1903.04.01

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 63

τῆς 1 Ἀπριλίου 1903.

(Τρίτη).

(Προεδρεύοντος τοῦ Προέδρου κ. Δημ. Ράλλη).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 10 καὶ 30′ π. μ. παρόντων 127 Βουλευτῶν, ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκριθέντα ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Τριφυλίας κ. Πονηρόπουλος ὑπενθυμίζει ἐπερώτησίν του, ἀπευθυνθεῖσαν κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 20 Μαρτίου ἐ. ἔ. πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀφορῶσαν τὴν μίσθωσιν τοῦ στρατιωτικοῦ θεραπευτηρίου Κυπαρισσίας. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τηλεγράφημα τῶν σμυριδορυκτῶν Νάξου, παρακαλούντων νὰ ληφθῶσι σύντονα μέτρα πρὸς ἀνακούφισιν αὐτῶν διὰ τῆς προπληρωμῆς τοὐλάχιστον τοῦ ἡμίσεος τῆς ἀξίας τῆς σμύριδος αὐτῷ. Ὡσαύτως αἴτησιν τῶν καταδίκων τῶν κρατουμένων εἰς τὰς ἐν Ἰθάκῃ ποινικὰς φυλακάς, αἰτουμένων τὴν μεταφοράν των εἰς τὰς ἐξεταστικὰς φυλακάς. Ὡσαύτως αἴτησιν τῶν κατοίκων Παλαιοχωρίου τοῦ δήμου Ἤλιδος, αἰτουμένων νὰ συστηθῇ εἰς τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης, ἵνα τοῖς δοθῇ ἀνάλογος θειϊκὸς χαλκὸς πρὸς ῥάντισιν τῶν κτημάτων των. Ἔχει τις τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως;

§2ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας συνθήκης περὶ ἐμπορίας καὶ ναυτιλίας».

§4Ν. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, ὅτι τὸ ἄρθρον 5 τῆς συνθήκης παρέχει τὸ δικαίωμα τῆς σπογγαλιείας εἰς τοὺς Ἕλληνας ἁλιεῖς ἀνὰ τὰ ὀθωμανικὰ παράλια, διότι τὸ ἄρθρον 5 ἀναφέρει ἁλιείαν, τὴν ὁποίαν ἐπιτρέπουσιν οἱ ἐγχώριοι κανονισμοί. Ἀλλ’ οὗτοι ἀπαγορεύουσι τὴν διὰ σκαφάνδρων σπογγαλιείαν. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἐξηγηθῇ, ἂν τὸ ζήτημα τῆς σπογγαλιείας συνεδέθη μὲ τὸ ζήτημα τῆς συνήθους ἁλιείας, ἢ μὲ τὸ ζήτημα τῆς διὰ σκαφάνδρων ἁλιείας, διότι ἡμεῖς ἕτερον εἶδος δὲν γνωρίζομεν. Ἑπομένως μᾶλλον τυπικὴν ἀξίαν ἔχει τὸ ἄρθρον παρὰ οὐσιαστικήν· διότι κατὰ τὰ ὁριζόμενα ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 5 οἱ ἡμέτεροι σπογγαλιεῖς δὲν δύνανται νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὰ παράλια τῆς Ἀφρικῆς. Καὶ πόσα εἶναι τὰ ἡμέτερα ἁλιευτικὰ τῶν σπόγγων; 160· ἐνῷ τὰ ὀθωμανικὰ ἴσως μόνον 10. Ἀπασχολοῦσι δὲ τὰ ἡμέτερα πλοῖα 5,000 ἄνδρας.

§5Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ πόσοι ἐκ τούτων θάπτονται εἰς τὰ βάθη τῶν θαλασσῶν!

§6Ν. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Αὐτὰ εἶναι ὑπερβολικά, διαδιδόμενα ὑπὸ ἀνθρώπων, οἵτινες ἔχουσι συμφέρον. Ἂν ἐξετάσητε, θέλετε πεισθῆ, ὅτι τὰ συμβαίνοντα ἐν τοῖς μεταλλείοις δυστυχήματα εἶναι περισσότερα.

