὅτι μόνον φαινομενικῶς ὑπάρχει τὸ ἀκατάστατον καὶ ἀναρχικὸν τῆς Συνελεύσεως ταύτης, καὶ ὅτι πραγματικῶς τὰ ἀποτελοῦντα αὐτὴν μέλη ἐμφοροῦνται ὑπὸ τῶν ἀγαθωτέρων καὶ πατριωτικωτέρων προθέσεων. (Χειροκροτήματα).

§16ΝΑΠ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, καίτοι μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Ψαρῶν συναδέλφου κ. Χατζηκυριάκου θὰ παρεῖλκε πᾶσα ἄλλη προσθήκη, ἐν τούτοις ὡς ἔχων τὴν τιμὴν νὰ κατάγωμαι ἐκ τῆς ἡρωικῆς νήσου τῶν Ψαρῶν ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ εἴπω δύο λέξεις, ὅπως σᾶς ἀποδείξω ποῖον ἦτο τὸ πνεῦμα τοῦ νομοθέτου, ὅτε ἐθέσπιζε τὸ προνόμιον τῆς νήσου Ψαρῶν. Μετὰ τὰς δηλώσεις δὲ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὁ τόπος μας διατρέχει μέγιστον κίνδυνον καὶ ὅτι πρέπει ταχέως νὰ περατώσωμεν τὴν ἐργασίαν μας, δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω οὔτε πέντε λεπτά. Ὅτε ὁ κ. εἰσηγητὴς ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Ψαρῶν συνέτασσε τὴν ἔκθεσίν του, φρονῶ ὅτι εἶχε καθῆκον νὰ ἐξετάσῃ τοὺς παλαιοτέρους ἐξ ἡμῶν, διότι τότε θὰ ἐνεβάθυνεν εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ νομοθέτου καὶ τότε θὰ ἐνόει διατί ἐψηφίσθησαν τὰ προνόμια ἐκεῖνα. Ἐὰν ἐπεκαλεῖσθε τὴν μαρτυρίαν παλαιοτέρων, θὰ ἐμανθάνετε, ἀξιότιμε συνάδελφε, ὅτι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην παρεκάθηντο οἱ πρωταγωνισταὶ τῆς Ἑλληνικῆς ἐπαναστάσεως, ἡ δὲ Συνέλευσις, φόρον εὐγνωμοσύνης ἀποτίνουσα πρὸς τοὺς ἄνδρας ἐκείνους, ἐθέσπισε τὰ προνόμια ταῦτα. Λέγετε εἰς τὴν ἔκθεσίν σας ὅτι τὸ προνόμιον περιορίζεται εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ψήφων, ὅτι ἠθέλησεν ὁ νομοθέτης, καίτοι οἱ ἐκλογεῖς ἦσαν ὀλίγοι, νὰ ἐκλέγωνται δύο Βουλευταί. Ἐδῶ ἀπατᾶσθε. Ἐπρόκειτο ἀκριβῶς περὶ φόρου εὐγνωμοσύνης, τὴν ὁποίαν ἀπέτινεν ἡ Συνέλευσις πρὸς τοὺς ἄνδρας ἐκείνους. Τοσούτῳ δὲ ἐρριζωμένη εἰς τὴν συνείδησιν πάντων ἡμῶν καὶ τῶν Ψαριανῶν καὶ πάντων τῶν πολιτῶν ἦτο ἡ ἰδέα ὅτι τὸ προνόμιον αὐτὸ ἀνήκει ἀποκλειστικῶς εἰς Ψαριανούς, ὥστε, ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ἠλευθερώθη τὸ Ἑλληνικὸν Βασίλειον μέχρι σήμερον, ὄχι μόνον δὲν παρεκάθισεν ἐνταῦθα μὴ Ψαριανός, ἀλλ’ οὐδὲ ἐτόλμησέ τις κἂν νὰ ἐκτεθῇ οὔτε Βουλευτὴς οὔτε Δήμαρχος. Τοιαύτη πεποίθησις ἦτο ἐρριζωμένη εἰς τὸ πνεῦμα ὅλων τῶν ἀνδρῶν. Ἀλλά, καὶ ἂν παραδεχθῶμεν πρὸς στιγμὴν ὅτι τὸ ψήφισμα λέγει: οἱ ἐν Ἑλλάδι Ψαριανοὶ ἐκλέγουσι Βουλευτάς, ἔπρεπε, διὰ νὰ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα νὰ εἴμεθα ἐκλογεῖς, νὰ εἴμεθα Ψαριανοί, καί, ἂν εὑρέθησαν Πρωτοδικεῖά τινα καὶ ἀνέγραψαν ἐκλογεῖς μὴ ἔχοντα τὰ προσόντα, ἡμεῖς ἔχομεν δικαίωμα νὰ εἴπωμεν ὅτι κακῶς ἀνεγράφησαν εἰς τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον μὴ Ψαριανοί, καὶ τὸν κακῶς καὶ παρανόμως ἐκλεχθέντα κακὸν κακῶς πρέπει νὰ ἐκδιώξωμεν ἀπὸ τὴν αἴθουσαν ταύτην. Κύριοι, δὲν θὰ σᾶς κουράσω ἐπὶ πλέον, ἀλλὰ κατερχόμενος τοῦ βήματος, σᾶς λέγω ὅτι αἱ σκιαὶ τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων περιίπτανται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ παρακολουθοῦσι τὰς συζητήσεις μας καὶ βεβαίως θὰ αἰσθάνωνται ῥῖγος, βλέπουσαι ὅτι τὰ ἡρωικὰ Ψαρὰ ἀντιπροσωπεύονται ἀπὸ ξένον, τὸν κ. Πὼπ, τὸν ὁποῖον, ὅσον καὶ ἂν προσεπάθησεν ἡ φίλη «Ἑστία» νὰ παραστήσῃ ὡς ἀρειμάνιον καὶ παλληκαρᾶν ψαρᾶν, πάντως δὲν θὰ κατορθώσῃ νὰ τὸν κάμῃ Ψαριανόν!

§17ΣΠ. ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ἵνα ἐπ’ ὀλίγα μόνον λεπτὰ ἀπασχολήσω ὑμᾶς, φειδόμενος τοῦ εἰς μάτην καταναλισκομένου χρόνου, ὅστις εἶναι πολύτιμος κατὰ τὰς ἀτυχεῖς καὶ θλιβερὰς περιστάσεις, ἐσωτερικὰς τε καὶ ἐξωτερικάς, ὑφ’ ἃς διατελοῦμεν σήμερον. Ἐπὶ μῆνα συνεδριάζομεν ἐνταῦθα, μάτην συζητοῦντες ἢ μᾶλλον ἀεροκοπανίζοντες, κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον, ἐπὶ ζητημάτων ἀνωφελῶν καὶ τὰ μάλιστα ἐπιζημίων. Κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο προεβλήθησαν τρία ζητήματα ὅλως προώρως καὶ ἀναρμοδίως εἰσήχθησαν, μὴ καταρτισθέντος εἰσέτι τοῦ Σώματος, ἵνα ἔχωμεν τὸ δικαίωμα προτάσεων, συζητήσεων καὶ ἀποφάσεων ἐναντίον τοῦ ἐν ἰσχύϊ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς. Καὶ ἐγὼ συζητῶν ἐνταῦθα αἰσθάνομαι, Κύριοι, ὅτι παρανομῶ, μὴ καταρτισθείσης νομίμως τῆς Ἀναθεωρητικῆς Συνελεύσεως· ἀλλ’ ἀναγκάζομαι ὑπὸ τῶν περιστάσεων ν’ ἀπευθύνω πρὸς ὑμᾶς ὀλίγας μόνον λέξεις. Τρία ζητήματα, ἐπαναλαμβάνω, προεβλήθησαν ὅλως ἐπουσιώδη καὶ ἐπιζήμια λόγῳ τῶν περιστάσεων· τὸ ζήτημα τῆς παραβιάσεως τοῦ ἄρθρου 107 τοῦ Συντάγματος, τὸ περὶ ὅρκου καὶ τὸ περὶ ὀνομασίας τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως. Ὅτι δὲ τὰ ζητήματα ταῦτα εἶναι ὅλως ἐπουσιώδη καὶ κατηνάλωσαν ἀσκόπως χρόνον πολύτιμον, νομίζω ὅτι εἶναι προφανές. 