1905.07.11

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 52

τῆς 11 Ἰουλίου 1905.

(Δευτέρα).

(Προεδρεύοντος τοῦ Προέδρου κ. Ἀλεξ. Σπ. Κ. Ρώμα).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 9 π. μ. ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκριθέντα ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοίνωσις ἀναφορῶν. Τηλεγράφημα τοῦ εἰρηνοδίκου Ἥλιδος, διαβιβάζοντος ψήφισμα τοῦ λαοῦ Ἀμαλιάδος καὶ τῶν περιχώρων ὑπὲρ τῆς σταφιδικῆς συμβάσεως. Ὅμοιον τοῦ ἐν Πύργῳ Συλλόγου «Λουκᾶς Παντελεήμων». Ὅμοιον τῶν σταφιδοκτημόνων τοῦ δήμου Μυρτουντίων. Ἀναφορὰ τοῦ ὑπολοχαγοῦ τοῦ πυροβολικοῦ κ. Βλάσση, παρακαλοῦντος τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ πίστωσιν πρὸς ἔκδοσιν τῆς ὑπ’ αὐτοῦ συγγραφείσης ἑπτατεύχου Στατιστικῆς τῆς ἐν Ἑλλάδι κτηνοτροφίας. Ὁ βουλευτὴς Ναυπλίας κ. Θ. Φαρμακόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίας ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων «περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τῆς Ἐπικρατείας» καὶ «περὶ μεταθέσεως Προέδρων καὶ δικαστῶν τῶν Ἐφετείων καὶ Πρωτοδικείων τοῦ Κράτους». Οἱ βουλευταὶ Ζακύνθου κ. κ. Στεφάνου, Ρώμας, Μουζάκης καὶ Μυλωνᾶς ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 10 τῆς συμβάσεως περὶ ἑνιαίας διαχειρίσεως τῆς σταφίδος. Πᾶσαι αἱ τροπολογίαι αὗται θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 350–352). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 25 τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῆς αὐτῆς συμβάσεως ὑποβάλλουσι τροπολογίαν οἱ βουλευταὶ κ. κ. Μιχ. Στελλάκης καὶ Ν. Γεωργακόπουλος. Ὁ κ. Μερλόπουλος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀνακοινωθείσης ἀναφορᾶς τοῦ ὑπολοχαγοῦ κ. Βλάσση.

§2Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον, ἵνα συνηγορήσω θερμῶς ὑπὲρ τῆς αἰτήσεως τοῦ ὑπολοχαγοῦ τοῦ πυροβολικοῦ κ. Βλάσση. Δὲν πρόκειται ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφασίσῃ περὶ χορηγήσεως τῆς ζητουμένης πιστώσεως τὸ πρῶτον ἤδη, διότι ἡ Βουλὴ πέρυσι, συζητουμένου τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως τοῦ 1904, ἀπεφάσισε τὴν ἀναγραφὴν πιστώσεως δραχμῶν 7,000, νομίζω, διὰ τὴν ἐκτύπωσιν τοῦ ἐξόχου καὶ χρησιμωτάτου ἔργου τοῦ κ. Βλάσση, ἔργου, τὸ ὁποῖον οὐ μόνον εἰς τοὺς ἰδιώτας εἶναι χρήσιμον, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Διοίκησιν. Νομίζω λοιπόν, ὅτι εὐχῆς ἔργον εἶναι νὰ ἐπαναλάβῃ ἡ Βουλὴ τὴν ἀπόφασιν, ἣν πέρυσιν ἔλαβεν, ὅπως οὕτω καταστῇ δυνατὴ ἡ ἐκτύπωσις τοῦ ἔργου.

§3Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Καὶ ἐγὼ κρίνω καθῆκον νὰ συστήσω τὸ ἔργον τοῦ κυρίου Βλάσση ὡς ἔργον χρησιμώτατον· συμφωνῶ δὲ πληρέστατα περὶ τούτου μὲ τὸν ἀξιότιμον προαγορεύσαντα. Μετὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν αἴτησιν τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Πύργου, τηλεγραφικῶς διαβιβασθεῖσάν μοι, ἣν καὶ καταθέτω. Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Πύργου ἔκπληκτος παρετήρησεν, ὅτι ἐν τῇ συμβάσει περὶ ἑνιαίας διαχειρίσεως τῆς σταφίδος δὲν περιλαμβάνεται ἡ σύστασις γενικῆς ἀποθήκης ἐν Κατακώλῳ. Εἶναι γνωστόν, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ Ἠλεία παράγει 100 ἑκατομμύρια περίπου λίτρας σταφιδοκάρπου, ἑπομένως νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ ὑπάρχῃ ἀποθήκη καὶ ἐν Κατακώλῳ. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ ἐπιτραπήτω μοι νὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργόν, ὅπως, εἰ δυνατόν, υἱοθετήσῃ τὴν πρότασιν νόμου «περὶ καταργήσεως τοῦ λιμενικοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ διὰ τοῦ λιμένος Κατακώλου ἐξαγομένου σταφιδοκάρπου», διότι καὶ ἄλλοτε, ὡς Ὑπουργός, ὑπέβαλε νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον καὶ ἐγένετο νόμος, ἀλλὰ κατὰ παράλειψιν δὲν περιελήφθη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐκείνῳ ἡ διάταξις, ἵνα ὁ ἐξαγόμενος σταφιδόκαρπος ἐκ τοῦ λιμένος Κατακώλου μένῃ ἀφορολόγητος. Πρὸ ὀλίγου ἀνέγνων εἴς τινα ἐφημερίδα, ὅτι ἐνίσταται κατὰ τούτου ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα. Φρονῶ ὅτι ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δὲν ἔχει δίκαιον, διότι ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἡ Τράπεζα ἔχει ἀρκετὰς ἐγγυήσεις διὰ τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον ἔδωκε πρὸς κατασκευὴν τοῦ λιμένος Κατακώλου, ἐπὶ πλέον σήμερον ἡμεῖς ζητοῦμεν νὰ διέλθῃ διὰ τοῦ λιμένος Κατακώλου ἀφορολόγητος σταφιδόκαρπος, ὁ ὁποῖος ἤδη δὲν διέρχεται. Παρακαλῶ ἑπομένως τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ προέλθῃ εἰς συνεννόησιν μετὰ τοῦ κ. Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, εἶμαι δὲ πεπεισμένος, ὅτι ὁ κ. Διοικητὴς θέλει ὑποχωρήσει, διότι τὸ δίκαιον προφανῶς εἶναι ὑπὲρ ἡμῶν. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῶσιν, ἵνα ἀναγνωσθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν ἡ περὶ ἧς ὁ λόγος πρότασις νόμου, ἥτις ἀποτελεῖται ἐξ ἑνὸς μόνου ἄρθρου καὶ ἀφορᾷ εἰς ὕψιστα συμφέροντα τοῦ λιμένος Κατακώλου καὶ τῆς ἐπαρχίας Ἠλείας ἐν γένει.

§4ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀληθὲς εἶναι, ὅτι ὑπεβλήθη τοιοῦτο νομοσχέδιον, ἀλλ’ ἐπίσης ἀληθὲς εἶναι, ὅτι ἀπὸ προχθὲς ἔχομεν τὴν διαμαρτυρίαν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Φρονῶ ὅτι καλὸν θὰ ἦτο, ὅπως, εἰ δυνατόν, ἐπέλθῃ συνεννόησις μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, διότι, ἐφ’ ὅσον ἡ συνεννόησις αὕτη δὲν ἐπέλθῃ, ἡ ἐπιψήφισις τοῦ νομοσχεδίου ὁπωσδήποτε δυσχεραίνεται.

§5Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Τοῦτο ζητῶ καὶ ἐγώ, καὶ παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως, εἰ δυνατόν, ἐντὸς τῆς ἡμέρας ἐπέλθῃ ἡ ἀναγκαία συνεννόησις μετὰ τοῦ κ. Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὁ ὁποῖος, δὲν ἀμφιβάλλω, θέλει ἀναγνωρίσει τὸ εὔλογον καὶ δίκαιον τῆς αἰτήσεώς μας. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ, καὶ ἐπειδὴ δὲν συνηθίζω νὰ λαμβάνω συνεχῶς τὸν λόγον, ποιοῦμαι τὴν δήλωσιν, ὅτι καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς συζητήσεως τῆς συμβάσεως περὶ ἑνιαίας διαχειρίσεως τῆς σταφίδος, ἐπειδὴ εἶμαι ὑπὲρ αὐτῆς καὶ κατ’ ἀρχὴν καὶ κατὰ τὰς λεπτομερείας, δὲν θέλω λάβει ποσῶς τὸν λόγον, διότι νομίζω, ὅτι οἱ ὑπὲρ αὐτῆς κεκηρυγμένοι, ἐὰν θέλωσι νὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ ψήφισις αὐτῆς, δὲν πρέπει νὰ καταναλώσωμεν τὸν χρόνον τῆς Βουλῆς εἰς συζητήσεις.

§6Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Μοὶ ἐνεχειρίσθη ὑπὸ τοῦ Συλλόγου τῶν ἀμπελοκτημόνων τῆς Ἑλλάδος ἀναφορὰ πρὸς τὴν Βουλήν, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἐκτίθενται οἱ λόγοι, δι’ οὓς παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν νὰ μεριμνήσῃ καὶ ὑπὲρ τῆς οἰνοπαραγωγῆς τῆς Ἑλλάδος. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀποφασίσῃ νὰ συστήσῃ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον νὰ τυπωθῇ ἡ ἀναφορὰ αὕτη, ὅπως καὶ πᾶσαι αἱ ἄλλαι, αἱ ἀπευθυνθεῖσαι ὑπὸ τῶν διαφόρων συλλόγων τῶν ἀμπελουργῶν τῆς Ἑλλάδος (Χαλκίδος, Καρυστίας, Ἑπτανήσου καὶ ἄλλων νήσων), θὰ ἀπαλλάξω ὑμᾶς τῆς ἀναγνώσεως τῆς ἀναφορᾶς. Θὰ συστήσω ὅμως σύντονον τὴν προσοχὴν ὑμῶν ἐπὶ τοῦ σοβαρωτάτου περιεχομένου αὐτῆς.

§7ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα, νὰ τυπωθῇ.

§8Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εὐχαριστῶ. Ἐσύστησα νὰ τυπωθῇ καὶ αὕτη καὶ πᾶσαι αἱ ἄλλαι σχετικαὶ ἐκθέσεις καὶ ἀναφοραὶ τῶν οἰνοπαραγωγῶν, ἵνα ἐν γνώσει ἡ Βουλὴ προβῇ εἰς τὴν πλήρη κατανόησιν τοῦ ἀσχολοῦντος ἡμᾶς θέματος κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς σταφιδικῆς συμβάσεως, διότι οὕτω μόνον εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποφύγῃ τὸ νομοθετικὸν σῶμα ἀδίκημα ἀνεπανόρθωτον κατὰ μεγάλης παραγωγῆς τῆς χώρας. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ καὶ πρὶν ἄρξηται ἡ συζήτησις τῆς συμβάσεως καὶ τοῦ κυροῦντος αὐτὴν νομοσχεδίου καλὸν κρίνω νὰ ζητήσω παρὰ τῶν ἁρμοδίων Ὑπουργῶν, καὶ ἰδίως παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, πληροφορίας τινάς. Καὶ πρῶτον ἠρωτήθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρὸ δύο ἢ τριῶν ἡμερῶν, ἂν εἶναι ἀληθές, ὅτι νόσος ἐνέσκηψεν εἰς τὰς ἀμπέλους ἐν Γαλλίᾳ, ἀπήντησε δέ, ὅτι οὐδεμίαν εἶχε πληροφορίαν.

§9Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Μάλιστα, οὐδεμίαν ἔχω πληροφορίαν.

§10Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐκ τοῦ τελευταίου ὅμως φύλλου σπουδαίου περιοδικοῦ, σχετικοῦ πρὸς τὸ θέμα τοῦτο, πληροφοροῦμαι ὅτι ἐβλάβησαν αἱ ἄμπελοι τῆς νοτίου Γαλλίας, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ὡς Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ ζητήσῃ ὡς οἷόν τε τάχιον πληροφορίας τηλεγραφικῶς παρὰ τῶν Προξένων Μασσαλίας, Βορδῶ καὶ ἄλλων, οὓς αὐτὸς γνωρίζει. Αἱ τηλεγραφικαὶ πληροφορίαι, ἐὰν ἐπισήμως βεβαιώσωσι τὰ ἐν τῷ περιοδικῷ λεγόμενα, βεβαίως θέλουσιν ἐπιδράσει ἐπὶ τῆς γνώμης τῆς Βουλῆς, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τὸ σταφιδικόν. Ὁ ἀνταποκριτὴς τοῦ εἰδικοῦ τούτου περιοδικοῦ βεβαιοῖ, ὅτι ἡ νόσος, ἥτις ἐνέσκηψεν εἰς τὰς ἀμπέλους ἐκεῖ, εἶναι τὸ mildion, ὁ περονόσπορος, καὶ ἄλλαι νόσοι ἠπιώτεραι, ἀλλ’ ἐπιβλαβεῖς, οὕτως ὥστε ἡ ἐσοδεία τοῦ 1905, ἥτις προηγγέλλετο καλή, μειοῦται, καὶ αἱ σταφυλαὶ ἐξαφανίζονται ὡς ἐκ θαύματος. Δύναταί τις λοιπὸν ἀπὸ τοῦδε νὰ βεβαιώσῃ, ὅτι ἡ ἐσοδεία τοῦ 1905 δὲν θὰ ἦναι ἄφθονος. Ἡ θλιβερὰ αὕτη ἀμπελουργικὴ κατάστασις ἤνοιξε τοὺς ὀφθαλμοὺς τῶν ἐμπόρων τῆς Μεσημβρίας, οἵτινες κατανοοῦσιν ἤδη, ὅτι ἔχουσι συμφέρον εἰς τὴν δι’ ἀγορᾶς προμήθειαν οἴνων. Καθ’ ὃν χρόνον ὁ περονόσπορος καταστρέφει τὴν ἐσοδείαν αἱ ἀποστολαὶ τῶν οἴνων ἐξακολουθοῦσι ζωηραί. Ἡ κατανάλωσις αὐτῶν πράγματι εἶναι μεγάλη. Ὥστε θὰ ἔχωμεν μικρὸν ἀπόθεμα οἴνου τοῦ 1904. Ἑπομένως συμπεραίνομεν ὡς ἑξῆς. Ἐσοδεία τοῦ 1905 μικρά· ἀπόθεμα (stock) τοῦ 1904 ἀσήμαντον· παραγωγὴ μηλίτου οἴνου περιωρισμένη. Ὥστε τιμαὶ οἴνων ἱκανοποιητικαί. Ἤδη ἐξεδηλώθη ὕψωσις κατὰ δύο ἢ τρία φράγκα τὸ ἑκατόλλιτρον, ἡ ὕψωσις δ’ αὕτη θὰ ἐπιταθῇ ἐν τῷ μέλλοντι. Ἐὰν αἱ πληροφορίαι αὗται βεβαιωθῶσιν ἐπισήμως, νομίζω ὅτι μεγάλως θέλουσι συντελέσει εἰς τὸν σχηματισμὸν τῆς γνώμης τῆς Βουλῆς, ὅσον ἀφορᾷ τὸ σπουδαῖον θέμα τὸ ὑπὸ συζήτησιν.

§11Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Περὶ φυλλοξήρας δὲν ὁμιλεῖ;

§12Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὄχι, δὲν ὁμιλεῖ. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει, ὅτι τὸ ἑβδομαδιαῖον αὐτὸ σύγγραμμα δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ τεθῇ ὑπὸ ὑποψίαν τινὰ, ὅτι ἐζήτησε νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν γνώμην ἡμῶν ἐπὶ τοῦ θέματος, ὡς φαίνεται ὅτι ὑποπτεύεσθε, ἀφοῦ μειδιᾶτε. Γνωρίζετε δὲ πάντες ἐνταῦθα, ὅτι πολλάκις καὶ πολλαχῶς εἰργάσθην ὑπὲρ τῆς σταφίδος, καὶ ὅτι ἐπιθυμῶ νὰ συνδράμωμεν τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμοὺς διὰ νομίμων καὶ λογικῶν μέτρων, ἀλλὰ συγχρόνως νὰ μὴ ἐπιφέρωμεν βλάβην καὶ ζημίας εἰς ἄλλας παραγωγὰς τῆς χώρας, καὶ πρὸ πάντων νὰ μὴ βλάψωμεν μέχρι καταστροφῆς τὴν οἰνοπαραγωγὴν τῆς χώρας. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρωθυπουργὸν, ἐπειδὴ ἐν τῇ συμβάσει ἀναφέρονται τὰ καταστατικὰ (τὰ ὁποῖα καὶ θὰ μᾶς χρησιμεύσωσι) τῆς συστάσεως τῆς Ἑταιρείας τῆς ἑνιαίας διαχειρίσεως τῆς σταφίδος καὶ τῶν γενικῶν ἀποθηκῶν, δὲν εἶναι βεβαίως δυνατὸν ἢ νὰ ἔχῃ γνῶσιν τῶν καταστατικῶν τούτων, καὶ πρέπει νὰ κατατεθῶσιν εἰς τὴν Βουλήν, διότι ταῦτα δύνανται πολλὰς μεταβολὰς ἐν ταῖς λεπτομερείαις νὰ φέρωσι, καὶ δύναται, ὅ,τι δοθῇ διὰ τῆς συμβάσεως, ν’ ἀφαιρεθῇ κατὰ μέρος μέγα ἢ ἔλασσον διὰ τῶν καταστατικῶν.

§13Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ καταστατικὰ δὲν δύνανται νὰ μεταβάλωσι τὸν νόμον.

§14Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Αὐτὸ τὸ γνωρίζω, ἀλλὰ δύνανται νὰ τὸν παρακάμψωσι, νὰ δημιουργήσωσιν ὡρισμένα ἰδιωτικὰ δικαιώματα, ἀμοιβὰς καὶ λοιπά.

§15Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει, ὅτι διὰ τοῦ πρώτου ἄρθρου τῆς συμβάσεως χορηγεῖται προθεσμία ἑνὸς μηνὸς διὰ τὴν σύστασιν τῆς Ἑταιρείας καὶ διὰ τὴν ὑποβολὴν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν πρὸς ἔγκρισιν τοῦ καταστατικοῦ αὐτῆς. Ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποβάλω καταστατικὰ, τὰ ὁποῖα εἰσέτι δὲν ὑπάρχουσιν.

§16Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὀρθότερον θὰ ἦτο, τὰ καταστατικὰ νὰ ἦσαν συντεταγμένα καὶ ὑποβεβλημένα, διότι ἔχομεν πεῖραν τῶν διαφόρων καταστατικῶν τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν, καὶ διὰ τοῦτο ἐπιμένω, ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς συμβάσεως πρέπει νὰ ἦναι ἐν γνώσει τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς τὰ καταστατικὰ ταῦτα, ἅτινα δὲν πρέπει νὰ κυρώσωμεν ἐν ἀγνοίᾳ τῶν διατάξεών των.

§17Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Μέχρι τοῦδε δὲν ὑπάρχουσιν· ἐννοεῖται ὅμως, ὅτι ἐν γνώσει τῆς Κυβερνήσεως θὰ γείνωσι.

§18Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Παρακαλῶ προσέτι τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς διαφόρους συμφωνίας, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο σχετικῶς μὲ τὴν σύμβασιν ταύτην, ἤτοι τὰς συμβάσεις μετὰ τῆς σταφιδικῆς Τραπέζης, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ τιμήματος τῆς ἀγορᾶς, καὶ τὰς ἄλλας περὶ τοῦ παρακρατήματος καὶ πλεονάσματος τοῦ 1903, αἵτινες δὲν ἐτυπώθησαν καὶ δὲν διενεμήθησαν, ἀλλὰ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ ἔχῃ γνῶσιν ἡ Βουλή, ἵνα προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν τῆς συμβάσεως ταύτης. Ἐπίσης παρακαλῶ νὰ μᾶς ὑποβάλῃ κατάστασιν τῶν σήμερον εὑρισκομένων εἰς τὰς ἀποθήκας τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης ποσῶν, εἴτε ἐκ πλεονάσματος παρακρατήσεως εἴτε ἐκ φόρου εἰς εἶδος, τῶν ἐσοδειῶν 1903 καὶ 1904, πόσον ποσὸν ἀπομένει, καὶ ἐν γένει πόσον ποσὸν σταφιδοκάρπου ὑπάρχει εἰς τὰς ἀποθήκας τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης, ὡς καὶ τὸ συμβιβαστικὸν ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ὑπέγραψεν ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα μετὰ τῶν ἀγοραστῶν, καὶ τὸ ἔγγραφον, — ἐὰν ἐξέδωκε τοιοῦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς, — τὸ ἐγκρῖνον τὴν σύμβασιν μεταξὺ τῆς Ἑταιρείας καὶ τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης.

§19Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ νομοσχέδιον εἶναι τὸ ἔγγραφον τὸ ἐγκρῖνον τὸν συμβιβασμὸν, ἀφοῦ τὸ νομοσχέδιον περιλαμβάνει διάταξιν, διὰ τῆς ὁποίας κυροῦται ὁ συμβιβασμὸς οὗτος, ἡ δὲ σύμβασις περιλαμβάνει διάταξιν, ὅτι ἡ τιμὴ τῶν 80 δραχμῶν, ἥτις ἀρχικῶς εἶχε καθορισθῆ, περιορίζεται εἰς δραχμὰς 50.

§20Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐὰν δὲν γείνῃ δεκτὴ ἡ σύμβασις;

§21Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τότε ὅλον τὸ οἰκοδόμημα αὐτὸ καταπίπτει, καὶ τότε θὰ ἦναι ζήτημα αὐτοτελές. Ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου δὲν παρέλειψε νὰ ἀνακοινώσῃ ἡμῖν, ὅτι πρόκειται περὶ χώρας τοῦ Midi, καὶ λέγει ὅτι παρετηρήθη ἐκεῖ μία νόσος, ὅτι ἐντεῦθεν ἐσκέφθησαν οἱ οἰνοπαραγωγοὶ νὰ ἀγοράσωσιν ἀπὸ τὸ ἀπόθεμα, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐσκέφθησαν λίαν ἀργὰ νὰ πράξωσι τοῦτο, εὗρον ὅτι θὰ ὑπερτιμηθῇ κατὰ 2 φράγκα. Θὰ ἦτο βεβαίως εὐχῆς ἔργον, ἐὰν ὑπερετιμᾶτο κατὰ 4 ἢ 5 φράγκα, διότι τοῦτο θὰ ἔλυε καὶ τὸ ζήτημα τῆς οἰνοπαραγωγῆς· ἀλλὰ φοβοῦμαι ὅτι ἡ παρατηρηθεῖσα ἐν ὡρισμένῳ τόπῳ νόσος δὲν θὰ ἔχῃ ἐπιρροήν τινα ἐπὶ τοῦ προϊόντος τούτου. Ὡς πρὸς τὰ ζητηθέντα ἔγγραφα, θέλω φροντίσει νὰ τὰ καταθέσω.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ζησιάδης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἑτέρου ἀντικειμένου.

§23Β. ΖΗΣΙΑΔΗΣ. Εἶναι γνωστόν, κύριε Πρόεδρε, ὅτι τὸ ἐν Λαρίσῃ μεγαλοπρεπὲς Διοικητήριον, τὸ θαυμάσιον μέλαθρον, τὸ ὁποῖον ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν ὑψοῦτο ἐν μέσῳ τῆς πόλεως καὶ ἀπετέλει τὸ ἀγλάϊσμα αὐτῆς, ἀπετεφρώθη πρό τινος καιροῦ ἐκ πυρκαϊᾶς. Ἡ Δικαιοσύνη, ἀφοῦ ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας ἔμεινεν ἄστεγος, κατώρθωσε νὰ στεγασθῇ προσωρινῶς ἐν τῷ Διδασκαλείῳ Λαρίσης. Καθ’ ἃ μοὶ τηλεγραφεῖ ὁ Πρόεδρος τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου Λαρίσης, ἀπεφασίσθη δαπάνη 15,000 δραχμῶν, ὅπως ἐπισκευασθῇ τὸ Διδασκαλεῖον, καὶ ἐκεῖ ἐγκατασταθῶσιν ὁριστικῶς τὰ Δικαστήρια. Νομίζω ὅτι ἡ δαπάνη αὕτη εἶναι ἐντελῶς ματαία, διότι, καὶ ἂν ἐπισκευασθῇ τὸ Διδασκαλεῖον, τοῦτο δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς δικαστικὸν μέγαρον, διότι εἶναι πολὺ πεπαλαιωμένον. Εἰς ἐποχὴν δὲ, καθ’ ἣν δαπανῶνται μεγάλα ποσὰ πρὸς κατασκευὴν Πρωτοδικείων εἰς διαφόρους πόλεις, θὰ ἦναι μεγάλη ἀστοργία, ἂν δὲν ἀποφασίσῃ τὸ Δημόσιον νὰ δαπανήσῃ ἓν ποσὸν ὑπὲρ τῶν Δικαστηρίων τῆς Λαρίσης, διότι ἀσφαλῶς τὸ ἀποτεφρωθὲν μέγαρον θέλει ἐντελῶς καταστραφῆ, ἐὰν δὲν ληφθῇ μέριμνα περὶ ταχείας ἐπισκευῆς αὐτοῦ. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀνάγκην ταύτην.

§24Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Ὅμοιον τηλεγράφημα ἔλαβον καὶ ἐγὼ, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ διαθέσῃ τὸ ἀπαιτούμενον ποσὸν πρὸς ἐπισκευὴν τοῦ ἀποτεφρωθέντος καταστήματος, ἥτις διὰ μικρᾶς σχετικῆς δαπάνης δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ.

§25Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀναμφισβητήτως ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ φροντίσῃ περὶ τῆς ἀνακαινίσεως τοῦ δικαστικοῦ μεγάρου ἐν Λαρίσῃ, εἶναι δὲ καὶ ζήτημα καλῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς ἡ ἀνακαίνισις αὕτη, ἀλλ’ ἔπρεπε προηγουμένως νὰ γένηται μία μελέτη περὶ τούτου, ἡ ὁποία δὲν ἐγένετο. Τὴν μελέτην ταύτην παρήγγειλεν ἤδη ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἀναμένει τὴν περάτωσιν αὐτῆς, ἐὰν δ’ ὑπάρχῃ καιρὸς, θὰ ὑποβληθῇ ὁ σχετικὸς προϋπολογισμὸς τῆς δαπάνης πρὸς ἔγκρισιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς· διότι εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἄνευ προϋπολογισμοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ πίστωσις πέραν τῶν 10,000 δραχμῶν.

§26Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Νομίζω ὅτι ἐγένετο τοιαύτη μελέτη ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, διότι καὶ ἄλλοτε ἐγένετο λόγος περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, καὶ πιστεύω ὅτι ἡ μελέτη αὕτη εὑρίσκεται ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Δικαιοσύνης. Θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἐξετάσῃ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, καὶ ἂν εὕρῃ τὴν μελέτην ταύτην, νὰ ὑποβάλῃ τὸ προσῆκον νομοσχέδιον πρὸς ἔγκρισιν τῆς δαπάνης τῆς ἀπαιτουμένης διὰ τὴν ἀνακαίνισιν τοῦ δικαστικοῦ μεγάρου Λαρίσης.

§27ΑΣΗΜ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Τὸ πρῶτον νῦν ἔρχεται τοιοῦτον ζήτημα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀφ’ ὅτου ἔχω τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ γνωρίζω ὅλα τὰ θέματα. Εὐχαριστῶ, διότι μοὶ ἐδώκατε ἀφορμὴν νὰ μελετήσω τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἐὰν δ’ ὑπάρχῃ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τοιαύτη μελέτη, θέλω φροντίσει νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Φικιώρης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἑτέρου ἀντικειμένου.

§29Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ὅτε πρὸ δέκα ἡμερῶν ἐζήτησα τὸν λόγον διὰ τὸ Κρητικὸν ζήτημα, ὅπερ καὶ ἄλλοτε προετιθέμην ν’ ἀνακινήσω, προέλαβεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ παρέστησεν ὅτι τοῦτο εὑρίσκετο ἐν τῷ κρισιμωτάτῳ αὐτοῦ σταδίῳ, καὶ ὅτι πᾶσα συζήτησις ἠδύνατο νὰ βλάψῃ τὴν ἐθνικὴν ταύτην ὑπόθεσιν. Εὑρέθην τότε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ὑποχωρήσω εἰς τὴν σύστασιν ταύτην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, διότι εἶχον καθῆκον νὰ πράξω τοῦτο, καίτοι ἐφρόνουν ὅτι μόνον ἡ σιγὴ θέλει βλάψει τὴν ὑπόθεσιν, παρὰ φωνὴ ἀκουομένη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὑπὲρ τῆς ὑποθέσεως. Καὶ δυστυχῶς δὲν παρῆλθον μία ἢ δύο ἡμέραι, καὶ τὰ πράγματα δὲν διέψευσαν τὴν γνώμην μου ἐκείνην, διότι μετὰ δύο ἡμέρας ἐφημερὶς διερμηνεύουσα, ὡς γενικῶς πιστεύεται, τὰς σκέψεις καὶ τὰς γνώμας τῆς Αὐλῆς, καὶ τῆς Ἑλληνικῆς καὶ τῆς Κρητικῆς, ἔσπευσε διὰ παραρτήματος νὰ ἀναγγείλῃ γεγονὸς μέγα, τὸ ὁποῖον ἤθελε χαροποιήσει τὸν Ἑλληνισμόν, τὴν διακοίνωσιν τῶν Δυνάμεων, ὅτι αὗται ἀπεφάσισαν νὰ ἐπιβάλουν καὶ διὰ τῶν ὅπλων τὴν καταστολὴν τοῦ ἐν Θερίσῳ ἐπαναστατικοῦ κινήματος! Τοῦτο, κύριοι Βουλευταί.

§30Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς νὰ κάμω μίαν δήλωσιν. Αἱ περιστάσεις ἀπὸ τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν παρεκάλεσα καὶ ἱκέτευσα τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἀναβάλῃ τὴν ἐπερώτησίν του, οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον μετεβλήθησαν, θεωρῶ δὲ—καὶ δηλῶ τοῦτο ἐπισήμως—ὡς λίαν ἐπιζήμιον εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους οἱανδήποτε συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος. Μίαν περιπλέον δήλωσιν ἔχω νὰ κάμω· ὅτι οἱ κύριοι Βουλευταὶ εἶναι ἐλεύθεροι νὰ ὁμιλήσωσι, διότι ἔχουσι τὸ δικαίωμα καὶ ἐκ τοῦ Συντάγματος καὶ ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς· ἡ Κυβέρνησις ὅμως οὐδὲ λέξιν περιπλέον θὰ προσθέσῃ.

§31Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Καὶ πάλιν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξακολουθεῖ διαβεβαιῶν καὶ συνιστῶν εἰς τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ἐξακολουθήσῃ ἡ ἐπὶ τῆς ἐθνικωτάτης ὑποθέσεως συζήτησις, διότι αὕτη δύναται νὰ παραβλάψῃ καιριώτατα τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἐγὼ ὅμως ἐξακολουθῶ νὰ ἔχω ἐναντίαν γνώμην, καὶ ἂν τὸ πρῶτον ὑπέκυψα εἰς τὴν σύστασιν ταύτην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, δὲν θὰ τὸ πράξω καὶ νῦν, φέρων τὴν εὐθύνην τῶν λόγων μου. Ἐν τῇ ἡρωϊκῇ μεγαλονήσῳ τῆς Μεσογείου, Κύριοι, ἀπὸ πέντε ἤδη περίπου μηνῶν ἐκτυλίσσονται μεγάλα καὶ πρωτοφανῆ γεγονότα, ἅτινα ἐφείλκυσαν τὴν προσοχὴν οὐ μόνον τοῦ Ἑλληνισμοῦ ὁλοκλήρου, ἀλλὰ καὶ ἁπάσης τῆς Εὐρώπης καὶ ἰδιαζόντως τῶν τεσσάρων προστατίδων τῆς νήσου Δυνάμεων. Ὁ Κρητικὸς λαός, Κύριοι, οὗτινος ἅπασα ἡ ἱστορία εἶναι ἀδιάλειπτος σειρὰ ἀγώνων ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας κατὰ τῶν κατακτητῶν, κατώρθωσε, μετὰ τόσους ἡρωϊκοὺς ἀγῶνας, ν’ ἀποσείσῃ τὸν τουρκικὸν ζυγόν. Ἀτυχῶς ὅμως δὲν ἐπέτυχε καὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ μόνου ὀνείρου του, τῆς ἑνώσεως μετὰ τῆς Ἑλλάδος ἀναγκασθεὶς νὰ ὑποκύψῃ εἰς τὴν ἀπόφασιν τῶν Μεγάλων Δυνάμεων μετὰ τὰ ἀτυχῆ γεγονότα τοῦ τελευταίου συμβατικοῦ πολέμου, ἅτινα δύναταί τις νὰ χαρακτηρίσῃ ὡς προμεμελετημένως παρασκευασθέντα ὑπὸ τῶν ὑπαιτίων αὐτοῦ, χάριν τῆς δημιουργίας τοῦ Ἁρμοστειακοῦ καθεστῶτος ἐν Κρήτῃ. Καίτοι ὅμως τὸ καθεστὼς τοῦτο ὡρίσθη ὡς προσωρινόν, μὲ τὴν διαβεβαίωσιν, ὅτι ἐντὸς τριετίας θὰ ἐπληροῦντο οἱ προαιώνιοι πόθοι τῶν Κρητῶν, ἐν τούτοις παρῆλθεν ἡ πρώτη τριετία, παρῆλθε καὶ δευτέρα τριετία καὶ πλησιάζει νὰ παρέλθῃ καὶ τρίτη, χωρὶς οὐδόλως ἡ Κρήτη νὰ πλησιάζῃ πρὸς τὴν μητέρα Ἑλλάδα, ἀλλὰ τοὐναντίον ὁσημέραι, μεθ’ ὅλας τὰς προσπαθείας τοῦ Ἕλληνος Βασιλόπαιδος, Ὑπάτου Ἁρμοστοῦ, ὑπὲρ τῆς Ἑνώσεως, τὰς κατ’ ἔτος ἐξαγγελλομένας διὰ τῶν ταξειδίων του, βλέπομεν τὴν Κρήτην ἀπομακρυνομένην τῆς Ἑλλάδος, τὴν δὲ ἐσωτερικὴν κατάστασιν ἐπὶ τοσοῦτον τεταραγμένην, ὥστε ὁ Κρητικὸς λαός, ἀπελπισθεὶς καὶ δυσφορῶν, νὰ προέλθῃ εἰς ἔνοπλον ἐξέγερσιν διὰ συγκεντρώσεως χιλιάδων ἐνόπλων ἐν Θερίσῳ. Θὰ προσπαθήσω ν’ ἀποφύγω τὴν ἐξέτασιν τῶν αἰτίων τῆς ἐξεγέρσεως ἐκείνης, ἀφίνων τὸν ἔλεγχον εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἐν ἀποτυχίᾳ τῶν ἐλπίδων του. Ἐπίσης δὲν θὰ ἐξετάσω, ἂν ἦτο συμφέρουσα ἢ μὴ ἡ ἐξέγερσις αὕτη ἐν τῷ παρελθόντι χρόνῳ, καίτοι φρονῶ, ὅτι ἡ ἐγκατάλειψις τοῦ ζητήματος τῆς ἑνώσεως τῆς Κρήτης εἰς μόνας τὰς ἐνεργείας τοῦ Ὑπάτου Ἁρμοστοῦ, καὶ ἡ ἀναβολὴ τῆς ἐνόπλου ἐξεγέρσεως ἀπομακρύνουν, ἀντὶ νὰ προσεγγίζουν, τὴν Κρήτην πρὸς τὴν Ἑλλάδα. Τὴν ἐξέγερσιν ταύτην πρὸ ἐτῶν προανήγγειλαν οἱ πράγματι φιλοπάτριδες καὶ μεγάλοι τὴν καρδίαν πολιτικοὶ τῆς Κρήτης πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἐζήτουν τὴν παρέμβασιν αὐτῆς, πρὸς πρόληψιν τῆς ἐξεγέρσεως, παρ’ ἐκείνοις, οἵτινες γίνονται αἴτιοι τῆς ἐξεγέρσεως ταύτης. Ἀλλ’ ἀτυχῶς ἡ πρὸς τοῦτο ἐλθοῦσα ἐνταῦθα ἐπιτροπὴ δὲν ἐγένετο δεκτὴ εἰς ἀκρόασιν· καὶ ἰδοὺ τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἠθέλησε νὰ προλάβῃ παρεμβαίνουσα ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις! Συναισθανόμενος, Κύριοι, βαθυτάτην ὀδύνην ἐπὶ τοῖς τελουμένοις ἐν Κρήτῃ, οὐδέποτε θέλω πιστεύσει, ὅτι ὁ υἱὸς τοῦ Βασιλέως τῶν Ἑλλήνων, ὁ κατὰ τὴν ἔκφρασιν τοῦ κ. Στριφτόμπολα ὄχι φερτὸς, ἀλλ’ ἐντόπιος, στερεῖται φιλοπατρίας, στερεῖται καὶ αὐτοῦ τοῦ κοινοῦ νοῦ, ὥστε νὰ πιστεύσῃ ὅτι δύναται νὰ ἡγεμονεύσῃ τοιούτου λαοῦ. Οὐχ ἧττον ὑπάρχουσι μερικὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἐμβάλλουσι πάντα εἰς τὸν πειρασμὸν νὰ ἔχῃ δισταγμὸν οὐχὶ περὶ τῆς προθέσεως αὐτοῦ,—διότι δὲν πρέπει νὰ ἀποδώσῃ τις κακὴν πρόθεσιν εἰς τὸν Βασιλόπαιδα, —ἀλλὰ περὶ τῆς αἰσίας λύσεως τοῦ ἐθνικοῦ ζητήματος, διότι αἱ πράξεις τοῦ Ὑπάτου Ἁρμοστοῦ, αἱ πεπλανημέναι καὶ ἴσως κακῆς ἀντιλήψεως, εἶναι τοιαῦται, ὥστε δὲν συντελοῦσιν εἰς τὴν αἰσίαν λύσιν. Τὸ κίνημα τῶν ἐν Θερίσῳ, ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τῶν ἐπιφανεστέρων ἀνδρῶν τῆς Κρήτης, καὶ ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, καὶ αὐτῆς ἔτι τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος, ἠδύνατο νὰ μὴ συνέφερεν ἐν τῷ παρελθόντι· ἅπαξ ὅμως γενόμενον, ἔδει νὰ τύχῃ τῆς γενικῆς ὑποστηρίξεως τῶν Κρητῶν καὶ τῶν ἐλευθέρων Ἑλλήνων, ἐπισήμων τε καὶ μή. Ἀντὶ τούτου ὅμως βλέπομεν καταβαλλομένην πᾶσαν προσπάθειαν, ὅπως ὁ Κρητικὸς λαὸς φανῇ διῃρημένος εἰς τοιοῦτον ἐθνικὸν ζήτημα. Ὁ Ὕπατος Ἁρμοστής, τὸ παρελθὸν ἢ προπαρελθὸν ἔτος περιερχόμενος τὰς Αὐλὰς τῶν Μεγάλων Δυνάμεων, ἐλέγετο ὅτι δι’ ὑπομνημάτων καὶ προφορικῶν παραστάσεων ὑπὲρ τῆς Ἑνώσεως παρέστησε πρὸς τὰς Μεγάλας Δυνάμεις, ὅτι ὁ Κρητικὸς λαὸς ἔχει περιέλθει εἰς τοιοῦτον σημεῖον ἀπογνώσεως, εἰς τοσαύτην ἀπελπισίαν ἕνεκα τῆς ἐσωτερικῆς αὑτοῦ καταστάσεως, ὥστε, ἐὰν μὴ ἐπισπεύσωσι τὴν Ἕνωσιν, θὰ ἔλθῃ στιγμή, καθ’ ἣν πάντες θὰ ἐξεγερθῶσιν ἐν Κρήτῃ, καὶ ὅτι αὐτὸς δὲν θὰ δύναται πλέον νὰ διατηρήσῃ τὴν ἐξουσίαν, ἣν ἐπ’ ὀνόματι τῶν Μεγάλων Δυνάμεων ἐνεργεῖ. Καὶ ὅτε νῦν αἱ προρρήσεις του αὗται ἐπαληθεύουσιν ὑπὸ τῶν πραγμάτων, ἀντὶ νὰ ἴδωμεν τὸν Ὕπατον Ἁρμοστὴν ὑπομιμνήσκοντα πρὸς τὰς Δυνάμεις τοὺς λόγους του ἐκείνους, καὶ προτρέποντα ἢ ὑποδεικνύοντα, ἐὰν δὲν ἤθελε νὰ προτρέψῃ ἐπισήμως, εἰς πάντας τοὺς Κρῆτας, ὅτι ἡ θέσις των εἶναι παρὰ τὸ πλευρὸν τῶν ἐν Θερίσῳ, ἀφοῦ πάντας ἑνώνει ὁ κοινὸς πόθος, βλέπομεν τοὐναντίον αὐτὸν ζητοῦντα παρὰ τῶν Μεγάλων Δυνάμεων τὴν ἐνίσχυσιν τῶν διεθνῶν στρατευμάτων, ἵνα περιστείλωσι τί; τὸν πόθον ἐκεῖνον, ὃν οἱ Κρῆτες ἔνοπλοι ἐπιμένουσι νὰ πραγματοποιήσουν! βλέπομεν ὅτι, καίτοι ὁμοφώνως ἡ Κρητικὴ Βουλὴ ἐκήρυξε τὴν Ἕνωσιν, ἀντὶ οἱ ἁρμόδιοι, ἐπωφελούμενοι τῆς ὁμοφωνίας, νὰ πράξωσι τὸ καθῆκόν των, τοὐναντίον ἠθέλησαν νὰ διαιρέσουν καὶ αὐτὴν τὴν Βουλήν, καὶ κατώρθωσαν νὰ πείσουν αὐτὴν νὰ ἐπαναλάβῃ τὰς ἐργασίας της, καίτοι εἶχεν ἀποφασίσει νὰ μὴ ἐπαναλάβῃ ταύτας, ἐὰν δὲν ἐπακολουθήσῃ ἡ Ἕνωσις. Εἶπον ὅτι δὲν ἀμφισβητῶ τὴν πρόθεσιν τοῦ Βασιλόπαιδος· ἐν τούτοις ὑπάρχουσι μερικαὶ πράξεις, ἐκ πεπλανημένης ἴσως ἀντιλήψεως προερχόμεναι, ἃς θὰ ἐξετάσω. Ἀφίνω τὸ ἐν Θερίσῳ κίνημα, ἀφίνω ὅτι κατὰ τὰς προκαταρκτικὰς ἐργασίας τῆς πρὸς παρασκευὴν τοῦ Συνταγματικοῦ χάρτου τῆς Κρήτης ἐπιτροπῆς, καθ’ ἃ ἀναφέρεται ἐν τοῖς ἐπισήμοις πρακτικοῖς, εὑρέθη ἀντιπρόσωπος τῆς Κρήτης, φίλτατα διακείμενος πρὸς τὸν Ὕπατον Ἁρμοστήν, ὅστις ἐπρότεινε νὰ περιληφθῇ ἐν τῷ Συντάγματι ἄρθρον περὶ διαδοχῆς τῆς Ἡγεμονίας ἐν Κρήτῃ. Δὲν ἐξετάζω ταῦτα, οὐδ’ ἄλλας πράξεις, αἵτινες λέγονται καὶ βεβαιοῦνται. Ἀλλὰ τὰς ἐνεργείας τῆς Ἁρμοστείας ὡς πρὸς τὸ κίνημα τῶν ἐν Θερίσῳ, νομίζω ὅτι δικαιοῦταί τις καὶ ὀφείλει νὰ ἐξετάσῃ. Ἐνθυμεῖσθε, Κύριοι, ὅτι ἀμέσως μετὰ τὸ κίνημα τοῦτο ἐτηλεγραφήθη ἐκ τῆς ἐν Χαλέπᾳ Αὐλῆς καὶ ἀνεκοινώθη πρὸς τοὺς ἐπαναστάτας τελεσίγραφον τῶν Δυνάμεων, ὅτι, ἐὰν ἐντὸς 36 ὡρῶν δὲν κατέθετον τὰ ὅπλα, τὰ διεθνῆ στρατεύματα θὰ μετήρχοντο κατ’ αὐτῶν ἔνοπλον βίαν. Παρῆλθον 36 ὧραι, παρῆλθον καὶ ἄλλαι 36, καὶ ἄλλαι 36, παρῆλθον ἤδη πέντε ὁλόκληροι μῆνες, καὶ ὅμως τοιαύτη ἐνέργεια δὲν ἐγένετο, ἀπεδείχθη δὲ ἡ διακοίνωσις αὕτη οὐχὶ ἀκριβής, ἀλλ’ ἀπὸ σκοποῦ πρὸς ἐκφοβισμὸν μεταδοθεῖσα. Ἐδέησε νὰ παρασταθῶσιν οἱ ἐν Θερίσῳ ὡς λῃσταί, καὶ οὐχὶ ὡς ἐπαναστάται, καὶ ἵνα πεισθῶσι περὶ τούτου αἱ Δυνάμεις, παριστάνετο ὅτι κινδυνεύει ἡ ζωή, ἡ τιμὴ καὶ ἡ περιουσία τοῦ Μουσουλμανικοῦ πληθυσμοῦ· ἀλλὰ καὶ τοῦτο δὲν ἐπιστεύετο, διότι οἱ Μουσουλμάνοι δι’ ἀναφορῶν των διεκήρυξαν, ὅτι, ἂν πράγματι κινδυνεύουν, τοῦτο συμβαίνει ἐν τῇ ζώνῃ τῶν ὀργάνων τοῦ Ὑπάτου Ἁρμοστοῦ ἐκτὸς τῶν πόλεων. Ὅλα δὲ ταῦτα ἐγίνοντο διὰ νὰ προκληθῇ ἡ ἀποστολὴ διεθνοῦς στρατοῦ, ὡς ὡμολόγησεν ἐν τῷ Ἀγγλικῷ Κοινοβουλίῳ αὐτὸς ὁ Ἄγγλος ὑφυπουργὸς Πέρσυ. Καὶ ἐγράφη μὲν, ὅτι διεψεύσθη τοῦτο, ἀλλ’ οὐδεὶς πράγματι ἐτόλμησε νὰ τὸ διαψεύσῃ, διότι δὲν εἶναι εὔκολος ἡ διάψευσις ἑνὸς ὑφυπουργοῦ τῆς Ἀγγλίας. Ἀλλὰ μὴ δὲν ἐγένοντο δηλώσεις καὶ ἐν Ρώμῃ, ὅτι τὰ διεθνῆ στρατεύματα στέλλονται πρὸς καταστολὴν τοῦ κινήματος τῇ αἰτήσει τοῦ Πρίγκηπος; Ἄλλο γεγονὸς, πεῖθον ὅτι οἱ ἐν Χαλέπᾳ δὲν ἀντελήφθησαν καλῶς τὴν κατάστασιν, εἶναι ἡ ἀφαίρεσις τῶν κινητῶν οὐραίων ἀπὸ τῶν ὅπλων, τὰ ὁποῖα εἶχον καταθέσει οἱ Κρῆτες, ὅτε ἀνετέθη ἡ Ἁρμοστεία εἰς τὸν Βασιλόπαιδα Γεώργιον, ὃν ἐθεώρησαν ὡς ἀρραβῶνα τῆς Ἑνώσεως. Τὰ ὅπλα ταῦτα κατετέθησαν, ὅπως παραδοθῶσιν αὐτοῖς πάλιν ἐν καιρῷ μερίμνης δι’ ἐθνικοὺς σκοπούς. Καὶ ἐπετράπη εἰς Ἰταλὸν ἀξιωματικὸν νὰ ἀφαιρέσῃ τὰ κινητὰ οὐραῖα, ὅπως καταστήσῃ ἄχρηστα τὰ ὅπλα, —πρᾶγμα, διὰ τὸ ὁποῖον οὐδὲν δικαίωμα εἶχον οἱ ξένοι,—καὶ δὲν ἠκούσθη διὰ τοῦτο φωνὴ διαμαρτυρίας τῆς Κρητικῆς Πολιτείας.

§32Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τίνων;

§33Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Κατ’ ἐκείνων, οἵτινες ἀντιδρῶσιν εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ πόθου, ὃν καὶ ὑμεῖς ἔχετε, καὶ κατ’ ἐκείνων, οἵτινες ἐδολοφόνησαν προχθὲς τὸν ὁπλαρχηγὸν Χναρᾶν.—Ἀρνεῖσθε ὅτι ἐδολοφονήθη οὗτος; Ἢ θέλετε νὰ σιωπήσωμεν καὶ ἐπὶ τῆς δολοφονίας ταύτης; Μετὰ τοιαῦτα γεγονότα ἀναβολὴ συζητήσεως δὲν ἐπιτρέπεται. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ νὰ ἀποδείξῃ τὴν ἀγαθὴν πρόθεσιν τῶν ἐν Θερίσῳ καὶ τὴν κακὴν τῶν ἐν Χαλέπᾳ ἡ σιωπὴ πάντων τῶν ἐπαναστατῶν, φονευομένων ὑπὸ τῶν ῥωσσικῶν στρατευμάτων;...

§34Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχω καθῆκον, τὸ ὁποῖον μοὶ ἐπιβάλλεται ἐκ τῶν φιλικῶν σχέσεων, τὰς ὁποίας ἔχομεν πρὸς τὴν Ρωσσίαν, μίαν τῶν τριῶν εὐεργετίδων Μεγάλων Δυνάμεων, ἔχω τὸ καθῆκον νὰ διαψεύσω κατηγορηματικῶς, ὅτι οἱ Ρῶσσοι πρῶτοι ἔβαλον· προεκλήθησαν διὰ πυροβολισμῶν ὑπὸ τῶν ἐπαναστατῶν. Ἐννοεῖται δὲ, ὅτι διεθνὲς ἀπόσπασμα δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ θέλῃ νὰ ἐπιβάλῃ τὸ ὀφειλόμενον αὐτῷ καὶ τῇ σημαίᾳ του σέβας.

§35Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τοιοῦτον καθῆκον ἐκ τῆς θέσεώς του· διότι ἀληθῶς ὁ ἐπίσημος ἀντιπρόσωπος τῆς Πολιτείας δύναται καὶ ὀφείλει νὰ διαψεύδῃ καὶ τὰ ἀκροσφαλέστερα τῶν γεγονότων...

§36Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ψευδέστατον. Δὲν σᾶς ἐπιτρέπεται οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν νὰ θέσητε ὑπὸ ἀμφισβήτησιν τὰς πληροφορίας τὰς ἐπισήμους, τὰς ὁποίας ἔχει ἡ Κυβέρνησις.

§37Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ἔχω καὶ ἐγὼ ἀσφαλεῖς πληροφορίας.

§38Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἔχετε πληροφορίας ὁμοίας ἐκείνων, ἃς ἀνεπτύξατε ὡς πρὸς τὸν κύριον Τσέλον.

§39Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Καὶ αὐτὸ εἶναι ἀληθές.

§40Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ ἐπιμένετε λοιπὸν ὡς πρὸς τὴν ἀνακρίβειαν ταύτην.

§41Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ἔχω τὰ γεγονότα μαρτυροῦντα· διότι οὐδένα Ρῶσσον ἔχομεν τραυματισθέντα ἢ φονευθέντα, ἀλλὰ πάντοτε ἐπαναστάται ἐτραυματίσθησαν καὶ ἐφονεύθησαν. Ἄλλο γεγονὸς, δεικνῦον τὰς οὐχὶ ἐθνικὰς ἐνεργείας τῶν ὀργάνων τῆς Κρητικῆς Πολιτείας, εἶναι ἡ εἰκονικὴ παραίτησις τοῦ ἑνὸς τῶν Συμβούλων καὶ ἡ ἀπειλὴ παραιτήσεως τοῦ ἑτέρου ἐνώπιον τῶν προξένων, ὅτι προβαίνουσιν εἰς τοῦτο διότι τὰ ξενικὰ στρατεύματα δὲν ἦσαν ἱκανὰ νὰ αἱματοκυλίσωσι τοὺς ἐπαναστάτας καὶ καταστείλωσι διὰ τοῦ αἵματος τὴν ἐπανάστασιν! Τίς προκαλεῖ τὴν ἀνθρωποκτονίαν ταύτην; τίς προκαλεῖ νὰ ἐξαναγκασθοῦν οἱ ἐπαναστάται εἰς σύγκρουσιν μετὰ τῶν διεθνῶν στρατευμάτων, ἐνῷ ἐπιμελέστατα ἐκεῖνοι ἀποφεύγουσι πᾶσαν σύγκρουσιν; Πιστεύω, Κύριοι, ὅτι οὐδεὶς εἶναι τόσον τυφλὸς τὸν νοῦν, ὥστε νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι, ἂν ἀφίνοντο ἐλεύθεροι πάντες οἱ Κρῆτες νὰ ταχθῶσι παρὰ τὸ πλευρὸν τῶν ἐν Θερίσῳ, βεβαίως ἡ Κρήτη θὰ ἦτο ἡνωμένη μετὰ τῆς μητρὸς Ἑλλάδος σήμερον, ἢ τοὐλάχιστον θὰ εἶχε πλησιάσει ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ θεωρῆται ἡνωμένη. Ἤκουσα λεγόμενον, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἠναγκάζοντο αἱ Μεγάλαι Δυνάμεις ν’ ἀντικαταστήσουν τὸν Βασιλόπαιδα δι’ ἄλλου Ἁρμοστοῦ. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἀδύνατον, διότι πασίγνωστον εἶναι, ὅτι, ὅπως εἰς τὰ ἄλλα ζητήματα, οὕτω καὶ εἰς τοῦτο δὲν δύναται νὰ ἐπέλθῃ συμφωνία. Ἄλλως τε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύσουν αἱ Μεγάλαι Δυνάμεις, ὅτι οἱ Κρῆτες δύνανται νὰ στέρξωσιν εἰς τοῦτο, νὰ διοικηθῶσιν ὑπὸ ξένου Ἁρμοστοῦ, καὶ θὰ προτιμήσουν νὰ ἐξολοθρευθῶσι μᾶλλον μέχρις ἑνός. Ἀλλ’ ἔχομεν τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν μὴ θέλουσαν οὐδὲ ν’ ἀκούσῃ περὶ τῶν ἐν Θερίσῳ, οὐδὲ νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν πρὸς αὐτοὺς, καθ’ ὃν χρόνον αὐταὶ αἱ Μεγάλαι Δυνάμεις πρὸς τούτους μόνον ἀπευθύνονται. Διατὶ ἀποστέργει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν μετὰ τῶν ἐν Θερίσῳ, ἀφοῦ δὲν ἔχει καὶ πρόσωπον ὑπεύθυνον ἐν Κρήτῃ, ὅπως πληροφορῆται ἐν ἀληθείᾳ τὰ γεγονότα; Θέλει νὰ λαμβάνῃ μονομερῶς, παρὰ τῆς Αὐλῆς τῆς Χαλέπας, τὰς πληροφορίας της; Ἀλλὰ τίς ἐξ ἡμῶν ἔχει πεποίθησιν εἰς ταύτας; Ἐνόμισα, Κύριοι, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀκουσθῇ ἐνταῦθα φωνὴ ὑπὲρ τῶν ἀγωνιζομένων ὑπὲρ τῆς Ἑνώσεως. Εἶναι φοβερώτερος ὁ ἀγὼν, ὃν οὗτοι διεξάγουν κατὰ τῶν ὀργάνων τῆς Ἁρμοστείας, τῶν ἐξωθούντων τοὺς Κρῆτας εἰς ἀδελφοκτονίαν. Ταῦτα ἔπρεπεν ἐντεῦθεν νὰ λεχθῶσι, καὶ νὰ ἐνωτισθῇ ἡ Κυβέρνησις, ἂν θέλῃ, ὅπως ἀχθῇ εἰς πέρας τὸ ἐθνικὸν τοῦτο ζήτημα. Δὲν λέγω, ὅτι δύναται ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ ἐπεμβῇ· ἀλλ’ ἔχει εἰς τὰ ἐν Κρήτῃ ζητήματα τοιαύτην θέσιν, ὁποίαν πᾶσαι αἱ Δυνάμεις δὲν δύνανται νὰ ἔχωσιν ὁμοῦ. Ὑπάρχουσι λόγοι κανονίζοντες καὶ τὰς ἐνεργείας τῶν Μεγάλων Δυνάμεων, καὶ οἱ λόγοι ἐκεῖνοι οὐδέποτε θὰ ἐπιτρέψουν τὴν διὰ τοῦ αἵματος καταστολὴν τοῦ ἐπαναστατικοῦ κινήματος, ὡς ἐπιδιώκεται.

§42Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ δήλωσις, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔκαμεν, ὅτε ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λακεδαίμονος συνάδελφος ἔλαβε τὸν λόγον, δὲν ἀποτελεῖ δήλωσιν περὶ ἀποχῆς τῆς Κυβερνήσεως ἐκ τῆς συζητήσεως, ἀλλ’ εἶναι σαφὴς ἐξήγησις τῆς πολιτικῆς, ἣν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀκολουθεῖ εἰς τὸ Κρητικὸν ζήτημα. Δὲν ἔχει νὰ κάμῃ ὁ ἀριθμὸς τῶν λέξεων, τὰς ὁποίας θὰ εἴπῃ τις, διὰ νὰ δηλώσῃ τὴν ἔννοιάν του· αἱ ὀλίγαι λέξεις κἄποτε εἶναι ἐμφαντικώτεραι ἀπὸ τὰς μακρὰς ἀγορεύσεις, αἱ ὀλίγαι δὲ λέξεις, τὰς ὁποίας εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀκριβῶς παριστῶσι, πῶς ἀντιλαμβάνεται ἡ Κυβέρνησις τὸ ζήτημα, καὶ φέρουσιν αὐτὸ εἰς τὴν θέσιν του. Αὐτὴ εἶναι ἡ πολιτικὴ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως δυστυχῶς ἐν τῷ Κρητικῷ ζητήματι· πολιτικὴ πλάνης, πολιτικὴ παρεκκλίσεως ἀπὸ τῆς ὁδοῦ ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἠκολούθουν ἀείποτε αἱ Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις, ἀπὸ τῆς ἀναστάσεως τοῦ γένους μέχρι πρὸ ὀλίγων ἐτῶν, καὶ χάρις εἰς τὴν ὁποίαν ἡ Κρήτη καὶ κατὰ τὰς στυγερωτέρας ἔτι στιγμὰς τῆς τυραννίας τῆς Τουρκικῆς δὲν ἔπαυσε ποτὲ θεωρουμένη ἐπαρχία τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου. Ἀπό τινων ὅμως ἐτῶν, Κύριοι, μετὰ τὸν ἀπαίσιον ἐκεῖνον πόλεμον τοῦ 1897, ἀπεδειλιάσαμεν· ἐγεννήθη ἐν ἡμῖν ἀμφιβολία περὶ τῶν ἐθνικῶν δικαίων, ἠρχίσαμεν ἀμφιβάλλοντες περὶ ἡμῶν αὐτῶν, καὶ ὅπως ὁ δικαιοῦχος ἐκεῖνος, εἰς τοῦ ὁποίου τὴν συνείδησιν ἐμβάλλει Σατανᾶς τις ἀμφιβολίαν περὶ τῶν δικαίων του, ἀρκεῖται εἰς ἓν τεμάχιον ἄρτου, οὕτω καὶ εἰς τὸ ταλαίπωρον Ἑλληνικὸν ἔθνος ἐγεννήθη ἀμφιβολία μεγάλη ἀπὸ τοῦ ἔτους ἐκείνου τοῦ ἀπαισίου περὶ τῶν ἐθνικῶν αὐτοῦ δικαίων, καὶ ἀποδέχεται οἱαδήποτε ψιχία τῷ ῥιφθῶσιν ἀπὸ τὴν τράπεζαν τῶν μεγάλων! Δὲν εἶναι ὅμως ἡ θέσις τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, τοῦ μικροῦ καὶ ταπεινοῦ Βασιλείου, νὰ ἀποδέχηται ψιχία, προκειμένου περὶ πολιτικῆς ἐθνικῆς. Ἐπειδὴ ἀκριβῶς εἴμεθα μικρὸν Κράτος, ἐπειδὴ ἀκριβῶς διαθέτομεν μικροὺς πόρους, ἔχομεν ὅμως μεγάλας ἀξιώσεις διὰ τὸ παρελθόν, καὶ ἔχομεν ἀξιώσεις ἐπὶ μεγάλου μέλλοντος, διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ἀξιῶμεν ἀκέραια τὰ δικαιώματά μας ἐν στάσει ὑπερηφάνῳ ἀπέναντι τῶν ἰσχυρῶν. Τότε μόνον θὰ ἐφελκύσωμεν τὴν εὔνοιάν των καὶ τὴν προστασίαν των. Ἡ ἱστορία διδάσκει, ὅτι ἡ Εὐρωπαϊκὴ Διπλωματία εἰς πλείστας ὅσας περιστάσεις προσῆλθεν ἀρωγὸς τῷ Ἑλληνισμῷ. Δὲν προσῆλθε, Κύριοι, ποτὲ ἀρωγὸς ἐξ ἁπλῶν αἰσθηματικῶν λόγων, καὶ διατελοῦμεν εἰς φοβερωτάτην πλάνην, ἂν νομίζωμεν ὅτι θὰ ἔλθῃ ὥρα, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἀλλάξῃ ἡ πολιτικὴ τῶν Δυνάμεων λόγῳ αἰσθήματος πρὸς ἡμᾶς. Ὄχι! Ἡ πολιτικὴ τῶν Δυνάμεων εἰς πλείστας ὅσας περιστάσεις ἐφάνη εὐεργετικὴ διὰ τὴν Ἑλλάδα, καὶ δὲν παύομεν διαδηλοῦντες τὴν εὐγνωμοσύνην μας διὰ τοῦτο, διότι τὸ μικρὸν Ἑλληνικὸν ἔθνος, ἐργασθὲν εἰς μίαν ἢ ἄλλην περίστασιν, ἐφείλκυσε τὴν ἐκτίμησιν τῶν Δυνάμεων, καὶ ἔπεισεν αὐτὰς, ὅτι εἶναι ἄξιον τῆς προστασίας αὐτῶν, ὅτι εἴμεθα παράγων, τὸν ὁποῖον συμφέρον ἔχουσιν αἱ Εὐρωπαϊκαὶ Δυνάμεις νὰ προστατεύσωσι καὶ προαγάγωσι, ἀποστρέφει δὲ, Κύριοι, — εἶναι ἀναντίρρητος, ὅσον καὶ λυπηρὰ ἀλήθεια, — ἀποστρέφει σήμερον ἡ Εὐρωπαϊκὴ Διπλωματία ἀπὸ ἡμᾶς τὸ πρόσωπον, καὶ ὅπου ἂν κρούσωμεν τὴν θύραν εὑρίσκομεν αὐτὴν κεκλεισμένην, διότι εἰς ὡρισμένας περιστάσεις ἀπεδείχθημεν κατώτεροι τῶν προσδοκιῶν τοῦ κόσμου, κατώτεροι τῶν ἀξιώσεων ἡμῶν, κατώτεροι τῶν προγνώσεων καὶ τῶν χειροτέρων ἡμῶν ἐχθρῶν. Ἀπὸ τῆς ἀπαισίας ἐκείνης ἐποχῆς πτήξαντες καὶ ζαρώσαντες δὲν τολμῶμεν νὰ ἀτενίσωμεν ἐκεῖ, ὅπου ἠτένιζον οἱ πατέρες ἡμῶν. Καὶ διὰ τοῦτο ἐγεννήθη ἡ εὔλογος ἀμφιβολία, ἂν εἴμεθα ἡμεῖς ὁ παράγων ὁ μέγας τῆς Ἀνατολῆς, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δύνανται νὰ στηριχθῶσιν αἱ Εὐρωπαϊκαὶ Δυνάμεις, ἐπιζητοῦσαι ἐν τῇ Ἀνατολῇ τὴν ἐπανόρθωσιν τῆς τάξεως καὶ εὐνομίας καὶ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ πολιτισμοῦ. Τὴν δειλίαν ταύτην, Κύριοι, ἔρχομαι νὰ καταγγείλω ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου, οὗ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀποτελῶ μέλος, καὶ εἰς τὴν δειλίαν ταύτην ἀποδοτέον καὶ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἢ μᾶλλον τὴν στάσιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τοῦ 1897 μέχρι σήμερον. Εἰς τὴν ἀρχὴν, Κύριοι, ὅτε αἱ Δυνάμεις ἠθέλησαν νὰ κρατήσωσιν εἰς χεῖράς των τὴν Κρήτην καὶ νὰ τὴν κυβερνήσωσι δι’ ὡρισμένου προσώπου, ὡς Ἁρμοστοῦ αὐτῶν, ἐπανηγυρίσαμεν τὸ γεγονὸς, ὅτι τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτῶν ἔδωκαν πρὸς Ἕλληνα Βασιλόπαιδα. Καὶ βεβαίως θὰ ἐτιμᾶτο ὁ Ἑλληνισμὸς, καὶ θὰ ἦτο μεγάλη πραγματικῶς ἡ τιμὴ, ἂν δὲν ἐπήρχετο μετὰ ἔτος ὀλέθριον διὰ τὸ ἔθνος, καὶ μετὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ μᾶς διδάξωσιν, ὅτι δὲν ἐπρόκειτο περὶ τιμῆς, ἔπρεπε νὰ μᾶς διδάξωσιν, ὅτι εἰς ἔθνος οἰκτρῶς ταπεινωθὲν καὶ μὴ δυνάμενον νὰ ἐξαρθῇ ἐκεῖ, ὅπου τὸ ὄνομά του ἐπιβάλλει, δὲν ἀποδίδεται τιμὴ ἀπὸ τοὺς Εὐρωπαίους διπλωμάτας, ἀλλ’ ὅτι ἐπρόκειτο περὶ ἐξοικονομήσεως πραγμάτων, περὶ τῆς ὁποίας καὶ ἡμεῖς λελανθασμένως κρίνοντες καὶ μὴ ἔχοντες μεγάλας ἀπαιτήσεις δι’ ἡμᾶς αὐτοὺς, ἤμεθα εὐχαριστημένοι. Ἤρχισε λοιπὸν, Κύριοι, νὰ ἐγκαθίσταται μία νέα τάξις πραγμάτων ἐν Κρήτῃ. Ἀπὸ τῆς πρώτης ὥρας παρεξέκλινε τὸ ζήτημα, ἀπὸ τῆς πρώτης ὥρας, ἂν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἶχε τὸ θάρρος, θὰ ἠμπόδιζε τὴν παρέκκλισιν, ἡ ὁποία ἤρχισε νὰ ἐκδηλῶται ἐν Κρήτῃ. Ὅτε, Κύριοι, κατῆλθον ἐντεῦθεν τὰ πρῶτα πρόσωπα εἰς Κρήτην, ἵνα διοργανώσουν ἓν νέον καθεστὼς, ὑπῆρξαν οἱ λέγοντες, ὅτι ἡ Κρήτη, χάρις εἰς τὴν εὔνοιαν τῶν Δυνάμεων, — διότι ἡμεῖς πάντοτε φανταζόμεθα, ὅτι εἴμεθα οἱ εὐνοούμενοι τῆς Εὐρώπης, καὶ μόνον ἐφ’ ὅσον εἴμεθα οἱ εὐνοούμενοι ἔχομεν ὕπαρξιν, — πρόκειται νὰ ἑνωθῇ αὔριον μετὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου. Ὑπῆρξαν ἄλλοι, σκεφθέντες ὅτι δὲν θὰ ἦναι τόσον προσεχὴς ἡ ἡμέρα ἐκείνη ἡ ποθητή. Ἀλλὰ καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ ἐσκέφθησαν ὀρθότατα, ὅτι, ἀφοῦ ἡ Κρήτη εἶναι αὐτόνομος, καὶ ἀφοῦ δικαιοῦται νὰ νομοθετῇ κατὰ βούλησιν, καὶ ἐφ’ ὅσον δικαιοῦται νὰ νομοθετῇ, δὲν εἶχε νὰ κάμῃ τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ εἰσαγάγῃ ἀμέσως τὴν Ἑλληνικὴν νομοθεσίαν, νὰ δηλώσῃ ἀμέσως ὅτι θεωρεῖ ἑαυτὴν ἐπαρχίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, καὶ νὰ προχωρήσῃ καὶ διοικητικῶς καὶ δικαστικῶς καὶ ὑπὸ πάσας τὰς ἐπόψεις εἰς τὴν εἰσαγωγὴν νομοθεσίας ἀφομοιωματικῆς πρὸς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος. Δυστυχῶς ὅμως, Κύριοι, οἱ τοιοῦτοι δὲν εἰσηκούσθησαν, καὶ ὄχι μόνον δὲν εἰσηκούσθησαν, ἀλλὰ καὶ ἀπετέλεσαν τὴν στιγμὴν ἐκείνην τῆς ψυχολογικῆς παραζάλης τοῦ Ἑλληνισμοῦ μίαν μειονοψηφίαν, ἥτις δὲν ἠδύνατο κἄν νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν. Ἐβλέπομεν δὲ, Κύριοι, μίαν ἐργασίαν πρὸς δημιουργίαν τῆς Κρητικῆς Πολιτείας. Οὐδεὶς ἐφαντάζετο, ὅτι οἱ μακροὶ, πεισματώδεις καὶ ἡρωϊκοὶ ἐκεῖνοι ἀγῶνες τῆς Κρήτης ἤθελον καταλήξει εἰς τὴν δημιουργίαν Κρητικῆς Πολιτείας, τὴν ὁποίαν οἱ ἀγωνισταὶ τοῦ 1866, οἱ παλαίοντες τότε κατὰ 100,000 τακτικοῦ τουρκικοῦ στρατοῦ, ἀπέρριψαν, διότι δὲν τὴν ἐθεώρουν σύμφωνον πρὸς τὸ ἐθνικὸν πρόγραμμα καὶ τοὺς πόθους μας. Ἀλλ’ ἦτο ὥρα νὰ δείξῃ ἡ νῆσος, ὅτι ἔτεινεν εἰς τὴν ἀφομοίωσιν. Δὲν ἠξεύρω ποῖον πνεῦμα ἀντιδράσεως ἐπεκράτησε, καὶ ἤρχισε μία νομοθετικὴ ἐργασία ὅλως διόλου ξένη· πρὸς τίνα σκοπόν; Διὰ νὰ εἰσαχθῇ τάχα ἐν Κρήτῃ τελειότερον σύστημα διοικήσεως ἀπὸ τὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου; Διὰ νὰ εἰσαχθῇ τελειοτέρα νομοθεσία ἀπὸ τὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου; Λόγου χάριν, ἡμεῖς ἔχομεν τὸ δικαίωμα τοῦ ἀνακόπτειν τὰς ἐρήμην ἀποφάσεις· εἰς τὴν Κρήτην δὲν ἔδωκαν εἰς τοὺς διαδίκους τὸ δικαίωμα αὐτὸ, καὶ ἄλλα παρόμοια. Ἦσαν τάχα αἱ μεταρρυθμίσεις αὗται ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἤθελον δώσει τὴν εὐημερίαν εἰς τὴν νῆσον; Ὄχι, Κύριοι. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐπικρατεῖ, λόγῳ τοῦ φύσει μεμψιμοίρου τοῦ χαρακτῆρος τοῦ Ἑλληνικοῦ, ἡ τάσις νὰ κακίζωμεν πάντα τὰ ἡμέτερα, νὰ ἐξασθενίζωμεν ἡμᾶς αὐτοὺς, ἐνῷ δὲν εἴμεθα καὶ τόσον ἄξιοι ἐξασθενίσεως, ἐγεννήθη ἡ ἰδέα, ὅτι ἐκεῖθεν θ’ ἀνατείλῃ ὁ ἥλιος, ἐκεῖθεν θ’ ἀνατείλῃ ἓν νέον Ἑλληνικὸν καθεστὼς, πρὸς τὸ ὁποῖον θ’ ἀτενίσωμεν, καὶ ἡ Κρήτη ταχέως, αὐτὴ ἡ μικροσκοπικὴ Πολιτεία, θὰ διδάξῃ τὴν Ἑλλάδα, πῶς πρέπει νὰ πολιτεύηται. Καὶ ἐξεστομίσθη ἡ βλασφημία, ὅτι ἦλθεν ἡ ὥρα οὐχὶ νὰ ἑνώσῃ τὸ Ἑλληνικὸν Βασίλειον τὴν Κρήτην εἰς ἑαυτὸ, ἀλλ’ ἡ Κρήτη νὰ ἑνώσῃ εἰς ἑαυτὴν τὸ Ἑλληνικὸν Βασίλειον! Κατὰ τῆς βλασφημίας ταύτης, Κύριοι, ἐξηγέρθη ὅλη ἡ Κρήτη. Μὴ νομίζετε δὲ, ὅτι τὸν νομοθετικὸν χωρισμὸν ἐπεζήτησαν οἱ Κρῆτες, ὅτι τὴν βλασφημίαν ταύτην διενοήθησαν οἱ Κρῆτες. Ἤρχισε λοιπὸν, Κύριοι, ἡ δημιουργία μιᾶς τάξεως πραγμάτων, ἡ ὁποία τοὺς παρακολουθοῦντας τὸ Κρητικὸν ζήτημα ἀνησύχει...

