1910.03.11

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 30

τῆς 11 Μαρτίου 1910

(Πέμπτη)

Προεδρία κ. Ν. Τσαμαδοῦ.

(Ἀναγνωσθέντος τοῦ καταλόγου ὥρᾳ 11 π. μ. ἡ Βουλὴ εὑρέθη ἐν ἀπαρτίᾳ, παρόντων Βουλευτῶν 94.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς· Αἱ Συντεχνίαι Καλαμῶν παρακαλοῦσιν, ὅπως τὸ εὐεργέτημα τῶν ἐκλογικῶν βιβλιαρίων ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὸν δῆμον Καλαμῶν. Ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ Χρηματιστηρίου Ἀθηνῶν παρακαλεῖ ἵνα ἐπιψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐλέγχου τῶν Ἀνωνύμων Ἑταιρειῶν· Ὁ γυμνασιάρχης Κυπαρισσίας ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ ἐκκαθαρίσεως τῶν λειτουργῶν τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως· Σταφιδικὴ ἐπιτροπὴ τοῦ δήμου Ἄργος παρακαλεῖ, ὅπως ψηφισθῇ τὸ περὶ παροχῆς προνομίου εἰς τὸν Τασόπουλον νομοσχέδιον· Οἱ γεωργοκτηματίαι τῆς ἐπαρχίας Λεβαδείας παρακαλοῦσιν, ὅπως ψηφισθῇ ἡ ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ κ. Ν. Μπουφίδου ὑποβληθεῖσα πρότασις νόμου περὶ συστάσεως εἰδικοῦ ταμείου πρὸς κατασκευὴν δημοσίων ἔργων ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Λεβαδείας· Ἡ Ἕνωσις τῶν κουρέων τεχνιτῶν Ἀθηνῶν ὑποβάλλει ψήφισμα περὶ ἐπαναφορᾶς τῆς κυριακῆς ἀργίας καθ’ ὅλην τὴν ἡμέραν τῆς Κυριακῆς· Ὁ πρόεδρος τοῦ Πολιτικοῦ Συνδέσμου Βόλου ἐκφράζει εὐχὴν ὑπὲρ ψηφίσεως τῆς στενῆς ἐκλογικῆς περιφερείας· Οἱ μηχανικοὶ τῶν ἐμπορικῶν ἀτμοπλοίων παρακαλοῦσιν, ὅπως μὴ ἐπιψηφισθῇ τὸ περὶ μηχανικῶν νομοσχέδιον· Κάτοικοί τινες τοῦ Πύργου παρακαλοῦσιν, ὅπως ἐπιψηφισθῇ ἡ σταφιδικὴ σύμβασις· Ὁ πρόεδρος τῶν δημοδιδασκάλων Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος παρακαλεῖ, ὅπως ἐπιψηφισθῶσι τὰ ὑποβληθέντα ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια· Ὁ δήμαρχος Ἀνακτορίων παρακαλεῖ, ὅπως ἡ Βουλὴ μεριμνήσῃ περὶ διατηρήσεως ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ ἀντιπλοιάρχου τοῦ Β. Ναυτικοῦ Ἀριστείδου Ζαννῆ· Ὁ Γεωργικὸς Σύνδεσμος Καρδίτσης ἀναφέρει ὅτι ὁ ἐρεθισμὸς τοῦ ἐξεγερθέντος γεωργικοῦ πληθυσμοῦ μετὰ δυσφορίας συγκρατεῖται διὰ τὴν μὴ ἐπίλυσιν τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν κατέθηκε νομοσχέδιον «περὶ τροποποιήσεως τῆς αʹ παραγράφου τοῦ ἄρθρου 27 τοῦ νόμου ͵ΓΣΚΑʹ περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν καὶ δημαιρεσιῶν νόμων»· Ὁ κ. Γρηγ. Φούφας ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 28 τοῦ περὶ ἐνοριῶν νόμου». Ὁ κ. Μιχ. Στεφανίδης ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ ἀποξηράνσεως τῆς λίμνης Δύστου»· Ὁ κ. Π. Πετρίδης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τῆς Κυβερνήσεως «περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως» Ἡ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων «περὶ ἐκτελέσεως δημοσίων ἔργων ποσοῦ ὑπὲρ τὰς 10 χιλιάδας δραχμῶν κλπ.» (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 378–382). Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τὴν νομοθετικήν. Ὁ κ. Ἀγγελόπουλος ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§2Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἂν ἤθελε, νὰ προτάξῃ τὸ περὶ ἀσφαλτοστρώσεως τῆς ἐθνικῆς ὁδοῦ Ἀθηνῶν–Πειραιῶς.

§3ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω ἀντίρρησιν, ἂν ἡ Βουλὴ θέλῃ.

§4Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Διὰ Β. Διατάγματος θὰ γίνῃ ἡ σύμβασις, κύριε Πρόεδρε;

§5ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ δὲν προέβαλον τοιαύτην ἀξίωσιν. Περὶ πάσης συμβάσεως ἥτις παρουσιάζεται εἰς τὴν Βουλὴν εἶναι αὕτη κυρία ν’ ἀποφασίσῃ.

§6Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Αὐτὸ θὰ εἶναι πρωτοφανές.

§7Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω ἂν θὰ εἶναι πρωτοφανές, ἀλλὰ θὰ εἶναι χρησιμώτατον διὰ τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν.

§8Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ ὅτι εἶναι χρησιμώτατον καὶ πάντες ποθοῦμεν τὴν διόρθωσιν τῆς ὁδοῦ, ἀλλὰ δὲν θὰ εἶναι ὁμαλὸν νὰ συναφθῇ σύμβασις δι’ ἑνὸς Β. Διατάγματος.

§9ΕΠ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ἡ περίπτωσις ἐθεωρήθη κατεπείγουσα.

§10ΙΩ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δύναται νὰ γίνῃ αὐτό, ἀλλὰ νὰ μὴ γίνῃ κακὸν προηγούμενον.

§11ΕΜ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Παρακαλῶ, Κύριοι. Παρουσιάσθη ὁ σύλλογος τῶν καρραγωγέων καὶ λοιπῶν σύσσωμος καὶ ἀπέδειξεν εἰς ἡμᾶς τὸ ἐπεῖγον τοῦ πράγματος, ὅπως ληφθῇ πρόνοια διὰ τὴν ὁδὸν Ἀθηνῶν–Πειραιῶς. Ἐνομίσαμεν λοιπόν, ἂν τοῦτο ἤθελεν ἐγκρίνει ἡ Βουλή, ὅτι ἠδύνατο ν’ ἀφεθῇ ἡ σύνταξις τῆς συμβάσεως εἰς τὸν Ὑπουργόν, διότι ἤδη δὲν εἶχε τὸν ὑλικὸν χρόνον ὅπως προβῇ εἰς σκέψιν, ἀπόφασιν καὶ σύνταξιν τῆς συμβάσεως.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνεται ἡ πρόταξις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συνομολογήσεως συμβάσεως διὰ τὴν ἀσφαλτόστρωσιν κλπ. τῆς ἐθνικῆς ὁδοῦ Ἀθηνῶν–Πειραιῶς».

§13Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι δύναται νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει, διδομένης τῆς ἀδείας εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ Β. Διατάγματος νὰ συνάψῃ τὴν σύμβασιν, τιθεμένου ὅμως καὶ ἐν τῷ νόμῳ ἑνὸς φραγμοῦ, ὅτι εἰς τὴν σύμβασιν ταύτην δὲν δύνανται νὰ περιληφθῶσιν ὅροι μείζονες τῶν ὅρων τῶν προηγουμένων συμβάσεων περὶ τῶν διαφόρων ἀσφαλτοστρώσεων τῶν ὁδῶν Ἀθηνῶν καὶ τῶν ὁδῶν Πειραιῶς. Οὕτω πως δεσμεύεται ἡ Κυβέρνησις.

§14ΕΠ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Οἱ ὅροι εἶναι εὐνοϊκώτεροι.

§15Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε τόσον τὸ καλύτερον.

§16ΕΠ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Οὐδεμίαν ἔχω ἀντίρρησιν καθ’ οἱασδήποτε προσθήκης περιοριζούσης τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν σύναψιν τῆς συμβάσεως.

§17Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ὑφ’ οὓς περιορισμοὺς δέχεται ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρξῃ ἀντίρρησις νὰ ψηφισθῇ ἡ σύμβασις. Θὰ ἐπεθύμουν ὅμως νὰ ἐπεκταθῇ τὸ δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ, ὅπως, εἰ δυνατόν, μελετήσῃ μήπως ὀρθότερον θὰ ἦτο ὁδὸς προωρισμένη νὰ χρησιμεύσῃ διὰ κάρρα στρωθῇ διὰ κυβολίθων, μείνῃ δὲ τὸ ζήτημα εἰς τὴν μελέτην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ τῶν ἁρμοδίων μηχανικῶν, ἵνα λύσωσι τὸ ζήτημα, διότι πανταχοῦ ὅπου αἱ μεταφοραὶ βαρέων ἐμπορευμάτων γίνονται δι’ ὁδῶν ἐστρωμένων παρετήρησα ὅτι αἱ ὁδοὶ εἶναι ἐστρωμέναι διὰ κυβολίθων, ὅταν μάλιστα ὑπάρχωσιν ἐλαφραὶ κλίσεις. Τοῦτο ἀπόκειται εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ κρίνῃ, οὐδέποτε δὲ θὰ περιορισθῇ διὰ τῆς ἐμῆς προτάσεως.

§18Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἀκριβῶς ταύτας τὰς ἀντιρρήσεις εἶχον νὰ διατυπώσω. Μὴ ἔχων τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ κατὰ ταύτην τὴν στιγμὴν ἔλαβον, εἶχον ἀντίρρησιν, ἥτις ἐκλείπει ἤδη, ὅτε βλέπω ὅτι ὁ ὅρος τῆς δημοπρασίας ὑπάρχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἡ ἑτέρα ἀντίρρησις εἶναι νὰ μὴ καθορισθῇ ἀποκλειστικῶς ἡ ἀσφαλτόστρωσις. Ἡ ὁδὸς Πειραιῶς πρέπει ν’ ἀντιληφθῶμεν πάντες ὅτι εἶναι ὁδὸς οὐχὶ χρήσιμος διὰ τὰς ἁμάξας τῆς διασκεδάσεως οὔτε δι’ αὐτοκίνητα, ἀλλ’ εἶναι καθαρῶς ἐμπορικὸς ὁ σκοπὸς τῆς ὁδοῦ Πειραιῶς καὶ ἡ γινομένη χρῆσις αὐτῆς εἶναι πρὸς μεταφορὰν τῶν ἐμπορευμάτων, κατὰ συνέπειαν δὲ θὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι διὰ ταύτης θὰ διέρχωνται ἅμαξαι βαρεῖαι, αἱ ὁποῖαι θὰ προκαλῶσι συχνὰς καταστροφάς. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἐρωτῶ, εἶναι δυνατὸν ν’ ἀνθέξῃ ἡ ἀσφαλτόστρωσις καὶ εἶναι χρήσιμος ἡ ἀσφαλτόστρωσις ἢ ἡ στρῶσις ἡ παγία τῆς ὁδοῦ δι’ ἄλλου τρόπου ἀσφαλεστέρου; Ὀρθὸν λοιπὸν θὰ ἦτο νὰ δοθῇ ἡ ἄδεια εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως προβῇ εἰς παγίαν στρῶσιν τῆς ὁδοῦ κατὰ σύστημα στερεόν, ὅπερ θὰ τῇ ὑποδειχθῇ ὑπὸ τῶν τεχνικῶν συμβουλίων. Τοῦτο θὰ ἦτο τὸ προτιμότερον, διότι, ἂν δοθῇ ἄδεια πρὸς ἀσφαλτόστρωσιν, πιθανὸν νὰ φθάσωμεν εἰς σφάλμα, ἐπειδὴ εἴμεθα ἀμελέτητοι νὰ γίνῃ ἄλλη ῥύθμισις τοῦ νομοσχεδίου.

§19ΕΠ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ἂς ψηφισθῇ σήμερον εἰς αʹ ἀνάγνωσιν.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ψηφίζονται εἶτα τὰ ἄρθρα καὶ τὸ σύνολον).

§21Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως. Προχθές, ὡς γνωρίζετε, εἶχον ὑποβάλει τροπολογίαν ἐπὶ νομοσχεδίου, ἥτις δὲν συνεζητήθη, διότι δὲν ἤμην παρών. Ἐπειδὴ ἦτο ἀνάγκη νὰ ψηφισθῇ, ὑπέβαλον πρότασιν νόμου. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 383).

§22ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πρόκειται περὶ ἀνανεώσεως ἐγγραφῶν· δὲν ἔχω ἀντίρρησιν.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτάσσεται ἡ πρότασις τοῦ κ. Γκότση. Αʹ συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ͵ΓΥΙΖʹ τῆς 16 Νοεμβρίου 1909».

§24Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Ἐψηφίσαμεν νόμον, κ. Πρόεδρε, πρὸ ὀλίγου κατὰ τὸν ὁποῖον ἐπετράπη εἰς τοὺς φοιτητὰς ν’ ἀνανεώσωσιν ἀθρόως τὴν ἐγγραφὴν αὐτῶν, ἐφ’ ὅσον δὲν εἶχον πράξει τοῦτο. Ἀλλ’ ὑπάρχουσι πολλοὶ οἱ ὁποῖοι μετεγράφησαν ἀπὸ σχολῆς εἰς σχολὴν καὶ περὶ τούτων δὲν ἐλήφθη πρόνοια διὰ τοῦ νόμου. Διὰ τῆς προτάσεώς μου ταύτης ζητῶ νὰ ἐπιτραπῇ καὶ εἰς τούτους ἡ μεταγραφή. (Ψηφίζεται εἰς αʹ συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν καὶ ἄρθρον μόνον ἡ πρότασις νόμου τοῦ κ. Γκότση).

§25ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ νομοσχέδια τὰ ἀναγεγραμμένα ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει ὑπ’ 1–8 παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, ν’ ἀναβληθῶσι διὰ τὴν μεταμεσημβρίαν, διότι δὲν διῆλθον διὰ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἤδη δὲ ἡ ἐπιτροπὴ τὰ ἐπεξεργάζεται.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὥστε προχωροῦμεν εἰς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 9. Γʹ συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκκαθαρίσεως τοῦ προσωπικοῦ τῶν διοικητικῶν καὶ οἰκονομικῶν ὑπαλλήλων».

§27Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν ἐρώτησιν μόνον, κ. Πρόεδρε, θὰ ὑποβάλω πρὸς τοὺς κ. Ὑπουργούς. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου καὶ δι’ ἄλλων δύο καθορίζεται ὄχι μόνον ὁ τρόπος τῆς ἀποπομπῆς τῶν ἀνικάνων, ἀλλὰ καὶ ὁ τρόπος τῆς εἰσαγωγῆς τῶν ὑπαλλήλων καὶ τῆς προαγωγῆς αὐτῶν. Ὑποθέσατε ὅτι εὑρίσκεται ἐν τῇ Ἑλληνικῇ κοινωνίᾳ πρόσωπόν τι ἀρκετὰ κατηρτισμένον ὅπως καταλάβῃ ἀνωτέραν θέσιν, ἔχει δὲ καὶ διπλώματα τοῦ ἰδικοῦ μας καὶ ξένων Πανεπιστημίων. Ὁ ἄνθρωπος αὐτός, ἐὰν θελήσῃ νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν, εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ διορισθῇ ἀκόλουθος ἔν τινι Ὑπουργείῳ καὶ μετὰ παρέλευσιν ἐτῶν νὰ φθάσῃ εἰς τὴν θέσιν διὰ τὴν ὁποίαν εἶναι προωρισμένος ἐκ τῶν γνώσεών του καὶ τῆς ὑπηρεσίας τὴν ὁποίαν δύναται νὰ παράσχῃ. Δὲν εἶναι ἄδικον τὸν ἄνδρα αὐτὸν νὰ ὑποχρεώσητε νὰ διέλθῃ τὴν σωρείαν τῶν χρόνων ἵνα καταλάβῃ τὴν θέσιν τὴν προσήκουσαν εἰς αὐτόν; Θὰ πάθῃ ἐν τῷ μεταξὺ δεκάκις μαλάκυνσιν τοῦ ἐγκεφάλου καὶ μόνον οἱ γέροντες μὲ λευκὴν κόμην, οἱ ἄχρηστοι, θὰ δύνανται νὰ φθάσωσιν εἰς ἀνωτέρας θέσεις.

§28ΕΠ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἵνα διευκολυνθῇ ἡ πραγματοποίησις τῆς ἰδέας σας, πρέπει νὰ γίνῃ ἐξαιρετικὸς νόμος ἢ ἐξαιρετικὸν ἄρθρον καὶ τρέχομεν τὸν κίνδυνον διὰ τῆς θύρας αὐτῆς τῆς ἐξαιρέσεως νὰ εἰσπηδήσωσιν εἰς τὰς ἀνωτέρας θέσεις καὶ ἄνθρωποι μὴ ἱκανοὶ δι’ αὐτάς.

§29Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποθέσατε ἕνα προωρισμένον νὰ καταλάβῃ τὴν ἕδραν τοῦ διοικητικοῦ δικαίου ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ· αὐτὸς δύναται νὰ διορισθῇ καθηγητὴς ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, ἐὰν προταθῇ ὑπὸ τῆς σχολῆς, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ διορισθῇ γραμματεὺς βʹ τάξεως!

§30Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Καὶ ἐγὼ συνηγορῶ ὑπὲρ τῆς προτάσεως τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Μπακοπούλου. (Ψηφίζεται εἶτα ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 1).

§31ΕΠ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 ὑπέβαλον χθὲς προσθήκην. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὑπάρχει ἡ φράσις «πλὴν τῶν ὑπαλλήλων τῶν Δημοσίων ἔργων». Διὰ τοὺς λοιποὺς τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξα χθὲς ἐν παρόδῳ ἀφαιροῦμεν τὰς λέξεις ταύτας καὶ προσθέτομεν ὀνομαστὶ πάντας τοὺς ὑπαλλήλους, ὡς ἑξῆς: (ἀναγινώσκει).

§32Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τῇ τροπολογίᾳ αὐτῇ μίαν τινὰ φιλικὴν παρατήρησιν διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐρρήθη ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς ὅτι ἐγένοντο πλάναι τινὲς κατὰ τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν ὑπαλλήλων τοῦ κλάδου τῶν Δημοσίων ἔργων. Δὲν θὰ ἦτο ἄρα καλὴ εὐκαιρία ὅπως τὰς πλάνας ταύτας διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου ἐπανορθώσωμεν;

§33ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐρχόμεθα εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον χθὲς ἀπεκρούσθη καὶ διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ Ναυτικοῦ καὶ διὰ τοὺς ἄλλους.

§34Α. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἀναγκάζομαι νὰ φέρω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τὸ ὁποῖον ἀνεφύη ἐξ ἀφορμῆς τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διὰ τοῦ ὁποίου προτείνεται νὰ περιληφθῶσιν εἰς τὰς διατάξεις αὐτοῦ καὶ οἱ νομικοὶ σύμβουλοι, οἱ ὁποῖοι ἐξομοιοῦνται πρὸς τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν ἔχουσιν ὅμως σχέσιν πρὸς αὐτούς. Ὁ θεσμὸς τῶν νομικῶν συμβούλων εἶναι ὅλως ἰδιαίτερος, διότι ἐθεσμοθετήθη ἰδίως διὰ τὴν ὑπηρεσίαν ἐκείνην ἡ ὁποία ἀφορᾷ εἰς τὰ δικαστικὰ ἀντικείμενα καὶ τὰ ἄλλα τὰ ὁποῖα ἀναθέτει εἰς τὸ δικαστικὸν συμβούλιον. Προσέτι δέον νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι διὰ τοὺς νομικοὺς συμβούλους τάσσεται καὶ θητεία, δὲν δύνανται δὲ νὰ ἐξομοιωθῶσι πρὸς τοὺς ἄλλους ὑπαλλήλους, διότι ἔχουσιν ἰδιάζουσαν θέσιν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν ἕπεται δ’ ἐκ τοῦ ὅτι μένουσιν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι ἐξομοιοῦνται πρὸς τοὺς ὑπαλλήλους αὐτοῦ· πρὸς ὑποστήριξιν δὲ τούτου δύναμαι νὰ φέρω καὶ τὸ παράδειγμα ὅτι, ἐνῷ πάντες οἱ ἄλλοι ὑπάλληλοι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ὑπόκεινται εἰς πειθαρχικὰς ποινάς, οἱ νομικοὶ σύμβουλοι δὲν δύνανται νὰ τιμωρηθῶσι πειθαρχικῶς. Μόνον λοιπὸν δι’ εἰδικοῦ νομοσχεδίου δύναται νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ αὐτῶν. Ἐκτὸς τούτου πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι, ἂν θελήσωμεν νὰ περιλάβωμεν τοὺς νομικοὺς συμβούλους εἰς τὰς διατάξεις περὶ ἐκκαθαρίσεως τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, οὗτοι ἐξερχόμενοι τυχὸν τῆς ὑπηρεσίας θὰ ἐγείρωσιν ἀγωγὰς κατὰ τοῦ Δημοσίου, τὸ ὁποῖον θὰ εὑρεθῇ ἐκτεθειμένον εἰς πολλὰς ἀποζημιώσεις.

§35ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τοὺς λόγους δι’ οὓς διαμαρτύρεται ὁ ἔντιμος συνάδελφος δὲν δύναμαι εἰμὴ νὰ σεβασθῶ, διότι ἀκριβῶς ὁ τρόπος μεθ’ οὗ ἐξήνεγκε τὰς σκέψεις αὑτοῦ δεικνύει ὅτι ἐξ εἰλικρινοῦς πεποιθήσεως προέρχονται αἱ σκέψεις αὗται. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι παραγνωρίζει τὴν ἔννοιαν τῆς πολιτείας τῆς Κυβερνήσεως λέγων ὅτι εἰπὼν ὅσα εἶπον εἶπον αὐτὰ ἵνα ἐπιτύχω μίαν ἐξαίρεσιν. Ἐκεῖνο ὅπερ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠθέλησεν εἶναι τὸ νὰ συμπεριλάβῃ ἐν τῷ γενικῷ κανόνι ἐξαιρέσεις, καὶ διὰ τοῦτο ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ συμπεριελήφθη καὶ κλάδος ὑπηρεσίας ὅστις ἔχει ἰδιάζοντα χαρακτῆρα ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν. Περὶ τῶν κλάδων ὑπηρεσιῶν τῶν ἐχόντων ἰδιάζοντα χαρακτῆρα ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν εἶδον γενομένην καμμίαν διαμαρτυρίαν· ἀπεναντίας μάλιστα εἶδον ὅτι ἐν νόμῳ ψηφισθέντι ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως περιελήφθη καὶ ὁ κλάδος ὁ ἔχων εἰδικὸν χαρακτῆρα τῶν Δημοσίων ἔργων, καὶ ἐγένετο μάλιστα καὶ ἀρχὴ ἐκκαθαρίσεως ἐν αὐτῷ, συνεχιζομένη διὰ τῆς προσθήκης ἣν ἐν ἄρθρῳ 1 προέτεινεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου καὶ ἐπεκτεινομένη καὶ ἐπὶ τοὺς ἄλλους κλάδους τοὺς ἔχοντας ἰδιάζοντα χαρακτῆρα.

§36Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω, ἀλλ’ ὑποθέτω ὅτι φρονεῖτε ὅτι εἰδικῶς ὡμίλησα περὶ ὡρισμένων ἀτόμων· ἐὰν ἐλάβετε τὴν καλωσύνην νὰ ἐπροσέξατε, ἐγὼ ὡμίλησα γενικῶς περὶ ἐκκαθαρίσεως, καὶ ἀκριβῶς τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐνάρξεως τῆς ἐκκαθαρίσεως μὲ ἔκαμον νὰ ὑψώσω δυνατωτέραν τὴν φωνήν μου.

§37ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θὰ ἔλθω εἰς αὐτό. Ἐγὼ ὁμιλῶ ἐπὶ τῆς ἀφορμῆς ἣν ἔλαβον καὶ ὡμίλησα καὶ περὶ ἧς καὶ ὑμεῖς ὡμιλήσατε ὅτε ὑπεβάλετε χθὲς πρότασιν πολλοὶ ὁμοῦ ὡς μὴ συμμεριζόμενοι τὴν ἰδέαν τῆς συμπεριλήψεως καὶ τῶν νομικῶν συμβούλων, θέλω δὲ εἴπει καὶ διὰ τὰ ἄλλα, διότι βεβαίως ἡ ὁμιλία ὑμῶν ἔλαβε γενικώτερον χαρακτῆρα καὶ θ’ ἀπαντήσω εἰς αὐτήν, διότι εἶναι ἀξία ἀπαντήσεως, διότι πρόκειται περὶ σπουδαιοτάτου ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἐγὼ πρῶτος ἀναγνωρίζω ὅτι πρέπει μετὰ πάσης τῆς προσοχῆς νὰ ἐξετασθῇ. Οἱ νομικοὶ σύμβουλοι ἀληθῶς ἀποτελοῦσιν ὅλως ἴδιον κύκλον ὑπηρεσιῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἔχουσι τοῦτο τὸ ἰδιάζον, ὅτι προσελήφθησαν διὰ συμφωνίας. Ἐγκατέλιπον, εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος, τὴν ἰσοβιότητα καὶ εἰσῆλθον ἐκεῖ· θὰ προετίμων, ἂν μὴ εἶχον ἐγκαταλίπει τὴν ἰσοβιότητα, ὅπως εἰσέλθωσιν ἐκεῖ, διότι εἶναι τοσοῦτο τιμητικὴ ἡ ἕδρα τοῦ ἀνωτάτου δικαστοῦ, ὥστε εἶναι λυπηρὸν νὰ βλέπῃ τις αὐτοὺς ἐγκαταλείποντας τὴν ἕδραν ταύτην, ὅπως καταλάβωσιν ἀπὸ συμφωνίας ἄλλην ἕδραν κενουμένην, διὰ λόγους οἵτινες βεβαίως εἶναι ἄξιοι ἐκτιμήσεως...

§38Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Στομαχικούς!

§39ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. .. ἀλλὰ βεβαίως γεννᾶται σκέψις τις παρὰ τοῖς ἄλλοις μήπως θὰ ἦτο ἀναλογώτερον πρὸς τὸ ἀξίωμα τῆς ἄλλης θέσεως τῆς ὑψηλῆς τοῦ δικαστοῦ, ἂν παρεμέριζον τοὺς λόγους τούτους ἵνα μεταβῶσιν εἰς ἄλλο στάδιον. Τοῦτο ὅμως δὲν δίδει ἀφορμὴν κατηγορίας. Ὁ κ. συνάδελφος ὡμίλησε περὶ ἰσοβιότητος, καὶ ὡμίλησε περὶ ἰσοβιότητος μετὰ τόνου τοιούτου καὶ ἐπιχειρημάτων τοιούτων, ὥστε νὰ φαίνηται προβάλλων εἰς ἡμᾶς τὴν ἰδέαν ὅτι ὁ ἐκ τῆς ἰσοβιότητος ἐξελθὼν ὅπως εἰσέλθῃ εἰς τὴν προσοδοφόρον θητείαν πρέπει νὰ εἶναι ἄθικτος. Ἐγώ, Κύριοι, δὲν νομίζω ὅτι ἡ ἱκανότης, ἡ χρηστότης, ἡ ἀξιοπρέπεια περιορίζεται ἐντὸς ὡρισμένου κύκλου. Ἐγὼ γνωρίζω ὅτι εἰς πάντας τοὺς κύκλους εὐτυχῶς οἱ καλοὶ εἶναι πλείονες τῶν κακῶν. Ἀλλὰ δὲν πιστεύω νὰ θελήσῃ νὰ μὲ πείσῃ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ὅτι ὑπὸ τὴν ἰσοβιότητα δὲν ἐσκεπάσθησαν πολλοὶ καὶ ἀνίκανοι καὶ ἄχρηστοι, δυστυχῶς οὐ μόνον ἄχρηστοι, ἀλλὰ καὶ μὴ χρηστοί! Κακὸν μέγα, λέγει ὁ κ. συνάδελφος, ἡ ἐκκαθάρισις, τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ δὲν ἔχετε καμμίαν ἐγγύησιν ὅτι θέλετε ἔχει καλυτέρους ἔτι. Τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο δὲν ἔπρεπε νὰ προέλθῃ ἐκ στόματος ἀνθρώπου μεστοῦ ὀργασμοῦ καὶ πάντοτε ὑπερασπίζοντος τὰς ἰδέας τῆς προόδου, διότι τὸ τοιοῦτον ἐπιχείρημα θὰ ἥρμοζε μᾶλλον εἰς τοὺς Κινέζους τῆς παλαιᾶς σχολῆς. Ἐκεῖνοι μόνον ἔμειναν διατηροῦντες τοὺς Μανδαρίνους, καὶ διὰ τῆς διατηρήσεως μέχρι τοῦδε τῶν Μανδαρίνων τούτων ὄντως νῦν περὶ τὰ 400.000.000 κατήντησαν ἀνίκανοι, ἀδύνατοι καὶ ἀνίσχυροι ν’ ἀντιταχθῶσι κατὰ τῶν ἀπέναντί των μικροτέρων Κρατῶν. Τὰ Κράτη, ἅτινα ἐπιθυμοῦσι νὰ βελτιώσωσι τὰ καθ’ ἑαυτά, ἔρχεται στιγμὴ καθ’ ἣν ἐπιλαμβάνονται τοιούτων ἀνακαινίσεων καὶ ἐπιδιώκουσι διὰ μυρίων μέσων τὴν εἰς τὰς ὑπηρεσίας πρόσκτησιν καλυτέρων ὑπηρετῶν. Ἀπόδειξις δ’ ὅτι δὲν εἶναι τοσοῦτο μέγα κακὸν ἡ ἐκκαθάρισις εἶναι ὅτι μόνον ἡ ἰδέα τῆς ἐκκαθαρίσεως προκηρυχθείσης κατὰ τρόπον θετικὸν ἔτρεψεν εἰς φυγὴν τοὺς ἰσοβίους ἐκείνους, δι’ οὓς ἔπρεπε νὰ ἐντρέπηται ἡ Ἑλλὰς ὅτι εἶχεν αὐτοὺς ἐπὶ τῶν ἀνωτάτων δικαστικῶν ἑδρῶν. Εἶχε τοῦτο τὸ κακόν, ὅτι διὰ τῶν συνήθων ὁδῶν ἀποτεινόμενοι εἰς τὸ ἀνώτατον ἰσόβιον δικαστικὸν Συμβούλιον οἱ κυβερνῆται τῆς Ἑλλάδος καταγγέλλοντες τοὺς ἀξίους ταχίστης ἀποπομπῆς δὲν κατώρθουν ἐκ λόγων ἐπιεικείας πρὸς συναδέλφους νὰ ἐπιτύχωσι τὴν ἀπομάκρυνσιν αὐτῶν. Θέλω εἴπει τὸ ἑξῆς πρὸς ὑμᾶς, Κύριοι, ὅπερ οὐδέποτε θὰ λησμονήσω. Ἤμην Γενικὸς Γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, ἐπὶ ἕξ μῆνας, ἐξελθὼν τῆς δικαστικῆς ὑπηρεσίας, εὗρον δ’ ἐκεῖ φάκελον κατηγορίας διπλῆς κατὰ δικαστοῦ ὅστις ἦτο γνωστὸς—ἀπέθανε καὶ συνεχωρήθη, ἐλπίζω— ἐπὶ οὐχὶ χρηστῇ διαγωγῇ καὶ τοῦ ὁποίου τὸ ἦθος ἐν γένει καὶ ἡ ὑπηρεσία ἦτο ἄχρηστος. Δὲν ἐγνώριζον τὸν ἄνθρωπον· ἐξ ἐκείνης τῆς περιστάσεως τὸν ἐγνώρισα. Ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τῆς προτέρας τοῦ ἀειμνήστου Βούλγαρη κατέλιπεν ἄνευ ἀδείας τὴν ὑπηρεσίαν, μετέβη εἰς τὴν σταφιδάμπελον αὐτοῦ, ἠσχολήθη εἰς τὰ ἔργα τὰ σταφιδικά, προσεκαλεῖτο νὰ ἐπανέλθῃ καὶ δὲν ἐπανήρχετο. Ὁσάκις ἔβλεπε τὸν κλητῆρα, πεμπόμενον ὅπως ἐπιδώσῃ εἰς αὐτὸν τὴν πρόσκλησιν, ἀπεσύρετο εἰς τὸν οἰκίσκον αὐτοῦ καὶ προσεποιεῖτο τὸν ἀσθενῆ· ὁ κλητὴρ ἔβλεπεν αὐτὸν μακρόθεν τοιαῦτα πράττοντα. Ταῦτα ἐπὶ Κυβερνήσεως τῆς πρὸ τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη, τοῦ ἀκριβῶς ἀντιθέτου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν Βούλγαρη. Ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως Τρικούπη κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον ἡ αὐτὴ ἀσθένεια—νομίζω, ψαμμίασιν ἐπεκαλεῖτο, ἐνῷ δὲν εἶχε τίποτε,—κατέλαβεν αὐτόν. Πάλιν ἔτρεξεν εἰς τὴν σταφιδάμπελόν του καὶ πάλιν ἐπανελήφθησαν τὰ αὐτὰ ἐπὶ 1–2 μῆνας. Διὰ τὴν πρώτην πρᾶξιν ἐτιμωρήθη πειθαρχικῶς ὑπὸ τοῦ Ἐφετείου· διὰ τὴν δευτέραν πρᾶξιν ἐτιμωρήθη πάλιν πειθαρχικῶς, ὅτε καὶ εἰς ἐμὲ ὡς Γενικὸν Γραμματέα ἦλθεν ὁ φάκελος. Λαβὼν τοῦτον ἐνεφανίσθην ἐνώπιον τοῦ Ὑπουργοῦ, τοῦ μακαρίτου Λομβάρδου, καὶ παρεκάλεσα αὐτὸν νὰ ἐπιτείνῃ τὴν ποινὴν τὴν ἐπιβληθεῖσαν ὑπὸ τοῦ Ἐφετείου, μετὰ τοῦτο δὲ παραλαβὼν τὸν φάκελον παρέπεμψα αὐτὸν εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον. Γενικὴ ἡ φήμη περὶ τοῦ ἀνθρώπου τούτου. Βεβαίως οἱ ἀρεοπαγῖται ἐγνώριζον περὶ τίνος πρόκειτο. Ἀνέμειναν καὶ ἀπεσύρθη τὸ Ὑπουργεῖον, ἐν ᾧ ὑπηρέτουν ὡς Γενικὸς Γραμματεύς, καὶ ἕνα ἢ δύο μῆνας μετὰ τὴν ἔξοδον ἡμῶν εἶπον ἐν ἀποφάσει τοῦ Συμβουλίου ὅτι δὲν ὑπάρχει περίπτωσις ἀπολύσεως! Ἀπέλυσεν αὐτὸν ὁ Θεός. Τοιαύτη εἶναι ἡ ἀδυναμία ἣν οἱ ἄνδρες οἱ τεταγμένοι πρὸς ἐκτέλεσιν λυπηροῦ μὲν ἀλλ’ ἀπαραιτήτου καθήκοντος δεικνύουσιν ἀπέναντι ἐκείνων οἵτινες ἀναστρέφονται μετ’ αὐτῶν καὶ δι’ οὓς ἔπρεπε νὰ αἰσθάνωνται ἀηδίαν καὶ ἀπέχθειαν ὅτι ἔχουσι τοιούτους συναδέλφους μειοῦντας τὸ κῦρος τοῦ δικαστηρίου ἐκείνου ἐν ᾧ καὶ οὗτοι δικάζουσιν. Ὅταν τὸ κακὸν οὕτως ὑπερπλεονάσῃ, ἔρχεται ἔξωθεν ἔπειτα ἡ διόρθωσις. Καὶ ἦλθε· μετὰ τὸ κακὸν ἦλθε τὸ καλόν, τὸ καλὸν δὲ συνίσταται εἰς τοῦτο, ὅτι ὑπάρχει ἀξίωσις γενικὴ τῆς κοινωνίας—τὴν ἔχετε πάντες ὑμεῖς—νὰ τελεσθῇ διαλογὴ καὶ ἐκκαθάρισις τῶν ἀχρήστων ἀπὸ τῶν μὴ χρηστῶν καὶ τῶν ἀνικάνων καθ’ ὅλους τοὺς κλάδους. Ἐπιχειροῦντες τοῦτο, Κύριοι, προσπαθοῦντες νὰ καυτηριάσωμεν τὴν ἀσθένειαν ἡμῶν, προσπαθοῦντες νὰ χειρουργήσωμεν ἐπὶ τῶν σεσηπότων μελῶν, ἐὰν μόνον καλῶς πολιτευθῶμεν, πράττομεν ἔργον ὠφέλιμον καὶ τὸ ὁποῖον θέλει ἐπιτρέψει εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ μὴ ἐμφανίζῃ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι χρόνῳ, τῷ ἀμέσως μέλλοντι χρόνῳ, τὴν κατάστασιν τῆς σήψεως, εἰς ἣν δὲν δύνασθε νὰ μὴ ὁμολογήσητε ὅτι ἠτυχήσαμεν νὰ παραμείνωμεν πλέον τοῦ δέοντος. Ἀλλὰ τί συνέβη ἐπὶ τοῦ προκειμένου; Συνέβη ὅτι δὲν ἐπετρέπετο τοῦ κανόνος ἐξαίρεσις ὑπέρ τινων τῶν ἐν τῷ Νομικῷ Συμβουλίῳ συμβούλων, οἵτινες εὑρίσκονται μετὰ τῶν ἄλλων ἐγκεκλεισμένοι ἐν τῷ κύκλῳ τούτῳ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν ἐπετρέπετο, οὐχὶ διότι ὑπάρχει τις κατ’ αὐτῶν προκατάληψις. Ἔχω φιλτάτους ἐν τῷ συμβουλίῳ τούτῳ, συνυπηρέτησα ἐπὶ ἔτη μετὰ τοῦ διευθύνοντος τὸ συμβούλιον τοῦτο, τοῦ δικαστικοῦ συμβούλου κ. Γλαράκη, οὗτινος ἐγὼ γνωρίζω τὰς ἀρετάς, ἀλλὰ δὲν μοὶ ἐπετρέπετο, οὐδὲ περὶ τούτου τοῦ γέροντος τοῦ σεβαστοῦ καὶ εἰς ἐμὲ ἀγαπητοῦ, δὲν ἐπετρέπετο νὰ ἐξαιρέσω αὐτόν. Θὰ ἦτο ὕβρις πρὸς ἄνδρα εὐθὺν καὶ ἔχοντα πεποίθησιν εἰς ἑαυτόν, ἂν ἐμάνθανεν ὅτι ἐξαιρεῖται τοῦ ἐλέγχου ὅστις διατάσσεται διότι καὶ μόνον ἔχει τὴν γνώμην ὁ προϊστάμενος αὐτοῦ ὅτι εἶναι ἄξιος ἐξαιρέσεως διότι εἶναι ἄμεμπτος. Καὶ πᾶς ὅστις ἔχει τοιαύτην συναίσθησιν περὶ τῆς ἀξίας αὐτοῦ τῆς ἠθικῆς δὲν τρέμει τὴν ἐκκαθάρισιν, ὄχι μόνον δὲ δὲν τρέμει τὴν ἐκκαθάρισιν, ἀλλὰ θέλει ἐκκαθάρισιν, καὶ πρὸ πάντων δὲν θέλει νὰ ἐξαιρεθῇ τῆς κρίσεως.

§40ΑΛ. ΚΑΣΣΑΒΕΤΗΣ. Ὅτε ἡ ἐκκαθάρισις ἀφίεται εἰς τὰς χεῖράς σας.

§41ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πρόκειται, Κύριοι, περὶ Κυβερνήσεως ἥτις εἶχε τὴν τύχην, ἐλπίζω δὲ ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς προσδοκίας, εἶχε τὴν τύχην εἰς τὴν περίστασιν ταύτην νὰ ἐμπνέῃ τοιαύτην πεποίθησιν, πρόκειται δὲ περὶ βραχυτάτου ὁρίου, οὗτινος τὴν σημασίαν ἀνέπτυξα εἰδικῶς πρὸς ὑμᾶς χθές. Ἀλλ’ ἔχει τι τὸ εἰδικὸν πρὸς συμπλήρωσιν τῆς ἀπαντήσεως ν’ ἀναμείνῃ ἀπ’ ἐμοῦ ὁ κ. Βουλευτὴς Ἄργους. Ὁ κ. Βουλευτὴς Ἄργους παρέστησεν ὅτι ἡ θητεία καλύπτει· ἡ θητεία καλύπτει βεβαίως, ὑπαρχούσης τῆς ὑποχρεώσεως πιστῶς τὸ συμβόλαιον νὰ ἐφαρμοσθῇ, ἀλλ’ ἡ θητεία δὲν καλύπτει ἐν ᾗ περιπτώσει ὁ ὑπάλληλος ὑποπέσῃ εἰς παραπτώματα ἢ παραλείψεις ἀσυγγνώστους ἢ ἀποδειχθῇ ἔχων τοιαύτην ἔλλειψιν ἱκανότητος ὥστε νὰ πρέπῃ πάντως κατὰ τοὺς κειμένους νόμους ν’ ἀπολυθῇ, καὶ διὰ τοῦτο καὶ εἰς τὰς πειθαρχικὰς ποινὰς ὑπάγεται καὶ εἰς τὰς ἄλλας καταδιώξεις διὰ τὰς πράξεις αὐτοῦ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ καὶ εἰς τὴν κρίσιν τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ τῶν ἁρμοδίων συμβούλων. Ἐὰν αἴφνης ἀποδειχθῇ ὅτι κατέστη ἀνίκανος, ὅπως ἂν τυχὸν πάθῃ ἡ ὑγεία αὐτοῦ, δὲν καλύπτει αὐτὸν ἡ θητεία. Παράδειγμα τοιοῦτο — καὶ τοῦτο δεικνύει ὅτι ὁ θεσμὸς δὲν ἀπέτυχε —, παράδειγμα τοιοῦτο καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς ὑποστάσεως τοῦ συμβουλίου τούτου ἓν μόνον ὑπάρχει, ἐν ᾧ ὅμως ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ ὅτι καὶ ἡ ἀντίθετος τῆς κρατησάσης γνώμης ἐχώρει, ἀλλ’ ὑπάρχει παράδειγμα, καὶ παράδειγμα ὅπερ ἀνεγνωρίσθη ὅτι καλῶς ἐδόθη ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἐκτιμήσεως τοῦ δικαιώματος τοῦ Ὑπουργοῦ. Ὁ ἀείμνηστος Δηλιγιάννης ἐκτιμήσας ὡς κατώτερον τῆς ἀπαιτουμένης ἱκανότητος ἕνα τῶν συμβούλων, τὸν ἐξελθόντα ἐκ τῆς δικαστικῆς ὑπηρεσίας, ἔκρινεν αὐτὸν ὡς ἀκατάλληλον εἰς τὴν θέσιν καὶ ἀπέλυσεν αὐτόν. Ὅτι εἶχε δικαίωμα ν’ ἀπολύσῃ αὐτόν, ἀπόδειξις εἶναι ὅτι ὁ ἀπολυθεὶς δὲν προσέφυγεν εἰς τὰ δικαστήρια· ὅτι εἶχε δικαίωμα νὰ πράξῃ ὅ,τι ἔπραξεν, ἀπόδειξις εἶναι ὅτι πάντες ἐκεῖνοι οἵτινες ἔκριναν ἄλλως περὶ τοῦ προσώπου δὲν εἶπον ὅτι ἔπραξε παρανομίαν ὁ Δηλιγιάννης. Τοῦτο ὅπερ ἔπραξεν ἤδη Πρωθυπουργὸς τοῦ Κράτους, Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, τοῦτο ἔρχεται νὰ ζητήσῃ παρὰ τῆς Βουλῆς ἡ Κυβέρνησις, ὅπως ἐπιτραπῇ εἰς αὐτὴν μετὰ ἐγγυήσεων διπλῶν, νὰ κρίνῃ οὐχὶ μόνον περὶ τῶν ἄλλων ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἀλλὰ καὶ περὶ τοῦ συμβουλίου τοῦ μεταξὺ αὐτῶν ἐγκεκλεισμένου, τοῦ δικαστικοῦ καὶ τῶν νομικῶν συμβούλων.

§42Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§43Ι. ΣΠΕΝΤΖΑΣ. Εἰς τὴν ὑποβληθεῖσαν τροπολογίαν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν τοῦ νὰ διαγραφῶσιν οἱ ὑπάλληλοι τῶν Δημοσίων ἔργων ἢ τοὐλάχιστον νὰ προστεθῇ διάταξις νὰ ἐκκαθαρισθῶσι καὶ οἱ ὑπολειφθέντες μετὰ τὴν πρώτην ἐκκαθάρισιν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἀττικῆς ὑπέβαλε φιλικὴν παρατήρησιν, καὶ τὴν ὠνόμασεν οὕτως ὡς ἐὰν ὑπῆρχον καὶ ἐχθρικαὶ παρατηρήσεις, ὅτι καλὸν θὰ ἦτο ν’ ἀνεθεωρεῖτο ἡ ἀπόφασις ἐκείνη διὰ τοὺς ἀπολυθέντας.

§44Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι· δὲν εἶπον τοιοῦτό τι, ἀλλ’ εἶπον ὅτι ἡ ἐκκαθάρισις καλὸν εἶναι ν’ ἀποβλέπῃ καὶ πρὸς τοὺς ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ μείναντας ἤδη ὑπαλλήλους τῶν Δημοσίων ἔργων, ἐπειδὴ γενικῶς κρατεῖ πεποίθησις ὅτι ἡ πρώτη γενομένη ἐκκαθάρισις ἐγκατέλειψέ τινα ὑπολείμματα ἀκαθαρσίας.

§45Ι. ΣΠΕΝΤΖΑΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ· εἶπε ν’ ἀναθεωρηθῇ ἡ ἀπόφασις καὶ διὰ τοὺς ὑπολειφθέντας· εἰς αὐτὸ ἀφορᾷ ἡ τροπολογία του, καὶ ὁ κ. συνάδελφος εἶπε ν’ ἀναθεωρηθῇ ἡ ἀπόφασις καὶ διὰ τοὺς ἀπολυθέντας.

§46ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Αὐτὸ δὲν ἔγινε δεκτόν.

§47Ι. ΣΠΕΝΤΖΑΣ. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἀπεδέχθη τὴν φιλικὴν παρατήρησιν τοῦ κ. συναδέλφου ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι καὶ χθὲς διὰ τὴν γενομένην δεκτὴν πρότασιν περὶ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ ἐγένετο θόρυβος ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἠγέρθη συζήτησις ἀποδοκιμαστική. Νομίζω ὅτι εἶναι διάφορον τὸ ἓν τοῦ ἄλλου. Ἡ ὑποβληθεῖσα ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν τροπολογία, ἐὰν δὲν ἀποδεικνύῃ, ἐνδεικνύει ὅμως ὅτι κατὰ τὴν ἀπόφασιν ἐκείνην δὲν ἠδύνατο νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι δὲν ἐγένετο παραδρομή, ὅτι δὲν ἐγένοντο λάθη, καὶ ἂν δὲν ὁμολογῆται διὰ τὴν ὁμοίαν περίπτωσιν διὰ τοὺς ἀπολυθέντας, ὁμολογεῖται ὅμως διὰ τῆς τροπολογίας που διὰ τοὺς ἀπομείναντας, καί, ὅτε ὁμολογεῖται ὅτι ἐγένοντο λάθη, νομίζω ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένη ἡ ἀναθεώρησις τῆς ἀποφάσεως ἐκείνης καὶ διὰ τὴν μίαν περίπτωσιν καὶ διὰ τὴν ἄλλην, καί, ἂν ἐγένοντο λάθη εἰς τὴν μίαν περίπτωσιν, ἐπίσης εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγένοντο λάθη καὶ εἰς τὴν ἄλλην περίπτωσιν. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ εἰς τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ λεχθὲν περὶ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ, νομίζω ὅτι εἶναι διάφορος ἡ περίπτωσις αὕτη τῆς τῶν ἀξιωματικῶν τούτων. Διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ ναυτικοῦ ἐνομοθετοῦντο εἰδικαὶ διατάξεις διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἐνῷ διὰ τῆς προτάσεως ν’ ἀναθεωρηθῇ ἡ ἀπόφασις διὰ τοὺς ὑπαλλήλους τῶν Δημοσίων ἔργων δὲν νομοθετεῖται τίποτε νεώτερον, τίποτε περισσότερον, ἀλλ’ ἀνατίθεται εἰς αὐτὸ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἐξέδωκε τὴν ἀπόφασίν του ἐκείνην, ν’ ἀναθεωρήσῃ αὐτήν, καί, ἐὰν τὴν εὕρῃ ἐσφαλμένην, νὰ τὴν διορθώσῃ. Τάχα εἶναι δύσκολον πρᾶγμα νὰ ὑποθέσῃ τις ὅτι ἐκ τῆς σπουδῆς μεθ’ ἧς ἐλήφθη ἡ ἀπόφασις ἦτο δυνατὸν νὰ παρεισφρήσωσι καὶ ἀποφασισθῶσι πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν ἔπρεπε ν’ ἀποφασισθῶσι; Καὶ διατί εἶναι ἐγκληματικόν, εἶναι ἄτοπον, εἶναι ὁπωσδήποτε ἀντιβαῖνον εἰς τὸν σκοπὸν τῆς ἐκκαθαρίσεως ἡ ἀναθεώρησις τῆς ἀποφάσεως ἐκείνης; Τὸ αὐτὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον θ’ ἀναθεωρήσῃ τὴν ἀπόφασιν· ἐὰν τὴν εὕρῃ ὀρθήν, δὲν ἔχει νὰ προσθέσῃ τίποτε, ἐὰν ὅμως τὴν εὕρῃ σφαλεράν, δὲν βλέπω τὸν λόγον διατί νὰ μὴ τὴν ἀναθεωρήσῃ καὶ ἐπανορθώσῃ τὸ σφάλμα του. Νομίζω ὅτι τίποτε τὸ ἀντιβαῖνον πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἐκκαθαρίσεως δὲν ἔχει τοιαύτη τροπολογία, καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ν’ ἀποδεχθῇ ταύτην, ἀφοῦ εἰς αὐτὸ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἀνατίθεται ἡ ἐργασία αὕτη.

§48ΕΠ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἰσχυρίσθην οὔτε δύναμαι νὰ ἰσχυρισθῶ ὅτι ἡ πρώτη ἐκκαθάρισις ἐγένετο ἐκ πλάνης καὶ πλημμελῶς. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἐν τῇ μικρᾷ πείρᾳ τῆς ὑπηρεσίας μου ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω ὅτι ἡ ἐκκαθάρισις δὲν ἐγένετο πλήρης, καὶ διὰ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους ἐξέθηκεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ δι’ οὓς ἐπεβλήθη εἰς τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν νὰ γίνῃ ἐκκαθάρισις δὲν ἔπρεπε νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ ἐξαίρεσις τῆς ὑπηρεσίας καὶ ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐπανέλθωμεν διὰ νὰ γίνῃ πληρεστέρα ἡ ἐκκαθάρισις ὄχι μόνον τοῦ τμήματος τῶν Δημοσίων ἔργων, ἀλλὰ καὶ τῶν διαφόρων τμημάτων τὰ ὁποῖα περιλαμβάνει ἡ ὑπηρεσία. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν γενομένην ἐκκαθάρισιν δὲν ἠδυνάμην νὰ ἰσχυρισθῶ ποτε προκειμένου περὶ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ὅτι εἶχε προβῆ εἰς ταύτην πλημμελῶς καὶ ἐκ πλάνης· πρόκειται νὰ γίνῃ πληρεστέρα ἡ ἐκκαθάρισις.

§49Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Μεθ’ ὅσα ἐλέχθησαν πρὸ ὀλίγου δὲν θὰ ἐπιμείνω ἐπὶ πλέον, ἀφοῦ βλέπω τὴν ἄρνησιν τῆς Κυβερνήσεως νὰ δεχθῇ τὴν τροπολογίαν. Ὀφείλω ὅμως νὰ εἴπω δύο λέξεις εἰς ἀπάντησιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς φαίνεται δεχόμενος ὅτι τὰ πράγματα καλῶς ἐγένοντο, ἐνῷ ἡ γενικὴ πεποίθησις καὶ τῶν συναδέλφων καὶ τῆς κοινωνίας εἶναι ὅτι ἐκ πλάνης δὲν ἐγένοντο καλῶς τὰ πράγματα. Τοῦτο ἐκίνησεν ἡμᾶς νὰ παρακαλέσωμεν τὴν Κυβέρνησιν ὅπως αὐτὴ αὕτη, ἂν πεισθῇ ὅτι περὶ πρόσωπά τινα ἐπλανήθη, νὰ ἐπανορθώσῃ τὴν πλάνην. Ταῦτα ὠφείλομεν νὰ εἴπωμεν χάριν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι δυστυχῶς τὴν σήμερον χάνουσι τὴν ὑπόληψίν των, ὄχι μόνον τὴν θέσιν των. Ἤδη ἂς γίνωσι θύματα ὑπὲρ τῆς γενικῆς ἐκκαθαρίσεως.

§50ΙΩ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὁμιλῶν περὶ τῶν νομικῶν συμβούλων εἶπεν ὅτι ὁ ἀείμνηστος Δηλιγιάννης ἀπέλυσε νομικὸν σύμβουλον, ὁ δὲ ἀπολυθεὶς σύμβουλος δὲν προέβη εἰς ἀγωγὴν κατὰ τοῦ Δημοσίου, καὶ κατὰ συνέπειαν δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ ἐκκαθαρισθησόμενοι νῦν σύμβουλοι νὰ καταφύγωσιν εἰς ἀγωγὴν κατὰ τοῦ Δημοσίου ἐπὶ ἀποζημιώσει. Δὲν νομίζω ὅτι ἡ ὑπόμνησις τῆς πράξεως τοῦ ἀειμνήστου Δηλιγιάννη ἔχει σχέσιν πρὸς τὴν παροῦσαν περίστασιν. Ὁ νομικὸς σύμβουλος τὸν ὁποῖον ἀπέλυσεν ὁ Δηλιγιάννης βεβαίως ᾐσθάνθη ὅτι ἡ Πολιτεία δικαίως καὶ νομίμως τὸν ἀπέλυσε, καὶ διὰ τοῦτο δὲν κατέφυγεν εἰς τὰ πολιτικὰ δικαστήρια, ἀλλὰ δύναται νὰ ἐγγυηθῇ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι οἱ ἐκκαθαρισθησόμενοι σήμερον σύμβουλοι, οἱ ὁποῖοι ἐντίμως ὑπηρέτησαν τὸ Κράτος, δὲν θὰ ζητήσωσι τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὑποσχεθέντων παρὰ τῆς Πολιτείας;

§51ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Οἱ ἔντιμοι δὲν θ’ ἀπολυθῶσιν.

§52ΙΩ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Οὐδεμίαν ἔχω ἀφορμὴν νὰ χωρίσω τοὺς νομικοὺς συμβούλους εἰς ἐρίφια καὶ εἰς πρόβατα. Ὁ δικαστικὸς σύμβουλος καὶ οἱ λοιποὶ νομικοὶ σύμβουλοι ἢ ἦσαν πρὶν δικαστικοὶ ἀνώτεροι ἢ δικηγόροι διακεκριμένοι καὶ ἕνεκα τούτων τῶν προσόντων ἡ Πολιτεία ἐπεκαλέσθη τὰ φῶτά των. Σήμερον δὲ ἡ Πολιτεία ἔρχεται, κατόπιν τῶν νόμων τῶν ὑπὲρ αὐτῶν ψηφισθέντων καὶ κατόπιν τῶν ὑπ’ αὐτῆς ὑποσχεθέντων καὶ λέγει· διαρρηγνύω τὴν σύμβασιν δι’ ἧς ὑπεσχέθην ὅτι θὰ σὲ διατηρήσω ἐπὶ ἑπταετίαν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, κύριε ἰσόβιε δικαστά· ὕπαγε εἰς τὸν οἶκόν σου. Καὶ τοιουτοτρόπως τί κάμνει ἡ Πολιτεία, ἡ ὁποία πρέπει νὰ εἶναι τὸ ὑπόδειγμα τῆς χρηστότητος καὶ τῆς καλῆς πίστεως; Διαπράττει πρᾶξιν μὴ χρηστήν, καὶ διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι οὐδεμία σχέσις δύναται νὰ ὑπάρξῃ μεταξὺ τῆς πράξεως τοῦ Δηλιγιάννη πρὸς τὴν πρᾶξιν τῆς ἐκκαθαρίσεως, τὴν ὁποίαν σήμερον προκαλεῖτε ἐπιδεικτικῶς. Διὰ τοῦτο ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ δεχθῇ τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς καὶ νὰ ἐξαιρέσῃ τοὺς νομικοὺς συμβούλους ἐκ τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἡ ἐκκαθάρισις αὐτῶν θὰ εἶναι σκανδαλώδης καὶ ἴσως θὰ εἶναι ἀφορμὴ εἰς τὸ μέλλον νὰ μὴ δύναται ἔντιμος ὑπάλληλος ν’ ἀποχωρισθῇ τῆς ἰσοβιότητος διὰ νὰ ὑπηρετήσῃ τὸ Κράτος αὐτό, τὸ ὁποῖον ἐχαρακτηρίζετο ὅτι μέχρι τοῦδε ἦτο ἐλεεινόν, ἀλλὰ τοῦ ὁποίου διανοίγονται πλέον οἱ ὁρίζοντες καὶ πρόκειται διὰ τῆς ἐκκαθαρίσεως νὰ φθάσῃ εἰς τὸ ἰδεῶδες. Καὶ ταῦτα μὲν ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ ζήτημα τῶν νομικῶν συμβούλων. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Τριφυλίας νομίζω ὅτι μετὰ τὴν διαγραφὴν ἐκ τοῦ πρώτου ἄρθρου καὶ τοῦ τμήματος τῶν Δημοσίων ἔργων εἶναι ἐπιβεβλημένον εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ δεχθῇ τὴν πρότασιν ἡμῶν, διότι ἡμεῖς δὲν ζητοῦμεν νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸν ἀναδιορισμὸν τῶν διαγραφέντων ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τῶν Δημοσίων ἔργων, ἀλλ’ ἀφήνομεν εἰς αὐτὴν τὸ δικαίωμα, ἂν ἔπραξέ τι ὑπὲρ τὰ πρέποντα, νὰ δύναται νὰ τὸ διορθώσῃ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν ὅτι ἐγένετο θόρυβος ἐν τῇ Βουλῇ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν τροποποίησιν τοῦ ͵ΓΥΙΖʹ νόμου, ἀλλὰ διὰ τῆς προτάσεως ἐκείνης ἐπεβάλλετο ἡ τροποποίησις τοῦ νόμου τῆς ἐκκαθαρίσεως· ἡμεῖς διὰ τῆς προτάσεώς μας δὲ, ζητοῦμεν νὰ τροποποιήσωμεν τὸν νόμον, ἀλλὰ νὰ λύσωμεν τὰς χεῖρας τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, εἰς τὸ ὁποῖον ἅπασα ἡ Βουλὴ ἔχει πεποίθησιν, καὶ δύναται διὰ τῆς τροποποιήσεως τὴν ὁποίαν ζητοῦμεν, ἂν κακῶς τι ἐγένετο, νὰ τὸ διορθώσῃ, ἂν δὲ τὰ πάντα καλῶς ἐγένοντο νὰ τὰ ἀφήσῃ. Διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι μετὰ τὴν τροπολογίαν τὴν ἐπενεχθεῖσαν ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι πρέπον τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον νὰ δεχθῇ τὴν πρότασιν καὶ νὰ συναρμολογήσῃ ταύτην πρὸς τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑπὸ συζήτησιν, διότι οὕτω θὰ μελετήσῃ σοβαρώτερον τὸ ζήτημα καὶ ἐπιμελέστερον, καὶ θὰ δυνηθῇ ἐξ ἰδίας αὐτοῦ μελέτης νὰ διορθώσῃ ἐὰν κακῶς τι ἐγένετο· διότι δὲν σᾶς ἀποκρύπτω ὅτι ἐκ τῆς ἐκκαθαρίσεως τῆς πρώτης πολλοὶ ἐταράχθησαν καὶ ὄχι ὀλίγοι ἐζήτησαν πληροφορίας πῶς ἐγένετο ἡ ἐκκαθάρισις, καὶ διατί ἐθεωρήθησαν οἱ ἀποβληθέντες ὡς οἱ αἰσχρότεροι ἢ οἱ μᾶλλον κακῶς ὑπηρετήσαντες τὸ Κράτος. Ἂν μοὶ ἦτο ἐπιτετραμμένον ν’ ἀναφέρω τὴν ἀπάντησιν ἥτις ἐδόθη, ἤθελε μάθει ἡ Βουλὴ τὸ ἑξῆς: ὅτι τὸ μὲν Ὑπουργικὸν Συμβούλιον συνελθὸν ἐστηρίχθη εἰς τὴν εἰσήγησιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐντιμοτάτου καθ’ ὅλα, ἀλλ’ οἱ περιεργότεροι τῶν ταραχθέντων μετέβησαν εἰς τὸν τέως Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, οὗτος δ’ ἐβεβαίωσε τοὺς ταραχθέντας ὅτι αὐτὸς δὲν ἐγνώριζε τίποτε, ἀλλ’ ἔχων ἀπεριόριστον πεποίθησιν ἐπὶ τὸν Διευθυντὴν τῶν Δημοσίων ἔργων ἐδέχθη τὴν σημείωσίν του καὶ τὴν ὑπεστήριξεν ἐνώπιον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Καὶ ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν τὴν ψηφίσασαν τὸν νόμον τῆς ἐκκαθαρίσεως τοῦ τμήματος τῶν Δημοσίων ἔργων· ἔδωκε τὴν ἐμπιστοσύνην της εἰς τὸν Διευθυντὴν τῶν Δημοσίων ἔργων ἢ πρὸς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον; Ἰδοὺ οἱ λόγοι ἕνεκα τῶν ὁποίων, κύριε Πρόεδρε, ὑπέβαλον τὴν πρότασιν μετὰ τοῦ συναδέλφου κ. Σπέντζα, καὶ ἐζητήσαμεν ὅπως ἡ Βουλὴ λύσῃ τὰ δεσμὰ μὲ τὰ ὁποῖα εἶναι δεδεσμευμένη ἡ Κυβέρνησις, ὅπως, ἐὰν τυχὸν ἔγινε λάθος τι κατὰ τὴν προηγουμένην ἐκκαθάρισιν, δυνηθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ τὸ διορθώσῃ.

§53ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀπήντησα προηγουμένως ὅτι ἡ ἐκκαθάρισις ἐγένετο, τὸ ἀποτέλεσμα ἐπῆλθε μετὰ διοχέτευσιν τῆς γνώμης τοῦ ἁρμοδίου προϊσταμένου τῆς ὑπηρεσίας εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἀκούοντος τὴν γνώμην ταύτην, ζυγίζοντος αὐτὴν καὶ ὑποβάλλοντος τὸ ζήτημα εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Λόγοι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι γνωστοί, διότι οἱ λόγοι εἶναι γνωστοὶ μόνον εἰς τὰ μέλη τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου· ἐφθάσαμεν εἰς ἀποτέλεσμα ὁριστικὸν καὶ ἀμετάκλητον, διότι οὕτως εἶχε προδιαγραφῆ ὑπὸ τοῦ νόμου. Ὁ γέγονε γέγονε· ἐπιστροφὴ εἰς αὐτὸ δὲν ἐπιτρέπεται, διότι ἀποτελεῖ ἀνταπόδοσιν ἐκκαθαρίσεως διὰ νέας ἐκκαθαρίσεως. Ἐκεῖνο ὅπερ ἐτελέσθη ἐτελέσθη· ἀνθρώπινον ἔργον εἶναι, καὶ παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπητε ἂν ὑπάρχει ἔργον ἀνθρώπινον τέλειον. Τοῦτο ἀναγκάζει νὰ ἐμμείνωμεν εἰς αὐτὸ τὸ κῦρος τοῦ νόμου, εἰς αὐτὸ τὸ κῦρος τῆς ἀρχῆς, καί, ὅπως εἰς ἄλλα, κατεβλήθη προσοχὴ νὰ μὴ προσκρούσωμεν εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ νόμου. Ὅπως, παραδείγματος χάριν, τοὺς κριθέντας ὑπὸ τοῦ Ἀνωτάτου Δικαστικοῦ Συμβουλίου ἐπιστημονικῶς κατωτέρους τῆς θέσεως ἣν κατεῖχον ὡς εἰσαγγελεῖς Ἐφετῶν ἡ Κυβέρνησις, καίτοι εἶχε λόγους νὰ εἴπῃ ὅτι τινὲς τούτων θὰ ἦσαν ἄριστοι διοικητικοὶ ὑπάλληλοι, καίτοι ἐγίνωσκεν ὅτι ἐξῆλθον τῆς ὑπηρεσίας πένητες καὶ ἄνευ συντάξεως, διὰ τὸ κῦρος τῆς ἀρχῆς παρέλιπε νὰ πληρώσῃ τοῦτο τὸ εἰς αὐτὴν εὐάρεστον καθῆκον, νὰ διορίσῃ αὐτοὺς εἰς ὑπηρεσίας εἰς ἃς δὲν εἶχον ἀνάγκην τοῦ ἀνωτάτου δικαστικοῦ κύρους, κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον τὸ σχέδιον τὸ ἀφορῶν εἰς μεταβολὴν ἀποφάσεων ἐπὶ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ ἐκρίθη ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ ὡς μὴ προσῆκον νὰ ψηφισθῇ, καίτοι ἠδύνατο νὰ ἔχῃ γνώμας διαφόρους. Ὁ αὐτὸς λόγος συνηγορεῖ καὶ ὑπὲρ τῆς μὴ ἀποδοχῆς τῆς τοιαύτης προτάσεως. Τόσον θὰ ἦτο κακὸν ἂν ἐγίνετο ἀποδεκτὴ ἡ τοιαύτη πρότασις, ὥστε, ἐὰν τυχὸν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ τοιοῦτο πρᾶγμα καὶ εἴμεθα ἐκ τούτου ἠναγκασμένοι νὰ εἰσχωρήσωμεν εἰς τὸν ἀριθμόν, θὰ προτείνω νὰ διαγράψῃ ὁ συνάδελφός μου τὴν προσθήκην ἥτις ἐτέθη ἐνταῦθα.

§54ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐμπρός, κύριε Πρόεδρε.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται)·

§56Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν σεβασμὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐὰν νομίζωσι καλόν, ν’ ἀποδεχθῶσι τὴν ἑξῆς ἐλαφρὰν τροπολογίαν ὡς προσθήκην ὀλίγων λέξεων. Μετὰ τὸ «ἀποφαίνεται ᾐτιολογημένως» νὰ προστεθῇ ἡ φράσις· «καὶ μετὰ προηγουμένην ἔγγραφον ἀπολογίαν τοῦ ὑπὸ κρίσιν ὑπαλλήλου ἐπὶ τῶν ἀποδιδομένων αὐτῷ αἰτιάσεων». Νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἀρνεῖται κανεὶς εἰς κανένα κατηγορούμενον, τῆς ἀπολογίας τῆς ἐγγράφου πρὸς διαφώτισιν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι θὰ κρίνωσιν. Ἀναπολόγητος κανεὶς δὲν πρέπει νὰ καταδιώκηται.

§57Δ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Ἐὰν εἶναι ὁ ὑπάλληλος ἀνεπαρκής;

§58ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶναι ἐν τῷ ἄρθρῳ 2.

§59Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τῷ τρίτῳ στίχῳ τοῦ ἄρθρου 2. Μετὰ τὸ «ᾐτιολογημένως» νὰ τεθῇ· «καὶ μετὰ προηγουμένην ἔγγραφον ἀπολογίαν τοῦ ὑπὸ κρίσιν ὑπαλλήλου ἐπὶ τῶν ἀποδιδομένων αὐτῷ αἰτιάσεων».

§60ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐνταῦθα ἐξετάζεται τὸ σύνολον. Ἀπολογία δὲν χωρεῖ· πρόκειται διὰ τῆς τοιαύτης ἀξιώσεως ἀπολογίας ν’ ἀποδοθῶσιν εἰς τὸν μέλλοντα ν’ ἀπολυθῇ χαρακτηρισμοὶ οἵτινες εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπηρεάσωσι τὸ μέλλον του βλαβερῶς. Ἐν τῷ ἔργῳ τῆς ἐκκαθαρίσεως πρέπει ν’ ἀφεθῶσι τὰ πράγματα εἰς τὴν εὐσυνειδησίαν καὶ τὴν κρίσιν τῶν ἐκκαθαριστῶν, ὀφειλόντων νὰ λάβωσι πᾶσαν γενικὴν καὶ εἰδικὴν πληροφορίαν, τὰ πάντα νὰ σταθμήσωσι καὶ ἐπὶ τούτοις ν’ ἀποφασίσωσι τὴν ἀπομάκρυνσιν τούτου ἢ ἐκείνου. Δὲν εἶναι πειθαρχικὴ ἡ ἐργασία τοῦ Συμβουλίου τούτου· εἶναι ἐργασία κρίσεως τοῦ συνόλου τῶν ἰδιοτήτων καὶ τοῦ χαρακτῆρος τῶν προσώπων ὧν ὁ λόγος πρόκειται. Διὰ τοῦτο τὸ τῆς ἀπολογίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χωρήσῃ.

§61Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ τότε δύνασθε νὰ ἐπιτρέψητε εἰς τοὺς ὑπαλλήλους ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ κριθῶσι τουλάχιστον νὰ παρουσιάσωσιν εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἕν ὑπόμνημα ἀποβλέπον τὴν ἰδίαν αὐτῶν διαγωγήν.

§62ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀναντιρρήτως. Θὰ ἦτο πολὺ ἐπιθυμητὸν ἂν ἐξ οἰκείας πρωτοβουλίας προσήγοντο τοιαῦτα. Θὰ ἦτο πρᾶγμα ὅπερ—ἐντεῦθεν λέγω δημοσίᾳ— ἤθελε βεβαίως διευκολύνει τὸ Συμβούλιον εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντός του. Εἶναι ἄλλως δικαίωμα τῶν ἐνδιαφερομένων.

§63Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν παρατήρησιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου δὲν διατυπῶ ἀντίρρησίν τινα κατ’ αὐτῆς. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελε γίνει δεκτὴ ἡ γνώμη του περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἀπολογίας, τότε θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ διασκευασθῇ ἄλλως ὁλόκληρον τὸ ἄρθρον. Τὸ ἄρθρον ὁμιλεῖ περὶ διατηρητέων, οὐχὶ περὶ ἀπολυτέων.

§64ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀκριβῶς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον ἄλλοτε περὶ τῶν Δημοσίων ἔργων. Ἐνταῦθα γίνεται ἐκεῖνο ὅπερ, ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ἡ μονιμότης, ἤθελε γίνει ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ. Κρίνει ὁ Ὑπουργὸς τοὺς ὑπαλλήλους αὑτοῦ καὶ ἀπομακρύνει ἐκείνους οἵτινες θεωροῦνται ὀλιγώτερον καλοὶ τῶν ἄλλων. Τοῦτο γίνεται. Γίνεται δ’ ἐνταῦθα περιβαλλόμενον καὶ ὑπὸ ἐγγυήσεων ἀνωτέρων.

§65Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μάλιστα. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν γίνεται κρίσις περὶ τῶν διατηρητέων καὶ οὐχὶ τῶν ἀπολυτέων δὲν δύναται νὰ χωρήσῃ ἀπολογία.

§66Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχει ἄλλως τε τὴν παράστασιν ἐνώπιόν του τῶν κρινομένων.

§67Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ ἄρθρον λέγει: «Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον συνεδριάζον ἐν ὁλομελείᾳ ἀποφαίνεται ἠτιολογημένως καὶ διὰ πρακτικοῦ δι’ ἀπολύτου πλειονοψηφίας περὶ τῶν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ διατηρητέων ἐκ τῶν τμηματαρχῶν τῶν Ὑπουργείων τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν Οἰκονομικῶν». Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀρχή. Ἡ ἀρχὴ δ’ αὕτη διετυπώθη εἰς πάντα τὰ νομοσχέδια τὰ ἐκκαθαριστικὰ ἀκριβῶς διὰ νὰ μὴ ὑπάρξῃ προσβολὴ δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δὲν ἤθελον διατηρηθῆ. Τώρα ἄλλην παρατήρησιν ἔχω διὰ τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Τὸ ἄρθρον 2 ὁμιλεῖ περὶ τῶν διατηρητέων ἐκ τῶν ἐπὶ βαθμῷ ἀνωτέρῳ τοῦ ὑπουργικοῦ γραμματέως αʹ τάξεως συμπεριλαμβανομένου προϊσταμένων διοικητικῆς ἢ οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας.

§68ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τοῦτο, κύριε συνάδελφε, νομίζω ὅτι καὶ κατ’ ἰδίαν μοὶ εἴχετε παρατηρήσει.

§69Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὄχι.

§70ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἐπεστήθη ἡ προσοχή μου καὶ τὸ ἔχω σημειωμένον. Νομίζω δ’ ὅτι ἐπεστήθη ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας αὐτῆς; θέλετε νὰ περιληφθῶσι καὶ οἱ γραμματεῖς αʹ τάξεως;

§71Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὄχι. Ἤθελον νὰ ὑποδείξω τοῦτο, κύριε Πρόεδρε. Ἐν τῷ ἄρθρῳ 3 λέγετε κατόπιν ὅτι αἱ θέσεις τῶν τμηματαρχῶν θέλουσι πληρωθῆ ἀμέσως ἐντὸς ἑνὸς μηνὸς τῇ ἐκλογῇ τῶν ἁρμοδίων Ὑπουργῶν. Ἐφ’ ὅσον τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον δὲν ἔχει ἐν τῇ ἁρμοδιότητί του τὴν κρίσιν ὑπὲρ τοῦ γραμματέως αʹ τάξεως πῶς θέλετε προβῇ εἰς τὴν συμπλήρωσιν τῶν θέσεων τῶν τμηματαρχῶν;

§72ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Διὰ τοῦτο δέχομαι ὅπως περιλάβω καὶ τοὺς γραμματεῖς αʹ τάξεως εἰς τὴν πρώτην κρίσιν.

§73Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μάλιστα. Διότι θὰ κάμητε μίαν κρίσιν περὶ τῆς ἐκλογῆς, ἡ ὁποία εἶναι ὀρθότερον νὰ ἐπεκταθῇ ἐπὶ πάντων.

§74ΕΠ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐν τῷ ἄρθρῳ 2, κύριε Πρόεδρε, ἐν τῷ τρίτῳ στίχῳ, ἔνθα λέγεται περὶ τῶν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ διατηρητέων ἐκ τῶν τμηματαρχῶν τῶν Ὑπουργείων τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν Οἰκονομικῶν, πρὸς μείζονα διασάφησιν θὰ ἐπαναληφθῶσι τὰ αὐτὰ τὰ ὁποῖα καὶ ἐν τῷ ἄρθρῳ 1· παραδείγματος χάριν· «περὶ τῶν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ διατηρητέων ἐκ τῶν τμηματαρχῶν τῶν Ὑπουργείων τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν Οἰκονομικῶν, τοῦ διευθυντοῦ, τοῦ γενικοῦ ἐπιθεωρητοῦ, τῶν ἐπιθεωρητῶν, τμηματαρχῶν τῶν Δημοσίων ἔργων κλπ.». Πάντα ταῦτα θὰ ἐπαναληφθῶσι τὰ ὁποῖα ἐπανελήφθησαν καὶ ἐν τῷ ἄρθρῳ 1.

§75ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐνταῦθα ἐξ ἀφορμῆς τῆς παρατηρήσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ Βάλτου μεταρρυθμίζεται τὸ κείμενον οὕτως· «ὡς καὶ τῶν διατηρητέων ἐκ τῶν ἐπὶ βαθμῷ ὑπουργικοῦ γραμματέως αʹ τάξεως καὶ ἀνωτέρω προϊσταμένων κλπ.».

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκεται).

§77Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐν τῷ ἄρθρῳ 3 διατυπῶ τὴν ἑξῆς παρατήρησιν· ὁρίζει ὅτι «Ἐντὸς μηνὸς ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου τούτου μετὰ προηγουμένην ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὀφείλουσι νὰ προκαλέσωσι καὶ ἐκτελέσωσι τὰ ἀνήκοντα Β. Διατάγματα περὶ πληρώσεως τῶν κατὰ τὰ ἀνωτέρω κενωθησομένων θέσεων τμηματαρχῶν τῶν Ὑπουργείων τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν Οἰκονομικῶν, συμφώνως πρὸς τοὺς ἰσχύοντα νόμους περὶ προσόντων». Νομίζω ὅτι θὰ ἦτο ὀρθὸν ἵνα ἐφάπαξ λυθῶσιν αἱ χεῖρες τῶν Ὑπουργῶν, εἶτα δεσμευόμεναι, ἐὰν θέλῃ ἡ Βουλή, διὰ πρακτικοῦ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου περὶ τὴν πλήρωσιν τῶν θέσεων τῶν τμηματαρχῶν. Ὁ λόγος δὲ δι’ ὃν ὑποβάλλω τὴν παρατήρησιν ταύτην εἶναι ὁ ἑξῆς· οἱ νόμοι περὶ ἐκκαθαρίσεως ὑποβάλλονται καὶ ψηφίζονται, καθόσον εἶναι ὡμολογημένον ὅτι νοσεῖ καὶ ἡ δημοσία ὑπηρεσία, διὰ τοῦτο δὲ εἰσάγονται νόμοι, ἐπαναλαμβάνω, περὶ ἐκκαθαρίσεως· ἀλλὰ πρὸ παντὸς ἔχομεν ἀνάγκην ν’ ἀποβλέψωμεν οὐ μόνον εἰς τὴν ἀποπομπὴν τῶν ἀνικάνων ὑπαλλήλων, ἀλλὰ πρωτίστως εἰς τὴν εἰσαγωγὴν εἰς τὰς διευθύνσεις τῶν τμημάτων προσώπων τὰ ὁποῖα νὰ μὴ νομίζωσιν ὅτι περιβάλλονται μὲ τὴν πεῖραν τὴν ὑπηρεσιακήν, ἀλλὰ πρὸ παντὸς νὰ ἔχωσι καὶ ἐπιστημονικὴν μόρφωσιν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προκόψῃ ἡ δημοσία ὑπηρεσία, ἂν μὴ οἱ εἰσηγηταὶ παρὰ τῷ Ὑπουργῷ, οἱ ὑπεύθυνοι, οἱ καλύπτοντες τὴν εὐθύνην τοῦ Ὑπουργοῦ δυνάμει τοῦ νόμου, ἔχωσι πλήρη καὶ οὐσιαστικῶς τὴν εὐθύνην. Πρὸς τί ἡ χρηστότης καὶ ἐντιμότης τοῦ ὑπαλλήλου, ἂν μὴ προσυπάρχῃ καὶ ἡ πλήρης μόρφωσις; Ἡ λεγομένη πεῖρα ὑπαλληλική, ἡ παλαιά, εἶναι χρήσιμος· ἀλλὰ τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν πάντες οἱ ὑπάλληλοι ἔχουσιν ἀνάγκην μορφώσεως ἐπιστημονικῆς πρωτίστως ἔχουσι τοιαύτης ἀνάγκην οἱ τμηματάρχαι. Ἡ ἐπιστημονικὴ δὲ μόρφωσις ἡ ἀπόλυτος δὲν προσκτᾶται μόνον ἐν τοῖς γραφείοις τῶν Ὑπουργείων. Ἤθελον λοιπὸν ὑποδείξει σήμερον ἵνα διὰ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐκκαθαρίσεως, ἥτις διὰ τοῦ νόμου θὰ γίνῃ, οὐχὶ διὰ τὸ μέλλον καὶ διαρκῶς, ἀλλ’ ἐφάπαξ ἐπιτραπῇ εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἵνα δι’ ἐκλογῆς αὐτοῦ συμπληρώσῃ τὰς θέσεις τῶν τμηματαρχῶν διὰ προσώπων ἔξωθεν προσλαμβανομένων, ἐφ’ ὅσον δὲν κρίνει ἀξίους τῆς καταλήψεως τῶν θέσεων τούτων τοὺς ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ.

§78ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Νὰ μὴ ἐξακολουθήσητε περισσότερον. Παρακαλῶ ν’ ἀφήσητε δεσμευμένας τὰς χεῖρας τῶν Ὑπουργῶν.

§79Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον λαμβάνει εἰς βάρος ἑαυτοῦ τὴν εὐθύνην τῆς ἐκκαθαρίσεως πασῶν τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ Κράτους — διότι περὶ πασῶν τῶν ὑπηρεσιῶν πρόκειται, καὶ αἱ ὑπηρεσίαι σπουδαῖαί εἰσιν καὶ διεξαγόμεναι ὑπὸ τῶν εἰσηγητῶν τῶν ἐχόντων βαθμὸν γραμματέως αʹ τάξεως, οὐχὶ αἱ διεξαγόμεναι ὑπὸ τῶν γραφέων, — δύναται ν’ ἀναλάβῃ καὶ τὴν εὐθύνην τῆς ἐκλογῆς ἔξωθεν 5–6 τμηματαρχῶν. Λέγω δέ, Κύριοι, καὶ τὸ βεβαιῶ ἐπισήμως, καὶ προκαλῶ πάντας ἐκείνους οἵτινες εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνωσι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἔστω καὶ διὰ μίαν ἡμέραν, νὰ μοὶ εἴπωσιν ἂν ὑπάρχουσιν ἐν τῷ κλάδῳ τῷ διοικητικῷ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ λάβωσι τὸ ἀξίωμα τοῦ τμηματάρχου κατὰ προαγωγήν· καθ’ ἣν περίπτωσιν εἴτε δικαίως εἴτε ἀδίκως, εἴτε εὐστόχως εἴτε ἀστόχως, λαμβανομένου τοῦ μέτρου τῆς ἐκκαθαρίσεως οἱ ὑπάρχοντες ἤθελον ἀπολυθῆ δὲν βλέπω ἐκείνους οἱ ὁποῖοι εἶναι ἁρμόδιοι ὅπως καταλάβωσι τὴν θέσιν τοῦ τμηματάρχου κατὰ προαγωγήν. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω τὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, διότι δὲν δύναμαι ὑπευθύνως περὶ τοιούτων νὰ ὁμιλήσω. Οἱ ἁρμόδιοι Ὑπουργοὶ καὶ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον θέλοντες ἐκκαθάρισιν καὶ πραγματικὴν ἀναστήλωσιν εἶναι πιθανὸν ὅτι θέλουσιν ἀποβάλει μέγαν ἀριθμὸν ὑπαλλήλων φερόντων τὸν βαθμὸν γραμματέως αʹ τάξεως, οὐχὶ λόγῳ ἐλλείψεως τῶν προσόντων, ἀλλὰ λόγῳ ἐλλείψεως τῆς ἀπαραιτήτου ἱκανότητος· εἶναι βέβαιον ὅτι θέλουσι διατηρηθῆ ὑπάλληλοι ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ λόγῳ χρηστότητος, οἵτινες ὅμως δὲν θὰ εἶναι ὀρθὸν καὶ νὰ προαχθῶσιν εἰς ἀνωτέραν θέσιν, διότι εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναί τις φιλόπονος, νὰ εἶναι χρηστός, ἀλλὰ καὶ νὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ περιορισθῇ εἰς τὸν βαθμὸν ὃν ἔχει. Ὅπως λοιπὸν λυθῶσιν αἱ χεῖρες καὶ ὅπως δυνηθῶμεν ἐφάπαξ τοὐλάχιστον ν’ ἀποκτήσωμεν ἀρχηγοὺς ὑπηρεσιῶν, νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ δεχθῇ τὴν εὐθύνην ταύτην ὁ Ὑπουργὸς καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ νὰ δεχθῶσιν ὅπως ἐν τῷ νόμῳ ἀναγραφῇ ἵνα ἐντὸς τεσσαρακονθημέρου δύνανται νὰ διορίσωσι τμηματάρχας τῇ ἐκλογῇ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ μὴ προερχομένους ἐκ τῆς ἰδίας ὑπηρεσίας. Τοῦτο παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ δεχθῇ, διότι μόνον οὕτω θὰ δυνηθῇ ν’ ἀναλάβῃ ὑπ’ εὐθύνην της ὅτι θὰ δυνηθῇ νὰ τοποθετήσῃ εἰς τὰ τμήματα τοῦ Ὑπουργείου τὰ ἁρμόδια πρόσωπα.

§80Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἰδέα ἡ ἀναπτυχθεῖσα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Βάλτου εἶναι ἡ ὑποστηριχθεῖσα ὑπ’ ἐμοῦ κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργός, ἵνα πειραματικώτερον ὑποστηρίξω τὴν ἰδέαν ταύτην.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συντομώτερον καὶ ὄχι πειραματικώτερον.

§82Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐχὶ ἐφάπαξ, ὡς λέγει ὁ κ. ἐκ Βάλτου Βουλευτής, ἀλλὰ νὰ νομοθετηθῇ τὸ διηνεκὲς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ὑπομιμνήσκω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τὰ ὑπ’ αὐτοῦ λεχθέντα πρὸ ἡμερῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἐξύμνησεν εἰδικὸν ἄνδρα εἰς τὸν ὁποῖον ἀνέθηκε μεγάλην ὑπηρεσίαν κοινοβουλευτικήν. Ὑπομιμνήσκω εἰς αὐτὸν τὴν ἐκλογὴν τὴν ὁποίαν ἐποιήσατο ἑνὸς νέου ἐπιστήμονος ἄρτι ἐπανελθόντος ἐκ τῆς Εὐρώπης, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ διορισθῇ γραμματεὺς βʹ τάξεως Νομαρχίας! Καὶ ἐν τούτοις ψηφίζομεν νομοσχέδια μὲ τὴν ἰδέαν νὰ βελτιώσωμεν τὴν ὑπηρεσίαν.

§83ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύπτομεν τὴν κεφαλήν, κ. συνάδελφε.

§84Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ αὐτὸ νὰ τεθῇ τὸ «διαρκῶς».

§85ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὄχι «διαρκῶς».

§86Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδένα λόγον ἔχω προσωπικόν, ἀλλ’ ὁμιλῶ διὰ νὰ ὑποστηρίξω ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ τοῦτο χάριν τῆς ὑπηρεσίας.

§87ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δέχομαι μόνον τὸ «ἐφάπαξ».

§88Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἡ προταθεῖσα πρότασις ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Βάλτου συναδέλφου εἶναι τόσον λογική, ὥστε νομίζω ὅτι πρέπει νὰ δεχθῆτε νὰ τεθῇ τὸ «διαρκῶς».

§89ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὄχι.

§90Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ὑπάρχουσι διάσημοι ἐπιστήμονες σπουδάσαντες ἐν τῇ Ἑσπερίᾳ καὶ δὲν πρέπει ν’ ἀποκλείσωμεν πάντα τὰ φῶτα τῆς προόδου. Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ κ. ἐκ Βάλτου συναδέλφου.

§91Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Λοιπὸν ἐγὼ προτείνω ἀπὸ τοῦ ἄρθρου 3 ν’ ἀφαιρεθῇ ἡ φράσις «συμφώνως πρὸς τοὺς ἰσχύοντα νόμους περὶ προσόντων, μὴ ἀπαιτουμένης ἀποφάσεως τῶν συμβουλίων τῆς διοικητικῆς καὶ οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας».

§92ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μάλιστα.

§93Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κατόπιν θὰ προσθέσωμεν τὸ ἑξῆς ἐδάφιον: «Αἱ κεναὶ θέσεις τμηματαρχῶν δύνανται νὰ πληρωθῶσιν εἴτε συμφώνως πρὸς τοὺς ἰσχύοντας νόμους περὶ προσόντων, μὴ ἀπαιτουμένης ἀποφάσεως τῶν συμβουλίων τῆς διοικητικῆς καὶ οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας, εἴτε ἀπ’ εὐθείας διὰ τοῦ διορισμοῦ ἐφάπαξ προσώπων ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας, ἐκλεγομένων ὑπὸ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου».

§94ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πολὺ καλά· δεχόμεθα τὴν τροπολογίαν.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει καὶ ἑτέρα τροπολογία, τῶν κ. Ἀλ. Πονηροπούλου καὶ Σ. Γεωργοπούλου, ἥτις ἀφορᾷ εἰς τὰ ἄρθρα 3, 4 καὶ 5. Θὰ τὴν ἀναγνώσω καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ ἄρθρον 3.

§96ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν τὴν δεχόμεθα. Ἀπορρίπτεται.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ θὰ τὴν ἀναγνώσω. Ἡ τροπολογία ἔχει οὕτως (ἀναγινώσκει)· «Ἐντὸς ἑνὸς μηνὸς μετὰ προηγουμένην ἀπόφασιν κλπ.». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§98ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐν τέλει τοῦ ἄρθρου ἡ φράσις «ἀπὸ τοῦ βαθμοῦ ὑπουργικοῦ γραμματέως αʹ τάξεως» ν’ ἀντικατασταθῇ διὰ τῆς φράσεως «ἀπὸ τοῦ βαθμοῦ ὑπουργικοῦ γραμματέως βʹ τάξεως».

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 3, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκει)· «Πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου τούτου τὰ συμβούλια τῆς διοικητικῆς καὶ οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας, ἕκαστον κατὰ τὴν ἁρμοδιότητά του, ἀποφαίνονται διαδοχικῶς καὶ κατὰ κλάδον ὑπηρεσίας καὶ βαθμὸν ἐντὸς τῆς ἑξαμήνου προθεσμίας τοῦ ἄρθρου 1 περὶ τῶν διατηρητέων ὑπαλλήλων. Αἱ ἀποφάσεις τῶν συμβουλίων, καταρτιζόμεναι ἐν ὁλομελείᾳ δι’ ἀπολύτου πλειονοψηφίας καὶ φανερᾶς ψηφοφορίας καὶ ἠτιολογημέναι, ὑποβάλλονται εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργόν, ὀφείλοντα νὰ προκαλέσῃ καὶ ἐκτελέσῃ ἐντὸς μηνὸς ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς των καὶ πάντως ἐντὸς τῆς προθεσμίας τοῦ ἄρθρου 1 τὰ περὶ ἀπολύσεως τῶν κριθησομένων ὡς μὴ διατηρητέων ὑπαλλήλων Β. Διατάγματα. Τὰ συμβούλια κατὰ τὴν ἐκτίμησιν τῶν ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως τῶν κρινομένων ὑπαλλήλων λόγων δύνανται νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν ἔγγραφα, μαρτυρίας ἢ πληροφορίας καὶ νὰ προβῶσι δι’ ἐπιτρόπων εἰς ἐξετάσεις ἢ ν’ ἀπαιτήσωσι τὴν παράστασιν ἐνώπιόν των τῶν κρινομένων· Αἱ ἀποφάσεις τῶν συμβουλίων εἶναι ὁριστικαὶ καὶ ἀνέκκλητοι, ὑπὸ μόνου δὲ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ δύνανται ν’ ἀκυρωθῶσιν ἕνεκα κακῆς συνθέσεως τοῦ συμβουλίου ἢ παντελῶς ἀναιτιολογήτου. Ἐκ τῶν ἀποφάσεων τούτων τῶν συμβουλίων οὐδὲν κατ’ οὐδενὸς γεννᾶται δι’ οἱονδήποτε λόγον δικαίωμα ἀποζημιώσεως».

