1904.01.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 3

τῆς 19 Ἰανουαρίου 1904.

(Δευτέρα).

(Προεδρεύοντος τοῦ Προέδρου κ. Ν. Χατζίσκου).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 4 μ. μ. ἄρχεται ἡ συνεδρίασις).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι τὸ Προεδρεῖον παρέστη ἐνώπιον τῆς Α. Μεγαλειότητος τοῦ Βασιλέως, ὅπως ἀναγγείλῃ αὐτῷ τὴν συγκρότησιν τοῦ Σώματος. Ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς προσεφώνησε τὸν Βασιλέα ὡς ἑξῆς: «Μεγαλειότατε! «Τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς λαμβάνει τὴν τιμὴν νὰ παραστῇ ἐνώπιον τῆς Ὑμετέρας Μεγαλειότητος, ὅπως ἀναγγείλῃ τὴν συγκρότησιν τοῦ νομοθετικοῦ Σώματος, καταθέτον πρὸ τοῦ Βασιλικοῦ Θρόνου τὰ βαθύτατα αὐτοῦ σεβάσματα. Ἐπὶ τῇ διασώσει τῆς ὑγείας τῆς Σεπτῆς ἡμῶν Ἀνάσσης, ἀνέκφραστον αἰσθάνεται χαρὰν, διερμηνεῦον τὰ αἰσθήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εὐχομένου ὑπὲρ τῆς εὐημερίας ἁπάσης τῆς Βασιλικῆς Οἰκογενείας. Ἐπὶ τῷ εὐφροσύνῳ δὲ γεγονότι τῆς τελέσεως τῶν γάμων τῆς Α. Β. Ὑψηλότητος τοῦ πρίγκηπος Ἀνδρέου μετὰ τῆς Α. Β. Ὑψ. τῆς πριγκηπίσσης Ἀλίκης, σπεύδει νὰ ἐκφράσῃ πρὸς τε τὴν Ὑμετέραν Μεγαλειότητα καὶ πρὸς τὴν Α. Μ. τὴν Ἄνασσαν τὰς συγχαρητηρίους αὐτοῦ εὐχάς. Ὁ Ὕψιστος σκέποι τὴν Πατρίδα καὶ κρατύνοι τὸν Βασιλικὸν Θρόνον.» Εἰς ταῦτα ἡ Αὐτοῦ Μεγαλειότης ἀπήντησε: «Μετὰ χαρᾶς βλέπω ἐνώπιόν μου τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, καὶ σᾶς συγχαίρω, Κύριοι, ἐπὶ τῇ πρὸς ὑμᾶς ἐμπιστοσύνῃ αὐτῆς. Τὰ ἐπὶ τῇ τελείᾳ ἀποκαταστάσει τῆς ὑγείας τῆς Βασιλίσσης ἐκδηλωθέντα αἰσθήματα χαρᾶς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ βαθέως συνεκίνησαν ἐμὲ καὶ τὴν Βασίλισσαν, σᾶς παρακαλοῦμεν δὲ νὰ γίνητε διερμηνεῖς τῶν ἐγκαρδίων εὐχαριστιῶν μας πρὸς τὸν ἀγαπητόν μας λαὸν διὰ τὰ εἰλικρινῆ ταῦτα αἰσθήματά του, καθὼς καὶ διὰ τὰς ὑπὲρ τῆς εὐημερίας ἁπάσης τῆς Βασιλικῆς Οἰκογενείας εὐχάς του. Ἐπίσης εὐχαριστῶ ἀπὸ καρδίας ὑμᾶς, Κύριοι, διὰ τὰς συγχαρητηρίους εὐχάς σας ἐπὶ τῷ εὐφροσύνῳ γεγονότι τῶν γάμων τοῦ ἀγαπητοῦ μοι υἱοῦ Ἀνδρέου μετὰ τῆς Α. Β. Ὑψ. τῆς πριγκηπίσσης Ἀλίκης. Πέπεισμαι, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει συντόνως ἐργασθῆ ὑπὲρ τῶν μεγάλων συμφερόντων τοῦ Κράτους. Εὔχομαι, ἵνα ὁ Ὕψιστος σκέπῃ ἐσαεὶ τὴν ἀγαπητὴν Πατρίδα.» Κύριοι, θλιβερὸν καθῆκον ἐκπληρῶν, ἀγγέλλω εἰς τὴν Βουλὴν τὸν ἐπισυμβάντα θάνατον τεσσάρων συναδέλφων κατὰ τὸ διάστημα τὸ διαρρεῦσαν ἀπὸ τῆς λήξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς ἐκτάκτου Συνόδου μέχρι σήμερον. Τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, ἐκπληροῦν τὴν σιωπηρὰν ἐντολὴν αὐτῆς, κατέθετο στέφανον ἐπὶ τῆς σοροῦ τῶν μεταστάντων συναδέλφων, καὶ διεβίβασε συλλυπητήρια γράμματα εἰς τὰς οἰκογενείας αὐτῶν. Κατὰ τὸ διάστημα τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς ἀπεστάλησαν εἰς τὸ Προεδρεῖον διάφορα ἔγγραφα, ἅτινα λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλήν. Ἔγγραφον πρὸς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀναγγέλλοντος αὐτῷ τὸν σχηματισμὸν τῆς νέας Κυβερνήσεως. Τὰ πρακτικὰ τῶν ἐν Σπέτσαις, Φθιώτιδι, Κερκύρᾳ καὶ Λακεδαίμονι ἐνεργηθεισῶν ἀναπληρωματικῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν ἕνεκα τοῦ θανάτου τεσσάρων συναδέλφων. Ἀναφορὰ τοῦ ἐπὶ τῆς νοσηλείας καὶ ὑγιεινῆς τμήματος τῆς «Ἑνώσεως τῶν Ἑλληνίδων», ζητοῦντος πίστωσιν τριῶν χιλιάδων δραχμῶν, ὅπως θέσῃ εἰς λειτουργίαν ἀπολυμαντικὸν κλίβανον. Εὐχὴ πρὸς τὴν Βουλὴν τοῦ λαοῦ Πάλλης, ὅπως παύσῃ ἡ καταδίωξις τῶν ὀφειλετῶν τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης καὶ καταργηθῇ ἡ Τράπεζα αὕτη. Εὐχὴ πρὸς τὴν Βουλὴν τῶν κατοίκων Ζαγορᾶς περὶ χρησιμοποιήσεως τοῦ κληροδοτήματος, ὅπερ ὁ ἀείμνηστος Κρήτσκης κατέλιπε δι’ ὑποτροφίας μαθητῶν τοῦ Γυμνασίου Βόλου. Καλοῦνται οἱ ἄρτι ἐκλεγέντες βουλευταί, Σπετσῶν κ.κ. Γ. Ν. Μπούμπουλης καὶ Λακεδαίμονος Δημοσθένης Ματάλας, ἂν ἦναι παρόντες, νὰ προσέλθωσι καὶ δώσωσι τὸν νενομισμένον ὅρκον. (Προσέρχεται καὶ ὀμνύει ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου τὸν νενομισμένον ὅρκον ὁ παρὼν βουλευτὴς Σπετσῶν Γεώργιος Ν. Μπούμπουλης). Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§2Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν θέλει ὑποβάλει εἰς ὑμᾶς, Κύριοι, τὸν Προϋπολογισμὸν τῆς χρήσεως τοῦ 1904, θέλει ἀσχοληθῆ ἐπὶ τῶν καθέκαστα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τούτου, καὶ θέλει ἐκθέσει τὴν οἰκονομικὴν ἐν γένει τοῦ Κράτους κατάστασιν. Ἀλλὰ πρὸ τούτου θεωρῶ ὅτι ἔχω καθῆκον ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλήν, ὁποῖαι σκέψεις ὡδήγησαν ἡμᾶς εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τούτου καὶ εἰς τὴν παρασκευὴν τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα θέλομεν ὑποβάλει εἰς τὴν κρίσιν ὑμῶν. Ἄν πάντοτε ὁ προορισμὸς τῆς Ἑλλάδος ἐπέβαλλεν εἰς αὐτὴν ὑπερμέτρους στρατιωτικὰς δαπάνας, ἐπιβάλλεται σήμερον ἐπιτακτικώτερον νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ τῆς στρατιωτικῆς συντάξεως τῆς χώρας, ἕνεκα λόγων, τοὺς ὁποίους πάντες γινώσκομεν καὶ ἐννοοῦμεν. Δὲν ἀναμένει βεβαίως ἡ Βουλὴ παρ’ ἐμοῦ νὰ ἀκούσῃ, τίνες οἱ λόγοι οὗτοι, ἀλλ’ ἀναμένει νὰ μάθῃ, ποῖα εἶναι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα θεωρεῖ ἡ Κυβέρνησις ἐπιβαλλόμενα ὑπὸ τῶν περιστάσεων, ποῖα εἶναι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα θεωρεῖ ἡ Κυβέρνησις σκόπιμα καὶ δυνατὰ πρὸς τὴν στρατιωτικὴν σύνταξιν τῆς χώρας. Ἀναμένει νὰ μάθῃ, ποῖα μέτρα ἡ Κυβέρνησις θὰ προτείνῃ εἰς τὴν Βουλήν, ἵνα δικαιώσῃ τὴν πανδήμως ἐκφραζομένην ἀξίωσιν, ὅπως ἡ χώρα στρατιωτικῶς συνταχθῇ. Εἰς τὴν ἔκθεσιν τῶν μέτρων τούτων, Κύριοι, ἔρχομαι, ἐν τῇ πεποιθήσει, ὅτι ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ἱκανοποιεῖ τὰς ἀξιώσεις καὶ τὰς προσδοκίας τοῦ ἔθνους. Ὁ Προϋπολογισμός, Κύριοι, συνετάχθη ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἰσχυόντων νόμων. Ἐθεωρήσαμεν ὅτι καθῆκον εἴχομεν, ἵνα ἐπὶ τῇ βάσει τούτων συντάξωμεν τὸν Προϋπολογισμόν, ὅπως ἀποφύγωμεν τὰς δυσκολίας, αἵτινες ἤθελον κατ’ ἀνάγκην προκύψει κατὰ τὴν ψήφισιν τῶν δωδεκατημορίων, ἅτινα ἐπιβάλλονται. Μὴ γινώσκοντες δὲ κατὰ ποίαν ἐποχὴν θὰ ἦναι δυνατὸν ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ τὸν Προϋπολογισμόν, προετιμήσαμεν νὰ συντάξωμεν τοῦτον ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἰσχυόντων νόμων, ἐπιφυλασσόμενοι νὰ φέρωμεν κατόπιν εἰς αὐτὸν τὰς μεταβολὰς, τὰς ὁποίας ἡ ψήφισις τῶν προτεινομένων παρ’ ἡμῶν μέτρων θέλει καταστήσει ἀναγκαίας. Τὰ ἔσοδα, Κύριοι, τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1904 ἀνέρχονται εἰς 118,966,017 δραχμάς. Ἐὰν συγκρίνωμεν τὰ ἔσοδα ταῦτα πρὸς τὰ ἔσοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1903, τὰ ὁποῖα ἀνέρχονται εἰς δραχ. 120,194,362, ἀλλ’ ἐκ τῶν ὁποίων κατ’ ἀνάγκην θ’ ἀφαιρέσωμεν 2,000,000,—διότι τὰ 2,000,000 ταῦτα ἀποτελοῦσιν ἰδανικὸν μόνον ἔσοδον, ἀφορῶν εἰς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας,—ἂν συγκρίνωμεν, λέγω, τὰ ἔσοδα τοῦ 1904 πρὸς τὰ πραγματικὰ ἔσοδα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1903, ἀνερχόμενα εἰς τὸ ποσὸν τῶν δραχ. 118,194,362, ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1904 παρουσιάζει ἀπέναντι τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1903 ἔσοδα ἐπὶ πλέον δραχ. 771,655. Μεταβαίνω ἤδη, Κύριοι, εἰς τὰ ἔξοδα. Τὰ ἔξοδα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1903 ὑπελογίσθησαν εἰς 117,436,549 δραχμὰς, ἀλλὰ προσετέθησαν πιστώσεις ἀνερχόμεναι εἰς 2,788,267· ἄρα τὸ σύνολον τῶν ἐξόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1903 ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 120,224,816. Ἐνομίσαμεν, Κύριοι, ὅτι καθῆκον εἴχομεν νὰ καταβάλωμεν πᾶσαν προσπάθειαν, ὅπως ἐλαττώσωμεν κατὰ τὸ δυνατὸν τὰ ἔξοδα τῶν πολιτικῶν λεγομένων Ὑπουργείων. Καὶ πράγματι, Κύριοι, ὅταν θέλητε ἐξετάσει τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1904, θέλετε εὕρει, ὅτι ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ τῶν δαπανῶν τοῦ 1904 καὶ τῶν δαπανῶν τοῦ 1903, διαφορά, ἥτις ἀνέρχεται εἰς 3,582,053. Καὶ λέγω, Κύριοι, διαφορά, καὶ δὲν εἶπον οἰκονομία, διότι πρέπει εὐθὺς νὰ δηλώσω, ὅτι ἐκ τῶν 3,582,053 δρ. πρέπει ν’ ἀφαιρέσωμεν 1,000,000, τὸ ὁποῖον ἀνεγράφετο ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1903 λόγῳ δανείου πρὸς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου. Ἡ τελευταία δόσις τοῦ δανείου τούτου ἐπληρώθη, ἄρα δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη ἐγγραφῆς αὐτῆς. Ἀλλ’ ἡ ἀφαίρεσις ταύτης δὲν ἀποτελεῖ οἰκονομίαν. Πρέπει ἐπίσης νὰ ἀφαιρέσω ποσὸν ἀναγραφόμενον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1903, τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 700,000 περίπου, λόγῳ ἐκλογικῶν δαπανῶν, διότι δαπάνας τοιαύτας κατὰ πᾶσαν πιθανότητα δὲν θὰ ἔχωμεν, καὶ δὲν ἀνεγράφη διὰ ταύτας πίστωσις κατὰ τὸ 1904. Δὲν δύναμαι λοιπὸν νὰ θεωρήσω ταῦτα ὡς οἰκονομίας. Πρέπει λοιπὸν τὰ δύο ταῦτα ποσὰ νὰ ἀφαιρεθῶσιν ἐκ τοῦ ποσοῦ τῶν 3,582,053. Μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν δὲ ταύτην τὰ ἀπομένοντα ποσὰ δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἀποτελοῦντα οἰκονομίαν ἀπέναντι τῶν δαπανῶν τοῦ 1903. Ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἔχομεν διαφορὰν δραχ. 159,789. Ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν δραχ. 1,293,320. Ἄρα αἱ διαφοραὶ αὗται τῶν τριῶν Ὑπουργείων μεταξὺ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1903 καὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1904 ἀνέρχονται εἰς 5,035,162 δραχμάς. Ἐὰν, Κύριοι, αἱ δαπάναι τῶν ἑτέρων Ὑπουργείων ἀνεγράφοντο εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1904, ὡς εἶχον ἀναγραφῆ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1903, ἠθέλομεν ἔχει ἐν συνόλῳ οἰκονομίαν ἢ μᾶλλον διαφορὰν δαπανῶν μεταξὺ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1904 καὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1903, ἀνερχομένην εἰς 5,035,162· ἠθέλομεν δηλαδὴ ἔχει δαπάνας διὰ τὸ ἔτος 1904 δρ. 115,189,654. Ἤτοι:

καὶ ἑπομένως περίσσευμα δραχ. 3,776,363. Ἤτοι:

Ἀλλ’ ἐκρίθη, ὅτι ἦτο ἐπάναγκες, ὅπως εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς καὶ πρὶν ἢ περιμείνωμεν τὰ νέα μέτρα τὰ νομοθετικὰ, τὰ ὁποῖα θέλομεν λάβει τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλωμεν εἰς τὴν κρίσιν ὑμῶν, καὶ δι’ ὧν ἐπιδιώκεται ἡ στρατιωτικὴ σύνταξις τῆς χώρας, αὐξήσωμεν τὰς δαπάνας τῶν Ὑπουργείων τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν, αὐξήσωμεν δὲ ταύτας κυρίως εἰς τὰ κεφάλαια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἀποκλειστικῶς στρατιωτικά· διότι πρέπει ἀτυχῶς νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι ἐν πολλοῖς οἱ μέχρι τοῦδε προϋπολογισμοὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν δύνανται μᾶλλον νὰ θεωρηθῶσιν ὡς μισθολόγια. Προσεθέσαμεν λοιπὸν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν πιστώσεις ἀνερχομένας εἰς 1,447,333 δραχμάς. Αἱ προσθῆκαι δὲ αὗται εἶναι αἱ ἑξῆς:

Τὰ ποσὰ ταῦτα ἀνέρχονται, ἐκπιπτομένων μερικῶν ἐλαττώσεων εἰς ἄλλα κεφάλαια, εἰς δρ. 1,447,333. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἐπίσης ἐγένετο προσθήκη 1,100,000 δραχμῶν, ἡ δὲ προσθήκη αὕτη ἀφορᾷ πρῶτον κατασκευὴν ἀτμολεβήτων, δι’ ἣν ἐνεγράφησαν 350,000 φράγκα χρυσᾶ, ἀντὶ 200,000, ἄρα ἐπέρχεται αὔξησις 150 χιλιάδων φράγκων χρυσῶν. Καὶ ἐπειδὴ ὁ λόγος ἐνταῦθα, Κύριοι, περὶ λεβήτων, θεωρῶ καθῆκον ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι πρὶν ἢ προβῶμεν εἰς τὴν παραγγελίαν νέων λεβήτων, ἐκρίθη καλόν, ἵνα τὸ πλοῖον, τὸ ὁποῖον μετέβη εἰς Μελίτην, ὅπως καθαρισθῇ, ἐξετασθῇ ὑπὸ τῶν μηχανικῶν τοῦ Ἀγγλικοῦ Ναυαρχείου, παρεκλήθη δὲ τὸ Ἀγγλικὸν Ναυαρχεῖον, ὅπως μετ’ ἐπισταμένην ἐξέτασιν τῶν λεβήτων ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἂν παρίσταται πράγματι ἀνάγκη ἀνανεώσεως τῶν λεβήτων, δηλαδὴ κατασκευῆς νέων λεβήτων. Μετ’ ἐπισταμένην δὲ ἐξέτασιν τῶν λεβήτων τὸ Ἀγγλικὸν Ναυαρχεῖον ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν ἡμετέραν ἐν Λονδίνῳ Πρεσβείαν, ὅτι ἐκ τῆς ἐκθέσεως τῶν μηχανικῶν — ἐκθέσεως, ἡ ὁποία δὲν περιῆλθεν ἔτι εἰς γνῶσιν τῆς Κυβερνήσεως — προκύπτει, ὅτι δὲν παρίσταται ἀνάγκη ἀνανεώσεως τῶν λεβήτων, ὅτι μὲ μικρὰς ἐπισκευὰς οἱ λέβητες ἐκεῖνοι δύνανται ἐπὶ 4 εἰσέτι ἔτη νὰ λειτουργήσωσι, καὶ ὅτι δυνάμεθα διὰ τῶν οὕτως ἐπισκευαζομένων λεβήτων νὰ ἔχωμεν ταχύτητα 17 μιλίων, δηλαδὴ τὴν ἀρχικὴν ταχύτητα τῶν ἡμετέρων πλοίων. Περιμένομεν, Κύριοι, τὴν ἔκθεσιν ταύτην· ἂν δ’ ἡ ἔκθεσις ἀνταποκρίνεται — ὅπως πάντα λόγον ἔχω νὰ πιστεύω — πρὸς τὴν ἀνακοινωθεῖσαν ἡμῖν τηλεγραφικῶς εἴδησιν, δυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο, τὸ ἀναγραφόμενον εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους διὰ κατασκευὴν λεβήτων, καὶ τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ἐγγραφῆς του ἐθεωρεῖτο ὡς προωρισμένον πρὸς κατασκευὴν τῶν λεβήτων ἑνὸς μόνον θωρηκτοῦ, θὰ ἦναι ἐπαρκές, ὅπως ἐπέλθωσιν εἰς τοὺς λέβητας καὶ τῶν τριῶν θωρηκτῶν αἱ ἀναγκαῖαι ἐπισκευαί, αἵτινες θέλουσιν ἐπιτρέψει αὐτοῖς, ὅπως ἐπὶ σειρὰν ἀκόμη ἐτῶν λειτουργήσωσιν. Ἐνεγράφη δεύτερον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν διὰ γενικὴν ἐπισκευὴν κανονιοφόρων καὶ ἀντικατάστασιν ἐλασμάτων τῶν Γερμανικῶν τορπιλλοβόλων ποσὸν 160,000 φράγκων. Δι’ ὁπλισμὸν δὲ, ἀντὶ ποσοῦ 124,500 φράγκων ἐνεγράφη εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1904 ποσὸν 509,699, ἄρα αὔξησις 385,199 φράγκων. Καὶ ἄλλαι δ’ αὐξήσεις ἐγένοντο, συνεπείᾳ τῶν ὁποίων ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν παρουσιάζει αὔξησιν 1,100,000 ἀπέναντι τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1903. Μικραὶ ἐπίσης αὐξήσεις ἐγένοντο εἰς τὰ Ὑπουργεῖα τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης, τῶν ὁποίων αὐξήσεων τὸ σύνολον ἀνέρχεται εἰς δραχ. 99,341. Ἀφαιρουμένων τῶν αὐξήσεων τούτων, ἀνερχομένων εἰς 2,646,774, ἐκ τοῦ περισσεύματος, τὸ ὁποῖον, ὡς ἔλεγον πρὸ ὀλίγου, ἤθελεν ἀνέλθει εἰς 3,776,363, ἔχομεν ἐλάττωσιν αὐτοῦ, καὶ ἑπομένως ἔχομεν περίσσευμα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1904, ἐν παραβολῇ πρὸς τὸν τοῦ 1903, δραχμῶν μόνον 1,129,589. Ἀλλ’ εὐθὺς, Κύριοι, πρέπει νὰ δηλώσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι τὸ περίσσευμα τοῦτο οὐδεμίαν κατ’ ἐμὲ ἔχει πραγματικὴν σημασίαν· καὶ δὲν ἔχει τοιαύτην, διότι, συνταχθέντων τῶν προϋπολογισμῶν τῶν τριῶν Ὑπουργείων μετὰ πάσης τῆς δυνατῆς φειδοῦς, δὲν προσδοκῶ, ὅτι θὰ ἦναι δυνατὸν οἱ προϋπολογισμοὶ οὗτοι ν’ ἀφήσωσιν ἐπαρκεῖς ἀδιαθέτους πιστώσεις, ὅπως καλύψωσι τὰς τυχὸν ἀναφυησομένας ἀναπληρωματικὰς πιστώσεις, καὶ φοβοῦμαι, ὅτι μέρος τοῦ περισσεύματος θέλει ἀπορροφηθῆ ὑπὸ ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων· ἀλλ’ ἐὰν τοῦτο δὲν συμβῇ, μὴ λησμονῶμεν, ὅτι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἡμῶν ὑπάρχει ἓν λανθάνον ἔλλειμμα, προκῦπτον ἐκ τῶν προκαταβολῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, τὸ ὁποῖον εἶναι πολὺ ἀνώτερον τοῦ περισσεύματος τοῦ ἀνερχομένου εἰς δραχ. 1,129,589. Φρονῶ, Κύριοι, ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς ἐμὲ λίαν εἰλικρινῶς νὰ ἐκθέσω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν κατάστασιν τῶν πραγμάτων. Δὲν ἀρέσκομαι νὰ παρουσιάσω εἰς ὑμᾶς περίσσευμα, ὅπερ, δὲν ἔχω τὴν πεποίθησιν, ἂν ἐν τῇ ἐκτελέσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι τὸ περίσσευμα τοῦτο ἤθελε πραγματοποιηθῆ, μήπως τὸ ζήτημα τοῦ στρατοῦ λύεται διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν πιστώσεων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, αἵτινες ἐγένοντο ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1904; Μήπως δυνάμεθα μετὰ τὰς προσθήκας ταύτας νὰ ἀξιώσωμεν, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἐπιτρέπει εἰς ἡμᾶς τὴν ἐλπίδα, ὅτι θὰ δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν στρατὸν ἄξιον τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ, ἄξιον τοῦ προορισμοῦ του; Οὐχί, Κύριοι. Λέγω δὲ οὐχί, διότι οὐδεὶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι, ἐν ὅσῳ ἔχομεν νόμον στρατολογίας, οἷος ὁ σήμερον ἰσχύων, ἀδύνατον νὰ ἔχωμεν στρατόν. Δυνάμει τοῦ νόμου τούτου ὁ μέσος ὅρος τῶν κατ’ ἔτος εἰς τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς κατατασσομένων πρὸς κατάρτισιν αὐτοῦ καὶ τῆς χωροφυλακῆς, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν μὴ καταβαλόντων ἀντισήκωμα καὶ τῶν προσερχομένων ἐκ τῶν καθυστερούντων κληρωτῶν, ἀνέρχεται περίπου εἰς 7,000, ἀπέναντι καλουμένων 10,800. Διὰ τοῦ μικροῦ τούτου ἀριθμοῦ τῶν ἐκγυμναζομένων, ἀπέναντι ἀπογραφῆς περιλαμβανούσης κατὰ μέσον ὅρον 25,000 ἄνδρας, δὲν δυνάμεθα βεβαίως νὰ ἀξιώσωμεν, ὅτι ἔχομεν στρατόν. Ἐνιαυσία κατάταξις 7,000 περίπου ἀνδρῶν, ἔστω καὶ μὲ διετῆ θητείαν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ἐπαρκὴς δύναμις διὰ τὴν Ἑλλάδα. Εἶναι ἄλλως τε δυνατὸν νὰ παραδεχθῶμεν, ὅταν γινώσκωμεν πόσαι εἶναι αἱ ξέναι πρὸς τὸν στρατὸν ὑπηρεσίαι, εἰς ἃς ὑποβάλλεται μέρος τοῦ στρατοῦ ἡμῶν, ὅτι διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τούτου τῶν ἐνιαυσίως κατατασσομένων καθίσταται δυνατὴ ἡ ἐκπαίδευσις τῶν ὁπλιτῶν καὶ τῶν διὰ μεγάλης δαπάνης διατηρουμένων στελεχῶν; Εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀριθμοῦ τούτου δύναταί ποτε ἡ Ἑλλὰς νὰ ἔχῃ στρατιωτικὴν δύναμιν ἀξίαν λόγου; Παρακαλῶ νὰ μὴ λησμονήσητε, ὅτι κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον 12 κλάσεις ἀποτελοῦσι τὸν στρατὸν καὶ τὴν ἐφεδρείαν αὐτοῦ, καὶ ὅτι αἱ δώδεκα αὗται κλάσεις δύνανται νὰ παρατάξωσιν ἐν πολέμῳ δύναμιν οὐχὶ ἀνωτέραν τῶν 60,000 ἀνδρῶν, ὑπηρετησάντων ἐν τῷ στρατῷ, τοῦτο δὲ ἕνεκα τῆς φυσικῆς ἐλαττώσεως ἑκάστης κλάσεως καὶ τῆς συνήθους τῶν ἐπιστράτων καθυστερήσεως. Αὕτη εἶναι ἡ δύναμις, ἥτις ἐν περιπτώσει ἀνάγκης δύναται νὰ διατεθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἰσχυούσης νομοθεσίας, καὶ ἡ δύναμις αὕτη μόλις ἀνέρχεται εἰς τὸ ἥμισυ ἐκείνης, ἥτις ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἀναγκαία πρὸς ἄμυναν αὐτῆς. Ἐπάναγκες λοιπὸν ἀποβαίνει νὰ προβῶμεν εἰς τὴν μεταρρύθμισιν τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας, καὶ προσπαθήσωμεν, ὅπως ἡ δύναμις ἡ κατ’ ἔτος κατατασσομένη αὐξηθῇ κατ’ ἀριθμόν. Ὁ μόνος δὲ τρόπος, καθ’ ὃν ἡ δύναμις αὕτη δύναται ν’ αὐξηθῇ κατ’ ἀριθμόν, εἶναι ἡ κατάργησις ἀπαλλαγῶν τινων. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας, τὸ ὁποῖον ἐξ ὀνόματος τοῦ συναδέλφου μου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν, καταργοῦνται δύο ἀπαλλαγαὶ, καταργεῖται ἡ ἀπαλλαγὴ τῶν μόνων υἱῶν ζώντων πατέρων, μὴ ἀνικάνων πρὸς ἐργασίαν, καταργεῖται ἐπίσης ἡ ἀπαλλαγὴ τῶν πρεσβυτέρων υἱῶν ζώντων πατέρων. Κατὰ τὸ ὑποβαλλόμενον νομοσχέδιον θὰ καλῶνται πρὸς κατάταξιν περίπου 19,000· πρῶτον οἱ σήμερον διὰ δύο ἔτη καλούμενοι 10,800, δεύτερον οἱ σήμερον μὴ καλούμενοι δι’ ὑπηρεσίαν διαθέσιμοι 2,400, τρίτον οἱ τῶν καταργουμένων δύο ἀπαλλαγῶν 5,700· ἐν ὅλῳ 18,900. Ἐκ τούτων, λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς καθυστερήσεως, ἥτις ἕνεκα τῶν κατὰ τὸ νομοσχέδιον ληφθησομένων μέτρων πρὸς περιστολὴν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀνυποτάκτων, δὲν θὰ ἦναι ἀνωτέρα τῶν 30%, ὡς δὲν ἦτο ἀνωτέρα τῶν 30% πρὸ τοῦ 1898, θὰ κατατάσσωνται ἐν ὅλῳ περὶ τοὺς 13,300, ἤτοι διπλάσιος ἀριθμὸς τῶν σήμερον κατατασσομένων. Ἐὰν δὲ προστεθῶσιν οἱ ἐκ τῶν ἀπαλλαγέντων μὴ καταβάλλοντες ἀντισήκωμα, οἱ ὁποῖοι κατὰ μέσον ὅρον ἀνέρχονται εἰς 300 περίπου, τὸ ὅλον τῶν κατ’ ἔτος κατατασσομένων θ’ ἀνέρχηται εἰς 13,600, οὕτω δὲ ἡ δύναμις τῶν δύο ἀπογραφῶν κατὰ τοὺς μῆνας, καθ’ οὓς ἀμφότεραι αἱ ἀπογραφαὶ θὰ ὑπηρετήσωσι, τουτέστιν ἀπὸ Δεκεμβρίου μέχρι 1 Ἰουνίου, θὰ ἀνέρχηται εἰς 27,200...