§43Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ ἐν Θερίσῳ δὲν συνετέλεσαν εἰς αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἴπετε;

§44Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, κύριε συνάδελφε, νὰ μὴ ἀπαντήσω εἰς τὴν ἐρώτησίν σας, διότι εἰς τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν ἔχετε ταύτην τὴν στιγμὴν, θὰ δώσω ἀπάντησιν μετ’ ὀλίγον. Θὰ παρακαλέσω δὲ καὶ τοὺς λοιποὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους νὰ μὴ μὲ διακόψωσι, διότι ἀναλαβὼν νὰ ἐκθέσω τὰς ἰδέας μου περὶ τῶν Κρητικῶν πραγμάτων, ἴσως δὲν κατορθώσω τὸν σκοπόν μου, ἐν ᾗ περιπτώσει οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι μοὶ ἐπιβάλλωσι διακοπάς. Ἤρχισε λοιπὸν, Κύριοι, νὰ δημιουργῆται νέα τάξις πραγμάτων. Διοργανοῦνται λ. χ. τὰ ταχυδρομεῖα. Βεβαίως τὰ ταχυδρομεῖα ἔχουσιν ἀνάγκην γραμματοσήμων· τί εἶπόν τινες; «Δὲν εἶναι ἡ Κρήτη Ἑλλάς; Δὲν ἔχομεν τίποτε ἄλλο νὰ κάμωμεν, παρὰ νὰ ἀγοράσωμεν ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν τόσων χιλιάδων δραχμῶν γραμματόσημα, καὶ ταῦτα νὰ πωλῶμεν ἐν τοῖς ταχυδρομικοῖς μας γραφείοις εἰς τοὺς προσερχομένους εἰς αὐτά». Δὲν ἔχει ἡ νῆσος Κρήτη ἰδίαν πολιτειακὴν αὐτοτέλειαν, διὰ νὰ ἐκτυπώσῃ ἴδιον Γραμματόσημον. Ἐν τούτοις ἐξετυπώθη Κρητικὸν γραμματόσημον. Τὸ πρῶτον ἐκτυπωθὲν ἔφερε τὴν κεφαλὴν τοῦ Βασιλόπαιδος Γεωργίου, ἔπειτα κἄποια ταραχὴ ἔλαβε χώραν, καὶ ἐπὶ τοῦ γραμματοσήμου ἐκείνου ἐτέθη μία λέξις «προσωρινόν»· τὰ ἄλλα ὅμως μένουσι μὲ εἰκόνας ληφθείσας ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Μυθολογίαν. Ἦτο τάχα ἀνάγκη νὰ διδαχθῇ ὁ Ἑλληνισμὸς καὶ οἱ Κρῆτες τὴν Ἑλληνικὴν Μυθολογίαν ἀπὸ τὰ γραμματόσημα; Καὶ προήγετο καθόλου ἡ ταχυδρομικὴ ὑπηρεσία τῆς Κρήτης ἐκ τῆς χρήσεως γραμματοσήμου ἰδίου τύπου; Προέβη μάλιστα, Κύριοι, τὸ νέον καθεστὼς μέχρι τοῦ νὰ ἐκτυπώσῃ καὶ νόμισμα. Ἡ ἐκτύπωσις τοῦ νομίσματος εἶναι ἡ ὑπάτη ἐκδήλωσις τῆς αὐτοτελείας καὶ τῆς πολιτικῆς κυριαρχίας. Ποῦ εὗρεν ἡ νῆσος αὕτη, ἡ ταλαίπωρος, αὐτὴν τὴν αὐτοτέλειαν; Ἢ τίς Κρὴς ἐπεζήτησε ν’ ἀποκτήσῃ ὁ τόπος αὐτοῦ τὴν αὐτοτέλειαν ταύτην; Παρεξέκλινε λοιπόν, Κύριοι, ἡ Κρητικὴ Πολιτεία. Ἐξεδίδετο καὶ ἐκδίδεται μέχρι σήμερον «Ἐπίσημος Ἐφημερὶς τῆς Κρητικῆς Πολιτείας». Ποῖος, Κύριοι, ἐκ τῶν Ἑλλήνων ἐφαντάσθη ποτὲ καὶ ἤθελε νὰ ἴδῃ τοιαύτην Κρητικὴν Πολιτείαν πρὸ τῆς ῥινός του; Παρεξέκλινε λοιπὸν τὸ ζήτημα τῆς Κρήτης ἀπὸ τοῦ 1898. Αὐτά, τὰ ὁποῖα, ἃς μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ νὰ εἴπω, ἡμεῖς οἱ ὀλίγοι διεβλέπομεν, — διότι ἤμην καὶ ἐγὼ ἀπὸ τῆς πρώτης ὥρας εἷς ἐκ τῶν ἐλαχίστων καὶ μικροσκοπικῶν Ἑλλήνων πολιτῶν, οἱ ὁποῖοι διέβλεπον τὰ κακὰ ταῦτα, — δὲν τὰ ἔβλεπεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις; Βεβαίως εἶναι πράγματα καταφανῆ, ὑποπίπτοντα εἰς τὴν ἀντίληψιν παντός, κατὰ μείζονα δὲ λόγον εἰς τὴν ἀντίληψιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἥτις εὑρίσκετο εἰς θέσιν ὑπὲρ πάντα ἄλλον νὰ ἐκτιμᾷ καὶ τὴν ἔννοιαν αὐτῶν καὶ τὰς συνεπείας. Οἱ Κρῆτες, ἐν τῇ εὐνοήτῳ χαρᾷ των ἐπὶ τῇ ἀπαλλαγῇ ἀπὸ τῆς τουρκικῆς διοικήσεως, εἶναι δεδικαιολογημένοι, ὅτι δὲν ἐδυστρόπησαν περὶ τὴν ἀποδοχὴν τῶν τοιούτων μέτρων· ἀλλ’ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ ἐννοήσῃ, ποῦ τείνουσι τὰ τοιαῦτα, καὶ νὰ τὰ σταματήσῃ, γνωρίζομεν δὲ ὅτι οἱ Κρῆτες εὐλαβέστατα πάντοτε ὑπήκουσαν εἰς τὰς συμβουλὰς τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ὡς εἶπον ἀρχόμενος τοῦ λόγου, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἶχε χάσει τὸ θάρρος της, καὶ ὅταν τις χάσῃ τὸ θάρρος του, εἴτε κυβερνήτης εἶναι, εἴτε οἱονδήποτε ἔργον τὸν ἐπασχολεῖ, δὲν ἀξίζει τίποτε...

§45Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ποία Κυβέρνησις ἦτο;

§46Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος μὲ προκαλεῖ νὰ ὀνομάσω ἄτομα· ἀλλ’ ἐννοεῖ ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι ἡ συζήτησις δι’ ἐμὲ δὲν εἶναι καθόλου προσωπική. Αἱ Κυβερνήσεις λοιπὸν αἱ Ἑλληνικαί, αἱ ἀπὸ τοῦ 1898 μέχρι σήμερον διαδεχθεῖσαι ἀλλήλας, δὲν ἔβλεπον αὐτά, τὰ ὁποῖα ἐβλέπομεν ἡμεῖς; Τὰ ἔβλεπον, ἀλλὰ δυστυχῶς, τὸ μὲν διότι εἶχον χάσει τὸ θάρρος των, τὸ δὲ διότι διέβλεπον πρὸ ἑαυτῶν κωλύματα μεγάλα καὶ ἀνυπέρβλητα, δὲν ἐσταμάτησαν τὸ κακόν, καὶ ἐξηκολούθησεν ἡ παρέκκλισις ἀπὸ τῆς εὐθείας ὁδοῦ, ὅσον δὲ προεχώρει ὁ χρόνος, ἡ ἀπόστασις ἐγίνετο μεγαλειτέρα. Ἕν μόνον φωτεινὸν σημεῖον ὑπῆρχε, Κύριοι, ὅτι ἐν τῇ συνειδήσει πάντων τῶν Κρητῶν ἦτο καὶ εἶναι τόσον βαθέως ἐρριζωμένη ἡ πεποίθησις, ὅτι εἶναι ὑπήκοοι τοῦ Βασιλέως τῶν Ἑλλήνων Γεωργίου — πεποίθησις, ἥτις, δύναμαι νὰ εἴπω, φθάνει μέχρι ψυχώσεως, ἐὰν διὰ τοιαύτην εὐγενῆ ἰδέαν δύναμαι νὰ μεταχειρισθῶ τοιαύτην ἔκφρασιν, — ὥστε παρεξέκλινε μὲν ἡ νεαρὰ αὕτη Κρητικὴ Πολιτεία, οὐδενὸς ὅμως Κρητὸς ἡ συνείδησις ἐκλονίσθη. Εἶναι γνωστή, Κύριοι, ἡ φράσις, διὰ τῆς ὁποίας ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας ὑπεδέχοντο ἐν Κρήτῃ τὸν νεαρὸν Βασιλόπαιδα Γεώργιον: «δὲν σὲ θέμε γιὰ πολὺν καιρόν»· καὶ ἐφαντάζοντο, ὅτι διὰ τῆς φράσεως ταύτης τῷ ἔπλεκον τὸ καλλίτερον ἐγκώμιον καὶ τῷ ἀπένεμον τὸ ἄριστον τῶν φιλοφρονημάτων· «θέμε τὸν πατέρα σου», ἐννοοῦντες προφανῶς, ὅτι θέλουσι Βασιλέα τὸν Βασιλέα Γεώργιον. Ἡ συνείδησις τῶν Κρητῶν ἔπραξε καὶ πράττει μέχρι σήμερον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δυστυχῶς ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἦτο ἱκανὴ καὶ δὲν εἶναι ἱκανὴ νὰ πράξῃ. Ἀλλὰ, Κύριοι, ὅσον εἶναι ἀληθὲς, ὅτι 300,000 Ἕλληνες ἀκραιφνεῖς θεωροῦσι Πρωθυπουργὸν τῶν τὸν Πρωθυπουργὸν τῆς Ἑλλάδος, θεωροῦσιν ἀρχηγὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεώς των τὸν ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Βουλῇ ἡγούμενον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, θεωροῦσι Βασιλέα των τὸν Βασιλέα Γεώργιον — κανεὶς δὲν λέγει «ὁ Βασιλεὺς τῆς Ἑλλάδος», κανεὶς δὲν λέγει «ἡ Βασίλισσα τῆς Ἑλλάδος», ἀλλὰ λέγουσιν «ὁ Βασιλεύς μας», «ἡ Βασίλισσά μας», — τόσον ἀφ’ ἑτέρου εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ ἱερωτέρα ἰδέα, ἡ μᾶλλον ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ ἀνθρώπου ἐρριζωμένη πεποίθησις, ὅταν διὰ τοῦ μακροῦ χρόνου παραμεληθῇ, εἶναι δυνατὸν νὰ χάσῃ τὴν ζωηρότητά της, εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκτήσῃ ἐκεῖνον τὸν σκεπτικισμόν, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ προάγγελος τοῦ ὀλέθρου τῶν ἐθνῶν. Φοβοῦμαι δὲ, Κύριοι, ὅτι ὁ σκεπτικισμὸς αὐτὸς ἤρχισε νὰ καταλαμβάνῃ τινὰς ἐξ ἡμῶν, συνετέλεσε δὲ εἰς τὸ νὰ καταληφθῶσί τινες ἀπὸ τὸν σκεπτικισμόν, ἀπὸ τὴν λεγομένην φρόνησιν, συνετέλεσε κατὰ παράδοξον τρόπον εἰς τοῦτο ἡ παρουσία Ἕλληνος Ἁρμοστοῦ ἐν Κρήτῃ. Ὑπὸ οἱασδήποτε περιστάσεις καὶ ἕνεκα οἱωνδήποτε λόγων καὶ ἂν ὥρισαν αἱ Δυνάμεις ἐν Κρήτῃ ἀντιπρόσωπόν των τὸν Ἕλληνα πρίγκηπα, πάντοτε δι’ ἡμᾶς τὸ τοιοῦτον εἶναι εὐχάριστον, διότι ἀποτελεῖ προτίμησίν τινα, ἔστω καὶ προσωπικὴν, ἀλλ’ ἐγεννήθη ὑπόνοια παρά τισι, μὴ τυχὸν πολεμοῦντες τὸ διεστραμμένον αὐτὸ καθεστὼς ψυχράνωσι τὸν ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ καθεστῶτος εὑρισκόμενον. Αὐτὸς βεβαίως δὲν ἔχει τοιαύτην ἀξίωσιν, αὐτὸς βεβαίως συναισθάνεται ὅτι εἶναι Ἕλλην, ὅτι εἶναι υἱὸς τοῦ Βασιλέως, ὅτι εἶναι ἀντιναύαρχος τοῦ Ἑλληνικοῦ Ναυτικοῦ, συναισθάνεται καὶ ὑπερηφανεύεται, ὅτι ἡ μικρὰ Πατρὶς ἐτίμησεν αὐτὸν μὲ τὸν βαθμόν, τὸν ὁποῖον ἀπένειμεν εἰς τὸν Κανάρην καὶ εἰς τὸν Μιαούλην, καὶ ὅτι δὲν ἔχει τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος νὰ τῷ δώσῃ μεγαλειτέραν ταύτης τιμήν· ἀλλὰ τὰ τοιαῦτα, ἴσως δεσμευόμενος ἀπὸ τὴν διεθνῆ ὑποχρέωσιν, δὲν δύναται νὰ κηρύξῃ μεθ’ οἵας ἐλευθερίας τὰ κηρύσσει εἷς Βουλευτής. Καὶ διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι συνετέλεσεν ἡ παρουσία αὐτοῦ ἐν Κρήτῃ εἰς τὸ νὰ γεννηθῇ ἡ ὑπόνοια παρά τισιν, ὅτι ἐνδέχεται νὰ ψυχράνωσιν αὐτὸν διὰ τῆς εἰλικρινοῦς ἐκδηλώσεως τῶν αἰσθημάτων, ὑφ’ ὧν κατέχονται. Συνετέλεσε δὲ τοῦτο οὐ μόνον ἐν Κρήτῃ, ἀλλὰ καὶ ἐν Ἀθήναις, ὅπου καὶ εἰς τὰς ἰδιωτικὰς συζητήσεις καὶ ἐν τῷ τύπῳ καὶ ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου τὸ πρῶτον φάσμα καὶ ἡ πρώτη ἀντίρρησις κατὰ πάσης συζητήσεως περὶ τῶν ἐν Κρήτῃ πραγμάτων προβάλλει ἡ ἰδιότης τοῦ ἐπὶ κεφαλῆς τῶν ἐν Κρήτῃ πραγμάτων εὑρισκομένου. Καὶ μὴ τυχὸν ὁ Ἕλλην Βασιλόπαις ἔχει νὰ περιμένῃ τι περισσότερον ἀπὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχει λάβει ἀπὸ τὸ Κράτος; Ἄλλως γνωρίζει ὁ Ἕλλην Βασιλόπαις καὶ ὁ κόσμος ὅλος, ὅτι εἶναι οὕτω διαπεπλασμένος ὁ Κρητικὸς λαός, ὥστε δὲν ἀνέχεται δεσποτείαν καὶ δὲν θὰ δεχθῇ ποτε ζωηροτέραν τὴν διάψευσιν τῶν ἐθνικῶν του ἰδεωδῶν. Ἐπλανήθη δὲ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, — διότι περὶ αὐτῆς ὁμιλοῦμεν ἐδῶ, — καὶ πλανᾶται καὶ κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν, διότι νομίζει, ὅτι ὁ ἔλεγχος τῆς πολιτείας τοῦ Ἕλληνος Βασιλόπαιδος, τοῦ Ἕλληνος ἀντιναυάρχου, εἶναι δυνατὸν νὰ βλάψῃ τὸν Ἑλληνισμόν. Πῶς! Ἐδῶ, ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἐκάθησαν εἰς τὰ ἑδώλια ταῦτα ἄνδρες γηράσαντες εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Πατρίδος καὶ προσενεγκόντες ἀτιμήτους πρὸς αὐτὴν ὑπηρεσίας, καὶ ἐδέχθησαν τὸν ἔλεγχον καὶ τῆς ἐλαχίστης αὐτῶν πράξεως μετὰ χαρᾶς, διότι ἡ ἐνάσκησις τοῦ ἐλέγχου μαρτυρεῖ ἀνάπτυξιν τοῦ δημοσίου φρονήματος, προαγωγὴν τῶν πολιτικῶν ἠθῶν, ἀψευδῆ τὴν σταδιοδρομίαν πρὸς τὴν πρόοδον. Ἐδῶ, ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὁ ἐλευθερώσας τὴν Θεσσαλίαν ὑπέστη ἀγογγύστως τὸν ἔλεγχον τῆς μεγίστης ταύτης πρὸς τὸ ἔθνος ὑπηρεσίας του, καὶ ἡ Ἑλλάς, κρίνουσα τὰ τέκνα της, δὲν ἔπαθέ τι, ἀλλὰ τοὐναντίον προάγεται ἐν πολιτισμῷ, καὶ βαίνει πρὸς τὴν ἐπιτέλεσιν τοῦ ὑψηλοῦ προορισμοῦ της· καὶ θὰ ζημιωθῇ τώρα, ἐὰν ἀναλάβῃ τὴν κρίσιν καὶ ἐπίκρισιν πράξεώς τινος τοῦ Ἕλληνος ἀντιναυάρχου; Ἢ μήπως ἐστάλη ὁ Ἕλλην Βασιλόπαις εἰς ἄγνωστόν τινα χώραν, ὅπου δὲν ὑπῆρχον ἄλλοι Ἕλληνες, ὅπου ὁ πρῶτος αὐτὸς ἐξερευνητὴς ὕψωσε τὴν Ἑλληνικὴν σημαίαν, καὶ ἂν τὸν ἀποδοκιμάσωμεν διὰ λάθη τινὰ, διὰ πράξεις τινὰς, κινδυνεύομεν τάχα νὰ περισταλῇ ἡ Ἑλληνικὴ σημαία, καὶ νὰ ἀφήσωμεν ἄγνωστον τὸ Ἑλληνικὸν ὄνομα εἰς τὴν χώραν ἐκείνην; Ἡ Κρήτη ἀπὸ τοῦ 1821 δὲν ἔπαυσεν οὐδὲ μίαν ἡμέραν νὰ θεωρῇ ἑαυτὴν τμῆμα τῆς Ἑλλάδος. Ἐν δεδομένῃ στιγμῇ προσῆλθεν ἡ γηραιὰ Ἀγγλία, καὶ δὲν ἀπηξίωσε νὰ ὑποσχεθῇ πρὸς αὐτήν τὴν τελειοτάτην αὐτονομίαν, ἀλλ’ οἱ ἄξεστοι ἀρχηγοὶ τῆς Κρήτης ἀπέκρουσαν τὰς προτάσεις της, καὶ διεκήρυξαν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ὅτι δὲν ἀναγνωρίζουσιν ἄλλον Βασιλέα ἢ μόνον τὸν Βασιλέα Ὄθωνα. Κατὰ τοῦ φάσματος αὐτοῦ πρώτη ἔπρεπε νὰ ἐξεγερθῇ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, διότι σιγῶσα παρέχει τὸ ἐνδόσιμον, ὅτι φοβεῖται καὶ αὕτη τὸ φάσμα τοῦτο, καὶ ἐνθαρρύνει τὴν πλάνην ἐκείνων, οἵτινες συγχέουν τὴν Βασιλείαν πρὸς τὸν Βασιλόπαιδα. Ἡ Βασιλεία εἶναι μία καὶ ἱερά. Ηὐτυχήσαμεν μετὰ τὴν δουλείαν, ἀφοῦ ἐχάσαμεν τὰς Ἑλληνικὰς αὐτοκρατορικὰς οἰκογενείας, ἀφοῦ δὲν εἴχομεν δυναστείαν Ἑλληνικὴν, ηὐτυχήσαμεν νὰ ἱδρύσωμεν, μετὰ τὴν πρώτην ματαίαν ἀτυχῶς ἀπόπειραν, Ἑλληνικὴν δυναστείαν, περὶ ἧς οὐδεὶς δύναται νὰ γείνῃ λόγος· καὶ ἂν ὑπάρχωσί τινες θέλοντες νὰ ἀναπέμψωσι θυμίαμα ὅπου δὲν ἀνήκει καὶ ὅπου δὲν εἶναι εὐπρόσδεκτον, ἔχομεν, χάριτι θείᾳ, ἐπὶ τοῦ Θρόνου ἡγεμόνα ἀποστρέφοντα τὸ πρόσωπον ἀπὸ τοὺς κόλακας καὶ μυκτηρίζοντα τὸ θυμίαμα. Δέον λοιπὸν νὰ διακρίνωμεν τὴν Βασιλείαν ἀπὸ τοὺς Βασιλόπαιδας. Ἡ Βασιλεία εἶναι ἀνεύθυνος, ἀλλ’ εἰς ἕκαστος Βασιλόπαις, ἀναδεχθεὶς δημοσίαν ὑπηρεσίαν, ὑπάγεται εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς Πολιτείας, εἶναι δὲ ἐσφαλμένη καὶ ὀλεθρία ἡ ἀρχὴ, ὅτι προσκρούει τις εἰς τὸν σεβασμὸν πρὸς τὸν Θρόνον, ἐὰν ἐξετάσῃ κατὰ πόσον ὁ Ἕλλην Βασιλόπαις ἐπολιτεύθη ὡς ἔπρεπε νὰ πολιτευθῇ ἐν τῇ νήσῳ Κρήτῃ. Ἐγὼ ἐπιλαμβάνομαι τοῦ θέματος, διότι πρόκειται περὶ Ἕλληνος ὑπαλλήλου. Δυστυχῶς, Κύριοι, —χωρὶς βεβαίως νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας περὶ τῆς διοικήσεως, περὶ τῆς δικαιοσύνης, περὶ τοῦ τρόπου ἐν γένει, καθ’ ὃν ἐκυβερνήθη ἡ Κρήτη ἀπὸ τοῦ 1898 μέχρι σήμερον, —δυστυχῶς τὸ Ἁρμοστειακὸν καθεστὼς, —ἵνα μεταχειρισθῶ τὴν καθιερωθεῖσαν ἔκφρασιν,— δὲν ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ πολλὰς τὰς ἐπιτυχίας· τοὐναντίον παρέχει ἡμῖν πολλὰ τὰ τρωτά. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας, διότι θεωρῶ ὅτι θ’ ἀπασχολήσω ἐπὶ ματαίῳ τὴν Βουλήν· τοῦτο μόνον ἔχω νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι κατὰ τὸν Φεβρουάριον τοῦ 1901, ἀφοῦ οἱ Κρῆτες ἤρχισαν νὰ ἀδημονῶσι διὰ τὴν παράτασιν τοῦ καθεστῶτος, ἐγένετο σκέψις νὰ ἐπιζητηθῇ μία μεταβολὴ τοῦ καθεστῶτος μετὰ τὴν ἀπάντησιν τῶν Δυνάμεων, ὅτι περὶ Ἑνώσεως δὲν ἔπρεπε καὶ τότε νὰ γείνῃ λόγος. Ἔγεινε λοιπὸν ἡ σκέψις νὰ ἐπαναληφθῇ πρὸς τὰς Δυνάμεις ἡ πρότασις, ἡ ὁποία κατὰ τὸ ἔτος 1898 εἶχεν ἀπορριφθῆ, ὅπως οἱ Κρῆτες ἐκλέγωσι τὸν ἡγεμόνα αὐτῶν, καὶ ὁ Ἕλλην ἡγεμὼν αὐτὸς νὰ κυβερνᾷ ἐν ὀνόματι αὐτῶν, καὶ ὄχι ἐν ὀνόματι τῶν Δυνάμεων, τὴν νῆσον. Συνέπεια τῆς προτάσεως ταύτης, ἐὰν ἐγίνετο δεκτή, θὰ ἦτο ἡ ἀποχώρησις τοῦ στρατοῦ τῶν Δυνάμεων, καὶ ἡ διοίκησις αὐτῆς ἀπὸ τὸν ἡγεμόνα, τὸν ὁποῖον ἤθελον ἐκλέξει οἱ Κρῆτες ἐλευθέρα βουλήσει. Ἡ πρότασις αὕτη εἶχεν ὑποβληθῆ τὸ 1898, ἀλλ’ αἱ τέσσαρες Δυνάμεις μετερρύθμισαν τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ Συντάγματος. Ἐγένετο λοιπὸν συζήτησις, καὶ ἐξηνέχθη ἡ γνώμη, ὅπως ὑποβληθῇ αὖθις ἡ αἴτησις ἐκείνη. Σήμερον, Κύριοι, μετὰ πάροδον τεσσάρων ἐτῶν, νομίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχει τις ὁ ἀντιλέγων, ὅτι, ἐὰν ἐδέχοντο τὴν πραγμάτωσιν τοιαύτης τινὸς προτάσεως αἱ Δυνάμεις, τὸ Κρητικὸν ζήτημα ἤθελε προαχθῆ λίαν ἐπωφελῶς. Τότε ὅμως ἐγένετο τὸ ἑξῆς ἔκτροπον· ἀντὶ νὰ γείνῃ συζήτησις περὶ τοῦ πράγματος, ἡ Ἁρμοστεία ἔσπευσε νὰ διαφημίσῃ, ὅτι τάχα ἐν Κρήτῃ ἐδημιουργήθη κόμμα ἀνθενωτικὸν, ὅτι μέγα κόμμα, μέγα μέρος τῶν Κρητῶν, δὲν θέλει τὴν ἕνωσιν μετὰ τῆς Ἑλλάδος· αὐτὸ δὲ κυρίως ἐκλόνισε τὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν εἶχον αἱ Δυνάμεις ὡς πρὸς τὴν θέλησιν τῶν Κρητῶν· διότι αἱ Δυνάμεις ἐν Κρήτῃ δὲν παραμένουσιν ὡς κατακτηταὶ, παραμένουσαι κρατοῦσαι ὑπὸ φύλαξιν τὴν Κρήτην, ὡς ἀντιλήπτορες τρόπον τινὰ ἑνὸς ἀνηλίκου, τὸν ὁποῖον δὲν θέλουσι νὰ δώσωσιν εἰς τοὺς γονεῖς του, σέβονται ὅμως τὴν γνώμην τοῦ λαοῦ, καὶ ἐφ’ ὅσον 300,000 ἄνθρωποι, κατοικοῦντες ἐπὶ μιᾶς νήσου, μιᾷ φωνῇ ζητοῦσι τὴν Ἕνωσιν, εἶναι ἀδύνατον αἱ τέσσαρες Δυνάμεις νὰ ἐπιβάλωσιν εἰς αὐτοὺς ἄλλο καθεστώς. Ὅταν ὅμως ῥηθῇ εἰς αὐτὰς, ὅτι μία μεγάλη μερὶς τοῦ τόπου, — ἓν τμῆμα τῶν κατοίκων, 50,000 ἢ 100,000, δὲν θέλουσι τὴν Ἕνωσιν, τότε γεννᾶται εἰς αὐτὰς ἡ παρήγορος ἐλπὶς, ὅτι εἶναι δυνατὸν καὶ δι’ ἄλλου καθεστῶτος νὰ κυβερνηθῇ ἐν τῷ μέλλοντι ἡ νῆσος. Αὐτὸ εἶναι τὸ τεράστιον λάθος, ὅπερ διέπραξεν ἡ Ἁρμοστεία καὶ ἐξ οὗ ἐπηκολούθησαν προσωπικαὶ διαστάσεις καὶ κομματισμοὶ, ἀνάρμοστοι πρὸς τὴν ὑψηλὴν περιωπὴν, εἰς ἣν ὤφειλε νὰ ἵσταται. Δυστυχῶς δὲ, ἐμμένει μέχρι σήμερον εἰς τὴν σφαλερὰν ταύτην πορείαν καὶ στάσιν. Διεπράχθησαν καὶ ἕτερα λάθη, καὶ ἐγεννήθησαν πλεῖστα παράπονα ὡς ἐκ τῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης, ὡς ἐκ τῆς μεροληπτικῆς διοικήσεως. Δὲν θέλω νὰ εἴπω, ὅτι, ἂν ἐξεδόθη ἀπόφασις μεροληπτική, ἂν ὁ δικαστὴς μιᾶς ἐπαρχίας εἰς δεδομένην περίστασιν ἐμερολήπτησε, δικαιολογοῦνται οἱ πολῖται, προβαίνοντες εἰς τὰ ἄκρα μέσα πρὸς θεραπείαν τοῦ κακοῦ· ἀλλὰ τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι συνεσωρεύθησαν πλεῖσται ἀφορμαὶ παραπόνων, καὶ ἐγένετο ἡ σκέψις, ἵνα καὶ βιαιότερον ἐπιζητηθῇ ἡ κατάργησις τοῦ καθεστῶτος, συνεπῶς δὲ ἡ ἕνωσις μετὰ τῆς Ἑλλάδος. Δὲν ὑπάρχει δι’ ἐμὲ παρηγορητικώτερόν τι ἀπὸ τὴν ὄψιν ταύτην τοῦ ζητήματος, καὶ θὰ ηὐχόμην, εἰς ὅλας τὰς Ἑλληνικὰς χώρας μιᾷ φωνῇ νὰ διεκήρυττον οἱ Ἕλληνες, ὅτι μόνην θεραπείαν τῶν κακῶν, τὰ ὁποῖα πάσχουσιν, εἴτε μεγάλων εἴτε μικρῶν, εὑρίσκουσι καὶ ζητοῦσι τὴν ὑπαγωγὴν αὐτῶν ὑπὸ τὸ σκῆπτρον τοῦ Βασιλέως τῶν Ἑλλήνων. Δυστυχῶς τὸ Ἁρμοστειακὸν σύστημα ἐταράχθη, — καὶ θὰ μεταχειρισθῶ μίαν λέξιν, ἥτις δὲν εἶναι ἁβρὰ, ἀλλ’ εἶναι παραστατικὴ τῆς καταστάσεως, — καὶ ἤρχισε παραπαῖον. Ἀπὸ τὰς ἀρχὰς Μαρτίου μέχρι σήμερον δὲν εἶδον ἐγὼ, ὁ ὁποῖος παρακολουθῶ τὰ ἐν Κρήτῃ συμβαίνοντα, δὲν εἶδον μίαν πρᾶξιν τῆς Ἁρμοστείας ἔχουσαν λογικὴν ἀλληλουχίαν, καὶ συνᾴδουσαν πρὸς τὸν διαλαληθέντα χαρακτηρισμόν της, ὅτι ἀποτελεῖ τάχα τὸν ἀρραβῶνα τῆς Ἑνώσεως. Ἐνῷ ἔπρεπε διὰ παντὸς τρόπου ὁ Ἕλλην Βασιλόπαις νὰ διαδηλώσῃ τὴν χαράν του διὰ τὴν ἀνακήρυξιν τῆς Ἑνώσεως καὶ νὰ τείνῃ τὴν χεῖρα πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ζωηρότερον ἠθέλησαν νὰ ζητήσωσι τὴν Ἕνωσιν, ἀντὶ νὰ διαδηλώσῃ πρὸς τὰς εὐρωπαϊκὰς Δυνάμεις, ὅτι «αὐτοὶ οἱ ἀνυπόμονοι εἶναι τέκνα μου, εἶναι ἐκεῖνοι, περὶ τῶν ὁποίων σᾶς ἔλεγον εἰς τὰ ὑπομνήματά μου· αἱ ἰδέαι των εἶναι ἰδέαι τοῦ Ἑλληνισμοῦ, τὸ διάβημά των εἶναι αὐτὸ ἐκεῖνο, εἰς ὅπερ ἐγὼ προέβην παρὰ ταῖς Αὐλαῖς· ἐὰν δ’ ἦναι βίαιον, οὐδὲν ἕτερον σημαίνει ἢ ὅτι ἡ ἰδέα τῆς Ἑνώσεως, ἐρριζωμένη ἀπὸ αἰῶνος βαθέως παρὰ παντὶ Κρητί, εἶναι ἀδύνατον πλέον νὰ συγκρατηθῇ», ἀντὶ, λέγω, νὰ λάβῃ τοιαύτην στάσιν καὶ μετέλθῃ τοιαύτην γλῶσσαν, τοὐναντίον, μετ’ ἐλαφρότητος, ἣν ἀδυνατῶ νὰ χαρακτηρίσω καὶ ἧς βαρυτέραν λέξιν δὲν θέλω νὰ μεταχειρισθῶ, ἀπεκήρυξεν ὡς στασιαστὰς τοὺς ἀνυψώσαντας τὴν Ἑλληνικὴν σημαίαν, στασιαστὰς κατὰ τοῦ καθεστῶτος, ὡς εἰ ὑπῆρχε καὶ εἷς μόνος Κρής, ὅστις ν’ ἀναγνωρίζῃ ἄλλο καθεστὼς, πλὴν τοῦ ὑπὸ τὸν Βασιλέα Γεώργιον! Προέβη δὲ καὶ ἔτι περαιτέρω, ζητήσας τὴν συνδρομὴν τοῦ εὐρωπαϊκοῦ στρατοῦ πρὸς καταστολὴν τοῦ κινήματος! Τὸ συμπέρασμα εἶναι, ὅτι ἡ Κρήτη εὑρίσκεται ἐν πλήρει ἀναρχίᾳ. Εἰς τὰς τρεῖς πόλεις μὲ τὰ περίχωρα κρατεῖ τὸ Ἁρμοστειακὸν καθεστὼς, ἀλλ’ αἱ ἐμπορικαὶ συναλλαγαὶ ἔπαυσαν, ἡ Δικαιοσύνη ἐσταμάτησεν· ἀφ’ ἑτέρου εἰς τὴν ὕπαιθρον χώραν κρατεῖ ἡ ἐπανάστασις, κρατεῖ τὸ Θέρισον, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ ὁ τόπος εὑρίσκεται ἐν πλήρει ἀναρχίᾳ. Ταῦτα δὲ εἶναι αἱ συνέπειαι τοῦ τεραστίου, ὡς εἶπον, σφάλματος, τὸ ὁποῖον διέπραξεν ὁ Ἕλλην Βασιλόπαις, ἀποκηρύξας ἀστόργως τὸ κίνημα, καὶ ἀποταθεὶς πρὸς τὰς Δυνάμεις καὶ ζητήσας τὴν ἔνοπλον ἐπέμβασιν αὐτῶν...

§47Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές· διεψεύσθη ἐπανειλημμένως.

§48Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς διεψεύσθη;

§49Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὀφείλω νὰ κάμω μίαν ἔτι δήλωσιν, ἵνα διαψεύσω τὴν τελευταίαν βεβαίωσιν τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ. Ὅτε ἐγράφη ἐν ταῖς ἐφημερίσιν, ὅτι ὁ λόρδος Πέρσυ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς τῶν Κοινοτήτων ἐδήλωσεν, ὅτι ἐζητήθη ἀπὸ τὸν πρίγκηπα Ἁρμοστὴν τῆς Κρήτης ἡ ἐνίσχυσις τῶν διεθνῶν ἀποσπασμάτων, ἔσπευσεν ἡ ἐπίσημος Ἁρμοστεία νὰ διαψεύσῃ τοῦτο...

§50Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τίνος τρόπου;

§51Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ δηλώσεως ῥητῆς καὶ κατηγορηματικῆς, ἀπευθυνθείσης πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἔσπευσε, λέγω, νὰ διαψεύσῃ τοῦτο, καὶ νὰ δηλώσῃ, ὅτι ὁ Ἄγγλος ναύαρχος, ἐπὶ τῇ ὑποσχέσει, ἣν εἶχε δώσει, νὰ προστατεύσῃ τοὺς Κρῆτας Ὀθωμανοὺς ἐν Ἡρακλείῳ, ἐζήτησε τὴν ἐνίσχυσιν ταύτην. Ἀλλ’ ἔχω νὰ διαψεύσω καί τι πλέον, νὰ διαψεύσω ὅτι ποτὲ ἐζητήθη νὰ ληφθῶσι μέτρα καταναγκαστικὰ κατὰ τῶν ἐν Θέρισῳ. Ἐξ ἐναντίας ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ῥητῶς καὶ κατηγορηματικῶς ἐδήλωσε πρὸς τὰς Δυνάμεις καὶ διὰ τῶν ἀντιπροσώπων αὐτῆς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ διὰ τῶν ἐνταῦθα ἀντιπροσώπων τῶν Μεγάλων Δυνάμεων, ὅτι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ θέλει ποτὲ συστήσει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ ληφθῶσι μέτρα καταναγκαστικὰ κατ’ ἐκείνων, οἵτινες ζητοῦσι τὴν Ἕνωσιν, ἥτις εἶναι ὁ πόθος ὅλων τῶν Ἑλλήνων, πόθος, τὸν ὁποῖον βεβαίως δὲν δύναται ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ν’ ἀποκρύψῃ μήτε ἀπὸ τὰς Μεγάλας Δυνάμεις μήτε ἀπὸ οἱονδήποτε. Ἐξακολουθήσατε τώρα.

§52Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς ἀνεκοίνωσε πρὸς τὴν Βουλὴν μίαν πληροφορίαν, ἡ ὁποία δι’ ἐμὲ εἶναι παρήγορος, ὅτι τουτέστι δι’ ἐπισήμου ἐγγράφου τὸ Ἁρμοστειακὸν καθεστὼς διέψευσε τὴν διάδοσιν, ὅτι τάχα αὐτὸ ἐζήτησε τὴν ἐνίσχυσιν τῶν διεθνῶν στρατευμάτων καὶ τὴν παρέμβασιν καὶ ἐπίθεσιν αὐτῶν κατὰ τῶν ἐν Θερίσῳ. Δὲν τολμῶ, Κύριοι, ἢ μᾶλλον δὲν θεωρῶ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ θέσωμεν ὑπὸ ἀμφιβολίαν τὴν πληροφορίαν ταύτην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ...

§53Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὸ σᾶς ἔλειπε!

§54Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Συγγνώμην, κύριε Πρωθυπουργὲ, δὲν μᾶς ἔλειπε τίποτε· μᾶς ἔλειπε μόνον ἡ πληροφορία, καὶ διὰ τὴν ἔλλειψιν τῆς πληροφορίας ταύτης δύο τινὲς ἐνέχονται. Πρῶτος ἐνέχεται ὁ Ὕπατος Ἁρμοστής, ὁ ὁποῖος, ἐνῷ δημοσιεύει ἐν τῇ ἐπισήμῳ ἐφημερίδι του πᾶν ἔγγραφον τῶν Δυνάμεων ἀπειλητικὸν πρὸς τοὺς ἐπαναστάτας, ἐνῷ ἐδημοσίευσεν ἐν τῇ ἐπισήμῳ ἐφημερίδι τῆς Κρητικῆς Πολιτείας πᾶσαν προκήρυξιν κατὰ τῶν ἐπαναστατῶν, παρέλειψε νὰ δημοσιεύσῃ καὶ τὴν τοιαύτην διάψευσιν. Πταίει δ’ ἐπίσης καὶ ὁ Ἕλλην Πρωθυπουργός, ὁ ὁποῖος, ἐνῷ ἐγνώριζεν, ὅτι αἱ Ἑλληνικαὶ συνειδήσεις εἶναι τεταραγμέναι διὰ τὰ Κρητικὰ πράγματα, ἐξώρκιζε τὴν Βουλὴν πρὸ ἡμερῶν νὰ μὴ προβῇ εἰς συζήτησιν· καὶ σήμερον δὲ, ὅτε ἤρχισεν ἡ συζήτησις αὕτη, δὲν θέλει νὰ μετάσχῃ αὐτῆς, καὶ ἂν μετέσχε, μετέσχεν ἐμμέσως καὶ διὰ μικρῶν διακοπῶν. Καὶ βλέπετε, πόσον πολυτίμους πληροφορίας παρέχουσιν αἱ διακοπαὶ αὗται τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἐὰν ἐγνωρίζομεν πρὸ δέκα ἡμερῶν τὰς πληροφορίας ταύτας, ἐὰν πιστῶς ἀνεγράφοντο πάντα τὰ ἔγγραφα εἰς τὴν ἐπίσημον ἐφημερίδα τῆς Κρητικῆς Πολιτείας, θὰ ἐγνωρίζομεν τὴν διάψευσιν ταύτην...

§55Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Ἀνεγράφη εἰς ὅλας τὰς ἐφημερίδας.

§56Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπρόκειτο νὰ διαψευσθῶσι πληροφορίαι ἄλλων ἐφημερίδων, διότι πρὸς αὐτὰς καὶ τὰς ὑπ’ αὐτῶν ἀναγραφομένας πληροφορίας δὲν ἔχουσιν ὑποχρέωσιν αἱ ἐπίσημοι ἀρχαὶ νὰ ἀπαντῶσιν, ἀλλ’ ἐπρόκειτο νὰ διαψευσθῇ φοβερὰ κατηγορία κατὰ τοῦ Ὑπάτου Ἁρμοστοῦ ἐν Κρήτῃ, ἐξενεχθεῖσα ἀπὸ τοῦ σεμνοῦ βήματος τοῦ Ἀγγλικοῦ Κοινοβουλίου· καὶ αὕτη ἔπρεπε νὰ διαψευσθῇ ἐπισήμως, ἵνα καθησυχάσωσι τὰ τεταραγμένα πνεύματα τῶν Ἑλλήνων. Τὸ λάθος λοιπὸν τοῦ Ἁρμοστειακοῦ καθεστῶτος, ὡς τοῦτο ὠνομάσθη, εἶναι, ὅτι δὲν ἐνεστερνίσθη τὸ κίνημα, ὅτι δὲν διεκήρυξεν ὅτι δὲν πρόκειται περὶ κινήματος κατὰ τοῦ καθεστῶτος ἐν Κρήτῃ, διότι ἡ Κρήτη δὲν ἔχει καθεστὼς, ἔχει προσωρινὴν κατάστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κρήτη διατελεῖ μὲν ὑπὸ τὴν ψιλὴν κυριαρχίαν τῆς Τουρκίας, ἀλλ’ εὑρίσκεται ὑπὸ τὴν προστασίαν τῶν Δυνάμεων...

§57ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρακρατεῖται.

§58Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακρατεῖται ἀπὸ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα διεδήλωσαν καὶ διαδηλοῦσιν, ὅτι οὐδεμίαν ἀξίωσιν ἔχουσιν ἐπὶ τῆς Κρήτης. Αὐτὴ εἶναι κατάστασις πρωτοφανὴς διὰ τὸ διεθνὲς δίκαιον! Λοιπὸν τὸ Ἁρμοστειακὸν καθεστὼς ὤφειλε διὰ δηλώσεώς του νὰ εἴπῃ πρὸς τὰς Δυνάμεις, ὅτι «τὸ κίνημα τοῦ Θερίσου δὲν εἶναί τι ἄλλο ἢ ἀναγκαία καὶ ἀναπόφευκτος συνέπεια τοῦ ἀλλοπροσάλλου καθεστῶτος, τὸ ὁποῖον σεῖς ἐδημιουργήσατε καὶ μοὶ ἐπεβάλετε νὰ δεχθῶ». Τοῦτο ἔπρεπε νὰ πράξῃ τὸ Ἁρμοστειακὸν καθεστὼς, καὶ ὄχι δύο ἡμέρας μετὰ τὸ κίνημα, χωρὶς νὰ γνωρίζῃ κἄν οὔτε ποίας διαστάσεις θὰ λάβῃ τοῦτο, οὔτε ποίαν τύχην θὰ λάβῃ, νὰ τὸ ἀποκρούσῃ καὶ νὰ τὸ παραστήσῃ ὅτι εἶναι στάσις κατὰ τοῦ ἀνεγνωρισμένου καθεστῶτος τῆς Κρήτης. Ἐν Κρήτῃ Πολιτεία δὲν ὑφίσταται. Διὰ νὰ ὑπάρξῃ Πολιτεία, ἀπαιτεῖται ἡ θέλησις τῶν Κρητῶν πολιτῶν, καὶ ἐν Κρήτῃ οὐδεὶς τῶν κατοίκων θέλει ν’ ἀποτελέσῃ μέρος Κρητικῆς Πολιτείας. Ἀφίνω τὰ ἄλλα γνωρίσματα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται πρὸς ἐξωτερικὴν ἀναγνώρισιν μιᾶς Πολιτείας. Ἡ ἐξωτερικὴ ἀναγνώρισις ποῦ ὑφίσταται; Ἐν τῇ σημαίᾳ; Ἀλλ’ ἐν Κρήτῃ σημαίαν ἔχουσι καὶ σέβονται καὶ τιμῶσι τὴν Ἑλληνικὴν, τὴν δὲ ἄλλην ἀνέχονται τῇ ἐπιβολῇ τῶν ἰσχυρῶν. Δυστυχῶς ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀπεδειλίασεν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς νὰ ἐπιληφθῇ προσηκόντως τοῦ ζητήματος. Ἡ Κρητικὴ Πολιτεία εἶναι ἀνίκανος νὰ φέρῃ τὴν τάξιν, αἱ Δυνάμεις δὲν θέλουσι νὰ τὴν φέρωσι, καὶ δὲν πρέπει νὰ εὐχώμεθα, ἵνα αἱ Δυνάμεις ἀποφασίσωσι νὰ ἐπιβάλωσι τὴν τάξιν καὶ μετέλθωσι βίαν κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐπαναλαμβάνουσιν ὅ,τι ἐπανέλαβον τρεῖς γενεαὶ Κρητῶν. Ἡ μόνη δύναμις, Κύριοι, ἡ ὁποία εἶναι ἱκανὴ νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν τάξιν ἐν Κρήτῃ καὶ νὰ καταπαύσῃ τὴν ἀναρχίαν, εἶναι ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἑλληνική. Οἱ Κρῆτες Κυβέρνησίν των, λέγω καὶ πάλιν, θεωροῦσι τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἀπὸ οἱαδήποτε πρόσωπα καὶ ἂν ἀποτελῆται αὕτη. Ὤφειλε λοιπὸν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ ὀφείλει νὰ παρεμβῇ καὶ νὰ ἐπιβάλῃ τὴν θέλησίν της...

§59Ι. ΚΑΛΑΜΑΡΗΣ. Πῶς νὰ ἐπιβάλῃ τὴν θέλησίν της; νὰ κηρύξῃ τὸν πόλεμον κατὰ τῶν Δυνάμεων;

§60Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Γεννᾶται ἢ μᾶλλον ἔρχεται ἡ ἀντίρρησις, πῶς ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος, ἀφοῦ ἡ Κρήτη διατελεῖ εἰς χεῖρας τῶν τεσσάρων Δυνάμεων, κατὰ τῶν ὁποίων οὐδεὶς δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δύναται ν’ ἀντεπεξέλθῃ. Ἀλλὰ, Κύριοι, εἰς τὰς διεθνεῖς σχέσεις, καὶ ὅταν πρόκηται νὰ κανονισθῶσι δικαιώματα ἀνεγνωρισμένα, τὸν διακανονισμὸν τῶν δικαιωμάτων τούτων δὲν τὸν διέπει ἡ ἰσχύς, τὸν διέπει ἡ ἀναγνώρισις τοῦ δικαίου, αἱ δὲ Δυνάμεις εὐτυχῶς ἔχουσιν ἀναγνωρίσει τοὺς πόθους τῶν Κρητῶν ὑπὲρ τῆς ἑνώσεως αὐτῶν μετὰ τῆς Ἑλλάδος, καὶ διεκήρυξαν ἐπανειλημμένως, ὅτι δὲν κατέχουσι τὴν Κρήτην ὡς κατακτηταί. Εἶναι ἀνάγκη νὰ δείξῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐναργῶς καὶ ζωηρῶς, ὅτι ἀποδοκιμάζει τὴν ἐν Κρήτῃ κατάστασιν, καὶ θέλει νὰ φέρῃ τὴν Κρήτην εἰς τὴν πλήρωσιν τῶν πόθων αὐτῆς καὶ τῆς Ἑλλάδος. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπαίτησις τῶν Κρητῶν. Νὰ μὴ λησμονῇ δὲ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ὅτι διανύομεν ἐποχὴν φαινομενικῶς ἤρεμον, ἀλλ’ ὅτι αἱ συνειδήσεις εἶναι τεταραγμέναι. Σκάνδαλον μέγα ταράσσει τὴν ἐθνικὴν συνείδησιν...

§61Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Ποῖον εἶναι τὸ σκάνδαλον αὐτό;

§62ΠΟΛΛΟΙ. Μὴ διακόπτετε.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§64Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ δὲν ἐπιθυμῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ κάμω διαλογικὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, παρακαλῶ νὰ μὴ μὲ διακόπτωσι.

§65Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἐπιβάλετε, παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, τὴν τάξιν, διότι ὑπάρχουσι καὶ οἱ ἐπιθυμοῦντες νὰ ἀκούωσι τὸν ῥήτορα.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω ὅτι εἶναι τάξις. Ἐπὶ πολλὴν ἤδη ὥραν ἡ Βουλὴ λίαν εὐλαβῶς ἀκούει τὸν ἀγορεύοντα. Ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς διέκοψε τὸν ῥήτορα, δὲν ἕπεται ὅτι δὲν εἶναι τάξις.