§100Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὴν αʹ παράγραφον τοῦ ἄρθρου 4 ὑπεβλήθη ὑπ’ ἐμοῦ καὶ δύο ἄλλων συναδέλφων τροπολογία καὶ παρακαλῶ νὰ τὴν λάβητε ὑπ’ ὄψιν. Ἡ τροπολογία ἔχει οὕτως (ἀναγινώσκει)· «Ἐπίσης ἀποφαίνονται διαδοχικῶς καὶ κατὰ κλάδον ὑπηρεσίας καὶ βαθμὸν ἐπὶ τῆς ἐπαναφορᾶς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν κατὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ παρόντος νόμου εὑρισκομένων ἐκτὸς ταύτης, ἀπολυθέντων δὲ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ἄνευ αἰτιολογίας κλπ».

§101Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ ποῖον χρηστόμετρον θὰ τοὺς ἐξετάσητε;

§102ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν.

§103Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί;

§104ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Διότι ἐκεῖνο τὸ χρηστόμετρον, διὰ τὸ ὁποῖον ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Ναυπλίας συνάδελφος, ἀκριβῶς ἐκεῖνο δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐφ’ ὁλοκλήρου πληθυσμοῦ ὑποψηφίων, τοὺς ὁποίους οὐδαμόθεν εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζωμεν. Πρὸς ἐκκαθάρισιν εἶναι δυνατὸν νὰ ληφθῇ τὸ χρηστόμετρον ὑπ’ ὄψιν, πρὸς πρόσληψιν ὅμως ὑπαλλήλων δὲν εἶναι δυνατόν.

§105Γ. ΠΑΠΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Εἶναι δικαιοτάτη ἡ αἴτησις τοῦ κ. Ἀγγελοπούλου, δὲν πρέπει δὲ πολλοὶ οἱ ὁποῖοι ἀπελύθησαν ἄνευ σπουδαίου λόγου ν’ ἀδικηθῶσι· διότι πολλοὶ ἐξ αὐτῶν ἔχουσι 15 ἐτῶν ὑπηρεσίαν.

§106ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐμπρός, κ. Πρόεδρε.

§107ΓΡ. ΦΟΥΦΑΣ. Τί γίνεται ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ἀγγελοπούλου;

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ἀγγελοπούλου δὲν ἐγένετο δεκτή. Τώρα ἔχομεν τὴν τροπολογίαν τῶν κ. Ἀλ. Πονηροπούλου καὶ Σ. Γεωργοπούλου.

§109ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Διὰ τοὺς αὐτοὺς λόγους δὲν δέχομαι καὶ αὐτήν.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ ἡ τροπολογία αὕτη ἀπερρίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 5 (ἀναγινώσκει) «Οἱ ἀπολυόμενοι τῆς κατὰ τὸν νόμον τοῦτον ὑπηρεσίας, ὡς κριθέντες μὴ διατηρητέοι, δὲν ἐπιτρέπεται ν’ ἀναδιορισθῶσιν εἰς διοικητικὴν ἢ οἰκονομικὴν θέσιν ὁμοιοβάθμιον, δύνανται ὅμως νὰ διορισθῶσιν εἰς τὴν ἀμέσως κατωτέραν, ἐφ’ ὅσον ἤθελον ἀποφανθῆ ὑπὲρ τοιούτου διορισμοῦ τὸ ἁρμόδιον συμβούλιον, ἀλλ’ ἡ προγενεστέρα αὐτῶν ὑπηρεσία, καίτοι προστίθεται εἰς τὸν πρὸς σύνταξιν χρόνον, δὲν συνυπολογίζεται εἰς τὸν ὑπὸ τοῦ νόμου πρὸς προαγωγὴν ὁριζόμενον χρόνον. Οἱ οὕτως ἀπολυόμενοι, ἐὰν ἔχωσι συμπεπληρωμένην δεκαπενταετῆ συντάξιμον διοικητικὴν ἢ οἰκονομικὴν ὑπηρεσίαν, ἀπολαύουσι τοῦ δικαιώματος τῆς συντάξεως, μὴ μεταβαινούσης εἰς τὰς χήρας καὶ τὰ τέκνα αὐτῶν. Ἡ σύνταξις αὕτη ἀπονέμεται ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου κατὰ τὰ περὶ ἀπονομῆς συντάξεων κρατοῦντα ἐπὶ τῇ βάσει 1)50 τοῦ μέσου ὅρου τοῦ μισθοῦ τῶν ἕξ τελευταίων ἐτῶν τῆς ὑπηρεσίας δι’ ἕκαστον ἔτος συνταξίμου ὑπηρεσίας, καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπάρχει περίπτωσις ἐφαρμογῆς τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νόμου ΓΡΓʹ τοῦ 1905».

§111ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ἔχω τροπολογίαν, ἡ ὁποία μοὶ φαίνεται ὅτι ἐπιβάλλεται ἐκ λόγων δικαιοσύνης. Τὸ ἄρθρον λέγει· «ἀπολαύουσι δικαιώματος συντάξεως, μὴ μεταβαινούσης εἰς τὰς χήρας καὶ τὰ τέκνα αὐτῶν». Νὰ διαγραφῇ ἡ φράσις «μὴ μεταβαινούσης εἰς τὰς χήρας καὶ τὰ τέκνα αὐτῶν», νὰ προστεθῇ δὲ «τοῦ αὐτοῦ δικαιώματος ἀπολαύουσι καὶ οἱ ἀπολυθέντες ἢ ἀπολυόμενοι λόγῳ καταργήσεως θέσεως, ἐὰν ἔχωσι συμπεπληρωμένην δεκαπέντε ἐτῶν συντάξιμον ὑπηρεσίαν».

§112Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Ἡ ἀναγνωσθεῖσα τροπολογία φέρει μίαν διαφορὰν μεταξὺ τῶν δύο περιπτώσεων καὶ παρακαλῶ ἡ διαφορὰ αὐτὴ νὰ ἐκλείψῃ. Λέγετε «οἱ ἔχοντες δεκαπενταετῆ ὑπηρεσίαν ἢ οἱ ἀπολυόμενοι».

§113ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρακαλῶ· παρέλειψα νὰ θέσω τὴν διάκρισιν «διοικητικὴν ἢ οἰκονομικὴν συντάξιμον ὑπηρεσίαν».

§114Δ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Διατί δὲν θέτετε «καὶ δικαστικὴν ὑπηρεσίαν»;

§115ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Διότι ἐνταῦθα ὁμιλοῦμεν περὶ ὑπηρεσίας ἥτις κανονίζεται ὑπὸ ὡρισμένων προσόντων.

§116Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Αὐτὸ δὲν εὑρίσκω πολὺ δίκαιον. Ὑπάρχουσιν ὑπάλληλοι οἰκονομικοὶ οἱ ὁποῖοι πρόκειται ν’ ἀπολυθῶσι καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι δεκαπενταετῆ ὑπηρεσίαν, ἔχουσιν ὅμως ἄλλην ὑπηρεσίαν καὶ κατέβαλον εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Διατί νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ διάκρισις, ἐνῷ ἔχουσι καταβάλει εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, δὲν ἔχουσιν ὅμως οἰκονομικὴν ὑπηρεσίαν;

§117ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Περὶ τούτου πρόκειται; Ἔχετε δίκαιον.

§118Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Νὰ τεθῇ «συντάξιμον ὑπηρεσίαν».

§119ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μάλιστα.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τροπολογία ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου τοῦ κ. Μ. Καβαλιεράτου.

§121Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Τὴν ἀποσύρω.

§122Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον, ἵνα ὑποβάλω τροπολογίαν ἀφορῶσαν εἰς τοὺς ἀνωτέρους ταχυδρομικοὺς καὶ τηλεγραφικοὺς ὑπαλλήλους, οἵτινες περιελήφθησαν καὶ αὐτοὶ ἐν τῷ νόμῳ περὶ ἐκκαθαρίσεως. Ἡ τροπολογία αὕτη εἶναι παρεμφερὴς πρὸς τὰς διατάξεις περὶ συντάξεων αἱ ὁποῖαι περιελήφθησαν διὰ τοὺς στρατιωτικοὺς· εἶναι δίκαιον λοιπόν, ἀφοῦ εἰς πάντας τοὺς στρατιωτικοὺς ἀπενεμήθησαν συντάξεις παχεῖαι, νὰ ληφθῇ ἓν κατ’ ἀναλογίαν ἐπιεικὲς μέτρον περὶ τῶν ταχυδρομικῶν καὶ τηλεγραφικῶν ὑπαλλήλων. Ἡ τροπολογία μου ἔχει ὡς ἑξῆς καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ τὴν ἀκούσῃ καὶ νὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην του (ἀναγινώσκει)· «Οἱ ὑπὲρ τεσαρακονταετίαν ὑπηρετοῦντες κλπ.»

§123ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ τροπολογία σας προτεινομένη εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτή, διότι εἶναι ἔξω τοῦ πλαισίου τοῦ νομοσχεδίου.

§124Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πᾶσαι αἱ τροπολογίαι καὶ αὐταὶ τῶν κ. Ὑπουργῶν ἀκόμη κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν δυστυχῶς γίνονται δεκταί.

§125ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν εἶπον ἐγὼ ὅτι εἶναι ἀπαράδεκτος ἐπειδὴ ὑπεβλήθη εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν, ἀλλ’ εἶναι ἔξω τοῦ κύκλου περὶ οὗ φροντίζομεν.

§126Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ τοὺς περιλαμβάνει;

§127ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐνταῦθα πρόκειται περὶ ἐκκαθαρίσεως.

§128Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Τὴν ἀπόκρουσιν τῆς παραδοχῆς τῆς τροπολογίας ἐκ μέρους τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εὑρίσκω ἄδικον, εὑρίσκω δ’ ὅτι θεσπίζομεν ἀνισότητα μεταξὺ τῶν ὑπαλλήλων τῶν διαφόρων ὑπηρεσιακῶν κλάδων τῶν διαφόρων Ὑπουργείων.

§129ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐνταῦθα πρόκειται περὶ νόμου ἐκκαθαρίσεως.

§130Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ἀδιάφορον. Εἴπομεν διὰ τοὺς στρατιωτικοὺς ὅτι οἱ ἔχοντες τόσον χρόνον ὑπηρεσίας λαμβάνουσι τόσην σύνταξιν· διατί δι’ αὐτοὺς οἵτινες ἐγήρασαν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ καὶ προσέφεραν πραγματικὰς ὑπηρεσίας εἰς τὸ Κράτος ζητοῦμεν ὅρους βαρυτάτους; Διὰ τῆς τροπολογίας δηλοῦμεν ὅτι οἱ ἔχοντες τεσσαρακονταετῆ ὑπηρεσίαν ἀποχωριζόμενοι αὐτῆς, καὶ οἵτινες θὰ ζήσωσιν ἓν ἢ δύο ἢ τρία ἔτη, νὰ μὴ στερηθῶσι τοῦ ἄρτου κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη τῆς ζωῆς των.

§131ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀλλὰ δὲν ἔχει θέσιν ἡ πρότασις ἐνταῦθα· δὲν εἶναι νόμος ὀργανικὸς οὔτε περὶ συντάξεων.

§132Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ὁ λόγος ὅτι δὲν ἔχει θέσιν ἡ τροπολογία ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἐνῷ εἶναι δικαία, μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν συνᾴδει πρὸς τὸ δίκαιον. Εἰς πόσους ἄλλους νόμους ἀφορῶντας εἰς διάφορα θέματα δὲν προσετέθησαν διατάξεις ξέναι πρὸς τὰ θέματα τὰ ὁποῖα περιελάμβανον τὰ νομοσχέδια! Ἐν περιπτώσει λοιπὸν καθ’ ἣν ἐπιμένει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ δὲν ἀποδεχθῇ τὴν τροπολογίαν ἐγὼ τουλάχιστον δικαιοῦμαι νὰ εἴπω ὅτι ἀδικοῦνται οἱ ὑπάλληλοι αὐτοί.

§133Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Δίκαιον εἶναι νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία τῶν κ. συναδέλφων.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 5 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ὑπάρχει τροπολογία ἥτις ζητεῖται νὰ τεθῇ ὡς ἄρθρον 6.

§135ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν τὴν δέχομαι.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§137Γ. ΛΑΝΑΡΑΣ. Ἡ τροπολογία αὕτη πρέπει νὰ ψηφισθῇ.

§138ΣΠ. ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀντίρρησις διὰ νὰ ψηφισθῇ ἡ τροπολογία αὐτὴ ὡς ἄρθρον 6.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφίσθη ἤδη τὸ νομοσχέδιον καὶ εἰς τὸ σύνολον. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις (ὥρα 12 καὶ 30′ τῆς ἡμέρας.) Μετὰ τὴν διακοπὴν (ὥρα 5 καὶ 30′ μ. μ.)

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Δ. Κρεμεζῆς ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§141Δ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 4 Μαρτίου ἐ. ἔ. ἐψηφίσθη ὑφ’ ἡμῶν νόμος, ὅστις καὶ ἐκυρώθη, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ἀπαγορεύεται νὰ μένωσιν ἀνοικτὰ τὰ γαλακτοπωλεῖα καὶ τὰ ζαχαροπλαστεῖα ἀπὸ τῆς 12ης τοῦ μεσονυκτίου μέχρι τῆς πρωίας. Πάντες καλῶς γινώσκετε ὅτι θὰ ληφθῇ ἀνάγκη οἱ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἀνάγκην ἀναψυχῆς μετὰ τὰ θέατρα, μάλιστα κατὰ τὴν θερινὴν περίοδον, νὰ λαμβάνωσι τὸ γάλα των καὶ τὸ παγωτὸν μετὰ τὴν 12ην τῆς νυκτός. Φρονῶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὅτι ἡ διάταξις αὕτη θὰ παρεμβάλλῃ μεγάλα ἐμπόδια εἰς τὴν κίνησιν τὴν ἐν τῇ πρωτευούσῃ, καὶ διὰ τοῦτο ὑποβάλλω πρότασιν νόμου, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ κυρώσῃ ταύτην διὰ τῆς ψήφου της, διὰ τῆς ὁποίας καταργεῖται ἡ διάταξις· «Τὰ ζαχαροπλαστεῖα καὶ γαλακτοπωλεῖα μένουσιν ἀνοικτὰ κατὰ Κυριακὴν ἀπὸ τῆς 9 π. μ. μέχρι τῆς 1 μ. μ. καὶ ἀπὸ τῆς 6 μ. μ. μέχρι τοῦ μεσονυκτίου». Ἡ διάταξις αὕτη εἶναι ἐντελῶς περιττή, ὅπως κατὰ τὴν γνώμην μου ὑπὸ γενικὴν ἔποψιν ἦτο περιττὸς ὁ νόμος περὶ κυριακῆς ἀργίας. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 384).

§142Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον «περὶ συστάσεως ἀνωτάτου μικτοῦ συμβουλίου». Σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἶναι ὅπως τὰ Ἐπιτελεῖα στρατοῦ ξηρᾶς καὶ θαλάσσης συνεργάζωνται πρὸς καταρτισμὸν τῶν ἀναγκαιούντων διὰ τὴν ἐπιστράτευσιν. Ἐπίσης ὑποβάλλω νομοσχέδιον «περὶ παραχωρήσεως μέσων πρὸς σύστασιν ἑνὸς τῶν τριῶν ἱπποφορβείων τῶν ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ νόμου ͵ΓΦΝϚʹ τῆς 11 Φεβρουαρίου 1910 προβλεπομένων». Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐπιτρέπεται ἡ παραχώρησις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν γαιῶν καὶ κτιρίων τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται εἰς τὸ παλαιὸν ἱπποφορβεῖον παρὰ τὴν Τίρυνθα. Ἐπίσης ἕτερον νομοσχέδιον· «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ͵ΓΦΠΕʹ (3585) τῆς 24 Φεβρουαρίου 1910 περὶ ἐγκρίσεως δαπανῶν ὑπηρεσιῶν τινων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν». Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλήν, ὅπως, ἐπειδὴ εἶναι ἀνάγκη νὰ ψηφισθῶσι τὰ νομοσχέδια ταῦτα, δεχθῇ καὶ ψηφισθῶσιν εἰς αʹ ἀνάγνωσιν ἀπόψε. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 385–387).

§143Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. (Ψηφίζονται εἶτα κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς αʹ συζήτησιν τὰ ἀνωτέρω τρία νομοσχέδια).

§144ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ, ἐπειδὴ ἐψηφίσθησαν τὰ ἄλλα νομοσχέδια τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ ψηφισθῇ καὶ τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 24.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συστάσεως Σχολείου Λοχαγῶν καὶ συγχωνεύσεως σχολείων Εὐελπίδων καὶ Ὑπαξιωματικῶν». (Ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον).

§146ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, τὰ εἰς αʹ ἀνάγνωσιν ἐφ’ ὧν κατετέθη ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀπὸ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1 ἕως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 8. (Ψηφίζονται εἶτα κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς αʹ συζήτησιν τὰ ἑξῆς νομοσχέδια· 1) «περὶ ἐγκρίσεως τριῶν συμπληρωτικῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν τῆς ἀπαιτουμένης δαπάνης πρὸς ἀποπληρωμὴν τῶν ὀφειλομένων δι’ ἐκτελεσθέντα ἔργα ὁδοποιίας, ὧν ἕκαστος μετὰ τοῦ ἀρχικοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ ὑπερβαίνει τὴν ποσότητα τῶν δρχ. 10,000, πάντων δ’ ὁμοῦ ἡ δαπάνη ἀνέρχεται εἰς δρχ. 24,683.22»· 2) «περὶ ἐγκρίσεως ὀκτὼ συμπληρωτικῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν τῆς ἀπαιτουμένης συμπληρωτικῆς δαπάνης διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν ἔργων ὁδοποιίας, ὧν ἕκαστος μετὰ τοῦ ἀρχικοῦ προϋπολογισμοῦ ὑπερβαίνει τὰς δραχμὰς 10,000, πάντες δ’ ὁμοῦ ἀπαιτοῦσι δαπάνην ἐκ δρχ. 19,866,33 ο)ο»· 3) «περὶ ἐγκρίσεως τριῶν συμπληρωτικῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν ἐκτελέσεως ἢ ἀποπληρωμῆς ἐκτελεσθέντων ὑδραυλικῶν ἔργων, ὧν ἕκαστος μετὰ τοῦ ἀρχικοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ ὑπερβαίνει τὴν ποσότητα τῶν δραχμῶν 10,000, πάντων δ’ ὁμοῦ ἡ δαπάνη ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 92,930,09» καὶ 4) «περὶ ἐγκρίσεως εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ ὁλικῆς δαπάνης ἐκ δρχ. 11,000 πρὸς ἐκτέλεσιν ἔργου τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης»).

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐγκρίσεως εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς ἀπαιτουμένης ὁλικῆς δαπάνης ἐκ δρ. 21,000 διὰ τὴν κατασκευὴν ἀναχώματος ἐπὶ τοῦ χειμάρρου Πορταϊκοῦ πρὸς ἐξασφάλισιν τοῦ χωρίου Πόρτας».

§148Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΠΑΔΑΚΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ μοὶ διαβιβάσητε ἕνα προϋπολογισμὸν ἐκ τῶν παραρτωμένων εἰς τὰ ἤδη ψηφιζόμενα νομοσχέδια.

§149Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Εὑρίσκονται ἐν τῷ γραφείῳ.

§150Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΠΑΔΑΚΗΣ. Δὲν γνωρίζω, κ. συνάδελφε, ἂν εὑρίσκονται ἐν τῷ γραφείῳ, ἀλλ’ εἰς ἡμᾶς δὲν διενεμήθησαν, καὶ ἂν ἐφωνάζομεν ἄλλοτε ὅτι πλαστογραφοῦμεν ἐνταῦθα τοὺς προϋπολογισμοὺς δὲν πρέπει νὰ γίνεται πλέον τοῦτο τώρα μετὰ τὴν γενομένην μάλιστα ἐκκαθάρισιν καὶ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ψηφίζωνται οὕτω νομοσχέδια τὰ ὁποῖα ἀναφέρονται εἰς τὸν παραρτώμενον προϋπολογισμόν, ἐνῷ τοιοῦτος προϋπολογισμὸς οὔτε παραρτᾶται οὔτε μᾶς παρεδόθη.

§151ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Πάντα τὰ γενόμενα ἐνταῦθα καὶ περὶ τούτου τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐγένοντο ἐν πλήρει γνώσει ἐκείνων οἵτινες διευθύνουσι τὰ τῆς Βουλῆς. Οἱ προϋπολογισμοὶ κατετέθησαν καὶ εὑρίσκονται ἐκεῖ, ἐὰν δὲ τυχὸν αἱ ἀνάγκαι τῶν περιστάσεων δὲν ἐπιτρέπωσιν εἰς τὸ τυπογραφεῖον νὰ ἐκτυπώσῃ αὐτοὺς ὅπως διανεμηθῶσι, βεβαίως ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν ἔπρεπε νὰ αἰτιᾶται ἡμᾶς διὰ τοῦτο.

§152Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Νομίζω ὅτι ὑπάρχει μία σύγχυσις ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Νάξου. Ἡ κατάθεσις τῶν προϋπολογισμῶν ἐγένετο, ἡ ἐκτύπωσις δὲν ἐγένετο, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ ἐκτύπωσις δὲν εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ ὁ νόμος. Ὁ Κανονισμὸς ἀπαιτεῖ τὴν ἐκτύπωσιν, ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ περιστάσεις κατὰ τὰς ὁποίας δυνάμεθα νὰ παρίδωμεν τὴν διάταξιν αὐτὴν τοῦ Κανονισμοῦ. Οἱ προϋπολογισμοὶ κατετέθησαν· ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ἐὰν θέλῃ νὰ λάβῃ γνῶσιν αὐτῶν, δύναται ν’ ἀποταθῇ εἰς τὸ Προεδρεῖον, ἀλλ’ ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει ἐπιτρέπεται πρότασις περὶ ἀναβολῆς, ἡ ὁποία θέλει φέρει τὴν ματαίωσιν τῆς ψηφίσεως τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν.

§153Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΠΑΔΑΚΗΣ. Δὲν συνηθίζω ἐγὼ νὰ προκαλῶ τὴν ματαίωσιν τῆς συζητήσεως τῶν νομοσχεδίων, ἀλλὰ μοὶ φαίνεται παράδοξος ἡ ἐξήγησις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς. Εἶπον ὅτι κατετέθησαν οἱ προϋπολογισμοὶ καὶ ἔλαβον γνῶσιν οἱ διευθύνοντες τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω τίνες ἔλαβον γνῶσιν, ἐγὼ εἶμαι Βουλευτής, καὶ ἐπειδὴ ἔχω δικαίωμα νὰ λάβω γνῶσιν αὐτῶν ἐζήτησα κατὰ τὴν κατάθεσιν τῶν νομοσχεδίων νὰ τυπωθῶσι καὶ μᾶς διανεμηθῶσιν· ὁ κ. Πρόεδρος εἶπεν ὅτι θὰ τυπωθῶσιν, ἐὰν ἡ ὑπηρεσία τοῦ τυπογραφείου ἐπιτρέψῃ τοῦτο. Ἐγὼ ὑποθέτων ὅτι ἦτο δυνατὸν καὶ νὰ μὴ τυπωθῶσιν ἐζήτησα ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν νὰ μοὶ διαβιβάσῃ τὰ νομοσχέδια μετὰ τῶν προϋπολογισμῶν ἵνα τὰ μελετήσω. Ἡ ὑπηρεσία μοὶ παρέδωκε τὰ νομοσχέδια ἄνευ τῶν προϋπολογισμῶν.

§154ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε συνάδελφε, οἱ προϋπολογισμοὶ εἶναι ὑπὸ τύπωσιν· αἱ περιστάσεις εἶναι ἐξαιρετικαί· πρόκειται ἐκ τῆς ἀναβολῆς τῶν νομοσχεδίων τούτων νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν αὐτὰ ἐψηφισμένα καθ’ ἣν ἡμέραν θέλομεν ἔχει περατωμένας τὰς ἐργασίας ἡμῶν. Πρόκειται περὶ ἔργων τῶν ὁποίων τοὺς προϋπολογισμοὺς θέλετε βεβαίως ἰδεῖ. Τὸ τυπογραφεῖον τοσοῦτον μετέβαλε τοὺς πίνακας ἕνεκα τῶν διαφόρων μεταβολῶν τῶν τελευταίων τούτων μηνῶν, ὥστε εἶναι ἀμέτρητος ὁ ἀριθμὸς τῶν τυπώσεων καὶ ἀνατυπώσεων. Ὀφείλετε ν’ ἀναγνωρίσητε τὸ ἔκτακτον τῶν περιστάσεων, ὅπερ εἰς ἡμᾶς παρέχει ἔκτακτον δυσκολίαν. Δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ ὑπομνήσητε τὸ παρελθὸν καὶ νὰ παραβάλητε αὐτὸ πρὸς τὸ παρόν, ἵν’ ἀποδείξητε ὅτι τὸ παρὸν ἔχει ἀνάγκην ἐκκαθαρίσεως. Ἀνάγκην ἐκκαθαρίσεως δὲν ἔχει τὸ παρόν· τὸ παρὸν ἔχει ἀνάγκην ἀναγνωρίσεως τῶν δυσχερειῶν ἐν αἷς εὑρίσκεται ὑπὲρ γενικωτέρων συμφερόντων. Ἐὰν θέλητε, παραλείπομεν τοὺς προϋπολογισμούς.

§155ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι!

§156Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΠΑΔΑΚΗΣ. Νομίζω ὅτι δὲν ἔχουσιν οἱ κ. συνάδελφοι ἀνάγκην νὰ ἐπιμένωσι διὰ τοὺς προϋπολογισμοὺς τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Παρακαλῶ νὰ ἐξηγηθῶμεν, ἂν ἔχωμεν τὴν δύναμιν νὰ ἐξηγηθῶμεν. Ἐγὼ εἶπον τοῦτο, ὅτι εὐθὺς ὡς ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου εἶπεν ὅτι οἱ προϋπολογισμοὶ οὗτοι θὰ τυπωθῶσιν, ἐὰν ἐπιτρέψῃ τοῦτο ἡ ἐπείγουσα ἐργασία τοῦ τυπογραφείου, ἐγὼ ἐδέχθην τοῦτο καὶ ἐζήτησα νὰ μοὶ δοθῶσι τὰ χειρόγραφα· τὰ χειρόγραφα δὲν μοὶ διεβιβάσθησαν, μοὶ διεβιβάσθησαν μόνον τὰ νομοσχέδια ἄνευ τῶν προϋπολογισμῶν. Ἐν τοῖς νομοσχεδίοις εἶδον ἔργα τινὰ ἐπείγοντα καὶ τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἐκτελεσθῶσιν, ἀλλ’ εἶδον ὅτι μεταξὺ τῶν ἔργων αὐτῶν εἶναι καὶ πολλὰ τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἐπείγοντα, καὶ παρελείφθησαν ἄλλα τὰ ὁποῖα εἶναι πράγματι λίαν ἐπείγοντα. Διότι αἴφνης οὐδαμοῦ βλέπω νὰ λαμβάνηται πρόνοια περὶ κατασκευῆς τοῦ καταστρώματος τῆς γεφύρας Κουτσοχέρου, ἡ ὁποία μένει ἀνεκτέλεστος ἀπὸ τοῦ 1897.

§157ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀπορῶ πῶς ἔγινε τοῦτο· ἔδωκα παραγγελίαν διὰ τὴν γέφυραν τοῦ Κουτσοχέρου, καὶ θέλω ἔχει βεβαίως καὶ ταύτην.

§158Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΠΑΔΑΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ γνωρίζω ποίας παραγγελίας ἐδώκατε. Ἐγὼ παρετήρησα ἂν μεταξὺ τῶν ἔργων τούτων εἶναι καὶ τὸ ἔργον τῆς γέφυρας Κουτσοχέρου, ἀλλὰ δὲν τὸ εἶδον. Ὡμίλησα διὰ τὸ ἔργον τοῦτο, καθὸ διαβὰς ἐκεῖθεν καὶ αἰσθανθεὶς καταισχύνην, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ αἰσθάνηται πᾶς Ἕλλην διερχόμενος ἐκεῖθεν καὶ βλέπων τὴν τουρκικὴν γέφυραν τετελεσμένην ἀπὸ τοῦ 1897, τὰ δὲ βάθρα τῆς ἑλληνικῆς γέφυρας τελεσθέντα ἀπὸ τοῦ 1899 ἄνευ κατασκευῆς εἰσέτι τοῦ καταστρώματος. Βεβαίως ἠπόρησα, ὅτε δὲν εἶδον αὐτὸ καὶ εἶδον ἀπεναντίας ὅτι πρόκειται περὶ ἀποξηράνσεως δὲν ἠξεύρω τίνος λίμνης καὶ τίνων ἑλῶν καὶ τελμάτων, τὰ ὁποῖα δὲν πιστεύω ὅτι εἶναι καὶ τόσον ἐπείγοντα. Μὴ μὲ ἀδικεῖτε, διότι δὲν ἔχω ἀντίρρησιν νὰ ψηφισθῶσιν οἱ προϋπολογισμοὶ περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται. Ἔχω ὅμως δικαίωμα νὰ ζητῶ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὁ Κανονισμὸς μοὶ ἐπιτρέπει νὰ ζητῶ, καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν μοὶ δίδονται ἔχω δικαίωμα νὰ ἐπιμένω.

§159Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ θαυμάζω διὰ τὸ συμπέρασμα εἰς τὸ ὁποῖον κατέληξεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Νάξου. Πρόκειται περὶ ἔργου ἐπείγοντος, περὶ τῆς γέφυρας Κουτσοχέρου, δι’ ἣν ἀπὸ τοῦ 1897 μετ’ ἐπανειλημμένας ἐπερωτήσεις γενομένας ἀπὸ τοῦ 1900, 1902, 1903, 1905 καὶ 1908 καὶ πρὸ ὀλίγων ἔτι ἡμερῶν πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν κατωρθώθη νὰ ἔλθῃ τὸ νομοσχέδιον ἐνταῦθα μὲ τὸν προϋπολογισμόν.

§160Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΠΑΔΑΚΗΣ. Ποῦ εἶναι τὸ νομοσχέδιον;

§161Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Κατετέθη ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑποθέτω ὅτι, διὰ νὰ λέγῃ κάτι τι, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πρέπει νὰ εἶναι πιστευτόν.

§162Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΠΑΔΑΚΗΣ. Δὲν κατετέθη.

§163Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ εἴδομεν πάντες.

§164Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΠΑΔΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ μοὶ διαβιβασθῇ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον.

§165Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ θέλω νὰ παρατηρήσω τὸ ἑξῆς, ὅτι, καίτοι ἀναγνωρίζετε τὸ ἐπεῖγον τοῦ ἔργου, θέλετε νὰ τὸ ματαιώσητε διὰ τὴν ἔλλειψιν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§166Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΠΑΔΑΚΗΣ. Ποῦ εἶναι αὐτὸ τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον θέλω νὰ ματαιώσω; Ἀκόμη δὲν κατετέθη εἰς τὴν Βουλήν.

§167Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Πρόκειται περὶ τῆς γέφυρας περὶ τῆς ὁποίας ὡμιλήσατε. Γνωρίζετε ὅτι ἐλήφθη πρόνοια περὶ τοῦ καταστρώματος τῆς γέφυρας.

§168Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Ἡ πρόνοια, ἡ ὁποία νῦν λαμβάνεται, εἶναι χορηγία πιστώσεως 12.000 δρχ. διὰ κατασκευὴν βάθρων. Δὲν ὑπεβλήθη νομοσχέδιον διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ καταστρώματος. Νομίζω μάλιστα ὅτι εἰσέτι δὲν συνετάχθη ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ἔργου, ὁ ὁποῖος ἔχει ἀνατεθῆ εἰς εἰδικὸν μηχανικὸν ἀπὸ τριετίας ἤδη καὶ δὲν κατωρθώθη ἀκόμη νὰ συνταχθῇ.

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ μόνον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Αʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐγκρίσεως τριῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν ὁλικῆς δαπάνης ἐκτελέσεως ἔργων γεφυρῶν ἐπὶ ποταμῶν ἢ χειμάρρων, ὧν ἕκαστος ὑπερβαίνει τὰς δραχμὰς 10.000, πάντων δ’ ὁμοῦ ἡ δαπάνη ἀνέρχεται εἰς δραχ. 174.000». (Γίνεται δεκτόν). Αʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐγκρίσεως εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ δαπάνης ἐκ δραχ. 16,000 πρὸς ἐκτέλεσιν ἔργου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν». (Γίνεται δεκτόν). Αʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐγκρίσεως εἰδικῶν προϋπολογισμῶν ὁλικῆς δαπάνης ἐκ δραχ. 50.500 ἐν ὅλῳ πρὸς κατασκευὴν κτιρίων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν». (Γίνεται δεκτόν).

§170ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὰ ὑπ’ ἀριθ. 10 καὶ 11 νομοσχέδια παρακαλῶ ν’ ἀναβληθῶσι διὰ τὴν αὔριον, ὅπως συζητήσωμεν ταῦτα ἡσύχως. Κατὰ τὴν αὐριανὴν συνεδρίασιν εἶμαι εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν ὅτι θέλω δυνηθῆ ἐπὶ τέλους νὰ καταθέσω τὰ φύλλα τὰ σύρραπτα τῶν δηλώσεων, καὶ τοῦτο θὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως ἔχουσι τὰ πράγματα, νὰ προχωρήσῃ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἑπομένως αὔριον θὰ ἔχωμεν καὶ τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων εἰς γʹ ἀνάγνωσιν, καὶ ἴσως θὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ θελήσῃ νὰ κοπιάσῃ περισσότερον ἡ Βουλὴ καὶ αὔριον ὅπως καὶ πρὸ μεσημβρίας συνεδριάσῃ.

§171ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ΓϞΑʹ νόμου τῆς 17 Ἰουλίου 1905 περὶ συστάσεως Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως καὶ περὶ διορισμοῦ ἐπιθεωρητῶν»

§173Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Προκειμένου νὰ συζητήσῃ ἡ Βουλὴ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐλπίζω ὅτι θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ ἐπεξεργασθὲν ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπείας τῆς κατ’ ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς σχηματισθείσης. Ἡ Ἐπιτροπεία παρεδέχθη παμψηφεὶ ἐκτὸς διατάξεώς τινος, τὴν ὁποίαν θὰ συζητήσωμεν, τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον, ὑποθέτω δ’ ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Παιδείας δὲν θὰ ἔχῃ ἀντίρρησιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διότι πᾶσαι σχεδὸν αἱ διατάξεις τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου περιελήφθησαν εἰς τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο.

§174Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον, ὅπως ἔχει, δὲν ἀπεδέχθη παμψηφεὶ ἡ Ἐπιτροπή, διότι πολλὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς πρότειναν ὅπως κατὰ τὰς πειθαρχικὰς ποινὰς ἔχῃ τὸ δικαίωμα τῆς ἀρνησικυρίας ὁ Ὑπουργός, καὶ ἐπίσης ἐν τισιν ἄλλαις λεπτομερείαις. Μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι παρόντα μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ θέλουσι βεβαιώσει τὴν ἀκρίβειαν τῶν πληροφοριῶν μου. Ἡ πλειονοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς ἀπεδέχθη τὸν ὑπὸ τοῦ κ. Ἀγγελοπούλου συνταχθὲν καὶ κατατεθὲν σχέδιον. Ἐγὼ εἶμαι ἐκ τῶν μελῶν τῆς μειονοψηφίας καὶ δὲν νομίζω ὅτι ὁ Ὑπουργὸς πρέπει νὰ εἶναι πρωτοκολλητὴς τῶν ἀποφάσεων τῶν ὑφισταμένων του. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι πρέπει ν’ ἀφεθῇ ἡ ἀρνησικυρία εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας διὰ τινας ἀποφάσεις τοῦ ἐποπτικοῦ συμβουλίου.

§175Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπορῶ πῶς ἔλαβε τὸν κόπον ὁ παρακαθήμενός μου νὰ μὲ διαψεύσῃ. Ἐγὼ εἶπον ῥητῶς ὅτι ἐκτὸς μιᾶς διατάξεως, καὶ ἐνόουν ταύτην ὡς πρὸς τὰς ἀποφάσεις τοῦ ἐποπτικοῦ συμβουλίου ἂν θὰ εἶναι ἢ οὐ ὑποχρεωτικαὶ διὰ τὸν Ὑπουργόν, ἐκτὸς αὐτῆς τῆς διατάξεως, ὅπου ἐπῆλθε διαφωνία τις, περὶ πασῶν τῶν ἄλλων ὑπῆρξε παμψηφία ἀπόλυτος ἐν τῇ Ἐπιτροπείᾳ.

§176Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὴν ἐξήγησιν τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ ἀξιότιμος παρακαθήμενός μου βεβαίως ἀποσύρω ὅσα εἶπον, διότι βεβαίως εἰς αὐτὴν τὴν διάταξιν διεφωνήσαμεν.

§177Κ. ΑΙΓΙΑΛΕΙΔΗΣ. Πραγματικῶς, Κύριοι, εἰς τὰς ἐπανειλημμένας συνεδρίας εἰς ἃς συνῆλθεν ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ πρὸς ἐπεξεργασίαν τῶν ἐκπαιδευτικῶν τούτων νομοσχεδίων καὶ εἰδικῶς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὑπῆρξεν ὁμοφωνία ὡς πρὸς τὸ σχέδιον τὸ ὁποῖον κατετέθη ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, μόνη δὲ διαφωνία ὑπῆρξεν εἰς δύο σημεῖα. Πρῶτον ἡ πλειονοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς ἐνόμισεν ὅτι αἱ ἀποφάσεις τοῦ ἐποπτικοῦ συμβουλίου αἱ ὁποῖαι ἀφορῶσιν εἰς μετάθεσιν λειτουργῶν τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως δὲν πρέπει νὰ εἶναι ὑποχρεωτικαὶ διὰ τὸν Ὑπουργόν. Ἐθεωρήθη ὅτι ἀρκετὸν κώλυμα εἶναι διὰ τὸν Ὑπουργὸν τὸ νὰ μὴ δύναται νὰ ἐνεργήσῃ μετάθεσιν ἄνευ γνωμοδοτήσεως τοῦ ἐποπτικοῦ συμβουλίου.

§178Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ δύναται νὰ πράξῃ τὸ καλὸν καὶ ὄχι τὸ κακόν.

§179Κ. ΑΙΓΙΑΛΕΙΔΗΣ. Διότι ἐπὶ τέλους πρέπει ν’ ἀναγνωρισθῇ ὅτι ἄνθρωπος τὸν ὁποῖον ἡ ἀντιπροσωπεία τοῦ Ἔθνους, ἡ ἐμπιστοσύνη τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Στέμματος ἀναβιβάζει εἰς τὸ ὕψιστον ἀξίωμα τοῦ διευθύνειν τὰ πράγματα τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως καὶ τῆς Ἐκκλησίας, πρέπει, λέγω, ν’ ἀναγνωρισθῇ ὅτι οὗτος εἶναι ἄξιος ν’ ἀπολαύῃ τῆς ἐμπιστοσύνης, νὰ ἔχῃ τοιαύτην τινὰ ἐξουσίαν καὶ νὰ μὴ καταστήσωμεν αὐτὸν ἁπλῆν κούκλαν, ὅπως ὀρθῶς εἶπόν τινες συνάδελφοι. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ θεωρήσωμεν ἄξιον μείζονος ἐμπιστοσύνης καὶ ὑπολήψεως ἓν μέλος τοῦ ἐποπτικοῦ συμβουλίου παρὰ τὴν ὑπόληψιν καὶ ἐμπιστοσύνην τὴν ὁποίαν πρέπει ν’ ἀποδίδωμεν εἰς ἕνα Ὑπουργόν. Ὄντως ἀρκετὸν κώλυμα ἐθεωρήσαμεν ὅτι εἶναι τὸ νὰ μὴ δύναται ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἐνεργῇ μετάθεσιν τῶν δημοσίων λειτουργῶν ἄνευ ἀποφάσεως τοῦ ἐποπτικοῦ συμβουλίου, ἀλλὰ προκειμένου νὰ ἐκτελέσῃ μετάθεσιν ὑπὲρ τῆς ὁποίας ἀπεφάνθη τὸ συμβούλιον ἐθεωρήσαμεν ὅτι ἦτο ἐπιβεβλημένον ν’ ἀφεθῇ τὸ ἐκλεκτικὸν δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργόν, ὅπως ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ αὐτοῦ κρίσει μετριάζῃ ἔστιν ὅτε τὰς πλάνας ἢ αὐθαιρεσίας τοῦ συμβουλίου· διότι πρέπει ν’ ἀναγνωρισθῇ ὅτι καὶ οἱ ἀποτελοῦντες τὸ συμβούλιον εἶναι ἄνθρωποι καὶ ὑπόκεινται εἰς πλάνας ἢ παρασύρονται ἀπὸ συμπαθείας. Κατὰ τοσοῦτο δὲ μᾶλλον ἐθεωρήσαμεν ὅτι πρέπει νὰ χορηγήσωμεν τὸ ἐκλεκτικὸν τοῦτο δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργόν, καθόσον εἶναι γνωστὸν ὅτι μία μετάθεσις ἑνὸς λειτουργοῦ ἐπιβαρύνει τὸν δημόσιον Προϋπολογισμόν, καὶ πρέπει νὰ ἔχωσι γνώμην ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι πρὸ παντὸς εἶναι ὑπόλογοι ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, οὗτοι δὲ εἶναι οἱ Ὑπουργοί. Καὶ ἔτι πλέον τίνα θὰ εἴχομεν ὑπεύθυνον ἐνταῦθα καὶ κατὰ τίνος οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους θὰ ἐνήσκουν τὸν ἔλεγχον ἐν ᾗ περιπτώσει μία μετάθεσις ἐθεωρεῖτο ὅτι ἀπὸ λόγους ἄλλους καὶ ὄχι ὑπηρεσιακοὺς ἐγένετο; Τὸ ἐποπτικὸν συμβούλιον βεβαίως ἐνώπιον τῆς Βουλῆς εἶναι ἀνεύθυνον, ὁ δὲ Ὑπουργὸς θὰ σᾶς ἔλεγε· «Τί πρὸς ἐμέ; Νίπτω τὰς χεῖράς μου, διότι ἐγὼ οὐδὲν δικαίωμα ἔχω ἐπὶ τῶν ἀποφάσεων τοῦ ἐποπτικοῦ συμβουλίου». Οὗτοι ἦσαν οἱ λόγοι οἱ ὁποῖοι ὑπηγόρευσαν εἰς τὴν πλειονοψηφίαν τῆς ἐπιτροπῆς νὰ διαφωνήσῃ πρὸς τὸ κατατεθὲν νομοσχέδιον ὑπὸ τῆς μειονοψηφίας, φρονοῦσα ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένον ν’ ἀφεθῇ τὸ ἐκλεκτικὸν δικαίωμα τοῦτο εἰς τὸν προϊστάμενον τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τὰς ἰδέας ταύτας διετύπωσεν ὡς τροπολογίαν, καὶ προέτεινε τὴν ἀπάλειψιν ὁλοκλήρου τῆς παραγράφου τῆς ἀφορώσης εἰς τὸ ὑποχρεωτικὸν τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἀποφάσεων τοῦ συμβουλίου ὡς πρὸς τὰς μεταθέσεις. Ἕτερον σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἔχει διάφορον γνώμην πρὸς τὸ νομοσχέδιον ὑπῆρξε καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰς ἀποφάσεις τοῦ ἐποπτικοῦ συμβουλίου τὰς ἐπιβαλλούσας πειθαρχικὰς ποινάς. Καὶ ἡ ἐπιτροπὴ φρονεῖ ὅτι προκειμένου περὶ ἀποφάσεων αἱ ὁποῖαι ἀπαγγέλλουσιν ἀπόλυσιν λόγῳ ἀνεπαρκείας ἢ λόγῳ ἀνικανότητος δημοσίου τινὸς λειτουργοῦ αἱ τοιαῦται ἀποφάσεις δέον νὰ φέρωσι χαρακτῆρα ἀνεκκλήτου καὶ νὰ εἶναι ὑποχρεωτικαὶ διὰ τὸν Ὑπουργόν. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ ἀποφάσεων ἐπιβαλλουσῶν μετριωτέρας πειθαρχικὰς ποινὰς θεωρεῖ σκόπιμον ὅπως ἐπιτρέπηται προσφυγὴ ἐνώπιον τοῦ Ὑπουργοῦ ἢ ἐπὶ τέλους ἐνώπιον ἄλλου τινός, κατὰ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον κρατεῖ εἰς τὰς ἄλλας ὑπηρεσίας, καὶ δὴ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τῶν δικαστηρίων. Ἐκεῖ τὸ δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ εἶναι εὐρύτερον, διότι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δὲν ἐπιλαμβάνεται τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν πειθαρχικῶν ἀποφάσεων τῶν συμβουλίων τῶν δικαστικῶν κατόπιν αἰτήσεως τοῦ τιμωρηθέντος, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἐπαγγέλματος δύναται νὰ μεταρρυθμίσῃ τὴν ἀπόφασιν τοῦ δικαστικοῦ συμβουλίου. Ἐν τῷ προκειμένῳ ὅμως ζητήματι ἡμεῖς θέτομεν τὸν περιορισμὸν κατὰ τὸν ὁποῖον μόνον κατόπιν προσφυγῆς τοῦ ἐνδιαφερομένου δύναται νὰ ἐπιληφθῇ ὁ Ὑπουργός, ἀλλὰ καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν ἀφήνεται ὁ Ὑπουργὸς ἐλεύθερος, ἀλλὰ τίθεται χρονικὸν ὅριον ἐντὸς τοῦ ὁποίου ὀφείλει ν’ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῆς προσφυγῆς τοῦ τιμωρηθέντος καὶ νὰ ἐκδώσῃ ἠτιολογημένην τὴν ἀπόφασίν του, παρελθούσης δὲ τῆς προθεσμίας ταύτης θεωρεῖται ἡ προσφυγὴ ἀπορριφθεῖσα καὶ ἡ ἀπόφασις τελεσίδικος, καὶ ἐκτελουμένη ἑπομένως ὑποχρεωτικῶς. Αὐτὰ εἶναι τὰ σημεῖα ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐπῆλθε διαφωνία τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς νομίζει ὅτι αἱ γνῶμαι τὰς ὁποίας ἀνέπτυξα εἶναι ὀρθότεραι καὶ δὲν πρέπει νὰ κυρώσωμεν δι’ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς τὴν κρατοῦσαν καὶ κατόπιν παντοίων διαβολῶν διαδοθεῖσαν γνώμην ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι διαπράττουσι πάντα τὰ κακά. Διὸ καταθέτω τὰς γνώμας ταύτας τῆς ἐπιτροπῆς ὡς τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου.

