1903.07.04

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 22

Τῆς 4 Ἰουλίου 1903.

(Παρασκευή).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 9 καὶ 30′ π. μ. ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκριθέντα ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς τῶν Κρητῶν ἐκφράζει τὰς εὐχαριστίας του πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων διὰ τὴν εἰς Κρήτην ἀποστολὴν τῶν δύο στενογράφων, οἱ ὁποῖοι μετὰ ζήλου ἐξεπλήρωσαν τὸ ἔργον αὐτῶν, καὶ εὔχεται ὑπὲρ τῆς ταχίστης πληρώσεως τῶν ἐθνικῶν πόθων, τῆς ἑνώσεως τῆς Κρήτης. Ὁ κ. Παυλόπουλος ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§2ΔΙΟΝ. ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 1ης ἀρξαμένου μηνὸς ὁ βουλευτὴς ἐξ Ὀλυμπίας κ. Μοσχούλας, λαβὼν ἀφορμὴν ἔκ τινος συλλαλητηρίου γενομένου ἐν Ἀμαλιάδι, ἐξεφράσθη ἀπρεπῶς κατά τε τῶν μετασχόντων εἰς τὸ συλλαλητήριον ἐκεῖνο καὶ κατ’ ἐμοῦ, ὡς ὑποκινήσαντος δῆθεν αὐτό. Ἐπειδὴ ἐντελῶς ἀνακριβεῖς πληροφορίαι ἐδόθησαν εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ὀφείλω νὰ εἴπω ἐν ὀλίγοις, τί ἀκριβῶς ἔλαβε χώραν ἐκεῖ...

§3ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὐτὰ εἶναι προσωπικά.

§4ΣΤΑΗΣ. Αὐτὸ εἶναι θέμα ἐκτὸς τῆς Βουλῆς.

§5ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀφείλω νὰ διαψεύσω πᾶν ὅ,τι μετεδόθη ἀνακριβὲς εἰς τὸν συνάδελφον. Διατὶ ὅτε ἐκεῖνος ὡμίλει ἀπὸ τοῦ βήματος περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης δὲν ἐλέγετε ὅτι εἶνε προσωπικά; Νομίζω ὅτι ἔχω δικαίωμα νὰ ἀμυνθῶ ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ. Ἐλέχθη ὅτι ἐγὼ ὑπεκίνησα τὴν διοργάνωσιν τοῦ συλλαλητηρίου ἐκείνου. Τοῦτο εἶναι ἐντελῶς ἀνακριβές. Φίλοι τοῦ κ. Στεφανοπούλου διωργάνωσαν τὸ συλλαλητήριον, ὁμὰς δὲ πολιτῶν, μεταβᾶσα εἰς τὸν σταθμὸν τοῦ σιδηροδρόμου, εἶδεν εἰς τὴν ἁμαξοστοιχίαν Πατρῶν–Πύργου διερχόμενον ἐκεῖθεν τὸν υἱὸν τοῦ ἐμπόρου Μοσχούλα ἐκ Πατρῶν, καὶ εἶπέ τις ἐξ αὐτῶν νὰ τὸν ἀποδοκιμάσουν, ἀλλ’ ἡ ὁμὰς ἐκείνη δὲν ἐνέκρινε τὴν πρότασιν ταύτην, καὶ ἡ ἁμαξοστοιχία ἀνεχώρησεν. Ἀνακριβεῖς λοιπὸν ἐδόθησαν πληροφορίαι εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἐξ Ὀλυμπίας, ὅτι ἐγὼ ἐνήργησα νὰ συγκροτηθῇ τὸ συλλαλητήριον ἐκεῖνο καὶ νὰ προβῇ, ὄχι εἰς ἀποδοκιμασίαν αὐτοῦ,—διότι εἶναι βαρεῖα ἡ φράσις,—ἀλλ’ ἁπλῶς νὰ ἐκφρασθῇ ἐναντίον του. Ἐπειδὴ λοιπὸν αἱ πληροφορίαι αὗται εἶναι ἐντελῶς ἀβάσιμοι, καὶ κατ’ οὐδένα λόγον ἐνέχομαι εἰς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, ἔχω δι’ ἐλπίδος, ὅτι θὰ θεωρήσῃ τὰ λεχθέντα ὑπ’ αὐτοῦ ὡς μὴ λεχθέντα, καὶ θὰ διορθώσῃ κατὰ τοῦτο τὴν ἀγόρευσίν του.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χαλκιόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§7Κ. ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς ἀνεγνώσθησαν δύο τηλεγραφήματα ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς. Τὸ ἓν εἶναι τῶν φαρμακοποιῶν Λαμίας, παραπονουμένων διὰ τὴν αὐτόθι σύστασιν καὶ ἑτέρου Φαρμακείου. Ἐπ’ αὐτοῦ ἔλαβε τὸν λόγον ὁ κ. Χατζίσκος, καὶ ὑπεστήριξε τὴν ἀναφορὰν ταύτην. Τὸ ἕτερον τηλεγράφημα εἶναι τῶν δημοτῶν τοῦ δήμου Τιθορέας, ζητούντων βοήθημα. Ἀλλ’ εἰς τὰς ἐφημερίδας ἐδημοσιεύθη, ὅτι ὑπεστήριξα καὶ ἐγὼ τὴν ἀναφορὰν τῶν φαρμακοποιῶν Λαμίας, καὶ συνεπῶς παρεστάθη, ὅτι ἀνεμίχθην εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ θέματος ἐκείνου, ἐνῷ ἐγὼ ὑπεστήριξα μόνον τὴν αἴτησιν τῶν κατοίκων Τιθορέας.

§8ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τίνα σημασίαν ἔχει αὐτό;

§9Κ. ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχει σημασίαν, διότι φαίνομαι ἀναμιχθεὶς εἰς ξένην ὑπόθεσιν, οὗ ἕνεκα θέλω ἐπισύρει ἄνευ λόγου τὴν δυσαρέσκειαν τοῦ φαρμακοποιοῦ, καθ’ οὗ τὸ τηλεγράφημα.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Παπαλέξης.

§11Ν. ΠΑΠΑΛΕΞΗΣ. Ἐκ τῶν μακρῶν καὶ ἐπανειλημμένων συζητήσεων, αἵτινες ἔλαβον χώραν καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν τακτικὴν Σύνοδον καὶ κατὰ τὴν παροῦσαν ἔκτακτον, καὶ ἐκ τῶν διαφόρων γεγονότων εἶναι γνωστὴ εἰς πάντας ἡ κατάστασις τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν· ἐπίσης εἰς πάντας εἶναι γνωστὸν, καὶ ἰδίᾳ εἰς τοὺς διατελέσαντας Ὑπουργοὺς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι αἱ εἰσπράξεις τῶν δημοσίων ἐσόδων εἰς τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας ἐνεργοῦνται ἀπὸ τοῦ μηνὸς Σεπτεμβρίου μέχρι τοῦ Ἀπριλίου, ὅτε, ἀρχομένης τῆς καλλιεργείας τῶν κτημάτων, οἱ φορολογούμενοι ἐξαντλοῦνται οἰκονομικῶς, καὶ δὲν δύνανται πλέον ὄχι μόνον φόρους νὰ πληρώσουν, ἀλλ’ οὔτε καὶ αὐτὸν τὸν ἄρτον νὰ πορισθῶσι δι’ ἑαυτοὺς καὶ τὰς οἰκογενείας των. Ἐνῷ λοιπὸν ἡ κατάστασις ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἐκείναις εἶναι τοιαύτη, παραδόξως εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ὀλυμπίας ὁ ταμίας Ὀλυμπίας καὶ ἰδίως ὁ ὑποταμίας Σκιλλοῦντος ἐξέδωκε πρὸ ἡμερῶν κατὰ χιλιάδας ἐντάλματα κατὰ τῶν ὀφειλετῶν τοῦ Δημοσίου, τὰ ὁποῖα παραλαβόντες οἱ χωροφύλακες πρὸς ἐκτέλεσιν ἔτρεψαν τοὺς φορολογουμένους εἰς τὰ ὄρη, ἀναγκασθέντας νὰ ἐγκαταλείψωσι τὴν καλλιέργειαν τῶν κτημάτων των. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ὡς καὶ τὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως εὐαρεστούμενοι διατάξωσι τὸν ταμίαν Ὀλυμπίας καὶ τὸν ὑποταμίαν Σκιλλοῦντος, καθὼς καὶ τοὺς ἁρμοδίους ἀστυνόμους, νὰ ἀναστείλωσι τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἐνταλμάτων μέχρι τοῦ Σεπτεμβρίου τουλάχιστον, ὁπότε θὰ ἔχωσιν οἱ φορολογούμενοι εἰσπράξει τὰ εἰσοδήματά των ἐκ τῆς σταφίδος, ἡ ὁποία εἶναι τὸ μόνον προϊόν των, ἐκ τοῦ ὁποίου δύνανται νὰ πληρώσωσι τὰ χρέη των. Τοιοῦτο μέτρον ἔλαβον ἄλλοτε καὶ ὁ κ. Σιμόπουλος καὶ ὁ κ. Νέγρης, ὡς Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν.

§12Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀνεφέρθησαν καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ὅ,τι εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ καὶ ἐπιτρέπεται ἐκ τοῦ νόμου πρὸς ἀνακούφισιν αὐτῶν, θὰ γείνῃ.

§13Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Κατὰ τὸν παρελθόντα μῆνα καὶ εἰς τὸν δῆμον Δύμης ἐξεδόθησαν 600 ἐντάλματα ὑπὸ τοῦ ἐκεῖ ὑποταμίου.

§14Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν θὰ χορηγήσῃ πᾶσαν δυνατὴν εὐκολίαν εἰς αὐτοὺς, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι, ὅτε παρέλαβον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, εὗρον ἐν τῷ Κεντρικῷ Ταμείῳ ἐν ὅλῳ 15,453 δραχμάς· ἐν ᾗ δὲ περιπτώσει ἐξακολουθήσωμεν ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους, δὲν γνωρίζω τί θέλει συμβῆ. Παρακαλῶ τοὺς κυρίους Βουλευτὰς νὰ ἦναι μᾶλλον φειδωλοὶ εἰς τὰς συστάσεις των περὶ ἀναστολῆς τῆς εἰσπράξεως τῶν φόρων, διότι τὸ Κράτος δὲν διοικεῖται μὲ ἀέρα, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ διοικηθῇ μὲ ἀέρα. Θὰ ἦτο καλὸν νὰ μὴ ἐπληρόναμεν φόρους, καὶ νὰ μὴ ἐβεβαιοῦμεν καὶ εἰσεπράττομεν φόρους· ἀλλ’ ἐν ὅσῳ ἔχομεν στρατόν, ναυτικόν, διοίκησιν, ἐκπαίδευσιν καὶ ὅλους τοὺς κλάδους, τοὺς ὁποίους γνωρίζετε, ἀναγκαίως πρέπει καὶ νὰ βεβαιῶνται οἱ φόροι καὶ νὰ εἰσπράττωνται· καὶ διὰ νὰ εἰσπράττωνται, πρέπει νὰ καταβάλλωνται.

§15ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ ἀποστείλῃ ὁδηγίας πρὸς τοὺς ἁρμοδίους ὑπαλλήλους, τοὺς ταμίας καὶ ὑποταμίας, περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐκδόσεως τῶν ἐνταλμάτων κατὰ τῶν ὀφειλετῶν τοῦ Δημοσίου καὶ περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐκτελέσεως αὐτῶν. Ὁ τρόπος δὲ αὐτὸς νὰ ἦναι γενικός· ἡ ἔκδοσις τῶν ἐνταλμάτων νὰ ἀναφέρηται εἰς ὅλους τοὺς κατοίκους, διότι ἕνεκα τῆς ἐποχῆς ἡ ἀκανόνιστος ἔκδοσις τῶν ἐνταλμάτων καὶ ἡ ἐκτέλεσις αὐτῶν δίδει ἀφορμὴν εἰς παρεξηγήσεις. Ἐντεῦθεν τὰ παράπονα, ὄχι διότι δὲν θέλει ὁ λαὸς νὰ πληρώσῃ φόρους. Τὸ ζήτημα εἶναι νὰ ληφθῇ πρόνοια νὰ μὴ γίνωνται παρεξηγήσεις.

§16Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς παρεξήγησε τὴν σύστασίν μου. Ἐγὼ οὐδέποτε συνέστησα ν’ ἀνασταλῶσιν οἱ φόροι καὶ νὰ μὴ βεβαιωθῶσιν, οὔτε δὲ καὶ νὰ μὴ πληρώσῃ ὁ λαὸς φόρους. Ὁ λαὸς τῆς ἐπαρχίας Πατρῶν ἐπλήρωσε καὶ πληρόνει τοὺς φόρους του πάντοτε, ἐὰν δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς λάβῃ τὸν κόπον νὰ ἐξετάσῃ τὸν πίνακα τῶν εἰσπράξεων, θὰ ἴδῃ ὅτι τὸ Ταμεῖον Πατρῶν εἶναι τὸ ἔχον τὰ ὀλιγώτερα καθυστερήματα. Ἡ κρίσις ἡ σταφιδικὴ, ἡ ἐποχὴ τοῦ ἔτους καὶ αἱ ἐπικείμεναι δημοτικαὶ ἐκλογαί, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ δώσωσιν ἀφορμὴν εἰς ὀλιγωτέραν χρῆσιν τῆς ἀπηνοῦς καταδιώξεως καὶ τῆς ἐκδόσεως ἐνταλμάτων κατὰ τῶν ὀφειλετῶν τοῦ Δημοσίου.

§17Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ἀρνήσεως φόρων, οὐδ’ ἐζήτησέ τις νὰ μὴ πληρώσωσιν οἱ φορολογούμενοι φόρους. Εἰς τούτους ὑποχρεούμεθα πάντες. Ἀλλ’ οἱ προλαλήσαντες συνάδελφοι εἶπον, καὶ μετὰ τούτους λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ παρατηρήσω καὶ ἐγὼ εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι δὲν εἶναι ἡ ἐποχὴ κατάλληλος πρὸς εἴσπραξιν τῶν φόρων, καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἀναβάλῃ τὴν εἴσπραξιν μέχρι τοῦ Σεπτεμβρίου καὶ Ὀκτωβρίου, ὅτε ὁ φορολογούμενος λαὸς θὰ ἦναι ὁπωσδήποτε εἰς θέσιν νὰ πληρώσῃ, εἰσπράττων ἐκ τῶν εἰσοδημάτων του. Διότι εἶναι ἄδικον κατὰ τὴν ἐποχὴν ταύτην νὰ πληρώσωσι φόρους οἱ ὀφείλοντες εἰς τὸ Δημόσιον. Βεβαιῶ δὲ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι διὰ τῆς ἀπηνοῦς καταδιώξεως οὐδὲν ἄλλο θέλει κατορθώσει ἢ νὰ τραπῶσιν οἱ φορολογούμενοι εἰς τὰ ὄρη.

§18Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρὸ παντὸς πρέπει νὰ ἐννοηθῇ, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἀπηνοῦς καταδιώξεως· ἐξ ἐναντίας ἀρχόμενος τοῦ λόγου εἶπον, ὅτι πᾶσα δυνατὴ εὐκολία θέλει δοθῆ εἰς τοὺς φορολογουμένους. Παραπονοῦνται διὰ τὸ ἀκατάλληλον τῆς ἐποχῆς πρὸς εἴσπραξιν τῶν φόρων, ὡσεὶ ὥρισα ἐγὼ τὸν χρόνον τῆς εἰσπράξεως τῶν φόρων· τὸν χρόνον τῆς εἰσπράξεως τῶν φόρων ὁρίζουσιν οἱ νόμοι, ὁ δὲ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εὐτυχῶς δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς ἀναστολῆς τῆς εἰσπράξεως τῶν φόρων, διότι θὰ ἦτο ἀληθῶς δαιμονία νομοθεσία ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἐξηρτᾶτο ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἀναστέλλῃ μὲν ὡς πρός τινας τὴν καταβολὴν τῶν φόρων, νὰ ἐπισπεύδῃ δ’ αὐτὴν ὡς πρὸς τοὺς ἄλλους. Νομίζω ὅτι εὑρισκόμεθα ἀπέναντι νομοθεσίας καθιστώσης τὴν ἰσότητα. Θέλετε νὰ καταστήσωμεν τὴν ἀνισότητα; Ἐγὼ δὲν εἶμαι τὸ ὄργανον, διὰ τοῦ ὁποίου θέλει κατασταθῆ ἡ ἀνισότης. Ἀλλ’ εἶπον ἐν ἀρχῇ καὶ ἐπαναλαμβάνω καὶ ἤδη, ὅτι, καθ’ ὅσον πρόκειται νὰ χορηγηθῇ ἀνακούφισις εἰς τοὺς φορολογουμένους καὶ καθ’ ὅσον ἐπιτρέπεται ἐκ τῶν νόμων καὶ ἐκ τῶν περιστάσεων τοῦ δημοσίου ταμείου, θὰ τὸ πράξω ἄνευ οὐδεμιᾶς συστάσεως.

§19Γ. ΣΚΛΗΡΟΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω πρότασιν νόμου περὶ συστάσεως Γεωργικῆς καὶ Κτηματικῆς Τραπέζης, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ἐὰν κρίνῃ τὴν πρότασιν ταύτην κατεπείγουσαν, νὰ δεχθῇ, ὅπως ἀναγραφῇ αὕτη μεταξὺ τῶν πρώτων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Ἐπίσης ἤθελον παρακαλέσει τὴν Βουλὴν, ὅπως ἐγκρίνῃ νὰ ἀναγραφῇ μεταξὺ τῶν πρώτων ἡ πρότασις νόμου, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον χθὲς, διότι δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἕκαστος ἐξ ὑμῶν ἐνδιαφέρεται ὑπὲρ τῆς βελτιώσεως τῆς καταστάσεως τῶν φυλακισμένων.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ὑποβληθεῖσα σήμερον πρότασις νόμου τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λευκάδος θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ, καὶ μετὰ τοῦτο θέλει ἀναγραφῆ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 51).

§21Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Ἀπὸ πολλῶν ἡμερῶν βλέπω ἐνταῦθα ὑπαλλήλους ἀνωτέρους ἐκ τῶν τοποθετημένων ἐν Αἰτωλίᾳ καὶ Λευκάδι. Δὲν γνωρίζω διατὶ αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι μένουσιν ἐδῶ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐπὶ τίνι λόγῳ κρατεῖ ἐνταῦθα τοὺς ἀνωτέρους τούτους διοικητικοὺς ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι βεβαίως εἶναι ἀναγκαῖοι ἐκεῖ διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς ἐν γένει διοικήσεως.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Κέας κ. Κ. Ἱερομνήμων ὑποβάλλει τὴν ἑξῆς ἔγγραφον ἐπερώτησιν: «Παρακαλεῖται ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς, ἵνα εὐαρεστούμενος διατάξῃ νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ διαταγὴ τῆς Γενικῆς Διευθύνσεως τῶν Ταχυδρομείων καὶ Τηλεγράφων, καὶ παραδοθῇ τὸ τηλεφωνικὸν καὶ ταχυδρομικὸν γραφεῖον τοῦ δήμου Δρυοπίδος Κύθνου ἀπὸ τὸν ἰδιώτην Τριανταφύλλου εἰς τὸν ἐκεῖ δημοδιδάσκαλον, ἢ ἄλλον δημόσιον ὑπάλληλον, καθόσον ὁ νόμος περὶ ταχυδρομικῆς καὶ τηλεφωνικῆς ὑπηρεσίας ῥητῶς ἀπαγορεύει ν’ ἀνατίθηνται τὰ τηλεφωνεῖα καὶ ταχυδρομεῖα εἰς ἰδιώτας, ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχουσι δημόσιοι ὑπάλληλοι.» Ζητεῖ τις τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως;

§23ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ ͵ΒΨʹ νόμου τῆς 25 Μαρτίου 1900». Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Γουλιμῆς.

§25Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἐπειδὴ βλέπω καὶ τὰς περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκεται ἡ Βουλή, καὶ τὸν χρόνον πολὺ ὀλίγον διὰ τὴν ἐπιτέλεσιν ἀπαραιτήτως ἀναγκαίων ἔργων πρὸς ἐπιψήφισιν, μόνον δι’ ὀλίγων θὰ καταδείξω τὰς ἐλλείψεις τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ὅπως ἡ Βουλὴ μὴ προβῇ εἰς παραδοχὴν λεπτομερειῶν τινων, αἵτινες δύνανται ἄρδην νὰ ἀνατρέψωσι τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον προέθετο ἡ Βουλή, ψηφίσασα κατὰ τὸ ἔτος 1900 τὸν θεσμὸν τῆς Γενικῆς Διοικήσεως. Βεβαίως διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἀναγνωρίζεται καὶ ἀπὸ τὸ κόμμα τοῦ ὁποίου ἡγοῦνται οἱ ἐξέχοντες πολιτικοὶ, οἱ παρακαθήμενοι πρὸ τοῦ βήματος, ἐπὶ τῶν ἑδωλίων τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος, ἀναγνωρίζεται, λέγω, ὁ θεσμὸς τῆς Γεν. Διοικήσεως ὡς σύμφωνος πρὸς τὸ Σύνταγμα, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν συζήτησιν τότε τοῦ νομοσχεδίου εἶχε διαμφισβητηθῆ...

§26Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ὅταν γείνῃ ἡ ψηφοφορία, θὰ σᾶς δώσω τὴν ἀπάντησιν εἰς ὅ,τι λέγετε.

§27Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. .. Ἑπομένως αὐτὸ καὶ μόνον εἶναι μέγα καὶ εὐχάριστον. Διότι δὲν λησμονῶ, ὅτι κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ προγράμματος αὐτοῦ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν, ὅτι θὰ παύσῃ πλέον τὸ ζήτημα τὸ στρατιωτικὸν, τὸ ὁποῖον ἐπὶ τόσον χρόνον ἀπησχόλησε καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν κοινὴν γνώμην, καὶ δὲν δύναμαι παρὰ νὰ ἐκφράσω τὴν χαράν μου, διότι δι’ αὐτοῦ ἐπιτυγχάνεται ὁ σκοπὸς, ὅπως τεθῇ ἓν τέρμα εἰς τὸ ζήτημα τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ καὶ δοθῇ ἐπὶ τέλους ὁ καιρὸς, ὥστε εἰς τὸ μέλλον καὶ Κυβέρνησις καὶ Βουλὴ νὰ σκεφθῶσι διὰ τὰ ἄλλα ζητήματα τοῦ στρατοῦ, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐπίσης σπουδαῖα καὶ τὰ ὁποῖα περιμένει ἐναγωνίως ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνισμός. Ὡς πρὸς τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, εἶμαι σύμφωνος. Μόνον λεπτομερείας τινὰς δὲν παραδέχομαι, πρὸ παντὸς δὲ ἐκείνας αἱ ὁποῖαι ἄρδην ἀνατρέπουσι τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει ὁ θεσμὸς τῆς Γεν. Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ πρῶτον ἄρθρον, τὰ καταστήματα καὶ αἱ ὑπηρεσίαι, αἵτινες δὲν θὰ ὑπάγωνται ὑπὸ τὴν Γεν. Διοίκησιν, εἶναι σχεδὸν αἱ αὐταὶ, αἵτινες δὲν ὑπάγονται καὶ διὰ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ ἰσχύοντος νόμου· προστίθενται μόνον ἡ στρατιωτικὴ ἐκπαίδευσις καὶ τὸ τμῆμα τῆς Οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας, τὸ ἀποτελούμενον ἀπὸ τὰ Ἐπιμελητήρια, καὶ τὸ τῆς Ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας, τὸ ἀποτελούμενον ἀπὸ τὰ νοσοκομεῖα τοῦ στρατεύματος. Ὁ σκοπὸς, ὁ ὁποῖος ἐνυπάρχει ἐν τῷ ὑποβληθέντι νομοσχεδίῳ, εἶναι, ὅπως ἡ Γενικὴ Διοίκησις τοῦ στρατοῦ ἔχῃ μόνον τὴν ἄμεσον διοίκησιν τοῦ στρατεύματος, οὐχὶ δὲ καὶ τῶν ὑπηρεσιῶν. Ὡς πρὸς τοῦτο δὲν δύναμαι νὰ φέρω ἀντίρρησιν, ἐὰν δηλ. εἰς τὰ καταστήματα καὶ τὰς ὑπηρεσίας, αἵτινες ἐν τῷ νόμῳ ὡρίζοντο, προστίθενται μερικαὶ ἀκόμη ὑπηρεσίαι. Μόνον εὑρίσκω ἓν χάσμα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, καὶ παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του.

§28Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ὄχι τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν;

§29Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀδιαθετεῖ· ἀλλὰ τοῦτο οὐδεμίαν ἔχει ἐπιρροήν. Εἶμαι ἐγὼ ἐδῶ. Πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν σας, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἑνιαία, καὶ ὑπέχει ἀκεραίαν καὶ ἀμέριστον τὴν εὐθύνην τῶν παρ’ ἑκάστου τῶν μελῶν αὐτῆς ὑποβαλλομένων νομοσχεδίων.

§30Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Χαίρω πολὺ διὰ τὰς ἐξηγήσεις αὐτάς.

§31Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον ὑπάγονται ὑπὸ τὴν διοίκησιν τοῦ Γεν. Διοικητοῦ τὰ στρατιωτικὰ σώματα, αἱ ὑπηρεσίαι καὶ τὰ καταστήματα· ἀλλ’ ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίῳ δὲν ἐπαναλαμβάνονται αἱ φράσεις «αἱ ὑπηρεσίαι καὶ τὰ καταστήματα», ἀλλ’ εἶναι ὑπηρεσίαι, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐξαιροῦνται, ὡς π. χ. αἱ Διευθύνσεις τοῦ Μηχανικοῦ, αἵτινες ὑπάγονται εἰς τὸ σῶμα τοῦ Μηχανικοῦ, καὶ ἃς δὲν ἀναφέρει τὸ νομοσχέδιον, ὡς ἐπίσης τὸ Ὁπλοστάσιον, ὅπερ ὑπάγεται εἰς τὸ σῶμα τοῦ Πυροβολικοῦ, ἀλλ’ εἶναι κατάστημα καὶ οὐχὶ στρατιωτικὸν σῶμα, καὶ ὅπερ δὲν ἀναφέρει τὸ νομοσχέδιον...

§32Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶναι ὁ νόμος τοῦ 1887, ὁ ὁποῖος ὁρίζει περὶ αὐτῶν.

§33Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Μάλιστα, ὁ νόμος τοῦ 1887· ἀλλ’ αἱ Διευθύνσεις ἐξαιροῦνται.

§34Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα.

§35Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Ἐξαιρεῖται ἐπίσης ἡ Ἐπιθεώρησις.

§36Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅ,τι δὲν ἐξαιρεῖ ὁ νόμος, ὑπάγεται.

§37Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ τρίτον ἄρθρον, ἐπ’ αὐτοῦ ἰδίως ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, διότι νομίζω, ὅτι διὰ τῆς παραλείψεως ἑνὸς ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ ἰσχύοντος νόμου καταργεῖται σχεδὸν ὁ θεσμὸς τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἑνιαίαν διοίκησιν τοῦ στρατοῦ. Δυνάμει τοῦ ἄρθρου 6, ἐδάφ. βʹ, τοῦ ἰσχύοντος νόμου ὁ Γεν. Διοικητὴς ὑποβάλλει προτάσεις περὶ μεταθέσεως ἀξιωματικῶν ἀπὸ σώματος εἰς σῶμα τοῦ αὐτοῦ ὅπλου, ἢ εἰς γενικὰς καὶ εἰδικὰς ὑπηρεσίας τοῦ στρατοῦ. Ἡ παράλειψις αὐτοῦ τοῦ ἐδαφίου ἀνατρέπει τὴν ἑνιαίαν διοίκησιν τοῦ στρατεύματος, παραδίδει σχεδὸν, ἂν ὄχι τοῦ ἥμισυ, τὸ τρίτον τῶν ἀξιωματικῶν εἰς τὴν αὐθαίρετον διάθεσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος βεβαίως οὕτω,—καίτοι οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν ἔχω, ὅτι οὐδεὶς ἀξιωματικὸς ἢ μὴ ἀξιωματικός, Ὑπουργὸς ὢν τῶν Στρατιατικῶν, δὲν θὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ συμφέρον τοῦ στρατεύματος,—δὲν θὰ ἦναι ἐλεύθερος πολιτικῶς νὰ ἀποβλέπῃ εἰς τὸ συμφέρον τοῦ στρατεύματος, καὶ μόνον εἰς αὐτό. Ἑπομένως θὰ ἔχωμεν πάλιν ἀκριβῶς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἴχομεν ἐπὶ τεσσαρακονταετίαν ὅλην, καὶ τὸ ὁποῖον ἠθέλησεν ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφύγῃ διὰ τοῦ νόμου περὶ Γενικῆς Διοικήσεως. Νομίζω ὅτι τοῦτο πρέπει νὰ τὸ λάβωμεν ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν, ἐὰν δὲν θέλωμεν νὰ παραδώσωμεν τὸν στρατὸν εἰς ἐπιδράσεις ἄλλας, παρὰ ἐκείνας αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ δεσπόζωσι διὰ τὴν κανονικὴν λειτουργίαν τοῦ στρατεύματος. Πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν τὸ ζήτημα τῆς παραλείψεως τοῦ ἐδαφίου τούτου, τὸ ὁποῖον, ἂν τεθῇ ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίῳ, βεβαίως οὐδεμίαν δύναται νὰ ἔχῃ ἐπὶ τοῦ στρατοῦ ἐπιβλαβῆ ἐπίδρασιν, ἢ ἐπιρροὴν ἐπὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν.

§38Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ, τὰς ἐπιδράσεις, περὶ τῶν ὁποίων ὁμιλεῖτε, νὰ τὰς ὁρίσητε.

§39Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ὁμιλῶ πρὸς τὴν Βουλὴν, ἡ ὁποία ἀποτελεῖται ἀπὸ πολιτευομένους, οἵτινες πολιτεύονται ἀπὸ πολλοῦ χρόνου καὶ γνωρίζουσι τὰς ἐπιδράσεις αὐτάς. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας, διότι οὔτε ὁ χρόνος εἶναι κατάλληλος, οὔτε εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑποδείξω αὐτάς.

§40Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπιδράσεις τοιαύτας δὲν ἔχετε νὰ ἐπιδείξητε.

§41Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω τὰς ἐπιδράσεις ταύτας, καὶ παρακαλῶ νὰ τὰς ὁρίσητε.

§42Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Ἐγὼ σᾶς θεωρῶ, καθὸ ἀρχαιότερον, πολυπειρότερον ἐμοῦ, καὶ νομίζω ὅτι τὰς ἐννοεῖτε κάλλιστα. Πρὶν ἢ ψηφισθῇ ὁ ἰσχύων νόμος περὶ Γενικῆς Διοικήσεως συνεζητήθη εἰς δέκα συνεδριάσεις, καὶ τότε ἐλέχθησαν αὗται.

§43Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, πρὸ παντὸς θέσατε τάξιν εἰς τὴν συζήτησιν. Ἂς ἀφεθῇ ὁ ἀγορεύων ἐλεύθερος νὰ ὁμιλήσῃ καὶ εἴπῃ τὰς γνώμας του.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, παρακαλῶ... Μὴ δέχεσθε διακοπὰς, κύριε Γουλιμῆ.

§45Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον 4, ἐὰν γένηται δεκτὴ καὶ τεθῇ ἐν τῷ ἄρθρῳ 6, δηλ. ἐν τῷ νέῳ 3, ἡ μικρὰ παράγραφος, τὴν ὁποίαν ἀνέγνωσα, τότε τὸ πρῶτον καὶ δεύτερον ἐδάφιον περιττεύουσι, θὰ μείνωσι δὲ τὰ λοιπὰ δύο, ἅτινα ἔχουσι τὸν ἐπιδιωκόμενον παρὰ τοῦ νομοσχεδίου σκοπόν.

§46Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁλόκληρον τὸ τελευταῖον περιττεύει, κατὰ τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλετε, καὶ μένουσι τὰ στρατιωτικὰ ὡς ἔχουσι.

§47Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Ὄχι, κύριε Πρόεδρε· ὑπάρχουσι μερικὰ ἐδάφια τοῦ ἄρθρου 4, τὰ ὁποῖα τείνουσιν εἰς τὸ νὰ ἐξομαλύνωσι τὰς συγκρούσεις καὶ τὰ μικρὰ προσκόμματα, τὰ ὁποῖα ἐνίοτε παρουσιάζονται κατὰ τὴν λειτουργίαν τοῦ νόμου αὐτοῦ, καὶ ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν νομίζω ὅτι ἠδύναντο νὰ μείνωσι τὸ τρίτον καὶ τὸ τέταρτον ἐδάφιον. Ἀλλ’ ἐὰν περιττεύῃ τὸ νομοσχέδιον, ἐγὼ ὀφείλω νὰ καταδείξω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς συνεπείας, τὰς ὁποίας θὰ εἶχεν ἡ ψήφισις αὐτοῦ, ὡς ἔχει. Ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ θέσῃ χεῖρα ἐπὶ τῆς κανονικῆς λειτουργίας τοῦ στρατοῦ, ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ φέρῃ πάλιν τὴν ἰσχὺν τῶν ἐπιδράσεων, τὰς ὁποίας πάντες γνωρίζομεν, καὶ αἵτινες ἔφεραν τὴν κατάστασιν τοῦ στρατεύματος, τὴν ὁποίαν ἠθέλησε νὰ διορθώσῃ ἡ Βουλὴ διὰ τοῦ νόμου περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, ἂς ἀποφασίσῃ ὅ,τι νομίζει καλλίτερον. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς καὶ εἰς τὸ τελευταῖον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 4, ὅπερ λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἐκλογὴ τῶν βαθμοφόρων διὰ τὰς θέσεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ διὰ τὴν ἀστυνομικὴν ὑπηρεσίαν ἀνήκει τῷ Ὑπουργῷ τῶν Στρατιωτικῶν.» Ὀλίγας λέξεις θὰ σᾶς εἴπω, διὰ νὰ κατανοήσητε τὴν σοβαρότητα αὐτῆς τῆς μικρᾶς παραγράφου. Γνωρίζετε ὅτι 350 περίπου ἀξιωματικοὶ ὑπηρετοῦσιν εἰς τὴν ἀστυνομίαν. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ καταργηθῇ ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία, βεβαίως καὶ τὸ ἄρθρον περιττεύει· ἀλλ’ ἐὰν δὲν καταργηθῇ παρὰ εἰς χρόνον βραδύτερον, τότε ἡ ψήφισις αὐτοῦ τοῦ ἐδαφίου τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου θὰ φέρῃ τὴν πλήρη παραλυσίαν τοῦ πεζικοῦ, διότι οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ πεζικοῦ εἶναι 1100 περίπου, ἐὰν δὲ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέγῃ 350, ἵνα τοὺς ἀποσπᾷ εἰς τὴν στρατιωτικὴν ἀστυνομίαν, ἐννοεῖται τότε ὑπὸ ποίας συνθήκας θὰ γίνηται ἡ ὑπηρεσία τοῦ πεζικοῦ. Διότι δυοῖν θάτερον· ἢ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θὰ ἐκλέξῃ ἔχων ὑπ’ ὄψιν τὸ συμφέρον τῆς ὑπηρεσίας τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, καὶ τότε βεβαίως θὰ ἐκλέξῃ τοὺς καλλιτέρους, ἢ θὰ ἐκλέξῃ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους θὰ τῷ ἐπιβάλωσι, θὰ τοῦ ἀπαιτήσωσι νὰ ἐκλέξῃ. Καὶ ὑπὸ τὴν πρώτην περίπτωσιν, καθ’ ἣν θὰ ἐκλέξῃ τοὺς καλλιτέρους, τὸ ἄνθος τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ πεζικοῦ, καὶ ὑπὸ τὴν ἑτέραν περίπτωσιν εἶναι καταστροφὴ τοῦ πεζικοῦ· διότι κατὰ μὲν τὴν πρώτην περίπτωσιν τὸ πεζικὸν, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ κυριώτερον ὅπλον τοῦ στρατοῦ, δὲν θὰ χρησιμεύῃ παρὰ ὡς φυτώριον, ἀπὸ τὸ ὁποῖον θὰ ἐκλέγηται τὸ ἄνθος τοῦ στρατοῦ, ἵνα ὑπηρετῇ εἰς τὴν ἀστυνομίαν, εἰς ὑπηρεσίαν δηλαδὴ ἀλλοτρίαν τοῦ στρατεύματος. Δὲν ἐννοῶ διατὶ νὰ δαπανᾷ τὸ Κράτος 17 ἑκατομμύρια ἐτησίως διὰ τὸν στρατὸν, καὶ νὰ χρησιμεύωσιν οἱ ἀξιωματικοί, ἵνα ὑπηρετῶσιν εἰς τὴν στρατιωτικὴν ἀστυνομίαν. Ἐὰν δὲ πρόκειται νὰ ἐκλέγῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν οὐχὶ τοὺς ἀρίστους τῶν ἀξιωματικῶν, ἀλλὰ ἄλλους, ἐκείνους οὓς θὰ ἐπιβάλλωσιν αἱ ἐπιδράσεις εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐκλέγῃ, τότε δύναται νὰ ἐννοήσῃ ἡ Βουλὴ ὁποίαν βλαπτικὴν ἐπιρροὴν θὰ ἔχῃ καὶ τοῦτο εἰς τὴν κανονικὴν κατάστασιν τοῦ στρατεύματος. Σήμερον τί γίνεται; Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ζητεῖ ἀπὸ τὴν Γενικὴν Διοίκησιν 15 π. χ. ἀξιωματικούς, ἡ Γεν. Διοίκησις δίδει κατάλογον ἀριθμοῦ τινος ἀξιωματικῶν, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν τὴν δύναμιν τῶν σωμάτων, ἢ μᾶλλον τὸν πλεονασμὸν τῶν ἀξιωματικῶν τῶν διαφόρων σωμάτων, καὶ ἀφίνει τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἐλεύθερον νὰ διορίζῃ αὐτοὺς εἰς τὰς ἀστυνομίας· καὶ ἂν μὲν αὐτοὶ ἀποδειχθῶσιν ἀνίκανοι, ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ Ὑπουργὸς νὰ ζητήσῃ τὴν παῦσιν αὐτῶν ἀπὸ τῆς ἀστυνομικῆς ὑπηρεσίας καὶ τὴν ἐπάνοδόν των εἰς τὸ στράτευμα, ν’ ἀντικαταστήσῃ δὲ αὐτοὺς δι’ ἑτέρων· ἑπομένως οὐδεμία ζημία θὰ ἐπέρχηται εἰς τὴν καλὴν λειτουργίαν τοῦ περὶ ἀστυνομίας νόμου, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου οὐδεὶς κίνδυνος καταστροφῆς τοῦ στρατεύματος, πρὸ παντὸς δὲ τοῦ πεζικοῦ, οὐδὲ θὰ ἐπέλθῃ ἄρδην ἀνατροπὴ τῆς καλῆς λειτουργίας τοῦ στρατοῦ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον 5, νομίζω ὅτι ἠδύνατο ἐντελῶς νὰ παραλειφθῇ, διότι δὲν καθιεροῦται ἄλλο τι παρὰ μόνον ὅτι ὁ ἀρχαιότερος διοικητὴς συντάγματος πεζικοῦ, ὁ καὶ νῦν διοικῶν τὴν ταξιαρχίαν, θὰ παραδώσῃ τὴν διοίκησιν τοῦ συντάγματός του. Εἰς τὸ πεζικὸν ὑπάρχουσι νῦν μόνον πέντε ἢ ἓξ συνταγματάρχαι· ἂν δὲ τὸ ἄρθρον αὐτὸ ψηφισθῇ ὡς ἔχει, τότε αὐτοὶ θά παραλάβωσι τὰς ταξιαρχίας ὁριστικῶς, διότι δὲν θὰ πρόκειται νὰ πληρωθῇ ἡ θέσις τῶν ταξιάρχων διὰ προβιβασμοῦ ὑποστρατήγων, δὲν θὰ ἔχωμεν δὲ οὐδένα συνταγματάρχην ἐπὶ κεφαλῆς συντάγματος πεζικοῦ. Αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπὸς τοῦ ἄρθρου. Δὲν θέλω ν’ ἀπασχολήσω περισσότερον τὴν Βουλήν· νομίζω ὅμως, ὅτι τὰ δύο σημεῖα, τὰ ὁποῖα ἐτόνισα, πρέπει νὰ προκαλέσωσι τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, ἂν θέλετε νὰ ὑπάρξῃ στράτευμα, καὶ νὰ μὴ δαπανῶνται τόσα μεγάλα ποσὰ καὶ τόσος ἐθνικὸς πλοῦτος ἀσκόπως.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Λαπαθιώτης ἔχει τὸν λόγον.

§49Λ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Λυποῦμαι, Κύριοι, διότι δὲν παρίσταται ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς κατὰ τὴν συζήτησιν σπουδαιοτάτου νομοσχεδίου, νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ἐθεώρησεν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὡς ἀπαρχὴν τῶν στρατιωτικῶν αὑτοῦ μέτρων, καὶ λυποῦμαι τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον ἐν τῷ ὑποβληθέντι νομοσχεδίῳ ὑπάρχουν τοσαῦτα ἀσαφῆ, περὶ τῶν ὁποίων θὰ ὁμιλήσω, ὥστε καθίστατο ἀναγκαιοτάτη ἡ παρουσία τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ, διὰ νὰ δώσῃ τὰς ἀναγκαίας διασαφήσεις. Δὲν θεωρῶ, Κύριοι, κατάλληλον τὴν στιγμὴν διὰ νὰ ἐπασχολήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ ζητημάτων στρατιωτικῶν γενικωτέρας φύσεως, καὶ ἀναπτύξω τὰς γνώμας μου περὶ τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων τῆς χώρας· τοῦτο ἐπιφυλάσσομαι νὰ πράξω κατὰ τὴν προσεχῆ Σύνοδον τῆς Βουλῆς, ὅτε, ὡς ἐλπίζω καὶ ὡς ἐδήλωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, θέλει ὑποβάλει ἄρτια στρατιωτικὰ μέτρα καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς στρατιωτικῆς ὀργανώσεως καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς πολεμικῆς παρασκευῆς τῆς χώρας. Σήμερον θὰ περιορισθῶ εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον δὲν διστάζω εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, μεθ’ ὅλην τὴν ἰδιάζουσαν ἐκτίμησιν, τὴν ὁποίαν τρέφω πρὸς τὸν κ. Ράλλην, δὲν διστάζω, λέγω, εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς νὰ χαρακτηρίσω ὡς ὀλέθριον διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ στρατοῦ, ὡς ἀνοῖγον θύρας καὶ παράθυρα εἰς τὰς ξένας ἐπιρροὰς, ἐκείνας περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτε ἔκαμε τὰς δηλώσεις του τὰς προεισαγωγικὰς, προκειμένου περὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑπὸ συζήτησιν, καὶ ὡς μὴ πληροῦν οὐδὲ τὸν σκοπὸν ἐκεῖνον, δι’ ὃν συνετάχθη τὸ νομοσχέδιον, τουτέστι τῆς ἀποσοβήσεως τῆς συρράξεως μεταξὺ Ὑπουργοῦ Στρατιωτικῶν καὶ Γενικῆς Διοικήσεως,—διότι τοιοῦτος εἶναι ὁ σκοπὸς, τὸν ὁποῖον προέθετο κατὰ τὰς δηλώσεις του ὁ κ. Ράλλης.—Κατὰ τὴν γνώμην μου, θεωρῶ ἐντελῶς ἀδικαιολόγητον τὸν ἀγῶνα, ὁ ὁποῖος διεξάγεται περὶ τὸν θεσμὸν τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, θεωρῶ ὅλως ἀδίκους τὰς ἐπιθέσεις τὰς ὁποίας ὑπέστη καὶ ὑφίσταται ὁ θεσμὸς οὗτος, διότι ἡ ὠφέλεια, ἥτις ἐξ αὐτοῦ παρήχθη εἰς τὸ στράτευμα, εἶναι τοσοῦτον θετικὴ, εἶναι τοσοῦτον ὀφθαλμοφανὴς, ὥστε εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξῃ δευτέρα γνώμη, ἂν κριθῇ ὁ θεσμὸς ὑπὸ τὴν ἔποψιν ἀποκλειστικῶς τῶν συμφερόντων τοῦ στρατοῦ, καὶ ἂν διαλυθῇ πᾶσα προκατάληψις, ἡ ὁποία ὑπάρχει κατὰ τοῦ θεσμοῦ. Καὶ δὲν χρειάζεται πολὺ διὰ νὰ ἀποδειχθῇ ἡ ὠφέλεια, ἥτις παρήχθη εἰς τὸ στράτευμα. Ἡ ἐμπιστοσύνη, μεθ’ ἧς περιβάλλεται ὁ θεσμὸς ὑπὸ τοῦ στρατεύματος, μεθ’ ἧς περιβάλλεται ὁ θεσμὸς ὑπὸ τοῦ σώματος τῶν ἀξιωματικῶν, ἡ ἐμπιστοσύνη αὕτη εἶναι ἡ κυρία ἀπόδειξις περὶ τῆς ὠφελιμότητος τοῦ θεσμοῦ ὑπὸ τὴν καθαρῶς στρατιωτικὴν ἔποψιν. Ἀλλὰ δύναταί τις καὶ ἄνευ ἄλλων ἐπιχειρημάτων νὰ καταλήξῃ εἰς τὸ συμπέρασμα, εἰς τὸ ὁποῖον κατέληξα περὶ τῆς ὠφελιμότητος τοῦ θεσμοῦ, ἐξεταζομένου ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν συμφερόντων τοῦ στρατεύματος, ἀρκεῖ νὰ συγκρίνωμεν δύο ἐποχὰς, ἐποχὰς ἐντελῶς διακεκριμένας ἀπ’ ἀλλήλων. Ἂν συγκρίνωμεν τὴν ἐποχὴν τὴν πρὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ θεσμοῦ πρὸς τὴν ἐποχὴν τὴν μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ θεσμοῦ, θέλομεν παρατηρήσει κατὰ τὴν ἐποχὴν τὴν πρὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ θεσμοῦ ἐξεγέρσεις τοῦ στρατεύματος καὶ τῶν ἀξιωματικῶν ἐναντίον τῶν Κυβερνήσεων, θέλομεν παρατηρήσει ἐξεγέρσεις μεταξὺ τῶν σωμάτων, θέλομεν ἴδει ἀντεγκλήσεις μεταξὺ τῶν προσώπων, ἀντεγκλήσεις μεταξὺ τῶν βαθμῶν, θέλομεν ἴδει τουτέστι διαταραχθεῖσαν τελείως τὴν διοίκησιν καὶ τὴν πειθαρχίαν τοῦ στρατεύματος...

§50Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπιτρέπετε διακοπάς;

§51ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Μάλιστα.

§52Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἂν πρόκειται νὰ κάμητε παραβολὴν τῆς ἐποχῆς τῆς πρὸ τοῦ νόμου τῆς Γενικῆς Διοικήσεως πρὸς τὴν ἐποχὴν τὴν μετὰ τὸν νόμον τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, ὀφείλετε νὰ κάμητε παραβολὴν πρὸς τὴν ἐποχὴν τοῦ πρὸ τοῦ 1883 στρατοῦ, καὶ τότε θὰ φθάσητε εἰς τὸ ἀληθὲς συμπέρασμα.

§53ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Παραδέχομαι ὅτι ἡ ἐποχὴ ἐκείνη ἦτο ἀρίστη, ἀλλὰ μετὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην παρετηρήθησαν τὰ γεγονότα τὰ ἀνεπίδεκτα ἀμφισβητήσεως.

§54Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ναί· ἀλλὰ τότε θὰ ἴδωμεν ποῖος εἶναι ὑπεύθυνος.

§55ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ δὲν ὁμιλῶ περὶ ὑπευθύνου, ἀλλὰ περὶ γεγονότων, τὰ ὁποῖα ἐξηφανίσθησαν ὡς διὰ μαγείας μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου περὶ Γενικῆς Διοικήσεως.

§56Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι· μὲ συγχωρεῖτε.

§57ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Δὲν ὁμιλῶ λοιπὸν οὔτε περὶ προσώπων, οὔτε περὶ ὑπευθύνων.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ ἐπιτρέπετε διακοπὰς, κύριε Λαπαθιώτη.

§59ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἀκριβῶς αἱ διακοπαὶ ἀποδεικνύουσιν, ὅτι τὸ ζήτημα θίγεται εἰς τὰ καίρια.

§60Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αἱ διακοπαὶ προκαλοῦν τὸ ἑξῆς, ὅτι διευκρινίζεται ἡ θέσις τοῦ ζητήματος, καὶ οὕτω πως δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἀληθὲς συμπέρασμα, καὶ μάλιστα ὅταν αἱ διακοπαὶ καὶ ἡ συζήτησις γίνωνται παρ’ ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι γνῶσιν τοῦ ζητήματος, διότι οὕτω μόνον δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν ποῦ ἔγκειται ἡ πληγὴ, διὰ νὰ θεραπεύσωμεν αὐτήν.

§61ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ θὰ περιορισθῶ ἐντελῶς εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Ἀλλ’ ἂς ἀφήσωμεν τὰς συγκρίσεις, ἐπειδὴ αἱ συγκρίσεις διεγείρουν ἴσως ἄλλα ζητήματα. Προκαλῶ δὲ οἱονδήποτε νὰ ἀρνηθῇ, ἂν δὲν ἑδραιώθη ἡ πειθαρχία καὶ ἂν δὲν ἐβελτιώθη ἡ διοίκησις μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου περὶ Γενικῆς Διοικήσεως. Τοῦτο, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὡμολογήθη παρὰ πολλῶν, τοῦτο θὰ ἠδύνατο νὰ ὁμολογηθῇ καὶ παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἂν παρίστατο ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὁ ὁποῖος χθὲς ἐκ τοῦ στρατεύματος εἰσῆλθεν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, καὶ ἔχει νωπὰς εἰσέτι τὰς ἐντυπώσεις τὰς ἐκ τοῦ στρατεύματος. Θεωρῶ ὅτι, καὶ ἂν μόνον αὐτὸ τὸ πλεονέκτημα παρήχθη, τὸ τῆς ἑδραιώσεως τῆς πειθαρχίας ἐν τῷ στρατεύματι, ὅτι τοῦτο θὰ ἦτο ἀρκετὸν, ἵνα οὐδεὶς λόγος γίνηται περὶ τοῦ θεσμοῦ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως. Θὰ ὁμιλήσω περὶ τῶν ἄλλων σημείων, περὶ τῶν ὁποίων γίνονται ἀμφισβητήσεις, καὶ ὅταν ἔχωμεν τοιαῦτα ἀποτελέσματα, ἐρωτῶ, δικαιολογεῖται νὰ λαμβάνωμεν τὸ συνταγματικὸν μικροσκόπιον καὶ νὰ τὸ περιφέρωμεν, διὰ νὰ ἀνακαλύψωμέν που μικρὰν ἀντισυνταγματικότητα, ὅταν ὁ θεσμὸς, κρινόμενος ἀποκλειστικῶς ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν συμφερόντων τοῦ στρατεύματος, εὑρίσκηται ὠφέλιμος εἰς αὐτό; ἐπιτρέπεται ν’ ἀναζητῶμεν θεσμοκτόνα μικρόβια καὶ νὰ διϋλίζωμεν τὸν κώνωπα, ἐνῷ καταπίνομεν τὴν κάμιλον; Ἐγὼ, Κύριοι, θὰ συνεβούλευον τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἂν μοὶ ἔδιδε τὸ δικαίωμα τοῦτο, θὰ συνεβούλευον αὐτὸν νὰ ἀποσύρῃ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, καὶ νὰ πειραματισθῇ κατὰ τὸ διάστημα τὸ μέχρι τοῦ Νοεμβρίου, καὶ ἂν πεισθῇ ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἰσχύοντος νόμου καὶ ἐξ ἰδίας αὐτοῦ, οὕτως εἰπεῖν, αὐτοψίας, — διότι πλεῖστα ζητήματα θὰ γεννηθῶσι κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο, — ἂν πεισθῇ, ὅτι ὁ θεσμὸς αὐτὸς εἶναι ἐπιβλαβὴς εἰς τὸ στράτευμα, ἐγὼ δηλῶ, ὅτι οὐ μόνον τροποποίησιν αὐτοῦ θὰ ψηφίσω, ἀλλὰ καὶ τὴν κατάργησιν ἔτι τοῦ θεσμοῦ· ἂν ὅμως δὲν πεισθῇ, τότε οὔτε κατὰ τὴν προσεχῆ Σύνοδον πρέπει νὰ θίξῃ τὸν θεσμὸν τῆς Γενικῆς Διοικήσεως. Εἶμαι βέβαιος, Κύριοι, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξῃ συζήτησις, καὶ δὲν θὰ ὑπάρξῃ συζήτησις διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ πεισθῇ, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπε περὶ τοῦ Διαδόχου τοῦ Θρόνου, εἶναι ἀληθές· θὰ πεισθῇ ὅτι — ἐπαναλαμβάνω τὰς αὐτὰς φράσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως — «ὁ Διάδοχος τοῦ Θρόνου μένει ὡς ἀγαθοποιὸς δύναμις ἐν τῷ στρατεύματι, παρεμποδίζουσα τὴν εἰσβολὴν ἐπιρροῶν πολιτικῶν ἢ ἄλλων, αἱ ὁποῖαι δὲν δύναται παρὰ νὰ ἔχωσι φθοροποιὸν ἐπίδρασιν ἐπὶ τὸ στράτευμα.» Εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ πεισθῇ ὅτι οὕτως ἔχει τὸ πρᾶγμα, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει οὔτε εἰς τὴν προσεχῆ Σύνοδον τῆς Βουλῆς θὰ ἐνασχοληθῶμεν περὶ τοῦ θεσμοῦ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως. Ἀλλὰ, Κύριοι, ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν τὸν θεσμὸν καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν κατηγοριῶν, αἵτινες ἀπεδόθησαν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ θεσμοῦ. Καὶ αἱ κατηγορίαι πᾶσαι δύνανται νὰ συνοψισθῶσιν εἰς τρεῖς· ἀντισυνταγματικότης τοῦ θεσμοῦ, περιορισμὸς δικαιωμάτων τοῦ Ὑπουργοῦ, ἀφαίρεσις τῆς εὐθύνης τοῦ Ὑπουργοῦ. Αὐταὶ εἶναι αἱ τρεῖς μομφαὶ, οὕτως εἰπεῖν, αἱ κατὰ τοῦ θεσμοῦ, καὶ αὐταὶ αἱ μομφαὶ ἔπεισαν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη μεταβολῆς τοῦ θεσμοῦ. Ἀλλ’ ἂς ἴδωμεν, Κύριοι, εἶναι βάσιμος οἱαδήποτε ἐκ τῶν μομφῶν τούτων; Καὶ ἂς ἐξετάσωμεν πρῶτον τὴν ἀντισυνταγματικότητα τοῦ θεσμοῦ. Βεβαίως δὲν εἶμαι ἐγὼ ὁ εἰδικὸς διὰ νὰ ἐπιληφθῶ τῆς ἐξετάσεως συνταγματικῶν ζητημάτων, ἀλλὰ θ’ ἀνεύρω ἐπιχειρήματα ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων, ἐξ αὐτῆς τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ὑπὸ συζήτησιν. Ποῖαι εἶναι αἱ διατάξεις τοῦ θεσμοῦ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ἐπισύρωσι καθ’ ἑαυτῶν τὴν κατηγορίαν, ὅτι εἶναι διατάξεις ἀντισυνταγματικαί; Αἱ μόναι διατάξεις, αἱ ὁποῖαι προσετέθησαν ἐν τῷ θεσμῷ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, διάφοροι τῶν ὑπαρχουσῶν ἐν τῇ λοιπῇ στρατιωτικῇ νομοθεσίᾳ, φαίνεται ὅτι εἶναι αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ νόμου (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 6. Τὸ Ἐπιτελεῖον τῆς Γεν. Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ διεξάγει καὶ τὰς νῦν διεξαγομένας ὑπηρεσίας ὑπὸ τῆς παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν Ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας. «Ὁ Γενικὸς Διοικητὴς ὑποβάλλει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν τὰς ἀναγκαίας προτάσεις ἐπὶ τῶν ὑποθέσεων τοῦ ἀνωτέρω ἐδαφίου, αἵτινες ἀπαιτοῦσι τὴν ἔκδοσιν βασιλικοῦ διατάγματος. Ἔτι δὲ ὑποβάλλει προτάσεις περὶ μεταθέσεως ἀξιωματικῶν ἀπὸ σώματος εἰς σῶμα τοῦ αὐτοῦ ὅπλου, ἢ εἰς γενικὰς καὶ εἰδικὰς ὑπηρεσίας τοῦ στρατοῦ.» Αὐταὶ εἶναι αἱ μόναι διατάξεις, κατὰ τῶν ὁποίων δύναται νὰ ὑποτεθῇ ὅτι αἱ ἀποδιδόμεναι κατηγορίαι ἴσως ἔχουσι βάσιν τινὰ, διότι αἱ λοιπαὶ διατάξεις περὶ ἐπιθεωρήσεως, αὐταὶ εἶναι διατάξεις, αἱ ὁποῖαι ὑπῆρχον, ὑπάρχουσι καὶ μέλλουσι νὰ ὑπάρξωσι, διότι πάντα τὰ ὑποβληθέντα νομοθετήματα περὶ τὰς διατάξεις ταύτας περιστρέφονται.

§62ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον, παρακαλῶ.

§63ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Καὶ ἡ διάταξις περὶ τῆς προϊσταμένης ἀρχῆς, ἡ ὁποία ὑπῆρχεν, ἐν γένει ὑπάρχει εἰς τὴν στρατιωτικὴν νομοθεσίαν, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι ἡ προϊσταμένη ἀρχή. Ἡ διάταξις, καθ’ ἣν τὸ Ἐπιτελεῖον τῆς Γεν. Διοικήσεως διεξάγει καὶ τὴν νῦν διεξαγομένην ὑπηρεσίαν ὑπὸ τῆς παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν Ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας, δὲν βλέπω νὰ ἔχῃ τι τὸ ἀντισυνταγματικόν. Ἡ διάταξις αὕτη ἐτέθη μᾶλλον διότι ἐπρόκειτο περὶ ἀλλοδαποῦ ἀξιωματικοῦ, ὅστις θὰ ἦτο ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου τῆς Γεν. Διοικήσεως, ἵνα περιορίσῃ τὰ καθήκοντα καὶ τὰς μελέτας αὐτοῦ ἐντὸς τοῦ κύκλου, εἰς τὸν ὁποῖον τὸ Ὑπουργεῖον καὶ τὸ Κράτος ἤθελε νὰ περιορίσῃ αὐτόν. Εἶναι δὲ ἀπόλυτον δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ οἱασδήποτε ἀρχῆς στρατιωτικῆς νὰ διατάσσῃ πᾶσαν μελέτην ἐπὶ παντὸς στρατιωτικοῦ ἀντικειμένου. Ἑπομένως ἡ διάταξις αὕτη οὔτε τὴν εὐθύνην τοῦ Ὑπουργοῦ παραβλάπτει, οὔτε τὰ δικαιώματα τοῦ Ὑπουργοῦ περιορίζει, οὔτε ἀντισυνταγματικότητά τινα ἐνέχει. Ἴσως ἄλλοι εἰδικώτεροι περὶ τὰ συνταγματικὰ δυνηθῶσι μὲ τὸ μικροσκόπιον νὰ ἀνεύρωσι σημεῖά τινα ἀντισυνταγματικότητος, ἀλλ’ ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν δύναμαι νὰ ἀνεύρω, διότι ἡ διάταξις αὕτη εἶναι σχετικὴ μὲ τὰς ἐν γένει διατάξεις περὶ Ἐπιτελείου, τὰς ἰσχυούσας ἐν γένει εἰς τὰς στρατιωτικὰς νομοθεσίας, καὶ, ὡς εἶπον, αὕτη μᾶλλον ἐτέθη ἵνα περιορίσῃ τὰς μελέτας τοῦ ἀλλοδαποῦ ἀξιωματικοῦ ἐκεῖ, ὅπου τὸ Κράτος ἤθελε νὰ περιορίσῃ αὐτὰς, παρὰ νὰ περιορίσῃ τὰ δικαιώματα τοῦ Ὑπουργοῦ. Ἀλλὰ ἡ διάταξις αὕτη φρονῶ ὅτι παρεξηγήθη, θεωρηθεῖσα ὑπὸ τινων, ὅτι κατήργησε τὴν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν Ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν. Ἀλλὰ τοιαύτη κατάργησις προφανῶς δὲν ἔλαβε χώραν, καὶ δὲν ἔλαβε χώραν, διότι καὶ ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ θεσμοῦ ἡ Ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ὑφίσταται καὶ δύναται νὰ ἐκτελῇ τὰς αὐτὰς μελέτας καὶ πλειοτέρας ἔτι, ὅσας ὁ Ὑπουργὸς ἤθελεν ἀναθέσει εἰς αὐτὴν, καὶ συνεπῶς οὐδόλως δύναταί τις νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ὑπῆρξε κατάργησις. Ἀλλὰ δὲν εἶναι καὶ οὐσιώδης ἡ διάταξις αὕτη, καὶ δὲν πρόκειται περὶ αὐτῆς τῆς διατάξεως. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς θεωρηθῇ, ὅτι ὁ ἀλλοδαπὸς δὲν θὰ ἦναι ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου, δύναται νὰ καταργηθῇ αὐτὴ ἡ διάταξις. Ἀλλὰ καὶ καταργουμένης τῆς διατάξεως ταύτης οὐδεὶς δύναται νὰ ἐμποδίσῃ οἱονδήποτε Ἐπιτελεῖον νὰ κάμῃ οἱαςδήποτε μελέτας...

