1904.03.15

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 38

τῆς 15 Μαρτίου 1904.

(Δευτέρα).

(Προεδρεύοντος τοῦ Προέδρου κ. Ν. Χατζίσκου).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 10 καὶ 25′ π. μ. παρόντων 120 Βουλευτῶν, ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκριθέντα ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κύριοι Α. καὶ Χ. Ρότσιλδ, κάτοικοι Ἀθηνῶν, ἀντιπρόσωποι τοῦ ἐν Δυσελδόρφῃ ἐργοστασίου πυροβόλων, δι’ ἀναφορᾶς των πρὸς τὴν Βουλὴν προσφέρουσι δωρεὰν πυροβόλον, ὅπως δι’ αὐτοῦ ἐκτελεσθῶσι πειράματα, προκειμένου νὰ ἐκλεγῇ τὸ καταλληλότερον σύστημα πυροβόλου διὰ τὸν στρατόν.

§2Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ, κύριε Πρόεδρε.

§3Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Βεβαίως δὲν δυνάμεθα ν’ ἀπορρίψωμεν τὴν δωρεὰν ταύτην· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἐν στιγμῇ, κατὰ τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ δοκιμασθῶσι τὰ ὅπλα, τὰ ὁποῖα θὰ προμηθευθῶμεν, τοιαύτη δωρεὰ δὲν ἐμποδίζει βεβαίως νὰ δοκιμασθῶσι πυροβόλα καὶ ἄλλων ἐργοστασίων.

§4Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν πρόκειται περὶ δωρεᾶς. Προκειμένου νὰ δοκιμασθῶσι πυροβόλα ὅλων τῶν συστημάτων, οἱ ἀναφερόμενοι ἀναλαμβάνουσι τὰ ἔξοδα τῆς δοκιμῆς τοῦ συστήματος τοῦ πυροβόλου τοῦ ἐργοστασίου, τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύουσι.

§5ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ἀναγνωσθῇ ἡ ἀναφορά.

§6ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Πρὸς τὴν σεβαστὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων. Κύριε Πρόεδρε, Λαμβάνοντες ἀφορμὴν ἐκ τῶν ἐν τῇ συνεδρίᾳ τῆς Βουλῆς τῆς 13 τρέχοντος μηνὸς συζητηθέντων περὶ ἐπιβαλλομένων συγκριτικῶν δοκιμῶν πυροβόλων, ἐν τῇ ἰδιότητι ἡμῶν, ὡς ἀντιπροσώπων τῶν ἐν Δυσελδόρφῃ τῆς Γερμανίας ἐργοστασίων πυροβόλων Ἔρχαρδ, πληροφοροῦμεν εὐσεβάστως τὴν σεβαστὴν Βουλήν, ὅτι θέτομεν εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ σεβαστοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργείου ταχυβόλον πεδινὸν πυροβόλον Ἔρχαρδ, τελευταίου συστήματος, χάριν δοκιμῶν, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐπιβαρύνσεως καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς πρὸς ἡμᾶς ὑποχρεώσεως ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου. Ἐλπίζομεν, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ προσφορά μας αὕτη θέλει γείνῃ ἀφορμή, ὅπως ὑπὸ τοὺς ἰδίους ὅρους καὶ ἕτερα ἐργοστάσια πέμψωσιν ὁμοίως πυροβόλα πρὸς συγκριτικὸν πειραματισμόν, ἵνα ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία μετὰ ἐπισταμένην ἐξέτασιν αὐτῶν λάβῃ τὴν περὶ τοῦ προτιμητέου συστήματος ἀπόφασίν της.» (Ἕπονται αἱ ὑπογραφαὶ τῶν ἀναφερομένων).

§7Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τοῦτο δὲν ἐμποδίζει βεβαίως τὸ Ὑπουργεῖον νὰ ζητήσῃ πυροβόλα καὶ ἄλλων ἐργοστασίων.

§8ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Βεβαίως.

§9Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Ἀκριβῶς οἱ κύριοι Ρότσιλδ ἐν τέλει τῆς ἀναφορᾶς των, διὰ τῆς ὁποίας προσφέρουσι τὸ ταχυβόλον αὐτὸ εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ, καταλήγουσι, λέγοντες ὅτι κατόπιν τῆς προσφορᾶς των ταύτης καὶ ἄλλα ἐργοστάσια θὰ προθυμοποιηθῶσι νὰ προσφέρωσι πυροβόλα πρὸς δοκιμὴν ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους.

§10Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἀλλ’ ἕως τώρα δὲν ἔχομεν προτάσεις τοιαύτας ἐξ ἄλλων ἐργοστασίων.

§11Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Ὅπως καὶ ἂν ἔχῃ τὸ πρᾶγμα, παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ν’ ἀποδεχθῇ τὴν δωρεὰν ταύτην, καὶ ὄχι μόνον ν’ ἀποδεχθῇ τὴν δωρεὰν, ἀλλὰ καὶ νὰ διατάξῃ νὰ γείνωσι πειράματα, διότι ἐκ τῶν πειραμάτων βεβαίως θὰ προκύψῃ ἡ καλλιτέρα ποιότης καὶ ἀντοχὴ μεταξὺ τῶν δοκιμασθησομένων πυροβόλων. Πιθανὸν νὰ μοὶ εἴπητε, ὅτι, προκειμένου περὶ τῆς δυνάμεως τῆς βολῆς, ἀφοῦ δὲν ἔχομεν πολύγωνον, δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς πειράματα. Πάντως ὅμως δέον νὰ ἐξετασθῇ ἡ ἐνέργεια τοῦ μηχανισμοῦ τοῦ προσφερομένου πυροβόλου καὶ ἡ ἀντοχὴ αὐτοῦ, ἀφοῦ ἄλλως τε τὸ κατάστημα Ἔρχαρδ θεωρεῖται ὡς ἓν ἀπὸ τὰ πρῶτα καταστήματα τοῦ κόσμου.

§12Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Προκειμένου περὶ προσφορᾶς πυροβόλου παρ’ ἐργοστασίου γνωστοῦ, ὅπως γείνωσι πειράματα, βεβαίως δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ συστήσω, εἶναι, ὅτι, καὶ ἂν ἄλλο ἐργοστάσιον τῆς αὐτῆς ἀξίας δὲν προσφέρῃ πυροβόλον πρὸς δοκιμὴν, τὸ Ὑπουργεῖον, ἔστω καὶ διὰ δαπάνης τινὸς, δέον νὰ σπεύσῃ νὰ προμηθευθῇ τοιοῦτο πυροβόλον, ὅπως τὸ δοκιμάσῃ συγχρόνως καὶ ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ πυροβόλον, περὶ οὗ πρόκειται.

§13Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Βεβαίως τὸ Ὑπουργεῖον θὰ κάμῃ ὅ,τι εἶναι δυνατὸν, διὰ νὰ ἐξευρεθῇ τὸ καταλληλότερον σύστημα πυροβόλου. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν, εἶναι νὰ μὴ δίδῃ πίστιν εἰς ὅσα ἀκούει· διότι σᾶς λέγω, ὅτι ὁ ἀνταγωνισμὸς εἶναι μέγας εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ ὁ καθεὶς προσπαθεῖ νὰ καταβάλῃ τὸν ἄλλον, ἔστω καὶ ὑποσχόμενος πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν δύναται νὰ ἐκτελέσῃ. Τοιοῦτος εἶναι ὁ ἀνταγωνισμός.

§14Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι φυσικόν.

§15Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Πάντως ὅμως ὠφέλεια θὰ προκύψῃ.

§16Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πολὺς γίνεται λόγος περὶ δοκιμῆς ἐν Ἑλλάδι πυροβόλων καὶ ὅπλων, πρὶν ἢ ἀποδεχθῇ ἡ Κυβέρνησις τὸ καταλληλότερον σύστημα. Δὲν εἶμαι ἐναντίος αὐτῆς τῆς δοκιμῆς, ἐὰν μάλιστα ἡ δοκιμὴ αὕτη πρόκηται νὰ διεξαχθῇ μεταξὺ πολλῶν συστημάτων διαφόρων ἐργοστασίων, τῶν ὁποίων οἱ ἀντιπρόσωποι, παρευρισκόμενοι εἰς τὰς δοκιμὰς, θὰ παρουσιάζωσιν ὅλα τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα διαθέτουσι, διὰ νὰ ἀποδείξωσι τὸ πυροβόλον αὑτῶν καλλίτερον τοῦ τῶν ἄλλων. Ὁ διαγωνισμὸς ὁ δημόσιος εἶναι ὠφέλιμος. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει πρὸ παντὸς νὰ ἐφελκύσῃ τὴν μέριμναν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἢ τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ὅπερ θὰ κληθῇ μίαν ἡμέραν νὰ προβῇ εἰς τὰς παραγγελίας, εἶναι νὰ ζητήσῃ δι’ εἰδικῶν ἀνδρῶν, δι’ ἐρεύνης εἰδικῶν, ποία εἶναι ἡ γνώμη τῶν Κρατῶν τῆς Εὐρώπης, τὰ ὁποῖα ἐδοκίμασαν καὶ δοκιμάζουσι καθ’ ἡμέραν τὰ διάφορα συστήματα. Περὶ τῶν συστημάτων αὐτῶν ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι, μεθ’ ὅλην τὴν εἰδικότητα πολλῶν ἀξιωματικῶν, τοὺς ὁποίους ἔχομεν ἐν Ἑλλάδι, δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ φθάσωμεν μόνοι εἰς σχηματισμὸν βεβαίας καὶ ἐξηκριβωμένης γνώμης, ὅπως τὰ μεγάλα Κράτη τῆς Εὐρώπης. Τοῦτο δὲν ἐμποδίζει, ἐπαναλαμβάνω, τὴν ἐνέργειαν δοκιμῶν καὶ ἐν Ἑλλάδι, ἀλλ’ αἱ δοκιμαὶ αὗται δὲν πρέπει νὰ θεωρηθῶσι τὸ μόνον μέσον, δι’ οὗ θ’ ἀποφασίσωμεν τὴν ἐκλογὴν τοῦ ὅπλου ἢ τοῦ πυροβόλου.

§17Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Τὸ νὰ λέγωμεν, ὅτι μὲ ἓν πυροβόλον δύνανται νὰ διεξαχθῶσι πειράματα, διὰ τῶν ὁποίων νὰ σχηματισθῇ γνώμη περὶ τοῦ καλλιτέρου συστήματος, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι σοβαρόν. Ἡ Γερμανία ἠγόρασεν ἓξ πυροβολαρχίας ἀπὸ τὰ διάφορα συστήματα, καὶ ἐξετέλεσε μὲ 42 πυροβόλα συγκριτικὰ πειράματα, διὰ ν’ ἀποφανθῇ εἰδικὴ ἐπιτροπὴ περὶ τῆς βολῆς ἑκάστου ὑποδείγματος πυροβόλου καὶ περὶ τοῦ καλλιτέρου συστήματος. Ὥστε τὸ νὰ λέγωμεν ὅτι μὲ ἓν πυροβόλον θὰ δυνηθῶμεν ἡμεῖς νὰ σχηματίσωμεν γνώμην, νομίζω, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν εἶναι σοβαρόν.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Κυριακούλης Λ. Μαυρομιχάλης ἔχει τὸν λόγον.

§19ΚΥΡ. Λ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κατόπιν, Κύριοι, ὑπαινιγμῶν ῥιφθέντων ἐντεῦθεν καὶ διαφόρων διαλόγων, λαβόντων χώραν εἴτε ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου εἴτε ἐκτὸς αὐτοῦ κατ’ ἐκείνων, οἵτινες, προκειμένου περὶ τῶν στρατιωτικῶν νομοσχεδίων, μετὰ παρρησίας ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης εἶπον τὴν γνώμην των, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐκθέσω διὰ βραχέων, ὅσον εἶναι δυνατόν, τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων εἶχον τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐξέθηκα ἐνώπιον ὑμῶν. Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον περὶ στρατολογίας, φρονῶ, ὅτι ἀρκετὰ εἶπον. Εἶπον, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ θὰ ἐκπαιδεύωνται ἐπαρκῶς 16,000 ἄνδρες κατ’ ἔτος, ἐνῷ διὰ τοῦ ἰσχύοντος νόμου γυμνάζονται, ὡς ἀπέδειξα, μόνον 6,700, καὶ κάκιστα. Καὶ ἐπὶ πλέον εἶπον, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι αὔταρκες, ὅτι δηλαδὴ ἔχει τοὺς πόρους ἐν ἑαυτῷ, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ δὲν θ’ ἀπαιτήσῃ ἐπὶ πλέον ποσὰ μεγάλα. Παρέλειψα ὅμως νὰ εἴπω, ὅτι διὰ τῆς ἀφομοιώσεως τῆς μισθοδοσίας τῶν εὐζώνων πρὸς τὴν τῶν στρατιωτῶν τοῦ πεζικοῦ καὶ διὰ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ μισθοῦ τῶν δεκανέων, σαλπιγκτῶν αʹ τάξεως κλπ. θὰ προκύψῃ καὶ νέον ἔσοδον, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ σημείωμα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 360,000. Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι ὀλίγα θὰ χρειασθῶσι διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νομοσχεδίου ἐπὶ πλέον. Ἀλλ’ εἶμαι καὶ ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ καὶ ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου περὶ Ταμείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Ὀφείλω ὅμως νὰ ὁμολογήσω, ὅτι εἶμαι κατὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ στρατιωτικῶν προβιβασμῶν. Θὰ ἐκθέσω δὲ διὰ βραχέων, ὡς προεῖπον, τοὺς λόγους, οἵτινες μὲ ἔπεισαν νὰ ἔχω τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐξέθηκα ἐνώπιον ὑμῶν. Καὶ πῶς εἶναι δυνατόν, Κύριοι, νὰ μὴ ἦμαι ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ἀφοῦ δι’ αὐτοῦ πρόκειται νὰ καθιερωθῇ τὸ σύστημα τῶν στρατιωτικῶν περιοχῶν; — σύστημα, τὸ ὁποῖον ἔχουσι παραδεχθῆ ὅλα τὰ ἔθνη, — ἀφοῦ ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ καὶ ἡ στρατολογία εἶναι ἀλληλένδετα, δηλαδὴ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ τὸ ἓν ἄνευ τοῦ ἑτέρου; διότι τὸ ἓν εἶναι συνέπεια τοῦ ἑτέρου, καθόσον, ἐὰν ψηφίσητε τὸ νομοσχέδιον περὶ στρατολογίας καὶ ἀφήσητε τὸ περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο δὲν ἠμπορεῖ νὰ χρησιμοποιηθῇ, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ, διότι ἔχει γείνῃ, ὡς εἶπον, τὸ ἓν διὰ τὸ ἕτερον, ἔχουν γείνῃ δηλαδὴ τὰ στελέχη ἀνάλογα πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν στρατιωτῶν, οἵτινες θὰ κατατάσσωνται. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, θὰ ἐξετάσω ἐπίσης, ἂν διὰ τοῦ ἐν λόγῳ ὀργανισμοῦ ἐλαττοῦται ὁ ἀριθμὸς τῶν κατωτέρων ἢ ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν εἴτε ἐν τῷ μηχανικῷ, εἴτε ἐν τῷ πεζικῷ, εἴτε ἐν ἄλλῳ ὅπλῳ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μοὶ ἐπιβάλλει νὰ ἦμαι θιασώτης τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, εἶναι, ὅτι δι’ αὐτοῦ καταργοῦνται αἱ γενικαὶ θέσεις, καὶ ἐν τῷ μέλλοντι βεβαίως δὲν θὰ ὑπάρχῃ πλέον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καθ’ ἑκάστην βλέπομεν εἰς τὸ σῶμα τῶν ἀξιωματικῶν· κατὰ συνέπειαν θὰ ἐπέλθῃ ἐν τῷ στρατεύματι ἡ γαλήνη καὶ ἡ σύμπνοια, καὶ ἑπομένως ἡ πειθαρχία, ἄνευ τῆς ὁποίας βεβαίως ὁ στρατὸς δὲν εἶναι στρατὸς, ἀλλὰ συρφετός, καὶ ἀντὶ νὰ ὠφελῇ τὸ ἔθνος ὁ τοιοῦτος στρατὸς, ἀναμφιβόλως τὸ βλάπτει. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ βεβαίως δὲν καταργοῦνται ὅλαι αἱ γενικαὶ θέσεις, ἀλλ’ ἐν τοῖς δακτύλοις μετροῦνται αἱ θέσεις, αἱ ὁποῖαι μένουσι, καὶ ἑπομένως οὐδεμίαν ἐπίδρασιν δύνανται νὰ ἔχωσιν ἐπ’ αὐτοῦ. Βεβαίως δὲ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ καταργηθῇ τὸ δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἔχῃ τὸν προσωπάρχην αὐτοῦ, καὶ νὰ δύναται νὰ τοποθετῇ εἰς ἄλλας τινὰς θέσεις εἰδικοὺς ἀξιωματικοὺς κλπ., πάντως ὅμως αἱ γενικαὶ θέσεις καταργοῦνται. Ἀλλ’ ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ ἦμαι καὶ ὑπὲρ τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ὅταν ὅλα σχεδὸν τὰ Κράτη ἔχωσιν ἐξοπλισθῆ διὰ τῶν τελειοτέρων ἐπαναληπτικῶν ὅπλων, μόνοι δὲ ἡμεῖς ἔχομεν ἀκόμη τὰ ὅπλα Γκρᾶ, καὶ τὰ πλεῖστα ἐξ αὐτῶν ὠξειδωμένα; Ὡς πρὸς τὰς λεπτομερείας, βεβαίως, ἐὰν μοὶ ἐπιτραπῇ, δύναμαι νὰ ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη, ἡ προμήθεια νὰ ἦναι πολὺ μεγάλη, δὲν εἶναι δηλαδὴ ἀνάγκη νὰ προμηθευθῶμεν εἴτε 150,000 εἴτε 100,000 ὅπλα, διότι, ὡς εἶπον, οἱ κληρωτοὶ δύο ἀπογραφῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὦσι πλείονες τῶν 30,000· ἑπομένως 60,000 ὅπλα, ἐπὶ τοῦ παρόντος τοὐλάχιστον, νομίζω ὅτι θὰ ἦναι ἀρκετά, ἀφοῦ ἄλλως τε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δώσωμεν εἰς τὴν Ἀστυνομίαν ὅπλα Μάνλιχερ ἢ Μάουζερ, ἢ ἄλλου συστήματος τὸ ὁποῖον θὰ δεχθῶμεν, οὐδὲ εἰς τὰς Μοιραρχίας, διότι ἀναμφιβόλως θὰ ὀξειδωθῶσι καὶ θὰ καταστραφῶσι. Θὰ ἐκγυμνάζωνται εἰς τὰ συντάγματα καὶ εἰς τὰ τάγματα οἱ στρατιῶται διὰ τῶν ὅπλων αὐτῶν. Λοιπόν, ἂν ἡ προμήθεια τῶν ὅπλων, διὰ λόγους οἰκονομικούς, ἦναι ἐπὶ τοῦ παρόντος ὀλιγωτέρα, βεβαίως δὲν θὰ ἦναι κακόν. Ἀλλ’ εἶμαι, Κύριοι, κατὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ στρατιωτικῶν προβιβασμῶν, καὶ πρέπει νὰ δικαιολογήσω καὶ τὴν γνώμην μου ταύτην. Εἶπον προηγουμένως, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ καταργοῦνται αἱ γενικαὶ θέσεις, καὶ οὕτω πως αἴρεται τὸ σκάνδαλον, ἕνεκα τοῦ ὁποίου καθ’ ἑκάστην πολλὰ συνέβαινον ἐν τῷ στρατεύματι, καὶ τὰ ὁποῖα πάντες γνωρίζετε. Ἀλλ’ ἐνῷ διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου καταργοῦνται αἱ γενικαὶ θέσεις, διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ στρατιωτικῶν προβιβασμῶν ἐπανέρχεται ἡ πέτρα τοῦ σκανδάλου, — ἴσως ὑπὸ μικροτέραν κλίμακα, πάντως ὅμως ἐπανέρχεται, — καὶ ὡς ἐκ τούτου διέγνωσα συγκίνησίν τινα καὶ ταραχὴν εἰς τοὺς ἀξιωματικούς. Βεβαίως καὶ οἱ συντάξαντες τὸ νομοσχέδιον καὶ οἱ ὑποβαλόντες αὐτὸ εἶχον ἀγαθὴν τὴν προαίρεσιν, δυνατὸν δὲ καὶ νὰ μὴ ἡρμήνευσα καλῶς τὰ αἰσθήματα τῶν ἀξιωματικῶν, δυνατὸν ὁ φακός, τὸν ὁποῖον μετεχειρίσθην διὰ τὴν ἑρμηνείαν τοῦ νομοσχεδίου, νὰ μὴ ἦτο ὁ προσήκων· πλήν, ὡς εἶπον, ἐπανέρχεται τὸ σκάνδαλον, ἴσως ὑπὸ μικροτέραν κλίμακα, πάντως ὅμως ἐπανέρχεται. Διότι διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ θὰ προβιβάζωνται κατ’ ἐκλογὴν οἱ ὑπολοχαγοὶ εἰς λοχαγούς. Τώρα τάχα δὲν ὑπάρχει νόμος, ὁ ὁποῖος ἐπιτρέπει νὰ προβιβάζωνται κατ’ ἐκλογὴν καὶ οἱ κατώτεροι; Βεβαίως ὑπάρχει, ἀλλ’ οὐδεὶς τῶν Ὑπουργῶν ἔκαμε ποτὲ χρῆσιν τοῦ νόμου αὐτοῦ, καὶ ἐννοεῖτε διατί. Ἀλλὰ τί θὰ γείνῃ ἂν ψηφισθῇ; Βεβαίως θὰ ἐφαρμοσθῇ, καὶ θὰ προβιβάζωνται κατ’ ἐκλογὴν ὑπολοχαγοὶ εἰς λοχαγούς, ἐνῷ μέχρι τοῦδε τοῦτο δὲν ἔγεινε, δὲν ἐφηρμόσθη ὁ νόμος.

§20Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Ἐφηρμόσθη.

§21ΚΥΡ. Λ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Πότε;

§22Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Ὁ Δημήτριος Γρίβας ἐπροβιβάσθη οὕτω.

§23Κ. ΓΡΙΒΑΣ. Ὁ Δημήτριος Γρίβας ἐπροβιβάσθη ἀπὸ λοχαγοῦ εἰς ταγματάρχην.

§24Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Καὶ ἄλλοι ἀκόμη.

§25ΚΥΡ. Λ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τέλος πάντων, ἂν ἐγένοντο δύο ἢ τρεῖς τοιοῦτοι προβιβασμοί, εἶναι σταγὼν εἰς τὸν Ὠκεανόν. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἐπικρατεῖ ἡ πεποίθησις ἐν τῷ στρατῷ, ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς γίνεται, διὰ νὰ ἀδικηθῶσιν 100 ἢ 150 ἀξιωματικοὶ, οἱ ὁποῖοι ἔγειναν ἀξιωματικοὶ ἐπὶ στρατιωτικῇ ἀρετῇ. Ἐγὼ πολὺ ἀμφιβάλλω, ἢ μᾶλλον δὲν τὸ πιστεύω, ἀλλ’ αὐτὸ λέγεται, καὶ μάλιστα μετ’ ἐπιτάσεως. Καὶ ἄλλαι γνῶμαι ὑπάρχουσιν, αἱ ὁποῖαι βεβαίως θὰ βλάψωσι σπουδαίως τὸ στράτευμα, καὶ θὰ κλονίσωσι τὴν πειθαρχίαν αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο εἶμαι κατὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ἐπιφυλάσσομαι δὲ, ὅταν τὸ νομοσχέδιον ἔλθῃ εἰς συζήτησιν, διὰ μακρῶν νὰ ἐκθέσω τὴν γνώμην μου. Ἀλλὰ καὶ ἄλλοτε ἐδήλωσα ἐντεῦθεν, ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τοῦ θεσμοῦ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, καὶ εἶπον μάλιστα, ἀπαντῶν εἰς τὸν κύριον Στάϊκον, ὅτι ἡ Γενικὴ Διοίκησις ἐν τῇ διοικήσει ηὐδοκίμησεν. Ὀφείλω δὲ βεβαίως νὰ δικαιολογήσω τὴν γνώμην μου, καὶ πρὸς τοῦτο ὀφείλω νὰ κάμω σύγκρισιν, δηλαδὴ νὰ συγκρίνω τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα πρὶν ἐλάμβανον χώραν, ἢ μᾶλλον ἐλάχιστον μέρος τῶν γεγονότων τῶν πρὸ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως πρὸς τὰ μετ’ αὐτήν. Κύριοι, θὰ περιορισθῶ νὰ σᾶς ἀναφέρω, τί ἀκριβῶς γνωρίζω ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως. Ὀφείλω ὅμως νὰ δηλώσω δύο τινά· πρῶτον, ὅτι διὰ τῆς συγκρίσεως ταύτης οὐδένα θέλω νὰ ὑποτιμήσω, — τοὐναντίον, πάντας, ὅσοι διετέλεσαν Ὑπουργοὶ καὶ πρὸ τοῦ νόμου καὶ μετὰ τὸν νόμον περὶ Γενικῆς Διοικήσεως, σέβομαι καὶ ὑπολήπτομαι, — καὶ δεύτερον, ὅτι εἶμαι ἥκιστα ἁρμόδιος νὰ ἐξετάσω τὸ συνταγματικὸν μέρος τοῦ νόμου. Πῶς θέλετε, Κύριοι, νὰ μὴ ἦμαι θιασώτης τοῦ νόμου αὐτοῦ, ὅταν ἀναλογίζωμαι, τί ἐλάμβανε χώραν προτοῦ ψηφισθῇ καὶ γείνῃ νόμος τοῦ Κράτους ὁ νόμος περὶ Γενικῆς Διοικήσεως; Ἐνθυμοῦμαι ἐν Καλάμαις λοχαγὸν, ὁ ὁποῖος, διότι ἐτόλμησε νὰ κάμῃ παρατήρησιν εἰς τὸν χορηγητὴν τοῦ ἄρτου περὶ τῆς ποιότητος αὐτοῦ, τὴν ἐπιοῦσαν μετετέθη εἰς Ἄρταν, διότι ὁ χορηγητὴς τοῦ ἄρτου ἦτο φίλος τοῦ ἰσχυροῦ τῆς ἡμέρας. Ἄλλος ἀξιωματικὸς ἐν Καλάμαις, διότι ἐτόλμησε νὰ κάμῃ τὴν παρατήρησιν εἰς τὸν χορηγητὴν τῆς νομῆς, ὅτι ἡ κριθὴ ἦτο σεσηπυῖα, ὅτι ὁ σανὸς δὲν ἦτο καλῆς ποιότητος καὶ σύμφωνος πρὸς τοὺς ὅρους τοῦ συμβολαίου, μετὰ δύο ἡμέρας ὁ ἀξιωματικὸς ἐκεῖνος μετετίθετο εἰς τὴν Θεσσαλίαν. Ἄλλος ἀξιωματικὸς, ὁ ὁποῖος ἀπέσπασεν ἀπὸ τὴν χωροφυλακὴν τὸν δεκανέα, τὸν ὑποδειχθέντα ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας, καὶ οὐχὶ τὸν ὑπὸ τοῦ ἰσχυροῦ τῆς ἡμέρας, ὁ ἀξιωματικὸς ἐκεῖνος μετ’ ὀλίγας ἡμέρας δὲν ἦτο εἰς Καλάμας! Τίς ἀγνοεῖ, Κύριοι, ὅτι πρὸ τοῦ νόμου αὐτοῦ, εἰς τὰς παραμονὰς τῶν βουλευτικῶν καὶ δημοτικῶν ἐκλογῶν, οἱ ἀξιωματικοὶ ἐχόρευον, ὡς κοινῶς λέγεται, τετράχορον, ἐκτοπιζόμενοι οἱ μὲν ἐξ ἀνατολῶν πρὸς δυσμὰς, οἱ δὲ ἀπὸ βορρᾶ πρὸς μεσημβρίαν, καὶ οὕτω καθεξῆς; Τίς ἀγνοεῖ, ὅτι εἰς ὅλας τὰς φρουρὰς, ἐκτὸς ἐν μέρει τῶν Ἀθηνῶν, ἡ ὑπηρεσία ὥριζε τὸν ἀριθμὸν μόνον τῶν ἀξιωματικῶν, οὐχὶ δὲ καὶ τὰ πρόσωπα; Τὰ πρόσωπα ὡρίζοντο ὑπὸ τῶν ἑκάστοτε ἰσχυρῶν, προέλεγον μάλιστα οἱ πολῖται, ὅτι, ἂν ἔλθῃ ὁ δεῖνα εἰς τὰ πράγματα, θὰ ἔλθωσιν οἱ δεῖνα ἀξιωματικοὶ κλπ. Λοιπὸν, ποῖος ὥριζε τοὺς ἀξιωματικούς; ἡ ὑπηρεσία; ὄχι, ἀλλ’ οἱ ἰσχυροὶ τῆς ἡμέρας. Γίνονται σήμερον, ἔστω καὶ ὑπὸ ἐλαχίστην κλίμακα, τοιαῦτα; Βεβαίως ὄχι. Πῶς θέλετε λοιπὸν νὰ μὴ ἦναί τις ὑπὲρ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως; Ἀλλ’ εἶπον, Κύριοι, ὅτι λέγων ταῦτα οὐδένα θέλω νὰ ὑποτιμήσω, διότι καὶ ἐγὼ, ἂν ἤμην εἰς τὴν θέσιν των, τὰ αὐτὰ θὰ ἔπραττον· διατί; Λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὴν ὁμολογίαν τοῦ σεβαστοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως κατὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Τί εἶπεν ὁ νῦν ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ τότε Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτε ἐψηφίζετο ὁ νόμος περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως; «περιφρουρήσατε τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν διὰ χαλκίνου θώρακος, ἵνα μὴ δύνανται τὰ βέλη τῆς πολιτικῆς νὰ τὴν διατρήσωσιν.» Εἶπε δηλαδή, ὅτι δὲν δύναται ὁ πολιτευόμενος νὰ ἀντιστῇ εἰς τὰς ἀξιώσεις τῶν φίλων του. Ἐζήτησε τὴν πλήρη ἀποκέντρωσιν διὰ τοὺς δημοδιδασκάλους. Ἠθέλετε λοιπὸν νὰ μὴ ἦναί τις ὑπὲρ τῆς πλήρους ἀποκεντρώσεως, προκειμένου περὶ ἀξιωματικῶν; Τί εἶπε προχθὲς ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κ. Λεβίδης, ὅτε ἐγίνετο λόγος περὶ μεταθέσεως δικαστῶν, εἰρηνοδικῶν, γραμματέων εἰρηνοδικῶν; «Καὶ ἄλλαι μεταβολαὶ θὰ γείνωσιν, ἀλλὰ δὲν πταίω ἐγώ, πταίει ἡ γενικὴ κατάστασις». Τί ἐνόει; Ἐνόει, ὅτι δὲν κάμνει τὸ προσῆκον καὶ τὸ πρέπον, ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τῷ ἐπιβάλλει ἡ πολιτική. Λοιπὸν τί ἠθέλετε νὰ κάμουν οἱ Ὑπουργοὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔκαμνον τὰς ἀθρόας καὶ συλλήβδην μεταθέσεις, προσκολλήσεις, ἀποσπάσεις ἀξιωματικῶν; Νὰ ἔλεγον ὄχι; Ὕστερον ἀπὸ ὀλίγας ἡμέρας δὲν θὰ ἦσαν Ὑπουργοί. Αὐτὰ, Κύριοι, εἶχον νὰ εἴπω. Εὔχομαι δὲ νὰ ψηφισθοῦν τὰ προσήκοντα στρατιωτικὰ νομοσχέδια, διότι θὰ βελτιωθῇ μεγάλως ἡ κατάστασις τοῦ στρατοῦ. Προκειμένου δὲ περὶ ὀργανώσεως στρατοῦ, δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγει ἐν τῇ περισπουδάστῳ συγγραφῇ αὑτοῦ «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ» ὁ κύριος Λυκούδης, ὅτι «ἐν τῷ βίῳ τῶν ἐθνῶν ἐπέρχονται στιγμαί, καθ’ ἃς ὅλος ὁ χρυσὸς τοῦ κόσμου δὲν ἀξίζει ὅσον εἷς καλὸς στρατός». Τοῦ γνωμικοῦ τούτου πικρὰν δυστυχῶς ἔχομεν πεῖραν. (Ἐπευφημίαι ἐξ ἀριστερῶν).

§26Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Ἐγὼ διαφωνῶ πρὸς τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος, ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ ἐγίνοντο ὄργανα τῆς πολιτικῆς. Δυνατὸν νὰ ἔχῃ παραδείγματα τοιαῦτα ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ἐπειδὴ ὅμως ἐγὼ ἔχω παραδείγματα διὰ τοὺς διατελέσαντας Ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν ἐπὶ δεκαπενταετίαν ὅλως ἀντίθετα, καὶ ἐπειδή τινες τῶν διατελεσάντων Ὑπουργῶν παρακάθηνται ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ, θεωρῶ ἐπιβεβλημένον μοι νὰ ἀναφέρω τινὰ τῶν παραδειγμάτων τούτων. Καὶ θὰ ἀρχίσω ἀπὸ τὸν σημερινὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, διὰ τὸν ὁποῖον, καίτοι ἡ θέσις μου εἶναι τοιαύτη, ὥστε ἠδυνάμην νὰ τὸ ἀποσιωπήσω, ἐν τούτοις ἕνεκα τοῦ στρατιωτικοῦ αὑτοῦ χαρακτῆρος εἶναι ἀδύνατον νὰ τὸ παραλείψω. Ἦτο συνυπουργὸς μὲ ἄλλον τινὰ συνάδελφον, καίτοι δ’ ἐπιέζετο ἐπὶ ἓν ἔτος ὁλόκληρον νὰ μὲ ἀπομακρύνῃ τῆς ὑπηρεσίας τῆς Χαρτογραφικῆς, ἐν τούτοις δὲν τὸ ἔπραξεν. Ἀλλὰ διατὶ νὰ φέρω ὡς παράδειγμα μόνον τὸν νῦν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ νὰ μὴ ἀνατρέξω καὶ εἰς τὸν προκάτοχον αὐτοῦ, τὸν ἐξ Ὕδρας στρατηγόν; Ὑπὸ τὰς αὐτὰς καὶ αὐτὸς συνθήκας εὑρίσκετο, καὶ τὸ αὐτὸ ἔπραξε. Δὲν θέλω νὰ πλέξω τὸ ἐγκώμιον αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ ἐγὼ, ἂν εὑρισκόμην εἰς τὴν θέσιν του, τὸ αὐτὸ θὰ ἔπραττον.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Πετρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§28ΑΘ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΣ. Προχθὲς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κυνουρίας συνάδελφος κ. Καλούτσης κατήγγειλε παρεκτροπάς τινας τοῦ ἐν Μεγαλοπόλει ἀστυνόμου. Ἀπέσχον νὰ τῷ ἀπαντήσω τότε, διότι δὲν εἶχον ἀκριβεῖς πληροφορίας περὶ τοῦ γεγονότος, τὸ ὁποῖον ἐξέθηκε, καίτοι εἶχον τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὰ καταγγελθέντα δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὦσιν ἀκριβῆ, διότι ὁ ἀστυνόμος ἐκεῖνος ἔχει συναίσθησιν τοῦ καθήκοντός του. Σήμερον ἔλαβον πληροφορίας ἐκεῖθεν, καὶ ὀφείλω νὰ ἀνακοινώσω αὐτὰς εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ νὰ εἴπω, ὅτι ὅσα, ἐξ ἐσφαλμένων βεβαίως πληροφοριῶν, εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος οὐδόλως ἦσαν ἀκριβῆ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συνέβη, εἶναι τὸ ἑξῆς. Εἷς ἐκ τῶν θερμαστῶν τοῦ σιδηροδρόμου, ἐν καταστάσει μέθης διατελῶν, ἠσχημόνει ἐντὸς τοῦ κεντρικωτέρου καφενείου τῆς πόλεως. Ὁ ἀστυνόμος ἠναγκάσθη νὰ τῷ παρατηρήσῃ, ὅτι πρέπει ν’ ἀπομακρυνθῇ ἐκεῖθεν. Ὁ θερμαστὴς ὄχι μόνον δὲν ὑπήκουσεν εἰς τὴν πρόσκλησιν ταύτην, ἀλλὰ καὶ ἀπρεπέστατα ἐφέρθη πρὸς τὸν ἀστυνόμον, ὁ ὁποῖος τότε ἠναγκάσθη νὰ τὸν ὁδηγήσῃ εἰς τὸ κρατητήριον. Ἄλλος τις συνάδελφος τοῦ θερμαστοῦ ἐξηγριώθη κατὰ τοῦ ἀστυνόμου, καὶ δημοσίᾳ ἀπεκάλει αὐτὸν βασιβοζοῦκον, διεγείρας οὕτω τὴν κοινὴν περιέργειαν. Ὁ ἀστυνόμος τότε ἠναγκάσθη νὰ ἀποστείλῃ καὶ αὐτὸν εἰς τὸ κρατητήριον, καὶ ἡ σκηνὴ ἔληξεν. Οὔτε ὁ σταθμάρχης ἐπροσωποκρατήθη, οὔτε ἄλλο τι συνέβη. Ταῦτα εἶναι τὰ ἀκριβῆ. Παρακαλῶ δὲ νὰ πιστεύσητε, ὅτι ὁ ἀστυνόμος Μεγαλοπόλεως δὲν εἶναι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ παρεκτρέπωνται τοῦ καθήκοντός των. Φαίνεται ὅτι ὁ κύριος Καλούτσης δὲν τὸν γνωρίζει.

§29Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Βεβαίως ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει καθῆκον νὰ ἐξακριβώσῃ τὰ πράγματα. Ἐγὼ δὲν ἐνόησα νὰ ἀποδώσω μομφὴν κατὰ τοῦ ἀστυνόμου, διότι δὲν τὸν γνωρίζω.

§30Α. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι.

§31Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Ἀλλὰ ὑποθέτω, ὅτι κἄτι συνέβη.

§32Α. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ ἀκριβῶς, τὸ ὁποῖον ἀνέφερα, συνέβη, καὶ οὐδὲν ἄλλο. Μίαν ὑπόμνησιν κάμνω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅπως προσκομίσῃ τὸν φάκελον τὸν ἀφορῶντα τὴν κατάργησιν τοῦ δευτέρου Ὑποθηκοφυλακείου Ἀθηνῶν. Τὴν αἴτησιν ταύτην ἐποιήσατο ἄλλοτε ὁ ἐκ Κορινθίας συνάδελφος κ. Πετρίδης.

§33Ν. Δ. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Μάλιστα.

§34Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Πρὸ ἡμερῶν, κύριε Πρόεδρε, ἐπηρώτησα τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν περί τινος κατηγορίας καθ’ ἑνὸς ἀξιωματικοῦ. Ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀπαντῶν ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεώς μου, κατέθηκε πληροφορίαν, ἐκ τῆς ὁποίας συνάγεται, ὅτι ἀληθῶς ἔχει γείνῃ παραγγελία πρὸς καταδίωξιν τοῦ ἀξιωματικοῦ ἐκείνου, ἡ ὁποία ὅμως ἀπὸ τῆς 9 Ἀπριλίου παρελθόντος ἔτους μέχρι τοῦδε εἶναι ἐκκρεμὴς εἰς τὸν εἰσηγητήν. Ἀρκετὸς χρόνος ἀπὸ τῆς καταγγελίας διέρρευσε, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ σπεύσῃ νὰ ὑποδείξῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατόν, ὅτι πρέπει νὰ περατωθῇ ἡ ἀνάκρισις αὕτη, ὄχι νὰ ἐκβιάσῃ τὰ πράγματα.

§35Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Σχετικῶς μὲ τὴν προσκόμισιν τοῦ φακέλου περὶ τοῦ δευτέρου Ὑποθηκοφυλακείου Ἀθηνῶν, παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ φέρῃ πᾶσαν τὴν σχετικὴν ἀλληλογραφίαν, καὶ νὰ ζητήσῃ παρὰ τοῦ ἁρμοδίου κ. Εἰσαγγελέως τῶν Πρωτοδικῶν τὴν ἔκθεσιν τοῦ παραλαβόντος τὸ Ὑποθηκοφυλακεῖον, καὶ ἂν δὲν ἔχῃ ὁ Εἰσαγγελεὺς ἔκθεσιν, νὰ ζητήσῃ ταύτην παρὰ τῶν δύο εἰρηνοδικῶν τῶν παραλαβόντων τὰ ἀρχεῖα ταῦτα, καὶ ἐν γένει πᾶσαν σχετικὴν πληροφορίαν περὶ τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκετο τὸ Ὑποθηκοφυλακεῖον· πρὸς δὲ νὰ προσκομίσῃ τὸ ἀρχικὸν Διάταγμα τῆς ἱδρύσεως τοῦ Ὑποθηκοφυλακείου τούτου, ὅτε τὸ πρῶτον ἐγένετο ἡ διαίρεσις τοῦ Ὑποθηκοφυλακείου Ἀθηνῶν εἰς Αʹ καὶ Βʹ Ὑποθηκοφυλακεῖον, ὡς καὶ τὰ σχετικὰ Διατάγματα τῆς καταργήσεως καὶ ἀνασυστάσεως αὐτοῦ.

§36Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀφοῦ ἀκούσῃ ὅ,τι θὰ εἴπω, νὰ εὐαρεστηθῇ εἴς τινα τῶν προσεχῶν συνεδριάσεων νὰ μοὶ ἀπαντήσῃ. Κατὰ τὸν κανονισμὸν τῶν εἰς χρυσὸν δημοσίων χρεῶν, οἱ κατέχοντες τοκομερίδια τῶν χρεῶν, τῶν ὁποίων ἀνεστάλη ἡ πληρωμὴ ἀπὸ τῆς πρώτης, νομίζω, Ἀπριλίου 1894 μέχρι τῆς πρώτης Ἀπριλίου 1898, δικαιοῦνται νὰ λάβωσι 5% ἐπὶ τῶν 70%, τὰ ὁποῖα καθυστεροῦνται. Διὰ τὰ 5% δὲ αὐτὰ ἐλάμβανον τὸ προσῆκον πιστοποιητικόν, ὅτι προσῆλθον νὰ πληρωθῶσι καὶ δὲν ἐπληρώθησαν. Αἱ πληρωμαὶ αὐτῶν πρέπει, κατὰ τὸν διεθνῆ Κανονισμόν, νὰ γίνωνται εἰς τὸ τέλος τεσσάρων ἐτῶν ἀπὸ τῆς ἡμερομηνίας τοῦ πιστοποιητικοῦ τοῦ ἀφορῶντος τὴν πληρωμὴν τοῦ τοκομεριδίου. Ἕν κληροδότημα, τὸ τοῦ Γ. Κυριαζῆ, κατελείφθη εἰς τὴν πόλιν Μεσολογγίου πρὸς ἵδρυσιν Ἐπαγγελματικῆς Σχολῆς, ἥτις ἱδρύθη, ἔχει δ’ εἰς χεῖρας αὐτοῦ τὸ Δημόσιον 400,000 φράγκα τοῦ κληροδοτήματος εἰς ὁμολογίας τοῦ παγίου δανείου τῶν 4%, ἑπομένως καὶ ἐκ τῶν τοκομεριδίων αὐτοῦ τὰ ἀπὸ πρώτης Ἀπριλίου 1894 μέχρι πρώτης Ἰανουαρίου 1898. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω παρὰ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἂν εἰσέπραξε τὸ Κεντρικὸν Ταμεῖον τὰ ποσὰ αὐτά, ὡς ὤφειλε, καθὸ θεματοφύλαξ καὶ τοῦ κεφαλαίου καὶ τῶν τόκων τοῦ κληροδοτήματος αὐτοῦ, καὶ ἂν τὰ ποσὰ ταῦτα εἰσπραχθέντα κατετέθησαν εἰς τὴν Τράπεζαν, ὡς ὤφειλε νὰ γείνῃ. Διότι μανθάνω, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, δηλαδὴ ὁ Κεντρικὸς Ταμίας, δὲν εἰσέπραξε τὰ ποσὰ ταῦτα, εἴτε διότι δὲν ἔχει τὰ πιστοποιητικά, ὡς μὴ φροντίσας συμφώνως τῷ νόμῳ νὰ ζητήσῃ αὐτά, εἴτε διότι δὲν ἐφρόντισε νὰ ἐκδοθῶσι τὰ πιστοποιητικὰ ταῦτα ἐντὸς τῶν προθεσμιῶν τῶν ὁριζομένων ὑπὸ τοῦ νόμου περὶ διεθνοῦς Κανονισμοῦ. Ἄλλως ἐπῆλθεν ἔκπτωσις δικαιωμάτων. Ἐννοεῖται ὅτι, ἂν τὸ Δημόσιον παρέλιπε νὰ ζητήσῃ τὴν ἔκδοσιν τῶν πιστοποιητικῶν καὶ τὴν εἴσπραξιν τῶν χρημάτων, εἶναι ὑπεύθυνον ν’ ἀποζημιώσῃ τὸ ἵδρυμα, καὶ δὲν εἶναι δίκαιον γενικῶς, εἴτε πρόκειται περὶ τοῦ κληροδοτήματος αὐτοῦ, εἴτε πρόκειται περὶ ἄλλων, — καὶ τοιαῦτα εἶναι πολλά, τὰ ὁποῖα διαχειρίζεται τὸ Δημόσιον καὶ ἠμέλησε, — δὲν εἶναι δίκαιον οὔτε πρέπον, φρονῶ, νὰ στερηθῶσι τὰ ἀγαθοεργὰ καταστήματα, εἰς ἃ κατελείφθησαν τὰ κληροδοτήματα, τῶν χρημάτων αὐτῶν ἕνεκα τῆς ἀμελείας τοῦ Δημοσίου. Δὲν εἶναι ἄλλως καὶ ζημία τοῦ Δημοσίου ἡ καταβολὴ αὐτῶν ὑπ’ αὐτοῦ, διότι τὸ Δημόσιον, ὂν ὑπόχρεον νὰ καταβάλῃ εἰς τὸν Ἔλεγχον τὰ ποσὰ ταῦτα, τὰ ἀνέλαβεν ἀφ’ ἑτέρου, ἐφ’ ὅσον δὲν ἐπληρώθησαν· ἑπομένως δὲν πρόκειται νὰ καταβάλῃ τι, τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο ὑπόχρεον νὰ καταβάλῃ. Αὐτό, τὸ ὁποῖον ἀνέλαβε, διότι δὲν προσήχθησαν τὰ πιστοποιητικὰ αὐτά, εἶναι ὑπεύθυνον νὰ καταβάλῃ. Λοιπὸν θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, πρῶτον νὰ ἀπαντήσῃ, ἂν αὐτὰ εἰσεπράχθησαν, ἐν ᾗ δὲ περιπτώσει δὲν εἰσεπράχθησαν, νὰ δηλώσῃ, ἂν σκοπεῖ νὰ ὑποβάλῃ νόμον, διότι νομίζω, ὅτι ἄνευ νόμου δὲν δύναται σήμερον νὰ ἐνεργήσῃ τὴν πληρωμήν, νόμου, δυνάμει τοῦ ὁποίου νὰ ζητῇ νὰ ἐπιτραπῇ ἡ καταβολὴ αὕτη. Καὶ ἄλλοτε ἐζήτησα τοῦτο, καὶ ὁ τότε Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ἐκ Γόρτυνος ἔντιμος συνάδελφος, ὡμολόγησεν, ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ πληρωθῶσιν αὐτὰ τὰ ποσά, καὶ ὑπεσχέθη, ὅτι θὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον, ἀλλὰ δὲν ὑπέβαλεν. Ὑποθέτω, ὅτι δίκαιον εἶναι, διὰ νὰ μὴ ἐξακολουθῇ ὑφισταμένη ἡ ζημία, νὰ προκαλέσῃ τὴν ἄδειαν ὁ νῦν κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐπὶ ἑτέρου ζητήματος θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἂν ἦναι ἐδῶ, νὰ μοὶ δώσῃ τὴν ἀπάντησιν. Βεβαίως ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ μεταθέτῃ τοὺς δικαστικοὺς ὑπαλλήλους, τοὺς ὁποίους νομίζει, ὅτι πρέπει νὰ μεταθέσῃ. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι, ὅταν αἱ μεταθέσεις γίνωνται ἐπὶ βλάβῃ τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῆς ἀνεξαρτησίας τῶν Δικαστηρίων, καθῆκον ἔχει ὁ Ὑπουργὸς νὰ δικαιολογῇ τὰς μεταθέσεις ταύτας, διότι δύνανται νὰ παρεξηγηθῶσι, καὶ εὐλόγως. Διότι εἶναι ὑπεύθυνος, καὶ ἡ εὐθύνη εἰς τοῦτο στηρίζεται, ὅτι πᾶσαν πρᾶξιν δίδουσαν χώραν εἰς παρεξηγήσεις, καὶ διὰ τὴν ὁποίαν εἶναι ὑπεύθυνος, πρέπει νὰ τὴν δικαιολογῇ, ἐρωτώμενος ἐν τῇ Βουλῇ. Μανθάνω, ὅτι μετέθεσεν ἐκ Καλαμῶν τὸν Εἰσαγγελέα τῶν Πρωτοδικῶν. Βεβαίως ἡ μετάθεσις ἑνὸς Εἰσαγγελέως ἐν μέσῳ τῆς ἀενάου μετακινήσεως καὶ τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων δὲν ἔχει τι τὸ ἀσύνηθες· ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ Εἰσαγγελεὺς αὐτὸς εἰς τὰς συμπλοκὰς, αἵτινες πρό τινος καιροῦ ἔλαβον χώραν ἐν Καλάμαις, ἐπεδείξατο διαγωγὴν ἀξίαν παντὸς ἐπαίνου διὰ τὴν ἀμεροληψίαν καὶ τὴν ἀνεξαρτησίαν αὑτοῦ, ἐγένοντο ὅμως παρ’ ἐνδιαφερομένων καὶ πολιτευομένων ἐπιθέσεις ἐναντίον τοῦ Εἰσαγγελέως, ὡς μεροληπτικῶς ἐνεργήσαντος δῆθεν, καὶ ἐζητήθη διὰ τοῦτο ἡ μετάθεσις αὐτοῦ, νομίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καθῆκον εἶχε, βεβαιούμενος ὅτι ὁ Εἰσαγγελεὺς αὐστηρῶς ἐξετέλεσε τὸ καθῆκόν του, διεκινδύνευσε δὲ μάλιστα καὶ τὴν ζωὴν αὑτοῦ ἐν ταῖς συμπλοκαῖς ἐκείναις, παρεμβὰς, ὅπως καθησυχάσῃ τὰ διαπληκτιζόμενα μέρη, καθῆκον, λέγω, εἶχεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς νὰ προστατεύσῃ τὸν Εἰσαγγελέα κατ’ ἀδίκων ἐπιθέσεων, καὶ νὰ διατηρήσῃ αὐτὸν εἰς τὴν θέσιν του. Ἀλλ’ ἐπειδὴ πιθανὸν ἄλλοι λόγοι ὡδήγησαν τὸν κ. Ὑπουργὸν εἰς τὴν μετάθεσιν, δὲν θέλω νὰ ἀποδώσω τὴν κατάστασιν ταύτην εἰς φατριαστικὰς ἐπεμβάσεις, καὶ παρακαλῶ αὐτὸν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ δώσῃ ἐξήγησιν τῆς μεταθέσεως ταύτης, ἡ ὁποία ἐν Καλάμαις εὐλόγως προὐξένησεν οὐχὶ καλὴν ἐντύπωσιν.

§37Ν. Δ. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Δι’ ἐπιστολῆς αὑτοῦ ὁ Εἰσαγγελεὺς Καλαμῶν κ. Μίλησης μὲ εἶχε παρακαλέσει, ὅπως, εἰ δυνατὸν, μεταθέσω αὐτὸν, νομίζω ὡρισμένως εἰς Βόλον. Ἀλλὰ βεβαίως ἡ ἐπιστολὴ αὕτη καὶ μόνη δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν· συνέβη ὅμως κατὰ τὰς τελευταίας ταύτας ἡμέρας ὁ θάνατος τοῦ ἐκεῖ Εἰσαγγελέως Κασιμάτη, ἔμενε δὲ ἡ Εἰσαγγελία Βόλου ἄνευ Εἰσαγγελέως. Ἐπίσης δὲ ἐκεῖ, ὡς γινώσκετε, δὲν ὑπάρχει ἀντεισαγγελεύς. Ἔκθεσις τοῦ Εἰσαγγελέως Ἐφετῶν Λαρίσης περιγράφει πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης τὴν καλὴν κατάστασιν τῆς δημοσίας ἀσφαλείας ἐν Θεσσαλίᾳ κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας. Ἡ ἔκθεσις αὕτη εἶναι μακροσκελεστάτη· ὑποδεικνύει δὲ καὶ τὰ μέσα, δι’ ὧν θέλει κατορθωθῆ ἡ ἐξακολούθησις τῆς εὐχαρίστου ἐκεῖ καταστάσεως. Ὑποθέτω, ὅτι ἓν τῶν μέσων εἶναι, ὅπως αἱ Εἰσαγγελίαι μὴ χωλαίνωσιν· ἐπειδὴ δὲ ἐν Καλάμαις συμβαίνει νὰ ὑπάρχωσι δύο ἀντεισαγγελεῖς, ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου ἐνόμισεν, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι ἐν δέοντι καὶ ἤθελε συντελέσει εἰς τὴν παγίωσιν τῆς δημοσίας τάξεως, — ἀφοῦ μάλιστα καὶ ἐζητεῖτο παρὰ τοῦ κυρίου Εἰσαγγελέως Καλαμῶν, — ἂν ἐπλήρου μὲν τὴν θέσιν τὴν κενὴν ἐν Βόλῳ, ἄφινε δὲ τοὺς δύο ἀντεισαγγελεῖς ἐν Καλάμαις. Βεβαίως ὑποθέτω, ὅτι δὲν πιστεύει μετὰ πεποιθήσεως ὁ ἔντιμος ἐκ Μεσολογγίου συνάδελφος, ὅτι τοιαύτη μετάθεσις, βελτιοῦσα μάλιστα τὴν θέσιν τοῦ κυρίου Εἰσαγγελέως, — διότι ἀνυπολογίστως εἶναι εὐαρεστότερον νὰ εὑρίσκηταί τις ἐν Βόλῳ ἢ ἐν Καλάμαις, χωρὶς ποσῶς νὰ σκοπῶ νὰ ἐλαττώσω τὴν ἀξιόλογον πόλιν καὶ τὸ κλῖμα τῶν Καλαμῶν, — ἐγένετο ἐκ λόγων δυσμενείας, τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ὅτι ὁ κύριος Μίλησης τυγχάνει καὶ ἀτομικός μου φίλος.