§180ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Δύο συστήματα δυνάμεθα ν’ ἀκολουθήσωμεν ὡς πρὸς τὸ θέμα περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, ἢ ν’ ἀφήσωμεν τὴν εὐθύνην εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς καθόλου διοικήσεως τῶν ἀφορώντων εἰς τὸ Ὑπουργεῖον αὐτοῦ πραγμάτων ἢ ν’ ἀναθέσωμεν εἰς συμβούλια τὴν εὐθύνην ταύτην. Δύναται καὶ τὸ ἓν σύστημα νὰ ὑποστηριχθῇ, δύναται καὶ τὸ ἄλλο. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑποστηριχθῇ εἶναι ὁ καταμερισμὸς τῆς εὐθύνης. Ἢ ὁ Ὑπουργὸς πρέπει νὰ ἔχῃ ὅλην τὴν εὐθύνην ἢ τὸ συμβούλιον. Ἔχομεν δ’ ἐκ τῆς πείρας ἀποτελέσματα ὅτι ὁ καταμερισμὸς τῆς εὐθύνης συνετέλεσεν ἀκριβῶς εἰς τὸ νὰ παρακωλύσῃ τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα ἐπεδίωκεν ὁ νομοθέτης τοῦ νόμου περὶ ἐποπτικοῦ συμβουλίου τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως. Αἱ διαφωνίαι μεταξὺ συμβουλίου καὶ Ὑπουργοῦ πολλάκις συνετέλεσαν εἰς τὸ νὰ ἐκτελεσθῶσιν ἀποφάσεις αἱ ὁποῖαι δυνατὸν νὰ περιεῖχον καὶ ἀδίκους ἀλλὰ καὶ ἐπιβαλλομένας μεταβολάς. Τὸ πνεῦμα τὸ ἐπικρατέστερον εἶναι τὸ τῆς περιστολῆς τῆς εὐθύνης τοῦ Ὑπουργοῦ. Δὲν νομίζω ὅτι, ἀνατιθεμένων τῶν ἔργων τούτων εἰς ἐποπτικὸν συμβούλιον, ὁ Ὑπουργὸς μεταβάλλεται εἰς κούκλαν· δὲν νομίζω ὅτι ἔργον τοῦ Ὑπουργοῦ εἶναι μόνον αἱ παύσεις, μεταθέσεις καὶ αἱ ἄδειαι ἢ ἡ ὑπογραφὴ τῶν ἐγγράφων τῆς τρεχούσης ὑπηρεσίας. Αὐτὸ εἶναι τὸ διοικητικὸν μέρος, ἐντελῶς ἀνεξάρτητον τοῦ καθαυτὸ ἔργου τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ἐποπτεύοντος τὴν ὅλην κίνησιν, μελετῶντος τὰ κείμενα, διευθύνοντος δὲ τὴν ὑπ’ αὐτὸν ἐργασίαν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ ἔχῃ τὰ πορίσματά του, τί γίνεται καὶ τί πρέπει νὰ γίνῃ. Τὸ συμβούλιον ἔχον ὀχύρωμα τὴν ἄρνησιν τοῦ Ὑπουργοῦ δύναται ν’ ἀπεκδύηται τῆς εὐθύνης αὑτοῦ, δύναται ν’ ἀποδίδῃ εἰς τὸ δικαίωμα τοῦτο τῆς παρεμβάσεως τοῦ Ὑπουργοῦ πολλὰς τῶν πράξεων αὑτοῦ, τὸ συμβούλιον δύναται νὰ δικαιολογῆται ὅτι ἔχον ἀνάγκην τοῦ Ὑπουργοῦ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἀποφάσεών του δὲν δύναται νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν του. Δὲν εἶδον ἐν λεπτομερείᾳ τὰς ὑποβληθείσας τροπολογίας καὶ ἰδίως τὰς ὑποβληθείσας κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην. Τὸ νομοσχέδιον εὑρίσκεται εἰς βʹ ἀνάγνωσιν καὶ παρακαλῶ νὰ ψηφισθῇ ὡς ἔχει.

§181Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖον;

§182ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ὑποβληθὲν ὑπ’ ἐμοῦ. Θὰ μελετήσω τὰς τροπολογίας ταύτας καὶ αὔριον θὰ εἴπω ὁριστικῶς τὴν γνώμην μου, καθόσον μάλιστα παρατηρῶ...

§183Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε· τὸ νομοσχέδιον τὸ ἰδικόν σας...

§184ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφήσατε νὰ τελειώσω. Καθόσον μάλιστα παρατηρῶ ὅτι κατὰ βάσιν συμφωνοῦμεν καὶ αἱ λεπτομέρειαι εἶναι ἐντελῶς ἐπουσιώδεις. Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ νὰ δοθῇ καιρὸς καὶ εἰς ἐμὲ ἵνα μελετήσω τὰς ὑποβληθείσας τροπολογίας καὶ αὔριον νὰ προβῶμεν, δὲν θὰ ὑπάρξῃ δὲ πιστεύω ἀντίρρησις ἐπὶ λεπτομερειῶν ἐπουσιωδῶν. Τὸ οὐσιῶδες εἶναι ἡ διάταξις ἡ ἐπιτρέπουσα εἰς τὸ συμβούλιον ν’ ἀποφανθῇ ὑπὲρ τοῦ καταλλήλου τῶν λειτουργῶν διὰ τὸ ἔργον αὑτῶν, νὰ δυνηθῇ τὸ συμβούλιον νὰ λειτουργήσῃ ἐλευθέρως ἵνα προβῇ εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν μεγάλου ἀριθμοῦ ἀνικάνων, τῶν ἀνικάνων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι διὰ τῶν ἐκθέσεων παρίστανται ἐπιβλαβέστατοι εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν, ἐκείνων οἱ ὁποῖοι θορυβοῦσι πρὸς πᾶσαν μεταβολήν, ἡγοῦνται διαδηλώσεων καὶ ἐπιτροπῶν καὶ παρεμποδίζουσιν ἑκάστοτε τὴν νομοθέτησιν τῶν ἀναγκαίων μέτρων ἐξεγείροντες ῥεύματα παντοῖα· διότι παραδόξως προΐστατο τῆς ἐπιτροπῆς τῆς μᾶλλον κραυγαζούσης γυμνασιάρχης ἐν Ἀθήναις περὶ τοῦ ὁποίου ἔχω τρεῖς ἐκθέσεις ἐπιθεωρητῶν διαβεβαιούντων περὶ τῆς ἀνικανότητος αὐτοῦ νὰ διευθύνῃ τὸ Γυμνάσιον. Λοιπὸν τὸ σπουδαιότερον μέρος τοῦ νομοσχεδίου εἶναι νὰ δυνηθῇ τὸ συμβούλιον νὰ ἐνεργήσῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐκθέσεων τὴν ἐκκαθάρισιν. Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει καὶ εἰς βʹ ἀνάγνωσιν, αὔριον δ’ ὑποθέτω ὅτι θὰ δεχθῶ κατὰ τὸ πλεῖστον τὰς γνώμας τὰς ὑποβληθείσας.

§185Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤκουσα μετὰ προσοχῆς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ κατ’ οὐσίαν δὲν εἶμαι ἀντίθετος πρὸς τὰ ὑπ’ αὐτοῦ λεχθέντα. Ἡ ἐπιτροπὴ ὅμως ἡ ἐργασθεῖσα ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ἐποπτικοῦ συμβουλίου ἔφερε μεταβολάς τινας, τὰς ὁποίας δὲν ἐννοῶ διατί δὲν δυνάμεθα ἀπὸ τοῦδε νὰ συζητήσωμεν, διότι ἴσως ἡ εἰς γʹ ἀνάγνωσιν συζήτησις θὰ θεωρηθῇ ἀνεπαρκής.

§186ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον νὰ μὴ συζητήσωμεν, ἀλλ’ εἶπον ν’ ἀκούσω τὰς γνώμας σας καὶ μοὶ δοθῇ καιρὸς νὰ τὰς μελετήσω, ὅπως ἐδόθη καὶ εἰς ὑμᾶς καιρὸς νὰ μελετήσητε τὰς ἰδικάς μου.

§187Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τῷ ἄρθρῳ 1 ἐγένετο ἡ ἑξῆς μεταβολή, ἀντιθέτως πρὸς τὰ ὑπό τινων συναδέλφων λεγόμενα ἐνταῦθα. Ἡ ἐπιτροπεία ἐθεώρησεν ὅτι ἡ ἀνάμιξις τοῦ Ὑπουργοῦ εἰς τὰ τοῦ ἐποπτικοῦ συμβουλίου εἶναι ἐπικίνδυνος καὶ ἐπιβλαβής. Ἐν Γαλλίᾳ διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1863 ἐλέχθη ὅτι αὐτὴ ἡ παντοδυναμία τοῦ Ὑπουργοῦ τοῦ παύειν καὶ διορίζειν τοὺς ὑπαλλήλους τῆς ἐκπαιδεύσεως εἶναι σφαλερά, καὶ διὰ τοῦτο ἐν Γαλλίᾳ ἔθηκαν τὰ πράγματα τῆς ἐκπαιδεύσεως ὑπὸ τὴν προστασίαν καὶ ἐγγύησιν τῶν ἐποπτικῶν συμβουλίων. Ἐκεῖ ἐθεωρήθη ὅτι ἦτο ἀπαραίτητον εἰς τὰ πράγματα τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ κλάδου νὰ παρασχεθῶσι πᾶσαι αἱ ἐγγυήσεις τῆς ἀσφαλείας. Εἰς τοῦτο ἀποβλέπων, εἰς τὰς ἐγγυήσεις ταύτας, ἐδέχθην ὅτι ἡ παρουσία τοῦ Γενικοῦ Γραμματέως ἐν τῷ ἐποπτικῷ συμβουλίῳ εἶναι ἐπιβλαβής.

§188ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἴδητε τὴν γνώμην αὐτὴν διατυπουμένην ὡς τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον.

§189Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ εὐχαριστοῦμαι ὅτι συμπίπτουσιν αἱ γνῶμαι ἡμῶν. Ἐν τῷ ἄρθρῳ 2 προσέθηκε τὴν προφορικὴν ἢ ἔγγραφον παράστασιν τοῦ κατηγορουμένου λειτουργοῦ, ἐπιτρεπομένης καὶ τῆς διὰ συνηγόρου παραστάσεως. Τοῦτο εὗρον ἐν τῷ Γαλλικῷ Νόμῳ, ὅτι τὰ ἐποπτικὰ συμβούλια εἶναι ὑποχρεωμένα ν’ ἀκούσωσι τὸν κατηγορούμενον καὶ τὸν συνήγορόν του. Νομίζω δ’ ὅτι ἐν Γαλλίᾳ ἡ λέξις συνήγορος ἔχει περισσοτέραν εὐρύτητα ἢ ἐν Ἑλλάδι· νομίζω ὅτι ἐν Ἑλλάδι ὁ συνήγορος κατὰ τὴν δικονομίαν ἐπεκτείνεται μόνον ἐπὶ τῶν συγγενῶν ὡρισμένου βαθμοῦ· διὰ τοῦτο προτείνω ἀντὶ τοῦ συνηγόρου νὰ θέσωμεν τὴν λέξιν τρίτος, οἱοσδήποτε καὶ ἂν εἶναι οὗτος, καὶ συνάδελφος κατηγορουμένου ὑπαλλήλου νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα τῆς παραστάσεως ἀντὶ τοῦ κατηγορουμένου. Ἐπίσης ἐδέχθη μεταβολήν τινα ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰς συνεδριάσεις. Ἦτο κακὸν νὰ συνεδριάζῃ τὸ ἐποπτικὸν συμβούλιον ἐν τῷ Ὑπουργείῳ· διὰ τοῦτο προσδιώρισε μίαν τινὰ αἴθουσαν τοῦ Πανεπιστημίου, ὅπου νὰ συνεδριάζῃ.

§190ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πάντα ταῦτα εὑρίσκονται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ.

§191Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν κατηγορῶ τὸ νομοσχέδιον· λέγω ὅτι ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου προσηρμόσθησαν καὶ ἄλλαι διατάξεις ὥστε νὰ καταστήσωμεν τοῦτο ὅσον οἷόν τε βέλτιον. Ἐπειδὴ δὲ βλέπω ὑμᾶς ἀποδεχόμενον πάσας τὰς προτεινομένας ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς μεταβολὰς δὲν καταλαμβάνω διατί δὲν ψηφίζεται ἀπὸ τοῦδε τὸ νομοσχέδιον εἰς βʹ ἀνάγνωσιν, ὥστε νὰ τελειώνωμεν καὶ νὰ μὴ μακρηγορῶμεν περισσότερον, διότι οὐδεμίαν βλέπω διαφορὰν ἂν θέλητε, νὰ προτιμηθῇ τῆς ἐπιτροπῆς, διὰ νὰ τελειώνωμεν.

§192ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐμποδίζει τὴν περαιτέρω πρόοδον τῆς ἐργασίας ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ ἀνάγνωσιν ὡς ἔχει, περιλαμβάνοντος τὰ πλεῖστα τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ αὔριον τὴν ἑσπέραν θὰ δηλώσω τί ἀποδέχομαι.

§193Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἀναφέρει περὶ τροπολογιῶν ἰδίων· παρακαλῶ νὰ κατατεθῶσι νὰ τὰς ἔχωμεν, καὶ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ἐπεξειργάσθη ἡ ἐπιτροπή.

§194ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ τροπολογίαι ὁμιλοῦσι περὶ τῶν δύο θεμάτων ἐπὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος.

§195Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Νὰ κατατεθῶσι, παρακαλῶ.

§196ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ αἱ περὶ συγγραφέων βιβλίων.

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Τώρα τὸ νομοσχέδιον θ’ ἀναγνωσθῇ ὡς ἔχει, καὶ αὔριον αἱ τροπολογίαι.

§198ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν παρεπέμφθησαν πάντα σχεδὸν τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια, ἵνα τὰ ἐπεξεργασθῇ, συνεστάθη ὅμως εἰς αὐτὴν ἰδιαιτέρως ν’ ἀποφανθῇ πρὸ παντὸς καὶ νὰ σπεύσῃ νὰ ὑποβάλῃ τὸ πόρισμά της εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ δύο νομοσχεδίων, ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν τοῦ Πανεπιστημίου καὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν λειτουργῶν τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως. Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ὅτε ἠγέρθησαν πολλαὶ ἀντιρρήσεις περὶ τῆς ἐκκαθαρίσεως τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, εἶπεν ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐπέλθῃ τοιαύτη διὰ τοῦ ἐποπτικοῦ Συμβουλίου διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον ὅτι ἐν τῷ νόμῳ τοῦ 1905 δὲν ἀναγράφεται ἡ περίπτωσις τῆς ἀπολύσεως δι’ ἀνικανότητα. Ἔχομεν δὲ πληθώραν ἐκθέσεων ἐπιθεωρητῶν καταγγελλόντων πλείστους ὅσους ἐπὶ ἀνικανότητι καὶ ἀνεπαρκείᾳ, ἀλλὰ τὸ ἐποπτικὸν συμβούλιον, μὴ ἔχον διάταξιν τοῦ νόμου προβλέπουσαν τὴν περίπτωσιν ταύτην διὰ τὴν ἀπόλυσιν, δὲν ἠδύνατο νὰ προβῇ εἰς αὐτήν. Ἐνομίσαμεν ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἔπρεπε νὰ στρέψῃ πρὸ παντὸς τὴν προσοχήν της εἰς τοῦτο τὸ θέμα, πάντα δὲ τὰ μέλη αὐτῆς συνεφώνησαν εἰς τὸ νὰ ἐγγραφῇ ἐν τῷ νόμῳ καὶ ἡ περίπτωσις τῆς ἀνικανότητος καὶ ἀνεπαρκείας. Ἀλλ’ ἐγεννήθη τὸ ζήτημα ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ἂν πρέπει ν’ ἀφεθῇ εἰς μόνον τὸ ἐποπτικὸν συμβούλιον ἡ δι’ ἀπολύσεως τιμωρία ἢ ἔπρεπε ν’ ἀφεθῇ τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργόν. Καὶ προκειμένου μὲν περὶ ἀνεπαρκείας καὶ ἀνικανότητος ἀπεφάνθη παμψηφεὶ ὅτι πρέπει ἡ περίπτωσις αὕτη ν’ ἀφεθῇ εἰς τὸ ἐποπτικὸν συμβούλιον ἐπὶ τῇ ἀποφάσει τοῦ ὁποίου ὁ Ὑπουργὸς νὰ προβαίνῃ πάραυτα εἰς τὴν ἀπόλυσιν. Προκειμένου ὅμως περὶ ἄλλων περιπτώσεων ἀπολύσεως, ἐν αἷς δύναται νὰ πλανηθῇ τὸ ἐποπτικὸν συμβούλιον, δύναται ὅμως νὰ ἐξακριβωθῇ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ ἂν τὸ πρᾶγμα ἐγένετο ἢ ὄχι, προυτάθη ἡ γνώμη καὶ ἐγένετο κατὰ πλειονοψηφίαν δεκτὴ ἵνα ὁ ἀπολυόμενος δι’ ἀσυμβίβαστον διαγωγὴν ἢ δι’ ἄλλους λόγους ἔχῃ τὸ δικαίωμα τῆς προσφυγῆς εἰς τὸν Ὑπουργόν. Τοῦτο δὲ τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι κατ’ εἰσήγησιν τοῦ ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν τὸ συμβαῖνον ἐν Γαλλίᾳ, ὅπου ἡ ἀπόλυσις δὲν ἐπέρχεται συνεπείᾳ τῆς μιᾶς τῶν δύο ἀποφάσεων ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἀνώτερον συμβούλιον, εἰς τὸ ὁποῖον γίνεται ἔκκλησις. Ἐνταῦθα δὲ ἐλλείψει τοιούτου συμβουλίου ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἀπεφάνθη ὅτι πρέπει ὁ ἀπολυόμενος νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα τῆς ἐκκλήσεως εἰς τὸν Ὑπουργόν, ὁ δὲ Ὑπουργὸς ἐν καιρῷ μὲν τῶν μαθημάτων ἐντὸς 15 ἡμερῶν ἢ νὰ προβαίνῃ εἰς τὴν ἔκδοσιν τοῦ Διατάγματος τῆς ἀπολύσεως ἢ νὰ δημοσιεύῃ ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως» ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὴν ἀπόφασιν τοῦ ἐποπτικοῦ συμβουλίου, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὴν ἰδίαν ἀπόφασιν, δι’ ἧς ἀπορρίπτεται, ἂν ἀπορρίπτηται, ἡ γνωμοδότησις τοῦ ἐποπτικοῦ συμβουλίου. Οἱ προτείνοντες τοιαύτην γνώμην ὡρμήθησαν ἐκ τοῦ ἑξῆς λόγου, ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὸ ἐποπτικὸν συμβούλιον τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ πλανηθῇ καὶ νὰ παρασυρθῇ ἐνίοτε ἐκ συμπαθείας ἢ ἀντιπαθείας, ἀλλὰ νὰ ἔχωμεν καὶ τὸν ὑπεύθυνον Ὑπουργόν, τὸν δυνάμενον οὕτω νὰ διαπράξῃ ὄχι τὸ κακόν, ἀλλὰ τὸ καλόν. Εἰς τὸν Ὑπουργὸν οὐδεμία ἐξουσία ἀφήνετο ὅπως προβῇ εἰς ἀπόλυσιν, ἀλλ’ ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ προβῇ εἰς αὐτὴν ἐπὶ τῇ βάσει πεπλανημένης ἀποφάσεως τοῦ συμβουλίου νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ὁ Ὑπουργός, ὅταν ἔχῃ λόγους ἀποχρῶντας, ν’ ἀποκρούσῃ αὐτὴν μὲ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δημοσιεύσῃ τὴν τοῦ συμβουλίου καὶ τὴν ἰδίαν ᾐτιολογημένην ἀπόφασιν ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως», ὅπως ἡ κοινὴ γνώμη καὶ πρὸ παντὸς ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ ἐνασκήσῃ τὸν ἔλεγχον. Καὶ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν μεταθέσεων ἐδιχάσθησαν αἱ γνῶμαι, ἂν πρέπει αὗται ν’ ἀφεθῶσιν ἀποκλειστικῶς εἰς τὸ ἐποπτικὸν συμβούλιον ἢ πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ ἐπ’ αὐτῶν γνώμην ὁ Ὑπουργός. Ἐγὼ συνετάχθην μὲ τὴν γνώμην ἐκείνην ἥτις ὑπεραμύνεται τοῦ νόμου τοῦ 1905, ὡς ἔχοντος καλῶς ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην. Ἄν, Κύριοι, δὲν ἔχωμεν τὴν διακριτικὴν ταύτην ἐξουσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ, ἵνα ἐκτελέσῃ ἢ μὴ τὰς ἀποφάσεις τοῦ ἐποπτικοῦ συμβουλίου, θὰ ἔχωμεν ἀναστατώσεις ἐπανειλημμένας τοῦ προσωπικοῦ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως. Ἄν λάβῃ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως τὰς σχετικὰς ἀποφάσεις τοῦ ἐποπτικοῦ συμβουλίου ὅλων αὐτῶν τῶν ἐτῶν, θὰ ἴδῃ ὁποία ἀναστάτωσις θὰ ἐπήρχετο ὄχι εἰς βάρος μόνον αὐτοῦ τούτου τοῦ κλάδου, ἀλλὰ πρὸ παντὸς εἰς βάρος τοῦ δημοσίου ταμείου, ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἐν τῷ νόμῳ ἡ περὶ τῆς ἐξουσίας ταύτης τοῦ Ὑπουργοῦ διάταξις.

§199Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ θὰ ἐξυπηρέτουν τὰ συμφέροντα πάντων τῶν συγγενῶν των.

§200ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Βεβαίως ὁ νεποτισμὸς ἐν Ἑλλάδι εἶναι γνωστὸς. Ἀφοῦ εἰς οὐδεμίαν ἄλλην χώραν δὲν ἐπιτρέπεται οὔτε νὰ μετατίθενται οὔτε ν’ ἀπολύωνται οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι ἐπὶ τῇ βάσει μιᾶς μόνον ἀποφάσεως, ἀλλὰ δίδεται τὸ δικαίωμα τῆς προσφυγῆς καὶ εἰς ἀνωτέραν Ἀρχήν, πρέπει τὸ αὐτὸ νὰ πράξωμεν καὶ ἐν Ἑλλάδι, ἀφοῦ δὲν πρόκειται, ὡς εἶπον, νὰ δώσωμεν ἐξουσίαν εἰς τὸν Ὑπουργόν, ἵνα παύῃ καὶ διορίζῃ. Διὰ τοῦτο ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ὡς πρὸς τοῦτο ἐνέμεινεν εἰς τὸ καθεστὼς τοῦ νόμου τοῦ 1905, διὰ νὰ ἔχωμεν καὶ τὸν ὑπεύθυνον, ὁ ὁποῖος θὰ δώσῃ λόγον, διότι ἄλλως ὁ Ὑπουργὸς θὰ μένῃ ἀνεύθυνος. Τούτου ἕνεκα θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰς δύο ἐκθέσεις τῆς ἐπιτροπῆς, ἐπὶ τῇ βάσει δ’ αὐτῶν νὰ σκεφθῇ σοβαρῶς ἂν πρέπει νὰ συμπληρώσῃ τὸν νόμον τοῦ 1905 ἢ ἂν πρέπει νὰ τὸν ἀνατρέψῃ ἐπὶ ζημίᾳ τῆς διοικήσεως καὶ τῆς Παιδείας. Ἐγὼ θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν ἔχει, ὅπως τὸν Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ἀπὸ ὑπευθύνου Ὑπουργοῦ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸν μεταβάλῃ εἰς ἁπλῆν σκιάν. Πρέπει ν’ ἀφήσῃ εἰς αὐτὸν ἐξουσίαν διὰ νὰ ἔχῃ καὶ εὐθύνην, νὰ ἔχωμεν δὲ καὶ ἡμεῖς τὸν ὑπεύθυνον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἐξουσίαν διὰ τῆς ὁποίας νὰ πράττῃ μόνον τὸ καλὸν χωρὶς νὰ δύναται νὰ πράξῃ τὸ κακόν, διότι πολὺ φοβοῦμαι ὅτι τὸ νομοσχέδιον θὰ εὕρῃ πολλὰς ἀντιρρήσεις καὶ ἀντιδράσεις, ἕνεκα τῶν ὁποίων δὲν θὰ ἐπέλθῃ τὸ ἀποτέλεσμα τὸ ὁποῖον καὶ ὁ Ὑπουργὸς καὶ πάντες ἡμεῖς προσδοκῶμεν, τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκκαθαρίσεως τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως ἐκ πάντων τῶν ἀνικάνων στοιχείων. Θὰ τὸν παρεκάλουν δὲ νὰ προτάξῃ ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει δύο ἄλλα σπουδαιότατα νομοσχέδια, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις, τὸ νομοσχέδιον περὶ Διδασκαλείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ Διδασκαλείου τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως. Τὰ νομοσχέδια ταῦτα εἶναι προϊὸν μακρᾶς μελέτης καὶ ἐνδελεχοῦς ἐργασίας. Πάντες συμφωνοῦσι σχεδὸν εἰς αὐτά, καὶ ἐλπίζω ὅτι θὰ ψηφισθῶσιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἄνευ ἀντιρρήσεως, ἂς εἶναι δὲ βέβαιος ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι καὶ ἡ μέση καὶ κατωτέρα ἐκπαίδευσις θὰ ὀφείλωσιν εἰς αὐτὸν πολλὰς χάριτας· ἰδίως ὁ θεμέλιος λίθος τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως θὰ εἶναι αὐτὸ τὸ Διδασκαλεῖον. Ὅταν καταστῇ ἐν αὐτῷ τετραετὴς ἡ ἐκπαίδευσις καὶ συμπληρωθῶσι πᾶσαι αἱ ἐλλείψεις αὐτοῦ· ὅταν ἡ θεωρητικὴ καὶ πρακτικὴ μόρφωσις ἐν αὐτῷ λάβῃ ὅλας τὰς διαστάσεις ἐκείνας αἱ ὁποῖαι ἀπαιτοῦνται τὴν σήμερον, ἵνα οἱ ἐξ αὐτοῦ ἐξερχόμενοι δημοδιδάσκαλοι ἐκπληρῶσι τὸν προορισμόν των· ὅταν ἐπιτραπῇ ν’ ἀποστέλλωνται ἱκανὸς ἀριθμὸς δημοδιδασκάλων εἰς τὴν Ἑσπερίαν, ὅπως ἐκ τοῦ σύνεγγυς σπουδάσωσι τὸν ἐσωτερικὸν καὶ ἐξωτερικὸν ὀργανισμὸν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, τότε θ’ ἀποκτήσωμεν καὶ ἡμεῖς ἐν Ἑλλάδι ἀληθῆ δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν. Τοῦτ’ αὐτὸ θέλω παρατηρήσει καὶ διὰ τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν. Ἂν χωλαίνῃ ἡ μέση ἐκπαίδευσις, χωλαίνει ἕνεκα τούτου, διότι μεθ’ ὅλην τὴν μόρφωσιν τῶν λειτουργῶν στεροῦνται οὗτοι τῆς παιδαγωγικῆς μορφώσεως καὶ τῆς διδακτικῆς μεθόδου. Ταύτην δὲ θ’ ἀποκτήσωσι μόνον ἐν τῷ Διδασκαλείῳ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, τὸ ὁποῖον ἱδρύομεν καὶ ἡμεῖς ἔστω τελευταῖοι κατὰ τὸ ὑπόδειγμα πάντων τῶν ἄλλων λαῶν. Λοιπὸν παρακαλῶ καὶ πάλιν τὸν κ. Ὑπουργὸν εἰς τὰ νομοσχέδια ταῦτα νὰ δώσῃ ἰδιαιτέραν προσοχὴν καὶ νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισίν των, ἂς εἶναι δὲ βέβαιος, καὶ πάλιν λέγω πρὸς αὐτόν, ὅτι θὰ συνδέσῃ τὸ ὄνομά του μετὰ μιᾶς τῶν λαμπροτέρων σελίδων τῆς ἐκπαιδευτικῆς κινήσεως ἐν Ἑλλάδι.

§201ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Πολλὴν αἰσθάνομαι εὐχαρίστησιν, κύριοι συνάδελφοι, βλέπων ὅτι τὰ ὑπ’ ἐμοῦ ὑποβληθέντα νομοσχέδια τυγχάνουσι καλυτέρας ὑποδοχῆς παρ’ ὅσην εἶχον ἀντίληψιν ὅτι ἔτυχον ἐν τῇ πρώτῃ αὐτῶν ἐμφανίσει. Εὐχαριστῶ δὲ τοὺς συναδέλφους οἵτινες ἔρχονται διὰ τῶν συμβουλῶν αὐτῶν νὰ συντελέσωσιν εἰς βελτίωσιν αὐτῶν. Ἐν τῇ συζητήσει καὶ ἑκάστου νομοσχεδίου καὶ ἑκάστου ἄρθρου θέλω μελετήσει τὰς ὑποβαλλομένας γνώμας, παρακαλῶ δὲ δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς νὰ ἐπιψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑποβεβλημένον ὄχι ὡς ὁριστικόν, ἀλλὰ νὰ μοὶ δοθῇ καιρὸς νὰ μελετήσω τοῦτο. Καὶ τὰ ἐπιχειρήματα τῶν ἐπιθυμούντων ἀπόλυτον τὴν ἐξουσίαν τοῦ ἐποπτικοῦ συμβουλίου καὶ τὰ ἐπιχειρήματα τῶν ἐπιθυμούντων ἀντιθέτως καὶ τὴν συμμετοχὴν τοῦ Ὑπουργοῦ ἐν τῷ ἐποπτικῷ συμβουλίῳ δύνανται ἐν ὡρισμέναις περιστάσεσι νὰ ἔχωσι θέσιν καὶ κῦρος. Δυστυχῶς οὐχὶ ἐκ σφάλματος τοῦ δεῖνα κόμματος ἢ τοῦ ἄλλου κόμματος, τοῦ δεῖνα προσώπου ἢ τοῦ ἄλλου προσώπου, ἀλλ’ ἐκ τῆς ἐξελίξεως αὐτοῦ τοῦ συστήματος ἡμῶν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ, ἐμπεριέχοντας ἐν ἑαυτῷ ὅ,τι πανταχοῦ παρατηρεῖται, ἰδίως δ’ ἐκεῖ ὅπου τὸ κοινοβουλευτικὸν σύστημα λειτουργεῖ μὲ σύστημα διοικητικὸν ἀπολύτου συγκεντρώσεως, ὡς καὶ παρ’ ἡμῖν, καὶ βεβαίως ἐν τῷ πόθῳ νὰ περιορίσωμεν τὰ δικαιώματα τοῦ Ὑπουργοῦ μὴ ἔχοντος τὴν δύναμιν νὰ ἐπιτελέσῃ ὅ,τι ὀφείλει νὰ ἐπιτελέσῃ ἀπέναντι τῶν πιέσεων, αἱ ὁποῖαι προέρχονται πάλιν ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι τὴν δύναμιν ν’ ἀντισταθῶσιν εἰς ἄλλας πιέσεις, ἐφθάσαμεν μέχρι τῶν ἄκρων. Βαθμηδὸν ἡ ἀνάγκη αὕτη ἐπέβαλε νὰ καταφύγωμεν εἰς μέτρα, τὰ ὁποῖα, ἐὰν δὲν εἶναι ῥιζικῶς θεραπευτικά, ὑποτίθεται μέχρις ἀποδείξεως τοῦ ἐναντίου ὅτι δύνανται νὰ βελτιώσωσι τὴν κατάστασιν. Ἐὰν ἠρωτῶμέν τινα διὰ τὰ μέτρα ταῦτα θὰ ἐνόμιζεν ὅτι κατὰ τὸ πλεῖστον τῶν Δαναΐδων τὸ ἔργον προσπαθοῦμεν νὰ πράξωμεν ζητοῦντες διὰ συγκεντρωτικῶν ἀποκεντρωτικῶν νόμων νὰ προλάβωμεν τὰ κακὰ τὰ παρομαρτοῦντα εἰς τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα καὶ παρουσιαζόμενα καὶ εἰς ἄλλα Κράτη μᾶλλον προηγμένα ἡμῶν. Ὑπάρχει ἀποκεντρωτικὴ ἀποκέντρωσις καὶ συγκεντρωτικὴ ἀποκέντρωσις. Ἡμεῖς ἐξακολουθοῦμεν ζητοῦντες τὴν θεραπείαν εἰς τὴν συγκεντρωτικὴν ἀποκέντρωσιν καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ γνώμη μου εἶναι ὅτι πρέπει ν’ ἀφήσωμεν μᾶλλον τὴν ἐλευθερίαν εἰς τὰ συμβούλια τὰ ὁποῖα καθιστῶμεν. Δὲν λέγω ὅτι τάχα δὲν θὰ πλανηθῶσι καὶ δὲν ἐπλανήθησαν ἀλλὰ δὲν θὰ πλανηθῇ ἆρά γε ὁ Ὑπουργός; Δὲν λέγω ὅτι αὐτὰ ταῦτα δὲν θὰ ἐπηρεασθῶσιν ἀλλὰ δὲν θὰ ἐπηρεασθῇ ἆρά γε καὶ ὁ Ὑπουργός;

§202Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του τὴν ἀπόφασιν τοῦ ἐποπτικοῦ συμβουλίου.

§203ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύναμαι δὲ νὰ ἐννοήσω τὴν ἀντίφασιν μεταξὺ τῶν σκέψεων τῶν συναδέλφων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐπιμένουσιν ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἔχῃ γνώμην, διότι θεωροῦσιν ἐπαρκῆ τὴν γνώμην τοῦ ἐποπτικοῦ συμβουλίου εἰς τὴν σπουδαιοτέραν περίπτωσιν, καθ’ ἣν ὁ λειτουργὸς τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως στερεῖται τῶν μέσων τῆς ζωῆς, στερεῖται τοῦ ἐπαγγέλματος αὑτοῦ, ἀποβάλλεται ἐκ τοῦ διδασκαλικοῦ κλάδου κατὰ τρόπον ἐπιδρῶντα καὶ ἐπὶ τῶν συμφερόντων αὐτοῦ καὶ ἐπὶ τῆς ἠθικῆς ἐκτιμήσεως ἐν τῇ κοινωνίᾳ, καὶ διστάζουσι μόνον εἰς τὸ ἔργον τῆς μεταθέσεως. Ἐὰν ἔχωσι πεποίθησιν εἰς τὸ συμβούλιον, καὶ θὰ ἔχωσι βεβαίως περιπλέον εἰς τὴν περίπτωσιν τῆς ἀπολύσεως τοῦ καθηγητοῦ, ὁπότε δὲν ἐπιτρέπουσι τὴν ἀνάμιξιν τοῦ Ὑπουργοῦ, διατί δὲν ἔχουσιν εἰς τὴν μετάθεσιν; Θὰ εἶναι τοῦτο εἰλικρινέστερον ἐν τῇ μιᾷ περιπτώσει, θὰ εἶναι μᾶλλον ἀνεπηρέαστον; Ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω ὅτι τὰ συμβούλια ταῦτα, τὰ ὁποῖα καταρτίζομεν εἶναι εὐρυτέρας ἐξελίξεως· τὰ συμβούλια ταῦτα δὲν πρέπει νὰ ἔχωσι μόνον διοικητικὸν σκοπὸν καὶ δικαστικὸν· πρέπει ν’ ἀποβῶσι συμβούλια εὐρυτέρας μελέτης τῶν πραγμάτων· πρέπει ἐν τῷ κύκλῳ τῆς ἐνεργείας αὐτῶν νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν οὐσίαν τῆς ἐκπαιδεύσεως. Αἱ δὲ μεταθέσεις δὲν εἶναι ἁπλαῖ ποιναί. Αἱ μεταθέσεις σχετίζονται πρὸς τὸν ὀργανισμὸν ἑκάστου σχολείου. Αἱ μεταθέσεις ὡς ποιναὶ δὲν γνωρίζω ἂν εἶναι καὶ ὀρθαί· δὲν γνωρίζω δὲ ἂν εἶναι ποινὴ τὸ νὰ μετατίθηταί τις ἐξ Ἀθηνῶν εἰς ἐπαρχίαν διότι ἔχει ἐλαττώματα ἢ ἀνικανότητα. Δυστυχῶς ἐπεκράτησε γνώμη τοιαύτη καὶ βλέπει τις πολλάκις εἰς τὰς ἐκθέσεις ὅτι ὁ δεῖνα, ἐπειδὴ εἶναι ἀνίκανος, δὲν πρέπει νὰ ὑπηρετῇ εἰς τὰς Ἀθήνας! Ἑπομένως ὡς πρὸς τὰς μεταθέσεις τὸ ἐποπτικὸν συμβούλιον, ἐὰν θέλῃ νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν ἐκπαιδευτικὸν αὑτοῦ προορισμὸν, δὲν ἔχει σκοπὸν μόνον νὰ τιμωρήσῃ διὰ τῆς μεταθέσεως· πρέπει νὰ ὀργανώσῃ τὸ σχολεῖον· πρέπει νὰ ἐκλέξῃ δι’ ἕκαστον σχολεῖον τοὺς διδασκάλους, ὥστε ν’ ἀποτελέσωσιν ἁρμονικὸν σύνολον, ν’ ἀναπληροῖ ὁ εἷς τὴν ἔλλειψιν τοῦ ἄλλου, καὶ ἰδίως ἐὰν ἐπικρατήσῃ τὸ παρ’ ἡμῖν σύστημα τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων διὰ τριῶν διδασκάλων νὰ μὴ ἔχωμεν τὸ φαινόμενον θεολόγου διδάσκοντος μαθηματικά, μαθηματικοῦ δὲ διδάσκοντος ἱερὰ μαθήματα! Βεβαίως αἱ προτάσεις τοῦ συμβουλίου εἶναι εἰς μέγαν ἀριθμόν· ἐὰν δὲ τὰς ἑκάστοτε προτάσεις αὐτοῦ περὶ μεταθέσεων ἀθροίσωμεν, φθάνομεν εἰς ἀκόμη μεγαλύτερον ἀριθμόν. Ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι ἐνταῦθα ἐπιτρέπεται ἡ αὔξησις, διότι, ἐὰν ἐξετελοῦντα αἱ πρῶται μεταθέσεις ἢ αἱ δεύτεραι ἢ αἱ τρίται, ἐκεῖναι τὰς ὁποίας ὁ ἑκάστοτε Ὑπουργὸς ἐθεώρει ἐπιβαλλομένας ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας, βεβαίως αἱ κατόπιν μεταθέσεις θὰ εἶναι ὀλιγώτεραι. Σήμερον ὅμως παρουσιάζουσι τὰ σχολεῖα τὴν εἰκόνα τὴν ὁποίαν πρὸ ἡμῶν ἐξελίσσουσιν. Ὑπάρχουσι σχολεῖα τὰ ὁποῖα, ἐνῷ ἠδύναντο νὰ ἠθικοποιήσωσιν ἐντὸς τῶν στενῶν ὁρίων τὰ ὁποῖα ἔχουσι τὰ μαθήματα, εἶναι ἐντελῶς ἀκαταλλήλως ὠργανωμένα· ὑπάρχουσι σχολεῖα εἰς τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ συμφωνήσωσιν οἱ διδάσκοντες καὶ αἱ δυσαρμονίαι καὶ ἔριδες αὐτῶν ἐπιδρῶσιν ἐπιβλαβῶς ἐπὶ τῶν μαθητῶν. Ἀλλ’ ἐνῷ λέγω ταῦτα μελετῶ καὶ τὰς ἀντιθέτους γνώμας καὶ αἵτινες ἔχουσι καὶ αὐταὶ τὴν ὑποστήριξίν των, καὶ λέγω: ἂς προβῶμεν εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν, δότε δὲ τὸν καιρὸν καὶ εἰς ἐμὲ νὰ μελετήσω τὰς γνώμας ἑκατέρωθεν καὶ εἴπω τὴν γνώμην μου.

§204Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἂν ὑπῆρξέ τις πλημμέλεια ἐν τῷ νόμῳ τοῦ 1905, ἡ πλημμέλεια ἀκριβῶς αὕτη συνίστατο εἰς τοῦτο, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας εἶχε τὸ δικαίωμα τῆς ἀρνησικυρίας (veto), τὸ δικαίωμα νὰ ματαιοῖ καὶ νὰ παραλύῃ τὰς ἀποφάσεις τοῦ ἐποπτικοῦ συμβουλίου. Εἶναι ἐντελῶς ἀνακριβὲς ὅτι τὸ ἐποπτικὸν συμβούλιον ἀπὸ τῆς πρώτης αὑτοῦ συστάσεως προέβη εἰς μεταβολὰς χιλιάδων προσώπων τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως. Ὅσοι ἤθελον ἀναγνώσει τὰς ἐκθέσεις τὰς ὑποβληθείσας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, εἶναι δὲ τοιαῦται τετυπωμέναι καὶ αἱ τρεῖς ὑπὸ τοῦ τότε προέδρου τοῦ ἐποπτικοῦ συμβουλίου καθηγητοῦ κ. Πολίτου, θ’ ἀνεύρωσιν ὅτι καὶ τὰ ἐνταῦθα λεγόμενα πόρρω ἀπέχουσι τῆς ἀληθείας. Αἱ μεταβολαὶ ὑπῆρξαν ἐλάχισται, σχετικῶς πρὸς τὸν μέγαν ἀριθμὸν τοῦ προσωπικοῦ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως. Συνέβαινεν ὅμως τὸ ἑξῆς, ὅτι ἐν τῷ ἐποπτικῷ συμβουλίῳ ὑπῆρχεν ὁ Γενικὸς Γραμματεύς, ὁ ὁποῖος Γενικὸς Γραμματεὺς ἦτο ὁ φορεὺς παρακλήσεων τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, παρακλήσεων αἱ ὁποῖαι ἀφεώρων εἰς μεταθέσεις τοῦ προσωπικοῦ. Ἐννοεῖται ὅτι ἡ πλειονοψηφία τοῦ ἐποπτικοῦ συμβουλίου δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εἰσακούσῃ τῶν παροτρύνσεων καὶ τῶν ἐπιθυμιῶν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν διὰ τοῦ Γενικοῦ Γραμματέως μεταβιβαζομένων. Ἐντεῦθεν προέκυπτέ τις μεταξὺ Ὑπουργοῦ καὶ ἐποπτικοῦ συμβουλίου διχόνοια, καὶ ὁ Ὑπουργὸς ἔλεγεν «ἢ θὰ παραδεχθῆτε αὐτὰς τὰς μεταθέσεις, τὰς ὁποίας ἐγὼ ἐπιθυμῶ, ἢ ὅλον τὸ ἔργον ὑμῶν θὰ τὸ ματαιώσω» καὶ τὸ ἐματαίωνε· καὶ εἴδομεν ἀποφάσεις τοῦ ἐποπτικοῦ συμβουλίου αἱ ὁποῖαι ἐξεσχίσθησαν μόνον καὶ μόνον διότι δὲν εἰσηκούσθησαν αἱ ἐπιθυμίαι τοῦ Ὑπουργοῦ. Τοῦτο πρέπει ν’ ἀποφύγωμεν εἰς τὸ μέλλον· τοῦτο πρέπει διὰ παντὸς τρόπου νὰ διαγράψωμεν καὶ ν’ ἀφήσωμεν τὸ ἐποπτικὸν συμβούλιον συνιστάμενον ἐκ καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι συμφέρον νὰ ἐπιβλέπωσι μετὰ πόνου καὶ στοργῆς ἐπὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως, ν’ ἀφήσωμεν νὰ λειτουργήσῃ ἀγενόχλητον καὶ ἀνεπηρέαστον ἐντελῶς καὶ τότε θὰ ἴδωμεν ποῖα θὰ εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τοῦ ἐποπτικοῦ συμβουλίου ἐπὶ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶναι ἄξιος ἐπαίνου διὰ τὴν διάταξιν τὴν ὁποίαν καὶ ἐν τῷ ἰδίῳ νομοσχεδίῳ εἰσήγαγε, τὴν διάταξιν τὴν καθιστῶσαν ὑποχρεωτικὰς τὰς ἀποφάσεις τοῦ ἐποπτικοῦ συμβουλίου τὰς ἀφορώσας εἰς μεταθέσεις. Καὶ ἀπορῶ πῶς θέλομεν νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ κράτος ἐκεῖνο τὸ ὑπουργικὸν τὸ ὁποῖον πάντες ἐπιθυμοῦμεν νὰ καταλύσωμεν. Διατί νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργὸν νὰ κρίνῃ ἂν τὸ ἐποπτικὸν συμβούλιον καλῶς ἢ κακῶς ἔκρινεν;

§205ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν διάταξιν ταύτην συνέστησε πρὸ παντὸς ὁ τμηματάρχης τοῦ Ὑπουργείου ὁ μετέχων τοῦ ἐποπτικοῦ συμβουλίου, ἴσως ὡς γνωρίζων παντὸς ἄλλου πλειότερον τὰ τρωτὰ τοῦ συμβουλίου.

§206Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ τιμᾷ καὶ τὸν τμηματάρχην καὶ τὸν ἀποδεχθέντα Ὑπουργόν. Ἀφοῦ δὲ ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ἀποτελεσθεῖσα ἐκ 18 μελῶν παρεδέχθη τὴν διάταξιν ταύτην, νὰ μὴ γίνηται ἡ διάκρισις αὕτη.

§207ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον ὑποβάλλω εἰς τὴν μελέτην τῶν συναδέλφων εἶναι εἰς τὸ ἐποπτικὸν συμβούλιον νὰ μετέχῃ πάντοτε εἷς ἰατρός, καί, εἰ δυνατόν, ὁ ἰατρὸς τῆς ὑγιεινῆς ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ.