§7Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐργάζονται ἐν τούτοις διὰ δύο ἢ τρεῖς ἐμπόρους μόνον.

§8Γ. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Καὶ ἐγὼ σᾶς ἀπαντῶ, ὅτι οἱ σπογγαλιεῖς συντηροῦσι πληθυσμούς, ὧν ὁ ἀριθμὸς εἶναι μέγας, καὶ οἱ δυστυχεῖς οὗτοι, κατόπιν τῆς τοιαύτης συμβάσεως, δὲν θὰ ἔχωσι πλέον πόρον ζωῆς. Δὲν εἶναι καιρὸς νὰ ἐξετάσω, ἂν πρέπει νὰ ἐπιτρέπηται ἡ διὰ σκαφάνδρων ἁλιεία. Τὸ ζήτημα τοῦτο ἀπησχόλησε καὶ ἄλλοτε τὴν Βουλήν, ἀπησχόλησε καὶ τὴν Γαλλικὴν Βουλήν, ἀλλ’ ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις ἐπέτρεψε τὴν διὰ σκαφάνδρων ἁλιείαν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου· νῦν μόνον θέλω νὰ εἴπω, ὅτι τὸ ἄρθρον 5 τῆς συνθήκης οὐδὲν ἄξιον λόγου ἀναγράφει· εἶναι δῶρον ἄδωρον. Καὶ δὲν ἐννοῶ νὰ κακίσω τὰς ἑκάστοτε Κυβερνήσεις, οὔτε τοὺς πληρεξουσίους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, τοὺς εἰς Κωνσταντινούπολιν σταλέντας, ἵνα διαπραγματευθῶσι τὰ τῆς συνθήκης· ὁμολογῶ, ὅτι πᾶσα προσπάθεια κατεβλήθη, ὅπως ἐπιτευχθῇ τι πλειότερον, ἀλλὰ πλειότερον δυστυχῶς δὲν ἐπετεύχθη. Οὐχ ἧττον δὲν πρέπει νὰ δέσωμεν τὰς χεῖρας, ἀλλὰ πᾶσα προσπάθεια πρέπει νὰ καταβληθῇ, ὅπως ἀνακληθῇ ὁ ἰραδὲς ὁ ἀπαγορευτικός. Γνωρίζω δέ, ὅτι οἱ λόγοι, δι’ οὓς ἀπηγορεύθη ἡ σπογγαλιεία δὲν εἶναι σπουδαῖοι, καὶ λυποῦμαι, διότι δὲν δύναμαι νὰ τοὺς ἐκθέσω ἐνταῦθα, ἀλλ’ ὑπόσχομαι εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ τοὺς ἐκθέσω εἰς αὐτὸν ἰδιαιτέρως. Ἐλπίζω ἤδη, ὅτι, ὡς ἔχουσιν αἱ σχέσεις ἡμῶν μετὰ τῆς ὁμόρου Ἐπικρατείας, ὀλίγη δραστηριότης καὶ ἐνέργεια ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως θέλει ἐπιτύχει συντομώτατα τὸ ποθούμενον, ἀρκεῖ ὁ ἐν Κωνσταντινουπόλει πρέσβυς νὰ λάβῃ διαταγὰς, ὅπως ἐργασθῇ συντόνως πρὸς ἀνάκλησιν τοῦ ἰραδὲ, διότι ἄλλως τὸ ἄρθρον 5 τῆς συνθήκης εἰς οὐδὲν ὠφελεῖ ἡμᾶς ὡς πρὸς τὴν σπογγαλιείαν.

