1903.05.09

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 72

τῆς 9 Μαΐου 1903.

(Παρασκευή).

(Προεδρεύοντος τοῦ Προέδρου κ. Δ. Ράλλη).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 6 καὶ 10′ μ. μ. παρόντων 123 Βουλευτῶν, ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκριθέντα ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διανεμηθεισῶν τῶν ἐκθέσεων τῆς τε πλειονοψηφίας καὶ τῆς μειονοψηφίας τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς, ἀναγραφήσεται ὁ Προϋπολογισμὸς ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τῆς αὔριον ἀμέσως μετὰ τὰ πρῶτα οἰκονομικὰ νομοσχέδια, δηλαδὴ ὑπ’ ἀριθμὸν 17.

§2Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Καὶ μετὰ τὴν σύμβασιν τοῦ μονοπωλίου, κύριε Πρόεδρε.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γνωρίζετε, ἂν ὑπεβλήθη τοιαύτη σύμβασις;

§4Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Ὄχι. Θὰ ὑποβληθῇ.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν ὑποβληθῇ, τότε λαμβάνετε τὸν λόγον. Οἱ Νικόλαος Παπαχριστοδούλου καὶ Κωνστ. Ἀναγνωστόπουλος, καταδικασθέντες ὡς συναυτουργοὶ ἀπαγωγῆς, ἡ ὁποία ἐκαλύφθη διὰ τοῦ γάμου τοῦ κυρίως συναυτουργοῦ μετὰ τῆς ἀπαχθείσης, ζητοῦσι χάριν.

§6ΦΩΝΑΙ. Δὲν ἐνοήσαμεν.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατεδικάσθησαν ἐπὶ συνεργείᾳ ἀπαγωγῆς· ὁ ἀπαγωγεύς ἐφυγοδίκει· κατὰ τὸ διάστημα τῆς φυγοδικίας του κατώρθωσε νὰ ἔλθῃ εἰς γάμον νόμιμον μετὰ τῆς ἀπαχθείσης, παρουσιάσθη ἐνώπιον τῶν δικαστικῶν ἀρχῶν, καὶ ἀπηλλάγη πάσης καταδιώξεως. Ἔρχονται οἱ συνεργοὶ καὶ λέγουσιν: «ἀφοῦ δὲν ὑπάρχει ἔγκλημα, καθόσον ἡ ἀπαγωγὴ ἐκαλύφθη διὰ τοῦ γάμου, δόσατέ μας χάριν».

§8ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δικαίως.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραπέμπεται ἡ ἀναφορά των εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης. Ὁ βουλευτὴς Τριχωνίας κ. Ἀθ. Νικολίτσας ὑποβάλλει δύο προτάσεις νόμων: 1) Περὶ διαθέσεως ἐκ τῶν κεφαλαίων τῆς δημοτικῆς ὁδοποιΐας τοῦ δήμου Θέρμου 14,000 δραχμῶν πρὸς κατασκευὴν καὶ ἐπιδιόρθωσιν τοῦ ἐν τῇ κωμοπόλει Παραβόλᾳ τοῦ δήμου τούτου ὑδραγωγείου. 2) Περὶ διαθέσεως δραχμῶν 7,000 ἐκ τοῦ εἰς τὸν δῆμον Παμφίας ὀφειλομένου ποσοῦ ἐκ τῶν κεφαλαίων τῆς δημοτικῆς ὁδοποιΐας, πρὸς κατασκευὴν ὑδραγωγείου εἰς Σιταράλωνα καὶ Μοροσκλάβον τοῦ δήμου τούτου. Ἀμφότεραι αἱ προτάσεις νόμων αὗται θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 434 καὶ 435). Ὁ κύριος Σάκκης ἔχει τὸν λόγον.

§10Π. ΣΑΚΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, χθὲς τὴν νύκτα ἀνηγγέλθη ἡ θλιβερὰ εἴδησις τοῦ θανάτου τοῦ ἀειμνήστου συμπολίτου μου Ν. Καραπαύλου. Ὁ Ν. Καράπαυλος ἐπὶ 30 ὁλόκληρα ἔτη ἀντεπροσώπευσεν ἐπαξίως τὴν ἐπαρχίαν Πυλίας, ὑπῆρξε δὲ διαπρεπὲς μέλος τοῦ Κοινοβουλίου. Ἐθεώρησα λοιπὸν καθῆκόν μου, ὡς ἀντιπροσωπεύων τὴν ἐπαρχίαν Πυλίας,—καὶ νομίζω ὅτι διερμηνεύω καὶ τὴν γνώμην τῶν ἑτέρων δύο συναδέλφων—νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ διαβιβάσῃ δι’ ὑμῶν τὰ συλλυπητήρια αὐτῆς πρὸς τὴν οἰκογένειαν τοῦ Ν. Καραπαύλου.

§11ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίρρησις κατὰ τῆς προτάσεως;

§13ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλω ἐκτελέσει τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς.

§15Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, εὐθὺς ὡς ἔμαθε τὸν θάνατον τοῦ διαπρεποῦς νομομαθοῦς καὶ ἄλλοτε Βουλευτοῦ καὶ Ὑπουργοῦ, διέταξε τηλεγραφικῶς τὸν Εἰσαγγελέα τῶν ἐν Ναυπλίῳ Ἐφετῶν νὰ καταθέσῃ (στέφανον ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄσχετον αὐτό. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§17ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Καταθέτω ἀπάντησιν εἰς ἐπερώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μαντινείας βουλευτοῦ κ. Κωνσταντοπούλου περὶ συστάσεως καὶ ἕκτου φαρμακείου ἐν Τριπόλει. Ἐπίσης ἀπάντησιν εἰς ἐπερώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Πατρῶν βουλευτοῦ κ. Ῥούφου περὶ τῆς τιμωρίας τῶν μαθητῶν τῆς Γεωργικῆς Σχολῆς Ἁλμυροῦ.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν.

§19Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κέας ἐζήτησε χθὲς πληροφορίας τινάς· ἐζήτησε πρῶτον τὴν κατάθεσιν ἐκθέσεων ἐπιθεωρήσεως διαφόρων ἀτμοπλοίων. Καταθέτω τὰς ἐκθέσεις ἐπιθεωρήσεως τῶν ἀτμοπλοίων «Ὕδρας», «Πρίγκηπος Γεωργίου», «Ἑρμουπόλεως» καὶ «Ἐλπίδος». Παρακαλῶ δὲ τὸ Προεδρεῖον νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἀποστείλῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τὰς προηγουμένως κατατεθείσας ἐκθέσεις, τῶν ὁποίων πιστεύω ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν ἔχει πλέον ἀνάγκην. Τὸ «Πανελλήνιον» πράγματι δὲν εἰσέπλευσεν εἰς Πειραιᾶ, ὅπως γείνῃ ἡ ἐπιθεώρησις αὐτοῦ· διέταξα ὅμως πρὸ καιροῦ τὸν λιμενάρχην Σύρου, ὅπως μετὰ τοῦ μηχανικοῦ τῆς ἐκεῖ σταθμευούσης ἀτμοημιολίας «Ἀφροέσσης» ἐπιθεωρήσῃ τὸ «Πανελλήνιον». Ἐπειδὴ ὅμως ἡ «Ἀφρόεσσα» μεταφέρει τὸ Στρατολογικὸν Συμβούλιον καὶ δὲν εἶναι σήμερον ἐν Σύρῳ, δὲν ἔγεινεν ἀκόμη ἡ ἐπιθεώρησις. Περὶ τῆς ἐπιθεωρήσεως τῆς «Ὁμονοίας» καὶ τοῦ «Πηνειοῦ» κατετέθησαν ἤδη αἱ ἐκθέσεις. Ἐζήτησεν ἐπίσης πληροφορίας ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κέας, διατὶ δὲν ἐτοποθετήθη εἰσέτι φανὸς πρασίνου χρώματος ἐπὶ τοῦ ἀριστεροῦ λιμενοβραχίονος Πειραιῶς. Δὲν ἐτοποθετήθη, διότι δὲν ἐπερατώθη ὁ βραχίων οὗτος. Ἐτέθη προσωρινὸς φανὸς ἐπὶ σημαντῆρος, ἀλλὰ δυστυχῶς οἱ κυματισμοὶ τοῦ λιμένος εἶναι τοιοῦτοι ἐκεῖ, ὥστε δὲν ἐπιτρέπουσι τὴν σταθερὰν συντήρησιν. Θὰ γείνῃ φροντὶς νὰ θεραπευθῇ ἡ ἔλλειψις αὕτη διὰ προσωρινοῦ φανοῦ, μέχρις ὅτου περατωθῇ ὁ λιμενοβραχίων καὶ ἀποβῇ δυνατὴ ἡ ἐγκατάστασις σταθεροῦ φανοῦ.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Στελλάκης ἔχει τὸν λόγον.

§21ΜΙΧ. ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Οἱ ἔμποροι Μολάων πρὸ ἡμερῶν τηλεγραφικῶς ἀνεφέρθησαν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, παρακαλοῦντες, ὅπως, εἰ δυνατόν, φροντίσῃ περὶ τοῦ ἐν Μολάοις τηλεγραφητοῦ, ὅστις, στερούμενος ἐγγυήσεως, δὲν δύναται οὐδὲ νὰ ἐξοφλήσῃ οὐδὲ νὰ ἐκδώσῃ ἐπιταγάς. Ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω, κύριε Ὑπουργέ, ὅτι πρὸ μηνὸς καὶ πλέον ἐπεστράφησαν ἐπιταγαὶ 25,000 δραχμῶν ἀνεξόφλητοι, καὶ ἠκυρώθησαν. Φαντάζεσθε, ὁποῖαι δυσκολίαι ἐπέρχονται εἰς τὰς ἐμπορικὰς ἐργασίας τῶν ἐκεῖ ἐμπόρων, οἱ ὁποῖοι κινδυνεύουσιν ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμὴν, ὡς μὴ ἐκπληροῦντες τὰς ὑποχρεώσεις των, νὰ κηρυχθῶσιν εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως. Ὁ τηλεγραφητὴς προφασίζεται, ὅτι δὲν ἔχει κατατεθῆ ὑπ’ αὐτοῦ ἐγγύησις· ἀλλὰ τοῦτο δὲν δύναται νὰ παραταθῇ ἐπ’ ἄπειρον. Πρὸς ἀσφάλειαν τῶν ἐκεῖ ἐμπόρων, παρακαλῶ ὑμᾶς, ὅπως, εἰ δυνατόν, ληφθῇ ταχίστη πρόνοια, ἵνα ἀρθῇ τὸ ἄτοπον τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἐξακολουθεῖ ἐπὶ ζημίᾳ τῶν κατοίκων.

§22ΚΥΡΙΑΚ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀληθὲς εἶναι, ὅτι ὁ ὑπάλληλος οὗτος ἀρνεῖται νὰ καταθέσῃ τὴν νόμιμον ἐγγύησιν, καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν δύναται νὰ ἐκδίδῃ ἐπιταγάς. Ὁ νόμος ἀτυχῶς δὲν ἐπιτρέπει τὴν μετάθεσιν, διότι ὁ ὑπάλληλος οὗτος δὲν ἔχει ἔτι συμπληρώσει διετίαν ἐν τῇ θέσει ταύτῃ. Αὐτὴ ἡ δυσκολία παρουσιάζεται, καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν δύναμαι νὰ λάβω μέτρον τι.

§23Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Καὶ ἐγὼ εἶχον νὰ κάμω παράπονον τοιοῦτον εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλ’ ἐκ τῶν πληροφοριῶν, ἃς ἔλαβον ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου, ἐπείσθη, ὅτι εἶναι ἀδύνατον, ἕνεκα τοῦ νόμου, ὁ Ὑπουργὸς νὰ θεραπεύσῃ τὴν ἀνάγκην ταύτην, διότι δὲν δύναται νὰ μεταθέσῃ τὸν ὑπάλληλον. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ φροντίσωμεν, ὅπως τὸ ταχύτερον ψηφισθῇ τὸ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀναγεγραμμένον σχετικὸν νομοσχέδιον, δι’ οὗ θὰ θεραπευθῶσιν αἱ ἀνάγκαι αὗται, διότι καὶ ἀπὸ πολλὰ ἄλλα μέρη ἀκούονται τοιαῦτα παράπονα.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ ἄλλος τις τὸν λόγον;

§25Λ. Δ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Μοὶ ἐνεχειρίσθη ἀναφορὰ, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν, πατρὸς παραπονουμένου ὅτι ὁ υἱὸς αὐτοῦ κρατεῖται ἐπὶ δύο περίπου ἔτη εἰς τὰς φυλακὰς ὡς ὑπόδικος, χωρὶς νὰ δίδηται πέρας εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτοῦ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ λάβῃ μέριμναν, ὅπως δοθῇ ἓν πέρας, διότι εἶναι ἄδικον νὰ μένῃ ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς τόσον χρόνον ἐν ὑποδικίᾳ.

§26Κ. ΑΡΓΑΣΑΡΗΣ ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἑξῆς πληροφορίας: 1) Πόσοι ἀστυνόμοι ὑπηρέτησαν ἀπὸ τῆς 24 Νοεμβρίου 1902 μέχρι σήμερον ἐν τῇ ἀστυνομίᾳ Τροπαίων τῆς Γορτυνίας, τίνα βαθμὸν ἕκαστος τούτων ἔφερε, καὶ πῶς ὠνομάζετο, πρὸς δὲ ἐκ πόσων δήμων σύγκειται ἡ ἐν λόγῳ ἀστυνομικὴ περιφέρεια. 2) Ἂν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ ἀστυνομεύων ἐν τῇ περιφερείᾳ ἐκείνῃ ἐνωμοτάρχης τῆς χωροφυλακῆς Διονύσιος Παυλόπουλος προέβη εἰς τὴν ἀπόλυσιν τῶν ἀγροφυλάκων τοῦ δήμου Τροπαίων, διωρισμένων κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου, καὶ δυνάμει ποίας διαταγῆς τῆς Νομαρχίας Ἀρκαδίας ἢ ἄλλης ἁρμοδίας ἀρχῆς προέβη εἰς τὴν ἀπόλυσιν ταύτην· νὰ προσαχθῇ δὲ καὶ ἡ σχετικὴ διαταγή. 3) Ἂν ὁ δήμαρχος Τροπαίων διὰ τῶν ὑπ’ ἀριθ. 30, 45 καὶ 61 τρέχ. ἔτους ἀναφορῶν του κατέστησε γνωστὰς τὰς παραβάσεις ταύτας καὶ ἄλλας παρανόμους πράξεις τοῦ ἐν λόγῳ ἐνωμοτάρχου Παυλοπούλου εἰς τὸν κ. νομάρχην Ἀρκαδίας, καὶ τί ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν τούτων τοῦ δημάρχου ἐνήργησεν ὁ κ. νομάρχης, πρὸς δὲ, ἂν ὁ αὐτὸς δήμαρχος Τροπαίων διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 55 τῆς 10 Φεβρουαρίου ἐ. ἔ. ἀναφορᾶς του ἀνηνέχθη καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ τὰ ἀνωτέρω ἐκτιθέμενα, καὶ τί ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης ἐνήργησε τὸ Ὑπουργεῖον. 4) Ἂν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ ἐνωμοτάρχης Διονύσιος Παυλόπουλος συνεπείᾳ ἐκθέσεων τῆς Μοιραρχίας Ἀρκαδίας πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον ἐκρίθη ἀπολυτέος τῶν ἀστυνομικῶν καθηκόντων, καὶ ἂν συνεπείᾳ τῶν ἐκθέσεων τούτων ἀπελύθη, καὶ διετάχθη κατ’ αὐτοῦ ἐνέργεια διοικητικῶν καὶ δικαστικῶν ἀνακρίσεων. Τὰς ἐκθέσεις δὲ ταύτας παρακαλεῖται ὁ κύριος Ὑπουργὸς νὰ προσκομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν. 5) Ἂν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ αὐτὸς ἐνωμοτάρχης Δ. Παυλόπουλος μετά τινας ἡμέρας ἀπὸ τῆς ἀπολύσεώς του διωρίσθη ἐκ νέου τηλεγραφικῶς ἐν τῇ αὐτῇ ἀστυνομίᾳ Τροπαίων, ἐνῷ ὑπῆρχον εἰσέτι ἐκκρεμεῖς αἱ κατ’ αὐτοῦ διενεργούμεναι ἀνακρίσεις, καὶ ποῖοι σοβαροὶ λόγοι προεκάλεσαν τὴν ἐπαναφορὰν αὐτοῦ ἐν τῇ θέσει ἐκείνῃ.

§27Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει τις, κύριοι συνάδελφοι, νόμος, ἰσχύων ἀπὸ μακροῦ, κατὰ τὸν ὁποῖον πᾶς στρατιωτικὸς, προτιθέμενος νὰ ὑποβληθῇ ἑκουσίως ὑπὸ τὸν γλυκύπικρον ζυγὸν τοῦ ὑμεναίου, ὑποχρεοῦται νὰ ζητήσῃ ἄδειαν τῆς προϊσταμένης ἀρχῆς, τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Οἱ ἄνευ τοιαύτης ἀδείας νυμφευόμενοι θεωροῦνται τιμωρητέοι ὑπὸ τῆς στρατιωτικῆς ποινικῆς Δικαιοσύνης, ἐκτὸς δὲ τούτου δὲν ἀναγνωρίζεται ὁ γάμος αὐτῶν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, τὰ δὲ τέκνα δὲν ἐγγράφονται εἰς τὰ μητρῷα τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου, ἑπομένως δὲν ἀπολαύουσι τῶν δικαιωμάτων καὶ πλεονεκτημάτων, τὰ ὁποῖα ἀναγνωρίζονται εἰς τὰ τέκνα τῶν ἄλλων ἀξιωματικῶν, τῶν νυμφευομένων κατόπιν ἀδείας. Ἐν τούτοις, καίτοι ἡ διάταξις αὕτη τοῦ νόμου εἶναι ῥητὴ καὶ σαφής, ἀξιωματικοί τινες, ἰδίως δὲ ὑπαξιωματικοὶ προαχθέντες κατόπιν εἰς ἀξιωματικούς, ἐνυμφεύθησαν ἄνευ τοιαύτης ἀδείας. Δὲν γνωρίζω, ἂν ἐτιμωρήθησαν ὑπὸ τῆς στρατιωτικῆς ποινικῆς Δικαιοσύνης. Γνωρίζω ὅμως, ὅτι τὰ Στρατοδικεῖα, ἐνώπιον τῶν ὁποίων παραπέμπονται, λίαν ἐπιεικῶς κρίνουσι περὶ αὐτῶν, καὶ ὡς τὰ πολλὰ ἀθωοῦσιν αὐτούς. Πρὸ δύο ἐτῶν Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, θέλων νὰ τακτοποιήσῃ τὴν κατάστασιν ταύτην, ἐξέδοτο ἐγκύκλιον, διὰ τῆς ὁποίας παρηγγέλλοντο οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι, οἱ νυμφευθέντες ἄνευ ἀδείας, νὰ τακτοποιήσωσι τὰ τοῦ γάμου αὐτῶν ἐντὸς προθεσμίας τεσσάρων, νομίζω, μηνῶν, ὅπως ὁ γάμος ἀναγνωρισθῇ, καὶ τὰ τέκνα αὐτῶν ἐγγραφῶσιν εἰς τὰ μητρῷα τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου. Οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι, οἱ ἄνευ ἀδείας νυμφευθέντες, ἔσπευσαν καὶ διὰ τῆς δικαστικῆς ὁδοῦ ἐξησφάλισαν τὰ τοῦ γάμου αὐτῶν· ἐκοινοποίησαν δὲ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν τὰς ἀποφάσεις τὰς δικαστικάς, καὶ ἐζήτησαν νὰ ἀναγνωρισθῶσι καὶ εἰς αὐτοὺς τὰ δικαιώματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀναγνωρίζονται εἰς τοὺς ἄλλους ἀξιωματικούς, τοὺς κατόπιν ἀδείας νυμφευθέντας. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὁ τότε προεκάλεσε καὶ Β. Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου εἰς ἕκαστον τῶν ἀπευθυνθέντων οὕτω πως ἀξιωματικῶν ἀνεγνώρισε πλήρη τὰ δικαιώματα καὶ ὅμοια πρὸς τὰ τῶν ἄλλων. Τὸ Μετοχικὸν Ταμεῖον ὅμως ἠρνήθη νὰ συμμορφωθῇ πρὸς τὸ Διάταγμα τοῦτο τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ἀπήντησεν, ὅτι καὶ ἡ ἐγκύκλιος τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ τὸ Διάταγμα ἀντέκειντο προφανῶς εἰς τὸν νόμον, καὶ δὲν δύναται νὰ ἐγγράψῃ εἰς τὰ οἰκεῖα μητρῷα τῶν ἀξιωματικῶν τούτων τὰ τέκνα, διότι οὐδὲν δικαίωμα ἔχουσιν οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι, οἱ ἄνευ ἀδείας νυμφευθέντες. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ φροντίσῃ, ὅπως ἀρθῇ ἡ ἀνωμαλία αὕτη, διότι ὁμολογουμένως τὸ Μετοχικὸν Ταμεῖον ἔχει νομικῶς δίκαιον, διότι καὶ ἡ ἐγκύκλιος τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ τὸ κατόπιν ἐπακολουθῆσαν Διάταγμα ἀντίκεινται προφανῶς εἰς τὸν νόμον.

§28ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Διατὶ ἐξεδόθησαν;

§29Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξεδόθησαν παρανόμως, ἂν θέλετε, διότι δὲν ἐφρόντισε τότε ὁ Ὑπουργὸς νὰ παρατηρήσῃ καλῶς τὰ τοῦ νόμου. Ἐπειδὴ λοιπὸν τὸ Μετοχικὸν Ταμεῖον ἔχει προφανῶς δίκαιον, ἀλλὰ καὶ ἐπειδὴ ἀφ’ ἑτέρου οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι εὑρίσκονται εἰς δυσάρεστον θέσιν κατόπιν τῆς ἀναγνωρίσεως τοῦ γάμου αὐτῶν διὰ τῆς δικαστικῆς ὁδοῦ, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, πρὸς ταῖς ἄλλαις μερίμναις αὐτοῦ καὶ ἀσχολίαις, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν περίστασιν ταύτην τῶν ἀξιωματικῶν καὶ νὰ φροντίσῃ, ὥστε δι’ ἑνὸς νομοσχεδίου νὰ ἀναγνωρισθῶσι καὶ εἰς αὐτοὺς τὰ δικαιώματα ἐπὶ τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου, διότι εἶναι οἰκογενειάρχαι, ἔχουσι τέκνα καὶ ἔχουσιν ἀνάγκην βεβαίως καὶ τῆς συνδρομῆς τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου καὶ τῆς ἀναγνωρίσεως τοῦ γάμου αὐτῶν ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν.

§30Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἡ ὑπόθεσις, περὶ τῆς ὁποίας ὡμιλήσατε, εἶναι ὑπὸ ἐξέτασιν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Λέκας ἔχει τὸν λόγον.

§32Θ. ΛΕΚΑΣ. Πρὸ δύο περίπου μηνῶν ἐζήτησα πληροφορίας καὶ κατάθεσιν ἐγγράφων σχετικῶν πρὸς τὴν ὑπόθεσιν ἑνὸς διορισμοῦ, τὸν ὁποῖον ἐνήργησεν ὁ Πανιερώτατος Μητροπολίτης, ἑνὸς μοναχοῦ ὡς συμβούλου τῆς Μονῆς Πεντέλης, ἀλλὰ μέχρι τῆς σήμερον δὲν ἔλαβον καμμίαν ἀπάντησιν. Διὰ νὰ ἐξαντλήσω ὅλα τὰ ὅρια, ἠναγκάσθην νὰ μεταβῶ καὶ εἰς αὐτὸ τὸ Ὑπουργεῖον, ὅπου μὲ διεβεβαίωσαν, ὅτι ἐντὸς τῆς ἰδίας ἑσπέρας ἤθελον ὑποβληθῆ αἱ πληροφορίαι. Νομίζω ὅτι, ἂν ἐπρόκειτο περὶ διορισμοῦ ἢ περὶ μεταθέσεως, οἱ ἀνώτατοι ὑπάλληλοι τοῦ Ὑπουργείου ἠδύναντο νὰ μεταχειρίζωνται οἱανδήποτε γλῶσσαν θέλουσιν· ἀλλ’ ὅταν εἷς Βουλευτής, χωρὶς νὰ ἔχῃ ὑποχρέωσιν νὰ ὑπενθυμίζῃ τὴν ἐπερώτησίν του, μεταβαίνῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ζητῇ τὴν ὑποβολὴν σχετικῶν πρὸς αὐτὴν ἐγγράφων, φρονῶ, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἦναι προσεκτικώτεροι καὶ εἰλικρινεῖς οἱ εἰρημένοι ὑπάλληλοι. Ἔχουσι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μοὶ εἴπωσι καθαρά: «δὲν ὑποβάλλομεν τὰ ἔγγραφα εἰς τὴν Βουλήν, διότι πρόκειται νὰ ἐκτεθῇ πρᾶξις τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου». Κύριε Πρόεδρε, ἔχω ἀκόμη τὴν ὑπομονὴν νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Θὰ ἀπαντήσῃ; Θὰ ὑποβάλῃ τὰ ἔγγραφα ταῦτα; καίτοι σήμερον μοὶ εἶναι ἐντελῶς ἄχρηστα τὰ ἔγγραφα. Θὰ χρησιμεύσωσι μόνον εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἵνα δικαιολογήσῃ τὴν ἐνέργειάν του εἰς τὴν ὑπόθεσιν, περὶ ἧς πρόκειται. Ἀλλὰ λέγω, ὅτι θὰ ἔχω ἀκόμη ὑπομονήν, διότι πρόκειται νὰ κριθῇ καὶ ἡ πρᾶξις τοῦ Σεβ. Μητροπολίτου καὶ ἡ ἐνέργεια τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Δὲν θέλω ὁμιλήσει σήμερον ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, διότι δυστυχῶς ἀπουσιάζει ὁ κύριος Ὑπουργὸς, καὶ ἐξ ἀνάγκης ἀναβάλλω τὴν ὁμιλίαν μου.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ διαβιβασθῇ ἡ ὑπόμνησίς σας εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν.

§34ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐπειδὴ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἀπουσιάζει σήμερον, δύναμαι ἐγὼ νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν καὶ τὸν ἀξιότιμον Βουλευτήν, ὅτι τὰ ἔγγραφα εἶναι ἕτοιμα πρὸς ὑποβολήν.

§35Θ. ΛΕΚΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, τὸ γνωρίζω. Ὁ κ. Γενικὸς Γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου, ὁσάκις μετέβην παρ’ αὐτῷ, μὲ διεβεβαίωσεν, ὅτι εἶναι ἕτοιμα τὰ ἔγγραφα. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἔλθωσιν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν μέχρι τῆς Βουλῆς, πόσος χρόνος ἀπαιτεῖται; Ἂς εἴπῃ τοὐλάχιστον καθαρά, ὅτι πρόκειται περὶ τοῦ Μητροπολίτου, καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν ὑποβάλλει τὰ ἔγγραφα.

§36ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Ποῖος εἶναι Γενικὸς Γραμματεύς;

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Δενδρινὸς ἔχει τὸν λόγον.

§38ΤΗΛ. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Ἀπὸ τριῶν καὶ πλέον μηνῶν τὸ Εἰρηνοδικεῖον Σολίου εὑρίσκεται ἄνευ εἰρηνοδίκου καὶ γραμματέως. Ἐπειδὴ δὲ παραβλάπτονται τὰ συμφέροντα τῶν συμπολιτῶν μου, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ διατάξῃ τὸν εἰρηνοδίκην καὶ τὸν γραμματέα τοῦ Εἰρηνοδικείου τούτου νὰ μεταβῶσιν εἰς τὰς θέσεις των. Νομίζω δὲ, ὅτι καλλίτερον θὰ ἦτο, ἐὰν ἐδείκνυτο ὁ κύριος Ὑπουργὸς ὀλιγώτερον ἐπιεικής, διότι οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι, ἀντὶ νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὰς θέσεις των, ἔρχονται εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ λαμβάνουσιν ἀδείας ἐπ’ ἀδειῶν, φροντίζοντες νὰ τοποθετηθῶσιν ὅπου αὐτοὶ θέλουσιν· ἀλλ’ ἐκ τῆς τοιαύτης καταστάσεως παραβλάπτεται ἡ ὑπηρεσία καὶ παραλύει.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ῥοῦφος ἔχει τὸν λόγον.

§40Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ τῇ προθύμῳ καταθέσει τῶν ἐγγράφων ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεώς μου περὶ τῶν μαθητῶν τῆς Κασσαβετείου Γεωργικῆς Σχολῆς. Δὲν ἠδυνάμην ὅμως νὰ γνωρίζω, ὅτε ἐπηρώτων, ὅτι διὰ τοῦ ὑπὸ χρονολογίαν 7 Μαΐου ἐγγράφου του διέταξε νὰ μὴ τιμωρηθῶσιν οἱ μαθηταί. Συνεπῶς εἶχον δίκαιον, παραπονούμενος, ὅτι ἐπεβλήθη αὐτοῖς ἀδίκως ἡ τιμωρία.

§41ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν εἶναι ἐντελῶς ἀκριβὲς αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγετε, καθόσον οἱ μαθηταὶ τῆς Γʹ τάξεως τῆς Γεωργικῆς Σχολῆς Ἁλμυροῦ ἐτιμωρήθησαν κατ’ ἀρχὰς, διότι ὁ διευθύνων τὴν Γεωργικὴν Σχολὴν ἐφρόνει, ὅτι αὐτοὶ κατέστρεψαν διαμερίσματά τινα ἐκτροφῆς κουκουλοσπόρων. Ἡ τιμωρία αὕτη ἐφάνη ὀλίγον αὐστηρὰ εἰς ἡμᾶς, καὶ τότε διετάξαμεν ἀνακρίσεις. Ἐκ τῶν ἀνακρίσεων τούτων, τὰς ὁποίας ἐνήργησεν ὁ κ. νομάρχης, φαίνεται, ὅτι δὲν προέκυψεν ἐντελῶς, ὅτι ἦσαν πάντες ἔνοχοι. Ἐπειδὴ δὲ οὗτοι προσῆλθον καὶ ἐζήτησαν συγγνώμην, τὸ Ὑπουργεῖον τοὺς ἐσυγχώρησεν, ἐτιμώρησε δὲ ἕνα καὶ μόνον ἐξ αὐτῶν, τὸν πρωταίτιον, οὕτως εἰπεῖν, καὶ πρωτεργάτην τοῦ κινήματος, δι’ ἀποβολῆς μόνον 15 ἡμερῶν. Νομίζω, ὅτι ἡ τιμωρία εἶναι λίαν ἐπιεικής. Ἀλλὰ καὶ αὐστηρὰ ἐὰν ἦτο, νομίζω ὅτι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ δὲν πρέπει νὰ συνηγορῶμεν ὑπὲρ τῆς ἀνυποταξίας.

§42Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Δὲν συνηγόρησα, κύριε Πρόεδρε, ὑπὲρ τῆς ἀνυποταξίας, ὅπως ἐνόμισεν ὁ κ. Ὑπουργός· ὡμίλησα γενικῶς περὶ τῶν μαθητῶν, καὶ ὅτι ἡ ποινὴ ἦτο ἄδικος. Καὶ ἰδοὺ τὸ ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἡ ἀπόφασις αὐτοῦ, ἡ ὁποία λέγει: «Ἐπειδὴ ἡ ἐπιβληθεῖσα ἕνεκα τῆς αἰτίας ταύτης εἰς πάντας τοὺς μαθητὰς τῆς Γʹ τάξεως διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθμὸν 3 πρακτικοῦ τῆς 26 Ἀπριλίου ποινὴ δὲν εἶναι σύμφωνος πρὸς τὸ ἄρθρον 26 τοῦ ἀπὸ 27 Αὐγούστου 1897 Β. Διατάγματος...» κλπ. Αὐτὸ ἤθελον νὰ ὑποστηρίξω. Δηλαδὴ ὅ,τι καὶ τὸ Ὑπουργεῖον παρεδέχθη.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Μοσχούλας ἔχει τὸν λόγον.

§44Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ μεταξὺ Πύργου καὶ Κυπαρισσίας διέρχεται δι’ ἑνὸς χωρίου τοῦ δήμου Βώλακος, τὸ ὁποῖον λέγεται Βωλάντζα. Ἐκεῖ οἱ μηχανικοὶ τῆς Ἑταιρείας, διὰ νὰ στερεώσωσι τὰς σιδηρᾶς ῥάβδους, ἀνέσκαψαν τὸ ἔδαφος, καὶ κατέστρεψαν τὴν ὁδὸν, διὰ τῆς ὁποίας συνεκοινώνουν οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου Βωλάντζης πρὸς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ δήμου. Ἀνεφέρθησαν ἐπανειλημμένως οἱ κάτοικοι εἰς τὴν Ἑταιρείαν καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, δυστυχῶς ὅμως ἡ Ἑταιρεία, παρὰ τὰς ἐπανειλημμένας διαμαρτυρίας τῶν κατοίκων, δὲν ἔλαβε κανὲν μέτρον, ὅπως ἀποκαταστήσῃ τὴν συγκοινωνίαν, τὴν πρότερον ὑπάρχουσαν, τὴν ὁποίαν κατέστρεψε διὰ νὰ στρώσῃ τὰς σιδηρᾶς ῥάβδους τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς. Θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπειδὴ τελευταῖον ὑπέβαλον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἐγὼ αὐτὸς ἀναφορὰν τῶν κατοίκων, σχετιζομένην πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο, νὰ ἐνεργήσῃ ἀνακρίσεις, ἢ μᾶλλον νὰ διατάξῃ, ἐὰν ἦναι δυνατὸν, τὴν Ἑταιρείαν τὴν σιδηροδρομικὴν, ἡ ὁποία τόσον ἀδιάφορος δείκνυται εἰς ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἐνδιαφέρουσιν ὁλοκλήρους πληθυσμοὺς, νὰ συμμορφωθῇ πρὸς τὴν δικαίαν αἴτησιν τῶν κατοίκων, τὴν ὁποίαν ὑποθέτω, ὅτι καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς εὑρίσκει τοιαύτην, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συγκοινωνῶσι πλέον οἱ κάτοικοι τῆς Βωλάντζης πρὸς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ δήμου, οὔτε πρὸς τὴν πρωτεύουσαν τῆς ἐπαρχίας Ἠλείας, τὸν Πύργον, εὑρισκόμενοι ἐν ἀποκλεισμῷ. Αὐτοὶ ἀναγκάζονται νὰ μεταφέρωσι τὰ προϊόντα αὐτῶν εἴτε εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ δήμου εἴτε εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς ἐπαρχίας Ἠλείας, ἐπειδὴ ὅμως κατεστράφησαν οἱ δρόμοι ἕνεκα τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς, ἀδυνατοῦσι βεβαίως νὰ συγκοινωνῶσι. Θὰ παρακαλέσω καὶ αὖθις τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν δικαίαν ταύτην παράκλησιν τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου Βωλάντζης, καὶ ἐπιφέρῃ τὴν δέουσαν διόρθωσιν, πρὸς ἀποφυγὴν ἐνδεχομένων ἀντιποίνων κατὰ τῆς Ἑταιρείας ἐκ μέρους τῶν κατοίκων, οἵτινες τόσον καταφώρως ἀδικοῦνται καὶ περιφρονοῦνται.