§38Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δὲν γνωρίζω, ἂν ἔχουσιν ἀκριβείας οἱ λόγοι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης· ἐν τούτοις ὅμως δὲν ἀμφιβάλλω περὶ τῆς ἀληθείας αὐτῶν, ὅτι δηλαδὴ ὁ κ. Μίλησης ἐζήτησεν αὐτὸς τὴν μετάθεσίν του εἰς Βόλον. Ἄς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὅμως νὰ ἀμφιβάλλω περὶ τῆς χρονολογίας τῆς περὶ μεταθέσεώς του αἰτήσεως τοῦ Εἰσαγγελέως. Νομίζω ὅτι ἡ αἴτησις αὕτη ἢ ἡ ἐπιστολὴ ἡ γενομένη ἐγένετο πρὸ τῶν σκηνῶν, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν πρὸ μηνὸς ἐν Καλάμαις, σκηνῶν, αἱ ὁποῖαι ὁμολογουμένως διετάραξαν ῥιζικῶς τὴν δημοσίαν τάξιν ἐκεῖ, διότι δύο πολιτικαὶ μερίδες, ἀναμιχθεῖσαι εἰς ζήτημά τι ἐκεῖ, — τοῦ ἀστυνόμου νομίζω, — ἦλθον εἰς χεῖρας, καὶ ἔπεσαν καὶ θύματα κατὰ τὴν συμπλοκὴν ἐκείνην. Ἡ σύστασις τοῦ κ. ἐκ Μεσολογγίου συναδέλφου νομίζω ὅτι δὲν ἀφεώρα τὸν κ. Μίλησην, διότι ὁ κ. Μίλησης εἶναι ἐκ τῶν ἀκεραιοτέρων, δραστηριωτέρων καὶ ἐντιμοτέρων δικαστικῶν λειτουργῶν, ὁπουδήποτε δὲ καὶ ἂν τοποθετηθῇ, βεβαιωθῆτε, ὅτι θὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν του. Νομίζω ὅτι ἡ ἔννοια τῶν λόγων τοῦ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ ἦτο ἄλλη. Ἤθελε νὰ εἴπῃ ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι ἡ ἐντύπωσις ἡ γενομένη ἐκ τῆς μεταθέσεως τοῦ Εἰσαγγελέως Καλαμῶν, τοῦ ἐπιδείξαντος διαγωγὴν ἔντιμον καὶ δραστηρίαν ἐν τῇ ἐκπληρώσει τῶν καθηκόντων του, ὑπῆρξε κακή, ἀποδοθεῖσα οὐχὶ εἰς λόγους ὑπηρεσιακοὺς, ἀλλὰ εἰς λόγους οὐδεμίαν ἔχοντας σχέσιν μὲ τὴν ὑπηρεσίαν. Ἐπὶ τούτου, νομίζω, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὤφειλε νὰ ἀπαντήσῃ. Ὁ κ. Μίλησης, ὁπουδήποτε καὶ ἂν ὑπηρετήσῃ, βεβαίως θὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν του, ἴσως δὲ καὶ εὐαρεστότερον θὰ ὑπηρετήσῃ ἐν Βόλῳ. Ἡ διαμονή του ἐκεῖ εἶναι εὐάρεστος, ἀλλ’ ἡ κοινὴ γνώμη ἐν Καλάμαις γνωρίζει τὰς ἀφορμὰς τῆς μεταθέσεώς του. Διὰ τοῦτο ἡ μετάθεσις τοῦ Εἰσαγγελέως ἔκαμε κακὴν ἐντύπωσιν, ταύτην δ’ ἔπρεπε νὰ ἀποφύγῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Μεσσήνης κ. Ι. Νικολαΐδης κατέθηκε τὴν ἑξῆς ἔγγραφον ἐπερώτησιν: «Παρακαλεῖται ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἂν ἐγένοντο αἱ δέουσαι προκαταρκτικαὶ ἐνέργειαι πρὸς συντέλεσιν τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων τῆς κοιλάδος Παμίσου, καὶ ἂν ἐξευρέθη τὸ προϋπολογισθὲν ποσὸν τῶν δαπανῶν· διότι πρό τινος χρόνου προεκηρύχθη μειοδοτικὴ δημοπρασία, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ τὸ ἀπαιτούμενον κεφάλαιον διὰ τὴν δαπάνην τοῦ ἔργου. Ἐπίσης παρακαλεῖται νὰ γνωρίσῃ τῇ Βουλῇ, ἂν ἐχορηγήθη ἡ ἀναγκαία πίστωσις διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τῶν προβόλων ἐπὶ τοῦ χειμάρρου Τζακῶνος, τῶν κατασκευαζομένων πρὸ τοῦ χωρίου Λουτροῦ τοῦ δήμου Οἰχαλίας, καὶ ἂν ὑπεβλήθη καὶ ἐνεκρίθη μελέτη τοῦ ἁρμοδίου μηχανικοῦ ἐπὶ τῶν ὑδραυλικῶν Μεσσήνης, μετὰ τοῦ ἀνήκοντος σχεδιογραφήματος περὶ κατασκευῆς προβόλων ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ Χαράδρου (Τζαμὶ) πρὸ τοῦ χωρίου Σανδάνι τοῦ δήμου Ἀνδανίας, τὸ ὁποῖον κατακλύζεται ὑπὸ τοῦ ποταμοῦ τούτου, καὶ διεκόπη τέλεον ἡ ἀπὸ οἰκίας εἰς οἰκίαν συγκοινωνία τῶν κατοίκων.»

§40ΑΘ. ΖΕΡΒΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, πολλάκις ἐγένετο λόγος ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ περὶ τοῦ ἀτόπου, τὸ ὁποῖον λαμβάνει χώραν διὰ τῆς ἐνεργείας τῶν ἐκλογῶν ἐν τοῖς ἱεροῖς ναοῖς. Ἐν τῷ δήμῳ Μεγαλοπόλεως ἡ ψηφοφορία ἐνεργεῖται ἐν τῷ αὐτόθι ἱερῷ ναῷ. Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ὑπέβαλε ψήφισμα πρὸς τὸν νομάρχην, καὶ ζητεῖ νὰ μετατεθῇ τὸ ἓν τῶν ἐκλογικῶν τμημάτων εἰς τὸ ἐκεῖ δημοτικὸν σχολεῖον. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ μᾶς πληροφορήσῃ, ἂν ἐγένετο δεκτὴ ἡ πρότασις αὕτη.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Φίλιος ἔχει τὸν λόγον.

§42Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Καὶ πάλιν, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, παραβάσεις τοῦ ἐν Λαρίσῃ ἀντιπροσώπου τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ νομάρχου, μὲ ἀναγκάζουσι ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν. Διὰ προηγουμένης ἐπερωτήσεώς μου, — ἐπὶ τῆς ὁποίας δὲν εὐηρεστήθη εἰσέτι ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ καταθέσῃ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, — εἶχον ἐκθέσει, ὅτι εἰς τὸν δῆμον Κραννῶνος τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον εἶχε προτείνει τὴν ἀπόλυσιν τοῦ εἰσπράκτορος καὶ τὴν ἀντικατάστασιν αὐτοῦ δι’ ἄλλου προσώπου. Διὰ τοῦ ψηφίσματος ἐκείνου τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου ὑπεδεικνύετο καὶ τὸ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον ἔδει νὰ καταλάβῃ τὴν θέσιν. Τὸ ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου ὑπεβλήθη εἰς τὸν νομάρχην, καὶ ὁ νομάρχης ὑπέβαλε τοῦτο πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Μετὰ τὴν ὑποβολὴν αὐτοῦ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπέλυσε τὸν τέως εἰσπράκτορα, ἀφῆκε δὲ εἰς τὸν νομάρχην καὶ τὰς ἁρμοδίας ἀρχὰς τὰ τοῦ διορισμοῦ τοῦ νέου εἰσπράκτορος. Τότε ἐξέφρασα τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι ἐπεδιώκετο ὁ μὴ διορισμὸς τοῦ νέου εἰσπράκτορος ὑπὸ τοῦ νομάρχου Λαρίσης, ἵνα ἐπιτευχθῇ ἡ ἀντικατάστασις τοῦ εἰσπράκτορος οὐχὶ διὰ τοῦ προσώπου, τὸ ὁποῖον ὑπέδειξε τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, ἀλλὰ διὰ δημοσίου εἰσπράκτορος, ἐκ τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας λαμβανομένου. Βεβαίως τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι σύνηθες, καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅτι σεβαστὸς συνάδελφος τότε ἐξερράγη εἰς γέλωτας, ἀκούσας τὸ τέχνασμα τοῦτο, τὸ ὅλως ἀνύποπτον· καὶ ὅμως, ὅ,τι ἐγὼ ἐφοβούμην, ὅτι ἤθελε συμβῆ, αὐτὸ συνέβη· διότι πράγματι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπέλυσε τὸν εἰσπράκτορα, ἀλλ’ ὁ κ. νομάρχης δὲν ἠθέλησε νὰ ἐκτελέσῃ τὰ τοῦ νόμου, ὥστε νὰ διορισθῇ ὁ εἰσπράκτωρ ὁ ὑποδεικνυόμενος ὑπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, καὶ ἐνῷ διὰ τοῦ ἰδίου ψηφίσματος προετείνετο ἡ παῦσις τοῦ παλαιοῦ καὶ ὁ διορισμὸς νέου εἰσπράκτορος, ὁ νομάρχης ἀνεκάλυψεν, ὅτι τὸ ψήφισμα ἐκεῖνο ἦτο ἄκυρον, — τὸ ἐθεώρησεν ἔγκυρον μὲν ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀπόλυσιν τοῦ εἰσπράκτορος, ἄκυρον ὅμως ὅσον ἀφορᾷ τὸν διορισμόν! — καὶ ἐνῷ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ προϊστάμενος τοῦ νομάρχου ἀπέλυσε τὸν εἰσπράκτορα, ὁ νομάρχης κατώρθωσε νὰ διορισθῇ δημόσιος εἰσπράκτωρ εἰς ἐκτέλεσιν δημοτικῶν καθηκόντων, διότι τὸ ψήφισμα ἐκεῖνο ἦτο ἄκυρον! Τοιουτοτρόπως ἔχομεν ἓν ψήφισμα διφυὲς, κατὰ τὸ ἥμισυ ἔγκυρον, κατὰ τὸ ἥμισυ ἄκυρον!

§43Ι. ΚΑΦΤΑΝΤΖΟΓΛΟΥ. Ποῖοι ἦσαν οἱ λόγοι τῆς ἀκυρότητος;

§44Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Νομίζω ὅτι ὁ νομάρχης εὗρεν ὡς λόγον ἀκυρότητος, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἦναι καὶ οἱ δώδεκα σύμβουλοι παρόντες, καὶ ὅτι εἷς μὲν ἦτο ἀπὼν, ὁ ἄλλος δὲ δὲν ἐκλήθη. Οἱ δέκα ἦσαν παρόντες, καὶ ἔχουσιν ὑπογράψει. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν ἤρκει εἰς τὸν νομάρχην Λαρίσης· ἔπρεπε νὰ εὕρῃ λόγον ἀκυρότητος!

§45Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Ἀφοῦ ἀπέλυσε τὸν εἰσπράκτορα, ἤρκει· ἢ μᾶλλον ἤρκει καὶ δὲν ἤρκει!

§46Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Φυσικά. Δὲν ἦτο δυνατὸν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἄλλως νὰ προβῇ εἰς ἀπόλυσιν τοῦ παλαιοῦ. Τοιουτοτρόπως κατωρθώθη νὰ ἔχωμεν, ἐναντίον τῆς γνώμης τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, δημόσιον εἰσπράκτορα ἐκτελοῦντα τὰς εἰσπράξεις τοῦ δήμου! Δὲν γνωρίζω, ἂν ἀπό τινων ἡμερῶν, ἀφ’ ἧς λείπω ἐκ Λαρίσης, τὰ πράγματα διωρθώθησαν, ἂν δηλαδὴ ἐγκατεστάθη ὁ εἰσπράκτωρ, — πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν πιστεύω, — ὁ ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου ὑποδειχθείς· ἀλλὰ καὶ ἂν ἐγκατεστάθη, πάντως ἀνέλαβε καθήκοντα ὁ δημόσιος εἰσπράκτωρ, ἐνήργησεν οὗτος εἰσπράξεις, ἐνήργησε πληρωμὰς πρὸς πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ὁ πρώην δήμαρχος ὑπεδείκνυε καὶ τὰ ὁποῖα βεβαίως ὁ νέος δὲν ἤθελεν ἱκανοποιήσει, ἀλλ’ ἤθελε παραπέμψει εἰς τὸ πεμπτημόριον. Καὶ ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τὰ τοῦ δήμου Κραννῶνος. Ἀλλ’ ὁ νομάρχης Λαρίσης φαίνεται ὅτι ἔχει σκοπὸν νὰ μᾶς ἀπασχολῇ μὲ τὰς πράξεις του, διότι, ὅπως καὶ ἄλλοτε σᾶς εἶπον, κύριε Πρόεδρε τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἐκεῖ ἔχει νὰ κάμῃ μὲ ἑπτὰ δημάρχους ἀντιπολιτευομένους, ἐνόμισε δὲ καθῆκόν του, ὅτι κατὰ τῶν ἑπτὰ τούτων δημάρχων πρέπει ἑκάστοτε νὰ φέρῃ τὸν πέλεκυν τῆς φατριαστικῆς διοικήσεώς του, στηριζόμενος ἐπὶ τῆς προστασίας, ἧς ἀπολαύει. Τοιουτοτρόπως, ἐνῷ ἐπετέθη κατ’ ἄλλων δημάρχων, — περὶ ὧν ἐν ἄλλῃ συζητήσει, — εὗρε νῦν τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐπιτεθῇ καὶ κατὰ τοῦ δημάρχου Λαρίσης. Ὁ δήμαρχος Λαρίσης, μόλις ἐκλεγείς, ἕν τῶν πρώτων αὑτοῦ καθηκόντων ἐθεώρησε τὴν σύνταξιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἀμέσως ἐκάλεσε τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, ὑπέβαλεν εἰς αὐτὸ τὸν Προϋπολογισμὸν, ἤρξατο ἡ συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ, καὶ προέβαινεν εἰς τὰ ἔργα του τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον. Ἀλλ’ ἐνῷ ἠρέμως καὶ τακτικῶς προέβαινον αἱ ἐργασίαι τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, καὶ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἶχε περατωθῆ, ὁ δὲ δήμαρχος ἐθεώρησεν ὅτι ἔπαυσεν ἡ συζήτησις, καὶ ἐξέθηκε κατὰ τὸν νόμον τὸν Προϋπολογισμὸν εἰς τὸ Δημαρχεῖον ἐπὶ ὀκτὼ ἡμέρας, διὰ νὰ φέρῃ ὅστις ἤθελε τὰς ἀντιρρήσεις του, τινὲς ἐκ τῶν συμβούλων, ἓξ τὸν ἀριθμὸν, διεμαρτυρήθησαν πρὸς αὐτόν, ἰσχυριζόμενοι ὅτι κακῶς ἐθεώρησε λήξασαν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, λόγῳ ὅτι αὐτοὶ εἶχον ἀντιρρήσεις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τούτου, ἐπὶ τοῦ δεῖνα ζητήματος ὁ εἷς, ἐπὶ τοῦ ἄλλου ἄλλος. Ἐπὶ τοῦ ψηφίσματος, τὸ ὁποῖον συνέταξεν ὁ δήμαρχος, ἵνα ὑπογράψωσιν οἱ σύμβουλοι, ἕκαστος εἶχε τὴν γνώμην του· ὁ εἷς ἔλεγε: «θεωρῶ ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν ἔληξε, διὰ τὸν δεῖνα λόγον»· ἄλλος σύμβουλος ἔλεγε: «θεωρῶ ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν ἐπερατώθη, διὰ τὸν τάδε λόγον»· καὶ οὕτω καθεξῆς. Ἔχομεν οὕτω πέντε ἢ ἓξ γνώμας συμβούλων, οἵτινες θεωροῦσιν, ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν ἔληξεν. Ὁ νομάρχης Λαρίσης, ὁ ὁποῖος φαίνεται ὅτι εἶναι ἄνθρωπος, ὅστις θέλει νὰ συζητῶνται οἱ προϋπολογισμοὶ καὶ νὰ τελειώνωσι ταχέως, ἔκαμεν ἓν ἔγγραφον πρὸς τὸν δήμαρχον Λαρίσης, τὸ ὁποῖον βεβαίως θὰ ἦτο κατάλληλον δι’ ἄρθρον κύριον ἐφημερίδος· τοῦτο δὲ, ὅτι θὰ ἦτο κατάλληλον δι’ ἄρθρον κύριον ἐφημερίδος, ἀπέδειξεν αὐτὸς ὁ κύριος νομάρχης, δοὺς αὐτὸ πρὸς δημοσίευσιν εἰς τὰς ἐφημερίδας τῆς Θεσσαλίας. Ἐκεῖ ὁ ἄνθρωπος ἐκθέτει τὰς ἰδέας του περὶ τοῦ προορισμοῦ τῆς Θεσσαλίας, περὶ τῆς πόλεως τῆς Λαρίσης, κατὰ πόσον πρέπει νὰ προαχθῇ, καθόσον συνορεύει πρὸς τὴν Μακεδονίαν, καὶ τόσα ἄλλα! Ἔκαμε τὴν ἔκθεσιν αὐτὴν καὶ τὴν ἀπέστειλε πρὸς τὸν δήμαρχον· ὁ δήμαρχος τῷ ἀπήντησε: «Μάλιστα, ὁ Προϋπολογισμὸς εἶναι ἕτοιμος· κατὰ τὴν γνώμην μου, ἐπερατώθη, ἀλλὰ μερικοὶ σύμβουλοι ἔχουσιν ἀντιρρήσεις. Διὰ τοῦτο θεωρῶ καλλίτερον, ἀντὶ νὰ ἔχωμεν ἐφέσεις καὶ τὰ λοιπὰ, νὰ ἐπαναφέρωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τὸν Προϋπολογισμὸν, καὶ νὰ ἀποφανθῶσιν οἱ σύμβουλοι, τί θέλουσιν.» Ἀλλ’ ὁ νομάρχης λέγει: «σοὶ ἐπιβάλλω τὴν ποινὴν τῆς ἐπιπλήξεως, διότι δὲν ὑπέβαλες τὸν Προϋπολογισμὸν, ἀλλ’ ὀχυροῦσαι ὄπισθεν γνώμης δημοτικῶν συμβούλων»! Νομίζω, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὁ κ. νομάρχης παρανομεῖ, νομίζων ὅτι δύναται νὰ ἐπιβάλλῃ ποινὰς κατὰ τοῦ δημάρχου. Τὴν γνώμην αὐτὴν ἄλλοτε ἀξιότιμοι συνάδελφοι, τὰ πρῶτα φέροντες ἐν τῇ ἐπιστήμῃ, — καὶ ὁ ἐκ Ζακύνθου βουλευτὴς κ. Στεφάνου καὶ πλεῖστοι ἄλλοι — ἐξέφρασαν, καὶ ἀπεφάνθησαν ὅτι οἱ νομάρχαι δὲν δύνανται νὰ ἐπιβάλλωσι ποινὰς κατὰ τῶν δημάρχων. Ὁ δήμαρχος λέγει πρὸς τὸν νομάρχην: «Διατὶ ἐπιβάλλετε ποινήν; Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἐγὼ δὲν σᾶς ὑπέβαλον ἀκόμη τὸν Προϋπολογισμόν. Παρακαλῶ νὰ ἀνακαλέσητε τὴν ἀπόφασίν σας.» Ἀλλ’ ὁ κύριος νομάρχης ἐπιμένει. Νομίζω δέ, ὅτι ἐγένετο ἔφεσις, καὶ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν θέλει ἀποφανθῆ ἐπὶ τούτου. Ἀλλ’ ὁ κύριος νομάρχης εὗρε καὶ ἄλλο ζήτημα, ἵνα ἐπιτεθῇ κατὰ τοῦ δημάρχου Λαρίσης. Ἀπὸ τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ 1903 ὁ δήμαρχος ἐξέθεσεν εἰς δημοπρασίαν μειοδοτικὴν τὰ τοῦ φωτισμοῦ καὶ τῆς καθαριότητος, νομίζω, τῆς πόλεως Λαρίσης. Γενομένων πολλῶν δημοπρασιῶν, κατεκυρώθη αὕτη εἰς ἕνα ἐργολάβον. Ὁ δήμαρχος ἔσπευσε νὰ ὑποβάλῃ πρὸς τὸν νομάρχην—κατὰ τὴν ἀπαίτησιν, τὴν ὁποίαν εἶχε τὸ ἔγγραφον,—τὰ πρακτικὰ τῆς δημοπρασίας, καὶ περιέμενε τὴν ἐπικύρωσιν αὐτῆς, διότι οὐδεὶς ἄλλος προσέφερεν ὀλιγώτερον. Ἀλλ’ ὁ νομάρχης φαίνεται ὅτι ἔχει ἰδέας ἰδικάς του, καὶ καλὸν θὰ ἦτο νὰ μᾶς ἀπαλλάξῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπὸ τοῦ νὰ ἐφαρμοσθῶσιν αἱ ἰδέαι, τὰς ὁποίας ἐκεῖνος ἔχει. Διότι ἐκεῖνος ἔχει τὴν ἰδέαν, ὅτι οἱ δήμαρχοι εἶναι ἁπλοῖ διεκπεραιωταί, ὀφείλοντες νὰ ἐκτελῶσι τὰς διαταγὰς τοῦ νομάρχου. Ἔλεγον, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ τῆς δημοπρασίας τοῦ φωτισμοῦ καὶ τῆς καθαριότητος τῆς πόλεως, εἰς τὰ πρακτικὰ δὲ δὲν περιελαμβάνετο ἡ ἐπιβολὴ προστίμων ἐκ μέρους τοῦ ἀστυνόμου, ἀλλ’ ἐκράτει εἰς ἑαυτόν τὸ δικαίωμα ὁ δήμαρχος νὰ ἐκδίδῃ τὰ ἐντάλματα τῆς πληρωμῆς, ἐνῷ κατὰ τὸν νομάρχην πρέπει ταῦτα νὰ ἐκδίδωνται μετὰ προηγουμένην ἐπιθεώρησιν τῆς ἀστυνομίας. Νομίζω, ὅτι οὕτως ἡ κατάργησις τοῦ νόμου περὶ δήμων εἶναι τελεία.

§47Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Ποῖος τότε δύναται νὰ ἐπιβλέπῃ;

§48Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Δὲν εἶπον περὶ ἐπιτηρήσεως. Ἀλλ’ ἐπράξετε ὑμεῖς, ὡς νομάρχης, ὅ,τι πράττει ὁ νομάρχης ἐκεῖνος;

§49Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Ἐπέβλεπον εἰς ὅλας τὰς διακηρύξεις, μὴ τυχὸν εἰς τὰς τοιαύτας δημοπρασίας δὲν ὑπῆρχεν ὁ ὅρος ἐκεῖνος.

§50Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Ὁ νομάρχης πρέπει νὰ ὑποδεικνύῃ εἰς τὸν δήμαρχον τὸ καθῆκόν του, καὶ ἂν οὗτος δὲν ἐκτελῇ αὐτὸ, τότε νὰ ἀναφέρῃ τοῦτο εἰς τὸν Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ καταγγέλλῃ τὸ πρᾶγμα εἰς τὸν Εἰσαγγελέα, καὶ νὰ τιμωρῆται ὁ δήμαρχος. Ἀπόδειξις τούτου, κύριε Βουλευτὰ ἐξ Ἁλμυροῦ καὶ κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι, ὅτι ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ὑπάρχει ἀπόφασις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπὸ τοῦ 1902, ὑπουργοῦντος τοῦ ἐκ Μαντινείας βουλευτοῦ κυρίου Τριανταφυλλάκου. Ἀκριβῶς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου νομάρχης Λαρίσης ἦτό τις, ὁ ὁποῖος εὑρέθη διωρισμένος ὑπὸ τοῦ κ. Θεοτόκη καὶ διετηρήθη ὑπὸ τοῦ κ. Τριανταφυλλάκου, καὶ ὁ νομάρχης οὗτος τὴν αὐτὴν πολιτικὴν ἐτήρησε κατὰ τοῦ δημάρχου Λαρίσης. Ἠθέλησε νὰ ἀκυρώσῃ τὰ πρακτικὰ δημοπρασίας τινὸς, διότι ὁ δήμαρχος τῆς ἐποχῆς ἐκείνης δὲν περιέλαβεν εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς δημοπρασίας, ὅτι ὑπάρχει δικαίωμα διὰ τοῦ ἀστυνόμου νὰ ἐπιβάλλῃ πρόστιμον εἰς τὸν ἐργολάβον. Ὁ τότε Ὑπουργὸς κ. Τριανταφυλλᾶκος, συνεπείᾳ ἐφέσεως τοῦ δημάρχου ἐκείνου, ἠκύρωσε τὴν ἀπόφασιν τοῦ νομάρχου, καὶ εἶπεν εἰς αὐτὸν νὰ περιορισθῇ εἰς τὰ καθήκοντά του, καὶ νὰ μὴ παραβαίνῃ τὸ ἄρθρον 13 τοῦ περὶ νομαρχῶν νόμου.

§51Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Γνώμη του ἦτο.

§52Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Γνώμη εἶναι καὶ ἡ ἰδική σας, ἡ ὁποία, δὲν γνωρίζω διατὶ θὰ ἦναι καλλιτέρα τῆς τοῦ κυρίου Τριανταφυλλάκου.

§53Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν εἶπον ἐγὼ, ὅτι εἶναι καλλιτέρα.

§54Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Ἔχω πρόχειρον τὴν ἀπόφασιν ταύτην τοῦ κυρίου Τριανταφυλλάκου. (Ἀναγινώσκει αὐτήν). Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι καὶ ὁ νῦν κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, μεθ’ ὅλην τὴν ἐναντίαν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχει, ἐὰν ἤθελε μελετήσῃ τὴν ὑπόθεσιν, βεβαίως ἤθελεν ἀκολουθήσει τὸ παράδειγμα τοῦ προκατόχου του. Ἀλλὰ καὶ ἕτερος δήμαρχος...

§55Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κομπολόγι!

§56Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρόκειται περὶ περιορισμοῦ καταχρήσεων.

§57Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διατὶ δὲν ἐφαρμόζετε ταῦτα καὶ ἐπὶ τοῦ δήμου Ἀθηναίων;

§58Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἔχετε, βλέπω, τελείαν ἄγνοιαν τοῦ δημοτικοῦ νόμου· διότι ὁ Ὑπουργὸς δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ἐπιβάλλῃ τοιοῦτόν τι εἰς τὸν νομάρχην· ὁ Ὑπουργὸς ἔχει δικαίωμα ν’ ἀποφαίνηται ἐπὶ τῶν ἐφέσεων, αἵτινες τῷ ὑποβάλλονται.

§59Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Δικαιοῦται ὅμως νὰ παύῃ τὸν νομάρχην.

§60Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Μάλιστα, τὸν παύει. Μεταξὺ τῶν ἄλλων δήμων, οἵτινες ἀποτελοῦσι τὴν ἐπαρχίαν Λαρίσης, εἶναι καὶ ὁ δῆμος Νέσσωνος, περὶ τοῦ ὁποίου πρώτην φορὰν θ’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν, καὶ τοῦ ὁποίου πρωτεύουσα εἶναι κωμόπολις ἀρκετὰ μεγάλη καὶ πλουσία, ὀνομαζομένη Μέγα Κεσερλῆ. Ὁ δήμαρχος τοῦ δήμου τούτου δὲν εἶχεν ὑποβάλει εἰς τὸν προκάτοχον νομάρχην πρὸς ἔγκρισιν τὸν Προϋπολογισμὸν, ἀλλὰ μετὰ τὴν ἀντικατάστασιν αὐτοῦ ὑπέβαλεν αὐτὸν εἰς τὸν νέον νομάρχην. Δυστυχῶς καὶ ὁ δήμαρχος οὗτος δὲν εἶχε τὰς αὐτὰς ἰδέας πρὸς τὸν κ. νομάρχην, καίτοι δὲν γνωρίζω, ἂν ὁ κύριος νομάρχης εὗρε κατάχρησίν τινα, τὴν ὁποίαν νὰ περιστείλῃ, ὡς εἶχεν ἐντολὴν παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ...

§61Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ μόνη ἐντολὴ, τὴν ὁποίαν ἔδωκα, εἶναι, ὅταν πρόκηται περὶ διαχειρίσεως δημοτικῶν χρημάτων, νὰ ἐπιβλέπωσιν οἱ νομάρχαι, ὅπως μὴ γίνωνται περιτταὶ δαπάναι ἢ καταχρήσεις. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου φρονῶ, ὅτι τινὰ τῶν κονδυλίων, ἅτινα περιώρισεν ὁ νομάρχης, δὲν ἔπρεπε νὰ περιορισθῶσιν· ὅταν δὲ ὑποβληθῇ ἔφεσις ἐκ μέρους τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, θέλω μεταρρυθμίσει τὴν ἀπόφασιν τοῦ νομάρχου.

§62Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Δὲν ἠξεύρω, ἂν ἐπεξετείνατε τὴν μελέτην σας καὶ ἐπὶ τῶν ἐσόδων, διότι δὲν μᾶς ἐνδιαφέρουσι τόσον τὰ ἔξοδα, καθόσον ὁ δήμαρχος εἶναι ἐξ ἐκείνων, οἵτινες δὲν περιμένουσι νὰ ζήσωσιν ἐκ τοῦ δημοτικοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὁ δήμαρχος ἐκεῖνος, περὶ οὗ σᾶς εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι εἶχεν ἀναγράψει εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ δήμου κονδύλιον διὰ δενδροφυτείας τοῦ χωρίου Γκερλῆ, καὶ ἐκίνησε τότε τοῦτο τὴν προσοχὴν ἐν μέρει τῆς Βουλῆς, εἶναι ἰδιοκτήτης ὁλοκλήρου τοῦ χωρίου αὐτοῦ, ἄνθρωπος ἔχων περιουσίαν 500,000 δραχμῶν καὶ μὴ περιμένων νὰ ὠφεληθῇ 1000 ἢ 2000 δραχμὰς ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ δήμου. Οὗτος κατεσκεύασεν 20 κρήνας ἐν τῷ δήμῳ αὐτοῦ, καὶ ἔχει μέγιστον συμφέρον διὰ τὴν προκοπὴν τοῦ χωρίου του.

§63Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Κατεσκεύασε ταύτας ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ δήμου; Ἐγὼ ἤμην ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἄλλοτε ὑπεστήριξα, καὶ ἐνεκρίθη ἡ ἀπόδοσις τῶν κοινοτικῶν χρημάτων πρὸς κατασκευὴν τῶν κρηνῶν τούτου.

§64Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Ἐπειδὴ δὲ τώρα δὲν σᾶς ἀκολουθεῖ, λέγετε ὅτι εἶναι δυνατὸν αὐτὸς νὰ καταχρασθῇ.

§65Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Δὲν εἶπον αὐτό.

§66Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Ἔλεγον, ὅτι καὶ ὁ νῦν δήμαρχος Νέσσωνος εἶναι ἐξ ἐκείνων, οἵτινες δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην τοῦ δημοτικοῦ Προϋπολογισμοῦ. Περιέμενε νὰ ἔλθῃ νέος νομάρχης, ἵνα ὑποβάλῃ πρὸς αὐτὸν τὸν Προϋπολογισμόν, μὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα εἶχεν ἐν αὐτῷ, δὲν περιεῖχον οὔτε ἑνὸς λεπτοῦ κατάχρησιν. Ἀλλ’ ὁ κ. νομάρχης Λαρίσης, ἵνα ἐξαναγκάσῃ αὐτὸν νὰ σχηματίσῃ τὰς αὐτὰς πολιτικὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἔχει καὶ ἐκεῖνος, καὶ ἵνα τὸν κάμῃ εἰς οὐδὲν ἔργον νὰ προβῇ, νὰ μὴ ἀποπερατώσῃ δὲ ἴσως οὐδ’ αὐτὸ τὸ ἀρξάμενον ἔργον τῆς ὑδρεύσεως τῆς κωμοπόλεως, — διότι ὁ πρώην δήμαρχος εἶχε φέρει εἰς πέρας σχεδὸν τὴν ὕδρευσιν τῆς πόλεως καὶ εἶχε φέρει 20 σιδηρᾶς κρήνας, αἵτινες ἐπρόκειτο νὰ τοποθετηθῶσι χάριν τῆς ὑδρεύσεως τῆς κωμοπόλεως, — ἀπήλειψε πραγματικὸν ἔσοδον τοῦ δήμου.

§67Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Ἤθελον σᾶς παρακαλέσει, ἐν σχέσει πρὸς ὅσα εἴπετε περὶ τῆς κατασκευῆς τῶν 20 κρηνῶν, νὰ πληροφορήσητε τὴν Βουλήν, ἂν αἱ κρῆναι αὗται θὰ κατασκευασθῶσι διὰ χρημάτων τοῦ δημοτικοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἢ δι’ ἄλλων χρημάτων.

§68Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Διὰ κοινοτικῶν χρημάτων.

§69Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Ἀλλὰ ταῦτα δὲν ἐγγράφονται εἰς τοὺς δημοτικοὺς προϋπολογισμούς.

§70Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Ἔφερα τοῦτο πρὸς ἀπόδειξιν, ὅτι καὶ ἐκεῖ παρεμβάλλονται προσκόμματα. Ὡς γνωρίζετε, αἱ κρῆναι ἔχουσι μετενεχθῆ ἐκεῖ πρὸ τῆς 20 Σεπτεμβρίου, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τοποθετηθῶσι, διότι δὲν ἐκδίδονται τὰ σχετικὰ ἐντάλματα. Τὴν αὐτὴν τακτικὴν μετέρχεται ὁ κ. νομάρχης καὶ διὰ τὰ ἄλλα ἔργα, τὰ ὁποῖα ὁ δήμαρχος θέλει νὰ ἐκτελέσῃ ἐντὸς τῆς κωμοπόλεως. Ἔχει ἀναγράψει, παραδείγματος χάριν, καθυστερούμενα ἐκ παρῳχημένων χρήσεων δραχμὰς 9,000...

§71Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Καλῶς ἔπραξε περὶ τούτων ὁ κ. νομάρχης. Οὗτος, ὡς βλέπετε, ηὔξησε τὰ ἐφετεινὰ ἔσοδα τοῦ δήμου ἐν σχέσει πρὸς τὰ τοῦ 1903 κατὰ 4,000 περίπου δραχμάς, ἀλλ’ ἀφῄρεσε τὰ ἔσοδα ἐκ καθυστερουμένων παρῳχημένων χρήσεων, διότι ταῦτα δὲν εἰσπράττονται.

§72Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Πόθεν προκύπτει τοῦτο;

§73Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὁ δήμαρχος ἐγγράφει τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν 9,000 δραχμῶν, ἵνα δαπανήσῃ ἔπειτα ἐπὶ τῇ βάσει ἐσόδου ὑποθετικοῦ.

§74Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Ἵνα ὑποστηρίξῃ τοῦτο ὁ δήμαρχος ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ του, βεβαίως ἔχει παραστατικὰ τῶν δικαιωμάτων τοῦ δήμου, τὰ ὁποῖα ὤφειλε προηγουμένως νὰ ζητήσῃ ὁ κ. νομάρχης ἀπὸ τὸν δήμαρχον, καὶ ὄχι αὐθαιρέτως νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσπραχθῶσιν αἱ 9,000 αὗται δραχμαί, καὶ ν’ ἀπαλείψῃ τὸ κονδύλιον. Δι’ αὐτοῦ οὐδὲν ἄλλο δεικνύει ἢ ἄγνοιαν.

§75Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὄχι.

§76Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Καὶ ἀπόδειξις τούτου εἶναι, ὅτι λέγει ἐν τῇ ἀποφάσει του, ὅτι ὁ δῆμος Νέσσωνος εἶναι τόσον μικρός, ὥστε δὲν ἔχει ἀνάγκην.

§77Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Εἴπετε, παρακαλῶ, εἰς τὴν Βουλήν, ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ τις, ὅτι δῆμος, τοῦ ὁποίου ὅλα τὰ ἔσοδα ἀνέρχονται εἰς 15,000 δραχμάς, ἀπέναντι 10,000 δραχμῶν ἐσόδων τοῦ 1903, δύναται νὰ εἰσπράξῃ ἐντὸς τοῦ ἔτους 9,000 δραχμὰς ἐκ καθυστερουμένων.

§78Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Αἱ εἰσπράξεις τοῦ δήμου εἶναι μόνον 15,000 δραχμαί;

§79Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Πρόκειται μόνον περὶ τῶν ἀμέσων φόρων, τῶν ὁποίων τὰ ἔσοδα ὁ νομάρχης, ἀπὸ 10,000, ὅσα ἦσαν πέρυσιν, ἀνεβίβασεν εἰς 15,400. Ἀλλ’ εἶναι δυνατόν, δῆμος, ὅστις ἔχει ἔσοδα ἐξ ἀμέσων φόρων 15,000, νὰ εἰσπράξῃ 9,000 ἐκ καθυστερουμένων;

§80Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Κατὰ τοὺς ἀπολογισμοὺς τῶν προηγουμένων ἐτῶν, πόσα εἰσέπραττε;

§81Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Μοὶ γράφει περὶ τούτου ὁ κ. δήμαρχος, ὅτι ἀπήλειψε τὸ κονδύλιον τοῦτο ὁ νομάρχης διὰ νὰ φέρῃ ἰσοζύγιον, καὶ νὰ φαίνηται, ὅτι ὁ δῆμος δὲν ἔχει χρήματα, ἐνῷ καθυστεροῦνται χρήματα αὐτοῦ βεβαιωμένα καὶ εἰσπράξιμα, καθυστεροῦνται δέ, διότι δὲν μετέβη ὁ δημόσιος εἰσπράκτωρ πρὸς εἴσπραξιν. Αὐτὸ βεβαιοῖ ὁ δήμαρχος· ἐὰν ὁ δήμαρχος ψεύδηται, διατὶ ὁ κ. νομάρχης δὲν λαμβάνει τὸν κόπον νὰ διατάξῃ τὸν δήμαρχον νὰ τῷ προσαγάγῃ τὰ παραστατικὰ τῶν δικαιωμάτων τοῦ δήμου, καὶ ἂν δὲν ὑπάρχωσι ταῦτα, νὰ μὴ ἔχῃ τις τὸ δικαίωμα νὰ ἀντείπῃ εἰς τοῦτο; Ἀπόδειξις ὅτι προέβη εἰς τοῦτο ὁ νομάρχης ἐξ ἀγνοίας, εἶναι, ὅτι οὐδέποτε μετέβη νὰ ἐπισκεφθῇ τὸν δῆμον, διότι ἄλλως δὲν θὰ ὠνόμαζεν αὐτὸν μικρὸν δῆμον καὶ μικρᾶς σημασίας, ἀφοῦ σύγκειται ἐξ ἐννέα χωρίων, ἀφοῦ ἔχει ἑβδομαδιαίαν ἀγοράν, ἀφοῦ ἔχει τρεῖς κεντρικὰς πλατείας, ἀφοῦ τελεῖ πανήγυριν, ἔχει τριτάξιον Ἑλληνικὸν σχολεῖον καὶ ἄλλα μικρότερα σχολεῖα. Ἐκ τούτου λοιπὸν, μὴ μεταβὰς ἐκεῖσε ὁ κ. νομάρχης, ὅπως αὐτὸς οὗτος φωτισθῇ, ἐξέδωκεν ἀπόφασιν, στηριζόμενος μόνον ἐπὶ τῶν εἰσηγήσεων, αἱ ὁποῖαι τῷ ἐγένοντο. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ὑποθέτω, ὅτι ἐγένετο ἔφεσις, ὡς ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα κρατεῖ εἰς χεῖράς του ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§82Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν ἠξεύρω, ἂν ἐγένετο ἔφεσις. Τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἔχω εἰς χεῖράς μου, τὰ ἔλαβον, ὅπως ἀπαντήσω εἰς ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν μοὶ ἐκάμετε, καὶ δι’ ἧς ἐζητήσατε νὰ κατατεθῶσιν οἱ προϋπολογισμοὶ τοῦ δήμου. Τοὺς προϋπολογισμοὺς τούτους ἐζήτησα καὶ θὰ καταθέσω.

§83Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Μετὰ τὴν κατάθεσιν αὐτῶν ἐπιφυλάσσομαι νὰ ὁμιλήσω.

§84Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Καταθέτω τὰ ἔγγραφα τὰ σχετικὰ πρὸς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ Λαρίσης. Ὑποβάλλω νομοσχέδιον «περὶ ἀντιβασιλείας».

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 149).

§86Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸ παρελθὸν Σάββατον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἡ Βουλὴ θ’ ἀποφασίσῃ σήμερον περὶ τῆς μεσημβρινῆς διακοπῆς. Θὰ παρακαλέσω αὐτὸν νὰ εἴπῃ τὴν γνώμην του, ἂν πρόκειται νὰ συνεδριάζωμεν διαρκῶς, ὡσανεὶ τὸ θέμα εἶναι περὶ κοινῆς σωτηρίας ἢ περὶ μεγίστων συμφερόντων τοῦ Κράτους. Νομίζω, ὅτι διακοπὴ δύο ὡρῶν εἶναι ἀναγκαιοτάτη· οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ἀξιώσῃ τις παρὰ τῶν Βουλευτῶν νὰ παραμένωσι νήστεις μέχρι τῆς δευτέρας ὥρας μετὰ μεσημβρίαν.

§87Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Φρονῶ ὅτι, ἐὰν πράγματι ὑπάρχῃ πρόθεσις πρὸς ἐργασίαν ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς, ἡ διακοπὴ μιᾶς ὥρας, ὅπως προγευματίσωσιν οἱ κύριοι Βουλευταί, εἶναι ἀρκετή, καὶ οὐχὶ δύο ἢ τριῶν ὡρῶν.

§88ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Δύο ὡρῶν.

§89Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Μία ὥρα νομίζω ὅτι ἀρκεῖ.

§90Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§91Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ γείνῃ διακοπή, κύριε Πρόεδρε, ἢ θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συνεδρίασις;

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε, κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, νὰ γείνῃ διακοπὴ μιᾶς ὥρας.

§93Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ἅμαξαν νὰ μεταβῶμεν εἰς τὰς οἰκίας μας, ἑπομένως μιᾶς ὥρας διακοπὴ εἰς ἡμᾶς δὲν ἀρκεῖ.

§94Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Ἐὰν διακόψωμεν ἐπὶ μίαν μόνον ὥραν, εἶναι ἀδύνατον μετὰ τὴν παρέλευσιν τῆς ὥρας νὰ ἐπανέλθωμεν, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἡ μία ὥρα θὰ γείνῃ δύο, αἱ δύο θὰ γείνωσι τρεῖς, καὶ αἱ τρεῖς τέσσαρες. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ ἐπιμένῃ, ἀλλὰ ν’ ἀφήσῃ νὰ διακόψωμεν ἐπὶ δύο ὥρας.

§95Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ἐπιθυμῶ νὰ μάθω, ἂν ὑπάρχει διάθεσις πρὸς ἐργασίαν ἢ ὄχι. Βλέπω ὅτι ἐφθάσαμεν εἰς τὴν δωδεκάτην, καὶ ἀκόμη δὲν εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, δὲν θὰ εἶχον ἀντίρρησιν νὰ γείνῃ διακοπὴ μιᾶς καὶ ἡμισείας ὥρας.

§96Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς δὲν ἐννοοῦμεν νὰ παραιτηθῶμεν τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐλέγχου (θόρυβος).

§97Δ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσῆλθεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐτελείωσαν αἱ ἐπερωτήσεις.

§98Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν δὲν εἰσήλθομεν, καὶ δὲν ἐννοοῦμεν νὰ περιορίσωμεν τὰ δικαιώματά μας (θόρυβος).

§99Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡμεῖς δὲν ἀρνούμεθα τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου· ζητοῦμεν μόνον νὰ παραμείνωμεν μέχρις οὗ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· ἄλλως δὲν διακόπτομεν.

§100ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Νὰ μὴ διακόψωμεν (θόρυβος).

§101Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ θέλετε ἐκ πείσματος νὰ ἐπιμένητε, δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ προχωρήσωμεν (θόρυβος).

§102Γ. ΠΟΛΥΓΕΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θ’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς τῶν Βουλευτῶν κατάλογος, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Γ. Μελισσηνοῦ καὶ Γ. Ραδινοῦ, μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή).

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἐν ἀπαρτίᾳ. Παρόντες 123 Βουλευταί. Ὁ κύριος Δεληγεώργης ἔχει τὸν λόγον. (Ἐνταῦθα καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Ι. Γιαννακίτσας).

§105Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργὸς δὲν πρέπει νὰ κανονίζῃ τὰς ἀποφάσεις τοῦ περὶ τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς ἐκ στιγμιαίων ἐντυπώσεων. Ἡ μεταβολὴ τῶν ὡρῶν, ἥτις ἐγένετο, εἶναι ὑπὲρ τῆς πλειονοψηφίας· ἡ πλειονοψηφία δὲν ἠδύνατο ἴσως νὰ ἔχῃ παρόντας τοὺς φίλους αὐτῆς κατὰ τὰς νυκτερινὰς συνεδριάσεις, τὸ μεσονύκτιον ἢ τὴν πρώτην ἢ δευτέραν πρωϊνὴν ὥραν, δύναται ὅμως νὰ τοὺς ἔχῃ παρόντας ἀπὸ τῆς δεκάτης πρωϊνῆς ὥρας, ἡ ὁποία ὡρίσθη ὡς ὥρα τῶν συνεδριάσεων, μέχρι τῆς μεσημβρίας, καὶ μετὰ μικρὰν διακοπὴν ἀπὸ τῆς τρίτης μέχρι τῆς ὀγδόης μετὰ μεσημβρίαν. Ἐὰν δὲν παρίστανται καὶ τότε, τοῦτο θὰ ἦναι πταῖσμα τῆς πλειονοψηφίας. Δὲν λέγω, ὅτι δὲν εἶναι θεωρητικῶς ὀρθόν, ὅτι πρέπει ἡ Ἀντιπολίτευσις πάντοτε νὰ παρίσταται, καὶ ὅτι ἐξ αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον συμβαίνει, πρέπει νὰ κανονίσῃ ἡ πλειονοψηφία τὰ τῆς συνεδριάσεως. Ἀλλ’ ἡ ὑποχρέωσις πρέπει νὰ ἦναι δι’ ὅλους. Ἐὰν παρίστανται οἱ φίλοι τῆς Κυβερνήσεως, ὑμεῖς δὲ, κύριε Πρόεδρε, κάθησθε ἐπὶ τῆς ἕδρας σας ἀπὸ τῆς δεκάτης ὥρας, θὰ ἐξακολουθῇ ἡ συζήτησις μέχρι τῆς δωδεκάτης, θὰ γίνηται εἶτα μικρὰ διακοπή, καὶ μετὰ ταῦτα θὰ ἐπαναλαμβάνηται ἡ συνεδρίασις, ἀπὸ τῆς τρίτης ἢ τετάρτης ὥρας μετὰ μεσημβρίαν. Οὕτω, νομίζω, οὐδὲν ἐξ αὐτῶν, τὰ ὁποῖα φοβεῖται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δύναται νὰ συμβῇ. Ἀλλ’ ὅταν δὲν παρίστανται οἱ φίλοι τῆς Κυβερνήσεως, βεβαίως θὰ ἔχωμεν ἐπανάληψιν τῶν ἰδίων σκηνῶν, ἃς εἴχομεν κατὰ τὰς νυκτερινὰς συνεδριάσεις, τὴν πρώτην ἢ δευτέραν ὥραν μετὰ τὸ μεσονύκτιον. Διὰ τοῦτο συνιστῶ νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸ σύστημα αὐτὸ, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ ἦναι παρόντες οἱ φίλοι τῆς Κυβερνήσεως. Ὅταν ἦναι παρόντες οἱ φίλοι τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἐργάζηται ἡ Βουλὴ ἀπὸ τῆς δεκάτης πρὸ μεσημβρίας ὥρας μέχρι τῆς μεσημβρίας, καὶ θὰ ἐπαναλαμβάνῃ τὰς ἐργασίας της κατὰ τὴν τρίτην ὥραν μετὰ μεσημβρίαν· τοιουτοτρόπως δὲ θὰ δύναται νὰ παρατείνῃ τὰς ἐργασίας αὐτῆς ἐπὶ 6 ἢ 7 ὥρας. Πρόδηλον ὅτι εἶναι κέρδος τῆς πλειονοψηφίας ἡ τοιαύτη μεταβολὴ τῶν ὡρῶν, ἀλλὰ πρέπει νὰ παρίστανται οἱ φίλοι τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα μὴ καταντᾷ ἡ τρίτη ὥρα μετὰ μεσημβρίαν τῆς ἐπαναλήψεως τῶν ἐργασιῶν νὰ γίνεται πέμπτη, διότι τοιουτοτρόπως θὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ συμβαίνῃ τὸ ἴδιον, τὸ ὁποῖον συνέβαινε καὶ κατὰ τὰς νυκτερινὰς συνεδριάσεις, τὴν πρώτην ἢ δευτέραν πρωϊνὴν ὥραν νὰ ἐξακολουθῶμεν· διότι, ἂν συνέβαινε τοῦτο κατὰ τὰς ὥρας αὐτὰς, συνέβαινεν ἕνεκα τῆς ἀπουσίας μεγάλου μέρους τῆς πλειονοψηφίας. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι οὕτω τὰ πράγματα δύνανται ὁμαλῶς νὰ διεξαχθῶσιν, ἐὰν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κανονίσῃ τὰ τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς καθ’ ὃν ὑπέδειξα τρόπον.

§106Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Σήμερον ἀπεδείχθη, ὅτι ἡ πλειονοψηφία ἦτο ἐδῶ κατὰ τὴν δεκάτην ὥραν πρὸ μεσημβρίας, καὶ ἤρξατο ἡ συνεδρίασις.

§107Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Μὲ 15 ἀντιπολιτευομένους παρόντας.

§108Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ θεωρία, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς, δὲν εἶναι ἀκριβὴς, διότι νομίζω, ὅτι ὅλοι οἱ Βουλευταὶ ἔχουσι καθῆκον νὰ παρίστανται εἰς τὰς συνεδριάσεις· εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑποστηρίξῃ ὁ κ. Βουλευτὴς Μεσολογγίου, ὅτι μόνον οἱ τῆς πλειονοψηφίας ἔχουσι τὸ καθῆκον τοῦτο. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ὅλοι οἱ Βουλευταὶ ἔχουσι καθῆκον νὰ παρίστανται εἰς τὰς συνεδριάσεις. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὴν διακοπὴν, οὐδεμίαν δυσκολίαν θὰ προβάλωμεν ὡς πρὸς τοῦτο· οὔτε ἔφερα δυσκολίαν εἰς τὴν διακοπήν· ἀπ’ ἐναντίας συνήνεσα· εἶπον δὲ, ὅτι μιᾶς ὥρας διακοπὴ μοὶ φαίνεται ἐπαρκὴς, διὰ νὰ δύνανται οἱ κύριοι Βουλευταὶ νὰ προγευματίζωσιν. Ἐγένετο ἀντίρρησις ὑπό τινων, οἵτινες εἶπον, ὅτι δὲν ἀρκεῖ μιᾶς ὥρας διακοπὴ, ἀλλ’ ὅτι πρέπει νὰ διακόπτωμεν ἐπὶ μίαν καὶ ἡμίσειαν ὥραν· συνήνεσα καὶ εἰς τοῦτο, ἀλλὰ προσέθηκα, ὅτι ἔπρεπε νὰ ὁρισθῇ, ὅπως τὸ πρῶτον μέρος τῆς συνεδριάσεως καταναλίσηται εἰς ἐπερωτήσεις, καὶ νὰ εἰσερχώμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν πρὸ τῆς διακοπῆς τῆς συνεδριάσεως, μετὰ τὴν ἀναγγελίαν δὲ ἐκ μέρους τοῦ Προέδρου, ὅτι ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, νὰ διακόπτωμεν, εἰς τὸ δεύτερον δὲ στάδιον τῆς συνεδριάσεως νὰ καταγινώμεθα εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορὰ, ἡ χωρίζουσα τοὺς κυρίους Βουλευτὰς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀπὸ ἐμέ. Ἐγὼ μὲν παρεκάλεσα τὸν κ. Πρόεδρον, οὐδενὸς ζητήσαντος τὸν λόγον, νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἡ δὲ Ἀντιπολίτευσις ἐπέμεινε νὰ μὴ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§109Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Εἶχον ἐγὼ τὸν λόγον.

§110Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ ὑπ’ ἐμοῦ προτεινόμενον μέτρον ἐπιβάλλεται ἐκ τῶν ὀλίγων ἡμερῶν, αἱ ὁποῖαι ἀκόμη μένουσι πρὸς ἐργασίαν πρὸ τοῦ Πάσχα, δύνανται δὲ κατὰ τὰς πρὸ τῆς διακοπῆς ὥρας νὰ ἐξαντλῶνται αἱ ἐπερωτήσεις, ὅπως ἐγίνετο καὶ ἄλλοτε.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Χατζόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§112Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Ἔχω ἐγὼ τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε. Καὶ ὅτε ὡμίλει ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἐζήτησα τὸν λόγον, καὶ παρεκάλεσα νὰ μὲ ἐγγράψητε, καὶ πρὶν εἶχον ζητήσει τὸν λόγον.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅτε ὡμίλει ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς, ὁ κ. Χατζόπουλος μοὶ ἔκαμε νεῦμα, ὅτι θέλει νὰ ὁμιλήσῃ.

§114Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Ὥστε τὰ νεύματα προτιμῶνται τῆς φωνῆς!

§115Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥστε ἦτο καὶ ὁ κ. Χατζόπουλος ἐγγεγραμμένος νὰ ὁμιλήσῃ.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κύριε Μελισσηνέ.

§117Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἀγορεύων πρὸ ὀλίγου, ὑπέπεσεν εἰς δύο ἀνακριβείας· πρῶτον, ὅτι ἀνήγγειλεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι οὐδεὶς ἦτο ἐγγεγραμμένος πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Ἀλλ’ εἶναι γνωστὸν εἰς τὸ Προεδρεῖον, διότι σεῖς μὲ εἴχετε ἐγγράψει, κύριε Πρόεδρε, ἢ μᾶλλον ὁ πρὸ ὑμῶν κατέχων τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου...

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ (ὁ προεδρεύων ἀντιπρόεδρος κ. Ι. Γιαννακίτσας). Τὸ Προεδρεῖον εἶναι ἀδιαίρετον.

§119Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Ὥστε δὲν εἶναι ἀκριβές, ὅτι οὐδεὶς ἦτο ἐγγεγραμμένος πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Ἀλλὰ ἐκτὸς τούτου προσέθηκεν ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρωθυπουργὸς, ὅτι καὶ οὐδεὶς εἶχε σκοπὸν νὰ λάβῃ τὸν λόγον. Πόθεν ἐξήγαγε τοῦτο; Ἔκαμε ψυχολογικὴν ἐξέτασιν;

§120Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠδυνάμην νὰ εἴπω, ὅτι οὐδεὶς εἶχε σκοπὸν νὰ λάβῃ τὸν λόγον· εἶπον, ὅτι οὐδεὶς ἐφαίνετο διατεθειμένος νὰ λάβῃ τὸν λόγον (διακοπαὶ ἐξ ἀριστερῶν).

§121Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ (πρὸς τοὺς διακόπτοντας). Παρακαλῶ, κύριοι συνάδελφοι, νὰ μὴ μὲ διακόπτητε· ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἦσθε φίλοι, ὁσονδήποτε καὶ ἂν συνδεώμεθα πολιτικῶς, παρακαλῶ νὰ μὴ μὲ διακόπτητε, ὅταν ὁμιλῶ. Λοιπὸν εἶναι γεγονός, ὅτι ἤμην ἐγγεγραμμένος πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως· ἑπομένως τὸ λεχθὲν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου δὲν εἶναι ἀκριβές. Πρὸ ὀλίγου ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου εἰς τὴν παράκλησίν μου, ὅπως διακόψωμεν τὴν συνεδρίασιν, συνῄνεσε, καὶ ἀφοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς συνῄνεσε, καὶ ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν πρότασίν μου, ὅπως διακόψωμεν ἐπὶ μίαν καὶ ἡμίσειαν ὥραν, αἴφνης ἐρεθισθεὶς ἀπαιτεῖ ἐκ πείσματος νὰ μὴ διακόψωμεν. Πιθανὸν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐπιθυμῇ νὰ περιορίσῃ τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ ἀποδεκτὸν ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Τὸν ἔλεγχον, τὸν ὁποῖον ἀσκοῦμεν ἐκ τοῦ Συντάγματος, τὸν ὁποῖον ἀσκοῦμεν ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, δὲν δύναται νὰ περιορίσῃ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως· τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου μᾶς τὸ παρέχει τὸ Σύνταγμα καὶ ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περιορισθῇ τοῦτο.

§122Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Λοιπὸν ὁρίστε εἰς τὸν ἔλεγχον.

§123Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ὀρθὸν εἶναι νὰ παύσωσι τὰ πείσματα ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ νὰ δεχθῇ τὴν πρότασιν ἡμῶν περὶ διακοπῆς ἐπὶ μίαν καὶ ἡμίσειαν ὥραν.

§124Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι, ἐν ὅσῳ σεῖς ἔχετε πεῖσμα, θὰ ἀντιτάσσωμεν καὶ ἡμεῖς πεῖσμα.

§125Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ παννυχίδων, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ καμάτου ἐκ παννυχίδων, θὰ ἦτο δυνατὸν ὁ κάματος οὗτος νὰ ἐλαφρυνθῇ ὀλίγον διὰ μικροῦ ὕπνου, ἔστω καὶ ἐπὶ τῶν ἑδρῶν τούτων. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ φαγητοῦ, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπαχθῇ εἰς πείσματα. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν παρακαλῶν νὰ μὴ ἐπιμένητε εἰς τὸ πεῖσμα, διότι, ἐφ’ ὅσον σεῖς ἐπιμένετε, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ καὶ πάλιν νὰ ὑποβληθῶσιν ἐνστάσεις περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§126Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Πολὺ καλὰ κάμνετε.

