1905.05.07

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 18

τῆς 7 Μαΐου 1905.

(Σάββατον).

(Προεδρεύοντος τοῦ Προέδρου κ. Ἀλεξ. Σπ. Κ. Ρώμα).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 5 μ. μ. ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκριθέντα ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἑπομένας ἀναφοράς. Τηλεγράφημα τοῦ Κτηματικοῦ Συλλόγου Πύργου καὶ πάντων τῶν κτηματιῶν, παρακαλούντων νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἐπιψήφισις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τοῦ εἰς εἶδος φόρου τῆς σταφίδος, καὶ νὰ ληφθῇ ἕτερον μέτρον, σωστικὸν ὑπὲρ τῆς σταφιδοπαραγωγῆς. Τηλεγράφημα τοῦ Συλλόγου τῶν καθηγητῶν τοῦ Γυμνασίου Μεσολογγίου, ἐκδηλοῦντος τὴν εὐγνωμοσύνην αὐτοῦ τῇ Κυβερνήσει διὰ τὴν πατρικὴν μέριμνάν της ὑπὲρ τῆς ἐπὶ τὰ βελτίω διαρρυθμίσεως τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως καὶ τῆς μονιμότητος τῶν λειτουργῶν αὐτῆς, καὶ εὐχομένου ὑπὲρ τῆς κυρώσεως ὑπὸ τῆς Βουλῆς τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου. Ἀναφορὰν τοῦ καλλιτέχνου Λαζάρου Σώχου, τοῦ προσενεγκόντος τὸ πρόπλασμα τοῦ ἀνδριάντος τοῦ Κολοκοτρώνη τῇ πόλει τῶν Ἀθηνῶν, παραπονουμένου ὅτι μέχρι σήμερον δὲν ἀπεζημιώθη διὰ τὰ περικοσμοῦντα τὴν βάσιν τοῦ ἀνδριάντος ἀνάγλυφα. Τηλεγράφημα τῆς κοινοτικῆς ἐπιτροπῆς Κορωπίου, παρακαλούσης νὰ τῇ ἀποσταλῶσι χρήματα, φάρμακα καὶ νοσοκόμοι πρὸς περίθαλψιν τῶν πασχόντων, ἅτε ἐξαντληθέντων τῶν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς πρὸς τοῦτο διατεθέντων. Τηλεγράφημα τοῦ λαοῦ τῆς ἐπαρχίας Λεβαδείας, συνελθόντος ἐν συλλαλητηρίῳ καὶ διαμαρτυρομένου διὰ ψηφίσματός του διὰ τὴν κατάργησιν τοῦ Πρωτοδικείου Λεβαδείας, καὶ παρακαλοῦντος τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου. Ἀναφορὰν τῶν ἐν ταῖς φυλακαῖς Ἀκροναυπλίας στρατιωτικῶν καταδίκων, παραπονουμένων κατὰ τοῦ δεσμοφύλακος καὶ τῆς φρουρᾶς τῶν φυλακῶν. Τηλεγράφημα διαφόρων πολιτῶν Καρπενησίου, παραπονουμένων διὰ τὴν ζητουμένην κατάργησιν τοῦ Πρωτοδικείου καὶ τῆς Νομαρχίας Εὐρυτανίας. Ὁ βουλευτὴς Βόλου κ. Α. Καρτάλης ὑποβάλλει τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν: «Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν: 1) Ποῖον τὸ ἐτησίως παραχθὲν ἐν τῷ Κράτει ποσὸν καπνοῦ κατὰ τὴν τελευταίαν πενταετίαν. 2) Ποία ἡ ἀναλογία παραγωγῆς κατ’ ἐπαρχίαν. 3) Ποῖον τὸ ποσὸν καπνοῦ, τὸ ἐτησίως ἐξ Ἑλλάδος ἐξαχθὲν κατὰ τὴν τελευταίαν πενταετίαν, καὶ ἰδίως εἰς Αἴγυπτον.» Ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Φούφας.

§2ΓΡ. ΦΟΥΦΑΣ. Δὲν γνωρίζω, κύριε Πρόεδρε, τίς ὁ λόγος τῆς σπουδῆς τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τοῦ φόρου τῆς εἰς εἶδος φορολογίας τῆς σταφίδος. Βεβαίως ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ διαρρυθμίσῃ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, καὶ ἐπὶ τούτου οὐδεμίαν ἔχομεν ἀντίρρησιν, ἢ μᾶλλον πάντες ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ φροντίσωμεν, πῶς σκοπιμώτερον νὰ διαρρυθμίσωμεν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους· ἐν τούτοις ὅμως, προκειμένου νὰ μὴ γεννηθῇ εἰσέτι τὸ ζήτημα τῆς εἰσπράξεως τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς σταφίδος, καλὸν ἤθελεν εἶσθαι ν’ ἀναβληθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, μέχρις ὅτου ἴδωμεν, ἂν πρόκειται νὰ ὑποβληθῇ πρότασίς τις ὑπὲρ τῆς σταφίδος. Σήμερον βεβαίως ὡς ἐκ τῆς ἐποχῆς δὲν πρόκειται νὰ γείνῃ ἐξαγωγὴ τῆς σταφίδος, ὥστε νὰ εἰσπραχθῶσιν ὑπὸ τοῦ Δημοσίου χρήματα ἐκ τοῦ φόρου αὐτῆς, καταργουμένης τῆς εἰς εἶδος φορολογίας. Ἡ ἐξαγωγὴ πρόκειται νὰ γείνῃ πολὺ ἀργὰ, ἔχομεν δὲ καιρὸν, ἵνα σκεφθῶμεν περὶ τούτου· οὔτε εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐπιμένουσι νὰ μὴ καταργηθῇ ἡ εἰς εἶδος φορολογία τῆς σταφίδος, ἔχομεν δὲ καὶ ἀρκετὸν ἀκόμη χρόνον, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἐξακολουθήσῃ ἐργαζομένη ἡ Βουλή, ὥστε νὰ σκεφθῶμεν καὶ ἀποφασίσωμεν, ἂν πρέπει νὰ καταργήσωμεν τὸν φόρον τοῦτον.

§3Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀνεγράφη εἰσέτι εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὸ νομοσχέδιον.

§4ΓΡ. ΦΟΥΦΑΣ. Δὲν ὁμιλῶ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου· ὁμιλῶ ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς τῶν κτηματιῶν Πύργου, καὶ ἐκφράζω καὶ ἐγὼ τὴν αὐτὴν εὐχὴν, χωρὶς νὰ ἐπιμένω, εἶπον, νὰ μὴ καταργηθῇ ὁ φόρος αὐτός. Ἐπειδὴ δὲ εἶναι σχετικὸν τὸ ζήτημα, θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἂν ἔχει πράγματι προτάσεις τινὰς περὶ σταφίδος ὑπ’ ὄψει του, προσέτι δὲ νὰ μᾶς πληροφορήσῃ, πόσον ποσὸν μέχρι τοῦδε παρέλαβεν ἡ Ἑταιρεία, ἡ ἀγοράσασα τὸ παρακράτημα, καὶ πόσον ὑπολείπεται ἀκόμη εἰς λογαριασμὸν τῆς Ἑταιρείας ταύτης μέχρι τέλους τῆς συμφωνίας.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλλιφρονᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§6Δ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι γνωστὸν, ὅτι εἰς τὸ χωρίον Κορωπὶ τοῦ δήμου Κρωπίας ἐνέσκηψε νόσος ἐξανθηματικοῦ τύφου πρὸ πολλῶν ἡμερῶν. Θὰ παρακαλέσω τὸν σεβαστὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἂν ἐλήφθησαν τὰ κατάλληλα μέτρα πρὸς περιστολὴν τῆς νόσου, διότι οἱ κάτοικοι παραπονοῦνται, ὅτι στεροῦνται τῶν πρὸς καταπολέμησιν τῆς νόσου μέσων.

§7Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ ἀνηγγέλθη τὸ γεγονός, ὅτι ἐπέσκηψε νόσος εἰς τὸν δῆμον Κρωπίας, ἔσπευσα δὲ νὰ δώσω ἐντολὴν εἰς τὸ ἁρμόδιον τμῆμα, τὸ ὑγειονομικόν, ἵνα μελετηθῇ ἡ ὑπόθεσις, καὶ μοὶ ὑποβάλῃ τὰς προτάσεις του, ὅπως ληφθῶσι τὰ προσήκοντα μέτρα πρὸς περιστολὴν τῆς νόσου.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Νέγρης ἔχει τὸν λόγον.

§9Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἄλλο τί δὲν ἔχω ἢ νὰ εὐχηθῶ, ὅπως τὸ ταχύτερον ληφθῶσιν ἀποφάσεις.

§10Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αὔριον.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαβασιλείου ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§12Γ. ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Μετὰ τὰ λεχθέντα παραιτοῦμαι τοῦ λόγου.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καφαντάρης ἔχει τὸν λόγον.

§14Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§15ΑΛΕΞ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, λαμβάνω ἀφορμὴν ἐκ τῆς ἀνακοινωθείσης ἀναφορᾶς τοῦ Κτηματικοῦ Συλλόγου Πύργου νὰ συστήσω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, συντασσόμενος πρὸς τὴν γνώμην τὴν ἐκφραζομένην ἐν τῇ ἀναφορᾷ ταύτῃ, νὰ μὴ ἐπιζητήσῃ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τοῦ εἰς εἶδος φόρου τῆς σταφίδος. Καὶ μόνη ἡ διάδοσις, ὅτι πρόκειται νὰ ὑποβληθῇ τοιοῦτο νομοσχέδιον, ἤσκησεν ὀλεθρίαν ἐπιρροὴν εἰς τὸ ἐμπόριον τῆς σταφίδος, καὶ τὴν εὐτελῆ αὐτῆς τιμὴν ἐξηυτέλισεν ἀκόμη περισσότερον. Φρονῶ δὲ, ὅτι, ἀπομένοντος ἀκόμη πολλοῦ χρόνου μέχρι τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ νέου σταφιδοκάρπου, ὑπάρχει καιρὸς νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἀφοῦ προηγουμένως, ὡς ἐλπίζω καὶ προσδοκῶ, ληφθῇ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως μέτρον τι ὑπὲρ τῆς σταφίδος. Διὰ τοῦτο συνιστῶ καὶ ἐγὼ τὴν ἀναφορὰν ταύτην, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μὴ ἐπιζητήσῃ τὴν ταχεῖαν συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου, διότι φρονῶ, ὅτι τοῦτο δὲν θ’ ἀφορᾷ εἰς τὴν παραγωγὴν τοῦ 1904, ἀλλὰ εἰς τὴν τοῦ 1905, ἧς ὁ σταφιδόκαρπος δὲν θὰ ἐξαχθῇ πρὸ τῆς 15 Αὐγούστου.

§16Δ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐλάβομεν σήμερον τηλεγράφημα ἐκ Γυθείου ἐπιτροπῆς ἐκλεχθείσης πανδήμως ὑπὸ τοῦ λαοῦ τῆς ἐπαρχίας Γυθείου· παρακαλῶ δὲ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε τὴν ἀνάγνωσιν αὐτοῦ (ἀναγινώσκει): «Θ. Τζωρτζάκην, Δ. Πετροπουλάκην, βουλευτὰς Ἀθήνας. Μετὰ τηλεγράφημά μας πρὸς ὅλους τοὺς Βουλευτὰς τοῦ νομοῦ Λακωνικῆς ἐντολῇ τοῦ λαοῦ ἀπευθυνόμεθα ἰδιαιτέρως πρὸς ὑμᾶς καὶ ἀξιοῦμεν παρ’ ὑμῶν, ὅπως ἐπιμείνητε μέχρι παραιτήσεως πρὸς παρακώλυσιν ἐπιψηφίσεως νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως Πρωτοδικείου καὶ Νομαρχίας.» (Ἔπονται αἱ ὑπογραφαί). Κατόπιν τῆς λήψεως τοῦ τηλεγραφήματος τούτου λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καταστήσω γνωστὸν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι κατὰ τὸ διάστημα τῆς ὀλιγοημέρου ἐν Ἀθήναις διαμονῆς μου ἐσχάτως ἔλαβον σωρείαν ἐπιστολῶν ἐγκρίτων συμπολιτῶν μου, οἱ ὁποῖοι καθιστῶσί μοι δῆλον, ὅτι, ἐὰν τὸ ὑπὸ μελέτην νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως Πρωτοδικείων, ἐν οἷς καὶ τὸ Πρωτοδικεῖον Γυθείου, ὑποβληθῇ καὶ ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἅπαντες οἱ κάτοικοι τῆς ἐπαρχίας Γυθείου σκέπτονται νὰ τεθῶσιν ἐκτὸς τῶν νόμων (ἀποδοκιμασίαι ἐκ τῆς δεξιᾶς πτέρυγος), νὰ ἄρωσιν ἀπὸ τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτῶν ἐν τῇ Βουλῇ τὴν ἐντολὴν αὐτῶν.

§17ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὐτὸ εἶναι ἀντισυνταγματικόν.

§18Δ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. .. νὰ καταλύσωσι τὰς Ἀρχὰς, καὶ νὰ διακόψωσι πᾶσαν ἑαυτῶν σχέσιν μετὰ τοῦ Κράτους (ἀποδοκιμασίαι ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§19ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν λέγονται αὐτά.

§20Δ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἐὰν ἡ σκέψις αὕτη τῶν συμπολιτῶν μου γείνῃ ἀπόφασις, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ Κυβέρνησις ὁλόκληρος θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ σκέπτηται οὐχὶ πλέον περὶ τῶν πραγμάτων τῆς Κρήτης, ἐὰν καὶ περὶ τούτων ἐσκέφθη, καὶ περὶ προσαρτήσεως τῆς Κρήτης, ἀλλὰ περὶ ἀνακτήσεως ἀποσπασθέντος μέλους ἐκ τοῦ σώματος τοῦ ἐλευθέρου Βασιλείου. Ἐθεώρησα καθῆκόν μου, κύριε Πρόεδρε, νὰ καταστήσω ταῦτα γνωστὰ εἰς τὴν Βουλὴν ἐν καιρῷ, ἵνα προκαλέσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἤδη ἔργον τῆς Κυβερνήσεως εἶναι καὶ εἰς αὐτὴν ἐναπόκειται νὰ ἀποτρέψῃ τὸ ἐπαπειλούμενον κακόν.

§21Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἐνδεχόμενον, οὐδ’ ἀμφισβητῶ τοῦτο, νὰ ἀνεκοινώθησαν εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν Γυθείου ὅσα πρὸ μικροῦ εἶπε πρὸς τὴν Βουλήν. Ἀλλὰ μὲ ἐξέπληξε τὸ θάρρος αὐτοῦ, ἐμφανισθέντος ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τῶν ἀντιπροσώπων καὶ ἀναγγείλαντος εἰς αὐτὴν ἀπειλὰς κατὰ τῶν νόμων καὶ τῆς δημοσίας τάξεως, ἕνεκα τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον σκοπεῖ νὰ ἐπαναγάγῃ, κατὰ τὴν συνείδησιν τῶν κυβερνώντων, οὕτω τὰ τῆς Δικαιοσύνης, ὡς εἶχον πρότερον, ὅπως ἐξασφαλίσῃ τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης. Ἡ Βουλὴ τῶν ἀντιπροσώπων δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ πτοηθῇ ἀπὸ τὰς ἀπειλὰς τοῦ κ. Βουλευτοῦ Γυθείου, οὐδὲ ἀπὸ τὰς ἀπειλὰς τῶν ἐντολέων αὐτοῦ (ἐπιδοκιμασίαι ἐκ τῆς δεξιᾶς). Οὐδόλως ἀμφιβάλλω, ὅτι οἱ φιλόνομοι λαοὶ τῆς ἐπαρχίας Γυθείου καὶ τῆς ἐπαρχίας Οἰτύλου οὐδέποτε θέλουσιν ἀποφασίσει νὰ πράξωσιν ὅ,τι ὁ κ. Βουλευτὴς ἀνήγγειλε. Νὰ πράξωσι τί; Νὰ ἀντιταχθῶσι κατὰ τῶν νόμων τῆς πατρίδος των! Καὶ τὸ Γύθειον καὶ τὸ Οἴτυλον κατοικοῦνται ὑπὸ Ἑλλήνων πολιτῶν, οἱ ὁποῖοι σέβονται τὴν ἔννομον τάξιν, καὶ οἱ ὁποῖοι συνεισήνεγκον ὑπὲρ αὐτῆς, δὲν θέλουσι δὲ διανοηθῆ, ὅτι δύνανται ν’ ἀνατρέψουν αὐτήν, διότι ὑπολαμβάνουσιν, ὅτι τὰ ἐπαρχιακὰ αὐτῶν συμφέροντα ζημιοῦνται διὰ νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἐπροτάθησαν. (Χειροκροτήματα).

§22ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος, κύριε Πρόεδρε. Καὶ ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, ἔλαβον τὸ αὐτὸ τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Γυθείου. Ἀναμφιβόλως ἐν τῷ τηλεγραφήματι ἀναφέρονται αἱ ἀπειλαὶ, περὶ τῶν ὁποίων ἔκαμε λόγον ὁ κ. Βουλευτὴς Γυθείου, εἶχε δὲ ὑποχρέωσιν ὁ κ. συνάδελφος νὰ ἀναφέρῃ ὅσα ἀνεκοίνωσαν εἰς αὐτὸν, ἀνακοινῶν ξένας γνώμας καὶ βεβαίως οὐχὶ ἰδικάς του. Δὲν ἠπείλησε δὲ τὸ παράπαν τὴν Βουλὴν, οὐδ’ ὑπεστήριξεν, οὔτε ἐβεβαίωσεν, ὅτι θ’ ἀκολουθήσῃ τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας τὰ τηλεγραφήματα, τὰ διαβιβασθέντα πρὸς ἡμᾶς, περιέχουσι. Δὲν εὑρίσκω ἑπομένως ὀρθὴν τὴν ἐπίκρισιν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ἀπευθυνθεῖσαν κατὰ τοῦ ἐντίμου συναδέλφου ἐκ Γυθείου. Βεβαίως δικαίως ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ πάντες ἡμεῖς ἀγανακτοῦμεν, ἀκούοντες τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα βεβαίως ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ λέγωνται· ἀλλ’ ἐν τῇ ἀγανακτήσει ταύτῃ βεβαίως δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ψέγωσιν ἡμᾶς, καὶ μάλιστα τοὺς τὸ πρῶτον εἰσελθόντας εἰς τὴν Βουλὴν, ἐκτελοῦντας ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραλείψωμεν.

§23Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Εὐτυχῶς τὸ τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἀπευθύνουσιν οἱ συμπολῖταί μου πρὸς τὴν Βουλὴν, δὲν εἶναι συντεταγμένον κατὰ τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον εἶναι συντεταγμένον τὸ ἐκ Γυθείου προερχόμενον τηλεγράφημα· ἀλλ’ ἐκ τούτου δὲν ὑποτίθεται ὅτι εἶναι ὀλιγώτερον ἔντονον καὶ ὅτι περιέχει ὀλιγώτερον δίκαια παράπονα. Ὅταν ἔλθῃ ὁ χρόνος τῆς συζητήσεως, θέλει τότε καταδειχθῆ ὁ λόγος, ἕνεκα τοῦ ὁποίου ἐπιζητεῖται ἡ κατάργησις τῶν ὀκτὼ Πρωτοδικείων καὶ ὃν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Εὐρυτανίας, ἀναγινώσκων τὴν ἔκθεσιν τὴν αἰτιολογικὴν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, δὲν ἠδυνήθη ν’ ἀνακαλύψῃ.

§24Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν τὴν ἀνέγνωσα.

§25Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν τὴν ἀνεγνώσατε; Ἐγὼ τὴν ἀνέγνωσα, καὶ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι δὲν ἠδυνήθην νὰ τὸν ἀνακαλύψω.

§26Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν διενεμήθη ἀκόμη.

§27Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Διενεμήθη. Ἴσως κατὰ προτίμησιν, πρὸς ἐμέ, καὶ ἐγὼ τὴν ἀνέγνωσα, ἀναγνοὺς δὲ ταύτην δὲν ἠδυνήθην ν’ ἀνακαλύψω τὸν πραγματικὸν λόγον, ἕνεκα τοῦ ὁποίου ἐπιζητεῖται ἡ κατάργησις τῶν Πρωτοδικείων. Ἀλλ’ ἐπειδὴ οἱ λόγοι οἱ φαινόμενοι ἐν τῇ ἐκθέσει εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξερευνηθῶσι κατὰ τὴν συζήτησιν, καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ πιστοποιηθῶσι τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ νομοσχεδίου του ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἔφερεν, ἔχομεν ἀνάγκην πολλῶν πληροφοριῶν, καὶ τὰς πληροφορίας ταύτας θὰ σπεύσω νὰ ζητήσω παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης καὶ νὰ τὸν παρακαλέσω νὰ καταθέσῃ αὐτὰς εἰς τὴν Βουλὴν ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ συζητήσωμεν εὐρέως τὸ ζήτημα καὶ εὕρωμεν τότε ἐν τῇ συζητήσει τὸν ἀληθῆ λόγον, ὁ ὁποῖος παρεκίνησε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ ζητήσῃ τὴν κατάργησιν τῶν περὶ ὧν πρόκειται Πρωτοδικείων. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πρῶτον τὰς ἑξῆς πληροφορίας (ἀναγινώσκει): «1) Πόσοι μάρτυρες ἐκλήθησαν ὑπὸ τῆς Εἰσαγγελίας καὶ τῶν ἀνακριτῶν τοῦ Πρωτοδικείου Λεβαδείας κατὰ τὰ ἔτη 1902, 1903 καὶ 1904, καὶ πόσον χρηματικὸν ποσὸν ἐπληρώθη πρὸς αὐτούς.» «2) Πόσον ποσὸν εἰσεπράχθη ἐκ τελῶν ἐπισημάνσεως καὶ ἐν γένει ἐκ καταναλώσεως χαρτοσήμου κατὰ τὰ αὐτὰ ἔτη ἐκ τοῦ Πρωτοδικείου Λεβαδείας.» Ἀντέγραψα, Κύριοι, τὴν πρότασιν ταύτην ἐξ ἐπερωτήσεως, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ Βουλευτὴς Ἄρτης εἶχεν ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλήν, ὅτε προὐτάθη καὶ ἐβεβαιώθη ὅτι θὰ ἐζητεῖτο ἡ κατάργησις τοῦ Πρωτοδικείου Ἄρτης, καὶ ἔχω τὰ ἐπιχειρήματα ὅλα, ὅσα εἶχεν ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἵνα ὑποστηρίξῃ τὴν διατήρησιν τοῦ Πρωτοδικείου Ἄρτης, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι σήμερον μετέβαλεν ἐπιχειρήματα καὶ ἐβεβαίωσε τὴν Βουλὴν, ὅτι τοῦτο γίνεται ἁπλῶς πρὸς περιποίησιν τῆς πόλεως Ἄρτης.

§28Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶπον τοῦτο.

§29Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. (ἀναγινώσκει). «Παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ σημείωμα εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τῶν γενομένων μετακινήσεων τῶν εἰρηνοδικῶν καὶ γραμματέων Εἰρηνοδικείων ἀπὸ τῆς 15 Δεκεμβρίου παρελθόντος ἔτους μέχρι σήμερον. Ἤτοι πόσοι εἰρηνοδίκαι καὶ γραμματεῖς Εἰρηνοδικείων κατὰ τὸν χρόνον τοῦτον μετετέθησαν, πόσα Διατάγματα ἀφορῶντα εἰς τοιαύτας μεταθέσεις ἀνεκλήθησαν, μὴ ἐκτελεσθέντα, ἢ καὶ ἐκτελεσθέντα, καὶ εἰς πόσον ποσὸν ἀνέρχεται ἡ καταβληθεῖσα ἢ καταβληθησομένη δαπάνη εἰς ὁδοιπορικά;» Τὴν πληροφορίαν ταύτην ζητῶ, ἵνα σχετίσω αὐτὴν πρὸς τὴν πρόθεσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, τὴν ἀναγεγραμμένην ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει καὶ καταλήγουσαν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι καὶ λόγοι οἰκονομίας ἐπιβάλλουσι τὴν κατάργησιν τῶν περὶ ὧν πρόκειται Δικαστηρίων καὶ τὴν ἀποστέρησιν τόσων πληθυσμῶν τῆς σπουδαιοτέρας ὑπηρεσίας, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ παράσχῃ τὸ Κράτος εἰς τοὺς πολίτας, τὴν τῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης. «Παρακαλῶ ἐπίσης τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν κατάστασιν ἐμφαίνουσαν πόση εἶναι ἡ ἐτησία δαπάνη, ἐκτὸς τῶν μισθῶν τῶν ἰσοβίων δικαστῶν, ἡ καταβαλλομένη ὑπὸ τοῦ Κράτους πρὸς λειτουργίαν ἑνὸς ἑκάστου τῶν Πρωτοδικείων, ὧν ζητεῖται ἡ κατάργησις, λεπτομερῶς κατὰ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον.» Ἡ πληροφορία αὕτη, εὐχερῶς κατανοεῖτε, ὅτι θὰ ἦτο περιττὴ εἰς τὸν θέλοντα νὰ ἀναδιφήσῃ τὸν Προϋπολογισμόν, ἑπομένως δὲν θὰ μὲ ἀδικήσητε, νομίζοντες ὅτι δὲν γνωρίζω, πόθεν ἔπρεπε νὰ ζητήσω τὰς πληροφορίας. Ἀλλ’ ἐπιθυμῶ, ἐπειδὴ τόσα ἐλέχθησαν, καὶ ἐπειδὴ κατωρθώθη νὰ δημιουργηθῇ ἴσως ἀτμόσφαιρα τοιαύτη εἰς ὡρισμένα μέρη τῆς Ἐπικρατείας, ὅτι ἐκ τῆς συστάσεως αὐτῶν τῶν Δικαστηρίων μυρία δεινὰ ἐπῆλθον, καὶ λόγῳ τῶν δαπανῶν, εἰς ἃς ὑπεβλήθημεν διὰ τὴν σύστασιν αὐτῶν, κινδυνεύομεν ν’ ἀπολέσωμεν ὅλα τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος ἔχει ἐπὶ τῶν ὁμόρων χωρῶν, μὴ δυνάμενοι νὰ συγκροτήσωμεν δύναμιν ἀξιόμαχον καὶ διεκδικήσωμεν τὰ δικαιώματά μας, πρέπει νὰ πιστοποιηθῇ διὰ τῆς ἐπισήμου ὁμολογίας καὶ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, πόσα εἶναι τὰ ποσὰ τὰ δαπανηθέντα κατ’ ἔτος διὰ τὴν λειτουργίαν ἑνὸς ἑκάστου τῶν Πρωτοδικείων, ἵνα ἴδωμεν, ἂν ἡ καταβαλλομένη δαπάνη δι’ αὐτὰ ἐπιτρέπει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ σκεφθῇ περὶ καταργήσεως αὐτῶν.

§30ΑΓ. ΦΙΚΙΩΤΗΣ. Δὲν ἦτο πρόγραμμα τοῦ κόμματός σας ἡ κατάργησις τῶν Πρωτοδικείων;

§31Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Θὰ ἔλθω καὶ εἰς αὐτό, ἐπειδὴ τὸ ἀνεφέρατε.

§32Δ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ὅταν θὰ γείνῃ ἡ συζήτησις, τότε τὰ λέγομεν.

§33Π. ΚΗΡΥΚΟΣ. Ἂν θὰ γείνῃ ἡ συζήτησις τώρα, θὰ ὁμιλήσω καὶ ἐγώ.

§34Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἔχω καὶ ἕνα ἰδιαίτερον λογαριασμὸν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, τὸν ὁποῖον ἐξοφλῶ διὰ τῆς ὑποβαλλομένης νῦν ἐπερωτήσεως. Διότι ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει παρετήρησα ὅτι δὲν ἀρκεῖται εἰς τὸ κακόν, ὅπερ διὰ τῆς καταργήσεως τῶν Δικαστηρίων

§35ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. «Εἰς τὸ εὐεργέτημα» νὰ λέγητε;

§36Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν κερδίζετε τίποτε μὲ τὰς διακοπάς. Δὲν ἀρκεῖται, λέγω, εἰς τὸ κακόν, τὸ ὁποῖον εἰς ὡρισμένας πόλεις τῆς Ἑλλάδος κάμνει, ὑποστηρίζων ὅτι ἡ Δικαιοσύνη ἐξευτελίζεται εἰς τὰ μικρὰ κέντρα. Πρέπει αὐτὸς ὁ λογαριασμὸς νὰ λυθῇ, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πίνακα ἐμφαίνοντα, πόσα ποσὰ εἰσεπράχθησαν ἐκ φόρων ἐπιτηδευμάτων, ἐκ καταναλώσεως χαρτοσήμου καὶ ἐκ τηλεγραφικῶν τελῶν ἐξ ἑκάστου τῶν νομῶν Βοιωτίας καὶ Ἄρτης, εἰδικῶς δὲ ἐκ τῶν πόλεων Λεβαδείας καὶ Ἄρτης. Καὶ ἐπειδὴ ὁ κ. ἐξ Ἄργους συνάδελφος ἐμνήσθη τοῦ νομοσχεδίου, ὅπερ κατέθεσεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, καὶ ἰσχυρίσθη ὅτι δι’ ἐκείνου ἐπρόκειτο νὰ καταργηθῶσι τὰ Δικαστήρια ταῦτα, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πάντα τὰ ἀντίτυπα τῶν νομοσχεδίων ἐκείνων, ἅτινα κρατεῖ κλειδωμένα εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ Ὑπουργείου, ὡς καὶ τὰς αἰτιολογικὰς ἐκθέσεις, τὰς συνοδευούσας αὐτὰ, καὶ τοὺς πίνακας τοὺς ὑποβληθέντας ὑπὸ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ διατάξῃ τὴν διανομὴν πρὸς τοὺς κυρίους Βουλευτὰς ὅλων τούτων τῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσιν ἓν ὅλον σῶμα. Διότι δὲν ἐπετράπη εἰς τοὺς διευθύνοντας τὰ τῆς Βουλῆς, μετὰ τὴν διάλυσιν αὐτῆς, καίτοι πλεῖστοι τῶν κυρίων Βουλευτῶν, τῶν πρὶν καὶ τῶν σήμερον, καὶ πλεῖστοι τῶν δικαστικῶν ἐζήτησαν νὰ λάβωσιν ἀντίτυπα τῶν νομοσχεδίων, δὲν ἐπετράπη, λέγω, εἰς τὸ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς ν’ ἀποστείλῃ τὰ ἀντίτυπα ταῦτα, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἠρνήθη ῥητῶς νὰ παραδώσῃ ταῦτα εἰς τὸ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς. Ἐζήτησεν ὁ τότε Πρόεδρος τῆς Βουλῆς δι’ ἐγγράφου του παρὰ τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου ν’ ἀποσταλῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν ταῦτα, διότι εἰς αὐτὴν ἀνήκουσι, διότι δαπάναις αὐτῆς ἐκτυποῦνται, ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἀπηγόρευσε τὴν ἀποστολὴν αὐτῶν. Τότε μετέβην προσωπικῶς πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ παρεκάλεσα αὐτὸν νὰ διατάξῃ τὴν ἀποστολὴν ὑπὸ τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου εἰς τὸ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς τῶν ἀντιτύπων ἐκείνων. Ὁμολογῶ ὅτι ἐξεπλάγη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐκ τοῦ ἀγγέλματος, καὶ μοὶ εἶπεν, ὅτι θὰ δώσῃ διαταγὴν νὰ σταλῶσι τὰ ἀντίτυπα εἰς τὴν Βουλήν. Ἐν τούτοις, μὴ δυνηθεὶς καὶ αὐτὸς νὰ ἀντισταθῇ εἰς τὸ πεῖσμα τοῦ κ. συναδέλφου του, δὲν κατώρθωσε ν’ ἀποσταλῶσι τὰ ἀντίτυπα εἰς τὴν Βουλήν. Παρακαλῶ λοιπὸν ν’ ἀποσταλῶσι τώρα ταῦτα, καὶ τὸ Προεδρεῖον νὰ διατάξῃ τὴν διανομὴν αὐτῶν εἰς τοὺς Βουλευτάς, ἵνα ἴδωμεν ἐν συγκρίσει, ὁποῖον τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, καὶ ὁποῖον τὸ σήμερον ὑποβληθὲν, δι’ οὗ ζητεῖται ἡ κατάργησις τῶν Πρωτοδικείων. Τότε θέλομεν συζητήσει μεταξὺ τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου, καὶ τότε θέλει ἴδει ὁ κ. ἐξ Ἄργους Βουλευτής, ὅτι ἐγὼ, ὁ ὁποῖος δι’ ἄλλους λόγους εἶχον ἀντίρρησιν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, διὰ λόγους οἰκονομικοὺς καὶ ἐπιστημονικούς, προτιμῶ μυριάκις τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο τοῦ σήμερον ὑποβαλλομένου. Διότι βεβαίως δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ σύγκρισις μεταξὺ αὐτοῦ καὶ ἐκείνου, διότι ἐκεῖνο, ἀντὶ νὰ καταργῇ, ἐδημιούργει περισσότερα Δικαστήρια, καὶ παρεῖχε μείζονας εὐκολίας εἰς τοὺς πολίτας, καὶ εὐκολιῶν ἔχουσιν ἀνάγκην οἱ πολῖται, ἵνα προσέρχωνται εἰς τὰ Δικαστήρια.

