1904.03.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 41

τῆς 18 Μαρτίου 1904.

(Πέμπτη).

(Προεδρεύοντος τοῦ Προέδρου κ. Ν. Χατζίσκου).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 11 καὶ 10′ π. μ. ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίρρησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§2ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Εἰς τὴν πρώτην σελίδα ἀναγράφεται, ὅτι «ὁ κ. Βοζίκης ὁμιλεῖ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου, καὶ ἐκφράζει τὴν γνώμην νὰ μὴ γίνηται λόγος περὶ τῶν δικαστῶν τῆς πατρίδος ἡμῶν ἐν τῇ Βουλῇ». Ἡ γνώμη μου ἦτο νὰ μὴ ἀναπτύσσωνται, προκειμένου περὶ τῶν δικαστῶν, αἱ ἐπερωτήσεις προώρως καὶ πρὶν ἢ κατατεθῶσι τὰ αἰτούμενα ἔγγραφα. Ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὡς ἀναγράφονται αὗται ἐν τοῖς πρακτικοῖς, εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνῃ, ἀπὸ φιλολογικῆς ἐπόψεως, μία παρατήρησις. Διαρκῶς γίνεται λόγος περὶ τοῦ παραγράφου...

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς ποίαν σελίδα;

§4ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Εἰς τὴν 7 καὶ 8... Ἡ λέξις παράγραφος εἶναι γένους θηλυκοῦ· πρέπει λοιπὸν νὰ γράφηται ἐν τοῖς πρακτικοῖς «ἡ παράγραφος», καὶ πρέπει νὰ διορθωθῇ τὸ λάθος τοῦτο. Εἰς τὴν σελίδα 9 ἀναγράφεται, ὅτι «ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ κ. Βοζίκη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δηλοῖ, ὅτι δέχεται, ὅπως δοθῇ εἰς τὰς λέξεις «δι’ ἁπλῶν ἀμβύκων» τῆς τελευταίας παραγράφου τοῦ ἄρθρου ἡ ἔννοια τῶν εἴτε ἰδίων ἀμβύκων εἴτε ἀλλοτρίων». Παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ, ὅτι «ὁ κύριος Ὑπουργός, συναινούσης τῆς Βουλῆς, δέχεται, ὅπως κλπ.» Πρέπει νὰ προστεθῇ ἡ φράσις «συναινούσης τῆς Βουλῆς», διότι ὑπάρχει γνώμη, ὅτι δὲν θεωρεῖται ἑρμηνεία ἐπίσημος τοῦ νόμου, ἂν δὲν ὑπάρχῃ ἡ φράσις αὕτη.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι γείνῃ αἱ διορθώσεις αὗται. Ὑπάρχει ἄλλη ἀντίρρησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν, ὡς διωρθώθησαν; (Οὐδεὶς ἀντιλέγει). Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται, ὡς διωρθώθησαν. Ὁ Γεώργιος Κριτσαβόπουλος, ὑπολοχαγὸς ἀπόστρατος, δι’ ἀναφορᾶς του πρὸς τὴν Βουλὴν ζητεῖ νὰ ἀρθῇ ἀδίκημα, γεννηθὲν αὐτῷ κατὰ τὴν διόρθωσιν τοῦ μητρῴου του, ἐξ οὗ ἀπώλεσε τὸν βαθμὸν τοῦ λοχαγοῦ, ὡς προώρως ἀποστρατευθείς. Κάτοικοι Ἀταλάντης διὰ τηλεγραφήματός των παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν νὰ διαταχθῇ ὁ ταμίας Λοκρίδος νὰ ἀναστείλῃ τὴν καταδίωξιν αὐτῶν δι’ ὀφειλομένας δόσεις πρὸς ἐξόφλησιν δηλώσεων ἐθνικῶν γαιῶν. Οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου Μπαλτσὶ τοῦ δήμου Νέσσωνος τῆς ἐπαρχίας Λαρίσης δι’ ἀναφορᾶς των παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν νὰ τοῖς ἐπιτραπῇ νὰ κόψωσιν ἀτελῶς δένδρα ἐκ τῶν ἀγρῶν των, ἵνα κατασκευάσωσιν οἰκίας νέας, εἰς ἃς νὰ μεταφέρωσι τὰς κατοικίας των, διότι τὸ μέρος, εἰς ὃ νῦν εὑρίσκονται, εἶναι νοσῶδες ἕνεκα τῶν λιμναζόντων ὑδάτων.

§6Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Τὸ χωρίον Μπαλτσὶ περιλαμβάνεται εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ δήμου Νέσσωνος. Ὡς ἐκ τῆς τοποθεσίας του τὰ ὕδατα, κατερχόμενα ἐκ τῶν πέριξ ὀρέων, λιμνάζουσιν ἐντὸς αὐτοῦ, καὶ ἕνεκα τούτου ἐπιπολάζουσιν ἐκεῖ ἑλώδεις πυρετοὶ, οἱ ὁποῖοι μαστίζουσι τοὺς κατοίκους τοῦ χωρίου ἐκείνου. Ἵνα μάλιστα ζωηρότερον ἀντιληφθῆτε, τί ὑποφέρουσιν οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι ἐκ τῶν ἑλωδῶν πυρετῶν, σᾶς δίδω τὴν πληροφορίαν, ὅτι οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου ἐκείνου ὅλοι, πλὴν δύο, ἐχήρευσαν δὶς καὶ τρὶς, οὐδεὶς δ’ ἐξ αὐτῶν ἔχει τέκνα. Τοῦτο συμβαίνει, διότι οἱ ἑλώδεις πυρετοὶ ἐπιδρῶσιν ἐπὶ τῶν λεχωΐδων, καὶ μετατρέπονται εἰς ἐπιλοχίους πυρετοὺς, συνεπαγομένους τὸν θάνατον τῶν γυναικῶν, τὰ δὲ τέκνα ἀποθνήσκουσι καὶ αὐτὰ ἐκ τῶν ἑλωδῶν πυρετῶν. Ἀναγκάζονται λοιπὸν οἱ κάτοικοι οὗτοι νὰ ἀλλάσσωσι τοποθεσίαν καὶ νὰ μεταφέρωσι τὰς κατοικίας των εἰς ἄλλην τοποθεσίαν, ὑγιεινήν. Τί ζητοῦσι δὲ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν διὰ τῆς ἀναφορᾶς των ταύτης; Ζητοῦσι νὰ τοῖς ἐπιτραπῇ νὰ κόψωσι ξύλα ἐκ δένδρων, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσιν εἰς τοὺς ἰδιωτικοὺς ἀγρούς των, ἵνα κατασκευάσωσι τὰς νέας αὑτῶν κατοικίας. Δὲν πρόκειται νὰ ξυλευθῶσιν ἐκ δημοσίων δασῶν· πρόκειται, τὰ δένδρα, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν εἰς τοὺς ἀγρούς των, νὰ τοῖς ἐπιτραπῇ νὰ τὰ κόψωσιν, ἵνα τὰ μεταχειρισθῶσιν εἰς τὰς νέας των κατοικίας. Δικαιοτέρα αἴτησις δὲν πιστεύω νὰ ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλήν.

§7Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ ΚΑΙ Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Τὸ ἐπιτρέπει ὁ νόμος;

§8Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Δὲν τὸ ἐπιτρέπει ὁ νόμος.

§9Κ. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Ἐὰν εἶναι κοινοτικὸν τὸ δάσος, ἐπιτρέπεται ἐκ τοῦ νόμου.

§10Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπεται ἐκ τοῦ νόμου, διότι ὅσοι ἔκοψαν ξύλα ἠναγκάσθησαν κατόπιν νὰ πληρώσωσι βαρεῖς φόρους. (Ἐνταῦθα εἰσέρχεται εἰς τὴν αἴθουσαν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, πρὸς ὃν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θ’ ἀνεκοίνωσεν ἤδη τὸ ζήτημα, νὰ διατάξῃ νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τοὺς ἀναφερομένους ἡ ἐκκοπὴ τῶν ἐν τοῖς ἀγροῖς αὐτῶν δένδρων· ἐὰν δὲ παραστῇ ἀνάγκη, ἂς ἐπιτραπῇ εἰς αὐτοὺς ἡ ξύλευσις καὶ ἐκ δημοσίων δασῶν ἀτελῶς. Εἴκοσιν οἰκογένειαι εἶναι· δὲν πρόκειται ἑπομένως περὶ μεγάλου ποσοῦ ξυλείας.

§11Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Πῶς λέγεται τὸ χωρίον;

§12Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Μπαλτσὶ τοῦ δήμου Νέσσωνος.

§13Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ μοὶ ἀποσταλῇ ἡ ἀναφορά.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει διαβιβασθῆ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁ κ. Καλαντζόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ πυρίτιδος καὶ ἐκρηκτικῶν ὑλῶν. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 162). Πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως τὸν λόγον ἔχει ὁ κύριος Μελισσηνός.

§15Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Καθ’ ἑκάστην, κύριε Πρόεδρε, καὶ ἐγὼ καὶ ἄλλοι ἐκ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων λαμβάνομεν ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν μας παρὰ συμπολιτῶν μας καὶ ὁμοδημοτῶν μας ἐπιστολὰς, ἐν ταῖς ὁποίαις μᾶς κατηγοροῦσι, μᾶς ψέγουσι, καὶ μᾶς λέγουσι σχεδὸν, ὅτι δὲν ἔχομεν θέσιν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἀφοῦ ἀφήσαμεν νὰ διέλθῃ ἀπαρατήρητον βαρυσήμαντον γεγονὸς, λαβὸν χώραν πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐν τῇ Βουλῇ. Τὸ βαρυσήμαντον αὐτὸ γεγονὸς εἶναι ἡ γνώμη, ἡ ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκείνου ἐξενεχθεῖσα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν. Εἶναι ἡ φράσις, ἡ ὁποία ἀπὸ στόματος εἰς στόμα ἔφθασε μέχρι τῶν περάτων τοῦ ἔθνους μας, ὅτι, ἐὰν ἔμενεν εἰς τὴν Λάρισαν μία ταξιαρχία, βεβαίως θὰ ἐσώζετο ἡ τιμὴ τῆς Ἑλλάδος, ἡ τιμὴ τῆς πατρίδος. Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ, ἐὰν δὲν κωλύηται, νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, τί ἐνόει διὰ τῆς φράσεως «ἐὰν μία ταξιαρχία ἔμενεν εἰς τὴν Λάρισαν κατὰ τὸν πόλεμον τοῦ 1897, θὰ ἐσῴζετο ἡ τιμὴ τῆς Ἑλλάδος.»

§16Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Οὐδεμίαν δυσκολίαν ἔχω, κύριοι Βουλευταί, νὰ δώσω ἐξηγήσεις ἐφ’ ὅσων εἶπον τὴν ἑσπέραν ἐκείνην, λόγου γενομένου, ὅτι κατὰ τὸν πόλεμον ἐκινδύνευσεν, ἢ μᾶλλον ἀπωλέσθη ἡ τιμὴ τοῦ ἔθνους.

§17ΦΩΝΑΙ. Δὲν ἀκούομεν.

§18Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ὅτι προσεβλήθη ἡ τιμὴ τῆς πατρίδος. Αὐτὰ ἐλέγοντο ἐδῶ. Ἐγὼ τότε εἶπον, ὅτι ἡ τιμὴ τῆς Ἑλλάδος θὰ ἐσῴζετο ἐντελῶς, — αὐταὶ ἦσαν αἱ λέξεις μου — ἐὰν μία ταξιαρχία ἐνεκλείετο εἰς τὴν Λάρισαν, ἐντὸς τῶν ὀχυρωμάτων τῆς Λαρίσης, ἵνα θυσιασθῇ.

§19Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§20Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Αὐταὶ εἶναι αἱ λέξεις, τὰς ὁποίας εἶπον τὴν ἑσπέραν ἐκείνην. Αὐτὴ δὲ εἶναι ἀτομική μου γνώμη.

§21Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Πάντοτε ὅμως γνώμη στρατηγοῦ.

§22Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Καὶ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν.

§23Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Οὐδεὶς ἠμπορεῖ νὰ μὲ ἐμποδίσῃ τοῦ νὰ ἔχω ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν γνώμην. Τώρα μεγάλη προσπάθεια κατεβλήθη, ὅπως διαστραφῶσιν αἱ λέξεις αὗται καὶ χρησιμεύσωσιν ὡς σκάνδαλον, ἢ νὰ δημιουργήσωσι νέον σκάνδαλον, ὅμοιον πρὸς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀπεπειράθησαν ἄλλοτε νὰ δημιουργήσουν. Μὲ ἐννοεῖτε. Λοιπόν, πρὸς ἀποφυγὴν παντὸς σκανδάλου, δηλῶ τὸ ἑξῆς· ὅτι καὶ κατὰ τὸν ἀγῶνα τοῦ 1821 τὰ Ἑλληνικὰ ὅπλα ὑπέστησαν ἀτυχήματα, ἐδῶ ἢ ἐκεῖ, ἐδοξάσθησαν εἰς ἄλλα μέρη, ἀλλὰ μερικὰ σημεῖα εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀνύψωσαν τὸ ὅλον, καὶ προσείλκυσαν τὰς συμπαθείας τῆς Εὐρώπης ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους. Ποῖα ἦσαν τὰ σημεῖα ἐκεῖνα; Τὸ Χάνι τῆς Γραβιᾶς, τὸ Μεσολόγγι, τὰ Ψαρά, τὸ Σοῦλι κλπ. Εἰς ὅλα αὐτὰ τὰ μέρη ἐπῆλθον καταστροφαί, καὶ δὲν ὑπερίσχυσαν τὰ Ἑλληνικὰ ὅπλα· αἱ καταστροφαὶ ὅμως καὶ αἱ θυσίαι ἐκεῖναι ἔκαμαν τὸν κόσμον νὰ συμπαθήσῃ ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος. Εἶπον λοιπὸν τὴν ἑσπέραν ἐκείνην, ὅτι, ἂν μία ταξιαρχία ἐνεκλείετο εἰς τὴν Λάρισαν, ἵνα θυσιασθῇ, τοῦτο θὰ συνετέλει εἰς τὸ νὰ συμπαθήσῃ ὅλος ὁ κόσμος, καὶ νὰ μὴ λέγῃ, ὅτι ὁ πόλεμος ἐκεῖνος ἠτίμασε τὴν Ἑλλάδα.

§24Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Δὲν εἶναι ὑποχρεωμέναι ὅλαι αἱ ταξιαρχίαι νὰ θυσιάζωνται, προκειμένου περὶ κινδύνου τῆς πατρίδος;

§25Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Δὲν ἔχω ἐγὼ νὰ τὸ ἐξετάσω.

§26Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος ἔπρεπε νὰ δώσῃ διαταγήν;

§27Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Τοῦτο δὲν ἔχω ἐγὼ νὰ τὸ ἐξετάσω. Σᾶς λέγω μόνον τὸ ἑξῆς· ὅτι ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν τὰ στρατεύματα εἶχον λάβει τὴν πρὸς τὰ Φάρσαλα ἄγουσαν...

§28Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ποίαν ὥραν;

§29Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Δὲν ἤμην ἐκεῖ... ἐγὼ ἐμαχόμην εἰς τὸ Ρεβένι. Ὅτε τὰ στρατεύματα ἐκεῖνα ἐβάδιζον πρὸς τὰ Φάρσαλα, ἐγὼ ἐμαχόμην εἰς τὸ Ρεβένι (διακοπαί). Σᾶς εἰδοποιῶ, ὅτι θὰ ἦμαι πολὺ προσεκτικὸς εἰς τὰς ἀπαντήσεις μου. Λοιπὸν σᾶς λέγω τὸ ἑξῆς· ὅτι τὴν στιγμὴν ἐκείνην, κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ στρατεύματα ἐβάδιζον πρὸς τὰ Φάρσαλα, ἀξιωματικοί τινες — αὐτὰ τὰ ἔμαθον ἰδιαιτέρως — ἔκαμαν τὴν σκέψιν νὰ μὴ ἐξακολουθήσωσιν, ἀλλὰ νὰ γυρίσωσιν ὀπίσω, καὶ νὰ κλεισθῶσιν ἐντὸς τῆς Λαρίσης. Ἀλλ’ αὐταὶ ἦσαν σκέψεις ἰδιαίτεραι, δὲν ἦσαν σκέψεις ὑπηρεσιακαί, ἦσαν σκέψεις μεταξὺ συναδέλφων. Λοιπόν, γνωρίζων ἐγὼ αὐτὰ τὰ πράγματα, εἶπον ὅτι, ἐὰν μία ταξιαρχία ἐνεκλείετο ἐντὸς τῆς Λαρίσης, ὄχι διὰ νὰ καταστρέψῃ τοὺς Τούρκους, διότι, ἐννοεῖται, δὲν θὰ τοὺς κατέστρεφεν, ἐὰν, λέγω, ἐνεκλείετο ἐντὸς τῆς Λαρίσης μία ταξιαρχία, μὲ τὴν ἀπόφασιν νὰ μὴ μείνῃ ρουθοῦνι ἀπὸ αὐτὴν, θὰ ἐσώζετο τότε ἐντελῶς ἡ τιμὴ τῆς Ἑλλάδος. Αὐτὰ εἶπον, καὶ τίποτε ἄλλο. Δηλαδὴ μία ἡρωϊκὴ πρᾶξις ἀπῃτεῖτο, διὰ νὰ καλύψῃ ὅλα τὰ ἄλλα ἀτυχήματα.

§30Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ἐννοεῖτε, ὅτι μόνον ἡ τιμὴ θὰ ἐσώζετο, ἢ καὶ ἄλλο τι;

§31Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Δὲν ἠξεύρω τίποτε ἄλλο.

§32Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐζήτησα, Κύριοι, τὸν λόγον προηγουμένως δι’ ἄλλα ζητήματα, σχετιζόμενα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἕνεκα τοῦ παρεμπίπτοντος αὐτοῦ ζητήματος ἀναγκάζομαι νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπ’ αὐτοῦ. Εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἵτινες φρονοῦσιν, ὅτι πᾶς τις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἔχῃ οἱανδήποτε γνώμην, ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἦναι σφαλερὰ, καὶ οὐδεὶς δικαιοῦται νὰ ψέξῃ τινὰ, ἔχοντα οἱανδήποτε γνώμην, προκειμένου μάλιστα περὶ τῆς εἰδικότητός του, τῆς στρατιωτικῆς, ἂν πρόκηται περὶ στρατιωτικοῦ. Ἐγὼ, Κύριοι, πρὸ τριῶν ἡμερῶν εἶχον λάβει ἐντὸς φακέλου τὴν ἐφημερίδα «Ἑστίαν», ἡ ὁποία ἐδημοσίευεν ἐπίσημον ἀνακοινωθὲν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Δὲν ἐθεώρησα σκόπιμον νὰ λάβω τὸν λόγον, ἵνα ἀναπτύξω ζητήματα σχετικὰ πρὸς τὸ ἀνακινηθὲν ἐν τῇ Βουλῇ, διότι ἐφρόνουν, ὅτι διὰ τῆς παρεμβολῆς τοιούτων ζητημάτων θὰ παρημποδίζοντο αἱ συζητήσεις περὶ ἄλλων ἀντικειμένων σοβαρῶν...

§33Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Δὲν εἶναι σοβαρὸν αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον;

§34Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ὑποθέτω, ὅτι αὐτὸ δὲν ἐμποδίζει νὰ ἦναι καὶ ἄλλα σοβαρά. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἅπαξ τὸ ζήτημα τίθεται ἐπὶ τάπητος, θεωρῶ ἐμαυτὸν ὑπόχρεον νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις περὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἐγὼ, Κύριοι, δὲν εἶχον ἀνάγκην ἐκ τοῦ ἐπισήμου ἀνακοινωθέντος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μάθω, ὅτι ὁ κύριος ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς καὶ μεμετρημένως ὁμιλεῖ καὶ εὐπρεπῶς ὁμιλεῖ, ὁσάκις λαμβάνῃ τὸν λόγον, εἴτε ἐπερωτώμενος εἴτε ἀναπτύσσων τὰς περὶ στρατοῦ γνώμας του. Ἑπομένως δὲν πρόκειται περὶ τούτου σήμερον. Ἐν τῷ ἀνακοινωθέντι ὅμως ἐκείνῳ ὑπάρχει γνώμη στρατιωτικὴ, διατυπουμένη ἐν τῷ δευτέρῳ ἐδαφίῳ τοῦ ἀνακοινωθέντος, ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγου ἠκούσατε ἐκφερομένην καὶ ἀναπτυσσομένην ἐνταῦθα ὑπὸ τοῦ κυρίου ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ. Μεθ’ ὅλον τὸν σεβασμὸν, τὸν ὁποῖον τρέφω πρὸς πᾶσαν γνώμην, ἔστω καὶ ἀντίθετον τῆς ἐμῆς, πρὸς πᾶσαν γνώμην, ἔστω καὶ πεπλανημένην, θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ εἴπω, ὅτι διαφωνῶ ῥιζικῶς πρὸς τὴν γνώμην ταύτην τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ, καὶ διαφωνῶ τοσοῦτον ῥιζικῶς, ὥστε ἐγὼ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἂν εἶχον δικαίωμα, ἤθελον ἀφαιρέσει τὴν διοίκησιν καὶ ἤθελον παραπέμψει εἰς δίκην τὸν ἀρχηγὸν ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος τοιαύτην θὰ ἔδιδε διαταγὴν, καὶ τὸν ταξίαρχον καὶ τὸν στρατηγὸν ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος οὕτω θὰ ἔπραττε, θὰ ἐνεκλείετο δηλαδὴ ἐντὸς ἀνοικτῆς πόλεως, ἵνα θυσιασθῇ. Πρέπει νὰ ἐννοήσωμεν, Κύριοι, ὅτι ὁ πόλεμος δὲν εἶναι ποίησις, ὁ πόλεμος εἶναι ἐπιχείρησις, εἶναι ἐπιστήμη.

§35Π. ΣΑΚΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§36Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§37Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἑκατὸν λόγους δύνασθε νὰ ζητήσητε, αὐτὸ δὲν θὰ δυνηθῆτε νὰ τὸ ἀμφισβητήσητε.

§38Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Λόγους ἠκούσαμεν, ἀλλὰ πράγματα δὲν εἴδομεν.

§39Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Δύνασθε νὰ ἔχητε οἱανδήποτε γνώμην περὶ ποιήσεως καὶ ἡρωϊσμοῦ, ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε ἀληθῆ γνώμην περὶ πολέμου. Καὶ θὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω, ἀφοῦ θέλετε νὰ ἐπεκταθῶ.

§40Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ἐπιστημονικῆς γνώμης.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§42Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Δὲν κατακρίνω τοὺς ἐξετάζοντας τὸν πόλεμον ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ποιήσεως, δὲν κατακρίνω τοὺς ἐξετάζοντας τὸν πόλεμον ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ ἡρωϊσμοῦ, ἀλλὰ κατακρίνω τοὺς ἐξετάζοντας τὸν πόλεμον καὶ ἐκφέροντας τοιαύτας ἰδέας ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς στρατιωτικῆς ἐπιστήμης.

§43Λ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ποῦ εὑρέθη ἡ ἐπιστήμη εἰς αὐτὸν τὸν πόλεμον;

§44Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Θὰ ἔλθω καὶ εἰς αὐτὸ, κύριε Βουλευτά.

§45Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡττήθη ἐπιστημονικῶς τὸ ἔθνος!

§46Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Πρόκειται περὶ θέματος μεγάλου, κύριε Πρόεδρε. Μὴ ἐπιτρέπετε διακοπάς.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί ἄλλο κάμνω παρὰ νὰ ἀπαγορεύω τὰς διακοπάς; Δὲν ἔχω ἄλλο δικαίωμα.

§48Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, Κύριοι, δὲν πρόκειται νὰ κρίνω σήμερον τὴν γνώμην τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ διαμαρτυρηθῶ κατὰ τῶν πεπλανημένων καὶ σφαλερῶν ἰδεῶν, αἵτινες ἐπικρατοῦσι περὶ τοῦ πολέμου τοῦ 1897, θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ διαμαρτυρηθῶ κατὰ τῶν τάσεων, αἵτινες ἐπεκράτησαν ἐπὶ τῷ σκοπῷ νὰ ἐξευτελίζωσι πᾶν τὸ Ἑλληνικόν· δράττομαι δὲ τῆς εὐκαιρίας νὰ διακηρύξω ἐπισήμως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἡ τιμὴ τῆς Ἑλλάδος τὸ παράπαν δὲν ἐμειώθη ἐκ τοῦ πολέμου τοῦ 1897, δράττομαι τῆς εὐκαιρίας νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι τὰ Ἑλληνικὰ ὅπλα ἐτιμήθησαν εἰς πάντα τὰ σημεῖα, καὶ ὅτι οὐδεὶς στρατὸς ἠδύνατο νὰ πράξῃ τι πλειότερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἔπραξεν ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς κατὰ τὸν πόλεμον τὸν ἀτυχῆ τοῦ 1897, καὶ οὐ μόνον σχετικῶς πρὸς τοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους ἐξετελέσθη ὁ πόλεμος, ἀλλὰ καὶ ἀπολύτως ἔτι. Ταῦτα ἐθεώρησα ἀναγκαῖον, ἀφοῦ προεκλήθη ἡ συζήτησις, νὰ ἀκουσθῶσιν ἐπὶ τέλους ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, διότι ταῦτα εἶναι τὰ ἀληθῆ πορίσματα, τὰ ἐκ τοῦ πολέμου πηγάσαντα, διότι ἐκ τοῦ πολέμου αὐτοῦ ἀπεδείχθη, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δύναται νὰ καταστῇ τὸ στρατιωτικώτερον ἔθνος ἐξ ὅλων τῶν Κρατῶν τῆς Χερσονήσου τοῦ Αἵμου. Καὶ δὲν εἶναι γνώμη ἰδική μου αὕτη, εἶναι γνώμη πάντων τῶν ξένων, οἱ ὁποῖοι γράφουσι σήμερον περὶ τοῦ πολέμου, εἶναι ἡ γνώμη καὶ αὐτῶν τῶν ἐχθρῶν ἡμῶν, μετά τινων τῶν ὁποίων συνωμίλησα. Καὶ δὲν εὑρίσκω τι τὸ ὠφέλιμον, δὲν εὑρίσκω ποῖον ὄφελος ἐθνικὸν προσποριζόμεθα, ἐὰν ἐξευτελίζωμεν ἡμᾶς αὐτοὺς διὰ πράξεις καὶ διὰ πόλεμον, ὁ ὁποῖος ἐφείλκυσε τὸν σεβασμὸν καὶ αὐτῶν τῶν ἐχθρῶν μας. Δὲν θέλω νὰ εἴπω, ὅτι δὲν ἐγένοντο σφάλματα· δὲν θέλω νὰ εἴπω, ὅτι δὲν ὑπῆρξαν μεμονωμένα γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἴσως ἦσαν καὶ ἄξια τιμωρίας· ἀλλ’ ἐκ τῶν μεμονωμένων γεγονότων δὲν κρίνεται τὸ σύνολον ἑνὸς πολέμου, δὲν κρίνεται ἡ τιμὴ ἑνὸς ἔθνους, δὲν κρίνεται ἡ τιμὴ ἑνὸς στρατοῦ. Μία κατηγορία καὶ μία μομφὴ, ἥτις διαρκῶς ἀποδίδεται εἰς τὸν στρατὸν τῆς Θεσσαλίας, εἶναι ἡ μομφὴ, ὅτι ἐγκατέλιπε τὴν Λάρισαν. Σᾶς εἶπον ποίαν γνώμην ἔχω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου – καὶ δὲν εἶναι γνώμη μόνον ἰδική μου. — Προσπαθοῦμεν νὰ ἐπιρρίψωμεν μομφὴν ἐπὶ τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ὅτι, ἐπιχειρῶν οὐχὶ ὑπὸ εὐνοϊκὰς συνθήκας, ἐγκατέλιπε τὴν Λάρισαν, καὶ προσπαθοῦμεν νὰ ἐπιρρίψωμεν μομφὴν κατ’ αὐτοῦ διὰ τὴν πρᾶξιν ταύτην, δι’ ἣν διάσημος στρατηγὸς Γερμανός, μεγίστης αὐθεντίας, ἐθεώρει ὡς ἐπιτυχίαν, ἐὰν, ἐφαρμοζομένου τοῦ τουρκικοῦ σχεδίου, κατώρθου ὁ ἑλληνικὸς στρατὸς νὰ διαφύγῃ ἐκ τῆς Λαρίσης. Ὁ στρατηγὸς Γκόλτς, ἐξετάζων τὸν πόλεμον, — καὶ ἐξετάζων τὸν πόλεμον ἔχων πληροφορίας μόνον ἐκ τουρκικῶν πηγῶν, — ἐκθέτει τὸ σχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ ἐφαρμόσουν οἱ ἀντίπαλοι ἡμῶν, καὶ καταλήγει εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι βεβαίως ἐπιτυχία θὰ ἦτο διὰ τὸν ἑλληνικὸν στρατὸν, ἐὰν κατώρθου νὰ διαφύγῃ ἐκ τῆς Λαρίσης.

§49ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Τί τὸν ἠμπόδιζε νὰ φύγῃ; Αὐτὸ μοὶ φαίνεται ἀκατάληπτον.

§50Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ταχύτης ποδῶν ἐχρειάζετο· τίποτε ἄλλο.

§51Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Πολὺ λάθος ἔχετε, ἐὰν θεωρῆτε τὰς ὑποχωρήσεις ὡς ἀτιμίαν· διότι, ἐὰν εἴχετε μελετήσει τοὺς πολέμους, θὰ ἐβλέπετε, ὅτι αἱ ὑποχωρήσεις δὲν εἶναι ἀτιμία, θὰ ἐβλέπετε, ὅτι αἱ ὑποχωρήσεις εἶναι στρατιωτικὴ ἐπιχείρησις, ὅπως πᾶσα ἄλλη ἐπιχείρησις.

§52Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον «ἀτιμίαν». Διατὶ μεταχειρίζεσθε λέξεις, τὰς ὁποίας δὲν ἠκούσατε; Δὲν εἶναι εὐπρεπὲς νὰ λέγητε λέξεις, τὰς ὁποίας ἐγὼ δὲν εἶπον. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι δὲν χρειάζεται μεγάλη στρατηγικὴ ἐπιτηδειότης, διὰ νὰ κατορθώσῃ τις νὰ φύγῃ· ταχύτης μόνον ποδῶν χρειάζεται.

§53Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἀπήντησα εἰς σᾶς, ἀλλὰ ἔλαβον ἀφορμὴν ἐκ τῆς διακοπῆς, τὴν ὁποίαν μοὶ ἐκάμετε, νὰ ἀπαντήσω πρὸς τὰς γνώμας, αἱ ὁποῖαι ἐπεκράτησαν περὶ τῶν ὑποχωρήσεων τοῦ στρατοῦ.

§54Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐδῶ ὑπάρχουσι δύο γνῶμαι· ἡ γνώμη τῆς ὑποχωρήσεως, τὴν ὁποίαν ὑμεῖς ὑποστηρίζετε, καὶ ἡ γνώμη τῆς μὴ ὑποχωρήσεως, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζουσιν ἄλλοι. Ἡμεῖς, οἱ μὴ στρατιωτικοὶ, δὲν δυνάμεθα νὰ κρίνωμεν (διάλογοι).

§55ΑΡ. ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνδιαφέρει τοὺς στρατιωτικούς.

§56Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ὅλον τὸ ἔθνος ἐνδιαφέρει.

§57Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Γεννᾶτε συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἄκαιροι.

§58Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ δὲν προεκάλεσα, οὐδὲ εἶχον σκοπὸν νὰ προκαλέσω συζήτησιν...

§59ΑΡ. ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχετε ἀνάγκην τῆς διδασκαλίας τοῦ κυρίου Ζυγομαλᾶ.

§60Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Οὐδενός... Ἐγὼ εἶχον καθῆκον νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διότι πολλάκις ἐγένετο λόγος ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, καὶ ἐξηνέχθησαν γνῶμαι, ἴσως σύμφωνοι μὲ τὴν ποίησιν, ἀλλὰ πεπλανημέναι ὑπὸ στρατιωτικὴν ἔποψιν, καὶ ἔχω καθῆκον πολλαπλοῦν νὰ συντελέσω νὰ τεθῇ τέρμα ἐπὶ τέλους εἰς τὰς συζητήσεις ταύτας, αἱ ὁποῖαι διαρκῶς ἐξευτελίζουν καὶ λαὸν καὶ στρατόν.

§61Ε. ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Δὲν ἐξευτελίζουν κανένα.

§62Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Νομίζετε ὅτι δὲν ἐξευτελίζουν; Καὶ ἔρχομαι μᾶλλον καθωρισμένως, ἀφοῦ τοσαύτην ἔκτασιν καὶ τοσοῦτον θόρυβον ἐγέννησεν ἡ συζήτησις. «Θὰ ἐσώζετο ἡ τιμὴ τῆς Ἑλλάδος, θὰ ἐσώζετο ἡ τιμὴ τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ἂν ἐνεκλείετο τμῆμά τι οἱονδήποτε, ταξιαρχία τις εἰς τὴν Λάρισαν». Ἀλλὰ μόνον εἰς τὴν Λάρισαν; Τὸ αὐτὸ πόρισμα δὲν θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἐξαγάγωμεν, ἂν ἡ αὐτὴ ταξιαρχία ἢ οἱαδήποτε ἄλλη ἐνεκλείετο καὶ ἀλλαχοῦ; καὶ κατὰ τίνα τρόπον νὰ ἐγκλεισθῇ εἰς ἀνοικτὴν πόλιν; Πρόκειται περὶ φρουρίου; Ἂν ἐνεκλείετο εἰς τὰ Τρίκκαλα ἢ εἰς τὰ Φάρσαλα ἢ εἰς τὸν Δομοκὸν ἢ εἰς τὸν Βόλον; Διατὶ αὐτὴ ἡ μονομερὴς ἀτίμωσις, προκειμένου περὶ τῆς Λαρίσης; Ἐξ αὐτοῦ ἐννοεῖτε, ὅτι εἰς τὴν γνώμην ταύτην ὑπάρχει μεροληψία τις, καταδικαστέα καὶ κατακριτέα· διότι, ἂν ἐπρόκειτο νὰ σωθῇ ἡ τιμὴ τῆς Ἑλλάδος διὰ τῆς παραμονῆς μιᾶς ταξιαρχίας ἐν Λαρίσῃ, κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ἠδύνατο νὰ σωθῇ ἡ τιμὴ τῆς Ἑλλάδος διὰ τῆς παραμονῆς εἰς οἱανδήποτε ἄλλην ἐκ τῶν πόλεων αὐτῶν. Καὶ ἐν τούτοις περὶ τῶν ἄλλων πόλεων οὐδεὶς ἐγένετο λόγος. Ἴσως διότι τὴν εὐθύνην ἠθέλομεν νὰ ἐπιρρίψωμεν ἐκεῖ, ὅπου πολλάκις τὴν ἐπερρίψαμεν. Ἂν ὁ στρατὸς ἐνεκλείετο εἰς Λάρισαν, ἤθελεν ἀπολέσει τὰς μετὰ τῆς χώρας συγκοινωνίας του, καὶ ἡ καταστροφὴ θὰ ἐπήρχετο πλήρης, διότι ἢ θὰ ἀπεκλείετο ἢ θ’ ἀποσυνετίθετο τελείως· συνέπεια δὲ τούτου θὰ ἦτο ἡ αἰχμαλωσία, ἡ δὲ χώρα θὰ ἐστερεῖτο τοῦ μόνου στρατοῦ, τὸν ὁποῖον διέθετε πρὸς ἄμυναν. Τοιοῦτον θὰ ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα, καὶ μεγίστη ἡ εὐθύνη τοῦ ἀρχηγοῦ, ὅστις, μὴ ἔχων ἐφεδρείας ὄπισθεν, θὰ ἠμέλει νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν μετὰ τῆς χώρας συγκοινωνίαν του διὰ τοῦ ἰδίου στρατοῦ, διὰ τοῦ ὁποίου ἔπρεπε νὰ ἐμποδίσῃ τὴν εἰσβολὴν τοῦ ἐχθροῦ εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς χώρας. Οὐδέποτε ἐγκλείονται οἱ στρατοὶ εἴτε εἰς ὀχυρὰς θέσεις εἴτε εἰς φρούρια. Ἀλλ’ ἔστω· ἐπρόκειτο ἐν τῇ συγκεκριμένῃ ἐκείνῃ περιστάσει περὶ τοιούτου τινός; Καὶ ἤκουσα πολλάκις λεγόμενον ἐδῶ, ὅτι ἡ Λάρισα εἶναι πόλις ὠχυρωμένη. Δὲν πιστεύω νὰ φρονῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι τοῦτο εἶναι ἀκριβές, ὅτι δύναται κἂν νὰ λεχθῇ περὶ Λαρίσης, ὅτι εἶναι πόλις ὠχυρωμένη.

§63Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶναι ὠχυρωμένη δι’ ὀχυρωμάτων.

§64Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἄρα δὲν εἶναι ὠχυρωμένη πόλις ἡ ἔχουσα ἀτελὲς καὶ πρόσκαιρον προγεφύρωμα, ὅλως δὲ ἀνοικτή.

§65Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ἡ Πλεῦνα δὲν ἦτο ὠχυρωμένη πόλις, καὶ ἐν τούτοις ὁ τουρκικὸς στρατὸς ἐνεκλείσθη ἐκεῖ καὶ ἐδοξάσθη.

§66Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ὁ τουρκικὸς στρατὸς ἐδοξάσθη! Ἀλλὰ προκειμένου περὶ τῆς Πλεύνας, ἥτις ἄλλως τε εἶναι ὀχυρωτάτη τοποθεσία, πάντες οἱ στρατιωτικοί, οἱ γράψαντες, κατέκριναν τὸν ἀρχηγὸν ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἐνέκλεισεν εἰς τὴν Πλεῦναν τὸν τουρκικὸν στρατόν, διότι, ὡς εἶπον, προκειμένου νὰ κριθῇ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ποιήσεως, ἔχετε δίκαιον ἴσως· ἂν ὅμως κριθῇ ὑπὸ στρατιωτικὴν ἔποψιν, ἦτο ἀσύγγνωστον σφάλμα, ὅπερ κατέληξεν εἰς αἰχμαλωσίαν.

§67Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Μόνον ὑπὸ πολιτικὴν ἔποψιν ἐσχέτισα τὸ ζήτημα· δὲν ἦτο ὁμιλία καθαρῶς στρατιωτική, ἦτο ὁμιλία ὑπὸ ἐθνικὴν ἔποψιν· ποῖον πρᾶγμα θὰ ηὐχαρίστει τὸ ἔθνος· ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν ὡμίλησα.

§68Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Μᾶς ἐγλίστρησε!

§69Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον θὰ εἶχεν ἡ παραμονὴ τοῦ στρατεύματος ἐν Λαρίσῃ, θὰ ἦτο αἰχμαλωσία. Φρονεῖ τις, ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο θὰ συνετέλει, ὅπως περιφρουρηθῇ ἡ τιμὴ τῆς Ἑλλάδος; Ὑπὸ τὴν ἔποψιν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἐξετάζομεν τὸ ζήτημα, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς τιμῆς τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ, γνωστὸν εἶναι, ποίαν ἐντύπωσιν ἔκαμεν εἰς τὸν στρατιωτικὸν κόσμον ἡ ἡρωϊκὴ—καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ποιήσεως ἀκόμη—καὶ ἐπίμονος ἐν γένει ἄμυνα ἐπὶ τετραήμερον τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ καθ’ ὅλην τὴν μεθόριον, καὶ ἡ ὁποία ἐξετιμήθη παρ’ ὅλων, καὶ ἡ ὁποία μόνη ἀρκεῖ νὰ ἐξιλεώσῃ καὶ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἐγένοντο σφάλματα, σφάλματα, τὰ ὁποῖα δὲν λείπουν ἐξ οὐδενὸς πολέμου, — νὰ ἐξιλεώσῃ, λέγω, αὐτὸν τὸν στρατὸν, περὶ τοῦ ὁποίου τοιαύτη ἐπικρατεῖ ἰδέα, διὰ διαφόρων ὑπαινιγμῶν ἐκδηλουμένη. Διότι δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ἡ ἀντίστασις ἐν τῇ ὁροθετικῇ γραμμῇ ὑπῆρξεν ἐπίμονος, ἀλλὰ καὶ ὑπερμέτρως κοπιώδης διὰ τὸ στράτευμα, τὸ ὁποῖον ἐξηντλήθη ἐκ τῆς παρατεταμένης ἐνεργείας. Ἡ ὑπέρμετρος δὲ αὕτη χρησιμοποίησις τῶν στρατευμάτων ἐν τῇ ὁροθετικῇ γραμμῇ καὶ ἡ νυκτερινὴ ὑποχώρησις ἐκεῖθεν πρὸς τὴν Λάρισαν θεωροῦνται ὡς τὰ κυριώτερα αἴτια, ἐκ τῶν ὁποίων ἡ ὑποχώρησις μετετράπη εἰς πανικὸν, καὶ ἐπῆλθεν ἡ φυσικὴ ἐξάντλησις καὶ ἡ κατάπτωσις τοῦ ἠθικοῦ τοῦ στρατεύματος. Ἄμεσος συνέπεια τῆς κρισίμου ταύτης καταστάσεως ἦτο ἡ ὑποχώρησις πρὸς κατάληψιν ὀχυρωτέρας ἀμυντικῆς τοποθεσίας, διὰ νὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ συγκέντρωσις καὶ ἀνασύνταξις τοῦ στρατοῦ πρὸς νέαν ἀντίστασιν. Ἡ κατάστασις τοῦ στρατοῦ, ἡ ἐκ τῆς ἀτάκτου ὑποχωρήσεως ἐπελθοῦσα, ἦτο τοιαύτη, ὥστε, καὶ ἂν οὐχὶ εἰς τὰ Φάρσαλα, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ ἐνδότερα ἔτι ἂν ὑπεχώρει ἀμέσως, δὲν θὰ ἦτο σφάλμα, καὶ ἴσως, ἢ μᾶλλον βεβαίως, ἡ πρώτη ἀμυντικὴ τοποθεσία, εἰς τὴν ὁποίαν ἠδύνατο τότε πλεονεκτικῶς νὰ καταφύγῃ ὁ ὑποχωρῶν στρατὸς πρὸς ἐπανόρθωσιν τῶν συνεπειῶν τῆς ὑποχωρήσεως, ἔπρεπε νὰ ἦτο ἡ περὶ τὸν Δομοκὸν τοποθεσία, διότι ἐκεῖθεν ἤρχιζον αἱ φυσικῶς ὀχυραὶ ἀμυντικαὶ τοποθεσίαι, διότι περὶ τεχνητῆς ὀχυρώσεως οὐδόλως ἐμεριμνήσαμεν κατὰ τὸ πρὸ τοῦ πολέμου διάστημα. Θὰ διέφερεν ἴσως τὸ πρᾶγμα, ἂν εἴχομεν ὄπισθεν ἐφεδρείας καὶ στρατεύματα δευτέρας γραμμῆς ἀκμαῖα. Ἀλλ’ ὡς εἶχον τὰ πράγματα, οὐδὲν καλλίτερον ἠδύνατο νὰ γείνῃ, παρέχον πλειότερα ἐχέγγυα ἐπιτυχίας. Ἀλλὰ καὶ ἂν δεχθῶμεν, ὅτι διεπράχθησαν σφάλματα, — καὶ δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι ἐγένοντο καὶ τοιαῦτα κατὰ τὸν ἀτυχῆ πόλεμον, — οὐδὲν ἐκ τῶν σφαλμάτων αὐτῶν, κατὰ τὴν γνώμην μου καὶ κατὰ τὴν γνώμην πάντων, εἶναι τοιοῦτον, ὥστε νὰ δίδῃ τὸ δικαίωμα εἰς οἱονδήποτε νὰ ἰσχυρίζηται, ὅτι ἠτιμάσθη τὸ στράτευμα. Ἐξ ἐναντίας καὶ ἡ ἄμυνα ἐν τῇ ὁροθετικῇ γραμμῇ καὶ ἡ ἀνασύνταξις ἐν Φαρσάλοις καὶ ἡ ἐν Δομοκῷ ἐνέργεια ἐξαγνίζει τὸ στράτευμα καὶ προφυλάσσει ἀπὸ πάσης τοιαύτης μομφῆς. Αὐτὸς ὁ Γκὸλτς λέγει, ὅτι σφάλλουσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες σκώπτουσι τὸν ἑλληνικὸν στρατὸν διὰ τὴν πολεμικήν του ἀνικανότητα. Κατὰ τὸν πόλεμον ὑπῆρξαν σφάλματα διπλωματικὰ καὶ σφάλματα πολεμικῆς προπαρασκευῆς, ὑπῆρξαν καὶ σφάλματα στρατηγικὰ καὶ τακτικά· ἀλλὰ τὰ τελευταῖα ταῦτα ἐπήγασαν κυρίως ἐκ τῆς ἐλλείψεως τῆς ἀναγκαίας προπαρασκευῆς, ἐκ τῆς ἐλλείψεως ὀργανώσεως καὶ ἐκπαιδεύσεως τοῦ στρατοῦ, καὶ κυρίως ἐκ τῆς μὴ προπαρασκευῆς, ἐξαιρέσει τῶν μεμονωμένων ἐκείνων, περὶ τῶν ὁποίων δὲν πρόκειται σήμερον. Καὶ διὰ νὰ δυνηθῆτε, Κύριοι, νὰ κρίνητε περὶ τοῦ στρατοῦ αὐτοῦ, περὶ τοῦ ὁποίου σαρκαστικῶς ὁμιλοῦσι, σᾶς ἀναφέρω γεγονὸς, τὸ ὁποῖον βεβαίως ἀγνοεῖτε. Ἐν Ἠπείρῳ ὑπῆρχε πεδινὸν πυροβολικὸν τῶν 7, 5, ἀποτελούμενον ἐξ εἴκοσι πυροβόλων, καὶ δὲν ὑπῆρχον δι’ αὐτὸ πυρομαχικά, δὲν ὑπῆρχον οὔτε πυροσωλῆνες, οὔτε γομώσεις! Βεβαίως αὐτὸ τὸ ἀκούετε πρώτην φορὰν, ἀλλ’ εἶναι γεγονός, ὅπερ οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ. Καὶ δὲν εἶναι μόνον αὐτὰ τὰ γεγονότα ἄγνωστα, ὑπάρχουσι καὶ ἄλλα, περὶ ὧν δὲν πρόκειται σήμερον καὶ περὶ τῶν ὁποίων θὰ ὁμιλήσῃ ἡ ἱστορία, ἡ ἀληθὴς καὶ ἀμερόληπτος. Καὶ ὅτε ὁ ἀρχηγὸς τοῦ ἐν Ἠπείρῳ στρατοῦ ἐζήτησε παρὰ τῆς Διευθύνσεως τοῦ ὑλικοῦ πολέμου καὶ παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐφοδιασθῶσιν αἱ Ἐφορεῖαι διὰ πυρομαχικῶν, ποίαν ἀπάντησιν νομίζετε ὅτι ἔλαβεν ὁ ἀρχηγός; Τὸ μὲν Ὑπουργεῖον ἀπήντησε, διατάσσον φειδὼ τῶν πυρομαχικῶν, ἡ δὲ Διεύθυνσις τοῦ ὑλικοῦ πολέμου, ὅτι ἐν ταῖς ἀποθήκαις τῶν Ἀθηνῶν δὲν ὑπάρχουσιν ἕτερα πυρομαχικὰ, καὶ ὅτι διετάχθη ἡ Ἐφορεία Βόλου νὰ ἀποστείλῃ χιλίας γομώσεις — ποσὸν πυρομαχικῶν ἀσήμαντον, ἀλλὰ καὶ τοῦτο δὲν ἀπεστάλη καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τοῦ πολέμου. Βλέπετε λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι ὁλόκληρον τὸ πεδινὸν πυροβολικὸν εἰς ἓν θέατρον πολέμου, τὸ τῆς Ἠπείρου, ἐστερεῖτο τῶν ἀναγκαίων πυρομαχικῶν, καὶ ὁ κόσμος δικαίως, μὴ γνωρίζων ταῦτα, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν κατὰ τὸ διάστημα τοῦ πολέμου ν’ ἀνακοινωθῶσι τοιαῦτα πράγματα, ἠξίου εἰσβολὴν καὶ νίκας. Ματαίως θὰ ζητήσῃ τις νὰ ἐπιρρίψῃ εὐθύνην εἰς τὸν τότε Πρωθυπουργὸν, διότι ἡ ἔλλειψις αὕτη ἀφορᾷ τὰς εἰδικὰς ὑπηρεσίας καὶ οὐχὶ τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις διὰ τοιαῦτα ζητήματα, οἷον τὸ περὶ καταλλήλου διανομῆς τῶν πυρομαχικῶν εἰς τὰ θέατρα τοῦ πολέμου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπέχῃ εὐθύνην. Καὶ ἐπειδὴ εὑρισκόμεθα ἐν Ἠπείρῳ, σᾶς λέγω, ὅτι ἦσαν τοσαῦται ἐκεῖ αἱ ἐλλείψεις, ὥστε ὁ ἀρχηγὸς τοῦ στρατοῦ τῆς Ἠπείρου ἐπανειλημμένως καὶ διαρκῶς ἀπετείνετο πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ζητῶν τὴν θεραπείαν τούτων, καὶ ἐπὶ τέλους ὑπέβαλε καὶ τὴν παραίτησίν του, παρακαλῶν τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἀναθέσῃ τὴν ἀρχηγίαν τοῦ στρατοῦ εἰς ἕτερον, καὶ προσθέτων, ὅτι θὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκόν του ὑπὸ τὰς διαταγὰς αὐτοῦ. Ἐν τούτοις οὐδὲν ἐγένετο, καὶ ὁ στρατὸς τῆς Ἠπείρου ἐνήργησεν ὑπὸ τὰς χειροτέρας συνθήκας.

§70Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Αὐτὰ ἦσαν ἄγνωστα μέχρι τοῦδε.

§71Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Βεβαίως ἄγνωστα... Καὶ νομίζετε ὅτι ἦτο ἐπιτετραμμένον, χωρὶς νὰ θεωρηθῇ προδοσία καὶ παράβασις καθήκοντος, νὰ ἀνακοινώσῃ τις εἰς τὸ στράτευμα, τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ ἐνεργήσῃ ὁπωσδήποτε, ὅτι ὑπῆρχε τοιαύτη σπουδαιοτάτη ἔλλειψις, ἡ ὁποία καθίστα ἄχρηστον ὁλόκληρον τὸ στράτευμα; Καὶ ὅταν, Κύριοι, λάβητε ταῦτα ὡς δεδομένα, δὲν πρέπει νὰ θεωρήσητε ὡς θαῦμα πᾶν ὅ,τι ἐγένετο; Ἐννοεῖτε στρατὸν ἐνεργοῦντα ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας; ἐννοεῖτε στρατὸν ἐνεργοῦντα διὰ ῥάβδων; — διότι οὔτε τὰ πυρομαχικὰ τοῦ πεζικοῦ ἠδύνατο νὰ μεταφέρῃ. — Καὶ ἠναγκάσθην νὰ εἴπω ταῦτα, ἀκριβῶς διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω, ποία ἔλλειψις προπαρασκευῆς ὑπῆρχεν, ἡ ὁποία ἐπέδρα φυσικῶς καὶ ἐπὶ τῶν ἀποφάσεων τοῦ ἀρχηγοῦ καὶ ἐπὶ τῶν ἐπιχειρήσεων τῶν στρατευμάτων, διότι δὲν ἐπρόκειτο περὶ παρωνυχίδος. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν ἄλλων ἐλλείψεων· ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ: ἦτο δυνατὸν νὰ διεξαχθῶσιν ἐπιχειρήσεις πολεμικαὶ καὶ νὰ συναφθῶσι μάχαι ἄνευ τῶν ἀναγκαίων, τῶν ἀπαραιτήτων πυρομαχικῶν; Βεβαίως λοιπὸν ἐγένοντο σφάλματα· ἀλλ’ ἂν θελήσωμεν νὰ ἐξετάσωμεν τὰ σφάλματα ταῦτα, ἂν θελήσωμεν νὰ κρίνωμεν τοὺς δισταγμοὺς τῆς προελάσεως καὶ τῆς εἰσβολῆς εἰς τὴν ἐχθρικὴν χώραν, ἐὰν κρίνωμεν ἔστω καὶ τὰς λεγομένας ὑποχωρήσεις ἔτι, ἀλλὰ συγχρόνως ἐξετάσωμεν καὶ τὰς αἰτίας, θὰ ἴδωμεν, ὅτι ἀλλοῦ ἔγκεινται αἱ αἰτίαι, καὶ οὐχὶ εἰς ζητήματα ἀφορῶντα τὴν τιμὴν τοῦ στρατοῦ, ἢ τὴν εὐθύνην τῶν ἀρχηγῶν.

§72Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Παρετηρήθησαν καὶ εἰς τὸν στρατὸν τῆς Θεσσαλίας αὐταὶ αἱ ἐλλείψεις τῶν πυρομαχικῶν;

§73Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Αἱ ἐλλείψεις αὗται ἦσαν γενικαὶ τοῦ στρατεύματος· ἐν γένει εἴχομεν ἔλλειψιν πυρομαχικῶν. Δὲν θὰ ἠδυνάμεθα δὲ νὰ δώσωμεν διὰ τῶν πυρομαχικῶν τοῦ πυροβολικοῦ, τὰ ὁποῖα εἴχομεν, οὔτε δύο μάχας.

§74Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ....

§75Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γνωρίζῃ, ὅτι ὁλόκληρον τὸ πεδινὸν πυροβολικὸν ἐν Ἠπείρῳ ἐστερεῖτο πυρομαχικῶν.

§76Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ἐν Ἠπείρῳ μάλιστα. Ἀλλὰ μέχρι Λαμίας!

§77Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ὑπῆρξεν ἔλλειψις ἐν Ἠπείρῳ τῶν πυρομαχικῶν, περὶ τῶν ὁποίων σᾶς εἶπον, ἐν γένει δὲ δὲν θὰ ἐπήρκουν ταῦτα, ἐὰν ὁ πόλεμος παρετείνετο. Ἐν Ἠπείρῳ κατεδείχθη ἀμέσως ἡ ἔλλειψις ὡς ἐκ τῆς κακῆς διανομῆς αὐτῶν εἰς τὰ δύο πολεμικὰ θέατρα.

§78Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν Ἤπειρον, γνωρίζω ὅτι τὰ πυροβολεῖα Ἄρτης εἰργάσθησαν μετὰ μεγάλης ἐπιτηδειότητος καὶ ἐπιτυχίας, ὅτι τὸ πυροβολικὸν ἐξ Ἄρτης ἐξέβαλεν ἐκ τῶν ὀχυρωμάτων τοῦ Ἰμαρὲτ τὸν τουρκικὸν στρατόν. Εἴπετε, ὅτι ἡ εἰσβολὴ δὲν ἦτο δυνατή, καὶ ὅτι ὁ ἀρχηγὸς τοῦ στρατοῦ τῆς Ἠπείρου ἀπέκρουε τὴν ἰδέαν τῆς εἰσβολῆς. Πῶς λοιπὸν ἐγένετο ἀκολούθως ἡ εἰσβολή; Πῶς, ἀφοῦ δὲν ὑπῆρχον πυρομαχικά, ἐγένετο ἡ εἰσβολὴ καὶ ἡ κατάληψις τοῦ μεσημβρινοῦ μέρους τῆς Ἠπείρου, ἐγκατελείφθη δὲ τοῦτο ἀκολούθως; πῶς δὲ μετὰ ταῦτα ἐγένετο ἡ ἀτυχὴς μάχη τοῦ Γριμπόβου;

§79Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν μάχην τοῦ Γριμπόβου ἦτο πυροβολικόν;

§80Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἦσαν δύο ὀρειβατικαὶ πυροβολαρχίαι. Οὐδεμία πεδινή. Δὲν ἔλαβε μέρος πεδινή, διότι δὲν ἠδύνατο νὰ λάβῃ. Ὀλίγαι βολαὶ ἐρρίφθησαν πεδινοῦ πυροβολικοῦ ἐκ τῆς ἑτέρας ταξιαρχίας.

§81Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διατὶ λοιπὸν ἐγένετο ἡ εἰσβολή, ἀφοῦ ὑπῆρχεν αὐτὴ ἡ ἔλλειψις;

§82Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἡ εἰσβολή; Μετὰ τὰς διαμαρτυρίας τοῦ ἀρχηγοῦ καὶ τὴν γνώμην αὐτοῦ, ὅτι ἡ εἰσβολὴ ὄχι μόνον ἦτο δυσχερὴς ἕνεκα τῆς ὀχυρότητος τοῦ ἐδάφους καὶ τῶν ὑπερτέρων ἐχθρικῶν δυνάμεων, ἀλλ’ ἦτο καὶ ἀδύνατος ὡς ἐκ τῶν μεγάλων ἐλλείψεων τοῦ στρατοῦ, τὴν πρωΐαν τῆς ἕκτης Ἀπριλίου ἀπεστάλη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν τηλεγράφημα πρὸς τὸν ἀρχηγόν, διατάσσον τὴν εἰσβολήν. Πρὸ τοιαύτης ὡρισμένης διαταγῆς δὲν ἠδύνατο νὰ πράξῃ ἄλλο τι ἢ νὰ εἰσβάλῃ.

§83Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Βλέπετε ὅτι εἰσέβαλε πρῶτος μετὰ τὴν μάχην τοῦ πυροβολικοῦ.

§84Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Τοῦ τοπομαχικοῦ, ἐννοεῖτε. Ἀλλ’ ἡ εἰσβολὴ ἐγένετο ἐξ ἄλλου σημείου, ἐκ Μπάνι· ἄλλως τε ἐγὼ ὁμιλῶ διὰ τὴν μετὰ ταῦτα ἐνέργειαν, οὐχὶ διὰ τὴν ἀρχικήν, ὁπότε ὑπῆρχον τὰ μέσα, καὶ δι’ αὐτὸ βλέπετε, ὅτι ἐκεῖ, ἔνθα ὑπῆρχον τὰ μέσα, ἡ ἐνέργεια ὑπῆρξε καλή, ὡς κατὰ τὴν ἄμυναν τῆς Ἄρτης· σεῖς γνωρίζετε, ἂν ὑπῆρξεν αὕτη γενναία, ἢ ὄχι.

§85Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Βεβαίως.

§86Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἀλλ’ ὅτε ἐπρόκειτο περὶ εἰσβολῆς, ὁπότε πλέον τὸ πυροβολικὸν ἐκεῖνο, τὸ τοπομαχικόν, δὲν ἐχρησίμευεν, ἀλλ’ εἶχεν ἀνάγκην ὁ στρατὸς τοῦ πυροβολικοῦ τοῦ κινητοῦ, τοῦ πεδινοῦ, ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἤρχισαν οἱ δισταγμοὶ καὶ ἡ σκέψις, ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῇ ἐπιτυχῶς ἐπιθετικὴ ἐνέργεια, καὶ ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ δοθῇ ἀκόμη καὶ μάχη ἐπιτυχής.

§87Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ μ’ ὅλον τοῦτο ἐγένετο μάχη.

§88Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Καὶ τὸ πεδινὸν πυροβολικὸν ἐξετέλεσε τὸ καθῆκόν του, κύριε Λαπαθιώτη, ὁσάκις ἐδόθη διαταγή.

§89Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Μομφὴν ἐναντίον οὐδενὸς ἐπιρρίπτω, πολὺ δ’ ὀλιγώτερον κατὰ τοῦ σώματος, εἰς ὃ καὶ ἐγὼ ἀνήκω· ἀλλὰ σᾶς λέγω...

§90Ι. ΣΤΑΙΚΟΣ. Νὰ διατάξωμεν μίαν ἀνάκρισιν!