§45ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Θέλω ἐξετάσει περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, καὶ θέλω διατάξει τὰ δέοντα.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Πατρῶν κ. Κ. Γκότσης ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ διαθέσεως δραχ. 10,000 ἐκ τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ὁδοποιΐας τοῦ δήμου Φαρῶν διὰ τὴν κατασκευὴν ὑδραγωγείων ἐν τοῖς χωρίοις Μπαρδικώστα καὶ Καλάνιστρα καὶ τὴν ἀνόρυξιν ἑνὸς ἀρτισυστάτου φρέατος ἐν τῷ χωρίῳ Ἴσαρι καὶ ὁμοίου ἐν τῷ χωρίῳ Μαζαράκι τοῦ ἐν λόγῳ δήμου». Ἡ πρότασις νόμου αὕτη θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ, μεθ’ ὃ θέλει ἐγγραφῆ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει κατὰ τὴν σειράν της. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 436). Οὐδεὶς ἄλλος ἔχει ζητήσει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κύριος Ἱερομνήμων ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§47Κ. Γ. ΙΕΡΟΜΝΗΜΩΝ. Βλέπω ἀναγεγραμμένον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ὑπ’ ἀριθμὸν 47, τὸ ἑξῆς νομοσχέδιον: «Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ παραχωρήσεως ἐθνικοῦ κτιρίου μετὰ τῆς περιοχῆς αὐτοῦ ἐν τῷ δάσει τοῦ Πεντελικοῦ πρὸς σύστασιν Ἀσκληπιείου (Φθισιατρείου).» Τὴν σπουδαιότητα τοῦ νομοσχεδίου τούτου δύνανται, νομίζω, πάντες νὰ ὁμολογήσωσι, καὶ εἶναι καταφανὴς ἐξ αὐτῆς τῆς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως τοῦ συντάκτου τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Διότι ὡς πρώτην παράγραφον τῆς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως βλέπω, ὅτι ἀναγράφει ὁ συντάκτης, ὅτι ἡ φθίσις λυμαίνεται τὴν χώραν ἡμῶν. Ἀλλ’ ὅταν τοιαύτη ᾖναι ἡ ὁμολογία τοῦ συντάξαντος τὸ νομοσχέδιον, δὲν γνωρίζω διατὶ τοῦτο εἶναι ἀναγεγραμμένον ὑπ’ ἀριθ. 47, καὶ ὄχι ὑπ’ ἀριθ. 1. Ὅταν ὑπάρχωσι σπουδαιότατα ζητήματα ὑπὸ συζήτησιν ἐν τῇ Βουλῇ, ὡς τὸ περὶ Φθισιατρείου, δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προηγῶνται ἄλλα δευτερευούσης σημασίας. Ἐὰν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ διεδίδετο τὴν στιγμὴν ταύτην, ὅτι ἡ πανώλης ἢ ἡ χολέρα ἐνέσκηψεν ἐν Ἀθήναις, δὲν ἠξεύρω τίς θὰ παρέμενεν ἐνταῦθα καὶ δὲν θὰ ἐτρέπετο εἰς φυγήν. Ἀλλ’ ἡ πανώλης εὐτυχῶς ἀπὸ τοῦ 1837 καὶ ἡ χολέρα ἀπὸ τοῦ 1855 δὲν εἰσέβαλον εἰς τὸ Κράτος, ἐνῷ ἡ φυματίωσις καθ’ ἑκάστην ἀποστέλλει εἰς τὸν Ἅδην 15 ἕως 20 ἄτομα.

§48Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καθ’ ἑκάστην;

§49ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πολὺ περισσοτέρους.

§50Κ. Γ. ΙΕΡΟΜΝΗΜΩΝ. 15 ἕως 20 ἄτομα ἐπὶ ὑπολογισμοῦ 5 χιλιάδων. Κατὰ τὴν ἐπίσημον ὅμως στατιστικὴν, ἡ θνησιμότης προβαίνει αὔξουσα, καὶ ἔχομεν ἤδη 7,000 θανάτους κατ’ ἔτος! Ἀλλ’ ἐνῷ τοιαύτη ἡ κατάστασις ἡ ἐκ τῆς φυματιώσεως, καὶ ἐνῷ διὰ τὴν πανώλη καὶ τὴν χολέραν λαμβάνονται ἑκάστοτε μέτρα αὐστηρότατα, παρεμποδίζοντα καὶ τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν συγκοινωνίαν, ἐν τούτοις διὰ τὴν φυματίωσιν οὐδὲν μέτρον ἠθέλησε νὰ λάβῃ εἰσέτι ἡ Πολιτεία. Εἰς ἄλλα Κράτη ἀπὸ πολλοῦ γίνεται συστηματικὸς πόλεμος κατὰ τῆς φυματιώσεως. Ἐν ταῖς Ἡνωμέναις Πολιτείαις τῆς Ἀμερικῆς ὑπάρχουσιν ἐν ἐνεργείᾳ σήμερον 200 Φθισιατρεῖα, δυνάμενα νὰ περιλάβωσιν 60,000 ἀρρώστους φθισικούς. Ἐν Γερμανίᾳ ὑπάρχει μέγας ἀριθμὸς Φθισιατρείων, δυναμένων νὰ δεχθῶσι πλέον τῶν 20,000 φθισικούς. Ἐπίσης ἐν Γαλλίᾳ καὶ εἰς ὅλα τὰ ἄλλα Κράτη, μὴ ἐξαιρουμένης οὐδὲ τῆς Νορβηγίας οὐδὲ τῆς Ἰαπωνίας, ἐλήφθησαν μέτρα κατὰ τῆς φυματιώσεως. Ἐν Ἀγγλίᾳ, ἀντὶ Φθισιατρείων, ἔχουσιν ἱδρυθῆ ἰδιαίτερα λαϊκὰ νοσοκομεῖα, ἅτινα ἐκτὸς τῆς θεραπείας ἔχουσιν ὑποχρέωσιν καὶ διὰ τὴν δημοσίαν καὶ δωρεὰν ἀπολύμανσιν γενικῶς κατὰ τῆς φυματιώσεως. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τὸ ζήτημα τῆς ὑγιεινῆς, ὅπερ εἶναι σπουδαιότατον, διότι καὶ ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν ἐὰν ἐξετάσωμεν τὸ πρᾶγμα, ἔχει σημασίαν. Διότι, ἂν λάβωμεν ὡς μέσον ὅρον 5,000 θανάτους κατ’ ἔτος ἐκ φυματιώσεως, καὶ ἂν λάβωμεν τὴν ἀτομικὴν ἀξίαν ἑκάστου τῶν ἀποθνησκόντων πρὸς 4,000 δραχμάς, ἔχομεν 20,000,000, ἅτινα ἀπόλλυσιν ἡ Ἑλλὰς κατ’ ἔτος ἐκ τῆς νόσου ταύτης. Νομίζω λοιπόν, ὅτι ὀφείλει ἡ Πολιτεία νὰ λάβῃ μέτρα· τοῦτο δὲ ἀναγνωρίζει καὶ αὐτὸς ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου, ὅστις ἐν τέλει τῆς ἐκθέσεως αὑτοῦ λέγει, ὅτι «καὶ καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ συντρέχῃ εἰς τὴν ἵδρυσιν τοιούτων ἱδρυμάτων». Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, φέρον ἀριθμὸν 47 ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει; Διὰ τοῦτο πιστεύω, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξῃ ἀντίρρησις, ἵνα προταχθῇ καὶ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, οὔτε ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς οὔτε ἐκ μέρους τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἢ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Βουλῆς.

§51Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Εἶναι ἀναγκαιότατον.

§52Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις νὰ προταχθῇ τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 47.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ παραχωρήσεως ἐθνικοῦ κτιρίου μετὰ τῆς περιοχῆς αὐτοῦ ἐν τῷ δάσει τοῦ Πεντελικοῦ πρὸς σύστασιν Ἀσκληπιείου (Φθισιατρείου)».

§54Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Βεβαίως ἡ Πολιτεία ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ λάβῃ μέτρα πρὸς περιστολὴν τῆς νόσου φυματιώσεως, ἥτις μαστίζει τὸ Κράτος ἡμῶν δυστυχῶς, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ ἵδρυσις Φθισιατρείων ἐν Ἑλλάδι, εἰς τόπους κειμένους πλησίον πόλεων μεγάλων, ὡς εἶναι αἱ Ἀθῆναι, οὐδεμίαν θὰ προσδώσῃ ὠφέλειαν. Νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ συστήσῃ ἐπιτροπήν, ἥτις νὰ μελετήσῃ εἰδικῶς τὸ ζήτημα τῆς συστάσεως Φθισιατρείων ἐν Ἑλλάδι, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ τὸν τρόπον ἢ μᾶλλον τὴν διδασκαλίαν τῶν κατοίκων, ὅπως ἀποφεύγωσι τὴν φυματίωσιν. Διότι εἶναι γνωστόν, ὅτι ἡ νόσος αὕτη εἶναι μιασματική, καὶ δὲν μεταδίδεται διὰ τῆς προσεγγίσεως τοῦ ἀτόμου τοῦ πάσχοντος πρὸς τὸ ὑγιές, τουτέστι δὲν εἶναι νόσος μολυσματική. Ὁ φυματιῶν πρέπει νὰ πτύσῃ, νὰ ξηρανθῇ τὸ πτύσμα, νὰ κονιοποιηθῇ, νὰ ἀρθῇ εἰς τὸ κενόν, καὶ τότε τὸ ἐν τῷ πτύσματι μικρόβιον μεταδίδει τὴν φυματίωσιν διὰ τῆς ἀναπνοῆς ἢ τῆς καταπόσεως. Διὰ δύο λοιπὸν μεγάλων ὁδῶν μεταδίδεται ἡ φυματίωσις, διὰ τοῦ συστήματος τοῦ ἀναπνευστικοῦ καὶ διὰ τοῦ πεπτικοῦ· ἑπομένως ἡ φυματίωσις εἶναι νόσος, ἥτις, ἐὰν ὁ λαὸς ἤθελε διδαχθῆ νὰ μὴ πτύῃ εἰς τὸ ἔδαφος, ἠδύνατο νὰ περισταλῇ κατὰ τὰ ⅘, ἵνα μὴ εἴπω κατὰ τὸ ὅλον. «Le crachat, voilà l'ennemi». Δηλαδὴ «τὸ πτύσμα εἶναι ὁ ἐχθρός». Δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, Κύριοι, ὅτι τὸ εὐκραὲς ἡμῶν κλῖμα συντρέχει εἰς τὴν καταπολέμησιν τῆς νόσου. Ἡ φυματίωσις, ἥτις ἄλλοτε εἶχεν ὀνομασθῆ «morbus Viennensis», ἔκαμνε μεγάλην καταστροφὴν εἰς τὴν Βιέννην, ἀλλὰ τὰ μέτρα τὰ προληπτικὰ καὶ ἡ διδασκαλία ἡ γενομένη εἰς τὸν λαὸν ἐκ μέρους τῆς Αὐστριακῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν περιέστειλαν τὴν νόσον κατὰ πολύ. Ἐνῷ δὲ ἡμεῖς ἔχομεν, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ εὐκραοῦς τοῦ κλίματος, ἐφόδιον, ὅπερ δὲν ἔχουσι τὰ ἄλλα Εὐρωπαϊκὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα βεβαίως, ὑπὸ κλιματολογικὴν ἔποψιν, εὑρίσκονται εἰς μειονότητα ἐν σχέσει πρὸς ἡμᾶς, ἐν τούτοις, ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως τῶν ὑγειονομικῶν μέτρων, τῶν ἐπιβαλλομένων καὶ τῶν ἐπιβεβλημένων, ἔχομεν θνησιμότητα μείζονα τῆς τῶν ἄλλων Εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἠδύνατο νὰ σκεφθῇ περὶ συστάσεως ἐπιτροπῆς, ἥτις νὰ περιέλθῃ ὅλα τὰ μέρη τῆς Ἑλλάδος, ἐφ’ ὧν δύνανται νὰ συσταθῶσι Φθισιατρεῖα. Διότι νομίζω, ὅτι ἡ σύστασις Φθισιατρείου ἐν Πεντέλῃ, ὅπου οἱ ἄνεμοι μαίνονται κατὰ τὸ θέρος καὶ τὸ φθινόπωρον, καὶ τὸ ψῦχος κατὰ τὸν χειμῶνα εἶναι δριμύτατον, ἀντὶ νὰ συντελέσῃ πρὸς τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπὸν, ἴσως δημιουργήσῃ ἄλλους κινδύνους μεταδόσεως τῆς φυματιώσεως. Διότι εἶναι γνωστὸν, ὅτι τὴν Πεντέλην ἐπισκέπτονται συχνότατα οἰκογένειαι ἐξ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, πολλαὶ δὲ διαθερίζουσιν εἰς τὰς πλησίον κώμας. Ἐὰν λοιπὸν συσταθῇ Φθισιατρεῖον ἐκεῖ, θέλει μᾶλλον συντείνει εἰς τὴν διάδοσιν τῆς νόσου, ἀποτελοῦν μίαν ἑστίαν μεταδόσεως αὐτῆς εἰς τοὺς πέριξ κατοίκους καὶ εἰς τοὺς ἐπισκεπτομένους τὰ ὡραῖα ταῦτα τοπία, παρὰ εἰς τὴν καταπολέμησιν, ὡς σκοπεῖται, αὐτῆς. Ἑπομένως, ἐκτὸς τῶν μέτρων, ἅτινα ἡ Πολιτεία ὑποχρεοῦται νὰ λάβῃ, ὅπως διὰ τῶν ἱερέων καὶ τῶν διδασκάλων διδαχθῇ πρὸ παντὸς ἡ νεαρὰ ἡλικία τοὺς ὅρους τοὺς ἐλαχίστους, οὓς ἐπιβάλλει ἡ ὑγιεινή, πρὸς ἀποτροπὴν ἐν τῷ μέλλοντι τῆς καταστροφῆς, ἣν εἰς τὸν τόπον ἡμῶν ἐπιφέρει ἡ βροτολοιγὸς αὕτη νόσος, ἀντὶ ἡ Πολιτεία νὰ ἀσχολῆται περὶ ἄλλα, νομίζω ὅτι ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ στραφῇ εἰς τὰ ζητήματα ταῦτα, τὰ ὁποῖα ἀποδεκατίζουσι τὸν πληθυσμὸν τῆς Ἑλλάδος. Διὰ τοῦτο προτείνω τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου, καὶ τὴν σύστασιν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐπιτροπῆς ἐξ ἐξεχόντων ἰατρῶν, μετερχομένων τὸ ἐπάγγελμα ἐν Ἀθήναις καὶ ἀλλαχοῦ, ἥτις νὰ ἐξεύρῃ τοὺς καταλλήλους τόπους πρὸς ἵδρυσιν Φθισιατρείων· διότι φρονῶ, ὅτι ἡ πεῖρα ἡ ἰατρικὴ, ἣν μέχρι σήμερον ἔχομεν περὶ τῆς χρησιμότητος τῶν Φθισιατρείων ἐν Εὐρώπῃ, μᾶς δίδει τὸ δικαίωμα νὰ προβῶμεν θαρρούντως εἰς τὴν ἵδρυσιν τοιούτων καὶ ἐν Ἑλλάδι, διότι ὄντως τὰ σανατόρια ταῦτα πολλοὺς ἐπέφεραν ἀγαθοὺς καρποὺς, καθόσον ἡ φυματίωσις, εὐτυχῶς διὰ τὴν ἀνθρωπότητα, κατὰ τὸ πρῶτον καὶ δεύτερον στάδιον αὐτῆς εἶναι ἰατή. Ἑπομένως, ὡς πεπολιτισμένον Κράτος, ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ προβῶμεν εἰς ἵδρυσιν σανατορίων, διότι ἡ δημοσία ὑγεία εἰς πᾶν ἔθνος εἶναι ὁ μόνος νόμος, ὅστις πρέπει νὰ διέπῃ αὐτό. Ἤθελον λοιπὸν παρακαλέσει τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἵνα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν προβῇ εἰς σύστασιν ἐπιτροπῆς, ἥτις νὰ περιέλθῃ ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα καὶ ἐξεύρῃ τὰ κατάλληλα τοπία, ἐφ’ ὧν δύνανται νὰ ἐγερθῶσι Φθισιατρεῖα.

§55Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι ἡ αἴθουσα αὕτη δὲν εἶναι κατάλληλος πρὸς συζήτησιν καὶ ἀνάπτυξιν ἐπιστημονικῶν ζητημάτων, ὁποῖον εἶναι τὸ προκείμενον. Ἐν τούτοις, ἐπειδὴ τὸ θέμα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διεξαχθῇ ἄνευ ἐπιστημονικῶν παρατηρήσεων, ἐνόμισα καθῆκον νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Ἡ ἵδρυσις Φθισιατρείου ἐν Πεντέλῃ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθή, διότι τὸ κλῖμα τῆς Πεντέλης δὲν εἶναι πρόσφορον πρὸς θεραπείαν τῶν πασχόντων ἐκ φθίσεως. Τὸ κλῖμα, τὸ ὁποῖον συνιστᾶται διὰ Φθισιατρεῖα, ἀπαιτεῖται νὰ μὴ ἔχῃ μεγάλας μεταλλαγὰς τῆς θερμοκρασίας κατὰ τὴν ἡμέραν καὶ τὴν νύκτα. Ἐν Πεντέλῃ δὲ, εἶναι γνωστόν, ὅτι τὸ κλῖμα εἶναι δροσερόν, ἰδίως κατὰ τὴν νύκτα, ἔχει δὲ μεγάλας κυμάνσεις τῆς ἡμερησίας θερμοκρασίας. Ἀλλὰ καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἱδρύσεως Φθισιατρείων τὴν σήμερον ἤρχισεν οὐχὶ πολὺν ἐνθουσιασμὸν νὰ διεγείρῃ εἰς τοὺς ἐπιστήμονας, διότι τ’ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα τὰ Φθισιατρεῖα ἔφεραν, δὲν εἶναι τόσον εὐνοϊκά. Δὲν εἶναι δὲ καὶ εὔκολον νὰ συμπεριληφθῶσιν ἐν αὐτοῖς ὅλοι οἱ πάσχοντες, ὧν τοσοῦτον μέγας ὁ ἀριθμός. Ἐν Γερμανίᾳ λ.χ. ὑπελογίσθη ὅτι ὑπάρχουσιν 1,300,000 φθισικοί. Ἑπομένως ἡ ἐπιστήμη ἀπέβλεψε καὶ εἰς ἄλλους τρόπους, ὅπως προλάβῃ τὸ κακόν. Κατήρτισε τὰ λεγόμενα dispensaires, εἰς τὰ ὁποῖα ἐν ταῖς πόλεσι προχείρως δύνανται νὰ προσέρχωνται ὅλοι οἱ πάσχοντες, ἵνα λαμβάνωσι συμβουλὰς καὶ φάρμακα, πρὸς θεραπείαν ἑαυτῶν καὶ πρὸς ἀποφυγὴν μεταδόσεως τοῦ νοσήματος εἰς τοὺς οἰκείους των. Ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ἐξέφερεν ὁ ἐξ Ὀλυμπίας ἀξιότιμος συνάδελφος, νομίζω ὅτι εἶναι πολὺ ὀρθή· ἀντὶ νὰ προταθῇ ἡ σύστασις τοῦ Ἀσκληπιείου ἐν Πεντέλῃ, ὀρθότερον εἶναι νὰ συσταθῇ μία ἐπιτροπὴ εἴτε ἀπὸ τὸ Ἰατροσυνέδριον εἴτε καὶ ἐξ ἄλλων ἐπιστημόνων, οἱ ὁποῖοι νὰ καθορίσωσι μέρη κατάλληλα πρὸς σύστασιν τοιούτων ἱδρυμάτων εἴτε ἐκ μέρους φιλανθρωπικῶν ἑταιρειῶν εἴτε ὑπὸ τοῦ Δημοσίου. Πρὸ ὀλίγου χρόνου τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Πειραιῶς ἐψήφισε, νομίζω, μίαν πίστωσιν, μὲ τὴν ἀξίωσιν νὰ ἱδρυθῇ πλησίον τοῦ Πειραιῶς τοιοῦτον ἵδρυμα. Τὸ κλῖμα τῶν Ἀθηνῶν καθὼς καὶ ἡ ἀτμόσφαιρα, ἡ ὁποία τὴν σήμερον εἶναι πλήρης κονιορτοῦ καὶ καπνῶν ἐκ τῶν ἐργοστασίων, δὲν εἶναι πολὺ πρόσφορον διὰ τοιοῦτον ἵδρυμα, καὶ δὲν πρέπει νὰ δαπανῶμεν χρήματα — τὰ ὁποῖα ἄλλως δυσκόλως δύνανται νὰ συλλεγῶσιν — ἐπὶ ματαίῳ. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι τὸ παρὸν νομοσχέδιον δὲν εἶναι τόσον ἐπεῖγον, ἵνα συζητηθῇ, ἐκτὸς μόνον ἐὰν θέλῃ τις νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἰδιοκτησίαν τοῦ Δημοσίου ἐπὶ τοῦ κτήματος τούτου ἀπὸ ἁρπακτικὰς ἄλλων βλέψεις.

§56Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Δὲν εἶναι πολὺς χρόνος, καθ’ ὃν ἐρρίψαμεν ἑκατοστύας φθισιώντων εἰς τὴν κοινωνίαν, παρέχοντες τὴν βασιλικὴν χάριν εἰς αὐτοὺς, οἵτινες ἐκρατοῦντο ἐν ταῖς φυλακαῖς. Καὶ τὸ μέτρον ἐκεῖνο ἔκρινα τότε ὡς μὴ ὀρθόν, καὶ τὸ προτεινόμενον σήμερον κρίνω ὡς κἄπως ἐσπευσμένον. Τὸ κρίνω δ’ ἐσπευσμένον, διότι πρὶν ἢ γνωρίσωμεν ἐπακριβῶς τὰ μέσα τὰ οἰκονομικὰ, διὰ τῶν ὁποίων τὸ ἱδρυθησόμενον Φθισιατρεῖον θὰ ἐργασθῇ πρὸς ἀντίκρουσιν τῆς ἀληθῶς λοιμώδους ταύτης νόσου, — τῆς τοσοῦτον ταχέως ἐξαπλουμένης δυστυχῶς ἐν Ἑλλάδι, — νομίζω ὅτι εἶναι πολὺ πρόωρον νὰ ζητήσωμεν τὴν στέγην, ὑπὸ τὴν ὁποίαν θὰ καταφύγῃ τὸ εὐεργετικὸν τοῦτο ἵδρυμα. Τὸ ἵδρυμα τοῦτο διατρέχει τὸν κίνδυνον νὰ ὑποστῇ τὴν τύχην ἄλλων τοιούτων ἱδρυμάτων, τὰ ὁποῖα, μόλις ἐστεγάσθησαν εἰς καλλιμάρμαρα οἰκοδομήματα, εὑρέθησαν ἄνευ πόρων ἐπαρκῶν, ἵνα παράσχωσι τὴν συνδρομὴν, τὴν ὁποίαν προὐτίθεντο νὰ παράσχωσι. Διὰ τοῦτο ἤθελον συστήσει καὶ ἐγὼ τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, μέχρις οὗ προσαχθῶσιν αἱ πληροφορίαι, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀπαραίτητοι, ἵνα πεισθῶμεν ποῖα εἶναι τὰ ὑλικὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων θέλει ἐπιτύχει ὁ ὄντως εὐεργετικὸς αὐτὸς σκοπός. Δὲν ἀντιτίθεμαι εἰς τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ὀλυμπίας Βουλευτοῦ. Καὶ ἐγὼ κρίνω, χωρὶς νὰ ἦμαι ἰατρός, — καὶ ἐπιτρέψατέ μοι τὴν παρέμβασίν μου ταύτην, — ὅτι τὸ εὐμετάβολον, τὸ δριμὺ τοῦ κλίματος ἀντίκειται εἰς τὸν σκοπόν. Ὑπάρχουσιν ἐν Ἑλλάδι σημεῖα, τὰ ὁποῖα εἶναι τὰ μᾶλλον κατάλληλα διὰ τοιαῦτα ἱδρύματα. Πρὶν ἢ ἱδρύσωμεν Φθισιατρεῖον ἐκεῖ, ὅπου ἡ Δούκισσα τῆς Πλακεντίας ἔκτισε τὸ ἀνάκτορόν της, ἂς φροντίσωμεν πρῶτον, ὅπως οἱ εὐπορώτεροι δῆμοι προμηθευθῶσιν ἀπολυμαντικοὺς κλιβάνους, ἂς παράσχῃ τὸ Δημόσιον μικρὰν συνδρομὴν εἰς τοὺς δήμους, ἵνα ὅλοι οἱ δῆμοι προμηθευθῶσι τοὺς κλιβάνους τούτους, ἂς ἐπιβληθῶσι δὲ αὐστηραὶ διατάξεις περὶ ἀπολυμάνσεως τῶν οἰκιῶν, εἰς τὰς ὁποίας ἀπεβίωσαν φθισιῶντες ἢ διέμενον ἀσθενεῖς· διότι δύναμαι νὰ σᾶς διαβεβαιώσω, ὅτι καὶ αὐταὶ αἱ λεγόμεναι ἐξοχαί, ὡς ὁ Πόρος, ἡ Αἴγινα καὶ πλεῖστα ἄλλα μέρη, δὲν εἶναι ἄλλο τι παρὰ σημεῖα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα μεταδίδεται τὸ νόσημα εἰς τοὺς μεταβαίνοντας ἐκεῖ, ἵνα ἀναζητήσωσιν ἀναψυχήν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἐσπευσμένη εἶναι ἡ ἐπιψήφισις τοῦ νομοσχεδίου. Μετὰ πολλῆς χαρᾶς εἶδον ὑποβαλλόμενον νομοσχέδιον «περὶ ἀναδιοργανώσεως τῆς δημοσίας ὑγιεινῆς». Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον, ἐὰν τὸ ζήτημα τοῦτο ἀφίετο νὰ ἔλθῃ μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ ἄλλου νομοσχεδίου, περὶ οὗ πρὸ ὀλίγου ἐγένετο λόγος.

§57Ν. Δ. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἀφοῦ καὶ συνάδελφοι μὴ ἰατροὶ ἔλαβον τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἂς ἐπιτραπῇ καὶ εἰς ἐμὲ νὰ τολμήσω νὰ ποιήσωμαι ἑκουσίαν παρέμβασιν ἐν τῇ μεταξὺ τῶν ἰατρῶν συναδέλφων συζητήσει. Ὑποθέτω δέ, ὅτι διὰ τῆς γνώμης, ἣν θέλω λάβει τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν, θέλω δυνηθῆ νὰ συμβιβάσω τὰ διεστῶτα. Ὅτε εἶδον διανεμηθὲν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἐπεχείρησα καὶ ἐγὼ νὰ συλλέξω πληροφορίας περὶ ὅλων τῶν ζητημάτων, ἅτινα δύνανται ν’ ἀναφυῶσιν ἐκ τῆς ἱδρύσεως τοιούτου Ἀσκληπιείου. Τονίζω δὲ τὴν λέξιν «Ἀσκληπιείου», καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, διὰ λόγους εὐνοήτους, ἐὰν τὸ νομοσχέδιον ψηφισθῇ, νὰ διαγράψῃ τὴν λέξιν Φθισιατρεῖον. Οἱ λόγοι εἶναι εὐνόητοι, διότι, ἐὰν ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ νομοσχεδίου τεθῇ ἡ λέξις «Φθισιατρεῖον», ἴσως θέλομεν συντελέσει εἰς τὸ νὰ παρεμποδίσωμεν τὴν ἑκουσίαν καὶ αὐθόρμητον προσέλευσιν τῶν ἀσθενούντων εἰς τὸ ἐν λόγῳ ἵδρυμα. Ἐν τούτοις καὶ ἐγώ, διὰ τῶν ἀσθενῶν μου γνώσεων, κατώρθωσα, βοηθούμενος ἐκ μελετῶν ἐπιστημόνων, νὰ μορφώσω γνώμας τινὰς περὶ τοῦ ἐν λόγῳ ζητήματος. Κατέφυγον λοιπόν, Κύριοι, μεταξὺ ἄλλων καὶ εἰς δύο ἀληθῶς σοφωτάτας μελέτας τοῦ κ. Βασιλείου Πατρικίου, ἰατροῦ καὶ γραμματέως τοῦ Ἰατροσυνεδρίου. Οὗτος πρό τινος εἶχε δημοσιεύσει μελέτην τινὰ «περὶ τῆς φθίσεως ἐν Ἑλλάδι», καὶ δεύτερον μελέτην τινὰ «περὶ Ἀσκληπιείων». Ἐξ ὅσων ἐδυνήθην νὰ κατανοήσω ἐκ τῆς μελέτης «περὶ Ἀσκληπιείων», ἐσχημάτισα τὴν πεποίθησιν, ὅτι οὐδόλως εἶναι ὀρθὴ ἡ γνώμη τοῦ ἐξ Ὀλυμπίας ἐντίμου συναδέλφου, ἰσχυριζομένου, ὅτι τὰ «Ἀσκληπιεῖα» δύνανται νὰ μεταδώσωσι τὴν νόσον εἰς τὰς πέριξ συνοικίας, ἢ πόλεις καὶ χωρία. Ἀναφέρει μάλιστα ὁ ῥηθεὶς συγγραφεὺς πλεῖστα παραδείγματα «Ἀσκληπιείων» ἐν Εὐρώπῃ, ἱδρυμένων ἐγγὺς τῶν πόλεων, πολλὰ δὲ τούτων ἔχουσιν ἱδρυθῆ καὶ ἐντὸς τῶν πόλεων. Φαίνεται δὲ τῷ ὄντι παραδοξότατον εἰς ἡμᾶς, μὴ ἰατροὺς ἄνδρας, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐν τοῖς «Ἀσκληπιείοις» τούτοις παράδειγμα προσβολῆς ἐκ τῆς νόσου καὶ αὐτῶν ἀκόμη τῶν ὑπηρετούντων ἐν τοῖς «Ἀσκληπιείοις» ἰατρῶν καὶ θεραπόντων. Ὅταν λοιπὸν ἐν ἄλλαις πόλεσι πολυανθρωποτέραις, ἐν αἷς εἰς τὰ «Ἀσκληπιεῖα» διαιτῶνται ἑκατοντάδες προσώπων, δὲν ὑπάρχῃ φόβος μεταδόσεως τῆς νόσου ταύτης οὐχὶ πλέον εἰς τὰς πόλεις, τὰς ἐγγὺς τῶν «Ἀσκληπιείων» κειμένας, ἀλλ’ οὐδὲ εἰς τοὺς ὑπηρετοῦντας ἐντὸς τῶν «Ἀσκληπιείων», ὑποθέτω, ὅτι οὐδεὶς κίνδυνος θέλει ὑφίστασθαι, ἐὰν τὸ ἐν λόγῳ «Ἀσκληπιεῖον» ἱδρυθῇ ἐν τῷ Πεντελικῷ. Ἀλλὰ βεβαίως ἡ γνώμη, ἣν ἄλλος συνάδελφος, ὁ ἔντιμος ἐκ Ναυπλίου βουλευτὴς κ. Θ. Φαρμακόπουλος, ὑπέβαλεν, ὅτι δέον νὰ μελετηθῇ τὸ ζήτημα, μήπως ὑπάρχει χῶρος καταλληλότερος τοῦ Πεντελικοῦ, εἶναι γνώμη, ἥτις, νομίζω, πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ δεχθῇ τὴν ἑξῆς τροπολογίαν. Ἀντὶ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ νὰ τεθῇ ὡρισμένως ὁ τόπος, ὃν θέλει δύνασθαι ἡ Κυβέρνησις νὰ παραχωρήσῃ εἰς τὴν τῷ ὄντι σπουδαιοτάτην ἑταιρείαν, τὴν ἱδρυθεῖσαν ἐν Ἀθήναις, νὰ ἀναγνωρισθῇ τῇ Κυβερνήσει τὸ δικαίωμα νὰ παραχωρήσῃ γήπεδον ἐν οἱᾳδήποτε τοποθεσίᾳ ἤθελεν αὕτη κρίνει εὔλογον, χωρὶς τουτέστι νὰ προσδιορισθῇ ὡρισμένως ὁ τόπος.

§58ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν εἶμαι ἐγὼ ὁ εἰσαγαγὼν τὸ νομοσχέδιον.

§59Ν. Δ. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι, ἐὰν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ δὲν ὁρισθῇ τὸ γήπεδον, ἀλλ’ ἀφεθῇ τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ὁρίσῃ ὅπου ἐκεῖνος ἤθελεν ἐγκρίνει, συνεπείᾳ γνωμοδοτήσεως καὶ ἄλλης ἐπιτροπῆς, νομίζω, λέγω, ὅτι συμβιβάζονται τὰ διεστῶτα. Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι, ἀφοῦ ἅπαξ ὑπεβλήθη νομοσχέδιον τοιοῦτον εἰς τὴν Βουλήν, ἀφοῦ ἡ κατάστασις εἶναι ἀληθῶς ἐπικίνδυνος, ὡς ἐζωγραφήθη ὑπὸ συναδέλφων τῆς πτέρυγος ἐκείνης (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν), καὶ ὡς πάντες γνωρίζομεν, δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι πρέπον νὰ παρίδωμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ νὰ μὴ συντελέσωμεν εἰς ἀρχὴν ἐκτελέσεως τόσον φιλανθρώπου καὶ κοινωνικοῦ σκοποῦ.

§60Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ἐποιήσατο ὁ ἐμὸς συνάδελφος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, νομίζω ὅτι ἐκ τοῦ προχείρου ὁδηγεῖ ἕκαστον ἀσχολούμενον εἰς τὸ νομοσχέδιον, ἵνα κατανοήσῃ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι προϊὸν μελέτης τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι πρότασις τῆς Κυβερνήσεως, διότι, ἐὰν ἦτο πρότασις τῆς Κυβερνήσεως, ἤθελεν εἰσαχθῆ ὑπὸ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἡ δημοσία ὑγιεινὴ καὶ ἡ ὑγειονομικὴ ὑπηρεσία ἀνήκουσιν εἰς τὸν Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἑπομένως αὐτὸς ἤθελε προνοήσει περὶ συστάσεως Φθισιατρείου, αὐτὸς ἤθελε φροντίσει νὰ ὁδηγηθῇ ὑπὸ ἰατρῶν ἐπιστημόνων περὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ τόπου πρὸς ἵδρυσιν τοῦ Φθισιατρείου. Ἀλλ’ οὐδὲν περὶ τούτου ἐγένετο. Τὸ νομοσχέδιον ἐπροτάθη ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος ἀντιπροσωπεύει τὴν διοίκησιν τῶν δημοσίων κτημάτων. Διατί; Διότι δὲν μεριμνῶμεν ἡμεῖς περὶ ἱδρύσεως Φθισιατρείου, μεριμνᾷ ὁ «Πανελλήνιος Σύνδεσμος». Ὡς γνωρίζετε, μία εὐγενὴς δέσποινα τῶν Ἀθηνῶν ἐμερίμνησε καὶ μεριμνᾷ περὶ συστάσεως Ἀσκληπιείου. Ἤκουσα τὴν παρατήρησιν, τὴν γενομένην ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὑπό τινος τῶν συναδέλφων, περὶ τοῦ ὀνόματος, τὸ ὁποῖον ἐδόθη εἰς τὸ καθίδρυμα, διὰ τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ γείνῃ ἡ παραχώρησις τῆς οἰκοδομῆς, περὶ ἧς ὁ λόγος, ὅτι πρέπει νὰ ἀποφύγωμεν τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦ ἱδρύματος ὡς Φθισιατρείου, διότι τοῦτο καταπλήσσει δι’ ὀδυνηρᾶς ἐντυπώσεως τοὺς πάσχοντας, καὶ ἀποθαρρύνει αὐτούς. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν μοὶ ἐδόθη ἡ εὐκαιρία νὰ συνδιαλεχθῶ μετὰ τῆς εὐγενοῦς ἐκείνης δεσποίνης, ἡ ὁποία τὸ ἵδρυμα, τὸ ὁποῖον σκοπεῖ νὰ ἱδρύσῃ, τὸ ὀνομάζει Ἀσκληπιεῖον, καὶ οὐχὶ Φθισιατρεῖον. Ὅτε συνῆλθε τὸ πρῶτον Ἰατρικὸν Συνέδριον, ἐπραγματεύθησαν πολλοὶ τῶν συνεδρευσάντων ἐν αὐτῷ περὶ φθίσεως, καὶ ἐδόθη ἀφορμὴ εἰς δημοσίαν μελέτην, εἰς ἐπασχόλησιν τῶν εἰδικῶν. Τότε λοιπὸν πολλοὶ τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν συνῆλθον καὶ ἐσύστησαν Σύλλογον Πανελλήνιον, ὁ ὁποῖος ἀνέλαβε τὸ ἔργον νὰ μεριμνήσῃ περὶ περιορισμοῦ καὶ καταπολεμήσεως τῆς νόσου. Αὐτὸς ὁ Σύλλογος ἀπετάθη πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἐζήτησε παρ’ αὐτοῦ ἓν οἰκοδόμημα· τὴν παραχώρησιν δὲ τοῦ οἰκοδομήματος τούτου εἰς τὸν εἰρημένον ἰδιωτικὸν Σύλλογον ἐπρότεινεν ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὴν Βουλήν, ἐπρότεινε δὲ αὐτὴν χωρὶς νὰ προβῇ εἰς οὐδεμίαν ἐξέτασιν ὑγειονομικήν, ἀλλ’ ἐπρότεινε, καθ’ ὃ εἶχε καθῆκον, ἵνα συνδράμῃ τὴν ἰδιωτικὴν ἐνέργειαν, τῆς ὁποίας σκοπὸς εἶναι μία τοιαύτη φιλάνθρωπος ἐργασία. Ὑποθέτω δὲ πάντοτε, ὅτι ὁ «Πανελλήνιος Σύνδεσμος», ὁ ἀναλαβὼν τὸ ἔργον, ἂν δὲν ἔχῃ τὰς ἀπαιτουμένας εἰδικὰς γνώσεις, ἐφωτίσθη παρ’ ἄλλων, καὶ διὰ τοῦτο ἐγὼ εἰσήγαγον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Μετὰ τὰς παρατηρήσεις ταύτας, εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὁ ἐμὸς συνάδελφος, Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος εἶναι ἁρμόδιος, θέλει μελετήσει τὴν πρότασιν τῆς συστάσεως Φθισιατρείου ἐν Πεντέλῃ, διότι τὰ θέματα ταῦτα ἀπαιτοῦσι πολλὴν μελέτην, ἀφοῦ, ὡς ἠκούσατε πρὸ μικροῦ, τινὲς τῶν ἐπιστημόνων ὑπεστήριξαν, ὅτι τὸ Φθισιατρεῖον πρέπει πάντοτε νὰ ἦναι ἐκτὸς τῶν πόλεων, ἄλλος δὲ παρετήρησεν, ὅτι δύναται νὰ ἱδρυθῇ καὶ ἐντὸς αὐτῶν. Ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Ναυπλίας, ὅτι τὸ κλῖμα τῆς Ἀττικῆς δὲν εἶναι κατάλληλον, εἶναι ἀξία μελέτης καὶ θέλει ληφθῆ ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐπανέρχομαι εἰς τὸ κύριον θέμα τοῦ νομοσχεδίου, ἂν πρέπει νὰ παραχωρηθῇ εἰς τὸν «Πανελλήνιον Σύνδεσμον» τὸ ἐν Πεντέλῃ οἰκοδόμημα, καὶ παρατηρῶ, ὅτι ἴσως ἡ ἀναβολὴ εἶναι χρήσιμος, διότι ἐκ ταύτης θέλει λάβει ἀφορμὴν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ συνεννοηθῇ μετὰ τοῦ «Πανελληνίου Συνδέσμου», ἵνα ἐξετάσωσιν ἀπὸ κοινοῦ τὰ περὶ τούτου. Διὰ τοῦτο δὲν ἀντιλέγω νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου.