1ον. Ὡς πρὸς τὴν παραβίασιν τοῦ ἄρθρου 107 τοῦ Συντάγματος οὐδέποτε ἀνέμενον νὰ γίνῃ λόγος ἐν τῷ ἐθνικῷ τούτῳ συνεδρίῳ, ἀφοῦ ἅπαντες γνωρίζομεν τὴν ἄμεσον ἀνάγκην, τὴν ὑπαγορεύσασαν τὴν παραβίασιν αὐτοῦ πρὸς πρόληψιν ἐθνικῶν συμφορῶν. Ἄλλως δὲ ἡ παραβίασις αὕτη οὐδεμίαν ἐπήνεγκε βλάβην οὐδὲ συζητοῦντες δυνάμεθα νὰ διορθώσωμεν αὐτήν, ἐν ᾗ περιπτώσει πράγματι αὕτη ἤθελε γίνει. Οἱ ἰσχυριζόμενοι δὲ ὅτι ἡ παραβίασις αὕτη θὰ ἐπενέγκῃ ἀκύρωσιν τῶν πράξεων ἡμῶν, δὲν στηρίζονται, φρονῶ, ἐπὶ λόγου νομικοῦ κατόπιν τοῦ ἐκδοθέντος Βασιλικοῦ Διαγγέλματος, τῶν μετὰ ταῦτα πεπραγμένων καὶ τῶν ἐκλογῶν. Τὴν παρατυπίαν δὲ ταύτην φρονῶ ὅτι θὰ καλύψῃ ἄλλως ἡ ἀναθεώρησις τοῦ Συντάγματος καὶ ἡ ἐπ’ αὐτοῦ ὁρκωμοσία, καταργουμένης πάσης ἄλλης διατάξεως, ἀντιβαινούσης πρὸς τὰ ψηφισθέντα. 2ον. Τὸ ζήτημα ὡς πρὸς τὸν ὅρκον προώρως καὶ ἀναρμοδίως προετάθη, μὴ καταρτισθέντος τοῦ Σώματος καὶ ἰσχύοντος τοῦ νέου Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς. Ἐντεῦθεν δὲ καὶ προεκλήθησαν λυπηρὰ συμβάντα, ἅτινα εὔχομαι νὰ μὴ ἐπαναληφθῶσι καὶ τὰ ὁποῖα προδιέθεσαν ὑμᾶς εἰς ἐξέγερσιν, ἵνα μὴ μεταχειρισθῶ βαρυτέραν λέξιν, καὶ ἥτις ἔκτοτε ἀτυχῶς ἐξακολουθοῦσα ὀφείλει νὰ παύσῃ χάριν τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ σώματος καὶ ἡμῶν. Τίς, Κύριοι, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐμποδίσῃ Βουλευτήν, θέλοντα κατὰ τὰ κεκανονισμένα νὰ δώσῃ τὸν ὅρκον, ἢ ποῖος δικαιοῦται νὰ ἐπιβάλῃ εἰς Βουλευτὴν νὰ τροποποιήσῃ αὐτόν, ὡς βούλεται; Πάντες, Κύριοι, ἔχομεν ἐνταῦθα τὰ αὐτὰ δικαιώματα καὶ οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιβληθῇ εἰς ἄλλον συνάδελφον. Τί λοιπὸν ὠφελήθημεν ἐκ τῆς περὶ τὸ ζήτημα τοῦ ὅρκου συζητήσεως; Ἀπώλειαν πολυτίμου χρόνου. 3ον. Ὡς πρὸς τὴν ὀνομασίαν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, εἴτε Συντακτικῆς εἴτε Ἀναθεωρητικῆς νομίζω, Κύριοι, ὅτι ἀμφότεραι αἱ πτέρυγες συμφωνοῦσι καί, ἐνῷ συμφωνοῦσιν οὐσιωδῶς, θέλουσι νὰ φαίνωνται ὅτι εἶναι ἀσύμφωνοι πρὸς κατανάλωσιν χρόνου. Τί ζητοῦσιν οἱ συντακτικοί; Τὴν διατήρησιν, ὡς ἐδήλωσαν, τῶν ἄρθρων περὶ θρησκείας, βασιλείας καὶ διαδοχῆς. Κατ’ ἀκολουθίαν δὲν δύνανται οἱ τοιαύτας ἀρχὰς ἔχοντες νὰ ὀνομάζωνται συντακτικοί, διότι δὲν ζητοῦσι τὴν κατάργησιν τοῦ Συντάγματος καὶ σύνταξιν νέου. Τί ζητοῦσιν οἱ ἀναθεωρητικοί; Τὴν ἀναθεώρησιν ὡρισμένων ἄρθρων μὲ εὐρεῖαν συζήτησιν, ἤτοι μὲ προσθήκας κλπ. Ποῦ ἔγκειται λοιπὸν ἡ διαφωνία; Δύναταί τις ἴσως νὰ εἴπῃ, ὅτι οἱ ἀναθεωρητικοὶ εἶναι ἀπαιτητικώτεροι τῶν συντακτικῶν. Τί λοιπὸν ὠφελήθημεν καὶ ἐκ τῆς συζητήσεως ταύτης; ἀπώλειαν χρόνου πολυτίμου. Φρονῶ, Κύριοι, ὅτι δέον νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὰς ἀποφάσεις τῆς πρώην Βουλῆς, ἀφοῦ ἀτυχῶς δὲν εὑρισκόμεθα ἐν ἠρεμίᾳ πνεύματος, ὅπως ἀπαθῶς καὶ πρὸς τὸ ἐθνικὸν συμφέρον ἐξετάσωμεν τὰ πράγματα. Πρὸς πρόληψιν δὲ θορυβωδῶν καὶ ἀσκόπων παρατεταμένων συζητήσεων ἂς εὑρεθῇ τέλος ἓν οἱονδήποτε ὄνομα. Ἂς κληθῇ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις εἴτε ἐθνική, εἴτε εἰρηνική, εἴτε ὅ,τι δήποτε, ἀφοῦ περὶ ὀνόματος μόνον πρόκειται. Οὐδέποτε, Κύριοι, περιέστη ὁ Ἑλληνισμὸς εἰς τοιοῦτον ἀπελπιστικὸν σημεῖον, ὁ δὲ ὑπαινιγμὸς τοῦ ἀξιοτίμου καὶ σεβαστοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐντὸς τῆς Βουλῆς μοὶ ἐνεποίησεν αἴσθησιν καὶ ἐνέβαλέ με εἰς εὔλογον ἀνησυχίαν. Ἐν καταλλήλῳ δὲ χρόνῳ προτίθεμαι νὰ ζητήσω μυστικὴν συνεδρίασιν, ὅπως λάβωμεν γνῶσιν οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους τῶν ζητημάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐντελῶς ἀγνοοῦμεν καὶ τὰ ὁποῖα φυσικὰ δὲν δύνανται δημοσίᾳ ν’ ἀνακοινωθῶσιν. (Χειροκροτήματα). Προκαλούμεθα, Κύριοι, εἰς ἄδικον καί, κατὰ τὴν ἐμὴν ταπεινὴν γνώμην, ἄνισον πόλεμον, ὃν ὀφείλομεν πάσῃ θυσίᾳ ν’ ἀποφύγωμεν σήμερον. Ἡ Ἐκκλησία διατελεῖ ἐν διωγμῷ, τὸ Ἑλληνικὸν στοιχεῖον πάσχει δεινῶς, κινδυνεύει καὶ αὐτὴ ἡ ζωὴ τοῦ μεγάλου ἐκείνου καὶ γενναίου ἀνδρός, τοῦ Πατριάρχου, περὶ οὗ οὐδὲ μνεία τις εὔφημος, ὡς ὤφειλεν, ἠκούσθη ἐν τῷ ἐθνικῷ τούτῳ περιβόλῳ. Αἱ σχέσεις ἡμῶν πρὸς τὴν Βουλγαρίαν καὶ Ῥωμουνίαν δὲν εἶναι ὁμαλαί, μεθ’ ὧν χάριν τῆς κοινῆς ὠφελείας ἔδει νὰ διαπραγματευθῶμεν, ὅπως ἐπέλθῃ συμβιβαστική τις λύσις. Ἐγκατελείφθημεν ὑπὸ τῆς Εὐρώπης, διατελοῦμεν εἰς ἀθλίαν οἰκονομικὴν κατάστασιν, ἐκλιπαροῦντες δάνεια καί, τὸ δὴ χείριστον, εὑρισκόμεθα ἐν ἀνωμάλῳ ἐσωτερικῇ καταστάσει. Τί δὲ κάμνομεν ἡμεῖς ἐνταῦθα; Ἐκπληροῦμεν πράγματι τὴν ὑψηλὴν ἀποστολήν μας ἢ ἀεροκοπανίζομεν συζητοῦντες περὶ τοῦ ἄρθρου 107, τοῦ ὅρκου καὶ τῆς ὀνομασίας τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως; Περαίνων τὸν λόγον, Κύριοι συνάδελφοι, ἱκετεύω ὑμᾶς ἐν ὀνόματι τῆς δεινὰ πασχούσης πατρίδος νὰ παύσῃ τοῦ λοιποῦ πᾶσα περαιτέρω συζήτησις, νὰ περατωθῶσιν ἐντὸς τῆς ἡμέρας αἱ ἐξελέγξεις τῶν ἐκλογῶν, ἀφοῦ δὲ καταρτισθῇ νομίμως ἡ Ἀναθεωρητικὴ Ἐθνοσυνέλευσις, ν’ ἀσχοληθῶμεν ἐν ψυχραιμίᾳ, ὁμονοίᾳ καὶ ἀγάπῃ πρὸς διευθέτησιν πάντων τῶν ἐκκρεμῶν ζητημάτων καὶ πρὸς ἐνθάρρυνσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅστις παρ’ ἡμῶν ἀπεκδέχεται ἀνακούφισιν τῶν δεινῶν καὶ τὴν ἀναστολὴν τοῦ μεταναστευτικοῦ ῥεύματος, ὅπερ ἀπειλεῖ νὰ ἐρημώσῃ τὴν Ἑλλάδα. (Χειροκροτήματα). Ἐν ᾗ δ’ ἂν περιπτώσει δὲν συνετισθῶμεν, θὰ ἀναγκασθῶμεν νὰ ζητήσωμεν τὴν διάλυσιν τῆς παρούσης Ἐθνοσυνελεύσεως, μετὰ πολλῶν δὲ συναδέλφων μου Κεφαλλήνων θὰ ζητήσωμεν καὶ ἐκ τῶν ἄνωθεν καὶ ἐκ τῶν κάτωθεν τὴν διάλυσιν τοῦ Σώματος, ὅπως ἀποφανθῇ καὶ πάλιν ὁ λαός, μὴ ἐπιθυμοῦντες νὰ ὑπέχωμεν εὐθύνας, καὶ ἂς ὄψωνται οἱ αἴτιοι.

