1904.03.03

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 28

τῆς 3 Μαρτίου 1904.

(Τετάρτη).

(Προεδρεύοντος τοῦ Προέδρου κ. Ν. Χατζίσκου).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 5 καὶ 40′ μ. μ. ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Εἰς τὴν σελίδα 13 τῶν πρακτικῶν ἀναφέρονται τὰ ἑξῆς: «Ἐψηφίσθησαν εἶτα τὰ ἄρθρα 24 καὶ 25. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 26 ὁ κύριος Βιτάλης ἐπρότεινε νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ ἑξῆς ὑπ’ αὐτοῦ καὶ ὑπ’ ἄλλων Βουλευτῶν ὑπογεγραμμένη τροπολογία: «Εἰς τὸν ὑπ’ ἀριθ. 4 προσηρτημένον πίνακα περὶ συνθέσεως Ἐπιτελείου συντάγματος πεζικοῦ νὰ προστεθῶσι μετὰ τὰς λέξεις «ἀντισυνταγματάρχης ὑποδιοικητὴς» αἱ λέξεις· «εἷς ταγματάρχης πεζικοῦ, πρόεδρος τοῦ Οἰκονομικοῦ Συμβουλίου». Ἡ τροπολογία αὕτη ἐγένετο δεκτή.» Ἐγὼ εἶπον χθὲς, ὅτι, ἂν ἡ θέσις αὕτη ὑπάρχῃ εἰς τὸν ἐν ἰσχύϊ σήμερον ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ τὴν παραδεχθῶ. Λοιπὸν ἐδῶ ἔχω τὸν ἐν ἰσχύϊ ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, ὁ ὁποῖος λέγει (ἀναγινώσκει): «Σύνθεσις Ἐπιτελείου συντάγματος πεζικοῦ. Συνταγματάρχης ἢ ἀντισυνταγματάρχης διοικητής. Ἀντισυνταγματάρχης ὑποδιοικητής. Ταγματάρχης πρόεδρος τοῦ οἰκονομικοῦ καὶ τῆς ταμιακῆς ἐπιτροπῆς.» Ἐγὼ, ἐπαναλαμβάνω, δὲν εἶπον ὅτι ἀποδέχομαι ἢ ὄχι. Εἶπον, ὅτι, ἐὰν ὑπάρχῃ ἡ θέσις εἰς τὸν ἐν ἰσχύϊ ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ τὴν παραδεχθῶ.

§2Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὑπάρχει λοιπόν.

§3ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Α. Βιτάλης ἔχει τὸν λόγον.

§5Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Δὲν χρήζει συζητήσεως ἡ προκειμένη ὑπόθεσις, διὰ τὸν ἑξῆς λόγον· διότι, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ σύσσωμος ἀπεφάσισε καὶ συμπεριελήφθη ἡ διάταξις αὕτη, ἀφοῦ ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς ἦλθε καὶ ἐπεξήγησεν, ὅτι ἐκ παραδρομῆς ἐγένετο τοῦτο, ὅτι εἶναι τυπογραφικὸν λάθος, νομίζω ὅτι πᾶσα συζήτησις ἐπὶ τοῦ προκειμένου περιττεύει. Θὰ παρακαλέσω συνεπῶς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ἐὰν εὐαρεστῆται, νὰ ἀπόσχῃ πάσης συζητήσεως ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου.

§6ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν εἶπε χθὲς ὅ,τι εἶπε καὶ σήμερον, ἀκριβῶς καὶ κατὰ λέξιν. Ἐγὼ χθές, ἐπειδὴ ἐνόμισα, ὅτι τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία, εἶπον, ὅτι τὰς τροπολογίας θὰ συζητήσωμεν κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν, συμφώνως πρὸς τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, πρέπει δὲ νὰ μὴ συζητηθῇ ἀμέσως ἡ τροπολογία αὕτη, διὰ νὰ λάβωμεν καὶ ἡμεῖς γνῶσιν. Μάλιστα ἔκαμα καὶ μίαν ἄλλην δήλωσιν, ὅτι πρόκειται περὶ προσθήκης δώδεκα ταγματαρχῶν. Ἐπανέλαβε δὲ τὴν δήλωσίν του ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι δὲν εἶπε νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία, ἀλλ’ ἐὰν ὑπάρχωσιν αἱ θέσεις αὗται εἰς τὸν ἐν ἰσχύϊ νόμον, δὲν ἐννοεῖ νὰ τὰς καταργήσῃ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια, καὶ ἡ Βουλὴ οὐδὲ ἠρωτήθη κἄν. Κατὰ τὸ ἄρθρον 40 τοῦ Κανονισμοῦ, «ἐὰν τροπολογία τις προταθῇ κατὰ τὴν συζήτησιν, ὁ Πρόεδρος λαμβάνει τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, ἂν ἡ τροπολογία αὕτη πρέπει νὰ συζητηθῇ εὐθύς, ἢ τυπουμένη νὰ διανεμηθῇ πρὸ τῆς συζητήσεως εἰς τοὺς Βουλευτάς.» Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου, χωρὶς κἄν νὰ συζητηθῇ ἡ τροπολογία, ἀνεγράφη εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι ἡ τροπολογία ἐγένετο δεκτή. Τοῦτο νομίζω ὅτι εἶναι λάθος τῆς συντάξεως τῶν πρακτικῶν, προελθὸν ἐκ τοῦ θορύβου καὶ ἐκ τῆς ὥρας, καθ’ ἣν ἐγένοντο αἱ διαλέξεις αὗται. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ βεβαιώσω, εἶναι, ὅτι δὲν ἐγένετο ἀποδεκτὴ ἡ πρότασις. Δὲν ἐδήλωσε τὴν γνώμην αὐτοῦ ἐπὶ τῆς οὐσίας τῆς προτάσεως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν· ἠγέρθη μόνον καὶ ἀπήντησεν εἰς ἐμέ, ἰσχυριζόμενον ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις, ὅτι δὲν ἐννοεῖ νὰ γείνῃ δεκτή, ἀλλ’ ἐννοεῖ, ἐὰν ὑπάρχωσιν αἱ θέσεις αὗται, νὰ διατηρηθῶσι. Λοιπὸν νὰ διορθωθῶσι τὰ πρακτικά.

§7Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Δὲν ἀδικῶ τὸν ἀξιότιμον κ. συνάδελφον, διότι αὐτὰ εἶναι τὰ ἀποτελέσματα, ὅταν καταπονῆται ἡ Βουλὴ μέχρι τῆς πρωΐας (ἱλαρότης). Ἄς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὅμως νὰ παρατηρήσω, ὅτι τὰ καθήκοντα τοῦ Προέδρου ἐξετέλει χθές, καθ’ ἣν ὥραν συνεζητεῖτο τὸ ζήτημα τοῦτο, ὁ ἐκ Λαρίσης ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Γιαννακίτσας· ἐπειδὴ δὲ τὸ ζήτημα εἶναι τοιοῦτον, ὥστε καὶ ἐγὼ αὐτὸς δὲν ἐπειθόμην, ἐπανειλημμένως ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν, καὶ νὰ προκαλέσω διὰ τοῦ κ. Προέδρου τὴν ἀπόφασιν αὐτῆς. Συνεπῶς τὸ ζήτημα δὲν χρήζει συζητήσεως, οὐδὲ πρέπει νὰ θέσωμεν ὑπὸ ἀμφισβήτησιν τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Ἀπορῶ δὲ μὲ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ὁ ὁποῖος, ἐνῷ ἔχομεν σοβαρώτατα ζητήματα νὰ συζητήσωμεν, καίτοι ἀποτελεῖ μέρος τῆς πλειονοψηφίας, ἔρχεται ν’ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλήν.

§8ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶμαι μέλος τῆς πλειονοψηφίας, ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ νὰ δοθῶσιν ἐκ συναρπαγῆς 12 θέσεις ταγματαρχῶν.

§9Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Τότε προσβάλλετε ἐμμέσως τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν.

§10ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἠξεύρει τί εἶπε, καὶ ἔδωκε καὶ τὴν ἀπάντησιν.

§11Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Λοιπὸν νομίζω, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι πᾶσαν περιττὴν συζήτησιν πρέπει ν’ ἀποφύγωμεν, ὅσον δυνάμεθα, μέχρι τῆς Μεγάλης Ἑβδομάδος, ἵνα συζητηθῶσι τὰ ἀπολύτως ἀναγκαῖα νομοσχέδια, δυνηθῶμεν δὲ τὴν πρώτην τοὐλάχιστον ἑβδομάδα μετὰ τὸ Πάσχα νὰ συζητήσωμεν τὸν Προϋπολογισμὸν, καὶ δυνηθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ εἰς τὴν στρατιωτικὴν παρασκευὴν τῆς χώρας.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὰ εἶναι ἄσχετα, κύριε Βιτάλη. Παρακαλῶ, Κύριοι. Τὰ πρακτικὰ θὰ διορθωθῶσιν ὅσον ἀφορᾷ τὸ μέρος αὐτό.

§13Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Ποῖον μέρος;

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἀφορῶν τὴν τροπολογίαν.

§15Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ὑπάρχει οὐσιαστική τις διαφωνία. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν εἶπε χθὲς, ὅτι, ἐὰν αἱ θέσεις αὗται ὑπάρχωσιν ἐν τῷ ἰσχύοντι ὀργανισμῷ, βεβαίως θὰ μείνωσι. Σήμερον ὁ κ. Ὑπουργὸς, παρατηρήσας τὸν ἰσχύοντα ὀργανισμὸν, εὗρεν ὅτι ὑπάρχουσιν· ἑπομένως δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις καὶ ἀπὸ μέρους τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐξακολουθήσωσιν ὑπάρχουσαι αἱ θέσεις αὗται τῶν ταγματαρχῶν. Ἐὰν σήμερον πρόκηται νὰ ἐπανέλθῃ τὸ ζήτημα ὑπὸ συζήτησιν, διαφέρει. Ἀλλ’ ὅτι χθὲς ἡ πρότασις μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἐγένετο δεκτὴ ἄνευ συζητήσεως, περὶ τούτου δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία. Σήμερον δυνάμεθα νὰ ἐπανέλθωμεν. Ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νομίζῃ, ὅτι αἱ θέσεις αὗται πρέπει νὰ καταργηθῶσι, δύναται νὰ τὸ προτείνῃ. Ὅτι ὅμως χθὲς οὕτως ἐλύθη τὸ ζήτημα, μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀντίρρησις.

§16Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Μίαν ἐξήγησιν. Σήμερον εἰς τὸ πεζικὸν εἰς ἕκαστον σύνταγμα ὑπάρχουσιν εἷς συνταγματάρχης, εἷς ἀντισυνταγματάρχης καὶ τρεῖς ταγματάρχαι, ἐξ ὧν οἱ δύο διοικοῦσι τὰ δύο τάγματα, καὶ ὁ τρίτος ἐκτελεῖ τὰ καθήκοντα τοῦ προέδρου τοῦ οἰκονομικοῦ.

§17Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον καταργεῖ τὴν θέσιν τοῦ ταγματάρχου ἐν τοῖς συντάγμασι. Λοιπὸν ἡ πρότασις εἶναι μεταβολὴ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑποβεβλημένου, καὶ πρέπει νὰ ὑπάρξῃ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς. Δὲν δύναται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἢ οἱοσδήποτε Ὑπουργὸς νὰ λέγῃ «ἐγὼ δέχομαι αὐτὸ», καὶ λέγων οὕτω νὰ μεταβάλλῃ ἓν νομοσχέδιον.

§18Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Δὲν ἀμφισβητῶ τὸ δικαίωμα τῆς Βουλῆς.

§19Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Τί ἀπεφάνθη ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Σύρου συναδέλφου ἡ Βουλή, ἢ τί δὲν ἀπεφάνθη, ἢ τί παρεδέχθη ἢ τί εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, τοῦτο προκύπτει ἐκ τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν, τὰ ὁποῖα ὑμεῖς, κύριε Πρόεδρε, δύνασθε νὰ ἐξετάσητε, καὶ συμφώνως πρὸς τὰ λεχθέντα ν’ ἀποφασίσητε. Φρονῶ ὅμως, ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου οὐδεμία ἀφορμὴ ὑπάρχει· διότι, εἴτε ἐγένετο δεκτὴ ἡ τροπολογία τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐκ Σύρου ὑπὸ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν εἴτε δὲν ἐγένετο, μήπως τοῦτο ἐπέχει θέσιν δεδικασμένου; Εἰς δευτέραν μόνον συζήτησιν ἐψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον χθές· ἔχομεν καὶ τὴν τρίτην συζήτησιν, καὶ τότε, διὰ νὰ μὴ χάνωμεν τώρα τὰς πολυτίμους ἡμῶν ὥρας, δύναται ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφανθῇ περὶ τῆς ἀποδοχῆς ἢ μὴ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Βιτάλη.

§20Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Ἐπειδή, Κύριοι, πρόκειται περὶ ταγματαρχῶν, ἔχω δὲ τὴν τιμὴν νὰ ἀποτελῶ μέρος τοῦ στρατεύματος, πιθανὸν δὲ καὶ πόρρωθεν νὰ ὑπολάβῃ τις, ὅτι τοῦτο πράττω πρὸς τὸ ἐμὸν συμφέρον, ἀναγκάζομαι νὰ ὑπενθυμίσω τὸ ἑξῆς περιστατικόν. Πρὸ ἕξ ἐτῶν, ὅτε ὡμίλουν καὶ διεμαρτυρόμην περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ στρατεύματος, διότι ἡ Κυβέρνησις τῆς χώρας τότε δὲν ἐπελαμβάνετο αὐτῆς, ἔλεγον ὅτι ἢ πρέπει νὰ ἐπιληφθῆτε πάραυτα τῆς στρατιωτικῆς ἀναδιοργανώσεως τῆς χώρας, ἢ νὰ καταργήσητε ἐπὶ πέντε ἔτη τὸ στράτευμα ἡμῶν. Ὑπέδειξα μάλιστα, ποίαν οἰκονομίαν ἐκ τῆς καταργήσεως τοῦ στρατοῦ ἐπὶ μίαν πενταετίαν θὰ εἴχομεν σήμερον, καὶ ἀπέδειξα διὰ πραγμάτων, διὰ πινάκων, ὅτι θὰ εἴχομεν οἰκονομίαν ἄνω τῶν 50 ἑκατομμυρίων δρ. Τοῦτο δὲ εἶπον τότε, οὐχὶ βεβαίως ἵνα προσπορίσω τι εἰς ἐμαυτόν, ἀλλὰ μόνον χάριν τοῦ στρατεύματος καὶ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Μόνον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι παρακολουθοῦσι τὴν στρατιωτικὴν ἐξέλιξιν, θὰ ἐνθυμοῦνται ὅτι δὲν παρήρχετο μήν, ἑξαμηνία, ἔτος, καὶ νὰ μὴ εἴχομεν τρεῖς, τέσσαρας, πέντε λιποταξίας ἀξιωματικῶν τοῦ οἰκονομικοῦ, ἐνθυμοῦμαι δέ, πόσον πάταγον εἶχε κάμει τότε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου περὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὁ ὁποῖος παρακάθηται εἰς τὴν δεξιὰν πτέρυγα. Ἡ ὑπηρεσία λοιπὸν ἠναγκάσθη νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν τροπολογίαν τοῦ ἄρθρου 26 τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ· διὰ τῆς ἐφαρμογῆς δὲ ταύτης τί ἀπεδείχθη; ἀπεδείχθη ὅτι ὄχι μόνον ἔπαυσαν αἱ καταχρήσεις, ἀλλὰ καὶ ἡ ὑπηρεσία τῶν διαφόρων συνταγμάτων καὶ ταξιαρχιῶν ἐβελτιώθη. Συνεπῶς θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ νομίσῃ, ὅτι πράττω τοῦτο ἐξ ἀτομικοῦ συμφέροντος, ἀλλ’ ἐκ συμφέροντος πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ ἵνα προληφθῶσιν εἰς τὸ μέλλον αἱ καταχρήσεις.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ, ὡς πρὸς τὸ μέρος αὐτὸ, θέλουσι διορθωθῆ.

§22Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἡ γενομένη χθὲς συζήτησις περὶ τῶν ἐγκαινίων τοῦ Σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης δὲν διετυπώθη ἐν τοῖς πρακτικοῖς ὡς ἐγένετο. Ἱστορικῶς ἔχει αὕτη ὡς ἀκολούθως. Ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Λακεδαίμονος ἐξέφερε παράπονα ἢ ἔκαμε παρατηρήσεις, διότι τὸ Συμβούλιον τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης, προκειμένου νὰ τελέσῃ τὰ ἐγκαίνια τῆς γραμμῆς ταύτης, δὲν προσεκάλεσε τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους. Εἰς τὴν παρατήρησιν ταύτην, κύριε Πρόεδρε, ἀπηντήσατε, ὅτι θέλετε διαβιβάσει τὰς παρατηρήσεις τῆς Βουλῆς εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἑταιρείας. Ἐγὼ τότε ἠγέρθην, καὶ ἀντέτεινα, εἰπὼν ὅτι εἶναι ἀναξιοπρεπὲς διὰ τὴν Βουλὴν νὰ διαβιβάσῃ παρατηρήσεις πρὸς Ἑταιρείαν, ἡ ὁποία δὲν εἶχε τὴν συναίσθησιν τοῦ στοιχειώδους καθήκοντος τῆς ἁβρότητος νὰ καλέσῃ τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους, διὰ τῆς ψήφου τῶν ὁποίων συνετελέσθη τὸ ἐξόχως ἐθνικὸν αὐτὸ ἔργον. Προσέθεσα μάλιστα, ὅτι ἡ παράλειψις αὕτη ἔχει γενικώτερον χαρακτῆρα, καί κατ’ ἀκολουθίαν νομίζω, ὅτι καὶ τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς καὶ οἱ κληθέντες ἰδιαιτέρως Βουλευταὶ ὀρθὸν θὰ ἦτο νὰ ἀπόσχωσι τῶν ἐγκαινίων, ἐὰν ἔκρινον καὶ αὐτοὶ, ὅτι ἡ παράλειψις εἶχε γενικώτερον χαρακτῆρα· εἶπον δ’ ἐν τέλει, ὅτι ἀρκετὴ τιμὴ εἶναι εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν, ὅτι διὰ τῆς ψήφου αὐτῆς συνετελέσθη τὸ ἔργον. Ταῦτα δὲν διετυπώθησαν, κύριε Πρόεδρε, οὕτως ἐν τοῖς πρακτικοῖς. Ἐπεθύμων λοιπὸν νὰ διορθωθῶσι τὰ πρακτικὰ, καὶ νὰ περιληφθῇ τὸ ἱστορικὸν ὡς ἐγένετο. Ἀλλὰ κρίνω ἐπίσης ἀναγκαῖον, κύριε Πρόεδρε, νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἡ ἔλλειψις τῆς ἁβρότητος ἐκ μέρους τῆς Ἑταιρείας ἔχει καὶ τὸ ἀκόλουθον ἄτοπον· ὅτι, ἐνῷ, ὡς πληροφοροῦμαι, προσκαλοῦνται πολλοὶ καὶ ποικίλοι ἰδιῶται, ἀξιότιμοι, ἀλλ’ ἄσημοι καθ’ ὅλα ἄνθρωποι, καὶ οἱ ὁποῖοι οὐδεμίαν ἔχουσιν ἐπίσημον θέσιν ἐν τῷ Κράτει, δὲν καλοῦσιν ὅμως τὴν Βουλὴν, καὶ ἀντιστρέφουσιν οὕτω τὸν χαρακτῆρα, ὃν ὤφειλε νὰ ἔχῃ ἡ ἑορτὴ αὕτη, διότι φρονῶ, ὅτι ἐγκαίνια τοιούτου ἔργου δὲν εἶναι ἰδιωτικὴ τελετή, εἰς ἣν δύναται νὰ καλέσῃ ὅντινα θέλει ὁ ἐργολάβος τῆς κατασκευῆς τοῦ ἔργου· ἐγκαίνια, εἰς τὰ ὁποῖα προσκαλεῖται ἡ Βασιλικὴ Οἰκογένεια καὶ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς καὶ ἄλλαι ἀρχαὶ, δὲν ἔχουσι χαρακτῆρα ἰδιωτικῆς τινος διασκεδάσεως, ἀπὸ τὰς ἀλλοκότους καὶ φαιδρὰς ἐκείνας διασκεδάσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι συνήθεις ἐν τῇ καθ’ ἡμᾶς ἐποχῇ, ὅπου τὰ κακὰ ἦλθον ἄνωθεν. Ἐὰν ἐπρόκειτο περί τινος partie de plaisir ἤ τινος pic-nic, οὐδεὶς εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ φέρῃ τὸν λόγον ἐνταῦθα, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἐγκαινίων ἔργου, κατ’ ἐξοχὴν ἐθνικοῦ, ἴσως τοῦ μεγαλειτέρου τεχνικοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον ἐγένετο ἐν Ἑλλάδι, καὶ τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ συνενώσῃ τὴν Ἑλλάδα μετὰ τῆς ἀλλοδαπῆς· δὲν καλοῦνται δὲ οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους, καὶ καλοῦνται κυρίαι, αἱ ὁποῖαι, ὅσον ἀξιότιμοι καὶ ἂν ἦναι, οὐδεμίαν ἐπίσημον θέσιν ἔχουσιν ἐν τῇ Πολιτείᾳ. Πληροφοροῦμαι ὅμως, ὅτι, ἐνῷ καλοῦνται κυρίαι τοιαῦται, δὲν ἐκλήθησαν αἱ κυρίαι τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, διὰ τῶν ἐπαρχιῶν τῶν ὁποίων διέρχεται ἡ γραμμὴ αὕτη. Προσεκλήθη ἡ κυρία Βουδούρη; προσεκλήθη ἡ κυρία Ἀβέρωφ; προσεκλήθη ἡ κυρία τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς;

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκλήθη ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας.

§24Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ὄχι.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ εἶναι περίεργον! ἀμφισβητεῖτε τώρα τὰς προσκλήσεις! Σεῖς ἠξεύρετε καλλίτερα, ἢ ἐγὼ, ἂν προσεκλήθη ἡ κυρία τοῦ Προέδρου; (ἱλαρότης).

§26Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἔστω. Ἀλλὰ προσεκλήθη ἡ κυρία Βουδούρη; προσεκλήθησαν αἱ κυρίαι τῶν ἄλλων συναδέλφων ἐκ Θηβῶν, Λεβαδείας καὶ Χαλκίδος; Διὰ τοῦτο ἐπιθυμῶ, τὰ μὲν πρακτικὰ νὰ διορθωθῶσιν ὡς εἶπον, ἀλλὰ πρὸς τούτοις νὰ ἀναγραφῇ ἐν τοῖς πρακτικοῖς, ὅτι ἐγὼ ἐπρότεινα νὰ μὴ μετάσχῃ οὔτε τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς εἰς τὴν γενησομένην τελετὴν τῶν ἐγκαινίων· πᾶσα δὲ ἡ Βουλὴ ἐφώνησεν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ μετάσχῃ.

§27Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, οὐδεμίαν διάθεσιν ἔχω νὰ λάβω μέρος εἰς τὴν τελετὴν, περὶ ἧς πρόκειται, διότι ἀδιαφορῶ ἐντελῶς, ἂν ἡ κυρία Βουδούρη ἐκλήθη ἢ δὲν ἐκλήθη. Ἐπειδὴ ὅμως ὁ κ. συνάδελφος ἠρώτησεν, ἂν ἐκλήθησαν αἱ κυρίαι Βουδούρη, Ἀβέρωφ κλπ., ὀφείλω νὰ τῷ εἴπω, ὅτι, ἂν ἡ κυρία Βουδούρη, ἡ κυρία Ἀβέρωφ κλπ. δὲν ἐκλήθησαν, ἐκλήθησαν ὅμως ἄλλαι κυρίαι, καὶ χάριν τῶν κυριῶν αὐτῶν ἐκλήθησαν καὶ οἱ σύζυγοί των, οἱ ὁποῖοι οὐδὲν δικαίωμα εἶχον νὰ κληθῶσι (γέλωτες καὶ χειροκροτήματα). Ὁ κ. συνάδελφος εἶχε δίκαιον νὰ κάμῃ τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἀπὸ μιᾶς τοιαύτης ἐπισήμου τελετῆς ἐλλείπει ἡ ἀντιπροσωπεία τοῦ ἔθνους. Ἤκουσα, ὅτι ἰσχυρίσθησαν οἱ Κύριοι, οἱ ὁποῖοι συνέταξαν τὸν κατάλογον τῶν προσκεκλημένων, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ καλέσουν τοὺς Βουλευτάς, διότι ὁ χῶρος, εἰς τὸν ὁποῖον ἤθελε δοθῆ τὸ γεῦμα, δὲν χωρεῖ πλέον τῶν τετρακοσίων· ἀλλ’ οἱ Βουλευταὶ εἶναι 234 μόνον, καὶ βεβαίως ἐκ τούτων δὲν θὰ μετέβαινον οὔτε 150. Ἀλλ’ ἂν μετέβαινον 150, τότε κατ’ ἀνάγκην ἤθελον ἐλαττωθῆ αἱ προσκλήσεις διὰ τὴν μεγάλην ἀριστοκρατίαν, ἡ ὁποία πρό τινος χρόνου εἰς τὴν Ἑλλάδα συνεκροτήθη ἀπὸ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα οὐδεμίαν ἐπίσημον θέσιν ἔχουν, τὰ ὁποῖα δὲν γνωρίζω πῶς κατώρθωσαν νὰ εἰσέλθωσι πανταχοῦ, καὶ νὰ θέλουν νὰ παίζουν τὸν πρῶτον ρόλον, καὶ τὰ ὁποῖα νομίζουν ἡμᾶς τοὺς Βουλευτὰς, ὅτι εἴμεθα πληβεῖοι! Τί θέλομεν ἡμεῖς εἰς τοιαύτας συναθροίσεις! Κύριε συνάδελφε, λάβετε τὴν καλωσύνην, τὴν Κυριακὴν τὴν πρωίαν νὰ παρακαλέσητε, ἐπειδὴ ἔχετε φίλους δημοσιογράφους, νὰ σημειώσουν, ποῖοι θὰ λάβουν τὴν τιμὴν νὰ παρευρεθοῦν εἰς τὰ τοιαῦτα ἐγκαίνια, καὶ ποῖαι θὰ λάβουν μέρος, καὶ θέλετε πεισθῆ, ὅτι θὰ λάβουν μέρος πολλαὶ κυρίαι, χάριν τῶν ὁποίων, ἐπαναλαμβάνω, ἐκλήθησαν καὶ οἱ σύζυγοί των.

§28Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ἐγὼ χθὲς ἐνόμισα, ὅτι τὴν παράλειψιν ταύτην τῆς Ἑταιρείας, ἡ ὁποία, ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἦναι ἰδιωτικὴ, δὲν παύει ἐκ τούτου νὰ ἔχῃ καὶ καθήκοντα πρὸς τὸ ἔθνος, ἐνόμισα, λέγω, ὅτι τὴν παράλειψιν ταύτην δὲν πρέπει νὰ παρέλθωμεν ἀπαρατήρητον, καὶ διὰ τοῦτο περιωρίσθην μόνον ὄχι νὰ ἐκφέρω φωνὴν διαμαρτυρίας, ἀλλὰ νὰ κάμω παρατήρησιν. Ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ κάμω χθὲς εἰς τὴν Βουλὴν, δὲν διετυπώθη ἀκριβῶς ἐν τοῖς πρακτικοῖς· διότι δὲν ἔκαμα παρατήρησιν, ὅτι ἡ Ἑταιρεία δὲν προσεκάλεσε τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ ὅτι δὲν ἐκλήθησαν οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους εἰς τὰ ἐγκαίνια ἔργου, ὅπερ ἐχαρακτήρισα ὡς ἐξόχως ἐθνικόν, καὶ διὰ τοῦτον τὸν λόγον ἐνόμιζον, ὅτι ἐπεβάλλετο εἰς τὴν Ἑταιρείαν νὰ καλέσῃ τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους. Τοῦτο παρακαλῶ νὰ συμπεριληφθῇ ἐν τῇ διατυπώσει τῶν πρακτικῶν, ὅτι τὴν παρατήρησιν ταύτην ἐποιησάμην, διότι ἐχαρακτήρισα, ὡς πρέπει νὰ χαρακτηρισθῇ εὐλόγως, τὸν Σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Λαρίσης ὡς ἔργον ἐθνικόν, εἰς τὸ ὁποῖον καθῆκον εἶχεν ἡ Ἑταιρεία νὰ καλέσῃ τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν.

§29Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι οὐδόλως θίγεται ἡ ἀξιοπρέπεια τῆς Βουλῆς· διότι, ἂν ἦναι ἐπίσημος ἡ τελετὴ τῶν ἐγκαινίων, τότε ἐπισήμως ἔπρεπε νὰ κληθῇ ἡ Βουλή· ἔπρεπε νὰ ἐκδώσῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν πρόγραμμα, ἂν ἐθεώρει τὴν τελετὴν ἐπίσημον,—καὶ βεβαίως ἐπίσημος εἶναι αὕτη, διότι θὰ παρασταθῇ ὁ Βασιλεὺς καὶ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον,—ἔπρεπε νὰ ἐκδώσῃ πρόγραμμα τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ νὰ καλέσῃ τὰς ἀρχάς, ἃς ἤθελε, καὶ νὰ κανονίσῃ ἐπισήμως τὴν τελετὴν, διότι τὸ ἔργον εἶναι οὐχὶ ἰδιωτικόν, ἀλλὰ ἐθνικόν. Ἀλλὰ τοῦτο ἄνευ ἐπισήμου προγράμματος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἠδύνατο νὰ γείνῃ.

§30Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐπληροφορήθην, κύριε Πρόεδρε, ταύτην τὴν στιγμήν, ὅτι ἡ Ἑταιρεία τοῦ Σιδηροδρόμου ἐξ ἀφορμῆς τῶν λεχθέντων χθὲς εἰς τὴν Βουλὴν σᾶς ἔστειλεν ἔγγραφον. Ἂν εἶναι τοῦτο ἀληθές, παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῇ.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναμένω νὰ τελειώσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν, ἵνα τὸ ἀνακοινώσω.

§32Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Τώρα πρόκειται περὶ διορθώσεως τῶν πρακτικῶν, ὥστε ἡ παρεισφρήσασα συζήτησις εἶναι ἄκαιρος. Εἰς τὸ τέλος τῆς πρώτης σελίδος ἀναγράφεται: «Ὁ κ. Βελλιανίτης φρονεῖ, ὅτι εἶναι ἀναξιοπρεπὲς εἰς τὴν Βουλὴν νὰ διαβιβάσῃ πρὸς τὴν Ἑταιρείαν παρατηρήσεις διὰ τὴν παράλειψιν ταύτην. Πρὸς τὴν γνώμην ταύτην συνεφώνησε καὶ ὁ κ. Μελισσηνός». Ἐπειδὴ τὰ πρακτικὰ ἀναγράφουσιν ὅτι συνεφώνησα πρὸς τὴν γνώμην τοῦ κυρίου ἐκ Παξῶν συναδέλφου, ὀφείλω νὰ λάβω τὸν λόγον, καὶ νὰ παρακαλέσω τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, ὅπως κατὰ τὴν ἐπικύρωσιν τῶν πρακτικῶν ἀφήσῃ ταῦτα ὡς ἔχουσιν, εἰ δ’ ἄλλως, νὰ μὴ παραδεχθῇ ἐμὲ ὡς συμφωνήσαντα πρὸς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Βελλιανίτου· διότι, ἂν διορθωθῶσι τὰ πρακτικὰ ὡς εἶπε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Βουλευτὴς Παξῶν, βεβαίως δὲν θὰ συμφωνήσω μετ’ αὐτοῦ. Διότι ἀνομολογῶ μέν, ὅτι τὰ ἐγκαίνια τοῦ Σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης δὲν εἶναι ἐγκαίνια τοῦ ζυθοπωλείου Κλωναρίδου, καὶ ὅτι ἔπρεπε νὰ προσκληθῇ πρώτη ἡ Βουλή, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ προσκληθῶσιν αἱ κυρίαι, διότι φρονῶ, ὅτι ἐγκαίνια ἀλὰ Τοῦρκα δὲν πρέπει νὰ γίνωνται ἐν Ἑλλάδι.

§33Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§34Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Βεβαίως εἶναι ἀνάξιον εἰς τὴν Βουλὴν νὰ κάμνῃ λόγον περὶ ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὸ θράσος νὰ διανοηθῶσιν, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ προσβάλωσι τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἐφαντάσθη τοῦτο, οὔτε πρέπει νὰ λέγητε τοιοῦτόν τι.

§36Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ... Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ὀφείλει καὶ τὸ Προεδρεῖον καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ δηλώσῃ, ὅτι μετὰ τοιαύτην περιφρονητικὴν στάσιν τῶν ἀοράτων αὐτῶν Κυρίων,—τοὺς ὁποίους ἴσως μόνον ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἠδύνατο νὰ συλλάβῃ ἀπὸ τ’ αὐτί,—ἀπαξιοῖ νὰ τοῖς κάμῃ τὴν τιμὴν νὰ μετάσχῃ τῆς τελετῆς.

§37ΑΘ. ΖΕΡΒΑΣ. Ἐπὶ τῶν πρακτικῶν, κύριε Πρόεδρε, ἐζήτησα τὸν λόγον.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ μέρους;

§39ΑΘ. ΖΕΡΒΑΣ. Ἐπὶ τοῦ ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κυνουρίας συνάδελφος ἠθέλησε ν’ ἀμφισβητήσῃ τὸ κῦρος τῶν πρακτικῶν ὡς πρὸς τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Βιτάλη.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βλέπετε ὅτι γίνεται εἰδικὴ συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Φικιώρη. Ἀφήσατε νὰ τελειώσῃ αὐτὸ τὸ ζήτημα, καὶ μετὰ τοῦτο ἔχετε τὸν λόγον. Ὁ κ. Γ. Ἀναστασόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§41Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐζήτησα προτήτερα τὸν λόγον.

§42Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι ἡ ἀξιοπρέπεια τοῦ Σώματος δὲν ἐξυπηρετεῖται διὰ τῆς συζητήσεως, ἥτις ἐχώρησεν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ θεωρηθῇ παράλειψις τοῦ καθήκοντος τῆς Ἑταιρείας νὰ προσκαλέσῃ εἰς τὴν ἐπίσημον τελετὴν τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θιχθῇ ἡ περιωπὴ τοῦ Σώματος ἐξ οἱασδήποτε παραλείψεως οἱασδήποτε ἰδιωτικῆς Ἑταιρείας. Τοῦ Σώματος ἡ ἀξιοπρέπεια δύναται νὰ θιχθῇ, ἐὰν ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις αὕτη, συζήτησις ἐξευτελίζουσα περισσότερον τὴν Βουλήν. Συνεστήθη εἰς τὸ Προεδρεῖον, ὅτι ἡ παράλειψις ὑποχρεώσεως δύναται νὰ ὑπαγορεύσῃ τὴν ἀποχὴν τοῦ Προεδρείου, ὅπερ ἐκπροσωπεῖ ἀείποτε τὴν Βουλήν· συνεστήθη εἰς τοὺς συναδέλφους, εἰς τοὺς ὁποίους ἐστάλησαν προσκλήσεις, ὅτι τοιαύτη παράλειψις, θεωρουμένη ὅτι ὁπωσδήποτε ἅπτεται καὶ ἄλλων συναδέλφων, ὑπαγορεύει νὰ ἀπόσχωσι καὶ οὗτοι, ὅταν μάλιστα αἱ προσκλήσεις μόνον πρὸς τὰ πρόσωπα ἀπηυθύνθησαν. Ἀλλ’ ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ συζητήσῃ οὔτε νὰ ἀποφασίσῃ, ὅτι ὀφείλει τὸ Προεδρεῖον νὰ ἀπόσχῃ, ὡς ὀφείλουσιν οἱ κύριοι συνάδελφοι νὰ ἀπόσχωσιν. Αὐτὸ ἐπιβάλλεται ἐκ τῆς συνειδήσεως τῶν καθηκόντων, ἐκ τῆς ἀλληλεγγύης, ἥτις ὑπάρχει μεταξὺ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους. Συνεζητήθη τὸ ζήτημα, ἀλλὰ δὲν ἐτράπη ἡ συζήτησις ἐπὶ τὸ μόνον ἔργον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἠδύνατο νὰ φέρῃ τὸ ζήτημα ἡ Βουλή. Πρόκειται περὶ τῶν ἐγκαινίων ἑνὸς μεγάλου ἐθνικοῦ ἔργου. Τὴν ἐποπτείαν τῶν δημοσίων ἔργων ἔχει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν· τὰς ἐπισήμους τελετὰς κανονίζει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς εἶναι εἰς θέσιν καὶ ἔχει τὴν ἁρμοδιότητα νὰ διαβιβάσῃ παρατηρήσεις, ἢ νὰ ἐνασκήσῃ τὴν ἐποπτείαν καὶ ἐπ’ αὐτῆς τῆς παραλείψεως. Νομίζω δὲ, ὅτι, ἐάν τι ἐμειώθη, ἐὰν ἐμειώθη ἁρμοδιότης τις, ἡ μείωσις αὕτη δὲν ἀποβλέπει εἰς τὸ Σῶμα τῆς Βουλῆς, ἀποβλέπει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, εἰς τὸ ὁποῖον ἔδει νὰ ὑποβληθῇ τὸ πρόγραμμα τῆς τελετῆς. Ἐὰν τὸ πρόγραμμα τοῦτο συνέταξαν ἰδιῶται, τὸ Σῶμα τῆς Βουλῆς ἀπὸ τοῦ ὕψους αὐτοῦ οὔτε νὰ συζητήσῃ οὔτε νὰ ἀτενίσῃ πρὸς αὐτοὺς πρέπει. Ἐὰν ἄλλοι ἐπίσημοι συνέταξαν τὸ πρόγραμμα, καὶ οὗτοι διὰ τοιαύτης ἀπέναντι τοῦ Σώματος συμπεριφορᾶς δὲν θέλουσι ποτε μειώσει οὔτε καταβιβάσει τὸ Σῶμα. Αὐτοὶ καταβιβάζονται, φερόμενοι κατὰ τοιοῦτον τρόπον πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους. (Εὖγε!). Μετὰ τὰ λεχθέντα νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ τέρμα εἰς τὴν συζήτησιν, καὶ ἕκαστος τῶν κληθέντων, εἴτε Πρόεδρος τῆς Βουλῆς εἶναι εἴτε ἁπλοῦς Βουλευτής, ἂς πράξῃ ὅ,τι τὸ καθῆκον καὶ ἡ ἀξιοπρέπεια αὐτοῦ, εἴτε ὡς Προέδρου εἴτε ὡς μέλους τῆς Βουλῆς τῶν ἀντιπροσώπων, τῷ ἐπιβάλλει. Παρακαλῶ δὲ τὴν Βουλὴν νὰ θέσῃ τέρμα εἰς συζήτησιν, ἥτις ἐξευτελίζει τὸ Σῶμα, ὑψώνει δὲ ἐκείνους, περὶ τῶν ὁποίων γίνεται λόγος, εἴτε ἐκ τοῦ ἐμφανοῦς εἴτε ὑπογυίως. (Εὖγε! εὖγε! καὶ χειροκροτήματα).

§43Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δύο λέξεις.

§44ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κύριε Βιτάλη.

§46Ν. ΣΤΑΜΑΤΙΑΔΗΣ. Ἀφήσατε νὰ ἀναγνώσῃ τὸ ἔγγραφον ὁ κ. Πρόεδρος.

§47Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Ἐὰν πρόκηται ν’ ἀναγνωσθῇ τὸ ἔγγραφον, μάλιστα.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε νὰ ὁμιλήσητε;

§49Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Ἐὰν θ’ ἀναγνωσθῇ τὸ ἔγγραφον, ὄχι. Ἐὰν δὲν ἀναγνωσθῇ τὸ ἔγγραφον, ὀφείλω νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ἐξήνεγκεν ὁ κ. ἐκ Μεγαρίδος Βουλευτὴς, εἶναι ἡμιτελής. Πρέπει νὰ ληφθῇ ὁριστικὴ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς· ἢ οὐδεὶς θὰ λάβῃ μέρος, ἢ τὸ Σῶμα. (Διαμαρτυρίαι).

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, μετὰ τὰ χθὲς λεχθέντα ἐνταῦθα συνεπείᾳ τῆς παρατηρήσεως τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ ἐκ Λακεδαίμονος, σήμερον τὸ προσωπικὸν, τὸ ἀποτελοῦν τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης, μὲ ἐπεσκέφθη κατ’ οἶκον, καὶ μοὶ ἐξέφρασε τὴν λύπην του διὰ τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία προέκυψε, συνάμα δὲ μὲ παρεκάλεσε ν’ ἀνακοινώσω ἐπιστολὴν τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τῆς Ἑταιρείας, ἐν τῇ ὁποίᾳ τοῦτο ἐκθέτει τοὺς λόγους, ὧν ἕνεκα δὲν ἠδυνήθη νὰ καλέσῃ τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους.

§51ΑΧ. ΧΟΙΔΑΣ. Τὴν λύπην της διὰ τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν;

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν λύπην της, διότι παρεξηγήθη ἡ μὴ πρόσκλησις τῶν κυρίων Βουλευτῶν ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας. Ἡ Ἑταιρεία νομίζει, ὅτι, παρ’ ὅλην τὴν ἐπιθυμίαν, τὴν ὁποίαν εἶχε, νὰ καλέσῃ τὸ Προεδρεῖον....

§53ΦΩΝΑΙ (ἑκατέρωθεν). Δὲν θέλομεν, δὲν θέλομεν.

§54Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Οὔτε νὰ ἀναγνωσθῇ, κύριε Πρόεδρε.

§55ΦΩΝΑΙ (ἑκατέρωθεν). Νὰ μὴ ἀναγνωσθῇ.

§56Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ μὴ ἀναγνωσθῇ αὐτὸ τὸ ἔγγραφον.

§57Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Οὐδεὶς ἐπιθυμεῖ νὰ ἀκούσῃ, τί λέγει ἡ Ἑταιρεία πρὸς ἡμᾶς.

§58ΦΩΝΑΙ. Βεβαίως, βεβαίως.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ζέρβας ἔχει τὸν λόγον.

§60ΑΘ. ΖΕΡΒΑΣ. Ἀπορίας ἄξιον εἶναι, κύριε Πρόεδρε, πῶς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κυνουρίας συνάδελφος ἠθέλησε ν’ ἀμφισβητήσῃ τὸ κῦρος τῶν πρακτικῶν, ἠθέλησε ν’ ἀμφισβητήσῃ τὴν πρότασιν συναδέλφων, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἡ Βουλὴ χθὲς ἐξήνεγκε γνώμην, δεχθεῖσα τὴν πρότασιν. Εἶπε, νομίζω, ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι πρόκειται περὶ νέων θέσεων. Δύναμαι νὰ τὸν διαβεβαιώσω, καὶ δύναται καὶ ὁ ἴδιος νὰ πεισθῇ, ἐὰν ἀναγνώσῃ τὸν ἰσχύοντα νόμον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ νέων θέσεων, διότι κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον αἱ θέσεις αὗται εἶναι ἀναγεγραμμέναι ἐν τῷ ὀργανισμῷ τοῦ στρατοῦ· τοῦτο δὲ ἐπισήμως ἀπὸ τῆς θέσεώς του καὶ ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἐπεβεβαίωσε, δηλώσας εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι, ἐὰν αἱ θέσεις αὗται ὑπάρχωσιν ἀναγεγραμμέναι ἐν τῷ ἰσχύοντι νόμῳ περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, δέχεται τὴν τροπολογίαν ταύτην, καὶ παρεδέχθη αὐτὴν, καὶ ἐπ’ αὐτῆς ἡ Βουλὴ ἐξήνεγκε γνώμην. Νομίζω λοιπὸν, κύριε Πρόεδρε, ὅτι οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος ν’ ἀμφισβητηθῇ τὸ μέρος τοῦτο τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν· διότι ἀλλοίμονον, ἐὰν ἀμφισβητήσωμεν τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ, ἐὰν δὲν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ κῦρος αὐτῶν, διότι τότε πλέον ἅπασα ἡ νομοθετικὴ ἐργασία τῆς Βουλῆς εἶναι ἄκυρος! Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ἐπικυρωθῶσιν, ὅπως ἔχουσι, τὰ πρακτικὰ, ὅσον ἀφορᾷ τὸ μέρος τοῦτο· διότι ἀποδεικνύεται, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἐν τῇ συνθέσει τοῦ Ἐπιτελείου συντάγματος τοῦ πεζικοῦ ἡ λέξις ἐκείνη παρελείφθη κατὰ παραδρομὴν ἐκ τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἀποδεικνύει ὁ ἰσχύων νόμος, καὶ ὡς ἀπέδειξε καὶ ἡ δήλωσις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν.

§61Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τῶν πρακτικῶν ἔχω τὸν λόγον.

§62Δ. ΠΟΛΥΧΡΟΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἔχω τὸν λόγον ἀκριβῶς ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ μέρους.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, Κύριοι. Ἔδωκα τὴν ἐξήγησιν, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός.

§64ΑΘ. ΖΕΡΒΑΣ. Ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν παρακαλῶ νὰ δηλώσῃ: ὑπέλαβεν ὅτι, ἐὰν ἐν τῷ ἰσχύοντι νόμῳ ὑπάρχουσιν ἀναγεγραμμέναι αἱ θέσεις ἐκεῖναι, ἡ Βουλὴ παρεδέχθη ἢ ὄχι;

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν παρεδέχθη. Εἶπεν, εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τούτου.

§66Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὴν παρεδέχθη ὑπὸ ὅρον.

§67Δ. ΠΟΛΥΧΡΟΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅ,τι ψηφίζεται τὴν μίαν ἡμέραν, εἶναι ἄκυρον τὴν ἐπιοῦσαν; Παρακαλῶ τὸν χθὲς προεδρεύσαντα κ. Γιαννακίτσαν νὰ ἐκθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀκρίβειαν τοῦ πράγματος.

§68Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Ἐπειδὴ προήδρευον χθές, ὀφείλω νὰ δώσω ἐξηγήσεις ἐν σχέσει πρὸς τὴν δήλωσιν, τὴν ὁποίαν ἐποιήσατο χθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἐδήλωσε τὸ ἑξῆς· ἐὰν ἡ τροπολογία αὕτη ἦναι σύμφωνος πρὸς τὸν ἰσχύοντα νόμον, ἐὰν δηλ. ὁ ἰσχύων νόμος περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ περιλαμβάνῃ τὴν θέσιν τοῦ ταγματάρχου, ὡς προέδρου τοῦ Οἰκονομικοῦ Συμβουλίου, ἐὰν ἡ θέσις παρελείφθη κατὰ παραδρομὴν ἐκ τοῦ νομοσχεδίου, δὲν ἔχει ἀντίρρησιν, ἀλλὰ νὰ τηρηθῇ τὸ καθεστώς, τὸ προβλεπόμενον ὑπὸ τοῦ ὑφισταμένου ὀργανισμοῦ.

§69Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρότασις.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐγένετο δεκτὴ ἡ τροπολογία τοῦ κυρίου Βιτάλη. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπε νὰ τηρηθῇ τὸ καθεστώς.

§71Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ πρότασις εἶναι τὸ καθεστώς.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς παραδέχεται; Ὡμολογήσατε ὅτι εἶναι δεκτὴ ἡ τροπολογία;

§73Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν ἐξηγήθην προηγουμένως;

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξηγήθητε. Ἀλλ’ ἔρχεται τώρα ὁ κύριος προεδρεύσας χθὲς καὶ λέγει, ὅτι ἡ Βουλὴ παρεδέχθη, συνεπείᾳ τῆς προτάσεως ὑμῶν, τὸ καθεστώς.

§75Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Δὲν εἶπον αὐτό.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σαφηνίσατε καλῶς, τί εἴπετε.

§77Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Δὲν εἶπον ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐδήλωσεν, ὅτι ἀποδέχεται τὴν τροπολογίαν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐδήλωσεν, ὅτι, ἐὰν ἡ τροπολογία αὕτη παρελείφθη κατὰ παραδρομήν, εὐχαρίστως δέχεται, ἀλλὰ νὰ τηρηθῇ τὸ καθεστώς.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως. Ἀλλ’ ἡ Βουλὴ θ’ ἀποφανθῇ περὶ τούτου.

§79Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Παρεκάλεσα χθὲς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, προκειμένου νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκρηκτικῶν ὑλῶν, τὸ ὁποῖον ἀμέσως σχετίζεται πρὸς τὸ νομοσχέδιον περὶ Ταμείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης, διότι μία τῶν πρώτων βάσεων τούτου εἶναι καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ μονοπωλίου τῶν ἐκρηκτικῶν ὑλῶν, νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἐφ’ ὅσον τοῦτο τῷ εἶναι δυνατόν, πόση ποσότης πυρίτιδος καὶ δυναμίτιδος κατασκευάζεται ἐν τοῖς ἐργοστασίοις τῆς κατασκευῆς πυρίτιδος καὶ ἐκρηκτικῶν ὑλῶν, ἐπίσης δὲ νὰ προσκομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πίνακα, ἐμφαίνοντα τὸ εἰσαχθὲν διὰ τῶν τελωνείων ποσὸν νιτρικῆς ποτάσσης καὶ νιτρικῆς σόδας κατὰ τὰ τρία τελευταῖα ἔτη. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς κατανοεῖ, πόσον αἱ πληροφορίαι αὗται θέλουσι συντελέσει εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκρηκτικῶν ὑλῶν. Αὐτὸ δὲ μάλιστα θέλει συντελέσει πολὺ καὶ εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐξελέγξεως τῶν πόρων τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Δυστυχῶς ἐν τοῖς πρακτικοῖς δὲν βλέπω τι περὶ τούτου. Δίδω λοιπὸν ἐκ νέου σημείωσιν γραπτὴν περὶ τούτου, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ προσκομίσῃ τὰς πληροφορίας αὔριον, διότι εἶναι συντελεστικώτατον νὰ προταχθῶσιν αἱ πληροφορίαι τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ Ταμείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης.

§80Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Οἴκοθεν ἐννοεῖται, ὅτι καθῆκον ἔχω νὰ μεριμνήσω, ὡς τάχιστα, ἵνα λάβω τὰς αἰτηθείσας παρ’ ὑμῶν πληροφορίας. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ εἴπω, ἂν θὰ δυνηθῶ νὰ φέρω ταύτας αὔριον, ἰδίως δὲ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ πρῶτον μέρος τῆς ἐπερωτήσεως. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ δεύτερον μέρος, θὰ ζητήσω τὰς πληροφορίας ἐκ τῶν τελωνείων.

§81Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Οὐδεμίαν ἔχω ἀμφιβολίαν, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, προκειμένου νὰ εἰσαγάγῃ νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν, τὸ ἐξονυχίζει ἐν πάσῃ αὐτοῦ τῇ λεπτομερείᾳ προηγουμένως. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐβεβαίωσε τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐκ τοῦ νομοσχεδίου περὶ μονοπωλίου τῶν ἐκρηκτικῶν ὑλῶν θέλει εἰσπράξει ποσὸν 300,000 δραχμῶν. Ἵνα δὲ βεβαιώσῃ τοῦτο, βεβαίως ἔχει μελετήσει πολὺ καλῶς τὰ ζητήματα, εἰς ἃ ἀφορᾷ ἡ ἐπερώτησίς μου. Εἶμαι λοιπὸν πεπεισμένος, ὅτι ἔχουσιν ἐξετασθῆ ὑπὸ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ ὅλα τὰ ἀφορῶντα εἰς αὐτὴν, καίτοι ἐγὼ φρονῶ, ὅτι τὸ ποσὸν θὰ ἦναι ἑπταπλάσιον τῶν 300,000 δραχμῶν.

§82ΑΡ. ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὑποβαλὼν τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια, εἶναι ὁ ἁρμοδιώτερος ὅλων, ὅπως ἀποφανθῇ ἐπ’ αὐτῶν, εἶναι ὁ στρατηγὸς, ὁ ὁποῖος ἐμελέτησε τόσον καλῶς τὰ ζητήματα τὰ στρατιωτικὰ, ὅσον καὶ τὴν τροπολογίαν, ἥτις ὑπεβλήθη ὑπὸ ὀκτὼ συναδέλφων. Ἡ τροπολογία χθὲς, προκειμένου νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἐπὶ λέξει εἶπεν, ὅτι εἰς περίστασιν, καθ’ ἣν ὁ ἐν ἰσχύϊ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ ἔχει θέσιν ταγματάρχου εἰδικοῦ προέδρου τοῦ Οἰκονομικοῦ Συμβουλίου, ἀναντιρρήτως ἡ θέσις αὕτη δὲν θ’ ἀπαλειφθῇ. Ἀφοῦ λοιπὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἀνεγνώρισε τοῦτο, καὶ ἀνέγνωσε μάλιστα πρὸ ὀλίγου τὸν σχετικὸν νόμον, τὸν διέποντα τὸν ἐν ἰσχύϊ ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, ἐν ᾧ περιλαμβάνεται καὶ ἡ θέσις ταγματάρχου ὡς προέδρου τοῦ Οἰκονομικοῦ Συμβουλίου, ἡμεῖς οὐδὲν ἔχομεν ν’ ἀμφισβητήσωμεν, καὶ παρακαλῶ, τὰ πρακτικὰ νὰ ἐπικυρωθῶσιν ὡς ἔχουσιν. Ἐν ἐναντίᾳ δὲ περιπτώσει ὑποβάλλω πρότασιν νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή. Κακῶς δὲ νομίζει ὁ κ. Βοζίκης, ὅστις δὲν ἔχει καὶ γνῶσιν τῶν πραγμάτων, ὅτι ἡμεῖς ἐπεδιώξαμεν νὰ ὑποκλέψωμεν τὴν θέσιν ταύτην.