§61Δ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§62Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναί τις ἐναντίον τῆς ἱδρύσεως παρ’ ἡμῖν Φθισιατρείου, ἀλλὰ θεωρῶ τὴν ψήφισιν τούτου σήμερον ὥς τι πρωθύστερον, καὶ ἀποδίδω τὴν πρότασιν εἰς αἴσθημα μόνον ἰσχυρᾶς συμπαθείας, διότι ἀπό τινος ἤρχισαν ἱδρυόμενα Φθισιατρεῖα εἰς τὴν Εὐρώπην. Λέγω πρωθύστερον, διότι συμφωνῶ μετὰ τοῦ προλαλήσαντος, ὅτι ὁμοιάζει ὁ συνιστῶν Φθισιατρεῖον μὲ τὸν οἰκοδομοῦντα τὴν στέγην οἰκίας πρὶν ἢ θέσῃ τὰ θεμέλια· διότι, ὅταν βλέπωμεν πολλαπλασιαζομένην τὴν φοβερωτάτην νόσον δι’ ὅλων τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα ἀφ’ ἑνὸς κακαὶ κοινωνικαὶ ἕξεις καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἀκηδία τῆς Διοικήσεως, εἴτε τῆς δημοσίας εἴτε τῆς δημοτικῆς, ὑποθάλπουσι, πράττομέν τι παράδοξον, θέλοντες νὰ ἱδρύσωμεν Φθισιατρεῖα ὅπου δήποτε. Δὲν θεωρῶ, ὅτι εἶναι κακὴ ἐκλογὴ τὸ νὰ ἱδρύσωμεν ἐν Πεντέλῃ τοιοῦτον, οὐδ’ εὑρίσκω τὸ κλῖμα τῆς Ἀττικῆς ἧττον πρόσφορον τοῦ τῆς Γερμανίας καὶ Αὐστρίας· ὑπό τινα μάλιστα ἔποψιν δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι εἶναι καταλληλότερον, διότι εἶναι ὀλιγώτερον ψυχρὸν, εἰ καὶ τὰ πλεῖστα Φθισιατρεῖα ἱδρύθησαν εἰς ὑψηλὰ καὶ ψυχρὰ μέρη, καὶ εἶναι ἐπίτηδες ἐκτεθειμένα εἰς τὸν ἐν ὑπαίθρῳ ἀέρα, διότι οἱ ἀσθενεῖς διημερεύουσιν ἐν ὑπαίθρῳ. Τὸ οὐσιωδέστερον εἶναι καθαρὸς ἀὴρ καὶ ἐξημέρευσις τοῦ ἀσθενοῦς ἐν μέσῳ αὐτοῦ. Οὕτω δὲν ἐννοῶ, πῶς θέλομεν νὰ θεωρήσωμεν ἀκατάλληλον τὸν τόπον ἡμῶν, ὅστις κατὰ τὸ κλῖμα, ὅπου ὁ ἀὴρ καθαρὸς, εἶναι ἐπιτηδειότερος διὰ τὴν θεραπείαν ἀπὸ ἄλλα μέρη. Ἀλλὰ θεωρῶ μεγαλείτερον τὸ καθῆκον τῆς Πολιτείας νὰ πράξῃ αὐτὸ, ὅπερ ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ὀλυμπίας συνάδελφος, νὰ διδάξῃ τὸν λαὸν, ποῖα εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπιβλαβῶς ἐπιδρῶσιν ἐπὶ τῆς ὑγείας, καὶ ὑποβοηθοῦσι τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἀσθενείας αὐτῆς, ποῖα εἶναι τὰ μέσα, δι’ ὧν ἐν τοῖς διαφόροις σταδίοις δύναται νὰ σταματήσῃ ἡ νόσος, δευτερεῦον δὲ τὸ νὰ ἱδρύωμεν νοσοκομεῖα, ἀπαιτοῦντα μεγάλας δαπάνας καὶ ἀπὸ τὰ ὁποῖα τὰ κεφάλαια πολλάκις ἐλλείπουσιν, ἕνεκα δὲ τῆς ἐλλείψεως ταύτης ἡ περιποίησις καὶ ἡ παροχὴ τῶν ἄλλων μέσων ὑστερίζει. Ἡ Διοίκησις πρέπει νὰ στρέψῃ τὴν προσοχήν της καὶ εἰς ἄλλα μέτρα. Ὅταν βλέπωμεν πολλαπλασιαζόμενον τὸ ἐλάττωμα τῆς οἰνοπνευματοποσίας εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε νὰ καταγγέλληται ἐν τῷ Ἰατρικῷ Συνεδρίῳ, ὅτι ἐκ ταύτης πολλαπλασιάζεται ἡ φθίσις καὶ ἡ φρενοβλάβεια ἐν Ἑλλάδι, ὅταν βλέπωμεν, ὅτι τόση γίνεται κατάχρησις τοῦ καπνοῦ, σπουδαίως ὑποβοηθοῦσα, παρὰ τοῖς οἰνοπνευματοπόταις ἰδίως καὶ παρὰ τοῖς ἀπογόνοις αὐτῶν, τὴν ἐξασθένησιν τῶν πνευμόνων καὶ τῶν βρόγχων, ἑπομένως τὴν φθίσιν εἰς μέγα μέρος τοῦ ἄρρενος ἰδίως πληθυσμοῦ ἡμῶν, ὅταν βλέπωμεν, ὅτι ὅλων τῶν δήμων τοῦ Κράτους οἱ προϋπολογισμοὶ δὲν ἀναγράφουσιν οὔτε δέκα δραχμῶν δαπάνην ὑπὲρ τῆς ὑγείας τῶν δήμων, θαυμάζω, πῶς ζητοῦμεν νὰ συστήσωμεν Φθισιατρεῖα, ἵνα σώσωμεν τοὺς συμπολίτας ἡμῶν, καὶ ἀμελοῦμεν τὴν καταπολέμησιν τῶν αἰτίων. Δι’ αὐτὸ ἤθελον συμβουλεύσει, ὅπως ἡ Διοίκησις περισσότερον ἀσχοληθῇ εἰς τὴν καταπολέμησιν τῶν αἰτίων τῆς ἐπεκτάσεως τῆς νόσου ταύτης. Ἤθελον συμβουλεύσει εἰς αὐτὴν περισσότερον νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τοὺς δήμους, ὅπως μεριμνῶσιν ὑπὲρ τῆς καθαριότητος, ἀναγράφοντες κατ’ ἔτος καὶ δαπανῶντες ποσόν τι δι’ αὐτήν. Ἤδη ἢ οὐδὲν ἢ ἀνεπαρκὲς ποσὸν δαπανᾶται διὰ τὴν δημοσίαν ὑγιεινὴν ὑπὸ τῶν δήμων. Ἀνέγνωσα πολλάκις ἐκ περιεργείας σειρὰν δημοτικῶν προϋπολογισμῶν, καὶ ὁμολογῶ, ὅτι σπανίως εἶδον ἀναγραφόμενον ποσὸν ἄλλο ἢ τὸ κατὰ τύπους. Ἀφίνονται οἱ κάτοικοι ἐν παντὶ δήμῳ, καὶ ἰδίως τοῖς ἀγροτικοῖς, ἐν μέσῳ παντὸς εἴδους ἀκαθαρσιῶν καὶ μολυσμάτων, ἄνευ οὐδεμιᾶς προστασίας. Ἀφίνω ὅτι ἐν τοῖς σχολείοις, ἐν τοῖς νοσοκομείοις, ἐν τοῖς στρατῶσιν, ἐν παντὶ τόπῳ, ὅπου ὑπάρχει συγκέντρωσις καὶ συμβίωσις πολλῶν ἀνθρώπων, ἐντελῶς ἐλλείπει πᾶσα ὑγιεινῆς πρόνοια καὶ πᾶσα ἐξυγίασις, διότι οὐδεὶς δαπανᾷ καὶ οὐδεὶς φροντίζει. Δὲν ἐννοῶ διατὶ, ὅπου οἱ δῆμοι δύνανται νὰ δαπανῶσι καὶ δαπανῶσιν ὑπὲρ τῶν πολιτῶν, αἱ δαπάναι νὰ γίνωνται μεγάλαι, δυσαναλόγως μεγάλαι ὑπὲρ τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν τέκνων τῶν δημοτῶν, ἐλάχισται δὲ καὶ ἀσήμαντοι ὑπὲρ τῆς ὑγείας καὶ τῆς ζωῆς αὐτῶν. Αἱ ἐπιδημίαι θερίζουν αὐτὰ εἰς μέγαν βαθμόν. Δυστυχῶς μᾶς κατέλαβεν ἀπό τινος χρόνου τυφλὴ μανία ὑπὲρ τῆς διαδόσεως τῆς ἐκπαιδεύσεως· καὶ λέγω τυφλὴ, διότι οὐδόλως συγχρόνως φροντίζομεν ὑπὲρ τῆς προφυλάξεως διὰ τῆς καθαριότητος ἀπὸ τῶν ἐπιδημιῶν καὶ ἐν γένει ὑπὲρ τῆς ὑγιεινῆς τῶν παίδων· ὥστε δύναταί τις, δικαίως ἀπορῶν, νὰ ἐρωτήσῃ, πῶς ἀνέχονται οἱ γονεῖς τοιαύτην κατάστασιν. Τῶν γονέων ἡ ἐπιθυμία, ἀλλὰ καὶ τοῦ Κράτους, πρέπει νὰ ἦναι, μᾶλλον νὰ ζῶσι τὰ τέκνα τῶν πολιτῶν παρὰ ν’ ἀποθνήσκωσιν ἐλλείψει τῆς δεούσης φροντίδος διὰ τὴν ὑγείαν αὐτῶν. Ἡ μόρφωσις αὐτῶν εἶναι δευτερεῦον. Τὸ πρῶτον καὶ κύριον εἶναι ἡ καταπολέμησις τῆς θνησιμότητος τῆς παιδικῆς ἡλικίας, καὶ ἡ ὑπὲρ αὐτῆς δαπάνη τῶν δήμων πρέπει νὰ προηγῆται πάσης ἄλλης. Ἡ θνησιμότης αὕτη παρ’ ἡμῖν εἶναι μεγίστη, καὶ αὕτη κατὰ μέγα μέρος ὀφείλεται καὶ εἰς τὴν ἀστοργίαν καὶ τὴν ἀμάθειαν τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν. Ἡ δημοτικὴ ὑγιεινὴ εἶναί τι ἄγνωστον παρ’ ἡμῖν. Δυστυχῶς δὲ καὶ ἡ διοικητικὴ νομοθεσία ὑποθάλπει αὐτήν. Ὅταν λοιπὸν τοιαύτην δεικνύωμεν ἀδιαφορίαν διὰ τὴν ὑγιεινὴν τῶν τέκνων τοῦ λαοῦ, ὅταν δὲν φροντίζωμεν νὰ καταστέλλωμεν τὴν διάδοσιν ὅλων τῶν κακῶν ἕξεων, αἵτινες ἐξασθενίζουν τοὺς ὀργανισμοὺς καὶ παρουσιάζουν ἀσθενῆ σώματα, ἵνα ἡ πρώτη ἀφορμὴ τὰ μεταβάλῃ εἰς φθισικὰ, καὶ δι’ αὐτῶν δημιουργηθῇ γενεὰ ἐκ κληρονομίας διατεθειμένων εἰς τὴν φθίσιν, πράττομεν βεβαίως τι καλὸν, ἱδρύοντες δι’ αὐτοὺς Φθισιατρεῖα, ἀλλ’ εἴμεθα ἀξιοκατάκριτοι, ἀμελοῦντες νὰ ἄρωμεν τὰ γενικὰ αἴτια τῆς καταστάσεως. Τουλάχιστον πρέπει νὰ συμβαδίσῃ καὶ ἡ ἐργασία αὕτη. Πρὸς τοῦτο ἤθελον συστήσει, ὅπως συγχρόνως δραστηρία ἄρξηται ἐργασία πρὸς καταπολέμησιν τοῦ ἀλκολισμοῦ καὶ τῆς χρήσεως τοῦ καπνοῦ. Ἡ καταπολέμησις τοῦ ἀλκολισμοῦ, ὅστις καὶ παρ’ ἡμῖν ὑπάρχει, καὶ τῆς οἰνοπνευματοποσίας πρέπει νὰ γείνῃ διὰ διδασκαλίας ἀπὸ τῶν δημοτικῶν σχολείων, ὡς ἐπίσης ἐξ αὐτῶν πρέπει νὰ γείνῃ ἀρχὴ μεταδόσεως καὶ τῶν ἀρχῶν τῆς ἀτομικῆς ὑγιεινῆς, ἥτις ἐντελῶς ἄγνωστος εἶναι παρ’ ἡμῖν ἐν ταῖς λαϊκαῖς τάξεσι.

§63Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Τὸ πόρισμα τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ συνηγορεῖ ὑπὲρ τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, τουτέστιν ὑπὲρ τῆς συστάσεως ἐπιτροπῆς ἐκ σημαινόντων ἐπιστημόνων, ἡ ὁποία νὰ μελετήσῃ κατὰ βάθος τὸ ζήτημα, διότι τὸ ζήτημα τῆς φυματιώσεως εἶναι — ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ ἔκφρασις — πολυδαίδαλον, εἶναι καὶ ζήτημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἡ ἀπαρτισθησομένη ἐξ ἐπιστημόνων ἐπιτροπὴ πρέπει νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της ἐπὶ μακρὸν χρόνον, καὶ ἐξετάσῃ ὅλα τὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα συντελοῦσιν εἰς τὴν μετάδοσιν τῆς φυματιώσεως καὶ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν αὐτῆς ἐν Ἑλλάδι. Δὲν εἶναι ζήτημα ὀλίγων ἡμερῶν, οὔτε ζήτημα ἁπλῆς συστάσεως Φθισιατρείου. Βεβαίως ἐγὼ, ἐκφράζων τὴν ἀτομικήν μου γνώμην, δὲν εἶμαι ἐναντίος τῆς συστάσεως Φθισιατρείων, οὔτε συμφωνῶ κατὰ τοῦτο μὲ τὸν ἐκ Μεσολογγίου ἀξιότιμον συνάδελφον, διότι νομίζω, ὅτι αἱ ἄποροι τάξεις, ἐν αἷς παρατηροῦνται τὰ περισσότερα θύματα τῆς νόσου, μὴ δυνάμεναι ν’ ἀναζητήσωσιν ἐν ἐξοχαῖς καὶ ἀλλαχοῦ τὰ μέσα τῆς θεραπείας, χρησιμεύουσιν ὡς φορεῖς τοῦ νοσήματος τούτου, αὐταὶ δι’ ἔχουσι μείζονα ἀνάγκην τῶν Φθισιατρείων, διότι αὐταὶ θὰ ζητήσωσιν ἐν αὐτοῖς κατὰ τὸ πλεῖστον νὰ στεγασθῶσι. Βεβαίως, κύριοι συνάδελφοι, πᾶς τις ἐξ ὑμῶν θὰ ἔτυχε νὰ ὑπάγῃ εἰς νῆσόν τινα ἢ ἐπαρχίαν, ἐκεῖ δὲ θὰ ἔτυχε νὰ ἀντιληφθῇ, ὅτι, ὅταν ἔρχηται φθισικός τις, ὅλοι τὸν ἀποφεύγουν, καὶ αὐτοὶ οἱ διατηροῦντες τὰ καφενεῖα δὲν τῷ ἐπιτρέπουσι νὰ καθήσῃ εἰς κάθισμα, ἵνα ζητήσῃ ποτήριον ὕδατος. Διὰ τοῦτο εἶναι ἀναγκαία ἡ ἵδρυσις Φθισιατρείων καὶ χάριν φιλανθρωπίας, ἀλλὰ καὶ πρὸς περιστολὴν καὶ θεραπείαν τῆς νόσου.

§64Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκριβῶς αὐτοὶ δὲν θὰ εὕρωσι στέγην.

§65Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Βεβαίως τὸ νομοσχέδιον δὲν πληροῖ τὴν ἀνάγκην ταύτην, διότι ἀποβλέπει μόνον εἰς τὴν συντήρησιν εἴκοσι κλινῶν, καὶ αὗται θὰ ἦναι ἐκ τῶν πόρων τῆς Ἀδελφότητος, ἡ ὁποία συνέστη πρὸς καταπολέμησιν τῆς φυματιώσεως. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀντικείμενον τῆς συζητήσεως· περὶ τούτου ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν ἡ Κυβέρνησις, ἡ Πολιτεία νὰ φροντίσῃ, νὰ διαθέσῃ εἰδικοὺς πόρους οὐ μόνον πρὸς ἵδρυσιν, ἀλλὰ καὶ πρὸς συντήρησιν τῶν σανατορίων τούτων· ἐξ δὲ τῶν πόρων τούτων εἶναι, κατ’ ἐμὲ, καὶ ἡ σύστασις εἰδικοῦ λαχείου. Ἐν Εὐρώπῃ ὑπάρχουσι πολλὰ σανατόρια, εἰς τὰ ὁποῖα πρὸ πάντων οἱ ἐκ τῶν προσερχομένων ἀσθενῶν πλούσιοι πληρώνουσι, καὶ πληρώνουσιν ἁδρότατα διὰ τὴν συντήρησιν καὶ θεραπείαν αὐτῶν· ὑπάρχουσιν ὅμως καὶ ἄλλα, τὰ ὁποῖα συντηροῦσιν οἱ δῆμοι καὶ αἱ ἀσφαλιστικαὶ ἑταιρεῖαι καὶ ἰδιῶται. Διὰ τοῦτο καὶ ἡμεῖς ἔχομεν, νομίζω, τὴν ὑποχρέωσιν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν σύστασιν σανατορίων τοιούτων, Διὰ τοῦτο δὲ εἶπον, ὅτι εἶναι ἀναγκαία ἡ σύστασις ἐπιτροπῆς ἐξ ἐπιστημόνων, ἡ ὁποία νὰ ἦναι ἐν γνώσει τοῦ ζητήματος, ἵνα μελετήσῃ τὰ αἴτια τῆς μεταδόσεως καὶ τῆς καταπληκτικῆς διαδόσεως τῆς νόσου ἐν Ἑλλάδι· διότι, παρὰ τὰς κλιματολογικὰς συνθήκας καὶ τὴν εὐκρασίαν τοῦ κλίματος, ἐν Ἑλλάδι ἔχομεν, ἐν σχέσει πρὸς τὴν Εὐρώπην, καταπληκτικῶς ἀνωτέραν θνησιμότητα ἐκ τῆς νόσου. Ἀπαντῶν πρὸς τὸν ἐξ Ἀττικῆς ἀξιότιμον συνάδελφον, ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι ἡ ἵδρυσις Φθισιατρείου ἐν Πεντέλῃ οὐδένα κίνδυνον παρουσιάζει διὰ τοὺς προσεγγίζοντας ἐκεῖ, λέγω πρὸς αὐτὸν, ὅτι τὰ Φθισιατρεῖα σήμερον συνιστῶνται χάριν τῆς ἀεροθεραπείας, ἐκλέγονται δὲ τὰ μέρη πλησίον τῆς θαλάσσης καὶ εἰς ὕψος μέγα ὑπεράνω τῆς ἐπιφανείας αὐτῆς, διότι μόνον εἰς τοιοῦτον ὕψος ὁ ἀὴρ εἶναι καθαρὸς καὶ ἀμέτοχος παντὸς μικροοργανισμοῦ, οἱ δὲ ἀσθενεῖς διαμένουσιν εἰς τὸ ὕπαιθρον ἀπὸ πρωΐας μέχρι τῆς δύσεως τοῦ ἡλίου· ἀλλ’ ὅταν ἦναι εἰς τὸ ὕπαιθρον, δὲν θὰ δύνανται ν’ ἀποβάλλωσιν ἕξεις παλαιὰς, ὅταν μάλιστα ἦναι ἐκ τῶν ἀπορωτέρων τάξεων, καὶ θὰ πτύωσιν εἰς τὸ ἔδαφος, τὰ δὲ πτύσματα αὐτῶν κονιοποιούμενα θὰ αἴρωνται εἰς τὸν ἀέρα, καὶ οἱ προσεγγίζοντες τὰ μέρη ἐκεῖνα θὰ εἰσπνέωσιν αὐτὰ, καὶ ἐντεῦθεν θὰ τρέχωσι τὸν κίνδυνον νὰ λάβωσι τὴν νόσον. Καὶ ὁ κίνδυνος εἶναι πραγματικός. Ἐν Εὐρώπῃ, ὅπου ἀσκεῖται αὐστηρὰ πειθαρχία ἐπὶ τῶν ἀσθενῶν τούτων, τὰ σανατόρια βεβαίως δύνανται νὰ ὦσι πλησίον τῶν πόλεων, παρ’ ἡμῖν ὅμως, παρ’ οἷς δὲν ὑπάρχει—ἰδίως παρὰ τῷ λαῷ—ἀνατροφὴ, οἵτινες ἔχομεν τὴν κακὴν ἕξιν νὰ πτύωμεν καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ δαπέδου τοῦ Βουλευτηρίου,—καὶ δὲν πρέπει νὰ λησμονήσητε, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι ἀπὸ τῆς παρελθούσης Περιόδου ἑπτὰ Βουλευταὶ ἀπέθανον ἐκ φυματιώσεως καὶ ὅτι οὐδέποτε ἡ αἴθουσα αὕτη ἀπελυμάνθη (γέλωτες), ὅπως δὲν ἀπολυμαίνεται οὐδὲν δημόσιον κατάστημα, καὶ δὲν πρέπει νὰ κινῶσι τὸν γέλωτα τοιαῦτα ζητήματα, διότι, ἀφοῦ ἔχομεν καθῆκον νὰ μεριμνῶμεν περὶ τῶν κοινῶν, πρέπει νὰ μεριμνήσωμεν καὶ περὶ τῶν ἰδίων ἡμῶν ὑπάρξεων,—παρ’ ἡμῖν, λέγω, βεβαίως θὰ ἦναι ἐπικίνδυνος ἡ πλησίον τῶν πόλεων σύστασις τῶν σανατορίων. Διὰ τοῦτον τὸν λόγον νομίζω, ὅτι δὲν ἔχει δίκαιον ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος, λέγων ὅτι ὁ κίνδυνος τῆς μεταδόσεως τῆς φυματιώσεως, ἐὰν ἤθελε συσταθῆ σανατόριον ἐν Πεντέλῃ, δὲν εἶναι ὁρατὸς, διότι, ὡς εἶπον, ἐὰν ἤθελε τὸ κτίριον ἐκεῖνο χρησιμοποιηθῆ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, βεβαίως θὰ ἦναι διηνεκὴς ἑστία μεταδόσεως τῆς φυματιώσεως. Ἀλλὰ θέλετε μοὶ εἴπει βεβαίως, ὅτι ἀπέναντι τῶν ἑστιῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσιν εἴς τινα κέντρα καὶ εἴς τινα χωρία τῆς Ἑλλάδος, ἡ ἑστία αὕτη θὰ ἦναι μικρά· ἀλλ’ ὅταν πρόκηται ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς ἕνα σκοπὸν, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ λάβωμεν πάντα τὰ μέτρα πρὸς ἐπίτευξιν τοῦ σκοποῦ. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Πατρῶν κ. Γούναρης ὁμιλῶν εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ λάβωμεν μέτρα, ἵνα προβῶμεν εἰς τὴν ἐξυγίασιν τῶν φυλακῶν· ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ Πολιτεία δὲν προβαίνει εἰς ἐξυγίασιν τῶν δημοσίων καταστημάτων καὶ τῶν γραφείων, ὅπου ἐργάζονται ἀπὸ πρωΐας μέχρι ἑσπέρας τόσοι ἄνθρωποι, καὶ ὑπάρχουσι τόσοι φορεῖς τοῦ μικροβίου τοῦ νοσήματος ἐν τοῖς διαφόροις ἐγγράφοις τῶν γραφείων, βεβαίως δὲν πρέπει νὰ ἀξιῶμεν καὶ ν’ ἀπαιτῶμεν ἀπὸ τοιαύτην Πολιτείαν νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐξυγίασιν τῶν φυλακῶν, διότι θὰ ἔχῃ τὴν ὑποχρέωσιν καθ’ ἑκάστην ἑβδομάδα νὰ προβαίνῃ εἰς τοιαῦτα ἀκατανόητα δι’ αὐτὴν μέτρα. Σκόπιμον θὰ ἦτο, ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς Πατρῶν ἔλεγεν, ὅτι πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἀνέγερσιν φυλακῶν ἀποκλειστικῶς διὰ τοὺς φυματιῶντας καταδίκους, ἢ νὰ μεταφέρωμεν τοὺς προσβαλλομένους ἐκ τῶν φυλακῶν τοῦ Κράτους εἰς ἐκείνην, ἡ ὁποία ἤθελεν ὁρισθῆ εἰδικῶς πρὸς τοῦτο. Καὶ ἐφιστῶν τὴν προσοχὴν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ἐπὶ τούτου, παρακαλῶ αὐτὸν νὰ προβῇ πάσῃ θυσίᾳ, εἴτε διὰ τῶν πόρων τοῦ Κράτους εἴτε διὰ τοῦ κληροδοτήματος τοῦ ἀειμνήστου Συγγροῦ, εἰς τὴν ἵδρυσιν φυλακῶν ἀποκλειστικῶς διὰ τοὺς φυματιῶντας καταδίκους, καὶ μὴ ἀπονέμηται εἰς αὐτοὺς βασιλικὴ χάρις, διότι ἐξερχόμενοι οὗτοι τῶν φυλακῶν φθισιῶντες χρησιμεύουσιν ὡς φορεῖς τοῦ νοσήματος, καὶ μεταδίδουσι τοῦτο εἰς τοὺς οἰκείους αὐτῶν καὶ τὴν κοινωνίαν ἐν γένει. Ἔλαβον τὴν τιμὴν πρό τινος νὰ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλὴν περὶ ἑνὸς καταδίκου φυματιῶντος, πρὸς ὃν ἀπενεμήθη μὲν χάρις, ἀλλὰ τὸν ὁποῖον μετέφεραν, μέχρις οὗ πληρώσῃ τὰ ἔξοδα τῆς δίκης του, ἀπὸ τῶν ποινικῶν φυλακῶν εἰς τὰς διὰ χρέη πολιτικάς, ὅπως βεβαίως μεταδώσῃ τὴν νόσον καὶ εἰς τοὺς ἐκεῖ κρατουμένους διὰ χρέη. Περὶ τούτου λοιπὸν τοῦ ζητήματος ὀφείλει νὰ λάβῃ μέτρα ἡ Κυβέρνησις, καὶ νὰ προβῇ ταχέως εἰς τὴν ἀνέγερσιν φυλακῆς πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον καὶ μόνον. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνοι οἱ κατάδικοι αὐτοί, οἱ ὁποῖοι, ἀπολυόμενοι τῶν φυλακῶν καὶ ἀναστρεφόμενοι ἐν τῇ κοινωνίᾳ, μεταδίδουσι τὴν νόσον εἰς τοὺς οἰκείους καὶ τὰς οἰκογενείας αὐτῶν· εἶναι καὶ ὁ στρατός, διότι δυστυχῶς αἱ κλιματολογικαὶ συνθῆκαι καὶ ἐν γένει αἱ συνθῆκαι, ὑπὸ τὰς ὁποίας βιοῦσιν οἱ στρατιῶται ἡμῶν, εἶναι ἄθλιαι, εἶναι πρὸ παντὸς ἓν στοιχεῖον, τὸ ὁποῖον μεταδίδει τὴν νόσον ταύτην. Λέγω αἱ κλιματολογικαὶ συνθῆκαι, διότι εἶναι γνωστόν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ κόνις τῶν Ἀθηνῶν εἶναι ὁ μεγαλείτερος ἐχθρὸς τῶν κατοίκων τούτων, ἐχθρός, ὁ ὁποῖος μεταδίδει τὴν νόσον ταύτην, διότι οἱ κάτοικοι τῶν Ἀθηνῶν, καὶ λόγῳ τοῦ εὐκραοῦς τοῦ κλίματος, ἔπρεπε νὰ μὴ ἔχωσι τὸν φορέα τῆς νόσου ταύτης, ἡ ὁποία ἔδει νὰ ἦναι ξένη δι’ αὐτούς. Δυστυχῶς, λόγῳ τοῦ εὐκραοῦς τοῦ κλίματος, οἱ φθισικοὶ περιφέρονται καθ’ ἡμέραν εἰς τὴν πόλιν, πτύουσιν εἰς τὰς ὁδοὺς, τὸ πτύσμα αἴρεται εἰς τὸν ἀέρα, εἰσπνέομεν ἢ καταπίνομεν, ὅταν πνέωσιν οἱ βόρειοι ἄνεμοι, οἱ ὁποῖοι παρουσιάζουσι κατὰ τὸ θέρος τὸ Ἄστυ ὡς εἶδος Σαχάρας, εἰσπνέομεν, λέγω, ἢ καταπίνομεν τὴν κόνιν ταύτην, καὶ ἂν ὁ ὀργανισμὸς ἡμῶν δὲν δύναται νὰ ἀντιδράσῃ εἰς τὸ μικρόβιον τοῦ Κὼχ, ὑποκύπτομεν εἰς τὴν νόσον ταύτην μοιραίως. Καὶ ὁ ἀλκολισμὸς συντελεῖ κατὰ πρῶτον εἰς τὴν μετάδοσιν τῆς νόσου. Ἀλλ’ ἀσχέτως πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου ἀνέφερεν, ὑπάρχει καὶ ἄλλη νόσος, προδιαθέτουσα εἰς τὴν φυματίωσιν, εἰς ἣν τὸ πλεῖστον ὑποκύπτουσιν οἱ στρατιῶται. Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι οἱ στρατιῶται εἶναι μία ὁδὸς, οὕτως εἰπεῖν, διὰ τῆς ὁποίας μεταφέρεται ἡ νόσος αὕτη εἰς τὰς διαφόρους κώμας τῆς Ἑλλάδος, περὶ ὧν ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν· διότι βεβαίως δὲν δύναταί τις νὰ φαντασθῇ, ὅτι ἐν μιᾷ κώμῃ, ἡ ὁποία κεῖται 2000 ἢ 3000 πόδας ὑπὲρ τὴν ἐπιφάνειαν τῆς θαλάσσης καὶ ἡ ὁποία περιστέφεται ὑπὸ δασυσκίων πευκώνων, οἵτινες βεβαίως συντελοῦσιν εἰς τὴν ὕπαρξιν τῆς ἀπολύτου ὑγείας ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ, δὲν δύναταί τις, λέγω, νὰ φαντασθῇ, ὅτι ἐκεῖ εἶναι δυνατὸν νὰ ἑδρεύῃ ἡ νόσος αὕτη· ἀλλ’ ἡ νόσος αὕτη ἑδρεύει ἐκεῖ, διότι ὁ δυστυχὴς στρατιώτης, ὁ ὁποῖος ἦλθεν ὑγιὴς εἰς Ἀθήνας, ἔλαβεν ἐνταῦθα τὴν νόσον ταύτην, ἀπολυθεὶς δὲ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ καὶ καταστὰς ἀνίκανος, μετέβη εἰς τὴν οἰκογένειάν του καὶ μετέδωκε τὴν νόσον ἐκεῖ. Λοιπὸν βλέπετε, ὅτι εἶναι πολλὰ τὰ αἴτια, ἐκτὸς τοῦ ἀλκολισμοῦ, τὰ ὁποῖα προκαλοῦσι τὴν νόσον, καὶ ὑποτρέφουσιν αὐτήν. Εἶναι πολλὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἡ ἐπιτροπὴ ἡ καταρτισθησομένη πρέπει νὰ ἐξετάσῃ. Τὸ σπουδαιότερον δὲ βεβαίως, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ προκαλέσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, τῆς τε παρούσης καὶ πάσης ἄλλης, ἡ ὁποία ἤθελε διαδεχθῆ αὐτὴν, εἶναι τὸ ὑδραυλικὸν ζήτημα τῶν Ἀθηνῶν· διότι, ἂν δὲν λυθῇ τὸ ὑδραυλικὸν ζήτημα τῶν Ἀθηνῶν, ἡ κόνις, τὴν ὁποίαν καθ’ ἡμέραν εἰσπνέομεν ἀπὸ πρωΐας μέχρις ἑσπέρας, θὰ ἦναι ὁ διηνεκὴς φορεὺς τοῦ μολύσματος καὶ ὁ αἰώνιος ἐχθρὸς τῶν κατοικούντων τὴν πόλιν ταύτην καὶ τῆς ὑγείας αὐτῶν. Τοῦτο βεβαίως εἶναι τὸ ζήτημα τὸ σπουδαιότατον, καὶ ἂν δὲν λυθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο, οἱονδήποτε μέτρον προφυλακτικὸν, οἱαδήποτε ὑγιεινὴ διάταξις, οἱαδήποτε πρόνοια τῆς Κυβερνήσεως περὶ συστάσεως καὶ κατασκευῆς ἀπολυμαντικῶν κλιβάνων, εἴτε περὶ συστάσεως Φθισιατρείων καὶ σανατορίων, οὐδὲν ὅλων τούτων τῶν μέτρων ἤθελε συντελέσει εἰς τὴν εὐόδωσιν τοῦ σκοποῦ. Ἐὰν δὲν λυθῇ τὸ ζήτημα τὸ ὑδραυλικὸν, ἐὰν δὲν δενδροφυτευθῶσιν ὁλόκληροι ἐκτάσεις, ἐκτὸς τῆς πόλεως κείμεναι, καὶ ὅλαι αἱ μεγάλαι ὁδοὶ, αἱ ὁποῖαι χρησιμεύουσιν ὡς ἀρτηρίαι τῆς μεταφορᾶς τοῦ κονιορτοῦ ἐντὸς τῆς πόλεως, ἐὰν δὲν καταβρέχωνται αἱ ὁδοὶ καὶ αἱ πλατεῖαι διὰ μεγάλης ποσότητος ὕδατος, βεβαίως ἡ κόνις, ἡ ὁποία ὑπάρχει δυστυχῶς ἐκ τῆς ἀρχαιότητος—διότι πρέπει νὰ γνωρίζωσιν οἱ κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι ὁ Ἀριστοφάνης, περιγράφων τὰ προϊόντα τῆς Ἀττικῆς, ἐκτὸς τῶν ἄλλων προϊόντων, περὶ τῶν ὁποίων ὁμιλεῖ, λέγει καὶ περὶ τοῦ κονιορτοῦ τοῦ ἀποτυφλοῦντος, καθόσον ἡ γεωλογικὴ σύστασις τοῦ ἐδάφους τῆς Ἀττικῆς εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ δημιουργῇ τὴν κόνιν, —ἐὰν, λέγω, ὅσα προεῖπον δὲν γείνωσιν, ἡ κόνις θὰ χρησιμεύῃ ὡς ὁ ἀδιάλειπτος καὶ διηνεκὴς φορεὺς τοῦ μικροβίου. Πρέπει λοιπὸν ἡ Πολιτεία τάχιστα περὶ αὐτοῦ νὰ σκεφθῇ. Ἐὰν δὲ λυθῇ τὸ ζήτημα τὸ ὑδραυλικὸν τῶν Ἀθηνῶν, θὰ λυθῇ συγχρόνως καὶ τὸ ζήτημα τῶν ὑπονόμων· λυομένου δὲ τοῦ ζητήματος τῶν ὑπονόμων, βεβαίως τότε θὰ εὑρεθῶσιν ἑταιρεῖαι, αἱ ὁποῖαι θὰ ἀναλάβωσι τὴν ἐπίστρωσιν τῶν ὁδῶν τῶν Ἀθηνῶν. Δι’ οἱουδήποτε συστήματος, παραδεδεγμένου ἐν Εὐρώπῃ, καὶ ἂν ἐπιστρωθῶσιν αἱ ὁδοὶ τῶν Ἀθηνῶν, βεβαίως ἡ κόνις θὰ ἐλαττωθῇ κατὰ τὰ 9/10. Βλέπετε λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς φυματιώσεως δὲν εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον δύναταί τις νὰ λύσῃ εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν. Εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀπασχολήσῃ μίαν ἐπιτροπὴν ἐξ ἐπιστημόνων, ἰατρῶν, μηχανικῶν, γεωλόγων, οἱ ὁποῖοι νὰ ἐργασθῶσι πατριωτικῶς καὶ ν’ ἀσχοληθῶσιν ἐπὶ μακρὸν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, εἰδικῶς δὲ περὶ τοῦ ζητήματος τῆς συστάσεως τῶν Φθισιατρείων.