§18Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ, κύριοι Βουλευταί, καὶ οὔτε ποτὲ ἠρνήθη τὰς πολλαπλᾶς καὶ ἐνδόξους ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας προσήνεγκον ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ ἀγῶνος τῆς ἡμετέρας ἀναγεννήσεως αἱ ἔνδοξοι νῆσοι Ὕδρα, Σπέτσαι, καὶ Ψαρά, οὐδὲ δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ τις ἕως σήμερον, ὅτι λόγῳ τῶν ὑπηρεσιῶν τούτων, καὶ ἕνεκα τῶν ἀνωμάλων περιστάσεων, ὑφ’ ἃς εὑρέθησαν αἱ νῆσοι αὗται, ἐπιβαλλομένη ἦτο ἡ χορήγησις καὶ ἀναγνώρισις οἱουδήποτε προνομίου. Οὐδείς, λέγω, ἦτο δυνατὸν νὰ ἀρνηθῇ καὶ οὐδεὶς ἠμφισβήτησέ ποτε ὅτι ἀκριβῶς λόγῳ τῶν περιστάσεων τούτων ἀνεγνωρίσθησαν ὑπὲρ τῶν νήσων αὐτῶν προνόμια σχετικὰ πρὸς τὴν ἐν τῇ Βουλῇ ἀντιπροσωπείαν αὐτῶν. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον ἐν τῇ εἰσηγήσει του τὸ τμῆμα ἠμφισβήτησε καὶ ἀμφισβητεῖ, εἶναι ἡ ἔκτασις τῶν προνομίων τούτων. Ἂν τουτέστι τὰ προνόμια ἀναφέρονται μόνον εἰς τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον αἱ νῆσοι αὗται ἀπέκτων, ὅπως ἀντιπροσωπεύωνται δι’ ἀριθμοῦ Βουλευτῶν μείζονος ἐκείνου τὸν ὁποῖον θὰ εἶχον ἄνευ προνομίων, καὶ εἰς τὸ ζήτημα, ὅπως ὁ ἐκλέξιμος δέον νὰ κατάγηται ἐκ τῆς ἐπαρχίας ἐν ᾗ ἐκλέγεται. Ἡ συζήτησις, βλέπετε, Κύριοι, καταλήγει εἰς ζήτημα καθαρῶς νομικῆς ἑρμηνείας, τὴν δὲ λύσιν θὰ μᾶς παράσχωσιν ἀκριβῶς ταῦτα τὰ σημεῖα τὰ νομικά, τὰ ὁποῖα οἱ ἐνιστάμενοι ἐπικαλοῦνται. Ἵνα λάβῃ τις ἀκριβῆ τὴν εἰκόνα τοῦ νομικοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἀναφύεται, πρέπει νὰ ἔχῃ, ἔστω καὶ ἐν ὀλίγοις, πλήρη ὅμως τὴν εἰκόνα τοῦ ψηφίσματος τοῦ 1822. Τὸ ψήφισμα τοῦτο ἀποτελεῖ πλῆρες ἐκλογικὸν σύστημα σύμφωνον πρὸς τὰς περιστάσεις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Διὰ τῶν δύο πρώτων παραγράφων αὐτοῦ ὁρίζονται τὰ τῶν ἐκλογικῶν περιφερειῶν καὶ καθορίζεται ὁ τρόπος τῆς ἐκλογῆς. Διὰ τῆς τρίτης παραγράφου ὁρίζεται ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀντιπροσώπων ἐν σχέσει πρὸς τὰς ἐκλογικὰς περιφερείας καὶ τὸν πληθυσμόν, ἀναγραφομένου αὐτολεξεὶ ὅτι ἐπαρχία ἔχουσα ἀριθμὸν κατοίκων ἥττονα τῶν 25,000 ἐδικαιοῦτο νὰ ἐκλέγῃ ἕνα παραστάτην καὶ μείζονα τῶν 25,000, ἀνὰ δύο. Διὰ τῆς τετάρτης παραγράφου ἀπονέμει τὰ προνόμια εἰς τὰς νήσους διὰ μόνης τῆς περικοπῆς: Ἡ νῆσος Ὕδρα τρεῖς παραστάτας νὰ ἐκλέγῃ, δύο ἡ νῆσος Σπετσῶν καὶ δύο ἡ νῆσος Ψαρῶν». Διὰ τῆς πέμπτης τέλος παραγράφου, καθορίζονται τὰ προσόντα τῶν παραστατῶν ὁλοκλήρου τοῦ Βασιλείου. Καὶ ὁμολογουμένως μεταξὺ τῶν διαφόρων προσόντων ὁρίζεται καὶ τὸ προσὸν τοῦ αὐτοχθονισμοῦ. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει, διότι ἐδῶ ἀκριβῶς ἔγκειται τὸ ζήτημα, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη τῆς πέμπτης παραγράφου τοῦ ψηφίσματος δὲν εἶναι διάταξις εἰδική, ἀναφερομένη εἰς τὰς τρεῖς προνομιούχους ἐκλογικὰς περιφερείας, ἀλλ’ εἶναι διάταξις γενικὴ καὶ ἀναφέρεται εἰς ὁλόκληρον τὸ Βασίλειον, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι οἱοσδήποτε ἀντιπρόσωπος ἔπρεπεν ἀπολύτως νὰ ἔχῃ τὰ προσόντα τοῦ ψηφίσματος ἐκείνου. Καὶ ἤδη σᾶς ἐρωτῶ, ἐφ’ ὅσον εἶναι βέβαιον, εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι αὐτὴ ἡ γενικὴ διάταξις ἀναμφισβητήτως κατηργήθη καὶ ἀναπληροῦται σήμερον ὑπὸ τῶν νεωτέρων διατάξεων τοῦ νόμου περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὸ ἄρθρον 70 τοῦ Συντάγματος, σᾶς ἐρωτῶ, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ὅτι ἰσχύει μόνον κατὰ τοῦτο τὸ ψήφισμα, ἀφοῦ κατὰ τὴν κατάργησιν αὐτοῦ δὲν ἐξεδηλώθη τοιαύτη τις ἐξαίρεσις; Πόσους θεμελιώδεις νομικοὺς κανόνας ἔπρεπε νὰ καταπατήσῃ τις, διὰ νὰ καταλήξῃ εἰς τὸ συμπέρασμα τῶν ἐνισταμένων; Ἀλλά, Κύριοι, δὲν εἶναι μόνον τὸ ἐκ τῆς ἐπιστημονικῆς ἑρμηνείας τοῦ ψηφίσματος τοῦ 1822 ἐξαγόμενον συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον μᾶς δίδει τὴν λύσιν. Καὶ μεταγενέστεραι διατάξεις, τὰς ὁποίας ἐπεκαλέσθησαν οἱ ἐνιστάμενοι, τόσον τοῦ 1843, ὅσον καὶ τοῦ 1863, τὴν αὐτὴν λύσιν μᾶς δίδουσι, διότι περιλαμβάνουσι πάλιν τὸ προνόμιον καὶ μᾶς δίδουσι τοῦτο ἐν σχέσει πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς. Καὶ διὰ τῶν διατάξεων ἐκείνων οὐδὲν ἄλλο γίνεται, εἰμὴ νὰ διατηρηθῇ ἐν ἰσχύϊ ἡ τετάρτη καὶ μόνη παράγραφος τοῦ ψηφίσματος τοῦ 1822, τουτέστιν ἡ παράγραφος ἐκείνη, ἡ ὁρίζουσα μείζονα ἀριθμὸν ἀντιπροσώπων ἐκείνου, τὸν ὁποῖον θὰ εἶχον ἄνευ τοῦ προνομίου. Τούτων οὕτως ἐχόντων, κύριοι Βουλευταί, φρονῶ ἀδιστάκτως ὅτι τὸ ζήτημα ἀπὸ νομικῆς ἀπόψεως εἶναι ἀναμφισβήτητον καὶ δὲν ἐπιτρέπεται ὄχι μόνον σοβαρὰ συζήτησις, ἀλλ’ οὐδὲ κἂν μνεία νὰ γίνεται ἐπ’ αὐτοῦ. Ἐξ ὅσων εἶπεν ὁ κ. Χατζηκυριάκος εἰς ἓν σημεῖον συμφωνῶ, εἰς τὸ σημεῖον ὃ ἔθιξε χθές, ὅτι ἡ ἀκριβὴς κατανόησις τῶν διατάξεων αὐτῶν δὲν προϋποθέτει βαθείας νομικὰς γνώσεις. Ἀρκεῖ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ἡ μόρφωσις καὶ ἀνάπτυξις τοῦ τελευταίου μαθητοῦ τοῦ δημοτικοῦ σχολείου. Ἀλλά, ἐπειδὴ ἔχω ἀναμφισβήτητον τὴν γνώμην, ὅτι ὁ κ. συνάδελφος ὀλιγώτερον παντὸς ἄλλου ἐνόησε νὰ ἑρμηνεύσῃ ἀκριβῶς τὰ ψηφίσματα ἐκεῖνα, καταλήγω μετὰ λύπης εἰς τὸ συμπέρασμα, οὐχὶ βεβαίως ἐκ τῆς πεποιθήσεώς μου, ἀλλὰ κατὰ τὴν ὁμολογίαν του, ὅτι αὐτὸς στερεῖται τῶν προσόντων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν κρίσιν του ἀπαιτοῦνται πρὸς κατανόησιν τῶν ψηφισμάτων. Καὶ ἐρωτῶ, μία διάταξις, ἡ ὁποία κατηργήθη γενικῶς δι’ ὅλον τὸ Βασίλειον, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ, ὅτι διατηρεῖ τὴν ἰσχὺν αὐτῆς προκειμένου περὶ τῶν Ψαρῶν; Ἀλλ’ ἀπαντᾷ ἡ μειονοψηφία τοῦ τμήματος, ὅτι τοιοῦτον ὑπῆρξεν τὸ πνεῦμα τοῦ νομοθέτου· νὰ θεωρήσῃ δηλαδὴ ὅτι αἱ ἐκλογαὶ εἰς τὰς τρεῖς προνομιούχους ἐκλογικὰς περιφερείας πρέπει πάντοτε νὰ διεξάγωνται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν διατάξεων τοῦ ψηφίσματος ἐκείνου. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξάγηται τοιοῦτο συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον καταλήγει εἰς τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ διάταξις δὲν κατηργήθη, ἀλλ’ ὑφίσταται; Ἴσως διὰ νὰ ἀποκλεισθῇ ὁ κ. Πὼπ ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν τὸ θέλει ὁ νόμος. Ὑπεστηρίχθη μετὰ πείσματος ἐνώπιον τοῦ τμήματος, ὅτι διὰ τῆς ἑρμηνείας, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἐδώκαμεν, καταλήγομεν εἰς τὸ συμπέρασμα νὰ χορηγήσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς οἱονδήποτε βαθύπλουτον νὰ μεταβαίνῃ εἰς τὰ Ψαρὰ καὶ νὰ ἀγοράζῃ τὰς ὀλίγας ψήφους. Δὲν θὰ ἐξετάσωμεν βεβαίως κατὰ πόσον οἱ ἰσχυρισμοὶ οὗτοι τῶν ἐνισταμένων τιμῶσι τοὺς ἐντολεῖς αὐτῶν. Καὶ δὲν θὰ ἐξετάσωμεν τοῦτο, διότι αὐτὸ εἶναι δικαίωμα τῶν ἐκλογέων, οἱ ὁποῖοι, εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν θὰ εὐχαριστηθῶσι ποτὲ ἀκούοντες τὰς ὑπονοίας καὶ τὰ ἐπιχειρήματα ταῦτα παρὰ τῶν ἐκλεκτῶν αὐτῶν, πιστευσάντων ὅτι τὰ προνόμιά των ἐπεκτείνονται μέχρι τοῦ σημείου οὐ μόνον νὰ περιφρονῶσι τὴν πανηγυρικῶς ἐκδηλωθεῖσαν θέλησιν τῆς ἐπαρχίας ταύτης, ἀλλὰ καὶ προνομιακῶς νὰ τοὺς ὑβρίζωσιν. Ἀλλὰ λέγω, Κύριοι, ὅτι ὀφείλω νὰ ἐξετάσω τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ καθ’ ἑαυτό, καὶ καταλήγω εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι αὐτὸ εἶναι ἀνάξιον λόγου, πρῶτον διότι ὑπὸ τὰς αὐτὰς περιστάσεις καὶ λόγῳ τοῦ μικροῦ ἀριθμοῦ τῶν ψήφων τὸ αὐτὸ δύναται νὰ πράξῃ οἱοσδήποτε βαθύπλουτος Ψαριανὸς καὶ ἡ κακοήθεια δύναται νὰ φθάσῃ εἰς τὸ αὐτὸ συμπέρασμα. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ δὲν εἶναι ἐκ τῆς κειμένης νομοθεσίας, εἶναι ἐπιχείρημα de lege ferrenda καὶ δύναται νὰ ὑποδεικνύῃ τὴν κατάργησιν τοῦ προνομίου, ὅπως ἐξασφαλίσωμεν μείζονα ἀριθμὸν ἐκλογέων, ἀλλ’ οὐδέποτε τὸν ἀποκλεισμὸν τοῦ δικαιώματος τοῦ κ. Πὼπ ἀπὸ τοῦ νὰ ἐκτεθῇ καὶ θέσῃ κάλπην εἰς Ψαρά. Ἄλλως τε παρατηρῶ ὅτι, ἐὰν ἠθέλομεν παραχωρήσει τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς Ψαριανοὺς νὰ ἐκλέγωσι μόνον ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κατάγονται αὐστηρῶς ἐξ αὐτῶν, τὸ τοιοῦτον δὲν θὰ ἀπετέλει ὑπὲρ αὐτῶν προνόμιον, ἤτοι εὐνοϊκὴν διάταξιν, ἀλλὰ τοὐναντίον δυσμενῆ τοιαύτην, διότι ὁπωσδήποτε ἠθέλομεν περιορίσει τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλεξίμων. Ἠθέλομεν τοῖς περιορίσει τὸ δικαίωμα αὐτό, καὶ τοῦτο διὰ νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν ἐπιτυχίαν εἰς ὡρισμένας οἰκογενείας. Ἀλλὰ τὸ προνόμιον ἐδόθη ἄνευ περιορισμῶν. Ἐδόθη εἰς τοὺς Ψαριανοὺς καὶ ὄχι εἰς ὡρισμένας οἰκογενείας. Ἀλλ’ ὑπεστηρίχθη, ὅτι ἀνεξαρτήτως τῶν προνομιακῶν διατάξεων ἴσως εἰς ὅλα αὐτὰ ἠδύνατό τις ν’ ἀπαντήσῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπὸ ἐνισταμένου χθὲς τὴν ἑσπέραν ἐλέχθη, ὅτι μήπως ὑπὸ τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος τοῦ ἄρθρου 70 δὲν ὁρίζεται τὸ προσὸν τοῦ αὐτοχθονισμοῦ; Ἀλλά, Κύριοι, ὀφείλω ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ νὰ σᾶς ὁμολογήσω ἐν πρώτοις ὅτι τὸ προσὸν τοῦ αὐτοχθονισμοῦ, δυνάμει τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος, ἀναπληροῦται δι’ ἐγκαταστάσεως πολὺ βραχυτέρας ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ὁρίζει τὸ ψήφισμα. Ἑπομένως ἐφ’ ὅσον εἰς τὸ τμῆμα δὲν ἐδηλώθη ὅτι αὐτὸς δὲν εἶχεν αὐτὰ τὰ προσόντα καὶ οὔτε εἰς ἡμᾶς προέκυπτε, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκδώσωμεν ἀλλοίαν ἀπόφασιν. Ἀλλά, καὶ ἂν πρὸς στιγμὴν ἠθέλομεν δεχθῆ, ὅτι ὑπεβλήθη τοιαύτη ἔνστασις καὶ ὅτι ἦτο ἀποδεδειγμένη, ἐγὼ ὁμολογῶ ὅτι θὰ ἐθεώρουν ἀνάξιον τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ τμήματος καὶ οὐχὶ ἀνάλογον τῆς νοημοσύνης αὐτοῦ, ἐφ’ ὅσον δὲν ἐδέχετο ὅτι προκειμένου περὶ Ψαρῶν ἰσχύουσιν ὅλως ἐξαιρετικαὶ διατάξεις, νὰ ἐφαρμόσῃ τὰς διατάξεις περὶ αὐτοχθονισμοῦ, δηλαδὴ διατάξεις, αἵτινες κατεδικάσθησαν ἐν τῇ κοινῇ συνειδήσει, καὶ εἰς περίστασιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐρχόμεθα ὅλοι ἐδῶ νὰ τὰς καταργήσωμεν, διότι ὁ Βουλευτὴς δὲν ἀνήκει εἰς ὡρισμένην ἐπαρχίαν. Ὁ Βουλευτὴς δὲν ἐκπροσωπεῖ τὴν ἐπαρχίαν του· ὁ Βουλευτὴς ἐκπροσωπεῖ τὸ ἔθνος. Ἀλλοίμονον, ἐὰν ἐφαρμοσθῇ αὐτὴ ἡ διάταξις. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὰ ¾ τῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἔπρεπε νὰ φύγωσι καὶ ὄχι μόνον ὁ κ. Πὼπ.