§127Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Δὲν θὰ φάγωμεν ἡμεῖς, ἀλλὰ δὲν θὰ φάγητε καὶ σεῖς. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται.

§128Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§129Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι, προκειμένου περὶ ζητήματος Κανονισμοῦ, προκειμένου περὶ ζητήματος τακτοποιήσεως τῶν ἐργασιῶν ἡμῶν, δὲν πρέπει νὰ ἀναμιγνύωμεν μέγα ἐθνικὸν ζήτημα, ὑποβιβάζοντες αὐτὸ, τὸ ζήτημα τῆς προασπίσεως τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν συμφερόντων. Ἐὰν εἰς πᾶσαν συζήτησιν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἐνταῦθα, παρεισάγωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο, σημειώσατε, Κύριοι, ὅτι ἡ ἀξία τοῦ ζητήματος θὰ ἐκμηδενισθῇ. Ἄλλαι εἶναι αἱ ἐργασίαι, αἱ ὁποῖαι ἀφορῶσι τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ ἐπὶ τῶν ἐργασιῶν ἐκείνων οὐδεὶς Ἕλλην καὶ οὐδεὶς Βουλευτὴς πρέπει νὰ πράξῃ τι, τὸ ὁποῖον νὰ παρακωλύσῃ, ἔστω καὶ κατὰ μικρὸν, τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ μεγάλου τούτου ζητήματος. Ἐνταῦθα πρόκειται ἁπλούστατα περὶ τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς ἐν στιγμῇ καὶ ἐν ὥρᾳ, κατὰ τὴν ὁποίαν οὐδεὶς Βουλευτὴς, οὐδεὶς Ἕλλην συνηθίζει νὰ μὴ προγευματίζῃ. Νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι τόσον μικρὸν, τόσον ἀνάξιον ἀνυψώσεως τοιαύτης, ὥστε δὲν πρέπει νὰ τὸ συζητῶμεν ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν. Ἡ ἐργασία τῆς Βουλῆς πάντοτε, ἀφ’ ὅτου ὑπάρχω τοὐλάχιστον ἐγὼ ἐν τῇ Βουλῇ, διαιρεῖται εἰς δύο μέρη, εἰς τὸ μέρος τῆς ἐξελέγξεως καὶ εἰς τὸ μέρος τὸ νομοθετικόν. Δὲν ἠξεύρω ποτὲ, ἀφ’ ὅτου ἐνταῦθα εἶμαι ἐγὼ, δὲν ἐνθυμοῦμαι ποτὲ, τὸ νομοθετικὸν ζήτημα τῆς ἐργασίας τῆς Βουλῆς νὰ λάβῃ τὴν ἐπέκτασιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβε κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην. Τὸ ἐξελεγκτικὸν μέρος τῶν ἔργων τῆς Βουλῆς εἶναι ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνέκαθεν κατηναλίσκοντο καὶ πάντοτε καταναλίσκονται τὰ ⅔ ἴσως τῆς ἐργασίας αὐτῆς καὶ πλέον. Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι σήμερον τὸ νὰ θέλωμεν μέχρι τῆς δεῖνα ὥρας ἀκριβῶς νὰ λήγῃ τὸ πρῶτον τμῆμα τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, καὶ νὰ εἰσερχώμεθα εἰς τὸ δεύτερον. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ...

§130Ν. Δ. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ἐγένετο πολλάκις.

§131Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ δὲν λέγω νὰ γείνῃ. Εἶναι περιττὸν νὰ συζητῆτε πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶπον. Ἀφοῦ δὲν θέλετε, δὲν ἐπιμένω. Ἂς μὴ γείνῃ.

§132Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Λοιπὸν εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι, ὅτι τὸ ἐξελεγκτικὸν μέρος τῆς ἐργασίας τῆς Βουλῆς δὲν δύναται νὰ περιορισθῇ, ὅπως δὲν περιωρίσθη ποτὲ καὶ τὸ νομοθετικὸν, διότι συνέβη νὰ ἀρχίσωμεν νομοθετικὴν ἐργασίαν τὸ μεσονύκτιον καὶ νὰ προβῶμεν μέχρι τῆς πέμπτης, ἕκτης καὶ ἑβδόμης πρωϊνῆς ὥρας. Δὲν εἶναι λοιπὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ συζητῶμεν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ λέγῃ τις, ὅτι θὰ δείξῃ πεῖσμα, πρὸ πάντων ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§133Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Διατὶ θὰ ἦμαι χειρότερος ἀπὸ σᾶς;

§134Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διότι ἔχετε θέσιν, ἡ ὁποία σᾶς ἐπιβάλλει περισσοτέραν εὐθύνην.

§135Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Καὶ σεῖς ἔχετε τοιαύτην θέσιν.

§136Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἔχω θέσιν ἐγὼ, δὲν βαρύνει ἐπὶ τῆς ῥάχεώς μου ἡ εὐθύνη.

§137Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Οὐδέποτε θὰ λάβω μαθήματα ἀπὸ σᾶς.

§138Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν σᾶς δίδω μαθήματα, οὐδὲ δέχομαι μαθήματα· λέγω μόνον, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος ἔχει περισσοτέραν εὐθύνην.

§139Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν ἔχει ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος νὰ σᾶς δώσῃ λόγον, οὐδὲ μαθήματα νὰ λάβῃ ἀπὸ σᾶς.

§140Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τοῦτο ἤθελον ἀκριβῶς νὰ παρατηρήσω, ὅτι δὲν πρέπει διὰ πεισμάτων νὰ ἐργαζώμεθα ἐδῶ, καὶ βλέπω τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν παρεμποδίζοντα ἐμὲ νὰ καταλήξω εἰς συμπέρασμα καὶ εἰς γνώμην ἀποκλείουσαν ἀκριβῶς τὰ πείσματα. Τὰ πείσματα λοιπὸν νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ μᾶς ἄγωσι. Δὲν πρέπει οὐδὲ ἡμεῖς νὰ θέλωμεν νὰ πιέσωμεν τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, οὐδὲ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ θέλῃ νὰ πιέσῃ ἡμᾶς. Τὸ ζήτημα τῆς διακοπῆς, ὅπως οἱ Βουλευταὶ ἐκπληρώσωσι μίαν ἀνάγκην ἐπιβαλλομένην, εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται. Ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπρότεινε, νὰ διακόπτωμεν περὶ τὴν μεσημβρίαν καὶ νὰ ἐπανερχώμεθα τὴν 1½, νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα λύεται, καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη περισσοτέρων συζητήσεων.

§141Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ἀνάγκη περισσοτέρων συζητήσεων. Παραδέχεσθε ἢ ὄχι τὴν πρότασιν τὴν ὑπ’ ἐμοῦ ὑποβληθεῖσαν;

§142Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ποία εἶναι ἡ πρότασις;

§143Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Τὸ πρῶτον μέρος τῆς συνεδριάσεως νὰ καταναλίσκεται εἰς τὸν ἔλεγχον, καὶ τὸ δεύτερον εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν.

§144Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πῶς εἶναι δυνατόν;

§145Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Πολὺ καλά. Δὲν ζητῶ παρ’ ὑμῶν παραχωρήσεις. Ἀπ’ ἐναντίας παρακαλῶ ὑμᾶς νὰ ἐξακολουθήσητε τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀκολουθεῖτε ἀπὸ δύο ἤδη μηνῶν καὶ τὸ ὁποῖον τοσοῦτον δυσάρεστα ἔσχεν ἀποτελέσματα εἰς τὴν ὑγείαν πολλῶν ἐξ ἡμῶν. Ἐξακολουθήσατέ το, διότι ἔχετε δικαίωμα, δυνάμει τοῦ ἰσχύοντος Κανονισμοῦ, νὰ τὸ ἐξακολουθήσητε· ἀλλὰ δυνάμει τοῦ αὐτοῦ Κανονισμοῦ ἔχει καὶ ἡ πλειονοψηφία τὸ δικαίωμα νὰ κανονίζῃ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, ὅπως αὐτῇ φαίνεται πρέπον, ἡ δὲ πλειονοψηφία, δι’ ἐμοῦ διερμηνεύουσα τὰς ἰδέας της, δηλοῖ, ὅτι δὲν θὰ γείνηται διακοπὴ τῆς συνεδριάσεως πρὶν ἐξαντληθῶσιν αἱ ἐπερωτήσεις. Ἐξακολουθήσατε, παρακαλῶ, τὸν ἔλεγχον.

§146ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (ἐκ δεξιῶν). Ἐμπρὸς τὰς ἐνστάσεις!

§147Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς πρὸς τὸν κανονισμὸν τῆς ὥρας ἐνάρξεως τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς, ἐσμὲν πάντες σύμφωνοι. Καὶ ὅτε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ προχθεσινῇ συνεδριάσει ἐπρότεινε τὴν δεκάτην ὥραν πρὸ μεσημβρίας, πάντες εἴπομεν, ὅτι εἴμεθα σύμφωνοι. Ἀλλ’ ἐνῷ τοιαύτη συνωμολογήθη συμφωνία, καὶ συνετελέσθη σήμερον ἀπαρτία τῇ συνδρομῇ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἦλθε στιγμή, καθ’ ἣν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐκ πείσματος ἀδικαιολογήτου, ἐνῷ ἐδέχθη νὰ διακόψωμεν τὴν συνεδρίασιν καὶ νὰ ἐπαναλάβωμεν αὐτὴν τὴν 2 ἢ τὴν 1 καὶ 30′ μετὰ μεσημβρίαν, αἴφνης λέγει, ὅτι δὲν διακόπτομεν. Διατί; Διότι ἔχει τὴν ἀξίωσιν νὰ παραδῶμεν τὸ καθῆκον ἡμῶν, νὰ παραιτήσωμεν τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, τοῦ ἐπερωτᾶν καὶ ἐλέγχειν, ἀφοῦ δὲν ἐπιτρέπει τὴν διακοπὴν τῆς συνεδριάσεως πρὶν εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τοῦτο, Κύριοι, εἶναι λίαν ἀνώμαλον, εἶναι λίαν ἀντισυνταγματικόν. Οὐδέποτε ἠδυνάμην νὰ πιστεύσω, ὅτι Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐν κοινοβουλευτικῷ πολιτεύματι ἤθελε ῥίψει τοιαύτην πρότασιν, ἵνα παύσωσιν οἱ κύριοι Βουλευταὶ τὴν ἐνάσκησιν τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐπερωτᾷν.

§148Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν εἶπε τοῦτο.

§149Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αὐτὸ εἶπε.

§150Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπε νὰ ἐξακολουθῇ ἡ συνεδρίασις μέχρις ὅτου τελειώσουν αἱ ἐπερωτήσεις.

§151Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ ἐγένετο καὶ ἄλλοτε.

§152Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου εἶναι ἀπεριόριστον· ἀλλ’ οἱ κύριοι Ὑπουργοί, ἀσχάλλοντες καὶ σπεύδοντες, λέγουσιν, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν προβαίνει εἰς τὰς ἐργασίας της, διότι ἐπιθυμοῦσιν, ἵνα ἐν τρισὶ συνεδριάσεσι λάβωσι τὰ νομοσχέδια καὶ μεταβῶσι νὰ καθήσωσιν ἥσυχοι εἰς τὰ Ὑπουργεῖά των, ὅπως ἐξακολουθήσωσιν ἀνενοχλήτως τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον καθιέρωσαν, ἀνατρέποντες πᾶν καλῶς κείμενον, ἀνατρέποντες τὰς δημοσίας ὑπηρεσίας. Διὰ τοῦτο ἐπιθυμοῦσι νὰ μείνωσιν ἥσυχοι ἀπὸ τοὺς κυρίους Βουλευτάς. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ λησμονῶσιν οἱ κύριοι Ὑπουργοί, ὅτι ἡ ἐφετεινὴ Σύνοδος ἔκαμεν ἐργασίαν μεγάλην καὶ ποικίλην. Οὐδέποτε, κ. Πρόεδρε, παρουσιάσθη εἰς Σύνοδον Βουλευτικὴν τοιαύτη σωρεία νομοσχεδίων, σύστημα ὁλόκληρον στρατιωτικῆς νομοθεσίας, σύστημα ὁλόκληρον οἰκονομικόν. Καὶ νομίζετε, ὅτι ἡ Βουλὴ ἠδύνατο ν’ ἀφήσῃ νὰ διέλθωσι τοιαῦτα νομοσχέδια ἄνευ συζητήσεως; Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς προώδευσαν. Ἄς ἀνατρέξωσιν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἵνα ἴδωσιν, ὅτι εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν ὑπάρχουσι 10 νομοσχέδια, νομοσχέδια τὰ ὁποῖα πρώτην φορὰν εἶδεν ἡ Ἑλλάς. Διατὶ ἡ βία αὕτη; Διατὶ οἱ κ. κ. Ὑπουργοὶ βιάζονται, ἐνῷ ἡ Ἀντιπολίτευσις εἶναι πρόθυμος νὰ συντρέξῃ αὐτούς, ἐνασκοῦσα τὸ δικαίωμά της; Τὸ Σύνταγμα, κύριε Πρόεδρε, τάσσει προθεσμίαν ἑξάμηνον διὰ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, μόλις δὲ τρεῖς μόνον μῆνες ἔχουσι παρέλθει ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς. Οἱ νομοθετήσαντες τὸν χρόνον τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς ἦσαν, νομίζω, καὶ ἐκεῖνοι ὅμοιοι μὲ ἡμᾶς. Ἡ 10 Ἰουνίου εἶναι ἡ ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν θὰ ἔχῃ πλέον δικαίωμα ἡ Βουλὴ νὰ ἐργασθῇ, διότι λήγει τὸ ἑξάμηνον διάστημα, ὑπολογιζομένου τοῦ χρόνου ἐνάρξεως ἀπὸ τῆς 10 Δεκεμβρίου. Ἀλλὰ καίτοι τοιαύτας ἔχομεν ἐνδείξεις ἐργασίας καὶ ψηφίσεως νομοσχεδίων, εἰς τὰ ὁποῖα ἐπῆλθον πολλαὶ βελτιώσεις τῇ ὑποδείξει τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, —καὶ ἂς μὴ λησμονῶσιν οἱ κύριοι Ὑπουργοί, ὅτι πολλάκις καὶ ἐν τῇ ἀπαρτίᾳ καὶ ἐν τῇ ψηφίσει τῶν νομοσχεδίων συνέτρεξεν ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἐκπεφρασμένην ἔχουσα γνώμην, ἵνα συντρέξῃ νὰ ψηφισθῶσι τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια, ἀλλὰ μετὰ συζήτησιν, —ἐν τούτοις ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀντιτάσσων, ὡς λέγει, πεῖσμα εἰς τὸ πεῖσμα, δηλοῖ, ὅτι δὲν θὰ ἐνδώσῃ εἰς τὴν διακοπὴν τῆς συνεδριάσεως. Δηλαδὴ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προτιμᾷ νὰ θέσῃ εἰς κίνδυνον τὴν ὑγείαν ἡμῶν, καὶ νὰ μᾶς ἐξαναγκάσῃ νὰ ὑποστῶμεν τὸν ἐξ ἀσιτίας θάνατον! Διότι ἐκεῖ, κύριε Πρόεδρε, θὰ καταλήξῃ ἡ ἄνευ διακοπῆς τῆς συνεδριάσεως παράτασις τῆς ἐργασίας τῆς Βουλῆς πέραν τῆς τρίτης ἢ τετάρτης ὥρας μετὰ μεσημβρίαν.

§153Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Νὰ καθαρίσωμεν! Ὅσοι ζήσουν καὶ ὅσοι δὲν ζήσουν!

§154Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν πρόκηται, Κύριοι, νὰ γείνῃ διαγωνισμὸς σωματικῆς ἀντοχῆς, τότε βεβαίως καὶ ἐγὼ θὰ διαγωνισθῶ· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ποσῶς φρόνιμον τοῦτο. Ἐν τέλει, κύριε Πρόεδρε, προτείνω, καὶ παρακαλῶ νὰ δεχθῇ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, νὰ διακόψωμεν τὴν ὥραν ταύτην, νὰ ἐπανέλθωμεν τὴν δευτέραν ὥραν μετὰ μεσημβρίαν, καὶ νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὰς ἐργασίας μας, — ἐργασίας, αἱ ὁποῖαι δὲν πρόκειται νὰ εὕρωσιν ἐμπόδιον, διότι μέχρι τοῦδε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔχει ἀποδείξεις, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις εἶναι πρόθυμος καὶ εἰς τὴν ἀπαρτίαν νὰ συντελέσῃ καὶ εἰς τὴν ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων.

§155Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Σαββάτου ἐζητήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἡ μεταβολὴ τῶν ὡρῶν τῆς συνεδριάσεως, παρεκάλεσε δὲ τὴν Βουλὴν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅπως αἱ συνεδριάσεις ἀπὸ τῆς σήμερον ἄρχωνται τὴν δεκάτην ὥραν πρὸ μεσημβρίας. Συνηνέσαμεν προθύμως, προθυμότατα, εἰς τοῦτο. Ὅτε δ’ ἐγὼ εἶπον, ὅτι θὰ γίνηται βεβαίως διακοπὴ τὴν μεσημβρίαν, ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἀπήντησε: «σκεπτόμεθα περὶ τούτου τὴν Δευτέραν.» Σήμερον, Δευτέραν, ὅτε ἦλθεν ἡ μεσημβρία, παρεκάλεσα τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ ὁρίσῃ, πόσην ὥραν θὰ διακοπῇ ἡ συνεδρίασις. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι μία ὥρα ἀρκεῖ· ὑπεδείχθη εἰς αὐτὸν, ὅτι μία ὥρα βεβαίως δὲν εἶναι ἀρκετή, ὅπως μεταβῶμεν εἰς τοὺς οἴκους ἡμῶν, γευματίσωμεν καὶ ἐπιστρέψωμεν· διότι οὔτε οἱ ἠθοποιοὶ εἰς τὰ θέατρα τρώγουσι μὲ τόσην ταχύτητα. Ἐδέχθη κατόπιν ὁ κύριος Πρωθυπουργός, ὅπως ὁ χρόνος τῆς διακοπῆς αὐξηθῇ εἰς μίαν ὥραν καὶ ἡμίσειαν. Ἐνῷ δὲ ἐδέχθη τοῦτο, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠξίωσε νὰ λάβῃ ἀντάλλαγμά τι. Ποῖον ἀντάλλαγμα ἐζήτησεν; Ἐζήτησε νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἐνῷ ἦσαν ἐγγεγραμμένοι καὶ ἄλλοι νὰ ὁμιλήσουν πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§156ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Οὐδείς.

§157Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνῷ ἦσαν δύο ἢ τρεῖς ἐγγεγραμμένοι, ἦσαν δὲ διατεθειμένοι καὶ ἄλλοι νὰ ὁμιλήσουν, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μετεβλήθη καὶ εἰς Τειρεσίαν, καὶ καθ’ ἣν ὥραν ὑπέγραφεν ὑπηρεσιακὰ ἔγγραφα, ἀντελήφθη, ὅτι οὐδεὶς ἦτο διατεθειμένος νὰ ὁμιλήσῃ! Τοῦτο, νομίζω, ἐξέρχεται τῶν ὁρίων τῆς εὐφυίας αὐτοῦ, ὁσονδήποτε εὐφυῆ καὶ ἄν τὸν ἐκλάβω — καὶ εἶναι βεβαίως εὐφυέστατος ὁ ἀνήρ. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν, ὅτι ἡ ἀξίωσις τοῦ ἀνταλλάγματος εἶναι ἀξίωσις ἀντικειμένη καὶ εἰς τὸν Κανονισμὸν καὶ εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ εἰς αὐτὴν τὴν λογικήν. Διατὶ τάχα πρέπει μέχρι τῆς δωδεκάτης νὰ ἀσχολώμεθα εἰς τὸν ἔλεγχον τῶν κυβερνητικῶν πράξεων; Δυνατὸν καὶ τὴν ἑνδεκάτην νὰ καταλήξωμεν εἰς αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα· ἐὰν δὲ αἱ ἐπερωτήσεις καταναλίσκωσι καιρόν τινα, τοῦτο εἶναι ἴσως κακὸν, ἀλλ’ ἀναγκαιότατον. Ὑπομιμνήσκω δὲ εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι καὶ τὸ διάστημα, τὸ ὁποῖον κατηναλώθη σήμερον, κατηναλώθη οὐχὶ ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, κατηναλώθη ὑπὸ Βουλευτοῦ ἀνήκοντος εἰς τὴν συμμαχοῦσαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν μερίδα. Ἡμεῖς ἐντεῦθεν οὐδόλως εἰς τὴν κατανάλωσιν τοῦ χρόνου συνετελέσαμεν. Ὁ συμμαχῶν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν Βουλευτὴς κατήγγειλε πράξεις τῶν κυβερνητικῶν ὀργάνων. Εἰς τί πταίομεν ἡμεῖς καὶ διατὶ τάχα θέλετε νὰ ἤμεθα ὑπαίτιοι ἡμεῖς διὰ τὰς ἐπερωτήσεις τῶν συμμαχούντων πρὸς τὴν Κυβέρνησιν; Ἄν ἔχωμεν νὰ φέρωμεν ἐπερώτησιν οἱανδήποτε, δὲν δυνάμεθα νὰ παραιτηθῶμεν αὐτῆς, καίτοι ἐπιθυμοῦμεν νὰ φανῶμεν εὐχάριστοι εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, διότι ἔχομεν καθῆκον νὰ καταγγέλλωμεν τὰς ὑπερβασίας τὰς διοικητικάς· διότι δὲν νομίζω, ὅτι ἀποκλειστικὸς ὅρος τῆς ὑπάρξεως τῆς Βουλῆς ταύτης εἶναι νὰ ψηφίζῃ φόρους καὶ πάλιν φόρους· ἔχει καὶ ἄλλα καθήκοντα νὰ ἐκπληρώσῃ, καθήκοντα ἐλέγχου τῶν κυβερνητικῶν πράξεων. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ ἀφήσῃ κατὰ μέρος τὰ προσωρινὰ πείσματα, τὰ ὁποῖα οὔτε εἰς τὸν χαρακτῆρα αὐτοῦ τὸν γλυκὺν συνάδουν, οὔτε πρὸς τὴν ἄλλην θέσιν τῆς Βουλῆς ἁρμόζουν, καὶ νὰ δεχθῇ νὰ διακόπτωμεν τὴν μεσημβρίαν—ὅπως ἐπράττομεν πάντοτε εἰς τοιαύτας περιστάσεις—ἐπὶ μίαν καὶ ἡμίσειαν ὥραν, καὶ μετὰ τοῦτο ἐπανερχόμενοι νὰ συνεχίζωμεν τὴν συνεδρίασιν. Μὲ τοῦτο δὲν ζητοῦμέν τι ἔκτροπον, οὔτε ἀντισυνταγματικὸν ἢ παράνομον.

§158Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Τὴν γεννηθεῖσαν συζήτησιν προέβλεψα, καὶ διὰ τοῦτο, ὅτε ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλε προχθὲς τὴν πρότασιν, ὅπως μεταβληθῶσιν αἱ ὧραι τῶν ἐργασιῶν τοῦ Κοινοβουλίου, διὰ λακωνικωτάτης φράσεως ἠρώτησα, ἵνα προλάβω σχετικὰς συζητήσεις. Δὲν ἐβράδυνε νὰ συμβῇ τοῦτο, διότι εὐθὺς ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τῆς ἐφαρμογῆς τῆς μεταβολῆς ταύτης ἀνεπτύχθη ἡ συζήτησις, τὴν ὁποίαν ἠκούσατε, καὶ δὲν ἔχασε καιρὸν ὁ ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος, ἵνα ὑποβάλῃ καὶ πάλιν, διὰ χιλιοστὴν ἴσως φοράν, τὰς σκέψεις του περὶ περιορισμοῦ τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου, τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐλέγχου. Ἀλλὰ ταύτην τὴν στιγμὴν δὲν πρόκειται ν’ ἀσχοληθῶ περὶ τούτου. Τὸν λόγον ἐζήτησα διὰ νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα ἐνδώσῃ νὰ διακόπτωνται αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς ἀπὸ τῆς δωδεκάτης τῆς μεσημβρίας μέχρι τῆς 1 καὶ 30′ μετὰ μεσημβρίαν. Διότι, ἐὰν δὲν δεχθῇ τοῦτο, ἐπιμένουσα νὰ περιορίσῃ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου, οὐδὲν θὰ κερδίσῃ· διότι δύνανται νὰ κάμωσι χρῆσιν οἱ θέλοντες νὰ συζητήσωσι τοῦ δικαιώματος τῆς ἐνστάσεως ἀπαρτίας. Λοιπὸν θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, τώρα, ὅτε ἡ ἐποχὴ τῶν πεισμάτων παρῆλθε, νὰ δεχθῇ νὰ διακόπτηται ἡ συνεδρίασις τὴν μεσημβρίαν ἐπὶ μίαν καὶ ἡμίσειαν ὥραν. Ἐλπίζω δὲ, ὅτι θὰ ἐνδώσῃ εἰς τοῦτο τὸ ζήτημα ὁ κύριος Πρωθυπουργός.

§159Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἂν ὅ,τι τόσον εὐγλώττως ἐξέθεσεν ὁ κ. Βουλευτὴς Εὐρυτανίας δὲν ἦτο ἀκριβές, ἦτο εὔκολον νὰ συνεννοηθῶμεν. Ἀλλὰ φοβοῦμαι, ὅτι, ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς Εὐρυτανίας, εἶναι ἀκριβὲς, ὅτι δι’ ὅλων αὐτῶν τῶν συζητήσεων καὶ παρακλήσεων καὶ ἐπικλήσεων τοῦ Συντάγματος καὶ τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἐλέγχου ἐπιζητεῖται νὰ καλυφθῇ ἡ κυρία πρόθεσις, τὴν ὁποίαν τόσον σαφῶς καὶ τόσον ἐπιτυχῶς ἐχαρακτήρισεν ὁ κ. Βουλευτὴς Εὐρυτανίας. Διότι ὅσοι παρηκολούθησαν τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς ἀπὸ μακρῶν ἐτῶν γνωρίζουσιν, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπρότεινε σήμερον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐγίνετο πάντοτε· καὶ ὅτε ἀκόμη ὁ πολιτικὸς ἀνταγωνισμὸς εὑρίσκετο εἰς τὸ κορύφωμα αὐτοῦ, πάντοτε οὕτως ἐγίνετο, ὁσάκις ἐπλησίαζον αἱ ἑορταὶ τοῦ Πάσχα, διότι πάντοτε κατ’ αὐτὸ τὸ διάστημα συνέπιπτε καὶ συμπίπτει νὰ συνεδριάζῃ ἡ Βουλή. Δὲν ὑπάρχει Σύνοδος ἐκ τῶν παλαιοτέρων, καθ’ ἣν κατὰ τὴν προσέγγισιν τῶν ἑορτῶν τοῦ Πάσχα δὲν ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ νὰ συνεδριάζῃ ἀπὸ τῆς ἐνάτης ἢ δεκάτης ὥρας πρὸ μεσημβρίας, ὅπως ὁ ἔλεγχος τῶν κυβερνητικῶν πράξεων ἐξασκῆται καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τὸ πρὸ μεσημβρίας, ὄχι ὡρισμένως μέχρι τῆς δωδεκάτης, ἀλλὰ μέχρις οὗ ἐξαντληθῇ ὁ ἔλεγχος τῶν κυβερνητικῶν πράξεων. Ἄλλοτε δὲ, ὅτε τοῦτο ἐγίνετο, ἐγίνετο ἐν μέτρῳ τοιούτῳ, ὥστε πάντοτε ἢ εἰς τὰς 12 ἢ τὴν 1 μετὰ μεσημβρίαν εἶχε περατωθῆ ἡ συζήτησις, εἰσηρχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ διεκόπτομεν, οὕτως ὥστε ὅλον τὸν χρόνον τὸν ἀπογευματινὸν νὰ δυνάμεθα νὰ τὸν διαθέτωμεν εἰς συζήτησιν τῶν νομοθετημάτων. Δὲν ἐγένετο τοῦτο ἅπαξ, δὲν ἐγένετο δίς, δὲν ἐγένετο τρίς, ἐγένετο δεκάκις, εἰκοσάκις, ἐγίνετο πάντοτε. Καὶ ἀπορῶ, πῶς οἱ κύριοι Βουλευταὶ, οἱ ὁποῖοι ἦσαν καὶ τότε Βουλευταί, ἀπορῶ, πῶς ἐξανίστανται κατὰ τοῦ τοιούτου μέτρου. Ἐπιθυμεῖτε, Κύριοι, νὰ ἐργασθῶμεν εἰλικρινῶς καὶ νὰ νοηθῶμεν; Ἄν τὸ ἐπιθυμῆτε, οὐδεμίαν δυσκολίαν πρέπει νὰ ἔχητε νὰ ὑπαχθῆτε εἰς τοιαύτην ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Ἐννοεῖτε νὰ παρατείνητε τὸν ἔλεγχον τῶν κυβερνητικῶν πράξεων μέχρι τῆς 2 μετὰ μεσημβρίαν; δὲν σημαίνει τίποτε νὰ προγευματίσητε τότε. Ἀλλ’ ἂν ἐννοῆτε νὰ παρατείνητε τὸν ἔλεγχον αὐτὸν ἀπὸ τῆς 10 πρὸ μεσημβρίας μέχρι τοῦ μεσονυκτίου, διὰ νὰ εἰσερχώμεθα τὸ μεσονύκτιον πλέον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, βεβαίως τότε δὲν ἐργάζεσθε, ὡς ἐργάζεσθε, ἢ δι’ ὃν λόγον ὁ κ. Βουλευτῆς Εὐρυτανίας ἐξέθεσεν. Οὐδεμία λοιπὸν δυσκολία ὑπάρχει πρὸς συνεννόησιν, ἀρκεῖ νὰ ὑπάρχῃ καλὴ πίστις. Ὑποθέτω, ὅτι οὐδεὶς τῶν Βουλευτῶν θ’ ἀνησυχήσῃ, ὅτι θέλει περιορισθῆ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχειν τὰς κυβερνητικὰς πράξεις, ὅταν πρὸς τὸν ἔλεγχον τοῦτον ἔχῃ πλήρη ἐλευθερίαν ἀπὸ τῆς ὥρας τῆς ἐνάρξεως τῆς συνεδριάσεως μέχρις οἱασδήποτε ὥρας θελήσῃ. Ἀλλὰ θὰ ἔλθῃ ἡ στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν, ἐὰν συνετισθῶμεν πάντες, θὰ ἴδωμεν, ὅτι αὐτὸς ὁ ἔλεγχος τῶν κυβερνητικῶν πράξεων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραταθῇ πλέον τῶν δύο ἢ τριῶν ὡρῶν, καὶ θὰ ἦναι δυνατὸν κατὰ τὴν 1 τοὐλάχιστον ὥραν μετὰ μεσημβρίαν νὰ διακόπτηται ἡ συνεδρίασις, νὰ γευματίζωμεν καὶ νὰ ἐπανερχώμεθα διὰ νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὸ ἔργον μας. Αὐτὴ εἶναι ἡ θέσις τοῦ ζητήματος· καὶ ἂν ἔχητε ἐπιθυμίαν νὰ ἐργασθῆτε καὶ νὰ συντρέξητε τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ ἔργον της, συζητοῦντες ἐπὶ τῶν νομοθετημάτων αὐτῆς, αὐτὴ εἶναι ἡ λύσις, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ παραδεχθῆτε· πᾶσα ἄλλη λύσις, τὴν ὁποίαν προτείνετε, ὑποκρύπτει βεβαίως τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Βουλευτὴς Εὐρυτανίας ἀπέδωκε πρὸς ὑμᾶς. Καὶ βεβαίως πρὸς τοιοῦτον σκοπὸν θέλει πᾶς τις ἀποδεχθῆ ὅτι ἐγένετο τοιαύτη πρότασις, ὅταν παρατηρῆται τοιοῦτον πεῖσμα, ἀδικαιολόγητον πεῖσμα. Μὴ ἐπικαλεῖσθε τὸ παρελθόν, διότι τὸ παρελθὸν ἀποδεικνύει, ὅτι ἡ μειονοψηφία καὶ ἡ πλειονοψηφία πάντοτε ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἤρχοντο εἰς συνεννόησιν, καὶ ὅτε ἀκόμη ὁ πολιτικὸς ἀνταγωνισμὸς εὑρίσκετο εἰς τὸ κορύφωμά του. Δύνασθε νὰ ἐξακολουθήσητε, ἐφ’ ὅσας ὥρας θέλετε, ἐλέγχοντες, ἀλλὰ πάντοτε ἡ διακοπὴ πρέπει νὰ ἐπέλθῃ μετὰ τὸ πέρας τοῦ ἐλέγχου τῶν κυβερνητικῶν πράξεων· διότι, ἂν τοῦτο δὲν γείνῃ, νὰ ἦσθε βέβαιοι, ὅτι ὑμεῖς αὐτοί, ὅταν παρέλθῃ τὸ πεῖσμα, θέλετε συναισθανθῆ, ὅτι καθῆκον ἔχετε, τὸν ἔλεγχον τῶν κυβερνητικῶν πράξεων νὰ περιορίσητε ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ πρέποντος, διότι ὑπὲρ τὸν ἔλεγχον τῶν κυβερνητικῶν πράξεων κεῖται τὸ καθῆκον ὑμῶν νὰ ἐργασθῆτε ἐπὶ τῶν νομοθετημάτων συζητοῦντες, διότι τὰ νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην ὑπεβλήθησαν, καὶ περὶ ὧν πρόκειται συζήτησις, εἶναι σπουδαιότατα νομοθετήματα, θίγοντα ἀμέσως ὄχι μόνον τὰ συμφέροντα τοῦ ἐλευθέρου Κράτους, ἀλλὰ καὶ τὰ τοῦ ἐν γένει Ἑλληνισμοῦ. Ὅταν ἐπιδιώκωμεν τὴν στρατιωτικὴν ὀργάνωσιν τῆς χώρας, ὅταν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον πρόκηται νὰ ἐπιβληθῶσι βάρη εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, δικαιοῦμαι νὰ παρατηρήσω ὑμῖν, ὅτι ταῦτα πάντα δέον νὰ θεωρηθῶσιν ἄξια μείζονος ἐνδιαφέροντος ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς. Δυστυχῶς παρατηρῶ, ὅτι ἐλλείπει αὐτὸ τὸ ἐνδιαφέρον ἀπὸ ὑμᾶς. Ὑπεβλήθη τὸ σταφιδικὸν νομοσχέδιον, νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον τείνει νὰ προστατεύσῃ τὸ κυριώτατον προϊὸν τῆς Ἑλλάδος, νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ σώσῃ ἀπὸ τῆς δυστυχίας τὸν σταφιδικὸν πληθυσμόν. Ἀλλὰ διὰ τῆς τοιαύτης συμπεριφορᾶς ὑμῶν οὔτε στρατιωτικὸν νομοσχέδιον εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίσωμεν οὔτε σταφιδικόν. Ἂν λοιπὸν ἐπιθυμῆτε νὰ ἐργασθῶμεν, αὐτὴ εἶναι ἡ λύσις, τὴν ὁποίαν πρέπει ν’ ἀποδεχθῆτε, διότι ἄλλως δεικνύετε, ὅτι δὲν ἐπιθυμεῖτε νὰ ἐργασθῆτε. Δύνασθε νὰ παραλύσητε τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, διότι ἐπὶ τέλους ἡ πλειονοψηφία σύγκειται ἀπὸ ἀνθρώπους, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν οὗτοι νὰ ἦναι καρφωμένοι διαρκῶς ἐπὶ τῶν ἑδωλίων αὐτῶν. Ὅταν ὑποβάλλητε ἐνστάσεις ἐπὶ ἐνστάσεων ἀπαρτίας, θὰ ἔλθῃ μία στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ δὲν θὰ ἦναι ἐν ἀπαρτίᾳ, καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ παραλύσητε πᾶσαν συνεδρίασιν.

§160Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι ἡ παράτασις τῆς συζητήσεως δὲν δικαιολογεῖται. Οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος, ὅπως συζητήσωμεν μέχρις ἑσπέρας ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς διακοπῆς. Τὸ ζήτημα εἶναι ἁπλούστατον. Ἡ Ἀντιπολίτευσις ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου· οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ τοῦτο. Ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐξασκεῖ τὸ δικαίωμα τοῦτο καθ’ ὃν τρόπον φρονεῖ. Ἐγὼ δὲν ἔχω δικαίωμα νὰ χαρακτηρίσω τὴν πολιτείαν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως· τοῦτο εἶναι ἔργον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐκτελέσουν οἱ ἐκλογεῖς· τὸ μέλλον δὲ θὰ δείξῃ, ποίαν κρίσιν θὰ φέρῃ ὁ λαὸς ἐπὶ τῆς πορείας ἡμῶν, καὶ ποίαν ἐπὶ τῆς πορείας ὑμῶν· εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον διαφεύγει τὴν ἁρμοδιότητα ἐμοῦ καὶ ὑμῶν. Σήμερον ἐγεννήθη ἓν ἁπλούστατον ζήτημα· ἡ Ἀντιπολίτευσις νομίζει, ὅτι πρέπει νὰ διακόπτωμεν τὰς ἐργασίας μας πρὶν ἢ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἡ πτέρυξ αὕτη (δεικνύει τὴν δεξιὰν) ἐπιμένει νὰ μὴ διακόπτωμεν τὴν συνεδρίασιν πρὶν ἢ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐπειδὴ δὲ ἡ γνώμη τῆς πλειονοψηφίας πρέπει νὰ κατισχύσῃ, παρακαλῶ τοὺς κυρίους Βουλευτάς, τοὺς ἐπιθυμοῦντας νὰ λάβωσι τὸν λόγον, νὰ ἐξακολουθήσωσι τὸν ἔλεγχον. Ὅταν οὐδεὶς πλέον θὰ ὑπάρχῃ ἐγγεγραμμένος, ὅπως ἐπερωτήσῃ, πιστεύω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος θὰ ἀναγγείλῃ, ὅτι εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§161Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ τῆς πτέρυγος ἐκείνης (δεικνύει τὴν δεξιὰν) εἶπον, ὅτι ἡμεῖς κωλυσιεργοῦμεν. Ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν προηγουμένων συνεδριάσεων καὶ ἐκ τῆς σημερινῆς ἀπεδείχθη, ὅτι ἡ πτέρυξ ἐκείνη καταναλίσκει πολλὰς ὥρας. Σήμερον ἐκ τῆς πτέρυγος ἐκείνης ὁ κ. ἐκ Λαρίσης Βουλευτὴς ἀπησχόλησε τὴν Βουλὴν δύο ὥρας ἐπὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον βεβαίως ἔπρεπε ν’ ἀπασχολήσῃ αὐτήν, διότι ἦτο σπουδαῖον. Ἂν λάβητε δὲ ὑπ’ ὄψιν τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, θέλετε πεισθῆ, ὅτι περισσότερον χρόνον καταναλίσκουσιν ἐκ τῆς πτέρυγος ἐκείνης εἰς ἐπερωτήσεις, ἐνῷ δὲν ἔπρεπε διόλου νὰ ἀπασχολῶσι τὴν Βουλήν· διότι, ἂν εἶχον νὰ κάμωσι παραστάσεις πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἔχουσι τὰς θύρας ἀνοικτὰς πρὸς τὰ Ὑπουργεῖα, καὶ τοὺς Ὑπουργοὺς πάντοτε δύνανται νὰ εὑρίσκωσιν, ὅπως ἀπευθύνωσι πρὸς αὐτοὺς τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔχουν νὰ κάμουν, ἀντὶ νὰ ἐπερωτῶσιν αὐτοὺς ἐν τῇ Βουλῇ καὶ καταναλίσκωσι τοσοῦτον χρόνον. Ἡ Ἀντιπολίτευσις οὐδέποτε ἠθέλησε νὰ κωλυσιεργήσῃ...

§162ΦΩΝΑΙ (δεξιόθεν). Ἄ! ἄ! ἄ!

§163Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως. Ὅταν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θέλῃ νὰ παρατείνωνται αἱ συνεδριάσεις μέχρι πρωΐας, βεβαίως ἡ Ἀντιπολίτευσις ἔπρεπε νὰ λάβῃ τὰ μέτρα της, διότι ὅλοι κατεπονήθημεν. Διὰ τοῦτο εἴδετε ἀσθενοῦντα τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀσθενήσαντα τὸν Πρόεδρον, ἀσθενήσαντα τὸν ἀρχηγὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Λοιπὸν διατὶ νὰ ἔχῃ παράπονον ἡ πτέρυξ αὕτη, ὅτι κωλυσιεργεῖ ἡ Ἀντιπολίτευσις; Παρατηρήσατε τὰ πρακτικά, καὶ θὰ ἴδητε, ποῖοι ὡμίλησαν περισσότερον. Προχθὲς ἀπησχόλησε τὴν Βουλὴν ἐπὶ δύο ὥρας ὁ κύριος Μπουφίδης. Σήμερον δίδει μαθήματα εὐπρεπείας καὶ μαθήματα συνταγματικὰ πάλιν ὁ κύριος Μπουφίδης! Πόσον χρόνον κατηνάλωσε προχθὲς, διὰ νὰ μᾶς πείσῃ, ὅτι καλῶς συνεστάθησαν τὰ Πρωτοδικεῖα καὶ αἱ Νομαρχίαι, καὶ ὅτι δὲν ἐπιβαρύνουν τὸν Προϋπολογισμὸν, ἐνῷ αὐτὸς εἶναι ἡ αἰτία, καθὼς πολὺ καλὰ εἶπεν ὁ βουλευτὴς Χαλκίδος κ. Βουδούρης, τῆς συστάσεως καὶ τῶν Πρωτοδικείων καὶ τῶν Νομαρχιῶν; Εἶναι ἄδικον λοιπὸν νὰ κατηγορῆτε τὴν πτέρυγα ταύτην, ὅτι κωλυσιεργεῖ...

§164ΦΩΝΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Συκοφαντία! συκοφαντία!

§165Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ναί! ναί! Πολὺ ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ κύριος Μπουφίδης, ὅτι πρόκεινται σπουδαῖα ζητήματα πρὸς συζήτησιν. Βεβαίως καὶ τὸ σταφιδικὸν ζήτημα εἶναι λίαν σπουδαῖον, ἀλλὰ παρὰ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἠκούσαμεν νὰ μείνῃ αὐτὸ παρέκει· δηλαδὴ ξώλαμπρα! Καὶ διὰ νὰ μείνῃ ξώλαμπρα, γνωρίζομεν ποίαν τύχην θὰ λάβῃ. Ἐγὼ ἔλεγον ὄχι νὰ προηγηθῇ πάντων, ἀλλὰ νὰ ἐγγραφῇ μεταξὺ τῶν πρώτων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ὅπως συζητηθῇ ταυτοχρόνως μετὰ τῶν στρατιωτικῶν νομοσχεδίων· διότι, ἂν ἤθελε πεισθῇ ὁ λαὸς, ὅτι πράγματι ἐνταῦθα ἀσχολούμεθα περὶ τῶν συμφερόντων αὐτοῦ, προθυμότερον βεβαίως θὰ ὑπεβάλλετο εἰς πᾶν βάρος· ἀφοῦ ὅμως ὁμιλοῦμεν περὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, καὶ οὐδεμίαν λαμβάνομεν πρόνοιαν περὶ αὐτοῦ, πῶς θέλετε νὰ ἀνεχθῇ ὁ λαὸς τὴν φορολογίαν, τὴν ὁποίαν τῷ ἐπιβάλλομεν διὰ τῶν νομοσχεδίων;

§166Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Ὑποθέτω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι, ἂν ἡ πτέρυξ ἐκείνη ἢ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μετὰ πνεύματος εὐθυδικίας καὶ ἄνευ προκαταλήψεως καὶ καλῇ τῇ πίστει ἐξετάσῃ τὰς ἄχρι τοῦδε συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς, θὰ εὕρῃ, ὅτι δὲν ἁρμόζει νὰ ἀποδίδηται διάθεσις κωλυσιεργίας εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ὑπὸ τὸν τύπον, ὑπὸ τὸν ὁποῖον ἀποδίδεται εἰς αὐτήν...

§167ΦΩΝΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ἆ! ἆ! ἆ!

§168Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Ἂν ἦναι ἀληθῆ αὐτὰ, τὰ ὁποῖα λέγω, ὀφείλετε νὰ τὰ ἀποδεχθῆτε, καὶ νὰ μὴ κραυγάζητε «ἆ! ἆ! ἆ!» Πρῶτον, ὅσον ἀφορᾷ τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν, ἡ ἡμερησία διάταξις δὲν δεικνύει, ὅτι ἐγένετο ἐργασία; Τὰ σπουδαιότερα τῶν νομοσχεδίων ἔχουν συζητηθῆ καὶ ψηφισθῆ εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν. Ἀλλὰ τὸ σπουδαιότερον εἶναι τὸ ἑξῆς· συνεζητήθησαν τὰ νομοσχέδια, ἀλλὰ συνεζητήθησαν δυστυχῶς μονομερῶς, διότι εἰς τὰς συζητήσεις δὲν παρηκολούθησεν ἡ Συμπολίτευσις. Ἀλλὰ τί μᾶς διδάσκουν αἱ συνεδριάσεις μέχρι τοῦδε; εἰς τὰς πλείστας τῶν συνεδριάσεων εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν πρὸ τῆς διακοπῆς· καὶ ἂν δὲ εἴς τινας συνεδριάσεις δὲν εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν πρὸ τῆς διακοπῆς, εἰσήλθομεν εἰς αὐτὴν εὐθὺς ὡς ἐπανήλθομεν μετὰ τὴν διακοπήν. Δὲν πρέπει νὰ κρυπτώμεθα ὄπισθεν τοῦ δακτύλου μας· διότι εἶναι γνωστὸν, ὅτι ὁσάκις ἐπανελαμβάνετο ἡ συνεδρίασις, οὐδέποτε ἦτο ἡ Βουλὴ ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀλλ’ ἡμεῖς ποτὲ δὲν ἐπροτείναμεν ἀμέσως ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια. Δὲν βλέπω δὲ τὸν λόγον, διατὶ νὰ μὴ ἐξακολουθήσῃ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, διατὶ νὰ μὴ ἀποφασίσωμεν νὰ διαιρέσωμεν κατὰ τρόπον ἐπίσημον εἰς δύο τμήματα τὴν συνεδρίασιν. Διατὶ δὲν δέχεσθε τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς προτείνομεν; Ἐὰν ἴδητε, ὅτι ἡμεῖς δὲν εἴμεθα καλῆς πίστεως συζητηταὶ, τότε βεβαίως δύνασθε νὰ μεταβάλητε τὴν ἀπόφασιν. Δὲν βλέπω διατὶ θέλετε νὰ μᾶς ἐξαναγκάσητε νὰ ὑποκύψωμεν, νὰ ὑποχωρήσωμεν εἰς τὰς ὑμετέρας ἰδέας. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι μὲ πνεῦμα γαλήνιον πρέπει νὰ λύωνται τὰ ζητήματα αὐτὰ, καὶ οὐχὶ μὲ πεῖσμα καὶ θυμόν.

§169Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Πρὸ ὀλίγου ἀγορεύων ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λεβαδείας Βουλευτὴς κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι πᾶν ὅ,τι ἐνεργεῖται, πᾶν ὅ,τι λέγεται τὴν στιγμὴν ταύτην, ἐνεργεῖται καὶ λέγεται ἐκ πείσματος. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος νὰ μὴ συμφωνήσω μὲ τὴν γνώμην του, καὶ νὰ τῷ εἴπω, ὅτι ἀνέτρεψε τοὺς ὅρους, διότι πᾶν ὅ,τι ἔλαβε χώραν πρὸ ὀλίγου, πάνθ’ ὅσα ἐλέχθησαν καὶ λέγονται ἐπὶ τόσην ἤδη ὥραν, δὲν προέρχονται ἐκ πείσματος ἰδικοῦ μας, ἀλλ’ ἐκ πείσματος τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις μοὶ ἐνεθύμισε μὲ τὸ σημερινόν του πεῖσμα τὸν παιδικόν μου βίον, μοὶ ἐνεθύμισεν, ὅτι, ὅταν ἐπήγαινα εἰς τὸ σχολεῖον, καὶ δὲν ἔκαμνα φρόνιμα, μοὶ ἔλεγεν ὁ διδάσκαλος: «θὰ σὲ ἀφήσω νηστικόν»! Ἀκριβῶς εἰς τοῦτο κατέληξε καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως: «ἢ εἰσέρχεσθε εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἢ ἄλλως σᾶς τιμωρῶ μὲ νηστείαν!» Τὸ τοιοῦτον φρονῶ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι οὔτε ὀρθὸν εἶναι οὔτε ἀξιοπρεπές, οὔτε στηρίζεται ἐπὶ τῶν κοινοβουλευτικῶν ἠθῶν. Ὁμολογουμένως ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔδειξε σήμερον πεῖσμα, καὶ μεθ’ ὅλην τὴν ἐκτίμησιν, ἣν ἔχω πρὸς αὐτόν, δὲν δύναμαι νὰ μὴ παρατηρήσω, ὅτι πεῖσμα μόνον ὑπηγόρευσε πάντα τὰ πρὸ ὀλίγου ὑπ’ αὐτοῦ λεχθέντα. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ πρότασίς μου, ὅπως τὸ ζήτημα διὰ σήμερον μείνῃ ἄλυτον, ἂν δηλαδὴ πρέπει νὰ διαιρέσωμεν τὴν συνεδρίασιν εἰς τμῆμα, οὕτως εἰπεῖν, ἐλέγχου καὶ εἰς τμῆμα νομοθετικόν. Ἐγώ, ὁ ὁποῖος εἶμαι ἐγγεγραμμένος νὰ ὁμιλήσω πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, παραιτοῦμαι τοῦ λόγου· παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ δεχθῇ τὴν πρότασίν μου, νὰ διακόψωμεν ἐπὶ μίαν καὶ ἡμίσειαν ὥραν, νὰ μεταβῶμεν νὰ γευματίσωμεν, καὶ αὔριον ἀποφασίζομεν.

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ διακόπτομεν.

§171Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Χωρὶς νὰ καθιερωθῇ ὡς προηγούμενον.

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως. Δὲν ἀπεφασίσθη τοιοῦτον.

§173Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ. Εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Θὰ διακόψωμεν, καὶ θὰ ἐπανέλθωμεν τὴν τρίτην ὥραν. Εἶναι 1½.

§174Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Χωρὶς νὰ χρησιμεύσῃ τοῦτο ὡς προηγούμενον.

§175Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Τὸ ζήτημα μένει ἄλυτον.

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα, ἄλυτον. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 1 καὶ 30′ μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 3 καὶ 30′ μ. μ., προεδρεύοντος τοῦ Προέδρου κ. Ν. Χατζίσκου).

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1904. Ἡ ἔκθεσις αὕτη θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 150). Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ χορηγίας πιστώσεως διὰ τὸν μῆνα Μάρτιον τοῦ 1904, ἴσης πρὸς τὸ ἓν δωδεκατημόριον τῶν διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1904 καὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ταμείου τῶν Φάρων καὶ Φανῶν τῆς αὐτῆς χρήσεως ζητουμένων πιστώσεων, καὶ περὶ βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους, τοῦ Ταμείου τῶν Φάρων καὶ Φανῶν καὶ τοῦ Ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου τῆς ἰδίας χρήσεως» (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιρρήσεως). τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐκγυμνάσεως τῶν ἐφέδρων τοῦ 1899». Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§178Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Δυνάμει τοῦ νόμου ᾼΨΚΕʹ, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, τί θὰ γείνῃ διὰ τοὺς κληρωτοὺς τοῦ 1899, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ κληθῶσι καὶ οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ; Διότι δι’ αὐτοὺς βεβαίως δὲν θὰ ἰσχύσῃ ἡ τροπολογία περὶ τῶν 25 ἡμερῶν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν.

§179Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Μένει ἐν ἰσχύϊ ὁ νόμος. Δὲν ἐγείρεται συζήτησις περὶ αὐτοῦ.

§180Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Δυνάμει τοῦ νόμου τοῦ τροποποιουμένου, οἱ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ διαμένοντες, καλούμενοι εἰς τὰ γυμνάσια, ὀφείλουσι νὰ προσέλθωσιν, ὁποτεδήποτε καὶ ἂν ἔλθωσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐντὸς 20 ἡμερῶν, ἄλλως, νομίζω, ὑποβάλλονται, κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 9 τοῦ νόμου περὶ ἐφεδρείας, εἰς τὰς ποινὰς τῶν ἀνυποτάκτων κληρωτῶν. Νομίζω, ὅτι ἐν τῷ νόμῳ ἐκείνῳ τοῦ 1884 ὑπάρχει μεγάλη ἀτέλεια, διότι δὲν καθορίζεται ὁ τρόπος, καθ’ ὃν βεβαιοῦται ὁ χρόνος τῆς ἐπανόδου αὐτῶν εἰς τὴν Ἑλλάδα· καλὸν δὲ θὰ ἦτο, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς προτεινομένης τροποποιήσεως, νὰ ἐπήρχετο βελτίωσις τῆς διατάξεως ἐκείνης, καθοριζομένου, ὅτι ὁ χρόνος τῆς ἐπανόδου αὐτῶν βεβαιοῦται διὰ πιστοποιητικοῦ τοῦ οἰκείου δημάρχου καὶ τῆς προξενικῆς ἀρχῆς.

§181Κ. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Ἔχετε πεποίθησιν εἰς τοὺς δημάρχους;

§182Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Ἂς βεβαιῶσι τοῦτο αἱ κατὰ τόπους προξενικαὶ ἀρχαί. Δυστυχῶς εἶναι ἡ τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου· ἐπειδὴ ὅμως ἔχετε μίαν προθεσμίαν 25 ἡμερῶν, δύνασθε νὰ σκεφθῆτε περὶ τῆς συστάσεώς μου ταύτης.

§183Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐγὼ δὲν ἔθιξα ἄλλο ζήτημα, ἀλλ’ ἁπλῶς τὸ ἄρθρον 97 τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας, καὶ ἐπρότεινα νὰ ἔχῃ δικαίωμα ὁ Ὑπουργὸς, ἀντὶ πρὸ 40 ἡμερῶν, νὰ καλῇ πρὸ 25 ἡμερῶν τοὺς ἐφέδρους εἰς τὰ γυμνάσια.

§184Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου, ἀλλὰ περὶ τῶν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ διαμενόντων ἐφέδρων.

§185Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Περὶ τούτων ὁρίζεται, ὅτι, εὐθὺς ὡς ἐπανακάμψωσιν, ὑποχρεοῦνται νὰ ἐκτελέσωσιν ἀσκήσεις ἐφ’ ὅσας ἡμέρας ἀπουσίαζον ἐκ τῶν ἀσκήσεων. Μένει ἐν ἰσχύϊ ἡ διάταξις αὕτη.

§186Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Δὲν λέγω ὅτι δὲν διατηρεῖται ἐν ἰσχύϊ, ἀλλὰ λέγω, ὅτι, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου τούτου, ἐπειδὴ ὑπάρχει ἀτέλειά τις τοῦ ἰσχύοντος νόμου ὡς πρὸς τοὺς ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ διαμένοντας, καλὸν θὰ ἦτο, εἰ δυνατόν, νὰ διορθωθῇ ἡ ἀτέλεια αὕτη τοῦ νόμου.

§187Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἀλλ’ εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν ὁ σκοπός μου δὲν ἦτο νὰ φέρω τροποποίησιν τοῦ νόμου.