§67Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπομιμνήσκω εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ὅτι εἰς ἑτέραν ἐποχὴν ἐπίσης πολιτικῆς ἠρεμίας ἤρκεσεν ἡ ἔκδοσις ἑνὸς βιβλίου, διὰ νὰ καταλύσῃ τὴν ἔννομον τάξιν ἐν τῇ Πρωτευούσῃ καὶ φέρῃ τῇ ἀναρχίαν. Τὸ βιβλίον αὐτὸ δὲν ἦτο ἡ κυρία ἀφορμὴ τῶν ταραχῶν ἐκείνων, ἦτο τὸ ἔναυσμα, τὸ ὁποῖον ἔθεσε τὸ πῦρ, ὅπερ ἔδωκε ζωὴν καὶ ἀνέδειξε τὴν πυρκαϊάν, ἥτις ἦτο κεκαλυμμένη καὶ κατέτρωγε τὰ στέρνα τῶν Ἑλλήνων. Ταῦτα πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει τις ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἥτις ἔχει καθῆκον νὰ προλάβῃ νέαν τινὰ ἐξέγερσιν, διότι δὲν γνωρίζω, ἂν ἐπερχομένη νέα ἐξέγερσις τοῦ λαοῦ θὰ σταθῇ ἐν τῇ καταλύσει τῆς ἐννόμου τάξεως εἰς τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἐσταμάτησε πρὸ τετραετίας. Ἀπέναντι λοιπὸν τοιούτου κινδύνου διὰ τὸ μέλλον, ἀπέναντι τῶν ἱερῶν ὑποχρεώσεων, ἃς ἔχει πρὸς τὸ ἔθνος, δὲν πρέπει νὰ διστάσῃ, ἀλλὰ πρέπει νὰ λάβῃ ὅλα τὰ μέτρα καὶ νὰ μετέλθῃ τὴν ἐπιβαλλομένην ἐθνικὴν πολιτικὴν πρὸς ἀποτροπὴν μεγάλων ἐθνικῶν κινδύνων. Ἀλλοίμονον δὲ εἰς ἡμᾶς, ἂν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχῃ τὸ θάρρος ν’ ἀντιμετωπίσῃ πάντα τινὰ, οὗτινος ἡ πολιτεία δύναται νὰ προκαλέσῃ μεγάλα δεινὰ διὰ τὴν Πατρίδα! (Ἐπιδοκιμασίαι ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§68ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Παρῆλθε χρονικὸν διάστημα, κύριοι Βουλευταί, ἐὰν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ἑξήκοντα καὶ πλέον ἡμερῶν, ἀφ’ ἧς εἶχον τὴν τιμὴν νὰ λάβω τὸν λόγον ἐνώπιον ὑμῶν καὶ νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ περὶ τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος. Ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης, τῆς ἑβδόμης Μαΐου τρέχοντος ἔτους, μέχρι ταύτης τῆς στιγμῆς τὸ Κρητικὸν ζήτημα διέτρεξε πολλὰ στάδια καὶ ὑπὸ διαφόρους ὄψεις ἐνεφανίσθη ἡμῖν. Τὸ Κρητικὸν ζήτημα εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξετάσῃ τις ἀπὸ τριῶν ἀπόψεων· ἀπὸ τῆς διεθνοῦς ἀπόψεως, ἀπὸ τῆς τοπικῆς Κρητικῆς ἀπόψεως, καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἀφορώσης τὴν δρᾶσιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἐπειδὴ δὲ εἶμαι καὶ ἐγὼ ἐκ τῶν φρονούντων, ὅτι ἡ ἐξέτασις τοῦ θέματος ἀπὸ τῶν ἀπόψεων τούτων, ἀπομακρυνομένης πάσης προσωπικῆς συζητήσεως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ βλάψῃ τὸ ἐθνικὸν ζήτημα, λαμβάνω τὸν λόγον, ἵνα μεταδώσω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἀτομικάς μου καὶ μόνον τὰς ἀτομικάς μου σκέψεις καὶ γνώμας. Ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ὁμολογήσω, ὅτι, ὡς ἐγὼ τοὐλάχιστον ἀντιλαμβάνομαι τοῦ ζητήματος, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἡ παροῦσα, δὲν ἠκολούθησεν ἐν τῷ ἐθνικῷ τούτῳ ζητήματι τὴν πολιτικὴν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Ἡ δρᾶσις τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ἀναμφισβητήτως εἶναι μᾶλλον ἐθνικὴ, εἶναι μᾶλλον ἐνεργὸς, ἴσως καὶ μᾶλλον ἀποτελεσματική. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις βεβαίως παρακολουθεῖ ἀπὸ διεθνοῦς ἀπόψεως τὸ Κρητικὸν ζήτημα· ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, —ἐὰν τοὐλάχιστον ταύτην ἐξαρτήσω ἐκ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας εἶναι δυνατὸν νὰ λάβωμεν παρακολουθοῦντες τὰ πράγματα τὰ Κρητικὰ, ὅπως ἀλλαχοῦ ταῦτα ἐκτίθενται, —ἡ δρᾶσις τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι πλήρης. Εἶπον πρὸ μικροῦ, ὅτι ἀπὸ τριῶν ἀπόψεων εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξετάσῃ τις τὸ Κρητικὸν ζήτημα. Καὶ πρῶτον ἀπὸ διεθνοῦς ἀπόψεως. Εἶναι κατάδηλον, Κύριοι, ὅτι ἡ ὁμοφωνία τῶν Δυνάμεων, εἰς τὰς χεῖρας τῶν ὁποίων εὑρίσκεται τὸ Κρητικὸν ζήτημα, δὲν εἶναι πραγματικὴ καὶ οὐσιαστική. Εἶναι γεγονός, Κύριοι, τὸ ὁποῖον πᾶς τις δύναται ν’ ἀντιληφθῇ, ὅτι ἡ ὁμοφωνία τῶν Δυνάμεων ἐν πᾶσι τοῖς θέμασιν, ἄνευ ἐξαιρέσεως, τοῖς ἀφορῶσι τὸ Κρητικὸν ζήτημα, δὲν εἶναι οὐσιαστική. Ὅτι δὲ δὲν εἶναι τοιαύτη, αὐταὶ αὗται αἱ δηλώσεις τῶν ἀντιπροσώπων τῶν Μεγάλων Δυνάμεων ἐν Κρήτῃ ἀποδεικνύουσι, καὶ αἱ ἐπίσημοι καὶ αἱ ἀνεπίσημοι. Καὶ αὐταὶ δὲ αἱ κινήσεις τῶν διεθνῶν ἐν Κρήτῃ στρατευμάτων ἀποδεικνύουσι τὴν ἀσυμφωνίαν ταύτην. Τελευταῖον μάλιστα ἐξεδηλώθη ἡ ἀσυμφωνία αὕτη καὶ ὑπ’ αὐτῶν τούτων τῶν προξένων τῶν Μεγάλων Δυνάμεων ἐνώπιον τῶν ἐκ Θερίσου ἀπεσταλμένων. Ἀλλὰ καὶ αὐτὰς τὰς ἀποφάσεις αὐτῶν, τὰς ἐν δῆθεν συμφωνίᾳ λαμβανομένας, ταχέως βλέπομεν ἀνακαλουμένας πρὸ τῆς ἐμμονῆς τῶν ἐν Θερίσῳ εὑρισκομένων. Δὲν εἶναι βεβαίως δυνατὸν νὰ λησμονήσωμεν, ὅτι, ἐνῷ αἱ Δυνάμεις ὥριζον διὰ τῆς πρώτης αὐτῶν ἀπαντήσεως τὸ ἀνώτατον ὅριον τῶν παραχωρήσεων, εἰς ἃς ἦσαν διατεθειμέναι νὰ προβῶσιν, εὐθὺς κατόπιν δι’ ἄλλης αὐτῶν ἐπισήμου ἀπαντήσεως ἐδήλουν, ὅτι ἦσαν διατεθειμέναι νὰ μελετήσωσι διοικητικὰς καὶ οἰκονομικὰς μεταρρυθμίσεις, τὰς ὁποίας θὰ ἐθεώρουν ἀναγκαίας διὰ τὴν πρόοδον καὶ τὴν εὐημερίαν τῆς νήσου. Ἀλλὰ καὶ μετὰ τὰς ἐπισήμους ταύτας δηλώσεις καὶ τὴν γελοιοποίησιν ὅλων τῶν προαγγελθέντων ἐκβιαστικῶν μέτρων ὑπὸ τῶν διεθνῶν στρατευμάτων, βλέπομεν ἀναγνώρισιν τῶν ἐν Θερίσῳ ὑπὸ τῶν Μεγάλων Δυνάμεων, καὶ ἄμεσον συνεννόησιν καὶ συνέντευξιν τῶν προξένων τῶν Μεγάλων Δυνάμεων μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς ὑπαίθρου χώρας, τῶν ἐν Θερίσῳ. Ἔχομεν δ’ ἑτέρωθεν καὶ πλήρη βεβαιότητα, ὅτι αἱ ὕποπτοι προτάσεις ἐνίων ἐκ τῶν προστατῶν τῆς Μεγαλονήσου ἐναυάγησαν τελείως, ἐπείσθησαν δὲ καὶ ἐκεῖνοι, ὅτι τὰ σχέδιά των δὲν θὰ δυνηθῶσι νὰ ἴδωσι πραγματοποιούμενα. Ἀπὸ διεθνοῦς λοιπὸν ἀπόψεως ἐξεταζομένου τοῦ ζητήματος, εὑρίσκομεν τὰ πράγματα εἰς θέσιν ὅλως διάφορον τῆς θέσεως, εἰς ἣν εὑρίσκοντο κατὰ τὴν 7 Μαΐου. Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ Κρητικῆς ἀπόψεως τὰ πράγματα τὰ Κρητικὰ ἐξεταζόμενα παρουσιάζουσι διάφορον ὄψιν. Διότι πάντες γινώσκουσιν, ὅτι αὐτὸ τοῦτο τὸ Ἁρμοστειακὸν καθεστώς, τὸ ὁποῖον ἐλέχθη πρὸ μικροῦ ὅτι παραπαίει, οὐ μόνον παραπαίει, ἀλλὰ δὲν ὑφίσταται πλέον, διότι κατηργήθη δι’ ἐπισήμου πράξεως αὐτῶν τούτων τῶν ἐπισήμων ὀργάνων τῆς Ἁρμοστείας. Διότι, παρακαλῶ, τί ἄλλο εἶναι ἡ δημοσίευσις τῆς παραιτήσεως τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Συμβούλου καὶ ἡ δήλωσις αὐτοῦ πρὸς τοὺς Βουλευτὰς, ὅτι δὲν ὑπάρχει Ἁρμοστειακὸν καθεστώς, ἀφοῦ ἡ παρέμβασις τῶν ξένων κατήργησεν αὐτό; Τίς ἐξ ὑμῶν ἀγνοεῖ, ὅτι ὁ Κούντουρος δι’ ἐπιστολῆς αὐτοῦ πρὸς τοὺς Βουλευτὰς τῆς Κρήτης τὴν 22 Ἰουνίου ἐδικαιολόγει τὴν παραίτησιν αὐτοῦ, «διότι ἀπό τινος ἡ θέσις τοῦ Συμβούλου διὰ τῆς ἀναμίξεως ξένων προσώπων εἰς τὰς ὑποθέσεις τοῦ τόπου κατέστη ἁπλῆ σκιά»; Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω καὶ νὰ συνδέσω τὸ γεγονὸς τοῦτο μὲ τὴν ἀνάκλησιν τῆς παραιτήσεως τοῦ αὐτοῦ Συμβούλου, διότι βεβαίως ἤθελον φθάσει εἰς συμπεράσματα, τὰ ὁποῖα ἐγὼ δὲν καλοῦμαι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ σχολιάσω. Κατάλυσις λοιπὸν τοῦ Ἁρμοστειακοῦ καθεστῶτος ἐν Κρήτῃ, ἐπικράτησις δὲ καὶ γενίκευσις τῆς ἐπαναστάσεως ἀνὰ πᾶσαν τὴν ὕπαιθρον χώραν. Ἀλλὰ τί λέγω τὴν ὕπαιθρον χώραν; ἀνὰ πᾶσαν τὴν Κρήτην, διότι δὲν ὑπάρχει οὐδὲ σπιθαμὴ γῆς ἐν Κρήτῃ, ἐν τῇ ὁποίᾳ νὰ μὴ κυριαρχῇ ἡ ἰδέα τῆς ἐπαναστάσεως, ἡ ἕνα σκοπὸν ἔχουσα, τὴν ἕνωσιν τῆς Κρήτης μετὰ τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ καὶ ὑπ’ αὐτῆς τῆς Κρητικῆς Βουλῆς κατηργήθη τὸ καθεστώς, διότι καὶ ὑπ’ αὐτῆς ὡμολογήθη, ὅτι ἡ εἴσπραξις τῶν δημοσίων φόρων, ἄνευ τῶν ὁποίων δὲν ὑπάρχει Κρητικὴ Πολιτεία, εἶναι ἀδύνατος, ἄρα καὶ ἡ συντήρησις τῶν ὑπαλλήλων τῶν τε ξένων καὶ τῶν ἐντοπίων. Ἔχομεν ἑπομένως πλήρη κατάλυσιν τοῦ Ἁρμοστειακοῦ καθεστῶτος ὑπ’ αὐτῶν τούτων τῶν καθεστηκυιῶν ἀρχῶν ἐν Κρήτῃ, κατάστασιν, ἡ ὁποία βεβαίως δὲν ὑπῆρχε κατὰ τὴν 7 Μαΐου. Ὡς δὲ ἡ παρέμβασις τοῦ διακεκριμένου Κρητὸς κ. Σφακιανάκη πρὸ μηνῶν ὑπὲρ τοῦ κινήματος τῶν ἐν Θερίσῳ ἐμονιμοποίησε τὸ κίνημα καὶ ἐγενίκευσε τὴν ἰδέαν τῆς καταργήσεως τοῦ καθεστῶτος καὶ τὴν ἐπίσπευσιν τῆς Ἑνώσεως, οὕτω καὶ ὁ φόνος τοῦ ὁπλαρχηγοῦ Χναρᾶ σήμερον ἐγκαινίζει νέαν κατάστασιν πραγμάτων ἐν Κρήτῃ, νέαν περίοδον. Ὑποχρέωσιν δὲ μεγίστην ἔχουσι καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ Ἑλληνικὸν νὰ παρακολουθήσωσι τὴν νέαν ταύτην κατάστασιν, τὴν νέαν ταύτην περίοδον τῶν ἐν Κρήτῃ πραγμάτων, τὴν μετὰ τὸν φόνον τοῦ ὁπλαρχηγοῦ Χναρᾶ δημιουργηθεῖσαν, διότι κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην ἡ κατάστασις αὕτη ἐγκυμονεῖ σπουδαίους διὰ τὸ μέλλον καὶ τῆς Κρήτης καὶ τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος κινδύνους· κινδύνους ἐσωτερικούς, κινδύνους ἐξωτερικούς. Αἱ ἀντεκδικήσεις εἰς φόνους καὶ δολοφονίας εἶναι ἡ μᾶλλον ἐπικίνδυνος κατωφέρεια. Μὴ λησμονεῖτε δὲ, ὅτι ἡ ἱστορία διδάσκει, ὅτι ἐν τῇ μέθῃ τῶν παθῶν προσβάλλονται συνήθως αἱ κορυφαί. Καὶ διὰ τοῦτο ἐγὼ διαβλέπω μεγίστους κινδύνους ἐν τῷ φόνῳ τούτῳ. Εὔχομαι δὲ, αἱ ἀπαίσιαι προβλέψεις μου νὰ διαψευσθῶσιν. Ἐκ Κρήτης ἔλαβον τὴν πληροφορίαν, ὅτι κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς δολοφονίας τοῦ ὁπλαρχηγοῦ Χναρᾶ, ἐκ συμπτώσεως κακῆς εὑρεθεὶς ἐκεῖ που πλησίον εἰς περίπατον ἐφ’ ἁμάξης ὁ Ἁρμοστής, ἠναγκάσθη, καταταραχθεὶς ἐκ τῆς δολοφονίας καὶ τοῦ σάλου τοῦ ἐγερθέντος ἀνὰ τὰ πέριξ, νὰ ἐπανέλθῃ εἰς Χαλέπαν δι’ ἄλλης ὁδοῦ. Ἐλπίζω ὅτι ἡ εἴδησις εἶναι ἀνακριβὴς, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε ἐνδείκνυται καὶ ἐκ τῆς τοιαύτης διαδόσεως, ὁποίας σημασίας εἶναι ἄξιον τὸ γεγονός. Μὴ ἀποκρύπτομεν δὲ, Κύριοι, ὅτι ὁ αὐτὸς ἐρεθισμὸς καὶ ἡ αὐτὴ ἐξέγερσις κατέχει καὶ τὸν ἐλεύθερον Ἑλληνικὸν λαόν. Ἐπιβάλλεται δὲ εἰς πάντας ἡμᾶς νὰ ἐργαζώμεθα πάσῃ δυνάμει, ὅπως καταστέλλωμεν τὴν τοιαύτην ἐξέγερσιν, ἧς τὰς συνεπείας δὲν εἶναι δύσκολον νὰ προΐδῃ τις, λαμβανομένου μάλιστα ὑπ’ ὄψιν τοῦ θερμοῦ χαρακτῆρος ἡμῶν. Ἔχει λοιπὸν ὑποχρέωσιν ἡ Κυβέρνησις νὰ θέσῃ χεῖρα ἐπὶ πάντων τούτων τῶν ζητημάτων, καὶ νὰ μὴ ἀποφεύγῃ τὰς παρουσιαζομένας εὐκαιρίας, ὅπως συνεννοῆται μετὰ πάντων καὶ ὁδηγῇ τοὺς πάντας. Ἐάν ποτε ἄλλη Κυβέρνησις, —κακῶς πράξασα κατὰ τὴν γνώμην μου, —δὲν ἐδέχθη εἰς ἀκρόασιν τοὺς νῦν ἰθύνοντας τὸ κίνημα τῶν ἐν Θερίσῳ, καὶ δὲν ἐκακίσθη διὰ τοῦτο, ἡ παροῦσα Κυβέρνησις εἶναι ἀξία μομφῆς, διότι εἰς οὐδεμίαν συνεννόησιν ἔρχεται μετὰ τῶν ἐν Θερίσῳ, εἰς οὓς οὐ μόνον συμβουλὰς, ἀλλὰ καὶ διαταγὰς πρέπει νὰ μεταδίδῃ. Μὴ ἆρά γε δὲν εἶναι Ἕλληνες καὶ ἐκεῖνοι; Μὴ δὲν ἐργάζονται πρὸς ἕνα ἐθνικὸν σκοπὸν, τὴν Ἕνωσιν; Μὴ δὲν ἐζήτησαν τὴν συνδρομὴν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τὰ φῶτα αὐτῆς, ὅπως ἐπιτύχωμεν ταχύτερον τοῦ σκοποῦ μας; Ἐν τίνι δικαιώματι ἀποστέργει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ ἔλθῃ εἰς οἱανδήποτε συνεννόησιν μετ’ ἐκείνων; Καὶ τίς ἐκώλυε τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ δεχθῇ τὰς γνώμας τῶν ἐν Θερίσῳ, ἐὰν ἤθελε διαφωνήσει πρὸς αὐτάς; Ἢ μήπως ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις φοβεῖται μήπως παρεξηγηθῇ; Ἀλλ’ ἡ Πολιτεία ἡ Κρητικὴ δὲν ἦλθεν εἰς συνεννόησιν μετὰ τῶν ἐν Θερίσῳ; Ἀλλ’ ἡ Βουλὴ ἡ Κρητικὴ δὲν ἦλθεν εἰς συνεννόησιν μετὰ τῶν ἐν Θερίσῳ; Ἀλλ’ αὐταὶ αἱ Μεγάλαι Δυνάμεις δὲν ἦλθον εἰς συνεννόησιν διὰ τῶν προξένων αὑτῶν μετὰ τῶν ἐν Θερίσῳ; Καὶ ἐν τούτοις ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀρνεῖται ν’ ἀναγνωρίσῃ τὸν ἀντιπρόσωπον αὐτῶν, καὶ νὰ μεταβιβάσῃ δι’ αὐτοῦ τὰς γνώμας της ἢ τὰς διαταγάς της! Δὲν νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, οὕτως ἐργαζομένη, ἐξυπηρετεῖ τὸν ἐθνικὸν ἀγῶνα. Κατὰ τὴν γνώμην μου ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις οὐ μόνον εἰς συνεννόησιν, ἀλλὰ καὶ εἰς ἀρωγὴν τῶν ἐν Θερίσῳ πρέπει νὰ ἔλθῃ, ἀναλαμβάνουσα πλέον τὰς ἡνίας τοῦ ὅλου ζητήματος, νὰ θέσῃ δὲ τοὺς πάντας, τοὺς ἐκ τῶν διαταγῶν αὐτῆς ἐξαρτωμένους, εἰς τὴν θέσιν των. Προκειμένου περὶ ἐθνικῶν ζητημάτων, ὡς καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἶπεν ἄλλοτε, πρέπει πάντες νὰ ὑποτάσσωνται εἰς τὰς ὁδηγίας τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Τὸ Κράτος εἶναι ἡ Κυβέρνησις. Εὐτυχῶς τὸ πολίτευμα ἡμῶν μίαν ὑπεύθυνον Κυβέρνησιν ἀναγνωρίζει. Περὶ ἄλλων δὲν ἐπιτρέπεται νὰ γίνεται λόγος οὔτε ἐντεῦθεν οὔτε ἄλλοθεν. Πρὸς αὐτὴν λοιπὸν στρέφων τὸν λόγον, νομίζω ὅτι ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν, καταδεικνύων τὴν τελευταίως ἐν Κρήτῃ δημιουργηθεῖσαν κατάστασιν, νὰ συστήσω, ἵνα ἐπισπεύσῃ τὴν ἐπέμβασιν αὐτῆς. Τὴν 7 Μαΐου ἔλεγον πρὸς τὴν τότε Κυβέρνησιν, ὅτι ἐπίκαιρος ἐνέργεια θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συμβιβάσῃ τὰ ἐν Κρήτῃ διεστῶτα μέρη, διότι ἡ διαίρεσις προήρχετο ἐκ προσωπικῶν λόγων καὶ οὐχὶ ἐθνικῶν, θὰ ἦτο δὲ δυνατὸν νὰ ἀποπεμφθῶσιν ἐκεῖθεν πάντα τὰ πρόσωπα τὰ συντελέσαντα, ἴσως ἀκουσίως, εἰς τὴν τοιαύτην διαίρεσιν. Καὶ νῦν ἐπαναλαμβάνω τὴν σύστασίν μου ταύτην, καίτοι δὲν εὑρισκόμεθα πλέον ὑπὸ τὰς αὐτὰς περιστάσεις. Ὑπῆρξαν στιγμαί, κατὰ τὰς ὁποίας οἱ τὸ Ἁρμοστειακὸν καθεστὼς ὑποστηρίζοντες ἔστρεψαν τὰς ἐνεργείας αὐτῶν πρὸς τοιαύτην συνεννόησιν, ἀλλὰ δὲν ἠξεύρω μήπως ἦτο δολία ἡ ἐνέργεια ἐκείνη, καὶ ἐντεῦθεν ἡ ἀποτυχία τῆς συνδιαλλαγῆς. Ἀλλ’ ἡ θέσις τοῦ πρίγκηπος Γεωργίου ὁποία τις ἆρά γε εἶναι μετὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ λόγου τοῦ πρυτάνεως τῶν Προξένων πρὸς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Θερίσου; Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ σιγήσωμεν μετὰ τοιοῦτον κατηγορητήριον, τὸ ὁποῖον ἀναπολῶ νῦν, βλέπων εἰς χεῖρας τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ τὴν ἐπίσημον Ἐφημερίδα τῆς Κρητικῆς Πολιτείας, εἰς ἣν ἐδημοσιεύθη τὴν 4 Ἰουλίου 1905 καὶ ὁ λόγος οὗτος. Ἀλλὰ τίνα σκοπὸν πλέον ἔχει ἐκεῖ ὁ Ὕπατος Ἁρμοστὴς, ὁ ὁποῖος δημοσίᾳ καὶ ἐπισήμως ὑπὸ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ξένων Δυνάμεων καταγγέλλεται ὡς μεροληπτῶν κατὰ τὰς ἐκλογὰς καὶ ἐπιβουλευόμενος τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου καὶ τὴν ἀσφάλειαν τῆς ζωῆς καὶ τῆς περιουσίας τῶν πολιτῶν; Ἐλέχθη πρὸ μικροῦ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Σύρου συναδέλφου, ὅτι ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν ὁ Ὕπατος Ἁρμοστής, παραιτούμενος τῆς ἐντολῆς τῶν ξένων Δυνάμεων, νὰ συνεννοηθῇ μετὰ τῶν ἐν Θερίσῳ...

§69Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον παραιτούμενος.

§70ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Τότε τὸ προσθέτω ἐγώ. Ἀλλὰ ταῦτα ἵνα διαπραχθῶσιν, ἀπαιτοῦνται ψυχαὶ καὶ διάνοιαι Γαριβαλδιναί.

§71Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὀφείλω ἐκ νέου νὰ κάμω μίαν ἔτι δήλωσιν. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις συνεβούλευσε τὸν Ὕπατον Ἁρμοστὴν, τὸν πρίγκηπα Γεώργιον, νὰ μένῃ πιστὸς εἰς τὸ καθῆκόν του, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται αὐτῷ ὡς ἐκ τῆς ἐντολῆς, τὴν ὁποίαν ἔχει ἐκ τῶν Μεγάλων Δυνάμεων, ἐδήλωσε δὲ πρὸς τὰς Μεγάλας Δυνάμεις, ὅτι οὐδὲν θέλει πράξει, ὅπερ ἤθελε φέρει αὐτὴν εἰς ἀντίθεσιν πρὸς αὐτὰς, ὅτι ὀφείλει ὅμως νὰ δηλώσῃ πρὸς αὐτὰς, ὅτι θεωρεῖ ὅτι ὑπὸ τὰς σημερινὰς περιστάσεις δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ἐπανέλθῃ ἡ τάξις, ἐὰν δὲν ἀνατεθῇ εἰς αὐτήν, τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἡ ἀποκατάστασις αὐτῆς.

§72ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐγίνωσκον, καὶ διὰ τοῦτο εἶπον ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου, ὅτι ἡ δρᾶσις τῆς παρούσης Κυβερνήσεως εἶναι μᾶλλον ἐθνική. Χαίρω δὲ, διότι ἐγενόμην ἀφορμὴ, ὅπως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τοιαύτας ποιήσηται ἀνακοινώσεις πρὸς τὴν Βουλήν. Ἀλλ’ ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ προσθέσω, ὅτι δὲν εἶναι ἐπαρκὴς ἡ ἐνέργεια αὕτη, καὶ ὅτι αἱ Κυβερνήσεις ἐργάζονται πολλαπλῶς ὑπὲρ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων. Ἄλλη δὲ ἐνέργεια μυστικὴ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ φέρῃ ταχύτερον τὴν ποθουμένην ἐθνικὴν λύσιν.

§73Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις ἔχει καθῆκον, πρὸς τὰς Μεγάλας Δυνάμεις νὰ μετέλθῃ πολιτείαν εἰλικρινῆ, καὶ ταύτην θέλει τηρήσει μέχρι τέλους.

§74Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον «περὶ κανονισμοῦ τοῦ μισθοῦ καὶ τῶν ἐξόδων τραπέζης τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπολογιστῶν τῶν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἐκπλεόντων πολεμικῶν πλοίων». Ἡ Κυβέρνησις, Κύριοι...

§75Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι ἡ συζήτησις δὲν ἐτελείωσε.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Ἀλλ’ τοῦ ἐκ Κανονισμοῦ οἱ Ὑπουργοὶ ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλῶσιν, ὁσάκις ζητήσωσι τὸν λόγον.

§77Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἀναγνωρίζω τὸ δικαίωμα τοῦτο, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν δὲν γνωρίζει ὅτι εἶναι καὶ ἄλλοι νὰ ὁμιλήσωσιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος. Λέγω τοῦτο διὰ τὴν τάξιν.

§78Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως δὲν ὑπῆρχε πρόθεσις νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ παρατηρήσω, ὅτι δύνανται οἱ Ὑπουργοὶ κατὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ λαμβάνωσι τὸν λόγον. Ἐὰν ὅμως οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι θέλωσι νὰ ὁμιλήσωσιν, ἂς ὁμιλήσωσι.

§79Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ἐὰν θέλῃ τις νὰ ὁμιλήσῃ, ἂς ὁμιλήσῃ. Ἐγὼ ὑποχωρῶ.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑποχωρεῖ.

§81Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ὑποχωρεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς ὡς πρὸς τὸ δικαίωμα τὸ ἐκ τοῦ Συντάγματος ἀπορρέον.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι· ἀλλ’ ἐξ ἁβρότητος.

§83Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ Ὑπουργὸς βεβαίως δύναται νὰ λάβῃ τὸν λόγον, ὅταν θέλῃ. Τὸ ζήτημα τοῦτο ἠγέρθη καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον, καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ λυθῇ ἄλλως ἢ ὅπως ἐλύθη, διότι τὸ δικαίωμα τοῦτο τῶν Ὑπουργῶν ἀπορρέει ἐκ τοῦ Συντάγματος. Ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ εἶναι νὰ μὴ διακόπτηται ὁ ἀγορεύων.

§84Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, Κύριοι, λαμβάνω ἐν τῇ πεποιθήσει, ὅτι ποσῶς δὲν θὰ ζημιώσω τὸ ζήτημα, καὶ ἐπὶ τῇ ἰδέᾳ, ὅτι δὲν προσήκει τῇ Ἐθνικῇ Ἀντιπροσωπείᾳ, προκειμένου περὶ ζητημάτων τοιαύτης σημασίας, ν’ ἀκολουθῇ τὴν μέθοδον τῆς γαλῆς, τῆς τὰ πάντα συγκαλυπτούσης. Ἡ προκληθεῖσα τὸ πρῶτον ἐπὶ τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος συζήτησις δὲν νομίζω ὅτι ὑπῆρξεν ἱκανὴ τὸ παράπαν νὰ μᾶς καθησυχάσῃ, ἀλλ’ οὐδὲ καὶ νὰ μᾶς δώσῃ τὴν πραγματικὴν ἰδέαν τῆς καταστάσεως, οὐδὲ καὶ νὰ καθορίσῃ τὴν ἀφορμὴν τῆς δημιουργίας αὐτῆς. Καὶ τότε μὲν, διὰ λόγους ἴσως δικαιολογουμένους, τὰς δοθείσας ἄκρως κεκαλυμμένας πληροφορίας ἠθελήσαμεν νὰ θεωρήσωμεν ἐπαρκεῖς, καὶ ἐσιγήσαμεν, φόβῳ μὴ, πλειότερα λέγοντες καὶ περισσότερον συζητοῦντες, βλάψωμεν τὸ ζήτημα. Οὕτως ὑπελάβομεν τότε τὸ καθῆκόν μας. Ὁ διαρρεύσας ὅμως ἔκτοτε σχετικῶς μακρὸς χρόνος μᾶς παρουσίασε τοιαῦτα καὶ τοσαῦτα γεγονότα, μᾶς ἔδειξε τοσαύτας τοῦ ζητήματος φάσεις, μᾶς προέβαλε τοσαύτας πλημμελεῖς ἐνεργείας καὶ προσπαθείας, ὥστε ἡ ἐπὶ πλέον σιγὴ νὰ μὴ δικαιολογῆται. Ὁμιλοῦντες δὲ, ἐὰν δὲν σώσωμεν τὸ ζήτημα, πάντως θὰ τὸ πλησιάσωμεν ἐγγύτερον εἰς τὴν πραγματικότητα, ἀπὸ τῆς ὁποίας ἐπισκοποῦντες τὰ αἴτια, ἴσως δυνηθῶμεν νὰ εὕρωμεν τὴν θεραπείαν. Ἕν μέγα Ἑλληνικὸν τμῆμα,—διότι οὕτως ἐγὼ ὑπολαμβάνω τὴν Κρήτην—εὑρίσκεται τόσον τώρα χρόνον ἐν ἐπαναστάσει. Προηγήθησαν αἰτήματα καὶ παρακλήσεις. Ἐκηρύχθη ἡ Ἕνωσις, ἐπηκολούθησε κατάργησις τῶν Ἀρχῶν, καὶ κατέληξεν εἰς ἀλληλοσπαραγμόν. Εὔχομαι εἰς τὸν ὕψιστον νὰ κυριαρχήσουν πατριωτικώτεραι ἰδέαι, καὶ νὰ ἐπικρατήσουν ὑγιέστεραι σκέψεις, ὥστε νὰ μὴ χυθῇ ἄλλο ἀδελφικὸν ἢ φιλικὸν αἷμα εἰς τὸ τετιμημένον τῆς Κρήτης ἔδαφος. Τὸ Κρητικὸν ζήτημα τρεῖς παρουσιάζει ἀπόψεις ἐν τῇ ἐξελίξει του, ἀφισταμένας ἀλλήλων. Αὐτὴν ταύτην τὴν Κρήτην, τὴν δρᾶσιν τῆς Ἁρμοστείας, καὶ τὴν στάσιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἄς ἐξετάσωμεν ἰδίᾳ ἑκάστην τούτων. Οἱ πολυπαθεῖς ἀδελφοί μας Κρῆτες, οἵτινες δικαίως ὑπολαμβάνουσιν ὡς ἐλευθερίαν μόνον τὴν ἕνωσιν μετὰ τῆς μητρὸς Ἑλλάδος, ἀποκαμόντες νὰ ἀναμένωσι ταύτην, διὰ τὴν ὁποίαν ποταμοὺς ὁλοκλήρους ἔχυσαν αἱμάτων, ἔπλευσαν εἰς τὴν δυστυχίαν καὶ ἐκέρδισαν τὴν ἀπορφάνωσιν, ἀποκαμόντες, λέγω, νὰ ἀναμένωσι τὴν Ἕνωσιν, ἀφοῦ διὰ μυριοστὴν ταύτην φορὰν ἱκέτευσαν παρὰ τῶν Προστατίδων Δυνάμεων τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ προαιωνίου αὐτῶν πόθου, καὶ ἀπελπισθέντες, ἀπῆλθον εἰς τὰ ὄρη, ἀφ’ ὅπου ἐφώνησαν «ἕνωσις ἢ θάνατος!» Οὐδὲν τὸ παράδοξον. Οἱ ἡρωϊκοὶ Κρῆτες ἐγένοντο μνήμονες παρῳχημένων χρόνων. Οἱ Κρῆτες ἐνοστάλγησαν ἔστω καὶ τὴν ἐλευθερίαν τῶν ὀρέων. Οὐδὲ ὑποτιμᾶται τὸ κίνημα, ἂν οἱ πρῶτοι ἐξελθόντες ἦσαν μόνον χίλιοι ἢ καὶ ἐλάσσονες. Ἡ ἐλευθερία δὲν εἶναι δημιούργημα οὐδὲ τοῦ ἑνὸς οὐδὲ τῶν πολλῶν· ἡ ἐλευθερία εἶναι ἔργον τῆς ἰδέας, καὶ μὲ τὴν ἰδέαν ταύτην γεννῶνται οἱ Κρῆτες, ὅπως καὶ ἀποθνήσκουσι μὲ τὴν θλῖψιν καὶ τὴν ἀπογοήτευσιν τῆς μὴ εἰσέτι ἑνώσεώς των μὲ τὴν μητέρα Ἑλλάδα. Καὶ ταῦτα λέγων δὲν θέλω νὰ ἀποκρύψω, ὅτι ἀφορμὴ τῆς οὑτωσὶ ἐκραγείσης ἐπαναστάσεως ὑπῆρξεν ἡ κακοδιοίκησις, τὴν ὁποίαν ἐδημιούργησεν ἡ Αὐλὴ τῆς Χαλέπας, διὰ τὴν σύνθεσιν καὶ τὴν πολιτείαν τῆς ὁποίας εὐθύνονται οἱ Ἕλληνες κυβερνῆται. Ἀλλ’ ἐνῷ ἀνομολογῶ τοῦτο, ὀφείλω νὰ καταδείξω, ὅτι σκοπὸς τῆς ἐξεγέρσεως ὑπάρχει ἡ Ἕνωσις, ἢ ἄλλη τις κατάστασις, πάντοτε πλησιάζουσα πρὸς τὴν Ἕνωσιν. Ἡ Κρητικὴ Βουλὴ, παραπεισθεῖσα, ἵσταται ἀντιμέτωπος, ὡς μὴ ὤφελεν, εἰς τὸ κίνημα. Αἱ σκέψεις της ὅμως καὶ αἱ ἀποφάσεις της, ὡς ἐκ τῆς ἀλλοπροσάλλου στάσεώς της, εἰσὶν ἐστερημέναι πάσης σοβαρότητος καὶ πάσης ἰσχύος, κατάκειται δὲ ὄγκος ἀδρανὴς, ὅστις τότε μόνον θὰ λάβῃ ζωὴν, καὶ τότε θὰ ὑψωθῇ ἡ Κρητικὴ Βουλὴ εἰς τὴν περιωπήν της, ὅταν ἐνωτισθῇ τὰς ἰδέας τῶν ἐπαναστατῶν. Αὕτη εἶναι ἐν συντόμῳ ἡ πρώτη ἄποψις τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος, καὶ πρὸς ταύτην ἰδίως ἀτενίζουσιν αἱ προστάτιδες Δυνάμεις. Χωρήσωμεν νῦν διὰ βραχέων εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς δράσεως τῆς Ἁρμοστείας. Δὲν ἀπέχει πολὺ ὁ χρόνος, καθ’ ὃν Ὕπατος τῆς Κρήτης Ἁρμοστής, ὁ Βασιλόπαις τῆς Ἑλλάδος Πρίγκηψ, περιερχόμενος τὰς Εὐρωπαϊκὰς Αὐλάς, ἐδήλου καὶ δι’ ὑπομνημάτων ὑπεστήριζεν, ὅτι ἡ ἰδέα τῆς Ἑνώσεως εἴπερ ποτὲ καὶ ἄλλοτε ὡρίμασε παρὰ τοῖς Κρησὶ, καὶ ὅτι τὸ καθεστὼς τῆς Ἁρμοστείας, τὸ ὁποῖον ἀπεδέχθησαν ὡς προσωρινὸν, δὲν φαίνεται νὰ ἦναι ἀνεκτὸν ἐπὶ πλέον. Καὶ ταῦτα εἰσηγούμενος, ἐτόνιζεν ὅτι ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει διαβλέπει ἐξεγέρσεις ἐν Κρήτῃ, αὐτὸς δὲ, ὡς Βασιλικὸς Πρίγκηψ τῆς Ἑλλάδος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιταχθῇ πρὸς ταύτας, καὶ οὕτω μεγάλαι τῷ γεννῶνται δυσχέρειαι ὡς πρὸς τὴν ἐντολὴν, ἥτις τῷ ἀνετέθη. Αἱ προστάτιδες Δυνάμεις ἠρνήθησαν κἄν νὰ συζητήσωσι περὶ Ἑνώσεως, καὶ μόνον οἰκονομικάς τινας μεταβολὰς ἐπρότειναν νὰ δεχθῶσι. Μετὰ τὴν ἀπάντησιν ταύτην οἱ Κρῆτες ἐπανεστάτησαν. Ὁ Ὕπατος τῆς Κρήτης Ἁρμοστὴς ἐδικαιώθη πληρέστατα ὑπὸ τῶν πραγμάτων. Ἐπηλήθευσε μέχρι τοῦ ἀκροτάτου σημείου ὅ,τι προεῖπεν. Ὁ Ἕλλην ὅμως Πρίγκηψ ἐπελάθετο τῶν λεχθέντων ὑπ’ αὐτοῦ, καὶ ἀντὶ νὰ συμβουλευθῇ τὴν Ἑλληνικὴν καρδίαν του, ἔσπευσε ν’ ἀκολουθήσῃ τὴν πολιτικὴν τῆς ἀντιδράσεως, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ ἐπιτευχθῇ ἡ ὁμογνωμοσύνη ὅλων τῶν κομμάτων, καὶ πᾶσαν κατέβαλε προσπάθειαν, ὥστε τὸ κίνημα νὰ μὴ παρασταθῇ ἑνιαῖον, ἀλλὰ μονομερές. Ἡ Αὐλὴ τῆς Χαλέπας ἠγωνίσθη νὰ πιστευθῇ καὶ ἐντὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου καὶ ἐκτὸς αὐτοῦ, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἐπαναστάσεως τῆς Κρήτης, ἐπιζητούσης τὴν Ἕνωσιν, ἀλλὰ περὶ κοινῶν ἐγκληματιῶν, ἐπιζητούντων πολιτικὴν κερδοσκοπίαν! Καὶ ὁ ἀντίλαλος δὲν ἐβράδυνε νὰ φθάσῃ καὶ εἰς τὰς ξένας Βουλὰς καὶ εἰς τὸν εὐρωπαϊκὸν τύπον. Καὶ ἀνέγνωτε, τί ἐλέχθη εἰς τὰς ἐκεῖ Βουλὰς καὶ τί ὁ εὐρωπαϊκὸς τύπος ἀνέγραψε. Καὶ τοιούτῳ τρόπῳ τὸ κίνημα ὑπέστη διαμπερὲς τραῦμα. Ἂν δὲ σήμερον τὸ βλέπετε κατά τι ἀτροφικὸν, εἶναι διότι τὸ ἐδηλητηρίασαν ἐν τῇ γενέσει του. Ἡ Ἁρμοστεία οὐδενὸς ἐφείσθη μέσου πρὸς ματαίωσιν ἢ καὶ ὑποτίμησιν τοῦ ἐπαναστατικοῦ κινήματος, οὐδὲ νὰ ἐκφοβίσῃ τοὺς ἐπαναστάτας παρέλειψε. Καθίστα γνωστὸν εἰς τούτους, ὅτι, ἐὰν ἐντὸς 36 ὡρῶν δὲν καταθέσωσι τὰ ὅπλα, τὰ διεθνῆ στρατεύματα θὰ προήλαυνον ἐναντίον των. Αἱ ὁρισθεῖσαι ὧραι παρῆλθον πρὸ πολλοῦ χρόνου, καὶ τὰ στρατεύματα παραμένουσιν ἀκίνητα εἰς τὰς θέσεις των. Ἐκοινοποιεῖτο ὑπὸ τῆς Ἁρμοστείας, ὅτι αἱ Δυνάμεις εἰς οὐδεμίαν ἄλλην ἐκχώρησιν θὰ προέβαινον, καὶ ὅμως αἱ Δυνάμεις καθ’ ἡμέραν εὐμενέστεραι δείκνυνται εἰς παραχωρήσεις. Δὲν ἔλειψεν ἀπὸ τοῦ νὰ φέρῃ τὴν χωροφυλακὴν ἀντιμέτωπον πρὸς τοὺς ἐπαναστάτας, χωρὶς νὰ ὑπολογίζῃ τοὺς μεγάλους κινδύνους τῆς τοιαύτης συναντήσεως. Κατηγόρει καὶ κατηγορεῖ εἰσέτι ἐπὶ ἐσχάτῃ προδοσίᾳ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους αἱ Δυνάμεις ἀναγνωρίζουσιν ὡς ἀρχηγοὺς τῆς ἐπαναστάσεως καὶ μετὰ τῶν ὁποίων ἐπισήμους διεξάγουσι διαπραγματεύσεις. Ὁ δὲ τῆς Κρήτης Ὕπατος Ἁρμοστής φθάνει μέχρι τοῦ σημείου νὰ ἐκφωνήσῃ ἐπιτάφιον λόγον, ὅμοιον τοῦ ὁποίου ἴσως θὰ ἐξεφώνει καὶ ὁ πρῶτος τυχὸν ὑπαξιωματικὸς τῆς Κρητικῆς χωροφυλακῆς! Καὶ διὰ τοῦ λόγου τούτου ἐξαίρει τὰς ἀρετὰς τοῦ φονευθέντος χωροφύλακος, ὃν καθιστᾷ ὑπόδειγμα ἀφοσιώσεως πρὸς τὸ καθῆκον! Κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην ὁ Βασιλικὸς τῆς Ἑλλάδος Πρίγκηψ βεβαίως ἐπελάθετο ὅτι ὁ χωροφύλαξ ἐκεῖνος ἔπεσεν ὑπὸ τὴν Κρητικὴν σημαίαν πρὸς ὑποστήριξιν τῆς Ἁρμοστείας, ἐνῷ οἱ φονευθέντες ἐπαναστάται ἐμάχοντο ὑπὸ τὴν Ἑλληνικὴν σημαίαν καὶ ἔπιπτον διὰ τὴν ἰδέαν τῆς ἑνώσεως τῆς Κρήτης μετὰ τῆς μητρὸς Ἑλλάδος...

§85Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Αἱ θεωρίαι σας εἶναι ἀξιοθρήνητοι.

§86Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἤκουσα.

§87Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Λέγω, ὅτι εἶναι ἀξιοθρήνητοι τοιαῦται θεωρίαι, ἐκφερόμεναι ἐκ μέρους στρατιωτικοῦ.

§88ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Δὲν ὁμιλεῖ ἐδῶ ὡς στρατιωτικός, ὁμιλεῖ ὡς Βουλευτής.

§89Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αὕτη εἶναι ἡ γνώμη μου. Ἀλλοίμονον δὲ, ἐὰν τεθῶσι περιορισμοὶ εἰς τὸν λόγον ἐντὸς τῆς Βουλῆς!

§90Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ στρατὸς δὲν ἔχει τοιαύτην γνώμην περὶ τῆς πειθαρχίας. Δὲν ὑπάρχει δὲ τοιαύτη ἐξαίρεσις παρὰ μία.

§91Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδέποτε ἔδωκα ἀφορμήν, ὥστε νὰ θεωρηθῶ, ὅτι ὑστερῶ εἰς τὸ ζήτημα τῆς πειθαρχίας. Τοὐναντίον πολλὰ ἔχω παραδείγματα νὰ ἐπιδείξω, ὅτι ἀντιλαμβάνομαι καὶ τῶν πρὸς τὴν πειθαρχίαν καὶ τῶν πρὸς τὸν σεβασμὸν πρὸς πάντας ὑποχρεώσεών μου. Νομίζω δὲ, ὅτι δὲν ἦτο ἡ προσήκουσα στιγμὴ νὰ λάβω διδάγματα, τῶν ὁποίων οὐδεμίαν ἔχω ἀνάγκην. Ὁ Βασιλικὸς Πρίγκηψ ἐπελάθετο, ὅτι ὁ χωροφύλαξ ἦτο Κρὴς καὶ ὅτι ἐξετέλει ὑπηρεσίαν ἐπιπρόσθετον καὶ παροδικήν, καὶ ὅτι ἐξαίρων ὁ Βασιλικὸς Πρίγκηψ τὰς ἀρετὰς ἐκείνου ὑπεδείκνυε καὶ εἰς τοὺς ἄλλους ἐπίσης ὅτι εἰσὶν ἐντεταλμένοι πρὸς φρούρησιν τοῦ καθεστῶτος, ὡσανεὶ ἐπρόκειτο περὶ ἑδραιώσεως μονίμου Δυναστείας ἐν Κρήτη! Ὁ Βασιλικὸς Πρίγκηψ ἐπελάθετο, ὅτι ὡς Ὕπατος Ἁρμοστὴς ἐν Κρήτη συμβολίζει τὴν ἐθνικὴν πολιτικὴν καὶ τὴν Ἑλληνικὴν Διοίκησιν. Οὕτω λοιπὸν περιέπιπτεν ἀπὸ σφάλματος εἰς σφάλμα χωρὶς καμμία χεὶρ νὰ εὑρεθῇ νὰ τὸν συγκρατήσῃ. Ποία κακὴ τύχη, ποῖος δαίμων ἐδημιούργησε τὴν ἐσφαλμένην ταύτην ἀντίληψιν τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος εἰς τὸν Ἁρμοστὴν Πρίγκηπα, ὥστε πάντες νὰ δεώμεθα, ὅπως ἡ Θεία Πρόνοια παρασκευάσῃ αἰσίαν τὴν λύσιν, ἵνα ἀπαραιτήτως ἡ πολιτεία τοῦ Πρίγκηπος δικαιωθῇ; Καὶ τώρα ἃς ἐξετάσωμεν τὴν στάσιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἀφεθεῖσα νὰ παρασυρθῇ, ἠκολούθησε καὶ αὐτὴ τὴν πολιτικὴν τῆς ἀντιδράσεως. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἀφοῦ δὲν ἐστάθη ἱκανὴ νὰ σφυγμομετρήσῃ τὴν ἐν Κρήτῃ κατάστασιν, καὶ νὰ προΐδῃ τὰ μέτρα καὶ τὸν τρόπον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἀπέτρεπε τὸ κίνημα, ὤφειλε ν’ ἀφήσῃ τοῦτο νὰ παρουσιασθῇ, οἷον πραγματικῶς ἦτο, ἐν ὅλῳ αὐτοῦ τῷ μεγαλείῳ. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εὐθύνεται, διότι ἀφῆκεν ἀχειραγώγητον τὴν Αὐλὴν τῆς Χαλέπας, ὥστε νὰ ἐξαπολύσῃ τὴν γλῶσσάν της ἀχαλίνωτον εἰς συνεντεύξεις καὶ δηλώσεις μεγάλως παραβλαψάσας τὸ ζήτημα. Καὶ ἀνέγνωτε, τί ἐλέχθη· ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἀνθρώπων ἐπιθυμούντων τὴν Ἕνωσιν, δὲν πρόκειται περὶ ἐπαναστατῶν, πρόκειται περὶ κακοποιῶν στοιχείων, πρόκειται περὶ ληστῶν, πρόκειται περὶ ἀνθρώπων ἐπιδιωκόντων μόνον πολιτικὴν κερδοσκοπίαν! Καὶ μόνον ὁ ἐγνωσμένος πατριωτισμὸς τῶν Ἑλλήνων κυβερνητῶν μοῦ ἀποτρέπει πάντα κακὸν στοχασμὸν περὶ τῆς ἐνεργείας αὐτῶν ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ, καὶ μοὶ ἐπιτάσσει νὰ δεχθῶ, ὅτι ἢ ἐπλανήθησαν, ὡς μὴ ὤφελεν, ἢ ἐδείχθησαν μέχρις ἐνοχῆς ἀδέξιοι πολιτικοί. Αὐταί εἰσιν ἐν συντόμῳ αἱ τρεῖς τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος ἀπόψεις. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ἀναλάβῃ αὐτὴ τὰς ἡνίας τοῦ ζητήματος, καὶ νὰ χειραγωγήσῃ πρὸ παντὸς τὴν Αὐλὴν τῆς Χαλέπας, καθιστῶσα αὐτὴν ἀνίκανον πρὸς πᾶσαν ἐν τῷ μέλλοντι ἀντίδρασιν, καὶ ἃς ἦναι βεβαία ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ὅτι τὸ ζήτημα θὰ ὁδεύσῃ τὴν πρὸς τὴν αἰσίαν ἐθνικὴν αὑτοῦ λύσιν ὁδόν. Οὐδὲ προσήκει νὰ πτοῇ καὶ ἀνησυχῇ αὐτὴν ἡ γενομένη ἐσχάτως δήλωσις τῶν Δυνάμεων διὰ τῶν προξένων πρὸς τοὺς ἐπαναστάτας· διότι ὀφείλει νὰ γνωρίζῃ, ὅτι δὲν ὑφίσταται ἡ ἀναγκαιοῦσα ὁμοφωνία ὡς πρὸς τὰ ἀπειληθέντα μέτρα, ἅτινα εἶναι ἐκ διαμέτρου ἀντίθετα πρὸς τὴν καθ’ ἡμέραν ἐκδηλουμένην εὐμένειαν τῶν Δυνάμεων πρὸς τοὺς Κρῆτας. Τοιαύτη ἐνέργεια ἀντίκειται, Κύριοι εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ αἰῶνος, ἀντίκειται εἰς τὴν δημοσίαν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἀπλέτως φωτίζουσι τὰ φιλάνθρωπα αἰσθήματα τῶν εὐγενῶν ἐκείνων λαῶν, τοὺς ὁποίους ἐκπροσωποῦσιν αἱ προστάτιδες Μεγάλαι Δυνάμεις, οὐδὲ αὐτῆς τῆς Ρωσσίας ἐξαιρουμένης, ἥτις ποτὲ δὲν θὰ θελήσῃ νὰ εὕρῃ ἀντίρροπον τῶν πολεμικῶν αὐτῆς ἀτυχημάτων, πυροβολοῦσα καὶ φονεύουσα τοὺς ἡρωϊκοὺς Κρῆτας, διότι ὑπερμαχοῦσι τῆς ἐλευθερίας των. Εἶναι καιρὸς τώρα, εἴπερ ποτὲ καὶ ἄλλοτε, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, καταλλήλως ἐνεργοῦσα, νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ποθητὴν λύσιν, ἀρκεῖ μόνον καλῶς νὰ γνωρίζῃ, ὅτι μόνη ἡ Ἕνωσις, ἢ ἄλλη τις λύσις, πλησιάζουσα πάντοτε πρὸς τὴν Ἕνωσιν, δύναται νὰ ἀποσβέσῃ τὴν ἐπανάστασιν καὶ νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν γαλήνην. Πᾶσα ἄλλη λύσις εἶναι ματαιοπονία καὶ ἀπώλεια χρόνου.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Στράτος.

§93Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Παραιτοῦμαι τοῦ λόγου, κύριε Πρόεδρε.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Δραγούμης.

§95ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ ὑπὸ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἐκ Λακεδαίμονος Βουλευτοῦ προκληθεῖσα εὐρεῖα συζήτησις ἔρριψε τόσον φῶς εἰς τὴν ὑπόθεσιν, καὶ πρὸ πάντων διέγραψεν οὕτω σαφῶς τὰ ὅρια, ὧν ἐντὸς κινούμενοι δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς ὀρθὴν ἐκτίμησιν τῆς σημερινῆς καταστάσεως τῶν πραγμάτων, ὥστε ἤθελεν εἶναι περιττὴ καὶ ἀληθῶς φορτικὴ ἡ ἐπαναφορὰ τῶν εἰδικῶν ἐκείνων θεμάτων, ἅτινα τόσον καλῶς διετυπώθησαν καὶ ἐν τῇ ἐπερωτήσει καὶ ἐν τῇ ἐξόχῳ ἀγορεύσει τοῦ ἐκ Σύρου συναδέλφου κ. Καλομενοπούλου, ὥστε ὀφείλομεν πάντες νὰ μὴ ἐπανέλθωμεν εἰς αὐτά. Ἐκεῖνο, ὅπερ ταύτην τὴν ὥραν νομίζω ὅτι ἔχει καθῆκον ἡ Βουλή, σκεπτομένη καθ’ ἑαυτὴν καὶ ἀκούσασα τοὺς ἀγορεύσαντας, νὰ πορισθῇ ὡς συμπέρασμα τῆς γενομένης συζητήσεως, εἶναι ἀκριβῶς ἐκεῖνα τὰ θέματα, ἅτινα ὑπὸ τῶν τελευταίων ἐν Κρήτῃ δηλώσεων εἶναι τεθειμένα πρὸ τῶν ποδῶν ἡμῶν καὶ ἐφ’ ὧν τῆς τε Ἑλληνικῆς Βουλῆς καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἡ σύντονος μέριμνα πρέπει νὰ ἐπιστηθῇ. Ὅτε, κατ’ Ἀπρίλιον ἀρχόμενον, εἰσήγετο ἐνταῦθα τὸ πρῶτον τὸ ζήτημα τὸ Κρητικόν, ἅμα καταρτισθείσης τῆς Βουλῆς, προεκλήθη ἡ προσοχὴ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ἐπικινδύνου τῆς καταστάσεως πραγμάτων τῆς πλασθείσης ὑπὸ τοῦ κινήματος τῶν ἐν Θερίσῳ. Προεκλήθη δὲ ἡ προσοχὴ εἰς τρόπον, ὥστε νὰ πεισθῇ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ὅτι παρεμβαίνουσα τότε συντόνως καὶ ἐπιβάλλουσα τὴν γνώμην αὐτῆς ἠδύνατο νὰ προλάβῃ τὴν εἰς πολὺ χεῖρον ἔδαφος ἐξολίσθησιν τῆς καταστάσεως τῶν ἐν Κρήτῃ πραγμάτων, καὶ νὰ κατορθώσῃ, καθοδηγοῦσα τοὺς πάντας καὶ ἐπιβάλλουσα τὴν ὑπεύθυνον αὐτῆς γνώμην, νὰ φέρῃ τὴν ὁμοφροσύνην ἐν Κρήτῃ, καὶ νὰ σώσῃ τὸ καθεστώς. Ὅτε δὲ πάλιν, κατὰ Μάϊον, ἦλθε τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλήν, ἐξ ἀφορμῆς τῶν ἐν Ρώμῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Ἰταλικῆς Βουλῆς ἐξενεχθέντων, ἐγένετο αὖθις ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ συζήτησις, καὶ συζήτησις ἐλευθέρα, τοῦ ἀειμνήστου Βουλευτοῦ Γόρτυνος μὴ διστάσαντος μήτε τὴν πρώτην μήτε τὴν δευτέραν φορὰν νὰ ὁμιλήσῃ, καὶ νὰ ὁμιλήσῃ εὐρέως, καὶ νὰ ὁμιλήσῃ, ὅσον σπανίως ἴσως ὡμίλησεν, ἐξόχως ὁ ἀοίδιμος Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος, καίτοι δὲν ἀνταπεκρίνοντο ὅσα ἔλεγε τὰ αἰσιόδοξα τότε πρὸς τὰς ἰδέας καὶ τὰς γνώμας τῶν συζητούντων καὶ ἐπερωτώντων. Κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην τοῦ Μαΐου εἴχομεν ἐνώπιον ἡμῶν κατάστασιν διὰ τὸ ἐν Κρήτῃ καθεστὼς πολὺ χείρονα τῆς καταστάσεως, ἥτις ὑπῆρχε κατὰ τὴν 9 Ἀπριλίου, ὅτε τὸ πρῶτον συνεζητοῦμεν ἐνταῦθα· καὶ ἦτο ἀμφίβολον, ἂν τότε, κατὰ Μάϊον, ὑπῆρχεν ἔτι καιρὸς πρὸς τελεσφόρον παρέμβασιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ὑπὲρ διασώσεως τοῦ καθεστῶτος τοῦ ἐν Κρήτῃ. Ὑπῆρχον ὅμως καί τινες πιθανότητες ἐνδεχομένων περιστάσεων, αἵτινες, δεξιῶς χειριζομένων τῶν πραγμάτων, δυνατὸν ἦτο νὰ ὁδηγήσωσιν ἡμᾶς εἰς τὴν εὐτυχῆ ἀναγνώρισιν, ὅτι ἡ ὑπόθεσις ἡ ἐθνικὴ θέλει διεξαχθῆ ἐφεξῆς ἐν Κρήτῃ, τῶν Κρητῶν πάντων περιστοιχιζόντων τὸ προσωρινὸν καθεστώς, τὸ Ἁρμοστειακόν. Κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον, κύριε Πρόεδρε, ἡ συζήτησις ἐγίνετο ὀλίγας ἡμέρας μετὰ τὴν πρὸς τοὺς Κρῆτας ἀπ’ εὐθείας ὑπεράνω τῆς κεφαλῆς τοῦ Ἁρμοστοῦ ἀπευθυνθεῖσαν προκήρυξιν τῶν Δυνάμεων. Ἡ προκήρυξις τῶν Δυνάμεων ἐγένετο τῇ 29 Ἀπριλίου, ἡ δὲ συζήτησις ἐγίνετο ἐνταῦθα τὴν 7 Μαΐου. Καὶ ἐπὶ τὴν προκήρυξιν τῶν Δυνάμεων ἦλθεν ἐνταῦθα ὁ λόγος, καὶ κατεδείχθη τότε, ὅτι αἱ Δυνάμεις, ἀποταθεῖσαι κατὰ Ἀπρίλιον πρὸς τοὺς Κρῆτας ἀπ’ εὐθείας, πρὸς τοὺς ἐν Θερίσῳ συνηγμένους, ἔλεγον πρὸς αὐτοὺς καὶ ὑπισχνοῦντο πολὺ πλείονα ἐκείνων, ἅτινα πρὸ τοῦ κινήματος τοῦ Θερίσου εἶχον ἤδη, ἀπαντῶσαι εἰς ὑπόμνημα τοῦ Πρίγκηπος Ἁρμοστοῦ, ἐπαγγελθῆ πρὸς αὐτὸν περὶ τῆς Κρήτης. Πολὺ πλείονα, καίτοι ἀνεπαρκῆ. Καὶ ἐν ᾧ ὑπῆρχεν ἐν τῇ προκηρύξει ἐκείνῃ πρόσκλησις μετὰ ὕφους ἐντόνου, πρόσκλησις τῆς Εὐρώπης, ὅπως καταθέσωσι τὰ ὅπλα οἱ Κρῆτες καὶ ἔπειτα ἔλθωσι μετὰ τῶν Δυνάμεων εἰς συζήτησιν περὶ τῶν παραχωρήσεων τῶν εὐρυτέρων, αἱ τέσσαρες Δυνάμεις ἐδέχθησαν νὰ συζητήσωσι μετὰ τῶν ἐνόπλων, δικαιολογήσαντων τοὺς λόγους, δι’ οὓς ἦσαν ἔνοπλοι, καὶ μετὰ συζητήσεις μακρὰς, καὶ δεχθεῖσαι ὑπόμνημα μακρὸν καὶ ἠτιολογημένον τῶν Κρητῶν, νὰ συζητήσωσιν ἐπὶ τῶν ἐν αὐτῷ πρὸς ἀλλήλας ἐπὶ μῆνας, καταλείπουσαι τὴν ὕπαιθρον χώραν ἐλευθέραν εἰς τοὺς ἐν Θερίσῳ, καὶ κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο ἀποδείξασαι δι’ ὅλων αὑτῶν τῶν πράξεων, ὅτι ὄχι μόνον οὐδὲν παρενέβαλλον πρόσκομμα εἰς τὴν διατήρησιν τοῦ ἐδάφους, ὅπερ ἐκεῖνοι κατεῖχον ἤδη ἐνόπλως, ἀλλὰ μάλιστα καὶ ὅτι παρεχώρουν καὶ περαιτέρω ἔδαφος, περιορίζουσαι τὰς δυνάμεις αὑτῶν ἐντὸς τῆς στενωτάτης περὶ τὰς πόλεις ζώνης. Τοιαῦτα συνέβαινον κατὰ Ἀπρίλιον καὶ Μάϊον, μέχρι τῶν τελευταίων τούτων ἡμερῶν, καὶ τοιαύτη κατάστασις ἦτο πεπλασμένη ἐν Κρήτῃ, ὅτε ἦλθε τέλος ἡ εἰς τὸ ὑπόμνημα τῆς 29 Ἀπριλίου ἀπάντησις τῶν Δυνάμεων. Καὶ τὴν ἀπάντησιν ταύτην περιλαμβάνουσι παραδόξως δύο ἐπίσημοι Κρητικαὶ ἐφημερίδες ἐν Κρήτῃ· περιλαμβάνει αὐτὴν ἡ ἐπίσημος ἐφημερὶς τῆς Ἁρμοστείας, περιλαμβάνει αὐτὴν καὶ ἡ ἐπίσημος ἐφημερίς, ἐν τῷ πρώτῳ αὐτῆς ἀριθμῷ, ἡ ἐκδιδομένη ὑπὸ τῆς Ἐπαναστατικῆς Συνελεύσεως ἐν Θερίσῳ. Παρατηρήσατε, παρακαλῶ, πρὸς τίνας γίνονται αἱ δύο αὗται ἀπαντήσεις. Πρώτη ἡ ἔντονος, ἡ ἀπειλητικὴ δήλωσις ἀνεκοινώθη καὶ εἰς τοὺς δύο. Ἀπευθύνεται πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς τῶν Κρητῶν· αὐτὴ αὕτη ἀπευθύνεται καὶ πρὸς τὴν Ἐπαναστατικὴν Συνέλευσιν τὴν ἐν Θερίσῳ. Καὶ ἐν ᾧ οὕτως ἔχουσι τὰ κατὰ τὴν δήλωσιν ταύτην, τὴν ἀνακοινωθεῖσαν εἰς ἀμφότερα τὰ Σώματα, τὰ βουλευόμενα περὶ τῆς Κρητικῆς ὑποθέσεως, εἰς τοὺς ἐν Θερίσῳ συνηγμένους, ζητήσαντες μετ’ αὐτῶν συνέντευξιν, ἀπευθύνουσι καὶ προσφώνησιν οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν τεσσάρων Δυνάμεων, προσφώνησιν, περὶ ἧς ἐγὼ ἔχω δισταγμὸν νὰ πιστεύσω, ὅτι ἀπευθύνθη πρὸς τὸν σκοπόν, ὅπως κατασταθῇ δημοσία, ἀλλ’ ἥτις, ἂν δὲν ἐδημοσιεύθη ἐν τῇ ἐφημερίδι τῇ ἐπισήμῳ, τῇ ἐκδιδομένῃ ἐν Θερίσῳ, ὅμως ἐδημοσιεύθη ἐν τῇ ἐφημερίδι τῇ ἐπισήμῳ τῇ ἐν Χανίοις ἐκδιδομένῃ· καὶ διὰ τοῦτο, μὴ ὄντες ἡμεῖς ὑπεύθυνοι παραβάσεώς τινος ἕνεκα τῆς δημοσιεύσεως, δυνάμεθα ἐκ τῆς ἐπισήμου ἐφημερίδος τῆς Κρητικῆς Κυβερνήσεως νὰ παραλάβωμεν τὸ κείμενον, προσέχοντες κυρίως εἰς τὸ Γαλλικόν, καὶ παρατρέχοντες τὴν Ἑλληνικὴν μετάφρασιν, ἥτις ἀγνοῶ ὑπὸ τίνος μετὰ τοσαύτης ἀμαθείας κατηρτίσθη. Τί παρατηροῦμεν ἐν τῇ προσφωνήσει ταύτῃ τῶν τεσσάρων Προξένων, τῇ ἀπευθυνθείσῃ ὑπὸ τοῦ πρυτάνεως αὐτῶν, τοῦ Ἄγγλου ἀντιπροσώπου; Παρατηροῦμεν πρῶτον, ὅτι αὕτη ἔχει χαρακτῆρα δηλώσεως (déclaration), ἔπειτα, ὅτι διασαφηνίζει τελείως, ὅτι πᾶν τὸ διάγγελμα τῶν Δυνάμεων, τὸ ἐν συντόμῳ διατυπωθὲν ἐν τῇ καὶ πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς καὶ πρὸς τὴν Ἐπαναστατικὴν Συνέλευσιν γενομένῃ δηλώσει, ὅτι πᾶν τοῦτο τὸ διάγγελμα ἀπευθύνεται ἀληθῶς πρὸς τοὺς ἐν Θερίσῳ. Ἀποδεικνύεται ἄρα, ὅτι τὸ διάγγελμα τῶν Δυνάμεων ἐγένετο ἀποκλειστικῶς πρὸς τοὺς ἐν Θερίσῳ, καὶ ὅτι αἱ Δυνάμεις, ἀπευθυνθεῖσαι πρὸς τοὺς ἐν Θερίσῳ, δεικνύουσι πρὸς αὐτούς, ὅτι τὴν Κρητικὴν ὑπόθεσιν, ἐν ᾧ σημείῳ ἐξ ἐνεργείας αὐτῶν εὑρίσκεται, υἱοθετοῦσιν αὐταί, ἐπιδιώκουσαι τρόπον λύσεως. Ὅτι δι’ αὐτοῦ τὰ κύρια αἰτήματα τοῦ ὑπομνήματος τῶν Κρητῶν, τὰ τῆς ὀλικῆς μεταβολῆς τοῦ καθεστῶτος, ἀρνοῦνται, δέχονται ὅμως νὰ συζητήσωσι μετὰ τῶν ἐν Θερίσῳ τὰ περὶ τῶν ἄλλων, τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν Κρήτην, ἐπιφυλάσσονται δὲ νὰ συζητήσωσι περὶ τούτων, ἀφοῦ κατατεθῶσι τὰ ὅπλα. Γίνεται ἐν τῇ προσφωνήσει τῶν Προξένων πρὸς τοὺς ἐν Θερίσῳ, γίνεται μνεία καὶ τοῦ Ἁρμοστοῦ, γίνεται ὅμως μνεία αὐτοῦ κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὡσεὶ ἀπῃτεῖτο αὐτοὶ νὰ ἔλθωσιν ἐγγυηταὶ πρὸς τοὺς Κρῆτας τῶν διαθέσεων αὐτοῦ τοῦ Ἁρμοστοῦ περὶ εἰλικρινοῦς τηρήσεως καὶ ἐκείνων, ἅτινα εἶναι ἤδη συνωμολογημένα, καὶ ἐκείνων, ἅτινα θέλουσι συνομολογηθῆ. Ταῦτα δὲ δεικνύουσιν οἱ Πρόξενοι ὅτι ἔχουσιν ἐντολὴν παρ’ αὐτοῦ τοῦ Ἁρμοστοῦ νὰ εἴπωσι. Διότι ἐπὶ τέλους προστίθεται ἐν τῇ προσφωνήσει ὑπ’ αὐτῶν, ὅτι ὁ Ὕπατος Ἁρμοστής, «μετὰ βαθυτάτης θλίψεως βλέπων τὴν χώραν ἐν ἐσχάτῃ στενοχωρίᾳ καὶ ἀρχόμενον νὰ ῥέῃ τό τε Κρητικὸν τὸ καὶ ξένον αἷμα, ἐπεφόρτισεν αὐτοὺς νὰ εἴπωσιν ὅτι τὸ καθ’ ἑαυτὸν (pour sa part), θέλει πράξει πᾶν τὸ δυνατόν, ὡς ἤδη ἐδήλωσεν ἐν τῇ Βουλῇ τῆς Κρήτης, ὅπως ἀγρύπνως ἐπιμεληθῇ τῆς ἀκριβεστάτης ἐφαρμογῆς τῶν μεταρρυθμίσεων, αἵτινες θέλουσι κριθῆ ἀναγκαῖαι». Ἐκ τῆς τοιαύτης τῶν ἀντιπροσώπων τῶν Δυνάμεων πολιτείας ἀδύνατον ἦτο νὰ μὴ παραχθῶσι τάχιστα ἐν τῇ νήσῳ ἐνέργειαι τείνουσαι εἰς εὕρεσιν διεξόδου· καὶ εἴδομεν ὅτι ἡ μὲν Κρητικὴ Βουλὴ ἀπέστειλε παραχρῆμα Ἐπιτροπὴν πρὸς τοὺς ἐν Θερίσῳ τριμελῆ, προτείνουσα συνάντησιν πρὸς συνεννόησιν καὶ τὸν καταρτισμὸν τῆς Ἐθνικῆς ἐκείνης Συνελεύσεως, ἣν αἱ Δυνάμεις ἐν τῇ διακοινώσει τῶν Προξένων ὑπέσχοντο συγκροτηθησομένην οὐχὶ κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ Συντάγματος, μετὰ ἐννέα μῆνας, ἀλλ’ ἀμέσως, — ἐκρύθμως, θὰ ἠδυνάμην νὰ εἴπω, ἂν δὲν προέκειτο περὶ Δυνάμεων κυρίων τοῦ ἐν Κρήτῃ καθεστῶτος, τὸ πᾶν δυναμένων νὰ πράξωσι καὶ πᾶν νὰ καταρρίψωσιν ἐμπόδιον. — Ἡ δὲ Ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς ἔρχεται εἰς συνεννόησιν μετὰ τῆς Συνελεύσεως τῆς Ἐπαναστατικῆς, καὶ ἀποτέλεσμα τῶν ἀνταλλαγεισῶν σκέψεων εἶναι ἡ ἀπάντησις, ἣν, δημοσιευθεῖσαν, ἔχω ἐνταῦθα ἔντυπον, τῶν τριῶν ἀντιπροσώπων τῆς Ἐπαναστατικῆς Συνελεύσεως Βενιζέλου, Φούμη καὶ Μάνου. Ἡ ἀπάντησις αὕτη, μεθ’ ὅσα ἤδη εἴδομεν, εἶναι ἀξία πάσης προσοχῆς. Διότι ἐν τῇ ἀπαντήσει ταύτῃ διατυποῦνται σαφέστατα καὶ κατηγορηματικώτατα τὰ θέματα, περὶ ἃ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀσχοληθῇ τις σήμερον καὶ ὀφείλει νὰ ἀσχοληθῇ, ἐὰν θέλῃ αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν τῆς Κρήτης νὰ ἴδῃ σῳζομένην (ἀναγινώσκει): «Θέρισον 7 Ἰουλίου 1905». (Θὰ ἀναγνώσω μόνον τὰ κεφάλαια τῆς ἀπαντήσεως, διότι ταῦτα μόνον ἐνδιαφέρουσιν εἰς ἡμᾶς ἐνταῦθα). «Αʹ) Ὅτι ἀπαραίτητος ὅρος διὰ τὴν συνεννόησιν Ἐπαναστάσεως καὶ Βουλῆς εἶναι ἡ συνέχισις τοῦ ἀγῶνος, ὃν ἀνέλαβεν ἡ Ἐπανάστασις, καὶ ἡ ἐν κοινῇ συνεργασίᾳ ἐπιδίωξις τῆς ἐθνικῆς τοῦ τόπου ἀποκαταστάσεως διὰ τῆς οὐσιαστικῆς τοὐλάχιστον Ἑνώσεως, κατὰ τὸ δεύτερον πρὸς τὰς προστάτιδας Δυνάμεις ὑπόμνημα ἡμῶν, ὅπερ ἀποτελεῖ τὸ κατώτατον ὅριον τῆς ὑποχωρήσεως, εἰς ἣν ἦτο δυνατὸν νὰ προβῇ ἡ Ἐπανάστασις. Βʹ) Τῆς Ἐπαναστάσεως ἐπιδιωκούσης τὴν ἐθνικὴν τοῦ τόπου ἀποκατάστασιν καὶ ἄρα ἐξυπηρετούσης μόνον τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα καὶ ἀναλαβούσης ν’ ἀγάγῃ εἰς πέρας τὸν ἀγῶνα, ἀπὸ τὸν ὁποῖον οὐδὲν θὰ δυνηθῇ νὰ τὴν κάμῃ νὰ παραιτηθῇ, παρὰ μόνον ὑλικὴ βία, συντρίβουσα ἀνοικτιρμόνως αὐτὴν, πᾶς λόγος περὶ προσώπων παρέλκει ἐντελῶς κατὰ τὴν συνεννόησιν ταύτην, ἀφοῦ τοιοῦτοι ὑψηλοὶ ἀγῶνες ὄχι μόνον δὲν γίνονται πρὸς ἐξυπηρέτησιν οἱωνδήποτε προσώπων ἢ προσωπικῶν συμφερόντων, ἀλλὰ τοὐναντίον, ὅπως ἐπιτύχωσιν, ἀπαιτοῦσιν ἀκριβῶς τὴν θυσίαν τῶν προσωπικῶν συμφερόντων.» Ἡ ἔννοια τῶν δύο τούτων κεφαλαίων τῆς ἀπαντήσεως εἶναι σαφεστάτη. Πρῶτον, ὅτι, ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν συμβῇ, καὶ ἂν πρόκηται νὰ συντριβῶσιν οἱ ἐν Θερίσῳ, καὶ αὐτοὶ καὶ οἱ ἐν τῇ ὑπαίθρῳ χώρᾳ, οἱ εἰς αὐτοὺς ὑποτασσόμενοι, οὐδέποτε, οὐδ’ ἐπὶ στιγμήν, σκέπτονται νὰ παραιτήσωσι τὴν ἰδέαν, ἥτις αὐτοὺς ἐκεῖ συνήνωσεν. Ἡ δευτέρα ἰδέα εἶναι, ὅτι, ἐὰν ὑπάρχῃ τις μὴ δυνάμενος νὰ συνεργασθῇ μετ’ αὐτῶν εἰς τὸ τοιοῦτον ἔργον, ὁ τὶς οὗτος ἀποτελεῖ πρόσωπον ξένον πρὸς αὐτοὺς, καὶ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ πράξῃ ὅ,τι θέλει· ἀλλ’ ἡ ἐλευθερία αὐτοῦ αὕτη δὲν θέλει ἔχει ὡς ἀποτέλεσμα νὰ μεταβάλῃ τὰς γνώμας καὶ τὴν θέλησιν τῆς Ἐπαναστάσεως. Τοιαύτη εἶναι ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων. Καὶ αὕτη δεικνύει τὸ ὀξὺ σημεῖον, εἰς ὃ ἔφθασεν ἡ Κρητικὴ ὑπόθεσις, καὶ τί δύναται ἐκ ταύτης ἢ ἐκείνης τῆς θελήσεως, ἐκ ταύτης ἢ ἐκείνης τῆς ἄφρονος ἢ ἄλλως σφαλερᾶς πράξεως νὰ προκύψῃ. Ἀπέναντι τῆς τοιαύτης καταστάσεως εἶναι προφανὲς ἐκεῖνο, ὅπερ πρὸ ὀλίγου εἶπον· ὅτι ἐπιβάλλεται καὶ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προσέξωσιν ἀμφότεραι, καὶ νὰ βοηθήσῃ ἡ μία τὴν ἄλλην, ὅπως κατασταθῇ δυνατὸν νὰ κατανοηθῶσιν ὅπου δεῖ ὅσα δυστυχῶς δὲν κατενοήθησαν μέχρι ταύτης τῆς ὥρας. Καὶ οἱ σύμβουλοι τοῦ Στέμματος νὰ δώσωσιν ἐκείνας τὰς συμβουλὰς καὶ ἐκείνας τὰς γνώμας, αἵτινες βεβαίως θέλουσι πείσει, ὅτι δὲν ὑπάρχει σήμερον καιρὸς πρὸς ἀπώλειαν, ὅτι πρέπει τὸ πᾶν νὰ πραχθῇ, ὅτι πρέπει πᾶσα ἡ προσήκουσα δραστηριότης νὰ καταβληθῇ, ὅπως κατασταθῇ δυνατὸν νὰ παρουσιασθῇ ἡνωμένη ἡ Κρήτη ἀπέναντι τοῦ δυσχεροῦς ἐγχειρήματος, ὅπερ εἶναι ἐνδεδειγμένον, νὰ παρασταθῇ ἡνωμένη ἡ Κρήτη, νὰ περιβάλωσι πάντες τὴν ἰδέαν καὶ τὴν σημαίαν, ἥτις ἐγέννησε τὸ ζήτημα, καὶ ἀπέναντι τῆς Εὐρώπης, προνοούσης περὶ τῶν Κρητικῶν πραγμάτων, Κρήτη καὶ Ἑλλὰς νὰ εὑρεθῶσιν ἡνωμέναι ἐν τοιαύτῃ ἐνεργείᾳ, τῇ ἐνεργείᾳ τῇ μὴ παρεμβαλλούσῃ προσκόμματα, ἀλλὰ τῇ καθοδηγούσῃ ἐκείνους, εἰς οὓς ἡ Ἑλλὰς ἔχει δικαίωμα νὰ παρέχῃ συμβουλὰς, καθοδηγούσῃ αὐτοὺς εἰς εὕρεσιν λύσεως ἀσπαστῆς ἐν Κρήτῃ. Διότι λύσις δυνατὴ ἐκεῖ οὐδεμία ἄλλη ὑπάρχει ἢ ἐκείνη, ἣν ὑποδεικνύουσιν οἱ ἐν Θερίσῳ συνηγμένοι. Τὸ Ἁρμοστειακὸν καθεστὼς εἶναι ἤδη καθῃρημένον ἐν τῇ ὑπαίθρῳ χώρᾳ, εἶναι ἡμικαθῃρημένον διὰ τῶν ἀποφάσεων καὶ τῶν πράξεων τῶν τεσσάρων Δυνάμεων, εἶναι ἤδη δυστυχῶς καθῃρημένον καὶ ἐν τῇ συνειδήσει τῶν ἐν ταῖς πόλεσι, καὶ αὐτῶν ἐκείνων ἔτι, οἵτινες παραμένουσιν ἐκεῖ συνεργαζόμενοι ὁπωσδήποτε μετ’ αὐτοῦ. Καὶ ἐν τῇ συνειδήσει αὐτῶν, λέγω, εἶναι κατηργημένον, διότι δυστυχῶς τὰ σφάλματα τὰ συσσωρευθέντα κατὰ τὰ διαρρεύσαντα ἑπτὰ ἔτη, τὰ ἐπ’ αἰσίοις οἰωνοῖς ἀρξάμενα, εἶναι τοσαῦτα, ὥστε, καθ’ ἣν στιγμὴν ὁμιλοῦμεν, ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἓν τῶν ἐπιχειρημάτων, ἅτινα ἀντιτάσσουσιν αἱ Δυνάμεις κατὰ τῆς ἐπιθυμίας τῶν Κρητῶν, ὅπως ἡ Ἑλλὰς ἀναμιχθῇ, ἂν ὄχι ὡς κυρίαρχος, ἀλλ’ ὡς ἐντολοδόχος τῶν Δυνάμεων, καθ’ ὃν τρόπον καὶ ἀλλαχοῦ ἐγένετο πρὸς διακυβέρνησιν τῶν πραγμάτων αὐτῆς, εἶναι, ὅτι ἡ Ἑλλὰς, διὰ τοῦ Ἁρμοστοῦ, ὃν παρέδωκε, καὶ τῶν ὑπ’ αὐτὸν ἐργαζομένων Ἑλλήνων πολιτῶν, ἀπέδειξε τὴν ἀνικανότητα αὑτῆς εἰς τὸ νὰ διοικήσῃ τὴν Κρήτην...