§19ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὑποστηρίζεται ὅτι πρέπει οἱ ἐκλέξιμοι νὰ εἶναι Ψαριανοὶ ἐκ πατρός. Ἡ πατρότης κατὰ τοὺς νόμους δείκνυται ἐκ τοῦ γάμου. Ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι ἦτό τις υἱὸς Ψαριανῆς μητρὸς μὴ οὔσης ἐν νομίμῳ γάμῳ καὶ ἐγεννήθη εἰς τὰ Ψαρά, αὐτὸς κατὰ τοὺς κειμένους νόμους παρ’ ἡμῖν θὰ ἦτο Ψαριανός. Ὥστε, ἐὰν ὁ κ. Πὼπ ἐγεννᾶτο ἐκ μὴ νομίμου γάμου, ἂν δηλαδὴ ἦτο νόθος, τότε θὰ ἦτο ἐκλέξιμος, ἐνῷ τώρα ποῦ εἶναι ἐκ νομίμου γάμου δὲν εἶναι! (Χειροκροτήματα καὶ γέλωτες. Εὖγε! εὖγε!).

§20Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ. Ἂς μᾶς τὸ εἴπῃ, ἂν εἶναι!

§21Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Καὶ βεβαίως, κύριοι Βουλευταί, ἐφ’ ὅσον τὸ τμῆμα, τὸ ὁποῖον ἐπελήφθη τῆς ἐκδικάσεως τῆς προκειμένης περιστάσεως, ἐδέχθη τὰς σκέψεις, τὰς ὁποίας ἐν ὀλίγοις σᾶς ἐξέθηκα, δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπιληφθῇ τῶν βασίμων ἰσχυρισμῶν, τοὺς ὁποίους ὁ κ. Πὼπ ὑπέβαλεν, ὅτι δηλαδὴ οἱοσδήποτε ἔχων καὶ τὰ προσόντα τοῦ ψηφίσματος τοῦ 1822 δύναται νὰ ἐκλεγῇ Βουλευτὴς εἰς τὰ Ψαρά. Καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπιληφθῇ, διότι αὐτὴ θὰ ἦτο σκέψις καθαρῶς ἐπιβοηθητική, ὑποβαλλομένη μόνον εἰς τὴν περίστασιν καθ’ ἣν εἶναι εὐρεῖα ἡ ἑρμηνεία τὴν ὁποίαν σᾶς εἶπον. Καὶ ὁμολογῶ ὅτι, καὶ ἂν ἀπ’ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως ἠθέλομεν ἐξετάσει τὸ ζήτημα, μείνατε ἥσυχοι, ὅτι ἀναμφισβητήτως εἰς τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα ἠθέλομεν καταλήξει. Διότι, ὅταν βλέπῃ τις τὸν κ. Πὼπ συστηματικῶς ἐξασκοῦντα τὰ ἐκλογικὰ αὐτοῦ δικαιώματα εἰς τὴν περιφέρειαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐξελέγη, ὅταν τις βλέπῃ τὸν κ. Πὼπ εἰς τὸ μητρῷον ἐκεῖ ἐγγεγραμμένον καὶ ἐξ αὐτοῦ κληρωθέντα διὰ τὴν στρατιωτικήν του θητείαν...

§22Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ. Ὄχι, ὄχι.

§23Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Ναί, ναί. (Διαμαρτυρίαι τῶν Ψαριανῶν).

§24Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ. Δὲν εἶναι νὰ τὰ λέγητε αὐτά.

§25ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μὴ διακόπτετε.

§26Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Ὅτε βλέπει τις ὅτι ἡ μήτηρ τοῦ κ. Πὼπ εἶναι Ψαριανή, ὅσον καὶ οἱ ἐνιστάμενοι, ἐξ αὐτῆς συνάγει τὴν συγγένειαν, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ κ. Πὼπ· ὅτε πειθόμεθα ὅτι διαρκὴς συνάφεια καὶ σχέσις ὑπάρχει μεταξὺ τοῦ κ. Πὼπ καὶ τῶν Ψαριανῶν, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ καταλήξωμεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ὁ κ. Πὼπ ἔχει τὴν ἐγκατάστασιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν τὸ Σύνταγμα ὁρίζει; — διότι δὲν πρόκειται παρὰ περὶ ἐγκαταστάσεως πενταετοῦς—, ἡ ὁποία πληροῖ τὸ προσὸν τοῦ αὐτοχθονισμοῦ. Καὶ σᾶς ἐπαναλέγω: πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ κρίνῃ τις μίαν τοιαύτην ἐγκατάστασιν παρὰ ἐξετάζων αὐτὰ ταῦτα τὰ πραγματικὰ γεγονότα; Καὶ τίνα σημασίαν ἔχει, κύριε Κανάρη, ἐὰν ὁ Πὼπ, πατὴρ τοῦ Πὼπ, δὲν ἦτο αὐτόχθων ἐφ’ ὅσον τὸ τμῆμα ἐπείσθη, καὶ θὰ πεισθῇ καὶ ἡ Βουλή, ὅτι συμπληροῖ τὰ προσόντα ἐκεῖνα, καὶ ὅτι ἡ ἐγκατάστασις ἀναπληροῖ τὸν αὐτοχθονισμόν; (Νέαι διαμαρτυρίαι τῶν Ψαριανῶν).

§27Θ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Ἔχει σημασίαν κατὰ τοῦτο, ὅτι μεταχειρίζεσθε γεγονότα ἀνακριβῆ, διότι οὐδέποτε ἐγκατεστάθη οὔτε ἐκληρώθη ὡς στρατεύσιμος ἐκ τοῦ δήμου Νέων Ψαρῶν ὁ κ. Πὼπ, προσπαθεῖτε δὲ δι’ ἐπιχειρημάτων ψευδῶν νὰ μετατοπίσητε τὸ ζήτημα. (νέος θόρυβος καὶ ἀντεγκλήσεις καὶ ἀπειλητικαὶ χειρονομίαι).

§28ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μὴ διακόπτετε.

§29Λ. Θ. ΡΟΥΦΟΣ ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Αὐτοὺς τοὺς διέκοψε κανείς, ὅτε ἠγόρευον;

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λάβετε τὸν λόγον, παρακαλῶ, κύριε Κανάρη!

§31Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Καὶ πῶς θὰ δεχθῶμεν ὅτι εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν Ψαρῶν ὑπάρχουσι δύο κατηγορίαι Ἑλλήνων ὑπηκόων, μία δηλαδὴ ἔχουσα ἁπλῶς τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐκλέγῃ ἄτομα ἐξ ὡρισμένων οἰκογενειῶν, καὶ εἰς τὴν ὁποίαν κατηγορίαν καὶ ὁ κ. Πὼπ θὰ συμπεριελαμβάνετο, παρὰ τὴν δοξασίαν τῶν ἐνισταμένων, καὶ ἡ ἄλλη ἀποτελουμένη ἐκ τῶν εὐνοουμένων τούτων οἰκογενειῶν θὰ εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέγηται ἁπλῶς συμφώνως μὲ τὴν ἐπιθυμίαν τῶν ἰδίων; Ἐὰν τοιοῦτόν τι ἠθέλομεν δεχθῆ, ἔπρεπε νὰ καταλήξωμεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι αἱ Συνελεύσεις τοῦ 1843 καὶ τοῦ 1863 ἠθέλησαν ἁπλῶς νὰ παραδώσωσι τὰς τρεῖς αὐτὰς νήσους ὡς τιμάριον εἰς ὡρισμένας οἰκογενείας. Ἀλλ’ ἡμεῖς εἶναι ἀδύνατον νὰ πράξωμεν αὐτό. (Διαμαρτυρίαι τῶν Ψαριανῶν).

§32Θ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Νὰ ἀνακαλέσῃς τὴν φράσιν σου. Δὲν εἶναι κατάστασις αὐτή, κύριε Πρόεδρε.

§33ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Σιωπή, σιωπή. (Πρὸς τὸν κ. Ζαβιτσᾶνον:) Μὴ ἀπαντᾶτε. (Συριγμοὶ ἐκ τῶν θεωρείων).

§34Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Εἶναι προσβλητικὸν αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἴπετε.

§35Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι προσβλητικόν.

§36Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Αὐτὸ ποῦ σᾶς λέγω.

§37Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ποῖοι εἶναι αὐτοί, οἱ ὁποῖοι συρίζουσι τοὺς Κανάρηδες ἐδῶ μέσα; Ποῖοι εἶναι;

§38Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Δὲν ὑβρίζουσι τοὺς Κανάρηδες, κύριε Βουλευτά! Ἡσυχάσατε. Ζητοῦσι μόνον νὰ ἐπιβάλωσι σιγὴν εἰς τοὺς διακόπτοντας. Δὲν εἶσθε σεῖς ἐκεῖνος, ὅστις θὰ ὑπεραμυνθῆτε αὐτῶν.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ κενωθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ τὸ γνωρίζητε.

§40Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Ἐπαναλέγω, Κύριοι, ὅτι ἡμεῖς εἶναι ἀδύνατον νὰ δώσωμεν ἄλλην ἔννοιαν εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ πεισθῶμεν ὅτι αἱ Συνελεύσεις ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἐκανόνισαν τὰ θέματά των ἐν πνεύματι ἐλευθερίας καὶ ἰσότητος, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ παραδώσωσιν ὡς τιμάριον τρεῖς ἐκλογικὰς περιφερείας εἰς ὡρισμένας οἰκογενείας, τοῦθ’ ὅπερ δὲν θὰ ἐδικαιολογεῖτο ὡς ἀντάλλαγμα ὁσωνδήποτε καὶ οἱωνδήποτε ὑπηρεσιῶν. (Χειροκροτήματα ἔκ τε τῆς αἰθούσης καὶ τῶν θεωρείων).

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ κενωθῶσι τὰ θεωρεῖα. Αὐτὸ νὰ τὸ ἠξεύρητε. Κύριοι δημοσιογράφοι, νὰ μὴ χειροκροτῆτε ἢ νὰ κάμητε τίποτε, διότι βλάπτεσθε.

§42ΠΑΝΤ. ΛΙΒΑΔΑΣ. Ἐπιδοκιμάζω, κύριοι Πληρεξούσιοι Βουλευταί, τὴν ἀγανάκτησιν, τὴν ὁποίαν οἱ ἀδελφοὶ Κανάρη καὶ οἱ Μιαοῦλαι ἐξεδήλωσαν κατὰ τῶν ἐκφρασθέντων ὑπὸ τοῦ κ. ἐκ Κερκύρας Πληρεξουσίου, καὶ τὴν ἐπιδοκιμάζω, διότι ἀγωνίζονται τὸν εὐγενῆ ἀγῶνα περὶ διατηρήσεως τῆς ἱερᾶς παρακαταθήκης τῶν προγόνων των, οἵτινες μᾶς ἀπέδωκαν, μετὰ τῶν ἄλλων ὑπερόχων τῆς ἀναγεννήσεως ἀνδρῶν, τὴν ἐλευθερίαν, χάριν τῆς ὁποίας ἡμεῖς σήμερον ἀγωνιζόμεθα ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου· καί, ἂν ἀνερχόμεθα τὸ ὕψιστον τοῦτο τῆς ἐλευθερίας βῆμα, τοῦτο τὸ ὀφείλομεν εἰς τοὺς ἀγῶνας τῶν ὑπερόχων ἐκείνων ἀνδρῶν. (Διαμαρτυρίαι).

§43Δ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. Ὄχι μόνον αὐτοί.

§44Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ.....

§45Π. ΛΙΒΑΔΑΣ. Θέλω νὰ μὲ πιστεύσητε, Κύριοι, ὅτι δὲν εἶμαι νεκρολάτρης. Ἡ νεκρολατρεία εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία μᾶς ἔφερεν εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον. Πάντοτε τὸ κλέος τῶν προγόνων ἡμῶν ἐπικαλούμεθα! Ὀφείλομεν νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὴν λατρείαν τοῦ παρελθόντος καὶ ν’ ἀποβλέψωμεν πρὸς τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον καὶ νὰ γίνωμεν πρακτικώτεροι. Ἐφ’ ὅσον ὅμως ἔχομεν θεσπίσματα θεσπισθέντα ὑπὸ τῶν ὑπερόχων ἐκείνων ἀνδρῶν ὀφείλομεν πρὸ αὐτῶν νὰ κλίνωμεν γόνυ. Ἔχομεν τὸ θέσπισμα τοῦ 1822. Κατὰ τοῦτο ὁ νομοθέτης ἀποδίδων τιμὴν εἰς τοὺς Ψαριανοὺς καὶ θέλων νὰ παρίστανται οὗτοι εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον ἔνθα θὰ ἐβουλεύοντο πάντες οἱ Ἕλληνες ἐθέσπισε τὸ περὶ οὗ πρόκειται προνόμιον. Ἡ ἔννοια τοῦ νομοθέτου ἐκείνου δὲν ἦτο νὰ δώσῃ τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς Ψαριανοὺς νὰ ἐκλέγωσιν ἀντιπροσώπους οἱουσδήποτε· ἦτο φόρος τιμῆς εἰς τοὺς ὑπερόχους καὶ γενναίους ἐκείνους ἄνδρας νὰ ἔχωσι τὸ δικαίωμα νὰ παρίστανται εἰς τὰς Συνελεύσεις, ἔνθα ἅπαντες οἱ Ἕλληνες ἐβουλεύοντο, καὶ μόνον Ψαριανοὶ ἠδύναντο νὰ εἶναι καὶ οὐχὶ ξένοι. Ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ πνεύματος τούτου τοῦ νομοθέτου ἐθεσμοθέτησαν καὶ τὰ προνόμια ἐν τοῖς Συντάγμασι τοῦ 1848 καὶ τοῦ 1863. Αὐτὴ ἦτο ἡ καθαρὰ θέλησις τοῦ νομοθέτου καὶ ἡ ἔκτοτε μέχρι σήμερον ἐκδηλωθεῖσα κοινὴ συνείδησις.