§188Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Τὸ ζήτημα, κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἐξηντλημένον, καὶ δὲν θ’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν περὶ αὐτοῦ. Ἀπλῶς θέλω νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου, διότι εἶμαι καὶ κατ’ ἀρχὴν καὶ εἰς τὰ καθέκαστα κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Καθ’ ἣν στιγμὴν ἅπαντα τὰ Κράτη προσπαθοῦσι νὰ καταρτίσωσι στρατιωτικῶς τὰς ἐπαρχίας αὑτῶν, τὰς συνορευούσας πρὸς τὰ ὅμορα ἐκείνων Κράτη, καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ Ἀγγλία ἐν Ἰνδίαις μὲ 75,000 στρατοῦ κατορθοῖ νὰ φρουρῇ ὁλόκληρον τὸν πληθυσμὸν τῶν Ἰνδιῶν, ν’ ἀντιτάσσηται δὲ καὶ κατὰ τῶν ἐπιδρομῶν, νομίζω ὅτι καὶ ἡμεῖς ἔπρεπε νὰ φροντίζωμεν νὰ ἔχωμεν ἐξησκημένους τοὺς στρατιώτας τῶν μεθορίων ἐπαρχιῶν, τόσον τῆς Θεσσαλίας, ὅσον καὶ τῆς Ἠπείρου, καὶ νὰ μὴ ἐξαιρῶμεν τῶν ἀσκήσεων τοὺς ἐφέδρους τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων, ὡς πράττομεν διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, διὰ τοῦ ὁποίου προσκαλεῖται ἡ ἡλικία τοῦ 1899. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ προσκληθῇ ἡ ἡλικία, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ καλέσωμεν διὰ τοῦ ψηφιζομένου νομοσχεδίου, καὶ διὰ τοῦτο θέλω καταψηφίσει αὐτοῦ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς τρίτην συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιρρήσεως).

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ τελωνιακοῦ δασμολογίου εἰσαγωγῆς.» Ὁ κύριος Χατζόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§190Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πολλὰ καὶ διάφορα, Κύριοι, ἐλέχθησαν ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ, ἵνα οὕτως ἐκφρασθῶ, τοῦ νομοσχεδίου περὶ αὐξήσεώς τινος τῶν τελωνιακῶν δασμῶν. Ἐλέχθησαν πολλὰ, καὶ πολιτικὰ καὶ οἰκονομολογικὰ καὶ στρατιωτικὰ, διότι κατὰ τὴν θεωρίαν μάλιστα τῶν σχετικῶν, ἣν τόσον ἐπιτυχῶς ἐχαρακτήρισεν ἄλλοτε, ὡς ἐνθυμεῖσθε, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, τὰ πάντα ἠδύναντο νὰ σχετισθῶσι. Δὲν λησμονοῦμεν βεβαίως τὴν σύντομον τοῦ νομοσχεδίου ἱστορίαν. Παρίσταται μὲν τὸ νομοσχέδιον ὡς καθαρῶς οἰκονομικὸν, ἀλλ’ οὐδεὶς λησμονεῖ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐμμέσως σχετίζεται μὲ τὸ νομοσχέδιον περὶ Ταμείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Δὲν ἔχει ἄμεσον τὴν σχέσιν, ἔχει τὴν σχέσιν ἔμμεσον, διότι ἐπῆλθε πρὸς πλήρωσιν τοῦ κενοῦ, τὸ ὁποῖον ὁ νόμος περὶ Ταμείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἤθελε παραγάγει ἀμέσως ἐπὶ τῶν γενικῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ἔπρεπεν ἀμέσως νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἀναπλήρωσις αὕτη, ἵνα καταδειχθῇ, ὅτι, προμηθεύοντες πόρους εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἐκ τῶν γενικῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους, προνοοῦμεν νὰ μὴ δημιουργήσωμεν κενόν τι εἰς αὐτά· καὶ διὰ νὰ καταδείξωμεν, ὅτι σπουδάζομεν, νομοθετοῦντες περὶ Ταμείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἔπρεπεν ἑτοίμως καὶ ἀμέσως νὰ καταδείξωμεν, ὅτι ἔχομεν τὸν πόρον, ὅστις θ’ ἀναπληρώσῃ τὸ κενόν. Ἐὰν τοῦτο δὲν κατεδεικνύετο, ἐὰν τὸ νομοσχέδιον, καὶ ὅπως ἤδη ἔχει, δὲν συνήπτετο, οὕτως εἰπεῖν, ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει πρὸς τὰ ἄλλα νομοσχέδια, τὰ σχετικά, θὰ ὑπετίθετο, ὅτι δὲν σπουδαιολογοῦμεν, ψηφίζοντες τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Ἀλλ’ ἀφοῦ πολλὰ καὶ διάφορα ἐλέχθησαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἀφοῦ, ἐὰν μοὶ ἐπιτρέπηται ἡ ἔκφρασις, ἀτμοὶ, οὕτως εἰπεῖν, ἐπυκνώθησαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ κατὰ τὰς σχετικὰς συζητήσεις, ἔπρεπεν ἐπὶ τέλους οἱ ἀτμοὶ οὗτοι ν’ ἀποκρυσταλλωθῶσιν εἰς πορίσματα, καὶ ὡρισμένας γνώμας καὶ συστήματα, ὑποστηριζόμενα παρ’ ἑκατέρας τῶν πτερύγων. Καὶ τελευταῖον ἀληθῶς, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι κατεφάνησαν τὰ δύο συστήματα. Καὶ ἰδοὺ, ὅτι ἐκ μὲν τῆς μιᾶς τῶν πτερύγων παρίσταται ἀποκρουόμενον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὸ μὲν ὡς ἐπιβαρῦνον τὸν πτωχὸν λαὸν, τὸ δὲ λόγῳ ὅτι αἱ οἰκονομίαι δύνανται ν’ ἀναπληρώσωσιν αὐτὸ, ἐκ δὲ τῆς ἄλλης πτέρυγος, χωρὶς νὰ ἀποκρούηται ἡ ἰδέα τῶν οἰκονομιῶν κατ’ ἀρχήν, ὑποστηρίζεται, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι, τά γε νῦν ἔχον, ἀπαραίτητον. Ἀλλ’ ἡ πτέρυξ ἡ κατακρίνουσα τὸ νομοσχέδιον κατεδίκαζε τοὺς προτείνοντας αὐτὸ πρὸ παντὸς ἄλλου καὶ διότι ἔτεινον ἀμέσως εἰς τὰ ἀκοπώτερα καὶ τὰ προχειρότερα, καὶ παρέστησεν, ὅτι βεβαίως ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν οὐδεμίαν οἰκονομικὴν ἐφεύρεσιν παρέστησε, προχείρως αὐξήσας τὰ τελωνιακὰ τέλη, ἐνῷ αὐτοὶ δὲν τείνουσι παντάπασιν εἰς τὰ ἀκοπώτερα καὶ προχειρότερα. Αὐτοὶ, φαίνεται, ἐφιλοτιμήθησαν νὰ εὕρωσι τὰ δυσχερέστερα, νὰ ἐπινοήσωσι χάριν τοῦ λαοῦ τὰ μεγαλείτερα, τὰ δυσκολώτερα. Προκειμένου λοιπὸν περὶ τοῦ συστήματος τῶν οἰκονομιῶν, κατέδειξαν πόσον ἐκοπίασαν διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ λαοῦ, ἵνα ἐπινοήσωσι γενναίας οἰκονομίας, καὶ τελεσθῇ οὕτως ἡ ἐθνικὴ παρασκευή. Ἐπεχείρησαν μίαν διαγραφὴν ἐξόδων, τῶν ἐξόδων ὅμως ἐκείνων μόνον, τὰ ὁποῖα χρησιμεύουσι διὰ τὰ νέα Πρωτοδικεῖα καὶ τὰς νέας Νομαρχίας. Ἀπὸ ἱκανοῦ ἤδη χρόνου ἀδιακόπως προκαλοῦνται οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι νὰ μᾶς εἴπωσιν, ἢ ἐπὶ τέλους προχείρως νὰ ὑποδείξωσι, ποῖαι εἶναι ἐκεῖναι, ἃς ἐπαγγέλλονται, αἱ μεγάλαι οἰκονομίαι, διὰ τῶν ὁποίων θὰ πληρώσωμεν τὰς ἀνάγκας, περὶ ὧν πρόκειται. Καὶ ὑμεῖς πάντες ἀκούετε καὶ ἀναγινώσκετε εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι ἀπὸ τῶν ἐξωστῶν ἀπηγγέλθησαν λόγοι περὶ οἰκονομιῶν πέντε, ἕξ, ἑπτὰ καὶ ὀκτὼ ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Ἀλλ’ ἐν τῇ Βουλῇ φαίνεται ὅτι εἶναι δύσκολον νὰ λέγωνται ταῦτα, διότι ἡ Βουλὴ εἶναι ἁρμοδία ν’ ἀποφασίσῃ, καὶ τάχιστα ἀποφασίζουσα νὰ πραγματοποιήσῃ ταύτας τὰς οἰκονομίας, ἂν ἦναι δυναταί. Ταῦτα λέγων, Κύριοι, ὄχι μόνον δὲν ἀποκρούω τὴν ἰδέαν τῶν οἰκονομιῶν, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας εἶμαι ἔνθερμος συνήγορος τῆς ἰδέας ταύτης.

§191Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὰς πραγματοποιεῖτε ὅμως. Περὶ τούτου πρόκειται.

§192Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι ἔνθερμος συνήγορος τῆς ἰδέας ταύτης καὶ σήμερον, ὅπως ὑπῆρξα καὶ ἄλλοτε. Καὶ ἀναπολῶ, Κύριοι, τί ἐπράξαμεν ἄλλοτε, πρὸ εἰκοσαετίας καὶ πλέον, ἡγουμένου τοῦ ἐκ Γόρτυνος πολιτευτοῦ. Δὲν ἐλέγομεν τότε περὶ οἰκονομιῶν γενικῶς καὶ ἀορίστως, ἀλλὰ παρεσκευάσαμεν συγκεκριμένας ταύτας, καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἄρθρον πρὸς ἄρθρον καὶ ἐδάφιον πρὸς ἐδάφιον, ἐπροτείναμεν συγχρόνως τὰς οἰκονομίας. Σήμερον ὅλοι ἀναφέρομεν τὰς οἰκονομίας, ἀλλὰ δὲν βλέπω νὰ προτείνωμεν συγκεκριμένως, ποίας οἰκονομίας. Οἰκονομίας λέγουσιν οἱ μὲν, οἰκονομίας λέγουσιν οἱ δέ· καὶ οἱ μὲν ἀποκρούοντες κατ’ ἀρχὴν τὰς οἰκονομίας δίδουσιν ὁπωσδήποτε καὶ δείγματά τινα, ὅτι ἐπιχειροῦσι τοιαύτας· ἀλλ’ οἱ προτείνοντες ὡς ἐπιχείρημα κατὰ τῶν φορολογικῶν νομοσχεδίων τὰς οἰκονομίας εἶπον ἆρά γε ὡρισμένον τι μέχρι τοῦδε;

§193Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἂς ἔλθῃ τὸ ζήτημα.

§194Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Λέγετε «ἂς ἔλθῃ τὸ ζήτημα»· ἀλλὰ νομίζω, Κύριοι, ὅτι αὐτὸ εἶναι σύστημα, δὲν θέλω νὰ εἴπω προφάσεων, ἀλλὰ σύστημα παρελκύσεων. Διότι, περὶ τίνων ἆρά γε οἰκονομιῶν πρόκειται; Πρόκειται περὶ ἀλλαγῆς συστήματος διοικήσεως, ἢ περὶ μεταβολῶν ῥιζικῶν;

§195Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οὔτε αὐτὸ εἶναι.

§196Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἢ πρόκειται ν’ ἀποκόψητε ὡρισμένας δαπάνας, τὰς ὁποίας θεωρεῖτε ἀχρήστους, ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ; Καὶ θέλετε νὰ πιστεύσω, ὅτι ὑμεῖς, οἱ πολύπειροι ἄνδρες, ὑμεῖς, οἱ τοσάκις διαχειρισθέντες τὰ κοινὰ, οἱ γνωρίζοντες τὸν Προϋπολογισμὸν ἄρθρον πρὸς ἄρθρον, καὶ δυνάμενοι ν’ ἀπαγγείλητε αὐτὸν ἐκ στήθους ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι ὑμεῖς εἶσθε εἰς ἀνεπάρκειαν νὰ προτείνητε δείγματά τινα τοὐλάχιστον οἰκονομιῶν, τὰς ὁποίας ἀορίστως ἐπαγγέλλεσθε εἰς τὸν λαόν; Ἐν τούτοις ἰδοὺ ἦλθεν ὁ καιρὸς διὰ σᾶς νὰ ὑποβάλητε οἰκονομίαν, ἀλλὰ μόνην τὴν τῆς καταργήσεως τῶν Πρωτοδικείων, διότι ἡ οἰκονομία αὕτη συνδέεται μὲ ἄλλο τι, μὲ τὴν κατάκρισιν τῶν ἀντιθέτων ὑμῶν· διότι, ἐὰν ἠθέλετε ἄλλας οἰκονομίας νὰ προβάλητε, θὰ κατεδικάζετε καὶ τὸν ἑαυτόν σας, διότι, καίτοι διεχειρίσθητε τὰ κοινά, δὲν μετεχειρίσθητε τὰς οἰκονομίας ἐκείνας, ἀλλ’ ἐπειδὴ πρόκειται περὶ ἀνταγωνισμοῦ κομμάτων, εὑρίσκετε πρόχειρον τὴν κατάργησιν τῶν Πρωτοδικείων, διὰ νὰ καταδείξητε, ὅτι οἱ ἀντίθετοι, προσθέσαντες μόνην ταύτην τὴν δαπάνην, προέβησαν εἰς σπατάλην. Διὰ τοῦτο, προκειμένου περὶ τῶν δύο ἀντιθέτων συστημάτων, δὲν ἔχετε νὰ προτείνητε ἄλλο, εἰμὴ νὰ συνεισφέρῃ ἡ Εὐρυτανία, ὅπως ἐκ τῆς Εὐρυτανίας παρασκευασθῇ τὸ Κράτος πρὸς πόλεμον!

§197Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ τὴν Εὐρυτανίαν θὰ περιμένωμεν;

§198Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν παραδέχομαι, ὅτι σήμερον ἡ Ἑλλὰς πρέπει ν’ ἀναζητῆται μόνον εἰς τίνας συνοικίας τῶν Ἀθηνῶν, οὔτε ὑποθέτω, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀποτελεῖται καὶ ἐκπροσωπεῖται ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι οὐδαμῶς βεβαίως σκοτίζονται διὰ τοὺς φόρους, ἀλλ’ εἶναι ἕτοιμοι μόνον νὰ διαταράττωσι τὴν δημοσίαν τάξιν ἐν ταῖς ὁδοῖς τῶν Ἀθηνῶν. Σεῖς βεβαίως δὲν καταδέχεσθε νὰ σκεφθῆτε περὶ Εὐρυτανίας· δὲν πρόκειται ὅμως περὶ τῆς Εὐρυτανίας, ἀλλὰ πρόκειται νὰ σκεπτώμεθα, ὅτι ὁ λαὸς ὁ Ἑλληνικὸς δὲν εὑρίσκεται μόνον εἴς τινας στενωποὺς τῶν Ἀθηνῶν, ἀλλ’ εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας τοῦ Κράτους.

§199Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ λαὸς ὅλων τῶν ἐπαρχιῶν τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἐξ ἴσου Ἑλληνικὸς λαός.

§200Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ γνωρίζετε, ὅτι ἡ Εὐρυτανία δὲν ἀπασχολεῖ τὴν Βουλὴν διὰ τὰ ἐπαρχιακά της· εἶσθε μάρτυρες πάντες, ἂν κατεδέχθησάν ποτε οἱ ἐξ Εὐρυτανίας ἀντιπρόσωποι ν’ ἀπασχολήσωσι τὴν Βουλὴν διὰ τὰ ἐπαρχιακά των ἢ τὰ προσωπικά των;

§201Λ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Μόνον, ὅταν πρόκηται περὶ καταργήσεως τοῦ Πρωτοδικείου των, μᾶς ἀπασχολεῖτε, ὅπως καὶ τώρα.

§202Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Σεῖς βεβαίως ἀδιαφορεῖτε, ὅταν δὲν πρόκηται περὶ τῶν ἐν ταῖς ὁδοῖς τῶν Ἀθηνῶν φωνασκούντων συμπολιτῶν σας. Μήπως ὑπάρχουσιν ἐνταῦθα πολλοὶ ἐξ Εὐρυτανίας ἢ ἐκ Γυθείου νὰ μᾶς ἀποδοκιμάσουν; Μήπως ὑπάρχουσιν ἐξ Εὐρυτανίας ἄνθρωποι, τρέχοντες εἰς τὰς ὁδοὺς ἐνταῦθα, ἵνα μᾶς χειροκροτῶσι καὶ μᾶς παριστῶσιν ὡς φιλολάους καὶ φιλοπάτριδας; Δὲν ἔχομεν, φαίνεται, ἀνάγκην νὰ σκεφθῶμεν περὶ τῶν ἀποκέντρων ἐπαρχιῶν, ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἦναι μεγάλαι. Ἔχομεν ἀνάγκην νὰ σκεφθῶμεν περὶ τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι, μένοντες ἄνευ ἐργασίας, περιμένουσιν ἴσως ἔξω τοῦ Βουλευτηρίου, καὶ οἱ ὁποῖοι ἀνυπομονοῦσι πότε θὰ ἔλθῃ ἡ εὐκαιρία, ἵνα τραφῶσιν ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Διὰ τοῦτο ἀνέφερα τὴν Εὐρυτανίαν, διότι δὲν ἀνήκει εἰς τὸν λαὸν τὸν φωνασκοῦντα, ἀνήκει εἰς τὸν λαὸν τὸν ἐργαζόμενον καὶ μὴ φωνάζοντα. Καὶ σᾶς ἔχω καλοὺς νὰ σκέπτησθε περὶ ἐκείνου τοῦ λαοῦ, τοῦ μὴ φωνάζοντος, τοῦ ἐργαζομένου. Καὶ οἱ Εὐρυτᾶνες ἐργάζονται ἐν τῷ Κράτει, ἐργάζονται δὲ καὶ ἀλλαχοῦ, ἀλλ’ ἐκεῖ ἰδίως, ὅπου οἱ Εὐρυτᾶνες συνήθισαν νὰ θεωρῶσιν, ὅτι εἶναι τὸ ὄνειρον παντὸς Ἕλληνος. Οἱ Εὐρυτᾶνες, καὶ στενοχωρούμενοι, καὶ εἰς τόπον φυσικῶς ἄγονον ἢ δυσμενῆ διαβιοῦντες, δὲν ἐκπατρίζονται εἰς τὴν Ἀμερικήν, μεταβαίνουσι συνήθως εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν, διότι ὁ Εὐρυτὰν ἀπὸ τῆς βρεφικῆς του ἡλικίας λικνίζεται μὲ τὸ ὄνειρον, ὅτι καὶ ἡ πρωτεύουσα τοῦ Ἑλληνισμοῦ πρέπει νὰ ὑπάρξῃ ἐκεῖ, ἔνθα πρὸς ἐργασίαν μεταβαίνει, ὅταν ἡ ἀνάγκη τὸ ἐπιβάλλῃ. Ἀλλ’ ἂς ἀφήσωμεν ταῦτα. Παρέστησαν, ὅτι διὰ τῆς μικρᾶς αὐξήσεως τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν ἐπιβαρύνεται ὁ πτωχὸς λαός. Ἐὰν ἐπρόκειτο, Κύριοι, νὰ μᾶς εἴπωσιν, ὅτι τὸ τελωνιακὸν δασμολόγιον χρήζει μεταρρυθμίσεως, θὰ ἤμην προθυμότατος νὰ συμφωνήσω μετ’ αὐτῶν...

§203Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ εἴπομεν.

§204Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ τὸ εἴπετε, ἔχοντες πλησίον ὑμῶν Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις σᾶς εἶπεν, ὅτι ἀσχολεῖται καὶ παρασκευάζει τὴν μεταρρύθμισιν τοῦ δασμολογίου.

§205Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς τὴν φέρῃ λοιπόν.

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§207Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ μὴ μὲ διακόπτητε, διότι εἴδετε, ὅτι αἱ διακοπαὶ δὲν σᾶς φέρουσι κέρδος. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος ἔχει καὶ ἐξ ἄλλης ἀφορμῆς ἀποδεικνυόμενον τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀκολουθεῖ. Προκειμένου περὶ παρασκευῆς τοῦ ἔθνους, σᾶς λέγει: «διατὶ νὰ βιαζώμεθα;» Οἱ κατακρίνοντες λοιπὸν τοὺς ἀπρακτήσαντας κατ’ αὐτοὺς πρότερον καὶ πρὸ ἐτῶν ἀκόμη, διότι δὲν ἔσπευσαν, κατακρίνουσι σήμερον αὐτοὺς τοὺς ἰδίους διατὶ σπεύδουσι, διατὶ δὲν ἀναβάλλουσι! Σήμερον ὁ κύριος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς σᾶς λέγει: «ἀναστείλατε πᾶσαν παρασκευὴν πολεμικὴν, ἕως οὗ μελετήσωμεν τὸ δασμολόγιον, ἵνα φέρωμεν ῥιζικὰς μεταρρυθμίσεις.» Ἀλλὰ χρήζει ἆρά γε τὸ δασμολόγιον μεταβολῆς ἁπλῆς, πρὸς ἀνακούφισιν βαρῶν, ἐπιτεθειμένων, ὡς λέγεται, ἐπὶ τοῦ πτωχοῦ λαοῦ, φορολογίας δηλαδὴ ἀντικειμένων τῆς ἀπολύτου ἀνάγκης; Ἐγὼ, Κύριοι, σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι ἐθαύμασα τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφον καὶ φίλον μου κ. Ζυγομαλᾶν διὰ τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἔχει περὶ ἀναγκῶν ἀπολύτων τοῦ πτωχοῦ λαοῦ, ὅτε εἶδον ἐν τῇ ἀγορεύσει αὐτοῦ τὴν ἀπαρίθμησιν τῶν ἀντικειμένων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα μεταχειρίζεται κατὰ τὸν κ. συνάδελφον ὁ πτωχὸς αὐτὸς λαός. Κατόπιν τῆς ἀπαριθμήσεως αὐτῆς ἐπιλέγει: «Ἐν γένει φορολογεῖται πᾶν ἀντικείμενον, οὗτινος ποιεῖται χρῆσιν ὁ πτωχὸς λαός». Καὶ ὁποῖά τινα τὰ ἀπαριθμηθέντα; Ἀκούσατε: «Κρέατα (τὰ ἔξωθεν, ἐννοεῖται, πάντα), ἁλίπαστοι ἰχθῦς, βακαλάος, τσῖροι, σκόμβροι κλπ.» Ἀλλὰ «καὶ βούτυρον, τυρός, ἔβενος, χουρμάδες κλπ. κλπ.» Ὁ πολὺς καὶ πενόμενος Ἑλληνικὸς λαὸς μεταχειρίζεται τὸν τυρόν· ποῖον; τὸν Εὐρωπαϊκόν! (ἱλαρότης).

§208Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὸ κασέρι ἢ κασκαβάλι καὶ τὸ τουλουμίσιο, τὸ ἐκ Τουρκίας εἰσαγόμενον.

§209Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ θέλετε λοιπὸν νὰ διευκολύνητε τὴν εἰς Ἀθήνας εἰσαγωγὴν τῶν τυρίων τῆς Τουρκίας ἢ ἄλλων χωρῶν; Τὸ κασέρι τὸ ἐξωτερικὸν πληρώνει νομίζω, 40 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν δασμὸν τελωνιακὸν, τὰ ἄλλα τὰ τυριὰ, τῆς Λωρραίνης, Ροκφὼρ κλπ., πληρώνουσι μιάμιση δραχμήν. Ὁ πτωχὸς λοιπὸν λαὸς τοῦ κυρίου ἐξ Ἀττικῆς συναδέλφου βαρύνεται διὰ τοῦ δασμολογίου, ὡς φαίνεται, διότι τρέφεται μὲ τυρὶ Ροκφὼρ, μὲ τυρὶ Λωρραίνης, μὲ τυρὶ Γοργοτζόλα, μὲ τυρὶ Δανικὸν κλπ. κλπ. Φαντάζομαι, ἂν ὁ πτωχὸς λαὸς τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς συναδέλφου δὲν δύναται νὰ τρέφηται ἢ μὲ τυρὶ Ροκφὼρ, φαντάζομαι, ὁ ἴδιος ὁ κύριος συνάδελφος, τί τυρὶ μεταχειρίζεται (γέλωτες). Καὶ σκεπτόμενος περὶ αὐτοῦ τοῦ πτωχοῦ λαοῦ ὁ κ. Ζυγομαλᾶς, δὲν σκέπτεται, ὅτι ὑπάρχει καὶ κἄποιος ἄλλος πτωχὸς λαός, ὁ ὁποῖος ἐν Ἑλλάδι κατασκευάζει τυρί, καὶ ὅτι αὐτὸς ὁ πτωχὸς λαὸς δὲν θὰ ἐνοχληθῇ, ἂν φορολογηθῇ τὸ Ροκφὼρ, καὶ δὲν θὰ πάθῃ τίποτε, ἀλλὰ θὰ ὠφεληθῇ, ἐννοεῖται,—ἐγὼ προβαίνω καὶ περαιτέρω —δὲν θὰ πάθῃ οὐδ’ αὐτὸς ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Ζυγομαλᾶς, ἐὰν ἀναγκασθῇ νὰ γευθῇ ὀλίγου τυροῦ τοῦ Παρνασσοῦ, ἢ καὶ αὐτοῦ τῆς Εὐρυτανίας, δὲν θὰ πάθῃ τίποτε ἐκ τούτου, διότι θεωρῶ τὸν κ. Ζυγομαλᾶν ἀρκετὰ πρακτικὸν καὶ μὴ θυσιάζοντα τὴν γεῦσιν τὴν καλὴν εἰς φαντασιοπληξίας, μὴ θέλοντα νὰ ἐπιδείξῃ, ὅτι τρώγει τυρὸν Ροκφώρ· θὰ προσέξῃ ποῖος εἶναι ὁ νοστιμώτερος τυρός, καὶ ἑπομένως δὲν ἠξεύρω, ἂν πρὸς τοῦτο θὰ στραφῇ εἰς τὸν Εὐρωπαϊκόν, καὶ δὲν θὰ θελήσῃ νὰ κατέλθῃ ὀλίγον εἰς τοὺς συνήθεις τυροὺς τοῦ τόπου, ἀνερχόμενος μάλιστα καὶ εἰς τὸν τυρὸν τοῦ Παρνασσοῦ. Ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ ἄλλα· ἰχθῦς ἁλίπαστοι. Ἐὰν ἐξαιρέσητε τὸν βακαλάον καὶ τοὺς τσίρους καὶ τοὺς σκόμβρους, τῶν ὁποίων, ἂν ταῦτα φορολογηθῶσιν, ἡ φορολογία δὲν θὰ ἦναι δὰ πολὺ βαρεῖα καὶ δυσβάστακτος, δὲν ἠξεύρω τίνων ἁλιπάστων ἰχθύων, βαρυνομένων μὲ φόρον πολὺν, ποιεῖται χρῆσιν ὁ ἀτυχὴς λαὸς τοῦ κυρίου Ζυγομαλᾶ.

§210Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εἶναι καὶ αἱ σαρδέλλαι, οἱ μπακαλιάροι, αἱ ρέγγαι...

§211Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, Κύριοι, ὅτι ὁ λαὸς ὁ πτωχὸς τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ ἀρέσκεται νὰ τρώγῃ σαρδέλλαις τοῦ κουτιοῦ, — διότι αὐταὶ φορολογοῦνται ἐπαισθητῶς, — νομίζω, ὅτι δὲν θὰ ἀδικήσωσιν οὔτε ἑαυτοὺς οὔτε τὸν τόπον, ἐὰν προτιμήσωσι τὰς σαρδέλλας, αἱ ὁποῖαι γίνονται εἰς τὴν πατρίδα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, οὐδὲ πιστεύω, ὅτι θὰ μισήσωσι καὶ τὰς σαρδέλλας τῆς Κερκύρας ἕνεκα λόγων πολιτικῶν. Ὁ μπακαλιάρος, κύριε συνάδελφε, κατὰ τὴν πρόνοιαν, ἡ ὁποία ἐλήφθη, τὴν δικαίαν πρόνοιαν, πρὸς ἐλάττωσιν τοῦ δασμοῦ, φορολογεῖται μὲ 10 ἢ 15 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν ἐν τῷ δασμολογίῳ. Προστίθεται λοιπὸν σήμερον ἓν λεπτὸν κατ’ ὀκᾶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐπιβάρυνσις! Ἀλλ’ ὁ μπακαλιάρος δὲν τρώγεται δὰ κατὰ ποσότητας μεγάλας, διότι ἀρκεῖ μία ὀκᾶ, ἵνα τραφῇ ὁλόκληρος οἰκογένεια μίαν ἡμέραν, πληρώνουσα ἓν λεπτὸν πλειότερον!...

§212Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναγνώσατε πόσα ποσὰ εἰσάγονται.

§213Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ ἑκατοντάδας ὀκάδων ἀληθῶς ἀναγκάζονται νὰ καταναλίσκωσι τὸν μπακαλιάρον, ἀλλὰ μόνοι, πιστεύω, οἱ Βουλευταὶ, ἐὰν συμπέσωσιν ἐν χρόνῳ νηστείας αἱ ἐκλογαί. Λοιπὸν ἡ βαρεῖα δῆθεν φορολογία ἐκ τοῦ μπακαλιάρου δὲν θὰ βαρύνῃ ἄλλους παρὰ ἡμᾶς αὐτούς. Ὅταν αἱ ἐκλογαὶ γίνωνται ἐν ἡμέραις νηστείας, χρειάζονται ἴσως ἑκατοντάδες ὀκάδων. Λοιπὸν ἡμεῖς εἴμεθα ὁ πτωχὸς λαὸς, ὁ ὁποῖος θὰ φορολογηθῇ διὰ τοῦ βαρέος δασμοῦ τοῦ μπακαλιάρου, ἀλλ’ ὁ πτωχὸς ἐπὶ ἔτος ὁλόκληρον δὲν θὰ πληρώσῃ διὰ βακαλάον καὶ πεντήκοντα ὀκάδων ἀκόμη, εἰμὴ πέντε μόνον δραχμάς. Ἀλλὰ τίς θὰ φάγῃ 50 ὀκάδας βακαλάου; Κατόπιν ἔρχεται τὸ κόκκινο χαβιάρι, ὁ ταραμᾶς. Δὲν ἠξεύρω, ἂν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἔλαβεν ἀφορμὴν νὰ ἐξετάσῃ τὰ τοῦ φόρου τῶν τοιούτων πραγμάτων. Δὲν ἠξεύρω, ἂν κανεὶς παντοπώλης παρέστησεν εἰς κανένα πτωχὸν, ὅτι ἕνεκα τῆς φορολογίας τῆς μεγάλης, ἕνεκα τῆς φορολογίας αὐτῆς, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλομεν, ὁ ταραμᾶς εἶναι ἀκριβότερος. Ἀλλ’ ὁ κ. συνάδελφος δύναται νὰ εὕρῃ τὸ δασμολόγιον, διὰ ν’ ἀποδείξῃ καὶ εἰς τὸν πτωχὸν ἐκλογέα του καὶ εἰς τὸν παντοπώλην, ὅτι δὲν εἶναι βαρεῖα ἡ φορολογία, λόγου χάριν, τοῦ ταραμᾶ. Εἶναι κατὰ τὸ δασμολόγιον 20 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν· ἄρα σήμερον δὲν προστίθενται οὔτε δύο λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, ὁ δὲ ταραμᾶς δὲν τρώγεται, νομίζω, κατὰ ὀκάδας. Ἀλλὰ παρατηρῶ, ὅτι εἶναι καὶ ἄλλα ἀντικείμενα πρώτης ἀνάγκης, διὰ τῆς φορολογίας τῶν ὁποίων, κατὰ τὸν κατάλογον τοῦ κ. συναδέλφου, ἐπιβαρύνεται αὐτὸς ὁ πτωχὸς λαός· λόγου χάριν τὸ βαρυτιμότερον τῶν ξύλων, ὁ ἔβενος, ὁ χαλβᾶς ὁ Κωνσταντινοπουλίτικος, — ὡς νὰ μὴ δύνανται οἱ πτωχοὶ τοῦ κ. Ζυγομαλᾶ ν’ ἀγοράσωσι χαλβᾶν ἐκ τοῦ ἐργοστασίου τῆς ὁδοῦ Κολοκοτρώνη, ἢ νὰ κατασκευάσωσι τὰ ἔπιπλά των ἐξ ἄλλου ξύλου ἐγχωρίου, καὶ οὐχὶ ἐξ ἐβένου.—Καὶ κατὰ σύμπτωσιν ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ ξένου χαλβᾶ εἶναι πολὺ ἐλαφρὸς δυστυχῶς, καὶ δὲν προστατεύει, ὅσον ἔπρεπε, τὴν ἐγχώριον παραγωγὴν, καὶ τοῦτο ἕνεκα συμβάσεως μετὰ τῆς Τουρκίας. Ἔχει καὶ τὰ ξύλα τῆς καρύας, τὰ ἔξωθεν εἰσαγόμενα, ὁ κ. συνάδελφος, ἀπαριθμῶν καὶ αὐτὰ ὡς ἀντικείμενα τῆς πρώτης ἀνάγκης, ἢ ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα μεταχειρίζεται ὁ πτωχὸς αὐτοῦ λαός! Ἀναφέρει καὶ τοὺς χουρμάδες. Μεταχειρίζεται λοιπὸν καὶ χουρμάδες ὁ πτωχὸς λαὸς τοῦ κ. Ζυγομαλᾶ, καὶ θὰ παρατηρήσω μετ’ ἐκπλήξεως καὶ λύπης, ὅτι οἱ χουρμάδες εἶναι σχεδὸν ἀφορολόγητοι, ἕνεκα συμβάσεως μὲ τὴν Τουρκίαν, πληρώνοντες φόρον 12 λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν, ἄρα σήμερον μόλις 13 λεπτῶν· ὥστε ὁ πτωχὸς αὐτὸς λαὸς, ἐφ’ ὅσον ἐξαρτᾶται ἐκ τοῦ δασμολογίου, δύναται νὰ τρώγῃ εὐθηνοὺς χουρμάδες. Ἀφίνω τὰ ἄλλα, τὰ φυστίκια, τὰ φουντούκια, τὸ τουμπεκί. Φοβεῖται ὁ κ. συνάδελφος, μήπως ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς στερηθῇ καὶ τοῦ ναργιλὲ, τοῦ ἀξίζοντος μίαν πεντάραν! Ἀλλὰ βλέπομεν καὶ ἄλλα, τὰ ὁποῖα βαρύνονται· βλέπομεν τὰ κάστανα, ὡς νὰ μὴ παράγωνται ἢ νὰ μὴ δύνανται νὰ παραχθῶσιν ἐν τῷ τόπῳ κάστανα, καὶ πρέπει νὰ διευκολύνωμεν τὴν ὅλως ἀφορολόγητον εἰσαγωγὴν καστάνων εἰς τὴν Ἑλλάδα χάριν τοῦ λαοῦ τινῶν μερῶν, ἐνῷ ἄλλος πτωχὸς λαὸς ἐν τῷ Κράτει, Ἑλληνικὸς καὶ αὐτὸς, ἀσχολεῖται νὰ συλλέγῃ κάστανα ἐκ δασῶν ἀποτελουμένων ἐκ καστανεῶν, δυναμένων νὰ πολλαπλασιασθῶσι διὰ μικρᾶς μερίμνης καὶ προστασίας τοῦ Κράτους. Λοιπὸν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐπῆρε τὸ δασμολόγιον καὶ τοῦ ἐφάνη, ὅτι τὸ δασμολόγιον δὲν ἀποτελεῖ παρὰ ἐπιβάρυνσιν τοῦ πτωχοῦ λαοῦ. Ἀνέγνωσεν ἁπλῶς τὸ δασμολόγιον, δὲν παρετήρησεν ὅμως, ποῖα εἶναι ἐκεῖνα, τῶν ὁποίων ἡ ἐπιβάρυνσις ἠδύνατο νὰ ἐπιβάλληται ἀκριβῶς, ἕνεκα καὶ χάριν τοῦ πτωχοῦ λαοῦ, ὁποῖα εἶναι τὰ ἀντικείμενα τῆς πολυτελείας, καὶ ὁποῖα ἀφ’ ἑτέρου τὰ τῆς πρώτης ἀνάγκης. Ἀνέγνωσεν, ἀλλὰ δὲν ἐμελέτησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐπισταμένως τὸ δασμολόγιον, ἵνα ἴδῃ, ὅτι, ἂν διὰ τῆς μικρᾶς αὐξήσεως τῆς τιμῆς τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς ἐπέρχηται ἐλαχίστη τις εἰς ἐλάχιστα ἀντικείμενα ἐπιβάρυνσις χρήζουσα ἴσως προσεχοῦς διορθώσεως, ἀλλ’ ἐπέρχηται συγχρόνως τὸ μὲν ἐπιβάρυνσις ἀντικειμένων πολυτελείας, ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ Δημοσίου, καὶ ἑπομένως καὶ τοῦ λαοῦ, τὸ δὲ μείζων προστασία ἀντικειμένων ἐπαρκῶς παραγομένων ἐν τῷ τόπῳ, τὰ ὁποῖα προστατευόμενα πλειότερον διὰ τῆς αὐξήσεως τῆς σχετικῆς τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἔξωθεν εἰσαγομένων, δύνανται ἀμέσως νὰ παραχθῶσιν ἐν τῷ τόπῳ ἀφθονώτερον, καὶ οὕτω νὰ ἐπέλθῃ καὶ ἡ εὐθηνία, ἀλλ’ ἡ εὐθηνία ἡ ἐκ τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς, ἥτις αὐτὴ εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἐπιδιώκωμεν χάριν τοῦ λαοῦ. Ὁ πτωχὸς λαὸς δύναται νὰ μὴ ἀντιλαμβάνηται ἀμέσως τῶν τοιούτων ζητημάτων, ἀλλὰ δὲν πρέπει διὰ τοῦτο ν’ ἀποπλανᾶται συστηματικῶς, καὶ νὰ ἐκμεταλλεύωνται τοὺς τοιούτους θορύβους κερδοσκόποι μικρέμποροι, παριστῶντες, λόγου χάριν, ὅτι ἕνεκα τοῦ φόρου ὁ σκόμβρος θὰ ἔχῃ πλέον λεπτὰ 40, ἐνῷ πρόκειται περὶ ἑνὸς δεκάτου τοῦ λεπτοῦ ἀναλογίας εἰς ἕνα σκόμβρον ἐκ τῆς αὐξήσεως τοῦ δασμοῦ. Καὶ δημιουργοῦμεν εἰς τὸ πλῆθος τοιαύτας ἀποπλανήσεις, καὶ μέχρις ὅτου φωτισθῇ ὁ λαὸς κερδοσκοποῦσι προσωρινῶς τινες τῶν ἐμπόρων. Ἀλλ’ ἀφοῦ, Κύριοι, ἐκινήσαμεν γῆν καὶ οὐρανὸν, ἀφοῦ ἀνεστατώσαμεν τὸν κόσμον, διότι ἐπέκειτο ἡ φορολογία τοῦ ἄρτου, καὶ τὸ πρᾶγμα βεβαίως προσέπιπτεν εἰς τὴν κοινὴν ἐντύπωσιν, διότι τοιαῦται εἶναι αἱ ὁρμαὶ τοῦ πλήθους, ἐγκαταλείπεται κατόπιν ἡ φορολογία τοῦ ἄρτου, καὶ ἐπειδὴ ἐπιβάλλεται φορολογία τις πρόσθετος, κατὰ τὸ δασμολόγιον τὸ ὑπάρχον νῦν καὶ λειτουργοῦν κανονιζομένη, ἡ ὁποία ἐπιβαρύνει εἰς βαθμὸν ἀνεπαίσθητον εἴδη τινά, τότε πάλιν νέαι φωναί: «τὸ ἐμπόριον καταστρέφεται!» — τὸ ἐμπόριον, τὸ ὁποῖον ἐκμεταλλεύεται ἀκριβῶς τὰ τοιαῦτα, — καὶ ἐνῷ θέλομεν νὰ παραστήσωμεν, ὅτι ἐπιβαρύνονται ἀντικείμενα τῆς πρώτης ἀνάγκης, καταφεύγομεν εἰς τὸν ὁρμαθὸν ἐκεῖνον, τοῦ ὁποίου δείγματα σᾶς ἔδωκα προηγουμένως, ὁρμαθὸν ἀντικειμένων, ὧν τῶν πλείστων ἡ φορολογία μᾶλλον ὠφελεῖ τὸν πτωχὸν λαόν, ἢ τοὐλάχιστον δὲν βλάπτει αὐτόν. Τὸ δασμολόγιον, Κύριοι, ἀνεξαρτήτως πάσης ἀνάγκης, κατ’ ἐμὴν ἰδέαν, πρέπει νὰ μεταρρυθμισθῇ, καὶ νὰ μεταρρυθμισθῇ τὸ ταχύτερον, οὐχὶ ὅπως ἐλαττωθῶσι τὰ ἔσοδα, πρέπει νὰ μεταρρυθμισθῇ ἐπὶ τὸ σκοπιμώτερον, διότι πάντες εὐλόγως ἀποδεχόμεθα τὴν ἀρχὴν τῆς προστασίας, καὶ ἐγὼ ἔχαιρον, ὅτε ὁ ἀξιότιμος καὶ σεβαστὸς ἀρχηγὸς τῆς πτέρυγος ἐκείνης (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον τῆς Βουλῆς ἀνεκήρυξε τὴν ἀρχὴν ταύτην, καὶ προέβη εἰς τὴν ἐπιβάρυσιν ἀντικειμένων τινῶν, ἐπιδεικνύων μάλιστα αὐτὴν ὡς ἔμμεσον προστασίαν συμφερόντων ἀκριβῶς τοῦ πτωχοῦ λαοῦ. Καὶ δὲν ἠδυνάμεθα ἢ νὰ παραδεχθῶμεν αὐτήν, ἀφοῦ καὶ εἰς ἄλλα Κράτη — Κράτη κατ’ ἐξοχὴν ἔχοντα ἀναπεπταμένην τὴν σημαίαν τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου — ἤρχισαν νὰ ἐπικρατῶσιν αἱ ἀρχαὶ τῆς προστασίας. Οἱ δασμοὶ οἱ προστατευτικοὶ πρέπει βεβαίως νὰ ἦναι μεμετρημένοι καὶ λογικοί, νὰ ἐπιβάλλωνται δὲ ἐπὶ ἐκείνων μόνων τῶν ἀντικειμένων, τῶν ἔξωθεν εἰσαγομένων εἰς τὸ Κράτος, πρὸς τὰ ὁποῖα ὅμοια παράγει ἢ δύναται ἐπαρκῶς καὶ εὐχερῶς νὰ παραγάγῃ ἡ ἐγχώριος παραγωγή· τοιαῦτα εἶναι βεβαίως τὰ κρέατα, τὰ προϊόντα τῆς κτηνοτροφίας, τὰ ὄσπρια καὶ οἱ διαφόρων εἰδῶν καρποὶ καί τινα βιομηχανικὰ προϊόντα, ὡς καὶ ἄλλα γεωργικὰ κλπ. Ἀλλὰ καὶ κατὰ κανόνα πρέπει κατὰ διαλείμματα νὰ τροποποιῆται τὸ δασμολόγιον. Εἶναι γνωστόν, ὅτι μετὰ πάροδον βεβαίως χρόνου μεταβάλλονται αἱ τάσεις τῆς κοινωνίας· ἡ βιομηχανία εἰς διάστημα πενταετίας ἐνδεχόμενον νὰ δεικνύῃ ἄλλας τάσεις, ἵνα ἀναπτυχθῇ πρὸς τὸ δεῖνα ἢ δεῖνα εἶδος, καὶ διὰ τοῦτο τὸ δασμολόγιον εἰς Κράτη, οἷον τὸ Κράτος ἡμῶν, παρίσταται ἀνάγκη νὰ μεταρρυθμίζηται κατὰ διαστήματα χρονικά, ὅπως σκοπιμώτερον κανονίζωνται τὰ τῶν φόρων, χάριν ἀκριβῶς τοῦ λαοῦ, διατηρουμένων ἢ καὶ αὐξανομένων φόρων τινῶν. Τί θὰ ἐγίνοντο ἀληθῶς καὶ πῶς θὰ ἐζητοῦντο προϊόντα τινὰ, ἰδίως τὰ γεωργικὰ καὶ κτηνοτροφικά, ἐὰν εἰς τὰ κέντρα τῆς μεγάλης καταναλώσεως, ὡς ἐν Ἀθήναις, εἰσέρρεον τὰ ξένα προϊόντα τοῦ τόπου, εὐχερῶς διὰ θαλάσσης μεταφερόμενα, εὐχερῶς δὲ καὶ ἀφθόνως παραγόμενα ἀλλαχοῦ, ὅπου καὶ εὐνομία, καὶ τάξις δημοσία, καὶ κεφάλαια χρηματικὰ καὶ τὰ πάντα συντρέχουσιν εἰς τὴν πλουσίαν παραγωγήν; Περιττὸν βεβαίως νὰ εἴπω, ὅτι παραλλήλως πρὸς τὴν προστασίαν πρέπει νὰ ἐλαττῶται καὶ ἡ φορολογία, ὅπου ὑπάρχει στάδιον. Καὶ ὑπάρχει βεβαίως στάδιον ἐλαφρύνσεως τῆς φορολογίας τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν παρ’ ἡμῖν, ἀλλ’ εὐαριθμοτάτων μόνον εἰδῶν. Τὴν σημαίαν τῆς ἐλαττώσεως τῶν φόρων πᾶς πολιτευόμενος δύναται νὰ ἐκμεταλλευθῇ διὰ στιγμάς τινας. Ἀλλ’ ἔρχονται κατόπιν στιγμαί, κατὰ τὰς ὁποίας οἱ τοσοῦτον πρόθυμοι εἰς ἐπαγγελίας καλοῦνται ἐνίοτε εἰς τὴν ἐξουσίαν, καὶ διαψεύδουσιν ὅσα χθὲς καὶ πρώην ἐκήρυττον. Ἡ σημαία σήμερον ἡ κατὰ τῶν φόρων, ἥν τόσον προθύμως καὶ μετὰ ζήλου ἀνυψοῦσι καὶ ἐπιδεικνύουσι πρὸς τὸν λαόν, εἶναι πολὺ ἀσυμβίβαστος πρὸς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα. Εὔκολον εἶναι, Κύριοι, νὰ καταστέλλητε πᾶσαν ἐθνικὴν παρασκευήν, ἀναπεταννύοντες εὐθὺς ἀμέσως τὴν σημαίαν ταύτην, τὴν τῆς ἐλαττώσεως τῶν φόρων. Βεβαίως, ἐὰν κατ’ ἄτομον ἐρωτήσητε τὸν λαόν, ἐὰν λάβητε ἕνα πρὸς ἕνα τοὺς πολίτας, δὲν θὰ σᾶς εἴπῃ κανείς, ἢ ὀλίγοι θὰ ἦναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ σᾶς εἴπωσιν, ὅτι θέλουσι νὰ φορολογηθῶσιν· ὅπως, ἐὰν ἐρωτήσητε κατ’ ἄτομον ἕκαστον πολίτην, ἂν θέλει νὰ φονευθῇ, μεταβαίνων εἰς τὸ πεδίον τῆς μάχης, βεβαίως δὲν θὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι θέλει νὰ φονευθῇ. Ἀλλ’ οἱ διέποντες καὶ τὰ αἰσθήματα καὶ τὴν τύχην τῶν λαῶν προσέχουσι πολὺ εἰς ταῦτα, καὶ ζητοῦσι νὰ ὠθῶσι τὸν λαόν μᾶλλον πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων αὐτοῦ, καὶ οὐχὶ πρὸς τὴν ἐνάσκησιν τῶν ἐνστίκτων ἐκείνων τῶν ταπεινῶν, τὰ ὁποῖα δὲν συνιστῶσι ποτὲ λαὸν ἔχοντα προορισμόν, καὶ προορισμὸν μέγαν, ἢ πόθους ἐθνικοὺς μεγάλους. Ἀλλὰ περὶ τί ἄρά γε περιστρέφεται σήμερον ἡ ἀμφισβήτησις; Περὶ τοῦ ἂν πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν πρῶτον τὰς οἰκονομίας καὶ κατόπιν νὰ ἐπιβάλωμεν φόρους. Διότι δὲν ἀδικῶ τόσον τὴν πτέρυγα ἐκείνην, ὥστε νὰ μὴ ἐνθυμῶμαι, ὅτι ἐλέχθη καὶ τοῦτο, νὰ ἀρχίσωμεν δηλαδὴ τὰς οἰκονομίας καὶ κατόπιν νὰ ἐπιβάλωμεν καὶ φόρους τινάς. Μήπως ἡ πτέρυξ αὕτη ἀξιοῖ, ὅτι ἀποκλείεται τὸ στάδιον τῶν οἰκονομιῶν; Ἢ μήπως, Κύριοι, φοβεῖσθε, ὅτι, ἀφοῦ ἐπιβάλωμεν αὐτὸν τὸν φόρον, τὸν ὁποῖον χαρακτηρίζετε τόσον δυσβάστακτον, — τὸν ὁποῖον ἡ βελτίωσις τοῦ δασμολογίου δύναται βεβαίως νὰ θέσῃ ἐκποδών, — μήπως, ἀφοῦ ἐπιβάλητε τὸν φόρον τοῦτον, θὰ ἔχητε πλέον διὰ τῶν οἰκονομιῶν περισσεύματα, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ἔχητε τί νὰ κάμητε; Θὰ εὑρεθῶσιν ἄρά γε κατόπιν τόσα ἑκατομμύρια διὰ τῶν οἰκονομιῶν, ὥστε νὰ μὴ ἔχωμεν ποῦ νὰ τὰ διαθέσωμεν; Ἐγὼ θὰ ἠδυνάμην νὰ σᾶς εἴπω, Κύριοι, ὅτι καὶ μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ φόρου τούτου, τοῦ τόσον δυσβαστάκτου, — διότι θὰ στερῇ τὸν πτωχὸν λαὸν ἀπὸ τὴν χρῆσιν τοῦ ἐβένου καὶ τοῦ εὐρωπαϊκοῦ τυροῦ, — καὶ μετὰ τὸν φόρον αὐτὸν, ἐὰν φέρητε οἰκονομίας, θὰ ἔχητε προχειρότερα καὶ ἄφθονα τὰ μέσα, ὅπως ἐπαναφέρητε, οὕτως εἰπεῖν, τὸ χρῆμα ἐκεῖνο εἰς τὰ βαλλάντια τοῦ πτωχοῦ λαοῦ. Ὑπάρχουσι πάμπολλα τὰ μέσα, — τὰ γνωρίζομεν τὰ μέσα ταῦτα, — ὥστε ν’ ἀνταποδώσητε τὸν φόρον αὐτόν, τὸν ὁποῖον θὰ λάβητε, τοῦ ⅒ τοῦ λεπτοῦ, νὰ τὸν ἀνταποδώσητε πολλαπλασίως, διότι τότε, μὰ τὴν ἀλήθειαν, θὰ ἐφηρμόζετο ἡ ἀρχὴ ἑνὸς οἰκονομολόγου, ὅστις λέγει, ὅτι ὁ φόρος ἐπιστρέφει εἰς τὸν φορολογούμενον — καλῶς βεβαίως διατιθέμενος — ὡς γονιμοποιὸς βροχή...

§214Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλοίμονον! μόνον εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν ἐφαρμόζεται αὐτό.

§215Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι πολὺ παλαιὰ θεωρία αὐτή.