§91Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐκ τῶν ἀνακρίσεων δὲν ἀποδεικνύονται αὐτά. Μόνον διὰ τῶν ἐκθέσεων τῶν ἀρχηγῶν καὶ τῶν σωματαρχῶν ἀποδεικνύονται. Αὐταὶ εἶναι αἱ βάσεις.

§92Ι. ΣΤΑΙΚΟΣ. Τὸ λέγω, ἐπειδὴ συζητοῦνται, βλέπετε, ἀπὸ ὅλους.

§93Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἀπαντῶ εἰς τὸν κύριον Γεράκην. Ἐγὼ δὲν εἶπον, ὅτι τὸ πεδινὸν πυροβολικόν, ἐφ’ ὅσον εἶχε τὰ ὀλίγα ἐκεῖνα πυρομαχικά, δὲν ἐνήργησε καλῶς.

§94Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Λοιπὸν εἶχε.

§95Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Εἶχε τρία μόνον ὀχήματα μετὰ πυρομαχικῶν, ἀλλὰ δι’ αὐτῶν δὲν ἠδύνατο ἐπαρκῶς νὰ ἐνεργήσῃ. Καὶ τί νομίζετε ὅτι ἔγεινε;

§96Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Ἐδόθη διαταγὴ νὰ μὴ ἐνεργήσῃ, καθὼς ἐδόθη διαταγὴ εἰς ἕνα συμπολίτην μου, ὁ ὁποῖος εἶχε τέσσαρας βολὰς ἐπιτυχεστάτας. Καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τῶν γνωριζόντων τοῦτο.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§98Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Θὰ σᾶς εἴπω, πῶς ἐνήργησεν· ἀλλ’ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κυρίου Τρικούπη, — ἂν ἦναι ἐδῶ, — ἂν ἠδύνατο ἐκ τῶν ἐννέα βληματοφόρων, ἅτινα εἶχεν αὐτὸς ἐν τῇ πυροβολαρχίᾳ του, ἂν ἠδύνατο, λέγω, νὰ κινήσῃ καὶ συμπαραλάβῃ μαζύ του, ἐν περιπτώσει προελάσεως εἰς τὴν ἐχθρικὴν χώραν, πλείονα τῶν τριῶν... Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι μόνον τὰ τρία ταῦτα ἦτο δυνατὸν νὰ συμπαραλάβητε;

§99Κ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα.

§100Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἠδύνατο λοιπὸν διὰ τῶν πυρομαχικῶν τῶν τριῶν βληματοφόρων νὰ ῥίψῃ καὶ τέσσαρας βολὰς καὶ πλειοτέρας ἀκόμη. Ἀλλὰ τί θὰ ἐγίνετο, ἐὰν μετὰ τὴν εἰσβολὴν συνεκροτεῖτο μάχη; Ποία θὰ ἦτο ἡ θέσις τοῦ πυροβολικοῦ, ἔχοντος ἐλαχίστας μόνον βολάς; Περὶ αὐτοῦ πρόκειται λοιπόν. Πρόκειται, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ ἐνεργήσῃ κατόπιν, καὶ ἑπομένως ἐπῆλθον δισταγμοὶ κατὰ τὴν ἐνέργειαν.

§101Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε συνάδελφε, μὴ συγχέετε τὰ ζητήματα, διὰ νὰ ἐννοήσωμεν, ὅσον ἀφορᾷ τὰς σκέψεις σας.

§102Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Δὲν πειράζει, ἂν γίνωνται διακοπαί· τοῦτο μὲ ἀναπαύει ὀλίγον.

§103Ι. ΣΤΑΙΚΟΣ. Εἶναι βεβαιωμένα αὐτὰ ὅλα.

§104Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐζητήθησαν πυρομαχικά;

§105Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐζητήθησαν, καὶ δὲν ἐστάλησαν. Αὐτὸ εἶναι τὸ περίεργον. Καὶ τὸ ἀποδεικνύουσι τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα. Καὶ ἰδοὺ διατὶ δὲν ἐστάλησαν. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ σταλῶσιν ἐκ Βόλου ταῦτα. Δὲν πταίει βεβαίως εἰς τοῦτο ἡ Κυβέρνησις· πταίουσιν αἱ εἰδικαὶ ὑπηρεσίαι, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀνέφεραν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Τί πταίει ὁ Πρωθυπουργός; Πῶς εἶναι δυνατὸν ὁ Πρωθυπουργὸς νὰ γνωρίζῃ, τί ὑπάρχει εἰς τὰς ἀποθήκας; Δὲν ἐπιρρίπτω μομφὴν κατ’ οὐδεμιᾶς Κυβερνήσεως.

§106Π. ΣΠΥΡΑΚΗΣ. Μεθ’ ὅλας τὰς ἐλλείψεις, τὰς ὁποίας ὑμεῖς ἀναφέρετε, εἶναι βεβαιωμένον γεγονός, ὅτι ὁ τουρκικὸς στρατὸς ὑπεχώρησεν εἰς τὰ Ἰωάννινα, καὶ ἔμενεν ἐκεῖ ἐπὶ δύο ὅλας ἡμέρας, ἀλλὰ δὲν ἐγένετο ἡ ἀπαιτουμένη καταδίωξις ὑπὸ τοῦ ἀρχηγοῦ. Εἶναι βεβαιωμένον αὐτὸ τὸ γεγονός.

§107Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Μάλιστα· ἀκριβῶς. Ἀλλὰ καταδίωξις, πρῶτον, δὲν γίνεται ποτέ, καθ’ ὃν τρόπον κοινῶς νομίζεται. Διὰ νὰ γείνῃ καταδίωξις, πρέπει προηγουμένως νὰ προπαρασκευασθῇ ὁ στρατός. Διὰ νὰ συγκεντρωθῇ καὶ ἀνασυνταχθῇ καὶ διὰ νὰ γείνῃ καταδίωξις, πρέπει πρωτίστως νὰ ἔχῃ ὁ στρατὸς τὰ πυρομαχικά του, διὰ νὰ δυνηθῇ, ἐάν συναντήσῃ τὸν ἐχθρὸν, νὰ τὸν ἀντιμετωπίσῃ. Ἀκριβῶς αὐτοὶ οἱ λόγοι καὶ αὐτοὶ οἱ δισταγμοὶ καθίστων τὴν ἄμεσον καταδίωξιν ἀδύνατον.

§108Π. ΣΠΥΡΑΚΗΣ. Δὲν θέλω ν’ ἀμφισβητήσω τὸ πρᾶγμα ὑπὸ ἔποψιν τακτικῆς. Θέλω μόνον νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι γεγονὸς βεβαιωμένον, ὅτι, μεθ’ ὅλας τὰς παρατηρηθείσας ἐλλείψεις ἡμῶν, οἱ Τοῦρκοι ὑπεχώρησαν εἰς τὰ Ἰωάννινα.

§109Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἀκριβῶς δι’ αὐτὸ ἐφειλκύσαμεν τὸν σεβασμὸν τῶν ἐχθρῶν μας. Ἀκριβῶς αὐτὸ ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιρρίπτηται μομφὴ κατὰ τῆς τιμῆς τοῦ στρατοῦ. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται ἀκριβῶς. Αὐτὸ θέλω ἐγὼ νὰ ἀποσοβήσω, καὶ αὐτὴν τὴν ἀσπίδα θέτω πρὸ τοῦ στρατοῦ.

§110Κ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔχω εἰς χεῖράς μου διαταγὴν, διὰ τῆς ὁποίας διετασσόμην νὰ κάμω φειδὼ πυρομαχικῶν.

§111Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ὑπῆρχε βεβαίως ἀφθονία.

§112Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Δὲν ὑπῆρχεν οὐδὲ ὁ ἀπαραίτητος ἀριθμὸς ἐν Ἠπείρῳ (θορυβώδεις διάλογοι).

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπω διακοπάς. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δὲν δύναται νὰ γείνῃ συζήτησις. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμιλῆτε ὅλοι συγχρόνως.

§114Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴν, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦτο. Δὲν εἶπον, ὅτι κατὰ τὸ πρῶτον στάδιον δὲν ὑπῆρχον πυρομαχικά· κατὰ τὴν ἔναρξιν μάλιστα τῶν ἐχθροπραξιῶν ἐγένετο ἐν Ἄρτῃ σφοδρὰ πάλη πυροβολικοῦ, εἰς τὴν ὁποίαν ἔλαβον μέρος πλὴν τῶν ἄλλων καὶ ὀκτὼ πεδινὰ πυροβόλα τῶν 7,5. Ἐκτὸς δὲ τῆς πάλης ταύτης τοῦ πυροβολικοῦ, ὅπως γνωρίζετε καλῶς, ἐν Ἄρτῃ διεξήχθη καὶ ἄμυνα ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας ἐναντίον ἐπανειλημμένων ἐπιθέσεων καὶ τῶν Ἀλβανῶν καὶ τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ.

§115Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τοῦ πυροβολικοῦ ἰδίως τοῦ Ἰμαρέτ.

§116Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Καὶ τοῦ πυροβολικοῦ τοῦ Ἰμαρὲτ καὶ τοῦ στρατεύματος, διότι, ὅπως δύνασθε νὰ πληροφορηθῆτε, ἐγένετο σπουδαιοτάτη ἐπίθεσις ἐκ Βλαχέρνας πρὸς τὸν πόρον τοῦ δημοτικοῦ φόρου, ὅπου δύο ἐχθρικὰ τάγματα ἐξ Ἀλβανῶν ὑπέστησαν μεγίστας ἀπωλείας, σχεδὸν καταστροφὴν, κυρίως ὑπὸ τοῦ πεδινοῦ καὶ λυομένου πυροβολικοῦ. Ἕνεκα τῆς ἀνεπαρκείας τῶν πυρομαχικῶν ἐν γένει διετάχθη τὸ πυροβολικὸν νὰ βάλλῃ σπανιώτερον καὶ μόνον ὅταν ἐπρόκειτο περὶ ἐπιθέσεως τοῦ ἐχθροῦ, ἢ προεκαλεῖτο ἐκ τῶν ἐχθρικῶν πυροβολείων. Εὐτυχῶς ἐπῆλθεν ἡ ὑποχώρησις τοῦ ἐχθροῦ, ἥτις ἔθεσε τέρμα εἰς τὴν πάλην τοῦ πυροβολικοῦ. Ἕνεκα τῆς διαβάσεως τοῦ ποταμοῦ εἰς Μπάνι καὶ τῆς ἐντὸς τῆς ἐχθρικῆς χώρας προελάσεως, ἥτις ἠπείλει τὰ νῶτα τοῦ τουρκικοῦ στρατοῦ καὶ τὴν σιδηρᾶν γέφυραν τοῦ Λούρου, ἠναγκάσθη ὁ τουρκικὸς στρατὸς νὰ ὑποχωρήσῃ ἐκ τοῦ Ἰμαρὲτ, κατόπιν δὲ, ἕνεκα ῥιφθέντων πυροβολισμῶν καὶ παρεξηγήσεως, μετὰ τὴν Φιλιππιάδα ἡ ὑποχώρησις μετετράπη εἰς ἄτακτον φυγὴν, ὅπως κατὰ τὸ σύνηθες καὶ κατὰ τὸ πλεῖστον συμβαίνει.

§117Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. Εἰς πανικόν.

§118Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Μετὰ τὴν ὑποχώρησιν τοῦ ἐχθροῦ, τὸ στράτευμα προήλασε, καὶ κατέλαβε τὴν Φιλιππιάδα, τὴν Στρεβίναν καὶ τὸ στενὸν τῆς Ἀβαρίτσης. Παραλείπω τὴν λοιπὴν ἐνέργειαν, καὶ σᾶς καθιστῶ γνωστὸν, ὅτι ἐν Στρεβίνῃ ἀνευρέθη ἀποθήκη τουρκικὴ, πλήρης πυρομαχικῶν, οὐχὶ ὅμως δυστυχῶς καταλλήλων διὰ τὸ πυροβολικόν μας. Ἐν τούτοις ἡ ἔλλειψις πυρομαχικῶν ἦτο τοιαύτη, ὥστε ἀπεφασίσθη νὰ χρησιμοποιήσωμεν τὰ ἐγκαταλειφθέντα τουρκικὰ πυρομαχικά. Ἀπεστείλαμεν εἰς Καρβασσαρᾶν καὶ ἐφέραμεν σακκίδια τῶν πεδινῶν πυροβόλων, ἅτινα ἐπληρώσαμεν ἐκ τῆς εὑρεθείσης πυρίτιδος, κατὰ πρόχειρόν τινα ἀναλογίαν, καὶ διετάχθη ἡ Ἐφορεία ὑλικοῦ Ἄρτης νὰ μεταφέρῃ ταῦτα εἰς τὰς ἀποθήκας, ὥστε διὰ τούτων νὰ ἐφοδιάζωμεν καὶ ἀναχορηγῶμεν τὰς πεδινὰς πυροβολαρχίας, καὶ τοῦτο, διὰ νὰ ὑπάρχῃ ὄχι βολὴ, ἀλλὰ βροντὴ τοὐλάχιστον, καὶ μὴ ἀποδειχθῇ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, ὅτι τὸ πυροβολικόν μας ἐσίγα· διότι θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ διεξαχθῇ καὶ ἡ ἐλαχίστη συμπλοκὴ πλέον, ἐὰν κατεδεικνύετο τοῦτο...

§119Ι. ΣΤΑΙΚΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε; (θόρυβος).

§120ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μὴ διακόπτετε.

§121Ι. ΣΤΑΙΚΟΣ. Νὰ καταστήσητε γνωστὸν, ὅτι καὶ ὁ στρατὸς οὗτος δὲν ὑπεχώρησεν, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας τὸ ἥμισυ τοῦ στρατεύματος ἐξηκολούθει νὰ κρατῇ τὰς θέσεις του μέχρι Πέντε Πηγαδίων.

§122Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Δὲν πρόκειται νὰ ἀναπτύξωμεν τώρα τὴν ἱστορίαν τοῦ πολέμου, καίτοι αὕτη δὲν εἶναι γνωστή. Πρόκειται μόνον νὰ περιφρουρήσωμεν τὴν τιμὴν τοῦ στρατεύματος. Ὁ σκοπός μου εἶναι νὰ περιφρουρήσω τὴν τιμὴν τοῦ στρατεύματος καὶ τοῦ ἔθνους, προσβαλλομένου διὰ διαφόρων ὑπαινιγμῶν. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται.

§123Ι. ΣΤΑΙΚΟΣ. Μάλιστα. Πολὺ σωστά.

§124Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος τὴν προσέβαλε;

§125Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐκτοξεύονται διάφοροι ὑπαινιγμοὶ ἑκάστοτε.

§126Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ. Μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς διακόψω ἐδῶ; (διαμαρτυρίαι).

§127Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Μάλιστα.

§128ΦΩΝΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§129Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ τὸ ἐπιτρέπει ὁ ἀγορεύων.

§130Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ θὰ καταπαύσω τὸν λόγον, διότι δὲν ἐννοῶ νὰ ἐπεκταθῇ ἐπὶ πλέον ἡ συζήτησις.

§131Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μὴ δέχεσθε διακοπὰς, διότι ἄλλως δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν καὶ ἡμᾶς νὰ φωτίσητε, καὶ τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἀνελάβετε, νὰ ἀναπτύξητε.

§132Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Λοιπὸν ἁπλῶς θὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, διὰ νὰ δικαιολογήσω τὴν διαφωνίαν μου, ὑπὸ στρατιωτικὴν ἔποψιν, πρὸς τὴν γνώμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, τὴν ὁποίαν, ἐπαναλαμβάνω, σεβόμεθα, ὡς πᾶσαν γνώμην. Ἐν Λαρίσῃ ἐπετρέπετο, ἔστω, νὰ ἐγκλεισθῇ, εἴτε τῇ διαταγῇ τοῦ ἀρχηγοῦ εἴτε ἐξ ἰδίας αὐτοβουλίας, τμῆμα στρατοῦ, ἐὰν ἡ Λάρισα ἦτο φρούριον ἢ τοὐλάχιστον ὠχυρωμένη πόλις. Ἀλλὰ τίποτε ἐξ αὐτῶν δὲν ἦτο. Ἐπὶ πλέον, ἂν ἐνεκλείετο, θὰ ἀπεσπᾶτο ἓν τμῆμα τοῦ στρατεύματος, ἀπαραίτητον διὰ τὴν περαιτέρω ἄμυναν, καὶ θὰ εἴχομεν κατόπιν ἐν Δομοκῷ ὄχι πλέον ἀπόκρουσιν τοῦ ἐχθροῦ, ἀλλὰ ἧτταν οἰκτρὰν τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ.

§133Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε; (διαμαρτυρίαι).

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι.

§135ΦΩΝΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§136Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Μοὶ ἐπιτρέπει.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπω καμμίαν διακοπὴν εἰς κανένα.

§138Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Εἶναι ἀληθὲς, Κύριοι, ὅτι ἐγένοντο σφάλματα ἐν Θεσσαλίᾳ, ἀλλὰ τὰ σφάλματα εἶναι ἀντίθετα πρὸς τὰς ἐπικρατούσας γνώμας. Τὸ πρῶτον σφάλμα, ὅπερ ἐγένετο, ὑπὸ στρατιωτικὴν ἔποψιν, ἦτο ἀκριβῶς αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἔσωσε τὴν τιμὴν τῆς Ἑλλάδος, — ἵνα μεταχειρισθῶ καὶ ἐγὼ τὴν φράσιν «σῴζεται ἡ τιμὴ», τὴν ὁποίαν συνήθως μεταχειρίζονται, — ἦτο ἡ ἄμυνα ἐν τοῖς συνόροις, διότι ὤφειλεν ὁ ἑλληνικὸς στρατὸς, ὀλιγάριθμος καὶ ἀνέτοιμος, ὡς ἦτο, εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς νὰ ἐγκαταλίπῃ τὴν ὁροθετικὴν γραμμὴν, καὶ ἀκόμη καὶ τὴν Θεσσαλίαν, καὶ νὰ συγκεντρωθῇ περὶ τὸν Δομοκόν, ὅπου ἔπρεπε νὰ δώσῃ τὴν πρώτην μάχην. Μὴ πράξας τοῦτο, ἦτο φυσικόν, ὅτι ἤθελεν ὑποστῆ ἀποτυχίας. Καὶ ἐν τούτοις, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ποιήσεως, ἡ ἐν τοῖς συνόροις ἄμυνα ἦτο τιμητικὴ καὶ ἡρωϊκὴ πρᾶξις. Σᾶς εἶπον τοῦτο, διὰ νὰ ἴδητε πόσον ἀντίθετοι εἶναι ἐνίοτε αἱ γνῶμαι ὑπὸ στρατιωτικὴν ἔποψιν πρὸς τὰς γνώμας ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ποιήσεως. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θεωρεῖται ἡρωϊσμός, καὶ ἐθεωρήθη ἡρωϊσμός, καὶ ἀνομολογεῖται παρ’ ὅλων, λέγεται ὡς ἓν τῶν σπουδαιοτέρων σφαλμάτων τοῦ πολέμου.

§139Ζ. ΣΑΡΑΒΕΛΑΣ. Ἤμεθα ἐπιθετικοὶ ἢ ἀμυντικοί;

§140Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Τὸ ζήτημά μου εἶναι, ὅτι δὲν πρέπει νὰ μᾶς ἐπηρεάζῃ καὶ νὰ μᾶς συναρπάζῃ ἡ ἰδέα τῶν ὑποχωρήσεων, δὲν πρέπει νὰ μᾶς ἐπηρεάζῃ ἡ ἰδέα τῶν δύο πανικῶν, διότι διὰ τοὺς γνωρίζοντας τὴν στρατιωτικὴν ἱστορίαν αὐτὰ εἶναι συνηθέστατα εἰς τοὺς στρατούς, καὶ εἰς τοὺς μᾶλλον ἐμπειροπολέμους. Ὁ πανικὸς ἐθεωρήθη ἀτίμωσις ἀπὸ ὅλους, καὶ δύναμαι νὰ εἴπω καὶ ἀπὸ στρατιωτικοὺς πολλούς, καὶ ἀκριβῶς ἐξ αὐτῶν καὶ ἔκ τινων στρατιωτικῶν εὑρισκομένων ἐν Ἀθήναις κατὰ τὸν πόλεμον ἐπήγασε τὸ κακόν, καὶ ἐξηγέρθη ὁ λαός, ὁ ὁποῖος δικαίως ἀγανακτεῖ καὶ ἐξεγείρεται, ὅταν πρόκηται περὶ ἀτυχημάτων εἴχομεν πλήρη ἄγνοιαν τῆς ἱστορίας τῶν πολέμων, καὶ ἐσκέφθημεν: «ἐπῆλθε πανικός; ἄρα ἀτίμωσις!» Εἶναι πλάνη. Διότι δὲν ὑπάρχει πόλεμος, δὲν ὑπῆρξε στρατός, ἀποτελούμενος καὶ ἐκ παλαιμάχων ἔτι, ὁ ὁποῖος δὲν ὑπέστη κατὰ τὸ διάστημα μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς ἐκστρατείας ἐπανειλημμένους πανικούς, καὶ δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι οἱ πανικοὶ εἶναι ἀναγεγραμμένοι καὶ εἰς τὴν ἡμερησίαν καὶ εἰς τὴν νυκτερινὴν διάταξιν τῶν στρατῶν, διότι ἁπλῶς πολλάκις ἀρκεῖ τὸ σκότος, διὰ νὰ ἐπέλθῃ πανικὸς ἄνευ οὐδεμιᾶς πραγματικῆς αἰτίας.

§141Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Τὰ ἀρχικὰ λάθη πρέπει πρῶτον νὰ ἐξετασθῶσι (θόρυβος καὶ φωναί).

§142ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μὴ διακόπτετε.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε Βουλευτά.

§144Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Νὰ ἐξετάσωμεν ἀπὸ τὴν ἀρχήν.

§145Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Δὲν ἔχει παρὰ νὰ ἐκφράσῃ τὴν ἐπιθυμίαν της ἡ Βουλή, καὶ ἀναπτύσσω ὁλόκληρον τὴν ἱστορίαν.

§146ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (δεξιόθεν). Ὄχι, ὄχι.

§147Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πρέπει, διὰ νὰ ἐννοήσωμεν...

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ.

§149Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ βεβαίως. Ἐγὼ δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ κωλυσιεργήσω. Ἐγὼ ἐννοῶ νὰ περιφρουρήσω τὸ στράτευμα, τὸ ὁποῖον ἀφίνεται ἐνταῦθα πολλάκις ἐκτεθειμένον εἰς ὑπαινιγμούς.

§150Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Διὰ τὸ στράτευμα ἐνδιαφερόμεθα καὶ ἡμεῖς ἐξ ἴσου.

§151Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἀκριβῶς, διότι γνωρίζω, ὅτι ἐνδιαφέρεσθε ὑπὲρ αὐτοῦ, διότι ἔχω συμμάχους εἰς τὴν ἰδέαν αὐτήν, δι’ αὐτὸ ἔλαβον τὸν λόγον. Δὲν ἔλαβον τὸν λόγον ἐπὶ τῇ ἰδέᾳ, ὅτι ὑπάρχουσιν ἀντίθετοι γνῶμαι πρὸς τὰς γνώμας αὐτάς. Ἀκριβῶς εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι ὑπάρχουσιν ὁμόφρονες. Ἀλλὰ πρέπει νὰ καθορίσωμεν τὰ πράγματα οὕτως, ὥστε νὰ μὴ γεννῶνται παρεξηγήσεις, αἱ ὁποῖαι καθ’ ὅλον τὸ μετὰ τὸν πόλεμον διάστημα ἐγένοντο.

§152ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Λυπούμεθα, ὅτι ὁ χρόνος δὲν ἀρκεῖ.

§153Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Δι’ αὐτὸ θὰ περικόψω τὸ θέμα. Δὲν πρόκειται περὶ τῆς ἐκστρατείας ὁλοκλήρου. Δι’ αὐτὸ λέγω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ μᾶς ἐπηρεάζωσιν αἱ ὑποχωρήσεις. Πιθανὸν ἡ ὑποχώρησις νὰ ἦναι σφάλμα, πιθανὸν ἡ ὑποχώρησις νὰ ἐγένετο προώρως, πιθανὸν αἱ ὑποχωρήσεις νὰ ἐπῆλθον ἐξ οἱωνδήποτε λόγων, ἀλλ’ αἱ ὑποχωρήσεις δὲν ἀτιμάζουσιν οὔτε τὸ ἔθνος οὔτε τὸν στρατόν· καὶ ἂν ἦναι εἶδος ἐπιχειρήσεως — ὅπως εἶναι — καὶ ἡ ὑποχώρησις, ἐπιβάλλεται αὕτη πολλάκις· διότι, ἐὰν καθορίσωμεν τὴν ἐπικρατοῦσαν γνώμην ἐν τῇ στρατιωτικῇ ἐπιστήμῃ, ἡ ὁποία ἔχει κυρωθῆ ἐκ τῆς πείρας ὅλων τῶν πολέμων, στρατὸς ὀλιγαριθμότερος ὀφείλει νὰ ὑποχωρήσῃ. Καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ κανών. Καὶ διὰ τοῦτο εἶπον προηγουμένως, ὅτι σφάλμα ὑπῆρξεν ἡ ἄμυνα ἐν τοῖς συνόροις, καὶ σφάλμα καὶ ἄσκοπος. Ἀλλὰ διότι ὑπῆρξε σφάλμα, νομίζετε ὅτι φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιρριφθῇ ἡ εὐθύνη ἐπὶ τῶν ἀρχηγῶν; Ὁ ἀρχηγὸς δὲν δύναται νὰ ἐγκαταλίπῃ ὁλόκληρον μέρος τῆς χώρας, χωρὶς ἡ χώρα νὰ τὸ θελήσῃ. Μόνον συνεπείᾳ διαταγῶν τῆς Κυβερνήσεως δύναται νὰ καταλίπῃ ὁλόκληρον τμῆμα χώρας, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει σχεδίου, τὸ ὁποῖον προηγουμένως ἔχει ἐγκριθῆ. Ἄλλως σπουδαίαν εὐθύνην ἀναλαμβάνει, ἂν ἐγκαταλίπῃ τοῦτο. Ἐν τούτοις, ὑπὸ στρατιωτικὴν ἔποψιν, ἦτο σφάλμα ἡ μὴ ταχυτέρα ἐγκατάλειψις ὁλοκλήρου σχεδὸν τῆς Θεσσαλίας. Καὶ ὁ στρατηγὸς Γκὸλτς, ὁ ὁποῖος ἐξετάζει τὰς στρατιωτικὰς ἐπιχειρήσεις, ἀποφαίνεται, ὅτι ἡ πρώτη ἀμυντικὴ γραμμὴ ἦτο ὁ Δομοκός, καὶ διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἐκεῖ ἔπρεπε νὰ συγκεντρωθῇ ὁλόκληρος ὁ ἑλληνικὸς στρατός, καὶ νὰ δοθῇ ἡ πρώτη μάχη. Ὑπάρχουσι δὲ καὶ οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους δὲν ἀναφέρω, ἵνα μὴ μακρηγορήσω. Δὲν ἔπρεπε λοιπὸν νὰ μᾶς ἐπηρεάζωσιν αἱ ὑποχωρήσεις, διότι σᾶς λέγω, ὅτι δὲν ὑπάρχει παράδειγμα, ὅτι στρατός τις δὲν ὑπεχώρησεν ἀμοιβαίως, ὡς καὶ προεχώρησεν. Ὁ στρατὸς δύναται νὰ προχωρήσῃ καὶ ὑποχωρήσῃ. Τοῦτο πιθανὸν νὰ ἦναι σφάλμα, ἀλλὰ δὲν εἶναι καὶ ἀτίμωσις. Δὲν δύναται δὲ νὰ ἐπιρριφθῇ μομφὴ κατὰ τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ διὰ τοὺς πανικούς. Διότι οἱ πανικοὶ εἶναι συνηθέστατοι ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτάτων χρόνων μέχρι τῶν τελευταίων. Ἐκ τούτου δ’ ὑπάρχει καὶ κρατοῦσα γνώμη, ὅτι κατὰ τὴν νύκτα οὐδέποτε πρέπει νὰ γίνωνται πολεμικαὶ ἐπιχειρήσεις, διότι μόλις γείνῃ ἡ ἐλαχίστη κίνησις, αὕτη δύναται νὰ προκαλέσῃ πανικόν, καὶ διὰ τοῦτο αἱ πολεμικαὶ ἐπιχειρήσεις γίνονται κατὰ 99 τοῖς ἑκατὸν ἐν καιρῷ ἡμέρας.

§154Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν μᾶς ἀναφέρετε παραδείγματα πανικῶν κατὰ τοὺς τελευταίους χρόνους;

§155Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἀφοῦ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐπιθυμεῖ τοιαῦτα παραδείγματα, εἶμαι ἕτοιμος νὰ τῷ ἀναφέρω. Ὁ Καῖσαρ...

§156Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν σᾶς ἠρώτησα περὶ τῶν ἀρχαίων χρόνων.

§157Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Ἀναφέρατε τὸν πόλεμον τοῦ Τράνσβααλ, ἵνα μὴ ἀνατρέξητε εἰς προγενέστερον χρόνον.

§158Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἤρχισα ἐκεῖθεν, ἵνα διατυπώσω τὴν ἑξῆς ἰδέαν. Εἰς τὴν ἀρχαιότητα οἱ στρατοὶ συνέκειντο ἀπὸ παλαιμάχους καὶ ἐξ ἐπαγγέλματος στρατιώτας.

§159Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι. Οἱ Ἕλληνες ὅλοι ἦσαν πολῖται.

§160Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Διὰ τοῦτο ἀκριβῶς ἀναφέρω τοὺς Ῥωμαίους. Ἔφερα τὸ παράδειγμα τοῦ Καίσαρος, διότι οἱ λεγεῶνες αὐτοῦ συνέκειντο ἐκ παλαιμάχων στρατιωτῶν, οἱ ὁποῖοι διεξήγαγον ὅλας τὰς ἐκστρατείας τῆς Γαλατίας καὶ τῆς Γερμανίας.

§161Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπήγοντο εἰς δεκαεννεαετῆ θητείαν.

§162Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐὰν δὲ ἀποδειχθῇ, ὅτι, προκειμένου περὶ τοιούτων στρατῶν, οἱ πανικοὶ δὲν τοὺς ἀτιμάζουν, ἀποδεικνύεται εὐκολώτερον, ὅτι δὲν εἶναι ἀτιμία ὁ πανικὸς προκειμένου περὶ στρατοῦ γενικῆς στρατολογίας, ὅπως εἶναι ὅλοι οἱ νεώτεροι στρατοί. Ὁ Καῖσαρ λοιπὸν διέπραξε τὸ σφάλμα, ὅπερ ἀνομολογεῖται, ν’ ἀποπειραθῇ τὸν ἀποκλεισμὸν τοῦ Πομπηίου, εὑρισκομένου εἰς τὸ Δυρράχιον. Ἀλλ’ ἐπῆλθεν, ἀτυχῶς διὰ τὸν Καίσαρα καὶ τοὺς λεγεῶνας αὐτοῦ, τὸ σκότος, τὸ δὲ σκότος εἶναι μία τῶν κυριωτέρων ἀφορμῶν τῶν πανικῶν. Καταλαμβάνονται λοιπὸν οἱ λεγεῶνες ἐκεῖνοι ὑπὸ πανικοῦ, καὶ ὁ Καῖσαρ ἐγκαταλείπεται μόνος, καὶ μόλις κατορθώνει νὰ σωθῇ, διότι ἔπεσεν ἐντὸς ἕλους, ὁπόθεν ἐξήχθη ὑπ’ ὀλίγων πιστῶν του στρατιωτῶν. Τοσοῦτος δὲ ἦτο ὁ πανικὸς κατὰ τὴν ἑσπέραν ἐκείνην, ὥστε ἠναγκάσθη ὁ Καῖσαρ, ὁ ἔχων τοιούτους στρατιώτας, νὰ ἐγκαταλίπῃ τὴν Ἤπειρον, καὶ διελθὼν διὰ τῶν Καλαρρυτῶν νὰ ἐξέλθῃ πρὸς τὴν Μητρόπολιν καὶ νὰ μεταβῇ εἰς τὴν Θεσσαλίαν. Τοσοῦτος ἦτο ὁ πανικὸς ἐκεῖνος, ὥστε δὲν ἠδύνατο ὁ Καῖσαρ ν’ ἀνασυντάξῃ τὸ στράτευμά του προτοῦ ἀπομακρυνθῇ τελείως τοῦ ἐχθροῦ. Καὶ ποῖον στράτευμα ἦτο αὐτό; Σᾶς εἶπεν ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, ὅτι ἀπετελεῖτο ἐκ στρατιωτῶν ὑπαγομένων εἰς εἰκοσαετῆ θητείαν καὶ ἑπομένως διεξαγαγόντων πολλοὺς πολέμους καὶ ὄντων οὕτω παλαιμάχων καὶ ἐμπειροπολέμων. Δὲν ἠτιμάσθη ὁ Καῖσαρ, οὔτε οἱ ῥωμαϊκοὶ λεγεῶνες, διότι κατελήφθησαν ὑπὸ πανικοῦ· ἐξ ἐναντίας ἐπῆλθε πάλιν ἀνασύνταξις τοῦ στρατοῦ, καὶ ἡ νίκη ἡ ἐν Φαρσάλοις. Δὲν ἠτιμάσθησαν οἱ ῥωμαϊκοὶ λεγεῶνες, ὅτε ἔφευγον προτροπάδην πρὸ τοῦ Ἀννίβα.

§163Ι. ΣΤΑΙΚΟΣ. Μήπως δὲν ἀνασυνετάχθη καὶ ἐν Ἠπείρῳ ὁ ἑλληνικὸς στρατὸς καὶ ἔδωκε τὴν μάχην τοῦ Γριμπόβου;

§164Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ὁ Φάβιος διαρκῶς ὑπεχώρει, καὶ κατὰ τὸ διάστημα τῶν ὑποχωρήσεων, ἐὰν λάβητε τὸν κόπον ν’ ἀναγνώσητε τὸ μέρος ἐκεῖνο τῶν ἀρχαίων συγγραφέων, τὸ πραγματευόμενον περὶ τῆς ἐκστρατείας τοῦ Ἀννίβα, θὰ ἴδητε, ἐὰν ἐμβαθύνητε εἰς τὰ γενόμενα, ὅτι πολλάκις ἐπῆλθον πανικοί, ὡς ἐν Φαλέρνῳ.

§165Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Φάβιος ἀπέφευγε νὰ δίδῃ μάχην, διότι δὲν εἶχε δυνάμεις, οὐχὶ διότι κατελαμβάνετο ὁ στρατός του ὑπὸ πανικοῦ.

§166Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ὑπεχώρει συστηματικῶς, ἀλλὰ κατὰ τὸ διάστημα τῶν ὑποχωρήσεων ὑφίστατο διαρκῶς πανικοὺς, διότι ἡ παρατεταμένη καὶ διαρκὴς ὑποχώρησις κλονίζει τὸ ἠθικὸν τῶν στρατῶν.

§167Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς, ὅτι ὑπεχώρει διαρκῶς.

§168Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἀλλ’ ἔρχομαι καὶ εἰς τὴν νεωτέραν ἱστορίαν. Ἐκεῖ θὰ ἴδωμεν, ὅτι ἐκ τοῦ γερμανικοῦ στρατοῦ, νικηφόρου πρὸ τοῦ Μὲτς, ὁλόκληρος μεραρχία τῆς Βασιλικῆς φρουρᾶς καταλαμβάνεται ὑπὸ τοιούτου πανικοῦ, ὥστε συμπαρασύρει καὶ αὐτὸν τὸν Βασιλέα Γουλιέλμον, ὅστις προσεπάθει νὰ συγκρατήσῃ αὐτὴν μὲ τὸ περίστροφον εἰς τὰς χεῖρας...

§169Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος σᾶς τὸ εἶπεν αὐτό;

§170Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Διδασκαλίαν δὲν θὰ κάμω.

§171Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ Γουλιέλμος μὲ τὸ περίστροφον!

§172Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Μάλιστα. Διότι εἰς τοὺς πανικοὺς καὶ τὴν φυγὴν ἐπιβάλλεται καὶ διὰ τῶν ὅπλων νὰ συγκρατήσῃ τις τοὺς φεύγοντας, ἀλλὰ σπανίως κατορθοῦται τοῦτο. Ἠτιμάσθη λοιπὸν ἐκ τούτου ἡ μεραρχία ἐκείνη καὶ ὁ γερμανικὸς στρατός; Κατὰ τὸν πόλεμον τῶν Αὐστριακῶν πρὸς τοὺς Ἰταλοὺς, τὸ 1866, ὁλόκληρος μεραρχία ἰταλικὴ, ἀποτελουμένη ἀπὸ δύο ταξιαρχίας...

§173Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Εἰς τὸ Σολφερῖνον;

§174Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ὄχι... Ὁλόκληρος, λέγω, μεραρχία ἰταλικὴ κατελήφθη ὑπὸ πανικοῦ ἐνώπιον 70 ἢ 80 ἱππέων, οἱ ὁποῖοι εἶχον παραπλανηθῆ καὶ ἐπρόκειτο νὰ αἰχμαλωτισθῶσι, βλέποντες δὲ τὸν κίνδυνον, προσεπάθησαν νὰ ἐξέλθωσι τῆς ἐπικινδύνου θέσεώς των δι’ ἐπελάσεως καὶ αὐτὸ ἤρκεσεν, ἵνα μεταδοθῇ ὁ πανικὸς εἰς τὴν μίαν ταξιαρχίαν, ἡ ὁποία συμπαρέσυρε καὶ τὴν ἄλλην, καὶ οὕτως ὁλόκληρος μεραρχία ἐκ 14,000 ἀνδρῶν ἔφευγεν ἀπέναντι 80 ἱππέων! Ἠτιμάσθη λοιπὸν διὰ τοὺς λόγους αὐτοὺς ὁ ἰταλικὸς στρατός;

§175Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μήπως εἶναι τιμὴ αὐτό;

§176Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Δὲν εἶναι ὅμως καὶ ἀτιμία· ἁπλῶς εἶναι ἀτύχημα. Ἀλλ’ ἡμεῖς μεταβάλλομεν τὰ πράγματα, καὶ ἀρεσκόμεθα εἰς τὰς ἄκρας ἰδέας. Δὲν λέγομεν ὅτι πρόκειται περὶ σφαλμάτων, δὲν λέγομεν ὅτι πρόκειται περὶ ἀτυχημάτων, ἀλλὰ λέγομεν, ὅτι ἠτιμάσθη ἡ Ἑλλὰς καὶ ὁ ἑλληνικὸς στρατός, καὶ ὅτι, διὰ νὰ σωθῇ ἡ τιμή, ἦτο ἀνάγκη ν’ αὐτοκτονήσῃ τμῆμα στρατοῦ! (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§177Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ὅλην τὴν συζήτησιν προεκάλεσεν ἡ ἐπερώτησις τοῦ κ. ἐκ Ζακύνθου Βουλευτοῦ πρὸς ἐμέ, διότι δῆθεν ἐγὼ εἶπον πράγματα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦσιν ἐξηγήσεις. Βεβαίως δὲν θὰ ἐπιχειρήσω ν’ ἀντικρούσω τὸν προλαλήσαντα, διότι, ὅ,τι εἶπεν οὗτος, βεβαίως δὲν τὸ εἶπεν, ἵνα προκαλέσῃ τὴν ἀπάντησίν μου, καθότι πᾶς ἄλλος εἶναι ὑπόχρεος νὰ ἀπαντήσῃ πρὸς τὸν προλαλήσαντα ἢ ἐγώ. Ὁ κ. ἐκ Τυρνάβου Βουλευτὴς ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ, ὅτι τὰ ἀτυχήματα τοῦ πολέμου τοῦ 1897 δὲν ἦσαν τοιαῦτα, ὥστε νὰ ἐπισύρωσιν ἀτιμίαν εἴτε εἰς τὸ ἔθνος ὁλόκληρον εἴτε εἰς τὸν ἑλληνικὸν στρατόν. Τοιοῦτόν τι ἐγὼ δὲν εἶπον, ἂν δὲ ὑποστηρίζῃ τις, ὅτι ἐγὼ εἶπον ποτὲ τοιοῦτόν τι, δὲν λέγει τὴν ἀλήθειαν.

§178Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ ὡμίλησα περὶ τῶν ἐπικρατουσῶν πεπλανημένων ἰδεῶν.

§179Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Αὐτὸ λέγω καὶ ἐγώ. Πράγματι πολλάκις ἐγένετο λόγος, ὅτι ἐκ τοῦ πολέμου ἐκείνου ἠτιμάσθη ἡ Ἑλλὰς καὶ ὁ ἑλληνικὸς στρατός. Καὶ κατὰ τὴν ἑσπέραν ἐκείνην πάλιν ἐγένετο λόγος περὶ τῆς τιμῆς τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς τιμῆς τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Οὐδέποτε ὡμίλησα ἐγὼ περὶ τῆς τιμῆς τῆς Ἑλλάδος ἢ τοῦ στρατοῦ, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὁμιλήσω ἐγὼ περὶ τούτου· καὶ διὰ τοὺς λόγους, οὓς εἶπεν ὁ κ. ἐκ Τυρνάβου Βουλευτής, καὶ ὡς ἐκ τῆς θέσεως, ἣν εἶχον ἐγὼ κατὰ τὸν πόλεμον, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκστομίσω ποτὲ τοιαύτην φράσιν εἴτε διὰ τὸ ἔθνος εἴτε διὰ τὸν στρατόν. Ἄλλοι ἐξεστόμισαν τοιαῦτα πράγματα. Ἐγὼ δὲ μόνον, γενομένου λόγου περὶ τῆς τιμῆς τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ, χωρὶς νὰ εἰσέλθω εἰς φιλονεικίαν τινά, εἶπον ὅτι ἡ τιμὴ τῆς Ἑλλάδος, καὶ συνεπῶς καὶ τοῦ στρατοῦ, θὰ ἐσῴζετο ἐντελῶς...

§180Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Ὥστε δὲν ἐσώθη.

§181Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Παρακαλῶ... Εἶπον, ὅτι θὰ ἐσῴζετο ἐντελῶς, ἂν μία ταξιαρχία ἐνεκλείετο ἐντὸς τῆς Λαρίσης, ἵνα θυσιασθῇ.

§182Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ποίησις αὐτό. Ἀλλὰ τὸ λέγετε σεῖς, ὡς στρατηγὸς Σμολένσκης;

§183Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Τὸ λέγω καὶ τὸ πρεσβεύω.

§184Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Καὶ ἦτο ποίησις πράγματι.

§185Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Αὐτὴ ἡ φράσις μου παρεξηγήθη δυστυχῶς, καὶ παρεξηγήθη κατὰ τρόπον, ὥστε νὰ συκοφαντηθῶ ἐκ νέου ἀπέναντι τοῦ ἔθνους καὶ τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Τούτου ἕνεκα σήμερον ἀνέρχομαι ἐπὶ τοῦ βήματος, ἵνα εἴπω, τί ἐνόουν διὰ τῆς φράσεως ἐκείνης. Σᾶς ἐξήγησα προηγουμένως, ἐπαναλαμβάνω δὲ καὶ πάλιν, ὅτι διὰ τῆς φράσεως ἐκείνης ἐνόουν νὰ γείνῃ μία θυσία, ἡ ὁποία νὰ προκαλέσῃ τὰς συμπαθείας τοῦ κόσμου, καὶ ὑπὸ τὰς συμπαθείας τοῦ κόσμου νὰ καλυφθῶσιν ὅλα τὰ ἀτυχήματα τοῦ πολέμου.

§186ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν.

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 10 καὶ 30′ μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 3 καὶ 40′ μ. μ.)

§188Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ παρατηρήσεως, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ζακύνθου, ἐγεννήθη, ἐν τῇ Βουλῇ συζήτησις, ἡ ὁποία, κατὰ τὴν κρίσιν μου, εἶναι ὅλως παράκαιρος. Καὶ ἄλλοτε ἐξέφρασα τὴν ἰδέαν μου ἐπὶ ὁμοίας συζητήσεως. Ὅτε κατά τινα τῶν συνεδριάσεων τῆς παρελθούσης Συνόδου ἐξεδηλώθη ἡ ἐπιθυμία, ὅπως τὰ τοῦ πολέμου συζητηθῶσιν, εἶπον ὅτι, κατὰ τὴν κρίσιν μου, δὲν ἔπρεπε τοιαύτη συζήτησις νὰ διεξαχθῇ ἐν τῇ Βουλῇ, διότι δὲν ἔβλεπον τὸ πρακτικὸν ἀποτέλεσμα τῆς συζητήσεως ταύτης. Ἐὰν πρόκηται νὰ ἐξετάσωμεν τοὺς λόγους τοὺς προκαλέσαντας τὸν πόλεμον, τὴν εὐθύνην τῶν Κυβερνήσεων, αἵτινες κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον διηύθυνον τὰ κοινὰ, τὸν τρόπον, καθ’ ὃν τὰ τοῦ πολέμου διεξήχθησαν, νομίζω ὅτι εἴμεθα ἐντελῶς ἀναρμόδιοι πρὸς τὴν ἐξέτασιν τῶν θεμάτων τούτων, ἀναρμόδιοι, ὄχι μόνον διότι αἱ ἐν τῇ Βουλῇ γινόμεναι συζητήσεις πρέπει ν’ ἀπολήγωσιν εἰς πρακτικόν τι συμπέρασμα, — δὲν βλέπω δὲ εἰς ποῖον πρακτικὸν συμπέρασμα δυνάμεθα ἐπὶ τοῦ προκειμένου νὰ φθάσωμεν, — ἀλλ’ ἀναρμόδιοι καὶ ὑπὸ ἑτέραν ἔποψιν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ λησμονήσωμεν, ὅτι εἰς τὰ γεγονότα ταῦτα, δι’ ἃ ὅλοι εὐθυνόμεθα, οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἔχει τὴν ἀμεροληψίαν τὴν ἀπαιτουμένην, ὅπως ὀρθῶς κρίνῃ ἐπὶ τῶν γεγονότων τούτων. Νομίζω, ὅτι συμφέρον ἡμῶν ὅλων εἶναι ν’ ἀφήσωμεν, ὅπως τὰ ζητήματα ταῦτα κρίνῃ ἡ ἱστορία. Αὐτὴ μόνη δύναται νὰ φέρῃ ἐπὶ τῶν ζητημάτων τούτων ὀρθὴν καὶ πεφωτισμένην κρίσιν, αὐτὴ μόνη δύναται νὰ καταλογίσῃ εὐθύνας. Θέλω λοιπὸν παρακαλέσει τὴν Βουλὴν νὰ θέσῃ τέρμα εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην, τὴν ὅλως παράκαιρον, καὶ ἐκ τῆς ὁποίας οὐδὲν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα θέλει προέλθει, ἀλλὰ τῆς ὁποίας τ’ ἀποτελέσματα ἔσονται πρὸς βλάβην τοῦ ἔθνους. Ἐπαναλαμβάνω τὴν θερμήν μου παράκλησιν πρὸς τοὺς κυρίους Βουλευτὰς, ὅπως εὐαρεστηθῶσι νὰ θέσωσι τέρμα εἰς τὴν συζήτησιν.

§189Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, παραιτοῦμαι τοῦ λόγου μετὰ τοὺς λόγους τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ.

§190ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως θεωρῶ, ὅτι πρέπει νὰ λήξῃ πᾶσα συζήτησις ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου.

§191Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἤμην παρὼν κατὰ τὸ πρῶτον στάδιον τῆς συνεδριάσεως, δηλαδὴ κατὰ τὰς πρωϊνὰς ὥρας, πρὸ μικροῦ δ’ ἀφικόμενος εἰς τὸ Βουλευτήριον ἤκουσα, ὅτι ἐγένετο συζήτησις περὶ τῶν κατὰ τὸν πόλεμον τοῦ 1897, ἢ τῶν μετὰ τὸν πόλεμον. Βεβαίως ἐν τῇ Βουλῇ συζητοῦνται θέματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ λυθῶσιν εἴτε πρὸς συμπλήρωσιν τῆς νομοθεσίας ἢ τροποποίησιν αὐτῆς, εἴτε πρὸς ἐπιζήτησιν εὐθυνῶν, ἡ ἐξέτασις δὲ τῶν κατὰ τὸν πόλεμον ἢ τῶν μετὰ τὸν πόλεμον δὲν γνωρίζω τίνα ἔχει σκοπόν. Ἐὰν ἔχῃ σκοπὸν νὰ ἐπιζητήσῃ εὐθύνας, ἐπειδὴ πρῶτος ὑπεύθυνος διὰ τὰ πρὸ τοῦ πολέμου καὶ κατὰ τὸν πόλεμον εἶμαι ἐγὼ, προκαλῶ πάντας, ὅσοι ἔχουσι νὰ ζητήσωσιν εὐθύνας, ν’ ἀποταθῶσι πρὸς τὴν Βουλὴν, ἵνα ζητήσωσι τὰς εὐθύνας ταύτας, ἐγὼ δὲ θέλω δώσει αὐτάς· τότε δὲ θέλει ἀποδειχθῇ, ὅτι πάντα τὰ ἑκάστοτε λεγόμενα, ὅτι δὲν ὑπῆρχον πολεμεφόδια, ὅτι δὲν ὑπῆρχον ὑλικὰ πολέμου, ὅτι δὲν ὑπῆρχον προμήθειαι, εἶναι διαδόσεις, τὰς ὁποίας ὑπαγορεύει εἴτε ἡ ἄγνοια τῶν πραγμάτων εἴτε ἡ κακὴ προαίρεσις τῶν ταῦτα λεγόντων. Βεβαίως συζήτησις ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπάρχει αἴτησις ποινικῆς εὐθύνης, εἶναι ἄσκοπος, καὶ δὲν εἶναι μόνον ἄσκοπος, ἀλλὰ δύναται νὰ ἔχῃ καὶ ἐπιζήμια ἀποτελέσματα, διότι ἐνδέχεται νὰ ἀποπλανᾷ τὸ δημόσιον φρόνημα, νὰ ἀπατᾷ τοὺς ἁπλουστέρους, ἢ νὰ ἐγείρῃ ὑπονοίας κατὰ προσώπων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀνώτερα τῶν τοιούτων ὑπονοιῶν. Διὰ τοῦτο δὲν ἀντιλέγω νὰ μὴ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις.

§192Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ πᾶσα συζήτησις εἶναι περιττή· δὲν πρέπει δὲ νὰ λησμονῶμεν, ὅτι, ἂν ζητῇ τις τὸν λόγον ἐπὶ τῇ ἰδέᾳ νὰ εἴπῃ ὀλίγα, τὰ ὀλίγα ταῦτα θὰ προκαλέσωσι πολλά. Διὰ τοῦτο θερμὴν παράκλησιν ἀποτείνω πρὸς τοὺς κυρίους Βουλευτάς, ὅπως εὐαρεστηθῶσι νὰ συμμορφωθῶσι πρὸς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἐξέφρασα καὶ τὴν ὁποίαν ἀπεδέξατο ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§193Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§194Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐλαβοῦμαι τὰς γνώμας τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εὐλαβοῦμαι τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον σήμερον διέπει τὴν Βουλὴν περὶ τῆς ἐπειγούσης ἐργασίας αὐτῆς, ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶχον δηλώσει, ὅτι θὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, δηλῶ, ὅτι σήμερον παραιτοῦμαι τοῦ δικαιώματος τούτου, καὶ ἐπιφυλάσσομαι ἀκέραιον τὸ δικαίωμά μου κατὰ τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Σήμερον ἐγένετο λόγος ἐν ὀνόματι τῆς στρατιωτικῆς ἐπιστήμης. Τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν θὰ ἐπαναληφθῇ ἡ συζήτησις, θὰ γείνῃ λόγος ἐν ὀνόματι τῆς πικρᾶς ἱστορίας.

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς σᾶς ἐμποδίζει.

§196Π. ΣΑΚΚΗΣ. Ἡ ἱστορία θὰ ἀποδείξῃ, ποῖα ἦσαν τὰ αἴτια, τὰ προκαλέσαντα τὸν πόλεμον.

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Κυριακούλης Λ. Μαυρομιχάλης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἄλλου ζητήματος.

§198ΚΥΡ. Λ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἔχω, Κύριοι, ἐν ἀντιγράφῳ ὁλόκληρον τὴν ἀλληλογραφίαν, ἥτις διημείφθη μεταξὺ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῶν διαφόρων ἀρχῶν, παρ’ αἷς ἦτο τοποθετημένος ἢ ἀπεσπασμένος ὁ λοχαγὸς τοῦ πεζικοῦ Ἰωάννης Πετρέας, ἀφ’ ἑτέρου, τὴν ἀφορῶσαν τὴν διόρθωσιν τῆς ἡλικίας αὐτοῦ. Δὲν θὰ κάμω λόγον, Κύριοι, περὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ, διότι πρὸ ἡμερῶν ὁ ἐκ Κυνουρίας συνάδελφος κ. Σπυράκης διὰ μακρᾶς καὶ λίαν εὐγλώττου ἀγορεύσεως παρέστησε τὰ δίκαια τοῦ εἰρημένου λοχαγοῦ, διότι ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, στηριζομένη εἰς τοὺς τύπους μᾶλλον ἢ τὴν οὐσίαν, ἀπέρριψε τὴν αἴτησιν τοῦ ἐν λόγῳ λοχαγοῦ. Βεβαίως δὲν κατηγορῶ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου, δὲν δύναμαι νὰ πράξω τοῦτο, διότι οἱ νόμοι, εἰς τοὺς ὁποίους ἐστηρίχθη ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου, ἀπορρίψασα τὴν αἴτησιν τοῦ λοχαγοῦ, κεῖνται ὑπεράνω συμπαθειῶν καὶ πάσης ἐπιεικείας, ἀλλὰ θὰ ἐξετάσω, ἂν ὁ λοχαγὸς αὐτὸς εἶναι πράγματι ἄξιος, ἂν δηλ. αἱ ὑπηρεσίαι, τὰς ὁποίας προσέφερεν, ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ βαθμοῦ αὐτοῦ, εἰς τὸ στράτευμα, εἶναι τοιαῦται, ὥστε πρέπει νὰ τύχῃ ἀμοιβῆς τινος, καὶ ἀφ’ ἑτέρου, ἂν εἶναι δυνατὸν ἡ ὑπηρεσία νὰ τῷ δώσῃ τοιαύτην ἀμοιβὴν συμφώνως τοῖς κειμένοις νόμοις. Ὁ λοχαγὸς Ἰωάννης Πετρέας εἶναι ὁ πρῶτος, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὁ ὁποῖος διὰ τοῦ αἵματός του ἔβρεξε τὰ Θεσσαλικὰ πεδία. Δηλαδὴ κατὰ τὸ 1878, ὅτε ἐξῆλθεν ὁ στρατὸς εἰς Θεσσαλίαν, κατὰ τὴν θέσιν Μύλοι Δομοκοῦ ἔλαβε σφαῖραν κατὰ τὸν πόδα ἐκ μέρους τοῦ ἐχθροῦ, δεκανεὺς ὢν τοῦ πεζικοῦ, καὶ ὡς ἐκ τούτου προήχθη κατ’ ἐκλογὴν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ λοχίου. Κατὰ τὸ 1886, εἰς τὰς ἐν Θεσσαλίᾳ συμπλοκάς, ἐπεδείξατο ἐπίσης ἀρίστην διαγωγὴν καὶ πολλαὶ ὑπὲρ αὐτοῦ ὑπάρχουσιν ἐκ μέρους διαφόρων ἀρχῶν συστάσεις. Ἀλλὰ κυρίως καὶ πρωτίστως πρέπει νὰ προσέξῃ ἡ Βουλὴ καὶ ἰδίᾳ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὁποίαν συμπεριφορὰν ἐπεδείξατο ὁ εἰρημένος λοχαγὸς κατὰ τὸν ἀτυχῆ πόλεμον τοῦ 1897. Κατὰ τὸν πόλεμον τοῦ 1897, Κύριοι, ὁ Ἰωάννης Πετρέας ἦτο ὑπολοχαγός, καὶ διηύθυνεν οὐλαμὸν ἐν Ρεβενίῳ· τρεῖς ἔλαβε πληγὰς, δύο εἰς τοὺς πόδας καὶ μίαν εἰς τὴν δεξιὰν χεῖρα, καίτοι δ’ εὑρίσκετο κατάκοιτος καὶ λιπόθυμος ἀπὸ τὴν ἀκατάσχετον αἱμορραγίαν, ἐν τούτοις ἠρνεῖτο διαρρήδην ν’ ἀπομακρυνθῇ· εἰς δὲ τοὺς ὑπαξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι μετέβησαν, διὰ νὰ τὸν μεταφέρωσιν ἐκεῖθεν εἰς μέρος κατάλληλον πρὸς νοσηλείαν, ἔλεγεν ἐπὶ λέξει: «ἀφήσατέ με· ναὶ μὲν δὲν δύναμαι νὰ περιέρχωμαι τὴν γραμμήν, ἀλλὰ δύναμαι νὰ δίδω ἀπ’ ἐδῶ διαταγάς· ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου μεταφερόμενον θὰ μὲ ἴδωσιν οἱ στρατιῶται καὶ θὰ δειλιάσωσι». Τέλος πάντων τὸν μετέφεραν, καίτοι ἠρνεῖτο, καὶ εἶτα ἐστάλη εἰς τὸ ἐν Ἀθήναις νοσοκομεῖον τοῦ «Εὐαγγελισμοῦ», ὅπου ἐνοσηλεύθη ἀπὸ τῆς 20 Ἀπριλίου τοῦ 1897 μέχρι τῆς 2 Ἰουλίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους.

§199Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Τοῦτο εἶναι ἀληθέστατον.

§200ΚΥΡ. Λ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ, διότι βεβαιοῦτε πράγματα, τὰ ὁποῖα ἄλλως εἶναι βεβαιωμένα καὶ ἐπισήμως. Ἐξῆλθε λοιπὸν ἐκ τοῦ «Εὐαγγελισμοῦ», κατὰ τὸν Ἰούλιον, ὡς προεῖπον, μῆνα, χωλὸς κατ’ ἀμφοτέρους τοὺς πόδας καὶ μὲ ἄχρηστον σχεδὸν τὴν δεξιὰν χεῖρα. Μετὰ παρέλευσιν ὀλίγου καιροῦ μετέβη πάλιν εἰς τὸν «Εὐαγγελισμόν», ὅπου τῷ ἐγένετο ἐγχείρησις, κατὰ τὴν ἐγχείρησιν δὲ ἐκείνην παρευρίσκετο καὶ ἡ Α. Μ. ἡ Βασίλισσά μας, ἥτις τὸν συνεχάρη διὰ τὴν ἐν τῷ πολέμῳ διαγωγήν του καὶ διὰ τὴν ἀντοχήν, ἣν ἐπέδειξε κατὰ τὴν ἐγχείρησιν. Αὐταὶ εἶναι, Κύριοι, αἱ ὑπηρεσίαι, τὰς ὁποίας ἔχει προσφέρει ὁ Ἰωάννης Πετρέας. Τώρα ἐξεταστέον, εἶναι δυνατὸν ἡ ὑπηρεσία νὰ τὸν ἀνταμείψῃ; Νομίζω ὅτι, συμφώνως πρὸς τοὺς κειμένους νόμους, εἶναι πλέον ἢ δυνατόν, ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εὐαρεστηθῇ νὰ τὸν προβιβάσῃ κατ’ ἐκλογὴν εἰς ταγματάρχην, διότι τοιαύτην ὁ λοχαγὸς Πετρέας ἔκαμεν αἴτησιν, δηλῶν ἐν ταὐτῷ, ὅτι εἶναι πρόθυμος νὰ ζητήσῃ τὴν ἀποστρατείαν του εὐθὺς ὡς προβιβασθῇ. Τὸ Δημόσιον δὲν ἔχει διόλου νὰ ζημιωθῇ· τοὐναντίον θὰ ὠφεληθῇ 20 λεπτὰ κατὰ μῆνα, διότι ὁ εἰρημένος λοχαγὸς δικαιοῦται νὰ λάβῃ σύνταξιν ταγματάρχου, συμφώνως πρὸς τὸν νόμον τοῦ 1852, ὅστις ἐν ἄρθρῳ 12 ὁρίζει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ σύνταξις τῶν στρατιωτικῶν τῶν ὑποστάντων τύφλωσιν, ἀκρωτηριασμὸν ἢ παντελῆ ἀχρηστίαν δύο μελῶν, προσδιορίζεται εἰς τὸν μέγιστον ὅρον τῆς συντάξεως, ὁποιοσδήποτε καὶ ἂν ἦναι ὁ χρόνος τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν.» Βεβαίως κατὰ τὸν εἰρημένον νόμον τὰ Δικαστήρια θὰ δικαιώσωσι τὸν λοχαγὸν Πετρέαν, θὰ εἴπωσι δὲ, ὅτι ὀφείλει τὸ Δημόσιον νὰ τῷ ἀποδώσῃ σύνταξιν κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1852· ἑπομένως, ἐὰν προβιβασθῇ εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ταγματάρχου, δὲν θὰ λάβῃ τίποτε περιπλέον ἢ μόνον μίαν μετοχὴν ἐκ τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου. Αὐτὴν τὴν παράκλησιν ὑποβάλλω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ παρακαλῶ αὐτὸν νὰ πράξῃ πᾶν ὅ,τι εἶναι δυνατὸν διὰ τὸν περὶ οὗ ὁ λόγος ἀξιωματικόν, ὁ ὁποῖος κατόπιν τῶν εἰρημένων εἶναι ἄξιος πάσης ὑποστηρίξεως ἐκ μέρους τῆς ὑπηρεσίας.