§83ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἦσθε χθὲς ἐδῶ;

§84ΑΡ. ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα. Ἐγὼ παραμένω ἐνταῦθα, ὑποστηρίζων τὰ νομοσχέδια ταῦτα ἐκ πεποιθήσεως· ὑμεῖς δυνατὸν νὰ ἔχητε ἄλλον λόγον.

§85Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐπαναλαμβάνω διὰ τρίτην φορὰν, ὅτι χθὲς εἶπον τὰ ἑξῆς· ὅτι, ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ θέσις αὕτη προβλέπεται ὑπὸ τοῦ ἐν ἰσχύϊ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, οὐδεμίαν ἔχω δυσκολίαν νὰ τὴν διατηρήσω.

§86Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νὰ ἀναγραφῇ ἡ δήλωσις αὕτη τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὰ πρακτικά.

§87Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Τί θ’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ ἐπ’ αὐτοῦ, δὲν ἔχω δικαίωμα νὰ ἐξετάσω.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως ἡ Βουλὴ θ’ ἀποφανθῇ ἐπὶ τούτου.

§89Ι. ΣΤΑΙΚΟΣ. Βεβαίως ἡ Βουλὴ θ’ ἀποφανθῇ ἐπὶ τούτου, ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν εἶπεν, ὅτι, ἐὰν ἐν τῷ ἐν ἰσχύϊ ὀργανισμῷ τοῦ στρατοῦ ἡ θέσις αὕτη τοῦ ταγματάρχου ἦναι ἀναγεγραμμένη, δὲν ἔχει ἀντίρρησιν νὰ τὴν ἀποδεχθῇ. Συνεπῶς ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἀπεδέχθη αὐτήν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει φρονῶ, ὅτι ἡ θέσις αὕτη πρέπει ν’ ἀναγραφῇ ἐν τῷ πίνακι ὑπὸ στοιχεῖον Δʹ ὡς θέσις ταγματάρχου προέδρου τοῦ Οἰκονομικοῦ Συμβουλίου ἐν ἑκάστῳ συντάγματι τοῦ πεζικοῦ, ἐὰν δὲ ἡ Βουλὴ θελήσῃ νὰ μὴ ἀποδεχθῇ τὴν πρότασιν ταύτην, ἂς τὴν ἀπορρίψῃ κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου. Διότι καὶ ἐγὼ συμφωνῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ θ’ ἀποφασίσῃ περὶ τούτου.

§90Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Ἐν τῇ σελίδι 5 τῶν πρακτικῶν ἀναφέρεται, ὅτι «συνεχισθείσης τῆς κατ’ ἄρθρον συζητήσεως, ἔλαβον ἐπὶ τῶν διαφόρων ἄρθρων τὸν λόγον, διαφόρους συστάσεις ἀπευθύναντες καὶ τροπολογίας ὑποβαλόντες, οἱ ἑξῆς...» Ἀναφέρει δὲ ἐνταῦθα ὁ κύριος πρακτικογράφος τὰ ὀνόματα 15 Βουλευτῶν, λαβόντων τὸν λόγον εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ στρατολογίας. Ὡς ἐνθυμεῖσθε, καὶ ἐγὼ ἔλαβον τὸν λόγον κατὰ τὴν συζήτησιν. Δὲν ἔχω βεβαίως ἀνάγκην νὰ ἀναγραφῇ καὶ τὸ ὄνομά μου...

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρόκειται περὶ ἀκριβείας· καὶ ἐγὼ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἐλάβετε τὸν λόγον.

§92Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. .. Ἀλλὰ πρέπει νὰ μάθῃ ὁ κ. πρακτικογράφος, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ διαιρῇ τοὺς Βουλευτὰς εἰς εὐνοουμένους καὶ μή. Ἐγώ, ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἔχω ἀνάγκην ν’ ἀναγραφῇ ἐν τοῖς πρακτικοῖς, ὅτι ἐπανειλημμένως ἔλαβον τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ στρατολογίας, διότι γνωρίζουσιν οἱ συμπολῖταί μου, ὅτι περὶ πολλοῦ ποιοῦμαι τὰ συμφέροντα αὐτῶν. Ἀλλ’ ὁ κ. πρακτικογράφος πρέπει νὰ γράφῃ τὰ ἀκριβῆ, ἐκεῖνα δηλαδή, τὰ ὁποῖα ὑποπίπτουσιν εἰς τὴν ἀντίληψιν ὅλων.

§93ΕΛΕΥΘ. ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν παρεδέχθη ταγματάρχην ὡς πρόεδρον τοῦ Οἰκονομικοῦ Συμβουλίου, ἀλλὰ δὲν διασαφηνίζει, ἂν θὰ ἦναι τρεῖς ταγματάρχαι διοικηταὶ τῶν τριῶν ταγμάτων καὶ τέταρτος ταγματάρχης πρόεδρος τοῦ Οἰκονομικοῦ Συμβουλίου, διότι δύναται νὰ λάβῃ ἕνα τῶν τριῶν ταγματαρχῶν. Πρέπει λοιπὸν νὰ διασαφηνισθῇ, ἂν ἐκτὸς τῶν τριῶν ταγματαρχῶν διορίζεται καὶ τέταρτος ταγματάρχης ὡς πρόεδρος τοῦ Οἰκονομικοῦ Συμβουλίου, ὡς ὑπάρχει εἰς τὸν ὀργανισμὸν τὸν μέχρι τοῦδε.

§94Ν. ΣΤΑΜΑΤΙΑΔΗΣ. Αὐτὸ λέγει.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ θέλουσι διορθωθῆ κατὰ τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον διετυπώθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλήν: 1) Ἀναφορὰν τῶν κατοίκων Ναυπάκτου, ζητούντων τὴν μετάθεσιν τοῦ ἐκεῖ ἀστυνόμου. 2) Ἀναφορὰν τῶν κατοίκων τῶν χωρίων Μενιδίου, Κουκουβαούνων καὶ Λιοσίων τῆς Ἀττικῆς, ζητούντων τὴν ἐπανίδρυσιν τοῦ καταργηθέντος Βορείου Ὑποθηκοφυλακείου Ἀθηνῶν. 3) Αἴτησιν τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου Σπάτα τῆς Κρωπίας, ζητούντων τὸ αὐτὸ, ἐπίσης δὲ καὶ τὴν ὑπαγωγὴν αὐτῶν εἰς τὸ Νότιον Εἰρηνοδικεῖον Ἀθηνῶν, καταργουμένου τοῦ Εἰρηνοδικείου Κρωπίας. 4) Ἀναφορὰν κατοίκων Ἀθηνῶν, ζητούντων τὴν ἐπανίδρυσιν τοῦ Βορείου Ὑποθηκοφυλακείου Ἀθηνῶν, ὑπενθυμιζόντων δὲ, ὅτι ἀναφορὰ πρὸς τοῦτο ὑπεβλήθη καὶ κατὰ τὸν παρελθόντα Ἀπρίλιον εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τοῦ βουλευτοῦ Ἀττικῆς κυρίου Σκουζέ. 5) Ἀναφορὰν τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου Λιόπεσι, παραπονουμένων διὰ τὴν ἵδρυσιν Εἰρηνοδικείου ἐν τῷ δήμῳ Κρωπίας. 6) Ἀναφορὰν τῶν κατοίκων τοῦ συνοικισμοῦ Λεύκας Πειραιῶς, ζητούντων τὴν διὰ νομοθετικοῦ μέτρου ἐκτόπισιν τῶν ἐκεῖ δύο πυριτιδοποιείων. Ὁ κύριος Κωνσταντόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§96Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν Γορτυνίᾳ, κύριοι Βουλευταί, ὑπῆρχε πρὸ πολλῶν ἐτῶν δῆμος ὑπὸ τὴν ἐπωνυμίαν δῆμος Βερένθης. Ὁ δῆμος οὗτος πρὸ πολλῶν ἐτῶν κατηργήθη, τὰ δὲ ἀποτελοῦντα αὐτὸν χωρία, ἄλλα μὲν προσετέθησαν εἰς τὸν δῆμον Γόρτυνος, ἄλλα δὲ εἰς τὸν δῆμον Τρικολώνων. Ὁ πληθυσμὸς τῶν χωρίων τούτων φαίνεται ὅτι ἐσχάτως ηὔξησε κατὰ πολύ, συγχρόνως δὲ ηὔξησε καὶ ἡ εὐπορία τῶν κατοίκων αὐτῶν. Διὰ τοῦτο πάντες οἱ κάτοικοι τῶν δέκα αὐτῶν χωρίων ὑπέβαλον εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἀναφοράν, διὰ τῆς ὁποίας ζητοῦσι τὴν ἀνασύστασιν τοῦ δήμου των. Τὴν ἀναφορὰν ταύτην ἀπέστειλαν καὶ εἰς ἐμέ. Ἐκ τῶν κατοίκων αὐτῶν πολλοὶ μετέβησαν εἰς τὴν Ἀμερικήν, καὶ ἐκεῖ εὐημερήσαντες συνέστησαν καὶ Σύλλογον ἐν Βοστώνῃ τῆς Ἀμερικῆς, ὑπὸ τὴν ἐπωνυμίαν Σύλλογος Βερενθιτῶν, ἤτοι τῶν κατοίκων τοῦ δήμου, τοῦ ὁποίου ζητοῦσι τὴν ἀνασύστασιν. Ἡ ἐπιθυμία λοιπὸν τῆς ἀνασυστάσεως τοῦ δήμου Βερένθης εἶναι ἐπιθυμία οὐ μόνον τῶν ἐν Ἑλλάδι διαμενόντων κατοίκων αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐν Ἀμερικῇ, οἵτινες, ἐνδιαφερόμενοι ὑπὲρ τῆς ἀναπτύξεως καὶ τῆς προόδου τῆς ἐπαρχίας των, συνέταξαν καὶ αὐτοὶ καὶ μοὶ ἀπέστειλαν ἀναφορὰν πρὸς τοῦτο, ἀπευθυνομένην πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν...

§97Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Ποῖα χωρία ἀπετέλουν τὸν δῆμον αὐτόν;

§98Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καίτοι δὲν εἶναι ἐνδιαφέρον αὐτό, ἐν τούτοις σᾶς τὰ ἀναγινώσκω...

§99Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ἀνάγκη.

§100Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Πῶς δὲν εἶναι ἀνάγκη;

§101Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ τῶν χωρίων τούτων, σᾶς λέγω μόνον, ὅτι ἓξ προσετέθησαν εἰς τὸν ἕνα δῆμον, τέσσαρα δὲ εἰς τὸν ἕτερον. Τὴν ἐξ Ἀμερικῆς ἀναφορὰν παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον νὰ διαβιβάσῃ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, πρὸς τὸν ὁποῖον ἀπευθύνεται. Ἀλλὰ τὸ ἴδιον σωματεῖον, τὸ ἐν Βοστώνῃ διαμένον, ὑπὸ τὴν ἐπωνυμίαν Σύλλογος Βερενθιτῶν, μοὶ ἀπέστειλε καὶ ἑτέραν ἀναφοράν, ἀπευθυνομένην πρὸς τὴν Βουλήν, δι’ ἧς παραπονεῖται, ὅτι ἔμαθον ἐν Ἀμερικῇ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις λόγῳ οἰκονομιῶν πρόκειται νὰ καταργήσῃ τὸ ταχυδρομικὸν γραφεῖον, τὸ ἑδρεῦον ἐν τῇ παλαιᾷ πρωτευούσῃ τοῦ δήμου αὐτῶν, τῷ χωρίῳ Ζουλέϊκα, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον θέλει σπουδαίως ζημιώσει αὐτούς. Διὰ τοῦτο παρακαλοῦσι τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ προβῇ εἰς τὴν κατάργησιν ταύτην, τὴν ἐπιζήμιον εἰς τὰ συμφέροντα καὶ αὐτῶν καὶ τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου. Ἐπειδὴ ἔχω τὸν λόγον, ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν πρότασιν νόμου περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἡλικίαν τῶν ἐχόντων δικαίωμα ψήφου ἐκλογέων. Ἡ πρότασις νόμου αὕτη, συνοδευομένη καὶ ὑπὸ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως, παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 124).

§102Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Προκειμένου περὶ τῆς ἀναφορᾶς τῶν Βερενθιτῶν, ἔχω καὶ ἐγὼ νὰ κάμω σύστασιν πρὸς τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του, ὅτι οἱ δῆμοι Γόρτυνος καὶ Τρικολώνων εἶναι ἄποροι, καὶ ὅτι, ἂν σχηματισθῇ καὶ τρίτος δῆμος, προτιμότερον εἶναι νὰ διαλυθῶσιν οὗτοι, διότι τὰ χωρία, τὰ ὁποῖα ἀναφέρει ἡ ἀναφορὰ, ἀπέχουσι τῶν πρωτευουσῶν τῶν δύο εἰρημένων δήμων ἔλαττον τῆς μιᾶς ὥρας. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν λόγος περὶ ἀνασυστάσεως δήμου, ὁ ὁποῖος θὰ ἦναι μεταξὺ τῶν ἄλλων δύο δήμων, τῶν ὁποίων αἱ πρωτεύουσαι δὲν ἀπέχουσιν ἀλλήλων οὔτε 1½ ὥραν· διὰ τοῦτο δὲ καὶ κοινὸν Εἰρηνοδικεῖον καὶ κοινὴν ἀστυνομικὴν περιφέρειαν ἔχουσιν. Ἐνδεχόμενον οἱ ἐν Ἀμερικῇ Βερενθῖται νὰ ἵδρυσαν τοιοῦτον Σύλλογον καὶ νὰ ἐπιθυμοῦσι τὴν ἀνασύστασιν τοῦ δήμου Βερένθης, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀρκετόν. Πρέπει νὰ ζητηθῶσι πληροφορίαι καὶ ἀπὸ τὰ οἰκεῖα Δημοτικὰ Συμβούλια, ἂν θέλουσι τοῦτο.

§103Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἀναφορὰ τῶν κατοίκων τῶν χωρίων τοῦ πρώην δήμου Βερένθης πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν περιέχει ἰσχυρισμοὺς ἐναντίους ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ἀναφέρει ὁ κ. Βουλευτὴς Κυνουρίας. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ προβῇ ταχέως εἰς τὰς διατυπώσεις, αἱ ὁποῖαι ἀπαιτοῦνται, ἵνα μορφώσῃ καὶ αὐτὸς γνώμην.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Α. Βιτάλης ἔχει τὸν λόγον.

§105Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Ὁ Σύλλογος τῶν ἐν Σύρῳ καφεπωλῶν μοὶ ἔπεμψε τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον, ἐπειδὴ εἶναι σύντομον, θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ ἀναγνώσω (ἀναγινώσκει): «Ὁ Σύλλογος τῶν καφεπωλῶν, συνελθὼν σήμερον, ἀπεφάσισε νὰ διαμαρτυρηθῇ κατὰ τοῦ Διευθυντοῦ τῆς Ἀστυνομίας, κλείοντος τὰ ἐν τῇ πλατείᾳ καὶ ἀλλαχοῦ καφενεῖα τὸ μεσονύκτιον, χωρὶς ταῦτα νὰ δώσωσιν ἀφορμὴν τοῦ αὐστηροῦ τούτου μέτρου. Πρὸς τούτοις ὁ κ. Διευθυντὴς τῆς Ἀστυνομίας φέρεται σκαιότατα πρὸς αὐτούς, χθὲς δὲ ἄνευ λόγου ἐπετέθη καὶ ἐζήτησε ν’ ἀπαγάγῃ εἰς τὸ κρατητήριον τὸν καφεπώλην Λαγουδάκην.» Ὅσοι ἐπεσκέφθητε τὴν Σῦρον γνωρίζετε, ὅτι τὸ μόνον κέντρον τῆς πόλεως εἶναι ἡ πλατεῖα, ὑπάρχει δὲ ἐκεῖ καφενεῖον, ἂν ὄχι ἐφάμιλλον πρὸς τὰ ἐνταῦθα καφενεῖα τοῦ Ζαχαράτου, τὰ ἐν ταῖς πλατείαις Συντάγματος καὶ Ὁμονοίας, τοὐλάχιστον οὐχὶ πολὺ κατώτερον αὐτῶν, ἅπαξ δὲ τῆς ἑβδομάδος, τὸ ἑσπέρας, μετὰ τὸ δεῖπνον, παιανίζει εἰς τὴν πλατεῖαν καὶ μουσικὴ, καὶ συναθροίζονται ἐκεῖ ὅλοι οἱ ὑπάλληλοι τῶν διαφόρων ἐργοστασίων καὶ ἐμπορικῶν γραφείων, οἱ ὁποῖοι μέχρι τῆς δεκάτης καὶ ἑνδεκάτης ὥρας τῆς νυκτὸς ἐργάζονται εἰς αὐτά. Φαντασθῆτε λοιπὸν, ποίαν ἔκπληξιν προὐξένησεν εἰς αὐτοὺς ἡ αὐστηρὰ αὕτη διαταγὴ τοῦ κυρίου ἀστυνόμου, ἕνεκα τῆς ὁποίας ἐκλείσθη τὸ μόνον κέντρον, εἰς τὸ ὁποῖον εὕρισκον ἀναψυχήν τινα μετὰ τὴν μακρὰν καὶ κοπιώδη ἐργασίαν των. Δὲν πρόκειται νὰ ἐκφέρω γνώμην περὶ τοῦ ἀστυνόμου Σύρου, διότι κωλύομαι. Ἀλλὰ θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ διατάξῃ νὰ μεταβῇ εἰς Σῦρον ἢ ὁ διορισθεὶς νέος Διευθυντὴς τῆς Ἀστυνομίας, ὁ ὁποῖος ἀκόμη δὲν μετέβη, ἢ ἄλλος τις, διότι ὁ νῦν ἀστυνόμος Σύρου δὲν ἔχει ἀντιληφθῆ τὸν χαρακτῆρα τῶν ἀνθρώπων ἐκεῖ, καὶ ἕνεκα τούτου ἑπόμενον εἶναι νὰ συμβαίνωσι πολλὰ ἄτοπα.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Σπυράκης ἔχει τὸν λόγον.

§107Π. ΣΠΥΡΑΚΗΣ. Πληροφοροῦμαι, κύριε Πρόεδρε, καὶ πιστεύω, ὅτι αἱ πληροφορίαι μου εἶναι ἀκριβεῖς,—ὅτι κατηρτίσθη Βασιλικὸν Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου γίνονται προβιβασμοὶ ἐν τοῖς κατωτέροις βαθμοῖς τῶν σωμάτων τοῦ στρατοῦ...

§108Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ὑπεβλήθη Βασιλικὸν Διάταγμα, ἀλλ’ ἐσταμάτησε, διότι ἐπεκράτησαν ἄλλαι σκέψεις.

§109Π. ΣΠΥΡΑΚΗΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν διὰ τὴν πληροφορίαν ταύτην· ἀλλ’ ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου καὶ διὰ τὸ Διάταγμα τὸ νέον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἑτοιμασθῇ...

§110Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Δὲν γνωρίζετε, τί ἔχω κατὰ νοῦν.

§111Π. ΣΠΥΡΑΚΗΣ. Ἐγὼ θὰ ἐκφέρω τὴν γνώμην μου.

§112Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Σύστασιν νὰ κάμητε.

§113Π. ΣΠΥΡΑΚΗΣ. Εὐχαρίστως· προσέτι δὲ καὶ εὐχὴν θέλω ἐκφράσει. Ἐπειδὴ ὁ κ. Ὑπουργὸς διεβεβαίωσεν, ὅτι τὸ ὑποβληθὲν Διάταγμα ἀνεστάλη, ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ὅπως ἐν τῷ νέῳ Διατάγματι, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ καταρτισθῇ, ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ ἀρχαιότης ἐν τοῖς κατωτέροις βαθμοῖς, συμφώνως πρὸς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὑπάρχον ὑπ’ ὄψει τῆς Βουλῆς, καὶ τὸ ὁποῖον, τοὐλάχιστον διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν, εἶναι νόμος, διότι ἐνεστερνίσθη αὐτὸ καὶ ὑπέβαλεν ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Δίκαιον εἶναι, αἱ τῶν ἀνωτέρων κεναὶ θέσεις νὰ πληρωθῶσι διὰ κατωτέρων, ὡς τοῦτο ἐγένετο καὶ ἐν τῷ παρελθόντι. Ἐν τῷ σώματι, εἰς τὸ ὁποῖον καὶ ἐγὼ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω, ὑπάρχουσιν ἀξιωματικοὶ ὑπηρετοῦντες ἐν τῷ αὐτῷ βαθμῷ ἐπὶ 15 ἔτη· ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν τούτων, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, οὐδεὶς προάγεται εἰς τὸν ἀμέσως ἀνώτερον βαθμόν· ἐπειδὴ ὅμως ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θέλει λάβει ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀρχαιότητα, διὰ τοῦτο δὲν προτίθεμαι νὰ προχωρήσω περαιτέρω, ἀρκούμενος εἰς τὴν πληροφορίαν, τὴν ὁποίαν μοὶ ἔδωκεν ὁ κύριος Ὑπουργός· θέλω λάβει ὅμως τὸν λόγον ἐν καιρῷ, ἐὰν ἤθελε συμβῆ ἄλλο τι, τὸ ὁποῖον δὲν εὔχομαι, οὐδὲ πιστεύω. Ἐπαναλαμβάνω δὲ νὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀρχαιότητα τῶν κατωτέρων ἀξιωματικῶν, προκειμένου περὶ πληρώσεως κενῶν θέσεων ἀνωτέρων, ὅπως συνέβη καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν εἰς τοὺς προβιβασμοὺς τῶν κατωτέρων βαθμῶν, διότι ἡ προαγωγὴ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ σώματος ἡμῶν ἐπιβάλλεται, διὰ λόγους, οὓς θέλω ἀναφέρει ὅταν προσκομισθῶσιν αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἐζήτησα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§114ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ὑπῆρχον θέσεις.

§115Π. ΣΠΥΡΑΚΗΣ. Ἡ διακοπὴ τοῦ κυρίου συναδέλφου μὲ ἀναγκάζει νὰ τὸν πληροφορήσω, ὅτι θέσεις ὑπῆρχον καὶ ἄλλοτε, καὶ νῦν ὑπάρχουσι θέσεις, αἱ θέσεις δ’ αὗται πρέπει νὰ πληρωθῶσι συμφώνως πρὸς τὸ δίκαιον καὶ τὴν ἰσότητα. Μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἔχω τίποτε ἄλλο σήμερον νὰ προσθέσω.

§116Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Ὑποθέτω, ὅτι διερμηνεύω τὴν ἐπιθυμίαν οὐ μόνον συμπάσης τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ σύμπαντος τοῦ Ἑλληνισμοῦ, συνιστῶν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ληφθῇ ἐπὶ τέλους ἓν μέτρον διὰ τοὺς κατωτέρους ἀξιωματικούς. Βεβαίως ὁ κ. Ὑπουργὸς κάλλιον ἡμῶν γνωρίζει, ὅτι ἡ ἐν τῷ αὐτῷ βαθμῷ ὑπηρεσία ἐπὶ 15 συναπτὰ ἔτη δὲν δύναται παρὰ νὰ φέρῃ ἀπογοήτευσιν εἰς τοὺς ὑπηρετοῦντας ἐν τῷ στρατῷ. Πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια δι’ αὐτοὺς τοὺς νέους. Ἐὰν τυχὸν τυπικοί τινες λόγοι ὑπάρχωσι, κωλύοντες τὸ Ὑπουργεῖον νὰ προβῇ εἰς ἀθρόους προβιβασμοὺς τῶν ἀξιωματικῶν τούτων, λόγῳ ὅτι πρέπει νὰ γείνωσι προβιβασμοὶ ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν, ἔχομεν παράδειγμα ἐκ προγενεστέρας ἐποχῆς, ὅτε κατ’ ἐπανάληψιν διάφοροι κατὰ καιροὺς Ὑπουργοὶ προέβησαν εἰς προβιβασμοὺς κατωτέρων ἀξιωματικῶν· συνεπῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὁ ὁποῖος ὑπὲρ πάντα ἄλλον μεριμνᾷ ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ, δύναται, ἐὰν θέλῃ, νὰ ἐνθαρρύνῃ διὰ προαγωγῆς τοὺς νέους αὑτοὺς, οἱ ὁποῖοι παρέχουσιν ὅλα τὰ ἐχέγγυα. Διότι, ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι ὑπάρχει μόρφωσις σήμερον εἰς τὸν στρατὸν, περισσοτέρα τοιαύτη ὑπάρχει, ἀναλόγως τοῦ βαθμοῦ, εἰς τοὺς κατωτέρους ἀξιωματικοὺς, καὶ διὰ τοῦτο δίκαιον εἶναι νὰ προαγάγῃ αὐτοὺς, ὅπως τοὺς ἐνθαρρύνῃ, δὲν πρέπει δὲ νὰ ὀρρωδήσῃ πρὸ οὐδεμιᾶς δαπάνης.

§117Δ. ΠΟΛΥΧΡΟΝΟΠΟΥΛΟΣ. Συνεπίκουρος καὶ ἐγὼ πρὸς τὴν γνώμην τῶν προλαλησάντων καὶ πρὸς ἐπερώτησιν διατυπωθεῖσαν πρό τινων ἡμερῶν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κυνουρίας συναδέλφου κ. Καλούτση περὶ προαγωγῆς τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ κ. Κατωγᾶ, εἰς ἣν πολὺ δικαίως ὁ κ. Ὑπουργὸς προέβη, καὶ διὰ τὴν ὁποίαν εἶναι ὄντως ἄξιος συγχαρητηρίων, διότι ἐπρόκειτο νὰ καταλάβῃ τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας τὸν εἰρημένον ἀξιωματικὸν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ, συνεπίκουρος λέγω, τῆς γνώμης ταύτης, ἔρχομαι νὰ παρακαλέσω καὶ ἐγὼ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν, ὅπως ἡ πατρικὴ αὐτοῦ μέριμνα ἐπεκταθῇ εὐρύτερον. Ὑπάρχουσιν ἀξιωματικοὶ, κύριε Πρόεδρε, τοὺς ὁποίους καταλαμβάνει τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας ἐντὸς τοῦ ἀρξαμένου ἤδη μηνός· ἀναφέρω δὲ, ὡς παράδειγμα, συγκεκριμένως,—ὅπερ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν καλῶς γνωρίζει, —τὸν ἔγκριτον ὑπολοχαγὸν τοῦ πεζικοῦ κύριον Τσιριγώτην, τὸν ὁποῖον καταλαμβάνει τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας ἐντὸς τοῦ ἀρξαμένου ἤδη μηνός, ἐνῷ ὑπάρχει ἀπὸ ἑνὸς καὶ πλέον ἔτους χηρεύουσα θέσις, τὴν ὁποίαν δύναται οὗτος διὰ προαγωγῆς νὰ καταλάβῃ. Ἤθελον λοιπὸν καὶ αὖθις παρακαλέσει, ὅπως ἡ πατρικὴ μέριμνα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπεκταθῇ εὐρύτερον ἐφ’ ὅλων τῶν ἀξιωματικῶν, διὰ τοὺς ὁποίους ὑπάρχουσιν ὄντως χηρεύουσαι θέσεις, διότι εἶναι ἄδικον, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν τελεία ἀστοργία, νὰ παραμένωσιν οὗτοι εἰς τὸν αὐτὸν βαθμὸν ἐπὶ τόσα ἔτη. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὰς γενικὰς θέσεις, νὰ δώσῃ αὐτὰς εἰς τοὺς σχετικῶς ἀρχαιοτέρους, ἀπὸ τοῦ βαθμοῦ τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ, ἀφοῦ καὶ σχετικὸν περὶ τούτου νομοσχέδιον ἔχει ὑποβάλει ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Εἶναι καιρὸς νὰ τεθῇ πλέον τέρμα εἰς αὐτὴν τὴν ἐκνευριστικὴν κατάστασιν, οὐ μόνον χάριν τῶν ἐνδιαφερομένων ἀτόμων, ἀλλὰ καὶ χάριν αὐτῆς τῆς συμπνοίας τοῦ στρατεύματος.

§118Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Φρονῶ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἔχει ἀνάγκην τῆς ἐνισχύσεως ἡμῶν, διότι ἐκ τῆς πείρας ἀπεδείχθη, ὅτι κάλλιον ἡμῶν μεριμνᾷ περὶ ἡμῶν αὐτῶν, διότι γνωρίζει, ὅτι τὸ ζήτημα τῶν προβιβασμῶν εἶναι ζήτημα πειθαρχίας. Παρατηρῶ ὅμως, ὅτι, προκειμένου περὶ ζητημάτων σχετικῶν, διακρίνω, μεθ’ ὅλην τὴν μυωπίαν μου, δυσφορίαν τινὰ τῆς Βουλῆς, διότι τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας ἡμῶν δὲν ἐπιτρέπουσι νὰ ὁμιλῶμεν περὶ προβιβασμῶν...

§119Δ. ΠΟΛΥΧΡΟΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ ὑπάρχει ἡ σχετικὴ πίστωσις ἐγγεγραμμένη εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν, καὶ ἀφοῦ χηρεύουσι θέσεις, διατὶ ὁμιλεῖτε οὕτω;

§120Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. συνάδελφον, ὅτι τοῦτο εἶναι σχῆμα λόγου· ἐὰν δὲ εἶχε τὴν ὑπομονὴν νὰ περιμένῃ, δὲν θὰ εὑρίσκετο εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ μὲ διακόψῃ. Ἀλλ’ ἐὰν τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας δὲν ἐπιτρέπωσι προβιβασμοὺς, πρέπει νὰ καταδικάσωμεν τοὺς περὶ ὧν πρόκειται ἀξιωματικοὺς νὰ ζῶσι μὲ μισθὸν ἀρχικλητῆρος; μὲ 140 δραχμὰς μηνιαίως; Ἐὰν, Κύριοι, τὸ μέτρον τοῦτο ἐπρόκειτο νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς ὅλους τοὺς κλάδους, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι πρῶτος ἐγὼ ἤθελον ἐπικροτήσει· ἀλλ’ εἰς τοὺς ἄλλους κλάδους, πολὺ δικαίως, αἱ ἑκάστοτε Κυβερνήσεις ἔλαβον πρόνοιαν καὶ προήγαγον τοὺς ὑπαλλήλους· εἰς τὸν στρατὸν ὅμως ὑπάρχουν σήμερον ἀνθυπολοχαγοί, ἰδίως τοῦ οἰκονομικοῦ σώματος, οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦσιν ἐπὶ 16 συναπτὰ ἔτη εἰς τὸν αὐτὸν βαθμόν, λαμβάνοντες μόνον 140 δραχμάς· πρέπει δὲ νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι σήμερον ὑπάρχουσιν ἀνθυπολοχαγοὶ καὶ ὑπολοχαγοὶ ἐπιστήμονες, ἤτοι προερχόμενοι ἐκ διαφόρων Σχολῶν τοῦ Πανεπιστημίου, αὐτοὶ δὲ οἱ ἐπιστήμονες ἀξιωματικοὶ ὑπηρετοῦσιν ἐπὶ 16 ἔτη εἰς τὸν αὐτὸν βαθμὸν, ἐνῷ ἕτεροι συμφοιτηταί των, πολιτικοὶ ὑπάλληλοι, ἔχουσιν ἀνέλθει εἰς τὰ ὕψιστα ἀξιώματα. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται μόνον περὶ αὐτοῦ, πρόκειται καὶ περὶ ἄλλου, λίαν σπουδαίου, ὅτι ἡ ἀδικία αὕτη παρατεινομένη δύναται νὰ ἐξασκήσῃ μεγάλην ἐπιρροὴν ἐπὶ τῆς πειθαρχίας τοῦ στρατεύματος, δύναται νὰ διασαλεύσῃ τὰ θεμέλια τῆς πειθαρχίας. Καὶ σᾶς φέρω ἓν παράδειγμα. Προκειμένου νὰ γείνωσι προβιβασμοί, ποίαν ἔκπληξιν καὶ ποίαν ἀπογοήτευσιν θὰ προξενήσῃ εἰς τὸ στράτευμα, ἐὰν ἴδῃ, ὅτι εἷς ἀνθυπολοχαγὸς, ἔχων ὀκταετῆ μόνον ὑπηρεσίαν ἐν τῷ στρατῷ, προάγεται, ὁ δὲ ἀνθυπολοχαγὸς τῆς οἰκονομίας Παπαδόπουλος, ὁ ὁποῖος κατὰ τὸν πόλεμον ἦτο εἰς τὸ αὐτὸ τάγμα, εἰς ὃ ἤμην καὶ ἐγὼ, καὶ ὁ ὁποῖος ἐμάχετο εἰς τὸ πρῶτον πρόχωμα, ἐκτελῶν καθήκοντα μαχίμου ἀξιωματικοῦ, μένει εἰς τὸν αὐτὸν βαθμόν, διὰ νὰ συμπληρώσῃ τὸ δέκατον ἕβδομον ἔτος τῆς ὑπηρεσίας του! Λαμβάνω λοιπὸν τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν — καίτοι ἔχω πεποίθησιν, ὅτι θέλει ἐξακολουθήσει ἐφαρμόζων τὸ πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον πάντοτε ἐτήρησεν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, — νὰ προβῇ ταχέως εἰς προβιβασμούς, διότι εἶναι φοβερὸν νὰ ἀδικῶνται οἱ τοιοῦτοι ἀξιωματικοί, ἄλλοι δὲ νεώτεροι καὶ μὴ ἔχοντες ἀνώτερα προσόντα νὰ ἀνέρχωνται εἰς ἀνώτερα ἀξιώματα, διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους δὲν θέλω νὰ εἴπω τώρα, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἀπασχολήσω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου τὴν Βουλήν. Προσέτι θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του τὸ οἰκονομικὸν σῶμα τοῦ στρατοῦ, περὶ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ ληφθῇ ἰδιαιτέρα μέριμνα. Διότι, ἐὰν τοιαύτη ἐλαμβάνετο ἄλλοτε ἐγκαίρως διὰ τὸ οἰκονομικὸν σῶμα, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι δὲν θὰ εὑρισκόμεθα εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ ἴδωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἴδομεν κατὰ τὸν πόλεμον τοῦ 1897 ἕνεκα τῶν ἐλλείψεων τῆς ἐπιμελητείας, ὀφειλομένων κυρίως εἰς τὴν ἀνικανότητα πολλῶν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν τοῦ οἰκονομικοῦ. Πέπεισμαι, ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν θέλει πράξει ὅ,τι τὸ δίκαιον καὶ τὸ συμφέρον τοῦ στρατοῦ ἐπιβάλλει, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πᾶσα περαιτέρω συζήτησις ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου εἶναι περιττή.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Φικιώρης ἔχει τὸν λόγον.

§122Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ πρόνοιαν καὶ τοποθετήσῃ τὸν εἰρηνοδίκην Πανόρμου τῆς Τήνου κ. Θεοδωρακάκον εἰς Εἰρηνοδικεῖον παραλιακὸν, εἰ δυνατὸν, διότι ὁ νέος αὐτὸς πάσχει δεινῶς, τὸ πάθημα δὲ αὐτοῦ προέρχεται ἐκ τραύματος, τὸ ὁποῖον ὑπέστη κατὰ τὸν πόλεμον.

§123ΧΑΡΙΛ. ΤΖΑΝΝΕΤΑΚΗΣ. Δικαιότατον εἶναι τοῦτο, κ. Ὑπουργὲ, διότι ὁ κύριος Θεοδωρακάκος πράγματι πάσχει.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Τσιτσάρας ἔχει τὸν λόγον.

§125Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα)

§126Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Κύριοι Βουλευταὶ, ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἐγὼ ὑπέπεσα εἰς ἐκεῖνο, διὰ τὸ ὁποῖον κατηγόρουν ἄλλοτε ἄλλους Ὑπουργούς. Θ’ ἀποδείξω, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές...

§127Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Πολὺ θὰ εὐχαριστηθῶ.

§128Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔκαμα ἐγὼ, γίνεται ἀπὸ χρόνων πολλῶν ὑπὸ τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, καὶ δὲν ἔχω παρὰ νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν μαρτυρίαν ὅλων τῶν διατελεσάντων κατὰ καιροὺς Ὑπουργῶν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐξ ὧν τινες εὑρίσκονται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἄς ἐγερθῇ εἷς τῶν κυρίων Βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι διετέλεσαν Ὑπουργοὶ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ μοὶ εἴπῃ, ὅτι δὲν ἐνήργησε πάντοτε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Σᾶς ἀναγινώσκω τὸ πρωτόκολλον, τὸ ὁποῖον κατετέθη εἰς τὴν Βουλήν...

§129Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ πρωτόκολλον ἢ τὴν διακήρυξιν;

§130Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Τὸ πρωτόκολλον (ἀναγινώσκει): «Πρωτόκολλον ἐκλογῆς σίτου τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας. Ἡ ὑποφαινομένη ἐπιτροπὴ, συσταθεῖσα διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 10120 διαταγῆς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, συνελθοῦσα ἐν τῷ Γραφείῳ τοῦ τμήματος τῶν προμηθειῶν αὐτοῦ σήμερον, 25 Φεβρουαρίου 1904»—ἀναγινώσκω καὶ τὴν χρονολογίαν, διότι ἐζήτησε καὶ τὰς χρονολογίας ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς—«ὥραν 3 μ. μ., ὅπως ἐνεργήσῃ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ὑπὸ τῶν κάτωθι σημειουμένων σιτεμπόρων ὑποβληθέντων δειγμάτων σίτου, καὶ ἐκλέξῃ μεταξὺ αὐτῶν τὸν κατάλληλον διὰ τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν πρὸς προμήθειαν τοιούτου 100,000 ὀκάδων ἐξ ἡμισείας Ταϊγανίου καὶ Εὐρωπαϊκῆς Τουρκίας...»

§131Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Δὲν τὸ λέγει ἡ διακήρυξις.

§132Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. (ἀναγινώσκει) «... κατὰ τοὺς ὅρους τῆς ὑπ’ ἀριθ. 7407 διακηρύξεως τοῦ ἰδίου Ὑπουργείου, καταχωρισθείσης ἐν τῷ ὑπ’ ἀριθ. 42 ἐνεστῶτος ἔτους φύλλῳ τοῦ Παραρτήματος τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, προέβη εἰς τὴν ἀποσφράγισιν τῶν περιεχόντων τὰ δείγματα ταῦτα σακκιδίων, 11 τὸν ἀριθμὸν, καὶ ἐξήλεγξεν ἐπισταμένως τὴν ποιότητα αὐτῶν, μεθ’ ὃ ἀπεσφράγισε καὶ τὰς ἐγγράφους τῶν σιτεμπόρων προσφορὰς, αἵτινες σημειοῦνται ἐν τῷ ἑπομένῳ πίνακι...» Ἡ δὲ προκήρυξις, τὴν ὁποίαν ἔκαμε τὸ Ὑπουργεῖον, ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἀριθ. 7407. Περὶ διαγωνισμοῦ πρὸς προμήθειαν 100,000 ὀκάδων σίτου τῇ στρατιωτικῇ ὑπηρεσίᾳ. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν διακηρύττει, ὅτι: Ὑφισταμένης ἀνάγκης πρὸς προμήθειαν ἑκατὸν χιλιάδων ὀκάδων σίτου καλλίστης ποιότητος διὰ τὴν ἀρτοδοσίαν τοῦ στρατοῦ, καλεῖ τοὺς βουλομένους νὰ ἀναλάβωσι τὴν προμήθειαν ταύτην ἐν μέρει ἢ ἐν ὅλῳ, ὅπως παραδώσωσιν εἰς τὸ Γραφεῖον τοῦ τμήματος τῶν προμηθειῶν τοῦ Ὑπουργείου μέχρι τῆς 24 Φεβρουαρίου, ἡμέρας Τρίτης καὶ ὥρας 6 μ. μ., δείγματα τοιούτου, ἐγκεκλεισμένα ἐντὸς ἐσφραγισμένων σακκιδίων, ἐφ’ ἑκάστου τῶν ὁποίων δέον νὰ σημειωθῇ ὁ τόπος τῆς προελεύσεως καὶ τὸ προσφερόμενον πρὸς πώλησιν ποσὸν σίτου. Πρὸς τούτοις δὲ δέον νὰ ἐγκλεισθῇ ἐν ἑκάστῳ σακκιδίῳ καὶ ἐντὸς φακέλου δελτίον προσφορᾶς, ἐμφαῖνον τὴν τελευταίαν ζητουμένην τιμὴν δι’ ἑκάστην ὀκᾶν τοῦ προσφερομένου πρὸς πώλησιν σίτου, καθόσον μετὰ τὴν ἀποσφράγισιν τῶν δελτίων οὐδεμία πλέον τιμὴ προσφερομένη λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς, οὔτε παρὰ τοῦ Ὑπουργείου. Τὰ δείγματα σίτου θέλουσιν ἐξελεγχθῆ ὑπὸ ἐπιτροπῆς ἐξ ἀξιωματικῶν, ἥτις θὰ συνέλθῃ ἐπὶ τούτῳ τὴν ἐπιοῦσαν, ἤτοι τὴν 25 ἰδίου μηνός, καθ’ ὥραν δεκάτην π. μ. ἐν τῷ Γραφείῳ τοῦ τμήματος τῶν προμηθειῶν, θὰ ζυγίσῃ διὰ τῆς πλάστιγγος τοῦ Ὑπουργείου καὶ καταγράψῃ τὸ βάρος ἑκάστου παρουσιασθέντος δείγματος καὶ τὴν τιμὴν αὐτοῦ, ἀποσφραγίζουσα καὶ τὰ δελτία τῶν προσφορῶν, καὶ θὰ προτείνῃ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τὰ κατὰ τὴν γνώμην αὐτῆς καλλιτέρας ποιότητος καὶ συμφερωτέρας τιμῆς δείγματα σίτου. Ἡ καταγραφὴ αὕτη βεβαιωθήσεται ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς διὰ πρωτοκόλλου, ἡ δὲ ἀπόφασις τῆς ἐκλογῆς, ἀναλόγως τῆς ποιότητος καὶ τῆς τιμῆς αὐτῶν μεταξὺ τῶν ὑποδειχθέντων, ἀπόκειται εἰς τὴν ἡμετέραν ἔγκρισιν. Ἐν περιπτώσει ἐγκρίσεως τῆς προμηθείας τοῦ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ἐκλεχθέντος σίτου, θέλει παραληφθῆ οὗτος ἐκ τῶν ἀποθηκῶν τῶν σιτεμπόρων ἢ τῶν πλοίων, ἐν οἷς ἔσται ἀποτεθειμένος, ἀφοῦ προηγουμένως ἐξελεγχθῇ, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐκλεχθέντων δειγμάτων, ὑπὸ τῆς ἰδίας ἢ ἑτέρας ἐπιτροπῆς, ἥτις θέλει κατέλθει εἰς Πειραιᾶ πρὸς παραλαβὴν καὶ ἄλεσιν αὐτοῦ. Ἐὰν κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τοῦ πρὸς παράδοσιν παρουσιασθησομένου εἰς τὴν ἐπιτροπὴν σίτου δὲν εὑρεθῇ οὗτος ὅμοιος καθ’ ὅλα τῷ ἐκλεχθέντι δείγματι, θέλει ἀπορριφθῆ ὑπ’ αὐτῆς, βεβαιουμένης τῆς ἀπορρίψεως διὰ πρωτοκόλλου. Ἐπιφυλάσσεται δὲ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τὸ δικαίωμα, ὅπως ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ διατάξῃ τὴν ἄμεσον ἀγορὰν ἑτέρου σίτου, ἐπὶ κινδύνῳ τοῦ κατόχου τοῦ ἀπορριφθέντος τοιούτου, καθισταμένου ὑπολόγου πρὸς πληρωμὴν τοῦ ὑπερβάλλοντος τῆς τιμῆς, ὅπερ θέλει δηλωθῆ ὡς δημόσιον ἔσοδον καὶ εἰσπραχθῆ κατὰ τὸν περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων νόμον. Τὸ τίμημα τοῦ παραληφθησομένου σίτου πληρωθήσεται τοῖς δικαιούχοις ὑπὸ τοῦ Κεντρικοῦ Ταμείου, ἐπὶ τῇ βάσει χρηματικῶν ἐνταλμάτων τοῦ Ὑπουργείου. Ἡ πληρωμὴ δ’ αὕτη ὑπόκειται, κατὰ νόμον, εἰς τὴν κράτησιν τοῦ 1% ὑπὲρ τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ. Ὁ σῖτος ἔσεται ἢ ὁλόκληρος Ταϊγανίου ἢ ἐξ ἡμισείας Ταϊγανίου καὶ ἐγχώριος, θέλει δὲ οὗτος παραδοθῆ εἰς τὴν οἰκείαν στρατιωτικὴν ἐπιτροπὴν, ἐλεύθερος εἰσαγωγικῶν τελῶν, πλὴν τῶν δημοτικῶν, λιμενικῶν κλπ. φόρων, οἵτινες ἐπιβαρύνουσι τοὺς προμηθευτάς. Ἐν Ἀθήναις τῇ 4 Φεβρουαρίου 1904.

»Ὁ Ὑπουργὸς

»Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ.»

§133Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Πῶς ἐτόλμησε νὰ φέρῃ δείγματα σίτου τουρκικοῦ;

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§135Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Αὐτὴ λοιπὸν ἦτο ἡ διακήρυξις, καὶ οὕτω πάντοτε μέχρι τοῦδε ἐγίνετο, ἐγὼ δὲ δὲν εὗρον κανένα λόγον, ἵνα μεταβάλω τὰ ἰσχύοντα ἐν τῇ στρατιωτικῇ ὑπηρεσίᾳ μέχρι σήμερον. Κατόπιν τῆς προκηρύξεως ὑπεβλήθησαν εἰς τὸ τμῆμα τῶν προμηθειῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν διάφορα δείγματα ἐντὸς σακκιδίων ἐσφραγισμένων καλῶς, χωρὶς νὰ φαίνηται πόθεν προέρχεται καὶ ποῖος στέλλει τὸ δεῖγμα, σακκιδίων οὐδὲν διακριτικὸν σημεῖον φερόντων.

§136Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐσφραγισμένη μειοδοσία.

§137Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Λοιπὸν ἐκομίσθησαν εἰς τὸ τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν 11 δείγματα. Ἐγὼ δὲν τὰ εἶδον ἀμέσως...

§138Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Προέλευσις δὲν ἐγράφετο;

§139Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Τίποτε δὲν ἐφαίνετο... Ἐσχημάτισα ἀμέσως τὴν ἐπιτροπὴν πρὸς ἐξέλεγξιν. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη, συμφώνως μὲ τὴν διαταγὴν, μετέβη εἰς τὸ τμῆμα τῶν προμηθειῶν, ἐξήτασεν ὅλα τὰ δείγματα, εἶδεν ὅλας τὰς προσφορὰς, καὶ ἐξέλεξε 4 ἢ 5 δείγματα, τὰ καλλίτερα κατὰ τὴν κρίσιν της. Τὰ δείγματα αὐτὰ ἐσφραγισμένα παρουσίασεν εἰς ἐμὲ, τὸν Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, καὶ ἤνοιξεν αὐτὰ ἐπὶ παρουσίᾳ μου. Δὲν ἤμην δ’ ἐγὼ μόνος ἐκεῖ, διότι εἰς τοιαύτας ὑποθέσεις δὲν συνηθίζω ποτὲ νὰ ἦμαι μόνος. Ἐκάλεσα ἀμέσως τὸν τμηματάρχην τοῦ Ὑγειονομικοῦ τμήματος, διὰ νὰ γνωματεύσῃ περὶ τῆς ποιότητος καὶ ἂν εἶναι σῖτος κατάλληλος διὰ τὴν τροφὴν τοῦ στρατοῦ. Ταυτοχρόνως ἐκάλεσα καὶ τὸν τμηματάρχην τῶν προμηθειῶν καὶ τὸν ὑπασπιστήν μου, ἦσαν δὲ προσέτι παρόντες καὶ διάφοροι ἄλλοι ἀξιωματικοί, δύο ἢ τρεῖς, οἱ ὁποῖοι συνέπεσε νὰ παρευρίσκωνται ἐν τῷ γραφείῳ μου λόγῳ ὑπηρεσίας. Τοὺς ἐκάλεσα λοιπὸν καὶ τοῖς εἶπον: «Ἐγὼ δὲν εἶμαι σιτέμπορος, οὐδὲ γνωρίζω ἀπὸ αὐτὰ τὰ πράγματα· ἐξετάσατε ποῖον δεῖγμα εἶναι καλόν, διὰ νὰ πάρωμεν τὸν σῖτον τὸν ἀπαιτούμενον διὰ τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν.» Ὁ ἀρχίατρος ἤρχισε νὰ ἐξετάζῃ τοὺς κόκκους, ἐξήτασε τὸ βάρος, ἐξήτασε τὴν ποιότητα, ἐπῆρεν ἀνὰ ἕνα κόκκον ἐξ ἑκάστου δείγματος, καὶ ἀφοῦ ἐξήτασεν, ἂν ἡ γραμμὴ αὐτοῦ κατὰ μῆκος ἔχει βάθος ἢ δὲν ἔχει βάθος, μοὶ λέγει: «Κύριε Ὑπουργέ, κατὰ τὴν κρίσιν μου αὐτὸς ὁ σῖτος εἶναι καταλληλότερος διὰ τὸν ἄρτον τῆς φρουρᾶς.» Ἐκύταξα καὶ ἐγώ, καίτοι μὴ σιτέμπορος καὶ μὴ καταγινόμενος εἰς αὐτὰ τὰ πράγματα, ἀλλ’ ἐπειδὴ καὶ ἐγὼ τρέφομαι ἐκ τοῦ ἄρτου καὶ ἔχω καὶ μικράς τινας γνώσεις ἐκ τοῦ στρατοῦ, εὗρον καὶ ἐγώ, ὅτι πράγματι εἶχε δίκαιον ὁ κύριος ἀρχίατρος. Ἠρώτησα καὶ τοὺς ἄλλους: «τί λέγετε σεῖς;» καὶ ὅλοι μοὶ εἶπον: «μάλιστα, αὐτὸ τὸ δεῖγμα εἶναι τὸ καταλληλότερον.» —«Πολὺ καλὰ», λέγω· «λοιπὸν ἐξ αὐτοῦ τοῦ δείγματος νὰ γείνῃ ἡ προμήθεια.» Μεταξὺ τῶν δειγμάτων αὐτῶν δὲν ἦτο κανὲν δεῖγμα προελεύσεως ἑλληνικῆς. Εἴχομεν ἀνάγκην νὰ ἀγοράσωμεν σῖτον· καὶ ὅτι εἴχομεν ἀνάγκην, ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ ὅτι ὁ σῖτος αὐτὸς, ὁ ἀγορασθεὶς, ἐστάλη ἀμέσως διὰ νὰ ἀλεσθῇ· ἐπειδὴ δὲ ὁ μύλος, μὲ τὸν ὁποῖον ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία συναλλάσσεται, ἔτυχε νὰ ἔχῃ ἐργασίας πολλὰς καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀλέσῃ τὸν σῖτον, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὸ ἀρτοποιεῖον τῆς φρουρᾶς εἶχεν ἀνάγκην ἀλεύρων, εὑρέθημεν εἰς τὴν ἀνάγκην ἐκτὸς σίτου νὰ ἀγοράσωμεν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ καὶ ἄλευρα, διὰ νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς φρουρᾶς τῶν Ἀθηνῶν. Λοιπὸν ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡ σπουδὴ, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ καλὴ ποιότης τοῦ δείγματος καὶ ἡ μὴ προσφορὰ δειγμάτων ἑλληνικῆς προελεύσεως κλπ. μὲ ἔκαμαν νὰ εἴπω, ὅτι παραδέχομαι αὐτὸ τὸ δεῖγμα, καὶ διέταξα ν’ ἀγορασθῇ ἀμέσως ὁ ἀπαιτούμενος σῖτος. Φρονῶ δὲ, ὅτι δὲν παρέβην τίποτε.

§140Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν ἐρώτησιν;

§141Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ὁρίστε.