§9ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Πρέπει νὰ ἐννοήσῃ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Σπετσῶν, ὅτι δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ἀπαιτήσωμεν ἀπὸ τὸ Κράτος, μεθ’ οὗ συνεβλήθημεν, νὰ δώσῃ εἰς τοὺς ἡμετέρους σπογγαλιεῖς περισσότερα δικαιώματα ἀφ’ ὅσα δίδει εἰς τοὺς ἰθαγενεῖς. Ἀφοῦ δὲ καὶ τὰ μεγάλα Κράτη, τὰ ἔχοντα μετὰ τῆς Τουρκίας τὰς λεγομένας capitulations, ἐφ’ ὧν στηρίζουσι τὰ δικαιώματα αὐτῶν, ὑπάγονται εἰς τοὺς ἐσωτερικοὺς κανονισμοὺς αὐτῆς, ἢ ἄλλης Ἐπικρατείας, δὲν δυνάμεθα ἡμεῖς νὰ ἀπαιτήσωμεν νὰ ἔχωμεν περισσότερα δικαιώματα ἀφ’ ὅσα ἔχουσι τὰ Κράτη ἐκεῖνα. Δὲν εἶναι ἀληθές, ὅτι μᾶς ἀφαιρεῖται τὸ δικαίωμα τῆς σπογγαλιείας, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος. Ἡ σπογγαλιεία ἐδόθη εἰς ἡμᾶς, ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς τηρήσεως τῶν ἐσωτερικῶν κανονισμῶν. Τὴν ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν ἐποιησάμεθα, ὅπως ἐπιτύχωμεν βελτίωσιν τῶν ὅρων, ὑφ’ οὓς διενεργεῖται ἡ σπογγαλιεία, νομίζω περιττὸν νὰ ἐκθέσω ἐνταῦθα. Σᾶς βεβαιῶ δὲ, ὅτι οὐ μόνον ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἀλλὰ πᾶσα Κυβέρνησις ἤθελε πράξει πᾶν ὅ,τι ἡμεῖς ἐπράξαμεν, ὅπερ καὶ μόνον ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ.

§10Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Βεβαίως δὲν ἔχω τὴν ἀπαίτησιν νὰ ἐπιτύχωμεν ἄλλας διατάξεις παρὰ ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι κανονίζουσι τὰς σχέσεις καὶ τῶν ἄλλων Δυνάμεων πρὸς τὴν Τουρκίαν· ἀλλ’ ὅ,τι παρετήρησα χθὲς τὴν ἑσπέραν παρατηρῶ καὶ σήμερον, ὅτι διὰ τῆς παρούσης συμβάσεως ἐμειώθησαν τὰ δικαιώματα ἡμῶν περὶ σπογγαλιείας· διότι τὸ σχετικὸν ἄρθρον διαλαμβάνει, ὅτι πρέπει νὰ ὑποκείμεθα εἰς τοὺς ἀστυνομικοὺς κανονισμοὺς καὶ τὰς διατάξεις τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως. Τὸ τοιοῦτον δὲν ὑπῆρχεν ἐν τῇ συνθήκῃ τοῦ 1855. Ἀλλὰ δὲν ὑπῆρχε καὶ ἑτέρα διάταξις, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἁλιεύωμεν διὰ σκαφάνδρων, διότι τότε σκάφανδρα δὲν ὑπῆρχον, ἀλλὰ διὰ τῆς ἁλιείας τῆς μακρᾶς ἀπεκτήσαμεν τὸ δικαίωμα τοῦτο. Ἐν τούτοις σήμερον ἀπαγορεύεται ἡμῖν ἡ χρῆσις τῶν σκαφάνδρων. Εἶναι κατόρθωμα τοῦτο; Δὲν ἔχομεν ὅμως τὴν ἀπαίτησιν, ἵνα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπιτύχῃ ἀνώτερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐπέτρεψαν αὐτῷ αἱ δυνάμεις αὐτοῦ.