§216Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὴν ἀποδέχομαι καθ’ ὁλοκληρίαν, καὶ δὲν τὴν ἀποδέχομαι, καθόσον μάλιστα γνωρίζω καὶ ἐγὼ, ἀξιότιμε συνάδελφε, ὅτι ὁ φόρος, κατὰ τὴν νεωτέραν θεωρίαν, δὲν εἶναι ἁπλοῦν ἀντάλλαγμα ὑπηρεσιῶν. Ἐκείνη ὅμως ἡ θεωρία εἶναι ἴσως ἡ πρακτικωτέρα καὶ ἡ δυναμένη νὰ μᾶς ὁδηγῇ, ὅταν κανονίζωμεν τὰ τῶν φόρων, εἰς δικαιοτέρας διανομάς. Λοιπὸν αὐτὰ εἶναι γνωστά, ἀλλὰ λέγω τὸ πρακτικώτερον, ὅτι, ὅταν οἱ φόροι καλῶς διατίθενται, δὲν ἀποβαίνουσι συνήθως εἰς ἐπιβάρυνσιν τοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ περὶ τίνος ἤδη πρόκειται; Ἐπῆλθε σήμερον καμμία νέα φοβερὰ ἐπιβάρυνσις εἰς τὸν λαόν, τὴν ὁποίαν οὗτος θὰ αἰσθανθῇ πραγματικῶς, καὶ διὰ τοῦτο φωνάζομεν; Διατί δὲν λέγετε ὡρισμένως τὰ ἀντικείμενα ἐκεῖνα τῶν ἀναγκῶν τοῦ πτωχοῦ λαοῦ, περὶ οὗ τόσον κόπτεσθε, καὶ τὰ ὁποῖα, ὄντα ἐπιβεβαρημένα διὰ τοῦ ἰσχύοντος δασμολογίου, — διότι περὶ τούτου πρόκειται, — ἐπιβαρύνονται νῦν πλειότερον καὶ ἐπαισθητῶς διὰ τοῦ πολλοστημορίου, ὅπερ προστίθεται; Καὶ ἀφοῦ καὶ σεῖς ὁμολογεῖτε, ὅτι μόναι αἱ οἰκονομίαι δὲν ἀρκοῦσι διὰ στρατιωτικὰς παρασκευὰς, ἀλλ’ ἐπιφυλάττεσθε νὰ χρησιμοποιήσητε καὶ νέους φόρους, δὲν δύνασθε ἆρά γε νὰ μᾶς εἴπητε ἀπὸ τοῦδε, ποῦ θὰ ἐπιβάλητε τοὺς νέους φόρους; Ἐγὼ δὲν ἠξεύρω, Κύριοι, ἂν ὑπάρχει κανεὶς φόρος, ὁ ὁποῖος νὰ εὐαρεστῇ εἰς τὸν φορολογηθησόμενον. Μήπως ὑπάρχει, Κύριοι, τάξις ἀνθρώπων, ὑπάρχει ἀντικείμενον περιουσίας, τὸ ὁποῖον νὰ ἐγγίσητε σήμερον ἐν Ἑλλάδι, χωρὶς νὰ προκαλέσητε κραυγὰς ὀδύνης; Τί θὰ ἐγγίσητε; Ἡπλώσαμεν τὴν χεῖρα ἐπὶ τοῦ σίτου· φωναί! Ἁπλοῦμεν τὴν χεῖρα εἰς τὸ δασμολόγιον· ἄλλαι φωναί! Ποῦ νὰ στραφῶμεν; Μήπως εἰς τοὺς ἀροτῆρας βόας; Εἰς τί ἀντικείμενον θέλετε νὰ στρέψητε τὴν φορολογικήν σας προσοχὴν καὶ ἱκανότητα, χωρὶς νὰ προκαλέσητε φωνὴν ὀδύνης; Ἀλλὰ συμβαίνει καὶ ἐδῶ, ὅ,τι συμβαίνει μὲ τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια, σχετικῶς πρὸς τὰ φορολογικά. Συνεζητοῦμεν, ἂν ἔπρεπε νὰ προταχθῶσι τὰ φορολογικὰ, ἵνα ἐξετάσωμεν τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τοῦ τόπου, ἢ τὰ στρατιωτικὰ, ἵνα ἴδωμεν, τίνας ἀνάγκας ἔχομεν. Οὕτω καὶ τώρα συζητοῦμεν, ἂν πρέπει νὰ προταχθῶσι τὰ ἄγοντα εἰς οἰκονομίας, ἢ τὰ ἄγοντα εἰς φορολογίαν. Καὶ ἐπὶ τούτου ἐφαρμόζεται νῦν ἐπίσης ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς ἐποιεῖτο τότε, ὅτε ἔλεγεν, ὅτι πρόκειται περὶ ἀντικειμένων ἀλληλενδέτων, ἐφ’ ἑκάστου τῶν ὁποίων δὲν δύνασθε νὰ κρίνητε, εἰμὴ ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὸ ἕτερον. Ἀνάλογόν τι συμβαίνει καὶ ἐνταῦθα. Ὑποθέσατε, ὅτι ἀρχίζομεν ἀπὸ τὰς οἰκονομίας. Κατ’ ἀρχὴν εἴμεθα πάντες ἴσως σύμφωνοι νὰ προβῶμεν εἰς οἰκονομίας, καὶ ἐλπίζω νὰ πράξωμεν τοῦτο, πρὸς τὸ ὁποῖον ἀνοικτὸν ἔχομεν τὸ στάδιον ἐν τῇ μελλούσῃ συζητήσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἀλλ’ αἱ οἰκονομίαι, προκειμένου περὶ ἑνὸς Κράτους μὴ παραφρονήσαντος, θὰ στρέφωνται ἆρά γε εἰς ἀντικείμενα, εἰς τὰ ὁποῖα δαπάνη τις γίνεται ἐκ σπατάλης ἄνευ οὐδενὸς λόγου; Ἀπ’ ἐναντίας θὰ ἔχητε συνήθως ἐγειρόμενον τὸ ζήτημα, ἂν δαπάνη τις δὲν ἔχει τι ὅπως δήποτε τὸ παραγωγικὸν, ἂν δὲν παρουσιάζει μίαν χρησιμότητα, καὶ ἑπομένως ἂν δὲν εἶναι πραγματικὴ ἄλλοθεν ζημία διὰ τὸ Κράτος νὰ ἀποκόψητε τὴν δαπάνην, καὶ ἂν δὲν δυνάμεθα ἄλλοθεν νὰ ἀντλήσωμεν τὸν πόρον, τὸν ὁποῖον πρόκειται νὰ μᾶς παράσχῃ ἡ οἰκονομία. Καὶ ἐγὼ φρονῶ, ὅτι θὰ εὕρωμεν στάδιον οἰκονομιῶν ἐν τῇ συζητήσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀλλ’ οὐχὶ ὁμοίων πρὸς τὸ μόνον δεῖγμα, τὸ ὁποῖον μᾶς προτάσσετε· διότι, ἂν πρόκηται, Κύριοι, διὰ τῆς οἰκονομίας, τὴν ὁποίαν ἐπιδεικτικῶς προτείνετε καὶ προαγγέλλετε, τὴν τῆς καταργήσεως τῶν νέων νομῶν, νὰ καταστρέψωμεν τάξεις τινὰς ἀνθρώπων, ἐπαρχίας ὁλοκλήρους, χάριν οἰκονομίας 100 ἢ 150 χιλιάδων δραχμῶν, δὲν θὰ ἐγερθῇ ἆρά γε ἡ σκέψις, ὅτι, ἀντὶ νὰ ἐπιχειρήσωμεν τοιαύτην ὀλεθρίαν οἰκονομίαν, θὰ ἦτο δικαιότερον, εὐσυνειδητότερον, φιλανθρωπότερον, νὰ ἐξετάσωμεν, μήπως τὰς 100,000 δραχμὰς διανέμοντες εἰς ὅλον τὸ Κράτος δυνάμεθα νὰ καταστήσωμεν ἀνεπαίσθητον τὴν δαπάνην; Ἀλλὰ τί λέγετε; — καὶ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἀναφέρω τὴν ἐπαρχίαν, τὴν ὁποίαν ἐπὶ εἰκοσιπενταετίαν σχεδὸν διαρκῶς ἀντεπροσώπευσα, καὶ νὰ τὴν ἀναφέρω μόνον, διότι πάντοτε οὐ μόνον ἐγὼ ὑπεστήριξα, ἀλλὰ καὶ ἄλλων ἐπαρχιῶν ἀντιπρόσωποι πεισθέντες ἀνεγνώρισαν καὶ συνεφώνησαν, ὅτι ἔπρεπεν εἰς τὴν Εὐρυτανίαν νὰ συσταθῇ Πρωτοδικεῖον, — τί λέγετε ἤδη διὰ τοῦ συστήματός σας τοῦ οἰκονομικοῦ; «Ἂς κηρύξωμεν ἐκτὸς τοῦ νόμου μίαν ἐπαρχίαν· ἂς καταδικάσωμεν αὐτὴν εἰς παντελῆ ἄρνησιν δικαιοσύνης, ἂς ἐξολοθρεύσωμεν χιλιάδας ἀνθρώπων, ἂς καταστρέψωμεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι, στηριχθέντες εἰς τὰ ἀποφασιζόμενα ὑπὸ τῆς Πολιτείας, ἤρχισαν νὰ συντελῶσιν εἰς τὴν κοινωνικὴν πρόοδον, καὶ τοιουτοτρόπως οἰκονομοῦμεν ὀλίγας χιλιάδας δραχμῶν, διότι δὲν θέλομεν νὰ ἐπιβαρύνωμεν ὁλόκληρον τὸν λαὸν τοῦ Κράτους, θέτοντες ἕνα φόρον, τὸν ὁποῖον βεβαίως καὶ ἐκεῖνοι ἐπίσης θὰ πληρώσουν». Καὶ κάμνετε τὴν καταστροφὴν ταύτην ἀκριβῶς ἐπὶ ἐπαρχιῶν, αἱ ὁποῖαι, τινὲς ἰδίως τούτων, δύνανται νὰ παραπονῶνται κατὰ τοῦ Κράτους, ὅτι φορολογούμεναι οὐδὲν ἔχουσιν ἀντιστάθμισμα, οὐδὲν ἀπολαμβάνουσι παρὰ τοῦ Κράτους. Καὶ αὐτὸ λέγεται δικαιοσύνη! καὶ αὐτὸ λέγεται οἰκονομικὴ καὶ οἰκονομολογικὴ πολιτική! Καὶ ἰδού, Κύριοι, εἴδομεν καὶ τελευταῖον, ὅτι ἡ τόσον μακρὰ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου τούτου κατέληξε καὶ πάλιν εἰς ὅ,τι ἐβλέπομεν προχθές, ὅτι δὲν ἐγίνετο ἄλλος λόγος, προκειμένου περὶ παρασκευῆς ἐθνικῆς, εἰμὴ περὶ καταργήσεως τῶν νέων Πρωτοδικείων! Κατεστάλαξαν ὅλαι ἐκεῖναι αἱ συζητήσεις αἱ οἰκονομολογικαί, ποῦ; εἰς τὸ νὰ καταργήσωμεν τὰ νέα Πρωτοδικεῖα! Αὐτὸς εἶναι ὁ ἐπίλογος, αὐτὴ εἶναι ἡ οὐσία, αὐτὸ εἶναι τὸ μόνον συμπέρασμα, εἰς τὸ ὁποῖον οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι τῆς πτέρυγος ἐκείνης στερεοτύπως κατέληγον. Τὰ Πρωτοδικεῖα! Καὶ ποῖα Πρωτοδικεῖα; Διὰ τοῦτο δὲν χρειάζεται κόπος· τὸ πρᾶγμα ἁπλούστατον· τὰ νέα! Διότι, ἂν θελήσωμεν νὰ σκεφθῶμεν περὶ τοῦ ποῖα Πρωτοδικεῖα, παλαιὰ ἢ νέα, δύνανται νὰ καταργηθῶσιν ἄνευ καταστροφῆς, τοῦτο θὰ παρεῖχε κόπον, καὶ ἡμεῖς δὲν ἐννοοῦμεν νὰ κοπιάσωμεν. Καταργοῦμεν τὸ Πρωτοδικεῖον τῆς Εὐρυτανίας, διότι εἶναι νέον, τὸ Πρωτοδικεῖον τοῦ Γυθείου, διότι εἶναι νέον, ἢ καταργοῦμεν τὰ Πρωτοδικεῖα αὐτά, διότι ἀνήκουσιν εἰς ἀποκέντρους ἐπαρχίας, δὲν ἀνήκουσιν εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα θέλομεν νὰ ἐπιδεικνυώμεθα, δὲν ἀνήκουσιν εἰς τὰ κέντρα. Εἴπετε νὰ καταργήσητε κἄτι τι, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἐν Ἀθήναις, αἵτινες δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην βεβαίως τῶν πάντων, διὰ νὰ συντηρηθῶσιν, ἐν Ἀθήναις, ἐν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ Βασιλείου, ἡ ὁποία, δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι ὑπότροφος τοῦ Κράτους, ἐν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ Βασιλείου, διὰ τὰ συμφέροντα τῆς ὁποίας πάντες ἐνδιαφερόμεθα, τινὲς μάλιστα πολὺ πλειότερον τῶν θελόντων νὰ δημοκοπῶσι παρὰ τῷ λαῷ αὐτῆς, καὶ ἥτις δὲν ἔχει ἐνδιαφέρον νὰ καταστραφῶσιν ἐπαρχίαι· θίξατε ἐνταῦθα ἕν, τὸ πλέον περιττόν· αὔριον θὰ ἴδητε ἀμέσως τοὺς φιλολάους καὶ φιλοπόλιδας, διαμαρτυρομένους πρὸς τὸν λαόν, τὸν λαὸν ἐκεῖνον, ὅστις δὲν γνωρίζει — διότι δὲν εἶναι τοῦτο τὸ ἔργον αὐτοῦ — εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκεται τὸ Κράτος, εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκονται αἱ ἐπαρχίαι. Δὲν ἀναλογιζόμεθα, ὅτι κατήντησε τὸ Κράτος νὰ περιορισθῇ πλέον εἴς τινας μεγαλοπόλεις, καὶ νομίζομεν, ὅτι ὑπάρχει εὐτυχία εἰς τὸ Κράτος αὐτό, διότι βλέπει τις ζωήν τινα εἰς τὰς μεγαλοπόλεις. Περὶ τῶν ἐπαρχιῶν δὲν σκεπτόμεθα παντάπασιν. Ἀλλὰ μὴ σκεπτόμενοι περὶ τῶν ἄκρων, θὰ ἴδωμεν καταστρεφόμενα καὶ τὰ κέντρα. Καὶ δὲν ἀπορῶ διὰ τὰ φαινόμενα ταῦτα· τὰ φαινόμενα ταῦτα εἶναι καὶ αὐτὰ ἐκ τῶν συμπτωμάτων τοῦ διοικητικοῦ συστήματος τῆς συγκεντρώσεως. Ὅ,τι δήποτε βλέπομεν καχεκτικόν, ὅ,τι δήποτε βλέπομεν ἔκρυθμον καὶ παράχορδον παρ’ ἡμῖν, ἐὰν καλῶς ἐξετάσωμεν, θὰ τὸ εὕρωμεν πηγάζον ἀμέσως ἢ ἐμμέσως ἐκ τοῦ ὀλεθρίου αὐτοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον μᾶς κυβερνᾷ. Ἐὰν ἀναγνώσῃ τις οἱονδήποτε σύγγραμμα ἐκ τῶν πραγματευομένων τὰ τῆς συγκεντρώσεως καὶ τῆς ἀποκεντρώσεως, θὰ ἴδῃ τὴν εἰκόνα τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα· θὰ ἴδῃ, ὅτι τὰ φαινόμενα τῆς συγκεντρώσεως ἀποδεικνύονται καὶ εἰς ἄλλα μὲν πολλά, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ ὅτι αἱ πρωτεύουσαι ἐνασκοῦσιν ὑπέρμετρον ἐπίδρασιν ἐπὶ τῶν Κυβερνήσεων, ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ μονιμότης Κυβερνήσεως· ὅπως θὰ ἴδῃ ἄλλο φαινόμενον, τὴν ἀδιαφορίαν, τὴν κατάπτωσιν τοῦ ἐθνικοῦ φρονήματος, τὴν ἀδιαφορίαν τοῦ λαοῦ πρὸς τὰ δημόσια, καὶ τὸ νὰ περιμένῃ πᾶς πολίτης περὶ πάντων τὴν ἐξ Ὕψους βοήθειαν! Ἀλλὰ περὶ τούτων δὲν εἶναι καιρὸς νὰ συζητήσωμεν σήμερον· θὰ τὰ εἴπωμεν προσεχῶς, καὶ πιστεύω, ὅτι θ’ ἀναγκασθῶμεν πάντες νὰ ἀναγνωρίσωμεν, ὅτι δίλημμα πλέον τίθεται εἰς τὸ Κράτος τοῦτο: ἢ θ’ ἀλλάξῃ σύστημα, καὶ θὰ καθιερώσῃ σύστημα ἄλλο, ἀποτρέπον τὴν ὀλεθρίαν αὐτὴν συγκέντρωσιν, ἢ πρέπει νὰ σκεφθῇ καὶ ν’ ἀποφασίσῃ ν’ ἀπαλλαγῇ πολιτεύματος, τὸ ὁποῖον καθίσταται μόνον πρόξενον κακῶν, ἐφ’ ὅσον δὲν ὀχυροῦται διὰ καταλλήλων νόμων. Ἀλλ’ ἂς ἐπανέλθω εἰς τὸ κύριον θέμα. Ἐγώ, Κύριοι, δὲν φρονῶ, ὅτι δὲν δύνανται εἴδη τινὰ νὰ ἐλαφρυνθῶσιν ἐν τῷ δασμολογίῳ ἀπὸ τῆς φορολογίας. Ὑπάρχουσι μάλιστά τινα, τὰ ὁποῖα βεβαίως ὑπερόγκως φορολογοῦνται. Πῶς δύναται νὰ εἴπῃ τις, ὅτι δὲν εἶναι ὑπέρογκος ἡ φορολογία τῆς ζακχάρεως; Δὲν ἠξεύρω, ἂν ὑπάρχει εἰς κανὲν μέρος τοῦ κόσμου ἡ τιμὴ τῆς ζακχάρεως, ἡ ὁποία ὑπάρχει παρ’ ἡμῖν. Οἱ ὑπήκοοι τοῦ Σουλτάνου τρώγουσι πρὸς 50 λεπτὰ τὴν ζάκχαριν, καὶ ὁ ἐλεύθερος Ἕλλην πολίτης τὴν τρώγει πρὸς 1,80! Καὶ ἐν τούτοις ἀκριβῶς εἰς τοιοῦτόν τι ἀντικείμενον μία μεγάλη καὶ σημαντικὴ ἐλάττωσις τοῦ φόρου ὄχι μόνον δὲν θὰ φέρῃ ἐλάττωσιν τῶν ἐσόδων, ἀλλ’ ἴσως φέρῃ ἀμέσως καὶ αὔξησιν, διότι πρόκειται περὶ ἀντικειμένου πραγματικῶς κοινοτάτης χρήσεως, περὶ ἀντικειμένου ζητουμένου καὶ ἀπὸ τὸν πτωχὸν λαόν, ἀπὸ τὸν πτωχὸν γεωργόν, ὅστις θὰ ἐθεώρει εὐτυχῆ τὴν ἡμέραν ἐκείνην, καθ’ ἣν θὰ ἠδύνατο νὰ δώσῃ ὀλίγα τεμάχια ζακχάρεως εἰς τὰ τέκνα του. Καὶ πρόκειται περὶ οὐσίας, ἥτις κατὰ τὰς νεωτέρας μάλιστα παρατηρήσεις εἶναι οὐσία θρεπτική. Ἠδυνάμεθα λοιπὸν νὰ τολμήσωμεν νὰ ἐλαττώσωμεν μεγάλως τὸν φόρον τῆς ζακχάρεως, προσδοκῶντες καὶ αὔξησιν τῶν ἐσόδων διὰ τῆς αὐξήσεως τῆς καταναλώσεως· μικρὰ ἐλάφρυνσις βεβαίως θὰ φέρῃ ἀποτέλεσμα. Ὑπάρχουσιν ἴσως καὶ ἄλλα τινὰ ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα δύνανται πράγματι ν’ ἀνακουφισθῶσιν, ὅπως ὑπάρχουσι καὶ ἄλλα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἐπιβαρυνθῶσι, νὰ ἐπιβαρυνθῶσιν οὐχὶ ἁπλῶς πρὸς αὔξησιν τῶν δημοσίων ἐσόδων, νὰ ἐπιβαρυνθῶσι καὶ χάριν προστασίας ἐγχωρίων βιομηχανιῶν. Ἀλλὰ σήμερον, προκειμένου περὶ ἀνάγκης ὁπωσδήποτε ἐπειγούσης, πῶς δύναμαι νὰ κατακρίνω τὸ μέτρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως, τό γε νῦν ἔχον, ἐπιβάλῃ πολλοστημόριόν τι μικρὸν ἐπὶ τῶν τελωνιακῶν δασμῶν; Τί ἄλλο ἠδυνάμην νὰ τῇ προτείνω νὰ ἐπινοήσῃ πρόχειρον καὶ νὰ προτείνῃ εἰς τὴν Βουλήν, διὰ νὰ παρίσταται κἄτι τι κατορθωτὸν καὶ βέβαιον, ἐὰν θέλωμεν νὰ παρασκευάσωμεν τὸν τόπον ὡς οἷόν τε ἐγκαιρότερον; Τὸ κατ’ ἐμὲ, Κύριοι, καίτοι δὲν ἀντιποιοῦμαι καμμίαν ἁρμοδιότητα, ἐσκέφθην, ὅτι ἓν μέτρον μόνον ἴσως δύναται νὰ προκαλέσῃ τὰς σκέψεις ἡμῶν, φορολογία πρόσθετος ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος· καὶ τὸ ἐπαναλέγω τρίτην ἤδη φοράν, καὶ ἐπαναλέγω τοῦτο, βλέπων ἀπέναντί μου τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον κ. Γουναράκην, ὁ ὁποῖος μετὰ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν εἶπον, οὐχὶ βεβαίως ἐφευρίσκων τι πρωτότυπον, ἀλλὰ παραλαμβάνων ὅ,τι ἀλλαχοῦ ἰσχύει, ἐνθυμεῖται βεβαίως τί μοὶ εἶπεν, ἐλθόντος λόγου περὶ αὐτοῦ τοῦ μέτρου, φορολογίας τινὸς προσθέτου ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος, ἀλλὰ φορολογίας πολὺ μικρᾶς, μὴ θιγούσης παντάπασι τὰ μικρὰ κεφάλαια. Μοὶ ἔλεγε λοιπὸν ὁ κύριος Γουναράκης, ὁ κηρύξας ὅτι ἐφθάσαμεν εἰς τὸ ἀνώτατον ὅριον τῆς φορολογίας, ὅτι ὁ πρόσθετος ἐπὶ τῶν σημαντικῶν εἰσοδημάτων φόρος χωρεῖ παρ’ ἡμῖν. Ἐπικαλοῦνται κατὰ τοιούτου φόρου, ὅτι θὰ φοβίσωμεν δῆθεν τὰ κεφάλαια, ὅτι τὰ κεφάλαια θὰ παύσωσιν εἰσερχόμενα εἰς τὴν Ἑλλάδα, διότι θὰ φοβῶνται μήπως προτιθέμεθα νὰ προβαίνωμεν εἰς τὴν φορολογίαν αὐτῶν, ἅμα ἐπιχειρήσωμεν τὴν ἔναρξιν. Δὲν ὑπάρχει τοιοῦτος φόβος. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι συντηρητικώτατος· ἄλλως τε διὰ τοῦ γενικοῦ αὐτοῦ φόρου, τοῦ προσθέτου ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος, θὰ φορολογῶνται πολλαὶ τάξεις, ἐκτὸς τῶν ἐνδεῶν. Λοιπὸν τοιοῦτος φόβος δὲν θὰ ὑπάρχῃ· θὰ συλλέγηται ὅπως δήποτε ποσόν τι, δυνάμεθα δὲ νὰ ἀδιαφορῶμεν διὰ τὰς ἀνακριβείας, ἢ διὰ μικρὰς καταχρήσεις, διότι τὸ Κράτος δὲν θὰ χάνῃ, εἰμὴ ἐξ ἐκείνων, ἅτινα δὲν λαμβάνει σήμερον. Μέτρον τοιοῦτον ἤθελεν ἐνασκήσει καὶ ἀρίστην ψυχολογικὴν ἐπίδρασιν ἐπὶ τοῦ λαοῦ, διότι θὰ βλέπῃ οὗτος τοὺς εὐπορωτέρους σπουδαίως συνεισφέροντας εἰς τὸ Κράτος. Θὰ ἦναι σωτήριον τοῦτο, καὶ ἀκριβῶς τοῦτο θὰ ὠφελήσῃ τὰ κεφάλαια κατὰ τοῦτο, ὅτι θὰ καταστείλῃ τὰς διαπράξεις ἐκείνας, τὰ αἰσθήματα ἐκεῖνα τοῦ μίσους, τὸ ὁποῖον εἰς λαὸν ὅπως δήποτε πάσχοντα οἰκονομικῶς γεννᾶται κατ’ ἀνάγκην καὶ ἀδίκως πολλάκις ἐναντίον τῶν πλουσίων. Ὁ λαὸς τότε θὰ βλέπῃ τοὺς πλουσίους μᾶλλον φιλοστόργως, ὡς τοὺς βλέπει ὁ λαὸς ἐν Ἀγγλίᾳ. Ἀλλ’ ἂν δὲν πρόκηται περὶ τοιούτου τινὸς, τί ἄλλο νὰ πράξωμεν; Ἐὰν φόρον μὲν δὲν ἔχωμεν ἄλλον νὰ ἐπινοήσωμεν, οἰκονομίας δὲ δὲν βλέπωμεν προτεινομένας, πρὸς τί τότε ὁμιλοῦμεν πάντες περὶ στρατιωτικῶν παρασκευῶν; Ἐν τούτοις, καὶ προκειμένου σήμερον περὶ τοιούτων ἀκόμη ζητημάτων, ἤρχισε καὶ σύστημα πολιτικὸν προτεινόμενον, καὶ προτεινόμενα μέτρα τινὰ περὶ δράσεως τοῦ πολιτεύματος ἀληθῶς πρωτότυπα, καί, κατ’ ἐμέ, ἀκατανόητα. Ἀλλ’ ἂς σπεύσω πλέον πρὸς τὸ πέρας τοῦ λόγου μου. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι οὐδεὶς ὑπάρχει ἀποχρῶν λόγος, τοὐλάχιστον ἐν ταῖς παρούσαις περιστάσεσι, νὰ παριστῶμεν ἐκεῖνο τὸ θέαμα τὸ ὀδυνηρόν, τὸ θλιβερόν, τὸ ὁποῖον προξενεῖ ἀλγεινὴν ἐντύπωσιν καὶ εἰς τὸν ἔξω Ἑλληνισμόν· δὲν βλέπω λόγον τινά, δὲν βλέπω κἄν οὔτε τὴν ὄρεξιν τοῦ νὰ ἐπιδιώκωσιν οἱ μὲν ἢ οἱ δὲ τὴν ἐξουσίαν, δὲν βλέπω εἰς τί περιστρέφονται αἱ διαφωνίαι. Δύνανται βεβαίως νὰ προκύψωσιν αἱ διαφωνίαι, ἀλλ’ ὅταν θὰ πρόκηται περὶ τῶν μέσων ἐκείνων πρὸ πάντων, διὰ τῶν ὁποίων δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἡ θεραπεία ἀπὸ τῆς πολιτικῆς καχεξίας. Ὅταν δὲν πρόκηται περὶ τούτου, ἤθελον ἐπικαλεσθῆ τὴν γνώμην ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀξιοῦν νὰ κυβερνήσωσι τὸ Κράτος, ἤθελον ἐπικαλεσθῆ νὰ μοὶ εἴπωσι, μετὰ τεσσαρακονταετῆ δοκιμασίαν ποῖαι εἶναι αἱ μελέται σας, Κύριοι; αἱ σκέψεις σας; πῶς φρονεῖτε, ὅτι θέλει διορθωθῆ ἡ λειτουργία τοῦ πολιτεύματος; ἢ ἕως πότε πρέπει νὰ περιμένωμεν; Τί ἄλλη διακωμῴδησις πρέπει νὰ γείνῃ μεγαλειτέρα, διὰ νὰ σκεφθῶμεν, ὅτι διερχόμεθα ἐποχὴν κρίσιμον καὶ διὰ τὴν ὕπαρξιν ἀκόμη τοῦ πολιτεύματος; Καὶ παρατηρῶ, Κύριοι, ὅτι, ὅταν προκύπτωσιν αἱ τοιαῦται ἀμηχανίαι πρὸς ἐξακολούθησιν τῆς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, ἓν λέγεται, ὡς συμπέρασμα δῆθεν σωτήριον, ὑπὸ τινων καὶ ἐνταῦθα καὶ ἐν τῷ τύπῳ, ὅτι αὐτὴ ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι πλέον Βουλὴ, καὶ ὅτι πρέπει νὰ διαλυθῇ. Ἐγὼ ἐν τῷ συνόλῳ τῆς Βουλῆς αὐτῆς δὲν βλέπω τί κακὸν ἔχει, διότι, ἂν ἐγὼ ἢ ἄλλος τις ἔχῃ ὄρεξιν, ἐπικαλούμενος τὸν Κανονισμόν, νὰ κάμῃ 15 ἐνστάσεις περὶ μὴ ἀπαρτίας καθ’ ἑκάστην συνεδρίασιν, σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπητε, κατὰ τίνα τρόπον, ὑπὸ ποίων ἀνθρώπων καταρτιζομένη ἡ νέα Βουλὴ δὲν θὰ παριστᾷ αὐτὸ τὸ θέαμα, ὥστε νὰ μὴ δύνασθε νὰ εἴπητε καὶ δι’ αὐτήν: «μὰ δὲν εἶναι Βουλὴ αὐτή!»; Καὶ πρέπει νὰ τεθοῦν τὰ ζητήματα εἰς τὸν λαόν! Ποῖα ζητήματα νὰ τεθοῦν εἰς τὸν λαόν; Ἂν θέλει φόρους ἢ παρασκευάς; Ἂς συνεννοηθῶμεν καλῶς. Πρόκειται νὰ θέσωμεν εἰς τὸν λαὸν ζήτημα μεταξὺ χρήματος ὀλίγου καὶ καθήκοντος πρὸς τὸν προορισμόν, τὸν ὁποῖον ἔχει τὸ Κράτος καὶ τὸ ἔθνος. Τοιοῦτον ζήτημα λοιπὸν πρόκειται νὰ θέσωμεν εἰς τὸν λαόν; Νὰ παραστῶμεν λοιπὸν διαιρούμενοι, καὶ παριστῶντες, οἱ μὲν, ὅτι θέλουν παρασκευὰς στρατιωτικάς, θέλουν ἴσως πόλεμον, οἱ δὲ, ὅτι θέλουν οἰκονομίας καὶ ἐλάττωσιν φόρων; Ἀλλὰ τὸ νὰ λέγωμεν, ὅτι ἀποδεχόμεθα τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια, τὸ Ταμεῖον Ἀμύνης, πάντα ταῦτα, ἀλλ’ ἀποδεχόμενοι ταῦτα πάντα ἐμποδίζομεν καὶ τὴν ψήφισιν αὐτῶν, νομίζω ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι σπουδαῖον. Καὶ ὄχι ἐμποδίζοντες τὴν ψήφισιν, ἀλλ’ ἐμποδίζοντες μόνον ἐπὶ χρόνον τινὰ αὐτήν, διακωμῳδοῦντες οὕτω καὶ τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν τῆς Βουλῆς καὶ τὰ φρονήματα τὰ ἐθνικά, πράττομεν πλέον τι ἢ ἀκατανόητον! Νομίζω, Κύριοι, ὅτι οὐδέποτε συνέπεσε περίστασις, καθ’ ἣν συγχρόνως νὰ κινδυνεύουν καὶ πολίτευμα καὶ συμφέροντα ἐθνικά, ὡς κατὰ τὴν περίστασιν ταύτην, καὶ διὰ τοῦτο πολὺ ἀκαίρως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ἀττικῆς, ὅτι δὲν εἴμεθα ἐπιτροπὴ κοινῆς σωτηρίας. Εἴμεθα ἐπιτροπὴ κοινῆς σωτηρίας, διότι συγχρόνως κινδυνεύουσι συμφέροντα ἐθνικὰ καὶ πολίτευμα καὶ τὰ πάντα. Καὶ ἂν μὲν πρόκηται, Κύριοι, ὅσον καὶ ἂν ἦναι τοῦτο ὀδυνηρόν, νὰ καταπέσῃ μετ’ οὐ πολὺ τὸ πολίτευμα, δύναταί τις ἴσως νὰ εἴπῃ, ὅτι τὰ πολιτεύματα δὲν εἶναι ὁ τελικὸς σκοπὸς τῶν Κρατῶν καὶ τῶν ἐθνῶν, εἶναι τὸ μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιδιώκονται οἱ κοινωνικοὶ καὶ οἱ ἐθνικοὶ σκοποί· ἀλλὰ προσέξωμεν, μή, καταρρίπτοντες τὸ πολίτευμα, καταρρίπτοντες αὐτὸ ἀνεπανορθώτως, καταρρίψωμεν συγχρόνως μετ’ αὐτοῦ καὶ τὸ μέλλον τοῦ Κράτους, καὶ βυθίσωμεν βαθύτατα τὴν μάχαιραν εἰς τὴν καρδίαν αὐτοῦ τοῦ Ἑλληνισμοῦ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§217Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριοι Βουλευταί, δὲν θὰ μακρηγορήσω, διότι ὡμίλησα ἤδη ἐπὶ τοῦ θέματος· μόνον θὰ δώσω πληροφορίας εἰς τὴν Βουλήν, τῶν ὁποίων αὕτη ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην, ἂν πράγματι ἐπιθυμῇ νὰ ἀποβλέψῃ εἰς τὸ νὰ διακρίνῃ, ἂν ἐπιβάλλεται φορολογία διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, καὶ ἂν πεισθῇ, νὰ καταψηφίσῃ τὸ παρὸν νομοσχέδιον. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Εὐρυτανίας, ὁ ἄρτι κατελθὼν τοῦ βήματος, ἠθέλησε νὰ σχηματίσῃ ἴδιον κόσμον ἰδεῶν καὶ γνωμῶν, ὅπως δικαιολογήσῃ τὴν στάσιν αὐτοῦ, διότι βεβαίως ἄνευ αὐτοῦ καί τινων συναδέλφων του, μὴ ἀνηκόντων εἰς τὸ ἐν τῇ ἀρχῇ κόμμα, ἀλλ’ εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ὡς αὐτοὶ λέγουσι, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ψηφισθῶσι τὰ νομοσχέδια, καὶ νὰ ἐπιβαρυνθῇ ὁ λαὸς διὰ φόρων πολλῶν ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Ὅπως λοιπὸν δικαιολογήσῃ ἑαυτὸν καὶ τὴν ψῆφον αὐτοῦ, ἐδημιούργησεν ἴδιον κόσμον ἰδεῶν, καὶ ἠθέλησε νὰ πείσῃ καὶ ὑμᾶς, ὅτι τὰ ἀντικείμενα, ἐπὶ τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ ἐπιβληθῇ φορολογία, δὲν εἶναι τῆς πρώτης ἀνάγκης· εἶναι, ὡς ἠκούσατε, τὸ ροκφὸρ (ὁ γαλλικὸς τυρός), εἶναι ὁ ἔβενος, διὰ τοῦ ὁποίου κατασκευάζονται ἀντικείμενα χρησιμοποιούμενα παρὰ τῆς ἀνωτάτης, τῆς πλουσιωτάτης τάξεως, καὶ ἐπείσθη, καὶ βεβαίως θὰ ἦναι εὐχαριστημένος ἀπὸ τὸν ἑαυτόν του, ὅτι ἐπιβάλλεται βαρεῖα φορολογία ἐπὶ τῶν εἰδῶν τῆς πολυτελείας! Λυποῦμαι, διότι δὲν ἠθέλησε νὰ ἐννοήσῃ — δὲν λέγω, ὅτι δὲν ἐνόησε, διότι καὶ εὐφυὴς καὶ πεπειραμένος εἶναι, — δὲν ἠθέλησε νὰ ἐννοήσῃ τὰς ὑποδείξεις, τὰς ὁποίας ἐποιησάμην εἰς τὴν Βουλήν, ὅτε ὡμίλησα ἐπὶ τοῦ θέματος, καὶ διέστρεψεν αὐτάς. Τότε ἀνέφερα, ὅτι τὸ ποσὸν τὸ εἰσπραττόμενον ἐκ τῶν τελωνείων ἀνέρχεται, κατὰ τὸ μέχρι τοῦδε ἰσχῦον δασμολόγιον, τὸ πρὸ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου, εἰς 35 ἑκατομμύρια δραχμὰς ἐτησίως. Ἐκ τῶν 35 τούτων ἑκατομμυρίων, σᾶς εἶπον, ὅτι περίπου 28 ἑκατομμύρια εἶναι φόροι ἐπὶ τῶν εἰδῶν πρώτης ἀνάγκης, ἐπὶ τῶν τροφίμων, δηλ. ἀνάγκης γενικῆς, ὄχι μόνον τοῦ χειρώνακτος. — Διότι νομίζετε, ὅτι πτωχὸς εἶναι μόνον ὁ χειρῶναξ; Μήπως πᾶσαι αἱ ἄλλαι τάξεις, αἵτινες δὲν ἔχουν μέγα εἰσόδημα καὶ δὲν δύνανται νὰ δαπανῶσιν εἰς εἴδη πολυτελείας, δὲν ἔχουν ἀπόλυτον ἀνάγκην μεγάλης οἰκονομίας; Δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἡ μεσαία τάξις ἐν Ἑλλάδι, οἱ ὑπάλληλοι καὶ οἱ ἀξιωματικοί, οἱ συνταξιοῦχοι, οἱ πλεῖστοι τῶν ἐπιστημόνων, οἱ ἐμπορευόμενοι ἐν γένει, πάντες, οἱ ἔχοντες ὡρισμένον εἰσόδημα μικρὸν, οἱ μικροεπαγγελματίαι, ὅλαι αὐταὶ αἱ τάξεις στενοχωροῦνται πολὺ περισσότερον τοῦ χειρώνακτος, διότι ὁ χειρῶναξ ζῇ ὑπὸ πολὺ εὐνοϊκωτέρους δι’ ἑαυτὸν ὅρους τροφῆς καὶ διαίτης καὶ κατοικίας, καὶ τὸ ἡμερομίσθιον αὐτοῦ δύναται νὰ αὐξηθῇ, ἐνῷ οἱ ὑπάλληλοι παντὸς εἴδους καὶ οἱ μικροεπαγγελματίαι ζῶσιν ὑπὸ ἄλλους ὅρους, ὑπὸ ἄλλας κοινωνικὰς συνθήκας, χωρὶς νὰ αὐξάνουν οὔτε οἱ μισθοί των οὔτε τὸ εἰσόδημά των. Ὁ κύριος συνάδελφος ἐνόμισεν, ὅτι μόνον ὁ ἄρτος ὁ ἐπιούσιος εἶναι ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ἀφήσωμεν ἐλεύθερον εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, καίτοι καὶ αὐτὸν ἀκόμη φορολογοῦμεν, διότι καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ἐπιβάλλονται δέκα ἑκατοστά. Ἀλλὰ «οὐκ ἐπ’ ἄρτῳ μόνῳ ζήσεται ὁ ἄνθρωπος», κύριε Χατζόπουλε· ἔχει ἀνάγκην καὶ ἄλλων. Εἰς ὅλα τὰ εὐνομούμενα Κράτη φροντίζουσιν, ὅπως ὁ λαὸς ὁ πολὺς ἀπολαύῃ καὶ ποιᾶς τινος εὐμαρείας, ποιᾶς τινος ἀναπαύσεως, ἀπολαύσεως, ἀνακουφίσεως. Δὲν πρόκειται λοιπὸν μόνον διὰ τοῦ ξηροῦ ἄρτου νὰ ζήσῃ ὁ Ἕλλην. Τῆς ἀπολύτου δ’ ἀνάγκης ἀντικείμενα εἶναι τὰ πλεῖστα ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀνέφερα, διότι ἐγὼ ἐκ τοῦ δασμολογίου ἔλαβον ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δίδουσι τὰ 28 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέφερα. Ἂν περιλαμβάνηται καὶ ὁ ἔβενος, ἠξεύρετε διατὶ περιλαμβάνεται; διότι ἔχομεν καὶ ἄλλα καθήκοντα, διότι τὸ δασμολόγιον δὲν συντελεῖ μόνον εἰς τὴν εἴσπραξιν· τοῦτο βεβαίως εἶναι εἷς τῶν σκοπῶν, διότι δύο σκοποὺς ἔχει τὸ δασμολόγιον, νὰ εἰσπραχθῇ χρῆμα ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ νὰ προστατευθῇ ἡ ἐγχώριος βιομηχανία, ὑπὲρ τῆς ὁποίας ἐκόπτετο δῆθεν πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Βουλευτὴς Εὐρυτανίας. Δὲν γνωρίζει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅτι ἡ ἐπιπλοποιΐα ἐν Ἑλλάδι ἀνεπτύχθη καὶ ἀναπτύσσεται ἐξόχως, καὶ ὅτι πέρυσιν ὁ σεβαστὸς ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὡς Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, εἰσήγαγε νομοσχέδιον εὐεργετικὸν ὑπὲρ τῆς βιομηχανίας ταύτης, καὶ ἡ Βουλὴ εὐλόγως ἄνευ ἀντιρρήσεως ἐψήφισεν αὐτό; Ἀλλὰ καὶ ὁ ἔβενος καὶ ἡ καρύα καὶ τὰ ἄλλα πολύτιμα ξύλα χρησιμεύουσι διὰ τὴν ἐπιπλοποιΐαν, τοιαῦτα δὲ ξύλα εἰσάγονται 200,000 περίπου ὀκάδες ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ διὰ τὴν ἐπιπλοποιΐαν. Λοιπὸν ἠμπορεῖ τὰ ἀντικείμενα ταῦτα νὰ ἦναι καθ’ ἑαυτὰ εἴδη πολυτελείας, ἀλλ’ εἶναι χρήσιμα διὰ τὴν ἐγχώριον ἐπιπλοποιΐαν, κατεργάζονται αὐτὰ Ἕλληνες τεχνῖται, διαγωνιζόμενοι λίαν ἐπιτυχῶς πρὸς τὴν ξενικὴν ἐπιπλοποιΐαν, καὶ ὑπὲρ τῆς Ἑλληνικῆς ἐπιπλοποιΐας πρέπει νὰ ἐνδιαφερώμεθα. Ἀλλὰ, Κύριοι, σᾶς ἀνέφερεν ὁ κ. ἐξ Εὐρυτανίας Βουλευτὴς τὸν γαλλικὸν τυρὸν ροκφόρ, καὶ μάλιστα ἐφαντάσθη, ὅτι ἐγὼ ἔχω εἰς αὐτὸν προτίμησιν. Ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἔχω ἀντιπάθειαν εἰς τὸ εἶδος τοῦτο τοῦ τυροῦ, ἀλλ’ ἐγὼ ἐν τῷ οἴκῳ μου ποιοῦμαι χρῆσιν τοῦ τυροῦ, τὸν ὁποῖον οἱ πλεῖστοι τῶν Ἑλλήνων τρώγουσι, τοῦ τουλουμισίου, ἀλλ’ ἐπίσης καὶ κασέρι ἀναλίσκεται ἢ κασκαβάλι, εἰς τὸ ὁποῖον ἀρέσκεται καὶ ἡ ἐργατικὴ τάξις, καὶ Κρητικὸς τυρός,—ὃν ἐγὼ προτιμῶ, —καὶ ἄλλα εἴδη τυροῦ. Ἀποδεικνύεται δ’ ἐκ τῶν ἐπισήμων στατιστικῶν, ἃς ἔχω ἀνὰ χεῖρας, ὅτι ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσάγεται καὶ τουλουμοτύρι, καὶ κασκαβάλι ἢ κασέρι καὶ Κρητικὸ τυρὶ κλπ. ὑπὲρ τὰς 100,000 ὀκάδας. Ὅταν δ’ ἐπιβάλλητε φόρον ἐπὶ τοῦ τυροῦ, τοῦ ὁποίου τὰ ⅔ εἶναι τουλουμίσιο, κασέρι ἢ κασκαβάλι κλπ., τὸ ⅓ δὲ μόνον ἀποτελοῦσι τὰ ἄλλα εἴδη, τῆς πολυτελείας, ἅτινα ῥητῶς ἐγὼ ἐξῄρεσα, τί ἄλλο φορολογεῖτε ἢ ἀντικείμενα πρώτης ἀνάγκης; 150,000 ὀκάδες τυροῦ εἰσάγονται ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ· αὐξάνοντες δὲ τὴν φορολογίαν αὐτοῦ, τί ἄλλο κάμνετε ἢ ἐπιβάλλετε φόρον ἐπὶ τοῦ τυροῦ τῆς κοινῆς χρήσεως; Διότι σᾶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος,—ὅστις ἔχει τὴν ἱκανότητα καὶ τὴν πεῖραν νὰ διακρίνῃ, ὅταν θέλῃ, —ὅτι ἡ αὔξησις τοῦ δασμοῦ, τοῦ ἐπιβαλλομένου εἰς τὴν εἰσαγωγήν, φέρει αὔξησιν καὶ τῆς τιμῆς τοῦ τυροῦ τοῦ ἐν τῇ χώρᾳ παραγομένου καὶ καταναλισκομένου, ἑπομένως ὁ τυρὸς οὗτος θὰ πληρωθῇ κατὰ 10 ἑκατοστὰ περισσότερον, ἤτοι θὰ γείνῃ ἀκριβότερος κατὰ δέκα ἑκατοστά.

§218Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαιότατα.

§219Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Πόσον εἶναι τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος τοῦ τουλουμοτυρίου κατ’ ὀκᾶν;

§220Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν ἔχω πρόχειρον τὸ δασμολόγιον· ἀλλ’ ἐὰν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ὑπὲρ τὰ 50 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν.

§221Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ τέλους αὐτοῦ τίθενται τὰ 10 ἑκατοστά;

§222Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πόσας ὀκάδας τουλουμοτύρι εἰσάγομεν;

§223Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἡ στατιστικὴ ἡ ἐπίσημος τοῦ 1901 ἐπακριβῶς σημειοῖ, ὅτι εἰσήχθησαν ἐκ τοῦ κοινῆς χρήσεως τυροῦ (τουλουμοτύρι, κασέρι ἢ κασκαβάλι κλπ.) ὀκάδες 122,518, τῆς πολυτελείας δὲ (ροκφόρ, ἢ γοργοντζόλα, ἥτις ἀρέσκει τῷ κ. Χατζοπούλῳ) ὀκάδες 36,647. Δέκα ἑκατοστά, Κύριοι, ἐπιβάλλετε, δηλαδὴ 7½% παρὰ ἐλάχιστον. Λοιπὸν κατὰ 7½% αὐξάνει τὸ τέλος τοῦ τυροῦ ἀναμφισβητήτως ἐκ τῶν ἐπιβαλλομένων τελῶν.

§224Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖον εἶναι τὸ τέλος τοῦ τυροῦ; καὶ ἑπομένως νὰ πάρητε τὰ 10 ἑκατοστά.

§225Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Σᾶς εἶπον, ὅτι ὑπερβαίνει τὰ 50 λεπτά. Ζητήσατε τὸ δασμολόγιον. Ἄλλως τε ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι ἐδῶ, καὶ δύναται νὰ σᾶς πληροφορήσῃ ἀκριβέστερον. Οἱονδήποτε ὅμως καὶ ἂν ᾖναι τὸ τέλος, αὐξάνει βεβαίως τοῦτο κατὰ 7½%. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία περὶ τούτου.

§226Α. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ σᾶς διακόψω;

§227Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ ἐπιτρέπετε.

§228Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν πειράζει.

§229Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπετε, καὶ δικαίως, ὅτι μία φορολογία ἐπὶ πραγμάτων εἰσαγομένων ἔξωθεν φέρει ὑπερτίμησιν καὶ τοῦ πράγματος τοῦ ἐγχωρίου.

§230Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναμφισβητήτως.

§231Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ὅμως αὐτὴν τὴν ἀρχὴν ἐφαρμόσητε ἀπολύτως, καταργεῖτε τὸ προστατευτικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον βεβαίως ὁ ἀρχηγὸς ὑμῶν ἔχει ἐγκολπωθῆ. Βεβαίως κατ’ ἀρχὰς ἠμπορεῖ νὰ ἐπέλθῃ ὑπερτίμησις, ἀλλ’ ἐπέρχεται κατόπιν ἡ εὐθηνία διὰ τῆς αὐξήσεως τῆς ἐσωτερικῆς παραγωγῆς. Αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ βεβαιώσητε. Διὰ τοῦτο δὲν πρέπει ποτὲ προστατευτικὸς δασμὸς νὰ τίθηται, ὅταν δὲν ὑπάρχῃ βιομηχανία ἐν τῷ τόπῳ, δυναμένη νὰ ἐπαρκέσῃ. Ὅταν ὅμως πρόκηται περὶ τυροῦ, δὲν πρέπει νὰ τὸν προστατεύσητε.

§232Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Πολλὰ εἴπετε, κύριε συνάδελφε, διὰ νὰ ἀποδείξητε, ὅτι δὲν ἔχετε ἀκριβῆ ἔννοιαν τοῦ προστατευτικοῦ θεσμοῦ.

§233Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε;

§234Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁρίστε.

§235Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Ἐπειδὴ ὁ κ. ἐκ Μεγαρίδος Βουλευτής ἠμφισβήτησεν, ἂν εἰσέρχεται αὐτὸ τὸ ποσόν, ἂς ἀκούσῃ, τί λέγουσιν οἱ ἐπίσημοι πίνακες. Τὴν τετάρτην τριμηνίαν τοῦ 1901 εἰσήχθη τυρὸς (ὄχι τῆς πρώτης περιπτώσεως) ἀξίας 35,000· κασέρι ἢ κασκαβάλι, Κρητικὴ μυζήθρα καὶ τυρὸς κοινὸς (τουλουμοτύρι) ἀξίας δραχ. 47,000. Λάβετε δὲ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι, ἀφοῦ ἐπὶ εἰσαγωγῆς ἀξίας 138 ἑκατομμυρίων περίπου δραχμῶν κατ’ ἔτος εἰς τὰ τελωνεῖα πληρώνεται 35,000,000 φόρος, εἶναι μία ἀναλογία ἓν πρὸς τέσσαρα ἐπὶ τῆς ἀξίας.

§236Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. 35,000,000;

§237Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. 35,000,000 εἰσπράττουσι τὰ τελωνεῖα ἐπὶ ἀξίας ἐμπορευμάτων 138 ἑκατομμυρίων, κατὰ τὴν ἐπίσημον στατιστικήν· συνεπῶς ἡ φορολογία πρὸς τὴν ἀξίαν εἶναι ἓν πρὸς τέσσαρα. Ἐὰν λοιπὸν 40,000 περίπου δραχμῶν τυρὸς εἰσάγηται κατὰ τριμηνίαν, αἱ 10,000 δὲν εἶναι ἄλλο τι ἢ φόρος. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀναλογία περίπου. Τώρα θὰ ἀκούσητε καὶ ἄλλας λεπτομερείας, τὰς ὁποίας θὰ σᾶς ἀναπτύξωμεν μίαν πρὸς μίαν.

§238Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε συνάδελφε, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία. Οἱανδήποτε τροπὴν εὔστροφος ἀγορητὴς θέλει νὰ δώσῃ εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ, τὸ νομοσχέδιον ῥητῶς σᾶς λέγει, ὅτι ἐπιβάλλεται 10% ἐπὶ πάντων τῶν εἰσαγομένων (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἀξία τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς ὁρίζεται εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια πρὸς δραχμὴν μίαν καὶ λεπτὰ τεσσαράκοντα πέντε». Σήμερον ἡ ἀξία τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς, κατὰ τὸν νόμον, εἶναι 1,35. Ἑπομένως 10 ἑκατοστὰ προστίθενται εἰς τὰ τέλη.

§239Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). 7 καὶ 40/00 μόνον.

§240Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Σᾶς εἶπον 10 ἑκατοστὰ προστίθενται, κύριε Ὑπουργέ. Ἐγὼ προσέχω εἰς τὰς λέξεις. Δηλαδὴ 7½%, ἤτοι 10|00 ἐπὶ τῶν 135.

§241Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ εἶπε καὶ πρὶν αὐτό.

§242Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὸ εἶπον καὶ πρίν, ὅτι κατὰ 7½% αὐξάνεται ὁ εἰσαγωγικὸς δασμός. Βεβαίως δὲν εἶπον, ὅτι εἶναι 10%, εἶπον δέκα ἑκατοστά, ἤτοι δέκα λεπτὰ ἐπὶ ἑκάστης μεταλλικῆς δραχμῆς.

§243Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. 7,40% μόνον, καὶ ἂν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὴν τιμὴν τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς, εἶναι μόνον πέντε λεπτά, διότι ἔχει 1,42.

§244Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Τότε ἂς ἐλαττώσῃ τὴν ἀξίαν.

§245Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπιθυμῇ νὰ προσδιορισθῇ τὸ ποσοστὸν τῆς δραχμῆς πρὸς 1,40, δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν...

§246Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχομεν ἀντίρρησιν.

§247Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. .. Ἀλλὰ δὲν δύνασθε σήμερον, ἐπειδὴ εἰς τὴν ἀγορὰν ὁ χρυσὸς τιμᾶται 1,43, νὰ προσδιορίσητε, ὅτι εἶναι 5 ἢ 6 ἢ 7 ἢ 8 λεπτὰ ἡ αὔξησις. Σεῖς διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐπιβάλλετε 10 ἑκατοστὰ ἐπὶ πλέον. Σήμερον ἡ τιμὴ εἶναι 1,35, καὶ 10=1,45. Αὐτὸ ἀναλογεῖ πρὸς 7½%. Δὲν ἀμφισβητεῖται αὐτό.

§248ΔΗΜ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Δὲν ἐπιβάλλεται σταθερῶς τὸ 7½% αὐτὸ, ἀλλὰ μένει τὸ δικαίωμα νὰ πληρώσῃ εἰς χρυσόν.

§249Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ πληρώσῃ εἰς μεταλλικὸν νόμισμα.

§250Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Αὐτὸ ἐννοεῖτε δά! Δὲν εἶναι ζήτημα.

§251Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ αὐτὸ εἶπον, ὅτι, λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς σημερινῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος, εἶναι μόνον 5 ἑκατοστά.

§252Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐγὼ σᾶς εἶπον 10 ἑκατοστὰ, καὶ 10 ἑκατοστὰ σημαίνει 10 λεπτά, τὰ ὁποῖα προσθέτετε.

§253Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι. Διότι εἶπον, ὅτι εἶναι 7,40%, ἤτοι μόνον πέντε λεπτά. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι οὕτως ἔχει τὸ πρᾶγμα. Δυνατὸν αὔριον ἡ τιμὴ νὰ φθάσῃ εἰς 1,35, καὶ νὰ μὴ ἔχωμεν τίποτε· δυνατὸν νὰ φθάσῃ εἰς 1,50, καὶ νὰ ἔχωμεν περισσότερον.

§254Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ζήτημα τὸ νομισματικὸν εἶναι ἄλλο ζήτημα, συνδεόμενον μὲ ἄλλους ὅρους τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§255Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἀλλὰ, Κύριοι, ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος, ἀναζητήσας ἐν τῷ πρώτῳ λόγῳ μου κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, εὗρε τοὺς ἁλιπάστους ἰχθῦς ὡς ἀντικείμενον τῆς πρώτης ἀνάγκης, ἐξιππάσθη δὲ καὶ ἐδυσπίστησεν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τρώγει ἁλιπάστους ἰχθῦς, καὶ εὗρεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τρώγῃ παρὰ μόνον ὀλίγον μπακαλιάρον, καὶ αὐτὸν κατὰ τὰς ἐκλογάς. Ἐγὼ δὲν ἔχω πεῖραν τοιαύτης καταναλώσεως, διότι ὁμολογουμένως ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μας δὲν προβαίνομεν εἰς γεύματα καὶ διατηρήσεις καὶ διατροφὰς τῶν ἐκλογέων, ὅπως συνηθίζεται εἰς ἄλλας ἐπαρχίας, ἑπομένως δὲν γνωρίζω τὸ εἶδος τῆς καταναλώσεως ταύτης. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ σᾶς βεβαιώσω, εἶναι, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καταναλίσκει μέγα ποσὸν ἁλιπάστων ἰχθύων, καὶ ἰδίως μπακαλιάρου ἢ γάδου ἢ ὀνίσκου. Πόσον ποσὸν, Κύριοι, νομίζετε ὅτι εἰσάγεται; Ἐλάχιστον, εἶπεν ὁ κύριος συνάδελφος, διότι δυστυχῶς δὲν ἔλαβε τὸν κόπον νὰ καταφύγῃ εἰς τὴν στατιστικὴν, ἵνα ἴδῃ πόσον ποσὸν εἰσάγεται καὶ πόσον ποσὸν καταναλίσκεται.

§256Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πόσον φόρον πληρώνουσιν;

§257Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τίνα σχέσιν ἔχει ὁ φόρος μὲ τὸ ποσὸν τῆς ἀναλώσεως, τὸ ὁποῖον σεῖς παρεστήσατε ἐλάχιστον; Σεῖς εἴπετε, ὅτι κατὰ τὰς ἐκλογὰς μόνον καταναλίσκεται ὀλίγος μπακαλιάρος. Καὶ μὲ εἰρωνεύθητε μάλιστα, ὅτι κόπτομαι ἐν τῇ Βουλῇ δι’ ὀλίγον μπακαλιάρον καὶ ὀλίγας σαρδέλλας! Ἰδοὺ ἡ ἐπίσημος στατιστικὴ (ἀναγινώσκει): «Γάδος» (γάδος εἶναι ὁ μπακαλιάρος). Πόσον ποσὸν νομίζετε ὅτι εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἑλλάδα; Κατὰ τὸ 1901 εἰσήχθησαν ὀκάδες 2,332,000, τὸ 1900 ὀκάδες 2,442,000. Ἁλίπαστοι ἰχθύες καὶ λοιπά: τὸ 1901 ὀκάδες 1,921,000, τὸ 1900 ὀκάδες 2,000,000· τὸ ὅλον ἀξίας δραχ. 6,166,000. Αὐτὴ εἶναι ἡ εἰσαγωγὴ, Κύριοι, μπακαλιάρου καὶ ἄλλων ἁλιπάστων ἰχθύων ἀκριβῶς, καταναλισκομένων ὑπὸ τῆς μέσης καὶ τῆς τελευταίας λαϊκῆς τάξεως, ἤτοι πράγματι ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τοῦ πολλοῦ, διότι ὀλίγοι εἶναι οἱ εὐτυχεῖς, οἱ δυνάμενοι ν’ ἀγοράζωσι μαῦρον χαβιάρι καὶ ἄλλα εἴδη πολυτελείας.

§258Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πόσον πληρώνει ὁ μπακαλιάρος; Ἕνδεκα λεπτά. Δηλαδὴ αὐξάνει κατὰ ἑπτὰ λεπτά.

§259Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν πρόκειται ἂν ἐπλήρωνε φόρον 11 λεπτὰ πλέον ἢ ἔλαττον. Αὐτὸς πωλεῖται εἰς ὡρισμένην τιμήν. Σήμερον δὲ προσθήκῃ τῶν 10 ἑκατοστῶν τοῦ νομοσχεδίου θὰ πωληθῇ περισσότερον. Ἑπομένως, ἐὰν μία οἰκογένεια ἔχῃ ἀνάγκην μιᾶς ἢ δύο ὀκάδων μπακαλιάρου, ἵνα διατραφῇ τὰς ἡμέρας ἐκείνας, κατὰ τὰς ὁποίας διατρέφεται δι’ ἰχθύων καὶ δὲν δύναται νὰ πορισθῇ νωποὺς ἰχθῦς, ἀναμφισβητήτως θέλει στερηθῆ τοῦ ποσοῦ κατὰ τοσοῦτον, καθ’ ὅσον αὐξάνεται ἡ τιμή· διότι εἶπον, ὅτι ἡ τιμή, ὁ φόρος ὁ προστιθέμενος δὲν εἶναι ἁπλοῦς· ὁ φόρος ὁ προστιθέμενος ἔχει καὶ τὸ ἄλλο ἰδίωμα, τὸ ὁποῖον δυστυχῶς ἔχουσι τὰ ἀνθρώπινα, νὰ αὐξάνῃ καὶ τὴν τιμὴν τοῦ καταναλισκομένου πράγματος οὐχὶ ἀναλόγως τοῦ ἐπιβαλλομένου φόρου, ἀλλὰ πολὺ ἐπὶ πλέον, διότι εἶναι ἀδύνατον οἱ ἔμποροι καὶ οἱ μεταπράται νὰ μὴ ζητήσωσι νὰ καλύψωσι τὰς ζημίας, τὰς ὁποίας θὰ ὑποστῶσιν ἢ ὑποπτεύονται ὅτι πιθανὸν νὰ ὑποστῶσι, δι’ αὐξήσεως τῆς τιμῆς. Ἑπομένως, ἐὰν προσθέσητε 10 ἑκατοστά, νὰ ἦσθε πλέον ἢ βέβαιοι, ὅτι πολὺ εὐσυνείδητος θὰ ἦναι ὁ ἔμπορος, ὁ ὁποῖος θὰ προσθέσῃ 15 ἢ 20. Θὰ αὐξήσῃ ἀναμφισβητήτως ἡ ἀξία. Ἑπομένως στερεῖτε τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τῆς εὐχαριστήσεως νὰ καταναλίσκῃ ἁλιπάστους ἰχθῦς καὶ μπακαλιάρον.