§3Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μίαν πληροφορίαν, παρακαλῶ.

§4Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἀμέσως... Ἐὰν δὲ εἰς τούτους προσθέσωμεν καὶ τὰ μόνιμα στελέχη ὑπαξιωματικῶν, ἡ δύναμις τῶν ὁπλιτῶν θὰ κυμαίνηται μεταξὺ 29,000 καὶ 30,000.

§5Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐκ μόνων τῶν μονογενῶν καὶ πρωτοτόκων ὑπολογίζετε αὔξησιν κατ’ ἔτος 5,700;

§6Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὑποτίθεται, ὅτι πρὶν ἢ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς ἀριθμοὺς ἐμελέτησα τοὺς πίνακας καὶ ἔλαβον ὅλας τὰς πληροφορίας, ὅπως πεισθῶ, ὅτι οἱ ἀνακοινούμενοι ὑπ’ ἐμοῦ ἀριθμοὶ δὲν εἶναι ἐπιδεκτικοὶ ἀμφισβητήσεως.

§7Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἀμφισβητῶ, ἀλλ’ ἁπλῶς ἤθελον νὰ μάθω, ἂν ἡ αὔξησις θὰ προέλθῃ ἐκ τῶν δύο ἀπαλλαγῶν.

§8Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐν τῷ ὑποβαλλομένῳ νομοσχεδίῳ περὶ στρατολογίας καθιεροῦται ἡ διετὴς θητεία, ἀλλ’ ἐπιτρέπεται νὰ ἀναβληθῇ ἐπὶ δίμηνον ἡ κατάταξις, καὶ ἑπομένως θὰ κατατάσσωνται οἱ κληρωτοὶ τὴν πρώτην Δεκεμβρίου· ἐπιτρέπεται ἐπίσης ν’ ἀποσταλῶσιν εἰς τὰς ἑστίας των οἱ διανύσαντες τὸ δεύτερον ἔτος τῆς θητείας των πρὸ τεσσάρων μηνῶν πρὶν τῆς λήξεως τῆς θητείας. Κατὰ ταῦτα ἡ πραγματικὴ ὑπὸ τὰς σημαίας ὑπηρεσία τῶν κληρωτῶν θὰ ἦναι δεκαοκτὼ μηνῶν. Λαμβάνεται ἐπίσης πρόνοια ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅπως, ἐὰν αἱ ἀνάγκαι τῆς ὑπηρεσίας τὸ ἐπιτρέψωσι, δυνηθῇ ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἀποστείλῃ διὰ κληρώσεως ἀνδρῶν μὴ ἐθελοντῶν εἰς ὑποχρεωτικὴν ἄδειαν κατὰ τοὺς μῆνας τοῦ θέρους καὶ τοῦ φθινοπώρου. Ἐπίσης λαμβάνεται πρόνοια, ὅπως οἱ μὴ ἀναγκαῖοι διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς ἐν εἰρήνῃ ὀργανικῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ μετὰ ἑξάμηνον ἄσκησιν πέμπωνται εἰς τὴν διαθεσιμότητα τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ, προτιμωμένων τῶν μόνων υἱῶν ζώντων πατέρων, μὴ ἀνικάνων πρὸς ἐργασίαν, καὶ τῶν πρεσβυτέρων υἱῶν ζώντων πατέρων. Ἀλλά, Κύριοι, ἐννοεῖτε κάλλιστα, ὅτι νόμος, οὗτινος ἀποτέλεσμα ἔσεται, ὅπως ὁ ἀριθμὸς τῶν στρατιωτῶν αὐξήσῃ σχεδὸν μέχρι διπλασιασμοῦ, θὰ γεννήσῃ κατ’ ἀνάγκην δαπάνας, καὶ αἱ δαπάναι αὗται εἶναι δυνατὸν κατά τι νὰ αὐξήσωσι καὶ ἐκ τῶν ἑτέρων νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ὑποβάλλει καὶ διὰ τῶν ὁποίων ἐντελῶς καθορίζονται πάντα τὰ σχετιζόμενα οὐ μόνον πρὸς τὴν στρατολογίαν, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸν ὅλον τοῦ στρατοῦ ὀργανισμόν. Τὰ νομοσχέδια ταῦτα, τὰ ὁποῖα δι’ ἐμοῦ ὑποβάλλει εἰς τὴν Βουλὴν ὁ συνάδελφός μου Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, εἶναι πρῶτον ἐκεῖνο, περὶ οὗ ἐποιησάμην ἤδη μακρὸν λόγον, τὸ περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας, δεύτερον τὸ «περὶ συστάσεως Ταμείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης», εἰς ὃ ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἐπανέλθω, διότι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο στενώτατα συνδέεται πρὸς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, τρίτον τὸ «περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἐν τῷ στρατῷ ἀξιωματικῶν ἐν τοῖς διαφόροις βαθμοῖς». Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ὅριον ἡλικίας, ἐκρίθη ὅτι δὲν εἶναι καλὸν νὰ ὑπάρχῃ διαφορὰ ὁρίου ἡλικίας μεταξὺ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ καὶ τῶν τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς, καὶ ἑπομένως ἐφηρμόσθη εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς ξηρᾶς τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας τὸ ἐφαρμοζόμενον εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ ναυτικοῦ. Ἐτέθη ὅμως ἐν τῷ νόμῳ διάταξις, δυνάμει τῆς ὁποίας ἐπὶ δύο ἔτη δὲν θέλει ἐφαρμοσθῆ ὁ νόμος εἰς ἐκείνους, οἵτινες καταλαμβάνονται ὑπὸ τοῦ νέου ὁρίου τῆς ἡλικίας. Ἐλήφθη δηλ. τὸ μέτρον, ὅπερ ἄλλοτε εἶχε ληφθῆ, ὅτε ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ. Τέταρτον, νομοσχέδιον «περὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων περὶ συντάξεων τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης». Πέμπτον, νομοσχέδιον συμπληρωματικὸν τοῦ νόμου ᾼΦΛΗʹ τῆς 28 Μαΐου 1887 «περὶ καταρτισμοῦ στελέχους ἀξιωματικῶν τῆς ἐφεδρείας τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ». Ἕκτον, νομοσχέδιον «περὶ ἐφέδρων ἀξιωματικῶν τοῦ ὑγειονομικοῦ καὶ φαρμακευτικοῦ κλάδου». Ἕβδομον, νομοσχέδιον συμπληρωματικὸν τῶν περὶ στρατιωτικῶν προβιβασμῶν νόμων. Ὄγδοον, νομοσχέδιον «περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ». Ἔνατον, νομοσχέδιον «περὶ συστάσεως καὶ ὀργανισμοῦ σώματος Γενικῶν Ἐπιτελῶν». Νομοσχέδιον τέλος «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ», ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ νόμου, τοῦ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ψηφισθέντος, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς ὁριστικῶς λύσας τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν. Καὶ τώρα ἐπανέρχομαι, Κύριοι, εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως Ταμείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Εἶπον πρὸς ὑμᾶς, ὅτι ἡ ψήφισις νόμου περὶ στρατολογίας, οὗ τὰς κυριωτέρας διατάξεις ἀνεκοίνωσα πρὸς τὴν Βουλήν, θέλει ἔχει ὡς ἀναγκαῖον ἀποτέλεσμα τὴν αὔξησιν τῶν δαπανῶν τοὐλάχιστον κατὰ 1,200,000 δραχμάς, ἐφαρμοζομένου δὲ τοῦ νέου ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ἡ αὔξησις τῆς δαπάνης δὲν θὰ ἦναι κατωτέρα τῶν 2,000,000. Ἐνῷ λοιπὸν ηὐξήθησαν κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο αἱ δαπάναι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ 1,200,000 περίπου, θὰ ἐπέλθῃ ἅμα τῇ ψηφίσει καὶ ἐφαρμογῇ τῶν νέων νόμων αὔξησις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἐκ δύο ἑτέρων ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Ἀλλὰ μήπως ἡ αὔξησις αὕτη λύει τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα; Οὐχί. Λύει τὸ ζήτημα τοῦ ἀριθμοῦ τῶν στρατιωτῶν, τὸ ζήτημα τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν στρατιωτῶν καὶ τῶν στελεχῶν, λύει τὸ ζήτημα τῆς συντάξεως τοῦ στρατοῦ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν ἀποτελούντων αὐτὸν στοιχείων, ἀλλὰ δὲν λύει τὸ ζήτημα τὸ στρατιωτικόν, διότι ὁ στρατός, ὅσον καλῶς ὠργανωμένος καὶ ἂν ἦναι, ἐὰν δὲν ἔχῃ ὁπλισμὸν κατάλληλον, οὐδεμίαν ἔχει ἀξίαν. Πρέπει λοιπὸν νὰ σκεφθῶμεν, ἐὰν θέλωμεν σοβαρῶς νὰ σκεπτώμεθα περὶ στρατοῦ, πρέπει νὰ σκεφθῶμεν περὶ ὁπλισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Πάντες δὲ γινώσκετε, ὅτι ὁπλισμὸς στρατοῦ μὲ δαπάνην κατωτέραν τῶν 40,000,000 τοὐλάχιστον δὲν δύναται νὰ προμηθευθῇ. Πρέπει λοιπὸν νὰ εὕρωμεν τὰ μέσα, ὅπως ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας ὁ ὁπλισμὸς τοῦ στρατοῦ θὰ ἐπιφέρῃ. Περὶ τούτου προνοεῖ τὸ νομοσχέδιον περὶ Ταμείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Ἵνα ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς δαπάνας τοῦ ὁπλισμοῦ, θὰ ἔχωμεν ἀνάγκην, ἢ νὰ προστρέξωμεν εἰς δάνειον, ἢ νὰ ἔλθωμεν εἰς συμφωνίας μὲ τοὺς ἐργοστασιάρχας, παρὰ τῶν ὁποίων θὰ προμηθευθῶμεν τὸν ὁπλισμόν. Ἀλλ’ ὅπως κατορθώσωμεν τοῦτο, πρέπει νὰ βεβαιώσωμεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ μᾶς δώσωσι δάνειον, ὅπως πορισθῶμεν τὸν ὁπλισμόν, ἢ ἐκείνους, οἵτινες θὰ μᾶς προμηθεύσωσι τὸν ὁπλισμὸν πρὸς πληρωμὴν τοῦ τιμήματος εἰς ἐτησίας δόσεις, ὅτι ἡ πληρωμὴ τοῦ τοκοχρεωλυσίου ἢ ἡ καταβολὴ τῶν ἐτησίων δόσεων εἶναι ἐκ τῶν προτέρων ἐξησφαλισμένη. Βλέπετε λοιπόν, Κύριοι, ὅτι ἐκτὸς τῆς αὐξήσεως τῶν δαπανῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, — αὐξήσεως, ἡ ὁποία πρέπει ν’ ἀναγράφηται εἰς ὅλους τοὺς προϋπολογισμοὺς εἰς τὸ μέλλον, καὶ ἡ ὁποία εἰς τὸ μέλλον οὐ μόνον δὲν θὰ περιορισθῇ, ἀλλὰ πιθανῶς ἔτι μᾶλλον θὰ αὐξηθῇ, — πρέπει νὰ λάβωμεν μέριμναν περὶ εὑρέσεως ἑτέρων 4,500,000 δραχμῶν· διότι, ἂν πρὸς πληρωμὴν τοῦ τοκοχρεωλυσίου ποσοῦ 40,000,000 εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσωσι 3,000,000, ἐὰν δὲν ἔχωμεν περιθώριον ἀσφαλείας, δὲν θὰ εὕρωμεν τὸ δάνειον, οὐδένα θὰ εὕρωμεν διατεθειμένον ἵνα ἐπὶ πληρωμῇ εἰς δόσεις προμηθεύσῃ τὸν ὁπλισμόν. Πρέπει λοιπὸν νὰ εὕρωμεν ποσὸν τεσσάρων καὶ ἡμίσεος ἑκατομμυρίων, ἀλλ’ εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο δέον νὰ προσθέσωμεν τὸ ποσὸν ὡς ἔγγιστα δύο ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νομοσχεδίων στρατολογίας καὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Ἀδύνατον, Κύριοι, εἶναι νὰ σκεφθῇ τις, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο, τοῦ ὁποίου τὸ μέγεθος ἐτόνισα, — διότι, κατ’ ἐμέ, τὰ πράγματα πρέπει νὰ ληφθῶσιν ἐν ἀπολύτῳ ἀληθείᾳ καὶ εἰλικρινείᾳ, — ἀδύνατον, λέγω, εἶναι νὰ σκεφθῇ τις, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο θὰ ἐξευρεθῇ δι’ οἰκονομιῶν, ὅταν μάλιστα εἰς τὰ τρία Ὑπουργεῖα ἔχωμεν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1904 διαφορὰν δαπανῶν ἀνερχομένην εἰς 5,035,162 δραχμάς. Λέγων ταῦτα, δὲν διατείνομαι, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνωσι προσπάθειαι, ὅπως γείνωσιν οἰκονομίαι. Πρέπει νὰ γείνωσιν οἰκονομίαι ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλείτεραι, καὶ ὑπὸ τὸ πνεῦμα τοῦτο ἠσχολήθημεν καὶ συνετάξαμεν εἰς τὰ διάφορα Ὑπουργεῖα νομοσχέδια σκοποῦντα νὰ ἐπιφέρωσιν οἰκονομίας εἰς τὰς δαπάνας. Παρακαλῶ δὲ ὑμᾶς νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἀναφέρω ὑμῖν τὰς γενικὰς γραμμὰς τῶν νομοσχεδίων τούτων, καὶ ν’ ἀνακοινώσω εἰς ὑμᾶς, ποῖα ἔσονται τ’ ἀποτελέσματα τῶν νομοσχεδίων, διὰ τῶν ὁποίων καθιεροῦνται αἱ οἰκονομίαι, καὶ εἰς πόσον ποσὸν αἱ οἰκονομίαι αὗται θ’ ἀνέλθωσι. Καὶ πρῶτον, Κύριοι, ἄρχομαι ἀπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐνταῦθα, Κύριοι, ἐπιβάλλεται οὐ μόνον ἡ ἀναζήτησις οἰκονομιῶν, ἀλλ’ ἐπιβάλλεται καὶ ἕτερόν τι, ἐπιβάλλεται νὰ ἐξευρεθῇ σύστημά τι ἀστυνομικὸν, ἐπιτρέπον, ὅπως οἱ ἀξιωματικοί, οἱ σήμερον ὑπηρετοῦντες εἰς τὰς ἀστυνομίας, ἐπανέλθωσιν εἰς τὰ Σώματα αὐτῶν. Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ τις ἐφαρμογὴν τοῦ νέου νόμου τῆς στρατολογίας, τοῦ ὁποίου, ὡς ἔλεγον πρίν, ἀποτέλεσμα θὰ ἦναι ὁ διπλασιασμὸς τῶν κληρωτῶν, ἄνευ τῆς ἐπανόδου τῶν ἀξιωματικῶν εἰς τὰς τάξεις των, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ τις, ὅτι ἡ ἐκπαίδευσις ἀριθμοῦ κληρωτῶν διπλασίου τοῦ σημερινοῦ δύναται νὰ γείνῃ, ἐλλειπόντων τῶν 300 καὶ πλέον ἀξιωματικῶν, τῶν ὑπηρετούντων σήμερον ἐν τῇ ἀστυνομίᾳ. Ἐκρίθη λοιπόν, Κύριοι, ὅτι ὡς μέτρον προσωρινόν, ἐπιβαλλόμενον ἐκ τῆς ἀνάγκης, καὶ τοῦ ὁποίου ἡ ἐφαρμογὴ καθ’ ἡμᾶς θὰ ἐξακολουθήσῃ μέχρις οὗ τὸ Κράτος δυνηθῇ νὰ ὀργανώσῃ Σῶμα χωροφυλακῆς μὴ προερχόμενον ἐκ κληρωτῶν, καὶ τὸ ὁποῖον θὰ δύναται ν’ ἀναλάβῃ τὰ ἀστυνομικὰ καθήκοντα, ἐκρίθη, ὅτι ἐπιβάλλεται — προσωρινῶς, ἐπαναλαμβάνω, — ἵνα τὰ καθήκοντα ταῦτα εἰς τοὺς δήμους δευτέρας καὶ τρίτης τάξεως ἀνατεθῶσιν εἰς τοὺς εἰρηνοδίκας. Γινώσκω, Κύριοι, τὰς ἀντιρρήσεις, αἱ ὁποῖαι κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου δύνανται νὰ γείνωσιν. Ἐπιτρέψατέ μοι ὅμως, ἵνα τὴν στιγμὴν ταύτην μὴ καταγείνω εἰς ταύτας, διότι θ’ ἀντιμετωπίσω αὐτὰς, ὅταν ἔλθῃ ὑπὸ συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον τὸ καθιεροῦν τὴν διάταξιν ταύτην. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου καθίσταται δυνατὴ ἡ εἰς τὸν στρατὸν ἐπάνοδος 270 ἐκ τῶν σήμερον ἀπεσπασμένων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ἀστυνομίας 310 ἀξιωματικῶν, ἐπιτυγχάνεται δὲ οἰκονομία οὐχὶ βεβαίως ἐκ τοῦ μισθοῦ τῶν ἀξιωματικῶν, — διότι οὗτος θὰ βαρύνῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ἐντεῦθεν ἔχομεν καὶ ἑτέραν ἐπιβάρυνσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ προσθέσητε εἰς τὰς ἐπιβαρύνσεις, περὶ ὧν ἐποιησάμην ἤδη λόγον, — ἀλλ’ ἐκ τῶν ἐνοικίων τῶν ἀστυνομικῶν καταστημάτων, ἐκ τῶν ἐπιμισθίων τῶν ἀξιωματικῶν, ἐκ τῶν ὁδοιπορικῶν αὐτῶν ἐξόδων κλπ., οἰκονομία ἀνερχομένη εἰς 500,000 δραχμὰς κατ’ ἔτος. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλω ἐν ὀνόματι τοῦ συναδέλφου μου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης καὶ ἐμοῦ, ἀνατίθεται εἰς τοὺς εἰρηνοδίκας ἡ ἀστυνομία ἐν τοῖς δήμοις δευτέρας καὶ τρίτης τάξεως, ἀφαιρεῖται ἀπ’ αὐτῶν ἡ πταισματικὴ δικαιοδοσία, καθόσον εἰς τὸ μέλλον θὰ ἐξασκῶσι τὰ καθήκοντα τοῦ δημοσίου κατηγόρου, καταργοῦνται τὰ εἰδικὰ Πταισματοδικεῖα, καὶ ἀνατίθεται ἡ ἐκδίκασις τῶν πταισμάτων, ἐπεκτεινομένης τῆς δικαιοδοσίας τοῦ πταισματοδίκου, εἰς περιοδεύοντας πρωτοδίκας. Διὰ τοῦ συστήματος τούτου θὰ ἔχωμεν ἀναντιρρήτως μεγάλην βελτίωσιν τῆς πταισματικῆς δικαιοσύνης, θὰ ἔχωμεν δὲ ἐλάφρυνσιν τῶν πολλαπλῶν ἀσχολιῶν, τὰς ὁποίας τὰ Πλημμελειοδικεῖα σήμερον ἔχουσιν. Ἐκτὸς τοῦ νομοσχεδίου τούτου, Κύριοι, ὑποβάλλω ἕτερον νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου καταργοῦνται τὰ ἐπιμίσθια τῶν νομαρχῶν, καὶ μεταβάλλονται οἱ μισθοὶ τοῦ προσωπικοῦ τῶν Νομαρχιῶν. Καὶ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὡς θὰ ἴδητε ἐκ τοῦ πίνακος, ὁ ὁποῖος ἐπισυνάπτεται, θὰ ἔχωμεν οἰκονομίαν 37,760 δραχμῶν. Ὑποβάλλω ἕτερον νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου μεταρρυθμίζεται ὁ νόμος ͵ΒΨΞΗʹ «περὶ ταχυδρομικῆς, τηλεγραφικῆς καὶ τηλεφωνικῆς ὑπηρεσίας». Καὶ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὡς ἐμφαίνεται ἐν τῷ πίνακι, τὸν ὁποῖον συνυποβάλλω εἰς τὴν Βουλήν, θὰ ἐπέλθῃ οἰκονομία δαπανῶν μὲν 202,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος, αὔξησις δὲ ἐσόδων, διὰ τῆς ἐπιβολῆς δεκαλέπτου λόγῳ ἀποδείξεως εἰς ἕκαστον τηλεγράφημα, 85,000 δραχμῶν. Ἐκτὸς τῶν νομοσχεδίων τούτων θέλω ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ προσωπικῆς ἐργασίας, ὡς πόρον συντελοῦντα εἰς τὴν συντήρησιν καὶ κατασκευὴν τῶν ἐπαρχιακῶν καὶ δημοτικῶν ὁδῶν. Ἠναγκάσθημεν κατά τι ἐφέτος νὰ περιορίσωμεν τὰς δαπάνας τὰς ἀναγεγραμμένας ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ λόγῳ συντηρήσεως τῶν ὁδῶν. Αἱ δαπάναι αὗται ἀνέρχονται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1903 εἰς 2,200,000 δραχμάς. Ἤδη ἐλαττώνομεν αὐτὰς εἰς τὸ ποσὸν τὸ ἀναγραφόμενον εἰς τοὺς πρὸ τοῦ 1903 Προϋπολογισμούς. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι μετὰ τὴν ἐπέκτασιν, ἥν ἔλαβεν ἡ ὁδοποιΐα κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, ἡ πρὸς συντήρησιν τῶν ὁδῶν γινομένη δαπάνη εἶναι ἀνεπαρκής. Ἐὰν σκεφθῆτε, Κύριοι, ὅτι κατὰ τὸ 1882 εἴχομεν 1450 χιλιόμετρα ὁδῶν, καὶ ὅτι σήμερον, δηλαδὴ μετὰ παρέλευσιν εἰκοσαετίας, ἡ ἔκτασις τῶν ὁδῶν ἀνῆλθεν εἰς 5667 χιλιόμετρα, πρέπει νὰ ὁμολογήσητε, ὅτι ἀρκετὰ σπουδαία ἐγένετο πρόοδος. Ἀλλ’ αὐξανομένης τῆς κατασκευῆς, αὐξάνουσι κατ’ ἀνάγκην καὶ τὰ ἔξοδα τῆς συντηρήσεως· ἐπεβάλλετο λοιπὸν νὰ γείνῃ σκέψις, ἂν δὲν πρέπει καὶ ἡμεῖς, ἀκολουθοῦντες τὸ παράδειγμα ἐθνῶν κατὰ πολὺ πλουσιωτέρων ἡμῶν, νὰ παραδεχθῶμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τὰ ἔθνη ταῦτα παρεδέχθησαν, νὰ παραδεχθῶμεν τουτέστι τὸ σύστημα τῆς προσωπικῆς ἐργασίας. Ἀποβλέψατε εἰς τὴν Γαλλίαν, εἰς τὴν Ἰταλίαν, εἰς τὴν Ἀγγλίαν. Τὰ ἔθνη ταῦτα, τὰ ὁποῖα βεβαίως πολὺ περισσότερον ἡμῶν εἶναι προηγμένα, τῶν ὁποίων τὰ οἰκονομικὰ εἶναι πολὺ καλλίτερα τῶν ἰδικῶν μας, ἔχουσι καθιερωμένην τὴν προσωπικὴν ἐργασίαν. Γινώσκετε, τί ἡ Γαλλία ἀπολαμβάνει κατ’ ἔτος ἐκ τῆς προσωπικῆς ἐργασίας; Ἑξήκοντα ἑπτὰ ὅλα ἑκατομμύρια, 32,000,000 εἰς ἐργασίαν προσωπικὴν καὶ τὰ ἕτερα εἰς ἀντίτιμον προσωπικῆς ἐργασίας. Ἐκρίθη λοιπὸν ἀναγκαῖον, διὰ νὰ ἐλαφρώσωμεν κατά τι τὰ βάρη τοῦ Δημοσίου, νὰ παραδεχθῶμεν καὶ ἡμεῖς τὸ σύστημα τῆς προσωπικῆς ἐργασίας, ὁριζομένων τριῶν μόνον ἡμερομισθίων κατ’ ἔτος. Διὰ τοῦ συστήματος τούτου, τὸ ὁποῖον θέλει ἀναπτυχθῆ ἐν ὅλαις ταῖς λεπτομερείαις αὐτοῦ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου, δὲν θὰ ἐπιτύχωμεν βεβαίως μεγάλην ἐλάττωσιν ἀπέναντι τοῦ ποσοῦ τοῦ σήμερον ἀναγραφομένου, ἀλλὰ θ’ ἀποφύγωμεν ἐγγραφὴν μεγαλειτέρου ποσοῦ, καὶ θὰ ἔχωμεν καλλιτέραν συντήρησιν τῶν ὁδῶν ἐν τῷ μέλλοντι. Ἀλλὰ πρὸ τούτου εἶναι ἀνάγκη νὰ καθορισθῶσιν αἱ ὁδοὶ, διότι παρ’ ἡμῖν συμβαίνει τι ἐντελῶς πρωτότυπον. Ἐνῷ εἰς ὅλα τὰ ἄλλα Κράτη τῆς Εὐρώπης ἡ ἀναλογία τῶν ἐθνικῶν πρὸς τὰς ἐπαρχιακὰς καὶ δημοτικὰς ὁδοὺς μόλις ὑπερβαίνει τὰ 6% ἢ 8%, παρ’ ἡμῖν ἡ ἀναλογία τῶν ἐθνικῶν πρὸς τὰς ἑτέρας ὁδοὺς ἀνέρχεται εἰς 300%· καὶ ὁ λόγος εἶναι ἁπλούστατος· διότι ὅλαι αἱ ὁδοὶ σχεδὸν ἐχαρακτηρίσθησαν ὡς ἐθνικαί, ὅπως τὸ Δημόσιον κατασκευάσῃ αὐτὰς καὶ πληρώσῃ τὰς ἀποζημιώσεις πρὸς κατασκευὴν αὐτῶν. Ἔχομεν ἐν Ἑλλάδι 3909 χιλιόμετρα ἐθνικῶν ὁδῶν, ἔχομεν 1164 ἐπαρχιακῶν καὶ 594 δημοτικῶν. Δίκαιον λοιπὸν εἶχον, λέγων ὅτι ἡ ἀναλογία εἶναι 300%. Πρέπει λοιπὸν διὰ νόμου ταῦτα πάντα νὰ καθορισθῶσι, διότι ἡ προσωπικὴ ἐργασία δὲν νομοθετεῖται ἢ μόνον πρὸς συντήρησιν καὶ κατασκευὴν ἐπαρχιακῶν καὶ δημοτικῶν ὁδῶν. Ἐκ τῶν μέτρων τούτων, Κύριοι, τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξα, προσδοκῶ, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν δύναται ἐν τῷ μέλλοντι νὰ ἔχῃ ἐλάττωσιν δαπανῶν τοὐλάχιστον 850 χιλιάδων δραχμῶν. Ὁ ἐμὸς συνάδελφος κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως θὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς σειρὰν νομοσχεδίων. Ἀναφέρω σήμερον πρῶτον νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἐν ἰσχύϊ νόμου ΒΤΜΘʹ περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου θεραπεύονται ἀτέλειαί τινες τοῦ νόμου περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὁ ὁποῖος, κατ’ ἀρχὴν καλὸς, ἔσχεν οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα δυσάρεστα. Διὰ δὲ τοῦ δευτέρου νομοσχεδίου, «περὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως», καταργοῦνται μὲν τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα, προστίθεται ὅμως μία τάξις εἰς πλεῖστα τῶν δημοτικῶν, καὶ μία τάξις εἰς τὰ ὑπάρχοντα Γυμνάσια. Διὰ τῶν νομοσχεδίων τούτων καὶ ἑτέρων, τὰ ὁποῖα ἐπιφυλάσσεται νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸς, θὰ ἐπιτευχθῇ οἰκονομία 800,000 δραχμῶν. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς θὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδια, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐπιτευχθῇ οἰκονομία 200,000 δραχμῶν. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς θέλει ὑποβάλει νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου τῇ αὐξήσει τῶν προξενικῶν τελῶν θέλει ἐπέλθει αὔξησις τῶν προσόδων τοῦ Δημοσίου κατὰ 300,000 δραχμάς. Ἐπὶ τέλους διὰ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον μεταξὺ ἄλλων θὰ ὑποβάλῃ ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου τροποποιοῦνται διατάξεις τινὲς τῆς ποινικῆς διατιμήσεως, θὰ ἐπέλθῃ, ἐλαττουμένων τῶν δικαιωμάτων ἰατρῶν, χωροφυλάκων καὶ ἀνακριτικῶν ὑπαλλήλων, οἰκονομία ἄνω τῶν 100,000 δραχμῶν. Καὶ τοιουτοτρόπως, Κύριοι, αἱ οἰκονομίαι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑποβληθησομένων εἰς τὴν κρίσιν ὑμῶν νομοσχεδίων θὰ ἀνέλθωσιν εἰς 2,000,000 δραχ. περίπου. Ἀλλ’ αἱ οἰκονομίαι αὗται, αἱ ἀνερχόμεναι εἰς δύο περίπου ἑκατομμύρια δραχμῶν, δὲν δύνανται νὰ καλύψωσι τὰ 4½ ἑκατομμύρια, τὰ ἀναγκαῖα διὰ τὸν ὁπλισμὸν, καὶ τὰ 2 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα, ὡς εἶπον ἤδη, πρέπει νὰ προστεθῶσιν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἅμα τῇ ἐφαρμογῇ τοῦ νέου νόμου περὶ στρατολογίας καὶ τοῦ νέου ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Ἔχομεν λοιπὸν ἀνάγκην, Κύριοι, προσθέτων φόρων, ἔχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην, ἵνα δι’ αὐξήσεως τῶν ἐσόδων ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς τακτικὰς ἀνάγκας τοῦ Προϋπολογισμοῦ, εἰς τὰς τακτικὰς ἀνάγκας, αἱ ὁποῖαι θὰ γεννηθῶσι κυρίως μετὰ τὴν ψήφισιν τῶν στρατιωτικῶν νομοσχεδίων. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐπαρκέσωμεν καὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου πρὸς προμήθειαν τοῦ ὁπλισμοῦ. Καὶ ὅπως ἐπαρκέσωμεν, Κύριοι, εἰς τὰς τακτικὰς δαπάνας τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὁ ἐμὸς συνάδελφος κύριος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς θέλει ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδια σκοποῦντα τὴν αὔξησιν τῶν ἐσόδων. Τὰ νομοσχέδια ταῦτα εἶναι τὰ ἑξῆς: 1) Νομοσχέδιον περὶ μεταρρυθμίσεως τῆς φορολογίας τῶν ἀμπέλων, ἐκ τοῦ ὁποίου προσδοκᾷ αὔξησιν ἐσόδων κατὰ 1,000,000 δραχμάς. Γινώσκετε, ὅτι διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νέου νόμου τὰ ἔσοδα, τὰ ἐκ τοῦ φόρου τῶν ἀμπέλων προκύπτοντα, ἠλαττώθησαν κατὰ πολὺ ἀπέναντι τῶν ἄλλοτε εἰσπραττομένων δυνάμει τοῦ τότε ἰσχύοντος νόμου, προσδοκᾷ δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι διὰ τοῦ ὑποβληθησομένου νομοσχεδίου θὰ ἐπέλθῃ αὔξησις τοῦ σήμερον εἰσπραττομένου ποσοῦ, τὸ ὁποῖον, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, μόλις ἀνέρχεται εἰς 1,200,000, θὰ ἐπέλθῃ αὔξησις 1,000,000. 2) Νομοσχέδιον σχετικὸν πρὸς τὸν φόρον τῶν ἐπιτηδευμάτων. Ἐκ τοῦ νομοσχεδίου τούτου προσδοκᾷ αὔξησιν 700,000 δραχμῶν. 3) Νομοσχέδιον περὶ τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν. Ἐκ τούτου προσδοκᾷ αὔξησιν 1,000,000 δραχμῶν. 4) Νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τῆς ἐγχωρίου σακχάρεως. Ἐκ τούτου προσδοκᾷ αὔξησιν 500,000 δρ. 5) Νομοσχέδιον περὶ τῶν βοσκησίμων γαιῶν. Ἐκ τούτου προσδοκᾷ αὔξησιν 100,000 δρ. 6) Νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τοῦ καταναλισκομένου πρὸς φωτισμὸν φωταερίου καὶ ἠλεκτρικοῦ ῥεύματος. Ἐκ τούτου προσδοκᾷ αὔξησιν δραχ. 300,000. 7) Νομοσχέδιον περὶ διατιμήσεως τοῦ φράγκου ἀπὸ λεπτῶν 135 εἰς 140 εἰς τὸν καθορισμὸν τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν. Ἐκ τούτου προσδοκᾷ αὔξησιν 900,000 δραχμῶν. Εἰς τὰς αὐξήσεις ταύτας δέον νὰ προστεθῇ ἡ αὔξησις ἐκ προξενικῶν τελῶν, ἡ ὁποία ἀνέρχεται εἰς 300,000 δραχμὰς, καὶ ἔχομεν οὕτω ποσὸν αὐξήσεως προσόδων ἀνερχόμενον εἰς 4,800,000 δραχμάς. Τὰ 4,800,000 ταῦτα, προστιθέμενα εἰς τὰ 2,000,000, τὰ ὁποῖα δι’ οἰκονομιῶν θέλομεν ἔχει, ἀναβιβάζουσι τὸ ποσὸν εἰς 6,800,000. Ἀλλὰ δύναταί τις ἴσως νὰ εἴπῃ: «πρὸς τί αὔξησις 6,800,000, ὅταν ἔχητε ἀνάγκην αὐξήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ 2,000,000;» Εἰς ταῦτα ἀπαντῶ, ὅτι ἐν τοῖς ἐσόδοις τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης (τὰ ὁποῖα ἀνέρχονται εἰς 4,500,000 δρ.), δυνάμει τοῦ περὶ τούτου νομοσχεδίου, ἐκτὸς τοῦ ἐσόδου τοῦ προκύπτοντος ἐκ τῆς αὐξήσεως τοῦ φόρου τοῦ σίτου κατὰ 2½ λεπτὰ, ἐκ τῆς ὁποίας προσδοκῶμεν ἔσοδον 3,000,000, καὶ ἑτέρων ἐσόδων, ἀνερχομένων εἰς 500,000 δραχμὰς, ἀναγράφεται καὶ ἔσοδον 1,000,000 δρ. ἐκ τῶν φόρων τῶν οἰνοπνευματούχων ποτῶν καὶ τοῦ ζύθου. Ὡς βλέπετε, ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ Ταμείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἀναγράφεται τὸ ὅλον ποσὸν τοῦ ἐσόδου τοῦ προκύπτοντος ἐκ τοῦ φόρου τῶν οἰνοπνευματούχων ποτῶν, φόρου, ὁ ὁποῖος σήμερον ἀναγράφεται εἰς τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους μὲ ποσὸν 500,000. Εἰς τὸ μέλλον τὸ ἔσοδον τοῦτο τῶν 500,000 δραχ. δὲν θ’ ἀναγράφηται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους· ὥστε ἐλαττοῦνται τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους κατὰ 500,000 δραχμάς. Δευτέρα ἐλάττωσις, τὴν ὁποίαν ἀναγκαίως θὰ ἔχωμεν ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας, εἶναι ἡ ἐλάττωσις ἡ προκύπτουσα ἐκ τῶν ἀντισηκωμάτων, διότι καταργουμένων τῶν δύο ἀπαλλαγῶν δὲν θὰ ἔχωμεν πλέον τὸ ποσὸν τοῦ 1,400,000 ἐξ ἀντισηκωμάτων, ἀλλὰ θὰ ἔχωμεν ποσὸν πολὺ κατώτερον, ἀμφιβάλλω δὲ ἂν τὸ ποσὸν τοῦτο θὰ ἀνέλθῃ εἰς 400,000 δραχμάς. Ὥστε δευτέρα αὕτη ἀφαίρεσις, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ κάμητε ἐκ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους, ἀνερχομένη εἰς 1,000,000 δρ. Ἔχετε λοιπὸν ἐλάττωσιν τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους, ἓν ἑκατομμύριον ἐκ τῶν ἀντισηκωμάτων, 500,000 ἐκ τοῦ φόρου τῶν οἰνοπνευματούχων ποτῶν, καὶ 2,000,000 ἐξ αὐξήσεως τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν· ἔχετε ἐν ὅλῳ ἐξ ἐλαττώσεως ἐσόδων καὶ αὐξήσεως δαπανῶν 3,500,000. Ἑπομένως τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον, ὡς εἶπον, ἀνέρχεται εἰς 6,800,000 διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν ἐσόδων καὶ διὰ τῶν οἰκονομιῶν δυνάμει τῶν ὑποβαλλομένων νομοσχεδίων, τῶν ὁποίων τὸ περιεχόμενον ἐν γενικαῖς γραμμαῖς ἀνεκοίνωσα εἰς ὑμᾶς, τὸ ποσὸν, λέγω, τῶν 6,800,000 ἐλαττοῦται κατὰ 3½ ἑκατομμύρια, καὶ ἑπομένως μένει ποσὸν 3,300,000 δρ. ὡς περίσσευμα τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐὰν τὰ ὑποβαλλόμενα νομοσχέδια γείνωσι νόμοι τοῦ Κράτους. Ὅταν δὲ ἀναλογισθῆτε, Κύριοι, ὅτι ὑπάρχει ἓν ἔλλειμμα λανθάνον, — περὶ τοῦ ὁποίου ἔκαμα λόγον — προερχόμενον ἐκ τῶν προκαταβολῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ τὸ ὁποῖον, ὅσον καὶ ἂν περιορισθῇ διὰ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα θὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν, πάντως ὅμως δὲν θὰ ἦναι ἐπαισθητῶς κατώτερον τοῦ 1,000,000 δραχμῶν, ἐὰν ἀναλογισθῆτε, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου, ἐὰν θέλητε νὰ ἔχητε καλὰ οἰκονομικὰ, πρέπει νὰ τὸ ἀναγράψητε εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, βλέπετε ὅτι τὰ 3½ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα, ὡς εἶπον, μένουσιν ὡς περίσσευμα, μετὰ τὰς αὐξήσεις καὶ μετὰ τὰς οἰκονομίας θὰ περιορισθῶσιν εἰς 2,300,000· φρονῶ δὲ, ὅτι περίσσευμα 2,300,000 δραχμῶν δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὥς τι δυσανάλογον, ὥς τι, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπιβάλλεται, ὅπως δυνηθῇ τις ἀπέναντι ἀπροόπτων περιστάσεων νὰ ἐπαρκέσῃ. Διότι τίς δύναται, Κύριοι, νὰ βεβαιώσῃ, ὅτι τὰ ἔσοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὰ ὁποῖα δύνανται ἐκ τῶν καιρικῶν περιστάσεων, ἐν γεωργικῷ τόπῳ μάλιστα, οἷος ἡ Ἑλλὰς, νὰ παραλλάσσουν, τίς δύναται νὰ βεβαιώσῃ, ὅτι δὲν δύνανται τὰ ἔσοδα νὰ ὑποστῶσιν ἐν δεδομένῃ στιγμῇ μικράν τινα ἐλάττωσιν; Κύριοι, ἐξέθεσα εἰς ὑμᾶς μετὰ πάσης εἰλικρινείας τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Κύριος σκοπὸς αὐτῆς εἶναι ἡ ἀνόρθωσις τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας καὶ ἡ στρατιωτικὴ σύνταξις αὐτῆς. Ἀλλὰ τὰ μέτρα τῆς συντάξεως καὶ ἐνισχύσεως τοῦ στρατοῦ καθῆκον ἔχομεν νὰ στηρίξωμεν ἐπὶ οἰκονομικοῦ ἐδάφους θετικοῦ καὶ στερεοῦ, ἵνα ἐξασφαλίσωμεν τὴν πραγματοποίησιν αὐτῶν. Τὸ ἔδαφος τῶν οἰκονομιῶν δὲν εἶναι ἐπαρκὲς, καὶ πρέπει, Κύριοι, νὰ ἐπιζητήσωμεν παρὰ τοῦ ἔθνους προσθέτους θυσίας. Γινώσκομεν ὅτι καὶ αἱ οἰκονομίαι, ἐφαρμοζόμεναι, πολλὰς θὰ γεννήσωσι δυσχερείας, καὶ αἱ ζητούμεναι θυσίαι θέλουσιν αὐξήσει τὰ βάρη τοῦ εἰς τοσαῦτα βάρη ὑποβαλλομένου λαοῦ. Ἀλλ’ ὅταν ἐπαγγελλώμεθα τὴν στρατιωτικὴν σύνταξιν τῆς χώρας, καὶ ὅταν τὸ ἔθνος ζητῇ αὐτήν, ἡ πολιτικὴ εἰλικρίνεια ἐπιβάλλει εἰς ἡμᾶς νὰ ἐκθέσωμεν τὰ πράγματα ὁποῖα εἶναι, καὶ νὰ ὁρίσωμεν τὰ χρηματικὰ μέσα, ἅτινα ἀπαιτοῦσιν αἱ στρατιωτικαὶ ἡμῶν ἀνάγκαι. Ἀλλ’ ἡ πολιτικὴ εἰλικρίνεια ἀπαιτεῖ καὶ ἄλλο ἀκόμη· ἀπαιτεῖ νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι, ἂν μὴ προστεθῶσιν αἱ ἐπὶ πλέον δαπάναι, τὰς ὁποίας ἔρχεται ζητοῦσα σήμερον ἡ Κυβέρνησις, ματαίως δαπανῶνται ὅσα σήμερον δαπανῶνται διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ὅτι εἶναι προτιμότερον νὰ διασώσωμεν τὰ σήμερον δαπανώμενα ἑκατομμύρια, διαθέτοντες αὐτὰ σκοπιμώτερον. Ἐννοῶ, Κύριοι, τὴν πολιτικὴν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔλεγον, ὅτι οὐδεμία στρατιωτικὴ δαπάνη πρέπει νὰ γείνῃ, τὴν ἐννοῶ, ἀλλὰ δὲν τὴν ἀποδέχομαι, τὴν ἐννοῶ, ἀλλ’ ἔχω πεποίθησιν, ὅτι πλανῶνται οἱ τὴν πολιτικὴν ταύτην ὑποστηρίζοντες· διότι, ἂν οὗτοι ἀποβλέψωσιν εἰς τοὺς κινδύνους τοὺς ἐθνικοὺς, τοὺς πανταχόθεν ἀπειλοῦντας ἡμᾶς, δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύσωσιν, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐπιδοθῶμεν εἰς τὴν ὑλικὴν ἀνάπτυξιν τῆς μικρᾶς ταύτης ἐλευθέρας γωνίας, ἐξαρτῶντες τὴν τύχην τοῦ δούλου ἔθνους ἐκ μόνης τῆς δικαιοσύνης τῶν ἰσχυρῶν. Δὲν παραδέχομαι λοιπὸν, ὅτι ἡ πολιτικὴ αὕτη εἶναι δυνατὸν ποτε νὰ γείνῃ παρὰ τῆς Βουλῆς ἀποδεκτή. Συζήτησις δύναται νὰ γείνῃ περὶ τοῦ καταλλήλου τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ὑποδεικνύομεν, ἡ ἀνάγκη ὅμως τῶν δαπανῶν δὲν δύναται νὰ ἀμφισβητηθῇ· δύναται ἴσως νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι τὰ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὑποβαλλόμενα μέτρα, ὅτι αἱ ἐπιβαρύνσεις αἱ προτεινόμεναι δὲν εἶναι αἱ κατάλληλοι, καὶ ὅτι δύνανται δι’ ἄλλων καταλληλοτέρων ν’ ἀντικατασταθῶσιν. Ἄλλη συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἐπιβολῆς νέων βαρῶν δὲν χωρεῖ, γινομένης δεκτῆς τῆς ἀρχῆς τῆς στρατιωτικῆς συντάξεως τῆς χώρας. Ἐξέθηκα, Κύριοι, ὑμῖν τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, περιττὸν δ’ εἶναι νὰ εἴπω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐξαρτᾷ τὸν βίον αὐτῆς ἐκ τῆς ἀποδοχῆς τοῦ προγράμματος τούτου. Ἔχω πεποίθησιν, ὅτι ἡ Βουλὴ, πλήρη ἔχουσα ἐπίγνωσιν τῆς καταστάσεως, πλήρη ἔχουσα συνείδησιν τῶν εὐθυνῶν αὐτῆς, θὰ παράσχῃ τὴν συνδρομὴν αὐτῆς εἰς τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως. Ἀναλαβόντες τὸ βαρὺ τῆς Κυβερνήσεως ἔργον, δὲν ἐρχόμεθα πρὸς ὑμᾶς, ἵνα ζητήσωμεν τὸν ἐπιούσιον κυβερνητικὸν ἄρτον, ἐρχόμεθα νὰ δηλώσωμεν, κατὰ τίνα τρόπον δυνάμεθα ν’ ἀναλάβωμεν τὰς κυβερνητικὰς εὐθύνας, ὑπὸ τὰς περιστάσεις, ἐν αἷς εὑρισκόμεθα, ἐρχόμεθα νὰ δηλώσωμεν, τίνων μέτρων ἔχει ἀνάγκην τὸ ἔθνος σήμερον, καὶ τίνων μέσων ἡ Κυβέρνησις, ἵνα ἐφαρμόσῃ ταῦτα. Ἐρχόμεθα, ἐν πλήρει συνειδήσει ὅτι ἐκπληροῦμεν τὸ πατριωτικὸν ἡμῶν καθῆκον, νὰ ζητήσωμεν παρ’ ὑμῶν πρόθυμον ἐπιδοκιμασίαν τῆς πολιτικῆς ἡμῶν, πρόθυμον τὴν ψῆφον ὑμῶν, ὅπως τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ὑποβάλλομεν εἰς ὑμᾶς, λάβωσι σάρκα καὶ ὀστᾶ, καὶ μετ’ αὐτῶν λάβωσιν ὡσαύτως σάρκα καὶ ὀστᾶ αἱ ἐθνικαὶ τοῦ Ἑλληνισμοῦ προσδοκίαι καὶ ἐλπίδες. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς καὶ ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δηλῶ εἰς τὰ ἀκροατήρια, ὅτι δὲν ἐπιτρέπονται ἐπιδοκιμασίαι, οὔτε ἀποδοκιμασίαι. Παρακαλῶ νὰ τηρήσητε τάξιν, ἄλλως θὰ προβῶ εἰς τὴν ἐκκένωσιν τῶν θεωρείων. Τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κατατεθέντα νομοσχέδια θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 1–11).