§64Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ νομοσχέδιον ἐμποδίζει;

§65ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ὄχι. Θὰ ἔλθω εἰς τὸ νομοσχέδιον. Τώρα ὁμιλῶ περὶ αὐτῆς τῆς διατάξεως ἀπολύτως. Δὲν ἦλθον εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ νομοσχεδίου· θὰ ἔλθω κατόπιν, καὶ θὰ ἴδωμεν τὴν διάταξιν αὐτὴν, ἡ ὁποία ὅλη πρέπει νὰ καταργηθῇ. Ποία ἄλλη διάταξις ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀντισυνταγματική; Ἡ διάταξις, ὅτι «ὑποβάλλει προτάσεις περὶ μεταθέσεως ἀξιωματικῶν ἀπὸ σώματος εἰς σῶμα τοῦ αὐτοῦ ὅπλου ἢ εἰς γενικὰς καὶ εἰδικὰς ὑπηρεσίας τοῦ στρατοῦ». Καὶ ἐδῶ εὑρισκόμεθα πρὸ τοῦ κόμβου. Ἀλλ’ ἂν θεωρηθῇ ἀπολύτως, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς ὑφισταμένης ἀρχῆς τοῦ προτείνειν οἱανδήποτε πρότασιν περὶ οἱουδήποτε ἀντικειμένου, ἔστω καὶ περὶ μεταθέσεως ἀξιωματικῶν, εἶναι ἀντισυνταγματικὸν, τότε ἡ αὐτὴ ἀντισυνταγματικότης ὑπάρχει καὶ εἰς τὸ ὑποβαλλόμενον νομοσχέδιον, μὲ τὴν διαφορὰν, ὅτι περιορίζει τὴν ἀντισυνταγματικότητα τῶν προτάσεων εἰς ὡρισμένας τινὰς ὑπηρεσίας. Μία ὅμως ἔποψις ἀντισυνταγματικὴ, τὴν ὁποίαν ἔθιξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἡ τοῦ ἀνευθύνως ὑπευθύνου.

§66Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅτι δὲν ἐπιβάλλεται.

§67ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἀκριβῶς περὶ αὐτῆς πρόκειται. Καὶ μεταχειρίζομαι αὐτὰς ταύτας τὰς λέξεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως (ἀναγινώσκει): «Οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι ὁ νόμος οὗτος περιλαμβάνει διατάξεις ἀντικειμένας πρὸς τὸ Σύνταγμα, διότι ἀφ’ ἑνὸς καθιστᾷ ὑπεύθυνον τὸν Διάδοχον τοῦ Θρόνου, ὅστις, καίτοι μὴ ἀνακηρυσσόμενος ἀνεύθυνος, εἶναι πράγματι ἀνεύθυνος, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἀφαιρεῖ τὴν εὐθύνην...» κλπ. Ὥστε ἐὰν ὑπάρχῃ τι τὸ ἀντισυνταγματικὸν, ὑπάρχει εἰς τοῦτο, ὅτι ὁ Διάδοχος τοῦ Θρόνου προΐσταται τοῦ στρατοῦ. Ἀλλὰ τότε πρέπει νὰ τὸ εἴπητε καθαρά. Ἀντίκειται εἰς τὸ Σύνταγμα νὰ ἦναι ὁ Διάδοχος τοῦ Θρόνου ἀρχηγὸς τοῦ στρατοῦ; Διορίσατε ἄλλον Γενικὸν Διοικητήν. Αὐταὶ αἱ οἰκονομίαι καὶ τὰ ἡμίση μέτρα νομίζω, ὅτι δὲν λύουσι τὸ ζήτημα, τοὐλάχιστον ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἀντισυνταγματικότητος. Ἑπομένως, ἐὰν πρόκειται νὰ συζητηθῇ τὸ συνταγματικὸν ἢ τὸ ἀντισυνταγματικὸν τοῦ θεσμοῦ, εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ πρέπει νὰ τὸ συζητήσητε οἱ εἰδικοὶ περὶ τὰ συνταγματικά. Ἡ γνώμη μου, γνώμη καθαρῶς στρατιωτική, εἶναι, ὅτι οὔτε αὐτὸ, οὔτε ἡ ἀνατεθειμένη διοίκησις, οὔτε ἡ παρουσία τοῦ Διαδόχου ὡς ἀρχηγοῦ στρατεύματος εἶναι ἀντισυνταγματική. Διότι, ὅταν τὸ Σύνταγμα ῥητῶς θέλῃ τὸν Βασιλέα ἀρχηγὸν πασῶν τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν ναυτικῶν δυνάμεων, δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ἀντισυνταγματικόν, ὅτι ὁ μέλλων Βασιλεὺς πρέπει νὰ παρασκευασθῇ καταλλήλως, ὅπως γείνῃ ἄξιος τῆς ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν τῷ παρέχει τὸ Σύνταγμα. Ἀλλὰ, σᾶς εἶπον, ἡ γνώμη μου δὲν ἔχει κανὲν κῦρος· εἶναι γνώμη καθαρῶς στρατιωτική. Ἀλλ’ ἐν τούτοις, ἐὰν πρόκειται νὰ ἐξετάσητε τὸν θεσμὸν αὐτὸν, πρέπει νὰ τὸν ἐξετάσητε καθαρῶς, καὶ νὰ εἴπητε καθαρὰ, ἢ ὅτι εἶναι συνταγματικὸν, ὁ Διάδοχος νὰ ἦναι ἀρχηγὸς τοῦ στρατοῦ, ἢ ὅτι δὲν εἶναι συνταγματικὸν, καὶ νὰ λύσητε τὸ ζήτημα, νὰ τὸ λύσητε ῥιζικῶς.

§68Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν τίθεται οὕτω πως τὸ ζήτημα.

§69ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Οὕτως ἀντελήφθην. Πολὺ πιθανὸν νὰ πλανῶμαι.

§70Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν τίθεται τὸ ζήτημα ὅπως ἐκθέτει ὁ ἀξιότιμος ἀγορεύων Βουλευτὴς Τυρνάβου. Τὸ ζήτημα τίθεται ὡς ἑξῆς: Ἐὰν μείνῃ ὁ θεσμὸς τῆς Γεν. Διοικήσεως ὡς ἔχει, ἡ πρότασις τοῦ Γεν. Διοικητοῦ εἶναι ἐπιβεβλημένη εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν· ἄλλως, μὴ ἐγκρίνων νὰ τὴν ἐκτελέσῃ, ὀφείλει ν’ ἀφήσῃ νὰ παραλύσῃ ἡ Διοίκησις τοῦ στρατοῦ.

§71ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Θὰ ἔλθω καὶ εἰς αὐτό.

§72Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι θὰ ἔλθητε. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα. Ἐνῷ κατὰ τὸ νομοσχέδιον ὑπεύθυνος διὰ πᾶσαν τοποθέτησιν καθίσταται ἐκεῖνος, ὅστις εἶναι ὑπεύθυνος ἐκ τοῦ Συντάγματος,—ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν,—ὁ Γεν. Διοικητής, εἴτε ὁ Διάδοχος εἶναι οὗτος, εἴτε ἄλλος, ἔχει τὸ commandement, τὴν διοίκησιν, ἔχει δὲ καὶ τὸ συναφὲς δικαίωμα τῆς προτάσεως. Ἀλλ’ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν θὰ εἶχε τὴν δύναμιν νὰ ἐπιβάλῃ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἰδίων του προτάσεων, θὰ ὑπέκειτο εἰς τὴν εὐθύνην τῆς ἐκτελέσεως αὐτῶν τῶν προτάσεων. Ἀλλ’ ὅταν ἡ πρότασις αὕτη ὑποβάλληται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἔχοντα τὸ δικαίωμα νὰ τὴν ἐγκρίνῃ ἢ νὰ μὴ τὴν ἐγκρίνῃ, τὴν εὐθύνην τῆς ἐκτελέσεως τῶν προτάσεων αὐτῶν τὴν ὑπέχει ὁ Ὑπουργός.

§73ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Παραδέχομαι αὐτὸ, ἀλλὰ τὰς προτάσεις τὰς ἔχετε εἰς τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον.

§74Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀλλὰ σταματᾷ ἡ διοίκησις τοῦ στρατοῦ.

§75ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἀλλὰ μήπως ἡ εὐθύνη τοῦ Ὑπουργοῦ δὲν εἶναι ἡ αὐτὴ καὶ εἰς τὸ στράτευμα, δὲν εἶναι ἡ αὐτὴ καὶ διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς ὑπηρετοῦντας εἰς τὸ στράτευμα; Ἐὰν ἡ πρότασις ἐνέχῃ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον λέγετε, τὸ ἐνέχει εἴτε ἐν ὅλῳ εἴτε ἐν μέρει· ἑπομένως καταργήσατε τότε ἐντελῶς τὰς προτάσεις, διὰ νὰ ἦσθε τοὐλάχιστον συνεπεῖς πρὸς τὰς ἀρχὰς, τὰς ὁποίας ἐθέσατε.

§76Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§77ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Μάλιστα.

§78Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν ἡ πρότασις τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ δὲν γείνῃ ἀποδεκτὴ ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ἐπαναληφθῇ ἠτιολογημένη καὶ δὲν γείνῃ πάλιν δεκτή, τί θὰ συμβῇ; Ἢ ὁ Ὑπουργὸς πρέπει νὰ ὑποχωρήσῃ, ἢ ἡ Γενικὴ Διοίκησις.

§79ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Δὲν ἠξεύρω, τίς πρέπει νὰ ὑποχωρήσῃ. Δὲν εἶναι τὸ ζήτημα ἐδῶ· τὸ ζήτημα εἶναι, ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ προσοχὴ εἰς τὴν διασκευὴν τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ νομοσχέδιον δυσκόλως δύναται νὰ διασκευασθῇ, διότι δὲν θέλομεν γενικὰς ἀρχὰς, ἀλλὰ θέλομεν νὰ οἰκονομήσωμεν τὰ πάντα. Τὸ νομοσχέδιον, διὰ νὰ δύναται νὰ οἰκονομηθῇ καὶ νὰ διασκευασθῇ, πρέπει νὰ στηρίζηται ἐπὶ γενικῶν ἀρχῶν. Ὄταν θέλωμεν νὰ οἰκονομήσωμεν ὅλα, νὰ μὴ θίξωμεν τοῦτο ἢ ἐκεῖνο, νὰ περιλάβωμεν τὰ πάντα, βεβαίως τὸ νομοσχέδιον δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ, καὶ διὰ τοῦτο τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον παρουσιάζει τὸ θέαμα, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει, καὶ περὶ τοῦ ὁποίου θὰ ὁμιλήσω κατόπιν. Ὄστις, Κύριοι, εἶναι ἐνήμερος τῆς στρατιωτικῆς νομοθεσίας καὶ ἐνήμερος ἐν πάσαις ταῖς λεπτομερείαις καὶ ἐν πάσαις ταῖς ἀρχαῖς, ἐπὶ τῶν ὁποίων βασίζεται ἡ στρατιωτικὴ νομοθεσία, ὅστις, λέγω, εἶναι ἐνήμερος τούτων, θὰ ἴδῃ, ὅτι διὰ τῆς φράσεως «προϊσταμένη ἀρχὴ» ὁ Ὑπουργὸς καὶ οἱοσδήποτε προϊστάμενος ἔχει πάντα τὰ δικαιώματα τὰ νόμιμα, καὶ ἔχει τοιαῦτα δικαιώματα πᾶσα προϊσταμένη ἀρχὴ ἐν τῷ στρατεύματι, ὥστε καὶ ἀντικανονικόν τι ἂν διατάξῃ, ὑποχρεοῦται ὁ ὑφιστάμενος νὰ ὑπακούσῃ, διότι ὁ προϊστάμενος ἔχει πᾶσαν τὴν εὐθύνην.

§80Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τότε θὰ ἴδωμεν τὴν ἐγκύκλιον, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Τσαμαδὸς, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.

§81ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Δὲν παραδέχεσθε ὅτι ὁ προϊστάμενος ἔχει πᾶσαν τὴν εὐθύνην;

§82Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὄταν ὅμως ἄλλως διατάσσηται; Ὄταν ῥητῶς ὁ νόμος λέγῃ, ὅτι ὁ προϊστάμενος εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν δὲν ἔχει δικαίωμα ἐπὶ τῶν προτάσεων;

§83ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ποῦ τὸ λέγει;

§84Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 6 (ἀναγινώσκει): «... Ἔτι δὲ ὑποβάλλει προτάσεις περὶ μεταθέσεως ἀξιωματικῶν ἀπὸ σώματος εἰς σῶμα τοῦ αὐτοῦ ὅπλου, ἢ εἰς γενικὰς ἢ εἰδικὰς ὑπηρεσίας τοῦ στρατοῦ.» Ὄταν ὁ νόμος λέγῃ, ὅτι ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ ὑποβάλλει ὁ Ὑπουργὸς τὸ διάταγμα, τί ἄλλο δύναται νὰ ἐννοηθῇ ἢ ὅτι ἡ ἐξουσία τοῦ προϊσταμένου ὀφείλει νὰ σταματήσῃ πρὸ τῆς διατάξεως τοῦ νόμου, πρὸ τῆς προτάσεως τοῦ Γεν. Διοικητοῦ; Ὁ νόμος εἶναι ἀνώτερος τῆς ἐξουσίας τοῦ Ὑπουργοῦ, ὅταν ὁρίζῃ τί πρέπει νὰ γίνεται.

§85ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Δὲν ἔχει οὕτω. Θὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἐκ Μεσολογγίου ἀξιότιμον συνάδελφον, καὶ θὰ ὑπομνήσω ὅ,τι ἀκριβῶς ἀρχόμενος τοῦ λόγου εἶπον, ὅτι πρέπει νὰ ἦναί τις ἐνήμερος καὶ τῶν ἀρχῶν, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται ἡ στρατιωτικὴ νομοθεσία, καὶ τῶν λεπτομερειῶν αὐτῆς, καὶ ὅτι, ἐὰν τοῦτο συνέβαινε, δὲν θὰ ἐγίνετο ἡ συζήτησις αὕτη. Δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νόμου, διὰ νὰ δικαιῶται ὁ κατώτερος, ὁ ὑφιστάμενος, νὰ ὑποβάλλῃ οἱασδήποτε προτάσεις εἰς τὸν ἀνώτερον· εἶναι γενικὸν δικαίωμα, καὶ ἡ ἀρχὴ αὕτη διήκει δι’ ὅλης τῆς στρατιωτικῆς νομοθεσίας· πᾶς ὑφιστάμενος ἔχει δικαίωμα νὰ ὑποβάλλῃ πρότασιν πρὸς τὸν προϊστάμενον. Ἀλλὰ θὰ ἐρωτήσητε ἴσως: «διατὶ ἐτέθη ἐν τῷ νόμῳ;» Ἡ διάταξις αὕτη ἐτέθη ἐν τῷ νόμῳ διὰ νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἀσπὶς εἰς τὸν Ὑπουργὸν, διὰ νὰ καλύπτηται καὶ νὰ δύναται ν’ ἀποφεύγῃ πάσας τὰς ἐπιρροὰς, τὰς ὁποίας ἐμνημόνευσεν εἰς τὰς δηλώσεις του ὁ κ. Πρωθυπουργός. Εἶναι δικαίωμα ἀναφαίρετον, πᾶσα ὑφισταμένη ἀρχὴ νὰ ὑποβάλλῃ οἱασδήποτε προτάσεις· ἀλλ’ ἐὰν δὲν ὑφίστατο ἐν τῷ νόμῳ, δὲν θὰ ἠδύνατο ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἀποφύγῃ τὰς ἐπιδράσεις τὰς ξένας, καὶ διὰ τοῦτο ἐτέθη ἐν τῷ νόμῳ, διὰ νὰ καλύψῃ τὸν Ὑπουργὸν καὶ ν’ ἀποκλείσῃ τὰς ξένας ἐπιρροὰς, περὶ τῶν ὁποίων ἐγένετο μνεία.

§86Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὥστε περιττὸν νὰ γείνῃ νόμος. Διατὶ τότε ὁ νόμος περὶ Γενικῆς Διοικήσεως;

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀλλὰ παρακαλῶ νὰ μὴ γίνωνται διακοπαὶ, διότι δὲν θὰ τελειώσωμεν ποτέ.

§88ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον φρονῶ, ἵνα φθάσωμεν εἰς τὸ τέρμα, εἶναι, ὅτι οὔτε ἀντισυνταγματικότης τις ὑπάρχει ἐν τῷ νόμῳ, ἐκτὸς ἐκείνης τὴν ὁποίαν ἐμνημόνευσα, οὔτε περιορισμὸς δικαιωμάτων, οὔτε ἀφαίρεσις τῆς εὐθύνης· διότι, ἐφ’ ὅσον ὁ Ὑπουργὸς ἔχῃ τὸ δικαίωμα ν’ ἀπορρίψῃ πᾶσαν πρότασιν τῆς ὑφισταμένης ἀρχῆς, ἐννοεῖται ὅτι φέρει ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην, ἐὰν παραδεχθῇ αὐτὴν, καὶ οὐδεμία παραλυσία δύναται νὰ γεννηθῇ ἐκ τούτου εἰς τὸ στράτευμα. Προτείνει, φερ’ εἰπεῖν, ὁ Γενικὸς Διοικητὴς, ἵνα ὁ Α ἀξιωματικὸς τοποθετηθῇ εἰς τὴν δεῖνα θέσιν, ἀντὶ τοῦ Β, τοποθετουμένου εἰς ἄλλην. Ἐὰν ὁ Ὑπουργὸς δὲν ἐγκρίνῃ τὴν πρότασιν, ἔχει δικαίωμα ἐκ τοῦ νόμου, ὡς προϊσταμένη ἀρχὴ, νὰ μὴ τὴν ἐκτελέσῃ· δύναται νὰ ἐπιστρέψῃ τὴν πρότασιν καὶ νὰ εἴπῃ εἰς τὸν Γενικὸν Διοικητήν: «Δὲν ἐγκρίνω τὴν πρότασιν ταύτην· ὑποβάλετε ἄλλην περὶ ἄλλων»· δύναται καὶ ν’ ἀφήσῃ τὰ πράγματα ὡς ἔχουσιν, χωρὶς νὰ ἐπέλθῃ παραλυσία, διότι οἱ βαθμοφόροι εὑρίσκονται εἰς τὴν θέσιν των, καὶ ἡ ὑπηρεσία λειτουργεῖ.

§89Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Καὶ ἐὰν οἱ προβιβασμοὶ τὸν θέσωσιν ἐκποδών;

§90ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Τότε θὰ προταθῇ ἄλλος, καὶ ἐὰν τὸν ἐγκρίνῃ ὁ Ὑπουργὸς, θὰ τὸν τοποθετήσῃ, ἐὰν δὲν τὸν ἐγκρίνῃ, θὰ εἴπῃ: «προτείνατε ἕτερον πρόσωπον» Οὕτω διεξήγετο ἡ ὑπηρεσία κατὰ τὰ δύο πρῶτα ἔτη τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου.

§91Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἐὰν δὲν προτείνῃ ἕτερον;

§92ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Λοιπὸν ἐρχόμεθα ὄχι εἰς τὰς διατάξεις τοῦ θεσμοῦ, ἀλλ’ εἰς τὸ ζήτημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνέφερα προηγουμένως, νὰ καθαρίσωμεν ἐὰν ὁ Διάδοχος πρέπει ἢ δὲν πρέπει νὰ ᾖναι ὁ Γενικὸς Διοικητὴς τοῦ στρατοῦ. Ὥστε οὐχὶ αἱ διατάξεις τοῦ νόμου περιορίζουσι τὰ δικαιώματα ἢ τὴν εὐθύνην τοῦ Ὑπουργοῦ, ἀλλ’ ἴσως, —καὶ ἂς μὴ κρυπτώμεθα ὄπισθεν τοῦ δακτύλου μας,—ἴσως τὸ πρόσωπον τοῦ Διαδόχου περιορίζει ἀκριβῶς τὴν ἐνέργειαν τὴν προερχομένην ἐκ τῶν ἐπιρροῶν ἐκείνων, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν βεβαίως τὸ πρόσωπον τοῦ Διαδόχου δύναται νὰ ἐμποδίσῃ τοιαύτην τινὰ ἐνέργειαν, —καὶ ἐδῶ ἀκριβῶς ἔγκειται τὸ ζήτημα καὶ ἡ ἀγαθοποιὸς δύναμις τοῦ Διαδόχου — διότι δὲν ἐγεννήθη κανένα ζήτημα, προκειμένου περὶ τοῦ Ἀρχηγείου τῆς χωροφυλακῆς, διότι ἐκεῖ δὲν ὑπάρχει ὁ αὐτὸς λόγος, καὶ διὰ τοῦτο οὐδεμία ἐγεννήθη συζήτησις περὶ συνταγματικότητος ἢ ἀντισυνταγματικότητος διατάξεων, διότι καὶ ἐκεῖ παραπλήσιαι διατάξεις ὑπάρχουσιν. Ἀλλ’ ἵνα μὴ ἐπασχολῶ πλειότερον τὴν Βουλὴν, ἔρχομαι εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ νομοσχεδίου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὑποβάλλων τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, δὲν ὁμιλεῖ ἐν τῇ εἰσηγητικῇ του ἐκθέσει οὔτε περὶ ἀντισυνταγματικότητος, οὔτε περὶ περιορισμοῦ δικαιωμάτων τοῦ Ὑπουργοῦ, οὔτε περὶ εὐθύνης τοῦ Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ λέγει ὅτι παρουσιάσθησαν ἀσάφειαι, αἱ ὁποῖαι ἐπήνεγκον ἀνωμαλίας εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῆς ἐν γένει ὑπηρεσίας ἐν τῷ στρατεύματι. Φαίνεται ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἀποδέχεται τὰς δηλώσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει τοῦ νομοσχεδίου ὁμιλεῖ μόνον περὶ ἀσαφειῶν, καὶ τὰς ἀσαφείας ταύτας ἔρχεται νὰ διορθώσῃ δι’ ἑτέρων ἀσαφειῶν, ἔτι ἀσαφεστέρων. Ἐκεῖνο, περὶ τοῦ ὁποίου δύναμαι νὰ βεβαιώσω ὑμᾶς, εἶναι, ὅτι οὐδεμία ἀσάφεια παρουσιάσθη κατὰ τὴν πρώτην ἐφαρμογὴν τοῦ θεσμοῦ ἐπὶ διετίαν, καθ’ ἣν διετέλεσα ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ σεβαστοῦ μοι φίλου κ. Τσαμαδοῦ. Τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον παρουσιάσθη κατὰ τὸ διάστημα ἐκεῖνο, ἦτο, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἐξῳκειωμένοι πρὸς ἄλλο εἶδος ὑπηρεσίας, μὴ δυνάμενοι ν’ ἀποβάλωσιν ἀμέσως τὰς παλαιὰς ἕξεις, ἀληθῶς κατ’ ἀρχὰς παρουσιάζοντο ζητοῦντες διαφόρους ἐπεξηγήσεις· αἱ ἐπεξηγήσεις αὗται ἐδίδοντο, καὶ μετὰ τὸ πρῶτον ἑξάμηνον ὁ θεσμὸς ἐλειτούργησεν ἀπροσκόπτως. Ὑπῆρξε στενοχωρία τις, ἀλλ’ ἡ στενοχωρία ἦτο μόνον εἰς τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου, εἴτε ἀφ’ ἑαυτῆς εἴτε ἐξ ἄλλων λόγων, ἤθελε νὰ διαπράξῃ τι αὐθαίρετον, ἢ ἤθελε νὰ διαπράξῃ τι πηγάζον ἐκ τῶν ξένων ἐπιρροῶν, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Τότε ἀληθῶς τὸ Ὑπουργεῖον, ἐὰν ἀπεπειρᾶτο νὰ ἐνεργήσῃ ὑπὸ τὸ πρῖσμα καὶ ὑπὸ τὸ κράτος αὐτῶν τῶν ἐπιρροῶν, ὑφίστατο μεγάλην δυσχέρειαν, ἀλλὰ δυσχέρειαν προερχομένην ἐκ τοῦ προσώπου τοῦ Διαδόχου, καὶ ἀκριβῶς δι’ αὐτὸ παραδέχομαι, ὅτι τὸ πρόσωπον τοῦ Διαδόχου ὑπῆρξεν ἡ ἀγαθοποιὸς δύναμις ἐν τῷ στρατεύματι. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἀφαίρεσις δικαιωμάτων, δὲν περιορίζονται λοιπὸν τὰ δικαιώματα τοῦ Ὑπουργοῦ· περιορίζονται ὅλαι αἱ ἄλλαι ὑπερβασίαι, αἱ ὁποῖαι οὐδεμίαν σχέσιν ἔχουσι πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ στρατεύματος. Καὶ ἀφοῦ κατὰ τὴν πρώτην ἐφαρμογὴν τοῦ θεσμοῦ ἐπὶ διετίαν ὁλόκληρον δὲν παρουσιάσθησαν ἀσάφειαι, δὲν ἐγεννήθησαν ἀμφισβητήσεις ἐν σχέσει πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν αἱ ἀσάφειαι αὗται νὰ προέκυψαν μετὰ ταῦτα. Τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου καθορίζει τὰς ὑπηρεσίας, αἱ ὁποῖαι ὑπάγονται ὑπὸ τὰς διαταγὰς τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, καὶ τὰς ὑπηρεσίας, αἱ ὁποῖαι ὑπάγονται ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ Ὑπουργείου. Ἀλλ’ ὑπάρχουσι μερικαὶ ἀσάφειαι, περὶ τῶν ὁποίων θὰ κάμω λόγον. Λέγει τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι «ὑπὸ τὴν Γενικὴν Διοίκησιν τοῦ στρατοῦ ὑπάγονται τὰ στρατιωτικὰ σώματα τοῦ πεζικοῦ, τοῦ ἱππικοῦ, τοῦ πυροβολικοῦ, τοῦ μηχανικοῦ...»· ὁμιλεῖ περὶ στρατιωτικῶν σωμάτων, ὄχι περὶ ὑπηρεσιῶν, ὄχι περὶ καταστημάτων. Εἶναι δὲ γνωστὸν, ὅτι στρατιωτικὸν σῶμα εἶναι τὸ ἀποτελούμενον ἐκ στρατοῦ· πᾶν ἄλλο, εἶναι ἢ ὑπηρεσία ἢ κατάστημα, ὅπως εἶναι τὸ Ὁπλοστάσιον, τὰ σχολεῖα κλπ. Ἑπομένως γεννῶνται πολλαὶ ἀμφιβολίαι. Ὑπάγεται ὁ λόχος τῶν πυροσβεστῶν; Αὐτὸς δὲν εἶναι σῶμα στρατιωτικὸν μηχανικὸν, εἶναι καθαρῶς εἰδικὴ ὑπηρεσία, ἡ ὁποία ἐκτελεῖται ὑπὸ στρατιωτῶν τοῦ μηχανικοῦ διὰ λόγους οἰκονομίας...

§93Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἔχομεν νόμον ὑφιστάμενον τοῦ 1887.

§94ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Τὸν γνωρίζω. Ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, λέγει: «Πίναξ Γʹ. Σύνθεσις τῆς Ἐπιθεωρήσεως τοῦ Μηχανικοῦ καὶ τοῦ παρ’ αὐτῇ Τεχνικοῦ Συμβουλευτικοῦ τμήματος τοῦ συντάγματος τοῦ Μηχανικοῦ καὶ τῆς Σχολῆς αὐτοῦ, τοῦ Τοπογραφικοῦ τμήματος, τῶν Διευθύνσεων τοῦ Μηχανικοῦ, τοῦ πυροσβεστικοῦ λόχου καὶ τοῦ λόχου τῶν τηλεγραφητῶν». Ἀλλ’ αἱ Διευθύνσεις τοῦ Μηχανικοῦ, ἡ Ἐπιθεώρησις τοῦ Μηχανικοῦ κλπ. κλπ. δὲν εἶναι στρατιωτικὰ σώματα. Ἐὰν ὁ νόμος ἔλεγεν, ὅτι ἀποτελεῖται ἐξ αὐτῶν τῶν ὑπηρεσιῶν, καὶ ὑπάγεται ὑπὸ τὴν Γεν. Διοίκησιν, τότε οὐδεμία ἀμφιβολία θὰ προέκυπτεν. Ἀλλ’ ὁ νόμος ὁμιλεῖ περὶ στρατιωτικῶν σωμάτων, ὁμιλεῖ περὶ συντάγματος, τὸ ὁποῖον εἶναι στρατιωτικὸν σῶμα, ὁμιλεῖ περὶ τοπογραφικοῦ τμήματος, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι στρατιωτικὸν σῶμα, ἀλλ’ εἶναι ὑπηρεσία, περὶ Διευθύνσεων τοῦ Μηχανικοῦ, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι στρατιωτικὸν σῶμα, ἀλλ’ εἶναι ὑπηρεσία, καὶ δι’ αὐτὸ ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον τροποποιεῖ, ἀναφέρει στρατιωτικὰ σώματα, ὑπηρεσίας καὶ καταστήματα. Διότι στρατιωτικὸν σῶμα εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχει στρατόν· πᾶν ἄλλο, εἶναι ὑπηρεσία ἢ κατάστημα.

§95Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὰ ἀφορῶσιν εἰς τὰς λεπτομερείας, ἀλλ’ οὐχ ἧττον ὀφείλω νὰ σᾶς δώσω τὴν πληροφορίαν, ὅτι ἡ ἔννοια, τὴν ὁποίαν δίδω εἰς τὴν σχετικὴν διάταξιν, εἶναι αὐτή, τὴν ὁποίαν λέγετε, καὶ θ’ ἀναγραφῇ εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικά.

§96ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ὁμιλεῖ τὸ νομοσχέδιον περὶ λόχων νοσοκόμων. Ἀλλὰ λόχοι νοσοκόμων ἀνεξάρτητοι δὲν ὑπάρχουσιν· ὑπάρχει διλοχία νοσοκόμων· ἀλλὰ περὶ διλοχίας νοσοκόμων δὲν ὁμιλεῖ. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ διορθωθῇ.

§97Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐὰν τεθῶσιν ἀντὶ τῆς λέξεως «τὰ σώματα» αἱ λέξεις «πεζικόν, ἱππικὸν καὶ λοιπὰ», δὲν θὰ ἦτο προτιμότερον;

§98ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Καὶ πάλιν αἱ Διευθύνσεις εἶναι καθαρῶς ὑπηρεσίαι. Σῶμα εἶναι τὸ ἔχον στρατόν· στρατιωτικαὶ ὑπηρεσίαι εἶναι αἱ ἄνευ στρατεύματος ὑπηρεσίαι. Οἱ λόχοι τῶν νοσοκόμων ὑπάγονται ὑπὸ τὴν Γεν. Διοίκησιν, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ ἡ διλοχία τῶν νοσοκόμων, κατὰ τὸ νομοσχέδιον. Ἑπομένως ἐλπίζω ὅτι θὰ διορθωθῇ. Ὑπάγεται καὶ τὸ Φρουραρχεῖον τῶν Ἀθηνῶν. Τὰ λοιπὰ Φρουραρχεῖα ὑπάγονται ὑπὸ τὴν Γεν. Διοίκησιν; Διότι Φρουραρχεῖα καὶ φρουραρχικὴ ὑπηρεσία ὑπάρχουν εἰς ὅλας τὰς πόλεις, ὅπου σταθμεύουσι στρατιωτικὰ σώματα.

§99Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ποῖος εἶναι ἐκεῖ ὁ ἐκτελῶν τὰ καθήκοντα τοῦ φρουράρχου;

§100ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ὁ διοικητὴς τοῦ στρατιωτικοῦ σώματος τοῦ σταθμεύοντος ἐκεῖ. Ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ ὑπηρεσίαι ἄσχετοι πρὸς τὴν Διοίκησιν τοῦ στρατεύματος· ὑπάρχουσι τὰ φρουραρχικὰ καθήκοντα, καὶ εἶναι ἄσχετα πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν τὴν γιγνομένην ἐν τῇ Διοικήσει τῶν σωμάτων. Ἐὰν λοιπὸν ὑπάγωνται εἰς τὴν Γεν. Διοίκησιν καὶ τὰ ἄλλα Φρουραρχεῖα, πρέπει νὰ διαγραφῇ καὶ τὸ Φρουραρχεῖον Ἀθηνῶν, διότι τοῦτο εἶναι ὑπὸ τὰς ἀμέσους διαταγὰς τῆς Μεραρχίας, καὶ ἑπομένως περιττὸν εἶναι νὰ ἀναγραφῇ, διότι δυνατὸν νὰ γεννηθῶσιν ἀμφιβολίαι· διότι, ὅταν ὁμιλῶμεν μόνον περὶ τοῦ Φρουραρχείου Ἀθηνῶν, δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία, ἐὰν ὑπάγονται καὶ τὰ ἄλλα Φρουραρχεῖα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι καὶ ἴδιον προσωπικὸν, ὄχι μόνον δηλαδὴ τὸ προσωπικὸν τῶν Διοικήσεων τῶν σωμάτων, ἀλλὰ καὶ προσωπικὸν εἰσηγητῶν καὶ ἄλλων ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ἀποσπῶνται, ἵνα ἐνεργῶσι τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Φρουραρχείου, καὶ ὑποθέτω, ὅτι δύναται ν’ ἀμφισβητηθῇ ὅτι ὑπάγονται εἰς τὴν διάταξιν τοῦ προκειμένου ἄρθρου. Ἐπίσης δὲν ὑπάγονται αἱ φυλακαὶ τῶν στρατιωτικῶν ὑποδίκων καὶ καταδίκων. Αὗται ὑπάγονται ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν καὶ διοίκησιν τῶν Φρουραρχείων. Λοιπὸν θ’ ἀποχωρισθῶσι τούτων καθ’ ὁλοκληρίαν; Δι’ αὐτὸ εἶπον, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀσαφές. Δὲν γνωρίζω τίνα ἔννοιαν εἶχεν ὁ συντάξας τὸ νομοσχέδιον.

§101Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὴν ἔχετε τὴν ἔννοιαν σαφῆ. Βεβαίως δὲν ὑπάγονται.

§102ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἀφοῦ ὑπάγεται τὸ Φρουραρχεῖον;

§103Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως. Διὰ νὰ σᾶς ἀπαλλάξω τοῦ κόπου τοῦ νὰ εἰσέλθητε εἰς λεπτομερείας, θὰ σᾶς δώσω πληροφορίας περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἐπεφυλασσόμην νὰ τὸ πράξω μετ’ ὀλίγον, ἀλλὰ καλὸν εἶναι νὰ τὸ πράξω ἀπὸ τοῦδε. Ἡ ἔννοιά του εἶναι, ὅτι ἡ διοίκησις τοῦ στρατεύματος ἀνήκει εἰς τὸν Γενικὸν Διοικητήν· ὅλαι αἱ ἄλλαι ὑπηρεσίαι ἀνήκουσιν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Θέλει τὸν Γεν. Διοικητὴν ἀληθῆ Διοικητὴν τοῦ στρατοῦ, μὴ περισπώμενον εἰς τὰς ἄλλας ὑπηρεσίας.

§104ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Τὰ Φρουραρχεῖα εἶναι καθαρῶς στρατιωτικὴ ὑπηρεσία. Ὑπάγονται λοιπόν;

§105Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ Φρούραρχος, ὅστις εἶναι ὁ ἀρχαιότερος τῶν ἐν τῇ πόλει, ἐν ᾗ σταθμεύει τὸ σῶμα, ἀξιωματικῶν, ὡς πρὸς τὰ φρουραρχικὰ καθήκοντα δὲν θὰ ὑπάγηται· κατὰ τὰ λοιπὰ, κατὰ τὴν διοίκησιν τοῦ σώματός του, βεβαίως θὰ ὑπάγηται, διότι ἡ διοίκησις τοῦ στρατεύματος ὑπάγεται εἰς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν, ἥτις εἶναι ὁ ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ στρατεύματος.

§106Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Παράδοξος καὶ πρωτάκουστος θεωρία αὐτή!

§107Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅτε ὑμεῖς εὑρίσκεσθε ἐπὶ κεφαλῆς τῆς ταξιαρχίας, ἢ ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ στρατεύματος, βεβαίως δὲν εἶχεν ὁ κ. Τσαμαδὸς τὸ commandement, τὴν Διοίκησιν· τὸ commandement τὸ εἶχεν ὁ ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ στρατεύματος, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ διακόπτητε.

§108Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Διακόπτω διότι καὶ σεῖς διακόπτετε.

§109Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Πρέπει νὰ γνωρίζητε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἐκ τοῦ Συντάγματος τὸ δικαίωμα νὰ ζητῇ νὰ ἀκούηται, ὅπως ἐξηγῇ τὰς σκέψεις της, χωρὶς νὰ ἦναι τοῦτο διακοπή.

§110Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν διέκοψα ὑμᾶς· ἀπετάθην πρὸς τὸν ἀγορεύοντα· ἀλλ’ οὗτος δὲν μοὶ ἔκαμε τὴν παρατήρησιν, ὅτι τὸν διακόπτω.

§111ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ὅταν λοιπὸν τίθενται ὑπὸ τὴν Γενικὴν Διοίκησιν τοῦ στρατοῦ τὰ στρατιωτικὰ σώματα, δὲν τίθενται δὲ αἱ ἄλλαι ὑπηρεσίαι, τότε πρέπει νὰ μνημονεύωνται καὶ ἡ Ἐπιθεώρησις τοῦ Πυροβολικοῦ, ἡ Ἐπιθεώρησις τοῦ Μηχανικοῦ, τὸ Ὁπλοστάσιον, ἡ Διεύθυνσις τοῦ Μηχανικοῦ, τὸ Τοπογραφικὸν τμῆμα, τὰ σχολεῖα, διότι κατὰ τὸν ὀργανισμὸν καὶ ταῦτα δὲν ἀποτελοῦσι στρατιωτικὰ σώματα. Πρέπει λοιπὸν νὰ συμπληρωθῇ τὸ ἄρθρον αὐτὸ ὑπὸ τὴν ἔποψιν αὐτήν. Τὸ ἄρθρον 3 δημιουργεῖ πρῶτον μίαν ὑπηρεσίαν ἐπιτελικὴν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, ἡ ὁποία ὑφίστατο, ὑφίστατο δὲ δυνάμει τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νόμου ᾼΦΛΓʹ· ἑπομένως δὲν ἐννοῶ τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον δημιουργοῦμέν τι ὑφιστάμενον.

§112Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑφίσταται, διότι τὸ κατήργησεν ὁ ὑφιστάμενος νόμος περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ.

§113ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Δὲν τὸ κατήργησεν· ὑφίσταται καὶ κατὰ τὸν νόμον τοῦτον.

§114Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ κατήργησε, καὶ διὰ τοῦτο ἐπῆλθεν ἡ παράλυσις τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας. Σεῖς ὑπηρετήσατε πρὶν ἢ ἐκλεχθῆτε Βουλευτὴς ἐπὶ τόσον χρόνον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν· σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ φέρητε καὶ μίαν μόνην πρᾶξιν ἐπιτελικὴν, ἐνεργηθεῖσαν παρὰ τοῦ ἐπιτελικοῦ τμήματος τοῦ Ὑπουργείου ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου περὶ Γενικῆς Διοικήσεως.

§115ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ἀναφέρατέ μοι καὶ σεῖς μίαν πρᾶξιν ἐπιτελικὴν ἐνεργηθεῖσαν ὑπὸ τοῦ ἐπιτελικοῦ τμήματος τοῦ Ὑπουργείου πρὸ τῆς ἐποχῆς τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, ἵνα σᾶς ἀναφέρω καὶ ἐγὼ μεταγενεστέραν. Ἐργασία ἐπιτελικὴ ἐγένετο μόνον ὅτε ἦτο ὁ στρατηγὸς Βοσὲρ, σπουδαιοτάτη ἐργασία, ἥτις εἶναι κεκλεισμένη εἰς τὰς θυρίδας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν· ὅλαι αἱ ἄλλαι ἦσαν ἀτομικαὶ μελέται, αἱ ὁποῖαι δὲν παραμένουσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον· ἕκαστος λαμβάνει τὰς μελέτας του, τὰς τυπώνει, ἂν θέλῃ, καὶ ἐκδίδει εἰς βιβλίον· ἀλλὰ δὲν ὑπάρχουσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον μελέται ἄλλαι καὶ ἐργασία ἐπιτελικὴ ἄλλη, πλὴν τῆς τοῦ στρατηγοῦ Βοσέρ. Τὸ ἄρθρον 3 λοιπὸν τοῦ νομοσχεδίου δημιουργεῖ ὑπηρεσίαν δημιουργημένην ἤδη, καὶ προσθέτει (ἀναγινώσκει): «Τῶν θεμάτων τούτων ἡ μελέτη δύναται νὰ γένηται καὶ ὑπὸ τοῦ παρὰ τῇ Γενικῇ Διοικήσει τοῦ στρατοῦ Ἐπιτελείου, ἀλλὰ τὰ πορίσματα τῆς μελέτης ταύτης ὑποβάλλονται εἰς τὴν κρίσιν καὶ ἀπόφασιν τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ.» Νομίζω, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη εἶναι ἐντελῶς περιττή. Τὸ νὰ δύναται εἴτε Ἐπιτελεῖον, εἴτε οἱοσδήποτε ἄλλος νὰ ἀσχολῆται περὶ μελέτας, νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ ὁρισθῇ διὰ νόμου, ἵνα ἐκτελῆται τοῦτο· δύναται καὶ ἄνευ νόμου νὰ γίνηται, καὶ μάλιστα ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ πᾶσα ἄλλη προϊσταμένη ἀρχὴ νὰ διατάξῃ οἱονδήποτε Ἐπιτελεῖον ἢ ἀξιωματικὸν νὰ ἐνεργήσῃ μελέτας· ὥστε μᾶλλον εἶναι περιοριστικὸν τοῦ δικαιώματος τῶν ἐνεργειῶν καὶ καθηκόντων τοῦ Ὑπουργοῦ, διότι δύναται νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ Ὑπουργὸς νὰ διατάξῃ μελέτας· οὕτω δὲ περιορίζεται δικαίωμα ἀπόλυτον, τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ Ὑπουργὸς καὶ πᾶς προϊστάμενος, νὰ διατάξῃ τοὺς ὑπ’ αὐτὸν, εἴτε ὡς ἄτομα, εἴτε ὡς ἐπιτροπὰς, εἴτε ὡς ἐπιτελεῖς, νὰ ἐγκύψωσιν εἰς τὴν μελέτην οἱουδήποτε στρατιωτικοῦ ἀντικειμένου. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ ἐκλείψῃ καὶ καταργηθῇ ἡ διάταξις περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ νόμου περὶ Γενικῆς Διοικήσεως, διότι δίδεται διὰ τῆς τροποποιήσεως δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει πᾶς τις.

§116Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλομεν διὰ τῆς διατάξεως ταύτης, εἶναι τὸ ν’ ἀφήσωμεν τελείως τὴν πρωτοβουλίαν εἰς τὸν Γενικὸν Διοικητὴν, ἵνα προβαίνῃ εἰς τὰς μελέτας, τὰς ὁποίας θεωρεῖ ἀναγκαίας. Δύναται δὲ καὶ ὁ Ὑπουργὸς νὰ διατάξῃ τοιαύτας μελέτας.

§117ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ὅπως διατυποῦται τὸ ἄρθρον, δύναται νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι περὶ ἄλλων ἀντικειμένων δὲν δύναται νὰ διατάξῃ ὁ Ὑπουργὸς ἢ ὁ Γενικὸς Διοικητὴς, ἐνῷ ἔχει ἀπόλυτον δικαίωμα πᾶς προϊστάμενος νὰ διατάσσῃ μελέτας περὶ παντὸς ἀντικειμένου, καὶ εἶναι τρόπον τινὰ περιορισμὸς τοῦ ἀπολύτου δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ Ὑπουργὸς, νὰ διατάσσῃ πάσης φύσεως μελέτας.

§118Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀλλὰ λέγει ἐξ ἐναντίας τὸ ἀντίθετον· δὲν λέγει, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς δὲν διατάσσει τὴν μελέτην, ἀλλὰ λέγει, ὅτι καθιστᾷ, ὅτι δίδει τὴν πρωτοβουλίαν εἰς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν ὡς πρὸς τὰς μελέτας τὰς στρατιωτικάς. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν διατάσσει ὡς προϊστάμενος τὴν Γενικὴν Διοίκησιν τοῦ στρατοῦ· ἀλλ’ ὁ κύκλος τῆς ἐνεργείας διαγράφεται ἐπακριβῶς, ὥστε νὰ ἦναι ἀδύνατον νὰ ἐπέλθῃ σύρραξις.

§119ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ὥστε δίδετε δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει.

§120Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως ἔχει τὸ δικαίωμα. Ἀφορμὴν εἰς τὴν διάταξιν ταύτην ἔδωκεν ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ νόμου περὶ Γενικῆς Διοικήσεως. Ἐκεῖ ὑπάρχει μία διάταξις ἀμφιβόλου ἐννοίας, ἡ δὲ ἔννοια ὑπῆρξε τόσον ἀμφίβολος, ὥστε παρέλυσε τὴν Ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν, τὴν παρὰ τὸ πλευρὸν τοῦ Ὑπουργοῦ.

§121ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Καταργήσατε αὐτὴν, καὶ μὴ δίδετε διὰ τοῦ νόμου δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει· διότι ὅ,τι δίδεται διὰ νόμου, πρέπει νὰ ἦναι ἐπιτακτικόν.

§122Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ ἡ μεραρχία καὶ ἡ ταξιαρχία καὶ τὸ σύνταγμα, ὅταν εὑρίσκωνται εἰς ἐπίκαιρον θέσιν, ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ κάμνουν μελέτας.

§123ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Αὐτὸ λέγω, ὅτι διὰ τοῦ νόμου τούτου χορηγεῖται δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ὑφίσταται. Ἔρχομαι εἰς τὸ ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 4. Αἱ τοποθετήσεις, μεταθέσεις καὶ ἀποσπάσεις ἀξιωματικῶν γίνονται διὰ Β. Διατάγματος, ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ· ἐπὶ τῶν ἀξιωματικῶν ὅμως τῶν ἐν ταῖς ταξιαρχίαις, ταῖς μεραρχίαις καὶ τῇ Γενικῇ Διοικήσει, ὡς καὶ ἐπὶ τῶν ἐν τῷ Φρουραρχείῳ Ἀθηνῶν, ἡ πρότασις τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ δέον νὰ στηρίζηται ἐπὶ προτάσεως τοῦ Γεν. Διοικητοῦ τοῦ στρατοῦ.» Νομίζω, ὅτι ἐν τῇ διατάξει ταύτῃ πρέπει νὰ καθορισθῇ σαφέστερον τὸ «ἐν ταῖς ταξιαρχίαις, ταῖς μεραρχίαις καὶ τῇ Γενικῇ Διοικήσει». Ἀφοῦ ὁμιλῆτε περὶ στρατιωτικῶν σωμάτων, πρέπει ἡ αὐτὴ ἔκφρασις νὰ τεθῇ καὶ ἐνταῦθα, διότι δύναται νὰ προκύψῃ ἀμφισβήτησις.

§124Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει δεχθῆ νὰ τεθῇ ἐνταῦθα «τὰ σώματα τὰ ἐν τῷ ἄρθρῳ 1 ἀναφερόμενα» καὶ οὕτω συμπληροῦται τὸ κενὸν, περὶ τοῦ ὁποίου πολὺ δικαίως καὶ εὐλόγως ἐφέρατε τὴν παρατήρησιν.

§125ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Ὥστε τοῦτο τὸ θεωροῦμεν ὡς τακτοποιηθέν. Τὸ δεύτερον ἐδάφιον ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ὁσάκις ἀξιωματικοὶ ὑπηρετοῦντες εἰς ἀρχὰς ἐκ τῶν μὴ ὑπαγομένων εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ τοῦ στρατοῦ πρόκειται νὰ τοποθετηθῶσι, μετατεθῶσιν ἢ ἀποσπασθῶσιν εἰς ἀρχὰς ὑπαγομένας ὑπὸ τὴν δικαιοδοσίαν αὐτοῦ, ἢ καὶ τἀνάπαλιν, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν προκαλεῖ πρότασιν τοῦ Γεν. Διοικητοῦ περὶ τούτων, ὡς καὶ περὶ τῶν ἀντικαταστησόντων αὐτοὺς εἰς τὰς κενουμένας θέσεις.» Ἐνταῦθα νομίζω, ὅτι ἄλλο ἐπρόκειτο νὰ λεχθῇ· διότι, ὡς ἔχει ἡ διάταξις, ἀντιβαίνει πρὸς τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν ἐθέσατε. Πρόκειται νὰ προτείνῃ ὁ Γενικὸς Διοικητὴς τὴν ἀντικατάστασιν, ἐὰν ὁ ἀντικαταστάτης ὑπηρετῇ εἰς τὰ σώματα τὰ ὑπὸ τὰς διαταγάς του. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν φαίνεται ἐκ τῆς διατυπώσεως ταύτης, ἐν τῇ ὁποίᾳ γενικῶς γίνεται λόγος, ὅτι ὑποβάλλει πρότασιν περὶ ἀντικαταστάσεως· πρέπει ἑπομένως νὰ προστεθῇ: «ἐν ᾗ περιπτώσει ὁ ἀντικαταστάτης οὗτος ὑπηρετῇ εἰς τὰ σώματα τὰ ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ Γεν. Διοικητοῦ.» Ἐκτὸς αὐτοῦ ὑπάρχει καὶ τὸ τρίτον ἐδάφιον, καθ’ ὃ «ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐὰν δὲν ἐγκρίνῃ τὰς ὑποβληθείσας αὐτῷ ὑπὸ τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ προτάσεις τοποθετήσεως, μεταθέσεως ἢ ἀποσπάσεως ἀξιωματικῶν, προκαλεῖ τὴν ὑποβολὴν ἑτέρων προτάσεων ἢ ἠτιολογημένης ἐκθέσεως ἐπὶ τῶν ἤδη ὑποβληθεισῶν, ἵνα ἀποφασίσῃ». Ἀλλὰ τὸ δικαίωμα τοῦτο ἦτο καὶ εἶναι ἀπόλυτον δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ. Τὸ εἶχε καὶ ἐκ τοῦ ἄλλου νόμου, τὸ ἔχει καὶ ἐκ τῆς στρατιωτικῆς νομοθεσίας ἐν γένει. Ἀλλ’ ἠθελήσατε νὰ ἐπεξηγήσησε ἴσως· ἀλλὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι εἶναι μᾶλλον περιοριστικὸν τῶν δικαιωμάτων τοῦ Ὑπουργοῦ, διότι θὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ἐπὶ ἄλλων προτάσεων δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἐπιστρέφῃ αὐτὰς καὶ νὰ ζητῇ τοιαύτας ἠτιολογημένας, ἢ νὰ προκαλῇ τὴν ὑποβολὴν ἑτέρων. Τὸ δικαίωμα τοῦ ἐπιστρέφειν τὰς ὑποβαλλομένας προτάσεις καὶ προκαλεῖν τὴν ὑποβολὴν ἑτέρων προτάσεων ἢ ἠτιολογημένης ἐκθέσεως ἐπὶ τῶν ἤδη ὑποβληθεισῶν, εἶναι δικαίωμα γενικὸν, τὸ ὁποῖον ἔχει πᾶς προϊστάμενος. Ἑπομένως εὑρίσκω, ὅτι εἶναι περιτολογία νὰ προστεθῇ διὰ τῆς διατάξεως τοῦ νόμου δικαίωμα κεκτημένον, τὸ ὁποῖον ἔχει πᾶς προϊστάμενος, νὰ ἐπιστρέφῃ τὰς προτάσεις, ἢ νὰ κανονίζῃ τὴν ἐνέργειαν τῆς ὑφισταμένης ἀρχῆς. Οὕτω δ’ ἐφηρμόσθη ὁ ἰσχύων νόμος, διότι πολλάκις τὸ Ὑπουργεῖον ἐπέστρεψεν ἀναφορὰς καὶ προτάσεις τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ, ὅπως ἡ Α. Ὑψ. εἴτε τὰς αἰτιολογήσῃ, εἴτε ὑποβάλῃ ἄλλας προτάσεις περὶ ἄλλων προσώπων. Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι καὶ ἡ διάταξις αὕτη εἶναι μᾶλλον περιοριστικὴ τῶν δικαιωμάτων τοῦ Ὑπουργοῦ. Τὸ τέταρτον ἐδάφιον λέγει: «Ἡ ἐκλογὴ τῶν βαθμοφόρων διὰ τὰς θέσεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ διὰ τὴν ἀστυνομικὴν ὑπηρεσίαν ἀνήκει τῷ Ὑπουργῷ τῶν Στρατιωτικῶν». Νομίζω ὅτι ἐνταῦθα πρέπει νὰ τεθῇ φραγμός τις, διότι ἀνοίγεται θύρα διεξόδου, καὶ θεωρῶ ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ ὁ φραγμὸς, ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς ὁ ἀποσπώμενος εἰς τὴν ἀστυνομικὴν ὑπηρεσίαν ἢ ἀποσπώμενος ἢ τοποθετούμενος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ἐὰν παύσῃ νὰ ὑπηρετῇ εἰς τὴν ἀστυνομικὴν ὑπηρεσίαν ἢ παύσῃ νὰ ὑπηρετῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, πρέπει νὰ ἐπανέρχηται εἰς τὸ σῶμα, ἐξ οὗ μετετέθη, διότι ἄλλως, ἐὰν μείνῃ ὡς ἔχει ἡ διάταξις, δύναται ὁ Ὑπουργὸς, παραλαμβάνων τὸν ἀξιωματικόν, νὰ τὸν περιφέρῃ εἰς τὰς διαφόρους θέσεις. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον παρατηρῶ, Κύριοι, ἐκ τῆς μελέτης τοῦ νομοσχεδίου, εἶναι, ὅτι ἀκριβῶς ἐκλείπει ἡ ἀγαθοεργὸς δύναμις, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησεν κ. Πρωθυπουργὸς, ἐκλείπει ἀκριβῶς διὰ τὰς ὑπηρεσίας ἐκείνας, εἰς ἃς αἱ τοποθετήσεις μᾶλλον ὑπόκεινται εἰς τὰς ξένας ἐπιρροὰς, καὶ μένει εἰς τὸ στράτευμα μόνον· τὰς θέσεις δὲ τοῦ στρατεύματος, εἶναι γνωστὸν, ὅτι δὲν ἐπιζητοῦσιν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ κάμωσι χρῆσιν τῶν ξένων ἐπιρροῶν· κυρίως οὗτοι ζητοῦσι νὰ τοποθετῶνται εἰς θέσεις ἐκτὸς τοῦ στρατεύματος, εἰς τὰς διαφόρους εἰδικὰς ὑπηρεσίας, ἀκριβῶς ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἀφαιρεῖ τὸ νομοσχέδιον ἀπὸ τὴν ἀγαθοποιὸν δύναμιν τοῦ Διαδόχου, ἀπὸ τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ. Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ἀποσύρῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, νὰ τὸ διασκευάσῃ καταλλήλως, καὶ, εἰ δυνατὸν, ν’ ἀφήσῃ εἰς τὴν πρότασιν τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ γενικῶς πάσας τὰς θέσεις. Δύναται νὰ ἐξαιρέσῃ τὰς θέσεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, δύναται νὰ ἐξαιρέσῃ τὸ πολὺ καὶ τὰς θέσεις τῶν ἀξιωματικῶν τῆς χωροφυλακῆς, ἀλλὰ πάσας τὰς ἄλλας νομίζω ὅτι ἐν τῷ συμφέροντι τοῦ στρατοῦ πρέπει νὰ τὰς ἀφήσωμεν εἰς τὴν πρότασιν τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ, ἐὰν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν στράτευμα. Ἀλλ’ ἐὰν θέλωμεν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ κατάστασις, περὶ τῆς ὁποίας δὲν θέλω νὰ κάμω λόγον, τότε προβῆτε εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου περὶ Γενικῆς Διοικήσεως, ἵνα μὴ ἔχητε τοὐλάχιστον τὸν Διάδοχον ὑπεύθυνον καταστάσεως ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν οἰκτρᾶς. Ἐπιτρέψατέ μοι, Κύριοι, νὰ φρονῶ, ὅτι αἱ συζητήσεις περὶ τοιούτων θεμάτων εἶναι συζητήσεις ἐντελῶς ἐπουσιώδεις, καὶ ὅτι κυρίως μίαν ἔχομεν σπουδαίαν ἀποστολὴν, νὰ παρασκευάσωμεν τὴν χώραν πολεμικῶς. Αὐτὸ εἶναι τὸ θέμα, περὶ τὸ ὁποῖον πάντες πρέπει ν’ ἀσχοληθῶμεν. Παραλλήλως πρὸς τὴν ἐνέργειαν ταύτην δύναται νὰ γείνῃ καὶ ἡ μελέτη τῆς στρατιωτικῆς ὀργανώσεως· ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι οὐδεμία ἄλλη συζήτησις περὶ τῶν στρατιωτικῶν ζητημάτων πρέπει νὰ γείνῃ, εἰμὴ ἡ περὶ τῆς πολεμικῆς παρασκευῆς τῆς χώρας. Αὐτὸ εἶναι τὸ κύριον σημεῖον, αὐτὸ ἐνδιαφέρει ἰδίως τὸ Κράτος. Διαρκῶς ἀναμασῶμεν τὰ διδάγματα τοῦ πολέμου, διαρκῶς ἀναμασῶμεν τὰ παθήματα τοῦ πολέμου, καὶ ἐν τούτοις δὲν παρουσιάζομεν μέχρι σήμερον ἐργασίαν σοβαρὰν, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς στρατιωτικῆς ὀργανώσεως, καὶ ἰδίως ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς στρατιωτικῆς παρασκευῆς τῆς χώρας. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα ἐξ ἀριστερῶν).

§126Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅτε παρουσιάσθη σοβαρὰ ἐργασία, διατὶ δὲν τὴν ἐξηλέγξατε;

§127ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. Δὲν ἤμην τότε ἐν τῇ Βουλῇ.

§128Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἴσως ἤθελε φανῆ παράδοξον εἰς ὑμᾶς, διὰ τίνα λόγον ἀνέρχομαι εἰς τὸ βῆμα...

§129Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Παντάπασι.

§130Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. .. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι τὴν ἀπορίαν ταύτην τὴν ἔχετε ἐν τῇ διανοίᾳ σας, διότι καὶ ἐγὼ ἀπευθύνω ταύτην πρὸς ἐμαυτόν. Ποῖαι ποτὲ ἦσαν αἱ ἰδέαι, ἃς περιεῖχον τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἐγὼ εἶχον ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ποῖαι εἶναι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι συζητοῦνται; Εὑρίσκω ἀνταποκρινομένας τὰς σημερινὰς προτάσεις πρὸς ἐκείνας; Βεβαίως τοῦτο εἶναι ἀπορία ἀξία νὰ μὴ μείνῃ ἀπαρατήρητος. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἀναγκάζομαι νὰ λάβω τὸν λόγον, ἵνα ἀπαντήσω εἰς τοὺς δύο προλαλήσαντας, οἵτινες μετὰ μεγάλης ἐλευθερίας ἔρριψαν τὸν λίθον καθ’ ἡμῶν τῶν Βουλευτῶν, ἢ τῶν προγεγενημένων, ἢ ἐκείνων οἵτινες πρόκειται νὰ ἔλθωσιν ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ βραδύτερον ἡμῶν. Ἐὰν, Κύριοι, ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ συνεδριάζοντες σέβησθε τὸ ἀξίωμα, τὸ ὁποῖον κατέχετε, ἐὰν, Κύριοι, θέλητε ν’ ἀφήσητε αὐτὸ σεβαστὸν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ σᾶς διαδεχθῶσι κατόπιν, εἶσθε ὑποχρεωμένοι ν’ ἀποκρούσητε τὰς βαρείας ὕβρεις, ἃς ἐξέφεραν καθ’ ὑμῶν. Προεκάλεσα τὸν κ. ἐκ Βονίτσης Βουλευτὴν, καὶ εἶπον αὐτῷ: «Εἰπέ μοι, Κύριε, ποῖαι εἶναι αἱ ἐπιρροαὶ ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι παραβλάπτουσι τὸ στράτευμα;» Καὶ εἶπεν: «Ὅλοι τὰς ἐννοεῖτε· εἶναι περιττὸν νὰ σᾶς τὰς εἴπω ἐγώ.» Λοιπὸν, κύριε Βουλευτὰ ἐκ Βονίτσης, ἀφοῦ σεῖς δὲν ἔχετε τὴν τόλμην νὰ τὰς ὀνομάσητε, τὰς ὀνομάζω ἐγώ. Ἐνόει ὑμᾶς, Κύριοι; ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ σᾶς διαδεχθῶσι, καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι προηγήθησαν ὑμῶν;

§131Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναμφισβητήτως.