§11Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἤδη δὲν πρόκειται νὰ δοθῇ ἄδεια περὶ σπογγαλιείας. Συμφωνῶ μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι, ἐφ’ ὅσον γενικὸν μέτρον ἐλήφθη ὑπὸ τῆς Ὑψηλῆς Πύλης, οὐδὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν. Εἶναι ὅμως ἀνάγκη νὰ δοθῇ ἑτέρα ἄδεια, ἡ ἑξῆς· ὅταν προσέρχωνται τὰ ἁλιευτικὰ σκάφη εἰς τὸν ἐπιτετραμμένον χῶρον, πέραν τῶν τριῶν μιλίων ἀπὸ τῆς ἀκτῆς, καὶ ἁλιεύωσι, νὰ δύνανται κατόπιν νὰ προσορμίζωνται εἰς τοὺς ὀθωμανικοὺς λιμένας, ἵνα κατεργάζωνται ὅ,τι ἁλιεύουσιν ἐλευθέρως. Τοῦτο δὲν προσκρούει εἰς τοὺς τοπικοὺς κανονισμούς. Δύναται νὰ δοθῇ μία ἐξήγησις καὶ ἑρμηνεία, ὅτι οἱ ἁλιεῖς, ὅσοι ἡλίευσαν πέραν τῶν τριῶν μιλίων, τηρήσαντες τοὺς κανονισμούς, δύνανται κατόπιν νὰ προσορμισθῶσιν ἐλευθέρως εἰς τὰς ἀκτὰς τὰς ὀθωμανικὰς, ὅπου ἔχουσι πολλὰς ἄλλας ἀνάγκας νὰ θεραπεύσωσιν, οἷον προμήθειαν τροφῶν, ὕδατος κλπ.

§12ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Τὸ ἄρθρον δὲν ἀφορᾷ τὸν τρόπον τῆς ἁλιείας.

§13Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ ἐπιθυμῶ νὰ μοὶ εἴπητε, κατὰ τί προσκρούει εἰς τοὺς κανονισμοὺς νὰ προσορμίζωνται τὰ πλοῖα μετὰ τὴν ἐπιτετραμμένην ἁλιείαν εἰς τὰς ὀθωμανικὰς ἀκτάς;

§14Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ἐπειδὴ γίνεται λόγος περὶ σκαφάνδρων, ἐγὼ ἤθελον παρακαλέσει τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, οὐχὶ νὰ μετατρέψῃ τὸν ὅρον τῆς συμβάσεως,— διότι οὗτος εἶναι γεγονὸς τετελεσμένον,—ἀλλὰ, ὅπως εἶχον τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἐν ἰδιαιτέρᾳ συνεντεύξει, νὰ παρακληθῇ ἡ Ὀθωμανικὴ Κυβέρνησις νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἁλιείαν διὰ σκαφάνδρων πέραν τῶν τριῶν μιλίων, τὸ ὁποῖον εἶναι σημαντικόν. Πρὸς τοῦτο δὲ ἀπαιτεῖται συνεννόησις μετὰ τῆς Ὀθωμανικῆς Κυβερνήσεως, ἥτις δέον νὰ ἐκδώσῃ τὰς ἀπαιτουμένας ὁδηγίας, ὥστε νὰ μὴ παρεμβάλληται ἡ ἐλαχίστη δυσχέρεια εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς συνθήκης. Πλὴν τούτου πρέπει νὰ παρασχεθῇ ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἡ προστασία διὰ τῆς ἀποστολῆς πλοίων, οὐχὶ ἑνός, ἀλλὰ δύο, εἰ δυνατόν, διότι ἡ ἔκτασις, εἰς ἣν ἁλιεύουσι τὰ σπογγαλιευτικὰ πλοῖα, ἐκτείνεται ἀπὸ Βεγγάζης μέχρι Τριπόλεως, δηλαδὴ 400 περίπου μίλια, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσῃ ἓν μόνον πλοῖον. Εἶναι δὲ γνωστὸν, ὅτι πολλαὶ πιέσεις δύνανται νὰ γείνωσιν εἰς τοὺς σπογγαλιεῖς ὑπὸ τῶν ἐντοπίων ἀρχῶν, αἵτινες ὑποχρεοῦσιν αὐτοὺς εἰς παροχὴν δώρων καὶ τὰ τούτοις ὅμοια, πιθανὸν δὲ καὶ νὰ κατάσχωσι τὸν σπόγγον ἀδίκως, ὡς δῆθεν ἁλιευθέντα ἐντὸς τῶν τριῶν μιλίων. Ταῦτα σήμερον ἐνδιαφέρουσιν ἡμᾶς· προστασία δηλ. τῆς σπογγαλιείας ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ προστασία ἐκ μέρους τῶν Ὀθωμανικῶν τοπικῶν ἀρχῶν, καθόσον τὰ πλοιάρια δὲν δύνανται νὰ περιορισθῶσι μόνον εἰς τὴν ἁλιείαν πέραν τῶν τριῶν μιλίων· ταῦτα ἔχουσιν ἀνάγκην τροφῶν, ὕδατος καὶ διαφόρων ἄλλων ἀντικειμένων, ἐπισκευῶν κλπ., ἕνεκα δὲ τούτων προσορμίζονται εἰς τοὺς λιμένας καὶ ὅρμους, ἔνθα βεβαίως θὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τοὺς κανονισμοὺς καὶ τὰς διατυπώσεις τῶν ἐγχωρίων Ὀθωμανικῶν ἀρχῶν. Ταύτην τὴν σύστασιν εἶχον νὰ κάμω πρὸς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις καὶ ὑπεσχέθη, ὅτι θὰ ἐπιληφθῇ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ἐπ’ ἀγαθῷ τῶν σπογγαλιέων τῶν ναυτικῶν νήσων.