§260Ν. ΣΤΑΜΑΤΙΑΔΗΣ. Κατὰ πόσα λεπτὰ θὰ αὐξηθῇ ἡ τιμὴ τοῦ μπακαλιάρου;

§261Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. .. (διαμαρτυρίαι ἀριστερόθεν).

§262Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰπέτε νὰ μὴ διακόπτωσιν. Ἡμεῖς δὲν διεκόψαμεν.

§263Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐλησμόνησεν ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι ἐγὼ ἀνέφερα τὰ ὄσπρια, ἐξ ὧν εἰσάγονται ἱκανὰ ποσὰ ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς· 2 ἑκατομμύρια ὀκάδες εἰσήχθησαν κατὰ τὸ 1901. Καὶ τὰ ὄσπρια εἶναι τροφὴ τοῦ πενομένου λαοῦ, τοῦ πολλοῦ.

§264Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Μοὶ ἐπιτρέπετε; Τὰ ὄσπρια πόσον θὰ ἐπιβαρυνθῶσιν;

§265Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἀναλόγως τῆς φορολογίας, ἡ ὁποία ὑφίσταται ἐπ’ αὐτῶν, θὰ φορολογηθῶσι κατὰ 10 ἑκατοστὰ ἐπὶ πλέον. Αὐτὴ εἶναι ἡ φορολογία. Δέκα λεπτὰ προσθέτετε. Λοιπὸν δέκα θὰ προστεθῶσι.

§266Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. 7½. Ἄρα, ἐὰν πληρώνωσιν ὀκτὼ λεπτά, θὰ ἦναι 5,60 τοῦ λεπτοῦ φόρος.

§267Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὅ,τι καὶ ἂν ἦναι, ἀξιότιμε κύριε Ὑπουργέ, ἐγὼ δὲν ἀμφισβητῶ τὸ ποσὸν τοῦ φόρου. Ἐγὼ διαφωτίζω τὸν συνάδελφον κ. Χατζόπουλον, ὁ ὁποῖος ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις ὁλόκληρος κόπτεται ὑπὲρ τῶν εἰδῶν τῆς πολυτελείας, ὅτι κόπτεται ἡ Ἀντιπολίτευσις ὄχι διὰ τὸν λαόν, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ πληρώσῃ τὰ εἴδη αὐτὰ τῆς πρώτης ἀνάγκης ἀκριβότερον, ἀλλὰ δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τρώγουσι τὸ ροκφὸρ, καὶ κάμνουσι χρῆσιν βακτηριῶν ἐξ ἐβένου. Δι’ αὐτὸ ἐγὼ ἀκριβῶς ἀνῆλθον τὸ βῆμα, ἵνα ἀποδείξω, ὅτι ἡμεῖς ἐργαζόμεθα καὶ προσπαθοῦμεν νὰ σᾶς πείσωμεν — καὶ εὔχομαι νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐπιτύχωμεν τοῦτο — νὰ μὴ ἐπιμείνητε εἰς τὴν ψήφισιν αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου, διότι φορολογίαν μεγάλην σχετικῶς ἐπιβάλλει εἰς πάντα τὰ εἴδη τῆς πρώτης ἀνάγκης. Ἀλλ’ ἐνεθυμήθη ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος, ὅτι ὑπάρχουσι καὶ ἐκλογαί, ὅτι εἴμεθα θνητοὶ ἐνταῦθα καὶ ὄχι ἀθάνατοι, καὶ ἔχομεν τὸν μέγαν κριτήν, τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, πρὸ τοῦ ὁποίου θὰ προσέλθωμεν, — ἀργὰ ἢ γρήγορα, δὲν γνωρίζω. — Σήμερον δὲν ὑπάρχει τοιοῦτον ζήτημα ἐπὶ τοῦ τάπητος, οὔτε ἡ Ἀντιπολίτευσις ἔχει ἐγείρει ὡς σημαίαν τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς. Σήμερον οὕτως ἔχουσι τὰ πράγματα, καὶ ῥητῶς ἐδήλωσε τοῦτο ὁ σεβαστὸς ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἑπομένως μόνον ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος μένει πάντοτε ἐν τῇ ἰδέᾳ ταύτῃ, καὶ τρέμει πρὸ τῆς ἰδέας, μὴ τυχὸν ἄφνω καὶ ἐξαπίνης ἐπέλθῃ ἡ διάλυσις. Ἀλλ’ ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καθησύχασεν αὐτόν. Ὁ κύριος Δηλιγιάννης εἶπε: «μὴ ἀνησυχεῖτε, διότι δὲν ἔχω τοιοῦτον πρόγραμμα σήμερον, οὔτε ὡς σημαίαν ἐγείρω τὴν διάλυσιν αὐτὴν τὴν στιγμήν.» Ἄλλοτε, ἐὰν εἶπεν, ὅτι διάλυσις τῆς Βουλῆς ἔδει νὰ γείνῃ, ὀρθότατα εἶπε, συνταγματικώτατα εἶπε, καὶ ἤθελεν ἀρνηθῆ ἑαυτὸν καὶ ὁλόκληρον τοῦ κόμματος, τοῦ ὁποίου ἡγεῖται, τὰς γνώμας, ἐὰν ἐδήλου, ὅτι αἱ μειονοψηφίαι δικαιοῦνται νὰ λάβωσι τὴν ἀρχήν, ὅταν δὲν ἔχωσιν ἀσφαλίσει τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς. Μόνον μετὰ ῥητὴν ὑπόσχεσιν διαλύσεως τῆς Βουλῆς δύναται μειονοψηφία νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἀρχήν. Ἄλλοι πολιτικοὶ ἄνδρες, καὶ αὐτὸς ὁ ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος ὑμῶν, ὁ μακαρίτης Τρικούπης, τὰς ἀρχὰς τοῦ ὁποίου σεῖς λέγετε, ὅτι ἀκολουθεῖτε, ἐφρόνει ῥιζικώτερον, ὅτι ἡ μειονοψηφία δὲν δικαιοῦται ποτὲ νὰ λάβῃ τὴν ἀρχὴν, μόνον ἡ πλειονοψηφία δικαιοῦται καὶ τὴν διάλυσιν νὰ λάβῃ καὶ Κυβέρνησις νὰ ἦναι, μειονοψηφία κατ’ οὐδένα λόγον δύναται νὰ λάβῃ τὴν ἀρχὴν εἰς συνταγματικόν, εἰς κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα. Ὁ σεβαστὸς ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ τὸ κόμμα ἡμῶν ἐφρόνει καὶ φρονεῖ, ὅτι τὸ συνταγματικὸν δικαίωμα τοῦ Βασιλέως τοῦ διορίζειν καὶ παύειν τοὺς Ὑπουργοὺς τῷ ἐπιτρέπει νὰ διορίσῃ Ὑπουργοὺς καὶ ἐκ τῆς μειονοψηφίας, ἀλλ’ οἱ Ὑπουργοὶ οὗτοι, τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν λαμβάνουσι τὴν ἐντολὴν νὰ διοικήσωσι, σχηματίζοντες Κυβέρνησιν, ὀφείλουσι νὰ ἔχωσιν ὑπ’ ὄψει, ὅτι πρέπει νὰ ζητήσωσι παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τὴν κύρωσιν τοῦ ὑπὸ τοῦ Ἄνακτος διορισμοῦ των. Ἀλλὰ σήμερον δὲν ὑπάρχει ζήτημα τοιοῦτον, ὅπως εἶπεν ὁ σεβαστὸς ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διότι ἡ πλειονοψηφία σήμερον εἶναι ἐν τῇ ἀρχῇ. Ἑπομένως τοιαύτη ἀνωμαλία δὲν ὑφίσταται, καὶ συνεπῶς τοιοῦτον πρόγραμμα δὲν ἔχομεν. Διατὶ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον διήγειρε καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ διεγείρῃ ὁ φόβος τῆς διαλύσεως;

§268Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν μὲ διήγειρε... (διαμαρτυρίαι ἀριστερόθεν).

§269Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (πρὸς τὸν κ. Χατζόπουλον). Ἠδύνασθε νὰ ὁμιλήσητε, ἐὰν ἡμεῖς σᾶς ἠμποδίζομεν διαρκῶς; Σεῖς διαρκῶς παρακωλύετε τὸν ἀγορεύοντα!

§270Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Βλέπω ἐπανειλημμένως αὐτὸ τὸ ἄτοπον.

§271Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν εἶναι δικαίωμά σας.

§272Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἀλλ’ ἐνεθυμήθη ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος τὸν λαόν, διότι ἐνεθυμήθη τὰς ἐκλογάς, διότι εἶδεν ὅτι δὲν εἶναι παράδοξον νὰ ἐπέλθῃ στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ παρουσιασθῶμεν ἐνώπιον τοῦ μεγάλου αὐτοῦ κριτοῦ, καὶ τότε ἐνεθυμήθη, καὶ τότε ἐνόησε, τί ἔλεγε πρίν, διότι ἐνόησεν, ὅτι—καὶ πολὺ ὀρθῶς καὶ δικαίως—οἱ συνάδελφοι αὐτοῦ, οἱ συναγωνιζόμενοι ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ του, θὰ ἔλεγον εἰς τοὺς ἐκλογεῖς, ὅτι εἰς τὴν Βουλὴν ὁ ἀξιότιμος κ. Χατζόπουλος εἶπεν, ὅτι ὁ λαὸς πρέπει νὰ ἀρκῆται εἰς τὸν σῖτον καὶ τὸν ἀραβόσιτον καὶ τὴν μπομπόταν, καὶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ τρώγῃ τίποτε ἄλλο, οὔτε οἱανδήποτε ἄλλην ἀπόλαυσιν νὰ ἔχῃ, οὔτε προσφάγιον, οὔτε βακαλάον ἀκόμη ἐνόει νὰ ἐπιτρέψῃ αὐτῷ νὰ φάγῃ, διότι ὁ κύριος Χατζόπουλος ὄχι μόνον ἦτο ἀδιάφορος, ἂν ἐφορολογοῦντο εἴτε ὁ βακαλάος, εἴτε οἱ ἁλίπαστοι ἰχθύες, εἴτε οἱαδήποτε ἄλλα εἴδη, ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦ λόγου καὶ διὰ τῆς ψήφου του ὑπεστήριξε τὴν αὔξησιν τῆς φορολογίας ταύτης.

§273Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Χατζόπουλος δὲν φοβεῖται... (θόρυβος).

§274Γ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. Δὲν εἴμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ (θόρυβος).

§275ΠΡΟΕΔΡΟΣ (πρὸς τὸν κ. Χατζόπουλον). Παρακαλῶ, κύριε Βουλευτὰ, μὴ διακόπτετε.

§276Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Ἀποσύρει, κύριε Πρόεδρε, τὴν ἔνστασιν ὁ κύριος Παπαδημητρίου;

§277Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἀλλ’ ἐνεθυμήθη, Κύριοι, τότε, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔχῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ ἀνακούφισίν τινα, καὶ τότε ἐνεθυμήθη, ὅτι ἡ ζάκχαρις φορολογεῖται βαρέως, ὅτι ἡ ζάκχαρις δὲν πρέπει νὰ φορολογῆται, διότι ὁ οἰκογενειάρχης τῆς Εὐρυτανίας πρέπει νὰ εὑρίσκῃ ὀλίγα τεμάχια ζακχάρεως, διὰ νὰ δίδῃ εἰς τὰ τέκνα αὑτοῦ εὐθηνότερον, καὶ δὲν πρέπει νὰ φορολογηθῇ ἡ ζάκχαρις. Ἀλλὰ καὶ ἡ ζάκχαρις φορολογεῖται ἀπηνῶς. Καὶ τὴν ζάκχαριν ἐγὼ περιέλαβον εἰς τὸν κατάλογον, ὃν ἀνέγνωσα πρό τινος (καὶ ὃν κατέκρινε καὶ εἰρωνεύθη ὁ κ. συνάδελφος), ὡς ἀντικείμενον πρώτης ἀνάγκης. Διότι σήμερον, Κύριοι, εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἡ ζάκχαρις δὲν εἶναι μόνον ἀντικείμενον πρώτης ἀνάγκης, εἶναι καὶ ἀντικείμενον δημοσίας ὑγείας· ἐπιστημονικῶς ἀπεδείχθη πλέον, ὅτι ἡ ζάκχαρις εἶναι ἡ ὑγιεινοτέρα τροφή, ἡ συντελεστικωτέρα εἰς ἐπίρρωσιν καὶ ἐνδυνάμωσιν τοῦ ἀνθρώπου. Καὶ ὅμως εἰς τὴν ζάκχαριν, τὴν ὁποίαν φορολογεῖτε πρὸς 150 καὶ 200 τοῖς ἑκατόν, ἐπιβάλλετε ἐπιπροσθέτως 10 ἑκατοστά, ἤτοι 7½%! Καὶ ἔχομεν ζακχάρεως εἰσαγωγὴν 7,000,000 ὀκάδας κατὰ τὸ 1901. Τοσοῦτον ποσὸν ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν ἐπισήμων στατιστικῶν, ὅτι εἰσάγεται. Λησμονεῖ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅτι ὁ κατάλογός μου περιέχει καὶ τὴν ὄρυζαν καὶ τὸ κρέας καὶ τόσα ἄλλα εἴδη, ὡς καὶ πάντα τὰ φάρμακα, τὰ ὁποῖα εἰσάγονται καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι χρήσιμα εἰς πάντας, πτωχούς καὶ πλουσίους, διότι ἐν ταῖς ἀσθενείαις δὲν ὑπάρχει διάκρισις, καὶ οἱ πτωχοὶ πληρώνουσι τὰ φάρμακα, ὅπως καὶ οἱ πλούσιοι· ἀλλὰ θὰ δυνηθῶσιν οἱ πτωχοὶ νὰ πληρώνωσι φάρμακα γνήσια, ὅταν αὐξάνηται ἡ τιμή των; Ἐκ τῶν 35,000,000, εἰς ἃ ἀνέρχονται οἱ εἰσαγωγικοὶ δασμοὶ, τὰ 28 ἑκατομμύρια πληρώνονται ἀπὸ τοὺς πολλοὺς καὶ ὀλίγα ἔχοντας, διότι ταῦτα ἀντιπροσωπεύουσιν ἀντικείμενα πρώτης ἀνάγκης ἢ χρήσιμα εἰς τὴν βιομηχανίαν τὴν ἐγχώριον. Μεθ’ ὅσα εἶπον πρὸ ἡμερῶν δὲν ἔχω λόγον νὰ ἐπιμείνω μακρηγορῶν εἰς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παρακαλῶ τὸν κ. συνάδελφον, καὶ ἐλπίζω ὅτι θέλει τὸ πράξει, εἶναι νὰ προσπαθήσῃ νὰ ἐννοήσῃ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ψηφίσῃ αὐτὸς καὶ οἱ ὁμόφρονες αὐτῷ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ ὄχι μόνον νὰ μὴ ψηφίσωσιν αὐτό, ἀλλ’ οὔτε καὶ νὰ καταψηφίσωσιν αὐτό. Ὅταν ἦναι βέβαιον, ὅτι μόνον τὸ κυβερνῶν κόμμα δὲν εἶναι ἐπαρκὲς νὰ ἐπιβάλῃ τὴν φορολογίαν ταύτην, ἡ καταψήφισις τοῦ νομοσχεδίου δὲν συντελεῖ εἰς ἄλλο ἢ εἰς τὸ νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον. Διότι ἡ συμπλήρωσις τοῦ νομίμου ἀριθμοῦ πρὸς ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ἀδιαφόρως ἂν καταψηφίζεται ἢ ὑπερψηφίζεται, συντελεῖται, καὶ κατορθοῦται οὕτω νὰ ἐπιψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον καὶ ἐπιβληθῇ ὁ φόρος αὐτός. Ἐκεῖνο δὲ, τὸ ὁποῖον βεβαιῶ αὐτόν, εἶναι, ὅτι δὲν εἶναι τόσον εὔκολον πρᾶγμα νὰ ἐννοήσῃ τις, ἐπὶ τίνος θέλει ἐπιπέσει ὁ ἐπιβαλλόμενος φόρος. Τὸ ζήτημα τῆς ἐκπτώσεως τῶν φόρων εἶναι ἀκόμη ἄλυτον ὑπὸ τῆς ἐπιστήμης, καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι ὁ ἐπιβαλλόμενος φόρος εἶναι εὐεργετικός, καθόσον οὗτος μετά τινα χρόνον θέλει ἐπιπέσει ἐπὶ τοῦ λαοῦ ὡς χρυσῆ βροχή! Ὁ ἐπιβαλλόμενος φόρος εἰσάγεται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Αὐτὸ εἶναι τὸ βέβαιον καὶ ἀναμφισβήτητον. Τίς τώρα θὰ πληρώσῃ αὐτόν; Ὁ ἔμπορος; ὁ καταναλωτής;

§278Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ καταναλωτὴς βεβαίως.

§279Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὸ εἶδος τοῦτο τῆς φορολογίας κατὰ τὰ 90% μᾶλλον ὁ καταναλωτής.

§280ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἀριστερόθεν). Κατὰ τὸ ὅλον.

§281Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Διότι ὁ ἔμπορος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ζημιούμενος. Τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ὁ ἔμπορος μεταβληθῇ εἰς φιλάνθρωπον εὐεργέτην καὶ ἀρχίσῃ νὰ παραχωρῇ τὰ ἐμπορεύματά του πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅπως οὗτος διατραφῇ ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ ἐμπόρου, ὁ ἔμπορος ἄρχεται νὰ ἐκλίπῃ, καὶ ἢ παύει νὰ ἐμπορεύηται, ἢ χρεωκοπεῖ. Ἐπειδὴ δὲ πάντες οἱ ἔμποροι ἐξακολουθοῦσι τὰς ἐργασίας αὐτῶν, ἀποδείκνυται, ὅτι ἀπολαμβάνουσι κέρδη· ἀφοῦ δὲ οὗτοι ἀπολαμβάνουσι κέρδη καὶ μετὰ τὴν ἐπιβολὴν τῶν νέων φόρων, — περὶ τοῦ ὁποίου ἐγὼ ἔχω ἀμφιβολίας, — τοὺς φόρους θὰ πληρώσουν ἐμμέσως ἐκεῖνοι, οἵτινες προσέρχονται καὶ ἀγοράζουσι τὰ ἐμπορεύματα, τρόφιμα καὶ λοιπὰ εἴδη, ἤτοι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὁ πολύς, ὁ βαρέως φορολογούμενος ἤδη, ὑπὲρ οὗ ἀγωνιζόμεθα.

§282Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ συζητοῦμεν, περὶ διατιμήσεως τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς ἐν τῇ εἰσπράξει τῶν τελωνιακῶν δικαιωμάτων προεκάλεσε προδήλως τὸ νομοσχέδιον περὶ Ταμείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης· ἀδιάφορον, ἂν τὸ ἔσοδον τὸ ἐκ τῆς νέας διατιμήσεως δὲν εἰσέρχεται ἀπ’ εὐθείας καὶ ἀμέσως εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Προορίζεται ν’ ἀναπληρώσῃ τὸ ποσόν, τὸ ἓν δέκατον ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει, ὅπερ ὡρίσθη δι’ ἄλλου νόμου, ὅπως ἀποτελέσῃ πόρον τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Διὰ τὸ Ταμεῖον τῆς Ἀμύνης οὐδεμία ἐν τῇ Βουλῇ ἠγέρθη φωνὴ ἐναντία, καὶ διὰ τοῦτο ἐψηφίσθη. Ἡ πλευρὰ μάλιστα αὕτη (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) δικαιοῦται ἴσως πάσης ἄλλης πλειότερον νὰ καυχᾶται, ὅτι αὐτὴ πρώτη ἐσκέφθη νὰ ἱδρύσῃ Ταμεῖον Ἐθνικῆς Ἀμύνης πρὸς ἐξοπλισμὸν τοῦ ἔθνους. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι κατὰ τὸ 1891 ἡ τότε Κυβέρνησις εἶχε φθάσει μέχρι τελείου προσδιορισμοῦ τῶν πόρων ταμείου παρασκευῶν, ἀποτελουμένου ἐκ φόρων τοιούτων, ὥστε τὸ ἔσοδον θὰ ἦτο πολὺ ἀνώτερον τοῦ ἐσόδου, ὅπερ σήμερον θέλει δώσει τὸ ἤδη συσταθὲν Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Ἐπελθούσης τῆς κρίσεως τοῦ Κράτους τῆς οἰκονομικῆς, κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1892, ἠναγκάσθη ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, τοὺς πόρους, οὓς προώριζε διὰ τὸ ταμεῖον τῶν παρασκευῶν, νὰ προτείνῃ, ἵνα εἰσέλθωσιν ὡς δημόσιοι πόροι εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἵνα οὕτως, αὐξανομένης τῆς πίστεως τοῦ Κράτους, καταστῇ εὐχερέστερον νὰ πορισθῇ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη τὰ χρήματα, ὧν εἶχεν ἀνάγκην. Δυστυχῶς ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ὑπεχρεώθη νὰ ἐγκαταλίπῃ τὴν ἀρχὴν κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1892, καὶ ἀκριβῶς ἔπεσε δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, ὅτι διὰ τῶν μέτρων τῶν οἰκονομικῶν, τὰ ὁποῖα ἐπρότεινεν εἰς τὴν Βουλήν, εἶχε καταστῆ βέβαιον, ὅτι ἤθελεν ὑπερπηδήσει τὰς οἰκονομικὰς δυσχερείας καὶ ἤθελε καταστήσει ἀδύνατον εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν τὴν ἔλευσιν εἰς τὰ πράγματα. Ἀλλὰ μολονότι πρόκειται περὶ πόρων τοσοῦτον ἱερῶν, οἷοι οἱ ἀποτελοῦντες τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ περιοριζώμεθα εἰς τὴν ἔρευναν, ἣν ποιούμεθα, ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους, τῶν διαφόρων μέτρων, τὰ ὁποῖα προτείνονται πρὸς συγκρότησιν τοῦ ταμείου τούτου. Βεβαίως σήμερον ἐπιτακτικωτέρα εἶναι ἡ ἀνάγκη τῆς ἐξευρέσεως πόρων πρὸς αὔξησιν τῶν στρατιωτικῶν δαπανῶν, παρ’ ὅσον ἦτο κατὰ τὸ 1890, 1891, 1892. Κατὰ τὸ 1897 τὸ Κράτος, ἕνεκα τοῦ ἀπαρασκεύου, καὶ ἐταπεινώθη καὶ ἐκινδύνευσε τὸν ἔσχατον τῶν κινδύνων, διότι οὐδεὶς θέλει ἀρνηθῆ, ὅτι ἄνευ τῆς παρεμβάσεως τῶν Μεγάλων Δυνάμεων καὶ αὐτὴ ἡ ἀνεξαρτησία τοῦ Κράτους ἡμῶν διεκινδύνευσε. Τὸ 1897 δυστυχῶς ἀπεδείξαμεν, ὅτι οὐ μόνον δὲν ἤμεθα στρατιωτικῶς πρὸς πόλεμον παρεσκευασμένοι, ἀλλ’ ὅτι συγχρόνως εἴχομεν ἀπολέσει σχεδὸν παντελῶς πᾶν στρατιωτικὸν πνεῦμα καὶ δυστυχῶς πᾶσαν στρατιωτικὴν ἀρετήν. Ἀλλ’ ἐπῆλθον ἄλλα σπουδαῖα γεγονότα μετὰ τὸ 1897, ἐπιβάλλοντα εἰς τὸ ἔθνος ταχυτέραν τὴν στρατιωτικὴν παρασκευήν. Ἀπὸ διετίας ἐξεδήλωσε καταφανεστέρας τὰς τάσεις καὶ τὰς διαθέσεις αὑτοῦ τὸ Βουλγαρικὸν ἔθνος, διότι οὐ μόνον δὲν ἔπαυσεν ἐργαζόμενον πρὸς στρατιωτικὴν αὑτοῦ παρασκευὴν πληρεστέραν, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς ἀνακινήσεως τοῦ Μακεδονικοῦ ζητήματος καὶ τῆς χρήσεως πάσης βίας καὶ ἀπειλῆς κατὰ τοῦ ἐν Μακεδονίᾳ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ ἐπιδιώκει νὰ μετατρέψῃ τὸ φρόνημα καὶ τὸ αἴσθημα αὐτοῦ, καὶ διὰ τοῦ πυρὸς καὶ τοῦ σιδήρου θᾶττον ἢ βράδιον νὰ ὑποτάξῃ αὐτήν. Οἱ προστατεύοντες ἄλλως τὴν Βουλγαρίαν εἰς τοῦτο δὲν εἶναι ὀλίγοι καὶ ἄγνωστοι. Ἀναγκαίως, μετὰ τοιούτους κινδύνους, οἱ ὁποῖοι ἰδίως ἐξεδηλώθησαν ἀπὸ τοῦ 1897 καὶ ἐπετάθησαν κατὰ τὸ 1901, 1902 καὶ 1903, ἐπιβάλλεται ἀναποδράστως εἰς ἡμᾶς νὰ σκεφθῶμεν περὶ κατεπειγούσης παρασκευῆς καὶ ἐξευρέσεως ὅλων τῶν πόρων, οἱ ὁποῖοι ἀνάγκη ν’ ἀποτελέσωσι τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, τῆς διασώσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους. Ἐγὼ δὲν ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι τὰ πάντα δι’ οἰκονομιῶν δύνανται νὰ κατορθωθῶσιν, οὔτε ὅμως, ὅτι οὐδὲν δι’ οἰκονομιῶν δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ, περὶ τοιούτων συμφερόντων προκειμένου. Ἡ Κυβέρνησις, εἰς τὴν παρατήρησιν, ὅτι ὤφειλε, πρὶν ζητήσῃ ἀπὸ τὸν λαὸν νέα φορολογικὰ βάρη, νὰ προσφύγῃ εἰς οἰκονομίας, αἰσθάνεται ἑαυτὴν προσβαλλομένην, διότι οὕτως ὁμολογεῖ ἐκεῖνο, ὅπερ ἡ Ἀντιπολίτευσις κατὰ διαφόρους ἐποχὰς ἐμέμφθη αὐτῆς, ὅτι δὲν μεριμνᾷ δηλονότι περὶ οἰκονομικωτέρας διαχειρίσεως τῶν δημοσίων πόρων, ἀλλὰ προκαλεῖ δαπάνας οὔτε τόσον κατεπειγούσας οὔτε τόσον χρησίμους, ὅσον αἱ πρὸς πολεμικὴν παρασκευὴν τῆς χώρας. Ἀλλ’ ὅταν τὴν κακὴν οἰκονομικὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους καταγγέλλῃ σειρὰ νόμων καὶ προϋπολογισμῶν ἀπὸ τοῦ 1899, οὐδὲν ὠφελεῖ προσποιημένη φιλοτιμία τῆς Κυβερνήσεως σήμερον. Ἡ Ἀντιπολίτευσις βεβαίως δὲν θὰ ἦναι διατεθειμένη νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι, ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ Κυβέρνησις ἤθελε παρουσιάσει τὰς οἰκονομίας ἐκείνας, ἃς ἐξ ἀνάγκης δικαιολογοῦσιν αἱ περιστάσεις, καίτοι δὲν δικαιολογεῖ τῆς ὑπηρεσίας ἡ ἀπαίτησις, δὲν θὰ ἦναι διατεθειμένη, λέγω, νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι τὰ πάντα δέον νὰ ἐξευρεθῶσιν ἐξ οἰκονομιῶν. Βεβαίως ἀφ’ ἑτέρου δὲν συγκατατίθεται νὰ ἐπιψηφίσῃ ἀνεξαιρέτως πάντα τῆς πλειονοψηφίας τὰ νομοσχέδια τὰ φορολογικά, ἐπὶ τῷ λόγῳ ἁπλῶς, ὅτι ταῦτα ἀποτελοῦσι μέρος τοῦ προγράμματος αὐτῆς. Ἐκ τῶν φόρων, οἵτινες προορίζονται διὰ τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ὑπάρχουσί τινες, περὶ ὧν δὲν εἶναι πρέπον νὰ φέρῃ σπουδαίαν ἀντίρρησιν. Ὁ φόρος ἐπὶ τῶν ἐκρηκτικῶν ὑλῶν καὶ τῆς πυρίτιδος δὲν εἶναι κυρίως φόρος· τὸ Κράτος διὰ τοῦ μονοπωλίου αὐτῶν ζητεῖ νὰ ἀφαιρέσῃ ὅ,τι οἱ ἰδιῶται σήμερον ἀπολαμβάνουσι, καὶ νὰ τὸ οἰκειοποιηθῇ πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς προικίσεως τοῦ Ταμείου τῆς Ἀμύνης. Ἐπὶ τοῦ φόρου τῶν οἰνοπνευμάτων δύναται βεβαίως νὰ γείνῃ συζήτησις, καὶ πρέπει νὰ γείνῃ, ὅσον ἀφορᾷ τὸν κανονισμὸν τῆς αὐξήσεως τοῦ φόρου. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν κατ’ ἀρχὴν νὰ ἰσχυρισθῇ τις, ὅτι δὲν πρέπει νὰ θιχθῇ ἡ φορολογία τῶν οἰνοπνευμάτων, περισσοτέρους δὲ δισταγμοὺς δύναται νὰ ἔχῃ τις, ὅσον ἀφορᾷ τὸν φόρον, ὅστις ἐπιβάλλεται νῦν ἐπὶ τοῦ ζύθου. Ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ νῦν συζητούμενον νομοσχέδιον, ὅπερ συνίσταται εἰς τὴν αὔξησιν τῆς διατιμήσεως τῆς χρυσῆς δραχμῆς ἐν τῇ εἰσπράξει τῶν τελωνιακῶν εἰσαγωγικῶν δασμῶν, ἐπ’ αὐτοῦ ῥιζικῶς διαφωνῶ, διότι φρονῶ, ὅτι ὁ φόρος οὗτος, καὶ ἂν τυχὸν ἤθελε βεβαιωθῆ ἡ ἀναπόδραστος αὐτοῦ ἀνάγκη, εἶναι φόρος, πρὸς τὸν ὁποῖον τελευταῖον ὅλων ἔπρεπε νὰ προσφύγῃ ἡ Κυβέρνησις. Τὸ κατ’ ἐμέ, ἐνόουν τὸ πρῶτον νομοσχέδιον, ὅπερ προέτεινεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τὸν καταρτισμὸν τῶν πόρων τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, τὴν αὔξησιν δηλονότι τοῦ φόρου εἰσαγωγῆς ἐπὶ τοῦ σίτου. Ὁ φόρος οὗτος ἦτο θετικὸς καὶ σαφής, καὶ ὁ ἀκούων αὐτοῦ ἀντελαμβάνετο εὐθὺς αὐτοῦ, καὶ ἐσχημάτιζε μίαν ἰδέαν περὶ τῶν καλῶν ἢ τῶν κακῶν τοῦ φόρου ἀποτελεσμάτων· ἐγνώριζε ποίαν ἐπιρροὴν θὰ ἐξήσκει ἐπὶ τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς καταναλώσεως, εἴτε διὰ τῆς αὐξήσεως τῆς τιμῆς τοῦ ἄρτου, εἴτε διὰ τῆς ἄλλης ἐμμέσου ἐπὶ ἄλλων πραγμάτων καὶ ἐργασιῶν ἐπιβαρύνσεως, ἐπίσης δὲ ἀντελαμβάνετο καὶ τὸ καλόν, ὅπερ ὁ φόρος ἠδύνατο νὰ συνεπαγάγῃ διὰ τῆς προστασίας τῆς γεωργίας. Ἀλλ’ ὁ φόρος, ὁ ὁποῖος νῦν προτείνεται, περιλαμβάνει συλλήβδην καὶ ἀδιακρίτως ὅλα σχεδὸν τὰ εἴδη, τὰ ὁποῖα ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσάγονται, καὶ ἐπιδρᾷ ἐμμέσως ἐπὶ τῆς τιμῆς ὅλων τῶν προϊόντων, ὅσα καὶ ἐν τῷ τόπῳ παράγονται, ἀφοῦ πλεῖστα ἐξ αὐτῶν παράγονται ἐν τῷ τόπῳ, καὶ φορολογῶν αὐτὰ ὁ νομοθέτης προκαλεῖ γενικὴν αὔξησιν, καὶ δικαίως ἠδύνατο νὰ ὀνομασθῇ φόρος τῆς ἀδιακρισίας, διότι μία Κυβέρνησις, ἐπιβάλλουσα φόρους, ὀφείλει πρὶν νὰ ἐξετάζῃ τὸ εὔλογον ἢ μὴ τῆς ἐπιβολῆς τῶν φόρων τούτων καὶ τ’ ἀποτελέσματα ἐπὶ ἑκάστου τῶν φορολογουμένων εἰδῶν. Λοιπὸν φόρος, ὁ ὁποῖος ἐπιβάλλεται ἀδιακρίτως ἐφ’ ὅλων σχεδὸν τῶν καταναλισκομένων, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι κατ’ ἀρχὴν φόρος δίκαιος, φόρος ἴσος καὶ ἀνάλογος, τὸν ὁποῖον νὰ δικαιολογῆται μία Κυβέρνησις νὰ προβάλλῃ εἰς τὴν Βουλήν, ὅσον καὶ ἂν ἤθελεν ἀποδείξει, ὅτι αὐτὸς ὀλίγον ἐπιβαρύνει τὸν λαόν. Ἡ πολιτικὴ αὕτη τῆς δι’ ἀριθμητικῆς ἰσότητος τοῦ φόρου ἐν τῇ ἐπιβολῇ καλύψεως τῶν δυσκολιῶν, ἃς παρουσιάζει ἡ καθ’ ἕκαστον εἶδος φορολογία, εἶναι κακὴ, παρατηρῶ δὲ, ὅτι αὐτὴν τὴν ἰδέαν πρὸ παντὸς ἔχει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διότι ἐνθυμοῦμαι, ὅτι, καὶ ὅτε συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐλαττώσεως τῶν μισθῶν τῶν προξενικῶν ὑπαλλήλων, καὶ ἐγίνοντο παρατηρήσεις κατὰ τοῦ μέτρου τούτου, οὗτος ἐν τέλει ἀπήντησεν, ὅτι θὰ προετίμα καλλίτερον, πάντες οἱ μισθοὶ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων ἀνεξαιρέτως νὰ περικοπῶσιν. Ἀλλ’ ὅπως ἡ περικοπὴ τῶν μισθῶν πάντων τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων φέρει ἀναγκαίως εἰς ἀδικήματα, οὕτω καὶ ἡ ἐξ ἴσου φορολογία ὅλων τῶν εἰδῶν, τῶν εἰσαγομένων καὶ καταναλισκομένων ἔν τινι τόπῳ, φέρει ἐπίσης εἰς ἀδικήματα. Ἔλεγον ὅτι θὰ προετίμων, φόρους ὡρισμένους νὰ ἴδω αὐξανομένους, διότι τότε θὰ ἠδύνατό τις νὰ σχηματίσῃ εὐκόλως καὶ ἀκριβῶς ἰδέαν περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν φόρων τούτων, καὶ νὰ δώσῃ περὶ αὐτῶν ψῆφον ἐν γνώσει. Ἐμμένω διὰ τοῦτο εἰς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγου εἶπον, περὶ φορολογίας τοῦ σίτου. Ἡ φορολογία τοῦ σίτου βεβαίως εἶναι φορολογία ἐπὶ εἴδους πρώτης ἀνάγκης, ἀλλ’ εἶναι συνάμα καὶ προστασία τῆς σπουδαιοτέρας ἐθνικῆς παραγωγῆς, τῆς παραγωγῆς τῆς κυρίως γεωργίας, ὑπὲρ ἧς δὲν εἶναι δυνατὸν ἓν Κράτος ἢ νὰ ἐνδιαφέρηται περισσότερον οἱασδήποτε ἄλλης, διότι ἡ καλλιέργεια καὶ παραγωγὴ τῶν δημητριακῶν καρπῶν, ἀπασχολεῖ τὸν μεγαλείτερον πληθυσμὸν τοῦ Κράτους, τὸν ὁποῖον διὰ τοῦτο ἔχει συμφέρον νὰ προστατεύῃ καὶ οὐδέποτε νὰ δυσκολεύῃ ἐν τῇ ἐργασίᾳ του, καθόσον ὁ πληθυσμὸς οὗτος οὔτε συμφέρον εἶναι οὔτε εὔκολον νὰ μεταβάλῃ ἐπάγγελμα, ὅπως δύνανται νὰ μεταβάλλωσιν ἄλλοι πληθυσμοὶ τῆς χώρας. Ἂν δ’ ἤθελεν ἀφεθῇ ἡ γεωργία τοῦ ἡμετέρου ἔθνους, ὅπως πολλοὶ ἐν τῇ ἀγνοίᾳ αὑτῶν ὑποστηρίζουν, ἄνευ προστασίας, πιθανώτατον εἶναι νὰ ἐπέλθῃ βαθμηδὸν τοσαύτη ἐλάττωσις τῶν γεωργικῶν προσόδων παρ’ ἡμῖν, ἐλάττωσις, ἣν καθιστᾷ ἀναπόφευκτον ἡ συγκριτικῶς πολὺ μικροτέρα ἢ ἀλλαχοῦ κατὰ στρέμμα παραγωγὴ σίτου ἐν Ἑλλάδι, ὥστε νὰ ἴδωμεν τὰς γεωργικὰς οἰκογενείας ἐγκαταλιμπανούσας ὀλίγον κατ’ ὀλίγον τὸ ἐπάγγελμα τοῦ γεωργοῦ, καὶ ἄλλας μὲν ἀποδημούσας ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐκπατριζομένας, ἵν’ ἀποκατασταθῶσιν ἀλλαχοῦ, ἄλλας δὲ συρρεούσας εἰς τὰς πόλεις, ἐνῷ καὶ τὰ δύο ταῦτα εἶναι μέγιστα κακά. Διότι ἐνδιαφερόμεθα μὲν σήμερον μετά τινος εὐμενείας διὰ τὰς μεταναστεύσεις, βλέποντες ὅτι οἱ μεταναστεύοντες ἀποστέλλουσιν ἀρκετὰ χρήματα εἰς τοὺς συγγενεῖς αὑτῶν, ἀλλ’ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον θέλομεν φθάσει εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν σπανίως θὰ παλιννοστῶσιν οἱ ἐκπατριζόμενοι, εὑρίσκοντες συμφερώτερον νὰ μένωσιν εἰς τὴν νέαν πατρίδα, μεθ’ ἧς καὶ διὰ τῆς γλώσσης καὶ διὰ τῶν συμφερόντων συνεδέθησαν, ἀποκόπτοντες ἐν τέλει πάντα δεσμὸν ὑλικὸν μετὰ τῆς Ἑλλάδος, ὅπερ εἶναι ἀπώλεια ἐθνικὴ ὁριστικὴ καὶ τελειωτική. Οὐδεὶς ὁ μὴ βλέπων, ὅτι μέγιστον κακὸν εἶναι νὰ λείψωσι τόσαι χεῖρες, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἀγροτικαὶ, καὶ νὰ ἐκπατρίζωνται εἰς ἄλλας χώρας, ὡς ἐπίσης τὸ νὰ συρρέωσιν ἐντὸς τῶν πόλεων οἱ ἐργάται τῶν ἀγρῶν, ἐρημοῦντες αὐτοὺς, καὶ νὰ προκαλῶσι διαγωνισμὸν καὶ ἐξευτελισμὸν τῶν ἡμερομισθίων ἐντὸς πόλεων, ἐν αἷς ἡ βιομηχανία δὲν ζητεῖ ἐργάτας, καὶ νὰ ζημιῶσιν ἔτι μᾶλλον τοὺς μόλις ἀποζῶντας ἐκ τῶν ἡμερομισθίων αὐτῶν. Λοιπὸν ἡ γεωργία ἡμῶν πρέπει νὰ προστατεύηται. Ὅτε ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τοῦ σίτου, νομίζω ὅτι ἀνήρχετο ἡ φορολογία αὕτη εἰς 2 καὶ 17/00 ἐπὶ τοῦ ὑπάρχοντος φόρου. Ὁ φόρος οὗτος προστιθέμενος εἰς τὰς 5 καὶ 44/00, αἱ ὁποῖαι ἦσαν ἐπιβεβλημέναι, ἐθεωρήθη ὡς αὐξάνων ὑπερβαλλόντως τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ σίτου, διότι θὰ ηὐξάνοντο αἱ τιμαὶ τοῦ ἄρτου, δηλ. ἡ τροφὴ τῶν ἐργατικῶν τάξεων τοῦ τόπου, διὰ τοῦτο δὲ μετ’ ἐπιδείξεως ἐπολεμήθη καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, ἐφόβισε δὲ ἡ πολεμικὴ αὕτη τοσοῦτον τὴν Κυβέρνησιν, ὥστε ἠναγκάσθη νὰ τὸν ἐγκαταλίπῃ. Δὲν ἀμφισβητῶ, ὅτι τὸ μέτρον προσθέτου φόρου ἐπὶ τοῦ σίτου εἶναι βαρὺ καὶ δυσάρεστον, καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπιβληθῇ, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἀφοῦ ἀπεφάσισε ν’ ἀκολουθήσῃ τὸ σύστημα τῶν νέων φόρων, διότι κατ’ αὐτὴν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γείνωσιν οἰκονομίαι ἀπολύτως, ἢ διότι αἱ δυνάμεναι νὰ γείνωσιν οἰκονομίαι δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀποτελέσωσι τὸ ἀπαιτούμενον ποσὸν διὰ τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ ἔπρεπε νὰ ἐπιβληθῶσι νέοι φόροι, ὤφειλε νὰ ζητήσῃ τοὺς φόρους τούτους οὐχὶ ἐπὶ ὅλων τῶν εἰσαγομένων, ἀλλὰ ἐπὶ ὡρισμένων εἰδῶν, εἰσαγομένων ἔξωθεν, καὶ ἐπ’ αὐτῶν νὰ προκαλέσῃ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Ἐὰν δ’ ἐγκατελίμπανε τὴν ἰδέαν τῆς φορολογίας τοῦ σίτου διὰ τῶν προσθέτων 2 καὶ 17/00, ἐνέμενεν ὅμως εἰς φορολογίαν αὐτοῦ κατωτέραν τῶν 2 καὶ 17/00, θὰ ἦτο δυνατόν, ἀντὶ τῆς φορολογίας ἀδιακρίτως τῶν εἰσαγομένων, νὰ ἐπιτύχῃ τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ σίτου παρ’ ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς, διότι οὐδεὶς ἤθελεν ἀρνηθῆ τὴν ψῆφόν του, βλέπων ὅτι τὴν φορολογίαν ἐπὶ τοῦ σίτου τοῦ εἰσαγομένου ἔξωθεν ἐπιβάλλει τὸ Κράτος διὰ νὰ προστατεύσῃ τὴν ἐγχώριον παραγωγὴν τοῦ σίτου. Ἄνευ τοιούτων θυσιῶν, τὰς ὁποίας δικαιολογεῖ ἡ ἀνάγκη καὶ ἡ ἀλληλεγγύη, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συντηρηθῇ καὶ προαχθῇ τὸ Κράτος. Διότι ἄλλως θὰ ἦτο ἡ μεγαλειτέρα ἀφροσύνη, ἓν Κράτος νὰ φορολογῇ τὴν πρώτην τροφὴν τοῦ ἀνθρώπου, ἐνῷ θὰ ἠδύνατο, ἀφίνον ἀπολύτως ἐλευθέραν τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ σίτου, νὰ παρέχῃ τὸν σῖτον καὶ τὸν ἄρτον εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν πολὺ εὐθηνότερον παρ’ ὅ,τι τὸν παρέχει. Ἀλλὰ τὸ Κράτος λίαν ὀρθῶς ὡρμήθη ἐκ τῆς ἰδέας, ὅτι ἔχει ἀνάγκην ἡ Ἑλληνικὴ παραγωγὴ νὰ ἐνισχυθῇ καὶ διά τινος προστασίας κατὰ τὴν εἰσαγωγήν· ποία δὲ ἦτο ἡ προστασία αὕτη, τὴν ὁποίαν ἐχορήγησεν ὁ νομοθέτης, ὅτε κατὰ πρῶτον τὸ δασμολόγιον κατηρτίσθη; Τὸ δασμολόγιον ἐγένετο κατὰ τὸ 1893, κατὰ τὸ τέλος αὐτοῦ· ποία δὲ ἦτο ἡ προστασία; Ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἡ τιμὴ τοῦ συναλλάγματος, νομίζω, ἦτο μεταξὺ 1,65–1,70. Γνωστόν, ὅτι προστασίαν δὲν ἀποτελεῖ μόνον ὁ δασμὸς, τὸν ὁποῖον ὁρίζει τὸ Κράτος διὰ τοῦ δασμολογίου κατὰ τὴν εἰσαγωγήν τινων εἰδῶν, ἀλλ’ ἀποτελεῖ προστασίαν, ἐν οἷς Κράτεσι τὸ κυκλοφοροῦν νόμισμα εἶναι ὑποτετιμημένον ἐν συγκρίσει πρὸς τὸν χρυσὸν, καὶ ἡ διαφορὰ μεταξὺ χρυσοῦ καὶ κυκλοφοροῦντος νομίσματος. Ἡμεῖς διατελοῦμεν ὑπὸ ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν καὶ ὑποτετιμημένον νόμισμα, πληρώνομεν δὲ εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ὁσάκις ἀποτίνωμεν τὰ εἰς χρυσὸν χρέη μας, καὶ ποσοστόν τι περιπλέον. Ποσοστὸν τοιοῦτον πληρώνομεν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ ὁσάκις εἰσάγωμεν ἐμπορεύματα ἐξ αὐτοῦ, διότι πληρώνομεν αὐτὰ εἰς χρυσόν. Λοιπὸν ἡ προστασία συνίστατο, κατὰ τὸ δασμολόγιον τὸ καταρτισθὲν τὸ 1893, οὐχὶ εἰς τὰ 4 ἁπλῶς φράγκα χρυσᾶ καὶ 11 ἑκατοστὰ δασμοῦ ἐπὶ 100 ὀκάδων σίτου, ἀλλὰ καὶ εἰς πρόσθετόν τι τέλος, οὕτως εἰπεῖν, ὅπερ ἀπετέλει ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς καὶ τῆς χαρτίνης, καὶ ἡ ὁποία ἀνήρχετο τότε εἰς 65–70 λεπτὰ. Ἑπομένως, ἐὰν ὑποθέσητε, ὅτι κατὰ τὸ 1893 εἰσάγων τις σῖτον ἐπλήρωνεν εἰς χρυσὸν διὰ τιμὴν καὶ μεταφορὰν 25 χρυσᾶ λεπτὰ μέχρι Πειραιῶς, πρέπει νὰ προσθέσητε ἐπὶ τῶν 25 αὐτῶν λεπτῶν καὶ 65–70% πρόσθετα λόγῳ τῆς συναλλαγματικῆς διαφορᾶς. Οὕτω θὰ φθάσητε εἰς 41–42½ λεπτὰ. Δηλαδὴ ἡ τιμὴ, τὴν ὁποίαν ἐπλήρωνεν ὁ εἰσάγων ἔμπορος ἐκ Ρωσσίας εἰς Πειραιᾶ, ἦτο οὐχὶ 25 λεπτὰ, ἀλλὰ 41, εἰς αὐτὰ δὲ τὰ 41 λεπτὰ πρέπει νὰ προστεθῶσι τὰ τέλη τὰ τελωνιακὰ καὶ τὰ ἄλλα. Κατ’ αὐτὴν τὴν τιμὴν ἀναγκαίως κανονίζεται καὶ ἡ τιμὴ τοῦ ἐγχωρίου σίτου, καὶ ἐκ τούτου ἡ προστασία. Ἀλλὰ ποία εἶναι ἡ τιμὴ τοῦ χρυσοῦ σήμερον; Σήμερον, κυμαινομένη πάντοτε, εἶναι 145 λεπτὰ ἡ τιμὴ τῆς χρυσῆς δραχμῆς· ἔχομεν ἑπομένως διαφορὰν 11 λεπτῶν καὶ 25 ἑκατοστῶν διὰ τὴν ἀγορὰν μιᾶς ὀκᾶς σίτου τῆς αὐτῆς ποιότητος ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, λόγῳ τοῦ νομίσματος, ἐνῷ τὸ 1893 εἴχομεν ἀπὸ 16,25 ἕως 17,50 ἐπὶ τῆς αὐτῆς τιμῆς τοῦ σίτου, ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι αἱ περιστάσεις τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως εἶναι αἱ αὐταὶ, — διότι δύναται νὰ συμβῇ εἰς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν τόπον τὸ ἓν ἔτος νὰ ἦναι ὁ σῖτος ἀκριβότερος, τὸ δὲ ἄλλο εὐθηνότερος. — Ὑποθέτοντες τὰς αὐτὰς περιστάσεις, εἰς τὴν πρώτην περίπτωσιν θὰ ἐπληρώνομεν 41 λεπτὰ, διὰ νὰ ἔχωμεν μίαν ὀκᾶν σίτου, ἐνῷ σήμερον τὴν αὐτὴν ὀκᾶν θὰ τὴν ἔχωμεν ἀντὶ 36 λεπτῶν. Οὕτως ἔχομεν διαφορὰν 5 λεπτῶν, ἥτις ἐπίσης εἶναι, ὡς ὁ δασμὸς, προστασία τῆς γεωργίας. Αὐτὴν τὴν διαφορὰν τῶν 5 λεπτῶν θὰ τὴν εἰσπράξῃ ὁ ἔμπορος ἀπὸ τὸν καταναλωτὴν, ἀλλὰ κατὰ τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι καὶ αὐτὴ προστασία. Ναὶ μὲν αὐτὴ εἶναι διαφορὰ ἐπὶ τοῦ ἀντιτίμου τῆς ἀγορᾶς τοῦ σίτου, οὐχ ἧττον, ἐρχόμενοι σήμερον καὶ λέγοντες, ὅτι θέλετε νὰ ἐπιβάλητε ἐπὶ ἑκάστης ὀκᾶς ἓν πρόσθετον εἰσαγωγικὸν τέλος 2,17, ὅπως ἐζήτει τὸ πρῶτον νομοσχέδιον, ζητεῖτε νὰ ἐπιβαρύνητε ἑκάστην ὀκᾶν σίτου ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ 1893 μὲ βάρος κατώτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ὁ νομοθέτης τότε ἐθεώρει ὡς ὀφειλομένην προστασίαν διὰ τὸν ἐγχώριον σῖτον. Ὅταν ἐκτιμᾷ τις τὴν προστασίαν, πρέπει νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν οὐ μόνον τὸν δασμὸν, ἀλλὰ καὶ τὴν νομισματικὴν διαφορὰν, εἰ καὶ αὕτη εἶναι ἀσταθὴς καὶ διαφόρως ἑκάστοτε ἐπενεργεῖ ἐπὶ τῶν τιμῶν τοῦ ἐγχωρίου σίτου. Ὁ δασμὸς ἐπὶ τῆς εἰσαγωγῆς εἶναι βεβαίως βάρος πλέον σταθερὸν καὶ μόνιμον ἀπὸ τὴν νομισματικὴν διαφορὰν, ἥτις διαρκῶς κυμαίνεται ὑπὸ ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἀλλ’ αὕτη δύναται νὰ φέρῃ καὶ εἰς διαφορὰς ὑπερμέτρους. Ἀλλὰ καίτοι ὑποστηρίζω, ὅτι εἶναι ἀναγκαία καὶ εὔλογος προστασία, ἐν τούτοις δὲν ἰσχυρίζομαι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ ἐπιμένῃ εἰς τὴν προσθήκην τῶν 2,17 λεπτῶν ἐπὶ ἑκάστης ὀκᾶς σίτου διὰ τέλη εἰσαγωγικὰ, ἀλλ’ ἔπρεπε μικρότερόν τι ποσὸν τοὐλάχιστον νὰ ἐπιβάλληται ἐπὶ τοῦ σίτου, διότι ἔχει καθῆκον καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ εἶναι καθῆκον καὶ πάσης Βουλῆς, χωρὶς νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἐπὶ τῆς σημερινῆς τιμῆς τοῦ ἄρτου αὔξησίς τις, νὰ μὴ διστάσωσιν ἐνώπιον αὐτῆς, διότι ἡ σύγκρισις πρέπει νὰ γίνεται οὐχὶ πρὸς τὸ ἐνδεχόμενον μέλλον, ἀλλὰ πρὸς τὸ παρελθὸν, ἐν δὲ τῷ παρελθόντι ὑπῆρχεν, ὡς εἶπον, προστασία ἀκόμη 5 λεπτῶν, ἐὰν συγκρίνωμεν τὰς τιμὰς τῶν 1,45 καὶ 1,65. Ἠδύνατο ἑπομένως τὸ Κράτος νὰ ἐπιβάλῃ τέλος κατά τι μικρότερον τῶν 2 καὶ 17/00, ἠδύνατο νὰ ἐπιβάλῃ καὶ μόνον ἓν λεπτὸν, ἐπὶ τῇ πεποιθήσει, ὡς εἶπον, ὅτι δὲν θὰ ηὔξανε τὴν τιμὴν τοῦ ἄρτου τοῦ λαοῦ ἀπολύτως, ἢ ὅτι δὲν θὰ ηὔξανεν αὐτὴν πολύ. Ἡ αὔξησις τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ ἐπὶ τοῦ σίτου δὲν ἶναι δυνατὸν ἢ νὰ φέρῃ κατὰ γενικὸν κανόνα αὔξησιν τῆς τιμῆς τοῦ ἄρτου, διότι δυστυχῶς παρ’ ἡμῖν δὲν εἶναι δυνατὸν, ἐπὶ πολλὰ ἀκόμη ἔτη, ἡ προστασία αὕτη τῆς γεωργίας ν’ αὐξήσῃ ἐπὶ τοσοῦτον τὴν παραγωγὴν τοῦ σίτου, ὥστε νὰ μὴ εἰσάγωμεν πλέον ἔξωθεν τοιοῦτον, ἢ νὰ εἰσάγωμεν τοσοῦτον ὀλίγον, ὥστε ἡ τιμὴ αὐτοῦ νὰ μὴ ἐπηρεάζῃ τὴν τοῦ ἐγχωρίου. Αἱ περιστάσεις τῆς χώρας ἡμῶν δὲν εὐνοοῦσι τὴν σιτοπαραγωγὴν σήμερον· ὥστε ἐπὶ πολὺν ἔτι χρόνον θὰ εἰσάγωμεν σῖτον ἔξωθεν. Ἀλλ’ ἐνίοτε ἡ προστασία ἀπελευθερώνει τὰ Κράτη ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς, ὡς συνέβη ἄλλοτε εἰς τὴν Γαλλίαν μὲ τὸν φόρον ἐπὶ τῶν μαλλίων. Μετὰ δύο ἔτη, ἀφ’ ἧς ἐπεβλήθη, τὸ μαλλίον ἦτο εὐθηνότερον, διότι τοσοῦτον ἐνισχύθη ἡ παραγωγὴ μαλλίων ἐν Γαλλίᾳ, ὥστε δὲν εἰσήγετο πλέον τοιοῦτον ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, οὐδ’ ἐπηρέαζε τὴν τιμὴν αὐτοῦ. Τὸ αὐτὸ ἴσως ἤθελε συμβῆ καὶ διὰ τὸν σῖτον ἐν Ἑλλάδι, ἐὰν ἠδυνάμεθα νὰ ἔχωμεν παραγωγὴν κατὰ στρέμμα δι’ ἐντεταμένης καλλιεργείας μεγαλειτέραν ἐκείνης, ἣν ἔχομεν σήμερον, καὶ ἐπὶ δαπάνῃ συγκριτικῶς μικροτέρᾳ ἐκείνης, ἣν καταβάλλομεν σήμερον. Ἀλλὰ τοιαύτη βελτίωσις ὑποθέτει πρώτιστα καὶ κυρίως μεγάλην κτηνοτροφίαν, συμβαδίζουσαν μὲ τὴν γεωργίαν, ἡ δὲ μεγάλη κτηνοτροφία ὑποθέτει ὕδατα, δηλαδὴ μεγάλα καὶ πολυδάπανα ὑδραυλικὰ ἔργα, ἅτινα ἄδηλον πότε θ’ ἀποκτήσωμεν· ὑποθέτει δεύτερον εὔκολον καὶ εὐθηνὴν συγκοινωνίαν, ἐνῷ σήμερον τὰ προϊόντα ἐπιβαρύνονται μὲ δυσανάλογα ἔξοδα μεταφορᾶς. Ἀλλὰ καὶ ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν οὐδὲν πράττει τὸ Κράτος. Ὑπάρχωσιν ἑπομένως πολλαὶ δυσκολίαι, ὅπως μὴ αὐξήσῃ τοὐλάχιστον ταχέως ἡ παραγωγὴ τοῦ σίτου ἐν Ἑλλάδι. Ἐν τούτοις ἀνάγκη νὰ ἐπιβάλωμεν φόρον μικρόν, ἡ δὲ συνείδησις τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως δὲν πρέπει νὰ ταράσσηται ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι τὸ βάρος, ὅπερ πράγματι ἐπιβάλλεται ἐπὶ τοῦ σίτου τοῦ ἔξωθεν εἰσαγομένου, δὲν εἶναι μόνον τὸ ἐν τῷ τελωνικῷ δασμολογίῳ ἐγγεγραμμένον, ἀλλὰ καὶ τὸ τῆς διατιμήσεως τῆς ἑκάστοτε ἐπικαταλλαγῆς, διότι τὸ βάρος τοῦτο καθ’ ἡμέραν θὰ ἐλαττῶται· πάντως ὅμως εἶναι προστασία. Τόσον δ’ εἶναι ἀληθές, ὅτι μέρος τοῦ προστατευτικοῦ συστήματος τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς ἀποτελεῖ καὶ ἡ ἐπικαταλλαγή, ὥστε ἡ Βραζιλία, ἡ ὁποία εἶναι Κράτος διαχειρισθὲν σωφρονέστατα τὰ οἰκονομικὰ αὐτοῦ, εἰς ἐποχὰς ὁμοίας πρὸς τὰς ἰδικάς μας, δηλαδὴ ὑπὸ ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν καὶ ὑποτίμησιν τοῦ νομίσματος, ὅπως τακτοποιήσῃ τὰ πράγματα, ὥρισε κινητὴν κλίμακα παρακολουθοῦσαν ἐν τῇ ἐπιβολῇ τοῦ φόρου τὰς διακυμάνσεις τοῦ συναλλάγματος, ὥριζε δὲ ἐν τῷ περὶ τούτου Διατάγματι, ὅτι, ὁσάκις ἡ ἐπικαταλλαγὴ ἦναι ἀπὸ τοιούτου μέχρι τοιούτου σημείου, ὁ φόρος θέλει εἶσθαι ἀναλόγως τοιοῦτος, ὥστε αἱ παραλλαγαὶ τῆς τιμῆς τῶν πραγμάτων ἦσαν ὀλιγώτερον ἀπότομοι καὶ ἐπιζήμιοι. Οὕτω κατέστησεν ἧττον βαρεῖαν καὶ ἐπιβλαβῆ τὴν προστασίαν· ὄχι μόνον δὲ τὴν προστασίαν κατέστησε τοιαύτην, ἀλλὰ καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ λαοῦ, τοῦ καταναλίσκοντος, ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον ἐπροστάτευσεν. Ὁ νόμος παρ’ ἡμῖν ὁ περὶ δασμολογίου ἐψηφίσθη κατὰ τὸ 1893, καὶ εἶχεν ὑπ’ ὄψει τὴν νομισματικὴν τιμήν, τὴν τρέχουσαν τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, καὶ κατ’ αὐτὴν ἐκανόνιζε τὰ τέλη, ἐνῷ σήμερον διατελοῦμεν ὑπὸ ἄλλην ὅλως φορολογίαν, διότι ἐν τῷ μεταξὺ ἡ ὑπερτίμησις τοῦ κυκλοφοροῦντος νομίσματος τῆς χώρας ἐντελῶς μετέβαλε τὰς τιμὰς τῶν πραγμάτων, τὰ ὁποῖα φορολογοῦμεν. Ὁμολογουμένως τοῦτο εἶναι ἀτοπώτατον, καὶ οὐδεὶς εἶναι διατεθειμένος ἐν τῇ Βουλῇ νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι τοιαύτη φορολογία δὲν ἀποβαίνει ἄνισος καὶ ἧττον σκόπιμος, ἀφοῦ δὲν παρακολουθεῖ τὰς μεταβολὰς τῆς ἐπικαταλλαγῆς. Ἐπίσης καὶ ἄλλα εἴδη ἠδύνατο νὰ ἐκλέξῃ ἡ Κυβέρνηνις, ὅπως προκαλέσῃ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς ἐπ’ αὐτῶν ὡρισμένως, ἂν ἐγκρίνει αὔξησιν τῆς φορολογίας. Ἡ Βουλὴ θὰ ἐτίθετο οὕτως ἀπέναντι θετικῶν μέτρων μετ’ ἀποτελεσμάτων εὐδιαγνώστων, καὶ θὰ ἠδύνατο εὐκόλως νὰ μορφώσῃ καὶ δώσῃ τὴν γνώμην αὐτῆς, ἐνῷ σήμερον καλεῖται νὰ δώσῃ ψῆφον ἐπὶ μέτρου δυσκόλως ἐκτιμωμένου, διότι περιλαμβάνει πλῆθος πραγμάτων, ὑποβαλλομένων εἰς τὴν αὐτὴν φορολογίαν. Νομίζω, ὅτι τοῦτο δὲν γίνεται προσηκόντως, καὶ τοσοῦτο μᾶλλον δὲν πρέπει νὰ ἐπιδοκιμασθῇ, ὅσον σήμερον τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους διευθύνει ἀνὴρ, ὅστις ὅλην τὴν ζωὴν αὑτοῦ διῆλθεν ἐν τῇ οἰκονομικῇ ὑπηρεσίᾳ, ἐπὶ μακρὰ δὲ ἔτη διαχειριζόμενος τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, περισσότερον παντὸς ἄλλου εἶναι εἰς θέσιν νὰ γινώσκῃ, ποῦ πρέπει νὰ ζητήσῃ νέους πόρους διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, χωρὶς νὰ ἐπιβαρύνῃ ὑπερμέτρως ἢ ἀνίσως τὸν λαόν. Πᾶν δ’ ἄλλο ἢ μέτρον πεπειραμένου ἐν τοῖς οἰκονομικοῖς ἡμῶν Ὑπουργοῦ εἶναι ἡ πρότασις περὶ τῆς γενικῆς φορολογίας τῆς εἰσαγωγῆς. Ἀλλὰ καταρτίζεται, λέγετε, νέον δασμολόγιον. Ἀκριβῶς ὅμως διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει μελετήσει ἤδη καὶ καταρτίσει τοιοῦτο δασμολόγιον, ἦτο περισσότερον παντὸς ἄλλου παρεσκευασμένος, ὅπως ἐφαρμόσῃ αὐτὸ, ὅπερ λέγω, δηλαδὴ αὐξομειώσεις ἐν τῷ δασμολογίῳ ἡμῶν, ὑπαγορευομένας ἐξ ἀκριβεστέρας μελέτης τοῦ μέχρι τοῦδε ἐφαρμοζομένου δασμολογίου ἡμῶν, ἐν σχέσει πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς προστασίας τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς καὶ τῆς προαγωγῆς τῆς βιομηχανίας, ἀλλὰ καὶ τῶν δικαίων ἀπαιτήσεων τῆς καταναλώσεως. Ἀλλὰ δασμολόγιον ἐν τόπῳ διατελοῦντι ὑπὸ ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν καὶ ἐργαζομένῳ μὲ ὑποτετιμημένον νόμισμα δὲν δύναται νὰ ᾖναι τὸ αὐτὸ μὲ τὸ δασμολόγιον χώρας ἐχούσης ὑγιὲς νομισματικὸν σύστημα. Ὁ νῦν δ’ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν ὤφειλε νὰ μελετήσῃ καὶ ἀναθεωρήσῃ τὸ δασμολόγιον ἡμῶν. Ἄνευ τούτου ἡ προστασία τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς δὲν εἶναι ἐφικτή. Ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ὑποστηρίξωμεν βεβαίως, ἔστω καὶ μὲ ἐπιβάρυνσιν τοῦ λαοῦ, τὰς ἀνάγκας τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, ἀλλὰ πρέπει νὰ θέσητε τὴν Βουλὴν ἐνώπιον ὡρισμένων καὶ γνωστῶν ἐπιβαρύνσεων, καὶ νὰ ζητήσητε παρ’ αὐτῆς τὴν ψήφισιν αὐτῶν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἤδη πράττετε, νὰ θέλητε δηλαδὴ, ἵνα ὅλα τὰ εἴδη τῆς εἰσαγωγῆς φορολογηθῶσι, δὲν εἶναι οὔτε δίκαιον, οὔτε σκόπιμον, οὔτε σύμφωνον πρὸς τὸ καθῆκον πάσης Κυβερνήσεως καὶ ἰδίως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως μὴ προτείνῃ μέτρα ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου προσκόπτοντα εἰς τὰς λεπτομερείας. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σήμερον ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ πράξῃ, θεωρῶ ὅτι εἶναι, ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν, καὶ μάταιον. Διότι ἡ Κυβέρνησις τί ζητεῖ σήμερον; Ζητεῖ νὰ διατιμήσῃ τὴν δραχμὴν ἀπὸ 135 εἰς 145 λεπτὰ ἐφεξῆς, δηλαδὴ νὰ εἰσπράττῃ πλέον ἢ πρὶν δέκα λεπτὰ καθ’ ἕκαστον φράγκον χρυσοῦν, διότι αὐτὸ σημαίνει, ὅτι θὰ εἰσπράττῃ 145 λεπτὰ ἀντὶ 135. Ἐὰν ὑποθέσωμεν ἐπί τινος εἴδους, ὅτι ὁ φόρος εἶναι ἓν φράγκον χρυσοῦν, θὰ εἰσπράττωνται, ἀντὶ 135 λεπτῶν, 145, ὥστε θὰ εἰσπράττωμεν 10 λεπτὰ ἐπὶ ἑκάστου φράγκου χρυσοῦ. Ἡ ἀναλογία, ἣν εὑρίσκουσί τινες ἐπὶ τοῦ προκειμένου, δηλ. τὰ 7½%, μόνον εἶναι ὀλίγον παρήγορος. Ἐὰν ἦναι π.χ. 5 φράγκα ὁ φόρος εἰς χρυσὸν, θὰ εἰσπράξωμεν 50 λεπτὰ χάρτινα περιπλέον ἐπὶ τοῦ εἴδους αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον φορολογεῖται μὲ 5, καθ’ ὑπόθεσιν, φράγκα κατὰ 100 ὀκάδας. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ ἀναλογία τῆς αὐξήσεως ἐπὶ τοῦ φράγκου εἶναι 10%. Ἐὰν λοιπὸν θὰ ἔχωμεν 35 ἑκατομμύρια εἰσπράξεις τελωνιακὰς, θὰ εἰσπράξωμεν πρὸς 10% ἐπὶ τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ 3,500,000 δραχμάς.