§132Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Τούτου δεκτοῦ γενομένου, νομίζω ὅτι ἔχω δικαίωμα ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου νὰ σταθῶ ἐπί τινας στιγμάς. Δὲν εἶμαι συνταγματιολόγος, καὶ διὰ τοῦτο οὐδόλως θὰ θίξω τὸ ζήτημα τοῦτο· ἀλλ’ ἀπὸ παιδικῆς ἡλικίας ἔμαθον ποῖαι εἶναι αἱ καθεστηκυῖαι ἀρχαὶ καὶ ἐξουσίαι ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ· ἔμαθον νὰ σέβωμαι ἐκεῖνον, ὅστις καλεῖ ὡς συμβούλους τοῦ Στέμματος ἐκείνους, οὓς ἤθελε προκρίνει· ἔμαθον νὰ σέβωμαι πάντοτε τὴν ἐτυμηγορίαν τῆς Βουλῆς, τῆς ἀπορρεούσης ἐκ τῆς λαϊκῆς ψήφου, τῆς ὑποδεικνυούσης ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ κληθῶσι παρὰ τοῦ Ἄνακτος, ἵνα διοικήσωσι τὰ τοῦ Κράτους. Καὶ ὅταν ἐκείνους καλῇ ὁ Βασιλεὺς, καὶ ὅταν ἐκείνους περιβάλλῃ μετὰ τῆς ἐμπιστοσύνης του, καὶ ὅταν αὐτοὺς τούτους περιβάλλῃ ἡ Βουλὴ διὰ τῆς ψήφου της, τίς εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις τολμᾷ νὰ ἔλθῃ ἐνταῦθα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ νὰ ὀνομάσῃ φθοροποιοὺς ἐπιρροὰς, ὑφ’ ὑμῶν ἐπερχομένας κατὰ τοῦ στρατοῦ; Ποῖος δὲ εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις, διὰ τοιαύτης ἐμπιστοσύνης περιβαλλόμενος, θὰ κάμῃ τοσοῦτον ταπεινὴν χρῆσιν τῆς ἐξουσίας, δι’ ἧς περιβάλλεται, καὶ θ’ ἀκούσῃ εἰσηγήσεις τοσοῦτον ἐπιζημίους; Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἐγκαλῶ κανένα, καὶ νομίζω, ὅτι ἐκεῖνος, ὅστις προσέρχεται ἐνώπιον τοῦ Βασιλέως καὶ δίδει τὸν ὅρκον τῆς πιστῆς ἐφαρμογῆς τῶν νόμων, θὰ σεβασθῇ τοὺς νόμους. Καὶ ἐὰν ὁ καταλαμβάνων τὴν ἕδραν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, εἴτε ἄλλου Ὑπουργείου, δὲν κάμνῃ καλὴν χρῆσιν τοῦ ἀξιώματος τούτου, εἶσθε σεῖς, οἵτινες θέλετε καλέσει αὐτὸν νὰ δώσῃ λόγον ἐνώπιον ὑμῶν διὰ τὰς πράξεις του. Ἀλλ’ ἐὰν, Κύριοι, θελήσητε ν’ ἀφαιρέσητε ἀπὸ τούτου τὴν εὐθύνην, μετατιθέντες ταύτην εἰς ἄλλον, πῶς θέλετε καλέσει τοῦτον ἐνώπιον ὑμῶν διὰ νὰ σᾶς δώσῃ εὐθύνας; Σᾶς ἐρωτῶ. Προκρίνετε ὑμεῖς, ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν νὰ διεξάγηται διὰ τῆς μεθόδου, δι’ ἧς διεξήχθη ἐπί τινα χρόνον, ὅτε εἰς τὰ πρὸς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν τοῦ στρατοῦ ἔγγραφα διὰ καρφίδος προσηρτᾶτο σημείωσις ἐνδεικτικὴ τοῦ σώματος, εἰς ὃ θὰ ὑπήγετο ὁ ἀποσπαθησόμενος; Ἀλλὰ βλέπω καὶ ὑψοῦτε τοὺς ὤμους...

§133Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς διακόψω; Ὅσοι ὡμίλησαν προηγουμένως ἐπὶ τοῦ θέματος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλεῖτε καὶ ὑμεῖς, — μεταξὺ δὲ αὐτῶν καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, — πολὺ δικαίως καὶ πολὺ ὀρθῶς ὡμίλησαν, χωρὶς βεβαίως νὰ ἐννοήσωσι νὰ θίξωσι κανένα ἐξ ὅλων ἡμῶν. Εἶναι τὸ σύστημα τοιοῦτον, ὡς γνωρίζετε, ἀγαπητὲ συνάδελφε, ὥστε καὶ οἱ Ὑπουργοὶ καὶ οἱ Βουλευταὶ ἅπαντες, παρὰ τὴν θέλησιν αὐτῶν καὶ παρὰ τὴν ἐπιθυμίαν αὐτῶν, εὑρίσκονται πολλάκις ὑποχρεωμένοι νὰ ὑποβάλλωσιν αἰτήσεις εἰς τὸν Ὑπουργὸν, καὶ ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἐκτελῇ τὰς αἰτήσεις. Διὰ τοῦτο ἐπεδιώξαμεν πάντοτε εἰς ὅλας τὰς ὑπηρεσίας διὰ νόμων νὰ περιορίσωμεν καὶ τὸ δικαίωμα τῶν Ὑπουργῶν καὶ τὸ δικαίωμα ἡμῶν αὐτῶν· διότι, καίτοι πολιτευόμενοι ἐντίμως, εὑρισκόμεθα πάντοτε ὑπὸ περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι μᾶς ἐξαναγκάζουσιν ἐνίοτε, παρὰ τὴν θέλησιν ἡμῶν, νὰ ὑποβάλλωμεν αἰτήσεις, τὰς ὁποίας δὲν ἐπιδοκιμάζομεν.

§134ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ. Σᾶς ἐνόησα.

§135ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐὰν λοιπὸν τοῦτο εἶναι ἀναμφισβήτητον, δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ὕβρις, καὶ ἑπομένως νὰ καταγγέλλωνται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶπον μίαν μεγάλην ἀλήθειαν, ὅτι ἤθελον νὰ ὑβρίσωσι τὴν Βουλήν.

§136ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Σᾶς ἐννοῶ. Ἀλλ’ ἐὰν σκέπτησθε νὰ ἄρητε τὴν φθοροποιὸν ταύτην ἐνέργειαν κατὰ τοῦ στρατοῦ δι’ ὧν μέσων ἐπεχειρήσατε, ψηφίσαντες τὸν νόμον περὶ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, ὅστις νῦν ἰσχύει, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι οὐδὲν ἐπράξατε. Μετεθέσατε τὴν φθοροποιὸν ἐπίδρασιν εἰς τὸ Γραφεῖον τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, καὶ ἐπεξετείνατε τὸν κύκλον τῶν φθοροποιῶν μικροβίων, ὡς τὰ ὠνόμασεν ὁ προλαλήσας. Τί ἐνδιαφέρει τὸν στρατὸν, εἰς ποίαν θύραν κρούετε, κύριε Βουλευτὰ ἐκ Βονίτσης, ἵνα ἐπιτύχητε ὅ,τι ἄλλοτε ἐπεζητεῖτε ἐν τοῖς γραφείοις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν; Σᾶς βεβαιῶ, Κύριοι, ὅτι μόνον ὁ ὑπεύθυνος ἐνώπιον ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἐνώπιον τοῦ ἔθνους καὶ τῶν νόμων, μόνον οὗτος εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θ’ ἀναμετρήσῃ τὴν εὐθύνην του· ἀλλ’ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος, ἀνεύθυνος ὤν, προσπαθεῖ ἐν τῷ ἑνὶ τετάρτῳ τῆς ὥρας, καθ’ ὃ ἐργάζεται, νὰ λύσῃ πάντα τὰ ὑπηρεσιακὰ ζητήματα, θέλει δεχθῇ πάσας τὰς προτάσεις, τὰς προερχομένας ἀπὸ τοὺς Σαπουντζάκηδες καὶ τοὺς Ἀντωνοπούλους. (Χειροκροτήματα ἐξ ἀριστερῶν). Καὶ αὐτοὶ εἶναι ἄνθρωποι, καὶ ἔχουσι τὰς συμπαθείας των, ἔχουσι τοὺς συγγενεῖς των, ὅπως καὶ ὑμεῖς τοὺς ἐκλογεῖς σας...

§137ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐπιτρέπετε;

§138ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Παρακαλῶ. Δὲν θὰ δεχθῶ ἄλλην διακοπήν. Ταῦτα λέγων, Κύριοι, δὲν λέγω τι νέον πρὸς ὑμᾶς. Ἐν τῇ συνειδήσει ὑμῶν πάντων εἶναι βεβαιωμένον, ὅτι μετατίθεται ἡ τοιαύτη ἐπίδρασις ἀπὸ τῶν Βουλευτῶν, — ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι ἤθελε δεχθῇ ὁ Ὑπουργὸς τοιαύτην ἐπίδρασιν,—εἰς ἄλλας σφαίρας. Αἱ ἐπιδράσεις δὲν ἐξέλιπον· ἐγὼ τοὐλάχιστον ἁπτὰς συνέλαβον τὰς ἐπιδράσεις Βουλευτῶν· διότι μοὶ ὑπεβάλλοντο προτάσεις, διὰ τῶν ὁποίων ἐσκοπεῖτο μόνον ἡ ἐξυπηρέτησις προσωπικῶν συμφερόντων, καὶ ἠναγκάσθην, Κύριοι, τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ μὴ τὸ ἀφήσω ἀπαρατήρητον. Οἱ προλαλήσαντες εἶπον ὑμῖν, ὅτι ἡ πειθαρχία καὶ ἡ τάξις ἐπαγιώθη ἀφ’ ἧς ἴσχυσεν ὁ νόμος τῆς Γενικῆς Διοικήσεως. Ἡ τάξις καὶ ἡ πειθαρχία, ἡ κρατοῦσα ἐν τῷ στρατεύματι, εἶναι, Κύριοι, ἡ τάξις, ἥτις κρατεῖ εἰς τὸ λιμνάζον ὕδωρ, εἰς τὸ σηπόμενον ὕδωρ. Οὐδὲ ῥυτὶς ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας τούτου σχηματίζεται, ἀλλὰ τὸ ὕδωρ σήπεται. Τοιαύτη εἶναι ἡ γαλήνη, περὶ τῆς ὁποίας σεῖς ὁμιλεῖτε. Ἐὰν σᾶς ἀρέσῃ, διατηρήσατέ την. Ἀλλὰ βεβαιῶ ὑμᾶς, ὅτι πρέπει νὰ προτιμᾶτε τὸ παφλάζον ὕδωρ, καὶ οὐχὶ τὸ λιμνάζον, τὸ ὁποῖον φέρει τὸν θάνατον ἀσφαλῶς. Ἔλεγεν ὁ προλαλήσας, ὅτι τὸ ἄρθρον 6 τοῦ νόμου τῆς Γενικῆς Διοικήσεως δὲν κατήργησε τὴν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν. Ἀλλ’ ἀφοῦ αὕτη ἐπιλαμβάνηται τῶν μελετῶν τούτων, ὁ δὲ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν δύναται, ὡς τὸ δεύτερον ἐδάφιον τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου λέγει, νὰ ὑποβάλλῃ εἰς ὑπογραφὴν τοῦ Βασιλέως ἐργασίαν ἐπιτελικὴν πρὸς ἔκδοσιν Β. Διατάγματος, ἐὰν μὴ αὕτη στηρίζηται εἰς τὴν ὑπὸ τῆς Γεν. Διοικήσεως ὑποβαλλομένην πρότασιν, τί ἐναπομένει εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ἐπιτελείου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν; Σᾶς βεβαιῶ, Κύριοι, ὅτι εἰς τὰς ἐργασίας τὰς ὁποίας ἓν Ἐπιτελεῖον ὀφείλει νὰ παρασκευάσῃ καὶ αἵτινες ἤθελον κριθῆ χρήσιμοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δώσητε ἄλλην πορείαν παρὰ μόνον ταύτην. Ὁ Ὑπουργὸς ἢ θέλει φέρει αὐτὰς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὡς νομοπαρασκευαστικὴν ἐργασίαν, ἢ θέλει τὰς ὑποβάλει εἰς τὸν Βασιλέα, διὰ νὰ τὰς περιβάλῃ μὲ τὸ κῦρός του καὶ μεταβληθῶσιν εἰς κανονισμοὺς χρησίμους εἰς τὸν στρατόν. Τίνας λοιπὸν ἄλλας ἐργασίας ἐπαφῆκεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον; Ἐκείνας, περὶ τῶν ὁποίων ἐγένετο λόγος; τὰς μεταφράσεις ἢ τὰς συρράψεις ἐγκυκλίων, αἵτινες δημοσιεύονται δημοσίᾳ δαπάνῃ; Περὶ αὐτῶν οὐδέποτε ἐγὼ ὡμίλησα, ἀλλ’ ὁμιλῶ περὶ ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ἔχωσιν ἀποτέλεσμα, τὸ ἀποτέλεσμα ἢ νὰ προσαχθῶσιν ἐνώπιον ὑμῶν αἱ πράξεις αὗται, ἢ νὰ προσαχθῶσιν ἐνώπιον τοῦ Βασιλέως καὶ τύχωσι τῆς ὑπογραφῆς του. Ἰδοὺ λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι δὲν δύνασθε οὐδὲ κανονισμὸν τοῦ στρατοῦ, περιβαλλόμενον μὲ τὸ κῦρος τῆς ὑπογραφῆς τοῦ Βασιλέως, οὐδὲ νομοθέτημα νὰ ἔχητε, ἂν δὲν ἔχῃ παρασκευασθῆ παρὰ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως. Καὶ θέλετε νὰ σᾶς φέρω καὶ τὰς ἀποδείξεις τὰς ἐκ τῶν πραγμάτων προερχομένας, ἀφοῦ σᾶς ἔφερα τὰς ἐκ τοῦ κειμένου; Θὰ σᾶς τὰς φέρω ἀμέσως. Παρασκεύασα νομοσχέδια· ἀλλ’ ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης μὲ ἠρώτησαν: «Ἐμελετήσατε ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα συνέταξεν ἡ Α. Ὑψ. ὁ Διάδοχος; Συμφωνοῦν τὰ νομοσχέδιά σας μὲ ἐκεῖνα;» Καὶ ἐν τῇ ἀπορίᾳ, ἂν ἐγὼ συνέταξα ταῦτα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας περιέχουσι τὰ συνταχθέντα ὑπὸ τῆς Γεν. Διοικήσεως,—περὶ αὐτῶν δὲν ἔχω πληροφορίας,— βεβαίως πολλοὶ ἔλεγον: «Ἀλλὰ πρὸς τί ἐφέρατε τοιαῦτα νομοσχέδια ἐνώπιον ἡμῶν;» Καὶ ἡ ἐρώτησις αὕτη, «πρὸς τί ἐφέρετε τοιαῦτα ἐνώπιον ἡμῶν», μὲ ὡδήγησε, Κύριοι, εἰς τὸ νὰ ἐγκαταλίπω τὸ ὑπουργικὸν ἀξίωμα. Ἀπέναντι ὅλης αὐτῆς τῆς καταστάσεως ἤλθετε νὰ ἀναπτύξητε τὸ ἐνεργητικὸν αὐτῆς τῆς Γενικῆς Διοικήσεως. Ἐπληρώθησαν αἱ ἀποθῆκαι ἀπὸ ὑλικὸν χρήσιμον εἰς τὸ στράτευμα; Προήχθη ἡ ἐκπαίδευσις; Τὰ στελέχη ἐξεπαιδεύθησαν εἰς μεγάλας ἀσκήσεις ἢ καὶ μικράς; Καὶ ἂν ἰσχυρίζεσθε ὅτι ἐβελτιώθη ὁ στρατὸς, διατὶ δὲν μᾶς δεικνύετε ποία εἶναι ἡ βελτίωσις αὕτη; Δὲν δυνάμεθα, Κύριοι, νὰ διαβουκολῶμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ὅστις βεβαίως ὄχι μόνον τὰ βλέμματα αὐτοῦ ἔχει ἐστραμμένα πρὸς ἡμᾶς, ἀλλὰ καὶ τὰς πεποιθήσεις αὐτοῦ ἔχει ἐναποθέσει εἰς τὰς γνώμας ἡμῶν, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει ἀνάγκην, ὅταν ὁμιλῶμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου περὶ βελτιώσεως ἑνὸς κλάδου τόσον σημαντικοῦ, ὁποῖος εἶναι ὁ στρατὸς, νὰ τῷ εἴπωμεν, ποῖαι εἶναι αἱ βελτιώσεις αὗται, καὶ ν’ ἀπαριθμήσωμεν ταύτας. Ἐφ’ ὅσον ὅμως δὲν ἔχωμεν νὰ παρουσιάσωμεν τοιαύτας βελτιώσεις, δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ διαβουκολῆται ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διὰ τῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου λεγομένων.

§139ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἔδωκεν ἡ Πολιτεία τὰ μέσα εἰς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν;—ἐὰν μοὶ συγχωρῆτε τὴν διακοπήν.

§140Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τῆς ἐκπαιδεύσεως τὰ μέσα δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ δώσῃ ἡ Πολιτεία.

§141Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Γνωρίζετε ὅτι ἀπὸ τῆς ἱδρύσεως τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τίποτε δὲν δύναται νὰ πράξῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἂν μὴ προέρχηται ἐκ τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ. Ἐὰν οὗτος παρέλειψε νὰ ὑποδείξῃ τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων ἤθελε καταστῆ δυνατὸν νὰ βελτιωθῇ ὁ στρατὸς, ἐρωτᾶτε ἐμέ; Ἐρωτήσατε ἐκεῖνον. Ἐρωτήσατε ἐκεῖνον, ἂν ὑπέδειξε τὰ μέσα. Ἐγὼ ὅμως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, παρασκευάσας νομοθετήματα, ἦλθον καὶ σᾶς ὑπέδειξα πάντα τὰ μέσα,—πιθανὸν νὰ μὴ ἦσαν σύμφωνα μὲ τὰς γνώμας ὑμῶν,—διὰ τῶν ὁποίων καὶ τὸ χρηματικὸν ζήτημα καὶ τὸ τῶν ἀνδρῶν καὶ τὸ τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐλύοντο ἀμέσως. Ἀλλὰ διὰ νὰ ὑποδείξω τὰ μέσα ταῦτα ἐγενόμην ἀντάρτης κατὰ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως· ὁ Ὑπουργὸς ἐγένετο ἀντάρτης κατὰ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως! Εἴπετέ μοι, σᾶς παρακαλῶ, διατὶ λέγετε—καὶ τὸ ἤκουσα λεγόμενον ἂν οὐχὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀλλ’ ἀλλαχόθεν,—διατὶ λέγετε, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν περιωρίσθη εἰς τὸ νὰ μὴ ἔχῃ οὐδὲ ἕνα κἂν συνταγματάρχην διευθυντὴν τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀφοῦ πᾶσα αὐτοῦ ἡ ἐνέργεια θὰ ἦτο ἄχρηστος, μὴ προκειμένου νὰ ἐκδοθῇ βασιλικόν τι διάταγμα ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐργασίας ταύτης, ἢ νὰ παρασκευασθῇ νομοθετικὴ ἐργασία; Καὶ ἰδοὺ διατὶ βλέπετε, ὅτι εἷς ταγματάρχης διευθύνει σήμερον τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν, ἀσχολούμενος εἰς τὸ νὰ ἐγγράφῃ συνδρομάς τινας ἐπὶ βιβλίων, τὰ ὁποῖα ἤθελον κριθῆ χρήσιμα εἴτε διὰ νὰ ὑποστηριχθῶσιν οἱ συγγραφεῖς, εἴτε διὰ νὰ μὴ ἀναγνωσθῶσι ταῦτα. Ἐν τῷ ὑποβληθέντι νομοσχεδίῳ διορῶ περιορισμούς τινας τῆς μεγάλης συγκεντρώσεως, ἥτις ἐδόθη τῇ Γενικῇ Διοικήσει. Ὡς τοιοῦτον καὶ μόνον, ὡς περισταλτικὸν τῆς μεγίστης συγκεντρώσεως, ἥτις παρετηρήθη μέχρι σήμερον, ὡς τοιοῦτον καὶ μόνον τὸ ἐγκρίνω βεβαίως πρὸς ἀντικατάστασιν τοῦ νόμου περὶ Γενικῆς Διοικήσεως, διότι ὡς πρὸς τὸν νόμον τοῦτον ἓν μόνον μέτρον ἐγκρίνω ὀρθὸν, τὴν κατάργησιν αὐτοῦ καὶ τὴν δημιουργίαν διοικήσεως οὐχὶ ὑπὸ τὸν τίτλον τοῦτον, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν τίτλον Στρατηγίας. Θὰ ἦτο λυπηρὸν νὰ ἐβλέπομεν καταγινόμενον τὸν Γενικὸν Διοικητὴν διαρκῶς εἰς προτάσεις περὶ μεταθέσεως καὶ τοποθετήσεως ἀνθυπολοχαγῶν ἢ ἀνθυπασπιστῶν ἐν ταύτῃ ἢ ἐκείνῃ τῇ ἀστυνομίᾳ. Εἴπετέ μοι, πρὸς Θεοῦ, τίνα σχέσιν ἔχουσιν αὐτὰ μὲ τὸ στράτευμα, μὲ τὴν διοίκησιν τοῦ στρατεύματος; Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἔχων συνεδρεύοντα τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἐκ συνεννοήσεως μετὰ τούτου θέλει ἐκλέξει τὰ κατάλληλα πρόσωπα διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς δημοσίας ἀσφαλείας. Ἑπομένως εὑρίσκω, ὅτι πάνθ’ ὅσα ἐλέχθησαν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, λόγῳ ὅτι περιορίζει τὰ δικαιώματα τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, εἶναι ζητήματα οὐδεμίαν ἔχοντα σπουδαιότητα. Ὡς πρὸς τὸ ἄρθρον 5 τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἐγὼ θὰ συνεφώνουν εἰς τὴν ἀπάλειψιν αὐτοῦ. Αἱ ταξιαρχίαι δὲν ἔχουσι τόσῳ σπουδαίαν ὑπηρεσίαν, ὥστε νὰ ἐπασχολῶσι διαρκῶς ἕνα συνταγματάρχην. Μὴ θελήτητε νὰ στερήσητε τοὺς ὀλίγους βαθμοφόρους, τοὺς ὁποίους ἔχει τὸ πεζικὸν, καὶ καταστήσητε αὐτοὺς ἀχρήστους. Δύνανται οὗτοι νὰ διοικῶσι τὸ σύνταγμα, τὸ ὁποῖον διοικοῦσι, καὶ σὺν τῇ διοικήσει τούτου νὰ ἐκτελῶσι καὶ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ταξιαρχίας. Μὴ θελήσητε νὰ τοὺς ἀποχωρήσητε ἀπὸ τοῦ συντάγματός των, διότι τότε αὐτοὶ θὰ μένουν τελείως ἄχρηστοι, ἄνευ οὐδεμιᾶς ὠφελείας, θὰ ἦναι ἁπλῶς μία μεταβιβαστικὴ ἀρχὴ, ἥτις θὰ μεταβιβάζῃ τὰς αἰτήσεις τῶν διοικητῶν τῶν συνταγμάτων. Διὰ τοῦτο εὑρίσκω ὀρθὸν νὰ ἐκλείψῃ αὐτὴ ἡ διάταξις. Ἀλλ’ ἐρρίφθησαν καὶ ἄλλαι μομφαὶ κατὰ ἐποχῶν παλαιοτέρων τῆς Γενικῆς Διοικήσεως. Τὸ ἔργον τοῦτο δὲν ἀνήκει εἰς τὴν Βουλὴν, εἶναι ἔργον ἱστορικὸν, ὁ θέλων δὲ νὰ συζητήσῃ ἢ μᾶλλον νὰ ἀναπτύξῃ ἱστορικὰ θέματα, ὀφείλει νὰ ἦναι πεπροικισμένος μὲ ἀμεροληψίαν μεγάλην. Διὰ τοῦτο ἡ ἱστορία γράφεται βραδύτερον. Ὁ ἐξ Αἰγίου Βουλευτὴς εἶπέ τι, διὰ ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι κακῶς ἡ Γενικὴ Διοίκησις ἤσκησε μέχρι σήμερον τὸ ἔργον αὑτῆς, ὅτι παρέλειψε νὰ ἐλέγξῃ ἐπεμβάσεις μὴ ὑποκειμένας εἰς τοὺς κοινοὺς ποινικοὺς νόμους, πάντως ὅμως ὑποκειμένας εἰς τὸν περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν νόμον.

§142Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, δὲν προτίθεμαι νὰ ἐξετάσω, ἂν τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἐξασφαλίζει ἢ δὲν ἐξασφαλίζει τοὺς συνταγματικοὺς θεσμοὺς, δηλαδὴ ἂν εἶναι συντεταγμένον οὕτως, ὥστε νὰ μὴ προσβάλλωνται οἱ συνταγματικοὶ θεσμοὶ, ἢ τουναντίον. Περὶ τούτου εἶναι ἁρμόδιοι ἄλλοι, εἰδικώτεροι ἐμοῦ, νὰ ὁμιλήσουν. Ἐγὼ θὰ ἐξετάσω μόνον, ἂν τὸ σημερινὸν νομοσχέδιον ὠφελεῖ τὸ στράτευμα ἢ δὲν τὸ ὠφελεῖ, καὶ διὰ τοῦτο ἐπεθύμουν νὰ ἦτο παρὼν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ ἁρμόδιος ν’ ἀπαντήσῃ εἰς τὰς ἐπερωτήσεις, αἱ ὁποῖαι θ’ ἀπηυθύνοντο πρὸς αὐτόν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μοὶ ἀπηύθυνε τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἑνιαία, ὅτι αὐτὸς εἶναι παρὼν, καὶ αὐτὸς θ’ ἀπαντήσῃ, καὶ ὅτι τοῦτο ὤφειλον νὰ τὸ ἔχω ἐννοήσει. Φρονῶ ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἰς ὃν ἔδωκα ἀμέσως τὴν δέουσαν ἀπάντησιν, εἶχεν ἄδικον ν’ ἀπαντήσῃ οὕτω πως πρὸς ἐμὲ, διότι, κυβερνῶν διὰ δευτέραν φορὰν, ὤφειλε νὰ γνωρίζῃ, ὅτι ἕκαστος Ὑπουργὸς εἶναι ὑπόλογος διὰ τὸν κλάδον του, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν λ. χ. νὰ ἦναι ὑπεύθυνος διὰ τὰς πράξεις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ ἦναι εἰδικὸς εἰς τὰ καθήκοντα τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Δι’ αὐτὸ λοιπὸν ἐπεθύμουν νὰ ἦτο παρὼν ὁ εἰδικὸς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ἂν ὅμως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς φρονεῖ, ὅτι γνωρίζει καὶ τὰ στρατιωτικὰ, τοῦτο ἐγὼ δὲν προτίθεμαι ν’ ἀμφισβητήσω· δύναται νὰ ἔχῃ τὴν ἰδέαν του. Ὁ νόμος, Κύριοι, περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ ὁρίζει ἐν τῷ τελευταίῳ ἄρθρῳ αὐτοῦ, τῷ 14ῳ, ὅτι «ὁ παρὼν νόμος ἰσχύει μέχρι τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ ὁριστικοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ». Ἄρα εἶναι νόμος περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ...

§143Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ καὶ νόμος προσωρινός.

§144Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. .. Τὸ δὲ νομοσχέδιον τὸ σημερινὸν τῆς Κυβερνήσεως τροποποιεῖ τὸν νόμον αὐτὸν περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Πρόκειται λοιπὸν νὰ ἐξετάσωμεν, ἂν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καλλιτερεύει κατά τι τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, περὶ τοῦ ὁποίου φροντίζομεν ἐπὶ ἑξαετίαν καὶ πλέον μετὰ τὸν πόλεμον, καὶ μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης εἰς οὐδὲν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα ἐφθάσαμεν. Τὸ σημερινὸν νομοσχέδιον καταργεῖ τὸ ἄρθρον 5 τοῦ ἰσχύοντος νόμου, τὸ ὁποῖον λέγει: «Ὁ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου ͵ΒΧΜʹ προσκληθησόμενος ἀλλοδαπὸς ἀξιωματικὸς διορισθήσεται ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ». Ἐγὼ εἰς προγενεστέρας ἀγορεύσεις μου κατέδειξα εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὁ νόμος παρεβιάσθη, καὶ ὅτι ὁ ἐκπληρῶν μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης τὰ καθήκοντα τοῦ ἐπιτελάρχου ἐκπληροῖ αὐτὰ παρανόμως, διότι κατὰ τὸ ἄρθρον αὐτὸ ὁ ἐπιτελάρχης ἔπρεπε νὰ ἦναι ἀλλοδαπὸς ἀξιωματικός. Ὡς πρὸς τοῦτο δὲ, μὲ δικαιώνει ἐντελῶς τὸ νομοσχέδιον, διότι καταργεῖ τὸ ἄρθρον αὐτὸ, εἰς δὲ τὸν προσηρτημένον πίνακα ἀναγράφει ἀντιστράτηγον Γενικὴν Διοικητὴν, συνταγματάρχην ἀρχηγὸν τοῦ Ἐπιτελείου κλπ. Δηλαδὴ σήμερον, ὕστερον ἀπὸ τριετῆ ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου αὐτοῦ, νομιμοποιεῖται διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἡ θέσις τοῦ παρανόμως ἐκπληροῦντος μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης καθήκοντα ἐπιτελάρχου. Αὐτὴν τὴν βελτίωσιν βεβαιῶ ἐπὶ τοῦ παρόντος. Δευτέρα βελτίωσις, τὴν ὁποίαν παρατηρῶ, εἶναι, ὅτι κατὰ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, τὸ εἰσαχθὲν εἰς τὴν Βουλὴν, ἐπανέρχεται ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν· τοῦτο δὲ θεωρῶ ὡς μίαν καλλιτέρευσιν, διότι παρετήρησα, ὅτι, ἐφ’ ὅσον ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία ἔμενεν ἐκεῖ, ὅπου ἦτο, εἰς οὐδὲν ὠφέλει. Καὶ θὰ σᾶς φέρω ἓν παράδειγμα, διὰ νὰ σᾶς πείσω περὶ τούτου. Πέρυσι, κατὰ τὴν ἐποχὴν ταύτην, ἐξετέλεσα τὰς γενικὰς ἀσκήσεις τῆς τρίτης μεραρχίας εἰς τὰ πέριξ τῆς Κορίνθου. Ἐκεῖ παρευρέθησαν καὶ ξένοι ἀξιωματικοί, ὁ στρατιωτικὸς ἀκόλουθος τῆς ἐνταῦθα Γαλλικῆς Πρεσβείας ἐπισήμως καὶ ἕτεροι ἀνεπισήμως, οἱ ὁποῖοι ἔμειναν εὐχαριστημένοι, ὡς δύνανται νὰ ὁμολογήσωσιν οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης, οἱ ὁποῖοι παρακάθηνται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ὁ προσωρινὸς ἐπιτελάρχης μου, ὅστις εἶχε λάβει σημειώσεις τῶν ὅσων ἔλαβον χώραν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, καὶ περιέγραψεν ὅλας τὰς ἐκτελεσθείσας ἀσκήσεις, ἐζήτησε κατόπιν τὴν ἄδειαν ἀπὸ τὴν Γενικὴν Διοίκησιν,—ὄχι βεβαίως ἀπὸ τὸν Διάδοχον, διότι ἡ Α. Β. Ὑψηλότης ἐταξίδευεν εἰς τὴν Εὐρώπην τότε,—ἐζήτησε, λέγω, ἀπὸ τὴν Γενικὴν Διοίκησιν τὴν ἄδειαν νὰ τυπώσῃ ὅ,τι ἐγένετο περὶ τὴν Κόρινθον δι’ ἐξόδων του,—ὥστε βλέπετε ὅτι καὶ εἰς τὸ Δημόσιον οὐδεμία ζημία ἐγίνετο,— τὸ δὲ φυλλάδιον αὐτὸ νὰ διανεμηθῇ δωρεὰν εἰς τὸν στρατὸν, ὥστε, ὅπως γίνεται καὶ ἀλλαχοῦ, νὰ ἴδῃ τὸ στράτευμα, τί ἔγεινε, καὶ νὰ κρίνῃ ὅσα ἐγένοντο, διὰ νὰ χρησιμεύσουν ὡς ὁδηγὸς διὰ τὰς μεταγενεστέρας ἀσκήσεις. Ἀλλ’ εἰς τοῦτο ἀντέστη ἡ Γενικὴ Διοίκησις, φρονοῦσα ὅτι εἶναι περιττὰ τοιαῦτα δημοσιεύματα, ἔστω καὶ δι’ ἐξόδων τῶν ἀξιωματικῶν γινόμενα. Λοιπὸν φρονῶ, ὅτι, ἂν ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία διεξήγετο εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, τοιοῦτόν τι δὲν θὰ ἐλάμβανε χώραν· διότι, καὶ ἂν ἐλάμβανε χώραν, βεβαίως ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἤθελεν ἐπερωτηθῆ κατόπιν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ θὰ ἔδιδε λόγον, ἐνῷ σήμερον διὰ τὴν περίπτωσιν ταύτην ὁ Γενικὸς ἐπιτελάρχης, ἢ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἀνεπλήρου τὴν Αὐτοῦ Ὑψηλότητα κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην καὶ ἔκαμε τὴν πρότασιν πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, δὲν ἔχει νὰ ἐπερωτηθῇ. Θεωρῶ λοιπὸν βελτίωσιν, ὅτι ἐπανέρχεται ἡ ἐκτέλεσις τῶν ἐπιτελικῶν ἐργασιῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Ὀφείλω ὅμως νὰ προσθέσω, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὅπως καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν βελτιωθῇ ἡ ὑπηρεσία ἡ ἐπιτελικὴ, ὥστε νὰ μὴ γίνωνται πράγματα, τὰ ὁποῖα ὡς κάθε ἄλλο εἶναι δυνατὸν νὰ χαρακτηρισθῶσιν ἢ ὡς ἔργα τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου. Διότι, ὅτε διετέλουν μέραρχος εἰς τὸ Μεσολόγγιον, ἔλαβον διαταγὴν, τὴν ὁποίαν, ἐὰν σᾶς ἀνακοινώσω, βεβαίως θέλω σᾶς προκαλέσει τὸν γέλωτα· ἐπειδὴ ὅμως ἡ διαταγὴ ἐκείνη ἀνήκει εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἐξ ἧς ἔλαβον γνῶσιν, ἡ δὲ ἐχεμύθεια τῆς ὑπηρεσίας ἀπαγορεύει τοιαύτας ἀνακοινώσεις, ἀποφεύγω νὰ πράξω τοῦτο· συνιστῶ ὅμως εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως φροντίσῃ, κατόπιν τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου, νὰ τακτοποιηθῇ καὶ ἡ ὑπηρεσία αὕτη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ νὰ τεθῶσιν εἰς τὴν διάθεσιν αὐτῆς ἄτομα δυνάμενα νὰ ἐργασθῶσιν. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον περιέμενον νὰ ἴδω ἤδη, ὅτε παρῆλθον ἓξ ἔτη ἀπὸ τοῦ πολέμου, δὲν τὸ εἶδον· δὲν βλέπω δηλαδὴ νὰ λαμβάνηται οὐδεμία πρόνοια ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ τακτοποιήσεως τοῦ στρατεύματος. Κατὰ τὸν νόμον περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, ἄρθρον 3, τὰ Ἀρχηγεῖα στρατοῦ καταργοῦνται, ὁ δὲ στρατὸς διαιρεῖται εἰς τρεῖς μεραρχίας, καὶ ἄλλαι διατάξεις ὑπάρχουσιν, ἀναγόμεναι εἰς τὸν ὀργανισμόν. Πρὸ καιροῦ ἐπηρώτησα τὸν πρώην ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν κ. Λιμπρίτην περὶ τῆς δυνάμεως τῆς ἐφεδρείας, καὶ οὗτος προσήγαγε σημείωμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐγνώριζεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐφέδρων ἀνέρχεται σήμερον εἰς 177,000 ἄνδρας. Γνωρίζετε δὲ, Κύριοι, ὅτι ἡ κυρία δύναμις τοῦ στρατοῦ εἶναι ἡ ἐφεδρεία, διότι ὁ ὑπὸ τὰς σημαίας στρατὸς εἶναι ἐλάχιστος, δὲν ἀνέρχεται δὲ ἡ δύναμις αὐτοῦ ἡ πραγματικὴ οὔτε εἰς 15,000 ἄνδρας. Περὶ τῶν ἐφέδρων λοιπὸν τούτων, ἤτοι τῶν 177,000 ἀνδρῶν, δὲν ὑπάρχει διάταξις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τῷ τροποποιοῦντι τὸν νόμον περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ,—ὁ ὁποῖος, ὡς σᾶς ἔλεγον, εἶναι ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ,—δὲν ὑπάρχει διάταξις καθορίζουσα, πῶς οἱ ἔφεδροι αὐτοὶ τοποθετοῦνται εἰς τὰ σώματα, ποίας διευθύνσεις ἀκολουθοῦσιν ἐν περιπτώσει ἐπιστρατεύσεως, ἵνα φθάνωσιν ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον εἰς τὰ ὡρισμένα δι’ αὐτοὺς σώματα, τίνι τρόπῳ γίνεται ὁ διχασμὸς τῶν στελεχῶν καὶ τίνι τρόπῳ μετατρέπονται τὰ συντάγματα εἰς ταξιαρχίας, αἱ ταξιαρχίαι εἰς μεραρχίας, καὶ αἱ μεραρχίαι εἰς στρατηγίας. Περὶ τοῦ μηχανισμοῦ αὐτοῦ οὐδὲν περιέχει τὸ νομοσχέδιον, οὔτε διὰ τὴν βελτίωσιν τοῦ στρατεύματος περιλαμβάνει διάταξίν τινα, καὶ συνεπῶς δύναμαι νὰ εἴπω ἀσφαλῶς, ὅτι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ πολέμου μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης οὔτε βῆμα προόδου ἐκάμομεν πρὸς βελτίωσιν τοῦ στρατοῦ.

§145Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἐπιτρέπετε, παρακαλῶ; Ἀληθῶς ἡ κατάστασις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν, ἔχει τὸν ἀριθμὸν, τὸν ὁποῖον ἀνεφέρατε, ἀλλ’ ἴσως εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς ὑπομνήσω, ὅτι οἱ ἔφεδροι οὗτοι δὲν εἶναι γεγυμνασμένοι.

§146Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Βεβαίως δὲν εἶναι γυμνασμένοι, ὡς δὲν ἦσαν γυμνασμένοι καὶ ὅτε ἐκλήθησαν νὰ πολεμήσουν. Ἀλλὰ τὶς πταίει δι’ αὐτό; Δὲν πταίει ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία κατ’ ἔτος ὀφείλει νὰ συγκαλῇ τὴν ἐφεδρείαν πρὸς ἐκγύμνασιν; Ἐγὼ τὴν στιγμὴν ταύτην δὲν μέμφομαι οὔτε τὴν παροῦσαν, οὔτε ἄλλην τινὰ Κυβέρνησιν διὰ τοῦτο· ἡ ἐξέτασις τοῦ ζητήματος αὐτοῦ εἶναι ἴσως ἐργασία, ἥτις θὰ γείνῃ εἰς τὸ μέλλον· ἐγὼ τώρα παρατηρῶ μόνον, ὅτι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τῷ ὑποβληθέντι εἰς τὴν Βουλὴν, οὐδεμία διάταξις ὑπάρχει, ἀφορῶσα εἰς τὴν βελτίωσιν τοῦ στρατοῦ, καὶ δι’ αὐτὸ ἤθελον συστήσει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ συμπληρώσῃ αὐτὸ, νὰ συμπληρώσῃ, λέγω, τὸν ὀργανισμὸν αὐτὸν διὰ τῆς συστάσεως τετάρτου τάγματος εἰς τὰ συντάγματα, ὄχι ἐκ στελεχῶν τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ, ἀλλ’ ἐκ στελεχῶν ἐφέδρων, ὥστε, καθὼς εἶναι εἰς ἕκαστον σύνταγμα τὰ δύο πραγματικὰ τάγματα, καὶ τὸ τρίτον μόνον ἐκ στελεχῶν πραγματικῶν, νὰ ὑπάρχῃ καὶ τέταρτον τάγμα ἐκ τῶν ἐφέδρων στελεχῶν, ὥστε καὶ τὰ στελέχη τῆς ἐφεδρείας νὰ τακτοποιηθῶσι βαθμηδὸν, καὶ ἐν ὥρᾳ ἐπιστρατεύσεως οἱ ἔφεδροι, προσκαλούμενοι καὶ κατατασσόμενοι εἰς τὰ τάγματα ἑκάστου συντάγματος,—τὰ δύο πραγματικὰ καὶ τὰ ἕτερα δύο ἐκ στελεχῶν,—ν’ ἀποτελῶσιν ἀριθμὸν ἀρκετῶν, ὥστε ἐξ ἑκάστης δυάδος ταγμάτων διὰ διχασμοῦ τῶν στελεχῶν νὰ σχηματίζηται καὶ ἕτερον τάγμα, δηλαδὴ 5ον καὶ 6ον, καὶ διὰ τοῦ μηχανισμοῦ τούτου τὸ ἐν εἰρήνῃ σύνταγμα ἐκ τριῶν ταγμάτων νὰ γίνεται ἐν ἐπιστρατεύσει ταξιαρχία ἐξ 6 ταγμάτων, καὶ συνεπῶς ἡ ταξιαρχία νὰ γίνεται μεραρχία, καὶ ἡ μεραρχία νὰ μεταβάλληται εἰς στρατηγίαν. Αὐτὸς, λέγω, εἶναι ὁ τρόπος, δι’ οὗ οἱ 177,000 ἔφεδροι θὰ εὕρωσι θέσιν εἰς τοὺς στρατοὺς τῆς πρώτης καὶ τῆς δευτέρας γραμμῆς καὶ εἰς τὰ ἔμπεδα τάγματα. Τοιαύτη διάταξις φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ προστεθῇ εἰς τὸ νομοσχέδιον, διότι ὁπωσδήποτε θὰ συμπληροῖ τὸν ὀργανισμὸν τὸν σημερινὸν, καὶ θὰ ἦναι δυνατὸν, ὥστε, ὅταν ἀρχίσῃ ἡ πραγματικὴ ἐργασία, νὰ φθάσωμεν εἰς ἓν ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον νὰ τακτοποιήσῃ τὸν στρατὸν ἡμῶν. Αὐτὴν λοιπὸν τὴν σύστασιν εἶχον νὰ κάμω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, χωρὶς νὰ ἐξετάσω, ἐὰν τὸ νομοσχέδιον εἶναι συνταγματικὸν ἢ ἀντισυνταγματικόν. Κάμνω τὴν σύστασιν ταύτην, διότι φρονῶ, ὅτι οὕτω μόνον τὸ νομοσχέδιον θέλει καταστῆ ὠφέλιμον εἰς τὸ στράτευμα.

§147ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν διακόπτομεν, κύριε Πρόεδρε;

§148Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Δυστυχῶς ὀλίγαι συνεδριάσεις ὑπολείπονται, διότι δὲν δύναταί τις νὰ ἐξαναγκάσῃ τοὺς κυρίους Βουλευτὰς νὰ παραμείνωσι πέραν τῆς προσεχοῦς ἑβδομάδος· ἀλλ’ ἐπειδὴ ὑπάρχει ἐργασία, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἐξακολουθήσωσιν αἱ πρωϊναὶ ἐργασίαι, νὰ διακόπτωμεν ὅμως τὴν 1 ὥραν μ. μ., καὶ νὰ ἐπανερχώμεθα περὶ τὴν 6.

§149ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Τὴν 5ην ὥραν νὰ ἐπανερχώμεθα.

§150Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἔστω τὴν 5ην.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὥστε ἡ Βουλὴ ἀποφασίζει νὰ διακόπτωμεν τὴν 1 ὥραν μ. μ., καὶ νὰ ἐπανερχώμεθα τὴν 5ην. Ὁ κ. Δεληγεώργης ἔχει τὸν λόγον.

§152Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὁσάκις συνέβη νὰ συζητήσωμεν περὶ τοῦ νόμου τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, τάσις ὑπῆρξε παρὰ πολλοῖς νὰ νομίζωσιν, ὅτι συζητοῦμεν περὶ τοῦ Διαδόχου τοῦ Θρόνου. Ὁ Διάδοχος τοῦ Θρόνου, ὅστις συμπίπτει κατ’ αὐτὴν τὴν ἐποχὴν νὰ ἀσκῇ τὴν ἐξουσίαν τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ τοῦ στρατοῦ, οὐδόλως πρέπει νὰ ὑποτίθηται ὅτι ἐνέχεται εἰς τὴν συζήτησιν. Ἡ παρεμβολὴ αὐτοῦ εἶναι ἄτοπος καὶ αὐθαίρετος. Οὐδεὶς παύει φέρων τὸν σεβασμὸν πρὸς αὐτὸν, διότι φρονεῖ ὅτι οὐχὶ καλῶς ὠργανώθησαν τὰ τοῦ θεσμοῦ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, οὐδ’ ἀναφέρεται καὶ κατ’ ἐλάχιστον ἡ συζήτησις εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ. Αὕτη ἀφορᾷ ἀποκλειστικῶς τὸν θεσμὸν, καὶ διὰ τοῦτο θὰ συζητήσω τὰ κατ’ αὐτὸν, μὴ λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν τὸ ὑψηλὸν πρόσωπον τοῦ Διαδόχου, ὅπερ ὡς τοιοῦτον εἶναι ἐκτὸς τῆς συζητήσεως ταύτης. Τοῦτο εἶναι ἀναγκαῖον, ὅπως εἴπῃ τις ἐλευθέρως τὴν γνώμην του, ὁμιλῶν δημοσίᾳ περὶ ἀντικειμένου σπουδαιοτάτου. Ὁμιλῶν περὶ αὐτοῦ ἑπομένως δὲν θέλω κωλυθῆ εἰς τὴν ἔκφρασιν τῆς γνώμης μου ἐκ τοῦ ὅτι αὐτὸς ἐνασκεῖ σήμερον τὴν ἐξουσίαν τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ. Ἀκριβῶς διὰ τοῦτο μᾶλλον νομίζω ὅτι πρέπει νὰ προβῶμεν μετὰ πάσης αὐστηρότητος εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν τοῦ θεσμοῦ αὐτοῦ· διότι, ἂν πρόκειται περὶ τοῦ Διαδόχου τοῦ Θρόνου, αὐτὸς πρὸ πάντων κατ’ οὐδένα λόγον πρέπει νὰ δεχθῇ, ὅπως οὐχὶ συμφώνως πρὸς τὸ Σύνταγμα μένῃ Γενικὸς Διοικητὴς ὑπὸ τοὺς ὅρους, οὓς ἔπλασεν ὁ νόμος περὶ Γεν. Διοικήσεως. Διότι δὲν πρέπει νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ὁ μέλλων Βασιλεὺς τοῦ Κράτους, βλέπων ὅτι ἀντισυνταγματικὴ ἐξουσία τῷ δίδεται, ἂν τοιαύτη ἦναι, δέχεται νὰ παραμένῃ καὶ παραμένει ἀσκῶν αὐτήν. Τοσοῦτο μᾶλλον ἐπεθύμουν νὰ μὴ γίνηται τοῦτο, ὅσον νομίζω ὅτι δὲν ἔχει ἀνάγκην τοῦ νόμου τῆς Γεν. Διοικήσεως καὶ τῆς ἐξουσίας, ἣν τῷ δίδει, ὁ Διάδοχος τοῦ Θρόνου, ὅπως πράξῃ τι καλὸν ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ· διότι μένων ὡς Διάδοχος παρὰ τὸν Θρόνον, καὶ ἀσκῶν τὴν δικαίαν ἐπιρροὴν ἐπὶ τοῦ Βασιλέως, δύναται δι’ αὐτοῦ νὰ πράττῃ πᾶν ὅ,τι κρίνῃ ὠφέλιμον καὶ συντελεστικὸν εἰς τὴν βελτίωσιν τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων. Διότι δὲν φαντάζομαι ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ ὑπάρξῃ Κυβέρνησις θέλουσα ν’ ἀντιπράξῃ εἰς διαθέσεις ἀγαθὰς τοῦ Στέμματος ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ. Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν γνωρίζω παράδειγμα, καθ’ ὃ ὑπῆρξεν Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν μὴ θελήσας νὰ ὑπηρετήσῃ γνώμας καὶ διαθέσεις τοῦ Στέμματος ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ ἡμῶν, ἢ ἀντιστρατευθεὶς ἢ ἀδιαφορήσας πρὸς αὐτάς. Ὁ Βασιλεὺς πρέπει νὰ ἦναι καὶ εἶναι βέβαιος, ὅτι, ὅσας ὠφελίμους καὶ ὀρθὰς ἰδέας ἔχει περὶ τῶν πραγμάτων, δὲν ἔχει ἢ ν’ ἀνακοινώσῃ αὐτὰς εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς, ὅπως ἐκτελεσθῶσιν. Εἰς τὰ τῆς βελτιώσεως τοῦ στρατοῦ ἰδίως οὐδεμίαν δύναται ὁ Βασιλεὺς νὰ ἀπαντᾷ ἀντίρρησιν ἐκ μέρους τῶν Ὑπουργῶν αὐτοῦ, ὁσάκις πρόκειται περὶ πραγμάτων δυναμένων νὰ γείνωσιν· ἄλλως δὲν πρέπει νὰ διατηρῇ Ὑπουργοὺς μὴ ὑπηρετοῦντας τὰς ἀγαθὰς αὐτοῦ διαθέσεις. Τοιαύτη εἶναι ἡ ἀποστολὴ τοῦ Βασιλέως Κράτους ὡς τὸ ἡμέτερον, ὅπως ἰδίως ἐνασχολῆται ἀδιαλείπτως καὶ συντόνως ὑπὲρ τῆς μορφώσεως καλοῦ στρατοῦ· νομίζω δὲ, ὅτι τοσοῦτον γνωστὰ εἶναι τὰ θέματα τοῦ στρατιωτικοῦ προβλήματος παρ’ ἡμῖν, ὥστε δὲν εἶναι δύσκολον οὔτε ὁ Ἡγεμὼν νὰ τὰ ὑποδεικνύῃ τοῖς Ὑπουργοῖς, οὔτε οὗτοι ν’ ἀποδέχωνται καὶ σπεύδωσι νὰ ἐκτελῶσιν αὐτά. Δυστυχῶς ἡ θέλησις καὶ ἡ ἐπιβολὴ τοῦ Βασιλέως εἶναι ἀναπόφευκτοι παρ’ ἡμῖν, ὅπως οἱ Ὑπουργοὶ πράττωσιν ὅ,τι ὀφείλουσι νὰ πράττωσιν. Οὕτω νομίζω ὅτι ὁ Διάδοχος ἤθελε προσφέρει μεγάλην ὑπηρεσίαν εἰς τὸν στρατὸν, ἂν ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ἀνέλαβε τὴν διοίκησιν ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Θεοτόκη, καὶ εὕρισκε μεγάλας τὰς εἰσπράξεις καὶ τὰ ἔσοδα, ὑπεδείκνυεν εἰς τὸν Βασιλέα, ὅτι, ἀφοῦ ὑπῆρχον περισσεύματα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ταῦτα ἔπρεπε κατὰ προτίμησιν νὰ χρησιμοποιηθῶσι πρὸς βελτίωσιν τοῦ στρατοῦ, καὶ οὐχὶ ὑπὲρ νέων Νομαρχιῶν καὶ Πρωτοδικείων καὶ ἀστυνόμων. Ἠδύνατο ὁ Βασιλεὺς νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τότε: «Διατὶ, Κύριοι, πολλαπλασιάζετε τὰς Νομαρχίας; διατὶ πολλαπλασιάζετε τὰ Πρωτοδικεῖα; διατὶ πολλαπλασιάζετε τὰς φυλακὰς, τὰς Εἰσαγγελίας, τὰς Μοιραρχίας, τοὺς ἐπιθεωρητὰς, τοὺς ἀστυνόμους; Εἰς τί ὠφελοῦσι; Διατὶ τὰ χρήματα δὲν δαπανᾶτε μᾶλλον ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ, ὅστις τοσαύτας ἔχει ἀνάγκας;» Διατί ὁ Διάδοχος νὰ δεχθῇ ν’ ἀναλάβῃ τὴν Γενικὴν Διοίκησιν στρατοῦ ἀνυπάρκτου, ἑπομένως νὰ βαρυνθῇ μόνον μὲ τὰ προσωπικὰ, χωρὶς οὐδὲν νὰ παρασχεθῇ αὐτῷ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις κατεσκεύασε τὸν νόμον, ὅπως δημιουργηθῇ κατ’ ὀλίγον στρατὸς καὶ δυνηθῇ νὰ γείνῃ αὐτῷ ὠφέλιμος ὁ Γεν. Διοικητής; Καὶ διατὶ σήμερον ν’ ἀκούωμεν τὴν ἐπίκρισιν,—ἡ ὁποία εἶναι ἄδικος καὶ αὐθαίρετος,—ὅτι ὁ Διάδοχος, καίτοι ἀνέλαβε τὴν Γενικὴν Διοίκησιν τοῦ στρατοῦ, ἐν τούτοις στρατὸν δὲν ἐμόρφωσε, καίτοι ἐν τοῖς προσωπικοῖς ζητήμασι τοῦ στρατοῦ κατέπαυσε τὰς παρεκτροπὰς; Ὡς ἂν ἦναι δυνατὸν δι’ οἱουδήποτε τρόπου νὰ μορφωθῇ ὁ στρατὸς πρὶν οὗτος ὑπάρξῃ. Οὔτε ἀρχὴ μορφώσεως κἂν ἐγένετο. Τοῦτο δὲ διατί; Διότι δὲν παρεσχέθησαν αὐτῷ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως οὔτε τὰ χρηματικὰ μέσα, οὔτε τὰ διὰ τῶν ἀναγκαίων νόμων, ἄνευ τῶν ὁποίων οὐδέν ἐστὶ γενέσθαι ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ. Ἰδοὺ διατὶ ὁ Διάδοχος τοῦ Θράνου, καίπερ ἀφοσιωθεὶς εἰς τὸ ἔργον τῆς μορφώσεως στρατοῦ, οὗτινος τὴν ἔλλειψιν αὐτὸς πρὸ πάντων ᾐσθάνθη, δὲν ἠδυνήθη νὰ κατορθώσῃ τι μέχρι τοῦδε. Ἀλλ’ ἡ ἔλλειψις αὕτη βαρύνει τὰς Κυβερνήσεις, τὰς δὲ Κυβερνήσεις παρ’ ἡμῖν πρέπει νὰ ὠθῇ εἰς τοιαῦτα ἔργα τὸ Στέμμα. Καὶ τοῦτο πρέπει νὰ γίνηται, οὐδεὶς δὲ καὶ ἐκ τῶν ἐχόντων παρ’ ἡμῖν τὰς ἰδέας τὰς πλέον προκεχωρημένας ἐν τῷ κοινοβουλευτικῷ λεγομένῳ συστήματι θὰ ἠμφισβήτει, ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον νὰ μεριμνᾷ ἰδίᾳ περὶ τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων καὶ νὰ ἐπιβάλληται εἰς τὰς Κυβερνήσεις, ὅπως ἀρχίσῃ καὶ ἐξακολουθήσῃ συστηματικὴ ἐργασία πρὸς καταρτισμὸν στρατοῦ. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἐγὼ δὲν διστάζω καὶ σήμερον νὰ ἐκθέσω τὴν γνώμην μου ἐλευθέρως, ὅσον ἀφορᾷ τὸν νόμον τῆς Γενικῆς Διοικήσεως. Τὸν νόμον αὐτὸν θεωρῶ ἀντισυνταγματικὸν, ἀπορῶ δὲ, πῶς καὶ τότε, ὅτε ἐψηφίσθη, καὶ ἔκτοτε ὑπῆρξαν καὶ ὑπάρχουσι Βουλευταὶ διακεκριμένην θέσιν ἔχοντες ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, οἱ ὁποῖοι ἀμφισβητοῦσιν, ὅτι ὁ νόμος ἐκεῖνος περὶ Γενικῆς Διοικήσεως εἶναι ἀντισυνταγματικός. Κατὰ τοῦτο οὐχὶ μικρὰς κηλίδας,—ὁρατὰς μόλις διὰ μικροσκοπίου, ὡς ἔλεγεν ὁ πρῶτος λαλήσας ἔντιμος Βουλευτὴς Τυρνάβου,—παρουσιάζει ὁ νόμος περὶ Γεν. Διοικήσεως, ἀλλὰ χονδροειδεστάτας καὶ λίαν καταφανεῖς, ἀντισυνταγματικότητος. Οὐδὲν ἁπλούστερον ἢ νὰ ἐννοήσωμεν τοῦτο ἄνευ μακρῶν καὶ λεπτῶν συζητήσεων. Ἂς προστρέξωμεν εἰς τὸ Σύνταγμα. Τί λέγει τοῦτο; Τὸ Σύνταγμα λέγει, ὅτι ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἀνήκει εἰς τὸν Βασιλέα, ἐνεργοῦντα ὅμως αὐτὴν διὰ τῶν παρ’ αὐτοῦ διοριζομένων ὑπευθύνων Ὑπουργῶν. Συνεπῶς καὶ ἡ στρατιωτικὴ διοίκησις, ἥτις εἶναι εἷς τῶν κυριωτάτων κλάδων τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, πρέπει νὰ ἐνασκῆται εἴτε ἀπ’ εὐθείας εἴτε ἐμμέσως ὑπὸ τῶν ὑπευθύνων αὐτοῦ Ὑπουργῶν. Ἀλλὰ διὰ νὰ ὑπάρχῃ εὐθύνη Ὑπουργοῦ, εἴτε ἀμέσως εἴτε ἐμμέσως ἐνεργοῦντος, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἐξουσία τοῦ Ὑπουργοῦ τοῦ πράττειν ἢ ἀπαγορεύειν τι, τὸ ὁποῖον νομίζει ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνῃ, ἢ γενόμενον νὰ μεταβληθῇ ἢ τροποποιηθῇ. Ὅταν ὅμως ἔρχηται νόμος, λέγων τῷ Ὑπουργῷ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι εἶναι ὑποχρεωμένος, πράξεις ἢ μεταβολάς τινας νὰ ἐνεργῇ κατὰ τὰς ὑποδείξεις ἄλλου, ἄνευ ἀντιρρήσεως, ἔχετε τότε τὴν ἐνέργειαν καὶ τὴν εὐθύνην τοῦ Ὑπουργοῦ; Δὲν ἔχετε προφανῆ παραβίασιν τοῦ ἄρθρου 27 τοῦ Συντάγματος, ὅπερ ἀπαιτεῖ, ἵνα ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἐν τῇ διοικήσει τοῦ στρατοῦ ἐνεργῆται ὑπὸ τοῦ Βασιλέως διὰ τοῦ ὑπευθύνου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν; Τί θὰ ἔχωμεν τότε; Θὰ ἔχωμεν ὑπεύθυνον τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἢ θὰ ἔχωμεν ὑπεύθυνον τὸν Γεν. Διοικητήν; Τὸ πρῶτον ἀδύνατον, διότι δὲν ἐνεργεῖ ἐλευθέρως ὁ Ὑπουργός. Δὲν εἶναι ἐπίσης δυνατὸν τὸ δεύτερον, διότι δὲν δύναται κατὰ τὸ Σύνταγμα νὰ ἦναι ὑπεύθυνος ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὁ Γεν. Διοικητὴς, εἴτε ὁ Διάδοχος εἶναι οὗτος, εἴτε ἄλλος. Ὑπευθύνους διὰ τὰς πράξεις τῆς Διοικήσεως τὸ πολίτευμα γνωρίζει μόνους τοὺς Ὑπουργούς. Ἐν τούτοις κατὰ τὸ πολίτευμα ἡμῶν δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ πρᾶξις τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, παρ’ οἱουδήποτε καὶ ἂν διεπράχθη, διὰ τὴν ὁποίαν νὰ μὴ ἦναι ὑπεύθυνος ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργός. Πῶς ὅμως θὰ ζητήσῃ ἡ Βουλὴ λόγον ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν διὰ πράξεις, ἃς ὑπὸ τοῦ νόμου διετάχθη νὰ ἐνεργήσῃ ὑποχρεωτικῶς κατὰ τὴν θέλησιν τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ, ἢ διὰ πράξεις αὐτοῦ, εἰς ἃς δὲν δικαιοῦται ν’ ἀναμιχθῇ, καὶ ἂν δὲν τὰς ἐγκρίνῃ; Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν πρέπει νὰ ἔχῃ διακριτικὴν ἐξουσίαν, διὰ νὰ ἦναι ὑπεύθυνος· ἄλλως εἶναι ἀνεύθυνος. Ἀλλ’ ἀνεύθυνον Ὑπουργὸν καὶ ἀνεξέλεγκτον διοίκησιν δὲν γνωρίζει τὸ Σύνταγμα. Τοιαύτη ἡ θέλησις τοῦ Συντάγματος. Καὶ ἔπειτα ἐρωτῶμεν, ποῦ ἡ ἀντισυνταγματικότης; Ἡ ἀντισυνταγματικότης ὑπάρχει ἐν τούτῳ· ἀνεύθυνον ἔχομεν μόνον τὸν Βασιλέα, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ ἔχωμεν ὑπεύθυνον τὸν Ὑπουργόν. Ἅμα ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἦναι ὑπεύθυνος διὰ τὰ τοῦ στρατοῦ, τίποτε δὲν εἶναι συνταγματικόν. Ἤδη ὑπάρχει τις, ὅστις ν’ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι, ὡς ἔπλασεν ὁ κείμενος νόμος τὴν Γενικὴν Διοίκησιν, ἔπλασεν ἐξουσίαν ἐκφεύγουσαν πάσης εὐθύνης καὶ παντὸς ἐλέγχου, ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν ἐνεργεῖ πρόσωπον, ὅπερ δὲν εἶναι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, τὸν ὁποῖον μόνον γνωρίζει τὸ Σύνταγμα ὡς ὑπεύθυνον διὰ τὰς πράξεις τὰς ἐν τῷ στρατῷ; Δὲν ἔχομεν ἐξουσίαν μὴ βαρύνουσαν τὸν Ὑπουργὸν, διότι δὲν δύναται νὰ ἦναι ὑπεύθυνος, βαρύνουσαν δὲ ἄλλον, ὅστις δὲν εἶναι ὑπεύθυνος ἀπέναντι τῆς Βουλῆς; Ἡ Βουλὴ δύναται νὰ ἐλέγχῃ καὶ κατηγορῇ τὸν Ὑπουργὸν, νὰ ζητῇ ποινικὴν εὐθύνην, ἢ πολιτικὴν, ἢ ἀστικὴν, ἢ καὶ ἠθικήν. Δυνάμεθα ἡμεῖς τὰς εὐθύνας αὐτὰς νὰ ζητήσωμεν ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅταν οὗτος συμφώνως πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου ἔπραξεν ὅ,τι κατηγορεῖ ἡ Βουλὴ αὐτοῦ; ὅταν ὁ νόμος ὑποχρεοῖ τὸν Ὑπουργὸν νὰ ἐκτελῇ τὰς προτάσεις τοῦ Γεν. Διοικητοῦ; Ἔρχεται οὕτω τὸ ζήτημα τῶν προτάσεων τοῦ Γεν. Διοικητοῦ. Αἱ προτάσεις εἶναι ἡ διάταξις τοῦ νόμου περὶ Γεν. Διοικήσεως, ἡ ὁποία ἀνατρέπει τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, καθ’ ἣν ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία τοῦ Βασιλέως ἐνεργεῖται παρὰ τῶν ὑπευθύνων Ὑπουργῶν. Ναὶ μὲν δύναται ὁ νόμος νὰ κανονίζῃ πῶς πρέπει νὰ ἐνεργῆταί τι, καὶ δύναται ν’ ἀπαιτῇ δοκιμασίας καὶ κρίσεις προσώπων, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ ἐξαρτήσῃ τοῦτο ἀπὸ τὴν αὐτογνώμονα καὶ ἀνεξέλεγκτον γνώμην ἄλλου παρὰ τὸν ὑπεύθυνον Ὑπουργόν. Καὶ ὅμως τοῦτο πράττει τὸ ἄρθρον 6 τοῦ νόμου περὶ τῆς Γεν. Διοικήσεως. Τὸ ἄρθρον 6, ἀφοῦ μετέφερε τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν ἀπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν, προσθέτει: «Ὁ Γεν. Διοικητὴς ὑποβάλλει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν τὰς ἀναγκαίας προτάσεις ἐπὶ τῶν ὑποθέσεων τοῦ ἀνωτέρω ἐδαφίου (δηλ. τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας), αἵτινες ἀπαιτοῦσι τὴν ἔκδοσιν βασιλικοῦ διατάγματος. Ἔτι δὲ ὑποβάλλει προτάσεις περὶ μεταθέσεως ἀξιωματικῶν ἀπὸ σώματος εἰς σῶμα τοῦ αὐτοῦ ὅπλου ἢ εἰς γενικὰς καὶ εἰδικὰς ὑπηρεσίας τοῦ στρατοῦ.» Διὰ τῶν ἄρθρων 8, 9, 10, 11, 12 καὶ 14 τοῦ Κανονισμοῦ ἐπεξετάθη ἔτι μᾶλλον τὸ δικαίωμα τοῦτο τοῦ Γεν. Διοικητοῦ καὶ ἐπὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν, τῶν ὁπλιτῶν καὶ τμημάτων στρατοῦ μικροτέρων συντάγματος ἢ αὐθυπάρκτου τάγματος. Λοιπὸν ὑπάρχει διάταξις ἐν τῷ νόμῳ περὶ Γενικῆς Διοικήσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν πᾶσα μετακίνησις, πᾶσα μετάθεσις, πᾶσα τοποθέτησις, πᾶσα ἀπόσπασις δὲν δύναται νὰ γίνηται ἢ ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ Γεν. Διοικητοῦ. Ἀλλ’ εἶπεν ὁ ἔντιμος προλαλήσας πρῶτος ἐκ Τυρνάβου Βουλευτὴς, ὅτι αὐτὸ ὑπῆρχεν ἀνέκαθεν ἐν τῇ στρατιωτικῇ διοικήσει, ὡς ἂν πρόκειται περὶ τῶν μετακινήσεων τῶν στρατιωτῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν καὶ περὶ πράξεων, ἃς δύναται ν’ ἀναστείλῃ ὁ Ὑπουργὸς, ὅταν θέλῃ, προτάσεων, τὰς ὁποίας ποιοῦνται οἱ ὑφιστάμενοι, ὅπως τύχωσι προβιβασμοῦ. Καὶ προσέθηκεν, ὅτι δὲν ἐκαινοτόμησεν ὁ νόμος περὶ Γεν. Διοικήσεως, λέγων ὅτι ἀπαιτεῖται πρότασις τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ, ὅπως μετακινῶνται οἱ ἀξιωματικοί. Εἶναι ὅμως καινοτομία τὸ ὑποχρεωτικὸν τῆς προτάσεως διὰ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Περὶ τούτου εἶναι ῥητὸς καὶ σαφὴς ὁ νόμος ἐν τῷ ἄρθρῳ 6· ἦλθεν ὅμως ἔπειτα ὁ Κανονισμὸς, ὅστις δὲν ἀφῆκε καμμίαν ἀμφιβολίαν περὶ τῆς τοιαύτης λειτουργίας τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἐπὶ τῇ βάσει προτάσεων ὑποχρεωτικῶν διὰ τὸν Ὑπουργὸν, πρᾶγμα ὅπερ δὲν ὑπῆρχε πρίν. Διότι τί λέγει τὸ ἄρθρον 8 αὐτοῦ; (ἀναγινώσκει): «Πᾶσα τοποθέτησις ἢ μετάθεσις ἀξιωματικοῦ εἰς οἱανδήποτε ὀργανικὴν θέσιν ἢ προβλεπομένην ὑπὸ ἰσχυόντων νόμων ἐνεργεῖται διὰ Β. Διατάγματος ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, στηριζομένῃ ἐπὶ προτάσεως τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ τοῦ στρατοῦ. Οἱ ἀνθυπασπισταὶ τοποθετοῦνται ἢ μετατίθενται διὰ διαταγῆς τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, τῇ προτάσει τοῦ Γεν. Διοικητοῦ τοῦ στρατοῦ.» Διὰ τὴν ἀπόσπασιν ἢ προσκόλλησιν ἀξιωματικῶν ἢ ἀνθυπασπιστῶν ἀπαιτεῖται ἐπίσης πρότασις τοῦ Γεν. Διοικητοῦ, κατὰ τὸ ἄρθρον 9. Ἀπομάκρυνσις ἀξιωματικοῦ ἢ ἀνθυπασπιστοῦ διὰ λόγους ὑπηρεσίας ἐκ τοῦ σώματος, διορισμὸς ἢ ἀνάθεσις οἱασδήποτε ὑπηρεσίας ἢ ἐργασίας δὲν ἐπιτρέπεται ἄνευ τῆς προτάσεως τοῦ Γεν. Διοικητοῦ, κατὰ τὸ ἄρθρον 10. Τί ἄλλο ἐννοοῦσι πάντα ταῦτα ἢ ὅτι δὲν δύναται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ὑποβάλῃ περὶ αὐτῶν διάταγμα εἰς τὸν Βασιλέα, ἂν δὲν στηρίζηται ἐπὶ προτάσεως τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ; Νῦν, διὰ νὰ δικαιολογήσωμεν τὰ πράγματα, λέγομεν ὅτι ταῦτα δὲν λαμβάνουν δῆθεν χώραν ὅπως ἡμεῖς λέγομεν καὶ ὅπως ἀπ’ ἀρχῆς ἐλέγομεν καὶ ὅπως ἀπ’ ἀρχῆς παρεδέχθη καὶ ἡ Κυβέρνησις, — διότι ποτὲ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἰσχυρίσθη, ὅτι ναὶ μὲν ἀπαιτοῦνται προτάσεις τοῦ Γεν. Διοικητοῦ, ἀλλὰ ταύτας δύναται νὰ μὴ τηρήσῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, — ἀλλ’ ὅπως πάντοτε ἐγίνετο. Οὕτω ὅμως δὲν γίνεται σήμερον, διότι ὁ Ὑπουργὸς ὀφείλει ἀνεξελέγκτως νὰ ἐκτελέσῃ τὰς προτάσεις, καὶ μόνον ἂν παραιτηθῇ, δὲν τὰς ἐκτελεῖ. Δὲν λέγω ὅτι ἡ πρότασις τοῦ Γεν. Διοικητοῦ δὲν εἶναι ἐγγύησις κατὰ παρεκτροπῶν, ἀλλὰ λέγω, ὅτι, ὡς τὰ πράγματα διατάσσονται ὑπὸ τοῦ νόμου καὶ τοῦ Κανονισμοῦ, μηδενίζουν διάταξιν τοῦ Συντάγματος. Περιττὸν νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἀναγινώσκων τὰ ἄρθρα τοῦ Κανονισμοῦ, τὰ ὁποῖα πρὸ μικροῦ ἐμνημόνευσα. Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι πᾶν ὅ,τι δὲν ἀπαγορεύεται ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ, ὅσον ἀφορᾷ πᾶσαν μετακίνησιν ἐν τῷ στρατῷ, γίνεται μόνον διαταγῇ ἢ προτάσει τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ, μηδὲ τῆς τῶν ὁπλιτῶν, ὡς εἶπον, καὶ τῶν μουσικῶν ἐξαιρουμένης.