§46ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τῷ 1910;

§47Π. ΛΙΒΑΔΑΣ. Διὰ τὸ 1910 θὰ σᾶς ἀπαντήσω ἀμέσως. Σήμερον εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἐποχήν, καθ’ ἣν ἐπικρατοῦσιν ἄλλαι σκέψεις, ἄλλαι ἀντιλήψεις, ἄλλαι ἰδέαι. (Εὖγε!) Μάλιστα. Εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἡ ὁποία μᾶς ἀπεμάκρυνεν ἐξ ἐκείνης καθ’ ἣν ἀπέδωκαν τὴν τιμὴν εἰς τοὺς Ψαριανοὺς νὰ παρίστανται. Εἰμὶ τῆς γνώμης ὅτι αὐτὰ τὰ προνόμια πρέπει ἤδη νὰ καταργηθῶσιν. Ἐφ’ ὅσον ὅμως ὑπάρχουσιν ὀφείλομεν νὰ τὰ σεβασθῶμεν, ὀφείλομεν νὰ τὰ τιμήσωμεν. Ἀποτείνομαι τὴν στιγμὴν ταύτην πρὸς ὅλους ὑμᾶς τοὺς νέους, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἰμὶ καὶ ἐγώ, οἵτινες ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ παριστάμεθα εἰς τὸ Συνέδριον τοῦτο....

§48Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Νέος κατὰ τὴν ἡλικίαν, ἀλλὰ παλαιὸς κατὰ τὰς σκέψεις! (Γέλωτες).

§49Π. ΛΙΒΑΔΑΣ. .. καὶ λέγω ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀπέβλεψε πρὸς πάντας ἡμᾶς καὶ μᾶς ἀπέστειλεν ἐνταῦθα, διότι μᾶς ἐθεώρησεν ἁγνοὺς καὶ ἀμώμους καὶ μᾶς ἐξέλεξεν εἴτε κατὰ συνείδησιν εἴτε ἐκ πλάνης, ὡς θέλουσι νὰ ἰσχυρισθῶσιν οἱ παλαιοί, κατ’ ἀντίθεσιν ἐκείνων, οὓς ἐχαρακτήρισεν ὡς ἁμαρτωλούς· καὶ τοὺς ἐξεχώρισεν ἀπὸ ἡμᾶς, καὶ ὀφείλομεν ἡμεῖς πρὸ παντὸς νὰ σεβασθῶμεν τοὺς κειμένους νόμους.

§50Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Πῶς δὲν σᾶς ἠκούσαμεν χθὲς διὰ τοὺς ἀνηλίκους;

§51Π. ΛΙΒΑΔΑΣ. Καὶ δράττομαι τῆς εὐκαιρίας, Κύριοι, ἐκ τοῦ ἐρωτήματος τούτου νὰ διαμαρτυρηθῶ ἐντόνως ὅτι παρεσύρθη ἡ βούλησίς μου καὶ ἐχάθη ἡ ἀσθενής μου φωνὴ εἰς τὸν θόρυβον τῆς διὰ βοῆς ἐπικυρώσεως τῆς ἐκλογῆς ἁπάντων τῶν ἀνηλίκων. Δράττομαι ἐπίσης τῆς εὐκαιρίας νὰ δηλώσω ἀπὸ τοῦ ἐπισήμου τούτου βήματος, ὅτι καὶ τὸν ἄνδρα ἐκεῖνον εἰς τὸν ὁποῖον, δὲν διστάζω νὰ εἴπω, ὅτι ὀφείλω τὸ ἥμισυ τῆς ἀποκαταστάσεώς μου, τὸν ὑπέροχον, ἐντιμότατον καὶ χρηστότατον Μιλτιάδην Δάλλαν—ἐπειδὴ ἐφρόνουν ὅτι ἡ ἐκλογή του ἀντέκειτο πρὸς τὸν νόμον— τὸν κατεψήφισα. Διότι ἡμεῖς οἱ νέοι ὀφείλομεν νὰ δώσωμεν τὸ παράδειγμα εἰς τὸν λαὸν καὶ νὰ δείξωμεν ὅτι εἴμεθα ἄξιοι τῆς τιμῆς, τὴν ὁποίαν οὗτος ἀπέδωκε πρὸς ἡμᾶς. Φρονῶ ὅτι πάντες ἡμεῖς οἱ νέοι ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ ὑψώσωμεν τὴν σημαίαν τῆς ἀληθείας καὶ τὴν φωνὴν τῆς ἐλευθέρας καὶ ἀνεπηρεάστου συνειδήσεως καὶ μετ’ αὐταπαρνήσεως ἀγωνισθῶμεν ὑπὲρ τῆς εὐημερίας τοῦ πάσχοντος ἡμῶν Κράτους. (Χειροκροτήματα).

§52Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου κ. εἰσηγητοῦ ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς μὲ ἀναγκάζει ν’ ἀπασχολήσω ὑμᾶς ἐπ’ ὀλίγον, διότι ἔτυχε νὰ εἶμαι μεταξὺ τῶν μειονοψηφησάντων περὶ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς ταύτης, καὶ διότι ὁ κ. εἰσηγητὴς ἐν τῇ ῥύμῃ τοῦ λόγου του εἶπέ τινα, τὰ ὁποῖα ἐθεώρει ὡς ἐπιθυμίαν καὶ ὡς θέλησιν καὶ ὡς γνώμην τοῦ τμήματος, χωρὶς ἀληθῶς νὰ εἶναι τοιαῦται. Διότι οὐδ’ ἐπ’ αὐτῆς τῆς γνώμης προηγήθη ἀπόφασις τοῦ τμήματος. Τὸ ζήτημα εἰς τὸ ὁποῖον ἐδιχάσθη τὸ τμῆμα εἶναι κατὰ τοσοῦτον ἄξιον τῆς προσοχῆς τῆς Βουλῆς, καθ’ ὅσον εἶναι πρωτοφανές, ἀπὸ τῆς Ἀνεξαρτησίας μέχρι τοῦδε, νὰ ἀμφισβητήσῃ τις τῶν δύο νήσων καὶ τῶν Ψαρῶν τὸ προνομιακὸν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἐθέσπισαν καὶ ἡ Συνέλευσις τῆς Ἐπιδαύρου καὶ αἱ κατόπιν Συνελεύσεις. Διότι πρώτην φορὰν μὴ ἐκ καταγωγῆς Ψαριανὸς ἐζήτησε νὰ ἐκλεχθῇ Βουλευτὴς καὶ ἐπέτυχε. Λέγω δὲ μὴ Ψαριανὸς ἐκ καταγωγῆς, διότι δὲν πιστεύω ὅτι ὑπάρχει ἐναντία γνώμη περὶ τοῦ ὅτι ἡ καταγωγὴ ἔχει βάσιν τὴν ἰδιαιτέραν πατρίδα τοῦ πατρός. Παρ’ ἡμῖν ἡ τῆς συζύγου πολιτικὴ κατάστασις ὡς κατάστασις ἀνεξάρτητος καὶ αὐτοτελὴς δὲν ὑπάρχει. Ἡ σύζυγος, ὅπως γινώσκει ἡ Βουλή, ἀκολουθεῖ τὴν ἰθαγένειαν, τὴν δημοτικότητα καὶ τὴν κατοικίαν τοῦ ἀνδρός· οὕτω δὲ ἄλλως τε ἡρμηνεύθη πάντοτε μέχρι τοῦδε, καὶ οὕτως ἐνοήθη ἐν τῇ νομοθεσίᾳ, ὅτι δηλαδὴ ἡ καταγωγὴ εἶναι πάντοτε ἡ τοῦ πατρός.

§53ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἡ καταγωγὴ εἶναι σχέσις φυσιολογική, οὐχὶ σχέσις νομικὴ καὶ πολιτική. Καί, ὅταν λάβητε τοῦτο ὑπ’ ὄψιν, θέλετε ἔλθει εἰς τὴν γνώμην, ὅτι καὶ οἱ φρονοῦντες ὅτι πρέπει νὰ εἶναι Ψαριανὸς θ’ ἀποδεχθῶσιν, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὸς ὁ κ. Βουλευτής, διότι εἶναι Ψαριανὸς ἐκ μητρός.