§208Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου, ἐννοεῖται.

§209ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως. Διότι τὰ ἀποτελέσματα δὲν εἶναι πολὺ ἐνθαρρυντικά.

§210Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ δώσωμεν δηλαδὴ τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Ἰατρικὴν Σχολὴν ὅπως εἰς καὶ τὰς ἄλλας Σχολὰς νὰ ἐκλέγῃ ἕνα ἐκ τῶν καθηγητῶν.

§211ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τῆς ὑγιεινῆς.

§212Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε θὰ τὸν ἔχωμεν διαρκῶς μέλος.

§213ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἄς εἶναι.

§214ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν γίνῃ δεκτὸν τὸ ἄλλο νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ, ἡ λεπτομέρεια αὕτη δὲν ἔχει τόσην σοβαρότητα, διότι ἐκεῖ συνιστᾶται ὑπηρεσία ὑγιεινῆς τῶν σχολείων ὠργανωμένη.

§215Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἷς καθηγητὴς τῆς Σχολῆς τῆς Ἰατρικῆς ἐκλεγόμενος ὑπὸ τῆς Σχολῆς.

§216ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Λοιπὸν νὰ προχωρήσωμεν.

§217Κ. ΑΙΓΙΑΛΕΙΔΗΣ. Δύο λέξεις μόνον. Ἐπειδὴ πρόκειται ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ μελετήσῃ ἀμφοτέρας τὰς γνώμας ἐν σχέσει πρὸς τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν ἐξεδήλωσε διὰ τοῦ νομοσχεδίου του, νομίζω ὅτι εἰμὶ ὑποχρεωμένος κατόπιν τῶν ὅσα εἶπε νὰ ἐξηγήσω τινὰ ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς διεῖδεν ὑπάρχουσαν ἀντίφασιν πρὸς τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς ἤ τινων ἐκ τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς, τὰ ὁποῖα θεωροῦσιν ὅτι πρέπει νὰ εἶναι ὑποχρεωτικὴ ἡ ἀπόφασις τοῦ ἐποπτικοῦ συμβουλίου ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰς ἀποφάσεις τὰς ἀπαγγελλούσας παῦσιν, νὰ μὴ εἶναι δὲ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰς ἀποφάσεις τὰς ἀπαγγελλούσας μετάθεσιν. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐνεβάθυνε πλειότερον εἰς τὴν διαφορὰν μεταξὺ τῶν δύο ἀποφάσεων, βεβαίως οὐδεμίαν θὰ εὕρισκεν ἀντίφασιν, διότι προκειμένου μὲν περὶ παύσεως λόγῳ ἀνεπαρκείας ἢ λόγῳ ἀνικανότητος ἀναμφισβητήτως ἁρμοδιώτεροι εἶναι νὰ κρίνωσιν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι προέρχονται ἐκ τοῦ αὐτοῦ κλάδου, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὰς ἀπαιτουμένας εἰδικὰς γνώσεις καὶ κατὰ τοσοῦτο μᾶλλον καθόσον ἐκεῖνοι τὴν ἀπόφασίν των θέλουσι λάβει κατόπιν ἐξετάσεων, κατόπιν ἐκθέσεων τῶν ἐπιθεωρητῶν, κατόπιν μάλιστα καὶ ἀνακρίσεως — διότι καὶ ταύτην ἐπιτρέπεται νὰ ἐνεργήσῃ τὸ ἐποπτικὸν συμβούλιον ἤ τινα τῶν μελῶν —, ἀλλὰ προκειμένου περὶ μεταθέσεων εἶναι ἐντελῶς διάφορον τὸ ζήτημα. Ἡ μετάθεσις δὲν εἶναι ποινή· ἡ μετάθεσις δὲν ἔχει ἀνάγκην εἰδικῶν γνώσεων διὰ νὰ κρίνῃ τις ἂν εἶναι μεταθετέος ὁ Α ἢ ὁ Β. Ἡ μετάθεσις εἶναι ἓν μέτρον διοικητικόν, ὁ κ. δὲ Ὑπουργὸς εἶπε προηγουμένως ὅτι πρέπει ν’ ἀφεθῇ ἡ διοίκησις εἰς τὰς χεῖρας τοῦ Ὑπουργοῦ. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορὰ τῆς μιᾶς περιπτώσεως καὶ τῆς ἄλλης, καὶ τοιαύτης διαφορᾶς ὑπαρχούσης εἰς οὐδεμίαν περιπίπτουσιν ἀντίφασιν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δέχονται τὸ προαιρετικὸν κατὰ τὴν μίαν περίπτωσιν καὶ τὸ ὑποχρεωτικὸν διὰ τὴν ἄλλην. Ἀλλ’ ἐπιτρέψατέ μοι, παρακαλῶ, νὰ προσθέσω καί τινα εἰς ἀπάντησιν τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς. Ὁ κ. συνάδελφος διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν γνώμην του περὶ ὑποχρεωτικῆς ἐκτελέσεως τῶν ἀποφάσεων τοῦ ἐποπτικοῦ συμβουλίου καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰς μεταθέσεις ἀνέφερέ τινα ἐκ τῶν κατ’ ἰδίαν ἐν τῷ ἐποπτικῷ συμβουλίῳ γινομένων, ἀνέφερεν ὅμως ἐξ ἐκείνων μόνον τὰ ὁποῖα ἔκρινεν ὅτι συντελοῦσιν εἰς ὑποστήριξιν τῆς γνώμης του ταύτης, περιστατικὰ ἐπιδράσεως τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς γνώμης τοῦ ἐποπτικοῦ συμβουλίου. Ἐὰν ἤθελεν ὅμως νὰ εἶναι δίκαιος, ἔπρεπε ν’ ἀναφέρῃ καὶ περιστατικὰ μαρτυροῦντα ὑπερβασίας τοῦ ἐποπτικοῦ συμβουλίου εἴτε λόγῳ συγγενείας εἴτε ἐκ συμπαθείας καὶ φιλικῆς πρὸς πρόσωπα σχέσεως εἴτε ἐξ ἄλλων ἀφορμῶν. Πρέπει ταῦτα ἐξ ἀμφοτέρου νὰ ἐκτίθενται, διὰ νὰ μὴ εἶναι ἀμφιμερὴς ἀλλὰ δικαία ἡ κρίσις ἐκείνων οἱ ὁποῖοι εἰσιν ἐντεταλμένοι ν’ ἀποφασίσωσιν. Εἶναι δὲ γνωστὸν πόσαι καὶ ὁποῖαι μεταθέσεις ἐγένοντο ἀφ’ ὅτου λειτουργεῖ ὁ θεσμὸς τοῦ ἐποπτικοῦ συμβουλίου καὶ εἶναι γνωστὸν ὅτι αἱ μεταθέσεις τὰς ὁποίας δὲν ἐξετέλεσεν ὁ Ὑπουργὸς ὑπῆρξαν ὀλίγαι καὶ δεδικαιολογημέναι, διότι ὄντως προετάθησαν μεταθέσεις ἀνικάνων καθηγητῶν ὡσεὶ ὁ ἀνίκανος ἐν Ἀθήναις καθηγητὴς μεταβαίνων εἰς ἐπαρχίαν θὰ δύναται νὰ εἶναι ἱκανὸς καὶ ὡσεὶ ἡ ἐπαρχία δὲν ἀποτελεῖ μέρος τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος καὶ δὲν ἔχει ἀνάγκην προστασίας καὶ μερίμνης.

§218ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον ὅπως ἀμφότεραι αἱ τροπολογίαι αἱ ὑποβληθεῖσαι τυπωθῶσι καὶ διανεμηθῶσιν ἐντὸς τῆς πρωίας τῆς αὔριον πρὸ τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου.

§219ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ σταλῶσιν ἀπόψε εἰς τὸ τυπογραφεῖον.

§220ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ μία εἶναι χειρόγραφος, ἡ ἄλλη εἶναι ἔντυπος. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1–5, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ ἀνάγνωσιν). Ἡ ἐπὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων ἐπιτροπὴ καταθέτει τὴν σχετικὴν ἔκθεσίν της, ἥτις θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 388).

§221ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὸ ἑπόμενον νομοσχέδιον καὶ κατόπιν εἰς τὸ περὶ ἐκκαθαρίσεως τοῦ Πανεπιστημίου. Ἐπ’ αὐτοῦ ἔχω τὸν λόγον.

§222ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§223ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ ἔργον τῆς ἐκκαθαρίσεως τοῦ Πανεπιστημίου παρεῖχε μεγάλας δυσχερείας ἀκριβῶς διὰ τὸ δυσεύρετον τοῦ συμβουλίου τοῦ ἁρμοδίου ὅπως δυνηθῇ διὰ γνωμοδοτήσεως διαφωτιζόμενον τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον νὰ διεξαγάγῃ τὸ ἔργον τοῦτο μετ’ ἀσφαλείας, ἀσφαλείας ἰδίως λόγῳ ἀμεροληψίας τῶν γνωμοδοτούντων. Ἐκ τῆς στενοχωρίας ἥτις ἐγεννᾶτο ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ἠθέλησε νὰ συζητήσῃ εἰδικῶς τὸ ζήτημα ἐν Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ καὶ σήμερον ἐπὶ τέλους ἐφθάσαμεν εἰς τὸ νὰ ὁρίσωμεν συμβούλιον, καθ’ ἡμᾶς μόνον αὐτὸ παρέχον τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα τοῦ κύρους τοῦ γενικοῦ ἅτινα εἶναι ἀπαραίτητα ὅπως δυνηθῇ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον νὰ προβῇ εἰς τὸ ἔργον. Ὁρισθείσης προθεσμίας ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου βραχείας ἐκρίναμεν ὅτι θὰ ἦτο καλῶς κατηρτισμένον τὸ συμβούλιον, ἂν τοὺς γηραιοτέρους τῶν καθηγητῶν παραλάβωμεν ἀπὸ μιᾶς ἑκάστης τῶν Σχολῶν, τοὺς τρεῖς ἀρχαιοτέρους ἑκάστης Σχολῆς, ὅπως οὕτως ἀποτελεσθῇ δεκαπενταμελὴς ἐπιτροπὴ πρὸς γνωμοδότησιν περὶ τῶν νεωτέρων τῶν ἐχόντων ὑπερδεκαπενταετῆ ὑπηρεσίαν. Τοῦτο διετυπώσαμεν ἐν τῇ τροπολογίᾳ ἥτις προσάγεται κατὰ ταύτην τὴν ὥραν, παρακαλῶ δὲ τὴν Βουλὴν νὰ ἐξετάσῃ ταύτην ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ὅτι θέλει γίνει ἀποδεκτή. Ὅσον καὶ ἂν ἐκοπιάσαμεν, ἡμεῖς τοὐλάχιστον, δὲν ἠδυνήθημεν νὰ εὕρωμεν τρόπον καταρτισμοῦ ἄλλου κρείττονος συμβουλίου περὶ καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 389).

§224Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Αἱ γνῶμαι τοῦ συμβουλίου τούτου θὰ εἶναι ὑποχρεωτικαί;

§225ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Αἱ γνῶμαι τοῦ συμβουλίου δὲν θὰ εἶναι ὑποχρεωτικαὶ διὰ τὸ Συμβούλιον τὸ Ὑπουργικόν. Ἀλλ’ αἱ γνῶμαι τῶν δεκαπέντε ἐκλεκτῶν τοῦ Πανεπιστημίου, τῶν ὄχι κεκλημένων, ἀλλὰ παρειλημμένων ἀνὰ τρεῖς ἐκ τῶν γηραιοτέρων ἢ κάλλιον ἀρχαιοτέρων ἑκάστης Σχολῆς.

§226Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ διορισμόν;

§227ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μάλιστα, καὶ μετὰ ἔτη δεκαπέντε πανεπιστημιακῆς ὑπηρεσίας· αἱ γνῶμαι τούτων ἐφάνησαν εἰς ἡμᾶς αἱ μόναι ἄξιαι εἰς ἃς ὀφείλει νὰ προστρέξῃ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ὅπως δυνηθῇ πεφωτισμένως νὰ προχωρήσῃ.

§228Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Συμβούλιον θὰ γνωμοδοτήσῃ περὶ τῶν διατηρητέων ἢ περὶ τῶν ἀπολυτέων;

§229ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θὰ γνωμοδοτήσῃ περὶ τῶν διατηρητέων ἢ ἀπολυτέων. Ἴσως τοῦτο δυνηθῶμεν νὰ διαρρυθμίσωμεν οὕτως, ὅπως κριθῇ προσφορώτερον. Ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ γνωμοδοτήσῃ, ὅπως ἡ γνωμοδότησις αὐτῶν καὶ νὰ μὴ κατασταθῇ δημοσία καὶ νὰ εἶναι ᾐτιολογημένη. Προκειμένου δὲ περὶ τῶν γηραιοτέρων, περὶ τῶν ἀρχαιοτέρων, τίθεται τὸ ἐρώτημα τί θέλει συμβῆ. Περὶ τῶν ἀρχαιοτέρων τούτων ἐτέθη τὸ ἐρώτημα τί θέλει συμβῆ ἐν τῇ κρίσει, ἀφοῦ αὐτοὶ οὗτοι προβαίνουσιν εἰς τὸ ἔργον τὸ προπαρασκευαστικὸν τῆς ἐκκαθαρίσεως. Ἐνταῦθα τὸ ζήτημα ὅπως λυθῇ δὲν εὑρέθη ἄλλος τρόπος παρὰ τὸν ἑπόμενον, ὃν καὶ ἀναγινώσκω· «Εἰς τὴν ἀπόλυσιν ἢ διατήρησιν τῶν ἀποτελούντων τὸ ἀνωτέρω συμβούλιον καθηγητῶν θέλει ἀποφασίσει μόνον τὸ Συμβούλιον».

§230Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖον Συμβούλιον;

§231ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, καὶ πρέπει νὰ τεθῇ μάλιστα ἐνταῦθα ἡ λέξις, διότι ἔχει παραλειφθῆ.

§232Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§233ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφον νὰ προσέξῃ εἰς τοῦτο ὅπερ ἀναγινώσκω· «Προκειμένου περὶ τούτου μετὰ τῆς πρὸς ἀπόλυσιν Β. Διατάγματος δημοσιεύσεως καὶ τῆς ᾐτιολογημένης ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου». Τοῦτο εἶναι ἐγγύησις ἀσφαλὴς ὑπὲρ τῶν καθηγητῶν. Προχωρῶ· «Εἰς τοὺς ἀπολυομένους καθηγητὰς τοὺς ἔχοντας τριακονταπενταετῆ ὑπηρεσίαν δημοσίαν ἀπονέμεται ὁ τίτλος τοῦ ἐπιτίμου καθηγητοῦ καὶ σύνταξις ἴση πρὸς τὸν μισθὸν αὐτῶν».

§234Α. ΚΑΣΣΑΒΕΤΗΣ. Δημοσίας ὑπηρεσίας.

§235ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μάλιστα. Λοιπὸν προχωρῶ (ἀναγινώσκει)· «Ἀπονέμεται ὁ τίτλος τοῦ ἐπιτίμου καθηγητοῦ καὶ σύνταξις ἴση πρὸς τὸν μισθὸν αὐτῶν, εἰς δὲ τοὺς λοιποὺς τῶν ἀπολυομένων τοὺς ἔχοντας ὑπερδεκαπενταετῆ ὑπηρεσίαν ἀπονέμεται σύνταξις ἀνάλογος πρὸς τὰ ἔτη τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν συμφώνως τῷ περὶ συντάξεων τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων νόμῳ. Πάντες δὲ οἱ μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ παρόντος νόμου παραμένοντες καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου καθίστανται μόνιμοι». Δὲν πιστεύω δ’ ὅτι τὸ ἁπαλὸν τῆς δευτέρας διατάξεως διαφεύγει τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, καθὼς καὶ ὅτι καὶ τοῦτο ἀποτελεῖ ἐγγύησιν ὅτι οἱ τυχὸν πέρα τοῦ ὁρίου ἀφικόμενοι, εἰς ἡλικίαν ἥτις καθιστᾷ ἀδυνατωτέρας τὰς ψυχικάς, διανοητικὰς καὶ σωματικὰς δυνάμεις, θέλουσιν εὑρεθῆ πρόθυμοι νὰ ἐπωφεληθῶσι τοῦ πλεονεκτήματος τοῦ νομοθετουμένου ἐνταῦθα, ὅπως παραχωρήσωσιν εἰς νεώτερον καὶ σφριγηλότερον αἷμα τὰς θέσεις αὐτῶν, εἰς νεωτέρους καὶ σφριγηλοτέρους ἐπιστήμονας καὶ διανοητικῶς καὶ σωματικῶς.

§236Ι. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ Πανεπιστημίου.

§237Κ. ΑΡΓ. ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὸ συμβούλιον ἀπὸ πόσους θ’ ἀποτελῆται;

§238ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀπὸ 15, ἐὰν δὲ δὲν εἶναι πάντες παρόντες ἡ ἀπαρτία γίνεται παρόντων 8 καθηγητῶν.

§239ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Στράτος ἔχει τὸν λόγον.

§240Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Νὰ τυπωθῇ καὶ νὰ διανεμηθῇ ἡ τροπολογία καὶ ἔπειτα συζητοῦμεν.

§241Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νομίζω ὅτι ἡ τροπολογία ἐξηγγέλθη ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τόσον σαφῶς, ὥστε εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξῃ τις τὴν γνώμην του· ἄλλως τε δὲν ἀπεφασίσθη ἡ ἀναβολὴ τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ ζήτημα τῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου εἶναι ζήτημα σοβαρώτατον καὶ ἐκλήθημεν πάντες ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἀφ’ ἧς ἀνεκινήθη τὸ ζήτημα τοῦτο, ἵνα δώσωμεν τὴν προσήκουσαν λύσιν, διότι προκειμένου περὶ ἐκκαθαρίσεως τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου δὲν δύνανται νὰ ληφθῶσι τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα λαμβάνονται διὰ τοὺς ὑπουργικοὺς γραμματεῖς καὶ διὰ τοὺς ἄλλους ὑπαλλήλους τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν. Νομίζω ὅτι ἡ πρότασις τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προσεγγίζει πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Λέγω προσεγγίζει, διότι ἔχω ἀντίρρησίν τινα. Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον θὰ λάβῃ τὸ δικαίωμα ν’ ἀποφασίσῃ ἐπὶ τῆς ἐκκαθαρίσεως, θὰ στηρίξῃ δὲ τὰς ἀποφάσεις αὑτοῦ ἐπὶ γνωμοδοτήσεων τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου. Τοιουτοτρόπως ἔχομεν μέσον τι σύστημα καὶ εἰς τοὺς καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου δίδομεν τὸ δικαίωμα νὰ εἴπωσι τὴν γνώμην των καὶ εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἵνα ὑπ’ εὐθύνην του ἀπολύσῃ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ κριθῶσιν ὡς ἀπολυτέοι καθηγηταί. Νομίζω ὅτι κατὰ βάσιν εἶναι ὀρθὸν τὸ σύστημα τῆς γνωμοδοτήσεως. Ἡ συγκράτησις τῆς ἐπιτροπῆς ὅμως νομίζω ὅτι δύναται νὰ γίνῃ κατ’ ἄλλον τρόπον. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι τὸ συμβούλιον θ’ ἀποτελεσθῇ ἀπὸ 15 μέλη, ἀπὸ 3 καθηγητὰς ἐξ ἑκάστης Σχολῆς. Ἐτέθη ὡς βάσις ἡ ἀρχαιότης τῶν καθηγητῶν καὶ αὐτοὶ οἱ καθηγηταὶ θὰ ὑποστῶσι τὸν ἔλεγχον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ μόνον. Ἑπομένως τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἔχει δύο δικαιώματα· ἓν δικαίωμα ν’ ἀποφανθῇ ὁριστικῶς καὶ τελεσιδίκως ἐπὶ τῶν καθηγητῶν ἐπὶ τῶν ὁποίων θ’ ἀποφανθῇ τὸ δεκαπενταμελὲς συμβούλιον καὶ ἕτερον δικαίωμα ν’ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῶν δεκαπέντε καθηγητῶν.

§242Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τρίτον δικαίωμα.

§243Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἴσως νὰ μὴ ἀντελήφθην.

§244Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐπὶ τῶν ἐχόντων ὑπηρεσίαν ἐλάττονα τῶν 15 ἐτῶν.

§245Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάγονται αὐτοὶ εἰς τὸν νόμον περὶ μονιμότητος.

§246Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐπὶ τῶν ἐχόντων δεκαπενταετῆ ὑπηρεσίαν δὲν θὰ γνωμοδοτῇ.

§247ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὄχι.

§248Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ θὰ προέτεινον ἵνα....

§249Κ. ΑΡΓ. ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τοὺς κάτω τῶν 15 ἐτῶν νὰ κάμωμεν ὅ,τι θέλομεν.

§250Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ. Ἐξεδηλώθη καὶ τρίτον δικαίωμα τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον ἐγὼ δὲν εἶχον ἀκούσει.

§251ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τοῦ Ὑπουργοῦ.

§252Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τοῦ Ὑπουργοῦ, ἵν’ ἀπολύσῃ καθηγητάς. Ὁ Ὑπουργὸς ἔχει τὸ δικαίωμα ἤδη, ἀλλ’ ἀμφιβάλλω ἂν ἄνευ τῆς προτάσεως τῆς οἰκείας Σχολῆς θὰ προβῇ. Διότι καὶ ἄλλοτε, ὅτε ἠσκήθη τὸ δικαίωμα τοῦτο, ἡ ἀπόλυσις καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου ἐγίνετο κατὰ πρότασιν τῆς Σχολῆς.

§253ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐξ ὑπερβολικῆς εὐλαβείας.

§254Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶναι ἔθιμον σχετικὸν πρὸς τὸ Πανεπιστήμιον.

§255Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως ὁ Ὑπουργὸς δὲν θὰ προβαίνῃ εἰς ἀπόλυσιν ἄνευ γνωμοδοτήσεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.

§256Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν συζητοῦμεν δι’ αὐτό. Ἵνα περιορίσωμεν τὸ θέμα τῆς ἐξετάσεως, ἡ βάσις εἶναι ὅτι προκειμένου περὶ τῶν καθηγητῶν τῶν ἐχόντων ἄνω τῶν δεκαπέντε ἐτῶν ὑπηρεσίαν τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον δὲν θὰ λάβῃ περὶ τούτων πρόνοιαν εἰμὴ μετὰ πρότασιν τῆς δεκαπενταμελοῦς ἐπιτροπῆς τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, προκειμένου δὲ περὶ τῶν λοιπῶν καθηγητῶν θὰ λάβῃ πρόνοιαν ἀπ’ εὐθείας ὁ κ. Ὑπουργός. Ἀλλὰ δύναταί τις νὰ ἐρωτήσῃ· δύνανται νὰ κριθῶσιν οἱ καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου ὡς κρίνονται οἱ τελωνοσταθμάρχαι; Διότι ὁ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου πρόκειται νὰ κριθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς πολυετοῦς ὑπηρεσίας καὶ μόνης. Καὶ μήπως μεταξὺ τῶν ἐχόντων πολυετῆ ὑπηρεσίαν εἶναι οἱ κρείσσονες καὶ μεταξὺ τῶν ἐχόντων ὀλιγωτέραν τῶν δεκαπέντε ἐτῶν εἶναι οἱ χείριστοι; Ἐγὼ φρονῶ ὅτι καθηγηταὶ θεραπεύοντες καὶ διδάσκοντες τὰς ἐπιστήμας δέον νὰ κριθῶσι κατ’ ἰδίαν μέθοδον πάντως ἄσχετον πρὸς τὰ ἔτη τῆς ὑπηρεσίας, δέον νὰ κριθῶσι μὲ μέτρον τοιοῦτον, ὥστε νὰ εἶναι βέβαιοι ὅτι θὰ κριθῶσι κυρίως ἀπὸ ἀπόψεως ἐπιστημονικῆς μορφώσεως, οὐχὶ ἀπὸ ἀπόψεως πολυετοῦς ὑπηρεσίας. Ἐπαναλαμβάνω δὲ νὰ εἴπω ὅτι δεκαπενταετὴς ὑπηρεσία δὲν καθιστᾷ καθηγητὴν ἀνώτερον κατὰ τὴν μόρφωσιν τοῦ ἔχοντος δεκατεσσάρων ἐτῶν καὶ τριακοσίων ἑξήκοντα τριῶν ἡμερῶν ὑπηρεσίαν. Νομίζω ὅμως ὀρθότερον ὅτι πρέπει νὰ θέσωμεν ὡς βάσιν ὅτι τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἢ καὶ ὁ Ὑπουργὸς θ’ ἀποφανθῇ περὶ τῆς ἀπολύσεως τῶν καθηγητῶν πάντων μετὰ γνωμοδότησιν τῆς ἐπιτροπῆς. Τώρα ἔρχομαι εἰς τὸ ἕτερον ζήτημα, ὅτι τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον προκειμένου περὶ τῶν καθηγητῶν τῶν ἀρχαιοτέρων, οἵτινες θ’ ἀποτελέσωσι τὸ γνωμοδοτικὸν συμβούλιον, θ’ ἀποφανθῇ τοῦτο ἀπ’ εὐθείας. Τοῦτο εἶναι μία ἐξαίρεσις, διότι, ἐνῷ οἱ ὀλιγώτερον ἀρχαῖοι θὰ κριθῶσι μετὰ γνωμοδότησιν, οἱ πλειότερον ἀρχαῖοι θὰ κριθῶσιν ἄνευ τοιαύτης. Θεωρῶ ὅτι ὀρθότερον εἶναι ν’ ἀφήσωμεν κατὰ μέρος τὰς ἀρχαιότητας καὶ τὰς νεότητας, νὰ λάβωμεν δὲ ὑπ’ ὄψιν ὅτι πάντες εἶναι ἴσοι ἀπέναντι τῆς ἐπιστήμης ἢ καὶ τῆς ἀμαθείας, ἐὰν τοιαύτη ὑπάρχῃ.

§257ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καὶ τοῦ νόμου.

§258Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Καὶ τοῦ νόμου. Ἀφοῦ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ζητεῖ νὰ λάβῃ τὴν ἄδειαν νὰ κρίνῃ τοὺς ἔχοντας ὑπερδεκαπενταετῆ ὑπηρεσίαν, πλειοδοτῶ ἐγὼ εἰς τὴν ἐμπιστοσύνην τὴν ὁποίαν ζητεῖ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Ἤθελον παρακαλέσει, ὅπως τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον λάβῃ τὴν ἄδειαν νὰ ἐκλέξῃ 15 καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου οἱ ὁποῖοι θὰ καταστῶσι γνωμοδοτικὸν συμβούλιον. Ἂς ἀναλάβῃ τὸ Συμβούλιον γενικωτέραν εὐθύνην, διότι τὸ τοιοῦτο μέτρον δὲν θὰ θέσῃ τοὺς ἔχοντας ὀλιγωτέραν ὑπηρεσίαν ὡς ἕρμαιον τῆς γνώμης τῶν ἀρχαιοτέρων.

§259ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τοῦτο φυσικὰ περιῆλθεν εἰς τὸν νοῦν ἡμῶν, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἀξιοῦμεν ὑπὲρ ἡμῶν αὐτῶν, διότι, ὅση καὶ ἂν εἶναι ἡ παρεχομένη πρὸς ἡμᾶς ἐμπιστοσύνη, ἐφάνη εἰς ἡμᾶς ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι ἀνώτερον τοῦ συνήθως παρεχομένου.

§260Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ δὲν διστάζω νὰ προτείνω τοῦτο, διότι θεωρῶ ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν πρόκειται νὰ δοθῇ δικαίωμα εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον τοῦ Κράτους, ἵνα κρίνῃ τοὺς 15 ἀρχαιοτέρους καθηγητάς, αὐτὸ καὶ μόνον, ἄνευ γνωμοδοτήσεως οἱασδήποτε, εἶναι ὀρθότερον ν’ ἀφήσωμεν τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον νὰ ἐκλέξῃ μεταξὺ τῶν 57 καθηγητῶν τοὺς 15 κατὰ τὴν κρίσιν του καλυτέρους καὶ εἰς τούτους νὰ δώσῃ τὸ δικαίωμα τῆς γνωμοδοτήσεως. Τότε θέλομεν καταστήσει ἰσότητα ἐπιστημονικοῦ ἐλέγχου. Δὲν θέλω νὰ θίξω οὔτε νὰ χαρακτηρίσω οὐδένα, ἀλλ’ ἔχω κατὰ τύχην εἰς χεῖράς μου κατάλογον τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου. Οἱ τρεῖς κατὰ Σχολὰς ἀρχαιότεροι εἶναι οἱ ἑξῆς: τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς Διομήδης Κυριακός, Ῥώσσης καὶ Ζολώτας, τῆς Νομικῆς Δαμασκηνός, Θεοφανόπουλος καὶ Κρασσᾶς, τῆς Ἰατρικῆς Μαγγίνας, Ζωχιὸς καὶ Νικολαΐδης, τῆς Φιλοσοφικῆς Μιστριώτης, Χατζιδάκις καὶ Λάμπρος, τῶν Φυσικομαθηματικῶν Μητσόπουλος, Χατζιδάκις καὶ Στέφανος.

§261Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ μεγαλύτερα ἐχέγγυα.

§262Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Οὐδένα γνωρίζω, ἀλλ’ ἂν ἡ Βουλὴ νομίζῃ ὅτι μεταξὺ τῶν ἀρχαιοτέρων τούτων δὲν εἶναι καί τινες οἱ ὁποῖοι ἔχουσι θεωρηθῆ ὅτι ὑπῆρξαν κατὰ τὰς ψηφοφορίας τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς οἱ οὐκ ὀλίγον αἴτιοι τῶν γενομένων σκανδάλων τὰ ὁποῖα τοσοῦτον ἐδυσφήμησαν τὸ Πανεπιστήμιον, καὶ ἐντὸς δὲ τῆς Βουλῆς καὶ ἔξω προυκάλεσαν τὰς δικαίας κατηγορίας, τότε δύναται νὰ ἔχῃ μεγαλυτέραν ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν γνωμοδότησιν τῶν ἀρχαιοτέρων καθηγητῶν παρὰ εἰς τὴν κρίσιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.

§263Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νέον νομοσχέδιον, καθὼς ἀντελήφθην ἐκ τῆς ἐκθέσεως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐνῷ κατ’ οὐσίαν δὲν παραλλάσσει τοῦ παλαιοῦ, φαίνεται εἰς ἐμὲ τουλάχιστον ὀλίγον τι ἀνειλικρινές. Τὸ πρῶτον νομοσχέδιον ἔλεγεν εἰλικρινῶς εἰς τὴν Βουλὴν «δότε εἰς ἡμᾶς τοὺς ἀποτελοῦντας τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον τὸ δικαίωμα ἐκ τῶν 58 καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, ὅσους ἂν ἡμεῖς κρίνωμεν ἀξίους, νὰ διατηρήσωμεν, ὅσους δὲ ἀναξίους νὰ παύσωμεν.» Εἰλικρινῶς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἐφαίνετο οὕτως ἀναλαμβάνον τὴν εὐθύνην καὶ λέγον πρὸς ἡμᾶς ὅτι ἔχει τὴν ἱκανότητα νὰ κρίνῃ εὐσυνειδήτως περὶ τούτων. Τὸ νέον νομοσχέδιον, ἐνῷ διατηρεῖ εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἀπόλυτον δικαίωμα νὰ κρίνῃ περὶ τῆς ἱκανότητος τῶν καθηγητῶν, προσπαθεῖ νὰ θέσῃ καὶ μικρὸν μπερντέν, τὴν δῆθεν γνωμοδότησιν τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου. Προκειμένου περὶ τῆς γνωμοδοτήσεως ταύτης, ἐὰν δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὴ διὰ τὸν Ὑπουργόν, δὲν καθορίζομεν τίποτε, θὰ φθάσωμεν δὲ εἰς τὸ ἄτοπον ἀλλὰ καὶ ἀστεῖον συμπέρασμα ὥστε καθηγηταὶ οἵτινες ἐκρίθησαν διὰ γνωμοδοτήσεως τῶν συναδέλφων αὐτῶν ὡς ἀνίκανοι καὶ παυτέοι νὰ παυθῶσιν αὐτοὶ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ ὡς ἀνίκανοι, διατηρουμένων ἐν τῇ καθηγεσίᾳ τῶν ὡς ἀνικάνων κριθέντων. Τοῦτο θὰ φέρῃ τοιαύτην περιπλοκὴν καὶ τόσον κωμικὸν ἀποτέλεσμα, ὥστε ὑποθέτω ὅτι ἡ Βουλὴ ἐκ στοιχειώδους εὐλαβείας πρὸς τὴν ἰδίαν σοβαρότητα δὲν θὰ δεχθῇ τοιαύτην πρότασιν. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν πρότασιν τὴν γενομένην ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Βάλτου περὶ ἐκλογῆς ὑπὸ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου 15 καθηγητῶν, κατ’ οἰκείαν κρίσιν, τὴν γνώμην ταύτην ἀνέπτυξα ἐν τῇ ἐπιτροπῇ καὶ προέτεινα νὰ δεχθῶμεν τοιοῦτό τι σύστημα, νὰ ἐπιτρέψωμεν εἰς τὸν Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως μετ’ ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νὰ ἐκλέξῃ τρεῖς καθηγητὰς ἐξ ἑκάστης Σχολῆς, τοὺς ἱκανωτέρους, οἵτινες πάντες ἀπὸ κοινοῦ συνερχόμενοι νὰ προτείνωσι περὶ τῶν ἄλλων καθηγητῶν γνώμην ὑποχρεωτικὴν διὰ τὸν Ὑπουργόν. Ἡ γνώμη αὕτη δὲν ἐγένετο δεκτὴ καὶ ἐθεωρήθη ὅτι δυνάμεθα ν’ ἀποβλέψωμεν καὶ εἰς ἠπιώτερον τρόπον καὶ ἐγένετο ἡ διάκρισις τῶν ἐχόντων δεκαπενταετῆ διδασκαλίαν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ ἢ ὀλιγωτέραν, ὥστε κατὰ τοιοῦτον τρόπον νὰ δυνάμεθα νὰ εὐχαριστήσωμεν ὁπωσδήποτε καὶ τὰς φιλοπόνους καὶ σοφὰς ἐκείνας μελίσσας αἵτινες περιίπτανται περὶ τὴν πανεπιστημιακὴν κυψέλην καὶ περιβομβοῦσι θορυβωδῶς, ἀνυπομονοῦσαι νὰ προσφέρωσι τὸ ἐπιστημονικὸν αὑτῶν μέλι, ἐκ τοῦ ὁποίου τόσον πολὺ βαρύνονται. Εὐτύχημα εἶναι ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου τοῦ κατ’ ἀπόφασιν τῆς μειονοψηφίας εἰσαχθέντος ἐνταῦθα θὰ εὐχαριστηθῶσι καὶ πάντες οἱ δικαίως μὲν φιλοδοξοῦντες νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, ἀλλὰ καὶ μὴ πολὺ εὐλαβούμενοι τοὺς ὑπάρχοντας, ὧν πολλοὶ ὑπῆρξαν οἱ διδάσκαλοι αὐτῶν. Ὁ τρόπος οὗτος τοῦ νομοσχεδίου ἦτο ὁ καταλληλότερος, ὁ φρονιμώτερος, ὅστις θὰ προκαλέσῃ ὅσον οἷόν τε ὀλιγώτερα παράπονα, δηλαδὴ ὁ τῆς ἐκκαθαρίσεως διὰ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας καὶ ἀποχωρήσεως οἰκειοθελοῦς τῶν ἐχόντων συμπεπληρωμένην 20 ἢ 25 ἐτῶν ὑπηρεσίαν, ἐνῷ τὸ ἄλλο νομοσχέδιον θὰ προκαλέσῃ πολλὰ παράπονα, ὡς δὲ συνετάχθη εἶναι ἐντελῶς ἀνεφάρμοστον.

§264ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁπωσδήποτε ἠκούσαμεν τρεῖς γνώμας καὶ νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς αʹ συζήτησιν.

§265Κ. ΑΡΓ. ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Χωρὶς νὰ γνωρίζωμεν τί ψηφίζομεν;

§266ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὑπῆρχεν ὑποβεβλημένον νομοσχέδιον.

§267Κ. ΑΡΓ. ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐντελῶς διάφορον.

§268ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον παρεπέμφθη εἰς ἐπιτροπὴν ἥτις παρεσκεύασε τροπολογίας τυπωθείσας ἤδη.

§269Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δύο.

§270ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἔχομεν τὰς γνώμας τῆς πλειονοψηφίας καὶ μειονοψηφίας, προσήχθη δ’ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου οὕτως ἐξητασμένου καὶ ἐν πλήρει γνώσει τῆς Βουλῆς τροπολογία ἣν ἀνέγνωσα ἤδη καθαρῶς, ὥστε νὰ δύνανται νὰ ἔχωσι γνῶσιν τοῦ θέματος πάντες οἱ θέλοντες, ὡσανεὶ εἶχον ἀνεγνωσμένην ταύτην ἐξ ἐντύπου. Δὲν ζητεῖται τίποτε ἄλλο ἢ νὰ μὴ ἀπολεσθῇ ἡ ἡμέρα. Ἐὰν δὲν ἐπιτραπῇ ἡ συζήτησις σήμερον, δὲν θέλει εἶναι δυνατὸν αὔριον νὰ προβῶμεν εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν. Ἐπειδὴ δὲ ἡ τροπολογία θέτει ἐκ μέσου τὸ ἀρχικὸν νομοσχέδιον, ὡς ὑπῆρχε δικαίωμα, καὶ ἐπειδὴ ἡ ἐργασία ἡ κυβερνητικὴ προηγεῖται, ὅταν δὲν ὑπάρξῃ ἄμεσος ἐκλογὴ ἄλλης γνώμης, προηγεῖται κατὰ κανόνα τῆς τροπολογίας οἱουδήποτε ἔστω καὶ τῆς ἐπιτροπῆς, ζητοῦμεν τὸ κανονικόν, παρακαλοῦντες, εἰ δυνατόν, νὰ ψηφισθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν ἡ ἐργασία ἡ κυβερνητικὴ καὶ αὔριον ἢ μεθαύριον ἔχοντες ὥραν νὰ συζητήσωμεν.

§271Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ἀφοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παρεκάλεσε τὴν Βουλὴν νὰ προβῇ εἰς ψήφισιν τοῦ κυβερνητικοῦ νομοσχεδίου, ἕως ὅτου τυπωθῇ αὔριον καὶ εἰς τὴν βʹ ἀνάγνωσιν γίνεται συζήτησις, παραιτοῦμαι ἤδη τῆς συζητήσεως.

§272ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Συμφωνῶ πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς ὅτι τὸ προβαλλόμενον νῦν νομοσχέδιον εἶναι ἀνειλικρινέστερον ἢ τὸ πρίν, διότι κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο τοὐλάχιστον θὰ προέβαινεν ὑπευθύνως ἡ Κυβέρνησις, ἐνῷ κατὰ τὸ παρὸν πρόκειται νὰ συγκαλύψῃ τὴν εὐθύνην της καὶ νὰ κάμῃ ὅ,τι θὰ ἔκαμνε διὰ τοῦ πρώτου νομοσχεδίου. Ἐνόσῳ ἡ τύχη τῶν καθηγητῶν ἐξήρτηται ἐκ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου παρέχεται τὸ ἐνδόσιμον εἰς πάντα νὰ ὑποπτεύσῃ ὅτι δύναται νὰ ἐπηρεασθῇ ἡ γνώμη τῶν ἐξ ἐκείνων οἵτινες θ’ ἀποφασίσωσι περὶ τῆς τύχης των. Ἀλλὰ τὸ ἴδιον νομίζω ὅτι θὰ συμβῇ καὶ μὲ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ Βάλτου. Βεβαίως, ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς θελήσῃ νὰ προβῇ ὑπὸ ἰδίαν εὐθύνην εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν τοῦ Πανεπιστημίου, θὰ προσφύγῃ εἰς τὴν γνώμην καὶ τὰ φῶτα ὡρισμένων προσώπων ἐκ τοῦ καθηγητικοῦ κύκλου, προκειμένου δὲ περὶ τῆς ἐκκαθαρίσεως τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς πάντως θ’ ἀποταθῇ εἰς δύο ἢ τρεῖς καθηγητὰς τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς, ἀπολαύοντας τῆς ἐμπιστοσύνης αὐτοῦ. Τὸ αὐτὸ θὰ πράξῃ καὶ ὡς πρὸς τὴν Νομικὴν καὶ ὡς πρὸς τὰς ἄλλας Σχολάς. Ἀλλ’ ἐνῷ τότε θὰ προβῇ εἰς τὰς μεταβολὰς αὐτὰς ὑπὸ ἰδίαν του εὐθύνην, ὅταν τὸ συμβούλιον τεθῇ καθ’ ὃν τρόπον ὑπέδειξεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Βάλτου ἐν τῷ νόμῳ, τότε θὰ καλύψῃ διὰ τούτου ἁπλῶς τὴν εὐθύνην του ὁ Ὑπουργός, διότι θὰ ἔχῃ τὴν δικαιολογίαν ὅτι δὲν προέβη εἰς ἀπόλυσιν καθηγητῶν κατ’ ἰδίαν κρίσιν, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει γνωμοδοτήσεως. Κύριοι, ἐγὼ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ συνδυάσωμεν τὸν τρόπον τῆς ἐκκαθαρίσεως μεταξὺ Ὑπουργοῦ καὶ Πανεπιστημίου. Πῶς θὰ γίνῃ τοῦτο; Νὰ ἐπιτρέψωμεν εἰς τὰς Σχολὰς ὅπως αὐταὶ ἐκλέξωσιν ἀνὰ τρεῖς καθηγητάς, αὐτὸ τί θὰ σημάνῃ; Ὅτι διὰ τῆς ἐκλογῆς των αἱ Σχολαὶ ἐκφράζουσι τὴν ἐμπιστοσύνην των πρὸς τοὺς καθηγητὰς αὐτοὺς καὶ οἱ καθηγηταὶ αὐτοὶ δὲν δύνανται νὰ παυθῶσιν.

§273Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ἂν δὲν ὑπάρξῃ συμφωνία;

§274ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κατὰ τὴν πλειονοψηφίαν· ἡ πλειονοψηφία αὐτὴ θ’ ἀποδείξῃ ὅτι οἱ ἐκλεγόμενοι καθηγηταὶ ἵστανται εἰς τὸ ὕψος τῆς περιωπῆς των καὶ δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην ἐκκαθαρίσεως, ἀλλ’ οἱ οὕτω πως ἐκλεγόμενοι θὰ ἔχωσιν ἀνεπηρέαστον τὴν γνώμην.

§275Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Τί ἀνεπηρέαστον γνώμην λέγετε; Οἱ ἡμίσεις τοὺς θέλουσιν, οἱ ἄλλοι δὲν τοὺς θέλουσιν.

§276ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τουλάχιστον ὅσον εἶναι δυνατὸν νὰ σεβασθῶμεν τὰ δικαιώματα τόσον τοῦ Ὑπουργοῦ ὅσον καὶ τῶν Σχολῶν τοῦ Πανεπιστημίου. Ἄλλως, Κύριοι, δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ καταλήξωμεν εἰς ἀδικίας καὶ νὰ παράσχωμεν ἀφορμὰς εἰς παρεξηγήσεις. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ εἰς τὴν ἐνέργειαν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐγὼ τέλος πάντων νομίζω ὅτι προτιμότερον εἶναι ν’ ἀφεθῇ ἐλεύθερον τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν ὑπὸ ἰδίαν αὐτοῦ εὐθύνην παρὰ νὰ τὸ περιβάλωμεν δι’ ἑνὸς τοιούτου συμβουλίου, τὸ ὁποῖον θὰ δύναται αὐτὸ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον νὰ τὸ ἐπηρεάσῃ καὶ τὸ ὁποῖον οὐδένα ἄλλον σκοπὸν θὰ ἔχῃ ἢ πῶς νὰ συγκαλύψῃ τὴν εὐθύνην τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Προκειμένου δὲ περὶ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας ἡμεῖς ὁμολογοῦμεν ὅτι διεφωνήσαμεν πρὸς τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Ἀττικῆς νὰ καθορίσωμεν τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας εἰς τὰ 65 ἔτη, διότι θὰ ἔχωμεν πολλὰς ἀπολύσεις καθηγητῶν οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ εἶναι ἀκόμη χρήσιμοι, καὶ ἡ ἐκκαθάρισις, ἥτις θὰ ἐπέλθῃ οὕτω πως, δὲν θὰ ἐπέλθῃ πρὸς ὄφελος τοῦ Πανεπιστημίου, ἀλλὰ πρὸς ζημίαν τοῦ δημοσίου ταμείου. Διὰ τοῦτο ἡμεῖς ἠσπάσθημεν τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας τὸ ὁποῖον ἀνέγραψεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ αὐτοῦ, δηλαδὴ τὸ 70ὸν ἔτος τῆς ἡλικίας. Ἀλλ’ ἡμεῖς προέβημεν καὶ ἔτι περαιτέρω, ἐπιτρέποντες εἰς τοὺς ἔχοντας συμπεπληρωμένην ὑπερτριακονταετῆ ὑπηρεσίαν, ἂν θέλωσι, νὰ γίνωσιν ἐπίτιμοι καθηγηταὶ καὶ νὰ διδάσκωσιν, ἄλλως ν’ ἀποσυρθῶσιν. Κύριοι, τὸ ζήτημα δὲν εἶναι τόσον εὔκολον καὶ ἁπλοῦν. Ὁπωσδήποτε θὰ προκαλέσῃ αὐτὸ ἀντιρρήσεις αἱ ὁποῖαι θὰ ἔχωσι σπουδαιότατα ἐπιχειρήματα ὑπὲρ αὐτῶν. Ἡ ἐκκαθάρισις τοῦ Πανεπιστημίου ἡ ἀληθὴς καὶ ἐπωφελὴς δι’ αὐτὸ δύναται νὰ ἐπέλθῃ διὰ μιᾶς καὶ μόνης ὁδοῦ, διὰ νέου ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου. Οἱοσδήποτε ἄλλος τρόπος ἐκκαθαρίσεως θὰ γεννήσῃ ἀδικήματα, καὶ ἀδικήματα ὄχι μόνον εἰς τὰ πρόσωπα ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὴν τὴν ἐπιστήμην. Διὰ τοῦτο θὰ συστήσω εἰς τὴν Βουλὴν πολλὴν προσοχήν, ἰδίως δ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας, τὸ ὁποῖον εἰς πολὺ εὐάριθμα Πανεπιστήμια ἔχει γίνει ἀποδεκτόν. Ἐγὼ ὁμολογῶ ὅτι ἠκροάσθην ἐν Γερμανίᾳ τοῦ καθηγητοῦ Βέχτερ, ἔχοντος ἡλικίαν 90 ἐτῶν, τοῦ καθηγητοῦ Ῥόσχερ εἰς ἡλικίαν 82 ἐτῶν καὶ τοῦ καθηγητοῦ Βλούντσχλη εἰς ἡλικίαν 80 ἐτῶν. Καὶ σᾶς ἀνέφερα, Κύριοι, τρία ὀνόματα ἐπιστημόνων οἱ ὁποῖοι ἐθεωροῦντο κορυφαὶ τῆς ἐπιστήμης. Ὅπου ἔχει εἰσαχθῇ τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας ἔγινεν αὐτὸ μᾶλλον ζημίας πρόξενον. Ἐν Γαλλίᾳ τοὐλάχιστον ὅπου ἔχει καθιερωθῆ αὐτὸ ἔχει συμβῆ ὥστε καθηγητὴς κλινικὸς ἀναγκασθεὶς νὰ λάβῃ τὴν σύνταξίν του συνέστησεν ἰδίαν κλινικὴν εἰς τὴν ὁποίαν προσφεύγουσιν οἱ φοιτηταὶ καὶ ἐκλιπαροῦσιν αὐτὸν ἵνα τοὺς διδάσκῃ. Ἀλλ’ εἰς τὰς χώρας ἐκείνας ἀπαντᾷ πληθώρα ἐπιστημόνων. Παρ’ ἡμῖν ὅμως, ὅπου ὑπάρχει τοιαύτη λειψανδρία, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον ἐλαφρᾷ τῇ καρδίᾳ νὰ προβαίνωμεν εἰς τοιαύτην ἐκκαθάρισιν. Τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας, ἂν πρόκειται νὰ τεθῇ, δὲν πρέπει νὰ τεθῇ ὡς πρὸς τὰ ἄνω, ἀλλ’ ὡς πρὸς τὰ κάτω, διότι δὲν εἶναι πρέπον νὰ εἰσέρχωνται ἐντελῶς νέοι εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Ἐγὼ λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν μου τὴν Γερμανίαν ἔνθα ὑπάρχει τὸ πρότυπον τῶν Πανεπιστημίων, καὶ τὴν Γερμανίαν πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει ἡμῶν, προκειμένου νὰ προβῶμεν εἰς οἱανδήποτε ἀναδιοργάνωσιν τοῦ Πανεπιστημίου.