§153Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δηλαδὴ τὴν ὑφισταμένην ἀρχὴν τὴν ἔκαμαν ἀνωτέραν καὶ τὴν ἔθεσαν ἐπὶ κεφαλῆς τῆς προϊσταμένης! Αὐτὴ εἶναι ἡ στρατιωτικὴ πειθαρχία!

§154Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Διεκπεραιωτής!

§155Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δηλαδὴ ἔκαμαν τὸν Ὑπουργὸν διεκπεραιωτὴν ἁπλούστατον τῆς Γενικῆς Διοικήσεως!

§156ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ἀντισυνταγματικὴ ἡ διάταξις· δὲν εἶναι καὶ λογικὴ καὶ ἀσφαλιστικὴ τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου. Διὰ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου 6 ἐγένετο καὶ ἄλλο τι (ἀναγινώσκει): «Τὸ ἐπιτελεῖον τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ διεξάγει καὶ τὰς νῦν διεξαγομένας ὑπηρεσίας ὑπὸ τῆς παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας.» Ἡ ἀφαίρεσις τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας εἶναι ἐντελὴς ἀπογύμνωσις τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ πάσης στρατιωτικῆς ἐργασίας. Καὶ ἐγὼ οὐδεμίαν ἔχω ἀμφιβολίαν, ὅτι ἡ σπουδαιότης τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας ἐν τῷ στρατῷ ἐπιβάλλει, ὅπως ὅσον τὸ δυνατὸν ἀσφαλέστερον καὶ ἐμβριθέστερον κανονισθῶσι τὰ τῆς ἐνεργείας τῆς ὑπηρεσίας ταύτης, ἀλλὰ νομίζω ὅτι εἶναι ἐπικίνδυνον νὰ ἀφαιρῶμεν ἀπὸ τὰς χεῖρας τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις εἶναι ὑπεύθυνος ἀπέναντι τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ἔθνους λειτουργὸς, τὰς ὑπηρεσίας ἐκείνας, ἐκ τῶν ὁποίων ἐξαρτᾶται κυρίως ἡ ἀσφάλεια καὶ τὸ μέλλον τῆς χώρας, καὶ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ δύναται ὁ τόπος διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ διὰ τοῦ ἐλέγχου τῆς Βουλῆς ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ λαμβάνῃ γνῶσιν, καὶ νὰ ἐπηρεάζῃ ἐν ἀνάγκῃ τὴν διεύθυνσιν καὶ τὴν βελτίωσιν. Ἀλλὰ καὶ αἱ μεγάλαι αὐταὶ ὑπηρεσίαι μακρὰν τοῦ Ὑπουργοῦ, τῆς Κυβερνήσεως, τῆς Βουλῆς διεξάγονται ἤδη. Σήμερον, μετὰ τὰ θλιβερὰ συμβάντα τοῦ 1897, καίτοι περὶ ἡμᾶς τόσα ἀπειλοῦνται ἐθνικὰ συμφέροντα, οὐδόλως γινώσκομεν, τί γίνεται ὑπὲρ αὐτῶν. Δυστυχῶς τὸ ἔθνος ἡμῶν δὲν εἶναι μόνον τὸ ἐλεύθερον τοῦτο Βασίλειον, τὸ ἔχον ἡγεμόνα Γεώργιον τὸν Αʹ, ἀλλ’ εἶναι καὶ μέγα μέρος τοῦ γειτονικοῦ Βασιλείου, τοῦ ἔχοντος τὸν Σουλτάνιον ἡγεμόνα, καὶ τοῦ ὁποίου οἱ κίνδυνοι εἶναι κίνδυνοι καὶ τοῦ ἡμετέρου ἔθνους. Ὅσον καὶ ἂν θέλωμεν νὰ διατελῶμεν εἰς εἰρηνικὰς σχέσεις μετὰ τοῦ ὁμόρου Κράτους, δὲν εἴμεθα ἐλεύθεροι ν’ ἀσχολώμεθα εἰς εἰρηνικὰ μόνον ἔργα καὶ ν’ ἀδιαφορῶμεν, ἔστω καὶ προσωρινῶς, περὶ τῆς στρατιωτικῆς ἡμῶν παρασκευῆς. Αὕτη ἐπιβάλλεται, διότι πολλοὶ τῶν ἐχθρῶν τῆς Τουρκίας εἶναι κυρίως ἡμῶν ἐχθροὶ ἀνέκαθεν καὶ τώρα. Εἴτε θὰ χρειασθῇ νὰ δράσωμεν, εἴτε μὴ, πρέπει νὰ ἤμεθα ἱκανοὶ νὰ ὑπερασπισθῶμεν τὰ δίκαιά μας, ἢ νὰ ἐπιβληθῶμεν εἰς τοὺς ἀντιπάλους ἡμῶν καὶ εἰς τὰ Συμβούλια τῶν Μεγάλων Δυνάμεων. Ὁ πόλεμος τοῦ 1897 κατέστησεν ἡμᾶς ἀσθενεστέρους, ἀλλὰ διὰ τοῦτο πρέπει συντονωτέρα ἐργασία ἀνορθώσεως. Ὅλοι γνωρίζομεν, ὅτι οὐδὲν δυστυχῶς ἐγένετο καὶ γίνεται ὑπὲρ αὐτῆς. Ὅ,τι χεῖρον, οὐδεμία ἐξεδηλώθη ἐπιθυμία κἂν ἀνορθώσεως τῶν τοῦ στρατοῦ. Ὅλοι περιμένομεν, καὶ οὐδεὶς λέγει, τί καὶ πόθεν περιμένομεν. Νομίζετε ὅτι ἐν μέσῳ τοιαύτης καταστάσεως εἶναι ἀσφαλὲς νὰ μὴ γνωρίζωμεν τί γίνεται ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ, καὶ νὰ ἦναι κεκλεισμένη καὶ ἄγνωστος ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία, ἥτις, ὡς γνωστόν, ὀφείλει νὰ παρασκευάζῃ ἐν εἰρήνῃ τὸν πόλεμον, τὴν ἐπιστρατείαν, τὰ σχέδια τῆς ἐκστρατείας, ὅλας τὰς ὑπηρεσίας αὐτῆς καὶ ὅλας τὰς λεπτομερείας, διότι πρέπει νὰ ἦναι ἕτοιμαι πρὶν, καὶ οὐχὶ ἀφοῦ κηρυχθῇ ὁ πόλεμος τότε νὰ ἑτοιμάζωνται; Δὲν ἰσχυρίζομαι ὅτι δὲν γίνεται ἐργασία ἐν τῷ Ἐπιτελικῷ Γραφείῳ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, ἀλλὰ ταύτην πρέπει νὰ ἔχῃ, νὰ ἐπιτηρῇ, νὰ γνωρίζῃ ὁ Ὑπουργὸς, ἡ Κυβέρνησις ἡ Βουλή. Πῶς εἶναι δυνατὸν, ἓν ἔθνος νὰ εὑρίσκηται εἰς κατεπείγουσαν ἀνάγκην νὰ μελετήσῃ τὰ τῆς στρατιωτικῆς καταστάσεως αὐτοῦ καὶ νὰ παρασκευάσῃ τὰ τῆς ἐνεργείας αὐτοῦ ἐν περιπτώσει πολέμου, καὶ ν’ ἀγνοῇ τί πράττουν καὶ παρασκευάζουν αἱ ἐπιτελικαὶ ὑπηρεσίαι; Διότι πράγματι τὰς ἀγνοοῦμεν, καὶ ἂν ἡ κατάστασις ἐξακολουθήσῃ ἡ αὐτὴ, θὰ τὰς ἀγνοῶμεν μέχρι τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν θὰ ἐνεργήσωμεν. Οὐδὲν γίνεται ὑπὸ τὰς ὄψεις τῆς Κυβερνήσεως, ἐν γνώσει καὶ ὑπὸ τὸν ἔλεγχον αὐτῆς, καίτοι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἡ διευθύνουσα καὶ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν καὶ τὰς σχέσεις τῆς εἰρήνης ἢ τοῦ πολέμου μετὰ τῶν ξένων Κρατῶν, καὶ πρέπει νὰ διευθύνῃ πᾶν ὅ,τι συντελεῖ εἰς τὴν καλὴν ἔκβασιν τῆς πολιτικῆς τοῦ Κράτους. Ἄλλως ἔχομεν πολυαρχίαν ἐν τῷ αὐτῷ Κράτει, καὶ ἑτεροδιεύθυνσιν ἐν σπουδαιοτάτοις ἐθνικοῖς ζητήμασι. Δὲν ἀρκεῖ νὰ γίνηται ἐργασία ἐπιτελική· πρέπει αὕτη νὰ γίνηται ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν τῆς Κυβερνήσεως, ἣν ὁ Βασιλεὺς καὶ ἡ Βουλὴ τῶν ἀντιπροσώπων ὑποστηρίζουσιν ἐν τῇ διοικήσει τοῦ Κράτους· πρέπει νὰ γίνηται ὑπὸ τὴν ἄμεσον καθημερινὴν ἐπίβλεψιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις, οἱοσδήποτε καὶ ἂν ἦναι, εἶναι ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ ἔθνους ἐν τοῖς πράγμασι τοῦ στρατοῦ καὶ τῶν πολεμικῶν παρασκευῶν. Ἑπομένως δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἀγνοῇ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, τί γίνεται καὶ τί δὲν γίνεται ἐν τοῖς στρατιωτικοῖς πράγμασι. Τοῦτο δύναται ν’ ἀποβῇ ἐπικίνδυνον εἰς τὸ ἔθνος καὶ δυσεπανόρθωτον κακόν. Πρὸς τούτοις θεωρῶ μέγιστον τὸν κίνδυνον εἰς ἐκείνους, οἵτινες συγκεντρώνουσι τὴν τοιαύτην ἐξουσίαν πᾶσαν εἰς χεῖράς των, ἐὰν, ὃ μὴ γένοιτο, ἤθελε συμβῆ τι ὅμοιον πρὸς ὅσα συνέβησαν κατὰ τὸ 1897· ὅλη ἡ εὐθύνη ἀντὶ τοῦ Ὑπουργοῦ ἤθελεν ἐπιπέσει ἐπὶ ἐκείνων, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν συμφέρει ἐν καιρῷ ἐθνικῆς ἀπογνώσεως νὰ ἐπιπίπτῃ αὕτη. Φαντάσθητε, ἂν κατὰ τὸ 1897 δὲν ἠδυνάμεθα νὰ φέρωμεν ἡμεῖς τὴν εὐθύνην, δηλαδὴ τὰ Ὑπουργεῖα, αἱ Κυβερνήσεις, τὰ κόμματα, ἂν αὕτη ἐπερρίπτετο ἐφ’ ὡρισμένου προσώπου, ἐπὶ προσώπου οἷον ὁ Διάδοχος τοῦ Θρόνου. Νομίζετε ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ ἀσφάλειαν ἐθνικήν; Δὲν φαντάζεσθε τοὺς κινδύνους καὶ τὰς φοβερὰς συνεπείας, αἵτινες ἤθελον ἐπέλθει ἐκ τοιαύτης καταστροφῆς;

§157Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸς εἶναι ὁ κίνδυνος.

§158ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀλλὰ ταῦτα δὲν ἀρκοῦν, καὶ συχνάκις φέρεται πρὸς ὑποστήριξιν τῶν παρ’ ἡμῖν τὸ γινόμενον ἐν ἄλλοις Κράτεσι· λέγεται δηλαδή, ὅτι καὶ ἐν ἄλλοις Κράτεσιν ἡ στρατιωτικὴ ἐξουσία εἶναι συγκεντρωμένη εἰς χεῖρας προσώπων μὴ ὑπευθύνων, ὡς παρ’ ἡμῖν. Πλὴν τοῦτο, Κύριοι, δὲν εἶναι ἀκριβές. Ἂς λάβωμεν τὸ παράδειγμα τῆς Γερμανίας, ἥτις ὁμολογουμένως σήμερον, ἐνῷ εἶναι τὸ στρατιωτικώτερον ἔθνος τῆς Εὐρώπης, εἶναι καὶ τὸ ἔθνος τὸ παρουσιάζον θεσμοὺς συγκεντρωτικοὺς καὶ προσομοιάζοντας πρὸς τὸν θεσμὸν τῆς Γενικῆς Διοικήσεως. Ἐκεῖ, ὡς γνωστὸν, ὁ Αὐτοκράτωρ ἔχει παρ’ ἑαυτῷ τὸ λεγόμενον Στρατιωτικὸν Γραφεῖον, τὸ ὁποῖον ἀποκλειστικῶς διαχειρίζεται τὰ τῶν προβιβασμῶν καὶ τῆς μετακινήσεως τῶν ἀξιωματικῶν, ποιεῖται δὲ καὶ τὴν μελέτην διαφόρων ζητημάτων, ἅτινα εἰς τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Στρατιωτικοῦ Γραφείου ἤθελεν ἀναθέσει ὁ Αὐτοκράτωρ, ἢ ἤθελε προκαλέσει ἡ ὑπηρεσία. Ὁπωσδήποτε ἔχει ὁ Αὐτοκράτωρ τῆς Γερμανίας τὴν ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν βλέπομεν παρεχομένην τῷ Γενικῷ Διοικητῇ ἐν τῷ ἄρθρῳ 6 τοῦ νόμου περὶ Γενικῆς Διοικήσεως, ἐν τέλει, δηλαδὴ «ὑποβάλλει προτάσεις περὶ μεταθέσεως ἀξιωματικῶν ἀπὸ σώματος εἰς σῶμα τοῦ αὐτοῦ ὅπλου, ἢ εἰς γενικὰς καὶ εἰδικὰς ὑπηρεσίας τοῦ στρατοῦ». Ὁμολογῶ ὅτι ἔχει τὴν ἐξουσίαν αὐτὴν ὁ Αὐτοκράτωρ, ἀλλὰ τὴν ἔχει δυνάμει τοῦ πολιτεύματος. Τὸ πολίτευμα τοῦ 1871, ὅπερ ὠργάνισε τὴν Γερμανικὴν Αὐτοκρατορίαν, ἀνέθηκεν εἰς τὸν Αὐτοκράτορα μεταξὺ τῶν ἄλλων καὶ τὰ ἑξῆς δικαιώματα· οἱ διορισμοὶ τῶν στρατηγῶν ἢ τῶν πρὸς αὐτοὺς ἐξομοιουμένων ἐν τοῖς διαφόροις ὁμοσπονδιακοῖς σώμασι πρέπει νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τὴν ἔγκρισίν του· ὁ Αὐτοκράτωρ δύναται νὰ διατάξῃ πᾶσαν μετακίνησιν, μετὰ ἢ ἄνευ προβιβασμοῦ, ἐν ταῖς θέσεσι, δι’ ἃς τῷ δίδεται τὸ δικαίωμα τοῦ διορισμοῦ, ἑπομένως εἴτε ἐν τοῖς σώμασιν εἴτε εἰς εἰδικὰς ὑπηρεσίας τοῦ στρατοῦ, ἀπαράλλακτα ὡς θεσπίζει τὸ ἡμέτερον ἄρθρον 6 τοῦ νόμου περὶ Γεν. Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ.

§159Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι εἰς μερικὰς λεπτομερείας· εἰς γενικὰ ζητήματα.

§160ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τοῦτο ἀναφέρω, διότι θέλω ν’ ἀποδείξω, πῶς τὸ αὐτὸ πρᾶγμα εἶναι νόμιμον ἐν Γερμανίᾳ καὶ μὴ νόμιμον, μὴ συνταγματικὸν ἐν Ἑλλάδι. Ἐν Γερμανίᾳ, ἐὰν ὁ Αὐτοκράτωρ ἐνασκῇ τοιαῦτα δικαιώματα, ὁποῖα ὁ νόμος περὶ Γεν. Διοικήσεως δίδει τῷ Γεν. Διοικητῇ, ἐνασκεῖ αὐτὰ δυνάμει αὐτοῦ τοῦ Συντάγματος. Εἶναι δὲ λογικὸν τὸ Γερμανικὸν Σύνταγμα, διότι ἐπὶ τοιούτων διαταγμάτων τοῦ Αὐτοκράτορος δὲν ἀπαιτεῖ τὴν προσυπογραφὴν τοῦ Ὑπουργοῦ, ὡς ἐπὶ πασῶν τῶν κυβερνητικῶν πράξεων τὴν τοῦ Αὐτοκράτορος. Ἀλλὰ παρ’ ἡμῖν τὸ Σύνταγμα ἀντιτάσσεται, ἀπαιτοῦν ὅπως εἰς τὸ Β. Διάταγμα τῆς τοποθετήσεως ἢ μεταθέσεως ἀξιωματικοῦ προσυπογράφηται καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐνῷ τὸ διάταγμα δὲν περιέχει ὑποχρεωτικῶς ἢ τὴν πρότασιν τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ τοῦ στρατοῦ. Καὶ σημειωτέον ὅτι ἐν Γερμανίᾳ πρόκειται ἐν ταῖς διατάξεσιν αὐταῖς περὶ ἐξουσίας τοῦ Αὐτοκράτορος, ὅστις εἶναι ἐκ τοῦ Συντάγματος ὁ ἀνώτατος ἀρχηγὸς τοῦ στρατοῦ, ἐνῷ ἐν Ἑλλάδι πρόκειται περὶ τῆς αὐτῆς ἐξουσίας, ἀσκουμένης οὐχὶ ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, ἀλλ’ ὑπὸ τοῦ Γεν. Διοικητοῦ, ὅστις δύναται καὶ νὰ μὴ ἦναι ὁ Διάδοχος τοῦ Θρόνου. Σημειωτέον πρὸς τούτοις, ὅτι ἐν Γερμανίᾳ δὲν ὑπάρχει νόμος περὶ προβιβασμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν, ἡ συνήθεια δὲ καὶ αἱ παραδόσεις μόναι ἔδωκαν εἰς τὸν Αὐτοκράτορα τὸ δικαίωμα, ἐπὶ τῇ βάσει, ἐννοεῖται, τῶν ἐκθέσεων, ν’ ἀποφασίζῃ τὰ τῶν προβιβασμῶν. Ὅθεν ἐκεῖ ἐκ τοῦ Συντάγματος ὁ Αὐτοκράτωρ, ἐκ τῶν νόμων, ἐκ τῆς συνηθείας καὶ τῶν παραδόσεων ἔχει τὴν ἐξουσίαν νὰ προάγῃ μόνος καὶ ἄνευ συμπράξεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ νὰ μετακινῇ τὸ προσωπικὸν τῶν ἀξιωματικῶν. Παρ’ ἡμῖν ἑπομένως δὲν ἠδύνατο ὁ νόμος νὰ δώσῃ τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ὁ περὶ Γεν. Διοικήσεως ἔδωκεν εἰς τὸν Γεν. Διοικητήν, δὲν ἠδύνατο, ἐννοῶ, νὰ τὰ δώσῃ ὡς τὰ ἔδωκεν, ἄνευ δηλ. δικαιώματος τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μὴ ἀποδέχηται τὰς προτάσεις, ὁσάκις ἔχῃ λόγον νὰ μὴ τὰς ἀποδέχηται. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῆς οὐσίας, ἀλλὰ περὶ νομιμότητος. Δὲν ἐννοῶ νὰ ψέξω τὰς προτάσεις τῆς Γεν. Διοικήσεως. Ταύτας πάντοτε ὑπηγόρευσεν ἡ ἀμεροληψία, καὶ ἂν ἐνίοτε ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ Γεν. Διοικητοῦ ἔλαβον χώραν ἐξαιρέσεις, ἡ γενικὴ ἀντίληψις εἶναι, ὅτι διὰ πλέον ἀμερολήπτου διοικήσεως ἐπαγιώθη μείζων τάξις καὶ πειθαρχία ἐν τῷ στρατεύματι ὑπὸ τὴν Γεν. Διοίκησιν. Ἀλλὰ ταῦτα δὲν νομιμοποιοῦν τὰ μὴ νομίμως ὑπὸ τοῦ νόμου περὶ Γεν. Διοικήσεως γενόμενα, ἀλλ’ ἐπιβάλλουν ἔτι περισσότερον τὴν ὑπαγωγὴν τοῦ θεσμοῦ εἰς τοὺς θεμελιώδεις νόμους τοῦ Κράτους, ἐπιβάλλουν δ’ ἔτι περισσότερον, ὁ Διάδοχος τοῦ Θρόνου, χάριν τοῦ ὁποίου ἱδρύθη ὁ θεσμὸς τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, νὰ μὴ ἐνασκῇ ἀντισυνταγματικὴν ἐξουσίαν. Βεβαίως ἐπὶ τούτου τοῦ θέματος δὲν ὑπάρχει ὁμοφωνία, διότι ὑπάρχουσί τινες, οἱ μὴ παραδεχόμενοι τοῦτο, οὐχ ἧττον ὅμως πολλοὶ καὶ ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς θεωροῦσιν, ὅτι δὲν εἶναι ὁ ὑφιστάμενος νόμος σύμφωνος πρὸς τὸ Σύνταγμα, καὶ ὅτι πρέπει τοιαύτη ἐξουσία νὰ παύσῃ. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἴδητε πόσον ζηλότυποι τῶν δικαιωμάτων τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι οἱ λαοὶ καὶ εἰς Κράτη, ὅπως ἡ Γερμανία, ἐν οἷς ἐπικρατεῖ καθ’ ὑπερβολὴν τὸ στρατιωτικὸν πνεῦμα, καὶ ὅπου αὐτὸ τὸ Σύνταγμα τόσον ἐξαιρετικὰ δικαιώματα ἀπονέμει ἐπὶ τοῦ στρατοῦ εἰς τὸν Αὐτοκράτορα, θὰ σᾶς ἀναφέρω ἄλλην περίστασιν, ἐκ τῆς ὁποίας θέλετε πεισθῆ, ὅτι καὶ ἐκεῖ ἀκόμη, ὅπου τόσον αὐστηρῶς καὶ εὐστόχως ἐξασκοῦνται τὰ δικαιώματα ταῦτα, ζητεῖται νὰ περιορισθῇ ἡ ἐξουσία τοῦ Αὐτοκράτορος, καὶ ὅτι τὴν ἐξουσίαν αὐτήν, τὴν ὁποίαν οὕτως ἐνασκεῖ, μετὰ δυσφορίας ἀνέχεται ὁ τόπος. Εἶπον πρὸ ὀλίγου, ὅτι ἐν Γερμανίᾳ ὑπάρχει Στρατιωτικὸν Γραφεῖον τοῦ Αὐτοκράτορος, τὸ ὁποῖον διευθύνει εἷς ἀνώτατος ἀξιωματικός, ὅστις πρὸ τοῦ 1883 ἦτο συγχρόνως τμηματάρχης τοῦ προσωπικοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Εἶπον ὑμῖν, ποῖα δικαιώματα, ἰδίως τοῦ προσωπικοῦ, ἔχει τὸ Στρατιωτικὸν αὐτὸ Γραφεῖον ἐν γένει. Ἐν τούτοις, καίτοι περὶ τῶν προσωπικῶν ζητημάτων τῶν ἀξιωματικῶν ἀσχολεῖται τὸ Στρατιωτικὸν Γραφεῖον τοῦ Αὐτοκράτορος, διατηρεῖται πάντοτε ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν τὸ Γραφεῖον τῶν προσωπικῶν ὑποθέσεων. Ἀλλ’ ἐκ τούτου συχνότατα προέρχονται συγκρούσεις, διότι δὲν εἶναι διακεκριμένα σαφῶς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὰ ἔργα τοῦ προϊσταμένου τοῦ Στρατιωτικοῦ Γραφείου καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Καὶ πρὸ τοῦ 1870 εἶναι γνωσταὶ αἱ τοιαῦται συγκρούσεις, αἵτινες ἐπήρχοντο μεταξὺ τοῦ Roon, Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν τότε, τοῦ γνωστοῦ διὰ τὸ ἔργον τῆς παρασκευῆς μετὰ τοῦ Moltke τοῦ γερμανικοῦ στρατοῦ εἰς τὸν πόλεμον τοῦ 1870, καὶ τοῦ Manteuffel, ὅστις διηύθυνε τὸ Στρατιωτικὸν Γραφεῖον τοῦ Αὐτοκράτορος. Γνωστὴ ἐγένετο μετὰ τὸ 1870 ἄλλη σύγκρουσις τὸ 1896 μεταξὺ τοῦ στρατηγοῦ Hahnke, Διευθυντοῦ τοῦ Στρατιωτικοῦ Γραφείου τοῦ Αὐτοκράτορος, καὶ τοῦ στρατηγοῦ Bronsart von Schellendorf, Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐξ ἧς, ἐπεκταθείσης καὶ ἐν τῷ τύπῳ τότε, πιστεύεται ὅτι ἐπῆλθε καὶ ἡ παραίτησις τοῦ Ὑπουργοῦ. Εἶπον ὅτι καὶ ἐν τῷ τύπῳ ἐπεξετάθη ἡ πολεμικὴ περὶ τῆς δικαιοδοσίας τῶν δύο Γραφείων. Μεταξὺ τῶν ἄλλων ἐφημερίδων ἡ τῆς Κολωνίας, ἥτις εἶναι ἓν τῶν σπουδαιοτέρων ὀργάνων τοῦ γερμανικοῦ τύπου, ἰδοὺ τί ἔγραφεν (ἀναγινώσκει): «Τινὲς φρονοῦσιν, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι παντοδύναμος· φαίνεται ὅμως, ὅτι δὲν εἶναι κύριος ἐν τῷ οἴκῳ του. Πῶς τοιαύτη κατάστασις δύναται νὰ ὑφίσταται ἐν τῷ Πρωσσικῷ στρατῷ, ὅστις περισσότερον παντὸς ἄλλου διακρίνεται δι’ ἀκριβοῦς καθορισμοῦ τῶν δικαιοδοσιῶν; Πρέπει ν’ ἀναβιβάσῃ τις τὴν εὐθύνην μιᾶς τοιαύτης καταστάσεως πραγμάτων οὐχὶ εἰς τὰ πρόσωπα, ἀλλὰ μὲ τὴν ἱστορίαν εἰς χεῖρας εἰς αὐτοὺς τοὺς θεσμούς. Ἄλλοτε τὸ Στρατιωτικὸν Γραφεῖον ἦτο ἁπλῶς ἓν Τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ τούτου ἕνεκα ὑποτεταγμένον εἰς τὸν Ὑπουργόν. Λόγοι ἀποκλειστικῶς προσωπικοὶ ἤγαγον εἰς τὸν χωρισμόν, ὅστις ἀπὸ προσωρινοῦ ἐγένετο μόνιμος.» Ἐντεῦθεν συνάγεται, ὅτι ἡ αὐτόβουλος καὶ ἀνεύθυνος ἐνέργεια τοῦ Στέμματος πέραν τῶν ἀντικειμένων, δι’ ἃ τὸ Σύνταγμα ἀνεγνώρισεν ἐξαιρετικὴν εἰς αὐτὸ ἐξουσίαν, δὲν ἀναγνωρίζεται παρὰ πάντων. Ἀλλ’ αἱ ἐπιθέσεις τοῦ τύπου κατὰ τοῦ Στρατιωτικοῦ Γραφείου, συνεπείᾳ τῆς παραιτήσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὑπῆρξαν τοσοῦτον σφοδραί, ὥστε προὐκάλεσαν ἀνώνυμον δήλωσιν διὰ τῆς ἐπισήμου ἐφημερίδος τῆς Αὐτοκρατορίας, περιέχουσαν μεταξὺ ἄλλων καὶ τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Τὸ Στρατιωτικὸν Γραφεῖον δὲν εἶναι ὄργανον ἀνεξάρτητον, δυνάμενον νὰ δίδῃ διαταγάς. Δὲν παριστᾷ ἢ τὸ Γραφεῖον τοῦ Αὐτοκράτορος, ἐντεταλμένον νὰ διαχειρίζηται τὰς ὑποθέσεις τοῦ στρατιωτικοῦ προσωπικοῦ, ὅσαι ἀνήκουν τῇ Αὐτοῦ Μεγαλειότητι, δυνάμει τῶν παραδόσεων καὶ τοῦ Συντάγματος. Ὁ ἀρχηγὸς ἑπομένως τοῦ Στρατιωτικοῦ Γραφείου δὲν δύναται ἀφ’ ἑαυτοῦ νὰ λάβῃ οὐδὲν μέτρον, ἀλλὰ μόνον νὰ διαβιβάζῃ τὰς διαταγὰς τοῦ Αὐτοκράτορος. Δὲν δύναται ν’ ἀσκήσῃ οὐδεμίαν ἐπιρροὴν ἐπὶ τῶν ἀνωτέρων ἀποφάσεων ἐν τοῖς ζητήμασιν, ἅτινά εἰσι τῆς δικαιοδοσίας τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, διότι οὗτος ὑποβάλλει ὁ ἴδιος τὴν ἔκθεσίν του πρὸς τὴν Αὐτοῦ Μεγαλειότητα. Ἀκόμη δ’ ὀλιγώτερον δύναται νὰ ἀσκήσῃ τὴν ἐλαχίστην ἐπιρροὴν ἐν τοῖς πολιτικοῖς ζητήμασι.» Βλέπετε ἐκ τούτου, ὅτι ἐν Γερμανίᾳ εἶναι ἠναγκασμένος αὐτὸς ὁ Αὐτοκράτωρ νὰ ὁμολογῇ περιωρισμένην τὴν δικαιοδοσίαν του, καὶ νὰ ἐκτείνῃ αὐτὴν μόνον εἰς τὰ προσωπικὰ τῶν ἀξιωματικῶν, τὰ ὁποῖα ἔχει ἐκ τοῦ Συντάγματος καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων οὐδεμία συζήτησις δύναται νὰ χωρήσῃ. Ἐν τούτοις ὅ,τι δὲν γίνεται ἐκεῖ γίνεται παρ’ ἡμῖν, ἂν καὶ τὸ Σύνταγμα ἀντίκειται εἰς τοιαύτας ἀνευθύνους ἐξουσίας. Δύο λοιπὸν θεωρῶ ὅτι εἶναι τὰ μεγάλα ἐλαττώματα, ἅτινα παρουσιάζει ὁ νόμος τῆς Γενικῆς Διοικήσεως καὶ ἅτινα ἐξέρχονται παντὸς κανόνος· πρῶτον, ὅτι ἀφήρεσε τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν ἐκ τῆς δικαιοδοσίας, ἑπομένως τῆς ἀμέσου ἐπιβλέψεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅθεν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς, καὶ μετεβίβασεν εἰς τὰ Γραφεῖα τῆς Γεν. Διοικήσεως, καὶ δεύτερον, ὅτι παρέδωκεν εἰς τὸν Γεν. Διοικητὴν τὰ προσωπικὰ ζητήματα τῆς μετακινήσεως τῶν ἀξιωματικῶν κατὰ τρόπον καθιστῶντα μὲν ὑπεύθυνον τὸν Ὑπουργὸν, διότι ἀπαιτεῖται βασιλικὸν διάταγμα προσυπογεγραμμένον ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ ἀνίκανον νὰ προβῇ εἰς οἱανδήποτε μετακίνησιν ἀξιωματικοῦ ἄνευ προτάσεως τοῦ Γεν. Διοικητοῦ, ἢ ν’ ἀποκρούσῃ αὐτήν. Οὐδ’ εἶναι ἡ ἐξουσία αὕτη ὁμοία πρὸς τὴν ἐξουσίαν τοῦ Γεν. Διοικητοῦ, ὡς ἐπιθεωρητοῦ, διότι εἶναι ἐνάσκησις ἐξουσίας οὐχὶ προαιρετικὴ, ἀλλὰ κεκανονισμένη ἐκ τῶν νόμων, δι’ ἐξετάσεων καὶ δοκιμασιῶν καὶ διαφόρων ὑπηρεσιῶν καὶ πράξεων. Λοιπὸν περὶ τῶν προτάσεων, τὰς ὁποίας ὡς ἐπιθεωρητὴς τοῦ στρατοῦ δικαιοῦται νὰ προτείνῃ κατ’ ἔτος ὁ Γενικὸς Διοικητής, οὐδεμία συζήτησις δύναται νὰ γείνῃ, εἴτε ὑπὸ ἔποψιν νομιμότητος, εἴτε ὑπὸ ἔποψιν εὐθυνῶν· πλὴν πᾶσαι αἱ ἄλλαι, ὅσαι γίνονται ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ Γεν. Διοικητοῦ καὶ ἐπιβάλλονται ὑποχρεωτικαὶ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, βεβαίως προσκρούουσιν εἰς τὸ Σύνταγμα, καὶ ἀνατρέπουσι τὸν μηχανισμὸν τοῦ πολιτεύματος. Τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ συζητεῖται, καὶ περὶ τῶν δύο τούτων προνοεῖ, διότι ἀφαιρεῖ μὲν ἐκ τῶν Γραφείων τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τὰ τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας, καὶ ἐπαναφέρει αὐτὰ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, περιορίζει δὲ καὶ τὸ δικαίωμα, ὅπερ εἶχεν ὁ Γενικὸς Διοικητὴς, ὅπως ποιῆται προτάσεις ἐπὶ τῶν ὑποθέσεων τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας, ὅσαι ἀπαιτοῦσι βασιλικὸν διάταγμα. Ἑπομένως κατὰ τοῦτο ὑπάρχει πλήρης ἡ θεραπεία τοῦ πράγματος. Ἂν ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία τῆς Γενικῆς Διοικήσεως ἐπιθυμῇ νὰ ἀσχολῆται εἰς οἱανδήποτε ἐργασίαν ἐξ ἐκείνων, τὰς ὁποίας τὸ διάταγμα τοῦ 1887 περιέλαβεν εἰς τὰς ἐργασίας τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου, δύναται ν’ ἀσχολῆται, τὸ δ’ Ἐπιτελικὸν Γραφεῖον τοῦ Ὑπουργείου βεβαίως θέλει λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν τὰς γνώμας αὐτοῦ, διότι προέρχονται ἐκ τῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, ἥτις, ἐγγύτερον πολλῶν πραγμάτων καὶ ἀναγκῶν τοῦ στρατοῦ εὑρισκομένη, δύναται πολλάκις λυσιτελέστερα νὰ προτείνῃ μέσα θεραπείας. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν θεραπείαν τοῦ δευτέρου ἐλαττώματος, τοῦ ἐκ τῶν προτάσεων περὶ μετακινήσεως τῶν ἀξιωματικῶν, μολονότι εὑρίσκω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αἴρει ἀληθῶς τὸ μὴ συνταγματικὸν, τὸ μὴ σύμφωνον πρὸς τὸ ἄρθρον 27 τοῦ Συντάγματος, μ’ ὅλον τοῦτο δὲν λύει καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν εὐθυνῶν προσηκόντως τὸ ζήτημα, διότι καὶ ἀπὸ προσωπικὰς εὐθύνας πρέπει ν’ ἀπαλλάξωμεν τὸν Διάδοχον. Ἐγὼ διαφορετικὸν θὰ ὑπεδείκνυον τρόπον ἐπὶ τοῦ ἀκανθώδους ζητήματος τῆς μετακινήσεως τῶν ἀξιωματικῶν. Νομίζω, ἐφ’ ὅσον εἶναι τοῦτο δυνατὸν, ὅτι διὰ νόμου ἠδύνατο ἐκ τῶν προτέρων νὰ ὁρισθῇ, πῶς τοποθετοῦνται οἱ ἀξιωματικοί. Διότι, καὶ ἂν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἀφεθῶσι τὰ τῶν μεταθέσεων τῶν ἀξιωματικῶν, αἱ παρεκτροπαὶ καὶ αἱ μεροληψίαι καὶ ἡ ἀνάμιξις τῆς πολιτικῆς εἶναι ἀναπόφευκτοι. Μόνον ὁ νόμος, κανονίζων αὐτὰς, καὶ ἀφαιρῶν ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τὸ δικαίωμα τῆς μεταθέσεως τῶν ἀξιωματικῶν, προλαμβάνει τὰς εὐνοίας καὶ τὰς διακρίσεις.

§161Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἐπεμβαίνει παρὰ μόνον ὅταν ἦναι ἀνάγκη νὰ ἐπέμβῃ. Καὶ πρὸς ἀπόδειξιν σᾶς ἀναφέρω τὸ ἑξῆς. Ἐν Καλάμαις ὑπάρχει σύνταγμα, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπηρετοῦσιν ἀξιωματικοὶ Μανιᾶται κατὰ τὸ πλεῖστον, φίλοι ἐμοῦ καὶ τοῦ κ. Μαυρομιχάλη· ἀλλ’ οὔτε ἐγὼ οὔτε ὁ κ. Μαυρομιχάλης μετεθέσαμεν κανένα ἐκεῖθεν, ἐκτὸς ἑνὸς, τὸν ὁποῖον μετέθεσα ἐγὼ διὰ λόγους ὑπηρεσίας· καὶ ὑπάρχουσιν ἀνέκαθεν οἱ ἀξιωματικοὶ εἰς τὸ σύνταγμα ἐκεῖνο, χωρὶς νὰ μετακινηθῇ οὐδείς. Λοιπὸν, ἐὰν ὁ Ὑπουργὸς ἐπεμβαίνῃ, ἐπεμβαίνει μόνον, ὅταν τυχὸν ὁ ἀξιωματικὸς, ὡς ἐκ τῆς ὑπηρεσίας του, ἀναμιγνύηται εἰς συγκρουόμενα συμφέροντα τῶν πολιτῶν καὶ προκαλῇ ἐξ ἀνάγκης τὴν ἐπέμβασιν τοῦ Ὑπουργοῦ, ἐπιθυμοῦντος ν’ ἀπαλλαχθῇ ἀπὸ μίαν σκανδαλώδη περίστασιν, ἐνῷ εἰς ἄλλα σώματα, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπηρετοῦσιν οἱ ἀξιωματικοὶ κατὰ τρόπον ὥστε νὰ μὴ ἀναμιγνύωνται εἰς τὰ συμφέροντα τῶν πολιτῶν, ἐκεῖ οὐδεμία ἐπέμβασις τοῦ Ὑπουργοῦ γίνεται, καὶ ποτὲ ἀξιωματικὸς δὲν μετετέθη παρὰ μόνον ἐξ ἀνάγκης τῆς ὑπηρεσίας. Αὐτὸ λοιπὸν, τὸ ὁποῖον λέγετε περὶ παρεκτροπῶν καὶ μεροληψιῶν τῶν ἑκάστοτε Ὑπουργῶν, ὡς πρὸς τὰς μεταθέσεις τῶν ἀξιωματικῶν πρὸς βλάβην τοῦ στρατοῦ, δὲν εἶναι ἀκριβές· ἐὰν δὲ ὁμιλήσω, θὰ ἀποδείξω πολλὰ πράγματα ἀνακριβῆ καὶ ὅτι ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς πειθαρχίας δὲν συνέβη ποτὲ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συνέβη εἰς τὰ Γραφεῖα τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, ὅπου ὑπάρχουν ἀναφοραὶ ἀξιωματικῶν τοσοῦτον ἀντιπειθαρχικαὶ, ὥστε ἔπρεπε νὰ παραπεμφθῶσιν οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι εἰς τὸ Στρατοδικεῖον· ἀλλὰ ὑπῆρχον λόγοι σοβαροὶ, οἵτινες ἐπέβαλον εἰς τὸν Γενικὸν Διοικητὴν, αἱ ἀναφοραὶ ἐκεῖναι νὰ μὴ δημοσιευθῶσιν· οἱ δὲ ἀξιωματικοὶ, οἱ ὑποβαλόντες τὰς ἀναφορὰς ταύτας, ἐγνώριζον ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὸ Στρατοδικεῖον, διότι θ’ ἀπεκαλύπτοντο πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔπρεπε ν’ ἀποκαλυφθῶσι, καὶ διὰ τοῦτο ἀνεφέρθησαν κατὰ τρόπον σκανδαλωδέστατον.

§162ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Οἱανδήποτε ἰδέαν καὶ ἂν ἔχῃ τις περὶ τῆς ἐνασκήσεως τῆς ἐξουσίας ἐπὶ τῶν προσωπικῶν ζητημάτων εἴτε παρὰ τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ εἴτε παρὰ τῶν ἑκάστοτε Ὑπουργῶν, τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι, ἂν κατηρτίζετο νόμος κανονίζων τὰ περὶ τοποθετήσεως τῶν ἀξιωματικῶν ἄνευ ἀναμίξεως προσώπων, θὰ ἦτο ὁ ἀσφαλέστερος τρόπος, διότι θὰ ἦρε πᾶσαν ὑπόνοιαν περὶ μεροληψίας. Δὲν εἶναι δὲ τοῦτο δύσκολον. Ἂν πάντες οἱ ἀξιωματικοὶ ἤθελον διανεμηθῆ ἐν ἀρχῇ κατά τινα τρόπον εἰς τὰ διάφορα συντάγματα, καὶ διὰ τῶν συνταγμάτων μετεκινοῦντο κατὰ διετίαν ἀπὸ μεραρχίας εἰς μεραρχίας, οὕτως ὥστε εἰς τὸ διάστημα ἑξαετίας νὰ διέλθωσιν ὑποχρεωτικῶς πάντες διὰ τῶν τριῶν μεραρχιῶν, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀρθῇ ἐντελῶς ἡ δυσχέρεια ἡ ἐκ τῆς καταχρήσεως τοῦ δικαιώματος τῶν μεταθέσεων. Τοῦτο δύναται νὰ δυσαρεστῇ τινας ἀξιωματικοὺς, οἵτινες ἀρέσκονται εἴς τινας τόπους, ἀλλὰ δὲν ἐπιτρέπεται. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι πᾶς ἀξιωματικὸς ἐν διαστήματι ἑξαετίας ὀφείλει νὰ διέλθῃ διὰ τῶν τριῶν μεραρχιῶν. Τοῦτο συντελεῖ περισσότερον εἰς τὴν μόρφωσιν αὐτοῦ, δὲν πρέπει δὲ νὰ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψιν, ὅτι, ἐπειδὴ ἀξιωματικός τις, λόγῳ ἀπορίας ἢ οἰκογενειακῶν βαρῶν, προτιμᾷ νὰ ζῇ ἐν ἐπαρχίᾳ, ἐν ᾗ εὐθηνὸς ὁ βίος, πρέπει καὶ νὰ διατηρῆται ἐν αὐτῇ ἢ ἐν παραπλησίᾳ καθ’ ὅλην τὴν ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρεσίαν του. Τουναντίον πᾶς ἀξιωματικὸς πρέπει νὰ γνωρίσῃ τὰς ὁμόρους τῇ γείτονι ἐπαρχίας τῆς Θεσσαλίας καὶ τῆς Δυτικῆς Ἑλλάδος, καὶ νὰ διαμείνῃ μέρος τῆς διετίας ἐν τῇ πρωτευούσῃ, ὅπου καὶ ἡ μόρφωσις τοῦ ἀξιωματικοῦ, συντελεστικὴ εἰς τὴν ἀνύψωσιν αὐτοῦ, εἶναι εὐκολωτέρα καὶ ἀποτελεσματικωτέρα.

§163Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀξιωματικὸς εἰς τὸν Ἑλληνικὸν στρατὸν ὁ ὁποῖος κατετάχθη ὡς παῖς τοῦ στρατοῦ, ἤδη δὲ εἶναι συνταγματάρχης, καὶ μένει διαρκῶς ἐν Ἀθήναις, ἀφ’ ὅτου κατετάχθη. Ἐρωτῶ, ἐὰν ἐπιτρέπεται τοῦτο, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου ἀξιωματικὸς διακεκριμένος τοῦ πεζικοῦ, ὁ ὁποῖος ἔπρεπε καὶ αὐτὸς νὰ ἔρχηται εἰς τὴν φρουρὰν τῶν Ἀθηνῶν, μένει εἰς τὴν ὁροθετικὴν γραμμὴν ἐπὶ μακρὰ ἔτη, διότι δὲν εἶχε τὴν εὐτυχίαν νὰ εὐνοῆται.

§164ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὰ βεβαίως συνέβησαν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὑποχρέωσις παντὸς ἀξιωματικοῦ, ὅπως ἐπὶ διετίαν ὑπηρετήσῃ ἐν ἑκάστῃ μεραρχίᾳ, ὑποχρέωσις νὰ διέλθουν πάντες ἐξ Ἀθηνῶν, ἐκ Μεσολογγίου καὶ ἐκ Λαρίσης κατὰ σειράν. Οὕτω καὶ τὰ παράπονα θὰ ἐκλίπουν ἐν τῷ στρατῷ καὶ ἡ μόρφωσις τῶν ἀξιωματικῶν θὰ καταστῇ γενική. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν διάταξιν, ἡ ὁποία ὑπάρχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, καθ’ ἣν «ἡ ἐκλογὴ τῶν βαθμοφόρων διὰ τὰς θέσεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ διὰ τὴν ἀστυνομικὴν ὑπηρεσίαν ἀνήκει τῷ Ὑπουργῷ τῶν Στρατιωτικῶν», νομίζω ὅτι ἀπόλυτον οὕτω δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως, ἐν συνεννοήσει βεβαίως μὲ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, λαμβάνῃ οἵους ἀξιωματικοὺς θέλῃ ἐκ τοῦ στρατοῦ διὰ τὰς ὑπηρεσίας ταύτας, δὲν πρέπει νὰ δοθῇ· πρέπει νὰ κολασθῇ, πρέπει ν’ ἀναγνωρισθῇ τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Γενικὸν Διοικητὴν, δι’ ἠτιολογημένης ἀπαντήσεως νὰ προτείνῃ, ἂν οὗτος ἢ ἐκεῖνος ὁ ἀξιωματικὸς πρέπει νὰ μὴ ἀποσπασθῇ ἐκ τοῦ στρατεύματος.

§165Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ἀρνῆται.

§166ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν πρέπει ν’ ἀναγράψωμεν ἐν τῷ νόμῳ, ὅτι ἀρνεῖται ὁ Γενικὸς Διοικητής, διότι ὁπωσδήποτε θεωρεῖται Ἀρχὴ ὑφισταμένη, ἀλλὰ πρέπει ν’ ἀναγνωρίσωμεν τὸ δικαίωμα, ἐν τῇ μελέτῃ τῶν ἀναγκῶν τοῦ στρατοῦ οἱουδήποτε ὅπλου νὰ δύναται ὁ Γενικὸς Διοικητὴς, ἕνα ἀξιωματικὸν, τὸν ὁποῖον ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θεωρεῖ κατάλληλον διὰ τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν, ἢ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ τὴν ἀστυνομικὴν ὑπηρεσίαν, νὰ δύναται, λέγω, νὰ μὴ τὸν ἀποσπᾷ. Δὲν ὑποθέτω ὅτι ὁ Γενικὸς Διοικητὴς θέλει ἀρνηθῆ ἄνευ λόγου τὴν ἀπόσπασιν τῶν ἀξιωματικῶν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ἀνήκουν εἰς τὰ σώματα τοῦ στρατοῦ, δὲν πρέπει οἱ Ὑπουργοὶ νὰ τοὺς λαμβάνωσιν ἄνευ κἂν τῆς συγκαταθέσεως καὶ τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ, ἐνίοτε δὲ καὶ καθ’ ὑπόδειξιν ἀναρμοδίων προσώπων.

§167Δ. ΡΑΛΛΗΣ. (Πρωθυπουργός). Βεβαίως ἡ διάταξις αὕτη θὰ ἠδύνατο νὰ γεννήσῃ δυσχερείας ἐν τῷ στρατῷ, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἐπρόκειτο κατὰ πρῶτον νὰ εἰσαχθῇ ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία, διότι οὕτω θὰ ἐζητοῦντο παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐν συνεννοήσει μὲ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, συλλήβδην 300 ἀξιωματικοὶ διὰ τὰς ἀστυνομίας· σήμερον ὅμως πρόκειται περὶ τῆς ἐκλογῆς ἑνὸς ἢ δύο ἢ τριῶν προσώπων, καὶ ἐντεῦθεν δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἐκ τῆς ἐκτελέσεως τῆς διατάξεως ταύτης ἡ συντάραξις, ἡ ὁποία θὰ ἐπήρχετο ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν θὰ εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἔναρξιν τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου περὶ στρατιωτικῆς ἀστυνομίας. Ἀλλὰ περιπλέον τὴν διάταξιν ταύτην συνδέω μὲ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον περὶ ἀστυνομίας. Ἐὰν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, καὶ εἴτε χρησιμεύσῃ ὡς βάσις μελέτης, εἴτε αὐτὸ τοῦτο ἐκτελεσθῇ ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου, τότε θὰ ἔχωμεν 25 ἕως 30 ἀξιωματικοὺς ἐν τῇ ἀστυνομικῇ ὑπηρεσίᾳ· ὅταν δὲ ἦναι τοσοῦτον περιωρισμένος ὁ ἀριθμὸς, ἀναγκαίως θ’ ἀναγνωρισθῇ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὑπέχοντα τὴν εὐθύνην διὰ τὰς ἀστυνομίας, διὰ τὴν ἀπόστασιν τῶν ἀξιωματικῶν, θ’ ἀναγνωρισθῇ τὸ δικαίωμα νὰ τοὺς ἐκλέξῃ αὐτός. Ἄλλως πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀπασχολῆται ὁ Γεν. Διοικητὴς εἰς τὴν ἐξεύρεσιν τῶν καταλλήλων προσώπων διὰ τὴν δεῖνα ἀστυνομικὴν περιφέρειαν, ὅταν οὔτε τὰς ἀνάγκας τῆς περιφερείας, ἀλλ’ οὔτε τὰς περιστάσεις αὐτῆς γνωρίζει.