§15Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ὕδρας κατενόησε καλλίτερον τῶν ἄλλων, ποῦ κεῖται τὸ θέμα. Παρέστησε τὰς ἀνάγκας, εἰς ἃς εὑρίσκεται ἡ βιομηχανία τῆς σπογγαλιείας, καὶ ἐζήτησε τὴν προστασίαν τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι καθῆκον πάσης Κυβερνήσεως, θὰ τὸ ἐκπληρώσωμεν δὲ καὶ ἡμεῖς. Ἀλλὰ τὸ καθῆκον τοῦτο τῆς προστασίας τῆς ἐγχωρίου βιομηχανίας δὲν συνδέεται μετὰ τῆς συμβάσεως, καὶ ἀπορῶ, πῶς συνέδεσαν αὐτὸ οἱ προαγορεύσαντες. Ἡ ἐξέτασις τῆς συμβάσεως ἔχει ἕτερον θέμα· ὀρθῶς ἐστέρξαμεν νὰ γείνῃ ἀποδεκτὸν τὸ ἄρθρον 5, ἢ ὄχι; ἠμελήσαμεν τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους; ἔβλαψεν ἡ ἀποδοχὴ τοῦ ἄρθρου 5; Τοῦτο ἔχει νὰ ἐξετάσῃ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς συμβάσεως. Ἡμεῖς δὲν ἠδυνάμεθα νὰ λάβωμεν περισσότερα παρ’ ὅσα ἐλάβομεν, διότι, ἐὰν ἠθέλομεν ζητήσει καὶ ἄλλο τι, ἡ Δύναμις ἐκείνη, μετὰ τῆς ὁποίας συνωμολογήσαμεν τὴν σύμβασιν, θὰ εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀναγνωρίσῃ τὴν αὐτὴν παραχώρησιν καὶ εἰς πάντα τὰ ἄλλα Κράτη, μετὰ τῶν ὁποίων ἔχει συμβάσεις· ἠθέλομεν δηλ. ζητήσει ἐξαιρετικόν τι, τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο δυνατὸν εἰς αὐτὴν νὰ μὴ παραχωρήσῃ καὶ εἰς ἄλλους. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι τὸ λαμβανόμενον εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἠδυνάμεθα νὰ ἐλπίζωμεν. Τώρα μένει τὸ καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ποιήσηται ὅ,τι εἶναι δυνατὸν ὑπὲρ τῆς σπογγαλιείας· τοῦτο δὲ βεβαιοῦμεν, ὅτι δὲν θέλομεν παραλείψει.