§37Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ὅ,τι εἶναι δυνατὸν νὰ κατατεθῇ ἐκ τῶν ζητηθέντων διὰ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ θὰ κατατεθῇ.

§38Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὅλα εἶναι δυνατὸν νὰ κατατεθῶσι.

§39Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι ὅμως ὅλως ἀκριβὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Βουλευτὴς ἰσχυρίσθη, ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἐζήτησε τὰ ἀντίτυπα τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑποβληθέντος εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τοῦ προκατόχου μου Ὑπουργοῦ. Τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο εἶναι διῃρημένον, καὶ τὸ μὲν νομοσχέδιον ἐξετυπώθη ἐν τῷ Ἐθνικῷ Τυπογραφείῳ, ἡ δὲ ἔκθεσις αὐτοῦ, ἡ ὁποία εἶναι πολὺ μακροτέρα αὐτοῦ, ἐξετυπώθη εἰς ἰδιωτικὸν τυπογραφεῖον δαπάναις τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης. Ὅτε ἐπληροφορήθην ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι οὕτω διεσκορπισμένον, ἐζήτησα νὰ περισυλλεχθῇ καὶ κατατεθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης. Οὐδέποτε δὲ ἠρνήθην εἴς τινα δικαιούμενον νὰ δώσω ἀντίτυπον. Ὁ εἰσηγητὴς καὶ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ κ. Βασιλείου μοὶ ἐζήτησεν ἀριθμὸν ἀντιτύπων, καὶ ἔδωκα εἰς αὐτόν· ἐπίσης καὶ εἰς Βουλευτάς τινας ζητήσαντας· ἤδη δὲ προετιθέμην ν’ ἀποστείλω τὰ ὑπόλοιπα εἰς τὸ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς, ὅπως ποιήσηται τοῦτο οἱανδήποτε νομίζει χρῆσιν ἀναγκαίαν. Ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ διορθώσω τὰς ἀνακριβείας ταύτας τοῦ κ. ἐκ Λεβαδείας Βουλευτοῦ, διότι οὐδεὶς εἴτε ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς, εἴτε ἐκ μέρους ἄλλου σωματείου, μὴ ἐπισήμου, μοὶ ἐζήτησε τὸ νομοσχέδιον.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ διανεμηθῇ εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτάς.

§41Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὡς πρὸς τὰ ἄλλα ζητήματα, νομίζω ὅτι ταῦτα δέον νὰ λυθῶσι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τοῦ σχετικοῦ.

§42Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Εἰς τὸ ἀρχεῖον τοῦ Γραφείου τῆς Βουλῆς ὑπάρχει ἔγγραφον τοῦ τότε Προέδρου τῆς Βουλῆς, δι’ οὗ ἐζητοῦντο παρὰ τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου τὰ ἀντίτυπα τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου καὶ τῆς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως. Ἀλλὰ τὸ Ἐθνικὸν Τυπογραφεῖον, οὐχὶ ἐγγράφως, ἀλλὰ προφορικῶς, ἀπήντησεν εἰς τὸν ὑπάλληλον τῆς Βουλῆς, ὅτι ἔχει διαταγὴν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης νὰ μὴ ἀποστείλῃ ταῦτα, συγχρόνως δὲ, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἠπειλήθη καὶ ἡ τιμωρία τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου.

§43Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀπατᾶσθε.

§44Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Τότε μετέβην προσωπικῶς παρὰ τῷ κ. Ὑπουργῷ τῶν Οἰκονομικῶν, οὗ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν, καὶ ὑπέδειξα αὐτῷ τὸ ἄτοπον τοῦ πράγματος, καὶ, ἵνα μὴ γεννηθῇ σκάνδαλον καὶ ἐξακολουθήσῃ ἀλληλογραφία μεταξὺ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου, παρεκάλεσα αὐτὸν νὰ διατάξῃ τὴν ἀποστολὴν τῶν ἀντιτύπων αὐτῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς, δεχθεὶς μὲ εὐγενέστατα, ἀνεγνώρισε τὸ ὀρθὸν τῆς παρατηρήσεώς μου, καὶ ὑπεσχέθη ὅτι θέλει φροντίσει διὰ τὴν ἀποστολὴν αὐτῶν εἰς τὸ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ, μεθ’ ὅλην τὴν καλήν του διάθεσιν, βεβαίως δὲν ἠδύνατο πρὸς χάριν μου νὰ ἔλθῃ εἰς ῥῆξιν πρὸς συνάδελφόν του ἐπιμένοντα νὰ κρατῇ τὰ ἀντίτυπα ταῦτα κλειδωμένα, ἵνα μὴ λάβῃ τις γνῶσιν αὐτῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια, δὲν ἔπρεπε δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἀρνηθῇ γεγονὸς πιστοποιούμενον ἐγγράφως. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν ἤθελε τότε ν’ ἀποστείλῃ ταῦτα εἰς τὴν Βουλὴν, σήμερον, ὅτε ἔχει πλήρη ἐμπιστοσύνην πρὸς αὐτὴν, παρακαλῶ αὐτὸν νὰ τὰ ἀποστείλῃ.

§45Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Πολλὰ πράγματα ἐννοεῖ ὁ κ. ἐκ Λεβαδείας Βουλευτὴς, ἀλλὰ τὸν βεβαιῶ, ὅτι εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν κακῶς ἐνόησε ταῦτα. Ἡ ἀφορμὴ, ἥτις μὲ ἔκαμε νὰ περισυλλέξω τὰ φυλλάδια ταῦτα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἦτο ὁ φόβος μήπως ἀπολεσθῶσιν. Ὅταν ὁ κ. Βουλευτὴς ἑρμηνεύῃ ἐννοίας ἄλλων, θὰ κάμῃ καλὰ νὰ ἀποδίδῃ εἰς αὐτὰς τὸ ἀληθὲς νόημα αὐτῶν, καὶ οὐχὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ζητεῖ νὰ ἀποδώσῃ τόσον δικηγορικῶς.

§46ΑΛΕΞ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκριβῶς ἡ αὐτὴ ἀπορία ἐγεννήθη καὶ εἰς ἐμὲ, ὅτε ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ζητήσω τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ ἐπληροφορήθην ὅτι εὑρίσκεται εἰς τὰ ἀρχεῖα τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης καὶ οὐχὶ εἰς τὸ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς. Μετὰ δὲ τὴν νέαν ἐκλογήν μου ὡς Βουλευτοῦ, ἐπειδὴ πολλοὶ δικαστικοὶ καὶ ἄλλοι μοῦ ἐζήτησαν τὸ νομοσχέδιον, ἵνα μελετήσωσιν αὐτὸ, ἐνῷ ἐδικαιούμην, καὶ ὡς ἀντιπρόσωπος ἄλλως τῆς Περιόδου ταύτης, νὰ λάβω ἀντίτυπα αὐτοῦ, ἔλαβον ἀπάντησιν, ὅτι, ἐπειδὴ πολλοὶ ζητοῦσιν αὐτὸ, δὲν δύναται νὰ δοθῇ!

§47Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Παρ’ ἐμοῦ;

§48ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§49Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Λησμονεῖτε.

§50ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ εἶπον ὅμως, ὅτι θὰ ληφθῇ μέτρον ν’ ἀποσταλῇ εἰς τὸ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς· ἀλλὰ, καίτοι παρῆλθον ἔκτοτε δύο μῆνες, δὲν ἀπεστάλη. Καὶ διὰ τοῦτο δίδεται ἀφορμὴ εἴς τινας νὰ λέγωσιν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ἀφεώρα εἰς τὴν κατάργησιν Πρωτοδικείων, ὡς τὸ ὑποβληθέν, ἐνῷ ἐκεῖνο, μεταβάλλον διατάξεις τινὰς τοῦ Ὀργανισμοῦ τῶν Δικαστηρίων καὶ τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, ἵδρυε ποινικὰ Δικαστήρια οὕτως, ὥστε, ὡς ἐφρόνει ὁ τότε Ὑπουργός, ὁ ποινικὸς δικαστὴς νὰ ἔλθῃ ἐγγύτερον καὶ προλαμβάνῃ καὶ τιμωρῇ τὰ ἀδικήματα. Διὰ τοῦτο δὲν ἀδικῶ τὸν κύριον Φικιώτην, ὅστις, ἀγνοῶν καὶ αὐτὸν τὸν τίτλον τοῦ νομοσχεδίου, ἐπικρίνει τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν.

§51ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Τὴν ἐπαινεῖ, διότι κατήργει τὰ Πρωτοδικεῖα.

§52ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ τὴν ἐπαινέσῃ, διότι διώρθωνε τὴν κατάστασιν. Ἐν τέλει παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ προσκομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας σχετικὰς πρὸς τὸ Πρωτοδικεῖον Κυπαρισσίας, δι’ ἃς ὑποβάλλω ἔγγραφον ἐπερώτησιν.

§53ΑΓΑΜ. ΦΙΚΙΩΤΗΣ. Εἰς τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐκ Λεβαδείας ἀπευθύνω τὸ ἑξῆς ἐρώτημα. Εἰς τὸ πρόγραμμα τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως συμπεριελαμβάνετο καὶ νομοσχέδιον καταργοῦν τὰ Πρωτοδικεῖα τὰ συσταθέντα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Θεοτόκη;

§54ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Λησμονεῖ μάλιστα ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι δὲν ἐδέχθη νὰ γείνῃ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἕνεκα τοῦ ζητήματος τούτου.

§55ΑΓ. ΦΙΚΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ, μόλις ἤκουσα τὰ λεχθέντα ὑπ’ αὐτοῦ, ἐνόμισα ὅτι ὁ κ. συνάδελφος ἔπαυσε ν’ ἀνήκῃ εἰς τὸ κόμμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνῆκε, διότι εἶναι γνωστὸν εἰς τὸ Πανελλήνιον τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως.

§56Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Συνιστῶντο δι’ αὐτοῦ γενικὰ Δικαστήρια, τὰ ὁποῖα εἶχον ἁρμοδιότητα Πλημμελειοδικείων καὶ πολιτικῶν Δικαστηρίων μέχρις ὡρισμένου βαθμοῦ.

§57ΑΓ. ΦΙΚΙΩΤΗΣ. Ἐπειδὴ ὁ κ. συνάδελφος ἀρνεῖται νὰ ἀπαντήσῃ θετικῶς, παρακαλῶ τὸν κ. ἐκ Κερκύρας πολιτευτὴν ν’ ἀπαντήσῃ ἐπὶ τοῦ ἐρωτήματός μου, ἂν ὄντως ὑπεβλήθη νομοσχέδιον καταργοῦν τὰ διάφορα Πρωτοδικεῖα.

§58Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὑπεβλήθη δικαστικὸν νομοσχέδιον, οὗ θὰ λάβητε γνῶσιν εὐθὺς ὡς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εὐαρεστηθῇ νὰ καταθέσῃ τοῦτο. Ἀφοῦ δ’ εὐαρεστηθῆτε νὰ μελετήσητε αὐτὸ, θὰ ἴδητε ποία εἶναι ἡ ἔννοια αὐτοῦ.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Νέγρης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἄλλου ζητήματος.

§60ΦΩΚΙΩΝ ΝΕΓΡΗΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, εἶπον εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν, ὅτι ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ συνδράμῃ εἰς τὸ δυσχερὲς ἔργον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τοῦτο ἀκριβῶς μὲ φέρει σήμερον ἐπὶ τὸ βῆμα. Συγχαίρω δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, διότι ἀπὸ τοῦ ὑψηλοῦ αὑτοῦ ἀξιώματος δὲν ἐδίστασε νὰ παραστήσῃ τὰ πράγματα, οἷα εἶναι. Συγχαίρω αὐτόν, διότι ἐτόλμησε νὰ εἴπῃ ἐπισήμως ὅσα ἀπὸ πολλῶν ἤδη ἐτῶν δὲν ἔπαυσα διακηρύττων ἐγὼ αὐτὸς εἴτε ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, εἴτε διὰ τῆς δημοσιογραφίας, ὡς ἁπλοῦς ἰδιώτης. Συγχαίρω αὐτόν, διότι ἔθεσε τὸν δάκτυλον ἐπὶ τῆς πληγῆς, χωρὶς νὰ ἀποτροπιασθῇ, καὶ οὕτως ὑπάρχει ἐλπὶς θεραπείας. Ἀπὸ πέντε ἐτῶν, Κύριοι, ἔχω ἐπιστήσει τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς εἰς τὰς προκαταβολὰς πρὸς τοὺς δήμους, ὡς ἐπαπειλούσας νὰ φέρωσι τὴν οἰκονομικὴν καταστροφὴν τοῦ τόπου. Ἀπὸ τοῦ ἔτους 1900, συζητῶν τὸν Προϋπολογισμὸν τῆς χρήσεως τοῦ 1901, ὑπεδείκνυον τὸν κίνδυνον, ὅτε ὁ τότε Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐμειδία διὰ τοὺς φόβους ἐμοῦ, διατεινόμενος ὅτι αἱ προκαταβολαὶ αὗται εἶναι ἁπλαῖ λογιστικαὶ πράξεις, οὐδόλως δυνάμεναι νὰ συνταράξουν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους. Καὶ μ’ ὅλον τοῦτο παρῆλθον τὰ ἔτη, καὶ εἴδομεν τὸν αὐτὸν Ὑπουργὸν προσπαθοῦντα νὰ ἀντεπεξέλθῃ κατὰ τοῦ ἐπαπειλουμένου κινδύνου· τελευταίως δὲ ἠκούσαμεν καὶ τοῦ τέως Πρωθυπουργοῦ, τοῦ διευθύνοντος τὰ τοῦ Κράτους κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, λέγοντος ὅτι τὸ αἴτιον τῆς σημερινῆς οἰκονομικῆς κρίσεως εἶναι αἱ προκαταβολαὶ εἰς τοὺς δήμους. Κύριοι, τοῦτο εἶναι θλιβερά, ὁμολογῶ, ἱκανοποίησις ἐμοῦ, ἐπερχομένη ὅτε ἤδη ἡ κρίσις ἐπεδεινώθη, ὅτε ἤδη ἡ θεραπεία ἔσεται ὀδυνηρά. Συνεχάρην τὸν νῦν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, διότι ἐπιζητεῖ ἁπάσας τὰς οἰκονομίας, ἃς ἔχω ὑποδείξει, διότι προτείνει ἅπαντα ἐκεῖνα τὰ μέσα, ἅτινα δύνανται νὰ αὐξήσουν ἀβλαβῶς τὰ ἔσοδα, ἤτοι τὴν προμήθειαν ἀτμοτελωνίδων, τὴν ἀνέγερσιν καταλλήλων τελωνείων, καὶ ὑποθέτω, ὅτι κατὰ λάθος παρέλειψε νὰ ὁμιλήσῃ καὶ περὶ τῆς ἀναδιοργανώσεως τῆς τελωνοφυλακῆς, ἀπαραιτήτου καὶ ταύτης πρὸς τελεσφόρον καταδίωξιν τοῦ λαθρεμπορίου. Ἀλλά, Κύριοι, ὅπως δυνηθῶμεν καλλίτερον νὰ ἀντιληφθῶμεν τοῦ παρόντος, ὅπως δυνηθῶμεν καλλίτερον νὰ ἀντεπεξέλθωμεν κατὰ τῶν δυσχερειῶν τοῦ μέλλοντος, εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ἐπισκοπήσωμεν τὸ παρελθὸν, καὶ τοῦτο πράττω, οὐχὶ ὅπως κακίσω τινά, (εἰς τί θέλει τοῦτο χρησιμεύσει;) τοῦτο πράττω, οὐχὶ ὅπως ἐπιδείξω ἐμαυτὸν ὡς εἰπόντα τ’ ἀληθῆ (οὐαὶ εἰς τὸν πολιτευτὴν τὸν σκεπτόμενον περὶ ἑαυτοῦ, ὅτε ἡ πατρὶς πάσχει!), ἀλλ’ ὅπως ἐκ τοῦ παρελθόντος ἀρυσθῶμεν διδάγματα διὰ τὸ μέλλον. Καὶ εἶναι ἀληθές, Κύριοι, ὅτι αἱ καταστάσεις, αἱ ἐπίσημοι τοῦ Κράτους παρουσιάζουσι κατὰ τὰ ἔτη 1899, 1900 καὶ 1901 περισσεύματα 9,515,831 δραχμῶν, ὡς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός· εἶναι ἀληθὲς ἐπίσης, ὅτι αἱ καταστάσεις παρουσιάζουσι κατὰ τὸ 1902 ἔλλειμμα 6,224,328. Ἀλλ’ ἐρωτῶ ὑμᾶς, πῶς εἶναι δυνατὸν ἀπὸ περισσευμάτων ἑκατομμυρίων νὰ περιπέσωμεν ἐν διαστήματι ἑνὸς ἔτους εἰς ἔλλειμμα ἑκατομμυρίων; Εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῆτε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία οὐδὲν νέον νομοθέτημα περὶ δαπάνης εἰσήγαγεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία οὐδεμίαν πίστωσιν ἐχρησιμοποίησε νέας φύσεως, ἀπὸ περισσευμάτων ἑκατομμυρίων ἠδύνατο νὰ φέρῃ ἐλλείμματα ἑκατομμυρίων; Ἅπαντες ἀντιλαμβάνεσθε, ὅτι τοιοῦτόν τι εἶναι ἀδύνατον, τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον πλεῖστοι ἐξ ὑμῶν ἐνθυμεῖσθε ὅτι, ὅτε ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1902 ἀνῆλθεν εἰς τὰ πράγματα, πρώτην ἔσχε φροντίδα νὰ παύσῃ πάντας τοὺς ἀργομίσθους, εἴτε ἐργάτας εἴτε διευθυντὰς καπνεργοστασίων, καὶ τοῦτο μὲ θυσίαν τῶν κομματικῶν αὐτῆς συμφερόντων. Ἀλλ’ ἁπλουστάτη ἐπισκόπησις τοῦ παρελθόντος θὰ μᾶς ἀποδείξῃ, ὅτι τὰ πράγματα δὲν ἔχουσιν ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς παρέστησεν. Κύριοι, εἰς τὰ τακτικὰ ἔσοδα τοῦ 1899 τί βλέπομεν ἀναγραφόμενα; 3,855,092.57, ἀντίτιμον τῶν τεσσάρων δραχμῶν, ἃς τὸ Δημόσιον εἰσέπραττε κατὰ χιλιόλιτρον σταφίδος ἐκ τοῦ παρακρατήματος· ἀλλὰ ποίου παρακρατήματος; τῶν ἐτῶν 1895, 1896, 1897. Εἶναι τοῦτο τακτικὸν ἔσοδον τῆς χρήσεως τοῦ 1899; Δύναταί τις ἐξ ὑμῶν νὰ εἴπῃ, ὅτι, ἂν ὁ φόρος τῆς σταφίδος τοῦ 1904 δὲν εἰσπραχθῇ ἐντὸς τῆς χρήσεως ταύτης εἰς χρῆμα, ἀλλ’ εἰσπραχθῇ κατὰ τὸ 1906, θὰ ἦναι τακτικὸν ἔσοδον τοῦ 1906; Ἀκριβῶς ὅμοιον τι συμβαίνει ἐνταῦθα μὲ τὰ 3,855,092.57. Βεβαίως εἶναι τοῦτο ἔσοδον, βεβαίως ἔπρεπε νὰ γραφῇ εἰς τὰς καταστάσεις, ἀλλ’ εἶναι ἔσοδον ἔκτακτον. Συμβαίνει μάλιστα ἐνταῦθα καὶ ἕτερόν τι. Τὸ ἔσοδον τοῦτο εἶχεν εἰσπραχθῆ πρὸ τῆς χρήσεως τοῦ 1899, καὶ ἦτο χρῆμα προϋπάρχον ἐν τῷ Κεντρικῷ Ταμείῳ· ὥστε μόνον τυπικὴ ἐγένετο ἀναγραφὴ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1899, κατ’ οὐδὲν αὐξήσασα τοὺς πόρους τῆς χρήσεως ταύτης. Τὸ αὐτὸ ἔχω νὰ εἴπω δι’ ἕτερον ποσὸν ἐξ 1,273,122.31 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀντίτιμον ἐπίσης φόρου σταφίδος, εἰσπραχθὲν ἐκ τοῦ παρακρατήματος τοῦ 1898, ἀναγόμενον εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1898, καὶ ὅμως ἀναγραφὲν ὡς ἔσοδον τακτικὸν τῆς χρήσεως τοῦ 1900. Ἀλλὰ καὶ ἄλλα ἔκτακτα ἔσοδα ἔχομεν εἰς τὰς χρήσεις ἐκείνας, λογισθέντα ὡς τακτικά. Κατὰ τὸ 1900 εἰσεπράχθησαν 400,000 δραχμαὶ ἐξ ἐντάλματος ἐκδοθέντος κατὰ τὸν πόλεμον τοῦ 1897, ἐπὶ ἀποδόσει λογαριασμοῦ, ἐξ οὗ ἐπερίσσευσε τὸ ποσὸν τοῦτο. Τίνα σχέσιν ἔχει τὸ ἔσοδον τοῦτο μὲ τὰ τακτικὰ ἔσοδα τῆς χρήσεως τοῦ 1900; Ἕτερον ποσὸν ἐκ 391,049.46 φράγκων, ἤτοι 625,679 δραχμῶν ὡς ἔγγιστα, ἐπεστράφη ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Ἐλέγχου, διότι εἰς βάρος τοῦ ἠγγυημένου δανείου εἶχεν ἐκδοθῆ ἔνταλμα, ὅπως πληρωθῇ ποσόν τι ἀνῆκον εἰς τοὺς κατόχους τῶν tickets (πιστοποιητικῶν τῶν μὴ πληρωθέντων τοκομεριδίων τῶν ὁμολογιῶν). Τὸ ἔνταλμα εἶχεν ἐκδοθῆ διὰ ποσὸν μεγαλείτερον τοῦ χρησιμοποιηθέντος, ὅπερ καὶ ἐπεστράφη. Εἶναι λοιπὸν τοῦτο μέρος τοῦ ἠγγυημένου δανείου, καὶ ἔπρεπε νὰ εἰσαχθῇ ὡς μέρος τοῦ δανείου. Ἰδοὺ λοιπόν, Κύριοι, ὅτι τὰ ποσὰ ταῦτα, ἅτινα σᾶς ἀνέφερα, ἀνέρχονται ἤδη εἰς 6,153,849 δραχμὰς, καὶ τὸ περίσσευμα τῶν τριῶν χρήσεων τοῦ 1899, 1900 καὶ 1901 ἐλαττοῦται ἀπὸ 9,515,831 εἰς 3,361,937. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν καὶ τὰς δαπάνας, μήπως δὲν εἶναι ἅπασαι ἀναγεγραμμέναι. Κατὰ τὴν προτελευταίαν συνεδρίασιν εἶπον ὑμῖν, ὅτι εἰς τὰς δαπάνας ἐκ κεκλεισμένων χρήσεων τοῦ 1902 ἀνεγράφη ποσὸν 1,217,258 δραχμῶν, ἀντίτιμον τῶν 2 δραχμῶν τοῦ προσθέτου φόρου τοῦ καπνοῦ, ὅπερ κατατίθεται εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν πρὸς ἐγγύησιν τῶν ὑποχρεώσεών μας ἐκ τοῦ δανείου τῶν Ἑλληνικῶν Σιδηροδρόμων. Ἡ δαπάνη αὕτη ἔπρεπε νὰ γείνῃ τὸ 1900, ἀλλὰ τὸ ἔνταλμα δὲν ἐξεδόθη ἐν καιρῷ, ἀλλὰ μετὰ τὴν χρῆσιν ταύτην, καὶ οὕτως ἐνεγράφη ἡ δαπάνη εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1902, ἐνῷ ἀνήκει εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1900. Ἀλλὰ, Κύριοι, εἰς τὰ κεφάλαια κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων τοῦ 1902 δὲν εἶναι μόνον τὸ ποσὸν τοῦ 1,217,258, περὶ οὗ ὁ λόγος, ὅπερ δὲν ἔπρεπε νὰ ἀναγραφῇ εἰς τὴν χρῆσιν ταύτην. Τὰ κεφάλαια ταῦτα παρουσιάζουσιν ἐν συνόλῳ δαπάνας ἐκ δρ. 3,930,723.14, ἐνῷ τὰ ἀντίστοιχα τῶν ἑπομένων χρήσεων παρουσιάζουσι: τοῦ 1903 δραχ. 734,328, τοῦ 1904 δραχ. 668,032, τοῦ 1905 δρ. 862,686. Ἀλλ’ ἐκ τοῦ τελευταίου δέον ν’ ἀφαιρέσωμεν ποσὸν 851,815.55, προερχόμενον ἐκ τῶν 2 δραχμῶν τοῦ προσθέτου φόρου τοῦ καπνοῦ τῆς χρήσεως τοῦ 1903, ποσὸν τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ κατατεθῇ ἐκ τῆς χρήσεως ταύτης, τὸ ὁποῖον ὅμως δὲν κατετέθη, οὐδ’ εἶναι κατατεθειμένον, ἀλλὰ ἀναφέρεται ὡς κατατεθησόμενον ἐντὸς τῆς χρήσεως τοῦ 1905 διὰ τοῦ κεφαλαίου κεκλεισμένων χρήσεων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἐν τῷ τεύχει τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1905. Ἀλλ’ ἐνῷ αἱ χρήσεις τοῦ 1904 καὶ 1905 παρουσιάζουσι τὰς ἄνω σημειωθείσας δαπάνας ἐκ κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων, ἐννοεῖ πᾶς τις εὐκόλως, ὅτι, ὅταν τὸ 1902 παρουσιάζῃ δαπάνας 3,930,723,14, ἐπλήρωσεν ἁμαρτίας χρήσεων προηγουμένων. Καὶ τῳόντι, ἂν ἐξετάσῃ τις τὰς λεπτομερείας τῶν δαπανῶν τούτων, θέλει εὕρει, ὅτι 3,300,000 δραχ. ὡς ἔγγιστα ἀνάγονται εἰς τὰς χρήσεις τοῦ 1899, 1900 καὶ 1901, καὶ οὕτως ἐξαλείφονται τὰ περισσεύματα τῶν χρήσεων τούτων. Ἀλλ’ ἤθελέ τις ἐρωτήσει, πόθεν τὰ ἐλλείμματα; Τὰ ἐλλείμματα, μυριάκις εἶπον, προέρχονται ἰδίως ἐκ τῶν προκαταβολῶν εἰς τοὺς δήμους· αἱ προκαταβολαὶ δ’ αὗται ἀνῆλθον:

Τὸ ποσὸν τοῦτο ἐδαπανήθη κατὰ τὰς τρεῖς ταύτας χρήσεις, καὶ ἔπρεπε νὰ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψιν, πρὶν διακηρύττωνται περισσεύματα, εἰς τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ ζητοῦντος τὸ ἰσοζύγιον μεταξὺ δαπανῶν καὶ ἐσόδων. Ἀλλ’ εἰς τὰς δαπάνας τῶν ἀνωτέρω χρήσεων ἔχομεν καὶ ἕτερα ποσὰ νὰ προσθέσωμεν. Ἐδαπανήθησαν εἰς τὴν δημοτικὴν καὶ ἐπαρχιακὴν ὁδοποιΐαν, κατὰ τὰς καταστάσεις τῆς Γενικῆς Ληψοδοσίας τοῦ Κράτους, τὰ ἑξῆς ποσά:

Ἤτοι τὸ ὅλον διὰ τὴν δημοτικὴν καὶ ἐπαρχιακὴν ὁδοποιΐαν δραχ. 513,908.37. Ἀπέναντι δὲ τούτων ἔχομεν μόνον δρ. 50,000, αἵτινες ἐχρεώθησαν εἰς τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1901. Ὥστε μένει δαπάνη μὴ χρεωθεῖσα ἐκ δραχ. 463,908.37. Ἐδαπανήθησαν ἐπίσης, χρεωθείσης ἐν τῇ Γενικῇ Ληψοδοσίᾳ τοῦ Κράτους τῆς μερίδος Γεωργικῶν Σταθμῶν, κατ’ ἀκριβεῖς σημειώσεις τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, ἃς ἔχω ἀνὰ χεῖρας, δραχ. 151,133.87. Καὶ οὕτως, ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ἅπαντας τοὺς ἀνωτέρω ἀριθμοὺς, αἱ χρήσεις τοῦ 1899, 1900 καὶ 1901, αἱ παρουσιάζουσαι τυπικῶς περισσεύματα, οὐσιαστικῶς παρουσιάζουν ἐλλείμματα, καὶ δὴ ἄνω τῶν 4,800,000 δραχ. Καὶ μ’ ὅλον τοῦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν σᾶς εἶπεν, ὅτι τὰ ἐλλείμματα τὰ μεταγενέστερα ἐπληρώθησαν ἀπὸ περισσεύματα τῶν ἐτῶν 1899, 1900 καὶ 1901. Καὶ ὀφείλω νὰ μεμφθῶ αὐτόν, λέγοντα ταῦτα. Διότι, κύριε Ὑπουργὲ, ἐρωτῶ, οὐδεὶς ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου σας ἀνέφερεν ὑμῖν περὶ περισσευμάτων, ἅτινα ἔμειναν μετὰ τὴν ἐξόφλησιν τῶν ἐκ τοῦ πολέμου ὑποχρεώσεων διὰ τοῦ ἠγγυημένου δανείου, περισσευμάτων, ἅτινα ἦσαν κατατεθειμένα εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ ἀλλαχοῦ; Καὶ εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ὑπομνήσω ἐνταῦθα, ὅτι καὶ σήμερον Διευθυντὴς τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου εἶναι αὐτὸς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος διεσκεύασε τὰ πλεονάσματα τῶν ἐτῶν 1899, 1900 καὶ 1901, καὶ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναμένῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι θὰ ἐφίστα τὴν προσοχήν του ἐπὶ τῶν περισσευμάτων τοῦ ἠγγυημένου δανείου; Ὄχι βεβαίως, διότι τότε θὰ ἐξητμίζοντο τὰ πλεονάσματα τῶν προσφιλῶν αὐτοῦ χρήσεων. Τί ἔγειναν τὰ περισσεύματα τοῦ δανείου; Θὰ ἀκούσητε. Εἰς τὸ τέλος τοῦ 1899—διότι μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐπληρώνοντο παλαιαὶ ὑποχρεώσεις—ὑπῆρχον, ἐὰν ἀθροίσῃ τις ἅπαντα τὰ παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ εὑρισκόμενα ποσὰ εἰς διαταγὴν τοῦ Δημοσίου καὶ εἰς διαταγὴν τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Ἐλέγχου, ὡς καὶ τὰ ποσὰ τὰ εὑρισκόμενα εἰς χεῖρας τῆς Ἑταιρείας τῆς Διαχειρίσεως τῶν ὑπεγγύων προσόδων, καί τινα ποσὰ εὑρισκόμενα παρ’ ἄλλαις εὐρωπαϊκαῖς Τραπέζαις, κατὰ τοὺς πίνακας τῆς ἐκθέσεως τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Ἐλέγχου διὰ τὸ ἔτος 1899, ἐὰν μετατρέψῃ ταῦτα πάντα τὰ ποσὰ εἰς δραχμὰς, ἐὰν ἀφαιρέσῃ ἐξ αὐτῶν ὅ,τι ἐχρεωστεῖτο εἰς τοὺς δανειστὰς ἐκ τῶν πλεονασμάτων τοῦ 1899, θὰ εὕρῃ ὑπόλοιπον δραχ. 18,095,000 ὡς ἔγγιστα, ἅτινα ἦσαν τὰ περισσεύματα τοῦ Δημοσίου μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐκ τοῦ ἠγγυημένου δανείου. Καὶ ἐνταῦθα δὲν ὑπολογίζω τὰ ἐν τοῖς ταμείοις τοῦ Κράτους ὑπόλοιπα, ἅτινα ὀλίγον παραλλάσσουν κατ’ ἔτος. Εἰς ποῖον δὲ σημεῖον εὑρίσκονται σήμερον τὰ ἀποθέματα ταῦτα; Τὴν 31 Δεκεμβρίου 1904, ἐὰν ἐπίσης ὑπολογίσωμεν κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἀφαιρέσωμεν πάλιν τὰ ἀνήκοντα εἰς τοὺς δανειστὰς ποσὰ ἐκ τῶν πλεονασμάτων τοῦ 1904, θέλομεν ἴδει, ὅτι δὲν μένουν πλέον ἢ 4,749,000 δραχμαὶ ὡς ἔγγιστα, ἤτοι ὅτι τὰ ἀποθέματα ἠλαττώθησαν ἐν τῷ μεταξὺ κατὰ 13,300,000 δρ. καὶ πλέον. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο τὸ ὑπόλοιπον ὠφείλετο, διότι σήμερον ἀκόμη μένουν ἀπλήρωτα τὰ ἱερὰ χρήματα τοῦ Ταμείου τῆς Ἀμύνης, ὑπάρχουσι δὲ καὶ ἄλλαι ὑποχρεώσεις, ἃς εἶναι περιττὸν νὰ ἀναφέρω. Ἰδοὺ, κύριε Ὑπουργὲ, πόθεν ἐπληρώθησαν τὰ ἐλλείμματα. Τὰ ἀποθέματα, τὰ ὁποῖα ὑπῆρχον εἰς τὸ τέλος τοῦ 1899, ἐξέλιπον· ἔβαινον δὲ ἐλαττούμενα κατ’ ἔτος ἀπὸ τοῦ 1899 μέχρι σήμερον. Ἔστω δὲ τοῦτο ἐπικύρωσις τῶν ἐλλειμμάτων, ἅτινα ἀπέδειξα προηγουμένως. Ἀλλὰ, Κύριοι, ταῦτα πάντα μᾶς ἐχρησίμευσαν, ὅπως ἴδωμεν, ὅτι περισσεύματα δὲν ὑπῆρχον οὐδὲ πρὶν, ὡς δὲν ὑπάρχουν καὶ σήμερον· ὅτι τὰ ἐλλείμματα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν σήμερον, εἶναι συνέπεια τῆς παραλόγου αἰσιοδοξίας, ἥτις κατέλαβε τοὺς κυβερνῶντας μετὰ τὸν πόλεμον. Ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη νὰ πεισθῶμεν περὶ τοῦ μεγέθους τοῦ κακοῦ, καὶ νομίζω ὅτι καλλίτερος τρόπος δὲν ὑπάρχει τοῦ νὰ ἐρευνήσωμεν τὰ ἀποτελέσματα τῆς χρήσεως τοῦ 1903, ἤτοι τῆς τελευταίας χρήσεως, ἧς ἔχομεν ἀπολογισμόν. Ἀλλὰ πρὶν προβῶμεν εἰς τὴν ἔρευναν ταύτην δὲν θέλει εἶσθαι ἄσκοπον νὰ παραβάλωμεν τὴν χρῆσιν τοῦ 1902 πρὸς τὴν χρῆσιν τοῦ 1903, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐδήλωσεν ὅτι τὰ ἐλλείμματα τῆς χρήσεως τοῦ 1902 ἀπὸ 6,200,000 κατῆλθον τὸ 1903 εἰς 1,080,000, ἕνεκα τῆς ὅλως ἰδιαιτέρας μερίμνης τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τοῦ κυβερνήσαντος τὰ κοινὰ καὶ κατὰ τὸ 1903. Μὴ λησμονῶμεν δὲ, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1902 εἶχεν ἐξογκωθῆ μετά τινος ὑστεροβουλίας μέχρι τοῦ ποσοῦ τῶν δραχ. 131,523,810.98. Ἀλλ’ ἔρχεται ὁ ἀπολογισμός, καὶ μᾶς δεικνύει, ὅτι αἱ 131,523,810 δραχμαὶ κατέρχονται εἰς 120,668,000. Ἄς παραβάλωμεν νῦν τὸ ποσὸν τοῦτο πρὸς τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1903. Ἀλλ’ ὅπως ὦμεν δίκαιοι, ἂς ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ ἀμφοτέρας τὰς χρήσεις τὰς δαπάνας ἐκ κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων. Οὕτως ἀφαιρουμένου ἀπὸ τοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ 1902 τοῦ ποσοῦ τῶν 3,795,269, ὅσα ἐδαπανήθησαν ἀληθῶς ἐκ τοῦ κεφαλαίου τούτου κατὰ τὴν Διαδήλωσιν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, μένουν ὡς ἔξοδα τοῦ 1902 δραχμαὶ 116,873,538. Ἐὰν ἀφαιρέσωμεν ἐπίσης ἀπὸ τοῦ 1903 ὅ,τι ἀφορᾷ τὰς δαπάνας κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων, ἤτοι 726,815 δραχμάς, μένουσι δαπάναι ἐν τῷ ὁριστικῷ ἀπολογισμῷ τοῦ 1903 ποσὸν δραχ. 115,504,528. Ἀλλὰ μὴ λησμονῶμεν ὅ,τι εἴπομεν προηγουμένως, ὅτι κατὰ τὸ 1903 δὲν κατετέθη εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ποσὸν δραχ. 851,815, ἀντίτιμον τῶν 2 προσθέτων δραχμῶν τοῦ φόρου τοῦ καπνοῦ, τοῦ εἰσπραχθέντος κατὰ τὴν χρῆσιν ταύτην. Ἄν καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο προσθέσωμεν εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1903, αἱ δαπάναι ἀνέρχονται εἰς 116,356,343. Ἀλλὰ, Κύριοι, ὅπως ἡ παραβολὴ ᾖ δικαία, ὀφείλομεν καὶ τὸ συνάλλαγμα νὰ κανονίσωμεν ὁμοιομόρφως διὰ τὰς δύο χρήσεις. Τὸ 1902 τὰ δάνεια ἡμῶν ἐκανονίσθησαν μὲ μέσην τιμὴν συναλλάγματος 1,6256· τὸ 1903 ἡ μέση τιμὴ ἦτο 1,5645, ὡς τοῦτο ἐμφαίνεται ἐν ταῖς ἐκθέσεσι τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Ἐλέγχου. Ἐὰν χρεώσωμεν μὲ τὴν ἀντίστοιχον διαφορὰν τὴν χρῆσιν τοῦ 1903, ἔχομεν νὰ προσθέσωμεν εἰς αὐτὴν 1,162,323 ὡς ἔγγιστα. Ἔχομεν νὰ προσθέσωμεν ἐπίσης ποσὸν 144,480 δραχ. ἐκ τῆς ἀξίας τῆς συναλλαγματικῆς διαφορᾶς ἐνταλμάτων προξενικῶν, τακτοποιουμένων διὰ συμψηφισμοῦ διὰ πρώτην φορὰν τὸ 1903 (ἴδε σελ. 13 τεύχους χρήσεως τοῦ 1903), ἐνῷ τὸ 1902 ἀναγράφονται μὲ τὴν ἀξίαν των εἰς χαρτίνας δραχμάς. Μὲ τὰς προσθήκας ταύτας ἀνέρχεται τὸ 1903 εἰς 117,711,146 δραχμὰς ἀπέναντι τῶν 116,873,538 τοῦ 1902, ἤτοι κατὰ δραχ. 837,608 περιπλέον. Ἀλλὰ, Κύριοι, οὐδὲν ἀφήρεσα εἰσέτι ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ 1902, οὐδὲ τὸ φορτίον πετρελαίου ἐξ 633,141 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον ἀφίχθη τὸ 1903 καὶ ἐπληρώθη τὸ 1903, καὶ μὲ τὸ ὁποῖον ἐχρέωσαν τὸ 1902 ἀντὶ τοῦ 1903. Δὲν ἀφήρεσα τὴν δαπάνην ἀπαλλοτριώσεως τῶν οἰκοπέδων Σταδίου ἐκ 368,371 δραχμῶν.

§61ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Δὲν ἐπραγματοποιήθη.

§62Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Δὲν ἐπραγματοποιήθη, καὶ μ’ ὅλον τοῦτο ἐχρεώθη ὄχι μόνον ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1902, ὡς δὲν ὤφειλεν, ἀλλ’ ἐχρεώθη καὶ ὁ ἀπολογισμὸς, ἐναντίον τῆς λογικῆς καὶ τῶν νόμων, διότι πᾶν ἔνταλμα μὴ πληρωθὲν ἐντὸς τῆς χρήσεως ἀκυροῦται, καὶ μ’ ὅλον τοῦτο ἡ ἐν λόγῳ δαπάνη δὲν ἠκυρώθη. Τὸ πῶς, μὴ ἐρωτᾶτε! Μόνον τὸ Γενικὸν Λογιστήριον τῆς Ἑλλάδος δύναται νὰ ἐπιδείξῃ τοιαῦτα κατορθώματα! Δὲν ἀφήρεσα ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ 1902 ὅσα προσετέθησαν ἐκ δικαστικῶν δαπανῶν καὶ ἐπιστροφῶν χρημάτων, ἐνταλθεισῶν τὸ 1903, πληρωθεισῶν τὸ 1903 καὶ μ’ ὅλον τοῦτο ἀναγραφεισῶν εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1902. Καὶ οὕτω παρουσιάζονται δικαστικαὶ δαπάναι τὸ 1902 ἐκ δραχμῶν 1,256,000 ἀπέναντι 483,561 τὸ 1903. Ἐὰν, Κύριοι, ἀφαιρέσωμεν ὅλα τὰ ποσὰ ταῦτα, ἤτοι 633,141 ἐκ πετρελαίου, 368,371.84 ἐξ ἀπαλλοτριώσεως οἰκοπέδων Σταδίου, 306,000 δρ. ἐκ δικαστικῶν δαπανῶν, 130,000 ἐξ ἐπιστροφῆς χρημάτων, ἤτοι ἐν ὅλῳ δραχμὰς 1,437,512.84 ἀπὸ τοῦ 1902, τότε ἡ χρῆσις αὕτη φαίνεται ἔχουσα δαπάνας μικροτέρας ἢ τὸ 1903 κατὰ δραχμὰς 2,275,120. Ἀλλ’ ἂν τὰς ἀνωτέρω δαπάνας, ἃς ἀφῃρέσαμεν ἀπὸ τοῦ 1902, προσθέσωμεν, ὡς εἶναι εὔλογον, (ἐκτὸς ἴσως τῆς ἀποζημιώσεως τῶν οἰκοπέδων Σταδίου) εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1903, ἤτοι προσθέσωμεν τὸ ποσὸν 1,069,141 δραχμῶν, τότε αἱ δαπάναι τῆς χρήσεως ταύτης ὑπερβαίνουσι τὰς τῆς χρήσεως τοῦ 1902 κατὰ 3,344,261 δραχμάς. Ἀλλὰ καὶ κατ’ ἄλλα μειονεκτεῖ τὸ 1902. Ἐνῷ ἐπλήρωσεν εἰς τοὺς δανειστὰς ἐκ τῶν πλεονασμάτων τῶν ἐσόδων καὶ τῆς διαφορᾶς συναλλάγματος 2,306,515, τὸ 1903 δὲν ἐπλήρωσεν εἰμὴ 1,954,194, ἤτοι 352,321 ὀλιγώτερον. Ἐὰν καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο ἀφαιρέσωμεν, ὅπως ὦμεν δίκαιοι, ἀπὸ τοῦ 1902, θὰ εἶχεν ἡ χρῆσις αὕτη 3,696,582 δρ. ὀλιγωτέρας ἢ τὸ 1903. Καὶ μ’ ὅλον τοῦτο δὲν ἔχω, Κύριοι, τὴν ἀξίωσιν ὅτι τὸ 1902 διῳκεῖτο καλλίτερον ἢ τὸ 1903. Ὤφειλε τὸ 1903 νὰ ἔχῃ τὰς δαπάνας ταύτας τὰς περιπλέον, καὶ τὰς εἶχε. Τὸ εἶχον ἀναγγείλει, ὡς Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1902. Τὸ 1903 εἶχε ν’ ἀντιμετωπίσῃ περιπλέον βάρη ἐκ τοῦ δημοσίου χρέους 1,371,960 φρ. χρ. ὡς ἐκ τοῦ χρεωλυσίου τῶν ἐξωτερικῶν δανείων τὸ ποσὸν τοῦτο ἀναλογεῖ εἰς 2,263,731 δρ. ὡς ἔγγιστα. Ἐστερήθη ἐπίσης τὸ 1903 καὶ 1,000,000 δρ. ὡς ἔγγιστα, τὸ ἀντίτιμον τῶν τεσσάρων δραχμῶν, τῶν ἐπιστρεφομένων ἐκ τοῦ παρακρατήματος, ὡς ὑπόλοιπον τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς σταφίδος, καὶ οὕτω δικαιολογεῖται κατὰ μέγα μέρος ἡ ἄνω διαφορά. Οὕτω, Κύριοι, ἐλπίζω ὅτι ἐπείσθητε, ὅτι ἡ αὐτὴ φειδὼ τοῦ δημοσίου πλούτου, ἡ ὁποία ὑπῆρχε κατὰ τὸ 1903, ὑπῆρχε καὶ κατὰ τὸ 1902, καὶ τὰ 6,200,000 δρ. ἐλλείμματα τῆς χρήσεως ταύτης, τοὐλάχιστον κατὰ τὸ πλεῖστον, δὲν εἶναι ἐλλείμματα αὐτῆς. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἰδίως μᾶς ἐνδιαφέρει, εἶναι νὰ ἴδωμεν, ποῖον ὑπῆρξε τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1903 ἔτους, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει δαπάνας κανονικάς. Αἱ δαπάναι τοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ 1903 εἶναι δραχμαὶ 116,231,379, κατὰ τὰς ἐπισήμους καταστάσεις. Εἰς ταῦτα, ὡς πρὸ ὀλίγου εἶπον, ἔχομεν νὰ προσθέσωμεν δραχ. 851,815, ὅσαι ὀφείλουν νὰ κατατεθῶσιν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἐκ τοῦ προσθέτου φόρου τοῦ καπνοῦ τῆς χρήσεως ταύτης. Ἐὰν προσθέσωμεν καὶ τὰς προκαταβολὰς εἰς τοὺς δήμους ἐκ 2,925,295 δραχμῶν, φθάνομεν εἰς τὸ ποσὸν τῶν 120,008,491 δραχμῶν. Ἀπέναντι τούτων ἔχομεν εἰσπράξεις δραχ. 114,834,344, ἤτοι ἔλλειμμα 5,174,147. Ταῦτα εἶναι τὰ πράγματα κατὰ τὸ 1903. Καὶ νῦν ἂς ἐπισκοπήσωμεν τὸ 1904. Ὤφειλε τοῦτο νὰ παρουσιάσῃ 1,000,000 ὀλιγώτερον ἐκ τῆς καταβολῆς κατὰ τὸ 1903 καὶ τῆς τελευταίας δόσεως τοῦ δανείου ἐκ δραχ. 3,000,000 πρὸς τὴν Ἑταιρίαν τοῦ Σιδηροδρόμου Πειραιῶς– Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου. Καὶ μ’ ὅλον τοῦτο, μετὰ τὰς τελευταῖον κατατεθείσας ἀναπληρωματικὰς πιστώσεις, ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1904 ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 123,966,471, ἀπέναντι δραχ. 122,592,879 τοῦ 1903, ἤτοι εἰς δραχμὰς 1,373,592 περιπλέον ἢ τὸ 1903. Τοῦτο συμβαίνει, διότι τὸ 1904 εἶχε ν’ ἀντιμετωπίσῃ περιπλέον δαπάνας, ἰδίως τὰς τοῦ Ταμείου Ἀμύνης, καὶ τὰς προερχομένας ἐκ τῶν περιπλέον πλεονασμάτων, τῶν ἀποδιδομένων εἰς τοὺς δανειστὰς τοῦ Κράτους, δαπάνας, ἃς δὲν ἐκάλυψαν αἱ γενόμεναι οἰκονομίαι. Οὕτω ὁ Προϋπολογισμὸς παρουσιάζει 1,373,592 δραχ. περιπλέον τὸ 1904 ἢ τὸ 1903, καὶ εἶναι λογικὸν νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι ἡ διαφορὰ αὕτη θὰ φανῇ καὶ ἐν τῷ ἀπολογισμῷ, τοὐλάχιστον κατὰ τὸ πλεῖστον. Ἐξ ἄλλου αἱ προκαταβολαὶ θέλουν ἐλαττωθῆ κατὰ δρ. 400,000, κατὰ τὸν κ. Ὑπουργόν. Τὰ δὲ ἔσοδα θέλουν ἀνέλθει κατὰ τὸν αὐτὸν εἰς 116,000,000, σὺν τῷ φόρῳ τῆς σταφίδος· ἤτοι θέλουσιν ὑπερβῆ τὰ τοῦ 1903 κατὰ 1,200,000. Ὡς ἐκ τῶν περιστάσεων τούτων τὸ μὲν ἔλλειμμα θέλει αὐξήσει ἐξ ἑνὸς κατὰ 1,373,592, θέλει ἐλαττωθῆ ἐξ ἄλλου κατὰ 1,600,000. Ἄρα θέλει ἐλαττωθῆ ἐν συνόλῳ κατὰ δραχ. 226,408, καὶ θέλει εἶσθαι 5,000,000 δρ. ὡς ἔγγιστα. Ἐὰν εἰς τὸ ἔλλειμμα τοῦτο προσθέσωμεν καὶ τὸ καθυστέρημα τοῦ φόρου ἐκ σταφίδος, τότε βεβαίως ἀνέρχεται εἰς 9,500,000 καὶ περιπλέον· ἀλλ’ ἐπειδὴ εἴτε τάχιον εἴτε βράδιον θὰ εἰσπραχθῇ τὸ καθυστέρημα, παραδεχόμεθα ὡς ἔλλειμμα ἀσφαλὲς τῆς χρήσεως τοῦ 1904 τὸ ποσὸν 5,000,000, ἐν ᾧ περιλαμβάνονται καὶ 2,500,000 δραχ. ἐκ προκαταβολῶν εἰς τοὺς δήμους.

§63Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποίας εἰσπράξεις ὑπολογίζετε πιθανὰς εἰς τὸ τέλος τῆς χρήσεως τοῦ 1904;—διότι ἔχομεν ἤδη τ’ ἀποτελέσματα 14 μόνον μηνῶν τῆς χρήσεως ταύτης δημοσιευμένα.

§64Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἐλπίζω καὶ εὔχομαι καὶ ὑπολογίζω ὅτι θὰ ἦναι τὰ ἐξ ἐσόδων ἀποτελέσματα τῆς χρήσεως τοῦ 1904 οἷα καὶ τὰ τοῦ 1903· τοὐλάχιστον κατὰ προσέγγισιν αἱ περιπλέον τελωνιακαὶ εἰσπράξεις θέλουσι καλύψει τὴν καταβολὴν τοῦ 10% εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ὡς καὶ τὴν καταβολὴν τοῦ ἐσόδου ἐξ οἰνοπνευματούχων ὑγρῶν εἰς τὸ αὐτὸ ταμεῖον.

§65Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς ἠρώτησα, πόσα ἔσοδα ἀναφέρονται εἰς εἰσπράξεις τοῦ 1904.

§66Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). 106,000,000 μέχρι τῆς 1 Μαρτίου 1905.

§67Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ὑπολείπονται μῆνές τινες εἰσέτι τῆς χρήσεως, ἐὰν ἦσθε εἰς θέσιν, παρακαλῶ νὰ προσδιορίσητε, πόσαι θὰ ἦναι καθ’ ὑμᾶς εἰς τὸ τέλος τῆς χρήσεως αἱ εἰσπράξεις τοῦ 1904.

§68Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ὀφείλω νὰ τονίσω, ὅτι αἱ τελωνιακαὶ εἰσπράξεις παρουσίασαν περὶ τὰ 2,000,000 δραχ. διαφορὰν ἐπὶ πλέον ἕνεκα τῆς αὐξήσεως τοῦ δασμοῦ· ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν δύνανται ταῦτα νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν, διότι εἶναι προωρισμένα νὰ καλύψωσι τὸ 10%, τὸ διδόμενον εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, νὰ καλύψωσι τὸ ὀφειλόμενον εἰς τὸ αὐτὸ ταμεῖον ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ ζύθου καὶ τῶν οἰνοπνευματούχων ὑγρῶν.

§69Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὅτε ἐκάμνετε τοὺς ὑπολογισμούς, ἀφῃρέσατε τὰς δαπάνας τῶν δύο χρήσεων. Διατὶ ὁμιλεῖτε περὶ τῶν ἀποδόσεων ἤδη;

§70Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. Ἀγγελόπουλον.

§71Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ κατάστασις τοῦ Φεβρουαρίου 1905, περιλαμβάνουσα εἰσπράξεις 14 μηνῶν τῆς χρήσεως, ἀναφέρει, ὅτι εἰς τὸ διάστημα τῶν 14 τούτων μηνῶν εἰσεπράχθησαν 103,000,000, ἐνῷ εἰς τὸ ἀντίστοιχον διάστημα τῆς χρήσεως τοῦ 1903 εἰσεπράχθησαν 106,000,000, δηλαδὴ 3,000,000 περιπλέον ἢ κατὰ τὸ 1903. Ἐκ τῆς καταστάσεως ταύτης θὰ ἴδητε, ὅτι ὁ φόρος ἐπὶ τῆς σταφίδος ἔδωκε κατὰ τὸ 1903 διαφορὰν 2,857,165 δραχμῶν. Ἐὰν λοιπὸν ἀφαιρέσωμεν τὰς εἰσπράξεις ἀπὸ τῆς σταφίδος τοῦ ἀντιστοίχου διαστήματος τοῦ 1903, βλέπομεν ὅτι αἱ εἰσπράξεις τοῦ 1904, καὶ μετὰ τὴν αὔξησιν τῆς ἐπιβληθείσης νέας φορολογίας, καὶ μετὰ τὴν αὔξησιν τῶν τελωνιακῶν δασμῶν, ἀκολουθοῦσι τὰς εἰσπράξεις τοῦ 1903 κατὰ πόδας, καὶ μάλιστα εἶναι κάτω αὐτῶν κατὰ δρ. 88,000 μέχρι τέλους τοῦ Φεβρουαρίου 1905. Θέλω νὰ σᾶς εἴπω διὰ τούτου, ὅτι ἡ αὔξησις ἡ ἐπελθοῦσα τῶν τελωνιακῶν εἰσπράξεων οὐδαμῶς ὠφέλησε· διότι, ἐὰν λάβωμεν τὰς εἰσπράξεις τοῦ 1904 καὶ τὰς τοῦ 1903, καὶ ἀφαιρέσωμεν κατὰ τὴν συμπαραβολὴν τὸν φόρον τῆς σταφίδος ἀπὸ τοῦ 1903, ἔχομεν τὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα.

§72Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Καίτοι τοῦτο εἶναι ἐκτὸς τοῦ θέματός μου, θὰ σᾶς ἀπαντήσω...

§73Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύναται νὰ ἦναι ἐκτὸς τοῦ θέματος· διότι, ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι αἱ εἰσπράξεις τοῦ 1904 ὁμοιάσουσι πρὸς τὰς τοῦ 1903, τ’ ἀποτελέσματα θὰ ἦναι ὀδυνηρά· θὰ ἔχωμεν βεβαίως μέγιστον ἔλλειμμα, ἀφοῦ ἡ ἀπόστασις μεταξὺ προϋπολογισθέντων ἐσόδων τοῦ 1904 καὶ τῶν πραγματοποιηθησομένων θ’ ἀνέλθῃ εἰς 9,000,000.

§74Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Σεῖς θέλετε ν’ ἀποδείξητε, ὅτι θὰ εἰσπράξωμεν ἀκόμη ὀλιγώτερα.

§75Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ λέγω, ὅτι θὰ εἰσπράξωμεν ὅσα τὸ 1903...

§76Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Τότε πᾶσα συζήτησις εἶναι περιττή.

§77Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. .. Καὶ τότε, ἐπειδὴ τὰ ἔξοδα τοῦ 1903 εἶναι βεβαρημένα διὰ μεγάλων δαπανῶν, διὰ τῶν ποσοστῶν τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, τὰ ὁποῖα θ’ ἀνέλθωσιν εἰς 3,000,000, τότε θ’ ἀναλογισθῆτε, ὅτι δὲν εἶναι ἡ πληγὴ τῶν προκαταβολῶν, ἡ ὁποία λυμαίνεται τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας· εἶναι καὶ τὰ ἐλλείμματα, τὰ ἀπὸ τοῦ 1899 καὶ ἐντεῦθεν.

§78Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Θέλετε δηλαδὴ νὰ ἐξογκώσητε εἰσέτι τὰ ἐλλείμματα;

§79Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐναντίον τῆς γνώμης τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν.

§80Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω ποία εἶναι ἡ γνώμη τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐγὼ λέγω, τί δεικνύουν οἱ πραγματικοὶ ἀριθμοί.

§81Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Κύριε Ἀγγελόπουλε, ἐπειδὴ διετυπώσατε καθαρῶς τὸ ζήτημα, θὰ σᾶς ἐξηγήσω τὴν γνώμην μου ἐπ’ αὐτοῦ. Δὲν φρονῶ ὅτι ἔχομεν νὰ ὑπολογίσωμεν ὀλιγώτερα ἔσοδα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ὑπελόγισεν ὁ κ. Ὑπουργός· διότι εἶναι ἀληθὲς αὐτό, τὸ ὁποῖον εἴπετε, ὅτι δὲν ἐμφαίνονται μέχρι τέλους Φεβρουαρίου ἀποτελέσματα εὐάρεστα· ἀλλ’ ἐὰν εἴχετε ἐξετάσει τὴν κατάστασιν, ἠθέλετε ἴδει, ὅτι ἐλλείπουσιν ἐξ αὐτῆς πλεῖστοι φόροι, οἱ ὁποῖοι δὲν εἰσεπράχθησαν ἕνεκα τῶν ἐκλογῶν, καὶ οἱ ὁποῖοι βεβαίως θὰ εἰσπραχθῶσιν. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, ὁ ὁποῖος μὲ πείθει, ὅτι τ’ ἀποτελέσματα θὰ μείνουν οἷα τὰ περιέγραψα.

§82Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν, κύριε συνάδελφε, ὑμεῖς, ὁ ὁποῖος ἀσχολεῖσθε εἰς τὰ οἰκονομικὰ, ὅτι τὰ ⅔ τῶν εἰσοδημάτων ἡμῶν εἰσπράττονται καὶ βεβαιοῦνται κατὰ τοὺς 12 πρώτους μῆνας τῆς χρήσεως, θὰ ἴδητε ὅτι οἱ ὑπολειπόμενοι μῆνες τοῦ ἔτους δὲν δύνανται νὰ σᾶς φέρωσι διαφορὰν ἢ ἀλλοίωσιν, οὔτε πλάνην εἰς τὸν ὑπολογισμὸν τῶν ἐσόδων.

§83Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Μέχρι τέλους Μαρτίου 1905 εἰσεπράχθησαν 106,000,000· μέχρι τέλους Μαρτίου 1904 εἶχον εἰσπραχθῆ 107,000,000. Ὑπολογίζω ἐπὶ τῇ βάσει τῶν εἰσπράξεων τῶν περυσινῶν, καὶ μὴ ἔχων κανένα λόγον νὰ πιστεύω, ὅτι θὰ καθυστερήσωσιν αἱ εἰσπράξεις νῦν, ἤτοι αἱ ἀπὸ 1 Ἀπριλίου μέχρι 31 Ὀκτωβρίου, συμπεραίνω ὅτι δὲν ἔχομεν ἄλλο γνώρισμα, ὅτι αἱ εἰσπράξεις θ’ ἀνέλθωσιν εἰς 111,000,000 σὺν τῷ φόρῳ τῆς σταφίδος.

§84Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Συμφωνότατοι.

§85Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Συμφωνότατοι.

§86ΣΤΕΦ. ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ. Μετρητά;

§87Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. 111,000,000. Καὶ ἂν εἰσήγετο ὁ φόρος τῆς σταφίδος, δὲν θὰ εἴχομεν ἔλλειμμα, ἤ, ἂν ἔχωμεν, θὰ ἔχωμεν περὶ τὸ 1,000,000, τὸ ὁποῖον δὲν δύναμαι ταύτην τὴν στιγμὴν νὰ ὁρίσω.

§88Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως δὲν εἶναι δυνατόν.

§89Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1904 θὰ ἦναι, ὡς εἶπον, 5,000,000 δραχμαί. Εἰς ταύτας περιλαμβάνονται αἱ προκαταβολαὶ, δραχ. 2,500,000. Ἐὰν εἰς τὸ ἔλλειμμα τοῦτο, τὸ βέβαιον, θέλητε νὰ προσθέσητε καὶ τὰς καθυστερήσεις ἐκ τοῦ φόρου τῆς σταφίδος, τότε βεβαίως ἀνέρχεται εἰς 9,500,000 ὡς ἔγγιστα.

§90Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Εἰς τὰ 5,000,000 περιλαμβάνετε καὶ τὰς προκαταβολάς;

§91Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Μάλιστα.

§92Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε, κύριε συνάδελφε, διὰ νὰ εὑρεθῇ ἓν ἔλλειμμα, νομίζω ὅτι δὲν ἀρκεῖ ὁ προσδιορισμὸς μόνον τῶν ἐσόδων, πρέπει νὰ προσδιορισθῶσι καὶ τὰ ἔξοδα. Ποῖον ποσὸν ἐξόδων ὑπολογίζετε ὡς πιθανόν;

§93Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Σᾶς εἶπον ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θεωρῶ ὅτι θὰ ἀλλάξουν. Ἔχομεν τὸ 1,000,000 ἐκ τοῦ δανείου.

§94Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν θὰ συζητήσωμεν τὸν Προϋπολογισμὸν σήμερον.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ διαλογικὴ συζήτησις.

§96Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Λοιπὸν τὸ 1904 θὰ ἔχωμεν ἔλλειμμα 5,000,000, ἐκτὸς τῶν καθυστερήσεων τῆς σταφίδος. Ἀλλὰ τί μᾶς ἀναμένει τὸ 1905; Πρῶτον ἐλάττωσις τῶν δικαιωμάτων ἐξ ἀπαλλαγῆς ἐκ δραχμῶν 1,000,000. Δεύτερον, καθ’ ὅλα τὰ φαινόμενα, ἀνεπάρκεια τοῦ ἐσόδου ἐκ τελωνιακῶν εἰσπράξεων κατὰ ἕτερον ποσὸν δραχμῶν 1,500,000 τοὐλάχιστον, ἀνεπάρκεια, λέγω, ὅπως καλυφθῇ διὰ τῆς ὑπερτιμήσεως τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς ἡ εἰσφορὰ ἐκ 10% πρὸς τὸ Ταμεῖον Ἀμύνης, καὶ ἡ στέρησις τοῦ ἐσόδου ἐξ οἰνοπνευματούχων ὑγρῶν, ὡς τοῦτο ἐγένετο κατὰ τὸ 1904, ὅτε ἡ ἀπόδοσις τοῦ δεκατημορίου δὲν ἐγένετο, εἰμὴ ἀπὸ τῆς 1 Ἰουλίου, ἐνῷ αἱ περιπλέον εἰσπράξεις εἶχον ἀρχίσει ἀπὸ τῆς πρώτης ἑξαμηνίας. Τρίτον αὔξησις δαπανῶν ἐκ τῆς ὑποχρεώσεως τῆς καταβολῆς νομισματικῆς διαφορᾶς διὰ τὴν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια μετατροπὴν τῶν εἰς χρυσὸν κεφαλαίων τῶν Ἑλληνικῶν Σιδηροδρόμων ἐκ δραχ. 830,000. Καὶ τέταρτον αὔξησις δαπανῶν ὑπὲρ τὰς 200,000, προερχομένη ἐκ τῆς αὐξήσεως τοῦ ὀφέλους τῶν δανειστῶν ἐκ τῶν πλεονασμάτων καὶ ἐκ τῆς συναλλαγματικῆς διαφορᾶς. Οὕτω τὰ ἐλλείμματα θὰ αὐξήσουν κατὰ τὸ 1905 κατὰ δρ. 3,500,000, καὶ θέλουν εἶσθαι ταῦτα δρ. 8,500,000, ἀφοῦ τὰ τοῦ 1904 ὑπελογίσαμεν εἰς 5,000,000, ἂν δὲν ἀπαλλαγῶμεν ἀπὸ τὰς προκαταβολὰς εἰς τοὺς δήμους, ὡς ὑπεσχέθη ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπερ εὔχομαι καὶ ἐλπίζω καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπιτευχθῇ, ἀνάγκη ἐπιβλητική.