§168ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δι’ αὐτὸ εἶπον νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα τῆς ἀντιρρήσεως ὁ Γενικὸς Διοικητὴς, βεβαίως δὲ, ἔχων τὸ δικαίωμα τοῦτο, δὲν θέλει ποτὲ παρεμβάλει δυσχερείας εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, προκειμένου περὶ ἀποσπάσεως ἀξιωματικῶν, θεωρουμένων καταλλήλων διὰ τὴν ἀστυνομικὴν ὑπηρεσίαν. Δὲν θὰ ἐποιούμην δὲ λόγον περὶ τῶν ἀστυνόμων, ἂν ἐγνώριζον ὅτι θὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀστυνομίας, διότι ἐγὼ, διὰ πολλοὺς λόγους, εἶμαι ὑπὲρ τῆς καταργήσεως τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, καὶ τῆς ἀντικαταστάσεως αὐτῆς διὰ τῆς δημοτικῆς ἀστυνομίας. Τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀστυνομίας, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη, μὲ ὅλας τὰς ἀτελείας, τὰς ὁποίας δύναται νὰ ἔχῃ, εἶναι ἡ ἀρχὴ βελτιώσεως τῶν τοῦ στρατοῦ, ὄχι μόνον διότι θὰ ἐπανέλθουν οἱ ἀξιωματικοὶ εἰς τὰ συντάγματα αὑτῶν, ἀλλὰ καὶ διότι διὰ τῆς καταργήσεως εἴτε τῆς διοικητικῆς εἴτε τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας θὰ προκύψῃ μέγα ποσὸν οἰκονομίας, ὅπερ ὀφείλομεν νὰ χρησιμοποιήσωμεν εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ στρατοῦ, ἄνευ τῆς ὁποίας οὔτε τάξις οὔτε μόρφωσις αὐτοῦ εἶναι δυνατή. Ὅσον καὶ ἂν ἐπεκρίθησαν τὰ νομοσχέδια τῶν οἰκονομιῶν, ὅτι δὲν ἔχουν ἢ ἰδανικὰς δῆθεν οἰκονομίας, τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀστυνομίας δημοτικῆς συνεπάγεται σπουδαίας οἰκονομίας, αἱ ὁποῖαι, ἐὰν πραγματοποιηθῶσι, θ’ αὐξήσωσιν ἐπαισθητῶς τὴν ὑλικὴν καὶ ἠθικὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ. Δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ Κράτος ἡμῶν νὰ συντηρῇ ἀστυνομίαν μὲ ἀξιωματικοὺς καὶ ὑπαξιωματικοὺς καὶ ἀστυφύλακας πολυδαπάνους,—ἢ, ἀκόμη χειρότερον—διοικητικὴν ἀστυνομίαν καὶ συγχρόνως στρατὸν ἄξιον λόγου. Ἡ ἀστυνομία πρέπει ν’ ἀφεθῇ εἰς τοὺς δήμους, ὁ δὲ στρατὸς, ὡς στρατὸς, νὰ συντελῇ πανταχοῦ τοῦ Κράτους εἰς τὴν ἀσφάλειαν. Καὶ ἡ χωροφυλακὴ πρέπει νὰ ὑποχωρήσῃ εἰς τὸν στρατόν· ἄλλως ματαιοπονοῦμεν, ἐλλείψει μέσων. Οὕτω θὰ ἔχωμεν τόσον στρατὸν, ὥστε νὰ ἀρκῇ καὶ διὰ τὰς ἐσωτερικὰς καὶ διὰ τὰς ἐξωτερικὰς ἀνάγκας. Διατηροῦμεν τὴν ἀστυνομίαν Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ἥτις ἀπαιτεῖ δαπάνην 500 χιλιάδων δραχμῶν, ἀλλ’ ὅλη ἡ ἄλλη δαπάνη τῶν ἀστυνομιῶν τοῦ Κράτους, ἥτις ἀνέρχεται μέχρι τοῦ ποσοῦ τῶν τριῶν ἑκατομμυρίων, εἶναι δυνατὸν διὰ τοῦ χρόνου ν’ ἀποτελέσῃ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ οἰκονομίαν πραγματικὴν ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ, καὶ νὰ περιέλθῃ πᾶσα ἡ ἀστυνομικὴ ἐξουσία εἰς τοὺς δήμους. Ὑπάρχουσι βεβαίως καὶ πρωτεύουσαι νομῶν ἢ πόλεις ἔχουσαι 11,000 κατοίκους καὶ πλέον, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ἔχωσιν ἀξιωματικὸν ἀστυνόμον, ἀλλὰ πᾶσαι αὗται δὲν θ’ ἀπαιτήσωσιν ἢ 25 ἕως 30 ἀξιωματικοὺς ἐν ὅλῳ, ἑπομένως δὲν θὰ ἦναι μεγάλη ἡ δαπάνη. Ἀλλ’ ἡ οἰκονομία θὰ ἐπέλθῃ ἐκ τῆς καταργήσεως τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, καὶ θὰ μένῃ μόνον τὸ ζήτημα, πῶς θὰ δύνανται οἱ δῆμοι νὰ ἐκτελῶσιν ἐπιτυχῶς τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην...

§169Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πρότερον, ὅτε ἦτο ἡ δημοτικὴ ἀστυνομία, πῶς τὴν ἐξετέλουν;

§170ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Βεβαίως... Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι διὰ τῆς καταργήσεως τῆς στρατιωτικῆς ἢ διοικητικῆς ἀστυνομίας καὶ διὰ τῆς συγχωνεύσεως τῆς χωροφυλακῆς ἐν τῷ στρατῷ θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν τόσον στρατὸν τακτικὸν, ὥστε νὰ δυνάμεθα νὰ ἐνισχύσωμεν διὰ 10 χιλιάδων ἀνδρῶν παραδείγματος χάριν τὰς ἀστυνομίας τῶν διαφόρων ἐπαρχιῶν τοῦ Κράτους, καὶ ἐν τοσούτοις νὰ ὑπολείπηται τοσοῦτος ἀκόμη στρατὸς ἐν τοῖς συντάγμασιν, ὥστε νὰ μὴ βλάπτηται ἡ ἐκπαίδευσις καὶ ἐξάσκησις αὐτοῦ. Ἀλλὰ περὶ αὐτοῦ δὲν πρόκειται σήμερον. Ταῦτα ἀνάγονται εἰς τὴν μόρφωσιν στρατοῦ. Ἡ γνώμη μου εἶναι, ὅτι τὸ προκείμενον νομοσχέδιον λύει κατὰ τὸ πλεῖστον τὸ ζήτημα, ὅπερ ἐγεννήθη ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου τῆς Γενικῆς Διοικήσεως καὶ ἐξηκολούθησε μέχρι σήμερον, ζήτημα θίγον τὴν νομιμότητα θεσμοῦ, οὗ προΐσταται ὁ Διάδοχος τοῦ Θρόνου. Κακῶς εἶχε διασκευασθῆ ὅτε ὑπεβλήθη, ἐνῷ ἠδύνατο νὰ ἐπιτύχῃ τοῦ σκοποῦ του, ἄλλως διασκευαζόμενος. Ἄς εὐχηθῶμεν ἤδη, ταχέως νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὰ ἄλλα στρατιωτικὰ νομοσχέδια, δι’ ὧν θὰ ἄρξηται ἡ ἐργασία ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ, ἥτις ὑπὲρ τὸ δέον ἀνεβλήθη.

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δρ. 11,500 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης τῆς χρήσεως τοῦ 1902». Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 52).

§172Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τινων τῆς ποινικῆς διατιμήσεως». Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου θέλει ἐπέλθει οἰκονομία, κατὰ τοὺς ἀκριβεῖς ὑπολογισμοὺς τῆς ὑπηρεσίας, 130,000 δραχμῶν. Παρακαλῶ τὸ Προεδρεῖον νὰ ἐγγράψῃ αὐτὸ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 53).

§174ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν.

§175Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα. Εἰς τὰς 5 μ. μ. θὰ ἐπαναληφθῇ ἡ συνεδρίασις.

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 1 καὶ 5′ μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 5 καὶ 30′ μ. μ.)

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§178Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἱ δύο διακεκριμένοι ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ τοῦ ἡμετέρου στρατοῦ, οἱ ὁποῖοι ὡμίλησαν κατὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Βονίτσης καὶ ὁ ἕτερος τῶν Βουλευτῶν Τυρνάβου, ὁ κ. Λαπαθιώτης, ἀπέτρεψαν τὴν συζήτησιν ἀπὸ τὸ ζήτημα τὸ συνταγματικόν. Καὶ ἐν τούτοις, Κύριοι, τοῦτο εἶναι τὸ σπουδαιότερον, τὸ ὁποῖον προκύπτει ἐν τῇ προκειμένῃ περιστάσει, καὶ εἰς τὴν ἐπίλυσιν τοῦ ζητήματος τούτου τοῦ συνταγματικοῦ ἀποβλέπει τὸ νομοσχέδιον. Μετ’ αὐτοὺς ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου μετὰ τῆς λεπτότητος, ἡ ὁποία διακρίνει τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, κατέγεινε ν’ ἀποδείξῃ τὸ ἀντισυνταγματικὸν τοῦ ὑφισταμένου νόμου, καὶ τοῦτο κατ’ ἐμὲ εἶναι ἀναμφισβήτητον. Οὐδεμίαν ἀποδίδω πρόθεσιν κατὰ τὴν εἰσήγησιν καὶ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοθετήματος ἐκείνου, ἀλλ’ οὐχ ἧττον ἡ ἀντισυνταγματικότης προκύπτει ἐκ τῶν διατάξεων αὐτοῦ, καὶ ἐλάχιστοι οἱ διστάζοντες περὶ ταύτης· μεθ’ ὅσα δ’ ἀνέπτυξε μετὰ τόσης δεξιότητος καὶ τόσον εὐγλώττως ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτής, ἐλάχιστα ὑπολείπονταί μοι νὰ εἴπω περὶ ταύτης. Κύριοι, κατὰ τὸ ἄρθρον 27 τοῦ Συντάγματος ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἀνήκει εἰς τὸν Βασιλέα, ἐνασκεῖται δὲ διὰ τῶν παρ’ αὐτοῦ διοριζομένων Ὑπουργῶν. Ἂν ἀναπόσπαστον μέρος τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας εἶναι τὰ ἀφορῶντα εἰς τὸν στρατὸν, ἀναμφισβητήτως τὴν εὐθύνην ὡς πρὸς τὰ τῆς διοικήσεως αὐτοῦ πρέπει νὰ ὑπέχῃ ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς, πρέπει νὰ ὑπέχῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐρωτῶ δὲ, ὑπὸ τὸν ἰσχύοντα νόμον δύναται νὰ θεωρηθῇ ὑπεύθυνος ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τὴν διοίκησιν τοῦ στρατοῦ; Μοιραίως ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὀφείλει νὰ ὑποταχθῇ εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου, ὀφείλει νὰ παραδεχθῇ τὰς προτάσεις τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ τοῦ στρατοῦ· ἀλλ’ ἐντεῦθεν ἡ εὐθύνη αὐτοῦ δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ, καὶ δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ μήτε ἐν ταῖς χερσὶν αὐτοῦ, μήτε παρὰ τῷ Γενικῷ Διοικητῇ, διότι ὁ Γενικὸς Διοικητὴς δὲν ὑπέχει εὐθύνας ἀπέναντι τῆς Βουλῆς, δὲν ὑπέχει πολιτικὰς εὐθύνας. Ταύτην τὴν διάκρισιν παρέλειψαν νὰ κάμωσιν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἠθέλησαν νὰ δεχθῶσι τὴν ἀντισυνταγματικότητα τὴν ὑφισταμένην ἐν τῷ θεσμῷ τούτῳ. Ἀναμφιβόλως πᾶς τις ζῶν ὑπέχει εὐθύνας· ὑπέχει εὐθύνας εἴτε ὡς μέλος τῆς κοινωνίας, εἴτε ὡς σύζυγος, εἴτε ὡς πατὴρ, ὑπέχει εὐθύνας μετερχόμενος οἱονδήποτε ἔργον, διαχειριζόμενος οἱανδήποτε ὑπηρεσίαν, εἴτε πολιτικὴν, εἴτε στρατιωτικήν. Ἀλλ’ αἱ εὐθύναι αὗται οὐδὲν ἔχουσι τὸ κοινὸν πρὸς τὰς πολιτικὰς εὐθύνας, πρὸς τὰς εὐθύνας ἐκείνας, εἰς τὰς ὁποίας ἀποβλέπει τὸ ἄρθρον 29 τοῦ Συντάγματος. Ἐὰν δὲ οὕτως ἔχωσι τὰ πράγματα, ἀναμφισβητήτως ὁ θεσμὸς ἐκεῖνος, ὅστις μετέθηκε τὰς εὐθύνας τὰς πολιτικὰς ἀπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἦναι ἀντισυνταγματικός. Ὁ ἕτερος τῶν συναδέλφων, ὁ κ. ἐκ Τυρνάβου Βουλευτὴς, ὅπως ἀποδείξῃ ἡμῖν, ὅτι ὁ θεσμὸς τῆς Γενικῆς Διοικήσεως δὲν ἔχει τι τὸ ἀντισυνταγματικὸν, ἐπεκαλέσθη δύο ἐπιχειρήματα. Τὸ πρῶτον ἐστήριξεν εἰς τὸ ἄρθρον 32 τοῦ Συντάγματος, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ Βασιλεὺς ἄρχει τῶν κατὰ γῆν καὶ θάλασσαν δυνάμεων, καὶ εἶπεν: Ἀφοῦ ὁ Βασιλεὺς, ἀνεύθυνος ἐκ τοῦ Συντάγματος, ἄρχει τῶν κατὰ γῆν καὶ θάλασσαν δυνάμεων, χωρὶς ἐντεῦθεν νὰ ὑπάρχῃ τι τὸ ἀντισυνταγματικὸν, διότι τοῦτο καθιεροῦται δι’ αὐτοῦ τοῦ Συντάγματος, διατί ὁ θεσμὸς τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, ἀνατιθέμενος τὴν διοίκησιν αὐτοῦ εἰς τὸν Διάδοχον, τὸν μὴ ἀνεύθυνον ἐκ τοῦ Συντάγματος, ἤθελε χαρακτηρισθῆ ὡς θεσμὸς ἀντισυνταγματικός; Τὸ ἕτερον ἐπιχείρημά του ἦτο τὸ ἑξῆς. Μᾶς ἔλεγε: Μὴ διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου καταργεῖται ὁ θεσμὸς τῆς Γενικῆς Διοικήσεως; μὴ ὁ Διάδοχος παύει ἀπὸ τοῦ νὰ ἦναι Γενικὸς Διοικητής; Ἐὰν δὲ δὲν παύῃ νὰ ᾖναι Γενικὸς Διοικητής, ὑπέχει καὶ πάλιν εὐθύνας· ἐντεῦθεν δὲν ἔχει τι τὸ ἀντισυνταγματικὸν ὁ θεσμὸς τῆς Γενικῆς Διοικήσεως. Τὸ πρῶτον ἐπιχείρημα εἶναι ἐντελῶς ἀβάσιμον, καὶ δὲν ἔχετε ἢ νὰ προστρέξητε εἰς τὸ ἄρθρον 30 τοῦ Συντάγματος, διὰ νὰ ἐννοήσητε τὸ ἀβάσιμον αὐτοῦ. Διότι, ἂν τὸ ἄρθρον 32 καθιεροῖ ὅτι «ὁ Βασιλεὺς ἄρχει τῶν κατὰ γῆν καὶ κατὰ θάλασσαν δυνάμεων τῆς χώρας», τὸ ἄρθρον 30 τοῦ Συντάγματος καθιεροῖ τὴν γενικὴν ἀρχὴν, ὅτι «οὐδεμία πρᾶξις τοῦ Βασιλέως ἔχει ἰσχὺν ἄνευ τῆς προσυπογραφῆς τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ». Ἐντεῦθεν τὸ ἐπιχείρημα ἀποδεικνύεται ἐντελῶς ἕωλον. Ἀλλὰ καὶ τὸ δεύτερον ἐπιχείρημα εἶναι τοιοῦτον. Εἶναι δὲ τοιοῦτον δι’ οὓς λόγους ἀνέπτυξα. Δὲν πρόκειται περὶ τῆς εὐθύνης τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ ὡς τοιούτου. Πρόκειται περὶ τῆς εὐθύνης, τὴν ὁποίαν ὁ διαχειριζόμενος τὰ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας—καὶ φρονῶ ὅτι μέρος τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας ἀποτελοῦσι τὰ τοῦ στρατοῦ — ὀφείλει νὰ ὑπέχῃ ἀπέναντι τῆς Βουλῆς, πολιτικῆς εὐθύνης, ἡ ὁποία δύναται νὰ καταστῇ καὶ ποινικὴ εὐθύνη. Ἡ εὐθύνη αὕτη δὲν δύναται νὰ ἐννοηθῇ παρ’ ἑτέρῳ ἢ παρὰ τῷ Ὑπουργῷ. Καθ’ ὅσον δὲ ἡ εὐθύνη διὰ τοῦ θεσμοῦ τούτου ἀποδίδεται εἰς ἕτερον, βεβαίως ὁ θεσμὸς εἶναι ἀντισυνταγματικός. Καὶ περὶ τούτου οὐδεμία δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἀποβλέπει ν’ ἀποδώσῃ τὴν εὐθύνην εἰς ἐκεῖνον, εἰς τὸν ὁποῖον ἀνήκει ἐκ τῆς θεμελιώδους διατάξεως τοῦ ἄρθρου 29 τοῦ Συντάγματος· ἀποδίδει τὴν εὐθύνην εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Διὰ τῆς λειτουργίας τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ὁ Γενικὸς Διοικητὴς τοῦ στρατοῦ μένει καὶ θὰ παραμένῃ τοιοῦτος, μονιμοποιουμένου καὶ νομιμοποιουμένου τοῦ θεσμοῦ. Ἀλλ’ ὁ Γενικὸς Διοικητὴς τοῦ στρατοῦ θὰ ὑπέχῃ τὰς εὐθύνας, τὰς ὁποίας ὑπέχει ὡς Γενικὸς Διοικητής, ἀλλ’ ὄχι καὶ τὰς εὐθύνας, τὰς ὁποίας ὀφείλει νὰ ὑπέχῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ὁ Γενικὸς Διοικητὴς τοῦ στρατοῦ ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ προτείνειν πᾶσαν μετάθεσιν, πᾶσαν ἀπόσπασιν, πᾶσαν τοποθέτησιν,— καὶ εἶναι ἐνεργὸς ἡ δρᾶσις αὐτοῦ ἡ εὐεργετικὴ ἐν τῷ στρατεύματι διὰ τοῦ τοιούτου μηχανισμοῦ,—ἀλλ’ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θὰ φέρῃ ὁλόκληρον τὴν εὐθύνην τῆς ἀποδοχῆς τῆς προτάσεως τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ, διότι ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐξελέγξῃ αὐτὴν, ν’ ἀποδεχθῇ αὐτὴν, ἀλλὰ καὶ νὰ μὴ τὴν ἀποδεχθῇ. Καὶ θὰ ὑπέχῃ εὐθύνας ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὄχι μόνον διὰ τὴν ἀποδοχὴν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν μὴ ἀποδοχὴν τῆς προτάσεως τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ. Οὕτω θὰ ἐκλείψωσι, Κύριοι, αἱ ἔγγραφοι ἀνεπίσημοι προτάσεις, αἱ ὁποῖαι σκορπίζονται ὑπὸ τοῦ ἀνέμου ἅμα ὡς ἀφαιρεθῇ ἡ καρφὶς, ἡ ὁποία τὰς κρατεῖ ἐπὶ τοῦ ἐγγράφου τοῦ ἀπευθυνομένου πρὸς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν. Ὑπέχων εὐθύνας ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἔχει τὸ δικαίωμα, δυνάμει τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, νὰ εἴπῃ εἰς τὸν Γενικὸν Διοικητήν: «δὲν ἀποδέχομαι» ἢ «δὲν ἀποδέχομαι τελείως τὴν πρότασιν», ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ δεχθῇ ἢ μὴ δεχθῇ τὴν πρότασιν· ἀλλ’ εἴτε δεχθῇ, εἴτε μὴ, τὴν πρότασιν, ὑπέχει εὐθύνας ἀπέναντι ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ἔταξεν ὡς κριτάς, ὡς ἐλεγκτὰς, τὸ Σύνταγμα. Κύριοι, τοιοῦτος εἶναι ὁ μηχανισμὸς τοῦ νομοσχεδίου, καὶ οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφιβάλλῃ, ὅτι ἡ τοιαύτη ἀπόδοσις τῶν εὐθυνῶν ἐκεῖ, ὅπου πρέπει νὰ ὦσιν, ἀπεδόθη οὐχὶ ἐκ πνεύματος ἀνευλαβείας πρὸς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν καὶ ὅπως ἡ δρᾶσις αὐτῆς ματαιωθῇ, ἀλλ’ ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ, διότι τὸν χειραφετεῖ ἀπὸ τὰς ἐπιδράσεις τὰς ἀλλοτρίας, δίδεται δὲ τῇ Γενικῇ Διοικήσει τὸ δικαίωμα νὰ προτείνῃ τὰς διαφόρους μεταβολάς, καθ’ ἣν ἐσχημάτισε πεποίθησιν περὶ οἱουδήποτε βαθμοφόρου τοῦ στρατοῦ.

§179Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§180Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριοι, ἡ οἰκονομία τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἡ ἑξῆς. Εἰς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν ἀποδίδεται ἡ Διοίκησις τοῦ στρατεύματος, ἡ δὲ τοποθέτησις καὶ ἀπόσπασις τῶν ἀξιωματικῶν, ὑπαξιωματικῶν καὶ ὑπηρετῶν τῶν μὴ ἀποτελούντων μέρος τοῦ κυρίου στρατεύματος, ὡς καὶ τῶν τοῦ σώματος τοῦ ὑλικοῦ πυροβολικοῦ, ἀπεδόθη εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Οὕτως ἀπαλλάσσεται ἡ Γενικὴ Διοίκησις ἀπὸ πάσας τὰς λοιπὰς ὑπηρεσίας, αἱ ὁποῖαι οὐδὲν τὸ κοινὸν ἔχουσι μετὰ τῆς διοικήσεως τοῦ στρατοῦ. Ἀλλὰ μὴ τάχα ἐκ τοῦ ὅτι δίδεται τὸ τοιοῦτον δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἐπὶ τῶν λοιπῶν ὑπηρεσιῶν, τῶν μὴ ἀποτελουσῶν τὸ κύριον σῶμα τοῦ στρατοῦ, ἡ ἐπίδρασις ἡ εὐεργετικὴ τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ παύει νὰ ὑφίσταται καὶ ἐπὶ τῶν ὑπηρεσιῶν τούτων; Ποσῶς, Κύριοι· διότι ἔχομεν τὰ τῶν ἐπιθεωρήσεων τοῦ στρατοῦ εἰς χεῖρας τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ· ἐπιθεωρήσεις ἐνεργουμένας καθ’ ἑκάστην ἡμέραν καὶ κατὰ πᾶσαν στιγμήν, ἐπιθεώρησιν ἐτησίαν, ὅπως καταλήξῃ αὕτη εἰς τὰς προτάσεις ἐκείνας, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ προκύψωσι καὶ αἱ προαγωγαὶ καὶ ἡ στασιμότης καὶ οἱαδήποτε κατάστασις τῶν βαθμοφόρων. Μετὰ τὸν τοιοῦτον καθορισμὸν τῆς δράσεως καὶ τῆς δικαιοδοσίας τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ καὶ τὸν καθορισμὸν τῆς ἐνεργείας καὶ τῆς δικαιοδοσίας τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ὁρίζει, ὅτι παρὰ τῷ Ὑπουργῷ τῶν Στρατιωτικῶν λειτουργεῖ τὸ Ἐπιτελεῖον. Τὸ Ἐπιτελεῖον, Κύριοι, εἶναι ἡ πρόνοια τοῦ στρατοῦ, εἶναι ὁ ὀφθαλμὸς τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων· μήτε εἶναι δυνατὸν ὁ ὑπεύθυνος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ν’ ἀπαλλοτριωθῇ τοῦ μέσου, διὰ τοῦ ὁποίου δύναται νὰ γνωρίσῃ τὰς ἐλλείψεις ὑλικῶν ἢ ἐν γένει προμηθειῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀναγκαῖαι, ὅπως ὁ στρατὸς ᾖ πάντοτε ἕτοιμος καὶ ἑτοιμοπόλεμος. Εἰς ποίαν θέσιν θὰ εὑρεθῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, μὴ ἔχων παρ’ ἑαυτῷ τὸ Ἐπιτελεῖον ὑπὸ τὰς διαταγάς του, ἵνα πληροφορῆται ἀπ’ εὐθείας λεπτομερῶς καὶ ἐπακριβῶς περὶ τῆς ἐν γένει καταστάσεως τοῦ στρατοῦ; Θὰ ἦναι ἐντελῶς ξένος πρὸς τὸν στρατόν. Τοιοῦτος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θὰ συμβουλεύσῃ τῷ Βασιλεῖ τὴν κήρυξιν ἢ μὴ πολέμου καὶ ἐπιστράτευσιν, οὐδὲν γνωρίζων περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ στρατεύματος; Διὰ τοῦτο τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου ὁρίζει, ὅτι παρὰ τῷ Ὑπουργῷ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπάρχει ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία. Εἷς τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων εἶπεν, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη δὲν εἶναι ἀναγκαία, διότι δὲν εὗρε μήτε ἐν τῇ διατάξει τοῦ νόμου περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, μήτε ἐν τῷ κανονισμῷ, οὐδεμίαν διάταξιν καταργοῦσαν τὸ γενικὸν Ἐπιτελεῖον τοῦ στρατοῦ, τὸ παρὰ τῷ Ὑπουργῷ τῶν Στρατιωτικῶν. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀκριβές. Ὅτι δὲ δὲν εἶναι ἀκριβές, ἀπόδειξις ἡ παράλυσις πάσης ἐπιτελικῆς ἐργασίας,—ὅπερ οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ,— ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, ἀφ’ ἧς ἐψηφίσθη ὁ νόμος περὶ Γενικῆς Διοικήσεως. Ἐρωτῶ ὅλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ διατελέσωσιν Ὑπουργοὶ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουσι τὰ τοῦ στρατοῦ, νὰ εἴπωσιν ἡμῖν, ἐὰν ὑπῆρξε μία καὶ μόνη ἐργασία ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Αὐτὸ τί ἀποδεικνύει; Ἀποδεικνύει, ἂν ὄχι τὴν κατάλυσιν, τοὐλάχιστον τὴν παράλυσιν αὐτῆς, καὶ τοῦτο ἐπῆλθεν ἐκ μιᾶς διατάξεως, ἀναμφισβητήτως κακῆς, ἡ ὁποία ἐκανόνισεν, ὅτι τὰ τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας, τῆς μέχρι τοῦδε παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν, θὰ μετέρχητε εἰς τὸ ἑξῆς τὸ Ἐπιτελεῖον τὸ παρὰ τῇ Γενικῇ Διοικήσει. Ἀλλ’ ὅταν ἦναι ἀναμφισβητήτως ἀναγκαία ἡ ὕπαρξις τοῦ Ἐπιτελείου παρὰ τῷ Ὑπουργῷ τῶν Στρατιωτικῶν, τῆς προνοίας ταύτης, τοῦ ὀφθαλμοῦ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν, δὲν φρονεῖτε ὅτι ἔπρεπε νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὅπως ἡ ἀνάγκη αὕτη πληρωθῇ; Τοῦτο πράττει τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου. Πράττει ὅμως καὶ ἔτι πλέον, ἀνατιθέμενον τὴν πρωτοβουλίαν ἐπὶ πάσης προνοίας ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ καὶ εἰς τὸ Ἐπιτελεῖον τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, παρέχον αὐτῷ πλήρη αὐτοβουλίαν, ἀνεξαρτήτως πάσης διαταγῆς τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Καὶ οὕτως ἔχομεν ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὸ Ἐπιτελεῖον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἐν πλήρῃ λειτουργίᾳ, καὶ ἀφ’ ἑτέρου τὸ παρὰ τῇ Γενικῇ Διοικήσει ἐν πλήρει λειτουργίᾳ. Τὰ πορίσματα ὅμως τῶν μελετῶν τούτου ἀναγκαίως πρέπει νὰ ὑποβάλλωνται εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ὑπέχει εὐθύνας διὰ τὴν κατάστασιν τοῦ στρατοῦ, εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Κυρίως οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι κατέγειναν εἰς τὸ νὰ κατακρίνωσι τὴν τελευταίαν παράγραφον τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ νομοσχεδίου, κατὰ τὴν ὁποίαν «ἡ ἐκλογὴ τῶν βαθμοφόρων διὰ τὰς θέσεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ διὰ τὴν ἀστυνομικὴν ὑπηρεσίαν ἀνήκει τῷ Ὑπουργῷ τῶν Στρατιωτικῶν». Ἀλλὰ τὸ ὀρθὸν τῆς διατάξεως οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, διότι ὡς ὁ Γενικὸς Διοικητὴς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ καταρτίσῃ τὸ ἴδιόν του Ἐπιτελεῖον κατὰ τὴν ἰδίαν του ἐκλογήν, ἐπίσης καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ καταρτίσῃ τὸ προσωπικὸν τοῦ Ἐπιτελείου του καὶ ἐν γένει τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ τὴν ἰδίαν του ἐκλογήν. Μήπω εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ τις, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δύναται νὰ ἔχῃ εἰς θέσεις ἐμπιστευτικὰς ἄλλους, ἐκτὸς ἐκείνων, εἰς τοὺς ὁποίους ἔχει ἐμπιστοσύνην; Ὑπὸ τοὺς ὅρους τοῦ ἰσχύοντος νόμου ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εὑρίσκεται ὑπὸ τὴν διαρκῆ ἀμφιβολίαν, ἐὰν οἱ ὑπάλληλοι αὐτοῦ, ἐὰν οἱ ὑφιστάμενοι αὐτοῦ θὰ ἐκπληρώσουν ἢ ὄχι τὰς διαταγάς του. Καὶ δύναμαι νὰ εἴπω καί τι πλέον· ὅτι ὑπὸ τοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους καταρτίζεται δυνάμει τοῦ νόμου περὶ Γεν. Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ τὸ προσωπικὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ Ὑπουργὸς εὑρίσκεται ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν αὐτοῦ, ἡ ὁποία προσομοιάζει πρὸς ἀστυνομικὴν ἐπιτήρησιν. Ἀλλὰ τοιοῦτος Ὑπουργὸς εἶναι ἀνάξιος νὰ ὑπάρχῃ, οὐδὲ ἤθελε τοιοῦτον τὸν Ὑπουργὸν τὸ πολίτευμα ἡμῶν, οὐδ’ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοήσῃ τις τοιοῦτον τὸν Ὑπουργὸν, ὅταν αὐτὸς ὑπέχῃ ἀπέναντι τῆς Πολιτείας, ἀπέναντι ὑμῶν πᾶσαν τὴν εὐθύνην διὰ τὴν κατάστασιν τοῦ στρατοῦ. Τὸ δεύτερον μέρος τῆς διατάξεως ταύτης δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἔχον τι τὸ δυνάμενον νὰ ζημιώσῃ τὸ στράτευμα. Ἐὰν βεβαίως ἐπρόκειτο σήμερον περὶ τοῦ καταρτισμοῦ τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, ἀναμφισβητήτως καὶ ἐγὼ αὐτὸς, ὁ εἰσηγητὴς τῆς σχετικῆς διατάξεως, ἤθελον τρομάξει πρὸ τῶν δυνατῶν ἀποτελεσμάτων αὐτῆς· ἐὰν ἐπρόκειτο ἐγώ, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἢ ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς αἰτήσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ ζητήσω, ὅπως 400 ὅλοι ἀξιωματικοὶ κατὰ τὴν ἰδίαν μου ἐκλογὴν ἀποσπασθῶσιν ἐκ τοῦ στρατεύματος, ἤθελον δειλιάσει πρὸ τῶν ἀποτελεσμάτων. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται, Κύριοι, περὶ τοιούτου τινός. Ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία εἶναι κατηρτισμένη, εἶναι πλήρης, καὶ πρόκειται μόνον, κατὰ τὰς περιστάσεις, κατὰ τὰς ἀνάγκας τὰς ἐπιβαλλομένας ἐκ τῶν περιστάσεων, νὰ ἐκλεχθῶσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἱκανοὶ πρὸς ἀναπλήρωσιν τῶν ἀποχωρούντων ἐξ αὐτῆς, πρὸς ἐπιτέλεσιν τοῦ ἀστυνομικοῦ καθήκοντος. Καὶ τίς εἶναι ἁρμοδιώτερος νὰ κρίνῃ περὶ τῆς ἱκανότητος ἐκείνων, οἵτινες πρόκειται νὰ ἀναλάβωσι τὰ ἀστυνομικὰ καθήκοντα, παρὰ ὁ ὑπέχων τὴν εὐθύνην διὰ τὴν ἀστυνομίαν ἐν τῷ Κράτει; Μόνον ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκλέξωσιν αὐτούς. Ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἤθελεν ἀφεθῆ ἡ ἐκλογὴ αὐτῶν εἰς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν τοῦ στρατοῦ, ἤθελον ἀληθῶς ἐμβάλει τὴν Γενικὴν Διοίκησιν εἰς μεγίστας δυσχερείας, διότι μὴ γνωρίζουσα αὕτη τὰς περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας θὰ εὑρεθῇ εἰς ἕκαστος τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων, οἵτινες προορίζονται δι’ ὡρισμένας περιφερείας ἀστυνομικὰς, δύναται νὰ ὑποπέσῃ εἰς σφάλματα. Ἐντεῦθεν δὲν ἐδίστασα νὰ προτείνω, ὅπως ἡ ἐκλογὴ τῶν βαθμοφόρων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ χρησιμοποιηθῶσιν εἰς τὴν ἀστυνομίαν, ἀφεθῇ εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ἐσωτερικῶν. Δὲν ἐδίστασα δὲ νὰ προτείνω τοῦτο καὶ διότι ἐλπίζω ὅτι θὰ ψηφισθῇ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν μεταρρύθμισιν τῆς ἀστυνομίας. Ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἤθελε ψηφισθῆ, δὲν θὰ πρόκηται πλέον περὶ 400 ἀξιωματικῶν, θὰ πρόκηται περὶ 25 ἢ 30 ἀξιωματικῶν, τὴν ἐκλογὴν δὲ αὐτῶν, ὅταν πρόκηται περὶ ἀστυνομικῶν καθηκόντων, ἀναγκαίως πρέπει νὰ τὴν ἀναθέσητε εἰς τοὺς ὑπέχοντας τὴν εὐθύνην τῆς ἀστυνομίας ἐν τῷ Κράτει. Ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου, ὁ ἔνδοξος στρατηγὸς, εὗρε δύο ἀρετάς.

§181Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Εὐχαριστῶ διὰ τὸν τίτλον.

§182Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Σᾶς τὸν ἀπέδωκα καὶ ἄλλοτε, ὡς Πρωθυπουργὸς, καὶ τὸν τίτλον καὶ τὸν βαθμόν.

§183Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Εὐχαριστῶ πολύ.

§184Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Εὗρε, λέγω, δύο ἀρετὰς ἐν τῷ νομοθετήματι, ἀλλ’ εὗρε καὶ μίαν ἀτέλειαν. Εἶπεν ἡμῖν, ὅτι πρόκειται περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, καὶ πραγματικῶς κατὰ τοῦτο μόνον διαφέρει ἡ γνώμη μου πρὸς τὴν γνώμην τοῦ στρατηγοῦ, ὅτι πρόκειται περὶ τμήματος τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, περὶ τοῦ τμήματος τοῦ μᾶλλον ἐπείγοντος· ἠρώτα δὲ ὁ στρατηγός: «διατὶ οὐδὲ μνεία γίνεται περὶ ἐφεδρείας;» Διότι τὰ τῆς ἐφεδρείας δὲν ἀφορῶσιν εἰς τὸν θεσμὸν τῆς Γενικῆς Διοικήσεως. Ἀναμφισβητήτως τὰ τῆς ἐφεδρείας πρέπει νὰ ὀργανωθῶσιν, ἀλλὰ τὰ τῆς ἐφεδρείας θὰ ὀργανωθῶσι διὰ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, οὐδὲ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοήσῃ τις στρατὸν ὑπὸ τοὺς σημερινοὺς ὅρους, κατὰ τὰς ἰδέας τὰς ἐπικρατούσας σήμερον εἰς τὰ πεπολιτισμένα Κράτη, εἰς τὰ Εὐρωπαϊκὰ Κράτη, ἄνευ πραγματικῆς ἐφεδρείας, ἐφεδρείας, ἡ ὁποία θὰ συνταχθῇ ἐν δεδομένῃ στιγμῇ περὶ τὸν πυρῆνα, — διότι οὐδὲν ἕτερον εἶναι, Κύριοι, ὁ μόνιμος στρατὸς, — καὶ πρὸς τὸν πυρῆνα αὐτὸν θὰ συγχωνευθῇ, καὶ θ’ ἀναπτύξῃ αὐτόν. Ἀλλ’ εἶναι ἡ ὥρα, καθ’ ἣν πρέπει ν’ ἀσχοληθῶμεν περὶ τῆς ἐφεδρείας; Βεβαίως ὄχι. Οὐδ’ ἦτο δυνατὸν τὰ τῆς ἐφεδρείας νὰ ὀργανωθῶσιν ἀπὸ τοῦ Σαββάτου μέχρι τῆς Δευτέρας, ὅτε ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἀφορᾷ εἰς τὴν τροποποίησιν τοῦ νόμου περὶ Γεν. Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, γνωρίζει δὲ ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου, πῶς χαρακτηρίζεται τὸ νομοθέτημα περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ παρὰ τοῦ ἄρθρου 14 αὐτοῦ: «Ὁ παρὼν νόμος ἰσχύει μέχρι τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ ὁριστικοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ». Πρόκειται δηλ. περὶ νομοθετήματος προσκαίρου. Ἐὰν, ὡς πέπεισμαι, κατὰ Νοέμβριον ὑποβληθῇ ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ, τότε ἐν τῷ ὀργανισμῷ αὐτῷ θὰ περιληφθῶσι καὶ πᾶσαι αἱ διατάξεις αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὴν ἐφεδρείαν· διότι, ὡς εἶπον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοήσῃ τις σήμερον στρατὸν ἄνευ ἐφεδρείας καλῶς ὠργανωμένης, ἡ ὁποία σκοπεῖ νὰ ἀναπτύξῃ ἐν ὥρᾳ πολέμου τὸν ἐν ὥρᾳ εἰρήνῃ πυρῆνα, τὸν μόνιμον στρατόν. Κύριοι, διὰ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑπὸ συζήτησιν κυρίως ἀπεβλέψαμεν εἰς τὸ νὰ νομιμοποιήσωμεν καὶ μονιμοποιήσωμεν τὸν θεσμὸν τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, νὰ ἀρθῇ δὲ πᾶσα ἀμφιβολία περὶ τοῦ τελεσφόρου καὶ τοῦ εὐεργετικοῦ αὐτοῦ, ν’ ἀφήσωμεν ἐντελῶς ἐλευθέρας τὰς χεῖρας τοῦ Γεν. Διοικητοῦ κατὰ τὴν διοίκησιν τοῦ στρατεύματος, ν’ ἀποσπάσωμεν ἀπ’ αὐτοῦ πάσας ἐκείνας τὰς ὑπηρεσίας, αἱ ὁποῖαι ἤθελον εἰς μάτην ἀπασχολεῖ αὐτὸν, ν’ ἀποδώσωμεν δὲ τὴν εὐθύνην διὰ τὰ τοῦ στρατοῦ εἰς ὃν ἀνήκει αὕτη ἐκ τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν. Εἰς τοιούτους ἀποβλέποντες σκοποὺς, καὶ τοιαῦτα ἀπεκδεχόμενοι ἀποτελέσματα ἐκ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ἐφιστῶμεν τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τὴν ψῆφον, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ δώσῃ ἐπ’ αὐτοῦ.

§185Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὁμολογῶ, Κύριοι, ὅτι, ὅτε ἀνέγνωσα τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον σήμερον συζητεῖται, ὅτε κυρίως ἀνέγνωσα τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἐνόμισα, ὅτι καθῆκον δὲν εἶχον νὰ λάβω τὸν λόγον κατὰ τὴν συζήτησιν αὐτοῦ, διότι κατὰ τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν πρόκειται διὰ τοῦ νομοσχεδίου ν’ ἀφαιρεθῶσιν ἐκ τοῦ νόμου περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ «ἀσάφειαι, αἵτινες προέκυψαν κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ καὶ αἵτινες ἐνίοτε ἐπήνεγκον ἀνωμαλίας περὶ τὴν διεξαγωγὴν τῆς ὑπηρεσίας ἐν τῷ στρατῷ»· προστίθεται δὲ ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει, ὅτι «ὑπάρχει ἐν τῷ νόμῳ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως καὶ διάταξις, ἥτις περιέπεσεν ἐν ἀχρηστίᾳ ἕνεκα εἰδικῶν περιστάσεων». Ἐνόμιζον λοιπὸν, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου κυρίως ἐπιδιώκεται τοῦτο· νὰ παύσωσιν αἱ ὑπάρχουσαι ἀσάφειαι, αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο νὰ φέρωσι δυσκολίας κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου. Ἀλλ’ ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου Πρωθυπουργοῦ ἔθεσε τὸ ζήτημα οὐχὶ ἐν τῷ στενῷ κύκλῳ, ἐν τῷ ὁποίῳ διὰ τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως τίθεται. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπὸ τοῦ βήματος ῥητῶς ἐδήλωσεν, ὅτι σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἡ ἄρσις τῆς ἀντισυνταγματικότητος διατάξεών τινων τοῦ ἐν ἰσχύϊ νόμου. Ἐπειδή, Κύριοι, ἡ ὑπὸ τὴν προεδρίαν μου Κυβέρνησις ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιον περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, τὸ ὁποῖον ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἐψηφίσθη καὶ ἐγένετο νόμος τοῦ Κράτους, θεωρῶ ὅτι ἔχω ὑπέρτατον καθῆκον νὰ ἀμυνθῶ κατὰ τῆς κατηγορίας περὶ ἀντισυνταγματικότητος τοῦ νόμου ἐκείνου. Ἀλλ’ ἐνόμιζον, ὅτι δὲν θὰ εὑρισκόμην εἰς τὴν ἀνάγκην ταύτην, διότι ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι, ἂν μέχρι τῆς ὑποβολῆς τοῦ παρόντος νομοσχεδίου ὑπῆρξάν τινες, οἱ ὁποῖοι ὑπεστήριζον τὴν ἀντισυνταγματικότητα τοῦ νόμου ἐκείνου, ἔχω, λέγω, τὴν πεποίθησιν, ὅτι μετὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου οὐδεὶς δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφισβητῶν τὴν συνταγματικότητα τοῦ νόμου τούτου· διότι τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑποβληθὲν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ σήμερον συζητούμενον οὐδὲν ἕτερον ἀποδεικνύει ἢ ὅτι ὁ νόμος ὁ λειτουργῶν εἶναι συνταγματικός. Δυνάμει τοῦ λειτουργοῦντος νόμου δύο κυρίως ἀναγνωρίζονται δικαιώματα εἰς τὸν Διοικητὴν τοῦ στρατοῦ, τὸ δικαίωμα τῆς ἐπιθεωρήσεως καὶ τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως. Καὶ περὶ μὲν ἐπιθεωρήσεως οὐδεὶς πλέον γίνεται λόγος,—τὸ δικαίωμα τοῦτο διατηρεῖται, ὡς ἔχει,—ἀλλ’ ἐθεωρήθη, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως καταργεῖ τὴν ὑπουργικὴν εὐθύνην, καὶ μεταφέρει ταύτην εἰς πρόσωπον ἀνεύθυνον, καταργουμένης δὲ τῆς ὑπουργικῆς εὐθύνης, ἐννοεῖται, ὅτι καταπατεῖται ῥητὴ διάταξις τοῦ Συντάγματος. Ἐξεταστέον, καταργεῖται ἡ ὑπουργικὴ εὐθύνη; Ὁ νόμος περὶ Γενικῆς Διοικήσεως ῥητῶς λέγει (ἀναγινώσκει): «Συνιστᾶται Γενικὴ Διοίκησις τοῦ στρατοῦ. Προϊσταμένη ἀρχὴ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ εἶναι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν». Ἀναγνωρίζεται ἄρα ὑπὸ τοῦ νόμου, ὅτι προϊσταμένη ἀρχὴ εἶναι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Ἀλλὰ, λέγουσι, δικαίωμα προτάσεως ἔχει ὁ Γενικὸς Διοικητὴς, ὑποχρέωσιν πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς προτάσεως ἔχει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Οὐδαμοῦ τοῦ νόμου τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην ἀνευρίσκω ἢ διαβλέπω. Ὁ Ὑπουργὸς ὅμως ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ὑποβάλλῃ διάταγμα περὶ τοποθετήσεως ἢ μεταθέσεως, τὸ δικαίωμα δὲ τῆς ὑποβολῆς τοῦ διατάγματος καθιεροῖ τὴν εὐθύνην τοῦ Ὑπουργοῦ, διότι οὐδεμία διάταξις ἐν τῷ νόμῳ ἐκείνῳ ὑπάρχει, ὑποχρεοῦσα αὐτὸν νὰ ὑποβάλῃ τὸ διάταγμα, ἐὰν ἔχῃ τὴν πεποίθησιν, ὅτι διὰ τοῦ διατάγματος πρόκειται νὰ γείνῃ τι, τὸ ὁποῖον δὲν ὑπηρετεῖ τὰ συμφέροντα τοῦ στρατοῦ. Καὶ ὅτι τοῦτο εἶναι ἀκριβὲς, ἐκ τοῦ νομοσχεδίου ὑμῶν ἐξάγεται· διότι, μὲ ὅλας τὰς λεπτολόγους ἀναλύσεις τοῦ νομοσχεδίου τούτου, δὲν δύνασθε ν’ ἀποφύγητε τὸ ἑξῆς δίλημμα· ἢ τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως ἀφαιρεῖ καὶ ἀκυροῖ τὸ δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ ἑπομένως ἀντίκειται πρὸς τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος τὸ κανονίζον τὴν ὑπουργικὴν εὐθύνην, καὶ τότε οὐδεμίαν πρότασιν δικαιοῦται καὶ δύναται νὰ ὑποβάλλῃ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ στρατοῦ, διότι ἡ πρότασις, ματαιοῦσα τὴν ὑπουργικὴν εὐθύνην, ἀντιστρατεύεται πρὸς τὸ Σύνταγμα, ἢ τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως δὲν ἀκυροῖ τὸ δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς ὑποβολῆς ἢ μὴ τοῦ διατάγματος, καὶ τότε δὲν εἶναι ἀντισυνταγματικὸς ὁ νόμος περὶ Γενικῆς Διοικήσεως. Ἐκ τοῦ διλήμματος τούτου δὲν δύνασθε νὰ ἐξέλθητε. Καὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ εἴπητε, ὅτι ἐξέρχεσθε ἐκ τοῦ διλήμματος τούτου, διότι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὑμῶν ὑπάρχει διάταξις, ὅτι, καθ’ ἣν περίπτωσιν ὁ Ὑπουργὸς δὲν παραδέχεται τὴν πρότασιν τὴν ὑποβληθεῖσαν αὐτῷ παρὰ τοῦ Γεν. Διοικητοῦ, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προκαλέσῃ τὸν Γενικὸν Διοικητὴν νὰ ὑποβάλῃ ἑτέραν πρότασιν, ἢ αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν ἐπὶ τῆς ὑποβληθείσης προτάσεως. Ἀλλὰ τὸ δικαίωμα τοῦτο καὶ σήμερον δυνάμει τοῦ νόμου ἔχει. Ἔχει τὸ δικαίωμα, δυνάμει τοῦ ἰσχύοντος νόμου, ὅταν λάβῃ μίαν πρότασιν παρὰ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, νὰ μὴ ὑποβάλῃ τὸ διάταγμα, καὶ νὰ ζητήσῃ ἐξηγήσεις παρὰ τῆς ὑφισταμένης ἀρχῆς, διὰ τίνας λόγους ὑπέβαλεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τὴν πρότασιν. Ὑμεῖς δὲ τί κάμνετε διὰ τοῦ νομοσχεδίου; Ἀναγνωρίζετε εἰς τὸν Ὑπουργὸν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον πλῆρες ἔχει δυνάμει τοῦ ἰσχύοντος νόμου. Ἡ δὲ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου, δυνάμει τῆς ὁποίας, ἐν ᾗ περιπτώσει ὁ Ὑπουργὸς δὲν συμφωνῇ πρὸς τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν, δικαιοῦται νὰ ζητήσῃ παρὰ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως δευτέραν πρότασιν, μεγάλας δύναται νὰ γεννήσῃ δυσκολίας. Διότι τί θέλει συμβῆ, ἐὰν ἡ δευτέρα πρότασις ἦναι ὁμοία τῆς πρώτης; Τί θέλει συμβῆ, ἐὰν ἡ δευτέρα πρότασις δὲν τύχῃ τῆς ἐγκρίσεως τοῦ Ὑπουργοῦ; Δὲν ἐξέρχεσθε λοιπὸν τῆς ἀντισυνταγματικότητος διὰ τῆς δευτέρας προτάσεως, ἐὰν ἀντισυνταγματικότης ὑπάρχῃ ἐν τῷ δικαιώματι τῆς ὑποβολῆς προτάσεων· αὐξάνετε μόνον τὰς δυσκολίας. Τὸ ζήτημα, κατ’ ἐμὲ, εἶναι τοσοῦτο καθαρὸν, τὸ δίλημμα δὲ εἶναι τοιοῦτον, ὥστε εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐξέλθῃ τις ἢ διὰ τῆς ἑτέρας τῶν ἑξῆς δύο λύσεων· ἢ πρέπει νὰ παραδεχθῇ, ὅτι ἀντισυνταγματικότης δὲν ὑπάρχει ἐν τῷ δικαιώματι τῆς προτάσεως, καὶ τότε καλῶς ἔχει ὁ νόμος ὁ ὑφιστάμενος, ἢ τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως ἐκ μέρους τῆς Γενικῆς Διοικήσεως εἶναι ἀντισυνταγματικὸν, καὶ ἑπομένως ὁ νόμος ὁ ὑφιστάμενος εἶναι ἀντισυνταγματικός. Ἀλλὰ τότε καὶ τὸ νομοσχέδιον ὑμῶν εἶναι ἀντισυνταγματικὸν, διότι τὸ δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ, νὰ προκαλέσῃ δευτέραν πρότασιν, δὲν καθιστᾷ τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως συνταγματικὸν, καὶ τοῦ δικαιώματος τούτου μὴ ὄντος συνταγματικοῦ, τὸ νομοσχέδιον ὑμῶν εἶναι ἀντισυνταγματικόν. Εὑρίσκεσθε πρὸ τῆς ἀνάγκης, ἢ νὰ ἀναγνωρίσητε ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως εἶναι ἀντισυνταγματικὸν, καὶ ἑπομένως τὸ δικαίωμα τοῦτο δὲν δύναται νὰ ἐξασκήσῃ ὁ Γενικὸς Διοικητὴς, ἢ ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦτο οὐδὲν ἔχει τὸ ἀντισυνταγματικὸν, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑποστηρίξητε ὅτι ἡ ἀντισυνταγματικότης τῆς προτάσεως καλύπτεται διὰ τοῦ δικαιώματος τοῦ Ὑπουργοῦ, ὅπως ζητήσῃ τὴν ὑποβολὴν δευτέρας προτάσεως. Περὶ τούτου, Κύριοι, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγερθῇ ἡ παραμικρὰ ἀμφισβήτησις. Ὁ συλλογισμὸς οὗτος εἶναι τοιοῦτος, ὥστε εἶναι ἀδύνατον νὰ παραδεχθῶ, ὅτι κατ’ αὐτοῦ δύναται νὰ ἀντιταχθῇ τις. Ἐπαναλαμβάνω, τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως, κατ’ ἐμὲ, οὐδόλως θίγει τὴν εὐθύνην τὴν ὑπουργικὴν, διότι μένει ἀκέραιον τὸ δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ νὰ μὴ ἐκτελέσῃ τὴν πρότασιν. Ἀλλὰ θὰ μοὶ εἴπητε: «Ἐὰν τυχὸν ὁ Ὑπουργὸς δὲν συμμορφωθῇ πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ, βαίνομεν εἰς τὸ ἀπροχώρητον». Δὲν βαίνομεν, Κύριοι, εἰς τὸ ἀπροχώρητον, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ ἀπροχώρητον νὰ μᾶς φοβίσῃ· διότι, ἐὰν ὑποθέσωμεν,—καὶ ἡ ὑπόθεσις αὕτη ἐπιβάλλεται ἡμῖν,—Ὑπουργὸν καὶ Γεν. Διοικητὴν ἐμφορουμένους ἐκ μόνης τῆς σκέψεως τῆς προαγωγῆς τῶν τοῦ στρατοῦ, βεβαίως θέλει ἐπέλθει συμφωνία μεταξὺ αὐτῶν. Ἐὰν ὅμως—ὅπερ δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ—ἀποκλείετε τὸ δυνατὸν τῆς συμφωνίας εἰς τὸ πρῶτον στάδιον, δηλαδὴ κατὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς πρώτης προτάσεως, διατὶ τὴν παραδέχεσθε εἰς τὸ δεύτερον, εἰς τὴν ὑποβολὴν τουτέστι τῆς δευτέρας προτάσεως, ὅτε κατ’ ἀνάγκην καθίσταται δυσκολωτέρα; Διατὶ δὲν παραδέχεσθε, ὅτι σύρραξις γνωμῶν, δύσκολος ἐν τῷ πρώτῳ σταδίῳ, καθίσταται λίαν πιθανὴ ἐν τῷ δευτέρῳ; Διὰ τῆς διατάξεως τοῦ νομοσχεδίου, κατὰ τὴν κρίσιν μου, αὐξάνουσιν αἱ δυσκολίαι, οὐδ’ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξῃ τις, ὅτι διὰ ταύτης αἴρεται ἡ ἀντισυνταγματικότης, ἡ δῆθεν ὑπάρχουσα ἐν τῷ νόμῳ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως; Ὁ νόμος, Κύριοι, δὲν εἶναι ἀντισυνταγματικός. Ὁ νόμος ἀπέβλεψεν εἰς τὸ νὰ καταστήσῃ τὴν διοίκησιν τῶν στρατιωτικῶν ἡμῶν πραγμάτων ἐντελῶς ἀνεξάρτητον τῆς πολιτικῆς. Λέγων δὲ ταῦτα, οὐδόλως διανοοῦμαι νὰ ὑβρίσω ἢ νὰ προσβάλω τοὺς παρακαθημένους εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην. Ὅλοι ἀναγνωρίζομεν, ὅτι πρέπει νὰ περιορίσωμεν τὴν ἐπίδρασιν, τὴν ὁποίαν αὐτὸς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐχαρακτήρισεν ὡς φθοροποιόν· ἔχομεν δὲ τοσοῦτον ἐρριζωμένην τὴν πεποίθησιν, ὅτι πρέπει τὴν ἐπίδρασιν ταύτην νὰ περιορίσωμεν, ὥστε δὲν περιωρίσθημεν, ἵνα περιορισμοὺς ταύτης ἐπιζητήσωμεν μόνον ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν, περιωρίσαμεν ταύτην εἰς ὅλα τὰ Ὑπουργεῖα, καὶ ἂν θέλωμεν νὰ ὑπηρετήσωμεν τὴν πατρίδα, πρέπει νὰ προβαίνωμεν πάντοτε περιορίζοντες αὐτήν. Τὴν περιωρίσαμεν, ὡς εἶπον, εἰς τὰ ἄλλα Ὑπουργεῖα. Καὶ ἐρωτῶ, ἐφαντάσθη τίς ποτε νὰ εἴπῃ, ὅτι ἔπαυσε π. χ. ἡ εὐθύνη τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ἐπειδὴ ὁ νόμος ὁ κανονίζων τὰ τοῦ διορισμοῦ τῶν δημοδιδασκάλων, εἰς ἄλλους ἀναθέτει τὸν διορισμὸν, εἰς τὸν Ὑπουργὸν δὲ ἀναθέτει τὴν πρόκλησιν τοῦ διατάγματος, τὴν ὑποβολὴν τοῦ διατάγματος; Ἐφαντάσθη τις νὰ εἴπῃ, ὅτι τοῦτο εἶναι ἀντισυνταγματικόν; Καὶ εὑρέθη τις νὰ ἐπικαλεσθῇ τὸ ἄρθρον 27 τοῦ Συντάγματος καὶ νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ νόμου, ἡ ἐπιβάλλουσα εἰς τὸν Ὑπουργὸν τὸ καθῆκον νὰ προκαλῇ τὸ διάταγμα τοῦ διορισμοῦ τῶν δημοδιδασκάλων, εἶναι ἀντισυνταγματική; Καὶ σημειώσατε, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀπορρίψῃ τὸν προτεινόμενον διορισμόν. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀπεναντίας ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ: «Τὴν πρότασιν τῆς Γεν. Διοικήσεως δὲν παραδέχομαι, καὶ προσκαλῶ αὐτὴν, ἐν τῇ ἰδιότητι αὐτῆς, ὡς ὑφισταμένης ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν δύναμαι νὰ διατάξω, προσκαλῶ αὐτὴν νὰ ὑποβάλῃ νεωτέραν πρότασιν», ἢ «προσκαλῶ αὐτὴν νὰ μοὶ εἴπῃ τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι δικαιολογοῦσι τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν.» Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας οὐδὲν δικαίωμα ἔχει. Εἶναι διαβιβαστικὴ ἀρχὴ μόνον. Λαμβάνει τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου, διατάσσει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τὴν σύνταξιν τοῦ διατάγματος, καὶ ὑποβάλλει τὸ διάταγμα. Ἐὰν τοῦτο δὲν εἶναι ἀντισυνταγματικόν, — καὶ βεβαίως δὲν εἶναι, — δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ διάταξις ἡ ἀπαντῶσα ἐν τῷ νόμῳ περὶ Γενικῆς Διοικήσεως εἶναι ἀντισυνταγματική; Ἐπέμεινα, Κύριοι, ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διότι φρονῶ, ὅτι ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου περὶ Γενικῆς Διοικήσεως πολὺς ἀδίκως ἐγένετο λόγος περὶ ἀντισυνταγματικότητος τοῦ νόμου τούτου. Ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι, ἐὰν μέχρι τοῦδε ὑπῆρξέ τις, ὁ ὁποῖος ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἀμφιβολίας περὶ τῆς συνταγματικότητος τοῦ νόμου, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ παραδεχθῇ μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ὅτι αἱ ἀμφιβολίαι αὐτοῦ εἶναι ἐντελῶς ἀδικαιολόγητοι· διότι τὸ νομοσχέδιον, ἀναγνωρίζον εἰς τὸν Γεν. Διοικητὴν τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως, ἀναγνωρίζει ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦτο δὲν εἶναι ἀντισυνταγματικόν· ἐὰν δὲ τυχὸν εἶναι τοιοῦτον, δὲν δύναται νὰ μεταβληθῇ εἰς συνταγματικὸν διὰ τοῦ δικαιώματος τοῦ Ὑπουργοῦ, ἵνα ἀπαιτῇ δευτέραν πρότασιν, ἢ αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν. Μετὰ τὴν συζήτησιν ταύτην, τὴν ὁποίαν εἶχον καθῆκον νὰ κάμω ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, τὸ ὁποῖον ἀπέβλεπεν εἰς τὴν εὐθύνην ἐμοῦ καὶ τῆς Κυβερνήσεως, τῆς ὁποίας εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι τότε Πρόεδρος, φρονῶ ὅτι πολλὰ δὲν ἔχω καθῆκον νὰ εἴπω ἐπὶ τῶν λοιπῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου. Ἐὰν ἐκρίθη ὅτι ὑπηρεσίαι τινὲς ἠδύναντο ν’ ἀφαιρεθῶσιν ἀπὸ τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ τοῦ στρατοῦ, τοῦτο εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον βεβαίως ἐλύθη μετὰ ἐξέτασιν τῶν πραγμάτων, μετὰ ἐπισκόπησιν τῶν δυσκολιῶν, αἱ ὁποῖαι ἴσως ἐν τῇ ἐφαρμογῇ παρουσιάσθησαν. Λέγω δὲ ὅτι ταῦτα μεγάλην σημασίαν δὲν ἔχουσι, διότι, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, δὲν πιστεύω ὅτι Ὑπουργός τις τῶν Στρατιωτικῶν, ἐξ ὅσων διῴκησαν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν ἐνομοθετήθη ὁ νόμος περὶ Γενικῆς Διοικήσεως, εὗρε τὴν παραμικρὰν δυσκολίαν εἰς τὴν ὑποβολὴν προτάσεως συμφώνου πρὸς τὰς ὑποδείξεις αὐτοῦ· δὲν πιστεύω ὅτι μεγάλως θὰ ἀλλοιώσῃ τὸν θεσμὸν ἡ μὴ ὑπαγωγὴ εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῆς Γεν. Διοικήσεως ὑγιειονομικῶν τινων ἀξιωματικῶν ἐκτὸς τῶν σωμάτων ὑπηρετούντων, ἢ οἰκονομικῶν τινων ἀξιωματικῶν ἐκτὸς τῶν σωμάτων ὑπηρετούντων. Νομίζω, ὅτι αἱ ἐξαιρέσεις αὗται ἀφίνουσιν ἄθικτον τὸν θεσμὸν τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, καὶ δύνανται νὰ γείνωσι δεκταὶ καὶ παρ’ ἐκείνων, οἵτινες ὑπεστήριξαν τὸν νόμον περὶ Γεν. Διοικήσεως. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν, ἐπιτραπήτω μοι νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἐκ τοῦ νόμου περὶ Γενικῆς Διοικήσεως ποσῶς δὲν ἐξάγεται ὅτι καταργεῖται ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ἀπόδειξις δὲ, ὅτι δὲν ἐξάγεται ἐκ τοῦ νόμου τούτου ἡ κατάργησις αὕτη, εἶναι, ὅτι ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία ἐξηκολούθησε καὶ μετὰ τὴν ψήφισιν καὶ κύρωσιν καὶ ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου λειτουργοῦσα ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως ἐλειτούργει πρότερον. Ἐὰν ἡ λειτουργία τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι πλημμελής, ἐὰν πλημμελὴς ὑπῆρξε πάντοτε, ἂς εὐχηθῶμεν, ὅτι εἰς τὸ μέλλον θὰ ἀποβῇ ὠφέλιμος καὶ θ’ ἀσχοληθῇ περὶ τὰ θέματα ἐκεῖνα, περὶ τὰ ὁποῖα κυρίως πρέπει νὰ ἀσχολῆται ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λεχθῇ, ὅτι ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ νόμου περὶ Γεν. Διοικήσεως εἶχε καταργηθῆ ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, διότι, ἐπαναλαμβάνω, ἐξηκολούθησε λειτουργοῦσα ἐν αὐτῷ ὡς καὶ πρότερον. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτου, ὁ νόμος περὶ Γενικῆς Διοικήσεως ἀναγνωρίζει — καὶ δὲν ἠδύνατο ἢ νὰ ἀναγνωρίσῃ — πλῆρες τὸ δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ, ἵνα προκαλέσῃ τὴν Γεν. Διοίκησιν, — ἀρχήν, ἐπαναλαμβάνω, ὑφισταμένην, διότι προϊστάμενος τῆς ἀρχῆς ταύτης εἶναι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, δυνάμει τοῦ νόμου περὶ Γεν. Διοικήσεως, — ὅπως ἀσχοληθῇ ἐπὶ ὅλων τῶν θεμάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐνόμιζεν ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀποτελέσωσιν ἀντικείμενον μελετῶν ἐκ μέρους τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας. Ἀλλὰ τὸ νὰ ὑπάρχῃ διάταξις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἡ ὁποία τὴν τυχὸν ἀσάφειαν περὶ τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας προτίθεται νὰ λύσῃ, νομίζω ὅτι εἰς τοῦτο οὐδεὶς δύναται νὰ ἀντείπῃ. Ἐὰν ἀσάφειαι ὑπῆρχον, ἐὰν ἀμφιβολία ἐγεννήθη ὡς πρὸς τὴν ὕπαρξιν ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, καλῶς ἔχει ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου, ἡ αἴρουσα τὴν ἀσάφειαν. Καὶ φθάνω οὕτως εἰς τὴν τελευταίαν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου, εἰς τὴν διάταξιν τὴν σχετικὴν πρὸς τοὺς ἀστυνόμους. Πολλάκις, Κύριοι, ἔσχον ἀφορμὴν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ἐκθέσω τὰς ἰδέας μου περὶ στρατιωτικῆς ἀστυνομίας. Εἶπον ἐπανειλημμένως, ὅτι κατ’ ἐμὲ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐννοηθῇ στρατιωτικὴ ἀστυνομία καὶ ὀργανισμὸς στρατοῦ, ἐδήλωσα δὲ πάντοτε, ὅτι τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν θ’ ἀσχοληθῶμεν σοβαρῶς περὶ ὀργανισμοῦ στρατοῦ, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ προβῶμεν εἰς τὴν κατάργησιν τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, διότι στρατιωτικὴ ἀστυνομία, ἀπασχολοῦσα 300 καὶ πλέον ἀξιωματικούς, δὲν δύναται νὰ ἐννοηθῇ, ὅταν θὰ ἔχητε στρατὸν ἐπιβάλλοντα τὴν ἀνάγκην τοῦ νὰ μεταχειρισθῇ τοὺς 300 τούτους ἀξιωματικοὺς πρὸς ἐκπαίδευσιν αὐτοῦ. Εὐθὺς λοιπὸν ὡς ψηφισθῇ ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ προβῶμεν εἰς τὴν κατάργησιν τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας. Ἐπειδὴ δὲ ὁ λόγος περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ἐπιτραπήτω μοι νὰ ἐπαναλάβω ὅ,τι καὶ ἄλλοτε εἶπον. Αἱ περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ θεμελιώδεις ἰδέαι εἶναι κοιναὶ εἰς ὅλους· διότι, ἐὰν λάβητε τὰς μελέτας τὰς δημοσιευθείσας παρ’ ὅλων τῶν ὡς ἐκ τῆς θέσεώς των δυναμένων ν’ ἀσχοληθῶσι περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, θὰ ἴδητε, ὅτι τὰ ἀποτελέσματα, εἰς τὰ ὁποῖα ὅλοι φθάνουσιν, ὀλίγον διαφέρουσι μεταξύ των. Ὅλοι παραδέχονται, ὅτι τὸ πρῶτον μέλημα οἱουδήποτε ἀσχολουμένου εἰς τὴν παρασκευὴν ὀργανισμοῦ στρατοῦ εἶναι νὰ αὐξήσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀνδρῶν τοῦ στρατοῦ. Ἐν ὅσῳ, Κύριοι, δὲν ἔχετε ἄνδρας ἐν τῷ στρατῷ, δὲν δύνασθε νὰ ἐπιδιώξητε ἐκπαίδευσιν ἀξιωματικῶν, στελεχῶν καὶ ἀνδρῶν, δὲν δύνασθε νὰ σκεφθῆτε περὶ σχηματισμοῦ πυρῆνος, περὶ τὸν ὁποῖον θὰ ἔλθωσι νὰ συνταχθῶσιν αἱ ἐφεδρεῖαι. Καὶ σήμερον ἔτι ἐγένετο λόγος περὶ ἐφεδρειῶν. Βεβαίως εἶναι ἀνάγκη, καὶ ἀνάγκη ἀπόλυτος, ὅπως αἱ ἐφεδρεῖαι γυμνασθῶσιν· ἀλλ’ ὅπως ἡ ἀνάγκη αὕτη πραγματοποιηθῇ, πρέπει πρὸ παντὸς ἄλλου νὰ ἔχητε πυρῆνα στρατοῦ. Καὶ ἐρωτῶ· εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ τις, ὅτι, ὅταν ἔχωμεν ὑπὸ τὰ ὅπλα μόλις 15 χιλιάδας ἄνδρας, ὅταν ἕκαστον σύνταγμα ἡμῶν δὲν ἔχῃ πλείονας τῶν 300 ἢ 400 ἀνδρῶν, καὶ τούτους διεσπαρμένους, ὅταν ἦναι ἀδύνατον νὰ γείνωσιν οὐχὶ γυμνάσια τάγματος, συντάγματος, ταξιαρχίας καὶ μεραρχίας, ἀλλὰ πολλάκις καὶ γυμνάσια λόχου, εἶναι δυνατὸν νὰ σκεφθῇ τις περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ καὶ περὶ προσκλήσεως ἐφεδρειῶν; Ἄρα πρώτη ἀνάγκη εἶναι ἡ αὔξησις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀνδρῶν. Καὶ ὅπως φθάσῃ τις εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀνδρῶν, δύο γνῶμαι δὲν ὑπάρχουσι· πρέπει ἀφ’ ἑνὸς νὰ ἐλαττωθῶσιν αἱ ἀπαλλαγαί, πρέπει ἀφ’ ἑτέρου νὰ ἐλαττωθῇ ἡ θητεία. Ἐὰν δὲν ἐλαττωθῶσιν αἱ ἀπαλλαγαί, θὰ εὑρεθῆτε πάντοτε πρὸ τοῦ ἀριθμοῦ, τὸν ὁποῖον δίδει ἡ σημερινὴ κατάταξις τῶν πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν στρατιωτικῶν τῶν ὑποχρεώσεων προσερχομένων· ἐὰν δὲν ἐλαττώσητε τὴν θητείαν, θὰ εὑρεθῆτε εἰς τὴν ἀδυναμίαν νὰ ἐλαττώσητε τὰς ἀπαλλαγὰς, ἑπομένως εἶναι οἱ δύο ὅροι ἀναγκαῖοι, ὅπως ὀργανισμὸς οἱοσδήποτε λειτουργήσῃ. Ἀλλ’ ὅταν δυνηθῶμεν τοὺς δύο τούτους ὅρους νὰ ἐφαρμόσωμεν, —καὶ ὅπως δυνηθῶμεν τοὺς δύο τούτους ὅρους νὰ ἐφαρμόσωμεν, κατ’ ἀνάγκην θὰ ἔχωμεν δαπάνην μεγαλειτέραν, καὶ τὸ ζήτημα καταντᾷ, ὡς βλέπετε, ζήτημα οἰκονομικὸν —ὅταν, λέγω, δυνηθῆτε, λύοντες τὸ ζήτημα τὸ οἰκονομικόν, ἄνευ τοῦ ὁποίου πᾶς ὀργανισμὸς στρατοῦ, ὅσον τέλειος καὶ ἂν ἦναι, θὰ ἦναι ὀργανισμὸς καταδεδικασμένος νὰ μείνῃ χάρτης ἄγραφος, ὅταν, λέγω, τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα λυθῇ καὶ ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ ἐφαρμοσθῇ, τότε βεβαίως πρέπει ἀμέσως νὰ προβῶμεν εἰς τὴν κατάργησιν τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, διότι δὲν δύναται νὰ ἐννοηθῇ αὔξησις ἀφ’ ἑνὸς τῶν ἀνδρῶν τοῦ στρατοῦ, ἀφαίρεσις ἀπὸ τοῦ στρατοῦ 300 ἀξιωματικῶν ἀφ’ ἑτέρου. Βαίνομεν λοιπὸν κατ’ ἀνάγκην, Κύριοι, ἐὰν σκεφθῶμεν σοβαρῶς περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, βαίνομεν κατ’ ἀνάγκην εἰς τὴν κατάργησιν τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας. Ἐν ὅσῳ ὅμως τὰ οἰκονομικὰ μέσα τοῦ Κράτους δὲν ἐπιτρέπουσιν αὐτῷ τὴν ἐφαρμογὴν νέου ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία θέλει ἐξακολουθήσει λειτουργοῦσα, διότι δι’ αὐτῆς ἐπιτυγχάνεται οἰκονομία 600 χιλιάδων δραχμῶν διὰ μισθοὺς ἀξιωματικῶν. Ψηφίσατε ὅσους νόμους θέλετε περὶ καταργήσεως τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, θὰ εὑρεθῆτε εἰς τὴν ἀναπόδραστον ἀνάγκην, μέχρι τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν θὰ ἦναι δυνατὴ ἡ ἐφαρμογὴ νέου ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, νὰ διατηρήσητε αὐτήν· διότι θὰ σκεφθῆτε, ὅτι καταργουμένης τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας θὰ ἔχητε ἐπιβάρυνσιν τῶν δαπανῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ 600 χιλιάδας δραχμῶν, οἱονδήποτε δὲ σύστημα ἀστυνομίας καὶ ἂν ἐφεύρητε, οἱονδήποτε καὶ ἂν ἦναι τοῦτο, θὰ ἦναι σύστημα, τὸ ὁποῖον θὰ ἀπαιτῇ δαπάνας· ἀδιαφορῶ δὲ, ἂν αἱ δαπάναι αὗται μεταφερθῶσιν ἐκ τοῦ Κράτους εἰς τοὺς δήμους, ἀδιαφορῶ πληρέστατα· διότι ἡ κατάστασις τῶν δήμων εἶναι εἰς ὅλους γνωστή, καὶ εἶναι τοιαύτη, ὥστε πᾶσα ἐπιβάρυνσις αὐτῶν θὰ ἐπιβαρύνῃ πράγματι τὸ Κράτος, δὲν εἶναι δὲ ἐπιτετραμμένον νὰ βαρύνητε τὸ Κράτος, ἐν ὅσῳ δύνασθε νὰ διαθέσητε διὰ τὴν ἀστυνομικὴν ὑπηρεσίαν ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι εἰς οὐδὲν σοβαρὸν ἔργον στρατιωτικὸν ἀσχολοῦνται, καὶ τοὺς ὁποίους, καλῶς πράττετε, τοποθετοῦντες εἰς τὰς ἀστυνομίας τοῦ Κράτους, καὶ ἐξοικονομοῦντες εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν δαπάνην ὑπερβαίνουσαν τὰς 600 χιλιάδας δραχμῶν. Ἀλλὰ ἐν ὅσῳ τὸ σύστημα τοῦτο ἐξακολουθεῖ ἐφαρμοζόμενον, ἐν ὅσῳ οἱ ἀξιωματικοὶ ἀποσπῶνται εἰς τὴν ἀστυνομικὴν ὑπηρεσίαν, νομίζετε ὅτι ἡ σχετικὴ περὶ αὐτῶν διάταξις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι καλή; Νομίζετε ὅτι εἶναι καλὸν, ἐνῷ παραδέχεσθε τὴν ἀρχὴν τῆς προτάσεως τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ διὰ τὴν τοποθέτησιν καὶ μετάθεσιν τῶν ἀξιωματικῶν ἐν γένει, νὰ ἐξαιρέσητε ταύτης τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς ἐν ταῖς ἀστυνομίαις ὑπηρετοῦντας; Δὲν νομίζετε ὅτι εἶναι πρέπον ν’ ἀφήσητε εἰς τὸν Γενικὸν Διοικητὴν, τὸν γνωρίζοντα τὴν πραγματικὴν κατάστασιν τοῦ στρατοῦ, τὸν γνωρίζοντα ποῖα σώματα ἔχουσιν ὑπεραρίθμους, ποῖα σώματα δύνανται νὰ στερηθῶσιν ἀξιωματικῶν τινων ἄνευ ζημίας τῆς ὑπηρεσίας, δὲν νομίζετε, ὅτι εἶναι καλὸν ν’ ἀφήσητε εἰς αὐτὸν τὴν πρότασιν καὶ περὶ τῶν ἀξιωματικῶν τῆς ἀστυνομίας; Καὶ ποῖος ὁ κίνδυνος ὁ ἐκ τῆς προτάσεως ταύτης; Ἐὰν ἡ λύσις, τὴν ὁποίαν δίδετε ὡς πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ Γεν. Διοικητοῦ ἔχῃ πράγματι τὰ ἀγαθὰ, τὰ ὁποῖα ὑμεῖς ἐξ αὐτῆς προσδοκᾶτε, ἐὰν διὰ τῆς λύσεως τῆς ὑποδεικνυομένης, δηλαδὴ διὰ τοῦ δικαιώματος τοῦ Ὑπουργοῦ τοῦ νὰ ζητῇ ἠτιολογημένην ἔκθεσιν, ἢ νὰ ζητῇ δευτέραν πρότασιν, νομίζητε ὅτι ἡ εὐθύνη τοῦ Ὑπουργοῦ ἀποκαθίσταται πλήρης καὶ πᾶς κίνδυνος διαφωνίας μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ αἴρεται, ποίαν δυσκολίαν ἔχετε ν’ ἀπαιτήσητε αὐτὴν καὶ διὰ τοὺς ἀστυνόμους; Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι καλὸν θὰ ἦτο νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου, ἡ σχετικὴ πρὸς τοὺς ἀστυνόμους. Ἐγὼ, Κύριοι, μετὰ τὴν συζήτησιν, εἰς τὴν ὁποίαν προεκλήθην, ἐκ τοῦ καθήκοντος ἵνα ἀποδείξω, ὅτι νομοσχέδιον τῇ ἐμῇ πρωτοβουλίᾳ ὑποβληθὲν καὶ ψηφισθὲν δὲν εἶχε τὸ μέγα ἁμάρτημα τῆς ἀντισυνταγματικότητος, ἐγώ, Κύριοι, φρονῶ, ὅτι, ἐὰν διὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου ἐπιτυγχάνηται νὰ μὴ γείνῃ πλέον λόγος ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ περὶ τοῦ θεσμοῦ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, νὰ μὴ ἀποτελέσῃ ὁ θεσμὸς αὐτὸς θέμα διαπάλης κομματικῆς, φρονῶ ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ συστήσω τὴν ψήφισιν αὐτοῦ. Ἐκ τοῦ θεσμοῦ ἀπεκδέχομαι καλὰ ἀποτελέσματα, ἐὰν μάλιστα ἡ Πολιτεία δυνηθῇ νὰ λάβῃ τὰ μέτρα ἐκεῖνα, ἄνευ τῶν ὁποίων ἡ δρᾶσις τῆς Γενικῆς Διοικήσεως δὲν δύναται νὰ ᾖναι ἢ λίαν περιωρισμένη. Εἰς τὴν λῆψιν τῶν μέτρων τούτων δέον νὰ ἀσχοληθῶμεν ἄνευ διακρίσεως κόμματος. Πρέπει νὰ ἐργασθῶμεν πρὸς ψήφισιν καλοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, πρὸς εὕρεσιν κυρίως οἰκονομικῶν μέσων, ἐπιτρεπόντων τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ὀργανισμοῦ τούτου. Τούτου γενομένου, θὰ ἐκδηλωθῇ καταφανέστερον ἡ ἀγαθὴ ἐπίδρασις τοῦ θεσμοῦ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως ἐπὶ τῆς βελτιώσεως τῶν στρατιωτικῶν ἡμῶν πραγμάτων.