§201Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Εἰς ἀπάντησιν τῆς ἐπερωτήσεως, τῆς γενομένης κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς τῆς 11 τρέχοντος μηνὸς Μαρτίου ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κυνουρίας βουλευτοῦ κ. Σπυράκη, καὶ ἀφορώσης εἰς τὴν διόρθωσιν τῆς ἡλικίας τοῦ λοχαγοῦ τοῦ πεζικοῦ κ. Ἰωάννου Πετρέα, καταθέτω τὸ ἔγγραφον τοῦτο εἰς τὴν Βουλήν, τοῦ ὁποίου δύναται νὰ λάβῃ γνῶσιν ὁ προλαλήσας βουλευτὴς Οἰτύλου κ. Μαυρομιχάλης.

§202Κ. Λ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ, ἀλλ’ εἶναι περιττὸν νὰ λάβω γνῶσιν δι’ ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν διόρθωσιν τῆς ἡλικίας τοῦ εἰρημένου λοχαγοῦ, δηλ. ὑπόθεσιν, τὴν ὁποίαν δὲν θὰ ἐξετάσω, δι’ οὓς ἠκούσατε λόγους. Ἔρχομαι εἰς ἕτερον ἀντικείμενον. Ἔλαβον, Κύριοι, ἐπιστολὰς μακροσκελεστάτας καὶ πολλὰ τηλεγραφήματα ἐκ τῆς ἐπαρχίας Οἰτύλου. Διὰ τῶν ἐπιστολῶν αὐτῶν μοὶ γνωρίζουσιν, ὅτι, ἐνῷ ἀπὸ τοῦ 1855 ἕως τοῦ 1903 συμπεριλαμβανομένου πάντες οἱ ἔφοροι καὶ πᾶσαι αἱ ἐκεῖ ἀρχαὶ εἶχον κανονίσει τὰ προϊόντα, τὰ ὁποῖα ἐπλήρωνον φόρον ἐξαγωγικόν, ἀπὸ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1904 μετέβαλον τὸ σύστημα αὐτὸ, καὶ ἐνῷ μέχρι τοῦδε δὲν ἐπλήρωνον, ὡς προεῖπον, πολλὰ εἴδη, τώρα ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν πληρωμήν· λόγου χάριν, ἄχυρα, σανός, ὄρνιθες, ξηρόχορτον, κρόμμυα, φάβα, καυσόξυλα κλπ. Τριάκοντα ὀκτὼ νόμοι, Κύριοι, καὶ ἐκτελεστικὰ Διατάγματα ἔχουσι γείνῃ ἀπὸ τοῦ 1855 μέχρι τοῦ 1892, οὐδεὶς δὲ ποτὲ ἔφορος, οὐδεμία ἐπιτροπὴ κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ πρωτοκόλλου τῆς διατιμήσεως τῶν Λακωνικῶν προϊόντων ἔκαμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κάμνουσι σήμερον οἱ ἔφοροι καὶ αἱ λοιπαὶ ἀρχαὶ τῶν ἐπαρχιῶν Γυθείου καὶ Οἰτύλου.

§203Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ πρῶτον νῦν ἀκούω περὶ αὐτῶν.

§204Κ. Λ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἔχω ἐπιστολήν, ἡ ὁποία ἀναγράφει πάντα ἐν λεπτομερείᾳ. Ὡς γνωρίζετε, ἡ φορολογία αὕτη γίνεται ἐπὶ τῆς ἀξίας, καὶ πρὸς τοῦτο συντάσσεται ὑπὸ τῶν ἀρχῶν πρωτόκολλον διατιμήσεως κατὰ μῆνα. Λοιπὸν ἐν τῷ πρωτοκόλλῳ ἐκείνῳ ἔθεσαν πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐφορολογοῦντο ἐπὶ 48 ἤδη ἔτη. Παρακαλῶ λοιπὸν, κύριε Ὑπουργὲ, νὰ διατάξητε ὅ,τι εἶναι δυνατὸν, ὅ,τι εἶναι δίκαιον καὶ νόμιμον, διότι τὸ πρᾶγμα ἑπόμενον νὰ ἔχῃ συνεπείας. Ἐπίσης ἔχω ἐπιστολὴν ἐκ τῆς κωμοπόλεως Καρδαμύλης τοῦ φίλου μου κ. Ἀντωνιάδου, ὁ ὁποῖος μοὶ γνωρίζει, ὅτι, ἐνῷ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθμὸν 85632 διαταγῆς του διέταξε τὸν ἐκεῖ ὑποτελώνην νὰ ἐνοικιάσῃ τὴν οἰκίαν τοῦ κ. Ἀντωνιάδου ὡς ὑποτελωνεῖον, καὶ συνετάχθη καὶ τὸ σχετικὸν συμβόλαιον, παραδόξως τὸ αὐτὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν πρὸ τριῶν μηνῶν διέταξε, πρὶν ἢ γείνῃ ἡ ἐγκατάστασις εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ κ. Ἀντωνιάδου, τὸν ὑποτελώνην νὰ μὴ κάμῃ τὴν ἐγκατάστασιν εἰς τὴν νέαν οἰκίαν τοῦ ὑποτελωνείου, μέχρι νεωτέρας διαταγῆς. Παρακαλῶ λοιπὸν, κύριε Ὑπουργὲ, νὰ ἐξετάσητε καὶ τὰ κατὰ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, καὶ νὰ διατάξητε τὰ δέοντα. Ἐπίσης εἶχον τηλεγράφημα, καθὼς καὶ ὁ ἀγαπητός μοι ἐξάδελφος κ. Κυριακούλης Π. Μαυρομιχάλης, ἐκ Γαργαλιάνων ἀπὸ τοὺς ἐκεῖ συμπολίτας μας, τὸ ὁποῖον θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ ἀναγνώσω (ἀναγινώσκει): «Παρακαλῶ θερμῶς μετὰ συμπατριωτῶν μας, ὑψώσατε φωνὴν ἐν τῇ Βουλῇ, ὅπως συστήσῃ Κυβερνήσει, ἀναστείλῃ ἐνεργουμένην ἐνταῦθα ὑπὸ εὐζώνων αὐστηρὰν καταδίωξιν ὀφειλετῶν Σταφιδικῆς Τραπέζης, οἵτινες οὐ μόνον δὲν δύνανται κατὰ τὴν παροῦσαν περίστασιν νὰ πληρώσωσι χρήματα, ἀλλὰ στεροῦνται καὶ αὐτοῦ τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου. Κ. Γιαννοῦκος.» Εἶναι καὶ ἄλλοι πολλοὶ ὑπογεγραμμένοι. Εἰς πολλὰς δὲ ἐπιστολὰς μοὶ γράφουσιν, ὅτι, «ἂν δὲν γείνῃ τοῦτο», δηλαδὴ ἂν δὲν διαταχθῇ ἡ ἀναστολὴ τῆς καταδιώξεως τῶν ὀφειλετῶν τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης, (ἀναγινώσκει) «ἡμεῖς οἱ συμπατριῶταί σας καὶ ἄλλοι ἀπ’ ἐδῶ θὰ ἀπέλθωμεν εἰς Ἀμερικὴν, ὅπου βεβαίως δὲν θὰ μᾶς φθάνῃ οὔτε ἡ αὐστηρότης τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης, οὔτε ἡ λόγχη τῶν εὐζώνων.» Παρακαλῶ καὶ διὰ τοῦτο τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐνεργήσῃ ὅ,τι δίκαιον καὶ νόμιμον. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ πρόνοιαν καὶ ἀποστείλῃ τοὺς ἀπαιτουμένους σχολάρχας καὶ ἑλληνοδιδασκάλους εἰς τὰ σχολεῖα τῆς ἐπαρχίας Οἰτύλου, τὰ ὁποῖα στεροῦνται ἐντελῶς σχολαρχῶν καὶ ἑλληνοδιδασκάλων. Δὲν ἠξεύρω, οὐδὲ δύναμαι νὰ ἐξετάσω, διατὶ ἐπαύθη ὁ σχολάρχης Ἀρεοπόλεως κύριος Μητσᾶκος, ὅστις, ὡς καὶ ἐγὼ γνωρίζω καὶ οἱ συμπολῖταί μου μοὶ γράφουν, εἶναι ἐκ τῶν καλλιτέρων, καὶ ἔχει ὑπὲρ ἑαυτοῦ τὰς συμπαθείας ὅλων τῶν ἐκεῖ συμπολιτῶν μας, εἶναι δὲ διδάκτωρ τῆς φιλολογίας μὲ ἐπίζηλον βαθμὸν, ἀλλ’ ἔχει τὸ ἐλάττωμα, ὅτι δὲν εἶναι φίλος τοῦ κόμματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκει ὁ κ. Ὑπουργός. Εἶναι, φαίνεται, ἐλάττωμα φοβερὸν αὐτὸ, καὶ ἔπρεπε νὰ ἀπολυθῇ! Ἐπίσης, κύριε Ὑπουργὲ, ἐξ Ἀρεοπόλεως μετεθέσατε τὸν ἑλληνοδιδάσκαλον Παπαδόπουλον, καὶ μένει τὸ σχολεῖον ἄνευ διδασκάλου. Ὁμοίως δὲν ἐστείλατε οὔτε σχολάρχην οὔτε ἑλληνοδιδάσκαλον εἰς τὸ Ἑλληνικὸν σχολεῖον Καρδαμύλης, καὶ μένει καὶ τοῦτο ἄνευ διδασκάλου. Ἐπίσης μετεθέσατε ἐκ τοῦ Ἑλληνικοῦ σχολείου Κύτης τοῦ δήμου Μέσσης τὸν σχολάρχην, ὁ δὲ σχολάρχης, τὸν ὁποῖον μετεθέσατε εἰς Κύτην, δὲν μετέβη εἰσέτι, οὐδὲ θὰ μεταβῇ, ὡς πληροφοροῦμαι, καὶ μένει καὶ τὸ σχολεῖον ἐκεῖνο εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ παύσῃ τὴν μῆνιν αὐτοῦ κατὰ τῶν καθηγητῶν καὶ διδασκάλων, ὄχι χάριν αὐτῶν, —διότι αὐτοὶ ἔχουσιν, ὡς προεῖπον, τὸ ἐλάττωμα νὰ μὴ ἦναι φίλοι τοῦ κόμματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκει ὁ κ. Ὑπουργός, καὶ πρέπει νὰ καταδιώκωνται, — ἀλλὰ χάριν τῶν μαθητῶν.

§205Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου βουλευτὴς κ. Δεληγεώργης ὑπέβαλεν ἐπερώτησιν, ἀφορῶσαν κληροδότημα τοῦ Γεωργίου καὶ Ἑλένης Κυριαζῆ. Τὴν ἀπάντησιν εἰς τὴν ἐπερώτησιν ταύτην καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον, ὅπως λάβῃ γνῶσιν αὐτῆς ὁ ὑποβαλὼν τὴν ἐπερώτησιν. Συνάμα λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω νομοσχέδιον κανονίζον τὴν πληρωμὴν τῶν πρὸς τὸ Δημόσιον ὀφειλετῶν κατοίκων Σοφάδων, οἱ ὁποῖοι ἐξεχωρήθησαν παρὰ τῆς Ἑλένης Γ. Ζαρίφη, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου κανονίζονται τὰ κατὰ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ ἦναι δυνατὴ ἡ πληρωμὴ τοῦ χρέους αὐτῶν.

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 163).

§207Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν εἶδον, τί κατέθεσεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν· ἀλλ’ ἐὰν τυχὸν δὲν εἰσεπράχθησαν τὰ περὶ ὧν πρόκειται χρήματα τοῦ κληροδοτήματος, ἤθελον παρακαλέσει αὐτὸν νὰ σκεφθῇ καὶ εὐαρεστούμενος ἀπαντήσῃ, τί σκοπεῖ νὰ πράξῃ, διότι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ στερηθῶσιν εἰσοδήματα αὐτῶν ἐκ παραλείψεως τοῦ Δημοσίου τὰ εὐεργετικὰ καταστήματα.

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ἀργυρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§209Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν πρόκηται νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, προθύμως παραιτοῦμαι τοῦ λόγου, ἐὰν, ἐννοεῖται, καὶ οἱ κατόπιν ἐμοῦ ἐγγεγραμμένοι δηλώσωσιν, ὅτι παραιτοῦνται, διὰ νὰ εἰσέλθωμεν τώρα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§210ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Ὄχι δά! Ὁμιλήσατε. Καὶ ἡμεῖς αὐτὸ θέλομεν.

§211Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ γνωρίζω, ὅτι ὧραι θὰ καταναλωθῶσι πάλιν εἰς ἄσκοπον ἐπὶ τῶν ἐπερωτήσεων πολυλογίαν, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ἐπὶ περιστάσεως ἐνδιαφερούσης τὴν ἐπαρχίαν μου, καὶ δὲν δύναμαι ν’ ἀφήσω τὴν εὐκαιρίαν ταύτην, διότι δὲν γνωρίζω, ἂν θὰ εὕρω τοιαύτην εὐκαιρίαν ἀπὸ τοὺς Κυρίους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι νομίζουσιν, ὅτι αὐτοὶ μόνοι ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλῶσι, καὶ δὲν ἀφίνουσι διὰ τῆς πολυλογίας των κανένα ἄλλον νὰ ὁμιλήσῃ.

§212Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Δὲν σᾶς ἠμπόδισε κανείς. Δικαίωμά σας εἶναι νὰ ὁμιλῆτε, ὅταν θέλητε.

§213ΖΗΣ. ΣΑΡΑΒΕΛΑΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ εἴπῃ ὁ ἀγορεύων, ποῖος δὲν τὸν ἀφῆκε νὰ ὁμιλήσῃ.

§214Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κάμε μου τὴν χάριν νὰ καθήσῃς κάτω σύ! (Θόρυβος). Νὰ καθήσῃς κάτω, καὶ νὰ μὲ ἀφήσῃς νὰ ὁμιλήσω! (Θόρυβος).

§215ΖΗΣ. ΣΑΡΑΒΕΛΑΣ. Πολὺ καλά, θὰ καθήσω.

§216Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ ἡμερῶν ἐγένετο ἐνταῦθα λόγος καὶ παράπονα κατὰ τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ἡ Ἱερὰ Σύνοδος, ἢ μᾶλλον ὁ Μητροπολίτης, νὰ μὴ ἐπιτρέπηται καμμία χειροτονία ἱερέως οὔτε ἐκεῖ, ὅπου εἶναι ἀπόλυτος καὶ ἐπείγουσα ἀνάγκη, ἐπὶ τῷ σκοπῷ, ὡς λέγει, νὰ ἐλαττωθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἱερέων καὶ νὰ μὴ γίνωνται χειροτονίαι ἱερέων περιττῶν καὶ ἀχρήστων. Ἀλλ’ ἐνῷ τὸ μέτρον τοῦτο ἡ Ἱερὰ Σύνοδος καὶ ὁ Μητροπολίτης ἔλαβον διὰ τὰς περιφερείας τῶν Ἐπισκοπῶν τῶν χηρευουσῶν, τῶν μὴ ἐχουσῶν ἐπίσκοπον, ἀφίνουσι τοὺς ἄλλους ἀρχιερεῖς νὰ χειροτονῶσιν ἀθρόως περιττοὺς καὶ ἀχρήστους ἱερεῖς, καὶ νὰ ὑπάρχῃ τοιουτοτρόπως ἡ ἀνισότης αὕτη. Ὁ σκοπὸς τοῦ μέτρου τῆς Ἱερᾶς Συνόδου εἶναι καλός, νὰ ἐλαττωθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἱερέων, καὶ νὰ μὴ χειροτονῶνται ἱερεῖς περιττοὶ καὶ ἄχρηστοι, διότι τοῦτο ἀπαιτεῖ τὸ συμφέρον καὶ ἡ ἀξιοπρέπεια τοῦ Κλήρου καὶ ἡ ἀξιοπρέπεια ἡ θρησκευτική· ἀλλὰ τὸ μέτρον τοῦ νὰ μὴ γίνηται καμμία ἐξαίρεσις, νὰ μὴ ἐπιτρέπηται καμμία χειροτονία, οὔτε ἐκεῖ, ὅπου ὑπάρχει ἀνάγκη ἀπόλυτος καὶ ἐπείγουσα, δὲν εἶναι λογικόν. Εἰς πολλὰ μέρη τοῦ Κράτους ἀπεβίωσαν ἱερεῖς, καὶ μένουσιν αἱ ἐνορίαι ἄνευ ἐφημερίων, καὶ οἱ κάτοικοι δὲν δύνανται νὰ ἐκπληρώσωσι τὰ θρησκευτικὰ αὐτῶν καθήκοντα. Ἀναφέρονται εἰς τὴν Ἱερὰν Σύνοδον, ζητοῦντες ἱερέα, ἀλλ’ ὁ Μητροπολίτης κατ’ οὐδένα τρόπον θέλει νὰ ἐπιτρέψῃ. Τὸν εἶδον προχθὲς καὶ τῷ εἶπον, ὅτι εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου ἀπεβίωσε πρὸ μηνῶν εἷς ἱερεὺς μιᾶς περιφερείας ἐκτεταμένης καὶ ἀπομεμακρυσμένης ἀπὸ τὰ ἄλλα χωρία, καὶ ἔκτοτε οἱ κάτοικοι, στερούμενοι ἐφημερίου, δὲν δύνανται νὰ ἐκπληρώσωσι τὰ θρησκευτικὰ αὐτῶν καθήκοντα, νὰ ἐκκλησιασθῶσι, νὰ μεταλάβωσι, νὰ ἐνταφιάσωσιν ἐγκαίρως τοὺς ἀποθνήσκοντας, νὰ βαπτίσωσι τὰ νήπια, τὰ ὁποῖα ἀσθενοῦσι καὶ ἀποθνήσκουσιν ἀβάπτιστα, καὶ τὸν παρεκάλεσα νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν αἴτησιν τῶν κατοίκων, οἱ ὁποῖοι ἀνεφέρθησαν εἰς τὴν Σύνοδον καὶ ζητοῦσιν ἱερέα, καὶ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν γνώμην τῆς ἐπισκοπικῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία βεβαιοῖ τὸ ἀπόλυτον τῆς ἀνάγκης, καὶ ὅτι ἡ ἔλλειψις δὲν δύναται ἄλλως νὰ πληρωθῇ. Ἀλλ’ ὁ Μητροπολίτης μοὶ ἀπήντησεν, ὅτι ἀναγνωρίζει τὸ δίκαιον τῆς αἰτήσεως, ἀναγνωρίζει τὰς σοβαρὰς συνεπείας τοῦ νὰ μὴ δύνανται οἱ κάτοικοι νὰ ἐκπληρώσωσι τὰ θρησκευτικὰ αὐτῶν καθήκοντα, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν χειροτονίαν ἱερέως, «διότι (εἶπεν), ἐὰν ἐπιτρέψω νὰ χειροτονηθῇ ἱερεὺς ἐκεῖ, ὅπου εἶναι ἀνάγκη ἀπόλυτος καὶ ἐπείγουσα, αὔριον θὰ ἔλθωσιν οἱ Βουλευταὶ νὰ ζητήσωσι νὰ χειροτονήσω ἱερεῖς, περιττοὺς καὶ ἀχρήστους, καὶ ἐκεῖ, ὅπου δὲν εἶναι ἀνάγκη.» Ἡ γνώμη τοῦ Μητροπολίτου δὲν εἶναι βεβαίως λογική· τῷ παρετήρησα, ὅτι ἐκεῖ, ὅπου ὑπάρχει ἀνάγκη ἀπόλυτος καὶ ἐπείγουσα, πρέπει νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν χειροτονίαν ἱερέως, πρέπει δὲ νὰ ἔχῃ τὴν θέλησιν καὶ τὴν δύναμιν νὰ ἀποκρούσῃ τὰς ἀδικαιολογήτους αἰτήσεις περὶ χειροτονίας ἱερέων περιττῶν καὶ ἀχρήστων. Ὁ Μητροπολίτης εἶναι ἀμετάπειστος, καὶ ὅτε τῷ εἶπον, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ζητῶ, εἶναι τόσον νόμιμον καὶ δίκαιον, καὶ ἐπιβάλλεται ὑπὸ τοσοῦτον ἀπαραιτήτου ἀνάγκης, ὥστε δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ γείνῃ, μοὶ ἀπήντησεν ἀγερώχως: «δὲν θὰ γείνῃ»! Εἶναι ἀνάγκη ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ δώσῃ εἰς τὸν Μητροπολίτην νὰ ἐννοήσῃ, ὅτι δὲν δύναται νὰ κάμῃ ὅ,τι θέλει, καὶ ὅτι ὑποχρεοῦται νὰ ἐνεργῇ ὅπως ὁ νόμος ὁρίζει καὶ ὅπως ἐπιβάλλει ἡ λογική. Ὁ Μητροπολίτης εἶναι καλός, ἔχει ἀρετὰς πολλάς, καὶ προτερήματα, τὰ ὁποῖα πέρυσιν ἐξέθηκα ἐνταῦθα, ὅτε ἀξιότιμος συνάδελφος ἠθέλησε νὰ τὸν κατηγορήσῃ. Συνειργάσθην μετ’ αὐτοῦ, καὶ τὸν γνωρίζω καλῶς· εἶναι πεπαιδευμένος, σεμνός, εὐλαβής, ἀφιλοκερδής, ἀλλ’ ἔχει τὸ ἐλάττωμα τῆς ἰσχυρογνωμοσύνης, τῆς μετὰ πείσματος ἐπιμονῆς εἰς τὰς ἅπαξ ἐξενεχθείσας γνώμας του, ὅσον ἐσφαλμέναι καὶ ἂν ἀποδεικνύωνται αὗται. Φοβερὸν δὲ εἶναι τὸ ἐλάττωμα τοῦτο δι’ ἀνώτατον διοικητήν, δι’ ἄνθρωπον διοικοῦντα καὶ διαχειριζόμενον δημοσίαν ὑπηρεσίαν μεγίστην καὶ σπουδαιοτάτην, ἥτις ἀπαιτεῖ προϊστάμενον ῥέκτην, χαρακτῆρος συμβιβαστικοῦ, πνεύματος ἐξοικονομοῦντος τὰς περιστάσεις καὶ θεραπεύοντος τὰς ἀνάγκας. Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν νὰ μὴ λησμονήσῃ νὰ ἀπευθύνῃ περὶ τούτου ἔντονον πρὸς τὸν Μητροπολίτην ἔγγραφον, διότι δὲν θὰ ὑποχωρήσω· θὰ ἐπανέλθω, θὰ ἐπαναφέρω τὸ ζήτημα. Διότι, ἐὰν δὲν δύναμαι νὰ ὑποστηρίξω αἴτησιν τῶν συμπολιτῶν μου τοσοῦτον δικαίαν καὶ νόμιμον, δὲν γνωρίζω εἰς τί ἄλλο δύναμαι νὰ χρησιμεύσω ἐδῶ διὰ τοὺς συμπολίτας μου, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ μὲ στέλλωσιν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην.

§217Π. ΣΑΚΚΗΣ. Ἄς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος νὰ μὴ συμφωνήσω πρὸς αὐτόν. Ὁ Μητροπολίτης, ἐὰν ἐξέδωκεν ἐγκύκλιον ἀπαγορεύουσαν ἐπὶ τοῦ παρόντος τὰς χειροτονίας ἱερέων εἰς τὰς ἐπαρχίας, ἐν αἷς χηρεύουσιν ἐπισκοπικαὶ ἕδραι, προέβη εἰς τὸ μέτρον τοῦτο, διότι δυστυχῶς αἱ ἐπισκοπικαὶ ἐπιτροπαὶ προβαίνουσι μετ’ εὐκολίας εἰς προτάσεις χειροτονίας προσώπων ἀκαταλλήλων διὰ τὸ ἀξίωμα τοῦ ἱερέως· εἶναι δὲ γνωστὸν εἰς ὁλόκληρον τὴν Βουλὴν τοῦτο. Ἡ ἀπαγόρευσις αὕτη παραβλάπτει ἴσως τὰ ἐκκλησιαστικὰ συμφέροντα ἐνίων ἐπαρχιῶν· ἀλλὰ τὸ ἄτοπον τοῦτο διορθοῦται, ἂν ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν σπεύσῃ εἰς τὴν πλήρωσιν τῶν κενῶν ἐπισκοπικῶν ἑδρῶν, ἐξ ὧν τινες εἶναι κεναὶ ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν, ἡ δὲ τῆς Μεσσηνίας ἀπὸ δεκαετίας ὁλοκλήρου. Διὰ τοῦτο καὶ πάλιν παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν Ὑπουργόν, κατὰ τὸ διάστημα τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ὅτε θὰ ἔχῃ καιρόν, νὰ σκεφθῇ περὶ τῆς πληρώσεως τῶν κενῶν ἐπισκοπικῶν ἑδρῶν.

§218Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τῆς προκειμένης ὅμως περιστάσεως δὲν πρόκειται περὶ ἀνικάνου ἢ ἀχρήστου ἱερέως. Ἐὰν τοῦτο συνέβαινε, θὰ ἦτο ὀρθὴ ἡ ἐπιμονὴ τοῦ Μητροπολίτου. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν ἀμφισβητεῖται ἡ ἱκανότης τοῦ προτεινομένου· ἄλλως, ἐὰν δὲν θέλῃ νὰ χειροτονήσῃ τὸν προτεινόμενον, ἂς χειροτονήσῃ οἱονδήποτε. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι γενικὸν μέτρον ἔλαβεν ὁ Μητροπολίτης· ὥστε δὲν ἐπρόσεξεν ἢ δὲν ἐνόησεν ὁ κ. συνάδελφος, καὶ δὲν εἶχε λόγον ἡ ἀντίρρησίς του.

§219ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Γεράκης ἔχει τὸν λόγον.

§220Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Πολλάκις, κύριοι Βουλευταί, ἐγένετο λόγος ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ περὶ τῶν καταπιέσεων καὶ τῶν ἀδικιῶν, τῶν διαπραττομένων ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῆς ἀγροτικῆς ἀστυνομίας κατὰ τῶν ποιμένων καὶ λοιπῶν κτηνοτρόφων, καὶ περὶ τῶν ζημιῶν τῆς ἀκινήτου ἀγροτικῆς ἰδιοκτησίας καὶ τῶν συμφερόντων τῶν ἰδιοκτητῶν. Ταῦτα ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Τριφυλίας συνάδελφος κ. Πονηρόπουλος καὶ ἐγώ, μελετήσαντες δὲ καὶ τοὺς νόμους ᾼΦΚϚʹ τῆς 27 Μαΐου 1887 περὶ ποιμνιοβοσκῆς καὶ ᾼΨΟʹ τῆς 28 Ἀπριλίου 1889 περὶ βοσκῆς ζώων, καὶ κατιδόντες τὰς ἐλλείψεις, ἃς οἱ νόμοι οὗτοι παρουσίασαν κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν, συνετάξαμεν πρότασιν νόμου, τὴν ὁποίαν λαμβάνομεν τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλωμεν ὑπὸ τὴν κρίσιν καὶ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Ὁ κύριος Πρόεδρος παρακαλεῖται νὰ διατάξῃ τὴν ἐκτύπωσιν, διανομὴν καὶ ἀναγραφὴν αὐτῆς ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§221ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ, μεθ’ ὃ θέλει ἀναγραφῆ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 164). Ὁ κύριος Πονηρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§222ΑΛΕΞ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον, κύριε Πρόεδρε, ὅπερ λαμβάνομεν τὴν τιμὴν μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κραναίας συναδέλφου νὰ ὑποβάλωμεν, προτίθεται τὴν πλήρωσιν ἀνάγκης ἀναγνωρισθείσης πολλάκις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Αἱ πλημμέλειαι τῶν περὶ ποιμνιοβοσκῆς νόμων ἐπιφέρουσι καθ’ ἑκάστην ζημίας οὐ μόνον εἰς τὴν γεωργικὴν τάξιν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν τάξιν τῶν κτηνοτρόφων. Τῶν ἀτελειῶν τούτων πολλάκις ἔλαβε γνῶσιν ἡ Βουλή, καὶ διὰ μακρῶν κατὰ τὴν προηγηθεῖσαν καὶ τὴν παροῦσαν Περίοδον τῆς Βουλῆς συνεζητήθησαν τὰ ἐξ αὐτῶν ἄτοπα. Ἐνομίσαμεν λοιπὸν καθῆκον, ἐπιβαλλόμενον εἰς ἡμᾶς, νὰ λάβωμεν τὴν πρωτοβουλίαν νὰ ὑποβάλωμεν τοιοῦτο νομοσχέδιον, συμπληροῦν τὰ κενὰ καὶ διορθοῦν τὰ πλημμελῆ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο παραδίδομεν εἰς τὴν Βουλήν, ἐλπίζοντες ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ εὐμενῶς θὰ ὑποδεχθῇ τοῦτο καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ παρίδῃ τὴν ἀνάγκην αὐτοῦ καὶ θέλει ὑποστηρίξει αὐτό. Δὲν ἀξιοῦμεν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλομεν, εἶναι τὸ ἄκρον ἄωτον τῆς τελειότητος. Εἰς τὴν Βουλὴν ἀπόκειται νὰ ἐπενέγκῃ ὅσας θέλει καὶ νομίζει ἀναγκαίας συμπληρώσεις· πάντως ὅμως νομίζομεν, ὅτι ἀνάγκη ἐπιτακτικὴ ἐπιβάλλει τὴν ταχεῖαν διόρθωσιν τῶν ἀτελῶν καὶ πλημμελῶν διατάξεων τῶν σχετικῶν νόμων, οἱ ὁποῖοι οὐ μόνον παραίτιοι ζημιῶν γίνονται, ἀλλὰ δίδουσιν ἀφορμὴν καὶ εἰς καταχρήσεις τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων, τὰ ὁποῖα πολλάκις, ἐπωφελούμενα τῶν ἀτελειῶν τῶν διατάξεων τῶν νόμων, ἐκβιάζουσι τοὺς ποιμένας. Ἕνεκα τούτων ἐλπίζω, ὅτι δὲν θὰ διστάσῃ ἡ Βουλὴ νὰ παραδεχθῇ τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον, εἴτε ὡς ἔχει τοῦτο, εἴτε τροποποιοῦσα αὐτό.

§223ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, τοῦ σπουδαίου, εὑρίσκονται ἐκκρεμῆ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς νομοσχέδια, ὑποβληθέντα ὑπὸ τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ δύο προτάσεις νόμων, καθ’ ὅσον δὲ γνωρίζω, καὶ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει ἕτοιμον νομοσχέδιον. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν, ἢ νὰ ὑποβάλῃ ἴδιον νομοσχέδιον, ἢ νὰ υἱοθετήσῃ ἓν τῶν ὑποβληθέντων, νὰ καταρτίσῃ δὲ ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα.

§224Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τοῦ νόμου τῆς ἀγροφυλακῆς, ἀλλὰ περὶ τοῦ νόμου τῆς ποιμνιοβοσκῆς.

§225ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Στελλάκης ἔχει τὸν λόγον.

§226ΜΙΧ. ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἔγγραφα τὰ σχετικὰ πρὸς τὴν τελευταίαν πλειοδοτικὴν δημοπρασίαν τοῦ κτήματος Βραώνας τῆς Μονῆς Πεντέλης, συγχρόνως δὲ νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, τίνα ἀπόφασιν ἔλαβεν ἐπὶ τῆς αἰτήσεως τοῦ Ἡγουμενοσυμβουλίου τῆς αὐτῆς Μονῆς, ὅπως ἐπιτραπῇ αὐτῷ νὰ παραστῇ ὡς πολιτικῶς ἐνάγων εἰς τὴν ποινικὴν δίκην συνεπείᾳ μηνύσεως αὐτοῦ κατὰ τοῦ πρώην Ἡγουμένου καὶ ἄλλων ἐπὶ ἀπάτῃ καὶ πλαστογραφίᾳ. Ἡ μήνυσις αὕτη ἐνεχειρίσθη εἰς τὸν κ. Εἰσαγγελέα τῶν ἐν Ἀθήναις Πρωτοδικῶν τῇ 26 Ἰανουαρίου, καὶ ὅμως ἀκόμη κοιμᾶται! Θὰ παρακαλέσω ἐπίσης καὶ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ὅπως, εἰ δυνατόν, ἁρμοδίως καὶ ἐφ’ ὅσον ἐπιτρέπεται, ἐντείληται τὴν ἐπίσπευσιν τῆς ἐνεργείας ἐπὶ τῆς μηνύσεως ταύτης καὶ ἀναγγείλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν περὶ τούτου ἐνέργειάν του. Τὸ θέμα ἐκ πρώτης ὄψεως ἴσως φαίνεται ἁπλοῦν καὶ ὄχι ἄξιον τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ὅταν ἐγκαίρως ἐν τῇ Βουλῇ ἀναπτυχθῇ, θὰ ἴδῃ αὕτη, ποῖα τὰ ὄπισθεν κρυπτόμενα. Ἀρκοῦμαι σήμερον εἰς ταῦτα.

§227ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Μελᾶς.

§228ΛΕΩΝ ΜΕΛΑΣ. Θέλω ἐπικαλεσθῆ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν. Δὲν προτίθεμαι νὰ ἐπερωτήσω αὐτὸν ἐπὶ ζητήματος ἀναγομένου εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἀλλ’ ἁπλῶς νὰ προβῶ εἰς σύστασιν ἐπὶ θέματος, ὅπερ ἐγένετο ἀντικείμενον ὁμιλίας μεταξὺ τῶν διαφόρων ναυτικῶν ἡμῶν κύκλων. Κατὰ τὰ τελευταῖα γυμνάσια τῆς Θωρηκτῆς Μοίρας ὑπεβλήθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ὑπὸ τοῦ ἀνθυποπλοιάρχου κ. Πελοπίδου Τσουκαλᾶ εὐφυεστάτη αὐτοῦ ἐφεύρεσις κλισιοσκοπίου. Τὴν ἐφεύρεσιν ταύτην τὸ Ὑπουργεῖον ἀπέστειλεν εἰς τὴν Θωρηκτὴν Μοῖραν πρὸς δοκιμήν. Ὡς εἶναι γνωστὸν εἰς τὸ ναυτικὸν ἡμῶν, μέχρι τοῦδε, ἵνα ἐπέλθῃ ἐπιτυχὴς βολὴ, χρειάζονται τρεῖς διάφοροι ὑπολογισμοί, ὁ ὑπολογισμὸς τῆς δυνάμεως τοῦ ἀέρος, ὁ ὑπολογισμὸς τῆς ταχύτητος τοῦ πλοίου καὶ ὁ ὑπολογισμὸς τῆς ταχύτητος τοῦ βλήματος. Ἀλλὰ καὶ οἱ τρεῖς οὗτοι διάφοροι ὑπολογισμοὶ λαμβάνονται ἐκ τριῶν διαφόρων σημείων τοῦ πλοίου ἑπομένως ἀπώλλυτο χρόνος, καὶ ἐπήρχετο ἀναγκαίως ἄσκοπος ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον βολή. Ὁ κ. Τσουκαλᾶς κατώρθωσε νὰ κατασκευάσῃ εὐφυέστατον μηχάνημα, διὰ τοῦ ὁποίου τὸ κλισιοσκόπιον, ἐφαρμοζόμενον ἐπὶ τοῦ τηλεβόλου, δύναται αὐθωρεὶ νὰ δώσῃ καὶ τὰς τρεῖς ταύτας διαφοράς. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ, μετὰ τὰς γενομένας δοκιμὰς τοῦ συστήματος τοῦ κ. Τσουκαλᾶ, εἶχεν ἀποφασίσει νὰ ἀποστείλῃ τὸν ἀξιωματικὸν τοῦτον εἰς τὸ ἐξωτερικὸν πρὸς τελειοποίησιν τῆς ἐφευρέσεώς του καὶ συμπλήρωσιν τῶν σπουδῶν αὐτοῦ ἐπὶ τῆς πυροβολικῆς ἐπιστήμης. Ἀλλὰ μέχρι τοῦδε οὐδὲν ἐγένετο. Ἐν τῷ μεταξὺ ἔλαθεν ὁ κ. Τσουκαλᾶς ἐκ Γαλλίας τὸ προνόμιον τῆς ἐφευρέσεως (Brévet d'invention). Εἰς τὰς ἐφημερίδας ἀνέγνωσα, ὅτι ἐλήφθη ἀπόφασις νὰ μὴ ἀποστέλλωνται ἀξιωματικοὶ πρὸς σπουδὰς εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν πρόκειται περὶ γενικῶν σπουδῶν, πρόκειται ἀφ’ ἑνὸς μὲν περὶ εἰδικοῦ μηχανήματος, τὸ ὁποῖον συντελεῖ εἰς τὴν τέχνην τῆς πυροβολικῆς καὶ εἰς τὴν τελειοποίησιν τῆς σκοπεύσεως παρ’ ἡμῖν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ περὶ ἐκτάκτου ὄντως ἰδιοφυΐας (αὐτὴ εἶναι ἡ γενικῶς κρατοῦσα γνώμη), ἐκτάκτου ἰδιοφυΐας μηχανικῆς καὶ πυροβολικῆς, οὕτως εἰπεῖν, τὴν ὁποίαν ἠδύνατο τὸ Κράτος νὰ ἐκμεταλλευθῇ. Ὑποθέτω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ἐν τῇ διακρινούσῃ αὐτὸν μερίμνῃ περὶ βελτιώσεως τοῦ πολεμικοῦ ἡμῶν ναυτικοῦ, θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εἶναι ἄδικον νὰ μένῃ ἀνεκμετάλλευτος μία ἰδιοφυΐα, ἡ ὁποία πολλὰ δύναται νὰ παράσχῃ εἰς τὸ Κράτος.

§229ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ἀσημακόπουλος.

§230Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§231Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Μίαν πληροφορίαν, παρακαλῶ, σχετικῶς μὲ τὴν σύστασιν τοῦ κ. Μελᾶ. Συνεστάθη ἐπιτροπὴ ἐξ ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ, ἡ ὁποία ἔλαβε γνῶσιν τῆς ἐφευρέσεως τοῦ κυρίου Τσουκαλᾶ;

§232ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Παρεπέμφθη εἰς ἐπιτροπὴν ὑπὸ τῆς πρώην Κυβερνήσεως, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἐνέκρινεν αὐτήν.

§233Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τὸ πόρισμα αὐτῆς τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ ἔχωμεν εἰς τὴν Βουλήν;

§234ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὔριον.

§235ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ἀλεξάκης.

§236ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ἔμποροι σήμερον παρεπονέθησαν, ὅτι ἔχουν προμηθευθῆ θειϊκὸν χαλκὸν, ὅστις ἀπὸ 20 περίπου ἡμερῶν εὑρίσκεται εἰς τὸ τελωνεῖον, ἀλλὰ παρεμβάλλονται τοσαῦτα προσκόμματα εἰς τὸν ἐκτελωνισμὸν αὐτοῦ, ὥστε δὲν δύνανται νὰ παραλάβωσιν αὐτὸν, λίαν ἀναγκαῖον σήμερον, ὅτε ἤρξατο ἡ χρῆσις τοῦ θειϊκοῦ χαλκοῦ.

§237Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀπὸ ποῖον τελωνεῖον;

§238ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Τοῦ Πειραιῶς. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν εἶχε διορίσει ἐπιτροπήν τινα πρὸς χημικὴν ἐξέτασιν τοῦ εἰσαγομένου ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς θειϊκοῦ χαλκοῦ, ἀλλὰ καίτοι ἐπὶ 20, ὡς προεῖπον, ἡμέρας ἀγωνίζονται οἱ εἰρημένοι ἔμποροι, ὅπως γείνῃ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ἡ χημικὴ ἐξέτασις τοῦ θειϊκοῦ χαλκοῦ, οὐδὲν μέχρι τοῦδε κατώρθωσαν, διότι οὐδεμία ἐργασία γίνεται, καὶ παρεμποδίζεται οὕτως ὁ ἐκτελωνισμὸς αὐτοῦ, πρὸς βλάβην καὶ τῶν ἐμπόρων καὶ τῆς σταφιδοπαραγωγῆς καὶ τῶν ἀμπελοκτημόνων. Τί δὲ θέλει συμβῆ, ἐὰν παραταθῇ ἡ κατάστασις αὕτη; Τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ἦναι, ὅτι ὁ θειϊκὸς χαλκὸς, τὸν ὁποῖον ἐπρομηθεύθησαν οἱ ἔμποροι αὐτοί, θὰ μείνῃ ἀπώλητος. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου καὶ ἄλλη ζημία θὰ ἐπέλθῃ. Ἐφέτος, ὡς γνωρίζετε, ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα δὲν προμηθεύει θειϊκὸν χαλκόν, καὶ θὰ μείνωσι καὶ οἱ κτηματίαι ἄνευ θειϊκοῦ χαλκοῦ. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ σπεύσῃ νὰ δώσῃ διαταγὴν, ὅπως λυθῇ τάχιστα τὸ ζήτημα τοῦτο, πρὸς ἀποτροπὴν μεγάλων ζημιῶν.

§239Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ σύστασις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου θὰ ἐκτελεσθῇ ἀμέσως. Ἐγὼ παρήγγειλα, εὐθὺς, ὡς ἔρχεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τοιαύτη ὑπόθεσις, νὰ περατῶται τάχιστα. Πρώτην δὲ φορὰν ἀκούω, ὅτι ὑπάρχουσιν ἔμποροι ἐν Πειραιεῖ, τῶν ὁποίων δὲν ἐξετελωνίσθη ὁ θειϊκὸς χαλκός. Τὸ μέτρον τῆς ἐξετάσεως τῆς ποιότητος τοῦ θειϊκοῦ χαλκοῦ ἐλήφθη πρὸς τὸ συμφέρον τῆς σταφιδοπαραγωγῆς. Θὰ παραγγείλω ἀμέσως τὴν ἐνέργειαν τῶν δεόντων.

§240ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Σαραβέλας.

§241ΖΗΣ. ΣΑΡΑΒΕΛΑΣ. Εἶναι γνωστόν, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἐπὶ τουρκοκρατίας ὁ δῆμος Αὐλίδος ὑπήγετο εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῶν ἐν Χαλκίδι ἀρχῶν, διότι ἡ Αὐλὶς ὡς ἐκ τῆς γεωγραφικῆς θέσεώς της ὑπάγεται εἰς τὴν δικαιοδοσίαν ταύτην. Τὴν ἀνάγκην τῆς εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῆς Νομαρχίας Εὐβοίας καὶ τοῦ Πρωτοδικείου Χαλκίδος ὑπαγωγὴν τοῦ δήμου Αὐλίδος κατέστησεν ἐπαισθητὴν ἡ ἕναρξις τῆς σιδηροδρομικῆς συγκοινωνίας, καὶ ἡ ἐγκατάστασις τοῦ συνοικισμοῦ Χαλκιδέων ἐπὶ τοῦ πέραν τῆς γεφύρας τοῦ Εὐρίπου χώρου. Πρὸς πλήρωσιν τῆς ἀνάγκης ταύτης ὑπέβαλον πρότασιν νόμου περὶ ὑπαγωγῆς τοῦ δήμου Αὐλίδος εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ νομοῦ Εὐβοίας καὶ τοῦ Πρωτοδικείου Χαλκίδος, καὶ παρακαλῶ νὰ ἐπισπευσθῇ ἡ ψήφισις αὐτοῦ.

§242Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Διοικητικῶς καὶ δικαστικῶς;

§243ΖΗΣ. ΣΑΡΑΒΕΛΑΣ. Μάλιστα.

§244ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βοζίκης.

§245ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Μοὶ ἀπέστειλαν ἐκ Ναυπλίου ἀπόστρατοι ἀξιωματικοὶ ἀναφοράν, διὰ νὰ τὴν ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν. Δι’ αὐτῆς παραπονοῦνται, ὅτι καίτοι δι’ ἐκθέσεων τῶν οἰκείων σωματαρχῶν ἐκρίθησαν ἄξιοι καὶ συνεστάθησαν νὰ τύχωσιν ἠθικῆς ἀμοιβῆς, ἤτοι τῆς ἀπονομῆς παρασήμου, ὡς λαβόντες μέρος εἰς τὸν πόλεμον τοῦ 1897 ἐν τῇ ταξιαρχίᾳ τῇ ὑπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, τότε συνταγματάρχην κ. Σμολένσκην, ἐν τούτοις δὲν ἠμείφθησαν. Καταθέτω τὴν ἀναφοράν, καὶ παρακαλῶ νὰ διαβιβασθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Ἔχω καὶ μίαν παράκλησιν νὰ ὑποβάλω εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν. Κατὰ τὸν νόμον περὶ δασῶν τὰ μέρη τὰ ξύλινα τοῦ ἀρότρου δὲν ὑπάγονται εἰς φόρον ξυλείας, οὐδ’ ἔχει ἀνάγκην ἀδείας πρὸς ὑλοτομίαν ὁ ὑλοτόμος τούτων. Καὶ πέρυσιν εἶχον λάβει ἀφορμὴν νὰ ὁμιλήσω περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, καὶ νῦν μοὶ γράφουσιν ἐκ τῆς ἐπαρχίας μου, ὅτι αἱ δασικαὶ ἀρχαὶ ἐμποδίζουσι τοὺς ὑλοτόμους νὰ ὑλοτομήσωσι ξυλείαν, χρήσιμον εἰς μέρη ἀρότρου, ὅσοι δὲν ἔχουσιν ἄδειαν ἐφόρου. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐπιστείλῃ τὰς δεούσας ὁδηγίας εἰς τὰς ἁρμοδίας ἀρχὰς, ἵνα μὴ παρεμβάλλωσι προσκόμματα.

§246Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Καὶ ἐγὼ συνηγορῶ ὑπὲρ τῆς συστάσεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Βουλευτὴς Κυνουρίας περὶ τῶν ἀποστράτων ἀξιωματικῶν. Γνωρίζω ἐκ τοῦ σύνεγγυς τὸν λοχαγὸν Κωνσταντάκην, πῶς διήγαγε τὸν στρατιωτικὸν αὐτοῦ βίον. Εἶναι ἄξιος παρασήμου, διότι εἶναι ὑπόδειγμα στρατιωτικῆς ἀρετῆς, κατὰ δὲ τὸν πόλεμον ἐπεδείξατο διαγωγὴν ἀρίστην· πρὸς ἀπόδειξιν δὲ τούτου ἐπικαλεῖται καὶ τὴν μαρτυρίαν αὐτοῦ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Δὲν ζητεῖ δὲ ἢ μόνον ἠθικὴν ἀμοιβήν, τὴν ἀπονομὴν παρασήμου, καὶ οὐδὲν πλέον. Ἡ ὑπηρεσία ἀρκετὰ τὸν ἤμειψεν, ἀναλόγως τῶν ὑπηρεσιῶν του, ὑλικῶς· ἠθικὴν μόνον ἀμοιβὴν ζητεῖ, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν σύστασίν μου ταύτην καὶ δι’ ὅλους τοὺς ἄλλους, ἀλλ’ ἰδίως δι’ αὐτόν.

§247Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀπὸ ἡμερῶν, ἀφ’ ὅτου ἀπενεμήθησαν τὰ παράσημα, μέχρι σήμερον, διακόσιοι τοὐλάχιστον πρώην ὑπαξιωματικοὶ καὶ στρατιῶται μὲ συνήντησαν καθ’ ὁδὸν καὶ μὲ παρεκάλεσαν νὰ τοὺς ὑποστηρίξω, ἵνα τοῖς δοθῶσι παράσημα δι’ ἀνδραγαθίας αὐτῶν ἐν πολέμῳ. Πρέπει ἐπὶ τέλους νὰ παύσῃ αὐτὴ ἡ ἀηδία τῶν ἀνδραγαθιῶν καὶ τῶν παρασήμων, διότι πράγματι ἡ ὑπόθεσις αὕτη κατήντησεν ἀηδία.

§248ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Μοσχούλας ἔχει τὸν λόγον.

§249Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἔλαβον, σταλέν μοι ὑπὸ τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου Κυπαρισσίας, καὶ τὸ ὁποῖον παρεκλήθην νὰ ἀναγνώσω πρὸς τὴν Βουλὴν (ἀναγινώσκει): «Συγχαίρομεν ὑμᾶς καὶ λοιποὺς Βουλευτὰς διὰ φιλοπάτριδα πρωτοβουλίαν ὑποβολῆς νομοσχεδίου περὶ περιορισμοῦ ἀριθμοῦ Βουλευτῶν ...»

§250ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Φαρμακόπουλος.

§251Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἂν ἀπέστειλε διαταγὴν πρὸς τὸν νομάρχην Ἀργολίδος, ἵνα ἐγγράψῃ ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς τῶν Μονῶν τῆς δικαιοδοσίας του δραχμὰς 840 δι’ ἑκάστην τῶν Μονῶν, πρὸς μισθοδοσίαν τῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ὑπαλλήλων, τῶν εἰδικῶς ὡρισμένων διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ἐξελέγξεως τῶν προϋπολογισμῶν τῶν Μονῶν καὶ τῆς ἄλλης ὑπηρεσίας τῶν Μονῶν. Ἐὰν τοῦτο εἶναι ἀληθές, νομίζω ὅτι εἶναι ἄδικος ἡ διαταγὴ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, διότι, ὡς εἶναι γνωστόν, ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ὑπάρχουσι δύο ὑπάλληλοι τοιοῦτοι, μισθοδοτούμενοι ἐξ εἰσφορῶν τῶν Μονῶν, εἰσφορῶν οἱονεὶ ἑκουσίων, ἀλλ’ ἐπιβαλλομένων. Ἐὰν λοιπὸν εἰς ἑκάστην τῶν Μονῶν ἐπιβληθῇ εἰσφορὰ ἐκ δραχ. 840, θὰ συγκεντρωθῇ ποσὸν πολὺ ὑπέρτερον τοῦ ἀπαιτουμένου διὰ τὴν μισθοδοσίαν τῶν δύο ὑπαλλήλων· διότι, ἂν ὑπολογίσῃ τις τοὐλάχιστον 30 ἢ καὶ 20 ἔστω Μονὰς ὑποχρέους νὰ εἰσφέρωσι διὰ τὴν μισθοδοσίαν ταύτην, θὰ συγκεντρωθῇ ποσὸν τετραπλάσιον τοῦ ἀπαιτουμένου διὰ τὴν μισθοδοσίαν τῶν ὑπαλλήλων τούτων. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἐὰν πράγματι ἐξέδωκε τοιαύτην διαταγὴν, νὰ ἀνακαλέσῃ αὐτὴν, καὶ νὰ παραγγείλῃ ἐπὶ τέλους νὰ ἀναγραφῇ ἓν ποσὸν ἀνάλογον δι’ ἑκάστην τῶν Μονῶν χάριν τῆς μισθοδοσίας τῶν ὑπαλλήλων.

§252ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Ἐξεδόθη τοιαύτη ὑπηρεσιακὴ διαταγὴ, κύριε Πρόεδρε, ἀλλὰ περὶ τῆς ἀκριβείας τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. Βουλευτὴς, δὲν εἶμαι εἰς θέσιν ταύτην τὴν στιγμὴν νὰ δώσω πληροφορίας. Ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἐξετάσω καὶ νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν.

§253Λ. Δ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Τί ἐννοεῖτε ὑπηρεσιακὴν ἐγκύκλιον;

§254ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Δὲν εἶπον ἐγκύκλιον· εἶπον διαταγήν.

§255Λ. Δ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Διαταγὴν ὑπηρεσιακὴν τί ἐννοεῖτε;

§256Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Ἀφοῦ μάλιστα οὕτως ἐτησίως γίνεται, δὲν γίνεται τῇ ὑπογραφῇ τῇ ὑμετέρᾳ;

§257ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Βεβαίως, ἐπειδὴ ἐτησίως ἐκδίδεται τοιοῦτον ἔγγραφον, ἐξεδόθη καὶ κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο, διότι ἐργάζονται ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ὑπάλληλοι συντηρούμενοι εἰς βάρος τῶν Μονῶν. Ποσὸν δὲν ἐνθυμοῦμαι, δὲν ἐπέστησα δὲ καὶ τὴν προσοχήν μου, διότι δὲν τὸ ἐθεώρησα ἄξιον σπουδαιότητος. Θὰ ἐξετάσω καὶ θὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν.

§258Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλῶ νὰ πληροφορήσητε τὴν Βουλὴν, πόσοι εἶναι οἱ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ἐργαζόμενοι ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι δὲν μισθοδοτοῦνται ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου, ἀλλὰ μισθοδοτοῦνται ἐκ χρημάτων τῶν Μονῶν, πόσον μισθὸν λαμβάνει ἕκαστος τούτων, πόσαι δὲ καὶ ποῖαι Μοναὶ ἐκλήθησαν νὰ εἰσφέρωσι τὰ ἀναγκαιοῦντα πρὸς τοῦτο χρήματα. Ἐγὼ κατ’ ἀρχὴν νομίζω, ὅτι τὸ μέτρον εἶναι πλημμελὲς, πρῶτον διότι ἐπιβάλλει φορολογίαν εἰς Μονὰς πρὸς μισθοδοσίαν προσώπων, φορολογίαν, εἰς ἣν δὲν ὑπόκεινται αἱ Μοναὶ ἐκ τῆς ἀποστολῆς αὐτῶν· δεύτερον, διότι ἀπαλλάσσει τὸν Ὑπουργὸν τῆς ὑποχρεώσεως νὰ διορίζῃ ὑπαλλήλους καθ’ οὓς ὅρους ὥρισαν οἱ νόμοι, νὰ διορίζῃ δηλαδὴ ὑπαλλήλους διὰ διαταγῆς αὐτοῦ καὶ οὐχὶ διὰ Β. Διατάγματος· τρίτον, διότι ὁ προσδιορισμὸς τῶν ὀργάνων τῆς Διοικήσεως γίνεται πάντοτε διὰ νόμων καὶ οὐχὶ διὰ τῆς θελήσεως τοῦ Ὑπουργοῦ· γνωστὸν δὲ, ὅτι ἐν τῷ προσδιορισμῷ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑπαλλήλων καὶ ἐν τῷ προσδιορισμῷ τοῦ μισθοῦ ἑκάστου αὐτῶν τηροῦνται διατάξεις, αἱ ὁποῖαι συντελοῦσι καὶ εἰς τὴν διατήρησιν τῆς πειθαρχίας καὶ εἰς τὴν πρόληψιν καταχρήσεων. Ἀλλ’ ἐνῷ θεωρῶ τὸ μέτρον τοῦτο πλημμελές, ἐπεθύμουν νὰ ἐξετάσω τὰς λεπτομερείας τῶν διαπραττομένων. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ ν’ ἀνακοινώσητε εἰς τὴν Βουλήν, πόσοι ὑπάλληλοι τοιοῦτοί εἰσι διωρισμένοι, ποῖαι αἱ Μοναὶ, αἱ ὁποῖαι συνεισφέρουσι, πόσον ποσὸν εἰσφέρει ἑκάστη αὐτῶν, καὶ πόσην ἀντιμισθίαν λαμβάνει ἕκαστος τῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ἐργαζομένων τοιούτων ὑπαλλήλων.

§259Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπεθύμουν μίαν πληροφορίαν. Πολλοὶ κάτοικοι διαφόρων χωρίων τῆς ἐπαρχίας Καλαβρύτων παραπονοῦνται, ὅτι διὰ διαταγῆς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν πρὸς τὸν δασάρχην Καλαβρύτων ἀπηγορεύθη ἡ ῥητινοσυλλογή. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς λόγους, δι’ οὓς ἐξέδωκε τοιαύτην διαταγήν.

§260Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Σᾶς παρακαλῶ νὰ διατυπώσητε τὴν ἐπερώτησίν σας ἐν σημειώματι.

§261Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Πολὺ καλά.

§262ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Μερλόπουλος.