§142Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ κ. ἀρχίατρος καὶ καὶ τὰ λοιπὰ μέλη, τὰ ὁποῖα παρίσταντο ἐκεῖ, ἐξελέξαντο τὸ ὡρισμένον αὐτὸ εἶδος, τοὺς ἠρωτήσατε ἡμεῖς, ποίας προελεύσεως ἦτο;

§143Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ὄχι· τίποτε δὲν ἠρώτησα. Ἐγὼ παρετήρησα μόνον τὴν ποιότητα τοῦ σίτου· δὲν ἠρώτησα, πόθεν προέρχεται, δὲν ἠρώτησα, ποῖος εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις τὸν προσφέρει, οὐδ’ ἐγνώριζον, σᾶς βεβαιῶ, κανένα ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς κυρίους.

§144Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ αὐτό, κ. Ὑπουργέ.

§145Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Λοιπὸν σᾶς εἶπον, ὅτι μοὶ ὑπέδειξαν τὸ δεῖγμα. Ἐπειδὴ τὸ δεῖγμα ἦτο καλὸν καὶ ἡ τιμὴ συμφέρουσα, διὰ τοῦτο εἶπον νὰ ἀγορασθῇ ὁ σῖτος αὐτός. Αὐτὴ εἶναι ὅλη ἡ ἱστορία τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Περισσότερα δὲν ἔχω νὰ εἴπω.

§146Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ σφάλμα εἶναι τῆς ὑπηρεσίας.

§147Λ. ΜΠΕΛΛΟΣ. Καθῆκον ἔχομεν οὐ μόνον διὰ τὴν τροφὴν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἐνδυμασίαν καὶ τὴν ὑπόδησιν καὶ τὸ κάλυμμα ἀκόμη νὰ προτιμῶμεν τὴν ἐγχώριον παραγωγήν.

§148Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Περὶ αὐτοῦ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνῃ λόγος, διότι καὶ χθὲς ὡμίλησα περὶ αὐτοῦ, καὶ ἀπέδειξα, ὅτι ἐγὼ μεριμνῶ καὶ διὰ τὴν ἐγχώριον παραγωγήν.

§149Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐλύθη τὸ ζήτημα αὐτὸ χθὲς, κύριε Ὑπουργὲ, δι’ ἐκφράσεως εὐχῆς τῆς Βουλῆς.

§150Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Λοιπὸν εἶπον καὶ χθὲς, ὅτι, προκειμένου περὶ προμηθειῶν διὰ τὴν ἐνδυμασίαν τοῦ στρατοῦ, συνέστησα εἰς τὴν ἐπιτροπὴν νὰ ἐξετάζῃ καλῶς τὰ δείγματα τῆς ἐξωτερικῆς βιομηχανίας καὶ τῆς ἐσωτερικῆς βιομηχανίας, καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει ὑπάρχει ἡ ἀπαιτουμένη στερεότης καὶ ἡ καλὴ ποιότης κλπ. εἰς τὰ ἐγχώρια δείγματα, νὰ πρατιμῶνται πάντοτε τὰ ἐγχώρια προϊόντα, πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς βιομηχανίας τοῦ τόπου. Αὐτὸ εὑρίσκεται εἰς τὰς διαταγάς μου, τὰς ὁποίας ἐξέδωκα ἐπανειλημμένως· κατὰ συνέπειαν περὶ τούτου δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ ὁμιλήσῃ ὁ κύριος Βουλευτὴς Θηβῶν.

§151Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§152Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐγὼ πάλιν ἐπαναλαμβάνω λέγων πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν αἰσθάνομαι κανὲν βάρος δι’ ὅσα ἔπραξα...

§153Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἄλλο ζήτημα.

§154Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. .. Διότι φρονῶ, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία ἔχει τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον νὰ μεριμνᾷ δι’ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους διοικεῖ, φρονῶ ὅτι ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία πρέπει νὰ δίδῃ ἄρτον καλὸν εἰς τοὺς ὁπλίτας.

§155Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ποῖος τὰ ἀμφισβητεῖ αὐτά;

§156Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ἐπειδὴ δὲ φρονῶ ὅλα αὐτὰ, σᾶς λέγω, ὅτι οὐδὲν ἄλλο ἔπραξα ἢ νὰ ἐκλέξω τὴν καλλιτέραν κατὰ τὴν κρίσιν μου καὶ τὴν κρίσιν τῶν εἰδικῶν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ποιότητα σίτου, καὶ σχετικῶς εἰς τιμὴν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἐκ τῶν ἀνωτέρων. Προσθέτω δὲ ἀκόμη, ὅτι εἶναι ἄσχετον τοῦτο μὲ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔπραξεν εἰς ἄλλην ἐποχὴν ἄλλος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτε ἐπρόκειτο περὶ τῆς προμηθείας τῆς νομῆς διὰ τοὺς ἵππους τῆς φρουρᾶς. Δὲν εἶναι ἡ αὐτὴ περίπτωσις.

§157Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ἀλλά;

§158Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Θὰ σᾶς ἐξηγήσω, διατὶ δὲν εἶναι ἡ αὐτὴ περίπτωσις· διότι ἐγὼ, ὅτε μοὶ ἔδωκαν τὸ σακκίδιον ἐκεῖνο μὲ τὸ δεῖγμα τοῦ σίτου, δὲν ἐγνώριζον πόθεν προέρχεται, ἢ ποῖος προσέφερεν αὐτὸν τὸν σῖτον. Δὲν ἐγνώριζον οὐδὲ τὸ ὄνομα οὐδὲ τὸ ἄτομον τοῦ σιτεμπόρου, ἐνῷ ὁ ἐγκρίνας ἄλλοτε τὴν προμήθειαν τοῦ σανοῦ ἐγνώριζε τὸν χορηγητήν.

§159Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ἀποδίδετε μομφὴν, κύριε Ὑπουργέ;

§160Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Καμμίαν μομφὴν δὲν ἀποδίδω...

§161Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§162Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ζήτημα εἶναι προσωπικόν, τὸ ζήτημα λαμβάνει ἄλλην μορφήν.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ τελειώσῃ ὁ κ. Ὑπουργός.

§164Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Καὶ ἐγὼ τὸν λόγον.

§165Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ πρῶτος...

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§167Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Δὲν ἀποδίδω καμμίαν μομφήν· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐγένετο σύγκρισις μεταξὺ τῆς πράξεώς μου καὶ τῆς πράξεως ἐκείνου, ὤφειλον νὰ δείξω τὴν διαφοράν.

§168ΑΧ. ΧΟΙΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὶν ἢ εἴπω ὀλίγας λέξεις...

§169Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Νὰ διακόψωμεν πλέον.

§170ΑΧ. ΧΟΙΔΑΣ. Νὰ διακόψωμεν καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν, κύριε Πρόεδρε.

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις μέχρι τῆς 9 καὶ 30′. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 8 μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 10 καὶ 30′ μ. μ. προεδρεύοντος τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Ἀλεξ. Πονηροπούλου). Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ὁ βουλευτὴς Καλαμῶν κύριος Ι. Δαμηλάτης ὑπέβαλε δύο τροπολογίας ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ». Ἑτέραν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 27 τοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου ὑπέβαλεν ὁ βουλευτὴς Ἄργους κ. Γ. Καρπετόπουλος. Αἱ τροπολογίαι αὗται θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 125 καὶ 126). Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Χοϊδᾶς, κατόπιν ὁ κ. Τσιτσάρας, ὁ κ. Ἀντωνόπουλος, ὁ κ. Ἀσημακόπουλος, ὁ κ. Ι. Καλούτσης καὶ ὁ κ. Ἀγγελόπουλος. Οἱ κύριοι Χοϊδᾶς, Τσιτσάρας, Ἀντωνόπουλος καὶ Ἀσημακόπουλος ἀπουσιάζουσιν. Ὁ κύριος Καλούτσης ἔχει τὸν λόγον.

§172Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Παραχωρῶ τὴν σειράν μου, κύριε Πρόεδρε, εἰς τὸν κύριον Ἀγγελόπουλον, ὡς πρεσβύτερον.

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ἀγγελόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§174Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει, κύριοι συνάδελφοι, συνήθεια εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, οὐχὶ τὸ παράπαν ἐπαινετή, ἡ συνήθεια νὰ δικαιολογῶσί τινες τῶν κυρίων Ὑπουργῶν εἴτε τὰς παραλείψεις...

§175Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι δὲν εἶναι πρέπον ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ ὁμιλῇ, προκειμένου περὶ τοσοῦτο σπουδαίων ζητημάτων, πρὸ κενῶν ἑδωλίων. (Εἰρωνικαὶ ἐπιφωνήσεις ἐκ δεξιῶν).

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Φέρετε ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας, κύριε Βουλευτά;

§177Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Βεβαίως.

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Θ’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς τῶν Βουλευτῶν κατάλογος, μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή). Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Παρόντες Βουλευταὶ 129. Ὁ κύριος Ἀγγελόπουλος παρακαλεῖται νὰ συνεχίσῃ τὴν ὁμιλίαν του. (Βουλευταί τινες διαπληκτίζονται ὄπισθεν τοῦ Προεδρείου. Θόρυβος ἐν τῇ αἰθούσῃ, φωναὶ ἐκ τῶν ἀκροατηρίων). Ἡσυχάσατε, Κύριοι! (Θόρυβος).

§179Κ. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ, πρὸ πάντων νὰ διατάξητε τὴν ἐκκένωσιν τῶν ἀκροατηρίων, τὰ ὁποῖα ἐνόμισαν, ὅτι ἠδύναντο νὰ λάβωσι μέρος εἰς τὴν συζήτησιν.

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διέταξα νὰ κενωθῶσιν, ἐὰν ἀτακτήσωσιν.

§181Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Δὲν ἔκαμαν τίποτε τὰ ἀκροατήρια, κύριε Πρόεδρε· δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ προβῆτε εἰς τὴν ἐκκένωσιν αὐτῶν (Θόρυβος).

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, Κύριοι. Ἐπιβλέπω ἐπαρκῶς τὴν τάξιν τῶν ἀκροατηρίων.

§183Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι δὲν εἶσθε ἐπαρκὴς, διότι ὄπισθεν τοῦ Προεδρείου ἐγένοντο τοιαῦται ἀταξίαι... (Θόρυβος).

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βουλευτά, καθήσατε, παρακαλῶ. Ὁ κύριος Ἀγγελόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§185Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι κατάστασις αὐτή! (θόρυβος).

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, παρακαλῶ, διότι ἄλλως θὰ μὲ φέρητε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ σᾶς ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν.

§187Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κύριος συνάδελφος ἐξ Αἰγιαλείας καταγγέλλει μίαν πρᾶξιν ἔκρυθμον, λαβοῦσαν χώραν ἐντὸς τῆς αἰθούσης τῆς Βουλῆς... (θόρυβος).

§188ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἔκρυθμος αὕτη πρᾶξις κατεστάλη ἐγκαίρως, ὥστε εἶναι περιττὸν νὰ γίνηται λόγος περὶ αὐτῆς.

§189Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (ἀνερχόμενος τὸ βῆμα). Κύριε Πρόεδρε, μὲ ἀνεκαλέσατε εἰς τὴν τάξιν... (θόρυβος).

§190Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κύριος Βουλευτὴς δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλήσῃ, ἐὰν δὲν ἀνακαλέσῃ τὴν φράσιν, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνε πρὸς ὑμᾶς.

§191Α. ΡΩΜΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Βεβαίως, κύριε Πρόεδρε, πρέπει νὰ κατέλθῃ.

§192Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Νὰ κατέλθητε ἀπὸ τὸ βῆμα, καὶ νὰ ἀνακαλέσητε ὅ,τι εἴπετε.

§193Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅποιος θέλει ἂς ἔλθῃ νὰ μὲ κατεβάσῃ! (θόρυβος καὶ ἀντεγκλήσεις μεταξὺ πολλῶν Βουλευτῶν ἑκατέρωθεν).

§194ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφαρμόζων τὸν Κανονισμόν, διακόπτω ἐπὶ πέντε λεπτὰ τὴν συνεδρίασιν. (Μετὰ διακοπὴν 10 λεπτῶν ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις). Οἱ κύριοι Βουλευταὶ παρακαλοῦνται νὰ καταλάβωσι τὰς θέσεις των. Ὁ κύριος Ἀγγελόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§195Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔλεγον, κύριοι Βουλευταί, πρὸ ὀλίγου, ὅτι ὑπάρχει τις συνήθεια εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, οὐχὶ τὸ παράπαν ἐπαινετή, ἡ συνήθεια νὰ δικαιολογῶσί τινες τῶν ἑκάστοτε Ὑπουργῶν εἴτε παραλείψεις εἴτε σφάλματα εἴτε πλάνας αὐτῶν διὰ τῶν παραλείψεων, διὰ τῶν σφαλμάτων, διὰ τῆς πλάνης τῶν προκατόχων των. Εἰς τοιαύτην τινὰ συνήθειαν ἐστηρίχθη καὶ ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν σήμερον, ἀξιώσας παρ’ ἡμῶν νὰ ἐρωτήσωμεν τοὺς προκατόχους Ὑπουργοὺς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἵνα μάθωμεν παρ’ αὐτῶν, ἂν ὅσα ἐγένοντο ὑπὸ τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τὴν προμήθειαν τοῦ σίτου, τοῦ ἀναγκαιοῦντος εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ, ἐγένοντο καὶ παρ’ ἄλλων. Ἀλλ’ ἐὰν τοιαύτη τις θεωρία ἐγίνετο ἀποδεκτή, νομίζω ὅτι ἠθέλομεν φθάσει εἰς πολὺ κακὰ ἀποτελέσματα, καθόσον, ἐὰν ἐξαγνίζωμεν τὰ σφάλματα τοῦ παρόντος διὰ τῶν σφαλμάτων τοῦ παρελθόντος, τὸ μέλλον θὰ παρουσιάσῃ τὴν οἰκτροτέραν εἰκόνα. Ποία τάχα πρᾶξις Ὑπουργοῦ ἢ παράλειψις ἢ παράβασις νόμου θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ὑφίσταται ἔλεγχον, ἐὰν εὑρίσκῃ πρόχειρον τὴν δικαιολογίαν εἰς τὰς παραβάσεις τοῦ παρελθόντος; Θὰ ἐξετάσωμεν λοιπὸν οὐχὶ ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ παρελθόν, ἀλλὰ αὐτὴν καθ’ ἑαυτὴν τὴν πρᾶξιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, διὰ νὰ εὕρωμεν, ἂν οὗτος περιέπεσεν εἰς πλάνην, καὶ εἰς ποίαν πλάνην. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν προεκήρυξε διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως μειοδοσίαν πρὸς χορηγίαν τοῦ ἀναγκαιοῦντος σίτου διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ, καὶ ἐν τῇ διακηρύξει ταύτῃ, φερούσῃ τὴν ὑπογραφὴν αὐτοῦ, ῥητῶς ὥρισεν, ὅτι ἐννοεῖ ν’ ἀγοράσῃ παρὰ τῶν προμηθευτῶν σῖτον μόνον ἐκ Ταϊγανίου προερχόμενον καὶ ἐγχώριον· παραδόξως ὅμως, ἐνῷ τοιούτους ῥητοὺς ὅρους ἀνέγραψεν ἐν τῇ διακηρύξει του, παρουσιάσθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν δείγματα σίτου ἐξ ἄλλης προελεύσεως προερχόμενα. Δὲν ἐννοῶ, πῶς εἶχον τὸ θάρρος οἱ προμηθευταὶ νὰ παρουσιάσωσι δείγματα σίτου ἄλλα, ἐκτὸς ἐκείνων, τὰ ὁποῖα περιελαμβάνοντο ἐν τῇ διακηρύξει ῥητῶς. Φαίνεται, ὅτι εἰς τοὺς προμηθευτὰς τοῦ σίτου ὑπάρχει πολὺ οἰκτρὰ ἰδέα περὶ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ περὶ τῆς ἰσχύος τῶν ὅρων, οἱ ὁποῖοι περιλαμβάνονται ἐν τῇ διακηρύξει· διότι, ἐνῷ ῥητῶς εἶδον εἰς τὴν διακήρυξιν, ὅτι πρόκειται περὶ προμηθείας σίτου Ταϊγανίου καὶ ἐγχωρίου, αὐτοὶ εἶχον τὴν τόλμην νὰ παρουσιάσωσι σῖτον ἄλλης προελεύσεως. Ἀφοῦ παρουσίασαν τοιοῦτον σῖτον, ἔπρεπεν εὐθὺς ἀμέσως ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μὴ λάβῃ ποσῶς ὑπ’ ὄψιν αὐτὸν, διότι εἰς τὰ σακκίδια, τὰ ὁποῖα παρουσιάζονται εἰς τὸ τμῆμα τῶν προμηθειῶν τοῦ Ὑπουργείου ἕκαστον φέρει τὴν προέλευσίν του, ὅτε δὲ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν εἶδεν, ὅτι ὑπῆρχον σακκίδια προελεύσεως ἄλλης, ἐκτὸς τῶν ὅρων τῆς διακηρύξεως, ὤφειλε νὰ μὴ τὰ ἐξετάσῃ.

§196Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν φαίνονται ποίας προελεύσεως εἶναι τὰ σακκίδια, φαίνονται σακκίδια ἄνευ οὐδενὸς διακριτικοῦ σημείου. Ὅλα αὐτὰ τὰ σακκίδια εἶναι ἐσφραγισμένα· αὐτὰ δὲ τὰ ἐσφραγισμένα σακκίδια, τὰ μὴ φέροντα ἰδιαίτερον σῆμα, ἐξετάζονται ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν, ἀφοῦ ἀνοιχθῶσιν. Ἐξητάσθη λοιπὸν ὁ σῖτος ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν, καὶ μεταξὺ τῶν διαφόρων δειγμάτων ἐπρότεινεν ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τὸν Ὑπουργὸν 4 ἢ 5 δείγματα, ἵνα ἐκλέξῃ.

§197Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶχε δικαίωμα νὰ προτείνῃ εἰς τὸν Ὑπουργὸν ἄλλο δεῖγμα ἢ τὰ δείγματα τοῦ σίτου τοῦ ὡρισμένου διὰ τῆς προκηρύξεως καὶ προερχομένου ἐκ Ταϊγανίου ἢ ἐγχωρίου σίτου· οὐδὲν ἄλλο δεῖγμα εἶχε δικαίωμα ἡ ἐπιτροπὴ νὰ προτείνῃ.

§198Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Δὲν ἐγνώριζον τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, τί περιεῖχον τὰ σακκίδια· ἀφοῦ ἤνοιξαν τὰ σακκίδια, τότε εἶδον τί περιεῖχον.

§199Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ ἤνοιξαν τὰ σακκίδια καὶ εἶδον, ὅτι ὑπῆρχε σῖτος ἄλλης προελεύσεως, ἔπρεπε τὸν σῖτον τῆς ἄλλης προελεύσεως νὰ τὸν θέσωσιν ἐκποδὼν, νὰ κηρύξωσιν αὐτὸν εὐθὺς ἀπαράδεκτον. Ἐγὼ βεβαίως ἀναγνωρίζω, ὅτι εἶσθε ἐν πληρεστάτῃ καλῇ πίστει, ἀλλὰ δὲν ἀναγνωρίζω, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν της ἀπέναντι τοῦ Ὑπουργοῦ. Διότι εἶχεν ἡ ὑπηρεσία καθῆκον νὰ σεβασθῇ τὴν διακήρυξιν τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ σεῖς, ὁ Ὑπουργὸς, ὠφείλατε, ὅτε ἐξητάζετε τὰ σακκίδια διὰ τοῦ ἀρχιάτρου, — καὶ καλῶς ἐπράξατε ἐξετάσαντες οὕτως αὐτὰ, — νὰ ἔχητε εἰς χεῖράς σας τὴν διακήρυξιν, νὰ ἀναγνώσητε αὐτὴν, νὰ ἴδητε, ὅτι πρόκειται περὶ δειγμάτων σίτου προερχομένου μόνον ἐκ Ταϊγανίου ἢ σίτου ἐγχωρίου, καὶ κατόπιν νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὰ δείγματα, τὰ ὁποῖα περιεῖχον σῖτον ἐγχώριον καὶ Ταϊγανίου, καὶ ν’ ἀπορρίψητε πάντα τὰ ἄλλα. Διότι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔπραξεν ἡ ὑπηρεσία, ἀποτελεῖ παράβασιν τῶν ὅρων τῆς διακηρύξεως, παράβασιν ἔχουσαν πολὺ σπουδαίαν σημασίαν, διότι ὅσοι προσεκλήθησαν νὰ λάβωσι μέρος εἰς τὸν διαγωνισμὸν εἶχον ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἀπεκλείοντο πάντα τὰ ἄλλα εἴδη σίτου, ἑπομένως ὅσοι εἶχον σῖτον οὐχὶ Ταϊγανίου ἢ μὴ ἐγχώριον ἀπέσχον τοῦ διαγωνισμοῦ. Ἐὰν τὸ Ὑπουργεῖον ἤθελε σεβασθῆ τὴν διακήρυξιν, βεβαίως ὁ διαγωνισμὸς θὰ ἐγίνετο ὑπὸ καλλιτέρους ὅρους, καὶ ἴσως ἠθέλομεν ἐπιτύχει τιμὰς περισσότερον εὐθηνάς· διότι διὰ τῆς διακηρήξεως εἴχετε περιορίσει τὴν ἐκλογὴν τοῦ σίτου μεταξὺ δύο ὡρισμένων εἰδῶν, Ταϊγανίου καὶ ἐγχωρίου· ἑπομένως μεταξὺ τῶν δύο αὐτῶν εἰδῶν ἦσθε ὑποχρεωμένος νὰ ἐκλέξητε. Δὲν εἴχετε δικαίωμα νὰ ἐκλέξητε σῖτον Βουλγαρίας. Αὐτὴ ἦτο ἡ παράλειψις, εἰς ἣν ὑπεπέσατε, κύριε Ὑπουργέ, ἐκ καλῆς βεβαίως πίστεως, ἐπαναλαμβάνω, διότι ὑμεῖς ἐλησμονήσατε τὴν διακήρυξιν ὑμῶν, ἀλλ’ ἡ ὑπηρεσία ὤφειλε νὰ σᾶς τὴν ὑπενθυμίσῃ, ὤφειλε νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι ἡ διακήρυξις ἀναγράφει δύο εἴδη σίτου, καὶ εἰς ταῦτα πρέπει νὰ περιορισθῇ ἡ ἐκλογὴ ὑμῶν. Τοῦτο ἀποτελεῖ πολὺ μεγάλην παράλειψιν, ἐκ πλάνης βεβαίως καὶ καλῆς πίστεως, — δὲν ἀμφισβητῶ, ὅτι ὑπάρχει πλάνη, — ἀλλὰ πρέπει, κύριε Ὑπουργέ, νὰ καταστήσητε προσεκτικοὺς τοὺς ἐπὶ τῶν προμηθειῶν ὑφισταμένους ὑμῶν, διότι συχνὰ ἐπαναλαμβάνεται αὐτὸ, ὑμεῖς δὲ ὁ ἴδιος εἴπετε, ὅτι καὶ ἄλλοτε ἐγένετο τοιοῦτόν τι ἐπὶ τῶν προκατόχων Ὑπουργῶν· ἄρα ὑπάρχει κακὴ διοργάνωσις τῆς ὑπηρεσίας, διότι κακὴ διοργάνωσις τῆς ὑπηρεσίας εἶναι νὰ παραβιάζηται ἡ διακήρυξις, καὶ ἡ καλὴ πίστις τοῦ Ὑπουργοῦ νὰ τίθηται ἐν ἀμφιβόλῳ. Περὶ τούτου δὲ πρόκειται, καὶ ταύτην τὴν εὐθύνην καταλογίζω εἰς ὑμᾶς. Διὰ τοῦτο, ἐπαναλαμβάνω, ἐὰν θέλωμεν νὰ ἀσφαλίσωμεν εἰς τὸ μέλλον τὰ τῆς ὑπηρεσίας ταύτης, πρέπει νὰ ὑποχρεώσωμεν τὸ τμῆμα τῶν προμηθειῶν, νὰ σέβηται ἀνελλιπῶς τὰς διακηρύξεις καὶ τὸν νόμον, νὰ καταστήσωμεν αὐτὸ προσεκτικόν, ὥστε τὰ τῶν μειοδοσιῶν νὰ διεξάγωνται κατὰ τρόπον εἰλικρινῆ καὶ χρηστὸν, ἀσφαλίζοντα τὸ Δημόσιον ἀπὸ πάσης ζημίας.

§200Κ. ΑΓΑΘΟΚΛΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ σίτου δὲν ἔπρεπε νὰ γίνηται συζήτησις, ἀλλ’ ἐπειδὴ ὑπό τινων ἀξιοτίμων συναδέλφων ὅλως ἀκαταλλήλως συζητεῖται τὸ ζήτημα τοῦ σίτου, διὰ τοῦτο εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ εἴπω πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Καρδίτσης συνάδελφον κ. Βελλίνην, ὁ ὁποῖος, ὡς βλέπω ἐκ τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν, παρεκάλεσε τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως διὰ τὸ στράτευμα προμηθεύηται αὕτη τοῦ λοιποῦ σῖτον ἐγχώριον καὶ οὐχὶ ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς, ὅτι τὴν σύστασιν ταύτην ἔπρεπε νὰ τὴν ἀπευθύνῃ πρὸς τοὺς σιτεμπόρους, καὶ ὄχι πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἡ Κυβέρνησις — καὶ τὸ λέγω πρὸς τιμήν της καὶ πρὸς τιμὴν ὄχι μόνον τοῦ νῦν κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλὰ καὶ ὅλων τῶν ἄλλων, οἱ ὁποῖοι κατὰ διαφόρους περιόδους ὑπῆρξαν Ὑπουργοί, — ἡ Κυβέρνησις, λέγω, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐνήργησαν, ὄχι μόνον κατ’ οὐσίαν, ἀλλὰ καὶ κατὰ τύπους, συμφώνως πρὸς τὸν νόμον καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, προκειμένου περὶ προμηθείας σίτου. Λέγω δὲ ταῦτα, διότι τὰ ἠξεύρω καλῶς, ἐπειδὴ πολλάκις συνηντώμην, ὡς Βουλευτὴς, μὲ τοὺς Ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ἔβλεπον πῶς ἐνεργοῦντο ἑκάστοτε τὰ τῶν προμηθειῶν τοῦ σίτου. Τί λέγει ἡ διακήρυξις; 100,000 ὀκάδας σίτου κατὰ τὸ ἥμισυ Ταϊγανίου καὶ κατὰ τὸ ἥμισυ ἐγχωρίου ἢ τουρκικοῦ.

§201Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν λέγει ἡ διακήρυξις «τουρκικοῦ».

§202Κ. ΑΓΑΘΟΚΛΗΣ. Τὸ ἔλεγεν ἄλλοτε· εὔχομαι δὲ — καὶ τὸ λέγω πρὸς τιμὴν τῶν ἑκάστοτε Ὑπουργῶν — οἱ Ὑπουργοὶ νὰ κάμνωσι καὶ διὰ τὸ σπῆτί των ὅ,τι κάμνουσιν ὡς Ὑπουργοί, διότι ἐκτὸς τοῦ ὅτι διὰ δημοπρασιῶν ἐπρομηθεύοντο τὸν σῖτον, ἀλλὰ καὶ ἰδιαιτέρως περιέκοπτον ἓν καὶ δύο λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, ἀδικοῦντες οὕτω τοὺς συμβληθέντας μὲ τὸ Δημόσιον, καὶ οὐχὶ τὸ Δημόσιον. Τί ἔκαμεν ὁ νῦν κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ σίτου; Ἐξέλεξε τουρκικὸν σῖτον. Διατί; διότι ἔχει ἀνάγκην ἡ ὑπηρεσία τοῦ στρατοῦ σίτου τουρκικοῦ, διότι πρέπει νὰ ἀναμίξῃ τὸν ῥωσσικὸν σῖτον μὲ τουρκικὸν ἢ ἐγχώριον, ἐγχώριον δὲ δὲν εὑρίσκει. Αὐτὸ τὸ λέγω ἐγώ, διότι τὸ ἠξεύρω ἐξ ἰδίας πείρας· ἠξεύρω δηλαδή, ὅτι ὁ ῥωσσικὸς σῖτος ἔχει ἀνάγκην ἀναμίξεως. Ἡ ὑπηρεσία λοιπὸν ἐπῆρε σῖτον, ὁ ὁποῖος ἦτο ἀναγκαῖος. Ἐγὼ δύναμαι νὰ βεβαιώσω τοὺς Κυρίους, οἱ ὁποῖοι λέγουσιν, ὅτι ἡ προμήθεια ἔπρεπε νὰ γείνῃ ἐξ ἐγχωρίου σίτου, δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω αὐτούς, ὅτι ἀληθῶς ὁ σῖτος τῆς Ἑλλάδος εἶναι καταλληλότατος. Ἡ Λοκρὶς, ἡ Εὔβοια, ἡ Φθιῶτις, ἡ Θεσσαλία, — ὄχι εἰς ὅλα τὰ μέρη, εἴς τινα μέρη μόνον, — παράγουσι λαμπρὸν σῖτον· ἐκ Θεσσαλίας μάλιστα πρὸ τῆς καταλήψεως αὐτῆς, ἀπεστέλλοντο σιτηρὰ εἰς τὴν Ἰταλίαν, καὶ δι’ αὐτῶν ἔκαμνον τὰ ζυμαρικὰ ἐκεῖ. Ἀλλ’ εἶναι ζήτημα τὸ ζήτημα τοῦ σίτου διὰ τὴν ἀγορὰν, διότι πρέπει νὰ ἐξετασθῇ οὗτος καὶ κατὰ τὴν ποιότητα καὶ κατὰ τὴν ἀπόδοσιν εἰς ἄλευρα καὶ κατὰ τὴν ἀπόδοσιν εἰς ἄρτον. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἔκαμεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἦτο ὑποχρεωμένος νὰ τὸ κάμῃ· ἔπρεπε νὰ πάρῃ σῖτον τουρκικὸν, διότι γνωρίζει ἡ ὑπηρεσία τὸν ἑλληνικὸν σῖτον, καὶ τὴν ἀπόδοσιν αὐτοῦ, διότι γνωρίζει ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι ὁ μὲν ῥωσσικὸς σῖτος ἀποδίδει 12 ἕως 12½ καὶ 14 τοῖς ἑκατὸν, ὁ δὲ ἐγχώριος ἐπίσης, ἀναλόγως τῆς ποιότητος, τὴν αὐτὴν ἀπόδοσιν δίδει.

§203ΑΧ. ΧΟΙΔΑΣ. Ποίαν ἀπόδοσιν ἔχει εἰς ἄρτον;

§204Κ. ΑΓΑΘΟΚΛΗΣ. Αἱ μὲν δέκα ὀκάδες ἀλεύρων ἐγχωρίων ἀποδίδουσι 14 ὀκάδας ἄρτου, αἱ δὲ δέκα ὀκάδες ἀλεύρων ῥωσσικῶν τὸ αὐτὸ ποσὸν, κατὰ τὴν ποιότητα. Δὲν θέλω ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν, ὀφείλω ὅμως νὰ παρατηρήσω εἰς τοὺς ἰσχυριζομένους ὅτι διὰ τῆς προμηθείας ἐγχωρίου σίτου θέλει ἐνισχυθῆ ἡ ἐθνικὴ παραγωγὴ, ὅτι ἡ εἰσαγωγὴ ξενικοῦ σίτου εἰς Ἑλλάδα ἀνέρχεται εἰς 120 ἕως 150 ἑκατομμύρια ὀκάδας κατ’ ἔτος. Πόσον ποσὸν χρειάζεται ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἐτησίως; 400,000 ἢ 500,000 ὀκάδας σίτου ἐγχωρίου ἢ τουρκικοῦ. Τί εἶναι αὐταὶ ἀπέναντι τῆς ὅλης παραγωγῆς; Ἀπολύτως τίποτε. Λοιπὸν ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἔκαμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ κάμῃ, διότι ἦτο ἀνάγκη, ἦτο ὑποχρεωμένος νὰ τὸ κάμῃ. Καὶ ἐγὼ εἶμαι ἰδιοκτήτης ἐργοστασίων, καὶ ἐγὼ ἀγοράζω μεγάλα ποσὰ καὶ ἀπὸ τὸν κύριον Δεληγεώργην καὶ ἀπὸ τὸν κ. Καραπάνον, ἀλλὰ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι οὐδεὶς θὰ προσφέρῃ ἐγχώριον σῖτον νὰ πωλήσῃ διὰ δείγματος πρὸς τὸ Δημόσιον, ἂν δὲν ἔχῃ ἀποτεταμιευμένον τοιοῦτον ἐν Πειραιεῖ.

§205Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διατί;

§206Κ. ΑΓΑΘΟΚΛΗΣ. Οὐδεὶς δύναται νὰ φέρῃ, διότι δὲν θὰ ἦναι βέβαιος, ἂν θὰ τὸν πωλήσῃ εἰς τὸ Δημόσιον, καὶ διότι εὐκολώτερον καὶ ἐπωφελέστερον τὸν πωλεῖ ἐν Θεσσαλίᾳ.

§207Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διατὶ δὲν φέρετε σεῖς;

§208Κ. ΑΓΑΘΟΚΛΗΣ. Ἐγὼ, ὡς Βουλευτὴς, οὐδέποτε ἀναμιγνύομαι εἰς τὰς προμηθείας τοῦ Δημοσίου. Λοιπὸν ὁ Ὑπουργὸς ἐνήργησεν ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ὡς καλὸς οἰκοκύρης, καὶ ἔκαμεν ὅ,τι ἔπρεπε νὰ κάμῃ πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου καὶ διὰ τὴν καλὴν ποιότητα τοῦ ἄρτου.

§209Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Δὲν εἶναι αὐτὸ τὸ ζήτημα.

§210ΑΧ. ΧΟΙΔΑΣ. Ἔχετε τὴν ἰδέαν, ὅτι δὲν παρέβη τὴν διακήρυξιν ὁ Ὑπουργός;

§211Κ. ΑΓΑΘΟΚΛΗΣ. Ἦτο παράλειψις τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου· ὤφειλεν ἡ ὑπηρεσία νὰ εἴπῃ εἰς τὸν Ὑπουργόν: «Κύριε Ὑπουργὲ, ἤμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ἀγοράσωμεν σῖτον τουρκικὸν, διότι δὲν ἔχομεν ἑλληνικόν.»

§212Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Εἶναι ἐξηντλημένον πλέον τὸ ζήτημα, κύριε Πρόεδρε. Παράλειψις εἶναι, καὶ τίποτε ἄλλο.

§213Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Λάθος ἔχετε, ὅτι τὸ ζήτημα ἐξηντλήθη.

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κύριος Ἀντωνόπουλος.

§215Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Γνωστὴ ἐτύγχανε καὶ τυγχάνει ἡ περισσὴ εὐθηνία τῶν σίτων τῆς Θεσσαλίας· ἑπομένως γνωστὴ ἦτο καὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἢ ἔπρεπε νὰ ᾖναι γνωστή. Ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ὤφειλε νὰ προμηθευθῇ σῖτον διὰ τὸν στρατὸν ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον ἀπὸ τὴν Θεσσαλίαν. Καὶ τοσοῦτο μᾶλλον ὤφειλε νὰ πράξῃ τοῦτο, καθόσον καὶ ὁ ἀξιότιμος πρώην Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν κ. Τσαμαδὸς ἐβεβαίωσεν ἡμᾶς ἐπισήμως, ὅτι ἐπικρατεῖ τοιαύτη ἀρχὴ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ τρέφηται ὁ στρατὸς δι’ ἐντοπίου σίτου, καὶ ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ συνιστῶνται καταστήματα τοιαῦτα, καὶ νὰ χορηγῶσιν ἄρτον εἰς τὸν στρατὸν, νὰ τρέφηται ὁ στρατὸς τῆς Λαμίας καὶ τῶν ἄλλων ἐπαρχιακῶν πόλεων ὅπως καὶ ὁ στρατὸς τῶν Ἀθηνῶν. Καὶ ἐν Ἀθήναις ἔτι ἱδρύθη κατάστημα τοιοῦτον, ἀρτοποιεῖον, διὰ νὰ χορηγῇ ἄρτον εἰς τὸν στρατόν. Ἀλλὰ παρὰ τὴν εὐκολίαν ταύτην οἱ προϊστάμενοι τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν διεκήρυξαν δημοπρασίαν, ἵνα προμηθευθῶσι σῖτον κατὰ τὸ ἥμισυ μὲν ἐκ Ταϊγανίου, κατὰ τὸ ἕτερον δὲ ἥμισυ ἐξ ἐντοπίου· ἐνῷ δὲ τοιαύτην ἡ ὑπηρεσία ἐποιήσατο διακήρυξιν καὶ πρόσκλησιν πρὸς τοὺς θέλοντας νὰ διαγωνισθῶσι πρὸς προμήθειαν τοῦ σίτου τοῦ ἀναγκαιοῦντος εἰς τὴν φρουρὰν Ἀθηνῶν, τί συνέβη; Ἠγοράσθη σῖτος κατὰ τὸ ἥμισυ Ταϊγανίου καὶ κατὰ τὸ ἕτερον ἥμισυ τουρκικῆς ἢ βουλγαρικῆς προελεύσεως. Ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ παρακαλῶ αὐτὸν νὰ ἀπαντήσῃ, δυνάμει τίνος νόμου ἠγόρασε σῖτον, ἀφοῦ τὸ ποσὸν τοῦ τιμήματος αὐτοῦ ὑπερβαίνει τὰς χιλίας δραχμάς; Ὑπῆρξεν, ἢ οὔ, παράβασις τοῦ νόμου τοῦ λογιστικοῦ; Ὅταν τὸ ποσὸν τῆς προμηθείας ὑπερβαίνῃ τὰς χιλίας δραχμάς, ἡ προμήθεια πρέπει νὰ γίνηται διὰ δημοπρασίας. Συνέβη τοῦτο ἐπὶ τοῦ προκειμένου; Ἐγένετο ἡ προμήθεια διὰ δημοπρασίας· ἀλλ’ ὑπῆρξεν ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ, ἐν τῇ διακηρύξει, καὶ ὁ ὅρος περὶ προμηθείας σίτου τουρκικοῦ; Ὄχι. Καὶ ἐν τούτοις ἠγοράσθη σῖτος τουρκικός. Καὶ ἐπειράθη ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ δικαιολογηθῇ, εἰπὼν, ὅτι εὑρίσκετο ἐν τῇ ἀνάγκῃ, τῇ ἐπειγούσῃ ἀνάγκῃ, νὰ προμηθευθῇ σῖτον, καὶ διὰ τοῦτο προέβη εἰς τὴν ἀγοράν· ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἐδικαιολόγησεν ἀρκούντως οὔτε τὴν ἀνάγκην, οὔτε τὴν ὀλιγωρίαν, ἕνεκα τῆς ὁποίας ἀφῆκε νὰ παρέλθῃ τοσοῦτος χρόνος χωρὶς νὰ λάβῃ πρόνοιαν νὰ προμηθευθῇ ἐκ τῶν προτέρων σῖτον. Ἡ τοιαύτη δὲ παράλειψις, καίτοι νομίζω ὅτι δὲν ἐγένετο ἀπὸ σκοποῦ, εἶναι ὀλιγωρία ἀποδεδειγμένη, ἀναμφισβήτητος, οὐ μόνον διότι ἠγοράσθη τουρκικὸς σῖτος, ἀλλὰ καὶ διότι παρεβιάσθησαν αἱ διατάξεις τοῦ λογιστικοῦ νόμου, κατὰ τὸν ὁποῖον εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ἐνεργῆται δημοπρασία, ὅταν τὸ ποσὸν ὑπερβαίνῃ τὰς χιλίας δραχμὰς, ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲ, καίτοι ἡ προμήθεια ὑπερέβαινε τὸ ποσὸν τῶν χιλίων δραχμῶν, δημοπρασία δὲν ἐγένετο. Ἄν ἐκ τῆς ἀγορᾶς σίτου βουλγαρικοῦ ἢ τουρκικοῦ ἕπεται ἢ μὴ ζημία, αὐτὸ δὲν εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τὴν πρᾶξιν τοῦ ὑπευθύνου Ὑπουργοῦ. Αἱ ζημίαι ἢ αἱ ὠφέλειαι εἶναι συμπτώσεις. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἀναμφισβητήτως ὑπάρχει ὀλιγωρία εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ οὐ μόνον ἐκ τοῦ λόγου, ὅτι ἐπρομηθεύθη σῖτον ἐκ τοῦ ἐν Τουρκίᾳ παραγομένου, ἀλλὰ καὶ διότι ἦτο ἐναντίον τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, καὶ κυρίως διὰ τοῦτο. Ἀλλ’ ἔρχεται τὸ συμπέρασμα: ἀφοῦ ἐγένετο τοῦτο, ἐγένετο ἐπὶ σκοπῷ ὠφελείας τινος; Βεβαίως τοιοῦτόν τι δὲν ἐγένετο, οὐδὲ φαντάζομαι ἐγὼ νὰ καταγγείλω πρόσωπα, ἢ νὰ ὑποπτευθῶ κἄν εἴτε τὴν ὑπηρεσίαν εἴτε τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι ἐν τῇ πράξει ταύτῃ σκοπίμως συνέβη τι ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ Δημοσίου ἢ ἐπ’ ὠφελείᾳ ἀτόμων. Ἀλλὰ ὀφείλω νὰ διαμαρτυρηθῶ, διότι τοιαῦται πράξεις, τοιαῦται προμήθειαι πρέπει νὰ γίνωνται ὅπως οἱ νόμοι κελεύουσι· πρέπει νὰ διασαφηνίζωνται ἐν τῇ διακηρύξει, πρέπει νὰ ἐνεργῶνται ὅλαι αἱ διατυπώσεις, νὰ ἐπαναλαμβάνωνται ἐν ἀνάγκῃ αἱ δημοπρασίαι, ἵνα οὕτω καὶ οἱ νόμοι ἐκπληρῶνται καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου ἐξασφαλίζωνται.

§216Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§217Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν ἦτο ἡ πρόθεσίς μου αὐτή, τὴν ὁποίαν εἶπεν ὁ κ. Βουλευτής. Ἐγὼ εἶπον τὸ ἑξῆς: «ἀφοῦ σεῖς λέγετε, ὅτι οἱ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ἀπήρτιζον τὴν ἐπιτροπήν, ἐψεύσθησαν πρὸς τὸν Ὑπουργόν, ἐγὼ δὲν ἔχω νὰ ἐξετάσω τοῦτο ἐδῶ· θὰ τὸ ἐξετάσωσιν ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους ἀφορᾷ ἡ πρᾶξις αὕτη.»

§218Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ὑμᾶς ἀφορᾷ.

§219Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἐνόησα οὐδὲ νὰ ἀπειλήσω κανένα, οὐδὲ νὰ ἀρνηθῶ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει πᾶς Βουλευτὴς νὰ ἐλέγξῃ. Ἐγώ, χωρὶς νὰ ἀποβλέψω εἰς πρόσωπα, εἶπον ἐντελῶς ἀκαδημαϊκῶς, ὅτι αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγετε διὰ τοὺς ἀξιωματικούς, δὲν ἀφορᾷ ἐμέ, αὐτὸ ἀφορᾷ ἐκείνους.

§220Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Πάλιν εἰς τὸ αὐτὸ περιπίπτομεν.

§221Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Αὐτὸ ἀφορᾷ αὐτούς, οἱ ὁποῖοι βεβαίως θὰ προσπαθήσωσι νὰ ὑπερασπίσωσιν ἑαυτούς.

§222Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ἀπέναντι τίνος;

§223Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ἀπέναντι τῆς ὑπηρεσίας.

§224Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Εἰπέτε το λοιπόν!

§225ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ ἐννοεῖ.

§226Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Αὐτὸ ὑπονοεῖται.

§227Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Δὲν εἴπετε αὐτό, κύριε Ὑπουργέ.

§228Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν συνηθίζω ποτὲ νὰ ἀλλάσσω τοὺς λόγους μου. Ἔχω τὴν εὐθύνην τῶν λόγων μου, καὶ αὐτό, τὸ ὁποῖον εἴπετε, ὅτι τὴν εὐθύνην τῶν ὑπαλλήλων πρέπει νὰ τὴν ἔχω ἐγώ, τὴν ἔχω ἀκεραίαν ἀπέναντι τῆς Βουλῆς. Ἐνταῦθα εἶναι ἡ Βουλή, καὶ ἐὰν αὕτη μοὶ ζητήσῃ λόγον, ὀφείλω νὰ δώσω λόγον, χωρὶς νὰ θέλω νὰ ἔλθω εἰς προσωπικόν τι διόλου. Ὅ,τι εἶπον καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκείνου καὶ ἐντεῦθεν, τὸ εἶπον πάντοτε χωρὶς νὰ ἔχω καμμίαν ἰδέαν νὰ θίξω τινά.

§229Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§230Ι. ΣΤΑΙΚΟΣ. Καίτοι ἀναγνωρίζω, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἡ ὥρα εἶναι προκεχωρηκυῖα, εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ εἴπω δύο λέξεις ἐν σχέσει μὲ τὴν Βουλήν.

§231Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἄλλο ζήτημα, κύριε Πρόεδρε.

§232Ι. ΣΤΑΙΚΟΣ. Μάλιστα· ἄλλο θέμα.

§233ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Μερλόπουλος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος.

§234Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον προεκάλεσε πρό τινων ἡμερῶν ἡ ἐπερώτησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Καρδίτσης Βουλευτοῦ, σήμερον δὲ ἡ ἐπερώτησις ἡ γενομένη ὑπὸ τοῦ κυρίου ἐξ Εὐρυτανίας Βουλευτοῦ, δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τι. Νομίζω, ὅτι ἐλέχθησαν τόσα εἰς τὴν Βουλήν, ὥστε νὰ δύναται ἡ Βουλὴ νὰ σχηματίσῃ ἀσφαλῆ κρίσιν περὶ τοῦ ἂν ἔσφαλεν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἐν τῇ ἐνεργείᾳ αὐτοῦ, καὶ ἂν ὑπάρχει εὐθύνη τις, βαρύνουσα αὐτόν. Τὴν ἀφορμὴν ὅμως τοῦ λόγου, κύριε Πρόεδρε, μοὶ δίδουσι φράσεις τινὲς τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἢ μᾶλλον ὑπαινιγμοί τινες αὐτοῦ, οἵτινες ἐρρίφθησαν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ πρὸ ὀλίγου ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, καθ’ ἣν ὥραν οὗτος ἠγόρευεν, ὑπαινιγμοὶ ἀφορῶντες...

§235Ι. ΣΤΑΙΚΟΣ. Εἶναι ἄλλο θέμα αὐτό. Τὸ συζητούμενον θέμα εἶναι τὸ τοῦ σίτου.

§236Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. .. ὑπαινιγμοὶ ἀφορῶντες εἰς τὴν ἐνέργειαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, καθ’ ὃν χρόνον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν διηυθύνετο οὐχὶ ὑπὸ τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλὰ ὑπ’ ἄλλου.

§237Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Πρὶν προχωρήσητε ὀφείλω ἐγὼ νὰ δώσω τὴν ἐξήγησιν ταύτην.

§238Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν δώσητε πληροφορίαν τινὰ συντόμως, δέχομαι τὴν διακοπήν· ἐὰν ὅμως ὄχι, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ τελειώσω πρῶτον, καὶ κατόπιν νὰ λάβητε τὸν λόγον.

§239Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Θὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν.

§240Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁρίστε.

§241Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Εἶπον ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας, ὁμιλῶν ἵνα ἐλέγξῃ ἐμὲ, ἔκαμε σύγκρισιν μεταξὺ τῆς πράξεώς μου...

§242Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ σᾶς εἴπω ἐγὼ, κ. Ὑπουργέ.

§243Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Θὰ δώσω ἐξήγησιν.

§244Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν νομίσητε, ὅτι δὲν λέγω ταῦτα ὀρθῶς, δίδω εἰς ὑμᾶς τὸ δικαίωμα νὰ μὲ διακόψητε.

§245Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀφοῦ ἐδέχθητε τὴν διακοπὴν, ἀφήσατε τὸν Ὑπουργὸν νὰ ὁμιλήσῃ.

§246Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπαναλαμβάνει ὅσα εἶπεν. Ἐν τούτοις ἂς ἐξακολουθήσῃ.

§247Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Εἶπον ὅτι ὁ βουλευτὴς Εὐρυτανίας κ. Τσιτσάρας, ἵνα ἐλέγξῃ τὴν δρᾶσίν μου ἐπὶ τοῦ ζητήματος, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, ἔκαμε σύγκρισιν μεταξὺ τῆς πράξεώς μου καὶ τῆς πράξεως ἄλλου τινὸς Ὑπουργοῦ εἰς ἄλλην ἐποχήν. Ἀφοῦ λοιπὸν ἐγένετο ἡ σύγκρισις αὕτη, ἔπρεπε καὶ ἐγὼ νὰ ἐξηγήσω, ὅτι ἡ σύγκρισις αὕτη δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ, διότι εἶναι διάφοροι αἱ περιστάσεις. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι, προκειμένου περὶ τῆς προμηθείας τοῦ σίτου, ἐγὼ δὲν ἐγνώριζον διόλου πόθεν προήρχετο ὁ σῖτος, οὔτε ποῖον ἦτο τὸ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον ἔστελλε τὸ δεῖγμα κλπ., ἐνῷ εἰς τὴν ὑπόθεσιν, εἰς τὴν ὁποίαν μὲ παρέπεμπεν ὁ κ. ἐξ Εὐρυτανίας Βουλευτὴς, τὰ πράγματα ἦσαν διαφορετικὰ, διότι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἀνελάμβανε τὴν προμήθειαν τῆς νομῆς, εἶπον ὅτι ἦτο γνωστός. Μὲ αὐτὸ δὲν ἤθελον ποτὲ νὰ ἀποδώσω μομφήν τινα εἰς κανένα· ἁπλῶς, ἐπειδὴ ἐγένετο λόγος περὶ συγκρίσεως, ἀκαδημαϊκῶς ἐξήγησα.

§248ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Τί εἶναι αὐτὸ τὸ «ἀκαδημαϊκῶς»;

§249Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ἡ σύγκρισις αὕτη δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ, διότι αἱ περιστάσεις εἶναι ὅλως διόλου διαφορετικαί· δὲν συγκρίνονται ποτὲ τὰ ἀνόμοια· τὰ ὅμοια συγκρίνονται, καὶ οὐδέποτε τὰ ἀνόμοια.

§250Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλαι αὗται αἱ ἐπαναλήψεις καὶ αἱ ἐξηγήσεις, κύριε Πρόεδρε, καὶ αἱ διασαφήσεις, τὰς ὁποίας ἐποιήσατο ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἦσαν ὅλως περιτταί· ἐὰν δ’ εἶχε τὴν ὑπομονὴν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἀναμείνῃ νὰ μὲ ἀκούσῃ, καὶ νὰ ἴδῃ, τί θὰ ἔλεγον περὶ τῶν ὅσων εἶπε, θὰ ἔβλεπεν, ὅτι αὐτοὺς τούτους τοὺς προσφάτους λόγους του θὰ ἐπανελάμβανον, καὶ ὅτι οὐδὲν θὰ προσέθετον εἰς ὅσα εἶπε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλὰ καὶ οὐδὲν θὰ ἀφῄρουν ἐκ τῶν λεχθέντων ὑπ’ αὐτοῦ, διότι θὰ ἐπανελάμβανον αὐτὰ ἀκριβῶς, τὰ ὁποῖα καὶ ἀρτίως ἀκόμη ἤκουσεν ἡ Βουλὴ ἐκ τοῦ στόματος αὐτοῦ. Καὶ ἀκριβῶς ταῦτα, κύριε Πρόεδρε, θεωρῶ ὑπαινιγμοὺς, ἀφορῶντας τὴν διοίκησιν ἄλλου προσώπου, τὸ ὁποῖον προΐστατο ἄλλοτε τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς, παρατηρῶν εἰς τὸν κ. συνάδελφον ἐξ Εὐρυτανίας, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ συγκρίνῃ τὴν μίαν περίστασιν μὲ τὴν ἄλλην, προῆλθε καὶ περαιτέρω ἔτι· δὲν ἠρκέσθη εἰς τὴν κρίσιν ταύτην μόνον, ἀλλὰ προέβη καὶ εἰς σύγκρισιν, αὐτὸς οὗτος ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ συνέκρινε τὴν ἐνέργειαν τὴν ἰδικήν του πρὸς τὴν ἐνέργειαν τοῦ Ὑπουργοῦ ἐκείνου τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις ἐπρομηθεύθη τὴν κριθὴν, τὸν σανὸν καὶ τὸ ἄχυρον, τὰ ἀναγκαῖα διὰ τὰ κτήνη τῆς φρουρᾶς τῶν Ἀθηνῶν, κατὰ τὸ 1903. Οἱονεὶ δὲ ἀποκρούων τὴν σύγκρισιν, ὡς μὴ ἁρμόζουσαν εἰς τὴν περίστασιν ταύτην, αὐτὸς οὗτος ἐποιεῖτο τὴν σύγκρισιν· καὶ προέβη καὶ περαιτέρω ἔτι, κύριε Πρόεδρε.