§10ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἂς γείνῃ, κύριε Πρόεδρε, διακοπὴ πέντε λεπτῶν.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιθυμεῖτε μικρὰν διακοπήν;

§12ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ πέντε λεπτά. (Μετὰ διακοπὴν δέκα λεπτῶν ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις).

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§15Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως τοῦ 1904. Καθὼς σᾶς ἀνέπτυξε καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὰ ἔσοδα ὑπολογίζονται εἰς δραχμὰς 118,966.017. Ἐκ τούτων ἐκπίπτονται τὰ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγραφόμενα ποσὰ ὡς εἰσπραχθησόμενα ἐκ τοῦ φόρου καταναλώσεως τῶν οἰνοπνευματούχων ὑγρῶν καὶ ποτῶν καὶ τοῦ ζύθου, διότι μὲ ταῦτα προικίζεται τὸ δι’ εἰδικοῦ νομοσχεδίου, εἰσαχθησομένου εἰς τὴν Βουλήν, συνιστώμενον Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, δραχ. 530,000. Ὥστε ὑπολείπονται ἔσοδα δραχ. 118,436,017. Εἰς ταῦτα προστίθενται αἱ αὐξήσεις τῶν ἐσόδων, αἵτινες θὰ προκύψωσιν ἐκ τῆς ἐπιψηφίσεως τῶν νομοσχεδίων, ἀνερχόμεναι εἰς δραχ. 4,800,000. Τοιουτοτρόπως τὰ ἔσοδα ἀνέρχονται εἰς δρ. 123,236,017. Ζητοῦνται διὰ τοῦ ὑποβληθέντος Προϋπολογισμοῦ πιστώσεις ἐκ δραχ. 117,836,428. Θὰ ἐπιτευχθῇ ὅμως μείωσις τῶν πιστώσεων διὰ τῶν νομοσχεδίων ἐκ δραχ. 2,000,000. Οὕτως ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων περιορίζεται εἰς δραχμὰς 115,836,428. Τὰ ἔσοδα ὑπολογίζονται εἰς δραχμὰς 123,236,017. Συνεπῶς προκύπτει πλεόνασμα ἐκ δραχμῶν 7,399,589. Ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου δέον ν’ ἀφαιρεθῶσι, λόγῳ τῆς μὴ ἐφαρμογῆς ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ ἔτους 1904 τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν αὔξησιν νόμων (τοῦτο δὲ διὰ τὸ 1904), δραχ. 2,000,000. Μένει δὲ οὕτω περίσσευμα ἐκ δραχμῶν 5,399,589. Αἱ οἰκονομίαι, αἵτινες ἐπιτυγχάνονται, εἰσὶν αἱ ἑξῆς:

Ἐν συγκρίσει πρὸς τὰς διὰ τὸ 1903 χορηγηθείσας πιστώσεις ἐπέρχονται αἱ ἑξῆς αὐξήσεις:

Ἐκ τῶν αὐξήσεων τούτων τὸ ἐκ τῶν οἰκονομιῶν, αἵτινες ἐπέρχονται εἰς τὰ τρία ἕτερα Ὑπουργεῖα, ποσὸν τῶν δραχ. 5,035,162 περιορίζεται εἰς δραχ. 2,388,388. Αἱ διὰ τῶν ὑποβληθησομένων εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχεδίων αὐξήσεις τῶν ἐσόδων κατὰ δραχμὰς 4,800,000 εἰσὶν αἱ ἑξῆς: Ἐκ τῆς φορολογίας ἀμπέλων καὶ οἴνων 1,000,000. Ἐκ τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων δραχ. 700,000. Ἐκ τοῦ φόρου οἰκοδομῶν δρ. 1,000,000. Ἐκ τοῦ φόρου τῆς ἐγχωρίου σακχάρεως δρ. 500,000. Ἐκ τοῦ φόρου τῶν βοσκησίμων γαιῶν δρ. 100,000. Ἐκ τοῦ φόρου τοῦ καταναλισκομένου φωταερίου καὶ ἠλεκτρικοῦ ῥεύματος πρὸς φωτισμὸν δρ. 300,000. Ἐκ τῆς ἀπὸ λεπτῶν 135 εἰς 140 διατιμήσεως τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς εἰς τὸν καθορισμὸν τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν δρ. 900,000. Ἐκ τῆς διὰ τοῦ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑποβληθησομένου νομοσχεδίου αὐξήσεως τῶν προξενικῶν τελῶν κατὰ 20% καὶ τῆς ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου εἰσπράξεως τῶν ναυτιλιακῶν τελῶν, ἅτινα εἰσέπραττον ὑπὲρ ἑαυτῶν οἱ ἄμισθοι πρόξενοι, δραχ. 300,000. Ἤτοι ἐν ὅλῳ δραχ. 4,800,000. Δι’ ἑτέρων νομοσχεδίων, ὑποβληθησομένων εἰς τὴν Βουλάν, σκοπεῖται, ὡς προεῖπον, ἡ ἐλάττωσις τῶν δαπανῶν κατὰ 2,000,000 ἐπὶ πλέον τῆς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων νόμων καὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτυγχανομένης. Ἤτοι:

Τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης προικίζεται μὲ τοὺς ἑξῆς πόρους:

Ὑποχρεωμένος νὰ μεταδώσω εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, ὀφείλω νὰ ἐξετάσω ἀμέσως ὁποῖα ἔσονται ἢ ὁποῖα προσδοκῶνται τ’ ἀποτελέσματα τῆς χρήσεως τοῦ 1903. Ὡς γνωστόν, ἡ χρῆσις αὕτη θὰ λήξῃ μετὰ 8 μῆνας, τὴν 31 Ὀκτωβρίου, ἀλλ’ ἔχομεν ἤδη γνωστὰ τ’ ἀποτελέσματα τῆς 31 Δεκεμβρίου τοῦ λήξαντος ἔτους, καὶ γινώσκομεν τὰ ἐπιτευχθέντα ἀποτελέσματα τῶν εἰσπράξεων ἐκ πλείστων φόρων τῆς κατηγορίας ἐκείνης, ἥτις εἰσάγει τὰ δημόσια ἔσοδα ἐντὸς τοῦ ἔτους. Τὰ ἔσοδα τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1903 ὑπελογίσθησαν ὡς ἀνελευσόμενα εἰς 118,194,362. Τὰ ἔξοδα ὑπελογίσθησαν διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἰς 117,436,549· προσετέθησαν μέχρι τοῦδε πιστώσεις ἐκ δραχ. 2,788,267, ὑπολογίζεται δὲ, ὅτι θὰ ζητηθῶσιν ἀκόμη εἰς βάρος τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1903 πιστώσεις ἐκ δραχμῶν 300,000. Ὥστε τὸ ὅλον τῶν πιστώσεων τῆς χρήσεως τοῦ 1903 θ’ ἀνέλθῃ εἰς δραχμὰς 120,524,816. Αἱ μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου εἰσπράξεις τῆς χρήσεως τοῦ 1903 ἀνῆλθον εἰς δραχ. 98,266,681. Ἐνταῦθα ὀφείλομεν νὰ ὑπολογίσωμεν τὰ εἰσπραχθησόμενα μέχρι τῆς λήξεως τῆς χρήσεως ἐκ τῆς κατηγορίας ἐκείνης τῶν ἐσόδων, τῶν ὁποίων ἡ εἴσπραξις παρατείνεται καὶ κατὰ τοὺς ὑπολοίπους δέκα μῆνας τοῦ ἔτους τούτου. Πρὸς τοῦτο ἐνόμισα, ὅτι ἠδυνάμην νὰ λάβω ὡς ἀφετηρίαν τὰς γενομένας εἰσπράξεις κατὰ τὸ ἀμέσως προηγούμενον ἔτος, ἤτοι τὸ 1902, κατὰ τὸ ὁποῖον, δὲν δύναται τις νὰ εἴπῃ, ὅτι αἱ εἰσπράξεις τῶν τῆς κατηγορίας ταύτης ἐσόδων ὑπῆρξαν ὑπερβολικαί. Ἔχων λοιπὸν ὑπ’ ὄψιν τὰς εἰσπράξεις τοῦ 1902, ὑπολογίζω, ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν θέλομεν βεβαίως ἔχει μέχρι τῆς λήξεως τῆς χρήσεως εἰσπράξεις ἐκ δραχμῶν 16,372,058. Δὲν νομίζω ἀναγκαῖον ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ἀριθμῶν ἓν πρὸς ἓν τὰ διάφορα ἔσοδα, ἐξ ὧν ὑπολογίζεται ἡ εἴσπραξις τῶν 16,372,058· ὑπολογίζω ὅμως, ὅτι διὰ τῆς ἐπιδιώξεως τῶν εἰσπράξεων θέλει εἶσθαι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ εἴσπραξις καὶ ἑνὸς ἔτι ἑκατομμυρίου, καὶ οὕτω τὰ ἔσοδα τῆς χρήσεως τοῦ 1903 θέλουσιν ἀνέλθει εἰς 115,638,739. Ἐνταῦθα ὀφείλω νὰ ὑπολογίσω τὸ ποσὸν τῶν πιστώσεων, αἵτινες θέλουσιν ἀπομείνει ἀδιάθετοι κατὰ τὴν λῆξιν τῆς χρήσεως. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν τοὺς ἀπολογισμοὺς τῶν παρελθόντων τεσσάρων ἐτῶν, ἤτοι τοῦ 1899, 1900, 1901 καὶ 1902. Τὰ τέσσαρα ταῦτα ἔτη ἀφῆκαν ἀδιαθέτους πιστώσεις δρ. 24,920,000. Ὁ μέσος ὅρος τῶν ἀδιαθέτων πιστώσεων ἀνέρχεται εἰς 6,230,000· ἀλλὰ δὲν ὑπολογίζω οὔτε τὸν μέσον τοῦτον ὅρον, καὶ παραδέχομαι ὡς ἀδιαθέτους πιστώσεις κατὰ τὴν λῆξιν τοῦ 1903 δραχ. 5,000,000 μόνον. Οὕτως ἡ χρῆσις τοῦ 1903 θέλει ἀφήσει καὶ μικρὸν περίσσευμα. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ὑπελόγιζε τὴν χρῆσιν τοῦ 1903 ὡς λήξουσαν μετ’ ἐλλείμματος δραχ. 2,500,000. Δὲν δύναμαι νὰ παρέλθω πρὸ δύο πληγῶν, αἵτινες ὑπονομεύουσι τὰ παρουσιαζόμενα εἰς τοὺς ἀπολογισμοὺς ἡμῶν περισσεύματα. Αἱ δύο αὗται πληγαὶ ἀνάγονται εἰς τὰς συντάξεις καὶ τὰς προκαταβολὰς διὰ τὰς δαπάνας ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Καὶ τῶν μὲν συντάξεων ἡ αὔξησις εἶναι καταφανὴς εἰς πάντα ἀναγινώσκοντα τοὺς ἀπολογισμοὺς τῶν διαφόρων ἐτῶν, δὲν εἶναι ὅμως καταφανὴς ἡ ὑπονόμευσις τῶν περισσευμάτων διὰ τῶν προκαταβολῶν ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, διότι αὗται ἀναγράφονται εἰς τοὺς χρηματιστικοὺς καὶ διαφόρους λογαριασμούς. Αἱ συντάξεις ἀνήρχοντο τὸ 1883 εἰς δραχ. 3,472,223, τὸ δὲ 1902 ἀνῆλθον εἰς 6,265,345, ἤτοι ἐν διαστήματι εἰκοσαετίας ἐδιπλασιάσθησαν. Ἐκ τούτου πᾶσα Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ σκεφθῇ, ἂν πρέπει ἡ κατάστασις αὕτη νὰ ἐξακολουθήσῃ, ἢ ἂν ἐπιβάλλεται εἰς αὐτὴν τὸ καθῆκον, ἵνα διὰ νομοθετήματος θέσῃ φραγμὸν εἰς τὴν περαιτέρω τῶν συντάξεων αὔξησιν. Ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου καὶ ἄλλοτε, ὅτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀνεθεώρησα, κατ’ ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἐζήτησα δὲ καὶ τὴν συνδρομὴν τῶν ἁρμοδίων ὑπαλλήλων παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ, καὶ κατήρτισα νέον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν. Ἔχω δὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου οὐ μόνον δὲν θέλουσιν αὐξήσει περαιτέρω αἱ συντάξεις, ἀλλὰ καὶ θέλουσι μειωθῆ. Ἡ δευτέρα πληγὴ εἶναι, ὡς εἶπον, αἱ προκαταβολαὶ ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Δὲν ἀνατρέχω εἰς πολὺ παρελθόντα ἔτη, περιορίζομαι μόνον εἰς τὰ ἀπὸ τοῦ 1898 καὶ ἐντεῦθεν. Τὸ 1898 αἱ προκαταβολαὶ αὗται ἀνῆλθον εἰς δρ. 1,191,203, τὸ 1899 εἰς δρ. 1,343,165, τὸ 1900 εἰς δρ. 1,570,430, τὸ 1901 εἰς δρ. 921,561. Τὸ 1902 τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἀπέμεινεν ὀφειλόμενον εἰς τὸ Δημόσιον ἐκ προκαταβολῶν ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ἀνῆλθεν εἰς 2,954,352, ἤτοι σχεδὸν εἰς 3,000,000. Καὶ τὸ θέμα τοῦτο εἵλκυσε τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐν συμπράξει μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως συνετάξαμεν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θέλει ὑποβληθῆ εἰς τὴν ψῆφον ὑμῶν. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἐὰν δὲν περισταλῶσιν ἀπολύτως αἱ ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως προκαταβολαί, θέλουσι πάντως περιορισθῆ εἰς τὸ ἐλάχιστον ὅριον. Ὅπως ὅμως δυνηθῶ νὰ μεταδώσω εἰς τὴν Βουλὴν πλήρη καὶ ἀρτίαν τὴν εἰκόνα τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, ὀφείλω νὰ ἀναφέρω πρὸς ὑμᾶς, ὁποῖα ὑπῆρξαν τ’ ἀποτελέσματα τῶν ἀπολογισμῶν ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Κράτους μέχρι τοῦ 1902· διότι, ὅτε τελευταίως ἡ χρῆσις τοῦ 1902 ἔληξε μετ’ ἐλλείμματος 6,400,000, καὶ ἑτέρου ἐλλείμματος ἐκ προκαταβολῶν ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως τριῶν ἑκατομμυρίων, ὑπῆρξαν οἱ φρονοῦντες, ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς ἔλλειμμα ἐν τῇ γενικῇ ἐξετάσει τῶν ἀπολογισμῶν τοῦ Κράτους, καὶ ὅτι ὀφείλομεν νὰ προνοήσωμεν, ὅπως καλύψωμεν τὸ ἔλλειμμα τοῦτο. Δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι τὰ ἀφορῶντα εἰς τοὺς ἀπολογισμοὺς τοῦ Κράτους μέχρι τοῦ 1902 δὲν εἶχον οὕτω διαρρυθμισθῆ, δὲν εἶχον λογιστικῶς κανονισθῆ, ὥστε νὰ ἦναι δυνατὸν πᾶς τις τῶν ἀσχολουμένων εἰς τὰ οἰκονομικὰ νὰ γινώσκῃ ἀκριβῶς, ὁποῖα εἶναι τ’ ἀποτελέσματα ταῦτα, ἐν συνόλῳ ἐκτιμώμενα, καὶ ὁποῖον τὸ ἐξαγόμενον τούτων. Μετὰ τὸ 1902 κατωρθώθη νὰ ἐπέλθῃ τοιαύτη ἐκκαθάρισις εἰς τοὺς χρηματιστικοὺς λεγομένους διαφόρους λογαριασμοὺς τοῦ Λογιστηρίου, καὶ οὕτω νὰ ἤμεθα σήμερον εἰς θέσιν νὰ γινώσκωμεν τ’ ἀποτελέσματα τῶν ἀπολογισμῶν τῶν παρελθόντων ἐτῶν ἐν ἀκριβείᾳ. Ἔχομεν πρῶτον τρεῖς περιόδους χρονικάς· διότι καὶ διαφορὰ ἐπῆλθεν ὡς πρὸς τὸ νόμισμα, ἤτοι ὡς πρὸς τὴν τιμὴν τῆς μονάδος, καὶ διαφορὰ ὑπάρχει ὡς πρὸς τὰς περιόδους τὰς πολιτικάς. Οὕτως ἔχομεν μίαν περίοδον χρονικὴν ἀπὸ τοῦ 1833 μέχρι τοῦ 1844, δευτέραν περίοδον χρονικὴν ἀπὸ τοῦ 1845 μέχρι τοῦ 1881, καὶ τρίτην περίοδον χρονικὴν ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι τοῦ 1895, Κατόπιν ἔχομεν ἑκάστην χρῆσιν διακεκριμένην. Ἔχομεν λοιπὸν εἰς τὴν πρώτην περίοδον πλεόνασμα δρ. 6,600,000, εἰς τὴν δευτέραν περίοδον ἔχομεν ἔλλειμμα 62,709,000, εἰς τὴν τρίτην περίοδον πλεόνασμα 6,200,000. Ἔχομεν καὶ τὴν χρῆσιν τοῦ 1896 μετὰ πλεονάσματος 6,000,000. Ἔχομεν καὶ τὴν χρῆσιν τοῦ 1897, ἀλλὰ ταύτην δὲν περιέλαβον εἰς τὸν πίνακα, τὸν ὁποῖον θέλω καταθέσει εἰς τὴν Βουλήν, διότι τὸ ἔλλειμμα τῆς χρήσεως τοῦ 1897 ἐκαλύφθη ἀπὸ τὸ προϊὸν ἢ μᾶλλον ἀπὸ τὸ πλεόνασμα τοῦ προϊόντος τοῦ ἠγγυημένου δανείου. Ἔχομεν τὴν χρῆσιν τοῦ 1898 μετὰ ἐλλείμματος δρ. 5,578,000, ἔχομεν τὴν χρῆσιν τοῦ 1899 μετὰ περισσεύματος δρ. 6,614,000, τὴν χρῆσιν τοῦ 1900 μετὰ περισσεύματος 2,000,000, τὴν χρῆσιν τοῦ 1901 μετὰ περισσεύματος 2,000,000 δραχμῶν, καὶ τὴν χρῆσιν τοῦ 1902 μετὰ ἐλλείμματος 6,000,000. Ἐὰν ἐκ τῶν ἐλλειμμάτων ἀφαιρέσωμεν τὰ πλεονάσματα, δηλαδὴ ἐκ τῶν 74,000,000, εἰς ὅσα ἀνέρχονται τὰ ἐλλείμματα, ἐὰν ἀφαιρέσωμεν τὰ 29,000,000, εἰς ὅσα ἀνέρχονται τὰ πλεονάσματα, ἔχομεν ἔλλειμμα δρ. 45,000,000. Ἀλλ’ ἐνταῦθα ὀφείλω νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι τ’ ἀποτελέσματα ταῦτα παρουσιάζονται λογιστικῶς· διότι ὑπῆρξε λάθος, ὅτε εἰσήχθη εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον τὸ δάνειον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Δὲν εἰσήχθη διὰ τῆς πιστώσεως τῶν ἐλλειμμάτων, καὶ τοῦτο, διότι, κατὰ τὰς ἰδέας τοῦ τότε Διευθυντοῦ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, τὸ δάνειον τοῦτο εἶχε συνομολογηθῆ ἐπὶ ἀνοικτῷ λογαριασμῷ, καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἦναι γνωστὸν ἀκριβῶς τὸ ποσόν, ὅπερ εἶχε ληφθῆ. Κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη συνελήφθη ἡ ἰδέα, τὴν ὁποίαν ἀπεδέχθησαν οἱ ἐμοὶ προκάτοχοι, καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, καὶ ἀνέγραψαν εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν ποσὸν 2,000,000 δρ. ἐπὶ ἐλαττώσει τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἀλλ’ ἡ ἀναγραφὴ αὕτη εἶχεν ἓν ἄτοπον, ὅτι ηὔξησε τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους κατὰ 2 ἑκατομμύρια, ἐνῷ πράγματι οὐδὲ λεπτὸν εἰσάγεται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἐγὼ εἶχον ἀντίθετον ἰδέαν, καὶ ὅτε ἀκόμη ἐψηφίζετο ἐνταῦθα ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1903 παρέστησα καὶ παρεκάλεσα τὸν ἀξιότιμον προκάτοχόν μου νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἀναγραφὴν τοῦ ποσοῦ τούτου, ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος προκάτοχός μου ἔδωκε προσοχὴν μείζονα εἰς τὰς παρατηρήσεις τοῦ τότε Γενικοῦ Γραμματέως καὶ πρώην Διευθυντοῦ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, καὶ οὕτως ἐπέμεινεν εἰς τὴν ἀναγραφήν. Τὸ ποσὸν τὸ προελθὸν ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἀνέρχεται εἰς 94,000,000. Ἐκ τούτων 68,000,000 εἰσῆλθον εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν δύο πρώτων ἐτῶν. Ἐὰν ἐκ τῶν 68,000,000 ἀφαιρέσωμεν τὰ 45,000,000, ἤτοι τὸ ἔλλειμμα τῶν ἀπολογισμῶν μέχρι τοῦ 1902, ἔχομεν πλεόνασμα ἐκ δραχμῶν 23,000,000. Ἀλλὰ δυνατὸν νὰ προβληθῇ εἰς ἐμὲ τὸ ἐρώτημα: ὑπάρχουσι τῷ ὄντι 23,000,000 διαθέσιμα εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ὅσα φαίνονται ὡς πλεονάσματα τῶν ἀπολογισμῶν τῶν παρελθόντων ἐτῶν; Δυστυχῶς δὲν ὑπάρχουσι, διότι ὑπῆρξαν ἐλλείμματα, ἀναγραφόμενα οὐχὶ εἰς τοὺς ἀπολογισμοὺς τοῦ Κράτους, ἀλλ’ εἰς τοὺς διαφόρους χρηματιστικοὺς λογαριασμοὺς, καὶ διὰ τῶν ἐλλειμμάτων ἢ μᾶλλον διὰ τῶν ὀφειλῶν, αἵτινες ἀναγράφονται εἰς τοὺς διαφόρους χρηματιστικοὺς λογαριασμοὺς, τὸ πλεόνασμα τοῦτο ἀπερροφᾶτο. Τὸ χείριστον δὲ πάντων εἶναι, ὅτι σχεδὸν ὅλον τὸ πλεόνασμα τὸ ἀπερρόφησαν αἱ προκαταβολαὶ ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Ἔχομεν προκαταβολὰς ὀφειλομένας ὑπὸ δήμων, ἴσως δὲ καὶ μὴ εἰσπραξίμους, ἀφ’ ἧς λειτουργεῖ ὁ τελευταῖος νόμος, ἀνερχομένας εἰς δρ. 9,678,000· ἔχομεν προκαταβολὰς εἰς τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν προγενεστέρᾳ ἐποχῇ ἐκ δραχμῶν 4,503,000, ἔχομεν προκαταβολὰς μισθῶν δημοδιδασκάλων, κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1896, ἀνερχομένας εἰς 7,328,000, καὶ προκαταβολὰς ὑπὲρ τῶν δήμων Θεσσαλίας δρ. 607,000 μὴ εἰσπραξίμους. Ὥστε τὸ ὅλον τῶν μὴ ἀναγραφέντων εἰς τοὺς ἀπολογισμοὺς τοῦ Κράτους ἐλλειμμάτων τούτων ἀνέρχεται εἰς 22,000,000 περίπου. Οὕτω δὲ ὁλόκληρον τὸ πλεόνασμα τῶν ἀπολογισμῶν τῶν παρελθόντων ἐτῶν ἐξηλείφθη. Πάντως ὅμως τὸ εὐχάριστον εἶναι, ὅτι δὲν εὑρισκόμεθα πρὸ ἐλλείμματος ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος τῶν ἀπολογισμῶν ὅλων τῶν παρελθόντων ἐτῶν. Ὑπῆρξε μάλιστα ἐποχή, ἡ ἐποχή, καθ’ ἣν κατελίπομεν τὴν ἀρχὴν, ἤτοι τὸν Νοέμβριον τοῦ 1901, ὅτε ὑπῆρχε πλεόνασμα πραγματικόν, κατατεθειμένον εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἐντόκως καὶ ἀνερχόμενον εἰς δρ. 12,711,160. Ἀλλὰ τὸ ποσὸν αὐτὸ ἐδαπανήθη, διότι ὅτε τελευταῖον ἐπανήλθομεν εἰς τὴν ἀρχὴν εὕρομεν κατάθεσιν ἐν τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ μόνον δρ. 100,000. Πῶς ἐδαπανήθη τὸ ποσὸν ἐκεῖνο; Διὰ τοῦ ἐλλείμματος τοῦ 1902, ὅπερ ἀνῆλθεν εἰς δραχ. 6,224,328, διὰ τῶν προκαταβολῶν ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως κατὰ τὸ αὐτὸ ἔτος, αἱ ὁποῖαι ἀνῆλθον εἰς 2,954,352, διὰ τῶν αὐτῶν προκαταβολῶν κατὰ τὸ 1901 ἐκ δραχμῶν 1,570,430, καὶ διὰ προκαταβολῶν ἀναγραφομένων εἰς τοὺς διαφόρους λογαριασμοὺς — ὧν δὲν κρίνω ἀναγκαῖον νὰ σᾶς εἴπω λεπτομερείας — κατὰ τὸ 1903 ἐκ δραχ. 2,000,000. Καὶ οὕτω τὰ 12,711,160 δὲν ὑπάρχουσι πλέον. Ὁ ἀξιότιμος κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὡς Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτε παρουσιάσθη τὸ ἔλλειμμα τῆς χρήσεως τοῦ 1902, κατελήφθη δικαίως ὑπὸ φόβου, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρεθῶμεν πρὸ ἐλλείμματος δυναμένου νὰ ἀπειλήσῃ ἴσως κρίσιν τινὰ εἰς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, καὶ συνέλαβε τὴν ἰδέαν νὰ ἐπιζητήσῃ τὴν πραγματοποίησιν τοῦ ὅλου ἢ μέρους τοῦ ὑπολοίπου τοῦ ἐκ τοῦ ἠγγυημένου δανείου τῶν 170,000,000 ποσοῦ 20,000,000, τὸ ὁποῖον ἀπομένει. Ὅσοι ἐξ ὑμῶν ἀνεγνώσατε τὸν νόμον περὶ διεθνοῦς ἐλέγχου γινώσκετε, ὅτι τὸ δάνειον τὸ ἠγγυημένον ἀνέρχεται εἰς 170 ἑκατομμύρια, ὅτι ἐξ αὐτοῦ ἐπραγματοποιήθησαν τὰ 150 ἑκατομμύρια, ἀπέμειναν δὲ 20,000,000, ἅτινα προωρίσθησαν, κατὰ τὴν ῥητὴν διάταξιν τοῦ νόμου τούτου, εἰς κάλυψιν ἐλλειμμάτων ἀπὸ τοῦ 1898 καὶ ἐντεῦθεν. Ἔχω λόγους νὰ πιστεύω, ὅτι ὁ κ. συνάδελφος δὲν εἶχεν ἴσως παρὰ πολὺ φοβηθῆ ἐκ τοῦ ἐλλείμματος τοῦ 1902, ὅσον ἐνεπνεύσθη ἐξ ἄλλης τινὸς αἰτίας, τοῦ νὰ χρησιμοποιήσῃ τὸ προϊὸν τοῦ δανείου τούτου — ἐὰν ἐχορηγεῖτο — πρὸς ἄλλους σκοποὺς, χρησίμους πάντοτε εἰς τὴν πατρίδα. Διὰ τοῦτο ἐν ἀρχῇ εἶχε ζητήσει νὰ παραταθῇ ἡ προθεσμία πρὸς ἔκδοσιν τοῦ δανείου τούτου, βραδύτερον δὲ περιώρισε τὸ ποσὸν ἀπὸ 20 ἑκατομμυρίων εἰς 12,000,000, καὶ ἐξηκολούθουν νὰ διεξάγωνται συνεννοήσεις μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τῆς Διεθνοῦς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς, μέχρις ὅτε ἤλθομεν ἡμεῖς εἰς τὴν ἀρχήν. Τότε παρετηρήσαμεν, ὅτι, ἵνα ἐπιτύχωμεν τὸ δάνειον τοῦτο τῶν 12,000,000, ὠφείλομεν νὰ πιστοποιήσωμεν δι’ ὅλων τῶν μέσων, ὅτι ὄντως εἴχομεν ἔλλειμμα 12,000,000 δραχμῶν, καὶ ὠφείλομεν τὸ προϊὸν τοῦ δανείου τούτου νὰ χρησιμοποιήσωμεν μόνον πρὸς κάλυψιν ἐλλειμμάτων, καὶ οὐχὶ πρὸς ἄλλον σκοπόν. Ἐπειδὴ ὅμως ἡμεῖς εἴχομεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν εὑρισκόμεθα πρὸ πραγματικοῦ ἐλλείμματος, καὶ ὅτι εἶναι δυνατὸν διὰ τῆς βελτιώσεως τῶν οἰκονομικῶν νὰ προαγάγωμεν τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν εἰς εὐεξίαν, παρητήθημεν τῆς ἰδέας ταύτης, καὶ ἐδηλώσαμεν τῇ Διεθνεῖ Ἐπιτροπῇ, ὅτι δὲν νομίζομεν ἀναγκαίαν τὴν ἔκδοσιν τοῦ δανείου τούτου διὰ τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1902. Ὁ προκάτοχος ἐμοῦ ὑπελόγιζεν ἔλλειμμα διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1903 ἐκ δραχμῶν 2,500,000, ἐνῷ, ὡς προαπέδειξα, ἡ χρῆσις τοῦ 1903, διαχειριζομένη προσηκόντως μέχρι τῆς λήξεως αὐτῆς, θ’ ἀφήσῃ καὶ μικρὸν περίσσευμα. Νομίζω ὅτι αἱ πληροφορίαι, ἃς παρέχω εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τῆς καταστάσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, εἶναι ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐπαρκεῖς. Ὅταν δὲ δοθῇ ἀφορμὴ διὰ προβληθησομένων ἐρωτήσεων ἢ ἀποριῶν, θέλω ἐπανέλθει, ὅπως παράσχω τὰς ζητηθησομένας πληροφορίας. Προβαίνω ἤδη εἰς τὴν ὑποβολὴν τῶν νομοσχεδίων, περὶ ὧν καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ ἐγὼ πρὸ ὀλίγου ἀνεφέραμεν ὑμῖν, νομοσχεδίων, ὧν σκοπὸς εἶναι ἡ αὔξησις τῶν δημοσίων ἐσόδων. Ἐμεριμνήσαμεν ὅπως τὴν αὔξησιν ταύτην ἀντλήσωμεν οὐχὶ ἀπὸ τὰς παραγωγικὰς τάξεις, ἀλλ’ ἀπὸ τὰς τάξεις ἐκείνας, αἵτινες δύνανται νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς μείζονα τῆς ὑπαρχούσης φορολογίαν. Τοῦτο δύναμαι νὰ εἴπω διὰ πάντα τὰ νομοσχέδια ταῦτα, δι’ ὧν ἐπιζητεῖται ἡ αὔξησις τῶν ἐσόδων, διότι ἑνὸς μόνου ἐκ τῶν νομοσχεδίων τούτων ἡ ἐφαρμογὴ δύναται νὰ θίξῃ τὰς κατωτέρας τάξεις, τοῦ νομοσχεδίου τοῦ αὐξάνοντος τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος τῶν σιτηρῶν κατὰ 2½ λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν. Οἴκοθεν ἐννοεῖται, Κύριοι, ὅτι τοιαύτη αὔξησις τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους τῶν σιτηρῶν θέλει βαρύνει τοὺς κατωτέρους πληθυσμοὺς τῶν μεγαλοπόλεων. Ἀλλὰ προκειμένου νὰ κρίνωμεν μεταξὺ τῶν πληθυσμῶν τῶν μεγαλοπόλεων καὶ τῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν, ἐνομίσαμεν ὅτι ἔπρεπε νὰ προτιμηθῇ ἡ ἐπιβάρυνσις τῶν πληθυσμῶν τῶν μεγαλοπόλεων, καὶ νὰ εἴπωμεν εἰς πάντας, ὅτι, εὑρισκόμενοι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ προβάλωμεν τοιαῦτα νομοσχέδια, πράττομεν τοῦτο, οὐχὶ ἵνα αὐξήσωμεν τὰ δημόσια ἔσοδα, τὰ ἀποτελοῦντα τοὺς τακτικοὺς πόρους τοῦ Κράτους, ἀλλὰ μόνον ἵνα προικοδοτήσωμεν τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Ἐὰν ὄντως τὸ δημόσιον φρόνημα σήμερον ἀσπάζηται τὴν στρατιωτικὴν σύνταξιν τῆς χώρας, πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του, ὅτι θὰ ὑποβληθῇ εἰς θυσίας, διότι ἄνευ θυσιῶν δὲν ἐπιτυγχάνεται ἡ στρατιωτικὴ σύνταξις τῆς χώρας. Ὡς ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, δύο ὑπάρχουσι διευθύνσεις πρὸ ἡμῶν, ἡ ἄγουσα εἰς ἀνασύνταξιν τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος νὰ καταστήσῃ ταύτας ἀξίας τοῦ προορισμοῦ αὐτῶν, καὶ ἡ ἄγουσα εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ στρατοῦ καὶ εἰς μόρφωσιν μόνον μιᾶς χωροφυλακῆς, σκοπούσης τὴν φύλαξιν τῆς τάξεως. Σέβομαι τὴν γνώμην τῶν φρονούντων, ὅτι πρέπει νὰ καταργήσωμεν τὰς μεγάλας δαπάνας τῶν δύο πολεμικῶν Ὑπουργείων κατὰ τὸ πλεῖστον, καὶ τούτο νὰ διαθέσωμεν εἰς ἄλλας ἡμῶν ἀνάγκας· ἀλλ’ ὡς ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἡμεῖς τοὐλάχιστον τὴν γνώμην ταύτην δὲν ἀποδεχόμεθα, ἐὰν δὲ ἡ Βουλὴ ἤθελε τυχὸν τὴν ἀσπασθῆ, βεβαίως ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ παραμείνωμεν εἰς τὰ ἑδώλια τῶν Ὑπουργῶν, διότι φρονοῦμεν, ὅτι αἱ συνθῆκαι καὶ αἱ περιστάσεις, ὑφ’ ἃς διατελεῖ τὸ ἔθνος ἡμῶν, ἐπιβάλλουσι τὴν σύνταξιν τοῦ στρατοῦ πρὸς ἄμυναν τῆς χώρας, πρὸς περιφρούρησιν τῶν ἐθνικῶν δικαιωμάτων ἡμῶν καὶ ἐν ὥρᾳ δεδομένῃ πρὸς ἐπιδίωξιν τοῦ ἰδανικοῦ, πρὸς ὃ ἀποβλέπουσι πάντες οἱ Ἕλληνες. Ὅπως δὲ τοῦτο κατορθωθῇ, ἀναγκαίως πρέπει νὰ αὐξήσωσι τὰ δημόσια ἔσοδα διὰ τῆς διαρρυθμίσεως τῶν ὑπαρχόντων φορολογικῶν νόμων καὶ διὰ προσθέτων τοιούτων. Τὸ πρῶτον τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν, εἶναι τὸ περὶ ἐπιβολῆς δικαιώματος καταναλώσεως ἐπὶ τοῦ οἴνου. Πάντες γινώσκετε, ὅτι μέχρι τοῦ 1899 ἐπεβάλλετο ἔγγειος φόρος ἐπὶ τοῦ οἴνου ἐκ λεπτῶν 2 κατ’ ὀκᾶν, ἐπεβάλλετο δὲ καὶ δικαίωμα καταναλώσεως. Ἐκ τῶν δύο δὲ τούτων φόρων εἰσέπραττε τὸ Δημόσιον 3,000,000 δραχμάς. Κατὰ τοῦ τρόπου ἰδίως τῆς βεβαιώσεως τοῦ φόρου τοῦ οἴνου, ὡς τότε ἐπεβάλλετο, εἶχεν ἐξεγερθῆ ὁλόκληρος ἡ Ἑλλάς, καὶ ἐκ τούτου ἠναγκάσθημεν τότε νὰ καταργήσωμεν τὸ σύστημα ἐκεῖνο καὶ νὰ τὸ ἀντικαταστήσωμεν διὰ τῆς στρεμματικῆς φορολογίας. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἀπεδείχθη ἐκ τῆς πείρας, ὅτι οἱ ἄμεσοι φόροι παρ’ ἡμῖν δὲν λειτουργοῦσιν εὐδοκίμως. Ὅταν μάλιστα μία τάξις φορολογουμένη ἔχῃ συνηθίσει νὰ ὑποβάλληται εἰς φόρον ἔμμεσον, καὶ πρόκηται ἔπειτα διὰ νεωτέρου νόμου νὰ ὑποχρεωθῇ νὰ πληρώνῃ τὸν φόρον αὐτὸν ἀπ’ εὐθείας, τότε ἡ τάξις αὕτη ἐξεγείρεται. Πρὸς τὰ διάφορα ταῦτα παράπονα προσοχὴν εἶχει δώσει καὶ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, καὶ δὴ ἡ τοῦ κ. ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ, καὶ διὰ νομοσχεδίου, ὅπερ ἔτυχε τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς, ὁ φόρος οὗτος ἠλαττώθη ἐπαισθητῶς, διότι δι’ αὐτοῦ δὲν ἐπετράπη ἐπιβολὴ φόρου κατὰ στρέμμα ἄνω τῶν τριῶν δραχμῶν. Καὶ τὸ μέτρον τοῦτο ἴσως, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ νὰ φανῇ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἐξουσία εὐχάριστος εἰς τὴν τάξιν τῶν ἀμπελοκτημόνων, ἐπέτυχεν.

§16ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι δίκαιον μέτρον.