§96Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὀφείλω μόνον νὰ εἴπω εἰς τὸν ἀξιότιμον συμπολίτην μου, ὅτι ἔχει τὴν πρωτοβουλίαν εἰς τὴν ἀποκάλυψιν τοιούτου ἐπιχειρήματος.

§97ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ οὐδεμίαν ἔχω ἀμφιβολίαν, ὅτι τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο, ἐὰν ἀναδιφήσῃ τις τὰ ἔγγραφα καὶ συναρμολογήσῃ τὰς ἐν αὐτοῖς ἐκδηλουμένας ἰδέας, θὰ εὕρῃ ὑπ’ αὐτάς. Ἀπέναντι τούτων πάντων, ἓν εἶναι τὸ καθῆκον ἡμῶν· ὀφείλομεν νὰ θυσιάσωμεν πᾶν ὅ,τι ἔρχεται δευτερεῦον, ἵνα σώσωμεν ἐν Κρήτῃ τὴν γενικὴν ὁμοφροσύνην.

§98Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἐσκεπτόμην νὰ λάβω τὸν λόγον, ἀλλ’ ἀγόρευσις ἐπὶ τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος δὲν δύναται νὰ ἦναι βραχεῖα, καὶ ὁ χρόνος τὴν στιγμὴν ταύτην ἐλλείπει, δὲν ἐπιθυμῶ δὲ νὰ δώσω ἀφορμὴν, ὅπως συνεχισθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο μετὰ μεσημβρίαν. Θὰ προσθέσω ὅθεν μόνον δύο λέξεις, ὅτι πρέπει νὰ δεχθῆτε ὡς ἀναμφισβήτητον, ὅτι καὶ οἱ ἐν Χανίοις συνεδριάζοντες καὶ ἡ ἐν Θερίσῳ συνάθροισις μίαν καὶ μόνην ἰδέαν ἔχουσι, τὴν ἰδέαν τῆς Ἑνώσεως, εἶναι δὲ λυπηρὸν, ὅτι παρεμπεσοῦσαι παρεξηγήσεις παρουσιάζουσι διῃρημένους τοὺς Κρῆτας. Εὐκταῖον ἑπομένως θὰ ἦτο, εἰς τὴν ὁδὸν, εἰς ἣν εἰσῆλθεν ἡ Κυβέρνησις, τῆς δραστηριωτέρας ἀναμίξεως ἐν τῷ Κρητικῷ ζητήματι, ἀκολουθοῦσα ταύτην, νὰ συστήσῃ ὅπου δεῖ, ἵνα μὴ προσθέτωσιν ἀφορμὰς διαιρέσεως ἐκεῖ, ὅπου δὲν ἔπρεπε νὰ ὑπάρχωσι τοιαῦται. Ἔστε βέβαιος, κύριε Πρόεδρε, ὅτι, καθ’ ἣν στιγμὴν θέλουσιν ἀφεθῆ τελείως ἐλεύθεροι οἱ Κρῆτες Βουλευταὶ καὶ οἱ ὑπάλληλοι ἀκόμη τῆς χώρας ἐκείνης, ἔστε βέβαιος, ὅτι πάντες θέλουσι ταχθῆ ὑπὸ τὴν σημαίαν ἐκείνην, ὑπὸ τὰς πτυχὰς τῆς ὁποίας πάντοτε ἡ Κρήτη ἐκάλυψε τοὺς ἀγῶνας αὑτῆς. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὰ μέσα νὰ δώσῃ τὰς συμβουλὰς της, καὶ εἶναι βέβαιον, ὅτι θὰ εἰσακουσθῇ· ὅταν δὲ τοῦτο συμβῇ, θὰ ἴδῃ ὅτι θὰ ἔλθῃ ὡς εἷς μόνος ἄνθρωπος ἅπασα ἡ Κρήτη πρὸς ἐκείνους, οἵτινες παραμένουσιν ἐν Θερίσῳ, ὡς πρὸς τούτους ἀπετάθησαν οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν Προστατίδων Δυνάμεων, ἐκεῖ δὲ ἡ Ἑλληνικὴ σημαία θὰ σκιάσῃ πᾶσαν διαπραγμάτευσιν τῶν Ἑλλήνων Κρητῶν πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν Δυνάμεων. Διὰ τοῦτο ἡ Ἁρμοστεία ἐν Κρήτῃ, ἵνα ἀνακτήσῃ τὴν θέσιν της, τὴν ἀληθῶς πατριωτικήν, ἥτις ἁρμόζει αὐτῇ, θέτουσα κατὰ μέρος πᾶν ὅ,τι ἐχώρισεν αὐτὴν ἀπὸ τοὺς ἐν Θερίσῳ, ἂς ἀποφασίσῃ ν’ ἀποβλέψῃ πρὸς ἐκείνους, μεθ’ ὧν καὶ ἄλλοτε συνειργάσθη, τείνουσα αὐτοῖς τὴν χεῖρα. Δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσω ἀπάντησιν ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι θὰ ἴδω αὐτὸν ἐργαζόμενον, ὅπως ἐπιτευχθῇ ἡ συνεννόησις καὶ ἡ σύμπραξις αὕτη, πρὸς τὴν ὁποίαν πάντες ἀποβλέπουσι, καὶ δὲν ἔχει ἢ μόνον νὰ ἐπινεύσῃ ὁ Πρίγκηψ, ἵνα ἡ ὁμόνοια ἀπὸ ἄκρου εἰς ἄκρον τῆς Κρήτης ἀποκατασταθῇ. Ἀπευθύνομαι πρὸς τὴν συνείδησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅπως ἐξεύρῃ τὰ μέσα τῆς μετατροπῆς τῆς στάσεως τῆς Ἁρμοστείας εἰς ἐθνικώτερον ἔδαφος.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Λαναρᾶς ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἑτέρου ἀντικειμένου.

§100Γ. ΛΑΝΑΡΑΣ. Ἡ Διεύθυνσις τῶν σιδηροδρόμων Θεσσαλίας κατώρθωσεν ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως νὰ ἐπεκτείνῃ, τῇ ἐγκρίσει τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, τὴν σιδηροδρομικὴν γραμμὴν καὶ τοποθετήσῃ δευτέραν γραμμὴν εἰς μέρος κεντρικώτατον, εἰς μέρος τοιοῦτο, τὸ ὁποῖον πάντως θὰ ἐπιφέρῃ τὴν διακοπὴν τῆς ἐλευθέρας συγκοινωνίας. Ἡ ἐργασία αὕτη τῆς Ἑταιρείας ἐγένετο ἐν ὥρᾳ νυκτός, πρὸς τοποθέτησιν τῶν σιδηρῶν ῥάβδων τῆς δευτέρας γραμμῆς· εὐλόγως δ’ ἐξηγέρθη ὁλόκληρος ἡ κοινωνία τῆς πόλεως Βόλου καὶ ἰδίως τὰ σωματεῖα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι συμφέρον ἀντίθετον πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν τῆς Ἑταιρείας, συμφέρον ὅπως ἡ συγκοινωνία ἐν τῇ πόλει ᾖ ἐλευθέρα, καὶ πλείονες τῶν 500 ἄνθρωποι συσσωματωθέντες μετέβησαν ἐπὶ τόπου καὶ ἀφῄρεσαν τὰς σιδηρᾶς ῥάβδους καὶ ἐπανέφεραν τὴν διακοπεῖσαν συγκοινωνίαν καὶ τὴν ὁδὸν εἰς ἣν πρὸ τῆς τοποθετήσεως τῶν σιδηρῶν ῥάβδων εὑρίσκοντο κατάστασιν. Ἐννοεῖται ὅτι τὸ γεγονὸς αὐτὸ προὐξένησε κατάπληξιν εἰς ὅλην τὴν πόλιν· ἐπενέβησαν αἱ ἀρχαί, καὶ δυστυχῶς συνέλαβον πολλοὺς ἐκ τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν καὶ τοὺς προεφυλάκισαν. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα δὲν ἐλύθη, διότι εἶναι βεβαιωμένον, ὅτι διὰ τῆς τοποθετήσεως τῆς δευτέρας σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ἐμποδίζεται ἡ ἐλευθέρα δίοδος ἐκ τοῦ κεντρικωτάτου ἐκείνου μέρους τῆς πόλεως, διότι τὸ μέρος αὐτὸ κεῖται ἔμπροσθεν τοῦ δημοτικοῦ καταστήματος, ἐπὶ τῆς ὁδοῦ δὲ ταύτης εὑρίσκονται πάντα τὰ ἐμπορικὰ καταστήματα, τὰ καλλίτερα τοῦ Βόλου, εἰς τὰ ὁποῖα γίνεται τοσαύτη συγκέντρωσις, ὥστε, ἐὰν ἐπιτραπῇ ἡ δευτέρα γραμμή, ἀφεύκτως θὰ ἐπισυμβῶσι δυστυχήματα. Ἐπεθύμουν λοιπὸν νὰ παρακαλέσω καὶ παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸν σχετικὸν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου φάκελον, ἵνα πληροφορηθῇ ἡ Βουλή, ἂν ἡ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐνέργεια τοῦ Ὑπουργείου ἦτο σύμφωνος τὰς παραστάσεις τῶν ἁρμοδίων ἀρχῶν τῆς πόλεως Βόλου. Ὅπως δήποτε ὅμως, ἐπειδὴ ἐπῆλθον τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέφερα, καὶ ὑπάρχει φόβος νὰ λάβωσι χώραν καὶ μεγαλείτεραι σκηναί, θὰ παρακαλέσω, εἰ δυνατόν, νὰ ἀνακληθῇ ἡ ἐνέργεια αὕτη τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ νὰ ἐκδοθῇ νέα διαταγή, ὅπως ἡ Διεύθυνσις τοῦ Σιδηροδρόμου μεταθέσῃ τὴν σιδηροδρομικὴν γραμμὴν εἰς ἄλλο μέρος, εἰς ἄλλην ὁδόν, ἧττον κεντρικὴν καὶ ὀλιγώτερον ἑπομένως ἐπιζήμιον.

§101ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐπερωτήσας, ἡ ἐνέργεια αὕτη δὲν ἐγένετο ἐπὶ τῆς ἐμῆς ὑπουργίας. Μετὰ σχετικὴν ἐπερώτησιν ἑτέρου ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Βόλου ἐζήτησα πληροφορίας ἀπὸ τὸ ἁρμόδιον τμῆμα, ἀλλὰ τὰς πληροφορίας ταύτας δὲν ἔλαβον εἰσέτι. Θὰ ἐξετάσω τὴν ὑπόθεσιν, καὶ κατόπιν θὰ λάβω μίαν ἀπόφασιν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου.

§102Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ὡς πρὸ ὀλίγου εἶπον, κύριοι Βουλευταὶ, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου κανονίζονται οἱ μισθοὶ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ τῶν πλοίων τῶν μεταβαινόντων εἰς τὴν ἀλλοδαπήν. Δυνάμει τοῦ νόμου ΑΥΝʹ τῆς 26 Μαΐου τοῦ 1887 οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ μεταβαίνοντες εἰς τὸ ἐξωτερικὸν λαμβάνουσι τὸν μισθόν των εἰς χρυσὸν, ἐκτὸς τῶν κυβερνητῶν τῶν πλοίων ἢ τῶν ὑποναυάρχων, τῶν διοικητῶν Μοίρας, οἱ ὁποῖοι λαμβάνουσι τὸν μισθόν των διπλάσιον καὶ εἰς χρυσόν. Ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν, ὅτι, εἰς τὰς οἰκονομικὰς δυσχερείας, εἰς τὰς ὁποίας σήμερον εὑρισκόμεθα, ἔπρεπε νὰ λάβῃ μέτρα πρὸς κανονισμὸν τῶν μισθῶν τούτων, διότι ἔκρινεν, ὅτι οἱ μισθοὶ, τοὺς ὁποίους λαμβάνουσιν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν Μοιρῶν, ἢ οἱ κυβερνῆται πλοίων μεταβαινόντων εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, εἶναι ὑπερβολικοί. Ὑποναύαρχος ἀρχηγὸς Μοίρας, μεταβαίνων εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, λαμβάνει 2400 φράγκα χρυσᾶ κατὰ μῆνα, ἤτοι τὸ διπλάσιον τοῦ μισθοῦ, τὸν ὁποῖον εἰς χαρτονόμισμα λαμβάνει μένων ἐν τῷ ἐσωτερικῷ....

§103Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Ἐκτὸς τῶν ἐξόδων παραστάσεως βεβαίως.

§104Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. 2400 φράγκα ἐν ὅλῳ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νόμου ΑΥΝʹ, «εἰς τοὺς γενικοὺς ἀξιωματικοὺς ἀρχηγούς, εἰς τοὺς πλοιάρχους, μοιράρχους καὶ εἰς τοὺς κυβερνήτας μεμονωμένων πλοίων ἀποστελλομένων εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν χορηγεῖται δι’ ἔξοδα παραστάσεως ποσὸν ἴσον πρὸς τὰς ἀποδοχὰς αὐτῶν». Κατὰ δὲ τὸ ἄρθρον 3 τοῦ αὐτοῦ νόμου, «οἱ μισθοὶ καὶ αἱ ἀποζημιώσεις τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπολογιστῶν τῶν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἐκπλεόντων πλοίων πληρώνονται εἰς χρυσόν». Τουτέστι, προκειμένου περὶ ὑποναυάρχου ἀρχηγοῦ Μοίρας, αἱ ἀποδοχαὶ αὐτοῦ εἶναι 1200 δραχμαὶ κατὰ μῆνα, ἤτοι 2400 εἰς χρυσόν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτων δυστυχῶς ἐπεκράτησε νὰ δίδωνται δι’ ἔξοδα παραστάσεως καὶ ἄλλα ποσά....

§105Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Δηλαδὴ καὶ ἀποδοχαὶ διπλάσιαι καὶ εἰς χρυσὸν, καὶ ἔξοδα παραστάσεως ἰδιαιτέρως.

§106Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Πλοίαρχος μοίραρχος λαμβάνει 1800 φράγκα εἰς χρυσὸν, πλοίαρχος κυβερνήτης πλοίου λαμβάνει 1600 φράγκα εἰς χρυσόν. Αὐτὰ λοιπὸν, Κύριοι, ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν ὅτι εἶναι ὑπερβολικὰ, καὶ ὅτι αἱ περιστάσεις αἱ οἰκονομικαὶ, εἰς τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα, ἐπιβάλλουσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ μέτρα. Ὑποβάλλω λοιπὸν νομοσχέδιον «περὶ κανονισμοῦ τοῦ μισθοῦ καὶ τῶν ἐξόδων τραπέζης τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπολογιστῶν τῶν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἐκπλεόντων πολεμικῶν πλοίων». Κατὰ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου τούτου, «ὁ μισθὸς καὶ τὰ ἔξοδα τραπέζης τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπολογιστῶν τῶν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἐκπλεόντων πολεμικῶν πλοίων πληρώνονται εἰς χρυσόν· καὶ οἱ μὲν γενικοὶ καὶ ἀνώτεροι λαμβάνουσι τὰς ἐν τῷ ἐσωτερικῷ θαλασσίας ἀποδοχὰς αὑτῶν, οἱ δὲ κατώτεροι τὸν καθαρὸν μισθὸν θαλάσσης καὶ διπλοῦν ἐπίδομα τραπέζης, οἱ δὲ ὑπολογισταὶ ἀντίτιμον διπλοῦν τροφοδοτικῆς μερίδος». Διὰ δὲ τοῦ ἄρθρου 2 «καταργεῖται ὁ ΑΥΝʹ νόμος τῆς 26 Μαΐου 1887 «περὶ ἀποζημιώσεων τῶν ἀξιωματικῶν τῶν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἐκπλεόντων πολεμικῶν πλοίων» καὶ πᾶσα διάταξις ἀντιβαίνουσα εἰς τὸν παρόντα νόμον». Καὶ ἐξηγοῦμαι. Ὁ ὑποναύαρχος, μεταβαίνων εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ὡς ἀρχηγὸς Μοίρας, δυνάμει τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ τὸν μισθὸν τῶν 1200 δραχμῶν θὰ λαμβάνῃ εἰς χρυσόν, οὕτω δὲ ἀντὶ 2400 εἰς χρυσόν, ἃς ἐλάμβανε, θὰ λαμβάνῃ 1200 εἰς χρυσόν. Ὁ πλοίαρχος, ὁ λαμβάνων μισθὸν 830 δραχμὰς εἰς χαρτονόμισμα, θὰ λαμβάνῃ ταύτας εἰς χρυσόν, ἀντὶ τοῦ διπλοῦ μισθοῦ, τὸν ὁποῖον ἐλάμβανεν εἰς χρυσόν, μεταβαίνων εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Οἱ κατώτεροι ἀξιωματικοὶ θὰ λαμβάνωσιν ἐπίσης τὰς ἀποδοχάς των εἰς χρυσόν· ἐπειδὴ ὅμως τὰ ἔξοδα τραπέζης αὐτῶν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ εἶναι μόνον δραχμαὶ 60, διὰ τοῦ νομοσχεδίου δίδονται διπλάσια ἔξοδα τραπέζης, ἤτοι 120 φράγκα, ὅσα καὶ κατὰ τὸν νόμον ΑΥΝʹ ἐλάμβανον, διότι, ἐννοεῖται, μὲ 60 φράγκα δὲν δύναται εἷς ἄνθρωπος νὰ ζῇ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, καὶ μάλιστα ἀξιωματικός. Καταργεῖται κατὰ συνέπειαν ὁ παλαιὸς νόμος διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλω.

§107ΠΟΛΛΟΙ. Εὖγε! εὖγε!

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ, μεθ’ ὃ θέλει ἀναγραφῆ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 356).

§109Ν. ΔΑΓΡΕΣ. Νὰ προταχθῇ, κύριε Πρόεδρε, καὶ νὰ ψηφισθῇ μεταξὺ τῶν πρώτων.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῇ πρῶτον καὶ θὰ διανεμηθῇ.

§111ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μετὰ μεσημβρίαν θὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῆς σταφιδικῆς συμβάσεως;

§112Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως. Εἶναι τὸ πρῶτον ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος εἶναι ἐγγεγραμμένος πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις μέχρι τῆς 5 καὶ 30′ μετὰ μεσημβρίαν. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 12 καὶ 15′ μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 6 μ. μ.)

§114Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, κύριε Πρόεδρε.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Παπαγιαννακόπουλος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§116Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ δύο ἢ τριῶν ἡμερῶν ἐγένετο μακρὰ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ Κυβέρνησις ζητεῖ τὴν ἔγκρισιν δαπάνης πρὸς ἀποπεράτωσιν τοῦ καταστήματος τοῦ τελωνείου Πατρῶν, τὸ ὁποῖον θὰ γείνῃ δαπάναις τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς. Ἔχομεν τηλεγραφήματα πάντων τῶν κατοίκων τῆς πόλεως Πατρῶν καὶ τοῦ αὐτόθι Ἐμπορικοῦ Συλλόγου, παρακαλούντων τὴν Βουλὴν καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ συναινέσῃ εἰς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου. Εἶναι νομοσχέδιον καθαρῶς ὑπηρεσιακὸν, ἀναγεγραμμένον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ὑπ’ ἀριθμὸν 31.

§117Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδεμίαν πρὸς τοῦτο θὰ εἶχον δυσκολίαν, ἀλλὰ φοβοῦμαι μήπως γεννηθῇ συζήτησις, ἢ μήπως προκύψωσιν ἄλλαι αἰτήσεις, αἱ ὁποῖαι δυνατὸν νὰ καταναλώσωσι πολὺν χρόνον. Ἐν τούτοις ἂς ψηφισθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τὸ ὑπ’ ἀριθ. 31.

§118Ξ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Καὶ τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 22.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 31. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐγκρίσεως συμπληρωτικοῦ προϋπολογισμοῦ δαπάνης διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ καταστήματος τοῦ τελωνείου Πατρῶν, καὶ περὶ συνομολογήσεως συμβάσεως μετὰ τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ αὐτόθι λιμένος πρὸς καταβολὴν τῶν ἀπαιτουμένων δαπανῶν διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου». (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ γίνεται δεκτὸν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς αʹ συζήτησιν).

§120Ξ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Καὶ τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 22, κύριε Πρόεδρε, «περὶ διοχετεύσεως ποσίμου ὕδατος εἰς τὴν πόλιν τῆς Βονίτσης».

§121Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Πολλοὶ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἐνδιαφέρονται διὰ τοιαῦτα νομοσχέδια, καὶ δικαίως· ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν, ὅτε ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν καὶ τὴν σταφιδικὴν σύμβασιν καὶ ἄλλα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα στενῶς συνδέονται πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν, νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὰ τοπικοῦ συμφέροντος νομοσχέδια, περὶ τῶν ὁποίων ἀναγκαίως θὰ ληφθῇ πρόνοια, καὶ δυνάμεθα νὰ ὁρίσωμεν μίαν ἡμέραν, λόγου χάριν τὴν Τετάρτην.

§122Γ. ΠΟΛΥΓΕΝΗΣ. Τρεῖς ἡμέρας.

§123Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἔστω καὶ τρεῖς. Παρακαλῶ νῦν νὰ προταχθῇ τὸ εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν, ὑπ’ ἀριθμὸν 10, νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ τελῶν χαρτοσήμου.

§124Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπενθυμίζω εἰς τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τὴν παράκλησιν διαφόρων Βουλευτῶν, καὶ ἰδίως τῶν Βουλευτῶν Ἀττικῆς, διὰ τὸ νομοσχέδιον περὶ σφαγείων καὶ ζωαγορᾶς ἐν τῇ πόλει τῶν Ἀθηνῶν. Τὸ ζήτημα εἶναι γενικώτατον. Τὸ εἰσήγαγεν ἡ Κυβέρνησις, καὶ δὲν θὰ προκαλέσῃ συζήτησιν.

§125Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὔριον, ἐὰν κατορθωθῇ νὰ εἰσέλθωμεν ἐνωρὶς εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ὑπόσχομαι νὰ ζητήσω νὰ προταχθῇ.

§126Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Εἶναι ἐκ τῶν ἀναγκαιοτάτων νομοσχεδίων.

§127Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 12, κύριε Πρόεδρε. Ἕν ἄρθρον εἶναι.

§128Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 10.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ ἀναγνώσω τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 10.

§130Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Διὰ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 48, «περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ φορολογίας τῶν ζῴων νόμου τοῦ 1899», δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ καμμία ἀντίρρησις ἵνα ψηφισθῇ καὶ αὐτὸ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν.

§131Ι. Γ. ΛΑΠΠΑΣ. Ὅλα θὰ ψηφισθῶσι.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ΑΧΚΕʹ τῆς 28 Δεκεμβρίου 1887 περὶ τελῶν χαρτοσήμου».

§133ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§134Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφοῦ ὑπάρχει ἀντίρρησις, ἂς ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις αὐτοῦ, καὶ ἂς εἰσέλθωμεν εἰς τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῆς σταφιδικῆς συμβάσεως.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως περὶ συστάσεως Προνομιούχου Ἑταιρείας πρὸς προστασίαν τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς ἐμπορίας τῆς σταφίδος καὶ παραχωρήσεως αὐτῇ ἀποκλειστικοῦ δικαιώματος συστάσεως καὶ ἐκμεταλλεύσεως Γενικῶν Ἀποθηκῶν, καὶ περὶ μεταρρυθμίσεως τῶν περὶ Σταφιδικῆς Τραπέζης νόμων». Ὁ κύριος Κροκιδᾶς ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§136ΣΩΤ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Γνωρίζω, Κύριοι, ὅτι ἀπεκάμετε ἀκούοντες σταφιδικὰς συζητήσεις. Ἔχω ὅμως τὴν ἐλπίδα, ὅτι ἡ σημερινὴ θὰ ἦναι ἡ τελευταία, διότι ἢ θὰ ψηφίσωμεν τὴν σύμβασιν, καὶ θὰ θάψωμεν διὰ παντὸς τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμούς, ἢ θ’ ἀπορρίψωμεν αὐτὴν, καὶ θὰ εἰσέλθωμεν ἀναγκαίως εἰς τὴν οἰκονομικὴν ὀρθοδοξίαν. Εἶμαι, Κύριοι, ἐναντίον τῆς συμβάσεως, καὶ εἶμαι ἐναντίον, διότι οὐδέποτε ἐπίστευσα εἰς ἐμπειρισμοὺς, διότι οὐδέποτε ἐπίστευσα εἰς θαυματουργὰ βότανα. Εἶμαι ἐναντίον τῆς συμβάσεως, διότι δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, πῶς μέτρον καταδικαζόμενον ὑπὸ τῆς ἐπιστήμης, μέτρον καταδικασθὲν ὑπὸ τῆς πείρας εἶναι δυνατὸν νὰ χρησιμεύσῃ ὡς βάσις ἄλλων μέτρων, σοβαρῶν καὶ ἐπωφελῶν διὰ τὴν σταφίδα, διότι δὲν δύναμαι νὰ φαντασθῶ, ὅτι προϊόν θνῆσκον, εὑρισκόμενον ἐν κρίσει, ἐπιβεβαρημένον δι’ ἐπαχθοῦς φορολογίας, εἶναι δυνατὸν νὰ προστατευθῇ ποτε, ἐὰν ἐπιτείνωμεν τὴν φορολογίαν. Διότι περὶ τούτων τῶν δύο πρόκειται, Κύριοι. Πρόκειται περὶ νέας φορολογίας δραχμῶν 7 κατὰ χιλιάδα, καὶ περὶ μονιμοποιήσεως τῆς παρακρατάσεως ὑπὸ τὴν πλέον εἰδεχθῆ αὐτῆς μορφὴν, ἤτοι ἐπὶ 20 ἔτη καὶ ἐπὶ ποσοστῷ 20%. Ἀπορῶ μάλιστα, πῶς ἡ Κυβέρνησις ἐδέχθη νὰ συζητήσῃ τοιαύτην σύμβασιν, πῶς ἡ Κυβέρνησις ἐδέχθη νὰ εἰσαγάγῃ ταύτην εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ μάλιστα κατὰ τοιαύτην ὥραν καὶ μετὰ τοσαύτης σπουδῆς. Ἡ σπουδὴ οὐδέποτε ὑπῆρξεν ἀγαθὸς σύμβουλος. Καὶ πιθανὸν μὲν νὰ ἐμφαίνῃ αὕτη αὐτοπεποίθησιν, ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμφαίνῃ καὶ ἄλλο, οὐχὶ ἀρκοῦσαν μελέτην τοῦ πράγματος. Δὲν δύναμαι νὰ πιστεύσω, ὅτι ὁ κύριος Ράλλης δὲν γνωρίζει τὴν σύμβασιν καὶ δὲν κατανοεῖ τ’ ἀποτελέσματα αὐτῆς. Ἀλλ’ ἡ φιλοδοξία ἡ οἰκονομικὴ, ἡ φιλοδοξία τοῦ νὰ παρουσιάσῃ καὶ αὐτὸς Προϋπολογισμὸν ἰσοσκελῆ, καὶ τὰ εἰς τὸ τελευταῖον ἄρθρον τῆς συμβάσεως ἀναφερόμενα 4 ἑκατομμύρια μὲ πείθουσιν, ὅτι ταῦτα ἰδίως ὑπῆρξαν ἡ αἰτία, ὅπως αὐτὸς οὗτος γείνῃ κομιστὴς καὶ εἰσηγητὴς τῆς συμβάσεως ταύτης. Καὶ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλῶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, καὶ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ δυσπιστῶ, καὶ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἀμφιβάλλω, διότι ἡ πεῖρα τῆς ἐφαρμογῆς κατὰ πάντα τρόπον καὶ τύπον τοῦ προτεινομένου μέτρου μόνον ἐρείπια καὶ ἀπελπισίαν ἔσχεν ὡς ἀποτέλεσμα. «Ψηφίσατε τὴν παρακράτησιν», μᾶς ἔλεγον αὐτοὶ οὗτοι, οἵτινες κόπτονται σήμερον ὑπὲρ τῆς συμβάσεως, «ψηφίσατε τὴν παρακράτησιν ὡς μέτρον προσωρινόν. Θὰ ἴδητε τὴν ἰσορροπίαν ἐπανερχομένην μεταξὺ τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως, θὰ ἴδητε τὴν εὐτυχίαν ἐπανερχομένην εἰς τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμούς». «Εἶναι μωρὸν τὸ μέτρον σας», ἐλέγομεν ἡμεῖς, «καὶ τὰ μωρὰ μέτρα ἔχουν ἀποτελέσματα ἢ μωρὰ ἢ ὀλέθρια». — «Ψηφίσατε», μας ἔλεγον τὴν παρακράτησιν τοὐλάχιστον ὡς μέτρον προσωρινὸν, δι’ ἓν ἔτος». — «Ἡ παρακράτησις, ἔλεγεν ὁ κ. Παναγιωτόπουλος, εἶναι ὡς ἡ μορφίνη, δὲν ἐπιδέχεται δοκιμάς. Θὰ ἔλθῃ ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ εὑρεθῆτε πρὸ πυραμίδων παρακρατήσεως, καὶ δὲν θὰ ἔχητε ποῦ τὴν κεφαλὴν κλῖναι». Τὰ πράγματα ἐδικαίωσαν δυστυχῶς ἡμᾶς, ἀλλὰ δὲν ἐσωφρόνισαν τοὺς ἄλλους. Καὶ παρέστημεν τότε ἐνώπιον τοῦ θεάματος ἐπιτροπῶν ἐρχομένων καὶ ἀπερχομένων, ἐπιτροπῶν παρακαλουσῶν, ἐπιτροπῶν ἱκετευουσῶν, ἵνα ληφθῇ μέτρον τι διὰ τὴν σταφίδα, μέτρον νομοθετικόν, νὰ ψηφισθῇ ἡ παρακράτησις, τὴν ὁποίαν ἐπενόησεν εὐφυής τις ἔμπορος, ἐν Λονδίνῳ διαμένων, λόγῳ μὲν ἵνα θεραπεύσῃ τὴν γεννωμένην τότε σταφιδικὴν κρίσιν, πράγματι ὅμως, ἵνα τακτοποιήσῃ τὰ σαλευόμενα αὑτοῦ οἰκονομικά. Καὶ ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει παραλογισμός, ὅστις νὰ μὴ εὗρεν ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ ὀπαδούς, παρέστημεν πρὸ τοῦ ἄλλου θεάματος, τοῦ νὰ ἴδωμεν ἄνδρας ἀρτίας ἐπιστημονικῆς μορφώσεως, ἀρτίου νοῦ, υἱοθετοῦντας τὴν παρακράτησιν καὶ δεχομένους νὰ φέρωσι ταύτην εἰς τὴν Βουλήν! Ἡ παρακράτησις εἰσήγετο τότε δειλῶς, συνεζητεῖτο καὶ ἔπιπτεν ὑπὸ τοὺς ἠχηροὺς καγχασμοὺς τοῦ Τρικούπη, ὑπὸ τὴν ἀγρίαν ἐπίθεσιν τοῦ κ. Ῥάλλη καὶ τῶν φίλων του καὶ ὑπὸ τοὺς ξεκαρδιστικωτάτους γέλωτας τοῦ μακαρίτου Δηλιγιάννη. Μετὰ μῆνάς τινας κατόπιν ἡ παρακράτησις ἐψηφίζετο ὡς μέτρον προσωρινόν, ἐπὶ ποσοστῷ 15%, δι’ ἓν ἔτος, εἰσηγήσει αὐτοῦ τούτου τοῦ μακαρίτου Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος. Κατὰ τὸ ἔτος 1896 ἐπανελήφθη ἡ παρακράτησις, ἀλλὰ τὰ ἐπελθόντα θλιβερὰ γεγονότα εἰς οὐδένα ἐπέτρεψαν πλέον νὰ ἀσχοληθῇ περὶ σταφίδος, καὶ μηχανικῶς ἐπανελήφθη ἡ διάταξις μέχρι τοῦ 1899. Ποῖα εἶναι τὰ θετικὰ ἀποτελέσματα τῆς πρώτης ταύτης περιόδου τῆς παρακρατήσεως; Ὅτι ἡ παρακράτησις ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τοιαύτας καταχρήσεις, ὥστε αἱ φυλακαὶ ἐπληρώθησαν καταχραστῶν, ὅτι κατεχράσθησαν ἑκατομμύρια ἀξίζοντα ἄλλα ἑκατομμύρια, καὶ ὅτι ὁ λαὸς ἀπεκόμισε τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἡ Πολιτεία εἶναι ἀνίκανος νὰ συντηρήσῃ καὶ τὰ ἴδια καὶ τὰ ἀλλότρια. Κατὰ τὸ ἔτος 1899, καίτοι ἡ ἐσοδεία δὲν ἐφαίνετο μεγάλη, ἀνελθοῦσα εἰς 303 ἑκατομμύρια, πάλιν οἱ προστάται τοῦ σταφιδικοῦ πληθυσμοῦ ἀνεφάνησαν, καὶ ἡ παρακράτησις ἐνομοθετεῖτο ὑπὸ ἄλλον τύπον, νομίμως πλέον, ἐπὶ 10 ἔτη καὶ πρὸς 10%, ἱδρύετο δὲ ὑπὸ τὰς εὐχὰς καὶ εὐλογίας τῶν συγγενῶν, φίλων καὶ πιστῶν τῆς παρακρατήσεως ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα! Διὰ τὸν ἱστορικὸν δύο διατάξεις τοῦ νόμου ἐκείνου θὰ ἐπισύρωσι τὴν προσοχὴν αὐτοῦ· ἡ διάταξις ἡ ἀφορῶσα εἰς τὸν σκοπὸν τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης καὶ ἡ διάταξις ἡ ἀφορῶσα εἰς τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν τῶν μετόχων· διότι ἀναγινώσκομεν ἐν τῷ νόμῳ ἐκείνῳ, ὅτι ἱδρύεται Σταφιδικὴ Τράπεζα πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς παραγωγῆς, ὡσανεὶ ἔπασχεν ἡ παραγωγή, διὰ δὲ τὴν Γεν. Συνέλευσιν, ὅτι ταύτην ἀπετέλει τὸ Πανελλήνιον! Καὶ ἐνθυμεῖσθε τὰ σκάνδαλα, εἰς ἃ ἔδωκε χώραν ἡ τοιαύτη διάταξις. Κατὰ τὸ 1900 ἡ ἐσοδεία κατεστράφη, μόλις ἀνελθοῦσα εἰς 95 ἑκατομμύρια, καὶ ἑπομένως λόγος περὶ σταφίδος ἐξαιρετικῶς δὲν ἐγένετο. Κατὰ τὸ 1901 ἡ παραγωγὴ ἦτο ἐπίσης μικρὰ, ἀνελθοῦσα μόλις εἰς 298 ἑκατομμύρια. Κατὰ τὸ 1902 ἐπίσης ἡ παραγωγὴ ἀνῆλθεν εἰς 325 ἑκατομμύρια, ἀλλ’ ἡ καταστροφὴ τοῦ 1900 εἶχεν ἀπορροφήσει ὅλα τὰ ἀποθέματα, ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα κατεγίνετο εἰς τὴν τοποθέτησιν τῶν κεφαλαίων της, καὶ λόγος ἐπίσης περὶ σταφίδος δὲν ἐγένετο. Εἶχεν ἄλλως τε ἀκόμη ἀρκετὰ ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα. Τὸ 1903 ἡ ἐσοδεία προεμηνύετο μεγάλη, καὶ πράγματι ἀνῆλθεν εἰς 361 ἑκατομμύρια, ἀλλὰ προεμηνύετο καὶ ἄλλο τι, ἡ κατάφωρος χρεωκοπία τοῦ συστήματος, ἡ προφανὴς καὶ περιφανὴς ἀπόδειξις, ὅτι ἡ παρακράτησις εἶναι κατασκεύασμα ἀνόητον, ἂν μὴ δόλιον καὶ ἐγκληματικόν. Ἐδέησε λοιπὸν πάλιν νὰ προκληθῇ ἡ παρέμβασις τῆς Βουλῆς καὶ νὰ ψηφισθῇ ὁ νόμος περὶ ἀγορᾶς τοῦ πλεονάσματος. Κατὰ τὸν νόμον ἐκεῖνον ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τοῦ Κράτους ἐδανείζετο 6½ ἑκατομμύρια δραχμῶν ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν, τὴν Ἰονικὴν καὶ τὴν Τράπεζαν Ἀθηνῶν ἐπὶ τῷ σκοπῷ τῆς ἀγορᾶς τοῦ πλεονάσματος. Καὶ κατὰ τὴν αὐτὴν ἡμέραν ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα συνῆπτε σύμβασιν μετὰ τῶν κ.κ. Ζάννου, Ρὼς, Καμπᾶ καὶ Χαριλάου περὶ πωλήσεως τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν. Κατὰ τὸ 1904 πάλιν προεκλήθη ἡ νομοθετικὴ μέριμνα τῆς Βουλῆς, καὶ ἐψηφίζετο ἡ διάταξις περὶ ἀπαγορεύσεως νέων φυτειῶν, ἡ διάταξις τοῦ ἐκ σταφίδος οἴνου καὶ ὁ εἰς εἶδος φόρος. Ἀνέδραμον, Κύριοι, εἰς τὸ παρελθὸν, διὰ νὰ θέσω ἐνώπιον ὑμῶν τὸ ἑξῆς ἐρώτημα: Ποῖα ὑπῆρξαν τ’ ἀποτελέσματα τῆς ἐπὶ δεκαετίαν νομοθετικῆς δράσεως ἡμῶν; Ποῖα ὑπῆρξαν τ’ ἀποτελέσματα τῆς παρεμβάσεως τῆς Πολιτείας πρὸς κανονισμὸν ζητήματος, τὸ ὁποῖον τελείως διαφεύγει τὴν ἁρμοδιότητα αὐτῆς; Ποῖα ὑπῆρξαν τ’ ἀποτελέσματα ἐπὶ μίαν δεκαετίαν, καθ’ ἣν τυραννοῦμεν τὴν Βουλὴν, καὶ ἐμπαίζομεν τοὺς παραγωγούς, μὴ λέγοντες εἰς αὐτοὺς τὴν ἀλήθειαν;

§137ΓΡ. ΦΟΥΦΑΣ. Ἐὰν δὲν ἐλαμβάνοντο αὐτὰ τὰ μέτρα, ἐλογαριάσατε ποῖα θὰ ἦσαν τ’ ἀποτελέσματα;

§138ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ἰδοὺ ποῖα εἰς τὸν ἀμερόληπτον παρατηρητὴν εἶναι τὰ οἰκονομικὰ τῶν μέτρων μας ἀποτελέσματα. Ἡ παραγωγὴ ηὔξησεν, οἱ πτωχοὶ ἐκ τῶν παραγωγῶν ἔγειναν πτωχότεροι, οἱ εὔποροι ἔγειναν πτωχοὶ, τὸ Δημόσιον ἔχει νὰ λάβῃ ἓν ἑκατομμύριον ἐκ τοῦ φόρου τοῦ 1903, καὶ 5 ἑκατομμύρια περίπου ἐκ τοῦ φόρου τοῦ 1904.

§139ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶναι καὶ ἐγγυητής.

§140ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα, ἔχουσα ἐνεργητικὸν 15 ἑκατομμύρια δραχμῶν καὶ δύο πυραμίδας παρακρατήματος, ἔχει ἐν τῷ ταμείῳ αὐτῆς μόνον 35,000 δραχμὰς, κατὰ τὴν τελευταίαν κατάστασιν, ἤτοι ποσὸν ἀνεπαρκὲς ἵνα πληρώνῃ μόνον τοὺς ὑπαλλήλους αὐτῆς! Οἱ ἀγορασταὶ τοῦ παρακρατήματος δὲν παραλαμβάνουσι τὸ ἀγορασθὲν, καὶ ζητοῦσιν ἐκπεσμὸν τῆς τιμῆς καὶ ἐκπεσμὸν τοῦ τόκου, τὸν ὁποῖον ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα ἐν τούτοις πληρώνει πρὸς τὰς ἄλλας Τραπέζας. Αἱ Κυβερνήσεις δὲν τολμῶσι νὰ καταργήσωσι τὸν εἰς εἶδος φόρον, ἡ τέως ἀκμάζουσα βιομηχανία τοῦ Ζάννου καὶ Ρὼς κινδυνεύει, καὶ ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς συζητουμένης συμβάσεως παρίσταται ὡς σωτήρ! Αὐτὰ, Κύριοι, εἶναι τὰ θετικὰ ἀποτελέσματα τῆς δράσεώς μας καὶ τῶν μέτρων μας! Καὶ ἐρωτῶ πάντα ἀμερόληπτον, τί, ἀκούων ταῦτα, δύναται νὰ συμπεράνῃ; Εἰς ποῖα ἀποτελέσματα δύναται νὰ φθάσῃ; Εἰς ταῦτα: Ἢ ὅτι κρίσις σταφιδικὴ δὲν ὑπάρχει, καὶ οἱ πληθυσμοὶ ἐκεῖνοι ψεύδονται, ἢ ὅτι οὗτοι εἶναι ἠλίθιοι τοῦ χειροτέρου εἴδους, δαπανῶντες 7 ὅλα ἑκατομμύρια δραχμῶν πρὸς παραγωγὴν 50 ἑκατομμυρίων λιτρῶν σταφιδοκάρπου, ὅστις παρακρατούμενος διαχειρίζεται ὑπὸ τοῦ πρώτου τυχόντος ἀνευθύνως καὶ ἐπὶ βλάβῃ τῆς ἄλλης παραγωγῆς, ἢ ὅτι εἶναι θύματα ὄχι πλέον οἰκονομικῆς πλάνης, ἀλλὰ κοινωνικῆς ἀπάτης, καὶ τὴν ἀπάτην ταύτην χαλκεύομεν ἡμεῖς ἐδῶ!

§141ΦΟΥΦΑΣ. Ποῖοι πληθυσμοὶ, κύριε Κροκιδᾶ;

§142ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Αὐτοὶ, τοὺς ὁποίους νομίζετε ὅτι ἀντιπροσωπεύετε. Καὶ ἡ προστασία αὕτη, Κύριοι, ἡ ἐπὶ δεκαετίαν, τί ἐστοίχισεν εἰς τοὺς παραγωγούς; Ἀκούσατε. Ἀπὸ τοῦ 1895 μέχρι τοῦ 1898 παρακράτημα 141 ἑκατομμύρια σταφιδοκάρπου, ἀξίας 14 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ἂν ὑπολογισθῇ ἡ ἀξία τῆς παραγωγῆς πρὸς 100 δραχμὰς τὴν χιλιάδα, ἐνῷ εἶναι ἀνωτέρα. Ἀπὸ τοῦ ἔτους 1899 μέχρι τοῦ 1904 ἑκατομμύρια 233. Σύνολον 374 ἑκατομμύρια, ἀξίας τοὐλάχιστον 40 ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Ἀλλὰ τὸ σπουδαιότερον, τὰ μέτρα ταῦτα, παρατείνοντα τὴν κατάστασιν, χειροτερεύοντα αὐτὴν, ἔδωκαν τὸ δικαίωμα εἰς καθένα νὰ παρουσιάζηται ὡς ἰατρὸς καὶ σωτὴρ τῆς σταφίδος, νὰ προτείνῃ ὅ,τι θέλει, νὰ δημιουργῇ κυκεῶνα καὶ ὀπαδούς, καὶ νὰ ἀπειλῇ διασάλευσιν τῆς δημοσίας τάξεως! Καὶ δὲν εἶναι τοῦτο μόνον· κατέστησαν τὴν Βουλὴν ἀπρόθυμον, ἐξ ἀηδίας τοῦ νὰ ἀκούῃ ζητήματα μὴ ἀναγόμενα εἰς τὴν δικαιοδοσίαν της, πάντοτε τὰ αὐτὰ, καὶ μὴ θέλουσαν νὰ ἀκούσῃ πλέον οὔτε τὰ πρέποντα· καὶ εὐλόγως. Καὶ ταῦτα πάντα διατί; Διότι πᾶσαι αἱ Κυβερνήσεις μας, πᾶσαι ἀπὸ τοῦ θανάτου τοῦ μακαρίτου Τρικούπη ὑπῆρξαν ἄνανδροι καὶ ἀνειλικρινεῖς. Καμμία δὲν ἐτόλμησε νὰ εἴπῃ πρὸς τοὺς ἀποτεινομένους πρὸς αὐτήν, ὅτι τὰ ζητήματα ταῦτα δὲν λύονται διὰ τῆς Βουλῆς οὔτε ἐν τῇ Βουλῇ. Πᾶσαι ἐτήρησαν ἔνοχον σιωπήν, καὶ ἀφῆκαν εἰς τοὺς παραγωγοὺς νὰ πιστεύσωσιν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ βελτίωσις διὰ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ὠνομάζοντο ὁτὲ μὲν Παρακράτησις, ἄλλοτε Σταφιδικὴ Τράπεζα, ἄλλοτε Μονοπώλιον, ἄλλοτε Ἑνιαία Διαχείρισις, καὶ ἄλλοτε Ἀσφάλεια! Πᾶσαι, καίτοι δὲν ἐπίστευον εἰς τὰ μέτρα, ταῦτα, ἐδέχθησαν συζήτησιν καὶ υἱοθέτησαν αὐτά. Καὶ οὐδεὶς εὑρέθη ἔχων τὸ θάρρος νὰ εἴπῃ εἰς τοὺς παραγωγούς, ἔστω καὶ μὲ κίνδυνον: «Κύριοι, ἡ παραγωγή σας εἶναι μεγάλη καὶ δυσανάλογος. Περιστείλατε τὴν παραγωγήν. Ἡ Πολιτεία ἓν μόνον ἔχει μέσον, ἵνα νὰ σᾶς βοηθήσῃ, τὴν ἀπαλλαγὴν ἀπὸ τοῦ φόρου, ἢ τὴν ἐλάττωσιν αὐτοῦ. Ἀλλ’ αἱ περιστάσεις, ἃς διερχόμεθα, δὲν ἐπιτρέπουσι τοιαύτας σκέψεις.» Τοιαύτη εἰλικρινὴς γλῶσσα θὰ εἶχε λελυμένον τὸ σταφιδικὸν ζήτημα πρὸ πολλοῦ. Ἀλλὰ πάντες ἐτηρήσαμεν σιγὴν ἔνοχον, πάντες ὑπεθάλψαμεν τὰς ἐλπίδας καὶ προσδοκίας, καὶ κατέστημεν πάντες ἠθικοὶ αὐτουργοὶ τῆς σημερινῆς καταστάσεως. Ἐκ πάντων τῶν κυβερνητῶν μόνον ὁ Θεοτόκης, προτιμήσας νὰ πέσῃ, καὶ μετ’ αὐτὸν ὁ Ράλλης, εἶχον τὴν τόλμην, εἰς τοὺς ζητοῦντας τὸ μονοπώλιον νὰ δώσωσι τὴν πρέπουσαν ἀπάντησιν. Ἀλλὰ καὶ ὁ Ράλλης ἰδοὺ ὅτι μεταβάλλει γνώμην. Ἔμαθε καὶ οὗτος τὸ θαυματουργὸν βότανον, καὶ ἐρχόμενος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁμολογεῖ, ὅτι τὸ θαυματουργὸν φάρμακον τῆς σταφιδικῆς κρίσεως εἶναι ἡ Παρακράτησις καὶ ἡ Ἑνιαία! Ἀληθῶς, Κύριοι, διεστρεβλώθη παρ’ ἡμῖν καὶ ἡ οἰκονομικὴ ἀντίληψις τῶν πραγμάτων, καὶ ἡ παρακράτησις ἐγέννησε τὴν σύμβασιν, ἤτοι παρακράτησιν ἐντονωτέραν καὶ χειροτέραν. Προβαίνω, Κύριοι, εἰς τὴν ἀνάλυσιν τῆς συμβάσεως, ἐπιθυμῶν νὰ κατανοηθῇ ὁ μηχανισμὸς αὐτῆς, ὅστις δὲν εἶναι ἁπλοῦς. Θ’ ἀναλύσω αὐτὴν κατὰ τρόπον ἐπιτρέποντα νὰ λάβῃ σαφῆ ἰδέαν καὶ ἐκεῖνος, ὅστις δὲν ἐμελέτησε τὴν σύμβασιν, ἀλλ’ ἁπλῶς ἀνέγνωσεν αὐτήν. Καὶ πρῶτον, διὰ ποίαν αἰτίαν καὶ διὰ ποίαν περίπτωσιν ἱδρύομεν τὴν Ἑταιρείαν τῆς συμβάσεως; Τὴν ἱδρύομεν διὰ τὴν περίπτωσιν τῆς ὑπερπαραγωγῆς. Καὶ ὑπερπαραγωγὴ ὑπάρχει μόνον, ὅταν ὑπάρχῃ πλεόνασμα, πλεόνασμα δέ, ὅταν ἡ παραγωγὴ ἡμῶν ἦναι ἀνωτέρα τῶν 340 ἑκατομμυρίων καὶ οὐχὶ ὅταν ἦναι κατωτέρα. Διατί; Διότι ἡ ἐξαγωγὴ ἡμῶν εἶναι 250 ἑκατομμύρια, ἡ δὲ παρακράτησις μετὰ τοῦ εἰς εἶδος φόρου 90 ἑκατομμύρια· σύνολον 340 ἑκατομμύρια. Τεθέντος ὅτι ἡ ἐξαγωγὴ ἡμῶν εἶναι σταθερῶς 250 ἑκατομμύρια, καὶ ἡ παρακράτησις μετὰ τοῦ εἰς εἶδος φόρου 90 ἑκατομμύρια, ἔπεται ὅτι ἐπὶ παραγωγῆς 350 ἑκατομυρίων ἔχομεν πλεόνασμα 10 ἑκατομμυρίων, ἐπὶ παραγωγῆς 360 ἑκατομμυρίων πλεόνασμα 20 ἑκατομμυρίων, ἐπὶ παραγωγῆς 370 ἑκατομμυρίων πλεόνασμα 30 ἑκατομμυρίων, ἐπὶ παραγωγῆς 380 ἑκατομμυρίων πλεόνασμα 40 ἑκατομμυρίων ἐπὶ παραγωγῆς 390 ἑκατομμυρίων πλεόνασμα 50 ἑκατομμυρίων, καὶ ἐπὶ παραγωγῆς 400 ἑκατομμυρίων εἰς ἃ οὐδέποτε ἀνῆλθεν ἡ παραγωγή, πλεόνασμα 60 ἑκατομμυρίων. Ἑπομένως ἡ Ἑταιρεία, ἡ καλουμένη Προστατευτική, τότε μόνον εἶναι ἀναγκαία καὶ χρησιμεύει, ὅταν ἡ παραγωγὴ ἡμῶν ἦναι ἄνω τῶν 340,000,000 καὶ οὐχὶ κάτω. Καὶ τοῦτο εἶναι τὸ πρῶτον θέμα. Τὸ δεύτερον θέμα εἶναι, οὐχὶ τί λαμβάνει ἡ Ἑταιρεία, ἀλλὰ τί ἀσφαλίζει εἰς ἡμᾶς, τί παρέχει εἰς ἡμᾶς. Κατὰ τὴν στατιστικήν, τὰ καλλιεργούμενα στρέμματα σταφιδαμπέλων εἶναι 750,000, ἡ δαπάνη δὲ τῆς καλλιεργείας αὐτῶν ποικίλλει ἀναλόγως, καὶ ὁ μέσος ὅρος εἶναι 60 ἕως 65 δραχμαὶ κατὰ στρέμμα. Συνεπῶς τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας ἀνέρχονται εἰς 45 ἕως 48 ἑκατομμύρια δραχμὰς, χωρὶς νὰ ὑπολογισθῇ ὁ δημοτικὸς φόρος καὶ τὰ ἔξοδα τοῦ καθαρισμοῦ τοῦ σταφιδοκάρπου. Ἀπέναντι αὐτῶν ἡ Ἑταιρεία τί μᾶς παρέχει; Ἐὰν πωλήσωμεν σταφίδα πρὸς αὐτὴν τὸν Σεπτέμβριον ἢ Ὀκτώβριον, θὰ λάβωμεν δραχμὰς 115 κατὰ χιλιάδα, μεῖον κράτησις δραχμαὶ 7, καθαρὰς δραχ. 108. Ἐὰν πωλήσωμεν τὸν Ἰούνιον, θὰ λάβωμεν δραχμὰς 130, μεῖον 7, καθαρὰς δραχ. 123· ἀφαιρουμένων δραχμῶν 6 λόγῳ τόκου 9 μηνῶν, μένουν δραχμαὶ 117. Ἄρα μέσος ὅρος δραχ. 112 ἑκάστη χιλιάς. Ἐπὶ παραγωγῆς λοιπὸν 400 ἑκατομμυρίων λιτρῶν, ἥτις οὐδέποτε ἐγένετο, καλύπτομεν περίπου τὴν δαπάνην τῆς καλλιεργείας, πλὴν τοῦ δημοτικοῦ φόρου κλπ., ἐὰν ἡ καλλιέργεια ὑπολογισθῇ πρὸς 60 δραχμὰς τὸ στρέμμα. Ἐὰν ὅμως ὑπολογισθῇ πρὸς 65 δραχμὰς, δὲν καλύπτεται ἡ δαπάνη, καὶ ζημιοῦται ἡ παραγωγὴ δραχ. 4 περίπου ἑκατομμύρια. Ἐπὶ παραγωγῆς 370 ἑκατομμυρίων ἡ παραγωγὴ θὰ λάβῃ δραχ. 41 περίπου ἑκατομμύρια, καὶ θὰ ἔχῃ ζημίαν τεσσάρων ἢ 7 ἑκατομμυρίων. Ἐπὶ παραγωγῆς 340 ἑκατομμυρίων θὰ λάβῃ 38 ἑκατομμύρια, καὶ θὰ ἔχῃ ζημίαν 7 ἢ 9 ἑκατομμυρίων, ἐπὶ παραγωγῆς 320 ἑκατομμυρίων, ἥτις εἶναι ἡ συνήθης, θὰ λάβῃ περίπου 36 ἑκατομμύρια, καὶ θὰ ἔχῃ ζημίαν 9 ἢ 12 ἑκατομμυρίων. Καὶ ὅσον ἡ ἐσοδεία εἶναι μικροτέρα, τόσον ἡ ζημία μεγαλειτέρα. Καὶ σημειώσατε ὅτι δὲν ὑπελόγισα δημοτικὸν φόρον, φύραν, χαλκὸν, λιπάσματα, σκεπάσματα (πανιά). Δὲν ὑπελόγισα ὅτι εἴς τινα μέρη, εἰς τὰ ὀρεινὰ, ἡ μεταφορὰ μόνον στοιχίζει 12 ἕως 15 δραχμὰς κατὰ χιλιάδα. Καὶ τὸ συμπέρασμα; Τὸ συμπέρασμα εἶναι, ὅτι ἡ Ἑταιρεία δὲν μᾶς πληρώνει οὔτε τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας! Ἂς ἴδωμεν τώρα, ποίους κινδύνους διατρέχει ἡ Ἑταιρεία. Ἐξ ὅσων μέχρι τοῦδε εἴπομεν εἶναι φανερὸν, ὅτι τότε μόνον διατρέχει κίνδυνον ἡ Ἑταιρεία, ὅταν πρόκηται νὰ ἀγοράσῃ πλεόνασμα. Ἄρα, ὅταν δὲν ὑπάρχῃ πλεόνασμα, δὲν ὑπάρχει καὶ κίνδυνος, διότι πάντα τὰ λοιπὰ, ἤτοι παρακράτησις 20%, φόρος 15% καὶ αἱ 7 δραχμαὶ κατὰ χιλιάδα παρέχονται αὐτῇ δωρεὰν, ὑπὸ μόνην τὴν ὑποχρέωσιν νὰ πληρώσῃ 4 ἑκατομμύρια δραχμὰς εἰς τὸ Δημόσιον. Ἂς λάβωμεν παραγωγὴν 400 ἑκατομμυρίων, ἥτις οὐδέποτε ὑπῆρξεν, οὐδὲ εἶναι πιθανή· ἡ Ἑταιρεία θὰ ἀγοράσῃ 60 ἑκατομμύρια πλεόνασμα· ἂν ἡ παραγωγὴ ἦναι 390 ἑκατομύρια, ἡ Ἑταιρεία θὰ ἀγοράσῃ 50, ἂν 380, θὰ ἀγοράσῃ 40, ἂν 370, θὰ ἀγοράσῃ 30, ἂν 360, θὰ ἀγοράσῃ 20, ἂν 350, θὰ ἀγοράσῃ 10, ἂν 340, θὰ ἀγοράσῃ μηδὲν, διότι δὲν ὑπάρχει πλεόνασμα. Ἐφ’ ὅσον δὲ κατερχόμεθα, προφανῶς κίνδυνοι δὲν ὑπάρχουσι, διότι δὲν ὑπάρχει πλεόνασμα. Ἀλλὰ ποία εἶναι ἡ μέση παραγωγὴ καὶ συνεπῶς ὁ μέσος ὅρος τῶν κινδύνων; Ἰδού. Ἀπὸ τοῦ ἔτους 1890 μέχρι τοῦ 1894 ἡ παραγωγὴ ἀνῆλθεν εἰς 1555 ἑκατομμύρια· ἄρα μέσος ὅρος 311 ἑκατομμύρια. Ἀπὸ τοῦ 1895 μέχρι τοῦ 1899 ἡ παραγωγὴ ἦτο 1636 ἑκατομμύρια· ἄρα μέσος ὅρος 327 ἑκατομμύρια. Ἀπὸ τοῦ ἔτους 1901 μέχρι τοῦ ἔτους 1904 ἡ παραγωγὴ ἦτο 1357 ἑκατομμύρια· ἄρα μέσος ὅρος 339 ἑκατομμύρια. Δὲν ὑπολογίζω τὸ ἔτος 1900, διότι ἦτο ἔτος καταστροφῆς. Τί προκύπτει ἐκ τούτου; Ὅτι ἡ Ἑταιρεία κατὰ μέσον ὅρον παραγωγῆς οὐδέποτε διατρέχει κίνδυνον, διότι ὁ μέσος ὅρος δὲν ὑπερβαίνει τὰ 340 ἑκατομμύρια. Ἐξετάζοντες τὴν παραγωγὴν κατ’ ἔτος, ἐπὶ σειρὰν 15 ἐτῶν, εὑρίσκομεν ὅτι μόνον πέντε παραγωγαὶ ὑπερέβησαν τὰ 340 ἑκατομμύρια, ἡ τοῦ 1893, ἡ τοῦ 1895, ἡ τοῦ 1898, ἡ τοῦ 1902 καὶ ἡ τοῦ 1903· ἐκ τῶν λοιπῶν αἱ 5 εἶναι κάτω τῶν 300 ἑκατομμυρίων, καὶ αἱ ἄλλαι 5 ποικίλλουσιν ἀπὸ 300 μέχρι 328 ἑκατομμυρίων. Ἄρα ἡ Ἑταιρεία ἐπὶ διαστήματος 15 ἐτῶν ἔχει 4 τύχας ζημίας καὶ 11 κέρδους, καὶ ἀντιστρόφως οἱ παραγωγοί...

§143Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. 387 ἑκατομμύρια εἶναι ἡ ἀνωτέρα παραγωγή.

§144Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἴχομεν 380 ἑκατομμύρια τὸ ἔτος 1903.

§145ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Κατὰ τὸ ἔτος 1903 εἴχομεν 378 ἑκατομμύρια.

§146Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Εἰς τὰ 1893 ἡ παραγωγὴ ἦτο 349 ἑκατομμύρια.

§147ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Εἰς τὰ 1893, μάλιστα. Αὐτοὶ εἶναι, Κύριοι, οἱ κίνδυνοι, οὓς διατρέχει ἡ Ἑταιρεία. Καὶ τώρα ἔρχεται τὸ ἐρώτημα, ποῖαι ἔσονται αἱ συνέπειαι τῆς ἐπιχειρήσεως αἱ πιθαναί; Ἀλλὰ πρὸ τούτου ποῖα κεφάλαια ἀπαιτοῦνται; Εἰς τὴν ἔρευναν τούτου προέβην, Κύριοι, σκανδαλισθεὶς, διότι παρετήρησα, ὅτι, ἐνῷ ἡ Ἑταιρεία ἔχει κεφάλαια 20 ἑκατομμυρίων, 5 μὲν ἑκατομμύρια δὲν κατατίθενται ὑπὸ τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης, 4 δὲ πληρώνονται εἰς τὸ Δημόσιον, κατὰ τὸ τελευταῖον ἄρθρον τῆς συμβάσεως· μένουν ἑπομένως 11 ἑκατομμύρια. Πραγματικῶς ἔφθασα εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι τὰ κεφάλαια τὰ ἀπαιτούμενα διὰ τὴν ἐπιχείρησιν αὐτοτελῶς εἶναι περίπου 10 ἑκατομμύρια. Τὰ κέρδη εἶναι πάντοτε θετικά, ἡ δὲ ζημία δυνατὴ, εἰς ἐκτάκτους δὲ μόνον περιστάσεις, καὶ ἰδίως ὅταν ἡ παραγωγὴ αὐξήσῃ, πρᾶγμα ἐντελῶς ἀδύνατον, ὡς θ’ ἀποδείξω. Τὰ κεφάλαια ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν ἀγορὰν τοῦ πλεονάσματος καὶ διὰ τὴν ἐγκατάστασιν, δηλαδὴ δι’ ἀποθήκας καὶ δι’ ἔξοδα διαχειρίσεως καὶ διαφημίσεως. Τὰ κεφάλαια διὰ τὰς ἀποθήκας εἶναι τὸ πολὺ δύο ἑκατομμύρια δραχμῶν, διότι ἀποθήκας χωρητικότητος 175 ἑκατομμυρίων λιτρῶν σταφιδοκάρπου ὀφείλει νὰ κάμῃ ἡ Ἑταιρεία, καὶ διὰ ταύτας ἀρκεῖ καὶ ὑπεραρκεῖ ἐμβαδὸν 43,750 τετραγωνικῶν μέτρων, πρὸς δραχμὰς 40 τὸ πολὺ ἕκαστον, διότι πρόκειται περὶ κοινῆς οἰκοδομῆς. Τὰ κεφάλαια δι’ ἀγορὰν πλεονάσματος εἶναι 7 ἑκατομμύρια περίπου, ἐὰν ἡ Ἑταιρεία φθάσῃ εἰς τὸ ποσὸν 400 ἑκατομμυρίων λιτρῶν, πρᾶγμα ἐντελῶς ἀπίθανον, καὶ τὰ τῆς διαχειρίσεως καὶ διαφημίσεως 500–600 χιλιάδες δραχμαί...