§66Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Προετάθη ἀναβολὴ, κύριε Πρόεδρε.

§67Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ παραπέμψωμεν τὸ ζήτημα εἰς τὸ Ἰατροσυνέδριον, κύριε Πρόεδρε.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κέας ἔχει τὸν λόγον.

§69Κ. Γ. ΙΕΡΟΜΝΗΜΩΝ. Αἱ συζητήσεις, κύριε Πρόεδρε, καὶ αἱ ἀγορεύσεις ὅλων τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων εἰς ἓν καὶ τὸ αὐτὸ σημεῖον κατέληξαν. Ἡμεῖς, οἵτινες ἐζητήσαμεν τὴν πρόταξιν τοῦ νομοσχεδίου, καὶ οἱ ἕτεροι συνάδελφοι, οἵτινες ἐζήτησαν τὴν ἀναβολὴν τοῦ νομοσχεδίου, ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ σημείου καὶ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ πεδίου εὑρισκόμεθα, ὅτι πάντες ἀναγνωρίζομεν ὅτι πρόκειται περὶ σπουδαιοτάτου ζητήματος, διὰ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ληφθῶσι σύντονα μέτρα. Φέρε ἤδη ἐξετάσωμεν, ἂν εἶναι ὠφέλιμος ἡ ἀναβολὴ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου· διότι, ἂν ἦναι ὠφέλιμος ἡ ἀναβολὴ, καὶ ἐγὼ, ὅστις ἐζήτησα τὴν πρόταξιν, θὰ ὑποταχθῶ εἰς τὴν γνώμην περὶ ἀναβολῆς τοῦ νομοσχεδίου. Ἡ ἀνακίνησις τοῦ ζητήματος τῆς φυματιώσεως ἐν Ἑλλάδι ἐγένετο πρὸ δύο ἐτῶν ἐν τῷ πρώτῳ Ἰατρικῷ Συνεδρίῳ, τὸ ὁποῖον συνῆλθεν ἐν Ἀθήναις. Αἱ μελέται καὶ τὸ πόρισμα τοῦ Ἰατρικοῦ ἐκείνου Συνεδρίου κατέληξαν εἰς τὸ νὰ ὑποβάλῃ εὐχὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως μεριμνήσῃ περὶ τῆς δημοσίας ὑγιεινῆς, καὶ ἰδιαιτέρως περὶ τῆς ἀποτροπῆς τῆς ἐξαπλώσεως τῆς φυματιώσεως ἐν Ἑλλάδι. Μετὰ παρέλευσιν ὁλοκλήρου χρονικοῦ διαστήματος ἑνὸς ἔτους μελέτης παρ’ εἰδικῶν ἀνδρῶν, οἵτινες ὄντως ἐνέκυψαν καὶ ἐμελέτησαν τὸ ζήτημα, ἔφθασαν εἰς τὸ συμπέρασμα, νὰ ἱδρυθῇ Πανελλήνιος Σύνδεσμος κατὰ τῆς φυματιώσεως ἐν Ἑλλάδι, καὶ ὁ Σύνδεσμος οὗτος ἱδρύθη πρὸ ἑνὸς ἔτους, νομίζω. Ἐν τῷ Συνδέσμῳ ὑπάρχουσιν ἄνδρες εἰδικώτατοι, ἄνδρες μελετῶντες καθ’ ἑκάστην τὸ ζήτημα τῆς φυματιώσεως, οἵτινες καὶ διὰ προγραμμάτων καὶ δι’ ἄλλων βιβλίων, τὰ ὁποῖα ἐδημοσίευσαν, ἠθέλησαν νὰ ποδηγετήσωσι καὶ τὸν λαὸν καὶ τὴν Πολιτείαν, ὅπως λάβῃ τὰ κατάλληλα μέτρα κατὰ τῆς νόσου ταύτης, τῆς μεγάλης. Τὸ πρῶτον συμπέρασμα, εἰς ὃ ὁ Σύνδεσμος κατέληξεν, ἐκτὸς τῶν ἄλλων μέτρων, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν, ἦτο ἡ δημοσίευσις χαρτῶν, οἵτινες νὰ ἀναρτηθῶσιν εἰς τὰ σχολεῖα, εἰς τὰ δημόσια γραφεῖα, εἰς τοὺς σταθμοὺς τῶν σιδηροδρόμων καὶ εἰς ἄλλα δημόσια μέρη, καὶ οἱ χάρται οὗτοι ἔχουσιν ὡς κύριον σημεῖον τὸ ἰατὸν τῆς φυματιώσεως, τὸ πόθεν προέρχεται τὸ μόλυσμα καὶ πῶς δύναταί τις νὰ προφυλαχθῇ. Αὐτὸ εἶναι τὸ πρῶτον σημεῖον τοῦ συμπεράσματος. Τὸ δεύτερον σημεῖον, κατόπιν μελέτης, ἦτο νὰ συσταθῇ ἐπιτροπὴ ἐξ εἰδικῶν ἀνδρῶν, ἥτις νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα τῆς ἱδρύσεως Φθισιατρείου. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη, ἧς μέλος ἀποτελεῖ καὶ ὁ καθηγητὴς τῆς ὑγιεινῆς κ. Σάββας, μετέβη εἰς τὸ ἐν λόγῳ μέρος ἐν Πεντέλῃ, καὶ κατόπιν μεγάλων καὶ εἰδικῶν μελετῶν ἐξελέξατο ὡς κατάλληλον τὸ μέρος τοῦ Πεντελικοῦ διὰ τὴν σύστασιν τοῦ πρώτου Φθισιατρείου ἐν Ἑλλάδι. Ἀφοῦ λοιπὸν κατόπιν μελέτης δύο ἐτῶν ἐγένετο τὸ πρῶτον βῆμα πρὸς καταπολέμησιν τῆς φυματιώσεως, πρὸς τί νὰ ἀναμένωμεν νέας μελέτας; Ἀναγνωρίζω, ὅτι ὑπάρχουσι πλεῖστα ὅσα ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἀνάγκην ἐπιτροπῆς καὶ μεγάλης καὶ εἰδικῆς μελέτης· ἀλλ’ ἤδη ἔχομεν ὑπ’ ὄψει μας τὸ πρῶτον σημεῖον, καὶ δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἀφήσωμεν τοῦτο καὶ νὰ καταφύγωμεν πάλιν εἰς ἐπιτροπὴν, διότι ἡ ἐπιτροπὴ γνωρίζομεν ὅτι θ’ ἀρχίσῃ ἐκ νέου, καὶ Κύριος οἶδεν, ἂν θὰ δυνηθῇ ποτὲ νὰ καταλήξῃ εἰς ἓν συμπέρασμα. Ἔρχομαι εἰς τὸ δεύτερον ζήτημα, εἰς τὴν παρατήρησιν, ὅτι τὸ Φθισιατρεῖον θὰ ἦναι ὁ φορεὺς τῆς φυματιώσεως ἐν τῇ περιοχῇ αὐτοῦ. Ἀλλ’ ὅταν ἔχωμεν ἐντὸς τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν παράρτημα φθισιώντων ἐν τῷ δημοτικῷ νοσοκομείῳ, παράρτημα ἐν τῷ «Εὐαγγελισμῷ», εἰς ὅλα δὲ τὰ φιλανθρωπικὰ ἱδρύματα τῶν Ἀθηνῶν ἐτησίως εἰσέρχονται ἑπτακόσιοι περίπου φθισικοί, ὅταν οἱ φθισικοὶ οὗτοι ἐνδιαιτῶνται ἐν αὐτῇ τῇ πόλει τῶν Ἀθηνῶν, πῶς ἐν τῇ Πεντέλῃ θὰ ἦναι ὁ κίνδυνος τῆς μεταδόσεως τῆς φυματιώσεως; Ἄλλως ἐκ τῆς ἐν γένει ἐξετάσεως ὅλων τῶν Φθισιατρείων τῆς Εὐρώπης εἶναι βεβαιωμένον, ὅτι οὐδέποτε ἐκ τῶν Φθισιατρείων μετεδόθη ἡ νόσος. Ἐν Ἀγγλίᾳ ἐπὶ 25,000 φθισικῶν, οἵτινες ἐτησίως ὑπάρχουσιν εἰς τὰ ἐκεῖ Φθισιατρεῖα, οὐδεὶς ἐκ τῶν περιποιουμένων αὐτοὺς προσεβλήθη ἐκ φυματιώσεως, ἐνῷ ἐν τῷ δημοτικῷ νοσοκομείῳ τῶν Ἀθηνῶν, ἔνθα ὑπάρχει παράρτημα φθισιώντων, οὐδεὶς ἐκ τῶν περιποιουμένων τοὺς φθισικοὺς ἔμεινε χωρὶς νὰ προσβληθῇ ἐκ τῆς φυματιώσεως. Καὶ ἂν μὴ εἰς ἄλλο τι δὲν θὰ ἦναι ὠφέλιμος ἡ σύστασις τοῦ Φθισιατρείου, θὰ ἦναι ὠφέλιμος τοὐλάχιστον διότι θὰ συμπεριλάβῃ ὅλους τοὺς φθισικούς, οἵτινες σήμερον ἐνδιαιτῶνται εἰς τὰ διάφορα φιλανθρωπικὰ καταστήματα τῶν Ἀθηνῶν. Καὶ δὲν νομίζετε, ὅτι πρέπει νὰ λάβωμεν πρόνοιαν, ὅπως καὶ οἱ ὑπηρετοῦντες τοὺς φθισικοὺς μὴ ἑκάστοτε προσβάλλωνται ἐκ τῆς φυματιώσεως; Δι’ ὅλα ταῦτα, κύριοι Βουλευταί, δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι σκόπιμον νὰ ἀναβληθῇ τὸ περὶ οὗ πρόκειται νομοσχέδιον, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῇ σήμερον εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν. Ἐὰν δὲ νομίζῃ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι δέον νὰ φέρῃ πληροφορίας, τὰς ὁποίας θὰ λάβῃ ἀπὸ τὸ Ἰατροσυνέδριον ἡμῶν καὶ ἐξ ἄλλων εἰδικῶν ἀνδρῶν, βεβαίως δυνάμεθα ταῦτα νὰ συζητήσωμεν κατὰ τὴν δευτέραν ἢ τρίτην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἐὰν δὲ νομίζῃ ἡ Βουλή, ὅτι δέον ἐπίσης νὰ συστήσῃ ἐπιτροπὴν ἐπὶ τὸ γενικώτερον, ἐπίσης καὶ τοῦτο κρίνω δίκαιον· ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ μὴ δώσωμεν σήμερον τὸ πρῶτον σημεῖον, τὸ ὁποῖον ἔρχεται εἰς ἐπιψήφισιν τοῦ σπουδαιοτάτου ζητήματος, τῆς καταπολεμήσεως τῆς φυματιώσεως ἐν Ἑλλάδι. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀναβληθῇ τὸ παρὸν νομοσχέδιον.

§70Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι ἐν τῇ συζητήσει τοῦ νομοσχεδίου ἐπικρατεῖ σύγχυσίς τις. Τὸ νομοσχέδιον δὲν προβλέπει περὶ συστάσεως Φθισιατρείου, ἀλλὰ προβλέπει περὶ παραχωρήσεως τοῦ μεγάρου, ὅπερ ἡ Δούκισσα τῆς Πλακεντίας εἶχεν ἱδρύσει ἐπὶ τῆς Πεντέλης, ὅπως χρησιμεύσῃ ὡς Φθισιατρεῖον. Συμφωνῶ πληρέστατα μὲ τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, ὅτι πρωθυστέρως ἀρχίζομεν νὰ ἐργαζώμεθα, προκειμένου περὶ καταπολεμήσεως νόσου, ἡ ὁποία μεγάλως ἔχει διαδοθῆ ἐν Ἑλλάδι. Τὰ κύρια αἴτια καὶ οἱ κύριοι λόγοι, ὧν ἕνεκα ἀναπτύσσεται παρ’ ἡμῖν ἡ φυματίωσις, εἶναι κατ’ ἀρχὰς μὲν οἱ ἑλειογενεῖς πυρετοί, καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν λαμβάνονται μέτρα, ὅπως περιορίσωμεν τοὺς ἑλειογενεῖς πυρετούς, οἵτινες ὑποθάλπουσι τὴν νόσον ταύτην, νομίζω ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ σκεπτώμεθα περὶ Φθισιατρείων. Ἔχομεν ἔπειτα φορεῖς τῆς νόσου αὐτὰ τὰ μολύσματα, αὐτὰ τὰ γραμμάτια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τὰ ὁποῖα κυκλοφοροῦσι, καὶ τὰ ὁποῖα ἐὰν ζητήσῃ τις εἰς τὰ θυλάκιά του, θὰ εὕρῃ ἐκεῖ τὰ μικρόβια τῆς φθίσεως. Εἰς ἄλλας χώρας, κύριε Πρόεδρε, διὰ λόγους ἀκριβῶς ὑγιεινῆς, τὰ χαρτονομίσματα, μόλις ἐξέρχονται ἐκ τῶν ταμείων τῆς Τραπέζης καὶ ἐπιστρέφονται πάλιν εἰς αὐτήν, καίονται. Ἐνταῦθα ἐπὶ δεκάδας ἐτῶν κυκλοφοροῦσι καὶ καθίστανται ἐκ τῆς χρήσεως ἄμορφα ῥάκη, γέμοντα μικροβίων, καὶ καθίστανται, λέγω, φορεῖς πάσης μολυσματικῆς νόσου. Ἕτερος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἀναπτύσσεται παρ’ ἡμῖν ἡ φυματίωσις, εἶναι ἡ σύφιλις. Ἐλήφθη πρόνοιά τις πρὸς καταπολέμησιν τῆς φοβερᾶς ταύτης νόσου, ἡ ὁποία τόσον διεδόθη εἰς τὴν ἡμετέραν κοινωνίαν; Μήπως ἐλήφθη μέτρον τι, ὅπως καταπολεμηθῇ ὁ ἀλκολισμὸς, ὁ ὁποῖος τόσας προόδους ἔκαμε παρ’ ἡμῖν; Ἀλλ’ ὁμιλοῦμεν περὶ Φθισιατρείων. Τί πρόκειται νὰ πράξωσι τὰ Φθισιατρεῖα ταῦτα, καὶ πῶς πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσουν τὸν μέγαν σκοπὸν τῆς καταπολεμήσεως τῆς φυματιώσεως; Τὸ Φθισιατρεῖον, ὅπερ πρόκειται νὰ ἱδρυθῇ ἐν Πεντελικῷ, καθὼς ἤκουσα πρὸ μικροῦ, δὲν προνοεῖ ἢ μόνον περὶ εἴκοσι κλινῶν, θὰ περιλάβῃ δηλαδὴ 20 μόνον ἀσθενεῖς. Ἀλλὰ μὲ 20 ἀσθενεῖς, οἱ ὁποῖοι θὰ τεθῶσιν ὑπὸ θεραπείαν ἐν Πεντελικῷ, πολεμεῖται πραγματικῶς ἡ φυματίωσις παρ’ ἡμῖν; Καὶ ἀλλαχοῦ, κύριε Πρόεδρε, ἐθεωρήθησαν τὰ Φθισιατρεῖα ὡς μὴ συντελοῦντα εἰς τὸν σκοπόν, περὶ τοῦ ὁποίου ἠκούσαμεν τόσα σήμερον παρὰ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων. Καὶ ἀλλαχοῦ τὰ Φθισιατρεῖα ἔχουσι συστηθῆ κυρίως, ὅπως ἐγκλείωνται εἰς αὐτὰ οἱ πάσχοντες ἐκ τῆς φυματιώσεως, ὅπως περιορίζωσι τὴν ἐξ αὐτῶν μετάδοσιν τῆς νόσου. Ἀλλὰ ποῦ δύνανται τὰ Φθισιατρεῖα τῆς Γερμανίας νὰ περιλάβωσι τὰ 2,000,000 τῶν ἀσθενῶν καὶ περιορίσωσι τὴν νόσον; Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἱδρυθῇ Φθισιατρεῖον, τὸ ὁποῖον νὰ τοὺς παραλαμβάνῃ ἀπὸ τὰς ἑστίας των καὶ τοὺς μεταφέρῃ εἰς τὸ νοσοκομεῖον, ὅπως περιορίσῃ αὐτοὺς, τότε βεβαίως ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ὑπῆρχε λόγος νὰ σπεύσωμεν εἰς τὴν ψήφισιν τοιούτου νομοσχεδίου. Ἀλλὰ βεβαίως ὁ σκοπὸς δὲν εἶναι αὐτός. Πρόκειται νὰ ἱδρυθῇ ἓν εὐαγὲς ἵδρυμα, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ μεταφερθῶσιν ὀλίγοι δυστυχεῖς πάσχοντες, εἴκοσι ἢ τριάκοντα,—ἄποροι ἢ εὔποροι, δὲν γνωρίζω, ἀλλ’ ὁποιοιδήποτε καὶ ἂν μεταφερθῶσιν ἐκεῖ, ἐπ’ ἐλάχιστον τοῦτο θέλει περιορίσει τὸν ἀριθμὸν τῶν πασχόντων. Διὰ τοῦτο, κύριε Πρόεδρε, δὲν βλέπω ποία ἡ σπουδὴ νὰ ὑποσκελίσῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο τὰ ἄλλα καὶ νὰ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν, ἡ ὁποία θέλει καταναλώσει μακρὰς ὥρας. Ἀντιτίθεμαι εἰς τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου συναδέλφου, ὅπως προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ συντάσσομαι μετ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι προτείνουσι νὰ συστηθῇ ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία νὰ μελετήσῃ τὰ ποικίλα αὐτὰ ζητήματα, ὧν ἕνεκα ἀνεπτύχθη παρ’ ἡμῖν ἡ ὀλεθρία αὕτη νόσος· ὅταν δὲ ἀποτελεσθῇ πλῆρες τὸ ἔργον, τότε ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ εἰσαγάγῃ νόμους, οἵτινες θέλουσι περιορίσει τὸ νόσημα τοῦτο, καὶ δὲν θέλομεν βλέπει κατ’ ἔτος τοσούτους ἀποθνήσκοντας, καὶ δὲν θέλομεν βλέπει τοσούτους ἀσθενεῖς παρημελημένους εἰς τὰς πόλεις καὶ μεταδίδοντας τὸ νόσημα, τὸ ὁποῖον τείνει νὰ ἐξολοθρεύσῃ τὴν ἡμετέραν φυλήν!

§71Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, ἅπασαι αἱ ὑποβληθεῖσαι καὶ ἀναπτυχθεῖσαι γνῶμαι τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων τείνουσιν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἰς τὴν ἀναβολὴν τοῦ σπουδαίου τούτου ζητήματος. Φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος τούτου, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἀποβλέπουσα ἀκριβῶς εἰς τὴν ὑγιεινὴν τοῦ τόπου, ἀφ’ ἑτέρου δὲ προβλέπουσα καὶ ἀποβλέπουσα εἰς τὴν πρωτοβουλίαν ἀκριβῶς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀνέλαβον νὰ ἱδρύσωσιν ἓν τοιοῦτον λαμπρὸν καὶ ὠφέλιμον εἰς τὴν κοινωνίαν ἵδρυμα. Ἐὰν παρακωλύσωμεν τὸ ἔργον αὐτὸ, οὐδὲν ἄλλο θέλομεν πράξει ἢ νὰ μειώσωμεν τὸ ἐνδιαφέρον τῶν λαβόντων τὴν πρωτοβουλίαν, ἐνῷ ἀπ’ ἐναντίας ἔχομεν καθῆκον νὰ ἐνισχύσωμεν αὐτοὺς, νὰ ἐνθαρρύνωμεν αὐτούς· ἐνθαρρύνομεν δὲ αὐτοὺς, ἱδρύοντες σήμερον τὸ ἐν Πεντέλῃ Ἀσκληπιεῖον, καὶ δίδοντες ἀφορμὴν καὶ εἰς ἄλλους νὰ ἱδρύσωσι τὸ ἑπόμενον ἔτος ἢ μετὰ δύο ἢ πέντε ἔτη ἄλλα εἰς ἄλλα μέρη. Καθῆκον ἄρα ἔχομεν νὰ μὴ ἀποβλέψωμεν εἰς τὰ ῥιζικὰ μέτρα, περὶ τῶν ὁποίων τὴν φροντίδα ἔχει ἀποκλειστικῶς μόνον ἡ Κυβέρνησις. Φρονῶ λοιπὸν, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ποῖα δὲ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔχει καθῆκον νὰ ἐπιβάλῃ διὰ νομοθετημάτων ἡ Κυβέρνησις, εἶναι ὅλως διόλου διάφορον ζήτημα, καὶ διὰ διαφορετικῶν ὅλως νομοσχεδίων δέον νὰ ὑποβληθῶσι ταῦτα εἰς τὴν Βουλήν. Ἐὰν πρέπει νὰ ἱδρυθῶσι φυλακαὶ ἰδιαίτεραι διὰ τοὺς φθισιῶντας, εἶναι ἄλλο ζήτημα. Ἐὰν πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ φροντίσῃ διὰ τὴν ὕδρευσιν τῆς πόλεως, διὰ νὰ μὴ μεταδίδηται διὰ τοῦ κονιορτοῦ ἡ φθίσις εἰς τοὺς κατοίκους, εἶναι ἐπίσης ἄλλο ζήτημα. Ἀλλ’ οἱ συνηγορήσαντες ὑπὲρ τῶν διαφόρων μέσων, δι’ ὧν παρακωλύεται ἡ μετάδοσις τῆς φθίσεως εἰς τὴν κοινωνίαν, παρέλειψαν ἕτερον σπουδαιότατον ζήτημα, ὅπερ εἶναι μέλημα αὐτῆς ἀκριβῶς τῆς Κυβερνήσεως. Ὑπάρχουσι ποινικαὶ διατάξεις, δυνάμει τῶν ὁποίων φροντίζει ἡ Πολιτεία νὰ μὴ διαδίδωνται τὰ διάφορα νοσήματα εἰς τὴν κοινωνίαν· ἀλλ’ αἱ διατάξεις αὗται μέχρι σήμερον δὲν ἐφηρμόσθησαν. Ἔχουσι καθῆκον οἱ διάφοροι ἀστυνόμοι, ἔχοντες γνῶσιν τοῦ νοσήματος, νὰ φροντίζωσι περὶ τῆς ἀπολυμάνσεως τῶν οἰκιῶν τῶν ἀσθενῶν, ἢ τῶν ἀποθνησκόντων ἐκ τῆς νόσου ταύτης, νὰ φροντίζωσι περὶ τῆς ἐξαφανίσεως τῶν ἐνδυμάτων, τῶν ἐπίπλων καὶ τῶν τοιούτων· πλὴν ὅμως τὸ καθῆκόν των τοῦτο τὸ παρέβλεψαν μέχρι σήμερον. Καὶ τί βλέπομεν; Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἀγορὰν, καὶ βλέπομεν πωλούμενα διάφορα ἐνδύματα, διάφορα ἔπιπλα. Τὰ ἔπιπλα ταῦτα ἀκριβῶς προέρχονται ἀπὸ ἀσθενεῖς· ἐπειδὴ δὲ εὑρίσκει ὁ κόσμος ταῦτα εἰς πολὺ μικρὰς τιμὰς, ἀγοράζει αὐτὰ, καὶ ἰδοὺ, ὅτι αὐτὸς μόνος εἶναι ὁ φορεὺς τοῦ νοσήματος ἐντὸς τῆς οἰκίας. Πάντα ταῦτα λοιπὸν, φρονῶ, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι ναὶ μὲν πρέπει νὰ ἐπιβληθῶσι διὰ δραστηριωτάτων διατάξεων, δι’ ἑνὸς καὶ μόνου νομοσχεδίου, ἀλλὰ δὲν πρέπει καὶ νὰ παραγκωνίσωμεν καθ’ ὁλοκληρίαν τὸ ἔργον ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ναὶ μὲν εἶναι τελευταῖοι, ἀλλὰ τοὺς ὁποίους, ἀφοῦ ἔλαβον τὴν πρωτοβουλίαν ταύτην, δὲν πρέπει ν’ ἀποθαρρύνωμεν.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Βρατσᾶνος ἔχει τὸν λόγον.

§73Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. Ὄχι!

§74Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἀναβληθῇ, κ. Πρόεδρε.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου ἀναβάλλεται.

§76Ι. Θ. ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δύο λέξεις. Θέλω, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ, νὰ ὑποδείξω εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ὅτι ὑπάρχει ἵδρυμα ναυτικὸν, τὸ ὁποῖον εἶναι ἑστία τοῦ νοσήματος τούτου. Εἶναι ἡ Ὑποβρύχιος Ἄμυνα, εἰς τὴν ὁποίαν ἀπέθανον κατὰ διαφόρους ἐποχὰς καὶ ἀξιωματικοὶ καὶ ὑπαξιωματικοὶ καὶ ναῦται ἐκ τοῦ νοσήματος τῆς φυματιώσεως, οἱ δὲ ἐκτάκτως ὑπηρετήσαντες ἐκεῖ ἰατροὶ ὑπέβαλον ἔκθεσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Ἀλλ’ οὔτε ἀπολύμανσις ἔγεινε ποτὲ, οὔτε ἄλλο τι. Ἀνάγκη λοιπὸν ἀπαραίτητος εἶναι νὰ διατάξῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἵνα γείνῃ ἀπολύμανσις.

§77Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Θὰ ἐξετάσω.

§78Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ἀσχέτως πρὸς τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἤδη ἡ Βουλὴ, θὰ εἴπω δύο λέξεις.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνεβλήθη τὸ νομοσχέδιον.

§80Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Δὲν ἐγένετο ψηφοφορία.

§81Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπε, συμφωνήσας πρὸς τὴν γνώμην τῶν πλειόνων, τῶν λαβόντων τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ὅτι πρέπει τὸ νομοσχέδιον ν’ ἀναβληθῇ. Ἑπομένως ὑποθέτω, ὅτι ἡ Βουλὴ βεβαίως θέλει συναινέσει εἰς τὴν γνώμην τὴν προταθεῖσαν ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνήνεσεν ἡ Βουλὴ ἤδη.

§83Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ἀλλ’ ἀσχέτως πρὸς τὴν ἀπόφασιν ταύτην τῆς Βουλῆς, νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει δικαίωμα νὰ ἐκφέρῃ γνώμην ἐπὶ τῆς προτάσεως, τῆς ὑποστηριχθείσης ὑπὸ πολλῶν συναδέλφων, περὶ συστάσεως ἐπιτροπῆς· τὴν ἐπιτροπὴν βεβαίως θέλει συστήσει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ παρέλθῃ ἄνευ σκοποῦ ἡ τόσον χρόνον καταναλώσασα συζήτησις, καὶ πρέπει ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ, ὅτι συνιστᾷ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἀναλάβῃ τὴν φροντίδα νὰ συστήσῃ ἐπιτροπήν.

§84Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἠσχολήθη καὶ συνέταξε νομοσχέδιον, καὶ κατέθηκεν αὐτὸ εἰς τὴν Βουλὴν, διὰ τοῦ ὁποίου συνιστᾶται ὑπηρεσία τῆς δημοσίας ὑγιεινῆς. Ἐλπίζω λοιπὸν, ὅτι θέλει ἔχει ὅλα τὰ μέσα ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ἐκπληρώσῃ τὰ καθήκοντα αὐτοῦ, ὡς ἐπιμελητοῦ τῆς δημοσίας ὑγιεινῆς.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν προβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§86Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κέας Βουλευτὴς παρέστησεν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀνάγκην τῆς προτάξεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ Φθισιατρείου, ἡ δὲ Βουλὴ ἀσμένως παρεδέχθη νὰ προταχθῇ τοῦτο, διότι τὸ ἐθεώρησεν ὡς τὸ σπουδαιότερον πάντων. Ἀλλ’ εἴτε λόγῳ διατυπώσεως, εἴτε διότι προήρχετο τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀπὸ ὑπηρεσίαν ξένην πρὸς τὰ Ὑπουργεῖα, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐνόμισεν, ὅτι καλὸν ἦτο νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ Βουλὴ ἐνόμισε τόσον σπουδαῖον τὸ ζήτημα τοῦτο, παρακαλῶ νὰ δεχθῇ νὰ προταχθῇ πρὸς συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἀναδιοργανώσεως τῆς δημοσίας ὑγιεινῆς», τὸ ὁποῖον ἐκτὸς τῆς φυματιώσεως περιλαμβάνει ὁλόκληρον τὸν κλάδον, τὸν σχετικὸν μὲ τὴν ἀσφάλειαν τῆς ὑγείας τῶν κατοίκων τοῦ Βασιλείου.

§87Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλα θὰ ψηφισθῶσι.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζεται ἡ πρότασις αὕτη;

§89ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἀναδιοργανώσεως τῆς δημοσίας ὑγιεινῆς» παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Πρῶτον ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως εἶναι ἡ συζήτησις τῆς προτάσεως τῆς ἐπὶ τοῦ Λογιστικοῦ τῆς Βουλῆς ἐπιτροπῆς «περὶ χορηγίας συμπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 1080 πρὸς πληρωμὴν τῶν μισθοδοσιῶν τῶν ἐκτάκτων ἀντιγραφέων τοῦ Στενογραφικοῦ Γραφείου τῆς Βουλῆς καὶ διὰ τὸν μῆνα Μάϊον ἐνεστῶτος ἔτους».

§91Ι. Γ. ΛΑΠΠΑΣ. Παρακαλῶ, εἰς τὰς 1080 δραχμὰς νὰ προστεθῶσι καὶ 480 δραχμαὶ διὰ τετράμηνον μισθοδοσίαν τοῦ καταργηθέντος διεκπεραιωτοῦ τῆς Βιβλιοθήκης τῆς Βουλῆς, διότι αὐτὸς ἐπληρώθη ἤδη διὰ τοὺς μῆνας Ἰανουάριον, Φεβρουάριον, Μάρτιον καὶ Ἀπρίλιον.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν περιλαμβάνονται εἰς τὴν πίστωσιν ταύτην;

§93Ι. Γ. ΛΑΠΠΑΣ. Ὄχι. Εἶναι πρόσθετος δαπάνη.

§94Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Διατὶ αὐτὴ δὲν περιελήφθη εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῆς Βουλῆς;

§95Ι. Γ. ΛΑΠΠΑΣ. Δὲν ἠξεύρω.

§96Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ζητῶ πληροφορίαν, καὶ ὁ ἁρμόδιος παρακαλεῖται νὰ μοὶ δώσῃ αὐτήν. Διατὶ δὲν περιελήφθη εἰς τὸν τακτικὸν προϋπολογισμὸν τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ δίδονται τμηματικῶς καὶ κατὰ δόσεις αἱ αὐξήσεις; Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς δὲν γνωρίζει;

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περὶ τίνος ὁμιλεῖτε;

§98Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὁμιλῶ περὶ τῆς πιστώσεως, τὴν ὁποίαν ζητεῖ ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ Λογιστικοῦ τῆς Βουλῆς καὶ ὁ κ. Ἔφορος τῆς Βιβλιοθήκης.

§99Ι. Γ. ΛΑΠΠΑΣ. Εἶναι ἄσχετος ἡ πίστωσις, τὴν ὁποίαν ζητῶ ἐγὼ, πρὸς τὴν πίστωσιν τῶν 1080 δραχμῶν.

§100Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Εἶμαι σύμφωνος... Δὲν ἠξεύρω, ποῖος εἶναι ὁ ἁρμόδιος· ὁ κ. Ἔφορος δὲν ἀναγνωρίζει τὴν ἁρμοδιότητά του. Ὁ κ. Πρόεδρος; Κἄποιος τέλος πάντων θὰ ἦναι ὁ ἁρμόδιος νὰ μᾶς πληροφορήσῃ. Διατὶ δὲν περιελήφθη εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῆς Βουλῆς ἡ πίστωσις αὕτη, ὡς καὶ ἡ τῶν 480 δραχμῶν, τὴν ὁποίαν ζητεῖ ὁ κ. Ἔφορος τῆς Βιβλιοθήκης, ἀλλὰ ζητεῖται οὕτω τμηματικῶς καὶ κατὰ δόσεις;

§101Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἑξῆς πληροφορία μοὶ ἐδόθη ταύτην τὴν στιγμήν. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῆς Βουλῆς ὑπῆρχεν ἀναγεγραμμένη πίστωσις πρὸς μισθοδοσίαν τῶν ἐκτάκτων ἀντιγραφέων διὰ τέσσαρας μῆνας. Ἤδη εἶναι ὁ πέμπτος μὴν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ἑπομένως δὲν ὑπάρχει πίστωσις διὰ τὸν πέμπτον μῆνα, καὶ ζητεῖται πίστωσις διὰ τὸν μῆνα τοῦτον.

§102Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ πληροφορία, τὴν ὁποίαν ζητῶ, ὅτι ἡ πίστωσις ἀνεγράφη δι’ ὀλιγώτερον χρόνον, καὶ ἐφ’ ὅσον παρατείνεται ὁ χρόνος τῶν ἐργασιῶν παρίσταται ἀνάγκη νέας πιστώσεως.

§103Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ Κανονισμὸς διατάσσει, ἐπὶ τέσσαρας μόνον μῆνας νὰ μισθοδοτῶνται οἱ ἔκτακτοι ἀντιγραφεῖς· ἑπομένως συμφώνως μὲ τὸν Κανονισμὸν περιελήφθη πίστωσις διὰ τέσσαρας μόνον μῆνας. (Γίνεται δεκτὴ ἡ πρότασις τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Λογιστικοῦ τῆς Βουλῆς, ὡς ἐτροποποιήθη, ἤτοι μετὰ τῆς προσθήκης δρ. 480 διὰ τὴν τετράμηνον μισθοδοσίαν τοῦ διεκπεραιωτοῦ τῆς Βιβλιοθήκης τῆς Βουλῆς, οὗτινος ἡ θέσις κατηργήθη).

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τοῦ χρόνου τῆς παραγραφῆς τῶν ἀπαιτήσεων τῶν δήμων ἢ τῶν ἐνοικιαστῶν οἱωνδήποτε δημοτικῶν φόρων».

§105Γ. ΠΟΛΥΓΕΝΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, εἰ δυνατόν, νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ παρόντος νομοσχεδίου μέχρι τῆς Δευτέρας, ἵνα δοθῇ καιρὸς νὰ τὸ μελετήσωμεν, καθόσον πρόκειται περὶ σπουδαίων συμφερόντων.

§106Ν. Δ. ΛΕΒΙΔΗΣ. Διατί; Δὲν ὑπάρχει λόγος.

§107Γ. ΠΟΛΥΓΕΝΗΣ. Διότι ἔχομεν ἀνάγκην τῶν φώτων τῶν νομικῶν, καὶ δὲν εἴμεθα νομικοὶ ἡμεῖς. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν νὰ ἀναβληθῇ. Τί θὰ γείνουν αἱ ἐκκρεμεῖς ἀπαιτήσεις;

§108ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἶναι εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον. (Διάλογοι).

§109Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Εἶναι ἀνάγκη πρῶτον νὰ διατυπωθῇ τὸ νομοσχέδιον συμφώνως πρὸς τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει. Ὁ σκοπὸς εἶναι εἰδικός· θέλει νὰ κανονίσῃ τὴν παραγραφὴν ἀπαιτήσεων ὡρισμένων, δηλαδὴ ἀπαιτήσεων κατ’ ἐμπόρων, λόγῳ ὀφειλομένων φόρων ἐξ ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων. Ἐν τούτοις ἡ τοῦ νομοσχεδίου ἐπιγραφὴ ἔχει ὡς ἑξῆς: «Περὶ τοῦ χρόνου τῆς παραγραφῆς τῶν ἀπαιτήσεων τῶν δήμων ἢ τῶν ἐνοικιαστῶν οἱωνδήποτε δημοτικῶν φόρων». Κατόπιν λέγει τὸ ἄρθρον μόνον: «Πᾶσα τῶν δήμων ἢ τῶν ἐνοικιαστῶν οἱωνδήποτε δημοτικῶν φόρων ἀπαίτησις...» Εἶναι γενικωτάτη ἡ ἔκφρασις. Πρέπει νὰ διασκευασθῇ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ καταφαίνηται ἡ ἔννοια αὐτοῦ, ὅτι ἐννοεῖ νὰ κανονίσῃ τὴν παραγραφὴν τῶν ἀπαιτήσεων αὐτῶν καὶ μόνον, ὄχι ἄλλων. Ὅπως διατυποῦται ὅμως τὸ ἄρθρον, εἶναι γενικώτατον, καὶ δυνατὸν νὰ ἑρμηνευθῇ, ὅτι ἐννοεῖ νὰ κανονίσῃ τὴν παραγραφὴν πάσης ἀπαιτήσεως τῶν δήμων, ἐξ οἱωνδήποτε δημοτικῶν φόρων προερχομένης.