§97Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ἄνευ αὐτοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ τίποτε.

§98Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἀλλὰ καὶ τὰς προκαταβολὰς ἂν ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τοῦ 1905,—καὶ ἀμφιβάλλω πολὺ, ἂν κατορθωθῇ ν’ ἀφαιρεθῶσι ἅπασαι,—μᾶς μένει ἔλλειμμα ἄνω τῶν 6,000,000 δραχμῶν, καὶ τοῦτο χωρὶς νὰ ἴδωμεν ἀναγεγραμμένα ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν τὰ 3,000,000, τὰ ὁποῖα, κατὰ δήλωσιν τοῦ τέως Πρωθυπουργοῦ, ὁμιλοῦντος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, θέλουσιν ἐπιβαρύνει τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν συνεπείᾳ τοῦ νέου ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Ὁμολογῶ ὅτι, ὅσον ἀφορᾷ τὰ 3,000,000 ταῦτα, ἔχω μεγάλην ἀνησυχίαν, διότι εἶδον γραφόμενα ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τοῦ τεύχους τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1905 τὰ ἑξῆς: «Ὁ Προϋπολογισμὸς συνετάχθη ἐπὶ τῇ βάσει αὐστηροτάτων οἰκονομιῶν, ἐπιφυλασσομένης τῆς αἰτήσεως ἐν καιρῷ ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ἐπὶ τῶν κεφαλαίων, ὧν αἱ πιστώσεις ἤθελον ἀποδειχθῆ ἀνεπαρκεῖς.»

§99Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Κατὰ τὸν ὑποβληθέντα Προϋπολογισμόν.

§100Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Βεβαίως. Κύριοι, ὄπισθεν αὐτῶν τῶν γραμμῶν ὀφείλομεν πολλὰ νὰ ὑπονοήσωμεν. Δὲν θὰ λησμονήσω, ὅτι πέρυσιν, ὅτε ἀνέλυον τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1904 διὰ τῶν ἐφημερίδων, —διότι δυστυχῶς δὲν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ παρακάθημαι εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, —ὅτε ἀνέλυον τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1904, προκειμένου περὶ οἰκονομίας 684,000 δραχ. ἐκ τῆς ὁδοποιΐας, εἶπον ὅτι ἀναβάλλω νὰ ἀποφανθῶ ἕως οὗ ἔλθῃ νέος Ὑπουργὸς, ὅστις δὲν θὰ ἐπιβαρύνῃ τὴν χρῆσιν τοῦ 1904 μὲ ἀναπληρωματικὰς πιστώσεις. Καὶ συμπεραίνων ἔλεγον ὅτι εὔχομαι τοῦτο νὰ μὴ συμβῇ. Ἔκτοτε παρῆλθον 15 μῆνες, καὶ τὴν σήμερον κατετέθησαν νέαι ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις, διὰ τῶν ὁποίων ζητοῦνται ἂν ὄχι 684,000, τὸ στρογγύλον ὅμως ποσὸν τῶν 400,000 δρ. ὡς ἔγγιστα εἰς βάρος τῆς χρήσεως τοῦ 1904 ἐξ ὁδοποιΐας. Τοῦτ’ αὐτὸ φοβοῦμαι ὅτι βλέπομεν προαναγγελλόμενον διὰ τῆς ἐκθέσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1905, καὶ ὅτι νέαι μᾶς ἀναμένουσι θλιβεραὶ δηλώσεις μετὰ ἓν ἔτος, νέαι ἀπογοητεύσεις χειρότεραι τῶν σημερινῶν. Ἀπέναντι ἁπάντων τούτων, ἤτοι τῶν 6,000,000 ἐλλείμματος ἀσφαλοῦς, ἄνευ τῶν προκαταβολῶν εἰς τοὺς δήμους, ἄνευ τῶν καθυστερημάτων τῆς σταφίδος καὶ τῶν 3,000,000 τῶν ἐπαπειλουμένων ἐκ τῆς πλήρους ἐφαρμογῆς τῶν νέων περὶ στρατοῦ νόμων, ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν προβάλλει οἰκονομίας 5,000,000. Δὲν ἐλάβομεν εἰσέτι γνῶσιν αὐτῶν, καὶ δὲν δυνάμεθα ν’ ἀποφανθῶμεν περὶ τοῦ ἐφαρμοσίμου ἢ μὴ αὐτῶν, περὶ τοῦ σκοπίμου ἢ μὴ αὐτῶν. Ἀλλ’ ἤκουσα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ λέγοντος, ὅτι μεταξὺ αὐτῶν ὑπάρχουσι καὶ 1,000,000 ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Φοβοῦμαι μήπως τὸ 1,000,000 τοῦτο εἶναι, ὡς τὸ ποσὸν ἐκεῖνο τὸ ἐξ ὁδοποιΐας, περὶ οὗ ὡμίλησα προηγουμένως, καὶ ὅτι σήμερον ἀφαιρεῖται, ὅπως ζητηθῶσιν αὔριον νέαι πιστώσεις. Μὴ λησμονῶμεν, Κύριοι, ὅτι ὅταν ὀργανικοὶ νόμοι διατάσσουν ὑπηρεσίας τινὰς, οἱαδήποτε καὶ ἂν ᾖναι ἡ θέλησις τοῦ Ὑπουργοῦ, αἱ δαπάναι γίνονται ἀναποδράστως, εἴτε εἶναι ἀναγεγραμμέναι ἐν τῷ ἀρχικῷ προϋπολογισμῷ, εἴτε δὲν εἶναι. Ταῦτα ἰδίως συμβαίνουσιν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν, χωρὶς πολλάκις νὰ ᾖναι ὁ Ὑπουργὸς εἰς θέσιν νὰ προΐδῃ τὰς ἀληθεῖς δαπάνας, καὶ οὕτω βλέπομεν τὰς νέας ἀναπληρωματικὰς πιστώσεις τοῦ Ὑπουργείου τούτου ἀνερχομένας πολλάκις εἰς ἑκατομμύρια. Καὶ εἶμαι ἠναγκασμένος πρὶν ἢ κατέλθω τοῦ βήματος νὰ ἐκφράσω καὶ πάλιν εὐχὴν, ὅπως ὁ Γενικὸς Διοικητὴς τοῦ στρατοῦ καὶ Διάδοχος τοῦ Θρόνου, εἰς τὰ πατριωτικὰ αἰσθήματα τοῦ ὁποίου ὅλοι μας ἔχομεν πλήρη ἐμπιστοσύνην, πεισθῇ περὶ τῆς οἰκονομικῆς ἀνεπαρκείας τῆς χώρας, καὶ ἀντιληφθῇ, ὅτι ὀργανισμοὶ, οἵους ἐπέβαλον εἰς τὸ ἔθνος οἱ νέοι νόμοι, εἶναι ὀργανισμοὶ ὑπὲρ τὰς δυνάμεις αὐτοῦ, καὶ ὅτι, ἂν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν στρατὸν, πρέπει νὰ ἔχωμεν ὀργανισμὸν ὀλιγώτερον δαπανηρὸν, ἄλλως στρατὸν δὲν θὰ ἔχωμεν.

§101ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Διατὶ αὐτὴ ἡ ἐπίκλησις ἔξω τῶν ὑπευθύνων, κύριε συνάδελφε;

§102Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Διότι ὑπάρχουσιν οἱ νόμοι, καὶ εἰς τοὺς νόμους τούτους ἔχει γράψει ὁ ἴδιος πότε θὰ τοὺς ἔχωμεν ἐπὶ τοῦ τραχήλου ἡμῶν ὡς κλοιόν.

§103ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Οἱ Ὑπουργοὶ μετὰ τῆς Βουλῆς νομοθετοῦσι, κύριε συνάδελφε.

§104Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω, καὶ κατέρχομαι τοῦ βήματος μὲ τὴν εὐχὴν ταύτην.

§105Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Προτιθέμενος νὰ ζητήσω τὸν λόγον καὶ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν εὐθὺς ὡς λάβω γνῶσιν τῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τῶν ὁποίων ἐπιφέρονται μεταβολαὶ εἰς τὸν ὑποβληθέντα Προϋπολογισμὸν τοῦ 1905, καὶ προτιθέμενος συγχρόνως νὰ πραγματευθῶ τὰ τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν ὑπὸ γενικωτέραν ἔποψιν, ἐν σχέσει πρὸς τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἀπολογισμῶν τῶν παρελθόντων ἐτῶν, νομίζω ὅτι ἐπίκαιρον ἤθελεν εἶσθαι τότε νὰ ἀποκριθῶ καὶ εἴς τινα τῶν σημείων τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ. Ἐπωφελοῦμαι ὅμως τῆς εὐκαιρίας καὶ πάλιν νὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἵνα φροντίσῃ, ὅπως ἐπὶ τέλους κατορθωθῇ νὰ διανεμηθῶσιν αἱ δηλώσεις αὗται τοῦ Ὑπουργοῦ, τοὐλάχιστον τὴν ἑσπέραν ταύτην, ἵνα δυνηθῶμεν κατὰ τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν νὰ συζητήσωμεν, διότι ἄνευ τῶν δηλώσεων τούτων ἀποβαίνει εἰς ἡμᾶς τὸ ἔδαφος ὀλισθηρὸν, καθόσον δὲν δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ ἀγνώστου ἐδάφους. Τὸ πρῶτον νῦν συμβαίνει νὰ μὴ ὑποβάλλωνται τυπωμέναι αἱ δηλώσεις τοῦ Ὑπουργοῦ εὐθὺς μετὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἀλλὰ τέλος πάντων, ἐπειδὴ διὰ τοῦτον ἢ δι’ ἐκεῖνον τὸν λόγον ἐβράδυνεν ἡ ἐκτύπωσις αὐτῶν, παρακαλῶ νὰ μὴ βραδύνῃ ἐπὶ πλέον.

§106Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Κατὰ δικαίωμα ἠδυνάμην νὰ ὑποβάλω τὰ πάντα ἐγγράφως καὶ τὰς δηλώσεις ἐγγράφως, —τοῦτο λέγει ὁ Κανονισμός, — καὶ ἔπειτα νὰ τυπωθῶσι. Πρόκειται περὶ τεύχους ἐκ σελίδων 140, νομίζω δὲ, ὅτι ἀναβολὴ 48 ὡρῶν πρὸς παράδοσιν τοῦ τεύχους δὲν εἶναι μακρά. Ἔδωκα ἐντόνους διαταγὰς ἀπὸ χθὲς, καὶ σήμερον τὴν πρωΐαν καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν διέταξα νὰ ἐργασθῶσιν εἰς τὸ τυπογραφεῖον καὶ αὔριον Κυριακὴν, ἵνα κατορθωθῇ νὰ διανεμηθῶσι τὰ τεύχη τὴν Δευτέραν.

§107Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναμένομεν λοιπὸν τὴν Δευτέραν τὸ πρωῒ νὰ διανεμηθῶσι.

§108ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν). Ὡς γνωστὸν, Κύριοι, ἀπὸ τῆς προσαρτήσεως τῆς Θεσσαλίας ἀναβάλλεται τακτικῶς ἡ στρατολογία καὶ ἡ ναυτολογία τῶν νομῶν Λαρίσης, Τρικκάλων, Μαγνησίας καὶ τοῦ νομοῦ Ἄρτης. Ἐπειδὴ ὅμως κατὰ τὴν τελευταίαν πενταετίαν ἡ προθεσμία ἔληξε τὸν Νοέμβριον, τὸ τότε Ὑπουργικὸν Συμβούλιον διὰ πράξεώς του, κυρωθείσης διὰ Β. Διατάγματος, ἀνέβαλε τὴν στρατολογίαν τῶν νομῶν τούτων. Τὸ Διάταγμα ἐκεῖνο φυσικῷ τῷ λόγῳ ἔχει ἀνάγκην κυρώσεως νομοθετικῆς. Ἕνεκα τούτου ὑποβάλλω νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν περὶ κυρώσεως τοῦ Βασιλικοῦ ἐκείνου Διατάγματος, τοῦ ὑπογραφέντος ὑφ’ ὁλοκλήρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 121).

§110ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἀπαντῶν εἰς ἐπερώτησιν χθεσινὴν τοῦ βουλευτοῦ Βονίτσης κ. Γρίβα, πληροφορῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι ὁ ἀνθυπολοχαγὸς Σύρος, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησε χθὲς ὁ κ. Βουλευτὴς καὶ ὁ ὁποῖος ἦτο διοικητὴς τοῦ μεταβατικοῦ τῆς ἐπαρχίας Βονίτσης καὶ Ξηρομέρου, ἀπηλλάγη τῶν καθηκόντων αὐτοῦ τὴν 15 Μαρτίου ἐ. ἔ., καὶ ἀντικατεστάθη δι’ ἄλλου, διὰ τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ Καραστάθη, τὴν 3 Ἀπριλίου. Ὥστε ὁ ἀποσπασματάρχης ἐκεῖνος δὲν εὑρίσκεται πλέον ἐκεῖ.

§111Ξ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Παρέμενεν ἐκεῖ μέχρι πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν.

§112ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἴσως παρέμενε, διότι δὲν εἶχε μεταβῆ ὁ ἀντικαταστάτης αὐτοῦ. Ὡς γνωρίζετε, ὑπάρχουσι πολλαὶ διατυπώσεις διὰ τὰς τοποθετήσεις, καὶ ἕνεκα τούτου βραδύνουσιν αὗται. Ὁ ἀποσπασματάρχης ὅμως αὐτὸς δὲν εἶναι πλέον ἐκεῖ τοποθετημένος. Ἐὰν παραμένῃ, παραμένει μέχρι τῆς μεταβάσεως τοῦ ἄλλου, τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ Καραστάθη. Ἐπίσης, εἰς ἀπάντησιν τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ Ἀττικῆς κ. Παπαβασιλείου περὶ τῆς συμπλοκῆς τῆς συμβάσης πρό τινος καιροῦ παρὰ τοὺς Ἀμπελοκήπους, πληροφορῶ τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ ἐκτέλεσις τοῦ ἐντάλματος τῆς συλλήψεως τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ τοῦ πεζικοῦ Οἰκονομοπούλου καθὼς καὶ τοῦ ἐπιλοχίου Κοντοῦ διετάχθη τὴν 3 τρέχοντος μηνὸς Μαΐου. Ὁ ἀξιωματικὸς Οἰκονομόπουλος εὑρίσκεται κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην ἀποσπασματάρχης εἰς τὴν Ἀμαλιάδα. Διὰ χθεσινῆς διαταγῆς, δηλ. τῆς 6 Μαΐου, ἐγένετο ἐπανάληψις τῆς διαταγῆς, ὅπως ἐκτελεσθῇ τὸ ἔνταλμα τῆς συλλήψεως τοῦ ἀξιωματικοῦ αὐτοῦ, ὡς καὶ τοῦ ἐπιλοχίου Κοντοῦ.

§113ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω σχέδιον νόμου «περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου ΦΟΗʹ περὶ ἀδείας πρὸς περιορισμὸν τῆς δικαστικῆς δικαιοδοσίας τῶν ἐν Αἰγύπτῳ προξενικῶν ἀρχῶν», ἤτοι τῶν Μικτῶν Δικαστηρίων.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 122). Ὁ κύριος Στεφάνου ἔχει τὸν λόγον.

§115ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἐν τῇ Ἰταλικῇ Βουλῇ, κύριοι Βουλευταὶ, ὡς γνωστὸν, ἐγένετο ἐπ’ ἐσχάτων συζήτησις περὶ τοῦ Μακεδονικοῦ καὶ Κρητικοῦ ζητήματος, προκληθεῖσα ἐξ ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ κ. Γκάλλι. Ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως ταύτης ἀπήντησεν ὁ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς τῆς Ἰταλίας, ἀλλ’ ἐν τῇ ῥύμῃ τοῦ λόγου του, οἱονεὶ ἐκδικούμενος τὸν Βουλευτὴν, ὅστις ἐτάραξε τοὺς κύκλους τῆς διπλωματίας, καὶ εἰρωνευθεὶς αὐτὸν, παρέβαλε τὸν φιλελληνισμόν του πρὸς τὸν φιλελληνισμὸν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, καὶ εὗρεν ὅτι ὁ φιλελληνισμὸς τοῦ κ. Γκάλλι ὑπερηκόντισε τὸν φιλελληνισμὸν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἡ περίοδος ἐκείνη τοῦ λόγου τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἰταλίας, ὡς διεβιβάσθη, κατὰ τὰ δημοσιευθέντα ἐν ταῖς ἰταλικαῖς ἐφημερίσι πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ὁ ἀξιότιμος κ. Γκάλλι ἐλπίζω ὅτι δὲν θὰ θελήσῃ νὰ ἦναι περισσότερον φιλέλλην τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἥτις εὐσυνειδήτως ἀνεγνώρισε τοῦτο». Ἐν τῇ ἐννοίᾳ βεβαίως τοῦ διπλωμάτου Ὑπουργοῦ ἡ διαγωγὴ ἢ μᾶλλον ἡ ἐνέργεια τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἐν τῷ ζητήματι τῷ Κρητικῷ δεῖται ἐπαίνων ἀπὸ τῆς ἐπόψεως τῆς διπλωματίας τῆς Εὐρώπης. Ἀλλὰ τοῦτο, γνωσθὲν ἐνταῦθα, κατ’ ἀρχὰς ἐκ τηλεγραφήματος, κατόπιν δὲ ἐκ μεταφράσεως τῶν πρακτικῶν τῆς Ἰταλικῆς Βουλῆς, ἐγέννησε δικαίως φόβους, μήπως ἐν τῷ ἐπαίνῳ τούτῳ, τῷ ἀναγομένῳ εἰς τὴν εὐσυνειδησίαν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἀπὸ τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν ἐπόψεως, ὅπως ἔδει νὰ κριθῇ ἐν Ἑλλάδι ἡ ἐπὶ τοῦ προκειμένου στάσις καὶ ἡ ἐνέργεια τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ἑλλάδος, ἐγέννησε, λέγω, φόβους μήπως ἡ στάσις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐν γένει ἡ ἐνέργεια καὶ ἡ συμπεριφορὰ αὐτῆς ἐν τοιούτῳ ζητήματι, θίγοντι ἄμεσα τοῦ Ἑλληνισμοῦ συμφέροντα, δὲν ὑπῆρξεν οἵα ἔδει νὰ ὑπάρξῃ. Καὶ διὰ τοῦτο τὰ τῆς συζητήσεως ταύτης, γενόμενα γνωστὰ ἐν Ἑλλάδι, ἐπήνεγκον κατάπληξιν, πῶς ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καταγγέλλεται (διότι καταγγελία εἶναι ἀπὸ τῆς ἐπόψεως τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν) ὡς ἧττον φιλελληνικὴ τοῦ Ἰταλοῦ Βουλευτοῦ. Καὶ διὰ τοῦτο μετ’ ἀγωνίας περιεμένοντο τὰ πρακτικὰ τῆς Ἰταλικῆς Βουλῆς, ἵνα λάβῃ ἕκαστος γνῶσιν ἀκριβῶς τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ Ἰταλοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Κατὰ συνέπειαν, Κύριοι, φρονῶ, ὅτι, ἐνῷ παρέχω εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν εὐκαιρίαν νὰ δώσῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὰς δεούσας ἐξηγήσεις, συγχρόνως φρονῶ, ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ ἔχει δικαίωμα νὰ προκαλέσῃ, ἵνα ἀκούσῃ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ποίαν στάσιν ἐτήρησε καὶ εἰς ποίαν ἐνέργειαν προέβη ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διότι θ’ ἀνακουφισθῇ, ἐλπίζω, ὁ Ἑλληνικὸς κόσμος ἐκ τῶν ἐξηγήσεων τῆς Κυβερνήσεως, ἐφ’ ὧν ἐπιφυλάσσομαι νὰ λάβω κατόπιν τὸν λόγον.

§116Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν γνωρίζω ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας ἀπεφήνατο ὅσα εἶπε περὶ τοῦ κ. Γκάλλι, στηριζόμενος ἐπὶ τῶν λόγων, οὓς ἐγὼ εἶπον πρὸς τὴν Βουλὴν, ἀπαντῶν εἰς ἐπερώτησιν τοῦ βουλευτοῦ Ἀττικῆς κ. Δραγούμη. Ἐὰν οἱ λόγοι μου οἱ πρὸς τὴν Βουλὴν ἦσαν ἀφορμή, ἥτις ἔπεισε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας νὰ εἴπῃ ὅσα εἶπε, νομίζω ὅτι οὐδεμίαν ἀφορμὴν ἔχω ἐγὼ, ἵνα ἀνησυχήσω, διότι ἐγὼ ἠγόρευσα πρὸς τὴν Βουλὴν, ἡ δὲ Βουλὴ ἔκρινε τοὺς λόγους μου, ὡς ἔδει νὰ κρίνῃ αὐτούς. Ἐὰν δὲ οὗτοι ἀλλαχοῦ κρίνωνται ἄλλως, τοῦτο δὲν εἶναι σφάλμα τοῦ εἰπόντος αὐτούς, οὔτε σφάλμα τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία ἀνεγνώρισεν ἐν τοῖς λόγοις μου ὅσα ἐγὼ ἐνόουν ὅτι ἐνείχοντο ἐν αὐτοῖς. Ἐὰν ὅμως γεννῶνται ὑπόνοιαι, ὡς ὁ κ. Βουλευτὴς Ζακύνθου εἶπεν, ὅτι αὐτὰ, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Τιττόνι, ἀνάγονται εἰς πράξεις ἢ εἰς σκέψεις ἢ εἰς ἀποφάνσεις τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς, νομίζω, ὅτι οἱ φόβοι οὗτοι οὐδεμίαν ἔχουσι βάσιν. Καὶ ἐπειδὴ ὁμιλῶ πρὸς τὴν Βουλήν, ἐνώπιον τῆς ὁποίας εἶναι ὑπεύθυνον τὸ Ὑπουργεῖον ὅλον, προκαλῶ πάντα νὰ καταγγείλῃ πρᾶξίν τινα ἢ φράσιν τῆς ἐπισήμου γλώσσης τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἤθελεν ὑποληφθῆ, ὅτι δίδει ἀφορμὴν, ἵνα κριθῇ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὡς ἔχουσα ὀλιγώτερον φιλελληνισμὸν τοῦ κ. Γκάλλι.

§117ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἤλπιζον, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ θὰ ἦτο ἐπαρκεστέρα, διότι οὗτος οὐδὲν ἄλλο ἔπραξεν ἢ νὰ ἀναφερθῇ εἰς ὅσα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἐξέθηκεν ἐπὶ τῇ ἐπερωτήσει τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς. Ἀλλ’ ἐκ τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας καὶ ἐκ τῶν δημοσιευμάτων, συνεπείᾳ τῆς συζητήσεως ταύτης, τῶν γενομένων ἐν ταῖς ἰταλικαῖς ἐφημερίσιν, ἐγένετο γνωστόν, ὅτι ἐν ταῖς σκέψεσι τῶν Δυνάμεων ἐπῳάζει θεσμὸς διεθνής, ὡς ὀνομάζουσιν αὐτὸν, μέλλων νὰ ἐγκαθιδρυθῇ ἐν Κρήτῃ, θεσμὸς ἀφορῶν εἰς τὴν ἐσωτερικὴν διοίκησιν, τήν τε οἰκονομικὴν καὶ τὴν διοικητικήν, τῆς μεγαλονήσου, ὁ δὲ Ἰταλὸς Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀναφερόμενος ἀκριβῶς εἰς τὴν εὐσυνειδησίαν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, εἶπεν, ὅτι αὕτη ἀνεγνώρισεν, ὅσα ἐκεῖνος, ἀπαντῶν εἰς τὸν Ἰταλὸν Βουλευτήν, ἐξέθηκε.

§118Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Τὰ εἶπεν εἰς τὴν Βουλήν; Δὲν μᾶς ἀναγινώσκετε τὸ κείμενον;

§119ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Αὐτὸ θὰ πράξω. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ κ. Τιττόνι: «Ὀφείλω μίαν λέξιν καὶ περὶ τῆς Κρήτης εἰς ἀπάντησιν τῶν ὅσα εἶπον οἱ Βουλευταὶ κ. κ. Γκάλλι καὶ Σαντίνι. Ἡ ἕνωσις, ἡ καὶ πάλιν ζητουμένη, τῆς Κρήτης μετὰ τῆς Ἑλλάδος, εἶναι ἀδύνατος, ἰδίως διὰ τὸν ἀντίκτυπον, ὃν θὰ ἐγέννα ἐν τοῖς Βαλκανίοις. Οἱ Κρῆτες λησμονοῦσι πολὺ ἐλαφρῶς τὴν εὐγνωμοσύνην, ἣν ὀφείλουσι πρὸς τὰς Δυνάμεις, αἵτινες ἔδωκαν εἰς αὐτοὺς ἐλευθερίαν καὶ αὐτονομίαν, δημιουργοῦντες εἰς αὐτὰς στενοχωρίας κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην. Ὁ ἀξιότιμος κ. Γκάλλι ἐλπίζω ὅτι δὲν θὰ θελήσῃ νὰ ἦναι περισσότερον φιλέλλην τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἥτις εὐσυνειδήτως ἀνεγνώρισε τοῦτο.» Τί ἀνεγνώρισε; Διότι ἀκριβῶς τοῦτο εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔφερεν εἰς στενοχωρίαν καὶ εἰς ἀγωνίαν πάντα τὸν Ἑλληνικὸν κόσμον, ἡ ἀναγνώρισις ἡ ἀποδιδομένη εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Ἐὰν ἑρμηνεύσωμεν τὸ κείμενον ὡς ἐκτίθεται, βεβαίως ἡ ἀναγνώρισις αὕτη ἀναφέρεται εἰς τὸ ὅτι ἡ ἕνωσις τῆς Κρήτης μετὰ τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἀδύνατος, διότι τοῦτο θὰ φέρῃ ἀντίκτυπον εἰς τὰ Βαλκανικὰ Κράτη, ὅτι οἱ Κρῆτες λησμονοῦσιν ἐλαφρῶς τὴν εὐγνωμοσύνην, ἣν ὀφείλουσι πρὸς τὰς Δυνάμεις, καὶ ὅτι παρέχουσιν εἰς αὐτὰς πράγματα καὶ στενοχωρίας κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην. Τοῦτο, φαίνεται ἐκ τοῦ κειμένου, ὅτι ὁ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς τῆς Ἰταλίας ἐνόει ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀνεγνώρισε· διότι, ἐὰν τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἰταλίας ἀναφέρωνται εἰς ὅσα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ἐν προηγουμένῃ συνεδριάσει τῆς Βουλῆς, βεβαίως ἐκ τῶν λεχθέντων ἐκείνων δὲν δύναται νὰ συναχθῇ τοιαύτη ἀναγνώρισις.

§120Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Δι’ αὐτὸ δὲν πρέπει ν’ ἀνησυχῆτε καθόλου.

§121Α. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ἐκ τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν εἶναι αὐτά;

§122ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Εἶναι μετάφρασις ἐκ τῆς ἰταλικῆς ἐφημερίδος «Τριμπούνας.»

§123Α. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Περίληψις μᾶλλον.

§124ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Μ’ ἐρωτᾶτε διὰ πρᾶγμα, περὶ τοῦ ὁποίου δὲν δύναμαι νὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§125Α. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Εἶναι οὐσιῶδες.

§126ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ὑποθέτω ὅτι ἡ «Τριμπούνα» ἀναφέρει τὰ πρακτικὰ, ὡς πᾶσαι αἱ ἐφημερίδες.

§127ΠΕΡ. ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Εἶναι ἡμιεπίσημον ἰταλικὸν φύλλον.

§128Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἴσως τὰ ἀναφέρει ὡς ἀναφέρουν τὰ ἰδικά μας πρακτικὰ αἱ ἑλληνικαὶ ἐφημερίδες.

§129ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς διαψεύδῃ, ὅτι ἐμεσολάβησέ τι, ἐκτὸς τῶν ἀνακοινώσεων, ἃς πρὸς τὴν Βουλὴν ἐποιήσατο...

§130ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Τὸ εἶπε.

§131ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. .. τότε διαψεύδει ἐντελῶς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας, καὶ τοῦτο δέον νὰ πιστοποιηθῇ.

§132ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§133Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ἀλλοίμονον, ἂν κρίνητε οὕτω!

§134ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Δὲν βλέπω ἄλλο τι, διότι δὲν δύναμαι νὰ πιστεύσω, ὅτι Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁμιλῶν πρὸς τὴν Βουλήν, λέγει πράγματα μὴ στηριζόμενα εἰς βέβαια γεγονότα, ἐμμέσως προσβάλλον ξένην Κυβέρνησιν.

§135Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Φρονεῖτε ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔπραξεν ἀντίθετα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν εἰς τὴν Βουλήν;

§136ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ὄχι. Ἐγὼ φέρω τὸ κείμενον τῆς συζητήσεως τῆς γενομένης ἐν τῇ Ἰταλικῇ Βουλῇ, καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μοὶ ἀντιτάσσει, ὅτι ἴσως τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ Ἰταλοῦ Ὑπουργοῦ εἶναι ἑρμηνεία τῶν λεχθέντων ὑπ’ αὐτοῦ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς.

§137Ι. ΧΑΤΖΙΔΑΚΗΣ. Ἐνδιαφέρει πολὺ ἡ χρονολογία τῆς συνεδριάσεως τῆς Ἰταλικῆς Βουλῆς, καθ’ ἣν ὡμίλησεν ὁ κ. Τιττόνι. Διότι ἔχομεν δεδομένον, ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος εὐηρεστήθη ν’ ἀναγγείλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἐπὶ τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος ἐνεργείας τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ Βουλὴ σύσσωμος, ἔκ τε τῆς δεξιᾶς καὶ τῆς ἀριστερᾶς, ἐπεδοκίμασε τὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἀναφέρω μάλιστα, πρὸς τιμὴν τοῦ τέως κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι ὑπ’ αὐτοῦ ἐλέχθη, ὅτι ἐπιδοκιμάζει τὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῷ Κρητικῷ ζητήματι, ὡσεὶ αὕτη ἀπήλαυε τῆς ἐμπιστοσύνης αὐτοῦ. Ἐὰν ἡ ἡμερομηνία τῆς συνεδριάσεως τῆς Ἰταλικῆς Βουλῆς συμπίπτῃ νὰ ᾖναι ὀλίγον μεταγενεστέρα τῶν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἀναγγελθέντων, δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ταράξῃ τινὰ ἡ ἐνέργεια τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἐν τῷ Κρητικῷ ζητήματι, ἣν ὑπαινίσσεται ὁ κ. Τιττόνι, διότι ταύτην ἔχομεν γνωστήν, δεδηλωμένην, καθαράν, ἀπερίφραστον, ἐκ τῶν ἀνακοινώσεων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὰς ὁποίας ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ ἐθεώρησε πλήρεις, ὡς καὶ τὴν ἐπὶ τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος πορείαν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως σύμφωνον πρὸς τὸ καθῆκον αὐτῆς.

§138ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Κύριε συνάδελφε, ἐγὼ δὲν ταράσσομαι.

§139Ι. ΧΑΤΖΙΔΑΚΗΣ. Εἴπετε ὅτι ἐταράχθη ὁ Ἑλληνικὸς κόσμος.

§140ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Βεβαίως. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλω νὰ πιστοποιηθῇ, εἶναι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἰς οὐδὲν ἄλλο διάβημα προέβη ἐπὶ τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος, ἐξ ὅσων ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Πρωθυπουργός, πρὸς τὸ συμφέρον αὐτῆς καὶ τοῦ ἔθνους.