§17Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔσχεν ὅμως ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ἐλάττωσιν τῶν δημοσίων ἐσόδων ἀπὸ 3,000,000 δραχμῶν εἰς 1,250,000. Εὑρεθέντες νῦν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπιβάλωμεν νέους φόρους, ἔπρεπε νὰ σκεφθῶμεν, ὅτι καὶ ἡ τάξις αὕτη τῶν ἀμπελοκτημόνων δὲν πρέπει νὰ μένῃ ἀφορολόγητος, ἢ νὰ φορολογῆται ἐλαφρῶς. Ἐδικαιούμεθα λοιπὸν ἀπὸ τὴν τάξιν αὐτὴν νὰ ζητήσωμεν ὅ,τι αὐτὴ ἀπέδιδεν ὑπὸ τὸν νόμον περὶ φορολογίας τοῦ οἴνου, τὸν πρὸ τοῦ 1899 κρατοῦντα, τὸν νόμον τῆς καταναλώσεως τοῦ οἴνου. Ὡς σήμερον διερρυθμίσθη διὰ τοῦ τελευταίου νόμου ὁ φόρος τῶν ἀμπέλων, ὁ τῆς στρεμματικῆς φορολογίας, δὲν φαίνεται ἀπαρέσκων εἰς τοὺς πληθυσμοὺς τοὺς ἀμπελοκτήμονας, τοὐναντίον ἡ πλειονοψηφία αὐτῶν φαίνεται ηὐχαριστημένη· ὅπως δ’ ἐπιζητήσωμεν τὴν αὔξησιν τῶν ἐσόδων τούτων, δέον νὰ μὴ ἀποταθῶμεν πρὸς αὐτούς, ἀλλὰ νὰ ζητήσωμεν φορολογίαν ἐπὶ τοῦ οἴνου τοῦ καταναλισκομένου, ἀλλ’ οὐχὶ καθ’ ὃν τρόπον ἐπεβάλλετο πρότερον, δηλαδὴ διὰ τῆς χορηγίας δικαιώματος πρὸς τὸν ἐνοικιάζοντα τὸν φόρον τοῦτον, ὅπως καθ’ ὅλον τὸ ἔτος εἰσέρχηται εἰς τὰς ἀποθήκας καὶ τὰ οἰνοπωλεῖα, ἵνα βεβαιώνῃ τὴν ἔλλειψιν τῆς δηλώσεως ἢ ἄλλην τινὰ ἔλλειψιν. Τὸν φόρον τοῦτον τῆς καταναλώσεως δυνάμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν κατὰ τρόπον μὴ πιεστικὸν διὰ τοὺς οἰνοπώλας, ἤτοι νὰ ζητήσωμεν, ὅπως ὁ φόρος οὗτος πληρώνηται καθ’ ὃν χρόνον τὸ γλεῦκος εἰσάγεται εἰς τὰς πόλεις, κωμοπόλεις ἢ χωρία, ἵνα ἀποταμιευθῇ. Δὲν θὰ ζητήσωμεν δὲ παρ’ αὐτῶν τὴν πληρωμὴν φόρου πιεστικοῦ δι’ αὐτοὺς, νὰ πληρώσωσι δηλαδή, ὡς πρὸ τοῦ 1899, δύο λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, εἴτε 1½, ἀλλὰ θὰ ζητήσωμεν νὰ πληρώσωσι μόνον 1 λεπτόν. Θὰ λείψῃ δὲ καὶ ἡ ἐνόχλησις, διότι ἡ εἴσπραξις τοῦ φόρου θὰ γίνηται κατὰ τὴν συγκομιδὴν τοῦ γλεύκους. Τὰς λεπτομερείας τοῦ νομοσχεδίου θέλετε ἴδει ὅταν τοῦτο διανεμηθῇ μετὰ τῶν ἄλλων νομοσχεδίων, τὴν ἑσπέραν ταύτην ἢ αὔριον· ὅταν δ’ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν, θὰ δώσω τὰς δεούσας πληροφορίας. Δεύτερον νομοσχέδιον, ὅπερ λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν, εἶναι τὸ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων περὶ φορολογίας τῶν ἐπιτηδευμάτων. Ἀπὸ τοῦ 1899, ὡς γινώσκετε, λειτουργεῖ ὁ νόμος ͵ΒΦΚΔʹ περὶ φορολογίας τῶν ἐπιτηδευμάτων, ὅστις τότε ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς τῇ εἰσηγήσει μου. Κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ ὁ νόμος οὗτος ἔφερεν ἀποτελέσματα ἐπαρκῶς εὐάρεστα. Ἀλλ’ ὅτε μετεβλήθη ὁ τρόπος τῆς πληρωμῆς διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΩΞΗʹ, ὅστις ἐψηφίσθη κατὰ τὸ 1903, αἱ ἐκ τοῦ φόρου τούτου εἰσπράξεις ἐχαλαρώθησαν· ἐχαλαρώθησαν δὲ, διότι ἐγὼ μὲν ἐν τῷ νόμῳ τοῦ 1899 ἀνεχώρουν ἐκ τῆς ἀρχῆς, ὅτι ὁ ἐπιτηδευματίας, διὰ νὰ ἐξασκήσῃ τὸ ἐπιτήδευμά του, ἔχει ἀνάγκην ἀδείας, καὶ διὰ νὰ ἔχῃ ἄδειαν, δέον νὰ πληρώσῃ τὸν φόρον τοῦτον. Ἀλλ’ ὁ κ. ἐκ Γόρτυνος Βουλευτής, ὡς Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐστηρίχθη ἐπὶ ἄλλης ἀρχῆς, ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, ὅτι ὁ φόρος τοῦ ἐπιτηδεύματος εἶναι φόρος ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος, καὶ ὅτι πρέπει συνεπῶς νὰ πληρώνηται ἐκ τοῦ εἰσοδήματος, ὅταν τοῦτο πραγματοποιηθῇ, καὶ διὰ τοῦτο ἐνομοθετήθη, ὅπως ὁ φόρος οὗτος πληρώνηται κατὰ τὸ τέλος ἑκάστης τριμηνίας. Οἴκοθεν ἐννοεῖται, ὅτι, ὅταν ὁ ἐπιτηδευματίας δὲν ἦναι ὑποχρεωμένος νὰ ἔχῃ τὴν ἄδειαν τοῦ ἐξασκεῖν τὸ ἐπιτήδευμα αὐτοῦ, καὶ ὅταν δὲν διατρέχῃ τὸν κίνδυνον, γενομένης ἐξετάσεως, νὰ εὑρεθῇ ἄνευ ἀδείας, οὐδένα λόγον θὰ ἔχῃ, ἵνα σπεύσῃ πρὸς πληρωμὴν τοῦ φόρου· ὅταν ὅμως ἦναι ὑποχρεωμένος, ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ ἔτους, ἔστω καὶ κατὰ τριμηνίαν, νὰ πληρώνῃ τὸν φόρον, διὰ νὰ ἔχῃ τὴν ἄδειαν ἐπιτηδεύματος, εὐθὺς ὡς ἤθελε φωραθῇ μὴ ἔχων τὴν ἄδειαν, θὰ παρακωλύηται εἰς τὴν ἄσκησιν τοῦ ἐπιτηδεύματός του· θὰ παρακωλύηται ὁ δικηγόρος, θὰ παρακωλύηται ὁ ἰατρὸς καὶ πάντες οἱ ἄλλοι ἐπιτηδευματίαι. Ὥστε, διὰ νὰ ἔχωμεν εὐάρεστα φορολογικὰ ἀποτελέσματα ἐκ τοῦ φόρου τούτου, πρέπει νὰ νομοθετηθῇ, ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ ἀσκήσῃ ἐπιτήδευμα ὑποκείμενον εἰς φόρον, ἐὰν δὲν ἔχῃ τὴν ἀπαιτουμένην ἄδειαν. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν, κατὰ τοῦτο μεταβάλλεται ὁ τελευταῖον ψηφισθεὶς νόμος· ἕκαστος ἐπιτηδευματίας θὰ ἦναι ὑποχρεωμένος, πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς τριμηνίας, νὰ ἔχῃ ἄδειαν, ἵνα ἀσκῇ τὸ ἐπιτήδευμα αὐτοῦ. Ἀλλὰ καὶ ἑτέρα καινοτομία εἰσάγεται. Ὡς γνωστόν, ὁ νόμος οὗτος, ὁ στηριζόμενος εἰς τὴν δήλωσιν τοῦ ἐπιτηδευματίου, ἐφαρμόζεται μέχρι τοῦδε εἰς τὰς πόλεις τὰς ἐχούσας πληθυσμὸν ἀνώτερον τῶν 3,000· τῶν ἄλλων πόλεων οἱ ἐπιτηδευματίαι ὑποβάλλονται μὲν εἰς τὸν φόρον, ἀλλ’ οἱ φορολογικοὶ κατάλογοι συνετάσσοντο καὶ συντάσσονται ἔτι ὑπὸ τοῦ Δημάρχου κατὰ τὰς διατυπώσεις τοῦ παλαιοῦ νόμου. Ὑποθέτω, ὅτι οἱ πλεῖστοι ἐξ ὑμῶν ἐλάβετε ἀφορμὴν νὰ πεισθῆτε, ὅτι, καθ’ ὃν τρόπον συντάσσονται οἱ κατάλογοι τῶν ἐπιτηδευματιῶν εἰς τὰς πόλεις τὰς ἐχούσας πληθυσμὸν κατώτερον τῶν 3,000, ἐγείρονται παράπονα εὔλογα ἐκ μέρους τῶν ἐγγραφομένων εἰς τοὺς καταλόγους τούτους, ὁμολογῶ δέ, ὅτι, ἐὰν δὲν ἐφοβούμην ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν οἱ τῶν χωρίων κάτοικοι νὰ ἐξεγερθῶσι κατὰ τοῦ συστήματος τῆς ἐπιβολῆς τοῦ φόρου ἐπὶ τῇ βάσει δηλώσεων, ἤθελον ἐπεκτείνει τὴν δήλωσιν ταύτην ἀπολύτως καὶ μέχρι τῶν χωρίων· ἀλλὰ φοβούμενος, ὅτι δὲν εἶναι ἔτι πρὸς τοῦτο παρεσκευασμένοι οἱ τῶν χωρίων κάτοικοι, περιορίζω τὴν ἐπέκτασιν τοῦ νόμου τούτου εἰς τὰς πόλεις τὰς ἐχούσας πληθυσμὸν ἄνω τῶν 2,000. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὁ ὑπολογισμὸς, τὸν ὁποῖον πρὸ ὀλίγου ἀνεκοίνωσα εἰς τὴν Βουλὴν, εἶναι ἀκριβὴς, καὶ ὅταν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ψηφισθῇ καὶ γείνῃ νόμος, τὰ δημόσια ἔσοδα θὰ αὐξήσωσι κατὰ 300,000 δραχμάς. Δὲν αὐξάνομεν τὸ ποσοστὸν, δὲν μεταβάλλομεν τὸ σύστημα· σκοπὸς τοῦ νόμου εἶναι ἰδίως νὰ φορολογῶνται πάντες καὶ ἐπὶ ταῖς αὐταῖς βάσεσι. Τρίτον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν, εἶναι τὸ «περὶ μεταρρυθμίσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ΚΒʹ τῆς 31 Δεκεμβρίου 1863 περὶ φόρου οἰκοδομῶν». Καὶ ὅτε εἰς παρελθοῦσαν ἐποχὴν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἐνόμισα ὅτι μοὶ ἐπεβάλλετο τὸ καθῆκον νὰ ζητήσω τὴν διαρρύθμισιν τῆς φορολογίας ταύτης κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος νὰ ὑποβάλλῃ πάντας εἰς αὐτὴν, κατὰ τρόπον προλαμβάνοντα τὰ ἐγειρόμενα κατὰ τοῦ συστήματος, καθ’ ὃ συντάσσονται σήμερον οἱ κατάλογοι, εὔλογα παράπονα. Ὡς γινώσκετε, σήμερον οἱ κατάλογοι τοῦ φόρου οἰκοδομῶν συντάσσονται ὑπὸ ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν ἀποτελεῖ εἷς δημαρχικὸς πάρεδρος, εἷς ἐργοδηγὸς καὶ εἷς ὑπάλληλος τῆς Οἰκονομικῆς Ἐφορίας· αὐτοὶ περιέρχονται τὰς οἰκίας ἐν ἑκάστῃ πόλει, καὶ αὐτοὶ ἐγγράφουσιν ἐν τῷ καταλόγῳ τοὺς φορολογουμένους. Δὲν θέλω νὰ κατακρίνω τοὺς μετέχοντας εἰς τὴν κατάρτισιν τῶν καταλόγων, ἀλλὰ πασίγνωστον εἶναι, ὅτι οἱ κατάλογοι οὗτοι συντάσσονται ἐλαττωματικῶς· διότι οἱ τρεῖς οὗτοι ὑπάλληλοι, μὴ ὑποβαλλόμενοι εἰς ἔλεγχον, προκειμένου περὶ φόρου οἰκοδομῶν, αἵτινες δὲν ἐνοικιάζονται, ἀλλὰ κατοικοῦνται ὑπὸ τῶν οἰκοδεσποτῶν, — ὅτε τὸν φόρον μόνον ἐκτίμησις προσδιορίζει, — οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι προσδιορίζουσιν αὐτὸν ἀναλόγως τῶν συμπαθειῶν των πρὸς τοῦτον ἢ ἐκεῖνον τῶν ἰδιοκτητῶν, καὶ ἐν συμπεράσματι, ἵνα παρουσιάσωσιν ἀποτέλεσμα φορολογίας, τὸ ὁποῖον νὰ προκαλέσῃ καὶ λόγους ἀπονομῆς εὐαρεσκείας ἐκ μέρους τῶν προϊσταμένων αὐτῶν, ἐλαττοῦντες τὸν φόρον ὡρισμένου ἀριθμοῦ ἰδιοκτητῶν, προσθέτουσιν εἰς ἄλλους φόρους ἀνωτέρους. Καὶ οἱ μὲν μετὰ φόρου ἀνωτέρου τοῦ προσήκοντος ἐγγραφόμενοι, ὅταν ἐκτίθηται ὁ κατάλογος, προσάγουσι τὰ ἔγγραφά των καὶ προκαλοῦσι παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς τὴν διόρθωσιν· ἀλλ’ ὅσοι κατώρθωσαν νὰ ἐγγραφῶσι μετὰ φόρου κατωτέρου τοῦ προσήκοντος, αὐτοὶ δὲν συνήθισαν νὰ ὑποβάλλωσι παράπονα, ἵνα αὐξηθῇ ὁ φόρος αὐτῶν. Ἴσως εἰς ἄλλας Πολιτείας κρατεῖ τὸ σύστημα, καθ’ ὃ οἱ φορολογούμενοι νομίζουσιν, ὅτι, ὅταν ὁ φορολογούμενος φορολογῆται κατώτερον τοῦ νομίμου καὶ προσήκοντος, πρέπει νὰ προσέρχηται ὁ ἴδιος εἰς τὰς ἁρμοδίας ἀρχὰς καὶ νὰ δηλώνῃ, ὅτι πρέπει νὰ φορολογηθῇ περισσότερον. Παρ’ ἡμῖν ὅμως τὰ ἤθη δὲν ἐξίκοντο μέχρι τοιούτου σημείου, ὥστε νὰ βλέπωμεν τοὺς συμπολίτας ἡμῶν νὰ προτείνωσι τὴν δήλωσιν, ὅτι ὑπάγονται εἰς ἀνωτέραν φορολογίαν. Ὅτε ἄλλοτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ὅμοιον περίπου νομοσχέδιον, προεκλήθησαν πολλαὶ ἐν τῇ Βουλῇ ἐκείνῃ συζητήσεις, ἰδίως δὲ αἱ συζητήσεις ἐκεῖναι περιεστράφησαν κατὰ διατάξεων, αἵτινες ἐθεωρήθησαν αὐστηραὶ, καὶ πρὸ πάντων κατὰ τῶν διατάξεων, καθ’ ἃς ὁ φορολογικὸς ὅρος δὲν ἐλαμβάνετο κατὰ οἰκοδομὴν, ἀλλ’ ἐλαμβάνετο ἐν τῷ συνόλῳ τῶν οἰκοδομῶν, ὡς καὶ κατὰ τῶν διατάξεων περὶ τῶν ποινῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπεβάλλοντο εἰς τοὺς παραβάτας, καὶ αἱ ὁποῖαι ἐθεωρήθησαν αὐστηραί. Ἔχων ὑπ’ ὄψει πάσας τὰς τότε γενομένας παρατηρήσεις, συνέταξα τὸ νέον τοῦτο νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον φρονῶ ὅτι ἐπιτυγχάνει τοῦ σκοποῦ του. Τὸ τέταρτον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν, εἶναι τὸ «περὶ ἐγγείου φόρου ἐπὶ τῶν βοσκησίμων γαιῶν». Πάντες, Κύριοι, ἐννοεῖτε, ὅτι, ἐὰν ὑπάρχῃ φόρος ἐπιβαλλόμενος ἐπὶ τῆς καθ’ ὅλου προσόδου, εἶναι ὁ φόρος ἐπὶ τῶν βοσκησίμων γαιῶν, διότι ὁ ἰδιοκτήτης τῶν βοσκησίμων γαιῶν εἰς οὐδεμίαν ὑποβάλλεται δαπάνην· τὸ ἐνοίκιον, τὸ ὁποῖον οὗτος λαμβάνει, εἶναι καθαρὰ πρόσοδος. Ἐν τούτοις, ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τοὺς φορολογικοὺς ὅρους ἐπὶ τῶν ἄλλων φορολογιῶν, θέλομεν πεισθῆ, ὅτι ὁ φορολογικὸς ὅρος, ὁ ἐπιβαλλόμενος εἰς τὴν πρόσοδον τῶν βοσκησίμων γαιῶν, δὲν εἶναι ὁ προσήκων, διότι οἱ φορολογικοὶ κατάλογοι συντάσσονται ἐν ἀγνοίᾳ τῶν φορολογουμένων. Ἀλλὰ καὶ ὁ τρόπος, καθ’ ὃν βεβαιοῦται καὶ εἰσπράττεται ὁ φόρος οὗτος, εἶναι ἐλαττωματικός, καὶ ἐκ τούτου πολλοί, ἀπολαμβάνοντες ἐκ βοσκησίμων γαιῶν ἐνοίκια μεγάλα, δὲν καταβάλλουσι φόρον, ἢ κατορθώνουσι νὰ καταβάλλωσι φόρον κατώτερον τοῦ προσήκοντος. Ἐνόμισα, ὅτι δικαιούμεθα παρὰ τῆς τάξεως ταύτης τῶν συμπολιτῶν μας νὰ ζητήσωμεν φόρον κατά τι ἀνώτερον τοῦ μέχρι τοῦδε πληρωνομένου, καὶ συνάμα νὰ καθορισθῶσι διατυπώσεις τοιαῦται, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρξῃ μεταξὺ αὐτῶν τὸ παράπονον, ὅτι τινὲς μὲν δὲν φορολογοῦνται ἐπαρκῶς, ἄλλοι δὲ φορολογοῦνται περισσότερον. Αἱ βοσκήσιμοι γαῖαι ἀνήκουσιν εἰς ἰδιώτας καὶ εἰς κοινότητας· καὶ ὡς πρὸς μὲν τοὺς ἰδιώτας αὐξάνομεν τὸν φορολογικὸν ὅρον εἰς 10 ἐπὶ τοῖς ἑκατόν, διὰ δὲ τὰς κοινότητας εἰς 8 μόνον ἐπὶ τοῖς ἑκατόν· ἡ διαφορὰ δὲ αὕτη νομίζω ὅτι δικαιολογεῖται, διότι αἱ κοινότητες χρησιμοποιοῦσι τὴν πρόσοδον ταύτην πρὸς ἀνάγκας κοινωνικάς. Τὸ πέμπτον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν, εἶναι τὸ «περὶ ἐπιβολῆς φόρου καταναλώσεως ἐπὶ τῆς ἐντὸς τοῦ Κράτους παραγομένης καὶ καταναλισκομένης σακχάρεως». Εἶναι γνωστόν, ὅτι τὸ Κράτος ἐπιβάλλει εἰσαγωγικὸν τέλος βαρύτατον εἰς τὴν σάκχαριν, ἥτις εἰσάγεται ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ· τὸ τέλος τὸ εἰσαγωγικόν, τὸ ἐπιβαλλόμενον εἰς τὴν σάκχαριν, ἐπεβλήθη ἐκ λόγων ταμιευτικῶν, διότι ἡ σάκχαρις ἐθεωρήθη ὡς εἶδος, οὗτινος γίνεται χρῆσις εἰς τὰς τάξεις τῶν πλουσίων. Ὁ φόρος ἐπὶ τῆς σακχάρεως ἀνέρχεται εἰς 1 δραχμὴν κατ’ ὀκᾶν. Πρὸ τινων ἐτῶν ἱδρύθη ἐργοστάσιον σακχαροποιΐας ἐν Θεσσαλίᾳ· τὸ ἐργοστάσιον τοῦτο ἀπετάθη πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐζήτησε τὴν προστασίαν τοῦ Κράτους, ὅπως δυνηθῇ νὰ ἀναδειχθῇ κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη τῆς ἱδρύσεώς του, τὸ δὲ Κράτος διὰ νόμου ἀπήλλαξεν αὐτὸ κατὰ τὴν πρώτην πενταετίαν παντὸς φόρου. Ἡ προθεσμία ἔληξε τὴν 31 Δεκεμβρίου 1901. Κατὰ τὰ δύο μεσολαβήσαντα ἔτη, τὸ 1902 καὶ 1903, ἡ ἐκ τοῦ ἐργοστασίου τούτου προελθοῦσα σάκχαρις ἔμεινεν ἀπολύτως ἀφορολόγητος. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι τὸ ἐργοστάσιον τοῦτο ἐν ἀρχῇ τῆς ἱδρύσεώς του ἔσχε περιπετείας, ἔσχεν ἀποτυχίας, εἴτε ἐκ τῆς ἐλαττωματικότητος τῶν μηχανῶν, εἴτε ἐκ τῆς μὴ καταλλήλου διευθετήσεως τῶν κατ’ αὐτό, καὶ δὲν ἀπέδωκεν ὅσα προσεδόκα ὁ ἱδρύσας αὐτό, ἀλλὰ τελευταῖον φαίνεται ὅτι τὸ ἐργοστάσιον κατώρθωσε νὰ εἰσέλθῃ εἰς στάδιον παραγωγῆς τοιοῦτον, ὥστε νὰ ἐπιβάλληται εἰς τὸ Δημόσιον νὰ σκεφθῇ, ἂν πρέπει ν’ ἀφήσῃ τὴν σάκχαριν ταύτην ἀφορολόγητον, ὅταν μάλιστα ᾖναι γνωστόν, ὅτι, καθ’ ὅσον ἐκ τοῦ ἐργοστασίου τούτου παράγεται σάκχαρις καὶ εἰσάγεται εἰς κατανάλωσιν ἐν τῷ τόπῳ, κατὰ τοσοῦτον ἡ δημοσία πρόσοδος ἐκ τῆς ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγομένης σακχάρεως ἐλαττοῦται. Καὶ εἰς πᾶσαν μὲν ἄλλην ἐποχὴν ἴσως ἠδύνατο, καὶ λόγῳ προστασίας ὑπὲρ τῆς βιομηχανίας ταύτης, νὰ ἦναι τὸ Κράτος γενναῖον· ἀλλ’ εἰς ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν ζητοῦμεν παρὰ τῶν πτωχοτέρων συμπολιτῶν ἡμῶν νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς φορολογίαν καὶ ἐπὶ τοῦ σίτου, ἤτοι ἐπὶ τοῦ ἄρτου αὐτῶν, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον ν’ ἀφήσωμεν ἀφορολόγητον τὴν σάκχαριν τὴν παραγομένην καὶ καταναλισκομένην ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, καὶ οὕτω νὰ ἴδωμεν μικρὸν κατὰ μικρὸν τὰ ἔσοδα τοῦ Δημοσίου, τὰ ἐκ τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν τῆς σακχάρεως, ἐλαττούμενα. Ἐζητήσαμεν νὰ πληροφορηθῶμεν, πῶς ἔχουσι τὰ ἄλλα Κράτη, τὰ μᾶλλον ἡμῶν προηγμένα, ὑπὸ τὴν ἑαυτῶν προστασίαν διὰ τῶν νόμων τὴν ἐγχώριον ταύτην βιομηχανίαν, καὶ εἴδομεν, ὅτι ἐν Ἰταλίᾳ, ὅπου ὑπάρχουσι πολλὰ τοιαῦτα ἐργοστάσια παραγωγῆς σακχάρεως, ἡ διαφορὰ τοῦ φόρου μεταξὺ τοῦ ἐπιβαλλομένου εἰσαγωγικοῦ τέλους εἰς τὴν ἔξωθεν εἰσαγομένης σάκχαριν καὶ τοῦ τέλους τοῦ ἐπιβαλλομένου εἰς τὴν ἐγχώριον, εἶναι μόνον 3%. Εἶναι περίπου 90/100 τοῦ φράγκου εἰς τὴν Ἰταλίαν ὁ φόρος ἐπὶ τῆς σακχάρεως τῆς ἔξωθεν εἰσαγομένης διὰ τέλος εἰσαγωγικόν, 60 δὲ λεπτὰ ὁ φόρος ὁ ἐπιβαλλόμενος εἰς τὴν παραγομένην ἐν Ἰταλίᾳ. Ἐθεωρήθη δηλαδὴ ἡ ἐλάττωσις αὕτη ὡς ἀρκοῦσα προστασία εἰς τὴν ἐγχώριον βιομηχανίαν. Ἡμεῖς, ἔχοντες εἰσαγωγικὸν τέλος μιᾶς δραχμῆς περίπου κατ’ ὀκᾶν, ἐὰν ἠθέλομεν ἀφαιρέσει μόνον 30 λεπτὰ, ἔπρεπε νὰ ἐπιβάλωμεν φόρον ἐπὶ τῆς ἐγχωρίου σακχάρεως λεπτὰ 70 κατ’ ὀκᾶν, ἀλλ’ ἐνομίσαμεν ὅτι εἶναι πολὺ μέγα τὸ ποσὸν τοῦτο, καὶ διὰ τοῦτο κανονίζομεν τὸν ἐπιβαλλόμενον φόρον εἰς τὴν ἐγχώριον σάκχαριν εἰς 50 μόνον λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν. Ἐννοεῖται, ὅτι παρέχομεν τὴν εὐκολίαν εἰς τὸν ἰδιοκτήτην τοῦ ἐργοστασίου τούτου νὰ ἐξάγῃ ἀτελῶς σάκχαριν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ἐὰν νομίζῃ, ὅτι δύναται νὰ εὕρῃ ἐκεῖ συμφέρουσαν κατανάλωσιν. Δὲν ὑποχρεοῦμεν αὐτὸν εἰς τὴν προκαταβολικὴν πληρωμὴν τοῦ φόρου, ὅπως ὑποχρεοῦμεν ἄλλους φορολογουμένους, τὸν ὑποχρεοῦμεν μόνον νὰ πληρώνῃ, ὅταν ἐκ τοῦ ἐργοστασίου ἐξάγῃ τὴν σάκχαριν καὶ παραδίδῃ αὐτὴν εἰς τὴν κατανάλωσιν. Δὲν ὑπάρχει στατιστικὴ ἀκριβὴς, ἀλλ’ ὑπάρχει ἡ πληροφορία, ὅτι κατὰ τὸ λῆξαν ἔτος ἡ παραγωγὴ τοῦ ἐργοστασίου ὑπερέβη τὸ ἓν ἑκατομμύριον ὀκάδων, κατὰ πολλοὺς δὲ ἀνῆλθεν εἰς 1,500,000. Νομίζομεν ὅτι, ὅταν ἡ ἐγχώριος σάκχαρις ἔχῃ 50 λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν διαφορὰν πρὸς τὴν εἰσαγομένην ἔξωθεν, καὶ ὅταν διαφέρῃ ἡ ἐγχώριος σάκχαρις κατὰ ποιότητα τῆς ἔξωθεν εἰσαγομένης, δὲν θὰ παρακωλύσῃ ἡ φορολογία τὴν πρόοδον τοῦ ἐργοστασίου καὶ τῆς βιομηχανίας ταύτης. Ἐπὶ προϋπολογισμοῦ λοιπὸν 1,000,000 ὀκάδων παραγωγῆς, ὑπελογίσαμεν ἔσοδον 500,000 δραχμῶν. Τὸ ἕκτον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν, εἶναι τὸ «περὶ ἐπιβολῆς δικαιώματος καταναλώσεως ἐπὶ τῶν οἰνοπνευματούχων ὑγρῶν καὶ ποτῶν». Εἶναι γνωστὸν, ὅτι λειτουργεῖ νόμος, ὅστις τῇ ἐμῇ εἰσηγήσει ἐψηφίσθη κατὰ τὸ 1899. Μέχρι τοῦ 1899 ἔμενε σχεδὸν ἀφορολόγητος ἡ παραγωγὴ τοῦ οἰνοπνεύματος παρ’ ἡμῖν, διότι ἐν τῷ παρελθόντι πολλαὶ ἐγένοντο ἀπόπειραι πρὸς ἐπιβολὴν φόρου ἐπὶ τοῦ παραγομένου ἐγχωρίου οἰνοπνεύματος, ἀλλὰ δυστυχῶς πάντα τὰ συστήματα, τὰ ὁποῖα ἑκάστοτε ἐφηρμόσθησαν, εἶχον ἀποτύχει, καὶ ἡ πρόσοδος τοῦ Δημοσίου, ἡ ἐκ τοῦ φόρου τῶν ἐγχωρίων οἰνοπνευματωδῶν ποτῶν, εἶχε μηδενισθῆ. Ἐθεωρήθη λοιπὸν ὡς δικαία ἡ ἐπιβολὴ δικαιώματος καταναλώσεως ἐπὶ τοῦ οἰνοπνεύματος καὶ τῶν πρώτων ὑλῶν, καὶ διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1899 ἐπεβλήθη ἡ φορολογία αὕτη. Ἀλλ’ ἐν τῇ ἐφαρμογῇ ἀπεδείχθη τὸ σύστημα τοῦτο τὸ φορολογικὸν ἐλαττωματικὸν, διότι καθιέρου διαφόρους βαθμίδας φορολογουμένων, παρ’ ἡμῖν δὲ κατορθοῦται, ὡς γνωστόν, διὰ διαφόρων μέσων, ὅπως οἱ φορολογούμενοι ἐπιτυγχάνωσι νὰ κατατάσσωνται εἰς τὴν τελευταίαν βαθμίδα, καὶ ὡς ἐκ τούτου, ἐνῷ τὸ πρῶτον ἀπὸ τῆς ἐπιβολῆς του ἔτος ὁ φόρος οὗτος ἐπήνεγκεν ἔσοδον 500,000 δραχμῶν, βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον τὸ ποσὸν κατῆλθε μέχρι τῶν δρ. 200,000. Γενικὴ ὑπάρχει γνώμη, ὅτι οἱ ἀσκοῦντες τὴν βιομηχανίαν τῆς οἰνοπνευματοποιΐας, οἱ ἀσχολούμενοι εἰς τὴν βιομηχανίαν τῆς ποτοποιΐας, οἱ ἐπαγγελλόμενοι τὸν ποτοπώλην, κερδίζουσι περισσότερα ἴσως ὅλων τῶν ἄλλων ἐπαγγελμάτων, καὶ ὅτι μία φορολογία γενναία δύναται νὰ ἐπιβληθῇ, χωρὶς νὰ ἐπέλθῃ βλάβη τις εἰς τὴν βιομηχανίαν ταύτην, χωρὶς νὰ προσκόψῃ ἡ βιομηχανία αὕτη. Ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι δικαία εἶναι ἡ ἐπιβολὴ φόρου ἀναλόγου ἐπὶ τοῦ προϊόντος τῆς οἰνοπνευματοποιΐας καὶ τῆς ποτοποιΐας, ἐσκέφθην νὰ καταρτίσω νέον νόμον· ἐν τῇ καταρτίσει ὅμως τοῦ νέου τούτου νόμου ἐνόμισα ὅτι ἠδυνάμην νὰ περιλάβω καὶ διατάξεις ἀσφαλιζούσας τοὺς μετερχομένους τὴν βιομηχανίαν ταύτην κατὰ τρόπον προάγοντα οὐ μόνον τὰ συμφέροντα αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ τὰ συμφέροντα τῆς βιομηχανίας, εἰς τρόπον ὥστε εἰς ἐκείνους τῶν βιομηχάνων, οἱ ὁποῖοι μετῆλθον πολλὰ μέσα, ἵνα καταδολιευθῶσι τὸ προϊόν τῆς βιομηχανίας, κατώρθωσαν δέ, πρὸς ἐπιτυχίαν κέρδους τινὸς, νὰ βλάψωσι τὴν μεγάλην βιομηχανίαν τῆς ποτοποιΐας, νὰ τεθῇ εἷς φραγμός. Ὁμολογῶ, ὅτι τελευταίως παρ’ ἡμῖν ἠγέρθη καὶ φωνή τις, ἂν δὲν ἔπρεπε διὰ τοῦ περιορισμοῦ τῶν ποτοπωλείων, διὰ τῆς ἐπιβολῆς βαρείας φορολογίας ἐπὶ τῶν οἰνοπνευματωδῶν ποτῶν, νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν μείωσιν τοῦ καταναλισκομένου ἐν Ἑλλάδι οἰνοπνεύματος πρὸς πρόληψιν τῆς ἀπειλούσης τὴν κοινωνίαν ἡμῶν τάσεως εἰς τὸν ἀλκολισμόν. Καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην τὸ θέμα ἐξήτασα, παρετήρησα δέ τι περίεργον. Καὶ ἀλλαχοῦ ηὔξησαν τὴν φορολογίαν ἐπὶ τῶν οἰνοπνευματωδῶν ποτῶν πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ μειώσωσι τὴν κατανάλωσιν, ἀλλὰ παρετηρήθη, ὅτι, καθ’ ὅσον ηὐξάνετο ἡ φορολογία αὕτη, κατὰ τοσοῦτον ηὐξάνετο καὶ ἡ κατανάλωσις. Εἰς ἄλλα Κράτη, ὡς λ. χ. ἐν Ρωσσίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ, ἐπεβλήθη τὸ μονοπώλιον τῶν οἰνοπνευματωδῶν ποτῶν, ἀνατεθὲν εἰς τὸ Δημόσιον, ἐπὶ τῇ ἰδέᾳ ὅτι θὰ ἠδύναντο οὕτω νὰ περιορίσωσι τὴν κατάχρησιν τῶν οἰνοπνευματωδῶν ποτῶν καὶ τοὺς ἐκ ταύτης κινδύνους· παρετηρήθη ὅμως, ὅτι καὶ τὸ μονοπώλιον εἰς οὐδὲν συνετέλεσε πρὸς πρόληψιν τοῦ ἀλκολισμοῦ. Ἐν Ἑλλάδι εὐτυχῶς δὲν εἴμεθα ἐκτεθειμένοι εἰς οὓς κινδύνους εἶναι ἐκτεθειμένοι οἱ κάτοικοι τῶν ἄλλων Κρατῶν, ὅπου τὸ οἰνόπνευμα παράγεται ἐξ ἀμυλωδῶν οὐσιῶν, διότι εἶναι γνωστόν, ὅτι τὸ οἰνόπνευμα τὸ παραγόμενον ἐξ ἀμυλωδῶν οὐσιῶν εἶναι μᾶλλον ἐπιβλαβὲς τοῦ παραγομένου ἐκ σακχαρωδῶν οὐσιῶν. Ἡ παρ’ ἡμῖν βιομηχανία τῆς οἰνοπνευματοποιΐας προήχθη ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε μεγάλην ποιεῖται ἐξαγωγήν, καὶ ἡ προστασία αὐτῆς, ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην, δικαιολογεῖται. Ὡς ἐκ τούτου ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλω, θέλετε ἴδει, ὅτι παρέχεται εἰς τοὺς οἰνοπνευματοποιοὺς ἀμοιβὴ ἴση πρὸς τὸ τέλος, τὸ ὁποῖον καταβάλλουσιν, ὅταν ἐξάγωσι τὸ προϊόν των εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ὑπάρχει μία τάξις οἰνοπνευματοποιῶν, εἰς οὐδὲν ὑποβαλλομένη τέλος κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον τοῦ 1899, ἡ τάξις ἐκείνων, οἵτινες παράγουσι σούμαν, πρὸ παντὸς πρὸς κατασκευὴν οὔζου. Εἰς τούτους ἀφέθη ἐντελῶς ἐλεύθερον τὸ στάδιον τῆς παραγωγῆς· παρετηρήθη ὅμως δυστυχῶς, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1899 καὶ ἐντεῦθεν ἡ παραγωγὴ αὕτη, ἰδίως ἐν Θεσσαλίᾳ ἔλαβε μεγάλας διαστάσεις, καὶ ἐνῷ πρότερον ἡ κατανάλωσις ἦτο περιωρισμένη μόνον ἐν Θεσσαλίᾳ, σήμερον ἐξετάθη καθ’ ἅπασαν τὴν Ἑλλάδα. Καὶ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο, ἀλλ’ ἕνεκα τοῦ κρατοῦντος συστήματος, καθ’ ὃ εἰς οὐδεμίαν ὑποβάλλονται φορολογίαν οἱ παράγοντες σούμαν, δὲν εἶναι γνωστόν, τίνες οἱ ἐπαγγελλόμενοι τὸν παραγωγὸν οἰνοπνεύματος, ὅπως ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος, νὰ κλείωνται δηλαδὴ τὰ μηχανήματα αὐτῶν μετὰ τὴν παρέλευσιν τῆς προθεσμίας. Καὶ λόγῳ λοιπὸν στατιστικῆς καὶ λόγῳ φορολογίας, ἐπιβάλλεται διὰ τοῦ εἰσαγομένου νομοσχεδίου ἡ ὑποχρέωσις νὰ δηλῶσιν, ὅτι μετέρχονται τὸ ἐπάγγελμα τοῦτο, καὶ νὰ ὑποβάλλωνται εἰς μικράν τινα φορολογίαν. Τὸ ἕβδομον νομοσχέδιον, ὅπερ λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν, εἶναι τὸ περὶ ἐπιβολῆς δικαιώματος καταναλώσεως ἐπὶ τοῦ ζύθου. Ἔχομεν λειτουργοῦτα ὡς πρὸς τοῦτο τὸν νόμον τοῦ 1899, ψηφισθέντα καὶ τοῦτον τῇ εἰσηγήσει μου. Ὁ νόμος οὗτος κατήργησε τὸν πρότερον ἰσχύοντα, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐπεβάλλετο ὁ φόρος ἐπὶ τῆς παραγωγῆς τοῦ ζύθου, διότι παρετηρήθη, ὅτι ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ προηγουμένου νόμου πολλαὶ ἐγίνοντο καταχρήσεις, καὶ πολλαὶ ἠσκοῦντο πιέσεις ἐπὶ τῶν ζυθοποιῶν. Ἐθεωρήθη λοιπὸν ἀναγκαῖον καὶ δίκαιον νὰ ἐπιβληθῇ φορολογία τις ἐπὶ τοῦ ζύθου, ἀλλὰ κατὰ τρόπον μὴ πιέζοντα τοὺς ζυθοποιούς, καὶ οὕτω μετετέθη ὁ φόρος ἀπὸ τοῦ ζύθου εἰς τὴν πεφρυγμένην κριθήν, διότι ἡ πεφρυγμένη κριθὴ πᾶσα εἰσάγεται ἐξ Εὐρώπης. Τότε ἐζητήθησαν πληροφορίαι, ὁποία εἶναι ἡ ἀναλογία μεταξὺ μιᾶς ὀκᾶς πεφρυγμένης κριθῆς καὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ ζύθου, τὸ ὁποῖον δι’ αὐτῆς παράγεται, καὶ οἱ τότε ἐρωτηθέντες ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου εἶπον, ὅτι 174 δράμια πεφρυγμένης κριθῆς ἀρκοῦσι πρὸς κατασκευὴν μιᾶς ὀκᾶς ζύθου. Τί ὅμως ἐγένετο διὰ τούτου; Οἱ ζυθοποιοί, ὅπως ἐλαττώσωσι τὸν φόρον, ἀντὶ νὰ χρησιμοποιῶσιν 174 δράμια πεφρυγμένης κριθῆς πρὸς παραγωγὴν μιᾶς ὀκᾶς ζύθου, ἐχρησιμοποίουν 100 ἢ 110 δράμια, καὶ τοιουτοτρόπως ἐζημιοῦτο μὲν τὸ Δημόσιον, ἀλλ’ ὁ οὕτω κατασκευαζόμενος ζῦθος εἶχε τὸ μειονέκτημα νὰ γίνηται ἐλαφρότερος. Ἄλλοι ὅμως, μὴ θέλοντες ὁ ζῦθός των νὰ ἦναι ἐλαφρότερος, θέλοντες δὲ ν’ ἀποφεύγωσι τὴν πληρωμὴν ὁλοκλήρου τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ ζύθου, μετεχειρίζοντο πρὸς κατασκευὴν αὐτοῦ ἄλλας ὕλας, ἐπιβλαβεῖς εἰς τὴν ὑγείαν. Σήμερον ἐπιβάλλεται ἐπὶ ἑκάστης ὀκᾶς πεφρυγμένης κριθῆς εἰσαγωγικὸν τέλος 65 λεπτῶν. Ἐὰν αὐξήσωμεν τὸν φόρον τοῦτον, ἐλαττώσωμεν ὅμως τὴν ἀναλογίαν μεταξὺ ποσοῦ κριθῆς καὶ ζύθου, δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ποσὸν 100,000 δραχμῶν περισσότερον, χωρὶς ποσῶς ἐκ τούτου νὰ ἐπιβαρυνθῇ ἡ βιομηχανία. Τὸ ὄγδοον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν, εἶναι τὸ ἀφορῶν τὴν ἐπιβολὴν φόρου ἐπὶ τοῦ καταναλισκομένου ἀεριόφωτος καὶ τοῦ ἠλεκτρικοῦ ῥεύματος. Πάντες γινώσκετε, ὅτι παρ’ ἡμῖν κρατεῖ τὸ μονοπώλιον τοῦ πετρελαίου, καὶ ἡ φορολογία τοῦ πετρελαίου, δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι εἶναι ἀνάλογος πρὸς 200%· γινώσκετε δ’ ἐπίσης, ὅτι τὸ πετρέλαιον χρησιμοποιεῖται εἰς πᾶσαν μὲν τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ πρὸ παντὸς εἰς τὰς κατωτέρας κοινωνικὰς τάξεις· ἀλλ’ ἀπὸ τινων ἐτῶν ἐπεξετάθη ὁ διὰ τοῦ φωταερίου φωτισμὸς, ἤρξατο δὲ εἰσαγόμενος καὶ παρ’ ἡμῖν καὶ ὁ διὰ τοῦ ἠλεκτρισμοῦ φωτισμός, χρῆσιν δὲ ποιοῦνται καὶ τῶν δύο τούτων μέσων αἱ τάξεις αἱ πλουσιώτεραι, διότι βεβαίως οὔτε τὸ ἠλεκτρικὸν φῶς, οὔτε τὸ φωταέριον (gaz) ὑπάρχει εἰς τὰ διάφορα μικρὰ μέρη τῆς Ἑλλάδος...