§16ΑΘΩΣ ΡΩΜΑΝΟΣ. Καὶ ἐγὼ συμφωνῶ μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅσον ἀφορᾷ τὸν ὅρον τὸν περιεχόμενον ἐν τῷ ἄρθρῳ 5 τῆς συνθήκης. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀπαιτήσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ὅπως ἡ Ὑψηλὴ Πύλη παραχωρήσῃ εἰς αὐτὴν περισσότερα δικαιώματα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα παραχωρεῖ εἰς τοὺς ὑπηκόους της καὶ τοὺς ξένους ὑπηκόους, τοὺς ἀπολαύοντας τοῦ δικαιώματος τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους. Ἐὰν ἤθελον νὰ φέρω παρατήρησίν τινα ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν τῆς συνθήκης ταύτης, θὰ εὕρισκον ἄλλα σημεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα ἦτο δυνατὸν ἴσως νὰ ἀπαιτήσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ὅπως ὅροι τινὲς μὴ περιληφθῶσιν εἰς τὴν συνθήκην ταύτην, ἥτις εἶναι συνθήκη ἐμπορίου καὶ ναυτιλίας, καὶ οὐχὶ συνθήκη καταδιώξεως τοῦ λαθρεμπορίου. Οἱ ὅροι οὗτοι περιέχονται ἐν τῷ ἄρθρῳ 2, ἐν τῷ ἄρθρῳ 5, ἐν τῷ ἄρθρῳ 6 καὶ ἐν τῷ ἄρθρῳ 7 τῆς συνθήκης. Καὶ δὲν κακίζω τὴν Κυβέρνησιν, διότι παρεδέχθη τοὺς ὅρους τούτους. Νομίζω ὅτι, καὶ ἡμεῖς ἂν εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀρχὴν, ἠθέλομεν τοὺς παραδεχθῆ· διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνάπτηται συνθήκη συμφέρουσα εἰς ἓν Κράτος, χωρὶς τοῦτο νὰ προβῇ καὶ εἰς παραχωρήσεις τινὰς πρὸς τὸ ἕτερον συμβαλλόμενον Κράτος. Διὰ τοῦτο, ἐπειδὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ συμπολίτευσις καὶ ἀντιπολίτευσις εἰς τὰ ἐξωτερικὰ ζητήματα, δὲν ἤθελον καὶ μνείαν κἄν ποιήσει περὶ τῶν παραχωρήσεων τούτων, ἐὰν δὲν ἐνόμιζον, ὅτι θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ γείνῃ περὶ τούτων λόγος καὶ ἐκφρασθῇ ἡ ἐλπὶς, τὴν ὁποίαν ἔχω, ὅτι ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις οὐδέποτε θὰ θελήσῃ νὰ ἐφαρμόσῃ τὰ ἄρθρα ταῦτα τῆς συνθήκης, ὅπως παρακωλύσῃ τὸ ἐμπόριον ἐντίμων ἀνθρώπων, καὶ ὅτι θὰ ζητήσῃ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν ἄρθρων, μόνον ὁσάκις πρόκειται νὰ παταχθῇ τὸ λαθρεμπόριον, καθόσον τὸ κοινὸν συμφέρον καὶ τῶν δύο Κρατῶν εἶναι νὰ πατάσσηται τὸ λαθρεμπόριον, τὸ μεταξὺ τῶν δύο Κρατῶν ἐνεργούμενον. Καὶ λέγω ταῦτα, διότι θὰ ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ φόβος, μήπως θελήσῃ ποτὲ ἡ Πύλη νὰ ἐφαρμόσῃ τὰ σχετικὰ ἄρθρα κατὰ τρόπον, ὅστις νὰ παρακωλύσῃ τὸ ἐμπόριον, νὰ φέρῃ προσκόμματα εἰς αὐτό. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς εἰς τὰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς Πύλης ἐπέστησεν ἐπὶ τούτου τὴν προσοχήν του, ἔχω δὲ δι’ ἐλπίδος, ὅτι ἡ Πύλη οὐδέποτε θὰ θελήσῃ νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ ἄρθρον τοῦτο, ὁσάκις πρόκηται περὶ ἐμπορίου καὶ οὐχὶ περὶ λαθρεμπορίου.