§263Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω καθῆκον, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ τῆς καταστάσεως τῆς δημοσίας ἀσφαλείας ἔν τισι τῶν δήμων τῆς ἐπαρχίας, τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύω, καὶ δὴ πρῶτον ἐν τῷ δήμῳ Οἰχαλίας, δήμῳ πρώτης τάξεως, ἔχοντι πληθυσμὸν μέγαν, ἐνεργοῦντι ἐμπόριον λίαν ἐκτεταμένον, τυγχάνοντι δὲ κέντρῳ συναλλαγῶν ὄχι μόνον τῶν ἐν τῇ περιφερείᾳ αὐτοῦ κατοικούντων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐν τοῖς παρακειμένοις δήμοις τῶν ἐπαρχιῶν Μεσσήνης, Τριφυλίας καὶ Ὀλυμπίας. Ὁ δῆμος οὗτος ἀπὸ δύο ἤδη μηνῶν στερεῖται ἀστυνόμου ἀξιωματικοῦ, ἡ δὲ διεύθυνσις τῆς ἀστυνομίας ἐν τῷ δήμῳ τούτῳ εἶναι ἀνατεθειμένη εἴς τινα ὑπενωμοτάρχην, ὁ ὁποῖος, ὡς μὲ πληροφοροῦσιν ἐκεῖθεν, τυγχάνει ὅλως ἀνίκανος καὶ ἀνεπαρκὴς πρὸς διεξαγωγὴν τῶν ἔργων τῆς ἀστυνομίας, ἕνεκα δὲ τῆς καταστάσεως ταύτης καὶ τοῦ ἐλλιποῦς ἀριθμοῦ τῶν ἀστυφυλάκων, τῶν ὑπηρετούντων ἐν τῇ ἀστυνομίᾳ Οἰχαλίας, ἡ κατάστασις τῆς δημοσίας ἀσφαλείας ἐν τῷ δήμῳ ἐκείνῳ εἶναι ἀληθῶς οἰκτρά. Καθ’ ἑκάστην συμβαίνουσιν ἐν τῷ δήμῳ ἐκείνῳ ἀδικήματα, μεγάλα καὶ μικρὰ, τὰ ὁποῖα ἡ ἀστυνομικὴ ἀρχὴ δὲν ἔχει τὴν ἱκανότητα οὐδὲ νὰ προλάβῃ πρὸ τῆς τελέσεως, οὐδὲ νὰ καταδιώξῃ μετὰ τὴν τέλεσιν αὐτῶν. Παρομοία περίπου εἶναι ἡ κατάστασις καὶ ἐν τῷ δήμῳ Εὔας, τοῦ ὁποίου ἡ ἀστυνομία ἔχει εἰς τὴν δικαιοδοσίαν αὐτῆς ὄχι μόνον τὸν δῆμον Εὔας, ἀλλὰ καὶ τοὺς παρακειμένους δήμους Ἀριστομένους καὶ Ἰθώμης, τρεῖς δήμους δηλαδὴ ἀρκετὰ μεγάλους καὶ λίαν ἐκτεταμένους, στερεῖται δ’ ἐπίσης ἀπὸ πολλοῦ καιροῦ ἀξιωματικοῦ ἀστυνόμου καὶ ἡ ἀστυνομία αὕτη. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι ἐπ’ ἐσχάτων ἐτοποθετήθη ἐν τῇ τελευταίᾳ ταύτῃ ἀστυνομίᾳ ἀξιωματικός τις, ὁ ἀνθυπομοίραρχος κ. Κουκῆς, ἐκ τῶν ἱκανῶν καὶ ἐγκρίτων ἀξιωματικῶν τῆς χωροφυλακῆς, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν παρέμεινεν ἐκεῖ ἐπὶ πολὺ, διότι μετὰ 8 ἡμέρας ἀπὸ τῆς ἐγκαταστάσεώς του ἐν τῇ ἀστυνομίᾳ Εὔας διετάχθη τηλεγραφικῶς ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἀπέλθῃ εἰς Καλάμας, καὶ ἐκεῖ νὰ ἀναμείνῃ διαταγάς· εἰς Καλάμας δὲ μεταβὰς ἔλαβε τὴν εἴδησιν, ὅτι μετετέθη ἐκ τῆς ἀστυνομίας Εὔας ἀλλαχοῦ, καὶ οὕτως ἡ ἀστυνομία Εὔας, ἡ ὁποία περιλαμβάνει, ὡς εἶπον, εἰς τὴν δικαιοδοσίαν αὑτῆς τρεῖς δήμους, ἀρκετὰ ἐκτεταμένους, ἀπέμεινε διευθυνομένη ὑφ’ ἑνὸς λοχίου, ὀνόματι, νομίζω, Τσόγκα, ὅστις κατέστη ἡ μάστιξ καὶ τὸ φόβητρον τοῦ τόπου διὰ τῶν ἀγρίων καὶ βανδαλικῶν κατορθωμάτων του κατὰ φιλησύχων πολιτῶν, καὶ τυφλὸν ὄργανον τοῦ κόμματος. Εἶναι δὲ γνωστὸς καὶ ἐξ ἄλλων κατορθωμάτων του ὁ λοχίας οὗτος, διότι εἶναι αὐτὸς οὗτος ὁ λοχίας, κύριε Πρόδρε, ὅστις, ὡς ἐνθυμεῖται ἴσως ἡ Βουλὴ καὶ ἐβεβαιώθη κατὰ τὴν ἐκδίκασιν τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν, διέπραξεν ὄργια ἐν τῷ δήμῳ Βουφράδος, διὰ τὰ ὁποῖα καὶ διατελεῖ ἤδη ὑπόδικος. Καὶ μάλιστα γεννᾶται εἰς ἐμὲ ἡ ἀπορία, πῶς, ἐνῷ διατελεῖ εἰς ὑποδικίαν τοιαύτην, καὶ ἐνῷ ἡ ἀνάκρισις ἔχει περατωθῆ πρὸ πολλοῦ ἤδη καιροῦ, δὲν εἰσάγεται εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον ὁ ἥρως οὗτος ὁ ἀστυνομικός, ἀλλ’ ἐξακολουθεῖ νὰ παραμένῃ ἐν ἀστυνομικῇ ὑπηρεσίᾳ, μὴ ἀνακαλούμενος εἰς τὸ σῶμά του, εἰς τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ ὑπηρετῇ ὡς λοχίας τοῦ πεζικοῦ. Ὁ ἥρως λοιπὸν αὐτός, ὁ ἀστυνομικὸς, μυρία ἐπινοεῖ μέσα, ἵνα καταδιώξῃ τοὺς μὴ εὐμενῶς διακειμένους πρὸς τοὺς προστάτας αὐτοῦ, ἢ ἐκείνους, πρὸς τοὺς ὁποίους αὐτὸς δὲν διάκειται εὐμενῶς, καὶ οὕτως, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀπολαύουσι τῆς εὐνοίας τοῦ ἀστυνομικοῦ τούτου ὀργάνου, τρέπονται εἰς τὰ ὄρη, καὶ ἐγκαταλείπουν τὰς οἰκίας αὑτῶν ἅμα τῇ ἐμφανίσει αὐτοῦ, καὶ μόνον καθ’ ἑκάστην Κυριακὴν ἀναφαίνονται εἰς τὰ χωρία των. Ἀλλ’ ἐπενόησε καὶ ἄλλο μέσον ὁ εὐφυὴς οὗτος ἀστυνομικὸς ὑπάλληλος· καθ’ ἃς Κυριακὰς καὶ ἑορτὰς οἱ χωρικοὶ ἐκκλησιάζονται ἐν τοῖς ναοῖς, παραλαμβάνει μεθ’ ἑαυτοῦ ὁλόκληρον τὴν δύναμιν τῶν χωροφυλάκων, τοὺς ὁποίους ἔχει ὑπὸ τὰς διαταγάς του, πολιορκεῖ τοὺς ναούς, καὶ ἐκεῖ συλλαμβάνει οὓς βούλεται ἐκ τῶν ἐκκλησιαζομένων χωρικῶν, δεσμεύει αὐτοὺς καὶ οὕτω δεσμίους καὶ δερομένους περιάγει ἀνὰ τὰ χωρία πρὸς ἐξευτελισμόν, ἕως οὗ τοὺς ἐγκλείσῃ εἰς τὸ ἀστυνομικὸν κρατητήριον. Ἡ πλημμελὴς — ἵνα μὴ εἴπω ἄλλο τι — αὕτη ἐνέργεια τοῦ ὑπαξιωματικοῦ τούτου ἐξήγειρε δικαίως τὴν ὀργὴν καὶ ἀγανάκτησιν τοῦ προϊσταμένου αὐτοῦ ἀνθυπομοιράρχου κ. Κουκῆ, ὁ ὁποῖος καὶ ἐτιμώρησεν αὐτὸν μὲ τεσσάρων ἢ ὀκτὼ ἡμερῶν κράτησιν διὰ τὰ παραπτώματά του ταῦτα. Ποῖον ὅμως ὑπῆρξε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐνεργείας ταύτης τοῦ ἀξιωματικοῦ τούτου τῆς ἀστυνομίας; Εὐθὺς ἀμέσως ὁ ἀνθυπομοίραρχος οὗτος διετάχθη τηλεγραφικῶς, ὡς προεῖπον, νὰ μεταβῇ εἰς Καλάμας, καὶ ἐκεῖ νὰ ἀναμένῃ διαταγὰς, ἔλαβε δὲ, ὡς εἶπον, διαταγὴν μεταθέσεως. Καὶ οὕτως ἡ ἀστυνομία τοῦ δήμου Εὔας μένει διοικουμένη ὑπὸ τοῦ περιφήμου τούτου λοχίου! Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα ταχέως προνοήσῃ ἀφ’ ἑνὸς μὲν περὶ πληρώσεως τῶν κενῶν τῶν ἀστυνομιῶν Οἰχαλίας καὶ Εὔας διὰ διορισμοῦ ἀξιωματικῶν ἀστυνόμων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ περὶ ἀπομακρύνσεως ἐκ τῆς ἀστυνομικῆς ὑπηρεσίας τοῦ λοχίου Τσόγκα. Ἀλλ’ ἐπίσης, στρέφων ἤδη τὸν λόγον πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν, θὰ παρακαλέσω αὐτὸν, ἵνα, πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς παγιώσεως τῆς δημοσίας ἀσφαλείας ἐν τῷ δήμῳ Οἰχαλίας, μεριμνήσῃ καὶ τοποθετήσῃ εἰρηνοδίκην εἰς τὸ Εἰρηνοδικεῖον Οἰχαλίας. Τὸ Εἰρηνοδικεῖον Οἰχαλίας, Εἰρηνοδικεῖον πρώτης τάξεως, ἔχει εἰς τὴν δικαιοδοσίαν αὑτοῦ οὐ μόνον τὸν δῆμον Οἰχαλίας, ἀλλὰ καὶ τὸν δῆμον Ἀνδανίας καὶ μέγα τμῆμα τοῦ δήμου Ἰθώμης, ἔχει δὲ ἄπειρον ἐργασίαν, καὶ πολιτικὴν καὶ ποινικὴν καὶ ἀνακριτικὴν, τὴν ὁποίαν διεξάγει κατὰ παραγγελίαν ἀνωτέραν, τῆς ἐν Καλάμαις Εἰσαγγελίας. Τὸ Εἰρηνοδικεῖον τοῦτο μένει ἀπὸ πολλοῦ σχεδὸν ἀργὸν, διότι στερεῖται εἰρηνοδίκου, ἐνῷ ἐχρειάζετο εἰρηνοδίκης ἱκανὸς καὶ δραστήριος, ἵνα δύνηται νὰ ἐπαρκῇ εἰς τὰς ἀνάγκας ταύτας. Ἀφ’ ὅτου, πρὸ δύο μηνῶν, μετετέθη ὁ εἰρηνοδίκης, ὁ ἐκεῖ μέχρι τότε ὑπηρετῶν, τὸ Εἰρηνοδικεῖον τοῦτο μένει διευθυνόμενον ὑπὸ τοῦ γραμματέως. Καὶ μετετέθη μὲν τελευταῖον εἰς Οἰχαλίαν εἰρηνοδίκης τις, Ἀργυράκης ὀνόματι, ἀλλ’ ὡς ἔμαθον, οὗτος, μεταβὰς ἐκεῖ, ἐδήλωσε κατηγορηματικῶς πρὸς τοὺς κατοίκους, ὅτι δὲν θὰ ἐπανέλθῃ, ἔστω καὶ ἐπὶ κινδύνῳ νὰ ἀπολέσῃ τὴν θέσιν τοῦ εἰρηνοδίκου, διότι ἡ κατάστασις τῆς ὑγείας του εἶναι τοιαύτη, ὥστε δὲν τῷ ἐπιτρέπει νὰ ὑπηρετήσῃ εἰς τόπον, ὃν θεωρεῖ νοσηρόν· ἔλαβε δὲ, ὡς πάσχων, καὶ δίμηνον ἄδειαν ἀναρρωτικήν. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἵνα, ἐν ᾗ περιπτώσει προτίθεται νὰ μεταθέσῃ τὸν εἰρηνοδίκην τοῦτον ἀλλαχοῦ, προνοήσῃ ταχέως περὶ μεταθέσεως ἄλλου εἰρηνοδίκου εἰς τὸ Εἰρηνοδικεῖον Οἰχαλίας, ὅπως δυνηθῇ τοῦτο νὰ λειτουργήσῃ ἀπροσκόπτως.

§264Π. ΣΑΚΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, χθὲς μόλις τὴν ἑσπέραν ἐπανῆλθον ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν Καλαμῶν καὶ Μεσσήνης, ἔνθα εἶχον μεταβῆ. Εἴς τινας τῶν σιδηροδρομικῶν σταθμῶν, δι’ ὧν διηρχόμην, συνήντησα πολλοὺς κατοίκους τῶν μερῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι μοὶ παρεπονέθησαν, ὅτι φυγόδικοι πλεῖστοι ὅσοι περιφέρονται ἀνενόχλητοι εἰς τὰ χωρία των, ἐμπνέοντες τὸν τρόμον εἰς αὐτούς. Ἐν γένει δὲ ἡ δημοσία ἀσφάλεια σπουδαίως ἐπ’ ἐσχάτων διεσαλεύθη ἐν ταῖς εἰρημέναις ἐπαρχίαις. Φαντασθῆτε, ὅτι ἐν μόνῃ τῇ ἐπαρχίᾳ Καλαμῶν συνέβησαν ἐντὸς μηνὸς πέντε ἀνθρωποκτονίαι, οὐδενὸς δὲ ἐκ τῶν δραστῶν κατωρθώθη ἡ σύλληψις, καὶ τοῦτο, διότι δὲν ὑπάρχει ἐκεῖ ἐπαρκὴς στρατιωτικὴ δύναμις. Συνήθως ἐν Μεσσηνίᾳ αἱ ἑκάστοτε Κυβερνήσεις φροντίζουσι νὰ διορίζωσιν εἰδικοὺς ἀποσπασματάρχας, οἱ ὁποῖοι ὅμως τώρα δὲν ὑπάρχουσιν· ἐπειδὴ δ’ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ κατάγωμαι ἐκ Μεσσηνίας, γνωρίζω ὁποῖον τρόμον ἐμπνέουσιν οἱ φυγόδικοι εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, ὅταν μένωσιν ἀκαταδίωκτοι. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ συνεννοηθῇ μετὰ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἵνα ἀποσταλῇ κατάλληλος ἀξιωματικὸς ἀποσπασματάρχης, ὅπως κατορθωθῇ ἐπὶ τέλους ν’ ἀπαλλαγῇ ὁ τόπος ἐκεῖνος τῆς μάστιγος τῶν φυγοδίκων, οἱ ὁποῖοι ἀπειλοῦσι τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν καὶ τάξιν μιᾶς τῶν καλλιτέρων καὶ εὐφορωτέρων ἐπαρχιῶν τοῦ Κράτους. Ἐπειδὴ δὲ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσσήνης συνάδελφος ἔκαμε λόγον περὶ τοῦ διαβοήτου λοχίου Τσόγκα, γνωρίζω δὲ ὑπὲρ πάντα ἄλλον τὰ τῆς διαγωγῆς τοῦ λοχίου τούτου, ὅστις κατὰ τὰς παρελθούσας βουλευτικὰς ἐκλογὰς ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου, ὡς ἀστυνομικὸς σταθμάρχης, διέπραξεν ὄργια ἐν τῷ δήμῳ Βουφράδος, δι’ ἃ κατεμήνυσα αὐτὸν, καὶ συνεπείᾳ τῆς μηνύσεώς μου προεφυλακίσθη καὶ εἰσήχθη κατόπιν βουλεύματος εἰς δίκην, ἥτις δυστυχῶς δὶς μέχρι τοῦδε ἀνεβλήθη, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης νὰ ζητήσῃ πληροφορίας παρὰ τῆς Εἰσαγγελικῆς ἀρχῆς Καλαμῶν, διατὶ μέχρι τοῦδε δὲν εἰσήγαγεν ἐκ νέου τὴν δὶς ἀναβληθεῖσαν ταύτην δίκην, ἵνα δώσῃ λόγον τῶν πράξεών του ὁ εἰρημένος λοχίας, ὅστις ἐκ τῆς μέχρι τοῦδε ἀτιμωρησίας του ἐθρασύνθη περισσότερον.

§265Ν. Δ. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Παρακαλῶ νὰ μοὶ δώσητε σημείωσιν γραπτήν.

§266Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Νομίζω ὅτι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Μερλόπουλος δὲν εἶχε δίκαιον νὰ παραπονεθῇ κατὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης διότι ὁ εἰρηνοδίκης κ. Ἀργυράκης δὲν παρέμεινεν ἐν τῇ θέσει του. Ἐφ’ ὅσον ὁ εἰρηνοδίκης διατελεῖ ἐν ἀδείᾳ, ἡ θέσις του δὲν θεωρεῖται κενή, οὐδὲ εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἀντικαταστήσῃ αὐτόν, διατελοῦντα ἐν ἀδείᾳ διὰ λόγους ὑγείας, ἢ διὰ λόγους ὑπηρεσιακούς. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος δὲν ἠρκέσθη εἰς τοῦτο μόνον, ἀλλ’ ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ τὸν εἰρηνοδίκην τοῦτον ὡς οὐδὲ κἄν σκεπτόμενον νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν θέσιν του. Περὶ τοῦ κυρίου Ἀργυράκη δὲν πρόκειται νὰ ἐκφέρω γνώμην, διότι εἶναι συμπολίτης μου· ἀλλὰ περὶ τῆς ὑπηρεσίας αὐτοῦ καὶ τοῦ χαρακτῆρός του καὶ τῆς ἱκανότητός του θὰ παρακαλέσω τὸν σεβαστὸν Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νὰ ἐκφέρῃ γνώμην, καὶ πιστεύω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος θὰ αἰσθάνεται κἄπως τύψιν συνειδήσεως, διότι δὲν τὸν ἐπροβίβασε.

§267Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι πολὺ ἱκανός, εἶναι ἄριστος.

§268Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Ὁ κύριος Ἀργυράκης δὲν ἤθελε νὰ δεχθῇ θέσιν εἰρηνοδίκου, διότι προσεκλήθη ἐνταῦθα, ἵνα διορισθῇ Εἰσαγγελεύς, ἐπειδὴ ὅμως παρενέπεσαν προσκόμματά τινα, ἡ ὑπηρεσία τότε, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μάλιστα, τῷ εἶπε νὰ δεχθῇ ἐπὶ τοῦ παρόντος θέσιν εἰρηνοδίκου, μέχρις ὅτου κενωθῇ θέσις Εἰσαγγελέως. Νομίζω λοιπόν, ὅτι ὁ κ. συνάδελφος δὲν εἶχε δίκαιον νὰ εἴπῃ ὅσα εἶπε· λυποῦμαι μάλιστα, διότι ταῦτα ἐλέχθησαν ἀπὸ τὸν κύριον Μερλόπουλον, ὁ ὁποῖος διετέλεσεν Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης.

§269Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν κατηγόρησα τὸν κύριον Ἀργυράκην. Εἶπον μόνον, ὅτι ἔλεγεν, ὅτι πολὺ πιθανὸν νὰ μὴ ἐπανέλθῃ εἰς τὸ Εἰρηνοδικεῖον Οἰχαλίας, διότι θὰ ζητήσῃ τὴν τοποθέτησίν του εἰς ἄλλο Εἰρηνοδικεῖον. Δὲν κατηγόρησα αὐτόν, τοὐναντίον πληροφοροῦμαι, ὅτι εἶναι ἄριστος, καὶ θὰ εὐχαριστηθῶ, ἂν παραμείνῃ ἐν τῷ Εἰρηνοδικείῳ Οἰχαλίας· οὐδὲ τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐμέμφθην διὰ τοῦτο· παρεκάλεσα μόνον αὐτὸν, ἐν ᾗ περιπτώσει ἔχει ἀπόφασιν ὁ κ. Ἀργυράκης νὰ μὴ ἐπανέλθῃ εἰς Οἰχαλίαν, νὰ μεριμνήσῃ, ὅσον τὸ δυνατὸν ταχέως, νὰ στείλῃ ἄλλον εἰς τὸ Εἰρηνοδικεῖον Οἰχαλίας.

§270Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἤμην ἐδῶ καὶ δὲν γνωρίζω τί ἐλέχθη πρὸ ὀλίγου· ἤκουσα μόνον, ὅτι πρόκειται περὶ τοῦ κυρίου Ἀργυράκη.

§271Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδεὶς τὸν κατηγόρησε.

§272Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσω, ὅτι ὁ κ. Ἀργυράκης εἶναι ὁ ἄριστος τῶν εἰρηνοδικῶν τοῦ Κράτους, ὁ μᾶλλον διακεκριμένος, καὶ ἔχει προταθῆ ἐπανειλημμένως ἵνα γείνῃ Εἰσαγγελεύς· προσθέτω δέ, καὶ ὅτι πάσχει ἀληθῶς σήμερον δεινῶς, πολὺ δεινῶς, ἐκ νόσου.

§273Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Μοὶ γράφουσιν ἔκ τινος μέρους τῆς Ἀμερικῆς, — δὲν ἐνθυμοῦμαι τὸ ὄνομα — ὅτι πολλοὶ Ἕλληνες, διαμένοντες ἐκεῖ, ὑπέβαλον εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ἀναφορὰν περὶ συστάσεως αὐτόθι Προξενικοῦ Πρακτορείου· εἰς τὸ μέρος δὲ ἐκεῖνο, ὡς μοὶ γράφουσι, συνεκεντρώθησαν πλεῖστοι Ἕλληνες, ἀπὸ δεκαετίας δὲ πολλοὶ εἶναι ἐγκατεστημένοι ἐκεῖ ἕνεκα τῶν ἐκτελουμένων ἔργων, δημοσίων καὶ ἰδιωτικῶν. Εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο προκαλεῖται συγκέντρωσις πολλῶν ἐργατῶν· κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ὑπερπεντακόσιοι Ἕλληνες συνεκεντρώθησαν ἐκεῖ, ἐπίκειται δὲ μεγαλειτέρα συγκέντρωσις διὰ τῆς προσελεύσεως καὶ ἄλλων, καταγομένων ἐκ τῆς ἡμετέρας πατρίδος. Ἀλλὰ μὴ ὑπαρχούσης ἐκεῖ Προξενικῆς ἀρχῆς, οἱ ἄνθρωποι ἀποροῦσι, πῶς νὰ παρουσιάζωνται εἰς τὰς ἐκεῖ τοπικὰς ἀρχὰς ἑκάστοτε, ἵνα ζητῶσι τὴν ἀπονομὴν τοῦ δικαίου. Παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἂν πράγματι ἔλαβε τοιαύτην ἀναφοράν, καὶ τί σκέπτεται νὰ πράξῃ. Εἶναι ἀνάγκη, κύριε Ὑπουργέ, ταχέως νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ἀφοῦ μάλιστα ἐκεῖ, ὡς μοὶ γράφουσιν, ὑπάρχει εἷς ἐκ Σπάρτης, ἄριστα ἐγκατεστημένος, καὶ ὁ ὁποῖος εἰς τοὺς μεταναστεύοντας ἐντεῦθεν εἰς τὴν Ἀμερικὴν φαίνεται εὐεργετικώτατος, καὶ ὑποστηρίζει αὐτούς, παρέχων πλείστας ὅσας εὐκολίας· ὀνομάζεται δὲ Γιαννάκαρος, καὶ ἴσως οἱ κύριοι ἐκ Λακεδαίμονος συνάδελφοι τὸν γνωρίζουσι προσωπικῶς.

§274Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Μάλιστα.

§275Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Εἶναι ἄριστος ἄνθρωπος, καὶ ἱκανώτατος, διὰ νὰ προστατεύσῃ τοὺς συμπατριώτας του καὶ ἀντιπροσωπεύσῃ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Ἂς λάβῃ τοῦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑπ’ ὄψιν, καὶ ἂς ἐνεργήσῃ τὰ δέοντα χάριν τῶν ἐκεῖ συμπολιτῶν μας.

§276ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ζέρβας ἔχει τὸν λόγον.

§277Α. ΖΕΡΒΑΣ. Ἔχω καθῆκον, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ἐπὶ τοῦ οἰκήματος, τὸ ὁποῖον χρησιμεύει ὡς Ἑλληνικὸν σχολεῖον ἐν Λεονταρίῳ, πρωτευούσῃ τοῦ δήμου Φαλαισίας. Ἡ κοινότης Λεονταρίου βεβαιοῖ, ὅτι τὸ οἴκημα ἐκεῖνο εἶναι κυριολεκτικῶς μία τρώγλη, ἐντελῶς ἀνήλιος καὶ ὑγρά, περιβάλλεται δὲ πανταχόθεν ἀπὸ ἐκτισμένας μάνδρας, καὶ ἐπὶ τουρκοκρατίας ἐχρησίμευεν ὡς φυλακή. Περὶ τοῦ ζητήματος τούτου ὑπεγράφη καὶ ἀπεστάλη, νομίζω, ἤδη πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰ τῶν γονέων τῶν μαθητῶν καὶ κατοίκων Λεονταρίου, ἧς καὶ ἐγὼ ἔλαβον ἀντίγραφον. Τὴν ἀναφορὰν ταύτην παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἀναγνώσω πρὸς τὴν Βουλὴν (ἀναγινώσκει): «Πρὸς τὸν Σεβαστὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς Εὐσεβάστως ἀναφερόμεθα πρὸς Ὑμᾶς καὶ πρὸς τὴν Βουλὴν, κύριε Πρόεδρε, ἵνα ἐκμισθωθῇ ὡς Ἑλληνικὸν σχολεῖον Λεονταρίου ἑτέρα οἰκία, διότι δὲν εἶναι κατάλληλος αὕτη, εἰς ἣν ὑπάρχει ἤδη τὸ ὡς εἴρηται σχολεῖον, καθόσον ἡ οἰκία αὕτη εἶναι παλαιὰ καὶ σεσαθρωμένη, ἐκτισμένη ἐπὶ τουρκοκρατίας, καὶ ἐχρησίμευεν εἰς τοὺς Ὀθωμανοὺς ὡς φυλακὴ, πέριξ δὲ αὐτῆς ὑπάρχουν ὑψηλαὶ μάνδραι, αἱ ὁποῖαι ἐμποδίζουσι τὰς ἀκτῖνας τοῦ ἡλίου, ἵνα εἰσέλθωσι καὶ θερμάνωσι τὸ ἐν λόγῳ σχολεῖον. Εἰς τὸ ὑγρὸν καὶ ψυχρὸν τοῦτο καταγώγιον ἀπειλεῖται νὰ ἀπολεσθῇ ἡ ὑγεία ὀγδοήκοντα παίδων, ὡς ἐκ τῆς ὑγρασίας καὶ τοῦ ψύχους, ὅπερ ὑπάρχει ἐκεῖ. Καὶ ἐν τούτοις ἡμεῖς πληρώνομεν πεντήκοντα δραχμὰς κατὰ μῆνα διὰ τὸ καταγώγιον τοῦτο ὡς Ἑλληνικὸν σχολεῖον, ἐνῷ ἐν Λεονταρίῳ ὑπάρχουν πλεῖσται οἰκίαι νεόδμητοι καὶ εὐήλιοι, καταλληλόταται δι’ Ἑλληνικὸν σχολεῖον καὶ μὲ ὀλιγώτερον ἐνοίκιον. Ὅθεν καθικετεύομεν τὴν Ὑμετέραν Ἐξοχότητα, ἵνα διαβιβάσῃ τὰ δίκαια ταῦτα παράπονα ἡμῶν πρὸς τὴν σεβαστὴν Βουλὴν καὶ πρὸς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργόν, ὅπως προτείνῃ τὴν μίσθωσιν ἑτέρας οἰκίας, καταλλήλου δι’ Ἑλληνικὸν σχολεῖον, καὶ οὕτω διασωθῇ ἡ ἀπειλουμένη ὑγεία τῶν παίδων μας καὶ συγγενῶν μας.» (Ἕπονται ὑπογραφαὶ ὑπὲρ τὰς 80).

§278Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναγνώσατε τὰς ὑπογραφάς.

§279Α. ΖΕΡΒΑΣ. Δὲν εἶναι εὔκολον, διότι εἶναι δυσανάγνωστοι αἱ πλεῖσται. Λέγει ὅμως ὁ δήμαρχος Φαλαισίας, κύριε Πρόεδρε: «Βεβαιῶ τὸ γνήσιον τῶν ἀνωτέρω ὑπογραφῶν, ὡς καὶ τὸ περιεχόμενον τῆς ἀναφορᾶς. Ὁ δήμαρχος Φαλαισίας Ἀν. Μπέχλας.» Καὶ ἀπέναντι τῆς ὑπογραφῆς τοῦ δημάρχου ὑπάρχει ἡ σφραγὶς τοῦ Δημαρχείου. Ἐπειδή, κύριε Πρόεδρε, τὸ Λεοντάριον εἶναι πρωτεύουσα δήμου τῆς ἐπαρχίας Μεγαλοπόλεως, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, ἰδίᾳ δὲ διότι εἶναι πρωτεύουσα τοῦ δήμου, ἐκ τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν τιμὴν νὰ κατάγωμαι, καὶ ἐπειδὴ πολλάκις αὐτοπροσώπως ἐπεσκέφθην τὸ οἴκημα ἐκεῖνο, —διότι ἔχω καθῆκον νὰ παρακολουθῶ οὐ μόνον τὴν πρόοδον τῶν μαθητῶν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐνάσκησιν τῶν καθηκόντων τῶν διδασκάλων, — ἐξεπλάγην πράγματι, διότι εὑρέθην ἐνώπιον χώρου, ὁ ὁποῖος διὰ πᾶν ἄλλο δύναται νὰ χρησιμεύσῃ, παρὰ ὡς σχολεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ὑποχρεοῦνται νὰ φοιτῶσι μαθηταὶ νεαρᾶς ἡλικίας. Ἐπεθύμουν λοιπόν, κύριε Πρόεδρε, νὰ διαβιβασθῇ ἡ αἴτησις αὕτη πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ὁ ὁποῖος νὰ ζητήσῃ ἔκθεσιν τοῦ προϊσταμένου τοῦ Ἑλληνικοῦ σχολείου, καὶ ὑπ’ εὐθύνην του, ἂν τὰ ἀναφερόμενα ἔχονται ἀληθείας, — τὰ ὁποῖα καὶ ἐγὼ βεβαιῶ, ὑπὸ ἀτομικήν μου εὐθύνην, — καὶ νὰ διατάξῃ ὅ,τι τῷ ἐπιβάλλεται ἐκ τῶν καθηκόντων αὑτοῦ, ὡς Ὑπουργοῦ.

§280ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Στάϊκος ἔχει τὸν λόγον.

§281Ι. ΣΤΑΙΚΟΣ. Κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν, κύριε Πρόεδρε, ὅτε ἤμην ἀπών, ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Βονίτσης κατήγγειλε διάφορα ὄργια, διαπραχθέντα ὑπὸ τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ Μουρκογιάννη, ὡς ἐπόπτου τῶν μεταβατικῶν ἀποσπασμάτων. Ἤθελον θεωρήσει παράλειψιν καθήκοντος καὶ πρὸς τὴν Πολιτείαν καὶ πρὸς τὸν ἀξιωματικὸν τοῦτον, ἂν δὲν ἤθελον λάβει τὸν λόγον, ἵνα προσθέσω ὀλίγα τινά. Ὁ ἀξιωματικὸς αὐτός, ὡς ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως γνωρίζω, εἰς διάστημα 15 ἡμερῶν κατώρθωσε νὰ παγιώσῃ τὴν τάξιν καὶ ἀσφάλειαν εἰς τὴν ἐμὴν ἐπαρχίαν. Θεωρῶ δὲ καθῆκον νὰ συγχαρῶ τὰ ἁρμόδια πρόσωπα, τὰ ὁποῖα προέτειναν τὸν ἀξιωματικὸν αὐτὸν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι εἰς τὴν ἐμὴν ἐπαρχίαν — καὶ πρὸς τοῦτο ὑπέβαλον καὶ ἐπερώτησιν, ἵνα ἀναφέρῃ ὁ Εἰσαγγελεὺς τῶν ἐν Μεσολογγίῳ Πρωτοδικῶν, — δὲν ἔμεινεν οὔτε φυγόποινος οὔτε φυγόδικος. Νομίζω ὅτι οἱ πολιτευόμενοι — καὶ ζητῶ συγγνώμην ἀπὸ τοὺς Κυρίους — εἶναι ἡ αἰτία τῆς κακῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους. Ἐὰν ἡμεῖς οἱ πολιτευόμενοι δὲν ὑπεστηρίζομεν τὰ κακοποιὰ στοιχεῖα, ἐὰν οἱ πολιτευόμενοι ἀφίνομεν τὴν ἐξουσίαν νὰ ἐκτελῇ τὸ καθῆκόν της, βεβαίως δὲν θὰ εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην σήμερον νὰ παραπονώμεθα οὔτε κατὰ τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων οὔτε κατὰ τῶν δικαστικῶν. Ἡμεῖς, Κύριοι, ὅταν ἐπικαλώμεθα τὴν ἐπέμβασιν τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν ζητῶμεν τὰ στρατιωτικὰ ὄργανα νὰ ἔλθωσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας μας, ἵνα παγιώσωσι τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν καὶ τάξιν, θεωροῦμεν ἡμᾶς αὐτοὺς ἀνικάνους, διότι οἱ κάτοικοι δὲν σέβονται ἡμᾶς. Ὅταν δὲν σέβωνται τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς ἐπαρχίας των οἱ φυγόποινοι καὶ φυγόδικοι, καὶ προτιμῶσι νὰ βλέπωσι τὰς οἰκογενείας των καὶ τοὺς συγγενεῖς των δεχομένους ἀπὸ τὸν ἀξιωματικὸν καὶ τοὺς ὁπλίτας ῥαπίσματα καὶ ἐξευτελισμούς, βεβαίως τοιοῦτοι φυγόδικοι δὲν πρέπει, κατ’ ἐμὴν γνώμην, νὰ τυγχάνωσιν ὑποστηρίξεως. Ἔχομεν καθῆκον λοιπὸν οἱ πολιτευόμενοι νὰ μὴ παραπονώμεθα πλέον κατ’ ἀξιωματικῶν. Ἐὰν δὲ ὡρισμέναι πράξεις τοῦ ἀξιωματικοῦ ἐκείνου ἦναι ἐγκληματικαὶ, ἔχομεν καθῆκον νὰ καταγγέλλωμεν ταύτας ἐνώπιον τῆς ἁρμοδίας ἀρχῆς. Ἐγὼ ἔχω τὸ θάρρος νὰ ὁμολογήσω ἐνώπιον ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς, ὅτι, ἂν οἱ ἁρμόδιοι Ὑπουργοὶ ἤθελον ἀποστείλει τὸν ἀξιωματικὸν αὐτὸν εἰς οἱανδήποτε ἐπαρχίαν, ἤθελεν ἐπέλθει τὸ εὐάρεστον ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἐπῆλθεν εἰς τὴν ἐμὴν ἐν διαστήματι 15 ἡμερῶν. Εἶχον τὸ θάρρος νὰ προσέλθω εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου, ἐνώπιον τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ ἐκείνου καὶ ἐνώπιον 15 στρατιωτῶν καὶ νὰ εἴπω εἰς τοὺς συμπολίτας μου ἐκείνους, ὅτι ἔχουσι καθῆκον νὰ σεβασθῶσι τὴν ἐξουσίαν ταύτην, ἔχουσι καθῆκον νὰ προσέλθωσιν εἰς τὴν Δικαιοσύνην, καὶ προσῆλθον ὅλοι, χωρὶς νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν ἀνάγκην ὁ ἀξιωματικὸς νὰ πιέσῃ αὐτούς. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι αἱ τοιαῦται κατηγορίαι ἐκφέρονται κατὰ τῶν ἀξιωματικῶν μονομερῶς καὶ ἀδίκως· διότι ἡ ἐπαρχία Βονίτσης ἀντιπροσωπεύεται ἀπὸ τρεῖς Βουλευτὰς, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ κ. Γρίβα περὶ τῆς συμπεριφορᾶς τοῦ εἰρημένου ἀξιωματικοῦ, καὶ ἂν ὁ κύριος Γρίβας ἔχει διαμαρτυρίαν κατὰ τοῦ ἀξιωματικοῦ τούτου παρὰ τῶν κατοίκων τῆς Ἀκαρνανίας. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς νὰ μὴ δώσωσι προσοχὴν εἰς τὰ καταγγελθέντα ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ νὰ ἀφήσωσι τὸν ἀξιωματικὸν ἐκεῖνον νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντός του· ἐὰν δ’ ὑπέπεσεν εἰς ἀτόπημα, ἂς δώσῃ λόγον ἐνώπιον τῆς Δικαιοσύνης καὶ μόνης, ἵνα παύσῃ ἡ τοιαύτη κατάστασις, ὥστε νὰ καταγγέλλωνται ἀξιωματικοὶ καὶ ὁπλῖται, ὅτι δὲν ἐκτελοῦσι τὸ καθῆκόν των. Ἁρμοδία εἶναι μόνη ἡ δικαστικὴ ἐξουσία, ἵνα δικάσῃ καὶ τιμωρήσῃ· ἡμεῖς δὲ εἴμεθα ἁρμόδιοι νὰ ἐξελέγχωμεν μόνον τὰς πράξεις τῶν Ὑπουργῶν. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἔγγραφα, δυνάμει τῶν ὁποίων διοικητικῶς διέταξε τὴν κατεδάφισιν μανδρῶν καὶ περιτοιχισμάτων ἐντὸς τῆς πόλεως Καρβασσαρᾶ καὶ εἰς οἰκόπεδα ἀνήκοντα εἰς τὴν κοινοτικὴν περιφέρειαν. Νομίζω ὅτι ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν δὲν εἶχε τοιοῦτο δικαίωμα, καὶ ὑποθέτω, ὅτι, ἐὰν διέταξε τοῦτο διὰ τῆς ὑπογραφῆς του, βεβαίως τὸ διέταξε κατόπιν κακῆς εἰσηγήσεως. Καὶ εἶχε μὲν τὴν καλωσύνην νὰ ἀναστείλῃ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς διαταγῆς, ἀλλ’ ἐγὼ ἔχω ἀνάγκην νὰ μελετήσω τὰ ἔγγραφα, ἵνα πεισθῶ, ἂν ἡ ἐνέργεια αὕτη ὑπῆρξε νόμιμος, διότι ἀπειλοῦνται νὰ λάβωσι χώραν συγκρούσεις ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου.

§282Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ συγχαίρω τὸν ἀξιότιμον ἐκ Βάλτου Βουλευτὴν, διότι ἐνώπιον τοῦ ἀξιωματικοῦ καὶ τῶν ὁπλιτῶν ἔδωκεν εἰς τοὺς συμπολίτας του τὸ παράδειγμα τῆς ὑποταγῆς εἰς τοὺς νόμους, καὶ συγχαίρω καὶ τὸν ἀξιωματικὸν, περὶ οὗ ὡμίλησε, διότι ἔφερε τὸ ἀποτέλεσμα αὐτὸ τῆς ἐμπεδώσεως τῆς τάξεως εἰς τὴν ἐπαρχίαν τοῦ κ. συναδέλφου. Ἀλλ’ ἐγὼ ἐζήτησα τὴν τιμωρίαν τοῦ ἀξιωματικοῦ, ἢ μᾶλλον ἐζήτησα τὴν ἐξακρίβωσιν, ἂν εἶναι βάσιμα ἢ ὄχι τὰ ἐγκλήματα, διὰ τὰ ὁποῖα κατηγγέλθη ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς, καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι ἄσχετα μὲ τὴν ὑπηρεσίαν, ἣν ἐξετέλεσεν ἐν ἄλλῃ ἐπαρχίᾳ. Πιθανὸν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Βάλτου ν’ ἀποκατέστησε τὴν τάξιν χωρὶς νὰ ἐπέλθῃ παράπονον· ἀλλ’ εἰς τὴν ἐπαρχίαν, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, μοὶ κατηγγέλθησαν ὡρισμένα γεγονότα, ἅτινα ἀνέφερα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ διὰ τὰ ὁποῖα ὑπέβαλον καὶ μήνυσιν πρός τε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ πρὸς τὸν τῆς Δικαιοσύνης. Οὐδὲν ἄλλο δ’ ἐζήτησα ἢ μόνον ἡ Δικαιοσύνη νὰ ἐπιληφθῇ καὶ ἐξετάσῃ τὰ πράγματα, καὶ ἂν ἦναι ἀληθῆ ταῦτα, νὰ δώσῃ δίκην ὁ ἀξιωματικός, ἐὰν δὲ δὲν ἦναι ἀληθῆ, νὰ δώσῃ δίκην ἐνώπιον τῆς Δικαιοσύνης ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐσυκοφάντησε τὸν ἀξιωματικὸν αὐτόν. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι ἦτο περιττὸν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βάλτου Βουλευτὴς νὰ ἐγείρῃ τὸ ζήτημα αὐτὸ ἐκ νέου εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ Δικαιοσύνη πρέπει νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ὑποθέσεως. Μήπως ἐγὼ ἐζήτησα νὰ ἐπιληφθῇ ἡ Βουλὴ τῆς ἐξετάσεως τῶν πραγμάτων; Ἐζήτησα νὰ ἐπιληφθῇ ἡ Δικαιοσύνη· κατέστησα δὲ ὑπευθύνους τοὺς ἁρμοδίους Ὑπουργοὺς, ἐὰν δὲν διατάξωσι τὴν Δικαιοσύνην νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ὑποθέσεως.

§283Ι. ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν εἶχεν ἀνάγκην ἡ Δικαιοσύνη, οὔτε οἱ ἁρμόδιοι Ὑπουργοί, τῆς συστάσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Βονίτσης συναδέλφου· διότι ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν πεποίθησιν πάντες εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων τῶν ἁρμοδίων ὀργάνων. Εἶχε καθῆκον ὁ κ. ἐκ Βονίτσης Βουλευτὴς νὰ ἀναμείνῃ πρῶτον τὴν ἀπόφασιν τῆς Δικαιοσύνης, τὴν ἀπόφασιν τῶν ἁρμοδίων, καὶ εἶτα νὰ ἐλέγξῃ τὰ ὄργανα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐξετέλεσαν τὸ καθῆκόν των. Ὁ κ. ἐκ Βονίτσης Βουλευτής, σπεύσας ἐν τῇ Βουλῇ νὰ παραστήσῃ τοιαῦτα πράγματα, γίνεται παραίτιος νὰ μαρανθῇ ὁ ζῆλος τοῦ ἐντίμου ἐκείνου ἀξιωματικοῦ, καὶ ἐκτὸς τούτου δίδει ὅπλα μεγαλείτερα εἰς τοὺς κατοίκους ἐκείνους, ἵνα μὴ σέβωνται τὴν ἐξουσίαν. Εἶχε μόνον καθῆκον ὁ κ. ἐκ Βονίτσης Βουλευτὴς νὰ συστήσῃ εἰς τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα προσεβλήθησαν, νὰ καταγγείλωσι τὰς τοιαύτας πράξεις τοῦ ἀξιωματικοῦ. Ἐγὼ δὲ σήμερον βεβαίως δὲν ζητῶ οὔτε νὰ ἀναιρέσω ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ἀλλ’ οὔτε πιστεύω τι· ἔχω ὅμως καθῆκον νὰ ὑπερασπισθῶ ἐκ τῆς θέσεως ταύτης τὸν ἀξιωματικὸν ἐκεῖνον, καὶ νὰ εἴπω εἰς αὐτὸν, ὅτι πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐκπληρῶν τὸ καθῆκόν του, διότι ἐγώ, ἔχων πεποίθησιν εἰς ὅσα λέγω, θὰ παρακαλέσω τοὺς ἁρμοδίους νὰ παρασημοφορήσωσι μᾶλλον τὸν ἀξιωματικὸν ἐκεῖνον, καὶ θὰ πεισθῇ εἰς τοῦτο ἡ ὑπηρεσία ἐκ τῶν ἐπισήμων ἐγγράφων, εἰς τὰ ὁποῖα θὰ στηριχθῇ.

§284Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Ἐγὼ ἐζήτησα καὶ ζητῶ νὰ μαρανθῇ ὁ ζῆλος τοῦ ἀξιοτίμου ἐκείνου ἀξιωματικοῦ εἰς τὸ νὰ βιαιοπραγῇ καὶ ἀδικῇ κατὰ πολιτῶν. Καὶ βεβαίως θὰ ζητήσω τοῦτο, διότι πράξεις τοιαῦται, οἷαι αἱ καταγγελθεῖσαι, ἂν ἦναι ἀληθεῖς, δὲν τιμῶσιν οὔτε τὸν ἀξιωματικόν, ὁ ὁποῖος τὰς διέπραξεν, οὔτε τὰς ἀρχὰς, αἱ ὁποῖαι θὰ τὸν παρασημοφορήσουν.

§285Κ. ΓΡΙΒΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δύο λέξεις θὰ εἴπω, ἐπειδὴ ὁ κύριος Στάϊκος μὲ προεκάλεσε. Δὲν γνωρίζω κατὰ πόσον τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Γουλιμῆ διὰ τὸν ἀποσπασματάρχην αὐτὸν ἀξιωματικὸν εἶναι ἀληθῆ. Αὐτὸ θὰ τὸ ἀποδείξῃ ἡ ἀνάκρισις, τὴν ὁποίαν διέταξεν ἢ θὰ διατάξῃ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐγὼ ἓν μόνον γνωρίζω, ὅτι πρὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος μηνὸς εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου οἱ ἄνθρωποι δὲν ἐτόλμων νὰ μένωσιν ἔξω, μόλις ἐπήρχετο ἡ νὺξ, ἔπρεπε νὰ κλεισθῶσιν εἰς τὰς οἰκίας των, διότι οἱ φυγόδικοι εἰσήρχοντο εἰς τὰ χωρία. Σήμερον ἔχω ἐπιστολὰς ἐκεῖθεν, διὰ τῶν ὁποίων μὲ βεβαιοῦσιν, ὅτι ἐπικρατεῖ ἄκρα τάξις καὶ ἡσυχία, καὶ οἱ ἄνθρωποι ὅλοι εἶναι εὐχαριστημένοι. Καὶ ἐγὼ εἰς τὸ χωρίον αὐτὸ, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἐγένοντο παράπονα ἐναντίον τοῦ ἀξιωματικοῦ, ἔχω ἀρκετοὺς φίλους, ἀλλὰ μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης οὐδὲν παράπονον μοὶ ἐγένετο· τοὐναντίον μάλιστα ἔχω ἐπιστολὰς ἐκεῖθεν, ἐν αἷς καὶ ἐπιστολὴν τοῦ δημάρχου τοῦ δήμου ἐκείνου, τοῦ κ. Μαυρομμάτη, ἀξιοτίμου ἀνθρώπου, ὅστις μοὶ ἐκφράζει τὴν εὐγνωμοσύνην του διὰ τὸν ἀξιωματικὸν αὐτὸν, ὁ ὁποῖος ἐστάλη ἐκεῖ ὡς ἀποσπασματάρχης.

§286Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε.

§287ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡμιλήσατε δίς.

§288Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Ἔχω δικαίωμα. Εἶναι προσωπικόν.

§289ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε δικαίωμα· εἶναι τρίτη φορά.

§290Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ μοῦ ἀφαιρέσητε τὸν λόγον.

§291ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον δὲν σᾶς ἀφαιρῶ· ἀλλὰ κατὰ τὸν Κανονισμὸν ἐπὶ ἑκάστου ἀντικειμένου δύναται ὁ Βουλευτὴς νὰ ὁμιλήσῃ δίς. Ἐὰν θέλῃ καὶ τρίτην φορὰν, ἀποφαίνεται ἡ Βουλή.

§292Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Δὲν δύνασθε νὰ μοῦ ἀφαιρέσητε τὸν λόγον. Ἐγὼ δὲν ἀπασχολῶ ποτὲ τὴν Βουλήν· ἀλλ’ ἐὰν πρόκηται νὰ μοῦ ἀφαιρέσητε τὸν λόγον, θὰ ἐπιμείνω ἄχρις ἐσχάτων. Σήμερον τὴν πρωΐαν ἔλαβον ἓν φύλλον τοῦ «Νέου Αἰῶνος» τῶν Πατρῶν. Δὲν γνωρίζω ποῖος μοὶ τὸ ἔστειλεν. Ἡ ἐφημερὶς αὕτη περιέχει εἰς τέσσαρας στήλας κύριον ἄρθρον, μὲ μεγάλα στοιχεῖα, τοῦ ἰδίου διευθυντοῦ αὐτῆς, ὅστις, παρατυχὼν ἐν Ἀκαρνανίᾳ, ἀπευθύνεται πρὸς τὸν Βασιλέα, πρὸς τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, πρὸς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, καὶ καταγγέλλει τὰς πράξεις τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος ἀξιωματικοῦ. Τὸ φύλλον τῆς ἐφημερίδος ταύτης ἔδωκα καὶ πρὸς τοὺς κυρίους Ὑπουργούς. Ἑπομένως βλέπετε, ὅτι ταῦτα, γενόμενα γνωστὰ εἰς ἐφημερίδα ἐκδιδομένην ἐν Πάτραις, διήγειραν ἐκεῖ τὴν ἀγανάκτησιν, ὥστε νὰ γραφῇ ἡ τοιαύτη ἐπίκλησις πρὸς τοὺς ἁρμοδίους. Διαμαρτυρηθεὶς καὶ ἐγὼ ἐνταῦθα, οὐδὲν ἄλλο ἔπραξα ἢ ἐξετέλεσα τὸ καθῆκόν μου ἀπέναντι τῶν συμπολιτῶν μου, οἱ ὁποῖοι ὑπέστησαν τὰς βιαιοπραγίας καὶ τὰ ἀδικήματα τοῦ ἐν λόγῳ ἀξιωματικοῦ.

§293Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὅταν λάβῃ πληροφορίας ὁ κύριος Ὑπουργὸς, θὰ συζητήσωμεν.

§294Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐὰν θέλητε καὶ τώρα. Ἔχω τὴν ἐνέργειαν τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς χωροφυλακῆς.

§295ΜΙΧ. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ὡς τυγχάνει γνωστὸν, ὁ Σιδηρόδρομος Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Δεμερλῆ εἶναι σιδηρόδρομος Ἑλληνικὸς καὶ οὐχὶ Γαλλικὸς, ἡ ἀναλαβοῦσα δὲ τὴν ἐκμετάλλευσιν αὐτοῦ ἑταιρεία ὀφείλει, κατὰ τὴν μεταξὺ αὐτῆς καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου σύμβασιν, νὰ ποιῆται ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τῆς χρῆσιν τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης. Ἀλλ’ οἱ διευθύνοντες τὸν Σιδηρόδρομον δὲν φαίνονται διατεθειμένοι νὰ συμμορφωθῶσι πρὸς τὴν σύμβασιν, καὶ ἐξακολουθοῦν ἔχοντες ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ των καθιερωμένην τὴν Γαλλικὴν γλῶσσαν. Τὸ ἄτοπον τοῦτο μοί κατηγγέλθη, καὶ νομίζω ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ τὸ κάμω γνωστὸν καὶ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως λάβῃ τὰ προσήκοντα μέτρα πρὸς ἄρσιν τοῦ ἀτόπου καὶ ὑποχρεώσῃ τοὺς προϊσταμένους τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Σιδηροδρόμου τούτου ν’ ἀλληλογραφῶσι πρὸς τὸ προσωπικὸν τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Σιδηροδρόμου Ἑλληνιστὶ, καὶ οὐχὶ Γαλλιστὶ, συμφώνως πρὸς τὴν σύμβασιν, τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον πολλοὶ τῶν ὑπαλλήλων, μὴ γινώσκοντες τὴν Γαλλικὴν, οὔτε νὰ ἀναγνώσωσι δύνανται τὰ πρὸς αὐτοὺς ἀποστελλόμενα ἔγγραφα, οὔτε ν’ ἀπαντήσωσι. Τὸ ἄτοπον δὲ τοῦ νὰ γίνηται χρῆσις ξένης γλώσσης εἰς Ἑλληνικὸν Σιδηρόδρομον οὐ μόνον εἰς τὴν σύμβασιν ἀντίκειται, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐθνικὴν ἡμῶν φιλοτιμίαν προσβάλλει. Δέον λοιπὸν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ κάμῃ τὰς δεούσας παραστάσεις πρὸς τὴν Διεύθυνσιν τῆς Ἑταιρείας, ὅπως τὸ ἄτοπον τοῦτο ἐκλείψῃ.

§296Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ καταθέσῃ τὰ ἑξῆς ἔγγραφα· πρῶτον τὸ ὑπ’ ἀριθ. 3793 συμβόλαιον τοῦ συμβολαιογράφου Ἀθηνῶν Γρηγορίου Μπουρνιᾶ τοῦ ἔτους 1900· δεύτερον τὸ ὑπ’ ἀριθ. 3798 τοῦ ἰδίου συμβολαιογράφου τοῦ ἔτους 1900· τρίτον τὴν ὑπ’ ἀριθ. 2602 Ὑπουργικὴν διαταγὴν τοῦ ἔτους 1900, καὶ τέταρτον τὴν ὑπ’ ἀριθ. 2304 τοῦ 1900 ἔγγραφον ἐπισημειωματικὴν διαταγὴν τῆς Νομαρχίας Ἀττικῆς πρὸς τὸ Ἡγουμενοσυμβούλιον τῆς Μονῆς Πεντέλης. Τὰ ἔγγραφα ταῦτα μοὶ ἀναγκαιοῦσι, διότι θέλω νὰ συζητήσω ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως, τὴν ὁποίαν ἀφορῶσιν. Ἐπιθυμῶ δὲ νὰ μὴ κάμω λόγον πρὸ τῆς καταθέσεως τῶν ἐγγράφων τούτων, συμφωνῶν πρὸς τὴν γνώμην τοῦ συναδέλφου κ. Βοζίκη, ὅστις πολὺ ὀρθῶς εἶπεν, ὅτι, ὅταν πρόκηται νὰ γείνῃ ἔλεγχος ἐπὶ πράξεων ὑπαλλήλων ἐπὶ τῇ βάσει ἐγγράφων δημοσίων, δέον ὁ ἔλεγχος οὗτος νὰ γίνεται μετὰ τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων. Ἐκτὸς τούτου ἔχω ν’ ἀπευθύνω ἐπερώτησιν καὶ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ὁ ὁποῖος βεβαίως δὲν θὰ ἐκπλαγῇ, ὅτι λαμβάνω τὸν λόγον ἐπὶ ζητήματος θαλασσινοῦ, ἐνῷ εἶμαι χερσαῖος, διότι πρόκειται περὶ γεγονότος, τὸ ὁποῖον ὑπέπεσεν εἰς τὴν ἄμεσον ἀντίληψίν μου. Πρὸ ἡμερῶν, κατελθὼν δι’ ἀτομικήν μου ἐργασίαν εἰς Πειραιᾶ, παρέστην μάρτυς τῆς ἑξῆς σκηνῆς, συμβάσης παρὰ τὸν λιμένα τῶν Ἁλῶν ἢ Ζέας, πλησίον τοῦ σιδηροδρόμου. Πλοιάριον πλῆρες ἑσπεριδοειδῶν προϊόντων, εἰσελθὸν εἰς τὸν λιμένα, ἠθέλησε νὰ προσορμισθῇ ἐκεῖ, ἀλλ’ ἐπηκολούθησε συμπλοκὴ πρὸς ἀνθρώπους, οἵτινες ἰσχυρίζοντο, ὅτι εἶχον δικαιώματα κεκτημένα ἐπὶ τῆς παραλίας. Μοὶ ἐγεννήθη ἡ περιέργεια νὰ ἐρωτήσω, τί συμβαίνει, καὶ ἐπληροφορήθην, ὅτι εἰς τὴν θέσιν ἐκείνην ἀπὸ δεκαετίας καὶ πλέον εἶναι ἠγκυροβολημένα τρία ἢ τέσσαρα πλοιάρια, τὰ ὁποῖα μετεβλήθησαν εἰς κινητὰ οἰνοπωλεῖα, ἔχοντα καὶ καθίσματα καὶ ὅλα τὰ πρὸς ἀνάπαυσιν ἀπαιτούμενα· μεταβαίνουσι δὲ ἐκεῖ διάφοροι ναυτικοὶ καὶ ἄλλοι καὶ πίνουσιν οἶνον. Συγχρόνως δὲ μοὶ ἐγεννήθη ἡ περιέργεια νὰ ἐρωτήσω, ἂν εἶχον δικαίωμα νὰ ἦναι ἐκεῖ τὰ πλοιάρια, καὶ μοὶ ἀπήντησαν, ὅτι οὐδὲν δικαίωμα ἔχουσι, καὶ ὅτι τὰ κατὰ τοῦτο κανονίζει ἡ ἀστυνομικὴ ἀρχὴ τοῦ λιμένος. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν νὰ διατάξῃ νὰ λείψῃ τὸ ἄτοπον τοῦτο.

§297ΣΠΥΡ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ἀπὸ 20 ἐτῶν καὶ πλέον γίνεται αὐτὸ, τὸ ὁποῖον καταγγέλλει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος. Τοῦτο ἐσχάτως περιῆλθεν εἰς γνῶσίν μου, καὶ πρὸ μιᾶς ἑβδομάδος διέταξα νὰ παύσῃ τὸ ἄτοπον τοῦ νὰ πωλῶσι λιανικῶς ποτὰ τὰ πλοιάρια ταῦτα, νὰ περιορισθῶσι δὲ πωλοῦντα οἶνον μόνον κατὰ βαρέλαν.

§298Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§299Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὑποβάλλω ἀναφορὰν καταδίκου τινὸς, ὀνόματι Π. Σταυροπούλου, ὅστις δικαίως, νομίζω, παραπονεῖται, ὅτι ἀδίκως κρατεῖται εἰς τὰς φυλακάς. Διότι κατεδικάσθη μὲν εἰς 15 ἐτῶν δεσμὰ τὴν 25 Μαΐου 1889, καὶ ἑπομένως ἡ ποινή του τελειώνει τὴν 25 Μαΐου 1904, ἀλλὰ δίκαιον εἶναι νὰ ὑπολογισθῇ καὶ ὁ χρόνος τῆς ὑποδικίας, εἰς ἣν εἰσῆλθεν ἀπὸ τῆς 15 Νοεμβρίου 1888, καὶ ἑπομένως τὴν 15 Νοεμβρίου 1903 συνεπλήρωσε τὴν ποινήν. Δὲν εἶναι δίκαιον, δι’ αὐτὸν ἐξαιρετικῶς νὰ μὴ ἐφαρμοσθῇ τὸ κοινὸν μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐφηρμόσθη διὰ τοὺς καταδικασθέντας πρὸ τοῦ νόμου, καθ’ ὃν προσμετρεῖται καὶ ὁ χρόνος τῆς ὑποδικίας εἰς τὸν τῆς καταδίκης. Συνιστῶ τοῦτο εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅστις νομίζω ὅτι πρέπει νὰ παρακολουθῇ πᾶσαν τοιαύτην περίστασιν, καὶ νὰ προκαλῇ τὴν ἀπονομὴν βασιλικῆς χάριτος εἰς τοὺς τοιούτους καταδίκους, δικαιουμένους νὰ ἐξέλθωσι τῶν φυλακῶν. Παρακαλῶ λοιπὸν αὐτὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀναφορὰν τοῦ εἰρημένου καταδίκου, ὅστις ἀδίκως κρατεῖται ἔτι εἰς τὰς φυλακὰς, καὶ ν’ ἀποδώσῃ αὐτῷ τὸ δίκαιον.

§300ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Καρυστίας κ. Στεφανίδης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀνυποτάκτων κληρωτῶν. Ἡ τροπολογία θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 165). Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ Ἀντιβασιλείας. (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιρρήσεως). Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συστάσεως Χημικοῦ Ἐργαστηρίου ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν». (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2). Ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκεται).

§301Ν. ΔΑΟΥΤΗΣ. Ἀφοῦ ὁ ἐπιμελητὴς θὰ ἔχῃ βαθμὸν ὑπουργικοῦ γραμματέως βʹ τάξεως, συνιστῶ εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν καὶ παρακαλῶ αὐτὸν νὰ περιλάβῃ καὶ τοὺς τελειοφοίτους τῶν φυσικῶν ἐπιστημῶν, ὡς καὶ τοὺς ἔχοντας δίπλωμα τῆς Φαρμακευτικῆς Σχολῆς, διότι καὶ οὗτοι σπουδάζουσι χημείαν.

§302Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Λάβετε τὴν καλωσύνην νὰ διατυπώσητε τοῦτο εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν.

§303Ν. ΔΑΟΥΤΗΣ. Καταθέτω περὶ τούτου τροπολογίαν. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 166). (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3, ὡς ἔχει).

§304ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκεται).

§305Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ μᾶς ἐξηγήσῃ, ποία εἶναι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 32 τοῦ νόμου ΒΡΕʹ τοῦ 1892.

§306Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Νομίζω ὅτι πρόκειται περὶ τῶν διοριζομένων κατόπιν διαγωνισμοῦ, οἱ ὁποῖοι παύονται μόνον ὑπὸ ὡρισμένους ὅρους. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4, μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, εἰς βʹ συζήτησιν).