§18Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἀμφότερα ταῦτα χρησιμεύουσι καὶ ὡς κινητήριος δύναμις.

§19Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξαιροῦμεν τὴν κινητήριον δύναμιν. Ἐὰν εἴχετε ὑπομονὴν νὰ μὴ προτρέξητε, θὰ ἠκούετε, ὅτι ἐλήφθη τὸ μέτρον νὰ ἐξαιρεθῇ ἡ κινητήριος δύναμις. Μία λοιπὸν φορολογία ἐπιβάλλεται, ἡ ἐπὶ τοῦ καταναλισκομένου φωταερίου καὶ τοῦ ἠλεκτρικοῦ ῥεύματος πρὸς φωτισμόν, ἡ φορολογία δὲ αὕτη δύναται νὰ προσδώσῃ εἰς τὸ Δημόσιον ἐτήσιον ἔσοδον 300,000 δραχμῶν. Νομίζω δέ, ὅτι ὁ φόρος οὗτος εἰς ἐκείνους μὲν, οἱ ὁποῖοι θὰ πληρώνωσιν αὐτὸν, δὲν θὰ ἦναι αἰσθητὸς, εἰς δὲ τὸ Δημόσιον θὰ δώσῃ ἔσοδον ἀντιτασσόμενον πρὸς τὴν ζημίαν, ἡ ὁποία προέρχεται ἀπὸ τὴν ἐλάττωσιν τῆς καταναλώσεως τοῦ πετρελαίου. Τὴν φορολογίαν ταύτην ἔχουσι καὶ εἰς Κράτη, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχει μονοπώλιον πετρελαίου, π.χ. εἰς τὴν Ἰταλίαν. Παρ’ ἡμῖν ὅμως, καθόσον ἀναπτύσσεται ἡ χρῆσις τοῦ φωταερίου καὶ τοῦ ἠλεκτρικοῦ ῥεύματος πρὸς φωτισμόν, κατὰ τοσοῦτον ἐλαττοῦνται αἱ εἰσπράξεις ἐκ τοῦ μονοπωλίου τοῦ πετρελαίου. Ἐντεῦθεν λοιπὸν ἐνομίσαμεν, ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ φόρος ἐπὶ τῆς τοιαύτης καταναλώσεως. Τὸ ἔνατον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν, εἶναι τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν αὔξησιν τῆς τιμῆς τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς ἐπὶ τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν. Γνωστὸν εἶναι, ὅτι μέχρι τοῦ 1902 διετιμᾶτο ἡ μεταλλικὴ δραχμὴ πρὸς λεπτὰ 132 καὶ 24/00. Καὶ λόγῳ εὐκολίας εἰς τοὺς λογιστικοὺς καὶ τελωνιακοὺς ὑπαλλήλους καὶ λόγῳ ποιᾶς τινος αὐξήσεως τῶν ἐσόδων τῶν τελωνιακῶν τελῶν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς προέτεινε καὶ ἡ Βουλὴ παρεδέχθη, ὅπως ἡ μεταλλικὴ δραχμὴ καθορίζηται ἀντὶ 132.24 εἰς λεπτὰ 135. Ἀλλ’ ὑπὸ τῶν τελωνιακῶν ὑπαλλήλων μοὶ προεβλήθη τὸ παράπονον, ὅτι, καὶ πρὸς 135 λεπτὰ ὑπολογιζομένης τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς, πάλιν ἡ τελωνιακὴ ὑπηρεσία προσκόπτει, καὶ ὅτι εὐκταῖον ἤθελεν εἶσθαι, ἂν διετιμᾶτο εἰς στρογγυλότερόν τινα ἀριθμόν. Δὲν ἀποκρύπτω, ὅτι ἐν τῇ τοιαύτῃ μεταβολῇ ἐπιτυγχάνεται καὶ ποιά τις αὔξησις τῶν τελωνιακῶν τελῶν καὶ διὰ τὰ ἄλλα ἔτη, καὶ διὰ τοῦτο προτείνω, ὅπως ἡ μεταλλικὴ δραχμὴ προσδιορισθῇ πρὸς 140 λεπτὰ. Τὸ δέκατον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν, εἶναι τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους ἐπὶ τοῦ σίτου κατὰ 2½ λεπτὰ τὴν ὀκᾶν. Μέχρι τοῦδε ὁ σῖτος ὑπεβάλλετο εἰς εἰσαγωγικὸν τέλος δρ. 5,54 καὶ 85/00 τοῦ λεπτοῦ αἱ 100 ὀκάδες· καθιερώθη δὲ τοιαύτη κλασματικὴ διαίρεσις τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους ἕνεκα τοῦ λόγου, ὅτι ἔπρεπε νὰ συναρμολογηθῇ πρὸς τὴν μεταλλικὴν δραχμήν. Τὴν ἀνάγκην τῆς αὐξήσεως τοῦ φόρου τούτου ἐπέβαλεν εἰς ἐμὲ ἐν μέρει μὲν τὸ ζήτημα τοῦ κανονισμοῦ τοῦ τέλους κατὰ τρόπον διευκολύνοντα τὴν τελωνιακὴν ὑπηρεσίαν, ἀλλὰ κυρίως ἡ ἐξεύρεσις πόρου τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θεωροῦνται σταθεροὶ, οἱ ὁποῖοι δὲν ὑποβάλλονται εἰς αὐξομειώσεις, ὅπως συμβαίνει εἰς ἄλλους πόρους. Οἱ δύο κυριώτεροι πόροι τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἡ αὔξησις τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους τῶν σιτηρῶν κατὰ 2½ λεπτὰ καὶ ὁ φόρος τοῦ οἰνοπνεύματος καὶ τοῦ ζύθου, βεβαίως εἶναι διαρκεῖς, ἴσως δ’ ἔχουσι καὶ προϊοῦσαν τὴν αὔξησιν. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ αὐξήσεως τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ προικοδοτήσωμεν τὰ ἔσοδα τὰ σταθερὰ τοῦ Κράτους, ἤθελον ἐνδοιάσει νὰ προβάλω τοιαύτας προτάσεις, ἀλλὰ προκειμένου νὰ προικοδοτηθῇ τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ὁμολογῶ ὅτι εἶδον τοὺς δισταγμούς μου διαλυομένους. Ἐν τῇ τοιαύτῃ ὅμως αὐξήσει τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους τῶν σιτηρῶν ὑπάρχει καὶ μία ἀρκετὰ πολυπληθὴς καὶ δεομένη πολλῆς ἀντιλήψεως ἐκ μέρους τοῦ Κράτους μερὶς τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ, ἡ ὁποία ὠφελεῖται. Πᾶσαι αἱ σιτοφόροι ἐπαρχίαι ἐκ τῆς τοιαύτης αὐξήσεως τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους θέλουσιν ἴδει ἀνατιμώμενον τὸ προϊὸν αὐτῶν, εἶναι δὲ γνωστὸν, ὅτι κατὰ τὸ λῆξαν ἔτος, ὅτε ὑπῆρχεν εὐφορία μεγάλη, ὑπῆρξε τοιαύτη ἡ ὑποτίμησις τῶν σιτηρῶν, ὥστε νὰ μὴ ἀπολαύσωσι τὰ πλεονεκτήματα τὰ ἐκ τῆς μεγάλης ἐσοδείας οἱ συμπολῖται ἡμῶν γεωργοὶ ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ Φθιώτιδι. Ἡ Ἑλλὰς εἶναι τόπος γεωργικὸς, πᾶσα δὲ προστασία, χορηγουμένη εἰς τὴν γεωργίαν ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας, εἶναι δικαιοτάτη, καὶ δύναται νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν πρόοδον καὶ τὴν εὐημερίαν τῆς τάξεως ταύτης. Τὸ προσδοκώμενον ἐκ τῆς τοιαύτης αὐξήσεως τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν ἔσοδον τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ὑπελογίσαμεν εἰς 3,250,000 δραχμάς, διότι ἔχομεν ὑπ’ ὄψει τοὺς ἐμπορικοὺς πίνακας, κατὰ τοὺς ὁποίους τὸ μὲν 1901 εἰσήχθησαν σιτηρὰ ὀκάδες 135,000,000, τὸ δὲ 1902 ὀκάδες 133,000,000, καὶ τὸ 1903 ὀκ. 130,000,000. Ὑπολογίζοντες λοιπὸν εἰσαγωγὴν 130,000,000 ὀκάδων πρὸς 2½ λεπτὰ τὴν ὀκᾶν, ἔχομεν ἐτησίαν πρόσοδον 3,250,000 δραχμῶν. Ἐν τῇ μερίμνῃ, ὅπως προφυλάξω πᾶσαν ἐλάττωσιν τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν, ἐνόμισα ὅτι ἠδυνάμην νὰ προβάλω εἰς τὴν ψῆφον ὑμῶν νομοσχέδιον ἀφορῶν εἰς τὴν ἀπαγόρευσιν τῆς ζαχαρίνης. Ἡ ζαχαρίνη εἶναι οὐσία, ἥτις ἀντικαθιστᾷ τὴν ζάχαριν εἰς πολλὰς αὐτῆς χρήσεις, εἰς τὰ ποτὰ, εἰς τὰ γλυκύσματα καὶ εἰς διάφορα ἄλλα, τὴν ἀντικαθιστᾷ δὲ κατὰ τρόπον πολὺ περίεργον. Μία ὀκᾶ ζαχαρίνης ἀντικαθιστᾷ 500 ὀκάδας ζαχάρεως (αἴσθησις). Εἶναι τοσαύτη ἡ δύναμις αὐτῆς, ὥστε καὶ εἰς πολλὰ ἄλλα Κράτη ἔλαβον τὸ μέτρον ἢ νὰ τὴν ἀπαγορεύσωσιν ἢ νὰ τὴν περιορίσωσι μόνον εἰς τὴν ἐξαγωγὴν διὰ τὸ ἐξωτερικόν. Ἐν Γερμανίᾳ π. χ. ἀπηγορεύθη ἡ κατασκευὴ ζαχαρίνης, τούτου δ’ ἕνεκα ὅλα τὰ ἐργοστάσια, ἅτινα παρῆγον ζαχαρίνην, ἔκλεισαν, ἐπετράπη δὲ μόνον εἰς ἓν ἐργοστάσιον νὰ κατασκευάζῃ τοιαύτην, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ Κράτους, ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ ἐξάγῃ τὸ προϊὸν αὐτοῦ εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἐν προηγουμένῃ ἐποχῇ εἶχε προκληθῆ παρ’ ἡμῖν ἡ ἐπιβολὴ εἰσαγωγικοῦ τέλους μεγάλου, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἤρκει πρὸς περιστολὴν τοῦ κακοῦ· μόνον ἡ ῥητὴ ἀπαγόρευσις, μόνον ἡ ἀπειλὴ ποινῆς κατὰ τοῦ εἰσάγοντος ζαχαρίνην εἶναι δυνατὸν νὰ προλάβῃ τοῦ κακοῦ τούτου τὴν ἐπέκτασιν. Διερχόμεθα σήμερον τὴν τελευταίαν ἡμέραν τοῦ δευτέρου δεκαημέρου τοῦ μηνὸς Ἰανουαρίου. Τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἡ ἐξέτασις ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς θ’ ἀπαιτήσῃ χρόνον, πολὺ δὲ περισσότερον χρόνον θ’ ἀπαιτήσῃ ἡ ἐπιψήφισις αὐτοῦ, ἀφοῦ προβάλλεται ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὡς ἀνάγκη προηγουμένη ἡ ἐπιψήφισις τῶν νομοθετημάτων, εἰς τὰ ὁποῖα κυρίως κατοπτρίζεται τὸ οἰκονομικὸν καὶ πολιτικὸν πρόγραμμα αὐτῆς. Εὑρισκόμεθα νῦν εἰς τὸ τέλος τοῦ μηνὸς, καὶ οὔτε τὰ ἔσοδα οὔτε τὰ ἔξοδα δύνανται νὰ ἀνασταλῶσιν· ἑπομένως εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ χορηγίας δύο δωδεκατημορίων διὰ τοὺς μῆνας Ἰανουάριον καὶ Φεβρουάριον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὑποβληθέντος εἰς τὴν Βουλὴν Προϋπολογισμοῦ. Τελευταῖα νομοσχέδια εἶναι τὰ περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῶν καὶ ἐκτάκτων πιστώσεων. Τὰ νομοσχέδια ταῦτα δὲν κρίνω ἀναγκαῖον νὰ εἰσαγάγω διὰ λεπτομερειῶν. Ὅταν τυπωθῶσι καὶ διανεμηθῶσι πρὸς ὑμᾶς, θέλετε λάβει γνῶσιν τῶν αἰτουμένων πιστώσεων τῆς χρήσεως τοῦ 1903, αἵτινες ἀνέρχονται εἰς 2,520,000 δραχμάς. Ἐν τῇ οἰκονομικῇ πολιτικῇ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως ἔγκειται καὶ ἡ μέριμνα ἡ ἀφορῶσα εἰς τοὺς σταφιδοκτήμονας. Νομίζω ὅτι ἀνεγνωρίσθη πάντοτε, ὅτι πᾶν μέτρον λαμβανόμενον πρὸς σωτηρίαν τῆς σταφιδοπαραγωγῆς δὲν ἀφορᾷ μόνον εἰς τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμούς, ἀφορᾷ ἐν γένει εἰς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους ἡμῶν, διότι τὸ προϊὸν τῆς σταφίδος εἶναι τὸ ἀποτελοῦν τὸ ἥμισυ καὶ πλέον τοῦ ἐξαγωγικοῦ ἐμπορίου τῆς Ἑλλάδος, ὅταν δὲ τὸ προϊὸν τοῦτο πάσχῃ, ὅταν μένῃ ἀζήτητον ἢ ὑποτιμᾶται, καὶ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους συμπάσχουσι μετ’ αὐτοῦ. Πολλαὶ ἐγένοντο ἐν τῷ παρελθόντι συζητήσεις περὶ τοῦ θέματος τούτου, καὶ γνωστὸν εἶναι τὸ ληφθὲν τελευταίως μέτρον διὰ νόμου κυρώσαντος σύμβασιν λειτουργοῦσαν ἀπὸ ἑπτὰ ἤδη περίπου μηνῶν. Ἀφ’ ἧς εὑρισκόμεθα ἐν τῇ ἀρχῇ, ἔσχομεν ἀφορμὴν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου πολλὰ νὰ ἴδωμεν σχέδια, ὑποβληθέντα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ πάντα τὰ σχέδια ταῦτα δὲν ἐθεωρήθησαν ὥριμα· διότι παρ’ ἡμῖν ὑπάρχει ἀληθῶς νοημοσύνη, ὑπάρχει ὅμως καὶ πολυπραγμοσύνη, καὶ δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εἰς τὸ γραφεῖόν μου ἔχω 22 σχέδια, ὑποβληθέντα εἰς ἐμὲ εἴτε ὑπὸ κεφαλαιούχων εἴτε ὑπὸ συμπολιτῶν διαμενόντων ἐδῶ ἢ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, ἀφορῶντα εἰς τὴν λύσιν τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος. Ὁμολογῶ, ὅτι διὰ τὰ πλεῖστα ἐξ αὐτῶν ἐδαπάνησα χρόνον ἀσκόπως, εἴς τινα δέ, ἐκτὸς τῶν ἄλλων ἐλαττωμάτων, εὗρον καὶ προτάσεις, ὅπως τὸ Κράτος μετέλθῃ τὸν ἔμπορον, ἀναλαμβάνον αὐτὸ τὴν ἐμπορίαν τῆς σταφίδος. Τὰ τοῦ θέματος τούτου σήμερον ἔχουσιν ὡριμάσει. Εἰς τὰς σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως ὑπάρχει ἡ λῆψις μέτρων ὅσον οἷόν τε ἁπλουστέρων, διὰ νὰ ἦναι καὶ ἐφαρμόσιμα, καὶ ἀκριβῶς τοιαύτην ἐπιδιώκει λύσιν, καὶ εὑρίσκεται σήμερον εἰς διαπραγματεύσεις πρὸς ἐπιτυχίαν τοιαύτης λύσεως. Δὲν εἶμαι σήμερον εἰς θέσιν νὰ καταθέσω εἰς τὴν Βουλὴν ἀκριβῶς τὸ περὶ τούτου σχέδιον, διότι εἶναι δυνατὸν τοῦτο νὰ ὑποστῇ μεταβολὰς ἐν ταῖς συνεννοήσεσιν, ἃς διεξάγει ἡ Κυβέρνησις. Νομίζω ὅμως, ὅτι θὰ εὑρεθῶ εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν μετά τινας ἡμέρας ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν τὸ σύστημα ἢ τὸ μέτρον, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις νομίζει, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ προληφθῇ ἡ βλάβη ἢ καταστροφὴ τῆς σταφιδοπαραγωγῆς. Καταλείπω, Κύριοι, τὸ βῆμα μετὰ τοῦ συναισθήματος, ὅτι ἐν τῷ μέτρῳ τῶν ἀσθενῶν ἡμῶν δυνάμεων καὶ ἐν τῷ μέτρῳ τῆς ἀντιλήψεως, ἣν ἔχομεν, τῶν συνθηκῶν καὶ τῶν περιστάσεων, ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελεῖ ἡ πατρὶς ἡμῶν, ἐξεπληρώσαμεν τὸ ἐπιβεβλημμένον εἰς ἡμᾶς καθῆκον, προβαλόντες εἰς τὴν Βουλὴν σύστημα μέτρων, διὰ τῶν ὁποίων δύο τινὰ ἐπιδιώκονται, ἡ ἀνόρθωσις καὶ βελτίωσις τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους καὶ ἡ διὰ τῆς βελτιώσεως τῶν οἰκονομικῶν τούτων ἐξεύρεσις τῶν μέσων, δι’ ὧν ἔσεται ἐφικτὴ ἡ στρατιωτικὴ σύνταξις τῆς χώρας. Τὸ πολιτικὸν καὶ οἰκονομικὸν πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, ἧς ἀποτελῶ μέρος, συνίσταται εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους καὶ εἰς τὴν στρατιωτικὴν σύνταξιν τῆς χώρας. Εἶναι πιθανὸν νὰ μὴ κριθῶσι τὰ μέτρα ἡμῶν πρόσφορα πρὸς τὸν σκοπόν, εἰς ὃν ἀφορῶσιν. Εἶναι πιθανὸν νὰ κριθῶσι μὲν πρόσφορα, ἀλλὰ νὰ ἐπιζητηθῶσιν ἐν ταῖς λεπτομερείαις αὐτῶν μεταβολαὶ ἢ τροποποιήσεις· ὡς πρὸς ταύτας ἐσμὲν διατεθειμένοι νὰ δώσωμεν πᾶσαν προσοχὴν, διότι δὲν ἔχομεν τὴν ἀξίωσιν, ὅτι ἐσμὲν ἀλάθητοι. Ὀφείλομεν ὅμως νὰ δηλώσωμεν, ὅτι ἐν τῷ συστήματι τῶν μέτρων, τῷ ἀφορῶντι εἰς τὴν βελτίωσιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, ἐσμὲν διατεθειμένοι νὰ ἐπιμείνωμεν, ἵνα ἐπιτύχωμεν τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκομεν. Εἶναι ἄλλως τε γνωστόν, ὅτι, ὅτε πρὸ τριῶν μηνῶν πρὶν ἢ ἀνέλθωμεν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν συνεζητεῖτο τὸ θέμα τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς, εἴχομεν δηλώσει ἀπεριφράστως, ὅτι ἐσμὲν ἀποφασισμένοι νὰ ὑποστηρίξωμεν τὸ Κυβερνητικὸν πρόγραμμα, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους καὶ εἰς τὴν στρατιωτικὴν σύνταξιν τῆς χώρας, τιθέμενοι εἰς δευτερεύουσαν μοῖραν τὰ κομματικὰ καὶ πολιτικὰ συμφέροντα ἡμῶν, ἂν ὑπὸ τοιοῦτον πρόγραμμα παρουσιάζετο εἰς τὴν Βουλὴν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις. Καὶ σήμερον, ὅτε δὲν διερμηνεύω, ὡς πρὸς τοῦτο, εἰμὴ τὸ ἐμὸν φρόνημα, δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλήν, ὅτι, ἂν παρουσιασθῇ ἐν τῇ Βουλῇ εἴτε Βουλευτὴς εἴτε ἀρχηγὸς πολιτικοῦ κόμματος προβάλλων ἕτερον σύστημα, δι’ οὗ νὰ ἐπιτυγχάνηται ἡ ἀνόρθωσις τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, νὰ ἐπιτυγχάνηται δὲ συγχρόνως καὶ ἡ στρατιωτικὴ σύνταξις τῆς χώρας, εὐχαρίστως ἤθελον παραχωρήσει τὴν ἐμὴν θέσιν εἰς αὐτόν. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι τὰ πράγματα ἐπείγουσι· νομίζω, ὅτι δὲν δικαιούμεθα νὰ ἐξέλθωμεν τῆς Συνόδου ταύτης τῆς Βουλῆς, ἂν δὲν παράσχωμεν εἴτε εἰς τὴν σημερινὴν εἴτε εἰς ἄλλην Κυβέρνησιν τὰ μέσα, δι’ ὧν ἐπιτυγχάνεται ἡ ἄμεσος καὶ ἀρτία στρατιωτικὴ σύνταξις τῆς χώρας. Τοιαύτη δὲ εἶναι κατὰ τὴν ἀντίληψιν ἡμῶν ἡ γνώμη καὶ ἀπαίτησις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὡς καὶ ἡ εὐχὴ καὶ ἡ ἀξίωσις παντὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ. Φρονῶ, ὅτι πᾶσα Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, πᾶσα Ἑλληνικὴ Βουλὴ ἔχει καθῆκον νὰ παράσχῃ ἀμέριστον τὴν ὑποστήριξιν αὑτῆς εἰς τὴν προβάλλουσαν τὸ σκοπιμώτερον πρόγραμμα Κυβέρνησιν, ἐπιψηφίζουσα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐνδείκνυνται ὡς ἐπιτήδεια πρὸς ἐφαρμογὴν αὐτοῦ. Καταλείπω δὲ τὸ βῆμα μετὰ τῆς ἀκραδάντου πεποιθήσεως, ἣν ἔχω, ὅτι ὑμεῖς, τὰ ἐπίλεκτα μέλη τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ ὡς πολῖται Ἕλληνες καὶ ὡς ἐκπροσωποῦντες τὸ δημόσιον φρόνημα, θέλετε ὑποστηρίξει τὸ προβαλλόμενον σύστημα, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους καὶ εἰς τὴν στρατιωτικὴν σύνταξιν τῆς χώρας. Πᾶσα ἀναβολή, καὶ μιᾶς ἔτι ἡμέρας ἡ πάροδος ἄνευ τῆς λήψεως τῶν ἐπιβαλλομένων ὑπὸ τῶν περιστάσεων μέτρων εἶναι ἐθνικὴ ἀπώλεια. Ἔξοχος πολιτικὸς ἀνὴρ τῆς πατρίδος ἡμῶν, οὗτινος ἡ ἀφ’ ἡμῶν μετάστασις κατέλιπε κενὸν ἀναπλήρωτον, καὶ τοῦ ὁποίου ὁ θάνατος ὑπῆρξεν ἐθνικὴ ἀπώλεια, ἀγορεύων ἐν προγενεστέρᾳ ἐποχῇ ἐντεῦθεν ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, καὶ ἐξαίρων τὰς ζωτικὰς δυνάμεις τῆς χώρας ἡμῶν, ὡς καὶ τὴν αὐτοθυσίαν καὶ τὸν πατριωτισμὸν τῶν Ἑλλήνων, ἔλεγεν, ὅτι «ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ ζήσῃ καὶ θὰ ζήσῃ». Ἐνεθυμήθην δὲ τὴν ῥῆσιν ταύτην ὄχι μόνον ἐξ εὐλαβείας ἀμερίστου πρὸς τὴν μνήμην τοῦ ἀειμνήστου ἐκείνου ἀνδρός, ἀλλὰ καὶ ἵνα προσθέσω, ὅτι ἀφ’ ἡμῶν ἐξαρτᾶται νῦν νὰ παράσχωμεν τὴν ἀπόδειξιν, ἂν ἡ Ἑλλὰς τῳόντι προώρισται νὰ ζήσῃ, αἰρομένη εἰς τὸ προσῆκον αὐτῇ μεγαλεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον μετὰ συγκινήσεως καὶ ἀγωνίας προσβλέπει ἅπας ὁ Ἑλληνισμός. (Χειροκροτήματα καὶ ἐπευφημίαι ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὑποβληθέντα νομοσχέδια θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 12–27).