§110Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Τὸ ἐξηγεῖ παρακάτω.

§111Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Τὸ βλέπω. Ἀλλ’ ὅταν ἀρχίζῃ μὲ τοιαύτην γενικὴν ἔκφρασιν, νομίζω ὅτι δύναται νὰ γείνῃ σύγχυσις. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον πρέπει νὰ ἀναβληθῇ, ἵνα διασκευασθῇ καλλίτερον.

§112Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἀφοῦ τὸ λέγει παρακάτω!

§113Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Διατὶ νὰ μὴ λέγῃ «αἱ ἀγωγαὶ τῶν δήμων ἢ τῶν ἐνοικιαστῶν, αἱ ἐκ τῆς τοιαύτης αἰτίας πηγάζουσαι, παραγράφονται μετὰ διετίαν», ἀλλὰ λέγει «οἱωνδήποτε δημοτικῶν φόρων», ἀφοῦ πρόκειται νὰ κανονίσωμεν τὴν παραγραφὴν ἑνὸς μόνον φόρου; Ἐγὼ θὰ ὑποβάλω καὶ τροπολογίαν.

§114Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ ἀναβληθῇ τὸ νομοσχέδιον. Ἐὰν ὁ ἐκ Πατρῶν Βουλευτὴς ἔχῃ ἀντίρρησιν ὡς πρὸς τὴν διατύπωσιν, δὲν ἔχει παρὰ νὰ ὑποβάλῃ τροπολογίαν, ἡ ὁποία θὰ συζητηθῇ εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν. Διὰ τίνα λόγον νὰ ἀναβληθῇ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον σκοπὸν ἔχει νὰ κανονίσῃ σπουδαιότατα συμφέροντα τῶν ἐμπόρων, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ μακρὰ ἔτη καταδιώκονται διὰ τὴν πληρωμὴν διαπυλίων τελῶν;

§115Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐξ ὅσων λέγονται παρατηρῶ, ὅτι δίδεται εἰς τὸ νομοσχέδιον ἀναδρομικὴ δύναμις, διότι βλέπω ν’ ἀπευθύνηται ἐρώτησις, «τί θὰ γείνουν ἀπαιτήσεις ἐκκρεμεῖς;» Ἐννοεῖ τὸ νομοσχέδιον, ὅτι θὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ ἐπὶ ἀπαιτήσεων ἀναγομένων εἰς ἐποχὰς προηγουμένας, διότι κατὰ προηγουμένας ἐποχὰς διῆλθον ἔκ τινος δήμου ἐμπορεύματα ἢ προϊόντα καὶ ζητοῦνται διὰ πληρωμὴν φόρου, ἢ ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς δημοσιεύσεως τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, γινομένου νόμου, καὶ ἐφεξῆς, ὅσα ἐμπορεύματα διέρχονται, μόνον ταῦτα θὰ φορολογῶνται; Πρέπει καθαρῶς νὰ ἐξηγηθῇ τοῦτο· ἔχει ἀναδρομικὴν δύναμιν;

§116Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δευτέραν φορὰν εἰσάγεται. Κατὰ πρῶτον εἰσήχθη κατὰ τὴν τελευταίαν Σύνοδον τῆς παρελθούσης Περιόδου, εἶναι δὲ ἐνδεδειγμένη ἡ ἀνάγκη αὐτοῦ, διότι πάντες οἱ εἰσάγοντες εἰς δῆμόν τινα ἀντικείμενα ὑπαγόμενα εἰς δημοτικὸν φόρον εἶναι εἰς τὴν διάθεσιν τῶν ἐνοικιαστῶν ἐπὶ 30 ἔτη ὁλόκληρα, καὶ βεβαίως οὐδεὶς δύναται, ὅσον ἐπιμελὴς οἰκογενειάρχης καὶ ἂν ἦναι, ἐπὶ τριακονταετίαν νὰ διαφυλάττῃ τὰς ἀποδείξεις, τὰς ὁποίας ἔλαβεν ἀπὸ τοὺς ἐνοικιαστὰς διὰ τὴν πληρωμὴν τοῦ δημοτικοῦ φόρου. Ἡ ὑπόνοια, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς διετύπωσεν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θεωρεῖ παραγεγραμμένας τὰς μέχρι τοῦδε ἀπαιτήσεις τῶν δήμων ἢ τῶν ἐνοικιαστῶν κατὰ ὀφειλετῶν αὐτῶν, δὲν εἶναι ἀκριβής.

§117Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἠρώτησα, τί θὰ γείνῃ ἐπὶ ἀπαιτήσεων ἀναγομένων εἰς ἐποχὰς προηγουμένας.

§118Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μέχρι τοῦδε ἰσχύει ἡ τριακονταετὴς παραγραφή· ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου τούτου ἡ τριακονταετὴς παραγραφὴ συντομεύεται εἰς διετῆ. Δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ θεωρηθῶσι παραγεγραμμέναι αἱ ἀπαιτήσεις, καὶ κατὰ συνέπειαν ὁ φόβος, τὸν ὁποῖον ἐξεδήλωσεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄργους, δὲν εἶναι βάσιμος. (Διάλογοι).

§119ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Νομίζω ἀναγκαῖον νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, διὰ νὰ καθαρίσω τὸ ζήτημα. Ἐγεννήθη δισταγμὸς παρὰ πολλοῖς τῶν συναδέλφων, ὅτι πρόκειται διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου νὰ καταργηθῶσιν ἢ νὰ παραβλαφθῶσι κεκτημένα δικαιώματα, καὶ ὡς ἐκ τούτου ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς ἠρώτησεν, ἂν τὸ νομοσχέδιον, γινόμενον νόμος, θὰ ἔχῃ ἀναδρομικὴν δύναμιν, διὰ νὰ μὴ παραβλαφθῶσι τὰ κεκτημένα δικαιώματα. Νομίζω ὅτι εἶμαι εἰς θέσιν νὰ διαβεβαιώσω, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ κεκτημένων δικαιωμάτων, ἀλλὰ πρόκειται περὶ προστασίας ἀνθρώπων καλῆς πίστεως ἐναντίον ἀνθρώπων κακῇ τῇ πίστει ἐνεργησάντων κατ’ αὐτῶν. Ἰδοὺ πόθεν ἐγεννήθη τὸ ζήτημα. Κατὰ τὸ ἔτος 1899 ἐγὼ αὐτὸς ὑπέβαλον ἐνταῦθα ἀναφορὰν διαφόρων ποιμένων, οἱ ὁποῖοι, διαχειμάζοντες εἰς τοὺς δήμους Λαυρεωτικῆς καὶ Θορικίων, καὶ μεταβαίνοντες κατὰ τὴν 23 Ἀπριλίου εἰς τὰ ὀρεινὰ μέρη πρὸς τοὺς δήμους Μαραθῶνος, Ὠρωπίων καὶ ἀλλαχοῦ, ὁπόθεν κατέρχονται τὴν 25 Ὀκτωβρίου εἰς τὰ χειμερινὰ αὐτῶν λιβάδια, εὑρέθησαν καταδιωκόμενοι ἀπό τινα ἐνοικιαστὴν τοῦ δημοτικοῦ φόρου, διότι, διερχόμενοι ἀπὸ τοῦ δήμου Λαυρίου εἰς τὸν δῆμον Κρωπίας, καὶ ἀπὸ τοῦ δήμου Κρωπίας εἰς τὸν τοῦ Μαραθῶνος, καὶ ἀπὸ τοῦ Μαραθῶνος εἰς τὸν δῆμον Ὠρωπίων, δὲν ἐξετέλεσαν τὰς ὑπὸ τοῦ νόμου τοῦ 1847 ἐπιβαλλομένας δηλώσεις, καὶ ἑπομένως, διελθόντες αὐτοὶ μὲ τὰ ποίμνιά των ἀπὸ τοὺς δήμους τούτους, χωρὶς νὰ κάμωσι περὶ τούτου δήλωσιν, ὤφειλον νὰ πληρώσουν τὸν φόρον. Ἁπλοῖ ἄνθρωποι αὐτοί, δὲν ἐγνώριζον ταῦτα, καὶ ἐνέπεσαν εἰς τὰς χεῖρας ἑνὸς δικολάβου, ὅστις τοῖς ἐκοινοποίησεν ἀγωγὴν ἐνώπιον τοῦ Εἰρηνοδικείου.

§120Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐνώπιον τοῦ Εἰρηνοδικείου Λαυρίου;

§121ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Μάλιστα... Ἐγένετο λοιπὸν ἀγωγὴ εἰς τὸ Εἰρηνοδικεῖον, τὸ ὁποῖον, κατ’ ἐμέ, ὅλως ἀβασανίστως ἐξέδωκε μίαν ἢ δύο ἀποφάσεις ἐναντίον αὐτῶν τῶν ποιμένων. Ἐπρόκειτο τότε περὶ ποσῶν σχετικῶς μικρῶν, 50 ἕως 100 δραχμῶν. Ἐννοεῖται, ὅτι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, μὴ ἔχοντες τὰ μέσα, ἵνα καλῶς ὑπερασπισθῶσιν ἑαυτούς, — νομάδες, ποιμένες, ὅπως ἦσαν, — εὑρέθησαν πρὸ τελεσιδίκων ἀποφάσεων, εὑρέθησαν δηλ. εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν, ἢ νὰ πληρώσουν, ἢ νὰ καταφύγωσιν εἰς ἀνώτερον Δικαστήριον, ὅτε αἱ δαπάναι, εἰς τὰς ὁποίας ἤθελον ὑποβληθῆ, θὰ ἦσαν πολὺ ἀνώτεραι τῶν ζητουμένων παρὰ τῶν ἐνοικιαστῶν.

§122Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἄλλο.

§123ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Παρακαλῶ, ἔχετε ὑπομονὴν καὶ θὰ ἴδητε. Αὐτὴ ἦτο ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου κατὰ τὸ 1899. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τότε, ὅτε ὑπέβαλον τὴν ἀναφοράν, ἦτο ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας Βουλευτής. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τότε εὗρεν, ὅτι ἦσαν ὀρθὰ τὰ παράπονα τῶν ἀναφερθέντων, καὶ ὑπεσχέθη, ὅτι θὰ λάβῃ μέτρα πρὸς ἄρσιν αὐτῶν. Αὐτὸ ἦτο μία δοκιμασία, οὕτως εἰπεῖν, ἐάν τὸ πυροτέχνημα θὰ ἐπιτύχῃ. Κατόπιν τούτου, ἀπὸ τοὺς ἀτυχεῖς ποιμένας αἱ ἀπαιτήσεις τῶν ἐνοικιαστῶν μετεφέρθησαν εἰς εὐρύτερον κύκλον. Ἦλθον τότε αἱ ἀπαιτήσεις τῶν ἐνοικιαστῶν κατὰ τῶν ἐμπόρων Ἀθηνῶν, οἱ ὁποῖοι διήρχοντο διὰ τῶν διαφόρων δήμων μόνον σιδηροδρομικῶς. Γνωρίζετε ἴσως, ὅτι ὁ λιμενικὸς φόρος τοῦ Πειραιῶς ἀνέρχεται ἀπὸ 2 ἕως 5 τοῖς ἑκατὸν, καὶ διάφοροι ἔμποροι εὑρίσκουν συμφερώτερον νὰ εἰσάγωσι τὰ ἐμπορεύματά των εἰς τὸ τελωνεῖον Λαυρίου, διὰ νὰ κερδίζωσι τὴν διαφοράν, διότι εἰς τὸ Λαύριον δὲν ὑπάρχει λιμενικὸς φόρος, καὶ ἑπομένως κερδίζουσι τὴν διαφορὰν τοῦ 5%, καὶ διὰ τοῦ σιδηροδρόμου μεταφέρουσι τὰ ἐμπορεύματά των εἰς Ἀθήνας, πληρώνοντες πάντοτε τὸν δημοτικὸν φόρον τοῦ δήμου Ἀθηναίων. Ὁ ἐνοικιαστὴς λοιπὸν τοῦ φόρου Λαυρίου εἶπεν εἰς τὸν ἔμπορον δεῖνα — καὶ ὄχι ἀμέσως, ἀλλ’ ὅτε εἶδεν, ὅτι τὸ πυροτέχνημα διὰ τοὺς ποιμένας ἐπέτυχε συνεπείᾳ τῶν δύο ἢ τριῶν ἀποφάσεων τοῦ Εἰρηνοδικείου Λαυρίου —: «Κύριε ἔμπορε, πρὸ τριῶν ἢ πέντε ἐτῶν μετεκόμισας διὰ Λαυρίου ἐμπορεύματα 100,000 δραχμῶν· ἑπομένως ὁ δημοτικὸς φόρος διὰ τὰ ἔτη ταῦτα εἶναι 3,000 ἢ 4,000 ἢ 5,000 δραχμαί...» Σημειώσατε δέ, ὅτι ἡ θέσις τῶν ἐμπόρων ἦτο κατά τι, δύναμαι νὰ εἴπω, ἐλαφροτέρα τῆς τῶν ποιμένων, διότι αὐτοὶ σχεδὸν δὲν διέρχονται ἐκεῖθεν, διότι δὲν δύναταί τις νὰ χαρακτηρίσῃ διέλευσιν, ὅταν ἕν ἐμπόρευμα ἀπὸ τοῦ τελωνείου, ὅπου ἐτελωνίσθη, μετεφέρθη εἰς τὸ βαγόνιον τοῦ σιδηροδρόμου, καὶ τὸ βαγόνιον τοῦ σιδηροδρόμου διῆλθε τὸν δῆμον Λαυρίου καὶ τὸν δῆμον Κρωπίας καὶ ἔφθασεν εἰς τὸν δῆμον Ἀθηναίων. Λοιπὸν ὁ ἐνοικιαστὴς λέγει: «διῆλθες διὰ τοῦ δήμου Λαυρίου, δὲν ἔκαμες δήλωσιν, ὅτι θὰ μεταφέρῃς τὰ ἐμπορεύματά σου εἰς τὸν δῆμον Ἀθηναίων, καὶ ἐκ τούτου ὑποχρεοῦσαι εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ φόρου». Ἐννοεῖται, ὅτι οἱ ἀτυχεῖς ἔμποροι Ἀθηνῶν ἀπὸ 5 ἢ 8 ἐτῶν...

§124Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Μέχρι 30 ἐτῶν.

§125ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Δὲν εἶναι τόσος χρόνος, ἀφ’ ὅτου ἐτέθη εἰς ἐνέργειαν ἡ διὰ τοῦ λιμένος Λαυρίου μεταφορὰ τῶν ἐμπορευμάτων· εἶναι, νομίζω, πρὸ δέκα ἐτῶν περίπου... Οἱ ἀτυχεῖς, λέγω, ἔμποροι Ἀθηνῶν εὑρίσκοντο ὑπὸ τὸν πέλεκυν, ἐὰν διὰ τοῦ σιδηροδρόμου μετεκόμισαν πρὸ χρόνων ἀπὸ τὸ τελωνεῖον Λαυρίου ἐμπορεύματα, νὰ πληρώσουν δημοτικὸν φόρον 5 ἢ 10 ἢ 15 χιλιάδας δραχμάς. Τότε λοιπὸν ἐξύπνησαν καὶ αὐτοὶ καὶ ἔκαμαν διαβήματα, ὥστε νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὸ μέτρον, ὅπερ κατ’ ἐμὲ δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο ἢ προστασία τῶν καλῇ τῇ πίστει ἐνεργησάντων ἐναντίον τῶν κακῇ τῇ πίστει ἐνεργούντων. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι, καὶ ἂν μείνῃ, ὡς ἔχει, τὸ νομοσχέδιον, δὲν θὰ ὑπάρξῃ ὁ φόβος, περὶ οὗ ὡμίλησεν ὁ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς, τοῦ νὰ βλαφθῶσι κεκτημένα δικαιώματα· διότι μόνον ἐκ κακῆς πίστεως ἠδύνατο νὰ δοθῇ τοιαύτη ἐξήγησις, ὡς ἔπρεπε νὰ εὑρεθῇ εἰρηνοδίκης ἐν Λαυρίῳ, ἢ εἰς ἄλλο μέρος, ὅστις νὰ δώσῃ τοιαύτην ἑρμηνείαν εἰς τὸν νόμον. Εἶναι λοιπὸν ἁπλῆ ἑρμηνεία πρὸς προστασίαν τῶν καλῇ τῇ πίστει ἐνεργησάντων ἐμπόρων κατὰ τῶν κακῇ τῇ πίστει ἐνεργούντων ἐνοικιαστῶν τοῦ δημοτικοῦ φόρου.

§126Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἠρώτησα, ἂν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, γινόμενον νόμος, θὰ θεωρῇ παραγεγραμμένην πᾶσαν ἀπαίτησιν, γεννηθεῖσαν πρὸ δύο ἐτῶν πρὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου, ἢ ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου θὰ τρέξῃ ἡ προθεσμία, κατὰ τὴν ἀρχὴν, ὅτι αἱ μακρότεραι προθεσμίαι συντομευόμεναι δὲν ἀποκλείουσι τὴν διαδρομὴν τῆς συντομωτέρας προθεσμίας ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου. Ἐπεθύμουν νὰ μάθω, τί γίνεται περὶ τούτου.

§127ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Νομίζω, ὅτι ἡ ἀπορία, ἣν ἔχει ὁ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς, δὲν εἶναι βάσιμος. Βεβαίως ὁ νόμος δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἀναδρομικὴν δύναμιν, ἵνα ὀπισθενεργῶς καταστήσῃ παραγεγραμμένας τὰς ἀπαιτήσεις τὰς ἐκκρεμεῖς. Βεβαίως ὅμως, κατὰ τὸν τεθειμένον ὑπὸ τῆς ἐπιστήμης κανόνα, ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου τρέχει ἡ παραγραφὴ ἡ διετὴς καὶ κατὰ τῶν ἐκκρεμῶν ἀπαιτήσεων, διότι εἶναι κοινῶς παραδεδεγμένον, ὅτι ὁ συντομεύων τὴν παραγραφὴν νόμος ἐφαρμόζεται ἀπὸ τῆς ἰσχύος αὐτοῦ. Καὶ διὰ τὸν λόγον ἀκόμη, ὅτι, ἀφοῦ ὁ νόμος ἀναγνωρίζει, ὅτι κακῶς ὁ προηγούμενος καθιεροῖ μακροχρόνιον παραγραφὴν, ἕνεκα δὲ λόγων δημοσίας τάξεως συντομεύεται ἡ παραγραφὴ αὕτη, βεβαίως καὶ λόγῳ πάλιν δημοσίας τάξεως ἡ παραγραφὴ αὕτη θὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ ἐπὶ τῶν ἐκκρεμῶν ἀπαιτήσεων. Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι, εἴτε γείνῃ λόγος εἴτε μὴ εἰς τὸ νομοσχέδιον, αὐτὸς θὰ ἦναι ὁ ἐφαρμοσθησόμενος κανών. Ἐὰν ὅμως πρὸς μείζονα φωτισμὸν τῶν ἐνδιαφερομένων θεωρῇ ἡ Βουλὴ ἀναγκαῖον νὰ ψηφίσῃ εἰδικὴν διάταξιν περὶ τούτου, βεβαίως δὲν ἔχω ἀντίρρησιν, καίτοι θεωρῶ αὐτὴν περιττήν.

§128Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ προλαλήσαντος κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς καὶ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν εἶναι ὀρθότατα. Ἀλλ’ ἂν ταῦτα δικαιολογῶσι πληρέστατα τὴν ἀφετηρίαν, ἐξ ἧς ὡρμήθη ὁ εἰσαγαγὼν τὸ νομοσχέδιον Ὑπουργὸς, δὲν λύουσι καὶ τὴν ἀπορίαν τὴν γεννηθεῖσαν περὶ τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου, ὡς πρὸς τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ δήμου ἢ τῶν ἐνοικιαστῶν, τὰς προηγουμένας τοῦ νόμου· τὸ ζήτημα μένει ἄλυτον. Καθιερώθη διετὴς παραγραφὴ τῶν ἀπαιτήσεων τῶν δήμων ἢ τῶν ἐνοικιαστῶν τῶν δημοτικῶν φόρων· ἀλλ’ ἀπὸ πότε; ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου τούτου ἄρχεται ἡ διετὴς παραγραφὴ, καὶ παύει ἡ τριακονταετής.

§129Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐκτὸς ἐὰν δὲν ὑπολείπηται χρόνος.

§130Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα... Ἀλλ’ ἐὰν πρὸ τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου τούτου ἐγεννήθησαν ἀπαιτήσεις τῶν δήμων πρὸς εἴσπραξιν φόρου ἐκ τῆς εἰσαγωγῆς τῶν ἐμπορευμάτων ἐν τοῖς δήμοις τούτοις; ἐὰν ἐγεννήθησαν ἀπαιτήσεις τῶν ἐνοικιαστῶν ἢ τῶν ἐκδοχέων αὐτῶν, τί γίνονται αἱ ἀπαιτήσεις αὗται; λογίζονται παραγεγραμμέναι κατὰ τὸν νόμον τοῦτον, ἢ ἀπαράγραπτοι; Ἐὰν λογίζωνται παραγεγραμμέναι, τοῦτο ἀποτελεῖ δήμευσιν προφανῆ τῶν δικαιωμάτων τῶν δήμων ἢ τῶν ἐκδοχέων αὐτῶν. Ἐὰν δὲν λογίζωνται παραγεγραμμέναι, θέλομεν ἔχει δύο παραγραφὰς, ἐκ παραλλήλου βαινούσας· ἀφ’ ἑνὸς τὴν παραγραφὴν τὴν διετῆ τῶν ἀπαιτήσεων, αἱ ὁποῖαι θέλουσι γεννηθῆ μετὰ τὴν ἰσχὺν τοῦ νόμου τούτου, ἀφ’ ἑτέρου τὴν παραγραφὴν τὴν τριακονταετῆ τῶν ἀπαιτήσεων τῶν πρὸ τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου τούτου. Καὶ ἐντεῦθεν ἐγεννήθη ἡ ἀπορία, τί θέλουσι γείνῃ αἱ ἀπαιτήσεις αἱ πρὸ τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου τούτου; Καὶ διὰ τοῦτο, ἐνῷ κατ’ ἀρχὴν ἐπιδοκιμάζω τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, παραδέχομαι ὅμως, ὅτι εἶναι ἐλλιπὲς καὶ δεῖται συμπληρώσεως. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι διὰ τούτου θέλει ληφθῆ πρόνοια, ὅπως ἀπαιτήσεις τῶν δήμων ἢ ἐνοικιαστῶν οἱωνδήποτε δημοτικῶν φόρων, γεννηθεῖσαι πρὸ τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου τούτου, ὑπαχθῶσιν εἰς διετῆ παραγραφὴν, ἀρχομένην ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου τούτου, καὶ οὐχὶ ἀπὸ τῆς λήξεως τοῦ ἔτους, καθ’ ὃ ἀπετέθησαν τὰ εἰς φόρον ὑπαγόμενα ἐμπορεύματα εἰς τὸν δῆμον αὐτῶν.

§131Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πρέπει νὰ διασαφηνισθῇ τὸ ζήτημα, ἂν θ’ ἀρχίσῃ ἡ διετὴς παραγραφὴ ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου.

§132ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Ἂς ὑποβληθῇ τροπολογία.

§133Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ παραγραφὴ ἄρχεται ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου.

§134Γ. ΠΟΛΥΓΕΝΗΣ. Δυνάμεθα νὰ ὑποβάλωμεν τώρα τροπολογίαν.

§135Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Πρέπει νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ.

§136Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Παρ’ ὅλων τῶν ἀσχολουμένων περὶ τὰ τοιαῦτα ἡ προσθήκη δὲν θεωρεῖται ἀναγκαία, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῇ ἄλλη ἔννοια ἐκείνης, ἣν περιλαμβάνει ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι διὰ τὰς ἀπαιτήσεις τὰς γεννηθείσας πρὸ διετίας, δι’ αὐτὰς θ’ ἀρχίσῃ ἡ παραγραφὴ ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου. Τοῦτο εἶναι ἀξίωμα ἐπιστημονικόν.

§137ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. Βουλευτοῦ Λεβαδείας δὲν εἶναι ἀκριβὴς, διότι τὸ νομοσχέδιον λέγει, ὅτι ἡ παραγραφὴ ἄρχεται μετὰ παρέλευσιν διετίας ἀπὸ τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν εἰσήχθη τὸ ἐμπόρευμα εἰς τὸν δῆμον. Ἑπομένως μετὰ πάροδον διετίας ἡ ἀπαίτησις παραγράφεται.

§138Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἀπορῶ, πῶς ὑποστηρίζετε τοῦτο, ἐνῷ γνωρίζετε, ὅτι ὑπάρχει ἀξίωμα τοῦ δικαίου, ὅτι οἱ νόμοι δὲν ἔχουσιν ὀπισθοδρομικὴν δύναμιν.

§139ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ὁ νόμος εἶναι κυρίαρχος.

§140Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν ὁμιλῶ—ὅπως σεῖς νομίζετε ὅτι ὁμιλῶ—περὶ ἀπαιτήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐγεννήθησαν πρὸ 20 ἐτῶν. Ὁ νόμος δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκφρασθῇ ἄλλως, καὶ ἐκφράζεται ὀρθότατα. Λέγει, ὅτι ὅλαι αἱ ἀπαιτήσεις, αἱ ὡρισμένως ἀναφερόμεναι ἐν τῷ νόμῳ, παραγράφονται μετὰ διετίαν ἀφ’ ἧς γεννηθῶσι, θὰ γεννηθῶσι δὲ μετὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ νόμου. Ἀλλὰ τῶν προϋπαρχουσῶν ἀπαιτήσεων δὲν θ’ ἀρχίσῃ ἡ παραγραφὴ ἢ ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου. Μάλιστα δὲ πρέπει νὰ ἐξηγηθῇ καὶ τοῦτο, διότι μένει ἐκκρεμὲς καὶ ἄλλο ζήτημα· τί θὰ γείνωσιν αἱ ἀπαιτήσεις, ἃς, τιθέμενος ἐν ἐνεργείᾳ ὁ νόμος, εὑρίσκει ἑνὸς ἔτους ἡλικίας; Κατὰ τὴν ἐπιστήμην, αὗται μετὰ παρέλευσιν ἑνὸς ἔτους ἀκόμη θεωροῦνται παραγεγραμμέναι. Δευτέρα γνώμη δὲν ὑπάρχει. Θέλετε ὅμως νὰ προσδιορίσητε καὶ δι’ αὐτὰς τὴν παραγραφὴν μετὰ διετίαν ἔκτοτε; τότε θὰ τὸ εἴπητε ῥητῶς, ὅτι θέλετε ν’ αὐξήσητε ἐπὶ διετίαν τὴν παραγραφήν. Διότι διὰ τὰς ἄλλας εἶναι ἐντελῶς περιττόν.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη τροπολογία, ἔχουσα ὡς ἑξῆς...

§142ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Εἶναι περιττὸν νὰ ἀναγνωσθῇ, διότι κατὰ τὸν Κανονισμὸν πρέπει πρῶτον νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ.

§143Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἄς ἀναβληθῇ ἡ δευτέρα ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ὑποβληθεῖσα τροπολογία τοῦ βουλευτοῦ Μεσσήνης κ. Μερλοπούλου θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ, ἵνα ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 437).

§145ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Μίαν ἄλλην παρατήρησιν φέρω ἐπὶ τοῦ ἄρθρου. Τὸ ἄρθρον πραγματεύεται περὶ τῶν ἐμπορευμάτων τῶν εἰς φόρων ὑποχρέων ἀπὸ τῆς λήξεως τοῦ ἔτους, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἀπετέθησαν ἐν τῷ δήμῳ τὰ εἰς φόρον ὑποκείμενα εἴδη, ἢ δι’ αὐτοῦ μετεκομίσθησαν εἰς ἄλλον. Τὸ τελευταῖον τοῦτο νομίζω περιττόν· διότι, ἐὰν ἀληθῶς μετεκομίσθησαν εἰς ἄλλον δῆμον, μετὰ τὴν μετακόμισιν, τὴν κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ νόμου γενομένην, δὲν ὑπάρχει ἀπαίτησις.

§146Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ἐγένετο ἡ παράλειψις τῆς δηλώσεως, καὶ ἐκ τούτου θέλουσιν οἱ ἐνοικιασταί, καταχρώμενοι, νὰ ἐγείρωσιν ἀγωγήν.

§147ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Τοῦτο διορθοῦμεν διὰ τοῦ ἄλλου ἄρθρου. Ἐκτὸς τούτου ὅμως συνιστῶ νὰ ἀναβληθῇ τὸ νομοσχέδιον, διότι, ἐὰν ψηφισθῇ ὡς ἔχει, πρόκειται νὰ καταστρέψῃ δικαιώματα.

§148Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ προὐτάθη τροπολογία εἰς τὸ νομοσχέδιον, ἂς ἀναβληθῇ ἡ δευτέρα αὐτοῦ συζήτησις.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀναβάλλεται ἡ δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τοῦ χρόνου τῆς παραγραφῆς τῶν ἀπαιτήσεων τῶν δήμων ἢ τῶν ἐνοικιαστῶν οἱωνδήποτε δημοτικῶν φόρων». Προβαίνομεν εἰς τὸ ἀμέσως ἑπόμενον. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 11 τοῦ ΞΗʹ νόμου τῆς 22 Δεκεμβρίου 1847 περὶ δημοτικῶν φόρων».

§150ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὡς ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον, δὲν εἶναι πλῆρες, δὲν θεραπεύει πάσας τὰς ἀνάγκας.

§151Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ἔχω ἤδη ἐπιφέρει τροπολογίαν. (Ἀναγινώσκει αὐτήν). Δηλαδὴ ὁρίζει ὁ νόμος, ὅτι ἀτελῶς διέρχονται τὰ ζῷα καὶ τὰ ἐμπορεύματα.

§152ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Πολὺ καλὰ, ἀλλὰ δὲν λύονται πάντα τὰ ζητήματα. Ἐν τῷ ἄρθρῳ ἀναφέρεται, τί εἶναι προσωρινὴ ἀπόθεσις ἢ διαμετακόμισις· δίδεται ὁ ὁρισμὸς οὗτος, ἀλλ’ αὐτὸς εἶναι γνωστός. Πρόκειται ν’ ἀποφύγωμεν τὴν δήλωσιν καὶ τὴν ἐγγύησιν, ἃς ζητεῖ ὁ ἐνοικιαστὴς ἀπὸ τὸν φορολογούμενον. Ἀλλὰ σαφὴς λόγος περὶ τῆς προειδοποιήσεως καὶ ἐγγυήσεως δὲν γίνεται. Πρέπει νὰ εἴπητε τοῦτο, ἵνα ἀρθῶσιν ὅσα ἄτοπα ὁμολογεῖτε ὅτι ἔλαβον χώραν, ὅτι δὲν εἶναι ἀναγκαία ἡ πρὸ 24 ὡρῶν ἔγγραφος προειδοποίησις. Ἐὰν πρόκηται ταῦτα νὰ διορθωθῶσι, διορθοῦνται τὰ κακὰ, ἅτινα ὑπεδείξαμεν· ἐὰν μὴ, τίνα σκοπὸν ἔχει τὸ νομοσχέδιον;

§153Γ. ΠΟΛΥΓΕΝΗΣ. Καλὸν εἶναι νὰ ἀναβληθῇ καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διότι εἶναι ἀτελὲς, δι’ οὓς λόγους εἶπον οἱ κύριοι συνάδελφοι.

§154Ι. Γ. ΛΑΠΠΑΣ. Πρέπει νὰ ψηφισθῇ, διὰ νὰ παύσουν αἱ καταπιέσεις ἐκ μέρους τῶν ἐνοικιαστῶν.

§155Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ νόμος τοῦ 1847 ἐγένετο, ὅπως καθορισθῶσιν αἱ πηγαὶ, ἐξ ὧν ἀντλοῦσιν οἱ δῆμοι τοὺς πόρους αὐτῶν, καὶ ἐνισχυθῶσιν ἐπαρκῶς εἰς τὰς ποικίλας καὶ πολλαπλᾶς ἀνάγκας αὐτῶν· ἀλλ’ οἱ ἐνοικιασταὶ, ἐπωφελούμενοι στενῆς τινος, κατ’ ἐμὲ, ἑρμηνείας τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου τοῦ νόμου, κατεστάθησαν καταπιεστικοί. Ὁ νόμος οὗτος, ὁ ΞΗʹ τοῦ 1847, ἀπῄτησεν εἰσαγωγὴν τοῦ ἐμπορεύματος καὶ τοπικὴν κατανάλωσιν, ἵνα ὁ εἰσάγων τὸ ἐμπόρευμα πληρώσῃ φόρον, ἀπῄτησε δὲ καὶ προειδοποίησιν πρὸς τὸν ἐπιτετραμμένον, ἵνα λάβῃ οὗτος γνῶσιν περὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ εἰσπρακτέου δασμοῦ. Τὴν προειδοποίησιν ὅμως ταύτην τὰ Δικαστήρια, ἢ μᾶλλον τινὰ τούτων, ἠξίωσαν ὡς ἀπαραίτητον. Ἀλλ’ ἂν ἔμπορός τις δὲν γνωρίζῃ ἐπακριβῶς, τίνα ἐμπορεύματα εἰσάγει, ἢ ἂν διέρχηται δῆμόν τινα, δὲν δύναται δὲ ν’ ἀφήσῃ ἔξω τοῦ δήμου τὰ ἐμπορεύματά του, ἵνα προχωρήσῃ ἄνευ αὐτῶν εἰς τὸν ἕτερον δῆμον, ὁπόθεν θὰ διέλθῃ, πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ προειδοποιήσῃ, καὶ μάλιστα ἐγγράφως, τὸν ἐπιτετραμμένον, κινδυνεύει νὰ πέσῃ εἰς τὴν παγίδα ἑνὸς ἐνοικιαστοῦ καὶ πληρώσῃ φόρον διὰ πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ καταναλώσῃ ἐκεῖ, καὶ τὸ ὁποῖον ὁ νόμος δὲν ἐσκόπει νὰ φορολογήσῃ. Ὑπάρχουσιν ἀποφάσεις Δικαστηρίων, τὰ ὁποῖα ἔλυσαν τὸ ζήτημα κατὰ τῶν φορολογουμένων, ὑπάρχουσιν ὅμως καὶ ἄλλα Δικαστήρια, ὡς τὸ Ἐφετεῖον Πατρῶν, ὅπερ, ὀρθῶς λῦσαν τὸ ζήτημα, παρεδέχθη, ὅτι ἐκ τοῦ ἄρθρου 11 τοῦ νόμου παράγονται δύο τεκμήρια, ἓν ἁπλοῦν καὶ ἓν ἀναμφισβήτητον. Παρεδέχθη δηλαδὴ, ὅτι ὁ μὴ προειδοποιήσας τὸν ἐνοικιαστήν, μὴ καταναλώσας ὅμως τὸ ἐμπόρευμά του, ἀλλ’ ἐξαγαγὼν αὐτὸ ἀμέσως, δὲν ὀφείλει νὰ πληρώσῃ φόρον, δυνάμενος ν’ ἀνταποδείξῃ, ὅτι δὲν κατηνάλωσε τὸ ἐμπόρευμά του. Ὥστε ἔχομεν ἓν ἁπλοῦν τεκμήριον ἐκ τῆς μὴ προειδοποιήσεως. Τὸ ἄλλο τεκμήριον, τὸ ἀναμφισβήτητον, παράγεται ἐκ τῆς εἰκαζομένης καταναλώσεως μετὰ τὴν παρέλευσιν τῶν τριῶν μηνῶν ἀπὸ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ ἐμπορεύματος. Διὰ τοῦτο, καίτοι τὸ νομοσχέδιον δὲν πληροῖ πάσας τὰς καθ’ ἑκάστην παρουσιαζομένας ἀνάγκας, πρέπει νὰ ψηφισθῇ ὡς ἑρμηνευτικὸν, καὶ οὐχὶ ὡς νομοθετικὸν πρὸς ἀντικατάστασιν ἢ διόρθωσιν τοῦ ἄρθρου 11 τοῦ νόμου ΞΗʹ τοῦ 1847. Λαμβάνων δ’ ἀφορμὴν ἐκ τῆς δηλώσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, λέγω τὰ ἑξῆς, ὅσον ἀφορᾷ τὰ παραχειμάζοντα ζῶα. Διάφοροι ποιμένες, διερχόμενοι διαφόρους δήμους, δὲν δύνανται νὰ εἰδοποιήσωσι τοὺς ἐνοικιαστὰς τοῦ δημοτικοῦ φόρου τῶν δήμων, δι’ ὧν διέρχονται, ἐκτὸς ἐὰν ἀφήσωσι τὰ ποίμνιά των, αὐτοὶ δὲ προπορεύωνται, συνοδευόμενοι καὶ ὑπὸ δικαστικοῦ κλητῆρος, ἵνα ἀνεύρωσι τὸν ἐπιτετραμμένον τὴν εἴσπραξιν τοῦ δασμοῦ καὶ προειδοποιήσωσιν αὐτόν. Ἀλλὰ τοιοῦτον σκοπὸν ὁ νόμος δὲν εἶχε. Διὰ τοῦτο εἶναι ἀνάγκη νὰ τεθῇ εἷς φραγμὸς καὶ ληφθῇ νομοθετικὴ πρόνοια, διότι οἱ ποιμένες, οἱ ἀναχωροῦντες ἐξ Ἀττικῆς πρὸς τὰ Ἄγραφα π. χ. καὶ διερχόμενοι πλείστους δήμους, δὲν πρέπει νὰ πληρώνωσι δασμὸν εἰς πάντα δῆμον, ὁπόθεν διέρχονται, ἐὰν δὲν ἠδυνήθησαν νὰ προειδοποιήσωσι τοὺς διαφόρους ἐνοικιαστάς. Τοῦτο ποτὲ δὲν ἠθέλησεν ὁ νόμος, καὶ πρέπει νὰ κατασταθῇ σαφὴς θεσμὸς, διότι διάφοροι εἰρηνοδίκαι στενῶς ἡρμήνευσαν τὸν νόμον περὶ τῶν παραχειμαζόντων ζώων, ἅτινα δὲν ὑπάγονται εἰς πληρωμὴν δημοτικοῦ δασμοῦ, ἀφοῦ ὁ μὲν νόμος ἀπῄτησε κατανάλωσιν, ἧς ἡ ἔννοια εἶναι γνωστή, τὰ δὲ παραχειμάζοντα ζῷα δὲν εἰσέρχονται εἰς ξένον δῆμον, ἵνα καταναλωθῶσι.