§307ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολούθησις τῆς δευτέρας συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀποκλειστικοῦ δικαιώματος τοῦ Κράτους πρὸς κατασκευὴν, εἰσαγωγὴν καὶ πώλησιν πυρίτιδος καὶ ἐκρηκτικῶν ὑλῶν».

§308ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Δὲν εἶμαι ἐναντίος τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, κύριοι Βουλευταὶ, διότι νομίζω, καθὼς καὶ πολλοὶ ἄλλοι ἐξ ὑμῶν, ὅτι ἡ πυρῖτις εἶναι ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον ἰδίως πρέπει νὰ χρησιμεύσῃ ὡς πόρος διὰ τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους, καὶ ἰδιαιτέρως διὰ τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Ἀλλὰ θὰ φέρω μερικὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας θὰ παρακαλέσω τοὺς ἀξιοτίμους κ. Ὑπουργοὺς, οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον τὸ νομοσχέδιον, νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν, διότι νομίζω, ὅτι, ὅπως εἰσάγεται τὸ νομοσχέδιον, δὲν δύναται ν’ ἀνταποκριθῇ πρὸς τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον προτιθέμεθα, ν’ ἀποφέρῃ δηλαδὴ ἔσοδον ἄξιον λόγου εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Ἀμύνης. Σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου, κατ’ ἀρχὴν, φαίνεται ὅτι εἶναι νὰ καταστήσῃ μονοπώλιον τοῦ Κράτους. Καὶ ὅταν λέγωμεν μονοπώλιον, πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἡ καθ’ ἑαυτὴν ἔννοια τῆς λέξεως μονοπώλιον εἶναι, ὅπως τὸ Κράτος κατασκευάζῃ καὶ διαχειρίζηται τὸ ἀντικείμενον, περὶ οὗ πρόκειται. Ἐὰν λοιπὸν πρόκηται τὸ Κράτος νὰ κατασκευάζῃ τὰς ὕλας ταύτας, νομίζω ὅτι τοῦτο εἶναι τὸ τρωτὸν μέρος τοῦ νομοσχεδίου. Διότι εἶναι γνωστόν,—καὶ δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ ἀναφέρω οὔτε συγγραφέα τινά, οὔτε ἄλλο ἐπιχείρημα, παρὰ μόνον τὴν πεῖραν ὅλων ἡμῶν,—ὅτι δὲν δύναται ποτὲ τὸ Κράτος νὰ ᾖναι καλὸς βιομήχανος ἢ καὶ καλὸς ἐκμεταλλευτὴς οἱουδήποτε ἀντικειμένου. Καὶ δὲν πιστεύω νὰ χαρακτηρισθῶ, ὅτι λέγω πράγματα ἀβάσιμα, διότι ἔχομεν ἤδη τὴν πεῖραν δύο ἀντικειμένων μεταξὺ τῶν μονοπωλίων, τὰ ὁποῖα ἔχομεν, δύο ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο ν’ ἀποτελέσωσι καθ’ ἑαυτὰ μονοπώλιον τοῦ Κράτους, καὶ ἐν τούτοις δὲν ἐκμεταλλεύονται ὡς μονοπώλιον, κατὰ τὴν ἀκριβῆ σημασίαν τῆς λέξεως. Καὶ ἐξηγοῦμαι. Ἐκτὸς τῶν μονοπωλίων πετρελαίου, πυρείων καὶ παιγνιοχάρτων, εἶναι καὶ τὸ μονοπώλιον τοῦ καπνοῦ καὶ τοῦ ἅλατος. Ἡ κατασκευὴ τοῦ ἅλατος εἶναι τὸ στοιχειωδέστερον πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ γείνῃ, ἰδίως εἰς τὸ κλῖμα τῆς Ἑλλάδος. Καὶ ἐν τούτοις τὸ Κράτος δὲν τὸ διαχειρίζεται μονοπωλιακῶς, δηλαδὴ δὲν ἀναλαμβάνει αὐτὸ τὴν κατασκευὴν τοῦ ἅλατος. Δύνασθε λοιπὸν νὰ ἐννοήσητε, πόσον μᾶλλον εἶναι ἀκριβὴς ὁ ἰσχυρισμός μου, προκειμένου περὶ ἀντικειμένου, δι’ ὃ ἀπαιτοῦνται πολλαὶ καὶ σπουδαιόταται ἐπιστημονικαί, τεχνικαὶ καὶ εἰδικαὶ γνώσεις. Τὸ ἅλας, ὡς ὅλοι γνωρίζετε, πρὸ ὀλίγων ἐτῶν κατεσκευάζετο ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τοῦ Κράτους, καί, ὅπως συνηθίζουσι νὰ λέγωσιν οἱ Γάλλοι, en régie, ἤτοι δι’ ἴδιον λογαριασμὸν, ὡς πρέπει νὰ λέγωμεν ἑλληνιστί. Καὶ ἐν τούτοις πρὸ ὀλίγων ἐτῶν τὸ Κράτος, ἐν τῇ συνειδήσει ὅτι οὐ μόνον τὰ ἔξοδα τῆς παραγωγῆς, ἐν συγκρίσει πρὸς τὰ ἔσοδα, ἦσαν ἀνώτερα τοῦ δέοντος, ἀλλὰ καὶ ἡ ποιότης δὲν ἦτο καλή, ἀπεφάσισε καὶ ἐξέδωκε τὴν κατασκευὴν διὰ μικρῶν ἐργολαβιῶν κατὰ ἁλυκήν. Καὶ οὕτω τὸ Κράτος δὲν κατασκευάζει πλέον τὸ ἅλας. Ἔτι δὲ περισσότερον θέλετε πεισθῆ περὶ τῆς ὀρθότητος τοῦ ἰσχυρισμοῦ μου, ὅταν λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπέβαλε νομοσχέδιον πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν περὶ καλλιεργείας τῶν ἁλυκῶν τοῦ Κράτους, οὗ νομοσχεδίου ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις λέγει: «Τὸν ἀνωτέρω νόμον (ΒΤΟΒʹ τοῦ 1896) προὐκάλεσε τὸ πολλαχῶς πλημμελὲς καὶ ἀσύμφορον τοῦ πρὸ τοῦ νόμου τούτου λειτουργήσαντος συστήματος τῆς ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τοῦ Δημοσίου καλλιεργείας τῶν ἁλυκῶν, ὡς τοῦτο ἐκ μακρᾶς πείρας ἀπεδείχθη. Διὰ τῶν ὑπὸ τοῦ νόμου τούτου γενομένων μειοδοτικῶν δημοπρασιῶν ἐπετεύχθη ἡ ἐλάττωσις τῶν ὑπερόγκων δαπανῶν, εἰς ἃς πρότερον ὑπεβάλλετο τὸ Δημόσιον διὰ τῆς δι’ ἡμερομισθίων ἐργατῶν καλλιεργείας.» Βλέπετε λοιπόν, ὅτι εἰς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, περὶ καλλιεργείας τῶν ἁλυκῶν, ἀνομολογεῖ, ὅτι τὸ πρώην καθεστὼς ἦτο ἐπιζήμιον καὶ ὡς πρὸς τὴν τιμὴν τῆς παραγωγῆς καὶ ὡς πρὸς τὴν ποιότητα. Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ ἄλλο μονοπώλιον, τὸ ὁποῖον ἤρχισε νὰ ἐκμεταλλεύηται τὸ Κράτος ἐν μέρει δι’ ἴδιον αὑτοῦ λογαριασμόν, δηλαδὴ τὸ μονοπώλιον τοῦ καπνοῦ.

§309Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἔχομεν μονοπώλιον καπνοῦ.

§310ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Παρ’ ἡμῖν βεβαίως δὲν ἔχομεν μονοπώλιον τοῦ καπνοῦ κατὰ τὴν ἀκριβῆ σημασίαν τῆς λέξεως, ἔχομεν μονοπώλιον τῆς κοπῆς καπνοῦ, καὶ ὅλοι, ὅσοι παρακάθησθε ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἀπό τινων ἐτῶν, θὰ ἐνθυμεῖσθε, ὅτι τὸ μονοπώλιον τῆς κοπῆς καπνοῦ ἤρξατο παρ’ ἡμῖν ἐνεργούμενον ἐν μέρει δι’ ἴδιον λογαριασμὸν τοῦ Κράτους. Μέχρι τοῦ 1890 ἢ 1891 τὸ Δημόσιον εἶχε τὰ ἐργοστάσια τῆς κοπῆς καπνοῦ· ὁ καπνοπώλης εἰσῆγε τὸν καπνὸν εἰς τὰ ἐργοστάσια ἐκεῖνα, διὰ μηχανημάτων δὲ καὶ δι’ ἐργατῶν τοῦ Δημοσίου ἐκόπτετο ὁ καπνὸς αὐτοῦ, καὶ ὁ καπνοπώλης ἢ καπνέμπορος ἐπλήρωνε τόσα διὰ φόρον καταναλώσεως, τόσα δι’ ἔξοδα κοπῆς καπνοῦ, καὶ τόσα δι’ ἔξοδα συσκευῆς. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι κατὰ τὸ 1892, ὅτε ἐπανῆλθε πάλιν ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καπνοκοπτηρίων, καὶ τότε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς σκέψεις μου, αἱ ὁποῖαι καὶ ἔτυχε νὰ γείνωσι δεκταί, ἐπέφεραν δὲ σημαντικὴν οἰκονομίαν. Κατὰ τὸ πρώην, οὕτως εἰπεῖν, καθεστώς, τὰ ἔξοδα τῶν καπνοκοπτηρίων προϋπελογίζοντο εἰς 300,000–350,000 δραχμὰς δι’ ἐνοίκια κοπτηρίων, διὰ μισθοὺς διευθυντῶν καὶ λογιστῶν καὶ δι’ ἔξοδα τεχνιτῶν καὶ ἐργατῶν, οἵτινες διὰ μηχανημάτων τοῦ Δημοσίου ἐνήργουν τὴν κοπὴν τοῦ καπνοῦ. Τότε, συμβουλευθεὶς καὶ τὴν πεῖραν τοῦ Σωματείου τῶν καπνοπωλῶν, ὑπέδειξα εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι, ἂν, ἀντὶ νὰ πληρώνουν, ὡς ἦτο ὡρισμένον, 50 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν δι’ ἔξοδα κοπῆς καὶ συσκευῆς, ἄφινεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τοὺς καπνοπώλας 30 λεπτὰ μόνον, δηλαδὴ νὰ λαμβάνῃ ἡ Κυβέρνησις ἐκ τῶν 50 λεπτῶν τὰ 20 δι’ ἔξοδα κοπῆς καπνοῦ, νὰ ἀφίνῃ δὲ εἰς τοὺς καπνοπώλας τὰ 30 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, αὐτοὶ εὐχαρίστως θ’ ἀνελάμβανον νὰ κόπτωσι τὸν καπνὸν δι’ ἰδίων ἐργατῶν καὶ δι’ ἰδίων μηχανημάτων. Πράγματι δὲ τοῦτο ἐγένετο δεκτὸν κατὰ τὸ ἔτος 1892. Καὶ ποῖον ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα; Τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο, ὅτι αἱ δαπάναι, αἵτινες πρὶν προϋπελογίζοντο εἰς 330,000 περίπου δραχμὰς καὶ ἔφθανον, ὡς ἐπὶ τὸ πολύ, σχεδὸν εἰς τὸ διπλάσιον, — διότι ἐνθυμοῦμαι (τότε εἴχομεν ὑπ’ ὄψει τὴν χρῆσιν τοῦ 1890), ὅτι ἐπὶ προϋπολογισμοῦ 335,000 δραχμῶν διὰ τὰ κοπτήρια ἔφθασε τὸ ποσὸν δι’ ἐκτάκτων πιστώσεων καὶ ἀναπληρωματικῶν εἰς 560 χιλιάδας δραχμὰς,—αἱ δαπάναι, λέγω, αὗται ἐμειώθησαν κατὰ πολύ, διότι ἐπετεύχθη οἰκονομία σπουδαιοτάτη, καὶ τὸ κονδύλιον, τὸ ὁποῖον ἐλέγετο ἔξοδα κοπῆς καπνοῦ καὶ ἔξοδα τεχνιτῶν, περιωρίσθη, διότι ἔλειψαν οἱ τεχνῖται, οἱ περίφημοι καπνοφάνται, ἔλειψεν ἡ κοπὴ δι’ ἐργατῶν τοῦ Δημοσίου, καὶ εἶχον ἀναλάβει αὐτὴν οἱ καπνοπῶλαι. Βλέπετε ἐκ δύο μόνον παραδειγμάτων τῆς διαχειρίσεως τοῦ Δημοσίου, τῶν ἁλυκῶν καὶ τοῦ καπνοῦ, ὅτι τὸ Δημόσιον (καὶ δὲν εἶναι προσβολὴ διὰ τὸ ἡμέτερον Κράτος, διότι παντοῦ καὶ πάντοτε ἀπεδείχθη, ὅτι τὸ Δημόσιον εἶναι κακὸς βιομήχανος καὶ ἐκμεταλλευτὴς) εἶναι κακὸς βιομήχανος,—ἐννοῶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν οἰκονομικήν,—καὶ ὅτι ἀσφαλέστερον εἰς τὸν σκοπόν, πρὸς τὸν ὁποῖον ἀποβλέπομεν, δηλαδὴ εἰς τὴν ἀπόκτησιν πόρου ἐπαρκοῦς διὰ τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἠθέλομεν φθάσει, ἂν ἀντὶ τοῦ ἐν ἄρθρῳ 6, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἔλθῃ εἰς συμφωνίαν μὲ ἑταιρείαν, ὅπως παρασκευάζῃ τὰς ἐκρηκτικὰς ὕλας.

§311Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Δὲν ὑπάρχει τὸ ἄρθρον αὐτό.

§312Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διεγράφη.

§313ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Τοῦτο δὲν τὸ γνωρίζω, διότι μόλις πρὸ ὀλίγου εἰσερχόμενος ἔλαβον τὸ τροποποιηθὲν νομοσχέδιον. Ἐγὼ λέγω, ὅτι θὰ ἦτο προτιμότερον, ἂν τὸ Δημόσιον περιωρίζετο, οὐχὶ νὰ κατασκευάζῃ αὐτὸ τὰς ἐκρηκτικὰς ὕλας, ἀλλὰ νὰ ἀναθέσῃ τὴν κατασκευὴν εἰς ἰδιώτας ἢ εἰς οἱανδήποτε ἑταιρείαν (ὑπὸ ὅρους καὶ ὑπὸ αὐστηρὰν ἐπίβλεψιν τοῦ Δημοσίου), ἑταιρείαν, ἡ ὁποία νὰ ἦναι καθαρῶς βιομηχανική, τὸ δὲ Δημόσιον νὰ ἐπιφυλαχθῇ τὴν διαχείρισιν καὶ τὴν πώλησιν τῶν ὑλῶν, ἀκριβῶς, ὅπως τοῦτο πράττει διὰ τὸ πετρέλαιον, διὰ τὰ παιγνιόχαρτα, διὰ τὸ σιγαρόχαρτον, καὶ σχεδὸν δι’ ὅλα τὰ μονοπώλια, διότι οὕτως ἤθελεν ἔχει πολὺ σταθερώτερον καὶ βεβαιότερον τὸ ἔσοδον, παρὰ νῦν, ὅτε πρόκειται τὸ Κράτος νὰ γείνῃ βιομήχανος, καὶ ἰδίως ὡς πρὸς τὰ προϊόντα τὰ προωρισμένα διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ κοινοῦ. Ἂν πρόκηται διὰ τὰ χρήσιμα εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, ὅπου λόγοι στρατιωτικοὶ ὑποδεικνύουν ἄλλην διαχείρισιν, ἤθελον προτιμήσει νὰ γείνῃ ἐργοστάσιον ὑπὸ καθαρῶς στρατιωτικὴν πειθαρχίαν, ἔστω καὶ ἂν ἡ δαπάνη ἤθελεν ἀποβῆ κατά τι μεγαλειτέρα. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἐν γενικαῖς γραμμαῖς ὑπέδειξα τοῦτο, εἰσέρχομαι τώρα εἰς τὰ καθέκαστα, διὰ νὰ ὑποδείξω μερικὰς γνώμας, τὰς ὁποίας θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν...

§314Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν νομίζετε, ὅτι τὰς γνώμας ταύτας δύνασθε νὰ ὑποδείξητε εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου;

§315ΑΛ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Νομίζω ὅτι, ἐὰν τὰς ὑποδείξω τώρα, θὰ ἦναι προτιμότερον· διότι, ἐὰν εἰς κάθε ἄρθρον ἐγείρωμαι ἐπιφέρων παρατηρήσεις, τότε θὰ καταναλώσω μακρότερον χρόνον. Ἔρχομαι εἰς τὸ ἄρθρον 2, ἐδάφιον γʹ, ὅπερ ἔχει οὕτω (ἀναγινώσκει): «γʹ) Τὸ ποσὸν τῆς ἀποζημιώσεως τοῦ ἐργοστασίου μετὰ τῶν παραρτημάτων καὶ παρακολουθημάτων αὐτοῦ, ἐν οἷς καταλέγονται καὶ τὰ μηχανήματα καὶ ὄργανα, προσδιοριζόμενον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μέσου ὅρου τῆς καθαρᾶς προσόδου τῶν πέντε, ὡς εἴρηται ἀνωτέρω, τελευταίων ἐτῶν, κεφαλοποιουμένης ἐπὶ τῇ βάσει ἐτησίου τόκου 8%». Ἐδῶ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβὴς ὁ ὑπολογισμός, καὶ δὲν εἶναι ἀκριβής, διότι θὰ ὁμολογήσητε πάντες, ὅτι διὰ μίαν βιομηχανίαν τόκος 8% δὲν εἶναι ἀρκετός. Καὶ ἐξηγοῦμαι. Εἰς τόπον, ὅπου ὁ νόμιμος τόκος εἶναι 8%, εἰς τόπον, ὅπου ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐπὶ ὑποθήκῃ ἀστικῶν κτημάτων μόλις πρὸ ὀλίγου ἤρχισε νὰ δανείζῃ ἐπὶ τόκῳ 6 καὶ ½% δὲν μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ ληφθῇ ὡς ὅρος ἀποδόσεως τὸ 8%, διότι πᾶσα βιομηχανία πρέπει νὰ ἀποδίδῃ περισσότερον τοῦ 8%...

§316Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὀλιγώτερον θ’ ἀποζημιωθῶσι τότε.

§317ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Βεβαίως, κύριε συνάδελφε. Ἐγώ, Κύριοι, θέλω νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου, θέλω νὰ εἴπω, τί εὑρίσκω ὀρθόν· δὲν ἔρχομαι εἰς διαπραγματεύσεις, ἂν θὰ λάβωσιν αὐτοὶ περισσότερον ἢ ὀλιγώτερον· ἄλλως τε εἰς βιομηχανίαν τόσον ἐπικίνδυνον, ὅσον εἶναι ἡ τῶν πυριτιδοποιείων, τὰ ὁποῖα εἰς κάθε στιγμὴν ὑπόκεινται εἰς ἀνάφλεξιν, εἰς ἔκρηξιν καὶ εἰς διάφορα ἀτυχήματα, νομίζω, ὅτι τὸ 8% δὲν εἶναι ἀκριβές, δὲν εἶναι δίκαιον.

§318Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ...

§319ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Ἄλλο, ὅταν πρόκηται περὶ ὁδοποιΐας, περὶ κτήματος ἀστικοῦ ἢ ἀγροτικοῦ, καὶ ἄλλο, ὅταν πρόκηται περὶ βιομηχανικοῦ καταστήματος, τὸ ὁποῖον ὑπόκειται εἰς πολλοὺς κινδύνους. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, νομίζετε ὅτι τὸ ποσὸν τῆς ἀποζημιώσεως τοῦ ἐργοστασίου καὶ τῶν παρακολουθημάτων αὐτοῦ ἀρκεῖ, διὰ νὰ γείνῃ ἐκμετάλλευσις; Διὰ νὰ κινηθῇ αὐτὴ ἡ ἐργασία, ἀπαιτεῖται κεφάλαιον κινητὸν, καὶ συνεπῶς πρὸς προσδιορισμὸν τῆς ἀποζημιώσεως δὲν ἀρκεῖ νὰ λαμβάνηται ὡς βάσις μόνον ἡ ἀξία τῶν ἐργοστασίων, ἀλλὰ δέον νὰ λαμβάνηται καὶ τὸ κεφάλαιον, ὅπερ διατίθεται πρὸς παραγωγὴν τοῦ βιομηχανικοῦ προϊόντος.

§320Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κερδῶν.

§321ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Νομίζω ὅτι πρέπει διὰ τὴν παραγωγὴν τῆς πυρίτιδος ἢ οἱουδήποτε βιομηχανικοῦ προϊόντος νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ κεφάλαιον. Πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὸ ἐργοστάσιον δὲν ἀρκεῖ μόνον, διὰ νὰ παραχθῇ ἡ πυρῖτις· πρέπει νὰ ὑπάρχῃ πρῶτον τὸ fond de roulement, τὸ κεφάλαιον τῆς κινήσεως. Πῶς δύναται νὰ ἐργασθῇ τὸ ἐργοστάσιον, ἐὰν δὲν ἔχῃ τὸ κεφάλαιον;

§322Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μικροτέραν ἀποζημίωσιν λοιπὸν θέλετε νὰ ὁρίσωμεν;

§323ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Κατὰ ἓν μέρος μικροτέραν, κατὰ τὸ ἄλλο μεγαλειτέραν. Εἶπον, ὅτι ἡ ἀπόδοσις τῶν 8% εἶναι ἄδικος, καὶ πρέπει ν’ ἀναλογισθῇ εἰς μεγαλείτερον τόκον.

§324Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θέλετε νὰ ἐλαττώσωμεν τὸ ποσὸν τῆς ἀποζημιώσεως;

§325Α. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Βεβαίως. Ὁ ὑπολογισμὸς τῆς ἀποδόσεως 8% νομίζω ὅτι εἶναι ὀλίγος· δηλαδή, ἐὰν ἓν ἐργοστάσιον παράγῃ κέρδος 8,000 δραχμῶν, τοῦτο δὲν σημαίνει, ὅτι τὸ ἐργοστάσιον τοῦτο ἀξίζει 100,000 δραχμάς· δύναται νὰ ἀξίζῃ καὶ ὀλιγώτερον, διότι, ὅταν τὸ κεφάλαιον τοκίσητε π. χ. πρὸς 10 τοῖς ἑκατὸν, θὰ ἦναι ὁ τόκος μεγαλείτερος. Ἀφ’ ἑτέρου νομίζω, ὅτι, διὰ νὰ ἦναι δικαία καὶ πραγματικὴ ἡ ἀπόδοσις, πρέπει καὶ τὸ κεφάλαιον αὐτὸ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν. Ἐκτὸς τούτου, ἔρχομαι εἰς τὸ ἄρθρον 6, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιτρέπεται εἰς τὸ Μετοχικὸν Ταμεῖον τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ καὶ εἰς τὸ τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων νὰ λάβωσι μέρος εἰς τὴν ἐπιχείρησιν. Ἡ ἰδέα, ἥτις ὡδήγησε τοὺς κ. Ὑπουργοὺς νὰ πράξωσι τοῦτο, ὅπως ἐνθαρρύνωσι τὰ ταμεῖα ταῦτα νὰ λάβωσι μέρος εἰς τὴν ἐπιχείρησιν, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθή. Πᾶς τις γνωρίζει, ὅτι τὰ ταμεῖα τὰ μετοχικὰ ἢ τῶν συντάξεων εἶναι, δύναταί τις εἰπεῖν, τὰ πλέον λεπτότερα, εἶναι τὰ ταμεῖα αὐτὰ ἡ ἐλπὶς, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ συνταξιοῦχος νὰ λαμβάνῃ σύνταξιν, ὅταν ἀποσύρηται ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν, ἢ ἡ χήρα καὶ τὰ ὀρφανὰ αὐτοῦ μετὰ τὸν θάνατόν του. Ἐννοεῖτε λοιπὸν, ὅτι τὰ χρήματα ἐκεῖνα δὲν πρέπει νὰ διατεθῶσιν εἰς βιομηχανικὴν χρῆσιν, πολλῷ δὲ μᾶλλον δὲν πρέπει νὰ διατεθῶσιν εἰς ἐπιχείρησιν τόσον ἐπικίνδυνον, ὅσον ἡ βιομηχανία τῆς πυρίτιδος καὶ τῶν ἐκρηκτικῶν ὑλῶν. Καὶ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δύσκολον νὰ ἀποδείξω τοῦτο, ὅταν λάβω ὑπ’ ὄψιν τὰ συμβαίνοντα εἰς ξένα Κράτη. Ἐν ὅλῃ τῇ Εὐρώπῃ λέγεται «τοποθέτησις ὀρφανικῶν χρημάτων» (placements de mineurs)· καὶ δὲν δύναταί τις χρήματα ὀρφανῶν καὶ χηρῶν νὰ τοποθετῇ εἰς οἱανδήποτε ἐπιχείρησιν θέλει. Μέχρι πρὸ ὀλίγου χρόνου ἐν Γαλλίᾳ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τοποθετήσῃ τις χρήματα χηρῶν καὶ ὀρφανῶν παρὰ μόνον εἰς χρεώγραφα τοῦ Δημοσίου καὶ εἰς ὁμολογίας σιδηροδρόμων, ἠγγυημένας ὑπὸ τοῦ Κράτους. Τόσον τοῦτο ἦτο ἐν χρήσει, ὥστε μέχρι πρὸ ὀλίγων ἐτῶν ἐν Γαλλίᾳ καὶ εἰς ἄλλα Κράτη δὲν ἐπετρέπετο νὰ τοποθετήσῃ τις χρήματα τοιαύτης φύσεως, δηλαδὴ χηρῶν καὶ ὀρφανῶν, οὐδὲ εἰς χρεώγραφα ξένης Κυβερνήσεως. Καὶ συνέβη τὸ περίεργον, χρεώγραφα τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, τὰ λεγόμενα Consols, νὰ μὴ δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τοποθέτησιν χρημάτων ὀρφανῶν, δηλαδὴ χηρῶν καὶ ὀρφανῶν. Αὐτὸ ἀποδεικνύει, ὅτι εἰς τοιαύτας ἐπικινδύνους ἐπιχειρήσεις δὲν πρέπει νὰ τοποθετῶνται τὰ χρήματα τοιούτων ταμείων. Ἴσως ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν μοὶ παρατηρήσῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παρετήρησε καὶ προχθές: «δὲν τὸ ἐπιβάλλομεν· εἶναι, οὕτως εἰπεῖν, μία ἄδεια, τὴν ὁποίαν δίδομεν». Ἀλλὰ μὴ λησμονῶμεν, ὅτι, ὅταν διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ψηφιζομένου, τὸ Κράτος ὑποδεικνύῃ εἰς τὰ μετοχικὰ ταμεῖα, ὅτι δύνανται νὰ χρησιμοποιήσωσι τὰ χρήματά των εἰς τοιούτου εἴδους βιομηχανίαν, ἂν ὄχι ἄλλο, παρέχει αὐτοῖς τὸ ἐνδόσιμον νὰ πιστεύσωσιν, ὅτι δὲν εἶναι κακὴ αὐτὴ ἡ χρῆσις, καὶ προσέτι τοῖς ὑποδεικνύει, ὅτι ἐκτὸς τῶν τόκων τῶν 5% διὰ τὸ διατεθησόμενον κεφάλαιον θὰ λάβωσι καὶ 15% κατὰ τὸ πρῶτον νομοσχέδιον, 10% δὲ κατὰ τὸ τροποποιημένον, ἐπὶ τῶν καθαρῶν κερδῶν. Μὴ λησμονῶμεν, ὅτι ὅλοι οἱ ἀποτελοῦντες τὰ ταμεῖα δὲν γνωρίζουσι, τί εἶναι βιομηχανικὴ ἐπιχείρησις καὶ τί σημαίνει 10% ἐπὶ τῶν καθαρῶν κερδῶν. Σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι χθὲς ἤκουσα μέτοχον τοῦ ταμείου, ὁ ὁποῖος ἦτο πολὺ εὐχαριστημένος, βλέπων, ὡς ἔλεγεν, ὅτι θὰ βελτιωθῇ ἡ θέσις τῶν μετόχων, καὶ ἀνέμενεν, ὅτι νῦν θὰ ἔχῃ καὶ 15% ἐκ τῶν κερδῶν, ἐκτὸς τῶν 5% ἐκ τῶν τόκων τῶν κεφαλαίων τοῦ ταμείου. Νομίζω λοιπόν, ὅτι ὀρθότερον εἶναι νὰ μὴ ὑποδειχθῇ τοιοῦτόν τι· μάλιστα δὲ, καὶ ἄν αὐτὰ τὰ ταμεῖα ἐξ οἰκείας προαιρέσεως ἐζήτουν νὰ πράξωσι τοῦτο, ὤφειλεν ἡ Πολιτεία, διὰ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ, νὰ τοῖς ὑποδείξῃ, ὅτι, καὶ ἄν ἦσαν ἐλεύθερα νὰ τὸ πράξωσιν, θὰ ἦτο ὀρθότερον νὰ μὴ τὸ πράξωσι, διότι θὰ ἐτοποθέτουν οὕτω τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα χρησιμεύουσι διὰ τὰς χήρας καὶ τὰ ὀρφανὰ, εἰς ἐπιχείρησιν βιομηχανικὴν, ἀποφέρουσαν ἐνίοτε μεγάλα μὲν κέρδη, ἀλλὰ καὶ λίαν ἐπισφαλῆ, ἕνεκα τῆς φύσεως αὐτῆς. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου παρατηρῶ, ὅτι καὶ ὁ ὁρισμὸς αὐτοῦ τοῦ 10%, τὸ ὁποῖον θὰ δίδηται εἰς τὰ δύο αὐτὰ ταμεῖα, εἶναί τι ἀόριστον· διότι, ὅταν λέγῃ, ὅτι τὸ Μετοχικὸν Ταμεῖον, τὸ μετέχον διὰ τῶν κεφαλαίων του, θὰ λαμβάνῃ 10% ἐπὶ τῶν κερδῶν, πῶς ἐξάγεται αὐτὸ τὸ κέρδος;

§326Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐκ τοῦ ἀπολογισμοῦ ἑκάστου ἔτους.

§327Α. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι τὸ κέρδος τοῦ μονοπωλίου θὰ ἦναι μόνον τὸ κέρδος τὸ βιομηχανικόν, τὸ ὁποῖον προκύπτει ἀπὸ τὴν διαφορὰν μεταξὺ τῆς δαπάνης τῆς κατασκευῆς τῆς πυρίτιδος καὶ τῆς τιμῆς, εἰς ἣν αὕτη θὰ πωλῆται;

§328Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§329Α. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Βεβαίως δὲν εἶναι αὐτό, διότι σκοπὸς τοῦ μονοπωλίου εἶναι βεβαίως νὰ ὠφεληθῇ τὸ Κράτος τὴν διαφορὰν μεταξὺ τῆς τιμῆς τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς τιμῆς, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ πωλῶνται αἱ ἐκρηκτικαὶ ὗλαι, καὶ ἥτις δὲν θὰ ἦναι πλέον ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ἠμπορεῖ νὰ πραγματοποιῇ ὁ βιομήχανος, ἀλλὰ τὸ Κράτος — ἂς τὸ εἴπωμεν καθαρῶς — διὰ τοῦ κέρδους τούτου θὰ φορολογήσῃ, θὰ αὐξήσῃ τὴν τιμήν, καὶ εἰς τοῦτο ὑπολογίζει· ἀλλ’ εἰς τὸν ὑπολογισμὸν αὐτὸν πῶς θὰ συμμετάσχῃ τὸ ταμεῖον;

§330Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ τὰ κέρδη, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχῃ τὸ Δημόσιον, θὰ λάβουν 10% τὰ δύο ταμεῖα.

§331Α. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Λοιπὸν τὸ Ταμεῖον τὸ Μετοχικὸν τοῦ στρατοῦ, ἢ τὸ τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων, θὰ γείνῃ συμμέτοχος τοῦ Κράτους κατὰ 10%, θὰ συμμετάσχῃ δηλαδὴ εἰς τὴν διαφορὰν τῆς τιμῆς ἐκείνης, τὴν ὁποίαν θὰ ἐπιτύχῃ τὸ Δημόσιον δι’ ἑνὸς φόρου. Ἀλλὰ δὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι τοῦτο εἶναι διαφορὰ τιμῆς· εἶναι τὸ αὐτὸ, κ. Ὑπουργέ, ὡς νὰ ἐλέγετε, ὅτι τὸ Μετοχικὸν Ταμεῖον τοῦ στρατοῦ ἢ τοῦ ναυτικοῦ θὰ συμμετάσχῃ εἰς τὴν προμήθειαν τοῦ πετρελαίου καὶ θὰ λαμβάνῃ 10% ἢ 5% ἐπὶ τῶν καθαρῶν κερδῶν, διότι ὅλοι γνωρίζομεν, ὅτι ἕκαστον κιβώτιον πετρελαίου, ἐνῷ στοιχίζει 5 φράγκα, πωλεῖται 30 δραχμάς. Ἡ διαφορὰ αὕτη τῆς τιμῆς εἶναι κέρδος;

§332Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν διαφορὰν ἀπὸ τῶν ἐξόδων, ἐκεῖ εἶναι τὸ κέρδος.

§333Α. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Εἶπον, ὅτι ἕκαστον κιβώτιον πετρελαίου στοιχίζει 5 φράγκα χρυσᾶ· τὰ 5 φράγκα χρυσᾶ ἰσοδυναμοῦσι περίπου πρὸς 7½ δραχμάς, ἑπομένως αἱ 7½ δραχμαὶ πωλοῦνται ἀντὶ 30. Δύνασθε νὰ εἴπητε, ὅτι ἡ διαφορὰ εἶναι κέρδος;

§334Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§335Α. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Εἶναι καθαρὰ φορολογία. Λοιπόν, ἐφ’ ὅσον εἶναι λογικὸν καὶ δίκαιον νὰ γείνῃ ἡ φορολογία πρὸς ὄφελος τοῦ Κράτους, δὲν ἐννοῶ διατὶ θὰ δώσωμεν 10% εἰς τὸ ταμεῖον, τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ λάβῃ μέρος ὑπὸ τὴν μορφὴν βιομηχανικοῦ κέρδους, διότι τὸ νομοσχέδιον λέγει, ὡς διωρθώθη σήμερον, «εἰς τὰ καθαρὰ τῆς ἐπιχειρήσεως κέρδη». Δὲν εἶναι ἐπιχείρησις αὐτὴ, εἶναι φορολογία. Ἀφ’ ἑνὸς λοιπὸν εὑρίσκω, ὅτι τὸ νὰ λάβῃ τόκον 5% δὲν εἶναι ἀρκετόν, διότι θὰ συμμετάσχῃ εἰς ἔργον λίαν ἐπικίνδυνον, ἀφ’ ἑτέρου δὲ δὲν εἶναι ὀρθόν, τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον φορολογεῖ τὰς ἐκρηκτικὰς ὕλας, νὰ δώσῃ 10% εἰς ἕνα ἁπλοῦν δανειστήν, διότι δὲν εἶναι παρὰ ἁπλοῦς δανειστής. Καὶ ὅτι τὸ ταμεῖον ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ δὲν θὰ ἦναι παρὰ ἁπλοῦς δανειστής, ἀπόδειξις εἶναι τὸ τελευταῖον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 6, τὸ ὁποῖον λέγει (ἀναγινώσκει): «Τὸ ταμεῖον, οὗτινος τὰ κεφάλαια διετέθησαν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, λαμβάνει τόκον 5% ἐτησίως καὶ συνάμα μετέχει κατὰ 10% εἰς τὰ καθαρὰ τῆς ἐπιχειρήσεως κέρδη. Ἡ κινητὴ καὶ ἀκίνητος περιουσία τοῦ μονοπωλίου εἶναι ὑπέγγυος πρὸς ἀσφάλειαν τοῦ διαθέσαντος τὰ κεφάλαια αὐτοῦ ταμείου.» Ἀλλ’ ὅταν λέγητε «ὑπέγγυος πρὸς ἀσφάλειαν», τίνος εἴδους ἀσφάλειαν ἐννοεῖτε; Διὰ τὸ κεφάλαιον; ἢ διὰ τὰ κέρδη, τὰ ὁποῖα θὰ εἰσπράξῃ;

§336Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Διὰ τὸ κεφάλαιον.

§337Α. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Λοιπόν, ἀφοῦ τῷ δίδετε ἀσφάλειαν διὰ τὸ κεφάλαιον, εἶναι καθαρὸς δανειστής. Δίδετε 10% εἰς τὸ Μετοχικὸν Ταμεῖον, τὸ ὁποῖον θὰ δανείσῃ ἁπλῶς χρήματα.

§338Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διὰ προίκισιν.

§339Α. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Δὲν πρέπει νὰ γίνηται προίκισις εἰς νομοσχέδιον φορολογικόν. Ἐγὼ παραδέχομαι νὰ τεθῇ φόρος ὑπὲρ τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἀλλὰ δὲν εὑρίσκω ὅτι θὰ ἔχῃ τὸν τόπον του ὑπὸ τὴν μορφὴν τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης νὰ γείνῃ μία προίκισις ἢ μία αὔξησις τῶν ἐσόδων τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου τοῦ στρατοῦ ἢ τῆς θαλάσσης. Ἐγὼ ἤθελον προτιμήσει, τὰ ταμεῖα νὰ μείνωσιν ἐκτὸς τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης, διότι διαχειρίζονται χρήματα χηρῶν καὶ ὀρφανῶν, ὅπερ εἶναι ζήτημα λεπτεπίλεπτον, καὶ πρέπει νὰ προσπαθήσωμεν πάσῃ δυνάμει νὰ μείνωσιν ἐκτός. Διότι, — ἂς ἔλθωμεν εἰς τὰ μὴ εὐκταῖα, ἀλλὰ καὶ δυνατὰ ἀποτελέσματα, — ἐὰν ἀπολεσθῶσιν εἰς τὴν ἐπιχείρησιν ταύτην 1 ἢ 2 ἑκατομμύρια ἐκ τῶν χρημάτων αὐτῶν, τῶν προωρισμένων διὰ τὰς χήρας καὶ τὰ ὀρφανά, τὰ ἑκατομμύρια δὲν θὰ πέσωσι πάλιν εἰς τὴν ῥάχιν τοῦ δημοσίου ταμείου; Ὅταν τὸ Μετοχικὸν Ταμεῖον δὲν θὰ δύναται, ἕνεκα τῆς ἀπωλείας ταύτης, νὰ δώσῃ τὸ μικρὸν βοήθημα εἰς τὰς χήρας καὶ τὰ ὀρφανὰ, δὲν θὰ προσφύγωσι ταῦτα εἰς τὸ Δημόσιον, καὶ δὲν θὰ ὑποχρεωθῇ τοῦτο, ἂν οὐχὶ νομίμως, ἀλλὰ διὰ τῆς ὑπὸ πάντων ἀνομολογουμένης ἀνάγκης, νὰ βοηθήσῃ αὐτά; Λοιπὸν, ἀφοῦ τὸ Κράτος, ἂν ὄχι νομίμως, ἐπαναλαμβάνω, ἀλλὰ κοινωνικῶς, θὰ ὑποχρεωθῇ εἰς ἀποζημίωσιν τῶν ταμείων, διατὶ νὰ εἰσαγάγωμεν αὐτὰ εἰς τοιαύτην ἐπιχείρησιν; Ἄλλως τε τὰ κεφάλαια τὰ ἀπαιτηθησόμενα διὰ τὸ μονοπώλιον τῶν ἐκρηκτικῶν ὑλῶν δὲν εἶναι καὶ τόσον μεγάλα, τόσον ὑπέρογκα, ὥστε νὰ μὴ δύναται τὸ Κράτος νὰ τὰ προκαταβάλῃ, ἢ διά τινος ἄλλου συνδυασμοῦ νὰ τὰ ἐξεύρῃ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἤθελον ἐπιστήσει τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὸ ἄρθρον 13. Ἐὰν τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἐφαρμοσθῇ, ἀκριβῶς ὡς ἔχει, κατὰ γράμμα, φοβοῦμαι ἢ μᾶλλον εἶμαι σχεδὸν βέβαιος, ὅτι ἐπί τινα ἔτη — πολλὰ ἢ ὀλίγα — δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ διαθέσωμεν ὑπὲρ τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης οὔτε λεπτὸν ἐκ τῆς προκειμένης ἐπιχειρήσεως. Διότι τὸ ἄρθρον 13 λέγει (ἀναγινώσκει): «Τὸ ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ παρόντος νόμου προκῦπτον ἔσοδον τοῦ Κράτους καθορίζεται ὡς σταθερὸς πόρος τοῦ δι’ ἰδιαιτέρου νόμου συνιστωμένου Ταμείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἀποδίδεται δὲ εἰς αὐτό, κατατιθέμενον ἐντόκως εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος, μετὰ προηγουμένην ἐκ τοῦ ἐσόδου τούτου ἀφαίρεσιν πάσης ἐκ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ αὐτοῦ νόμου γενομένης δαπάνης τοῦ Δημοσίου, συμπεριλαμβανομένης καὶ τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 4 τοιαύτης.» Καὶ ποῖον εἶναι τὸ ἄρθρον 4; Τὸ ἄρθρον 4 λέγει (ἀναγινώσκει): «Αἱ κατὰ τὰ ἄρθρα 2 καὶ 3 ἀποζημιώσεις καταβάλλονται ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, ἀποδίδονται δὲ ὑπ’ αὐτοῦ εἰς τὸν ἰδιοκτήτην ἅμα τῇ παραδόσει, ἀφ’ ἧς τὰ παραδοθέντα ἀνήκουσιν εἰς τὸ Δημόσιον.» Λοιπὸν τὸ ἄρθρον 13 λέγει, ὅτι «κατατίθεται εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος τὸ ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ παρόντος νόμου ἔσοδον τοῦ Κράτους, μετὰ προηγουμένην ἀφαίρεσιν πάσης ἐκ τοῦ νόμου γενομένης δαπάνης, συμπεριλαμβανομένης καὶ τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 4 τοιαύτης». Ποία εἶναι ἡ δαπάνη ἐκ τοῦ ἄρθρου 4; Ἡ ἀποζημίωσις, ἡ ὁποία θὰ πληρωθῇ διὰ τὰ ἀκίνητα. Ἐννοεῖται λοιπόν, ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἐξαγοράζονται ἀκίνητα ἐργοστάσια ἀξίας μόνον 2 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ἐννοεῖται, λέγω, ὅτι θὰ παρέλθωσι τοὐλάχιστον 3 ἢ 4 ἔτη χωρὶς νὰ δυνηθῶμεν νὰ διαθέσωμεν οὐδὲ λεπτὸν διὰ τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, διότι κατὰ τὸ ἄρθρον 13 πρέπει ἀπὸ τὰ ἔσοδα ν’ ἀφαιρεθῶσιν ὅλαι αἱ δαπάναι τῆς κατασκευῆς τῶν ἐργοστασίων, αἱ ἀποζημιώσεις διὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν, καὶ τότε μόνον ν’ ἀρχίσωμεν νὰ καταθέτωμεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ὑπὲρ τοῦ Ταμείου τῆς Ἀμύνης. Εἶπον ὅτι θὰ παρέλθωσι 3 ἢ 4 ἔτη χωρὶς νὰ δυνηθῶμεν νὰ δώσωμεν οὐδὲ λεπτὸν ἐπὶ προϋπολογισμοῦ 2,000,000 πρὸς ἐξαγορὰν ἀκινήτων. Ἐὰν ὅμως ἡ ἀξία τῶν ἀκινήτων τούτων ὑπερβῇ τὰ 2 ἑκατομμύρια;

§340Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Καὶ θὰ ὑπερβῇ, διότι μόνον τὸ Ἑλληνικὸν Πυριτιδοποιεῖον θὰ λάβῃ 4 ἑκατομμύρια κατὰ τὸ νομοσχέδιον, διότι ἔχει κέρδος 300,000 δραχ. κατ’ ἔτος.

§341Α. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Ἐὰν λοιπὸν ἀνέλθῃ ἡ ἀξία αὐτῶν εἰς 6 ἢ 8 ἢ 10 ἑκατομμύρια, τότε οὔτε ἐπὶ δέκα ἔτη δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ διαθέσωμεν οὔτε λεπτὸν ὑπὲρ τοῦ Ταμείου τῆς Ἀμύνης· διότι δὲν εἶναι λογικὸν νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι εἰς 2 ἢ 3 ἔτη εἶναι δυνατὸν τὰ ἔσοδα τοῦ μονοπωλίου πυρίτιδος καὶ ἐκρηκτικῶν ὑλῶν νὰ ἐπαρκέσωσι πρὸς ἐξόφλησιν ἀποζημιώσεων 10 ἑκατομμυρίων δραχμῶν.

§342Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Λέγει «διὰ τοκοχρεωλυσίου».

§343Α. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Δὲν λέγει «διὰ τοκοχρεωλυσίου»· ἐὰν προσέξητε καλλίτερον, θὰ ἴδητε, ὅτι λέγει (ἀναγινώσκει): «μετὰ προηγουμένην ἐκ τοῦ ἐσόδου τούτου ἀφαίρεσιν πάσης ἐκ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ αὐτοῦ νόμου γενομένης δαπάνης τοῦ Δημοσίου, συμπεριλαμβανομένης καὶ τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 4 τοιαύτης». Ποία δὲ εἶναι ἡ κατὰ τὸ ἄρθρον 4 δαπάνη; Εἶναι ἡ ἀποζημίωσις τῶν ἀκινήτων. Ἐὰν λοιπὸν ἐφαρμοσθῇ τὸ ἄρθρον, ὡς ἔχει, κατὰ γράμμα, βεβαιωθῆτε, ὅτι ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν δὲν θὰ δυνηθῆτε νὰ καταβάλητε εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης οὔτε λεπτόν, ἐκτὸς ἐὰν ἔλθῃ νέος νόμος, ὅστις νὰ ἐπιτρέπῃ, ὅπως ἡ καταβολὴ τῶν ἀποζημιώσεων τῶν ἰδιοκτητῶν τῶν ἀκινήτων ἀποσβέννυται διὰ τοκοχρεωλυσίου· καὶ τοῦτο ὑποθέτω ὅτι θὰ ἦτο τὸ πνεῦμα τῆς Κυβερνήσεως, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς οἱανδήποτε βιομηχανίαν νὰ ἀποδώσῃ ἡ ἐπιχείρησις ἐντὸς ἑνὸς ἔτους ὅ,τι ἤθελε πληρώσει διὰ τὴν ἀπόκτησιν τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης. Αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις εἶχον νὰ ὑποβάλω, καὶ πιστεύω ὅτι ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν θὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι οὐχὶ πνεῦμα ἀντιπράξεως μὲ παρεκίνησε νὰ ὑποβάλω ταύτας.

§344Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι. Πᾶν ἄλλο.

§345Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ μετὰ τὰς δηλώσεις, τὰς ὁποίας ἐποιήσατο ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐν τῇ χθεσινῇ συνεδριάσει, καὶ μετὰ τὰς ὑποβληθείσας ὑπ’ αὐτοῦ τροπολογίας, αἵτινες ἐνόμισεν ὅτι δύνανται νὰ ἀναπληρώσωσι τὰ κενὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἢ νὰ βελτιώσωσι διατάξεις αὐτοῦ ἄλλας, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ λάβω τὸν λόγον, διότι αἱ τροπολογίαι τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐβελτίωσαν μὲν μέρη τινὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ μένουσι διατάξεις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, αἵτινες ἐμφαίνουσιν ἀτελείας καὶ πλημμελείας, ὑπάρχουσι δὲ καὶ διατάξεις, αἵτινες, δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι εἶναι ἀντισυνταγματικαί. Καὶ τὰ μὲν περὶ τῶν ἀτελῶν καὶ ἀντισυνταγματικῶν διατάξεων θέλω ἐξετάσει κατόπιν. Νῦν θὰ ἐξετάσω τοῦτο: Εἰς τί ἀποβλέπει, Κύριοι, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο; Ἀποβλέπει εἰς τὸ μονοπώλιον, ἀποβλέπει εἰς τὴν κατασκευὴν τῆς πυρίτιδος, εἰς τὴν ἐξαγωγὴν αὐτῆς καὶ τῶν ἐκρηκτικῶν ὑλῶν, καὶ εἰς τὴν πώλησιν τῆς πυρίτιδος. Ἐκ τοῦ μέτρου δὲ τούτου τί ἕπεται; Πάντα τὰ μέχρι τοῦδε ἐργαζόμενα ἐργοστάσια πυριτιδοποιΐας καταργοῦνται· λαμβάνουσι τὰς κλεῖδας αὐτῶν οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Στρατιωτικῶν, καὶ ἀποπέμπουσιν ἐκεῖθεν τοὺς ἐργαζομένους μικροὺς βιομηχάνους, ἵνα ταῦτα πάντα γείνωσιν ἀποκλειστικὸν δικαίωμα τοῦ Δημοσίου. Μονοπώλιον βιομηχανίας, Κύριοι, δὲν ἐπιτρέπεται, κατὰ κανόνα, εἰς εὐνομούμενα Κράτη. Δὲν δύναται νὰ γείνῃ συγκέντρωσις βιομηχανιῶν τὸ Δημόσιον. Καὶ ἔχομεν ἓν προηγούμενον, ἔχομεν προηγούμενον, κατὰ τὸ ὁποῖον τὸ μονοπώλιον ἐπετράπη εἰς τὰ παιγνιόχαρτα· ἀλλ’ ἐκεῖ δὲν ὑπάρχει βιομηχανία ἢ μικρὰ καὶ ἐπουσιώδης· ἐπετράπη καὶ εἰς τὸ ἅλας, ἀλλὰ καὶ τὸ ἅλας δὲν εἶναι βιομηχανία, εἶναι καλλιέργεια· ἐπίσης καὶ τὸ πετρέλαιον. Ὡσαύτως δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ μονοπώλιον καὶ τὸ τοῦ καπνοῦ. Ἀλλ’ ἐδῶ εἰσήλθομεν εἰς τὸ στάδιον τῆς ἐλλείψεως τῶν ἐπαγγελμάτων. Καὶ θὰ σταματήσωμεν τάχα μέχρι τοῦ σημείου τούτου; Διατὶ νὰ μὴ ὑποθέσωμεν, ὅτι κατόπιν τούτου βαίνομεν καὶ εἰς τὸ μονοπώλιον τῆς κατεργασίας τῶν δερμάτων, καὶ εἰς τὸ μονοπώλιον τῶν ὑποδημάτων, καὶ εἰς τὸ μονοπώλιον τοῦ ἱματισμοῦ, ἵνα πάντας τοὺς Ἕλληνας καταστήσωμεν ἀργούς; Τί διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου συμβαίνει ἐδῶ; Ἐπαγγελματίαι, μικροὶ βιομήχανοι, οἵτινες ἀποζῶσι καὶ διατηροῦσι διὰ τοῦ ἐπαγγέλματος τούτου ἑαυτοὺς καὶ τὰς οἰκογενείας των, ῥίπτονται εἰς τὰς ὁδοὺς, ἵνα τὸ ἐπάγγελμα αὐτῶν ἀναλάβῃ καὶ μετέλθῃ τὸ Δημόσιον· διότι καὶ ἡ δοθησομένη ἀποζημίωσις δὲν εἶναι ἐπαρκής, ἵνα ζήσωσιν οἱ ἐπαγγελματίαι οὗτοι καὶ διατηρήσωσι τὰς οἰκογενείας των, ἀφοῦ εἶναι ἀνίκανοι διὰ πᾶσαν ἄλλην ἐργασίαν, διότι αὐτὴν καὶ μόνην ἔμαθον παρὰ τοῦ πατρὸς καὶ τοῦ πάππου των, καὶ ταύτην θὰ ἐδίδασκον καὶ εἰς τὰ τέκνα των. Ἀλλὰ, Κύριοι, οἱ συντάξαντες τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν ἔλαβον ποσῶς ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν ἱστορίαν τῆς πυρίτιδος, ἢ ἐλησμόνησαν τὴν ἱστορίαν αὐτῆς· διότι, ἐὰν εἶχον ταύτην ἐνώπιόν των, δὲν ἤθελον λησμονήσει, ὅτι καὶ ἐν Δημητσάνῃ λειτουργοῦσι πυριτιδοποιεῖα, τῶν ὁποίων ὁ βίος ἀριθμεῖται ἀπὸ τοὺς πρὸ τῆς Ἐπαναστάσεως χρόνους· καὶ ταῦτα διὰ τοῦ νομοσχεδίου καταργοῦσι, καὶ ἐντεῦθεν καταργοῦσι τὰ ἐπαγγέλματα τῶν πτωχῶν αὐτῶν ἀνθρώπων, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀποζημιώσεως, ὡς θέλω ἀποδείξει κατόπιν. Ἡ ἱστορία δὲν ἐπηρέασε τοὺς κυρίους Ὑπουργούς· δὲν ἐσυλλογίσθησαν, ὅτι ἡ πυρῖτις ἐκείνη ὑπῆρξεν ἡ πρώτη ἰδέα, ἡ πρώτη ἀφετηρία εἰς τοὺς ἀνθρώπους τῆς γενεᾶς ἐκείνης, ἵνα ὑψώσωσι τὴν σημαίαν τῆς ἐλευθερίας, ἡ πυρῖτις εἶναι ἡ μόνη καὶ πρώτη δύναμις, διὰ τῆς ὁποίας ἐγένετο ἡ Ἑλλὰς Κράτος ἐλεύθερον, ἵνα παριστάμεθα ἐνταῦθα, ἡμεῖς μὲν ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ, οἱ Ὑπουργοὶ δὲ ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ Βασιλέως. Ἀλλὰ πῶς ἐγένοντο ταῦτα; Οἱ πρόγονοι αὐτῶν κατειργάζοντο τὴν πυρίτιδα· εἰργάζοντο διὰ νυκτὸς καὶ ἡμέρας ἐν σπηλαίοις, ἐν ὑπογείοις, εἰς τὰ ὄρη, κρύπτοντες τὸ προϊόν αὐτῶν καὶ κρυπτόμενοι ἐκ τοῦ φόβου τῶν Ὀθωμανῶν, οἵτινες ἔτρεχον παντοῦ πρὸς καταδίωξίν των· ἐχορήγουν δὲ τὴν πυρίτιδα ἐκείνην οἱ κύριοι τῶν πυριτιδοποιείων Δημητσανῖται δωρεάν, καὶ ἀπέστελλον αὐτὴν εἰς τοὺς ἀρχηγοὺς τῆς Ἐπαναστάσεως, ἵνα χρησιμεύσῃ ὡς πρώτη δύναμις ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας. Καὶ ἐνῷ τοιαύτην ἀρχὴν ἔχει ἡ ἱστορία τῆς πυρίτιδος, καὶ τοιαύτας παρέσχον ὠφελείας εἰς τὴν πατρίδα οἱ ἥρωες καὶ οἱ φιλοπάτριδες ἐκεῖνοι ἄνδρες, ἐρχόμεθα ἡμεῖς διὰ τοῦ νομοσχεδίου νὰ κλείσωμεν τὰ καταστήματα τῶν ἀπογόνων αὐτῶν, τὰ μόνα, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσι καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα, καὶ ν’ ἀπαγορεύσωμεν εἰς τοὺς ἐπαγγελματίας αὐτοὺς νὰ ἐξασκῶσι τὸ ἐπάγγελμα τοῦτο, εἰς ἔνδειξιν εὐγνωμοσύνης πρὸς τὰς ὑπηρεσίας τῶν προγόνων των! Τίνι δὲ τρόπῳ σκοπεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ἱκανοποιήσῃ αὐτούς; Οὐδὲν τὸ νομοσχέδιον προβλέπει περὶ τούτου, ὡς θέλω ἀποδείξει. Νομίζω ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ ὑποβάλω καὶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὴν γνώμην μου ὑπὲρ τοῦ δικαίου, διότι ἔχομεν ὑποχρέωσιν, ἐξ εὐλαβείας πρὸς τὴν ἱστορίαν, ἐξ εὐλαβείας πρὸς τοὺς ἄνδρας ἐκείνους, οἵτινες τοιαύτας καὶ τοσαύτας προσέφεραν ὑπηρεσίας δωρεὰν πρὸς ἀπελευθέρωσιν τῆς Ἑλλάδος, ἔχομεν, λέγω, ὑποχρέωσιν νὰ ἐξαιρέσωμεν αὐτοὺς τοῦ μονοπωλίου, νὰ ἀφήσωμεν αὐτοὺς νὰ ζήσωσιν ἐργαζόμενοι ἐν τῇ μικρᾷ αὐτῶν βιομηχανίᾳ, ποριζόμενοι τὰ πρὸς τὸ ζῆν αὐτῶν καὶ τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν. Διότι, Κύριοι, δὲν εἶναι οἱ οὕτως ἐργαζόμενοι 10 ἢ 15 μόνον· ὑπάρχουσι 200 περίπου ἄλλαι οἰκογένειαι, αἵτινες προσπορίζονται τὰ πρὸς τὸ ζῆν, καταγινόμεναι εἰς τὴν μεταπώλησιν τῆς πυρίτιδος, περιερχόμεναι ἁπάσας τὰς ἐπαρχίας, — καὶ νομίζω ὅτι οἱ περισσότεροι τῶν κυρίων Βουλευτῶν γνωρίζουσι τοῦτο, — ἵνα πωλήσωσιν ἢ ἀνταλλάξωσι τὴν πυρίτιδα δι’ ἄλλων εἰδῶν ἐμπορίας. Ἔχομεν, λέγω, τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην, καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀφήσῃ αὐτοὺς νὰ ζήσωσιν ἐργαζόμενοι. Διότι, ἐὰν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, οὐδεὶς θὰ μείνῃ ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ. Βεβαιῶ τὴν Βουλήν, ὅτι ὁ τόπος ἐκεῖνος θὰ ἐρημωθῇ· θὰ φθάσωσιν οἱ ἄνθρωποι εἰς ἀπόγνωσιν, διότι καὶ οἱ ὀλίγοι ἐναπομείναντες ἐκεῖ μένουσι καταγινόμενοι ἐν τῇ ἐργασίᾳ ταύτῃ. Ἐὰν παύσῃ καὶ ἡ ἐργασία αὕτη, ὅλοι θὰ ἐκπατρισθῶσι, μεταβαίνοντες εἰς Ἀμερικήν, καὶ θὰ μείνωσι μόνον γέροντες καὶ παιδία· καὶ τότε θὰ σκεφθῶμεν, ἂν θὰ ἔχωμεν στρατόν, καὶ τότε θὰ ἴδωμεν, ἂν θὰ εἰσπράττωμεν φόρους. Ἀλλὰ, Κύριοι, λαμβάνεται ἆρά γε πρόνοια καὶ περὶ τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους πρὸς τοὺς ἰδιοκτήτας κλπ. τῶν ἐργοστασίων; πρόνοια περὶ ἀποζημιώσεως; Οὐδεμία! Τὸ νομοσχέδιον λέγει, ὅτι, προκειμένου νὰ δοθῇ ἀποζημίωσις, «οἱ ἔχοντες ἐργοστάσια κατασκευῆς πυρίτιδος καὶ ἐκρηκτικῶν ὑλῶν καὶ πᾶς κάτοχος τοιούτων ὑλῶν καὶ σφαιριδίων ὀφείλουσι νὰ δηλώσωσι τὰ μηχανήματα αὑτῶν, τὰ τυχὸν ὑλικὰ κλπ., ἔτι δὲ καὶ αὐτὰ τὰ ἐργοστάσια αὐτῶν, ἐφ’ ὅσον ταῦτα δὲν χρησιμεύουσι πρὸς ἄλλον σκοπὸν καὶ δὲν ἔπαυσαν λειτουργοῦντα μέχρι τῆς 1 Ἰανουαρίου 1904». Καὶ ἔφερε μὲν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διόρθωσίν τινα, καὶ ἀπήλειψε τὸν πρῶτον ὅρον «ἐφ’ ὅσον ταῦτα δὲν χρησιμεύουσι πρὸς ἄλλον σκοπὸν», καὶ εἶπεν ὅτι «ἐφ’ ὅσον ὁ ἰδιοκτήτης δὲν συναινεῖ»,—καὶ ὡς πρὸς τοῦτο, ἀκριβῶς καὶ εὐλόγως ἔκαμε τὴν τροποποίησιν ταύτην, —ἀλλ’ ἀφῆκε τὸν ἄλλον ὅρον, τὸν βαρύτερον ὅρον, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ λάβωσι τὴν ἀποζημίωσιν μόνον ἐκεῖνοι, οἵτινες εἶχον ἐργοστάσια ἐργαζόμενα μέχρι τῆς 1 Ἰανουαρίου 1904. Δηλαδή, ἐὰν ἓν τοιοῦτον κατάστημα κλείσῃ τὴν 29 ἢ τὴν 30 Δεκεμβρίου, δὲν ἔχει δικαίωμα ἀποζημιώσεως· ὁ ἰδιοκτήτης αὐτοῦ τὴν περιουσίαν του πρέπει νὰ παραδώσῃ εἰς τὸν Ὑπουργὸν, ἵνα οὗτος τὴν διαθέσῃ ὅπως αὐτὸς θέλει. Νομίζετε, Κύριοι, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ μεγαλείτερον ἀδίκημα τούτου; Δὲν ὑπάρχουσι περιστάσεις παρὰ τοῖς ἀνθρώποις, ἀναγκάζουσαι αὐτοὺς νὰ ἀφήσωσι τὰ καταστήματά των κλειστὰ ἐπὶ 2 καὶ 4 καὶ 5 καὶ 10 ἔτη, ἐλλείψει ἐργασίας; Πρέπει νὰ ἐργάζωνται μέχρι τῆς τελευταίας Δεκεμβρίου, μέχρι τῆς πρώτης Ἰανουαρίου, διὰ νὰ λάβωσιν ἀποζημίωσιν; Καὶ τί θὰ γείνῃ ἡ περιουσία αὐτῶν, διότι συνέπεσε νὰ μὴ ἐργασθῶσι; Τοῦτο νομίζω ὅτι εἶναι τὸ σπουδαιότατον μέρος τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ τοιοῦτο νομοσχέδιον, Κύριοι, νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον λέγει, ὅτι, ἐὰν τὸ κατάστημα αὐτὸ ἐλειτούργει μόνον μέχρι τῆς 30 Δεκεμβρίου 1903, ὁ ἰδιοκτήτης αὐτοῦ δὲν δικαιοῦται νὰ λάβῃ ἀποζημίωσιν. Εἶναι τὸ πρᾶγμα ἀκατανόητον. Πρέπει νὰ δεχθῇ ὁ ἀξιότιμος κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι, ὅστις εἶχε περιουσίαν τοιαύτην, εἰ καὶ ἀργεῖ αὕτη ἤδη, δέον νὰ λαμβάνῃ ἀποζημίωσιν, δίδων τὸ κτῆμά του εἰς τὸ Δημόσιον. Ἀλλ’ ἔρχομαι εἰς δεύτερον ζήτημα, ἀφορῶν τὴν ἀποζημίωσιν. Οἱ ἀξιότιμοι Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Στρατιωτικῶν διὰ τοῦ νομοσχεδίου, προκειμένου νὰ δοθῇ ἀποζημίωσις, ἀξιοῦσι νὰ ὑποβληθῇ ἰσολογισμὸς τῶν καταστημάτων, νὰ προσαχθῶσι συμβόλαια καὶ ἄλλα ἔγγραφα, ἐν ἐλλείψει δὲ τούτων νὰ προσαχθῶσι βιβλία. Ἀλλ’ ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἔχουσι βιβλία οἱ μικροβιομήχανοι τῆς Δημητσάνης; Καὶ τίνα βιβλία ἐννοεῖτε, κύριε Ὑπουργέ; Συγγράμματα; βιβλία ἐμπορικά; Εἶναι, νομίζω, ἀπορίας ἄξιον. Ἔχουσιν αὐτοὶ βιβλία νὰ προσαγάγωσι;

§346Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Θὰ καταδιωχθῶσι.