§283Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὄχι 3,500,000 πρὸς 10%, ἀλλὰ πρὸς 7½% 2,700,000.

§284Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐδῶ ἀκριβῶς δὲν ἐφαρμόζεται τὸ 10%.

§285Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐὰν ἀφαιρέσωμεν τὴν ἐπικαταλλαγὴν, τὴν διαφορὰν δηλαδὴ τοῦ χρυσοῦ φράγκου πρὸς τὴν χαρτίνην δραχμὴν, θὰ φθάσωμεν, ὅπως ἐρρήθη, εἰς 2,592,500 φράγκα χρυσᾶ, διότι τὸ εἰς χρυσὸν ποσόν, ἐὰν ὑποθέσωμεν 35,000,000 τὰ εἰσπραττόμενα, θὰ ἦναι 25,925,000 φράγκα χρυσᾶ. Ἐπ’ αὐτῶν θὰ λάβωμεν 10%· ἑπομένως θὰ λάβωμεν 2,592,500.

§286Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Εἰς χαρτίνας δραχμάς;

§287Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μάλιστα, εἰς χαρτίνας δραχμάς.

§288Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ λέγω καὶ ἐγώ.

§289Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀλλ’ εἶπον καὶ πρίν, ὅτι δὲν νομίζω, ὅτι τοῦτο θὰ ἦναί τι μόνιμον καὶ διαρκές· καὶ ὁ λόγος εἶναι ὁ ἑξῆς. Κατὰ τὴν πεποίθησιν μου, βαδίζομεν κατ’ ἔτος, καθ’ ἡμέραν, εἰς ἐλάττωσιν τῆς ἐπικαταλλαγῆς, ἔχω δὲ τὴν ἰδέαν, ὅτι τὸ συνάλλαγμα, ὅπερ σήμερον εἶναι 1,44 καὶ 1,43½, δὲν θὰ παρέλθῃ πολὺς καιρὸς καὶ θὰ κατέλθῃ εἰς 1,40, 1,38, 1,36, 1,35, καὶ ἔτι κατωτέρω. Ἑπομένως τότε θὰ χάσωμεν πᾶσαν τὴν προσθήκην τῶν 10 λεπτῶν, τὴν ὁποίαν τὸ νομοσχέδιον σήμερον ἐπιβάλλει. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπέλθῃ καὶ ἐντὸς ἔτους. Διότι δὲν πρέπει νὰ πιστεύωμεν, ὅτι ἡ ἐλάττωσις, ἥτις παρατηρεῖται, τῆς ἐπικαταλλαγῆς προέρχεται σήμερον ἐκ τυχαίων περιστάσεων. Δὲν προέρχεται ἐκ παροδικῶν λόγων· προέρχεται ἐκ τῆς ἐπιβληθείσης ἀπαγορεύσεως οἱασδήποτε αὐξήσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ ἐκ τῆς τακτικῆς ἐλαττώσεως κατ’ ἔτος κατὰ δύο ἑκατομμύρια τοῦ ποσοῦ τῶν ἀναγκαστικῶς κυκλοφορούντων γραμματίων. Βεβαίως προέρχεται καὶ ἐκ τῆς ὑγιεστέρας διεξαγωγῆς τῶν συναλλαγῶν καὶ τοῦ ἐμπορίου, διότι, περιοριζομένου καθ’ ἡμέραν τοῦ ποσοῦ τῶν γραμματίων, ἡ κοινωνία, ἔχουσα ὀλιγώτερον ποσὸν νὰ κυκλοφορῇ διὰ τὰς ἀνάγκας αὐτῆς, καὶ ζητοῦσα αὐτὰ μετὰ μείζονος ἐντάσεως ἢ πρότερον, τὰ ὑπερτιμᾷ ἐξ ἀνάγκης, καὶ ἐκ τούτου ἡ λεγομένη ὑποτίμησις τοῦ χρυσοῦ καὶ τοῦ συναλλάγματος. Διότι ὅ,τι ὑπερετιμήθη καὶ ὑπερτιμᾶται εἶναι τὸ ἀναγκαστικῶς κυκλοφοροῦν καὶ ὑποτετιμημένον γραμμάτιον, οὐχὶ δ’ ὁ χρυσὸς, ὡς κοινῶς λέγομεν. Εἶναι ἀστεῖον νὰ λέγωμεν, ὅτι ἐν Ἑλλάδι ὑπερτιμᾶται ὁ χρυσός. Ἂν παρ’ ἡμῖν ὑπερετιμᾶτο ὁ χρυσὸς, θὰ εἶχεν εἰσρεύσει ὅλος ὁ χρυσὸς πανταχόθεν ἐνταῦθα, διότι ὁ χρυσὸς φυσικὰ εἰσρέει ἐκεῖ, ὅπου τιμᾶται περισσότερον. Λοιπὸν θὰ ἤμεθα οἱ Ἕλληνες οἱ πλουσιώτεροι τοῦ κόσμου ἄνθρωποι εἰς χρυσόν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ὁ χρυσὸς, ὅστις ὑπερτιμᾶται, ἀλλὰ τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον, τὸ ὁποῖον ὑποτιμᾶται, καὶ ἐν συγκρίσει ὑπερτιμᾷ τὸν χρυσόν. Ἐπειδὴ ὑποτιμᾶται τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον, φαίνεται ὑψούμενος ὁ χρυσός. Λοιπὸν, ἐφ’ ὅσον κατ’ ἔτος ἐλαττοῦται τὸ ποσὸν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων ἐν τῇ χώρᾳ διὰ τῶν μέτρων τοῦ Ἐλέγχου, ἐνῷ οὐ μόνον δὲν μένουσιν αἱ αὐταὶ, ἀλλ’ αὐξάνουσι καθ’ ἡμέραν αἱ συναλλαγαὶ, τόσον περισσότερον ὑπερτιμᾶται ἡ ἀξία τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου. Λοιπὸν θὰ εὑρισκώμεθα ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν εἰς διάφορον χρηματικὴν κυκλοφορίαν καὶ διάφορον συναλλακτικὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν ἐγὼ θεωρῶ εὐτυχῆ, μεθ’ ὅλας τὰς στενοχωρίας, τὰς ὁποίας δύναται νὰ προξενῇ εἰς τὴν κοινωνίαν καὶ τὸ ἐμπόριον. Θὰ εὑρισκώμεθα καθ’ ἡμέραν ὑπὸ ἐλάσσονα ἐπικαταλλαγὴν, καὶ δὲν εἶναι ἀδύνατον μετὰ ἓν ἔτος νὰ φθάσωμεν κάτω τῶν 135, δηλ. κάτω τοῦ ὁρίου τοῦ δασμολογίου, ἀλλ’ ἔτι κατωτέρω μετὰ δύο ἔτη. Διατὶ ὅμως ἐπλάσαμεν τότε αὐτὸν τὸν πόρον; Τί θὰ πράττωσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἦναι ὑποχρεωμένοι νὰ πληρώνωσι τελωνιακὰ τέλη πρὸς 145 λεπτὰ, ἐνῷ εἰς τὴν ἀγορὰν ὁ χρυσὸς δύναται ν’ ἀποκτηθῇ μὲ 142 ἢ 140; Θὰ ἀγοράζωσι βεβαίως εἰς τὴν ἀγορὰν χρυσὸν, καὶ θὰ πληρώνωσι χρυσὸν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἀλλ’ εἶναι συμφέρον νὰ γίνηται οὕτω; Βεβαίως δὲν εἶναι συμφέρον· διότι, ἐὰν εἰσπράττῃ τραπεζικὰ τὸ Δημόσιον, καὶ ὁσάκις παρουσιάζηται ἀνάγκη ἀγοράζῃ ἐν τῇ ἀγορᾷ τὸ συνάλλαγμα, ὅπερ τῷ ἀναγκαιοῖ, θὰ τὸ ἀγοράζῃ εὐθηνότερον, ἐνῷ, ὅταν λέγητε εἰς ἑκατὸν ἐμπόρους, οἱ ὁποῖοι καλοῦνται νὰ καταβάλωσι τὰ τέλη εἰς χρυσὸν, ν’ ἀγοράσωσιν ἀπὸ τὴν ἀγορὰν τὸν χρυσὸν, ἐπειδὴ ὅλοι αὐτοὶ θὰ συρρέωσι διὰ μιᾶς, θὰ γίνεται μεγάλη ὑπερτίμησις, πολὺ μεγαλειτέρα ἐκείνης, ἡ ὁποία θὰ ἐγίνετο, ἐὰν τὸ δημόσιον ταμεῖον εἰσέπραττεν ὁμαλῶς εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια τὰ τέλη, ἀγοράζον ἔπειτα ἀντὶ τῶν ἐμπόρων τὸν ἀναγκαιοῦντα αὐτῷ χρυσόν. Λοιπὸν καὶ κατὰ τοῦτο θὰ ἐπέλθῃ μείωσις τῶν κερδῶν τοῦ Δημοσίου. Ἐκτὸς ὅμως τούτου θὰ ἐπέλθῃ καὶ τὸ ἄλλο κακὸν, ὅτι μετ’ ὀλίγον χρόνον θὰ ἐκλίπῃ εἷς πόρος, τὸν ὁποῖον, ταράσσομεν σήμερον τὴν κοινωνίαν καὶ τὸ ἐμπόριον, διὰ νὰ ἐπιβάλωμεν, ἐνῷ, ἐὰν ἐπεβάλλετο ὡς φόρος ἐπὶ ὡρισμένων εἰδῶν, ἐπὶ προστασίᾳ τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, τῆς ἐθνικῆς βιομηχανίας, ἀλλ’ ἰδίως τῆς γεωργίας, ἡ ὁποία ἀγωνίζεται σήμερον ὑπὸ πολὺ χειροτέρους ὅρους ἢ μέχρι τοῦδε, καὶ εἰς ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὑποτιμᾶται πανταχοῦ τοῦ κόσμου ὁ σῖτος, θὰ ἦτο προτιμότερον. Διότι, ἐνῷ ὑποτιμᾶται ὁ σῖτος πανταχοῦ τοῦ κόσμου, ἑπομένως καὶ παρ’ ἡμῖν, ἐλλείπει ἤδη καὶ ἡ προστασία ἡ ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ συναλλάγματος, ἡ ὁποία προστιθεμένη εἰς τὸν φόρον ἐπροστάτευε περισσότερον τὴν γεωργίαν. Διὰ τοῦτο τί βλέπομεν σήμερον; Βλέπομεν, ὅτι ὁ σῖτος ὁ ἐν Ἑλλάδι παραγόμενος μένει σχεδὸν ἀπώλητος. Καὶ διατὶ μένει ἀπώλητος; Διότι διὰ συναλλάγματος 142 καὶ 143 λεπτῶν οἱ ἔμποροι τοῦ Πειραιῶς καὶ ἄλλων μερῶν, οἱ εἰσάγοντες ἔξωθεν τὸν σῖτον, ἀπειλοῦσι τοὺς παραγωγοὺς τοὺς ἐντοπίους καὶ τοὺς ἀναγκάζουσι νὰ ὑποκύψωσιν εἰς τὰς τιμὰς, ἃς αὐτοὶ κανονίζουσι, δηλ. εἰς τιμὴν πολὺ κατωτέραν ἐκείνης, εἰς ἣν πληρώνουσι τὸν ἐξωτερικὸν σῖτον· ἐὰν δὲν θέλουν νὰ τὸν δώσουν, θὰ εἰσαγάγουν οἱ ἔμποροι ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Καὶ εἶναι εὐκολώτατον νὰ τὸν εἰσαγάγουν σήμερον λόγῳ τῆς εὐθηνίας τοῦ συναλλάγματος. Λοιπὸν εἶναι τοῦτο ἀπειλὴ, ἥτις ἀδύνατον νὰ μὴ μεταβληθῇ εἰς ὀξεῖαν κρίσιν, ἐὰν ἐξακολουθήσῃ τὸ συνάλλαγμα ὑποτιμώμενον, χωρὶς ἡ προστασία τῆς Κυβερνήσεως ἀφ’ ἑτέρου νὰ προσέρχηται ἀρωγὸς εἰς τὴν γεωργίαν, ἀλλ’ ἐγκαταλείπει αὐτὴν ἀπροστάτευτον, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι θὰ ηὔξανεν ἄλλως τὰ τελωνιακὰ τέλη, ἐνῷ σήμερον κυρίως δὲν πρόκειται περὶ αὐξήσεως, ἀλλὰ περὶ ἀνορθώσεως τῆς ἐκλιπούσης προστασίας. Κυρίως πρόκειται περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν πραγμάτων, τὰ ὁποῖα μετέβαλε καὶ καθ’ ἡμέραν θὰ μεταβάλλῃ ἡ ἔκπτωσις τοῦ συναλλάγματος. Λοιπὸν, ἀντὶ αὐτὴν τὴν πολιτικὴν ν’ ἀκολουθήσωμεν, καὶ νὰ ἐπιβάλωμεν μικρόν τι βάρος διά τινων φόρων, —ἐὰν, ὡς λέγεται, δὲν ἦναι ἐφικτὴ ἡ δι’ οἰκονομιῶν ἐξεύρεσις τοῦ ποσοῦ αὐτῶν τῶν δαπανῶν, — ἀντὶ, λέγω, νὰ προσφύγωμεν εἰς αὐτοὺς τοὺς φόρους, προέβημεν εἴς τι, ὅπερ, ἐνῷ θὰ βαρύνῃ ἐπί τινα χρόνον τὸν λαὸν ἀνίσως, θὰ ἐξατμισθῇ μετὰ καιρὸν καὶ θ’ ἀφήσῃ ἐκτεθειμένην εἰς μείζονας ἢ πρότερον κινδύνους καὶ τὴν βιομηχανίαν καὶ τὴν παραγωγὴν τὴν ἐθνικὴν, ἡ ὁποία ὑπὸ τὴν προστασίαν τοῦ Κράτους ἔδωκε μέχρι τοῦδε ὁπωσδήποτε τὰ ὄχι καὶ πολὺ μεγάλα ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε ἔδωκεν. Ἰδίως θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς ἐγκαταλείψεως τῆς ἐθνικωτέρας τῶν παραγωγῶν, τῆς γεωργίας, ἀπὸ τὴν ὁποίαν καὶ αὐτὴ ἡ σταφιδικὴ κρίσις ἔχει νὰ ὠφεληθῇ, διότι ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι, ἂν ἡ καλλιέργεια τῆς γῆς ἦτό πως ἐπικερδὴς, θὰ ἦτο εὐκολώτερον νὰ ἐπιδοθῶσιν εἰς αὐτὴν οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοὶ, οἱ ὁποῖοι, μεθ’ ὅλα τὰ παρεχόμενα ἀλλεπαλλήλως αὐτοῖς μέσα, φρονῶ ὅτι ἐξ οὐδενὸς μέσου μέχρι τοῦδε ὠφελήθησαν, οὔτε θὰ ὠφεληθῶσι, πλὴν βεβαίως τοῦ μονοπωλίου, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν σήμερον πλέον νὰ ἐπανέλθῃ. Ἄνευ μεγάλης προστασίας ἐκ μέρους τοῦ Κράτους καὶ ἄνευ μεγάλων καὶ ἀδιαλείπτων καὶ πεφωτισμένων κυβερνητικῶν δαπανῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προαχθῇ καὶ εὐημερήσῃ ἡ ἑλληνικὴ γεωργία. Ἄνευ ὑδάτων γεωργία δὲν προοδεύει, ἀρδευτικὸν δ’ ἔργον οὔτε ἓν ἀκόμη ἐγένετο ἐν Ἑλλάδι. Ὅλα τὰ ὕδατα, καὶ τῶν βροχῶν καὶ τῶν ποταμῶν καὶ τῶν ῥυάκων καὶ τῶν πηγῶν αὐτῶν χύνονται εἰς τὴν θάλασσαν, χωρὶς παντελῶς νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὴν καλλιέργειαν καὶ τὴν παραγωγὴν τῆς γῆς. Οἱ ἰδιῶται οὔτε δύνανται, οὔτε, ὅταν δύνανται, ὑπεχρεώθησαν ὑπό τινος νόμου νὰ χρησιμοποιῶσι τὰ ὑπάρχοντα ὕδατα εἰς τὴν παραγωγὴν τῆς γῆς. Παραλείπω, ὅτι τὸ Κράτος οὐδὲν οὔτ’ ἐπεχείρησεν ἀκόμη, ἵνα αὐξήσῃ τὰ ὄμβρια ὕδατα διὰ τῆς συντηρήσεως καὶ τῆς αὐξήσεως τῶν δασῶν· παραλείπω, ὅτι ἐντελῶς ἀπέτυχεν εἰς τὴν διδασκαλίαν καὶ τὴν μόρφωσιν τοῦ γεωργικοῦ λαοῦ εἰς τὰ ἔργα τοὐλάχιστον, τὰ ὁποῖα ἄνευ ὑδραυλικῶν μέσων καὶ ἀρδεύσεων ἠδύνατο εὐδοκίμως νὰ ἐπιχειρήσῃ· παραλείπω, ὅτι οὐδ’ αὐτὴν τὴν ἀσφάλειαν καὶ τὴν τάξιν ἐν τῇ ὑπαίθρῳ χώρᾳ, ἄνευ τῶν ὁποίων ἰδίως ἡ γεωργία, ἡ ἐργαζομένη διὰ τῶν κεφαλαίων καὶ τῆς ἐπιστήμης, δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ, καὶ ἄνευ τῆς ὁποίας ὅμως γεωργικὴ πρόοδος οὐδεμία ἐπιτυγχάνεται, παραλείπω, λέγω, ὅτι οὐδ’ αὐτὰς κατώρθωσε τὸ Κράτος ἡμῶν νὰ ἀσφαλίσῃ, οὕτω δὲ, ἐλλείψει ἀσφαλείας ἐν τοῖς ἀγροῖς, οὐδὲν σχεδὸν ὑπὲρ τῆς γεωργίας συνετέλεσεν ἡ ἰδιωτικὴ πρωτοβουλία καὶ τὸ ἰδιωτικὸν συμφέρον, —ἐνῷ πολλὰ συνετέλεσεν ἐν τῇ βιομηχανίᾳ καὶ τῷ ἐμπορίῳ —καὶ διὰ τοῦτο οἱ ἀγροὶ καὶ οἱ ἀγρόται ἡμῶν διατελοῦσιν εἰς ἀρχέγονον γεωργικὴν κατάστασιν· παραλείπω, ὅτι ἐλάχιστα καὶ ἀνεπαρκῆ ἔπραξε μέχρι τοῦδε τὸ Κράτος ὑπὲρ τῆς γεωργίας διὰ τῆς ταχείας καὶ εὐθηνῆς συγκοινωνίας. Ἀλλ’ ἀφοῦ οὐδὲν τούτων ἔπραξεν ὑπὲρ τῆς γεωργίας τὸ Κράτος, ἂς φροντίζῃ τοὐλάχιστον νὰ προστατεύῃ αὐτὴν κατὰ τοῦ ξένου διαγωνισμοῦ διὰ τεχνητῶν μέσων, δηλ. διὰ τοῦ δασμολογίου, ἂν δὲν θέλῃ νὰ ἴδῃ ἐρημουμένην τὴν γῆν γεωργικῶν χειρῶν ὀλίγον κατ’ ὀλίγον. Ἡ διοίκησις τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν ἔπρεπε νὰ διεξάγηται μετὰ περισσοτέρας οἰκονομίας, ἵνα τοὐλάχιστον ὁ λαὸς μὴ ἐπιβαρύνηται διὰ μεγάλων βαρῶν ἐν τῷ ἀγῶνι ὑπὲρ τῆς ζωῆς. Ἀλλ’ ἀφοῦ οἰκονομίαι δὲν γίνονται, ἂς ἐπιβάλλωνται τοὐλάχιστον μετὰ μείζονος φροντίδος καὶ περισκέψεως οἱ νέοι φόροι. Ὅ,τι ἤδη προτείνεται δὲν συμβιβάζεται οὔτε μὲ τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, οὔτε μὲ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, οὐδὲ στηρίζεται ἐπὶ τοῦ δικαίου καὶ τῆς ἰσότητος. Ἕνεκα τούτου, καίτοι εἶμαι ὑπὲρ προικοδοτήσεως τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, καίτοι εἶμαι, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν εἶναι δυναταὶ οἰκονομίαι, ὑπὲρ ἐπιβολῆς φόρων, ὁ τελευταῖος φόρος, τὸν ὁποῖον ἤθελον δεχθῆ καὶ ψηφίσει, εἶναι ὁ φόρος τῆς αὐξήσεως τῆς τιμῆς τοῦ φράγκου ἐν τῇ πληρωμῇ τῶν τελωνιακῶν τελῶν, καὶ ἑπομένως θὰ καταψηφίσω αὐτοῦ.

§290Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Καίτοι, κύριοι Βουλευταί, αἱ παννυχίδες τόσον μὲ κατέβαλον, ὥστε δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ λάβω τὸν λόγον, ἐν τούτοις τηλεγράφημά τι τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Ἑρμουπόλεως μὲ ἀναγκάζει καὶ πάλιν νὰ ἀπασχολήσω ὑμᾶς ἐπί τινας στιγμάς. Ἐκ τοῦ τηλεγραφήματος τούτου δύναταί τις νὰ φαντασθῇ τὴν συγκίνησιν, ἡ ὁποία ἔχει καταλάβει τὸν ἐμπορικὸν κόσμον. Τὴν τελευταίαν μόνον φράσιν τοῦ τηλεγραφήματος θὰ ἀναγνώσω ὑμῖν, ἵνα μὴ ἀπασχολῶ ὑμᾶς, ἐκ ταύτης δὲ θέλετε ἐννοήσει τὴν ἐντύπωσιν, τὴν ὁποίαν παρήγαγε τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον (ἀναγινώσκει): «... Διὰ τῆς νέας ἐπιβολῆς φορολογικοῦ συστήματος προπαρασκευάζεται ἐντελὴς καταστροφὴ ἐμπορίου.» Πολλὰ ἐλέχθησαν περὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, καὶ δὲν θ’ ἀπασχολήσω ἐπὶ πολὺ ὑμᾶς, διότι νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, κατόπιν τῆς πειστικῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἐπιφανοῦς ἐκ Μεσολογγίου συναδέλφου, καθὼς καὶ ἄλλων τινῶν, θὰ καμφθῇ καὶ θὰ ἐλαττώσῃ κατά τι τὸ ποσὸν τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς. Διὰ τοῦτο θὰ περιορισθῶ, ἀνατρέχων μόνον εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ἐξ αὐτῆς δέ, Κύριοι, θέλετε ἴδει τὰ ἑξῆς περιστατικά· θέλετε ἴδει, ὅτι τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ὑπεβλήθη καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ λαὸς διετέλει ἐν συγκινήσει ἕνεκα τῶν ἀγορεύσεων τῶν πατριωτικῶν τοῦ καθηγητοῦ κ. Καζάζη, ἕνεκα τῶν πλεονεκτημάτων, τῶν ὁποίων τυγχάνουσιν οἱ Βούλγαροι, ἕνεκα τῆς ἀπρονοησίας, τὴν ὁποίαν δυστυχῶς ἔδειξεν ἡ Κυβέρνησις ἡ ἐπὶ τρία μετὰ τὸν πόλεμον ἔτη διοικήσασα τὴν χώραν. Πάντες οὗτοι οἱ λόγοι εἶχον πείσει τὸν λαόν, ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ στρατοῦ, ὅτι ὄντως ἦτο ἡ στιγμὴ κατάλληλος, ὅπως ἐξευρεθῶσιν οἱ πόροι καὶ σχηματισθῇ Ταμεῖον Ἀμύνης. Καὶ ὄντως ἡ Κυβέρνησις προέβαλε τὸ νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τοῦ σίτου. Ἀλλ’ εἴτε ἕνεκα τῆς ἀντιδράσεως τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἴτε ἕνεκα τῆς ἀντιδράσεως, ἡ ὁποία ἐγεννήθη ἐκ μέρους τοῦ λαοῦ, ἠναγκάσθη ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀποσύρῃ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, καὶ ἡ Κυβέρνησις μετέβαλεν ἐντελῶς τακτικήν. Ἐνῷ ὅλον τὸ ποσὸν τὸ προερχόμενον ἐκ τῆς φορολογίας τοῦ σίτου ἐδίδετο εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, αἴφνης διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἐπιβάλλει τοὺς αὐτοὺς καὶ περισσοτέρους φόρους, μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι διατίθεται τὸ δέκατον μόνον τῶν εἰσπραττομένων τελῶν ὑπὲρ τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Οἱ λόγοι οὗτοι οἱ ἰσχυροὶ μοὶ ἐπιβάλλουσι ν’ ἀπασχολήσω ὑμᾶς ἐπί τινας στιγμάς, ἐκτελῶν ὕψιστον καθῆκον πρὸς τὸν λαὸν καὶ πρὸς τὸν ἐμπορικὸν κόσμον τῆς πατρίδος ἡμῶν. Εἶναι ἀδύνατον, Κύριοι, νὰ διοικηθῶμεν διὰ τοῦ συστήματος τῶν νέων φόρων. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ φέρῃ ἰσοζύγιον εἰς ἡμᾶς, εἶναι τὸ σύστημα τῶν οἰκονομιῶν. Δὲν θὰ ἐπαναλάβω τὰς οἰκονομίας, τὰς ὁποίας ὑπέδειξα καὶ ἐγὼ καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις, δὲν θὰ κατηγορήσω ὑμᾶς, διότι δὲν ἐδόσατε τὴν συνδρομήν σας, ἢ μᾶλλον ἀντεδράσατε πάσαις δυνάμεσιν, ὥστε νὰ μὴ ψηφισθῶσιν αἱ οἰκονομίαι, αἱ ὑπὸ τοῦ σεβαστοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὡς Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, προταθεῖσαι, διότι τοῦτο εἶναι παλαιὰ τακτικὴ ὑμῶν. Πάντες, ὡς καὶ ὁ προλαλήσας κ. Βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας, κατηγόρησαν ἡμᾶς, ὅτι δὲν ὑπεδείξαμεν οἰκονομίας. Δὲν ἤρεσαν, φαίνεται, εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Εὐρυτανίας Βουλευτὴν αἱ οἰκονομίαι τοῦ σεβαστοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, δὲν τῷ ἤρεσαν αἱ οἰκονομίαι τῶν πολιτικῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τῇ ἀνοχῇ του τὸν διεδέχθησαν ἐν τῇ Κυβερνήσει κατὰ τὴν ἐκπνεύσασαν ἑξαμηνίαν· δὲν τῷ ἤρεσαν τόσαι οἰκονομίαι, αἱ ὁποῖαι ὑπεδείχθησαν ὑπὸ τόσων ἄλλων ἀξιοτίμων συναδέλφων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ὡς καὶ εἰς προηγουμένην ἀγόρευσίν μου εἶπον, καταστρέφεται τὸ ἐμπόριον καὶ ἡ βιομηχανία, καταστρέφεται ἐν γένει ὁ λαός, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ ζήσῃ μὲ τὴν αὔξησιν τῆς φορολογίας· ἐκτὸς δὲ τούτου καταργεῖται καὶ ὁλόκληρον ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ἔχει γραφῆ δι’ αἵματος, τὸ ἄρθρον 59, ὡς ἀνέπτυξα κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν, καὶ οὐδεὶς ἐτόλμησε νὰ μὲ ἀντικρούσῃ. Καὶ ἐν τούτοις ὑπάρχουσι πολλοὶ Βουλευταί, οἱ ὁποῖοι, ἐνῷ ἀναγνωρίζουσι τὸ δίκαιον τῶν ἰσχυρισμῶν τούτων καὶ προσποιοῦνται ὅτι εἶναι κατὰ τῶν φόρων, ἔρχονται ἐνταῦθα καὶ ψηφίζουσι τοὺς φόρους τούτους. Ἐγὼ μετ’ εὐχαριστήσεως ἀκούω πάντοτε τὸν ἀξιότιμον ἐξ Εὐρυτανίας Βουλευτὴν ἀγορεύοντα, καὶ διότι εἶναι εὔγλωττος, καὶ διότι ἔχει καὶ εὐστροφίαν πνεύματος, μόλις δὲ σήμερον κατώρθωσα νὰ ἀκούσω συγκεκριμένως παρ’ αὐτοῦ, ὅτι εἶναι ὑπὲρ τῆς φορολογίας, καὶ συγχαίρω αὐτόν, διότι μέχρι τοῦδε διὰ τῶν ἀγορεύσεών του ἠκολούθει ἓν παιγνίδι πολιτικόν· φαίνεται δέ, ὅτι δὲν συμφωνεῖ μὲ τὴν γνώμην τοῦ ἐπιφανοῦς ἐκ Καλαβρύτων συναδέλφου, διότι ἐκεῖνος ἀνῆλθεν εἰς τὸ βῆμα καὶ συγκεκριμένως ὥρισε τὸ πρόγραμμα αὐτοῦ. Κατηγόρησεν ὁ κ. ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ὅτι κωλυσιεργεῖ, καὶ ἐν τούτοις αὐτὸς οὗτος ἐκωλυσιέργησεν, ἐπὶ δύο ὥρας ὁμιλῶν, διὰ νὰ παραστήσῃ, ὅτι πρέπει ἐν Εὐρυτανίᾳ νὰ ὑπάρχῃ Δικαστήριον, καὶ ὅτι τρώγει ἢ δὲν τρώγει τὸ Α ἢ Β τυρὶ (ἱλαρότης). Ἀλλ’ ἀνέφερε καὶ περὶ καρύας καὶ ἐβένου, καὶ εἶπεν ὅτι ταῦτα φορολογοῦνται ὡς εἴδη πολυτελείας, ἀγνοῶν ὅτι τὰ εἴδη ταῦτα χρησιμεύουν πρὸς εἰδικὴν ἐργασίαν καὶ κατασκευὴν ἐπίπλων καὶ ἐν Σύρῳ, τὰ ὁποῖα πωλοῦνται εἰς τὴν Ἀνατολήν. Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου θάπτεται καὶ τὸ εἶδος αὐτὸ τῆς βιομηχανίας. Ἀνέφερε καὶ περὶ φιστικίων, φουντουκίων, ἀμυγδάλων κλπ., ἀγνοῶν ὅτι τὸ μεγαλείτερον ἐμπόριον ἐν Σύρῳ εἶναι τὸ τῶν φιστικίων, τῶν ὁποίων γίνεται χρῆσις εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν λουκουμίων. Καταστρέφεται ἐπίσης καὶ ἡ βιομηχανία τῆς κηροποιΐας (σπερματσέτων κλπ.), ἡ βιομηχανία τῆς κατασκευῆς βαμβακερῶν καὶ μαλλίνων ὑφασμάτων, ἡ τῆς πιλοποιΐας κλπ. Ἡ αὔξησις λοιπὸν τῆς δασμολογικῆς φορολογίας ἐπηρεάζει ἐπιβλαβῶς καὶ αὐτὴν τὴν παραγωγὴν τοῦ τόπου, διότι, ὡς εἶπον, πολλὰ τῶν εἰσαγομένων εἰδῶν εἶναι χρήσιμα εἰς τὴν ἐγχώριον βιομηχανίαν καὶ ἀποτελοῦσι τὰς πρώτας ὕλας διαφόρων τεχνουργικῶν καὶ ἄλλων βιοποριστικῶν ἔργων. Παρέστησεν ὁ κ. συνάδελφος καὶ τοὺς ἐμπόρους ὡς κακῆς πίστεως ἀνθρώπους, διότι εἶπεν, ὅτι, ἐνῷ ἡμεῖς φορολογοῦμεν ἕν λεπτὸν, οἱ ἔμποροι φορολογοῦσι τὸν λαὸν πέντε λεπτὰ, ἐνῷ τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές. Ὡμίλησε καὶ περὶ τοῦ θορύβου, τὸν ὁποῖον δῆθεν προκαλοῦμεν παρὰ τῷ λαῷ· ποίου θορύβου; τῶν διαδηλώσεων τῆς πρωτευούσης; Ὁ σεβαστὸς ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εὑρίσκετο ἐν Κηφισιᾷ, ὅτε ἐνηργοῦντο αἱ διαδηλώσεις, ἐπὶ κεφαλῆς ἔχουσαι τὸν ἐμπορικὸν κόσμον· καὶ καλῶς ἔπραξε, διότι νομίζω, ὅτι διὰ τῆς νομίμου ὁδοῦ θέλει πεισθῆ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐνδώσῃ, ὅπως ἐπείσθη μετὰ τὴν πρώτην ἀγόρευσίν μου, καὶ ἐδήλωσεν, ὅτι θέλει ἐλαττώσει τὸν φόρον τῆς αὐξήσεως τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς, καὶ ὄντως τὸν ἠλάττωσεν ἀπὸ 1,50 εἰς 1,45. Δὲν ἀδικῶ ὅμως τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν Εὐρυτανίας, διότι ὁ πόνος του πρὸς διατήρησιν τοῦ Δικαστηρίου εἰς τὴν ἐπαρχίαν του τὸν παρέσυρε καὶ εἶπεν ὅσα εἶπεν. Ἀλλὰ τί εἶναι τὰ Πρωτοδικεῖα; ποίαν δαπάνην ἔχουν; ποίαν δαπάνην ἔχουν αἱ Νομαρχίαι; Ἀγνοεῖ, φαίνεται, διότι κρίνει τὰ πράγματα ἐκ τῆς ἱστορικῆς ἐκείνης ἐπαρχίας του. Ἀγνοεῖ, ὅτι ἐν Σύρῳ 600 δραχμὰς πληρώνει τὸ Δημόσιον διὰ μισθὸν νομάρχου, 500 περίπου διὰ τὴν κατοικίαν του, εἰς ἣν λαμβάνει καὶ ἠλεκτρικὸν φῶς, καὶ νομίζει τις, βλέπων τὸ κατάστημα τῆς Νομαρχίας φωτιζόμενον οὕτω, ὅτι ἀνέτειλεν ἡ ἡμέρα τῆς ἀναστάσεως τῆς Ἑλλάδος! Ἔχει προσέτι ὁ κ. νομάρχης δύο κλητῆρας, ἐξ ὧν ὁ εἷς χρησιμεύει εἰς τὸν κ. νομάρχην ὡς μάγειρος, ὁ δ’ ἄλλος ὡς ὑπηρέτης· ἔχει καὶ ἕνα ἀστυφύλακα, ὁ ὁποῖος ἀποσπᾶται, ἵνα τῷ χρησιμεύῃ ὡς ὑπασπιστής του, ὅταν ἐξέρχηται εἰς περιοδείαν· ἔχει καὶ ὁδοιπορικὰ ἔξοδα· ἔχει ἐπίσης ὁ κ. νομάρχης καὶ προσκλήσεις εἰς τὰς Ἀθήνας διὰ λόγους εὐνοήτους κλπ. Δὲν εἶναι ἔξοδα αὐτά; Ἀλλ’ ὡμίλησεν ὁ κύριος συνάδελφος καὶ περὶ στρατιωτικῶν νομοσχεδίων, καὶ ἐξ αὐτοῦ ἐνόησα, ὅτι δὲν παρίσταται καθ’ ὅλας τὰς συνεδριάσεις, διότι τὸ ζήτημα τοῦτο ἐλύθη. Ὁ ἐπιφανὴς ἐκ Καλαβρύτων συνάδελφος, ἀνελθὼν ἐπὶ τοῦ βήματος, τί σᾶς εἶπε διὰ τῆς ἀγορεύσεώς του, ὅσον ἀφορᾷ τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια; εἶπε «τοῦτο θέλω, ἐκεῖνο δὲν θέλω». Ἀπορῶ λοιπὸν, πῶς, ἀφοῦ ἀκολουθεῖ τὸν κ. Ζαΐμην, ἔρχεται εἰς ἀντίφασιν πρὸς αὐτόν. Δικαιολογεῖται ὅμως ἐκ τοῦ ὅτι δὲν παρακολουθεῖ τὰς συνεδριάσεις, καὶ διὰ τοῦτο, ὅταν ἔρχηται εἰς τὴν Βουλήν, εἶναι τόσον φρέσκος, ὥστε κατορθώνει νὰ ἀπασχολῇ δύο ὥρας συνεχῶς τὴν Βουλήν. Ἀστεῖον ἐφάνη εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον καὶ τὸ ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐπέρχεται μεγάλη ζημία καὶ εἰς τὴν βιομηχανίαν τοῦ χαλβᾶ καὶ τῶν χαλβαδοπητῶν, ὡς ἂν νὰ ἔρχηται ἀπὸ τὰς Ἰνδίας καὶ δὲν γνωρίζῃ τὸ ἐμπόριον, τὸ ὁποῖον γίνεται εἰς τὴν Σῦρον ἐκ τῆς βιομηχανίας ταύτης, τῆς ὁποίας αἱ πρῶται ὗλαι ἔρχονται ἀπὸ τὸ ἐξωτερικόν. Εἶναι τοιαύτη ἡ σειρὰ τῶν ἐργοστασίων τούτων, ὥστε θεωρῶ, ὅτι μεγαλείτερα ἀποτελέσματα θὰ ἐπήρχοντο, ἂν ἀφίνοντο εἰς τὴν κρίσιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τὰ περὶ τούτου. Δὲν πιστεύω, Κύριοι, νὰ παρεξηγηθῶ δι’ ὅσα εἶπον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὡς παρεξηγήθη ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Καλούτσης, διότι κατὰ ἀγόρευσίν του ἐπὶ νομοσχεδίου τινὸς μετεχειρίσθη λέξιν ἀντεκκλησιαστικὴν, ἐνῷ πατριωτικώτατα σᾶς ἔλεγεν, ὅτι καὶ ἡμεῖς εἴμεθα ὑπὲρ τῆς ἐκτάκτου παρασκευῆς τῆς χώρας ἡμῶν, — ὡς καὶ ἐγὼ εἶπον ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης. — Ἀλλὰ τί ἐζήτησεν ὁ κ. συνάδελφος; ἐζήτησεν, ἡ παρασκευὴ τῆς χώρας ἡ ἔκτακτος νὰ ᾖναι σοβαρὰ, νὰ μὴ ᾖναι ἐξευτελιστική. Ἑπομένως πολὺ κακῶς ἠρμηνεύσατε τὴν λέξιν τοῦ κ. συναδέλφου. Κύριοι, ἔχω ἐπαναπαυμένην τὴν συνείδησίν μου, διότι ἔπραξα ἀπὸ τοῦ βήματος τὸ καθῆκόν μου, προσπαθήσας νὰ ἐμποδίσω παντὶ σθένει τὴν ψήφισιν τῶν φόρων. Προσεπάθησα νὰ πείσω τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἐλπίζω μέχρι τέλους νὰ καμφθῇ· ἄλλως θὰ κωλυσιεργήσω — καὶ ἔχει πικρὰν πεῖραν τούτου ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§291Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα, πικρὰν πεῖραν.

§292Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Ἔχει πικρὰν πεῖραν ἀπὸ τῆς παρελθούσης Περιόδου, μὲ εὐγνωμονεῖ ὅμως, πιστεύω, σήμερον, διότι κατώρθωσα καὶ δὲν ἐπῆλθεν ἡ πλήμμυρα τῶν Ἀθηνῶν, ἡ ἕνεκα τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν μεταλλικὴν δραχμήν, δὲν θὰ ἐξακολουθήσω ἀγορεύων, διότι, δοθέντος, ὅτι ἡ πλειονοψηφία ἀπεφάσισε νὰ παραμείνῃ ἐνταῦθα, οὐδὲν ἄλλο θέλω κατορθώσει, εἰμὴ νὰ ταλαιπωρῶ ὑμᾶς. Διὰ τοῦτο, περαίνων τὴν ἀγόρευσίν μου, παρακαλῶ ὑμᾶς, ἐὰν δὲν ἀποφασίσητε νὰ ἐλαττώσητε τὸ ποσὸν τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς, νὰ διαθέσητε τοὐλάχιστον τὸ ἥμισυ τοῦ φόρου, ἢ καὶ πλέον, ὑπὲρ τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης.

§293Α. ΜΟΝΟΚΡΟΥΣΟΣ. Δὲν εἶχον σκοπόν, Κύριοι, νὰ λάβω τὸν λόγον, ἀλλ’ ἐπειδὴ πρόκειται σήμερον νὰ ἐκδοθῇ ἡ ὁριστικὴ ἀπόφασις, διὰ τῆς ὁποίας ἐπιβάλλονται βάρη μέγιστα εἰς τὸν λαόν, καὶ ἰδίως εἰς τὴν μεσαίαν καὶ τὴν κατωτέραν τάξιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκω καὶ ἐγώ, διὰ τοῦτο ἐνόμισα, ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ ἐκφράσω καὶ ἐγὼ τὰς ἰδέας μου. Πρέπει νὰ ἦσθε βέβαιοι, κύριοι Βουλευταί, ὅτι, ἐὰν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἤθελε φέρει νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον νὰ ἐκανόνιζε τὰ βάρη ἐξ ἴσου καὶ ἀναλόγως εἰς ὅλας τὰς κοινωνικὰς τάξεις, δὲν θὰ εἶχον ἀντίρρησιν. Ἀλλ’ αἱ σκέψεις καὶ τὰ μέτρα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ποίας τάξεις ἐπιβαρύνουν; τὴν μεσαίαν τάξιν καὶ τὴν κατωτέραν, τὴν πενομένην! Εἶναι γνωστὰ εἰς ὑμᾶς, κύριοι Βουλευταί, τὰ εἴδη, εἰς τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλεται ἡ φορολογία. Ἐπιβαρύνεται τὸ ψωμί, ὁ μπακαλιάρος, τὰ ὄσπρια, — αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικὴ κατανάλωσις, — τὸ ῥίζι, τὰ ἐνδύματα, τὰ ὑποδήματα, τὰ ὁποῖα ἐπίσης εἶναι πραγματικὴ κατανάλωσις. Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἀνέλθῃ εἰς τὸ βῆμα τοῦτο καὶ νὰ ὑποδείξῃ εἰς ἡμᾶς, ἂν ἐπιβαρύνεται ἄλλη τάξις, πλὴν τῆς μεσαίας καὶ τῆς κατωτέρας. Πῶς δυνάμεθα, κύριοι Βουλευταί, νὰ μὴ ὑψώσωμεν φωνήν, βλέποντες τὴν τάξιν τὴν ἐργαζομένην καὶ βασανιζομένην νὰ καταδικάζηται σήμερον; Καὶ ἐγώ, προκειμένου περὶ τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἤθελον δώσει ψῆφον, ἐὰν οἱ Ἑλληνικοὶ πληθυσμοὶ ηὐπόρουν. Ἀλλ’ εἰς ποίαν θέσιν εὑρίσκεται σήμερον ὁ Ἑλληνικὸς πληθυσμός; ἐν τῇ ἐσχάτῃ πενίᾳ· καὶ διὰ τοῦτο ἀκούομεν καθ’ ἑκάστην, ἀναγινωσκομένας πρὸς ἡμᾶς ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, ἀναφορὰς ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν καὶ τηλεγραφήματα, διὰ τῶν ὁποίων ὁ λαὸς ζητεῖ τὴν ἀναστολὴν τῶν φόρων. Δὲν εἶναι εἰς θέσιν οἱ ἄνθρωποι σήμερον νὰ πληρώσουν τοὺς ὑπάρχοντας φόρους, καὶ εὑρίσκομεν τὴν στιγμὴν αὐτὴν νὰ θέσωμεν καὶ ἄλλους φόρους εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν! Τοιαύτη εἶναι ἡ ἐντολή, ἡ ὁποία μᾶς ἐδόθη, ὅτε ἀνεχωρήσαμεν ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας μας, καὶ ἀφήσαμεν τὸν λαὸν πάσχοντα καὶ δυστυχῆ; Δὲν θέλω νὰ πιστεύσω, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Βουλή, ἡ ὁποία γνωρίζει τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ λαοῦ, θ’ ἀποφασίσῃ διὰ τῆς ψήφου της τὴν ἐξόντωσιν αὐτοῦ. Καὶ ἀκούομεν τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου λέγοντα, προκειμένου περὶ κληρωτῶν, ὅτι δὲν παρουσιάζονται περισσότεροι ἀπὸ 5,000 ἢ 6,000 κληρωτοὶ κατ’ ἔτος. Διατί τοῦτο; Διότι ἡ οἰκογένεια, ὁ πατήρ, ἡ μήτηρ τοῦ κληρωτοῦ, εὑρισκόμενοι ἐν τῇ δυστυχίᾳ ἕνεκα τοῦ ἐξευτελισμοῦ τῶν τιμῶν τῶν προϊόντων, ζητοῦσι προστασίαν παρ’ αὐτοῦ, καὶ ὁ κληρωτὸς ἀναγκάζεται νὰ ἐκπατρίζηται, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ εὕρῃ μέσα συντηρήσεως διὰ τὸν ἑαυτόν του καὶ διὰ τοὺς γονεῖς του. Καὶ ἐνῷ εἰς τοιαύτην ἀπελπισίαν εὑρίσκεται ὁ λαός, ἐρχόμεθα ἡμεῖς καὶ θέλομεν νὰ προσθέσωμεν καὶ ἄλλα βάρη, καὶ ἄλλους φόρους! Ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ πιστεύσω ἀκόμη, ὅτι ἡ ψῆφος ὑμῶν θὰ ᾖναι ψῆφος καταδικαστικὴ τοῦ λαοῦ. Ἡ Κυβέρνησις, ἡ σήμερον διευθύνουσα τὸ Κράτος, τί μᾶς εἶπε, Κύριοι; «Ὑποδείξατέ μοι τὰ μέσα τῶν οἰκονομιῶν, καὶ ἐγὼ εἶμαι πρόθυμος νὰ ἀποσύρω τὰ φορολογικὰ νομοσχέδια». Πρῶτος ἐγὼ, κύριοι Βουλευταὶ, ὁ ἀγράμματος ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα τοῦτο, καὶ σᾶς εἶπον: ἀφοῦ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐνισχύσωμεν τὸ ἔθνος στρατιωτικῶς καὶ ναυτικῶς, καὶ νὰ ἀνυψώσωμεν τὸ γόητρον αὐτοῦ, διατὶ νὰ ἐπιβαρύνωμεν μόνον τὸν λαὸν μὲ φόρους; διατὶ νὰ μὴ ἐπιβαρύνωμεν περισσότερον τοὺς πλουσίους; διατὶ νὰ μὴ ἐπιβάλωμεν φόρους εἰς τὴν πολυτέλειαν, εἰς τὰ κεφάλαια, εἰς τὰς κληρονομίας; Ἐκτὸς τούτου, δὲν δυνάμεθα τάχα καὶ ἡμεῖς νὰ δώσωμεν τὸ ἥμισυ τῆς βουλευτικῆς ἐπιχορηγήσεως; δὲν δυνάμεθα νὰ καταργήσωμεν 2,000 περίπου θέσεις ὑπαλλήλων ἀργομίσθων; Λοιπὸν ἰδοὺ, ὅτι ἔχει τόσα μέσα ἡ Κυβέρνησις νὰ οἰκονομήσῃ χρήματα. Ἀλλ’ ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον μᾶς λέγει, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐγγίσωμεν τοὺς ἐν ἡσυχίᾳ εὑρισκομένους καὶ τοὺς διασκεδάζοντας, πρέπει νὰ λάβωμεν τὰ ψιχία ἀπὸ τὸν Λάζαρον! Ἀλλὰ δὲν ἐσκέφθητε, Κύριοι, ὅτι, ἂν πράξητε τοῦτο, θ’ ἀναγκάσητε ὅλους τοὺς πτωχοὺς νὰ φύγωσι, νὰ ἐκπατρισθῶσι, καὶ ὅτι θὰ μείνῃ τὸ Κράτος καὶ ὁ στρατὸς ἄνευ ἀνδρῶν; Θὰ σᾶς παρακαλέσω λοιπὸν, κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ τὸ ζήτημα ἔχει χαρακτῆρα σοβαρὸν, ἡ ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου νὰ γείνῃ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, διὰ νὰ ἴδω καὶ ἐγὼ τοὺς Βουλευτὰς, οἱ ὁποῖοι θὰ ψηφίσωσι τὸν φόρον τοῦτον, καὶ οἱ ὁποῖοι, δὲν γνωρίζω, πῶς θὰ ἔχωσι τὸ θάρρος νὰ ἐπιστρέψωσι κατόπιν εἰς τὰς ἐπαρχίας των.