§277ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ψηφίζεται εἶτα τὸ ἄρθρον μόνον τοῦ νομοσχεδίου).

§278ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ συζητηθῇ τὸ προηγούμενον, τὸ ὁποῖον ὑπερεπηδήσαμεν, διὰ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν σειράν.

§279ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου».

§280Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἦλθεν ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς;

§281ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι.

§282Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Τότε αὐτὸ θ’ ἀναβληθῇ.

§283Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Πρὸ πάσης ἀναβολῆς ἤθελον νὰ διατυπώσω τὸ ἑξῆς. Δὲν γνωρίζω ἂν θὰ κατασταθῇ δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Πανιπιστημίου πλήρης, διότι μακρὸν εἶναι τὸ ἔργον καὶ φοβοῦμαι ὅτι καὶ ἡ ἐπιτροπὴ θ’ ἀπασχοληθῇ πολύ, ἀλλὰ νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Βουλὴ τὸ ἑξῆς ζήτημα καὶ μόνον. Θὰ προβῇ ἡ Κυβέρνησις εἰς ἐκκαθάρισιν τοῦ Πανεπιστημίου καθ’ ἣν περίπτωσιν ψηφισθῇ, ὡς θὰ ψηφισθῇ, ὑπὸ οἱονδήποτε τύπον τὸ νομοσχέδιον τὸ ἤδη ψηφισθὲν εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν. Μετὰ τὴν ἐκκαθάρισιν φυσικὰ θὰ κενωθῶσιν ἕδραι. Πῶς θὰ πληρωθῶσιν αἱ ἕδραι αὗται; Ἐπὶ τῇ βάσει τίνος καθεστῶτος; Διότι ὡς ἔχουσι σήμερον τὰ τοῦ Πανεπιστημίου αἱ ἕδραι εἰσὶν ἀόριστοι· λοιπὸν θὰ εἶναι ὀρθὸν τοὐλάχιστον ἵνα, ἄν κριθῇ ὅτι δὲν δυνάμεθα σήμερον οὔτε θὰ δυνηθῶμεν αὔριον ἴσως νὰ ψηφίσωμεν ὁλόκληρον τὸν ὀργανισμόν, εἰσαχθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ἀπόσπασμα ἀφορῶν μόνον εἰς τὰς τακτικὰς ἕδρας, διὰ νὰ ὑπάρχῃ ἓν καθεστὼς τοῦ Πανεπιστημίου μόνιμον. Διότι τοιουτοτρόπως θὰ εἶναι δυνατὸν ἵνα ἡ Κυβέρνησις προβῇ εἰς πλήρωσιν τῶν ἑδρῶν ἐκείνων αἵτινες εἶναι ἀπαραίτητοι, ἀφοῦ ὡς ἔχουσι σήμερον τὰ τοῦ Πανεπιστημίου ὑπάρχουσι καὶ λειτουργοῦσιν ἕδραι οὐδεμίαν ἔχουσαι σημασίαν, ἐλλείπει δὲ ἡ διδασκαλία ἀπὸ τῶν σπουδαιοτέρων ἑδρῶν. Τοῦτο ἄλλως τε εἶναι καὶ εὐκολώτερον, διότι ἐπὶ τέλους εἰς πάντας ἡμᾶς ἐνταῦθα εἶναι μεμορφωμένη ἡ γνώμη περὶ τῶν ἑδρῶν αἵτινες εἰς ἕκαστον κλάδον ἐπιστημονικὸν εἶναι ἀπαραίτητοι· δὲν πρόκειται νὰ διαρρυθμίσωμεν ἐκτάκτους καθηγεσίας ἢ ὑφηγεσίας, ἀλλὰ νὰ καθορίσωμεν ἐκείνας τὰς ἕδρας ὧν ἄνευ δὲν εἶναι δυνατὴ ἡ κατάλληλος λειτουργία τοῦ Πανεπιστημίου· ἐπὶ τῇ βάσει τοιούτου καθεστῶτος θὰ δυνηθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ πληρώσῃ τὰ κενά. Τοῦτο δὲν εἶναι δύσκολον νὰ γίνῃ καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ συναινέσῃ εἰς τοῦτο.

§284ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅπως μὴ ἐξέλθωμεν τῶν θεμάτων τῶν συναφῶν καὶ ἐπειδὴ ὅπως ἐπὶ τῶν ἄλλων Ὑπουργείων καὶ κατὰ μείζονα ἴσως λόγον εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξετασθῶσι καὶ τὰ τῆς ὀργανώσεως τῆς ἐκπαιδεύσεως θὰ παρακαλέσω, ἂν εὐαρεστηθῇ ἡ Βουλή, ν’ ἀναγνωσθῇ νομοσχέδιον προβιβαζόμενον ἀπὸ τῆς 57ης θέσεως ἐν ᾗ εὑρίσκεται. Οὕτως, εἰ δυνατόν, θὰ καταστήσωμεν αὐτὸ εἰς θέσιν ὥστε νὰ ψηφισθῇ. Εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ἔχωμεν ἐπὶ τέλους ὀργανισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως καὶ ἴσως δυνηθῶμεν ν’ ἀποκτήσωμεν αὐτόν, ἂν θελήσωμεν ν’ ἀσχοληθῶμεν σήμερον καὶ αὔριον ἐπ’ αὐτοῦ. Εἴμεθα δὲ πρόθυμοι πᾶσαν τροπολογίαν ν’ ἀποδεχθῶμεν, ἂν αὕτη δὲν ἀντίκειται ὅλως πρὸς τὰς θεμελιώδεις ἡμῶν γνώμας.

§285ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν προτάσσετε τὰ δύο νομοσχέδια περὶ Διδασκαλείων, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσι συζήτησιν;

§286ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἂς γίνῃ πρῶτον τὸ περὶ ὀργανισμοῦ καὶ ἔπειτα ἐρχόμεθα εἰς αὐτά. Τὸ Ὑπουργεῖον εἶναι ἡ κορυφή, τὸ δὲ Ὑπουργεῖον εἶναι ἀνοργάνωτον καὶ ἐν παραλυσίᾳ.

§287Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ἀνοργάνωτον καὶ ἔχει ἀνάγκην καὶ ἐκκαθαρίσεως καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ καὶ ἐγὼ νὰ ψηφισθῇ.

§288Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ εἰς ἣν παρεπέμφθη τὸ νομοσχέδιον συνηγορεῖ ὑπὲρ τῆς ψηφίσεώς του.

§289Μ. ΑΝΝΙΝΟΣ ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Δὲν ἐπελήφθη κἂν τῆς μελέτης.

§290Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐγενόμην καὶ εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς ἥτις συνέστησε μεταξὺ τῶν ἄλλων καὶ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Ὑπέβαλον δὲ καὶ τὴν ἔκθεσίν μου μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ κατὰ τὴν γʹ ἀνάγνωσιν θὰ ὑποβάλῃ τὰς τροποποιήσεις της.

§291ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἐξωφρενικόν· ἡ ἐπιτροπὴ εἶχε καθῆκον νὰ διατυπώσῃ τὰς γνώμας της ἐν τῇ ἐκθέσει.

§292Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Κύριοι, οὔτε ἦτο δυνατὸν ἡ ἐπιτροπὴ ἔχουσα ἐντολὴν ἐντὸς ὡρισμένων ἡμερῶν νὰ φέρῃ τὸ πόρισμα αὐτῆς, διότι αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς ἐπρόκειτο νὰ λήξωσι μετ’ ὀλίγας ἡμέρας, δὲν ἦτο δὲ δυνατὸν νὰ ἐπιληφθῇ πάντων τῶν νομοσχεδίων μεθ’ ὅλης τῆς ἐπιθυμητῆς ἐπιμελείας, ἣν πάντες ζητοῦμεν. Ἐντούτοις κατ’ ἀρχὴν τὰ νομοσχέδια τὰ ἀφορῶντα εἰς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Ὑπουργείου καὶ τὰ περὶ Διδασκαλείων συνιστῶνται εἰς τὴν ψήφισιν τῆς Βουλῆς, μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν ἐκ μέρους τῆς ἐπιτροπῆς μόνον ὡς πρὸς τὰ προσόντα τὰ κανονίζοντα τὰς σχετικὰς θέσεις τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως νὰ φέρῃ τροποποιήσεις. Ταύτας ἐπιφυλάσσομαι νὰ φέρω κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην ἢ κατὰ τὴν γʹ συζήτησιν, διότι κατ’ ἀρχὴν ἡ ἐπιτροπὴ ἔκρινεν ἐπιβεβλημένον ὅτι ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ὁ ὁποῖος ἰσχύει ἀπὸ τοῦ 1836 ἔπρεπε νὰ μεταβληθῇ, διότι δὲν εἶναι πλέον δυνατὸν εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις νὰ λειτουργῇ τὸ Ὑπουργεῖον ὑπὸ τοιοῦτο καθεστώς. Εἶναι ἐπιβεβλημένον τὰ προσόντα πάντων τῶν ὑπαλλήλων καὶ ἰδίως τῶν ἀνωτάτων νὰ μεταρρυθμισθῶσιν, ὅπως τὸ Ὑπουργεῖον λειτουργήσῃ σκοπιμώτερον καὶ πρὸς βελτίωσιν τῶν ἐκπαιδευτικῶν πραγμάτων. Ταῦτα εἶπεν ἡ ἐπιτροπὴ καὶ ταῦτα διὰ τῆς ἐκθέσεως τῆς χθὲς ὑποβληθείσης συνιστᾷ εἰς τὴν Βουλήν.

§293Κ. ΑΡΓΑΣΑΡΗΣ ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἶναι βέβαιον ὅτι ἀπὸ τῆς χθὲς πολὺς γίνεται λόγος περὶ τῆς ἐπιτροπῆς εἰς τὴν ὁποίαν παρεπέμφθησαν τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια καὶ σχεδὸν πάντες οἱ ἀποτελοῦντες αὐτὴν παρίστανται εἷς ἕκαστος ἀπὸ τοῦ βήματος ὡς ἐκπροσωποῦντες τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς χωρὶς ἡ δυστυχὴς αὐτὴ ἐπιτροπὴ νὰ ἔχῃ ἐκφράσει γνώμην ἐπὶ τῶν θεμάτων περὶ ὧν ὁμιλοῦσιν. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν παρεπέμφθησαν τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια, μετὰ τοῦτο ὅμως ἐδόθη ἐντολὴ εἰς αὐτὴν ὅπως ἐντὸς τακτῆς προθεσμίας ἀποφανθῇ κατὰ προτίμησιν περὶ δύο μόνον νομοσχεδίων, περὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκκαθαρίσεως τοῦ Πανεπιστημίου καὶ περὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκκαθαρίσεως τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως. Ἡ ἀκριβὴς ἀλήθεια εἶναι ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν συνεζήτησε παρὰ περὶ τῶν δύο αὐτῶν θεμάτων, περὶ οὐδενὸς ἄλλου θέματος συνεζήτησεν, ἐπὶ οὐδενὸς ἄλλου θέματος ἐκλήθη νὰ συζητήσῃ. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κορινθίας κ. Πετρίδης—λέγων δὲ ταῦτα δὲν διατυπώνω διαφωνίαν ὡς πρὸς τὴν οὐσίαν περὶ ὅσων ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς κατὰ τὴν τελευταίαν στιγμὴν καθ’ ἣν συνεδρίαζεν ἡ ἐπιτροπὴ —ὑπέβαλεν αὐτεπαγγέλτως σχέδιόν του ἐκθέσεως ἀφορῶν εἰς τὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ ἐκφράζον εὐχὰς περὶ ψηφίσεως ὡρισμένων νομοσχεδίων, ἀλλ’ ἡ ἔκθεσις αὕτη οὔτε εἰς συζήτησιν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ἦλθεν οὔτε ἐν τῷ ἐπικρατοῦντι θορύβῳ κατωρθώθη ν’ ἀκουσθῇ. Ἑπομένως ἕκαστος τῶν κυρίων Βουλευτῶν οἵτινες μετέσχον τῆς ἐπιτροπῆς ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀνέλθῃ τὸ βῆμα καὶ ὑποστηρίξῃ τὰς γνώμας αὐτοῦ, ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν ἕκαστος τῶν κυρίων Βουλευτῶν τῶν μετασχόντων τῆς ἐπιτροπῆς νὰ παρίσταται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὡς ἐκπροσωπῶν τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς ὁλοκλήρου.

§294ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκ τῶν λεχθέντων ἀντελήφθην τοῦτο, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἰσαγαγοῦσα τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια ἐνταῦθα, ἅτινα προσέκοψαν εἰς ἀντιρρήσεις, ἠναγκάσθη νὰ ὑποταχθῇ εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἥτις ἦτο ἡ παραπομπὴ τῶν νομοσχεδίων εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν ἢ νὰ ὑποχωρήσῃ εἰς τοσοῦτον εὔλογον αἴτησιν, ὑποχωρήσασα δὲ εἰς τόσον εὔλογον καὶ σύμφωνον πρὸς τὸν Κανονισμὸν αἴτησιν ὑπελόγισεν ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ὁρισθεῖσα ἤθελεν ἐργασθῆ ὅπως προσκομίσῃ ἐνταῦθα τοὺς καρποὺς τῆς ἐργασίας τοὺς μέλλοντας νὰ διευκολύνωσι τὸ ἔργον ἡμῶν διὰ τροπολογιῶν ἢ βελτιώσεων εἴτε δι’ ἐγκρίσεως τοῦ νομοσχεδίου. Ἀνέμενεν ἡ Κυβέρνησις, ἥτις ἀσχολεῖται εἰς ἑνὸς ἑκάστου Ὑπουργείου τὴν βελτίωσιν τῆς καταστάσεως καὶ ἥτις ἰδίᾳ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως εἶναι πεπεισμένη ὅπως εἶσθε καὶ ὑμεῖς πάντες πεπεισμένοι ὅτι ὑπῆρχεν ἀπόλυτος ἀνάγκη ἀνοργανώσεως, ἀνέμενεν ἡ Κυβέρνησις ὅτι ἤθελεν ἔχει τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς. Καὶ ἀνακαλύπτομεν κατὰ ταύτην τὴν ἑσπέραν ὅτι ὅσα μέλη ἀποτελοῦσι τὴν ἐπιτροπὴν τόσαι γνῶμαι ὑπάρχουσιν ἐσκορπισμέναι ἐνταῦθα (διαμαρτυρίαι). Παρακαλῶ τοῦτο κατὰ τὴν βεβαίωσιν τοῦ ἐντίμου ἐκ Ζακύνθου κυρίου Βουλευτοῦ.

§295Κ. ΑΡΓ. ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν εἶπον ὅτι ὑπάρχουσι πολλαὶ γνῶμαι εἶπον ὅτι δὲν συνεζήτησεν ἡ ἐπιτροπή.

§296ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Λέγων ὅσα εἶπον ἐνόουν τοῦτο, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν εἰργάσθη, ὅτι πιθανῶς τινὲς τῶν τῆς ἐπιτροπῆς ν’ ἀντήλλαξαν γνώμας καὶ νὰ ἦλθον εἰς συμφωνίαν, ἀλλ’ ὅτι οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ προέβη εἰς οἱανδήποτε λύσιν τῶν ζητημάτων. Λοιπὸν εὑρίσκεται ἡ Κυβέρνησις ἀπέναντι ἀποτυχίας τῆς ἐργασίας τῆς ἐπιτροπῆς. Οὐδὲν ἔχει ἐνταῦθα ἀπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, ἔχει μόνον τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς.

§297Κ. ΑΡΓ. ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀλλὰ καὶ δὲν ἦτό ποτε δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ ὅτι ἡ ἐπιτροπή, οἱαδήποτε ἐπιτροπή, εἰς διάστημα τριῶν ἢ τεσσάρων ἡμερῶν ἤθελε κατορθώσει νὰ ἐργασθῇ ἐπὶ πάντων τῶν νομοσχεδίων τούτων.

§298Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔλαβε δ’ ὡρισμένην καὶ εἰδικὴν ἐντολὴν ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ἐργασθῇ ἐπὶ τῶν δύο νομοσχεδίων καὶ εἰργάσθη ἐπὶ τῶν δύο.

§299ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πάντα ταῦτα ἐνθυμοῦμαι. Τὴν πρώτην ἡμέραν παρεπέμφθησαν πάντα τὰ νομοσχέδια εἰς τὴν ἐπιτροπήν· τὴν δευτέραν ἡμέραν ἐπὶ συντόμων νομοσχεδίων ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ καὶ παρέπεμψε τὰ δυὸ νομοσχέδια ζητήσασα τὴν ἐντὸς δύο ἡμερῶν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς ἐπ’ αὐτῶν. Τοῦτο δὲν ἀπήλλασε τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ ἑτέρου ἔργου καὶ ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης παρῆλθε σχεδὸν ἑβδομάς. Βεβαίως δὲν εἴχομεν τὴν ἀξίωσιν τὸ ὅλον σύστημα νὰ ἐξετασθῇ, ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν ὑπερέβαινε τὰς δυνάμεις τῆς ἐπιτροπῆς ἐντὸς μιᾶς ἑβδομάδος νὰ ἐργασθῇ καὶ φέρῃ ἔκθεσιν ἐπ’ αὐτῆς.

§300Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν Κυριακὴν καὶ τὴν Δευτέραν εἰργάσθη ἐπὶ τῶν δύο νομοσχεδίων.

§301ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡμεῖς ἐνομίζομεν ὅτι θὰ εἴχομεν τὸ συμπέρασμα τῆς ἐπιτροπῆς. Μὴ ἔχοντες τὸ συμπέρασμα τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἐφ’ οὗ καὶ μόνον ἔρχομαι νὰ λάβω τὸν λόγον, ἔρχομαι καὶ λέγω τοῦτο. Ἔχομεν ἀνάγκην ἀνοργανώσεως τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἀπόλυτον ἀνάγκην ἀνοργανώσεως τοῦ χειρίστου ὑπὸ ἔποψιν ὀργανώσεως Ὑπουργείου τῆς Ἑλλάδος, καὶ καθ’ ἣν ὥραν ἐπιμελούμεθα νὰ βελτιώσωμεν τὰ τῆς καταστάσεως, ὅπως βαδίσωμεν ἔπειτα ἐπὶ ἐδάφους ἀσφαλεστέρου, ἐρχόμεθα καὶ παρακαλοῦμεν ὑμᾶς νὰ δώσητε εἰς ἡμᾶς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο βελτιωμένον, συζητοῦντες αὐτό. Ἡ αἴτησις δὲν μοὶ φαίνεται ὑπερβολική, διότι καὶ δὲν ἐξέρχεται τῆς γραμμῆς τῆς κεχαραγμένης ἡμῖν ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἀνήλθομεν εἰς τὴν ἐξουσίαν. Ζητοῦμεν νὰ ἔχωμεν ὀργανισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας· τὸ πρᾶγμα δὲν μοὶ φαίνεται τόσον ἀδύνατον, ὅτε ἔχομεν ἤδη ἐψηφισμένον τοῦτον εἰς αʹ ἀνάγνωσιν καὶ σήμερον ἔρχεται εἰς βʹ ἀνάγνωσιν. Παρακαλοῦμεν τὴν Βουλὴν νὰ προβῇ εἰς τὴν βʹ ἀνάγνωσιν συζητοῦσα, ὑποβάλλουσα τροπολογίας, ἐπικρίνουσα τὸ νομοσχέδιον, ἀποκρούουσα αὐτό, ἀλλὰ ἔχομεν ἀνάγκην ν’ ἀκούσωμεν τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ σχεδίου τούτου, σχεδίου χρησίμου εἰς τὸ ἔργον δι’ ὃ ἐκλήθημεν εἰς τὴν ἐξουσίαν. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἔχῃ τὴν ἐπιθυμίαν νὰ δείξῃ καὶ ἐν τούτῳ τὴν εὐμένειαν αὐτῆς πρὸς ἡμᾶς, θέλομεν θεωρηθῆ εὐτυχεῖς. Νομίζομεν δ’ ὅτι ἐν τούτῳ οὐδὲν ὑπερβολικὸν ζητοῦμεν.

§302ΑΛ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι καὶ ἐγὼ μέλος τῆς ἐπιτροπῆς εἰς ἣν παρεπέμφθησαν τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια καὶ αἰσθάνομαι ἐμαυτὸν ὑποχρεωμένον νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Ἐξ ἓν ὅλῳ νομοσχέδια μεγίστης σπουδαιότητος ἀφορῶντα εἰς τὴν ἀναμόρφωσιν καὶ ἀνοργάνωσιν τῶν τριῶν κλάδων τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ ἕτερον ἀφορῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας παρεπέμφθησαν εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως οὐχὶ ἐπιεικῶς ἀλλὰ μετὰ πολλῆς αὐστηρότητος κακίσας τὴν ἐπιτροπὴν ἀπέδωκεν εἰς αὐτὴν ἀμέλειαν καὶ ῥαθυμίαν. Ἡ ἐπιτροπὴ εἰργάσθη τὴν ἡμέραν τοῦ Σαββάτου καὶ τὴν ἡμέραν τῆς Κυριακῆς ἐπὶ δύο νομοσχεδίων σπουδαίων, κατὰ δὲ τὰς ὑπολοίπους ἡμέρας μὴ λησμονῶμεν ὅτι αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς πρωΐας καὶ ἑσπέρας ἦσαν σπουδαῖαι καὶ ἀπησχόλησαν τὴν Βουλὴν εἰς ζητήματα εἰς τὰ ὁποῖα ἐκρίνετο ἀναγκαία ἡ παρουσία ἡμῶν. Ἐὰν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς νομίζῃ ὅτι δύναται νὰ ἀκυρώσῃ τὴν προτέραν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, δύναται νὰ τὸ πράξῃ, δὲν νομίζω ὅμως ὅτι δύναται ν’ ἀποδώσῃ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ῥαθυμίαν καὶ ἀμέλειαν.

§303ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶμαι ἠναγκασμένος, ὡς πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς, νὰ δικαιολογήσω αὐτὴν διὰ τὴν δῆθεν βραδύτητα ἢ ὀλιγωρίαν περὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντος αὐτῆς. Τὴν Κυριακὴν τὸ πρῶτον συνῆλθεν ἡ ἐπιτροπή, ἐπὶ ὥρας δὲ ὁλοκλήρους συνεζήτησε τὸ νομοσχέδιον τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν τοῦ Πανεπιστημίου. Τὴν Δευτέραν, μολονότι εἴχομεν διπλῆν συνεδρίασιν, καὶ πάλιν εἰργάσθη αὕτη συζητοῦσα καὶ τὰ δύο νομοσχέδια. Ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ ἐγεννήθησαν ἀμφιβολίαι ἂν θὰ κατωρθοῦτο νὰ συζητηθῶσι καὶ ἐπιψηφισθῶσιν αὐτὰ ἐν τῇ ὁλομελείᾳ τῆς Βουλῆς. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς ὅτι σήμερον δὲν ἔγινε συζήτησις ἐπὶ τῶν δύο νομοσχεδίων, πολὺ φοβοῦμαι ὅμως ὅτι αὔριον θὰ γίνῃ συζήτησις μακρά. Ἂν προκειμένου περὶ αὐτῶν τῶν νομοσχεδίων θὰ προκληθῇ τοιαύτη συζήτησις, ἕκαστος ἐξ ὑμῶν δύναται νὰ φαντασθῇ τί θὰ γίνῃ, ἐὰν πρόκειται νὰ συζητηθῇ ἓν νομοσχέδιον ὀργανικόν, ὁποῖον τὸ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλὰ καθ’ ὃν χρόνον ὕψιστα συμφέροντα ἐπιβάλλουσιν εἰς ἡμᾶς νὰ τερματίσωμεν ὡς τάχιστα τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, καθ’ ὃν χρόνον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν ὅτι μέχρι τοῦ Σαββάτου πρέπει νὰ λήξωσιν αὗται ἐξάπαντος βεβαίως θὰ ἦτο ματαιοπονία ν’ ἀσχοληθῶμεν εἰς ἐπεξεργασίαν νομοσχεδίων διὰ τὰ ὁποῖα ὄχι ἡμέραι ἀλλ’ ἑβδομάδες ὅλαι θ’ ἀπῃτοῦντο πρὸς συζήτησίν των. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπεχείρησε νὰ ἐργασθῇ καὶ ἐπ’ αὐτοῦ, ἀλλ’ ὅτε εἶδεν ὅτι ἡ ἐργασία αὐτῆς ἦτο ἄνευ ὠφελείας ἐνόμισεν ὅτι ἠδύνατο νὰ παραιτηθῇ τῆς τοιαύτης ἐργασίας.

§304ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὅτε, κύριοι συνάδελφοι, ἐπὶ τῇ προτάσει τῆς παραπομπῆς τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων εἰς ἐπιτροπὴν ἐξέφρασα τὴν ἰδέαν ὅτι ἡ παραπομπὴ αὐτὴ ἰσοδυναμεῖ πρὸς ἀπόρριψιν, μοὶ ἐγένετο ἡ παρατήρησις ὅτι ἡ οἱονεὶ μομφή, διότι οὐδέποτε ἐσκέφθην νὰ μεμφθῶ τινα, ἦτο ἄδικος καὶ μὴ πρέπουσα, διότι αἱ ἐπιτροπαὶ ἀπέδειξαν εἰς τὴν προηγουμένην περίοδον τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας, τὴν περίοδον τὴν διεξαχθεῖσαν ὑπὸ τῆς πρώην Κυβερνήσεως, ὅτι ἠδύναντο τάχιστα νὰ διεξαγάγωσιν ἔργα δυσχερέστατα, ὑπεδεικνύετο δὲ τότε ὅτι καὶ τάχιστα θὰ ἐμελετῶντο ταῦτα καὶ ἑπομένως διὰ τοῦτο ἐθεωρήθη καὶ ἄδικος ἡ παρατήρησίς μου, ὅτι ἡ παραπομπὴ ἰσοδυναμεῖ πρὸς ἀπόρριψιν, ἡ δὲ δήλωσις αὐτή, ὅτι δὲν ἰσοδυνάμει πρὸς ἀπόρριψιν καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἦτο ἱκανὴ νὰ ἐργασθῇ, ἐνεδείκνυεν ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἐντὸς τοῦ χρονικοῦ διαστήματος τοῦ ἀπομένοντος ἠδύνατο νὰ ὑποβάλῃ τὰ πορίσματα αὐτῆς. Δὲν θέλω νὰ ἐπιμείνω περισσότερον, Κύριοι, δὲν εἶμαι δὲ καὶ ὁ ἁρμόδιος νὰ ἐπιμείνω, θὰ ἦτο ὅμως παράδοξον, ἂν ἡ Βουλὴ αὕτη κατὰ τὸ στάδιον τοῦτο τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς ἐνόμιζεν ὅτι πᾶσαι αἱ ἄλλαι ὑπηρεσίαι ἔχουσιν ἀνάγκην ἐκκαθαρίσεως, μίαν δὲ εὕρισκεν ὑπηρεσίαν ἐν τῷ Κράτει μὴ ἔχουσαν ἀνάγκην ἐκκαθαρίσεως, ὡσεὶ ἵστατο αὕτη ἐκτὸς τοῦ περιβάλλοντος καὶ ἀπετέλει μαργαρίτην τὸν ὁποῖον οὐδεὶς πρέπει νὰ θίξῃ.

§305Π. ΣΑΚΚΗΣ. Εἶναι ἡ ἀκαθαρτοτέρα ὑπηρεσία.

§306ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πανταχοῦ ἐθεωρήθη ἀναγκαία ἡ ἐκκαθάρισις, ἐνταῦθα δὲν θεωρεῖται παρ’ οὐδενὸς καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἂς ἐπιτραπῇ εἰς ἐμὲ γνωρίζοντα μόνον τὰ τοῦ Ὑπουργείου τούτου, ἀγνοοῦντα δὲ τὰ κατὰ τὰ ἄλλα Ὑπουργεῖα, νὰ φαντασθῶ ποία θὰ εἶναι ἡ κατάστασις εἰς τὰ ἄλλα Ὑπουργεῖα, ἂν θεωρεῖται ὅτι ἡ τελειότης πλήρης εὑρίσκεται ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Παιδείας. Ἔχω ἓν καθῆκον, Κύριοι, κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτήν, μίαν ὑποχρέωσιν μεγίστην, εἰς τὴν ἐμπιστευθεῖσαν εἰς ἐμὲ τὸ Ὑπουργεῖον τοῦτο Βουλὴν νὰ εἴπω τὴν ἀλήθειαν πλήρη. Εἶναι ἀδύνατος ἡ λειτουργία τῶν συνήθων ὑπηρεσιῶν μὲ τὴν ὑπάρχουσαν ὑπηρεσίαν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τούτῳ. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὁ Ὑπουργὸς ὁ διευθύνων δὲν γνωρίζει τίνα ἐκ τῶν τμηματαρχῶν νὰ διορίσῃ εἰς τὴν ἀνωτάτην ἐκπαίδευσιν καὶ θ’ ἀναγκασθῇ ἴσως πιεζόμενος ὑπὸ τοῦ νόμου μὴ ἐπιτρέποντος νὰ παραμένῃ ὁ ὑπάρχων ν’ ἀναθέσῃ τὴν διεύθυνσιν τοῦ τμήματος εἰς τμηματάρχην ὅστις, δὲν θέλω νὰ κάμω χαρακτηρισμόν, δὲν εἶναι ἁρμόδιος. Δὲν ὑπάρχει λογιστικὴ ὑπηρεσία ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τούτῳ καὶ τὸ σπουδαιότερον μέρος τῆς ὑπηρεσίας αὐτοῦ ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς λογιστικῆς ὑπηρεσίας. Ἡ βάσις τῆς ἐκπαιδεύσεως εἶναι, καὶ δὲν δύναται παρὰ αὕτη νὰ εἶναι, ἡ μελέτη τῶν ὑποτροφιῶν τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων τοὺς ὁποίους διὰ τῶν ἱερῶν χρημάτων τὰ ὁποῖα διάφοροι διαθέται ἀφῆκαν θὰ μορφώσωμεν πρὸς τὸν ἀληθῆ σκοπὸν εἰς ὃν ἀπέβλεψαν, ἵνα ἔλθωσι καὶ μορφώσωσι τοὺς κλάδους τῆς ἐκπαιδεύσεως ἡμῶν, καὶ ἐν τούτοις τοῦτο καθίσταται δυσχερές. Κατὰ τὴν πρώτην μου ὑπουργίαν ἐζήτησα νὰ λάβω ἑνὸς γενναίου κληροδοτήματος τὸν λογαριασμὸν καὶ ἐπὶ ἓν ἔτος δὲν ἠδυνάμην νὰ λάβω τὸν λογαριασμὸν τοῦτον. Μοὶ παρουσιάσθησαν διάφοροι λογαριασμοί, ἐζήτησα τὴν ἐξέλεγξιν ἀπὸ τὸ λογιστήριον καὶ κατέφυγον ἐπὶ τέλους νὰ ζητήσω ἀπὸ τὴν Τράπεζαν νὰ μᾶς εἴπῃ ποῦ εὑρισκόμεθα, οἱ δὲ δοθέντες μοι ἑκάστοτε λογαριασμοί...

§307Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἦσαν ὅλοι ψευδεῖς.

§308ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. .. διέφερον κατὰ 30, 40, 70 χιλιάδας.

§309Γ. ΠΑΠΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Νὰ γίνῃ ἐξέλεγξις.

§310ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται παντάπασι περὶ καταχρήσεως. Οἱ ἄνθρωποι τοὺς ὁποίους μνημονεύω εἶναι τιμιώτατοι, πτωχότατοι ἄνθρωποι, ἀλλ’ εὑρέθησαν εἰς θέσεις διὰ τὰς ὁποίας δὲν εἶναι ἱκανοί, διότι δὲν ἐλήφθη πρόνοια ἐγκαίρως νὰ μὴ φθάσωσιν ἐκεῖ ἢ νὰ λάβωσιν ἄλλην διεύθυνσιν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὀφείλω νὰ εἴπω εἶναι ὅτι μὴ λαμβάνοντες μέριμναν εἴτε ὀργανώσεως εἴτε ἐκκαθαρίσεως δὲν θὰ ἔχωμεν ὑπηρεσίας δυναμένας νὰ λειτουργῶσι. Δὲν ὑπάρχει εὐθύνη, δὲν ὑπάρχει ἔλεγχος ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ἐκείνῳ καὶ εἶναι παράδοξον ὅτι ἀνησυχοῦσιν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ἐκείνῳ ὑπάλληλοι οἵτινες οὐδὲν ἔχουσι ν’ ἀπολέσωσιν ἐκ τῆς ἐκκαθαρίσεως τοῦ Ὑπουργείου, διότι ἔχουσι σύνταξιν ἀκριβῶς ἴσην μὲ τὸν μισθόν των καὶ οἱ τοιοῦτοι ἀρχαῖοι ὑπάλληλοι εἶναι οἱ ὀλιγώτερον χρήσιμοι, οἱ παρεμποδίζοντες τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Ὑπουργείου. Αὐτοὺς δὲν ἔχετε ποῦ νὰ τοὺς τοποθετήσητε καὶ θ’ ἀναγκασθῇ ὁ Ὑπουργὸς ἵνα ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον, μὴ ἐπιτρέποντα νὰ παραμείνῃ ὁ ἤδη ἐν τῇ ἀνωτάτῃ ἐκπαιδεύσει, νὰ τοποθετήσῃ ἐκεῖ ἕνα τῶν ὑπαλλήλων τούτων ἀγνοοῦντα καὶ πρόθεσιν. Νομίζω ὅτι εἶχον καθῆκον τυχὸν τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς νὰ ἐκθέσω πρὸς αὐτὴν ἐν πλήρει τῇ ἀληθείᾳ τὴν κατάστασιν τοῦ ἀνατεθέντος μοι Ὑπουργείου καὶ ὑμεῖς ὅ,τι ἂν νομίσητε χρήσιμον καὶ ἐπιβαλλόμενον πράξατε.

§311Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Νὰ ψηφισθῇ.

§312Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις.

§313Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Παρακαλῶ· ἔχω τὸν λόγον.

§314ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶναι τοσούτῳ φανερὰ ἡ ἀνάγκη ὥστε εἶναι περίεργος ἡ ἀντίρρησις.

§315Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἔχω τροπολογίας.

§316ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁ Κανανισμὸς εἰς ἡμᾶς λέγει τὰ ἑξῆς· «Ἡ Βουλὴ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς ἀρχῆς δύναται νὰ παραπέμψῃ εἰς ἐπιτροπὴν κλπ. Παρελθούσης εἰς μάτην τῆς τεταγμένης προθεσμίας ἡ Βουλὴ δύναται ἢ νὰ χορηγήσῃ νέαν ἢ νὰ ἐπιληφθῇ τῆς συζητήσεως τῆς προτάσεως καὶ ἄνευ τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς». Δὲν εἶναι καὶ τοσούτῳ σοφὰ καὶ περίπλοκα τὰ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ ὀργανώσεως καὶ ξένα τοῦ συνήθους, ὥστε νὰ μὴ δυνάμεθα ἐπὶ τοιούτων νομοσχεδίων περὶ ὀργανώσεως νὰ συζητήσωμεν ἐν δευτέρᾳ συζητήσει καὶ νὰ φέρωμεν τροπολογίας καὶ ὑποτροπολογίας καὶ νὰ φθάσωμεν τέλος πάντων εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν νὰ ψηφίσωμεν. Ἤθελεν ἀπελπισθῆ τις περὶ τῆς ἱκανότητος τῆς Βουλῆς, ἂν ἐπὶ τοιούτων νομοσχεδίων δὲν ἤθελεν ἀποδειχθῆ ἱκανὴ νὰ συζητήσῃ εἰς δευτέραν συζήτησιν, ἀφοῦ τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀπὸ τοσούτων ἡμερῶν ἐκκρεμὲς ἐνώπιον αὐτῆς καὶ ἐξητάσθη, ἂν δὲν ἐξητάσθη ἐν τῇ ἐπιτροπῇ συνηθροισμένῃ, ἐξητάσθη ὑφ’ ἁπάντων τῶν μελῶν αὐτῆς ἐκ καθήκοντος ἵνα παρασκευασθῶσι πρὸς τὴν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ἐπεξεργασίαν. Παρακαλεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιτραπῇ εἰς αὐτήν, ψηφιζομένου νομοσχεδίου περὶ ὀργανώσεως ὅπερ θέλει ἐνταῦθα ἀπὸ κοινοῦ καταρτισθῆ μετὰ τῆς ὑποβαλούσης αὐτό, νὰ ἐπιτραπῇ εἰς αὐτὴν τὸ αἴτημα ὅπως δυνηθῇ νὰ καθάρῃ τὴν κόπρον τοῦ Αὐγείου, ἥτις εἶναι παραίτιος ἐκείνων τῶν ἀποτελεσμάτων ἅτινα πρὸ ὀλίγου ἀπέδειξεν ὁ ἔντιμος ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργός.

§317ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ χειρότερα, τὰ ὁποῖα δὲν ἤθελον νὰ εἴπω.

§318ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶναι ἀνήκεστος ἡ κατάστασις ἡ ἀπὸ ἐτῶν κρατοῦσα ἐν τῷ σπουδαιοτάτῳ τούτῳ Ὑπουργείῳ, ἐρχόμεθα δὲ καὶ ζητοῦμεν τί; Νὰ ἐπαναφέρωμεν τάξιν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τούτῳ καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Σάμης εὑρίσκει ὅτι τὸ ζητούμενον εἶναι τοσούτῳ ὑπερβολικόν, ὅτι τὰ πράγματα τὰ συζητητέα εἶναι τοσούτῳ δύσκολον νὰ συζητηθῶσιν ἐκ τοῦ προχείρου μετὰ τόσων ἡμερῶν πάροδον, ὥστε νὰ πρέπῃ εἰς τοῦτο ἀκριβῶς τὸ νομοσχέδιον ἐξ οὗ ἀναμένομεν βελτίωσιν τοῦ σπουδαιοτάτου πάντων τῶν κλάδων ἐν Ἑλλάδι, διότι ἐξ αὐτοῦ ἀπορρέει ἡ μόρφωσις, ἧς ἔχομεν ἀνάγκην ὅπως προκόψωμεν εἰς τὰς διαφόρους διακλαδώσεις τῆς ἐθνικῆς ἐργασίας, εἰς τοῦτο τὸ νομοσχέδιον νὰ εὑρίσκωμεν πρόσκομμα. Μοὶ φαίνεται ὅτι ἡ περίστασις προκαλεῖ ἔκφρασιν ἀπορίας καὶ παρακαλῶ νὰ ἐξετασθῇ τὸ πρᾶγμα μετά τινος περισσοτέρας ἐπιεικείας.

§319ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἀμφοτέρωθεν). Ἐμπρός· δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις.

§320Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Παρακαλῶ· ἔχω τὸν λόγον.

§321Π. ΣΑΚΚΗΣ. Δὲν ἤλθομεν ἐνταῦθα νὰ ὑπερασπίσωμεν τὰ συμφέροντα τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου. Ὑπάρχουσι Βουλευταὶ οἱ ὁποῖοι ὀχυροῦνται ἐκ τῆς θέσεώς των ἵνα ὑπερασπίζωσι ξένα συμφέροντα...

§322Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ θεωρηθῶ ὡς παρελκύων τὴν συζήτησιν καὶ ἐπιφυλάσσομαι κατὰ τὴν γʹ ἀνάγνωσιν νὰ φέρω διὰ βραχέων τὰς τροποποιήσεις μου.

§323ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου...

§324Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Παρακαλῶ· σᾶς ἐζήτησα τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§325ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§326Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἀναγνωρίζω, Κύριοι, τὴν σοβαρότητα τῶν περιστάσεων περισσότερον παντὸς ἄλλου, ἀλλ’ ἔρχομαι διὰ νὰ ἐργασθῶ ἐν τῇ Βουλῇ. Διὰ τοῦτο ἔρχομαι πρῶτος καὶ φεύγω τελευταῖος. Ἀναγνωρίζων δὲ τὴν κρισιμότητα τῶν καιρῶν παίζω καὶ ἐγὼ συνήθως μεθ’ ὑμῶν τὸν ῥόλον τὸν ὁποῖον ἔπαιζον οἱ ῥωμαῖοι συγκλητικοὶ ἐπὶ Τιβερίου, διότι ὅπως εἰς αὐτούς, οὕτω καὶ εἰς ἡμᾶς ἀπέμεινε τῆς ὑπακοῆς πλέον ἡ δόξα. Ἔρχονται ὅμως στιγμαὶ κατὰ τὰς ὁποίας εἶναί τις ἠναγκασμένος νὰ ἐξέρχηται τῆς ἐπιβεβλημένης ἐφεκτικότητος. Καὶ δὲν ἀνέμενον διὰ τοῦτο ὁ κ. Βουλευτὴς Πυλίας νὰ ἐπιρρίψῃ μομφὴν κατ’ ἐμοῦ καὶ νὰ μὲ κατηγορήσῃ ὅτι ἐκ προσωπικῶν ἐλατηρίων ἐζήτησα τὸν λόγον. Ἔπρεπε νὰ ὀνομάσῃ τοὐλάχιστον τὸ πρόσωπον περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται διὰ νὰ γίνῃ γνωστόν.

§327Π. ΣΑΚΚΗΣ. Ἔχω τὸ θάρρος νὰ τὸ ὀνομάσω...

§328Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Νὰ μὲ διαδεχθῆτε εἰς τὸ βῆμα.

§329Κ. ΑΙΓΙΑΛΕΙΔΗΣ. Νὰ ὀνομάσητε τὸ πρόσωπον, κύριοι Βουλευταί, εἶναι τὸ καλύτερον.

§330Π. ΣΑΚΚΗΣ. Ἐνδιαφέρεται διὰ τὸν κ. Καββαδίαν.

§331Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Προκειμένου λοιπόν, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐπιρρίψῃ τις τὴν μομφὴν κατὰ Βουλευτοῦ ὅτι ἐξυπηρετεῖ, παρερχόμενος ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο, προσωπικὰ συμφέροντα, ὤφειλε νὰ κατονομάσῃ καὶ τὰ πρόσωπα ὑπὲρ τῶν ὁποίων οὗτος ἐνδιαφέρεται.

§332Π. ΣΑΚΚΗΣ. Σᾶς τὸ εἶπον· διὰ τὸν Καββαδίαν.