§251Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς αὐτὸ, κύριε Πρόεδρε.

§252Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐβεβαίωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, — καὶ διὰ τῆς βεβαιώσεως ταύτης ἔκαμνε τὴν σύγκρισιν — ἐβεβαίωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι αὐτὸς μὲν, προκειμένου νὰ ἐγκρίνῃ τὴν ἀγορὰν σίτου διὰ τὴν φρουρὰν τῶν Ἀθηνῶν, ἠγνόει καὶ τὴν προέλευσιν τῶν δειγμάτων τοῦ σίτου, ἠγνόει καὶ τοὺς κυρίους αὐτῶν, ἠγνόει καὶ τὰ ὀνόματα τῶν προσφερόντων τὸν σῖτον, ἐνῷ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τοῦ 1903, καθ’ ἃ ἔλεγεν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς, ἐγνώριζε τὰ ὀνόματα τῶν προσφερόντων τὴν κριθὴν καὶ τὸν σανόν. Τοῦτο, κύριε Πρόεδρε, ἀποτελεῖ τὸν ὑπαινιγμόν, τὸν ῥιφθέντα κατὰ τῆς διοικήσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ τὸ ἔτος 1903, καὶ οὕτως ἐγένετο ἡ σύγκρισις τῆς μιᾶς ἐνεργείας πρὸς τὴν ἄλλην, τῆς ἐνεργείας τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν πρὸς τὴν ἐνέργειαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν τοῦ 1903, καὶ οὕτω παρίστατο δι’ ὑπαινιγμοῦ ἀνεπίληπτος μὲν ἡ ἐνέργεια αὐτοῦ, ἐπιλήψιμος δὲ ἡ ἐνέργεια τοῦ Ὑπουργοῦ τοῦ 1903. Ἀλλ’ ἐὰν πρόκηται περὶ συγκρίσεως, κύριε Πρόεδρε, ἔχω τὸ θάρρος νὰ εἴπω, ὅτι δὲν δύναται νὰ γείνῃ τοιαύτη σύγκρισις, καὶ ὅτι, ἂν ἠδύνατο νὰ γείνῃ τοιαύτη σύγκρισις, θὰ ἀπέβαινεν ἐπὶ ζημίᾳ καὶ εἰς βάρος τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, οὐχὶ δὲ ἐπὶ ζημίᾳ καὶ εἰς βάρος τοῦ κατὰ τὸ 1903 διοικήσαντος τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν.

§253Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Δὲν τὸν ἐκάκισε κανείς.

§254Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τῇ ἐπερωτήσει αὐτοῦ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, τυγχάνοντος τότε ἁπλοῦ Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, προσεκομίσθησαν εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίαι περὶ τῆς προμηθείας τοῦ σανοῦ καὶ τῆς κριθῆς, τῶν ἀναγκαίων διὰ τὰ κτήνη τῆς φρουρᾶς Ἀθηνῶν, καὶ μετὰ τὴν προσαγωγὴν τῶν πληροφοριῶν ἐκείνων, ἐνθυμοῦμαι κάλλιστα, ὅτι ἐγένετο συζήτησις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ λογοδοσία πλήρης παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν περὶ τῆς ἐνεργείας αὐτοῦ ὅσον ἀφορᾷ τὴν προμήθειαν τῶν εἰδῶν τούτων. Ἐνθυμοῦμαι δὲ, ὅτι ὁ προεδρεύων τότε τῆς Βουλῆς, ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, μετὰ τὸ πέρας τῆς ὁμιλίας τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, κατ’ ἐπανάληψιν προεκάλεσε τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς, νῦν δὲ Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ πάντα τὸν βουλόμενον νὰ λάβῃ τὸν λόγον, ἵνα ἀπαντήσῃ εἰς αὐτὸν, οὐδεὶς δὲ ἐτόλμησε νὰ ἀντείπῃ εἰς ὅσα ὁ τότε Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν εἶχεν ἀνακοινώσει εἰς τὴν Βουλὴν, οὐδεὶς ἐτόλμησε νὰ ἐλέγξῃ τὴν ἐνέργειαν αὐτοῦ ὡς παράνομον, ἢ ἁπλῶς καὶ ἐπ’ ἐλάχιστον ἐπιζήμιον εἰς τὰ δημόσια συμφέροντα. Καὶ ἐτόλμησε σήμερον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ὑπαινιχθῇ τὴν ἐνέργειαν αὐτοῦ διὰ τῆς συγκρίσεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμε!

§255Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν τὴν ἔκαμα ἐγὼ τὴν σύγκρισιν.

§256Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ἐκάμετε ὑμεῖς.

§257Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ὄχι. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας τὴν ἔκαμε.

§258Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπετε, ὅτι ὑμεῖς δὲν ἐγνωρίζετε τὴν προέλευσιν τῶν δειγμάτων τοῦ σίτου, οὐδὲ τοὺς προσφέροντας αὐτὰ, ὁ Ὑπουργὸς δὲ τῶν Στρατιωτικῶν τοῦ 1903 ἐγνώριζε καὶ τὴν προέλευσιν τῆς κριθῆς καὶ τὸ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον προσέφερεν αὐτήν.

§259Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ δὲν ὑπῆρχε δημοπρασία, βεβαίως τὸ ἐγνώριζεν. Ἀλλ’ ἀφοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δίδει τὴν ἐξήγησιν, ὅτι δὲν ἐνόει νὰ ὑπαινιχθῇ τίποτε, διατὶ δημιουργεῖτε ζητήματα;

§260Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δημιουργῶ τίποτε. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀντίληψις πάντων ἡμῶν, ὅτι ὑπούλως ἐρρίφθησαν ὑπαινιγμοὶ κατὰ τῆς ἐνεργείας τοῦ Ὑπουργοῦ τοῦ 1903.

§261Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν ὁ κ. Ὑπουργὸς δίδῃ τοιαύτην ἔννοιαν εἰς τοὺς λόγους του, οἵαν παρ’ αὐτοῦ ἠκούσαμεν, εἶναι ἀνάξιον νὰ γίνεται περαιτέρω συζήτησις.

§262Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔδωκε τοιαύτην ἐξήγησιν. Ἂς τὴν δώσῃ, καὶ εἶμαι πρόθυμος νὰ παύσω τὸν λόγον.

§263Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Βουλευτὰ, μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§264Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ.

§265Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπειδὴ ἀπουσιάζει τὸ ἁρμόδιον πρόσωπον καὶ ἐπειδὴ θίγετε κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὸ ζήτημα, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἀναβάλητε τὴν συζήτησιν, διότι ἐπεθύμουν νὰ παρίστατο ἐνταῦθα τὸ ἴδιον πρόσωπον, ἵνα συζητήσω μετ’ αὐτοῦ τὴν ὑπόθεσιν, καὶ τότε δὲν ἠθέλετε ὁμιλήσει καθ’ ὃν τρόπον ὁμιλεῖτε τώρα.

§266Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ τὰ εἴπητε τώρα.

§267Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ συζητῶ περὶ ἀπόντων.

§268Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι δὲν ἐπιτρέπονται τοιοῦτοι ὑπαινιγμοί. Ἐὰν ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου ἔχῃ νὰ ἀναπτύξῃ τι, ὑπάρχουσι μέλη τοῦ Ὑπουργείου ἐκείνου ἐν τῇ Βουλῇ, τὰ ὁποῖα θὰ ἀπαντήσωσι. Τοιοῦτοι ὑπαινιγμοὶ δὲν ἐπιτρέπονται, καὶ λυποῦμαι ὅτι τοιοῦτον ὑπαινιγμὸν ἐποιήσατο καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καίτοι λέγει, ὅτι δὲν εἶχε τοιοῦτον σκοπόν· ἀλλ’ ἡ φράσις του ἦτο τοιαύτη. Τοιοῦτοι ὑπαινιγμοὶ δὲν ἐπιτρέπονται.

§269Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προκαλέσῃ τὸν Βουλευτὴν ἐξ Οἰτύλου, ἵνα ἐξηγηθῇ, πλὴν τοῦ ἀμέσως ἐνδιαφερομένου προσώπου· ἀπουσιάζοντος δὲ τούτου, δὲν ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ὁμιλήσω ἐνώπιον ἐκείνου, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει τὴν δύναμιν, ὡς μὴ γινώσκων τὰ πράγματα, νὰ μοὶ ἀπαντήσῃ.

§270Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἤμεθα Ὑπουργοὶ συνυπεύθυνοι, καὶ δυνάμεθα ν’ ἀπαντήσωμεν.

§271Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶσθε ξένοι πρὸς τὸ ζήτημα.

§272Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδεὶς προκαλεῖ οὐδένα, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον προκαλεῖται ὁ βουλευτὴς Οἰτύλου κ. Κουμουνδοῦρος νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὰ ὑπ’ ἐμοῦ λεχθέντα, ἂν θέλῃ νὰ σιωπήσῃ ἤδη, καὶ νὰ ἀπαντήσῃ ὅταν θὰ ᾖναι παρὼν ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον θεωρεῖ ἁρμόδιον νὰ ὁμιλήσῃ περὶ τῆς ὑποθέσεως. Ἀλλ’ ἐμὲ δὲν θὰ μὲ ἐμποδίσῃ νὰ ὁμιλήσω ἡ παράκλησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὅπως ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν· διότι θὰ ἦτο παραδοξότατον πρᾶγμα, νὰ μὴ δύναται ἡ Βουλὴ νὰ συζητῇ περὶ τῶν πράξεων τῶν ἀπόντων ὑπευθύνων Ὑπουργῶν, καὶ ἡ τοιαύτη θεωρία θὰ κατέλυε τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου, ὅπερ ἔχει ἡ Βουλή. Ἐπρόκειτο περὶ προμηθείας σανοῦ καὶ κριθῆς διὰ τὸ 1903, προεκηρύχθη δὲ δημοπρασία, καὶ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἐλέχθη εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι τρὶς προεκηρύχθη καὶ ἐγένετο δημοπρασία, καὶ ἡ δημοπρασία αὕτη εἰς οὐδὲν ἔφερεν ἀποτέλεσμα. Ποῦ κατέληξεν ἡ ὑπόθεσις αὕτη; Κατέληξεν εἰς τὸ ἑξῆς ἀποτέλεσμα μετὰ τὴν ματαίωσιν τῶν τριῶν δημοπρασιῶν. Ἡ προμήθεια τῆς κριθῆς διὰ τὸ 1903 ἐγένετο πρὸς λεπτὰ 27 καὶ ¼ κατὰ ὀκᾶν, ἐνῷ κατὰ τὸ 1902 ἐγένετο πρὸς λεπτὰ 28 καὶ ¼ κατ’ ὀκᾶν. Κατὰ τὸ 1903 ἐγένετο προμήθεια σανοῦ πρὸς λεπτὰ 16 καὶ ⅞ κατ’ ὀκᾶν, καὶ κατὰ τὸ 1902 πρὸς λεπτὰ 19 καὶ ¼ κατ’ ὀκᾶν. Ποῖαι ἦσαν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην αἱ προσφοραὶ τῆς κριθῆς καὶ τοῦ σανοῦ; Ἰδοὺ αὗται: Ὁ Θεολογίτης προσέφερε τὴν κριθὴν πρὸς 27½ λεπτά, τουτέστι κατὰ ¼ τοῦ λεπτοῦ περιπλέον τῆς ἐγκρίσεως τοῦ Ὑπουργοῦ, ὁ Ρακιντζῆς προσέφερεν αὐτὴν πρὸς λεπτὰ 29 κατ’ ὀκᾶν, ὁ Κωνσταντόπουλος ἐζήτησε 32, ὁ Κουμάνταρος 27 καὶ ¼, ὁ Καναβαριώτης 27 καὶ ¼ κατ’ ὀκᾶν, ἐνεκρίθη δὲ ἡ δημοπρασία ἐπ’ ὀνόματι τοῦ Καναβαριώτου, ὅστις ἐζήτει τὴν αὐτὴν τιμὴν μὲ τὸν Κουμάνταρον, διὰ τὸν λόγον, ὅτι ὁ μὲν Κουμάνταρος προσεφέρετο νὰ προμηθεύσῃ τὴν κριθὴν μόνον εἰς τὸ τρίτον σύνταγμα τοῦ πυροβολικοῦ, ἐνῷ ὁ Καναβαριώτης ἀνελάμβανε τὴν προμήθειαν τῆς κριθῆς δι’ ὁλόκληρον τὴν φρουρὰν τῶν Ἀθηνῶν. Ὁποῖα δὲ ὑπῆρξαν τὰ οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐνεργείας ταύτης τοῦ Ὑπουργοῦ τοῦ 1903 ἐν συγκρίσει πρὸς τὰ ἀποτελέσματα τῆς προμηθείας κατὰ τὸ 1902; Τὰ ἀποτελέσματα ἦσαν τὰ ἑξῆς: Προμήθεια κριθῆς κατὰ τὸ 1903 ὀκάδες 967,832, προμήθεια κριθῆς κατὰ τὸ 1902 ἐπίσης 967,832 ὀκάδες, ἀκριβῶς τὸ αὐτὸ ποσόν· ἔχομεν δαπάνην διὰ τὸ 1902 δραχμῶν 273,145 καὶ λεπτῶν 74, διὰ τὸ 1903 δραχ. 263,679 καὶ λεπτῶν 12. Διὰ τὴν προμήθειαν τοῦ σανοῦ καὶ ἀχύρου κατὰ τὸ 1902, ὀκάδες 2,438,827, τιμὴ δραχ. 470,601 καὶ λεπτὰ 57· προμήθεια τοῦ 1903 τὸ αὐτὸ ποσόν, ἤτοι ὀκάδες 2,438,827, τιμὴ δραχμαὶ 411,552 καὶ λεπτὰ 06. Τὸ ὅλον ποσὸν τῶν δαπανῶν κατὰ τὸ 1902 διὰ τὴν προμήθειαν τῶν δύο τούτων εἰδῶν ἀνέρχεται εἰς δραχ. 743,747 καὶ λεπτὰ 31, ἤτοι ἐπὶ πλέον τῶν ἐκ δραχμῶν 675,231 καὶ λεπ. 18 δαπανῶν κατὰ τὸ 1903 διὰ τὴν προμήθειαν τῶν αὐτῶν εἰδῶν καὶ εἰς τὴν αὐτὴν ποσότητα κατὰ δραχμὰς 68,516 καὶ λεπτὰ 13. Ταῦτα ὑπῆρξαν τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐνεργείας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ τὸ 1903. Καὶ τὴν ἐνέργειαν ταύτην τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἐτόλμησε νὰ ψέξῃ δι’ ὑπαινιγμοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν! Καὶ ἰσχυρίζεται νῦν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι οὐδένα ὑπαινιγμὸν ἔκαμε, καὶ ὅτι δὲν ἔψεξέ τινα· δυστυχῶς ὅμως αἱ φράσεις του παραμένουσιν εἰσέτι ἔναυλοι εἰς τὰς ἀκοὰς ἡμῶν, καὶ αἱ φράσεις αὐτοῦ δὲν δύνανται νὰ ἔχωσιν ἄλλην τινὰ λογικὴν ἔννοιαν, εἰμὴ ἔννοιαν ἐπικρίσεως, ἐφ’ ὅσον ἐβεβαίου, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τοῦ 1903 ἐγνώριζε τὰ ὀνόματα τῶν προσφερτῶν, καὶ ὅτι κατὰ συνέπειαν χαριστικῶς ἀπεφάσισε περὶ τῆς ἐγκρίσεως, ἐπηρεαζόμενος ἐκ τοῦ ὀνόματος τοῦ προσφερτοῦ. Καὶ εἰς μὲν τοὺς ὑπούλους καὶ ἀναξίους τούτους ὑπαινιγμοὺς ἐδόθη ἤδη καὶ ἄλλοτε καὶ σήμερον ἔτι ἡ πρέπουσα ἀπάντησις δι’ ἀριθμῶν ἐπισήμων καὶ ἀναμφισβητήτων, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ τολμήσῃ τις εἰς τὸ μέλλον νὰ ἐπαναλάβῃ αὐτοὺς ἐκ κακοβουλίας καὶ ἐμπαθείας. Ἐὰν ὅμως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν εἶχε τὴν προαίρεσιν δι’ ὅσων εἶπε νὰ ψέξῃ τινὰ, καὶ τυχαίως ἐξέφυγον τοῦ στόματός του αἱ ἀσφαλῶς ὕποπτοι ἐκφράσεις, δὲν ἔχει ἄλλο τι νὰ πράξῃ, — καὶ τὸ καθῆκον καὶ ἡ τιμὴ τῷ ἐπιβάλλουσι τοῦτο, — εἰμὴ ν’ ἀνακαλέσῃ αὐτὰς μετὰ παρρησίας καὶ εἰλικρινείας. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον δὲν πράττει τοῦτο, δικαιοῦμαι νὰ εἴπω καὶ πρὸς αὐτὸν καὶ πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι πρὸς τὸ ὕψος τοῦ χαρακτῆρος καὶ τὴν χρηστότητα τοῦ ἤθους τοῦ τετιμημένου ἀνδρός, ὅστις τὸν βίον ἅπαντα κατηνάλωσεν εἰς τὴν προαγωγὴν καὶ τὴν ἄμυναν ὑπὲρ τῶν κοινῶν τοῦ ἔθνους συμφερόντων, οὐδεὶς εἶναι ἱκανὸς νὰ ἀτενίσῃ.

§273Ι. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὀλίγας λέξεις, κύριε Πρόεδρε θὰ εἴπω. Χθὲς ἐζήτησα νὰ διορθωθῶσι τὰ πρακτικὰ, ὅσον ἀφορᾷ τὰ λεχθέντα περὶ προτάξεως τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ὑπαγωγῆς τοῦ δήμου Θυάμου εἰς τὴν δικαστικὴν περιφέρειαν Ἄρτης»...

§274ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπεφασίσθη νὰ διορθωθῶσιν.

§275Ι. ΣΤΑΪΚΟΣ. Μὴ σπεύδετε, παρακαλῶ... Εἶχον καθῆκον νὰ ζητήσω τὴν διόρθωσιν ταύτην, διότι ἡ διόρθωσις τῶν πρακτικῶν γίνεται καθ’ ὃν χρόνον ἀναγινώσκονται ταῦτα ἐν τῇ Βουλῇ· ἂν δ’ ἤθελον ἐπικυρωθῆ, ὡς ἦσαν, ἐσφαλμένα, βεβαίως δὲν ἠδυνάμην κατόπιν νὰ ζητήσω τὴν διόρθωσιν. Ὁ ἐκ Βάλτου βουλευτὴς κ. Στράτος τὴν ὥραν ἐκείνην ἀπουσίαζεν, ἀλλ’ οὔτε ἐγὼ ἠδυνάμην νὰ ἀναμείνω αὐτὸν, οὔτε ἡ συνεδρίασις ἠδύνατο νὰ διακοπῇ μέχρις ὅτου ἔλθῃ ὁ κύριος Βουλευτής. Μόνον τὴν ἐξήγησιν ταύτην ἔκρινα ἀναγκαῖον νὰ κάμω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸ κείμενον τῆς ἐπιστολῆς, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Στράτος κατεχώρισεν ἐν τῇ ἐφημερίδι «Ἑστία» ἐξ ἀφορμῆς τῶν ὑπ’ ἐμοῦ λεχθέντων διὰ τὴν διόρθωσιν τῶν πρακτικῶν, ἀναγνωρίζω, ὅτι δὲν εἶναι ὁ τόπος οὗτος κατάλληλος.

§276Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Βάλτου χθές, ἀπόντος ἐμοῦ, ἐζήτησε διόρθωσιν ἐν τοῖς ἐπισήμοις πρακτικοῖς ἐννοιῶν καὶ λόγων ἐμῶν. Νομίζω ὅτι, ἂν ταῦτα ἦσαν ἐσφαλμένως ἐκτεθειμένα ἐν τοῖς πρακτικοῖς, μόνος ἐγὼ εἶχον δικαίωμα νὰ διορθώσω αὐτὰ, ἀφοῦ τὰ λεχθέντα ὑπ’ ἐμοῦ ἀφεώρων εἰς ζήτημα γενικόν. Ἂν ἐπρόκειτο περὶ ζητήματος ἀφορῶντος τὸ πρόσωπον τοῦ Βουλευτοῦ Βάλτου, ἠδύνατο νὰ ζητήσῃ τὴν διόρθωσιν, ἀλλ’ ἀφοῦ δὲν ἐπρόκειτο περὶ τούτου, δὲν εἶχε λόγον οὐδὲ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ τὴν διόρθωσιν τῶν πρακτικῶν. Περὶ τοῦ ἄλλου ζητήματος δὲν εἶναι ἁρμοδία ἡ Βουλὴ νὰ κρίνῃ οὐδὲ νὰ ἀκροασθῇ κἄν, διότι ἡ λύσις αὐτοῦ ἄλλοις ἀπόκειται.

§277Ι. ΣΤΑΪΚΟΣ. Πιθανὸν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Βάλτου χθὲς κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν νὰ ἀπουσίαζεν οὐχὶ ἐκ προθέσεως· ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν, ἂν τὰ ἐν τοῖς πρακτικοῖς γραφέντα, σχετικῶς πρὸς τὸ θέμα, περὶ τοῦ ὁποίου ἐπρόκειτο, ἦσαν πρὸς ὄφελος ἢ πρὸς βλάβην αὐτοῦ. Ἰδὼν ὅτι τὰ πρακτικά, ὡς πρὸς τοῦτο, ἦσαν ἐσφαλμένα, ἐζήτησα τὴν διόρθωσιν αὐτῶν πρὶν ἐπικυρωθῶσι, διότι μετὰ τὴν ἐπικύρωσιν δὲν ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ πράξω τοῦτο.

§278ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Λαπαθιώτης ἔχει τὸν λόγον.

§279Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸν φάκελον τῆς ἀνακρίσεως κατὰ τοῦ ἀστυνόμου Τυρνάβου, ὅστις πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν κατηγγέλθη ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Τυρνάβου. Ἐλπίζω δέ, ὅτι ἐκ τῆς καταθέσεως τοῦ σχετικοῦ φακέλου θέλει ἀποδειχθῆ, ὅτι μετὰ χρηστότητος διαχειρίζεται τὰ τῆς διοικήσεως ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§280ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν...

§281Ι. Κ. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου εἶναι ἀπεριόριστος. Τηλεγράφημα, κύριοι Βουλευταί, ὅμοιον πρὸς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνεκοίνωσεν ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, προερχόμενον ἐκ Ναυπάκτου, ἔλαβον καὶ ἐγώ. Ἐπειδὴ μόνον περίληψις αὐτοῦ ἀνεκοινώθη ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου, εἶμαι ὑποχρεωμένος, συμφώνως πρὸς τὴν παραγγελίαν τῶν συμπολιτῶν μου, νὰ τὸ ἀναγνώσω πρὸς ὑμᾶς. (Ἀναγινώσκει τὸ τηλεγράφημα).

§282Ι. ΚΑΝΑΒΟΣ. Παρακαλῶ ν’ ἀναγνώσητε τὰς ὑπογραφὰς τῶν τηλεγραφούντων.

§283Ι. Κ. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. (ἀναγινώσκει). «Φιλιππότης, Πλαστήρας, Παπαβασιλείου κλπ.»

§284Ι. ΚΑΝΑΒΟΣ. Τί λέγουν; λέγουν τίποτε ὡρισμένον;

§285Ι. Κ. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ὑπόθεσις, περὶ τῆς ὁποίας ὁμιλοῦσιν οἱ τηλεγραφοῦντες, ἔχει ὡς ἑξῆς. Ὁ ἀστυνόμος Ναυπάκτου μετετέθη πρὸ ἡμερῶν ἐκεῖθεν· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ ὑπηρεσία τοῦ ἀστυνομικοῦ τμήματος, οὖσα λίαν ἀπησχολημένη, δὲν ἠδυνήθη νὰ προβῇ ἀμέσως εἰς τὴν κοινοποίησιν τῆς μεταθέσεως, ἐπωφεληθεὶς ὁ εἰρημένος ἀστυνόμος τοῦ χρονικοῦ διαστήματος, τὸ ὁποῖον ἐμεσολάβησε, καὶ ἐπιθυμῶν νὰ παραμένῃ ἐν Ναυπάκτῳ, ἀμέσως ἔθεσεν εἰς κίνησιν τὰ ὄργανα αὐτοῦ, ὅπως περιφέρωσιν ἀναφορὰς πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἐπιστολὰς πρὸς διαφόρους πολιτευομένους, ἵνα οὗτοι ζητήσωσι τὴν ἀνάκλησιν τῆς μεταθέσεως. Ὁ ἀστυνόμος συμφέρον ἔχει νὰ παραμένῃ πλησίον τῆς πατρίδος αὐτοῦ, καὶ ἀκριβῶς ἵνα ἐπιτύχῃ τὴν ἀνάκλησιν τῆς μεταθέσεως, ἀπεφάσισε νὰ θέσῃ εἰς ἐνέργειαν ὅλα τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἠδύνατο νὰ διαθέσῃ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας αὐτοῦ πρὸς πολιτευομένους, προδίδων τὸ ἀξίωμα αὐτοῦ καὶ καταλύων τὴν ἀποστολήν, τὴν ὁποίαν ἡ Πολιτεία τῷ ἐνεπιστεύθη. Νομίζω ὅτι εὐλόγως οἱ συμπολῖταί μου ὑποβάλλουσι τὰ παράπονα αὐτῶν διὰ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς καὶ δι’ ἐμοῦ πρὸς τὴν ἀντιπροσωπείαν τοῦ ἔθνους καὶ τὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργόν. Ἐγὼ δ’ εἶμαι ὑποχρεωμένος, λαβὼν γνῶσιν ἐπισήμως τῶν παραπόνων αὐτῶν, νὰ ὑποβάλω τὴν παράκλησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ προβῇ εἰς τὴν κοινοποίησιν τοῦ Διατάγματος τῆς μεταθέσεως, καὶ ὄχι μόνον εἰς τὴν κοινοποίησιν τοῦ Διατάγματος τῆς μεταθέσεως, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἀπόλυσιν τοῦ ἀστυνόμου, διότι ἀστυνόμος, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ ὑποκαταστήσῃ τὴν θέλησίν του εἰς τὸ κράτος τῶν νόμων, νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάξιος διὰ τὸ ἀξίωμα, τὸ ὁποῖον τῷ ἐνεπιστεύθη ἡ Πολιτεία. Ταῦτα εἶχον ἐν ὀλίγοις νὰ εἴπω. Ἐπιφυλάσσομαι δέ, ἄν τις τῶν κυρίων συναδέλφων ζητήσῃ πλειοτέρας πληροφορίας ἢ μὲ παρακαλέσῃ, νὰ δώσω τοιαύτας.

§286Ι. ΚΑΝΑΒΟΣ. Παρακαλῶ ν’ ἀναφέρητε συγκεκριμένως τὰς παρανομίας τοῦ ἀστυνόμου, διὰ νὰ ἀπαντήσω.

§287Ι. Κ. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐγνωμονῶ τὸν συνάδελφον ἐπὶ τῇ προκλήσει, διότι αὐτὴ αὕτη ἡ παρέμβασις αὐτοῦ εἰς τὸ ζήτημα εἶναι ἡ εὐγλωττοτέρα ἀπόδειξις, ὅτι ὁ ἀστυνόμος αὐτὸς εἶναι προφανῶς φατριαστικὸν ὄργανον πολιτευομένων, διότι βεβαίως ὄχι ἀκαδημαϊκαὶ προθέσεις πρὸς ἀγαθὴν διάπλασιν τῆς διοικήσεως ἔκαμον τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον νὰ ἔλθῃ αὐτεπαγγέλτως συνήγορος τοῦ ἀστυνόμου ἐκείνου, ὁ ὁποῖος τῇ συστάσει αὐτοῦ ἐτοποθετήθη εἰς τὴν ἀστυνομίαν ἐκείνην, ἀλλ’ ὄχι ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως.

§288Ι. ΚΑΝΑΒΟΣ. Τὸν κύριον Θεοχαρόπουλον δὲν ὑπερασπίζομαι οὔτε κατ’ εἰσήγησιν αὐτοῦ οὔτε αὐτεπαγγέλτως, οὐδὲ κατὰ σύστασιν ἄλλων, οὐδ’ ἔχω σχέσιν τινὰ ἰδιαιτέραν μετ’ αὐτοῦ, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀστυνομεύει ὡς πρέπει, ἔχω καθῆκον, ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς ἐπαρχίας μου, νὰ ἐξετάσω καὶ μάθω, ἂν ὁ ὑπάλληλος οὗτος διέπραξέ τι, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἀγνοῶ, καὶ τὸ ὁποῖον ὁ ἕτερος συνάδελφος γνωρίζει, καὶ ἀφοῦ τὸ γνωρίζει, ὤφειλε νὰ τὸ εἴπῃ. Ἀλλὰ δὲν εἶπε τίποτε συγκεκριμένως, διότι τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ εἶναι μία ὑποβολὴ τοῦ συναδέλφου, διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ δημοσίᾳ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἰδιαιτέρως θὰ ὑπεστήριζε. Δὲν πρόκειται περὶ τοῦ ἀστυνόμου, ἂν πρέπει νὰ ἦναι ὁ ἄλφα ἢ ὁ βῆτα, ἀλλ’ ἀφοῦ ὁ ὑπάρχων ἐκπληροῖ τὸ καθῆκόν του εὐόρκως, καὶ ἀφοῦ δὲν ἠδυνήθησαν νὰ συγκεντρώσωσιν ἄλλας ὑπογραφὰς, εἰμὴ τὰς τρεῖς, τὰς ὁποίας ἠκούσατε, δὲν πρέπει νὰ ψέγηται ἡ πολιτεία τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως.

§289Ι. Κ. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι εἶναι εὐχάριστον νὰ προκαλῆταί τις ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου, διὰ τὸν λόγον, ὅτι, ἂν σήμερον ἡ Ἑλλὰς κυλίεται εἰς τὸν βόρβορον τῆς πολιτικῆς ἀκολασίας...

§290ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ!

§291Ι. Κ. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. ... εὑρίσκεται εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν, διότι κυρίως πολλοὶ τῶν πολιτευομένων μὲ ἄλλο πρόσωπον παρουσιάζονται ἐνώπιον τοῦ λαοῦ καὶ τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας, καὶ μὲ ἄλλο ἐνώπιον τῶν πραγμάτων, εὐχῆς δ’ ἔργον θὰ ἦτο, ἂν ἐλάμβανον τὸ θάρρος πολλοὶ, ἵνα τὰ προσωπεῖα τῶν τοιούτων καταρρίπτωσι, καὶ δὴ ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ, διότι μόνον διὰ τῆς στηλιτεύσεως τῶν ὀπισθοδρομικῶν διαθέσεων καὶ τῆς κακῆς διοικήσεως θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐπιτύχωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μέχρι σήμερον δὲν ἠδυνήθημεν. Ὁ κ. συνάδελφος ἔρχεται σήμερον σημαιοφόρος τῆς χρηστῆς διοικήσεως καὶ προστάτης τῆς ποινικῆς Δικαιοσύνης, ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἀκριβῶς πρὸ ὀλίγου ἔφερεν εἰς τὴν ῥάχιν του τὸ ἄγος τῆς Ἀποδοτίας, ἀκριβῶς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐν τῇ διοικήσει του ἐκπροσωπεῖ πάντοτε τὴν ἀναρχίαν.

§292Ι. ΚΑΝΑΒΟΣ. Περὶ ἄγους τῆς Ἀποδοτίας βεβαίως δὲν εἶσθε ἁρμόδιος νὰ ὁμιλῆτε σεῖς, ὁ ὁποῖος δι’ αὐτοῦ ἤλθετε ἐνταῦθα, καὶ ἐντὸς ἕξ μηνῶν μετέστητε εἰς τὴν ἑτέραν πτέρυγα! Μόνον αὐτὸ τὸ ἄγος ἔπραξεν ἡ Ναυπακτία, ὅτι ἀπέστειλεν ἀντιπρόσωπον περιηγητὴν τῶν κομμάτων!

§293ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Βουδούρης ἔχει τὸν λόγον.

§294Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν νὰ λάβῃ τὴν καλωσύνην νὰ προσκομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας τινὰς, ὧν ἔχω ἀνάγκην. Ὅτε κατὰ τὸ 1900 συνεζητεῖτο ὁ νόμος «περὶ συστάσεως Ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου» ἀπεφασίσθη νὰ διατηρηθῇ καὶ ἡ μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ὑπάρχουσα ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν νὰ καταθέσῃ σημείωμα εἰς τὴν Βουλὴν, ἐμφαῖνον, τί διαχειρίζεται ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου, ἡ μέχρι τοῦ 1900 καὶ νῦν ἔτι ὑπάρχουσα, τί εἰσπράττει καὶ τί δαπανᾷ.

§295Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὑπάρχει καὶ καμμία ἄλλη ἐπιτροπή;

§296Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὑπάρχει ἡ ἐπιτροπὴ ἡ παλαιά. Ὅτε ἐψηφίσθη ὁ τελευταῖος νόμος «περὶ Ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου», κατὰ τὸ 1900, ἡ ἐπιτροπὴ ἡ μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ὑπάρχουσα ἔμεινεν ἐν ἐνεργείᾳ, διότι τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης τότε παρεκάλεσαν νὰ μείνωσιν ἐλεύθερα, ἵνα ἐξακολουθήσωσι τὴν ἐργασίαν των, ἀλλ’ ἐννοεῖται, ὅτι πᾶσα εἴσπραξις θὰ κομίζηται εἰς τὸ Ταμεῖον τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη δὲν ἔχει κανὲν ἄλλο ἔργον, παρὰ νὰ διαχειρίζηται μερικὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἀνήκουσιν εἰς τὸ Ταμεῖον τοῦ Στόλου. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ τὸ ζητούμενον σημείωμα, διότι ἔχω πληροφορίας, ὅτι ἡ εἰρημένη ἐπιτροπὴ δαπανᾷ ποσὸν διπλάσιον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον εἰσπράττει. Ἐὰν δὲ τοῦτο ἦναι ἀκριβές, νομίζω ὅτι οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει νὰ ἐξακολουθῇ ὑφισταμένη ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη, ἡ ὁποία, οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, εἶναι ἀφορμὴ ζημίας τοῦ Ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου.

§297Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ποῦ τὰ εὑρίσκει καὶ τὰ δαπανᾷ αὐτὰ τὰ χρήματα;

§298Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Θὰ φέρῃ τὰς πληροφορίας ὁ κύριος Ὑπουργός, καὶ τότε θὰ ἴδητε.

§299ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Μάλιστα, θὰ τὰς φέρω.

§300ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τέλος εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν!

§301Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Δὲν εἰσήλθομεν, κύριε Πρόεδρε!

§302Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπερωτῶ τὴν Κυβέρνησιν, τί γίνεται περὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, διότι φῆμαι κυκλοφοροῦσιν, ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις, περὶ ὧν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπανειλημμένως ἐποιήσατο λόγον ἐν τῇ Βουλῇ, ἀπαντῶν εἰς ἐπερώτησιν ἀξιοτίμου συναδέλφου, ἐναυάγησαν. Ἐρωτῶ, ἂν εἶναι ἀληθές, ὅτι ἐναυάγησαν αἱ διαπραγματεύσεις, καὶ τί σκέπτεται ἡ Κυβέρνησις νὰ πράξῃ, ἐν ᾗ περιπτώσει αὗται ὄντως ἐναυάγησαν.

§303ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ἐπὶ τῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν τῶν Ὑπουργείων καὶ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1903 ἐκ δραχμῶν 2,007,058.47».

§304Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐπειδή, κύριε Πρόεδρε, πρόκειται νὰ γείνῃ μεταρρύθμισίς τις εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ διὰ τὴν αὔριον.

§305ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀνυποτάκτων κληρωτῶν». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται). Ἔχει τις τὸν λόγον;

§306Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ συναινέσῃ, ὅπως εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο περιληφθῶσι καὶ οἱ κληρωτοὶ τῶν ἀπογραφῶν τοῦ 1895 καὶ 1896, διατηρουμένων πάντοτε, ὡς πρὸς αὐτούς, τῶν ποινικῶν διατάξεων ὡς ἀνυποτάκτων πολέμου.

§307Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Μάλιστα, παραδέχομαι.

§308Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἐνισχύω τὴν παράκλησιν ταύτην.

§309ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι.

§310Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ὡς ἐτροποποιήθη.

§311ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§312Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Πῶς;

§313ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅπως ἐτροποποιήθη.

§314Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Ἀνεγνώσθη τὸ ἄρθρον;

§315ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνεγνώσθη.

§316Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Πρέπει νὰ ἐρωτηθῇ, ἂν ἔχει τις τὸν λόγον.

§317ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠρώτησα, ἂν ἔχει τις τὸν λόγον, καὶ ὡμίλησεν ὁ κ. Ψικιώρης, ὑποβαλὼν τροπολογίαν, ἣν ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἀπεδέχθη.

§318Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Παρακαλῶ. Γίνεται συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν πρέπει νὰ ἐρωτᾶται ἡ Βουλή, ἂν ἔχει τις τὸν λόγον;

§319ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως.

§320Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Εἴπετε ὅτι παρεδέχθη ὁ κύριος Ὑπουργὸς τὴν τροπολογίαν. Τί μᾶς ἐνδιαφέρει, ἂν παρεδέχθη ὁ Ὑπουργὸς τὴν τροπολογίαν;

§321ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βουλευτά, μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ἄρθρου ὁ θέλων νὰ λάβῃ τὸν λόγον τὸν λαμβάνει. Ἐφ’ ὅσον οὐδεὶς λαμβάνει τὸν λόγον, ὁ Πρόεδρος ἐπαναλαμβάνει τυπικῶς τὸ «οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι». Θέλετε τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου;

§322Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν ἑκάστου ἄρθρου πρέπει νὰ ἐρωτᾶται, ἂν ἔχει τις τὸν λόγον.

§323ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἔχετε τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου;

§324Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Βεβαίως. Καὶ ἔχω τὸν λόγον, διότι παρατηρῶ μίαν παράδοξον σύμπνοιαν ἐπὶ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον τείνει νὰ καταστρέψῃ τὸν νόμον τὸν στρατολογικόν. Ὅλοι εἶναι σύμφωνοι! οὐδεὶς διαμαρτύρεται! Τί τὸν θέλετε λοιπὸν τὸν περὶ στρατολογίας νόμον, ὅταν ἔρχησθε καὶ ἀμνηστεύητε μέχρι τοῦ 1903 ὅλους τοὺς ἀνυποτάκτους; Δὲν καθιστᾶτε οὕτως ἐκ τῶν προτέρων ἄχρηστον αὐτὸν τὸν νόμον; Διότι, ἐὰν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει, πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει, ὅτι οὐδεὶς θὰ προσέλθῃ, ἵνα ὑπηρετήσῃ· ὅσοι δύνανται νὰ φύγωσι, θὰ ἦναι ἀνόητοι, ἐὰν ἔλθωσι νὰ ὑπηρετήσωσιν. Ἐὰν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, πάντες θὰ σχηματίσωσι τὴν πεποίθησιν, ὅτι δύνανται ἀποινεὶ καὶ ἀτιμωρητὶ νὰ μὴ στρατεύωνται, νὰ γίνωνται ἀνυπότακτοι, διότι εὔκολον εἶναι εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ διαφύγωσι τὴν στρατιωτικὴν ὑποχρέωσιν, νὰ εὑρίσκωσι 900 καὶ 1000 δραχμάς. Τί δὲ θέλει συμβῆ; Ὁ νόμος αὐτὸς θὰ ἐνθαρρύνῃ τοὺς πλουσίους ἀκριβῶς νὰ μὴ ὑποτάσσωνται εἰς τὸν νόμον περὶ στρατολογίας, καὶ οὐχὶ τοὺς πτωχούς. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἀντίκειται καθ’ ὁλοκληρίαν εἰς τὴν ἰδέαν, ἡ ὁποία διέπει σήμερον τὸν περὶ στρατολογίας νόμον, τὸν ὁποῖον συζητοῦμεν καὶ τοῦ ὁποίου ἐπιδιώκομεν μετὰ τόσης σπουδῆς τὴν ἐπιψήφισιν. Εἶχον δὲ δίκαιον νὰ παραξενεύωμαι διὰ τὴν παράδοξον αὐτὴν σύμπνοιαν, ἡ ὁποία κρατεῖ, προκειμένου περὶ τοιούτου νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἶναι σοβαρώτατον, καὶ τοῦ ὁποίου αἱ συνέπειαι βεβαίως θὰ ἦναι σοβαρώταται καὶ ὀλέθριαι διὰ τὸ στράτευμα. Καὶ εἶναι περιττὸν νὰ ψηφισθῇ στρατολογικὸς νόμος, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ ζητῇ ἑκατομμύρια χάριν αὐτοῦ ἡ Κυβέρνησις, ὅταν εἰσάγωνται τοιαῦτα νομοσχέδια, διὰ τῶν ὁποίων ἐκ τῶν προτέρων καταστρατηγεῖται ὁ νόμος οὗτος.

§325Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Δὲν εἶναι πρώτη φορά, Κύριοι, καθ’ ἣν εἰσάγεται τοιοῦτο νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ ἐν ἔτει 1896 ἐλήφθη τοιαύτη μέριμνα, διότι ἐσκέφθη ἡ Πολιτεία, ὅτι ἔπρεπε νὰ φανῇ ἐπιεικής, προκειμένου περὶ ἀνυποτάκτων οὐχὶ ὑπὸ τὴν σημασίαν τὴν στρατολογικήν, περὶ ἀνθρώπων οὐχὶ ἐκ προθέσεως μὴ προσελθόντων, ἵνα ὑπηρετήσωσιν, ἀλλὰ διότι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ συνέπεσε νὰ εὑρίσκωνται εἰς τὸ ἐξωτερικόν· ἐθεώρησε δὲ ἡ Πολιτεία, ὅτι ἔχει συμφέρον, τὰ τέκνα της αὐτὰ νὰ μὴ τὰ ἔχῃ μακρὰν τῆς πατρίδος των. Ἔδει λοιπὸν νὰ δώσῃ μίαν διέξοδον εἰς τὴν κατάστασιν ταύτην, καὶ ἐψηφίσθη ὁ νόμος τοῦ 1896. Καὶ τὸ παρὸν δὲ νομοσχέδιον κυρίαν ἀφορμὴν ἔχει τοὺς μεταναστεύσαντας. Οἱ μεταναστεύσαντες, ἐξ ὧν οἱ πλεῖστοι εὑρίσκονται εἰς τὴν Ἀμερικὴν, δὲν θὰ ἐπανέλθωσιν, ἐὰν δὲν ψηφισθῇ, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ποία θὰ ἦναι ἡ ζημία, ἐὰν ψηφισθῇ, καὶ ποία ἐὰν δὲν ψηφισθῇ; Ἐὰν δὲν ψηφισθῇ, οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ οὐδέποτε θὰ ἐπανέλθωσι, διὰ παντὸς θὰ ἐκπατρισθῶσι· θὰ χάσωμεν αὐτοὺς, θὰ χάσωμεν τὰς οἰκογενείας των, θὰ χάσωμεν τὰ τέκνα των ἐν πολέμῳ. Βεβαίως ὑπὸ ἔννοιάν τινα δύναται νὰ ἔχῃ βάσιν ἡ ἀντίρρησις τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας ἔδει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι οἱ στρατιῶται αὐτοὶ, οἱ ἀνυπότακτοι αὐτοὶ, οἱ κληρωτοὶ αὐτοὶ, τάσσονται εἰς τὴν ἐφεδρείαν τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ, καὶ ὅτι ὁψέποτε ἡ πατρὶς ἤθελε καλέσει τοὺς ἐφέδρους εἰς τὰ ὅπλα, βεβαίως αὐτοὶ μεταξὺ τῶν πρώτων θὰ κληθῶσι, διότι αὐτοὶ κατὰ τὸν νόμον τὸν στρατολογικὸν, οἱ ἀνυπότακτοι, κατατάσσονται εἰς τὴν ἐφεδρείαν. Διατὶ λοιπὸν νὰ μὴ ἐπανέλθωσιν οἱ ἀδελφοί μας αὐτοὶ ἐκ τῆς Ἀμερικῆς, καὶ νὰ στερηθῶμεν αὐτοὺς; καὶ διατὶ ἐπὶ τέλους καὶ τὸ Κράτος ν’ ἀπολέσῃ ἕν ποσὸν, κατὰ τὴν γνώμην μου, κύριε Πρόεδρε, δέκα καὶ πλέον ἑκατομμυρίων;

§326Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, οὐχὶ μόνον ἐθνικὸν χαρακτῆρα ἔχει τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ἀλλὰ καὶ θρησκευτικόν. Ἐθνικὸν μὲν, διότι πολλοὶ ἐξ ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι ἐταξείδευσαν, γνωρίζουσι πόσοι εὑρίσκονται εἰς τὰ ἀπώτατα ἄκρα τῆς Εὐρώπης καὶ τῆς Ἀμερικῆς· θρησκευτικὸν δὲ, διότι εὑρισκόμενοι εἰς αὐτὰ ἀναγκάζονται λεληθότως πως νὰ χάνωσι τὴν θρησκείαν των. Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἀμφότερα προλαμβάνονται. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὴν ἀγανάκτησίν του ποικιλοτρόπως ἐξεδήλωσεν ὁ κ. ἐκ Πατρῶν Βουλευτής· δὲν ἀδικῶ ὅμως αὐτὸν, διότι δὲν παρηκολούθησε τὰ στρατιωτικὰ συγγράμματα· ἐὰν εἶχε πράξει τοῦτο, ἤθελεν ἰδεῖ, ὅτι πρώτη ἡ Γαλλία κατὰ τὸ 1870 καὶ τὸν τελευταῖον ἀνυπότακτον κατώρθωσε νὰ φέρῃ εἰς τὸ Κράτος της. Μὲ τὴν αὐστηρότητα δὲ, ἣν ἐξήσκησαν αἱ ἑκάστοτε Κυβερνήσεις ἡμῶν, οὐδὲν κατώρθωσαν. Ἄλλος τις τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων παρέστησεν, ὅτι τὸ ποσὸν εἶναι μικρόν, καὶ ὅτι πρέπει νὰ αὐξήσωμεν αὐτό· δὲν ἔλαβεν ὅμως ὑπ’ ὄψιν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅτι δὲν πρόκειται τοὺς πλουσίους μόνον νὰ καλέσωμεν εἰς τὴν πατρίδα ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ τοὺς πτωχούς· πρέπει λοιπὸν νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ τί ποσὸν ἀπαιτεῖται, ἵνα κατορθώσωμεν νὰ ἐπανέλθωσιν αὐτοὶ εἰς τὴν πατρίδα των.

§327Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Οἱ πλούσιοι δὲν πρέπει νὰ ἦναι ἀνυπότακτοι, δὲν πρέπει νὰ ἐκπατρίζωνται.

§328Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Φρονῶ ἑπομένως, ὅτι εἶναι ἄξιος ἐπαίνου ὁ κύριος Ὑπουργὸς καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία υἱοθέτησε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου δὲ τούτου ἐξυπηρετοῦνται καὶ ἐθνικὰ καὶ θρησκευτικὰ συμφέροντα, καὶ διὰ τοῦτο ἐνίσχυσα καὶ ἐγὼ τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Φικιώρη, ὅπως συμπεριληφθῶσι καὶ αἱ ἡλικίαι τοῦ 1895 καὶ 1896, τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον τὸ αὐτὸ, ἐπαναλαμβάνω, ἔπραξαν καὶ ἐν Γαλλίᾳ μετὰ τὸν πόλεμον τοῦ 1870. Ἐλπίζω ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν θὰ προκαλέσῃ μακρὰς συζητήσεις, διότι διὰ τῶν μακρῶν συζητήσεων οὐδὲν ἄλλο θ’ ἀποδειχθῇ ἢ ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν θέλει ἡ Βουλὴ νὰ τὸ παραδεχθῇ.