§148ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Οὐδέποτε εἴχομεν μέχρι τοῦδε τοιαύτην παραγωγήν.

§149ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Βεβαίως, ἀλλ’ ἡ ὑπόθεσις εἶναι δυνατὴ, καίτοι ἀπίθανος. Ἐπὶ 400 ἑκατομμυρίων λιτρῶν σταφιδοκάρπου λοιπὸν τὸ πλεόνασμα εἶναι 60 ἑκατομμύρια· πρὸς 115 δραχμὰς τὴν χιλιάδα, 7 περίπου ἑκατομμύρια· ἐπὶ 380 ἑκατομμυρίων λιτρῶν τὰ κεφάλαια πρὸς ἀγορὰν πλεονάσματος εἶναι δρ. 4,600,000· ἐπὶ 360 ἑκατομμυρίων λιτρῶν τὰ κεφάλαια διὰ τὸν αὐτὸν σκοπὸν εἶναι δρ. 2,300,000· ἐπὶ 350 ἑκατομμυρίων λιτρῶν εἶναι ἓν ἑκατομμύριον, καὶ ἐφ’ ὅσον κατερχόμεθα, ἐπὶ τοσοῦτον τὰ κεφάλαια εἶναι ὀλιγώτερα. Ἄρα, κατ’ ἀνώτατον ὅρον, τὰ ἀπαιτούμενα κεφάλαια, ἵνα ἡ Ἑταιρεία λειτουργήσῃ, εἶναι 10 ἑκατομμύρια...

§150ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δραχμῶν.

§151ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Δραχμῶν, βεβαίως. Καὶ σημειώσατε ὅτι θὰ ἔχῃ καὶ τὴν χρῆσιν τοῦ φόρου τοῦ Δημοσίου· καὶ ἰδοὺ διατὶ καταβάλλει εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκ τῶν κεφαλαίων 4 ἑκατομμύρια, καὶ συλλαμβάνει εἰς τὴν παγίδα τὴν οἰκονομικὴν φιλοδοξίαν τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ. Τούτων τεθέντων, ἴδωμεν τὰ πιθανὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐπιχειρήσεως, ἀρχίζοντες ἀπὸ παραγωγῆς 400 ἑκατομμυρίων, παραγωγῆς, ἥτις οὔτε συνέβη ποτὲ οὔτε θὰ συμβῇ. Ἐπὶ παραγωγῆς 400 ἑκατομμυρίων λιτρῶν τὰ ἔξοδα τῆς Ἑταιρείας εἶναι: ἀξία πλεονάσματος δραχ. 7 ἑκατομμύρια, ἔξοδα διαχειρίσεως καὶ διαφημίσεως 600,000, φόρος τοῦ Δημοσίου δρ. 4 ἑκατομμύρια, σύνολον 11,600,000. Ἀπέναντι τούτων θὰ λάβῃ ἡ Ἑταιρεία δρ. 2,800,000 ἐκ τοῦ φόρου τῶν 7 δραχμῶν, θὰ ἔχῃ δὲ καὶ 150 ἑκατομμύρια λίτρας σταφιδοκάρπου, ἤτοι 90 ἑκατομμύρια παρακράτημα καὶ φόρον εἰς εἶδος, καὶ 60 ἑκατομμύρια ἐξ ἀγορᾶς πλεονάσματος· πρὸς δραχ. 50 τὴν χιλιάδα δρ. 7,500,000· σύνολον δραχ. 10,300,000. Ἄρα ζημία θετική, πλὴν τοῦ τόκου, δρ. 1,300,000. Ἐπὶ παραγωγῆς 390 ἑκατομμυρίων λιτρῶν, κατὰ τοὺς ἄνω λ)σμούς, ἔσοδα 9,730,000, ἔξοδα 10,350,000, ἄρα ζημία δραχ. 620,000. Ἐπὶ παραγωγῆς 380 ἑκατομμυρίων ἔσοδα δραχ. 9,760,000, ἔξοδα 9,730,000, ἄρα ζημία δρ. 30,000. Ἐπὶ 370 ἑκατομμυρίων ἔσοδα δρ. 8,590,000, ἔξοδα δρ. 8,050,000, ἄρα κέρδος δραχ. 540,000. Ἐπὶ παραγωγῆς 360 ἑκατομμυρίων ἔσοδα δραχ. 8,070,000, ἔξοδα 6,900,000, ἄρα κέρδος 1,170,000· ἐπὶ παραγωγῆς 350 ἑκατομμυρίων ἔσοδα δρ. 7,450,000, ἔξοδα 5,750,000, κέρδος 1,700,000· ἐπὶ παραγωγῆς 340 ἑκατομμυρίων ἔσοδα δραχ. 6,950,000, ἔξοδα δραχ. 4,600,000, διότι δὲν ὑπάρχει ἀγορὰ πλεονάσματος, ἄρα κέρδος δραχ. 2,350,000. Ἐπὶ παραγωγῆς 330 ἑκατομμυρίων ἔσοδα δραχ. 7,460,000, — διότι θὰ πωλήσῃ καὶ 10 ἑκατομμύρια παρακράτημα πρὸς δραχμὰς 115, — ἔξοδα δραχ. 4,600,000, ἄρα κέρδος 2,860,000· ἐπὶ παραγωγῆς 320 ἑκατομμυρίων ἔσοδα δραχ. 8,040,000, — διότι θὰ πωλήσῃ καὶ 20 ἑκατομμύρια παρακράτημα πρὸς 115 δραχμὰς, — ἔξοδα 4,600,000, κέρδος δραχμαὶ 3,440,000· ἐπὶ παραγωγῆς 310 ἑκατομμυρίων ἔσοδα δρ. 8,620,000, ἔξοδα 4,600,000, ἄρα κέρδος δρ. 4,020,000· ἐπὶ παραγωγῆς 300 ἑκατομμυρίων ἔσοδα δραχ. 9,200,000, — διότι θὰ πωλήσῃ καὶ 40,000,000 λίτρας παρακράτημα πρὸς 115 δραχμὰς, — ἔξοδα 4,600,000, ἄρα κέρδος 4,600,000. Ἐὰν κατέλθωμεν κάτω τῶν 300 ἑκατομμυρίων παραγωγῆς, τὰ κέρδη δὲν ὑπολογίζονται. Καὶ σημειώσατε ὅτι ὑπελόγισα, ὅτι τὸ παρακράτημα καὶ τὸ πλεόνασμα πωλεῖται σταθερῶς πρὸς δραχ. 50 τὴν χιλιάδα, καὶ μόνον τὸ μὴ δυνάμενον νὰ ἀποδοθῇ παρακράτημα πωλεῖται πρὸς 115 δραχμάς. Ἐκ τῶν ἀνωτέρω σαφῶς, νομίζω, προκύπτει, ὅτι ὡς κεφάλαια τῆς Ἑταιρείας ἐπαρκῆ εἶναι δραχ. 10 ἑκατομμύρια, καὶ ὅτι ἡ Ἑταιρεία, μόνον ὅταν ἡ παραγωγὴ ὑπερβῇ τὰ 360 ἑκατομμύρια, τρέχει τὸν κίνδυνον ζημίας· καὶ τὸ οὐσιωδέστερον, ὅτι ἡ Ἑταιρεία οὐδὲν συμφέρον ἔχει πρὸς αὔξησιν τῆς παραγωγῆς. Τοὐναντίον. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἐρωτῶ, τί κερδίζει ἡ Ἑταιρεία, — τοῦτο δὲν πρέπει νὰ μὲ ἐνδιαφέρῃ, — ἐξετάζω, τί κερδίζουν οἱ ἰδιοκτῆται· καὶ εἴδομεν πρὸ ὀλίγου, ὅτι οἱ ἰδιοκτῆται οὔτε τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας λαμβάνουσι, θὰ ἔχωσι δὲ ἐπὶ τῆς ῥάχεως αὐτῶν ἐπὶ 20 ἔτη τὴν Ἑταιρείαν, ἧς μόνον συμφέρον εἶναι ἡ περιστολὴ τῆς παραγωγῆς. Καὶ ἰδοὺ διατὶ οἱ μελετήσαντες τὴν σύμβασιν ἐξανίστανται. Μένει νὰ ἐξετάσω λεπτότατον ζήτημα· ποία ἔσεται ἡ ἐπιρροὴ τῆς ἱδρύσεως τῆς Ἑταιρείας ἐπὶ τῶν τιμῶν καὶ ἐπὶ τῆς παραγωγῆς. Διὰ νὰ κατανοήσωμεν τὸ ζήτημα, πρέπει νὰ δεχθῶμεν, ὅτι εὑρισκόμεθα ἐν ὑπερπαραγωγῇ· διότι, ἐὰν δὲν εὑρισκώμεθα ἐν ὑπερπαραγωγῇ, ἡ Ἑταιρεία εἶναι περιττή. Συνεπῶς ἡ ἵδρυσις τῆς Ἑταιρείας ὑποτίθησιν ἀναγκαίως, ὅτι ἡ παραγωγὴ εἶναι πάντοτε ἀνωτέρα τῆς καταναλώσεως, καὶ ὅτι θὰ ὑπάρχωσι πλεονάσματα. Καὶ πρῶτον, ποία εἶναι ἡ θέσις τοῦ ἐμπορίου, ὑπαρχούσης κρίσεως, ἤτοι ὑπαρχούσης ὑπερπαραγωγῆς; Ὅταν προϊόν τι εὑρίσκηται ἐν κρίσει, λόγος περὶ ἐμπορίου σοβαρὸς δὲν δύναται νὰ γείνῃ. Διατί; Διότι ἐλλείπει τὸ οὐσιωδέστερον κινητήριον, ἡ σπουδὴ τῆς προμηθείας. Ὅταν τὸ προϊὸν ᾖναι ἄφθονον καὶ εὑρίσκηται εἰς πᾶσαν στιγμήν, ὁ ἔμπορος δὲν προβαίνει εἰς προμήθειαν αὐτοῦ, οὔτε σπεύδει. Τί δὲ συμβαίνει; Οἱ παραγωγοὶ σπεύδουσι νὰ πωλήσωσιν, ὁ ἔμπορος εἶναι ἀπρόθυμος· συνέπεια κατάπτωσις τῶν τιμῶν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ ἀθρόα προσφορὰ εἶναι δυνατὸν νὰ φέρῃ ῥαγδαίαν ὑποτίμησιν, ὁ ἔμπορος εἶναι ἐπιφυλακτικός, διότι ἐνδεχόμενον, ἀγοράζων ἐπὶ καλῇ τιμῇ, νὰ εὑρεθῇ ἐν ζημίᾳ, καθόσον ἡ ῥαγδαιότης τῆς πτώσεως τῶν τιμῶν δύναται νὰ ᾖναι τόσον μεγάλη, ὥστε ν’ ἀποῤῥοφήσῃ ὅλα. Διὰ τοῦτο, παντὸς προϊόντος εὑρισκομένου ἐν κρίσει, τὸ ἐμπόριον παρουσιάζει δύο φαινόμενα· πρῶτον ἔχει τιμὰς χαμηλὰς, καὶ δεύτερον εἶναι ἐπιφυλακτικὸν, ἤτοι προμηθεύεται μόνον τὰ διὰ τὰς ἀπολύτους ἀνάγκας αὐτοῦ. Τοῦτο συμβαίνει εἴτε ἐν τῷ τόπῳ τῆς παραγωγῆς, εἴτε ἐν τῷ τόπῳ τῆς καταναλώσεως, διότι οἱ αὐτοὶ κανόνες διέπουσι τὴν ὕλην. Ἐὰν ὑποθέσωμεν ἱδρυομένην τὴν Ἑταιρείαν, κατὰ τί μεταβάλλονται τὰ πράγματα; Ἡ Ἑταιρεία εἶναι εἷς νέος ἀγοραστὴς· καὶ ἐφ’ ὅσον μὲν ἀγοράζει διὰ κατανάλωσιν διάφορον ἐκείνης, εἰς τὴν ὁποίαν ἀγοράζουν οἱ ἔμποροι, ἡ Ἑταιρεία εἶναι ἀγοραστὴς ἄξιος λόγου καὶ πάσης ὑποστηρίξεως, διότι προφανῶς ἐπεκτείνει τὴν κατανάλωσιν· ἐὰν ὅμως ἀγοράζῃ διὰ τὴν αὐτὴν χρῆσιν, διὰ τὴν αὐτὴν κατανάλωσιν, εἶναι εἷς νέος ἐπὶ πλέον ἔμπορος, ὅστις προστίθεται εἰς τὴν χορείαν τῶν ὑπαρχόντων ἐμπόρων. Ἀντὶ νὰ ὑπάρχωσιν ἔμποροι 5, ὑπάρχουσιν 6. Ταῦτα ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἔχομεν ὡρισμένας τιμάς. Ἀλλ’ ἡ Ἑταιρεία παρουσιάζεται ἀγοραστὴς μὲ ὡρισμένας τιμάς. Ἂς ὑποθέσωμεν μάλιστα, ὅτι ἀγοράζει διαρκῶς πρὸς 115 καὶ 130 δραχμὰς τὴν χιλιάδα, καὶ οὐχὶ μόνον εἰς τὴν ἀρχὴν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ τέλος τοῦ σταφιδικοῦ ἔτους. Ποῖαι θὰ ᾖναι αἱ τιμαὶ ἐν Ἑλλάδι; ποῖαι ἐν τῷ τόπῳ τῆς καταναλώσεως; Τὴν ἀπάντησιν παρέχει ἡμῖν τὸ ἄρθρον 17 τῆς συμβάσεως. Κατὰ τοῦτο ἡ Ἑταιρεία ἔχει δικαίωμα νὰ πωλῇ τὸ πλεόνασμα κατὰ πᾶσαν στιγμὴν πρὸς δραχμὰς 160. Ἄρα, διὰ νὰ προτιμήσῃ τις νὰ ἀγοράσῃ παρὰ τοῦ ἰδιοκτήτου, πρέπει ἡ τιμὴ νὰ ᾖναι κάτω· ὅταν ᾖναι ἄνω, ἡ Ἑταιρεία ἀνοίγει τὰς πύλας τῶν ἀποθηκῶν της. Ἀλλ’ ἂν ὑπάρχῃ ἔλλειψις, τότε δὲν ὑπάρχει ὑπερπαραγωγή, καὶ ἡμεῖς συζητοῦμεν ἐπὶ τῇ προϋποθέσει ὑπερπαραγωγῆς, διότι τότε, ἐπαναλαμβάνω, ἔχει ἔννοιαν ἡ Ἑταιρεία. Αἱ αὐταὶ τιμαὶ θὰ ᾖναι καὶ ἐν τῷ τόπῳ τῆς καταναλώσεως, δηλ. ποτὲ ἀνώτεραι τῶν δρ. 160, κατώτεραι δὲ καὶ τῶν 130 δύνανται νὰ ἦναι. Συζητῶ ἐπὶ τῇ προϋποθέσει ὅτι τὸ πλεόνασμα λαμβάνει ἡ Ἑταιρεία, καὶ τὸ λοιπὸν προϊὸν τὸ ἐμπόριον. Συζητῶ ἐπίσης, ὅτι τὰ πάντα διεξάγονται κανονικῶς καὶ ἐν χρηστότητι. Ἀλλ’ ἐν Ἀγγλίᾳ, ἥτις εἶναι ὁ μεγαλείτερος καταναλωτής μας, καταναλωταὶ δι’ ἡμᾶς εἶναι οἱ Γρόσσερ καὶ Δίλλερ. Ἀλλ’ οὗτοι εἶναι καὶ συνεταῖροί μας, ἔχουν δὲ συμφέρον νὰ ἀπαλλαγῇ ἡ Ἑταιρεία τοῦ πλεονάσματος. Ἐπειδὴ δὲ ἡ διαφορὰ τῶν 30 δραχμῶν εἶναι περίπου 1 ἢ 2 σελλίνια, ἐνδεχόμενον νὰ προτιμήσουν τὴν κατανάλωσιν τοῦ πλεονάσματος, καὶ βεβαίως θὰ τὴν προτιμήσουν. Καὶ τότε τί θὰ συμβῇ; Τὸ πλεόνασμα θὰ πωληθῇ πρῶτον, καὶ θὰ ἀνταγωνισθῇ τὸ ἄλλο προϊὸν, δηλαδὴ θὰ γείνῃ ἀκριβῶς τὸ ἐναντίον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκομεν διὰ τῆς συμβάσεως. Ἤτοι θὰ θέσωμεν διὰ τῆς μιᾶς χειρὸς εἰς κυκλοφορίαν ὅ,τι ἀφῃρέσαμεν διὰ τῆς ἄλλης. Καὶ αὐτὸ λέγεται, Κύριοι, σύμβασις ἀγορᾶς πλεονάσματος! Καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἡ κατανάλωσις ἐξαπλοῦται, πάλιν ἡ σταφὶς δὲν δύναται νὰ ἀνέλθῃ ἄνω τῶν 200 δραχμῶν, διότι ἡ Ἑταιρεία ἀνοίγει τὰς πύλας της καὶ πωλεῖ ὄχι πλέον πλεόνασμα, ἀλλὰ παρακράτημα, πρὸς δρ. 200, κατὰ τὸ αὐτὸ ἄρθρον 17 τῆς συμβάσεως, καὶ μόνον ὅταν ἀπορροφηθῇ ὑπὸ τῆς καταναλώσεως καὶ τὸ παρακράτημα, τότε εἶναι ἐλπὶς νὰ ἀνέλθῃ ἡ τιμὴ τῆς σταφίδος ἄνω τῶν δρ. 200. Ἀλλὰ τότε τί χρειάζεται ἡ Ἑταιρεία, ἧς βάσις εἶναι τὸ πλεόνασμα μόνον; Καὶ ὑπέθεσα, Κύριοι, τὰ πράγματα συντελούμενα ἐν χρηστότητι. Ἀλλ’ ἂν ἡ Ἑταιρεία συνεννοηθῇ μετά τινος, τότε ὁ ἀνταγωνισμὸς τοῦ πλεονάσματος πρὸς τὸ ἄλλο προϊὸν, τὸ ὑπὸ τοῦ ἐμπορίου κατεχόμενον, εἶναι δεινότερος. Διότι μὴ λησμονῶμεν, ὅτι συμφέρον τῆς Ἑταιρείας εἶναι νὰ ἀπαλλαγῇ ἐκ παντὸς τρόπου καὶ διὰ πάσης θυσίας τοῦ πλεονάσματος. Καὶ τίς θὰ ἐπιβλέψῃ τὴν Ἑταιρείαν; ἢ τίς δύναται νὰ τὴν παρακολουθῇ; Ἀλλὰ τὸ ἄρθρον 17 τῆς συμβάσεως, ὡς εἶναι συντεταγμένον, φαίνεται λέγον, ὅτι τὸ παρακράτημα ἐξαγόμενον ὑπόκειται εἰς παρακράτησιν καὶ εἰς φόρον εἰς εἶδος, ἤτοι εἰς τὸ 35%, ἐνῷ τὸ πλεόνασμα ἐξαγόμενον δὲν ὑπόκειται εἰς τὸ 35%· ἂν τοῦτο μείνῃ καὶ δὲν διορθωθῇ, τότε ὁ ἀνταγωνισμὸς τοῦ πλεονάσματος θὰ ἦναι δεινότερος, καὶ πᾶς τις θὰ προτιμᾷ νὰ ἀγοράζῃ πρὸς δραχ. 160 παρὰ τῆς Ἑταιρείας πλεόνασμα ἀπηλλαγμένον τοῦ 35%, παρὰ νὰ ἀγοράζῃ ἀπὸ τὸν ἰδιοκτήτην πρὸς δραχ. 135, βεβαρημένον ὅμως διὰ τοῦ 35%. Καὶ δὲν εἶναι τοῦτο μόνον. Ἡ ἄδεια τοῦ νὰ πωλῇ ἡ Ἑταιρεία εἰς οἱανδήποτε στιγμὴν καὶ ἐπὶ τοιαύτῃ διαφορᾷ καθιστᾷ τὸ πλεόνασμα ἐπικίνδυνον ἀνταγωνιστὴν ὄχι μόνον τοῦ προϊόντος τῆς αὐτῆς ἐσοδείας, ἀλλὰ καὶ πάσης μεταγενεστέρας πενιχρᾶς. Καὶ ἐν τούτοις διὰ τὸ πλεόνασμα αὐτὸ ὑποβαλλόμεθα εἰς τόσας θυσίας! Ποῖα εἶναι τὰ πιθανὰ ἀποτελέσματα τῆς τοιαύτης χρήσεως καὶ λειτουργίας τοῦ πλεονάσματος καὶ τοῦ παρακρατήματος; Αἱ τιμαὶ θὰ ὦσι περίπου ὡρισμέναι καὶ ἄνευ περιθωρίου, ὁ ἐμπορικὸς ἀνταγωνισμὸς θὰ λείψῃ, τὸ ἐμπόριον θὰ περισταλῇ καὶ θὰ ἐκλείψῃ, καὶ μίαν ἡμέραν θὰ σπεύσωμεν πάντες νὰ ῥίψωμεν εἰς τὰς ἀποθήκας τῆς Ἑταιρείας τὸν σταφιδόκαρπόν μας, καὶ οὕτως ἡ Ἑταιρεία θὰ μεταβληθῇ εἰς ἑνιαίαν διαχείρισιν, ἤτοι εἰς μονοπώλιον ἐπὶ τῶν τιμῶν, ἃς ὁρίζει! Ἀπέναντι τοιούτου κινδύνου τί ἐπιβάλλεται; Πρῶτον, νὰ μὴ ἐπιτρέπηται κατ’ οὐδένα λόγον καὶ ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει ἡ ἐξαγωγὴ τοῦ παρακρατήματος. Δεύτερον, νὰ μὴ ἐπιτρέπηται ἐπίσης ἡ ἐξαγωγὴ τοῦ πλεονάσματος, ἢ νὰ ἐπιτρέπηται τοὐλάχιστον ἐπὶ ἀνωτέρᾳ τιμῇ καὶ ἐν ὡρισμένῳ χρόνῳ. Τρίτον, νὰ αὐξηθῶσιν αἱ τιμαὶ οὕτως, ὥστε, ἂν ἡ Ἑταιρεία μεταβληθῇ εἰς ἑνιαίαν, νὰ ἀσφαλίζωνται εἰς τὸν ἰδιοκτήτην τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας καί τι πλέον, ἡ ἀπόδοσις τοῦ κεφαλαίου του. Ἂν ταῦτα, Κύριοι, δὲν γείνωσιν, ἡ αὐτὴ μαρασμώδης κατάστασις τοῦ ἐμπορίου τῆς σταφίδος θὰ ἐξακολουθήσῃ, καὶ ἂν ἱδρυθῇ ἡ Ἑταιρεία, διότι οὐδεὶς ἔχει τὴν ἁπλότητα νὰ πιστεύῃ, ὅτι τὸ πλεόνασμα παύει ὂν τοιοῦτον, διότι τὸ πωλεῖ ἡ Ἑταιρεία καὶ οὐχὶ ὁ παραγωγὸς, μάλιστα μὲ διαφορὰν δραχμῶν 30 τὴν χιλιάδα, καὶ τούτων ἀμφισβητουμένων. Ἐν ὅσῳ ὁ ἀνταγωνιστὴς, ἤτοι τὸ πλεόνασμα, εἰσέρχεται διὰ τῆς ἄλλης θύρας, βελτίωσις τιμῶν δὲν εἶναι δυνατὴ, οὔτε ἔννοιαν ἔχει ἡ ἵδρυσις τῆς Ἑταιρείας. Καὶ σημειώσατε ὅτι ὁμιλοῦμεν δι’ ἔτη ὑπερπαραγωγῆς. Καὶ τὸ ἀποτέλεσμα; Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι φανερόν. Ἡ παραγωγὴ θὰ περιορισθῇ, διότι ὁ ἰδιοκτήτης βεβαίως δὲν θὰ ἐξακολουθήσῃ παράγων προϊόν, τοῦ ὁποίου ἡ τιμὴ δὲν καλύπτει οὔτε τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας, καὶ τὸ ὁποῖον διὰ νὰ πωλήσῃ πρέπει νὰ ὑποστῇ κακουχίας, ἔστιν ὅτε δὲ καὶ ταπεινώσεις. Περιστελλομένης τῆς παραγωγῆς, θὰ ἐπέλθῃ προφανῶς ἀνατίμησις, ἀλλ’ ἡ ἀνατίμησις δὲν θὰ ἦναι πᾶσα πρὸς ὄφελος τοῦ παραγωγοῦ, ἀλλὰ μέχρι μὲν 30 δραχμῶν κατὰ χιλιάδα ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας, ἥτις θὰ λαμβάνῃ ταύτας ἀκόπως καὶ ἀκινδύνως ὡς φόρον, ὅστις πρέπει νὰ ὀνομασθῇ φόρος μωρίας, πέραν δὲ τῶν δραχ. 30 ὑπὲρ τοῦ παραγωγοῦ. Καὶ σημειώσατε, ὅτι ἡ περιστολὴ τῆς παραγωγῆς συμπίπτει ἀκριβῶς πρὸς τὰ συμφέροντα τῆς Ἑταιρείας, καὶ διὰ τοῦτο αὕτη κατ’ οὐδένα λόγον ἐννοεῖ νὰ αὐξήσῃ τὰς τιμάς. Ἀλλ’ ἀκούω τὴν ἀντίρρησιν: «Ἐγὼ δὲν εἶμαι ἔμπορος, εἶμαι ἀσφαλιστής. Εἶσθε ἐλεύθερος νὰ πωλήσητε τὸ πρᾶγμά σας ὅπου θέλετε. Ἂν δὲν εὕρητε καλλιτέραν τιμὴν, ἐγὼ εἶμαι ἐδῶ». Ἡ ἀντίρρησις δὲν εἶναι σοβαρά. Ὅ,τι μοὶ παρέχετε, δὲν εἶμαι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ λάβω. Δὲν μοὶ ἀσφαλίζετε οὐδὲ κἄν τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας. Δὲν εἶμαι ἐλεύθερος, διότι ἐκτὸς τῶν δραχμῶν 18, τὰς ὁποίας πληρώνω εἰς τὸ Δημόσιον, μὲ ἐπιβαρύνετε καὶ μὲ παρακράτησιν ἀξίας δραχμῶν 23 καὶ μὲ πρόσθετον φόρον δραχμῶν 7. Δὲν εἶμαι ἐλεύθερος, διότι ἐν τῷ τόπῳ τῆς καταναλώσεως συναντῶ τοὺς συνεταίρους ὑμῶν Γρόσσερ καὶ Δίλλερ, καθὼς καὶ τὸ πλεόνασμα, οἵτινες μοὶ κανονίζουσι τὰς τιμὰς, καὶ εὑρίσκομαι εἰς τὸ δίλημμα, ἢ νὰ ἐξακολουθήσω ἀνεχόμενος τὴν κατάστασιν, ἢ νὰ περιορίσω τὴν παραγωγήν μου καὶ νὰ σωφρονήσω· ἀλλ’ οὔτε νὰ σωφρονήσω εἶμαι ἐλεύθερος, διότι σωφρονῶν καὶ περιορίζων τὴν παραγωγήν μου δὲν σωφρονῶ δι’ ἐμαυτὸν, ἀλλὰ διὰ τὴν Ἑταιρείαν, καὶ τότε μόνον θὰ ὠφεληθῶ ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως, ὅταν αὕτη ὑπερβαίνῃ τὰς δραχ. 30, ἤτοι τὸν φόρον τῆς μωρίας, ὃν πληρώνω εἰς αὐτήν. Οὔτε εἶναι σοβαρώτερον τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι ἡ Ἑταιρεία μοὶ ἀσφαλίζει μίαν τιμήν. Ἡ Ἑταιρεία μοὶ ἀσφαλίζει μίαν τιμὴν ἐπὶ ὑπερπαραγωγῆς, ἤτοι παραγωγῆς ἀνωτέρας τῶν 340 ἑκατομμυρίων λιτρῶν. Ἀλλὰ τὸ σύστημα τοῦτο τῆς Ἑταιρείας δυνάμεθα καὶ ἡμεῖς νὰ μεταχειριζώμεθα ἐν ἀνάγκῃ, ὡς μέτρον προσωρινὸν, ἐπὶ ὑπερπαραγωγῆς, ἔχοντες τὸ πλεονέκτημα, ὅτι πᾶσα καιρικὴ μεταβολὴ, πᾶσα μείωσις τῆς παραγωγῆς θὰ ἦναι ὑπὲρ ἡμῶν, ἐνῷ τώρα πάντα ταῦτα εἶναι ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας. Ἀλλὰ τάχα — δύναταί τις νὰ μοὶ παρατηρήσῃ — καὶ σήμερον δὲν ἔχομεν τὴν παρακράτησιν καὶ τὸν εἰς εἶδος φόρον; Τὰ ἔχομεν, ἀλλ’ ὡς μέτρον πάντοτε προσωρινὸν, ὑπὸ ἔποψιν ποσοστοῦ, ὅπερ ποικίλλει ἀναλόγως τῆς ἐσοδείας, ἐνῷ ἐν τῇ συμβάσει ἡ παρακράτησις καὶ ὁ εἰς εἶδος φόρος εἶναι πάντοτε 35%, οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦναι ἡ ἐσοδεία, ἔστω καὶ 150 ἢ 200 ἑκατομμύρια, καὶ μόνον μᾶς παρέχεται ἡ εὐκολία διὰ τοῦ ἄρθρου 6, ὅταν ἐγκρίνῃ ἡ Ἑταιρεία, νὰ πληρώνωμεν τὴν ἀξίαν πρὸς 115 δραχμάς. Πᾶσα καιρικὴ μεταβολή, ἐπιδρῶσα ἐπὶ τοῦ προϊόντος, πᾶσα νέα ἀγορὰ καταναλώσεως, πᾶσα σωφροσύνη τῶν ἰδιοκτητῶν, ἵνα παράγωσιν ὀλιγώτερον καὶ ἀνάλογον πρὸς τὴν κατανάλωσιν ποσόν, εἶναι σήμερον ὑπὲρ τῶν παραγωγῶν, ἐνῷ διὰ τῆς συμβάσεως θὰ ἦναι ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας. Ἀλλ’ ὁ φόρος τοῦ Δημοσίου; Ὁ φόρος οὗτος περιορίζεται ἤδη εἰς δραχμὰς 4 ἑκατομμύρια, χαριζομένων δραχ. 800,000 εἰς τὴν Ἑταιρείαν. Ἄν ὑπῆρχε δὲ καλὴ θέλησις, θὰ ὑπῆρχον τὰ μέσα. Τὰ 90 ἑκατομμύρια λιτρῶν σταφιδοκάρπου, ἤτοι ἡ παρακράτησις καὶ ὁ εἰς εἶδος φόρος, βεβαίως ἔχουσιν ἀξίαν τριῶν ἑκατομμυρίων καὶ ἑξακοσίων χιλιάδων δραχμῶν· διὰ τὰς ἄλλας 400 χιλιάδας ἠδυνάμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν φόρον μιᾶς ἢ δύο δραχμῶν, καὶ οὐχὶ 7, ἃς χορηγοῦμεν εἰς τὴν Ἑταιρείαν. Εἴχομεν ἄλλως τε ὑπέγγυον καὶ τὴν περιουσίαν τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης, ἥτις καὶ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν χρεῶν ἦτο ἱκανὴ διὰ τὰς 400,000 δραχμὰς κατ’ ἔτος. Ἀντὶ τούτου ὅμως ἐχαρίσαμεν 800,000 δραχμὰς εἰς τὴν Ἑταιρείαν, μειώσαντες τὸν φόρον οὐχὶ ὑπὲρ τῶν ἰδιοκτητῶν, ἀλλ’ ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας· παρεδώκαμεν ὅλην τὴν Σταφιδικὴν Τράπεζαν εἰς τὴν Ἑταιρείαν, ἐπωλήσαμεν 90 ἑκατομμύρια τῆς ἐσοδείας τοῦ 1904 ἀντὶ 30 μόνον δραχ. κατὰ χιλιάδα, ἐχαρίσαμεν 2,000,000 εἰς τοὺς ἀγοραστὰς τοῦ 1903, καὶ ἐπεβαρύναμεν τὴν σταφιδοπαραγωγὴν διὰ δραχμῶν 7 κατὰ χιλιάδα. Ἀτυχέστερος κανονισμὸς ἀδύνατον ἦτο νὰ συλληφθῇ. Συνεζήτησα, Κύριοι, μέχρι τοῦδε ὄχι τὰ πιθανὰ ἢ δυνατά, ἀλλὰ τὰ βέβαια ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχῃ ἡ σύμβασις ἐπὶ τοῦ ἐμπορίου, ἐπὶ τῆς παραγωγῆς καὶ ἐν γένει ἐπὶ τῆς τύχης τῆς σταφίδος. Ἀλλὰ συνεζήτησα ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν, ὅτι ἡ Ἑταιρεία εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ ἀγοράζῃ καθ’ ὅλον τὸ σταφιδικὸν ἔτος· κατὰ τὴν σύμβασιν ὅμως ἡ Ἑταιρεία μόνον εἰς δύο ἐποχὰς εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ ἀγοράζῃ, κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ σταφιδικοῦ ἔτους ἐπὶ 81 ἡμέρας, καὶ κατὰ τὸ τέλος ἐπὶ 55 ἡμέρας. Ἐξεταστέον νῦν, ποία θὰ ἦναι ἡ κατάστασις. Ἡ πρώτη ἐποχή, ἤτοι ἡ μέχρι τοῦ Νοεμβρίου, ἀφορᾷ ἰδίως τὰς ἐπαρχίας, αἵτινες παράγουσι παρακράτημα, ἤτοι τὰς Καλάμας, τὴν Μεσσήνην, τὴν Πυλίαν καὶ τὴν Ὀλυμπίαν, τῶν ὁποίων ἡ παραγωγὴ ἀνέρχεται εἰς 100 ἑκατομμύρια λίτρας, ποσὸν περίπου ἴσον πρὸς τὸ ἀπαιτούμενον διὰ παρακράτημα καὶ διὰ φόρον εἰς εἶδος τῆς ὅλης παραγωγῆς. Τὸ προϊὸν τοῦτο θὰ ῥιφθῇ ἀναγκαίως εἰς τὰς ἀποθήκας τῆς Ἑταιρείας ὑπὸ τῶν ἰδιοκτητῶν, οἵτινες θὰ λάβωσι τὰ δελτία των καὶ θὰ τὰ διαπραγματευθῶσιν. Ἡ Ἑταιρεία συνεπῶς δὲν θὰ ἀγοράσῃ εἰμὴ ἐλάχιστον ποσόν, καὶ διὰ τοῦτο ἐδέχθη νὰ ἀγοράζῃ μέχρι Νοεμβρίου, ἀλλ’ εἰς τὴν τιμὴν τῶν δραχ. 115, ἤτοι 108. Ἐκ τῶν λοιπῶν ἐπαρχιῶν οὐδεμία προφανῶς θὰ συναινέσῃ νὰ πωλήσῃ εἰς τὴν τιμὴν τῶν 115 δραχμῶν, ἢ μόνον χονδράδες καὶ τὰ τοιαῦτα. Καὶ ἐννοεῖ τις τὴν ἁπλότητά τινων ἐκ τῶν συναδέλφων, οἵτινες ἐνόμισαν ὅτι ἐπέτυχον κἄτι, ὅταν κατώρθωσαν νὰ δεχθῇ ἡ Ἑταιρεία νὰ ἀγοράζῃ καὶ μέχρι τοῦ Νοεμβρίου. Ἡ Ἑταιρεία ἐδέχθη νὰ ἀγοράζῃ, διότι πράγματι δὲν θὰ ἀγοράσῃ, ἢ θὰ ἀγοράσῃ ἐλάχιστον μόνον ποσόν, διότι ἡ Κορινθία, τὸ Αἴγιον, αἱ Πάτραι, ἡ Τριφυλία, ἡ Ἑπτάνησος δὲν θὰ θελήσωσι νὰ πωλήσωσι τὸν Ὀκτώβριον πρὸς 108 δραχμάς. Αἱ ἐπαρχίαι τοῦ παρακρατήματος, ἤτοι αἱ Καλάμαι, ἡ Μεσσήνη, ἡ Πυλία, ἡ Ὀλυμπία, δὲν θὰ πωλήσουν βεβαίως, ἀλλὰ θὰ ῥίψουν τὸ προϊόν των εἰς τὰς ἀποθήκας τῆς Ἑταιρείας, θὰ λάβουν δελτία παρακρατήσεως, καὶ θὰ τὰ πωλήσουν ὁπόταν θέλωσι, μὲ ὑπερτίμησιν μάλιστα, ἣν προλέγω καὶ ἀσφαλῆ. Συνεπῶς ἡ Ἑταιρεία ἢ δὲν θὰ ἀγοράσῃ τίποτε, ἢ θὰ ἀγοράσῃ ἐλάχιστον ποσὸν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην. Ἀλλ’ ἡ ὑποχρέωσις τῆς Ἑταιρείας τοῦ νὰ ἀγοράζῃ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην θὰ ἔχῃ τοῦτο τὸ ἀποτέλεσμα, ὅτι αἱ τιμαὶ δὲν θὰ κατέλθωσι κάτω τῶν 108 δραχμῶν. Εὐθὺς ὅμως ὡς παρέλθῃ ὁ Νοέμβριος ἐπανερχόμεθα εἰς τὸ ἄνευ συμβάσεως καθεστώς, καὶ ἄνευ μάλιστα κατωτάτου ὁρίου· καὶ μὴ λησμονεῖτε, ὅτι συζητοῦμεν τὴν σύμβασιν ἐν κρίσει, ἤτοι ἐν ὑπερπαραγωγῇ. Καὶ τότε θ’ ἀναφανῇ ὁ ἀποθηκάριος προεξοφλητὴς, ὁ τρόμος ἅμα καὶ εὐεργέτης τοῦ παραγωγοῦ! Ὁ ἀποθηκάριος εἶναι κύριος φιλοφρονέστατος καὶ φιλομειδέστατος. Παραπονεῖσθε ἐναντίον του; μειδιᾷ καὶ σᾶς θωπεύει· τὸν ὑβρίζετε; προσποιεῖται ὅτι δὲν ἀκούει· θυμώνετε; σᾶς ὁμιλεῖ μετὰ τόσης γλυκύτητος, ὥστε σᾶς ἀφοπλίζει. Νομίζει τις ὅτι ῥέει μέλι ἐκ τοῦ στόματός του! Εἰς τὰ πάντα εἶναι πρόθυμος, ἀρκεῖ νὰ συναλλαχθῆτε μαζύ του. «Κουμπάρε, βλέπεις, πῶς εἶναι αἱ σταφίδες! Καὶ αὐτὴ ἡ σύμβασις δὲν μᾶς ἔκαμε τίποτε! Ποῦ νὰ κάθησαι νὰ περιμένῃς τὸν Ἰούλιον!» Σημειώσατε δὲ, ὅτι ὁ εἰσπράκτωρ εὑρίσκεται εἰς τὸ γειτονικὸν χωρίον, ὁ δανειστὴς στέλλει εἰδοποιητήρια, ἂν μὴ ἐπιταγὰς, ἡ σταφὶς θέλει συντήρησιν. «Πλήρωσέ μου τὸν τόκον μου, καὶ ἐγὼ σοῦ μετρῶ τώρα τὰ χρήματα, κουμπάρε. Τί νὰ γείνῃ! χρονιὰ εἶναι καὶ θὰ περάσῃ». Ἐννέα ἐπὶ τῶν δέκα, Κύριοι, θὰ προτιμήσουν τὸν ἀποθηκάριον, πιεζόμενοι ὑπὸ τῆς ἀνάγκης, ἀδυνατοῦντες νὰ ἀναμένωσιν, ἔχοντες μετ’ αὐτοῦ σχέσεις, ὄντες ἴσως ὀφειλέται αὐτοῦ καὶ τὰ τοιαῦτα. Θέλετε τώρα καὶ τὸν λογαριασμόν; Αὐτὸς εἶναι περίπου ὁ ἑξῆς. Τόκος λογικὸς 12%· μικρὰ προμήθεια 5% διὰ τὴν εὐκολίαν· 10 δραχμαὶ διὰ φύραν, μηχανήματα, φόρους κλπ.· 5 ἕως 6 δραχμαὶ ἐκ τῆς ἀκριβείας τῶν σταθμῶν, καὶ τόσον, ὥστε μόλις θ’ ἀπομένωσι διὰ τὸν πωλητὴν, ὅστις συνήθως θὰ ἦναι χωρικός, δραχμαὶ 90 περίπου, ἃς οὗτος θὰ ἐνθυλακώσῃ καὶ θὰ μεταβῇ εἰς τὴν οἰκίαν του, ἀφοῦ προηγουμένως ἐξέλθῃ ἐκ τοῦ καπηλείου, εὐχαριστημένος μάλιστα, διότι ἐξεμπέρδευσεν! Ὅ,τι σᾶς λέγω δὲν εἶναι ὑπερβολὴ, οὔτε ἐξαίρεσις, καὶ ὅσοι δὲν γνωρίζουσι τοὺς μικροπαραγωγοὺς, οἵτινες ἀποτελοῦσι τὰ 9/10 καὶ πλέον τοῦ σταφιδικοῦ πληθυσμοῦ, αὐτοὶ μόνον δύνανται νὰ ἀμφιβάλλωσιν. Ὁ ἀποθηκάριος, παραλαμβάνων τὸ προϊόν, θὰ τὸ συσκευάσῃ, θὰ κάμῃ ἴσως καὶ χρῆσιν τῶν Γενικῶν Ἀποθηκῶν, καὶ θὰ ἀναμείνῃ τὸν Ἰούλιον. Ἂν ἐν τῷ μεταξὺ εὕρῃ εὐκαιρίαν, θὰ πωλήσῃ· ἄλλως θὰ δώσῃ τὸ πρᾶγμα εἰς τὴν Ἑταιρείαν. Αὐτὴν τὴν τάξιν τῶν ἐμπόρων βεβαίως θὰ ὑποστηρίξῃ ἡ Ἑταιρεία, καὶ θὰ ἔχῃ συμφέρον, θὰ ἀσφαλίσῃ δὲ εἰς τὴν τάξιν ταύτην ἀσφαλέστερα κέρδη. Ἀλλὰ τὸ ἐμπόριον τὸ χρηστὸν, τὸ φιλελεύθερον, τὸ γενναῖον, θὰ κοιμᾶται, καὶ θὰ κοιμᾶται, διότι τὸ προϊόν εὑρίσκεται ἐν κρίσει, καὶ κατ’ ἀνάγκην τὸ ἐμπόριον εἶναι ἐπιφυλακτικὸν, δὲν αἴρεται δὲ ἡ κρίσις διὰ τῆς ἀγορᾶς τοῦ πλεονάσματος ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας, καθ’ ὃν τρόπον διατυποῦται ἐν τῇ συμβάσει, διότι εἰσέρχεται εἰς τὴν κατανάλωσιν δι’ ἄλλης ὁδοῦ καὶ μὲ χαμηλὰ μάλιστα διόδια. Ἀλλὰ τάχα οἱ μικροκτηματίαι δὲν θὰ ποιήσωνται χρῆσιν τῶν Γενικῶν Ἀποθηκῶν; Θεωρητικῶς βεβαίως τὸ πρᾶγμα εἶναι λογικὸν καὶ δυνατόν· διὰ τοὺς γνωρίζοντας ὅμως τὰ πρόσωπα καὶ τὰ πράγματα εἶναι σχεδὸν ἀδύνατον. Ὁ μικροκτηματίας, — ὅστις εἶναι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον χωρικός,—εἶναι καὶ δύσπιστος καὶ δύσκολος εἰς τὰ τοιαῦτα. Δὲν ἀρέσκεται εἰς λογαριασμοὺς λαβεῖν, δὲν ἔχει τὰ μέσα νὰ συσκευάσῃ τὸ προϊόν του. Εἶναι συνηθισμένος νὰ πωλῇ τὸ προϊόν του ὡς ἔχει ἐν τῷ ἁλωνίῳ, ἀκαθάριστον, ἀφίνων εἰς τὸν ἔμπορον τὴν περὶ τούτου φροντίδα. Μὴ λησμονεῖτε δὲ, ὅτι περὶ τὴν Ἑταιρείαν παρὰ τοὺς ἐπαινέτας θὰ ἦναι κατήγοροι οἱ πράκτορες τῶν ἀποθηκαρίων, μυρία διαδίδοντες κατ’ αὐτῆς, πιστευόμενα ὑπὸ τῶν ἁπλουστέρων. Τὰ 9/10 δὲν θὰ συναλλαχθῶσι μετὰ τῆς Ἑταιρείας, ἀλλὰ μετὰ τῶν ἀποθηκαρίων. Ἐκ τούτου ἐξηγεῖται, διατί τινες τῶν ἐμπόρων εἶναι ἐνθουσιασμένοι διὰ τὴν σύμβασιν, καὶ ἄλλοι ὄχι, κατανοῦντες τοὺς κινδύνους, οὓς διατρέχει τὸ ἐμπόριον. Αὕτη, Κύριοι, εἶναι ἐν ὠχρᾷ εἰκόνι ἡ λειτουργία τῆς συμβάσεως καὶ ἡ ἐπίδρασις αὐτῆς ἐπὶ τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν παραγωγήν. Τὸ ἐμπόριον θὰ περισταλῇ ἢ θὰ καταστραφῇ, ἡ παραγωγὴ βεβαίως θὰ περιορισθῇ, καὶ ἡ Ἑταιρεία θὰ μεταβληθῇ εἰς ἑνιαίαν, ἢ εἰς εἰσπράκτορα εἰσπράττοντα ἀκόπως καὶ ἀκινδύνως τὸν φόρον τῆς μωρίας. Μένει, Κύριοι, ἐκ περιεργίας νὰ ἴδωμεν, τί παρέχομεν εἰς τὴν Ἑταιρίαν δι’ ὅλα ταῦτα τὰ πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα αὕτη μᾶς ἀσφαλίζει. Ἰδοὺ ὁ κατάλογος τῶν παροχῶν, ἄνευ σχολίων. Τῇ χορηγοῦμεν 7 δραχμὰς κατὰ χιλιάδα, περίπου δύο καὶ ἥμισυ ἑκατομμύρια δραχμὰς κατ’ ἔτος ἐπὶ τῆς ὅλης παραγωγῆς· τῇ χαρίζομεν κατ’ ἔτος 50 ἑκατομμύρια παρακράτημα, ἀξίας δι’ ἡμᾶς δραχ. 6 τοὐλάχιστον ἑκατομμυρίων· τῇ δίδομεν κατ’ ἔτος ἄλλα 40 ἑκατομμύρια, τὸν εἰς εἶδος φόρον, ἀξίας δραχμῶν 5 ἑκατομμυρίων δι’ ἡμᾶς· παρέχομεν αὐτῇ καὶ τὸ μονοπώλιον τῶν Γενικῶν Ἀποθηκῶν ἐπὶ 30 ἔτη· τῇ δωροῦμεν καὶ τὸ μονοπώλιον τοῦ οἰνοπνεύματος· ἐκχωροῦμεν εἰς αὐτὴν τὴν ἀστυνομίαν καὶ τὴν ἐποπτείαν τοῦ ἐμπορίου τῆς σταφίδος· παραιτούμεθα τῆς κυριαρχίας ἡμῶν, μὴ δυνάμενοι νὰ κανονίσωμεν τὰ τῆς σταφίδος ἄνευ τῆς ἀδείας της· χαρίζομεν εἰς αὐτὴν 800,000 δραχμὰς κατ’ ἔτος ἐκ τοῦ φόρου τοῦ Δημοσίου· χαρίζομεν εἰς αὐτὴν καὶ ὁλόκληρον τὴν Σταφιδικὴν Τράπεζαν, τῆς ὁποίας αἱ ἀπαιτήσεις μόνον ὑπερβαίνουσι τὰ 7 ἑκατομμύρια δραχμῶν· ἀφίνομεν δύο ἑκατομμύρια εἰς τοὺς ἀγοραστὰς τοῦ πλεονάσματος τοῦ 1903· πωλοῦμεν εἰς αὐτὴν 97 ἑκατομμύρια πρὸς δραχμὰς 30· τῇ χορηγοῦμεν καὶ μερικὴν ἀπαλλαγὴν ἀπὸ τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου. Καὶ ἐφοβοῦντό τινες συνάδελφοι, μήπως ἡ σύμβασις δὲν συνομολογηθῇ! Καὶ ἡ Ἑταιρεία τί ἀναλαμβάνει; Ἀναλαμβάνει νὰ πληρώνῃ εἰς τὸ Δημόσιον 4 ἑκατομμύρια, δηλ. 800,000 δραχμὰς ὀλιγώτερον ἢ ὅσα τοῦτο ἐλάμβανε μέχρι τοῦδε. Ἀναλαμβάνει νὰ μᾶς ἀσφαλίζῃ οὔτε τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας, καὶ νὰ μᾶς ὑποδουλώσῃ εἰς τὴν κατάστασιν ταύτην ἐπὶ 20 ἔτη! Αὐτὸ λέγεται, Κύριοι, λύσις τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, αὐτὸ λέγεται προστασία δι’ αὐξήσεως τῆς φορολογίας! Ἀλλὰ λοιπὸν θὰ σταυρώσωμεν τὰς χεῖρας; Κάθε ἄλλο. Εἴθε νὰ εἴχομεν πρὸ πολλοῦ σταυρώσει αὐτάς. Σήμερον ἡ παρέμβασις τῆς Πολιτείας ἐπιβάλλεται. Ἡ Πολιτεία διέπραξε τὸ ἔγκλημα νὰ νομοθετήσῃ τὸ ψεῦδος, ἐν γνώσει ὅτι οὕτω νομοθετεῖ. Ὀφείλει ἑπομένως παρεμβαίνουσα νὰ ἄρῃ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἀσυνέτου καὶ ἐγκληματικῆς παρεμβάσεώς της. Ὀφείλει βεβαίως νὰ λάβῃ ἓν μέτρον, ἀλλὰ πάντοτε προσωρινὸν, τεῖνον εἰς τὴν ἄμεσον καὶ ταχίστην μετάβασιν πρὸς τὴν οἰκονομικὴν ὀρθοδοξίαν, ἀφ’ ἧς ἀσυνέτως μᾶς ἀπεμάκρυνεν· ὀφείλει νὰ μὴ λιποψυχήσῃ, ἀλλὰ νὰ βροντοφωνήσῃ εἰς ἐπήκοον πάντων, ὅτι ἔσφαλε παρεμβᾶσα, ὅτι θὰ παύσῃ παρεμβαίνουσα, ὅτι αἱ παρακρατήσεις, αἱ Σταφιδικαὶ Τράπεζαι, τὰ Μονοπώλια καὶ αἱ Ἑνιαῖαι εἶναι οἰκονομικὰ ψεύδη, πρὸς ὄφελος ὀλίγων, ἐπὶ βλάβῃ τῶν πολλῶν. Καὶ ὑπάρχουσι μέσα πολλά, πρόχειρα καὶ προσωρινά, ἵνα ὅσον τὸ ταχύτερον ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν εὐθεῖαν ὁδὸν, ἀρκεῖ ἡ Πολιτεία νὰ θελήσῃ εἰλικρινῶς, ἀρκεῖ ἡ Πολιτεία νὰ ἀκούσῃ τοὺς ἀληθῶς πονοῦντας τὸν ἐργαζόμενον λαὸν, καὶ οὐχὶ τοὺς συνδυάζοντας συμφέροντα μὲ τὴν ἐπίλυσιν ἢ τὴν διάρκειαν τῆς δυστυχίας του. Τὸ μέτρον ἐπιβάλλεται, καὶ ἵνα παύσῃ ἡ ἀβεβαιότης καὶ ἡ προσδοκία, καὶ ἵνα ἕκαστος ἰδιοκτήτης πεισθῇ, ὅτι ἕν μόνον μέσον σωτηρίας ὑπάρχει, ἡ ἀνάλογος περιστολὴ τῆς παραγωγῆς. Πρέπει νὰ παύσῃ ἡ προσδοκία, ἡ ἐκνευρίσασα τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμοὺς καὶ καταστήσασα αὐτοὺς ἀνικάνους νὰ σκεφθῶσι καὶ ἀντιμετωπίσωσι τὴν κατάστασιν. Πρέπει νὰ ῥηθῇ εἰς τὸν λαὸν ἡ ἀλήθεια, ἥτις πάντοτε ἔσωσε καὶ πάντοτε σώζει. Πρέπει νὰ κατανοήσῃ ἕκαστος, ὅτι ἐκ τῶν 10 στρεμμάτων, τὰ ὁποῖα καλλιεργεῖ, τὰ 2 τὰ καλλιεργεῖ διὰ νὰ τὰ τρυγήσῃ ὄχι δι’ ἑαυτὸν, ἀλλὰ διὰ τοὺς ἑκάστοτε παρουσιαζομένους εὐεργέτας του, καὶ ὅτι πρέπει νὰ παύσῃ δαπανῶν διὰ τὰ δύο ταῦτα στρέμματα. Εἴπετε εἰς τὸν λαὸν τὴν ἀλήθειαν, καὶ θὰ τὴν κατανοήσῃ ταχύτερον ἢ ὅσον φαντάζεσθε. Πείσατε αὐτὸν, ὅτι εἶσθε εἰλικρινεῖς, καὶ θὰ ἴδητε, ἂν ὑπακούει, καὶ θὰ ἴδητε ἂν θὰ εὐγνωμονῇ. Ἀλλ’ ἐν ὅσῳ ἀποκρύπτοντες ἀπ’ αὐτοῦ τὴν ἀλήθειαν τὸν ἐμπαίζομεν, εἴμεθα ἄνανδροι· διότι ἐμπαιγμὸς εἶναι ἡ παρακράτησις καὶ πᾶν ἐπὶ ταύτης βασιζόμενον μέτρον, εἴτε Σταφιδικὴ Τράπεζα λέγεται, εἴτε Μονοπώλιον, εἴτε Ἑνιαία Διαχείρισις, εἴτε ἀσφαλιστήριος σύμβασις. Καὶ εἶναι τοσοῦτο μᾶλλον ἀνηλεὴς ὁ ἐμπαιγμὸς οὗτος, ὁ ἐπὶ δεκαετίαν ἤδη ὅλην ἐπαναλαμβανόμενος, καθ’ ὅσον ὁ λαὸς, ὁ λαὸς ὁ ἐργαζόμενος καὶ παράγων, ἀγνοεῖ αὐτὸν, διότι οὐδέποτε ἔμαθε, τί ἐστὶ παρακράτησις, καὶ οὐδέποτε ἐδιδάχθη τοῦτο. Οὐδεὶς εἶπε πρὸς αὐτὸν τὴν ἀλήθειαν, ἥτις κρύπτεται ὑπὸ τὴν λέξιν παρακράτησις, καὶ οὐδεὶς ἐξήγησεν εἰς αὐτὸν ταύτην. Αὐτὴ ἡ Πολιτεία ἐπρωτοστάτησεν ἐν τῇ σιωπῇ καὶ παρέσχε τὰ μέσα, ὅπως ὁ λαὸς μὴ ἐννοῇ ὅτι ἡ παρακράτησις, ἥτις εἶναι καλλιέργεια δι’ ἄλλους, σημαίνει δουλείαν καὶ ψεῦδος. Θέλετε τὴν ἀπόδειξιν; Θέλετε νὰ μάθητε, ἂν θέλει ὁ λαὸς καὶ ἂν ἐννοεῖ τὴν παρακράτησιν; Ψηφίσατε τὴν σύμβασιν, ἀλλὰ νομοθετήσατε τὴν παρακράτησιν ὑπὸ τὸν τύπον τοῦ ἀμέσου φόρου καὶ οὐχὶ τοῦ ἐμμέσου. Ἂς λάβῃ ταύτην ὁ κ. εἰσηγητὴς, ἂς μεταβῇ πρὸς τοὺς ἰδιοκτήτας, καὶ ἂς εἴπῃ αὐτοῖς: «δόσατέ μοι 20% ἐκ τοῦ προϊόντος σας καὶ δραχμὰς 7 κατὰ χιλιάδα». Θὰ λάβῃ τὴν ἀπάντησιν καὶ θὰ σᾶς τὴν φέρῃ. Ἀλλ’ ἐν ὅσῳ ἀφίνομεν τὸν παραγωγὸν νὰ πιστεύῃ, ὅτι τὴν παρακράτησιν δὲν τὴν πληρώνει αὐτός, ἀλλ’ ὁ ἔμπορος, ἐμπαίζομεν αὐτὸν καὶ τὸν ἀπατῶμεν.

§152ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τί προτείνετε λοιπόν;

§153ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Προτείνω τὴν λῆψιν οἱουδήποτε προσωρινοῦ μέτρου, ἔστω καὶ αὐστηροῦ, ἔστω καὶ μωροῦ θεωρητικῶς. Θὰ ἦναι ὀλιγώτερον κακὸν, διότι θὰ ἦναι προσωρινόν. Αὐτὴν τὴν σύμβασιν ψηφίζω, ἀλλὰ πάντοτε ὡς μέτρον προσωρινόν, μικρᾶς διαρκείας, διορθουμένου τοῦ ἄρθρου περὶ ἐξαγορᾶς. Ποτὲ ὅμως δὲν θὰ δεχθῶ τὴν ὑποδούλωσιν τῶν σταφιδοπαραγωγῶν δι’ εἴκοσιν ἔτη. Εὔχομαι, Κύριοι, νὰ μὴ εὑρεθῶμεν μετὰ μίαν διετίαν πρὸ ἀπροχωρήτου πάλιν, διότι τὸ ἀπροχώρητον ἐκεῖνο θὰ ἦναι ἀληθὲς ἀπροχώρητον.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ἀλεβιζᾶτος ἔχει τὸν λόγον.

§155Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὴν κρίσιν τὴν δεινὴν, τὴν ὁποίαν διέρχεται ἡ σταφὶς, τὸ μέλλον τὸ σκοτεινόν, τὸ ὁποῖον ἔχει ἐνώπιον αὐτῆς, ἐὰν ἀποβλέψωμεν εἰς τὴν οἰκονομικὴν δυσπραγίαν, ἥτις μαστίζει τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμούς, εἰς τὴν οἰκτρὰν ὁμολογουμένως κατάστασιν αὐτῶν καὶ εἰς τὴν ἐπιτακτικὴν καὶ ἄμεσον ἀνάγκην τοῦ νὰ ἐπέλθῃ ταχεῖα βελτίωσις καὶ ἀνακούφισις αὐτῶν, ἐὰν ἐγκύψωμεν εἰς τὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα προὐκάλεσαν τὴν σταφιδικὴν κρίσιν, ἅτινα ἀναντιρρήτως εἶναι ἡ ὑπερπαραγωγὴ τοῦ προϊόντος καὶ ἡ οἰκονομικὴ καχεξία ἢ μᾶλλον ἡ σαπρία τοῦ τὸ προϊόν τοῦτο διαχειριζομένου ἐγχωρίου ἐμπορίου, ἀλλ’ ἰδίως ἂν ἀποβλέψωμεν εἰς τὴν ἔλλειψιν μέσου τινὸς προχείρου, ἢ μᾶλλον εἰς τὴν ἔλλειψιν τῶν μέσων, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ ἐφαρμόσωμεν μέτρον τι προσωρινὸν πρὸς βελτίωσιν τῆς καταστάσεως ταύτης τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν· ἐὰν δ’ ἀφ’ ἑτέρου ἐξετάσωμεν κατ’ ἀρχὴν καὶ κατὰ βάσιν τὴν σύμβασιν, τὴν ὑπὸ τὴν ψῆφον ἡμῶν ὑποβαλλομένην, τὸν κύριον σκοπόν, ὃν ἡ σύμβασις αὕτη ἐπιδιώκει, φρονῶ ἀδιστάκτως, ὅτι δὲν δυνάμεθα ἢ νὰ κηρυχθῶμεν ὑπὲρ τῆς συμβάσεως, διότι βάσις καὶ σκοπὸς αὐτῆς εἶναι ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡ ἐπίτευξις τοῦ ἰσοζυγίου μεταξὺ παραγωγῆς καὶ καταναλώσεως διὰ τῆς ἀφαιρέσεως τοῦ πλεονάσματος, καὶ ἡ διὰ τῆς ἐπιτεύξεως τοῦ ἰσοζυγίου ἀνόρθωσις τῶν τιμῶν τῆς σταφίδος, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ ἐξασφάλισις ἑνὸς κατωτάτου ὁρίου τιμῶν, πέραν τοῦ ὁποίου νὰ μὴ δύνανται νὰ κατέλθωσιν αἱ τιμαὶ τῆς σταφίδος, ἐνῷ ταυτοχρόνως μένει ἐλεύθερον τὸ ἐμπόριον ἵνα ἐργασθῇ μὲ τὴν ὕψωσιν τῶν τιμῶν. Ἀλλ’ ἐξετάσωμεν νῦν, κύριοι Βουλευταί, κατὰ πόσον ἐξασφαλίζονται οἱ σκοποὶ οὗτοι, καὶ κατὰ πόσον τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ὑπόσχεται ἡ σύμβασις, ὡς ὑποβάλλεται αὕτη ὑπὸ τὴν κρίσιν ἡμῶν, εἶναι ἀσφαλῆ. Ἐγὼ φρονῶ, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἡ σύμβασις, ὡς ἔχει, καὶ ἰδίως τὸ ἄρθρον 19 αὐτῆς, οὐ μόνον τὰς τιμὰς, ἃς ὑπόσχεται νὰ δίδῃ κατὰ περιφέρειαν σταφιδικὴν, ἤτοι τῶν 115, τῶν 130 καὶ τῶν 145 δραχμῶν, ἀλλ’ οὐδὲ τὴν κατωτάτην τιμὴν τῆς τετάρτης κλάσεως, τὴν τῶν χονδράδων ἢ τῶν 100 δραχμῶν, ἐξασφαλίζει. Τὸ ἄρθρον 19 λέγει: «Ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία δὲν ὑποχρεοῦται νὰ παραλαμβάνῃ σταφιδόκαρπον προσφερόμενον εἰς ἀποταμίευσιν ἢ εἰς ἀγορὰν, ἐὰν οὗτος δὲν ᾖναι δεόντως ἀπεξηραμένος καὶ ἐπαρκῶς κεκαθαρμένος. Ἐπίσης δὲν ὑποχρεοῦται ἡ ἀνάδοχος νὰ παραλαμβάνῃ σταφίδα νενοθευμένην, ἢ βεβλαμμένην εἰς βαθμόν, ὥστε νὰ μὴ ᾖναι αὕτη ἐμπορεύσιμος». Κατωτέρω δὲ λέγει, ὅτι «καλῶς ἀπεξηραμένος θεωρεῖται ὁ σταφιδόκαρπος, ὅταν περιέχῃ τοὐλάχιστον 60% σταφυλοσάκχαρον». Αἱ δρακοντείως αὐστηραὶ διατάξεις τοῦ ἄρθρου τούτου, ἢ μᾶλλον τὰ προνόμια, τὰ ὁποῖα δίδονται δι’ αὐτοῦ εἰς τὴν ἀνάδοχον Ἑταιρείαν, καθιστῶσι τελείως ὑποχειρίους, τελείως ὑποδούλους πρὸς αὐτὴν τοὺς σταφιδοκτήμονας, ἂν αἱ διατάξεις αὗται μείνωσιν ἐν ἰσχύϊ, πάντες δὲ οὗτοι θέλουσιν ἐξαρτηθῆ κατὰ τὴν παράδοσιν τοῦ προϊόντος αὐτῶν εἰς τὴν Ἑταιρείαν οὐ μόνον ἀπὸ τὴν καλὴν αὐτῆς πίστιν, — τὴν ὁποίαν δὲν θέλω ν’ ἀμφισβητήσω, ἐφ’ ὅσον συμμετέχουσιν εἰς αὐτὴν πρόσωπα γνωστά, — ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὴν καλὴν αὐτῆς θέλησιν. Ἀλλὰ πόσον εἶναι σφαλερὸν καὶ ἐπικίνδυνον νὰ ἐξαρτήσωμεν τὴν προστασίαν τῶν συμφερόντων τῶν σταφιδοπαραγωγῶν ἀπὸ τὴν καλὴν θέλησιν τῆς Ἑταιρείας, φρονῶ ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑποδείξω, ἀρκεῖ μόνον νὰ λεχθῇ, ὅτι τὰ συμφέροντα τῶν σταφιδοπαραγωγῶν θὰ εὑρίσκωνται εἰς ἄκραν ἀντίθεσιν πρὸς τὰ τῆς Ἑταιρείας, καὶ ὅτι ἡ χάριν τῶν συμφερόντων τούτων τυχόν ποτε ὑποχώρησις τῆς Ἑταιρείας σημαίνει ζημίαν τῶν ἰδίων αὐτῆς συμφερόντων. Ἡ πεῖρα, ἀλλὰ καὶ ἡ ἐπιστήμη διδάσκει, ὅτι ἡ περιεκτικότης εἰς σάκχαρον τῆς καλλίστης ποιότητος σταφίδος ποικίλλει μεταξὺ 48 καὶ 57 τοῖς ἑκατόν. Ἐὰν λοιπὸν δεχθῶμεν ἀτροποποίητον τὸ ἄρθρον 19 εἰς τὴν τρίτην παράγραφόν του, ἥτις ὁρίζει, ὅτι «καλῶς ἀπηξηραμένος θεωρεῖται ὁ σταφιδόκαρπος, ὅταν περιέχῃ τοὐλάχιστον 60% σταφυλοσάκχαρον», καὶ ἀναγνωρίσωμεν εἰς τὴν Ἑταιρείαν τὸ δικαίωμα νὰ δέχηται μόνον σταφιδόκαρπον ἔχοντα περιεκτικότητα εἰς σάκχαρον τοὐλάχιστον 60%, ἀναντιρρήτως καθιστῶμεν αὐτὴν κυρίαν τοῦ νὰ δέχηται ἢ ἀπορρίπτῃ κατ’ ἰδίαν βούλησιν πάντα προσφερόμενον αὐτῇ σταφιδόκαρπον, ἀφοῦ βέβαιον καὶ ἀναμφισβήτητον εἶναι, ὅτι οὐδεὶς σταφιδόκαρπος θὰ εὑρεθῇ περιέχων σάκχαρον 60%.