§333Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς Πυλίας, ἂν ἐνέβλεπεν εἰς τὴν συνείδησίν του, δὲν θὰ ἐξέφερε τὴν μομφὴν ταύτην, ἂν δὲ ἀνεγίνωσκε τὸ παρὸν νομοσχέδιον θὰ ἔβλεπεν ὅτι οὐδεμία διάταξις ἐν αὐτῷ ὑπάρχει ἥτις νὰ στερῆται τοῦ ἐλαττώματος διὰ τὸ ὁποῖον μὲ κατέκρινεν ὡς νὰ μὴ εἶναι προσωπική. Ἀπὸ τῆς ἀρχῆς μέχρι τοῦ τέλους παρελαύνουσιν ἐν αὐτῷ, ὡς ἐν ταινίᾳ κινηματογράφου, διάφορα πρόσωπα, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν συνεκίνησε τὸν κ. Βουλευτήν. Ἀκριβῶς δὲ διότι ἔρχομαι ἐγὼ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ν’ ἀμυνθῶ ὑπὲρ τῆς διασυρομένης ὑπολήψεως καὶ τῶν καταπατουμένων διὰ τοῦ νομοσχεδίου δικαιωμάτων ἑνὸς διαπρεπεστάτου καὶ παγκοσμίου φήμης ὑπαλλήλου, ὅστις κατηνάλωσε τριακονταετῆ βίον ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τῆς Πατρίδος καὶ ὁ ὁποῖος εἰς ἀμοιβὴν ἀνεγνωρισμένων ἐκδουλεύσεων εἵμαρτο τελευταίως νὰ διασυρθῇ ὡς ὁ τελευταῖος λωποδύτης, ἔρχεται ὁ κ. Βουλευτὴς Πυλίας καὶ μοὶ ἐπιρρίπτει τὴν μομφὴν ταύτην. Ἂν ἀμύνομαι ὑπὲρ τοιούτου προσώπου, ἔχω τὴν συναίσθησιν ὅτι πράττω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὀφείλουσι νὰ πράττωσιν οἱ Βουλευταὶ ὅταν ἵστανται εἰς τὸ ὕψος τῆς ἀποστολῆς των.

§334Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Καββαδίας δὲν ἔχει ἀνάγκην ὑπερασπίσεως.

§335Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Δυστυχῶς, κύριε συνάδελφε, ἔχει καὶ μεγάλην τούτου ἀνάγκην, διότι κατὰ τοὺς τελευταίους τούτους μῆνας διεσύρθη κατὰ τρόπον τοιοῦτον ἡ ὑπόληψις αὐτοῦ, ὥστε ἐμορφώθη πλέον ἡ γνώμη ὅτι ὁ Καββαδίας, ὁ ὑπέροχος ἀλλὰ καὶ πτωχὸς αὐτὸς ἐπιστήμων, εἶναι κλέπτης, ὅστις ἐπιτηδείως διήρπασε πάντα τὰ πολύτιμα κειμήλια τῶν Μουσείων!

§336ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τίνα σχέσιν ἔχουσι τὰ πρόσωπα πρὸς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Ὑπουργείου;

§337Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἔχουσι μεγάλην σχέσιν, κύριε Πρόεδρε, σχέσιν τὴν ὁποίαν θὰ ἐννοήσητε, ὅταν λάβητε τὸν κόπον ν’ ἀναγνώσητε τὸ νομοσχέδιον. Γνωρίζετε ὅτι τὸ Τμῆμα τὸ Ἀρχαιολογικὸν διηύθυνεν ἀπὸ τοῦ 1895 ὁ κ. Καββαδίας ὡς Γενικὸς Ἔφορος τῶν Ἀρχαιοτήτων. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἡ διεύθυνσις ἀνατίθεται εἰς ἔφορον ἔχοντα δεκαετῆ δημοσίαν ὑπηρεσίαν. Σημειώσατέ το καλῶς, δημοσίαν, ὄχι ἀρχαιολογικήν! Ἄρα πρόκειται περὶ ὡρισμένου προσώπου.

§338Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Τίς εἶναι αὐτός;

§339Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Δὲν θὰ ὁμιλήσω περὶ τούτου, διότι θὰ μὲ κατακρίνῃ ὁ κ. Βουλευτὴς Πυλίας.

§340Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Δὲν βλάπτει ἂν εἴπητε τίς εἶναι.

§341Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι εἶναι ὕποπτος ἡ διάταξις. Ὅταν ἀπαιτῇ ὡς προσὸν οὐχὶ ὑπερδεκαετῆ δημοσίαν ἀρχαιολογικὴν ὑπηρεσίαν, ἀλλ’ ἁπλῶς ὑπερδεκαετῆ ὑπηρεσίαν, δύναται νὰ διορισθῇ εἰς τὴν θέσιν ταύτην οἱοσδήποτε ἔφορος τῶν Ἀρχαιοτήτων, ἀρκεῖ νὰ ἔχῃ συμπληρώσει δεκαετίαν εἰς ἄλλην ὑπηρεσίαν, καὶ εἰς αὐτὸν ἀνατίθεται ἡ διεύθυνσις τοῦ Ἀρχαιολογικοῦ Τμήματος.

§342ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς εἶπον εἰς τὴν αʹ ἀνάγνωσιν ὅτι ἔφερα τροπολογίαν καθ’ ἣν ἀπαιτεῖται ἀρχαιολογικὴ ὑπηρεσία.

§343Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Δυστυχῶς παρῆλθεν ἔκτοτε μία ἑβδομὰς καὶ τοιαύτην τροπολογίαν δὲν εἴδομεν. Τοιουτοτρόπως τοῦ Ἀρχαιολογικοῦ Τμήματος τὴν διεύθυνσιν ἀποσπᾷ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ἀπὸ τὰς χεῖρας ἐκείνου ὅστις προϊστάμενος ἐπὶ τόσα ἔτη αὐτῆς κατώρθωσεν ὥστε νὰ λειτουργῇ λαμπρῶς ἡ τόσον δύσκολος καὶ πολύπλοκος αὕτη ὑπηρεσία, διὰ νὰ τὴν ἀναθέσῃ τίς οἶδεν εἰς ποῖον σκεῦος τῆς ἐκλογῆς του. Καὶ πράττει τοῦτο ἐνδίδων εἰς τὰς ἀπαιτήσεις σπείρας ἀρχαιολόγων οἵτινες κινούμενοι ἐκ συμφέροντος....

§344Γ. ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Δὲν ἔχετε δίκαιον.

§345Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. .... ἤγειραν κεφαλὴν ἐναντίον αὐτοῦ διὰ νὰ ἐνθυμίσωσι τὴν ἐπὶ τῆς μυθικῆς ἐποχῆς ἐξέγερσιν τῶν ὄνων ἐναντίον τοῦ πρώτου σαγματοποιοῦ. Διὰ τοῦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς περιέλαβε τοιαύτην διάταξιν διὰ τῆς ὁποίας πὺξ λὰξ τὸν ἀποβάλλει τῆς ὑπηρεσίας! Καὶ θέλει ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Πυλίας νὰ μὴ παρέλθῃ κανεὶς Βουλευτὴς ἀπὸ τοῦ βήματος πρὸς ὑπεράσπισίν του, ὡς ἐὰν ἦτο ἄλλη ἡ ἀποστολὴ καὶ ἄλλος ὁ προορισμὸς τοῦ Βουλευτοῦ ἐνταῦθα παρὰ νὰ ὑπερασπίζῃ τὰ καταπατούμενα ὑπὸ τῆς Πολιτείας δικαιώματα τῶν ἀνυπερασπίστων πολιτῶν. Ἀποσπᾶται δ’ ὁ Γενικὸς ἔφορος τῶν Ἀρχαιοτήτων ἐκ τῆς θέσεως ταύτης καὶ ὡς σκύβαλον ῥίπτεται δὲν γνωρίζω εἰς ποῖον ἄλλο νομοσχέδιον, διὰ νὰ λάβῃ ἀγνοῶ ποίαν θέσιν ἐν τῇ δημοσίᾳ ὑπηρεσίᾳ. Ἀλλὰ βεβαίως κανονίζεται ἡ θέσις του εἰς νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον δὲν πρόκειται νὰ ἴδῃ τὸ φῶς τῆς δημοσιότητος, δὲν πρόκειται νὰ μετουσιωθῇ εἰς νόμον, ἀφοῦ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο πρὸ ἡμερῶν ἀπεσύρθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ.

§346ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Οὐδὲν ἀπεσύρθη· πάντα παρεπέμφθησαν εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§347Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Προκειμένου περὶ τῶν ἀρχαιολογικῶν νομοσχεδίων εἴπετε ὅτι ἐγκατελείφθησαν.

§348ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγκατελείφθη ἡ συζήτησις καὶ ἂν τοῦτο σᾶς ἐνοχλῇ ἂς ἐπαναλάβωμεν τὴν διάταξιν ἐνταῦθα, ἵνα ἡσυχάσητε.

§349Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Μάλιστα. Συμφωνῶ νὰ ἐπαναλάβωμεν τὴν διάταξιν ταύτην ἐνταῦθα.

§350ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τίνα διάταξιν;

§351Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Τὴν διάταξιν καθ’ ἣν ὁ Γενικὸς ἔφορος τῶν Ἀρχαιοτήτων διατηρεῖ τὴν θέσιν ἐμμίσθου τακτικοῦ καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου.

§352ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν θὰ προστεθῇ ἡ διάταξις αὕτη. Θὰ εἶναι καθηγητὴς ἄνευ μισθοῦ, διότι αὐτὸς ἔχων δύο θέσεις μέχρι τοῦδε ἔπρεπε νὰ λαμβάνῃ τὸν μισθὸν τῆς ἐπικρατεστέρας θέσεως, καὶ ὡς Γενικὸς ἔφορος τῶν Ἀρχαιοτήτων ἐλάμβανεν αὐτὸν τὸν μισθόν, δὲν εἶχε μισθὸν ὡς καθηγητής. Διωρίσθη δὲ τελευταίως τακτικὸς καθηγητὴς ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ λαμβάνῃ τὸν ἐπικρατέστερον μισθὸν τοῦ Γενικοῦ ἐφόρου, Εὐθὺς λοιπὸν ὡς κατηργήθη ἡ θέσις καὶ ἔμεινεν ἐκτὸς ὑπηρεσίας δὲν ἠδύνατο νὰ εἶναι παρὰ μόνον καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου. Διὰ τοῦτο πολὺ ὀρθῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐν τῷ ἑτέρῳ νομοσχεδίῳ ἀναγράφει διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν παραμένει ἐκεῖνος τακτικὸς καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου.

§353Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Δὲν θέλω, κύριοι Βουλευταί, νὰ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον ἵνα ἐκθέσω πρὸς ὑμᾶς ποῖος ὁ ἀνὴρ ἐκεῖνος ἐναντίον τοῦ ὁποίου...

§354ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ· πρόκειται περὶ τοῦ νομοσχεδίου ἐνταῦθα.

§355Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Πρόκειται περὶ τῆς διατάξεως ἡ ὁποία τὸν ἀποκλείει, καὶ θέλω νὰ δικαιολογήσω τὸν λόγον διὰ τὸν ὁποῖον ἐπιμένω νὰ περιληφθῇ ἡ ἄλλη διάταξις ἐντὸς τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ δὲν γίνεται λόγος περὶ τῆς θέσεως τοῦ Γενικοῦ ἐφόρου καὶ ἐν ἄλλοις νομοσχεδίοις τίθεται σχετικὴ διάταξις ἰσοδυναμοῦσα πρὸς τὸν ἐντελῆ ἀποκλεισμόν του ἀπὸ τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας. Δὲν θέλω νὰ σᾶς ἐκθέσω τὰς ὑπηρεσίας τὰς ὁποίας παρέσχεν εἰς τὸν τόπον ὁ Γενικὸς ἔφορος τῶν Ἀρχαιοτήτων ἀφ’ ὅτου πρὸ 32 ἐτῶν ἐκλήθη νὰ διευθύνῃ τὴν ἀρχαιολογικὴν ὑπηρεσίαν....

§356ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὅλον τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς πρέπει νὰ προσκόψῃ ὅπως ὑποβάλητε αὐτὰς τὰς συνηγορίας!

§357Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ καθῆκόν μου, ν’ ἀγωνισθῶ μέχρις ἐσχάτων ὑπὲρ ἑνὸς ἀνθρώπου ὁ ὁποῖος ἀποσκυβαλίζεται ὡς λωποδύτης!

§358ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀποσκυβαλίζεται διοριζόμενος καθηγητής.

§359Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Νὰ τὸ περιλάβωμεν ἐνταῦθα καὶ τότε δὲν ἐπιμένω περισσότερον.

§360ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θέλετε νὰ κάμωμεν συμφωνίας; Πολὺ περίεργον εἶναι!

§361Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Θὰ καταλήξω ὑποβάλλων τροπολογίαν.

§362ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὑποβάλετε τὴν τροπολογίαν ἵνα τὴν ἐκτιμήσωμεν.

§363Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Θὰ τὴν ὑποβάλω ἀμέσως.

§364Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ἐὰν ἐνόησα καλῶς, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνεγνώρισε τὸ δίκαιον τῶν παρατηρήσεών σας καὶ εἶπεν ὅτι τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ὑποβάλλετε θὰ τὴν ἀποδεχθῇ. Ἑπομένως νομίζω περιττὸν νὰ ἐξακολουθήσητε.

§365ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρακαλῶ. Συμφωνίας δὲν θὰ κάμωμεν. Εἶπον νὰ ὑποβάλῃ ὁ κ. Βουλευτὴς τὴν τροπολογίαν, ἵνα τὴν ἐκτιμήσωμεν. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἐκπεφρασμένην γνώμην ἐπὶ ἑτέρου νομοσχεδίου. Θὰ ὑποβάλῃ ὁ κ. Βουλευτὴς τὴν τροπολογίαν καὶ θὰ ἴδωμεν κατὰ τίνα τρόπον θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ συμβιβασθῶσι τὰ πράγματα.

§366Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἡ περὶ ἧς πρόκειται τροπολογία μόνον εἰς τὸ ἄρθρον 4 δύναται νὰ προσαρμοσθῇ. Τὸ ἄρθρον 4 ἀφορᾷ εἰς τοὺς διευθυντὰς τῶν διαφόρων τμημάτων τοῦ Ὑπουργείου. Ἐν τῇ ἕκτῃ παραγράφῳ ἀναφέρεται: «τοῦ βʹ τμήματος ἔφορος τῶν ἀρχαιοτήτων, ἔχων δεκαετῆ τουλάχιστον δημοσίαν ὑπηρεσίαν». Εἰς τὴν παράγραφον ταύτην πρέπει νὰ προστεθῇ: «τῆς διατάξεως ταύτης ἰσχυούσης ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου 1911, ὁ δὲ νῦν ὑπάρχων Γενικὸς ἔφορος τῶν Ἀρχαιοτήτων θέλει ἐξακολουθήσει τὴν ἐν τῷ τμήματι τούτῳ ὑπηρεσίαν μέχρι τέλους τοῦ ἔτους, ὅτε περιορίζεται εἰς τὴν θέσιν τοῦ τακτικοῦ καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου».

§367ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ νόμος ὁ κανονίζων τὰ τῆς ἀρχαιολογικῆς ὑπηρεσίας ὁμιλεῖ περὶ Γενικοῦ ἐφόρου τῶν Ἀρχαιοτήτων;

§368Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Εἶναι τὸ Διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ἰσχὺν νόμου.

§369ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖον Διάταγμα;

§370Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Τοῦ 1833.

§371ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ νόμος ὅμως ὁ τελευταῖος ὁ κανονίσας τὰ τῆς ὑπηρεσίας τῆς ἀρχαιολογικῆς δὲν ὁμιλεῖ περὶ Γενικοῦ ἐφόρου τῶν Ἀρχαιοτήτων.

§372Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Τὸ ἀγνοῶ. Ἓν πρᾶγμα μόνον γνωρίζω, ὅτι ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Ἀρχαιολογικοῦ Τμήματος ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τὸ Τμῆμα τοῦτο διευθύνεται ὑπὸ τῶν κατὰ καιροὺς Γενικῶν ἐφόρων τῶν Ἀρχαιοτήτων.

§373Γ. ΛΑΝΑΡΑΣ. Νὰ τυπωθῇ λοιπὸν καὶ νὰ διανεμηθῇ ἡ τροπολογία σας.

§374Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Τὴν ὑποβάλλω ἀμέσως.

§375ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῇ καὶ αὔριον θὰ διανεμηθῇ.

§376Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Δύναται ἀπόψε ν’ ἀναγνωσθῇ. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ὡς καὶ τὸ ἄρθρον 1).

§377ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§378Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 ἔχω τὴν ἑξῆς παρατήρησιν· ὁρίζεται τὸ προσωπικὸν τοῦ Ὑπουργείου «δύο ἀρχιτέκτονες προσλαμβανόμενοι ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τῶν Δημοσίων ἔργων». Ἀρχιτέκτονες δὲν ὑπάρχουσι διὰ τοῦ νέου ὀργανισμοῦ, μόνον εἷς ὑπάρχει. Λοιπὸν θὰ ἦτο καλύτερον νὰ μὴ λάβητε οὔτε ἐργοδηγούς, διότι οἱ ἐργοδηγοὶ θὰ ἦσαν ἀνίκανοι, ἀλλ’ ὀρθότερον θὰ ἦτο νὰ ὁρισθῇ ὅτι «δύο ἀρχιτέκτονες διοριζόμενοι κατόπιν διαγωνισμοῦ διὰ Βασ. Διατάγματος».

§379Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἢ διὰ διαγωνισμοῦ ἢ οἱ ἔχοντες δίπλωμα ξένης Σχολῆς.

§380ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ ἐπισκεφθῆτε τὰ σχολεῖα τῶν Ἀθηνῶν καὶ νὰ ἴδητε εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκονται καὶ ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ κάμωμεν στρατὸν μὲ τοιαύτην γενεάν.

§381ΙΩ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Βλέπομεν καθ’ ἑκάστην τὰ σχολεῖα τῶν ἐπαρχιῶν· δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἴδωμεν τὰ σχολεῖα τῆς πρωτευούσης.

§382Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελον κάμει καὶ ἐγὼ τὴν παρατήρησιν τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Βουλευτὴς Βάλτου, ὅτι ἀρχιτέκτονες δὲν ὑπάρχουσιν ἐν τῷ προσωπικῷ τῶν Δημοσίων ἔργων. Ἀλλὰ φέρω καὶ ἑτέραν παρατήρησιν, ὅτι οἱ δύο ἀρχιτέκτονες δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἐπαρκεῖς ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, διότι τὴν ὑπηρεσίαν τὴν ὁποίαν οἱ ἀρχιτέκτονες καλοῦνται νὰ προσφέρωσι τὴν κανονίζει ἕτερον νομοσχέδιον, τὸ περὶ διδακτηρίων τῶν δημοτικῶν σχολείων. Παρακαλῶ δὲ ν’ ἀκούσητε τί ἀναγράφει ἐν ἄρθρῳ 2 τὸ νομοσχέδιον τοῦτο· (ἀναγινώσκει) «Τὸ ἀρχιτεκτονικὸν γραφεῖον διεξάγει καὶ ἐπιτηρεῖ τὰ τῆς κατασκευῆς, μετασκευῆς, συντηρήσεως καὶ ἐπισκευῆς τῶν διδακτηρίων τῶν δημοτικῶν σχολείων, παρασκευάζει τὰ διαγράμματα, τὰ σχέδια καὶ τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν ἀνεγειρομένων, μετασκευαζομένων ἢ ἐπισκευαζομένων τοιούτων, τὰς συγγραφὰς τῶν ὑποχρεώσεων καὶ θεωρεῖ καὶ ἐξελέγχει πάντα τὰ δικαιολογητικὰ τὰ ἀπαιτούμενα πρὸς ἔκδοσιν τῶν χρηματικῶν ἐνταλμάτων τῶν ἐργολάβων καὶ τῶν λοιπῶν δικαιούχων». Εἶναι δυνατὸν δύο ὑπάλληλοι νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς τὸ νὰ ἐπιτηρήσωσι τὴν κατασκευὴν τῶν ἀνὰ πᾶν τὸ Κράτος οἰκοδομουμένων διδακτηρίων, νὰ παρασκευάσωσι τὰ σχέδια τῆς κατασκευῆς, τῆς μετασκευῆς καὶ συντηρήσεως καὶ συγχρόνως νὰ ἐξελέγχωσι πάντα τὰ δικαιολογητικὰ διὰ νὰ ἐκδίδωνται τὰ ἐντάλματα τῶν ἐργολάβων τὰ ὁποῖα καθ’ ὅλον τὸ ἔτος θὰ ἐκδίδωνται; Νομίζω ὅτι ἡ ὑπηρεσία αὑτῶν θὰ χωλαίνῃ καὶ μετά τινα χρόνον θὰ ζητηθῇ ἡ ἐνίσχυσις αὐτοῦ τοῦ προσωπικοῦ, αὐξανομένων τῶν θέσεων. Αὐτὴ ἡ παρατήρησις παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§383ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον δυνάμεθα κατ’ ἔτος νὰ διαθέσωμεν ὑπὲρ ἀνεγέρσεως τῶν διδακτηρίων εἶναι ὡρισμένον κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην, ὄχι μόνον ὡρισμένον, ἀλλὰ καὶ περιωρισμένον, δὲν θὰ δυνηθῶμεν δὲ νὰ προβῶμεν εἰς ἀνέγερσιν νέων διδακτηρίων. Τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν ἐπαρκεῖ, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν τοῦ μέσου ὅρου τῆς δαπάνης δι’ ἕκαστον διδακτήριον, ἢ τὸ πολὺ διὰ 25 διδακτήρια κατ’ ἔτος.

§384Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν σήμερον πάντες ξυλεύονται ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Παιδείας ἐκ τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ.

§385ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπόν; Δὲν ἐνόησα τὴν παρατήρησίν σας.

§386Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπετε ὅτι τὸ ποσὸν δὲν ἐπαρκεῖ ἢ μόνον διὰ 25 διδακτήρια.

§387Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπελογίσθη ὁλόκληρον τὸ πασὸν διὰ τὰ διδακτήρια, ἡ δὲ παρατήρησίς σας εἶναι οὐσιαστικὴ παρατήρησις, ἀποδίδουσα μομφὴν εἰς ὡρισμένην ὑπηρεσίαν. Λοιπὸν διὰ 25 διδακτήρια κατ’ ἔτος ὑποθέτω ὅτι εἶναι ὑπεραρκεῖς δύο ὑπάλληλοι, τῆς τρεχούσης ὑπηρεσίας συμβοηθουμένης ὑπὸ τῶν κατωτέρων.

§388Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δέν θὰ ἦτο ἁπλούστερον καὶ καλύτερον καὶ ἀδαπανώτερον ν’ ἀναθέσωμεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν Δημοσίων ἔργων, ἡ ὁποία ἐκαθαρίσθη τέλος πάντων, τὴν ἐπίβλεψιν, ἵνα μὴ συγκροτῶμεν εἰς ἕκαστον Ὑπουργεῖον ἰδιαιτέραν ὑπηρεσίαν; (Ψηφίζεται εἶτα τὸ ἄρθρον 2).

§389ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκεται).

§390Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τῆς αʹ παραγράφου τοῦ ἄρθρου 3 ὁρίζεται εἷς τμηματάρχης δι’ ἕκαστον τμῆμα ἀλλὰ τοὺς τμηματάρχας τοὺς ὑπηρετοῦντας ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ἔχετε ἀμετακινήτους. Καὶ μίαν ἄλλην παρατήρησιν· εἰς τὴν βʹ παράγραφον ὁρίζετε γραμματεῖς εἰς πάντα τὰ γραφεῖα, ἀλλ’ εἰς τὸ γραφεῖον τῶν κληροδοτημάτων, τὸ ὁποῖον θεσπίζετε διὰ τοῦ ἄρθρου 1 ἐν ιγʹ ἐδαφίῳ, δὲν ὁρίζετε γραμματέα, ἄλλοτε δὲ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως εἶπεν ἐνταῦθα ὅτι ἔχει ἀναθέσει τὴν ἐξέλεγξιν τῶν κληροδοτημάτων εἰς ἱκανώτατον ὑπάλληλον ὁ ὁποῖος ἀνεκάλυψεν ὁλόκληρα ἑκατομμύρια· μοὶ φαίνεται ὅτι γραμματεὺς πρέπει νὰ διευθύνῃ τὰ κληροδοτήματα, εἰδικὸς ὑπάλληλος.

§391ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλετε γραμματέα;

§392Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως, ἀφοῦ ὁρίζετε γραφεῖον κληροδοτημάτων, τίς θὰ διευθύνῃ τὸ γραφεῖον τῶν κληροδοτημάτων;

§393ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχομεν λογιστήριον.

§394Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ὁποῖον διευθύνει τμηματάρχης. Δὲν θέλετε ἕνα γραμματέα εἰς τὸ γραφεῖον τῶν κληροδοτημάτων;

§395Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Ἀκριβῶς τὴν παρατήρησιν τὴν ὁποίαν ἐποιήσατο ὁ συνάδελφος ἐκ Μαντινείας ἤθελον νὰ ποιήσωμαι καὶ ἐγώ, διότι προηγουμένως ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἐξέφρασε διὰ ζωηροτάτων λέξεων τὴν ἀγανάκτησιν αὐτοῦ διὰ τὴν παραμέλησιν τῶν κληροδοτημάτων τὰ ὁποῖα εἶναι ὡς τῆς τρελλῆς τὰ μαλλιά. Ἀλλὰ ποσάκις παρέστημεν μάρτυρες ἐνταῦθα Ὑπουργῶν Ἐκπαιδεύσεως ἐξαγγελλόντων ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς τὴν μεγάλην ἐργασίαν τὴν ὁποίαν κατέβαλον ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ ζητήματα τῶν κληροδοτημάτων, ὅτι τὰ κληροδοτήματα ἐκανονίσθησαν, ὅτι συνετάχθησαν βιβλία, ὅτι μέχρι τῆς τελευταίας λεπτομερείας εἶναι ἱκανὸν τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας νὰ δώσῃ πληροφορίας καὶ γνωρίζει τοῦτο μέχρι τοῦ τελευταίου ὀβολοῦ πῶς καὶ εἰς τί διατίθενται τὰ ἱερὰ ἐκεῖνα χρήματα, καὶ σήμερον ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας εἶπε πρὸς ἡμᾶς, καὶ εἶναι ἀληθῆ αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἶπεν, ὅτι χάος ἐπικρατεῖ εἰς τὸ ζήτημα τῶν κληροδοτημάτων καὶ εἰς τὴν διαχείρισιν αὐτῶν! Καὶ ἐνῷ ὁ Ὑπουργὸς λέγει ταῦτα δὲν καθιστᾷ τμῆμα ἴδιον τῶν κληροδοτημάτων, ἀλλ’ ἔχομεν ὡς ἁπλοῦν παράρτημα τοῦ λογιστηρίου τοῦ Ὑπουργείου τὴν εἰδικὴν αὐτὴν ὑπηρεσίαν. Τὰ κληροδοτήματα εἶναι τόσον πλούσια, τόσον ποικίλα, ὥστε εἶναι ἀνάγκη ἡ ὑπηρεσία νὰ ἐνασκηθῇ κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὥστε νὰ καταστῇ ἐπαρκής, ἤ, ἂν τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν λόγῳ οἰκονομίας, ν’ ἀνατεθῇ ἡ ὑπηρεσία εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον τοῦ Κράτους, ν’ ἀποξενωθῇ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἀπὸ τῆς ὑπηρεσίας ταύτης, διότι ἄλλως θὰ ἐξακολουθήσωμεν νὰ εὑρισκώμεθα εἰς τὴν αὐτὴν οἵαν καὶ σήμερον κατάστασιν.

§396ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ δώσω τὴν διασάφησιν περὶ τῆς ἐννοίας ἣν ἔχει τὸ γραφεῖον τῶν κληροδοτημάτων. Τὸ γραφεῖον τῶν κληροδοτημάτων ὀφείλει νὰ ἐκτελῇ τὸν προορισμὸν τῶν κληροδοτημάτων, νὰ παρακολουθῇ τὰς ἀνάγκας τὰς ἐκπαιδευτικὰς τῶν διαφόρων κλάδων, νὰ συνεννοῆται μετὰ τοῦ Πανεπιστημίου, τὸ ὁποῖον διαθέτει ἐπίσης κληροδοτήματα, νὰ κανονίζῃ δὲ τὰ τῶν ὑποτροφιῶν οὐχὶ εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν, ἀλλ’ ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν τῆς ὑπηρεσίας.

§397Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε ὁρίσει διὰ τοῦ πρώτου ἄρθρου γραφεῖον κληροδοτημάτων· λοιπὸν ἔχετε ἀνάγκην γραμματέως, ἀφοῦ ὑμεῖς ὡμολογήσατε ὅτι ἔχετε ἑκατομμύρια.

§398ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως. Τὴν παρατήρησίν σας ἐσημείωσα, καί, ἂν ἡ ὑπηρεσία δὲν εἶναι ἐπαρκής, θὰ ἐπιφέρω τὴν δέουσαν θεραπείαν.

§399ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὀφείλω νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις περὶ κληροδοτημάτων. Μεγάλη σύγχυσις ἐπεκράτησε περὶ τοὺς λογαριασμοὺς τῶν κληροδοτημάτων, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ὀφείλεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν τόσον ὅσον εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως εἶναι ἀληθὲς ὅτι μέχρι τοῦδε ἐλλείψει νόμου θέτοντος φραγμὸν εἰς τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ, διωρίζοντο ὑπότροφοι εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχε καὶ διετίθεντο ποσὰ ἀδιακρίτως τοῦ σκοποῦ καὶ τοῦ ποσοῦ τῶν εἰσοδημάτων τῶν διαφόρων κληροδοτημάτων. Ἐπὶ παραδείγματι εἰς βάρος τοῦ κληροδοτήματος Βαρβάκη ἱδρύθη ἓν λύκειον, κακῶς λεγόμενον πρακτικόν, διότι ὁ ἐπιστημονικὸς ὅρος ὁ καθιερωμένος πανταχοῦ εἶναι πραγματικόν, ἔχουσι δὲ διορισθῆ ἐν αὐτῷ μέχρι τοῦδε ἀντὶ 10 ἕως 12 καθηγητῶν καὶ διδασκάλων τριάκοντα καὶ ἕξ τοιοῦτοι! Ἀνεξελέγκτως ἔχουσι διατεθῆ κληροδοτήματα ὑπ’ ἀλλοτρίων ὅλως σκοπῶν τοῦ ἀρχικοῦ προορισμοῦ των. Εἰς τὴν κατάστασιν αὐτὴν ἐτέθη ἓν τέρμα διὰ τοῦ νόμου τὸν ὁποῖον ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ τῇ εἰσηγήσει ἡμῶν κατὰ τὴν ἡγουμένην Σύνοδον. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ μόνον τοῦτο, πρέπει καὶ νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος. Πρέπει πρὸ παντὸς νὰ τακτοποιηθῶσι τὰ σχετικὰ βιβλία ἐν τῷ Γενικῷ Λογιστηρίῳ. Ἀλλὰ πρὸς τοῦτο ἀνάγκη πᾶσα ν’ αὐξήσῃ τὸ προσωπικὸν αὐτοῦ ὅπως ἐπαρκέσῃ καὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην. Τὸ δὲ Γενικὸν Λογιστήριον δὲν ἀποκλείει βεβαίως τὴν σύστασιν ἰδιαιτέρου γραφείου ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἀλλὰ τὸ γραφεῖον τοῦτο πρέπει ν’ ἀπαρτίζῃ μέρος τοῦ τμήματος τοῦ λογιστικοῦ, ν’ ἀνατεθῇ δὲ εἰς αὐτὸ ἡ τήρησις τῶν λογαριασμῶν τῶν κληροδοτημάτων. Ἀφοῦ ὅμως ἔλαβον τὸν λόγον θὰ παρεκάλουν τὸν Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, εἰ δυνατόν, ἐν τῇ γʹ ἀναγνώσει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του τὴν ἑξῆς σύστασίν μου. Ἀφοῦ ἐν τῷ τμήματι Δʹ ἀναγράφεται ὡς προσὸν διὰ τοὺς τμηματάρχας αʹ τάξεως ἡ προηγουμένη ἐν αὐτῷ ὑπηρεσία των, κατ’ ἀναλογίαν πρέπει καὶ ἐν τῷ τμήματι Αʹ ν’ ἀναγραφῇ τὸ ἴδιον προσόν, δηλαδὴ ὁ προϋπηρετήσας νὰ δύναται νὰ παραμείνῃ ἢ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν θέσιν ταύτην. Ἐὰν ζητήσωμεν νὰ διορίζωμεν ἔξωθεν τμηματάρχας τοῦ Αʹ τμήματος, οὗτοι θ’ ἀστοχήσωσι τοῦ σκοποῦ των. Ἐὰν εἶναι τμῆμα τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ πεῖραν μακρὰν τοιοῦτον εἶναι τὸ Τμῆμα τὸ Ἐκκλησιαστικόν. Ἐὰν θελήσωμεν νὰ διορίσωμεν ἐν αὐτῷ ἔξωθεν τμηματάρχην, οὗτος θὰ εἶναι ἕρμαιον τῆς ὑπηρεσίας, ἀντὶ νὰ προΐσταται αὐτῆς. Ἐγὼ αὐτὸς εὑρεθεὶς πότε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ προσλάβω ἔξωθεν τμηματάρχην αὐτοῦ μετ’ ὀλίγον παρετήρησα ὅτι αὐτὸς ἔγινεν ἕρμαιον τῆς ὑφισταμένης ὑπηρεσίας καὶ εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀναλάβω ἐγὼ προσωπικῶς τὰ καθήκοντά του. Κατὰ ταῦτα εἶμαι συμφωνότατος καὶ ἐγὼ νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν νέοι ἐπιστήμονες, κεκτημένοι τοιαῦτα προσόντα, δηλαδὴ πτυχίον νομικῆς καὶ εἰδικὰς γνώσεις τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ δικαίου, ἀλλὰ κατ’ ἀρχὰς ὡς γραμματεῖς καὶ μεθ’ ὡρισμένον ὑπηρεσίας χρόνον νὰ προάγωνται εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ τμηματάρχου. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἅπαξ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀναγνωρίζει τὸ προσὸν τῆς προϋπηρεσίας διὰ τὸν βαθμὸν τμηματάρχου, προκειμένου περὶ ἄλλων τμημάτων, καλὸν εἶναι, νομίζω, καὶ ἐν τῷ Αʹ τμήματι ν’ ἀναγραφῇ τὸ αὐτὸ προσόν.

§400ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Δὲν ἔχω κἀμμίαν δυσχέρειαν νὰ δεχθῶ τὴν πρότασιν. Τὸ Ἐκκλησιαστικὸν Τμῆμα δὲν ἔχει πλέον διαχειριστικὰς ἐργασίας. Ὁ τμηματάρχης τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ Τμήματος δὲν δύναται νὰ εἶναι παρὰ σύμβουλος νομικὸς τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν ζητημάτων τοῦ Κανονικοῦ Δικαίου. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ὥρισα τὰ προσόντα τῆς ἱκανότητος εἰς τὸ Κανονικὸν Δίκαιον. Ἐγὼ διὰ τῆς τροπολογίας θέλω νὰ εὐρύνω εἰς εὐρύτατον κύκλον τὰ ὅρια τῆς ἐκλογῆς.

§401Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιμένω εἰς τὴν παρατήρησιν τὴν ὁποίαν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ κάμω ἐπὶ τῆς πρώτης παραγράφου. Ἡ αʹ παράγραφος τοῦ ἄρθρου ἔχει σχέσιν πρὸς τὸ ἄρθρον 6. Διὰ τῆς αʹ παραγράφου τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ 3 ὁρίζεται ὅτι «ἕκαστος τῶν τμηματαρχῶν τοποθετεῖται εἰς ὡρισμένον τμῆμα διὰ τοῦ Β. Διατάγματος τοῦ διορισμοῦ του, ἐκεῖθεν δὲ δὲν δύναται νὰ μετατεθῇ». Ὅπου τὸν ἐτοποθέτησεν εἷς Ὑπουργὸς εἰς τὴν ἀρχήν, ἐκεῖ θὰ μείνῃ. Τὸ δὲ ἄρθρον 6 λέγει τὰ ἑξῆς: (ἀναγινώσκει): «Τμηματάρχης διατελῶν ἐν ἀδείᾳ ἢ ἀπομακρυνόμενος τῆς ἕδρας αὐτοῦ λόγῳ ὑπηρεσίας ἀντικαθίσταται προσωρινῶς, τῇ ὑποδείξει αὐτοῦ, ὑπὸ ἑτέρου τμηματάρχου τοῦ Ὑπουργείου δι’ ὑπουργικῆς διαταγῆς». Ὡς νὰ εἶναι δηλαδὴ ἰδιοκτησία του ἡ ὑπηρεσία! Βεβαιωθῆτε, κύριε Ὑπουργέ, ὅτι οὐδεὶς ἄλλος δύναται νὰ ἐπιθεωρήσῃ ἀκριβέστερον καὶ δικαιότερον μίαν ὑπηρεσίαν παρὰ ὁ διάδοχος τοῦ διευθύνοντος. Οἱανδήποτε ἐπιθεώρησιν καὶ ἂν διατάξητε εἰς τὰ διάφορα βιβλία, θὰ εὕρητε τὰ βιβλία του ἐν τάξει· ὁ διάδοχός του ὅμως θὰ εὕρῃ τὰς ἀκαταστασίας αὐτάς. Λοιπὸν παρακαλῶ νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ὁ Ὑπουργὸς ἔστω καὶ διὰ Β. Διατάγματος, ἄνευ ὑπουργικῆς διαταγῆς, νὰ μεταφέρῃ τοὺς τμηματάρχας ἀπὸ τμήματος εἰς τμῆμα, ὥστε ὁ εἷς τμηματάρχης νὰ ἐξελέγχῃ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἄλλου τὴν προηγουμένην, ὁ δὲ τμηματάρχης ἀπομακρυνόμενος εἴτε ἐν ἀδείᾳ εἴτε ὁπωσδήποτε νὰ μὴ ὁρίζῃ τὸν διάδοχόν του αὐτὸς ἀλλ’ ὁ Ὑπουργός.

§402ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὸ δεύτερον εὑρίσκω ἀποδεκτὴν τὴν πρότασίν σας.

§403Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν μάχομαι ὑπὲρ τῶν ἰδίων. Ὅ,τι θέλετε κάμετε. Ἐπειδὴ μῆνάς τινας ἐχρημάτισα καὶ ἐγὼ δημόσιος προξενικὸς ὑπάλληλος, γνωρίζω ὅτι ἤρχοντο οἱ ἐπιθεωρηταὶ καὶ ἐπεθεώρουν τὸ Προξενεῖον παρ’ ᾧ ἤμην διωρισμένος καὶ εὕρισκον τὰ βιβλία ἐν τάξει, ἀλλὰ τὰ διαμονητήρια καὶ τὰ πιστοποιητικὰ τὰ ὁποῖα εἶχον δοθῆ εἰς διαφόρους Ἑβραίους ἵνα πολιτογραφηθῶσιν ὡς Ἕλληνες δὲν τὰ εὕρισκον, καὶ ὅτε ἔμαθε τοῦτο ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν Δηλιγιάννης ἔπαυσε τὸν πρόξενον.

§404Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, αὐτὰ δὲν πρέπει νὰ λέγωνται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ.

§405ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 3 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκεται).

§406Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κατ’ ἀρχὴν εἰμὶ ἐναντίος εἰς τὸ νὰ θεωρηθῇ τὸ ἀπολυτήριον τῶν ἐμπορικῶν σχολῶν ὡς προσὸν τοῦ νὰ εἰσέρχηταί τις εἰς τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν. Αὐτὸ ἀντίκειται εἰς τὸν σκοπὸν τῶν ἐμπορικῶν σχολῶν. Ὁ σκοπὸς τῶν ἐμπορικῶν σχολῶν ἦτο ν’ ἀποτρέψωμεν τοὺς νέους ἑλληνόπαιδας ἀπὸ τὴν θεσιθηρίαν καὶ νὰ τοῖς δώσωμεν τὰ ἐφόδια ἵνα σταδιοδρομήσωσιν εἰς ἄλλα ἐπαγγέλματα πρακτικώτερα. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του ταύτην τὴν παρατήρησιν καὶ ἐὰν νομίζῃ ὅτι εἶναι ὀρθὴ ἡ γνώμη ν’ ἀπαλείψῃ αὐτό.

§407Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Παρατηρῶ ὅτι ἐν γένει τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἀποκλείει τοὺς κατωτέρους ὑπαλλήλους, ἐὰν ἔχωσι τυχὸν τὰ προσόντα, ν’ ἀνέλθωσιν εἰς τὴν θέσιν τῶν τμηματαρχῶν. Διὰ τοῦτο ἤθελον τοιαύτην διαμόρφωσιν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου, ὥστε νὰ μὴ ἀποκλείωνται οἱ γραφεῖς, οἱ γραμματεῖς ν’ ἀνέρχωνται, ἐὰν ἔχωσι τὰ ἐφόδια πρὸς τοῦτο, τοσούτῳ μᾶλλον ὅσῳ θὰ ἔχωσι καὶ τὴν πεῖραν τῆς ὑπηρεσίας ὡς ἐφόδιον. Δὲν γνωρίζω διατί ἐθεωρήθη ἡ δακτυλογραφία ὡς ἰδιαίτερον προσόν, ἐνῷ νομίζω ὅτι τοὐλάχιστον διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἔπρεπε νὰ θεωρηθῇ ἡ καλλιγραφία ὡς προσὸν ἰδιαίτερον. Ἔχει τόσον παραμεληθῆ ἡ καλλιγραφία ὥστε ἀναγκάζομεν πολλάκις τὸν γράφοντα τὰς ἐπιστολὰς νὰ ἔλθῃ νὰ τὰς ἀναγνώσῃ καὶ εὑρέθημεν εἰς θέσιν νὰ τιμωρήσωμεν καὶ δημοσίους ὑπαλλήλους ἕνεκα τῆς κακογραφίας. Εἰς τὴν διάταξιν περὶ γραμματέων βʹ τάξεως, ἐδάφιον γʹ, δὲν ζητεῖται χρόνος ὑπηρεσίας ἐν τῇ θέσει ταύτῃ πρὸς προαγωγήν. Νομίζω ὅτι ἠδύνατο νὰ τεθῇ φραγμός τις. Τὸ γʹ ἐδάφιον λέγει: «Εἰς γραμματεῖς βʹ τάξεως προάγονται, κενουμένων θέσεων, οἱ εὐδοκιμήσαντες ὡς γραφεῖς αʹ τάξεως. Εἰς γραμματεῖς δὲ αʹ τάξεως προάγονται, κενουμένων θέσεων, οἱ εὐδοκιμήσαντες ὡς γραμματεῖς βʹ τάξεως». Νομίζω ὅτι πρέπει καὶ ἐνταῦθα νὰ ἐτίθετο φραγμός τις. Τὸ νομοσχέδιον δὲ τοῦτο, κατ’ ἐξαίρεσιν τῶν ἄλλων ὀργανωτικῶν νομοσχεδίων τῶν ὑπηρεσιῶν τῶν Ὑπουργείων τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν Οἰκονομικῶν, καθιεροῖ δύο βαθμοὺς γραφέων, ἐνῷ εἰς τὰ ἄλλα μόνον ἕνα. Δὲν ἠξεύρω ἂν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἐκλείψῃ ἡ ἀνομοιότης αὕτη, ἵνα ὑπάρχῃ τι ὁμοιόμορφον ἐν ὅλῃ τῇ ὑπηρεσίᾳ. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τὸν σχολικὸν ἰατρὸν παρατηρῶ ὅτι ἔχει μίαν ἔλλειψιν σπουδαίαν, κατ’ ἐμέ, ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου. Ἀναφέρει ὅτι οὗτος πρέπει νὰ εἶναι «διδάκτωρ τῆς Ἰατρικῆς ἀπὸ τριετίας, διατρίψας ἐπὶ δύο τοὐλάχιστον ἔτη ἐν τῇ Ἑσπερίᾳ». Ἀλλ’ ἐρωτῶ· ἂν αὐτὸς μετέβη εἰς τὴν Ἑσπερίαν πρὸς τέρψιν καὶ ἐπανῆλθεν, ἔχει τὰ ἐφόδια ἵνα καταλάβῃ τὴν θέσιν; Νομίζω ὅτι ἔπρεπεν οὐχὶ ἁπλῶς νὰ διέτριψεν ἐν τῇ Ἑσπερίᾳ, ἀλλὰ νὰ ἐσπούδασε τοὐλάχιστον δύο ἔτη. Ἐκεῖνο τὸ «διατρίψας» ἠμπορεῖ νὰ ὀλιγοστεύσῃ.

§408ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι μόνον ἐὰν δὲν ἐπιτευχθῇ ὁ διαγωνισμὸς ὁ ὁποῖος ὁρίζεται.

§409Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ προσόντα τοῦ τμηματάρχου τοῦ αʹ τμήματος ὅπως καθορίζονται βεβαίως ἀποβλέπουσιν εἰς τὸ ν’ ἀποκτηθῇ τμηματάρχης ἔχων τὰ πραγματικὰ ἐφόδια τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται διὰ τὸν τμηματάρχην τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ Τμήματος καὶ τὰ ὁποῖα δυστυχῶς μέχρι τοῦδε σπανιώτατα εὑρέθησαν, διότι ἐκτὸς ἑνὸς τμηματάρχου ὁ ὁποῖος εἶχε σπουδάσει τὸ Κανονικὸν Δίκαιον οὐδεὶς τῶν ἄλλων ἐξ ὅσων γνωρίζω ἐγὼ κατὰ τὴν τελευταίαν τριακονταετίαν εἶχε τὸ προσὸν τοῦτο, καὶ ὁμολογουμένως ἐχώλαινεν ἡ ὑπηρεσία, διότι ὁ Ὑπουργὸς δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εἶναι ἐγκρατὴς τοῦ Κανονικοῦ Δικαίου, χρειάζεται δ’ ἀπαραιτήτως τὸν σύμβουλον τοῦτον τὸν ἔχοντα τὴν τοιαύτην μόρφωσιν. Ἀλλ’ ὡς εἶναι τὸ ἄρθρον διατετυπωμένον, ἀπαιτοῦν νὰ φοιτήσῃ τοὐλάχιστον ἐπὶ τριετίαν εἰς Πανεπιστήμιον τῆς Ἑσπερίας, γεννᾷ ἓν ἄτοπον, ὅτι δυνατὸν νὰ εὑρεθῶσι καὶ καλοὶ νὰ καταλάβωσι τὴν θέσιν ταύτην, ἀλλ’ ἀποκλείονται καὶ ἄλλοι καλοὶ οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι τὸ προσὸν αὐτό. Καὶ διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω τοῦτο ἀναγκάζομαι νὰ φέρω προσωπικὸν παράδειγμα, ὅτι ὁ κ. Μομφερρᾶτος, ὁ ὁποῖος εἶναι λίαν ἐγκρατὴς τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ Δικαίου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καταλάβῃ τὴν θέσιν τοῦ τμηματάρχου· ἐπίσης δ’ ἔχω ἀπέναντί μου καὶ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Κυνουρίας, πολὺ καταγινόμενον εἰς τὰ τῆς Ἐκκλησίας, ὅστις νομίζω ὅτι θὰ ἦτο ἁρμοδιώτερος νὰ καταλάβῃ τὴν θέσιν αὐτὴν ἀπὸ πολλοὺς ἄλλους φοιτήσαντας ἐν τῇ Ἑσπερίᾳ καὶ ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν καταλάβῃ! Μοὶ ἐνθυμίζει δὲ τοῦτο ὅτι ἄλλοτε εἶχεν ὑποβληθῆ νομοσχέδιον περὶ προσόντων τῶν Ἐπισκόπων, καὶ κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ Ἐπίσκοπος τίς; Ὁ ἀοίδιμος Κολιάτσος, ὁ κράτιστος τῶν Ἑλλήνων Ἐπισκόπων.