§294Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας, κύριε Πρόεδρε, καθ’ ἣν ὑπεβλήθησαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὰ φορολογικὰ νομοσχέδια τῆς Κυβερνήσεως, ἡ Ἀντιπολίτευσις, διὰ πολλῶν μελῶν αὑτῆς, δὲν παρέλιπε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐξετάσῃ τὰ νομοσχέδια ταῦτα, εἴτε ἐν συνόλῳ εἴτε ἰδιαιτέρως ἕκαστον αὐτῶν, καὶ νὰ καταδείξῃ εἴτε τὸ ἀσύστατον ὅλων εἴτε τὰς πλημμελείας ἑκάστου αὐτῶν, συγχρόνως δὲ καὶ τοὺς μεγάλους κινδύνους, οἱ ὁποῖοι ἀπειλοῦσι νὰ προκύψωσιν, ὀψέποτε τὰ νομοσχέδια ταῦτα, ψηφιζόμενα τυχόν, ἤθελον μεταβληθῆ εἰς νόμους. Παραδόξως ὅμως οὐδεμία ἐκ τῆς πτέρυγος ἐκείνης (δεικνύει τὴν δεξιὰν) ἠκούσθη φωνὴ, καὶ ἰδίως οὐδεὶς τῶν κυρίων Ὑπουργῶν, καὶ μάλιστα ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀνῆλθεν ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο, ὅπως ἀναιρέσῃ τοὺς ἰσχυρισμοὺς τῶν φρονούντων, ὅτι τὰ νομοσχέδια ταῦτα δὲν πρέπει νὰ μεταβληθῶσιν εἰς νόμους. Μήπως ὑπάρχει τις φρονῶν, ὅτι ἡ αἴθουσα αὕτη εἶναι εἶδος Βρεφοκομείου, εἰς τὸ ὁποῖον ῥίπτονται ἔκθετα τὰ πνευματικὰ προϊόντα τῶν Ὑπουργῶν, μὲ τὴν ἐλπίδα, ὅτι ἴσως ἡ εὐσπλαγχνία ἀξιοτίμου τινὸς συναδέλφου, ὡς ἡ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Εὐρυτανίας, δύναται νὰ περικαλύψῃ καὶ νὰ περιβάλῃ τὰ ἔκθετα ταῦτα πνευματικὰ τέκνα αὐτῶν διὰ τῶν ῥακῶν ῥακώδους ἀγορεύσεως; Νομίζω ὅτι ὑποχρέωσιν ἔχουν οἱ ἀξιότιμοι κ. Ὑπουργοὶ νὰ ἀνέλθωσιν εἰς τὸ βῆμα τοῦτο καὶ νὰ δηλώσωσι πρὸς ἡμᾶς, ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι οἱ πείθοντες αὐτοὺς, ὅτι τὸ Κράτος ἀντέχει εἰς φορολογίαν νέαν, καὶ ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὸ ἀληθῶς ἀκατάρτιστον καὶ παραδοξότατον, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει βάρη εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν πολλαπλάσια τῶν ἐσόδων, τὰ ὁποῖα θέλει πραγματοποιήσει τὸ Κράτος. Ὑποχρέωσιν ἔχει ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἀνέλθῃ ἐπὶ τὸ βῆμα, καὶ ἐξηγήσῃ τοὺς λόγους, διὰ νὰ πεισθῶμεν καὶ ἡμεῖς. Διότι δὲν πρέπει νὰ ἔχωσι τὸ θάρρος νὰ λέγωσιν, ὅτι παρακάθηνται ἐνταῦθα διὰ νὰ συζητῶσιν, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λεβαδείας συνάδελφος, ἀφοῦ κάθηνται μόνον διὰ νὰ ἀκούωσιν ἀπαθῶς, κάθηνται μόνον διὰ νὰ συντελῶσιν εἰς μίαν ἁρπακτικὴν ψηφοφορίαν, χωρὶς νὰ διαφωτίζωσι καὶ τοὺς ἔχοντας ἀντιθέτους γνώμας. Παρακαλῶ λοιπὸν καὶ τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν καὶ τοὺς λοιποὺς Ὑπουργοὺς νὰ ἀνέλθωσιν ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο, καὶ ἀναιρέσωσιν ὅσα ἐξηνέχθησαν ἐντεῦθεν, διὰ νὰ ἔχωσι τὸ δικαίωμα νὰ λέγωσιν, ὅτι πράγματι παρακάθηνται ἐνταῦθα διὰ νὰ συζητῶσι.

§295ΛΟΥΚΑΣ ΜΠΕΛΛΟΣ. Μίαν ἀπορίαν ἤθελον παρακαλέσει τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μοὶ λύσῃ, διότι, ὡς γνωστόν, οὐδέποτε ἐπαγγέλλομαι τὸν οἰκονομολόγον. Ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν νομίζει φυσικώτερον, ἁπλούστερον, πρακτικώτερον, ἀντὶ τῆς ἐπιβολῆς φαντασιώδους φόρου, ὁ ὁποῖος δὲν ὑπάρχει, διότι ὄχι 1,45, ἀλλὰ καὶ 1,50 καὶ 1,75 ἐὰν ὁρίσῃ τὴν τιμὴν τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς, αὐτὴ θ’ ἀκολουθῇ τὴν ὑπὸ τῆς ἀγορᾶς ἐπιβαλλομένην τιμήν, — σήμερον ἔχει 1,44 ἢ 1,43½, αὔριον θὰ ἔχῃ 1,40, ἢ 1,38, ἢ 1,35, — δὲν νομίζει, λέγω, ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν φυσικώτερον, πρακτικώτερον, ἁπλούστερον, νὰ εἴπῃ, ὅτι αἱ τελωνιακαὶ εἰσπράξεις γίνονται εἰς χρυσὸν, χωρὶς νὰ ὁρίσῃ τιμήν; Διότι ἄλλως περιπίπτομεν εἰς τραγέλαφον, ἔχοντες τριῶν εἰδῶν νομίσματα, ὅπως εἶχεν ἡ Τουρκία, χρυσῆν δραχμὴν, χαρτίνην δραχμὴν καὶ τελωνιακὴν δραχμήν. Νομίζω ὅτι τοῦτο εἶναι πολυτέλεια, ἀφοῦ πράγματι οὐδεμίαν δραχμὴν ἔχομεν. Λοιπὸν νομίζω ἁπλούστερον, φυσικώτερον, πρακτικώτερον, ἀντὶ νὰ δώσητε εἰς τοὺς ἐμπόρους ἀφορμὴν καὶ τὰ μέσα νὰ ἐπιβάλλωσιν αὔξησιν τῆς τιμῆς τῶν ἐμπορευμάτων, καὶ εἰς ἡμᾶς τοὺς ἀντιπολιτευομένους τὸ δικαίωμα νὰ φωνάζωμεν, νομίζω, λέγω, ἁπλούστερον νὰ τεθῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅτι αἱ εἰσπράξεις τῶν τελωνιακῶν τελῶν εἰσαγωγῆς θὰ γίνωνται εἰς χρυσόν. Αὐτὴν τὴν ἀπορίαν εἶχον νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μοὶ λύσῃ.

§296Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ νόμισμα τῶν τελωνείων εἶναι αὐτό, εἶναι ἡ μεταλλικὴ δραχμή, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς συνωμολογήθησαν καὶ αἱ συμβάσεις μετὰ τῶν ξένων ἐπικρατειῶν· ἀλλ’ ἐπειδὴ οἱ ἔμποροι, οἱ εἰσάγοντες ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς τὰ ἐμπορεύματα, εἶναι πιθανὸν νὰ μὴ ἔχωσι χρυσὸν, διὰ τοῦτο προβαίνομεν εἰς διατίμησιν τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ὅπως οἱ μὴ ἔχοντες χρυσὸν πληρώνωσι τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη εἰς τραπεζογραμμάτια.

§297ΔΙΟΝ. ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς τοὺς Βουλευτὰς τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων, αἵτινες τὰ μάλα ἐπιβαρύνονται ὑπὸ τοῦ ψηφιζομένου νομοσχεδίου...

§298Α. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξ ὀνόματός σας μόνον ὁμιλεῖτε.

§299Δ. ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως ἐξανίσταται ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου κ. Στεφανόπουλος, διότι λαμβάνω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου.

§300Α. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδόλως ἐξανίσταμαι.

§301Δ. ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἂν ὑπάρχωσιν ἀντιπρόσωποι ἐπαρχιῶν, οἱ ὁποῖοι πρῶτοι παντὸς ἄλλου ὀφείλουσι νὰ ἐξαναστῶσι κατὰ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου, οἱ ἀντιπρόσωποι οὗτοι εἴμεθα ἡμεῖς οἱ ἀντιπροσωπεύοντες τὰς ἐπαρχίας ἐκείνας. Καὶ ἐνῷ ἐγὼ ἁπλῶς ἤθελον νὰ διατυπώσω γνώμην τινὰ, ἥτις ἴσως ἤθελε δώσει εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ μέσον νὰ ἀποσύρῃ τὴν φορολογίαν ταύτην, ὁ κύριος Στεφανόπουλος ἔρχεται νὰ μὲ διακόψῃ! Ποῖος; ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἠλείας συνάδελφος, ὁ ὁποῖος ὤφειλε νὰ μὲ ἐνισχύσῃ!

§302ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολουθήσατε, κύριε Βουλευτά· δὲν θὰ ἐπιτρέψω καμμίαν διακοπήν.

§303Δ. ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ μᾶλλον ἁρμόδιοι νὰ κρίνωμεν ἐπὶ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου εἴμεθα, Κύριοι, ἡμεῖς οἱ Βουλευταὶ τῶν ὑπὸ τῆς μεσαίας κοινωνικῆς τάξεως κυρίως κατοικουμένων ἐπαρχιῶν, διότι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο τὴν τάξιν ταύτην κυρίως ἐπιβαρύνει, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὰ τελωνιακὰ τέλη ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἀφορῶσιν εἰς εἴδη καταναλώσεως τῆς ἀπολύτου ἀνάγκης, ὧν ποιοῦνται χρῆσιν οἱ ἄνθρωποι τῆς μεσαίας τάξεως. Ἀλλ’ ἡ ἔνστασις ἡμῶν δὲν εἶναι μόνον ὡς πρὸς τὸ εἶδος τοῦ φόρου, ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὴν ποιότητα αὐτοῦ· διότι, ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι ὁ αὐτὸς φόρος ἐπιβάλλεται εἰς ἀντικείμενα, ἐξ ὧν προμηθεύονται καὶ οἱ τῆς μεσαίας τάξεως καὶ οἱ τῆς τάξεως τῶν πλουσίων, τότε ὁ φόρος θὰ ἦναι βαρύτερος διὰ τὴν μεσαίαν τάξιν καὶ καταθλιπτικώτερος, διότι ἡ μεσαία τάξις, μὴ ἔχουσα τὰ μέσα νὰ ἀγοράσῃ ἀντικείμενα καταναλώσεως τῆς καλλιτέρας ποιότητος, ἅπερ χρησιμοποιεῖ ἡ εὔπορος τάξις, πληρώνει τὸν αὐτὸν φόρον ἐπὶ ἀντικειμένων κατωτέρας ποιότητος, καὶ κατὰ συνέπειαν καθίσταται ὁ φόρος καταθλιπτικώτερος διὰ τὴν μεσαίαν τάξιν. Ἀλλ’ ἔτι καταθλιπτικώτερος καθίσταται ὁ φόρος, ἐφ’ ὅσον ἐπιβαρύνει μίαν μόνον τάξιν τῆς κοινωνίας, ἐπιβαρύνει τὴν τάξιν, ἥτις εἶναι οὐ μόνον ἡ μᾶλλον παράγουσα, ἀλλὰ καὶ ἡ μᾶλλον εἰσφέρουσα εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ πλούτου τῆς χώρας ἐν γένει. Διότι, ἐὰν τὸ κεφάλαιον παράγῃ, τὸ κεφάλαιον τοῦτο εἶναι ἀπόρροια τῆς ἐργασίας, τὴν ἐργασίαν δὲ προσφέρει ἡ κατωτέρα τάξις διὰ τῆς μεσαίας τάξεως. Κατὰ συνέπειαν ἡ ἀνισότης αὕτη τῆς φορολογίας μὲ ἀναγκάζει νὰ διαμαρτυρηθῶ κατὰ τῆς φορολογίας ταύτης, καὶ νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, εἰ δυνατὸν, δι’ ἄλλου τρόπου νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν ἐξεύρεσιν τοῦ ποσοῦ τοῦ χρηματικοῦ, τοῦ εἰσπραχθησομένου διὰ τοῦ φόρου τούτου. Κύριοι Βουλευταί, εἰς χεῖρας ὑμῶν ὑπάρχει, διανεμημένον πρὸ καιροῦ, νομοσχέδιον ὑποβληθὲν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο — τὸ ὁποῖον ὁμολογουμένως καὶ δίκαιον εἶναι καὶ ἀναγκαῖον — ἀφορᾷ τὴν αὔξησιν τῶν ἐτῶν τῆς συντάξεως τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δικαιότερον θὰ ἦτο, ἂν, ἀντὶ νὰ αὐξήσητε τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐτῶν τῆς συντάξεως, αὐξήσητε τὸ ποσοστὸν τῆς κρατήσεως ἐπὶ τῶν συντάξεων ἀπὸ 7½% εἰς 12%, ὅπερ οἱ ἐνδιαφερόμενοι ὀλιγώτερον δυσαρέστως θέλουσιν ἀποδεχθῆ, παρὰ τὴν αὔξησιν τοῦ χρόνου τῆς ὑπηρεσίας. Ἐκ τῆς αὐξήσεως τῆς κρατήσεως ταύτης θέλομεν ἔχει οἰκονομίαν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους ἑνὸς περίπου ἑκατομμυρίου δραχμῶν. Ἀλλὰ τοῦτο μὲ φέρει καὶ εἰς ἄλλην σκέψιν. Διὰ τῆς ψηφίσεως τῶν στρατιωτικῶν λεγομένων νομοσχεδίων θέλει ἐπέλθει ὡρισμένως αὔξησις τῶν στελεχῶν τοῦ στρατοῦ, διὰ τῆς αὐξήσεως δὲ τῶν στελεχῶν θέλει ἐπέλθει κατὰ συνέπειαν καὶ αὔξησις τῶν βαθμοφόρων, ἄμεσος προαγωγὴ αὐτῶν, καὶ αὔξησις τοῦ μισθοῦ των. Μέχρι τοῦδε οἱ στρατιωτικοὶ ὅλοι δὲν ὑπάγονται εἰς τὰς κρατήσεις ἐπὶ τῶν συντάξεων. Φρονῶ ὅτι εἶναι δίκαιον ν’ ἀφομοιωθῶσι καὶ αὐτοὶ, ὡς πρὸς τοῦτο, πρὸς τοὺς πολιτικοὺς συνταξιούχους· θὰ ἔχητε δὲ καὶ ἐκ τούτου ἄλλην οἰκονομίαν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, καὶ οὕτω θὰ δυνηθῆτε νὰ καλύψητε τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ζητεῖτε νὰ λάβητε διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Ἰδοὺ ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἐν τῇ ὑστάτῃ στιγμῇ, καθ’ ἣν πρόκειται νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, ἔλαβον τὸν λόγον, ὅπως ὑποδείξω, ὅτι εἶναι δυνατὸν καὶ δι’ ἄλλου τρόπου νὰ εὑρεθῇ τὸ ποσόν, τοῦ ὁποίου ἔχει ἀνάγκην ἡ Κυβέρνησις. Δὲν ὁμιλῶ, κύριοι Βουλευταί, οὔτε περὶ καταργήσεως Νομαρχιῶν, καίτοι εἶμαι πρόθυμος νὰ ψηφίσω καὶ τὴν κατάργησιν τούτων, ἂν τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους τὴν ἐπιβάλλωσι, διότι προτιμῶ νὰ ψηφίσω καὶ τὴν κατάργησιν τῆς Νομαρχίας τῆς ἐπαρχίας μου, καὶ νὰ μὲ ἀποδοκιμάσουν οἱ συνεπαρχιῶταί μου, παρὰ νὰ ἐπιβάλω εἰς τὸν λαὸν φορολογίαν βαρεῖαν. Θεωρῶ μικροτέραν τὴν ἀνάγκην τῆς ὑπάρξεως καὶ ἐν Ἠλείᾳ Νομαρχίας ἀπέναντι τῶν φόρων, τοὺς ὁποίους θ’ ἀναγκασθῇ νὰ πληρώσῃ ἡ ἐπαρχία μου διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Ἀλλὰ διότι ἐγὼ ἐννοῶ νὰ πράξω τοῦτο, δὲν ἐννοῶ βεβαίως, ὅτι δύνανται νὰ τὸ πράξωσι καὶ ἄλλοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς ἄλλην θέσιν. Ἐπειδὴ ὅμως δὲν εἶναι εὔκολος ἡ κατάργησις τῶν Νομαρχιῶν, δὲν εἶναι εὔκολος ἡ κατάργησις τῶν Δικαστηρίων, ἀφοῦ δὲν τὴν θέλομεν ἡμεῖς οἱ ἴδιοι, δὲν εἶναι εὔκολος ἡ κατάργησις Ἑλληνικῶν σχολείων, δὲν εἶναι εὔκολος ἡ κατάργησις Εἰρηνοδικείων, δὲν δύνανται βεβαίως νὰ ἐπιτευχθῶσιν οἰκονομίαι. Τὸ νὰ λέγωμεν, ὅτι θέλομεν οἰκονομίας, καὶ νὰ μὴ τὰς ψηφίζωμεν, εἶναι ὡσὰν νὰ λέγωμεν: «δὲν θέλομεν τίποτε!» Ἡ λέξις οἰκονομία δὲν πρέπει νὰ προφέρηται καὶ νὰ ὑποστηρίζηται ἀπὸ τὸν Βουλευτήν, μόνον ὅταν οὗτος εὑρίσκεται ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, καὶ κατόπιν νὰ ἀπορρίπτηται ὡς ὑλικὸν ἄχρηστον. Ἔχω τὸ θάρρος νὰ εἴπω, ὅτι ψηφίζω καὶ τὴν κατάργησιν τῆς Νομαρχίας τοῦ νομοῦ μου, ἀλλὰ διότι τὴν ψηφίζω ἐγώ, διότι ἔχω τὸ θάρρος νὰ τὸ εἴπω, εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν δύνανται καὶ ἄλλοι νὰ τὸ πράξωσιν.

§304Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχουσι μερικοὶ συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ γείνῃ φορολογία γενικὴ ἐπὶ τῆς σταφίδος.

§305Δ. ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. συνάδελφον, διότι μοὶ ἔδωκεν ἀφορμὴν νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ θέματος τόσον πολὺ σοβαροῦ, τὸ ὁποῖον μέχρι τοῦδε ἀπέφυγον. Ἐὰν ἡ σταφὶς φορολογῆται, κύριε συνάδελφε, μὲ 18 δραχμὰς τὸ χιλιόλιτρον, φορολογεῖται, ὄχι μόνον ἡ παραγωγή, ὄχι μόνον ἡ ἐλευθέρα πρόσοδος, ὄχι μόνον τὸ καταβεβλημένον κεφάλαιον, ἀλλὰ καὶ ἡ προσωπικὴ ἐργασία, ὁ ἱδρὼς τοῦ σταφιδοπαραγωγοῦ· διότι, ἐὰν ὑπολογίσητε τὰ ἔξοδα τὰ ἐπιβαρύνοντα τὴν καλλιέργειαν τῆς σταφίδος διὰ τὴν παραγωγὴν αὐτὴν, θὰ ἴδητε, ὅτι ἕκαστον χιλιόλιτρον ἐπιβαρύνεται μὲ δαπάνην 120–130 δραχμῶν, πωλεῖται δὲ μόλις 120 δραχμάς, τουτέστι δὲν ἀπολαμβάνει τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας του. Ἔρχεται δὲ τὸ Κράτος καὶ τί μᾶς ἀφαιρεῖ; ἀπηνῶς μᾶς ἀφαιρεῖ 18 δραχμὰς τὸ χιλιόλιτρον. Πόθεν μᾶς τὸ ἀφαιρεῖ; ἀπὸ τὸ καταβεβλημένον κεφάλαιον. Βεβαίως δὲ τὸ καταβεβλημένον κεφάλαιον ἐνέχει καὶ τὸν ἱδρῶτα τοῦ λαοῦ.

§306Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ φορολογία τοῦ ἱδρῶτος εἶναι εὐχαριστοτέρα.

§307Δ. ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχαριστοτέρα. Βλέπετε, ὅτι ἐγὼ ἦλθον ἁπλῶς καὶ μόνον νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου.

§308Κ. ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ ἀγαθῆς ἀπόψεως.

§309Δ. ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαιότατα, κύριε Χρηστόπουλε, ἀπ’ ἀγαθωτάτης. Δὲν εἶμαι ἐκ τῶν πολιτευομένων ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ἠθέλησεν ὁ κ. συνάδελφος νὰ παραστήσῃ.

§310Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὸ ἔκαμεν ἀπὸ κακίαν!

§311Δ. ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἁπλῶς ἀνῆλθον τὸ βῆμα, ὅπως ὑποδείξω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι καὶ οἱ μέλλοντες νὰ γείνωσι πολιτικοὶ συνταξιοῦχοι θὰ ἦναι εὐχαριστημένοι, ἐὰν ἀντὶ τῆς παρατάσεως τοῦ χρόνου διὰ τὴν σύνταξιν ἤθελεν ἐπιβληθῆ εἰς αὐτοὺς αὔξησις τοῦ ποσοστοῦ τῆς κρατήσεως. Ὡσαύτως, ἐπειδὴ θεωρῶ ἐντελῶς ἄδικον τὴν ἀσυδοσίαν διὰ τοὺς στρατιωτικοὺς ὑπαλλήλους, ἤτοι τοὺς ἀξιωματικοὺς τῶν Ὑπουργείων τῶν Ναυτικῶν καὶ τῶν Στρατιωτικῶν, τοὺς οὐδὲν καταβάλλοντας διὰ τὴν σύνταξίν των, κρίνω ἀναγκαίαν ἀπολύτως τὴν ἐπιβολὴν κρατήσεως καὶ ἐπὶ τῶν συντάξεων αὐτῶν. Ἰδοὺ ὁ λόγος, ὁ ὁποῖος μὲ ἔφερεν ἐπὶ τὸ βῆμα· ἡ ἀνισότης ἀφ’ ἑνὸς τῆς φορολογίας μιᾶς κοινωνικῆς τάξεως, ἡ ἐντελὴς ἀφ’ ἑτέρου παράλειψις φορολογίας τῆς εὐπορωτέρας τάξεως καὶ ἑνὸς εἴδους ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι οὐδόλως φορολογοῦνται, μοὶ ἐπέβαλαν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ εἴπω τὴν ταπεινήν μου γνώμην. Εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν ἀπόκειται ν’ ἀποδεχθῇ αὐτὴν, ἂν τὴν κρίνῃ δικαίαν.

§312Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Δὲν προτίθεμαι, κύριε Πρόεδρε, νὰ ὑποβάλω πρότασίν τινα, καὶ συνεπῶς μετ’ οὐ πολὺ θὰ ἄρξηται ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὡς ἐλπίζω, ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Ὀφείλομεν ὅμως ἐν τῇ τελευταίᾳ ταύτῃ στιγμῇ νὰ εἴπωμεν ὀλίγας λέξεις. Ἠκούσθησαν, κύριε Πρόεδρε, γνῶμαι ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι ὁ τρόπος τῆς διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου ἐπιβαλλομένης φορολογίας καὶ ἄδικος εἶναι καὶ ἄτοπος. Ἐχαρακτηρίσθη ὁ τρόπος τῆς φορολογίας ἄδικος καὶ ἄτοπος, διότι, οὕτως εἰπεῖν, — ἂς μεταχειρισθῶ τὴν φράσιν, τὴν ὁποίαν μετεχειρίσθη ἓν ἐπίλεκτον μέλος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, — χονδρικῶς ἐπιβάλλεται ἡ φορολογία, χωρὶς νὰ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψιν, ὅτι πρωτίστως, ἐναντίον τοῦ δασμολογίου, τὸ ὁποῖον ἰσχύει, ἐπιβαρύνεται ἡ τάξις ἡ μεσαία, καὶ οὐχὶ ἡ τάξις, ἡ ὁποία μεταχειρίζεται πολυτελῆ ἀντικείμενα. Εἶμαι ὑποχρεωμένος ὀλίγας μόνον λέξεις νὰ εἴπω, διὰ νὰ κατανοήσῃ ἡ Βουλή, ποία τάξις ἐπιβαρύνεται διὰ τῆς ἐπιβαλλομένης φορολογίας. Ὑπάρχουσι πίνακες, οἱ ὁποῖοι ἀναγράφουσι τὴν ἀξίαν τῶν ἐμπορευμάτων τῶν εἰσαγομένων. Οἱ πίνακες οὗτοι ἀναφέρουσιν, ὅτι ἐν ἔτει 1901 εἰσήχθησαν ἐμπορεύματα ἀξίας 138 ἑκατομμυρίων, ἐν ἔτει 1900 δραχμῶν 129 ἑκατομμυρίων, ἐν ἔτει 1899 δραχ. 128 ἑκατομμυρίων, ἐν ἔτει 1898 δραχ. 152 ἑκατομμυρίων. Ἡ μέση ἀναλογία τῆς ἀξίας τῶν εἰσαγομένων ἐμπορευμάτων εἶναι 130,000,000. Ἐκ τούτων τῶν 130 ἑκατομμυρίων ὀφείλομεν νὰ ἀφαιρέσωμεν 25 ἑκατομμύρια περίπου, διότι ταῦτα εἰσάγονται ἀτελῶς, ὡς λόγου χάριν οἱ γαιάνθρακες καί τινα ἄλλη εἴδη. Λοιπὸν ἐμπορεύματα ὑπαγόμενα εἰς τέλος εἰσαγωγικὸν εἶναι ἀξίας 105 ἑκατομμυρίων. Ἐπὶ τῶν 105 τούτων ἑκατομμυρίων μέχρι τοῦδε τὸ Δημόσιον εἰσέπραττε 35 ἑκατομμύρια. Σήμερον ζητεῖ νὰ εἰσπράξῃ ἕτερα 2,600,000 περίπου. Ἀλλὰ ποία τάξις κοινωνικὴ ποιεῖται χρῆσιν τῶν ἐμπορευμάτων τούτων; Ἀκούσατε ἀριθμούς, κύριοι Βουλευταί. Ἐκ τῶν 105 τούτων ἑκατομμυρίων ἀναλογοῦσιν εἰς σῖτον 35,000,000 δραχ., εἰς ῥέγγας, σαρδέλλας, βακαλάον κλπ. 5,000,000, εἰς ὄρυζαν 6,604,000, εἰς ζάκχαριν 3,000,000, εἰς καφέδες 2,600,000, εἰς δέρματα ἀκατέργαστα, τὰ ὁποῖα χρησιμεύουσι πρὸς κατασκευὴν ὑποδημάτων διὰ τὸν πτωχὸν κόσμον, δρ. 3,700,000, εἰς ὑφάσματα καὶ νήματα δραχ. 19,000,000, εἰς ὄσπρια δρ. 1,700,000, εἰς ξυλείαν τῆς ἀπολύτου ἀνάγκης 8,000,000. Ἤτοι περίπου ποσὸν 80 ἑκατομμυρίων. Ἐπὶ τῶν 80 τούτων ἑκατομμυρίων, κύριοι Βουλευταί, ἀναλογεῖ φορολογία 26 ἑκατομμυρίων. Συνεπῶς κατὰ τὰ ⅔ ἡ φορολογία ἡ ἐπιβαλλομένη ἐπιβαρύνει τὴν τάξιν τὴν μεσαίαν καὶ τὴν κατωτάτην. Βεβαίως, ὡς ἦλθε τὸ νομοσχέδιον, καὶ κατὰ τὴν ἐπιμονὴν τῆς Κυβερνήσεως, δὲν δύναται τώρα νὰ γείνῃ συζήτησις ἐπὶ τούτου καὶ ἐπὶ τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως· διότι τί σᾶς εἶπον, Κύριοι, οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως; Σᾶς εἶπον, ὅτι, ἀφοῦ τέλος πάντων θέλετε νὰ ἐπιβάλητε αὐτὴν τὴν φορολογίαν εἰς τὸν λαόν, — καὶ ἐπειδὴ εἶσθε πλειονοψηφία, βεβαίως θὰ τὴν ἐπιβάλητε, — ἐπιβάλετε τοὐλάχιστον ταύτην κατὰ τὰς τάξεις καὶ τὰ εἴδη τοῦ δασμολογίου, ἵνα μὴ φορολογῶνται ἐξ ἴσου τὰ εἴδη τῆς πολυτελείας καὶ τὰ εἴδη τῆς πρώτης ἀνάγκης τοῦ πτωχοῦ λαοῦ. Τί ἀπαντᾶτε, Κύριοι, ἀπέναντι αὐτοῦ τοῦ σπουδαίου ἐπιχειρήματος; ἀπαντᾷ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, λέγων: «ναὶ, ἀναγνωρίζω, ὅτι εἶναι τοῦτο ὀρθὸν, εἶναι δίκαιον, ἀλλὰ θέλω καταγείνῃ νὰ συντάξω ἀργότερον τὸ τελωνιακὸν δασμολόγιον, καὶ τότε θέλω κανονίσει τὴν φορολογίαν κατὰ τὸν τρόπον, τὸν ὁποῖον ὑπέδειξεν ἡ Ἀντιπολίτευσις.» Ἀλλὰ ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, δύναται νὰ πράξῃ τοῦτο βραδύτερον; ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον ἐξ Εὐρυτανίας Βουλευτὴν, δύναται νὰ πράξῃ τοῦτο βραδύτερον ἡ Κυβέρνησις; Καὶ βεβαίως, ἐὰν μοὶ ἀπαντήσωσι ταύτην τὴν στιγμὴν καὶ μοὶ εἴπωσι ναί, ἐγὼ θὰ τοῖς εἴπω ὄχι. Ἐπιθυμῶ νὰ μοὶ ἀπαντήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἂν ἠδύνατο νὰ τὸ μεταβάλῃ ἀργότερον καὶ κανονίσῃ διὰ τοῦ τελωνιακοῦ δασμολογίου, καὶ κατατμήσῃ, οὕτως εἰπεῖν, τὴν φορολογίαν αὐτὴν εἰς τὰ διάφορα εἴδη τοῦ τελωνιακοῦ δασμολογίου.

§313Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὅπου δὲν κωλυόμεθα ἐκ τῶν συμβάσεων.

§314Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Ὅπου δὲν κωλύεσθε ἐκ τῶν συμβάσεων; Ἡ φράσις αὕτη, κύριοι Βουλευταί, εἶναι βεβαίως σπουδαία· διότι βεβαίως θὰ κωλύησθε ἐκ τῶν συμβάσεων, βεβαίως θὰ κωλύησθε ἐκ τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον πρὸ μικροῦ ἐψηφίσατε.

§315Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τελωνίζονται ὅλα τὰ εἴδη μὲ τὸ τελωνιακὸν δασμολόγιον.

§316Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Βεβαίως ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ Ταμείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης ῥητῶς ἀνεγράφη, ὅτι δὲν δύνασθε νὰ φέρητε καμμίαν μεταβολὴν ἐπὶ τῶν ὑφισταμένων νόμων, ἐξ ὧν παράγονται οἱ πόροι τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Βεβαίως δὲν δύνασθε, «ἐκτὸς ἐὰν πρόκηται νὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ αὔξησις τῶν ἐκ τούτων προσόδων» (ἀναγινώσκει): «... Ἐντὸς δὲ τῆς προθεσμίας ταύτης οὐδεμία ἐπιτρέπεται τροποποίησις τῶν κατὰ τὸν χρόνον τῆς ἐκχωρήσεως ὑφισταμένων νόμων, ἐξ ὧν παράγονται οἱ πόροι τοῦ ταμείου, ἐκτὸς μόνον ἐὰν πρόκηται νὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ αὔξησις τῶν ἐκ τούτων προσόδων.» Καὶ διατὶ, — ἐρωτῶ ὑμᾶς, κύριε Ὑπουργὲ, — ἀφοῦ ἔχετε τὴν γνώμην ταύτην καὶ τὴν ἀσπάζεσθε, καὶ καταγίνεσθε εἰς τοῦτο, σεῖς εἰσηγάγετε τὸ νομοσχέδιον τὸ συζητούμενον; Ἀπὸ τῆς στιγμῆς τῆς εἰσαγωγῆς αὐτοῦ γίνεται ἡ φορολογία πρὸς 1,45, καὶ συνεπῶς φορολογεῖτε σήμερον ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς εἰσαγωγῆς συνεπείᾳ τοῦ νόμου. Ἀφοῦ θὰ ἔχητε καὶ ἐργασίαν μετὰ τὸ Πάσχα, διατὶ δὲν καταγίνεσθε ἐν τῷ διαστήματι τῶν ἡμερῶν τούτων νὰ καταρτίσητε τὸ δασμολόγιον καὶ νὰ ψηφίσητε αὐτὸ, τὸ ὁποῖον σεῖς νομίζετε, ὅτι εἶναι ὀρθόν; Διατὶ δὲν δέχεσθε αὐτὴν τὴν γνώμην, ἀφοῦ δύνασθε νὰ τὸ πράξητε καὶ ἔχετε καὶ τὸν ἀπαιτούμενον ὑλικὸν χρόνον; Διότι, ἐὰν ἐπρόκειτο βεβαίως νὰ τεθῇ ὁ νόμος εἰς ἐνέργειαν διὰ τῆς ψηφίσεως αὐτῆς, ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ, ὅτι θὰ χάσητε τὸ κέρδος μέχρι τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ τελωνιακοῦ δασμολογίου, ἀλλ’ ἀφοῦ σήμερον συζητεῖται, διατὶ δὲν ἀναβάλλετε αὐτὸ μετὰ τὸ Πάσχα; Ἡμεῖς μίαν ὑποχρέωσιν ἔχομεν, κύριε Πρόεδρε, τὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν μετ’ οὐ πολὺ θ’ ἀκούσῃ ἡ Βουλὴ διὰ τῆς ψήφου μας.

§317ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι...

§318ΧΑΡΙΛ. ΤΖΑΝΝΕΤΑΚΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε.

§319ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως;

§320ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἀριστερόθεν). Βεβαίως.

§321Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 ἔχω τὸν λόγον.

§322ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα εἴμεθα ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§323Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Μετὰ τὴν ψηφοφορίαν.

§324ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἅμα τελειώσῃ ἡ ψηφοφορία, μάλιστα. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Ἐπ. Ν. Δηλιγιάννη καὶ Ι. Δελμούζου, καὶ εἶτα ἡ διαλογή, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§325ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 169, ἐξ ὧν 113 ὑπὲρ τῆς προτάσεως, 55 κατὰ τῆς προτάσεως, καὶ εἷς ἠρνήθη ψῆφον. Ἑπομένως ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἐγένετο δεκτὴ εἰς τρίτην συζήτησιν. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§326Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Λόγῳ κρείσσονος διατυπώσεως, προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίρρησις, ὅπως τὸ πρῶτον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 1 μεταβληθῇ ὡς ἑξῆς: «Κυροῦται ἡ διὰ τῶν νομοσχεδίων τῆς 19 Ἰανουαρίου, 16 Φεβρουαρίου καὶ 1 Μαρτίου ἐ. ἔ., ὑποβληθέντων εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, συμφώνως πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 28 τοῦ νόμου ͵ΒΡΚΑʹ περὶ τελωνιακοῦ δασμολογίου, ὁρισθεῖσα ἀξία τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς τῶν ἐν τῷ τελωνιακῷ δασμολογίῳ εἰσαγωγῆς ἀναγραφομένων δασμῶν εἰς μεταλλικόν.»

§327Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω, ὅτι καλλίτερον θὰ ἦναι νὰ μεταβληθῇ ἡ σειρὰ τῶν ἄρθρων· νὰ ἄρχηται τὸ νομοσχέδιον ἀπὸ τοῦ ἄρθρου 2, λαμβάνοντος τὴν θέσιν ἄρθρου 1, καὶ μετὰ ταῦτα νὰ ἔρχηται ὡς ἄρθρον 2 ἡ διάταξις ἡ κυροῦσα τὰ διάφορα νομοσχέδια, διὰ τῶν ὁποίων προετάθη ἡ διατίμησις τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς.

§328Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν νὰ προταχθῇ τὸ ἄρθρον 2.

§329ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Μετὰ τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν εἶχον ὑποβάλει κατά τινα τῶν τελευταίων συνεδριάσεων, δὲν νομίζετε, κύριε Ὑπουργὲ, ὅτι δύνασθε νὰ φέρητε τροποποίησιν, ἵνα ἐπιστραφῶσι τὰ εἰσπραχθέντα χρήματα;

§330Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§331ΑΛ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Ὡς πρὸς τὴν ἄλλην παρατήρησιν, τὴν ἀναφερομένην εἰς τὰ λιμενικὰ, ἐπίσης δὲν τὴν παραδέχεσθε; οὔτε τὴν περὶ τοῦ δημοτικοῦ φόρου;

§332Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Καὶ αὐτὴν ἀδύνατον νὰ τὴν δεχθῶ, διότι τὸ λιμενικὸν δικαίωμα κανονίζεται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους, καὶ ἂν ἠθέλομεν παραδεχθῆ ἄλλην διατίμησιν, ἄλλην βάσιν φορολογίας, ἠθέλομεν γεννήσει βεβαίως μεγάλην δυσκολίαν. Ὡς πρὸς τὰ δημοτικὰ, οὐδεμία διαφορὰ ὑπάρχει.

§333ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Ἀλλὰ δὲν ἀναγνωρίζετε, ὅτι δὲν εἶναι περίστασις ἐκ τοῦ λόγου τῆς καταρτίσεως τοῦ Ταμείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης νὰ αὐξάνωσι τὰ λιμενικὰ τέλη; Διὰ τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης πρόκειται νὰ φορολογηθῇ ὅλος ὁ κόσμος· ἀλλὰ παρεμπιπτόντως ἄνευ λόγου ν’ αὐξήσωμεν τὰ λιμενικὰ τέλη, νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὸ ἐμπόριον διὰ μιᾶς προσθέτου φορολογίας χάριν εὐκολίας, δὲν τὸ θεωρῶ ὀρθόν, οὐδὲ δίκαιον.

§334Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν, ὡς εἶπον ἤδη, ὑποβάλω τὸ νέον δασμολόγιον, θέλουσι κανονισθῆ πάντα ταῦτα.

§335Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πρέπει νὰ ἐπαναληφθῇ, νομίζω, ὅτι ὁ τρόπος, καθ’ ὃν εἰσήχθη τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ψηφίζομεν σήμερον, αἱ ἀλλεπάλληλοι μεταβολαὶ αὐτοῦ ἀναγκάζουσι τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ εἰσαγάγῃ τι, τὸ ὁποῖον οὐδαμοῦ ἐπιτρέπεται, δηλαδὴ νὰ δώσῃ ὀπισθενεργὸν δύναμιν εἰς φορολογικὸν νόμον. Διότι ὁ νόμος ὁ ἰσχύων περὶ τελωνιακῶν τελῶν ῥητῶς λέγει, ὅτι εἰς τὸ ὑποβαλλόμενον νομοσχέδιον, τὸ μεταβάλλον τὰ τελωνιακὰ τέλη, δύναται νὰ συμπεριληφθῇ διάταξις, ὅπως ἐφαρμοσθῇ ἀμέσως, ἅμα τῇ ὑποβολῇ, ὑπὸ τὸν ὅρον, τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον νὰ μεταβληθῇ εἰς νόμον· ἐν περιπτώσει δέ, καθ’ ἣν ἤθελεν ἀπορριφθῆ, τὸ Δημόσιον ὑποχρεοῦται νὰ ἐπιστρέψῃ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα εἰσέπραξε δυνάμει οὐχὶ πλέον νόμου, ἀλλὰ νομοσχεδίου μὴ μεταβληθέντος εἰς νόμον. Ἐνταῦθα ἔχομεν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὥριζε τὴν τιμὴν τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς εἰς 1,50· τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν μετεβλήθη εἰς νόμον, καὶ δὲν μετεβλήθη εἰς νόμον, διότι πρίν ἀκόμη ἔλθῃ εἰς συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἀπεσύρθη, ἀντικατασταθὲν δι’ ἄλλου νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον καὶ ψηφίζεται σήμερον, καὶ τὸ ὁποῖον ὁρίζει τὴν τιμὴν τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς εἰς 1,45. Ἄρα τὰ 5 λεπτά, τὰ μεταξὺ τῆς 1,45 καὶ 1,50, δὲν ἔτυχον τῆς κυρώσεως τῆς Βουλῆς, ὅπως εἰσπραχθῶσι· καθ’ ἣν δ’ ἐποχὴν εἰσεπράχθησαν, εἰσεπράχθησαν οὐχὶ δυνάμει νόμου, ἀλλὰ δυνάμει νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἔπαυσε νὰ ἔχῃ ἰσχύν. Σήμερον ἔρχεται τὸ νομοσχέδιον τοῦτο νὰ εἴπῃ, ὅτι καλῶς εἰσεπράχθησαν τὰ εἰσπραχθέντα. Τί ἄλλο εἶναι τοῦτο ἢ ὀπισθενεργὸς δύναμις εἰς νόμον νῦν ψηφιζόμενον; Εἶναι ἀναμφισβητήτως πρωτοφανὲς τοῦτο. Δὲν θέλω νὰ ἐπεκταθῶ καὶ φέρω παραδείγματα καὶ ἀναλογίας ἄλλων φόρων, διότι εὐκόλως ἀντιλαμβανόμεθα πάντες, ὅτι τὰ 5 λεπτὰ ἐπὶ πλέον εἰσεπράχθησαν ἄνευ νόμου, ἐνῷ δὲν ἔχομεν δικαίωμα εἰς φορολογικὸν νόμον νὰ δώσωμεν ὀπισθενεργὸν δύναμιν. Ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπαναλάβω τοῦτο, —καίτοι καὶ ὑπὸ ἄλλων συναδέλφων ἐλέχθη ἐν τῇ Βουλῇ, —ἵνα δείξω εἰς πόσα ἄτοπα καταλήγομεν, νομοθετοῦντες ἄνευ σπουδαίας ἐξετάσεως τῶν πραγμάτων.

§336Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Νομίζω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς κατὰ τοῦτο εὑρίσκεται ἐν τῷ ἀδίκῳ· δὲν λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν, ὅτι διὰ τοῦ σημερινοῦ νόμου κυροῦνται τρία νομοσχέδια, ὑποβληθέντα ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα, δυνάμει νόμου ἰσχύοντος, ἀφ’ ἧς εἰσήχθησαν εἰς τὴν Βουλὴν ἐτέθησαν εἰς ἐφαρμογήν. Δὲν ἐφηρμόσθησαν τὰ τρία νομοσχέδια κατὰ τὸ αὐτὸ χρονικὸν διάστημα, νῦν δ’ ἔρχεται νόμος, ὁ ὁποῖος ὑποβάλλεται, ὅπως ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, καὶ κατὰ τὸν νόμον αὐτὸν τὰ τρία νομοσχέδια κυροῦνται. Μόνον ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀπέρριπτεν ἓν τῶν νομοσχεδίων, θὰ ἠδύνατο νὰ ᾖναι βάσιμος ἡ προβαλλομένη ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἄρτης Βουλευτοῦ ἀμφιβολία.

§337Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι ἡ ἑρμηνεία τοῦ ἄρθρου τοῦ ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἡ ἑρμηνεία τοῦ ἄρθρου δὲν μεταβάλλει τὸν χαρακτῆρα τῆς κυρώσεως αὐτοῦ. Οὐδέποτε ἡ Βουλὴ ἐσκέφθη νὰ συζητήσῃ καὶ ἐπιψηφίσῃ νομοσχέδιον, ὡς τὸ ὑποβληθέν, τῆς διατιμήσεως τῆς δραχμῆς εἰς 1,50, οὔτε διῆλθε τοῦτο τὰς τρεῖς ἀναγνώσεις, τὰς ὁποίας ἐπιβάλλει ὁ νόμος. Ἀλλὰ διὰ ν’ ἀποφύγωμεν δυσκολίας, αἱ ὁποῖαι παρουσιάζονται εἰς τὴν ἀπόδοσιν τῶν εἰσπραχθέντων, ἐρχόμεθα νὰ πράξωμέν τι ὅλως ἄτακτον· θέλομεν δηλαδὴ νὰ κυρώσωμεν φορολογίαν μὴ νόμιμον, καὶ νὰ δώσωμεν ὀπισθενεργὸν δύναμιν εἰς φορολογικὸν νομοσχέδιον. Τοῦτο εἶναι πρωτοφανές, τὸ ὁποῖον δὲν ἀπαντᾷ οὔτε παρ’ ἡμῖν οὔτε εἰς ἄλλο Κράτος.

§338Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ θεωρία, ὑπὲρ τῆς ὁποίας συνηγορεῖ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης Βουλευτής, εἶναι πρωτοφανής. Διότι, μόνον ἂν ἤρχετο εἷς νόμος καὶ ἔλεγεν ὅτι «κυροῦνται τὰ νομοσχέδια: αʹ) τῆς 19 Ἰανουαρίου, βʹ) τῆς 16 Φεβρουαρίου καὶ γʹ) τῆς 10 Μαρτίου», ἠδύνατο νὰ προβληθῇ ἡ θεωρία αὕτη τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ.

§339Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν ποτε νὰ γείνῃ αὐτό, νὰ κυρωθῶσιν ὁμοῦ τρεῖς νόμοι ἀντιφάσκοντες πρὸς ἀλλήλους.

§340Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἔπρεπε τότε νὰ ψηφισθῶσιν οἱ τρεῖς νόμοι χωριστά, διότι ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίσῃ καὶ κυρώσῃ τρία νομοσχέδια, ἐκ τῶν ὁποίων ἓν μόνον σήμερον ἔμεινε, διότι τὰ ἄλλα δύο ἀπεσύρθησαν. Πῶς ἡ Βουλὴ δύναται νὰ ψηφίσῃ δύο νομοσχέδια, ὑποβληθέντα, ἀλλ’ ἀποσυρθέντα καὶ ἀντιφάσκοντα τὸ ἓν πρὸς τὸ ἄλλο; Βεβαίως ἡ διάταξις αὕτη εἰσάγεται, ὅπως δικαιολογήσῃ καὶ νομιμοποιήσῃ τὸ ἀντισυνταγματικὸν τῆς διατάξεως περὶ κατακρατήσεως τῶν ἀνόμως εἰσπραχθέντων. Νομίζω ὅμως, ὅτι ὁ τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου ζητεῖται παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ κυρώσῃ τὰ δύο νομοσχέδια ταῦτα, καὶ συγχρόνως νὰ ψηφίσῃ τρίτον νομοσχέδιον, δὲν εἶναι κανονικός, διότι ῥητῶς καὶ τὸ Σύνταγμα καὶ ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς ἀπαγορεύουσι νὰ ψηφίζωνται ἀθρόως τὰ νομοσχέδια. Τὸ ἄρθρον 57 τοῦ Συντάγματος ῥητῶς ἐπιβάλλει τὴν ἑκάστου νομοσχεδίου χωριστὰ τριπλῆν συζήτησιν καὶ τριπλῆν ψήφισιν εἰς τρεῖς διαφόρους ἡμέρας. Πῶς θὰ ψηφισθῶσι τώρα τρία ὁμοῦ νομοσχέδια; Εὕρετε νομιμώτερον τρόπον ἐκφράσεως, ἢ μᾶλλον ἐπιστρέψατε τὰ ἀνόμως εἰσπραχθέντα.

§341Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ἡ κύρωσις γίνεται εἰς τρεῖς ἀναγνώσεις. Ἤδη τὸ νομοσχέδιον ψηφίζεται εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν.

§342Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐὰν δὲν θέλητε τὴν διατύπωσιν, τὴν ὁποίαν σήμερον ὑποβάλλω, ἀρκοῦμαι εἰς τὴν διατύπωσιν, ἣν ἔχει τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη ἤδη εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν. Κατ’ ἐμέ, εἴτε ἡ μία διατύπωσις ψηφισθῇ εἴτε ἡ ἑτέρα, εἶναι τὸ αὐτό.

§343Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ σκοπὸς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὡς ἐξάγεται ἐκ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ εἰσαχθέντος ὑπ’ αὐτοῦ τὴν 1 Μαρτίου, ἦτο νὰ μὴ ἐπιστραφῶσιν εἰς τοὺς ὑποβληθέντας εἰς τὴν καταβολὴν τοῦ δασμοῦ δυνάμει τῶν ὑποβληθέντων νομοσχεδίων τὰ καταβληθέντα χρήματα, δηλαδὴ νὰ μὴ ἐκτελεσθῇ ἐπ’ αὐτῶν ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 28 τοῦ νόμου ͵ΒΡΚΑʹ. Λοιπόν, ἐὰν ἀντὶ τῆς διατυπώσεως, τὴν ὁποίαν προτείνει ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἀντὶ τῆς διατυπώσεως, τὴν ὁποίαν περιλαμβάνει τὸ νομοσχέδιον τῆς 1 Μαρτίου, ἤθελε τεθῆ διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν «τὰ δυνάμει τοῦ ἄρθρου 28 τοῦ νόμου ͵ΒΡΚΑʹ περὶ τελωνιακοῦ δασμολογίου εἰσπραχθέντα παρὰ τῶν τελωνιακῶν ἀρχῶν ηὐξημένα τέλη δυνάμει τοῦ εἰσαχθέντος εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὴν 19 Ἰανουαρίου νομοσχεδίου καὶ τοῦ εἰσαχθέντος ὡσαύτως ὑπ’ αὐτοῦ κατὰ τὴν 16 Φεβρουαρίου καὶ τοῦ εἰσαχθέντος ἐπίσης ὑπ’ αὐτοῦ τὴν 1 Μαρτίου δὲν ἐπιστρέφονται εἰς τοὺς καταβαλόντας αὐτά, ἀλλ’ εἰσάγονται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ὡς ἔσοδα αὐτοῦ», πληροῦται ὁ σκοπὸς τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ, ἡμεῖς δὲ δὲν ἀντιλέγομεν νὰ μὴ ἐπιστραφῶσι, καὶ νὰ λογισθῶσιν ὡς ἔσοδα τοῦ δημοσίου ταμείου.

§344Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Οὐδεμίαν ἔχω ἀντίρρησιν εἰς τὴν ὑπὸ τοῦ κ. ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ ὑποβληθεῖσαν διατύπωσιν, διότι τοιοῦτος εἶναι ὁ σκοπὸς τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 1.

§345ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1, ὡς διετυπώθη ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§346Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Τότε ὡς πρῶτον ἄρθρον θὰ ἔλθῃ τὸ δεύτερον, συμφώνως πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Δεληγεώργη, καὶ ἔπειτα τὸ πρῶτον.

§347Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἄρθρον αὐτό, ὡς ἐτροποποιήθη, θὰ τεθῇ ὡς δεύτερον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς πρότεινε, καὶ ἡ πρότασίς του ἐγένετο δεκτή, ὅπως τὸ δεύτερον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου γείνῃ πρῶτον.

§348Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ δεύτερον ἄρθρον, ὡς ἔχει ἤδη, θὰ λάβῃ τὴν θέσιν τοῦ πρώτου ἄρθρου, καὶ πρέπει νὰ ἔχῃ οὕτως: «Ἡ ἀξία τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς τῶν ἐν τῷ τελωνιακῷ δασμολογίῳ εἰσαγωγῆς ἀναγραφομένων δασμῶν εἰς μεταλλικὸν ὁρίζεται εἰς δραχμὴν μίαν καὶ λεπτὰ 45 εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια».

§349Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Μάλιστα. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2 τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἐτροποποιήθησαν. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 3 καὶ 4).

§350ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι.

§351Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑποβληθὲν τὴν 16 Φεβρουαρίου 1904 ἐλαμβάνετο ὑπ’ ὄψιν καὶ ὁ σῖτος καὶ ὁ σμιγός, διότι τὸ ἄρθρον 4 αὐτοῦ ἔλεγεν (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 4. Ὁ σῖτος καὶ ὁ σμιγὸς ἐκ σίτου καὶ σικάλεως εἰς κόκκους, οἱ εὑρισκόμενοι ἐντὸς ἱστιοφόρων πλοίων, ἅτινα καταπλεύσαντα εἰς ἑλληνικοὺς λιμένας παρέμειναν εἰς αὐτοὺς ἀπὸ τῆς 1 Δεκεμβρίου 1903 μέχρι τῆς 19 Ἰανουαρίου 1904, καὶ εἰσαχθέντες εἰς ἀνάλωσιν μέχρι τῆς 15 Φεβρουαρίου 1904 ὑπόκεινται εἰς τὰ μέχρι τῆς 19 Ἰανουαρίου 1904 ἰσχύοντα νομίμως τέλη.» Τί γενήσεται τώρα ὡς πρὸς τοῦτο;

§352Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ὑπάρχει λόγος πλέον, διότι οὐδὲν εἰσεπράχθη. (Γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς τρίτην συζήτησιν).

§353ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 8 καὶ 30′ μ. μ.)