§141Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Τὸ ζήτημα τίθεται καθαρώτατα. Δὲν πρόκειται περὶ τῶν ἐντυπώσεων, τὰς ὁποίας ἀπεκόμισεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἰταλίας ἐκ τῶν ἐν τῇ Βουλῇ δηλώσεων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ κατὰ τὴν συζήτησιν περὶ τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος. Πρόκειται περὶ τῆς ἐν τῇ Ἰταλικῇ Βουλῇ ἀγορεύσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἰταλίας εἰς ἀπάντησιν τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ Galli. Ἐλάβομεν γνῶσιν ἐκ τῶν ἰταλικῶν ἐφημερίδων τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἰταλίας, ἀλλὰ τινὲς τῶν κυρίων Βουλευτῶν διατείνονται, ὅτι τὰ γραφέντα ἐν ταῖς ἰταλικαῖς ἐφημερίσι δὲν εἶναι ἀκριβῆ. Ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, εἶναι ταῦτα ἀκριβῆ ἢ δὲν εἶναι; Ἡ ἀπάντησις εἰς τὴν ἐρώτησιν ταύτην εἶναι εὐχερής, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἐν Ρώμῃ δὲν διεβίβασεν ἀμέσως εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν τὸ κείμενον τῆς ἀγορεύσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας. Ἑπομένως πρὸ πάσης συζητήσεως παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ εἴπῃ πρὸς τὴν Βουλὴν, ἂν ἔχει τὸ κείμενον τοῦτο, καὶ ἂν ἔχῃ τοῦτο, παρακαλῶ αὐτὸν νὰ τὸ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλήν. Ἐν ᾗ δὲ περιπτώσει δὲν ἔχει τὸ κείμενον τοῦτο, εἴτε διότι ἠμέλησεν ἡ ἐν Ρώμῃ Πρεσβεία νὰ ἀνακοινώσῃ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν τὸ κείμενον τοῦτο, εἴτε διότι μὴ ἀποσταλέντος τοῦ κειμένου ἠμέλησε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ ζητήσῃ τηλεγραφικῶς ἀμέσως τοῦτο, προτείνω ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις μέχρις οὗ ὑποβληθῇ τὸ κείμενον τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας.

§142ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὅπως οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες εἶπον, δὲν ἔχομεν βεβαίως τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ τῆς συνεδριάσεως τῆς Ἰταλικῆς Βουλῆς, ἔχομεν μόνον διδόμενα ἐκ διαφόρων ἐφημερίδων.

§143Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἷς λόγος ἀκόμη διὰ νὰ καταργηθῶσιν αἱ Πρεσβεῖαι.

§144ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Ἔχετε ὀλίγην ὑπομονήν. Καὶ πῶς περιέγραψαν αὐτὸ αἱ ἐφημερίδες; Ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω τὸ ἑξῆς. Ἡ ἐφημερὶς, ἀπὸ τὴν ὁποίαν τὰ ἠρανίσθη ὁ ἕτερος τῶν κυρίων προαγορευσάντων, ἔχει τὴν συζήτησιν κατὰ μετάφρασιν ἐκ τοῦ «Ἑσπερινοῦ Ταχυδρόμου» τοῦ Μιλάνου, ἐφημερίδος, ἡ ὁποία καὶ αὐτὴ διαδίδεται ὅτι φίλα φρονεῖ τῇ Ἰταλικῇ Κυβερνήσει, καὶ ἡ ὁποία λέγει κατὰ μετάφρασιν: «Αὐτὴ αὕτη ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀνεγνώρισεν ἐπὶ τοῦ παρόντος ὡς ἀδύνατον καὶ ἐπικίνδυνον τὴν ἕνωσιν τῆς Κρήτης μετὰ τῆς Ἑλλάδος». Δὲν θέλω νὰ ὁμιλήσω περὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, διότι δύνασθε νὰ νομίσητε ὅτι ἐγὼ, ὡς ἀποτελῶν μέρος αὐτῆς, ἄγομαι ὑπὸ ἐγωϊσμοῦ, ἀλλ’ ἤθελον θεωρήσει κατώτερον ἐμαυτοῦ, ἐὰν ἤθελον νομίσει, ὅτι ἠδύνατο Ὑπουργὸς οἱασδήποτε Κυβερνήσεως Ἑλληνικῆς νὰ εἴπῃ τοιοῦτόν τι. Ἀλλ’ ἤθελον ὁμιλήσει περὶ ἄλλης ἐφημερίδος, ἥτις ἐπίσης θεωρεῖται ὡς φίλα φρονοῦσα τῇ Ἰταλικῇ Κυβερνήσει. Ἔχω τὴν «Τριμπούναν», ἡ ὁποία ἐν μεταφράσει ἰδοὺ τί λέγει: «Ὀφείλω νὰ εἴπω μίαν λέξιν περὶ Κρήτης πρὸς τοὺς ἀξιοτίμους κυρίους Γκάλλι καὶ Σαντίνι. Ἡ ἕνωσις τῆς Κρήτης, ἡ νῦν ζητουμένη, πρὸς τὴν Ἑλλάδα εἶναι ἀδύνατος, εἰδικῶς ἕνεκα τοῦ ἀντικτύπου, ὃν θὰ εἶχεν ἐπὶ τῆς Βαλκανικῆς Χερσονήσου. Οἱ Κρῆτες λησμονοῦσι πολὺ ἐλαφρῶς τὴν εὐγνωμοσύνην, ἣν ὀφείλουσι πρὸς τὰς Δυνάμεις, αἵτινες ἔδωκαν αὐτοῖς ἐλευθερίαν καὶ αὐτονομίαν, παρέχοντες αὐταῖς τὴν στιγμὴν ταύτην δυσχερείας. Ὁ ἀξιότιμος κύριος Γκάλλι, ἐλπίζω, δὲν θὰ θέλῃ νὰ ἦναι μᾶλλον φιλέλλην τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἥτις μετ’ εὐθύτητος τὸ ἀνεγνώρισε.» Τώρα εἰς τί ἀναφέρεται ἡ κρίσις αὕτη; Ἀναφέρεται εἰς τὴν φράσιν «ἡ ἕνωσις τῆς Κρήτης, ἡ νῦν ζητουμένη, εἶναι ἀδύνατος», ἢ εἰς τὸ ἕτερον κῶλον τῆς παραγράφου ἐκείνης περὶ τοῦ ἀντικτύπου, ὃν θὰ εἶχε νῦν ἐπὶ τῆς Βαλκανικῆς Χερσονήσου; Ἀνεγνώρισεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις τὸ ἀδύνατον τῆς ἑνώσεως, ἢ τὸν ἀντίκτυπον ἐν τῇ Βαλκανικῇ Χερσονήσῳ; Δύναμαι νὰ σᾶς διαβεβαιώσω, ὅτι δὲν παρέλειψα εὐκαιρίαν, ἵνα καὶ προφορικῶς καὶ ἐγγράφως παραστήσω εἰς τὰς Δυνάμεις, ὅτι ἡ μᾶλλον εὔλογος, ἡ μᾶλλον δικαία, ἡ μᾶλλον πρακτικὴ λύσις, ἥτις ἤθελε λύσει διὰ παντὸς τὰ ἑκάστοτε ἐγειρόμενα ζητήματα, εἶναι ἡ λύσις, ἣν ὑποδεικνύουσιν οὐ μόνον οἱ Κρῆτες, ἀλλ’ οἱ Ἕλληνες πανταχοῦ, καὶ δὲν παρέλειψα νὰ παραστήσω, ὅτι ὁ ἀντίκτυπος ἐπὶ τῆς Βαλκανικῆς Χερσονήσου, τὸν ὁποῖον ὑποδεικνύουσιν ὡς πρόσκομμα εἰς τὴν ἕνωσιν ταύτην, δὲν βασίζεται, ἐπικαλεσθεὶς, ὅτι τὸν ἀντίκτυπον αὐτὸν δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψει αἱ Δυνάμεις, ὅτε τὸ 1885 ἐδίδετο ἄλλη λύσις ἐπὶ τῶν Βαλκανικῶν πραγμάτων, ἐνῷ τὸ Κρητικὸν ζήτημα ἦτο καὶ τότε ἐκκρεμές. Αὐτὸ δύναμαι νὰ σᾶς διαβεβαιώσω, καὶ θέλει ἔλθει ἐποχὴ, καθ’ ἣν ἐπισήμως θὰ βεβαιωθῇ.

§145Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἐκ τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἐξάγονται τὰ ἑξῆς· ὅτι τὸ κείμενον, τὸ ὁποῖον ἀνεγνώσθη ἐκ τῆς ἰταλικῆς ἐφημερίδος «Τριμπούνας», εἶναι ἀκριβές, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἠμφισβήτησε τὴν ἀλήθειαν τοῦ κειμένου, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας ἐβασίσθη ἐπὶ τοῦ κειμένου τῆς ἐφημερίδος ταύτης, ὅπως συζητήσῃ· ἀλλ’ ἵνα βασισθῇ ἐπὶ τοῦ κειμένου τῆς ἐφημερίδος, ἐγίνωσκεν, ὅτι ἡ ἐφημερὶς τὰ ἀκριβῆ ἔλεγεν. Ἐὰν ὑπάρχῃ ἀμφισβήτησις περὶ τούτου, λέγω ὅτι πρέπει νὰ ἀναβληθῇ πᾶσα συζήτησις, μέχρις ὅτου λάβωμεν γνῶσιν τοῦ ἐπισήμου κειμένου. Ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἀμφισβήτησις, ἔχομεν δικαίωμα νὰ θεωρήσωμεν ὡς μεταδίδοντα ἀκριβῶς τὴν ἔννοιαν τῶν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας λεχθέντων ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀνέγνωσεν ἐν μεταφράσει ὁ ἀξιότιμος ἐκ Ζακύνθου Βουλευτὴς, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐν μεταφράσει ἐπανέλαβεν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἐκ τούτων ἐξάγονται τὰ ἑξῆς· ὅτι ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Ἰταλικὴν Βουλήν, ὅτι ἡ ἕνωσις τῆς Κρήτης καθίσταται ἀδύνατος λόγῳ τοῦ ἀντικτύπου τῆς ἑνώσεως τῆς Κρήτης ἐπὶ τοῦ Μακεδονικοῦ ζητήματος· ἐξάγεται δεύτερον, ὅτι κατ’ αὐτὸν οἱ Κρῆτες ἐδείχθησαν ἀγνώμονες πρὸς τὰς Δυνάμεις, αἵτινες ἔδωκαν αὐτοῖς ἐλευθερίαν καὶ αὐτονομίαν, γεννῶντες εἰς αὐτὰς δυσχερείας· προσθέτει δὲ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας, ὅτι τοῦτο ἀνεγνώρισε καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος διὰ τοῦ ἐπισημοτέρου τρόπου ἐδήλωσεν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ὅτι οὔτε αὐτὸς οὔτε ἡ Κυβέρνησις ἀνεγνώρισαν τοιοῦτόν τι... Ἀπέναντι τῆς δηλώσεως ταύτης πᾶσα συζήτησις πρέπει νὰ παύσῃ, διότι ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων ἔχει οὐ μόνον τὸ δικαίωμα, ἀλλὰ καὶ τὸ ἀπαραίτητον καθῆκον νὰ δώσῃ πλήρη πίστιν εἰς τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος. (Ἐπιδοκιμασίαι).

§146ΑΛ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἵνα μὴ ὑποληφθῇ, Κύριοι, ὅτι δὲν ἔπραξα πᾶν ὅ,τι ἦτο δυνατὸν, ἵνα ἐξακριβώσω τὰ πραγματικῶς λεχθέντα, προσθέτω ὅτι, ὅτε ἔλαβον αὐτὰ τὰ κείμενα τῶν ἐφημερίδων, ἐζήτησα τηλεγραφικῶς ἀπὸ τὴν ἐν Ρώμῃ Πρεσβείαν πληροφορίας, αὕτη δὲ μοὶ ἐτηλεγράφησεν ὡς ἑξῆς: «Τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ τὰ ἐστενογραφημένα δημοσιεύονται συνήθως μεταξὺ 10 καὶ 15 ἡμερῶν κατόπιν, ἀλλὰ κατὰ τὰς διαφόρους ἐφημερίδας, καὶ δὴ κατὰ τὴν «Τριμπούναν», φιλικὸν φύλλον τῆς Κυβερνήσεως, ἔχουσιν ὡς ἑξῆς: Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶπεν, ὅτι «ὁ κ. Γκάλλι δὲν θὰ θελήσῃ νὰ ᾖναι μᾶλλον φιλέλλην τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἥτις μετ’ εὐθύτητος τὸ ἀνεγνώρισεν...» Ἐννοεῖται, ὅτι καὶ πάλιν εὑρίσκομαι εἰς ἀμφιβολίαν, τί ἐννοεῖ ὁ Ὑπουργὸς ὅτι ἀνεγνώρισεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις· τὸν ἀντίκτυπον ἐν τῇ Βαλκανικῇ Χερσονήσῳ; ἢ ὅτι οἱ Κρῆτες εἶναι ἀγνώμονες; ἢ ὅτι ἡ ἕνωσις πρὸς τὸ παρὸν εἶναι ἀδύνατος;

§147Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς λέγει, ὅτι ἀμφιβολία ἐγείρεται, ἂν ἡ κατὰ τὴν δήλωσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἰταλίας ἀναγνώρισις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἀναφέρεται εἰς τὸ πρῶτον μέρος τῆς παραγράφου ἢ εἰς τὸ δεύτερον, ἂν τουτέστιν ἀναφέρεται εἰς τὸ ἀδύνατον τῆς ἑνώσεως ἢ εἰς τὸν ἀντίκτυπον, ὃν θὰ εἶχεν αὕτη ἐν Μακεδονίᾳ. Τοῦτο εἶναι ἐντελῶς ἀδιάφορον, ἀφοῦ ἐδήλωσεν, ὅτι οὐδέποτε ἀνεγνώρισε τὸ ἀδύνατον τῆς ἑνώσεως λόγῳ τοῦ ἀντικτύπου αὐτῆς ἐπὶ τοῦ Μακεδονικοῦ ζητήματος. Ἀλλ’ ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ παρατηρήσω, ὅτι κατὰ τὴν κρίσιν μου, εὐθὺς ὡς ἀνέγνωσεν εἰς τὴν ἡμιεπίσημον ἐφημερίδα τῆς Ρώμης τὰ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας λεχθέντα, ὤφειλεν ἀμέσως νὰ διατάξῃ τὸν ἐν Ῥώμῃ Ἕλληνα ἐπιτετραμμένον, ἵνα διαμαρτυρηθῇ παρὰ τῷ κ. Ὑπουργῷ διὰ τὰ ὑπ’ αὐτοῦ ἐν τῇ Ἰταλικῇ Βουλῇ λεχθέντα. Διότι τὸ ζήτημα ἔχει ὑψίστην σπουδαιότητα· διότι ἀλλοίμονον, ἂν πιστευθῇ ἐν Εὐρώπῃ, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀναγνωρίζει τὸ ἀδύνατον τῆς ἑνώσεως λόγῳ τοῦ ἀντικτύπου, τὸν ὁποῖον ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἡ ἕνωσις ἐπὶ τοῦ Μακεδονικοῦ ζητήματος! Ἀλλοίμονον, ἂν πιστευθῇ, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀναγνωρίζει, ὅτι ὑπάρχει συνάφεια μεταξὺ τῶν δύο ζητημάτων, καὶ ὅτι ἑπομένως τὸ Κρητικὸν ζήτημα δὲν δύναται νὰ λυθῇ ἀνεξαρτήτως τοῦ Μακεδονικοῦ! Τοῦτο ὤφειλεν εὐθὺς ἀμέσως νὰ πράξῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὁμολογῶ δὲ, ὅτι ἤλπιζον, ὅτι τοῦτο εἶχεν ἤδη πράξει, ἤλπιζον, ὅτι, ἀφοῦ ἔλαβε γνῶσιν τῶν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας λεχθέντων, ἤθελεν εἴπει σήμερον πρὸς ἡμᾶς, ὅτι εὐθὺς ὡς ἔλαβε γνῶσιν τούτων ἐποιήσατο τὰ ἀναγκαῖα διαβήματα πρὸς ἐπανόρθωσιν τῶν ἀνακριβειῶν, καὶ ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας ἀνεγνώρισεν, ὅτι εἶχε καθῆκον νὰ ἐπανορθώσῃ τὰς ἀνακριβείας.

§148ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Καὶ νομίζετε ὅτι δύναμαι νὰ διαμαρτυρηθῶ ἐναντίον λόγων Ὑπουργοῦ, μὴ ἐπισήμως βεβαιωμένων; Σᾶς ἐβεβαίωσα, ὅτι ἐζήτησα τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ, καὶ μοὶ ἀπαντᾷ ὁ ἀντιπρόσωπός μας, ὅτι τὰ ἐπίσημα δὲν δημοσιεύονται, εἰμὴ μετὰ 10 ἢ 15 ἡμέρας κατόπιν τῶν συζητήσεων. Νομίζετε, ὅτι εἶμαι ἐξουσιοδοτημένος νὰ διαμαρτυρηθῶ πρὸς μίαν Κυβέρνησιν, ἐνόσῳ δὲν ἔχω κείμενον ἐπίσημον; Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔπραξα, εἶναι ἐκεῖνο τὸ θετικὸν, τὸ ὁποῖον ἐν τῷ δικαιώματι, τὸ ὁποῖον εἶχον, νομίζω ὅτι ἐδικαιούμην νὰ πράξω.

§149ΣΤΕΦ. ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ. Ποίαν ἡμερομηνίαν φέρει τὸ τηλεγράφημα τοῦ ἐν Ῥώμῃ ἀντιπροσώπου;

§150ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Τῆς προχθὲς, 5 Μαΐου, ὥρᾳ 12½ μετὰ τὸ μεσονύκτιον, ἔφθασε δὲ χθὲς, 6 Μαΐου.

§151Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Καὶ πάλιν νομίζω, ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τοῦ ζητήματος. Δὲν νομίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν εἶναι ἐν δικαίῳ, διατεινόμενος ὅτι ἀδύνατον νὰ διαμαρτυρηθῇ, ἐπειδὴ δὲν εἶχε τὸ αὐθεντικὸν κείμενον. Δὲν πρόκειται περὶ ἐγγράφου διαμαρτυρίας, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι, εὐθὺς ὡς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀνέγνωσε τὰ ἐν ταῖς ἰταλικαῖς ἐφημερίσι γραφέντα ὡς λεχθέντα ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας, — ἔλαβε δὲ γνῶσιν τούτων τὴν παρελθοῦσαν Τρίτην, μεθ’ ὅλην τὴν δῆθεν ἀμέλειαν τοῦ ἐν Ῥώμῃ ἀντιπροσώπου μας, — ἠδύνατο νὰ διατάξῃ τὸν ἐπιτετραμμένον, ἵνα ἴδῃ τὸν Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ παρατηρήσῃ αὐτῷ, ὅτι αἱ ἰταλικαὶ ἐφημερίδες, ἀναφέρουσαι τὰ πρακτικὰ τῆς συνεδριάσεως τῆς Βουλῆς, μνημονεύουσι γεγονὸς, τὸ ὁποῖον καιρίως προσβάλλει τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, παρακαλέσῃ δὲ τὸν Ὑπουργὸν, ἵνα εὐαρεστηθῇ νὰ δηλώσῃ, ἂν περιέπεσαν εἰς λάθος αἱ ἐφημερίδες αἱ ἀναγράφουσαι τὰ πρακτικὰ τῆς συνεδριάσεως ταύτης, καθ’ ὃν τρόπον ἀνέγραψαν ταῦτα. Καὶ θὰ εἶχε τὴν ἀπάντησιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας, ὁ ὁποῖος ἀπέναντι τῆς δηλώσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἑλλάδος, ἣν ἠκούσαμεν σήμερον, δὲν ἠδύνατο ἢ νὰ δεχθῇ, ὅτι περιέπεσαν αἱ ἐφημερίδες εἰς πλάνην. Ἡ δήλωσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, τὴν ὁποίαν πάντες ἠκούσαμεν τὴν ἑσπέραν ταύτην, διαψεύδει ἀπολύτως τὴν δήλωσιν, ἣν αἱ ἰταλικαὶ ἐφημερίδες ἀναγράφουσιν ὡς γενομένην ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας. Ἐπειδὴ δὲ ἀδυνατῶ νὰ πιστεύσω, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας εἶπεν, ὅτι ἐγένετο δήλωσις ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἥτις, ὡς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, οὐδέποτε ἐγένετο, ἕπεται, ὅτι αἱ ἐφημερίδες, καὶ αὐταὶ ἀκόμη αἱ θεωρούμεναι ἡμιεπίσημοι, ἀνέγραψαν ἐσφαλμένως τὰ πρακτικὰ τῆς συνεδριάσεως τῆς Ἰταλικῆς Βουλῆς, καὶ τὸ σφάλμα τοῦτο ἤθελε βεβαίως προθύμως ἀναγνωρίσει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας, καὶ τὸ ζήτημα ἤθελε λάβει τὴν προσήκουσαν λύσιν. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ λοιπὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ παρατηρήσω αὐτῷ, ὅτι, προκειμένου περὶ ζητήματος ὑψίστης σπουδαιότητος, παρέλειψε νὰ προβῇ εἰς τὸ διάβημα ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον οὐ μόνον τὸ συμφέρον τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ τὸ συμφέρον τῆς Ἑλλάδος ὁλοκλήρου ἐπέβαλλεν εἰς αὐτὸν νὰ προβῇ, ὅπως ἀρθῇ πᾶσα παρεξήγησις.

§152ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ὁμολογῶ, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι, καίτοι ἐπὶ 14 ἔτη συνεχῶς ἐν τῇ Βουλῇ εὑρίσκομαι, καὶ οὐχὶ σπανίως ἀνέρχομαι τὸ βῆμα τοῦτο, οὐδέποτε εὑρέθην εἰς δυσχερεστέραν στιγμὴν ἐν τῷ πολιτικῷ μου σταδίῳ, διότι αἰσθάνομαι τὸν μέγαν κίνδυνον, τὸν ὁποῖον διατρέχω, συζητῶν ἐπὶ τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος, νὰ δυσχεράνω ὕψιστα ἐθνικὰ συμφέροντα. Ὀφείλω δὲ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς νὰ δηλώσω, ὅτι δὲν σκοπῶ νὰ ψέξω τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ δώσω ἑπομένως εἰς αὐτὴν τὴν εὐκαιρίαν νὰ ζητήσῃ τὴν ἐκδήλωσιν τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς. Ἔχω τὴν γνώμην μάλιστα, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι, οὕτω τιθεμένου τοῦ ζητήματος, θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ ἐφηρμόζετο τὸ ἄρθρον 33 τοῦ Κανονισμοῦ καὶ τὸ 55 τοῦ Συντάγματος, ὅπως ἡ Βουλὴ διασκεφθῇ κεκλεισμένων τῶν θυρῶν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ πολλοὶ φρονοῦσιν, ὅτι αἱ μυστικαὶ συνεδριάσεις εἶναι ἐπιβλαβεῖς, δὲν ἐπιμένω εἰς τὴν γνώμην ταύτην. Πρὸς ἐπίρρωσιν ὅμως τῆς ἐκφρασθείσης γνώμης μου περὶ τοῦ δυσχεροῦς τῆς ἐξετάσεως τοῦ θέματος, παρατηρῶ μετὰ λύπης, ὅτι οὐχὶ μικρὰν βλάβην ἐπέφεραν εἰς τὸ Κρητικὸν ζήτημα πολλοὶ τῶν διαπραγματευθέντων αὐτὸ δημοσίᾳ. Δὲν ἀποκρύπτω δὲ τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι ἐκ τοιούτων μελετῶν ἢ ἐξ ἀνακοινώσεων, αἵτινες ἐγένοντο, ἴσως κατ’ ἐντολὴν, ἔλαβεν ἀφορμὴν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας νὰ δηλώσῃ ὅσα ἐδήλωσε τερατώδη κατὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως· διότι καὶ ἐγὼ βεβαίως δὲν παραδέχομαι, ὅτι Κυβέρνησις Ἑλληνικὴ, οἱαδήποτε, εἶναι δυνατὸν νὰ διαπράξῃ ὅσα ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας κατήγγειλεν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Ἰταλικῆς Βουλῆς κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 12 Μαΐου, ἡ ὁποία ἀναγράφεται ἐν τῷ φύλλῳ τῆς 13 Μαΐου τῆς «Tribuna», τῆς ἡμιεπισήμου ἐφημερίδος τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας. Τὸ Κρητικὸν ζήτημα, Κύριοι, τὴν στιγμὴν ταύτην ἴσως διεξέφυγε τὸν μέγιστον τῶν κινδύνων, οὓς ἀπὸ τοῦ 1898 διέτρεξε. Βεβαίως ἡ Κυβέρνησις ἔχει γνῶσιν τοῦ γεγονότος, ἀλλὰ, καίτοι διεφύγομεν μέγιστον κίνδυνον, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον κατὰ τὴν παροῦσαν στιγμὴν νὰ κρίνωμεν τοὺς ὁπωσδήποτε συντελέσαντας νὰ περιαχθῶσι τὰ τῆς Κρήτης εἰς ἣν εὑρίσκονται σήμερον κατάστασιν. Δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι φιλίως διάκεινται καὶ φίλα φρονοῦσι πρὸς τὸν Ὕπατον Ἁρμοστὴν τῶν Δυνάμεων ἐν Κρήτῃ. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι κατ’ οὐδένα λόγον δὲν ἀποδέχομαι τὴν ἀποδοθεῖσαν εἰς αὐτὸν ἀντεθνικὴν ἐνέργειαν. Τοὐναντίον μάλιστα φρονῶ, ὅτι καὶ ὡς Ἕλλην ἐπιθυμεῖ, ἐνεργεῖ καὶ ἐπιδιώκει ὅλαις δυνάμεσι τὴν πραγματοποίησιν τοῦ ἐθνικοῦ πόθου. Ἀλλ’ ἐπίσης δὲν ἀποδέχομαι τὴν μορφὴν, τὴν ἀποδοθεῖσαν εἰς τοὺς θεωρουμένους — κακῶς κατ’ ἐμὲ — ἀντιπάλους αὐτοῦ, διότι καὶ ἐκεῖνοι εἶναι ἐξ ἴσου πατριῶται, καὶ ἕνα καὶ μόνον σκοπὸν εἰς τὰς ἐνεργείας αὑτῶν ἔχουσι, τὴν ἀποκατάστασιν τὴν ἐθνικήν.

§153Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Διαφωνοῦσιν ὅμως αὐτοὶ πρὸς τὸν Πρίγκηπα.

§154ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Δὲν ἠξεύρω, ἂν κατάλληλος ἐνέργεια, γινομένη ἐπικαίρως, δὲν ἤθελε τὴν διαφωνίαν ταύτην διασκεδάσει. Δὲν ἠξεύρω, ἂν κατάλληλος ἐνέργεια, γινομένη καὶ νῦν, δὲν ἤθελεν ἔχει εὐχάριστα ἀποτελέσματα. Δὲν νομίζω δὲ ἐγὼ, ὅτι παρῆλθε καὶ ἡ κατάλληλος αὕτη στιγμὴ, τὴν ὁποίαν πάντες εὐχόμεθα. Γινώσκω ὁποῖαι κατεβλήθησαν ἐντεῦθεν προσπάθειαι, ἵνα διαιρεθῇ ἡ Κρήτη εἰς δύο στρατόπεδα, εἰς στρατόπεδον ζητούντων νῦν τὴν ἕνωσιν, καὶ εἰς στρατόπεδον ζητούντων τὴν προσωρινὴν ἀναβολὴν τῆς ἑνώσεως. Μετὰ λύπης δὲ λέγω πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι εἶδον ἀντίγραφον ἐπιστολῆς, διὰ τῆς ὁποίας ἐπισήμως ἐζητεῖτο ἀπὸ τὸν νῦν Πρόεδρον τῆς Κρητικῆς Βουλῆς νὰ βεβαιώσῃ, ὅτι ἡ γνώμη τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὑπὲρ τῆς ἐπαναλήψεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Κρητικῆς Βουλῆς εὐθὺς μετὰ τὴν ἀπάντησιν τῶν Δυνάμεων εἰς τὸ ὑπὲρ τῆς ἑνώσεως ψήφισμα αὐτῆς, ἔστω καὶ ἂν ἡ ἀπάντησις αὕτη ἦτο δυσμενὴς διὰ τὴν ἐθνικὴν ἀποκατάστασιν.

§155Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἔχετε τὸ ἀντίγραφον;

§156ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἡ διαβεβαίωσίς μου εἶναι ἀρκετή.

§157ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἐνόησα τὸ πρᾶγμα.

§158ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ ἐγώ.

§159ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Εἶπον, ὅτι ἐγένοντο ἐνέργειαι ἐντεῦθεν, ὅπως ἡ Κρητικὴ Βουλὴ πεισθῇ νὰ ἐπαναλάβῃ τὰς ἐργασίας της. Ἐγένοντο ἐνέργειαι τοιαῦται, ὥστε ὁ νῦν Πρόεδρος αὐτῆς προσῆλθε πρὸς ξένον ἐν Κρήτῃ ἀντιπρόσωπον μιᾶς ἐκ τῶν τεσσάρων Μεγάλων Δυνάμεων, καὶ διεβεβαίωσεν αὐτὸν, ὅτι μετὰ τὴν ἀρνητικὴν ἀπάντησιν τῶν Δυνάμεων ἡ Βουλὴ θὰ ἐπαναλάβῃ τὰς ἐργασίας αὐτῆς! Ἐὰν τὰ ἀτυχῆ ταῦτα διαβήματα δὲν ἐλάμβανον χώραν, ἴσως σήμερον εὑρισκόμεθα εἰς εὐτυχεῖς στιγμάς. Ἐὰν πείσματα καὶ φόβοι δὲν εἶχον ἐμφιλοχωρήσει εἰς τὸ ὕψιστον τοῦτο τῶν ἐθνικῶν ζητημάτων, ἴσως εὑρισκόμεθα ταύτην τὴν στιγμὴν εἰς τὴν ὁδὸν τῆς ἑνώσεως. Ἀλλὰ, καίτοι ἔλαβον πάντα ταῦτα χώραν, φρονῶ ὅτι ὑπάρχει ἀκόμη στάδιον κατάλληλον ἐνεργείας, οὐ μόνον διὰ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν καὶ δι’ ἡμᾶς πάντας καὶ τὸ Ἑλληνικὸν σύμπαν, ἀλλὰ καὶ δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀπέδειξαν, ὅτι δὲν ἀντιλαμβάνονται τοῦ ζητήματος ἀπὸ ἐθνικῆς ἐπόψεως.

§160Ν. ΓΑΤΣΟΣ. Ποίους ὑπονοεῖτε, κύριε Στάη;

§161ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἐὰν εἴχετε τὴν καλωσύνην νὰ προσέξητε...

§162Ν. ΓΑΤΣΟΣ. Ἐπρόσεξα.