§186Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀναγκάζομαι νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ εἰσαχθέντος νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, διότι, ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας ἔκρινεν ἀναγκαῖον νὰ ζητήσῃ νὰ πείσῃ ὑμᾶς, ὅτι ὁ ὑπάρχων ἐν ἰσχύϊ νόμος περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ δὲν ἀντιβαίνει εἰς τὸ Σύνταγμα, καθῆκον εἶχον ὡσαύτως καὶ ἐγὼ νὰ ζητήσω νὰ πείσω ὑμᾶς, ὅτι οἱ ἰσχυρισμοὶ, τοὺς ὁποίους προέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον, ὅτε συνεζητεῖτο ὁ νόμος περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, ἦσαν ἰσχυρισμοὶ βάσιμοι καὶ οὐσιώδεις. Ὅτε κατὰ τὸ 1890 εἰσήχθη ὁ νόμος περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, πολλὰ συγχρόνως ἐτέθησαν ἐπὶ τοῦ τάπητος θέματα πρὸς συζήτησιν· ἐὰν συμφέρει εἰς τὰς πολιτειακὰς ἐξουσίας, ἐὰν συμφέρει εἰς τὴν χώραν καὶ εἰς τὸ Κράτος νὰ περιβληθῇ ὁ Διάδοχος τοῦ Ἑλληνικοῦ Θρόνου διὰ καθηκόντων, ἔστω καὶ καθαρῶς στρατιωτικῶν, τὰ ὁποῖα ὅμως ἤθελον δημιουργήσει αἰσθήματα δυσαρεσκείας πρὸς αὐτὸν, ἀφοῦ τὸ Σύνταγμα τῆς πατρίδος προώρισε τὸν Διάδοχον νὰ ἀναβῇ ἐπὶ τοῦ Θρόνου, ὅταν ὁ Θεὸς ἤθελεν εὐδοκήσει, τὴν ἡμέραν δ’ ἐκείνην, ἀναβαίνων ἐπὶ τοῦ Θρόνου, συμφέρον ἦτο νὰ ᾖναι ἀπηλλαγμένος πάσης κατ’ αὐτοῦ προκαταλήψεως. Ἡ παρατήρησις αὕτη ἦτο παρατήρησις πολιτικὴ, δὲν ἦτο παρατήρησις νομοθετικὴ, παρατήρησις συνταγματική. Πολλοὶ ἀληθῶς ἐκ τῶν συναδέλφων τῶν τότε ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει τὴν γνώμην ταύτην εἶχον, καὶ ἐπίστευον ὅτι βεβαίως δὲν πρέπει ν’ ἀνατεθῶσι καθήκοντα ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας εἰς τὸν Διάδοχον τοῦ Ἑλληνικοῦ Θρόνου. Ἐγὼ δὲν προέβην μέχρι τοῦ συλλογισμοῦ τούτου, καίτοι ηὐχόμην νὰ μὴ εἰσήγετο τοιοῦτο νομοσχέδιον, δὲν προέβην, λέγω, μέχρι τοῦ συλλογισμοῦ τούτου, καίτοι κατὰ τὸ μεσολαβῆσαν διάστημα, ἀπὸ τοῦ 1893 μέχρι τοῦ 1897, μοὶ ἐδόθησαν ἀφορμαὶ καὶ εὐκαιρία, ἵνα μορφώσω τὴν γνώμην, ὅτι τὰ ἔργα τὰ ἀνατιθέμενα εἰς τὸν Διάδοχον τοῦ Ἑλληνικοῦ Θρόνου δὲν πρέπει νὰ ᾖναι τοιαῦτα, ὥστε νὰ δημιουργήσωσιν αἰσθήματα πρὸς αὐτὸν δυσμενῆ, καίτοι μοὶ ἐδόθη ἀφορμὴ τὰς ἰδέας μου ταύτας νὰ ἀνακοινώσω καὶ εἰς αὐτὸν τὸν Διάδοχον. Ἀλλ’ εἶπον ὅτι δὲν ἠσχολήθην ἐπὶ τοσοῦτον ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ὅσον μὲ ἠσχόλησε τὸ θέμα τὸ ἕτερον, ὅτι ὁ νόμος εἶναι ἀντισυνταγματικὸς, ἀφοῦ μάλιστα, ἐὰν ἤθελέ ποτε τελεσθῆ πρᾶξις ἀντισυνταγματικὴ ὑπὸ Ὑπουργοῦ, ὀργάνου τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, τὸ δεινὸν δὲν ἤθελεν εἶσθαι τοσούτῳ δεινὸν, ὅσῳ ἐὰν ἐτελεῖτο πρᾶξις ἀντισυνταγματικὴ ἐπ’ ὀνόματι τῆς Α. Β. Ὑψηλότητος τοῦ Διαδόχου. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας, περιορισθεὶς ἐπὶ τῶν γενομένων σήμερον παρατηρήσεων περὶ τῆς ἀντισυνταγματικότητος τοῦ νόμου περὶ Γενικῆς Διοικήσεως, ἐπὶ τῶν παρατηρήσεων, καθ’ ἃς ἡ ἀντισυνταγματικότης τοῦ νόμου τούτου ὑπάρχει ἐν τῷ δικαιώματι, τὸ ὁποῖον ἀνετέθη εἰς τὸν Διάδοχον, ὡς Γενικὸν Διοικητὴν τοῦ στρατοῦ, ἵνα ὑποβάλλῃ προτάσεις, περιορισθεὶς, λέγω, εἰς τὴν παρατήρησιν ταύτην, ἠσχολήθη ν’ ἀνασκευάσῃ τὸν προταθέντα ἰσχυρισμὸν, δὲν ἔθιξεν ὅμως ἄλλον ἰσχυρισμὸν, ὁ ὁποῖος καταγγέλλει τὴν παράβασιν διατάξεων τοῦ Συντάγματος. Ὅταν τὸ Σύνταγμα ἐν ἄρθρῳ 77 ἀναγράφῃ, ὅτι οὐδὲν μέλος τῆς Βασιλικῆς Οἰκογενείας δύναται νὰ γείνῃ Ὑπουργὸς, ποίαν τάχα εἶχεν ἔννοιαν ἡ διάταξις αὕτη, ποῖος σκοπὸς, ποία ἰδέα, ποία γνώμη ὑπηγόρευσεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν τοῦ 1863 νὰ περιλάβῃ ἐν τῷ Συντάγματι τοιαύτην διάταξιν; Κατάδηλον εἶναι, ὅτι ὁ σκοπὸς, ὁ ὁποῖος ὑπηγόρευσε τὴν διάταξιν ταύτην, ἦτο ἡ διατήρησις ἀκεραίας τῆς εὐθύνης τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, διότι ἀνατρέπονται πᾶσαι αἱ βάσεις τῶν ἐλευθέρων πολιτευμάτων, ὅταν αἱ πράξεις τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας δὲν συνεπάγωσι τὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν ὑπέχει διὰ πᾶσαν πρᾶξιν, τὴν ὁποίαν προσυπογράφει ὁ Ὑπουργὸς ἐν διατάγματι βασιλικῷ. Ἀλλὰ διὰ τοῦ νόμου περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ ἀφῃρέθησαν ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἀνετέθησαν εἰς τὸν Διάδοχον. Βεβαίως ὁ νόμος περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ δὲν ἀνεγνώρισεν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν τὸν Διάδοχον, ἀλλὰ διὰ τοῦ νόμου τούτου ἀφῃρέθησαν δικαιώματα, καθήκοντα τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ ἀνετέθησαν ταῦτα εἰς τὸν Διάδοχον· καὶ ἐνῷ ὁ Διάδοχος δὲν ἐγένετο Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἀνέλαβεν ὅμως τὸ δικαίωμα νὰ ἐκπληροῖ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἐπάγουσιν εὐθύνην, καὶ τὰ ὁποῖα ἁρμόζουσι μόνον εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, τὸν κυρίως ὑπεύθυνον ἐπὶ τῇ ἐνασκήσει τῶν καθηκόντων τούτων. Ἐὰν ἀναγνώσητε τὸν νόμον περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, ἐὰν ἐξετάσητε τὰς λεπτομερείας τῆς ἐκτελέσεως τῶν καθηκόντων, τὰ ὁποῖα δι’ αὐτοῦ ἀνετέθησαν εἰς τὸν Γενικὸν Διοικητὴν, δὲν θὰ εὕρητε τὴν εὐθύνην ταύτην ἐκλιποῦσαν; Ἡ οἰκονομικὴ ὑπηρεσία τοῦ στρατοῦ ἀνήκει εἰς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν τοῦ στρατοῦ. Ἡ οἰκονομικὴ ὑπηρεσία εἶναι διαχείρισις χρημάτων· ὁ ὑπεύθυνος, ὁ Ὑπουργὸς, ἐτέθη ἐκτὸς ἀγῶνος, ἐκτὸς μάχης, ἐκτὸς ἐνεργείας, καὶ ἡ διαχείρισις γίνεται ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ τοῦ στρατοῦ. Ποῖος λοιπὸν ὑπέχει τὴν εὐθύνην ταύτην; Ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία, ἡ ὁποία εἶναι ὁ ὀφθαλμὸς τοῦ Κράτους ἐπὶ τῶν μεγάλων καὶ πολυτίμων συμφερόντων αὐτοῦ, ἡ ὁποία παριστᾷ τὴν ἔννοιαν τοῦ στρατοῦ καὶ τὸν σκοπὸν αὐτοῦ, διότι ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία ἀντικείμενον ἔχει τὴν ἔρευναν τῶν πραγμάτων, τὴν μελέτην τῶν θεμάτων, τὴν παρασκευὴν καὶ ἐπεξεργασίαν πάντων τῶν ἀναγκαίων, τὰ ὁποῖα συντελοῦσιν εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ σκοποῦ τοῦ στρατοῦ, — σκοπὸς δὲ τοῦ στρατοῦ εἶναι ἡ ἄμυνα ὑπὲρ τῆς ἀκεραιότητος τοῦ Κράτους, ἢ ἡ ἄμυνα ὑπὲρ τῶν μεγάλων ἐθνικῶν συμφερόντων, — ἡ ἐπιτελικὴ, λέγω, ὑπηρεσία ἀφῃρέθη ἢ δὲν ἀφῃρέθη ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν; Ἂν σᾶς ἀναγνώσω τὸ ἄρθρον περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ὁ συντάκτης αὐτοῦ εἶχε τὴν πρόθεσιν ν’ ἀφαιρέσῃ τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν ἀπὸ τὸ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργεῖον, ἀλλ’ ἔλειπεν ἀπ’ αὐτοῦ τὸ θάρρος νὰ τὸ διατάξῃ εὐκρινῶς, καθαρῶς· καὶ ἂν ἤθελε παραβάλει τις ταῦτα μὲ τὰς σχέσεις τοῦ κοινωνικοῦ βίου, ἤθελεν ὑπολάβει, ὅτι ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία ἀφῃρέθη ἀπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν διά τινος λαθροχειρίας· καὶ ὅτι ἀφῃρέθη, ἀπόδειξις εἶναι τὰ γενόμενα μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ νόμου περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ. Τὸ ἄρθρον 6 τοῦ νόμου διατάσσει: «Τὸ ἐπιτελεῖον τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ διεξάγει καὶ τὰς νῦν διεξαγομένας ὑπηρεσίας ὑπὸ τῆς παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας». Ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ Γενικὴ Διοίκησις διεξάγει τὰς ὑπηρεσίας, αἱ ὁποῖαι ἀνατίθενται εἰς τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ὑπάρχει πλέον ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν; Ὁ Κανονισμὸς μάλιστα, ὁ ἐκδοθεὶς πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου περὶ Γεν. Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, ὁ Κανονισμὸς οὗτος εὐρύτερον ἀναγράφει πάντα τὰ θέματα, ὅσα ἀποτελοῦσι τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν. Ὑπάρχει ἐκδεδομένον κατὰ τὸ 1887 διάταγμα τῆς 25 Σεπτεμβρίου, τὸ ὁποῖον ἐξεδόθη πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο, κατὰ Μάϊον, ἐξεδόθη ὡσαύτως, περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Τὸ διάταγμα τοῦτο προσδιορίζει πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου ποία εἶναι ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία τοῦ στρατοῦ, τίνα θέματα, τίνες μελέται, τίνες ἐργασίαι ἀποτελοῦσι τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ. Λέγω, ὅτι τὸ διάταγμα ἐξεδόθη πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου, διότι κατὰ τὸν νόμον ἐκεῖνον ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν διαιρεῖται εἰς τμήματα, ἓν δὲ τῶν τμημάτων τούτων εἶναι τὸ τμῆμα τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας. Τὸ διάταγμα τῆς 25 Σεπτεμβρίου 1887 ἀνέγραψεν, ὡς εἶπον, ποῖα εἶναι τὰ ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν, ἥτις διεξάγεται ἐν τῷ περὶ οὗ ὁ λόγος τμήματι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ὁ Κανονισμὸς, ὁ πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου περὶ Γεν. Διοικήσεως ἐκδοθεὶς, ἐν ἄρθρῳ 18 ἀναγράφει ταῦτα: «Πλὴν τῶν ὑποθέσεων, αἵτινες ἀφορῶσι τὴν διοίκησιν τοῦ στρατοῦ, τὸ ἐπιτελεῖον τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ διεξάγει καὶ τὰς νῦν διεξαγομένας ὑποθέσεις ὑπὸ τῆς παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας, συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 1 τοῦ Β. Διατάγματος τῆς 25 Σεπτεμβρίου 1887.» Ποίας ἀναγράφει ὑποθέσεις τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας τὸ διάταγμα τοῦτο; (ἀναγινώσκει): «1) Τὴν τοποθέτησιν τῶν σωμάτων τοῦ στρατοῦ καὶ τῶν ἀποσπασμάτων αὐτῶν. 2) Τὴν μελέτην περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ, τῆς ἐφεδρείας αὐτοῦ, τῆς ἐθνοφρουρᾶς καὶ τῆς ἐφεδρείας αὐτῆς, καὶ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ νόμου. 3) Τὴν μελέτην τῶν ὀργανισμῶν τῶν ξένων στρατῶν. 4) Τὰ σχέδια ἐπιστρατεύσεως. 5) Τὰς βάσεις τῆς προπαρασκευῆς τοῦ πολέμου (σχέδιον ἀμύνης, σχέδιον ἐπιθέσεως). 6) Τὸν κανονισμὸν τῆς στολῆς καὶ τῆς ἐξαρτύσεως. 7) Τὰς βάσεις τῆς γενικῆς τοῦ στρατοῦ θεωρητικῆς καὶ πρακτικῆς ἐκπαιδεύσεως. 8) Τὴν μελέτην πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν πρὸς συντήρησιν τοῦ στρατοῦ ἐν πολέμῳ πόρων. 9) Τὰς μεγάλας ἀσκήσεις. 10) Τὴν ἀποστολὴν ἀξιωματικῶν πρὸς μελέτην ἀντικειμένων ἀναγομένων εἰς τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν ἢ πρὸς παράστασιν εἰς τὰς ἀσκήσεις ξένων στρατῶν. 11) Τὴν ἔκδοσιν ἀδειῶν περὶ δημοσιεύσεως στρατιωτικῶν συγγραμμάτων, περιοδικῶν καὶ ἐν γένει πραγματειῶν ἀφορωσῶν εἰς τὰ στρατιωτικά. 12) Τὴν μελέτην τῶν ἐκθέσεων τῶν τε ἐπιθεωρητῶν καὶ διοικητῶν στρατιωτικῶν μονάδων, τῶν ἀφορωσῶν εἰς τὴν γενικὴν τοῦ στρατοῦ κατάστασιν. 13) Τὰς ἑρμηνείας ἐπὶ τοῦ κανονισμοῦ τῶν μεγάλων ἀσκήσεων καὶ ἐν γένει τῶν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ στρατοῦ ἐν ἐκστρατείᾳ. 14) Τὴν ἵδρυσιν καὶ ἐπιτήρησιν τῶν μέσων πρὸς πρακτικὴν τοῦ σώματος τῶν ἀξιωματικῶν ἐκπαίδευσιν, οἷον αἰθουσῶν ὁπλομαχητικῆς, ἱπποδρομίων, λεσχῶν καὶ τῶν τοιούτων. 15) Τὴν μελέτην ὑπὸ στρατιωτικὴν ἔποψιν τῆς τε Ἑλληνικῆς χώρας καὶ τῶν γειτόνων χωρῶν. 16) Τὴν συλλογὴν πληροφοριῶν περί τε τοῦ ὀργανισμοῦ καὶ τοῦ ὁπλισμοῦ τῶν ξένων στρατῶν. 17) Τὸν προσδιορισμὸν καὶ τὴν τοποθέτησιν ἐν πολέμῳ τῶν ἀποθηκῶν, ἐφοριῶν, πυροτεχνουργείων, ἀρτοποιείων, νοσοκομείων, στρατιωτικῶν ἐργαλείων κλπ. 18) Τὸν στρατωνισμὸν, τὰς ἐπισταθμίας, τὰς στρατοπεδεύσεις καὶ τοὺς καταυλισμούς. 19) Τὴν ὑπηρεσίαν τῶν σιτιῶν. 20) Τὴν συλλογὴν χωρογραφικῶν πληροφοριῶν καὶ σχεδίων, ἀφορώντων εἰς τὰ γείτονα Κράτη. 21) Τὰς στατιστικὰς πληροφορίας περί τε τῆς Ἑλληνικῆς καὶ τῶν γειτόνων χωρῶν. 22) Τὴν συλλογὴν συγγραφῶν καὶ ὑπομνημάτων ἀφορώντων εἰς τὴν στρατιωτικὴν γεωγραφίαν καὶ ἱστορίαν τῶν ἐθνῶν, ἰδίᾳ δὲ τοῦ Ἑλληνικοῦ καὶ Τουρκικοῦ, καὶ σύνταξιν τῆς στρατιωτικῆς ἱστορίας τοῦ τόπου. 23) Τὴν συγκέντρωσιν τῶν ἡμερολογίων τῶν συμβάντων ἁπάντων τῶν σωμάτων καὶ τῶν ἀποσπασμάτων αὐτῶν. Τὰ ὁδοιπορικὰ ὑπομνήματα. 24) Τὰς στρατιωτικὰς συγκοινωνίας. 25) Τὰς τηλεγραφικὰς γραμμάς. 26) Τὴν μεταφορὰν στρατευμάτων διὰ θαλάσσης καὶ διὰ τῶν σιδηροδρόμων. 27) Τὴν ταχυδρομικὴν ὑπηρεσίαν. Πάντα ταῦτα τὰ θέματα, κατὰ τὸν νόμον περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, διεξάγει ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία. Τί μένει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν; Ὁ νόμος περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ ἀναγράφει: «Τὸ Ἐπιτελεῖον τῆς Γεν. Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ διεξάγει καὶ τὰς νῦν διεξαγομένας ὑποθέσεις ὑπὸ τῆς παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας». Ἔμεινε λοιπὸν εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργεῖον τίποτε; Δὲν εἶχον τὸ θάρρος νὰ τὸ ἀναγράψωσιν ἐν τῷ νόμῳ, εἶχον ὅμως τὸ θάρρος νὰ τὸ ἐκτελέσωσι, νὰ τὸ ἀναγράψωσιν ἐν τῷ Κανονισμῷ, καὶ νὰ ἀναγράψωσιν ὅτι πάντα τὰ θέματα, τὰ ὁποῖα τὸ διάταγμα τῆς 25 Σεπτεμβρίου 1887 ἀνέγραψεν ὡς θέματα τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας, πάντα ταῦτα ἀνήκουσιν εἰς τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν τῆς Γενικῆς Διοικήσεως.

§187Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ δευτέρα παράγραφος τοῦ ἄρθρου 6 σαφηνίζει πλέον τὴν ἔννοιαν.

§188Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Θέλω προβῆ ἀμέσως. Καὶ αὐτὰ τὰ θέματα, τὰ ὁποῖα ἀνήκουσιν εἰς τὸ Ἐπιτελεῖον τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, ποῖα πορίσματα παρέχουσιν; (ἀναγινώσκει τὴν βʹ παράγραφον τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ νόμου περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ): «Ὁ Γεν. Διοικητὴς ὑποβάλλει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν τὰς ἀναγκαίας προτάσεις ἐπὶ τῶν ὑποθέσεων τοῦ ἀνωτέρω ἐδαφίου, αἵτινες ἀπαιτοῦσι τὴν ἔκδοσιν βασιλικοῦ διατάγματος. Ἔτι δὲ ὑποβάλλει προτάσεις περὶ μεταθέσεως ἀξιωματικῶν ἀπὸ σώματος εἰς σῶμα τοῦ αὐτοῦ ὅπλου, ἢ εἰς γενικὰς καὶ εἰδικὰς ὑπηρεσίας τοῦ στρατοῦ.» Ὁ Ὑπουργὸς λοιπὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος δὲν διευθύνει πλέον ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν, ἵνα ἐνασκῇ αὐτὴν διὰ τῶν ὑπαλλήλων αὐτοῦ ἐν τῷ τμήματι τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας, δὲν ἐνασκεῖ πλέον οὐδὲ μελέτας, οὐδ’ ἀσχολεῖται εἰς τὰς λεπτομερείας· ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει καθῆκον νὰ δέχηται προτάσεις, ὅπως ὑποβάλῃ εἰς τὸν Βασιλέα καὶ προκαλέσῃ βασιλικὸν διάταγμα πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν μελετῶν τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ. Ὑφίσταται λοιπὸν πλέον Ὑπουργεῖον Στρατιωτικῶν; Δὲν μετεφέρθησαν ἐν δέσμῃ πάντα τὰ καθήκοντα τ’ ἀποτελοῦντα τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν, δὲν μετεφέρθησαν, λέγω, ἀπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν τοῦ στρατοῦ; Καὶ τίς ὑπέχει τὴν εὐθύνην ἐπὶ τῇ ἐκτελέσει τῶν ἐπιτελικῶν τούτων ἐργασιῶν; Ποῖος θέλει ὑπόσχει τὴν εὐθύνην, ἂν αἱ μελέται αὗται, ἂν αἱ ἔρευναι αὗται ἐγένοντο προσηκόντως, ἂν παρήγαγον ἀποτελέσματα ἀκριβῆ καὶ ἀληθῆ; καὶ παρὰ τίνος θέλομεν ζητήσει τὴν εὐθύνην ταύτην; Ὑπάρχει πλέον, ὑφίσταται ἡ περὶ εὐθύνης τῶν πράξεων τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας διάταξις τοῦ Συντάγματος; Ἰδοὺ διατὶ τότε καὶ ἄλλοι συνάδελφοι ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, οἱ ὁποῖοι δὲν γνωρίζω ποίαν ἔχουσι σήμερον γνώμην, ἀλλὰ καὶ ἐγὼ παρέστην ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἐξέθηκα τὴν γνώμην εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἐζήτησα νὰ πείσω τὴν πλειοψηφίαν, ὅτι αἱ διατάξεις τοῦ νόμου περὶ Γενικῆς Διοικήσεως εἶναι ἀντισυνταγματικαὶ, καὶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἀναγράφωνται ἐν νόμῳ διατάξεις, αἵτινες ἀναιροῦσι τὴν βάσιν τοῦ πολιτεύματος, τὴν εὐθύνην τῶν ὀργάνων τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Ὑποθέσατε, Κύριοι, ὅτι ἕνεκα ἀμελείας τῶν ἐκτελούντων τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν ἐν τῷ γραφείῳ τῷ ἐπιτελικῷ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, ἕνεκα παραδρομῆς, ἕνεκα πεπλανημένης σκέψεως, παρήχθησαν ἀποτελέσματα τοιαῦτα, τῶν ὁποίων ἡ ἀποδοχὴ καὶ ἡ ἐκτέλεσις ἤθελον ἐκθέσει εἰς μέγαν κίνδυνον τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, ἤθελον ἐπιφέρει ζημίας ἀνεπανορθώτους· κατὰ τίνος τότε ἤθελεν ἡ Βουλὴ στραφῆ, ἵνα συστήσῃ ἐξεταστικὴν τῶν πραγμάτων ἐπιτροπὴν, ἢ ἀνακριτικὴν ἐπιτροπὴν, ὅπως ζητήσῃ ποινικὰς εὐθύνας ἐπὶ τῷ δυστυχήματι, τὸ ὁποῖον συνέβη εἰς τὴν πατρίδα; Δὲν γνωρίζω, πῶς οἱ ὑπεύθυνοι κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον, οἱ εἰσηγησάμενοι τὸ νομοσχέδιον περὶ Γενικῆς Διοικήσεως, πῶς ἐσκέφθησαν τότε. Οὐδένα εἶμαι διατεθειμένος νὰ ἐγκαλέσω ἐπὶ ἐλλείψει πατριωτισμοῦ. Εἶναι ἐνδεχόμενον, ὅτι, ἂν ἐλάμβανον ὑπ’ ὄψιν πάντα ταῦτα τ’ ἀποτελέσματα τῆς διατάξεως ταύτης τοῦ νόμου περὶ Γενικῆς Διοικήσεως, δὲν ἤθελον ἴσως κρίνει, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἔπρεπε νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ νὰ συστηθῇ παρ’ αὐτῶν, ὅπως ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Καὶ σᾶς ἀνέφερα τὸν μέγαν ὄγκον τῶν καθηκόντων τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος μετεκομίσθη ἐπὶ τετρατρόχου ἁμάξης εἰς τὰ γραφεῖα τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ. Ἀλλὰ μήπως μόνον τοῦτο; Πρέπει νὰ σᾶς ἀναγνώσω διατάξεις ἄλλας τοῦ νόμου περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, αἱ ὁποῖαι ἴσως θέλουσιν ἐμποιήσει ἔκπληξίν τινα διὰ τὴν διασκευὴν αὐτῶν, ἥτις, ἐνῷ κατ’ ἐπιφάνειαν φαίνεται ὅτι ἀφίνει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ὑπηρεσίαν, πράγματι τὸ ἀπεκδύει ἀπὸ πάσης ἀναμίξεως εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἐκείνην (ἀναγινώσκει): «Ὑπὸ τὴν διοίκησιν τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ ὑπάγονται τὰ στρατιωτικὰ σώματα, αἱ ὑπηρεσίαι καὶ τὰ καταστήματα, δὲν ὑπάγονται δὲ ἡ χωροφυλακὴ, ἡ Διεύθυνσις τοῦ ὑλικοῦ πολέμου, ἡ στρατολογικὴ ὑπηρεσία, ἡ στρατιωτικὴ δικαιοσύνη, αἱ Γενικαὶ Ἀποθῆκαι ὑλικοῦ καὶ ἡ χαρτογραφικὴ ὑπηρεσία». Ἡ Διοίκησις λοιπὸν τῆς στρατιωτικῆς δικαιοσύνης δὲν ὑπάγεται εἰς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν τοῦ στρατοῦ, ἀλλ’ ὑπάγεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Τί πράττει τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν; Ὑπάγεται εἰς αὐτὸ ἡ στρατιωτικὴ δικαιοσύνη, διότι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν τάσσεται νὰ ἐκτιμήσῃ τὰς πράξεις, τὰς ὁποίας καλεῖται τὸ δικαστήριον νὰ κρίνῃ; Οὐδέποτε! Ὑπάγεται ἡ στρατιωτικὴ δικαιοσύνη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ τοῦτο διορίζει τοὺς δικαστὰς, τοὺς βασιλικοὺς ἐπιτρόπους, ἢ τοὺς εἰσηγητάς; Ὄχι· διότι ὁ διορισμὸς αὐτῶν ἀπεδόθη εἰς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν. Ὑπάγεται ἡ στρατιωτικὴ δικαιοσύνη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ἵνα τοῦτο φροντίζῃ νὰ ἐκτελῶνται αἱ ποιναί; Ὄχι· διότι αἱ φυλακαὶ ὑπάγονται εἰς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν τοῦ στρατοῦ. Λοιπὸν κατὰ τί ὑπάγεται ἡ στρατιωτικὴ δικαιοσύνη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν; Ἐγράφη ἐν τῷ νόμῳ, ὅτι ὑπάγεται, ἐνῷ οὐδεμίαν περὶ ταύτης ἀφῆκεν ὁ νόμος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον φροντίδα, καθ’ ὃν τρόπον ἀνέγραψεν ὅτι ὑπάγεται καὶ ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι δὲν συμμερίζομαι τὴν γνώμην ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀπεκάλυψαν ποίαν ἔχουσι γνώμην περὶ τῶν υἱῶν τοῦ Βασιλέως. Ἐλέχθη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἄλλοτε, ὅτι οἱ βασιλόπαιδες δὲν πρέπει νὰ λαμβάνωσιν ὑπηρεσίαν δημοσίαν· ἐγὼ δὲν ἔχω τὴν γνώμην ταύτην, ἑπομένως στέργω νὰ ἀνατίθηται καὶ εἰς βασιλόπαιδας δημοσία ὑπηρεσία. Ηὐχόμην ὅμως, ἡ Γεν. Διοίκησις τοῦ στρατοῦ νὰ μὴ ἀνατεθῇ εἰς τὸν Διάδοχον, ἀλλ’ οὐδ’ ἐδήλωσα τὴν γνώμην μου ταύτην, οὐδὲ ἐπέμεινα νὰ μὴ ἀνατεθῇ ἡ Γεν. Διοίκησις τοῦ στρατοῦ εἰς αὐτόν· ἐπέμεινα μόνον νὰ μὴ ἀναγραφῶσιν ἐν τῷ νόμῳ διατάξεις ἀντισυνταγματικαὶ, διατάξεις τοιαῦται, αἱ ὁποῖαι καταλύουσι πᾶσαν εὐθύνην τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, αἱ ὁποῖαι μεταποιοῦσι τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, τὸν πρῶτον Σύμβουλον τοῦ Βασιλέως ἐπὶ τῶν πραγμάτων τοῦ στρατοῦ τὸν ὑπεύθυνον ἐν τῷ Ὑπουργείῳ διατάκτην, μεταποιοῦσι, λέγω, αὐτὸν εἰς ἁπλοῦν ἐκτελεστὴν ἀποφάσεων ἢ γνωμῶν, τὰς ὁποίας αὐτὸς οὐδ’ εἶχεν οὐδὲ ἐπέταξεν, ἀλλὰ μόνον ἀνέλαβε καθῆκον νὰ ἐκτελῇ. Εἶναι δυνατόν ποτε νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δύναται νὰ καθεσθῇ ἐπὶ τῆς ἕδρας τοῦ Ὑπουργοῦ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ διορίζῃ δ’ ἄλλος τοὺς τμηματάρχας αὐτοῦ; Καὶ ἐλέχθη σήμερον ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι ναὶ μὲν οὕτως ἔχουσι τὰ τοῦ διορισμοῦ τῶν τμηματαρχῶν καὶ εἰσηγητῶν τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργείου, ἀλλ’ ἡ Γενικὴ Διοίκησις τοῦ στρατοῦ τείνει πάντοτε εὐήκοον οὖς εἰς τὰς παραστάσεις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐγὼ δὲν εὑρέθην εἰς θέσιν νὰ μεταβάλω τὸ προσωπικὸν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν· ἀφῆκα τοῦτο ὡς εὗρον αὐτὸ καταρτισθὲν καὶ διασκευασθὲν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου προκατόχου μου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ φίλου μου κυρίου Θ. Λιμπρίτου. Ἀλλ’ ἐὰν τυχὸν ἤθελον ζητήσει μεταβολὴν προσώπου τινὸς, ἑνὸς τμηματάρχου, τί ἔπρεπε νὰ πράξω; Νὰ παρακαλέσω τὴν Γενικὴν Διοίκησιν νὰ μοὶ στείλῃ ἕνα ἀξιωματικὸν, ὃν ἤθελεν ἐκλέξει, ἵνα δεχθῶ ὡς τμηματάρχην. Δικαίωμα νὰ ὀνομάσω τίνα ἔπρεπε νὰ μοὶ στείλῃ, δὲν εἶχον· ἀλλὰ καὶ νὰ ὀνομάσω κρύφα, τίνα ἀξιωματικὸν ἐπεθύμουν νὰ μοὶ στείλῃ ὡς ὑπάλληλον ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, νὰ ἀνακοινώσω ὅτι ἐπεθύμουν νὰ μοὶ σταλῇ ὁ Α ἢ ὁ Β, οὐδὲ τοῦτο συνηρμολογεῖτο, οὐδ’ ἥρμοζεν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι δὲν εἶχον ἀφορμὴν νὰ μεταβάλω τὸ προσωπικὸν τῶν τμηματαρχῶν, ἀλλ’ ἐὰν εἶχον λάβει ἀφορμὴν νὰ μεταβάλω αὐτὸ κατά τι, ἤθελον παραιτηθῆ ἀπὸ τῆς ἀποφάσεως ταύτης, ἵνα μὴ περιπέσω εἰς τοιαύτας λοξοδρομίας. Τὸ θέμα, τοῦ ὁποίου ἥψαντο πρὸ μικροῦ οἱ ἀγορεύσαντες κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ εἰσαχθέντος εἰς τὴν Βουλὴν, οἵτινες ἠγόρευσαν μὲν κατ’ αὐτοῦ, ἀλλὰ δὲν διατίθενται νὰ ψηφίσωσι κατ’ αὐτοῦ, τὸ θέμα, λέγω, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως, τὸ ὁποῖον ἀνετέθη εἰς τὸν Γενικὸν Διοικητὴν τοῦ στρατοῦ, τῆς μεταβολῆς τῆς τοποθετήσεως, τῆς ἀποσπάσεως ἢ μεταθέσεως τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ἀνηκόντων εἰς τὸ σῶμα τοῦ στρατοῦ, εἰς τὸ corps d’ armée, εἰς τὰς μεραρχίας καὶ εἰς τὰς ταξιαρχίας, τὸ θέμα τοῦτο δὲν μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι ἡ κυρία ἀναίρεσις τοῦ συνταγματικοῦ δικαιώματος τοῦ Ὑπουργοῦ. Βεβαίως περιέχει περιστολὴν τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ, ἀλλ’ ἴσως προσιδιάζει εἰς τὸν ἀρχηγὸν στρατιωτικοῦ σώματος, προσιδιάζει εἰς αὐτὸν νὰ σχηματίζῃ γνώμην περὶ τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα ὑπηρετοῦσιν ἐν ταῖς ὑπὸ τὴν Γενικὴν Διοίκησιν μονάσιν, αἵτινες ἀποτελοῦσι τὸ στρατιωτικὸν σῶμα, τοῦ ὁποίου ἀνετέθη ἡ διοίκησις εἰς αὐτὸν, διότι ἀληθῶς ἀκριβέστερον ἢ καὶ καλλίτερον ἴσως θέλει κρίνει τὰς ἰδιότητας, τὴν ἱκανότητα ἢ τὰς ἀτελείας τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ ἀξιωματικοῦ ὁ Γενικὸς Διοικητὴς τοῦ στρατοῦ, ὁ ὁποῖος τυγχάνει διοικῶν ἐν τῷ σώματι τούτῳ. Διὰ τοῦτο ἀφέθη διὰ τοῦ νομοσχεδίου εἰς τὸν Γεν. Διοικητὴν νὰ προτείνῃ. Τὸ δικαίωμα τοῦ προτείνειν δὲν εἶναι δικαίωμα τοῦ διορίζειν, ἀλλ’ εἶναι δικαίωμα περιορίζον τὸ δικαίωμα τοῦ διορίζειν, διότι ὁ ἔχων τὸ δικαίωμα τοῦ διορίζειν ὀφείλει νὰ προσέξῃ εἰς τὴν γενομένην πρότασιν ὑπὸ τοῦ ἔχοντος τὸ δικαίωμα νὰ προτείνῃ. Καὶ ἔχει μὲν τὸ δικαίωμα νὰ δεχθῇ ἢ μὴ δεχθῇ τὴν πρότασιν ταύτην, ἀλλ’ ἐὰν δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ προτείνῃ, ἀλλὰ μόνον νὰ γνωμοδοτῇ ὁ Γενικὸς Διοικητὴς τοῦ στρατοῦ, τὸ πρᾶγμα δὲν ἤθελεν ἔχει οὕτω· ἀλλ’ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προτείνῃ, ὁ δὲ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀρνῆται νὰ ἐκτελέσῃ τὴν πρότασιν ταύτην. Ἐὰν λοιπὸν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀρνηθῇ νὰ ἐκτελέσῃ τὴν πρότασιν τοῦ Γεν. Διοικητοῦ, τότε ἡ πρότασις δὲν ἐκτελεῖται· ἐὰν δὲ ἡ ἐκτέλεσις τῆς προτάσεως ἦναι ἀναγκαία, ἐὰν πρόκηται περὶ πληρώσεως κενοῦ, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ πληρωθῇ εἴτε διὰ τοῦ Α εἴτε διὰ τοῦ Β, ἡ ἄρνησις τοῦ Ὑπουργοῦ νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν πρότασιν καὶ ἡ ἐπιθυμία τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ νὰ ἐπιμένῃ εἰς αὐτὴν βεβαίως θέλει ἐπιφέρει χαλάρωσιν ἢ καὶ παράλυσιν, διότι τὸ κενὸν θέλει μένει κενὸν, δύναται δὲ νὰ ἐπιφέρῃ ζημίαν εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ στρατοῦ. Διὰ τοῦτο ἡ διάταξις, ἡ ὁποία προσετέθη, ἐὰν δὲν αἴρῃ ὁλοσχερῶς τὴν δυσχέρειαν ταύτην, καταδηλοῖ ὅμως τὸν σκοπὸν, τὴν ἐπιθυμίαν τῆς ἐξομαλύνσεως τῆς δυσχερείας ταύτης. Λέγω ἐὰν δὲν αἴρῃ τὴν δυσχέρειαν, διότι ὁ νόμος τότε ἔπρεπε νὰ δώσῃ τὴν νικῶσαν εἴτε εἰς τὸν διορίζοντα, εἴτε εἰς τὸν προτείνοντα, ὁ δὲ νόμος ἀπέσχε νὰ πράξῃ τοῦτο, καὶ ἀπέσχε νὰ πράξῃ τοῦτο ὀρθῶς· ἀλλ’ ἀφοῦ ὁ Ὑπουργὸς δὲν θέλει δεχθῆ πρότασιν γενομένην ὑπὸ τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ τοῦ στρατοῦ, ἡ ἄρνησίς του αὕτη θέλει προκαλέσει καὶ ἐν τῇ Γενικῇ Διοικήσει τοῦ στρατοῦ καὶ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν μείζονα προσοχὴν καὶ ἐξέτασιν πρὸς βεβαίωσιν, πρὸς ἀνεύρεσιν τῆς ἀληθείας· ἐὰν δὲ ὑπάρχῃ κοινὸς σκοπὸς νὰ πραχθῇ τὸ καλὸν, βεβαίως ἡ διαφωνία θέλει ἐξομαλυνθῆ, ὑποχωροῦντος ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἔχει ὀλιγώτερον δίκαιον. Ἴσως δὲν πρέπει νὰ ἐκτείνω τὸν λόγον ἐπὶ τῶν λεχθέντων ὑπὸ τῶν κυρίων ἀξιωματικῶν Βουλευτῶν, οἵτινες ἠγόρευσαν τὴν πρωΐαν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Οἱ κύριοι ἀξιωματικοὶ Βουλευταὶ διετέθησαν νὰ ἐγκαλῶσι τὰς ξένας ἐπιρροὰς ἐπὶ τοῦ στρατοῦ· ἀλλ’ ἤθελον εἶσθαι δεδικαιολογημένοι, ἐὰν ἔπραττον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προσῆκε νὰ πράξωσιν, ἤτοι νὰ μὴ ἐπιθυμῶσι νὰ εἰσέρχωνται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὡς μέλη τοῦ Κοινοβουλίου. Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ τὸ 1890 ἐζήτησα παρὰ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας νὰ καταργήσῃ τὸν καταρτισθέντα ἀρτίως τότε νόμον, ὁ ὁποῖος περιώριζε τὸ ἐκλεκτικὸν δικαίωμα τῶν κυρίων ἀξιωματικῶν, ἵνα γίνωνται Βουλευταί. Διὰ τίνα λόγον ἐζήτησα τὴν ἀναίρεσιν τοῦ νόμου ἐκείνου; Διότι ἦτο νόμος, ὁ ὁποῖος περιώριζε τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις διὰ τοῦ καταστατικοῦ νόμου ἀπένειμεν εἰς τοὺς ἀξιωματικούς. Ὁποιαδήποτε καὶ ἂν ἦναι τ’ ἀποτελέσματα τοῦ τοιούτου δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἀπενεμήθη εἰς τοὺς ἀξιωματικούς, ὁποιαδήποτε, λέγω, καὶ ἂν ἦναι τὰ ἀποτελέσματα, καὶ ἂν ἐπάγωσι ζημίαν τινὰ, κακόν τι, τὸ κακὸν τοῦτο εἶναι προτιμότερον τοῦ ἄλλου μεγάλου κακοῦ, τῆς διὰ νόμου περιστολῆς τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον τὸ Σύνταγμα ἀνέγραψεν ὑπὲρ τῶν ἀξιωματικῶν. Διὰ τοῦτο ἐζήτησα τὴν ἀνατροπὴν τοῦ νόμου, ἂν καὶ δὲν μὲ διελάνθανεν, ὅτι παρήγετο κακόν τι ἐκ τῆς ἀνατροπῆς τοῦ νόμου τούτου. Ἀλλ’ ἐρωτῶ πάντας ὑμᾶς, οἱ ὁποῖοι ζητεῖτε νὰ ἐμπνεύσητε ἐμπιστοσύνην εἰς τοὺς ἐκλογεῖς σας, ὅπως σᾶς ἐκλέξωσι Βουλευτὰς, ἐρωτῶ πάντας ὑμᾶς, ἐὰν δὲν περιέρχεσθε πρὸ τῆς ἐκλογῆς, ἐπὶ χρόνον μακρὸν ἢ βραχὺν, εἰς στενὰς καὶ ἀδιαλείπτους σχέσεις μετὰ τῶν ἐκλογέων, ἐὰν δὲν προσπαθεῖτε νὰ εὐχαριστήσητε αὐτοὺς, ἐὰν δὲν προσπαθεῖτε νὰ ἐμπνέητε ἐμπιστοσύνην εἰς αὐτοὺς, ἵνα σᾶς ἀναδεικνύωσι Βουλευτάς. Καὶ ἂν τοῦτο ἦναι ἀκριβὲς, ἐὰν ἐνίοτε συμβαίνει, ἡ ἰδιότης ὑμῶν, ὁποιαδήποτε, εἴτε, ἂν ἦσθε δικηγόροι, ἡ ἐνάσκησις τοῦ δικηγορικοῦ ἐπαγγέλματος, εἴτε, ἂν ἦσθε τραπεζῖται, αἱ εὐκολίαι τὰς ὁποίας παρέχετε, εἴτε, ἂν ἦσθε μεγαλοκτηματίαι, αἱ εὐκολίαι τὰς ὁποίας παρέχετε εἰς τοὺς καλλιεργητὰς τῶν κτημάτων σας, εἴτε, ἂν ἦσθε ἀξιωματικοὶ, αἱ εὐκολίαι τὰς ὁποίας διὰ τῆς ἐνασκήσεως τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας σας παρέχετε, ἐὰν, λέγω, συμβαίνει πάντα ταῦτα νὰ χρησιμεύωσιν ὡς μέσα, ἵνα ἐμπνεύσητε καὶ παγιώσητε τὴν πρὸς ὑμᾶς ἐμπιστοσύνην τῶν ἐκλογέων σας. Δὲν καταδέχομαι νὰ ἀναφέρω συμβεβηκὸς ὡς παράδειγμα, διότι ἀνάγεται εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς Γόρτυνος· λέγω δὲ ὅτι δὲν καταδέχομαι νὰ τὸ ἀναφέρω, διότι ὁ ἀνώτερος ἀξιωματικὸς, ὁ ὁποῖος ἐπὶ δύο ἔτη μετήρχετο τὴν ἐξουσίαν, ἥτις εἶχεν ἀνατεθῆ εἰς αὐτὸν, ὡς μέσον ἐκλογικῆς ψηφοθηρίας, εἶμαι βέβαιος ὅτι, ἂν καὶ ἐπὶ δέκα ἔτη τοιαύτην ἐποιεῖτο χρῆσιν τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας αὐτοῦ, ἤθελεν ἀποτύχει, ὡς καὶ νῦν ἀπέτυχε. Καὶ ὅτε μοὶ ἔλεγέ τις, ὕπερθεν ἐμοῦ ἱστάμενος, ὅτι ἔπρεπε νὰ καταγγείλω τὴν πρᾶξιν, ἀπεκρίθην, ὅτι βεβαίως δὲν ἤθελον καταδεχθῆ νὰ τὸ πράξω, διότι ἐφρόνουν, ὅτι οἱ ταχθέντες νὰ ἐπιτηρῶσιν ἄλλους ὤφειλον νὰ μὴ ἐπιτρέπωσι τοιαῦτα. Καὶ ταῦτα ἐγένοντο καὶ ἐξηκολούθησαν γιγνόμενα κατὰ τὴν περίοδον ἐκείνην τοῦ χρόνου, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ πολιτικὴ ἐνήσκει ἐπιρροὴν ἐπὶ τοῦ στρατοῦ φθοροποιὸν, καίτοι ἐλειτούργει ὁ θεσμὸς τῆς Γενικῆς Διοικήσεως. Διὰ τοῦτο ἔχω δικαίωμα νὰ συστήσω εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι παρίστανται καταγγέλλοντες τὰς ἀτελείας, αἱ ὁποῖαι ἐνυπάρχουσιν ἐν τῇ λειτουργίᾳ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος,—ὡς ἂν μόνον τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα εἶχεν ἀτελείας, δὲν εἶχον δὲ τοιαύτας καὶ πολλῷ μείζονας τὰ ἄλλα εἴδη τῶν πολιτευμάτων, καὶ τὰ μοναρχικὰ, καὶ τὰ αὐτοκρατορικὰ, καὶ αὐτὰ τὰ στρατοκρατικὰ, καὶ αὐτὰ τὰ δημοκρατικὰ,—συνιστῶ, λέγω, εἰς αὐτοὺς καὶ εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐθάρρησαν νὰ ἐνδείξωσιν ἀτελείας τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, νὰ παραστήσωσιν ἑαυτοὺς ἀγωνιζομένους ὑπὲρ τοῦ νόμου τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, καὶ ἰσχυρίσθησαν, ὅτι οὕτω προσπαθοῦσι νὰ καταστείλωσι τὰς ἀτελείας ταύτας, συνιστῶ, λέγω, εἰς αὐτοὺς νὰ ἐμπνέωνται ὑπὸ θάρρους ἀσθενεστέρου. Ἐγὼ δὲν εἶμαι καταγγελεὺς οὐδενὸς καὶ οὐδεμιᾶς πράξεως, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ μὴ παραλείπω νὰ ἐπισκοπῶ ἐπὶ τῶν τελουμένων ἐν τῇ διοικήσει καὶ περὶ τὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους, ἐν τοῖς Ὑπουργείοις καὶ περὶ τοὺς Ὑπουργούς. Καὶ ὅσον εὔχομαι, ἡ λειτουργία τῶν διαφόρων ἐξουσιῶν τοῦ Κράτους νὰ μὴ δίδῃ ἀφορμὴν εἰς ἐπικρίσεις καὶ εἰς παράπονα, ὅσον εὔχομαι νὰ καταβάλληται προσπάθεια, ἵνα ὁσημέραι βελτιῶται ἡ λειτουργία τοῦ πολιτεύματος ὅπως κατασταθῇ τοιαύτη, ὁποίαν τὸ πολίτευμα ὑποθέτει, ἐπὶ τοσοῦτον φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ προβάλλωμεν τὰς ἀτελείας, τὰς ὁποίας ἀνευρίσκει τις ἐπὶ πάντων τῶν ἀναμιγνυομένων εἰς τὴν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος. Φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναιρέσω ἰσχυρισμὸν τοῦ ἑτέρου τῶν κ. Βουλευτῶν Τυρνάβου, ὅστις ἀγορεύων τὴν πρωίαν ἔλεγεν, ὅτι πάσας τὰς ὑπηρεσίας, ὅσας τὸ νομοσχέδιον περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου συζητοῦμεν, ἀφαιρεῖ ἀπὸ τὴν Γεν. Διοίκησιν καὶ ἀνατίθησιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι αὐτὰς ταύτας καὶ ὁ νόμος περὶ Γεν. Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ εἶχεν ἀναθέσει εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος αὐτοῦ εἶναι ἥκιστα ἀκριβής, διότι αἱ φυλακαὶ τῶν στρατιωτικῶν ὑποδίκων καὶ καταδίκων ὑπάγονται κατὰ τὸν νόμον περὶ Γεν. Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ εἰς αὐτὴν τὴν Γενικὴν Διοίκησιν. Ἡ ὑγειονομικὴ ὑπηρεσία, ἡ οἰκονομικὴ ὑπηρεσία ὑπήχθησαν ὡσαύτως διὰ τοῦ εἰρημένου νόμου εἰς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν τοῦ στρατοῦ. Ἡ δημοσία ἀσφάλεια ὑπάγεται ὡσαύτως δυνάμει τοῦ νόμου τούτου εἰς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν τοῦ στρατοῦ· ἕνεκα τούτου δὲ συμβαίνει τι, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι εὔκολον νὰ κατανοηθῇ. Ἐνῷ ἡ δημοσία ἀσφάλεια εἶναι κλάδος τῆς Διοικήσεως, ἐνῷ κυρίως εὐθύνει τὸν Ὑπουργὸν, εἰς τὸν ὁποῖον ἐνεπιστεύθησαν οἱ νόμοι τὴν διοίκησιν τῆς χώρας, τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐνῷ ἡ ἀστυνομία εἶναι ὄργανον τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, συμβαίνει τὸ ἀληθῶς ἔκτροπον, ὅτι κατὰ τὸν νόμον περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ ὁ ὑπεύθυνος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ἐκλέγῃ τὰ ὄργανα, διὰ τῶν ὁποίων ὀφείλει νὰ συντηρῇ ἢ νὰ ἀποκαθιστᾷ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν, ἀλλὰ ταῦτα ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προσδιορίζῃ ἡ Γενικὴ Διοίκησις τοῦ στρατοῦ. Τῆς διατάξεως ταύτης ἡ ἀνατροπὴ, ἡ διὰ τοῦ νομοσχεδίου διατασσομένη, εἶναι ὄχι μόνον λογικὴ, ἀλλὰ καὶ ἐπιβαλλομένη ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ συμφέροντος τῆς διοικήσεως, τῆς ὁποίας ἀληθῶς ἀνεστάτωσε τὴν τάξιν καὶ τὴν εὐρυθμίαν, ἐπὶ ζημίᾳ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, ἡ τοιαύτη τοῦ νόμου περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ διαρρύθμισις. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου συζητοῦμεν, δὲν ἀνεγράφησαν πάντα τὰ θέματα, πάντα τὰ ἀντικείμενα, πᾶσαι αἱ ὑπηρεσίαι, αἱ ὁποῖαι συνδέονται μετὰ τῶν στρατιωτικῶν σωμάτων, τὰ ὁποῖα διὰ τοῦ νόμου περὶ Γεν. Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ ὑπήχθησαν εἰς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν καὶ τὰ ὁποῖα διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀφίενται εἰς αὐτήν. Ἡ λεπτομερὴς ἀναγραφὴ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ πασῶν τῶν ὑπηρεσιῶν, αἱ ὁποῖαι συνδέονται μεθ’ ἑκάστου τῶν στρατιωτικῶν σωμάτων, ἐκρίθη ὑπὸ τῶν συντακτῶν τοῦ νομοσχεδίου περιττὴ, ἀφοῦ ὑπάρχει νόμος ἐν τῷ Κράτει ἰσχύων, ὁ ὁποῖος προσδιορίζει ποῖαι ὑπηρεσίαι συνδέονται μεθ’ ἑκάστου τῶν σωμάτων τούτων. Ὁ νόμος οὗτος εἶναι ὁ νόμος τῆς 28 Μαΐου 1887. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἀγορεύων πρὸ μικροῦ, ἐπληροφόρησε τὴν Βουλὴν ἀκριβῶς περὶ τούτου. Ἐὰν δέ τις τῶν ὑπηρεσιῶν, τὰς ὁποίας ὁ νόμος τοῦ 1887 ἀνέγραψεν ὡς συνδεομένας μετὰ τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ στρατιωτικοῦ σώματος, μετὰ τοῦ πυροβολικοῦ ἢ μετὰ τοῦ μηχανικοῦ ἢ μετὰ τοῦ ἱππικοῦ, ἐάν τις, λέγω, τοιαύτη ὑπηρεσία δὲν ἔπρεπε ν’ ἀφεθῇ εἰς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν τοῦ στρατοῦ, τὸ νομοσχέδιον ῥητῶς ἐξῄρεσεν αὐτήν. Ἀλλ’ ἐξαιρέσαν αὐτήν, ἐξῄρεσε μόνην ταύτην, πάσας δὲ τὰς ἄλλας ὑπηρεσίας, τὰς συνδεομένας μὲ ἕκαστον τῶν στρατιωτικῶν σωμάτων, τῶν ὑπαγομένων εἰς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν τοῦ στρατοῦ, τὸ νομοσχέδιον ἀφῆκεν εἰς τὴν ἀρχὴν ἐκείνην, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνέθηκε τὴν διοίκησιν τῶν περὶ ὧν εἴρηται στρατιωτικῶν σωμάτων. Ἐὰν τὸ νομοσχέδιον ψηφισθῇ,—ὅπερ εἰλικρινῶς εὔχομαι,—χαράσσεται ἀληθῶς γραμμὴ καταφανὴς, ὁρατὴ, ἥτις χωρίζει τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ. Ποία προσήκει νὰ ἦναι ἡ ὑπηρεσία τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ; Ἡ διαρρύθμισις, ἡ διοίκησις, ἡ παρασκευὴ τῶν στρατιωτικῶν σωμάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ Γεν. Διοικητοῦ. Ἀλλ’ ἡ διοίκησις, ἡ συναρμογὴ, ἡ διεύθυνσις πασῶν τῶν ἄλλων ὑπηρεσιῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀνάγονται εἰς τὴν ἐσωτερικὴν διάταξιν, τὴν διοίκησιν, τὴν σύνταξιν τῶν σωμάτων τοῦ στρατοῦ, δὲν ἁρμόζει εἰς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν αὐτοῦ. Θέλει ὁμολογηθῆ τῷ ὄντι χάρις εἰς τὸν Γεν. Διοικητὴν τοῦ στρατοῦ, ἐὰν, ἐκτελουμένου τοῦ νόμου τούτου, συντελέσῃ ὁ θεσμὸς εἰς τὴν πλήρη καὶ ἐντελῆ κατάρτισιν τοῦ στρατοῦ τῆς Ἑλλάδος. Ἐγὼ ἄλλοτε εἶπον καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς καὶ ἀπ’ εὐθείας πρὸς τοὺς πολίτας ἐπαρχιῶν τοῦ Κράτους, ἀγορεύων πρὸς αὐτοὺς, εἶπον ὅτι τὸ ζήτημα τοῦ στρατοῦ εἶναι ζήτημα οἰκονομικόν. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν στρατὸν, ἂν δὲν ἔχωμεν χρήματα, ἵνα συντηρῶμεν καὶ βελτιώνωμεν τὸν στρατόν. Διὰ τοῦτο ἠπόρησα, ὅτε οἱ ἀσχολούμενοι περὶ ταῦτα ἔκριναν, ὅτι εὗρον τέλος πάντων μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου θέλουσι παρασκευάσει τὸν στρατὸν, καὶ εὗρον τὸν νόμον περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ. Ὑπὸ τὸ σύστημα τῆς καθολικῆς στρατολογίας, δὲν ἔχομεν στρατὸν, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχωμεν ἐφεδρείαν, διότι ὁ στρατὸς εἶναι στρατὸς ἐφεδρείας. Διὰ νὰ ἔχωμεν ἐφεδρείαν, πρέπει νὰ ἀσκῶμεν αὐτὴν, καὶ νὰ παρασκευάζωμεν αὐτὴν οὕτως, ὥστε, ὅταν καλέσωμεν τὴν ἐφεδρείαν, αὕτη νὰ περιλαμβάνῃ στρατιώτας καὶ οὐχὶ πολίτας ὁπλοφόρους. Ἀληθῶς δὲ πολίτας ὁπλοφόρους ἐκαλέσαμεν κατὰ τὸ 1897, ὅτε ἠναγκάσθημεν νὰ πολεμήσωμεν, προκληθέντες εἰς τὸν πόλεμον. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἔχωμεν στρατὸν ἐφεδρείας, πρέπει νὰ ἀσκῶμεν τὴν ἐφεδρείαν, πρέπει νὰ παρασκευάζωμεν αὐτήν· διὰ νὰ ἔχωμεν δὲ στρατὸν ἀξιόμαχον, πρέπει προσέτι νὰ δώσωμεν εἰς αὐτὸν ὄργανα πλήρη καὶ τέλεια, ὅπως δι’ αὐτῶν καὶ ἀμύνηται καὶ ἐπιτίθηται. Ἀλλ’ ὅταν εὑρισκώμεθα εἰς ἣν περιήλθομεν δυστυχῶς κατάστασιν, νομίζω ὅτι μετὰ δισταγμοῦ δύναταί τις νὰ ἰσχυρίζηται, ὅτι προνοεῖ περὶ στρατοῦ, ἐν ὅσῳ δὲν προνοήσῃ περὶ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, ἐνόσῳ δὲν προνοήσῃ νὰ ἔχῃ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους περισσεύματα, ἐνόσῳ δὲν προνοήσῃ ν’ ἀφαιρέσῃ τὰς περιττὰς δαπάνας, ἐν ὅσῳ δὲν προνοήσῃ διὰ ψαλίδος ἀκάμπτου ν’ ἀποκόψῃ πᾶν ὅ,τι δὲν εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖον· διότι τότε μόνον θέλομεν δυνηθῆ νὰ ἀρξώμεθα μελέτης πρὸς παρασκευὴν καὶ σύνταξιν τοῦ στρατοῦ. Πάντα τὰ ἄλλα εἶναι λόγοι πτερόεντες. Ἠμποροῦμεν νὰ λέγωμεν ὅτι ἀσχολούμεθα περὶ στρατοῦ, δυνάμεθα νὰ παριστῶμεν ἡμᾶς αὐτοὺς, ὅτι τῳόντι ἀσχολούμεθα περὶ στρατοῦ, ἀλλὰ σφαλλόμεθα, διότι δὲν φροντίζομεν περὶ στρατοῦ. Πρέπει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ μάθῃ, πρέπει τὸ Κοινοβούλιον νὰ ἐνθυμηθῇ, πρέπει πᾶσα ἐξουσία πολιτειακὴ νὰ γνωρίζῃ, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ συντάξωμεν καὶ παρασκευάσωμεν στρατὸν, ἐὰν δὲν ἔχωμεν χρήματα, ἵνα δαπανῶμεν διὰ τὸν στρατόν. Διὰ τοῦτο πρὸς πάντας, καὶ πολίτας καὶ ἄρχοντας καὶ πρὸς Βουλευτὰς καὶ πρὸς τὸν λαὸν εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω λέγων, ὅτι δεῖ δὴ χρημάτων! Ἀσχοληθῆτε νὰ κατορθώσητε νὰ εὕρητε χρήματα, νὰ παρασκευάσητε χρήματα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων. Αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη πολιτική, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχῃ ἡ Ἑλλάς· αὐτὴ εἶναι ἡ πολιτική, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀσπασθῇ τὸ Στέμμα· αὐτὴ εἶναι ἡ πολιτική, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀσπασθῇ ἡ Βουλή. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς καὶ τῶν ἀκροατηρίων).