§410ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδεμίαν δυσκολίαν ἔχω νὰ τὸ διορθώσω.

§411Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἔχῃ εἰδικὰς σπουδὰς μάλιστα. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ἡ φοίτησις ἐν Εὐρώπῃ δὲν προσδίδει τὰς γνώσεις.

§412ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδεμίαν γνῶσιν προσδίδει.

§413Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι ἔχομεν παραδείγματα πολλῶν μεταβάντων εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ ἐπανελθόντων ὅπως ἦσαν προτοῦ ἀναχωρήσωσιν. Εἰς τὸν τμηματάρχην τοῦ Γʹ τμήματος νομίζω ὅτι ἐπίσης ἔχετε περιορισμούς τινας.

§414ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδήλωσα ὅτι ἐπιθυμῶ νὰ γίνῃ εὐρύτερον τὸ ἔργον τοῦτο.

§415Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις φέρω.

§416ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἦτο δυνατόν, νὰ τὰς φέρητε γραπτάς.

§417Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Γʹ τμῆμα παραδίδετε εἰδικῶς εἰς φυσικὰς καὶ μαθηματικὰς ἐπιστήμας σπουδάσαντας. Ὁ τμηματάρχης αὐτὸς ἔχει κυρίως ἔργον διοικητικόν, ἔργον ἐκτελέσεως τοῦ νόμου, καὶ ἴσως θὰ ἦτο ἀναγκαῖον νὰ μὴ ἀποκλεισθῇ ὁ διδάκτωρ τῆς Νομικῆς ἀπὸ τοῦ νὰ δύναται νὰ γίνῃ τμηματάρχης. Διότι ἐνθυμοῦμαι ὅτι τμηματάρχης τις τῆς ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως προσήγαγεν εἰς τὸν Ὑπουργὸν σχέδιον Β. Διατάγματος διὰ τοῦ ὁποίου ἐπεβάλλοντο τέλη διδακτικά, καὶ ὁ Ὑπουργὸς ἐκεῖνος, μολονότι δὲν εἶχε νομικὴν μόρφωσιν, δὲν τὸ ὑπέγραψε καὶ ἠναγκάσθη νὰ ἐξηγήσῃ εἰς τὸν τμηματάρχην ὅτι τοιοῦτο Διάταγμα θὰ ἦτο ἐναντίον τοῦ Συντάγματος, διότι μόνον νόμος δύναται νὰ ἐπιβάλλῃ εἰς τοὺς πολίτας ὑποχρέωσιν χρηματικήν. Ἐκτὸς τούτου ὁ περιορισμὸς ὅτι ὁ διδάκτωρ τῆς Φιλολογίας πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπηρεσίαν πενταετῆ καθηγητοῦ ἢ γυμνασιάρχου ἀποκλείει ἄλλους οἱ ὁποῖοι δυνατὸν νὰ μὴ διετέλεσαν γυμνασιάρχαι ἢ καθηγηταί, νὰ εἶναι ὅμως ὑφηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου. Ὑποθέσατε ὅτι διδάκτωρ τις τῆς Φιλολογίας δὲν εἰσῆλθεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, ἀλλ’ ἔχων περισσότερα μέσα ἠθέλησε νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον καὶ μετὰ δοκιμασίαν ἐγένετο ὑφηγητής. Διατί αὐτὸς ν’ ἀποκλείηται; Εἰς τὸν τμηματάρχην τοῦ Δʹ τμήματος δὲν ζητεῖται κἂν τὸ δίπλωμα τῆς Φιλολογίας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς γνωρίζει καλῶς, διότι ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν του καὶ ἄλλο νομοσχέδιον, τὸ περὶ Κεντρικοῦ Συμβουλίου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὅτι διετέλεσαν πολλοὶ γενικοὶ ἐπιθεωρηταὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως οἱ ὁποῖοι δὲν πιστεύω νὰ ἔχωσι τὰ προσόντα διὰ νὰ καταλάβωσι τὴν θέσιν τοῦ τμηματάρχου. Ἐν τούτοις ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῖς δίδει τὸ δικαίωμα νὰ καταλάβωσιν αὐτοὶ τὴν θέσιν τοῦ τμηματάρχου. Νομίζω ὅτι ἀποκλείονται αὐτοί, ἐὰν τεθῇ ὅρος εἰς τὰ προσόντα τοῦ τμηματάρχου τούτου ὅτι πρέπει νὰ ἔχῃ δίπλωμα διδάκτορος τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς ἢ νὰ ἔχῃ σπουδάσει παιδαγωγικὰ ἐν εὐρωπαϊκῷ Πανεπιστημίῳ. Εἰς τὸ Εʹ τμῆμα ὁ τμηματάρχης πρέπει νὰ εἶναι κάτοχος τῆς Γαλλικῆς ἢ δύο γλωσσῶν, ὁ τμηματάρχης ὁ ἐποπτεύων τὴν ἔκδοσιν τῶν βιβλίων καὶ τῆς στατιστικῆς. Πῶς θὰ πιστωθῇ τοῦτο, ὅτι εἶναι κάτοχος δύο γλωσσῶν; Θὰ ὑποβληθῇ εἰς ἐξετάσεις ὁ μέλλων νὰ διορισθῇ τμηματάρχης; Διότι οἱ τμηματάρχαι δὲν διορίζονται διὰ διαγωνισμοῦ. Εἰς τὸ Ϛʹ τμῆμα τοῦ Λογιστηρίου ἔχομεν προσόντα. Πρὸ ὀλίγου ὅμως ὁ κ. Ὑπουργὸς ὡμίλησε καὶ ἔδωκε τὴν εἰκόνα τοῦ τμηματάρχου τοῦ Λογιστικοῦ.

§418ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πταίουσι τὰ προσόντα, ἐὰν δὲν εἶναι ἐπαρκὴς ὁ ὑπάλληλος.

§419Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τούτοις ὅλη ἡ προσπάθειά σας θ’ ἀποβῇ ἐπὶ ματαίῳ. Τὸ ἀναγραφόμενον κατόπιν ὅτι οἱ τμηματάρχαι διορίζονται διὰ Β. Διατάγματος τῇ προτάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου μετ’ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως δημοσιευομένης ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως» δὲν ἔχει κανένα λόγον, διότι ὁ μέλλων νὰ διορίσῃ ἕνα τμηματάρχην Ὑπουργὸς θὰ τορνεύσῃ τὴν ἔκθεσίν του διὰ νὰ τὴν δημοσιεύσῃ εἰς τὸ Β. Διάταγμα. Νομίζω ὅτι καὶ τὸ ἑπόμενον ἐδάφιον ἔπρεπε νὰ διαγραφῇ διὰ τὸν λόγον ὅτι οὐδεὶς ἔχει τὴν ὑπέροχον ἱκανότητα, ὥστε ἐξαιρετικῶς νὰ προαχθῇ εἰς τμηματάρχην αʹ τάξεως ἀπὸ ὑπουργικοῦ γραμματέως αʹ τάξεως μετὰ πενταετῆ ὑπηρεσίαν. Αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις εἶχον νὰ κάμω ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 4.

§420Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 4 ἔχω μίαν καὶ μόνην παρατήρησιν νὰ κάμω, ἐπὶ τοῦ ἐδαφίου τὸ ὁποῖον λέγει· «Ἀπολύονται δὲ οἱ τμηματάρχαι μόνον ἐπὶ ἀνικανότητι, βαρεῖ παραπτώματι κατὰ τὴν διαχείρισιν τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν ἢ ἐπὶ ἀσυμβιβάστῳ πρὸς τὸ ἀξίωμα αὐτῶν διαγωγῇ, κατὰ πρότασιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως καὶ μετ’ ἀπολογίαν ὑπὸ Συμβουλίου ἀποτελουμένου ἐκ τοῦ προέδρου τοῦ Ἀρείου Πάγου, τοῦ προέδρου τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου καὶ τοῦ δικαστικοῦ συμβούλου». Τὸ πρᾶγμα ἔχει διατυπωθῆ ἀπροσέκτως, ὡς φαίνεται δ’ ἐκ τῆς διατυπώσεως τοῦ ἄρθρου τὸ Συμβούλιον ἔχει τὴν τελευταίαν λέξιν. Ἐγὼ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ τὸ ἑξῆς (ἀναγινώσκει)· «Διὰ Β. Διατάγματος ἐκδιδομένου τῇ προτάσει τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως μετ’ ἀπολογίαν καὶ ἀπόφασιν ὑπὸ συμβουλίου ἀποτελουμένου κλπ.». Νομίζω ὅτι εἴμεθα σύμφωνοι μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§421ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§422Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δεύτερον ζήτημα εἶναι τοῦτο: Προκειμένου περὶ τμηματαρχῶν ἠκούσατε ὅτι ἁρμόδιοι ὅπως γνωμοδοτῶσιν ἰδίᾳ ἐπὶ ἀνικανότητι εἶναι ὁ πρόεδρος τοῦ Ἀρείου Πάγου, ὁ πρόεδρος τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου καὶ ὁ δικαστικὸς σύμβουλος. Ἐὰν πρόκειται διὰ βαρὺ παράπτωμα, συναινῶ, προκειμένου ὅμως περὶ ἀνικανότητος τίς θὰ κρίνῃ αὐτούς; Ἐγὼ θὰ προτείνω νὰ ὑπαχθῶσιν αὐτοὶ εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, διότι καὶ τοῦτο ἔχει τμηματάρχας οἱ ὁποῖοι κρίνουσι τοὺς γυμνασιάρχας καὶ καθηγητάς. Τέλος πάντων ἀφήνω εἰς τὴν ὑμετέραν κρίσιν τὴν διόρθωσιν τοῦ ζητήματος τούτου.

§423ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ τὸ διορθώσω.

§424Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ὡς καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Πρωθυπουργὸς λαμβάνουσιν ὑπ’ ὄψιν τοὺς ἐκτὸς ὑπηρεσίας ὑπάρχοντας ὑπαλλήλους ὡς ἀναδιοριστέους· βλέπετε δ’ ἀναγραφόμενον ἐν τῇ βʹ παραγράφῳ τοῦ ἄρθρου 4 τὸ ἑξῆς (ἀναγινώσκει)· «Εἰς γραφεῖς αʹ τάξεως προάγονται οἱ ἐπὶ τριετίαν ὑπηρετήσαντες εὐδοκίμως ὡς γραφεῖς βʹ τάξεως κατὰ τὸ ἄρθρον 5, § βʹ καὶ δʹ». Τοῦτο προτείνει καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν· μόνον ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καταδικάζει τοὺς ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας εὑρισκομένους ὑπαλλήλους νὰ μὴ δύνανται νὰ διορισθῶσιν.

§425Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὔριον ἐγὼ ἔχω νὰ ὑποβάλω τροπολογίαν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος.

§426Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§427ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν ἠξεύρω ἂν θὰ ψηφισθῇ εἰς γʹ ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ περὶ τῶν προσόντων καὶ τῆς μονιμότητος τῶν ὑπαλλήλων αὐτοῦ, ὅτε βεβαίως ἔχει δίκαιον ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυνουρίας μεταχειριζόμενος τὸ ἐπιχείρημα ὅπερ ἠκούσατε. Ἀλλ’ ἐὰν ψηφισθῇ τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος νομοσχέδιον εἰς γʹ ἀνάγνωσιν βεβαίως θὰ καθιερωθῶσιν, ὡς προσόντα, ἀπολυτήριον Γυμνασίου καὶ διαγωνισμὸς διὰ τὴν θέσιν τοῦ γραφέως βʹ τάξεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ διὰ τὴν προαγωγὴν μέχρι γραφέως αʹ τάξεως. Ἀλλὰ διὰ τὰς ἀνωτέρας βαθμίδας καθιεροῦται τὸ προσὸν τοῦ πτυχίου τοῦ Πανεπιστημίου, ὡς καὶ διὰ τὴν θέσιν τοῦ γραφέως αʹ τάξεως, προκειμένου νὰ διορισθῇ τις ἀπ’ εὐθείας εἰς αὐτήν, προσαπαιτεῖται δὲ δεύτερος διαγωνισμὸς διὰ τὴν προαγωγὴν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ γραμματέως βʹ τάξεως. Δυστυχῶς ὅμως τίθενται τώρα ἐκποδὼν πᾶσαι ἐκεῖναι αἱ διατάξεις καὶ ἐπανερχόμεθα εἰς τὸ πρώην καθεστώς, κατὰ τὸ ὁποῖον ἦτο δυνατὸν μὲ ἁπλοῦν ἀπολυτήριον Ἑλληνικοῦ σχολείου οἱ ἔχοντες πολυετῆ ὑπηρεσίαν κατ’ ὀλίγον νὰ προαχθῶσι μέχρι τμηματάρχου Ὑπουργείου. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ πλέον ἐπανερχόμεθα εἰς τὸ πρώην καθεστώς, κατὰ τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ διορισθῇ ἐλεγκτὴς ἢ πρόεδρος τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, εἰς ἀξιώματα δηλαδὴ ἰσόβια, ἰσοφαρίζοντα πρὸς τὰ τοῦ ἀρεοπαγίτου καὶ προέδρου τοῦ Ἀρείου Πάγου, ὁ μὴ κεκτημένος οὐδὲν προσὸν ἀπαλύτως. Τὸ Σύνταγμα, Κύριοι, ἀφοῦ ἐξίσωσε τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον πρὸς τὸν Ἄρειον Πάγον, ἐθεώρησε καὶ δι’ ἐκεῖνο καὶ διὰ τοῦτον ἀπαραίτητα τὰ προσόντα καὶ καθώρισε προθεσμίαν ἐντὸς τῆς ὁποίας ἔπρεπε νὰ ψηφισθῶσιν αὐτά. Καὶ διὰ μὲν τὸν Ἄρειον Πάγον ἔχουσι ψηφισθῆ ἀνέκαθεν προσόντα, διὰ τὸ Ἐλεγκτικὸν ὅμως Συνέδριον καθυστέρουν αὐτὰ μέχρις ἐσχάτων ἐπ’ ἀθετήσει τῆς σχετικῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος. Ἅπαξ ὅμως ψηφισθέντα αὐτὰ δύνανται μόνον νὰ μεταρρυθμισθῶσιν, οὐχὶ δὲ καὶ νὰ καταργηθῶσι διὰ νεωτέρου νόμου, ὡς γίνεται νῦν. Ἀλλ’ ἀφοῦ ταῦτα γίνονται διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν εἶχε δίκαιον ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κυνουρίας συνάδελφος νὰ παραπονῆται ὅτι ἐξαιρετικῶς μόνον διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἀναγράφεται ὡς πρῶτον προσὸν τὸ ἀπολυτήριον τοῦ Γυμνασίου. Τὸ παράδοξον ὅμως εἶναι ὅτι, ἐνῷ διαγράφομεν ἀπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τὸ προσὸν τοῦ πτυχίου τῆς Ἐμπορικῆς Σχολῆς, καίτοι εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖοι οἱ κεκτημένοι τὸ δίπλωμα τοῦτο διὰ τὸν τελωνιακὸν ἰδίως κλάδον, ἐν τούτοις καθιεροῦμεν αὐτὸ ὡς προσὸν διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. Δὲν εἶχε λοιπὸν δίκαιον διαμαρτυρόμενος ὁ κ. συνάδελφος διὰ τοῦτο; Ἐρωτῶ δὲ καὶ ἐγώ· τίς ἡ σχέσις τῶν ἀποφοίτων τῶν Ἐμπορικῶν Σχολῶν πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως;

§428ΑΝΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὰς δηλώσεις ὅτι διαγράφεται ἡ διάταξις ἡ ἀγανάκτησίς σας δὲν εἶναι δεδικαιολογημένη.

§429ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀγανάκτησιν ἐξεδήλωσε κυρίως ὁ προαγορεύσας συνάδελφος. Ἐγὼ συμφωνῶ πληρέστατα καὶ ὡς πρὸς τὰς ἄλλας παρατηρήσεις τοῦ ἐκ Κυνουρίας κ. Βουλευτοῦ, ὅτι τέλος πάντων προκειμένου περὶ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως πρέπει ν’ ἀναγραφῶσιν ἀνώτερα προσόντα τῶν νῦν προτεινομένων. Ναὶ μὲν διὰ τὴν θέσιν τοῦ γραφέως δυνατὸν ν’ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὸ ἀπολυτήριον τοῦ Γυμνασίου καὶ εἰς τὸν διαγωνισμόν, ἀλλὰ προκειμένου περὶ θέσεως βʹ τάξεως γραμματέως, αʹ τάξεως γραμματέως καὶ τμηματάρχου εἶναι καιρὸς τέλος πάντων ν’ ἀπαιτήσωμεν ἀνώτερον προσόν.

§430ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τόσην ὥραν ἀσχολεῖσθε ν’ ἀποδείξητέ τι, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀκριβὲς τοῦτο.

§431ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὑφ’ ὑμῶν, ὡς παρετήρησα ἐν παρόδῳ, ἀναστέλλεται ὁ νόμος ὁ ψηφισθεὶς τῇ εἰσηγήσει μου, ὡς πρὸς τὰ προσόντα τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου.

§432ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἔκαμον τροπολογίαν.

§433ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ δὲν ἔλαβον γνῶσιν αὐτῆς τῆς τροπολογίας. Προκειμένου ὅμως περὶ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως παρατηρῶ ὅτι καθ’ ὃν χρόνον ἔχομεν πληθώραν διδακτόρων τοῦ Πανεπιστημίου εὑρίσκω καὶ ἄτοπον καὶ ἄδικον νὰ θέλωμεν νὰ προάγωμεν μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ τμηματάρχου πρώτης τάξεως νέους μόνον ἀποφοίτους τοῦ Γυμνασίου.

§434Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Τίνος σχολῆς πτυχίον θέλετε;

§435ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Οἱασδήποτε σχολῆς, καὶ τῆς Θεολογικῆς, ἀφοῦ πρόκειται περὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, καὶ τῆς Νομικῆς, καὶ τῆς Φιλολογίας, καὶ τῶν Μαθηματικῶν. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀναγράφει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ αὐτοῦ τὸ προσὸν κατὰ τὸ ὁποῖον τμηματάρχης διορίζεται ὁ κεκτημένος πτυχίον τοῦ Πανεπιστημίου, ἀλλ’ ἡ διάταξις αὕτη δὲν ἀποκλείει τὴν προαγωγὴν εἰς αὐτὸ τὸ ἀξίωμα καὶ κατωτέρων ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου, εἰσελθόντων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν του μὲ μόνον τὸ προσὸν τοῦ ἀπολυτηρίου τοῦ Γυμνασίου. Διὰ τοῦτο ἐπάναγκες νομίζω ν’ ἀναγράψωμεν καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου τὰ προσόντα τὰ καθιερούμενα ἐπὶ τῶν Ὑπουργείων τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν Οἰκονομικῶν, δηλαδὴ νὰ τεθῇ ὡς βάσις διὰ τὸν βαθμὸν τοῦ γραφέως πρώτης τάξεως καὶ γραμματέως δευτέρας τάξεως τὸ πτυχίον τοῦ Πανεπιστημίου, μόνον δὲ οἱ κεκτημένοι τὸ προσὸν τοῦτο νὰ προάγωνται μετὰ εὐδόκιμον ὑπηρεσίαν εἰς τμηματάρχας, κεκτημένους οὕτως οὐ μόνον τὸ προσὸν τῶν γνώσεων ἀλλὰ καὶ τὸ προσὸν τῆς πείρας. Διὰ πάντα ταῦτα, Κύριοι, θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως νὰ δεχθῇ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. ἐκ Κυνουρίας Βουλευτοῦ.

§436Δ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Ἐν τῷ ἄρθρῳ 4 παρατηρεῖται κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην ἀνισότης, ἡ ὁποία δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ. (Ἀναγινώσκει) «Τμηματάρχαι διορίζονται κλπ». Ἡ διάταξις βεβαίως εἶναι ὀρθή, διότι ὁ διατελέσας τμηματάρχης εἶναι καλύτερος τοῦ ἐπιστήμονος ὁ ὁποῖος θὰ ἔλθῃ ἐκ τῆς Εὐρώπης χωρὶς νὰ ἔχῃ τὰ προσόντα τῆς πείρας, ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐτέθη εἰς τὰ ἄλλα τμήματα παρελείφθη ἐκ τοῦ πρώτου καὶ τοῦ ἕκτου.

§437Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐκ προνοίας.

§438Δ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Ὄχι. Πρέπει ἐν τούτοις νὰ τεθῇ καὶ εἰς αὐτά, διὰ νὰ μὴ ἐγερθῶσι παράπονα.

§439ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ψηφίζονται εἶτα τὰ ἄρθρα 5–8 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 9).

§440Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τῷ ἄρθρῳ 9 πρέπει νὰ διαγραφῇ ἐκ τοῦ βʹ ἐδαφίου ἡ πομπώδης λέξις «διεθνές».

§441Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πιστεύω νὰ βλάπτῃ.

§442ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 9, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 10 (ἀναγινώσκεται).

§443Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Τὸ ἄρθρον 10 ἀφορᾷ εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν τοῦ προσωπικοῦ τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀλλ’ ἐν ᾧ εὐλόγως λαμβάνεται πρόνοια περὶ τοῦ ἀναδιορισμοῦ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὰ προσόντα δυνάμει τοῦ ψηφιζομένου νόμου, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τοὺς τμηματάρχας, διὰ τοὺς γραμματεῖς αʹ καὶ βʹ τάξεως περιέργως βλέπω ὅτι ἐναπόκειται ὁ διορισμὸς εἰς τὴν αὐθαίρετον βούλησιν τοῦ Ὑπουργοῦ, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ὀρθόν, διότι καὶ ἐπ’ αὐτῶν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ζητήσωμεν τὰ ἐν τῷ νόμῳ προσόντα.

§444Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Τὸ ὀρθότερον εἶναι νὰ ἔχητε ὑπεύθυνον, καὶ ὑπεύθυνος εἶναι ὁ Ὑπουργός.

§445Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐνταῦθα ζητεῖται ὅπως ὁ Ὑπουργὸς διορίσῃ ὅσους θέλει ἄνευ προσόντων. Ἂν ἐννοῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ διορίζωνται ἄνευ προσόντων, τότε ἡ διάταξις ἔχει καλῶς, ἂν ὅμως ὑπάρχῃ παράλειψις καὶ παραδρομὴ τότε νὰ τὸ διορθώσῃ.

§446Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι σαφὲς ὅτι τὸ τέλος δὲν συνδυάζεται μὲ τὸ μέσον τῆς φράσεως, ἀλλὰ μὲ τὴν ἀρχήν. Θέλετε σαφέστερον νὰ διατυπωθῇ; (Ψηφίζονται τὸ ἄρθρον 10 καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου).

§447Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἐπὶ τοῦ συνόλου. Διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὸ τῆς Δικαιοσύνης ἐδέχθητε διάταξιν περὶ προσαυξήσεως τοῦ μισθοῦ. Πρέπει νὰ τεθῇ καὶ ἐνταῦθα ἡ αὐτὴ διάταξις. (Ψηφίζεται καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§448ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μ. Καβαλιεράτος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τῶν § 3 καὶ 4 τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ ͵ΓΥΙΖʹ νόμου». Ὁ κ. Σ. Κροκιδᾶς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ δασῶν». Ὁ κ. Γ. Λαναρᾶς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τῶν διατάξεων τοῦ ͵ΓΥΛΓʹ (3437) τοῦ 1909 περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων». Οἱ κύριοι Κ. Αἰγιαλείδης καὶ Γρ. Φούφας ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὀργανώσεως τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως». Ὁ κ. Γ. Παππαβασιλείου ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου. Οἱ κύριοι Φ. Μοσχούλας καὶ Ἀλ. Κανάρης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου. Ὁ κ. Γρ. Φούφας ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ͵ΓΥΙΑʹ τοῦ ἔτους 1909». (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 390–396).

§449ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ «περὶ ὀργανώσεως τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως «παρακαλῶ νὰ συζητηθῇ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 16, ὅπερ ἀφορᾷ εἰς τὴν μισθοδοσίαν τοῦ προσωπικοῦ τῶν Γραφείων, Κλινικῶν, Ἐργαστηρίων καὶ Μουσείων τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου· εἶναι ὑπηρεσιακόν. Μετ’ αὐτὸ ν’ ἀναβληθῶσι τὰ ὑπ’ ἀριθ. 17 καὶ 18 δι’ αὔριον καὶ νὰ συζητηθῇ τὸ περὶ ἐπισκευῆς τῶν ἀνακτόρων, ἐπίσης ὑπηρεσιακόν. Ἐπίσης τὰ τρία ἑπόμενα εἶναι ναυτικὰ καὶ παρακαλῶ νὰ ψηφισθῶσι, τὸ ὑπ’ ἀριθ. 23 ἐγκατελείφθη ἀπὸ χθές, τὸ ὑπ’ ἀριθ. 24 ἐψηφίσθη κατὰ προτίμησιν καὶ ἔρχονται ἔπειτα αἱ συμβάσεις τοῦ Παμπούκη καὶ ἡ σταφιδική.

§450Ι. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐπειδὴ ὡμιλήσατε περὶ συμβάσεως, θὰ σᾶς παρεκάλουν, ἂν εἶναι δυνατόν, νὰ ψηφισθῇ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 48 περὶ πυρίτιδος.

§451ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὴν σύμβασιν κατέθηκα εἰς τὴν Βουλὴν ἀφήσας εἰς αὐτὴν νὰ τὴν ψηφίσῃ μόνον ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ Βουλὴ ἤθελε ζητήσει τοῦτο εἶναι δυνατὸν νὰ συναινέσω.

§452Ι. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς ἔρχεται ἡ πρότασις.

§453ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἂν ἡ Βουλὴ τὸ θέλῃ, δὲν ἔχω ἀντίρρησιν· δὲν ἀρκεῖ ὅμως νὰ συζητηθῇ, ἀλλὰ πρέπει νὰ ὑπάρχῃ καὶ ἡ πιθανότης τῆς ψηφίσεως. Ἐγὼ νομίζω ὅτι μετὰ τὰ ὑπηρεσιακὰ ταῦτα πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς τὴν σταφιδικὴν σύμβασιν καὶ ν’ ἀρχίσωμεν ἀπόψε ἢ νὰ τὴν παραπέμψωμεν δι’ αὔριον τὴν πρωίαν.

§454ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀπόψε.

§455ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ· θ’ ἀναγνωσθῶσι τὰ Πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται ταῦτα ὑπὸ τοῦ Γραμματέως). Ὑπάρχει ἀντίρρησις ἐπὶ τῶν Πρακτικῶν;

§456ΓΡ. ΦΟΥΦΑΣ. Ἐπὶ τῆς εʹ σελίδος, κύριε Πρόεδρε. Συζητουμένου τοῦ νομοσχεδίου περὶ δωρεὰν ἐγγραφῆς φοιτητῶν τινων ἐζητήσαμεν κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν ὅπως ἐπεκταθῇ τὸ εὐεργέτημα τοῦτο καὶ εἰς τοὺς φοιτητὰς Ἀμαλιάδος καὶ Χάβαρι, ἥτις τροπολογία καὶ περιελήφθη. Ἀλλ’ ἐζητήθη ἐπίσης ὑπ’ ἄλλων συναδέλφων ὅπως περιληφθῶσι καί τινες ἐκ τῶν ἄλλων σεισμοπαθῶν ἐπαρχιῶν, ὅπερ ἐγένετο ἀποδεκτόν, ἀλλ’ οὐδὲν περιελήφθη ἐν τοῖς Πρακτικοῖς, ὅπως ἀκριβῶς εἶχεν ἐν τῇ τροπολογίᾳ, καὶ παρακαλῶ ν’ ἀναγραφῇ.

§457Ι. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐζητήθη ὅπως τὸ εὐεργέτημα τοῦτο ἐπεκταθῇ ἐκτὸς τῶν φοιτητῶν τῆς Ἀμαλιάδος καὶ Χάβαρι καὶ εἰς τοὺς ἄλλους ἐκ τῶν σεισμοπαθῶν ἐπαρχιῶν, οἵτινες εἶναι τρεῖς τὸν ἀριθμόν.

§458ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν τὸ ἀντελήφθην καὶ περιέλαβον μόνον τοὺς ἐξ Ἀμαλιάδος καὶ Χάβαρι.

§459Ι. ΣΙΣΙΝΗΣ. Τὸ ἐζήτησα ἐγὼ καὶ μὲ ἠρωτήσατε χθὲς πόσοι εἶναι, καὶ σᾶς ἀπήντησα ὅτι εἶναι τρεῖς καὶ τὸ ἐδέχθητε, ἀλλὰ δὲν ἀνεγράφη ἐν τοῖς πρακτικοῖς.

§460ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὑπέπεσον εἰς πλάνην· ὁμολογῶ ὅτι εἶναι σφάλμα μου, ἀλλ’ οὕτω τὸ ἀντελήφθην.

§461Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Νὰ προστεθῇ εἰς τὴν ἰδικήν μου πρότασιν.

§462ΙΩ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Μάλιστα· ἐκεῖ νὰ γίνῃ ἡ διόρθωσις.

§463ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πολὺ καλά.

§464ΑΓ. ΣΛΗΜΑΝ. Ἓν τυπογραφικὸν λάθος ὑπάρχει ἐν σελίδι 17. Λέγει «ἐκ τοῦ μέχρι τοῦδε Διευθυντοῦ τοῦ τμήματος τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας», ἐνῷ ἔπρεπε νὰ τεθῇ «ἐκ τοῦ μέχρι τοῦδε διευθύνοντος κλπ.».

§465ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ Πρακτικὰ κυροῦνται ὡς διωρθώθησαν.

§466Κ. Ν. ΠΑΠΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μεταξὺ τῶν ὑπηρεσιακῶν νομοσχεδίων εἶναι καὶ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 56, διὰ τὸ ὁποῖον δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις.

§467ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὅταν φθάσωμεν ἐκεῖ.

§468ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν νὰ ψηφισθῶσι τὰ ὑπηρεσιακά, ἀλλὰ τοὐλάχιστον νὰ ἔχωμεν τὴν διαβεβαίωσιν τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι αὔριον τὰ περὶ διδασκαλείων θὰ εἶναι ἐκ τῶν πρώτων.

§469ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μάλιστα.

§470ΑΛ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ αὔριον, ὁπότε θὰ συζητηθῇ ἡ σταφιδικὴ σύμβασις, θὰ εἶναι πολλὰ σπουδαῖα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα θὰ προκαλέσωσι συζητήσεις ὡς τὰ οἰκονομικά, τὸ περὶ ἐκκαθαρίσεως τοῦ Πανεπιστημίου, δι’ αὐτὸ θὰ παρεκάλουν νὰ προταχθῇ ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει ἡ σταφιδικὴ σύμβασις.

§471ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀκριβῶς τοῦτο ἐζήτησα παρὰ τῆς Βουλῆς· ἀντὶ τῶν ἐπερωτήσεων νὰ συζητηθῇ ἡ σταφιδικὴ σύμβασις.

§472ΑΛ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ εἶναι πρῶτον ἀντικείμενον τῆς νομοθετικῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§473ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§474ΙΩ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν παράκλησιν ἣν ὑπέβαλον περὶ ψηφίσεως τῆς συμβάσεως περὶ πυρίτιδος καὶ σκαγίων, διότι ἐκ τοῦ ψηφισθέντος νόμου ἐπέρχονται καταστροφαὶ εἰς ὡρισμένα ἄτομα καὶ ἰδίως εἰς τοὺς κατασκευάζοντας τὰ σκάγια, οἵτινες θ’ ἀπολέσωσιν ὅλα τὰ κεφάλαια αὐτῶν. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν, ἀφοῦ προῆλθεν εἰς μίαν σύμβασιν, νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν ψήφισιν, διὰ νὰ προλάβῃ τὰς καταστροφὰς τὰς ὁποίας αὐτὴ ἡ Πολιτεία ἐπήνεγκεν.

§475Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἂν πρόκειται νὰ περιλάβῃ τὰ σκάγια, ἐγὼ δὲν ἔχω ἀντίρρησιν.

§476ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν δύναμαι ν’ ἀναλάβω τὴν εὐθύνην τῆς συμβάσεως. Ἐγὼ κατέθηκα τὴν σύμβασιν δοκιμαστικῶς καὶ ἤκουσα τὰς συζητήσεις. Ἡ συζήτησις ἀπέδειξε τότε ὅτι δὲν ὑπῆρξε προθυμία ὅπως ψηφισθῇ.

§477Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἂς προβῶμεν, κ. Πρόεδρε, κατὰ σειράν.

§478ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γʹ συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου «περὶ μισθοδοσίας τοῦ προσωπικοῦ τῶν Γραφείων, Κλινικῶν, Ἐργαστηρίων καὶ Μουσείων τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου».

§479ΕΠ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μοὶ δώσῃ τὴν πληροφορίαν διατί προσετέθη τὸ ἄρθρον 1, τὸ ὁποῖον δὲν ὑπῆρχεν ἐξ ἀρχῆς.

§480Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον τοῦτο προσετέθη ἵνα ἐπανέλθωσι τὰ πράγματα ὡς εἶχον κατὰ τὸ παρελθὸν ἀναφορικῶς πρὸς τὰ ἐπιμίσθια.

§481ΕΠ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπανέρχονται τὰ τῶν ἐπιμισθίων ὡς εἶχον πρότερον κατὰ τὴν διατύπωσιν τοῦ ἄρθρου 1 διά τινας τῶν καθηγητῶν, ὑπάρχουσιν ὅμως ἄλλοι καθηγηταὶ εἰς τοὺς ὁποίους δὲν ἀποδίδεται τὸ ἐπιμίσθιον. Ἐπεθύμουν νὰ γνωρίζω τίνων καθηγητῶν περικόπτεται τὸ ἐπιμίσθιον καὶ τίς οἰκονομία ἐπέρχεται.

§482Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁμολογῶ ὅτι κατὰ ταύτην τὴν στιγμὴν δὲν δύναμαι νὰ σᾶς δώσω τὴν πληροφορίαν· ἐὰν ἐπιθυμῆτε, δυνάμεθα ν’ ἀναβάλωμεν.

§483Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ διάταξις αὕτη παρελείφθη ἐκ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου καὶ δὲν ἐπαναφέρει τὸ παλαιὸν καθεστώς, κατὰ τὸ ὁποῖον πάντες οἱ καθηγηταὶ ἐλάμβανον ἐπιμίσθιον.

§484Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον.

§485ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Γʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐπισκευῆς καὶ ἀνακαινίσεως τοῦ ἐκ τῆς πυρκαϊᾶς τῆς νυκτὸς τῆς 24–25 Δεκεμβρίου 1909 καταστραφέντος μέρους τῶν Ἀνακτόρων τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως».

§486ΕΠ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν ὑμεῖς, κ. Πρόεδρε, καὶ ὁ ἐκ Νάξου κ. Βουλευτὴς ὑπεβάλετε παρατηρήσεις τινάς, τουτέστιν ὅτι θὰ ἦτο προτιμότερον ἵνα ἡ ἐργασία αὕτη γίνῃ ὁλικῶς καὶ ὄχι τμηματικῶς. Τὸ τμῆμα ἐργασθὲν λίαν εὐσυνειδήτως ἀπέβλεπε διὰ τῆς τμηματικῆς ἐκτελέσεως τῆς ἐργασίας εἰς τὴν οἰκονομίαν, ἔκρινεν ὅμως ὅτι αἱ παρατηρήσεις αἱ γενόμεναι ἦσαν ἐπίσης ὀρθαὶ καὶ ὑπέβαλε τὰς σχετικὰς τροποποιήσεις εἰς τὸ νομοσχέδιον. Τὰς τροποποιήσεις ταύτας ἀπεδέχθη καὶ παρακαλῶ τὸ νομοσχέδιον ν’ ἀναγνωσθῇ καὶ ψηφισθῇ ὡς ἔχει τροποποιηθῇ. (Ψηφίζεται εἶτα τὸ νομοσχέδιον εἰς γʹ συζήτησιν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν).

§487Λ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, καὶ χθὲς ὑπέβαλον παράπονα διὰ τὴν μὴ ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῆς μετὰ τῆς ἑταιρείας τῶν Τροχιοδρόμων τελευταίας συμβάσεως, ἡ ὁποία ἀποβλέπει εἰς πλήρωσιν μεγάλης ἀνάγκης τῆς πόλεως. Καὶ σήμερον εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἐπαναλάβω τὸ παράπονον τοῦτο καὶ νὰ παρακαλέσω νὰ προταχθῇ τοὐλάχιστον εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς αὔριον.

§488ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μάλιστα.

§489ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γʹ συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ νόμου ͵ΓΥΠΘʹ (ὑπ’ ἀριθ. 3489) περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τῶν νόμων ᾼΦΕʹ περὶ ὀργανισμοῦ τῶν πληρωμάτων τοῦ στόλου καὶ τῆς κατωτέρας ἐκπαιδεύσεως ἐν τῷ πολεμικῷ ναυτικῷ καὶ τοῦ νόμου ͵ΓΦΛΑʹ (ὑπ’ ἀριθ.3531) «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ ᾼΥΞΘʹ νόμου τῆς 28 Μαΐου 1887 «περὶ ναυτικῆς στρατολογίας». Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο περιλαμβάνει καὶ τὴν τροποποίησιν τὴν γενομένην ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. (Ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ὡς ἐτροποποιήθη). Βʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τῆς γʹ καὶ δʹ παραγράφου τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ ͵ΓΥΙΖʹ (ὑπ’ ἀριθ. 3417) νόμου τῆς 16 Νοεμβρίου 1909 περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Β. Ναυτικοῦ νόμου ᾼΧΜʹ καὶ τῶν νόμων περὶ ναυτικῶν προβιβασμῶν».

§490Α. ΚΑΣΣΑΒΕΤΗΣ. Παρακαλῶ ν’ ἀναβληθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ θίξῃ ἡ Βουλὴ τὸν νόμον. (Ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ὡς ἐτροποποιήθη. Ἐπίσης ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς βʹ συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον «περὶ σχολῆς ἐμποροπλοιάρχων»).

§491ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὰ ὑπ’ ἀριθ. 25, 26 καὶ 27 ἀναβάλλονται. Τώρα τὸ ὑπ’ ἀριθ. 28.

§492ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γʹ συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ͵ΓΦΞΒʹ τῆς 13 Φεβρουαρίου 1910».

§493Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Θὰ ἀναγνωσθῇ ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον).

§494ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ ἀποσβεστικῆς παραγραφῆς διατάξεων τοῦ ἰσχύοντος δικαίου».

§495Κ. ΑΙΓΙΑΛΕΙΔΗΣ. Νομίζω ὅτι προκειμένου περὶ νομοσχεδίων τὰ ὁποῖα μεταβάλλουσι τὰς διατάξεις τοῦ ἀστικοῦ δικαίου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὰ συζητήσωμεν προτοῦ τὰ ἀναγνώσωμεν, διότι οὐδεὶς ἤλπιζεν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῶσιν εἰς τοιαύτην στιγμήν.

§496Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Εἶναι εἰς αʹ ἀνάγνωσιν.

§497Κ. ΑΙΓΙΑΛΕΙΔΗΣ. Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν, ἐὰν πρόκειται νὰ ψηφισθῇ ἢ ὄχι, ἀλλὰ συνηθίσαμεν νὰ λέγωμεν πάντοτε ὅτι εἶναι εἰς αʹ ἀνάγνωσιν, κατόπιν δὲ εἰς βʹ, ν’ ἀναβάλλωμεν τὴν συζήτησιν διὰ τὴν γʹ, καὶ οὕτω καθεξῆς.

§498Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ βραχυπροθέσμων παραγραφῶν, ἐὰν τοῦτο δὲν ψηφισθῇ, ἐπέρχονται καταστροφαί. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς αʹ συζήτησιν, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, στέλλεται δὲ πρὸς ἀνατύπωσιν». (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 397).

§499ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸν ἑπόμενον δικαστικὸν ὑπ’ ἀριθ. 33.

§500ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐφέσεως κατὰ παρεμπιπτουσῶν καὶ προδικαστικῶν ἀποφάσεων καὶ περὶ διαδικασίας κατὰ διαδίκων ἀγνώστου διαμονῆς.

§501Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ὡς κατηρτίσθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς.

§502Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Τί λέγει;

§503Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Πρόκειται περὶ τῶν ἀποφάσεων τῶν προδικαστικῶν ἂν ἀνεκαλοῦντο καὶ πότε ἀνεκαλοῦντο. Λοιπὸν προσεθέσαμεν εἰς τὸ ἄρθρον αὐτὸ ὅτι ἡ ἀνάκλησις αὕτη δύναται νὰ γίνῃ αὐτεπαγγέλτως τῇ αἰτήσει τῶν διαδίκων, τοιαύτης δ’ αἰτήσεως γενομένης ὁ ὅρκος δίδεται ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἐκδικάσεως αὐτῆς. Ἠξεύρετε ὅτι ἡ νομολογία σήμερον ἔχει τὸν τυχαῖον ὅρκον. Λοιπὸν ἠθελήσαμεν νὰ καθορίσωμεν αὐτόν, ὅπως μὴ λέγηται τυχαῖος, ὀνομασία ἥτις οὐδαμοῦ τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας ὑπάρχει. Νὰ γίνηται καὶ συνεπείᾳ αἰτήσεως.

§504Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Διὰ τῆς τροπολογίας αὐτῆς τροποποιοῦνται διατάξεις ἄλλαι παρ’ ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἔχετε ὑπ’ ὄψει διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Αὐτὸ εἶναι τὸ περίεργον. Θέλετε δὲ πρὶν ἢ λάβωμεν γνῶσιν αὐτῆς τῆς τροποποιήσεως διατάξεων δικονομικῶν νὰ τὴν ψηφίσωμεν.

§505Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ. Ἀκούσατε καὶ τὸ ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκει)· «Ἡ ἔφεσις κατὰ παρεμπιπτουσῶν κλπ.»

§506Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Θεὸς φυλάξοι! Μὴ ἀνατρέπωμεν τὴν Πολιτικὴν Δικονομίαν. Παρακαλῶ ν’ ἀποσυρθῇ τὸ νομοσχέδιον. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ.

§507ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ν’ ἀναβληθῇ, κύριε Πρόεδρε. (Ἀναβάλλεται, στέλλεται δ’ ἀποφάσει τῆς Βουλῆς πρὸς ἀνατύπωσιν. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 398).

§508ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπείγει ἡ ὑπ’ ἀριθ. 38 πρότασις τοῦ κ. Βοζίκη περὶ οἰνοπνεύματος.

§509ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῆς § 1 τοῦ ἄρθρου 8 τοῦ νόμου ͵ΓΦΚΕʹ (3525) περὶ φορολογίας τοῦ οἰνοπνεύματος». (Γίνεται δεκτή.)

§510ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἄν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίρρησις, νὰ ψηφισθῇ ἡ σύμβασις Παμπούκη.

§511Σ. ΠΟΛΥΖΩΗΣ. Ἔχω τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§512ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τότε αὔριον.

§513Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Νὰ εἴπῃ ἀπόψε ὅ,τι ἔχει νὰ εἴπῃ.

§514ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀπόψε, ἀπόψε.

§515ΕΠ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ σύμβασις Παμπούκη. Ὁ κ. Πολυζώης ἔχει τὸν λόγον.

§516ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἄς γίνῃ.

§517ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γʹ συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ τῶν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Οἰκονομικῶν Ὑπουργῶν, ὡς ἀντιπροσώπων τοῦ Δημοσίου, καὶ τοῦ Παναγιώτου Σ. Παμπούκη, ὡς ἀντιπροσώπου, διευθυντοῦ καὶ ἰδιοκτήτου τοῦ ἐν Ἀθήναις «Ἑλληνικοῦ Λυσσιατρείου Παμπούκη» συμβάσεως περὶ τοῦ τρόπου τῆς συντηρήσεως καὶ λειτουργίας τοῦ ἱδρύματος τούτου».

§518Σ. ΠΟΛΥΖΩΗΣ. Ἀπόψε κατὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν ὑμεῖς αὐτός, κύριε Πρωθυπουργέ, ἀνεβάλετε τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Δὲν δυνάμεθα λοιπόν κατὰ τὴν αὐτὴν συνεδρίασιν νὰ ἐπανέλθωμεν συμφώνως πρὸς τὸν Κανονισμόν. Θέλετε νὰ καταπατήσωμεν τὸν Κανονισμόν;

§519Ι. ΣΠΕΝΤΖΑΣ. Ἐπὶ τῆς οὐσίας ὡμιλήσατε. Ἀφήσατέ τα αὐτά.

§520ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ Βουλὴ καθ’ ἑκάστην στιγμὴν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ λάβῃ διαφόρους ἀποφάσεις.

§521Σ. ΠΟΛΥΖΩΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρόκειται περὶ δαπάνης 40,000 δρ. ἐτησίως, τὰς ὁποίας θὰ καταβάλλῃ τὸ Δημόσιον.

§522ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ Βουλὴ, κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ συζητήσῃ. Παρακαλῶ νὰ λήξῃ ἡ συνεδρίασις. Λύεται ἡ συνεδρίασις (ὥρα 10′ μ. μ.)