§163ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. .. καὶ τὴν ὑπομονὴν νὰ μὲ παρακολουθήσητε, θὰ ἐβλέπετε ὅτι πανθ’ ὅσα λέγω εὐκόλως εἶναι δυνατὸν νὰ νοηθῶσιν. Ἐγὼ φρονῶ, Κύριοι, ὅτι, καίτοι τὸ Κράτος εὑρίσκεται ὑπὸ οἰκονομικὰς δυσχερείας καὶ περιστάσεις ἀνωμάλους, ἐν τούτοις ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ συνενώσῃ ἅπασαν τὴν ἐθνικὴν αὑτοῦ δύναμιν, ὅπως δράσῃ ἀποτελεσματικῶς ὑπὲρ τῆς ἑνώσεως τῆς Κρήτης ταύτην τὴν στιγμὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν πανταχόθεν ἀκούομεν, ὅτι ἡ Κρήτη θὰ δοθῇ ποτὲ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὡς ἀντιστάθμισμα κατὰ τὸν διακανονισμὸν τοῦ Βαλκανικοῦ ζητήματος, τουτέστι κατὰ τὴν διανομὴν τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Ἀλβανίας! Ἡ ἀπαισία αὕτη ἰδέα δὲν ἀκούεται νῦν τὸ πρῶτον. Πρὸ πολλῶν ἐτῶν ἠκούσαμεν ἐκ διακεκριμένου Γάλλου διπλωμάτου, φίλα φρονοῦντος πρὸς ἡμᾶς, ὅτι καιρὸς εἶναι νὰ καταβάλῃ πάσας τὰς ἐνεργείας καὶ τὰς δυνάμεις αὐτῆς ἡ Ἑλλάς, ἵνα μὴ τὸ δόγμα τῆς ἰσορροπίας ἐπὶ τοῦ Αἵμου εἰς βάρος τῆς Ἑλλάδος πραγματοποιηθῇ. Ἐγὼ δὲ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἐλυπήθην, ὅτε τὸ πρῶτον ἤκουσα τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, πρὸ ἑνὸς μηνὸς ἀκριβῶς, δηλώσαντος, εἰς ἀπάντησιν ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς βουλευτοῦ κ. Δραγούμη, ὅσα ἐδήλωσε· λυποῦμαι, εἶπον, ὅτι ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἐδόθη τραῦμα καίριον κατὰ τοῦ ἐθνικοῦ ἐν Κρήτῃ κινήματος. Ἐνῷ εἴχομεν τὴν ὑποχρέωσιν πάντες νὰ ἴδωμεν, ὅτι οἱ ἐν Θερίσῳ δὲν ἀντιπροσωπεύουσι μόνον τοὺς ἐν Θερίσῳ, ἀλλ’ ἅπασαν τὴν ὕπαιθρον τῆς Κρήτης χώραν, ἐνῷ εἴχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἴδωμεν, ὅτι προσπάθειαι κατεβάλλοντο μεγάλαι, ἵνα περιορίσωσι τὴν ἐκδήλωσιν τοῦ αἰσθήματος τοῦ Κρητικοῦ λαοῦ ὑπὲρ τοῦ κινήματος τῶν ἐν Θερίσῳ, καὶ ὅτι μολονότι κατεβλήθησαν τοιαῦται προσπάθειαι οὐ μόνον τὰ αἰσθήματα τῶν ἐν τῇ ὑπαίθρῳ χώρᾳ δὲν ἐμειώθησαν, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐν αὐταῖς ταῖς πόλεσι καὶ ἐν αὐτοῖς τοῖς Χανίοις, ὅπου εὑρίσκεται ἡ Διοίκησις τῆς Κρητικῆς Πολιτείας, ὅπου τὰ ξένα στρατεύματα κατ’ ἐξοχὴν δρῶσι· δὲν κατωρθώθη νὰ καταπνιγῇ τὸ μέγα ἐθνικὸν αἴσθημα τοῦ Κρητικοῦ λαοῦ, τὸ ὁποῖον μικροῦ δεῖν ἔρριπτε τοὺς ἀντιφρονοῦντας εἰς τὴν ἐγγὺς κειμένην θάλασσαν. Καὶ ἐν τούτοις δὲν ἐπωφελήθημεν τῆς εὐκαιρίας ταύτης, καὶ ἐν τούτοις ἐκηρύχθημεν πάντες ὑπὲρ τῶν ἰδεῶν οὐχὶ τῶν ἐν Θερίσῳ, ἀλλ’ ὑπὲρ τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας ἀντιπροσωπεύει ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κρητικῆς Βουλῆς! Δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ τις μὴ παρακολουθήσας ἐπισταμένως τὰ ἐν Κρήτῃ λαμβάνοντα χώραν. Δὲν πιστεύω νὰ μὴ ἔλαβον πάντες γνῶσιν, ὅτι ὑπῆρξαν ἐν Κρήτῃ καὶ οἱ φρονοῦντες, ὅτι τὸ κίνημα τῶν ἐν Θερίσῳ ὑπεκινεῖτο ὑπό τινων ἀντιπροσώπων τῶν ξένων Δυνάμεων ἐν Κρήτῃ. Δὲν πιστεύω νὰ ἀγνοῆτε, ὅτι ξένος δάκτυλος θεωρεῖται ὅτι προσπαθεῖ ταύτην τὴν στιγμὴν νὰ διαιρέσῃ τὴν Κρήτην εἰς δύο ἀντιμαχόμενα στρατόπεδα. Ἐὰν δὲ τὰς τοιαύτας πληροφορίας συνδέσητε μὲ τὰς δηλώσεις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι σκευωρία μεγίστη πλέκεται κατὰ τῆς Κρήτης, δι’ ἧς θέλουσι νὰ κατατάξωσι τὴν Κρήτην εἰς ἣν κατηγορίαν κατέταξαν τὴν Μακεδονίαν. Δὲν πιστεύω νὰ ἀγνοῆτε, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας ἐδήλωσεν, ὅτι πρόκειται ν’ ἀποσταλῶσιν οἰκονομικοὶ καὶ διοικητικοὶ ἀντιπρόσωποι τῶν Δυνάμεων παρὰ τῷ Πρίγκηπι, κατὰ τὴν μέθοδον τὴν ἐφαρμοσθεῖσαν ἐν Μακεδονίᾳ. Ἐὰν συμβῇ τοῦτο, ἀπώλετο ἡ Κρήτη διὰ πολλὰς δεκαετηρίδας, ἵνα μὴ εἴπω διὰ παντός! Ἐλπίζω εἰς τὴν ἐγνωσμένην, τὴν ὑπέροχον φιλοπατρίαν τοῦ Κρητικοῦ λαοῦ, ἡ ὁποία οὐδέποτε θέλει ἐπιτρέψει τοιοῦτον πραξικόπημα. Δὲν φρονῶ δὲ, ὅτι ἡ Εὐρώπη θὰ θελήσῃ νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὸν γενναῖον Κρητικὸν λαόν, εἰς λαὸν 350,000 ψυχῶν, οὐδὲν ἄλλο ζητοῦντα ἢ τὴν ἐλευθερίαν του. Δὲν ἀποδέχομαι τὴν γνώμην ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θεωροῦσιν ὡς δύναμιν ἀσήμαντον τὴν δύναμιν τῆς κοινῆς γνώμης ἐν Ἑσπερίᾳ, διότι παρετήρησα ὅτι διεταράχθησαν οἱ κύκλοι τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας εὐθὺς ὡς καὶ εἷς μόνος Βουλευτὴς ἠγέρθη νὰ ὁμιλήσῃ ὑπὲρ τῆς ἐκπληρώσεως τῶν προαιωνίων πόθων τῶν Κρητῶν, διότι βλέπομεν τὴν κοινὴν γνώμην τῆς Ἑσπερίας συγκλονουμένην, προκειμένου περὶ τῆς ἐλευθερίας τῶν λαῶν. Παρήλθον οἱ χρόνοι, κατὰ τοὺς ὁποίους οἱ λαοὶ διηυθύνοντο διὰ σατραπικῶν μέσων. Ἔστε βέβαιοι, ὅτι αἱ Κυβερνήσεις τῶν λαῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι διοικοῦνται κοινοβουλευτικῶς καὶ συνταγματικῶς, δὲν εἶναι διατεθειμέναι νὰ προβῶσιν εἰς πραξικοπήματα, — διότι βεβαίως ἡ παρακώλυσις τῆς ἐκπληρώσεως τῶν προαιωνίων πόθων τῶν Κρητῶν πραξικόπημα εἶναι. — Ἔχομεν ἄλλως τε καὶ ἀποδείξεις, ὅτι ἡ σύμπνοια καὶ ἡ ὁμοφωνία οὐ μόνον τῶν τεσσάρων Μεγάλων Δυνάμεων ἐν Κρήτῃ, ἀλλὰ καὶ τῶν ἕξ Εὐρωπαϊκῶν Μεγάλων Δυνάμεων πρὸς ἐπιβολὴν πάσης ἀποφάσεως ἐν Κρήτῃ δὲν εἶναι καὶ τόσον εὐχερὴς, ὥς τινες φαντάζονται. Δὲν θέλω νὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν τὴν δήλωσιν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, δηλώσαντος ἕν τινι συνεντεύξει αὑτοῦ, ὅτι δὲν ὑπάρχει τοιαύτη ὁμοφωνία· δὲν ἔχω ἀνάγκην αὐτῆς, διότι βλέπω αὐτὰ τὰ πράγματα, τὰ λαμβάνοντα χώραν ἐν Κρήτῃ. Ἀλλ’ ἐὰν ταύτην τὴν στιγμήν, οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, δὲν ἐπωφεληθῶμεν ἡμεῖς, — δὲν λέγω δὲ μόνον ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ, ἀλλὰ σύμπαν τὸ Ἑλληνικόν, — ὑπὲρ τῆς ἐκπληρώσεως τῶν πόθων τοῦ Ἑλληνισμοῦ, βεβαίως θὰ διαπράξωμεν σφάλμα μέγιστον. Δὲν δύναμαι δὲ νὰ ἀποκρύψω, ὅτι καὶ ἐγὼ ἤμην εἷς ἐκ τῶν φρονούντων κατὰ τοῦ κινήματος τῶν ἐν Θερίσῳ, πρὶν ἢ τοῦτο ἐκραγῇ. Ἔχω μάλιστα ὑποχρέωσιν νὰ δηλώσω καὶ διαβεβαιώσω, ὅτι καὶ συνεβούλευσα, ὅπως τὸ κίνημα μὴ λάβῃ χώραν, διότι αἱ περιστάσεις τῆς Ἑλλάδος, αἱ οἰκονομικαὶ πρὸ πάντων, δὲν ἦσαν τοιαῦται, ὥστε νὰ ἐπιτρέψωσιν αὐτῇ, ἐν ἐνδεχομένῃ περιστάσει, νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς πρὸς πραγματοποίησιν τῶν κοινῶν πόθων. Μετὰ τὴν ἔκρηξιν ὅμως τοῦ κινήματος, μετὰ τὴν ὑποστήριξιν αὐτοῦ ἐκ μέρους τοῦ διακεκριμένου πολίτου τῆς Κρήτης, τοῦ ἰατροῦ κ. Σφακιανάκη, μετὰ τὴν ὑποστήριξιν συμπάσης τῆς ὑπαίθρου χώρας, νομίζω, ὅτι ἐπεβάλλετο εἰς πάντας νὰ ταχθῶσιν ὑπὲρ τῶν ἐν Θερίσῳ, μάλιστα νῦν, ὅτε σκευωρεῖται ἡ μεγίστη καταστροφὴ κατὰ τῶν πόθων τοῦ Κρητικοῦ λαοῦ καὶ σύμπαντος τοῦ Ἑλληνικοῦ. Ἔχω πληροφορίας, τὰς ὁποίας δυστυχῶς δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ μεταδώσω, ὅτι ἡ σκευωρία αὕτη ματαιοῦται, ὅτι τὰ πράγματα δὲν βαίνουσιν εἰς ὄλεθρον, ὡς ἐφαίνοντο, ἀλλ’ ἀπαιτεῖται τὴν στιγμὴν ταύτην δρᾶσις καὶ στάσις ἀνδρική.

§164ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐγνωρίζομέν τι περισσότερον περὶ αὐτῶν.

§165ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Δὲν δύναμαι νὰ μεταδώσω πλείω. Ἀλλ’ ἐγὼ, ὡς ἁπλοῦς πολίτης, οὐδὲν ἐπίσημον καὶ αὐθεντικὸν δύναμαι νὰ μεταδώσω. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι, ὅσα λέγω ταύτην τὴν στιγμήν, τὰ λέγω, ἵνα ἐνισχύσω τὴν Κυβέρνησιν — καίτοι ἴσως δὲν ἔχει ἀνάγκην τῆς ἐμῆς ἐνισχύσεως — εἰς τὴν μᾶλλον ἐνεργὸν δρᾶσιν, προκειμένου περὶ τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος, ἵνα ἐνισχύσω καὶ παρακαλέσω αὐτὴν νὰ μὴ ἐξακολουθήσῃ — ἐὰν ἦναι ἀκριβεῖς αἱ πληροφορίαι μου — ἐγκαταλιμπάνουσα τὴν διεύθυνσιν τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος εἰς χεῖρας ἄλλων, διότι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ὡς ἐλέχθη πρὸ ἡμερῶν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας πολιτευτοῦ, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιβάλῃ εἰς πάντας τὴν γνώμην αὐτῆς, πάντες δὲ πρὸς τὴν γνώμην τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὑπόχρεοι νὰ ὑποτάξωσι τὰς ἐνεργείας αὐτῶν. Δὲν λησμονῶ δὲ, ὅτι ὁ μέγας ἀνὴρ τῆς Ἀγγλίας, ὁ μέγας φιλέλλην, εὐθὺς μετὰ τὸ καθεστὼς τοῦ 1898 ἐν τῷ περιφήμῳ ἐκείνῳ φυλλαδίῳ ἐγνωμάτευσεν, ὅτι τὸ καθεστὼς τῆς Κρήτης δὲν εἶναι δυνατὸν ἐπὶ μακρὸν χρόνον νὰ ἰσχύσῃ, ἡ δὲ ἕνωσις τῆς Κρήτης μετὰ τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν σώφρονα ἐνέργειαν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν πατριωτισμὸν τῶν Κρητῶν ἐναπόκειται. Περὶ τοῦ δευτέρου δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ ἀμφιβολία. Περὶ τοῦ πρώτου ἐπιφυλαττόμεθα ἐν καιρῷ νὰ κρίνωμεν.

§166Ι. ΧΑΤΖΙΔΑΚΗΣ. Ἀνακρίβειά τις τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος μὲ ὑποχρεοῖ ν’ ἀπασχολήσω δι’ ὀλίγων τὴν Βουλήν, διότι παρακολουθῶ τὰ πράγματα τῆς Κρήτης ἐκ τοῦ σύνεγγυς, ὡς πάντες οἱ πολιτευόμενοι ἐν Ἑλλάδι ὀφείλομεν νὰ τὰ παρακολουθῶμεν. Ἠκούσαμεν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κυθήρων Βουλευτοῦ λέγοντος, ὅτι ἐγένοντο ἐντεῦθεν, ὡς μὴ ὤφελε, συμβουλαὶ ἢ ἐγένοντο παρορμήσεις ν’ ἀκολουθήσωσιν οἱ πολιτικοὶ τῆς Κρήτης οὐχὶ τὴν γνώμην τῶν ἐν Θερίσῳ, ἀλλὰ τὴν γνώμην τῶν περὶ τὸν νῦν Πρόεδρον τῆς Κρητικῆς Βουλῆς, τοιοῦτος δὲ εἶναι ὁ ὑπέροχος πολιτικὸς ἀνὴρ τῆς Κρήτης κ. Μιχελιδάκης. Δὲν ἀρνοῦμαι, κύριοι συνάδελφοι, τὸν πατριωτισμὸν πάντων τῶν ἐν Κρήτῃ ἐν τῇ πολιτικῇ δρώντων. Πάντες ὁρμῶνται καὶ ἐμπνέονται ἐκ τοῦ ἐνθέου ἐκείνου ἐνθουσιασμοῦ ὑπὲρ τῆς πατρίδος των, τὸν ὁποῖον βλαστάνει ἡ γῆ τῆς Κρήτης, ποτισθεῖσα διὰ χειμάρρων αἱμάτων ἐπὶ σειρὰν ἑκατονταετηρίδων. Τὸ δένδρον τοῦτο φύεται εἰς πᾶσαν Ἑλληνικὴν γῆν, ἀλλὰ κατ’ ἐξοχὴν εἰς τὴν Κρήτην, ποτιζόμενον διὰ τοῦ αἵματος τῶν ἡρώων, τῶν ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας καὶ ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων τοῦ λαοῦ θυσιαζομένων. Οὐδένα λοιπὸν πρόκειται ν’ ἀδικήσω. Εἰς πάντας ἀναγνωρίζω πατριωτισμόν. Καὶ εἰς τοὺς ἐν Θερίσῳ καὶ εἰς τοὺς διερμηνεύοντας ἐπὶ τὸ νομοταγέστερον τὸ φρόνημα τοῦ Κρητικοῦ λαοῦ. Καὶ οἱ περὶ τὸν νῦν Πρόεδρον τῆς Κρητικῆς Βουλῆς, ὡς καὶ οἱ ἐν Θερίσῳ ὁρμῶνται ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ πατριωτικοῦ ἐνθουσιασμοῦ· τοὺς ὠθεῖ ὁ πόθος, τοὺς ὠθεῖ ἡ ἰδέα ὑπὲρ τῆς ἑνώσεως τῆς Κρήτης μετὰ τῆς Ἑλλάδος. Ἀποσκορακιστέος λοιπὸν πᾶς ὑπαινιγμός, οἷος ὁ ῥηθείς, ὡς μὴ ὤφελε, καὶ ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ, ὅτι δυνατὸν οἱ πολιτευόμενοι ἐν Κρήτῃ νὰ ἦναι ὄργανα ξένης ἐπιρροῆς, ἢ ὅτι ἐλησμόνησαν τὰ καθήκοντά των πρὸς τὴν Πατρίδα.

§167ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Δὲν ἐλέχθη τοιοῦτό τι.

§168Ι. ΧΑΤΖΙΔΑΚΗΣ. Τὰ ὑπηνίχθητε ὡς ὑπ’ ἄλλων λεχθέντα· δὲν τὰ υἱοθετήσατε, ἀλλὰ τὰ εἴπετε.

§169ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Μὴ ἐπιμένετε νὰ θέτητε εἰς τὸ στόμα μου λέξεις, τὰς ὁποίας δὲν εἶπον.

§170Ι. ΧΑΤΖΙΔΑΚΗΣ. Ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἐλέχθη, ὅτι κακολογοῦνται ὅτι ἴσως ἐχρησίμευσαν ὡς ὄργανα ξένης Δυνάμεως.

§171ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Παρ’ ἐμοῦ;

§172Ι. ΧΑΤΖΙΔΑΚΗΣ. Ὄχι· σεῖς δὲν τὰ ἀπεδέχθητε, ἀλλ’ οὐχ ἧττον ἐρρήθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκείνου, ὅτι ἀδίκως οὕτω κακολογοῦνται οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες τῆς Κρήτης.

§173Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ὄχι· δὲν τὰ εἶπεν.

§174Ι. ΧΑΤΖΙΔΑΚΗΣ. Δὲν τὰ υἱοθέτησεν, ἀλλὰ τὰ εἶπε· καί, ὡς προεῖπον, αὐτὰ δὲν πρέπει νὰ ἐπαναλαμβάνωνται ἐνταῦθα, οὔτε ὡς λεγόμενα ὑπ’ ἄλλων, ὡς ἀνάξια ἀντικρούσεως. Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ τοῦ ὅτι οἱ διϊστάμενοι ἐν Κρήτῃ εἶναι ὄργανα τοῦ μὲν ἰδιοτελῆ, ἢ μίσθαρνα ὄργανα τοῦ ἄλλου, ἀλλὰ πρόκειται περὶ τῶν μέσων πρὸς ἐπίτευξιν τοῦ κοινοῦ σκοποῦ. Ἰδοὺ κατὰ τί διΐστανται· οἱ μὲν ἀκολουθοῦντες τὰς ὑποδείξεις τῆς νομιμοφροσύνης λέγουσιν, ὅτι, προκειμένου περὶ τῆς ἐκδηλώσεως τοῦ αἰσθήματος τοῦ Κρητικοῦ λαοῦ, δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ δευτέρα γνώμη. Ὄχι μόνον ἐν Θερίσῳ, ἀλλ’ ὁπουδήποτε καὶ ἂν γείνῃ λόγος, ὁλόκληρος ἡ Κρήτη, ἡνωμένη, ἀδιάσπαστος ὀφείλει ν’ ἀκολουθήσῃ τὴν μίαν καὶ μόνην δεσπόζουσαν ἰδέαν, τῆς ἑνώσεως. «Ἀδιαφοροῦμεν, λέγουσιν, ἂν ἡ φωνὴ ὑπὲρ τῆς ἑνώσεως προέρχεται ἐξ ἐπισήμου προσώπου ἢ ἰδιώτου· ὅλοι ἔχομεν τὸν αὐτὸν πόθον, καὶ ὀφείλομεν νὰ τὸν ἐκδηλῶμεν πανταχοῦ καὶ πάντοτε μὲ ὅλην τὴν δύναμιν τῆς ψυχῆς ἡμῶν». Οἱ δὲ, λέγοντες «ἕνωσιν», καὶ ἐργαζόμενοι ὑπὲρ αὐτῆς, ὁλοψύχως προκρίνουσι νὰ λάβωσι καὶ τὰ ὅπλα, ὅπως ἐμφανέστερον καταδηλώσωσι τοὺς πόθους των. Οἱ περὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κρητικῆς Βουλῆς καὶ ἄλλως καὶ ἀπὸ τῶν στηλῶν τῶν ἑλληνικῶν ἐφημερίδων διελάλησαν: «ἀσπαζόμεθα μὲν τὴν ἰδέαν τῆς ἑνώσεως καὶ διαδηλοῦμεν τὸν πόθον ἡμῶν ὑπὲρ αὐτῆς, ἀλλὰ τὴν ἐπιδίωξιν αὐτῆς διὰ τῶν ὅπλων νῦν δὲν τὴν στέργομεν.»

§175Ν. ΓΑΤΣΟΣ. Ἐὰν περιορισθῶμεν εἰς εὐχὰς, θ’ ἀναμείνωμεν ἐπὶ πολύ.

§176Ι. ΧΑΤΖΙΔΑΚΗΣ. Λοιπὸν θέλετε πόλεμον! Καὶ κατὰ τίνων θὰ λάβωμεν τὰ ὅπλα;

§177Ν. ΓΑΤΣΟΣ. Δὲν θέλομεν πόλεμον, θέλομεν ἔνοπλον διαμαρτυρίαν.

§178Ι. ΧΑΤΖΙΔΑΚΗΣ. Ὅταν ἔχωμεν ὁμόφωνον τὴν θέλησιν τῶν Δυνάμεων, τί δυνάμεθα νὰ πράξωμεν; Θὰ ἐξακολουθήσωμεν κρατοῦντες τὰ ὅπλα; πολεμοῦντες; Τίνας; τὰς Εὐρωπαϊκὰς Δυνάμεις; ἢ τοὺς ἀδελφούς μας; Διασαλεύοντες τὴν τάξιν; Οὕτως ἐξυπηρετοῦμεν τὸν σκοπόν μας;

§179Ν. ΔΑΓΡΕΣ. Ὥστε ἐκδίδετε ἀπόφασιν καταδικαστικήν;

§180Ι. ΧΑΤΖΙΔΑΚΗΣ. Ἐκφράζω τὴν γνώμην μου, ὅτι, ὡς ἀντελήφθην τὰς γνώμας τῶν πολιτικῶν τῆς Κρήτης, οὐχὶ ὁ σκοπὸς, ἀλλὰ τὰ μέσα διαιροῦσιν αὐτούς. Οἱ μὲν λέγουσι «νὰ ἐκδηλῶμεν εἰρηνικῶς τὸ φρόνημά μας», οἱ δὲ προβαίνουσι περαιτέρω: «ναὶ, ἀλλὰ νὰ λάβωμεν καὶ ἔνοπλα μέτρα πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ πόθου μας». Τὸ δεύτερον δὲν τὸ δέχονται οἱ ἄλλοι, μολονότι πάντες, ἐπαναλαμβάνω, ἐμφοροῦνται ἀπὸ τὸ αὐτὸ αἴσθημα τοῦ πατριωτισμοῦ, χωρὶς νὰ ὁρμῶνται ἀπὸ ἄλλας πλαγίας σκέψεις.

§181ΠΟΛΛΟΙ. Ἡ γνώμη σας εἶναι μοναδική.

§182Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Τὸ Κρητικὸν ζήτημα, Κύριοι, εὑρίσκεται εἰς τὸ μᾶλλον κρίσιμον σημεῖον, ὥστε ἀνάγκη ἀναπόδραστος ἐπιβάλλει πρὸς πάντας ἡμᾶς, πρὸς ἅπαντα τὸν Ἑλληνισμόν, ἵνα μίαν καὶ μόνην γνώμην ἔχωμεν, τασσόμενοι παρὰ τὸ πλευρὸν τῆς ἐπισήμου Κυβερνήσεως, ὅτε ἡ ἐπίσημος Κυβέρνησις τὴν γνώμην ταύτην ἀναμφισβητήτως ἐκπροσωπεῖ. Ὀφείλω ὅμως, Κύριοι, νὰ εἴπω δύο λέξεις ἐν σχέσει πρὸς τὸ ἀνακινηθὲν ζήτημα ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας, διότι, ἂν μή τι ἄλλο, πρέπει, νομίζω, καὶ ἐκ τοῦ ἐπισήμου βήματος τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς νὰ ἐγερθῇ φωνὴ διαμαρτυρίας δι’ ὅσα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας εἶπε. Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λησμονήσῃ κανεὶς, ὅτι, ὅτε τὸ πρῶτον καθιδρύθη τὸ καθεστὼς τὸ ὑπάρχον σήμερον ἐν Κρήτῃ, ὑπῆρχε μία κοινὴ πεποίθησις καὶ γνώμη παρ’ ἅπασι τοῖς λαοῖς τῆς Εὐρώπης, ὅτι τὸ καθεστὼς τοῦτο ἔδει νὰ ἦναι προσωρινόν, καὶ τὴν πεποίθησιν ταύτην ἐξεδήλωσαν μεγάλοι πολιτικοὶ ἄνδρες καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ. Ἐπρόκειτο λοιπὸν περὶ προσωρινοῦ καθεστῶτος, τοῦ ὁποίου ἡ προσωρινότης βεβαίως δὲν ἐξαρτᾶται ἀπολύτως ἐξ ἡμῶν ἢ ἐκ τῶν Κρητῶν, ἀλλ’ ἐξαρτᾶται πάντως ἐκ τῆς κοινῆς ἐνεργείας ἡμῶν τε καὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὸ δικαίωμα ν’ ἀποφασίζωσιν ἐπὶ τοιούτων θεμάτων. Δὲν γνωρίζω τίνες εἶναι οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι προεκάλεσαν ἐν Κρήτῃ τελευταίως τὴν γενικὴν ἐξέγερσιν, οὐδὲ θέλω νὰ ἐξετάσω τοὺς λόγους τούτους, διότι οἱ λόγοι οὗτοι ἕνα ἔχουσιν ἅγιον σκοπὸν, τὴν ἕνωσιν τῆς Κρήτης μετὰ τῆς Ἑλλάδος, διότι δὲν ὑπάρχει ἐν Κρήτῃ οὔτε εἷς ἄνθρωπος, εἴτε Κρὴς εἴτε Ἕλλην παρεπιδημῶν ἐν Κρήτῃ, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ ἔχῃ αὐτὸν τὸν ἅγιον πόθον. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν ἀκροατηρίων). Τὸ ζήτημα ἐγεννήθη, καὶ πάντες ἐλπίζομεν, ὅτι, ἀφοῦ καθιδρύθη ἓν προσωρινὸν καθεστώς, ἔδει ἐπὶ τέλους αὐτὸ τὸ καθεστὼς νὰ λήξῃ, ἔδει νὰ συντρέξωμεν πάντες πρὸς τοῦτο. Ἀλλ’ ἀντὶ νὰ βλέπωμεν τὸ προσωρινὸν καθεστὼς λῆγον, μανθάνομεν ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας, ὅτι τὸ καθεστὼς θὰ καθιερωθῇ ὡς διηνεκὲς διὰ τὴν ἀτυχῆ Μεγαλόνησον· διότι, ὅταν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας σᾶς λέγῃ, ὅτι ἡ ἕνωσις τῆς Κρήτης μετὰ τῆς Ἑλλάδος, εἶναι ἀδύνατος, διότι ἀνησυχεῖ τὰς μεγάλας Δυνάμεις ὁ τυχὼν ἐγερθησόμενος ἀντίκτυπος κατὰ τὰ Βαλκανικὰ Κράτη, συνδέει τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τοῦ Κρητικοῦ, τὴν λύσιν τοῦ καθεστῶτος, ὅπερ προσωρινῶς ἱδρύθη ἐν Κρήτῃ, πρὸς τὴν λύσιν τῶν ζητημάτων τῶν Βαλκανικῶν Κρατῶν. Ἀλλά, Κύριοι, ὑπάρχει τις ὁ ἀγνοῶν, ὅτι τοιαύτη λύσις ἔσται πολὺ μακρὰν ἡμῶν; Ὑπάρχει τις ὁ δυνάμενος ν’ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι ἐπὶ δύο ἔτη ὁλόκληρα καὶ πλέον αἱ Δυνάμεις συσκέπτονται περὶ τοῦ τρόπου τῆς διοικητικῆς ὀργανώσεως τῆς Μακεδονίας, περὶ τῆς ἐξασφαλίσεως τῆς ἡσυχίας καὶ τῆς τάξεως ἐν αὐτῇ, καὶ οὐδὲν μέχρι σήμερον κατώρθωσαν; Καὶ δὲν γνωρίζω ἐπὶ πόσον χρόνον θὰ βλέπωσι τοὺς πόθους αὐτῶν μὴ πραγματοποιουμένους. Ἀλλ’ ἐγένετο ποτὲ σκέψις ἰδία περὶ κανονισμοῦ καὶ διανομῆς τῆς Ἠπειρωτικῆς χώρας, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐγείρουσι ἀξιώσεις τὰ διάφορα Κράτη, αἱ διάφοροι φυλαὶ τῆς Ἀνατολῆς; Οὐδέποτε οὐδ’ ἐγένετο σκέψις, οὐδὲ λίαν προσεχῶς θὰ τεθῇ ἐπὶ τάπητος τοιοῦτον ζήτημα. Ποία εἶναι ἡ συνέπεια τῆς τοιαύτης καταστάσεως; Ἡ συνέπεια τῆς τοιαύτης καταστάσεως εἶναι, ὅτι ἡ Κρήτη, ἡ ὁποία ἐποτίσθη διὰ ποταμῶν αἱμάτων ἀπὸ αἰώνων, θὰ παραμείνῃ εἰς ἣν κατάστασιν ἐτέθη διὰ τῆς ἀποφάσεως τῶν Δυνάμεων. Καὶ ἀξιοῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἰταλίας νὰ ἐκφράζωσι διαρκῶς οἱ Κρῆτες τὴν εὐγνωμοσύνην αὐτῶν διὰ τὸ καθεστὼς, καὶ νὰ παραμένωσιν εὐχαριστημένοι δι’ αὐτό, ἀφοῦ γνωρίζει ὅτι δὲν ὑπάρχει εἰς τὴν ὑφήλιον λαὸς οὐδὲ ἡρωϊκώτερος, οὐδὲ πατριωτικώτερος τοῦ λαοῦ τῶν Κρητῶν! (χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων). Πῶς εἶναι δυνατὸν λοιπόν, ὅτε τοιαύτη πρόθεσις γίνεται κατάφωρος, ὁ λαὸς τῆς Κρήτης νὰ ἐξακολουθῇ ἐκφράζων τὴν εὐγνωμοσύνην αὐτοῦ; Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ κλονισθῇ σύμπαντος τοῦ Ἑλληνισμοῦ τὸ αἴσθημα, ὅταν βλέπῃ, ὅτι χώρα, ἐπὶ τῆς ὁποίας οὐδεὶς δύναται νὰ ἀξιώσῃ δικαίωμά τι, οὐδεὶς δύναται νὰ προβάλῃ οὐδὲ κατὰ τὸ φαινόμενον ἀξίωσίν τινα, τοιαύτη χώρα παραμένει ὑπὸ τὸ καθεστὼς, καὶ ὅτι αἱ Δυνάμεις ἐπιθυμοῦσιν, ἵνα ἡ προσωρινότης αὕτη ἀρθῇ, ὅταν πρόκηται νὰ ληφθῇ ἀπόφασις καὶ διὰ τὸ Μακεδονικὸν ζήτημα; Κύριοι, ἐδῶ εἶναι τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ προσέξωμεν, καὶ ἔχει καθῆκον ἡ Κυβέρνησις, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ ἐκπληρώσῃ τὸ ἑαυτῆς καθῆκον, νὰ ὑποδείξῃ τὴν ἀδικίαν, ἡ ὁποία γίνεται εἰς τὸν Ἑλληνισμόν, καὶ νὰ παραστήσῃ, ὅτι ὁ λαὸς τῆς Κρήτης δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφησυχάσῃ ποτὲ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περιβληθῇ ἀσφυκτικῶς διὰ δεσμῶν, ἐφ’ ὅσον αἰσθάνεται, ὅτι ἔχει ἀκόμη καὶ μίαν ῥανίδα αἵματος εἰς τὸ σῶμα, ἵνα χύσῃ ταύτην ὑπὲρ τῆς ἑνώσεώς του μετὰ τῆς Ἑλλάδος. Δὲν γνωρίζω τίνα ἰδέαν δύνανται νὰ ἔχωσιν ἐν Εὐρώπῃ περὶ τῆς ἐν Κρήτῃ ἐξεγέρσεως· ἀλλ’ ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι γνωρίζομεν τοὺς ἄνδρας, ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι γνωρίζομεν τοὺς Κρῆτας τας, γνωρίζομεν, ὅτι, ἐξ οἱουδήποτε λόγου καὶ ἂν προῆλθεν ἡ ἐξέγερσις, ἡ ἐξέγερσις εἶναι μία ἔντονος ἐκδήλωσις τῆς ἐπιθυμίας τῆς ταχυτέρας πραγματοποιήσεως τῆς ὑποσχέσεως, τὴν ὁποίαν ἔδωκαν αἱ Δυνάμεις πρὸς τὴν Κρήτην πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ἱερῶν πόθων αὐτῆς. Λέγω λοιπόν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ παρέρχηται ἀπαρατήρητος μία τοιαύτη κατάστασις, καὶ δύναμαι νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου, διότι ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν ἔσπευσεν αὐτοστιγμεί, μόλις ἔλαβε γνῶσιν ἐκ τῶν δημοσιευμάτων, ὅτι τοιαῦτα ἐλέχθησαν ἐν τῇ Ἰταλικῇ Βουλῇ, δι’ ἐγκυκλίου πρὸς ἅπαντας τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς Ἑλλάδος ἐν Εὐρώπῃ νὰ διαμαρτυρηθῇ, ὅτι ὄχι μόνον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ Ἕλλην, ὁ ὁποῖος νὰ διανοηθῇ καὶ πρὸς στιγμὴν, ὅτι ὁ ἀγὼν, τὸν ὁποῖον διεξάγει ἡ Κρήτη καὶ σήμερον, δὲν εἶναι ἀγὼν, ὁ ὁποῖος συνοδεύεται παρ’ ὅλων τῶν εὐχῶν τῶν ἁπανταχοῦ Ἑλλήνων καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους συγχρόνως. (Χειροκροτήματα).