§347Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ θὰ τρέξωσιν ἴσως τὸν κίνδυνον νὰ καταδιωχθῶσι, διότι δὲν ἔχουσι τοιαῦτα βιβλία. Δὲν ἐμελέτησαν οἱ ἀξιότιμοι κύριοι Ὑπουργοὶ, δὲν ἐζήτασαν νὰ μάθωσι, τίνι τρόπῳ τὰ μικρὰ αὐτὰ καταστήματα τὰ βιομηχανικὰ, λειτουργοῦσι· διότι, ἐὰν ἐλάμβανον πληροφορίας, βεβαίως δὲν ἤθελον προβῆ εἰς τοιαύτην διάταξιν. Τὰ ἐν Δημητσάνῃ λειτουργοῦντα πυριτιδοποιεῖα δὲν ἔχουσι καμμίαν πολυτέλειαν, δὲν ἔχουσι κανὲν μηχάνημα μεγάλης ἀξίας, ἀλλὰ μηχανήματα ἁπλᾶ, μικρᾶς ἀξίας· εἶναι καταστήματα ἰσόγεια, ἐν τοῖς ὁποίοις κατεργάζεται ἡ πυρῖτις. Τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον ἔχουσιν, εἶναι ἡ δύναμις τοῦ ὕδατος, ἡ κινητήριος δύναμις, ἡ ὁποία ἀνήκει εἰς αὐτὰ, ἢ ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔχουσι δικαίωμα δουλείας.

§348Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὄχι πυριτιδοποιεῖα· μπαρουτόμυλοι.

§349Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα· εἶναι γνωστὰ ὄντως ὑπὸ τὴν ἐπωνυμίαν μπαρουτόμυλοι Δημητσάνης. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τῆς τροπολογίας ἐνόμισεν ὅτι θεραπεύει καὶ τοῦτο, διότι ἐβελτίωσε κατά τι τὸ νομοσχέδιόν του, προσθέσας, ὅτι ἡ ἀποζημίωσις θὰ γίνηται καὶ διὰ πραγματογνωμόνων, οἱ δὲ πραγματογνώμονες θὰ διορίζωνται, καθ’ ὃν τρόπον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὁρίζεται, δύο ὑπὸ τοῦ ἰδιοκτήτου, καὶ τρεῖς ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, καὶ ἐν διαφωνίᾳ κατόπιν θὰ γίνηται διαιτησία. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἠθέλησε νὰ παίξῃ μὲ τὰς λέξεις, διότι, ἐνῷ ἐν τῷ πρώτῳ νομοσχεδίῳ ἔλεγεν, ὅτι συνιστᾶται ἐπιτροπὴ πρὸς ἐκτίμησιν αὐτῶν, τώρα λέγει, ὅτι γίνεται πραγματογνωμοσύνη. Ἀλλὰ κατὰ ποίαν διαδικασίαν θὰ γένηται ἡ πραγματογνωμοσύνη; τί θὰ δικάσωσιν αὐτοὶ οἱ πραγματογνώμονες; Ἡμεῖς γνωρίζομεν, ὅτι πραγματογνωμοσύνη διατάσσεται ἐκεῖ, ἔνθα ὁ διαιτητὴς ἢ τὸ Δικαστήριον ἢ ἄλλος τις στερεῖται τῶν γνώσεων τῶν εἰδικῶν, τῆς ἐμπειρίας τῆς ἰδιαιτέρας ἢ τέχνης, καὶ θέλει διὰ τῆς πραγματογνωμοσύνης νὰ φωτισθῇ, ὅπως κρίνῃ ἐν ἀμφισβητήσει τοῦ δικαίου, δίδων τὸ δίκαιον εἰς τοῦτον ἢ ἐκεῖνον. Ἀλλὰ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ποία διαδικασία διαγράφεται; Διορίζονται πραγματογνώμονες. Τί νὰ κάμωσι; Νὰ δικάσωσιν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν βιβλίων; Δὲν ἔχουσι τοιαῦτα. Τί θὰ γείνῃ; Θὰ μεταβῶσιν ἐπὶ τόπου ἵνα κρίνωσι; Δὲν τὸ λέγει τὸ νομοσχέδιον. Θὰ ὑπάρξῃ μία διαφωνία μεταξὺ τῶν πραγματογνωμόνων τοῦ ἰδιοκτήτου καὶ τῶν πραγματογνωμόνων τοῦ Δημοσίου· οἱ μὲν θὰ λέγωσι 5,000 δραχμὰς, οἱ δὲ 10,000. Τί ἕπεται ἐκ τούτου; Ὁ κ. Ὑπουργὸς εὑρίσκει ἄλλην θεραπείαν, διότι λέγει, ὅτι τότε γίνεται διαιτησία, διαιτησία ὁριστικὴ, ἄνευ προσφυγῆς αὐτῶν εἰς τὰ Δικαστήρια. Τίνι τρόπῳ καταρτίζεται ἡ διαιτησία αὕτη; Τὰ τέσσαρα μέλη τῆς ἑπταμελοῦς ἐπιτροπῆς διορίζει ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ τὰ λοιπὰ τρία ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀλλ’ ἡ διαιτησία αὕτη τί θὰ εἴπῃ; Διαιτησία ἄνευ αὐτοψίας, ἄνευ ἐκτιμήσεως εἰδικῶν ἀνθρώπων, εἰς τίνα θὰ δώσῃ τὸ δίκαιον; Θὰ εὕρῃ τὰ ἔγγραφα, θὰ εὕρῃ τὰς διαφωνίας. Τί θὰ κρίνῃ ἡ διαιτησία; Ἄνευ ἐρεύνης, ἄνευ ἐξετάσεως τῶν πραγμάτων, ἄνευ ἀνθρώπων εἰδικῶν, ἐμπείρων ἐν τῇ τέχνῃ, εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ ἡ διαιτησία; Λοιπὸν παίζομεν, νομοθετοῦντες καθ’ ὃν τρόπον ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐννοεῖ νὰ νομοθετήσῃ. Καὶ εἶναι τάχα ταῦτα μόνον τὰ πλημμελῆ τοῦ νομοσχεδίου; Ἑτέρα διαιτησία εἰς τὰ περὶ ἀποζημιώσεως. Εὐθὺς ὡς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ψηφιζόμενον γείνῃ νόμος τοῦ Κράτους, καὶ μετὰ παρέλευσιν ἑνὸς μηνὸς ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως αὐτοῦ τὸ Δημόσιον γίνεται κύριον, τὰ καταστήματα σφραγίζονται, ἐὰν δὲ τολμήσωσιν οἱ ἰδιοκτῆται νὰ μεταβῶσιν ἐκεῖ, ἔχουσι ποινὰς, καὶ ποινὰς μεγάλας. Ἡ δὲ ἀποζημίωσις; Ἀκούσατε! Θὰ γίνηται μετὰ ἔρευναν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τοῦ Δικαστικοῦ Συμβουλίου ἢ τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου. Ὅταν προσαχθῶσι τὰ ἔγγραφα καὶ γείνῃ ἡ ἐξέλεγξις τῶν τίτλων καὶ τῶν βαρῶν, τότε θὰ σκεφθῶσι περὶ ἀποζημιώσεως! Ἀλλὰ, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, τί γίνεται τὸ ὑπάρχον ὑλικὸν ἐν τοῖς ἐργοστασίοις; Ἐὰν ὑπάρχωσι 5,000 ἢ 10,000 ὀκάδες πυρίτιδος, ὁ ἰδιοκτήτης εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ κρατῇ αὐτὰς καὶ νὰ μὴ τὰς πωλήσῃ; Ἐὰν δηλώσῃ, ὅτι ἔχει 10,000 καὶ εὑρεθῶσιν 8,000, εἶναι λαθρεμπόριον. Ἐν ᾧ λοιπὸν κατὰ τοιοῦτον τρόπον δημεύεται ἡ περιουσία τοῦ ἀτόμου, τὴν ἀποζημίωσιν ἐπιφυλάττεσθε νὰ καθορίσητε σεῖς, ἄνευ προθεσμίας τινός! Κύριοι, τὸ νομοσχέδιον, ἀκολουθοῦν ὅλως ἄγνωστον μέχρι τοῦδε πορείαν, ἐναντίον ὅλων τῶν μέχρι τοῦδε λειτουργούντων νόμων, τῶν ἀφορώντων τὰς ἀποζημιώσεις, διὰ τῆς συστάσεως ἐπιτροπῆς πραγματογνωμόνων καὶ διαιτητῶν ἀορίστου καὶ ἀγνώστου διαδικασίας καὶ δικαιωμάτων ἀποκλείει τὴν θύραν τῆς Δικαιοσύνης, καὶ ἀφαιρεῖ τὸν φυσικὸν δικαστὴν τοῦ πολίτου. Δὲν γνωρίζω, ἂν εἶναι ἐπιτετραμμένον καὶ εἰς τὴν Βουλὴν αὐτὴν νὰ ψηφίσῃ νόμον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἀφαιρεῖται τὸ δικαίωμα ἀπὸ τοῦ πολίτου νὰ προσφύγῃ εἰς τὰ Δικαστήρια. Δὲν γνωρίζω κατὰ πόσον τοιοῦτος νόμος θὰ ἔχῃ ἰσχὺν ἀπέναντι τῆς προστασίας, τὴν ὁποίαν τὸ Σύνταγμα παρέχει εἰς τοὺς πολίτας.

§350Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ (εἰρωνικῶς). Τὸ Σύνταγμα!

§351Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως τὰ Δικαστήρια θὰ κηρύξωσι τὸν νόμον αὐτὸν ἀντισυνταγματικόν, καὶ θὰ ἐπιτρέψωσιν εἰς τοὺς πολίτας νὰ ἐνασκήσωσι τὰ δικαιώματα αὐτῶν ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων· συνεπῶς δὲν πρέπει νὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν νομοσχεδίου τοιούτου, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ἐπιμείνῃ καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, διότι κατ’ ἐμὲ νομοσχέδιον δὲν ὑπάρχει διόλου. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὑπῆρχον τρεῖς περιπτώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἠδύνατο νὰ γείνῃ ἡ διαχείρισις τοῦ μονοπωλίου τούτου. Ἡ πρώτη περίπτωσις ἦτο ἡ σύστασις στρατιωτικοῦ πυριτιδοποιείου, ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ κατατεθῶσι τὰ κεφάλαια τὰ ἀπαιτούμενα ὑπὸ τῶν δύο ταμείων, τοῦ Ἀπομαχικοῦ τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ Μετοχικοῦ τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων. Κατὰ τὴν δευτέραν περίπτωσιν, ἠδύνατο νὰ γείνῃ συνεταιρισμὸς, κατὰ τὴν τρίτην ἠδύνατο νὰ γείνῃ ἀγορά. Αἱ δύο τελευταῖαι περιπτώσεις διεγράφησαν ἐκ τοῦ νομοσχεδίου. Ἔμεινε λοιπὸν μόνη ἡ πρώτη περίπτωσις, κατὰ τὴν ὁποίαν δύναται νὰ λειτουργήσῃ τὸ νομοσχέδιον, ἐκτὸς ἐὰν δι’ ἄλλου νόμου ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μᾶς φέρῃ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ὁμιλήσωμεν ἐκ νέου. Τὸ νομοσχέδιον, ὡς ἔχει, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ὑπόστασίν τινα. Ἔμεινεν εἷς καὶ μόνος ὅρος, ὁ ὅρος τῆς ἐξευρέσεως τῶν χρημάτων διὰ τοῦ Ταμείου τοῦ Ἀπομαχικοῦ καὶ τοῦ Ταμείου τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων. Ἀλλ’ ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἦλθεν εἰς συνεννόησίν τινα πρὸς τὰ ταμεῖα ταῦτα; Ἔχουσι τὴν διάθεσιν αὐτὰ νὰ διαθέσωσι τὰ χρήματά των εἰς τὴν ἐπιχείρησιν ταύτην; Ἀλλ’ ἔχουσι καὶ δικαίωμα καὶ χρήματα τόσα, ὅσα ἀπαιτοῦνται διὰ τὸν καταρτισμὸν τοιούτου ἐργοστασίου; Ὑπολογίζω, Κύριοι, κατὰ μέσον ὅρον, ὅτι τὰ ἀπαιτούμενα κεφάλαια θὰ ἀνέλθωσιν εἰς 7 ἑκατομμύρια δραχμῶν, πληρωτέων εὐθὺς μετὰ τὸν νόμον· διότι, ἐὰν ὑπολογίσωμεν, ὅτι ἡ πρόσοδος 8% ἀνέρχεται εἰς τὸ ποσὸν τῶν 500,000 δραχμῶν, ἔχετε ἀνάγκην ἓξ ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Ἐὰν ἦναι ἀληθὲς τὸ λεχθὲν, ὅτι ὁ ἰσολογισμὸς τῶν κερδῶν τοῦ Πυριτιδοποιείου Ἀθηνῶν ἀνῆλθεν εἰς κέρδη καθαρὰ 300,000 δραχμῶν, ἑτοιμασθῆτε νὰ δώσητε εἰς αὐτὸ 4 ἑκατομμύρια, διότι 4 ἑκατομμύρια πρὸς 8% δίδουσι 320,000 δραχμὰς κέρδος καθαρόν. Θὰ δώσητε καὶ 2 ἑκατομμύρια εἰς τὰ λοιπὰ ἐργοστάσια, ἀναλόγως τῶν κερδῶν αὐτῶν, καὶ γίνονται 6 ἑκατομμύρια. Ἐὰν δὲ θελήσητε νὰ καταρτίσητε μετὰ τὴν παραλαβὴν ὅλων αὐτῶν τῶν ἐργοστασίων τὰ μηχανήματα, νὰ βελτιώσητε τὸ κατάστημα, τὸ ὁποῖον μέλλετε νὰ ἱδρύσητε, θέλετε τοὐλάχιστον ἓν ἑκατομμύριον ἔτι. Ἐρωτῶ λοιπὸν, ἔχετε 7 ἑκατομμύρια νὰ διαθέσητε, ἵνα κατασκευάσητε κατάστημα τοιοῦτον; Βεβαίως δὲν ἔχετε, καὶ βεβαίως τὰ δύο ταῦτα Μετοχικὰ ταμεῖα δὲν θὰ ἦναι τόσον ἀνόητα, ὥστε νὰ διακινδυνεύσωσι τὸ χρῆμα αὐτῶν, τὸ χρῆμα τῶν ὀρφανῶν τῶν συνταξιούχων εἰς ἐπιχείρησιν ὑποκειμένην εἰς κινδύνους μυρίους, εἰς ἐκρήξεις καὶ ἐμπρησμούς. Ἡ ἀσφάλεια, ἡ ὁποία δίδεται εἰς αὐτὰ, εἶναι ἀσφάλεια μὴ ὑπάρχουσα, ἀσφάλεια τοῦ καταστήματος. Ἀλλ’ ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μοὶ εἴπῃ: Ἂν τυχὸν γείνῃ ἔκρηξις καὶ τὸ ὑλικὸν καὶ τὸ κατάστημα καταστραφῶσι, ποία ἡ ἐγγύησις, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχωσι τὰ ταμεῖα ταῦτα; Θὰ ἐγγράψωσι προσημείωσιν ἐπὶ τῆς τέφρας; Ἀλλὰ, Κύριοι,—καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ νομοσχεδίου—ὁ σκοπὸς, λέγουν οἱ ἀξιότιμοι Ὑπουργοὶ, ἐξαγιάζει τὰ μέσα! «Μᾶς χρειάζονται χρήματα διὰ νὰ προικίσωμεν τὸ Ταμεῖον Ἐθνικῆς Ἀμύνης· μᾶς εἶναι ἀδιάφορον, ἂν γεννῶνται ἀδικήματα, ἂν λαμβάνωμεν τὸν ἄρτον τῶν πτωχῶν καὶ τῶν ὀρφανῶν.» Ἀλλὰ δὲν θὰ δυνηθῆτε νὰ ἔχητε καὶ ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν χρήματα, ὅπως καὶ ἂν ἱδρύσητε σεῖς τὸ κατάστημα τοῦτο. Ἀλλὰ διατὶ θέλετε ν’ ἀφαιρέσητε τὸν ἄρτον τῶν πτωχῶν ἀνθρώπων, διὰ νὰ προικίσητε ἐπὶ πλέον τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἀφοῦ σεῖς οἱ ἴδιοι μᾶς εἴπετε, ὅτι ἀρκοῦσι διὰ τὸ ταμεῖον τοῦτο 4,500,000 δρ. μόνον, θὰ εἰσπράξητε δὲ μόνον ἐκ τῶν ἄλλων πόρων ὑπὲρ τὰ 6 ἑκατομμύρια; Διότι ἂς ὑπολογίσωμεν, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, πόσα θὰ ἔχητε ὑπὲρ τοῦ Ταμείου τῆς Ἀμύνης. Θὰ ἔχητε ἐκ τοῦ νόμου τῶν ἀνυποτάκτων τῶν παλαιῶν ἀπογραφῶν 2 ἑκατομμύρια.

§352ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι διαρκὲς ἔσοδον.

§353Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Κατ’ ἐλάχιστον ὅρον, ἐπὶ μίαν δεκαετίαν θὰ ἦναι ἀπὸ 1 ἕως 2 ἑκατομμύρια ἔσοδον.

§354Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. .. Ἔχομεν 3,750,000 ἐκ τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς. Ἔχομεν 500,000 δραχμὰς ἀπὸ τὸν φόρον τοῦ ζύθου καὶ τῶν οἰνοπνευμάτων. Ἰδοὺ λοιπὸν 6 περίπου ἑκατομμύρια. Διατὶ, ἀφοῦ ἔχετε τόσα ἔσοδα ὑπὲρ τοῦ Ταμείου τῆς Ἀμύνης, θέλετε νὰ ἀφαιρέσητε ἀπὸ τὸν πτωχὸν λαὸν τὸ ψωμί του; Εἶναι μέγα τὸ ἀδίκημα αὐτὸ, τὸ ὁποῖον πράττετε, καὶ παρακαλῶ νὰ δηλώσητε, ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαιρέσητε τὰ μικρὰ ἐργοστάσια τῆς Δημητσάνης, περὶ ὧν προηγουμένως εἶπον, ἂν εἶναι δίκαιον ἢ οὔ. Ὑπάρχει λόγος ἱστορικός· ἀφήσατε τὰ μνημεῖα ἐκεῖνα τῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 1821 ἐν Δημητσάνῃ, διότι δὲν δύνανται οἱ πατροπαραδότως ἐργαζόμενοι εἰς αὐτὰ νὰ ἐργασθῶσιν εἰς ἄλλο ἐπάγγελμα, καὶ ἐξ ἀνάγκης, ἐὰν ἐπιμένητε, θὰ τραπῶσιν ὅλοι εἰς τὴν Ἀμερικήν. Δὲν ἔρχεσθε τοὐλάχιστον εἰς συνεννόησιν μετ’ αὐτῶν, διὰ νὰ χρησιμοποιήσητε τὴν δύναμιν τοῦ ὕδατος, διὰ τοῦ ὁποίου αὐτοὶ ἐργάζονται, καὶ νὰ χρησιμοποιήσητε καὶ αὐτοὺς τοὺς ἰδίους; Ἐλπίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει πεισθῆ, ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ εὐλαβηθῇ τὰ καταστήματα ἐκεῖνα, ἐκτελοῦσα τὸ καθῆκόν της.

§355Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Ἠγανάκτησα, σᾶς βεβαιῶ, κύριοι Βουλευταί, μὲ ἀμφοτέρους τοὺς ἀξιοτίμους προλαλήσαντας, διότι οὐδεὶς εἰσῆλθεν εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ κυρίου θέματος. Διότι περὶ τίνος πρόκειται; πρόκειται νὰ φορολογήσωμεν τὸν λαὸν, διὰ νὰ καταρτίσωμεν μόνιμον ἐθνικὸν Πυριτιδοποιεῖον. Ἀλλ’ οἱ προλαλήσαντες δὲν ἔκαμον λόγον περὶ αὐτοῦ, δὲν συνεζήτησαν κατ’ οὐσίαν τὸ πρᾶγμα, ἀλλὰ μᾶς εἶπον, ὅτι εἶναι ὀλίγον τὸ ποσὸν, μὲ τὸ ὁποῖον θ’ ἀποζημιώσωμεν τοὺς ἐργοστασιάρχας, καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἐξαιρεθῇ τὸ μέρος τῆς Δημητσάνης, διότι εἶναι ἱστορικόν. Ἂν ἐκεῖνο εἶναι ἱστορικὸν, ἡ Σῦρος ἔχει δέκα ἐργοστάσια. Ἐγὼ, Κύριοι, θυσιάζω τὰ δέκα ἐργοστάσια, ἂν πρόκηται νὰ φορολογηθῇ ὅλον τὸ ἔθνος. Σήμερον δὲν εἶναι ἡ στιγμὴ νὰ ὁμιλήσωμεν ὑπὲρ τῶν τοπικῶν καὶ ἐπαρχιακῶν ἡμῶν συμφερόντων, σήμερον ψηφίζομεν πόρους διὰ τὰ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, καὶ δὲν ἐπιτρέπεται τοιαύτη συζήτησις. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἡ βελτίωσις τῆς βιομηχανίας, περὶ ἧς πρόκειται, διὰ τῶν τροπολογιῶν, τὰς ὁποίας ἔφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, μὲ ἀφώπλισε, καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἐργάζεται, ὡς Ὑπουργὸς, μετὰ φειδοῦς· καὶ ἀπόδειξις εἶναι τὸ σῶμα τῆς τελωνοφυλακῆς, ὅπου, ὅταν ἀπέρχηταί τις ἐξ αὐτοῦ, δὲν ἀντικαθιστᾷ αὐτὸν δι’ ἄλλου πρώτην φορὰν εἰσαγομένου εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἀλλὰ διὰ στρατιωτικοῦ, διότι θέλει νὰ διοργανώσῃ τὸ σῶμα τοῦτο, καὶ διὰ λόγους οἰκονομίας. Ἀλλὰ δὲν εἶδον ὅλας τὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας ὑπέδειξα, καὶ τὰς ὁποίας ὑπεσχέθησαν ὅτι θὰ παραδεχθῶσι. Εἶχον παρακαλέσει τὴν Κυβέρνησιν νὰ παραδεχθῇ τὴν πρότασιν τῆς μεταφορᾶς τοῦ καταστήματος Μαλτσινιώτου εἰς στρατηγικώτερον μέρος. Εἶναι ἀδύνατον τὸ κατάστημα αὐτὸ νὰ μείνῃ ἐκεῖ, ὅπου τώρα εἶναι, διότι, ἂν ἓν ἐχθρικὸν τορπιλλοβόλον ἐν καιρῷ πολέμου κατορθώσῃ νὰ πλησιάσῃ καὶ ῥίψῃ μίαν ὀβίδα, τί θέλῃ συμβῆ; Θὰ ἐπέλθῃ καταστροφὴ, καὶ θὰ εὑρεθῶμεν αἴφνης ἄνευ φυσιγγίων. Λοιπὸν αὐτὴν τὴν τροπολογίαν ὤφειλε νὰ παραδεχθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, διότι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι μόνον οἰκονομικόν, εἶναι καὶ στρατιωτικόν, καὶ πρὸ πάντων στρατιωτικόν. Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὸ οἰκονομικὸν μέρος, ὁ Ὑπουργὸς παρεδέχθη τὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας ἔφερα, καὶ τὸν εὐχαριστῶ. Περιμένω δὲ νὰ δηλώσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἂν εἶναι ὁ ὅρος τῆς μεταφορᾶς τοῦ καταστήματος Μαλτσινιώτου λογικός, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ φέρῃ τὴν σχετικὴν τροπολογίαν. Δεύτερον εἶπον, ὅτι πρέπει νὰ ὁρισθῇ ἡ θέσις τοῦ Πυριτιδοποιείου, τὸ ὁποῖον θὰ ἱδρύσῃ ἡ Κυβέρνησις, διότι διὰ τοῦ καταστήματος τούτου θὰ περιφρουρηθῇ ἡ τιμὴ τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ἔθνους. Ἐλήφθη τοῦτο ὑπ’ ὄψιν; Ὄχι. Ἄρα δὲν δυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, διότι ῥιζικῶς τὸ νομοσχέδιον ἔχει καταπέσει. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι καλὴ ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομικὴν, ἀλλ’ ὄχι καὶ ὑπὸ στρατιωτικήν, διότι δὲν συνέταξε τὸ νομοσχέδιον οὔτε ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν οὔτε ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν· ἴσως τὸ συνέταξεν ὁ ὑπάλληλος, ὁ ὁποῖος συνέταξε καὶ τὸν περίφημον νόμον περὶ αὐτοκινήτων, διότι ἔρχονται ἐδῶ, εἰς τὰ παρασκήνια, οἱ ἐνδιαφερόμενοι. Ηὔξησαν κατὰ εἴκοσι δραχμὰς αἱ μετοχαὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Πυριτιδοποιείου, διότι, ὅταν ἡμεῖς ζητῶμεν νὰ αὐξήσωμεν τὴν τιμὴν τῆς ἀποζημιώσεως, εἶναι πολὺ ἑπόμενον τοῦτο. Καὶ δικαίως ἴσως κατηγοροῦσιν ἡμᾶς, ὅτι ἐνδιαφερόμεθα ἐνταῦθα! Καὶ ἐνθυμοῦμαι τὸν Γάλλον βουλευτὴν Βιβιάνην, ὁ ὁποῖος ὑπέβαλε νομοσχέδιον εἰς τὴν Γαλλικὴν Βουλήν, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπαγορεύεται νὰ πολιτεύωνται τραπεζῖται καὶ χρηματισταί. Ἐγὼ ἔχω ἐργοστασιάρχην φίλον ἐν Σύρῳ, ὁ ὁποῖος μοὶ εἶπεν, ὅτι εἶναι εὐχαριστημένος τὰ ἀπολύτως ἀναγκαῖα νὰ λάβῃ. Ἀλλὰ βεβαίως, ὅταν ἐρχώμεθα ἐνταῦθα καὶ ὁρίζωμεν πρόσωπα, εἰς τὰ ὁποῖα ἀναθέτομεν νὰ κανονίσουν τὴν ἀξίαν τῶν καταστημάτων, φυσικὸν εἶναι νὰ παραστήσουν αὐτὴν δεκαπλασίαν καὶ εἰκοσαπλασίαν. Ἀλλ’ ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἱερός, ἑπομένως πρέπει νὰ φροντίσωμεν, τίνι τρόπῳ νὰ ἐξοικονομήσωμεν τὸ χρῆμα, διότι διὰ τοῦ χρήματος, τὸ ὁποῖον θὰ περισσεύσῃ ἐκ τῆς ἀποζημιώσεως, θὰ ἀγοράσωμεν ὀλίγα ὑλικά. Τρίτον ἔρχεται τὸ ζήτημα, δύναται τὸ Κράτος νὰ κάμῃ τοιοῦτον ἐργοστάσιον; Ποῖος εἶναι εἰς θέσιν νὰ συνεννοηθῇ μὲ μίαν ξένην Κυβέρνησιν, καὶ νὰ φέρῃ εἰδικοὺς τεχνίτας; τὸ Κράτος, ἢ μία ἑταιρεία; Ἄλλο κῦρος ἔχει τὸ πρόσωπον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἄλλο μία ἑταιρεία οἱαδήποτε. Δι’ αὐτὸ ἐπρότεινα χθὲς νὰ ἐκτεθῇ εἰς δημοπρασίαν διεθνῆ. Ἀλλὰ τοῦτο νὰ ᾖναι ἀνεξάρτητος πρότασις ἀπὸ τὴν ἑτέραν· δηλαδὴ, μόνον ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν δὲν δυνηθῇ τὸ Κράτος νὰ κάμῃ τοῦτο, τότε νὰ ἔχῃ δικαίωμα νὰ παραχωρήσῃ αὐτὸ εἰς ἑταιρείαν. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἄξιον περιφρονήσεως τὸ ζήτημα, οὔτε εἶναι ἐκ τῶν ζητημάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα δὲν χρήζουσι μακρᾶς συζητήσεως καὶ σκέψεως. Ἐπειδὴ δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποφασίσῃ μόνος, ἀλλ’ ἐν συνεννοήσει μετὰ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, προτείνω νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις δι’ αὔριον. Ἐὰν δὲν ἀναβληθῇ, θὰ ἐξακολουθήσω τὴν ἀγόρευσίν μου.

§356Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐπὶ τίνος θέματος σταματᾶτε; ἐπὶ τίνος προτάσεως τροπολογίας; Τί προτείνετε;

§357Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Πρῶτον νὰ ληφθῇ πρόνοια διὰ τὸ κατάστημα τοῦ Μαλτσινιώτου, δεύτερον διὰ τὴν θέσιν, ὅπου θὰ ἱδρυθῇ τὸ Πυριτιδοποιεῖον, καὶ τρίτον, τὸ Κράτος νὰ κάμῃ τὸ ἐργοστάσιον, νὰ ᾖναι δηλαδὴ τοῦ Κράτους αὐτὸ τὸ μονοπώλιον, νὰ ἔχῃ τοὺς ἰδικούς του τεχνίτας, ἐργάτας κλπ., καὶ μόνον ἐν περιπτώσει ἀποτυχίας ν’ ἀποταθῇ πρὸς ἑταιρείαν.

§358Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὡς μετερρυθμίσθη τὸ νομοσχέδιον, ἀκριβῶς αὐτὸν τὸν χαρακτῆρα ἔχει, αὕτη δὲ εἶναι ἡ προαίρεσις τοῦ νομοθέτου· νὰ ἱδρύσῃ μόνον τὸ Κράτος, καὶ οὐχὶ ἄλλος τις, τὸ ἐργοστάσιον, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ κατασκευάζηται ἡ πυρῖτις καὶ αἱ ἐκρηκτικαὶ ὕλαι. Μόνον μία ἄδεια παρέχεται διὰ τοῦ ἄρθρου 6 εἰς τὸ Μετοχικὸν Ταμεῖον τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ ἢ εἰς τὸ τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων, ὅπως διαθέσωσι τὰ κεφάλαια αὐτῶν διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν νῦν λειτουργούντων ἐργοστασίων, ὡς καὶ πρὸς ἵδρυσιν τοῦ νέου ἐργοστασίου τῆς Κυβερνήσεως. Πρόκειται ἄρα νὰ συσταθῇ ἐργοστάσιον λειτουργοῦν διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κράτους, διευθυνόμενον ἀπὸ ὑπαλλήλους τοῦ Κράτους, ἀξιωματικούς, εἰδικοὺς στρατιωτικοὺς κλπ. Διεγράφησαν αἱ ἄλλαι ἄδειαι, αἱ εἰς τὸ προηγούμενον νομοσχέδιον ὑπάρχουσαι, διότι ἐπὶ γενομένῃ παρατηρήσει, ὅτι τοιοῦτος πρὸς ἑταιρείαν συνδυασμὸς δὲν ἔπρεπε νὰ γένηται διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος, ἀλλὰ διὰ νόμου, ἐθεωρήθη παρ’ ἡμῶν ἀναγκαῖον νὰ δοκιμάσωμεν ἀκριβῶς τοῦ Κράτους τὴν ἐνέργειαν, καὶ ἂν πεισθῶμεν, ὅτι δὲν δύναται τὸ Κράτος νὰ διοικήσῃ ἐπωφελῶς καὶ σκοπίμως τὸ ἐργοστάσιον τὸ κατασκευάσον τὴν πυρίτιδα καὶ τὰ ἄλλα εἴδη, τότε νὰ συμβληθῇ μετὰ ἑταιρείας, ξένης ἢ ἡμεδαπῆς, καὶ τότε ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν σύμβασιν πρὸς κύρωσιν. Ἰδοὺ λοιπόν, ὅτι ἡ σπουδαιοτέρα τῶν προτάσεών σας ἐγένετο πλήρως δεκτὴ διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Τώρα ὁμιλεῖτε περὶ ἐργοστασίου τινὸς ἰδιωτικοῦ, τὸ ὁποῖον ἐξαιρεῖται. Τοῦτο εἶναι τὸ κατασκευάζον κάλυκας καὶ καψύλια. Ἡ ἐξαίρεσις αὕτη ὑπηγορεύθη ὑπὸ τοῦ λόγου, ὅτι εἶναι δύσκολον, μάλιστα ἐν ἀρχῇ, τὸ μονοπώλιον τοῦ Κράτους νὰ ἀναλάβῃ τὴν κατασκευὴν τῶν καλύκων καὶ καψυλίων.

§359Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Περὶ τῆς θέσεως τί λέγετε;

§360Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν ἡ θέσις εἶναι ἀκατάλληλος καὶ ἀπρόσφορος, εἶναι ζήτημα στρατιωτικὸν καὶ ἀστυνομικόν. Θὰ ὑποχρεωθῇ ὁ ἐργοστασιάρχης νὰ τοποθετήσῃ τὸ ἐργοστάσιον εἰς καταλληλοτέραν θέσιν. Τρίτον ὡμιλήσατε περὶ θέσεως τοῦ κυβερνητικοῦ ἐργοστασίου. Αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖ ν’ ἀποφασισθῇ διὰ νόμου. Ὅταν τὸ νομοσχέδιον μεταβληθῇ εἰς νόμον, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θὰ συγκαλέσῃ πάντας τοὺς ἁρμοδίους ἀνωτέρους ὑπαλλήλους τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ θὰ συσκεφθῇ μετ’ αὐτῶν, ποῦ δέον νὰ ἱδρυθῇ τὸ ἐργοστάσιον.

§361Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Εἶναι ὑπογεγραμμένος ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν;

§362Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως.

§363Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Τότε διὰ ποῖον λόγον ὑπεγράψατε, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν;

§364Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι γίνεται στρατιωτικὸν τὸ ἐργοστάσιον.

§365Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Διατὶ ζητεῖτε τοιαύτας πληροφορίας, ἀφοῦ τὰς δίδει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν; Αὐτὸ εἶναι μονοπώλιον. Ἐγὼ δὲν εἰργάσθην εἰς τὸ νομοσχέδιον. Τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον ἔκαμα, εἶναι, ὅτι ἐχορήγησα εἰδικοὺς ἀξιωματικοὺς εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν συνειργάσθη μετ’ αὐτῶν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Θέλετε πληροφορίαν τινὰ στρατιωτικὴν ἀπὸ ἐμέ; εἶμαι πρόθυμος νὰ σᾶς τὴν δώσω εὐχαρίστως.

§366Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Προτοῦ μοὶ δώσητε αὐτὴν τὴν ἀπάντησιν, σᾶς εἶπον ἐγώ, ὅτι φαίνεται, ὅτι εἶναι στρατιωτικὸν ἔργον, ἀναμεμιγμένον μετὰ πολιτικοῦ.

§367Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι φυσικόν.

§368Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Δὲν ἠθέλησα νὰ σᾶς ἐλέγξω, οὔτε νὰ σᾶς ἐπικρίνω, διότι εἶναι ἡ ὑπογραφή σας κάτωθεν τοῦ νομοσχεδίου. Λέγω ὅμως, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι καθαρῶς στρατιωτικόν, εἶναι δὲ τὸ ὅλον ἓν δίκτυον. Λόγου χάριν δὲν εἶναι δυνατὸν ἐντὸς ἀκτῖνος πυροβόλου νὰ ὑπάρχῃ ἐργοστάσιον πυριτιδοποιίας, διότι δύναται νὰ ἔλθῃ μία ἑταιρεία ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ καὶ εὑρίσκουσα ἕτοιμον ἐργοστάσιον, κείμενον ἐκτὸς ἀκτῖνος πυροβόλου, ν’ ἀγοράσῃ αὐτό. Εἶναι ἡ πρώτη βάσις. Δὲν εὑρίσκετε τοῦτο πρακτικόν;

§369Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Τὰ ζητήματα αὐτὰ εἶναι καθαρῶς κυβερνητικά. Ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν δὲν δυνάμεθα νὰ κρίνωμεν. Ποῦ θὰ τοποθετηθῇ τὸ Πυριτιδοποιεῖον, εἶναι ζήτημα ἐντελῶς κυβερνητικόν, δὲν εἶναι ζήτημα νομοθετικόν.

§370Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριε Βουλευτά, τὸ ἄρθρον 6 εἶναι σαφὲς (ἀναγινώσκει): «Διὰ Βασιλ. Διατάγματος, ἐκδιδομένου τῇ προτάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἱδρύῃ ἐργοστάσια κατασκευῆς πυρίτιδος, ἐκρηκτικῶν ὑλῶν καὶ σφαιριδίων, τὸ προσωπικὸν τῶν ὁποίων λαμβάνεται ἐξ ἀξιωματικῶν καὶ ἀνδρῶν τοῦ στρατεύματος, καὶ νὰ προμηθεύηται ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ τοιαύτας ὕλας...» κλπ. Λοιπὸν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θὰ ἐκτελέσῃ τὸν νόμον. Θὰ συμβουλευθῇ βεβαίως τοὺς ἁρμοδίους ὑπαλλήλους, καὶ θ’ ἀποφασίσῃ ποῦ θὰ ἱδρυθῇ τὸ ἐργοστάσιον. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν γινώσκει τίνες οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ἁρμόδιοι, οἱ εἰδικώτεροι, οἱ ὁποῖοι θ’ ἀναλάβωσι τὴν διεύθυνσιν τοῦ ἐργοστασίου· ἐννοεῖται δέ, ὅτι θὰ συνταχθῇ εἷς ὀργανισμὸς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας τοῦ ἐργοστασίου, τὸ ὁποῖον καὶ θὰ διατελῇ ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, συμβουλευομένου τὴν παρ’ αὐτῷ ὑπάρχουσαν εἰδικὴν ὑπηρεσίαν.

§371Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Ἐγὼ εὔχομαι πάντοτε νὰ ἔχῃ τὴν εὐτυχίαν τὸ στράτευμα νὰ ἦναι Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὁ νῦν Ὑπουργός· ἀλλὰ τὰ πράγματα μεταβάλλονται ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμήν· καὶ πολιτικῶς καὶ ὑπὸ πολλὰς ἐννοίας, καὶ δύναται νὰ ἔλθῃ εἷς πολίτης Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καθὼς εἶναι σήμερον ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν. Βεβαίως ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς θὰ ἐγκρίνῃ τὴν εἰσήγησιν, ἡ ὁποία θὰ τῷ γείνῃ. Καὶ ἂν μὲν ὁ ἀξιωματικὸς, ὁ ὁποῖος θὰ κάμῃ τὴν εἰσήγησιν, ἦναι εἰδικὸς, τελείας μορφώσεως, ἐγκυκλοπαιδικῶν γνώσεων κλπ., καλῶς ἔχει· ἀλλ’ ἐὰν ἦναι μὲν ἄριστος ἐπιστήμων, οὐχὶ ὅμως καὶ εἰδικὸς, τί θὰ συμβῇ; Καὶ τὸ νέον Πυριτιδοποιεῖον θὰ ἦναι ἐκτεθειμένον, καὶ δυσανάλογον ἀποζημίωσιν θὰ πληρώσωμεν. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους φρονῶ, ὅτι οἱ ὅροι αὐτοὶ πρέπει νὰ τεθῶσιν εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον.

§372Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐπιτρέπετε;

§373Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Παρακαλῶ.

§374Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω ὅτι ἡ γνώμη σας κυρίως εἶναι ἡ ἑξῆς· ὅτι μετὰ τὰς ἀποζημιώσεις, αἵτινες θὰ γένωνται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νέου νόμου, δὲν θὰ ἦναι ἐλεύθερον τὸ Κράτος νὰ ἐκλέξῃ τὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ ἱδρύσῃ τὸ ἐργοστάσιον· διότι ἔχον ἀποκτήσει ἤδη δι’ ἀποζημιώσεων ἁδροτάτων ἐργοστάσια ἀπὸ τὰ λειτουργοῦντα σήμερον, δὲν εἶναι πιστευτόν, ὅτι θὰ θελήσῃ νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν πρόσθετον δαπάνην νὰ ἱδρύσῃ ἀλλαχοῦ τὸ ἐργοστάσιον, καὶ οὐχὶ εἰς ἓν ἐξ αὐτῶν, τῶν ἀγορασθέντων. Ὥστε δὲν ἀφίνεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν πλήρης ἐλευθερία. Αὐτὸ δὲν ἐννοεῖτε; Βεβαίως, ἐὰν θέλῃ, ὅλα τὰ ἐργοστάσια αὐτὰ δύναται τὸ Κράτος νὰ μεταβάλῃ εἰς ἄλλου προορισμοῦ κτίρια, εἰς οἰκόπεδα, καὶ νὰ τὰ πωλήσῃ, τότε δὲ νὰ κτίσῃ τὸ Δημόσιον ἐργοστάσιον ἀλλαχοῦ· ὁπωσδήποτε τότε θὰ εὑρεθῇ τὸ Κράτος, μετὰ τὰς ἀποζημιώσεις, εἰς τὴν ἀνάγκην νέων μεγάλων δαπανῶν ἐγκαταστάσεως, ἀλλὰ θ’ ἀποζημιωθῇ κατὰ τι ἐκ τῆς μεταπωλήσεως τῶν ὅσα ἐξηγόρασε. Τοῦτο θὰ γείνῃ καθ’ ὑμᾶς, διότι ὑμεῖς ἔχετε τὴν ἰδέαν, ὅτι οὐδὲν ἐξ αὐτῶν τῶν πέριξ τῶν Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς ἐργοστασίων παρέχει τὴν ἀσφάλειαν τὴν πρέπουσαν, καὶ θ’ ἀναγκασθῇ νέας νὰ ποιήσηται δαπάνας ἐγκαταστάσεως.

§375Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Ἐὰν ἀνατρέξητε εἰς τὰ παραδεδεγμένα εἰς ὅλα τὰ εὐρωπαϊκὰ Κράτη, θὰ ἴδητε, ὅτι τὰ Πυριτιδοποιεῖα εἶναι ἱδρυμένα εἰς θέσεις λίαν καταλλήλους καὶ ὑπὸ οἰκονομικὴν καὶ ὑπὸ στρατιωτικὴν ἔποψιν. Εἰς τὸ Βερολῖνον τὸ Πυριτιδοποιεῖον ἀπέχει μίαν ὥραν σιδηροδρομικήν. Εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ Ρωσσίαν ἐπίσης. Ὑμεῖς κρίνετε, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ συμπεριλάβωμεν αὐτὸν τὸν ὅρον, τὸν παραδεδεγμένον εἰς ὅλα τὰ μεγάλα Κράτη, πρὸς ἐξασφάλισιν τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ Κράτους. Ἐγὼ ὅμως ὀφείλω νὰ διαμαρτυρηθῶ, ὀφείλω νὰ ὑψώσω τὴν φωνήν μου, τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον οἱ ἐκ τοῦ νομοσχεδίου τούτου πόροι πρόκειται νὰ ἐνισχύσωσι τὸ Ταμεῖον τῆς Ἀμύνης. Ἐὰν οἱ λόγοι οὗτοι, Κύριοι, δὲν πείθωσιν ὑμᾶς, εἶσθε ἐλεύθεροι νὰ πράξητε ὅ,τι θέλετε. Τοῦτο μόνον λέγω, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου παίζεται ἡ τιμὴ τοῦ στρατοῦ, παίζεται ἡ τιμὴ τῆς πατρίδος ἡμῶν.

§376Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μετὰ τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἐπήνεγκεν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ τὴν ὁποίαν σήμερον ἀνέγνωσα, δὲν ἐσκόπουν νὰ λάβω τὸν λόγον, διότι χθὲς ζητήσας τὸν λόγον ἐσκόπουν νὰ θίξω ἐκεῖνα τὰ σημεῖα τοῦ νομοσχεδίου, τὰ ὁποῖα ἐτροποποίησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, διότι ἀντετασσόμην κατὰ τῶν δύο ἐδαφίων τοῦ ἄρθρου 6, τὰ ὁποῖα παρεχώρουν τὸ δικαίωμα τῆς κατασκευῆς τῶν ἐκρηκτικῶν ὑλῶν εἰς Ἑταιρείαν, εἴτε ἐν μέρει εἴτε ἐν ὅλῳ, δι’ ἰδιαιτέρας συμφωνίας. Ἀλλὰ μετὰ τὴν ἀπάλειψιν αὐτῶν τῶν ἐδαφίων εἶμαι κατ’ ἀρχὴν ἐντελῶς, ἐκτός τινων λεπτομερειῶν, ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλ’ ἐζήτησα τὸν λόγον μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ, ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι τὸ Κράτος δὲν εἶναι εἰς θέσιν βιομηχανικῶς νὰ ἀναλάβῃ τὴν κατασκευὴν τῶν ἐκρηκτικῶν ὑλῶν, καὶ συνεπῶς νομίζει, ὅτι κατὰ τοῦτο εἶναι ἐλαττωματικὸν τὸ νομοσχέδιον. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ θεσπίσωμεν τὸ μονοπώλιον τῶν ἐκρηκτικῶν ὑλῶν, ἔπρεπε νὰ τὸ πράξωμεν, μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ καταστῇ τὸ Κράτος ἱκανὸν πρὸς κατασκευὴν τῶν τοιούτων ὑλῶν, καὶ νὰ ἐκτελεσθῇ εἷς τῶν ὅρων, τῶν ὑπαρχόντων ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει τοῦ νομοσχεδίου, καθ’ ὃν «τὸ Κράτος, ἔχον ὑπὸ τὴν ἄμεσον αὐτοῦ διεύθυνσιν βιομηχανίαν στενῶς συνδεδεμένην πρὸς τὴν πολεμικὴν παρασκευὴν τῆς χώρας, ἔσται εἰς θέσιν οὐ μόνον νὰ τελειοποιήσῃ αὐτὴν, ἀλλὰ καὶ νὰ ποιῆται χρῆσιν αὐτῆς κατὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ναυτικοῦ». Διότι, ἐὰν τὸ Κράτος δὲν ἀναλάβῃ τὸ μονοπώλιον αὐτὸ, ὅταν ἐν προσεχεστάτῳ μέλλοντι ὁπλισθῇ ὁ στρατὸς, καὶ ἴσως καὶ τὸ ναυτικὸν, διὰ πυροβόλων, τὰ ὁποῖα θὰ κάμνωσι χρῆσιν ἀκάπνου πυρίτιδος, εἶναι δυνατὸν νὰ προμηθεύηται πᾶσαν τὴν ἄκαπνον πυρίτιδα, ἧς θὰ ἔχῃ ἀνάγκην, ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ; Ἡ ἄκαπνος πυρῖτις, ὡς ἴσως γνωρίζετε, ἔχει ἓν μέγα μειονέκτημα, ὅτι δὲν ἔχει τὴν διάρκειαν τῆς διατηρήσεως τῆς ἀναλλοιώτου, ἣν ἔχει ἡ κοινή σήμερον πυρῖτις τοῦ πολέμου. Διότι ἕνεκα τῶν οὐσιῶν, ἐξ ὧν ἡ ἄκαπνος πυρῖτις κατασκευάζεται, ἐπέρχεται μετ’ οὐ πολὺν χρόνον χημικὴ ἀλλοίωσις, ἥτις καθιστᾷ τὴν πυρίτιδα ταύτην σχεδὸν ἄχρηστον. Τὸ Κράτος λοιπὸν δὲν θὰ δύναται, ὅταν θὰ προμηθευθῇ τὰ νέα ἐπαναληπτικὰ ὅπλα, νὰ ἔχῃ τὴν προμήθειαν τῶν πυρομαχικῶν, τὴν ὁποίαν εἶχε διὰ τὰ νῦν ἐν χρήσει ἐν τῷ στρατῷ ὅπλα Γκρᾶ. Ὅτε ἐπρομηθεύθη τὰ ὅπλα Γκρᾶ, ἔφερεν 118,000 τοιαῦτα πεζικοῦ, ἔφερε δὲ καὶ 118 ἑκατομμύρια φυσίγγια Γκρᾶ, ἐξ ὧν τὰ πλεῖστα, ἐννοεῖται, ἔχουσιν ἤδη καταναλωθῆ ὑπὸ τοῦ στρατοῦ, ὑπολείπονται δὲ εἰς τὰς ἀποθήκας περὶ τὰ 80,000,000. Ἐὰν ἡ πυρῖτις, διὰ τῆς ὁποίας τὰ φυσίγγια ταῦτα εἶναι πεπληρωμένα, τυγχάνῃ τελείας κατασκευῆς, μένει ἀναλλοίωτος. Καὶ εἰς τὰ πειράματα, τὰ ὁποῖα γίνονται διὰ τὴν συντήρησιν τῶν φυσιγγίων, ἀποδεικνύεται, ὅτι ἡ πυρῖτις αὕτη διατηρεῖ πάντοτε σχεδὸν ἀναλλοίωτον τὴν ἀρχικὴν ταχύτητα. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τοῦτο δὲν συμβαίνει καὶ μὲ τὴν ἄκαπνον πυρίτιδα, τὸ Κράτος δὲν ἠδύνατο νὰ δαπανήσῃ, διὰ νὰ φέρῃ φυσίγγια ἀκάπνου πυρίτιδος, ὄχι διὰ τὰς 150,000 ὅπλα, δι’ ὅσα ἐπροτάθη, ἀλλ’ ἔστω καὶ διὰ 50 ἢ 60 χιλιάδας ὅπλα τῆς πρώτης γραμμῆς τοῦ στρατοῦ. Ἐὰν δὲ διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν 50 ἕως 60 χιλιάδων ὅπλων ἀπαιτοῦνται, πρὸς 70 περίπου φράγκα χρυσᾶ, 3½ ἕως 4 ἑκατομμύρια φράγκα χρυσᾶ, διὰ τὰ πυρομαχικὰ αὐτῶν τῶν ὅπλων, ὑπολογιζομένων χιλίων φυσιγγίων δι’ ἕκαστον ὅπλον, πρὸς 130 φρ. χρ. τὴν χιλιάδα, ἀπαιτοῦνται περίπου 8,000,000 φράγκα χρυσᾶ, ἤτοι τὸ διπλάσιον περίπου τῶν ἀπαιτουμένων διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν ὅπλων. Ἀλλ’ αὐτὰ τὰ φυσίγγια ἐὰν τὰ ἠγόραζε διὰ μιᾶς τὸ Κράτος, μετ’ ὀλίγον θὰ ἦτο ἑπόμενον νὰ μείνῃ ἄνευ πυρομαχικῶν, διότι, ἀλλοιουμένης τῆς πυρίτιδος ὑπὸ χημικὴν ἔποψιν, τὰ φυσίγγια αὐτὰ ἑπόμενον ἦτο μετά τινα χρόνον νὰ καταστῶσιν ἄχρηστα· ἐὰν δὲ δὲν ἠγόραζε τὴν ποσότητα τῶν ἀπαιτουμένων χιλίων φυσιγγίων, καὶ ἐπρομηθεύετο μόνον 100 ἢ 200 ἢ 300 φυσίγγια δι’ ἕκαστον ὅπλον, ἠδύνατο νὰ συμβῇ ἐν ὥρᾳ πολέμου νὰ μὴ ἐπιτραπῇ ἡ εἰσαγωγὴ τῆς ἀκάπνου πυρίτιδος, καὶ νὰ εὑρεθῶμεν ἄνευ πυρομαχικῶν. Ἐπεβάλλετο λοιπὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ συστήσῃ, ἐὰν δὲν ὑπῆρχε, πάσῃ θυσίᾳ ἐργοστάσιον παρασκευῆς ἀκάπνου πυρίτιδος ἐν τῷ Κράτει διά τε τὸν στρατὸν καὶ τὸ ναυτικόν. Συνεπῶς, ἀφοῦ ἐπιβάλλεται ἐξ ἀνάγκης ἡ τοιαύτη ἵδρυσις ἐργοστασίου παρασκευῆς ἀκάπνου πυρίτιδος διὰ τὸν μέλλοντα ἐξοπλισμὸν τοῦ Κράτους μὲ νέα ὅπλα, δὲν ἠδύνατο τὸ Κράτος παρὰ νὰ σκεφθῇ νὰ ἀναλάβῃ τὸ μονοπώλιον ὅλων τῶν ἐκρηκτικῶν ὑλῶν, διότι ἐκ τῆς ἱδρύσεως καταστήματος παραγωγῆς μόνον ἀκάπνου πυρίτιδος τὸ Κράτος θὰ ἐπεβαρύνετο διὰ μεγάλης δαπάνης, διότι δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ καταναλωθῇ ἡ πυρῖτις αὕτη παρὰ μόνον διὰ τὰς πολεμικὰς ἀνάγκας τῆς χώρας. Διὰ τοῦ μονοπωλίου ὅμως ἁπασῶν τῶν ἐκρηκτικῶν ὑλῶν τὸ Κράτος δύναται νὰ ἔχῃ οὐ μόνον ἄκαπνον πυρίτιδα, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ ὅλας τὰς ἐκρηκτικὰς ὕλας, ἐξ ὧν θὰ ἔχῃ καὶ πρόσοδον, ἡ ὁποία δικαιότατα θὰ χορηγῆται εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Ἡ πρόσοδος δ’ αὕτη ἔσται σπουδαιοτάτη, ὡς ἀποδεικνύεται ἐκ τῆς προσόδου τοῦ μονοπωλίου τῆς Γαλλίας, ἣν ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν, χωρὶς νὰ καταφύγω εἰς στατιστικὰς ἄλλας. Ἡ Γαλλία ἔχει μονοπώλιον μόνον τῆς πυρίτιδος, πρὸ 107 ἐτῶν εἰσηγμένον, ἀπὸ τοῦ πέμπτου ἔτους τῆς Γαλλικῆς Δημοκρατίας καὶ μέχρι μὲν τοῦ 1873 ἡ ὑπηρεσία τῆς κατασκευῆς τῆς πυρίτιδος ἦτο ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ 1873 ἀνετέθη εἰς τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ἔχει ἱδρυμένα ἕνδεκα ἐργοστάσια, τὰ ὁποῖα διευθύνονται ὑπὸ εἰδικῆς ὑπηρεσίας, ἀποτελουμένης ἀπὸ ἀποφοίτους τῆς Πολυτεχνικῆς Σχολῆς, οἱ ὁποῖοι εἰσάγονται κατόπιν εἰς εἰδικὴν Σχολὴν, καλουμένην Σχολὴν τῆς ἐφαρμογῆς διὰ τὴν κατασκευὴν πυρίτιδος καὶ νίτρου, ὅπου διδάσκονται σχετικὰ μαθήματα καὶ λαμβάνουσι καὶ μέρος εἰς τὸ πρακτικὸν Κεντρικὸν Χημεῖον, ὅπου γίνονται αἱ δοκιμαὶ καὶ αἱ ἐφευρέσεις ὅλων τῶν ἐκρηκτικῶν αὐτῶν ὑλῶν· μετὰ τὴν ἀποφοίτησιν δὲ ἐκ τῆς Σχολῆς ταύτης εἰσέρχονται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ κλάδου τοῦ εἰδικοῦ διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς πυρίτιδος. Ὑπάρχει δ’ ἐν Γαλλίᾳ ἓν μόνον ἐργοστάσιον, τὸ ὁποῖον εἶναι ὑπὸ τὴν ἄμεσον διεύθυνσιν τοῦ σώματος τοῦ πυροβολικοῦ. Λοιπὸν ἐν Γαλλίᾳ, κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν, τὸν ὁποῖον ἔχω ὑπ’ ὄψει, τὸ Κράτος εἰσέπραξε 12,000,000 περίπου φράγκα χρυσᾶ ἐκ μόνου τοῦ μονοπωλίου τῆς πυρίτιδος· ἐδαπάνησε δὲ 1,000,000 περίπου διὰ μισθοὺς τοῦ προσωπικοῦ, 3,400,000 διὰ τὴν ἀγορὰν ὅλων τῶν ὑλικῶν καὶ δι’ ὅλας τὰς δαπάνας τῶν ἐργατῶν καὶ ἐν γένει πάσης ἐργασίας ἀναγομένης εἰς τὴν κατασκευήν. Ὥστε ἔμειναν περίπου φρ. χρ. 8,000,000 καθαρὸν ἔσοδον τοῦ μονοπωλίου μόνης τῆς πυρίτιδος, διότι ἡ δυναμῖτις εἶναι ἐλευθέρα ἐν Γαλλίᾳ, δὲν εἶναι μονοπωλιακὴ, καὶ ἡ εἰσαγωγὴ καὶ ἐν γένει ἡ κατασκευὴ αὐτῆς ἐπιτρέπεται. Παρ’ ἡμῖν λοιπὸν πολὺ περισσότερον τὸ μονοπώλιον, τὸ νῦν ἱδρυόμενον, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει καὶ τὴν δυναμίτιδα, ἧς μεγάλη ἤρχισε νὰ γίνηται χρῆσις διὰ τὰς μεταλλευτικὰς ἐργασίας, δὲν δύναται ἢ νὰ δώσῃ ἔσοδον πολὺ μέγα, διότι ἐν ἀναλογίᾳ τοῦ πληθυσμοῦ, — ὁ πληθυσμὸς τῆς Γαλλίας εἶναι περίπου δεκαπενταπλάσιος τοῦ ἡμετέρου—ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἡ κατανάλωσις τῆς πυρίτιδος θὰ ἦναι ὁμοία πρὸς τὸν πληθυσμόν, εὑρίσκομεν, ὅτι παρ’ ἡμῖν ἀναλογεῖ, σχετικῶς πρὸς τὰ 8,000,000 φρ., ποσὸν περίπου 500–600 χιλιάδων φράγκων χρυσῶν ὡς ἔσοδον μόνον ἐκ τῆς πυρίτιδος· ἐὰν δὲ ὑπολογίσωμεν καὶ περὶ τὰς 300,000 φρ. τὴν ἐκ τῆς δυναμίτιδος ὠφέλειαν, τὸ ἔσοδον δύναται νὰ ἀνέλθῃ εἰς 800–900 χιλιάδας φράγκα χρυσᾶ, ἤτοι εἰς ἓν περίπου ἑκατομμύριον. Ὥστε τὸ μονοπώλιον οὐ μόνον δὲν θέλει φέρει ζημίαν εἰς τὸ Κράτος, ἀλλὰ θὰ φέρῃ καὶ ἔσοδον ὑπὲρ τοῦ Ταμείου τῆς Ἀμύνης· θὰ ἔχωμεν δὲ καὶ τὸ μέγα πλεονέκτημα νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν κατασκευὴν τῆς ἀκάπνου πυρίτιδος εἰς τὸ Κράτος διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ τε στρατοῦ καὶ τοῦ ναυτικοῦ. Ἑπομένως εἶμαι ἐντελῶς ἐναντίας γνώμης πρὸς τὴν γνώμην τοῦ ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ, φρονοῦντος ὅτι τὸ Κράτος δὲν πρέπει νὰ ἀναλάβῃ τὴν διεύθυνσιν. Μόνον νομίζω, ὅτι ὁ ὅρος, ὁ τεθεὶς ἐν τῇ τροπολογίᾳ, ὅτι αἱ τιμαὶ αἱ ὑπάρχουσαι δύνανται νὰ αὐξηθῶσι μέχρι τοῦ ποσοῦ 20% ὑπὲρ τὰς νῦν τιμὰς, δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ τεθῇ, καὶ πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ, νὰ ἀφεθῇ δὲ ἐλεύθερον τὸ Κράτος νὰ κανονίζῃ τὰς τιμὰς διὰ Β. Διατάγματος...