§54Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Ἀπορῶ μάλιστα διὰ τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου κ. Βουλευτοῦ, διότι καὶ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1843 καὶ τὰ κατόπιν αὐτοῦ ψηφίσματα καὶ μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης ἀπὸ τῆς Συνελεύσεως τῆς Ἐπιδαύρου, ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία τῆς Ἑλλάδος οὐδέποτε ἐφαντάσθη αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγει ὁ κ. Βουλευτής, ὅτι τουτέστιν ὅταν νομοθετῶμεν περὶ καταγωγῆς, ἐννοοῦμεν ὄχι κατάστασιν νομικήν, ὄχι νόμιμον σχέσιν ἢ δεσμὸν ἐκ τοῦ γάμου προερχόμενον, ἀλλὰ δεσμὸν φυσιολογικόν. Κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν θὰ ἐξετασθῇ, ἵνα συνεχίσω τὴν παρατήρησιν, ἡ καταγωγὴ οὐχὶ ἐκ τοῦ πατρός, ἀλλ’ ἂν ἐκ τῶν δύο συζύγων ὁ ἕτερος εἶναι Ψαριανός· ἀλλ’ ἂν ἑρμηνεύσωμεν οὕτω τὴν καταγωγὴν καὶ θελήσωμεν νὰ ὁρίσωμεν αὐτὴν ὡς κατάστασιν ἢ ὡς σχέσιν φυσιολογικήν, ἀλλοίμονον τότε εἰς τὴν ἔρευναν καὶ τὴν ἑρμηνείαν, διότι δὲν ἠξεύρομεν ποῖα θὰ εἶναι τὰ ὅρια αὐτῆς τῆς ἐρεύνης, καὶ πῶς θὰ εὕρωμεν τοὺς ἀληθεῖς παράγοντας τῆς φυσιολογικῆς ταύτης σχέσεως. Τούτων δοθέντων, τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Πὼπ μὴ ἔχοντος πατρικὴν καταγωγὴν ἐκ Ψαρῶν, καὶ μὴ ἔχοντος, ὅπως εἶναι ὡμολογημένον, ἐγκατάστασιν ἐν Ἐρετρίᾳ, εἰλικρινῶς δικαιοῦμαι ν’ ἀπορήσω πῶς ὑψοῦτε φωνήν, καὶ μάλιστα ἐν τῇ Ἀναθεωρητικῇ Βουλῇ, ἡ ὁποία νὰ λέγῃ: κάτω ὁ νόμος! Αἱ ἐνστάσεις δὲ περὶ καταγωγῆς καὶ περὶ ἐγκαταστάσεως δὲν ὑπεβλήθησαν ἐνώπιον τοῦ τμήματος, καὶ δὲν ἐξητάσθησαν ἐν αὐτῷ. Καὶ διὰ τοῦτο ἐξ ἀφορμῆς τῆς παρατηρήσεως τοῦ ἀξιοτίμου κ. Βουλευτοῦ Ἀττικῆς εἶπον ὅσα εἶπον περὶ τῆς ὑποχρεώσεως ἡμῶν νὰ ἀκυρώσωμεν τὴν ἐκλογὴν δι’ ἔλλειψιν προσόντων, λόγῳ τοῦ Συντάγματος τοῦ ἀκόμη ἰσχύοντος καὶ τῶν ἰσχυουσῶν ἐπίσης περὶ ἐκλογῶν διατάξεων, ἀσχέτως τῆς προνομιακῆς φύσεως τῆς ἐκλογῆς ταύτης. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος δὲ τούτου ἐπῆλθε διαφωνία ἐν τῷ τμήματι καὶ ἐμειονοψήφησα μετ’ ἄλλων συναδέλφων. Ἐν τῇ ἀναπτύξει τῶν ἐνστάσεων ἐνώπιον τοῦ τμήματος κατεδείχθη ὡς καὶ ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἀειμνήστου Σπυρίδωνος Τρικούπη, τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγου ἀνέγνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κύριος Χατζηκυριάκος, ὅτι ἡ Συνέλευσις τοῦ 1843 ἐνόει ἀναμφισβητήτως, ὅτι θεσπίζουσα καὶ αὕτη τὸ προνόμιον, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀρχικῶς νομοθετήσει ἡ Συνέλευσις τῆς Ἐπιδαύρου, ἐνόει ὅτι ἔπρεπε νὰ εἶναι πατρικῆς καταγωγῆς Ψαριανὸς καὶ ὁ παραστάτης τοῦ 1822 καὶ ὁ Βουλευτὴς τοῦ 1844. Ἐκ τῆς κατόπιν ἐξελίξεως τῶν αὐτῶν πραγμάτων οὐδεὶς μένει δισταγμὸς περὶ τῆς ῥηθείσης ἑρμηνείας τοῦ νόμου καὶ τοῦ θεσπίσματος τοῦ 1844· διότι ἀρχικῶς ὁ νόμος ΙΖʹ τῆς Συνελεύσεως τῆς Ἐπιδαύρου ἀληθῶς μὲν δὲν ἀναφέρει ἴδια προσόντα τῶν παραστατῶν τῶν προνομιούχων περιφερειῶν. Εἶναι ὅμως νόμος γενικός, καὶ ἰσχύουσι περὶ αὐτοῦ τὰ ἄρθρα 4 καὶ 5, καθ’ ἃ πρέπει νὰ εἶναι ὁ παραστάτης ἢ Ὑδραῖος ἢ Σπετσιώτης ἢ Ψαριανός, ἢ ἐγκατεστημένος αὐτόθι πρὸ πενταετίας μὲ ἀκίνητα κτήματα. Τὰ δὲ ἄρθρον 2 προσθέτει περὶ τῶν παραστατῶν προσόντα τινά, τὰ ὁποῖα οὐδεμίαν ἀφήνουσιν ἀμφιβολίαν ὅτι πρέπει νὰ εἶναι Ὑδραῖος ἢ Σπετσιώτης ἢ Ψαριανὸς ὁ τότε παραστάτης καὶ κατόπιν ὁ Βουλευτὴς τοῦ 1844. Διότι τὸ ἄρθρον βʹ τοῦ νόμου ΙΖʹ, τὸ ὁποῖον ὁρίζει τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς τῶν παραστατῶν, λέγει· «Εἰς ἕκαστον χωρίον ὁ λαὸς νὰ ἐκλέξῃ κοινῶς εὐυπολήπτους ἄνδρας. Ὅλοι δὲ αὐτοὶ οἱ ἐκλεχθέντες, φέροντες ἔγγραφα ἀποδεικτικὰ τῶν χωρίων των μὲ τὰς ὑπογραφὰς τῶν πλειοτέρων κατοίκων, νὰ συνέλθωσιν εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς ἐπαρχίας, ἡ ὁποία νὰ ἐκλέξῃ κοινῶς εὐυπολήπτους ἄνδρας ἐφοδιάζουσα μὲ ἐνδεικτικὰ ἔγγραφα ἐπίσης. Καὶ τότε ὅλοι ὁμοῦ αὐτοὶ οἱ ἐκλεκταὶ νὰ ἐκλέξωσιν ἕνα ἐνιαύσιον παραστάτην μεταξὺ τῶν ἐμφρονεστέρων καὶ ἠθικωτέρων ἐπαρχιωτῶν, μὲ τῶν πλειοτέρων τὰς ψήφους....» Τὸ δὲ ἄρθρον εʹ § δʹ τοῦ αὐτοῦ νόμου ΙΖʹ ἀπαιτεῖ νὰ φυλάττωνται οἱ ἑξῆς ὅροι εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν παραστατῶν, μεταξὺ δὲ τῶν ὅρων τούτων εἶναι ὅπως οἱ παραστάται: «ἂν δὲν εἶναι αὐτόχθονες, νὰ εἶναι κάτοικοι πρὸ πέντε ἐτῶν εἰς τὴν ἐπαρχίαν κλπ.». Κατὰ τὸ ἄρθρον λοιπὸν βʹ ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὰ ἄρθρα δʹ καὶ εʹ τοῦ ψηφίσματος τῆς Ἐπιδαύρου δὲν μένει ἀμφιβολία ὅτι ἡ ἀπαίτησις τοῦ νομοθέτου κατὰ τὸ 1822 ἦτο ὅπως ὁ παραστάτης, εἴτε νὰ κατάγηται ἐκ τῆς ἐπαρχίας ἢ ἐκ τῶν προνομιούχων νήσων, εἴτε νὰ ἔχῃ ἐγκατάστασιν πενταετῆ ἐν τῷ τόπῳ τῆς ἐκλογῆς καὶ ἀκίνητα ἐν αὐτῷ κτήματα. Κατὰ τὸ πνεῦμα δὲ τοῦτο ἐγένοντο διαρκῶς αἱ ἐκλογαὶ εἰς τὰς προνομιούχους μέχρι τῆς Μεταπολιτεύσεως ἐπὶ τῇ βάσει καὶ τοῦ ψηφίσματος σχετικῶς πρὸς τὰς ἐκλογὰς τῆς Συνελεύσεως τοῦ 1843. Ὅτι δὲ ὑπὸ τὸ αὐτὸ πνεῦμα ἐνομοθέτει καὶ ἡ Συνέλευσις τοῦ 1863, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Βουλήν. Βάσις τῆς σκέψεως, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ κάμῃ ἡ Βουλή, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἀπασχολοῦν ἡμᾶς ζήτημα, εἶναι τὸ ψήφισμα τῆς Συνελεύσεως τοῦ 1843. Τότε ἠγέρθη τὸ ζήτημα ἂν καὶ κατὰ πόσον πρέπει νὰ ἀντιπροσωπεύωνται οἱ ἐν Ἑλλάδι μετανάσται, καὶ ἐγένετο μακρὰ καὶ πολυήμερος συζήτησις, κατὰ τὴν ὁποίαν συνεζητεῖτο ἂν οἱ Κρῆτες, οἱ Σάμιοι, οἱ Κάσσιοι, μεταναστεύοντες ἐν Ἑλλάδι, πρέπει ἢ οὐ νὰ ἀντιπροσωπεύωνται διὰ Βουλευτῶν ἐκ καταγωγῆς Κρητῶν, Σαμίων καὶ Κασσίων. Μάλιστα καὶ τότε ὑπῆρχε φόβος, ὡς σήμερον, παρεξηγήσεως ὑπὸ τῆς Τουρκίας τῆς ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως διὰ τοὺς Κρῆτας, τοὺς Χίους καὶ Σαμίους καὶ εἴτινας ἄλλους ἐκ τῶν νήσων, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶχον τύχει τῆς ἐλευθερίας. Ἐν ταῖς συζητήσεσι πάσαις, τὰς ὁποίας δὲν ἔχω προχείρους νὰ σᾶς ἀναγνώσω, δύναται νὰ ἴδῃ ἡ Βουλή, ὅτι ἀναμφισβητήτως καὶ χωρὶς οὐδένα δισταγμὸν ἡ Συνέλευσις τοῦ 1843 ἐνόει πάντοτε, ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ ἤρχοντο νὰ συνοικισθῶσιν ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐκλέξωσι Βουλευτὰς ἔπρεπε νὰ εἶναι ἐκ πατρικῆς καταγωγῆς Κρῆτες, Σάμιοι, Κάσσιοι κλπ. Τοῦτο λέγει ῥητῶς οὐ μόνον ὁ Σπυρίδων Τρικούπης, ἀλλὰ καὶ ὅλοι οἱ ῥήτορες τῆς συζητήσεως ἐκείνης. Τούτου ὅμως δοθέντος, τουτέστιν ὄντος ἀναμφισβητήτου, ὅτι ἡ ἑρμηνεία τοῦ θεσπίσματος τοῦ 1844, συμφώνως μὲ τὸν νόμον τῆς Συνελεύσεως τῆς Ἐπιδαύρου τοῦ 1822 καὶ τῶν ἐν τῷ μεταξὺ Συνελεύσεων, αἱ ὁποῖαι ἀνεγνώρισαν τὸν νόμον τῆς Ἐπιδαύρου, ἐρωτᾶται, τὸ δικαίωμα, οἷον ἐδημιουργήθη ἀπὸ τοῦ 1822, εἶναι δικαίωμα ἀφορῶν εἰς μόνον τὸν ἀριθμὸν ἢ εἶναι δικαίωμα ἀφορῶν καὶ εἰς τὸ προσὸν τοῦ ἐκλεξίμου; Ὁ κ. εἰσηγητὴς καὶ οἱ ὁμοφρονήσαντες αὐτῷ ἐν τῷ τμήματι τί εἶπον; Ὅτι, ἐπειδὴ εἰς τὸν νόμον τοῦ 1822 τὸ προνόμιον δημιουργεῖται ἐν τῇ § δʹ, ἀναφέρει δὲ μόνον περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐκλεκτέων, εἰς τοῦτο πρέπει καὶ νὰ περιορισθῇ. Ἀλλὰ παρατηρῶ ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν καὶ ἐν τῇ αὐτῇ παραγράφῳ νὰ γίνῃ ἐξαιρετικὴ μνεία περὶ τῶν προσόντων, τὰ ὁποῖα θὰ εἶχον οἱ ἐκλέξιμοι τῶν νήσων. Διὰ τὰ προσόντα, ἀφοῦ ὡρίσθησαν γενικῶς, δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη ἰδιαιτέρων ὁρισμῶν περὶ τοῦ ἐκλεξίμου τῶν τριῶν νήσων. Ὅτε δὲ ἐψηφίσθη κατόπιν γενικὸς νόμος ἐκλογικός, ἡ γενικότης αὕτη τοῦ νόμου δὲν καταστρέφει, ὡς νομίζει ὁ κ. εἰσηγητὴς τὴν εἰδικότητα τοῦ ψηφίσματος τῆς Συνελεύσεως τοῦ 1822. Αὐτὴ ἡ γενικότης εἶναι ἀκριβῶς ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐξαίρει τὸ προνόμιον καὶ καθιστᾷ αὐτὸ ἰσχυρόν· διότι ὁ γενικὸς νόμος δὲν δύναται νὰ κατισχύσῃ τῆς συνταγματικῆς προνομιακῆς διατάξεως. Τὸ προνόμιον, οἷον ἐνομοθετήθη ἀρχικῶς καὶ οἷον κατόπιν ἀνεγνωρίσθη, ἀφορᾷ τὸν ἀριθμὸν καὶ τὰ προσόντα τοῦ ἐκλεξίμου. Δὲν δύναται λοιπὸν νὰ θεωρηθῇ κατηργημένον διὰ τῆς γενικῆς διατάξεως τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου.

§55Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Δὲν ὑπάρχει εἰδικὸς νόμος.

§56Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰδικὴ διάταξις περὶ προνομίων εἶναι, εἶπον, ἡ περὶ ἀριθμοῦ....

§57Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Μάλιστα.

§58Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον ὅμως συγχρόνως ὁποῖον ἦτο τὸ προνόμιον τοῦ ἀριθμοῦ, ἀναπόσπαστον ἀπὸ τὸ προσὸν τῆς καταγωγῆς, καὶ νομίζω, ὅτι ἔπεισα τὴν Βουλήν, ὅτι τὸ δικαίωμα αὐτὸ δὲν εἶναι μόνον περὶ τὸν ἀριθμόν, ἀλλ’ εἶναι καὶ περὶ τὸ προσὸν τοῦ ἐκλεξίμου, τουτέστι τοῦ νὰ εἶναι οὗτος καταγωγῆς ἐκεῖθεν ἐξ ἧς νήσου ἐκλέγεται.

§59Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Δὲν ὑπάρχει εἰδικὴ διάταξις.