§183ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν γνωρίζω, κύριε Πρόεδρε, διὰ τίνα λόγον οἱ ἀγορεύσαντες ἐξακολουθοῦσι δεικνυόμενοι τόσον ἐπίμονοι εἰς τὴν ἀνατομὴν τῶν λόγων τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ τῆς Ἰταλίας, λόγων ἤδη κατὰ πᾶσαν πιθανότητα ἀρκούντως ἐστρεβλωμένων ὑπὸ τῶν πρακτικῶν τῶν ἐφημερίδων, ὥστε νὰ μὴ παρέχωσι καὶ τὴν σημασίαν ἄλλως, ἣν θὰ ἠδύνατό τις νὰ ἀποδώσῃ εἰς αὐτούς. Ἀλλὰ, καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι οἱ λόγοι οὗτοι, ὡς περιέχονται εἰς τὰς ἰταλικὰς ἐφημερίδας, ἀπαραλλάκτως ἐλέχθησαν, ἆρά γε τίνα σημασίαν δύνανται νὰ ἔχωσι τοιοῦτοι λόγοι, ἀφοῦ εἶναι ἀναμφισβητήτως παραδεδεγμένον ὑπὸ πάντων ἐνταῦθα, ὅτι τοιαῦτα, οἷα τυχὸν εἰς τοὺς λόγους τούτους ἐν τῇ ἀοριστίᾳ αὐτῶν ὑπονοοῦνται, εἶναι ἀδύνατον ἐντεῦθεν νὰ προῆλθον; ἀφοῦ, ἐκτὸς τοῦ ὅτι, κατὰ γενικὴν πεποίθησιν, εἶναι ἀδύνατον ἐντεῦθεν νὰ προῆλθον, ἔχομεν καὶ τὴν ῥητὴν δήλωσιν τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τοιαῦτά τινα οὐδὲ διὰ τῆς φαντασίας αὐτῆς διῆλθον; Ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, μὴ ἐπιδεικνύων τὴν προσήκουσαν ἄλλως, ἂν εἰς ἄλλην θέσιν εὑρίσκετο, ἀδιαφορίαν περὶ τῶν τοιούτων βελῶν, τῶν ἐπιπιπτόντων ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως, βεβαίως ἄνευ προαιρέσεως τοῦ Ἰταλοῦ Ὑπουργοῦ νὰ ῥίψῃ ταῦτα ἐπ’ αὐτῆς, εἶχε φροντίσει, ὅπως καὶ ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἔπρεπεν ἐγκαίρως νὰ πράξῃ, νὰ θέσῃ ἁπλοῦν ἐρώτημα εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Ἰταλίας, ἂν ἐλέχθησαν ἢ δὲν ἐλέχθησαν τοιοῦτοι λόγοι, — οὐχὶ διότι οὗτοι θίγουσι παντελῶς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ διότι ἔπρεπεν εἰς τὸ δημόσιον νὰ ῥιφθῇ, ἀπὸ αὐτῶν τῶν χειλέων τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἰταλίας λαμβανομένη, ἡ ἀναγνώρισις, ὅτι τοιοῦτόν τι δὲν ἐσκέφθη νὰ εἴπῃ, — ἄν, λέγω, οὕτως ἔπραττεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὡς ὤφειλε κατ’ ἐμὲ νὰ πράξῃ, τοῦτο μόνον τὸ κέρδος, τὸ τῆς ἐπισήμου ἀναιρέσεως, ἠθέλομεν ἔχει. Ἀλλὰ κατὰ τί τάχα ἐνδιαφέρουσιν ἡμᾶς ἐνταῦθα ἄλλως οἱ λόγοι τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἰταλίας; Οἱ λόγοι τοῦ Ὑπουργοῦ τούτου εἶναι λόγοι Ὑπουργοῦ, ὅστις αὐτὸς μόνος κανονίζει τὴν ὑπόθεσιν τῆς Κρήτης; Οἱ λόγοι τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἰταλίας εἶναι λόγοι ἑνὸς τῶν ἓξ Ὑπουργῶν τῶν Μεγάλων Δυνάμεων τῆς Εὐρώπης, οἵτινες συγκανονίζουσι τὰ ζητήματα πάντα, διότι αὐταί, εἴτε καλῶς εἴτε κακῶς, εἴτε πρὸς δυστυχίαν εἴτε πρὸς εὐτυχίαν τῶν μικρῶν, αὐταὶ συναποτελοῦσι τὸν Ἄρειον Πάγον, τὸν διέποντα τὰς ὑποθέσεις τῶν εὐρωπαϊκῶν ἐθνῶν. Πρόκειται περὶ ἑνὸς τῶν ἓξ τούτων Ὑπουργῶν, εἰπόντος λόγους, οἵτινες εἴτε ἔχουσί τινα ἀσάφειαν, εἴτε ἔχουσί τι τὸ δυνάμενον νὰ θίξῃ οἱονδήποτε ἐν Ἑλλάδι. Ἂν, ἐπαναλαμβάνω, ἐλέχθησαν οἱ λόγοι οὗτοι ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἐν τῇ ῥύμῃ τοῦ λόγου καὶ ἐπὶ τῇ ἐπιθυμίᾳ τοῦ Ὑπουργοῦ νὰ εἰρωνευθῇ τὸν φιλελεύθερον Ἰταλὸν, τὸν ἀληθῆ Ἰταλὸν, ὅστις διεμαρτύρετο ὑπὲρ τῶν δικαίων τῆς Ἑλληνικῆς Κρήτης, — δικαίων βεβαίως οὐχὶ κατωτέρων τῶν δικαίων τῆς Ἰταλικῆς χώρας, ἥτις ἐζήτησε τὴν ἕνωσιν αὑτῆς, συνταχθεῖσα περὶ τὸ Πεδεμόντιον, — ἔχομεν ἁπλοῦς λόγους ἀγορεύσεως ἑνὸς Ὑπουργοῦ, οὕτως ὁμιλήσαντος ἐπὶ ἐπερωτήσεως, εἰς ἣν εἶχεν ἀνάγκην νὰ ἐξαντλήσῃ ἐπιχειρήματα καὶ εἰρωνείαν. Ἀλλ’ ὁ Ὑπουργὸς οὗτος, ὅτε ὡμίλει, εἶχεν ὑπ’ ὄψει ἀπόφασιν τῶν τεσσάρων Δυνάμεων, αἵτινες διοικοῦσιν ὡς κάτοχοι τῆς νήσου διὰ τοῦ Ἁρμοστοῦ· εἶχεν ὑπ’ ὄψει ἀπόφασιν τῶν τεσσάρων Δυνάμεων, αἵτινες ἀποφασίζουσι περὶ τῆς Κρήτης, φροντίζουσαι, ὁσάκις παραστῇ ἀνάγκη, νὰ λαμβάνωσι τὴν συναίνεσιν καὶ τῶν ἑτέρων δύο Δυνάμεων, αἵτινες μένουσι μὲν κατὰ μέρος, ἀλλὰ δὲν ἀμφιβάλλετε, πιστεύω, ὅτι παρακολουθοῦσι μετὰ προσοχῆς τὰ ἐν Κρήτῃ συμβαίνοντα. Διότι τὰ ἐν Κρήτῃ συμβαίνοντα ἀνάγονται οὐχὶ μόνον εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἰσορροπίας τῆς ἐν τῷ Αἵμῳ, κατ’ ἐκείνους, οἵτινες θέλουσι νὰ συγχέωσι τὸ ζήτημα τὸ Κρητικὸν μετὰ τῶν ἄλλων ζητημάτων τῶν ἠπειρωτικῶν, ἀλλ’ ἀνάγονται ἰδίως εἰς τὸ ζήτημα τῆς Μεσογείου. Καὶ τὸ ζήτημα τῆς Μεσογείου ἴσως εἶναι σπουδαιότερον διά τινας τῶν Δυνάμεων, παρὰ τὸ ζήτημα τῆς ἐν τῷ Αἵμῳ ἰσορροπίας. Ἔχομεν τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι αἱ Δυνάμεις, προκειμένου περὶ τῆς Κρήτης, ἅμα ὡς ἐξερράγη τὸ κίνημα, ἐξήγγειλαν διὰ τοῦ Ἁρμοστοῦ τότε πρὸς τοὺς Κρῆτας τὴν ἀπόφασιν αὑτῶν ἐπὶ τῶν αἰτημάτων τοῦ Ἁρμοστοῦ, ἅτινα, καίτοι ἀνεπαρκῆ καὶ εἰς τοὺς Κρῆτας καὶ εἰς αὐτὸν τὸν Ἁρμοστὴν βεβαίως, ἐθεωροῦντο ὅμως ὑπερβολικὰ ἐπί τινα χρόνον ὑπὸ τῶν Δυνάμεων. Ἐν τῇ ἀνακοινώσει ταύτῃ, ἥτις ἐγένετο διὰ τοῦ Ἁρμοστοῦ πρὸς τοὺς Κρῆτας, βλέπομεν ῥητῶς μνημονευόμενον, ὅτι ἐλήφθη καὶ ἡ συγκατάθεσις τῆς Αὐστρίας, τῆς Γερμανίας ἀπεχούσης, ἵνα δηλώσωσι πρὸς αὐτοὺς διὰ τοῦ Ἁρμοστοῦ, — ὅστις ἀνεφέρετο πρὸς τὰς Δυνάμεις, — ὅτι αἱ Δυνάμεις ἕνεκα τῆς ὑφισταμένης συρροῆς περιστάσεων ἀποφασίζουσιν ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ τροποποιηθῇ ἐπὶ τοῦ παρόντος τὸ πολιτικὸν τῆς νήσου καθεστώς. Ὑπόσχονται δὲ, ὅτι δὲν θὰ ἐπιτρέψωσι τὴν προσάρτησιν αὐτῆς εἰς οἱανδήποτε Δύναμιν παρὰ τὴν θέλησιν τοῦ Κρητικοῦ λαοῦ. Λοιπὸν ἔχετε ἐνταῦθα δήλωσιν ὁλοκλήρου τῆς Εὐρώπης, ἥτις ῥητῶς διαφυλάσσει εἰς τοὺς Κρῆτας τὸ δικαίωμα νὰ εἴπωσιν εἰς τίνα θέλουσι νὰ ἀνήκωσι. Καὶ περὶ τῶν Κρητῶν ὅτε γίνεται λόγος, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξετάσωμεν εἰς ποῖον θὰ εἴπωσιν ὅτι θέλουσι ν’ ἀνήκωσι. Θὰ εἴπωσιν ἐκεῖνο, ὅπερ αἰσθάνονται· θὰ εἴπωσιν ὅ,τι λέγει ἡ θυγάτηρ πρὸς τὴν μητέρα: «θέλομεν ν’ ἀνήκωμεν εἰς τὴν μητέρα ἡμῶν.» Ἀπέναντι τῆς δηλώσεως ταύτης, δι’ ἧς αἱ Δυνάμεις λέγουσιν: «εἰς οὐδένα οἱονδήποτε, οὔτε ἐξ ἡμῶν αὐτῶν, οὔτε εἰς ἄλλον, θέλομεν ἐπιτρέψει νὰ ἀνήκῃ ἡ Κρήτη παρὰ τὴν θέλησιν τῶν Κρητῶν», ἀπέναντι τῆς δηλώσεως ταύτης, τίνα λόγον ἔχομεν νὰ φοβηθῶμεν, ὅτι ἡ Κρήτη κινδυνεύει ν’ ἀποσπασθῇ ἐκ τῶν ἀγκαλῶν ἡμῶν; Εἰποῦσαι ταῦτα αἱ Δυνάμεις πρὸς τὸν Ἁρμοστὴν, ὅπως ἀνακοινωθῶσι πρὸς τοὺς Κρῆτας, καταλήγουσιν εἰς τὴν δήλωσιν περὶ τοῦ τί δύνανται νὰ παραχωρήσωσιν ἐν τῷ παρόντι πρὸς αὐτούς. Πράγματα δι’ ἡμᾶς, διὰ τοὺς Κρῆτας μηδαμινά· ἀλλὰ τόσα δύνανται νὰ παραχωρήσωσι. «Μικρὰ μὲν ταῦτα, ἀλλ’ ὅσα ἔχω», εἶπεν ἄλλοτε καὶ ἡ Ἠλέκτρα. Τόσα δὲ μόνον εἶχον σήμερον νὰ παραχωρήσωσιν εἰς χώραν εὑρισκομένην ὑπὸ διεθνῆ κατοχὴν καὶ κυβερνωμένην ὑπὸ τῶν κατόχων δι’ Ἁρμοστοῦ. Ἐκεῖ ἔκειτο τὸ ζήτημα, ὅτε ἠγέρθη τὸ κίνημα τῶν ἐν Θερίσῳ, κίνημα ὅπερ καὶ αὐτοὶ οἱ φίλτατοι εἰς τοὺς ἐξεγερθέντας δὲν ἐπεδοκίμασαν, διότι ἦτο γνωστόν, ὅτι φίλτατοι πρὸς τοὺς ἐξεγερθέντας, αὐτὸς ὁ Νέστωρ τῆς Κρήτης, ὁ χαρακτὴρ ὁ ἔξοχος ἐν Κρήτῃ, ἄλλο δὲν συνεβούλευσαν, εἰμὴ ὅ,τι ἔτεινεν, ἵνα ἀποτρέψῃ αὐτούς· ἦτο δὲ γνωστὸν, ὅτι καὶ ἐνταῦθα, κατὰ τὸ παρελθὸν θέρος, ὅτε ἦλθον εἰς Ἀθήνας οἱ πρωτοστατοῦντες τοῦ κινήματος ἐν Κρήτῃ, ἀπετράπησαν ἀπὸ ὁμοίου ἐγχειρήματος, πάντων τῶν πολιτευομένων, ὅσοι συγκατένευσαν νὰ δεχθῶσιν αὐτοὺς εἰς ἀκρόασιν, ταύτην τὴν συμβουλὴν δόντων πρὸς αὐτούς. Ὁτὲ δὲ τελευταῖον ἐκινήθησαν, καὶ ἔγραψαν πρὸς ἐκείνους, οἵτινες δὲν εἶχον πέρυσι κλείσει τὰ ὦτα πρὸς τοὺς ἀνωτάτους τῶν πολιτευομένων ἐν Κρήτῃ, καὶ ἐδήλωσαν ὅτι, μὴ εὑρίσκοντες ἄλλην διέξοδον εἰς τὴν ἐθνικὴν ἐν Κρήτῃ ὑπόθεσιν, προέβησαν εἰς τὸ ἐπαναστατικὸν κήρυγμα ἐπ’ ἐλπίδι λύσεως ἀγαθῆς, πάντες ἀπεδοκίμασαν ὡς ἐπικίνδυνον τὴν ἀπόπειραν. Τὴν πρᾶξιν αὐτῶν ἐχαρακτήρισεν ἐπισφαλῆ ὁ Σφακιανάκης, ὡς ἐπικίνδυνον ἐπέκριναν καὶ οἱ ἐνταῦθα τὸ ἐγχείρημα. Ἀλλὰ τί ταῦτα; Τὸ γεγονὸς ὑπάρχει. Τί ἄλλο συνέβη κατὰ τὴν μεγάλην ἐπανάστασιν τοῦ 1821; Οἱ ἐγκριτότεροι ἄνδρες τῶν Ἑλλήνων τοῦ καιροῦ ἐκείνου κατεδίκασαν αὐτὴν ὡς ἔργον παράτολμον καὶ ἀνόητον. Ἀλλ’ ἀφοῦ αὕτη ἐξερράγη, αὐτοὶ οἱ καταδικάσαντες τὴν ἐπανάστασιν ἦλθον συναρωγοὶ, καὶ ἄλλως, καὶ αὐτοπροσώπως πολλοὶ σπεύσαντες εἰς βοήθειαν τῶν Ἑλλήνων ἐπαναστατῶν συνειργάσθησαν καὶ ἐπέτυχον ἀπὸ κοινοῦ τὸ εὐτυχὲς ἀποτέλεσμα. Τὸ ἔργον τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς, καὶ ἵνα προταχθῇ τὸ προτακτέον, τὸ ἔργον τῆς Ἑλλάδος μετὰ τὴν ἐξέγερσιν, ἣν δὲν ἠδυνήθημεν νὰ ἐμποδίσωμεν, ἦτο νὰ μεριμνήσωμεν πάντες, ἐπίσημοι καὶ ἀνεπίσημοι, πῶς νὰ κατορθωθῇ, τὸ κίνημα ἐκεῖνο τὸ ἀνώμαλον, τὸ ἐμπνεόμενον ὅμως ὑπὸ ἰδέας, ἣν πάντες καὶ ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐν Κρήτῃ ἀσπάζονται, πῶς νὰ κατορθωθῇ, τὸ κίνημα ἐκεῖνο νὰ περιβληθῇ διὰ τῆς γενικῆς ὁμοφροσύνης, εἰς τρόπον ὥστε ἡ ἐξέγερσις ν’ ἀποσβεσθῇ ἐν τῇ ὁμονοίᾳ. Καὶ ἂν τοῦτο τὸ πρᾶγμα ἐγίνετο, — ἦτο δὲ καιρὸς νὰ πραχθῇ μετὰ τὰς πρώτας ἡμέρας, ἂν δὲν ἐπέπνεον ἐνταῦθα ἔνθεν μὲν αἰσιοδοξία, ἐκεῖθεν δὲ ἀδυσώπητον καὶ πείσματα, — ταύτην τὴν στιγμὴν περὶ τὸ Θέρισον ἤθελεν εὑρίσκεσθαι ὁλόκληρος ἡ Κρήτη, ἐνισχυομένη ὑπὸ τῆς ἐπιδοκιμασίας ὁλοκλήρου τῆς Ἑλλάδος, ἢ μᾶλλον τὸ Θέρισον ἤθελεν ἐξαφανισθῆ, καὶ ἡ Κρήτη ἤθελεν ἀνέλθει εἰς ἣν θέσιν πάντοτε ἀνῆλθε, προκειμένου περὶ τοῦ ἐθνικοῦ ζητήματος. Ἀλλ’ ὅσα καὶ ἂν ἐτελέσθησαν ἄτοπα ἢ ἁπλῶς ἀσυλλόγιστα, ὅσον καὶ ἂν ἐδείχθησαν οἱ ἔχοντες συμφέρον νὰ φροντίζωσι νὰ κατευνάζωσι τὰ πάθη καὶ τοὺς σπαραγμοὺς ἐν τοιαύταις ὥραις, ὅσον καὶ ἂν ἐδείχθησαν, λέγω, μὴ μεριμνήσαντες προσηκόντως πρὸς διόρθωσιν τοῦ κακοῦ, ἐγερθέντος ἤδη τοῦ κινήματος, βέβαιον εἶναι, ὅτι τὸ κίνημα τοῦτο, συγκλονῆσαν ὅλης τῆς Κρήτης τὸ αἴσθημα, συνεκέντρωσεν ὅλης τῆς ὑπαιθρίου χώρας τὸν λαόν. Καὶ ἐν αὐταῖς δὲ ταῖς πόλεσιν, ὑπὸ τὰς λόγχας τῶν χωροφυλάκων καὶ ὑπὸ τὴν ἰδέαν ὅτι ἐγγὺς εὑρίσκονται τὰ ἀγήματα τῶν ξένων, πρὸς ἃ ἀπῃτεῖτο ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν εὐλάβεια, τὸ αὐτὸ αἴσθημα ἐπεκράτησε. Τὸ κίνημα, οὕτω γενικευθὲν καὶ ἐπιρρωσθὲν ὑπὸ τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς περὶ ἀμέσου ἑνώσεως τῆς Κρήτης μετὰ τῆς Ἑλλάδος, θὰ ἐγίνετο κίνημα παγκρητικόν, καὶ ὀλίγη φροντὶς ἀπῃτεῖτο ἐνταῦθα νὰ καταβληθῇ, ὀλίγη αἰσιοδοξία νὰ παραιτηθῇ, ὀλίγα πείσματα ν’ ἀναβληθῶσιν εἰς ἄλλας ὥρας, ἵνα ἔχωμεν ταύτην τὴν ὥραν ἐν Κρήτῃ τὸν συγκρητισμὸν, τὸν συγκρητισμὸν ἐκεῖνον, ὅστις τοὺς παλαιοὺς Κρῆτας, τοὺς διακρινομένους ἐν ἀπαύστοις πρὸς ἀλλήλους μάχαις τῶν ἑκατὸν τῆς Κρήτης πόλεων, κατὰ τῶν ἔξωθεν κινδύνων ἀπεδείκνυε συνισταμένους καὶ διαλύοντας τὰς ἔριδας, ἐν μιᾷ λέξει συγκρητιζομένους. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν θεωρείων). Ἂν τοιοῦτό τι κατωρθοῦτο, ταύτην τὴν ὥραν ἠθέλομεν προάγεσθαι ἐν τῇ ἀναγνωρίσει ὅτι τὰ πράγματα τῆς Κρήτης εἰσῆλθον εἰς αἰσιωτέραν ὁδόν. Ἀλλά, καὶ τούτου μὴ γενομένου, πάλιν τὸ κίνημα, ὡς ἐγένετο, ὅπως περιεβλήθη διὰ τῆς συναινέσεως τῶν πλείστων Κρητῶν, πάλιν ἔφερεν ἀποτέλεσμά τι καὶ ἀπέναντι τοῦ θετικοῦ τούτου ἀποτελέσματος δὲν γνωρίζω ἂν ἐπιτρέπεται, στρέφοντες ἀλλαχοῦ τὴν προσοχὴν, νὰ προσηλώσωμεν τὸν νοῦν εἴτε εἰς τοὺς φόβους, οἵτινες ἐξεφράσθησαν περὶ ξένης ἐπεμβάσεως ἢ ἀποστολῆς ἐλεγκτῶν, εἴτε εἰς τὸ εὐτυχὲς ἄγγελμα, ὅπερ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων ἀνήγγειλε μὲν πρὸς ἡμᾶς, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθη νὰ καθορίσῃ οὔτε ποῖον εἶναι, οὔτε πόθεν ἔμαθεν αὐτό. Εἶπον ὅτι ἔχομεν ἤδη ποῦ νὰ σταθῶμεν. Ἔχομεν ἡμεῖς, οἱ παρακολουθοῦντες ἐναγωνίως τὰ πράγματα τῆς Κρήτης, ἔχομεν ἔδαφος, ἐφ’ οὗ δυνάμεθα νὰ σταθῶμεν, καὶ ἐρχόμενοι εἰς ἐπικουρίαν τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις διευθύνει τὴν ἐθνικὴν ὑπόθεσιν, νὰ συντελέσωμεν πάντες ὁμοῦ εἰς τὸ νὰ ἐπωφεληθῇ καὶ ἡ Ἑλλὰς καὶ ἡ Κρήτη ἐκ τοῦ ἐδάφους, ὅπερ ἐνεφανίσθη εἰς ἡμᾶς. Καὶ ποῖον τὸ ἔδαφος τοῦτο; Πρὸ μικροῦ ἀνέγνων πρὸς ὑμᾶς τὴν πρώτην παράγραφον τῆς ὑπὸ τοῦ Ἁρμοστοῦ ἀγγελίας πρὸς τοὺς Κρῆτας τῶν ἀποφάσεων τῶν Δυνάμεων ἐπὶ τῶν αἰτημάτων τοῦ Ἁρμοστοῦ. Ἔχομεν σήμερον, μετὰ τὴν ἀπόφασιν ταύτην, —ἧς τὸ γενικὸν κῦρος μένει ἀμείωτον, τεθείσης μόνον ἐκποδὼν τῆς πρώτης παραχωρήσεως, τῆς ἐλαττώσεως δηλονότι τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ξένων ἀγημάτων, — ἔχομεν, λέγω, κατέναντι τῆς ἀνακοινώσεως ταύτης τὴν τελευταίαν ἀνακοίνωσιν, ἧς ἀφορμὴ ὑπῆρξε τὸ κίνημα τοῦ Θερίσου. Δὲν γνωρίζω, ἂν πλανῶμαι, ἀλλὰ νομίζω ὅτι εὑρίσκω ἐν αὐτῷ ἀντανάκλασίν τινα τῶν αἰσθημάτων ἐκείνων καὶ τῶν σκέψεων, αἵτινες ὡδήγουν τὰς Δυνάμεις εἰς τὰ περὶ τῆς Κρήτης διαβήματα αὐτῶν, ὅτε ἀπηυθύνοντο, κατὰ τὸ 1897, διὰ τῶν ναυάρχων αὐτῶν πρὸς τοὺς Κρῆτας καὶ ἀνήγγελλον πρὸς αὐτοὺς τὸ πρῶτον θεμέλιον, τὸν ἀκρογωνιαῖον λίθον τῆς ἐλευθερίας αὐτῶν. Τί ἔλεγον τότε οἱ ναύαρχοι; (ἀναγινώσκει): «Κρῆτες! Ἀσφαλίζουσιν εἰς ὑμᾶς αἱ Δυνάμεις τελείαν αὐτονομίαν ὑπὸ τὴν ψιλὴν κυριαρχίαν τοῦ Σουλτάνου, ἔξω παντὸς ἐλέγχου τῶν ἐσωτερικῶν ὑμῶν ὑποθέσεων ὑπὸ τῆς Πύλης. Παρασκευάζουσιν ὀργανισμὸν αὐτονόμου πολιτεύματος πρὸς ἐπανίδρυσιν καταστάσεως πραγμάτων ὁμαλῆς καὶ βαθμιαίαν ἀνάπτυξιν τῶν πόρων τῆς νήσου. Νέος αἰὼν, νέος βίος ἀνοίγεται εἰς τὴν Κρήτην. Καταθέσατε πάντες τὰ ὅπλα.» Ἐνώπιον ἐνόπλων καὶ τότε εὑρισκόμεναι αἱ Δυνάμεις, ἔδωκαν ἐπιταγὴν νὰ καταθέσωσι τὰ ὅπλα, καὶ ἠγγυήθησαν ἀσφάλειαν καὶ τὰ ἄλλα, ὡς πρὸ ὀλίγου ἀνέγνωσα ὑμῖν αὐτὰ ἐν περιλήψει. Καὶ ταύτην τὴν στιγμὴν τί λέγουσιν αἱ Δυνάμεις πρὸς τοὺς Κρῆτας; Προσέξατε! Πρὸς τοὺς Κρῆτας ἀπ’ εὐθείας, — οὐχὶ πρὸς τὸν Ἁρμοστὴν καὶ ἐντολοδόχον αὐτῶν, τὸν ἀναλαβόντα τὴν ὑπόθεσιν τῆς Κρήτης, — ἐπιφυλασσόμεναι νὰ κανονίσωσιν ἔπειτα τὰ περαιτέρω (ἀναγινώσκει): «Κρῆτες! Ἐγνωρίσθη ἤδη εἰς ὑμᾶς, ὅτι αἱ προστάτιδες Δυνάμεις θεωροῦσιν ἀδύνατον ὑπὸ τὰς ἐνεστώσας περιστάσεις τὴν ἕνωσιν τῆς Κρήτης μετὰ τῆς Ἑλλάδος. Πρὸ τοῦ ἐρεθισμοῦ ὅμως, ὅστις παρήχθη ἐν τῇ νήσῳ καὶ ἐξακολουθεῖ ἔτι ὑφιστάμενος χάρις εἰς ἑνωτικὰς παρορμήσεις, ὀφείλομεν καὶ πάλιν ν’ ἀποκρούσωμεν διὰ τῆς παρούσης δηλώσεως πᾶσαν ἰδέαν, ὑπεμφαίνουσαν τὴν μεταβολὴν ταύτην τοῦ πολιτικοῦ καθεστῶτος. Ἐνῷ δ’ ὀφείλομεν ν’ ἀνακοινώσωμεν ὑμῖν τὴν κατηγορηματικὴν ταύτην ἀπόφασιν τῶν Κυβερνήσεων ἡμῶν, εἴμεθα ἐξουσιοδοτημένοι νὰ σᾶς γνωρίσωμεν, ὅτι συμφώνως πρὸς τὸ εὐμενὲς πνεῦμα, ἐξ οὗ γνωρίζετε ὅτι ἐμπνέονται πρὸς ὑμᾶς αἱ προστάτιδες Δυνάμεις, εἶναι αὗται διατεθειμέναι, μόλις οἱ ἐπαναστάται καταθέσωσι τὰ ὅπλα, νὰ μελετήσωσι τὰς διοικητικὰς καὶ οἰκονομικὰς μεταρρυθμίσεις, τὰς ὁποίας ἤθελον ἀναγνωρίσει ἀναγκαίας πρὸς τὴν πρόοδον καὶ τὴν εὐημερίαν τῆς νήσου.» Παραβάλετε ταῦτα πρὸς τὴν ἀποδοχὴν τῶν αἰτημάτων τοῦ Ἁρμοστοῦ, καὶ εἴπατέ μοι, ἂν ταῦτα δὲν εἶναι εὐρύτερα ἐκείνων τῶν εἰδικῶν, ἅτινα πρὸς αὐτὸν παρεχωροῦντο (ἀναγινώσκει): «Αἱ Κυβερνήσεις ἡμῶν ἐλπίζουσιν, ὅτι ἀπέναντι τῆς νέας ταύτης ἱκανοποιήσεως», — ἐὰν ἔχωσιν ἔννοιαν αἱ λέξεις αὗται τῆς διακοινώσεως, τὸ πρᾶγμα εἶναι σπουδαῖον· ἐὰν δὲν ἔχωσιν ἔννοιαν, δὲν ἁρμόζουσιν εἰς μεγάλας Δυνάμεις, — «ἀπέναντι τῆς νέας ταύτης ἱκανοποιήσεως, τῆς παρεχομένης εἰς τὸν Κρητικὸν λαὸν καὶ προστιθεμένης εἰς τὰ δείγματα τῆς εὐμενείας αὐτῶν, ὧν τηρεῖτε πιστὴν τὴν ἀνάμνησιν, ἡ ἡσυχία, πρὸς στιγμὴν διαταραχθεῖσα, θέλει ἀφ’ ἑαυτῆς καὶ ἀμέσως ἀποκατασταθῆ ἐν τῇ νήσῳ.» Ἡ αὐτὴ ἐλπίς, ἥτις ὡδήγει καὶ τότε τὰς Δυνάμεις, ὅτε ἔλεγον πρὸς τοὺς Κρῆτας: «καταθέσατε τὰ ὅπλα.» (Ἀναγινώσκει): «Ἐὰν ἐν τούτοις στασιασταί τινες, παραμένοντες κωφοὶ εἰς τὴν φωνὴν τοῦ κοινοῦ συμφέροντος καὶ τῆς λογικῆς, ἤθελον ἐπιμείνει ἔτι εἰς ἀνταρσίαν, ἡ παράτασις τῆς ὁποίας δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἄλλο ἀποτέλεσμα, πλὴν τῆς καταστροφῆς τοῦ τόπου, ὀφείλομεν νὰ γνωρίσωμεν εἰς αὐτοὺς, ὅτι αἱ Προστάτιδες Δυνάμεις εἶναι στερρῶς ἀποφασισμέναι νὰ προσφύγωσιν εἰς νέα ναυτικὰ καὶ στρατιωτικὰ μέτρα, ἅτινα ἤθελον κρίνει ἀναγκαῖα, ὅπως ἀσφαλισθῇ ὁ σεβασμὸς εἰς τὴν ἀπόφασιν αὐτῶν πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς τάξεως.» Ἐὰν στασιασταὶ εὑρεθῶσιν. Ἀλλ’ αἱ Δυνάμεις, ταῦτα λέγουσαι πρὸς τοὺς Κρῆτας, οὐδαμοῦ βλέπουσι ταραξίας· βλέπουσιν ἐξεγηγερμένους ὑπὲρ εὐγενοῦς ἰδέας· ἀναγνωρίζουσιν ἐπαναστάτας, καὶ πρὸς αὐτοὺς καὶ τοὺς ἄλλους Κρῆτας καὶ πρὸς ὅλην τὴν νῆσον ἀποτείνουσι τὸ κήρυγμα αὐτῶν. Ἡ ὑπόθεσις περὶ στασιαστῶν εἶναι φυσικὸν ὅτι γίνεται ὑπὸ τῶν Δυνάμεων ἐν ὥρᾳ ἀνωμαλίας· ἀλλ’ ἡ Κρήτη θέλει καὶ πάλιν ἀποδείξει, ὅτι ταραξίαι, ὅπως ἄλλοτε, οὕτω καὶ σήμερον, δὲν ὑπάρχουσιν ἐκεῖ. (Ἀναγινώσκει): «Κρῆτες, ἡ ἐπίκλησις αὕτη εἰς τὴν φρόνησιν καὶ τὴν ὑπακοὴν εἰς τοὺς νόμους δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ εἰσακουσθῇ, καὶ οὕτως ἐπανερχομένη ἡ χώρα εἰς τὴν ὁδὸν τῆς εἰρηνικῆς προόδου θὰ δυνηθῇ ν’ ἀκολουθήσῃ ἐν τῇ κανονικῇ λειτουργίᾳ τῶν θεσμῶν τὴν οἰκονομικὴν ἀνάπτυξιν, τὴν ἀνταποκρινομένην εἰς τοὺς νομίμους αὐτῆς πόθους.» Καὶ πάλιν λέγω· αἱ λέξεις αὗται βεβαίως ἔχουσιν ἔννοιαν, διότι οὕτω μόνον εἶναι λόγοι σπουδαίων πολιτικῶν ἀνδρῶν. Τί βλέπομεν ἐκ τούτου; ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς καθῆκον, οὕτω νὰ ἐργασθῶμεν ἐνταῦθα, ὥστε ἐν Κρήτῃ, περὶ τὸ τετελεσμένον ἤδη γεγονὸς τῆς ἐξεγέρσεως, ὅπερ εἶναι πρᾶγμα, καὶ ἀδύνατον νὰ ἐξαλειφθῇ ἐκ τῆς ἱστορίας τῆς νήσου, νὰ κατορθωθῇ νὰ τελεσθῇ συγκρητισμός. Οἱ Κρῆτες σύμπαντες ὀφείλουσι νὰ δώσωσι πρὸς ἀλλήλους τὰς χεῖρας, καί, εἰσακουομένης τῆς φωνῆς τῆς Βουλῆς ταύτης καὶ διὰ τῆς ἐργασίας τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, πρέπει οἱ Κρῆτες πάντες, ἀπὸ τοῦ πρώτου μέχρι τοῦ ἐσχάτου, νὰ πεισθῶσι νὰ ἀφήσωσι κατὰ μέρος τὰς ἔριδας, τὰς ἐπὶ ζητημάτων δευτερευόντων, καὶ νὰ δείξωσι πρὸς τὰς Δυνάμεις, ὅτι ἀνάγκη ὅπλων εἰς τὰς χεῖρας αὐτῶν δὲν ὑπάρχει. Πρῶτον τότε οἱ ἐν Θερίσῳ, — δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, βλασφημία δὲ ἤθελεν εἶναι ἡ ἐναντία ὑπόθεσις, — θέλουσιν ὑπερηφάνως εἴπει: «ἰδοὺ τὰ ὅπλα ἡμῶν, τὰ ῥίπτομεν κατὰ γῆς!» Καὶ τί θέλει προκύψει ἐκ τούτου; θέλει προκύψει τοῦτο, τὸ οὐχὶ μικρόν, ἀλλὰ σπουδαῖον. Ὄχι ἀμέσως ἡ ἕνωσις. Ἀλλὰ δὲν εἶναι καὶ οἱ ἐν Θερίσῳ τυφλοὶ τὸν νοῦν, ὥστε νὰ νομίσωσιν, ὅτι, ὅτε ὁλόκληρος ἡ Εὐρώπη ἀρνεῖται τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν πόθου, ὃν δὲν δυνάμεθα ἡμεῖς, Κρῆτες καὶ Ἕλληνες, μόνοι νὰ συντελέσωμεν, ὅτι παρ’ ὅλα τὰ τοιαῦτα φρονήματα τῆς Εὐρώπης, ἐχούσης ἴδια συμφέροντα καὶ εὐλαβουμένης παντοίους κινδύνους, ἐν Κρήτῃ θέλουσι δυνηθῆ νὰ ἐπιτύχωσι σήμερον τοῦ πλήρους ἀποτελέσματος. Ἀλλ’ εἰς αὐτοὺς θέλει ὑπάρχει ἡ παρηγορία, ὅτι, ἂν ἐν ἀρχῇ κατεκρίθη τὸ κίνημα αὐτῶν, διότι ἐγένετο εἰς ὥραν, καθ’ ἣν πάντες διαβλέπομεν αὐτὸ παρακολουθούμενον ὑπὸ κινδύνων, διὰ μέσου τῶν κινδύνων τούτων ἡ τόλμη αὐτῶν κατώρθωσε καὶ προεβίβασε κατὰ μικρόν, ἔστω, τὴν Κρητικὴν ὑπόθεσιν ἀπὸ τοῦ ἐδάφους, εἰς ὃ εὑρίσκετο, ὅτε ἀπήντα ὁ ἐντολοδόχος τῶν Δυνάμεων πρὸς τοὺς Κρῆτας. Καὶ διατὶ τὸ ἔδαφος εἶναι διάφορον; Ἐὰν ἔχωσιν ἔννοιαν αἱ λέξεις, ἃς ἠκούσατε, ὅσα ἐν τῇ προκηρύξει λέγονται περὶ τοῦ διοικητικοῦ καθεστῶτος, συνδυαζόμενα μάλιστα πρὸς τὰς προθέσεις τὰς ἐκδηλωθείσας ἤδη καὶ ἄλλως ὑπὸ τῶν Δυνάμεων καὶ ὑπὸ τῆς Ἁρμοστείας αὐτῆς ἐν Κρήτῃ, ὅσα λέγονται περὶ τῆς διοικητικῆς μεταρρυθμίσεως, προφανὲς εἶναι, ὅτι ἐννοοῦσι τὴν ἀνατροπὴν πασῶν ἐκείνων τῶν ἀνελευθέρων διατάξεων τοῦ Συντάγματος καὶ τῶν νόμων, αἵτινες εἶναι καὶ αἱ τελευταῖαι ἀφορμαὶ τῆς ἀνωμαλίας. Ὅτε δὲ γίνεται ἐν τῇ προκηρύξει λόγος περὶ οἰκονομικῆς διαρρυθμίσεως, καὶ αὕτη προσφέρεται, καθὼς καὶ ἡ ἄλλη, ἡ διοικητική, ὡς νέα ἱκανοποίησις, ἐπιπροστιθεμένου ὅτι ἡ οἰκονομικὴ μεταρρύθμισις ἔσται τοιαύτη, ὥστε ν’ ἀνταποκρίνηται πρὸς τοὺς νομίμους πόθους τῶν Κρητῶν, πόθους προαγωγῆς τῆς ὑποθέσεως αὐτῶν ἐπὶ τὰ πρόσω, τί ἄλλο λέγεται ἢ ὅτι θὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὴν Κρήτην, κατὰ τὸ νέον χρονικὸν διάστημα, καθ’ ὃ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ λήξῃ τῶν Κρητῶν τὸ μαρτύριον, — ἄλλο μαρτύριον τοῦ Ταντάλου, — θὰ ἐπιτραπῇ, λέγω, εἰς αὐτὴν νὰ ζήσῃ οἰκονομικῶς καὶ διοικητικῶς ἐλευθέρα; Ἀλλ’ ἵνα ζήσῃ οἰκονομικῶς ἐλευθέρα, οἱοιδήποτε ἄλλοι πόροι, ἐκτὸς ἐκείνων, οἵτινες εἶναι τεθειμένοι ὑπὸ περιορισμούς, ἕνεκα τῶν προνομιῶν τῶν Δυνάμεων, εἶναι ἀνεπαρκεῖς. Προφανὲς ἄρα, ὅτι αἱ Δυνάμεις ὑπὲρ τῆς ἐπιβολῆς τῆς τάξεως δεικνύονται ἕτοιμοι νὰ θυσιάσωσί τι ἐκ τῶν ὠφελημάτων, ὧν δυνάμει τῶν συνθηκῶν ἀπολαύουσιν ἐν Κρήτῃ. Ἂν τοῦτο ἔχῃ οὕτως, ἂν δὲν πλανῶμαι, ἰδοὺ τὸ ἔδαφος, ἐφ’ οὗ δυνάμεθα νὰ σταθῶμεν καὶ ἡμεῖς ἐν τῇ ὑπὲρ τῆς Κρήτης σημερινῇ ἐργασίᾳ, ἰδοὺ τὸ ἔδαφος, ἐφ’ οὗ καὶ οἱ Κρῆτες συμφρονοῦντες θέλουσι σταθῆ, ἐν κοινῷ πάντες δρέποντες τὴν τιμὴν τοῦ τοιούτου κατορθώματος. Διὰ τῆς τοιαύτης λύσεως ἀναντιρρήτως προβιβάζεται κατὰ ἓν βῆμα τῶν Κρητῶν ἡ πορεία πρὸς τὴν Ἑλλάδα, καὶ δυνάμεθα βεβαίως νὰ ἐλπίσωμεν, ὅτι, ἐὰν σωφρονῶμεν καὶ δεικνύωμεν ὅτι ζῶμεν καὶ ἐργαζόμεθα, πολὺς καιρὸς δὲν θέλει παρέλθει, καὶ ἡ Κρήτη θὰ πέσῃ εἰς τὰς ἀγκάλας ἡμῶν. (Χειροκροτήματα).