§17ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κραναίας μὲ ἀπήλλαξε πάσης ἀπαντήσεως, εἰπὼν εἰλικρινῶς καὶ σαφῶς, ὅτι, καὶ αὐτὸς ἂν ἦτο ἐν τῇ Κυβερνήσει, ἤθελεν ἀποδεχθῆ τοὺς ὅρους τούτους· ἐὰν δὲ δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, τοὺς ἀπεδέχθη, ὅτε ἦτο ἐν τῷ Ὑπουργείῳ.

§18Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Ἡμεῖς ὄχι· ἀλλ’ εἶπον, ὅτι ὀρθῶς ἐπράξατε.

§19ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τὴν οὐσίαν, νομίζω ὅτι εἶναι σαφῶς ἀναγεγραμμένον ἐν τῇ συμβάσει, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῶσιν αἱ περὶ ὧν ὁ λόγος διατάξεις, προκειμένου περὶ ἐμπορίου εἰλικρινοῦς, περὶ ἐμπορίου ἐντίμου, ἀλλὰ μόνον προκειμένου περὶ λαθρεμπορίου. Καὶ ἂν ἡμεῖς ἀναλαμβάνωμεν αὐτὴν τὴν ὑποχρέωσιν πρὸς τὴν ὅμορον Ἐπικράτειαν, ἐπίσης καὶ ἡ ὅμορος Ἐπικράτεια τὴν αὐτὴν ὑποχρέωσιν ἀναλαμβάνει πρὸς ἡμᾶς· διότι θὰ ἴδητε, ὅτι τὸ ἄρθρον 2 περιλαμβάνει τὰ εἴδη, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι τὸ μονοπώλιον ἐν Ἑλλάδι.

§20Ν. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἐζήτησα τὴν τροποποίησιν τοῦ ἄρθρου 5 τῆς συνθήκης, οὔτε ἐκάκισά τινα διὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο μίαν διασάφησιν μόνον ἐζήτησα καὶ οὐδὲν πλέον. Ὁμολογῶ ὅτι, ὡς ἔχουσι τὰ πράγματα, οὐδὲν πλειότερον ἠδυνάμεθα νὰ πράξωμεν. Συνέστησα μόνον, ὅτι, ἐὰν τὸ ζήτημα τῆς σπογγαλιείας τὸ ἀπωλέσαμεν δυνάμει τῆς συνθήκης, ὑπάρχουν πολλαὶ ἐλπίδες διὰ τῶν ἐνεργειῶν τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀνασταλῇ ὁ ἰραδές. Ἐγὼ ἐλπίζω, ὅτι ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἐργασθῇ. Ὡς πρὸς δὲ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ὑπεσχέθη ὁ κύριος Πρόεδρος ὅτι θὰ λάβῃ, περὶ τούτου οὐδεμίαν ἔχω ἀμφιβολίαν. Καὶ ἐγὼ ἐπίσης συγχαίρω τὸν κ. Πρόεδρον, ὅτι τόσον σοβαρῶς ἀνέλαβε τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ παρακαλῶ καὶ ἐγὼ, ἀντὶ ἑνὸς πλοίου, νὰ σταλῶσι δύο πλοῖα εἰς τὰ παράλια τῆς Ἀφρικῆς, διότι ὄντως ἡ μεταξὺ τῶν δύο λιμένων, εἰς οὓς συνήθως ἁλιεύουσι τὰ σπογγαλιευτικὰ πλοιάρια, ἀπόστασις εἶναι μεγίστη, καὶ ἓν μόνον πλοῖον βεβαίως δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν θ’ ἀποσταλῇ.