§60Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ προσὸν αὐτὸ διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1822 περιλαμβάνεται ἐν τῇ γενικῇ διατάξει τῶν προσόντων τῶν ἐκλεξίμων. Ὅτε ἐδημιουργήθη τὸ προνόμιον, δὲν ὑπῆρχεν ἀμφιβολία, ἂν ἔπρεπε νὰ εἶναι ἢ νὰ μὴ εἶναι καταγωγῆς Ὑδραϊκῆς, Ψαριανῆς ἢ Σπετσιωτικῆς οἱ ἐκλεγόμενοι παραστάται, διὰ νὰ γίνῃ περὶ αὐτῆς εἰδικὴ μνεία ἐν τῷ ἄρθρῳ, ἐν τῷ ὁποίῳ ὁρίζεται ὁ ἀριθμός. Ἀλλὰ τὸ ψήφισμα τῆς 31 Ἰανουαρίου τοῦ 1844, τὸ ὁποῖον ἔχει, κατὰ τὴν ῥητὴν αὐτοῦ διάταξιν, ἰσχὺν ἴσην μὲ τὸ Σύνταγμα, λέγει ὅτι διατηρεῖται ὁ ὑπὸ τοῦ νόμου ΙΖʹ τοῦ 1822 ὁριζόμενος προνομιακὸς ἀριθμός, χωρὶς καὶ τὸ ψήφισμα τοῦτο νὰ κάμνῃ λόγον περὶ καταγωγῆς, διότι δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη οὔτε περίπτωσις νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα. Ὡς εἶπον, διὰ πρώτην φορὰν σήμερον παρουσιάζεται τὸ ζήτημα καὶ γίνεται λόγος περὶ προσόντων τῶν ἐκλεξίμων. Ἑπομένως ἐπαναλαμβάνω, ὅτι πᾶσαι αἱ προηγούμεναι Συνελεύσεις διετήρησαν τὸ προνόμιον, οἷον ἐδημιουργήθη ἀρχικῶς. Διὰ τοῦτο ἡ προσοχὴ τῆς Βουλῆς πρέπει νὰ στραφῇ εἰς τὴν φύσιν καὶ εἰς τὴν ἔννοιαν αὐτοῦ, οἷον ἐδημιουργήθη διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1822 τῆς ἐν Ἐπιδαύρῳ Συνελεύσεως, ὃν διετήρησε τὸ ψήφισμα τῆς Συνελεύσεως τῆς τρίτης Σεπτεμβρίου, ἔχον τὴν αὐτὴν ἰσχὺν τοῦ Συντάγματος.

§61Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Νὰ τὸ ἀναγνώσητε ὁλόκληρον καὶ θὰ ἴδητε τί λέγει.

§62Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον, ὅτι δὲν ἀναφέρει περὶ προσόντων.

§63Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Διὰ στρεψοδικίας θέλετε νὰ τὸν ἀποπέμψητε ἐντεῦθεν;

§64Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν ἀναγινώσκω: «Ἡ Συνέλευσις ἔχουσα ὑπ’ ὄψει τὸ ἄρθρον 61 τοῦ Συντάγματος καὶ τὸν δʹ παράγραφον τοῦ ΙΖʹ νόμου τοῦ ἐκτελεστικοῦ Σώματος τοῦ 1822 ψηφίζει εἰς τὰς νήσους Ὕδρας καὶ Σπετσῶν διατηρεῖται ὁ διὰ τοῦ εἰρημένου περὶ ἐκλογῶν παραστατῶν ΙΖʹ νόμου ὁριζόμενος ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν. Τὸ αὐτὸ δικαίωμα — καὶ τονίζω τὴν λέξιν — διατηρεῖται καὶ ὑπὲρ τῶν ἐν Ἑλλάδι Ψαριανῶν, ἀλλ’ ἐπὶ τῷ ὅρῳ τοῦ νὰ συνοικισθῶσιν ἐντὸς τοῦ Κράτους πρὸ τῆς λήξεως τῆς πρώτης Βουλευτικῆς Περιόδου».

§65Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Ὥστε βλέπετε, ὅτι εἶναι τοῦ τετάρτου ψηφίσματος τοῦ νόμου τοῦ 1822, τὸ ὁποῖον ἀπονέμει προνόμια.

§66Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχαρίστως θὰ ἀκούσω διακοπάς, ἀφοῦ ὑπήρξατε εἰσηγητής. Ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου ἢ παραγράφου δʹ τοῦ νόμου τοῦ 1822 δὲν ἀναφέρει παρὰ μόνον περὶ τοῦ ἀριθμοῦ ὡς καὶ τὰ ψηφίσματα τὰ μεταγενέστερα. Συγχρόνως ὅμως λέγω, ὅτι ἡ ἔννοια τῶν ψηφισμάτων τούτων καὶ τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἔδωκαν εἰς τοὺς Ψαριανούς, καὶ ἐν γένει εἰς τὰς τρεῖς νήσους, εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι περιέχει καὶ τὴν ἀπαίτησιν τοῦ προσόντος τῆς καταγωγῆς τοῦ ἐκλεξίμου.

§67Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Ἡ ἑρμηνεία εἶναι πολὺ ἀμφίβολος, διότι οὐδαμόθεν ἐξάγεται.

§68Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ψήφισμα τῆς Συνελεύσεως τοῦ 1844 λέγει· «Τὸ παρὸν ψήφισμα ἔχει τὴν αὐτὴν ἰσχὺν τοῦ Συντάγματος». Αὐτὴ δὲ ἡ Συνέλευσις ἐδημιούργησε γενικὸν νόμον ἐκλογικόν, ὅστις ἀναφέρει ἐν ἄρθρῳ 2 ὡς εἰδικὴν διάταξιν διὰ τοὺς Βουλευτὰς τῶν προνομιακῶν νήσων καὶ τοῦ Κρανιδίου καὶ Ἑρμιόνης τὸ ἀπὸ 31 Ἰανουαρίου ψήφισμα, ὅπερ ἐμνημόνευσα ὑμῖν πρότερον. Τοῦτο δὲ ἀποδεικνύει ὅτι πρόκειται περὶ ἐξαιρετικῆς διατάξεως, ἡ ὁποία δέον νὰ ἰσχύῃ, ὅπως ἀρχικῶς ἐδημιουργήθη, οὐ μόνον ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἀριθμὸν τῶν Βουλευτῶν, ἀλλὰ καὶ τὰ προσόντα αὐτῶν. Ἤθελεν ἡ Συνέλευσις νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸ τοιοῦτον προνόμιον καὶ διὰ τοῦτο ἐξέδωκε χωριστὸν ψήφισμα, διὰ νὰ μὴ ἐπηρεάζηται ἀπὸ τὸν ὑπ’ αὐτῆς ψηφισθέντα ἐκλογικὸν νόμον, ὁ ὁποῖος λέγει ἐν ἄρθρῳ 36: «ὁ παρὼν νόμος δὲν εἶναι ἀμετάβλητος». Καὶ ἐρωτῶ ἤδη: δύναται νὰ φαντασθῇ τις, ὅτι ἡ Συνέλευσις αὐτὴ ἡ ἰδία, ἡ ὁποία ἔδωκε τὸ προνόμιον διὰ τοῦ ψηφίσματος, εἰς ὃ ἔδωκεν ἰσχὺν Συντάγματος, ἠδύνατο νὰ ἐπιτρέψῃ, ὥστε ὁ ἐκλογικὸς νόμος, ὁρίζων ἄλλα προσόντα ἐκλεξίμου, νὰ ἐπηρεάσῃ τὸ ψήφισμα καὶ νὰ τὸ ἀνατρέψῃ; τοῦτο δὲ διατηρεῖ τὸ δικαίωμα οἷον τὸ ἐδημιούργησεν ἡ Συνέλευσις τοῦ 1822; Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη πλειόνων. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ καταλίπω τὸ βῆμα χωρὶς νὰ εἴπω, ὅτι οἱ ἰσχυρισθέντες, ὅτι τὰ ψηφίσματα τῶν Συνελεύσεων ἵδρυσαν ὑπὲρ ἑαυτῶν αἱ ὀλιγαρχικαὶ οἰκογένειαι τῶν νήσων εἶναι ἐκτὸς τῆς ἱστορικῆς ἀληθείας. Οἱ διατηρήσαντες τὸ προνόμιον τῶν Ψαριανῶν ἐν τῇ Συνελεύσει τοῦ 1844, καίτοι παρεκάθηντο μεταξὺ αὐτῶν οἱ Κανάρης, Τσαμαδός, Μοναρχίδης, καὶ Παπανικολῆς, δὲν ἐφαντάσθησαν νὰ εἴπωσιν εἰς αὐτοὺς «σᾶς δίδομεν προνόμια προσωπικά», ἀλλ’ ἐνόμισαν πάντοτε, ὅτι ὅσοι Βουλευταὶ ὑποψήφιοι ἤθελον νὰ σκιασθῶσιν ὑπὸ τὰς δάφνας ἐκείνων ἔπρεπε νὰ εἶναι ὄντως Ψαριανοὶ ἀγωνισθέντες μετ’ αὐτῶν. (Χειροκροτήματα).