§156Ν. Δ. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἀφοῦ τοσαῦτα ζητήματα ἀναφύονται, διατὶ νὰ μὴ γείνῃ μία ἑρμηνεία;

§157Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι τῆς γνώμης, κύριε Πρόεδρε, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, ὡς ἔχει, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἐκτὸς ἐὰν ἡ Βουλὴ κάμῃ ὑπέρβασιν τῶν δικαιωμάτων αὑτῆς. Πρόκειται ὁ νόμος νὰ κανονίσῃ σχέσεις τοῦ παρελθόντος· τίνες δὲ αἱ σχέσεις αὗται; αἱ σχέσεις αὗται ἔλαβον ὕπαρξιν δι’ ἑνὸς νόμου τοῦ 1847, ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι, «ἐὰν τὰ ἐμπορεύματα διέλθωσι διά τινος δήμου ἢ ἀποτεθῶσι προσωρινῶς ἐντὸς αὐτοῦ, ὀφείλει ὁ εἰσάγων νὰ προειδοποιήσῃ τὸν ἐπιτετραμμένον τὴν εἴσπραξιν, δίδων εἰς αὐτὸν ἀκριβῆ σημείωσιν τῶν εἰδῶν, καθὼς καὶ τοῦ ποσοῦ ἑκάστου αὐτῶν· δύναται δὲ νὰ ζητηθῇ παρ’ αὐτοῦ καὶ ἀνάλογος ἐγγύησις· μετὰ παρέλευσιν δὲ τριῶν μηνῶν, ὅσων εἰδῶν ἡ ἐξαγωγὴ δὲν ἀποδειχθῇ ἐπιμελείᾳ τοῦ εἰσαγαγόντος, ταῦτα ὑποβάλλονται εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ νενομισμένου δασμοῦ». Τί γεννᾶται δ’ ἐντεῦθεν; γεννᾶται ἓν δικαίωμα τοῦ δήμου, ὅπως ἐπιβάλῃ φορολογίαν. Καὶ ἐγεννήθη ἓν δικαίωμα τοῦ δήμου, ἢ τοῦ δικαιοδόχου τῶν δικαιωμάτων τοῦ δήμου. Τί θὰ γείνῃ τότε ὁ δῆμος ἐκεῖνος, ἐὰν ὁ νόμος ὁ ψηφιζόμενος ἦναι ἑρμηνευτικός; Ὁ νόμος οὗτος θὰ ἐπεκτείνῃ τὴν ἰσχύν του καὶ εἰς τὸ παρελθόν, θὰ κανονίσῃ τὰς σχέσεις τὰς ἀπὸ τοῦ 1847, καὶ ἐπειδὴ ἡ ἔννοια τοῦ νόμου τοῦ 1847 εἶναι, ὅτι τὰ ἐμπορεύματα, τὰ οὕτω μετακομισθέντα εἰς τὸν δῆμον ἐκεῖνον, δὲν μετεκομίσθησαν πρὸς σκοπὸν φορολογικόν, αὐτὰ ὑπόκεινται εἰς φορολογίαν. Ὅσα εἶπε πρὸ ὀλίγου ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργός, ἵνα ἐξηγήσῃ τὴν ἀφετηρίαν, ἀπὸ τῆς ὁποίας ὡρμήθησαν οἱ Ὑπουργοί, οἱ συντάξαντες τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, πάντα ταῦτα εἶναι ὀρθά, εἶναι δικαιολογημένα, ἀλλὰ πάντα ταῦτα δίδουσι χώραν πρὸς ψήφισιν νόμου μεταρρυθμίζοντος τὰς σχετικὰς διατάξεις, τὰς κακῶς ἐχούσας, τοῦ νόμου τοῦ 1847, ἀλλὰ δὲν δίδουσι χώραν, ὅπως, κακῶς ἑρμηνεύοντες τὸν νόμον τοῦ 1847, καταλύσωμεν δικαιώματα ἀποκτηθέντα ὑπὸ τὴν ἰσχὺν τοῦ νόμου ἐκείνου. Ἐὰν ἐγεννήθησαν δικαιώματα ὑπὸ τὸ κράτος νόμου παλαιοτέρου, τὰ ἀνατρέπομεν διὰ τοῦ νόμου τούτου. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ γείνῃ. Ἐὰν ὑπάρχῃ περίστασις, ὅπως ἐν τῷ μέλλοντι ὑποβληθῶσιν εἰς τοιαύτας ζημίας οἱ διαμετακομίζοντες, τοῦτο δίδει ἀφορμήν, ὅπως νομοθετήσωμεν διὰ τὸ μέλλον, καὶ ὄχι διὰ τὸ παρελθόν, δίδει εἰς ἡμᾶς ἀφορμὴν νὰ μεταρρυθμίσωμεν τὸν νόμον τοῦ 1847, καὶ θεσπίσωμεν νὰ μὴ φορολογῶνται τὰ ἐμπορεύματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα διῆλθον διά τινος δήμου χωρὶς νὰ προηγηθῇ ἡ νόμιμος δήλωσις, διῆλθον δὲ οὐχὶ ἵνα καταναλωθῶσιν ἐν αὐτῷ τῷ δήμῳ.

§158Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον τῆς Βουλῆς ἐποιησάμην παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τὸ ὁποῖον ἀπαράλλακτον εἰσήχθη τότε, καὶ μετ’ εὐχαριστήσεώς μου βλέπω, ὅτι πολλοὶ συνάδελφοι συνεμερίσθησαν τὰς τότε παρατηρήσεις μου, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν παρατηρήσεων ἐκείνων ὑπεβλήθη καὶ τροπολογία. Ἀλλ’ ἡ τροπολογία αὕτη δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς ἀξιώσεις μας, διότι, κατὰ περίεργον σύμπτωσιν, καταστρέφει δικαιώματα κτηθέντα κατὰ τὸ παρελθόν, χωρὶς νὰ θεραπεύῃ τὸ ἄτοπον διὰ τὸ μέλλον. Ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν μόνον τὰ συμβαίνοντα μεταξὺ τῶν ἐμπόρων τῶν Ἀθηνῶν καὶ τῶν ἐνοικιαστῶν τοῦ δημοτικοῦ φόρου τοῦ δήμου Ἀθηναίων, χωρὶς νὰ ἀποβλέψῃ καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας. Ὑποθέσατε, κύριε Ὑπουργέ, ὅτι διέρχεται διὰ τῆς ἐπαρχίας σας δημότης τις ὁδεύων εἰς Ἀθήνας· αὐτὸς θὰ φορολογηθῇ εἰς ὅλους τοὺς δήμους, δι’ ὧν θὰ διέλθῃ, ἐκτὸς ἐὰν ἔχῃ συνοδίαν προπορευομένην 24 ὥρας πρὸ αὐτοῦ μὲ ἕνα γραμματέα καὶ ὀλίγα χαρτόσημα, ὁ ὁποῖος θὰ κάμνῃ εἰς ἕκαστον δῆμον δηλώσεις, ὅτι τὰς ἀποσκευάς, τὰς ὁποίας φέρει μαζύ του ὁ ταξειδιώτης, μεταβιβάζει εἰς Ἀθήνας καὶ δὲν τὰς εἰσάγει εἰς τοὺς ἐν τῷ μεταξὺ δήμους πρὸς κατανάλωσιν. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀπαλλάσσει τοὺς συμπολίτας τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ ἀπὸ τοὺς ἐνοικιαστάς, ἀλλὰ δὲν ἀπαλλάσσει καὶ τοὺς ἐμοὺς συμπολίτας διὰ τὸ μέλλον, διότι γνωρίζετε, πῶς γίνεται ἡ εἴσπραξις τοῦ φόρου εἰς τὰς ἐπαρχίας μας. Διὰ τοῦτο ἤθελον παρακαλέσει τοὺς ἁρμοδίους, — λέγω δὲ τοὺς ἁρμοδίους, διότι βεβαίως οἱ κύριοι Ὑπουργοί, οἱ ὑπογράψαντες τὸ νομοσχέδιον, δὲν εἶναι οἱ συντάκται αὐτοῦ, — νὰ διασαφήσωσιν, ὅτι δὲν ἀπαιτεῖται δήλωσις διὰ τὸ μέλλον περὶ τοῦ ὅτι τὰ ἐμπορεύματα, τὰ εἰσαγόμενα εἰς τὸν δῆμον, δὲν εἰσάγονται πρὸς κατανάλωσιν.

§159Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Μπακόπουλος ὡμίλησε περὶ νόμων, ὡμίλησε περὶ προσβολῆς κεκτημένων δικαιωμάτων. Ἀλλὰ μήπως ὑπάρχουσι κεκτημένα δικαιώματα, προκειμένου περὶ νόμου, τὸν ὁποῖον ἑρμηνεύει ἡ Βουλὴ κατόπιν, καὶ παρέχει εἰς αὐτὸν ἀναδρομικὴν ἰσχύν; Ποῖα εἶναι τὰ κεκτημένα δικαιώματα; Ὅτε κατὰ τὸ 1877 ἐπεξετάθη ἡ φορολογία αὕτη ἐπὶ πάντων τῶν δήμων, καὶ ἐπετράπη εἰς τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια νὰ ἐπιβάλλωσι φόρους, δὲν ἐδόθη ἡ δέουσα προσοχὴ καὶ δὲν ἐλήφθη ἡ δέουσα πρόνοια περὶ αὐτοῦ. Τίνας ἐνοικιαστὰς θὰ προσβάλῃ ὁ νόμος οὗτος; Θὰ προσβάλῃ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσι; Νομίζω, ὅτι, ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑποβάλῃ τὴν τροπολογίαν σαφέστερον, οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι πρόκειται νὰ παραβλαφθῶσι κεκτημένα δικαιώματα.

§160Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ἀληθῶς, Κύριοι, τὰ δύο νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν, εἶχον ὑποβληθῆ καὶ ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, καὶ ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων τούτων προὐκλήθη ἀκριβῶς ἡ προσοχὴ ἡμῶν παρὰ πολλῶν ἐμπόρων ἐνδιαφερομένων ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Πειραιεῖ καὶ εἰς πολλὰ ἄλλα μέρη τῆς Ἑλλάδος. Τὸ νομοσχέδιον, ὅπως εἶχε παρασκευασθῆ ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ὑπεβλήθη εἰς τὸν Δικαστικὸν Σύμβουλον, καὶ ὁ κ. Δικαστικὸς Σύμβουλος ἐμερίμνησε περὶ τῆς βελτιώσεως αὐτοῦ. Τὸ νομοσχέδιον εἴχομεν ὑποβάλει καὶ εἰς τὴν κρίσιν τοῦ κ. Εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ ἄλλων νομομαθῶν, καὶ πάντες οὐδεμίαν ἄλλην ἀντίρρησιν ἔφεραν ἢ μίαν καὶ μόνην, τὴν περὶ τοῦ δεδικασμένου, τὴν ὁποίαν καὶ ἀπεδέχθημεν, καὶ διεγράψαμεν ἐκ τῆς αἰτήσεως τῶν ἐνδιαφερομένων, διότι οἱ ἐνδιαφερόμενοι ἐνόμιζον, ὅτι ἠδύναντο νὰ ζητήσωσι νὰ ληφθῇ νομοθετικὴ πρόνοια καὶ περὶ τοῦ δεδικασμένου καὶ τῶν δικαστικῶν ἀποφάσεων. Ἐπὶ τῇ βάσει λοιπὸν τῶν νομοσχεδίων τῶν ὑποβληθέντων ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως καὶ γενομένων δεκτῶν ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως καὶ ὑφ’ ὁλοκλήρου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, — διότι, ὡς ἤκουσα, καὶ οἱ ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὁμιλήσαντες, πάντες ὡμολόγησαν, ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη τοῦ νόμου τούτου, — νομίζω, ὅτι εἶναι καθῆκόν μας νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν αὐτοῦ μετὰ τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν εἰσηγάγομεν. Ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν γνώμην περὶ τῆς ἑτέρας φορολογίας τῶν παραχειμαζόντων ζώων, ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ταῦτα δὲν πρέπει νὰ φορολογῶνται, ἀλλὰ δὲν γνωρίζω, ἂν δυνάμεθα νὰ περιλάβωμεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ διάταξιν ἀπαλλάττουσαν τὰ ζῷα τὰ παραχειμάζοντα εἰς τοὺς δήμους. Ὅπως ὑπεβλήθη ἡ τροπολογία ἡ ἐμή, περιλαμβάνει πᾶν ὅ,τι ἦτο δυνατὸν νὰ περιληφθῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἦναι σύμφωνος εἰς τὴν ψήφισιν αὐτῆς, παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ προβῶμεν εἰς ταύτην.

§161Δ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§162ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, καὶ ἐκ χαρακτῆρος καὶ ἐξ ἀνατροφῆς εἶμαι ὀλιγώτερον παντὸς ἄλλου ἱκανός, ὥστε νὰ συμβουλεύσω τι, τὸ ὁποῖον ἤθελε παραβλάψει κεκτημένα δικαιώματα. Λέγω τοῦτο, ἀπαντῶν εἰς τὸν ἔντιμον ἐκ Μεσσήνης συνάδελφον. Ὥστε μακρὰν ἐμοῦ ἡ ἰδέα, ὅτι πρέπει νὰ πράξωμέν τι, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ προσβάλλῃ δικαιώματα. Ὡς καὶ ἐξ ἀρχῆς εἶπον, νομίζω ὅτι δὲν πρόκειται περὶ κεκτημένων δικαιωμάτων· πρόκειται περὶ προστασίας ἀνθρώπων καλῆς πίστεως κατὰ τῆς κακῆς πίστεως ἄλλων, οἵτινες, δυστρόπως ἴσως ἢ στρεψοδίκως ἐφαρμόζοντες τὸν νόμον, ἠδυνήθησαν ἔστω νὰ ἀποκτήσωσι καὶ μίαν ἀπόφασιν ἐρήμην κατ’ ἐκείνων, ἢ βιάζουσι τούτους πρὸς πληρωμήν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐκ τῆς γενομένης συζητήσεως ἀπεδείχθη, ὅτι τὸ θέμα τοῦτο ἔχει σπουδαιότητα, καὶ αὐτὸ ἀπέδειξαν αἱ ἀγορεύσεις τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, οἵτινες ἐχειρίσθησαν τὸ θέμα. Νομίζω, ὅτι, ἐπειδὴ τὸ θέμα ἐξετάθη περισσότερον ἢ ὅσον ἐνομίζετο, ὅτε ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον, θὰ ἦτο πρακτικόν, ἂν ὁ κ. Πρόεδρος ἐπεφόρτιζε τρεῖς ἢ τέσσαρας τῶν κ.κ. συναδέλφων, οἵτινες ἐχειρίσθησαν τὸ ζήτημα, νὰ ἐξετάσωσιν αὐτό, συνερχόμενοι ὡς ἐπιτροπή.

§163Ν. Δ. ΛΕΒΙΔΗΣ. Αὐτὸ εἶπον καὶ ἐγώ.

§164ΑΛΕΞ. ΣΚΟΥΖΕΣ. .. Ἀλλὰ μὲ τὴν ῥητὴν παράκλησιν καὶ τὸν ὅρον—αὔριον εἶναι Σάββατον, καὶ δὲν προφθάνουν, —τὴν Δευτέραν νὰ φέρωσι τὸ πόρισμα τῆς μελέτης των, τὸ ὁποῖον νὰ ἱκανοποιῇ τὰς βλέψεις καὶ τὰ δίκαια καὶ τῶν μὲν καὶ τῶν δέ, καὶ τὴν Δευτέραν, ἐρχομένου τοῦ ζητήματος καθαροῦ, νὰ τεθῇ πάλιν τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν σειράν του, καὶ τότε νὰ συζητήσωμεν καὶ ψηφίσωμεν αὐτό.

§165Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἑρμηνευτικῶς πάντοτε, κύριε Ὑπουργέ.

§166ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Βεβαίως, ἑρμηνευτικῶς.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι, ὅπως ὁρισθῇ ἐπιτροπὴ ἐκ Βουλευτῶν πρὸς ἐπεξεργασίαν τοῦ νομοσχεδίου, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§168Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπόψε νὰ σχηματίσητε τὴν ἐπιτροπὴν, κύριε Πρόεδρε.

§169Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Καὶ διὰ τὰ δύο νομοσχέδια.

§170Ν. Δ. ΛΕΒΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τοὺς ἀγορεύσαντας τοὺς γνωρίζετε. Δὲν ὁρίζετε τὰ ὀνόματα αὐτῶν, ἵνα ἀμέσως γείνῃ ἡ ἐπιτροπή;

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Μπακόπουλος, ὁ κ. Ἀλεξανδρόπουλος, ὁ κ. Γούναρης, ὁ κ. Μερλόπουλος καὶ ὁ κ. Βοζίκης. Ἀλλὰ παρακαλοῦνται νὰ συνέλθωσιν αὔριον, ἵνα ἀποφασίσωσι.

§172ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐννοεῖται, ὅτι θὰ ψηφισθῇ εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν ἀπόψε.

§173ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη. Ἀλλ’ ὡρισμένως, κύριε Πρόεδρε, τὴν Δευτέραν νὰ παρακαλέσητε τοὺς κυρίους συναδέλφους, οἱανδήποτε ἀπόφασιν λάβωσι, νὰ τὴν φέρωσιν εἰς τὴν Βουλήν.

§174Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ ὁρίσητε τὴν ὥραν, καθ’ ἣν θὰ συνέλθωμεν.

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον εἰς τὰς 4 μετὰ μεσημβρίαν. Μεταξύ σας συνεννοήθητε.

§176Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Ἂς ψηφισθῇ, κύριε Πρόεδρε, εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν σήμερον.

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύναται νὰ ψηφισθῇ.

§178ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἀφοῦ μάλιστα ἀνεβλήθη καὶ τὸ ἄλλο.

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ὑποβληθεῖσα τροπολογία θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 438). Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ΑΩΚϚʹ τοῦ 1891». (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, κατ’ ἀρχὴν καὶ ἄρθρον μόνον, εἰς βʹ συζήτησιν, ἄνευ ἀντιρρήσεως). Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως ταχυδρομικῆς συμβάσεως, συνομολογηθείσης μεταξὺ τῆς Γενικῆς Διευθύνσεως τῶν ταχυδρομείων καὶ τηλεγράφων καὶ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρείας «Μάγκος, υἱοὶ καὶ Σα». (Γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, κατ’ ἀρχὴν καὶ ἄρθρον μόνον, εἰς αʹ συζήτησιν, ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§180Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπιτρέψατέ μοι δύο λέξεις ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Εἶναί τινα νομοσχέδια τοπικοῦ μὲν ἐνδιαφέροντος, ἀλλὰ μεγάλης ἀνάγκης, τὰ ὁποῖα ἔχουσι ψηφισθῆ εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν. Παρακαλῶ, αὐτὰ νὰ προταχθῶσι.

§181Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅλα θὰ ψηφισθῶσι, κύριε Πετιμεζᾶ.

§182Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν. Ἔχουσι μακρὰν συζήτησιν τὰ ἄλλα. Παραδείγματος χάριν, εἶναι χωρία τινὰ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου, τὰ ὁποῖα στεροῦνται ὕδατος, διότι χείμαρρος κατέστρεψε τὰ παλαιὰ ὑδραγωγεῖα, καὶ ἑπομένως εἶναι ἠναγκασμένοι οἱ κάτοικοι νὰ μετοικήσωσιν.

§183ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κύριε Πετιμεζᾶ, ἀφήσατε τὸν κύριον Πρόεδρον νὰ κανονίζῃ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀποξηράνσεως ἑλῶν καὶ τελμάτων».

§185Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι κατεπεῖγον αὐτό;

§186Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως.

§187Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ἐπεθύμουν, κύριοι Βουλευταί, νὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ ἀναβάλῃ τὴν συζήτησιν τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου ἐπί τινας ἡμέρας τοὐλάχιστον, διότι νομίζω, ὅτι ὑπάρχουσιν ἐν αὐτῷ πολλὰ χρήζοντα μελέτης.

§188Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀπὸ τῆς 7 Φεβρουαρίου εἰσήχθη. Ἔχομεν σήμερον 8 Μαΐου· εἶναι τρεῖς μῆνες!

§189Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ζητῶ συγγνώμην, κύριε Πρόεδρε· δὲν ὁμιλῶ δι’ ἐμέ, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι πολλὰ μέρη χρήζουσι μελέτης ἐκ μέρους τῆς ὑπηρεσίας διὰ τὸν καταρτισμὸν τελειοτέρου νομοσχεδίου.

§190Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ὑπηρεσία θὰ δεχθῇ πᾶσαν παρατήρησιν, ἡ ὁποία ἤθελε συντελεῖ πρὸς βελτίωσιν τοῦ νομοσχεδίου. Λοιπὸν κάμετε παρατηρήσεις.

§191Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Λοιπὸν κατ’ ἄρθρον θὰ συζητήσωμεν, κύριε Πρόεδρε, καὶ θὰ φέρω τὰς παρατηρήσεις μου.

§192Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Βεβαίως.

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§194Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ἐπεθύμουν νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ποία εἶναι ἡ ἀνάγκη τῆς δαπάνης ταύτης διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν μελετῶν τῆς ἀποξηράνσεως τῶν ἑλῶν καὶ τελμάτων· διότι ἡ μελέτη τῆς ἀποξηράνσεως τῶν ἑλῶν καὶ τελμάτων ἐκτελεῖται διὰ τῆς ὑπηρεσίας τῶν μηχανικῶν, ἐργοδηγῶν, ἐπιστατῶν καὶ λοιπῶν, τοὺς ὁποίους μισθοδοτεῖ καὶ σήμερον ἡ ὑπηρεσία τῶν δημοσίων ἔργων. Δὲν νομίζω λοιπόν, ὅτι διὰ τὴν μελέτην τῆς ἀποξηράνσεως τῶν ἑλῶν καὶ τελμάτων ἔχομεν ἀνάγκην δαπάνης τοσαύτης. Αὐτὴν τὴν παρατήρησιν εἶχον νὰ κάμω, καὶ παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, εἰς τί θὰ χρησιμοποιηθῶσιν αἱ 100,000 δραχμαί.

§195Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Πρόκειται περὶ ἔργων ὑδραυλικῶν. Ὑμεῖς περισσότερον ἀπὸ ἐμὲ γνωρίζετε τὴν κατάστασιν τῆς ἐπιστήμης ἐν Ἑλλάδι. Εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ παρασταθῇ ἀνάγκη μετακλήσεως ἐνταῦθα ἐκ τῆς Εὐρώπης ὑδραυλικῶν, οἱ ὁποῖοι θέλουσι χρησιμεύσει εἰς τὴν μελέτην τοῦ τρόπου τῆς ἀποξηράνσεως. Ἔχομεν τέλματα, τὰ ὁποῖα εἶναι μεγάλης ἐκτάσεως, τινὰ δ’ ἐξ αὐτῶν ἐκτάσεως δεκάδων χιλιάδων στρεμμάτων. Ἡ μελέτη, καὶ ὑπὸ ἐντοπίων ἂν ἤθελε γείνῃ, θέλει ἀπαιτήσει δαπάνας, ἀποζημιώσεις, ὁδοιπορικά, ἐπιμίσθια κλπ. Ἀλλ’ ἐὰν φέρωμεν ὑδραυλικοὺς ἔξωθεν, — τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον, — βεβαίως ἡ πίστωσις εἶναι ἀναγκαία.

§196Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἔξωθεν ἐλευσομένους ὑδραυλικούς, κύριε Πρόεδρε, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ παρατηρήσω, ὅτι δὲν θὰ ἦναι οὗτοι πλείονες τοῦ ἑνὸς ἢ δύο. Ἀπόδειξις τούτου εἶναι, ὅτι κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην ἔχομεν ὑπὸ μελέτην ἔργα σπουδαῖα, τὰ ὑδραυλικὰ τῆς Θεσσαλίας, εἰς τὰ ὁποῖα χρησιμοποιοῦμεν ἕνα καὶ μόνον ξένον μηχανικόν. Οὗτος ἐπληρώνετο, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, 15,000 ἢ 16,000 φράγκα χρυσᾶ κατ’ ἔτος, σήμερον δὲ περιωρίσθη ἡ μισθοδοσία του εἰς 10,000 ἢ 12,000. Λοιπόν, ἐὰν ἔλθῃ εἷς καὶ μόνον μηχανικός, ὁ ὁποῖος νὰ διευθύνῃ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν μελετῶν τῆς ἀποξηράνσεως τῶν ἑλῶν καὶ τελμάτων, τοῦτο νομίζω ἀναγκαῖον, διότι παραδέχομαι καὶ ἐγὼ, ὅτι δὲν ἔχομεν εἰδικοὺς ἄνδρας ἐν Ἑλλάδι, οἱ ὁποῖοι νὰ ἀναλάβωσι τὴν διεύθυνσιν ἔργων τοιούτων. Ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὸ ὑπόλοιπον προσωπικόν, θὰ παρατηρήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι τὸ ἄρθρον 2 προνοεῖ περὶ αὐτοῦ, προβλέπει δηλαδή, ὅτι οἱ μηχανικοί, οἱ ἐκτελέσοντες τὴν μελέτην ταύτην τῆς ἀποξηράνσεως τῶν ἑλῶν καὶ τελμάτων, ἔσονται ἀλλοδαποί. Τοῦτο νομίζω ὅτι εἶναι ἀρχὴ ὀλεθρία· διότι ἢ ἔχομεν προσωπικὸν μηχανικῶν, ἢ δὲν ἔχομεν. Καὶ ἐγὼ λέγω, ὅτι ἔχομεν προσωπικὸν μηχανικῶν, ἀλλὰ τὸ μεταχειριζόμεθα κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε νὰ ἦναι ἐντελῶς ἐν τῇ ἀγνοίᾳ καὶ τῇ ἀδυναμίᾳ νὰ ἐκτελέσῃ οἱονδήποτε ἔργον· διότι, ὅτε οἱ μηχανικοὶ οὗτοι ἐξῆλθον ἀπὸ τὰ σχολεῖα, προσελήφθησαν εἰς τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν, καὶ εἰσῆλθον εἰς τὰ δημόσια γραφεῖα, ὁπόθεν οὐδέποτε ἐξέρχονται διὰ τὴν ἐκτέλεσιν οἱουδήποτε σοβαροῦ κἄπως ἔργου, καθ’ ἕκαστον δ’ ἔτος γίνονται χείρονες ἑαυτῶν· διότι, ὅταν εἷς μηχανικὸς μένῃ ἐκτὸς ἐργασίας οἱασδήποτε καὶ ἐπὶ ἓν μόνον ἔτος, αἰσθάνεται τὴν κατάπτωσιν, τὴν ὁποίαν ὑφίσταται, ὑπὸ ἔποψιν καὶ γνώσεων καὶ ἱκανότητος περὶ τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων. Λοιπόν, ἐὰν ἡ ἀρχή, τὴν ὁποίαν εἴχομεν πάντοτε, ἐξακολουθεῖ δὲ καθιεροῦν καὶ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, ἐξακολουθήσῃ, ὥστε, ὁσάκις ἔχωμεν σοβαρόν τι ἔργον νὰ ἐκτελέσωμεν, νὰ μετακαλῶμεν ξένους μηχανικούς, καὶ ν’ ἀναθέτωμεν εἰς τούτους τὴν μελέτην καὶ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτοῦ, τότε δὲν ἐννοῶ, τί μᾶς χρειάζεται τὸ Πολυτεχνεῖον, διὰ τὸ ὁποῖον δαπανῶμεν τόσας χιλιάδας δραχμὰς, τί μᾶς χρειάζεται ἡ ὑπηρεσία τῶν δημοσίων ἔργων, διὰ τὸ προσωπικὸν τῆς ὁποίας νομίζω ὅτι ἔχομεν 5,000,000 ἢ 6,000,000 δρ. δαπάνην. Νὰ τὰ καταργήσωμεν ὅλα αὐτὰ, καὶ ὁσάκις πρόκηται νὰ ἐκτελέσωμεν οἱανδήποτε τοιαύτην ἐργασίαν νὰ λαμβάνωμεν πρόνοιαν νὰ εὑρίσκωμεν τὸ κατάλληλον προσωπικὸν πρὸς ἐκτέλεσιν αὐτῆς. Λοιπὸν παραδέχομαι, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἔλθῃ εἷς ξένος μηχανικὸς, ἵνα διευθύνῃ τὴν ἐργασίαν ταύτην, τὸ δὲ λοιπὸν προσωπικὸν, τὸ ὁποῖον θ’ ἀσχοληθῇ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος μελετῶν, νὰ προσληφθῇ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων ἔργων, ἢ ἐξ ἄλλων μηχανικῶν, ἐργαζομένων καὶ ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας. Τοῦτο ἐπιβάλλουσι τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους τοῦτο ἐπιβάλλει τὸ συμφέρον αὐτῆς τῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων ἔργων.

§197Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐζήτησα τὴν συναίνεσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι ἔχω πεῖράν τινα τῶν περὶ τούτου. Συμπολίτης μου μοὶ ἐνεπιστεύθη ποσὸν 70,000 δραχμῶν, ἵνα διατεθῇ εἰς κατασκευὴν ὑδραγωγείου, ἐπὶ τῇ βάσει μελέτης, τὴν ὁποίαν νομομηχανικὸς διέπραξε καὶ ὑπέβαλεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς δαπάνης· ἐστάλη εἰς τὸν συμπολίτην μου ἡ μελέτη καὶ ὁ προϋπολογισμὸς, καὶ αὐτὸς μοὶ ἀνεκοίνωσεν, ὅτι τίθησιν εἰς τὴν διάθεσίν μου 70,000 δραχμὰς, ἔστειλε δὲ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἤδη ἐξ αὐτῶν τὰς 50 χιλιάδας. Ἐπειδὴ ὅμως περιεβαλλόμην δι’ εὐθύνης περὶ τῆς ἐπιτυχίας τοῦ ἔργου διὰ τῆς ἐπιστολῆς του, παρεκάλεσα τὸν κύριον Σούλην νὰ μεταβῇ ἐπὶ τόπου καὶ ἐπιθεωρήσῃ τὴν μελέτην τοῦ ἔργου. Μετέβη ὁ κ. Σούλης, ἀλλ’ ἐπανελθὼν ἀνέφερεν ὅτι, ἂν κατασκευασθῇ τὸ ὑδραγωγεῖον ἐπὶ τῇ βάσει τῆς μελέτης τοῦ νομομηχανικοῦ, θέλουσι διαρραγῆ οἱ σωλῆνες ἀμέσως, διότι ἡ δύναμις τοῦ ὕδατος εἶναι ἀνωτέρα τῆς ἀντοχῆς τῶν σωλήνων. Τὰ πράγματα δὲν εἶναι τόσον εὔκολα, ὡς βλέπετε. Ἀπόδειξις εἶναι, ἡ ἀποξήρανσις τῆς κοιλάδος τοῦ Παμίσου πόσα ἔτη διαρκεῖ· καὶ ἀπόδειξις εἶναι προσέτι καὶ αὐτὸ τὸ Βοιωτικὸν πεδίον, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ 1845–1846 ἀπεξηράνθη, καὶ ἔκτοτε ἐπὶ πολλὰ ἤδη ἔτη καλλιεργεῖται· ἀπόδειξις τὸ Θριάσιον πεδίον, ἐν τῷ ὁποίῳ ἡ ὑδραυλικὴ ἐργασία ἐγείρει ἐν πολλοῖς ἀγανάκτησιν...

§198Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ξένος μηχανικός.

§199Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δύναμαι νὰ ἐπιβαρύνω τὸν ξένον. Ὁ ξένος ἦλθεν ἐνταῦθα, ἔμεινε δύο ἡμέρας καὶ ἀνεχώρησε. Δὲν διέμεινεν, ἵνα ποιήσηται μελέτας. Ἦλθε νὰ δώσῃ συνταγὴν μόνον, ἐνῷ ὁ ἄλλος εἶναι ἰθαγενὴς ὑδραυλικός! Διὰ τοῦτο ἐνόμισα, ὅτι ἤθελεν ἀποβῆ ἀναγκαιοτάτη ἡ πρόσκλησις ὑδραυλικῶν μηχανικῶν. Καὶ δὲν ἔχομεν μόνον τὸ τέλμα τοῦ Λεσινίου, τὸ ὁποῖον κατέχει 80,000 στρέμματα, ἔχομεν καὶ τὸ τέλμα τοῦ Τρινάσου, ἔχομεν πολλὰ πολλῶν ἐκτάσεων τέλματα. Ἐὰν δὲ ἡ ἀποξήρανσις ἐγίνετο ταχυτέρα, ταχύτερον ἤθελον παρασκευασθῆ τὰ ἐδάφη, ἵνα παραδοθῶσιν εἰς τὴν γεωργίαν. Διὰ τοῦτο κρίνω, ὅτι ἠδυνάμεθα νὰ καλέσωμεν δύο ἢ τρεῖς ὑδραυλικοὺς καὶ νὰ τοὺς ἀποστείλωμεν ἐπὶ τόπου, ἵνα προβῶσιν εἰς μελέτας. Ἐὰν ἡ βελτίωσις τοῦ σώματος τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν ἐγγυᾶται μελέτας πρὸς παρασκευὴν καλλιτέραν, ἢ πρὸς διοίκησιν εὐρυτέραν, τὸ ζήτημα εἶναι ἀλλότριον· τὸ κύριον ὅμως ζήτημα εἶναι μέτρον προτεινόμενον πρὸς ἀποξήρανσιν ἑλῶν καὶ τελμάτων. Πρὸς τοῦτο ζητεῖται ἡ πίστωσις. Ἐὰν δὲν δαπανηθῶσι τὰ χρήματα, θέλουσι μείνει εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον.

§200Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Εἶναι καὶ μία ἄλλη περίπτωσις, τοῦ νὰ μείνῃ τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἀνεκτέλεστον, ὅπως ἔμεινεν ἀνεκτέλεστος καὶ ὁ νόμος περὶ προσκλήσεως ξένου ἐπιτελάρχου· καίτοι ὁ νόμος ἐψηφίσθη πρὸ τριετίας, ὁ ἐπιτελάρχης ἀκόμη δὲν ἐκλήθη!