§329Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ παρὸν νομοσχέδιον εἶναι συνέπεια παρελθόντος ὁμοίου νομοσχεδίου, ὅπερ καθιέρωσε τὴν ἀρχὴν τῆς ἀφέσεως τῶν πταισμάτων τῶν κληρωτῶν παρελθόντων ἐτῶν, τῶν παραβάντων τὸν περὶ στρατολογίας νόμον, καὶ ἀντὶ χρηματικοῦ ποσοῦ προτείνει νὰ ἐπαναφέρωμεν αὐτοὺς, διὰ λόγους ἀναξίους προσοχῆς, εἰς τὰς τάξεις τῶν πολιτῶν, τῶν ἐκπληρωσάντων τὰς ὑποχρεώσεις των, καὶ μάλιστα μὲ τὸ προνόμιον τοῦ νὰ μὴ ὑπηρετήσωσιν, ὅσον τουλάχιστον καὶ οἱ ἄλλοι πολῖται, οἱ πιστῶς φυλάξαντες τὸν νόμον. Τοιαύτη συγκατάβασις πρὸς τοιούτους ἀνθρώπους ὀλιγώτερον πάσης ἄλλης δικαιολογεῖται. Δυστυχῶς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι μέτρον ἐμπνευσθὲν ὑπὸ τοῦ παλαιοῦ νομοσχεδίου. Ἤδη κατέστη εὐκολώτερον ἢ πρὶν, καὶ θ’ ἀποβῇ διὰ τοῦτο συχνότερον. Πᾶς τις ἤδη, ὅτε ἤρχισεν ἡ μετανάστευσις εἰς τὴν Ἀμερικὴν, δὲν ἔχει νὰ πράξῃ ἄλλο ἢ νὰ μεταβῇ εἰς τὴν Ἀμερικὴν καὶ νὰ προσπαθήσῃ ν’ ἀποκτήσῃ ὀλίγα χρήματα, πεποιθὼς ὅτι μετά τινα χρόνον διὰ παρακλήσεων, τὰς ὁποίας θ’ ἀπευθύνωσιν οἱ συγγενεῖς των ἐκλογεῖς, καθ’ ὧν οὐδεὶς εἶναι δυνατὸν ν’ ἀντισταθῇ, θὰ κατορθωθῇ ἡ ἐπιψήφισις νέου εὐεργετικοῦ νόμου ὑπὲρ τῶν βασανιζομένων δῆθεν ἐκ τοῦ αἰσθήματος τῆς φιλοπατρίας συμπολιτῶν ἡμῶν ἐν τῇ ξένῃ γῇ, εἰς ἣν κατέφυγον ἑκουσίως, μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ μὴ ὑπηρετήσουν ἐν τῷ στρατῷ. Προκειμένου ὅμως περὶ ἐκλογέων, καὶ οἱ νόμοι καὶ τὸ δίκαιον καὶ ἡ ἰσότης δέον νὰ σιωπῶσιν! Οὐδεὶς τολμᾷ νὰ ἀντείπῃ ἐν μέσῳ Βουλῆς ἀντιπροσωπευούσης τοὺς ἐκλογεῖς, καὶ ὅλα προτείνονται καὶ γίνονται δεκτά! Τοῦτο δὲν θὰ σταματήσῃ ἐνταῦθα· δυστυχῶς θὰ ἐξακολουθήσῃ, καὶ θὰ ἐξακολουθήσῃ ἐν μεγαλειτέρᾳ ἀναλογίᾳ, καὶ ἡ Βουλὴ θὰ καλῆται κατὰ 4 ἢ 5 ἔτη νὰ δίδῃ ἄφεσιν εἰς τοὺς παραβάτας αὐτοὺς τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, εἰς τοὺς ἀνυποτάκτους αὐτοὺς, ἄνευ τῶν ὁποίων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζήσωμεν, ὅσον καὶ ἂν ἐπρόδωσαν τὰ πρὸς τὴν πατρίδα καθήκοντά των, διότι ὑπεράνω ὅλων εἶναι ἡ ψῆφος καὶ ὁ ἐκλογεύς! Ἕν μόνον ἰσχυρὸν ἐπιχείρημα ὑπὲρ τοιούτων προτάσεων ἀφέσεως εὑρίσκω, ὅτι τοιοῦτοι πολῖται, τοιαύτην ἐπονείδιστον δείξαντες διαγωγὴν πρὸς τὴν πατρίδα των ἐν εἰρήνῃ, πλέον ἐπονείδιστον θὰ δείξωσιν ἐν πολέμῳ, καὶ πρέπει ν’ ἀπαλλάσσωνται οὐ μόνον διὰ τὸ παρελθὸν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ μέλλον πάσης στρατιωτικῆς ὑποχρεώσεως. Εἰς οὐδὲν χρησιμεύει νὰ κατατάσσωνται εἰς τὸν στρατὸν πολῖται, οἱ ὁποῖοι ἐδειλίασαν καὶ ἔφυγον, διὰ νὰ μὴ ἀναλάβωσι τὸ βάρος ἁπλῆς ἐν εἰρήνῃ ὑπηρεσίας· διότι, ἐὰν πρὸ τοιαύτης ὑπηρεσίας ἐδειλίασεν, πῶς δὲν θὰ δειλιάσωσι πρὸ τοῦ ἐχθροῦ καὶ τοῦ θανάτου; Στρατιῶται δὲν ὠφελεῖ νὰ ἦναι οἱ ἀνάξιοι, ἀνάξιοι δὲ εἶναι οἱ εὑρόντες τὴν πρόφασιν τοῦ βιοπορισμοῦ κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς ὑποχρεωτικῆς αὐτῶν στρατείας, ὅπως μεταναστεύσωσιν εἰς τὴν Ἀμερικὴν καὶ ἀσκήσωσιν οἱ πλεῖστοι ἔργα ἀχθοφορικά. Τοὺς τοιούτους περισσότερον ὠθεῖ πρὸς τὴν μετανάστευσιν ἡ εὐχαρίστησις, ὅτι δὲν θὰ ὑπηρετήσωσιν ἐν τῷ στρατῷ, παρὰ ἡ ἐπιθυμία τοῦ χρήματος. Τὸ κύριον ἐλατήριον εἶναι ἡ ἀφιλόπατρις φυγοστρατία. Ἔτι μᾶλλον ψευδολόγος εἶναι ὁ ἰσχυρισμὸς, ὅτι φεύγουν διότι πᾶν ἄλλο ἢ στρατιωτικὴ εἶναι ἡ ἐν τῷ ἑλληνικῷ στρατῷ ὑπηρεσία. Οἱ τοιοῦτοι, ἂν ἡ ὑπηρεσία ἐν Ἑλλάδι ἦτο στρατιωτική, δηλαδὴ βαρυτέρα, θὰ ἤλλασσον καὶ ἐθνικότητα ἀκόμη καὶ θρησκείαν! Πολῖται δὲ, οἵτινες μεταβαίνουσιν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, ἵνα γείνωσιν ἀχθοφόροι, δὲν δικαιοῦνται νὰ παραπονῶνται, ὅτι ἐν τῷ ἑλληνικῷ στρατῷ ὑποβάλλονται εἰς ταπεινωτικὰς δῆθεν ἐργασίας, καὶ διὰ τοῦτο φεύγουν. Ἐν τούτοις ὑπὲρ τοιούτων ἀνθρώπων ἀναπτύσσονται ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ ἐν τῇ Βουλῇ μόνῃ, —διότι ἐκτὸς τῆς Βουλῆς ὄχι, —συμπάθειαι πρὸς ἐπαναφορὰν ἀντὶ χρημάτων! Ἀλλὰ τί τοὺς θέλετε τοιούτους πολίτας; καὶ ποία θὰ ᾖναι ἡ ἀπώλεια, ἐὰν οὗτοι, λόγῳ τῶν ὑποχρεώσεων, ἃς φέρουσιν, ἵνα ὑπηρετήσουν ἐπανερχόμενοι, δὲν ἐπανέλθωσιν, ἀλλὰ μείνωσι καὶ ἀποκατασταθῶσιν εἰς τὴν Ἀμερικήν; Νομίζετε, ὅτι ἐπανερχόμενοι θὰ ὑπηρετήσουν; Ποσῶς. Ἑπομένως, ἀνεξαρτήτως τῆς προθυμίας τοῦ νὰ προκινδυνεύσουν ὑπὲρ πατρίδος, προθυμίας, ἣν ἀπέδειξαν ὅτι δὲν ἔχουν, ἔσονται καὶ ἄχρηστοι, ἐλλείψει ἀσκήσεως εἰς τὰ ὅπλα. Οὗτοι ἐπανερχόμενοι δὲν πρόκειται νὰ ὑπηρετῶσιν ἐν τῷ στρατῷ· τοὐναντίον θὰ παραλύωσι πᾶσαν στρατιωτικὴν ἐργασίαν ἐν καιρῷ εἰρήνης. Εἶναι δίκαιον, οἱ ἀνυπότακτοι αὐτοὶ νὰ ἀπαλλάσσωνται πάσης στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας; Ἐννοῶ τὴν εὐαισθησίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Βουλή, καὶ αἱ Κυβερνήσεις ἕνεκα τῶν Βουλῶν, νὰ ἔρχωνται ἑκάστοτε καὶ νὰ ἀπαλλάττωσι τῆς προσθέτου ὑπηρεσίας ἀντὶ ἑνὸς τιμήματος. Θὰ ἐδεχόμην νὰ τοὺς ἀπαλλάττωσιν ἀπὸ μέγα μέρος τῆς ὑπηρεσίας τῆς διετοῦς, μολονότι δὲν ὑπάρχει λόγος. Ἀλλὰ νὰ ἀπαλλάσσωνται οὗτοι ἐντελῶς πάσης στρατιωτικῆς ὑποχρεώσεως, καὶ νὰ εἰσάγωνται εἰς τὴν ἐφεδρείαν! Τί χρησιμεύουσιν εἰς τὴν ἐφεδρείαν, ἀφοῦ δὲν ὑπηρέτησαν οὔτε ἕξ μῆνας τοὐλάχιστον, ὅπως ὑπηρετοῦσι πλεῖστοι ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἔμελλον νὰ ἐκπληρώσουν τὴν ὑποχρέωσίν των, ἀλλ’ ἕνεκα ἄλλων λόγων ὑποχρεοῦνται μόνον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ἕξ μηνῶν; Διατὶ ὁ νόμος νὰ μὴ εἴπῃ, ὅτι οἱ Κύριοι αὐτοί, οἱ ἀνυπότακτοι, θὰ ὑπηρετήσουν ἕξ μῆνας, καὶ θὰ γείνωσι τοὐλάχιστον στοιχειώδεις στρατιῶται, νὰ πληρώσουν δὲ ἀντὶ τοῦ ὑπολοίπου χρόνου τῶν δύο ἐτῶν ἢ τῶν 15 μηνῶν τῆς προσθέτου ὑπηρεσίας τίμημά τι, τὸ ὁποῖον νὰ ᾖναι καὶ ἐν βάρος χρηματικόν, ὅπερ θὰ καταβάλλωσιν ἀπέναντι τῆς ὑποχρεώσεως τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, τὴν ὁποίαν δὲν τελοῦσιν, ἀλλὰ νὰ ᾖναι καὶ μία αἰτία πληρωμῆς τῆς δαπάνης, τὴν ὁποίαν θὰ ὑποστῇ τὸ Δημόσιον, διατηροῦν αὐτοὺς ἐν ὑπηρεσίᾳ ἐπὶ ἕξ μῆνας; διότι δὲν εἶναι δίκαιον, ἓν Κράτος, τὸ ὁποῖον ἐκγυμνάζει τοὺς στρατιώτας ἐπὶ ἁδραῖς δαπάναις, νὰ μὴ ἀπολαμβάνῃ τι ἐκ τούτων. Διὰ τοῦτο εἶμαι τῆς γνώμης, τοὐλάχιστον αὐτοὶ νὰ μὴ ἀπαλλάσσωνται καὶ ἐν τῷ μέλλοντι πάσης στρατιωτικῆς ὑποχρεώσεως, ἀλλὰ νὰ ἀσκῶνται ἐπὶ ἕξ μῆνας, καὶ ἔπειτα νὰ μετατίθηνται εἰς τὴν ἐφεδρείαν, ὥστε νὰ χρησιμεύωσιν ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης. Ἑπομένως παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, εἰ δυνατόν, νὰ συμβιβάσῃ καὶ τὰ δύο, καὶ τῆς κακῶς ἐννοουμένης φιλανθρωπίας τὸ αἴσθημα καὶ τὴν ἀνάγκην, ὅπως ἐν Ἑλλάδι μὴ ὑπάρχωσι 14,000 ἄνδρες πλησίον τῶν 13,000, οἱ ὁποῖοι θὰ ὑπηρετῶσιν, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ φέρωσιν οὐδεμίαν στρατιωτικὴν ὑποχρέωσιν καὶ δὲν θὰ ὑπηρετῶσι τὴν πατρίδα. Τοιαύτην ἀρχὴν καθιεροῦντες, θεωρῶ ὅτι διαπράττομεν τὸ μεγαλείτερον σφάλμα κατὰ τοῦ στρατιωτικοῦ καθεστῶτος, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ δημιουργήσωμεν.

§330Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Δὲν γνωρίζω ποῖοι καὶ πόσοι εἶναι οἱ λόγοι, οἱ ὑπαγορεύσαντες τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ποῖοι καὶ πόσοι οἱ λόγοι οἱ παρακινήσαντες τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ εἰσαγάγῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, παραπλεύρως μάλιστα τοῦ νομοσχεδίου περὶ στρατολογίας. Ἐὰν ᾖναι ὁ λόγος, ὃν ἐπεκαλέσθη ὁ κύριος Βουλευτὴς Σύρου, ὅτι τρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ ἀλλαξοπιστήσωσιν οἱ φυγαδευόμενοι εἰς Ἀμερικήν, δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ συγκινώμεθα, διότι τοιούτους συμπολίτας, οἵτινες, διὰ ν’ ἀποφύγωσιν ἑνὸς ἔτους ὑπηρεσίαν, δύνανται νὰ προβῶσιν εἰς ἀλλαξοπιστίαν, δὲν τοὺς θέλω διὰ στρατιώτας, ἐγὼ τοὐλάχιστον. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παρετήρησα καὶ παρατηρῶ, καὶ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ κατανοήσῃ ἡ Βουλή, εἶναι ἡ μεγάλη ἀντίθεσις τοῦ νομοσχεδίου τούτου πρὸς τὸ τῆς στρατολογίας. Διότι ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι τοῦ νομοσχεδίου τῆς στρατολογίας; Ὅτι θέλομεν νὰ μεταβάλωμεν τὴν βάσιν τοῦ ὑπάρχοντος νόμου ἀπὸ ταμιευτικῆς εἰς καθαρῶς στρατιωτικήν, καὶ πρὸς τοῦτο καταργοῦμεν τὰς ἀπαλλαγάς. Ἀλλὰ καταργοῦντες τὰς ἀπαλλαγὰς καὶ αὐξάνοντες τὸ στράτευμα, χάνομεν χρήματα· ἐπειδὴ δὲ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἐξεύρωμεν τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα χάνομεν διὰ τῆς καταργήσεως τῶν ἀπαλλαγῶν, ἐπιβαρύνομεν τοὺς ἀπαλλασσομένους διὰ 300 ἢ 400 δραχμῶν, καὶ τοὺς διαθεσίμους δι’ 160 δραχμῶν! Τί δὲ ἄλλο, ἀδικώτερον, συμβαίνει; Κατὰ τὸν νόμον περὶ στρατολογίας, τὰ κενὰ τῶν ἀνυποτάκτων πληροῦνται διὰ τῶν διαθεσίμων, δηλαδὴ οὗτοι θὰ ὑπηρετῶσιν ὁλόκληρον θητείαν χάριν τῶν βουλομένων ν’ ἀπέλθωσιν εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ἵνα πλουτήσωσι! Νομίζετε, ὅτι εἶναι ὑποχρεωμένοι ὅσοι μένουσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ πληρώσουν ὅλα τὰ βάρη χάριν ἐκείνων, οἵτινες μεταβαίνουσιν εἰς τὴν Ἀμερικήν, ἵνα ἐπανέλθωσι πλουσιώτεροι καὶ δυνάμενοι νὰ καταβάλωσι περισσότερα; Νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα καλῶς καὶ νὰ μὴ ἀντιπαρέλθῃ τοῦτο ἀπαρατήρητον. Ἐπειδὴ δὲ φρονῶ, ὅτι ἡ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου συζήτησις δὲν δύναται νὰ γείνῃ κατὰ τοιαύτην ὥραν, ζητῶ τὴν ἀναβολὴν αὐτῆς, καὶ παρακαλῶ νὰ ἐρωτηθῇ ἐπὶ τούτου ἡ Βουλή.

§331Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Τὸ ζήτημα τῶν ἀνυποταξιῶν καὶ τὸ ζήτημα τῶν μεταναστεύσεων δὲν εἶναι ζήτημα ἁπλοῦν. Διὰ τοῦτο ἐπιφυλάσσομαι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ στρατολογικοῦ νομοσχεδίου νὰ ἀναπτύξω εὐρύτερον τὰ κατ’ αὐτό. Ὁμολογῶ ὅμως, ὅτι τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον διασαλεύει ἐκ βάθρων ἕνα τῶν κυριωτέρων σκοπῶν τοῦ στρατολογικοῦ νομοσχεδίου, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ καὶ ἐγὼ νὰ ἀναβληθῇ, ὅπως τὸ ζήτημα κυρίως τῶν ἀνυποταξιῶν ἢ μᾶλλον τῶν μεταναστεύσεων, τῶν ὁποίων ἓν τῶν κυρίων αἰτίων εἶναι καὶ ἡ στρατολογία, ἀναπτυχθῇ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ στρατολογικοῦ νομοσχεδίου.

§332Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις συνδέῃ τὸ παρὸν νομοσχέδιον μὲ τὸ σύστημα τῶν στρατιωτικῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν, ἤτοι μὲ τὴν στρατιωτικὴν ἀνασύνταξιν τῆς χώρας, νομίζω ὅτι κακίστην ὑπηρεσίαν προσφέρει εἰς τὸ σχέδιον τῆς ἀνασυντάξεως ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ στρατολογίας ἐζητήθη νὰ αὐξηθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν κληρωτῶν· ἀντὶ ἓξ ἢ ἑπτὰ χιλιάδων ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι προσέρχονται εἰς τὸν στρατόν, ἐζητήθη νὰ αὐξηθῇ εἰς 12 ἢ 13 χιλιάδας, καὶ πρὸς τοῦτο ἠλαττώθη ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀπαλλαγῶν, αἵτινες περιωρίσθησαν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ ἐπιτευχθῇ ὁ ἀριθμὸς ὁ ἐπιδιωκόμενος, ὅστις θεωρεῖται ἐπαρκής, ἵνα χρησιμεύσῃ ὡς πυρὴν τοῦ τακτικοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ. Ἀλλ’ ἐνῷ κλείομεν οὕτω θυρίδας, ἐξ ὧν ἐξήρχοντο οἱ κληρωτοί, μειουμένου τοῦ ἀριθμοῦ τῶν προσερχομένων κληρωτῶν, ἀνοίγομεν ἀφ’ ἑτέρου λεωφόρους, ἵνα ἐξέλθωσιν οὐχὶ ἑκατοντάδες, ἀλλὰ χιλιάδες ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, καὶ διδάσκομεν εἰς αὐτοὺς τὴν ἀσέβειαν πρὸς τὴν πατρίδα! Ἐθεωρήθη πάντοτε ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία ὡς φόρος αἵματος· ἀλλὰ διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου καθιεροῦμεν τὴν ἐξαγορὰν τοῦ καθήκοντος τούτου δι’ ἀργυρίων!

§333Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Ὡραῖα! Αὐτὸ εἶναι!

§334Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Συνδέεται, Κύριοι, τὸ ζήτημα τοῦτο, οὐ μόνον πρὸς τὸν νόμον περὶ στρατολογίας, οὐ μόνον πρὸς τὴν διαπαιδαγώγησιν τὴν ἐθνικήν, ἀλλὰ καὶ πρὸς ζήτημα, τὸ ὁποῖον πολλάκις ἀπησχόλησε τὴν Βουλήν, τὸ ζήτημα τῶν μεταναστεύσεων. Ἀνοίγομεν λεωφόρους ἤδη πρὸς τοὺς μεταναστεύοντας. Καὶ ἂν μέχρι σήμερον εἴδομεν 80,000 ἄνδρας ἐγκαταλείψαντας τὴν Ἑλλάδα, τὰς στιβαρωτέρας χεῖρας τοῦ Ἑλληνισμοῦ, διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἐὰν γένηται νόμος, θὰ ἴδωμεν διπλασιαζόμενον τὸν ἀριθμὸν τῶν μεταναστῶν. Ἡ ἐθνικὴ συνείδησις ἔχει χωνεύσει πλέον τὴν γενικὴν στρατολογίαν. Παρῆλθεν ἡ ἐποχή, καθ’ ἣν οἱ κληρωτοί, ἐγκαταλείποντες τὰ χωρία των, συνωδεύοντο διὰ θρήνων καὶ ὀδυρμῶν τῶν γονέων καὶ συγγενῶν. Ἡ ἰσότης περὶ τὴν κατάταξιν, καίτοι πολλαὶ ἀνωμαλίαι ὑπάρχουν καὶ πολλαὶ χάριτες μὴ ἐξαλειφθεῖσαι ἔτι ἀπὸ τῆς γενικῆς στρατολογίας, ἐπαιδαγώγησε τὸν ἑλληνικὸν λαόν, ἵνα ἀντιληφθῇ τὴν ἔννοιαν τοῦ ὑψίστου τούτου καθήκοντος. Ἀλλὰ δὲν κατέστη ἀτυχῶς κοινὴ ἡ ἀντίληψις αὕτη, καὶ ἀπέναντι τῶν ὑποχρεώσεων τῶν ἐκ τοῦ στρατολογικοῦ νόμου ὑπάρχει ποσοστὸν ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν ἀναξίων Ἑλλήνων, μὴ ἀντιλαμβανομένων τὴν ἰδέαν τοῦ καθήκοντος τούτου, καὶ τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν οἱ ἄλλοι, εὔθυμοι καὶ φαιδροὶ καὶ συνειδότες τὸ καθῆκόν των, προσέρχονται εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ εἴτε ἐν εἰρήνῃ εἴτε ἐν πολέμῳ, ἐκεῖνοι τρέπονται ἄλλην ὁδόν! Καὶ αὐτοὺς ἔρχεται σήμερον ἡ Πολιτεία νὰ ἀμνηστεύσῃ καὶ νὰ ἀμείψῃ, οὕτως εἰπεῖν. Διότι λέγει πρὸς αὐτοὺς καὶ διδάσκει, ὅτι, καθ’ ἣν στιγμὴν οἱ ἄλλοι συνομήλικές των Ἕλληνες ἔρχονται ὑπὸ τὰς σημαίας τῆς πατρίδος, εἰσερχόμενοι εἰς τὴν σφαῖραν τοῦ ἐθνικοῦ καθήκοντος, ἐκεῖνοι δύνανται ἐλευθέρως νὰ λάβωσι τὴν εἰς Ἀμερικὴν ἄγουσαν, μειοῦντες τὴν κοινωνικὴν καὶ τὴν ἐθνικήν των δύναμιν, ὅπως αὐξήσωσι τὴν ἀτομικήν! Καὶ πάντα ταῦτα, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσιν ὄχι μόνον ἐθνικὰ ἀδικήματα, ἀλλὰ καὶ ποινικά, δύνανται οὗτοι νὰ ἐξαγοράζωσιν ἀντὶ 20 ἢ 30 δραχμῶν κατὰ μῆνα! Τοιαύτην διδαχήν, ἀνοίγουσαν τοὺς ὁρίζοντας τῆς μεταναστεύσεως, ποιούμεθα διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου! τοιαύτην διδαχὴν ποιούμεθα καὶ διὰ τοὺς ὑπολειπομένους, καὶ ἐκεῖ, ὅπου εἶναι συγκεχυμένα ἀκόμη τὰ ὅρια τοῦ καθήκοντος πρὸς τὸν πόθον τῆς ἐργασίας καὶ τοῦ χρυσίου, σκανδαλίζομεν αὐτοὺς διὰ τῆς εὐκολίας, τὴν ὁποίαν ἀνοίγομεν. Διὰ τοῦτο ἐσκόπουν, ὅπως κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν, ἀφοῦ ἤθελον ἀκούσει τοὺς συνηγόρους τοῦ νομοσχεδίου τούτου, λάβω τὸν λόγον καὶ ἀναπτύξω τὰς ἰδέας ταύτας. Ἀλλ’ ἀφοῦ προεβλήθη πρότασις περὶ ἀναβολῆς τῆς ἐπ’ αὐτοῦ συζητήσεως, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ συνηγορήσω ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς αὐτοῦ, οὐχὶ ἀσκόπως, ἀλλὰ διότι φρονῶ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀντίκειται πρὸς τὸ ὀργανωτικὸν σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ. Συνηγορῶν δὲ ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἵνα πρὸ τῆς ἄλλης συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου καταθέσῃ πίνακα ἐμφαίνοντα τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀνυποτάκτων καθ’ ὅλα τὰ ἔτη, δι’ ἃ ζητεῖται ἡ ἐξαγορὰ τῆς ὑποχρεώσεώς των.

§335ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κατετέθη.

§336Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει δὲ νὰ γείνῃ καὶ οἰκονομικὴ ἀνάπτυξις, ἵνα ἴδωμεν, τί ποσὸν θὰ εἰσαχθῇ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, καὶ ἂν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀπεμποληθῇ ἡ ἔννοια τῆς στρατιωτικῆς ἀνασυντάξεως τῆς χώρας διὰ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἀλλ’ ἐν τῇ οἰκονομίᾳ τοῦ νομοσχεδίου, καθ’ ὃν χρόνον προβάλλεται, καταργεῖται καὶ ἡ ποινικὴ καταδίωξις ἐναντίον αὐτῶν σιωπηλῶς, ἐναντίον τοῦ ἐπιχειρήματος τῆς ἀντιδιαστολῆς, διότι κατὰ τὸ ἄρθρον 4 ἐξαιροῦνται τοῦ εὐεργετήματος τούτου οἱ κληρωτοὶ τῶν ἀπογραφῶν τοῦ 1895 καὶ 1896, καὶ δὲν ὑπάγονται εἰς τὰς ἀνωτέρω διατάξεις, καθόσον οὗτοι, καταστάντες ἀνυπότακτοι ἐν πολέμῳ, ὑπάγονται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ στρατιωτικοῦ ποινικοῦ νόμου. Ἀλλὰ μήπως οἱ ἄλλοι δὲν εἶναι ἀνυπότακτοι κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον; Διατὶ ἀμνηστεύετε αὐτούς; Μήπως καταργεῖται ἡ διάταξις τοῦ στρατιωτικοῦ ποινικοῦ νόμου; Καὶ ὅμως διὰ τοῦ χωρισμοῦ τούτου τῶν δύο ἡλικιῶν ἐνδεικνύεται, ὅτι καὶ αὐτὴν τὴν ἀξιόποινον πρᾶξιν, ἐκτὸς τοῦ ἐθνικοῦ ἀδικήματος, τὸ ὁποῖον καὶ οἱ ἀνυπότακτοι οἱ ἄλλοι διέπραξαν, ἐνδεικνύεται, λέγω, ὅτι καὶ αὐτὴν δύνανται νὰ ἐξαγοράσωσιν, ὅτι δύνανται νὰ ἐξαγοράσωσι δικαίωμα, τὸ ὁποῖον εἰς οὐδεμίαν νομοθεσίαν οὐδενὸς Κράτους δύναται οὕτω ν’ ἀποκτηθῇ. Διὰ τοῦτο θὰ παρεκάλουν, ἵνα ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου ἀναβληθῇ, διότι ἐκηρύχθημεν ὑπὲρ τῆς ἐπειγούσης ἐπιψηφίσεως τῶν νομοσχεδίων τῶν συμβαλλόντων εἰς τὴν στρατιωτικὴν ἀνασύνταξιν τῆς χώρας, ἀλλὰ τὸ μέγα τραῦμα, ὅπερ ὑφίσταται ἡ ἀνασύνταξις αὕτη, εἶναι ἡ ψήφισις τοῦ παρόντος νομοσχεδίου.

§337ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Οἱ ὡραῖοι πατριωτικοὶ λόγοι τοῦ κ. ἐκ Μεγαρίδος συναδέλφου καὶ ἡ διακρίνουσα τὰς ἀγορεύσεις αὐτοῦ καλλιέπεια, ἐνῷ εἶναι ἱκανὰ νὰ συγκινήσωσι πάντα ἀκούοντα, δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἀρκετὰ, ἵνα πείσωσί τινα, ὅτι ἔχουσι δίκαιον οἱ λέγοντες, ὅτι πρέπει νὰ ἀναβληθῇ ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου, ἢ νὰ καταψηφισθῇ τοῦτο, πολὺ δ’ ὀλιγώτερον εἶναι ἀρκετὰ, ἵνα πείσωσι τοὺς μελετήσαντας τὸ ζήτημα καὶ διατελοῦντας ἐν ἐπιγνώσει ὅλων τῶν λεπτομερειῶν αὐτοῦ. Δὲν πρόκειται περὶ ζητήματος τὸ πρῶτον νῦν ἐμφανιζομένου εἰς τὴν Βουλὴν, οὔτε περὶ μέτρου τὸ πρῶτον νῦν λαμβανομένου καὶ ἕνεκα τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρέθησαν καὶ εὑρίσκονται οἱ ἀνυπότακτοι. Πρόκειται περὶ μέτρου, τὸ ὁποῖον αἱ ἑκάστοτε Κυβερνήσεις ἀπὸ τριακονταετίας ἤδη ἠναγκάσθησαν κατ’ ἐπανάληψιν νὰ λάβωσιν, ἵνα ἐπαναφέρωσι καὶ εἰς τὴν κοινωνίαν καὶ εἰς τὴν πατρίδα τοὺς ἐξ οἱασδήποτε περιστάσεως καὶ ἀνάγκης ἀνυποτάκτους, τοὺς ἠναγκασμένους νὰ φεύγωσιν ἐκ τοῦ τόπου τῆς γεννήσεώς των, ἀλλὰ καὶ ἵνα ἀποδώσωσιν εἰς τὸν στρατὸν μέρος τοὐλάχιστον τῆς δυνάμεως, τῆς ὁποίας ἐκ τῆς ἀνυποταξίας ἐστερήθη. Ἀπὸ τοῦ 1878 ἀκόμη, — διότι καὶ τότε ὑπῆρχον τὰ ζητήματα ταῦτα τῶν ἀνυποτάκτων, δὲν ὑπῆρχον ὅμως οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι σήμερον ἐπιβάλλουσι καὶ πρέπει νὰ ἐπιβάλλωσι τὴν ἐξαγορὰν τῆς ὑποχρεώσεως τῶν ἀνυποτάκτων, — ἀπὸ τοῦ 1878 ἐλήφθη νομοθετικὴ πρόνοια, ἵνα ἐπιτραπῇ τοῖς ἀνυποτάκτοις, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ διορθωθῇ ἄλλως τὸ πρᾶγμα, νὰ ἐξαγοράζωσι τὰς ὑποχρεώσεις των. Καὶ τὸ κείμενον τοῦ νόμου τοῦ 1878 ἐν ἄρθρῳ 116 περιλαμβάνει τὴν αὐτὴν διάταξιν, μὲ τὴν αὐτὴν μάλιστα κακόζηλον ἔκφρασιν, ἣν ἐπανέλαβεν ὁ νόμος τοῦ 1896, ὅτι οἱ καθυστεροῦντες κληρωτοὶ τῶν μέχρι τοῦ 1876, συμπεριλαμβανομένου, ἀπογραφῶν, προσερχόμενοι ἐντὸς τοῦ ἔτους, ὑποχρεοῦνται νὰ ὑπηρετήσωσιν ἓν ἔτος, καὶ ὄχι τὰ τρία ἔτη, διὰ τὰ ὁποῖα ἦσαν ὑπόχρεοι. Ἀλλὰ καὶ μετὰ μίαν δεκαετίαν, προκειμένου πάλιν περὶ κληρωτῶν, ὁ νόμος τοῦ 1887 ἐν ἄρθρῳ 183 ἐπανέλαβε τὴν διάταξιν ταύτην. Καὶ τέλος μετὰ ἄλλην μίαν δεκαετίαν πάλιν ὁ νόμος τοῦ 1896, πρῶτος λαμβάνων πρόνοιαν περὶ ἀνυποτάκτων ἐκ μεταναστεύσεως, διότι οἱ ἄλλοι νόμοι δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψει τὴν νέαν ταύτην καὶ ἰσχυροτέραν ἀνάγκην, — αἱ μεταναστεύσεις μόλις τότε ἀνεφαίνοντο, — ὁ νόμος τοῦ 1896, ἐπιζητεῖ τὴν διευκόλυνσιν τῆς ἐπιστροφῆς τῶν μεταναστῶν ἀνυποτάκτων. Ἐπέτρεψε τὴν ἐξαγορὰν τῶν ὑποχρεώσεων τῶν ἀνυποτάκτων τούτων, κατὰ τὴν αἰτιολογικὴν αὐτοῦ ἔκθεσιν, «πρὸς εὐκολίαν τῶν ἐν ἀνυποταξίᾳ διατελούντων ἀνδρῶν, καθόσον πολλοὶ τούτων διαμένοντες ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ἐκπατρίζονται πρὸς ἀποφυγὴν τῆς στρατιωτικῆς ὑποχρεώσεως», καὶ ἐπέτρεψε τὴν ἐξαγορὰν ἀνεπιφυλάκτως καὶ χωρὶς εἰς οὐδεμίαν νὰ ὑποχρεώσῃ αὐτοὺς στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν. Ἀλλὰ δὲν ἐλήφθη τοιαύτη πρόνοια περὶ κληρωτῶν μόνον ἀνυποτάκτων, ἡ πρόνοια τῆς ἐξαγορᾶς τῆς στρατιωτικῆς ὑποχρεώσεως ἐλήφθη καὶ ἀναφορικῶς πρὸς τοὺς ἐπιστράτους καὶ δι’ ὅλας τὰς ἐπιστρατείας τὰς μέχρι τοῦδε, πλὴν τῆς τοῦ 1897. Εἶναι μακρὰ ἡ σειρὰ τῶν νόμων τῶν πραγματευομένων περὶ ἀνυποτάκτων. Ἀλλὰ δὲν ἐξεδόθησαν καὶ ἄνευ δικαιολογικοῦ λόγου οἱ νόμοι οὗτοι. Ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία δὲν εἶναι ὁ φόρος τοῦ αἵματος πάντοτε, ὡς ἐχαρακτήρισεν αὐτὴν ὁ κ. ἐκ Μεγαρίδος συνάδελφος. Ἡ ὑπηρεσία ἡ στρατιωτικὴ εἶναι φόρος τοῦ αἵματος, ὅταν πρόκηται περὶ πολέμου, καὶ βεβαίως τότε ὁ φόρος τοῦ αἵματος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαγορασθῇ διὰ χρημάτων, καὶ οὐχὶ ὅλως ἀδικαιολογήτως τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ὑπὸ τὴν τοιαύτην καὶ μόνην ἐκδοχὴν δὲν περιέλαβεν εἰς τὸ εὐεργέτημα τοὺς ἀνυποτάκτους τοὺς τῶν ἐτῶν 1895 καὶ 1896, ἐφ’ ὅσον οὗτοι ἤθελον κηρυχθῆ ἔνοχοι. Ἀλλὰ ἡ ἄλλη ὑπηρεσία, ἡ ἐξαγοραζομένη, δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὸν φόρον τοῦ αἵματος. Δύναταί τις νὰ θεωρήσῃ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν κληρωτῶν διαιρουμένην εἰς στάδια· πρῶτον τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν ἐκγύμνασιν, ἔπειτα τὸ πρὸς τήρησιν τῆς δημοσίας ἀσφαλείας. Καὶ αἱ ὑπηρεσίαι αὗται δύνανται νὰ ἐξαγορασθῶσι, καὶ ὀρθῶς ἐξαγοράζονται, ὅταν διὰ τοῦ τιμήματος τῆς ἐξαγορᾶς δύναται νὰ γείνῃ πλήρης καὶ τελεία ἡ ἐκπλήρωσις τῶν ὑπηρεσιῶν αὐτῶν καὶ ὅταν οἱ ἐξαγοράζοντες δὲν ζητῶσι ν’ ἀποφύγωσι τὴν ἐκγύμνασιν...

§338Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Εἰς τὴν ἀντικατάστασιν νὰ ἔλθωμεν.

§339Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Πολὺ ὀρθῶς. Μήπως ὑπὸ τὸ σύστημα αὐτό, ὅπερ ἴσχυσε καὶ παρ’ ἡμῖν καὶ ἀλλαχοῦ, μήπως ὑπὸ τὸ σύστημα αὐτὸ δὲν εἶχε καθιερωθῆ ἡ ἐξαγορὰ τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας; καὶ μήπως τὰ Κράτη, εἰς ἃ ἰσχύει ἡ ἀντικατάστασις, δὲν ἔχουσι στρατὸν ἀξιόμαχον καὶ δὲν δύνανται νὰ ἐκπληρῶσι τὸν προορισμόν των; Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν εὑρισκόμεθα ὑπὸ τὰς αὐτὰς περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρέθησαν αἱ Κυβερνήσεις αἱ πρὸ τῆς τριακονταετίας. Σήμερον εὑρισκόμεθα ὑπὸ περιστάσεις σοβαρωτέρας. Δὲν εἶναι ὀρθὸν οὔτε πρέπον νὰ λέγηται, ὅτι Ἕλληνες μετενάστευσαν, ἵνα ἀποφύγωσι τὴν στρατιωτικὴν ὑποχρέωσιν. Εἶναι γνωστόν, ὅτι οἱ πλεῖστοι μετανάσται ἔχουσιν ἐκπληρώσει τὴν στρατιωτικήν των ὑποχρέωσιν, ἔχοντες ἡλικίαν ἄνω τοῦ 21 ἔτους, μόλις δ’ ἐπ’ ἐσχάτων ἤρχισαν ν’ ἀναχωρῶσι καὶ ἀνήλικοι, ἀλλὰ καὶ οὗτοι εἰς ἡλικίαν 12 καὶ 14 ἐτῶν. Τὸ ἀληθὲς εἶναι, ὅτι οἱ Ἕλληνες μετενάστευσαν, ἵνα ἐξεύρωσι τὸν ἄρτον τῆς οἰκογενείας των καὶ ἡμεῖς ἀρνούμεθα νὰ παράσχωμεν τὸ δικαίωμα τῆς ἐπιστροφῆς εἰς τὴν πατρίδα εἰς ἀνθρώπους, οἵτινες μετενάστευσαν, ἵνα ἀποστέλλωσιν ἐκεῖθεν εἰς τὰς οἰκογενείας των τὸν ἄρτον καὶ τὰ μέσα, δι’ ὧν θὰ διαθρέψωσι τοὺς γονεῖς, δι’ ὧν θ’ ἀποκαταστήσωσι τὴν πτωχὴν ἀδελφὴν, δι’ ὧν θ’ ἀποτίσωσι τὰ πατρικὰ χρέη, ὅπερ ἀποτελεῖ πάντοτε τὴν μεγάλην ἀρετὴν καὶ τὸ ἰδιαίτερον γνώρισμα τοῦ Ἕλληνος, καὶ οἱ ὁποῖοι ζητοῦσι νῦν νὰ τοῖς ἐπιτραπῇ νὰ ἐπανίδωσι τὴν πατρίδα καὶ τοὺς γονεῖς καὶ τὰς οἰκογενείας των, προσφερόμενοι νὰ ἐξαγοράσωσι τὴν ὑπηρεσίαν των, ἀλλὰ καὶ μὴ ἀρνούμενοι νὰ προσφέρωσι καὶ πραγματικὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, διότι δὲν ζητοῦσιν αὐτοὶ νὰ μετατεθῶσιν εἰς τὴν ἐθνοφρουράν, ὡς ἐζητήθη χθές, ἀλλὰ ζητοῦσι πλέον νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὴν ἐφεδρείαν. Γράφοντες ἐκεῖθεν, ζητοῦσι νὰ τοῖς ἐπιτραπῇ ἡ ἐξαγορὰ τῆς στρατιωτικῆς ὑποχρεώσεως, ἵνα δυνηθῶσι νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν πατρίδα των, προσφέρονται καὶ νὰ ὑπηρετήσωσιν εἰς τὴν πατρίδα των ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον, ἐφ’ ὅσον ἀρκεῖ, ἵνα ἐκγυμνασθῶσιν, ὡς προτείνουσιν οἱ κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀγορεύσαντες συνάδελφοι, καὶ ζητοῦσι νὰ ἐκγυμνασθῶσιν οὐχὶ δι’ ἄλλον λόγον, ἀλλὰ διὰ νὰ ἦναι καὶ ἐκεῖνοι ἱκανοὶ ἐντελῶς, ἵνα προσφέρωσι τὸν φόρον τοῦ αἵματος, τὸν ὁποῖον σεῖς ζητεῖτε. Ἄνδρας τοιούτους δὲν νομίζω ὀρθὸν νὰ κατηγορῶμεν, ὅπως τοὺς κατηγορήσατε πρὸ ὀλίγου, καὶ νὰ ἀρνώμεθα εἰς αὐτοὺς μίαν χάριν, μίαν εὐκολίαν, τὴν ὁποίαν ζητοῦσιν οὐχὶ χάριν ἑαυτῶν, ἀλλὰ χάριν τῶν οἰκογενειῶν των. Ἐνθαρρύνομεν, λέγουσιν οἱ προλαλήσαντες, τὴν μετανάστευσιν· ἀλλ’ ἂς μὴ λησμονῶσιν, ὅτι δὲν μᾶς εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ κρατήσωμεν τοὺς ἄνδρας τούτους ἐνταῦθα, πεινῶντας καὶ ἠναγκασμένους νὰ περιπέσωσιν εἰς ὅσα παραπτώματα καὶ ὅσας ἀδυναμίας περιπίπτουσιν οἱ ἐνταῦθα ἀπομένοντες. Μὴ θέλετε δὲ νὰ χωρίσητε τούτους ἀπὸ ὁλόκληρον σειρὰν ἀπαλλαγέντων, οὓς, ἵνα προφυλάξητε ἀπὸ παντὸς φόρου αἵματος, ἐζητήσατε νὰ κατατάξητε εἰς τὴν ἐθνοφρουράν, ἀπαλλαγέντας, οἱ ὁποῖοι, διαμένοντες ἐν Ἑλλάδι, ὄχι μόνον δὲν θὰ χρησιμεύσωσιν ὡς στήριγμα τῶν οἰκογενειῶν των, ἀλλὰ θὰ γείνωσι καὶ τὸ κακὸν παράδειγμα τῆς ἀεργίας, ἐνῷ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μεταβαίνουσιν εἰς τὴν Ἀμερικὴν, ἀποδεκατιζόμενοι ἀπὸ τὰ μυρία δυστυχήματα, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπόκεινται οἱ ἐργάται, εἶναι ἄξιοι μείζονος προστασίας, καὶ αἱ παρακλήσεις αὐτῶν εἶναι ἄξιαι νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν σοβαρώτερον. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ κατηγορῶμεν αὐτοὺς ἐνταῦθεν, ἀλλὰ πρέπει νὰ τοὺς εὐσπλαγχνιζώμεθα διὰ τὰ κακὰ, εἰς ἃ ὑπόκεινται ἐν τῇ ξένῃ. Δὲν ζητοῦσι ν’ ἀποφύγωσι τὰς ὑποχρεώσεις των· ζητοῦσι νὰ ἐξαγοράσωσι τὴν ἄδειαν τῆς ἐπιστροφῆς εἰς τὴν πατρίδα. Διατὶ τοῖς τὸ ἀρνεῖσθε; Ἐὰν δὲν σᾶς συγκινῇ τίποτε ἄλλο, δὲν σᾶς συγκινοῦσι τοὐλάχιστον ὁ πατριωτισμὸς αὐτῶν καὶ τὰ δάκρυα τῶν ἀναμενουσῶν οἰκογενειῶν των;

§340Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁποῖοι εἶναι οἱ λόγοι, κύριε Πρόεδρε, ζητεῖ νὰ μάθῃ ὁ ἐκ Πατρῶν συνάδελφος, οἱ πείσαντες τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ παρὸν νομοσχέδιον. Οἱ λόγοι οἱ ὑπαγορεύσαντες τὴν σύνταξιν καὶ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ παρόντος νομοσχεδίου ἀναγράφονται ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει τοῦ νομοσχεδίου, διότι δὲν ὑποθέτω ὅτι ὑπάρχουσι καὶ ἄλλοι λόγοι, πλὴν αὐτῶν, ἐν τῇ διανοίᾳ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ εὑρισκόμενοι, ἀλλὰ πιστεύω, ὅτι πάντες οἱ λόγοι ἐξετέθησαν ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει τοῦ νομοσχεδίου. Ἐξεταστέον εἶναι, κύριε Πρόεδρε, ἀφοῦ πάντες οἱ λόγοι ἐκτίθενται ἐν τῇ ἐκθέσει, ἂν οἱ λόγοι οὗτοι εἶναι ἐπαρκεῖς καὶ δικαιολογοῦσιν ἀποχρώντως τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου. Τί εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὡς πρὸς τὴν ἀνάγκην, ἐξ ἧς ὑπηγορεύθη ἡ σύνταξις τοῦ νομοσχεδίου; Ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπεκαλέσθη τὴν ἀνάγκην τοῦ νὰ παρασχεθῇ ἡ εὐκολία εἰς τοὺς ἀποδημήσαντας, ἵνα ἔλθωσιν ἐνταῦθα καὶ ἀπολαύσωσι τῶν ἀγαθῶν τοῦ πολίτου, μὴ καταδιωκόμενοι ὡς ἀνυπότακτοι· καὶ ἡ κατηγορία αὕτη τοῦ ἀνυποτάκτου δὲν εἶναι ἡ κατηγορία πάντων, διότι δὲν περιλαμβάνει πάντας τοὺς ἀνυποτάκτους, διότι ταῦτα λέγει ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις (ἀναγινώσκει): «Ἐπειδὴ μέγας ἀριθμὸς κληρωτῶν διατελοῦσιν ἐν ἀνυποταξίᾳ, καὶ πολλοὶ τούτων ἐν Ἀμερικῇ ὡς βεβαιοῦται ἐκ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 14531 τῆς 25 Ὀκτωβρίου π. ἔ. ἐγγράφου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, οἵτινες ἐπιθυμοῦσι νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὰς ἑστίας των καὶ ἕνεκεν τῶν στρατιωτικῶν των ὑποχρεώσεων ἀδυνατοῦσι νὰ πράξωσι τοῦτο...» Ἄρα δὲν εἶναι πάντες οἱ ἀποδημήσαντες εἰς τὴν Ἀμερικὴν ἀνυπότακτοι, οὐδὲ ἀπεδήμησαν εἰς Ἀμερικὴν ὅλοι οἱ ἀνυπότακτοι, οἵτινες ἀνέρχονται εἰς πολλὰς χιλιάδας ἀπὸ τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1897 μέχρι τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1903, ἤτοι εἰς 34,871, δηλαδὴ ἀνέρχονται εἰς ἀριθμὸν ἀποτελοῦντα σχεδὸν τὴν ἐφεδρείαν τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ. Καθιεροῦμεν δὲ, ὡς πολὺ σαφῶς παρέστησαν οἱ προλαλήσαντες, διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου γενικὴν ἀμνηστείαν πρὸς πάντας ἐν γένει τοὺς ἔχοντας ὑποχρέωσιν στρατιωτικὴν, καὶ διδάσκομεν εἰς αὐτοὺς, ὅτι οὐδὲν καθῆκον ἔχουσι πρὸς τὴν πατρίδα, ὅτι δύνανται εἰς τὸ μέλλον, εἴτε εἰς τὴν Ἀμερικὴν ἀπερχόμενοι εἴτε καὶ ἐντὸς τοῦ Κράτους παραμένοντες, νὰ ἐξασκήσωσι τὸ ἐπάγγελμά των, νὰ ἐργασθῶσιν ἀνέτως καὶ ἀνενοχλήτως, χρηματιζόμενοι καὶ πλουτίζοντες, ἴσως δὲ καὶ εἰρωνευόμενοι τοὺς ὁμήλικάς των, οἵτινες εἶχον τὴν ἀνοησίαν νὰ στρατευθῶσιν, ἀναμένοντες δὲ νὰ ἐπέλθῃ ἡμέραν τινὰ εὐεργετικὸς νόμος, ὡς εἶναι ὁ εἰσαχθεὶς καὶ συζητούμενος σήμερον ἐν τῇ Βουλῇ, ἵνα ἀπαλλάξῃ αὐτοὺς ἀπὸ πᾶσαν στρατιωτικὴν ὑποχρέωσιν. Καὶ ἀφοῦ τὸ νομοσχέδιον εἶναι συνέπεια μιᾶς ἀρχῆς, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς, διότι αὐτὴν τὴν ἀρχὴν ἠκολούθησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, εἰσαγαγὼν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ ἀφοῦ πρόκειται περὶ ἐκτελέσεως καὶ ἐφαρμογῆς ἀρχῆς τινος, ἡ ὁποία διέπει τὰ κοινὰ, δὲν εἶναι ἀπίθανον, ἀλλ’ εἶναι τοῦτο βέβαιον καὶ ἀσφαλὲς, ὅτι εἰς τὸ μέλλον, μετὰ 5 ἢ 6 ἔτη, ὅτε θὰ ἔχωμεν ἐλλείμματα δυνάμεως ἐν τῷ στρατῷ ἡμῶν, θὰ ἔχωμεν ἐλλείμματα ἐν ταῖς ἀπογραφαῖς, καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀνυποτάκτων κληρωτῶν θὰ συμποσοῦται εἰς ἀριθμὸν μέγαν, θὰ ἐπέλθῃ καὶ πάλιν νόμος εὐεργετικὸς, ἵνα ἀμνηστεύσῃ αὐτοὺς, λέγων: «ἀφέονται αἱ ἁμαρτίαι ὑμῶν, καὶ ἔλθετε νὰ πληρώσητε εὐτελές τι ποσὸν, ὅπως ἐξαγοράσητε τὸ ἱερὸν καθῆκον, τὸ ὁποῖον εἴχετε, νὰ ὑπηρετήσητε, ὡς πάντες οἱ Ἕλληνες, τὴν πατρίδα ὑμῶν.» Ταῦτα διδάσκομεν διὰ τῶν νόμων αὐτῶν· διὰ δὲ τοῦ νομοσχεδίου τούτου καταργοῦμεν τὸν νόμον περὶ γενικῆς στρατολογίας. Καὶ ταῦτα πράττοντες εἰσάγομεν πλέον καὶ τὴν ἀδικίαν καὶ ἀνισότητα. Ἐνῷ ἐπιβάλλομεν διὰ τοῦ νόμου περὶ γενικῆς στρατολογίας εἰς πάντα πολίτην συμπληρώσαντα τὸ 21 ἔτος τῆς ἡλικίας του τὴν ὑποχρέωσιν, ἵνα καταταχθῇ ὡς στρατιώτης, ἀφίνομεν τοὺς βουλομένους ἐλευθέρους ν’ ἀπέλθωσιν ὅπου θέλουν, νὰ χρηματισθῶσι καὶ νὰ ἔλθωσι μίαν ἡμέραν νὰ ἐξαγοράσωσι τὴν στρατιωτικὴν αὐτῶν ὑποχρέωσιν. Δὲν εἴμεθα δὲ κατὰ τοῦτο μόνον ἄδικοι καὶ ἄνισοι, ἀλλ’ εἴμεθα καὶ κατ’ ἄλλον τρόπον καὶ ὑπὸ ἄλλην ἔννοιαν. Εἶναι γνωστὸν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι, διὰ νὰ συντελεσθῇ ἡ ἐτησία δύναμις τοῦ στρατοῦ, κατὰ τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ψηφίζει ἡ Βουλὴ κατ’ ἔτος, γίνεται μία κατανομὴ τῶν κληρωτῶν ἑκάστης ἀπογραφῆς κατὰ δήμους, καὶ ὁρίζεται ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑποχρέων κληρωτῶν, τοὺς ὁποίους ἕκαστος δῆμος θὰ δώσῃ ἐκ τοῦ καταλόγου τῶν κληρωτῶν αὐτοῦ, οἱ πέραν δὲ τοῦ ἀριθμοῦ τούτου εἶναι διαθέσιμοι. Καὶ ἐφ’ ὅσον μὲν ὁ ἀριθμὸς οὗτος ἐπαρκεῖ, ἔχει καλῶς· ἐὰν ὅμως ὁ ἀριθμὸς οὗτος δὲν ἐπαρκῇ, διότι ἐν τῷ καταλόγῳ ἐγεννήθησαν κενὰ ἐκ τῆς ἀποδημίας ἀνυποτάκτων, τὰ κενὰ ταῦτα θὰ συμπληρῶνται ἐκ τῶν ἑπομένων διαθεσίμων, καὶ θὰ λαμβάνωνται οἱ ἐλλείποντες ἐκ τῶν διαθεσίμων, διότι ὁ πέραν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑποχρέων πρὸς κατάταξιν εἶναι ἀριθμὸς τῶν διαθεσίμων κληρωτῶν. Ἐὰν λοιπὸν ἐπιτρέψωμεν τὴν εὐκολίαν ταύτην εἰς τοὺς κληρωτοὺς τοῦ μέλλοντος, ἵνα ἀπέρχωνται ὅπου θέλουσι καὶ μετέρχωνται ἐκεῖ τὰς ἐργασίας αὐτῶν, θέλει συμβῆ τὸ ἄτοπον, ὅτι ἐκεῖνοι, οἵτινες θὰ ἐλογίζοντο διαθέσιμοι καὶ θ’ ἀπήλαυον τοῦ πλεονεκτήματος τοῦ διαθεσίμου, ἐὰν ὁ δῆμος αὐτῶν εἶχεν ἀκέραιον τὸν ἀριθμὸν τῶν κληρωτῶν καθ’ ἑκάστην κλήρωσιν, θὰ ἐστεροῦντο τοῦ εὐεργετήματος, διότι ὁ ἀριθμὸς θὰ ἐμειοῦτο, λαμβανόντων τῶν διαθεσίμων τὴν θέσιν τῶν ὑποχρέων πρὸς κατάταξιν. Δὲν βλέπω δὲ ἕτερον λόγον, ὑπαγορεύσαντα τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, εἰμὴ τὸν λόγον, ὃν ἤδη πλειστάκις ἠκούσαμεν περὶ τῶν ἀνυποτάκτων, τῶν μεταβαινόντων εἰς Ἀμερικὴν ἢ ἀλλαχοῦ. Ἀλλὰ πληροῦται διὰ τούτου ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου;

§341ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Νὰ πληρώσουν ὅλοι τὰ ὁριζόμενα ἀντισηκώματα.

§342Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ πληρώσουν ὅλοι, ἀλλ’ εἶναι βέβαιον, ὅτι αἱ 34,000 ἀνυπότακτοι τῶν τελευταίων ἐτῶν θέλουσι καταβάλει τὸ ἀντισήκωμα, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει τὸ νομοσχέδιον; Δὲν πρέπει νὰ βασίζωμεν ἀποτελέσματα οἰκονομικὰ ἐπὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν 34,000, δὲν πρέπει νὰ ὑπολογίζωμεν, ὅτι θὰ ἔχωμεν τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ εἰσήγετο εἰς τὸ ταμεῖον ἐκ τῆς καταβολῆς τῶν ἀντισηκωμάτων τῶν 34,000 ἀνυποτάκτων κληρωτῶν, διότι δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε πεποίθησιν, ὅτι πάντες οὗτοι θὰ ἐπιστρέψωσι, καὶ ὅτι θὰ καταβάλωσι τότε τὰ ἀντισηκώματα. Ἑτέραν βάσιν, δικαιολογοῦσαν τὸ νομοσχέδιον, δὲν βλέπω. Ἀλλὰ καὶ ἕτερόν τι εἶναι ἄξιον μνείας καὶ ἰδιαιτέρας προσοχῆς. Ὡς ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Μεγαρίδος, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι νομοσχέδιον ἀμνηστείας, καὶ διὰ τοῦτο δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἡ διάκρισις, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, διακρίνας τοὺς κληρωτοὺς τῶν ἀπογραφῶν τοῦ 1897, 1898, 1899, 1900, 1901 καὶ 1902 ἀπὸ τοὺς κληρωτοὺς τῶν ἀπογραφῶν τοῦ 1895 καὶ 1896.

§343Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ 1895 καὶ 1896 κατεδιώκοντο καὶ ἀπὸ τὸν στρατιωτικὸν νόμον, διότι οἱ ἀνυπότακτοι ἐν καιρῷ πολέμου στέλλονται εἰς τὰ Στρατοδικεῖα καὶ τὰς φυλακὰς, οἱ δ’ ἐν καιρῷ εἰρήνης ἀνυπότακτοι ὑποβάλλονται εἰς ποινὰς προσθέτου ὑπηρεσίας.