§69Ν. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Ἀγαπητοὶ συνάδελφοι, δὲν ἀνῆλθον τὸ βῆμα τοῦτο, ἵνα γίνω συνήγορος τοῦ κ. Γ. Πὼπ, ὃν μόλις ἐγνώρισα ὡς ἐκ τῆς ἰδιοτρόπου φυσιογνωμίας του, τῆς ἰσχνῆς μὲν εἰς σάρκας, παχείας δὲ εἰς τρίχας (χειροκροτήματα, γέλωτες). Ἀνῆλθον μόνον καὶ μόνον, ἵνα ἐκφράσω τὰ λυπηρὰ συναισθήματά μου, διότι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀκούω στενὰς περὶ προνομίων συζητήσεις, ἐνῷ πέριξ αὐτοῦ ἄλλοτε ὁ μέγας Ἀναξαγόρας κατηγορηθεὶς ὡς ἀφιλόπατρις εἶπε «καὶ μάλα μοι μέλει τῆς πατρίδος» δείξας τὸν οὐρανόν, ἐπειδὴ οἱ ἀρχαῖοι ἡμῶν πρόγονοι μεθ’ ὅλην αὐτῶν τὴν φιλοπατρίαν ἦσαν κοσμοπολῖται· περὶ τούτου ὅμως ἄλλοτε, ὅταν ἔλθῃ ἡ στιγμὴ νὰ ἐκθέσωμεν τὰς ἰδέας ἡμῶν ἐνταῦθα. Ἡμεῖς ἀποκρούομεν τὰς πατραγαθίας, διότι γνωρίζομεν ὅτι τὰ ἀρχαῖα ῥητὰ τῶν προγόνων ἡμῶν εἶναι ῥητὰ τῶν αἰώνων, ὡς τὸ ῥητὸν τὸ λέγον ὅτι, ὅτε ποτὲ φιλόσοφός τις ὠνειδίζετο ὑπὸ χυδαίου τινὸς ἀστοῦ Ἀθηναίου, ὅτι κατήγετο ἐκ ποταπῆς πατρίδος, ἀπήντησεν εὐστόχως πρὸς τὸν λοιδοροῦντα αὐτὸν καὶ ἐξ εὐγενοῦς αἵματος «ἐμοὶ μὲν αἶσχος ἡ πατρίς, σὺ δὲ τῇ πατρίδι», καὶ πρὸς τούτοις τὸ ἕτερον ῥητὸν τὸ λέγον ὅτι πρέπει μᾶλλον νὰ ἐξετάζωμεν οὐχὶ ἂν καταγόμεθα, ἀλλ’ ἂν εἴμεθα ἄξιοι μεγάλης πατρίδος, μὴ καταισχύνοντες τὰ τῶν προγόνων ἀριστεῖα. Ἀλλ’ ἐπίσης ἀποκρούομεν καὶ τὸ πατρικὸν ὄνειδος, διότι ὁ Μᾶρκος Βότσαρης διδάσκει ἡμᾶς, ἔχων προδότην πατέρα, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἀποπλύνωμεν τὸ ὄνειδος, ὡς οὗτος διὰ τῆς ἐν Καρπενισίῳ ἢ Κεφαλοβρύσῳ ἀνδραγαθίας. Ἀλλ’ ἡ θρησκεία ἡμῶν ὁμοίως, ἥτις ἀποτελεῖ τὰ πρῶτα δύο ἄρθρα τοῦ Συντάγματος, διδάσκει αὐτὰ ταῦτα ἡμᾶς, βροντοφωνοῦσα ταῦτα τὰ οὐράνια, ὅτι «ἕκαστος ἐκ τῶν ἰδίων ἔργων ἢ αἰσχυνθήσεται ἢ δοξασθήσεται». Διὰ ταῦτα εἶμαι κατὰ τῶν προνομίων, οὐχὶ τῶν Ψαριανῶν, ἀλλ’ ὅλων γενικῶς, διότι ἐνταῦθα ὁμιλῶ ἀπὸ φιλοσοφικῆς ἀπόψεως ἐξ ἀφορμῆς τοῦ σημερινοῦ ζητήματος τοῦ στενοῦ· καὶ εἶμαι κατὰ τῶν προνομίων, καίπερ καταγόμενος ἐκ τῆς ῥιζοσπαστικωτάτης νήσου Κεφαλληνίας, ἥτις ἀπηλευθέρωσε διὰ τῶν δημοκρατικῶν ἀνδρῶν αὐτῆς τὰς Ἰονίους νήσους ἀπὸ τῆς Ἀγγλοκρατίας καὶ ἀπέδωκε ταύτας ἡνωμένας πρὸς τὴν μητέρα Ἑλλάδα. Ἀλλ’ ἐν τούτοις δὲν ἀπαιτοῦμεν οἱ Κεφαλλῆνες προνόμια ἄλλα πλὴν τῆς ἱστορίας. (Χειροκροτήματα γενικά). Ἀλλὰ καὶ ὡς σοσιαλισταὶ γνωρίζομεν, ὅτι πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν φιλοσοφίαν καὶ τὴν Χριστιανικὴν θρησκείαν συμφωνεῖ καὶ ἡ σημερινὴ ἐπιστήμη, ἥτις ἀποδεικνύει, ὅτι τὰ μεγάλα πνεύματα, αἱ μεγάλαι καρδίαι, οἱ μεγάλοι χαρακτῆρες δὲν ἀποδίδουσιν, ὡς ἐκ τῆς δυναμικῆς αὐτῶν καταναλώσεως καὶ ἐξαντλήσεως, δὲν ἀποδίδουσι, λέγω, ὁμοίους μεγάλους ἄνδρας. Ὁ Ἡρώδης ὁ Ἀττικός, ὁ φιλόσοφος τῆς Κηφισίας, ὁ κτίσας τὸ ἐπὶ Ῥηγίλλῃ θέατρον, ὁ διανείμας τοῖς ὑπηκόοις αὐτοῦ τὸν μέγαν θησαυρόν, ὃν εὗρεν ἐν Ἀττικῇ, ὁ Ἡρώδης ὁ Ἀττικός, ἐὰν εἶχεν, ἔστω, προνόμιόν τι, θὰ ἀπῄτει διὰ τοῦτο νὰ ἐξακολουθήσῃ τοῦτο καὶ εἰς τὸν βλᾶκα τὸν υἱόν του, περὶ τοῦ ὁποίου μετ’ ἄλγους πατρικοῦ, ἀλλ’ εἰλικρινοῦς, λέγει· «εἷς δέ που μωρὸς λείπεται εὐρέϊ ἑνὶ οἴκῳ», δηλαδὴ μιὰ πατάτα μ’ ὤμεινε ’ς τὸ παλάτι μου; Οὕτως ἔχουσι τὰ ἀνθρώπινα, καὶ ὁ ἐκφυλισμὸς εἶναι νόμος φυσικὸς δι’ ὅλους τοὺς ἀπογόνους τῶν μεγάλων ἀνδρῶν, καὶ διὰ τοῦτο ἀκόμη τὰ προνόμια πρέπει νὰ καταργηθῶσι σήμερον. Δὲν ἐννοῶ νὰ καταργήσω τοὺς δεσμοὺς τοῦ παρελθόντος πρὸς τὸ παρόν, δὲν ἐννοῶ νὰ διαρρήξω τὰς σχέσεις τούτων, ἀλλ’ ἐννοῶ μόνον νὰ ἀτενίζωμεν τὸ παρελθὸν μὲ τὸν μιμητικὸν φακὸν τοῦ μέλλοντος. Νὰ ὑπάρχῃ δι’ ἡμᾶς τὸ παρελθὸν εἰς μίμησιν καὶ οὐχὶ εἰς καύχησιν. Διότι, ἐὰν ὑπάρχῃ τι, ὅπερ κατέστρεψεν ἡμᾶς τοὺς νεωτέρους Ἕλληνας, τοῦτο βεβαίως εἶναι ἡ καύχησις διὰ τὰ προγονικὰ ἡμῶν κλέα καὶ ἡ ἐπὶ τῶν ξηρῶν ἤδη δαφνῶν ἐπανάπαυσις ἡμῶν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτων διατί ὁ κ. Πὼπ νὰ μὴ εἶναι γνήσιος ἀντιπρόσωπος Ψαρῶν, καταγόμενος ἐξ αὐτῶν πρὸς μητρός; Ἡμεῖς δὲν εἴμεθα νομικοὶ καὶ συνταγματολόγοι, ἀλλὰ γνωρίζομεν ὡς ἄνθρωποι μόνον, ὅτι ἡ κτηνώδης βία τοῦ ἀνδρὸς κατισχύσασα τῆς γυναικὸς ἔθηκεν ἐπ’ αὐτῆς τὸ οἰκογενειακὸν ἐπίθετον, καίτοι πάλαι ποτὲ ὑπερίσχυε τὸ εὐγενέστερον μητρικὸν δίκαιον, ὅπερ ἀφεύκτως ἡμέραν τινὰ πάλιν θὰ κυριαρχήσῃ, ἀλλ’ ὑπὸ εὐγενεστάτην τότε μορφήν. Διατί λοιπὸν νὰ περιφρονῆται τοσοῦτον ἡ πρὸς μητρὸς καταγωγή, ἡ καὶ βεβαιοτέρα ἀείποτε τῆς πατρικῆς, μεθ’ ὅλον τὸ χριστιανικὸν «οὐκ ἔνι ἄρσεν ἢ θῆλυ», μεθ’ ὅλον τὸν ἡρωισμὸν τῆς Μπουμπουλίνας, ἥτις, καίπερ γυνή, ἐξυψώθη μέχρι τῶν Κανάρηδων καὶ Μιαούληδων; Ἐὰν λοιπὸν ἡ Μπουμπουλῖνα, γυνὴ οὖσα, ἀλλοδαποῦ ἔστω, εἶχεν ἔγγονον ἐπιτυχόντα ὡς Πληρεξούσιον, ἔπρεπεν οὗτος ν’ ἀποβληθῇ ἐντεῦθεν, διότι δὲν κατήγετο πρὸς πατρὸς ἐκ νήσου προνομιούχου; Οὐχὶ βεβαίως. (Χειροκροτήματα). (Ἐνταῦθα οἱ βουλευταὶ Ἰάσων Μπούμπουλης καὶ Γ. Μπούμπουλης πλησιάζουσιν εἰς τὸ βῆμα, δηλοῦντες τὴν εὐχαρίστησίν των διὰ τοὺς λόγους τοῦ ῥήτορος, καί τις τῶν Βουλευτῶν λέγει, ὅτι οὗτοι εἶναι ἔγγονοι τῆς μεγάλης Μπουμπουλίνας). Χαίρω πολύ, ὅτι οὐδὲν δεῖ μοι μαρτύρων, ἀφοῦ οἱ ἔγγονοι τῆς Μπουμπουλίνας συνομολογοῦσί μοι. Ὑπὸ τοιαύτην ἀντίληψιν ἐπιθυμῶ ἡ Βουλὴ νὰ συζητῇ περὶ προνομίων χάριν τῶν νεωτέρων τοῦ πολιτισμοῦ ἰδεῶν καὶ οὐχὶ ἀπὸ στενῆς τοπικῆς πέριξ τοῦ βήματος ἐκείνου, ἔνθα πολλαὶ ἐξεφράσθησαν κοσμοπολιτικαὶ ἰδέαι ὑπὸ τῶν φιλοπατρίδων ἐν τούτοις ἡμετέρων προγόνων, ἐν οἷς καὶ ὁ Δημοσθένης. Ταῦτα, ἀγαπητοὶ συνάδελφοι, εἶχον νὰ εἴπω πρὸς ὑμᾶς καὶ νῦν καταβαίνω τοῦ βήματος εὐχαριστημένος, ὅτι ἐξεπλήρωσα τὸ καθῆκόν μου. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν ἀκροατηρίων).

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον; Οὐδείς. Κηρύσσω περατωμένην τὴν συζήτησιν. Ὑπάρχει πρότασις ὑπογεγραμμένη ὑπὸ πολλῶν Βουλευτῶν ζητούντων, ὅπως γίνῃ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἡ ψηφοφορία. Προηγουμένως θὰ ἐρωτήσω διὰ τὸ κῦρος τῆς ἐκλογῆς τῶν λοιπῶν ὑποψηφίων. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς ὅσον ἀφορᾷ τοὺς κ. κ. Ἀλέξανδρον Κανάρην, Θεμιστοκλέα Κανάρην καὶ Α. Χατζηκυριάκον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν.

§71ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἄξιοι, ἄξιοι. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι).

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τοῦ κ. Πὼπ καὶ ὅτι οὗτος ἔχει τὰ προσόντα συμφώνως μὲ τὸ ψήφισμα...

§73ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι «συμφώνως μὲ τὸ ψήφισμα», διότι εἶναι συζητήσιμον τὸ ζήτημα.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς, ὅσον ἀφορᾷ τὸν κ. Πὼπ, λέγουσι ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν κ.κ. Ν. Λεωτσάκου καὶ Σπ. Κοποδίστρια, καὶ εἶτα ἡ διαλογή, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας:)

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 199 Βουλευταί· 150 ὑπὲρ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς τοῦ κ. Πὼπ, 48 κατὰ καὶ εἷς ἠρνήθη ψῆφον. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν θεωρείων). Ἀνακηρύσσονται ὅθεν βουλευταὶ Νέων Ψαρῶν οἱ κ. κ. Ἀλέξ. Μ. Κανάρης, Γεώργ. Πὼπ, Θεμ. Μ. Κανάρης καὶ Ἀνδρ. Χατζηκυριάκος.

§76ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δραγούμης ἔχει τὸν λόγον.

§78ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον νὰ μεριμνήσῃ, ὥστε νὰ ἔχωμεν ἐνταῦθα τὰς δηλώσεις τῶν Βουλευτῶν ἐκείνων, οἵτινες ἐξελέγησαν ἐκ δύο περιφερειῶν· διότι ἔχουσι δικαίωμα ἐπιλογῆς, τούτου δὲ ἀσκουμένου, εἰς τὴν περιφέρειαν, ἣν δὲν θέλουσιν ἐκλέξει, εἶναι ἀπαραίτητον δυνάμει τοῦ νόμου ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας νὰ ἐνεργηθῶσιν ἐπαναληπτικαὶ ἐκλογαί, ἔχει δὲ εὐθύνην ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία ἐγκαίρως νὰ διατάξῃ τὴν ἐπανάληψιν. Μετὰ τοῦτο, ὅπερ ἐλπίζω ὅτι δὲν θὰ βραδύνῃ νὰ ἐκτελεσθῇ, εἶναι ἴσως ἡ στιγμὴ κατάλληλος ἵνα ὑπομνήσῃ τις, ὅτι δὲν πρέπει νὰ βραδύνωμεν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ τακτικοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς.

§79ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, αὔριον.

§80ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν ἡ Βουλὴ εἶναι ἑτοίμη δι’ αὔριον...

§81ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§82ΕΤΕΡΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὴν Δευτέραν.

§83ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκ συναρπαγῆς δὲν θὰ γίνῃ τὸ πρᾶγμα.

§84Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Συνεστήσατε ταχύτητα.

§85ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ἐζήτησα τὸ ταχύτερον, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν κυβερνῶ τὰ τῆς Βουλῆς. Ἂν ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς θέλῃ αὔριον τὴν ἐκλογήν, θὰ πληρώσῃ τὴν ἐπιθυμίαν μου· ἂν ἡ Βουλὴ δὲν θέλῃ αὔριον καὶ θέλῃ τὴν Δευτέραν, ἂς ἀποφασίσῃ αὐτή, διότι τοῦτο δὲν ἀνήκει εἰς ἐμέ. Ἐγὼ ἐζήτησα μόνον ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον.

§86ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὴν Δευτέραν.

§87ΕΤΕΡΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον.

§88Ι. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἀφοῦ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως συνιστᾷ νὰ προβῶμεν τὸ ταχύτερον, πρέπει νὰ σπεύσωμεν αὔριον.

§89ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§90Ι. ΣΤΑΪΚΟΣ. Παρακαλῶ· δὲν ὑπάρχει λόγος πλέον νὰ ἀναβάλωμεν.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθίσατε, κύριοι Βουλευταί, διὰ νὰ ἀντιληφθῶ τί θέλει ἡ Βουλή.

§92ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, αὔριον.

§93ΕΤΕΡΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὴν Δευτέραν. (Θόρυβος).

§94ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Τότε, κύριε Πρόεδρε, ἂς γίνῃ ψηφοφορία.

§95ΙΩ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἔχετε, κύριε Πρόεδρε, τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλήν, ἀλλ’ ἔχετε ἐπίσης τὴν ὑποχρέωσιν νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν σας ὅτι ἐπὶ 25 ἡμέρας ἤδη καθήμεθα.

§96ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Βέβαια, βέβαια. Αὔριον, αὔριον.

§97Ι. Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὴν Δευτέραν, κύριε Πρόεδρε.

§98ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὴν Δευτέραν.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν Δευτέραν εἰς τὰς 10 π. μ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Λύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 1 καὶ 30′ μ. μ.).