§201Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ἐγὼ θεωρῶ τὸ ζήτημα σοβαρώτατον, ἀλλ’ ἴσως δὲν ἐξεφράσθην ἀρκετὰ σαφῶς, ἢ δὲν ἐνοήθην ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Ἐπιμένω, κύριε Πρωθυπουργέ, ὅτι τὸ σῶμα τῶν μηχανικῶν τῶν δημοσίων ἔργων δὲν ἔχει λόγον ὑπάρξεως, ἐφ’ ὅσον δὲν ἔρχεται εἰς ἄμεσον συνάφειαν μὲ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων. Μέχρι τοῦδε τὸ σῶμα τοῦτο δὲν ἐζυμώθη ἐπαρκῶς μὲ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν δημοσίων ἔργων. Μοὶ ἐφέρατε ἓν μεμονωμένον παράδειγμα περὶ τῆς ἐκτελέσεως ἑνὸς ἔργου, καὶ χαίρω πολύ, διότι τοῦτο θὰ μὲ βοηθήσῃ μεθαύριον, ὅταν παρουσιασθῇ περίστασις, τὴν ὁποίαν ἀναμένω, ἵνα φέρω ἑκατοντάδας παραδειγμάτων, καθ’ ἃς οἱ ἐπιθεωρηταὶ καὶ οἱ μηχανικοὶ καὶ οἱ ἐργοδηγοὶ ἔκαμαν τερατουργήματα ὄχι μόνον ὑπὸ τεχνικὴν ἔποψιν, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἄλλας διαφόρους ἐπόψεις.

§202Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Περὶ ἀτόμων καὶ οὐχὶ περὶ τοῦ σώματος ὡμίλησα.

§203Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Περὶ τῶν ἀτόμων ἐκείνων. Πολὺ καλά. Ἐὰν δὲν ἐφοβούμην, ὅτι ἤθελον παρεκκλίνει τὴν συζήτησιν καὶ ἤθελε παρέλθει ἐπὶ ματαίῳ ὁ χρόνος, θὰ ἤρχιζον νὰ ἀναφέρω πρὸς ὑμᾶς τὰ λάθη καὶ τὰ σφάλματα, τὰ ὁποῖα οἱ ξένοι μηχανικοὶ ἔκαμαν ἐν Ἑλλάδι. Θὰ ἐξέθετον τὴν διασπάθησιν τῶν ἑκατομμυρίων, — δι’ ἃ εὑρισκόμεθα σήμερον ὑπὸ τὸν ζυγὸν τοῦ ἐλέγχου — ἀπὸ τοὺς ξένους μηχανικούς, καὶ θὰ σᾶς ἔπειθον, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι δὲν εἴμεθα καὶ πάντοτε ἀσφαλεῖς, ὅταν προσκαλῶμεν ξένους μηχανικούς, ἵνα διευθύνωσι τὰς ἐργασίας μας, ἀλλὰ δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν εὐσυνειδήτους ἀνθρώπους καὶ τεχνικῶς κατηρτισμένους, ἵνα ἐκτελέσωσι τὴν ἐργασίαν των, ὅπως ἐπιβάλλει τὸ καθῆκον εἰς πάντα ἄνθρωπον τῆς τέχνης. Διὰ τοῦτο ἐξακολουθῶ νὰ ἐπιμένω, καὶ λέγω, ὅτι δύναται ἡ Κυβέρνησις ἄριστα — καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ ἀντείπῃ εἰς τοῦτο — νὰ καλέσῃ ἕνα μηχανικὸν ἀνεγνωρισμένης ἀξίας, ὅστις νὰ διευθύνῃ τὴν ἐργασίαν ταύτην. Αὐτὸς θὰ ἐγκαθιδρύσῃ τρία, τέσσαρα, πέντε ἢ δέκα συνεργεῖα διὰ τὰς μελέτας. Ἐκτελουμένης δὲ τῆς ἐργασίας ταύτης ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψιν καὶ τὴν εὐθύνην τοῦ μηχανικοῦ τούτου, εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι, ἐὰν αὐτὸς ἐννοῇ νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκόν του, καὶ ἦναι εἰς τὸ ὕψος τῆς θέσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἤθελε καλέσει αὐτὸν τὸ Κράτος, αἱ μελέται θὰ γείνωσιν ὅπως πρέπει· διότι, καθ’ ἣν στιγμὴν γείνωσι σφάλματα, αὐτὸς θέλει προνοήσει καὶ θέλει ἀντικαταστήσει τοὺς ἀνικάνους δι’ ἄλλων, δυναμένων νὰ ἐκτελέσωσιν ἀκριβῆ μελέτην. Ἐπαναλαμβάνω δὲ νὰ σᾶς διαβεβαιώσω, ὡς ἐκ τοῦ ἐπαγγέλματός μου, ὅτι ἐν Ἑλλάδι ἔχομεν μηχανικούς, οἱ ὁποῖοι θὰ ἠδύναντο νὰ παραβληθῶσι πρὸς τοὺς ἀρίστους ἐν Εὐρώπῃ, ἐὰν ἐξετέλουν ἔργα. Ἀλλ’ αὐτοὶ δὲν εἰργάσθησαν. Οἱ μηχανικοί, οἱ ὁποῖοι σήμερον ἐν Ἑλλάδι δύνανται νὰ ἔχωσιν ἕνα ἐπὶ πλέον λόγον, ὅσοι εἶναι εἰς θέσιν ν’ ἀσχοληθῶσι μὲ ἔργα καὶ νὰ ἔχωσι περὶ τούτων γνώμην, εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπηγγέλθησαν τὸν ἐργολάβον, διότι γενόμενοι ἐργολάβοι συνεχρωτίσθησαν, οὕτως εἰπεῖν, μὲ τὴν ἐργασίαν, καὶ ἀντελήφθησαν περὶ τίνος πρόκειται· οἱ ἄλλοι δυστυχῶς ἔμειναν εἰς τὰ γραφεῖα, θεωροῦντες ἢ ὑπογράφοντες ἔγγραφα, καὶ ἐν συνόλῳ γραφικὴν μόνον ἐκτελοῦντες ἐργασίαν. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον βεβαίως δὲν δύναται νὰ σχηματισθῇ ὑπηρεσία.

§204Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλ’ ἐὰν ἐπρόκειτο ὑμεῖς νὰ ἦσθε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ νὰ προνοήσητε περὶ ἀποξηράνσεως τελμάτων, καὶ ἐφηρμόζετε αὐτά, τὰ ὁποῖα λέγετε, δὲν ἠθέλετε ἔχει ἀνάγκην δαπανῶν; Ἴσως δὲν ἠθέλετε ἔχει ἀνάγκην δαπάνης 100 χιλιάδων, ἀλλ’ ἐνδεχόμενον νὰ ἦτο ἀνάγκη μόνον 70 χιλιάδων, ἢ 60 χιλιάδων.

§205Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Θὰ εἶχον ἀνάγκην δαπάνης διὰ τὴν μισθοδοσίαν αὐτῶν.

§206Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ τὴν μισθοδοσίαν μόνον;

§207Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Βεβαίως· διότι ὁλόκληρον τὸ λοιπὸν προσωπικὸν πληρώνεται σήμερον.

§208Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Θέλομεν ἔχει τὰ συνεργεῖα.

§209Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ὑπάρχουσιν ἐργοδηγοί, ἐπιστάται τῶν δημοσίων ἔργων κλπ.

§210Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Φιλονικεῖτε περὶ τοῦ ποσοῦ, καὶ οὐχὶ περὶ τῆς ἀρχῆς.

§211Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Βεβαιότατα, καὶ περὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ ἄρθρου 2.

§212Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅταν προτεθῇ πρὸς συζήτησιν τὸ ἄρθρον 2, τότε συζητοῦμεν.

§213Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Λοιπόν, ἐνῷ φιλονικοῦμεν περὶ τοῦ ποσοῦ, ἐζήτησα νὰ μάθω, εἰς τί θὰ χρησιμοποιηθῶσιν αἱ 100 χιλιάδες.

§214Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἂς ἐλαττωθῇ τὸ ποσὸν εἰς 50,000.

§215Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι λόγος γίνεται οὐχὶ περὶ τοῦ ποσοῦ τῆς πιστώσεως, ἀλλὰ περὶ τῆς ἀρχῆς, ἐὰν τουτέστι θὰ μετακληθῶσι ξένοι μηχανικοὶ πολλοὶ, εἰς τοὺς ὁποίους θὰ ἀνατεθῇ ἡ ἐργασία, ἢ θὰ μετακληθῇ εἷς μόνον, ὡς διευθυντὴς τῆς ἐργασίας τῶν περὶ ὧν πρόκειται μελετῶν. Περὶ τούτου ἐγένετο λόγος. Τὸ ζήτημα τῆς πιστώσεως, ἂν θὰ ἦναι 100 χιλιάδες ἢ 80 χιλιάδες, εἶναι ἐντελῶς δευτερεῦον, διότι ἡ πίστωσις θὰ χρησιμεύσῃ μόνον πρὸς ἀποζημίωσιν ἐκείνου, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ μετακληθῇ. Νομίζω ὅτι ἡ συζήτησις, τὴν ὁποίαν ἔκαμε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Νάξου, ἀπέβλεπεν εἰς τοῦτο, ὅτι καλὸν εἶναι νὰ μετακληθῇ εἷς διευθύνων τὴν ἐργασίαν, νὰ ἀνατεθῇ δὲ, ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν αὐτοῦ, ἡ ἐκτέλεσις τῆς ἐργασίας εἰς τὸ σῶμα τῶν Ἑλλήνων μηχανικῶν.

§216Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλ’ αὐτὸ ἀφορᾷ τὴν διοίκησιν.

§217Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Βεβαίως ἀφορᾷ τὴν διοίκησιν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ γίνεται λόγος περὶ ξένων, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ ἀναλάβωσι τὰς μελέτας, νομίζω ὅτι εἶναι ἐπίκαιρος ἡ παρατήρησις, ἡ ὁποία ἐγένετο. Ἐὰν δὲ μοὶ ἐπέτρεπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἤθελον ὑποβάλει εἰς αὐτὸν σκέψεις τινάς.

§218Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Βεβαίως.

§219Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἤθελον εἴπει εἰς αὐτὸν, ἐκ πείρας, ἣν ἔχω ἐκ Κερκύρας, —ὅπερ δὲν ἀγνοεῖ βεβαίως καὶ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, —ὅτι ὁ ἀείμνηστος Ζαμπέλιος ἀφῆκε τὴν περιουσίαν αὐτοῦ πρὸς ἀποξήρανσιν τῶν ἑλῶν καὶ τελμάτων τῆς Κερκύρας. Πρὶν ἢ ἀποθάνῃ, ὁ Ζαμπέλιος εἶχε μετακαλέσει, δαπάναις τῆς διαχειριστικῆς τότε ἐπιτροπῆς, ξένον μηχανικὸν, ὅπως ἐπιληφθῇ τῆς μελέτης τῶν ἔργων, τῶν ἀναγκαίων πρὸς ἀποξήρανσιν τῶν ἐν Κερκύρᾳ ἑλῶν καὶ τελμάτων. Μετὰ τὸν θάνατον αὐτοῦ παρεσχέθησαν τὰ μέσα, καὶ προέβημεν εἰς τὴν ἐργασίαν. Ὁμολογῶ δὲ, ὅτι ἡ ἐργασία, ἡ τότε γενομένη, καίτοι διηυθύνετο ὑφ’ ἑνὸς μόνον μηχανικοῦ, ἔχοντος ὑπὸ τὴν διεύθυνσίν του ἐργοδηγούς τινας καὶ ἐργάτας, ἀπέδειξεν ἐκ τῶν ὑστέρων, ὅτι καλῶς εἶχε γείνῃ, διότι καὶ οἱ προϋπολογισμοὶ τῆς δαπάνης, οἱ ὑπὸ τοῦ διευθυντοῦ τοῦ ἔργου γενόμενοι, ἀπεδείχθησαν ἐν τῇ ἐκτελέσει οὐχὶ μακρὰν τῆς ἀληθείας εὑρισκόμενοι, καὶ τ’ ἀποτελέσματα, ἅτινα ἐπετεύχθησαν διὰ τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων, ἀπέδειξαν, ὅτι ἡ μελέτη αὐτῶν ἦτο πολὺ εὐσυνείδητος. Εἷς καὶ μόνος λοιπὸν μηχανικός, ἐργασθεὶς ἐπί τινα χρόνον,—ἐπὶ δύο ἔτη, ἂν δὲν ἀπατῶμαι,—ἔχων δὲ ὑπὸ τὴν διεύθυνσίν του πολλοὺς ἐργοδηγοὺς καὶ ἐργάτας, κατώρθωσε νὰ προετοιμάσῃ τοὺς προϋπολογισμοὺς καὶ τὰ σχέδια πρὸς ἀποξήρανσιν 6 ἢ 7 ἑλῶν. Ἐννοεῖται, ὅτι ἐδῶ τὰ ἕλη εἶναι περισσότερα, καὶ ἀπαιτεῖται ἐργασία μεγαλειτέρα. Ὑποθέτω λοιπὸν, ὅτι, ἐὰν μετακληθῇ εἷς ξένος, εἰδικὸς καὶ πεπειραμένος, ὁ ὁποῖος νὰ διευθύνῃ τὰς ἐργασίας, θὰ κατορθώσῃ νὰ φέρῃ εἰς πέρας τὸ ἔργον, ἐὰν δώσητε ὑπὸ τὰς διαταγὰς αὐτοῦ μηχανικοὺς καὶ ἐργοδηγοὺς, δυναμένους νὰ ἐκτελέσωσι τὴν ἐργασίαν. Εἰς τὸ σῶμα δὲ τῶν Ἑλλήνων μηχανικῶν ὑπάρχουσι πολλοί, δυνάμενοι εἰς τὸ ἔργον τοῦτο νὰ χρησιμεύσωσιν. Ὁμιλοῦμεν πολλάκις περὶ ξένων· ἀλλὰ δὲν πιστεύω ἡ Βουλὴ νὰ ἀγνοῇ, ὅτι, ἐνῷ οἱ ξένοι μηχανικοὶ ὑπῆρξαν πράγματι ὠφέλιμοι, ἐν τούτοις καὶ αὐτοὶ ἴσως διέπραξαν λάθη τῆς αὐτῆς φύσεως, ἢ καὶ χειρότερα πολλάκις—ὑπὸ ἔποψιν μάλιστα προϋπολογισμοῦ—ἐκείνων, τὰ ὁποῖα σήμερον παρατηροῦμεν ὑπὸ τῶν μηχανικῶν ἡμῶν γινόμενα. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ συμφωνήσωμεν ὡς πρὸς τοῦτο, ὅτι τὸ μέτρον τῆς μετακλήσεως ξένου εἰδικοῦ, ὅπως διευθύνῃ τὴν ἐργασίαν, εἶναι ἄριστον, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον, ἰδικοί μας μηχανικοί, ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν αὐτοῦ νὰ ἐκτελῶσι τὴν ἐργασίαν. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν πίστωσιν, νομίζω ὅτι δύναται νὰ μείνῃ ἡ πίστωσις ὅπως ὡρίσθη, διότι, ἐννοεῖται, ἡ Κυβέρνησις θέλει φροντίσει, ἵνα ὑπὸ τοὺς ἐπωφελεστέρους ὅρους προβῇ εἰς συμφωνίαν πρὸς τὸν ξένον μηχανικόν, τὸν ὁποῖον θὰ μετακαλέσῃ, καὶ θέλει κάμει χρῆσιν τῆς πιστώσεως, ὅση εἶναι ἀναγκαία πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων· διότι δὲν εἶναι μόνον ἡ μισθοδοσία καὶ τὰ ὁδοιπορικὰ τοῦ μέλλοντος νὰ διευθύνῃ τὴν ἐργασίαν, ἀλλ’ εἶναι καὶ ὅλη ἡ ἄλλη ὑπηρεσία ἡ σχετική· ἔχομεν δὲ παράδειγμα τὸ τῶν ὑδραυλικῶν κλπ. ἔργων τῆς Θεσσαλίας σήμερον, πόσαι δαπάναι ἐγένοντο, καὶ ὅτι ἡ δαπάνη διὰ τὸν μετακληθέντα ξένον ὑδραυλικὸν δὲν ἀπερρόφησε τὸ ποσὸν ὅλον. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι ἡ πίστωσις δύναται νὰ μείνῃ, ὡς ἔχει. Ἐὰν δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παραδέχηται τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ὑπεβάλομεν εἰς αὐτὸν, δύναται νὰ τὰς ἐφαρμόσῃ· ἐὰν δ’ ἔχῃ ἐναντίας ἰδέας, καὶ νομίζῃ, ὅτι πρέπει νὰ μετακαλέσῃ πολλοὺς ξένους μηχανικούς, αὐτὸ ἀπόκειται εἰς τὴν κρίσιν αὐτοῦ.

§220Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ὑπάρχουσι πολλοὶ ὑδραυλικοὶ ἐν τῷ σώματι τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἐπεχείρησα, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἄλλοτε νὰ ἀποπειραθῶ ἀποξηράνσεις λιμνῶν, ἰδίως ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Μαντινείας τῆς λίμνης Τάκας τοῦ δήμου Τεγέας τῆς Μαντινείας· δὲν θέλω δὲ νὰ ὀνομάσω τὸν μηχανικὸν, ὁ ὁποῖος ἦτο ἐκεῖ καὶ ἀνέλαβε τὸ ἔργον τοῦτο. Ἀλλ’ ὅτε εἷς Γάλλος σπηλαιολόγος, ὁ ὁποῖος διέμενεν ἐν Κωνσταντινουπόλει, μαθὼν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐξετέλεσε τοιαῦτα ἔργα, μὲ παρεκάλεσε δι’ ἐπιστολῆς νὰ στέρξωμεν νὰ ἔλθῃ καὶ ἐπισκεφθῇ τὰ ἔργα ἄνευ ἀποζημιώσεως, φέρων μάλιστα μεθ’ ἑαυτοῦ καὶ τὰ ἐργαλεῖα αὐτοῦ, ἔσπευσα καὶ ἐδέχθην τὴν πρότασιν, κατέμαθον δὲ τότε τὴν μεγάλην διαφοράν, ἡ ὁποία ὑπῆρχε μεταξὺ τοῦ πραγματικοῦ αὐτοῦ ἐπιστήμονος σπηλαιολόγου καὶ τῶν ἄλλων. Ἔργα ὑδραυλικὰ ἔχομεν πολλά, καὶ νομίζω, ὅτι ὄχι μόνον τὸ συμφέρον τῆς δημοσίας ὑγείας, ἀλλὰ καὶ τὸ τῆς ἐνισχύσεως τῆς παραγωγῆς ἀπαιτεῖ νὰ μὴ τὰ καταλίπωμεν εἰς τοιαύτην κατάστασιν· εἶναι δὲ ἀνάγκη νὰ φέρωμεν δύο ἢ τρεῖς ξένους ὑδραυλικούς, ὧν ἕκαστος θέλει λάβει ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησίν του δύο ἢ τρεῖς νομούς. Διότι εἰς πάντας τοὺς νομοὺς ὑπάρχουσιν ἕλη καὶ τέλματα· ἐν τῇ Δυτικῇ Ἑλλάδι αἱ ὄχθαι τῆς Λυσιμαχίας καὶ τῆς Τριχωνίδος εἶναι ἕλη· ἐν τῷ δήμῳ Οἰνιάδος εἶδον τὸ τέλμα τοῦ Λεσινίου, μεγίστην κατέχον ἔκτασιν· ἐν Ἐπιδαύρῳ τῇ Λιμηρᾷ καὶ ἐν τῇ Κυνουρίᾳ ὑπάρχουσιν ὡσαύτως τέλματα, καὶ ἀλλαχοῦ πολλά. Ἐὰν λοιπὸν μετακαλέσωμεν τρεῖς ξένους, καὶ διαιρέσωμεν εἰς τρεῖς περιφερείας τὴν Ἐπικράτειαν, θέλομεν συντελέσει εἰς πληρεστέραν μελέτην τὸ πρῶτον, εἰς ἀγρυπνοτέραν ἐπιτήρησιν εἶτα τῶν ἔργων. Ἡ ἀρχαιότης διδάσκει, ὅτι ἕκαστον ἐπάγγελμα ἔχει συμφυῆ καὶ ἐλαττώματα, ὁ δὲ κ. ἐκ Νάξου συνάδελφος, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐπιστήμων, δὲν θέλει βεβαίως δυσαρεστηθῆ, ἐὰν ἀναφέρω, τί ἀνεκαλύφθη ἐπὶ πλακός, ἡ ὁποία ἀνευρέθη ἐν Ἐφέσῳ. Ἀνεκαλύφθησαν ἐπ’ αὐτῆς οἱ ὅροι, ὑφ’ οὓς ἐξετελοῦντο τότε τὰ δημόσια ἔργα· κατὰ τοὺς ὅρους δὲ τούτους ἡ πόλις τῆς Ἐφέσου, ὁσάκις ἐπρόκειτο νὰ προβῇ εἰς ἐκτέλεσιν δημοσίου τινὸς ἔργου, ἐκάλει τοὺς μηχανικούς, καὶ ἐζήτει παρ’ αὐτῶν νὰ συντάξωσι τὸν προϋπολογισμὸν τῆς ἀπαιτουμένης δαπάνης· ἐὰν δ’ οὗτοι ἀνελάμβανον κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου, καὶ συνέβαινε νὰ ὑπερβῶσι τὸ ποσὸν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐὰν ὑπερέβαινον αὐτὸ κατὰ τὸ τέταρτον τοῦ προϋπολογισθέντος ποσοῦ, ἡ πόλις ἀνελάμβανε νὰ πληρώσῃ ὄχι μόνον τὸ ποσὸν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ καὶ τὸ ὑπερβάλλον τέταρτον τοῦ ποσοῦ τούτου· ἐὰν ὅμως ὑπερέβαινον τὴν προϋπολογισθεῖσαν δαπάνην κατὰ ποσὸν ἀνώτερον τοῦ τετάρτου, ἡ πόλις ἐξεποίει τὰ εἰς ὑποθήκην κτήματα τῶν συνταξάντων τὸν προϋπολογισμὸν τῆς δαπάνης, πρὸς ἀποπληρωμὴν τοῦ ἔργου.

§221Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Εἰς αὐτὸ ἐβασίσθη καὶ ὁ κύριος Πρωτοπαπαδάκης.

§222Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τοῦτο δὲ δεικνύει, ὅτι ἐλαττώματά τινα εἶναι συμφυῆ μὲ τὰ ἐπαγγέλματα, φρονῶ δὲ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἤμεθα τοσοῦτον αὐστηροὶ ἐπικριταί. Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἔχω ἀφορμὴν νὰ ἦμαι ἐνθουσιασμένος διὰ τὸ σῶμα τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν, ἀλλὰ καὶ δὲν εἶμαι τοσοῦτον ἀδυσώπητος ἐπικριτής, οὐδὲ νομίζω, ὅτι πάντες οἱ ἀποτελοῦντες αὐτὸ εἶναι ἀκατάλληλοι. Ἀπαιτεῖται βεβαίως μεγίστη ἐπιτήρησις καὶ ἔλεγχος διηνεκής, τότε δὲ τὰ ἐλαττώματα περιστέλλονται. Λοιπόν, ὅτε εἰσῆγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλήν, εἶχεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι μετακαλῶν τρεῖς ἢ τέσσαρας ξένους ἠδύνατο νὰ διαιρέσῃ τὴν χώραν εἰς περιφερείας, ἑκάστην δὲ περιφέρειαν νὰ ἀναθέσῃ εἰς ἕνα ἐκ τῶν μετακληθησομένων ξένων μηχανικῶν, ὅστις ἤθελε καταρτίσει συνεργεῖον, ἤθελε προβῆ εἰς μελέτας καὶ συντάξει προϋπολογισμούς, ἐπ’ αὐτῶν δὲ βασιζομένη ἡ Κυβέρνησις ἤθελεν ἀποφασίσει τὴν περαιτέρω ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου. Οὕτω τὸ ποσὸν τῆς πιστώσεως τῶν 100 χιλιάδων δραχμῶν ἀνεγράφη κατὰ τύχην, καὶ οὐχὶ διότι ἐγένετο πρὸς τοῦτο ὑπολογισμός.

§223Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ πρῶτον βῆμα, ὅπερ γίνεται διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου περὶ ἀποξηράνσεως ἑλῶν καὶ τελμάτων, δέον νὰ τύχῃ τῆς ἐγκρίσεως τῆς Βουλῆς. Ὅτι ὑπάρχουσι πρὸς ἐκτέλεσιν πολλὰ ἔργα, συνδεόμενα οὐ μόνον μὲ τὴν ὑγείαν, ἀλλὰ καὶ μὲ τὴν ἀπόδοσιν τῆς χώρας, εἶναι πασίγνωστον. Βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι γνωρίζω πάντα τὰ ἕλη καὶ τὰ τέλματα τῆς Ἑλλάδος, ἀλλ’ ἐκ τῆς ἐπαρχίας τῆς ἐμῆς καὶ τῆς γείτονος Τριχωνίας λαμβάνων ἀφορμήν, δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι εἶναι ἀπορίας ἄξιον, ὅτι μετὰ ὀγδοήκοντα ἐτῶν ἐλεύθερον βίον μεγάλαι ἐκτάσεις γῆς ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἐκείναις εὐφορώταται, δυνάμεναι ν’ ἀποξηρανθῶσι διὰ μικρᾶς σχετικῶς δαπάνης καὶ νὰ ἀρδεύωνται, μένουσι κεκαλυμμέναι ὑπὸ τῶν ὑδάτων καὶ ἐντελῶς ἄχρηστοι καὶ ἀνωφελεῖς διὰ τοὺς κατοίκους καὶ διὰ τὸ Δημόσιον. Τὸ πρῶτον ἀπαιτούμενον, ὅπως γένηται ἀποξήρανσις καὶ χρησιμοποίησις τῶν ἐκτάσεων αὐτῶν, εἶναι νὰ μελετηθῶσιν ὑπὸ μηχανικοῦ ὑπὸ ἔποψιν τεχνικὴν, καὶ νὰ προϋπολογισθῶσιν αἱ δαπάναι τοῦ ἔργου καὶ ἡ πρόσοδος, καὶ ἔπειτα νὰ κληθῶσιν, ἐν γνώσει τῆς ἐπιχειρήσεως καὶ τῆς ἀναγκαίας δαπάνης καὶ τοῦ ἐλαχίστου ὅρου προσόδου, οἱ κεφαλαιοῦχοι πρὸς ἐκτέλεσιν. Ἐν ὅσῳ δὲν ἔχομεν προϋπολογισμούς, οὐδὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν. Εὐθὺς ὅμως, ὡς δυνηθῆτε νὰ παρουσιάσητε τὰ σχέδια τῆς ἀποξηράνσεως καὶ τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν δαπανῶν καὶ τῶν ἐσόδων, βασιζόμενοι εἰς τὸ ποσὸν τῶν ἀποκαλυφθησομένων πρὸς καλλιέργειαν στρεμμάτων καὶ τῆς ἐτησίας κατὰ στρέμμα πληρωμῆς προσόδου ἐκ μέρους τῶν μελλόντων νὰ λάβωσιν αὐτὰ, εὔκολον εἶναι νὰ εὕρητε κεφαλαιούχους, οἵτινες, βεβαιούμενοι ἐπὶ τόπου περὶ τῶν δαπανῶν καὶ τῶν πιθανῶν ἐσόδων, θὰ δεχθῶσι ν’ ἀναλάβωσιν αὐτὸ, ἢ νὰ χορηγήσωσι τὰ χρήματα. Ἡ μελέτη καὶ αὐτοῦ καὶ τῶν ἄλλων ἔργων ἀποξηράνσεως εἶναι ἀναπόφευκτος. Συνδεομένη ἡ ἐκτέλεσις αὐτῶν μετὰ τῶν ἀρδευτικῶν ἔργων, θὰ συντελέσῃ περισσότερον παντὸς ἄλλου εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς. Ἡ μελέτη ἀπαιτεῖ πολὺ καὶ εἰδικὸν προσωπικόν, ἀλλ’ αὕτη εἶναι τοσοῦτον ὠφέλιμος καὶ κατεπείγουσα, διὰ λόγους ὑγείας καὶ ὑλικοῦ γενικοῦ συμφέροντος, ὥστε οὐδεμία Κυβέρνησις ἐπιτρέπεται νὰ διστάζῃ ἀπέναντι τῆς δαπάνης. Ἡ Θεσσαλία ἰδίως τοιαῦτα ἔργα περιμένει ἀποξηράνσεως καὶ ἀρδεύσεως, ἵνα αὐξήσῃ τὴν παραγωγὴν αὑτῆς. Ἄλλοτε, ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας Βουλευτοῦ, ἐκλήθη ἐξ Ἰταλίας εἰδικὸς ὑδραυλικός, ὅπως μελετήσῃ τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα τῆς Θεσσαλίας. Τὸ πρῶτον δὲ, ὅπερ οὗτος ἐζήτησε νὰ μάθῃ, ἦτο, ἂν ὑπῆρχεν ὁ ἀναγκαῖος χωρομετρικὸς καὶ ὑψομετρικὸς χάρτης τῆς Θεσσαλίας, καὶ ἔμαθεν, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν. Ὑπῆρχε μόνον ἡ ἐργασία τῆς χαρτογραφικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἥτις ἀκόμη εὑρίσκεται εἰς τοὺς τριγωνισμούς.

§224Ν. Δ. ΛΕΒΙΔΗΣ. Οὔτε τὸ ποσὸν τοῦ ὕδατος ἐγνώριζον.

§225Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἔκτοτε ἐτέθησαν τὰ βροχόμετρα. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ πρόσκλησις δύο ἢ τριῶν ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς εἰδικῶν ὑδραυλικῶν ἐπιβάλλεται· διότι, ὅσην καὶ ἂν ἔχῃ τις ὑπόληψιν εἰς τοὺς ἡμετέρους, δὲν δύνανται οὗτοι νὰ ἔχωσι τὴν πεῖραν ἐν τοῖς τοιούτοις ἔργοις, ἣν ἔχουσιν οἱ ἐξ Ἰταλίας ἢ Γαλλίας καὶ ἀλλαχόθεν μετακληθησόμενοι εἰδικοί. Ὡς πρὸς τοῦτο δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχωσιν ἀμφισβητήσεις, οὐδὲ νὰ παρεμβάλλωνται ἀντιρρήσεις. Ἀλλὰ τὸ σπουδαῖον δὲν εἶναι τοῦτο. Τὸ σπουδαῖον εἶναι νὰ γένηται ἐκεῖ, ὅπου τοῦτο εἶναι δυνατὸν σήμερον, ἔναρξις μελέτης τῶν ἔργων καὶ παρασκευὴ τῶν προϋπολογισμῶν, οἵτινες θ’ ἀνοίξωσι τὴν ὁδὸν τῶν κεφαλαίων πρὸς αὐτά.

§226Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Ἐπειδὴ οὐδεμία ἐξήγησις τοῦ νομοσχεδίου γίνεται ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ, καὶ ἐπειδὴ ἐν τῇ ἐκθέσει, ἥτις συνοδεύει τὸ νομοσχέδιον, καὶ ἣν ἔχω ὑπ’ ὄψει, δὲν ὑπάρχει πλήρης ἡ διασάφησις, ἣν θὰ ζητήσω, παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ δηλώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ ἑξῆς. Ὑπάρχει νόμος, δι’ οὗ ἐπιτρέπεται ἡ παραχώρησις τῆς ἀποξηράνσεως ἑλῶν ἢ τελμάτων ἐπὶ ὡρισμένοις ὅροις. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου καταργεῖται ὁ τοιοῦτος νόμος, καὶ τὸ Κράτος ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν, ἀναγκαστικῶς καὶ ὑποχρεωτικῶς, νὰ προβῇ διὰ χρημάτων τοῦ Δημοσίου εἰς τὴν ἀποξήρανσιν αὐτῶν; Διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνέφερε τὸ ἕλος τοῦ Λεσινίου, τὸ ὁποῖον ἰδίοις ὄμμασιν εἶδεν, ἐπειδὴ δὲ μὲ ἐνδιαφέρει τοῦτο, διότι τὸ ἕλος αὐτὸ εὑρίσκεται οὐ μόνον εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν δῆμον, ἐξ οὗ κατάγομαι, ἔχω μεγάλην περιέργειαν καὶ ἐνδιαφέρομαι νὰ μάθω, ἂν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐννοεῖ, ὅτι τὸ Κράτος θὰ προβῇ εἰς ἀποξήρανσιν, ἢ ἐννοεῖ ὅτι πρόκειται νὰ γείνωσι μελέται περὶ ἀποξηράνσεως, καὶ ἂν παρουσιασθῶσιν ἑταιρεῖαι, αἵτινες θὰ ζητήσωσι τὴν παραχώρησιν τῶν τοιούτων ἑλῶν ἐπὶ τοῖς ἀνταλλάγμασιν, ἅτινα ὁ νόμος περὶ ἑλῶν ὁρίζει, τότε θὰ δύναται νὰ γείνῃ ἡ παραχώρησις τῆς ἀποξηράνσεως τῶν ἑλῶν τούτων.

§227Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ πληροφορήσω τὸν κ. Βουλευτὴν Βονίτσης, εἶναι, ὅτι, ὅταν τελειώσωσιν αἱ μελέται, δὲν γνωρίζω, ποῖος θέλει εἶσθαι Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα γνωρίζω τὰς σκέψεις αὐτοῦ, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν εἶμαι ὑπὲρ τῆς παραχωρήσεως τοιούτων ἔργων εἰς ἑταιρείας, διότι ἡ πεῖρα, τὴν ὁποίαν ἔχω, τῶν πραγμάτων τῆς διοικήσεως μὲ πείθει, ὅτι αἱ τοιαῦται παραχωρήσεις ἀποβαίνουσι πάντοτε πρὸς ζημίαν τοῦ Δημοσίου. Δημιουργοῦνται οὕτω δικαιώματα ὑπὲρ τῶν ἑταιρειῶν, διὰ τὰ ὁποῖα ἐπὶ πολλὰ ἔτη ἀναγκάζεται τὸ Δημόσιον νὰ πληρώνῃ χρηματικὰς δόσεις πρὸς ἀποζημίωσιν αὐτῶν. Ἐὰν λοιπὸν ἦμαι ἐγὼ τότε Ὑπουργὸς, κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων αὐτῶν, σᾶς ὑπόσχομαι, εἰς οὐδεμίαν ἑταιρείαν νὰ παραχωρήσω τὴν ἐκτέλεσιν τοιούτων ἔργων. Ἐνδέχεται ὅμως, ὡς εἶπον, νὰ ἦναι ἄλλος Ὑπουργὸς ἀντ’ ἐμοῦ.

§228Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Ἐγὼ ἠρώτησα μόνον, ἂν διὰ τοῦ νομοσχεδίου καταργεῖται ὁ νόμος ἐκεῖνος.

§229Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδεὶς λόγος περὶ τοιούτου τινός.

§230ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Καὶ ἐγὼ ἔχω νὰ ἀπευθύνω μίαν ἐρώτησιν καὶ μίαν παράκλησιν συγχρόνως πρὸς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Αἱ μελέται καὶ αἱ δαπάναι αἱ ἀπαιτούμεναι πρὸς τοῦτο, κατὰ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου ἀνάγονται εἰς τὴν ἀποξήρανσιν τῶν ἐν τῇ χώρᾳ ὑπαρχόντων τελμάτων καὶ ἑλῶν καὶ τὴν παρασκευὴν τῶν ἀναγκαίων διαγραμμάτων καὶ προϋπολογισμῶν. Δὲν γνωρίζω ὅμως, ἂν ἐν τῇ διατυπώσει ταύτῃ τοῦ ἄρθρου 1 περιλαμβάνεται καὶ πᾶσα μελέτη ἀναγομένη εἰς τὴν γένεσιν τῶν τελμάτων, εἰς τὴν παραγωγικὴν αἰτίαν τῶν τελμάτων καὶ τῶν κατακλυζόντων τὸ ἔδαφος ὑδάτων. Καὶ ἵνα εἴπω συγκεκριμένως, τὴν ἐρώτησιν ταύτην ἀπευθύνω ἐξ ἀφορμῆς ἕλους ὑπάρχοντος ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, ἐξ ἧς ἐκλέγομαι, τοῦ ὁποίου ὅμως ἡ ἔκλειψις ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς διαρρυθμίσεως τῆς κοίτης ἑνὸς χειμάρρου.

§231ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Βεβαίως ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περιλαμβάνεται ἡ μελέτη τῶν αἰτίων, ἅτινα σχηματίζουσι τὰ τέλματα καὶ τὰ ἕλη· ἐπίσης περιλαμβάνεται ἡ μελέτη τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν δύνανται νὰ διοχετευθῶσι τὰ ὕδατα ταῦτα, δὲν περιλαμβάνονται ὅμως τὰ ζητήματα τὰ ἀφορῶντα τοὺς χειμάρρους.

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§233Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Θὰ φέρω μίαν τροποποίησιν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν λεχθέντων πρὸ ὀλίγου. Νομίζω, ὅτι εἷς μηχανικὸς ἀλλοδαπὸς εἶναι ἀρκετός. (Ἀναγινώσκει τὴν τροπολογίαν του).

§234Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρὸ μικροῦ ἔλεγον εἰς τὴν Βουλὴν, ποῖον σκοπὸν εἶχεν ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου· σκοπὸς αὐτοῦ εἶναι νὰ φέρῃ πλειοτέρους τοῦ ἑνὸς μηχανικούς, ἵνα μελετήσωσι διάφορα τμήματα.

§235Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Τὸ ἤκουσα. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι εἷς μηχανικὸς εἶναι ἀρκετός, διότι ἡ ἀνωτέρα ἐποπτεία θὰ ἀνήκῃ εἰς ἕνα.