§344Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι πάντως καὶ κατ’ οὐσίαν ποινή, καὶ ἡ ἀπαλλαγὴ ἀπὸ τῆς ποινῆς, τὴν ὁποίαν προνοεῖ ὁ νόμος, εἶναι ἀμνηστεία· ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει δὲν ἔπρεπε νὰ ἐξαιρεθῶσι μόνον οἱ ἀνυπότακτοι τῶν ἐτῶν 1895 καὶ 1896, ἀλλ’ ἔπρεπε, διὰ νὰ ἦναι συνεπὴς ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ χωρήσῃ ἕως ἐκεῖ καὶ συμπεριλάβῃ καὶ τοὺς ἀνυποτάκτους τοῦ 1895 καὶ 1896 ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἐγὼ, λέγων τοῦτο, δὲν προτείνω νὰ συμπεριληφθῶσι καὶ οἱ κληρωτοὶ τοῦ 1895 καὶ τοῦ 1896, ἀλλὰ θέλω νὰ καταδείξω, ποῖα θὰ ἦναι τὰ ὀλέθρια ἀποτελέσματα τῆς διατάξεως ταύτης. Ἐὰν ἐξ ἀπολύτου ἀνάγκης ἐπεβάλλετο ἡμῖν νὰ καλέσωμεν ὑπὸ τὰς σημαίας τοὺς κληρωτοὺς τῶν ἀπογραφῶν, περὶ ὧν τὸ νομοσχέδιον, τοὺς κληρωτοὺς τῶν ἀπογραφῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀνέρχονται εἰς 34,871, θὰ εἴχομεν στρατὸν παρουσιάζοντα ἐλεεινὸν θέαμα ἀνδρῶν ἀγυμνάστων καὶ ἀνικάνων πρὸς πᾶσαν ἐνέργειαν, καὶ τοιαῦτα ἀποτελέσματα θὰ παρασκευάσωμεν καὶ εἰς τὸ μέλλον διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ ἰδοὺ πρὸς τίνας συνεπείας ἀγόμεθα, ἐὰν ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἤθελε νὰ ἦναι συνεπὴς πρὸς ἑαυτὸν καὶ πρὸς τὰς ἀρχὰς, τὰς ὁποίας ἔθεσεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ! Εὐτυχῶς, κύριε Πρόεδρε, ἐπροτάθη μεταξὺ τῶν ἀντιθέτων γνωμῶν μέση λύσις, τὴν ὁποίαν ὥρισεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς, ὅστις, θέλων νὰ συνδυάσῃ καὶ τὴν ἀνάγκην, εἰς ἣν εὑρίσκεται ἡ Κυβέρνησις, καὶ τὰς ἀνάγκας, ὑπὸ τῶν ὁποίων πιέζονται οἱ μεταναστεύσαντες, προέτεινε νὰ ὑπηρετήσωσιν οὗτοι ἐπί τινα χρόνον, καὶ εἶτα, ἀποσυρόμενοι τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, νὰ καταβάλωσιν οἷον ἀντισήκωμα ἤθελε κριθῆ εὔλογον. Ἀλλ’ ἵνα καὶ τὸ θέμα τοῦτο μελετηθῆ μᾶλλον ἐπισταμένως, εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀποφασισθῇ ἡ ἀναβολὴ τῆς συζητήσεως, καὶ διὰ τοῦτο τάσσομαι πρὸς τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Πατρῶν Βουλευτοῦ, καὶ παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ συναινέσῃ εἰς τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου.

§345Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Τὸ ζήτημα τοῦτο, κύριοι Βουλευταί, μελετήσας ἄλλοτε ἐξ ἀφορμῆς τῶν μεταναστεύσεων, εἶχον ὑποβάλει κατὰ τὴν προηγουμένην Περίοδον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς παρόμοιον νομοσχέδιον, διότι ἐπείσθην, ὅτι ἡ ψήφισις τοιούτου νόμου εἶναι ἀναγκαιοτάτη καὶ ὠφέλιμος. Δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι φρονοῦσιν, ὅτι ὁ κλῆρος τοῦ φόρου τοῦ αἵματος πρέπει νὰ πίπτῃ ἐπὶ μόνον τῶν ἀπόρων, καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἐπιτρέπηται ἡ ἐξαγορὰ τούτου. Τουναντίον μάλιστα ἐπεθύμουν, ἂν ἦτο δυνατόν, οὐδεμία ἀπαλλαγὴ νὰ ἐπιτρέπηται. Οἱ λόγοι, οἵτινες μὲ ἔπεισαν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη τοιούτου νόμου, εἶναι οἱ ἑξῆς. Ἐκ τοῦ Στρατολογικοῦ Γραφείου Λακεδαίμονος ἔλαβον σημειώσεις, καὶ ἐξ αὐτῶν ἀποδεικνύεται, ὅτι μέχρι τοῦ 1902 ἀνυπότακτοι ὑπῆρχον περὶ τοὺς 4,600· ὑπολογίσατε ὅτι ἐξ αὐτῶν πρέπει ν’ ἀφαιρεθῶσιν, ὡς τεθνεῶτες ἢ κατὰ λάθος ἐγγεγραμμένοι, τοὐλάχιστον 500, καὶ οὕτως ὑπολείπονται 4,000 περίπου ἐξ ἑνὸς καὶ μόνου νομοῦ, ὅστις βεβαίως ἔχει τοὺς περισσοτέρους ἀνυποτάκτους ἕνεκα τῶν περισσοτέρων μεταναστεύσεων, αἵτινες ἐκεῖθεν γίνονται. Ἐὰν ἐξ ἑνὸς νομοῦ ἔχωμεν 4,000 κατὰ τοὺς πιθανωτέρους ὑπολογισμούς, ἐξ ὅλης τῆς ἄλλης Ἑλλάδος δὲν νομίζετε ὅτι πρέπει νὰ ὑπολογίσωμεν ἄλλους τριπλασίους; Ἔχομεν οὕτω 12,000 ἐξ ὅλης τῆς ἄλλης Ἑλλάδος, καὶ 4,000 ἐκ τοῦ νομοῦ Λακεδαίμονος, τὸ ὅλον 16,000, ἢ ἔστω 15,000. Ἐὰν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἱ ἀγορεύσαντες κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, περιήρχοντο τὰς ἐπαρχίας, αἱ ὁποῖαι ἕνεκα τῶν μεταναστεύσεων ἠρημώθησαν, βεβαίως δὲν θὰ ἠκούομεν παρ’ αὐτῶν ὅσους πατριωτικοὺς λόγους μᾶς εἶπον, διότι θὰ ἔβλεπον, ὅτι εἶναι μεγίστη ἀνάγκη νὰ διευκολύνωμεν τὴν ἐπάνοδον τόσων χιλιάδων ἀνδρῶν, ἀνδρῶν ἀλκίμων, ἀνδρῶν ἀκριβῶς τῆς παραγωγῆς, ἀνδρῶν καὶ διὰ τὸν στρατὸν χρησίμων· θὰ ἔβλεπον, ὅτι ἐκ χωρίων — καθ’ ὅσον ἐγὼ τοὐλάχιστον γνωρίζω ἐκ τῆς ἐπαρχίας Λακεδαίμονος — 200 ἕως 300 οἰκογενειῶν λείπουσι 400 ἕως 500 ἄνδρες, ἡλικίας ἀπὸ τοῦ 15 ἔτους μέχρι τοῦ 50. Αὐτῶν τῶν ἀνδρῶν νομίζω, Κύριοι, ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς νὰ διευκολύνωμεν τὴν ἐπάνοδον· διευκολύνοντες δὲ τὴν ἐπάνοδον αὐτῶν, πράττομεν τοῦτο οὐχὶ χάριν αὐτῶν μόνον, ἀλλὰ κυρίως χάριν αὐτοῦ τοῦ ἔθνους, τὸ ὁποῖον σήμερον δὲν ἔχει αὐτοὺς οὔτε ὡς πολίτας οὔτε ὡς στρατιώτας, ἐνῷ ψηφίζοντες τοιοῦτον νόμον ἀποδίδομεν εἰς τὸ ἔθνος τοὺς πλείστους αὐτῶν, διότι, ἐξ ὅσων γνωρίζω, ἐκ τῆς ἐμῆς ἐπαρχίας, δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι θὰ ἐπανέλθωσιν οἱ ἡμίσεις τοὐλάχιστον, ἂν ὄχι πάντες οἱ ἀνυπότακτοι. Ἐπισκεπτόμενος τὰ χωρία τῆς ἐπαρχίας μου, οὐδὲν ἄλλο ἀκούω ἢ παρακλήσεις καὶ εὐχὰς τῶν χωρικῶν νὰ ψηφίσωμεν νόμον, ὅστις νὰ διευκολύνῃ τὴν ἐπάνοδον τῶν τέκνων, τῶν συζύγων, τῶν γονέων των. Μοὶ ἐπεδείχθησαν πολλαὶ ἐπιστολαὶ ἐξ Ἀμερικῆς, δι’ ὧν γράφουσιν ἐκεῖθεν, ὅτι, ἐφ’ ὅσον ἔχουσι τὴν ἰδέαν, ὅτι θὰ ὑπηρετήσωσι τὴν διετῆ θητείαν των καὶ δεκαπεντάμηνον πρόσθετον ὑπηρεσίαν, ἤτοι ἐν ὅλῳ 39 μῆνας, δὲν ἐπανέρχονται, καὶ τοῦτο, ὄχι διότι δὲν ἀγαπῶσι τὴν πατρίδα των καὶ δειλιῶσι πρὸ τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας· δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι ἐκ τῶν κληρωτῶν τοῦ 1895 καὶ 1896 καὶ τῶν προηγουμένων ἀπογραφῶν, αἱ ὁποῖαι ἐκλήθησαν εἰς ἐπιστράτευσιν, ἦλθον ἐνταῦθα πλέον τῶν 2000 Λακεδαιμονίων ἐκ Ρωσσίας καὶ ἐξ Ἀμερικῆς κατὰ τὸν χρόνον τοῦ πολέμου, ἀλλ’ οἱ πλεῖστοι τούτων, ὅτε εἶδον τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν εἴχομεν περιέλθει διὰ τῶν ὑποχωρήσεων μέχρι Λαμίας, καὶ ἐπείσθησαν ὅτι δὲν ἐπρόκειτο πλέον περὶ πολέμου, ἐτράπησαν πάλιν πρὸς τὴν Ἀμερικήν, χωρὶς νὰ καταταχθῶσι, πλὴν ὀλίγων, οἱ ὁποῖοι κατετάχθησαν πρὸ τῆς ἀνακωχῆς· γνωρίζω μάλιστα, ὅτι τινὲς κατετάχθησαν ὡς ἐθελονταὶ ὑπὸ ἄλλο ὄνομα, καὶ τοῦτο, ἵνα μετὰ τὸν πόλεμον ἀπολυθῶσι καὶ μὴ κρατηθῶσιν εἰς τὸν στρατὸν πρὸς ὑπηρεσίαν τῆς θητείας των, ὡς καὶ ἐγένετο, καὶ ἤδη καταζητοῦνται ὡς ἀνυπότακτοι. Τοιοῦτοι ἄνδρες βεβαίως δὲν δύνανται νὰ χαρακτηρισθῶσιν ὡς ἀφιλοπάτριδες ἢ ὡς ἀποφεύγοντες τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν ἐκ δειλίας. Ψηφίζοντες λοιπὸν τοιοῦτον νόμον, οὐ μόνον θὰ ἐπαναφέρωμεν χιλιάδας τοιούτων ἀνδρῶν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἵνα ἀποδοθῶσιν εἰς τὴν παραγωγὴν, ἥτις μεγίστην ἀνάγκην ἔχει ἐργατικῶν χειρῶν, ἀλλὰ καὶ, διὰ τῆς ἐξαγορᾶς τῆς στρατιωτικῆς αὐτῶν ὑπηρεσίας, σημαντικώτατα θὰ ἐνισχύσωμεν τὸ στρατιωτικὸν ταμεῖον, τὸ ὁποῖον θέλομεν νὰ ἱδρύσωμεν, διότι ἐκ τῶν 15,000 ἀνυποτάκτων καὶ αἱ 10,000 μόνον ἂν ἐπανέλθωσι, θὰ εἰσφέρωσιν εἰς τὸ ταμεῖον περὶ τὰ δέκα ἑκατομμύρια δραχμῶν. Ταῦτα δὲν εἶναι λόγοι κενοὶ, ἀλλὰ πράγματα, διότι ἀναμφισβητήτως θὰ ἐπανέλθωσι καὶ πλείονες τῶν 10,000. Ἀλλὰ μήπως θὰ προέλθωσι ταῦτα μόνον τὰ ἀγαθὰ ἐκ τοιούτου νόμου; Αὐτοὶ προσερχόμενοι δὲν ζητοῦσι ν’ ἀπαλλαγῶσιν ἐντελῶς τῆς στρατιωτικῆς ὑποχρεώσεως, ἀλλὰ νὰ ὑπηρετήσωσι τόσον χρόνον μόνον, ὅσος χρειάζεται, ὅπως ἐκγυμνασθῶσιν ὡς στρατιῶται, πιστεύω δὲ, ὅτι καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν θὰ δεχθῶσι τὴν περὶ τούτου γνώμην, ἣν καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου ἀνέπτυξε καὶ ἐγὼ δι’ ἰδίας προτάσεως νόμου εἶχον ὑποβάλει, ἤτοι νὰ ὑπηρετήσωσι καὶ αὐτοὶ ἐπί τινας μῆνας πρὸς ἐκγύμνασιν, ὥστε ἐν δοθησομένῃ ἀνάγκῃ τῆς πατρίδος νὰ δυνάμεθα νὰ χρησιμοποιῶμεν αὐτοὺς ὡς στρατιώτας, γινώσκοντας τὰς κυριωτέρας ἀσκήσεις καὶ τὸν χειρισμὸν τῶν ὅπλων· νομίζω δ’ ὅτι πραγματικὴ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία καὶ ἐξάσκησις εἰς τὰ ὅπλα — καὶ οὐχὶ εἰς ἀποσπάσματα καὶ εἰς ἀστυνομίας — τριῶν ἢ ἔστω καὶ ἕξ μηνῶν εἶναι ἐπαρκὴς πρὸς τοῦτο.

§346Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Θὰ χρειασθῶμεν 5,000,000 δραχμὰς διὰ νὰ τοὺς διατηρήσωμεν ἐπὶ ἕξ μῆνας.

§347Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ἐπαφίεμαι εἰς τοὺς ἀξιοτίμους κ. κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ κρίνωσι, πόσος χρόνος ἀρκεῖ, ἵνα δυνηθῶσιν οἱ ἄνδρες αὐτοὶ, ἀσκούμενοι εἰς τὰ καθαρῶς στρατιωτικὰ ἔργα, νὰ καταστῶσι στρατιῶται, ὡς οἱ σημερινοὶ, οἱ ὁποῖοι, γνωρίζομεν πάντες, ὅτι δὲν ἀσκοῦνται πλέον τῶν 60 ἢ 70 ἡμερῶν εἰς καθαρῶς στρατιωτικὰ ἔργα. Ἀλλὰ καὶ ἄλλο πρὸς τούτοις ἀγαθὸν θὰ ἐπέλθῃ — σημειωτέον δὲ, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι ταῦτα λέγω ἐκ πορισμάτων μελέτης τῶν συμβαινόντων ἐν τῇ ἐμῇ ἐπαρχίᾳ — οἱ πεντακισχίλιοι ἀνυπότακτοι, οἱ ὁποῖοι, κατ’ ἐλάχιστον ὅριον, ὑπολογίζω ὅτι θέλουσι προσέλθει, θὰ συναποκομίσωσι πλὴν τῆς μορφώσεως, τὴν ὁποίαν ἀποκτῶσιν ἐν Ἀμερικῇ, ὡς αὐτὸς ἐγὼ ἔχω ἀντιληφθῆ, καὶ τῶν προοδευτικῶν ἰδεῶν, εἰς τὰς ὁποίας ὀφείλεται ἡ παρατηρουμένη πρόοδος τῶν χωρίων, καὶ οὐχὶ ἀνάξιον λόγου χρηματικὸν ποσὸν ἐκ τῶν περιουσιῶν, τὰς ὁποίας ἀποκτῶσιν ἐκεῖ. Ἐὰν ὑπολογίσωμεν, ὅτι ἕκαστος αὐτῶν θὰ φέρῃ κατὰ μέσον ὅρον 15,000 δραχμὰς τοὐλάχιστον, — διότι ὑπάρχουσί τινες, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχωσι πλέον τῶν 100,000, ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔλθωσι μὲ ἐλάχιστα ποσὰ, — θὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸν τόπον ἐξ αὐτῶν 75,000,000 δραχμαὶ, ποσὸν, τὸ ὁποῖον δὲν πιστεύω ὅτι εὑρίσκετε ἀνάξιον λόγου διὰ τὸν τόπον μας. Ἀπέναντι λοιπὸν τοσούτων ὠφελημάτων, τὰ ὁποῖα θὰ προκύψωσιν ἐκ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, νομίζω ὅτι ὁ μόνος λόγος, ὃν οἱ ἀξιότιμοι προαγορεύσαντες — καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν συνάδελφος καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεγαρίδος συνάδελφος, καὶ δὲν ἐνθυμοῦμαι ποῖος ἄλλος — ἀνέφεραν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὁ λόγος τῆς ἀπογοητεύσεως τῶν καλουμένων πρὸς στράτευσιν ἀνδρῶν καὶ τῆς ἐνθαρρύνσεως αὐτῶν εἰς τὴν φυγοστρατείαν, νομίζω ὅτι δύναται νὰ παροραθῇ. Περαίνων τὸν λόγον, προτείνω τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, διὰ τῆς ὁποίας οὐδὲν ἄλλο ὁρίζεται ἢ ὅ,τι καὶ ἐν τῷ ὑπάρχοντι νόμῳ περὶ ἀνυποτάκτων μέχρι τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1894, ἤτοι, ὅτι οἱ ἀνυπότακτοι ἀπὸ τοῦ 1895 μέχρι τοῦ 1902 συμπεριλαμβανομένου — διὰ νὰ μὴ ὑπάρχῃ οὔτε καὶ κατὰ τοῦτο διαφορὰ πρὸς τὸν ἰσχύοντα νόμον — ὑποχρεοῦνται νὰ ὑπηρετήσωσι διετῆ θητείαν καὶ δεκαπεντάμηνον πρόσθετον ὑπηρεσίαν. Εἰς δὲ τὸ ἄρθρον 2 προτείνω διὰ τῆς τροπολογίας νὰ προστεθῇ: «Οἱ ἀνωτέρω ἀνυπότακτοι (δηλ. οἱ τῶν ἀπογραφῶν μέχρι τοῦ 1902) μετὰ ἑξάμηνον ὑπηρεσίαν...»

§348Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πραγματικὴν ὑπηρεσίαν.

§349Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Τριῶν μόνων μηνῶν πραγματικὴ ὑπηρεσία ἀρκεῖ.

§350Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἑξάμηνος ὑπηρεσία ἀπαιτεῖται· ἀλλὰ τὸν προσδιορισμὸν τοῦ χρόνου τῆς ὑπηρεσίας ἐπαφίημι εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος εἶναι καὶ ὁ ἁρμοδιώτερος διὰ τὰ τοιαῦτα ζητήματα... Ἐξακολουθῶ τὴν τροπολογίαν μου: «μετὰ ἑξάμηνον ὑπηρεσίαν δύνανται νὰ ἐξαγοράσωσι τὸ ὑπόλοιπον τῆς διετοῦς αὐτῶν θητείας ἀντὶ δραχμῶν εἴκοσι δι’ ἕκαστον μῆνα, τοὺς δὲ 15 μῆνας τῆς προσθέτου ὑπηρεσίας ἀντὶ 30 δραχμῶν δι’ ἕκαστον μῆνα, συμμορφούμενοι πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου τούτου ἐντὸς 6 μηνῶν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεώς του.» Εἰς τὸ ἄρθρον 4 τοῦ νομοσχεδίου, διὰ νὰ μὴ θεωρηθῇ ὅτι θέλομεν ν’ ἀπαλλάξωμεν αὐτοὺς τῆς τιμωρίας διὰ τὴν ἀνυποταξίαν των ἐν πολέμῳ, διὰ τὴν ὁποίαν κόπτονται οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, — καὶ δὲν ἀδικῶ αὐτούς, ἐξετάζοντας ἀπὸ τοιαύτης ἀπόψεως τὸ πρᾶγμα, καίτοι ἡμεῖς δὲν ζητοῦμεν νὰ μείνωσιν ἀτιμώρητοι, — προτείνω τροπολογίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐξακολουθήσωσιν ὑπαγόμενοι, ὡς ἀνυπότακτοι πολέμου, εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 152 τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, τὸ ὁποῖον τιμωρεῖ τὴν τοιαύτην ἀνυποταξίαν διὰ φυλακίσεως 2 ἕως 5 ἐτῶν. Οὕτω θὰ τιμωρηθῶσιν οὗτοι ὑπὸ τοῦ Στρατοδικείου, ἀλλὰ θὰ ἐπιτρέπηται καὶ εἰς αὐτοὺς νὰ ἐξαγοράσωσι τὴν ὑπηρεσίαν των, διότι, ἐπαναλαμβάνω, μέγιστα εἶναι τὰ ἀγαθὰ, τὰ ὁποῖα θὰ προκύψωσιν ἐκ τοῦ εὐεργετήματος τούτου, ἐνῷ εἷς καὶ μόνος λόγος ἀνεπτύχθη κατ’ αὐτοῦ ὑπὸ τῶν ἀντιφρονούντων, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἀπέναντι τόσων ἄλλων ἀγαθῶν δὲν πρέπει νὰ ὑπερισχύσῃ ὁ εἷς καὶ μόνος ἐναντίος λόγος.

§351Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δόσατε τὴν τροπολογίαν σας, τὴν ὁποίαν θὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν.

§352Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπὸ αὐτὰς τὰς συνθήκας παραιτούμεθα τῆς περὶ ἀναβολῆς προτάσεώς μας.

§353ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἡ προθεσμία ἡ ἑξάμηνος πρὸς προσέλευσιν τῶν ἀνυποτάκτων ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου εἶναι ζήτημα, ἂν πρέπει νὰ τεθῇ, διότι εἶναι δυνατὸν ἡ προθεσμία αὕτη νὰ μὴ ἐπαρκέσῃ διὰ τὴν προσέλευσιν αὐτῶν. Ἐντὸς ἓξ μηνῶν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου θὰ ἐπιτραπῇ ἡ προσέλευσις τῶν ἀνυποτάκτων, ἵνα ἐξαγοράσωσι τὴν ὑποχρέωσίν των; Ἐὰν οὕτως ἔχωσι τὰ τῆς προθεσμίας, ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ἑξῆς διλήμματος· ἢ ἡ προθεσμία θὰ ᾖναι ἀνεπαρκής, καὶ θὰ προσέλθωσιν ὀλίγοι, ἢ θὰ προσέλθωσι πάντες, καὶ τότε τί θὰ τοὺς κάμωμεν;

§354Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§355Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐναντίος τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου, οὐδ’ ἐπιρρίπτω μομφὴν ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀνυποταξίαν, διότι ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ὅλοι οἱ λαοί, ὑπὸ στρατιωτικὴν ἔποψιν, ἔχουσι τὰς αὐτὰς ἰδιότητας, καὶ ἐλπίζω ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου θὰ ἀποδείξω τοῦτο. Ἐζήτησα τὴν ἀναβολὴν τοῦ νομοσχεδίου ἁπλῶς διὰ νὰ προλάβωμεν τὴν ἀνυποταξίαν ἐν τῷ μέλλοντι, καὶ, εἰ δυνατόν, νὰ λάβωμεν τοιαῦτα μέτρα, — περὶ τῶν ὁποίων καὶ θὰ ὁμιλήσω, — ὥστε νὰ μειώσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀνυποτάκτων.

§356Α. ΜΟΝΟΚΡΟΥΣΟΣ. Σπουδαιοτάτη συζήτησις ἠγέρθη, κύριοι Βουλευταί, διὰ τὸ ζήτημα τῶν ἀνυποτάκτων. Μήπως δὲν ἔχομεν παράδειγμα τοιοῦτον ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Βουλήν, ἡ ὁποία ἄλλοτε ἐψήφισε νόμον διὰ τοὺς καθυστερουμένους τῶν παλαιῶν ἀπογραφῶν, καὶ ἔδωκε τὸ δικαίωμα τῆς πληρωμῆς δι’ ἀντικαταστάσεως; Διατὶ σήμερον μᾶς κάμνει ἐντύπωσιν, ὅτι ὑπάρχουσιν ἀνυπότακτοι εἰς τὸ ἐξωτερικόν; Ἀλλὰ πότε ἡμεῖς ἐσκέφθημεν, ὅτι ἔχει ἀνάγκην στρατοῦ τὸ Κράτος, ὅτι ἔχει ἀνάγκην δυνάμεως, ἡ ὁποία νὰ δύναται ν’ ἀντιταχθῇ πρὸς τὸν ἐχθρόν, ὅταν ὁ ἐχθρὸς πλησιάζῃ πρὸς τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικόν, ὅταν ὁ ἐχθρὸς βασανίζῃ τὸν ὑπόδουλον Ἑλληνισμόν, ὁ ὁποῖος ἔχει ἀνάγκην τῆς προστασίας ἡμῶν; Ἡμεῖς ἐσκέφθημεν κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην νὰ ὑποστηρίξωμεν τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης· δὲν ἐσκέφθημεν, ὅτι ἡ πατρὶς ἔχει ἀνάγκην στρατοῦ καὶ ναυτικοῦ, ἵνα ἔχῃ δύναμιν καὶ γόητρον ἀπέναντι τῶν ἄλλων Κρατῶν καὶ ἐνῷ δὲν ἐσκέφθημεν τοῦτο, σήμερον ὅλον τὸ ζήτημα ἐτέθη διὰ τοὺς ἀνυποτάκτους ἐκείνους, τοὺς ὁποίους αὐτὴ ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία ἠνάγκασε νὰ ἐγκαταλείψωσι τὰς οἰκογενείας των, νὰ ἐκπατρισθῶσιν, ὅπως κερδίσωσι τὸν ἄρτον διὰ τὰ τέκνα των ἢ διὰ τοὺς γονεῖς καὶ τὰς ἀδελφάς των. Ἐπειδὴ λοιπὸν ἡμεῖς, κύριοι Βουλευταί, δὲν ἐσκέφθημεν νὰ δώσωμεν εἰς αὐτοὺς τὰ μέσα τῆς ἀνακουφίσεως, ἀλλὰ πάντοτε ἐπεβαρύναμεν αὐτοὺς μὲ φόρους καὶ ἐξακολουθοῦμεν ἔτι ἐπιβαρύνοντες αὐτούς, οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, βλέποντες τὰ τέκνα των, τὰς ἀδελφάς των, τοὺς γονεῖς των δυστυχοῦντας, οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ, εἰς τοιαύτην ἀνάγκην εὑρισκόμενοι, ἀνεχώρησαν εἰς τὸ ἐξωτερικόν, διὰ νὰ εὕρωσι τὰ μέσα τῆς προστασίας τῶν οἰκογενειῶν των. Ἐγὼ περιέμενον ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νομοσχέδιον πολὺ ἐπιεικέστερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλήν· διότι, ἐὰν λάβω ὑπ’ ὄψιν τὸν νόμον τοῦ 1896, ὅτε ἐδόθη τὸ εὐεργέτημα τοῦ ἀντισηκώματος τῶν ἀνυποτάκτων, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μέχρι σήμερον, δύναμαι νὰ εἴπω, οὐδὲ 20% ἐπλήρωσαν. Καὶ διὰ ποῖον λόγον, κύριοι Βουλευταί; Διότι ὑπάρχει τὸ ἐπιπρόσθετον, ἤτοι αἱ 600 δραχμαὶ, καὶ προσέτι ἡ διετὴς ὑπηρεσία. Εἶναι λοιπὸν πολὺ δύσκολον νὰ παραδεχθῶ, ὅτι καὶ 20% εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὰς ἑστίας των, ἵνα ἐκπληρώσωσι τὴν στρατιωτικὴν αὑτῶν ὑποχρέωσιν. Ἐγὼ, ἐπαναλαμβάνω, περιέμενον ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον εὐεργετικόν, τὸ ὁποῖον ἔχομεν καθῆκον νὰ ψηφίσωμεν, νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον νὰ περιέχῃ διατάξεις ὁμοίας πρὸς ἐκείνας, εἰς τὰς ὁποίας ὑπήγοντο οἱ καθυστερούμενοι κληρωτοὶ τῶν παλαιῶν ἀπογραφῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπλήρωνον 500 δραχμὰς εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, καὶ ἡ Πολιτεία ἦτο ὑποχρεωμένη, συμφώνως πρὸς τὸν νόμον, νὰ εὕρῃ ἀντικαταστάτην πρὸς ἀναπλήρωσιν τοῦ κληρωτοῦ ἐκείνου. Καὶ δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλήν, ὅτι, ἂν αὐτὸ πράξῃ σήμερον, ἀπὸ μόνον τὸ ἀντισήκωμα τῶν 500 δραχμῶν τὸ ἥμισυ τοὐλάχιστον τοῦ ποσοῦ ἐκείνου θέλει εἰσπραχθῆ. Ἂν ὅμως τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ὅπερ φέρει σήμερον ὁ κ. Ὑπουργός, τεθῇ εἰς ἐνέργειαν, δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλήν, ὅτι οὐδὲ 20 τοῖς ἑκατὸν θὰ ἔλθωσιν ἐξ αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐκπατρισμένοι, καὶ τὸ Κράτος θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ τοὺς κατατάξῃ εἰς τὴν ἐφεδρείαν, οἱ δὲ ἔφεδροι θεωροῦνται ὡς εἶναι καὶ οἱ στρατεύσιμοι, διότι οἱ στρατεύσιμοι οἱ ὑπηρετήσαντες ὑπάγονται εἰς τὴν ἐφεδρείαν... (ἀδημονία παρά τισι Βουλευταῖς). Μὲ συγχωρεῖτε, διότι ἀνήκω καὶ ἐγὼ εἰς τὴν τάξιν τῶν δυστυχῶν αὐτῶν πενομένων, καὶ ἔχω καθῆκον νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν νὰ τροποποιήσῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, εἰς τρόπον ὥστε νὰ πληρώνωσι καὶ αὐτοὶ οἱ ἀνυπότακτοι τὰς 500 δραχμὰς, τὰς ὁποίας ἐπλήρωνον οἱ καθυστερούμενοι κληρωτοὶ τῶν παλαιῶν ἀπογραφῶν. Ἐὰν ὅμως νομίζητε, ὅτι θὰ εὑρεθῇ τὸ Κράτος εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ καλέσῃ αὐτοὺς, ἂς ἐπιβληθῇ καὶ εἰς αὐτοὺς τρίμηνος ὑπηρεσία, καὶ τότε θὰ εὑρίσκωνται καὶ αὐτοὶ εἰς τὴν ἐφεδρείαν, καὶ ὅταν τὸ Κράτος λάβῃ ἀνάγκην αὐτῶν, θὰ εὑρίσκωνται παρόντες.

§357ΜΙΧ. ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Νομίζω ὅτι διὰ τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λακεδαίμονος, ἐπέρχεται κἄποια διατάραξις εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, διότι ἕκαστος ὑπηρετῶν ἐπὶ 6 μῆνας θὰ ἦναι εἷς στρατιώτης ἐπὶ πλέον, ἕκαστος ἀνυπότακτος δι’ 6 μῆνας θὰ προσθέσῃ εἰς τὸ Κράτος δαπάνην τριακοσίων δραχμῶν. Νομίζω ὅτι ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας δὲν εἶναι δίκαιον, ὅ,τι ὁ ἀνυπότακτος θὰ πληρώσῃ πρὸς ἐξαγορὰν τοῦ ὑπολοίπου τῆς ὑπηρεσίας του νὰ εἰσέρχηται εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Ἀμύνης. Λογικὸν εἶναι νὰ τεθῇ ἐν τῷ νόμῳ, ὅτι τὸ ἀντισήκωμα τῆς προσθέτου ὑπηρεσίας θὰ εἰσέρχηται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, καὶ οὕτω νὰ μὴ ἐπέλθῃ διατάραξις εἰς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους.

§358Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Λησμονεῖτε ὅμως, ὅτι θὰ ἔχητε περισσοτέρους διαθεσίμους καὶ θὰ λαμβάνητε 165 δραχμάς.

§359ΜΙΧ. ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου διαφωνῶ πρὸς τοὺς ἀγορεύσαντας κ. Βουλευτὰς τῶν γειτονικῶν μου ἐπαρχιῶν. Καὶ ὅτε ἐγένετο ὁ νόμος τοῦ 1896 περὶ ἀνυποτάκτων, ἐνομίζετο ὅτι θὰ προσέλθωσιν ἀθρόοι οἱ ἀνυπότακτοι, καὶ ὅτι ἤθελον εἰσπραχθῆ ἑκατομμύρια. Ἀλλ’ ἀπὸ τὰ τόσα ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἐνομίζετο ὅτι ἤθελον εἰσπραχθῇ, δὲν εἰσεπράχθησαν οὐδὲ τὰ ἡμίση, διότι μέχρι τῆς σήμερον μόλις περὶ τὸ ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον ἔχει εἰσπραχθῇ.

§360Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Ἡ μετανάστευσις ἤρχισεν ἀπὸ τοῦ 1895.

§361Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν δέχηται τὴν τροπολογίαν ὡς ἔχει, τότε βεβαίως ἀποσύρω τὴν πρότασίν μου· ἐὰν ὅμως ὄχι, τότε ἐπιμένω εἰς τὴν ἀναβολήν.

§362ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὲ τὴν διαφορὰν, ὅτι ἡ τροπολογία θὰ τυπωθῇ, θὰ διανεμηθῇ καὶ θὰ συζητηθῇ κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν. Κατ’ ἀρχὴν βεβαίως ἀπεδέχθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.

§363Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀπὸ τοῦδε.

§364Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Κατ’ ἀρχὴν ὑπὸ μελέτην.

§365ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν ἀρχὴν τῆς ὑπηρεσίας τῶν ἀνυποτάκτων ἀπεδέχθη.

§366ΜΙΧ. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν βλέπω τὸν λόγον, ὅστις ὑπηγόρευσε τὴν εἰσαγωγὴν ἰδιαιτέρου ἐντελῶς νομοσχεδίου περὶ ἀνυποτάκτων κληρωτῶν. Νομίζω ὅτι ὁ στρατολογικὸς νόμος περιέχει παρεμφερῆ διάταξιν εἰς τὸ ἄρθρον 179, καὶ, ὡς διατυποῦται ἡ τροπολογία μου, διὰ δύο μόνον παραγράφων, τροποποιουσῶν τὸ προμνησθὲν ἄρθρον, ἀναπληροῦται ἡ ἔλλειψις αὕτη, καὶ οὕτως ἀποφεύγομεν νὰ ἔχωμεν τόσα πολλὰ νομοσχέδια καὶ τόσους πολλοὺς νόμους καὶ νὰ κατατρίβωμεν τὸν χρόνον εἰς μακρὰς καὶ ἀγόνους συζητήσεις, καὶ δὲν θ’ ἀναγκαζώμεθα κατόπιν νὰ προσφεύγωμεν εἰς νέους νόμους, ἑρμηνευτικοὺς τῶν ψηφισθέντων, ἀντιφασκόντων, ὡς συνήθως γίνεται. Διὰ τῆς τροπολογίας τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, ὅπως τὴν ὑπέβαλον χθὲς τὴν ἑσπέραν, οὐδὲν ἄλλο ἔχομεν νὰ πράξωμεν ἢ νὰ συμπεριλάβωμεν τὰς μετὰ τὸ 1894 μέχρι τοῦ 1901 ἡλικίας, οὐχὶ ὅμως καὶ τὴν ἡλικίαν τοῦ 1902, διότι, ἐὰν συμπεριλάβωμεν καὶ τὸ 1902, θὰ ἔχωμεν τὸ ἄτοπον, ὅτι θὰ ὑπάρχουν ἀνυπότακτοι, οἱ ὁποῖοι προσῆλθον βραδέως καὶ ὑπηρετοῦσι, καὶ οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχωσι τὸ δικαίωμα νὰ ἀπέλθωσιν ἀμέσως τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, ἐξαγοράζοντες τὴν ὑπηρεσίαν των, καὶ τιθέμενοι οὕτω εἰς κρείσσονα μοῖραν τῶν ἐμπροθέσμως καταταχθέντων καὶ ὑπηρετούντων εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ κληρωτῶν.

§367ΧΑΡ. ΤΖΑΝΝΕΤΑΚΗΣ. Θὰ ἦναι λιποτάκται.

§368ΜΙΧ. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ἀνυπότακτοι τοιοῦτοι ἔχουσι προσέλθει καὶ ὑπηρετοῦσι, καὶ δὲν εἶναι λιποτάκται οἱ βραδέως προσερχόμενοι νὰ ὑπηρετήσωσι.

§369ΧΑΡ. ΤΖΑΝΝΕΤΑΚΗΣ. Ὅταν φύγωσιν ὅμως, θὰ ἦναι ἀνυπότακτοι.

§370ΜΙΧ. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ἀναγκαῖον εἶναι προσέτι νὰ διασαφηνισθῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἂν ἔχουσι δικαίωμα ἐξαγορᾶς τῆς ὑπηρεσίας των καὶ ἐκεῖνοι οἱ ἀνυπότακτοι κληρωτοί, οἱ ὁποῖοι εἶναι κατατεταγμένοι σήμερον. Περὶ αὐτῶν δὲν προνοεῖ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον. Διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΤΟΗʹ τοῦ 1896, δι’ οὗ ἐγένετο τροπολογία ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 179 τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, ἐλαμβάνοντο ὑπ’ ὄψιν οἱ καταταχθέντες καὶ ὑπηρετοῦντες ἐν τῷ στρατῷ ἀνυπότακτοι κληρωτοί, διότι ἔλεγεν, ὅτι οἱ ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρετοῦντες τῆς αὐτῆς κατηγορίας δύνανται νὰ ἐξαγοράζωσι μὲ μικρότερον ποσὸν τὴν ὑπηρεσίαν των, ἤτοι ἀντὶ δραχμῶν 20 δι’ ἕκαστον μῆνα, οἱ δὲ μὴ καταταχθέντες ἀντὶ 30. Περὶ αὐτῆς τῆς κατηγορίας, ἤτοι περὶ τῶν ἀνυποτάκτων κληρωτῶν, τῶν ὑπηρετούντων σήμερον, δὲν διαλαμβάνει τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀνυποτάκτων κληρωτῶν. Λέγει «οἱ προσερχόμενοι ἢ προσαγόμενοι ἀνυπότακτοι κληρωτοί», ἀλλὰ δὲν λέγει καὶ περὶ τῶν καταταχθέντων τοιούτων ἀνυποτάκτων κληρωτῶν, ἐνῷ τὸ ἄρθρον 179 τοῦ στρατολογικοῦ νόμου ἀκριβῶς προὐνόει καὶ περὶ αὐτῶν. Ἕνεκα τούτου φρονῶ, ὅτι καλὸν εἶναι ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ὅταν γείνῃ ἡ τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, δυνάμεθα νὰ συμπεριλάβωμεν διὰ μιᾶς τροπολογίας ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 179 ὁλόκληρον τὸ προκείμενον νομοσχέδιον.

§371Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Αὐτὸ τὸ ἀπερρίψαμεν.

§372Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Αὐτὸς εἶναι πάγιος νόμος.

§373ΜΙΧ. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Καὶ εἰς τὸν πάγιον νόμον, κύριε Ὑπουργέ, ἐγένετο τροπολογία διὰ τοῦ νόμου ΒΤΟΗʹ τοῦ 1896, καὶ διὰ τῆς τροπολογίας ἐκείνης τὸ ἄρθρον 179 ἐτροποποιήθη, καὶ συμπεριελήφθησαν οἱ ἀνυπότακτοι κληρωτοὶ τῶν μέχρι τοῦ 1894 ἀπογραφῶν. Παρεμφερὲς ζήτημα ἔχομεν νὰ λύσωμεν καὶ νῦν, ἀφορῶν τοὺς μέχρι τοῦ 1902 ἀνυποτάκτους κληρωτούς· ἐὰν εἰς τὸν στρατολογικὸν νόμον γείνῃ μία μόνον τροπολογία, θεραπεύεται ἡ σκοπουμένη διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀνυποτάκτων κληρωτῶν ἀνάγκη, καὶ ἔχομεν ἕνα ἑνιαῖον νόμον.

§374Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι προσωρινὸς νόμος.

§375ΜΙΧ. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ἀλλ’ ὁ νόμος οὗτος ἀποτελεῖ μέρος τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, ὃν πρέπει νὰ ἔχωμεν πληρέστερον καὶ ἄνευ ἄλλων παραρτημάτων νόμων σχετικῶν αὐτοῦ, καὶ καλὸν κρίνω ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ παρόντος νομοσχεδίου μέχρι τῆς τρίτης συζητήσεως τοῦ στρατολογικοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἐκεῖ νὰ συμπεριλάβωμεν διάταξιν, τροποποιοῦσαν τὸ ἄρθρον 179, καὶ περιλαμβάνουσαν ὅλους τοὺς ἀνυποτάκτους. Δὲν ἐννοῶ δὲ, διατὶ νὰ ληφθῶσι πολλὰ μέτρα. Ἓν μέτρον ἐλήφθη διὰ τοὺς μέχρι τοῦ 1894 ἀνυποτάκτους, ἤδη λαμβάνεται ἄλλο μέτρον αὐστηρότερον διὰ τοὺς ἀπὸ τοῦ 1894 μέχρι τοῦ 1902, εἰς ὃ βεβαίως θὰ ὑπαχθῶσι καὶ οἱ πρὸ τοῦ 1894, ὅσοι δὲν ἐξηγόρασαν τὴν ὑποχρέωσίν των, ἐνῷ οἱ λόγοι, οἵτινες συνηγόρουν τότε, συνηγοροῦσι καὶ σήμερον, ὅπως φανῶμεν ἐπιεικεῖς πρὸς τοὺς ἀνυποτάκτους ἐν γένει κληρωτούς, διότι ὑπάρχουσι λόγοι σπουδαῖοι, οἱ ὁποῖοι ἠνάγκασαν τοὺς ἐν λόγῳ κληρωτοὺς νὰ μὴ προσέλθωσι πρὸς ἐκπλήρωσιν τῆς στρατιωτικῆς ὑποχρεώσεώς των, καὶ πρέπει ἡ Πολιτεία νὰ φανῇ καὶ πρὸς αὐτοὺς ἐπίσης συγκαταβατική, ἄλλως θὰ τοὺς ἐξαναγκάσωμεν νὰ μὴ ἔλθωσι ποτὲ εἰς τὴν πατρίδα των. Διότι λάβετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἔχουσιν ἐξαγορὰν πολὺ μεγαλειτέραν τῆς προηγουμένης καὶ πρόστιμον. Διὰ τὸν λόγον αὐτὸν δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ληφθῇ ἰδιαίτερον μέτρον, ἀλλὰ πρέπει νὰ ληφθῇ τὸ αὐτὸ ἐπιεικὲς μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐλήφθη κατὰ τὸ 1896 διὰ τῆς τροπολογίας τοῦ ἄρθρου 179. Ἐπαναλαμβάνω λοιπόν, ὅτι πρέπει ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἢ νὰ τροποποιηθῇ εἰς τρόπον ὥστε ἓν καὶ τὸ αὐτὸ μέτρον νὰ ληφθῇ δι’ ἅπαντας τοὺς ἀνυποτάκτους κληρωτούς, οἷον ἐλήφθη διὰ τοὺς πρὸ τοῦ 1894 καθυστερουμένους τοιούτους.

§376Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Πολλοὶ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἐξετόπισαν τὸ ζήτημα. Πρόκειται καθαρῶς περὶ τῶν φυγοστράτων ἐκείνων, οἵτινες, εἴτε διότι δὲν εἶχον τὰ ἔξοδά των, εἴτε ἐξ ἀσθενείας, εἴτε ἐξ ἄλλων οἰκογενειακῶν λόγων, δὲν ἠδύναντο νὰ προσέλθωσιν· ἀπορῶ δὲ, πῶς πολλοὶ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἀνέμιξαν τὸν πόλεμον, ἐνῷ οὗτος δὲν ἔχει θέσιν εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ εἰς ζήτημα καθαρῶς διοικητικόν, διότι ὁ σκοπὸς εἶναι, πῶς νὰ κατορθώσωμεν νὰ τοὺς συγκεντρώσωμεν εἰς τὴν χώραν ἡμῶν. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ ν’ ἀφήσωμεν πᾶσαν περαιτέρω συζήτησιν καὶ ν’ ἀποσύρωμεν πᾶσαν τροπολογίαν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος.

§377ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς προτάσεως περὶ ἀναβολῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀνυποτάκτων κληρωτῶν.»

§378Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ τῆς ἀναβολῆς ἐξηρτήθη ὑπὸ ἐκείνων, οἵτινες ἐπρότειναν αὐτὴν, ἐκ τούτου, ἂν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δέχεται τὴν πρότασιν τὴν ὑποστηριχθεῖσαν ὑπὸ πολλῶν, νὰ ὑπηρετῶσιν οἱ περὶ ὧν πρόκειται ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ ἐπὶ ἑξάμηνον, τὸν ὑπόλοιπον δὲ μόνον χρόνον νὰ ἐξαγοράζωσι.

§379Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Κατ’ ἀρχὴν, εἶπον, τὴν δέχομαι.

§380Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ ἀναβολὴ δὲν ὑποστηρίζεται ὑπ’ οὐδενός.

§381ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ προτελευταῖον ἀγορεύσας βουλευτὴς Καρυστίας κ. Στεφανίδης υἱοθέτησε τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς.

§382ΜΙΧ. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Διὰ νὰ μὴ παρεξηγηθῶ, παραιτοῦμαι τῆς προτάσεως. (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον καὶ γίνεται δεκτὸν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς δευτέραν συζήτησιν ἄνευ ἑτέρας ἀντιρρήσεως). (Ἐνταῦθα καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Ι. Γιαννακίτσας).

§383ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συστάσεως Ταμείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης.»

§384ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Αὔριον, αὔριον.

§385Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἡ ὥρα 2 μετὰ τὸ μεσονύκτιον. Ἐὰν ἐπιμείνητε νὰ ψηφισθῇ νομοσχέδιον τοσοῦτο σπουδαῖον, ὡς τὸ περὶ Ταμείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης, εἰς τοιαύτην ὥραν, βεβαίως δὲν θέλετε συζήτησιν. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰς θέσιν νὰ ὁμιλήσουν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, δὲν δύνανται εἰς τοιαύτην ὥραν νὰ λάβωσι τὸν λόγον.

§386ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μία τροπολογία ὑπάρχει ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου, ἡ τοῦ κυρίου Φικιώρη.

§387Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι τώρα ὥρα νὰ συζητήσωμεν.

§388ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§389Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Οὐδεὶς εἶναι κατ’ ἀρχὴν ἐναντίος τοῦ νομοσχεδίου περὶ Ταμείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Ἀλλ’ ἡ ὥρα εἶναι προκεχωρημένη, καὶ ἀρκετὰ εἰργάσθη ἡ Βουλή. Τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὑπέβαλε τροπολογίας πολὺ σοβαρὰς, καὶ τὰς τροπολογίας ταύτας ἐννοεῖ νὰ ἀναπτύξῃ.

§390Γ. ΠΟΛΥΓΕΝΗΣ. Προτείνομεν τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως.

§391ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε 15;

§392Γ. ΠΟΛΥΓΕΝΗΣ. Εἴμεθα.

§393ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶσθε.

§394Γ. ΠΟΛΥΓΕΝΗΣ. Εἴμεθα. Ἐὰν τὸ ἀμφισβητῆτε, προβάλλω ἔνστασιν μὴ ἀπαρτίας.

§395Α. ΡΩΜΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος ἀμέσως, κύριε Πρόεδρε.

§396Γ. ΠΟΛΥΓΕΝΗΣ. Ἀποσύρω τὴν ἔνστασιν.

§397Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Ὄχι· νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος, ἀφοῦ ὑπέβαλεν ἔνστασιν. (Ἄρχεται ἡ ἀνάγνωσις τοῦ καταλόγου).

§398Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Ποία πρότασις ψηφίζεται; Ὁ ὑποβαλὼν τὴν ἔνστασιν παρῃτήθη αὐτῆς.

§399ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπιμένει.

§400Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Λοιπὸν ἂς ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἐξακολουθεῖ καὶ περατοῦται ἡ ἀνάγνωσις τοῦ καταλόγου, μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή).

§401ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ, παρόντων 125 Βουλευτῶν.

§402ΧΑΡΙΛ. ΤΖΑΝΝΕΤΑΚΗΣ. Ὑπάρχει, κύριε Πρόεδρε, καὶ πρότασις τοῦ κ. Πολυγένη περὶ ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου.

§403ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι.

§404Γ. ΠΟΛΥΓΕΝΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Εἴμεθα περισσότεροι τῶν 15.

§405ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ Ταμείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Γ. Μελισσηνοῦ καὶ Κ. Χριστοδούλου).

§406ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 122, ἐξ ὧν 4 ὑπὲρ τῆς προτάσεως καὶ 118 κατὰ τῆς προτάσεως. Ἑπομένως ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς τοῦ νομοσχεδίου ἀπερρίφθη. Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν, ὡς ἔχει). Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§407Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Ὑποβάλλω τροπολογίαν, ὅπως προστεθῇ εἰς τὰ ἔσοδα τὰ ἀναγραφόμενα ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ πᾶν τὸ ἐξ ἀντισηκωμάτων ἐξ ἀνυποτάκτων ἔσοδον, δηλαδὴ ὄχι μόνον τὰ ἐκ τῶν ἀνυποτάκτων παρελθουσῶν ἀπογραφῶν ἔσοδα, ἀλλὰ καὶ τὰ δυνάμει τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας.

§408ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν, ὅπως προστεθῇ καὶ τὸ ἔσοδον τοῦτο, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Οὐδεὶς ἐγείρεται). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2). Ἄρθρον 3.

§409Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐσκόπουν νὰ ὁμιλήσω, διότι θεωρῶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐκ τῶν σπουδαιοτάτων, ἀλλ’ ὁμολογῶ ὅτι ἀδυνατῶ κατὰ τὴν ὥραν ταύτην νὰ λάβω τὸν λόγον· ἑπομένως παρακαλῶ, ἐὰν ἦναι δυνατὸν, ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις. Δὲν δύναμαι εἰς τοιαύτην ὥραν νὰ ὁμιλήσω, ἐκτὸς ἐὰν νομίζητε, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον ἄνευ συζητήσεως.

§410Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἡμεῖς, οἱ καθήμενοι ἐν τῇ πτέρυγι ταύτῃ, ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου δὲν δυνάμεθα ν’ ἀντιδράσωμεν, ἀλλὰ καὶ νὰ συζητήσωμεν δὲν δυνάμεθα, διότι ἡ ὥρα εἶναι ἀκατάλληλος.

§411Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐὰν ἐξετάσητε, κύριε Πρόεδρε, τίς κατηνάλωσε τὸν περισσότερον χρόνον κατὰ τὴν ἀποψινὴν συζήτησιν, θὰ εὕρητε τοὺς συμπολιτευομένους καὶ οὐχὶ τοὺς ἀντιπολιτευομένους.

§412Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§413ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κύριος Λαπαθιώτης.

§414Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐσκόπουν, κύριε Πρόεδρε, νὰ ὁμιλήσω γενικῶς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἀτυχῶς δὲν ἤλπιζον, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ συζητηθῇ νομοσχέδιον τηλικαύτης σπουδαιότητος ἐν τοιαύτῃ ὥρᾳ καὶ μετὰ τοσαύτην κόπωσιν. Ἐν τούτοις δράττομαι τῆς εὐκαιρίας νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου.

§415ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐπὶ τίνος ἄρθρου;

§416Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Νομίζω, ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς τὸ ἄρθρον 2. Δὲν ἤκουσα, ἂν ἐψηφίσθη τοῦτο, ἀλλ’ ἀντελήφθην, ὅτι δὲν ἐψηφίσθη. Ἀντελήφθην, ὅτι ὁ κ. Γουλιμῆς ὑπέβαλεν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 τροπολογίαν, ἥτις ψηφοφορηθεῖσα ἀπερρίφθη. Ἐγὼ κατόπιν ἐζήτησα τὸν λόγον· ἑπομένως πρόκειται περὶ αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου· ἐζήτησα δὲ προσέτι νὰ ἀναβληθῇ τὸ νομοσχέδιον, δι’ οὓς λόγους πρὸ μικροῦ ἀνέφερα· ἑπομένως εὑρισκόμεθα εἰς τὸ ἄρθρον 2.

§417Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἑπομένως εὑρισκόμεθα εἰς τὸ ἄρθρον 3. Ὁ κύριος Γουλιμῆς ὑπέβαλε τροπολογίαν, ἥτις ἀπερρίφθη, κατόπιν δ’ ἐψηφίσθη τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου· μόλις δ’ ὁ κύριος Πρόεδρος εἶπεν «ἄρθρον 3», τότε ὑμεῖς ἐζητήσατε τὸν λόγον. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια.

§418Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐπειδὴ ὁμιλεῖτε περὶ ἀληθείας, ἡ ἀντίληψίς μου εἶναι, ὅτι δὲν ἐψηφίσθη τὸ ἄρθρον 2.