§377Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει τροπολογία.

§378Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Ἀφήσατε νὰ εἴπω τὴν ἰδέαν μου, καὶ κατόπιν λέγετε καὶ ὑμεῖς. Ἡ πυρῖτις ἡ διὰ τὴν κοινὴν χρῆσιν (οὐχὶ ἡ πρὸς χρῆσιν τοῦ Κράτους), πυρῖτις ὑπονόμων, σήμερον ἔχει τιμὴν παρ’ ἡμῖν, καθ’ ἃς πληροφορίας μοὶ ἔδωκε συνάδελφός μου, 1,25 τὴν ὀκᾶν· ἐν Γαλλίᾳ ὅμως ἡ τιμὴ, ἡ ὑπὸ τοῦ Κράτους ὡρισμένη, εἶναι περίπου 2 ἕως 2½ φράγκα χρυσᾶ. Ἑπομένως, ἐὰν θελήσωμεν ν’ ἀφήσωμεν τὴν τιμὴν τῶν 1,25, καὶ μὲ τὴν προσθήκην 20%, ἤτοι τοῦ ⅕ ἀκόμη, δραχ. 1,50, εἶναι μικρὰ ἡ τιμὴ αὕτη, καὶ δὲν βλέπω διατὶ νὰ τεθῇ τόσον μικρὰ τιμὴ, ἀφοῦ μάλιστα ἡ σημερινὴ τιμὴ τῶν 1,25 εἶναι ἡ κυρία αἰτία (ὡς ἀναφέρει καὶ ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις τοῦ νομοσχεδίου) τῆς νοθείας, ἥτις εἰς τοιοῦτον βαθμὸν ἐπεκράτησε σήμερον εἰς τὴν κατασκευὴν τῆς πυρίτιδος ταύτης εἰς τὰ ἰδιωτικὰ ἐργοστάσια, ὥστε, ἀντὶ νὰ κατασκευάζηται ἡ πυρῖτις ὑπονόμων ἐκ νίτρου, κατασκευάζεται ἐξ ἀκαθάρτου σόδας· ἀλλὰ τὰ ἀποτελέσματα εἶναι τόσον μικρὰ, εἶναι τόσον μειονεκτικὴ αὐτὴ ἡ πυρῖτις, ὥστε ναὶ μὲν αὕτη ἀγοράζεται ὑπὸ τῶν ἰδιωτῶν, τῶν ἐχόντων ἀνάγκην αὐτῆς, εἰς μικρὰν τιμὴν, ἀλλὰ ζημιοῦνται οὗτοι ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων, τὰ ὁποῖα αὕτη παράγει. Ἐὰν λοιπὸν τὸ Κράτος παραγάγῃ πυρίτιδα ἐμπορίου, κατασκευαζομένην κατὰ τὰς ἀναλογίας τὰς κανονικὰς ἐκ νίτρου καθαροῦ, τότε βεβαίως τ’ ἀποτελέσματα ἔσονται πολὺ μεγαλείτερα τῶν τῆς νῦν ἐν χρήσει ὑπαρχούσης, καὶ ἑπομένως δίκαιον εἶναι καὶ ἡ τιμὴ νὰ ᾖ ἀνωτέρα καὶ σύμφωνος πρὸς ἐκείνην, ἣν ἔχουσι τὰ ἄλλα Κράτη. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι κατ’ αὐτὸ τὸ σημεῖον πρέπει νὰ διορθωθῇ τὸ νομοσχέδιον. Ἐπίσης καὶ μίαν ἄλλην ἀπορίαν ἔχω, τὴν ὁποίαν παρακαλῶ νὰ ἐξηγήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Νομίζω ὅτι τὸ Πυριτιδοποιεῖον τὸ νῦν ἐν χρήσει, τὸ μέγιστον ἐξ ὅλων τῶν ἐν Ἑλλάδι, τὸ Ἑλληνικὸν λεγόμενον Πυριτιδοποιεῖον, πρόκειται καὶ αὐτὸ βεβαίως ν’ ἀποζημιωθῇ, ν’ ἀπαλλοτριωθῇ· ἀλλὰ τὸ Πυριτιδοποιεῖον τοῦτο ἐξετράπη τοῦ ἀρχικοῦ προορισμοῦ του, τοῦ νὰ παράγῃ μόνον ἐκρηκτικὰς ὕλας, διότι, ὡς πληροφοροῦμαι, παράγει καὶ στουπέτσι, θειϊκὸν χαλκὸν, θειϊκὸν σίδηρον, μολυβδοσωλῆνας, σφαιρίδια καὶ ἄλλα ἄσχετα πρὸς τὸν προορισμόν του προϊόντα. Ἐννοεῖται δὲ, ὅτι, διὰ νὰ παράγῃ ὅλα αὐτὰ τὰ βιομηχανικὰ προϊόντα, τὰ ὁποῖα οὐδεμίαν σχέσιν ἔχουσι πρὸς τὰς ἐκρηκτικὰς ὕλας, ἔκαμεν ἐγκαταστάσεις καὶ ἄλλων μηχανημάτων, πρὸς τοιούτους σκοποὺς χρησίμων, τὰ ὁποῖα βεβαίως δὲν πρέπει ν’ ἀποζημιωθῶσιν ὑπὸ τοῦ Κράτους, διότι δὲν πρέπει νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἀποτελοῦντα μέρος τοῦ ἐργοστασίου παραγωγῆς ἐκρηκτικῶν ὑλῶν, ὧν τὸ Κράτος λαμβάνει σήμερον τὸ μονοπώλιον. Ἐπεθύμουν λοιπὸν νὰ μάθω, ἂν εἰς τὴν ἀποζημίωσιν τοῦ Πυριτιδοποιείου θὰ περιληφθῶσι καὶ ταῦτα.

§379Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς εἶναι δυνατὸν τοῦτο;

§380Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Βεβαίως δὲν περιλαμβάνονται ταῦτα.

§381Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Τότε εἶναι περιττὸν νὰ προσθέσω ἄλλο τι. Κατ’ ἀρχὴν εἶμαι συμφωνότατος.

§382Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον περιλαμβάνει δύο ἐργασίας, τὴν νομοθετικὴν καὶ τὴν κυβερνητικήν. Καὶ διὰ μὲν τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν βεβαίως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις εἶναι καὶ ὁ ἀναλαβὼν τὴν σύνταξιν τοῦ νομοσχεδίου τῇ συνδρομῇ εἰδικῶν ἀξιωματικῶν, θὰ σᾶς δώσῃ πάσας τὰς πληροφορίας. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν κυβερνητικὴν ἐργασίαν, φρονῶ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δίδωνται ἐπὶ τοιούτων ἀντικειμένων ὅλαι αἱ πληροφορίαι. Μὲ ἠρώτησεν ὁ κ. ἐκ Σύρου Βουλευτής, διατὶ δὲν δίδω πληροφορίας. Ὁ λόγος εἶναι, ὅτι διὰ μὲν τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν εὐθύνεται τὸ Νομοθετικὸν Σῶμα, διὰ δὲ τὴν κυβερνητικὴν εὐθύνεται ἡ Κυβέρνησις ἀπέναντι τοῦ Νομοθετικοῦ Σώματος. Ἐφ’ ὅσον δὲ δὲν ἔχει γείνῃ ἡ ἀπαιτουμένη μελέτη διὰ τὴν κυβερνητικὴν ἐργασίαν, φρονῶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνηται συζήτησις, διότι ἡ συζήτησις αὕτη εἶναι πρόωρος, καὶ δυνατὸν αἱ πληροφορίαι νὰ μὴ ἦναι ἐν πᾶσιν ἀκριβεῖς· ἄλλως τε δὲ εἰς τὴν κυβερνητικὴν ἐργασίαν ὑπάρχουσι καὶ μυστικά, τὰ ὁποῖα δὲν λέγονται, διότι ἀποβλέπουσιν εἰς τὴν ἀσφάλειαν τοῦ Κράτους. Καὶ θὰ ἐξηγηθῶ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Ὡμίλησεν ὁ κ. ἐκ Βονίτσης Βουλευτὴς περὶ ἀκάπνου πυρίτιδος, καὶ εἶπεν, ὅτι ἡ ἄκαπνος πυρῖτις πρέπει νὰ κατασκευάζηται ἐν τῷ τόπῳ, ἀλλ’ ὄχι εἰς μεγάλην ποσότητα, διὰ τὸν λόγον, ὅτι αἱ ἀτμοσφαιρικαὶ μεταβολαὶ ἐπηρεάζουν τὰς βλητικὰς ἰδιότητας τῆς ἀκάπνου πυρίτιδος. Ὡς πρὸς τοῦτο ὑπέπεσεν εἰς μίαν ἀνακρίβειαν, διότι ὑπάρχουσιν ἄκαπνοι πυρίτιδες ἐπηρεαζόμεναι ἐκ τῶν ἀτμοσφαιρικῶν μεταβολῶν, καὶ ἄλλαι μὴ ἐπηρεαζόμεναι. Καὶ αἱ μὲν διὰ τῆς χημικῆς ὁδοῦ κατασκευαζόμεναι, περὶ ὧν ὡμίλησεν ὁ κ. ἐκ Βονίτσης Βουλευτὴς, ἐπηρεάζονται πράγματι ἐκ τῶν ἀτμοσφαιρικῶν μεταβολῶν, οὐχὶ ὅμως καὶ αἱ κατασκευαζόμεναι διὰ τῆς μηχανικῆς ὁδοῦ, ὡς εἶναι ἡ πυρῖτις τοῦ γαλλικοῦ στρατοῦ. Ὅλα τὰ ἔθνη ἔχουσιν ἀκάπνους πυρίτιδας, αἵτινες, ὡς γνωστὸν, κατασκευάζονται διὰ τῆς χημικῆς ὁδοῦ, ἐνῷ ἡ γαλλικὴ πυρῖτις κατασκευάζεται διὰ τῆς μηχανικῆς ὁδοῦ, καὶ ἑπομένως ἐλάχιστα αὕτη ἐπηρεάζεται ὑπὸ τῶν ἀτμοσφαιρικῶν μεταβολῶν. Αὐτὸ δὲ καὶ μόνον ἀποτελεῖ τὸ μυστικὸν τῆς ἀκάπνου πυρίτιδος τοῦ γαλλικοῦ στρατοῦ. Ὅτε δ’ ἐγὼ ἀπεστάλην εἰς ἄλλην ἐποχὴν ὑπὸ τοῦ μακαρίτου Τρικούπη, ἵνα μελετήσω τὸ ζήτημα τοῦ ὁπλισμοῦ εἰς τὰ διάφορα Κράτη τῆς Εὐρώπης, μετέβην καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ παρουσιάσθην εἰς τὸν τότε Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν κ. Φραισσινὲ, ὅστις, ἐμπνεόμενος ὑπὸ φιλελληνικῶν αἰσθημάτων, ἦτο πρόθυμος νὰ μᾶς βοηθήσῃ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν ὁπλισμόν. Ὅτε ὅμως τῷ ὡμίλησα περὶ τῆς πυρίτιδος τοῦ γαλλικοῦ στρατοῦ, μοὶ εἶπε τὰ ἑξῆς: «Δύναμαι νὰ σᾶς δώσω πυρίτιδα μὲ ἐλάχιστον καπνὸν καὶ ἔχουσαν τὰς αὐτὰς βλητικὰς ἰδιότητας μὲ τὴν πυρίτιδα τοῦ γαλλικοῦ στρατοῦ, οὐχὶ ὅμως πυρίτιδα τοῦ γαλλικοῦ στρατοῦ, διότι, ἐφ’ ὅσον ἡ κατασκευὴ αὐτῆς εἶναι μυστική, ἀποτελεῖ τὴν ἠθικὴν δύναμιν τοῦ γαλλικοῦ στρατοῦ, καὶ ἂν σᾶς δώσω τοιαύτην πυρίτιδα, βεβαίως θὰ λιθοβοληθῶ ἀπὸ τὸν Γαλλικὸν λαόν.» Βλέπετε λοιπόν, ὅτι ὑπάρχουσι καὶ ζητήματα, περὶ ὧν δὲν δύναταί τις νὰ συζητήσῃ ἐνταῦθα. Ταῦτα δ’ ἀνάγονται εἰς τὴν κυβερνητικὴν ἐνέργειαν. Τοιαῦτα δὲ ζητήματα εἶναι πολλά, ὡς τὸ τοῦ ὁπλισμοῦ, τὸ τῶν πυρομαχικῶν, τὸ τῶν ἐργοστασίων, καὶ ἄλλα τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας. Διὰ τοῦτο λοιπὸν τηρῶ πολλάκις σιγήν, καὶ ὄχι διότι δὲν δύναμαι ν’ ἀπαντήσω — καίτοι δὲν ἔχω μεγάλας ἀξιώσεις διὰ τὰς γνώσεις μου. — Ἀλλὰ σᾶς λέγω τοῦτο, ὅτι ὑπέστην ἐξετάσεις, ἵνα γείνω ἀξιωματικός· ἀξιωματικὸς δὲ ὤν, ἐδίδαξα, ὡς καθηγητής, ἐπὶ τετραετίαν εἰς τὴν Στρατιωτικὴν Σχολὴν τῶν Εὐελπίδων, καὶ ἂν δὲν ἀπατῶμαι, εἶχον μαθητὴν καὶ τὸν κύριον Γουλιμῆν.

§383Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Μάλιστα.

§384Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Καὶ τὸν κύριον Λαπαθιώτην.

§385Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Εἰς τὴν ὀχυρωτικήν.

§386Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Καὶ τὸν νῦν ἐπιτελάρχην τῆς Γενικῆς Διοικήσεως καὶ ἄλλους νῦν ἀξιωματικούς. Δὲν ὁμιλῶ ὅμως, διότι δὲν πρέπει νὰ ὁμιλήσω, δι’ οὓς λόγους προεῖπον.

§387Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡμεῖς δὲν ἀντιλέγομεν εἰς τοὺς τελευταίους λόγους ὑμῶν, διότι ἀναγνωρίζομεν, ὅτι καὶ ἐν τῇ διοικήσει τοῦ στρατοῦ καὶ ἐν τῇ προνοίᾳ περὶ τῶν προμηθειῶν αὐτοῦ, εἴτε ὑλικοῦ εἴτε ὁπλισμοῦ, βεβαίως ὑπάρχουσιν ἀπόρρητα, τῶν δὲ ἀπορρήτων τὴν ἀνακοίνωσιν δὲν ἀξιοῦμεν. Ὅ,τι ὅμως ἐπιθυμοῦμεν νὰ μάθωμεν, εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐνδεικνύει ἡ ἐξέτασις, ἣν ἐποιήσασθε, τῶν τοῦ νομοσχεδίου. Ἐξετάσαντες τὸ νομοσχέδιον, διῃρέσατε τὰς διατάξεις αὐτοῦ εἰς διατάξεις κυβερνητικὰς καὶ διατάξεις νομοθετικάς. Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ διαγνώσω, τίνες εἰσὶν αἱ νομοθετικαὶ καὶ τίνες αἱ κυβερνητικαὶ διατάξεις αὐτοῦ· γνωρίζω μόνον τοῦτο, ὅτι αἱ διατάξεις τῶν νομοσχεδίων πᾶσαι, ἐφ’ ὅσον περιλαμβάνονται ἐν τοῖς νομοσχεδίοις, εἶναι νομοθετικαί.

§388Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Θὰ σᾶς δώσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν πᾶσαν ἐξήγησιν ἐπὶ τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας.

§389Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡμεῖς δὲν ἐζητήσαμεν παρ’ ὑμῶν τίποτε.

§390Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Μὲ ἠρώτησεν ὁ κύριος Βιτάλης περὶ τοῦ ζητήματος τῆς τοποθεσίας τοῦ ἐργοστασίου, τὸ ὁποῖον σχετίζεται μὲ τὴν τιμὴν τοῦ ἔθνους. Αὐτὸ ἀνάγεται εἰς τὰ κυβερνητικὰ ζητήματα, καὶ δὲν πρέπει ν’ ἀπαντήσω.

§391Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐπειδὴ πρὸ δεκαπενταετίας εἶχον ἐγὼ προτείνει τὸ μονοπώλιον τῶν ἐκρηκτικῶν ὑλῶν, θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ ποιήσωμαι παρατηρήσεις τινὰς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ν’ ἀπευθύνω καὶ συμβουλὰς τινας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Πρὸ δεκαπενταετίας, ἤτοι περὶ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1890, ἰδοὺ τί ἔγραφον εἰς μελέτην μου «περὶ τῆς στρατιωτικῆς ὀργανώσεως τῆς χώρας». Εἰς τὴν μελέτην ταύτην, ἥτις περιλαμβάνει καὶ ἕτερα ἀντικείμενα, περὶ ὧν δὲν πρόκειται σήμερον, εἶχον ἀναπτύξει καὶ τὸ ζήτημα τῆς πολεμικῆς παρασκευῆς τῆς χώρας, ἔγραφον δὲ τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Εἶναι ἀληθές, ὅτι πέντε ἑκατομμύρια δραχμῶν χαρτίνων ἐτησίως δὲν ἐπαρκοῦσι διὰ τὴν πολεμικὴν παρασκευὴν» (ὅπως, ὡς ἐνθυμεῖσθε, κατὰ τὴν ἀγόρευσίν μου περὶ Ταμείου Ἀμύνης ἀπέδειξα), «ἀλλ’ ἐὰν ἐπιτευχθῇ ἡ ἵδρυσις καὶ λειτουργία στρατιωτικῶν ἐργοστασίων, κατασκευαζόντων καὶ τὸν ὁπλισμὸν καὶ τὴν ἄλλην πολεμικὴν παρασκευὴν, τότε ταῦτα ἐπαρκοῦσι. Ἡ ἵδρυσις δὲ καὶ λειτουργία στρατιωτικῶν ἐργοστασίων, ἥτις διὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ ἐπιβάλλεται καὶ ἐπείγει, εἶναι πάντως ἐφικτή, καὶ μάλιστα ἐν συνδυασμῷ καὶ πρὸς σύστημά τι μονοπωλίου τῆς πυρίτιδος καὶ ἐκρηκτικῶν οὐσιῶν καὶ τῶν παντὸς εἴδους ὅπλων. Διὰ τῆς παροχῆς δὲ τοῦ μονοπωλίου τούτου, ἄνευ ἑτέρας ἐπιβαρύνσεως τοῦ Κράτους, δύναται καὶ ἑταιρεία νὰ ἀναλάβῃ τὸ μέγα τοῦτο ἔργον.» Λέγω ταῦτα, ἵνα μάθητε, ὅτι αἱ ἰδέαι, ἃς θὰ ἀναπτύξω, εἶναι ἰδέαι παλαιαί. Δυστυχῶς οἱ συντάξαντες τὸ νομοσχέδιον—καὶ λέγων οἱ συντάξαντες τὸ νομοσχέδιον ἢ τὰ νομοσχέδια, δὲν ἐννοῶ τοὺς κυρίους Ὑπουργούς, διότι ἡ ἐργασία αὕτη ἀνετέθη, ὡς γνωρίζω, εἰς ἀξιωματικούς,—ἔλαβον μὲν τὴν ἰδέαν ἐντεῦθεν, ἀλλ’ ἃς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, ὅτι δὲν τὴν ἀντελήφθησαν καλῶς. Ἀτυχῶς μόλις πρὸ ὀλίγου ἔλαβον τὰς τροποποιήσεις, ἃς ὑπέβαλε χθὲς ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀλλὰ καὶ ἐκ τούτων, ὡς καὶ ἐκ τοῦ νομοσχεδίου, ἐξάγω τὸ πόρισμα, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀτελὲς καὶ — ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω — οὐχὶ μελετημένον. Λοιπόν, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἤθελεν εἰσακούσει τῆς παρακλήσεώς μου, ἤθελον παρακαλέσει αὐτὴν ν’ ἀποσύρῃ τὸ νομοσχέδιον, ὅπως φροντίσῃ νὰ καταστήσῃ αὐτὸ τελειότερον. Τοῦτο δὲ λέγω, ὄχι διότι εἶμαι κατ’ ἀρχὴν ἐναντίος τοῦ νομοσχεδίου, — ἀφοῦ μάλιστα πρόκειται περὶ ἰδέας, ἣν πρὸ πολλοῦ ἐγὼ εἶχον διατυπώσει, — ἀλλὰ διότι ἔχω τὸν πόθον νὰ γείνῃ τι τέλειον καὶ συμφέρον καὶ εἰς τὸν στρατὸν καὶ εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Ἀμέσως δὲ θὰ φέρω ἓν παράδειγμα, τὸ ὁποῖον τὴν στιγμὴν ταύτην, δανεισθεὶς τὰς τροποποιήσεις τοῦ νομοσχεδίου ἀπὸ τὸν παρακαθήμενόν μοι κ. συνάδελφον, εἶδον, καὶ ἐξ οὗ ἐξάγεται, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν ἐμελετήθη. Εὑρίσκεται ἡ ὑπηρεσία ἐν πλήρει ἀγνοίᾳ περὶ τῶν τιμῶν τῆς πυρίτιδος. Διότι λέγεται ἐν ἄρθρῳ 7 τῶν τροποποιήσεων, ὅτι ἡ τιμὴ τῆς πυρίτιδος καὶ τῶν ἐκρηκτικῶν ὑλῶν, ὧν ποιεῖται χρῆσιν ἡ ἐγχώριος βιομηχανία, δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰ 20% τοῦ μέσου ὅρου τῶν τιμῶν, εἰς ἃς αἱ ὗλαι αὗται ἐπωλοῦντο κατὰ τὰ ἔτη 1901, 1902 καὶ 1903...

§392Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Πρέπει νὰ γραφῇ οὕτω: «δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὸν μέσον ὅρον τῶν τιμῶν τῶν τριῶν τελευταίων ἐτῶν, εἰμὴ μέχρις 20%».

§393Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Δηλαδὴ θὰ λάβητε τὸν μέσον ὅρον τῶν τιμῶν τῶν τριῶν τελευταίων ἐτῶν, καὶ θὰ δύνασθε νὰ ἐπιβαρύνητε μόνον κατὰ 20% ἐπὶ πλέον.

§394Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀντὶ τοῦ ὁριστικοῦ 20% ἐγένετο «μέχρις 20%».

§395Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§396Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Θὰ φέρω ἓν παράδειγμα, ἵνα ἴδητε, πόσον ἡ μελέτη τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἀτελής. Ἡ πυρῖτις ὑπονόμων πρώτης ποιότητος πωλεῖται πρὸς 1,30 ἡ ὀκᾶ. Ἀλλ’ ἔχω τὰς τιμὰς τοῦ μονοπωλίου ἐν Ρουμανίᾳ καὶ θὰ τὰς συγκρίνω πρὸς τὰς τιμὰς τοῦ νομοσχεδίου, ἵνα ἴδητε, ὅτι μὲ τιμὴν 1,30 δὲν πρόκειται πλέον περὶ πυρίτιδος, ἀλλὰ περὶ ἄνθρακος ἢ ἄλλης οὐσίας. Ἡ πυρῖτις ὑπονόμων πρώτης ποιότητος ἐπωλεῖτο ἐν Ρουμανίᾳ ὑπὸ τῆς ἑταιρείας τοῦ μονοπωλίου — τῆς ἑταιρείας, εἰς ἣν εἶχεν ἐκχωρήσει ἡ Ρουμανία τὸ μονοπώλιον, — πρὸς φράγκα χρυσᾶ 4,48 κατ’ ὀκᾶν. Ἐνταῦθα πωλεῖται πρὸς δραχμὰς χαρτίνας 1,30, ἐπιβαρυνομένη δὲ μὲ 20%, θὰ φθάσῃ μέχρι 1,55· ἀλλὰ καὶ μὲ τὴν τιμὴν ταύτην δὲν πρόκειται περὶ πυρίτιδος, πρόκειται μόνον περὶ ἄνθρακος, ἐνῷ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ὀφείλει νὰ πωλήσῃ πυρίτιδα, καὶ οὐχὶ ἄνθρακα. Λοιπόν, ἂν ἡ ἑταιρεία χορηγῇ εἰς τὸ Ρουμανικὸν Κράτος πρὸς 4,48 τὴν ὀκᾶν τὴν πυρίτιδα, πῶς εἶναι δυνατὸν ἡμεῖς νὰ ἔχωμεν καλὴν τοιαύτην πυρίτιδα πρὸς 1,30; Τὸ χιλιόγραμμον τιμᾶται 3½ φράγκα χρυσᾶ· ἐγὼ ὑπολογίζω εἰς ὀκάδας, ἵνα ἔχω τὴν σύγκρισιν.

§397Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§398Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Εὐχαρίστως.

§399Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν γινώσκω, πόθεν ἐλάβετε τὰς πληροφορίας, ἃς ἄρτι ἀνεκοινώσατε εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ἂν αὐταί εἰσιν ἀκριβεῖς, τουτέστιν, ἂν ἡ τιμὴ τῆς πυρίτιδος πρώτης ποιότητος, τῆς χρησιμοποιουμένης εἰς τὰς ὑπονόμους, εἶναι κατ’ ὀκᾶν δραχ. 1,30. Ἕν μόνον γινώσκω, ὅτι ὁ περιορισμὸς τῶν τιμῶν, εἰς ἃς θὰ πωλῇ τὸ Κράτος, ἐτέθη ἀκριβῶς διότι παρεπονέθη ἡ ἐγχώριος μεταλλευτικὴ βιομηχανία, ἡ ὁποία διατελεῖ ὑπὸ δυσμενεστάτας συνθήκας. Οἱ παρ’ ἡμῖν μεταλλευταὶ παρίστανον, ὅτι, ἂν ὑπερτιμήσωμεν σπουδαίως τὴν πυρίτιδα καὶ τὰς ἐκρηκτικὰς ὕλας, ἃς αὐτοὶ χρησιμοποιοῦσιν, εἰσίν ὑποχρεωμένοι νὰ κλείσωσι τὰ μεταλλεῖα. Αὐτοὶ εἶχον ὑποδείξει περιορισμὸν ἀνώτερον, ἡμεῖς δὲ ἀπεδέχθημεν τὸν τῶν 20% πλέον τῶν τιμῶν, καθ’ ἃς ἐπωλοῦντο ὅμοια εἴδη κατὰ τὰ τρία παρελθόντα ἔτη. Σήμερον δὲ καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ἐγὼ ἔχομεν διαμαρτυρίαν ἐκ μέρους ἑνὸς τῶν παρ’ ἡμῖν μεταλλευτῶν, ἰσχυριζομένου, ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ ὅρου θὰ πληρώσῃ διὰ τὴν πυρίτιδα ὑπονόμων καὶ διὰ τὰς ἐκρηκτικὰς ὕλας περισσότερον τῶν 100,000 δραχμῶν, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ καταστήσωσι τὴν περαιτέρω ἀνάπτυξιν τῶν ἐργασιῶν του καὶ ἐν γένει τὴν λειτουργίαν τῶν μεταλλείων του προβληματικήν. Ἐὰν, ὡς ὑμεῖς ἰσχυρίζεσθε, ἦναι τόσον μικρὰ καὶ εὐτελὴς ἡ τιμὴ τῆς πυρίτιδος, τότε τὸ παράπονον τοῦ εἰρημένου μεταλλευτοῦ δὲν εἶναι δεδικαιολογημένον. Δὲν γινώσκω, ἂν αἱ πληροφορίαι ὑμῶν εἶναι ἀκριβεῖς, καὶ ἂν αὗται ἀφορῶσιν εἰς τὴν πυρίτιδα ἢ εἰς τὴν δυναμίτιδα. Γινώσκω μόνον, ὅτι πρό τινος ἡ Ἑταιρεία τῶν Μεταλλουργείων παρέσχε πολλὰς εὐκολίας εἰς ἀλλοδαπὸν, ὅστις συνέστησεν ἐντὸς τῆς περιοχῆς αὐτῆς ἐργοστάσιον κατασκευῆς δυναμίτιδος. Ἠρώτησα, ποῖον εἶναι τὸ κέρδος τῆς ἑταιρείας, μοὶ εἶπον δὲ, ὅτι, ἐν ᾧ πρότερον ἠγόραζε πρὸς 4 δραχμὰς τὴν ὀκᾶν τὰς ἐκρηκτικὰς ὕλας, τώρα τὰς ἀγοράζει πρὸς 2½ δραχμὰς, ἡ δὲ Ἑταιρεία τῶν Μεταλλείων ἡ Γαλλικὴ ἠγόραζε πρὸς 4 δραχμὰς ἀπὸ τὸν Βέλγον ἢ Γάλλον αὐτὸν, ὁ ὁποῖος ἐργάζεται ἐν Λαυρίῳ. Ὅ,τι δύναμαι νὰ μεταδώσω ὑμῖν, εἶναι τοῦτο, ὅτι, ὅτε ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ἐν τῷ ὁποίῳ ἀφίνετο εἰς Βασιλικὸν Διάταγμα νὰ ὁρίσῃ τὰς τιμὰς τῆς πυρίτιδος καὶ τῶν ἐκρηκτικῶν ὑλῶν, πᾶσα ἡ μεταλλευτικὴ βιομηχανία ἐξανέστη μέχρι τοσούτου βαθμοῦ, ὥστε νὰ δηλώσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι διατρέχει μέγιστον κίνδυνον ἡ βιομηχανία αὕτη.

§400Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Εἶναι φυσικὸν, τοιοῦτο νομοσχέδιον νὰ ἐξεγείρῃ ὅλας τὰς ἑταιρείας. Ὅ,τι νομίζω, ὅτι μοὶ ἐπιβάλλεται νὰ συμβουλεύσω, εἶναι, ὅτι πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ φράξῃ τὰ ὦτα αὐτῆς πρὸς ὅλας τὰς ἑταιρείας, καὶ νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα, ὑπὸ τεχνικὴν ἔποψιν, ὀρθῶς· διότι, ἐὰν ἀκούσωμεν τὰς διαφόρους ἑταιρείας, εἶναι ἀδύνατον νὰ ψηφισθῇ νομοσχέδιον μὲ τόσον ἀντιφατικὰς πληροφορίας καὶ μὲ τόσα συγκρουόμενα συμφέροντα. Ὥστε ἀκριβῶς αὐτὸς ὁ δισταγμὸς, μετὰ τοῦ ὁποίου ὡμίλησε πρὸ μικροῦ ὁ κύριος Ὑπουργὸς, αὐτὸς καὶ μόνος ἀποδεικνύει, ὅτι πρέπει ὑπὸ τεχνικὴν ἔποψιν τὸ ζήτημα νὰ μελετηθῇ καλλίτερον. Ἐγὼ σᾶς λέγω καὶ πάλιν, ὅτι ἔχω τὸν πόθον νὰ γείνῃ τι καλὸν ὄχι μόνον διὰ τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἀλλὰ καὶ ἐν γένει διὰ τὸ στράτευμα πρέπει νὰ γείνῃ τι ὅσον τὸ δυνατὸν καλλίτερον.

§401Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αἱ ἰδιότητες, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦσι τὴν πρώτην ποιότητα, ἡ ὁποία χρησιμεύει διὰ τοὺς ὑπονόμους ἐν Ρουμανίᾳ, εἶναι αὐταὶ αὗται, αἵτινες καὶ παρ’ ἡμῖν κρατοῦσιν εἰς τὴν πρώτην ποιότητα.

§402Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Εἰς ὅλα τὰ ἔθνη ἡ πυρῖτις τῶν ὑπονόμων εἶναι μία καὶ ἡ αὐτή· καὶ αὐτὴ ἡ παλαιὰ πολεμικὴ πυρῖτις κατ’ ἐλάχιστον διαφέρει, ὡς πρὸς τὰς ἀναλογίας τῶν συστατικῶν της, ὡς καὶ αἱ λοιπαὶ πυρίτιδες,— ἐννοεῖται κατὰ τὰ μίγματα τὰ χρησιμοποιούμενα εἰς τὰς διαφόρους ἐργασίας.

§403Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὰ ἔχουσι τὴν αὐτὴν δύναμιν, ἣν καὶ ἡ πυρῖτις, ἥτις πωλεῖται πρὸς 1,30.

§404Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Αὐτὸ ἀκριβῶς λέγω, ὅτι δὲν θὰ πωλῆται πλέον πυρῖτις τοιαύτη, καὶ φρονῶ, ὅτι αἱ ἑταιρεῖαι αἱ μεταλλευτικαὶ δὲν ἔχουσι ποσῶς δίκαιον· διότι, ὅταν κατασκευασθῇ πυρῖτις δι’ ὑπονόμους καλή, δι’ ὡρισμένην ἐργασίαν θ’ ἀπαιτηθῇ ὀλιγώτερον ποσόν, καὶ θὰ γείνῃ εὐθηνοτέρα ἡ ἐργασία.

§405Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ὑποτιθεμένη παρ’ ἡμῶν ὡς πυρῖτις πρώτης ποιότητος ὑπονόμων δὲν εἶναι πρώτης ποιότητος πυρῖτις ὑπονόμων;

§406Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Οὔτε πυρῖτις εἶναι. Ἀκριβῶς δι’ αὐτὸ ἔφερα τὴν σύγκρισιν, ὅτι ἡ ἑταιρεία, ἡ ὁποία ἀνέλαβεν ἀπὸ τὸ Κράτος τὸ προνόμιον τοῦ μονοπωλίου ἐν Ρουμανίᾳ, καὶ ἡ ὁποία παραδίδει εἰς τὸ Ρουμανικὸν Κράτος ἐπὶ τῇ βάσει τῶν τιμῶν αὐτῶν τὴν πυρίτιδα διὰ τὰς ὑπονόμους, παραδίδει αὐτὴν πρὸς φράγκα 4,48 κατ’ ὀκᾶν, διότι ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ κατασκευάζῃ πυρίτιδα ὑπονόμων καλὴν καὶ χρήσιμον εἰς τὰς μεταλλευτικὰς καὶ λοιπὰς ἐργασίας.

§407Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πολὺ ἀνωτέραν τῆς ἐδῶ πωλουμένης.

§408Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Δὲν ὑπάρχει σύγκρισις. Αἱ ἐδῶ μεταλλευτικαὶ ἑταιρεῖαι, εἴτε λόγῳ συμφέροντος εἴτε λόγῳ ἱδρύσεως ἐργοστασίου, δὲν μεταχειρίζονται πυρίτιδα πρώτης ποιότητος· δὲν ἔχουσιν ὅμως δίκαιον ὡς πρὸς τοῦτο, διότι, ἂν μεταχειρισθῶσι πυρίτιδα δι’ ὑπονόμους τὴν κανονικὴν, τὴν καλὴν, θὰ μεταχειρισθῶσι μικρότερον ποσὸν, καὶ θὰ ἔχωσιν ἀποτελέσματα καλλίτερα.

§409Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐὰν ἦναι ἀκριβὲς, ὅτι ἡ πυρῖτις ἡ παρ’ ἡμῖν κατασκευαζομένη, τὴν ὁποίαν χρησιμοποιοῦσιν αἱ μεταλλευτικαὶ ἑταιρεῖαι σήμερον διὰ τοὺς ὑπονόμους των, διὰ τὰς ἐργασίας των, εἶναι τοσοῦτον κακῆς ποιότητος, ὥστε νὰ μὴ ἐκπληροῖ τὸν προορισμόν της, νομίζω, ὅτι αἱ μεταλλευτικαὶ ἑταιρεῖαι εἶναι ἀδικαιολόγητοι, μὴ σκεπτόμεναι νὰ φέρωσι τοιαύτην πυρίτιδα ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς, ἡ ὁποία θὰ ἦτο ἀσυγκρίτως ἀνωτέρας ποιότητος, καὶ ἐκ τῆς ὁποίας ὀλιγώτερον ποσὸν θὰ ἐπραγματοποίει τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπόν. Δὲν δύναμαι νὰ φαντασθῶ, ὅτι ἐπὶ τοσοῦτον αἱ μεταλλευτικαὶ ἑταιρεῖαι εἶναι ἀδιάφοροι ὡς πρὸς τοῦτο, ἑταιρεῖαι, αἵτινες διοικοῦνται ἀπὸ ἀνθρώπους λίαν ἐμπείρους καὶ ἐπιστήμονας. Ἡ Γαλλικὴ Μεταλλευτικὴ Ἑταιρεία περικλείει ἐν τῇ Διευθύνσει αὑτῆς πολλοὺς ἐπιστήμονας εἰδικωτάτους. Ἡ Ἑταιρεία ἡ Ἑλληνικὴ ἐπίσης. Ἐν Σερίφῳ ἐργάζεται ὁ κύριος Γκρόμαν, ὁ ὁποῖος διευθύνει μεταλλεῖον σιδήρου καὶ εἶναι ἐπιστήμων ἄριστος. Πᾶσαι αἱ μεταλλευτικαὶ ἑταιρεῖαι μεταχειρίζονται πυρίτιδα καὶ δυναμίτιδα ἐκ τῶν κατασκευαζομένων ἐν Ἑλλάδι, οὐδέποτε δὲ ἠκούσθη, ὅτι αἱ πυρίτιδες ἢ αἱ δυναμίτιδες αὗται εἶναι τοσοῦτον κακῆς ποιότητος, ὥστε νὰ μὴ χρησιμεύωσι πρὸς ὃν σκοπόν εἰσι προωρισμέναι.

§410Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω τοὺς βιομηχανικοὺς ὅρους, μὲ τοὺς ὁποίους λειτουργοῦσιν αἱ ἑταιρεῖαι αὗται, οὔτε μὲ ἐνδιαφέρει, ἂν διοικοῦνται ἀπὸ ἱκανοὺς ἢ ὄχι· ἐγὼ ἐξετάζω τὴν πυρίτιδα τεχνικῶς, καὶ λέγω, ὅτι, ὅταν εἰς τὰ ἄλλα Κράτη αἱ τιμαὶ εἶναι περίπου αἱ αὐταὶ μὲ τὰς τιμὰς τοῦ μονοπωλίου ἐν Ρουμανίᾳ, δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ, ὅτι ἡμεῖς ἐνταῦθα, μὲ τὰς εὐτελεῖς τιμὰς, τὰς ὁποίας ὁρίζομεν, δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν χρήσιμον πυρίτιδα.

§411Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν; Τὰ εἴδη τῆς πυρίτιδος, ὡς γνωρίζετε, εἶναι πολλά. Ἐγὼ θὰ περιορισθῶ εἰς τὸ εἶδος τῆς πυρίτιδος τῶν ὑπονόμων, ἐπειδὴ τούτων ἔκαμα χρῆσιν. Ἡ πυρῖτις τῶν ὑπονόμων εἶναι διαφόρων ποιοτήτων, ἐξαρτᾶται δὲ πολὺ ἀπὸ τὸ εἶδος τῆς ἐργασίας, ἡ ὁποία ἐκτελεῖται, καὶ ἀπὸ τὰς ἄλλας ἐκρηκτικὰς ὕλας, τὰς ὁποίας δύναταί τις συγχρόνως νὰ μεταχειρισθῇ εἰς τοὺς ὑπονόμους. Ἐνταῦθα ἔχομεν τὴν ἑλληνικὴν πυρίτιδα, ἥτις ὁμολογουμένως δὲν εἶναι ἀπὸ τὰς ἀρίστας, καὶ ταύτην ἀγοράζομεν πρὸς δρ. 1,20 ἢ 1,30 τὸ πολύ· ἐννοεῖται δὲ, ὅτι μεταχειριζόμεθα μεγαλειτέραν ποσότητα ἐξ αὐτῆς, παρὰ ἐὰν εἴχομεν καλλιτέρας ποιότητος. Ἐγὼ μετεχειρίσθην πυρίτιδα, ἡ ὁποία μετήλλασσεν ἀπὸ 1,30 μέχρι 3,50 χρυσῶν φράγκων τὸ χιλιόγραμμον. Ἐν Τουρκίᾳ π. χ. μετεχειριζόμην πυρίτιδα ἀξίας φράγκων χρυσῶν 3,50, ἀλλ’ ἤμην ὑποχρεωμένος νὰ μεταχειρίζωμαι τοιαύτην, διότι ἐκεῖ δὲν ἐπιτρέπεται χρῆσις δυναμίτιδος. Θὰ μᾶς ἦτο πολὺ συμφερώτερον, ἐὰν ἠδυνάμεθα νὰ πράξωμεν καὶ ἐκεῖ ὅ,τι πράττομεν ἐνταῦθα, δηλαδὴ νὰ ἀνοίξωμεν μίαν ὀπὴν εἰς τὸ βάθος τῆς ὀπῆς τῆς ὑπονόμου διὰ δυναμίτιδος, καὶ νὰ ῥίψωμεν δύο χιλιόγραμμα ἰδικῆς μας πυρίτιδος, ἀντὶ ἑνὸς χιλιογράμμου καλῆς ποιότητος, τὸ ὁποῖον θὰ μᾶς ἐστοίχιζε 3½ φράγκα χρυσᾶ. Εἰς τὰς συνήθεις ὅμως χρήσεις τῶν ὑπονόμων δὲν δύναται ἡ ἀξία τῆς πυρίτιδος νὰ ἐπιβαρυνθῇ πλέον τῶν 2 φράγκων τὸ χιλιόγραμμον. Εἰς τὴν Γαλλίαν, ὅπου λειτουργεῖ μονοπώλιον, τὴν πυρίτιδα ὑπονόμων πωλεῖ αὐτὸ τὸ Κράτος πρὸς 2 ἕως 2½ φράγκα τὸ χιλιόγραμμον. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὁρισθῇ πόσον θὰ στοιχίσῃ εἰς τὸ Κράτος ἡ πυρῖτις, διότι δὲν εἶναι γνωστὸν πόσον θὰ στοιχίζουν αἱ πρῶται ὗλαι αὔριον ἢ μεθαύριον.

§412Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ ἀπορία, τὴν ὁποίαν πρὸ μικροῦ ὑπέβαλεν ἡμῖν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, δύναται νὰ στραφῇ καὶ κατὰ τὸ ἕτερον μέρος. Πῶς εἶναι δυνατὸν ἐν Ἑλλάδι νὰ ἔχωμεν μὲ τὴν πυρίτιδα τῆς 1,30 τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, ἐν Ρουμανίᾳ π.χ., ἔχουσι διὰ δαπάνης 3½ φράγκων τὸ χιλιόγραμμον, καὶ νὰ μὴ γίνηται ἐκ τῆς ἐδικῆς μας πυρίτιδος μεγάλη ἐξαγωγὴ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ἢ νὰ μὴ κατασκευάζηται καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἐπὶ τῇ αὐτῇ τιμῇ πυρῖτις, ὡς ἡ ἡμετέρα;

§413Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι αἱ κατασκευαζόμεναι ἐνταῦθα πυρίτιδες εἶναι ἀσυγκρίτως κατώτεραι ἐκείνων, τὰς ὁποίας μεταχειρίζονται ἀλλαχοῦ. Ὅταν βλέπω, ὅτι ἡ κοινὴ ὑπονομευτικὴ πυρῖτις πωλεῖται ἐνταῦθα πρὸς 90 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν, ἐνῷ τὴν κοινὴν ταύτην πυρίτιδα τὴν ὑπονομευτικὴν τὴν ἀγοράζει τὸ Κράτος τὸ Ρουμανικὸν πρὸς 3½ φράγκα περίπου, ἐννοῶ, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ καλῆς ποιότητος πυρίτιδος. Ἑπομένως ἐξ ὅσων σᾶς εἶπον περὶ τοῦ νομοσχεδίου, —τὸ ὁποῖον, ἐπαναλαμβάνω, ταύτην τὴν στιγμὴν ἔλαβον τροποποιημένον, καὶ προχείρως παρετήρησα αὐτό, —εὑρίσκω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ βελτιωθῇ.

§414Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εἴδετε τοῦ κυρίου Δροσινοῦ τὴν ἔκθεσιν;

§415Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 1 ἐπιτρέπεται ἡ εἰσαγωγὴ, τῇ ἀδείᾳ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, τῶν πλήρων φυσιγγίων, εἰς δὲ τὸ ἄρθρον 5 ἀπαγορεύεται ἡ εἰσαγωγὴ φυσιγγίων ἐν γένει.

§416Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐν γένει πρὸς ἐμπορίαν, ἐννοεῖται.

§417Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Πρέπει νὰ τεθῇ αὐτό.

§418Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ συζήτησις κανονικωτέρα, ἐὰν τὴν παρατήρησιν ταύτην ἐφέρετε εἰς τὸ οἰκεῖον ἄρθρον, βεβαίως θὰ τὴν ἐδεχόμην. Ἐπίσης δ’ εὐκόλως θὰ ἠδυνάμην νὰ παρακολουθῶ καὶ τὰς ἐπὶ τῶν ἄλλων ἄρθρων παρατηρήσεις σας. Ἤδη προχείρως δύναμαι νὰ σᾶς ἀπαντήσω, ὅτι εἰς τὸ ἄρθρον 1 δὲν ἀπαγορεύομεν τὰ πλήρη φυσίγγια, ἐνῷ εἰς τὸ ἄρθρον 5 πρόκειται περὶ φυσιγγίων ἁπλῶν.

§419Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ ὑπέβαλον τὴν παράκλησιν νὰ ἀποσυρθῇ τὸ νομοσχέδιον, διὰ νὰ μελετηθῇ, καὶ ἑπομένως θίγω μόνον τὰ προχειρότερον ὑποπίπτοντα εἰς τὴν ἀντίληψιν παντός.

§420Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἦναι αὐτὰ μόνον τὰ λάθη...

§421Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Δὲν εἶναι μόνον αὐτά· θὰ ἔλθω καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων. Εἶπον, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τροποποιημένον ἔλαβον ταύτην τὴν στιγμήν, καὶ ῥίψας ἓν βλέμμα εὗρον ὅλα αὐτά. Γενικῶς περὶ τοῦ νομοσχεδίου ἐρωτῶ πρῶτον, ποία θὰ ἦναι ἡ χρησιμότης τοῦ μονοπωλίου ἢ τοῦ ἐργοστασίου αὐτοῦ τῆς πυρίτιδος διὰ τὸν στρατόν; Ἐγὼ οὐδεμίαν τοιαύτην βλέπω. Λέγουσιν, ὅτι τὸ Κράτος θὰ ἱδρύσῃ ἐργοστάσιον κατασκευῆς πυρίτιδος καὶ ἐκρηκτικῶν ὑλῶν, ἀλλὰ θὰ παραδεχθῶμεν ὡρισμένον ὁπλισμόν, τὸν ὁποῖον βεβαίως δὲν θὰ ἐφεύρωμεν ἡμεῖς, τὸν ἔχουσιν ἐφεύρει ἄλλοι, καὶ ὁ ὁπλισμὸς αὐτὸς ἔχει ὡρισμένην πυρίτιδα, τὴν πυρίτιδα δὲ ταύτην δὲν δίδουσι συνήθως τὰ καταστήματα, τὰ ἐργοστάσια καὶ τὰ Κράτη· δὲν τὴν τηροῦσι μὲν καθ’ ὁλοκληρίαν μυστικήν, ἀλλὰ τὴν δίδουσι μόνον ἐν ᾗ περιπτώσει προμηθευθῆτε καὶ τὸν ὁπλισμὸν ἐξ αὐτῶν. Τίνος εἴδους πυρίτιδα θὰ κατασκευάζητε ἐνταῦθα; Δὲν δύνασθε νὰ κατασκευάσητε ἄλλην πυρίτιδα παρὰ ἐκείνην, ἡ ὁποία πρέπει νὰ κατασκευασθῇ διὰ τὸ ὅπλον, τὸ ὁποῖον θὰ προμηθευθῆτε.

§422Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ποῦ θὰ ἀγοράσητε τὰ φυσίγγια; Βεβαίως εἰς τὰ ἐργοστάσια. Λοιπὸν δυνάμεθα νὰ κατασκευάσωμεν φυσίγγια καὶ ἐδῶ.

§423Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Δὲν θὰ κατασκευάσητε αὐτὴν τὴν πυρίτιδα.

§424Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν Γαλλίᾳ δὲν θὰ προμηθευθῶμεν ἢ τὴν πυρίτιδα τοῦ ἐμπορίου, οὐχὶ τὴν πυρίτιδα τοῦ Κράτους, καὶ τὰ φυσίγγια θὰ τὰ ἀγοράσητε ἀπὸ τὰ ἐργοστάσια τὰ ἰδιωτικά. Τὰ ἐργοστάσια καὶ τὸ ἐμπόριον δὲν ἔχουν πυρίτιδα τοῦ Κράτους. Περὶ τούτου δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία.

§425Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Δὲν θὰ ἔχωμεν τὴν ἄκαπνον πυρίτιδα, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖται διὰ τὸ ἐπαναληπτικὸν ὅπλον, τὸ ὁποῖον θὰ προμηθευθῶμεν.

§426Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Μήπως εἶναι ἓν μόνον ἐργοστάσιον, τὸ ὁποῖον κατασκευάζει τὸ ὅπλον Μάουζερ ἢ Μάνλιχερ; Ὄχι. Τοιαῦτα εἶναι πολλά. Μήπως εἶναι ἡ αὐτὴ πυρῖτις, διὰ τῆς ὁποίας ἕκαστον ἐργοστάσιον πληροῖ τὰ φυσίγγια; Βεβαίως ὄχι· ἕκαστον ἐργοστάσιον ἔχει διάφορον πυρίτιδα.

§427Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐὰν πρόκηται νὰ παραδεχθῶμεν οἱονδήποτε σύστημα πυρίτιδος, διαφέρει.

§428Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Σᾶς εἶπον ὅτι, ἐὰν παραδεχθῶμεν τὸ σύστημα τῶν ὅπλων τοῦ γαλλικοῦ στρατοῦ, βεβαίως δὲν θὰ ἔχωμεν τὴν πυρίτιδα, τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ Γαλλικὸν Δημόσιον, διότι τοιαύτην πυρίτιδα δὲν πωλεῖ· ἐὰν ἀπ’ ἐναντίας παραδεχθῶμεν ὅπλα συστήματος Μάνλιχερ ἢ Μάουζερ, ταῦτα δυνάμεθα νὰ προμηθευθῶμεν ἀπὸ διάφορα ἐργοστάσια, ἀλλὰ τὰ ἐργοστάσια ταῦτα δὲν ἔχουσι τὴν αὐτὴν πυρίτιδα.

§429Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Διὰ τὰ ὅπλα τοῦ Δημοσίου ἔχουν τὴν αὐτὴν ὅλα.

§430Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δυνάμεθα νὰ προμηθευθῶμεν ὅπλα τοῦ Δημοσίου, ἀλλ’ ὅπλα τοῦ ἐμπορίου. Θ’ ἀποταθῶμεν εἰς τὰ ἐργοστάσια τὰ ἰδιωτικά, καὶ θὰ προμηθευθῶμεν ὅπλα εἴτε Μάνλιχερ εἴτε Μάουζερ, καὶ θὰ προμηθευθῶμεν ἀπὸ τὸ ἐμπόριον καὶ τὰ φυσίγγια τὰ κατάλληλα διὰ τὰ ὅπλα ταῦτα. Ἀλλ’ ὡς εἶπον ἤδη, δυνάμεθα νὰ κατασκευάσωμεν καὶ ἐν Ἑλλάδι πυρίτιδα ὁμοίαν μὲ ἐκείνην, ἣν ἔχουν τὰ ἰδιωτικὰ τῆς Εὐρώπης ἐργοστάσια.

§431Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Δὲν σᾶς δίδουν τὰ συστατικὰ τῆς πυρίτιδος ταύτης.

§432Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Θὰ τὰ μάθωμεν.

§433Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐὰν δυνάμεθα νὰ τὰ μάθωμεν, τότε εἶμαι σύμφωνος.

§434Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Μήπως τῆς πυρίτιδος τοῦ ἐμπορίου εἶναν πλέον μυστικὰ τὰ συστατικὰ; Δὲν εἶναι μυστικὰ. Διατὶ ὑποστηρίζετε πράγματα μὴ δυνάμενα νὰ ὑποστηριχθῶσι; Τὰ συστατικὰ τῆς πυρίτιδος τοῦ Κράτους εἶναι μυστικὰ, ὄχι ὅμως καὶ τῆς πυρίτιδος τῶν ἰδιωτικῶν ἐργοστασίων.

§435Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Δὲν εἶναι γνωστά.

§436Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Εἶναι γνωστά. Ἀπόδειξις δὲ, ὅτι εἶναι γνωστά, εἶναι ὅτι, ὅτε ἐπρόκειτο νὰ παραγγελθῶσι τὰ ταχυβόλα Καννὲ, τὸ ἐργοστάσιον μᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν δύναται νὰ προμηθεύσῃ ταῦτα, διότι δὲν ὑπῆρχεν εἰσέτι εἰς τὸ ἐμπόριον ἄκαπνος πυρῖτις κατάλληλος δι’ αὐτά. Τότε μόνον τὸ Δημόσιον τῆς Γαλλίας εἶχε τοιαύτην πυρίτιδα· τοιαύτην τὸ ἐμπόριον δὲν εἶχεν, ἀλλὰ μετὰ ταῦτα ἐγένετο πρόοδος ἐν τῇ ἐπιστήμῃ, καὶ κατεσκεύασαν τοιαύτην καὶ τὰ ἰδιωτικὰ ἐργοστάσια.

§437Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ σᾶς συμβουλεύσω, θὰ σᾶς συνεβούλευον νὰ κατασκευάσητε πυρίτιδα ὁμοίαν μὲ τὴν παραδεδεγμένην ὑπὸ τῶν Κρατῶν.

§438Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ φυσίγγια, τὰ ὁποῖα θὰ ἀγοράσητε διὰ τὸ ὅπλον, τὸ ὁποῖον θέλομεν παραδεχθῆ, εἴτε Μάουζερ εἴτε Μάνλιχερ, ποῦ θὰ τὰ προμηθευθῆτε; Ὄχι βεβαίως εἰς τὰ ἐργοστάσια τῶν Κρατῶν· θὰ τὰ προμηθευθῆτε εἰς τὰ ἰδιωτικὰ, ἀλλὰ ταῦτα μεταχειρίζονται πυρίτιδα ἄκαπνον τοῦ ἐμπορίου.

§439Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Δοκιμάσατε νὰ ζητήσητε πληροφορίας περὶ τῆς κατασκευῆς τῆς ἀκάπνου πυρίτιδος, καὶ θὰ ἴδητε, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λάβητε τοιαύτας πληροφορίας.

§440Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ Βουλγαρία καὶ ἡ Σερβία ἐπρομηθεύθησαν ὅπλα Μάουζερ. Πόθεν τὰ ἔλαβον; Ἐκ τοῦ ἐμπορίου· καὶ τώρα παραγγέλλουσι, καὶ τὰ παραγγέλλουσιν ὅλα εἰς τὸ ἐμπόριον. Πόθεν λαμβάνουσι τὴν πυρίτιδα καὶ τὰ φυσίγγια; Βεβαίως ἀπὸ τὸ ἐμπόριον. Δὲν εἶναι πλέον μυστικὸν τοῦ Κράτους.

§441Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ζητοῦμεν νὰ λύσωμεν διὰ τῆς λογικῆς ζητήματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ λύωνται ἐκ τῶν πραγμάτων.

§442Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκ τῶν πραγμάτων.

§443Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ζητήσατε, σᾶς εἶπον, νὰ σᾶς δώσωσι τὰ συστατικὰ καὶ τὴν μέθοδον τῆς κατασκευῆς τῆς πυρίτιδος, π. χ. ἀπὸ τὸ κατάστημα Ρὸτ, τὸ ὁποῖον εἶναι ἓν ἐκ τῶν ἀρίστων, ζητήσατε, καὶ θὰ ἴδητε, ὅτι δὲν θὰ τὰ λάβητε. Μὴ ζητεῖτε λοιπὸν νὰ λύσητε διὰ τῆς λογικῆς ζητήματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ λύωνται ἐκ τῶν πραγμάτων.

§444Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§445Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Μάλιστα.