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Κωνσταντόπουλος.

§190Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἰσχύων νόμος περὶ Γενικῆς Διοικήσεως, κύριοι Βουλευταί, ἐψηφίσθη, ὡς εἶναι γνωστὸν ὑμῖν, μετὰ μακρὰς καὶ σπουδαίας συζητήσεις. Δὲν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ παρίσταμαι ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, καθ’ ἣν χρόνον ἔλαβον χώραν αὐταὶ αἱ συζητήσεις· ἀλλ’ ἐκ τοῦ τύπου καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν ἤδη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐπὶ τοῦ ζητήματος ἐκτεθέντων ἔμαθον, ὅτι μεγίστη ὑπῆρξε τότε ἀμφισβήτησις περὶ δύο κυρίως ζητημάτων· περὶ τοῦ ζητήματος ἐὰν ὁ νόμος ἐκεῖνος ἀντιβαίνει εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, καὶ περὶ τοῦ ζητήματος ἐὰν ἦτο προσῆκον καὶ συμφέρον νὰ ἀνατεθῇ εἰς τὸν Διάδοχον τοῦ Θρόνου ἡ διὰ τοῦ νόμου ἐκείνου ἀνατιθεμένη αὐτῷ ἐξουσία. Ἐν τούτοις τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ἐψηφίσθη, ἐγένετο νόμος τοῦ Κράτους, καὶ ἐπὶ τρία σχεδὸν ὅλα ἔτη λειτουργεῖ ὡς νόμος. Ἔρχονται ἤδη καὶ προτείνουσι διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου τροποποιήσεις τοῦ νόμου ἐκείνου. Ἐγώ, κύριοι Βουλευταί, καὶ ἐξ ἰδιοσυγκρασίας καὶ ἐκ τῆς ἡλικίας μου ἴσως μετὰ δυσπιστίας πάντοτε ἀποβλέπω πρὸς τὰς προτεινομένας μεταβολὰς τῆς νομοθεσίας. Ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι τότε μόνον πρέπει νὰ σκεπτώμεθα περὶ μεταβολῆς τῆς νομοθεσίας, ὅταν μακρὰ καὶ πολυχρόνιος πεῖρα γεννήσῃ γενικὴν πεποίθησιν περὶ τοῦ πλημμελοῦς νομοθετήματός τινος, καὶ ὅταν συγχρόνως ὁμοία γεννηθῇ πεποίθησις, ὅτι διὰ τῆς προσδοκωμένης τροπολογίας πρόκειται ἀληθῶς νὰ διορθωθῶσιν αἱ ἐλλείψεις τοῦ νόμου καὶ δὲν πρόκειται νὰ περιπέσωμεν ἀπὸ τῆς Σκύλλης εἰς τὴν Χάρυβδιν. Διὰ τοῦτο, ὅτε ἔμαθον ὅτι τοιοῦτο νομοσχέδιον εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλήν, ἔσπευσα πρὸ πάντων νὰ λάβω πληροφορίας περὶ τῶν λόγων, οἵτινες προὐκάλεσαν τὴν εἰσαγωγὴν αὐτοῦ. Πρὸ πάντων ἀνέτρεξα εἰς τὴν αἰτιολογίαν τοῦ νομοσχεδίου· διότι, Κύριοι, κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς πᾶν νομοσχέδιον, καὶ ἰδίως νομοσχέδιον ἐπὶ τόσον σπουδαίου ζητήματος, οἷον τὸ προκείμενον, πρέπει νὰ περιέχῃ μίαν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν. Δυστυχῶς ἐκ τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως οὐδὲν ἠδυνήθην νὰ πληροφορηθῶ. Ἡ ἔκθεσις λέγει, ὅτι ἀσάφειαι παρετηρήθησαν εἰς τὸν ἰσχύοντα νόμον, καὶ πρὸς διασάφησιν αὐτῶν ὑποβάλλεται τὸ νομοσχέδιον. Τίνες εἶναι αἱ ἀσάφειαι καὶ κατὰ τίνα τρόπον ἐπηνέχθη ἡ τροποποίησις αὐτῶν, ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις τοῦ νομοσχεδίου παρέλειψεν ἐντελῶς νὰ ἐξηγήσῃ. Καὶ ἐνῷ ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις στηρίζεται ἐπὶ ἀσαφειῶν τοῦ νόμου, ἤκουσα μετ’ εὐχαριστήσεως τὴν πρωΐαν τὸν ἀξιότιμον ἐκ Τυρνάβου συνάδελφον διαβεβαιοῦντα ἐπισήμως τὴν Βουλήν, ὅτι αὐτὸς, ὑπηρετήσας μέχρις ἐσχάτων ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν, μόνον κατὰ τοὺς πρώτους μῆνας τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νομοθετήματος παρετήρησε δυσχέρειάν τινα περὶ τὴν ἑρμηνείαν αὐτοῦ, ἔκτοτε ὅμως οὐδεμία, οὔτε ἡ ἐλαχίστη, παρουσιάσθη ἀφορμὴ ἀσαφείας ἢ ἀμφιβόλου ἑρμηνείας. Ἄρα οὔτε ἀληθὴς κἂν εἶναι ὁ ἰσχυρισμὸς, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐστηρίχθη τὸ ὑποβαλλόμενον νομοσχέδιον. Μήπως τυχὸν, ἐσκέφθην, ἡ λειτουργία τοῦ νομοσχεδίου κατὰ τὸν διαρρεύσαντα χρόνον παρήγαγεν ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα προκαλοῦσιν ἀναγκαίως τὴν μεταβολὴν αὐτοῦ; Τίνες οἱ καρποί, οἱ μέχρι τοῦδε ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου τούτου προκύψαντες; Οἱ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἀγορεύσαντες παρεδέχθησαν ἅπαντες ὁμοφώνως, ὅτι ἀναμφισβήτητος καρπὸς τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἰσχύοντος νόμου εἶναι ἡ συντήρησις, ἡ ἐξασφάλισις τῆς πειθαρχίας τοῦ στρατοῦ, δηλαδὴ τοῦ πρωτίστου θεμελίου καὶ τῆς πρωτίστης βάσεως πάσης στρατιωτικῆς συντάξεως, ἄνευ τῆς ὁποίας, μὲ ὅλα τὰ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα δυνάμεθα ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ νὰ δαπανήσωμεν, μὲ ὅλα τὰ μέσα τοῦ ὁπλισμοῦ, τὰ ὁποῖα δυνάμεθα εἰς αὐτὸν νὰ παράσχωμεν, δὲν θὰ ἔχωμεν στρατὸν, ἀλλὰ συρφετὸν στρατιωτικόν. Διότι, Κύριοι, δὲν εἶναι ἀκριβὲς τὸ λεχθὲν, ὅτι μόνον τὰ ὑλικὰ μέσα καταρτίζουσι τὸν στρατόν. Τὸν στρατὸν πρὸ πάντων καταρτίζει ἡ αὐστηρὰ πειθαρχία καὶ τὸ στρατιωτικὸν φρόνημα τῶν ἀποτελούντων αὐτόν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἤκουσά τινας τῶν ἀγορευσάντων, ἀπαιτοῦντας μείζονας καρποὺς τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ περὶ Γενικῆς Διοικήσεως νόμου, καὶ ἐρωτῶντας, ἂν ἐπληρώθησαν αἱ ἀποθῆκαι τοῦ στρατοῦ, ἂν ἐγένοντο τὰ γυμνάσια τῆς ἐφεδρείας. Ἀλλ’ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ταῦτα, Κύριοι, ἔλεγον, εἰσήγαγον προϋπολογισμούς, ἐν τοῖς ὁποίοις δὲν ἀνέγραψαν τὰ ποσὰ τὰ ἀπαιτούμενα πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν μέτρων αὐτῶν. Πῶς λοιπὸν τολμῶσι νὰ αἰτιαθῶσι τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, ὡς μὴ πραγματοποιησάσης τὰς ἀξιώσεις αὐτῶν περὶ πληρώσεως τῶν ἀποθηκῶν, καὶ περὶ προσκλήσεως τῶν ἐφεδρειῶν; Δὲν ἤκουσα λοιπὸν μέχρι τοῦδε, Κύριοι, ἀποτέλεσμά τι τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ περὶ Γενικῆς Διοικήσεως νόμου, δυνάμενον νὰ δικαιολογήσῃ σκέψεις περὶ τροποποιήσεως αὐτοῦ. Σήμερον μόνον μετ’ εὐχαριστήσεως ἤκουσα τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως μετὰ τῆς διακρινούσης αὐτὸν εἰλικρινείας καὶ εὐτολμίας δηλώσαντα πρὸς ἡμᾶς, ὅτι ὁ κύριος λόγος τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ νομοσχεδίου δὲν εἶναι αἱ προκύψασαι ἀσάφειαι, ἀλλὰ τὸ ἀντισυνταγματικὸν τοῦ ἰσχύοντος νόμου. Καὶ ἐρωτῶ, Κύριοι, ἐὰν παραδεχθῶμεν πρὸς στιγμὴν, ὅτι ὀρθὸς εἶναι ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἔπεται ἐντεῦθεν, ὅτι εἶναι ὀρθὸν καὶ συμφέρον νὰ σπεύσωμεν ἡμεῖς νὰ τροποποιήσωμεν τὸν νόμον τοῦτον; Προηγουμένη νομοθετικὴ ἐξουσία μετὰ μεγάλας καὶ μακρὰς μελέτας ἐσχημάτισεν ἀντίθετον πεποίθησιν, ὅτι οὐδόλως ἀντίκειται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος ὁ περὶ Γενικῆς Διοικήσεως νόμος, καὶ τὸν ἐψήφισεν ὡς τοιοῦτον. Νομίζετε, Κύριοι, ὅτι εἶναι ὀρθὸν, ὅτι εἶναι συμφέρον, ἀνὰ πᾶσαν Σύνοδον ἢ Περίοδον τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς νὰ προκαλῶμεν ἐκ νέου τὴν αὐτὴν συζήτησιν περὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου; Εἶχε τότε ἡ πλειονοψηφία τὴν γνώμην, ὅτι ὁ νόμος εἶναι συνταγματικός. Καὶ δὲν τὴν εἶχε μόνον τότε, διότι ἡ αὐτὴ πλειονοψηφία πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν εἶχεν ἀνέλθει εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Κράτους, καὶ ἐδήλωσεν ἐπισήμως, ὅτι ἐπιμένει φρονοῦσα, ὅτι οὐδόλως εἶναι ἀντισυνταγματικὸς ὁ νόμος. Δὲν γνωρίζω, ἂν θὰ νομίσῃ ἑαυτὴν ὑπόχρεων νὰ ψηφίσῃ ἤδη νέον νόμον, ἀφοῦ εἰς αὐτὸν δίδεται τοιαύτη ἑρμηνεία, ὅτι πρόκειται περὶ διορθώσεως τοῦ Συντάγματος· ἀλλ’ ἐνδέχεται μετὰ τρεῖς μῆνας αὐτοὶ οἱ ἴδιοι κύριοι, οἱ εἰσαγαγόντες τὸν νόμον, νὰ ἀναλάβωσι τὴν ἐξουσίαν αὖθις, καὶ νὰ προκαλέσωσιν ἐκ νέου τὴν Βουλὴν νὰ σκεφθῇ πάλιν περὶ τῶν αὐτῶν ζητημάτων. Ἐγὼ, Κύριοι, δὲν νομίζω, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι αὐταὶ αἱ προκλήσεις τῶν συζητήσεων εἶναι προσήκουσαι καὶ συμφέρουσαι εἰς τὸ Κράτος. Ἐγένετο ἡ συζήτησις, καὶ ὁ νόμος ἐψηφίσθη. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐνόμισαν, ὅτι ὁ νόμος δὲν εἶναι ἀντισυνταγματικὸς, ἔχουσι τὴν εὐθύνην τῆς ἐπιψηφίσεως καὶ ἐφαρμογῆς αὐτοῦ. Ἀφήσατε νὰ λειτουργήσῃ ὁ νόμος, ἀφήσατε τοὐλάχιστον ἐκ τῶν πραγμάτων ν’ ἀποδειχθῇ, κατὰ πόσον εἶναι συμφέρων εἰς τὸ Κράτος ἢ ἐπιβλαβὴς, καὶ τότε δυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν περὶ τροποποιήσεως αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐξεταστέον, Κύριοι, εἶναι ἀληθὴς ὁ ἰσχυρισμὸς, ὅτι ὁ ἰσχύων περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ νόμος ἀντίκειται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος; Ποίας, Κύριοι, διατάξεις παραβιάζει; Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπεκαλέσθη τὸ ἄρθρον 27 τοῦ Συντάγματος, ὁ ἀξιότιμος ἡγέτης τῆς πλειονοψηφίας ἐπεκαλέσθη τὸ ἄρθρον 77 τοῦ Συντάγματος. Ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι οὔτε τὸ ἄρθρον 27 οὔτε τὸ ἄρθρον 77 ἀποδεικνύουσι τὴν ἀντισυνταγματικότητα τοῦ ἰσχύοντος περὶ Γενικῆς Διοικήσεως νόμου. Τί λέγει, Κύριοι, τὸ ἄρθρον 27; Λέγει ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἐνεργεῖ δι’ ὑπευθύνων Ὑπουργῶν, παρ’ αὐτοῦ διοριζομένων, τὸ ἄρθρον δὲ 30 προσθέτει, ὅτι ἄνευ τῆς ὑπογραφῆς τῶν Ὑπουργῶν οὐδεμία πρᾶξις τοῦ Βασιλέως ἰσχύει. Καὶ ἐρωτῶ, ὁ νόμος περὶ Γενικῆς Διοικήσεως διατάσσει, ὅτι πρόκειται νὰ γείνῃ ἐνέργειά τις ἄνευ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ Ὑπουργοῦ; Οὐχὶ βεβαίως. Ἀλλὰ αἴρεται, λέγουσιν, ἡ εὐθύνη τοῦ Ὑπουργοῦ, διότι μετὰ τὸν νόμον περὶ Γεν. Διοικήσεως δὲν μένει ἐλεύθερος ν’ ἀποφασίσῃ ὅ,τι αὐτὸς ἤθελε κρίνει ὡς ὠφέλιμον, ἀλλ’ ἔχει ἀνάγκην μιᾶς τινος προτάσεως. Καὶ νομίζετε, Κύριοι, ὅτι ἡ ἀνάγκη τοιαύτης προτάσεως ἐξαλείφει τὴν εὐθύνην τοῦ Ὑπουργοῦ; Νομίζετε ὅτι ἀντίκειται εἰς τὰ συνταγματικὰ ἢ καὶ τὰ κοινοβουλευτικὰ πολιτεύματα ἡ λῆψις μέτρων περιοριζόντων τὴν ἐξουσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ; Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ τὸ τοιοῦτον. Διότι ἄπειροι νόμοι εἰς τοῦτο ἰδίως ἀπέβλεψαν, νὰ περιορίσωσι τὴν ἐξουσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ. Ἐὰν, Κύριοι, μόνη ἡ εὐθύνη τοῦ Ὑπουργοῦ ἤθελεν ἀρκέσει διὰ τὴν καλὴν διεξαγωγὴν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους, δὲν ἠθέλομεν περιέλθει εἰς αὐτὴν τὴν ἀπέλπιδα κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα. Δὲν ἀποτελεῖ δυστυχῶς τὴν ἀποχρῶσαν ἐγγύησιν ἡ ὑπουργικὴ εὐθύνη, καὶ διὰ τοῦτο ἡ ἐξουσία τῶν Ὑπουργῶν ὅλων περιωρίσθη διὰ τῶν νόμων περὶ προσόντων ὑπαλλήλων. Μετ’ αὐτοὺς δὲν ἔχει πλέον ὁ Ὑπουργὸς τὸ δικαίωμα νὰ διορίσῃ οἱονδήποτε θὰ διορίσῃ τὸν ἔχοντα τὰ προσόντα. Διὰ τοῦτο ἡ ἐξουσία τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης νὰ διορίζῃ ἰσοβίους δικαστὰς περιωρίσθη. Δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διορίζῃ οἷον αὐτὸς ἐγκρίνῃ κατάλληλον. Ἀλλὰ ποῖον; ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ὑπέστη ἐπιτυχεῖς ἐξετάσεις. Διὰ τοῦτο νόμος ἀφῄρεσεν ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης τὸ δικαίωμα τοῦ διορίζειν ἀνεξετάστως τοὺς Εἰσαγγελεῖς, ὡς καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ παύειν αὐτοὺς ὡς καὶ τοὺς Εἰρηνοδίκας, ἀπαιτήσας διὰ τὸν διορισμὸν τῶν Εἰσαγγελλέων γνωμοδότησιν τοῦ Ἀρείου Πάγου, καὶ διὰ τὴν παῦσιν αὐτῶν γνωμοδότησιν τοῦ Ἐφετείου ἢ τοῦ Ἀρείου Πάγου. Ἐπὶ τέλους νόμος περιώρισε τὴν ἐξουσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατωτέραν ἐκπαίδευσιν. Καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες σεμνύνονται— καὶ δικαίως σεμνύνονται—διὰ τὸν τοιοῦτον περιορισμὸν τῆς ὑπουργικῆς ἐξουσίας, νομίζουσιν ὅτι ἀνετράπη τὸ Σύνταγμα, διατί; διότι καὶ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἐπιβάλλεται ἡ ἀνάγκη νὰ ἔχῃ μίαν γνωμοδότησιν! Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ὅλα τὰ λεγόμενα περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν καὶ περὶ τῆς ἐξαφανίσεως τῆς ὑπουργικῆς εὐθύνης ὡς ἐκ τοῦ ἰσχύοντος περὶ Γεν. Διοικήσεως νόμου εἶναι ἐντελῶς ἕωλα. Ὁ Ὑπουργὸς ἐξακολουθεῖ νὰ ἦναι Ὑπουργὸς, διότι Ὑπουργὸς εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος προκαλεῖ τὰ βασιλικὰ διατάγματα, καὶ ὑπογράφει αὐτὰ καὶ πᾶσαν ἄλλην ἀπόφασιν καὶ διαταγὴν μὴ ἀπαιτοῦσαν τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Βασιλέως. Ἐὰν πρὸς διεξαγωγὴν τῆς ὑπηρεσίας του ἀπαιτεῖται μία τις πρότασις, ποσῶς δὲν ἐκλείπει ὡς ἐκ τούτου ἡ εὐθύνη τοῦ Ὑπουργοῦ, διότι ἐλεύθερος μένει ἢ νὰ τὴν παραδεχθῇ, ἢ νὰ μὴ τὴν παραδεχθῇ. Τὰ ἄρθρα λοιπὸν 27 ἢ 30 τοῦ Συντάγματος οὔτε σχέσιν, νομίζω, ἔχουσι μὲ τὸ προκείμενον ζήτημα, διότι, ἐπαναλαμβάνω, ὅλων τῶν Ὑπουργῶν αἱ ἐξουσίαι περιωρίσθησαν καὶ δύνανται νὰ περιορισθῶσι διὰ νόμου, χωρὶς οὔτε εἰς τὸ Σύνταγμα νὰ ἀντίκηται τοῦτο, οὔτε νὰ ὑποτεθῇ ὅτι οἱ ἔχοντες τὸ δικαίωμα τῆς γνωμοδοτήσεως γίνονται αὐτοὶ Ὑπουργοὶ ἀντὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τοῦ λαμβάνοντος τὰς γνωμοδοτήσεις. Ἀλλ’ ἐπεκαλέσθησαν καὶ τὸ ἄρθρον 77 τοῦ Συντάγματος. Ἂς ἐξετάσωμεν, Κύριοι, τί λέγει τὸ ἄρθρον 77. Τὸ ἄρθρον 77 λέγει, ὅτι οὐδεὶς ἐκ τῆς Βασιλικῆς οἰκογενείας δύναται νὰ διορισθῇ Ὑπουργός. Αὐτὴ εἶναι ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος. Πρόκειται νὰ διορισθῇ Ὑπουργός; Δὲν δύναται νὰ προσληφθῇ τοιοῦτος ἐκ τῆς Βασιλικῆς οἰκογενείας. Πᾶσα ἄλλη ὅμως ὑπηρεσία τοῦ Κράτους δύναται βεβαίως νὰ ἀνατεθῇ εἰς τοὺς βασιλόπαιδας· διότι αἱ ἐξαιρέσεις πάντοτε ἑρμηνεύονται στενῶς. Ὑπουργὸς δὲν δύναται νὰ διορισθῇ ὁ βασιλόπαις, εἰς οἱανδήποτε ὅμως ἄλλην θέσιν δύναται νὰ διορισθῇ. Ἂν εἶναι συμφέρων εἰς τὸ ἔθνος ὁ τοιοῦτος διορισμὸς, εἶναι ἄλλο ζήτημα. Συνταγματικῶς ὅμως δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε, ὅτι παραβιάζεται τὸ Σύνταγμα, διότι διορίζεται εἷς βασιλόπαις εἰς οἱανδήποτε θέσιν, πλὴν τῆς τοῦ Ὑπουργοῦ.

§191Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπιτρέπεται;

§192ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§193Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἀπαγορεύει τὸ Σύνταγμα εἰς τὸν Ὑπουργὸν νὰ διορίσῃ ἕνα βασιλόπαιδα εἰς θέσιν, ἡ ὁποία κατὰ τὸ φαινόμενον μὲν δὲν εἶναι, ἀλλὰ κατ’ οὐσίαν εἶναι θέσις Ὑπουργοῦ;

§194ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θ’ ἀπαντήσω. Ἐλάβετε προώρως τὴν ἀνάγκην νὰ μὲ διακόψητε. Θὰ ἔλθω εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα.

§195Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς αὐτὸ σᾶς περιμένω.

§196ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἔλθω ἀμέσως, χωρὶς νὰ λάβητε τὴν ἀνάγκην νὰ περιμένητε. Λοιπὸν εἰς πᾶσαν ἄλλην θέσιν δύναται νὰ διορισθῇ ὁ βασιλόπαις. Ἀλλ’ ἐξεταστέον, μήπως τυχὸν ὑπὸ τὸ πρόσχημα τοῦ διορισμοῦ εἰς ἄλλην θέσιν διορίζεται Ὑπουργὸς κατ’ οὐσίαν, ἐνῷ κατὰ τὸ φαινόμενον δὲν εἶναι τοιοῦτος; Ἀπαντῶ, ὅτι ἡ ἐξουσία, ἣν διαχειρίζεται ὁ Γεν. Διοικητὴς, δὲν εἶναι δυνατόν ποτε νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ὑπουργικὴ ἐξουσία, διότι συνίσταται εἰς τὴν ἁπλῆν ὑποβολὴν προτάσεων πρὸς τὸν Ὑπουργόν. Ὑπουργὸς λέγεται ὁ διαχειριζόμενος τὴν ἐξουσίαν καὶ ὁ διὰ τῶν διαταγμάτων, τῶν ἀποφάσεων καὶ τῶν διαταγῶν αὐτοῦ ἐξασκῶν αὐτήν. Δὲν εἶναι ὅμως δυνατὸν νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς Ὑπουργὸς ὁ ὑποβάλλων προτάσεις, τὰς ὁποίας ἐλεύθερος εἶναι ὁ Ὑπουργὸς νὰ δεχθῇ ἢ μὴ δεχθῇ. Εἶπον ἤδη, ὅτι καὶ εἰς ὅλους τοὺς ἄλλους κλάδους τῆς ὑπηρεσίας ὑποβάλλονται εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς τοιαῦται προτάσεις, ἃς μάλιστα ἐνίοτε εἶναι καὶ ὑπόχρεοι νὰ ἐκτελέσωσιν οἱ Ὑπουργοὶ, ἀλλ’ οὐδεὶς διενοήθη νὰ χαρακτηρίσῃ ὡς Ὑπουργοὺς τοὺς ὑποβάλλοντας τὰς τοιαύτας προτάσεις. Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὀφείλει νὰ διορίσῃ δικαστὰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐπέτυχον εἰς ἐξετάσεις· ἕπεται ἆρά γε ἐντεῦθεν, ὅτι ἔγειναν Ὑπουργοὶ οἱ ἐξετάσαντες αὐτοὺς, καὶ ὅτι ὁ Ὑπουργὸς κατέστη ὄργανον καὶ διεκπεραιωτὴς αὐτῶν, ὡς ἔλεγον πρὸ ὀλίγου; Οὐχὶ βεβαίως· διότι τὴν ὑπουργικὴν ἰδιότητα προσδίδει ἡ ἄμεσος ἐνάσκησις τῆς ὑπουργικῆς ἐξουσίας καὶ οὐχὶ ἡ πρότασις περὶ ἐνασκήσεως αὐτῆς. Ἡ πρότασις δύναται ν’ ἀποτελέσῃ περιορισμὸν τῆς ὑπουργικῆς ἐξουσίας, ἀλλ’ ὁ τοιοῦτος περιορισμὸς οὐδέποτε δύναται νὰ ἀποτελέσῃ παράβασιν τοῦ Συντάγματος. Νομίζω ὅτι εἶναι περιττὴ πᾶσα περαιτέρω ἐξέτασις τοῦ προκειμένου ζητήματος, ὅπερ ἐπαρκῶς ἀνεπτύχθη καὶ κατὰ τὰς μακρὰς περὶ τοῦ ἰσχύοντος νόμου συζητήσεις, ἃς δύναται πᾶς Βουλευτὴς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν. Μετ’ αὐτὰς δὲν εἶναι, φρονῶ, δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι ὁ διορισμὸς τοῦ Διαδόχου ὡς Γεν. Διοικητοῦ δύναται ν’ ἀποτελέσῃ παράβασιν τοῦ Συντάγματος. Ἀλλ’ ἔλεγεν ὁ ἀξιότιμος ἡγέτης τῆς Συμπολιτεύσεως πρὸ ὀλίγου, ὅτι ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία ἀφῃρέθη καθ’ ὁλοκληρίαν ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν, καὶ ἀνετέθη εἰς τὴν Γεν. Διοίκησιν. Ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι βάσιμος ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος, διότι ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ ἰσχύοντος περὶ Γενικῆς Διοικήσεως νόμου ἐξάγεται, οὐχὶ ὅτι ἀφῃρέθη ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία, ἀλλὰ μόνον ὅτι εἰς τὴν παρὰ τῇ Γεν. Διοικήσει ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν ἀνετέθησαν καὶ ὅλα τὰ θέματα, ἅτινα ἀνατίθενται εἰς τὴν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν, ἥτις, ὡς ἐβεβαιώθη ὑπὸ τῶν ἀγορευσάντων, ἔμεινεν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ καὶ μετὰ τὸν νόμον τῆς Γεν. Διοικήσεως, ὡς ὑπῆρχε καὶ πρότερον. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἡ μελέτη τῶν διαφόρων θεμάτων, ἅτινα ἀνετέθησαν εἰς τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν, δὲν ἀποτελεῖ ἐξάσκησιν ὑπουργικῆς ἐξουσίας. Τοιαύτη εἶναι μόνη ἡ ἐφαρμογὴ τῶν μέτρων, ἅτινα προτείνει ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία, ἀλλ’ ἡ ἐφαρμογὴ αὕτη εἰς μόνον τὸν Ὑπουργὸν ἀνατίθεται. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἀκριβὲς, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι καὶ κατ’ ἐλάχιστον περιορίζεται ἡ ὑπουργικὴ ἐξουσία, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν. Ἀλλ’ εἶναι, Κύριοι, προσῆκον νὰ γίνεται λόγος, περὶ ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας, ὅταν ἔρχωνται οἱ ἁρμόδιοι ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διαβεβαιοῦσιν, ὅτι ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν οὔτε ἡ ἐλαχίστη ἐγένετο ἐργασία εἰς τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν; Φρονῶ, Κύριοι, ὅτι ὅλα τὰ λεγόμενα περὶ ἀντισυνταγματικότητος τοῦ ἰσχύοντος νόμου οὐδεμιᾶς ἔχονται ὑποστάσεως. Ἀλλὰ καὶ ἂν πρὸς στιγμὴν παραδεχθῶμεν ὡς ἀληθῆ τὸν ἰσχυρισμὸν, ὅτι ἀντισυνταγματικὸς εἶναι ὁ ἰσχύων νόμος, ἐρωτῶ, εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποφύγωμεν καὶ ἐπ’ ἐλάχιστον τὸ δίλημμα, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος πρώην Πρωθυπουργὸς ἔθετο ἐνώπιον τῆς Βουλῆς; Ἢ ὁ ἰσχύων νόμος δὲν εἶναι ἀντισυνταγματικὸς, ἢ διαμένει καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ διαμένῃ τοιοῦτος καὶ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, περὶ οὗ πρόκειται. Ἐλαττοῦνται ἀληθῶς δι’ αὐτοῦ αἱ ὑπηρεσίαι, αἱ ὁποῖαι μέχρι τοῦδε ὑπήγοντο εἰς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν, ἀλλὰ πολλαὶ καὶ οὐσιώδεις ἀφίνονται εἰς αὐτήν. Δὲν θὰ δύναται καὶ εἰς τὸ μέλλον ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ τοποθετήσῃ, μεταθέσῃ ἢ ἀποσπάσῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς ὑπηρετοῦντας εἰς τὰ σώματα τοῦ στρατοῦ, ἅτινα ἀφέθησαν εἰς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν, ἄνευ προτάσεως τοῦ Γεν. Διοικητοῦ. Ἐὰν ἡ τοιαύτη διάταξις εἶναι ἀντισυνταγματικὴ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τῶν λοιπῶν ὑπηρεσιῶν, ἃς ἀφαιρεῖτε ἀπὸ τὴν Γεν. Διοίκησιν, προδήλως ἀντισυνταγματικὴ εἶναι καὶ ὡς πρὸς τοὺς ἀξιωματικοὺς τῶν σωμάτων, δι’ οὓς ἀφίνετε αὐτὴν ἐν ἰσχύϊ. Ἔχετε τὴν γνώμην ὅτι ὁ νόμος εἶναι ἀντισυνταγματικός; Ὀφείλετε νὰ ἔχητε τὴν τόλμην νὰ ζητήσητε τὴν ἐντελῆ καὶ πλήρη κατάργησιν αὐτοῦ, ὡς ἀξιόλογα ὑπεστήριξεν ὁ ἀξιότιμος πρώην Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ἐκ Τυρνάβου συνάδελφος. Λέγοντες ὅμως, ὅτι ὁ νόμος εἶναι ἀντισυνταγματικὸς καὶ ὅμως διατηροῦντες αὐτὸν ἐν πληρεστάτῃ ἰσχύϊ, εὑρίσκεσθε ἐν προδήλῳ ἀντιφάσει. Συνεπῶς εἰς οὐδεμίαν περίπτωσιν δύναται νὰ δικαιολογηθῇ ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἕτερον κατὰ τοῦ ἰσχύοντος νόμου ἐπιχείρημα, ὅτι ἡ ἀνάθεσις τοιούτων ὑπηρεσιῶν εἰς βασιλόπαιδας δύναται νὰ θεωρηθῇ ἀσύμφορος διότι οἱ προϊστάμενοι τοιούτων ὑπηρεσιῶν δύνανται νὰ ὑποπέσωσιν εἰς δυσαρεσκείας ὡρισμένων προσώπων, ἐγὼ, Κύριοι, ὁμολογῶ, ὅτι δὲν θεωρῶ ἄξιον προσοχῆς τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο ἐν τῇ προκειμένῃ συζητήσει. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ὁ Διάδοχος τοῦ Θρόνου ἵσταται τόσον ὑψηλὰ, ὥστε ἀδύνατον εἶναι νὰ φθάσωσι μέχρις αὐτοῦ μεμψιμοιρίαι οἱωνδήποτε προσώπων, ἀξιούντων ὅτι δῆθεν ἠδικήθησαν ἐκ τῆς λειτουργίας τῆς Γεν. Διοικήσεως. Ἀλλὰ καὶ ἂν τὸ ἐπιχείρημα ἦναι βάσιμον, ἂν ἡ Γεν. Διοίκησις δύναται νὰ προκαλέσῃ ἐπιβλαβεῖς δυσαρεσκείας, διατὶ ἀφίνετε αὐτὸν ἐν πληρεστάτῃ ἰσχύϊ, ὅσον ἀφορᾷ τὸ σπουδαιότατον μέρος τῆς ὑπηρεσίας, τὴν ὁποίαν ἤδη διεξάγει ἡ Γενικὴ Διοίκησις; Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν ὑποστηρίζων, ὅτι, ἂν φρονεῖτε ὅτι ὁ ἰσχύων νόμος εἶναι ἀντισυνταγματικὸς, ἢ ὅτι εἶναι ἀσύμφορος εἰς τὸ ἔθνος καὶ τὴν Δυναστείαν, ὀφείλετε νὰ καταργήσητε αὐτὸν καθ’ ὁλοκληρίαν, καὶ οὐχὶ νὰ ὑποστηρίζητε ὅτι διορθώνετε τὰς ἐλλείψεις τοῦ νόμου, ἀφαιροῦντες περιστάσεις τινάς, καὶ ἀφίνοντες τὰς πλείστας ὡς μέχρι τοῦδε εἶχον. Ἰσχυρίσθησαν, Κύριοι, ὅτι ὑπάρχουσιν ἐν τῷ νόμῳ ἀσάφειαι, τὰς ὁποίας τὸ νομοσχέδιον, ὡς εἶπον, κέκληται νὰ διασαφήσῃ. Ἐγὼ τοὐναντίον νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, ὅπως ἔχει, δύναται νὰ γεννήσῃ πλείστους ἐνδυασμοὺς περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων, τὰ ὁποῖα θὰ συνεπαγάγῃ, ἂν γείνῃ νόμος. Καὶ ἐξηγοῦμαι. Ὁ νόμος περὶ Γενικῆς Διοικήσεως δὲν διέγραψε ἀκριβῶς τὴν δικαιοδοσίαν καὶ ἁρμοδιότητα τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ· ἐν ἄρθρῳ ῥητῷ τοῦ νόμου τούτου δίδεται τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ χρωμένη τῷ δικαιώματι τούτῳ ἡ Κυβέρνησις ἐξέδοτο Κανονισμὸν, ἐν τῷ ὁποίῳ λεπτομερῶς διαγράφονται ὅλα τὰ δικαιώματα, ὅσα ἀνατίθενται εἰς τὸν Γενικὸν Διοικητήν. Καὶ ἤθελον ἐρωτήσει, ὄχι τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, διότι δὲν παρίσταται, ἀλλὰ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρωθυπουργὸν, μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου καὶ τὴν μεταβολὴν αὐτοῦ εἰς νόμον, τίνες τῶν διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος ἐξεδόθη συνεπείᾳ νομοθετικῆς ἐντολῆς καὶ εἶναι ἤδη νόμος τοῦ Κράτους, ποῖαι τῶν διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ μένουσιν ἐν ἰσχύϊ, καὶ ποῖαι δὲν μένουσιν ἐν ἰσχύϊ; Ὑπάρχει ἐκεῖ διάταξις π. χ. περὶ τοποθετήσεως ὁπλιτῶν, περὶ ἀπαγορεύσεως ἀδείας κτλ. Ἐρωτῶ, αἱ διατάξεις αὗται τί γίνονται;

§197Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Μόνον καθ’ ὅσον ἐν τῷ Κανονισμῷ ὑπάρχουσι διατάξεις, αἱ ὁποῖαι σκοπὸν ἔχουσι τὴν ἐκτέλεσιν τῶν διατάξεων τοῦ νόμου περὶ Γενικῆς Διοικήσεως, αἵτινες μεταρριθμίζονται διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, ἐκεῖναι καταργοῦνται.

§198ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐξήγησις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἶναι ὀρθοτάτη, δὲν λύει ὅμως τὴν ἀπορίαν μου. Ἐπεθύμουν νὰ τὸν παρακαλέσω πάλιν νὰ μοὶ εἴπῃ, ποῖαι μένουσιν ἐν ἰσχύϊ καὶ ποῖαι καταργοῦνται.

§199Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἔχετε τὸ νομοσχέδιον ἐνώπιόν σας, καὶ ὑποθέτω ὅτι τὸ γνωρίζετε.

§200ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι· εὑρίσκομαι εἰς ἀπορίαν, καὶ θὰ μοὶ κάμετε τὴν χάριν νὰ μοὶ τὸ εἴπητε.

§201Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε· ἀλλὰ τότε θὰ χρειασθῇ προγυμναστής.

§202ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ καλά. Ἐγὼ εἶμαι μετριόφρων, καὶ δὲν φρονῶ, ὡς ἄλλοι, ὅτι γνωρίζω καλῶς τὰ στρατιωτικὰ πράγματα· ὅθεν δέχομαι μαθήματα, ἀρκεῖ νὰ εὕρω τὸν δυνάμενον νὰ διδάξῃ. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν, ὅτι ὄχι μόνον διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου δὲν λύονται αἱ ἀσάφειαι, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ θὰ προκαλέσῃ πολὺ μεγαλειτέρας δυσκολίας περὶ τὴν ἑρμηνείαν τῶν διατάξεων αὐτοῦ, παρὰ ἐκείνας τὰς ὁποίας ὁ ἰσχύων νόμος προεκάλεσε καὶ ἰδίως ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν, περὶ ἧς τὸ ἄρθρον 6 τοῦ νόμου, ὅπερ ἑρμηνεύω ὡς μὴ ἀφαιροῦν τὴν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν, ἀλλ’ ἀναθέτον ἅπαντα τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἀνατίθενται εἰς αὐτὴν, καὶ εἰς τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν τῆς Γενικῆς Διοικήσεως. Δὲν θέλω, Κύριοι, νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπὶ πλέον. Ἔχω ἀκράδαντον τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὁ ἰσχύων νόμος οὔτε εἰς τὸ Σύνταγμα ἀντίκειται, οὔτε τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους ἢ τῆς Δυναστείας παραβλάπτει, οὔτε παρήγαγεν ἀποτελέσματα, δικαιολογοῦντα τὴν τροποποίησιν αὐτοῦ, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρωθυπουργὸν, ὅπως καὶ τὴν πρωίαν ἕτεροι συνάδελφοι τὸν παρεκάλεσαν, νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἀποσύρῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Οὐδεμία ὑπάρχει βία τῆς ψηφίσεως αὐτοῦ· ἡ παροῦσα κατάστασις δύναται νὰ διαρκέσῃ ἐπί τινα ἔτι χρόνον, ἵνα σκεφθῶμεν ὡριμώτερον βραδύτερον, ὅτε θὰ ἔχωμεν εἰς τὴν διάθεσιν ἡμῶν χρόνον πλειότερον. Δὲν βλέπω τὴν σπουδὴν τῆς ψηφίσεως αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου. Κύριοι Βουλευταὶ, ἐν τῇ ἀπέλπιδι καταστάσει, εἰς ἣν τὰ ἡμέτερα πράγματα περιῆλθον, ἓν προπάντων θεωρῶ καθῆκον, ἐπιβαλλόμενον εἰς πάντας ἡμᾶς, νὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν ὅσον οἷόν τε ἀπομάκρυνσιν τῆς κομματικῆς πολιτικῆς ἀπὸ τῆς διαχειρίσεως τῶν δημοσίων ὑποθέσεων, καὶ διὰ τοῦτο ὡς ἐθνικὸν δυστύχημα θεωρῶ τὴν ἀνατροπὴν νομοθετήματος, ὅπερ, ἐὰν ὄχι ἄλλο, κατώρθωσε τοὐλάχιστον νὰ ἀποκλείσῃ τὴν κομματικὴν ταύτην πολιτικὴν ἀπὸ τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων. Φρονῶ ὅτι ὀφείλομεν νὰ παράσχωμεν εἰς τὸν Διάδοχον τοῦ Θρόνου ἐπαρκῆ χρόνον καὶ μέσα, ἵνα μεριμνήσῃ περὶ ἀνασυντάξεως τοῦ στρατοῦ ἡμῶν. Εἰς δυσχερεῖς περιστάσεις περιῆλθεν εἰς τὴν ἀνάγκην, κατὰ τὸ 1897, νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἀρχηγίαν τοῦ στρατοῦ, διατελοῦντες ὑπὸ συνθήκας καθιστώσας ἀδύνατον τὴν ἐπιτυχίαν. Ἂς ἐπαφήσωμεν εἰς αὐτὸν τὴν φροντίδα νὰ παρασκευάσῃ αὐτὸν ἱκανὸν, ἵνα ἐν δεδομένῃ περιστάσει ἐπανορθώσῃ καὶ τὴν τιμὴν καὶ τὸ γόητρον τῆς Ἑλλάδος. (Ἐπιδοκιμασίαι καὶ χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§203Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὑπεστήριξα ὅτι ὁ νόμος περὶ Γενικῆς Διοικήσεως ἀντίκειται εἰς τὸ Σύνταγμα ἐν πλείσταις διατάξεσιν αὐτοῦ.

§204ΣΤΑΗΣ. Εἴπετε «καθ’ ὁλοκληρίαν».