§236Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ἐὰν ἀποδίδωμεν σοβαρότητα εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ὀφείλομεν νὰ δεχθῶμεν τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει· διότι εἷς μηχανικὸς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν ὅλην ἐργασίαν. Ὁλόκληρος ἡ Ἑλλὰς περιέχει τέλματα, καὶ πρὸ πάντων ἡ Δυτικὴ Πελοπόννησος· ἐπιβάλλεται λοιπὸν νὰ μετακαλέσωμεν πολλοὺς μηχανικούς, διότι ἐνταῦθα δὲν ἔχομεν μηχανικοὺς οὐδὲ πρὸς κατασκευὴν μιᾶς γεφύρας· ὑπολογίζουσι πάντοτε κακῶς, — καὶ ἔχομεν παράδειγμα τὸ ἀνάκτορον τοῦ Διαδόχου· — ἴσως ὑπολογίζουσι καὶ ἐξ ἄλλων λόγων. Ἡ ἱστορία τοῦ παρελθόντος αὐτὸ μᾶς διδάσκει. Δὲν λέγω ὅτι δὲν ὑπάρχουσι καὶ μηχανικοὶ ξένοι, ἀποδειχθέντες οὐχὶ ἄξιοι τῶν προσδοκιῶν μας. Προκειμένου δὲ περὶ ὑδραυλικῶν μηχανικῶν, οὐδεὶς δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἔχομεν τοιούτους.

§237Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Τὸ ζήτημα ἐξῆλθε τῆς θέσεώς του, καὶ λαμβάνω τὸν λόγον, ἵνα ἀναιρέσω ὅσα ἐλέχθησαν. Δὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν ἔχομεν σῶμα μηχανικῶν, διότι ἀδικεῖ τὸν τόπον. Ἔχομεν σῶμα, τὸ ὁποῖον ἔκαμε τὰς αὐτὰς μελέτας, οἵας καὶ οἱ ξένοι. Ἴσως εἶναι καί τινες, περὶ ὧν ἐγὼ δὲν ἔρχομαι νὰ συνηγορήσω, ἀλλ’ ὡς πρὸς τὴν ὑπέρβασιν τῶν προϋπολογισμῶν, λέγω, ὅτι κατὰ τὰ τρία τέταρτα δὲν εὐθύνονται οἱ μηχανικοί, ἀλλ’ ἄλλα πρόσωπα· διότι, ὅταν ὁ μηχανικὸς παρουσιασθῇ εἰς τὸν ἀνώτερόν του καὶ εἴπῃ: «τὸ ἔργον προϋπελογίσθη εἰς τόσας χιλιάδας», αὐτὸς τῷ λέγει: «διὰ νὰ μὴ φανοῦν πολλά, βάλε ὀλιγώτερα». Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος τοῦ περιέργου φαινομένου, καθ’ ὃ προϋπολογίζονται συνήθως τὰ ἔργα εἰς τὸ ἥμισυ, εἰς τὸ τρίτον, ἐνίοτε δὲ καὶ εἰς τὸ τριακοστὸν τῆς πραγματικῆς τούτων δαπάνης.

§238Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Νομίζω ὅτι περιεπέσαμεν εἰς ὑπερβολάς. Πάντες οἱ λαβόντες τὸν λόγον δὲν περιωρίσθησαν ἐντὸς τῶν λογικῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἄλλοι μὲν κατηγόρησαν τοὺς μηχανικοὺς τῆς Ἑλλάδος ὡς ἀναξίους, ὡς ἀγνοοῦντας αὐτὰ τὰ στοιχεῖα τῆς ἐπιστήμης των, ἄλλοι δὲ τὰ ἀντίθετα τούτων εἶπον. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ μετάκλησις πολλῶν ὑδραυλικῶν εἰς οὐδὲν ὠφελεῖ· εἷς καὶ μόνος, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρωτοπαπαδάκης, εἶναι ἱκανὸς νὰ προΐσταται τῶν τμημάτων, διότι αὐτὸς οὐδεμίαν θὰ κάμνῃ προσωπικὴν ἐργασίαν, ἀλλὰ θὰ διευθύνῃ τὰς ἐργασίας, θὰ σχηματίσῃ τὰ συνεργεῖα, θὰ καταρτίσῃ τὰ σχέδια κλπ. Μήπως δὲν ἔχομεν τὴν χαρτογραφικὴν ἐργασίαν, ἣν διηύθυνεν ἄριστα καὶ μετὰ μεγίστης ἐπιμελείας ὁ ἄρτι ἀποβιώσας συνταγματάρχης τοῦ αὐστριακοῦ στρατοῦ Χάρτλ; Αὐτὸς διηύθυνεν ὁλόκληρον τὸν τριγωνισμὸν τῆς Ἑλλάδος, ἐργασίαν ἐκτελεσθεῖσαν μετὰ μεγίστης ἀκριβείας ὑπὸ κατωτέρων ἀξιωματικῶν τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Τὸ αὐτὸ θὰ γείνῃ καὶ διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τῶν τελμάτων. Διατὶ νὰ μὴ προτιμήσωμεν τοὺς παρ’ ἡμῖν ἐπιστήμονας, εἰς οὓς ἔχομεν ἀναθέσει τὴν διαχείρισιν ἑκατομμυρίων ὅλων, καὶ οἵτινες διεξήγαγον πάσας τὰς ἐργασίας μέχρι τοῦδε μετὰ πολλῆς ἐπιτυχίας; Ἂν ὑπῆρξαν καὶ σφάλματα, οὐδεὶς ὁ ἀναμάρτητος. Βεβαίως θὰ ὑπάρξωσι καὶ ἀνίκανοι, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἀποτελεῖ τὸν κανόνα. Διὰ τοῦτο εἶναι ματαιοπονία νὰ μετακαλέσωμεν πλείονας τοῦ ἑνὸς ξένους μηχανικούς, διότι θὰ ὑποστῶμεν δαπάνας μεγάλας, ἴσως δὲ καὶ σύγκρουσιν ἰδεῶν καὶ γνωμῶν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου. Φρονῶ, ὅτι εἷς καὶ μόνος εἶναι ἀρκετὸς, ἐὰν οὗτος ἐκλεχθῇ μεταξὺ τῶν ἀρίστων.

§239ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Νομίζω ὅτι κατ’ οὐσίαν δὲν διαφωνοῦμεν πρὸς τοὺς προλαλήσαντας, διότι πάντες ἀπεδέχθησαν τὴν μετάκλησιν ξένου μηχανικοῦ. Διαφωνοῦμεν ὡς πρὸς τὸν ἀριθμόν. Ὑμεῖς ἔχετε γνώμην, ὅτι εἷς καὶ μόνος μηχανικὸς ἀρκεῖ, ἡμεῖς ἔχομεν γνώμην, ὅτι ἴσως ἀναγκασθῶμεν νὰ μετακαλέσωμεν περισσοτέρους, καὶ ἐπιμένομεν εἰς τὴν γνώμην ταύτην. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα, ὅπερ ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Νάξου Βουλευτὴς, περὶ τῶν λέξεων «πρὸς μελέτην καὶ ἐκτέλεσιν», αἱ λέξεις αὗται πρέπει νὰ μείνωσιν ὡς ἔχουσιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Διότι, ἂν ἡ μελέτη προβῇ ταχέως, θὰ προβῶμεν καὶ ἡμεῖς εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου. Πρόκειται λοιπὸν ὄχι μόνον περὶ μελέτης, ἀλλὰ καὶ περὶ ἐκτελέσεως. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς Ἕλληνας μηχανικοὺς, βεβαίως δὲν εἴμεθα ἡμεῖς ἐκεῖνοι, οἵτινες θέλομεν διανοηθῆ ποτε νὰ ὑποτιμήσωμεν τὴν ἀξίαν αὐτῶν· μεταξὺ αὐτῶν ὑπάρχουσι καί τινες, ὅπως καὶ εἰς ὅλα τὰ σωματεῖα, λίαν διακεκριμένοι ἄνδρες· ἐσχάτως μάλιστα ἔσχομεν τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐπαινέσωμεν τὴν ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν Ἕλληνες μηχανικοὶ ἐν τῷ ἑλληνικῷ ἐλέγχῳ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης, παρακολουθοῦντες καὶ τὰς ἐργασίας τῶν ξένων μηχανικῶν, ἠδυνήθησαν νὰ ἐκτελέσωσι, καὶ νὰ ἐκφέρωσι γνώμην ἀρίστην.

§240Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ἐγὼ θέλω νὰ φέρω κατηγορητήριον κατὰ τῶν Ἑλλήνων μηχανικῶν· διότι, ὡς ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπεν, ὑπάρχουσιν Ἕλληνες μηχανικοὶ, οἱ ὁποῖοι συνετέλεσαν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν μεγάλων ἔργων. Καὶ ἐγὼ δύναμαι νὰ προσθέσω, ὅτι ὑπάρχουσιν Ἕλληνες μηχανικοὶ, οἱ ὁποῖοι συνετέλεσαν ἔργα σιδηροδρομικὰ σπουδαῖα, καὶ τοιοῦτος εἶναι ὁ Ἕλλην υἱὸς τοῦ Διευθυντοῦ τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου, ὁ κ. Δούμας, ὁ ὁποῖος ἀνέλαβε τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς Πύργου–Κυπαρισσίας–Μελιγαλᾶ, καὶ ἔφερεν αὐτὴν εἰς πέρας. Προκειμένου δὲ περὶ ὑδραυλικῶν μηχανικῶν, εἶπον, ὅτι πολὺ ὀρθὴ εἶναι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 2, καθ’ ἣν «ἐπιτρέπεται εἰς τὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ καλέσῃ ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς μηχανικοὺς ἐγκρατεῖς τῆς ὑδραυλικῆς, καὶ χρησιμοποιήσῃ αὐτοὺς εἰς τὴν μελέτην καὶ ἐκτέλεσιν τῆς ἀποξηράνσεως τελμάτων, ἑλῶν κλπ.»

§241Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Χάριν τῆς δικαιοσύνης, νομίζω ὅτι ὀφείλω νὰ βεβαιώσω, ὅτι τὰ ἔργα, περὶ ὧν ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ὀλυμπίας συνάδελφος, τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου ἐξετελέσθησαν ὑπὸ τοῦ μηχανικοῦ κυρίου Ἀριστίππου Κουσίδου, καὶ οὐχὶ ὑπὸ τοῦ μνημονευθέντος. Ὁ μηχανικὸς κ. Κουσίδης εἶναι νέος, ὁ ὁποῖος ἐξετέλεσε πάντα ταῦτα τὰ ἔργα, καὶ ἐπεστάτησε καὶ ἐν Εὐρώπῃ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοιούτων, ὡς καὶ ἐν Ἄνω Αἰγύπτῳ. (Γίνεται εἶτα δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3 ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§242ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκεται).

§243Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ἐπεθύμουν νὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, αὐτὴ ἡ ἐξαίρεσις εἰς τί ἀφορᾷ; δηλαδὴ, ὅταν ἐγκριθῶσιν ὑπὸ τῶν Ὑπουργῶν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Οἰκονομικῶν τὰ διαγράμματα καὶ τὰ σχέδια τῶν ἔργων, καθίστανται ταῦτα ἐκτελεστὰ, χωρὶς νὰ ἔχωσιν ἀνάγκην νὰ ὑποστῶσι τὴν βάσανον, τὴν ὁποίαν ὑφίστανται οἱ προϋπολογισμοὶ τῶν δημοσίων ἔργων; Ἡ Βουλὴ δὲν θὰ ἀναμιχθῇ; τὸ Συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων δὲν θ’ ἀναμιχθῇ;

§244ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Κατὰ τὸν νόμον ΒΣΛΗʹ τοῦ 1894, ἐὰν ἡ δαπάνη ὑπερβαίνῃ τὰς 10,000 δραχμὰς, τότε βεβαίως κατ’ ἀνάγκην θὰ διέλθῃ διὰ τῆς Βουλῆς.

§245Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Τότε ἀνάγκη νὰ προστεθῇ ἐνταῦθα ἡ φράσις «δυνάμει τῶν κειμένων νόμων».

§246Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη τῆς βεβαιώσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, διότι ὁ νόμος τοῦ 1894 ἰσχύει, καὶ οὐδεὶς Ὑπουργὸς δύναται νὰ τὸν παραβῇ.

§247Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ἄνευ τῆς προσθήκης ταύτης οὐδεμίαν σημασίαν ἔχει τὸ ἄρθρον.

§248Ι. ΣΙΓΑΛΑΣ. Ἀφοῦ ὁρίζεται ἡ ποσότης τῆς πιστώσεως μέχρις 100,000 δραχμῶν, φαίνεται ὅτι δι’ εἰδικοῦ νόμου μεταρρυθμίζεται ἡ διάταξις τοῦ κειμένου νόμου. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4, ὡς ἔχει).

§249ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5 (ἀναγινώσκεται).

§250Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἐννοῶ τὴν τελευταίαν περίοδον τοῦ ἄρθρου: «θέλει δὲ κατανεμηθῆ τὸ προϋπολογισθὲν ποσὸν τῶν ἐξόδων ἐπὶ τὴν κατὰ στρέμμα ἔκτασιν ἑκατέρας τῶν εἰρημένων περιφερειῶν».

§251Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι διάταξις παρασκευάζουσα τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἑπομένου ἄρθρου 6. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5, ὡς ἔχει).

§252ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 6 (ἀναγινώσκεται).

§253Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Ἐπειδὴ, κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ δὲν εἶμαι νομικὸς, παρακαλῶ νὰ μοὶ δοθῇ ἡ ἑξῆς πληροφορία, καὶ πρὸ πάντων νὰ μὲ βοηθήσωσιν οἱ νομικοὶ εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 6 εἰς δύο σημεῖα ἔχω ἀπορίας· πρῶτον ἐκεῖ, ἔνθα λέγει: «... ἐὰν δ’ ἤθελον ἐξετασθῆ αἱ προτεινόμεναι ἀξιώσεις κατὰ τοὺς νόμους, καὶ ἤθελον ἀναγνωρισθῆ διὰ δικαστικῶν ἀποφάσεων δικαιώματα κυριότητος ἰδιωτῶν...» Μόνον διὰ δικαστικῶν ἀποφάσεων δύναταί τις νὰ ἔχῃ κυριότητα; δυνάμει τίτλων δὲν δύναται νὰ ἔχῃ κυριότητα;

§254Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἔχῃ τίτλους, οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ τοὺς τίτλους· ἀλλ’ ἐν θέματι, τὸ ὁποῖον καὶ ὑμεῖς γνωρίζετε, συνέβη τελευταῖον σκανδαλώδης πλοκὴ, ἕνεκα τῆς ὁποίας ἠναγκάσθην νὰ προκαλέσω διὰ Β. Διατάγματος τὴν παῦσιν ἑνὸς ἐπιθεωρητοῦ, διότι οὗτος, ἀποσταλεὶς ἐκεῖσε, συνεβούλευσεν ἀγρότας περιοίκους νὰ ὑποβάλωσι δηλώσεις ἐπὶ τῶν γαιῶν τοῦ τέλματος ἐκείνου, τὰς οὕτω δὲ δηλωθείσας γαίας τοῦ τέλματος οἱ δηλώσαντες ἀγρόται ἐπώλησαν εἰς τὴν μητέρα τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, ὁ ἐπιθεωρητὴς δ’ οὗτος διὰ τῆς μητρός του ἐπειράθη νὰ γένηται ἰδιοκτήτης τῶν τοιούτων ἐκτάσεων! Πρόκειται λοιπὸν περὶ ἀξιώσεων, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀποδεικνύονται διὰ τίτλων, οἱ ἔχοντες δὲ τὰς ἀξιώσεις ταύτας πρέπει νὰ κινήσωσιν ἀγωγὴν, ἵνα ἀναγνωρισθῶσι διὰ δικαστικῆς ἀποφάσεως.

§255Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Δεύτερον λέγει τὸ ἄρθρον, ὅτι «τὸ Δημόσιον θέλει ἐξακολουθεῖ νὰ κατέχῃ καὶ νὰ νέμηται τὰς ἐκτάσεις ταύτας, ἕως οὗ οἱ ἀναγνωρισθέντες διὰ δικαστικῶν ἀποφάσεων κύριοι αὐτῶν πληρώσουν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον τὸ ποσὸν τῶν ἐξόδων τῶν ἐκτελεσθέντων ἔργων, τὸ κατανεμηθὲν ἐπὶ τῶν ἀναγνωρισθεισῶν ὡς ἀνηκουσῶν εἰς αὐτοὺς ἐκτάσεων.»

§256Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως.

§257Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι εἶδος δημεύσεως, νὰ κατακρατῆται τὸ κτῆμά των;

§258Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι κτῆμα, εἶναι τέλμα, τὸ ὁποῖον οὐδὲν παράγει· χρησιμεύει μόνον διὰ νὰ κόπτῃ ἐξ αὐτοῦ ὁ ἰδιοκτήτης καλάμια. Τὸ Δημόσιον μεταποιεῖ τὸ τέλμα τοῦτο εἰς κτῆμα, προκαταβάλλον τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀναλάβῃ ἀπὸ τὸν ἰδιοκτήτην.

§259ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Αἱ γαῖαι αἱ καταλαμβανόμεναι εἶναι καὶ ἰδιωτικαὶ καὶ δημόσιαι, εἶναι δὲ ἄπειροι αἱ ἐκτάσεις αἱ ἰδιωτικαί, τῶν ὁποίων κατάλογος ὑπεβλήθη ἄλλοτε εἰς τὴν Βουλήν. Διὰ τοῦ ἄρθρου 6, ἐν σχέσει μάλιστα πρὸς τὸ ἑπόμενον 7, νομίζω ὅτι γεννῶνται ἀνωμαλίαι, αἱ ὁποῖαι βεβαίως θέλουσι προκύψει μετὰ τὴν τελείαν ἀποξήρανσιν, ἀλλ’ αἱ ὁποῖαι εἰς πολλὰς θὰ ῥίψωσι δυσχερείας τὴν ἰδιοκτησίαν. Πρόκειται δὲ, Κύριοι, οὐχὶ περὶ γαιῶν κατακλυζομένων διαρκῶς ὑπὸ τῶν ὑδάτων, ἀλλὰ περὶ γαιῶν περιοδικῶς κατακλυζομένων ὑπὸ τῶν ὑδάτων, αἱ ὁποῖαι σχεδὸν πᾶσαι κατέχονται ὑπὸ ἰδιωτῶν, καλλιεργούντων αὐτάς· δὲν νομίζω δὲ, ὅτι ὑπάρχει γωνία ἐξ αὐτῶν, δυναμένη νὰ καλλιεργηθῇ, ἡ ὁποία νὰ μὴ καλλιεργῆται. Διὰ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 6 ἀφαιρεῖται ἡ κατοχὴ ἀπὸ πάντα κάτοχον, ἀναγκάζεται δὲ ὁ τοιοῦτος κάτοχος νὰ γείνῃ ἐνάγων, νὰ ὑποβάλῃ ἀγωγὴν καὶ ἐπιδιώξῃ τὴν κυριότητα. Κατὰ τοῦτο λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον ἀποτελεῖ δήμευσιν τῆς κατοχῆς, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας· προξενεῖ μίαν ζημίαν εἰς τοὺς κατόχους, τὴν ὁποίαν δὲν νομίζω ὅτι σκοπεῖ νὰ προξενήσῃ ἡ Κυβέρνησις. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς γαίας τὰς ἀνηκούσας εἰς τὸ Δημόσιον, καὶ ἐκεῖ δύναται νὰ γεννηθῇ τὸ ζήτημα, διότι καὶ αὗται δὲν εἶναι ἐξῃρημέναι τοῦ νόμου περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς. Γνωρίζω μάλιστα, ὅτι πολλαὶ γαῖαι τῆς ἐν Κυνουρίᾳ λίμνης Μουστοῦ ἐζητήθη νὰ παραχωρηθῶσιν, ἐζητήθη ὅμως μετὰ ταῦτα ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ἐπετεύχθη ἡ ἀκύρωσις τῶν παραχωρητηρίων· ἐν τούτοις οἱ δηλώσαντες κατέχουσι ταύτας καὶ μέχρι τοῦδε. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ παρατηρήσεις μου, ἵνα μὴ στερηθῶσιν οἱ κάτοικοι τοῦ δικαιώματος τῆς κατοχῆς· νὰ ἀκυρωθῶσι τὰ τυχὸν ἐκδοθέντα παραχωρητήρια, ἢ νὰ μὴ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ δηλώσεις, ἀλλὰ νὰ μὴ στερηθῶσι τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν οἱ κάτοχοι, ὅσοι ἔχουσι τοιαῦτα.

§260Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω ὅτι τὸ ἄρθρον 6, ἐν συνδυασμῷ μετὰ τοῦ ἄρθρου 5, ἐπιζητεῖ νὰ ἐκβιάσῃ τοὺς κατόχους τῶν γαιῶν, αἵτινες περιλαμβάνονται εἰς τὴν ζώνην τῶν περιοδικῶς κατακλυζομένων γαιῶν, νὰ πληρώσουν τὸ ὀφειλόμενον ἀντίτιμον, καὶ μετὰ ταῦτα νὰ λάβωσι τὴν κυριότητα αὐτῶν· διότι λέγει, ὅτι δύο εἰδῶν ζῶναι γαιῶν ὑπάρχουσιν· αἱ κατακλυζόμεναι ὑπὸ τῶν ὑδάτων διαρκῶς, μονίμως, καὶ αἱ κατακλυζόμεναι περιοδικῶς. Δι’ ἀμφοτέρας ἀναγνωρίζει τὸ δικαίωμα τῆς κατοχῆς ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, μέχρις ὅτου διὰ δικαστικῆς ἀποφάσεως ἀποδείξωσιν οἱ ἀξιοῦντες δικαιώματα ἐπὶ τῶν γαιῶν τούτων, ὅτι εἶναι κύριοι αὐτῶν, καὶ πληρώσουν τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον κατελογίσθη ἐπὶ τῶν τοιούτων γαιῶν· διότι ὁ καταλογισμὸς τῶν δαπανῶν γίνεται ἰδιαιτέρως διὰ τὰς μονίμως κατακλυζομένας γαίας, καὶ ἰδικιτέρως διὰ τὰς γαίας τὰς κατακλυζομένας περιοδικῶς. Δι’ ἕκαστον λοιπὸν στρέμμα ὡρίσθη ὡρισμένη δαπάνη καὶ διὰ τὰς περιοδικῶς κατακλυζομένας γαίας, δι’ ἃς ὀφείλει νὰ πληρώσῃ εἰς τὸ Δημόσιον ὁ ἰδιοκτήτης, ὅπως τὰς ἀναλάβῃ. Τοῦτο, ἐὰν ἐχρησίμευεν ἁπλῶς ὡς μέσον ἐκβιασμοῦ τῶν ἰδιοκτητῶν, ἵνα καταβάλωσι τὸ ὀφειλόμενον πρὸς τὸ Δημόσιον, θὰ ἦτο δικαιολογημένον· ἀλλὰ τοῦτο ἐπιτυγχάνεται διὰ δύο τρόπων, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι ἀφύσικοι, νομίζω· πρῶτον, ὅτι ἐγείρεται εὐθὺς ἡ ἀμφισβήτησις περὶ τῆς ἰδιοκτησίας διὰ τοὺς ἀξιοῦντας δικαιώματα ἐπ’ αὐτῶν. Τὸ δικαίωμα τοῦτο διατὶ νὰ μὴ ἀναγνωρίζηται; Διατὶ νὰ ἐγείρῃ ἀξιώσεις ἰδιοκτησίας καὶ ἐπὶ τῶν περιοδικῶς κατακλυζομένων γαιῶν τὸ Δημόσιον, ἀφοῦ εἶναι γνωστὸν, ὅτι αἱ περιοδικῶς κατακλυζόμεναι γαῖαι, καίτοι ἀνήκουσιν εἰς τέλματα, δύνανται νὰ γείνωσι καὶ εἶναι πολλαχοῦ ἀντικείμενα ἰδιωτικῆς ἰδιοκτησίας; Ἐὰν ἔχῃ λόγους νὰ μὴ ἀναγνωρίζῃ δικαίωμα ἰδιοκτησίας τὸ Δημόσιον πρὸς ὡρισμένους ἰδιοκτήτας, τοῦτο τὸ ἐννοῶ· ἀλλὰ γενικῶς, πᾶς, ὅστις ἔχει ἰδιοκτησίαν ἐν τῇ ζώνῃ ἐκείνῃ τῶν περιοδικῶς κατακλυζομένων γαιῶν, νὰ ὀφείλῃ ν’ ἀποδείξῃ διὰ δικαστικῆς ἀποφάσεως, ὅτι εἶναι ἰδιοκτησία αὐτοῦ, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθὸν καὶ δίκαιον. Ἐπίσης δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ οὕτως ὁ καθορισμός, δηλαδὴ δι’ ἀφαιρέσεως τῆς κατοχῆς καὶ ἑπομένως τῆς καρπώσεως τῆς ἰδιοκτησίας. Ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν νομίζω ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρέπει νὰ ἐξετάσῃ τὰ δύο αὐτὰ ἄρθρα ἐν συνδυασμῷ, καί, εἰ δυνατόν, νὰ φέρῃ προσφορώτερον συνδυασμὸν τῶν δικαιωμάτων τοῦ Δημοσίου πρὸς τὸ δικαίωμα ἰδιοκτησίας τῶν ἰδιωτῶν.

§261Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν μελετήσῃ τις τὸ ἄρθρον 6, θέλει πεισθῆ, ὅτι ὁ συντάκτης αὐτοῦ δὲν ἐσκέφθη νὰ ἀφαιρέσῃ τὴν ἰδιοκτησίαν τινός, ἀλλ’ ἐσκόπει νὰ προλάβῃ ἀξιώσεις κυριότητος καὶ κατοχῆς, αἵτινες ἐνδεχόμενον ἦτο νὰ προταθῶσι μετὰ τὴν μεταβολὴν τῆς καταστάσεως τοῦ ἐδάφους ἀπὸ ἕλους εἰς ἔδαφος καλλιεργήσιμον. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι κατά τινα περίοδον χρόνου, — δὲν ἐνθυμοῦμαι, ἂν κατὰ τὸ 1890 ἢ κατὰ τὸ 1895, ἀλλὰ μᾶλλον κατὰ τὸ 1890, — ἀπεξηράνθη ζώνη μεγάλου πλάτους τῆς λίμνης Βοιβηΐδος, εὐθὺς δ’ ὡς τὰ ἐδάφη ἐγένοντο δεκτικὰ καλλιεργείας, πάντες οἱ περίοικοι ἀνεφάνησαν ἰδιοκτῆται τῆς ἐκτάσεως ταύτης. Λοιπὸν τοιαύτην ἐσκόπει ὁ συντάκτης τοῦ ἄρθρου νὰ προλάβῃ περίστασιν· οὐδ’ εἶναι ἀπίθανον, εὐθὺς ὡς τελειώσῃ ἡ ἀποξήρανσις τέλματός τινος, νὰ ἀναφανῶσι πάντες ἰδιοκτῆται αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο ἀναγράφεται ἐν τῷ ἄρθρῳ, ὅτι, ἂν ἔχωσιν ἀξιώσεις, δύνανται νὰ τὰς ἐπιδιώξωσι δικαστικῶς.

§262Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νὰ γείνῃ ἡ διάκρισις αὕτη.

§263Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν ὅμως ἔχωσι τίτλους, εἶναι βεβαίως ἰδιοκτῆται. Ἀλλ’ ἐπειδὴ καὶ λόγοι δημοσίας ὑγείας ἐπιβάλλουσι τὸ καθῆκον εἰς τὴν Πολιτείαν νὰ φροντίσῃ νὰ ἄρῃ τὰς ἀφορμὰς τῶν ἑλειογενῶν πυρετῶν, ἀποξηραίνουσα τὰ ἐδάφη, οὐχὶ μόνον πρὸς τὸν σκοπὸν ἀποκλειστικῶς τοῦ νὰ παραχωρηθῶσιν εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας ταῦτα, ἡ ἀποξήρανσις δ’ ἐπιβάλλει δαπάνας εἰς τὸ Δημόσιον, τῶν γαιῶν δὲ μετὰ τὴν ἀποξήρανσιν αὐξάνει ἡ ἀξία, διὰ τοῦτο οἱ ἰδιοκτῆται καλοῦνται διὰ τοῦ νομοσχεδίου νὰ προσενέγκωσιν ἀντάλλαγμά τι τῆς ὠφελείας, ἣν συγκομίζουσι, τὸ ἀντάλλαγμα δὲ τοῦτο εἶναι τὸ ποσοστόν, τὸ ὁποῖον διὰ τοῦ νομοσχεδίου ὑποχρεοῦνται νὰ εἰσενέγκωσι, προσδιοριζόμενον ἀναλόγως τῆς ἐκτάσεως.

§264ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 6; Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 6 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 7 (ἀναγινώσκεται).

§265ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Μίαν ἀπορίαν ἔχω. Τὸ ἄρθρον 7 λέγει: «... Ἐπιτρέπεται δὲ εἰς τὸ Δημόσιον εἴτε νὰ ἐκμισθώνῃ τὰς γαίας αὐτὰς εἰς ἰδιώτας διὰ μισθώσεως μονοετοῦς ἢ πολυετοῦς, ἐπὶ πληρωμῇ συμπεφωνημένου ποσοῦ χρημάτων κατὰ στρέμμα, εἴτε καὶ νὰ ἐκποιῇ, ἂν τὸ κρίνῃ συμφέρον, κατὰ μερίδας, διὰ δημοπρασίας...» Δηλαδὴ ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν νὰ ἐκδίδῃ εἰς μίσθωσιν δι’ ἰδιωτικῆς συμφωνίας ἄνευ δημοπρασίας, καὶ ἀπαιτεῖται δημοπρασία μόνον κατὰ τὴν ἐκποίησιν;

§266Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι. Θὰ γίνηται καθ’ ὃν τρόπον οἱ νόμοι κανονίζουσι.

§267ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Κατὰ τοὺς ἰσχύοντας νόμους.

§268Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Εἰς τὸ νομοσχέδιον οὐδεμία λαμβάνεται πρόνοια περὶ τῆς συντηρήσεως τῶν ἔργων. Νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο καλὸν νὰ μελετηθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι βλέπω, ὅτι κανονίζονται αἱ σχέσεις μεταξὺ Δημοσίου καὶ ἰδιωτῶν, ὅταν οἱ ἰδιῶται ἔχωσι δικαίωμα κυριότητος, ἀλλ’ οὐδεμία ὑπάρχει διάταξις κανονίζουσα τὰ τῆς συντηρήσεως τῶν ἔργων, καὶ ἡ συντήρησις εἶναι τὸ σπουδαιότερον εἰς τοιαῦτα ἔργα. Ποῖος θ’ ἀναλάβῃ τὴν δαπάνην τῆς συντηρήσεως; Τὸ Δημόσιον μόνον, ἢ καὶ οἱ ἰδιοκτῆται; Ἐπειδὴ λαμβάνεται πρόνοια μόνον περὶ τῆς δαπάνης τῆς γενησομένης πρὸς ἀποξήρανσιν, νομίζω ὅτι θὰ ἦτο καλὸν νὰ μελετηθῇ τὸ ζήτημα, ὅπως ληφθῇ πρόνοια καὶ περὶ συντηρήσεως.

§269Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπὶ τούτου ἰδίως πρέπει τις νὰ προσέξῃ εἰς τὰς παρατηρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο περὶ τῶν ἀξιώσεων ἐπὶ κτημάτων κατακλυζομένων ὑπὸ τῶν ὑδάτων: διότι μετὰ τὴν ἀποξήρανσιν ἀνεφάνησαν οἱ ἀξιοῦντες, ὅτι εἰσὶν ἰδιοκτῆται, καὶ παρέλαβον τὰ κτήματα τὰ εἰς αὐτοὺς ἀνήκοντα. Τὸ Δημόσιον θέλει ὑποχρεώσει αὐτοὺς εἰς δαπάνας νέας πρὸς συντήρησιν τῶν κτημάτων αὐτῶν, ἢ θέλει ἀφήσει αὐτοὺς κυρίους νὰ συντηρήσωσι τὰ κτήματά των καθ’ οἱονδήποτε τρόπον αὐτοὶ ἐγκρίνουσι; Διότι αὐτοὶ θέλουσιν ἔχει συμφέρον νὰ συντηρῶσι τὰ ἔργα τῆς ἀποξηράνσεως, ἵνα δύνανται νὰ καρπῶνται τὰ κτήματά των. Διὰ τοῦτο παρέλιπον τὰ περὶ τούτου, ἵνα ἀφεθῇ εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας τὸ καθῆκον νὰ συντηρῶσι τὰ ἔργα τῆς ἀποξηράνσεως.

§270Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἀλλὰ νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ νομοθετηθῇ μέτρον τι, διότι βλέπετε, ὅτι, ἂν ἡ συντήρησις δὲν γείνῃ παρ’ ὅλων, ἐὰν τρεῖς ἢ τέσσαρες ἀμελήσωσι τὴν συντήρησιν τῶν ἔργων τῆς ἀποξηράνσεως, εἶναι δυνατὸν τὸ ὅλον ἔργον νὰ καταστραφῇ.

§271Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τότε θέλουσιν ἐφαρμοσθῇ καὶ ἐπ’ αὐτῶν αἱ διατάξεις περὶ ἀποξηράνσεως.

§272Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἑπομένως λέγω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῇ πρόνοιά τις.

§273Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν γίνεται ποσῶς λόγος εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκτελέσεως τῶν ἔργων δι’ ἑταιρείας. Ἐννοεῖτε, ὅτι θὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος ὁ ὑπάρχων, ἢ ἐντελῶς τὸ ἀποκλείετε αὐτό;

§274Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔδωκα ἤδη τὴν ἀπάντησιν εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν Βονίτσης. Εἶπον, ὅτι πιθανὸν εἶναι, ὅταν περατωθῶσι τὰ ἔργα τῆς ἀποξηράνσεως καὶ ἀποξηρανθῶσι τὰ ἐδάφη τὰ καλλιεργήσιμα, πιθανὸν εἶναι ἄλλος νὰ ἦναι Ὑπουργός. Ἀφῆκα λοιπὸν εἰς αὐτὸν τὴν φροντίδα νὰ παραχωρήσῃ εἰς ἑταιρείαν, ἢ νὰ ἐπιχειρήσῃ τὴν ἀποξήρανσιν διὰ δημοσίας δαπάνης. Προσέθηκα ὅμως, ἀπαντῶν εἰς τὸν κύριον Βουλευτὴν Βονίτσης, ὅτι, ἂν ἤθελε συμβῆ νὰ ἦμαι ἐγὼ Ὑπουργός, ἤθελον προτιμήσει, τὸ Δημόσιον ν’ ἀποξηράνῃ τὰς γαίας, καὶ οὐχὶ νὰ παραχωρήσῃ τὴν ἀποξήρανσιν εἰς ἑταιρείαν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 7, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 8, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς αʹ συζήτησιν).

§275ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κοραλλίων».

§276ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Εἶναι σπουδαῖον τὸ νομοσχέδιον «περὶ κοραλλίων», κύριε Πρόεδρε. Ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ τὸ συζητήσῃ, ἐγὼ θὰ λάβω τὸν λόγον. Θὰ ὁμιλήσω βεβαίως συντόμως, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι κατάλληλος ἡ ὥρα. Ἐὰν ὅμως ἐπιμένητε, δὲν ἔχω ἀντίρρησιν.

§277Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι. Ἄς ἀναβληθῇ.

§278ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις.

§279Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως.

§280ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ κανονίσωμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς αὔριον. Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 1 τῆς σημερινῆς ἡμερησίας διατάξεως ἐψηφίσθη, τὰ ὑπ’ ἀριθ. 2 καὶ 3 παρεπέμφθησαν εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 4 ἔρχεται πρῶτον, ἔπειτα τὸ ὑπ’ ἀριθ. 5, ἀκολούθως τὰ ὑπ’ ἀριθ. 6, 7, 8 κλπ., καὶ φθάνομεν μέχρι τοῦ 16. Κατόπιν ἔχομεν τὰ δύο νομοσχέδια, τὰ ἀφορῶντα τὴν ἀνωτέραν καὶ μέσην ἐκπαίδευσιν, τὰ ὑπ’ ἀριθ. 38 καὶ 39, κατόπιν ἀναγράφεται ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους, καὶ ἀκολούθως τὸ «περὶ ταμιακῆς ὑπηρεσίας».

§281Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ, κύριε Πρόεδρε, μεταξὺ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἀνεφέρατε, καὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἂς παρεμβληθῶσι τὰ νομοσχέδια τοπικοῦ ὀφέλους.

§282ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὰ, ἀκριβῶς διότι δὲν ἔχουσι συζήτησιν, θὰ προταχθῶσιν. Εἶναι τὰ ὑπ’ ἀριθ. 62, 63, 64, 65 καὶ 66. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 10 καὶ 40′ μ. μ.)