§156Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει, ὅτι τὸ ὅριον τοῦτο ἐτέθη μετὰ μελέτην καὶ μετὰ πειράματα ἐπανειλημμένα ἐκ μέρους τοῦ χημικοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, εἶναι δὲ τὸ ἐλάχιστον ὅριον. Ἔχω τὴν ἔκθεσιν.

§157Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι σφάλλεται ἡ ἔκθεσις αὕτη· διότι ἡ Κεφαλληνιακὴ σταφὶς, ἥτις θεωρεῖται ὡς ἡ μᾶλλον ἀφθονοῦσα εἰς σάκχαρον πάσης ἄλλης Κορινθιακῆς σταφίδος,—διὰ τοῦτο δὲ καὶ διὰ τὸ μικρὸν αὐτῆς σχῆμα καὶ προτιμᾶται εἰς τὰς ἀγορὰς τῆς Ὁλλανδίας καὶ πληρώνεται 2 ἕως 3 σελλίνια τὸ καντάρι περισσότερον ἀπὸ τὰς ἄλλας σταφίδας τῆς καλῆς ποιότητος τῶν ἐπαρχιῶν, καίτοι ὑπὸ ἔποψιν περιποιήσεως καὶ καθαρισμοῦ ὑστερεῖ ἐκείνων,—μόλις, κατ’ ἀνώτατον ὅρον, περιέχει σάκχαρον 58 τοῖς ἑκατὸν, ὅταν, ἐννοεῖται, δὲν ἦναι βεβρεγμένη. Τοῦτο ἐπιστοποίησαν ἀλλεπάλληλοι ἀναλύσεις, αἵτινες ἀπέδειξαν, ὅτι ἡ περιεκτικότης αὐτῆς εἰς σάκχαρον ποικίλλει ἀπὸ 52 ἕως 58%, αἱ κοιναὶ δὲ σταφίδες περιέχουσι κατώτατον ὅριον σακχάρου 47 καὶ ἀνώτατον 57 τοῖς ἑκατόν. Τὰ αὐτὰ δὲ πορίσματα δίδει καὶ ἡ βιομηχάνισις τῆς σταφίδος εἰς οἰνόπνευμα. Ἔχω ἔκθεσιν ἐγκρίτου καὶ εἰδικοῦ ἐπιστήμονος βιομηχάνου σταφίδος, ὃν, ὅπως κάλλιον φωτισθῶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου θέματος, συνεβουλεύθην ἀκριβῶς χθές. Κατὰ τὴν ἔκθεσιν ταύτην, ἓν χιλιόλιτρον σταφίδος, ἤτοι 375 ὀκάδες ἀποσταζόμεναι παρέχουσιν 110 ὀκάδες οἰνοπνεύματος τῶν 95 βαθμῶν, αἵτινες ἰσοδυναμοῦσι πρὸς 104½ ὀκάδες ἀνύδρου ἢ ἀπολύτου λεγομένου οἰνοπνεύματος, ὅπερ ποσόν, γνωστοῦ ὄντος ὅτι 10 ὀκάδες ἀνύδρου οἰνοπνεύματος ἀντιστοιχοῦσι πρὸς 17 ὀκάδες σακχαρώδους βάρους, εὑρίσκομεν ὅτι προέρχεται ἀπὸ 177 ὀκάδες καὶ 65% σακχάρου. Κατὰ ταῦτα λοιπὸν αἱ 375 ὀκάδες σταφίδος ἀντιπροσωπεύουσιν 177 περίπου ὀκάδες σακχάρου. Τούτου τεθέντος, ἐνεργοῦντες κατὰ τὴν γνωστὴν μέθοδον τῶν τριῶν ἐπὶ τοῦ προκειμένου, εὑρίσκομεν ὅτι 100 ὀκάδες σταφίδος ἀντιστοιχοῦσιν ἢ περιέχουσι σάκχαρον 47½ περίπου τοῖς ἑκατόν· ἀλλ’ εἰς ταύτας δέον νὰ προστεθῇ καὶ ποσότης 3¼ τοῖς ἑκατὸν λόγῳ ἀπωλείας ἕνεκα τῆς ἀτελείας τῶν ἀποστακτικῶν μηχανημάτων· ὥστε ἐν ὅλῳ ἔχομεν συνήθη περιεκτικότητα εἰς σάκχαρον τῆς σταφίδος, ὡς καὶ ἡ βιομηχάνισις αὐτῆς εἰς οἰνόπνευμα ἀποδεικνύει, 52% περίπου. Κατὰ τὰ ἐκτεθέντα, κύριε Πρόεδρε, ἐπιστημονικὰ πορίσματα ὁ ὅρος τῶν 60% εἰς σάκχαρον εἶναι ὅρος καθ’ ὑπερβολὴν δρακόντειος, ὅστις θὰ ἐπικρέμαται ὡς δαμόκλειον ξίφος ἐπὶ τῆς κεφαλῆς τοῦ ἀτυχοῦς σταφιδοπαραγωγοῦ, καὶ θὰ καθιστᾷ αὐτὸν αὐτόχρημα σκλάβον τῆς Ἑταιρείας.

§158Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει αὐτὸ τὸ κείμενον τοῦ ἄρθρου. Ἀκριβῶς διότι ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία, ἐλήφθη ἡ πρόνοια, ὅπως, εὐθὺς ὡς ὑπάρξῃ τοιαύτη ἀμφιβολία, γίνηται ἀναθεώρησις. «Ὁσάκις εἴτε ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἴτε ἡ Ἑταιρεία», λέγει τὸ ἄρθρον κατωτέρω, «ἤθελον νομίσει τοῦτο ἀναγκαῖον, θέλει ἐνεργεῖσθαι ἀναθεώρησις τῶν ἄνω ὁρίων περιεκτικότητος...»

§159Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, ἀπαντήσατέ μοι εἰς μίαν ἀπορίαν· πότε ἡ ἀναθεώρησις αὕτη θὰ γείνῃ; Ἂς ὑποθέσωμεν ὅτι ψηφίζεται ὡς ἔχει τὸ ἄρθρον αὐτό· ἀρχίζει ἡ λειτουργία τῆς συμβάσεως· ὁ παραγωγὸς προσφέρει τὸν σταφιδόκαρπόν του εἰς τὴν Ἑταιρείαν· γεννᾶται διαφωνία μεταξὺ αὐτοῦ καὶ ἐκείνης, καὶ ἀποτέλεσμα εἶναι ἡ ἀπόρριψις τοῦ σταφιδοκάρπου, λόγῳ ὅτι δὲν περιέχει τὸ κατὰ τὴν σύμβασιν ἀπαιτούμενον σάκχαρον· πότε θὰ γείνῃ ἡ ἀναθεώρησις;

§160Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τότε.

§161Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Ἀλλ’ αὐτὰ εἶναι ἐμπόδια, τὰ ὁποῖα ἀντίκεινται εἰς τὸ εἶδος καὶ τὴν φύσιν τοῦ πράγματος. Διατὶ νὰ μὴ καθορισθῶσιν ἀπὸ τοῦδε τὰ ζητήματα ταῦτα;

§162Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ποῖα;

§163Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Ὅτι ἡ περιεκτικότης τῆς σταφίδος εἰς σάκχαρον πρέπει νὰ ποικίλλῃ ἀπὸ 48 ἕως 57%, προκειμένου πάντως περὶ ἀβρόχου σταφίδος.

§164Ν. ΠΑΠΑΛΕΞΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐν Πάτραις εὑρεθεὶς, εἶδον τὸ νομοσχέδιον καὶ τὴν σύμβασιν, καὶ ἐζήτησα τὴν γνώμην τοῦ κ. Ξανθοπούλου, διευθυντοῦ τοῦ αὐτόθι Γεωργικοῦ σταθμοῦ, ὅστις συμπράξας μετὰ τοῦ κ. Καλλιβωκᾶ ἀνέλυσε καρπὸν ποιότητος Πατρῶν εὑρισκόμενον εἰς τὰς ἀποθήκας ἐπὶ 10 μῆνας, καὶ ἑπομένως τελείως ἀπεξηραμένον, καὶ εὑρέθη, οὗτος περιέχων σάκχαρον μόνον 58%. Τοῦτο δὲν παρέλειψα καὶ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰς τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς νὰ ἀνακοινώσω, καὶ νὰ συστήσω ν’ ἀπαλειφθῇ ἐντελῶς ἡ διάταξις αὕτη, διότι ταύτης ὑπαρχούσης εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀγορασθῇ ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας τῆς ἑνιαίας διαχειρίσεως ὁ σταφιδόκαρπος, καὶ δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τοὺς σταφιδοκτήμονας, προκειμένου νὰ μεταβληθῶσιν εἰς ζαχαροπλάστας, μεταποιοῦντας τὴν φύσιν τοῦ καρποῦ.

§165Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Τουτέστιν ἡ διάταξις αὕτη εἶναι δεσμευτική, καὶ καθιστᾷ κυρίαν τὴν Ἑταιρείαν εἰς τὸ νὰ δέχηται ἢ μὴ δέχηται τὴν σταφίδα τῶν παραγωγῶν, καθόσον μάλιστα συνδυάζεται μὲ τὴν ἰδιότητα τοῦ καλῶς ἀπεξηραμένου καρποῦ· διότι λέγει τὸ ἄρθρον, ὅτι «καλῶς ἀπεξηραμένος θεωρεῖται ὁ σταφιδόκαρπος, ὅταν περιέχῃ τοὐλάχιστον 60% σταφυλοσάκχαρον»· ἀλλ’ εἶναι γνωστόν, ὅτι οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει ἡ καλὴ ἀποξήρανσις μὲ τὴν σακχαρώδη ἰδιότητα· δύναται νὰ ἦναι κάλλιστα ἀπεξηραμένος ὁ καρπός, —στάρι, ὅπως λέγομεν εἰς τὴν γλῶσσαν τὴν κοινήν, —καὶ νὰ περιέχῃ σάκχαρον 38%, καὶ ἀντιθέτως, κακῶς ἀπεξηραμένος, καὶ νὰ ἔχῃ περιεκτικότητα εἰς σάκχαρον μεγάλην, 55% λόγου χάριν· ἀλλ’ ἐνῷ τὸ ἓν εἶναι ὅλως ἄσχετον πρὸς τὸ ἕτερον, ἐν τούτοις ἔχει μεγίστην σπουδαιότητα διὰ τοὺς παραγωγούς, διότι διὰ τοῦ ἀτόπου τούτου συνδυασμοῦ ἡ θέσις αὐτῶν ἀπέναντι τῆς Ἑταιρείας καθίσταται μᾶλλον δυσχερὴς, καὶ ἡ Ἑταιρεία ἀποκτᾷ μείζονα ἐξουσίαν, ἵνα ἀνευθύνως καὶ αὐθαιρέτως ἀπορρίπτῃ τὸν προσφερόμενον αὐτῇ σταφιδόκαρπον. Διὰ ταῦτα φρονῶ, ὅτι τὸ ἄρθρον τοῦτο πρέπει νὰ λείψῃ καθ’ ὁλοκληρίαν. Ἄλλως ἡ λέξις «δεόντως» πρέπει ν’ ἀντικατασταθῇ διὰ τῆς λέξεως «καλῶς», διότι ἡ αὐστηρὰ καὶ τυπικὴ ἐφαρμογὴ τοῦ γράμματος τῶν διατάξεων δύναται νὰ γεννήσῃ ἀμφισβητήσεις, αἵτινες πάντως θὰ ἀποβαίνουν πρὸς ζημίαν τοῦ παραγωγοῦ· οὐδόλως δ’ ἐξασφαλίζει τὸν παραγωγὸν ἡ ἀναθεώρησις, ἥτις ἀναγράφεται ἐν τῇ κατωτέρω παραγράφῳ, διότι αὕτη πρόκειται νὰ ἐπιβραδύνῃ τὴν ἐκκαθάρισιν τοῦ λογαριασμοῦ του καὶ τὴν λῆψιν τοῦ ἀντιτίμου τοῦ προϊόντος του· γνωρίζομεν δὲ ἐκ πείρας, πόσον ἐπείγονται οἱ σταφιδοπαραγωγοί, ὅταν πωλῶσι τὸ προϊόντων, νὰ λαμβάνωσι τὴν ἀξίαν αὐτοῦ, — καὶ εὐλόγως, διότι οἱ πιστωταί των, οἵτινες συνήθως εἶναι ἀπηνεῖς, δὲν τοὺς ἀναμένουν, οὐδὲ καιρὸν δίδουν εἰς τοὺς παραγωγοὺς αἱ ἄλλαι πολλαπλαῖ ἀνάγκαι των, — καὶ πόσην ἐκ τῆς ἐπιβραδύνσεως ζημίαν δύνανται νὰ ὑποστῶσι, καὶ βεβαίως θέλουσιν ὑποστῆ.

§166Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδεμία βραδύτης θὰ ἐπέλθῃ· διότι, ἐὰν γεννηθῇ ἀντίρρησις, θὰ γίνηται ἀμέσως πραγματογνωμοσύνη.

§167Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Πρέπει ὅμως νὰ ἀναφερθῇ ὁ ἐνιστάμενος εἰς τὰς Ἀθήνας, νὰ λάβῃ μέρος ὁ διευθύνων τὸ Χημικὸν Ἐργαστήριον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἐν περιπτώσει διαφωνίας νὰ προσκληθῇ καὶ τρίτος πραγματογνώμων.

§168Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο γίνεται προκειμένου περὶ τῆς ἐφέσεως· προκειμένου ὅμως περὶ τῆς διαιτησίας, αὕτη λαμβάνει χώραν ἀμέσως ἐπὶ τόπου.

§169Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ διάταξις αὕτη εἶναι ἀπαραίτητος, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν ἡ Ἑταιρεία, ἥτις θὰ διαθέσῃ εἰς τὴν ἐπιχείρησιν τὰ κεφάλαιά της, νὰ καταδικασθῇ νὰ λαμβάνῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λαμβάνουσι σήμερον αἱ ἀποθῆκαι τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης ἀπὸ τοὺς παραγωγούς, δηλ. τὸ ἀπόρριμμα. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ αὐτό· ἀναγκαίως ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ μία ἐγγύησις.

§170Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς παρατηρήσω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἐξασφαλισθῇ τὸ συμφέρον τῆς Ἑταιρείας χωρὶς νὰ καθίσταται αὐτῇ ὑποχείριος ὁ παραγωγός, ὡς συμβαίνει διὰ τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 19 τῆς συμβάσεως. Ἄλλως, προκειμένου περὶ τῶν ἀπορριμμάτων, ἤτοι περὶ σταφίδος μὴ ἀποξηρανθείσης καλῶς, ἔχομεν διατάξεις κατωτέρω, διότι διαιρεῖται ἡ σταφὶς εἰς κλάσεις, διὰ τῶν ὁποίων ἐξασφαλίζεται τὸ συμφέρον τῆς Ἑταιρείας. Διατὶ λοιπὸν νὰ δεσμευθῶμεν, ὥστε νὰ ἐξαρτώμεθα ἀπὸ τὴν καλὴν θέλησιν τῆς Ἑταιρείας;

§171Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐξαρτᾶσθε ἀπὸ τὴν καλὴν θέλησιν τῆς Ἑταιρείας· θὰ εἰσάγηται εὐθὺς ὁ σταφιδόκαρπος, ἅμα προσφερόμενος, θὰ ἐξαρτᾶται δὲ ἡ ἄμεσος παραλαβὴ καὶ ἀπὸ τὴν καλὴν πίστιν τῶν παραγωγῶν ἀπέναντι τῆς Ἑταιρείας. Ἐὰν ἡ Ἑταιρεία φέρῃ ἀντιρρήσεις, δὲν ἔχετε παρὰ νὰ προκαλέσητε ἀμέσως πραγματογνωμοσύνην, καὶ ἂν ἔχητε δίκαιον, θὰ δικαιῶσθε διὰ τῆς πραγματογνωμοσύνης. Οὐδὲν κέρδος ἐντεῦθεν διὰ τὴν Ἑταιρείαν. Ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὴν ἔκθεσιν τῆς οἰνοπνευματοποιητικῆς Ἑταιρείας Ζάννου καὶ Ρώς, θὰ ἴδητε ὅτι οἱ κτηματίαι φροντίζουσι πάντοτε νὰ μὴ ἀποξηραίνωσι τελείως τὸ πρᾶγμα.

§172Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Ἐὰν ἦσθε, κύριε Πρόεδρε, σταφιδοκτήμων, δὲν θὰ ἐλέγετε αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγετε. Ὑπάρχουσι περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας, ὁσηδήποτε καὶ ἂν ὑπάρχῃ ἐκ μέρους τοῦ ἰδιοκτήτου καλὴ θέλησις καὶ φροντίς, ἵνα παρασκευάσῃ καλὴν ποιότητα σταφίδος, ἀφίνων τὸ προϊόν του, ἵνα τελείως ὡριμάσῃ ἐν τοῖς κλήμασι καὶ ἐντελῶς ἀποξηρανθῇ κατόπιν ἐν τοῖς ἁλωνίοις, εἶναι ἀδύνατον νὰ πραγματοποιήσῃ τὴν ἐπιθυμίαν του ταύτην, διότι δὲν τῷ ἐπιτρέπουσιν αἱ καιρικαὶ περιστάσεις· ὁσηνδήποτε καλὴν θέλησιν καὶ ἂν ἔχῃ ὁ ἰδιοκτήτης ν’ ἀφήσῃ τὸ πρᾶγμά του περισσότερον χρόνον ἐν τοῖς ἁλωνίοις, οὕτως ὥστε ν’ ἀποξηρανθῇ τοῦτο τελείως, πολλάκις ἀναγκάζεται νὰ τὸ εἰσάγῃ εἰς τὰς ἀποθήκας μὴ τελείως ἀπεξηραμένον ἕνεκα τῶν βροχῶν. Ἔχομεν παραγωγήν, ἥτις κατὰ τὸ πλεῖστον ὑπῆρξε κακὴ ἕνεκα αὐτοῦ τοῦ λόγου. Ἀλλοίμονον δὲ, ἂν ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον 19 ὡς ἔχει, ἐπέλθωσι δὲ βροχαὶ καθ’ ὃν χρόνον τὸ πρᾶγμα εἶναι ἐκτεθειμένον ἐν τοῖς ἁλωνίοις! τότε καὶ ἡ καλλιτέρα ποιότης, ἥτις καταναλίσκεται εἰς τὰς καλλιτέρας ἀγορὰς, μετὰ μεγάλης δυσκολίας θὰ γίνηται δεκτὴ ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας, ἢ, ἂν θὰ γίνηται δεκτὴ, θὰ γίνηται μετὰ μειώσεως πάντοτε τῆς τιμῆς, ἣν μείωσιν θ’ ἀναγκάζηται νὰ δέχηται ὁ παραγωγός, διότι ἄλλως ἡ Ἑταιρεία θ’ ἀπορρίπτῃ τὸ προϊόν του, ὡς ἀνεπαρκῶς δῆθεν ἀπεξηραμένον. Ἐπιμένω νὰ τροποποιηθῇ τὸ ἄρθρον τοῦτο τῆς συμβάσεως, διότι ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι εἶναι καταστρεπτικὸν διὰ τοὺς σταφιδοκτήμονας. Ὅτι δὲ τοῦτο θὰ ᾖναι καταστρεπτικὸν διὰ τοὺς παραγωγούς, δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρξῃ δευτέρα γνώμη μεταξὺ τῶν κυρίων Βουλευτῶν, τῶν σχέσιν ἐχόντων μετὰ τῆς σταφίδος, καὶ γνωριζόντων τὰ πράγματα. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ δευτέρα γνώμη, καὶ διὰ τοῦτο ἀρχόμενος τοῦ λόγου εἶπον, ὅτι δὲν ἔχομεν ἐξασφαλίσει τιμὰς οὐδὲ διὰ τὴν τετάρτην κλάσιν τῆς σταφίδος· διότι, ὅταν ἤμεθα ὑποχρεωμένοι, ὅταν ἤμεθα δεσμευμένοι — χειροπόδαρα δεμένοι, κατὰ τὴν κοινὴν φράσιν, — ἀπέναντι τῆς Ἑταιρείας, βεβαίως ἡ Ἑταιρεία, ὅταν θέλῃ νὰ καταχρασθῇ τὸν παραγωγόν, θὰ τῷ εἴπῃ: «λαμβάνω τὴν σταφίδα σου, ἀλλὰ θὰ ἀφήσῃς 20 ἢ 30% κάτω τῆς ἐν τῇ συμβάσει καθωρισμένης τιμῆς, διότι ἡ σταφίς σου δὲν εἶναι τελείως ἀπεξηραμένη». Ὁ παραγωγός, ἔχων τὰς ὑποχρεώσεις του, καὶ θέλων νὰ ἐξοφλήσῃ ταύτας, ὑποχρεωμένος δὲ ὁπωσδήποτε νὰ λάβῃ χρήματα, διὰ νὰ πληρώσῃ, θ’ ἀναγκασθῇ νὰ ὑποχωρήσῃ εἰς τὰς ἀξιώσεις τῆς Ἑταιρείας. Προκειμένου, περὶ τῶν διατάξεων ἐν γένει τοῦ ἄρθρου 19 τῆς συμβάσεως, παρακαλῶ ὑμᾶς, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἐπιστήσητε δεόντως τὴν προσοχήν σας, καὶ ἐπισταμένως νὰ ἐρευνήσητε ταύτας, καὶ ἔχω πεποίθησιν, ὅτι θέλετε μὲ δικαιώσει ὡς πρὸς τὰς παρατηρήσεις, ἃς ἐποιησάμην. Μὴ ἐπαναπαυθῆτε ἐπὶ τῆς ἐκθέσεως τῶν χημικῶν τοῦ Ὑπουργείου, ἥτις εἶναι σφαλερὰ, διότι συνετάχθη βεβαίως ἐπὶ τῇ βάσει δοκιμῆς γενομένης ἐπὶ σταφίδος τῆς παρακρατήσεως. Ἀλλ’ ἡ σταφὶς τῆς παρακρατήσεως, ἰδίως ἡ τῶν μεσαίων καὶ κατωτέρων στρωμάτων, εἶναι φυσικὸν νὰ παρουσιάζῃ περιεκτικότητα σακχάρου πολὺ μεγαλειτέραν τῆς συνήθους, διότι συσσωρευομένη καὶ συμπιεζομένη ἐν ταῖς ἀποθήκαις ἀπόλλυσι πᾶν σχεδὸν ὑδατῶδες ὑγρόν, καὶ κρατεῖ μόνον τὸ σάκχαρον· ἄλλως τε τὰ κάτωθι στρώματα δέχονται τὸ σάκχαρον τῶν ἄνωθι στρωμάτων, τὰ ὁποῖα ἐκ τῆς ἀτμοσφαιρικῆς ἐπιδράσεως βαθμηδὸν φθείρονται καὶ ἀποβάλλουσι τὸ σάκχαρον.

§173Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ τὰ ἄνωθεν στρώματα τί γίνονται;

§174Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Ἐκεῖνα, εἶπον, φθείρονται καὶ μεταβάλλονται εἰς κόνιν ἄνευ οὐσίας· ἀποτελοῦσι πλέον τὸ πρᾶγμα τὸ λεγόμενον σκάρσο. Ἐὰν εἴχετε σχέσιν μετὰ τῆς σταφίδος, θὰ ἐγνωρίζετε ὅτι τὰ ἄνω στρώματα αὐτῆς, ὅταν αὕτη ᾖναι ἀποθηκευμένη βαρέως καὶ ἐπὶ μακρὸν χρόνον, σήπονται, τὰ κατώτερα δὲ στρώματα γίνονται μᾶλλον σακχαρώδη. Διὰ τοῦτο, ἐὰν μεταβῆτε εἰς μίαν ἀποθήκην, εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι ἀποθηκευμένη σταφὶς εἰς ὕψος τεσσάρων μέτρων π. χ. καὶ πρὸ διετίας περίπου, θελήσητε δὲ νὰ βυθίσητε ἓν ξύλον ἐπὶ τῆς ἄνω ἐπιφανείας αὐτῆς, θὰ ἴδητε ὅτι τὸ ξύλον τοῦτο καὶ μὲ τὴν ἐλαχίστην ὤθησιν βυθίζεται καὶ φθάνει ἀκόπως εἰς βάθος πολλάκις καὶ ἑνὸς μέτρου. Τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι ὅλον τὸ στρῶμα τοῦτο τῆς σταφίδος εἶναι σεσηπὸς καὶ κατεστραμμένον. Αὐτὸ, ἐπαναλαμβάνω, συμβαίνει εἰς τὰς ἀποθήκας τῆς παρακρατήσεως, ὅπου τὰ μεσαῖα καὶ κατώτερα στρώματα, δι’ οὓς λόγους εἶπον, ἔχουσι μεγαλειτέραν ποσότητα σακχάρου.

§175Ν. ΠΑΠΑΛΕΞΗΣ. Ὅταν πρόκηται νὰ ὡριμάσῃ ἡ σταφὶς καὶ εὐνοηθῇ ὑπὸ τῶν καιρικῶν περιστάσεων, λαμβάνει τὸ ὡραῖον ἐκεῖνο χρῶμα, καὶ γίνεται καλῆς ποιότητος, γνωρίζουσι δὲ οἱ σταφιδοκτήμονες καὶ οἱ ἔμποροι, ὅτι, ἐὰν συμπέσῃ, καθ’ ὃν χρόνον εἶναι ἐκτεθειμένη ἡ σταφὶς εἰς τὰ ἁλώνια πρὸς ἀποξήρανσιν, νὰ μὴ ὑπάρχωσιν ἡλιακαὶ ἀκτῖνες, τὸ πρᾶγμα γίνεται μέλαν, ὡραῖον, ἐμπορεύσιμον καὶ περιζήτητον, ἀλλὰ τὸ σάκχαρον πάντοτε εἶναι ὀλίγον.

§176Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Προβαίνω τώρα εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 17 τῆς συμβάσεως. Κατὰ τὴν πρώτην παράγραφον τοῦ ἄρθρου τούτου «ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία ὑποχρεοῦται, ὑποβληθείσης αὐτῇ αἰτήσεως, νὰ μεταπωλῇ ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος πρὸς ἐξαγωγὴν ἐκ τοῦ ἐν ταῖς ἀποθήκαις αὐτῆς ὑπάρχοντος τυχὸν διαθεσίμου σταφιδοκάρπου τὸ μὲν πλεόνασμα πρὸς δραχμὰς 160 τὸ χιλιόλιτρον, τὸ δὲ παρακράτημα καὶ τὸν φόρον εἰς εἶδος πρὸς δραχμὰς 200». Ἡ διάταξις αὕτη, εἶναι ἀναμφίβολον, ὅτι ἀφαιρεῖ ἀπὸ τοὺς παραγωγοὺς τὴν ἐλπίδα τοῦ νὰ ἴδωσί ποτε τὴν σταφίδα των τιμωμένην περισσότερον τῶν 160 δραχμῶν. Ἀλλὰ θὰ μοὶ εἴπῃ τις ἴσως, ὅτι πρὸς 160 δραχμὰς θὰ πωλῇ ἡ Ἑταιρεία μόνον τὸ πλεόνασμα, καὶ ὅταν πέραν τοῦ πλεονάσματος ζητῶσι ν’ ἀγοράσωσι παρ’ αὐτῆς, θὰ πωλῇ πρὸς 200 δραχμὰς, ἑπομένως δὲν τρέχει τὸν κίνδυνον ἡ σταφὶς νὰ μὴ τιμηθῇ ὑπὲρ τὰς 160 δραχμάς. Εἰς τοῦτο ἀπαντῶ, ὅτι ἀρκεῖ ἡ πεποίθησις ἢ ἡ ἰδέα παρὰ τοῖς καταναλωταῖς, ὅτι, ὅταν παρουσιασθῇ ἔλλειψις πράγματος ἐν τῇ ἀγορᾷ, θὰ δύνανται τὴν ἔλλειψιν ταύτην νὰ ἀναπληρῶσιν, ἀγοράζοντες παρὰ τῆς ἀναδόχου Ἑταιρείας πρὸς 160 δραχμάς, διὰ νὰ σταματήσουν ἕως ἐκεῖ αἱ τιμαί, καὶ νὰ μὴ προσφέρωσιν αὐτοὶ περισσότερον. Ἀλλ’ ἔχω καὶ ἄλλην τινὰ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου νὰ ποιήσωμαι παρατήρησιν. Ἡ Ἑταιρεία, κατὰ τὸ σχετικὸν ἄρθρον, ἔχει ἀπόλυτον τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ πωλῇ, ὅταν ἤθελε ζητηθῇ παρ’ αὐτῆς, οἱονδήποτε ποσὸν εἰς τιμὴν 160 καὶ 200 δραχμῶν. Ὑποθέσωμεν, Κύριοι, ὅτι, λειτουργοῦντος τοῦ συστήματος τῆς ἑνιαίας διαχειρίσεως τῆς σταφίδος, ἐπέρχεται βλάβη σοβαρὰ εἰς τὴν παραγωγὴν τῆς σταφίδος ἔτους τινὸς, καὶ ὅτι ἡ βλάβη αὕτη εἶναι καταφανὴς ἀπὸ τοῦ Ἀπριλίου τοῦ ἔτους ἐκείνου· μὲ τὸ δικαίωμα πωλήσεως, ὅπερ ἔχει ἡ Ἑταιρεία, δύναται, παρουσιαζομένου αἴφνης ἀγοραστοῦ κατὰ Μάϊον τοῦ αὐτοῦ ἔτους, νὰ πωλήσῃ εἰς αὐτὸν πρὸς 160 ἢ καὶ 200 δραχμὰς π.χ. 100,000,000 λίτρας, τὰ ὁποῖα ἔχει ἐν ταῖς ἀποθήκαις ἐκ παρακρατήσεως, φόρου εἰς εἶδος καὶ ἐξ ἀγορᾶς· τὰ 100 ταῦτα ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ὑποθέτομεν ὅτι ἡ κατανάλωσις δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ καταναλώσῃ, διότι εἶχε κάμει τὴν προμήθειάν της μέχρι 250,000,000 ἀπὸ τὴν παραγωγὴν, ὅτε ἐπρομηθεύθη ταῦτα παρὰ τῆς Ἑταιρείας, ἀφίνονται καὶ χρησιμεύουσιν ὡς ἀπόθεμα, καὶ ἐπιβαρρύνουσι τὴν ἀγορὰν τῆς καταναλώσεως διὰ τὴν ἐπερχομένην παραγωγὴν, ἡ ὁποία, ὡς εἴπομεν, εἶναι ἠλαττωμένη. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ποῖον ἄτοπον θὰ συμβαίνῃ; ὅτι, ὅσον καὶ ἂν ἦναι ἠλαττωμένη κάτω τοῦ ποσοῦ τοῦ ἀναγκαίου διὰ τὴν συνήθη κατανάλωσιν ἡ παραγωγὴ αὕτη, δὲν θὰ δυνηθῶσιν οἱ παραγωγοὶ νὰ ἴδωσι τὴν σταφίδα ὑπερτιμωμένην ἀναλόγως, διότι θ’ ἀνταγωνίζηται αὕτη πρὸς τὰ 100,000,000, τὰ ὑπάρχοντα ἤδη ὡς ἀπόθεμα εἰς τὴν κατανάλωσιν, τὰ ὁποῖα ἐπώλησεν ἡ Ἑταιρεία πρὸς 160 καὶ 200 δραχμὰς τὴν χιλιάδα.

§177Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τῆς παρελθούσης παραγωγῆς;

§178Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Ὄχι· δὲν εἶναι τῆς παρελθούσης παραγωγῆς, εἶναι τῆς ἐνεστώσης. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ φέρω μᾶλλον συγκεκριμένον παράδειγμα, ἵνα γείνω μᾶλλον καταληπτός. Ὑποθέσατε ὅτι ἡ παραγωγὴ τοῦ 1904 ἀπέδωκε ποσὸν 330,000,000 λιτρῶν· ἐξ αὐτοῦ ἐξήχθη εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ποσὸν 250,000,000, ὅσον χρειάζεται καὶ ἐπαρκεῖ εἰς τὴν κατανάλωσιν. Ἐν τούτοις κατὰ Μάϊον τοῦ 1905 παρουσιάζονται συμπτώματα περονοσπόρου καταστρεπτικοῦ, ἅτινα ἐμπνέουσι τὴν πεποίθησιν, ὡς εἴδομεν κατὰ τὰ 1900, ὅτι ἡ παραγωγὴ ἡ ἐπερχομένη τοῦ ἔτους αὐτοῦ θὰ ἦναι κατεστραμμένη, ἤτοι ὅτι δὲν θέλει φθάσει εἰς τὰ 150,000,000 ἐν ὅλῳ· ἡ κερδοσκοπία ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὑποβάλλει αἰτήσεις πρὸς τὴν Ἑταιρείαν καὶ λέγει πρὸς αὐτήν: «δός μοι 100,000,000 ἐκ τοῦ καρποῦ, τὸν ὁποῖον ἔχεις εἰς τὰς ἀποθήκας σου»· τὰς αἰτήσεις δὲ ταύτας ὑποβάλλει διὰ διαφόρων προσώπων...

§179ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θὰ ὑπάρχωσι καὶ παρένθετα πρόσωπα.

§180Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχωσι παρένθετα πρόσωπα· ἀλλὰ δυνατὸν καὶ νὰ ὑπάρξωσιν, ἂν θέλῃ ἡ Ἑταιρεία νὰ καταχρασθῇ, διότι τὸ δικαίωμα πωλήσεως, ὅπερ ἔχει, ὡς βλέπετε, δὲν ὑπόκειται εἰς περιορισμὸν καὶ ἔλεγχον αὐστηρόν· δύναται αὕτη, συνεταιριζομένη πρὸς ἄλλα πρόσωπα οἱαδήποτε, νὰ ὑποβάλῃ δι’ αὐτῶν τοιαύτας αἰτήσεις ἑαυτῇ· ἀλλὰ καὶ χωρὶς νὰ συνεταιρισθῇ ἡ Ἑταιρεία, κερδοσκόποι τρίτοι δύνανται νὰ ὑποβάλωσι τοιαύτας αἰτήσεις καὶ νὰ ζητήσωσι παρ’ αὐτῆς ν’ ἀγοράσωσι τὰ 100 ἑκατομμύρια, ἡ δὲ Ἑταιρεία ὑποχρεοῦται κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο νὰ πωλήσῃ πρὸς αὐτοὺς τὸ μὲν πλεόνασμα πρὸς 160 δραχμὰς, πέραν δὲ τοῦ πλεονάσματος πρὸς 200 δραχμάς. Ὑποθέσατε λοιπὸν, ὅτι ἐν τοιαύτῃ πιθανῇ περιπτώσει ζητεῖ ἡ κερδοσκοπία παρὰ τῆς Ἑταιρείας διὰ διαφόρων προσώπων 100,000,000 λίτρας· τὰ ἀγοράζει, τὰ ἐξάγει εἰς τὴν κατανάλωσιν, ἀλλ’ ἐκεῖ μένουσιν ὡς ἀπόθεμα, διότι ἡ κατανάλωσις ἔχει ἤδη κάμει, ὡς ἐρρήθη, τὰς ἀναγκαίας προμηθείας, καὶ τὸ ποσὸν τῶν 100,000,000 τούτων θὰ μείνῃ ὡς ἀπόθεμα τὸ ἑπόμενον ἔτος. Ἐπέρχεται ἡ παραγωγή ἡ νέα τοῦ 1905, ἡ λόγῳ νόσου βλαφθεῖσα καὶ ἕνεκα τούτου μὴ ὑπερβαίνουσα τὰ 150,000,000· βεβαίως οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ μὲ τόσον μικρὸν ποσὸν παραγωγῆς δικαιοῦνται νὰ ἀξιῶσι καὶ νὰ προσδοκῶσι τιμὴν ἀνωτέραν τῶν 200 δραχμῶν· δὲν δύνανται ὅμως ν’ ἀπολαύσωσι τὴν τιμὴν ταύτην, διότι ὑπάρχουσι τὰ 100,000,000, τὰ ὁποῖα ἡ κερδοσκοπία ἠγόρασεν ἀπὸ τὴν Ἑταιρείαν πρὸς 160 καὶ 200 δραχμὰς, καὶ ταῦτα θ’ ἀνταγωνισθῶσι πρὸς τὴν ἠλαττωμένην παραγωγήν. Νομίζω ὅτι ἐξηγήθην σαφῶς, καὶ ὅτι ἐνοήσατε πόσον σοβαρὰ εἶναι ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν κάμνω, καὶ πόσον εἶναι ἀπόλυτον τὸ δικαίωμα αὐτὸ τῆς Ἑταιρείας, πρὸς ζημίαν τῆς παραγωγῆς. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι πρέπει ν’ ἀφαιρεθῇ ἐκ τοῦ ἄρθρου τούτου τῆς συμβάσεως ἡ διάκρισις τῶν τιμῶν εἰς 160 δραχμὰς καὶ εἰς 200 δραχμὰς, καὶ νὰ μείνῃ πάντοτε ἡ τιμὴ τῶν 200 δραχμῶν, εἴτε πωλεῖ ἡ Ἑταιρεία πλεόνασμα, εἴτε πωλεῖ σταφιδόκαρπον ἐκ παρακρατήματος ἢ ἐκ φόρου εἰς εἶδος, — διότι, ἐπαναλαμβάνω, ἡ πρόβλεψις καὶ ἡ ἰδέα ὅτι δύναται ἡ κατανάλωσις προχείρως νὰ προμηθευθῇ ἔστω καὶ ποσὸν 10,000,000 λιτρῶν προσωρινῶς, θὰ συντελέσῃ εἰς τὸ νὰ σταματήσῃ τὰς τιμὰς, — ἀλλὰ συγχρόνως νὰ ἐπιτρέπηται εἰς τὴν Ἑταιρείαν, τότε μόνον καὶ ἐπὶ τοσοῦτον νὰ πωλῇ, ὅτε ἤθελεν ἐξακριβωθῆ, ὅτι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐξήχθη, δὲν εἶναι ἀρκετὸν νὰ καλύψῃ τὰς συνήθεις ἀνάγκας τῆς καταναλώσεως, δηλαδὴ εἶναι κατώτερον τοῦ ποσοῦ τῶν 250 ἑκατομμυρίων, νὰ ὑποχρεῶται δὲ ἡ Ἑταιρεία νὰ πωλῇ μέχρι συμπληρώσεως τοῦ ποσοῦ τούτου, οὕτως ὥστε ἡ ἐπερχομένη παραγωγὴ νὰ εὑρίσκῃ τὴν κατανάλωσιν πάντοτε ἐλευθέραν, ἄνευ ἀποθεμάτων· ὥστε, ἐὰν εἰς τὴν παραγωγὴν ἑνὸς ἔτους ἐπέλθῃ καταστροφὴ, νὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ἀπολαύσωσιν οἱ παραγωγοὶ ἀνωτέρας τιμὰς, καὶ δὴ ἀναλόγους πρὸς τὴν ζημίαν, ἣν ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τῆς παραγωγῆς ὑφίστανται. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ δικαίωμα τῆς Ἑταιρείας δὲν πρέπει νὰ ἦναι ἀπόλυτον, ὑπὸ ἔποψιν χρόνου· πρέπει νὰ ὑποχρεωθῇ νὰ πωλῇ ἀπὸ τοῦ Ἀπριλίου καὶ ἐντεῦθεν, διότι μέχρι τοῦ Ἀπριλίου ἐξάγεται συνήθως τὸ περισσότερον προϊόν, καὶ οὕτως ἐπιτυγχάνεται νὰ γίνηται ὁ ἔλεγχος ἀκριβὴς περὶ τῶν ποσῶν, ἅτινα ἔχουσιν ἐξαχθῆ, διὰ νὰ δοθῇ τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Ἑταιρείαν νὰ πωλήσῃ τὸ ὑπόλοιπον. Ἔρχομαι εἰς ἄλλην διάταξιν. Κατὰ τὴν σύμβασιν, Κύριοι, ἡ Ἑταιρεία ὑποχρεοῦται ν’ ἀγοράζῃ εἰς τὰς τιμὰς τὰς ὁριζομένας ἐν τῷ ἄρθρῳ 10 αὐτῆς, ἤτοι σταφίδα τῆς πρώτης κατηγορίας πρὸς δραχμὰς 145 τὸ χιλιόλιτρον, τῆς δευτέρας κατηγορίας πρὸς 130, τῆς τρίτης πρὸς 115, καὶ τῆς τετάρτης πρὸς 100. Ἀλλὰ τὸ ἄρθρον 10 περιέχει καὶ τὴν ἑξῆς διάταξιν (ἀναγινώσκει): «Εἰς τὸ τέλος ἑκάστου σταφιδικοῦ ἔτους, καὶ δὴ ἀπὸ τῆς 15 Ἰουνίου μέχρι τῆς 1 Αὐγούστου, ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία ὑποχρεοῦται νὰ ἀγοράζῃ ἐπὶ ταῖς κατωτέρω ὁριζομέναις τιμαῖς πᾶν προσφερόμενον αὐτῇ ποσὸν σταφίδος κλπ.» Ἡ διάταξις αὕτη, ἐὰν δὲν ἀναιρῇ τὰ εὐεργετήματα, τὰ ὁποῖα τυχὸν παρέχει ἡ σύμβασις.

§181Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Τὰ ἀναιρεῖ.

§182Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Ἐὰν δὲν τὰ ἀναιρῇ, λέγω, τελείως, βεβαίως ὅμως τὰ μειώνει καθ’ ὑπερβολὴν, διότι εἶναι γνωστὸν, Κύριοι, ὅτι αἱ πολλαὶ ἀνάγκαι, ἡ συσσώρευσις τῶν ἀναγκῶν, αἱ ἐπιβεβλημέναι καὶ ἐπιτακτικαὶ, οὕτως εἰπεῖν, ἀνάγκαι τῆς σταφιδοπαραγωγῆς συγκεντροῦνται κατὰ τοὺς πρώτους μῆνας τῆς παραγωγῆς. Τότε οἱ γεωργοὶ, οἱ παραγωγοὶ ἐν γένει, ἀλλὰ καὶ τὸ μικρὸν ἐμπόριον, ἔχουσιν ἀνάγκην νὰ πωλήσωσι προϊόν, ἵνα εἰσπράξωσι χρῆμα, ὅπως καλύψωσι τὰς ἀνάγκας των καὶ πληρώσωσι τὰς ὀφειλάς των. Ἐὰν λοιπὸν δὲν ἔχῃ τὴν ὑποχρέωσιν ἡ Ἑταιρεία ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ταύτης νὰ ἀγοράζῃ, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει οἱ παραγωγοὶ, ἰδίως δὲ οἱ ἀπορώτεροι, δι’ οὓς ὀφείλει ἰδιαιτέρως νὰ μεριμνήσῃ ἡ σύμβασις, μένουσιν ἐκτεθειμένοι εἰς τὰς κερδοσκοπικὰς τοῦ ἐμπορίου διαθέσεις, ὅπερ ἀναμφιβόλως θέλει κερδοσκοπήσει, ὑποτιμῶν τὸ προϊόν. Ἰδίως δὲ τοῦτο θέλει συμβῆ εἰς τὰ μικρὰ σταφιδικὰ κέντρα, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται μακρὰν τῆς κυρίως συναλλαγῆς καὶ τοῦ ἀνταγωνισμοῦ τῆς σταφίδος, καὶ ὅπου θὰ ὑποχρεωθῶσιν οἱ σταφιδοκτήμονες νὰ πωλήσωσιν εἰς πολὺ χαμηλὰς τιμὰς τὸ προϊόν αὐτῶν, ὅπως προμηθευθῶσι τὸ χρῆμα, τοῦ ὁποίου ἔχουσιν ἀπόλυτον ἀνάγκην, ἵνα πληρώσωσι τὰς παντοειδεῖς ὀφειλάς των καὶ κάμωσι τὰς προμηθείας τοῦ χειμῶνος. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ἡ Ἑταιρεία πρέπει νὰ ὑποχρεωθῇ νὰ ἀγοράζῃ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς συγκομιδῆς μέχρι τέλους Δεκεμβρίου τοὐλάχιστον, ὁπότε, ἂν μὴ ἐλαττῶνται αἱ ἀνάγκαι τῆς σταφιδοπαραγωγῆς, πάντως ὅμως εὐχερέστερον ἐξοικονομοῦνται, διότι ἔκτοτε ἄρχονται οἱ μικροὶ δανεισμοὶ πρὸς τοὺς παραγωγούς· ἀλλ’ ἡ ὑποχρέωσις αὕτη τῆς Ἑταιρείας νὰ μὴ περιορισθῇ μόνον εἰς τὴν κατωτάτην τιμὴν τῶν 115 δραχμῶν, διότι, ὡς ὀρθῶς παρετήρησε καὶ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Κορινθίας, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὸ εὐεργέτημα, — ὅπερ εἶναι καὶ τὸ σπουδαιότερον τῶν διὰ τῆς συμβάσεως παρεχομένων, — τὸ προκῦπτον ἐκ τῆς ὑποχρεώσεως ταύτης τῆς Ἑταιρείας πρὸς ἀγορὰν, θέλουσι καρποῦσθαι καὶ θέλουσιν ὠφελεῖσθαι μόνον οἱ παράγοντες τὰς κατωτέρας ποιότητας, ὅπερ ἀδικώτατον. Ἀμφοτέρους τοὺς ὅρους τούτους τῆς συμβάσεως θεωρῶ μεταρρυθμιστέους, πρὸς τὸ συμφέρον τῆς παραγωγῆς, καὶ ἐφιστῶ ἐπ’ αὐτῶν ἰδιαιτέρως τὴν προσοχὴν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἡ διατήρησις αὐτῶν ἀμεταβλήτων ἤθελε καταστήσει δῶρον ἄδωρον τὰς διὰ τὴν σταφιδοπαραγωγὴν σοβαρὰς ὑποχρεώσεις τῆς Ἑταιρείας. Διότι λόγῳ τῆς δυστυχίας καὶ πενίας τῶν πλείστων σταφιδοπαραγωγῶν ἐλάχιστοί εἰσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες θὰ δύνανται νὰ ἀναμένωσι τὸν Ἰούνιον, παρακαταθέτοντες εἰς τὴν Ἑταιρείαν τὸ προϊόν των, ἵνα λάβωσι τὸ ὑπολειπόμενον τῆς ἀξίας αὐτοῦ ⅕. Ὅ,τι λέγω, ἀτυχῶς εἶναι μεγάλη ἀλήθεια· ἡμεῖς δὲ, οἵτινες γνωρίζομεν τὴν οἰκτρὰν καὶ ἀπελπιστικὴν θέσιν τῶν δυστυχῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν, δυνάμεθα δεόντως νὰ ἐκτιμήσωμεν τὴν σπουδαιότητα, ἣν ἔχει ἡ καθυστέρησις τοῦ ⅕ ἀπὸ τὸν παραγωγόν, διότι, ὁσονδήποτε εὐτελὲς καὶ ἂν ᾖναι τὸ ποσὸν, ὅπερ τὸ ⅕ τοῦτο ἀντιπροσωπεύει, εἶναι πολὺ μέγα δι’ αὐτόν. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει μήπως πάντες οἱ παραγωγοὶ εἶναι εἰς θέσιν νὰ καταθέσωσι τὸ προϊόν αὐτῶν εἰς τὰς ἀποθήκας τῆς Ἑταιρείας καὶ νὰ λάβωσιν ἀπέναντι τοῦ τιμήματος αὐτοῦ τὰ ⅘; Ὄχι βεβαίως, δὲν εἶναι πάντες εἰς θέσιν· καὶ δὲν εἶναι εἰς θέσιν, διότι συνήθως οἱ μικροὶ παραγωγοὶ εἶναι δεδεσμευμένοι, εἶναι τελείως ὑποδεδουλωμένοι εἰς τὸ μικρὸν ἐμπόριον, οὗ ἕνεκεν ἔχουσιν ὑποχρέωσιν σιδηρᾶν νὰ παραδώσωσι τὸ προϊόν των εἰς τὸν ἔμπορον, ὁ ὁποῖος τοῖς ἐδάνεισεν, ἔστω καὶ τοκογλυφικῶς, ὅπως διέλθωσι τὴν κακὴν ἐποχὴν τοῦ χειμῶνος, καλλιεργήσωσι τὰ κτήματά των κλπ. Εἶναι ὑποχρεωμένοι, τὸ προϊόν αὐτῶν νὰ προσφέρωσιν εἰς τὸν ἔμπορον, διὰ νὰ τὸν περιποιηθῶσιν, ὅπως καὶ κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος δυνηθῶσι νὰ λάβωσι παρ’ αὐτοῦ δάνειον. Λοιπὸν τὸ εὐεργέτημα τῆς παρακαταθήκης εἰς τὰς ἀποθήκας τῆς Ἑταιρείας πρὸς λῆψιν δανείου εἶναι εὐεργέτημα μόνον διὰ τοὺς μεγάλους σταφιδοπαραγωγοὺς, καὶ ὄχι διὰ τοὺς μικροὺς, οἱ ὁποῖοι, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι ὑποδεδουλωμένοι εἰς τὸ ἐμπόριον τὸ μικρὸν, καὶ ὡς ἐκ τούτου εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ παραδώσωσι τὸ προϊόν των εἰς τὸν ἔμπορον. Ἂν ὅμως ἡ Ἑταιρεία ὑποχρεωθῇ εἰς τὴν ἀγορὰν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ σταφιδικοῦ ἔτους, πάντως θέλουσι καὶ ἐκεῖνοι οἱ ἀτυχεῖς ὠφεληθῆ, διότι κατ’ ἀνάγκην τὸ ἐμπόριον θὰ ὑποχρεωθῇ νὰ παρακολουθῇ, ὡς πρὸς τὰς τιμάς, τὴν Ἑταιρείαν. Ἰδοὺ διὰ ποῖον λόγον ἐτόνισα καὶ τονίζω μὲ ὅλην τὴν δύναμιν τῆς ψυχῆς μου τὴν ἀνάγκην τοῦ νὰ ὑποχρεωθῇ ἡ Ἑταιρεία, ἵνα ἀπὸ τὰς ἀρχὰς τοῦ σταφιδικοῦ ἔτους ἀγοράζῃ συμφώνως πρὸς τὰς τιμὰς τὰς καθοριζομένας ὑπὸ τῆς συμβάσεως, ἤτοι ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου μέχρι τοῦ Δεκεμβρίου...

§183Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι μόνον μέχρι τοῦ Δεκεμβρίου, ἀλλὰ καθ’ ὅλον τὸ σταφιδικὸν ἔτος, διαρκῶς.

§184Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Διαρκῶς; Τόσο τὸ καλλίτερον. Δὲν ἠθέλησα νὰ εἴπω τοῦτο, διὰ νὰ μὴ βαρύνω ἐπὶ πολὺ τὴν Ἑταιρείαν, καίτοι δὲν βλέπω διατὶ ἡ Ἑταιρεία νὰ μὴ κάμῃ αὐτὴν τὴν μικρὰν παραχώρησιν, ἀφοῦ τὰ κεφάλαιά της δὲν θὰ τὰ διαθέσῃ δωρεὰν, διότι βεβαίως, ὡς θέλω ἀποδείξει κατωτέρω, τὰ κέρδη τῆς Ἑταιρείας θὰ ἦναι πολλὰ καὶ μεγάλα. Τώρα, Κύριοι, θέλω ἐπιληφθῆ τῆς ἐξετάσεως τοῦ ζητήματος τῶν τιμῶν τῆς σταφίδος· κατὰ πόσον δηλ. αἱ ἐν τῷ ἄρθρῳ 10 τῆς συμβάσεως ὁριζόμεναι τιμαὶ τῶν δραχμῶν 115 καὶ 130 εἰσὶν ἱκανοποιητικαὶ διὰ τὸν παραγωγόν. Περὶ τῆς τιμῆς τῶν 145 δραχμῶν δὲν κάμνω λόγον, διότι, ὑφ’ οὓς ὅρους αὕτη ἀναγράφεται ἐν τῇ συμβάσει, ἀποτελεῖ οὐτοπίαν ἢ μᾶλλον εἰρωνείαν καὶ δῶρον ἄδωρον, διότι προορίζεται διὰ τὰς ἐκλεκτὰς ποιότητας τῶν ἐπαρχιῶν Αἰγιαλείας, Κορινθίας, Πατρῶν, Ναυπακτίας καὶ Δωρίδος, αἵτινες καὶ ἐν τῇ χειροτέρᾳ σταφιδικῇ κρίσει οὐδέποτε ἐπωλήθησαν ὀλιγώτερον τῶν 250 δραχμῶν τὸ χιλιόλιτρον· ὥστε οὐδόλως αὗται προστατεύονται διὰ τῆς τιμῆς τῶν 145 δραχμῶν, διότι οὐδέποτε θὰ εὑρεθῇ ὁ παραγωγὸς τοιούτων ποιοτήτων εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ πωλήσῃ πρὸς τὴν Ἑταιρείαν εἰς τοιαύτην τιμήν. Προκειμένου λοιπὸν περὶ τῶν κατωτέρας ποιότητος σταφίδων, τῶν λεγομένων παρακατινῶν, δυνατὸν ἡ ὑπὸ τῆς ἀναδόχου Ἑταιρείας διδομένη τιμὴ τῶν δραχ. 115 νὰ ἦναι συμφέρουσα, ἂν μὴ ἱκανοποιητική, διότι καὶ ὀλιγοδαπανηροτέρα εἶναι ἡ παραγωγὴ αὐτῶν καὶ μᾶλλον ἱκανοποιητικὴ ἡ ἀπόδοσις τῶν κτημάτων, ἐξ ὧν αὗται παράγονται. Ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς σταφίδας τῆς καλῆς ποιότητος, τὰς κατεχούσας ἐν τῇ ἐμπορίᾳ τοῦ προϊόντος θέσιν καλὴν, ἡ τιμὴ τῶν 130 δραχμῶν, ἡ διὰ τῆς συμβάσεως ὁριζομένη, οὔτε ἱκανοποιητικὴ οὔτε συμφέρουσα εἶναι, διότι, ἀντιθέτως πρὸς τὰς παρακατινὰς, καὶ ἡ παραγωγὴ αὐτῶν στοιχίζει ἀκριβὰ, καὶ ἡ παραγωγικότης τῶν κτημάτων, ἐξ ὧν προέρχονται, εἶναι μικρά. Λόγου χάριν, ἐν Μεσσηνίᾳ ἡ πλήρης καλλιέργεια ἑνὸς στρέμματος σταφίδος στοιχίζει περίπου 40 δραχμὰς, παράγει δὲ τὸ στρέμμα κατὰ μέσον ὅρον 850 λίτρας, ἐνῷ ἐν Πάτραις, ἐν Ἑπτανήσῳ κλπ. ἡ καλλιέργεια τῆς αὐτῆς ἐκτάσεως στοιχίζει 55 ἕως 60 δραχμὰς, ἡ δὲ παραγωγὴ αὐτῆς περιστρέφεται συνήθως εἰς τὰς 500 ἕως 550 λίτρας. Ἐντεῦθεν κατανοεῖτε, πόσον ἀσύμφορος διὰ τοὺς παραγωγοὺς τῶν καλῶν ποιοτήτων εἶναι ἡ τιμὴ τῶν 130 δραχμῶν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δέον νὰ αὐξηθῇ ἡ τιμὴ τῶν δύο τελευταίων κατηγοριῶν, τῆς δευτέρας καὶ τρίτης, καὶ τῆς μὲν δευτέρας νὰ ὁρισθῇ εἰς δραχμὰς 137 τὸ χιλιόλιτρον, τῆς δὲ τρίτης εἰς δραχ. 122, καταργουμένης ἔστω τῆς πρώτης κατηγορίας τῶν 145 δραχμῶν, ἀφοῦ ἄλλως, ὡς προεῖπον, ἡ τιμὴ αὕτη εἶναι δῶρον ἄδωρον. Τὴν ἰδέαν τοῦ καθορισμοῦ δύο μόνον κατηγοριῶν τιμῶν ὑπεστήριξα καὶ ἐν τῇ πρὸς μελέτην τῆς συμβάσεως συσταθείσῃ μεγάλῃ ἐπιτροπῇ, ἧς ἔσχον τὴν τιμὴν ν’ ἀποτελῶ μέλος, διότι ὀρθοτέραν καὶ μᾶλλον συμφέρουσαν ἐθεώρησα αὐτήν. Ἀλλ’ ἐὰν ἤθελε θεωρηθῆ προσήκουσα ἡ ἐν τῇ συμβάσει καθοριζομένη διαίρεσις τῆς σταφιδοπαραγωγῆς εἰς τρεῖς κατηγορίας, ὀρθὸν καὶ δίκαιον εἶναι νὰ συμπεριληφθῇ καὶ ἡ Ἑπτανησιακὴ σταφὶς εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν 145 δραχμῶν, ἀφοῦ ὅμως ἀφαιρεθῇ ὁ ὅρος «ἐκλεκτῆς ἢ καλῆς ποιότητος», διότι γνωστὸν τοῖς πᾶσι τυγχάνει, ὅτι ἡ Ἑπτανησιακὴ σταφὶς, καὶ λόγῳ τῆς περιεκτικότητος αὐτῆς καὶ λόγῳ τοῦ μικροῦ σχήματος, ἐξ οὗ κοινῶς καλεῖται ψιλόκλωνη, καταναλίσκεται κατὰ προτίμησιν εἰς τὰς Κάτω Χώρας, καὶ ἰδίως εἰς τὴν Ὁλλανδίαν, ἔνθα ἐξαιρετικὴν κατέχει θέσιν, τιμωμένη κατὰ 2 ἢ 3 σελλίνια τὸ καντάρι, ἤτοι κατὰ 20 ἕως 25 σελλίνια τὸ χιλιόλιτρον, ἐπὶ πλέον τῶν ὁμοιοβάθμων σταφίδων τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν. Προκειμένου ἐνταῦθα περὶ Ἑπτανησιακῆς σταφίδος, ὀφείλω νὰ ἀσχοληθῶ ἐπ’ ὀλίγον ἰδιαιτέρως εἰς τὰ κατ’ αὐτὴν, καὶ ὡς ἀντιπρόσωπος Ἑπτανησιακῆς ἐπαρχίας καὶ ὡς σταφιδοπαραγωγὸς ἐν αὐτῇ, διότι, ἐνῷ ἡ Ἑπτανησιακὴ σταφὶς, λόγῳ τῶν ἐξαιρετικῶν ἰδιοτήτων αὐτῆς, καὶ εἰδικὴν ἀγορὰν καταναλώσεως ἔχει, τὴν Ὁλλανδίαν, καὶ τιμῶν πολὺ μεγαλειτέρων ἀπολαύει ἔν τε τῇ καταναλώσει καὶ τῷ ἐντοπίῳ ἐμπορίῳ τῶν ὁμοιοβάθμων αὐτῇ κατὰ ποιότητα σταφίδων τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν, ἐν τούτοις διὰ τῆς συμβάσεως συμβαίνει τὸ ἀλλόκοτον καὶ ἀδικώτατον, νὰ ἀπολαύῃ τιμῆς πολὺ κατωτέρας ἐκείνης, ἧς ἀπολαύουσιν αἱ ἄλλαι ὁμοιόβαθμοι αὐτῇ, ἀλλὰ κατώτεραι κατὰ ποιότητα, σταφίδες. Τὸ ἄτοπον δὲ τοῦτο ὀφείλεται κυρίως εἰς τὴν διὰ τῆς συμβάσεως ἐπιβαλλομένην χρῆσιν καὶ ἐν Ἑπτανήσῳ τοῦ ἐνετικοῦ χιλιολίτρου, ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐπὶ τῆς σταφίδος συναλλαγὰς τῆς ἀναδόχου Ἑταιρείας πρὸς τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς, καὶ τὸν ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν καθορισμὸν τῶν τιμῶν. Καὶ ἐξηγοῦμαι. Ἡμεῖς, ὡς γνωστὸν, ἐν Ἑπτανήσῳ ἔχομεν ἐν χρήσει εἰς τὰς συναλλαγάς μας ἐν γένει τὸ σύστημα τῶν ἀγγλικῶν ἢ ἰονικῶν σταθμῶν ἢ λιτρῶν· κατὰ συνέπειαν καὶ αἱ ἐπὶ τῆς σταφίδος συναλλαγαὶ καὶ ἡ διατίμησις αὐτῆς γίνονται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἰονικοῦ χιλιολίτρου, ὅπερ ἀντιστοιχεῖ πρὸς 942 λίτρας ἐνετικὰς, ἤτοι εἶναι κατώτερον κατὰ βάρος τοῦ διὰ τῆς συμβάσεως καθιερουμένου καὶ ἐν τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι ἐν χρήσει ὑπάρχοντος ἐνετικοῦ χιλιολίτρου κατὰ 58 λίτρας. Οὕτω λοιπὸν, ἐνῷ τό γε νῦν ἔχον ἡ Ἑπτανησιακὴ σταφὶς πωλεῖται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἰονικοῦ χιλιολίτρου, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει ταύτῃ καθορίζεται ἡ ἀξία καὶ γίνεται ἡ διατίμησις αὐτῆς, ἐφεξῆς, ψηφιζομένης καὶ ἐφαρμοζομένης τῆς συμβάσεως, θέλει διατιμᾶσθαι ὑποχρεωτικῶς ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἐνετικοῦ χιλιολίτρου, ἐντεῦθεν δὲ, ἀντὶ, ὡς σήμερον συμβαίνει, ὁ Ἑπτανήσιος σταφιδοπαραγωγὸς νὰ λαμβάνῃ τὴν τιμὴν, ἥτις δίδεται εἰς τὸ προϊὸν αὐτοῦ, π. χ. τῶν 120 δραχμῶν διὰ χιλίας ἰονικὰς λίτρας, δυνάμει τῆς συμβάσεως θὰ λαμβάνῃ τὴν τιμὴν ταύτην ἐπὶ χιλίων ἐνετικῶν λιτρῶν, ἤτοι ἐπὶ 1058 ἰονικῶν· ἡ δὲ ἐκ τούτου ζημία νομίζω ὅτι εἶναι προφανής· συνίσταται δηλ. εἰς τὴν ἀπώλειαν τῆς ἀξίας τῶν 58 λιτρῶν, ἤτοι εἰς τὴν διαφορὰν ἐπὶ ἔλαττον τοῦ ἰονικοῦ πρὸς τὸ ἐνετικὸν χιλιόλιτρον, ἥτις ἀντιστοιχεῖ πρὸς 7½ περίπου δραχμάς. Καὶ ἵνα γείνω καταληπτότερος, φέρω ἓν παράδειγμα. Ὑποθέσατε ὅτι ἡ σταφὶς Πύργου σήμερον τιμᾶται πρὸς δραχμὰς 130 τὸ χιλιόλιτρον, τὸ ἐν χρήσει ἐκεῖ ἑνετικόν· ἡ αὐτὴ τιμὴ θέλει δοθῆ καὶ εἰς τὴν Ἑπτανησιακὴν σταφίδα, ἀλλὰ δι’ ἰονικὸν χιλιόλιτρον, ἤτοι διὰ 942 λίτρας ἐνετικάς. Τὸ ἐμπόριον δὲ βεβαίως, ἐν γνώσει τοῦ ὅτι ὑφίσταται τὴν ἐκ τῆς διαφορᾶς τοῦ βάρους ζημίαν, δίδει τὴν αὐτὴν τιμὴν, ἀλλὰ πράττει τοῦτο, διότι γνωρίζει, ὅτι ἡ Ἑπτανησιακὴ σταφὶς εἶναι ἀνωτέρα κατὰ ποιότητα τῆς τοῦ Πύργου, καὶ ὅτι θέλει ἀπολαύσει μείζονα ἐκείνης τιμὴν ἐν τῇ καταναλώσει, ἐνῷ διὰ τῆς συμβάσεως, καθιερούσης καὶ διὰ τὴν Ἑπτάνησον τὸ ἐνετικὸν χιλιόλιτρον, θὰ πωλῇ ὁ Ἑπτανήσιος κατὰ 7½ περίπου δραχμὰς ὀλιγώτερον τῆς τιμῆς, εἰς ἣν πωλεῖ ὁ Πύργιος. Τὴν ἄρσιν τοῦ οὕτω προσγινομένου εἰς τὴν Ἑπτάνησον ἀδίκου συνιστῶ ἰδιαιτέρως εἰς τὴν μέριμναν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ παρακαλῶ αὐτὸν ν’ ἀποδεχθῇ σχετικὴν τροπολογίαν, ἣν κατὰ τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν θέλω ὑποβάλει, ὅπως ἐν Ἑπτανήσῳ αἱ μεταξὺ ἀναδόχου Ἑταιρείας καὶ σταφιδοπαραγωγῶν δοσοληψίαι κανονίζωνται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἐν χρήσει ἐκεῖ ἰονικοῦ χιλιολίτρου. Ἀλλ’ ἀτυχῶς δὲν εἶναι αὐτὴ καὶ μόνη ἡ ζημία, ἣν κατ’ ἐξαίρεσιν φιλοδωρεῖ εἰς τὴν Ἑπτανησιακὴν σταφιδοπαραγωγὴν ἡ σύμβασις· εἶναι καὶ ἑτέρα ζημία, ἐξ ἴσου σοβαρὰ, ἡ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 19, καθ’ ἣν «ἐπαρκῶς κεκαθαρμένος σταφιδόκαρπος θεωρεῖται ὁ ἅπαξ τοὐλάχιστον καθαρισθεὶς διὰ κοινῆς σταφιδομηχανῆς». Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη ἀφορᾷ ὁλόκληρον τὴν ἐν Ἑλλάδι σταφιδοπαραγωγὴν, ἀλλὰ τὸ ἐπιζήμιον αὐτῆς θέλει αἰσθανθῆ ἰδίως ἡ Ἑπτάνησος καὶ ἰδιαίτατα ἡ ἐπαρχία μου, ἐν ᾗ ἡ σταφιδομηχανὴ εἶναι σχεδὸν ἄγνωστος. Ἐν Ἑπτανήσῳ, ὡς καὶ εἰς ἄλλα μέρη, ἰδίως δὲ ἐν Κεφαλληνίᾳ, ὁ καθαρισμὸς τῆς σταφίδος γίνεται διὰ κοινῶν κοσκίνων, κατὰ τὸ παλαιὸν σύστημα, ἐπιτυγχάνεται δὲ τελείως, ὡς εἰ ἐγίνετο διὰ σταφιδομηχανῆς. Τὸ εἶδος τοῦτο τοῦ καθαρισμοῦ ἐν Κεφαλληνίᾳ ἰδίως ἐπεκράτησε, διότι ἕνεκα τοῦ μεγάλου διαμελισμοῦ τῆς ἰδιοκτησίας καὶ τοῦ ἐπὶ τῶν σταφιδαμπέλων κρατοῦντος ἀγροληπτικοῦ συστήματος δὲν εἶναι εὐχερὴς εἰς τὸν ἰδιοκτήτην ἡ ἀπόκτησις σταφιδομηχανῆς, ἥτις στοιχίζει δραχμὰς τετρακοσίας, καὶ διότι ἕνεκα τοῦ ἀνωμάλου, δυσβάτου καὶ βουνοειδοῦς τοῦ ἐδάφους δὲν εἶναι εὔκολος ἡ μεταφορὰ τοῦ ὀγκώδους τούτου μηχανήματος ἀπὸ κτήματος εἰς κτῆμα· ἀλλ’ ἐπὶ πᾶσι τούτοις διότι ὁ διὰ τοῦ παλαιοῦ τρόπου καθαρισμὸς τοῦ προϊόντος, ἐνῷ γίνεται ἐπίσης καλῶς καὶ τελείως, ὡς ὁ διὰ τῆς σταφιδομηχανῆς, εἶναι ἀναντιρρήτως καὶ ἐπωφελέστερος εἰς τὸν ἰδιοκτήτην, διότι γνωστὸν τυγχάνει, ὅτι ὁ διὰ σταφιδομηχανῆς καθαρισμὸς ἀφίνει ἀπορρίμματα περισσότερα τοῦ διὰ κοσκίνου γινομένου κατὰ 5%. Ἡ περὶ καθαρισμοῦ λοιπὸν τῆς σταφίδος διὰ σταφιδομηχανῆς διάταξις τοῦ ἄρθρου 19 προώρισται, ἂν ψηφισθῇ, νὰ φέρῃ εἰς ἀναστάτωσιν καὶ ἄλλων μερῶν τὴν σταφιδοπαραγωγὴν, ἰδίως δὲ τὴν τῆς Ἑπτανήσου, καὶ μάλιστα τῆς Κεφαλληνίας. Ἀλλὰ φαίνεται ὅτι ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία μετ’ ἰδιαιτέρας στοργῆς ἀπέβλεψεν εἰς τὴν Ἑπτανησιακὴν σταφιδοπαραγωγὴν, διότι ἡ μελέτη τοῦ ἄρθρου 31 τῆς συμβάσεως φέρει εἰς φῶς καὶ ἄλλο ἐξαιρετικὸν πρὸς αὐτὴν φιλοδώρημα τῆς Ἑταιρείας. Ἐνταῦθα πρόκειται περὶ ἐπιπροσθέτου φορολογίας, ἣν ἐπιβάλλει εἰς τὴν ἐν Ἑπτανήσῳ σταφιδοπαραγωγήν. Κατὰ τὸ ἄρθρον 31 τῆς συμβάσεως ὑποχρεούμεθα οἱ ἐν Ἑπτανήσῳ, εἰσάγοντες εἰς τὰς ἀποθήκας τῆς Ἑταιρείας σταφιδόκαρπον, νὰ πληρώνωμεν 2% λόγῳ ὁδικοῦ φόρου, καὶ 2 δραχμὰς κατὰ χιλιάδα λόγῳ λιμενικοῦ τοιούτου.