§21Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ ὁ ἐπίλογος τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ ὁ ἐπίλογος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἀναγκαίως μὲ ἄγουσιν ἐπὶ τὸ βῆμα. Διότι καθῆκον ἔχω νὰ ἀνακοινώσω καὶ ἐγὼ τὰς γνώμας τῶν πολιτικῶν φίλων μου ἐπὶ θεμάτων καὶ συμφερόντων τοσοῦτον μεγάλων καὶ τοσοῦτον σημαντικῶν, οἷά εἰσι τὰ συμφέροντα τὰ ὑπαγόμενα εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν, ὡς καὶ τὰ κανονιζόμενα ὑπὸ τῆς ἐσωτερικῆς πολιτικῆς τοῦ Κράτους. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ὑπέθετον, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, κεκλημένος ἵνα μελετᾷ θέματα οἰκονομικὰ, καὶ ἐξετάζῃ αὐτὰ κατά τε τὴν οὐσίαν καὶ κατὰ τὰ ἀποτελέσματα αὐτῶν, ἤθελεν ἀφήσει εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νὰ ἀνακοινώσῃ πρὸς τὴν Βουλὴν ὅσα ἐν τῷ ἐπιλόγῳ αὐτοῦ εἶπε πρὸ μικροῦ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας. Ἀναγνωρίζω ὅτι τὰ θέματα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς ἐφάπτονται τοσοῦτον μεγάλων συμφερόντων, τοσοῦτον ἱερῶν παραδόσεων, ὥστε καὶ αὐτὸς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ μετ’ ἀριθμῶν ἀναστρεφόμενος καὶ περὶ τοὺς ἀριθμοὺς ἀσχολούμενος, καὶ αὐτὸς κατελήφθη ὑπὸ ποιήσεως, καὶ ἐξήρθη εἰς τὸ ὕψος, εἰς τὸ ὁποῖον τὰ θέματα ἐκεῖνα καὶ αἱ σκέψεις ἐκεῖναι ἀνυψοῦσι τὸν ἄνθρωπον. Ὡς δ’ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔλεγε πρὸς τὴν Βουλὴν πρὸ μικροῦ, ὅτι τὸ Ὑπουργικὸν πρόγραμμα εἶναι πρόγραμμα ἐσωτερικῆς πολιτικῆς καὶ πρόγραμμα ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ὅτι, ἂν τὸ πρόγραμμα τοῦτο ἡ Βουλὴ δὲν θελήσῃ νὰ ἀσπασθῇ, εἶναι πρόθυμος νὰ θυσιάσῃ τὴν πρωθυπουργικὴν θέσιν του, οὕτω καὶ ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ἐδήλωσεν ἡμῖν μὲ τὸν αὐτὸν ζῆλον καὶ τὴν αὐτὴν αὐταπάρνησιν, ὅτι καὶ αὐτὸς καταλιμπάνει τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν εἰς ἄλλον, ἀρκεῖ μόνον καὶ ὁ διάδοχος αὐτοῦ νὰ παρέχῃ τὴν ἐγγύησιν, ὅτι δὲν θέλουσιν ἐγκαταλειφθῆ καὶ αὖθις τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, ὅτι θέλει ἐξυπηρετηθῆ ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ, ἥτις δυστυχῶς δὲν ἐξυπηρετήθη μέχρι τοῦδε! Αἱ μελέται τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ αἱ μελέται τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν δύνανται νὰ διαιρεθῶσιν εἰς δύο κατηγορίας· εἰς τὰ θέματα τὰ ἀναγόμενα κυρίως εἰς τὴν ἐσωτερικὴν πολιτικήν, καὶ εἰς τὰ θέματα τὰ ἀναγόμενα εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ συμβαίνει τι, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναπόφευκτον, ὅτι, ἐὰν ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ τοῦ Κράτους ἐξυπηρετῇ τὰ ἐσωτερικὰ συμφέροντα αὐτοῦ, τὴν διοίκησιν καὶ τὴν ἀσφάλειαν αὐτοῦ, τὴν ἐνίσχυσιν τῆς παραγωγῆς καὶ τὴν εὐπορίαν τῶν πολιτῶν, ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ ἐξυπηρετεῖ ὡσαύτως καὶ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν, διότι ἀπ’ αὐτῆς ἐξαρτᾶται ἡ στρατιωτικὴ παράστασις τῆς χώρας. Σπεύδω διὰ τοῦτο ἐγὼ νὰ δώσω εὐχάριστον πληροφορίαν εἰς τὸν κύριον Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅτι, ὅταν πρόκηται περὶ ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ὅταν πρόκηται περὶ ἐθνικῶν ζητημάτων, οὐδεὶς ὑπάρχει ἔχων ἐναντίαν γνώμην· μοὶ ἐφάνη δ’ ὅτι ἀδικαιολογήτως ἐδυσπίστει ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι ἡ Βουλή, ἢ ὅτι Βουλευταὶ δὲν ἤθελον στέρξει νὰ σκεφθῶσι καὶ νὰ μελετήσωσι, πῶς δύναται νὰ ἐξυπηρετηθῇ εὐστοχώτερον καὶ σκοπιμώτερον ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ δυσπιστήσας περὶ ταῦτα, ἐλησμόνησεν ὅτι ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους ἐνυπῆρχε πρὶν ἢ τὸ Κράτος σχηματισθῇ, ὅτι οἱ κάτοικοι τῆς χώρας ἐπανεστάτησαν κατὰ τὸ ἔτος 1821, ἐλησμόνησεν ὅτι ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ τοῦ Κράτους ἀνεγράφη ἐν αὐτοῖς τοῖς πρωτοκόλλοις τοῦ 1830, — διότι δι’ αὐτῶν ἐνεδείχθη εἰς τὸ σχηματισθὲν Κράτος ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ αὐτοῦ, — ἀνεγράφη ἐν ταῖς συνθήκαις περὶ τοῦ σχηματισμοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου· ἐλησμόνησεν, ὅτι ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ τοῦ Κράτους ὑπάρχει ἐγκεχαραγμένη ἐν τῇ ψυχῇ καὶ ἐν τῷ νῷ παντὸς Ἕλληνος, οὐδεὶς δ’ ὑπάρχει, ὅστις δὲν θέλει στέρξει νὰ προστατευθῶσι τὰ δικαιώματα τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Περὶ τούτου λοιπὸν ἐσμὲν πάντες σύμφωνοι, ἦτο δὲ περιττὸν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ ὁ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς νὰ προκαλῶσι τὴν Βουλὴν περὶ τούτου, περιττὸν νὰ ἀπευθύνωσιν ἔκκλησιν πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, διότι καὶ ἐκεῖνος εἶναι φιλόπατρις, ὡς καὶ ὑμεῖς εἶσθε φιλοπάτριδες. Ἔστε βέβαιοι, ὅτι, ὅταν πρόκηται περὶ μερίμνης τοιαύτης, πάντες οἱ Ἕλληνες εἶναι ὡς εἷς ἄνθρωπος, καὶ ὀφείλουσι νὰ ἦναι εἷς ἄνθρωπος, διότι τὸ Κράτος αὐτὸ ἐσχηματίσθη διὰ θυσιῶν καὶ αἱμάτων καὶ ἑκατομβῶν αὐτῶν τούτων τῶν πολιτῶν Ἑλλήνων. Ἀλλὰ πῶς θέλει ἐξυπηρετηθῆ ἡ ἐξωτερικὴ πολιτική; Πῶς θέλομεν δυνηθῆ νὰ παρασκευάσωμεν στρατιωτικῶς τὴν χώραν, νὰ βελτιώσωμεν τὰ στρατιωτικὰ πράγματα τοῦ τόπου; Τοῦτο εἶναι τὸ θέμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ συζητήσωμεν, νὰ εἴπωμεν τὰς γνώμας ἡμῶν. Τὰ δύο ταῦτα θέματα δὲν πρέπει νὰ συγχίζωμεν. Τὸ ἓν τούτων εἶναι θέμα κεχωρισμένον, ἱερόν, ἀπρόσβλητον, συγκινοῦν πάντα Ἕλληνα, προκαλοῦν δὲ τὴν εὐλάβειαν τοῦ Ἑλληνισμοῦ ὅλου· διαφέρει ἀπὸ τούτου τὸ ἄλλο θέμα, τὸ θέμα διὰ τίνων μέτρων καὶ διὰ τίνων τρόπων θέλομεν δυνηθῆ νὰ ἐξυπηρετήσωμεν τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν, εἴτε διὰ τῆς γραφίδος καὶ τοῦ λόγου, εἴτε διὰ τῆς στρατιωτικῆς συντάξεως τοῦ Κράτους, ἢ τῆς στρατιωτικῆς παρασκευῆς τῆς χώρας. Ἐχρεώστουν λοιπὸν νὰ ἀναβῶ τὸ βῆμα, διὰ νὰ δηλώσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν θέλει παρουσιασθῆ εὐκαιρία εἰς τὸν κύριον Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, οὐδ’ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, οὐδ’ εἰς τοὺς λοιποὺς Ὑπουργοὺς νὰ προβῶσιν εἰς τὴν θυσίαν νὰ ἐγκαταλείψωσι τὰς ὑπουργικὰς ἕδρας των, ἂν προταθῇ τὸ ζήτημα, ἂν πρέπει ἢ δὲν πρέπει νὰ ἐξυπηρετηθῇ ἡ ἐξωτερικὴ πολιτική, ἂν πρέπει ἢ δὲν πρέπει νὰ παρασκευασθῇ στρατιωτικῶς ἡ χώρα, ἢ νὰ βελτιωθῶσι τὰ στρατιωτικὰ πράγματα τοῦ Κράτους. Ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἐσμὲν σύμφωνοι πάντες, ἂς ἀναβάλωσι δ’ οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ δι’ ἄλλην περίστασιν τὴν προθυμίαν των, ἵνα ὑποβληθῶσιν εἰς θυσίας. Ἀλλὰ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα προβάλλουσι πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα προβάλλουσιν ὡς ἀναγκαῖα, τὰ ὁποῖα ζητοῦσιν, ἵνα ἐξυπηρετήσωσι τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν, περὶ τούτων χρεωστοῦμεν νὰ συζητήσωμεν, διότι, ἐξ ὅσων ἠδυνήθην νὰ συναγάγω ἐκ τῶν λόγων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, περὶ τούτων δὲν εἴμεθα σύμφωνοι. Καὶ ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς πρέπει νὰ ὑποβληθῇ εἰς θυσίας, οὐδ’ ἀμφιβάλλομεν ὅτι προθύμως θέλει ὑποβληθῆ εἰς αὐτάς· ἀλλὰ πρὶν ἢ προβῶμεν νὰ ψηφίσωμεν τὰς θυσίας, εἰς τὰς ὁποίας πρέπει νὰ ὑποβληθῇ ὁ λαός, πρέπει νὰ βεβαιώσωμεν αὐτὸν, ὅτι διερρυθμίσαμεν τὰ ἐσωτερικὰ πράγματα τοῦ Κράτους, τὰ τῆς διοικήσεως αὐτοῦ, μετὰ πάσης φειδοῦς καὶ οἰκονομίας, ἀναγκαζόμεθα δὲ νὰ προσφύγωμεν εἰς αὐτὸν καὶ ν’ ἀποφασίσωμεν νὰ ὑποβάλωμεν αὐτὸν εἰς θυσίας, διότι οὐδὲν ἄλλο ἔχομεν μέσον, εἰς οὐδὲν ἄλλο ἔχομεν νὰ προσφύγωμεν μέτρον, μόνον δ’ ὑπολείπεται ἡμῖν νὰ ζητήσωμεν παρ’ αὐτοῦ θυσίας. Ὅθεν, ὡς ἠκούσατε, ἐπὶ τοῦ προγράμματος τοῦ Ὑπουργείου ἔκρινα, ὅτι εἶχον καθῆκον, ἐν ὀνόματι τῶν μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι τὴν Ἀντιπολίτευσιν, νὰ δηλώσω εἰς τὴν Βουλὴν τὸ φρόνημα αὐτῶν, καὶ τοῦ φρονήματος τούτου τὴν διερμήνευσιν ἔσπευσα νὰ δηλώσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς καὶ ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, παρακαλῶ. Ἄλλως θ’ ἀναγκασθῶ νὰ κενώσω τὰ ἀκροατήρια. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον; Ὡς γινώσκετε, Κύριοι Βουλευταί, κατὰ τὸν Κανονισμόν, διὰ νὰ ἄρξηται ἡ συζήτησις οἱουδήποτε νομοσχεδίου ἢ προτάσεως νόμου, ἀπαιτεῖται νὰ παρέλθωσιν 24 ὧραι ἀπὸ τῆς διανομῆς αὐτῶν. Ἐπειδὴ δὲ δὲν εἶναι δυνατὸν οὔτε ὅλα οὔτε τινὰ τῶν νομοσχεδίων τῶν ὑποβληθέντων νὰ διανεμηθῶσι τὴν ἑσπέραν ταύτην, νομίζω καλὸν νὰ μὴ συνεδριάσωμεν αὔριον, ἀλλὰ τὴν προσεχῆ Τετάρτην.

§23Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλὰ νὰ ὁρισθῇ καὶ ἡ ὥρα.

§24Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 17 τοῦ Κανονισμοῦ πρέπει ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ κατὰ ποίαν ὥραν θὰ συνέρχηται. Λοιπὸν ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ, καὶ ν’ ἀναγραφῇ ἡ ἀπόφασις αὐτῆς εἰς τὰ πρακτικά.

§25Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἂν πρόκηται περὶ προσδιορισμοῦ τῆς ὥρας, καίτοι ἡ κλῆσις ἡμῶν κατὰ τὴν τρίτην ὥραν δὲν ἦτο κανονικὴ, ἡμεῖς δεχόμεθα τὴν τρίτην ὥραν μετὰ μεσημβρίαν.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὴν προσεχῆ Τετάρτην θὰ ἐπαναληφθῇ ἡ συνεδρίασις τὴν 3ην ὥραν μετὰ μεσημβρίαν. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 7 καὶ 20′ μ. μ.)