§446Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Χωρὶς νὰ προβῶ εἰς ἀνακοινώσεις, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι κατὰ τὸ 1901 εἶχον προτάσεις ἰδιαιτέρας ἀπὸ χημικὸν, ὅτι ἠδύνατο νὰ τεθῇ εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως προβῇ εἰς τὴν κατασκευὴν ἀκάπνου πυρίτιδος οἱασδήποτε ἐκ τῶν ἐν χρήσει εἰς τοὺς στρατοὺς τῆς Εὐρώπης. Σήμερον ἡ χημικὴ ἐπιστήμη προώδευσεν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε ἡ κατασκευὴ ἀκάπνου πυρίτιδος δὲν εἶναι μυστική. Εὐθὺς ὡς ζητήσητε νὰ κατασκευάσητε ἐργοστάσιον χημικὸν ὑμεῖς αὐτὸς, θὰ ἔχητε προτάσεις ἐκ μέρους χημικῶν, οἵτινες δύνανται νὰ προβῶσιν εἰς τὰς συνθέσεις τῶν ἀναλογιῶν.

§447Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ παραδέχομαι, ὅτι ὑπῆρχον αὐταὶ αἱ προτάσεις, ἀλλ’ ἠδύνασθε νὰ βεβαιωθῆτε, ὅτι αἱ πυρίτιδες, τὰς ὁποίας ἐπρότεινεν ὁ χημικὸς ἐκεῖνος νὰ κατασκευάσῃ, θὰ ἦσαν ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας ἔχουσι τὰ Κράτη;

§448Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἐκάμνομεν τὰς δεούσας δοκιμάς.

§449Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ποῖος θὰ τὰς ἔκαμνεν; ὁ χημικὸς ὁ προτείνων; Ἐγὼ προσπαθῶ νὰ μὴ λύω δι’ ἀνερματίστου λογικῆς ὅλα τὰ ζητήματα. Λοιπόν, σᾶς εἶπον, ζητήσατε ἀπὸ τὸ ἐργοστάσιον,—καὶ σᾶς ὠνόμασα ἓν τῶν καλλιτέρων ἐργοστασίων, τὸ κατάστημα Ρότ,—ζητήσατε πληροφορίας περὶ τῆς πυρίτιδος, τὴν ὁποίαν παράγουσιν εἰς τὰ Κράτη, καὶ περὶ τοῦ τρόπου τῆς παρασκευῆς τῆς πυρίτιδος, καὶ τὰς ἀναλογίας τῆς ἀναμίξεως.

§450Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν θὰ τὰς δώσῃ.

§451Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐὰν δὲν σᾶς τὰς δώσῃ, νὰ ἦσθε βέβαιος, ὅτι θὰ ἱδρύσητε Πυριτιδοποιεῖον, τὸ ὁποῖον θὰ κατασκευάζῃ πυρίτιδα, ἥτις θὰ ἔχῃ τὴν διαφορὰν, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ πυρῖτις, ἣν ἀνέφερα προηγουμένως, πρὸς τὴν κατασκευαζομένην ἐδῶ.

§452Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐὰν δὲν ἦναι δυνατὸν, τὸ Πυριτιδοποιεῖον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἱδρύσωμεν, νὰ κατασκευάζῃ τὴν πυρίτιδα τὴν ἀναγκαίαν διὰ τὰ ὅπλα, τὰ ὁποῖα θὰ προμηθευθῶμεν, ἐὰν δὲν ἦναι δυνατὸν τοῦτο κατὰ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν σκεπτόμεθα ἡμεῖς, ἀφοῦ καὶ σεῖς σκέπτεσθε περὶ ἱδρύσεως μονοπωλίου, κατὰ τίνα τρόπον ἤθελεν ἀποβῆ δυνατὸν νὰ ἱδρύσωμεν μονοπώλιον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἠδυνάμεθα νὰ κατασκευάζωμεν τὴν ἀναγκαιοῦσαν πυρίτιδα διὰ τὰ ὅπλα Μάουζερ ἢ Μάνλιχερ, τὰ ὁποῖα θὰ προμηθευθῶμεν;

§453Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται.

§454Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Κατὰ τὰς πρώτας ἡμέρας, ὅτε ἀνήλθομεν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν, εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφόν μου Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν παρουσιάσθη εἷς τῶν μᾶλλον εὐπόρων συμπολιτῶν μας, ὅστις καὶ νοήμων εἶναι καὶ ὡς ἐκ τῶν σχέσεών του δύναται καὶ ξένα κεφάλαια νὰ διαθέσῃ, καὶ προέτεινεν εἰς αὐτὸν νὰ τῷ δοθῇ ἡ ἄδεια νὰ κατασκευάσῃ ἐργοστάσιον πρὸς κατασκευὴν ἀκάπνου πυρίτιδος, ὁμοίας τῇ κατασκευαζομένῃ ἐν Εὐρώπῃ. Ὅτε τῷ ἐγένετο ἡ παρατήρησις, κατὰ τίνα τρόπον θὰ ὦμεν βέβαιοι, ὅτι ἡ κατασκευαζομένη ὑπ’ αὐτοῦ ἄκαπνος πυρῖτις δὲν θὰ καθυστερῇ τῶν πυριτίδων, αἱ ὁποῖαι κατασκευάζονται ἐν Εὐρώπῃ, μᾶς εἶπεν, ὅτι ἀναδέχεται πάσας τὰς εὐθύνας, παρέχων εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα νὰ συγκρίνῃ τὴν πυρίτιδα, ἣν αὐτὸς θὰ κατασκευάζῃ, πρὸς τὰς τῆς Εὐρώπης, καὶ ἂν μὲν εὑρεθῇ, ὅτι ἡ ἰδική του πυρῖτις καθυστερεῖ τῶν εὐρωπαϊκῶν, νὰ ἀπορρίπτηται, ἐὰν δὲ εὑρεθῇ, ὅτι δὲν καθυστερεῖ, τότε καὶ μόνον νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ κατασκευάζῃ τοιαύτην πρὸς χρῆσιν τοῦ Κράτους.

§455Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Βλέπετε, ποῖαι σκέψεις ἐπηρεάζουν καὶ ὑπὸ ποίας σκέψεις ἐγένετο τὸ νομοσχέδιον. Δόσατε καὶ εἰς ἐμὲ τὸ προνόμιον, καὶ σᾶς εὑρίσκω ἀμέσως τὰ κεφάλαια. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ· πρόκειται νὰ κάμωμέν τι καὶ ὑπὸ τεχνικὴν καὶ ὑπὸ στρατιωτικὴν ἔποψιν ὀρθόν.

§456Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἦτο καλὸν νὰ ἀπαντήσητε εἰς τὴν ἐρώτησιν τοῦ κυρίου Καραπάνου, διότι δὲν ἤκουσα νὰ ἀπαντήσητε.

§457Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἀκριβῶς αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα· ἐγὼ δὲν ἐξήτασα ἀκόμη, πῶς ἐννοῶ τὸ ζήτημα. Θὰ ἔλθωμεν καὶ εἰς αὐτό· ἔχομεν καιρόν. Θὰ ἔλθω καὶ εἰς τὴν λύσιν αὐτοῦ. Ἐξηρέθη ὁ βροντώδης ὑδράργυρος καὶ τὰ βροντώδη μίγματα, δι’ ὧν κατασκευάζονται τὰ καψύλια. Ἐρωτῶ, διατὶ ἐγένετο ἡ ἐξαίρεσις αὕτη; διὰ νὰ ὑποστηρίξωμεν τὸ κατάστημα Μαλτσινιώτου; Ὄχι βέβαια. Ἀλλὰ καὶ ἂν αὐτὸς ὁ λόγος ἦναι λόγος σπουδαῖος, ἐπιτρέπεται νὰ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης σπουδαιότατον πόρον, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀκριβῶς αὐτὸς, τὸν ὁποῖον ἐξαιρεῖτε; Καὶ τί ὑποθέτετε; Ποῖος εἶναι ὁ πόρος, τὸν ὁποῖον ἐξαιρεῖτε; Ἔχω τὴν πεποίθησιν,—καὶ οὐδένα κακίζω, διότι δὲν εἶναι τῆς εἰδικότητός σας, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν οὔτε ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, οὔτε ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ γνωρίζωσι τὰς λεπτομερείας αὐτάς, —ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι, ἐὰν ἐγνωρίζετε τὸν πόρον τοῦτον, ἠθέλετε προσέξει ὡς πρὸς τὰς ἐξαιρέσεις. Πρόκειται, Κύριοι, περὶ τριακοσίων χιλιάδων μέχρι τετρακοσίων χιλιάδων δραχμῶν κατ’ ἔτος, τῶν ὁποίων ἀποστερεῖται τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἐκ τῆς ἐξαιρέσεως ταύτης.

§458ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Κέρδος καθαρὸν ἐκ τοῦ βροντώδους ὑδραργύρου καὶ τῶν βροντωδῶν μιγμάτων, δι’ ὧν κατασκευάζομεν τὰ καψύλια, θὰ ἦναι τόσον;

§459Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Μάλιστα· κέρδος θὰ ἦναι τόσον.

§460ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Μὲ ἐπληροφόρησαν, ὅτι ἐκ τῶν εἰδῶν αὐτῶν γίνεται κατανάλωσις 150 ὀκάδων κατ’ ἔτος, ἀξίας 5,000 δραχμῶν περίπου.

§461Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐὰν ἀρκεσθῶμεν νὰ λαμβάνωμεν πληροφορίας ἀπὸ τοὺς διαφόρους ἐπαγγελματίας, ἀπὸ τὰς διαφόρους ἑταιρείας, ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι οὐδέποτε θὰ κάμωμέν τι ὀρθόν. Ἐγὼ δὲν ἀξιῶ, ὅτι κατέχω τὰ σκῆπτρα τῆς ὀρθοφροσύνης. Ἀκριβῶς εἶπον, νὰ παρασκευασθῶμεν, νὰ μελετήσωμεν τὸ νομοσχέδιον καλλίτερον· τότε δ’ ἴσως καὶ ἐγὼ ἀκόμη δυνηθῶ νὰ εἰσφέρω μερικὰ ἐφόδια.

§462Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Πῶς κάμνετε τὸν ὑπολογισμόν, ὅτι θὰ ἔχωμεν κέρδος 400,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος ἐκ τῶν εἰδῶν αὐτῶν; Δὲν πιστεύετε τὰς πληροφορίας ἐκείνας, ἀλλ’ ἃς ἀκούσωμεν τὰς ἰδικάς σας.

§463Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Θὰ ἀκούσητε αὐτάς, καὶ εἶσθε κύριοι νὰ παραδεχθῆτε, ἂν εἶναι ἀκριβὴς ὁ ὑπολογισμός μου. Πωλοῦνται κατ’ ἔτος καψύλια δυναμίτιδος, δηλαδὴ καψύλια βροντώδους ὑδραργύρου, ὄχι καψύλια κυνηγετικά, κυτία 100,000· ἕκαστον κυτίον κατ’ ἐλάχιστον ὅρον δίδει κέρδος τριῶν φράγκων. Πρόκειται λοιπὸν περὶ κέρδους 300,000 δραχμῶν, κατ’ ἐλάχιστον ὅρον, κατ’ ἔτος, πλὴν τῶν καψυλίων, τὰ ὁποῖα χρησιμεύουσι διὰ τὴν θήραν.

§464Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ποῖος τὰ κερδίζει;

§465Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Οἱ κατασκευάζοντες καὶ οἱ πωλοῦντες.

§466Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα κατασκευαστής, οἱοσδήποτε βιομήχανος, ὁ ὁποῖος νὰ κερδίζῃ 300,000 δραχμάς.

§467Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Αὐταὶ εἶναι ἀπορίαι καὶ ὑποθέσεις· ἀρκεῖ ὅτι τὰς πληροφορίας δὲν δύνασθε ἀμέσως νὰ ἀπορρίψητε. Δι’ αὐτὸ ἐζήτησα, τὸ νομοσχέδιον νὰ μελετηθῇ, καὶ νὰ δοθῇ καιρὸς πρὸς τοῦτο· ὑπόσχομαι δὲ, ἐντὸς δύο ἡμερῶν νὰ ἐργασθῶ καὶ νὰ συνεισφέρω καὶ ἐγὼ ὅ,τι δύναμαι ὑπὲρ τῆς βελτιώσεως τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ νομοσχέδιον δὲν τὸ ἀποκρούω κατ’ ἀρχήν, διότι σᾶς εἶπον, ὅτι ἡ ἰδέα τοῦ μονοπωλίου εἶναι ἰδική μου ἰδέα.

§468ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἕκαστον κυτίον πόσα καψύλια περιέχει;

§469Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. 100 καψύλια, δίδει δὲ κέρδος τριῶν φράγκων κατ’ ἐλάχιστον ἕκαστον.

§470Α. ΣΚΟΥΖΕΣ. Πόσον πωλεῖται εἰς τὸ ἐμπόριον ἕκαστον κυτίον καψυλίων;

§471Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Νομίζω, 4½ ἢ 5 φράγκα. Δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς· τὸ κέρδος ἐσημείωσα τῶν καψυλίων τῆς δυναμίτιδος, ὄχι τῶν ἄλλων, περὶ τῶν ὁποίων δὲν ἔχω πληροφορίας. Ἄλλως τε, καὶ ἀνεξαρτήτως αὐτῶν, δὲν βλέπω τὸν λόγον, διατὶ νὰ μὴ περιληφθῇ εἰς τὸ μονοπώλιον τῆς πυρίτιδος καὶ ἐκρηκτικῶν ὑλῶν οὐσία, ὡς ὁ βροντώδης ὑδράργυρος, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐκ τῶν κατ’ ἐξοχὴν ἐκρηκτικῶν ὑλῶν, ὡς γνωστόν. Οὐδένα βλέπω λόγον, ὅπως δὲν βλέπω τὸν λόγον διατὶ νὰ ἐξαιρῶνται τοῦ μονοπωλίου ἡ πυρῖτις καὶ τὰ φυσίγγια διὰ τοὺς ἰδιώτας. Διατὶ νὰ μὴ χρησιμοποιηθῶσι καὶ οἱ πόροι οὗτοι διὰ τὸ ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης;

§472Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπιβάλλεται δικαίωμα καταναλώσεως διπλάσιον ἐπ’ αὐτῶν.

§473Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ὁ πόρος θὰ ἦτο πολὺ μεγαλείτερος, ἂν περιελαμβάνοντο καὶ ταῦτα εἰς τὸ μονοπώλιον.

§474Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Διατιμῶνται εἰς τὸ διπλάσιον, καὶ ἔχουσι καὶ εἰσαγωγικὸν τέλος. Ἔχομεν λοιπὸν ἓν κέρδος ἐκ τοῦ διπλασίου τῆς τιμῆς, εἰς ἣν θὰ πωλῶμεν ταῦτα, καὶ ἕτερον κέρδος ἐκ τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν, καὶ πάλιν δὲν εἶσθε εὐχαριστημένος!

§475ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἡ πυρῖτις ἡ ἄκαπνος ἡ κυνηγετική, ἡ τῆς ἀρίστης ποιότητος, πωλεῖται 45 δραχμὰς κατ’ ὀκᾶν. Σήμερον τίθεται φόρος εἰσαγωγικὸς 90 δραχμῶν κατ’ ὀκᾶν. Εἶναι ἀπαγορευτικὴ διάταξις. Ἐὰν ὑπάρχωσι κύριοί τινες, οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦσι νὰ κυνηγῶσι μὲ πρώτης ποιότητος ἄκαπνον πυρίτιδα, ἂς πληρώνωσι.

§476Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Δὲν εἶναι σοβαρὸν τὸ πρᾶγμα, διότι 10 ὀκάδες μόνον θὰ εἰσάγωνται.

§477Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ χωρῶ καὶ περαιτέρω. Ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι τὸ μονοπώλιον πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὰ ὅπλα, καὶ πρέπει νὰ μεριμνήσωμεν, ἵνα ἱδρύσωμεν ἓν μέγα ἐργοστάσιον στρατιωτικόν, τὸ ὁποῖον πολὺ ἤθελε χρησιμεύσει εἰς τὸ Κράτος.

§478Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Οὐδὲν ἐμποδίζει εἰς τοῦτο.

§479Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Λέγει τὸ νομοσχέδιον ἐν ἄρθρῳ 2 (ἀναγινώσκει): «γʹ) Τὸ ποσὸν τῆς ἀποζημιώσεως τοῦ ἐργοστασίου μετὰ τῶν παραρτημάτων καὶ παρακολουθημάτων αὐτοῦ, ἐν οἷς καταλέγονται καὶ τὰ μηχανήματα καὶ ὄργανα, προσδιοριζόμενον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μέσου ὅρου τῆς καθαρᾶς προσόδου τῶν τριῶν, ὡς εἴρηται ἀνωτέρω, τελευταίων ἐτῶν, κεφαλαιοποιουμένης ἐπὶ τῆς βάσει ἐτησίου τόκου 8%.» Ἀδικεῖται (τὸ Δημόσιον, προκειμένου περὶ τῆς μικρᾶς βιομηχανίας τῆς πυρίτιδος, δύναται νὰ ἀδικηθῇ καὶ τὸ ἐργοστάσιον, προκειμένου περὶ μεγάλων ἐργοστασίων· διότι εἰς τὰ μικρὰ ἐργοστάσια, τὰ ὁποῖα παράγουσι τὴν ὑπονομευτικὴν πυρίτιδα, ὡς γνωρίζετε, δὲν ἀπαιτοῦνται ἢ μόνον δύο ἢ τρία ἰγδία καὶ ὕπεροι, καὶ ταῦτα δὲν στοιχίζουσι τίποτε, ἐνῷ, ἐὰν θελήσητε ν’ ἀποζημιώσητε ἐπὶ τῇ βάσει τῆς παραγωγῆς, πιθανὸν πολλὰ ἐξ αὐτῶν τῶν μικρῶν ἐργοστασίων, τῶν ὁποίων τὸ κεφάλαιον εἶναι ἐλάχιστον, νὰ λάβωσιν ἀποζημίωσιν μεγαλειτέραν τοῦ δέοντος, ἀντιθέτως δὲ τὰ μεγάλα ἐργοστάσια ἀδικοῦνται, διότι ἕνεκα τῆς πληθύος τῶν μικρῶν ἐργοστασίων δὲν ἔχουσι τὴν ἀνάλογον παραγωγήν. Πιθανὸν νὰ συμβῇ, —δὲν γνωρίζω τὰς λεπτομερείας τῶν μεγάλων ἐργοστασίων ἐδῶ, διότι δὲν ἀνεμίχθην ποτέ, —πιθανόν, λέγω, νὰ συμβῇ καὶ ν’ ἀδικηθῶσι, πιθανὸν ἡ ἀποζημίωσις, ἡ ἀνταποκρινομένη εἰς τὴν παραγωγήν των, νὰ μὴ ἦναι δικαία, ἐν σχέσει πρὸς τὰ κεφάλαια αὐτῶν.

§480Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ κατετέθη πίναξ, ὁ ὁποῖος ἐμφαίνει τὴν παραγωγὴν ἑκάστου.

§481Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Δὲν τὸν εἶδον.

§482Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ποτὲ τὴν ἀκρίβειαν σήμερον.

§483Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Κατὰ προσέγγισιν.

§484Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἔρχομαι εἰς ἄλλο ζήτημα, εἰς τὸ ἀφορῶν τὰ Μετοχικὰ Ταμεῖα. Πρὸς Θεοῦ! μὴ διαθέσητε τὰ κεφάλαιά των εἰς τὴν ἵδρυσιν τοιούτων ἐργοστασίων.

§485Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Διατί;

§486Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Θὰ σᾶς ἐξηγήσω τὸν λόγον. Τὰ ἐργοστάσια αὐτὰ ὑπόκεινται εἰς μυρίους κινδύνους, δι’ οἵας δήποτε ἐπιτηρήσεως καὶ ἂν θελήσητε νὰ προασπίσητε αὐτά. Λοιπὸν εἶναι δυνατὸν εἰς μίαν στιγμὴν ὅλα αὐτὰ τὰ κεφάλαια νὰ ἀνατιναχθῶσιν εἰς τὸν ἀέρα. Τότε τί γίνονται τὰ Μετοχικὰ Ταμεῖα;

§487Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀσφαλίζει τὸ Κράτος τὰ Μετοχικὰ Ταμεῖα.

§488Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ ἔννοια δὲν εἶναι πλήρης.

§489Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια.

§490Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐὰν ἦναι αὐτὴ ἡ ἔννοια, δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν· ἀλλ’ ἐδῶ, ὅπως ἔχει τὸ ἄρθρον, δὲν φαίνεται ἀκριβῶς.

§491Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ ἄρθρον λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἐπιτρέπεται εἰς τὸ Μετοχικὸν Ταμεῖον τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ ἢ εἰς τὸ τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων, ἢ εἰς ἀμφότερα ὁμοῦ, ὅταν οἱ νομίμως ἐκπροσωποῦντες ταῦτα ἤθελον περὶ τούτου ἀποφασίσει, νὰ διαθέσωσι τὰ κεφάλαια αὑτῶν ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει...» Ἄρα δὲν πρόκειται νὰ τοὺς βιάσῃ κανείς.

§492Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἀλλὰ καὶ ἂν θέλωσι, δὲν πρέπει νὰ τοὺς ἀφήσητε.

§493Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. (ἐξακολουθεῖ). «Τὸ ταμεῖον, οὗτινος τὰ κεφάλαια διετέθησαν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, λαμβάνει τόκον 5% ἐτησίως καὶ συνάμα μετέχει κατὰ 10% εἰς τὰ καθαρὰ τῆς ἐπιχειρήσεως κέρδη. Ἡ κινητὴ καὶ ἡ ἀκίνητος περιουσία τοῦ Μονοπωλίου εἶναι ὑπέγγυος πρὸς ἀσφάλειαν τοῦ διαθέσαντος τὰ κεφάλαια αὑτοῦ ταμείου». Θὰ διευκρινηθῇ δέ, ὅτι ἐγγυᾶται καὶ τὸ Κράτος.

§494Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Βεβαίως ὑπάρχει ὁ κίνδυνος. Ἐκτὸς ἐὰν ἦναι δάνειον.

§495Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια. Ἴσως εἶναι κακῶς διατετυπωμένη.

§496Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Δηλαδὴ θὰ ἐπιτρέπηται εἰς τὰ Μετοχικὰ Ταμεῖα νὰ δανείσωσιν εἰς τὸ Κράτος. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ ἀκριβέστερον, διότι ἡ πρώτη ἀντίληψις εἶναι αὐτή, τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον ὑπῆρχον ἄλλαι σχετικαὶ διατάξεις, αἱ ὁποῖαι μετεβλήθησαν.

§497Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ὅλα αὐτὰ πρέπει νὰ ἐξηγηθῶσι, διότι εἶναι λίαν οὐσιώδεις μεταβολαί.

§498Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπετε προηγουμένως, ὅτι ὑπάρχει πληθὺς τοιούτων ἐργοστασίων.

§499Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Δὲν γνωρίζω πόσα εἶναι.

§500Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Μικρὰ καὶ μεγάλα εἶναι μόνον 9 ἐν Ἑλλάδι.

§501Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ταύτην τὴν στιγμὴν δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς, πόσα εἶναι, ἀλλ’ εἶναι ἀρκετὰ τοιαῦτα ἐργοστάσια μικρά, παράγοντα ἐκρηκτικὰς οὐσίας καὶ κατασκευάζοντα πυρίτιδα.

§502Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε, ὅτι αὐτὰ στεροῦνται βιομηχανίας ἀποδιδούσης κέρδος.

§503Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ὑπάρχει ὅμως καὶ τὸ ἐλάττωμα τὸ μέγα, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν προνοεῖ περὶ τοῦ ἐργατικοῦ πληθυσμοῦ, τοῦ ἀσχολουμένου εἰδικῶς εἰς τὴν κατασκευὴν τῆς πυρίτιδος. Πρέπει καὶ περὶ αὐτῶν νὰ ληφθῇ πρόνοια, ἵνα προσλαμβάνωνται ὑπὸ τοῦ Κράτους εἰς ὁμοίαν ἐργασίαν, κατὰ προτίμησιν, διότι εἶναι εἰδικοὶ οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν καὶ πρέπει νὰ προσλαμβάνωνται ὑποχρεωτικῶς.

§504Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Οἱ τεχνῖται προσλαμβάνονται· τὸ λέγει τὸ νομοσχέδιον.

§505Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ὑποχρεωτικῶς νὰ προσλαμβάνωνται οἱ κατάλληλοι τεχνῖται τῶν ἐργοστασίων.

§506Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὅλα νὰ τεθῶσιν εἰς τὸν νόμον.

§507Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Δὲν λέγω νὰ τεθῇ αὐτὸ εἰς τὸ νομοσχέδιον, ἂς τεθῇ εἰς τὸ Β. Διάταγμα· ἀλλὰ πάντως πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ περὶ τῶν ἐργατῶν αὐτῶν.

§508Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὁ διευθύνων τὴν ἐργασίαν θὰ προσλαμβάνῃ πάντοτε τεχνίτας.

§509Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐπειδὴ ὁμιλεῖτε περὶ διευθύνσεως ἐπιχειρήσεως, σᾶς λέγω, ὅτι ὁ ἀκαταλληλότερος διευθυντὴς δι’ ἐργοστάσια τοιαῦτα εἶναι τὸ Κράτος.

§510Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Λοιπόν;

§511Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Θὰ σᾶς εἴπω. Βλέπετε, ὅτι φθάνομεν εἰς τὴν λύσιν. Δὲν λέγω, ὅτι δὲν πρέπει τὸ Κράτος νὰ ἔχῃ αὐτὸ τὸ δικαίωμα· πρέπει νὰ τὸ ἔχῃ, καὶ νὰ ἦναι τοῦτο ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ· ἀλλ’ ἐὰν συγκρίνητε τὰ τοιούτου εἴδους ἰδιωτικὰ ἐργοστάσια εἰς διάφορα Κράτη πρὸς τὰ τοῦ Κράτους, θὰ ἴδητε, ὅτι ταῦτα μὲν φυτοζωοῦσι, τὰ δὲ ἰδιωτικὰ προοδεύουσι, καὶ βελτιοῦσι καὶ τὸν ὁπλισμὸν καὶ τὰ λοιπὰ εἴδη, ἐνῷ τὰ τῶν Κρατῶν περιορίζονται εἰς ἓν εἶδος παραγωγῆς ἐλαχίστης καὶ ἀναξίας λόγου, τοιαύτης δὲ, ὥστε τὰ ἴδια Κράτη δὲν δύνανται νὰ προμηθευθῶσιν οὐδὲ τὸν ὁπλισμόν των οὐδὲ ἐν γένει τὰ ἀναγκαῖα ἐφόδια ἀπὸ τῶν ἐργοστασίων τοῦ Κράτους, καὶ καταφεύγουσιν εἰς τὰ ἐργοστάσια τὰ ἰδιωτικά. Εἶναι γνωστὰ τὰ ἐργοστάσια αὐτὰ, ὥστε νὰ μὴ τὰ ἀναφέρω. Οὐχ ἧττον τὸ Κράτος πρέπει νὰ ἔχῃ αὐτὸ τὸ δικαίωμα, καὶ πρέπει νὰ ἦναι ῥητῶς ἀναγεγραμμένον τοῦτο ἐν τῷ νόμῳ. Ἐγὼ, Κύριοι, φρονῶ, ὅτι ἡ ἵδρυσις στρατιωτικῶν ἐργοστασίων ἐν τῷ Κράτει εἶναι ἀπαραίτητος. — Δὲν ὁμιλῶ τώρα περὶ τοῦ μονοπωλίου, ὁμιλῶ περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἱδρύσεως στρατιωτικῶν ἐργοστασίων· τὸ μονοπώλιον τὸ ἐννοῶ ἐγὼ, ὅπως τὸ ἐνόουν τότε, ὅτε ἔγραφον περὶ τούτου, ὡς μέσον εὐκολύνον τὴν ἵδρυσιν αὐτῶν τῶν ἐργοστασίων. — Φρονῶ, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ ἵδρυσις στρατιωτικῶν ἐργοστασίων, διότι οὕτως ἡ προμήθεια καὶ τοῦ ὁπλισμοῦ καὶ ἐν γένει τῶν ἐφοδίων τοῦ στρατοῦ θὰ γίνεται οἰκονομικωτέρα. Καὶ διὰ νὰ ἴδητε πόσον οἰκονομικωτέρα δύναται νὰ γείνῃ, ἀρκεῖ νὰ σᾶς φέρω ἓν παράδειγμα. Μόνον ἡ συναρμολόγησις τοῦ ὅπλου, ὅταν ὅλα τὰ τεμάχια ἦναι ἕτοιμα, ἐπιβαρύνει μὲ 15 φράγκα ἕκαστον ὅπλον. Ἐὰν ὑποθέσητε, ὅτι ἔχετε ὅλα τὰ τεμάχια κατεσκευασμένα, μόνον διὰ νὰ τὰ συναρμολογήσητε σᾶς ἐπιβαρύνουσι τὰ καταστήματα, ἐξ ὧν θὰ γείνῃ ἡ προμήθεια, μὲ 15 φράγκα καθ’ ὅπλον. Ὥστε βλέπετε, ὅτι μόνον ἐξ αὐτῆς τῆς ἐργασίας, ἐὰν κατορθωθῇ νὰ ἔχητε ἓν ἐργοστάσιον, τὸ ὁποῖον νὰ συναρμολογῇ ἀκριβῶς, — ἐργασία ἁπλουστάτη — θὰ ἔχητε οἰκονομίαν 15 φράγκων καθ’ ὅπλον. Ἑπομένως, ἐὰν δεχθῆτε, ὅτι, διὰ νὰ ἐξοπλίσητε τὸ Κράτος τελείως, χρειάζεσθε 500,000 ὅπλα, — δὲν πρόκειται δὲ τοῦτο νὰ γείνῃ σήμερον· δὲν ὁμιλῶ περὶ παρασκευῆς, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ γείνῃ σήμερον, ἀλλὰ θὰ ἔλθῃ ἐποχὴ βαθμηδὸν νὰ γείνῃ αὐτὴ ἡ παρασκευή...

§512Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἤμεθα ὅλοι ἀποθαμένοι ἕως τότε.

§513Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἔστω. Ἀλλὰ θὰ ζῇ τὸ Κράτος.

§514Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. 500,000 ὅπλα προϋποθέτουσι στρατὸν 250,000 ἀνδρῶν.

§515Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ὑπολογίζουσι τρία ὅπλα κατ’ ἄνδρα τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα θέλουσι νὰ ἦναι τελείως παρεσκευασμένα. Ἀλλὰ σεῖς εἰς τὴν στρατολογίαν σας καὶ εἰς τὸν ὀργανισμόν σας ἔχετε 150,000 ἄνδρας ἐνεργοῦ στρατοῦ καὶ ἐφεδρείας. Σᾶς δίδει τὸ νομοσχέδιον περὶ στρατολογίας 80,000 ἄνδρας ἐθνοφρουρᾶς, καὶ σᾶς δίδει καὶ περὶ τὰς 84,000 ἐφεδρείαν τῆς ἐθνοφρουρᾶς. Λοιπὸν διατὶ κατεπλάγητε καὶ παρεξενεύθητε διότι εἶπον, ὅτι ἀναγκαιοῦσι περὶ τὰς 500,000 ὅπλα; Καὶ ἔχετε καὶ μίαν ἄλλην ὑποχρέωσιν, ἐὰν πρόκηται βεβαίως νὰ παρασκευάσητε τὸ Κράτος, ἔχοντες ὑπ’ ὄψει ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ πολεμήσῃ μίαν ἡμέραν, — διότι, ἐὰν ἔχητε τὴν γνώμην, ὅτι τοῦτο δὲν θὰ γείνῃ, καλλίτερον εἶναι νὰ παύσουν ὅλα αὐτὰ, — ἔχετε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ὁπλίσητε καὶ τοὺς ἑλληνικοὺς πληθυσμούς.

§516ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Ἠξεύρετε κανὲν Κράτος, τὸ ὁποῖον νὰ ἔχῃ ὁπλίσει τὴν ἐφεδρείαν τῆς ἐθνοφρουρᾶς;

§517Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ Γερμανία τὴν ὥπλισε.

§518Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Σᾶς ἀναφέρω τὴν Βουλγαρίαν, ἡ ὁποία ἔχει 500,000 ὅπλα.

§519Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὲ συγχωρεῖτε· διότι ἔχομεν πληροφορίας ἀκριβεστάτας, ἐξ ὧν ἀποδεικνύεται, ὅτι αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγετε, δὲν εἶναι ἀκριβές.

§520Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Πῶς τὸ γνωρίζετε;

§521Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἔχομεν ἡμεῖς καλλιτέρας πληροφορίας τῶν ἰδικῶν σας.

§522Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Παρακαλῶ νὰ τὰς προσαγάγητε, ἂν ἔχητε τοιαύτας πληροφορίας. Ἀλλὰ δὲν ἐγνώριζον, διὰ νὰ φέρω ἐγὼ ἀκριβῆ σημείωσιν τῶν προμηθειῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀναγεγραμμέναι εἰς ἐπίσημα συγγράμματα. Ἐὰν εἰσέλθωμεν εἰς τοιαύτην συζήτησιν, θὰ φέρῃ ἕκαστος τὴν βιβλιοθήκην του ἐδῶ, καὶ τότε θὰ πεισθῆτε, ὅτι δὲν ἔχετε δίκαιον.

§523Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ διατείνομαι τοῦτο, ὅτι ἡ συζήτησις βασιζομένη ἐπὶ προμηθείας 500,000 ὅπλων δὲν εἶναι πρακτικὴ συζήτησις.

§524Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Δὲν ὁμιλῶ διὰ σήμερον, ἀλλὰ θὰ ἀναγκασθῆτε βαθμηδὸν νὰ συμπληρώνητε τὰς προμηθείας.

§525Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν ἠξεύρω πότε θὰ εὑρεθῇ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἔχῃ 500,000 ὅπλα.

§526Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Εἶναι παραδεδεγμένα τρία ὅπλα δι’ ἕκαστον στρατιώτην. Ἀφοῦ δὲ κατὰ τὸ νομοσχέδιον περὶ στρατολογίας θὰ ἔχητε 150,000 ἄνδρας, πρέπει νὰ ἔχητε 450,000 ὅπλα. Δὲν ἐννοῶ, διατὶ θεωρεῖτε τοῦτο ὑπερβολήν.

§527Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Τὸ θεωρῶ ὑπερβολὴν ἐν σχέσει πρὸς τὰ μέσα μας.

§528Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἴχομεν 140,000 ὅπλα Γκρᾶ, καὶ δὲν ἐπήρκουν κατὰ τὸ 1897.

§529Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Αὐτὰ εἶναι γνωστά, αὐτὰ εἶναι ζητήματα λελυμένα. Ἀπορῶ δέ, πῶς γεννῶσι κατάπληξιν.

§530Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Δὲν γεννᾷ κατάπληξιν τοῦτο· γεννᾷ κατάπληξιν ἡ κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν συζήτησις περὶ τοῦ θέματος τούτου· διότι, ἐὰν παραδεχθῆτε αὐτοὺς τοὺς ὅρους, αἱ δαπάναι κατ’ ἀνάγκην θὰ ὑπερβῶσι τὰ 150 ἑκατομμύρια.

§531Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Ἐξετάζω τὴν προσήκουσαν παρασκευήν.

§532Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Βεβαίως πρόκειται περὶ τούτου.

§533Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Περὶ ποίας δαπάνης λέγετε; Ἐξακολουθῶ τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ζητήματος. Πρόκειται περὶ 100,000 ὅπλων· θὰ ἔχητε 15 φράγκων οἰκονομίαν καθ’ ὅπλον, ἐὰν ἔχητε ἕν ἐργοστάσιον, μόνον διὰ νὰ συναρμολογῇ τὰ τεμάχια.

§534Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ οὐδόλως παραδέχομαι τοῦτο, διότι παρακολουθῶ καὶ ἐγώ, ὅπως παρακολουθεῖτε καὶ ὑμεῖς, τὰ συμβαίνοντα εἰς τὰ ἄλλα Κράτη, καὶ λέγω, ὅτι εἶναι ἀποδεδειγμένον σήμερον, ὅτι τὰ ἐργοστάσια τῶν Κρατῶν παράγουσιν εἰς τιμὴν πολὺ ἀνωτέραν τῆς τῶν ἐργοστασίων τῶν ἰδιωτικῶν. Ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι πανταχοῦ ἐγείρεται φωνή, ἐν Γαλλίᾳ ἰδίως, περὶ καταργήσεως τῶν ἐργοστασίων τοῦ Κράτους.

§535Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἠκούσατε, τί εἶπον ἐγώ.

§536Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Σεῖς προτείνετε νὰ ἔχωμεν ἐργοστάσια τοῦ Κράτους.

§537Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι ὁ ἀκαταλληλότερος διευθυντὴς ἐπιχειρήσεων εἶναι τὸ Κράτος, καὶ ὅτι τὰ ἐργοστάσια τοῦ Κράτους φυτοζωοῦσιν ἀπέναντι τῶν ἰδιωτικῶν ἐργοστασίων.

§538Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἀλλ’ εἴπετε νὰ ἔχωμεν ἐργοστάσια τοῦ Κράτους.

§539Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ λέγω κατ’ ἀρχὴν νὰ ἱδρυθῶσιν ἐργοστάσια. Δὲν εἶπον νὰ τὰ ἱδρύσῃ τὸ Κράτος. Διατὶ ἐβιάσθητε νὰ ἐξαγάγητε τὸ συμπέρασμα αὐτό; Ἐγὼ ἐξ ἐναντίας παραδέχομαι, ὅτι τὰ ἐργοστάσια τὰ διευθυνόμενα ὑπὸ τοῦ Κράτους φυτοζωοῦσι. Καὶ εἶναι ἀληθὲς αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἴπετε, ὅτι τὰ εἴδη στοιχίζουσι καὶ πλειότερον, καὶ διὰ τοῦτο θὰ ὁμιλήσω κατόπιν περὶ τοῦ μονοπωλίου ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἵδρυσιν· διότι ἐγὼ δὲν ἐξετάζω τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν βιομηχανικὴν, ἐὰν δηλαδὴ θὰ κατορθωθῇ νὰ εὑρεθῇ ἑταιρεία· ἐγὼ ἐξετάζω τὸ ὀρθὸν, ἐὰν δὲ δὲν ἦναι δυνατὸν νὰ γείνῃ τὸ ὀρθὸν, τότε κάμετε ὅ,τι θέλετε. Ἀλλ’ ἐγὼ οὐδέποτε ὑπεστήριξα, ὅτι τὸ Κράτος εἶναι κατάλληλος διευθυντής, ἵνα διευθύνῃ ἐργοστάσια· ἐγὼ εἶπον, ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς τὸ Κράτος νὰ ἔχῃ στρατιωτικὰ ἐργοστάσια.

§540Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ἐὰν πρόκηται νὰ ὁμιλήσητε διὰ μακρῶν, κύριε συνάδελφε, νὰ διακόψωμεν.

§541Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ παρεκάλουν νὰ διακόψωμεν.

§542Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Εἴμεθα κουρασμένοι· ἀπὸ τὰς 10 π. μ. συνεδριάζομεν. Ἡ ὥρα εἶναι 9½· δὲν νομίζετε ὅτι πρέπει διὰ τοσοῦτον σπουδαῖον ζήτημα νὰ ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον; Ἐδῶ πρόκειται περὶ τῆς τύχης τοῦ Κράτους, καὶ δὲν πρέπει διὰ τῆς βίας ν’ ἀναγκασθῶμεν νὰ δώσωμεν τὴν ψῆφον ἡμῶν. Ὁμιλεῖ περὶ τοῦ ζητήματος καθηγητὴς τῆς πυροβολικῆς, καὶ τίθενται ὑπὸ ἀμφισβήτησιν οἱ λόγοι του· ἀπὸ ποίους; ἀπὸ ἐντελῶς ἀγεύστους τοῦ ζητήματος ἀξιοτίμους συναδέλφους· καὶ νομίζετε, ὅτι δὲν πρέπει νὰ διακόψωμεν, ἵνα ἀναπαυθῇ ὀλίγον ὁ ῥήτωρ;

§543Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Σεῖς νομίζετε, ὅτι πρόκειται περὶ φιλοσοφίας ἀγνώστου εἰς ὅλον τὸν κόσμον.

§544Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Θὰ ὁμιλήσω ἐγὼ ἐν ἐκτάσει καθ’ ὅλην τὴν γραμμήν.

§545Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ ἐξηγῶ, διὰ τίνα λόγον ἐπιβάλλεται ἡ ἵδρυσις στρατιωτικοῦ ἐργοστασίου. Κατὰ τίνα τρόπον θὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἵδρυσις αὐτοῦ, εἶναι ἄλλο ζήτημα, τὸ ὁποῖον θὰ ἐξετάσωμεν. Εἶπον, ὅτι, ἐὰν ἔχωμεν μόνον ἓν ἐργοστάσιον, τὸ ὁποῖον νὰ συναρμολογῇ τὰ ὅπλα, θὰ ἔχωμεν οἰκονομίαν 15 φράγκων καθ’ ὅπλον, ὅπερ ὑμεῖς ἀμφισβητεῖτε. Καὶ ἂν σᾶς εἴπω καὶ τὸ ἑξῆς, ἐὰν σᾶς εἴπω, ὅτι, ἐνῷ τὰ ὅπλα κατασκευάζουσι τὰ ἐργοστάσια τὰ ἰδιωτικὰ ἐν Εὐρώπῃ εἰς τιμὴν 70 ἕως 80 φράγκων ἕκαστον, τὸ κέρδος αὐτῶν εἶναι τὸ ἥμισυ τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ, τί θὰ εἴπητε; Θὰ τὸ ἀμφισβητήσητε καὶ αὐτό; Τοιοῦτον κέρδος ἔχουσι τὰ ἐργοστάσια αὐτά, πρῶτον διότι εἶναι τρόπον τινὰ μονοπωλιακὰ ἐργοστάσια, εἰς τὰ ὁποῖα γίνονται αἱ παραγγελίαι ὅλων τῶν Κρατῶν, καὶ δεύτερον, διότι, ὁσάκις πρόκηται νὰ γείνῃ προμήθεια, γίνεται συνήθως σύγχρονος, καὶ τούτου ἕνεκεν ἔχουσι κέρδη παμμέγιστα. 20 φράγκα στοιχίζει μόνον ἡ κάννα, 30 ἕως 35 φράγκα στοιχίζουσι τὰ ὑλικὰ τοῦ ὅπλου, καὶ θὰ τὸ πληρώσητε 70 ἕως 80 φράγκα. Ὥστε, ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχητε ἐργοστάσιον, — τὸ ὁποῖον ἴσως ἐν τῇ ἀρχῇ δὲν θὰ δύναται νὰ κατασκευάζῃ κάννας, ἀλλὰ θὰ δύναται νὰ κατασκευάζῃ τὰ δευτερεύοντα μέρη τοῦ ὅπλου, — θὰ ἔχητε προμήθειαν κατὰ πολὺ οἰκονομικωτέραν.

§546Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Πῶς θὰ κατορθώσωμεν τοῦτο;

§547Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πάντες εἴμεθα διατεθειμένοι ν’ ἀποδεχθῶμεν, ὅτι εἴμεθα εἰς κατάστασιν νὰ συστήσωμεν ἐργοστάσιον ὁπλοποιΐας· διὰ τοῦτο εὐχαρίστως θὰ σᾶς ἀκούσωμεν.

§548Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ ἄλλος λόγος ὑπὲρ τῆς ἱδρύσεως στρατιωτικῶν ἐργοστασίων, καὶ ἰδίως τῶν ἐργοστασίων ἐκείνων, περὶ τῶν ὁποίων προβλέπει τὸ νομοσχέδιον, ἤτοι ἐν γένει τῶν κατασκευαζόντων τὰ πυρομαχικὰ τοῦ στρατοῦ· διότι ἐν περιπτώσει πολέμου, ὡς γινώσκετε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προμηθευθῆτε οὔτε ὅπλα οὔτε πυρομαχικὰ ἐκ ξένων ἐργοστασίων· ἐπιβάλλεται λοιπὸν ἡ ἵδρυσις στρατιωτικῶν ἐργοστασίων. Τώρα γεννᾶται τὸ ζήτημα, τὰ στρατιωτικὰ αὐτὰ ἐργοστάσια θὰ τὰ ἱδρύσῃ τὸ Κράτος; Θὰ ἠδύνατο νὰ τὰ ἱδρύσῃ τὸ Κράτος, καὶ ὤφειλε νὰ ὑπάρχῃ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ γενικὴ διάταξις, ὅτι δύναται τὸ Κράτος νὰ ἱδρύσῃ τοιαῦτα ἐργοστάσια.

§549Ν. Δ. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Κατὰ τὸ Κράτος.

§550Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Τί ἐννοεῖτε, λέγοντες «κατὰ τὸ Κράτος»;

§551Ν. Δ. ΛΕΒΙΔΗΣ. Δηλαδὴ εἶναι καὶ Κράτη, τὰ ὁποῖα δὲν ἠμποροῦν νὰ κατασκευάζουν ὅπλα.

§552Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Τὰ μικρότερα Κράτη, ὡς τὸ Βέλγιον καὶ ἡ Ἑλβετία, ἔχουν τὰ καλλίτερα καὶ τὰ περισσότερα ὁπλουργεῖα, διότι προσελκύουν τὴν κατασκευὴν τῶν ὅπλων τῶν μεγάλων Κρατῶν.

§553Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχουν λόγοι εἰδικοὶ διὰ τὸ Βέλγιον.

§554Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἡ Ἑλβετία ἔχει 14,000,000 φράγκα ἔσοδον κατ’ ἔτος εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν αὑτῆς ἐκ τῶν στρατιωτικῶν ἐργοστασίων της. Ἐγὼ λοιπόν, δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, φρονῶ, ὅτι διὰ νὰ γείνῃ εὐθηνοτέρα ἡ προμήθεια καὶ ἡ ἀνανέωσις ἐν γένει καὶ συμπλήρωσις τῶν ὑλικῶν, πρέπει νὰ ἱδρυθῶσιν ἐργοστάσια, ἢ τοὐλάχιστον, ἂν δὲν ἦναι δυνατὸν νὰ ἱδρυθῶσι πλήρη ἐργοστάσια, — διότι δὲν διατείνομαι, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἱδρυθῶσι χυτήρια πυροβόλων, — νὰ ἱδρυθῶσιν ἐργοστάσια κατασκευάζοντα ἐν ἀρχῇ ὅλα τὰ ἄλλα εἴδη, πλὴν τῶν σωλήνων τῶν πυροβόλων καὶ τῶν καννῶν τῶν ὅπλων· τὰ κοντάκια καὶ τὰ ἄλλα μέρη τοῦ ὅπλου εἶναι δυνατὸν νὰ κατασκευασθῶσι, καὶ ἑπομένως εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ οἰκονομία διὰ τὴν προμήθειαν καὶ ἀνανέωσιν τοῦ ὁπλισμοῦ καὶ τῶν λοιπῶν ὑλικῶν. Ἀναντιρρήτως δύνανται νὰ ἱδρυθῶσιν ἐργοστάσια πρὸς κατασκευὴν τῶν πυρομαχικῶν ἐν γένει, τουτέστι φυσιγγίων καὶ ἐν γένει βλημάτων καὶ τῶν λοιπῶν πυρομαχικῶν, τῶν χρησιμευόντων εἰς τὸ πυροβολικόν. Τὰ δὲ κεφάλαια, ἐὰν πρόκηται νὰ ἱδρύσῃ τὸ Κράτος τὸ ἐργοστάσιον αὐτὸ, τὰ κεφάλαια δύναται νὰ τὰ ἔχῃ ἐξ αὐτῆς τῆς οἰκονομίας τῶν προμηθειῶν, τὰς ὁποίας θὰ κάμῃ. Ἀλλ’ ἐὰν καὶ τοῦτο γενικῶς δὲν ἦναι δυνατὸν, νομίζω ὅτι πάντως εἶναι δυνατὸν, προκειμένου τοὐλάχιστον περὶ τῆς κατασκευῆς τῶν πυρομαχικῶν, δηλαδὴ προκειμένου νὰ ἱδρυθῇ πυριτιδοποιεῖον, πυροτεχνουργεῖον, φυσιγγιοποιεῖον, καὶ ἀκόμη νὰ τελειοποιηθῇ τὸ ὁπλοστάσιον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ χρησιμεύσῃ καὶ πρὸς κατασκευὴν πλείστων εἰδῶν καὶ ἐπισκευὴν ἄλλων.

§555Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἰδίως δι’ ἐπισκευὴν τῶν ὅπλων.

§556Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐπρότεινα ὁπλοστάσιον· δι’ αὐτὸ δὲν εἶπον ὁπλουργεῖον. Νὰ προμηθευώμεθα ἐξ Εὐρώπης μόνον τὰς κάννας τῶν ὅπλων, αἱ ὁποῖαι στοιχίζουν περὶ τὰ 20 φράγκα ἑκάστη, ὅλα δὲ τὰ ἄλλα μέρη νὰ κατασκευάζωνται ἐνταῦθα.

§557Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἄς ἐπιτύχωμεν τὸ ὀλιγώτερον, νὰ δυνάμεθα νὰ ἐπισκευάζωμεν τὰ ὅπλα.

§558Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἔστω καὶ ὡς ἐπισκευαστήριον, ἵνα γίνωνται αἱ ἐπισκευαὶ πάντων τῶν ὑλικῶν τοῦ στρατοῦ. Σήμερον δαπανῶνται ἐν τῷ Ὁπλοστασίῳ μόνον διὰ τεχνίτας — δὲν ἐνθυμοῦμαι τὸ ὅλον ποσὸν τῶν δαπανῶν, — περὶ τὰς 60,000 δραχμὰς ἐτησίως, καὶ ἡ ἐργασία, τὴν ὁποίαν τὸ Ὁπλοστάσιον παράγει, εἶναι τόσον μηδαμινὴ, ὥστε εἶναι ὡς νὰ μὴ ὑφίσταται. Ἐγὼ θὰ συνέτασσον τὸ νομοσχέδιον ὡς ἑξῆς — ἐκθέτω συνοπτικῶς, διὰ νὰ συντομεύσω τὸν λόγον. — Θὰ ἵδρυον τὸ μονοπώλιον αʹ) παντὸς εἴδους πυρίτιδος καὶ ἐκρηκτικῶν οὐσιῶν, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐξαιρέσεως ἢ διαστολῆς βροντωδῶν καὶ μὴ βροντωδῶν μιγμάτων· βʹ) τῶν παντοειδῶν φυσιγγίων, καψυλίων, ἐκκαυμάτων, ἐμπυρευμάτων καὶ τῶν λοιπῶν ἀποτελούντων αὐτὰ μερῶν· γʹ) τῶν ἁπτρῶν καὶ θρυαλλίδων παντὸς εἴδους, αἵτινες παρέχουσι μέγα χρηματικὸν ποσὸν, διότι ἐκ τῶν θρυαλλίδων ὑπολογίζεται κέρδος περὶ τὰς 150,000 δραχμῶν· δʹ) τῶν παντοειδῶν βολίδων καὶ σφαιριδίων· εʹ) τὸ μονοπώλιον τῶν παντὸς εἴδους ὅπλων καὶ πυροβόλων καὶ τῶν ἀποτελούντων αὐτὰ μερῶν· ϛʹ) τῶν παντοειδῶν πυρομαχικῶν, βλημάτων, πυροσωλήνων, κροτίδων καὶ πυροτεχνημάτων· ζʹ) τῶν βληματοφόρων καὶ ἐν γένει τῶν ὀχημάτων τοῦ στρατοῦ· καὶ ηʹ) τῶν μηχανημάτων, ἐργαλείων καὶ διαφόρων ὀργάνων, χρησίμων πρὸς κατασκευὴν τῶν εἰρημένων οὐσιῶν καὶ εἰδῶν. Θὰ παρεῖχον εἰς τὸ Κράτος τὸ δικαίωμα νὰ ἱδρύῃ ἐργοστάσια καὶ νὰ συμβάλληται πρὸς ἑταιρείας ἢ ἐργοστάσια πρὸς κατασκευὴν τῶν οὐσιῶν καὶ εἰδῶν, περὶ ὧν ὁ λόγος, καὶ πρὸς ἵδρυσιν τῶν καταλλήλων ἐργοστασίων. Θὰ ἐτελειοποίουν κεχωρισμένως καὶ καταλλήλως, ἢ θὰ συνήνουν τὰ ἐργοστάσια τοῦ Ναυστάθμου καὶ τὰ τοῦ Ὁπλοστασίου, — διὰ τὰ ὁποῖα πληρώνονται δραχ. 300,000 περίπου δι’ ἐργάτας, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐκτελοῦσιν οὔτε τὸ ἥμισυ τοῦ ποσοῦ τῆς ἐργασίας, δι’ ἣν πληρώνονται, διότι δὲν εἶναι συστηματοποιημένη ἡ ἐργασία, — ἢ θὰ τὰ μετέτρεπον εἰς ἐπισκευαστήρια ἢ κατασκευαστήρια, ὡς εἶπον. Θὰ ἵδρυον ἐπίσης, ἂν ἦτο δυνατὸν, πάντα τὰ στρατιωτικὰ ἐργοστάσια καὶ συνεργεῖα, ἀπαραιτήτως δὲ πυριτιδοποιεῖον, πυροτεχνουργεῖον, φυσιγγιοποιεῖον, ὁπλουργεῖον, ἐργοστάσιον κιλλιβάντων καὶ ὀχημάτων καὶ χυτήριον βλημάτων. Διὰ τοῦ μονοπωλίου δὲ ὅλων αὐτῶν τῶν εἰδῶν ἔχω τὴν γνώμην,—καὶ ἡ Κυβέρνησις εἶναι εἰς θέσιν καλλιτέραν νὰ τὸ ἐξακριβώσῃ,—ὅτι καὶ ξένα ἐργοστάσια θὰ ἀνελάμβανον νὰ κατασκευάσωσιν ἐδῶ παραρτήματα ὅμοια πρὸς τὰ καταστήματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν. Τὸ ἐργοστάσιον Ρὸτ, λαμβάνον τὸ μονοπώλιον καὶ τὰς προμηθείας τοῦ Κράτους, θὰ ἠδύνατο νὰ κατασκευάσῃ τέλειον παράρτημα τοῦ καταστήματός του, διότι τὰ ἡμερομίσθια ἐνταῦθα εἶναι πολὺ εὐθηνότερα τῶν ἐκεῖ. Δὲν θὰ ἀπέκλειον ὅμως διὰ τοῦ νομοσχεδίου πᾶσαν ἄλλην ἑταιρείαν καὶ πᾶν ἐργοστάσιον. Ἂν ὁ Κροὺπ, ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὁ ὁποῖος εἶναι μέγας ἐργοστασιάρχης, ἐλάμβανε τὸ μονοπώλιον καὶ τὰς προμηθείας αὐτὰς τοῦ Κράτους, —ἐννοεῖται ἐπὶ τῇ βάσει συμβάσεως, —ἀνελάμβανε δὲ συγχρόνως καὶ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἱδρύσῃ καὶ παράρτημα ἐντὸς τοῦ Κράτους διὰ τὴν κατασκευὴν αὐτῶν τῶν εἰδῶν, νομίζω ὅτι τοῦτο θὰ συνέφερεν εἰς τὸ Κράτος, ὄχι μόνον ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν στρατιωτικήν, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τὴν κοινωνικήν. Ἔχω δὲ τὴν γνώμην, ὅτι, ἂν θελήσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ ζητήσῃ πληροφορίας, ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι πολλοὶ ἐξ αὐτῶν θὰ προθυμοποιηθῶσι, λαμβάνοντες τὸ προνόμιον τοῦ μονοπωλίου τῶν σχετικῶν εἰδῶν, ἕκαστος νὰ ἱδρύσῃ τοιαῦτα ἐργοστάσια ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τοῦ Κράτους.

§559Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κέρδος οἰκονομικὸν θὰ ἔχωμεν;

§560Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Θὰ ἔχωμεν κανονίζοντες τὰς τιμάς, θὰ ὁρισθῶσιν αἱ τιμαὶ διὰ τῆς συμβάσεως, καὶ ἑπομένως τὸ Κράτος θὰ προσπορισθῇ καὶ ἄλλην ὠφέλειαν.

§561Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Πρὸ τριῶν ἐτῶν, κατὰ τὸ 1901, ἦλθεν ἐνταῦθα εἷς μεσίτης ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι συνήθως παρεμβαίνουσι μεταξὺ τῶν ἐργοστασιαρχῶν καὶ τῶν Κυβερνήσεων. Αὐτὸς ἐπρότεινε νὰ τῷ δοθῇ τὸ δικαίωμα νὰ ἱδρύσῃ ἐργοστάσιον πρὸς κατασκευὴν ἀκάπνου πυρίτιδος καὶ ὅπλων, ἐζήτει δὲ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ τῷ παραχωρηθῶσιν ὅλα τὰ ἐδάφη, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἤθελεν ἐγείρει τὰ ἐργοστάσια καὶ τὰ παραρτήματα αὐτῶν, πλησίον τῶν Ἀθηνῶν, δεύτερον ἀτέλειαν παντὸς ὑλικοῦ, τὸ ὁποῖον ἤθελεν εἰσάγει πρὸς χρῆσιν τῶν ἐργοστασίων του, καὶ τρίτον, τὸ καὶ σπουδαιότερον, ἐγγύησιν 5 τοὐλάχιστον τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τῶν κεφαλαίων, τὰ ὁποῖα ἤθελε καταβάλει διὰ τὴν ἐπιχείρησιν ταύτην. Ἡ Κυβέρνησις ἠρνήθη, ἰδίᾳ δὲ τὴν τελευταίαν παραχώρησιν.

§562Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Προσκαλέσατε σοβαροὺς ἐργοστασιάρχας, καὶ ἔλθετε εἰς συνεννοήσεις πρὸς αὐτούς.

§563Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἴσως προκαλέσωμεν τὸ μειδίαμα αὐτῶν.

§564Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ ὑπὲρ τοῦ συμφέροντος τοῦ Κράτους καὶ τοῦ στρατοῦ. Εὑρίσκετε αὐτὰ ἀκατόρθωτα; Ἂν ἦτο ὁ Τρικούπης, θὰ ἦσαν κατορθωτὰ, διότι αὐτὰ τὰ πράγματα τὰ συνεζήτησα μὲ τὸν Τρικούπην, καὶ ἐκεῖνος τὰ ἐθεώρει κατορθωτά. Διὰ σᾶς τὰ πάντα εἶναι ἀδύνατα.

§565Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ αὐτὸ τὰ κατωρθώσατε!

§566Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Μὴ κάμνῃς, κύριε Λαπαθιώτη, τοιαύτας παραβολάς.

§567Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπεβλήθη πρότασις περὶ ἀναβολῆς καὶ παραπομπῆς τοῦ νομοσχεδίου εἰς ἐπιτροπήν, ἵνα συζητηθῇ ἐν ἐκτάσει ἐκεῖ.

§568Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ὑποβάλλω πρότασιν ἀναβολῆς.

§569ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε.

§570ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Κ. Γεράκη καὶ Ε. Ν. Δηλιγιάννη, καὶ εἶτα ἡ διαλογὴ, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§571ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 119, ἐξ ὧν 114 κατὰ τῆς προτάσεως, καὶ 5 ὑπὲρ αὐτῆς. Ἑπομένως ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς ἀπερρίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§572Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§573Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Ἔχω καὶ ἐγὼ τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§574Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐννοῶ, τὸ νομοσχέδιον νὰ μελετηθῇ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν στέρξῃ εἰς τοῦτο, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ νομοσχεδίου ἀφορῶντος συμφέροντα ὕψιστα καὶ τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ τόπου, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ὑποβάλω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§575ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλετε, κύριε Βουλευτὰ, ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας; Εἶσθε, λέγετε, ἠναγκασμένος νὰ ὑποβάλητε ἔνστασιν...

§576Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐὰν δὲν στέρξῃ ἡ Κυβέρνησις, ὑποβάλλω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας, καὶ θὰ ὑποβάλλω μέχρις ὅτου στέρξῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀποσύρῃ τὸ νομοσχέδιον, ἵνα τὸ μελετήσῃ.

§577ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς τῶν Βουλευτῶν κατάλογος, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Γ. Ραδινοῦ καὶ Περ. Ἀλεξάκη. Μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή). Παρόντες 117. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 11 καὶ 15′ μ. μ.)