§185ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Δὲν ἀναφέρει λιμενικὸν φόρον.

§186Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Τὸ ἄρθρον λέγει: «Οἱ δημοτικοὶ ἢ ἄλλοι φόροι ἐπὶ τοῦ προσαγομένου εἰς τὰς ἀποθήκας τῆς Ἑταιρείας σταφιδοκάρπου βαρύνουσι μόνον τὸν πωλητὴν ἢ ἀποταμιευτὴν κλπ.» Ἀλλὰ περιορίζομαι εἰς τὸν ὁδικὸν, ἢ ἐπαρχιακὸν, ὡς ὀνομάζεται ἐν Ἑπτανήσῳ. Ὁ ἐπὶ τῆς σταφίδος φόρος οὗτος κατὰ τὸν νόμον ΥΝΔʹ πληρώνεται κατὰ τὴν ἐξαγωγήν· συνεπῶς, ἐφ’ ὅσον δὲν ἐξάγεται ὁ σταφιδόκαρπος, δὲν ὑπόκειται εἰς τὴν ὁδικὴν φορολογίαν· ἄρα, ὅταν ἐπιτοπίως πωλῇ ἢ καταναλίσκῃ τὸ προϊόν του ὁ παραγωγὸς, δὲν ὑπάγεται εἰς τὴν ὁδικὴν φορολογίαν, οὔτε εἰς τὴν λιμενικὴν ἢ οἱανδήποτε ἄλλην, ἀφοῦ πᾶσαι αὗταί εἰσι φορολογίαι ἐξαγωγῆς. Ἐκ τούτου λοιπὸν σαφῶς συνάγεται, ὅτι ἐν Ἑπτανήσῳ ὁ εἰσάγων εἰς τὰς ἀποθήκας τῆς Ἑταιρείας σταφιδόκαρπον, εἴτε διὰ παρακράτησιν εἴτε λόγῳ φόρου εἰς εἶδος εἴτε λόγῳ πωλήσεως, δὲν ὑπόκειται εἰς τὸν ἐπαρχιακὸν φόρον, ὑποχρέου ὄντος εἰς τὴν πληρωμὴν τούτου τοῦ ἐξάγοντος τὸ προϊόν. Τοῦτο δ’ ἀνενδοιάστως προκύπτει καὶ ἐκ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 13 τοῦ νόμου ͵ΓΚΗʹ τῆς 21 Ἰουνίου 1904, καθ’ ἣν ὁ ἐκ τῶν ἀποθηκῶν τῆς παρακρατήσεως ἐν Ἑπτανήσῳ προερχόμενος σταφιδόκαρπος πληρώνει τὸν ὁδικὸν φόρον κατὰ τὴν μεταφορὰν εἰς τὰ τελωνεῖα. Κατὰ ταῦτα αἱ ῥηθεῖσαι διατάξεις τοῦ ἄρθρου 31 τῆς συμβάσεως εὑρίσκονται εἰς ἄκραν ἀντίθεσιν πρὸς τὸν νόμον ͵ΥΝΔʹ καὶ πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ εἰδικοῦ νόμου ͵ΓΚΗʹ, σκοποῦσαι προδήλως νὰ ἐπιβαρύνωσιν ἀδίκως καὶ παρανόμως τὴν σταφιδοπαραγωγὴν διὰ τοῦ ὁδικοῦ φόρου, πρὸς ὄφελος τῆς Ἑταιρείας, ἥτις ἄλλως, ὅταν πωλῇ τὸν ἐν ταῖς ἀποθήκαις της σταφιδόκαρπον, δὲν θὰ ὑπόκηται εἰς τὴν ὁδικὴν φορολογίαν, ἣν κατὰ τὸν νόμον θὰ πληρώνῃ ὁ ἀγοράζων καὶ ἐξάγων αὐτόν. Ἐν ἄλλαις λέξεσι, δυνάμει τοῦ ἄρθρου 31 ἡ Ἑταιρεία θὰ εἰσπράττῃ φόρον ἀπὸ τὸν εἰσάγοντα σταφίδα εἰς τὰς ἀποθήκας της, ὃν κατὰ πᾶσαν πιθανότητα αὐτὴ δὲν θὰ πληρώνῃ, ἀφοῦ, ὡς ἐρρήθη, τὸν ἐν ταῖς ἀποθήκαις της σταφιδόκαρπον θὰ πωλῇ. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ἐξάγει τοῦτον ἡ ἰδία, νόμιμον καὶ δίκαιον εἶναι αὐτὴ νὰ πληρώνῃ τὸν ῥηθέντα φόρον, ἀφοῦ οὗτος εἶναι φόρος καθαρῶς ἐξαγωγικός. Τοῦτο ἐγίνετο καὶ γίνεται, προκειμένου καὶ περὶ τοῦ ἐν ταῖς ἀποθήκαις τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης ἀποταμιευομένου σταφιδοκάρπου· δηλ. τὸν ὁδικὸν φόρον καταβάλλει ὁ ἀγοράζων καὶ ἐξάγων τὸν σταφιδόκαρπον τοῦτον, οὐδέποτε δ’ ἐπεβαρύνθη δι’ αὐτοῦ ὁ ἀποταμιευτής, ὡς νῦν ἀτοπώτατα ζητεῖ ἡ Ἑταιρεία. Ἠγέρθη μάλιστα παρόμοιον ζήτημα ἄλλοτε ἐν Κεφαλληνίᾳ, ἤτοι, ἂν τὸ παρακράτημα πρὶν ἐξαχθῇ ἔκ τινος λιμένος ἐν Ἑπτανήσῳ ὑπόκειται εἰς τὴν ὁδικὴν φορολογίαν, καὶ ἐλύθη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου καθ’ ὃν τρόπον προηγουμένως εἶπον, ὅτι δηλ. δὲν ὑπόκειται τοῦτο εἰς τὸν φόρον τὸν ὁδικὸν παρὰ μόνον κατὰ τὴν ἐξαγωγήν του, καταβάλλοντος αὐτὸν τοῦ ἐξαγωγέως. Δέον λοιπὸν νὰ μεταρρυθμισθῇ ἡ διάταξις αὕτη τοῦ ἄρθρου 31 τῆς συμβάσεως οὕτως, ὥστε νὰ ἀναλάβῃ τὴν πληρωμὴν τοῦ φόρου τούτου ἡ Ἑταιρεία, ὡς ἄλλως εἶναι καὶ τὸ νόμιμον. Μετὰ τοῦτο ἔρχομαι εἰς τὸ ἄρθρον 28 τῆς συμβάσεως, τὸ ἀφορῶν τὸν κανονισμὸν τῶν δελτίων τῆς παρακρατήσεως. Κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο ὑποχρεοῦται ἡ Ἑταιρεία νὰ ἀγοράσῃ πάντα τὰ ἐν κυκλοφορίᾳ εὑρεθησόμενα κατὰ τὴν 10 Αὐγούστου 1905 δελτία παρακρατήσεως τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης εἰς τὴν τιμὴν τῶν δραχμῶν 80 κατὰ χιλιόλιτρον, καὶ τοῦτο διὰ λογαριασμὸν αὐτῆς τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης. Ὑποχρεοῦνται δὲ οἱ κάτοχοι αὐτῶν, ἐντὸς τριῶν μηνῶν ἀπὸ τῆς 10 Αὐγούστου νὰ προσαγάγωσι ταῦτα εἰς τὴν Ἑταιρείαν. Ἡ διάταξις αὕτη—ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ λέξις —μοὶ φαίνεται αὐθαίρετος, διότι δι’ αὐτῆς διατιμᾶται ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τοῦ ἰδιοκτήτου, ἤτοι καταναγκαστικῶς καὶ ὑποχρεωτικῶς, ξένη ἰδιοκτησία, κατὰ τρόπον δ’ ἐπιζημιώτατον εἰς τὸν ἰδιοκτήτην. Τὰ δελτία, ὡς γνωστόν, ἀντιπροσωπεύουσι σταφίδα, ἤτοι ἀντικείμενον περιουσίας, ἐπὶ πλέον δὲ, κατὰ τοὺς κειμένους καὶ ἐν ἰσχύϊ νόμους, δύνανται νὰ κυκλοφορῶσι πρὸς ὡρισμένην χρῆσιν μέχρι τῆς 10 Ὀκτωβρίου τρέχοντος ἔτους, παρέχοντα τὸ δικαίωμα εἰς τὸν κάτοχον καὶ ἰδιοκτήτην αὐτῶν, ἢ νὰ μεταχειρισθῇ ταῦτα δι’ ὃν προωρίσθησαν σκοπὸν, ἢ νὰ ἀπολαύσῃ τῆς ἀξίας, ἣν ἤθελον δώσει εἰς αὐτὰ αἱ περιστάσεις καὶ αἱ ἀνάγκαι τοῦ σταφιδεμπορίου, μέχρι τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν λήγει ἡ διὰ τὴν ὡρισμένην χρῆσιν ἰσχύς των. Καὶ ἐνῷ μὲ τοιαῦτα περιεβλήθησαν ὑπὸ τοῦ νόμου δικαιώματα οἱ ἰδιοκτῆται δελτίων, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει βεβαίως αὐτῶν ἐγένοντο κάτοχοι τοιούτων, διαθέσαντες πρὸς τοῦτο ἄλλην περιουσίαν των, αἴφνης διὰ μιᾶς μονοκονδυλιᾶς, δυνάμει τοῦ ῥηθέντος 28 ἄρθρου τῆς συμβάσεως, ἐρχόμεθα νὰ στερήσωμεν αὐτοὺς τοῦ δικαιώματος νὰ κάμωσι χρῆσιν τῆς περιουσίας ταύτης, ἀφαιροῦμεν ἀπ’ αὐτῶν τὸ δικαίωμα ν’ ἀπολαύσωσι τῆς ἀξίας, ἣν ἀσφαλῶς προσδοκῶσιν ἐξ αὐτῆς, καὶ ἐπὶ πλέον τοῖς ἐπιβάλλομεν ὑποχρεωτικῶς νὰ πωλήσωσι ταύτην ὅσον ἡμεῖς θέλομεν! Δὲν γνωρίζω, Κύριοι, κατὰ πόσον τὸ μέτρον τοῦτο εἶναι ὀρθὸν καὶ βάσιμον νομικῶς, ἀναμφιβόλως ὅμως ἀποτελεῖ ἀφόρητον ἀδικίαν, ἣν εὐελπιστῶ ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θέλει ἐπιτρέψει, τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον θέλει ἐκτεθῆ τὸ Δημόσιον εἰς δίκας καὶ ἀποζημιώσεις ἀπέναντι τῶν κατόχων τῶν δελτίων, οἵτινες διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ εἰρημένου μέτρου μεγάλως θέλουσι ζημιωθῆ. Ἀλλὰ γεννᾶται καὶ μία φυσικὴ ἀπορία. Ἀφοῦ ἡ Ἑταιρεία, κατὰ τὴν αὐτὴν σύμβασιν, ὑποχρεοῦται νὰ ἐξαγοράσῃ τὸ εἰς εἶδος ἀπόθεμα ἐκ τῆς περυσινῆς ἐσοδείας, ἐφ’ ὅσον ἤθελε τῇ προσφερθῆ κατὰ τὰς αὐτὰς τιμὰς, καθ’ ἃς ὑποχρεοῦται νὰ ἀγοράσῃ σταφιδόκαρπον τῆς νέας ἐσοδείας, — ἤτοι τὸ ἀπόθεμα τοῦτο ἐθεωρήθη σταφιδόκαρπος κατ’ οὐδὲν διαφέρων τοῦ προϊόντος τῆς προσεχοῦς ἐσοδείας, τῆς Ἑταιρείας ἀναλαβούσης καὶ δι’ αὐτὸ τὰς αὐτὰς ὑποχρεώσεις, ἃς ἀνέλαβε διὰ τὴν σταφίδα τῆς νέας ἐσοδείας, — πῶς, προκειμένου περὶ δελτίων παρακρατήσεως, ἐτέθησαν ἐν τῷ ἄρθρῳ 28 αἱ αὐθαίρετοι καὶ ἀπαγορευτικαὶ ἐκεῖναι διατάξεις, ἐνῷ ἀναντίρρητον εἶναι, ὅτι τὰ δελτία ἀντιπροσωπεύουσι σταφιδόκαρπον τῆς περυσινῆς ἐσοδείας, ἤτοι ἀπόθεμα; Διατὶ αὐτὴ ἡ διάκρισις ὡς πρὸς τὰ δελτία, ἀφοῦ ταῦτα οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ ἀποδείξεις, αἵτινες ἐμφαίνουσι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον κατετέθη ἀπὸ τοὺς κατόχους αὐτῶν εἰς τὰς ἀποθήκας τῆς παρακρατήσεως, διὰ νὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὴν φορολογίαν εἰς εἶδος καὶ διὰ τὴν καταβολὴν τῆς παρακρατήσεως;

§187Π. ΣΑΚΚΗΣ. Δὲν εἶναι μόνος αὐτὸς ὁ λόγος· εἶναι καὶ ὅτι ἐκεῖνοι, οἵτινες εἰσήγαγον τὸ προϊόν των εἰς τὰς ἀποθήκας τῆς παρακρατήσεως, ὅτε ἡ σταφὶς ἐτιμᾶτο 120 καὶ 130 δραχμὰς, νῦν θὰ λάβωσιν 80, καὶ οὗτοι εἶναι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον οἱ παραγωγοί. Οἱ δὲ εἰσαγαγόντες ὅτε ἐτιμᾶτο 50 καὶ 60 θὰ λάβωσι καὶ αὐτοὶ 80, καὶ οὗτοι εἶναι οἱ ἔμποροι. Εἶναι λοιπὸν εὐεργέτημα ὑπὲρ τῶν ἐμπόρων, καὶ ἀδικία μεγίστη κατὰ τῶν σταφιδοκτημόνων.

§188Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, Κύριοι, ὅτι οἱ κάτοχοι σήμερον δελτίων εἶναι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἰδιοκτῆται, οἱ ὁποῖοι, μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι σὺν τῷ χρόνῳ ἤθελεν ἀνατιμηθῆ ἡ σταφὶς, ἐπροτίμησαν, ἀντὶ νὰ πωλήσωσι τὸ προϊόν των, νὰ καταθέσωσι τοῦτο εἰς τὰς ἀποθήκας τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης καὶ νὰ λάβωσι δελτία, δι’ ὧν ἐνεχυριαζομένων ἐλάμβανον δάνειον χρηματικόν τι ποσὸν, καὶ δι’ αὐτοῦ ἐξῳκονόμουν τὰς ἀνάγκας των. Ὅτι δὲ οἱ σημερινοὶ κάτοχοι τῶν δελτίων εἶναι σταφιδοκτήμονες κατὰ τὸ πλεῖστον, ἀποδεικνύει ἡ συγκίνησις, ἣν ἐγέννησεν εἰς τοὺς διαφόρους σταφιδικοὺς πληθυσμοὺς, εὐθὺς ὡς ἐγνώσθη, ἡ διάταξις τῆς συμβάσεως περὶ ὑποχρεωτικῆς διατιμήσεως τῶν δελτίων εἰς δραχμὰς 80, καὶ ἡ συγκίνησις αὕτη ἐξεδηλώθη καὶ ἐκδηλοῦται διὰ τῆς καθ’ ἑκάστην διαβιβάσεως σωρείας τηλεγραφικῶν διαμαρτυριῶν καὶ παραπόνων τῶν πληθυσμῶν τούτων πρός τε τὴν Βουλὴν καὶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ ἐγὼ δὲ πολλὰ τοιαῦτα τηλεγραφήματα συμπολιτῶν μου ἔλαβον, ὧν ἓν σημερινὸν ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀναγνώσω πρὸς τὴν Βουλήν, διότι παρακαλοῦμαι πρὸς τοῦτο (ἀναγινώσκει): «Ὑψώσατε φωνὴν κατὰ προσγινομένου ἡμῖν ἀδικήματος δι’ αὐθαιρέτου διατιμήσεως δελτίων ὑπὸ συμβάσεως εἰς δραχμὰς 80, καὶ διαμαρτυρηθῆτε ἐξ ὀνόματος ἡμῶν κατὰ ἀπειλουμένης παραβιάσεως ἱερότητος ἰδιοκτησίας.» Νομίζω ὅτι αἱ διαμαρτυρίαι αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων, τῶν κατόχων δελτίων, εἶναι πολὺ ὀρθαὶ καὶ δίκαιαι, διότι ἡ διάταξις αὕτη, ὡς εἶπον, φέρει τὸν τύπον τῆς αὐθαιρεσίας, διότι ἀφαιροῦμεν ἀπὸ τὸν κάτοχον κεκτημένον δικαίωμα.

§189Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπέρ τινος εἶναι ἡ διάταξις αὕτη;

§190Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Ὑπὲρ τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης. Ἀκριβῶς εἷς λόγος περισσότερον, νομίζω, διὰ νὰ μὴ ὑπάρξῃ αὐτὴ ἡ διάταξις, διότι γνωρίζετε ὅτι ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα ὑπῆρξεν ἡ αἰτία πάντων τῶν κακῶν, τὰ ὁποῖα σήμερον μαστίζουν τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμούς, ὑπῆρξε πηγὴ καταχρήσεων καὶ διαφθορᾶς. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι δὲν εἶναι ποσῶς δίκαιον χάριν αὐτοῦ τοῦ ἱδρύματος νὰ ἐπιβαρύνωμεν τοὺς πτωχοὺς κατόχους δελτίων διὰ τῆς ὑποχρεώσεως ταύτης, διὰ τῆς θυσίας ταύτης, θυσίας ἄλλως, ἡ ὁποία οὔτε ἐπὶ τοῦ δικαίου οὔτε ἐπὶ τοῦ ὀρθοῦ λόγου στηρίζεται.

§191ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὴν ἐστήριξαν ἐπὶ τοῦ νόμου.

§192Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο πρέπει νὰ μελετηθῇ δεόντως, διότι μεταξὺ τῶν ἄλλων δὲν βλέπω τὴν θέσιν τὴν οἰκονομικὴν τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης τοιαύτην, ὥστε νὰ ἐπιβάλληται ὑπὲρ αὐτῆς ἡ θυσία αὕτη ἐκ μέρους τῶν σταφιδοπαραγωγῶν· διότι ἐξετάζοντες τὴν θέσιν αὐτῆς βλέπομεν, ὅτι ἔχει παθητικὸν μὲν δραχ. 2,100,000, ὑπόλοιπον ὀφειλόμενον εἰς τὰς Τραπέζας τὰς δανεισάσας αὐτὴν τὰ 6,000,000, καὶ 5,100,000 δρ. χρέος πρὸς τὸ Δημόσιον ἐκ τοῦ περυσινοῦ φόρου ὁλοκλήρου καὶ τοῦ ὑπολοίπου τῶν ἐτῶν 1903 καὶ 1902... Δὲν ἔχει οὕτω, κύριε Πρόεδρε;

§193Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§194Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Ἤτοι ἐν ὅλῳ 7,200,000 δραχμάς· ἐνεργητικὸν δὲ 2,100,000, ὑπόλοιπον, ὅπερ ἔχει λαμβάνειν ἀπὸ τὴν περίφημον Ἑταιρείαν τῶν οἰνοπνευματοποιῶν ἐκ τῆς πωλήσεως πρὸς αὐτὴν τοῦ προπερυσινοῦ παρακρατήματος καὶ πλεονάσματος, καὶ 2,400,000 δραχμὰς ὀφειλομένας αὐτῇ ἀπὸ τοὺς μικροὺς βιομηχάνους δι’ ἀξίαν 30 ἑκατομμυρίων λιτρῶν σταφίδος, πρὸς δραχμὰς 80 τὸ χιλιόλιτρον, καὶ πρὸς τούτοις τὴν ἀξίαν τῶν 97 ἑκατομμυρίων περίπου λιτρῶν σταφιδοκάρπου ἐκ τοῦ περυσινοῦ παρακρατήματος καὶ τοῦ φόρου εἰς εἶδος, ὅπερ ἔχει εἰς τὰς ἀποθήκας της, ἥτις ἀξία συνίσταται τοὐλάχιστον εἰς 2,910,000 δραχμάς, καθόσον, ὡς γνωστόν, ἀναλαμβάνει τὸ ποσὸν τοῦτο ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία πρὸς 30 δραχμὰς τὸ χιλιόλιτρον, ἐπιφυλασσομένου τοῦ δικαιώματος εἰς τὸ Κράτος καὶ τὴν Σταφιδικὴν Τράπεζαν, ἵνα ἐντὸς ἔτους διαπραγματευθῶσι τὴν πώλησιν τοῦ ποσοῦ τούτου ἐπὶ ὅροις ἐπωφελεστέροις. Ἤτοι ἐν ὅλῳ δραχ. 7,410,000. Δηλαδὴ ἔχει ἐνεργητικὸν ἀνώτερον τοῦ παθητικοῦ κατὰ δραχ. 210,000. Πλὴν ὅμως τούτου ἔχει ὡς ἐνεργητικὸν καὶ τὰς ἐκ δανείου ἀπαιτήσεις αὐτῆς κατὰ τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, αἵτινες ἀνέρχονται εἰς δραχ. 7,200,000 περίπου, τὸ ποσὸν δὲ τοῦτο, ὅπερ κατὰ τὰ ἐκτεθέντα μένει ἀκέραιον καθ’ ὁλοκληρίαν καὶ ἄθικτον, νομίζω ὅτι εἶναι πλέον ἢ ἐπαρκὲς, ἵνα καλύψῃ τὸ ἀπαιτηθησόμενον διὰ τὴν ἐξαγορὰν τῶν δελτίων ποσὸν, διατιμωμένων τούτων πρὸς δραχμὰς 115 τὸ χιλιόλιτρον, ὅπερ ποσὸν δὲν δύναται νὰ ἦναι ἀνώτερον τῶν 1,800,000 δραχμῶν, διότι ἐκ τῶν 22,000,000 δελτίων, ἅτινα σήμερον κυκλοφοροῦσι, μόλις τὰ 15,000,000 θὰ ἐξαγορασθῶσι, τῶν ὑπολοίπων μελλόντων ἀσφαλῶς νὰ χρησιμοποιηθῶσι διὰ τὴν ἐξαγωγὴν τοῦ ἀποθέματος, ὅπερ ὑπολογίζεται εἰς 20,000,000 λίτρας, καὶ τὸ ὁποῖον, ψηφιζομένης τῆς συμβάσεως, ἀναμφιβόλως θέλει ἐξαχθῆ ὅλον. Ὑποθέτω δὲ, ὅτι ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία οὐδεμίαν θέλει προβάλει ἀντίρρησιν διὰ τὴν ἐξαγορὰν τῶν δελτίων εἰς ἣν ὑποδεικνύω δικαίαν διατίμησιν αὐτῶν, ἀφοῦ αὕτη ἀρκούντως ἐξασφαλίζεται διὰ τὸ πρὸς τοῦτο χορηγηθησόμενον ὑπ’ αὐτῆς τῇ Σταφιδικῇ Τραπέζῃ ποσόν, διότι, ἐπαναλαμβάνω, πρὸς κάλυψιν ἢ ἐξασφάλισιν αὐτοῦ μένει ἀκέραιον τὸ ποσὸν τῶν δραχ. 7,200,000, ἃς αὕτη ἔχει λαμβάνειν παρὰ τῶν ὀφειλετῶν αὐτῆς σταφιδοπαραγωγῶν.

§195Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Καθ’ ὅσον ὅμως ἤθελεν εἰσπραχθῆ τὸ ποσὸν τοῦτο.

§196Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Ὑποθέτω δυστυχῶς, ὅτι θέλει εἰσπραχθῆ, ὑφ’ οὓς ὅρους ἐκχωρεῖται τὸ δικαίωμα τῆς εἰσπράξεως αὐτοῦ τῇ ἀναδόχῳ Ἑταιρείᾳ διὰ τῆς συμβάσεως. Καὶ λέγω δυστυχῶς, διότι ὁμολογῶ ὅτι ἐπεθύμουν νὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ εἰσεπράττετο παρὰ τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, διότι τὸ χρῆμα τοῦτο εἶναι ἴδιον αὐτῶν χρῆμα καὶ προέρχεται ἐξ αὐτῶν.

§197Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ ὑπὲρ αὐτῶν.

§198Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Ἕως σήμερον δὲν εἴδομεν τοιούτους καρποὺς ὑπὲρ τῶν σταφιδοπαραγωγῶν ἐκ μέρους τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης. Συμπεραίνων λοιπὸν λέγω ὅτι, ἐκτὸς τοῦ ὅτι θεωρῶ ἄδικον καὶ παράνομον τὴν διὰ τῆς συμβάσεως γινομένην διατίμησιν τῶν δελτίων παρακρατήσεως, δὲν βλέπω καὶ τὴν οἰκονομικὴν δυσχέρειαν τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν πρέπει τὰ δελτία ταῦτα νὰ διατιμηθῶσιν εἰς δικαίαν τιμήν· ὡς δὲ εἶπον, δικαίαν τιμὴν θεωρῶ τὴν τῶν 115 τουλάχιστον δραχμῶν κατὰ χιλιόλιτρον, ἀφοῦ δὲν θέλετε νὰ ἀναγνωρίσητε αὐτὰ ὡς ἀπόθεμα καὶ νὰ τ’ ἀφήσητε ἐν κυκλοφορίᾳ μέχρι τῆς 10 Ὀκτωβρίου, ὅτε κατὰ τὸν νόμον λήγει ἡ ἰσχύς των.

§199Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὸ Δημόσιον εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ πωλήσῃ πρὸς 30 δραχμὰς, ὑμεῖς δὲ θέλετε, σταφὶς παρακρατήσεως, ἥτις μέχρι τοῦδε ἐπωλεῖτο 60 ἢ 65 δραχμὰς, καὶ ἥτις σήμερον διὰ τῆς συμβάσεως θὰ ἐκποιηθῇ πρὸς δραχμὰς 80, νὰ πωληθῇ πρὸς δραχμὰς 115, ἤτοι ἐξ ἴσου πρὸς τὴν παραγωγὴν τοῦ προσεχοῦς ἔτους!

§200Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπορεῖ, πῶς οἱ κάτοχοι δελτίων ζητοῦσι νῦν μεγαλειτέραν τιμὴν τῆς ἐν τῇ συμβάσει ὁριζομένης, ἀφοῦ ταῦτα μέχρι τῆς χθὲς ἐτιμῶντο 60 ἢ 65 δραχμάς. Ἀλλὰ λησμονεῖ ὅτι, ἂν πρὸς στιγμὴν τὰ δελτία πρὸ δύο ἢ τριῶν μηνῶν ἔφθασαν εἰς τὴν τιμὴν τῶν 60 ἢ 65 δραχμῶν, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸν πανικὸν, ὃν εὐλόγως ἐγέννησαν εἰς τὸ σταφιδεμπόριον αἱ τότε ἄκαιροι καὶ ἄστοχοι δηλώσεις τοῦ τέως Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν περὶ καταργήσεως τοῦ εἰς εἶδος φόρου τῆς σταφίδος. Ἡ νῦν δὲ στασιμότης τῶν τιμῶν εἰς τὰς 72 ἢ 75 δραχμὰς ὀφείλεται εἰς τὴν διὰ τῆς συμβάσεως ὑποχρεωτικὴν διατίμησιν τῶν δελτίων εἰς 80 δραχμὰς, ἥτις βεβαίως εἶχε γνωσθῆ εἰς τοὺς ἐνδιαφερομένους ἅμα τῇ ὑποβολῇ τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει διατὶ θέλετε ν’ ἀφαιρέσητε ἀπὸ τὸν κάτοχον δελτίων τὸ δικαίωμα νὰ κερδοσκοπήσῃ, ἔστω, ἀφοῦ ἐν τῇ φύσει τοῦ πράγματος ἔγκειται ἡ κερδοσκοπία;—διότι τὰ δελτία ἀντιπροσωπεύουσι σταφίδα, ἡ δὲ σταφὶς εἶναι προϊὸν ὑφιστάμενον διακυμάνσεις, ἀποτόμους μάλιστα, ἐν τῇ ἐμπορίᾳ.—Διατὶ θέλετε νὰ στερήσητε τὸν κάτοχον δελτίων νὰ ἐπωφεληθῇ μιᾶς εὐνοϊκῆς περιστάσεως, ἵνα ἀπολαύσῃ μεγαλειτέραν τιμὴν, ἀφοῦ ἀναμφίβολον εἶναι, ὅτι ἤθελεν ὑποστῆ ζημίας εἰς ἄλλας δυσμενεῖς περιστάσεις; Μήπως ἀπαγορεύεται ἡ κερδοσκοπία, ἐφ’ ὅσον αὕτη δὲν ἀντιβαίνει εἰς τὸ δίκαιον καὶ τὸ πρέπον; Ἄλλως τε, ἐὰν δὲν εἴχομεν τὴν συζητουμένην σύμβασιν, δὲν θὰ ἐλαμβάνετο οἱονδήποτε ἄλλο μέτρον, ἔστω καὶ προσωρινόν, ὑπὲρ τῆς σταφίδος; Πάντως θὰ ἐλαμβάνετο τοιοῦτο μέτρον, διότι αἱ περιστάσεις ἐπέβαλλον τὴν σιδηρᾶν ταύτην ἀνάγκην. Ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει, διαρρυθμιζομένου τοῦ ζητήματος τοῦ σταφιδικοῦ, ἐξασφαλιζομένης μιᾶς κατωτάτης τιμῆς, σχετικῶς ἱκανοποιητικῆς διὰ τὴν προσεχῆ παραγωγὴν, δὲν ἤθελον ἀνατιμηθῆ ἀναλόγως καὶ τὰ δελτία; Ἀναμφιβόλως. Ἀλλὰ καὶ ἐξ ἄλλων, ἐκτάκτων μὲν, ἀλλὰ προσδοκωμένων πάντοτε γεγονότων, μήπως ἀποκλείεται ἡ ἐλπὶς τῆς βελτιώσεως τῆς σταφιδικῆς καταστάσεως; Καὶ ἰδοὺ πρόχειρος ἡ ἀπόδειξις. Πρὸ ὀλίγου καιροῦ ἡ παραγωγὴ ἡ ἐφετεινὴ ὑπελογίζετο εἰς 380,000,000 λίτρας· ἀπὸ τῆς ἐμφανίσεως ὅμως, πρὸ μηνὸς καὶ πλέον, τοῦ περονοσπόρου αὕτη ὑπολογίζεται εἰς 340 ἑκατομμύρια. Διατὶ θέλετε νὰ ἔχωμεν τὴν πεποίθησιν καὶ τὴν βεβαιότητα, ὅτι δὲν θὰ ἐπεκταθῇ ὁ περονόσπορος καὶ ὅτι ἡ παραγωγὴ δὲν θὰ ἦναι 300 μόνον ἑκατομμύρια, ὁπότε βεβαίως τὰ δελτία θὰ ἔχωσι τιμὴν ἀνωτέραν καὶ τῶν 140 δραχμῶν; Ἴσως δικαιότερον θὰ ἦτο, ἀντὶ νὰ διατιμηθῶσι τὰ δελτία εἰς δραχμὰς 80, ὡς διατιμῶνται διὰ τῆς συμβάσεως, νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τοὺς κατόχους αὐτῶν νὰ ἀνταλλάξωσι ταῦτα διὰ σταφίδος ἴσης ποσότητος, καὶ νὰ ὑποχρεωθῇ ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα νὰ δώσῃ εἰς αὐτοὺς ἀνάλογον ποσότητα σταφιδοκάρπου. Τοῦτο ἠδυνάμην νὰ ἐννοήσω περισσότερον ἀπὸ τὴν αὐτογνώμονα ἐπέμβασιν τοῦ Κράτους εἰς τὴν ἰδιωτικὴν περιουσίαν καὶ τὸν αὐθαίρετον διακανονισμὸν τῆς ἀξίας αὐτῆς...

§201Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τί θὰ γείνῃ αὐτὸ τὸ εἶδος;

§202Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Νὰ ὑποχρεωθῇ ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία νὰ τὸ ἀγοράσῃ ὡς τὸ ὑπάρχον ἀπόθεμα, ἀφοῦ, ὡς εἶπον, καὶ τὰ δελτία ἀντιπροσωπεύουσιν ἀπόθεμα.

§203Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Πρὸς 30 δραχμὰς τὸ πωλεῖ τὸ Δημόσιον· σεῖς λαμβάνετε 80 δραχμὰς ἐπὶ εἴδους, διὰ τὸ ὁποῖον θὰ λάβῃ τὸ Δημόσιον δραχ. 30, καὶ θέλετε νὰ σᾶς τὸ δώσωμεν. Ἀλλὰ τί θὰ τὸ κάμητε; Δὲν δύνασθε νὰ τὸ ἐμπορευθῆτε. Ἀναγκαίως θὰ τὸ κάμητε οἰνόπνευμα· μὲ τὸ οἰνόπνευμα θὰ λάβητε 30 δραχμάς.

§204Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ ἐξαγάγωμεν;

§205Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως ὄχι.

§206Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Διατί;

§207Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Διότι εἶναι παρακράτημα.

§208Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Εἶναι παρακράτημα, ἐφ’ ὅσον ἀντιπροσωπεύει δελτία· ἀλλ’ ἀφοῦ τὰ δελτία θὰ ἐπιστραφῶσι, παύει νὰ ἦναι παρακράτημα, εἶναι σταφίς.

§209Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Γίνεται οὕτως ἐμπορεύσιμον τὸ εἶδος, καὶ ἀνταγωνίζεται πρὸς τὰ 250,000,000.

§210Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Ὅπως περιμένει νὰ καρπωθῇ τόσα ὠφελήματα ἡ Ἑταιρεία, οὕτως ἂς ὑποστῇ καὶ μίαν ζημίαν.

§211Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ Ἑταιρεία δὲν πρόκειται νὰ ὑποστῇ καμμίαν ζημίαν· πρόκειται νὰ ὑποστῇ τὴν ζημίαν ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα.

§212Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Τόσον τὸ καλλίτερον. Καὶ σᾶς εἶπον τοὺς λόγους.

§213Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Κατ’ ἐμέ, τὸ κεφάλαιον τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης ἔχει ἄλλον προορισμόν. Διατὶ λοιπὸν νὰ τὸ παραδώσωμεν βορὰν εἰς τὸν πρῶτον τυχόντα; Ἐξ ἐναντίας θέλομεν νὰ προφυλάξωμεν αὐτὸ τὸ κεφάλαιον, διότι εἶναι κεφάλαιον ἀνῆκον εἰς τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας, θέλομεν δὲ ἀκριβῶς νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς τὴν ἀποκατάστασιν αὐτῶν.

§214Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοί, κύριε Πρόεδρε, ὡς γνωρίζετε κάλλιον ἐμοῦ, οὐ μόνον ἀντίρρησιν δὲν φέρουσι διὰ τὸν ἐπωφελέστερον εἰς τοὺς κατόχους διακανονισμὸν τοῦ ζητήματος τῶν δελτίων, ἀλλὰ καί, τοὐναντίον, παρακαλοῦσι νὰ γείνῃ οὗτος. Διαμαρτύρονται μόνον διὰ τὴν ἄδικον διατίμησιν, τὴν διὰ τῆς συμβάσεως καθιερουμένην. Ἀλλ’ ἀφοῦ φρονεῖτε, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑποστῇ τὴν ζημίαν ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα ἐκ τοῦ καθορισμοῦ ἀνωτέρας τιμῆς τῶν δελτίων, νομίζω ὅτι δύναται νὰ τὴν ὑποστῇ ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία, ἀφοῦ, ἐπαναλαμβάνω, τὰ κέρδη αὐτῆς ἐκ τῆς συμβάσεως θὰ ἦναι ἄφθονα.

§215Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Πάλιν δὲν θέλετε νὰ ἐννοήσητε! Ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία ἀναλαμβάνει διὰ τὸ μέλλον τὴν ὅλην διαχείρισιν τοῦ πράγματος ὑπὸ τοὺς δεῖνα καὶ δεῖνα ὅρους, ἀλλὰ θέλει πρὸ παντὸς τὸ ἔδαφος καθαρόν. Ὅλα αὐτὰ τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐκ τοῦ παρελθόντος καὶ ὡς πρὸς τὰ ὁποῖα αὐτὴ εἶναι ἐντελῶς ξένη, ὅλα αὐτὰ τὰ βάρη ἀναγκαίως θὰ τὰ θέσωμεν κατὰ μέρος. Τώρα λέγετε, ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ βάρη πρέπει νὰ κληρονομήσῃ ἡ Ἑταιρεία. Ἐὰν κληρονομήσῃ αὐτὰ ἡ Ἑταιρεία, τότε ἡ καταστροφὴ αὐτῆς εἶναι βεβαία.

§216Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Τότε ἂς τὰ κληρονομήσῃ τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον ἐφρόντισε διὰ τῆς συμβάσεως ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ ἐπιβαρύνῃ τοὺς σταφιδοκτήμονας, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ ἐξασφαλίσῃ εἰς ἑαυτὸ συμμετοχὴν εἰς τὰ ὑπέρογκα κέρδη τῆς Ἑταιρείας.

§217Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ Κράτος ἔκαμε πᾶσαν δυνατὴν θυσίαν ὑπὲρ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, καὶ τὸ γνωρίζετε. Ἐθυσίασε τὸν φόρον τοῦ 1904, καὶ μόλις ἀπολαμβάνει ἀπὸ τὸν φόρον αὐτὸν 4½ ἑκατομμύρια, θυσιάζει δὲ νῦν 1,800,000 δραχμάς. Μὴ ζητεῖτε λοιπὸν εἰς βάρος τοῦ Κράτους νὰ ἐξοφληθῶσιν ὅλα τὰ σφάλματα τοῦ παρελθόντος.

§218Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ν’ ἀμφισβητήσω αὐτὰς τὰς θυσίας τοῦ Κράτους· διότι τὸ Δημόσιον, ὅσον ἀφορᾷ τὸν φόρον τοῦ 1904, δὲν ἐζημιώθη τίποτε, οὐδὲ θὰ ζημιωθῇ. Μόνον καθυστερήθη εἰς αὐτὸ ἡ πληρωμή. Ἀλλὰ διὰ τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Ἑταιρείας τῆς ἑνιαίας διαχειρίσεως, δι’ ἧς ἐξησφάλισε τὴν πώλησιν τῶν 97,000,000 τοῦ ἀποθέματος, τὸ ὁποῖον εἶχεν εἰς τὰς ἀποθήκας αὐτῆς ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα, θὰ πληρωθῇ μέχρι λεπτοῦ. Ἄλλην τινὰ θυσίαν δὲν γνωρίζω νὰ ὑπέστη τὸ Κράτος. Ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει δὲν ἐννοοῦμεν οὐδὲ τὸ Κράτος οὐδὲ ἡ Ἑταιρεία νὰ ζημιωθῇ χάριν τῶν κατόχων δελτίων· ἐννοοῦμεν νὰ ὑποστῇ τὴν ζημίαν ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα, ἢ μᾶλλον νὰ μὴ καρπωθῇ αὕτη ὠφελήματα ἀπὸ τὴν διατίμησιν τῶν δελτίων, διότι οὔτε ὀρθὸν οὔτε δίκαιον εἶναι τοῦτο· ἄλλως τε ἀρκετὰς θυσίας ὑπέστησαν χάριν τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ ἄχρι τοῦδε, ὥστε νὰ μὴ αἰσθάνωνται καθόλου τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ὑποστῶσι καὶ τὴν θυσίαν ταύτην, ἥτις δὲν εἶναι εὐκαταφρόνητος, διότι συμποσοῦται εἰς 800,000 δραχμὰς περίπου. Νομίζω δὲ, ὅτι καὶ ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία δὲν θέλει φέρει διὰ τὴν δικαίαν διατίμησιν τῶν δελτίων καμμίαν ἀντίρρησιν, διότι ἀρκετὰ εἶναι ἐξησφαλισμένη ἀπὸ τὴν Σταφιδικὴν Τράπεζαν. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἂν δὲν ἦναι ἐξησφαλισμένη σήμερον, βεβαίως ἐκ τῶν κερδῶν τῆς ἐπιχειρήσεως, τὰ ὁποῖα θὰ ἦναι μέγιστα καὶ εἰς τὰ ὁποῖα θὰ μετέχῃ καὶ ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα, θὰ δύναται νὰ καλύψῃ τὸ προσενεχθησόμενον αὐτῇ δάνειον, ἵνα ἐξαγοράσῃ τὰ δελτία. Ὅτι δὲ ἡ Ἑταιρεία ἔχει καὶ θὰ ἔχῃ κέρδη μεγάλα ἐκ τῆς συμβάσεως ταύτης, εἶναι ἐκτὸς πάσης ἀμφισβητήσεως, ὡς θέλω καταδείξει κατωτέρω...

§219Μ. ΔΕΡΛΕΡΕΣ. Τὰ δελτία τὰ ἔχουν οἱ παραγωγοὶ ἢ οἱ ἔμποροι;

§220Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Ἐν γένει τὰ ἔχουν.

§221Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι ἐν γένει. Τὰ ἔχουν οἱ κερδοσκόποι. Σήμερον οὐδεὶς σταφιδοπαραγωγὸς ὑπάρχει ἔχων δελτία. Ὅλαι δὲ αὐταὶ αἱ κραυγαὶ ὀφείλονται ἀκριβῶς εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἐννοοῦσι νὰ κερδοσκοπήσωσιν εἰς βάρος τῆς παραγωγῆς.

§222ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὰ δελτία τὰ ἔχει σήμερον ἡ Τράπεζα τῶν Ἀθηνῶν ὡς ἐνέχυρον.

§223Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Ἀδικεῖτε τοὺς ἀνθρώπους. Δὲν ἐννοοῦσι νὰ κερδοσκοπήσωσι· προστατεύουσιν ἁπλούστατα τὴν παραβιαζομένην ἰδιοκτησίαν των, ἐξασκοῦντες δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχουσι καὶ ἐκ τοῦ νόμου τοῦ θεοῦ καὶ ἐκ τοῦ νόμου τοῦ φυσικοῦ. Τὰ δελτία ἀποτελοῦσιν, ὡς εἶπον καὶ προηγουμένως, ἀντικείμενον περιουσίας, μὲ ἀξίαν ἀνεγνωρισμένην ἐν τῷ ἐμπορίῳ, μὲ εἰδικὴν καὶ ὡρισμένην χρησιμότητα μέχρις ὡρισμένης ἐποχῆς· ζητοῦντες δὲ σήμερον οἱ κάτοχοι τῶν δελτίων νὰ κάμωσι χρῆσιν τῆς ἰσχύος αὐτῶν, ἢ νὰ ἀπολαύσωσι τῆς τιμῆς, ἣν ταῦτα ἔχουσιν ἢ θὰ ἔχωσιν ἀσφαλῶς μετά τινα χρόνον, οὐδὲν ἄλλο ζητοῦσιν ἢ στοιχειῶδες δικαίωμα. Ἐπὶ τέλους ἡ πρόνοια ἡμῶν, κύριε Πρόεδρε, εἶναι χάριν τῶν σταφιδοπαραγωγῶν. Ἐνταῦθα δ’ ἀντιπροσωπεύονται ὑπὸ τῶν ἐντίμων συναδέλφων ἐκ σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν ἅπαντες οἱ σταφιδοπαραγωγοί, καὶ ἐν τούτοις, προκειμένου περὶ τῶν δελτίων, δὲν ἠκούσθη ἀντίθετος γνώμη τῆς ἰδικῆς μου...

§224ΠΟΛ. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Ὄχι· ὑπάρχει.

§225Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι τόση ἡ πρόνοια ἡμῶν ὑπὲρ τῆς σταφίδος, ὥστε πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει, ὅτι ὑπῆρχεν ἴσως γνώμη ὁμοία πρὸς ἐκείνην, ἣν ὑμεῖς ἔχετε, διότι ὑπῆρχε συμφέρον ἐκ μέρους τουλάχιστον τῶν ἀναδόχων. Γνωρίζετε, ὅτι ἡ Τράπεζα Ἀθηνῶν ἔχει εἰς χεῖράς της 9,000,000 δελτία· ζητοῦντες δὲ νὰ διατιμηθῶσι ταῦτα πρὸς 115 δραχμάς, οὐδὲν ἄλλο ζητεῖτε ἢ νὰ πληρώσητε ταῦτα πρὸς 35 δραχμὰς περιπλέον.

§226Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Ἀγνοῶ, κύριε Πρόεδρε, ἂν κατέχει καὶ πόσα κατέχει δελτία παρακρατήσεως ἡ Ἀθηναϊκὴ Τράπεζα· γνωρίζω ὅμως, ὅτι ἐν Κεφαλληνίᾳ ὑπάρχουσι δελτία ὑπὲρ τὰ δύο ἑκατομμύρια, καὶ ὑπερασπίζομαι τὰ συμφέροντα τῶν κατόχων αὐτῶν, ἅτινα θεωρῶ καὶ νόμιμα καὶ δίκαια.

§227Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Γνωρίζετε ὅτι ἐν Κεφαλληνίᾳ ὑπάρχουσι κερδοσκόποι, οἱ ὁποῖοι φωνάζουν.

§228Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Βεβαίως, κύριε Πρόεδρε, καὶ ἐν Κεφαλληνίᾳ ὑπάρχουσι κερδοσκόποι, ὅπως πανταχοῦ· δύναμαι ὅμως νὰ διαβεβαιώσω, ὅτι τὸ πλεῖστον τῶν νῦν κατόχων δελτίων καὶ ἐν Κεφαλληνίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ εἶναι σταφιδοκτήμονες. Ἐὰν δ’ ὑπάρχῃ κερδοσκοπία ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ, αὕτη βεβαίως δὲν εἶναι οὔτε παράνομος οὔτε ἀνήθικος. Ὁ κ. Πεσμαζόγλου παρίσταται ἐδῶ· ἂς πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, εἶναι ἰδικά της τὰ 9 ἑκατομμύρια δελτία, τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν, τὰ ὁποῖα λέγετε ὅτι κατέχει; Ὄχι, ἀνήκουν εἰς ἰδιοκτήτας, ἀνήκουν εἰς κατόχους ἄλλους, καὶ παρεκατετέθησαν, ὡς παρακατατίθενται συνήθως αἱ ἀξίαι, πρὸς λῆψιν δανείου, καὶ ἑπομένως ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως αὐτῶν δὲν πρόκειται νὰ ὠφεληθῇ ἡ Ἀθηναϊκὴ Τράπεζα, πρόκειται νὰ ὠφεληθῶσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κατέθεσαν ταῦτα. Ἄλλην τινὰ παρατήρησιν ἔχω νὰ φέρω, Κύριοι, ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 27 τῆς συμβάσεως. Κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο, «αἱ πρὸς τὴν Σταφιδικὴν Τράπεζαν ὀφειλαὶ τῶν σταφιδοκτημόνων διαιρεθήσονται εἰς ἕξ ἴσας δόσεις, τὰς ὁποίας ἀναλαμβάνει νὰ εἰσπράττῃ κατ’ ἔτος ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία, οἱ δὲ ὀφειλέται τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης ὀφείλουσι νὰ καταβάλωσιν εἰς τὴν ἀνάδοχον Ἑταιρείαν ἑκάστην τῶν ἕξ δόσεων ἐντὸς τοῦ μηνὸς Δεκεμβρίου ἑκάστου ἔτους τὸ βραδύτερον, τῆς πρώτης δόσεως οὔσης καταβλητέας κατὰ Δεκέμβριον τρέχοντος ἔτους 1905». Νομίζω ὅτι, καὶ χάριν τῆς εὐχερεστέρας καὶ ὁμαλωτέρας εἰσπράξεως τῶν ἀπαιτήσεων τούτων τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης καὶ χάριν τῶν σταφιδοκτημόνων ὀφειλετῶν αὐτῆς, ὧν ἡ πενία καὶ ἡ δυστυχία εἶναι πασίγνωστος καὶ ἀναντίρρητος, δέον νὰ αὐξηθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν δόσεων τῶν εἰρημένων ὀφειλῶν ἀπὸ 6 εἰς 10, ἢ τοὐλάχιστον εἰς 8. Διὰ τῆς μικρᾶς ταύτης αὐξήσεως τῶν δόσεων κατ’ οὐδὲν θέλει ζημιωθῆ ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα ἢ ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία, σπουδαίως ὅμως θέλουσιν ἀνακουφισθῆ οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ ὀφειλέται, καὶ ἡ εἴσπραξις τῶν ὀφειλομένων ἔτι μᾶλλον θέλει ἐξασφαλισθῆ. Καταλήγων, Κύριοι, λέγω ὅτι, ἐὰν ἐγκρίνητε τὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας ὑπέδειξα, αἱ τροπολογίαι αὗται θὰ καταστήσωσιν ὀπωσδήποτε ἐπωφελῆ καὶ χρήσιμον τὴν σταφιδικὴν σύμβασιν, καὶ οὕτως αὕτη θέλει βεβαίως ἐξασφαλίσει εἰς τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς ἓν κατώτατον ὅριον σχετικῶς ἱκανοποιητικῶν τιμῶν, κάτω τοῦ ὁποίου δὲν θὰ διατρέχωσι τὸν κίνδυνον νὰ ἴδωσι κατερχομένας τὰς τιμάς. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνωσιν αἱ τροπολογίαι τῶν ἄρθρων, τὰς ὁποίας ὑπέδειξα, διότι ἄνευ τῶν τροπολογιῶν ἐκείνων δὲν ὑπάρχει ἡ ἐξασφάλισις καὶ τοῦ κατωτάτου τούτου ὅρου. Εἰδικῶς δὲ προκειμένου περὶ τῆς διατιμήσεως τῆς Ἑπτανησιακῆς σταφίδος, νομίζω ὅτι δίκαιον εἶναι καὶ ὀρθὸν καὶ ἐπιβάλλεται ὑπὸ τῶν πραγμάτων νὰ καταλογισθῇ καὶ ἡ Ἑπτανησιακὴ σταφὶς εἰς τὴν κλάσιν τῶν 145 δραχμῶν.

§229Α. ΖΟΥΖΟΥΛΑΣ. Δὲν ὑφίσταται κλάσις 145 δραχμῶν.

§230Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Ἀλλ’ ἐννοεῖται οὐχὶ ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἐκλεκτῆς ἢ καλῆς ποιότητος, ὅρον καθιστῶντα κατὰ τὴν κρίσιν μου, τὸ δῶρον τοῦτο ἄδωρον, διότι ἡ ἐκλεκτὴ ποιότης Κεφαλληνίας, Αἰγίου, Πατρῶν, Ναυπακτίας καὶ Κορινθίας βεβαίως οὐδέποτε θὰ προσφερθῇ πρὸς 145 δραχμὰς εἰς τὴν Ἑταιρείαν, διότι πολὺ περισσότερα ἀπολαμβάνει ἔν τε τῷ ἐξωτερικῷ καὶ τῷ ἐσωτερικῷ ἐμπορίῳ. Ἄλλως ὁ ὅρος αὐτὸς περιέχει τόσην ἐλαστικότητα, ὥστε πάντως ἡ Ἑταιρεία θὰ δικαιῶται νὰ ἀπορρίπτῃ τὸν σταφιδόκαρπον χωρὶς νὰ ὑποχρεῶται νὰ δώσῃ λόγον. Ὅτι δὲ ἡ Ἑταιρεία ὀφείλει νὰ κάμῃ τὴν παραχώρησιν ταύτην, δηλαδὴ νὰ ἀφαιρέσῃ τὸν ὅρον τῆς ἐκλεκτῆς ἢ καλῆς ποιότητος, ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐπαρχίας, αἵτινες ὑπόκεινται εἰς τὴν τιμὴν τῶν 145 δραχμῶν, — εἰς ἣν πρέπει, ἐπαναλαμβάνω, νὰ ὑπαχθῇ καὶ ἡ Ἑπτανησιακὴ σταφὶς, — ὅτι, λέγω, ἡ Ἑταιρεία ὑποχρεοῦται εἰς τοῦτο, εἶναι ἐκτὸς πάσης ἀμφισβητήσεως, ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ σπουδαῖα καὶ ἀσφαλῆ κέρδη, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχῃ ἐκ τῆς συμβάσεως. Ἀνέπτυξεν αὐτὰ ὁ κ. Κροκιδᾶς. Ἀλλ’ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ ἐν ὀλίγοις τὴν ἰδέαν μου περὶ αὐτῶν. Κατὰ τὰς ἐπισήμους στατιστικὰς περὶ τῆς παραγωγῆς Κορινθιακῆς σταφίδος ἐν τῷ Κράτει, ἐπὶ 13 ὅλα ἔτη, ἤτοι ἀπὸ τοῦ ἔτους 1892, ὁπότε τὸ πρῶτον ἐνέσκηψεν ἡ ἄχρι τοῦ νῦν ὑφισταμένη σταφιδικὴ κρίσις, μέχρι σήμερον, ἡ μέση παραγωγὴ τῆς σταφίδος περιστρέφεται εἰς τὰ 330,000,000 λίτρας. Διότι εἴχομεν μὲν κατὰ τὸ εἰρημένον διάστημα παραγωγὴν μεγίστην 380,000,000 λίτρας, ἀλλ’ εἴχομεν καὶ παραγωγὴν 325,000,000, καὶ 290,000,000. Ἐπίσης, κατὰ τὰς αὐτὰς ἐπισήμους στατιστικὰς, μέσον ὅρον ἐξαγωγῆς ἢ καταναλώσεως εἴχομεν κατὰ τὸ αὐτὸ χρονικὸν διάστημα λίτρας ἑνετικὰς 250,000,000. Θέτοντες λοιπὸν τοιαύτην βάσιν, ἔχομεν λίτρας 250,000,000, τὰ ὁποῖα ἀφαιρούμενα ἐκ τῶν 330,000,000 τῆς μέσης παραγωγῆς ἀφίνουσιν ὑπόλοιπον 80,000,000...

§231Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Μέση παραγωγὴ εἶναι 335,000,000.

§232Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Ἔστω, δέχομαι τὸν ὅρον τῶν 335 ἑκατομμυρίων, ὃν θεωρεῖτε ὡς τὴν μέσην παραγωγήν. Ἀλλὰ ἡ παραγωγὴ τῆς σταφίδος ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς συμβάσεως, ἂν αὕτη ψηφισθῇ, θὰ προβαίνῃ μειουμένη. Καὶ ὑπάρχουσιν οἱ λόγοι πρὸς τοῦτο. Καὶ πρῶτον ἕνεκα τῆς ἀπαγορεύσεως τῶν νέων φυτειῶν δὲν θέλει ἀναπληροῦσθαι ἐφεξῆς τὸ φυσικῶς ἐπερχόμενον ἔλλειμμα κατ’ ἔτος εἰς τὴν σταφιδοπαραγωγὴν διὰ τῆς ἐκχερσώσεως τῶν κτημάτων εἴτε ἕνεκα παλαιότητος αὐτῶν εἴτε ἕνεκα παθήσεως κλπ. Ἔπειτα διὰ τῶν αὐστηρῶν ὅρων, οἱ ὁποῖοι ἐπιβάλλονται διὰ τῆς συμβάσεως, ὅσον ἀφορᾷ τὸν καθαρισμόν, τὴν περιποίησιν τοῦ πράγματος, τὴν ἀποξήρανσιν αὐτοῦ κλπ., θὰ ἐλαττῶται ἡ παραγωγὴ τοὐλάχιστον κατὰ 2 ἢ 3%. Συγχρόνως δὲ θὰ λείψουν καὶ αἱ καταχρήσεις τῆς παρακρατήσεως, διότι εἰς τὴν παρακράτησιν καὶ πρᾶγμα μὴ ξηρὸν εἰσήρχετο, καὶ ἀναμεμιγμένον μὲ ξένας ὕλας, καὶ βεβρεγμένον ἐπίτηδες, ἀλλὰ πρὸς τούτοις καὶ ψευδῆ δελτία ἐξεδίδοντο, καὶ ἄλλαι ἄλλου εἴδους νοθεῖαι συνέβαινον, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἀνεβιβάζετο συνήθως κατὰ 10,000,000 τοὐλάχιστον ἡ παραγωγὴ ὑπὲρ τὴν πραγματικήν. Λοιπὸν θὰ ἔχωμεν ἐλάττωσιν βεβαίαν 10,000,000 λιτρῶν ἀπὸ τὴν ἔλλειψιν τῶν ἐκ τοῦ παρακρατήματος καταχρήσεων, καὶ 8,000,000 περίπου ἀπὸ τὴν βελτίωσιν τῆς ποιότητος τῆς σταφίδος, ἐν ὅλῳ 18,000,000. Δέον ὅθεν νὰ ὑπολογίσωμεν πολὺ ὀλιγωτέραν τῆς ἐφεξῆς μέσην παραγωγὴν ἀφ’ ὅ,τι ἐγὼ ὑπελόγισα. Ἀλλ’ ἐπιθυμῶν νὰ ἦμαι μέτριος εἰς τοὺς ὑπολογισμούς μου, λαμβάνω ὡς βάσιν μέσης παραγωγῆς τὰ 330,000,000, ἤτοι ὅσα ἀρχικῶς ὑπελόγισα. Ἐὰν ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου ἀφαιρέσωμεν τὰ 250,000,000, ὅσα συνήθως ἐξάγονται εἰς τὴν κατανάλωσιν, μᾶς μένει ὑπόλοιπον 80 ἑκατομμυρίων λιτρῶν. Τὰ 80 ὅμως ταῦτα ἑκατομμύρια, δὲν εἶναι ἐπαρκῆ, ἵνα καλύψωσι τὸν φόρον εἰς εἶδος καὶ τὴν παρακράτησιν, τῶν δύο τούτων ἐπὶ ποσοῦ ἐξαγωγῆς 250 ἑκατομμυρίων ἀνερχομένων εἰς 89,600,000· διότι ἐπὶ 50 μὲν ἑκατομμυρίων Ἑπτανησιακῆς ἐξαγωγῆς θέλουσι παρακρατηθῆ 20 ἑκατομμύρια, ἤτοι 40%, λόγῳ τῆς ἐκεῖσε ἐξαιρετικῶς ὑφισταμένης φορολογίας, ἐπὶ 200 δὲ περίπου ἑκατομμυρίων ἐξαγομένων ἐκ τῶν λοιπῶν σταφιδοφόρων μερῶν θὰ παρακρατηθῶσιν 70 ἑκατομμύρια περίπου, ἤτοι 35%. Ὥστε κατὰ ταῦτα οὐ μόνον πλεόνασμα δὲν θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀγοράσῃ ἡ Ἑταιρεία, ἀλλὰ καὶ θὰ πωλήσῃ ἀντὶ χρημάτων δελτία 10 ἑκατομμυρίων περίπου λιτρῶν, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἔχει κατὰ τὸ ἄρθρον 6 τῆς συμβάσεως, ἀνεπαρκοῦς παρισταμένης τῆς παραγωγῆς, τὸ δικαίωμα νὰ πωλῇ τὰ δελτία πρὸς 115 δραχμάς. Οὕτω θὰ ὑπολογίσωμεν, ὅτι ἡ Ἑταιρεία θὰ εἰσπράττῃ κατ’ ἔτος ἀπὸ πώλησιν δελτίων δρ. 1,150,000 περίπου. Ἀλλὰ καὶ ἂν παραδεχθῶ μέσην παραγωγὴν 335 ἑκατομμυρίων, ὅσα ὑπολογίζει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πάλιν ἡ Ἑταιρεία θὰ εἰσπράττῃ 600,000 δραχμὰς μόνον ἐκ πωλήσεως δελτίων. Ἔχομεν λοιπὸν ἔσοδα τῆς Ἑταιρείας ἐτησίως: αʹ) δραχ. 600,000 ἐκ πωλήσεως δελτίων, βʹ) δραχ. 2,350,000 λόγῳ ἀσφαλίστρων ἀνὰ 7 δραχ. τὸ χιλιόλιτρον ἐπὶ παραγωγῆς 335,000,000, γʹ) τὴν ἀξίαν τῶν 85 ἑκατομμυρίων λιτρῶν σταφίδος, τὰ ὁποῖα θὰ εἰσάγωνται εἰς τὰς ἀποθήκας τῆς Ἑταιρείας λόγῳ παρακρατήσεως καὶ φόρου εἰς εἶδος. Ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου τῶν 85 ἑκατομμυρίων εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἡ ἐγχώριος βιομηχανία κατ’ ἀνάγκην θ’ ἀγοράζῃ κατ’ ἔτος 30,000,000 τοὐλάχιστον δι’ οἰνοπνευματοποίησιν, τὰ ὁποῖα κατ’ ἐλάχιστον ὅρον θὰ πωλῶνται ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας πρὸς 80 δραχμὰς τὸ χιλιόλιτρον. Οὕτω λοιπὸν ἡ Ἑταιρεία ἀσφαλῶς θὰ εἰσπράττῃ ἐκ τῆς πωλήσεως 30 ἑκατομμυρίων λιτρῶν σταφίδος εἰς τὴν ἐγχώριον βιομηχανίαν δραχ. 2,400,000. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰ ὑπόλοιπα 55 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἴσως ἀναγκασθῇ νὰ βιομηχανίσῃ καὶ ἐξαγάγῃ ἡ Ἑταιρεία δι’ ἴδιον αὑτῆς λογαριασμόν, νομίζω ὅτι, ἂν ὑπολογίσωμεν ταῦτα πρὸς 40 δραχμὰς τὸ χιλιόλιτρον, ὑπολογίζομεν μετριώτατα τὴν ἀξίαν των, διότι πασίγνωστον τυγχάνει, ὅτι ἡ εὐτελεστέρα τιμή, ἥν δύναται ν’ ἀπολαύσῃ ἡ σταφίς, μεταποιουμένη εἰς οἰνόπνευμα, εἶναι ἡ τῶν 40 δραχμῶν τὸ χιλιόλιτρον· τοῦτο ἄλλως τε καταδεικνύει καὶ ἡ ἀγορὰ, ἣν δυνάμει τῆς προκειμένης συμβάσεως μέλλει νὰ κάμῃ αὐτὴ αὕτη ἡ Ἑταιρεία, τῶν 97 ἑκατομμυρίων λιτρῶν σταφίδος τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης πρὸς 30 δραχμὰς τὸ χιλιόλιτρον, τὰ ὁποῖα βεβαίως θὰ πωλήσῃ τοὐλάχιστον πρὸς 40 δραχμάς. Ὥστε ἔχομεν καὶ ἐκ τούτου δραχ. 2,200,000. Ἀθροίζοντες τὰς εἰρημένας διαφόρους εἰσπράξεις τῆς Ἑταιρείας, εὑρίσκομεν, ὅτι αὕτη θὰ ἔχῃ βέβαιον καὶ τακτικὸν ἐτήσιον ἔσοδον δραχ. 7,550,000, χωρὶς νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς ἐκτάκτους καὶ προσδοκωμένας ὠφελείας αὐτῆς ἐκ τοῦ δικαιώματος, ὅπερ θὰ ἔχῃ, νὰ πωλῇ εἰς τὸ ἐμπόριον σταφιδόκαρπον ἐκ τῶν ἀποθηκῶν της πρὸς 160 ἢ 200 δραχμὰς, καὶ ἐκ τῆς ἀναπτύξεως, ἣν θέλει συντελέσει, τῆς βιομηχανίας τῆς σταφίδος. Ἂς ἴδωμεν νῦν, τί θὰ πληρώνῃ ἡ Ἑταιρεία κατ’ ἔτος ἀπέναντι τῶν ἐκ δραχμῶν 7,550,000 εἰσπράξεων αὐτῆς. Ὀφείλει πρῶτον νὰ δίδῃ εἰς τὸ Δημόσιον διὰ τὸν φόρον τῆς σταφίδος δραχ. 4,500,000, δεύτερον διὰ δαπάνας τῆς λειτουργίας τοῦ συστήματος δραχ. 300,000, τρίτον δι’ ἔξοδα διαφημίσεως τῆς σταφίδος δραχ. 150,000, καίτοι ἡ δαπάνη αὕτη θεωρεῖται ἀμφίβολος· πρὸς τούτοις διὰ τόκον τῶν κατατεθησομένων κεφαλαίων 15,000,000 φράγκων χρυσῶν, πρὸς 6%, φρ. 900,000, ἤτοι δραχ. 1,080,000, ὑπολογιζομένου τοῦ φράγκου πρὸς 1,20. Ἤτοι θὰ πληρώνῃ ἐτησίως δραχ. 6,030,000. Ὥστε θὰ μένῃ εἰς αὐτὴν καθαρὸν κέρδος δραχ. 1,520,000.