§205ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐν πλείσταις· καὶ θὰ ἐξηγήσω. Δὲν συμφωνῶ μὲ τὸν ἔντιμον προλαλήσαντα, ὅτι, ὁσάκις ἀντισυνταγματικόν τι νομοθέτημα γίνεται, πρέπει νὰ μένῃ ἕως οὗ ὁ χρόνος ἀποδείξῃ, ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνεχθῇ αὐτὸ ἢ ὄχι ὁ τόπος, καὶ ὅτι ὀφείλομεν, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἅπαξ ἐνομοθετήθησαν, ν’ ἀφίνωμεν, καίτοι ἀντισυνταγματικὰ, νὰ λειτουργῶσιν ἕως οὗ ἀποδειχθῶσιν ἐντελῶς ἄχρηστα. Ἔχω τὴν ἰδέαν τοὐναντίον, ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἶναι πεπεισμένοι ὅτι νομοθέτημά τι εἶναι ἀντισυνταγματικὸν, ὀφείλουν νὰ ζητοῦν τὴν θεραπείαν τοῦ κακοῦ, προσπαθοῦντες δι’ ἄλλων μέσων, μὴ ἀντικειμένων πρὸς τὸ Σύνταγμα, νὰ ἐπιτύχωσι τὸ καλὸν, ὅπερ διὰ τοῦ ἀντισυνταγματικοῦ νόμου τυχὸν ἐπιζητεῖται. Εἶπον ὅτι τὸ νομοθέτημα τῆς Γενικῆς Διοικήσεως εἶναι ἀντισυνταγματικὸν, διότι ἐπιτρέπει νὰ ἀσκῇ τὴν ὑπουργικὴν ἐξουσίαν πρόσωπον ἄλλο ἢ ὁ Ὑπουργὸς, διότι ἐπιτρέπει νὰ ἀσκῆται ἡ Βασιλικὴ ἐξουσία ἀνευθύνως, ἀφοῦ πράγματι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι ἀνεύθυνος διὰ τὰς πράξεις τῆς Γεν. Διοικήσεως, ὧν ἐμνήσθην. Ἐρρήθη σήμερον, καὶ τὴν πρωίαν καὶ νῦν, ὅτι αἱ προτάσεις τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ δὲν εἶναι ὑποχρεωτικαί. Τοῦτο ὅμως δὲν εἶναι ἀκριβές. Ὁ ἀναγινώσκων τὸν νόμον περὶ Γενικῆς Διοικήσεως καὶ τὸν Κανονισμὸν, ὅστις δυνάμει τοῦ νόμου ἐξεδόθη, παρατηρεῖ ὅτι, ἐνῷ ἅπασα ἡ διοίκησις τῶν σωμάτων, ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία καὶ ἡ ἐπιθεώρησις τοῦ στρατοῦ, ἅπασα ἡ διοίκησις τῶν ὑπηρεσιῶν καὶ τῶν καταστημάτων αὐτοῦ, ἐδόθη διὰ τοῦ νόμου καὶ διὰ τοῦ Κανονισμοῦ, τοῦ καὶ πέραν τοῦ νόμου ἐκδοθέντος, εἰς τὸν Γεν. Διοικητὴν, ἐν τούτοις ὁσάκις ἦναι ἀνάγκη ἐκ τῶν ἰσχυουσῶν διατάξεων νὰ ὑποβληθῇ διάταγμα, καὶ τότε παραγγέλλεται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ὑποβάλῃ τὸ διάταγμα τῷ Βασιλεῖ ἐπὶ τῇ βάσει προτάσεως τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ. Τοῦτο, δηλ. ἡ ἐξαίρεσις αὕτη, ἐγένετο ἐξ ἀνάγκης. Εἶναι ἀνάγκη ἐνίοτε νὰ γίνηταί τι διὰ Β. Διατάγματος. Ἂν δὲν ὑπῆρχε καὶ αὐτὴ ἡ ἀνάγκη, ἂν ἦτο δυνατὸν ἐκ τῆς νομοθεσίας ὁ Γενικὸς Διοικητὴς ἀπευθείας νὰ ὑποβάλλῃ διατάγματα, ὁ νόμος περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦτο θὰ διέτασσε, καὶ δὲν θ’ ἀπῄτει τὴν παρέμβασιν τοῦ Ὑπουργοῦ, ὡς νῦν, λόγῳ αὐτοῦ τοῦ Συντάγματος. Περὶ τούτου μὴ ἀμφιβάλλετε. Ὁ μελετῶν τὸν νόμον περὶ Γενικῆς Διοικήσεως πείθεται, ὅτι καταφανὴς σκοπὸς αὐτοῦ εἶναι νὰ παραδοθῇ, καὶ παρεδόθη, εἰς τὸν Γενικὸν Διοικητὴν ἡ διοίκησις τοῦ στρατοῦ, εἰς αὐτὴν δὲ περιλαμβάνεται βεβαίως καὶ πᾶν ὅ,τι, ὅσον ἀφορᾷ τὰ πρόσωπα ἰδίως, διὰ διαταγμάτων κατὰ τὴν κειμένην νομοθεσίαν πρέπει νὰ ἐκτελῆται. Ἀλλ’ ἐπειδὴ διάταγμα δὲν δύναται νὰ ὑποβάλῃ τῷ Ἡγεμόνι ὁ Γεν. Διοικητὴς, ὁ συμβιβασμὸς ἐγένετο διὰ τῆς προτάσεως, ἣν ὑποβάλλει εἰς τὸν Ὑπουργὸν, ὑποχρεούμενον νὰ ὑποβάλῃ συμφώνως πρὸς αὐτὴν τὸ διάταγμα. Γίνεται δὲ τοῦτο οὐ μόνον εἰς τὰς μετακινήσεις τῶν ἀξιωματικῶν, αἵτινες δύνανται νὰ θεωρηθῶσι στενῶς συνδεόμεναι μὲ τὴν διοίκησιν τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ ἐκτελέσει μέτρων, ἅτινα πρὶν ἦσαν τῆς δικαιοδοσίας τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὡς π. χ. τὰ τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας, τῆς ὁποίας ἀνέγνωσεν ὁ ἐκ Γόρτυνος ἀξιότιμος συνάδελφος τὰ μεταφερθέντα εἰς τὰ Γραφεῖα τῆς Γεν. Διοικήσεως 24 ἢ 25 ἐδάφια, ἅτινα περιλαμβάνουν πᾶσαν σχεδὸν τὴν ἐργασίαν τοῦ Κράτους ἐν τῷ στρατῷ. Ἐφ’ ὅλων αὐτῶν αἱ προτάσεις τοῦ Γεν. Διοικητοῦ εἶναι ὑποχρεωτικαὶ διὰ τὸν Ὑπουργόν. Ἂν δὲν ἦσαν ὑποχρεωτικαὶ, τὸ ἄρθρον 6 θὰ τὸ ἔλεγε. Θὰ ἔλεγε δηλονότι, τί γίνεται, ὅταν ὁ Ὑπουργὸς δὲν ἐγκρίνῃ τὴν πρότασιν, διότι οὔτε νὰ μὴ γείνῃ τι ἀναγκαῖον ἐπιτρέπεται, οὔτε νὰ γείνῃ ἄνευ προτάσεως τοῦ Γεν. Διοικητοῦ. Ὁ στρατὸς πρὸ πάντων ἀπαιτεῖ ταχεῖαν καὶ ἄνευ χρονοτριβῶν τὴν διοίκησιν. Αἱ προτάσεις λοιπὸν πρέπει νὰ ἐκτελῶνται ἄνευ ἀναβολῶν. Ὁ Κανονισμὸς ἔτι σαφέστερον κατέστησε τοῦτο, ἀπαιτῶν νὰ στηρίζηται τὸ διάταγμα ἐπὶ προτάσεως τοῦ Γεν. Διοικητοῦ, ἥτις περιττὸν νὰ ἐζητεῖτο, ἂν δὲν ἦτο ὑποχρεωτικὴ διὰ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Ἄλλως οὕτω μόνον ἀφαιρεῖται, ὡς ἐσκοπεῖτο, ἐκ τῆς πολιτικῆς ἡ διοίκησις τοῦ στρατοῦ. Ἀλλὰ μετὰ τῶν προσωπικῶν ἀφῃρέθησαν καὶ πλεῖστα ἄλλα. Αὐτὸ δὲ, τὸ ὁποῖον παρεστάθη, ὅτι καὶ τὴν μίαν ὑπηρεσίαν τὴν ἐπιτελικὴν, τὴν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν, θὰ ἔχωμεν καὶ τὴν ἄλλην συγχρόνως, τὴν ἐν τῇ Γενικῇ Διοικήσει, εἶναι ἀνακριβὲς, διότι ὁ νόμος ῥητῶς λέγει, ὅτι ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν μεταφέρεται εἰς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν (ἀναγινώσκει): «Τὸ Ἐπιτελεῖον τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ διεξάγει καὶ τὰς νῦν διεξαγομένας ὑπηρεσίας ὑπὸ τῆς παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας.» Ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία πᾶσα, ἡ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ πρὶν τῶν Στρατιωτικῶν, προφανῶς ὁλόκληρος μεταφέρεται, ὡς ἐν τοῖς κειμένοις νόμοις καὶ διατάγμασιν, ἰδίως ἐν τῷ διατάγματι τοῦ 1887, ἀναγράφεται, εἰς τὸ Ἐπιτελικὸν Γραφεῖον τῆς Γενικῆς Διοικήσεως. Οὔτε ἔμεινεν ἐργασία ἐπιτελικὴ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν, οὔτε εἶναι δυνατὸν ἡ αὐτὴ ἐργασία ὑπὸ δύο Γραφείων νὰ διεξάγηται. Ἐκ τούτου φαντάζεσθε, ἂν εἶναι δυνατὸν Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐπὶ τοιούτων προτάσεων τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας, δηλ. ἐπὶ τῶν οὐσιωδεστέρων πράξεων, ἐξ ὧν, ὡς γνωστὸν, ἐξαρτᾶται ἡ παρασκευὴ τοῦ στρατοῦ, καὶ ἡ ἀσφάλεια τῆς χώρας, νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν τὰς ἐκτελεῖ. Τὸ μόνον δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, εἶναι νὰ μὴ πράξῃ, νὰ μὴ ἐκτελέσῃ τίποτε. Ἀλλὰ φαντάζεσθε ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν ἐν τῷ Κράτει, ἧς ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀρνεῖται νὰ δεχθῇ τὰς προτάσεις; Ἀλλ’ οὕτω ἀκριβῶς γίνεται ὑπεύθυνος ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἐνῷ μὴ ἀρνούμενος εἶναι ἀνεύθυνος. Διότι, ἂν Βουλευτὴς ἐν τῇ Βουλῇ τὸν ἐγκαλέσῃ διότι ἐδέχθη διὰ διατάγματος πρότασιν κακὴν, ἢ παρέλιπεν ὠφέλιμον μέτρον, μὴ προταθὲν ὑπὸ τῆς Γεν. Διοικήσεως, ὁ Ὑπουργὸς εἶναι ἐκ τοῦ νόμου τῆς Γεν. Διοικήσεως ἀπηλλαγμένος πάσης εὐθύνης. Εὐθύνεται ὅμως, ἂν ἐζημίωσε, μὴ δεχθεὶς πρότασιν αὐτῆς. Λοιπὸν βλέπετε, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦ μὴ ἐκτελεῖν τὰς προτάσεις εἶναι δικαίωμα ἐντελῶς ἀστήρικτον, καὶ μόνη ὑπολείπεται ἡ παραίτησις τοῦ Ὑπουργοῦ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει. Κατά τι ὅμως βελτιοῦται τὸ πρᾶγμα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅπερ συζητοῦμεν, διότι ἐν αὐτῷ τοὐλάχιστον λέγεται, ὅτι «ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐὰν δὲν ἐγκρίνῃ τὰς ὑποβληθείσας αὐτῷ ὑπὸ τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ προτάσεις τοποθετήσεως, μεταθέσεως ἢ ἀποσπάσεως ἀξιωματικῶν, προκαλεῖ τὴν ὑποβολὴν ἑτέρων προτάσεων, ἢ ἠτιολογημένης ἐκθέσεως ἐπὶ τῶν ἤδη ὑποβληθεισῶν, ἵνα ἀποφασίσῃ.» Οὐ μόνον μετεβλήθη ἐντελῶς τὸ αʹ ἐδάφιον, ἀλλὰ καὶ τὸ βʹ τοῦ ἄρθρου 6. Οὕτω ἤδη τῷ Ὑπουργῷ ἀναγνωρίζεται τὸ δικαίωμα, ἂν δὲν ἐγκρίνῃ τὰς προτάσεις τῆς Γεν. Διοικήσεως ἐπὶ τῶν μετακινήσεων ἀξιωματικῶν, νὰ προκαλῇ ἄλλας· ἑπομένως εὐλόγως ἤδη εἶναι ὑπεύθυνος δι’ οἱανδήποτε μεταβολὴν, δεχόμενος πρότασιν καὶ ὑποβάλλων διάταγμα. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν, ἔπαυσε πᾶσα καινοτομία, ἐπανελθούσης αὐτῆς ἐν τῷ Ὑπουργείῳ καὶ ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Δι’ αὐτὴν οὗτος φέρει ἤδη πᾶσαν τὴν εὐθύνην. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, δι’ οὓς ὑπεστήριξα, ὅτι ὁ νόμος περὶ Γενικῆς Διοικήσεως προσκρούει εἰς τὸ Σύνταγμα, διότι ἐδημιούργησεν ἐξουσίαν, ἥτις δὲν δύναται νὰ ἐνασκῆται ἢ μόνον ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Ὅ,τι εἶπεν ὁ ἔντιμος προλαλήσας, ὅτι καθ’ ἡμέραν ἀπαντῶμεν ἐν τῇ νομοθεσίᾳ περιορισμοὺς τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, δὲν εἶναι τὸ αὐτό. Περιορισμοὶ πρέπει νὰ τίθενται, ὡς προσόντα καὶ δοκιμασίαι καὶ διαγωνισμοὶ καὶ πᾶν ἄλλο δοκιμαστικὸν τῆς ἱκανότητος. Τοῦτο ἄλλο. Ἀλλὰ νὰ δίδεται διακριτικὴ ἐξουσία εἰς ἕνα, μὲ τὴν ἐξουσίαν νὰ προτείνῃ καὶ πράττῃ ὅ,τι θέλῃ ἀνευθύνως, ἀλλὰ δι’ Ὑπουργοῦ ὑπευθύνου, τοῦτο εἶναι πρωτοφανὲς καὶ μοναδικὸν παράδειγμα ἐν τῷ νόμῳ περὶ Γεν. Διοικήσεως. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῇ ὅλη αὐτὴ ἡ ἐξουσία τῆς διοικήσεως τοῦ στρατεύματος καὶ τῶν ὑπηρεσιῶν αὐτοῦ ἄνευ τῶν ὅρων τῆς συνταγματικῆς εὐθύνης. Ἂν αὐτὸ νομίζετε ὅτι δὲν εἶναι περιορισμὸς τῶν δικαιωμάτων τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ ἀνατροπὴ τῶν διατάξεων περὶ εὐθύνης, δύνασθε νὰ τὸ φρονῆτε, ἀλλὰ πρέπει νὰ παρουσιάσητε ἄλλα ἐπιχειρήματα, παρὰ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα προβάλλετε, ἂν θέλετε νὰ πείσητε καὶ τοὺς ἄλλους.

§206Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διαφωνῶ καὶ πρὸς τοὺς μὲν καὶ πρὸς τοὺς δέ. Δὲν ἤθελον νὰ λάβω μέρος εἰς τὴν συζήτησιν, ἀλλὰ τὸ ζήτημα, ὡς ἐξετυλίχθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, μὲ ἀναγκάζει νὰ λάβω, καὶ θὰ λάβω μέρος κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν.

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς δευτέραν συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1, 2 καὶ 3 τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἔχουσι).

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκεται).

§209Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐνταῦθα παρακαλῶ νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία τοῦ βουλευτοῦ Βονίτσης κυρίου Γουλιμῆ. Ἤτοι ἐν ἐδαφ. αʹ, ἀντὶ τῶν λέξεων «τῶν ἐν ταῖς ταξιαρχίαις, ταῖς μεραρχίαις καὶ τῇ Γεν. Διοικήσει» νὰ τεθῶσιν αἱ λέξεις: «ὑπηρετούντων ἐν τοῖς στρατιωτικοῖς σώμασι τοῖς ὑπαγομένοις ὑπὸ τὴν Γεν. Διοίκησιν τοῦ στρατοῦ καὶ ἀναφερομένοις εἰς τὸ ἄρθρον 1.» (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4, ὡς ἐτροποποιήθη).

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5.

§211Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ, τὸ ἄρθρον 5 νὰ διαγραφῇ, καὶ τὸ ἄρθρον 6 νὰ γείνῃ 5. Ἐν τῷ ἄρθρῳ δὲ τούτῳ, ἐν τῷ πίνακι τῆς συνθέσεως τῶν ἐπιτελείων ἐν εἰρήνῃ, παραγράφῳ τρίτῃ, νὰ προστεθῶσι μετὰ τὴν λέξιν «ὑποστράτηγος» αἱ λέξεις «ἢ συνταγματάρχης». (Διαγραφέντος τοῦ ἄρθρου 5, γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 6, κατὰ τὴν νέαν τάξιν 5, μετὰ τῆς τροποποιήσεως ταύτης, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν).

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὑποβάλλει τροπολογίαν ὁ βουλευτὴς Τρικκάλων κύριος Μπασδέκης, ἥτις θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ, ἵνα ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 54). Ἡ ἐπὶ τοῦ Λογιστικοῦ τῆς Βουλῆς ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει πρότασιν περὶ χορηγίας πιστώσεως δραχμῶν 750 δι’ ἔξοδα ἐκτυπώσεως 500 ἀντιτύπων τῆς περὶ Ναξίας σμύριδος μονογραφίας καὶ τῶν σχετικῶν προτάσεων νόμων τοῦ βουλευτοῦ Νάξου κ. Πρωτοπαπαδάκη. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 55). Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νόμου ͵ΒϞΗʹ τῆς 1 Ὀκτωβρίου 1892 περὶ μεταρρυθμίσεως τῶν νόμων περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων».

§213ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ὑποβάλλω τροπολογίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ κλήρωσις ἀπαγορεύεται. Ἡ κλήρωσις, Κύριοι, εἶναι ἄρνησις τοῦ πνεύματος τοῦ νόμου, διότι βάσις τοῦ νόμου εἶναι ὁ διαγωνισμός. Λοιπὸν ὅταν δέχησθε τὸν κλῆρον, δέχεσθε γεγονὸς τυχαῖον, ἀντιτιθέμενον εἰς τὴν βάσιν τοῦ νόμου. Ἐπὶ τέλους ἢ πρέπει νὰ ἐπανέλθῃ τὸ πρώην καθεστώς, νὰ ἔχῃ τουτέστι τὸ δικαίωμα ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς νὰ διορίζῃ, ἢ πρέπει νὰ διατάσσηται νέος διαγωνισμός.

§214Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ ἡ τροπολογία, ἵνα ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν.

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 56). (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχὴν καὶ ἄρθρον μόνον, εἰς βʹ συζήτησιν).

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ χορηγίας εἰδικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 370,000 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1902».

§217ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Μίαν παρατήρησιν, κύριε Πρόεδρε, ἔχω νὰ κάμω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διὰ τοῦ ὁποίου ζητεῖται πίστωσις εἰδικὴ ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1902. Περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ νόμου τοῦ 1871 πολλὰ ἐλέχθησαν, καὶ ἐγὼ ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ ζητήματος· μολονότι δὲ ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε κατὰ πλειονοψηφίαν τότε, ὅτι ἡ ἔννοια, τὴν ὁποίαν ἀποδίδει εἰς τὸν νόμον ἐκεῖνον ἡ Κυβέρνησις, εἶναι ἡ ὀρθή, ἐγὼ ἐξακολουθῶ νὰ ἐμμένω εἰς τὴν γνώμην μου· δὲν θεωρῶ ὅμως ἀναγκαῖον νὰ ἐπαναλάβω ὅσα εἶπον τότε, ἀφοῦ οὐχὶ πρὸ πολλοῦ ἐλέχθησαν. Ἀλλ’ ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ ζητήσῃ πίστωσιν καὶ πληρώσῃ κατὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1902, ἕνεκα δὲ τούτου ἡ ζητουμένη πίστωσις πίπτει εἰς βάρος τῆς χρήσεως τοῦ 1902, εἶναι ἐσφαλμένη κατὰ τὸν νόμον· αἰρομένης δὲ τῆς βάσεως ταύτης, πρέπει νὰ μεταβληθῇ ἡ χρῆσις. Εἶναι ἐσφαλμένη ἡ βάσις, διότι ἐφαρμόζεται ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ ὁ νόμος τοῦ 1893 περὶ ἀπαλλοτριώσεως δι’ ἀρχαιολογικὰς ἀνάγκας, κατὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ προηγηθῇ διάταγμα κηρῦσσον τὴν δημοσίαν ἀνάγκην, ν’ ἀναγραφῇ ἡ πίστωσις εἰς τὸν προϋπολογισμόν, καὶ τότε μόνον νὰ γείνῃ ἡ πληρωμή· κατὰ τὸ ἄρθρον 5 μάλιστα τοῦ νόμου, «ἡ ἀπαλλοτρίωσις τῶν ἀκινήτων κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου ἐπιτρέπεται μόνον, ἐὰν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους ὑπάρχῃ ἀναγεγραμμένη ἢ ἀναγραφῇ ἐντὸς ἓξ μηνῶν πίστωσις.» Ἐπὶ τοῦ προκειμένου κατὰ τὸ ἔτος 1902 δὲν ὑπῆρχεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἀναγεγραμμένη πίστωσις· ἀλλὰ καὶ ἂν εἶχεν ἐγγραφῆ κατὰ τὸ 1902 πίστωσις, ἦτο πίστωσις μὴ ἐπαρκής· ἀλλὰ δὲν ὑπῆρχε καὶ εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς τοῦ 1899, 1898, 1897 καὶ 1896, νομίζω. Ἀφοῦ δὲ δὲν ὑπῆρχεν ἀναγεγραμμένη πίστωσις ἢ δὲν ὑπῆρχε πίστωσις ἐπαρκής, ἵνα γείνῃ ἡ πληρωμὴ, ἐπακολουθεῖ τὸ τελευταῖον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 5 τοῦ νόμου τούτου, κατὰ τὸ ὁποῖον, «παρελθούσης τῆς διορίας τῆς ἑξαμήνου, ἐὰν μὴ ὑπάρχῃ ἀναγεγραμμένη πίστωσις κατὰ τὰ ἀνωτέρω παύει ἰσχῦον τὸ βασιλικὸν διάταγμα.» Τὸ Β. Διάταγμα λοιπὸν, τὸ παραδεχθὲν τὴν δημοσίαν ἀνάγκην, ἔπαυσεν ἰσχῦον ἀπὸ τοῦ ἔτους 1896, καὶ ἔπαυσεν ἰσχῦον διότι δὲν ὑπῆρχεν ἀναγεγραμμένη πίστωσις. Κατὰ τὸ ἔτος 1902, καθ’ ὃ ἀναγράφεται ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ὅτι ἠδύνατο ὁ Ὑπουργὸς νὰ προκαλέσῃ τὴν πίστωσιν καὶ πληρώσῃ, τὸ διάταγμα αὐτὸ δὲν ἴσχυε, συνεπῶς δὲν ὑπῆρχεν ἡ δημοσία ἀνάγκη, ἡ ὁποία ἤθελε δικαιολογήσει τὸν Ὑπουργὸν, ἵνα προκαλέσῃ τὴν πίστωσιν. Μὴ ὑπαρχούσης δὲ τῆς δημοσίας ἀνάγκης, οὐδ’ αἱ ἐκτιμήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο, ἔχουσι κῦρος, οὐδ’ ὁ Ὑπουργὸς ἠδύνατο νὰ ζητήσῃ πίστωσιν, ἢ νὰ ἐντείληται πληρωμήν. Ἐὰν δὲ ἐξεδόθησαν ἐν τῷ μεταξὺ δικαστικαὶ ἀποφάσεις ὑποχρεοῦσαι τὸ Δημόσιον εἰς πληρωμὴν, ἄλλο εἶναι τὸ κεφάλαιον τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἰς βάρος τοῦ ὁποίου ἔπρεπε νὰ ζητηθῇ ἡ πίστωσις. Ἐὰν δ’ ὑπάρχῃ ἡ γνώμη, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ ζητηθῇ ἡ πληρωμὴ ἀπὸ τὸ κεφάλαιον ἐκεῖνο τῶν δικαστικῶν ἀποζημιώσεων, τότε ἦτο ἀνάγκη νὰ γείνῃ εἰδικὸς νόμος, οὐχὶ ζητῶν τὴν πίστωσιν, ἀλλ’ εἰδικὸς νόμος παρατείνων τὴν προθεσμίαν ἢ καταργῶν τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 5, ἵνα διευκολυνθῇ ἡ προκειμένη πληρωμή. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου, νομίζω ὅτι δὲν ἠδύνατο κατὰ τὸ 1902, δὲν δύναται δὲ οὐδὲ σήμερον ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἐνεργήσῃ τὴν πληρωμὴν, διότι δὲν ὑπάρχει διάταγμα παραδεχόμενον τὴν δημοσίαν ἀνάγκην διὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν, καθόσον τὸ διάταγμα τὸ ἐκδοθὲν τῷ 1895 ἠκυρώθη, διότι δὲν ὑπῆρξεν ἀναγεγραμμένη εἰς τοὺς μετέπειτα προϋπολογισμοὺς ἡ πίστωσις. Ὥστε καὶ σήμερον ἐὰν ψηφισθῇ ἡ πίστωσις, ὡς ζητεῖται, ἡ πληρωμὴ δὲν θὰ γείνῃ. Ἀλλ’ ἐὰν ἐκδοθῇ σήμερον διάταγμα, καὶ δύναται νὰ ἐκδοθῇ, παραδεχόμενον τὴν δημοσίαν ἀνάγκην, τότε θὰ γεννηθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ἀπαλλοτριώσεως καὶ τὸ δικαίωμα τῆς πληρωμῆς σήμερον, καὶ συνεπῶς ἡ πίστωσις ἡ ζητουμένη πρέπει νὰ ζητηθῇ εἰς βάρος τῆς χρήσεως τοῦ τρέχοντος ἔτους 1903. Διότι, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι ἐσφαλμένη ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι ἠδύνατο νὰ πληρώσῃ, ἀλλὰ δὲν ἐπλήρωσεν, ὁ Ὑπουργὸς τοῦ 1902· ἀφοῦ δὲ ἠδύνατο νὰ πληρώσῃ, δὲν δύναται νὰ ἐπιβαρυνθῇ ἡ χρῆσις τοῦ 1902, καθ’ ἣν ἔννοιαν ἀποδίδει εἰς τὸν νόμον τοῦ 1871 ἡ πλειοψηφία καὶ ἡ Κυβέρνησις.

§218Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ πολλοῦ, Κύριοι, παρατηρῶ, ὅτι μεγάλη καταβάλλεται ἅμιλλα διὰ τὴν κατανομὴν τῶν πιστώσεων, αἱ ὁποῖαι ἀφορῶσιν εἰς κεκλεισμένας χρήσεις, ἅμιλλα περὶ τοῦ εἰς ποῖον προϋπολογισμὸν πρέπει νὰ καταταχθῶσιν αὗται. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, φρονῶ, ὅτι ὅλη αὐτὴ ἡ ἅμιλλα εἶναι ἐντελῶς περιττὴ, διότι αἱ ἀπαιτήσεις αἱ ἀναγόμεναι εἰς κεκλεισμένας χρήσεις καταλογίζονται εἰς τὴν χρῆσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀνεφύησαν, ὄχι εἰς τὴν χρῆσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀνεγνωρίσθησαν, ἡ δὲ πληρωμὴ αὐτῶν κατὰ τὴν τρέχουσαν χρῆσιν γίνεται μόνον πρὸς ἀνάμνησιν. Διὰ τοῦτο εἰς τοὺς γαλλικοὺς προϋπολογισμοὺς καταλογίζεται ὑπὸ τὰς θέσεις «pour memoire», καὶ ὁ ἀγὼν νομίζω ὅτι εἶναι ἐντελῶς μάταιος.

§219Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ὅλαι αἱ ἀντιρρήσεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυνουρίας εἰς αὐτὸ ἀπέβλεπον, δηλ. εἰς τίνα χρῆσιν ἀνήκουσιν αἱ ἀποζημιώσεις αὗται· ἀνήκουσιν εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1902, τὴν εὐθύνουσαν τοὺς φίλους τοῦ κ. Βουλευτοῦ Ὑπουργούς; ἢ εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1903, τὴν εὐθύνουσαν ἡμᾶς; Νομίζω, Κύριοι, ὅτι τὴν εὐθύνην οὐδεὶς ὑπέχει· πρόκειται περὶ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως, πρόκειται ὅμως περὶ ἀποζημιώσεων, αἱ ὁποῖαι θὰ καταβληθῶσιν ἐπὶ τῇ βάσει δικαστικῶν ἀποφάσεων. Ἴσως εὐθύνονται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κατέλαβον. Παραδέχομαι ὅμως τὴν τροπολογίαν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος, διότι θεωρῶ, ὅτι αὕτη εἶναι μία ἐγγύησις· νὰ προστεθῇ δηλ. μετὰ τὰς λέξεις «ἕνεκεν ἀρχαιολογικῆς ἀνάγκης» ἡ φράσις «ὁρισθησομένων κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ ͵ΒΡΞΖʹ νόμου τῆς 16 Φεβρουαρίου 1893 περὶ ἀρχαιολογικῶν ἀνασκαφῶν».

§220ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἡ παραδοχὴ τῆς τροπολογίας ταύτης τοῦ ἀξιοτίμου κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος ὑποχρεοῖ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐκδώσῃ νέον Β. Διάταγμα πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου τοῦ 1893.

§221Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀναμφισβητήτως θέλει προκληθῇ τὸ Β. Διάταγμα, ἀλλ’ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος ἀφορᾷ εἰς νέαν ἐκτίμησιν, ἡ ὁποία ἀναγκαίως θὰ γείνῃ, ἵνα δυνηθῇ ἕκαστος τῶν ἀποζημιωθησομένων νὰ λάβῃ τὴν ἀναλογοῦσαν αὐτῷ μερίδα.

§222Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Δὲν ὀφείλονται ἀποζημιώσεις τινὲς δυνάμει δικαστικῶν ἀποφάσεων;

§223Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὀφείλονται δυνάμει δικαστικῶν ἀποφάσεων, ἀλλὰ θὰ συναινέσωσιν ὅλοι αὐτοὶ εἰς τὴν συμβιβαστικὴν πληρωμήν;

§224ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς τρίτην συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον μόνον. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν, ὡς ἐτροποποιήθη). Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχ. 83,265.92 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1902». (Γίνεται δεκτὸν, κατ’ ἀρχὴν καὶ ἄρθρον μόνον, ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§225ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 10 Ἰανουαρίου 1902 συμβάσεως περὶ διηνεκοῦς παραχωρήσεως τῆς κυριότητος καὶ ἐκμεταλλεύσεως τῶν ἐν τῇ νήσῳ Ζακύνθῳ καὶ τοῖς παρακειμένοις νησυδρίοις ὀρυχείων πετρελαίου, νάφθης καὶ ἄλλων πισσωδῶν, ῥητινωδῶν καὶ ἐλαιωδῶν οὐσιῶν».

§226ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. .. (Θόρυβος).

§227ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν. (Γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς βʹ συζήτησιν).

§228Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ ὑπ’ ἀριθ. 6 καὶ 7 νομοσχέδια ν’ ἀναβληθῶσι, παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε.

§229ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλονται. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀποσπάσεως τοῦ δήμου Πειραιῶς ἐκ τῆς ἐπαρχίας Ἀττικῆς». (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον). Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τοῦ προσωπικοῦ τῆς Ἐθνικῆς Βιβλιοθήκης». (Γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§230Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπίσης τὰ ὑπ’ ἀριθ. 10 καὶ 11 ν’ ἀναβληθῶσι, διότι θὰ προκαλέσωσι συζήτησιν.

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλονται. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας τῆς κατὰ τὸν νόμον ͵ΒΧϞΔʹ τοῦ 1900 ἀνανεώσεως τῶν ὀφειλομένων εἰς τὸ Δημόσιον ἐκ προκαταβολῶν καὶ διαφόρων ἐσόδων ἐκ παρελθουσῶν χρήσεων, καὶ περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ αὐτοῦ νόμου ͵ΒΧϞΔʹ».

§232Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Παραδέχομαι ἐν μέρει τὰς τροπολογίας τὰς ὑποβληθείσας παρὰ τοῦ ἐκ Παρνασσίδος ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ καὶ τοῦ ἐξ Εὐρυτανίας κ. Ἀλεξανδροπούλου.

§233ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν, ὡς ἔχει). Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§234Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἄρθρον 2 παρακαλῶ νὰ τροποποιηθῇ ὡς ἑξῆς. Ἐν τέλει τῆς πρώτης παραγράφου νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις: «Ἑκάστη δόσις αὐτῶν δὲν δύναται νὰ ᾖ ἐλάσσων τῶν δραχμῶν 50». Μετὰ δὲ τὴν δευτέραν παράγραφον νὰ προστεθῇ νέα παράγραφος, ἔχουσα ὡς ἑξῆς: «Χρέη δὲ ἀνώτερα τῶν δραχ. 5,000 ἐπιτρέπεται νὰ διαιρεθῶσιν εἰς δόσεις μέχρις εἴκοσιν, ὧν ἑκάστη νὰ μὴ ἦναι ἐλάσσων τῶν δραχ. 500».

§235ΑΛΕΞ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ἀλεξανδροπούλου ὁμιλεῖ περὶ ποσοῦ ἐλάσσονος τῶν πεντακοσίων δραχμῶν· ἐγὼ θέλω παρακαλέσει, τὸ ποσὸν τοῦτο νὰ ὁρισθῇ ἄνω τῶν 500 δραχμῶν, ἵνα καὶ ἄνω τοῦ ποσοῦ τούτου διαιρῆται τὸ χρέος.

§236Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Φρονῶ ὅτι, ὡς διετυπώθη τὸ ἄρθρον, παρέχει πᾶσαν ἄνεσιν. Ἑπομένως δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ ἄλλο τι.

§237ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκεται).

§238Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ τελευταία παράγραφος τοῦ ἄρθρου 3 παρακαλῶ ν’ ἀντικατασταθῇ διὰ τῆς ἑξῆς: «Εἰς τοὺς ὀφειλέτας, τοὺς ἀνανεοῦντας νῦν τὰ ἑαυτῶν χρέη κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου ΒΧϞΔʹ καὶ εἰς τοὺς μέλλοντας ν’ ἀνανεώσωσιν αὐτὰ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου τούτου, ἐπιτρέπεται μέχρι 31 Δεκεμβρίου 1894 ἡ συμφώνως πρὸς τὰς διατάξεις τῶν ἄρθρων 5 καὶ 6 τοῦ προρρηθέντος ΒΧϞΔʹ νόμου προεξόφλησις τοῦ συνόλου αὐτῶν, εἴτε ἐκ ληξασῶν μόνον καὶ ὀφειλομένων δόσεων τὸ σύνολον τοῦτο ἀποτελεῖται, εἴτε καὶ ἐκ μὴ ληξιπροθέσμων τοιούτων. Ἐντεῦθεν ὅμως δὲν ἀναστέλλεται διὰ τὰς καθυστερουμένας δόσεις ἡ καταδίωξις τῶν ὀφειλετῶν, δυναμένων οὕτω νὰ ἐπωφεληθῶσι τοῦ παρεχομένου δικαιώματος τῆς προεξοφλήσεως ἢ μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου 1904, ἢ πρότερον, καθ’ ἣν ἡμέραν διὰ τῆς καταδιώξεως ἤθελον ὑποχρεωθῆ εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν ἐν λόγῳ δόσεων.»

§239ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 3, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκεται).

§240Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο παρακαλῶ νὰ προστεθῇ καὶ δευτέρα παράγραφος, ἔχουσα ὡς ἑξῆς: «Ἐὰν οἱ ὀφειλέται ἐπιθυμῶσι νὰ ἐπωφεληθῶσι διὰ τὰς δόσεις ταύτας τοῦ ὑπὸ τῆς τελευταίας παραγράφου τοῦ προηγουμένου ἄρθρου παρεχομένου δικαιώματος, δύνανται νὰ προέλθωσιν εἰς τὴν ἀνανέωσιν τῶν χρεῶν, ὧν ἐπιζητοῦνται αἱ δόσεις, καὶ εἰς τὴν προεξόφλησιν τοῦ συνόλου τούτων.»

§241ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 6 (ἀναγινώσκεται).

§242Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ἔχω ὑποβάλει τροπολογίαν, καὶ παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῇ.

§243Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν, ὅπως τὰ ὀφειλόμενα διὰ τὴν συντήρησιν τοῦ Γυμνασίου Αἰγίου περιλάβωμεν εἰς τὰ ὀφειλόμενα ἐκ διαφόρων δόσεων; Εἶναι ὅλως διόλου ἀλλότριον τὸ ἓν πρὸς τὸ ἕτερον.

§244ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς γίνεται διὰ τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη;

§245Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀλλὰ τὸ Γυμνάσιον Αἰγίου εἶναι δημοσυντήρητον, δὲν εἶναι δημόσιον.

§246Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ πῶς ἔχει ἡ ὑπόθεσις. Τὸ Γυμνάσιον Αἰγίου δὲν εἶναι οὔτε δημοσυντήρητον, οὔτε δημόσιον· ἔχει ἰδίους πόρους, ἔχει πόρους, οἱ ὁποῖοι ἀνήκουσιν εἰς αὐτὸ ἐκ συνεισφορῶν ἰδιωτῶν κατὰ τὸν σεισμὸν τοῦ 1861. Τὸ ποσὸν τοῦτο κατετέθη εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐπὶ τόκῳ, καὶ ἐκ τῶν τόκων αὐτῶν καὶ τῶν εἰσφορῶν τοῦ Λιμενικοῦ Ταμείου ἀπετελέσθη ἓν ποσὸν, δι’ οὗ συνετηρεῖτο τὸ Γυμνάσιον. Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον καὶ ἡ συστήσασα τὸ Γυμνάσιον ἐπιτροπὴ τῶν συμπολιτῶν μου ὥρισαν τὸν ἀριθμὸν τῶν καθηγητῶν, ἀναλόγως, ἐννοεῖται, τοῦ ποσοῦ τῶν πόρων, τοὺς ὁποίους εἶχε τὸ Γυμνάσιον πρὸς συντήρησιν αὐτοῦ. Ἀλλ’ αἱ διάφοροι Κυβερνήσεις ὑπερέβησαν τὸ ποσὸν τοῦτο, διορίσασαι καθηγητὰς ἐπὶ πλέον, χωρὶς νὰ φέρῃ τις ἀντίρρησιν· ἐπὶ σειρὰν δ’ ἐτῶν ἐπλήρονε τὸ δημόσιον ταμεῖον τοὺς μισθοὺς τῶν καθηγητῶν χωρὶς ὁ δῆμος νὰ ἔχῃ γνῶσιν τῆς ὑπερβάσεως. Αἴφνης ὁ δῆμος ἐκ τῆς ὑπερβάσεως ταύτης εὑρέθη ὀφειλέτης πρὸς τὸ Δημόσιον ποσοῦ τινος· ἐπεβλήθη κατάσχεσις, καὶ συνεπείᾳ ταύτης ἐξηναγκάσθη ὁ δῆμος νὰ πληρώσῃ χωρὶς νὰ ὀφείλῃ, διότι, ἐὰν καταφύγῃ εἰς τὰ δικαστήρια, εἶμαι βέβαιος, ὅτι οὐδεμία θὰ εὑρεθῇ εὐθύνη ἢ ὑποχρέωσις αὐτοῦ πρὸς πληρωμὴν, διότι ὑπὸ ὡρισμένους ὅρους καὶ συμφωνίας συνέστη τὸ Γυμνάσιον, τὸ δὲ Δημόσιον ὑπερέβη τοὺς ὅρους καὶ τὰς συμφωνίας ταύτας· ἀφοῦ δὲ τὸ Δημόσιον καθ’ ὑπέρβασιν τοῦ ὡρισμένου ἀριθμοῦ διώρισε καθηγητὰς, αὐτὸ πρέπει νὰ πληρώσῃ καὶ τοὺς μισθοὺς αὐτῶν. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι δίκαιον εἶναι νὰ πληρωθῇ καὶ ἡ ὀφειλὴ αὕτη κατὰ δόσεις, ὡς ὡρίσθη διὰ τὰς ὀφειλὰς τῶν δήμων πρὸς τὸ Δημόσιον. Ὑποβαλλόμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ πληρώσωμεν μὴ ὀφειλόμενα, ἀλλὰ δὲν δίδεται καὶ προθεσμία τις ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις κατέσχεν ἀμέσως τὰ εἰσοδήματα τοῦ δήμου Αἰγίου πρὸς πληρωμὴν τοῦ διὰ τὴν συντήρησιν τοῦ Γυμνασίου χρέους. Ὁ δῆμος Αἰγίου ἐξετέλεσε πολλὰ ἔργα, Κύριοι. Εἶναι δῆμος, ὁ ὁποῖος ἔχει πρόοδον καὶ προώδευσεν. Ἐὰν μεταβῇ τις σήμερον εἰς τὸ Αἴγιον, γνωρίζων αὐτὸ πρὸ 10 καὶ 20 ἐτῶν, ἀμφιβάλλω ἂν θὰ τὸ ἀναγνωρίσῃ. Λοιπὸν ἀφοῦ ὁ δῆμος ἐδανείσθη καὶ πληρόνει χρεωλυτικῶς χρέη πρὸς διακόσμησιν τῆς πόλεως, πρὸς κατασκευὴν ὁδῶν κλπ., ἤδη τῷ ἀφαιροῦνται καὶ τὰ ἐκ τῆς σταφίδος ἔσοδα, διότι ἐπεβλήθη φόρος ἐπὶ τοῦ σταφιδοκάρπου, καὶ θὰ μείνωσι τὰ ἔργα ἡμιτελῆ καὶ ἀνεκτέλεστα. Εἶναι δίκαιον, εἶναι νόμιμον, εἶναι ὀρθὸν, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ν’ ἀποκρούσητε τὴν τροπολογίαν μου, ἡ ὁποία συνάδει καὶ μὲ τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου; Τί ἄλλο εἶναι αἱ διατάξεις αὗται; Οὕτω κανονίζονται ἐν γένει τὰ χρέη τῶν δήμων πρὸς τὸ Δημόσιον, ὡς τὸ ὑπὲρ τῶν ἀστυνομιῶν, τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως κλπ., τοιοῦτον δὲ χρέος εἶναι καὶ τὸ ἐκ τῆς συντηρήσεως τοῦ Γυμνασίου Αἰγίου.

§247Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς παρακαλῶ κύριε Ἀσημακόπουλε. Πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν σας, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ πρόκειται ν’ ἀποδώσῃ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον 200,000 δραχμὰς, σεῖς δὲ διὰ τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλετε, πρόκειται ἀκριβῶς νὰ μᾶς ἀφαιρέσητε καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προκατεβλήθη ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον εἰς τὸν δῆμον Αἰγιέων. Δὲν πρόκειται περὶ νομοσχεδίου χαριστικοῦ, πρόκειται περὶ νομοσχεδίου, διὰ τοῦ ὁποίου θ’ ἀπολαύσῃ τὸ Δημόσιον.

§248Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Καταβῆτε τοῦ βήματος, κύριε Ἀσημακόπουλε, διὰ νὰ μὴ καταργηθῇ καὶ τὸ Γυμνάσιον.

§249ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ζητοῦμεν νὰ μᾶς χαρίσητε τίποτε, ζητοῦμεν νὰ πληρώσωμεν εἰς δόσεις.

§250Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ δῆμος Αἰγιέων, διότι εἶναι πλούσιος ἀκριβῶς, πρέπει νὰ πληρώσῃ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὀφείλει πρὸς τὸ Δημόσιον.

§251ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι εἶναι πλούσιος. Εἶναι κατάχρεως.

§252Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κύριε Ἀσημακόπουλε, τελειώσατε πλέον... Ἄλλως λύσατε τὴν συνεδρίασιν, κύριε Πρόεδρε.

§253ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ ἐπιμένετε ἐπὶ τοσοῦτον, κατέρχομαι. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ τροπολογία εἶναι δικαιοτάτη.

§254Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι διόλου δικαία, διότι θέλετε νὰ παρεμβάλητε μίαν ξένην διάταξιν εἰς τὸ νομοσχέδιον.

§255ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ἀσημακοπούλου;

§256ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§257ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία ἀπερρίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 6, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 7 (ἀναγινώσκεται). Ἐνταῦθα διαγράφονται αἱ λέξεις «τῶν ἐτῶν 1896, 1897 καὶ 1898». Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 7, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 8 (ἀναγινώσκεται).

§258Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δύο λέξεις. Διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1900 ἐλήφθη μέτρον τι ὑπὲρ τῶν ὀφειλετῶν τοῦ Δημοσίου διὰ καθυστερουμένους φόρους δικαιώματος ἐπικαρπίας· ἤτοι ὁσάκις βεβαιωθῇ ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων ἀρχῶν, ὅτι ἡ καθυστέρησις προέρχεται ἐκ τοῦ ἀνεφίκτου τῆς πληρωμῆς ἢ ἐκ κακῆς βεβαιώσεως, δύνανται ν’ ἀπαλλαχθῶσιν οἱ ὀφειλέται τῆς πληρωμῆς τοῦ καθυστερουμένου φόρου, ὡς ἀναγράφει τὸ ἄρθρον 13 τοῦ νόμου τοῦ 1900, τὸ ὁποῖον προβλέπει διὰ τὰς ὀφειλὰς τὰς μέχρι τῆς χρήσεως τοῦ 1900, δηλ. ὡς βάσιν ἔλαβε τὰς χρήσεις τὰς πρὸ τῆς τελευταίας δεκαετίας. Τοῦτο φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ ἐπαναληφθῇ καὶ εἰς τὸν νόμον τοῦτον, δηλ. νὰ ἐπεκτείνωμεν τὴν διάταξιν μέχρι τῶν ὀφειλομένων τοῦ ἔτους 1893, ὥστε ν’ ἀπομείνῃ ἡ τελευταία δεκαετία. Τὸ Δημόσιον οὐδὲν ἔχει νὰ ζημιωθῇ, διότι, ἐὰν βεβαιωθῇ κατὰ τοιοῦτον τρόπον πανηγυρικὸν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ὀφειλὴ, οὐδὲν ἔχει νὰ λάβῃ τὸ Δημόσιον. Κατὰ συνέπειαν φρονῶ, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 13 τοῦ νόμου τοῦ 1900 δέον νὰ ἰσχύσῃ διὰ τὰς ὀφειλὰς τὰς μέχρι τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1903.

§259Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι· διότι τότε στερούμεθα τῶν ἐσόδων τριῶν ἐτῶν.

§260Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Ποίου ἐσόδου θὰ στερηθῇ τὸ Δημόσιον, ὁσάκις ἦναι ἐσφαλμένη ἡ χρέωσις;

§261ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Τίποτε, κύριε Καλούτση· ἔχεις ἄδικον.

§262ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπορρίπτεται καὶ ἡ τροπολογία τοῦ κυρίου Καλούτση.

§263Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Τὴν ἀποσύρω (ἱλαρότης). (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 8, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 9 καὶ 10, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν).

§264Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, τὰ δύο δασμολογικὰ πρὸ πάντων, διότι ἄνευ αὐτῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ τίποτε. Τὸ δεύτερον δασμολογικὸν πρὸ πάντων εἶναι τὸ μᾶλλον οὐσιῶδες.

§265Π. ΣΠΥΡΑΚΗΣ. Μεταξὺ τῶν πολλῶν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀναγεγραμμένων νομοσχεδίων, κύριε Πρόεδρε, εἶναι καὶ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 82.

§266ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ. Ἡ ἡμερησία διάταξις θὰ κανονισθῇ εἰς τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως.

§267ΣΠΥΡΑΚΗΣ. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, εἰ δυνατὸν, νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν.

§268Γ. ΚΟΡΥΖΗΣ. Θέλομεν καὶ ἡμεῖς ποτέ νὰ προτάξωμεν τὰ ἰδικά μας.

§269ΣΠΥΡΑΚΗΣ. Ἀφορᾶ τὴν ἀπονομὴν συντάξεως εἰς τὴν σεβαστὴν δέσποιναν Κυριακὴν Θάνου Κανακάρη. Εἶναι δὲ γνωστὸν, κύριε Πρόεδρε, τίς ὑπῆρξε καὶ τίνας προσήνεγκεν ὑπηρεσίας ὁ ἀοίδιμος Θᾶνος Κανακάρης, τίνας δὲ πολλαπλᾶς καὶ μεγάλας ὑπηρεσίας ἔχει προσφέρει εἰς τὸ ἔθνος ἡ σεβαστὴ οἰκογένεια τοῦ Κανακάρη. Νομίζω ὅτι πρέπον καὶ δίκαιον εἶναι νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, νὰ ψηφισθῇ δὲ σήμερον εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, ἐν δὲ ταῖς ἑπομέναις συνεδριάσεσι νὰ ταχθῇ ἐν τῇ στείλῃ ἐκείνῃ, ἐν ᾗ νὰ ὑπάρχῃ ἐλπὶς, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θὰ καταστῇ νόμος τοῦ Κράτους. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν ν’ ἀποδεχθῇ τὴν πρότασίν μου.

§270ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Θὰ γείνῃ ψηφοφορία.

§271Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς παρακαλῶ, Κύριοι· πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὑπολείπονται δύο ἢ τὸ πολὺ τρεῖς συνεδριάσεις, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην, αὔριον ἀμέσως νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον μετὰ τὴν ἀναγραφὴν τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν, τοῦ νομοσχεδίου περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νόμου περὶ μεταρρυθμίσεως τῶν νόμων περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, τῆς συμβάσεως διὰ τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν ἐν τῇ νήσῳ Ζακύνθου ὀρυχείων πετρελαίου κλπ. εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν, καὶ τῶν δύο νομοσχεδίων —καθ’ ὅσον ἤθελον ψηφισθῇ ἀπόψε εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν—περὶ μεταρρυθμίσεων διατάξεων τοῦ τελωνειακοῦ δασμολογίου, νὰ τεθῇ ὁ προϋπολογισμός.

§272Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ Ἐμπορικῶν.

§273Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ τὸ τῶν Ἐμπορικῶν Σχολῶν, καθ’ ὅσον ἤθελε ψηφισθῇ ἀπόψε εἰς δευτέραν συζήτησιν.

§274ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Καὶ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 24.

§275Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Οὐδέν.

§276ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Κύριε Πρόεδρε, χωρὶς νὰ ζητήσω νὰ προταχθῇ τι, θὰ παρακαλέσω ὑμᾶς νὰ ζητήσητε ἀπὸ τὴν Βουλὴν τὸ ἑξῆς. Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 82 νομοσχέδιον περὶ ἀπονομῆς συντάξεως εἰς τὴν χήραν Θάνου Κανακάρη δὲν θὰ προκαλέσῃ συζήτησιν. Θὰ παρακαλέσω, ὄχι νὰ προταχθῇ, ἀλλὰ νὰ ὑποταχθῇ, δηλαδὴ πρὶν ἢ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν νὰ τεθῶσιν αἱ κάλπαι, καὶ παρερχόμενοι οἱ Βουλευταὶ νὰ ψηφίζωσι. Δὲν θὰ ὑπάρξῃ ἀντίρρησις.

§277Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδεμίαν ἔχω ἀντίρρησιν νὰ ὑποταχθῶσι τὰ νομοσχέδια τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν ἀπονομὴν συντάξεων· διότι ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἤθελον προταχθῆ εἴτε τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἴτε τῶν ἄλλων νομοσχεδίων, ἀναγκαίως θὰ φέρωσι παράλυσιν τῆς συνεδριάσεως. Λοιπὸν, ἐὰν εἰς τὸ τέλος ἑκάστης συνεδριάσεως πρόκειται νὰ ψηφισθῶσι καὶ ἔχωμεν τρεῖς συνεδριάσεις, βεβαίως ὀφείλομεν νὰ δώσωμεν αὐτὰς τὰς συντάξεις, τὰς ὁποίας ὑπεσχέθη τὸ Κράτος πρὸς τὰς πενομένας αὐτὰς οἰκογενείας.

§278Κ. ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ προταχθῇ καὶ τὸ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ὑπ’ ἀριθ. 23 νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συνέταξεν ὁ κ. πρώην Πρωθυπουργὸς κατόπιν ἐπερωτήσεως καὶ συστάσεώς μου πρὸς τὴν Βουλὴν, καὶ δι’ οὗ νομοσχεδίου ἐπιδιώκεται ἡ ἀκύρωσις παραχωρητηρίων τινῶν, ἀφορώντων εἰς γαίας δηλωθείσας παρὰ τῶν κατοίκων τῶν χωρίων Κυπαρισσίου, Τραγάνας κλπ. καὶ κατακλυσθείσας ὑπὸ τῶν θαλασσίων ὑδάτων. Οἱ δηλωταὶ τῶν γαιῶν τούτων καταδιώκονται δι’ ἐνταλμάτων, ἵνα πληρώσωσι τῷ Δημοσίῳ τὰς ἐτησίας καὶ παγίας δόσεις ἀπὸ τοῦ 1894, ὅτε κατεποντίσθησαν αἱ εἰρημέναι γαῖαι. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως εὐαρεστούμενος συστήσῃ νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διότι, ἐπαναλαμβάνω, οἱ δηλωταὶ καταδιώκονται ἀπηνῶς, ἵνα πληρώσωσι χρέη πρὸς τὸ Δημόσιον, τὰ ὁποῖα δὲν ὀφείλουσι, διότι δὲν ἔχουσι γαίας, καθόσον αἱ γαῖαι ἐκεῖναι ἐκαλύφθησαν ὑπὸ τῶν θαλασσίων ὑδάτων καὶ μετεβλήθησαν εἰς ἰχθυοτροφεῖα.

§279ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Ὑποστηρίζω καὶ ἐγὼ τὴν πρότασιν ταύτην τοῦ κ. συναδέλφου.

§280Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις· ἀλλὰ πρὸ πάντων, παρακαλῶ, τὰ δασμολογικά.

§281ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν προβαίνομεν εἰς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 13. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ τελωνειακοῦ δασμολογίου». Πρόκειται περὶ τοῦ ὑπολογισμοῦ τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. (Γίνεται δεκτὸν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιρρήσεως). Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ μεταρρυθμίσεως διατάξεών τινων τοῦ τελωνειακοῦ δασμολογίου». Εἶναι τὸ ἀφορῶν εἰς τὸν εἰσαγωγικὸν δασμὸν διαφόρων εἰδῶν τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς βιομηχανίας. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§282Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐκ τῶν ἀνακοινωθεισῶν ἀναφορῶν τῶν πιλοποιῶν ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ μελετήσω τὸ ζήτημα ἀκριβῶς τοῦτο...

§283Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τῶν πιλημάτων;

§284Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μάλιστα... Νομίζω ὅτι μεταξὺ τῶν εἰδῶν, τὰ ὁποῖα ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον, εἶναι καὶ τὰ τῆς κλάσεως 180, ἥτις ἀναφέρεται εἰς «πιλήματα διὰ πίλους σχήματος κώνου (cloche) εἰς φυσικὴν χροιὰν καὶ οὐδεμίαν ἄλλην κατεργασίαν φέροντα καὶ εἰς ὑπερδιπλάσιον μέγεθος τῶν συνήθως εἰσαγομένων πίλων», ὅπως καὶ ἡ κλάσις 209, ἐδάφιον αʹ, «πιλήματα (κετσέδες) διὰ πίλους εἰς σχῆμα κώνου, πλὴν τῶν ἐν τῷ ἐδαφίῳ βʹ καὶ τῶν ἐν τῇ κλάσει 180 ἐδαφίῳ β ἀναφερομένων, φέροντα κατεργασίαν ξυρίσματος ἢ μή». Αἱ δύο αὗται κατηγορίαι, δηλαδὴ τὰ πιλήματα, τὰ ἔχοντα ὑπερδιπλάσιον μέγεθος τοῦ ἀπαιτουμένου πρὸς κατασκευὴν πίλου καὶ τὰ ἄλλα πιλήματα, τὰ ὁποῖα δὲν φέρουσιν ἄλλην κατεργασίαν παρὰ μόνον ἁπλῶς γύρισμα, τὰ δύο ταῦτα εἴδη ἀποτελοῦσιν ἀναμφισβητήτως πρώτην ὕλην πρὸς τὴν βιομηχανίαν. Δὲν εἶναι εἴδη εἰσερχόμενα ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ κατειργασμένα τελείως καὶ δυνάμενα νὰ χρησιμοποιηθῶσιν ἀμέσως ὑπὸ τῆς καταναλώσεως. Τὰ μεγάλα πιλήματα καὶ τὰ πιλήματα τὰ μικρότερα εἶναι ἀντικείμενα δίδοντα τὴν πρώτην ὕλην εἰς ἐργασίαν πολλῶν καταστημάτων καὶ ἀπασχολοῦντα καὶ συντηροῦντα πολλοὺς ἐργάτας. Δὲν εἶναι, Κύριοι, πρώτη ὕλη ἡ ὕλη ἐκείνη, ἡ ὁποία εἶναι ὅλως ἀκατέργαστος, ἡ ὁποία χρησιμεύει εἰς τὴν βιομηχανίαν. Ἀπεναντίας πολλαὶ ὕλαι, αἵτινες λαμβάνουσι πρώτην καὶ δευτέραν κατεργασίαν, ἀποτελοῦσι πρώτην ὕλην δι’ ἄλλην βιομηχανίαν. Ὡς παράδειγμα δύναμαι νὰ ἀναφέρω τὰ διάφορα προϊόντα τοῦ βάμβακος...

§285Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταρρυθμίσεως διατάξεών τινων τοῦ τελωνειακοῦ δασμολογίου ὑπεβλήθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Δηλιγιάννη, καὶ ὁ κ. Καραπᾶνος ἦτο Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν.

§286Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν συμφωνεῖ, ἂν θέλετε. Ἀλλὰ δὲν ἕπεται ὅτι πρότασις γενομένη πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς Εὐαγγέλιον. Ὅταν πληροφορίαι πληρέστεραι, ὅταν ἀναπτύξεις πληρέστεραι φωτίσωσι τὸν προτείνοντα φορολογικὴν ἰδίως διάταξιν, νομίζω ὅτι ὄχι μόνον ἐπιτρέπεται, ἀλλὰ καὶ ἐπιβάλλεται. Λοιπὸν ἡ διακοπή σας βλέπετε ὅτι δὲν ἦτο ὅλως διόλου ἐντὸς τῆς ἀκριβείας.

§287ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἀπὸ Εὐαγγέλιον γίνεται Ἀπόστολος.

§288Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αὐτὸ εἶναι πλέον ὀλίγον θεολογικόν Ἡ πρώτη ὕλη, ὡς εἶπον, δὲν εἶναι μόνον ἡ ὅλως ἀκατέργαστος, ἀλλὰ καὶ ἡ περιέχουσα πρώτην κατεργασίαν, εἰσαγομένη εἰς τὴν χώραν καὶ χρησιμεύουσα καὶ αὕτη πρὸς ἀνάπτυξιν νέας βιομηχανίας. Ἡ βιομηχανία τῶν διπλῶν πιλημάτων ὠφελεῖται ἐκ τῆς πρώτης ταύτης ὕλης τῶν πιλημάτων τῶν εἰσερχομένων τῆς κλάσεως 180 ἐδάφ. βʹ καὶ τῆς κλάσεως 209 ἐδάφ. αʹ καὶ βʹ. Βεβαίως δὲ ἡ ὕλη εἶναι κατειργασμένη. Διὰ τοῦτο ἀκριβῶς, ὅπως παράσχωμεν ὑποστήριξιν εἰς βιομηχανίαν ὑφισταμένην, καὶ ἥτις ἀναφέρεται ὡς ὑφισταμένη καὶ ὡς ἔχουσα ὑπόστασιν, καὶ κατόπιν ὅλων τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἐλάβομεν πάντες, καὶ τυπωμένας καὶ ἰδιαιτέρας, καὶ τὰς ὁποίας ἔλαβον καὶ ἐγὼ πρὸ καιροῦ καὶ ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ τὰς ἐξετάσω καὶ νὰ πεισθῶ, ὅτι πράγματι ὑπάρχει μία εὐρέως διαδεδομένη βιομηχανία καὶ ἐν Ἀθήναις καὶ ἀλλαχοῦ, ἥτις τὴν πρώτην ταύτην ὕλην, τὴν ὀλίγον κατειργασμένην, χρησιμοποιεῖ πρὸς παραγωγὴν τῶν πιλημάτων, ἤθελον συστήσει εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἐὰν εἶναι δυνατόν, καὶ ἂν καὶ οὗτος ἐπείσθη ἐκ τῶν γενομένων ἀναπτύξεων, νὰ μὴ ἐπέλθῃ τροποποίησις εἰς τὴν ἰσχύουσαν φορολογίαν καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς κλάσεις 180 καὶ 209 ἐδάφ. αʹ καὶ βʹ.

§289Ν. ΔΑΟΥΤΗΣ. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἀναφορὰν τοῦ Γεωργίου Ματθοπούλου, ὁ ὁποῖος ἔχει βιομηχανικὸν κατάστημα ἐν Μοσχάτῳ, κατασκευάζον διάφορα χημικὰ προϊόντα, ἐν οἷς καὶ θειοῦχον ἄνθρακα. Ἤθελον λοιπὸν παρακαλέσει τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀναφορὰν ταύτην καὶ νὰ ἐπιβάλῃ δασμὸν ἐξ ἢ ὀκτὼ λεπτῶν εἰς τὸν θειοῦχον ἄνθρακα, ὁ ὁποῖος ἔρχεται ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ Γαλλία ἐπιβάλλει εἴκοσι λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν δασμὸν εἰς τὸν θειοῦχον ἄνθρακα, ὁ ὁποῖος εἰσάγεται ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Φρονῶ ὅτι ἡ αἴτησις τοῦ κ. Ματθοπούλου εἶναι δικαιοτάτη, διότι ἡ βιομηχανία αὕτη εἶναι πολὺ χρήσιμος καὶ ὠφέλιμος, ἰδίως εἰς τὴν γεωργίαν.

§290Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Καὶ ἐγὼ συνενῶ τὴν φωνήν μου, καὶ παρακαλῶ νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ ἀναφορά, περὶ ἧς ὡμίλησεν ὁ κ. Δαούτης.

§291Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀντικείμενον νέας προτάσεως αὐτό.

§292ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§293Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν ἐπιφυλάσσομαι νὰ ὑποβάλω τροπολογίας. (Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν).

§294ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ Ἐμπορικῶν Σχολῶν.

§295Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Γραμματεῦ, παρακαλῶ νὰ τὸ ἀναγνώσητε.

§296ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§297Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Περὶ τίνος πρόκειται;

§298ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περὶ Ἐμπορικῶν Σχολῶν.

§299Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ποῖον εἶναι τὸ νομοσχέδιον;

§300ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 15.

§301Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑπογεγραμμένον ὑπὸ τίνος;

§302ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπὸ πολλῶν Βουλευτῶν. Δεκαπέντε ἕως εἴκοσι Βουλευταὶ εἶναι ὑπογεγραμμένοι: Κολιάτσος, Ἀγγελόπουλος, Τσερτίδης, Φωτήλας, Χοϊδᾶς, Ροῦφος, Δεληγεώργης, Γεροκωστόπουλος, Ι. Καλούτσης, Πετροπουλάκης, Ζέρβας, Μελᾶς κλπ.

§303ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶμαι.

§304ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Δεληγεώργης» γράφει.

§305ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὄχι.

§306ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πλαστογραφία!

§307ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται): Ἔχετε τίποτε, κύριε Καλαμάρη;

§308ΚΑΛΑΜΑΡΗΣ. Μίαν τροπολογίαν ἔχω.

§309ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τίνος ἄρθρου;

§310ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν.

§311ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὄχι δά! Εἶναι τροπολογία.

§312Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἴμεθα εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν. Διατυπώσατε τὴν ἐγγράφως διὰ τὴν τρίτην.

§313ΚΑΛΑΜΑΡΗΣ. Νὰ τὴν ὑποβάλω σήμερον. Δύο λέξεις. Δὲν πρόκειται περὶ ἄλλου, ἀλλὰ περὶ τῆς Σύρου, ὅτι πρέπει νὰ προστεθῇ καὶ ἡ λέξις «Σῦρος», διότι πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ ἡ πόλις αὕτη, ὡς κέντρον ἐμπορικὸν καὶ ἔχουσα μεγάλην ἀνάγκην.

§314Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἐσκόπουν νὰ φέρω καὶ ἐγὼ παρατηρήσεις τινὰς ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου περὶ Ἐμπορικῶν Σχολῶν, ἀλλὰ θὰ φέρω ταύτας εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν, διότι δὲν ἔχω μετ’ ἐμαυτοῦ τὸ νομοσχέδιον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔχω σημειώσει διαφόρους παρατηρήσεις. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 ὅμως νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθὸν ν’ ἀπαλειφθῶσιν αἱ λέξεις «συνίστανται Ἐμπορικαὶ Σχολαὶ ἐν Ἀθήναις καὶ Πάτραις». Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι ὀργανωτικὸν Σχολῶν. Ἠδύνατο λοιπὸν ν’ ἀφεθῇ, ὁ προσδιορισμὸς τοῦ τόπου τῶν Ἐμπορικῶν Σχολῶν νὰ ὁρισθῇ διὰ Β. Διατάγματος, διότι πιθανὸν βραδύτερον νὰ παρουσιασθῇ ἀνάγκη, ἢ τὰ μέσα τοῦ Δημοσίου νὰ ἦναι ἀφθονώτερα, ὥστε νὰ δυνηθῇ τὸ Δημόσιον νὰ ἱδρύσῃ καὶ ἄλλας Σχολάς. Νὰ μὴ ἀπαιτηθῇ λοιπὸν νέος νόμος πρὸς σύστασιν ἑτέρας Ἐμπορικῆς Σχολῆς.

§315ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§316Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀναμφισβητήτως ὅμως πρέπει νὰ καθορισθῇ ὁ ἀριθμὸς, διότι ἄλλως θὰ ἔχωμεν ἴσον ἀριθμὸν Ἐμπορικῶν Σχολῶν πρὸς τὰ Γυμνάσια.

§317ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Εἰς ὅλας τὰς πόλεις.

§318ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς δευτέραν συζήτησιν).

§319ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Τὸν προϋπολογισμὸν τώρα.

§320ΣΑΚΚΗΣ. Προηγοῦνται δύο ἄλλα.

§321ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ 19.

§322ΓΕΡΑΚΗΣ. Τὸ 17.

§323ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἢ τακτικὰ θὰ βαδίσωμεν, ἢ καθόλου.

§324ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὸν προϋπολογισμόν.

§325Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπιβάλλεται ἡ ψήφισις ἑνὸς ἔτι νομοσχεδίου, διότι πρόκειται περὶ ἀκυρώσεως παραχωρητηρίων γαιῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν ὑπάρχουσιν. Εἶναι τὸ ὑπ’ ἀριθ. 23. Ἐπίσης τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 24 «περὶ ἐγκρίσεως διαφόρων δημοσίων ἔργων γεφυροδοποιΐας.»

§326ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§327ΕΤΕΡΟΙ. Τὸ 19, τὸ 19.

§328ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ 23 καὶ τὸ 24.

§329ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Τὸ 24 τὸ θέλουν ὅλοι (θόρυβος).

§330ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, ἡσυχάσατε.

§331ΣΑΚΚΗΣ. Μὲ τὴν σειράν των. Ἄλλως θὰ κάμω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§332ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ συζητηθῇ τὸ 23. Ἔχετε ἀντίρρησιν;

§333ΣΑΚΚΗΣ. Ὑποβάλλω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας (θόρυβος).

§334ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας. Ἡ ἀντίληψις δὲ τοῦ Προεδρείου εἶναι, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις.

§335ΠΟΛΛΟΙ. Τὴν ἀποσύρει, τὴν ἀποσύρει.

§336ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐλύθη ἤδη ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 9 καὶ 30′ μ. μ.)