§419Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δυνατὸν νὰ ἐψηφίσθη τὸ δεύτερον ἄρθρον, ἀλλ’ ἠρωτήθη ἡ Βουλή, ἂν παραδέχεται;

§420Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐξ ὅλων, Κύριοι, τῶν νομοσχεδίων τῶν ὑποβληθέντων ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως σπουδαιότερον θεωρῶ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Εἶναι βεβαίως σπουδαῖα καὶ τὰ νομοσχέδια περὶ στρατολογίας, περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, περὶ σώματος Γενικῶν Ἐπιτελῶν, περὶ ὁρίου ἡλικίας κλπ., ἀλλὰ περὶ τούτων δὲν πρόκειται σήμερον. Ἀναγνωρίζω, Κύριοι, ὅτι ἡ ἀνάγκη τῆς στρατιωτικῆς ὀργανώσεως καὶ τῆς πολεμικῆς παρασκευῆς τῆς χώρας ἐν γένει εἶναι ἀνάγκη ἐπιτακτική, διότι φρονῶ, ὅτι παρῆλθεν ὁ καιρός, παρῆλθεν ἡ ἐποχὴ ἐκείνη, κατὰ τὴν ὁποίαν ἠδυνάμεθα διὰ προχείρου προπαρασκευῆς νὰ προσπορισθῶμεν ἐθνικὰ ὠφελήματα· εἶναι ἀνάγκη νὰ συνταχθῶμεν καὶ νὰ ἐφοδιασθῶμεν σοβαρῶς, ἑπομένως φρονῶ, ὅτι πᾶσαν δαπάνην πρέπει νὰ ψηφίσωμεν, ἡ ὁποία ἀφορᾷ εἰς τὴν προπαρασκευὴν τὴν πολεμικὴν τοῦ στρατεύματος. Ἀλλ’ ἐνῷ θεωρῶ τοῦτο ἐπιτακτικόν, θεωρῶ ἐπίσης ἐπιτακτικὸν, ὅτι ἡ τοιαύτη παρασκευὴ πρέπει νὰ ἦναι σοβαρά. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ὑπὸ συζήτησιν, παρατηρῶ, ὅτι οὔτε ἐπὶ βάσεως στερεᾶς στηρίζεται, οὔτε ἐπαρκές εἶναι διὰ τὸν σκοπὸν, τὸν σκοπὸν τουτέστι τοῦ νὰ παρασκευάσωμεν ἀξιόμαχον δύναμιν, διὰ τῆς ὁποίας θὰ δυνηθῶμεν ν’ ἀντιμετωπίσωμεν τὰς περιστάσεις, οἱαιδήποτε καὶ ἂν ἦναι αὗται. Λέγω, ὅτι στερεῖται βάσεως, διότι, διὰ νὰ εὕρωμεν τὰς δαπάνας, αἱ ὁποῖαι ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν παρασκευὴν ἀξιομάχου δυνάμεως, πρέπει πρωτίστως νὰ γνωρίζωμεν, ποία εἶναι ἡ ἀξιόμαχος δύναμις, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ παρασκευάσωμεν. Εἰς προγενεστέραν ὁμιλίαν μου ἐζήτησα τὴν πληροφορίαν ταύτην παρὰ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἔλαβον δὲ τὴν ἀπάντησιν, ὅτι πρόκειται νὰ παρασκευάσωμεν στρατὸν ἀποτελούμενον ἐξ 150,000 ἀνδρῶν, καὶ προσέθεσεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς, ὅτι θὰ ἔχωμεν προσέτι καὶ στρατὸν ἐξ 25,000 ἀνδρῶν ἀνηκόντων εἰς τὴν ἐθνοφρουράν. Δὲν θὰ ἐξετάσω τὸ ἀκριβὲς τῶν ἀριθμῶν, διότι, ἂν θελήσω νὰ ἐξετάσω τὸ ἀκριβὲς τῶν ἀριθμῶν, βεβαίως δὲν εἶναι 25,000 οἱ ἄνδρες οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν ἐθνοφρουρὰν, ἀλλὰ πλέον τῶν 80,000· τοῦτο δ’ ἐξάγεται ἐκ τῶν ὑπολογισμῶν τῶν σχετικῶν πρὸς τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ, πρὸς τὴν δύναμιν τουτέστιν ἐκείνην, ἣν δίδει καὶ ὁ νόμος περὶ στρατολογίας ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ. Ἀλλὰ δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν τοιαύτην βάσιν; Δὲν γνωρίζω ποίαν γνώμην ἔχει ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι, ἐὰν δεχθῶμεν τοιαύτην βάσιν, τότε εἶναι ἐντελῶς ἀνεπαρκὲς τὸ νομοσχέδιον, καὶ φρονῶ, ὅτι οὐδὲ συζήτησις πλέον δύναται νὰ γείνῃ. Ἐννοεῖτε εὐκόλως, ὅτι ἄλλαι δαπάναι ἀπαιτοῦνται, ἐὰν πρόκηται νὰ καταστῇ ἑτοιμοπόλεμος, ὁπλιζόμενος καὶ ἐφοδιαζόμενος στρατὸς ἐξ 150,000 ἀνδρῶν, καὶ ἄλλαι δαπάναι ἀπαιτοῦνται, ἐὰν πρόκηται περὶ στρατοῦ μεγαλειτέρου ἢ μικροτέρου ἀριθμοῦ. Ἐὰν θέσωμεν ὡς βάσιν τὸν στρατὸν τῶν 150,000 ἀνδρῶν, τοὺς ὁποίους δίδει ὁ περὶ στρατολογίας νόμος ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, ποία εἶναι ἡ δαπάνη, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖται, ὄχι μόνον διὰ νὰ ὁπλίσωμεν, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐφοδιάσωμεν τοσούτου ἀριθμοῦ στρατόν; — διότι πλανῶνται ὅσοι νομίζουν, ὅτι μόνον περὶ ὁπλισμοῦ τοῦ στρατοῦ πρόκειται· διὰ νὰ καταστῇ εἷς στρατὸς ἀξιόμαχος, δὲν ἀπαιτεῖται μόνον νὰ ὁπλισθῇ, ἀλλ’ ἀπαιτεῖται καὶ νὰ ἐφοδιασθῇ, διότι τότε δύναται νὰ ᾖναι στρατὸς χρήσιμος ἐν οἱᾳδήποτε περιστάσει, δὲν δύναται δὲ νὰ ἐννοηθῇ ὡς παρασκευὴ τοῦ στρατοῦ, ὡς παρασκευὴ ἀξιομάχου δυνάμεως, μόνον ἡ παρασκευὴ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ ὁπλισμοῦ, ἀλλ’ ἀπαιτοῦνται ἐφόδια, διὰ ν’ ἀποτελεσθῇ δύναμις ἀξιόμαχος, τὴν ὁποίαν νὰ δυνάμεθα νὰ μεταχειρισθῶμεν ἐν ἀνάγκῃ. — Ὑποθέτω, ὅτι δὲν ἐτέθη ἡ βάσις τῶν 150,000 ἀνδρῶν, διότι τὸ ποσὸν τῶν 5,000,000 χαρτίνων δραχμῶν, τὸ ὁποῖον διαθέτει ἡ Κυβέρνησις διὰ τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, εἶναι τόσον ἀνεπαρκές, ὥστε βεβαίως περὶ ἄλλης βάσεως πρόκειται· ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ἤκουσα τὸν κύριον Πρωθυπουργόν, ὁρίσαντα, ὅτι πρόκειται νὰ παρασκευασθῇ δύναμις στρατοῦ 60,000· τοῦτο δ’ ἐλέχθη, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, κατὰ τὴν συζήτησιν, τὴν ὁποίαν προὐκάλεσεν ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής. Ἀλλὰ καὶ διὰ 60,000 στρατὸν πρώτης γραμμῆς, στρατὸν ὑποχρεωτικῶς ἀκολουθούμενον καὶ ὑπὸ ἐφεδρείας, νομίζω ἐπίσης, ὅτι τὸ ποσὸν εἶναι ἀνεπαρκές. Λέγω δὲ τοῦτο, οὐχὶ ἀντιτιθέμενος κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ διότι φρονῶ, ὅτι, ἐὰν δὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν τὸ πρέπον, ἐὰν δὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν τὸ ἐπαρκὲς, πρέπει ὁπωσδήποτε νὰ συντελέσωμεν, ὅπως καταστῇ δυνατὸν νὰ γείνῃ τὸ δυνατὸν γενέσθαι. Ἑπομένως ἁπλῶς πρόκειται νὰ παράσχω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας θεωρῶ ἀναγκαίας, ὅπως ἡ Βουλὴ ἔχῃ πλήρη γνῶσιν καὶ ἐν πλήρει γνώσει ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον. Κατ’ ἀρχήν, Κύριοι, εἶμαι ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, διότι κατ’ ἀρχὴν εἶμαι ὑπὲρ τοῦ δυνατοῦ γενέσθαι. Ἐὰν δεχθῶμεν τὴν βάσιν, τὴν ὁποίαν ἔθηκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, τῶν 150,000 ἀνδρῶν, τοὺς ὁποίους θὰ καταστήσωμεν ἑτοιμοπολέμους, ὁμολογῶ, ὅτι εἶναι τόσον ὑπερβολικὸν τὸ ποσόν, ὥστε δὲν ἐπεχείρησα νὰ ἐκτελέσω λεπτομερῶς τοὺς ὑπολογισμούς, τοὺς ἀποβλέποντας εἰς τὸν ἀριθμὸν τοῦτον· ἀλλὰ διὰ στρατὸν 150,000, ἐὰν ὑπολογίσωμεν ὅπως ὑπολογίζεται εἰς ὅλους τοὺς στρατούς, κατ’ ἐλάχιστον ἀπαιτοῦνται περὶ τὰ 180 ἑκατομμύρια δραχμαὶ, καὶ κατὰ συνέπειαν δὲν ἐθεώρησα, ὅτι ἦτο δυνατόν, πρὸς τὸ παρόν, νὰ λάβω τὴν δύναμιν ταύτην ὡς βάσιν...

§421Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Θέλετε νὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν;

§422Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Παρακαλῶ.

§423Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Τὰ νομοσχέδια αὐτὰ, ψηφιζόμενα καὶ γινόμενα νόμοι, δὲν θὰ ἐφαρμοσθῶσιν ἐντὸς μηνός· οἱ νόμοι οὗτοι θὰ ἐφαρμοσθῶσιν ἐντὸς διετίας, καὶ ἐντὸς δὲ τῆς διετίας δὲν θὰ ἐφαρμοσθῶσιν ἐντελῶς, καὶ τ’ ἀποτελέσματα θὰ τὰ ἔχωμεν βραδέως. Λοιπὸν ἀρχὴ θὰ γείνῃ, καὶ προϊόντος τοῦ χρόνου θὰ συμπληρῶται ἡ τακτοποίησις τοῦ στρατεύματος, ὥστε νὰ φθάσωμεν εἰς ἐκεῖνον τὸν ἀριθμόν.

§424Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Τὸν ἀριθμὸν τὸν ἔχετε ἀμέσως.

§425Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Τὸν ἔχω ὑπολογίσει τώρα, ἀλλὰ δὲν θὰ ὁπλισθῶσι διὰ μιᾶς αἱ 150,000, ἀλλὰ βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον.

§426Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα· ἀλλὰ ποῖον ἀριθμὸν θὰ ὁπλίσητε σήμερον;

§427Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ἐν πρώτοις θὰ ὁπλίσωμεν τὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχωμεν ὑπὸ τὰς σημαίας, τὰς 30,000.

§428Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἀλλ’ ἡ δύναμις αὕτη τῶν 30,000 θὰ ᾖναι ἀνεπαρκὴς ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης· πρέπει νὰ δύνασθε νὰ ὁπλίσητε ἀμέσως τὴν ἐμπόλεμον δύναμιν, τὴν ὁριζομένην ὑπὸ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ἐὰν πρόκηται νὰ ἐργασθῶμεν ὄντως σοβαρῶς.

§429Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ τοὺς ὁπλίσωμεν ἀμέσως.

§430Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ θὰ δώσω τὰς πληροφορίας, περὶ ὧν εἶπον, διότι, ἐπαναλαμβάνω, δὲν εἶμαι μόνον ὑπὲρ τοῦ πρέποντος καὶ ἐπαρκοῦς, ἀλλ’ εἶμαι καὶ ὑπὲρ τοῦ δυνατοῦ γενέσθαι· φρονῶ ὅμως, ὅτι πρέπει νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ καὶ ποῖον εἶναι τὸ πρέπον καὶ τὸ ἐπαρκές, καὶ ποῖον τὸ δυνατὸν γενέσθαι. Ἡ παρασκευὴ τῆς δυνάμεως, τὴν ὁποίαν ἔχετε σήμερον, ὑπὸ ἔποψιν ὁπλισμοῦ καὶ ἐφοδιασμοῦ πρέπει νὰ γείνῃ διὰ μιᾶς, καὶ ἑπομένως διὰ μιᾶς νὰ ὁρισθῇ ἡ δύναμις, ἡ ὁποία θὰ ὁπλισθῇ. Τώρα πιθανὸν νὰ ὁρισθῇ ὀλιγωτέρα, πιθανὸν νὰ θεωρηθῇ ἐπαρκὴς δύναμις ἡ δύναμις 30,000, 40,000, 50,000, 60,000· ἀδιάφορον· ἀλλὰ αὐτὴν τὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν θὰ θεωρήσωμεν ἐπαρκῆ, πρέπει νὰ τὴν ὁπλίσωμεν καὶ νὰ τὴν ἐφοδιάσωμεν ἀμέσως, καὶ μάλιστα λόγῳ οἰκονομίας. Εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι πρέπει νὰ διαθέσωμεν πᾶν ὅ,τι δυνάμεθα νὰ διαθέσωμεν· καὶ εἶμαι τῆς γνώμης ταύτης, διότι πιθανὸν αἱ περιστάσεις αἱ ἐξωτερικαί, —δὲν γνωρίζω, δὲν ἤκουσα τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὁμιλοῦντα περὶ τῶν ἐξωτερικῶν πολιτικῶν περιστάσεων ἐν τῇ Βαλκανικῇ χερσονήσῳ, καίτοι αὗται εἶναι ἡ βάσις διὰ τὴν παρασκευὴν τοῦ ἔθνους, — διότι, λέγω, αἱ περιστάσεις αἱ ἐξωτερικαὶ δυνατὸν ν’ ἀπαιτήσωσιν, ὅπως, ὡρισμένη ἀξιόμαχος δύναμις ᾖ ἕτοιμος ἀμέσως πρὸς ἐνέργειαν, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει ταύτῃ πρέπει ἀκριβῶς νὰ ἔχωμεν καθορίσει, ποία εἶναι ἡ δύναμις. Ἔχετε ὀργανισμόν, ὅστις σᾶς δίδει δύναμιν ὡρισμένην, δύναμιν ὀργανικὴν 6 μεραρχιῶν· δύναμις ἓξ μεραρχιῶν εἶναι δύναμις περὶ τὰς 100,000 μέχρις 120,000· αὐτὴ εἶναι ἡ δύναμις, ὄχι διότι ἑκάστη μεραρχία ἔχει οὕτω τὴν ἀνάλογον δύναμιν, ἀλλὰ διότι στράτευμα 6 μεραρχιῶν, μὲ ὅλας τὰς ὑπηρεσίας, αἵτινες ἀκολουθοῦσι τὰς μεραρχίας, ἀποτελεῖ δύναμιν ἀνδρῶν 100,000 ἕως 120,000. Καὶ ταύτην ἄλλως τὴν δύναμιν ἀναγράφετε εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν, τὴν συνοδεύουσαν τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον, ὡς ἐπαρκῆ, διότι λέγετε ἐν αὐτῇ, ὅτι ἡ δύναμις τῶν 60,000 ἀνδρῶν, ἡ ὁποία χωρεῖ εἰς τὸν ὀργανισμὸν τὸν ἰσχύοντα, ἀποτελεῖ τὸ ἥμισυ τῆς δυνάμεως, ἡ ὁποία πρέπει νὰ παρασκευασθῇ. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἐννοῶ αὐτὴν τὴν δύναμιν, οὐχὶ διότι τὴν θεωρῶ ὑπερβολικήν, ἀλλὰ διότι εὑρισκόμεθα ἐν ἀδυναμίᾳ νὰ τὴν ὁπλίσωμεν, καὶ φρονῶ, ὅτι πρέπει ὀλίγον νὰ κατέλθωμεν, καὶ πρέπει νὰ θέσωμεν ὡς βάσιν τὴν δύναμιν 80,000 ἀνδρῶν· 60,000 διὰ τὴν πρώτην γραμμήν, καὶ 20,000 ἕως 30,000 ἐφεδρείαν, ἡ ὁποία θὰ ἐνισχύῃ καὶ θὰ συμπληροῖ τὰ κενὰ τῆς ἐνεργούσης δυνάμεως. Ἑπομένως πρέπει νὰ ἔχωμεν παρεσκευασμένην δύναμιν 80,000 ἀνδρῶν. Δύναμις 80,000 ἀνδρῶν ἀπαιτεῖ— κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς, οἱ ὁποῖοι γίνονται εἰς τὰ ἄλλα Κράτη, — 95,000,000 φράγκα χρυσᾶ· καὶ διανέμεται ἡ δαπάνη αὕτη ὡς ἑξῆς: Ὁπλισμὸς φορητός, πυροβόλα καὶ πυρομαχικὰ ἐν γένει, φράγκα χρυσᾶ 33,000,000, — τὰ ὑπολογίζω εἰς χρυσόν, διότι ὅλαι αἱ προμήθειαι γίνονται εἰς τὸ ἐξωτερικόν. — Ἔχετε προσέτι ἀνάγκην ὑλικοῦ ὑγειονομικοῦ, φράγκα χρυσᾶ 3,000,000, δι’ ὑλικὸν στρατοπεδευτικὸν φράγκα χρυσᾶ 3,000,000, δι’ ὑλικὸν μηχανικοῦ φράγκα χρυσᾶ 500,000, δι’ ὑλικὸν ἱππικοῦ, σαγὴν καὶ λοιπά, φρ. χρυσᾶ 1,000,000, δι’ ὀχήματα φράγκα χρυσᾶ 1,500,000, δι’ ἱματισμὸν δραχμὰς 33,000,000...

§431Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). 33,000,000;

§432Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Μάλιστα. Περὶ αὐτοῦ θὰ ὁμιλήσω κατόπιν, καὶ θὰ καταδείξω, ποίας οἰκονομίας εἶναι δυνατὸν νὰ κάμωμεν· ἀλλὰ καθώρισα τὸ ποσὸν οὕτω, διότι ἔθεσα ὡς βάσιν τοῦ ὑπολογισμοῦ 80,000 ἄνδρας.

§433Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ ἱματισμὸν 80,000 ἀνδρῶν ὑπολογίζετε ὅτι θὰ χρειασθῶσι 33,000,000 δραχμαί;

§434Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Κατὰ τὸν παραδεδεγμένον εἰς τὰ ἄλλα Κράτη ὑπολογισμόν. Ἐπὶ τὸ ἑλληνικώτερον ὑπολογίζοντες, θὰ ἴδωμεν ποίαν ἔκπτωσιν θὰ κάμωμεν.

§435Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Πῶς ὑπολογίζετε, ὅτι ἀπαιτοῦνται τόσα;

§436Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Εἶπον, ὅτι ὑπολογίζω ὡς ὑπολογίζουσιν οἱ ἄλλοι στρατοί. Ἰδοὺ δὲ πῶς ὑπολογίζουσι δι’ ἕκαστον ἄνδρα: 420 φράγκα χρυσᾶ διὰ φορητὸν ὁπλισμὸν, διὰ πυροβόλα καὶ πυρομαχικὰ ἐν γένει, 36 φρ. χρυσᾶ δι’ ὑλικὸν ὑγειονομικόν, 42 φρ. χρ. δι’ ὑλικὸν στρατοπεδευτικὸν, 12 φρ. χρ. δι’ ὑλικὸν ἱππικοῦ, 6 φρ. χρ. δι’ ὑλικὸν μηχανικοῦ, 18 φρ. χρ. δι’ ὀχήματα, 420 φρ. χρ. δι’ ἱματισμόν, 180 φρ. χρ. δι’ ἱππωνίαν, ἔτι δὲ διὰ τροφὰς φρ. χρ. 42, καὶ διὰ νομὴν φρ. χρ. 24. Ἐξακολουθῶ ἀπὸ ἐκεῖ, ὅπου ἐμείναμεν. Εἶπον 33 ἑκατομμύρια διὰ πλήρη ἱματισμὸν πολέμου· δι’ ἱππωνίαν διὰ 80,000 ἄνδρας 15,000,000, διότι ὡς γνωρίζετε, τὸ τρίτον περίπου τῆς ἐμπολέμου δυνάμεως τοῦ στρατοῦ εἶναι ἡ δύναμις τῶν ἵππων καὶ ἡμιόνων. Δὲν λέγω, ὅτι αὐτὰ θὰ τὰ προμηθευθῆτε ἀπὸ τοῦδε, — θὰ ἴδωμεν κατόπιν, — πλὴν τώρα ὑπολογίζω τὰ ἀπαιτούμενα ἐν συνόλῳ. Διὰ τροφὰς, αἵτινες πρέπει νὰ εὑρίσκωνται εἰς τὰς ἀποθήκας, 3,000,000, καὶ διὰ νομὴν, ἡ ὁποία ἐπίσης πρέπει νὰ εὑρίσκηται εἰς τὰς ἀποθήκας, 2,000,000. Ἀλλ’ ἐὰν δεχθῶμεν, ὅτι ὁ ἱματισμὸς, ὡς ὑπολογίζεται εἰς τοὺς ἄλλους στρατοὺς, εἶναι ὑπερβολικὸς, καὶ ὑπολογίσωμεν, ὅπως συνήθως ὑπολογίζεται παρ’ ἡμῖν, 100 δραχμὰς δι’ ἕκαστον ἄνδρα, θ’ ἀπαιτηθῇ διὰ πλήρη ἐνδυμασίαν στρατοῦ 80,000 ἀνδρῶν, — μολονότι δὲν εἶναι πλήρης ἐνδυμασία ἐμπολέμου στρατοῦ, — ποσὸν ἐν ὅλῳ δραχ. 8,000,000 μόνον, ἀντὶ 33,000,000· θὰ ἔχωμεν δηλ. 25,000,000 δρ. ὀλιγώτερα, ἐὰν ὑπολογίσωμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον· δὲν δυνάμεθα δὲ νὰ ἐλαττώσωμεν περισσότερον τὸ ποσὸν τοῦ ἱματισμοῦ, διότι ὁ ἱματισμὸς καὶ ἡ ὑπόδεσις ἐν πολέμῳ εἶναι διαφορετικὴ, καθότι οἱ ἄνδρες εἶναι ἠναγκασμένοι νὰ φέρωσι δύο ζεύγη ὑποδημάτων, ἕν, τὸ ὁποῖον φοροῦσι, καὶ ἕτερον, τὸ ὁποῖον ἔχουσιν ἐν τῷ γυλιῷ, ἐκτὸς τῶν ὑποδημάτων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἦναι εἰς τὴν κινητὴν ἀποθήκην, ἡ ὁποία παρακολουθεῖ τὸ στράτευμα. Διὰ τὴν ἱππωνίαν, ἐὰν ληφθῇ μέτρον, ὅπως γείνῃ καταγραφὴ τῶν ἵππων, καίτοι ἐλαχίστους ἵππους ἔχομεν ἐν Ἑλλάδι, δυνάμεθα νὰ μειώσωμεν ἐπίσης κατὰ 7,000,000 φράγκα τὸ ἀπαιτούμενον ποσόν. Καὶ οὕτως ἔχομεν ποσὸν ὁλικὸν 63 ἑκατομμύρια φράγκα χρυσᾶ δι’ 80,000 ἄνδρας. Ὑπολογίσατε ὅπως θέλετε, ἐλαττώσατε ὅσον θέλετε, δὲν δύνασθε νὰ κατέλθητε τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ. Αὐτὸ δὲ τὸ ὑλικὸν δὲν εἶναι ὑλικὸν, τὸ ὁποῖον χρησιμοποιεῖ ὁ στρατὸς ἐτησίως· εἶναι ὑλικὸν, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἐν ταῖς ἀποθήκαις ἕτοιμον, διὰ νὰ ὁπλισθῇ καὶ ἐφοδιασθῇ ὁ στρατός, ὅταν θὰ ἐκκινήσῃ πρὸς ἐνέργειαν. Ὡς πρὸς τὰς τροφὰς καὶ τὴν νομὴν, ἐπειδὴ ταῦτα εἶναι ὁπωσδήποτε ὑλικὸν φθειρόμενον, ὅσον καλῶς καὶ ἂν διατηρῆται ἐν ταῖς ἀποθήκαις, — διὰ τοῦτο εἰς τὰ ἄλλα Κράτη ἅπαξ ἢ δὶς τῆς ἑβδομάδος δίδουσιν εἰς τὸ στράτευμα τροφὰς ἐκ τῶν ἐν ταῖς ἀποθήκαις εὑρισκομένων, τὰς ὁποίας ἀναπληροῦσιν ἀμέσως, — ὑπολογίζω τὰς δαπάνας ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ ἀπολύτως ἀναγκαίου. Ἀλλ’ ὅσον καὶ ἂν ἐλαττώσῃ τις τὰς δαπάνας ταύτας, δὲν δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι θὰ ἀφαιρέσῃ τὸν ὁπλισμόν, τὰ πυρομαχικά, τὸ ὑλικὸν τὸ ὑγειονομικόν, τὸ ὑλικὸν τὸ στρατοπεδευτικὸν κλπ. Τινῶν ἐξ αὐτῶν ἡ προμήθεια δύναται νὰ γείνῃ καὶ βραδύτερον, ἀλλ’ ὁ ἱματισμὸς καὶ ὁ ὁπλισμὸς πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἀπὸ τοῦδε εἰς τὰς ἀποθήκας· προκειμένου δὲ περὶ ἱματισμοῦ, ἐπειδὴ ἐν τῷ ὀργανισμῷ τοῦ στρατοῦ καὶ τῷ νόμῳ περὶ στρατολογίας καθορίζεται ἡ ἐξάσκησις καὶ τῶν ἐφέδρων καὶ τῆς ἐθνοφρουρᾶς, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἐπίσης ἐν ταῖς ἀποθήκαις μέγα ποσὸν ἱματισμοῦ καὶ δι’ αὐτούς. Ἑπομένως κατ’ ἐλάχιστον πρέπει νὰ ὑπολογίσητε 60,000,000 φράγκα χρυσᾶ, τὰ ὁποῖα χρειάζονται ἀληθῶς, διὰ νὰ παρασκευασθῇ ἐπὶ τὸ ἑλληνικώτερον δύναμις στρατιωτική, δυναμένη νὰ θεωρηθῇ κἄπως ἑτοιμοπόλεμος. Δυνατὸν νὰ εἴπῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξεύρωμεν τόσον ποσόν· ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἄλλο ζήτημα. Βεβαίως δὲν εἴμεθα εἰς κατάστασιν νὰ κάμωμεν ὅ,τι πρέπει· θὰ κάμωμεν ὅ,τι εἶναι δυνατόν, καὶ διὰ τοῦτο κατ’ ἀρχὴν δὲν εἶμαι ἐναντίος τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἐπιβάλλεται, ὅπως διὰ παντὸς τρόπου εὕρωμεν ποσὰ, εὕρωμεν πόρους, διὰ νὰ δυνηθῶμεν τοὐλάχιστον νὰ ἔχωμεν δύναμιν ἑτοιμοπόλεμον 80,000 ἀνδρῶν· διότι, ἐὰν χρησιμοποιήσωμεν 40,000 ἕως 50,000 εἰς τὴν πρώτην γραμμήν, ἔχομεν πάλιν ἀνάγκην 30,000 ἀνδρῶν ὡς δευτέραν γραμμήν, οὕτως εἰπεῖν ἐφεδρείαν. Πάντως λοιπὸν 80,000 ἄνδρας πρέπει νὰ ἔχωμεν κατ’ ἐλάχιστον ὅρον, διὰ νὰ ἔχωμεν 50–60 χιλιάδας ὡς πρώτην γραμμὴν καὶ ἀριθμὸν στρατευμάτων, ὁ ὁποῖος θὰ ἐνισχύῃ καὶ θὰ συμπληροῖ τὸν ἐν τῇ πρώτῃ γραμμῇ ἐνεργοῦντα. Ταῦτα δὲ, ἐὰν ὑπάρξῃ κίνδυνος, ἐὰν αἱ ἐξωτερικαὶ πολιτικαὶ περιστάσεις ἀπαιτήσωσι νὰ ἔχωμεν ἕτοιμον τὸν στρατόν. Ἐὰν ὅμως δὲν ὑπάρξῃ τοιαύτη ἀνάγκη, τότε φυσικὰ δυνάμεθα καὶ μὲ τὰ ποσὰ τὰ ὁριζόμενα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, καταλλήλως διατιθέμενα, νὰ κάμωμεν μίαν πρόχειρον προπαρασκευήν. Ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω, ὅτι μέγα συμφέρον, καὶ ἐθνικὸν καὶ στρατιωτικὸν, θὰ ἔχωμεν, ἐπίσης δὲ καὶ μεγάλην οἰκονομίαν θὰ ἔχωμεν, ἐὰν ἐκτελέσωμεν ἀμέσως, εἴτε δι’ ἐξευρέσεως δανείου, εἴτε διὰ συμβάσεως μετὰ τῶν προμηθευτῶν, εἴτε κατ’ ἄλλον τρόπον, —τοῦτο εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν ἐνδιαφέρει ἐμὲ, —τὰς προμηθείας ὁλοκλήρους, διότι ἡ τμηματικὴ προμήθεια ἀντιβαίνει εἰς τὴν οἰκονομίαν, καὶ θέλομεν ἔχει ἀνάγκην πολὺ μεγαλειτέρων δαπανῶν, ἐὰν τμηματικῶς θελήσωμεν νὰ προμηθευθῶμεν τὸ ἀπαιτούμενον ὑλικόν. Ταῦτα καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς πόρους. Προκειμένου δὲ περὶ 60,000,000 δραχμῶν πραγματικῶν, ὁ ἀξιότιμος κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν γνωρίζει, πόσον κεφάλαιον ὀνομαστικὸν ἀνταποκρίνεται, καὶ ἑπομένως ποίαν ὑπηρεσίαν δανείου πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ Κράτος ἐτησίως. Τὰ 4½ ἑπομένως ἢ 5 ἑκατομμύρια δραχμῶν χαρτίνων, διὰ τῶν ὁποίων προικίζεται τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, δὲν ἐπαρκοῦσι διὰ νὰ γείνῃ ἡ παρασκευὴ αὕτη, ἣν ἔλεγον· καὶ τοσοῦτο μᾶλλον δὲν ἐπαρκοῦσι, ἵνα γείνῃ ἡ παρασκευὴ αὕτη, καθόσον ἐκ τῶν 5,000,000 αὐτῶν θὰ διαθέσωμεν καὶ μέρος οὐχὶ διὰ παρασκευὰς πολεμικὰς ὑπὸ ἔποψιν ὑλικοῦ καὶ ὁπλισμοῦ, ἀλλὰ καὶ διὰ κατασκευὴν στρατώνων, ἡ κατασκευὴ τῶν ὁποίων εἰς ὅλους τοὺς στρατοὺς εἶναι ζήτημα τοῦ τακτικοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὴν τοιαύτην εἰδικὴν παρασκευήν. Ἐὰν λοιπὸν ἐκ τῶν 4½ ἢ 5 ἑκατομμυρίων ἀφαιρέσωμεν ἓν ἑκατομμύριον διὰ κατασκευὴν στρατώνων, νομίζω ὅτι περὶ τὰ 2,500,000 φράγκα χρυσᾶ μένουσιν ἐτησίως, τὰ ὁποῖα βεβαίως δὲν δύνανται νὰ ἐπαρκέσωσι διὰ τὴν ὑπηρεσίαν δανείου, ὅπως ἡ παρασκευὴ τῆς χώρας ἡ πολεμικὴ γείνῃ τελεία. Ἐπειδὴ ὡμίλησα γενικῶς περὶ τοῦ νομοσχεδίου, θὰ εἴπω δύο λέξεις μόνον, — καίτοι δὲν συζητοῦμεν νῦν τὸ σχετικὸν ἄρθρον, ἀλλὰ διὰ νὰ μὴ λάβω πάλιν τὸν λόγον, — περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν διοικεῖται τὸ Ταμεῖον. Νομίζω, ὅτι δύναται ἐκ τῆς ἐπιτροπῆς τῆς διοικούσης τὸ Ταμεῖον νὰ λείψῃ καὶ ὁ ἐπιθεωρητὴς τοῦ Πυροβολικοῦ καὶ ὁ ἐπιθεωρητὴς τοῦ Μηχανικοῦ καὶ ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, διότι δὲν ἐννοῶ, τί δύνανται νὰ συνεισφέρωσιν οὗτοι εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ταύτην, προκειμένου νὰ ἐγκριθῶσιν, ὡς ὁρίζει τὸ κατόπιν ἄρθρον, τὸ εἶδος καὶ τὸ ποσὸν ὑλικοῦ στρατοῦ καὶ τὰ ἐκτελεστέα ἔργα. Εἰς πάντα τὰ Κράτη ἡ προπαρασκευὴ τοῦ στρατοῦ ἀνήκει ἀποκλειστικῶς εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος συνεννοεῖται μὲ τὰς ὑφισταμένας αὐτῷ ἀρχὰς, αἵτινες, ὡς ὑφιστάμεναι ἀρχαὶ, δὲν πρέπει ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει νὰ ἔχωσιν ἴσην ψῆφον πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος εἶναι ὑπεύθυνος ἀπέναντι τῆς χώρας διὰ τὰς πολεμικὰς παρασκευάς. Εἶναι ἀρχαὶ, αἱ ὁποῖαι διατελοῦσιν ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ δύναται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐν γένει νὰ λάβῃ οἱασδήποτε θέλει πληροφορίας παρ’ αὐτῶν, ἀλλ’ οὐδέποτε πρέπει νὰ ἔχωσιν ἴσην ψῆφον πρὸς τὴν τοῦ Ὑπουργοῦ. Διότι τί δύναται νὰ συμβῇ; δύναται νὰ συμβῇ, ὥστε ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, — καὶ ἐνταῦθα ἀλλάσσομεν τὴν ἰδιότητα αὐτοῦ ἄνευ ἀποχρῶντος λόγου, καὶ ἀπὸ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν μετατρέπομεν αὐτὸν εἰς μέλος ἐπιτροπῆς, — δύναται, λέγω, νὰ συμβῇ, ὥστε ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὑπεύθυνος διὰ τὴν παρασκευὴν τοῦ στρατεύματος, καὶ ὁ Γενικὸς Διοικητὴς τοῦ στρατοῦ, ὁ ὁποῖος καὶ αὐτὸς γνωρίζει τὰς ἀνάγκας τοῦ στρατεύματος καὶ ἑπομένως δύναται καὶ δικαιοῦται νὰ ἔχῃ γνώμην, αὐτοὶ οἱ δύο, οἱ ὁποῖοι δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι εἶναι ὑπεύθυνοι διὰ τὸ ἀξιόμαχον τοῦ στρατοῦ, δύνανται νὰ μειονοψηφήσωσιν ἀπέναντι τῶν ἄλλων μελῶν καὶ ἀπέναντι τῶν ὑφισταμένων των. Ἑπομένως φρονῶ, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς ὑφισταμένας αὐτὰς ἀρχὰς, ὅτι αὗται δὲν πρέπει νὰ ἔχωσι γνώμην ἴσην πρὸς τὴν γνώμην τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ πρὸς τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου, οὗτος εἶναι ἢ ὑφιστάμενος τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἢ ὑφιστάμενος τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ. Πάντες λοιπὸν οἱ ὑφιστάμενοι πρέπει νὰ λείψωσι, καὶ νὰ μείνῃ ὁ Γενικὸς Διοικητὴς τοῦ στρατοῦ, ὁ ὁποῖος θὰ προτείνῃ εἰς τὸν Ὑπουργὸν, καὶ κυρίως ὁ Ὑπουργὸς πρέπει νὰ διαχειρίζηται τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Ἐν Γερμανίᾳ, ὅπου ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου εἶναι ἀνεξάρτητος ἀρχὴ ἀπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ, ἐκεῖ βεβαίως ἔχει γνώμην, καὶ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου συνεννοεῖται μετὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, διότι ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου παρέχει εἰς τὸν Ὑπουργὸν πάσας τὰς πληροφορίας, τὰς σχετιζομένας πρὸς τὰς ἀνάγκας τοῦ στρατεύματος, ὁ δὲ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἐκεῖ εἶναι ὁ μόνος ὑπεύθυνος διὰ τὴν παρασκευὴν τοῦ στρατοῦ. Φρονῶ ὅθεν, ὅτι οἱ μνημονευθέντες ὑφιστάμενοι δὲν ἔχουσι καμμίαν θέσιν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, διότι ἢ θὰ ἀκολουθῶσι τὰς γνώμας τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ, ἢ, ἂν ἔχωσιν ἰδίας γνώμας, θὰ ὑπάρχῃ τὸ ἄτοπον, ὅτι οἱ ὑφιστάμενοι θὰ δίδωσι γνώμας καὶ θὰ ἐπιβάλλωσι γνώμας — διότι θὰ ἦναι πλειονοψηφία — εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, τὸν ὑπεύθυνον.

§437Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν νομίζετε, ὅτι εἶναι ἐντελῶς περιττὴ ἡ ἐπιτροπή;

§438Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Αὐτοὶ θὰ καλύπτωσι τὴν εὐθύνην. Δι’ αὐτὸ χρειάζονται!

§439Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι τὴν παρασκευὴν τῆς χώρας δύναται καὶ ὀφείλει νὰ ἐκτελῇ μόνον ἡ ὑπεύθυνος Κυβέρνησις, διὰ τοῦ ὑπευθύνου Ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος κυριώτατον καθῆκον ἔχει τὴν πολεμικὴν παρασκευὴν τῆς χώρας· διότι, ἐὰν ἀπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἀφαιρεθῇ τὸ πρώτιστον καὶ κυριώτατον αὐτοῦ καθῆκον, τότε οὗτος οὐδεμίαν ἄλλην ἐργασίαν θὰ ἔχῃ.

§440Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἴμεθα ἐντελῶς σύμφωνοι.

§441Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Περιττὸν νομίζω νὰ ὁμιλήσω περὶ τῶν ἄλλων διατάξεων, διότι εἶμαι σύμφωνος ἐν ἀνάγκῃ νὰ ψηφισθῇ καὶ ὡς ἔχει τὸ νομοσχέδιον. Ἁπλῶς ἔκαμα τὰς παρατηρήσεις ταύτας, διὰ νὰ παράσχω εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἀληθῆ στοιχεῖα, ὅπως κρίνῃ ἐν ἐπιγνώσει. Προσθέτω δ’ ἐν τέλει, ὅτι ἡ ἀρτία πολεμικὴ παρασκευὴ τῆς χώρας εἶναι δυνατή, ἐὰν ἐργασθῶμεν σπουδαιότερον πρὸς ἐξεύρεσιν τῶν ἀπαιτουμένων πόρων.

§442Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἤκουσα ἐξ ἀρχῆς τὸν ἀξιότιμον κ. συνάδελφον, διὰ νὰ κρίνω, ἂν εἰς ὅλα τὰ ἄρθρα συμφωνεῖ μετ’ ἐμοῦ. Ἐπὶ ἐκείνων ὅμως, τὰ ὁποῖα ἤκουσα, εἴμεθα ἐντελῶς σύμφωνοι, καὶ διὰ νὰ μὴ ἐξακολουθήσω τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, δὲν κάμνω λόγον, διότι παρετήρησα, ὅτι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ὡμίλησε μετὰ λεπτομερειῶν, αἱ ὁποῖαι διεφώτισαν, πιστεύω, ἀρκετὰ τὴν Βουλήν, καὶ ἐλπίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ διορθώσῃ τὸ νομοσχέδιον κατὰ τὰς ὑποδείξεις τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ, ἢ μᾶλλον κατὰ τὴν τροποποίησιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λακεδαίμονος Βουλευτής· διότι ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω οὐδὲ τὴν ἀνάγκην τῆς ἐπιτροπῆς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ, οὐδ’ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα παρεμβάλλονται ἐν αὐτῷ, ὅτι δηλ. τὸ Ταμεῖον τῆς Ἀμύνης ὀφείλει νὰ κάμῃ στρατῶνας καὶ νὰ στέλλῃ ἀξιωματικοὺς εἰς τὴν Εὐρώπην, διὰ νὰ μελετῶσι τὰ εἴδη τοῦ ὁπλισμοῦ· διότι, τίνα ὅπλα παρεδέχθησαν εἰς τοὺς στρατοὺς τῶν ξένων Κρατῶν καὶ τίνα πυροβόλα, εἶναι γνωστόν· δὲν ἔχει τις παρὰ νὰ ἴδῃ τὰ περιοδικὰ τὰ στρατιωτικά, νὰ παρακολουθήσῃ, τί γίνεται εἰς τὴν ἀλλοδαπήν, διὰ νὰ γνωρίσῃ, ποῖον ὅπλον πρέπει νὰ ἀναγνωρίσωμεν καὶ ἡμεῖς ἐδῶ ὡς ὅπλον τοῦ στρατοῦ. Τὸ νὰ ἐπιτρέπηται λοιπὸν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν νὰ στέλλῃ εἰς τὴν Εὐρώπην ἀξιωματικοὺς διὰ τὴν μελέτην τῶν εἰς τὰ ξένα Κράτη ἐν χρήσει τελειοτέρων συστημάτων, θεωρῶ ὡς σπατάλην ἀδικαιολόγητον τῶν χρημάτων τοῦ Ταμείου τῆς Ἀμύνης. Ὑπάρχουσι λοιπὸν τὰ τρωτὰ εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτό, καὶ ἐπεθύμουν πολύ, ἵνα ἡ Κυβέρνησις δεχθῇ τὴν τροπολογίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λακεδαίμονος Βουλευτοῦ, διότι εἶναι ἡ μόνη ἁρμόζουσα εἰς νομοσχέδιον τοιοῦτον.

§443Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τίνος ἄρθρου;

§444Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3, ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 9, ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 10 καὶ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 17. Αὐτὰ ὅλα τὰ ἀποδέχομαι ἐντελῶς· διὰ νὰ μὴ ἀπασχολήσω δὲ τὴν Βουλήν, δὲν ἐκτείνω τὸν λόγον. Τὸ νομοσχέδιον, ὅπως εἶναι διεσκευασμένον, δὲν εἶναι πλέον νομοσχέδιον. Καὶ παρατηρῶ μετὰ λύπης, ὅτι ἡ Γενικὴ Διοίκησις τοῦ στρατοῦ ἐννοεῖ νὰ μὴ ἀφήσῃ τίποτε πλέον εἰς τὴν κρίσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος εἶναι ὑπεύθυνος καὶ ἀντιπροσωπεύει τὴν Πολιτείαν, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ σκοποῦ αὐτῆς δέον νὰ κανονίσῃ τὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Παρετήρησα μάλιστα καὶ ἓν ἄλλο, τὸ ὁποῖον ἀναφέρω, διὰ νὰ ἀποδείξω τὴν ἀπληστίαν τῆς Γενικῆς Διοικήσεως ἐπὶ τῶν ζητημάτων τούτων. Εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐφέδρων ἀξιωματικῶν λέγει, ὅτι οἱ ἔφεδροι ἀνθυπολοχαγοὶ καταλαμβάνουσι τὸ ⅒ τῶν θέσεων τῶν μονίμων ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ, τῶν ἀνθυπολοχαγῶν, ἐὰν διακριθῶσιν εἰς τὸν πόλεμον. Πῶς διακρίνονται οἱ ἀξιωματικοὶ εἰς τὸν πόλεμον, τὸ ὁρίζει ὁ νόμος. Ἀλλὰ κατὰ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐφέδρων ἀξιωματικῶν καὶ περὶ τούτου ἀπαιτεῖται πρότασις τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ τοῦ στρατοῦ! Λοιπὸν καὶ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἀπέκτησέ τις διὰ τοῦ αἵματός του, ἔρχεται ἡ Γενικὴ Διοίκησις τοῦ στρατοῦ νὰ ἀφαιρέσῃ, μὴ ἐπιτρέπουσα ἄνευ προτάσεώς της νὰ ὀνομασθῇ μόνιμος ἀξιωματικὸς ὁ ἀνδραγαθήσας ἐν πολέμῳ, ὁ διὰ τοῦ αἵματός του κερδίσας ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον οἱ νόμοι λέγουσι! Πρέπει καὶ ἐδῶ νὰ ἀποφαίνηται ἡ Γενικὴ Διοίκησις, καὶ τὸ δικαίωμα αὐτὸ νὰ μὴ τὸ ἔχῃ ὁ Ὑπουργός! Λέγει δηλαδὴ τὸ νομοσχέδιον: «Σὺ, ὁ ὁποῖος ἠνδραγάθησες, σὺ, ὁ ὁποῖος ἐξετόπισες τὸν ἐχθρὸν ἀπὸ ἓν ὀχύρωμα, σὺ, ὁ ὁποῖος εἰσῆλθες καὶ κατέλαβες πόλιν ἐχθρικὴν, καὶ ἔχεις τὸ δικαίωμα ἐκ τοῦ νόμου νὰ γείνῃς ἀξιωματικός, δὲν δύνασαι νὰ γείνῃς, ἂν δὲν τὸ εἴπῃ ὁ Γενικὸς Διοικητής!» Παρατηρῶ λοιπόν, ὅτι τὰ νομοσχέδια τὰ ὑπὸ συζήτησιν καὶ τὰ ὑποβληθέντα ἐν γένει στρατιωτικὰ νομοσχέδια ἐμπεριέχουσι τοιαῦτα ζητήματα, εἰς τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ δώσῃ μεγάλην προσοχὴν ἡ Βουλή· διότι δὲν πρόκειται περὶ ὑπευθύνου ἀτόμου, πρόκειται περὶ ἀτόμου, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐντελῶς ἀνεύθυνον, ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν, ἡ παρουσία δ’ αὐτοῦ ἐπιβάλλεται κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε παρεμποδίζει ὄχι μόνον τὴν ἐνέργειαν τῆς Πολιτείας ἐπὶ τῶν πράξεων αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου, δύναμαι νὰ εἴπω· νὰ μὴ δυνάμεθα δηλαδὴ οὔτε νὰ συζητήσωμεν ἐλευθέρως, νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν τὴν ὀρθὴν γνώμην, νὰ μὴ δύναται ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφανθῇ, ὡς θὰ σᾶς ἀποδείξω κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ὅτε θὰ παραλληλίσω τὸν ἀρχηγὸν τοῦ στρατοῦ τῆς Θεσσαλίας πρὸς τὸν Γενικὸν Διοικητὴν καὶ τὸν ὀργανωτὴν τοῦ στρατοῦ, καὶ θὰ ἴδητε, ὅτι εἶναι ἐντελῶς ἀντίθετοι πρὸς ἀλλήλους· εἶναι ἐντελῶς ἀντίθετος ὁ ἀρχηγὸς τοῦ στρατοῦ τῆς Θεσσαλίας πρὸς τὸν ὀργανωτήν· καὶ ἐν τούτοις ἡ Βουλὴ χθὲς, περὶ τὰ ἐξημερώματα, τὴν τετάρτην πρωϊνὴν ὥραν, ἐψήφισεν εἰς δευτέραν συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον, νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ παραδώσῃ τὰ δικαιώματα τοῦ ἔθνους ἐν στιγμαῖς κρισίμοις! Τὸ συνεζήτησε τὴν νύκτα, καὶ οὐχὶ τὸ συνεζήτησεν, ἀλλὰ τὸ ἀνέγνωσεν ἁπλῶς. Διατὶ ἡ τοιαύτη σπουδή; Διότι ἡ ὑποβολὴ προέρχεται ἀπὸ τὸν υἱὸν τοῦ Βασιλέως! Νομίζω, ὅτι τὸ Νομοθετικὸν Σῶμα πρέπει νὰ ἀνακύψῃ, πρέπει νὰ ἐξέλθῃ ἀπὸ τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν περιῆλθε, καὶ πρέπει νὰ συζητήσῃ τὰ νομοσχέδια οὐχὶ ὡς προερχόμενα ἀπὸ τὸν υἱὸν τοῦ Βασιλέως, ἀλλ’ ὡς προερχόμενα ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν, καὶ νὰ δεχθῇ τὰς ὀρθὰς γνώμας, καὶ νὰ ἀνατρέψῃ τὰ κακῶς κείμενα, διότι ἄλλως θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν δυσχερεστάτην θέσιν νὰ ἴδωμεν οὐχὶ πλέον τὰ κυριαρχικὰ τοῦ Κράτους δικαιώματα μειούμενα κατὰ ἓν μέρος, ἀλλὰ τὸ Κράτος ὁλόκληρον ὑποδουλούμενον! Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀποδεχθῇ τὴν τροπολογίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λακεδαίμονος συναδέλφου, ἡ ὁποία εἶναι λογικὴ καὶ συνάδει πρὸς τοὺς νόμους τοῦ Κράτους. (Ἐπιδοκιμασίαι ἐξ ἀριστερῶν).

§445ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν...

§446Ι. ΣΤΑΙΚΟΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ, παρακαλῶ, ἡ τροπολογία, κύριε Πρόεδρε, διὰ νὰ λάβῃ γνῶσιν ἡ Βουλή.

§447Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 ἔχω τὸν λόγον.

§448Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀνεγνώσθη τὸ ἄρθρον;

§449ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρῶτον ἐρωτᾶται ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῶν τροπολογιῶν.

§450Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ ἔχω τροπολογίαν θεμελιώδη νὰ ὑποβάλω.

§451Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ἡ τροπολογία, κύριοι Βουλευταὶ, τὴν ὁποίαν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν κρίσιν καὶ τὴν ψῆφον ὑμῶν ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, δὲν ἀφορᾷ τὴν τροποποίησιν ἑνὸς μόνον ἄρθρου αὐτοῦ, ἀλλὰ πολλῶν· εἶναι δηλαδὴ πολλαὶ τροπολογίαι, καὶ διὰ τοῦτο θὰ ἠδυνάμην νὰ ἀναπτύξω αὐτὴν, ὁμιλῶν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως ἀποφύγω τὴν ἀνάπτυξιν κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ ἑκάστου ἄρθρου, τὸ ὁποῖον αὕτη ἀφορᾷ. Ἐν τούτοις ἐδέχθην νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ ἑκάστου ἄρθρου εἰδικῶς. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 λοιπὸν παρατηρῶ, ὅτι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τὸ ἄρθρον τοῦτο ὁρίζει, πῶς διατίθεται καὶ εἰς τί χρησιμεύει ἡ περιουσία τοῦ ταμείου. Τὸ νομοσχέδιον ἔχει τὴν αὐτὴν ἀρχὴν καὶ τὸν αὐτὸν σκοπὸν μὲ τὸν νόμον περὶ Ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου, ἤτοι τὴν ἵδρυσιν Ταμείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης πρὸς ὀργάνωσιν τοῦ κατὰ ξηρὰν στρατοῦ, ὡς ἐκεῖνο πρὸς ὀργάνωσιν τῶν κατὰ θάλασσαν δυνάμεων, καὶ διὰ τοῦτο ἀντεγράφησαν ἐν αὐτῷ πολλαὶ διατάξεις ἐκείνου· ἀλλὰ παραδόξως ὁ συντάξας αὐτὸ παρέλαβε τὰς κυριωτέρας διατάξεις οὐχὶ ἐκ τοῦ νόμου περὶ Ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου, ὡς ἐψηφίσθη, ἀλλ’ ἐκ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, ὡς εἶχεν ὑποβληθῆ, παρέλαβε δηλαδὴ τὰς διατάξεις ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἡ τότε Κυβέρνησις, ἡ ὑπὸ τὸν αὐτὸν ἔντιμον κ. Πρωθυπουργόν, εἶχε μὲν ἀναγράψει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἀλλὰ κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπείσθη, ὅτι ἔπρεπε νὰ τροποποιήσῃ αὐτὰς συμφώνως πρὸς τὰς προταθείσας ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως λογικὰς καὶ ὀρθὰς τροπολογίας. Αἱ οὐσιώδεις αὗται διατάξεις δὲν περιέχονται εἰς τὸ ἄρθρον 3, ἐπὶ τοῦ ὁποίου νῦν ἡ συζήτησις, ἀλλὰ εἰς τὰ ἑπόμενα, καὶ κυρίως εἰς τὸ ἄρθρον 4, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν τροπολογίαν μου διαιρεῖται εἰς δύο, εἰς 4 καὶ 5, καὶ διὰ τοῦτο ἠδύνατο νὰ γείνῃ λόγος περὶ αὐτῶν ἐν τῇ συζητήσει τοῦ ἄρθρου 4 περὶ τῆς διαχειρίσεως τοῦ ταμείου. Ἐπειδὴ ὅμως καὶ τὸ ἄρθρον 3 ἔχει διάταξιν σχετικὴν πρὸς τὸ ἄρθρον 4, ὡς πρὸς τὴν ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία θὰ διαχειρίζηται τὸ ταμεῖον, κρίνω ἐπάναγκες νὰ ἀναπτύξω τὴν τροπολογίαν μου, τὴν ἀναφερομένην εἰς τὸν καταρτισμὸν τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ ταμείου, κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3.

§452Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Βουλευτά, ἀφήσατε νὰ τὰ συζητήσωμεν κατ’ ἄρθρον.