§184ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Καίτοι ὁμολογῶ, ὅτι τρέφω σεβασμὸν μέγιστον πρὸς τὴν πεῖραν καὶ τὰς γνώσεις τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ, τοῦ διατελέσαντος ἐπὶ τόσα ἔτη Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐν τούτοις ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ διαφωνήσω πρός τινα τῶν πορισμάτων τῆς ὁμιλίας αὐτοῦ. Εὐτυχῶς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐστήριξε τὰ συμπεράσματα αὐτοῦ ἐπὶ ὑποθέσεως. Ἀλλὰ κατὰ τὴν γνώμην μου ἡ ὑπόθεσις αὕτη, κύριοι Βουλευταὶ, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅπως ἐξαχθῶσι συμπεράσματα, οἷα ἐξήγαγεν ὁ ἔντιμος Βουλευτής, ἐὰν ἐλάμβανε τὸν κόπον νὰ ἀναγνώσῃ τὸ κύριον ἄρθρον τοῦ ἡμιεπισήμου ὀργάνου τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας, τὸ γραφὲν δύο ἡμέρας μετὰ τὴν ἐπίδοσιν τῆς τοιαύτης διακοινώσεως. Ἐν τῷ κυρίῳ ἐκείνῳ ἄρθρῳ θὰ διέβλεπεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι αἱ διοικητικαὶ καὶ οἰκονομικαὶ μεταρρυθμίσεις, τὰς ὁποίας τὸ ἔγγραφον τῶν Προξένων πρὸς τοὺς Κρῆτας ἀναφέρει, ἔχουσι τύπον καὶ μορφὴν καταστρεπτικὴν διὰ τὰ συμφέροντα τῆς Κρήτης καὶ τοῦ Ἑλληνισμοῦ· διότι ῥητῶς ἐν τῷ ἄρθρῳ ἐκείνῳ λέγεται, ὅτι θ’ ἀποσταλῶσιν ἀντιλήπτορες τοῦ ὑπάτου Ἁρμοστοῦ καὶ διὰ τὴν οἰκονομικὴν διαχείρισιν τῆς Κρήτης καὶ διὰ τὴν διοικητικήν. Τὴν τοιαύτην ἐνέργειαν, τὴν ἀποστολὴν τουτέστι βοηθῶν τοῦ Ἁρμοστοῦ τῆς Κρήτης, εἰς οὐδὲν ἄλλο βλέπω συντελοῦσαν ἢ εἰς τὸ νὰ ἐξαναγκάσῃ τὸν πρίγκηπα Γεώργιον νὰ ἀπέλθῃ τῆς Κρήτης. Ἐγὼ δὲ δὲν συμφωνῶ μετ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι φρονοῦσιν, ὅτι ἡ ἀπομάκρυνσις τοῦ πρίγκηπος εἶναι ὑπὲρ τῆς ἐκπληρώσεως τῶν πανελληνίων πόθων. Εἰς τοῦτο δὲ κυρίως ἀποβλέπει ἡ τελευταία αὕτη ἐνέργειά τινων τοὐλάχιστον ἐκ τῶν Μεγάλων Δυνάμεων, καὶ τοῦτο πρὸ μικροῦ ὑπηνίχθην ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, λέγων, ὅτι διερχόμεθα στάδιον κρίσεως κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην ἐν τῷ Κρητικῷ ζητήματι. Δὲν ἠξεύρω, ἂν τὰ ἐν τῷ κυρίῳ ἄρθρῳ τοῦ ἡμιεπισήμου ὀργάνου τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας ἐγένοντο ἀποδεκτὰ ὑπὸ τῶν λοιπῶν Μεγάλων Δυνάμεων, φαίνεται ὅμως, ὅτι ἀπερρίφθησαν. Ἂν ἡ Κυβέρνησις ἠδύνατο νὰ βεβαιώσῃ τοῦτο, βεβαίως μεγίστην χαρὰν ἠθέλομεν πάντες αἰσθανθῆ ἐπὶ τῇ ματαιώσει τοῦ σατανικοῦ τούτου σχεδίου. Δὲν πιστεύω ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ λησμονῇ, ὅτι αἱ οἰκονομικαὶ ἐν Κρήτῃ διαρρυθμίσεις περιλαμβάνουσι καὶ τῶν capitulations τὴν τροποποίησιν· ὁποίαν δὲ σημασίαν ἔχει αὕτη, εἶναι εὔκολον πᾶς τις νὰ ἐννοήσῃ, λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν, ὅτι πρόκειται περὶ ξενικοῦ οἰκονομικοῦ ἐλέγχου. Ὁποίαν δὲ πάλιν σημασίαν ἔχει ὁ τοιοῦτος ἔλεγχος, δύνανται εὐκόλως νὰ ἐννοήσωσιν οἱ γινώσκοντες τὰς ἑκάστοτε μεγάλας δυσχερείας, εἰς ἃς εὑρίσκονται αἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις ἡμῶν. Μὴ λησμονεῖτε, ὅτι ὁ οἰκονομικὸς διεθνὴς ἔλεγχος εἶναι ὁ σιδηροῦς κλοιὸς, ὁ ὁποῖος καταπνίγει τὰ ἔθνη, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ἐθνικῶν ἰδεῶν. Ἐγὼ τοιοῦτον οἰκονομικὸν κλοιὸν διαβλέπω εἰς τὰς προτάσεις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας, καὶ διὰ τοῦτο διαρρηγνύω τὰ ἱμάτιά μου κατ’ αὐτοῦ. Καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἂν ἔλαβε γνῶσιν τῆς τοιαύτης ἐνεργείας, καὶ ἂν ἐποιήσατο τὰς δεούσας παραστάσεις. Εὐτυχὴς λογίζομαι, διότι συμπίπτουσιν αἱ γνῶμαι αἱ ἐμαὶ μετὰ τῶν γνωμῶν τοῦ ἐξ Ἀττικῆς ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ. Οὐδεμίαν δ’ ἔχω ἀμφιβολίαν, ὅτι τὰ τῆς Κρήτης θὰ ἦσαν εἰς πολὺ καλλιτέραν θέσιν σήμερον, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἄλλως ἀντελαμβάνετο τοῦ ζητήματος πρὸ δύο μηνῶν, ἢ μᾶλλον ἐὰν ἀντελαμβάνετο τότε τοῦ ζητήματος ὡς ἐβεβαίου ἡμᾶς πρὸ 30 ἡμερῶν, ὅτε ἀνεκοίνου ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι μετὰ τὸ περὶ τῆς ἑνώσεως ψήφισμα τῆς Κρητικῆς Βουλῆς ἔσπευσε νὰ ἀναγγείλῃ καὶ παραστήσῃ πρὸς τὰς Μεγάλας Δυνάμεις, ὅτι μόνη λύσις εἶναι ἡ ἕνωσις τῆς Κρήτης μετὰ τῆς Ἑλλάδος. Δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ ἐπαναλάβω καὶ πάλιν, ὅτι ὅσα λέγω δὲν τὰ λέγω ἵνα κατακρίνω, ἀλλ’ ἵνα ἐνισχύσω τὴν Κυβέρνησιν πρὸς ἐθνικὴν ἐνέργειαν, ὅτε βεβαιῶ, ὅτι θὰ ταχθῶ μεταξὺ τῶν ὑποστηριζόντων αὐτήν.

§185Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ζήτημα τῆς Κρήτης εἶναι ζήτημα ἀφορῶν τὸ ἐνεστὼς καὶ τὸ μέλλον τοῦ ἔθνους· ἐπὶ ζητημάτων δὲ ἐθνικῶν δὲν ἐπιτρέπεται διαφωνία· πάντες πρέπει νὰ ἔχωσι τοὺς αὐτοὺς πόθους, πάντες πρέπει νὰ συμπράττωσιν εἰς τὸ αὐτὸ ἔργον, καὶ νὰ προσδοκῶσι τὸ ποθητὸν ἀποτέλεσμα. Διὰ τοῦτο, ἀγορεύων ταύτην τὴν στιγμήν, δὲν διακρίνω ἀπὸ ἡμᾶς τοὺς κυρίους συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι κάθηνται εἰς τὰς ἀντικρὺ τάξεις. Ἐν Κρήτῃ διερρυθμίσθη κατὰ τὸ 1897 τὸ ὑπάρχον καθεστώς. Συνέπεσε νὰ προεδρεύω τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον, δὲν κρύπτω δέ, ὅτι ἐγὼ δὲν ἤμην ὑπὲρ τοῦ καθεστῶτος τούτου, ἀλλὰ τὸ καθεστὼς τοῦτο ἐγκατέστησεν ἡ Εὐρώπη, καὶ εἰς τὰ νεύματα τῆς Εὐρώπης ὑπήχθημεν πάντες. Τὸ καθεστὼς τοῦτο εἶναι μόνιμον, διαρκές, ἢ εἶναι προσωρινόν; Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ γνώμη, ὅτι τὸ καθεστὼς τοῦτο εἶναι δυνατὸν νὰ ᾖναι μόνιμον, ὅτι δύναται νὰ ἀποβῇ διαρκές. Πεποίθαμεν, ὅτι εἶναι προσωρινόν, καὶ ὅτι εἶναι προσωρινὸν ἐξήγγειλαν ἄρτι καὶ οἱ ἀντιπροσωπεύοντες τὰς Μεγάλας Δυνάμεις. Ἡ παράτασις τοῦ καθεστῶτος τούτου, καίτοι προσωρινοῦ, βεβαίως δὲν ἀπολήγει εἰς ἐξυπηρέτησιν τῶν συμφερόντων τοῦ Κρητικοῦ λαοῦ, ἕνεκα δὲ τοῦ λόγου τούτου, ἀλλὰ καὶ διότι ἔχομεν συμφέρον νὰ συντελεσθῇ ταχέως τὸ ἔργον τῆς ἑνώσεως, πάντες ἐπιθυμοῦμεν ἀνυπομόνως νὰ λήξῃ τὸ καθεστὼς τοῦτο. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν θέλησιν ἡμῶν, ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν θέλησιν τῶν Δυνάμεων, καὶ ἐνῷ πάντες ποθοῦμεν νὰ ἐπέλθῃ ὅσον τὸ ταχύτερον τὸ ὁριστικὸν καθεστώς, ἐνῷ πάντες ὀφείλομεν νὰ ἐργαζώμεθα πρὸς τοῦτο, εἴμεθα πρὸς τοῦτο ἠναγκασμένοι νὰ ἐντείνωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν τὴν ὑπομονὴν ἡμῶν· ἐργαζόμενοι δέ, ὅπως τεθῇ τέρμα εἰς τὸ ὑπάρχον προσωρινὸν καθεστώς, πρέπει νὰ ἐργαζώμεθα σκοπίμως, λυσιτελῶς καὶ συνετῶς, διότι αἱ βίαιαι ἐπισπεύσεις δύνανται νὰ μειώσωσι τὰς πιθανότητας ἢ τὰς πεποιθήσεις, τὰς ὁποίας ἔχομεν, ὅτι τὸ καθεστὼς τοῦτο εἶναι προσωρινόν, διαβατικόν. Ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ζητημάτων ἐν πάσαις ταῖς χώραις ἡ Κυβέρνησις ἔχει καθῆκον νὰ συγκεντρώνῃ καὶ διευθύνῃ τὰς ἐργασίας τοῦ ἔθνους, τὰς σκέψεις τοῦ λαοῦ, τὰ φρονήματα τῆς χώρας· ἑπομένως καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐσφαλμένως φρονοῦσιν, ὅτι τὸ καθεστὼς δύναται ν’ ἀποβῇ μόνιμον, καὶ ἀνυπομονοῦσι καὶ ζητοῦσι τὴν μεταβολὴν αὐτοῦ μίαν ὥραν ἀρχήτερα, διατεθειμένοι καὶ διὰ τῆς βίας νὰ ἀνατρέψωσι τὸ καθεστώς, αὐτοὺς συμβουλεύω νὰ παραιτηθῶσι τοιούτων ἐγχειρημάτων, νὰ ἀναστείλωσι τὴν ὁρμήν των, καὶ ἐν ὅσῳ ἡ ἐμπιστοσύνη τῆς Βουλῆς καὶ ἡ ἐμπιστοσύνη τοῦ Βασιλέως συντηροῦσι τὸ ἐνεστὼς Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον κυβερνᾷ καὶ διαχειρίζεται τὰ ἐξωτερικὰ ζητήματα, προσήκει νὰ ἔχωσι πάντες ἐμπιστοσύνην εἰς αὐτό, καὶ ν’ ἀφίνωσιν εἰς αὐτὸ τὴν διεύθυνσιν τῶν πραγμάτων. Πρέπει δὲ ἕκαστος, ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν φρονῇ, εἰς οἱανδήποτε τάξιν καὶ ἂν ἀνήκῃ, πρέπει ἕκαστος πολίτης Ἕλλην νὰ ᾖναι πεπεισμένος, ὅτι καὶ ἡμεῖς, οἱ κατὰ τύχην κυβερνῶντες νῦν, δὲν εἴμεθα ἀλλοδαποί, εἴμεθα Ἕλληνες, ἔχοντες τὰ αὐτὰ αἰσθήματα καὶ τοὺς αὐτοὺς πόθους· ἀλλὰ διὰ τοῦτο τὰς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως πρέπει νὰ διευθύνῃ ἡ σύνεσις καὶ ἡ ἄγρυπνος πρόνοια, νὰ χειραγωγῇ δὲ ταύτας ἡ ἐπισκόπησις τῶν πραγμάτων τῆς Εὐρώπης, ἡ ἐπισκόπησις τῆς πολιτικῆς καταστάσεως αὐτῆς· ὅταν δ’ αἱ περιστάσεις ἐνδεικνύωσιν ὅτι αὐξάνουσιν αἱ πιθανότητες τῆς ἐπιτυχίας τῶν ἐθνικῶν πόθων, τότε καθῆκον ἔχει πᾶσα Κυβέρνησις, οἱαδήποτε καὶ ἂν ᾖναι αὕτη, νὰ πράξῃ ὅ,τι δυνηθῇ, μὴ ἀναστέλλουσα, ἀλλ’ ἐνθαρρύνουσα ἐν ἀνάγκῃ τὸν Κρητικὸν λαὸν, ἵνα πράξῃ ὅ,τι πρέπει νὰ πράξῃ καὶ ὅ,τι εἶναι διατεθειμένος νὰ πράξῃ. Συμβαίνει νὰ ᾖμαι ἐπί τινος θέματος σύμφωνος μὲ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Κυθήρων, ἴσως διὰ πρώτην φοράν. Εἶμαι σύμφωνος, ὅτι ἡ παρουσία τοῦ Ὑπάτου Ἁρμοστοῦ εἰς τὴν θέσιν, ἣν ἔταξεν αὐτῷ ἡ Εὐρώπη, εἶναι ὁ ἀρραβὼν, εἶναι ἡ ἐγγύησις τῆς ἑνώσεως τῆς Κρήτης μετὰ τῆς Ἑλλάδος, καὶ ὅτι, ἂν ἤθελεν αὐτὴ ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων μεταβληθῆ, θὰ ἤμεθα ἠναγκασμένοι νὰ θρηνήσωμεν διὰ τὴν χειροτέρευσιν, ἡ ὁποία ἤθελεν ἐπέλθει εἰς τὰς πολιτικὰς περιστάσεις τῆς χώρας, καὶ ἡ ὁποία ἤθελε βεβαίως ἐλαττώσει τὰς πιθανότητας, τὰς ὁποίας ἔχομεν νῦν. Οἱ ἄνθρωποι ἔχουσι τὰς ἀτελείας των, ἐγὼ δὲ πρῶτος δὲν ὁμολογῶ ἐμαυτὸν τέλειον ὄν, ἀλλὰ πρὸ τῶν μεγάλων κινδύνων, πρὸ τῶν πιθανοτήτων τῆς ἐξασφαλίσεως τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων πρέπει πᾶσαι αἱ τοιαῦται σκέψεις νὰ ὑποχωρῶσι, καὶ ἂν δὲν ὑπάρχωσι κατάλληλοι οἱ θεσμοί, ὑπὸ τοὺς ὁποίους κυβερνᾶται ἡ Κρήτη, ἔχομεν ἀφορμὰς νὰ ἐλπίζωμεν καὶ πιθανότητας νὰ ἐπιτύχωμεν μεταβολὴν αὐτῶν, ἥτις, ὅταν ἐπιτευχθῇ, θὰ ἐνισχύσῃ τὴν οἰκονομικὴν καὶ κοινωνικὴν πρόοδον τοῦ Κρητικοῦ λαοῦ, πρὸς παρασκευὴν βίου ἀνέτου καὶ ἐν τῇ διοικήσει καὶ ἐν τῇ οἰκονομίᾳ τῆς χώρας. Δὲν γνωρίζω, ἂν πάντα ταῦτα δὲν ἤθελον εἶσθαι συντετελεσμένα, ἐὰν δὲν συνέπιπτε τὸ κίνημα τῆς Θερίσου, τὸ ὁποῖον ἐγὼ δὲν ἐπεδοκίμασα, οὐδὲ πείθομαι ἀπὸ τὰς μελέτας τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων νὰ μεταβάλω τὴν γνώμην μου ταύτην. Ἐλπίζω, ἔχω δὲ καὶ ἀφορμὰς ἐνισχυούσας τὰς ἐλπίδας μου, ὅτι, ἐὰν κατὰ τὰς συνεννοήσεις τῶν Μεγάλων Δυνάμεων προετάθη, ἢ ἐὰν ὑπῆρξε σκέψις περὶ ἐγκρίσεως μέτρων ἐξαιρετικῶν ἐν Κρήτῃ πρὸς βελτίωσιν τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων τῆς νήσου, ἢ πρὸς διαρρύθμισιν τῆς διοικήσεως αὐτῆς, μέτρων τὰ ὁποῖα βεβαίως δὲν εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ ἐπικροτήσωμεν, ἐλπίζω, ὅτι αἱ σκέψεις αὗται δὲν προώδευσαν, καὶ ἐξέλιπεν ἴσως μέχρι τοῦδε κίνδυνος τοιοῦτος, ἤ, ἂν δὲν ἐξέλιπεν ἔτι ὁλοτελῶς, κατὰ πᾶσαν πιθανότητα θέλει ἐκλίπει. Ἡμεῖς, ἐν τῇ ἀσθενείᾳ ἡμῶν, δὲν παρελίπομεν νὰ ἐκπληρώσωμεν καὶ κατὰ τοῦτο τὸ καθῆκον ἡμῶν, καὶ ἂν αἱ προσπάθειαι ἡμῶν δὲν συνετέλεσαν ἔτι τὸ ἔργον, ἐλπίζεται, ὅτι ἐπὶ τέλους θέλει ἐπιτευχθῆ ν’ ἀποσοβηθῇ κακὸν, τὸ ὁποῖον ἐπέκειτο ἐπὶ τῆς ῥάχεως τῆς προσφιλοῦς νήσου. Ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὸ ὑπάρχον καθεστὼς δὲν στερούμεθα πιθανοτήτων, ὅτι τέλος καὶ τοῦ προσκαίρου τούτου καθεστῶτος ἡ διάρκεια δὲν θὰ παραταθῇ ἐπὶ πολύ. Οὐδ’ ἔχω ἀφορμὴν νὰ ᾖμαι ἀποτεθαρρημένος κατὰ τοῦτο, ἐὰν τὰ ἐκτὸς τῆς Κρήτης συμβεβηκότα καὶ αἱ πολιτικαὶ περιστάσεις τῆς Εὐρώπης ἐπιτρέψωσι τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου. Διὰ τοῦτο ἤθελον δώσει γνώμην εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, οὐχὶ κατ’ ἐξαίρεσιν πρὸς ἡμᾶς, ἀλλὰ καὶ πρὸς τοὺς διαδόχους ἡμῶν, ὡς καὶ ἡμεῖς ἐπράξαμεν πρὸς τοὺς προκατόχους ἡμῶν, ἤθελον δώσει, λέγω, γνώμην, ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ζητημάτων νὰ μὴ ἀντιποιῆται τὴν διεύθυνσιν τῆς διεξαγωγῆς αὐτῶν, νὰ ἐμπιστεύηται δὲ αὐτὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐάν ποτε ἤθελε κριθῆ ἀναγκαῖον, ἡ ὑπάρχουσα Κυβέρνησις νὰ πράξῃ ἄλλο τι ἢ ὅ,τι πράττει σήμερον, καινὸν ἤτοι· ὀφείλει μάλιστα ἡ Κυβέρνησις οὐδὲ νὰ παραλίπῃ τοῦτο, ἂν πείθηται, ὅτι ὑπάρχουσι πιθανότητες, ὅτι ἡ ἔκβασις θέλει εἶσθαι εὐτυχής. Τὸ Κρητικὸν ζήτημα εἶναι ζήτημα μεγάλης σημασίας. Ὑπάρχουσί τινες, οἱ ὁποῖοι ὑπέθεσαν, ὅτι δύνανται νὰ ἀναμίξωσιν αὐτὸ μετὰ ζητημάτων ἄλλων, ὑπαρχόντων ἐπὶ τῆς Χερσονήσου. Ἀλλὰ τὸ Κρητικὸν ζήτημα τυγχάνει ἰδιοφυές· εἶναι ζήτημα ἀναγόμενον εἰς τὴν Μεσόγειον θάλασσαν· πρόκειται περὶ νήσου, ἥτις ἔχει πολλὰ προτερήματα, ἐλπίζω δὲ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὴν τύχην, εἰς ἣν ἴσως ὑπήχθησαν τὰ ἄλλα ζητήματα, τὰ ἐπὶ τῆς Χερσονήσου. Ἐπὶ τῆς Χερσονήσου ἐκείνης ὑπάρχει ἀνταγωνισμὸς φυλῶν, μεταξὺ τῶν ὁποίων ὑπάρχει φυλὴ, ἡ ὁποία κρατεῖ πασῶν τῶν ἄλλων, καὶ ἡ ὁποία γνωρίζει νὰ διατηρῇ τὴν θέσιν αὐτῆς. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι δὲν θέλει παραλίπει ἐν ἀνάγκῃ νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν της, ἐλπίζω δ’ ὅτι ἡ Εὐρώπη θέλει ἀναγνωρίσει τὴν θέσιν αὐτῆς. Ἀλλὰ τὰ ζητήματα ἐκεῖνα δὲν πρέπει νὰ ἀναμιχθῶσι μὲ τὰ ζητήματα τῆς Κρήτης. Ἂς ἔχωμεν πεποίθησιν εἰς τὸν Θεὸν, καὶ ἐλπίζω νὰ μὴ βραδύνῃ πολὺ ἡ ποθητὴ ἡμέρα. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα).

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσω τὴν συζήτησιν περατωμένην. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 8 καὶ 50′ μ. μ.)