§233Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπολογίζετε δαπάνας διὰ τὴν λειτουργίαν τοῦ συστήματος δραχ.300,000. Ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα ἔχει δαπάνας 600,000.

§234Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ληφθῇ ὡς ὑπόδειγμα ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα, διότι γνωστὸν τυγχάνει, ὅτι ἐν αὐτῇ πάντοτε ἐπεκράτησεν ἡ ἄστοργος σπατάλη τοῦ χρήματος τῶν σταφιδοκτημόνων. Ἀλλ’ ἔστω, ἀφοῦ θέλετε, δέχομαι καὶ 600,000 δραχμὰς διὰ δαπάνας. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀφαιρέσωμεν ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν δαπανῶν ἀπὸ τὰ κέρδη, διότι ὑπολογίζω ὅτι ἡ Ἑταιρεία θὰ δέχηται κατ’ ἔτος παρακαταθήκας τοὐλάχιστον 100 ἑκατομμυρίων λιτρῶν σταφιδοκάρπου. Ἐπὶ τῶν 100 τούτων ἑκατομμυρίων θὰ δίδῃ τὰ ⅘ τῆς ἀξίας ὡς προκαταβολὴν, καὶ οὕτω θὰ διαθέτῃ 10 ἑκατομμύρια δραχμὰς περίπου εἰς προκαταβολὰς, τὰ ὁποῖα, τοκιζόμενα πρὸς 6% κατ’ ἔτος ἐπὶ ἕξ μῆνας τοὐλάχιστον, θέλουσι δίδει αὐτῇ δρ. 300,000, αἵτινες θέλουσι χρησιμεύσει πρὸς ἐλάττωσιν τῶν ἐξόδων διαχειρίσεως ἀπὸ δραχ. 600,000 εἰς δρ. 300,000, ὅσον τὰ ὑπελόγισα.

§235Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζετε ὅτι ἡ ὑπηρεσία τῶν προκαταβολῶν δὲν θὰ ἔχῃ ἔξοδα;

§236Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Τὸ ποσὸν τῶν 600,000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον ὑπελόγισα, δὲν ἀφορᾷ μόνον τὰ ἔξοδα τῆς διαχειρίσεως, εἶναι καὶ διὰ τὰ ἔξοδα τῆς ἀποθηκεύσεως καὶ δι’ ὅλα τὰ ἄλλα ἐν γένει, καὶ νομίζω ὅτι εἶναι πλέον ἢ ἐπαρκές. Ἀλλὰ θέλετε ἐν ὅλῳ 800,000; Ἔστω 800,000. Ἀφαιρέσατε τὸ κέρδος τῶν 300,000, ἔχομεν 500,000. Εἰς ταύτας θὰ προστεθῶσιν ὁ τόκος τῶν κεφαλαίων τῆς Ἑταιρίας καὶ τὰ ἄλλα κονδύλια, τὰ ὁποῖα ἀνέφερα προηγουμένως, καὶ ἔχομεν οὕτω ποσὸν ἐξόδων ἐν ὅλῳ δραχ. 6,230,000, ὅπερ ἀφαιρούμενον ἀπὸ τὸ ποσὸν τῶν ἐσόδων ἐκ δραχμῶν 7,550,000 ἀφίνει πάλιν τὸ ὑπέρογκον ποσὸν καθαρῶν κερδῶν δραχ. 1,320,000. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τὰ κέρδη ταῦτα· εἶναι ἀκόμη καὶ τὰ κέρδη τὰ σπουδαῖα, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχῃ ἐκ τῶν Γενικῶν Ἀποθηκῶν, ἀπὸ τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν ὁποίων ἀσφαλῶς θ’ ἀπολαμβάνῃ μέγιστα κέρδη ἡ Ἑταιρεία· αἱ Γενικαὶ Ἀποθῆκαι θὰ ἦναι δεύτερος Πακτωλὸς διὰ τὴν Ἑταιρείαν. Θὰ ἔχῃ δὲ καὶ τὰ ἔκτακτα ἔσοδα, τὰ ὁποῖα ἀνέφερα. Ὡς βλέπετε λοιπὸν, Κύριοι, τὰ κέρδη τῆς Ἑταιρείας τῆς ἑνιαίας διαχειρίσεως τῆς σταφίδος εἶναι τοιαῦτα, ὥστε τῇ ἐπιτρέπουσι, νομίζω, νὰ κάμῃ μικρὰν ἔτι παραχώρησιν χάριν τῆς σταφιδοπαραγωγῆς. Ἄλλως τε ἡ ἀνόρθωσις ἡ οἰκονομικὴ τῆς σταφιδοπαραγωγῆς θ’ ἀποβῇ πρὸς ὠφέλειαν αὐτῆς ταύτης τῆς Ἑταιρείας, διότι, ἐφ’ ὅσον θὰ μειῶνται αἱ ἀνάγκαι τῆς σταφιδοπαραγωγῆς, ἐπὶ τοσοῦτον ὀλιγώτερον θὰ λαμβάνῃ ἀνάγκην ἡ Ἑταιρεία νὰ διαθέτῃ τὰ κεφάλαια αὐτῆς ὑπὲρ τῆς σταφιδοπαραγωγῆς.

§237ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Πυλίας κ. Σάκκης ὑπέβαλε τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ἡ τροπολογία θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. Ὁ κύριος Ροῦφος ἔχει τὸν λόγον.

§238ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν.

§239ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐπεθύμουν νὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ δηλώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ἂν ἡ σύμβασις ἡ ὑποβληθεῖσα εἶναι τροποποιητέα ἐν τῇ Βουλῇ ἢ ὄχι. Ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἡ σύμβασις ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ μὴ τροποποιηθῇ, εἶναι περιττὴ πᾶσα συζήτησις.

§240ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος ὑποβάλλει πρότασιν, ἥτις φαίνεται λογικωτάτη. Ἄν ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία δὲν δεχθῇ τροποποιήσεις, λέγει ὁ κ. Εὐταξίας, εἶναι περιττὴ πᾶσα συζήτησις. Ἀλλὰ φρονῶ ὅτι δὲν ἔχει δίκαιον, διότι ἐκ τῆς ἀναπτύξεως τῶν γνωμῶν περὶ τῆς ἀποδοχῆς ἢ μὴ κατ’ ἀρχὴν τῆς συμβάσεως καὶ τῆς ἀναπτύξεως τῶν λεπτομερειῶν ἕκαστος τῶν κυρίων Βουλευτῶν θὰ μορφώσῃ πεποίθησιν, ἂν δύναται ν’ ἀποδεχθῇ κατ’ ἀρχὴν τὴν σύμβασιν ἢ ὄχι. Ἐγὼ κατ’ ἀρχὴν ἀποδέχομαι τὴν σύμβασιν, ἀλλ’ ἐκ τῆς ἀναπτύξεως τῶν ἄρθρων τῆς συμβάσεως ἐνδεχόμενον νὰ μεταβάλω γνώμην. Δέον λοιπὸν νὰ γείνῃ συζήτησις εὐρυτάτη.

§241ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ ἐγὼ βεβαίως εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ συζήτησις εὐρυτάτη· ἀλλ’ ἄλλο εἶναι τὸ ζήτημα. Ὑποβάλλονται ὑπὸ τῶν κυρίων συναδέλφων τροπολογίαι ἐπὶ τῆς συμβάσεως, ἀλλ’ αὗται τότε μόνον ἔχουσι σκοπόν, ὅταν ἡ Ἑταιρεία δηλώσῃ, ὅτι εἶναι εὐδιάθετος νὰ δεχθῇ τοιαύτας.

§242Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ θαυμάζω, Κύριοι, ὅτι ἐτέθη τοιοῦτον ἐρώτημα· καὶ θαυμάζω, διότι ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Λοκρίδος μὲ συνέτρεξε καθ’ ὅλην τὴν δίοδον τῶν συνεννοήσεων, καὶ γνωρίζει ὅτι ἑκάστη διάταξις τῆς συμβάσεως ἐγένετο ἀντικείμενον βασάνου μακρᾶς καὶ ἐπιμόνου, ἵνα ἐπιτύχωμεν τὰς βελτιώσεις, ἃς ἐπετύχομεν. Ἠναγκάσθημεν ἐπὶ ὁλόκληρον μῆνα νὰ ἐργαζώμεθα, συνεννοούμενοι οὐ μόνον ἀπ’ εὐθείας πρὸς τὴν παρισταμένην ὡς ἀνάδοχον Τράπεζαν Ἀθηνῶν, ἀλλὰ καὶ πρὸς ὅλους ἐκείνους, οἵτινες συμπράττουσι μετὰ τῆς ἀναδόχου Ἑταιρείας ἐν Παρισίοις ἢ ἐν Λονδίνῳ. Σήμερον πῶς θέλετε νὰ τροποποιήσητε τὰς διατάξεις; Πᾶσα σύμβασις ἢ γίνεται δεκτὴ ἐν ὅλῳ ἢ ἀπορρίπτεται. Ἀλλὰ πῶς θὰ φθάσῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὸ ἀποτέλεσμα νὰ δεχθῇ ἢ ἀπορρίψῃ τὴν σύμβασιν ταύτην; βεβαίως συζητοῦσα τὰς διατάξεις αὐτῆς. Κατ’ ἐμέ, οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι τοῦτο θὰ ἦναι τὸ ὠφελιμώτερον, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ γείνῃ σήμερον. Δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὰς λεπτομερείας τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κορινθίας, διότι οὗτος εἶναι κατ’ ἀρχὴν ἐναντίον τῆς παρακρατήσεως, ἕνεκα δὲ τῆς τοιαύτης ἀρχῆς εἶναι διατεθειμένος νὰ πολεμήσῃ οἱονδήποτε σύστημα, τὸ ὁποῖον, στηριζόμενον ἐπὶ τῆς παρακρατήσεως, δύναται νὰ ἐξοικονομήσῃ τὰ πράγματα ἐκ τῶν ἐνόντων. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Κορινθίας φαίνεται ἔχων τὴν ἀρχὴν νὰ ὑπάρξωσι μόνον αἱ τρεῖς ἢ τέσσαρες ἐπαρχίαι, αἱ παράγουσαι τὸ καλὸν προϊόν, αἱ δὲ ἄλλαι νὰ καταστραφῶσιν! Ἡ σύμβασις δὲν ἔχει σκοπὸν ἢ τὴν διατήρησιν τοῦ καθεστῶτος. Ἔχετέ τι καλλίτερον; Τὸ καλλίτερον εἶναι ἡ ἐκρίζωσις· ἀλλ’ ἡ ἐκρίζωσις εἶναι ἡ καταστροφὴ τοῦ κεφαλαίου. Εἰργάσθην εἰς σχέδια διὰ τὴν ἐκρίζωσιν, καὶ μετὰ μακρὰν μελέτην ἔφθασα εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι, ἐὰν κατορθώσωμεν τὸ πρῶτον ἔτος νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ἐκρίζωσιν 10,000 ἢ 15,000 στρεμμάτων, ἀμέσως θὰ φθάσωμεν εἰς ἀξίαν πολὺ ἀνωτέραν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν παρέστησεν ἐντεῦθεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Πάλλης. Τὰ δελτία τῆς παρακρατήσεως εἶχον τιμὴν ἀγοραίαν 65 δραχμῶν· σήμερον, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς συμβάσεως, ἥτις καθορίζει τιμὴν διὰ τὴν σταφίδα δραχ. 115, καὶ δίδει ὁπωσδήποτε ἀνακούφισιν εἰς τὸν σταφιδικὸν πληθυσμόν, ζητοῦσιν 115, διότι λέγουσιν, ὅτι ἔχουσι τὸ κεκτημένον δικαίωμα νὰ κερδοσκοπήσωσιν εἰς ἐπιχείρησιν, ἥτις ἀποβλέπει εἰς τὸ μέλλον καὶ πρέπει νὰ θέσῃ κατὰ μέρος τὸ παρελθόν. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ἡ σύμβασις, ὡς πᾶν ἔργον ἀνθρώπινον, ἔχει τὰ ἐλαττώματά της, ἀλλ’ οὔτε ἀδικεῖ τοὺς πληθυσμοὺς τοὺς σταφιδικούς, οὔτε ὑπόσχεται νὰ πλουτίσῃ τὴν Ἑταιρείαν, ὡς ἐλέχθη ἐντεῦθεν. Θὰ ἦτο εὐτύχημα, ἂν πράγματι ἦτο πηγὴ τοιούτου πλούτου ἡ σύμβασις, διότι τούτου θὰ μετεῖχε καὶ ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα καὶ ἑπομένως καὶ οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοὶ κατὰ 25%, καὶ τὸ Δημόσιον θὰ μετεῖχε κατὰ ἄλλα 25%. Αὐτὴ εἶναι ἡ θέσις τῶν πραγμάτων. Διατὶ λοιπὸν λέγουσιν, ὅτι ἡ Ἑταιρεία πρόκειται ν’ ἀποκομίσῃ τόσα κέρδη; Ἡ Ἑταιρεία ῥιψοκινδυνεύει κεφάλαια ἑκατομμυρίων ὅλων· ἡ Ἑταιρεία καταθέτει ἴδια κεφάλαια 15,000,000 φράγκων χρυσῶν, τὰ ὁποῖα τρέχουσι κίνδυνον, — διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, ὅτι, ἂν ἦναί τι δυσφημισμένον ἐν ταῖς Εὐρωπαϊκαῖς ἀγοραῖς, τοῦτο εἶναι πᾶσα ἐπιχείρησις ἀποβλέπουσα εἰς τὴν σταφίδα. — Τὰ κεφάλαια ταῦτα τῶν 15,000,000, διὰ νὰ προσέλθωσιν εἰς τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει ἡ σύμβασις, ἀναγκαίως ἔπρεπε νὰ ἐξασφαλισθῶσι, καὶ οὐ μόνον νὰ ἐξασφαλισθῶσιν, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐξασφαλίσωσιν εἰς ἑαυτὰ κέρδη. Καὶ ἠκούσαμεν ὅτι ἡ Ἑταιρεία θὰ πραγματοποιήσῃ κέρδη 15%, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει ταύτῃ ἐκανονίσθησαν τὰ ἄλλα κέρδη. Δὲν βλέπουσιν ὅμως, ὅτι ἡ σύμβασις παρέχει μεγάλους κινδύνους εἰς τὴν Ἑταιρείαν. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κορινθίας συνάδελφος εἰς τὰς προβλέψεις αὐτοῦ περιωρίσθη μόνον εἰς τοὺς ἀριθμοὺς τοῦ πίνακός του, προσεπάθησε δὲ διὰ παντὸς τρόπου εἰς ὅλα τὰ ἐπιχειρήματά του — καὶ εἴδετε ὅτι αἱ παρατηρήσεις του ἦσαν πλήρεις — νὰ ἀποφύγῃ νὰ κάμῃ τοὺς ὑπολογισμούς του ἐπὶ τῇ βάσει τῶν 335,000,000, ὅσα εἶναι ὁ μέσος ὅρος τῶν τελευταίων ἐτῶν. Ἰδοὺ δὲ κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τῆς ὑπηρεσίας, τοὺς ὁποίους ἐξηλέγξαμεν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, εἰς τίνα ἀποτελέσματα θὰ φθάσῃ ἡ Ἑταιρεία τῆς ἑνιαίας διαχειρίσεως τῆς σταφίδος. Ἐὰν μὲν ἡ παραγωγὴ ἦναι 400,000,000 λίτραι ἑνετικαί, θὰ ἔχωμεν ζημίαν τῆς Ἑταιρείας δραχμὰς 4,970,000, ἐὰν ἦναι 380,000,000, θὰ ἔχωμεν ζημίαν τῆς Ἑταιρείας δραχ. 2,610,000, ἐὰν ἦναι 360,000,000, θὰ ἔχωμεν ζημίαν τῆς Ἑταιρείας δραχ. 1,205,000, καὶ ἂν ἡ παραγωγὴ ἦναι 340,000,000, θὰ ἔχωμεν ζημίαν τῆς Ἑταιρείας δραχ. 845,000. Ἐνταῦθα λήγει τὸ στάδιον τῶν ζημιῶν τῆς Ἑταιρείας. Ἐπὶ παραγωγῆς κάτω τῶν 340,000,000 ἑνετικῶν λιτρῶν ἡ Ἑταιρεία θὰ ἔχῃ κέρδη...

§243ΠΕΡ. ΜΕΝΤΖΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς γίνεται αὐτό;

§244Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐδῶ ἔχω τοὺς πίνακας. Θὰ τοὺς καταθέσω, καὶ θὰ ἴδητε. Ἐγὼ δὲν ἔχω οὔτε τὸν σκοπὸν οὔτε τὴν τέχνην ν’ ἀποκρύψω τι. Ὅταν μάλιστα πρόκηται περὶ τοιούτων ζητημάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι ζητήματα ὑπολογισμῶν, οὐδὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποκρυβῇ· δὲν ἔχετε παρὰ νὰ λάβητε εἰς χεῖράς σας τὴν Ἀριθμητικὴν, διὰ νὰ ἐξελέγξητε τὰ δεδομένα καὶ ἐξακριβώσητε τὴν ἀλήθειαν. Ἐὰν οἱ ἐπίσημοι ὑπολογισμοὶ, οἱ γενόμενοι ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας, ἦναι ἐσφαλμένοι, ἐὰν ἡ ὑπηρεσία μὲ ἐπλάνησε, τότε σᾶς πλανῶ καὶ ἐγώ.

§245Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ ὁ πίναξ αὐτός.

§246Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ τὸν καταθέσω, καὶ θὰ τυπωθῇ. Ὅταν λοιπὸν ἔχωμεν παραγωγὴν 320,000,000 λιτρῶν, ἔχομεν κέρδη τῆς Ἑταιρείας δραχ. 825,000· ὅταν ἔχωμεν παραγωγὴν 300,000,000, ἔχομεν κέρδη τῆς Ἑταιρείας δρ. 2,710,000· ὅταν ἔχωμεν παραγωγὴν 280,000,000, ἔχομεν κέρδη τῆς Ἑταιρείας δρ. 4,445,000...

§247Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Ἐπιτρέπετε, παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε;

§248ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι. Μὴ διακόπτετε.

§249Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ πίναξ οὗτος θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ, καὶ δύνασθε νὰ τὸν ἐξελέγξητε. Ἐγὼ σᾶς ἀνακοινῶ τ’ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἔχω πρὸ ὀφθαλμῶν. Λοιπὸν δὲν εἶναι τόσον ἀσφαλῆ τὰ κέρδη τῆς Ἑταιρείας· ἡ ἐπιχείρησις ἐνέχει ἐν ἑαυτῇ κινδύνους, διότι κατὰ τὸ 1903 εἴχομεν παραγωγὴν 380,000,000, ἐπὶ παραγωγῆς δὲ 380,000,000 θὰ εἶχε ζημίαν θετικὴν ἡ Ἑταιρεία δραχ. 2,610,000.

§250Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἐκτὸς τῶν Γενικῶν Ἀποθηκῶν.

§251Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως. Τὰς Γενικὰς Ἀποθήκας ὑπελογίσαμεν εἰς δραχ. 500,000 ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας, ἑπομένως καὶ τῶν Γενικῶν Ἀποθηκῶν ἀφαιρουμένων θὰ εἶχε ζημίαν ἡ Ἑταιρεία 2,110,000 δραχμῶν. Αὕτη εἶναι ἡ θέσις τῆς Ἑταιρείας. Τώρα προχωρῶ. Θέλω νὰ σᾶς δώσω μερικὰ δεδομένα, ἀπέναντι τῶν ὁποίων εὐκόλως θὰ πέσωσι πᾶσαι αἱ ἀντιρρήσεις. Πρέπει νὰ ἔχωσιν ὑπ’ ὄψει οἱ ἀντιλέγοντες τὴν προαίρεσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτε συνωμολόγει καὶ ἀπεδέχετο ἑκάστην τῶν διατάξεων τῆς συμβάσεως. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πάλλης Βουλευτὴς πρῶτος αὐτὸς ἔφερε παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 19 τῆς συμβάσεως, τὸ ὁποῖον πραγματεύεται περὶ τῆς περιεκτικότητος τοῦ σταφιδοκάρπου εἰς σάκχαρον καὶ σᾶς εἶπε: «πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν τοιαύτην διάταξιν;» Τὸ ἄρθρον 19 λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἡ Ἑταιρεία δὲν ὑποχρεοῦται νὰ παραλαμβάνῃ σταφιδόκαρπον προσφερόμενον εἰς ἀποταμίευσιν ἢ εἰς ἀγορὰν, ἐὰν οὗτος δὲν ἦναι δεόντως ἀπεξηραμένος καὶ ἐπαρκῶς κεκαθαρμένος. Ἐπίσης δὲν ὑποχρεοῦται ἡ ἀνάδοχος νὰ παραλαμβάνῃ σταφίδα νενοθευμένην, ἢ βεβλαμμένην εἰς βαθμὸν, ὥστε νὰ μὴ ἦναι αὕτη ἐμπορεύσιμος. Καλῶς ἀπεξηραμένος θεωρεῖται ὁ σταφιδόκαρπος, ὅταν περιέχῃ τοὐλάχιστον 60% σταφυλοσάκχαρον, καὶ ὕδωρ οὐχὶ πλέον τῶν 20%, ἐπαρκῶς δὲ κεκαθαρμένος ὁ καθαρισθεὶς τοὐλάχιστον ἅπαξ διὰ κοινῆς σταφιδομηχανῆς καὶ μὴ περιέχων χονδράδας εἰς ἀναλογίαν ὑπερβαίνουσαν τὸ 2%» Ὡς πρὸς τὸ πρῶτον μέρος δὲν ἠμφισβήτησέ τι ὁ κ. Βουλευτὴς, ἀλλ’ ἠθέλησε διὰ παντὸς τρόπου νὰ παρατρέξῃ τὴν δευτέραν παράγραφον, ἢ μᾶλλον τὴν τετάρτην παράγραφον τοῦ ἄρθρου, ἥτις περιλαμβάνει τὸν τρόπον τῆς διορθώσεως τοῦ ἀτόπου, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο, μεθ’ ὅλην τὴν ἐπίμονον μελέτην τὴν γενομένην ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ συμβῇ, ἐὰν ἀποδειχθῇ ὁ καθορισμὸς αὐτὸς τῶν ὅρων τῆς περιεκτικότητος ὡς πλημμελής. Ἡ διάταξις αὕτη τῆς τετάρτης παραγράφου ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ὁσάκις εἴτε ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἴτε ἡ Ἑταιρεία ἤθελον νομίσει τοῦτο ἀναγκαῖον, θέλει ἐνεργεῖσθαι ἀναθεώρησις τῶν ἄνω ὁρίων περιεκτικότητος εἰς σάκχαρον καὶ ὕδωρ διὰ χημικῆς πραγματογνωμοσύνης. Ἡ ἀναθεώρησις αὕτη γίνεται τῇ συμπράξει τοῦ διευθύνοντος τὸ Χημικὸν Ἐργαστήριον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν μεθ’ ἑνὸς ἀντιπροσώπου τῆς Ἑταιρείας, οἵτινες, ἂν διαφωνήσωσι, προσλαμβάνουσιν ὡς τρίτον πραγματογνώμονα ἕνα τῶν καθηγητῶν τῆς Χημείας ἐν τῷ Ἐθνικῷ Πανεπιστημίῳ.» Καὶ γνωρίζετε πάντες, τίς εἶναι ὁ Διευθυντὴς τοῦ Χημικοῦ Ἐργαστηρίου· εἶναι ὁ κύριος Ζαλοκώστας, ἐπὶ τὰ δεδομένα τοῦ ὁποίου ἐστηρίχθην. Παράγραφοι πέμπτη καὶ ἕκτη τοῦ ἄρθρου 19 τῆς συμβάσεως (ἀναγινώσκει): «Νενοθευμένος θεωρεῖται ὁ σταφιδόκαρπος, ὅταν περιέχῃ ἀναμεμιγμένας ξένας ὕλας ἢ καὶ ἀπορρίμματα σταφιδομηχανῶν. Τὸν ἀνεπαρκῶς ἀπεξηραμμένον ἢ πλημμελῶς κεκαθαρμένον σταφιδόκαρπον δύναται νὰ παραλάβῃ ἡ ἀνάδοχος, ἐὰν ὁ πωλητὴς στέρξῃ εἰς ἀνάλογον μείωσιν τοῦ τιμήματος, κοινῇ τῶν μερῶν συναινέσει ὁριζομένην.» Λοιπὸν χορηγεῖται πᾶσα ἐγγύησις, ὅτι ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ὁ σταφιδοπαραγωγὸς δὲν ἀποδέχεται τὴν ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας γενομένην ἐκτίμησιν, εἴτε ὡς πρὸς τὴν περιεκτικότητα εἰς σάκχαρον εἴτε ὡς πρὸς τὴν περιεκτικότητα εἰς ὕδωρ τοῦ καρποῦ, δὲν ἔχει ἢ νὰ ἀπευθυνθῇ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως τοῦτο προκαλέσῃ τὴν ἀναθεώρησιν...

§252Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε.

§253ΠΟΛΛΟΙ. Μὴ διακόπτετε (θόρυβος).

§254Ι. ΚΡΙΕΚΟΥΚΙΩΤΗΣ. Ἀφήσατε ν’ ἀκούσωμεν, διότι ἐγὼ ἐπιθυμῶ νὰ ἀντικρούσω τὸν κ. Πρόεδρον.

§255Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Λέγω τὰ πράγματα ὡς τὰ ἀντιλαμβάνομαι. Ἀλλ’ ἐδέχθημεν ἄνευ ἐρεύνης τὸ 60% ὡς πρὸς τὴν περιεκτικότητα τοῦ σακχάρου καὶ τὸ 20% ὡς πρὸς τὸ ὕδωρ; Πολλοῦ γε καὶ δεῖ! Πρῶτος ὁ παρὰ τῇ Σταφιδικῇ Τραπέζῃ ἐπίτροπος τοῦ Κράτους κ. Λοβέρδος παρέστησεν, ὅτι οὐχὶ πλέον τὸ 60% τοῦ σταφυλοσακχάρου εἶναι ἀμφισβητούμενον, ἀλλὰ τὸ 20% τοῦ ὕδατος δύναται νὰ ἐνέχῃ κίνδυνον διὰ τὸν σταφιδοπαραγωγόν. Καὶ διὰ τοῦτο γράφει τὰ ἑξῆς ἐκ Πατρῶν τῇ 20 Ἰουνίου 1905 (ἀναγινώσκει): «Πρὸς τὴν Α. Ἐξοχότητα τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως κ. Δημήτριον Ράλλην, Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν κλπ. κλπ. Κύριε Πρόεδρε. Συζητουμένου τοῦ σχεδίου τῆς σταφιδικῆς συμβάσεως, λαμβάνω τὴν τιμήν, ὡς ἔχω καθῆκον, νὰ ἐφελκύσω τὴν ὑμετέραν προσοχὴν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 28 αὐτῆς, καθ’ ὃ ἡ Ἑταιρεία δὲν ὑποχρεοῦται νὰ παραλαμβάνῃ σταφιδόκαρπον προσφερόμενον εἰς ἀποταμίευσιν ἢ ἀγορὰν, ἐὰν δὲν ἦναι ὥριμος καὶ καλῶς ἀπεξηραμένος. Ὡς τοιοῦτος δὲ θεωρεῖται, ὅταν περιέχῃ τοὐλάχιστον 60% σταφυλοσάκχαρον, καὶ ὕδωρ οὐχὶ πλέον τῶν 18%. Ἀναλύσεως γενομένης διὰ τοῦ χημικοῦ τῆς Τραπέζης ἐπὶ δειγμάτων σταφιδοκάρπου ληφθέντων ἐκ τῶν ἐν Πάτραις ἀποθηκῶν τοῦ ἐμπορίου διαφόρων ἐπαρχιῶν, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ περιεχόμενον ὕδωρ, ἐξήχθη τὸ ἑξῆς ἀποτέλεσμα:

Σημειώσατε δὲ, ὅτι ἡ ἀνάλυσις ἐγένετο πρὸ μηνὸς σχεδὸν, οὐχὶ ἐπὶ τῇ πιθανῇ ὑποβολῇ τῆς συμβάσεως, ἀλλὰ δι’ ἄλλον ὑπηρεσιακὸν λόγον, ἤτοι μετὰ δέκα καὶ πλέον μῆνας ἀπὸ τῆς ἀποξηράνσεως. Ὅταν δ’ ἐνεργηθῇ ἡ ἀνάλυσις κατὰ τοὺς μῆνας Αὔγουστον καὶ Σεπτέμβριον, ἅτε ὁ σταφιδόκαρπος θέλει βεβαίως περιέχει πλειότερον ὕδωρ, τότε ὁ ἀποταμιευτὴς ἢ πωλητὴς, κατὰ τὸν ῥητὸν ὅρον τοῦ εἰρημένου ἄρθρου, δέον νὰ στέρξῃ εἰς ἀνάλογον μείωσιν τοῦ τιμήματος, κοινῇ τῶν μερῶν συναινέσει ὁριζομένην, ἵνα ὁ σταφιδόκαρπος αὐτοῦ γένηται παραδεκτὸς ἐν ταῖς ἀποθήκαις τῆς Ἑταιρείας. Ἐκ τούτων ἀγόμεθα εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ὁ σταφιδόκαρπος τῶν πλείστων περιφερειῶν θέλει ἀπορρίπτεσθαι ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας, ἐὰν δὲν μειωθῇ ἀναλόγως τὸ τίμημα, ἐξ οὗ μεγάλη μὲν ζημία θέλει προσγίνεσθαι εἰς τοὺς παραγωγούς, ἀνυπολόγιστα δὲ κέρδη εἰς τὴν Ἑταιρείαν. Ταῦτα ἔκρινα καθῆκόν μου νὰ ὑποβάλω ὑπ’ ὄψιν ὑμῶν, Κύριε Πρόεδρε, ὅπως μεριμνήσητε περὶ τῆς τροποποιήσεως τοῦ εἰρημένου ἄρθρου τῆς συμβάσεως.» Ἐννοεῖται ὅτι τοιαύτη καταγγελία ἐκ μέρους τοῦ παρὰ τῇ Σταφιδικῇ Τραπέζῃ ἐπιτρόπου τοῦ Κράτους, τὸν ὁποῖον διώρισα ἐγὼ κατὰ τὸ 1903, δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ προσελκύσῃ τὴν προσοχὴν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς Ὑπηρεσίας, καὶ διὰ τοῦτο ἀμέσως ἐκάλεσα τὸν χημικὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῷ ἔδωκα ἐντολὴν νὰ πληροφορηθῇ, τίς εἶναι ὁ χημικὸς τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης, νὰ ἔλθῃ μετ’ αὐτοῦ εἰς συνεννόησιν καὶ προβῇ εἰς χημικὴν ἀνάλυσιν. Καὶ ἰδοὺ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς συνεργασίας ταύτης (ἀναγινώσκει):

ΧΗΜΙΚΟΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ

«Ἔκθεσις ἐξετάσεως σταφιδοκάρπου. Συνεπείᾳ τοῦ ἀπὸ 20 Ἰουνίου ἐ. ἔ. ἐγγράφου τοῦ παρὰ τῇ Σταφιδικῇ Τραπέζῃ ἐπιτρόπου τοῦ Κράτους κ. Λοβέρδου ἀνετέθη ἡμῖν ἡ ἐξέλεγξις τῶν ἐν αὐτῷ περιεχομένων ἀποτελεσμάτων ἀναλύσεων τοῦ ἐν Πάτραις χημικοῦ τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης κ. Δ. Καλλιβωκᾶ, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν ποσοστὸν τῆς ὑγρασίας καὶ σακχάρου σταφιδοκάρπου τῆς ἐσοδείας παρελθόντος ἔτους. Πρὸς τοῦτο δὲ μετέβη ὁ ἐπιμελητὴς τοῦ ὑφ’ ἡμᾶς Χημικοῦ Ἐργαστηρίου εἰς τὸ ἐν Μύλοις ἐργοστάσιον τῆς Ἑταιρείας Οἰνοποιίας καὶ Γεωργικῆς Βιομηχανίας μετὰ ὑπαλλήλου τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης, καὶ ἔλαβεν ἐκ τῶν ἐκεῖσε ἀποθηκῶν δεῖγμα σταφίδος παρακρατήσεως. Τὸ δεῖγμα δὲ τοῦτο ἐλήφθη οὐχὶ ἐκ τῆς ἐπιφανείας τοῦ σωροῦ, ἔνθα ἠδύνατο τὸ ποσὸν τῆς ὑγρασίας νὰ εἶχεν ἀλλοιωθῆ ἕνεκα τῶν καιρικῶν μεταβολῶν, ἀλλ’ ἐκ βαθυτέρων στρωμάτων καὶ ἐκ διαφόρων σημείων. Ὁ ἐν Ἀθήναις εὑρισκόμενος χημικὸς τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης κ. Καλλιβωκᾶς, μεθ’ οὗ διετάχθημεν νὰ συνεννοηθῶμεν, ἐδήλωσεν ἡμῖν, ὅτι τὸν προσδιορισμὸν τοῦ ἐν τῷ σταφιδοκάρπῳ ἐμπεριεχομένου ὕδατος ἐξετέλεσε δι’ ἀποξηράνσεως ἑπταώρου καὶ εἰς τὴν θερμοκρασίαν τῶν 80 βαθμῶν, φρονῶν ὅτι ἡ εἰς ὑψηλοτέραν θερμοκρασίαν θέρμανσις ἀλλοιοῖ ἐν μέρει τὸ ἐν τῷ σταφιδοκάρπῳ σάκχαρον. Τὴν θερμοκρασίαν ταύτην ἐθεωρήσαμεν ταπεινὴν πρὸς παντελῆ ἐκδίωξιν τοῦ ἐν τῷ σταφιδοκάρπῳ ὕδατος. Διὰ τοῦτο τοὺς προσδιορισμοὺς τῆς ὑγρασίας ἐξετελέσαμεν εἰς τὴν θερμοκρασίαν τῶν 100 βαθμῶν, καθόσον εἰς τὴν θερμοκρασίαν ταύτην ἐνεργεῖται ὁ προσδιορισμὸς τῆς ὑγρασίας εἰς πάντα σχεδὸν τὰ σώματα, ὀργανικὰ καὶ ἀνόργανα. Ἐκ τῆς πολυώρου δὲ θερμάνσεως εἰς τὴν θερμοκρασίαν ταύτην οὐδεμίαν ἀλλοίωσιν τοῦ σακχάρου παρετηρήσαμεν (ἤτοι μετατροπὴν αὐτοῦ εἰς καραμέλαν). Ἐκτὸς τοῦ δείγματος σταφιδοκάρπου παρακρατήσεως, προδιωρίσαμεν τὸ ποσὸν τῆς ὑγρασίας καὶ σακχάρου καὶ εἰς δεῖγμα σταφίδος Κορινθίας ἀρίστης ποιότητος. Προσδιορισμὸς σακχάρου. Ἐζυγίσαμεν διὰ ζυγοῦ ἀκριβείας 10 γραμμάρια σταφιδοκάρπου ἐξ ἑκατέρου τῶν εἰδῶν, κατειργάσθημεν αὐτὸν ἐπί τινας ὥρας ἐντὸς ζέοντος ὕδατος, μετηγγίσαμεν τὸ ὑγρόν, διαβιβάσαντες αὐτὸ διὰ λεπτῆς γάζης, εἰς ὀγκομετρικὴν ἑνὸς λίτρου, εἶτα συνθλίψαντες τὸν ὑπολειφθέντα σταφιδόκαρπον ἐντὸς ἰγδίου κατειργάσθημεν αὐτὸν μετὰ ζέοντος ὕδατος μέχρι τελείας ἐξαντλήσεως τοῦ ἐν αὐτῷ σακχάρου, μεθ’ ὃ μετὰ τὴν ψῦξιν συνεπληρώσαμεν τὸν ὄγκον τοῦ ὑγροῦ μέχρι τοῦ σημείου τοῦ δηλοῦντος τὸν ὄγκον ἑνὸς λίτρου. Μετὰ τὴν ἀνατάραξιν διηθήσαμεν δι’ ἠθμοῦ μέρος τοῦ ὑγροῦ, ἐξ αὐτοῦ δὲ ἐλάβομεν τὸ διὰ τὸν προσδιορισμὸν τοῦ σακχάρου ἀναγκαῖον ποσὸν, γενόμενον ὀγκομετρικῶς κατὰ τὴν μέθοδον Fehling. Δύο προσδιορισμοὶ ἐξ ἑκάστου εἴδους σταφιδοκάρπου ἔδωκαν τὰ ἑξῆς ἀποτελέσματα κατὰ μέσον ὅρον: Διὰ μὲν τὸν σταφιδόκαρπον παρακρατήσεως 65.78% σάκχαρον, διὰ δὲ τὸν τῆς Κορινθίας 69.44%. Προσδιορισμὸς ὑγρασίας. Πρὸς προσδιορισμὸν τοῦ ἐν τῷ σταφιδοκάρπῳ ὕδατος ἐζυγίσαμεν ἐξ ἑκατέρου τῶν εἰδῶν ἀνὰ 25 γραμμάρια ἐντὸς προζυγισθείσης κάψης ἐξ ἀργιλίου μὲ πυθμένα ἐπίπεδον, διαμέτρου 70 καὶ ὕψους 20 χιλιοστῶν, καὶ ἐθερμάναμεν ἐντὸς πυριατηρίου δι’ ὑδρατμῶν (bain-marie) ἐπὶ 6 ὥρας, ζυγίζοντες ἐπανειλημμένως μέχρι σταθεροῦ βάρους, ὁπότε ἐλάβομεν τὰ ἑξῆς ἀποτελέσματα.

Ἑτέρα δοκιμὴ, γενομένη ἐν πυριατηρίῳ διὰ ξηροῦ ἀέρος εἰς 100 βαθμοὺς, ἔδωκε τὰ ἑξῆς ἀποτελέσματα μετὰ διαρκῆ ἑπτάωρον θέρμανσιν: Τὸ μὲν δεῖγμα παρακρατήσεως 13,556 ὑγρασίας, τὸ δὲ τῆς σταφίδος Κορινθίας 14.700. Ὅπως δὲ βεβαιωθῶμεν, ἂν ἡ εἰς 100 βαθμοὺς ἑκατονταβάθμου θέρμανσις εἶναι ἀρκετὴ πρὸς ἀπέλασιν ὁλοκλήρου τοῦ ποσοῦ τοῦ ὕδατος, ἐθερμάναμεν δεῖγμα ἐκ τῆς σταφίδος παρακρατήσεως εἰς πυριατήριον διὰ ξηροῦ ἀέρος καὶ εἰς θερμοκρασίαν 105° ἐπὶ ἑπτάωρον ἄνευ διακοπῆς, εὕρομεν δὲ ποσὸν ὕδατος 14.66. Ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τούτων καταφανές ἐστὶν, ὅτι τὸ μὲν ποσὸν τοῦ σακχάρου εἶναι ἀνώτερον τῶν 60%, καὶ ἂν ἀκόμη λάβωμεν ὡς ἀκριβῆ τὸν μέσον ὅρον τοῦ ποσοῦ τοῦ ὕδατος, τοῦ ἐν τῇ ἐπιστολῇ τοῦ παρὰ τῇ Σταφιδικῇ Τραπέζῃ ἐπιτρόπου τοῦ Κράτους ἀναφερομένου, ἤτοι 20% ὕδατος, τὸ δὲ ποσὸν τῆς ὑγρασίας δὲν εὑρέθη ἀνώτερον τῶν 15% περίπου, καίτοι αἱ δοκιμαὶ ἐγένοντο μετὰ ἕνα μῆνα περίπου ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ἐγένοντο αἱ ἐν τῇ ἐπιστολῇ τοῦ κ. Λοβέρδου ἀναφερόμεναι. Καὶ ἡ μὲν σταφὶς ἀρίστης ποιότητος εἶναι τῆς συγκομιδῆς τοῦ παρελθόντος ἔτους, ἡ δὲ τῆς παρακρατήσεως τῆς συγκομιδῆς τοῦ προπαρελθόντος ἔτους, καὶ ἑπομένως φυσικὸν εἶναι, τὸ ποσὸν τῆς ὑγρασίας τοῦ τελευταίου τούτου δείγματος νὰ ἦναι ἔλασσον τοῦ τῆς Κορινθίας. Δὲν δυνάμεθα δὲ νὰ βεβαιώσωμεν, πόσον ποσὸν ὕδατος περιεῖχον τὰ ὑφ’ ἡμῶν ἐξετασθέντα δείγματα σταφιδοκάρπου κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς συγκομιδῆς. Εἶναι δὲ βέβαιον, ὅτι ἀναλόγως τῶν ἀποθηκῶν ἡ σταφὶς δύναται οὐ μόνον νὰ ἀπολέσῃ μέρος τοῦ ὕδατος, ἀλλὰ προκειμένου περὶ ἀποθηκῶν ὑγρῶν δύναται καὶ ν’ ἀπορροφήσῃ ὑγρασίαν ὁ σταφιδόκαρπος, τοῦ ἐν αὐτῷ ὑπάρχοντος σακχάρου ὄντος ὑγροσκοπικοῦ. Φρονοῦμεν δὲ, ὅτι καλὸν θὰ ἦτο, ἂν ὁ προσδιορισμὸς τοῦ ὕδατος καὶ σακχάρου ἐγίνετο κατὰ τὴν ἐφετεινὴν συγκομιδὴν καὶ κατ’ ἐπαρχίας, διότι εἶναι γνωστὸν, ὅτι διάφοροι ποιότητες σταφίδος διάφορον ποσὸν ὕδατος καὶ σακχάρου περιέχουσιν. Ἐν Ἀθήναις τῇ 28 Ἰουνίου 1905. Πέτρος Ν. Ζαλοκώστας.» Προσεπάθησαν νὰ εὕρωσιν οἱ ἁρμόδιοι εἰς συγγράμματα εὐρωπαϊκὰ τοιαύτας ἀναλύσεις· δυστυχῶς οὐδὲν θετικὸν καὶ ἀσφαλὲς εὗρον, καὶ ἕνεκα τούτου ἔπρεπε νὰ γείνωσι πειράματα, ἅτινα καὶ ἐγένοντο καὶ τῶν ὁποίων τὰ ἀποτελέσματα ἀναφέρονται ἐν τῇ ἐκθέσει ταύτῃ, ἥτις ἀποδεικνύει καὶ ἕτερόν τι, ὅτι πᾶσαν μέριμναν κατέβαλεν ἡ Κυβέρνησις, καὶ ὅτι τὰ συμπεράσματα τοῦ ἐπιτρόπου τοῦ Κράτους παρὰ τῇ Σταφιδικῇ Τραπέζῃ διαψεύδονται, ὅτι δὲ διὰ μὲν τὸν σταφιδόκαρπον παρακρατήσεως ἡ περιεκτικότης εἰς σάκχαρον κατὰ μέσον ὅρον εἶναι 65.78% — ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Πάλλης εὑρίσκει, ὅτι τὸ 60% εἶναι πολὺ ὑπερβολικὸν, — διὰ δὲ τὸν σταφιδόκαρπον Κορινθίας ὁ μέσος ὅρος τῆς εἰς σάκχαρον περιεκτικότητος εἶναι 69.44%.

§256ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ποίου ἔτους, κύριε Πρόεδρε, ἦτο ὁ ἐξετασθεὶς σταφιδόκαρπος;

§257Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Τοῦ παρελθόντος. Λοιπὸν αὐτὰ ἦσαν τ’ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα μᾶς ἔδωκεν ἡ χημικὴ ἀνάλυσις. Ἀπέναντι τῶν ἀποτελεσμάτων τούτων ἔπρεπεν ἀναγκαίως νὰ καθορίσωμεν τὰ πράγματα κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ προσφυγὴ, καὶ διὰ τοῦτο, ἀφοῦ καθωρίσαμεν τὴν περιεκτικότητα εἰς σάκχαρον εἰς 60%, τὴν δὲ ὑγρασίαν εἰς 20%, ἐπεφυλάχθημεν τὸ δικαίωμα τῆς ἀναθεωρήσεως. Ἐντεῦθεν ζημιοῦται ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Πάλλης καὶ ὅλη ἡ σταφιδοπαραγωγὴ, θυσιάζονται δὲ οἱ σταφιδοπαραγωγοί; Ἐγὼ δὲν τὸ βλέπω. Ἐγὼ βλέπω ὅτι ἐλήφθη πᾶσα πρόνοια ὑπὲρ αὐτῶν. Ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Πάλλης ἔχῃ τὴν ἰδέαν, ὅτι πρέπει ἡ Ἑταιρεία τῆς ἑνιαίας διαχειρίσεως νὰ δέχηται καὶ σταφιδόκαρπον βεβρεγμένον ἢ κακῶς ἀπεξηραμένον...

§258Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Δέν εἶπον αὐτό.

§259Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. .. ψιλὸν ἢ ἀπορρίμματα, ἐγὼ ἔχω ἐναντίαν γνώμην· ἐγὼ ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι εἰς τὰς σχέσεις αὐτῆς πρὸς τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς ἡ Ἑταιρεία πρέπει νὰ ἦναι ἔντιμος καὶ εἰλικρινὴς, καὶ οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ δὲ εἰς τὰς πρὸς αὐτὴν σχέσεις των πρέπει νὰ συνηθίσωσι νὰ ὦσιν ἔντιμοι καὶ εἰλικρινεῖς, διότι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ σώσῃ ἡμᾶς καὶ τὴν παραγωγὴν, εἶναι ἡ τιμιότης καὶ ἡ εἰλικρίνεια εἰς τὰς ἐμπορικὰς σχέσεις μας, μέχρι δὲ τοῦδε — πρέπει νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν ἐν συντριβῇ καρδίας — ὑπάρχει ὑπόνοια, ὅτι οἱ παραγωγοὶ ἡμῶν ἐν γένει δὲν εἶναι ἔντιμοι καὶ εἰλικρινεῖς εἰς τὰς σχέσεις των. Δὲν λέγω ὅτι ὁ σταφιδοπαραγωγὸς πταίει, ἀλλὰ τέλος πάντων αὐτὴ εἶναι ἡ πρόληψις, ἥτις κρατεῖ περὶ τοῦ ἐμπορίου ἡμῶν εἶναι πρόληψις, ἥτις κρατεῖ περὶ πάσης παραγωγῆς ἡμῶν, εἴτε πρόκειται περὶ σταφίδος, εἴτε περὶ οἴνων, εἴτε περὶ οἱουδήποτε ἄλλου προϊόντος. Τὰ ἔγγραφα ταῦτα καταθέτω, ὅπως τυπωθῶσι καὶ διανεμηθῶσι...

§260ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ παρεμπίπτοντος ζητήματος ὑποθέτω ὅτι οἱ κύριοι Μισυρλῆς, Πονηρόπουλος καὶ λοιποὶ παραιτοῦνται.

§261Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ· δὲν ἐπεράτωσα ἀκόμη τὸν λόγον μου. Ἑτέρα παρατήρησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Πάλλης εἶναι ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 17. Τὸ ἄρθρον τοῦτο λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία ὑποχρεοῦται, ὑποβληθείσης αἰτήσεως, νὰ μεταπωλῇ ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος πρὸς ἐξαγωγὴν ἐκ τοῦ ἐν ταῖς ἀποθήκαις αὐτῆς ὑπάρχοντος τυχὸν διαθεσίμου σταφιδοκάρπου, μέχρι μὲν ποσοῦ ἴσου πρὸς τὸ ἀγορασθὲν κατὰ τὸ ἄρθρον 10 τῆς παρούσης ἐντὸς τοῦ αὐτοῦ σταφιδικοῦ ἔτους, καθ’ ὃ ἡ ἀγορὰ ἐγένετο, εἰς τιμὴν ὡρισμένην δραχ. 160 κατὰ χιλιόλιτρον, τοῦ δὲ ἐξ εἰσφορᾶς ἢ φόρου εἰς εἶδος εἴτε κατὰ τὸ ἔτος, καθ’ ὃ ζητεῖται ἡ μεταπώλησις, εἴτε κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη εἰσαχθέντος, κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ ͵ΓΚΗʹ νόμου τῆς 21 Ἰουνίου 1904.» Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Πάλλης, μεθ’ ὅλην του τὴν εὐφυΐαν, δὲν ἐνόησε τὸν μηχανισμὸν τῆς συμβάσεως. Βεβαίως δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν ν’ ἀφήσωμεν ἀπόλυτον τὴν ἀνύψωσιν τῶν τιμῶν, διότι τότε θὰ προσέκρουεν εἰς ἄλλα ἀποτελέσματα ἡ σύμβασις. Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ ἔχωμεν τὴν δικλεῖδα, διὰ τῆς ὁποίας θ’ ἀπεφεύγομεν τὸν τοιοῦτον κίνδυνον. Μὴ λησμονεῖτε, Κύριοι, ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐδημοσιεύθησαν πρό τινος χρόνου, καὶ τὸν τρόπον καθ’ ὃν ταῦτα ἐδημοσιεύθησαν. Ἐξηρτήθη ἡ στάσις τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ μέλλον ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων, καὶ ἀπέναντι τοῦ τοιούτου κινδύνου ὁ κ. Βουλευτὴς Πάλλης δὲν ἐθεώρησεν ὀρθὸν νὰ ἔχωμεν τὴν δικλεῖδα ταύτην. Δὲν θέλει ν’ ἀφήσωμεν αὐτὴν ἀνοικτὴν, διότι οὕτω πως ἐξασφαλίζεται τὸ Κράτος ἀπέναντι ἐνδεχομένων διαμαρτυριῶν τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγουσιν οἱ Ἄγγλοι, ὅτι καλλιτέρα πολιτικὴ εἶναι ἡ ἐντιμότης. Λοιπὸν ἐνομίσαμεν ὅτι τοιαῦτα ἔπρεπε νὰ λάβωμεν μέτρα καὶ ὅτι δὲν ἔπρεπε ν’ ἀφήσωμεν τὴν δικλεῖδα τῆς ἀσφαλείας. Βεβαίως καλὸν θὰ ἦτο νὰ πωλήσωμεν πρὸς 250 ἢ 300 δραχμάς. Κατὰ τὸ 1903 μοὶ ἐτηλεγράφουν, ὅτι τὸ πλεόνασμα πρέπει νὰ διατιμηθῇ εἰς 200 ἕως 250 δραχμάς. Βεβαίως, ὅσον περισσότερον τὸ ὁρίσωμεν, τόσον τὸ καλλίτερον· ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ εἷς ὅρος εἰς αὐτὴν τὴν ἀξίωσιν, ὅτι, ὅ,τι δήποτε δυνηθῇ τις νὰ κερδίσῃ, καλὸν εἶναι. Δὲν δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ τοῦτο ὡς πλεονεξία, διότι εἰς ὅσον μεγαλειτέραν τιμὴν δύναταί τις νὰ πωλήσῃ τὸ προϊόν του, τόσον τὸ καλλίτερον δι’ αὐτόν. Ἀλλ’ ὅταν πρόκηται περὶ τοιαύτης ἐπιχειρήσεως, πρέπει ἡ Πολιτεία νὰ προσέξῃ εἰς τ’ ἀποτελέσματα αὐτῆς, μήπως ταῦτα θεωρηθῶσι πλεονεξία. Ἄλλη παρατήρησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Πάλλης Βουλευτοῦ ἀνάγεται εἰς τὸ ἄρθρον 10 τῆς συμβάσεως. Τὸ ἄρθρον τοῦτο λέγει (ἀναγινώσκει): «Εἰς τὸ τέλος ἑκάστου σταφιδικοῦ ἔτους, καὶ δὴ ἀπὸ τῆς 15 Ἰουνίου μέχρι τῆς 1 Αὐγούστου, ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία ὑποχρεοῦται νὰ ἀγοράζῃ ἐπὶ ταῖς κατωτέρω ὁριζομέναις τιμαῖς πᾶν προσφερόμενον αὐτῇ ποσὸν σταφίδος, ἤτοι ὅσον δὲν ἤθελεν ἐξαχθῆ διὰ τῆς ἐλευθέρας ἐμπορίας... Ἡ Ἑταιρεία προσέτι ὑποχρεοῦται νὰ ἀγοράζῃ πᾶν ποσὸν, προσφερόμενον αὐτῇ, σταφιδοκάρπου οἱασδήποτε περιφερείας, ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ σταφιδικοῦ ἔτους καὶ μέχρι τῆς πρώτης τοῦ μηνὸς Νοεμβρίου ἐπὶ τιμήματι δραχμῶν 115.» Ὁ κ. Βουλευτὴς λέγει: «Διατὶ τότε, κατὰ τὴν πρώτην παράγραφον τοῦ ἄρθρου, νὰ ἀγοράζῃ μόνον ἀπὸ τῆς 15 Ἰουνίου; Διαρκῶς πρέπει νὰ ἀγοράζῃ». Καὶ ἐνταῦθα ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν ἐνόησε τὸ πνεῦμα τῆς συμβάσεως. Δὲν ἐνόησε ὅτι δὲν θέλομεν νὰ κάμωμεν μονοπώλιον. Δὲν πρόκειται περὶ μονοπωλίου. Θέλομεν ν’ ἀφήσωμεν ἐλευθέραν τὴν ἐμπορίαν, διότι μόνον ὑπὸ τοιοῦτον ὅρον ἠδύνατο νὰ ὑποβληθῇ ἡ σύμβασις αὕτη. Λέγομεν εἰς τὸν σταφιδοπαραγωγὸν, ὅτι εἶναι ἐλεύθερος νὰ πωλήσῃ τὸ προϊόν του ἀπὸ τῆς 15 Ἰουνίου ἑκάστου ἔτους εἰς τὴν Ἑταιρείαν, λαμβάνων ὡς ἀντίτιμον διὰ μὲν τὴν κατωτέραν ποιότητα, ἤτοι τὴν τῆς τρίτης κατηγορίας, δραχ. 115, διὰ τὴν τῆς δευτέρας κατηγορίας δρ. 130, καὶ διὰ τὴν τῆς πρώτης κατηγορίας, τὴν ἐκλεκτὴν, δραχ. 145. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος δὲν ὑπολογίζει εἰς τίνα θέσιν θέλει εὑρεθῆ ἡ Ἑταιρεία, ἐὰν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ἀγοράζῃ. Μετ’ ὀλίγους μῆνας τὸ κεφάλαιον τῶν 15,000,000 θὰ ἐξαντληθῇ, καὶ θὰ ἔχῃ ἡ Ἑταιρεία τὴν τύχην, ἣν ἔσχεν ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα. Ἀλλὰ, Κύριοι, καὶ ὁ σκοπὸς, οὕτως εἰπεῖν, αὐτὸς καθορίζει τὴν ἔννοιαν τῆς σχετικῆς διατάξεως. Ὁ σκοπὸς τῆς ἑνιαίας διαχειρίσεως δὲν εἶναι τὸ νὰ καταστήσωμεν αὐτὴν μονοπώλιον, νὰ ἀγοράζῃ ὁλόκληρον τὴν παραγωγήν· ὁ σκοπὸς εἶναι νὰ ἀσφαλίσῃ μίαν τιμὴν ἀπέναντι τῶν πλεονεκτημάτων, τὰ ὁποῖα χορηγοῦμεν, καὶ τὰ ὁποῖα νομίζω ὅτι δικαίως χορηγοῦμεν πρὸς τὴν ἀνάδοχον. Κατόπιν ἐπελήφθη ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Πάλλης τοῦ ζητήματος τῶν δελτίων. Διὰ τὰ δελτία ἐγὼ ἔχω ὡρισμένην γνώμην, ἣν ἐξέθηκα ἤδη ἀπὸ τῆς 8 Ἰουλίου. Θεωρῶ ὅτι εἰς αὐτὰ ὑπάρχει πλεονεξία, ὑπάρχει κερδοσκοπία, τὴν ὁποίαν δὲν πρέπει νὰ ἐπιτρέψωμεν. Ἡ κερδοσκοπία θὰ γείνῃ ὄχι πλέον ἐναντίον τῆς Ἑταιρείας, ἀλλὰ κατὰ τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης. Τὴν πλεονεξίαν ταύτην ἔχουσιν οἱ πολιτευόμενοι καθῆκον νὰ πατάξωσι, καὶ παρακαλῶ, Κύριοι, νὰ μὴ ἐπιτρέψητε νὰ ἐγείρῃ αὕτη τὴν κεφαλὴν πλέον.

§262Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Πρέπει νὰ δώσητε τὴν ἑρμηνείαν τοῦ ἄρθρου 17 τῆς συμβάσεως, προκειμένου περὶ τῆς τιμῆς τῶν 160 δραχμῶν. Ὅταν ἡ σταφὶς δὲν πωληθῇ εἰς τὴν τιμὴν ταύτην, θὰ πληρώσῃ ἐπίσης τὸν φόρον;

§263Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Ὁ σεβαστός μοι κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μὲ ἠδίκησε, σχετικῶς πρὸς τὰς ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 19 τῆς συμβάσεως παρατηρήσεις μου, εἰπὼν ὅτι ἐγὼ δὲν θέλω νὰ ἐξαναγκασθῇ ὁ παραγωγὸς νὰ καθαρίζῃ καλῶς τὸν σταφιδόκαρπόν του. Τὸν διαβεβαιῶ ἐπισήμως, ὅτι ἐνδιαφέρομαι ἰδιαιτέρως καὶ σπουδαίως, ὅπως ὁ παραγωγὸς ἀναγκασθῇ νὰ περιποιῆται καὶ καθαρίζῃ τὸν σταφιδόκαρπόν του, διότι ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι διὰ τῆς βελτιώσεως τῆς ποιότητος θέλομεν ἀποκτήσει καλλιτέρας τιμάς. Δὲν ἦτο δυνατὸν οὐδὲ νὰ φαντασθῶ κἄν, ὅτι πρέπει ὁ παραγωγὸς νὰ ἔχῃ ἀπόλυτον ἐλευθερίαν ὡς πρὸς τοῦτο.

§264ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε.

§265Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἡ σύμβασις πρέπει νὰ συζητηθῇ. Ἢ θὰ γείνῃ δεκτὴ αὕτη, ἢ δὲν θὰ γείνῃ δεκτή. Ἀναβολὴ ἐπὶ τούτου δὲν δύναται νὰ γείνῃ. Παρακαλῶ νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἡ σύμβασις πρέπει νὰ διέλθῃ τὴν βάσανον τῆς Βουλῆς καὶ μίαν ψηφοφορίαν. Νομίζω δ’ ὅτι ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ προβῶμεν εἰς ταῦτα τὴν ἑσπέραν ταύτην.

§266ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ῥοῦφος ἔχει τὸν λόγον.

§267ΣΠ. ΝΟΤΑΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§268ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Νοταρᾶς ὑπέβαλεν ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας. Θ’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς τῶν Βουλευτῶν κατάλογος ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Θεμ. Οἰκονομοπούλου καὶ Ν. Μουζάκη, μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή). Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ, παρόντων Βουλευτῶν 153.

§269Α. ΣΛΗΜΑΝ. Δὲν εἶναι ἀπαρτία, κύριε Πρόεδρε, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ ψηφίζωμεν παρὰ ἐν συνειδήσει (Θόρυβος).

§270ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω ὅτι αὐτὸ δὲν εἶναι ὀρθόν. Ἀφήσατε τοὐλάχιστον νὰ παρέλθωσι 5 λεπτά, καὶ κατόπιν κάμνετε ἔνστασιν. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κύριος Ῥοῦφος. Καθήσατε, Κύριοι, εἰς τὰς θέσεις σας.

§271Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§272ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Φούφας ἔχει τὸν λόγον.

§273ΣΩΤ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, συνεφωνήσαμεν νὰ ἐργαζώμεθα, πρὸ μεσημβρίας μὲν μέχρι τῆς δωδεκάτης ὥρας, μετὰ μεσημβρίαν δὲ μέχρι τῆς δεκάτης, ἐκτὸς κωλυσιεργίας. Παρετήρησεν ἡ Κυβέρνησις μέχρι τοῦδε κωλυσιεργίαν; Εἰς τὴν πρώτην συζήτησιν παρακαλῶ νὰ δώσητε πλήρη ἐλευθερίαν.

§274ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἀμετάκλητοι αὐταὶ αἱ ἀποφάσεις.

§275ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ἠμπορεῖτε νὰ ἀναιρέσητε τὴν ἀπόφασιν, ἀλλὰ συνεφωνήσαμεν ὅτι τότε μόνον ἐπιτρέπεται ἐξαίρεσις, ὅταν ὑπάρχῃ κωλυσιεργία.

§276ΓΡ. ΦΟΥΦΑΣ (πρὸς τὸν κ. Κροκιδᾶν). Θὰ ἀπαντήσω ἐγὼ εἰς ὅσα ἐπὶ τῆς συμβάσεως ὑμεῖς εἴπετε.

§277ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κύριε Φούφα, κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν.

§278ΓΡ. ΦΟΥΦΑΣ. Ὁμολογῶ, κύριοι Βουλευταί, ὅτι δὲν θὰ ἐπεθύμουν νὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ λάβωμεν περὶ τῆς σταφίδος μέτρα, οἷα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα σήμερον συζητοῦμεν καὶ τὰ ὁποῖα ἐπὶ πολὺ ἀπησχόλησαν ὁλόκληρον τὸ ἔθνος καὶ τὴν Βουλήν.

§279ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κύριε Φούφα, κωλυσιεργεῖτε!

§280Ν. ΓΑΤΣΟΣ. Πρέπει νὰ μάθῃ ἡ Βουλή, ὅτι ἐκτὸς τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος εἶναι καὶ ἄλλα ζητήματα ἐνδιαφέροντα (θόρυβος).

§281ΦΟΥΦΑΣ. Ἐγὼ δὲν θὰ ὁμιλήσω διὰ μακρῶν. Νομίζω ὅτι σεῖς ἔπρεπε νὰ ἔχητε μεγαλειτέραν ὑπομονήν, ἵνα συζητήσωμεν τὸ σταφιδικὸν ζήτημα καὶ τελειώσωμεν ἅπαξ διὰ παντός, διὰ νὰ μὴ ἀπασχολῆται πάντοτε ἡ Βουλὴ μὲ τὸ ζήτημα τοῦτο...

§282ΠΕΡ. ΜΕΝΤΖΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§283ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Ἀφοῦ κωλυσιεργεῖτε σεῖς οἱ Ἠλεῖοι, οἵτινες ἔχετε μεγαλύτερον ἀπὸ πάντα ἄλλον συμφέρον νὰ ψηφισθῇ ἡ σύμβασις! ...(θόρυβος).

§284ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας. Θὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς τῶν Βουλευτῶν κατάλογος, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Περ. Μεντζελοπούλου καὶ Θεμ. Οἰκονομοπούλου, μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή). Ἡ Βουλὴ ἐν ἀπαρτίᾳ, παρόντων 128 Βουλευτῶν. Ὁ κύριος Φούφας ἔχει τὸν λόγον.

§285ΦΟΥΦΑΣ. Ἐπιφυλάσσομαι εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν.

§286ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Κροκιδᾶς.

§287ΤΙΝΕΣ. Ἀπουσιάζει.

§288ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Μεσσηνέζης.

§289Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Παραιτοῦνται τοῦ λόγου πάντες, κύριε Πρόεδρε.

§290ΑΡ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὄχι· ἐγὼ δὲν παραιτοῦμαι.

§291ΠΟΛΛΟΙ. Ἀφήσατε διὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν, κύριε Μεσσηνέζη.

§292ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Πολὺ καλά. Ἀλλὰ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον νὰ τηρήσῃ τὴν σειράν μου διὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν.

§293ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Ὁ κύριος Πολυχρονιάδης ἔχει τὸν λόγον.

§294ΠΟΛ. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἐπιφυλάσσομαι διὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν.

§295ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πονηρόπουλος εἶναι ἐγγεγραμμένος κατόπιν.

§296ΑΛΕΞ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ ἀναβάλλω διὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν.

§297ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς πρώτην συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ, εἰς πρώτην συζήτησιν).

§298ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον εἰς τὰς 8 καὶ 30′ πρὸ μεσημβρίας.

§299Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι καὶ δύο ἢ τρία νομοσχέδια ὑπηρεσιακὰ, τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύναντο νὰ ψηφισθῶσιν ἀπόψε.

§300ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον, κύριε Πρόεδρε.

§301ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὶν λύσω τὴν συνεδρίασιν ἀνακοινῶ ὅτι οἱ βουλευταὶ Χαλκίδος κ. κ. Καλογερόπουλος, Σαραβέλας καὶ Κριεζώτης ὑπέβαλον τροπολογίας ἐπὶ τῶν ἄρθρων 12 καὶ 13 τῆς σταφιδικῆς συμβάσεως. Αἱ τροπολογίαι αὗται θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ, ἵνα ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 357).

§302Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἡμερησία διάταξις τῆς αὔριον;

§303ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἦναι ἡ αὐτή. Συναινέσει τῆς Βουλῆς λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 10 καὶ 50′ μ. μ.)