§453Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ἤθελον, κύριε Βουλευτά, νὰ συζητήσω τώρα, ἵνα μὴ ἐπανέρχωμαι.

§454Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πρέπει νὰ ἐπανέλθητε.

§455Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Καὶ ἐπειδὴ διατάξεις τινὲς τοῦ ἄρθρου 3 διὰ τῆς τροπολογίας μου μεταβάλλονται, ἐν συνδυασμῷ πάντοτε...

§456Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Μόνον διὰ τὰ στρατιωτικὰ κτίρια μεταβάλλονται.

§457Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ὄχι, μόνον δι’ αὐτά, ἀλλὰ καὶ ἄλλαι παράγραφοι μεταβάλλονται. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὁρίζεται: «Πρὸς προμήθειαν τοῦ ὑλικοῦ τοῦ πολέμου ἐπιτρέπεται εἰς τὴν διοικοῦσαν τὸ ταμεῖον ἐπιτροπήν...»: ἀλλ’ ἐὰν γείνῃ δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4, δὲν θὰ ἔχωμεν πλέον διοικοῦσαν ἐπιτροπήν. Εἰς τὸ ἄρθρον 3 παρατηρῶ τοῦτο μόνον...

§458Κ. ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αὔριον πλέον, κύριε Πρόεδρε.

§459Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Τὸ ἄρθρον τοῦτο λέγει, ὅτι «ἀποκλειστικῶς διατίθεται ἡ περιουσία τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης αʹ) εἰς προμήθειαν ὑλικοῦ τοῦ πολέμου τοῦ κατὰ ξηρὰν στρατοῦ, βʹ) εἰς κατασκευὴν καὶ ἀνακαίνισιν στρατιωτικῶν κτιρίων». Τὸ δεύτερον τοῦτο ἐδάφιον νομίζω ὅτι εἶναι πολὺ ἀόριστον, καὶ εὐκόλως δύναται νὰ γείνῃ κατάχρησις αὐτοῦ ὑπὸ τῆς διαχειριστικῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἀφίνεται οὕτως ἐντελῶς ἐλευθέρα νὰ κρίνῃ, ὁποῖα εἶναι τὰ στρατιωτικὰ κτίρια, περὶ ὧν προνοεῖ τὸ νομοσχέδιον, καὶ οὐδόλως παράδοξον νὰ ἴδωμεν δαπανώμενα τὰ ἱερὰ χρήματα τοῦ ταμείου τούτου εἰς ἀνακαίνισιν μεγάρων, χαρακτηριζομένων ὡς στρατιωτικῶν κτιρίων. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ τροποποιηθῇ τὸ ἐδάφιον βʹ τοῦ ἄρθρου 3, καὶ νὰ ὁρισθῇ, ὅτι ἡ περιουσία τοῦ ταμείου διατίθεται εἰς καθαρῶς στρατιωτικὰ καὶ πολεμικὰ ἔργα...

§460Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸ σημαίνει Ταμεῖον Ἀμύνης.

§461Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. .. καὶ ὄχι διὰ στρατῶνας· διότι ἤκουσά τινας λέγοντας, ὅτι ἐκ τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης θὰ κατασκευασθῶσι στρατῶνες. Ἡ κατασκευὴ στρατώνων νομίζω ὅτι εἶναι ἔργον τοῦ τακτικοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους...

§462Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βεβαίως.

§463Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. .. καὶ οὐχὶ τοῦ εἰδικοῦ τούτου ταμείου, τὸ ὁποῖον θὰ προικίσωμεν, διαθέτοντες ἀνάλογον ποσὸν ἐκ τῶν ἐσόδων τοῦ τακτικοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἢ ἐπιβάλλοντες νέα βάρη εἰς τὸν λαόν. Προτείνω λοιπόν, ὅπως τὸ ἐδάφιον βʹ τοῦ ἄρθρου 3 τροποποιηθῇ ὡς ἑξῆς: «Εἰς κατασκευὴν καὶ ἀνακαίνισιν ὀχυρωμάτων, φρουρίων καὶ ἄλλων ἔργων, ἐχόντων πολεμικὴν ἀξίαν». Νομίζω, ὅτι ἡ τροποποίησις αὕτη εἶναι λογικωτάτη καὶ ὀρθοτάτη, καὶ θὰ παρακαλέσω καὶ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ν’ ἀποδεχθῶσι τὴν τροπολογίαν μου. Αἱ ἑπόμεναι παράγραφοι τοῦ ἄρθρου τούτου τροποποιοῦνται, καθ’ ὅσον σχετίζονται πρὸς τὸ ἄρθρον 4, ἐπὶ τοῦ ὁποίου πάλιν ἐπιφυλάσσομαι νὰ λάβω τὸν λόγον.

§464Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν, κύριε Πρόεδρε, τί ἔχει νὰ ἐξοδεύσῃ τὸ Κράτος, διὰ νὰ ἀγοράσῃ ὑλικὸν πολέμου, θὰ ἴδῃ, ὅτι βεβαίως δὲν μένουσι χρήματα ἀρκετὰ, διὰ νὰ κατασκευασθῶσι στρατῶνες. Ἄλλως τε τὸ ζήτημα τῶν στρατώνων δὲν εἶναι ζήτημα τοῦ Ταμείου Ἀμύνης. Ταμεῖον Ἀμύνης θὰ εἴπῃ ταμεῖον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ δύναται τὸ Κράτος νὰ ἀγοράσῃ πράγματα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἀμυνθῇ. Ὁ στρατὼν δὲν εἶναι πρᾶγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἀμύνεταί τις, εἴτε Κράτος λέγεται αὐτὸ εἴτε ἄτομον. Ὀχυρωματικὰ ἔργα, τὸ ἐννοῶ· φρούρια, — ἐὰν ἐπρόκειτο σήμερον νὰ γείνῃ ἀνέγερσις φρουρίων, — τὸ ἐννοῶ· ἀλλὰ νὰ λέγητε, ὅτι πρέπει νὰ ἀνεγερθῶσι στρατῶνες, πρᾶγμα ἀναγόμενον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι οὔτε λογικὸν κἄν, — καὶ παρακαλῶ νὰ μὴ παρεξηγήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τὴν φράσιν, ὅτι δὲν εἶναι λογικόν. Ἐπαναλαμβάνω νὰ ὑποδείξω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι, διὰ νὰ ἀγοράσωμεν ὑλικὰ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τὴν πολεμικὴν τοῦ Κράτους, δὲν θὰ ἐπαρκέσῃ τὸ Ταμεῖον Ἀμύνης οὔτε διὰ τὸ κεφάλαιον οὔτε διὰ τοὺς τόκους καὶ τὸ χρεωλύσιον δανείου πρὸς ἀγορὰν τοσοῦτον πολυειδοῦς ὑλικοῦ. Τί θὰ μείνῃ, ἵνα κατασκευάσωμεν στρατῶνας; Οὔτε ἔπρεπε κἄν νὰ ἀναγραφῇ τοιοῦτόν τι εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ Ταμείου Ἀμύνης. Αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν ἡ λέξις ἄμυνα δὲν σημαίνει στρατῶνας, σπήτια κατοικήσιμα· σημαίνει μέσα, ὅπλα, ὄργανα, διὰ τῶν ὁποίων τὸ ἔθνος ἀμύνεται κατὰ τοῦ ἐχθροῦ. Καὶ διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀρθότερον σκεπτομένη ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ὀφείλει νὰ δεχθῇ τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ ἔντιμος ἐκ Λακεδαίμονος συνάδελφος.

§465Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄν ἀποδέχομαι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο κατ’ ἀρχὴν, τὸ ἀποδέχομαι κυρίως διότι περιλαμβάνει ἕνα σκοπὸν μεταξὺ τῶν ἄλλων, τὸν σκοπὸν τοῦ στρατωνισμοῦ τῶν ἀνδρῶν· ἂν δ’ ἔχω νὰ φέρω παρατήρησίν τινα ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου, ἡ παρατήρησις αὕτη ἀφορᾷ εἰς τοῦτο· τὸν σκοπὸν τοῦτον, τὸν δεύτερον, ἤτοι τὸν τῆς ἀνεγέρσεως στρατώνων, νὰ θέσωμεν ὡς πρῶτον σκοπὸν, τὴν προμήθειαν δὲ τοῦ ὑλικοῦ νὰ θέσωμεν ὡς δεύτερον σκοπόν. Διότι, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοήσῃ τις φροντίδα περὶ προμηθείας ὑλικοῦ πολέμου, χωρὶς νὰ φροντίσωμεν πρῶτον περὶ ἀνθρωπίνου στρατωνισμοῦ τῶν ἀνδρῶν; Θέλετε νὰ ἐξακολουθῶσι νὰ στρατωνίζωνται οἱ νέοι τῆς Ἑλλάδος εἰς τὰς τρώγλας, εἰς τὰς ὁποίας στρατωνίζονται σήμερον; Γνωρίζετε τὴν μεγάλην πληγὴν, ἡ ὁποία ἀνοίγεται εἰς τὴν ὑγείαν τῶν στρατευσίμων διὰ τῶν στρατώνων τῶν σημερινῶν, εἰς τοὺς ὁποίους εἰσέρχονται ὑγιέστατοι ὁ νεοσύλλεκτος χωρικὸς καὶ ὁ νέος τῶν πόλεων, καὶ ἐξέρχονται ἀσθενεῖς! Ἡ ἀπελπισία, ἡ ὁποία καταλαμβάνει τοὺς νεοσυλλέκτους κατὰ τὰς πρώτας ἡμέρας τῆς κατατάξεως αὐτῶν εἰς τὸν στρατὸν, προέρχεται κυρίως ἐκ τῶν στρατώνων· ἐνθυμοῦμαι, ὅτι εἰς τὸ Τζαμὶ τῶν Ἀθηνῶν, τὸ παρὰ τὸ Μοναστηράκι, τριακόσιοι στρατιῶται ἤμεθα ἐστιβαγμένοι, ὡς κτήνη σχεδόν! Καὶ εἰς τὰ παραπήγματα τῆς Χαλκίδος ἠσθένησα ἐπικινδύνως ἐκ τοῦ ἀθλίου στρατωνισμοῦ, ὅτε δὲ ἀσθενῆ μὲ ὡδήγησαν εἰς τὸ δῆθεν Στρατιωτικὸν Νοσοκομεῖον, ἐκεῖ ἠσθένησα χειρότερα. Σμήνη κορέων καὶ ψύλλων καὶ ἄλλων ζωϋφίων καὶ πᾶσα ἀκαθαρσία μεταβάλλουν καὶ τοὺς ὑγιεῖς εἰς ἀσθενεῖς! Φαντασθῆτε, τί συμβαίνει εἰς τοὺς ἀσθενεῖς! Λοιπὸν ἡ πρώτη ἀνάγκη, περὶ τῆς ὁποίας πρέπει νὰ φροντίσωμεν, εἶναι ὁ στρατωνισμός· δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ λέγωμεν, ὅτι διὰ τῶν τακτικῶν πόρων τοῦ Προϋπολογισμοῦ θὰ φροντίσωμεν περὶ αὐτοῦ. Ἂν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι ἀνεκτόν, εἶναι ἀνεκτὸν διὰ τοῦτο καὶ μόνον, διότι πρόκειται νὰ φροντίσῃ περὶ στρατωνισμοῦ. Εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου οἱ στρατῶνες ἀνεγείρονται μετά τινος πολυτελείας. Οἱ τελευταῖοι γερμανικοὶ στρατῶνες στοιχίζουν ἑκατομμύριον ἕκαστος, ὁ δὲ νέος χωρικός, εἰσερχόμενος εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τὴν στρατιωτικήν, εὐθὺς ἀμέσως λαμβάνει, ἅμα τῇ εἰσόδῳ αὐτοῦ, μεγάλην ἰδέαν περὶ τῆς πατρίδος του καὶ τοῦ στρατοῦ αὐτῆς ἐπὶ τῇ ἁπλῇ θέᾳ τοῦ κτιρίου· ἡμεῖς δὲ λαμβάνομεν τὴν χειρίστην ἰδέαν, διότι ὁ νεοσύλλεκτος τὸν στρατῶνα τὸν εὑρίσκει χειρότερον τῆς καλύβης τοῦ χωρίου του. Λοιπὸν πρῶτον σκοπὸν πρέπει νὰ θέσωμεν τὸν στρατωνισμόν. Ἠκούσατε, Κύριοι, πόση δαπάνη ἀπαιτεῖται διὰ τὸν ὁπλισμὸν 80,000 ἀνδρῶν. Νομίζετε, ὅτι θὰ κατορθώσωμεν ἡμεῖς νὰ ὁπλίσωμεν 150,000 ἄνδρας, οἵτινες θὰ μᾶς χρησιμεύσουν ἐν περιπτώσει πολέμου πρὸς τὴν Τουρκίαν; — διότι κατὰ τῆς Δυνάμεως ταύτης θὰ πολεμήσωμεν. — Ἐσκέφθητε ποτέ, ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ ζητήσητε νὰ ἴδητε 150,000 ἄνδρας Ἕλληνας ἑτοιμοπολέμους; Διότι ὁ κύριος Λαπαθιώτης πολὺ ὀρθῶς σᾶς ἔλεγεν, εἰς πόσον ποσὸν θὰ ἀνέλθῃ ἡ δαπάνη τοῦ ὁπλισμοῦ· πρέπει μόνον δι’ ἑξήκοντα χιλιάδας ἄνδρας νὰ δαπανήσητε τοσαῦτα ἑκατομμύρια. Ἀλλὰ πόσα θὰ στοιχίζῃ ἑκάστη ἡμέρα ἐκστρατείας; Γνωρίζετε; Καὶ ἡμεῖς, μὲ τὸν ἔλεγχον εἰς τὴν ῥάχιν ἡμῶν καὶ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἐλπίζομεν ποτὲ νὰ εὕρωμεν χρήματα, διὰ νὰ κινήσωμεν τοσοῦτον στρατόν; Καὶ ἂν ὁπλίσωμεν τὸν στρατὸν τοῦτον, ὡς ἀπαιτεῖ ἡ πολεμικὴ τέχνη, δὲν θὰ πράξωμεν τίποτε, διότι, ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ κρίσιμος ὥρα τῆς μάχης, δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ κινηθῶμεν ἐλλείψει χρημάτων. Λοιπόν, ἂν ἔχῃ ἀρετήν τινα τὸ νομοσχέδιον, μὴ θελήσωμεν καὶ ταύτην νὰ καταστρέψωμεν, καὶ μὴ θελήσωμεν νὰ θέτωμεν τοὺς ἄνδρας τοὺς στρατευσίμους τῆς Ἑλλάδος εἰς τὰς τρώγλας. Ἂς ἀποκτήσωμεν τοὐλάχιστον εὐπρεπεῖς στρατῶνας. Ἂν δὲ δὲν φροντίσωμεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ποτὲ δὲν θὰ φροντίσωμεν διὰ τοῦ τακτικοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὥστε μὴ θελήσητε ν’ ἀφαιρέσητε τοὐλάχιστον αὐτὴν τὴν παρηγορίαν, ὅτι θὰ στέλλουν τοὺς υἱούς των οἱ φορολογούμενοι νὰ στρατωνίζωνται μὲ κἄποιαν ἄνεσιν, καὶ νὰ μὴ ἐξέρχωνται ἀσθενεῖς, ἐνῷ προσέρχονται ὑγιέστατοι.

§466Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀληθῶς ἐκπλήσσομαι, ἀκούων τὸν κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴν ὁμιλοῦντα καὶ λέγοντα ὅσα εἶπεν. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς σᾶς εἶπεν, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ κινήσῃ ἡ Ἑλλὰς στρατόν, ὅτι εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀντιμετωπίσῃ τὸν ἐχθρόν, καὶ διὰ τοῦτο φρονεῖ, ὅτι πρέπει νὰ φροντίσωμεν διὰ τοὺς στρατῶνας! Τὴν λογικὴν ταύτην, μὰ τὴν ἀλήθειαν, δὲν τὴν κατανοῶ. Ὅταν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς θεωρῇ, ὅτι ἡ πατρὶς αὐτοῦ εἶναι ἀνίκανος νὰ διεκδικήσῃ τὰ δίκαια αὐτῆς, εἶναι ἀνίκανος νὰ στρέψῃ τὴν προσοχήν της εἰς τὰ τέκνα αὐτῆς, τὰ ἐν δουλείᾳ διατελοῦντα, ὅτι εἶναι ἀνίκανος ν’ ἀντιμετωπίσῃ τὸν ἐχθρόν, τί συζητεῖτε, Κύριοι, περὶ Ταμείου Ἀμύνης, περὶ ὀργανισμοῦ στρατοῦ, περὶ ὁρίου ἡλικίας, περὶ καταρτισμοῦ στελεχῶν; Ὀφείλει ἡ Πολιτεία νὰ εἴπῃ τὴν ἀλήθειαν εἰς τὸν λαόν, καὶ κατὰ συνέπειαν πάντα τὰ φορολογικὰ νομοσχέδια πρέπει νὰ τεθῶσιν ἐκποδών, διότι οὐδένα λόγον ἔχουν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει. Ὅταν ἡ Πολιτεία κηρύσσῃ ἑαυτὴν ἀνίκανον διὰ πᾶσαν στρατιωτικὴν ἐργασίαν, εἶναι περιττὰ τὰ στρατιωτικὰ καὶ φορολογικὰ νομοσχέδια· ὀφείλομεν νὰ εἴπωμεν εἰς τὸ ἔθνος, ὅτι δὲν δύναται νὰ κινηθῇ, δὲν δύναται νὰ κάμῃ πράξεις σοβαρὰς ὑπὲρ τῆς χώρας, καὶ κατὰ συνέπειαν καταργοῦμεν τὸν στρατὸν καὶ ὀργανίζομεν χωροφυλακὴν διὰ τὴν ἐσωτερικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους καὶ τὴν εἴσπραξιν χρημάτων διὰ τὸν Ἔλεγχον· διὰ τὴν εἴσπραξιν, κύριε Πρόεδρε, τῶν τόκων καὶ χρεωλυσίων τῶν δανείων, τὰ ὁποῖα οἱ πολιτικοὶ τῆς Ἑλλάδος μᾶς ἔθεσαν εἰς τὴν ῥάχιν! Ἡ Ἑλλὰς προώρισται νὰ εἰσπράττῃ, διὰ νὰ πληρώνῃ τοὺς τόκους ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τὴν ἐδάνεισαν! Αὐτά, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής, ἂν ἦναι ἀληθῆ, ἂς τὰ εἴπῃ ἡ Πολιτεία διὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ὅπως τοὐλάχιστον ἐξοικονομήσωμεν τὰ 20 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα δαπανῶμεν ἐτησίως διὰ τὸν στρατόν, καὶ τὰ δώσωμεν εἰς τοὺς δανειστάς μας, διὰ ν’ ἀπαλλάξωμεν τὴν πατρίδα ἀπὸ τὴν μείωσιν τῶν κυριαρχικῶν της δικαιωμάτων, φροντίζοντες οὕτω περὶ τῆς εὐημερίας τοῦ ἐλευθέρου μόνον ἔθνους. Ἀλλὰ δὲν συμφωνῶ πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτήν. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δύναται νὰ ὑπερασπίσῃ τὰ δίκαια αὑτῆς, καὶ τὸ φρονῶ, ἔχων ὑπ’ ὄψει τὰ λαβόντα χώραν κατὰ τὸν πόλεμον τοῦ 1897. Δὲν εἶναι γνώμη ἰδική μου μόνον, μορφωθεῖσα ἐκ τῶν πραγμάτων καὶ τῆς δράσεως τοῦ στρατοῦ ἡμῶν κατὰ τὸν πόλεμον τοῦ 1897· εἶναι γνώμη τοῦ Γερμανοῦ στρατάρχου, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἐκ τῆς θέσεώς του τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μελετήσῃ τὸν στρατὸν τῆς Ἑλλάδος, ὁ δὲ στρατάρχης οὗτος, ὁ Γκὸλτς–πασσᾶς, λέγει, ὅτι, ἂν ὁ στρατὸς τῆς Ἑλλάδος ἦτο ὠργανωμένος καλλίτερον καὶ διῳκεῖτο καλῶς, τ’ ἀποτελέσματα τοῦ πολέμου ἐκείνου θὰ ἦσαν διαφορετικά. Δύναμαι λοιπὸν νὰ βεβαιώσω, ὡς ἀξιωματικός, ὅτι, ἂν ὁ στρατὸς διοικηθῇ κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ πολέμου, θὰ δύναται νὰ διεκδικήσῃ τὰ δίκαια τῆς πατρίδος, θὰ δύναται νὰ ἐπιβάλῃ τὴν γνώμην του. Ἡ Εὐρώπη τότε θὰ δώσῃ προσοχὴν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, διότι αὐτὴ καὶ μόνη εἶναι εἰς θέσιν νὰ ὑπολογίσῃ τὴν πολεμικὴν ἀξίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Τίνος λοιπὸν ἔχομεν ἀνάγκην; ἔχομεν ἀνάγκην νὰ νομιμοποιήσωμεν ἓν ταμεῖον, νὰ τὸ προικίσωμεν διὰ διαφόρων πόρων, καὶ νὰ τὸ καταστήσωμεν ἱκανόν, ὥστε νὰ δυνηθῇ νὰ μᾶς δώσῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον χρειαζόμεθα, τὸν πολεμικὸν ἐξοπλισμὸν τοῦ στρατοῦ τῆς πατρίδος ἡμῶν. Τὰ ἄλλα, περὶ ὧν διαλαμβάνει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἀνήκουσιν εἰς τὴν Πολιτείαν, καὶ εἶναι ζήτημα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Τὸ Ταμεῖον τῆς Ἀμύνης ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ δώσῃ εἰς τὴν χώραν τὰ μέσα τῆς ἀμύνης, δὲν ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ δώσῃ κατοικίαν· διότι, ὅταν ἐπιστρατευθῇ τὸ Κράτος καὶ συγκεντρώσῃ τὸν στρατὸν εἰς τὰ πεδία τοῦ πολέμου, δὲν θὰ μεταφέρῃ βεβαίως τοὺς στρατῶνας ἀπὸ τῶν πόλεων εἰς τὰ πεδία τοῦ πολέμου, ἀλλ’ ἐν σκηναῖς ἢ ἐν καταυλισμῷ θὰ διαιτῶνται καὶ θὰ ζῶσιν οἱ ὁπλῖται. Τίνα λοιπὸν λόγον ἔχει ἡ ἀνέγερσις στρατώνων μὲ τὸ χρῆμα αὐτό, τὸ προωρισμένον διὰ τὴν ἄμυναν τῆς χώρας; Καὶ ἀπορῶ, πῶς λογικὸς συνάδελφος, οἷος ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής, ἠθέλησε τοιαῦτα νὰ εἴπῃ πρὸς τὴν Βουλήν, καὶ νὰ κλονίσῃ τὴν πίστιν τοῦ Κράτους καὶ τὴν γνώμην αὐτοῦ περὶ τῆς πολεμικῆς ἱκανότητος τοῦ στρατοῦ τῆς πατρίδος ἡμῶν, καὶ ἀπορῶ, πῶς ἀνέμιξε τὸ ζήτημα τῆς ἀμύνης μὲ τὸ ζήτημα τοῦ στρατωνισμοῦ. Ἐλπίζω ὅμως, ὅτι θὰ κρίνῃ ὡριμώτερον, καὶ θὰ συμφωνήσῃ μετ’ ἐμοῦ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος. Ἀλλ’ ἄν, ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος ἐξ ἐγωϊσμοῦ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν γνώμην του...

§467Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐτυχῶς εἶμαι ἀπηλλαγμένος τοιούτου.

§468Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. .. ἐλπίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ δώσῃ προσοχὴν εἰς ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι ὡς μόνον τῶν μέλημα ἔχουν τὴν μελέτην τῶν τοιούτων πραγμάτων. Καὶ ἠκούσατε πρὸ ὀλίγου τὸν ἀξιότιμον ἐκ Τυρνάβου Βουλευτὴν, πόσον λογικῶς ὡμίλει καὶ πόσον ἀποδεικτικὸς ἦτο εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν πραγμάτων. Λυποῦμαι, ὅτι μὲ προέλαβεν, ἀλλὰ τὸν συγχαίρω διὰ τὴν ἐπιτυχίαν. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι παρὰ νὰ ὁμολογήσω, ὅτι καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λακεδαίμονος Βουλευτὴς ὑπέβαλε τροπολογίας νομικὰς καὶ λογικὰς, καὶ ἐπιβάλλονται τοιαῦται τροπολογίαι ἕνεκα τῆς φύσεως τοῦ νομοσχεδίου. Αἱ ὑπάρχουσαι ἰδέαι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὑπηγορεύθησαν ἀπὸ πνεῦμα πολὺ στενὸν καὶ ἀρχὴν, ἡ ὁποία ἐγκαθιδρύθη εἰς ὅλα τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἔχομεν ὑπὸ συζήτησιν. Ἡ Πολιτεία εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία θὰ κρίνῃ περὶ τῶν πραγμάτων τοῦ στρατοῦ καὶ περὶ τῆς δράσεως τῆς χώρας, ὄχι οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ὑπηρετοῦντες ἐν τῷ στρατῷ, ὄχι ἡ Γενικὴ Διοίκησις, — ἀδιάφορον, ἂν ὁ υἱὸς τοῦ Βασιλέως, ὁ ἀρχηγὸς αὐτῆς, εἶναι ἀξιωματικὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ. — Διὰ τὰς ἐνεργείας τοῦ Κράτους ἡ Κυβέρνησις ἔχει νὰ δώσῃ λόγον καὶ ὁ Βασιλεύς· ἡ Γενικὴ Διοίκησις τοῦ στρατοῦ οὐδὲν ἄλλο ἔχει νὰ πράξῃ, εἰμὴ ἐρωτωμένη νὰ ἀπαντᾷ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια, καθ’ ὃν τρόπον συνετάχθησαν, ἐκτρέπονται τῆς ἀληθοῦς θέσεως τοῦ ζητήματος. Ζητεῖται διὰ τῶν νομοσχεδίων τούτων ἡ ἐπικράτησις μιᾶς ἀρχῆς κατὰ τρόπον σκανδαλώδη καὶ ἔκνομον, καὶ παραβλάπτοντα τὰ συμφέροντα καὶ τοῦ ἡγέτου τῆς ἀρχῆς καὶ τοῦ Κράτους. Τὴν ἀρχὴν ταύτην θὰ καταπολεμήσω, ὅσον δυνηθῶ, ἐλπίζω δὲ, ὅτι ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς θὰ ὑποκύψῃ εἰς τὴν λογικὴν καὶ εἰς τὸ συμφέρον τῆς χώρας, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ συμφέρον τῆς Δυναστείας. Κύριοι, δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι εἰς ἓν καὶ μόνον Κράτος ὑπῆρχε Γενικὴ Διοίκησις τοῦ στρατοῦ, καὶ μετὰ ἕνα πόλεμον κατηργήθη, ὅλα δὲ τὰ στρατιωτικὰ περιοδικὰ ὅλων τῶν Κρατῶν τῶν στρατιωτικῶν κατεδίκασαν τὴν Γενικὴν Διοίκησιν. Τὸ Ἀγγλικὸν Κράτος, τὸ ὁποῖον μόνον εἶχε Γενικὴν Διοίκησιν, μετὰ τὸν πόλεμον τοῦ Τράνσβααλ ἔθεσεν αὐτὴν ἐκποδὼν, τὸν δὲ στρατάρχην, τὸν ὁποῖον ἐτίμησεν, ἀπεμάκρυνεν ἐξ αὐτῆς. Ὅλα, ἐπαναλαμβάνω, τὰ στρατιωτικὰ περιοδικὰ, ὅλος ὁ στρατιωτικὸς κόσμος, ὁ ὁποῖος ἔχει κῦρος στρατιωτικὸν, ὅλοι κατεδίκασαν τὴν Γενικὴν Διοίκησιν, θεωρήσαντες αὐτὴν ἐπιβλαβῆ διὰ τὸν στρατὸν καὶ διὰ τὴν χώραν. Ἀρχηγίαν ἀνεγνώρισα ἐγὼ εἰς τὸν ὀργανισμὸν, τὸν ὁποῖον, ὡς Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, συνέταξα, ἀνεγνώρισα Γενικὸν Διοικητὴν στρατοῦ, ἀλλὰ Γενικὸν Διοικητὴν ὡς ἀρχηγὸν σώματος στρατοῦ, ὅπως εἰς ὅλα τὰ Κράτη ἀναγνωρίζεται ὁ ἀρχηγὸς ἑνὸς σώματος, ὄχι μὲ τοιαύτην δικαιοδοσίαν, τὴν ὁποίαν ἐγκαθιδρύουσι τὰ σημερινὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια καὶ ὁ νόμος τῆς Γενικῆς Διοικήσεως. Ἀλλ’ ἀνεγνώρισα αὐτὴν, βιασθεὶς ἐκ τῆς ἀνάγκης τοῦ νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ συζητηθῇ καὶ καταστῇ νόμος τοῦ Κράτους ὁ ὀργανισμὸς, τὸν ὁποῖον συνέταξα. Θὰ λάβω δὲ τὴν τιμὴν, ὅταν ἔλθῃ εἰς τρίτην συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, νὰ ἀναπτύξω πρὸς τὴν Βουλὴν τὸ σύστημα ἐκεῖνο. Ἡ ἀνάγκη λοιπὸν τοῦ νὰ γείνῃ ἀποδεκτὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὄχι μόνον ἐγὼ θεωρῶ ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ ἀποδεκτὸν, ἀλλὰ καὶ οἱ δυνάμενοι νὰ δημιουργῶσι στρατοὺς, καὶ αὐτὸς ὁ Γκόλτς πασσᾶς ἐδέχθη, ἡ ἀνάγκη καὶ ὁ πόθος τοῦ νὰ παρασκευασθῇ τὸ Κράτος στρατιωτικῶς, μὲ ἤγαγε νὰ δεχθῶ τὴν Γενικὴν Διοίκησιν τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ, ὅπου ἐδέχθην τὴν Γενικὴν Διοίκησιν τοῦ στρατοῦ, εἶχον καθορίσει κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὸ ἄτομον, ὥστε ὁ ἀρχαιότερος νὰ λαμβάνῃ τὴν ἀρχηγίαν· ἐγὼ δὲ τὸν υἱὸν τοῦ Βασιλέως δὲν τὸν θέλω ἀξιωματικὸν τοῦ στρατοῦ. Εἰς οὐδὲν Κράτος εὐρωπαϊκὸν ἔχουσι διοίκησιν ἐν τῷ στρατῷ οἱ πρίγκηπες καὶ οἱ βασιλόπαιδες· μόνον εἰς τὸ Γερμανικὸν Κράτος εἷς πρίγκηψ στρατηγὸς ἔχει διοίκησιν στρατοῦ· ὑπάρχουσι πολλοὶ, ἀλλὰ φέρουσι τιμητικῶς μόνον τὸν τίτλον· δὲν ἔχουσι καμμίαν διοίκησιν. Παρακολουθῶν δὲ τὰς γνώμας τῶν στρατιωτικῶν Κρατῶν, τὰς αὐθεντικὰς γνώμας, δὲν ἐθεώρησα πρέπον, ἡμεῖς, τὸ μικρὸν Κράτος, νὰ ἀναγνωρίσωμεν Γενικὴν Διοίκησιν καὶ νὰ θέσωμεν ἐπὶ κεφαλῆς αὐτῆς τὸν υἱὸν τοῦ Βασιλέως· καὶ τοῦτο πρὸς τὸ συμφέρον τῆς χώρας, πρὸς τὸ συμφέρον τῆς Δυναστείας, πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ στρατοῦ. Ἠναγκάσθην, Κύριοι, νὰ ἐπεκτείνω τὸν λόγον, διότι τὸ ζήτημα μὲ ἔφερεν εἰς αὐτὴν τὴν ἀνάπτυξιν. Θὰ παρακαλέσω δὲ τὴν Κυβέρνησιν, θὰ παρακαλέσω καὶ τὴν Βουλὴν νὰ προσέξουν εἰς τὰς τροπολογίας τὰς ὑποβληθείσας, καὶ ἡ μὲν Κυβέρνησις νὰ τὰς υἱοθετήσῃ, ἡ δὲ Βουλὴ νὰ τὰς ἐπιψηφίσῃ, ἐὰν θέλῃ νὰ παρουσιάσῃ νόμον ἀληθῆ καὶ σύμφωνον πρὸς τὰ συμφέροντα τῆς χώρας. Δικαίωμα εἶναι τῆς πλειονοψηφίας καὶ τῆς Κυβερνήσεως νὰ δεχθῇ ἢ ἀπορρίψῃ τὴν γνώμην μου, ἀλλ’ ἐγὼ θὰ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ λέγω μίαν ἡμέραν, ὅτι ἐξεπλήρωσα τὸ καθῆκόν μου.

§469Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ἀναγκάζομαι, κύριε Πρόεδρε, νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ νὰ ἐκφράσω τὴν βαθυτάτην μου λύπην, ὡς ἔπραξα καὶ ἄλλοτε ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, διότι παρατηρῶ, ὅτι ἐξακολουθεῖ νὰ ἐπιρρίπτηται ἡ ἀπὸ σκοποῦ διαμορφωθεῖσα μομφὴ κατὰ τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ὡς ἀποδειχθέντος ἀνικάνου κατὰ τὸν τελευταῖον πόλεμον.

§470Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ποῖος τὰ εἶπεν αὐτά;

§471Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τίς ἐξέφρασε τοιαύτην μομφήν;

§472Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Παρατηρῶ, ὅτι πολλοὶ προσπαθοῦσιν ἐν πάσῃ εὐκαιρίᾳ νὰ ἐπιρρίπτωσι τὴν εὐθύνην τῶν ἀτυχιῶν τοῦ πολέμου εἰς τὸν στρατόν.

§473Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§474Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, εἶμαι πεπεισμένος,—καὶ πιστεύω ὅτι τοιαύτην πεποίθησιν ἔχουσι πάντες οἱ παρακολουθήσαντες τὰ τοῦ πολέμου καὶ θέλοντες εἰλικρινῶς νὰ εἴπωσιν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀντελήφθησαν καὶ γινώσκουσι, καὶ οὐχὶ νὰ περιποιηθῶσι πρόσωπα καὶ νὰ καλύψωσι τοὺς ὑπευθύνους,—ἐγὼ, λέγω, εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι ὁ ἑλληνικὸς στρατός, μεθ’ ὅλον τὸ ἀδιοργάνωτον αὐτοῦ, διὰ τὸ ὁποῖον δὲν εὐθύνεται αὐτός, μεθ’ ὅλας τὰς ἀτυχίας, τὰς ὁποίας ὑπέστη, δὲν ἀπεδείχθη ἄνανδρος καὶ ἀνίκανος ν’ ἀντιμετωπίσῃ τὸν ἐχθρόν. Ἐὰν οἱ διοικήσαντες αὐτὸν ἐφυγομάχουν, τί πταίει ὁ στρατός; Ἂς μοὶ δείξωσι, ποῦ τοῦ ἀτυχοῦς αὐτοῦ πολέμου ὁ στρατὸς ἔτυχε καλοῦ διοικητοῦ, καὶ δὲν ἔπραξε τὸ καθῆκόν του; Ἀλλὰ βεβαίως, ὅταν διατάσσηται νὰ ὑποχωρῇ, —καὶ νὰ ὑποχωρῇ ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀνάγκης, —δὲν εἶναι ὑπαίτιος αὐτός, οὐδὲ δυνάμεθα νὰ χαρακτηρίσωμεν αὐτὸν δειλὸν καὶ ἀνίκανον.

§475ΧΑΡΙΛ. ΤΖΑΝΝΕΤΑΚΗΣ. Δὲν τὸν εἶπε κανεὶς δειλὸν καὶ ἀνίκανον.

§476Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ποῦ κατεδείχθη ὁ στρατὸς ἡττώμενος; Οὐδαμοῦ. Ἀλλὰ πάντοτε ὑπεχώρει κατὰ διαταγὴν καὶ κατὰ σχέδιον προμεμελετημένον. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ἐπεκτείνω ἐπὶ τούτου τὸν λόγον πλέον, κύριε Πρόεδρε, διότι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι τοῦτο. Ἐκ τῆς ὁμιλίας τοῦ ἀξιοτίμου κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ περὶ τοῦ στρατωνισμοῦ ἐδόθη ἀφορμή, ἵνα ὁ ἔντιμος ἐξ Οἰτύλου συνάδελφος, ὁ αἰσθανόμενος ὑπὲρ πάντα ἄλλον πόνον ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ,—τοῦτο δ’ ἀπέδειξεν ἡ πολιτεία του, ἐν πολέμῳ καὶ ἐν εἰρήνῃ, καὶ ὡς στρατιώτου καὶ ὡς πολιτευομένου,—ἐκθέσῃ ὅσα ἐξέθηκε, καὶ δι’ αὐτὸ ἠναγκάσθην νὰ λάβω καὶ ἐγὼ τὸν λόγον καὶ συμφωνήσω μετ’ αὐτοῦ, ἵνα παύσωσι πλέον αἱ μομφαὶ καὶ αἱ αἰτιάσεις κατὰ τοῦ στρατοῦ, αἱ ὁποῖαι μόνον ἐδημιουργήθησαν, ὡς εἶπον, πρὸς συγκάλυψιν τῶν ἀθλιοτήτων τῶν ὑπαιτίων. Ταῦτα, κύριε Πρόεδρε, μόνον ἐνόμισα, ὅτι ὤφειλον νὰ προσθέσω εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὁ ἔντιμος ἐξ Οἰτύλου συνάδελφος ἐξέθεσεν. Ἤδη ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου, εἰς τὴν παράγραφον δʹ, ἔχω μίαν μόνον παρατήρησιν νὰ κάμω κατὰ τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑποβάλω. Ἡ παράγραφος αὕτη ὁρίζει: «Ὁ τόκος, τὸ χρεωλύσιον, ἡ τυχὸν ἀπαιτηθησομένη προμήθεια, ὁ χρόνος καὶ ὁ τόπος τῆς ἐκδόσεως καὶ πάντες οἱ λοιποὶ τοῦ δανείου ὅροι κανονισθήσονται.» Νομίζω ὅτι ἐνταῦθα πρέπει νὰ προστεθῇ: «κατὰ τοὺς συνταγματικοὺς ὁρισμοὺς», ἢ «διὰ συμβάσεως κυρωθησομένης διὰ νόμου.»

§477Ι. ΣΤΑΙΚΟΣ. Τὸ λέγει.

§478Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅσοι ἤκουσαν τὰ ὀλίγα, τὰ ὁποῖα εἶπον πρὸ μικροῦ, βεβαίως δὲν ἀπεκόμισαν τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἐγὼ ἐξέφρασα οἱανδήποτε μομφὴν κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Ὅτε ὑπῆρξεν ἀνάγκη νὰ ἐκφράσω περὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ τὴν γνώμην μου πρὸ τοῦ πολέμου, ἐξέφρασα τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν εἶχον περὶ τῆς δυνάμεως αὐτοῦ καὶ τῆς ἱκανότητος, ἵνα ἀντεπεξέλθῃ ἐναντίον τῆς Τουρκίας, καὶ τὴν ἐξέφρασα μόνος εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκείνου, καὶ ῥητῶς ἔλεγον πρὸς τὴν Βουλήν: «ὠθεῖτε τὸ Κράτος εἰς πόλεμον, ἀλλὰ πρέπει νὰ σκεφθῆτε, ποία εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ ἡ κατάστασις τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ». Ἔλεγον, ὅτι ἦτο τοιαύτη ἡ κατάστασις, ὥστε μετὰ ὀκτὼ ἡμέρας ὁ ἐχθρὸς θὰ ἦτο εἰς τὴν Θεσσαλίαν· καὶ εἶναι ἀναγεγραμμένα ταῦτα καὶ μένουσιν ἀναγεγραμμένα εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικά. Ἀλλ’ ἤμην δυστυχῶς ὁ μόνος τότε, ὁ ὁποῖος εἶχον τὸ θάρρος νὰ ἐκφράσω αὐτὴν τὴν γνώμην. Ἐνῷ δὲ ἐξέφρασα αὐτὴν τὴν γνώμην τότε, βεβαίως τώρα δὲν θὰ ἐκφράσω μομφὴν, διότι ὅσα συνέβησαν προέβλεπον ὅτι θὰ συμβῶσι, διότι ἐγνώριζον καλῶς τὴν κατάστασιν τοῦ στρατοῦ, ὑπηρετήσας καὶ ἐγὼ ἐπὶ δύο συναπτὰ ἔτη ἐν τῷ στρατῷ καὶ πολλὰ ἰδὼν καὶ πολλὰ διδαχθείς. Ἐγὼ δὲν ἐξέφρασα μομφὴν κατ’ οὐδενὸς, ὅτι διέταξεν ὑποχώρησιν. Τὰ πράγματα ἦσαν τοιαῦτα, ὥστε, καὶ ὁ Μόλτκε ἐὰν ἦτο ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ κατορθώσῃ τι σπουδαῖον.

§479Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Θὰ λάβωσι τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ ἄλλοι πολλοί, οἱ ὁποῖοι ἀπουσιάζουσι.

§480Γ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ κάμωμεν μίαν ὥραν διακοπὴν καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν.

§481ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακοπή!

§482Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐξυπνήσουν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ, διότι κοιμῶνται.

§483Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ψηφίσωμεν, κύριε Πρόεδρε, τὸ ἄρθρον, καὶ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν.

§484Ι. ΚΑΝΑΒΟΣ. Ὑπεβλήθησαν τροπολογίαι, καὶ διεξήχθη συζήτησις σοβαρά· ὑπεβλήθησαν προτάσεις καὶ ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Τυρνάβου καὶ ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Οἰτύλου, προτάσεις, τὰς ὁποίας ἔχομεν ἀνάγκην νὰ μελετήσωμεν. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ καὶ ὑποβάλλω πρότασιν ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις, διότι εἶναι ἡ τελευταία ἀνάγνωσις. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ προβῶμεν;

§485ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνετε ἀναβολή;

§486Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν προτείνω τίποτε. Ἀφίνομεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ κρίνῃ, ἂν τοιοῦτο νομοσχέδιον πρέπει νὰ συζητηθῇ εἰς τοιαύτην ὥραν, τὴν πέμπτην ὥραν τῆς πρωΐας, καὶ οὕτως ἐπιτροχάδην.

§487Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὴν τὴν ὥραν μᾶς ἐπιτρέπουσι νὰ ψηφίσωμεν. Τί νὰ κάμωμεν!

§488ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Καναβὲ, ἐπιμένετε;

§489Ι. ΚΑΝΑΒΟΣ. Προτείνομεν τὴν ἀναβολήν. Ὑπάρχουσι πολλοί, οἵτινες θὰ λάβωσι τὸν λόγον, καὶ πρῶτος ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὁ ὁποῖος ἔχει ὑποβάλει πολλὰς τροπολογίας. (Διαμαρτυρίαι δεξιόθεν).

§490Κ. ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Εἶναι πέντε ἡ ὥρα· δὲν δυνάμεθα νὰ παραμείνωμεν περισσότερον.

§491Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὸ ὀλίγου ἠκούσθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος...

§492ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ. Προὐτάθη πρότασις ἀναβολῆς.

§493Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Περὶ τῆς ἀναβολῆς θὰ εἴπω. Λέγω, ὅτι πρὸ ὀλίγου ἠκούσθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἀπὸ τῆς θέσεως ἐκείνης λόγοι πατριωτικώτατοι, ἀπαγγελθέντες ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἐκ Τυρνάβου, Οἰτύλου καὶ Λακεδαίμονος. Οἱ λόγοι οὗτοι οἱ πατριωτικώτατοι, οἱ πλήρεις ἐννοίας, οἱ πλήρεις ἐπιστημονικῶν στρατιωτικῶν γνώσεων, δυστυχῶς ἀπηγγέλλοντο πρὸς ἑδώλια κενὰ, πρὸς κοιμωμένους συναδέλφους. Πλὴν τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἀνέπτυξαν τὸ ζήτημα ὡς ἔδει, καὶ ἐπέχυσαν, οὕτως εἰπεῖν, νέον φῶς εἰς τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον, ὑπάρχουσιν ἐγγεγραμμένοι καὶ ἐπιθυμοῦντες νὰ ὁμιλήσωσιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ ἄλλοι διαπρεπεῖς συνάδελφοι· πρόκειται νὰ λάβῃ τὸν λόγον ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως βουλευτὴς Γορτυνίας κ. Θεόδωρος Δηλιγιάννης, πρόκειται νὰ λάβῃ τὸν λόγον ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ βουλευτὴς Τυρνάβου κ. Λυμπρίτης. Φρονῶ ὅτι, προκειμένου ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ περὶ νομοσχεδίου τοσαύτης σοβαρότητος, περὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἔχει τόσον μεγάλην ἐπιρροὴν ἐπὶ τοῦ μέλλοντος τῆς πατρίδος, πρέπει νὰ ἀκουσθῇ καὶ ἡ φωνὴ τῶν διαπρεπῶν πολιτευτῶν, ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι προτίθενται νὰ ὁμιλήσωσι. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις, διότι εἶναι ἀδύνατον τὴν πέμπτην ὥραν τῆς πρωΐας, μετὰ τόσον κάματον, καὶ ἀφοῦ οἱ πλεῖστοι τῶν κυρίων συναδέλφων, ἐν οἷς καὶ μέλη τινὰ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, κοιμῶνται, εἶναι ἀδύνατον, λέγω, νὰ προχωρήσῃ ἡ Βουλή.

§494Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἠξεύρω ποῖος διευθύνει τὰ τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διότι ἐδῶ δὲν ὑπάρχει κανεὶς, φαίνεται, ὁ διευθύνων· διότι, ἐνῷ ἤλθομεν εἰς συνεννόησιν μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἄρτης Βουλευτοῦ, ὁ ὁποῖος προτείνει τὴν τροποποίησιν τοῦ ἄρθρου 3, καὶ δεχόμεθα τὴν τροποποίησιν, ἐγείρονται ἄλλοι καὶ ζητοῦσι τὴν ἀναβολήν! Ἡμεῖς δεχόμεθα τὴν τροποποίησιν τὴν προτεινομένην ὑπὸ τοῦ κ. ἐξ Ἄρτης Βουλευτοῦ· ἂς ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον 3, καὶ μετὰ τοῦτο ἂς λυθῇ ἡ συνεδρίασις. Ἀλλ’ ἀντὶ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐργασίαν ταύτην, χανόμεθα εἰς λόγους κενοὺς, καὶ παρέρχεται ἡ ὥρα, χωρὶς νὰ κάμνωμεν τίποτε!

§495Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Εἶναι δημοκρατικὸν κόμμα τὸ ἰδικόν μας!

§496Ι. ΚΑΝΑΒΟΣ. Ἡμεῖς λέγομεν, ὅτι πρόκειται νὰ λάβωσι τὸν λόγον καὶ ἄλλοι. Διὰ τοῦτο προτείνομεν τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως.

§497ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ... (Ἐγείρεται ὁ κ. Καραπᾶνος).

§498ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Δόσατε τὸν λόγον εἰς τὸν κύριον Καραπᾶνον.

§499ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Καραπᾶνος ἔχει τὸν λόγον.

§500Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ Ταμείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης συνεζητήθη διὰ μακρῶν τὸ ἄρθρον 3, καὶ κυρίως ἐγένετο δεκτὸν καὶ ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν πρέπει νὰ δοθῇ εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν ἡ ἄδεια νὰ συνομολογήσῃ δάνειον ἄνευ νόμου, καὶ ἐξεφράσθη καὶ ὁ φόβος τότε, ὅτι, ὅπως εἶναι συντεταγμένον τὸ νομοσχέδιον, θὰ ἦτο δυνατὸν εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν νὰ ἐπιβάλῃ καὶ τὸν ἔλεγχον ἐπὶ τοῦ δανείου. Ἡ τροποποίησις, ἥτις ἐγένετο ἐν σχέσει πρὸς τὸ ἄρθρον, ἱκανοποιεῖ τὴν ἰδέαν ταύτην. Ἀλλὰ τὸ δάνειον δὲν συνομολογεῖται μόνον ὡς ἁπλοῦν δάνειον· δύναται νὰ συνομολογῆται καὶ διὰ καταβολῶν εἰς μακρὰς προθεσμίας. Ὅταν ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία δύναται νὰ συνομολογήσῃ μετὰ προμηθευτῶν τὴν προμήθειαν ἑνὸς μεγάλου ποσοῦ χρημάτων, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς πληρωμῆς τῆς ἐτησίας κατὰ δόσεις εἰς μακρὸν χρονικὸν διάστημα, τοῦτο εἶναι δάνειον, διότι καὶ ὁ προμηθευτὴς, διὰ νὰ κάμῃ τοῦτο, θὰ συνεννοηθῇ μετὰ Τραπέζης τινὸς, καὶ δύναται καὶ ἐπὶ τούτου τοῦ δανείου νὰ ἐπιβληθῇ ὁ ἔλεγχος ὑπὸ μόνης τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Νομίζω ἑπομένως, ὅτι αἱ παράγραφοι δευτέρα καὶ πέμπτη τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νομοσχεδίου δύνανται νὰ συγχωνευθῶσι τροποποιούμεναι. Ἡ δευτέρα παράγραφος ἔχει ὡς ἑξῆς: «Πρὸς προμήθειαν τοῦ ὑλικοῦ πολέμου ἐπιτρέπεται εἰς τὴν διοικοῦσαν τὸ Ταμεῖον ἐπιτροπὴν νὰ προέλθῃ καὶ εἰς τὴν ἐκχώρησιν μέρους ἢ τοῦ ὅλου τῆς ἐτησίας προσόδου τοῦ Ταμείου ἑνὸς ἢ καὶ πλειόνων ἐτῶν διὰ συμβάσεως, ἥτις κυροῦται διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος, ἐκδιδομένου τῇ προτάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.» Ἡ δὲ παράγραφος πέμπτη ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἤθελεν ἐκχωρηθῆ μέρος ἢ τὸ ὅλον τῆς ἐτησίας προσόδου τοῦ Ταμείου πρὸς προμήθειαν ὑλικοῦ πολέμου ἐπὶ χρονικὴν διάρκειαν ὑπερβαίνουσαν τὸ ἔτος, οὐδεμία ἐπιτρέπεται κατὰ τὴν χρονικὴν ταύτην διάρκειαν τροποποίησις τῶν κατὰ τὸν χρόνον τῆς ἐκχωρήσεως ὑφισταμένων νόμων, ἐξ ὧν παράγονται οἱ πόροι τοῦ Ταμείου, ἐκτὸς μόνον ἐὰν πρόκηται νὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ αὔξησις τῆς ἐκ τούτων προσόδου.»

§501Ι. ΚΑΝΑΒΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπάρχει πρότασις ἀναβολῆς· πῶς ἐξακολουθεῖ ἡ συζήτησις;

§502ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, Κύριοι!

§503Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αἱ παράγραφοι αὗται προτείνω νὰ συγχωνευθῶσι, τροποποιούμεναι ὡς ἑξῆς: «Πρὸς προμήθειαν τοῦ ὑλικοῦ πολέμου ἐπιτρέπεται εἰς τὴν διοικοῦσαν τὸ Ταμεῖον ἐπιτροπὴν νὰ προέλθῃ εἰς σύμβασιν, ἥτις κυροῦται διὰ Βασ. Διατάγματος, ἐκδιδομένου τῇ προτάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου πρὸς πληρωμὴν τῆς ἀξίας τοῦ ὑλικοῦ τούτου ἐντὸς προθεσμίας πέντε ἐτῶν, διὰ δόσεων καταβλητέων ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης» (τὸ ὁποῖον ἀποκλείει τὴν ἐπέμβασιν τοῦ Ἐλέγχου). «Ἐντὸς δὲ τῆς προθεσμίας ταύτης οὐδεμία ἐπιτρέπεται τροποποίησις τῶν ὑφισταμένων νόμων, ἐξ ὧν παράγονται οἱ πόροι τοῦ Ταμείου, ἐκτὸς μόνον ἐὰν πρόκηται νὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ αὔξησις τῆς ἐκ τούτων προσόδου.»

§504ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Τὸ λέγει τὸ νομοσχέδιον.

§505Ι. ΚΑΝΑΒΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑποβάλλω ἔνστασιν μὴ ἀπαρτίας.

§506Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Νὰ ἀναβληθῇ, κύριε Πρόεδρε, ἡ συζήτησις.

§507ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Κυβέρνησις τροπολογίαν.

§508Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι εὐκολία, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ δώσῃ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, ὅταν πρόκηται περὶ πενταετίας.

§509Ι. ΚΑΝΑΒΟΣ. Ὑπέβαλον ἔνστασιν μὴ ἀπαρτίας, κύριε Πρόεδρε. Τί εἶναι αὐτά!

§510Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἀφοῦ ὁμιλοῦντος τοῦ κ. Καραπάνου ὑπεβλήθη ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας, νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν.

§511ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 4 καὶ 30′ τῆς πρωΐας τῆς ἐπιούσης).