§21Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μίαν μόνον παρατήρησιν ἔχω νὰ προβάλω ἐπὶ τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Σπετσῶν. Οἱ Ὑπουργοὶ δὲν ὑπόσχονται νὰ ἐκτελέσωσι τὸ καθῆκόν των, ἐκτελοῦσι δ’ αὐτὸ, διότι ἔχουσι καθῆκον νὰ τὸ ἐκτελέσωσιν· οὐδὲ δίδουσι τοιαύτας διαβεβαιώσεις εἰς τὴν Βουλὴν, ἡ ὁποία ἔχει πάντοτε τὸ δικαίωμα νὰ τοὺς ἐλέγξῃ, ὅταν δὲν ἐκπληρῶσι τὸ καθῆκόν των.

§22Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δικαίωμα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ χαρακτηρίζῃ ἄλλους ὡς ὁμιλήσαντας εἰλικρινῶς καὶ ἄλλους ὡς ὁμιλήσαντας ἀνειλικρινῶς ἐπὶ τῆς συμβάσεως ταύτης. Ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσω ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ἐξήγησιν, τί ἐνόει, εἰπὼν, ὅτι τινὲς ὡμίλησαν εἰλικρινῶς καί τινες ἀνειλικρινῶς. Ἐὰν ἡμεῖς ἐξηνέγκομεν γνώμην ἐπὶ τῆς συμβάσεως, ἐπράξαμεν τοῦτο, διότι εἴχομεν καθῆκον νὰ τὸ πράξωμεν, ἀλλὰ δὲν εἴχομεν σκοπὸν νὰ μεμφθῶμεν οὔτε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, οὔτε ἄλλον τινὰ ἐκ τῶν λαβόντων μέρος εἰς τὴν συνομολόγησιν τῆς συμβάσεως ταύτης.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἠμφισβήτησε τὴν εἰλικρίνειαν τοῦ κ. Βουλευτοῦ.

§24ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Βεβαίως, οὐδείς.

§25Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐξηγήσεις τινὰς θέλω ζητήσει ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, τὴν πρώτην δὲ τούτων ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2. Τὸ ἄρθρον 2 ἐπιβάλλει εἰς τὰ συμβαλλόμενα μέρη νὰ μὴ ἐπιτρέπωσιν τὴν ἐξαγωγὴν ἐκ τῶν λιμένων αὐτῶν οὐδενὸς εἴδους πραγμάτων προωρισμένων διὰ τοὺς λιμένας τοῦ ἑτέρου τῶν συμβαλλομένων ἐκ τῶν παρ’ αὐτῷ ἀπηγορευμένων ἢ ἀναγομένων εἰς τὸ μονοπώλιον· δηλαδὴ διὰ τὴν ἀπαγόρευσιν ἀπαιτεῖται, τὸ προϊόν, τὸ ἐμπόρευμα, οὗτινος ἀπαγορεύεται ἡ ἐξαγωγὴ εἰς τὸ ἄλλο Κράτος, ἢ νὰ ἦναι ἀπηγορευμένον ἐν τῷ Κράτει, εἰς ὃ πρόκειται νὰ εἰσαχθῇ, ἢ νὰ ὑπάγηται εἰς τὰ μονοπώλια. Ἐν τέλει δὲ ὁρίζεται, ὅτι «οἱ ἀνωτέρω κατάλογοι δύνανται κατὰ τὰς περιστάσεις νὰ τροποποιηθῶσι δι’ ἐγγράφου προαναγγελίας πρὸς τὸ ἕτερον τῶν ὑψηλῶν συμβαλλομένων μερῶν». Ἡ ἄδεια αὕτη, ὅπως φέρεται ἐν τῷ ἄρθρῳ, δύναται νὰ δώσῃ χώραν εἰς καταχρήσεις, ἐὰν δὲν προνοῆται, ὅτι πάντως πρέπει νὰ στρέφηται ἡ μεταβολὴ αὕτη εἰς εἴδη ἀπηγορευμένα ἢ ἀνήκοντα εἰς τὰ μονοπώλια.

§26ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἔχει.

§27Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀλλ’ ἐν τῷ γράμματι δὲν ἐκτίθεται σαφῶς ἡ ἔννοια αὕτη.

§28ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐὰν ἀναγνώσητε τὸ πρῶτον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου, θέλετε ἴδει, ὅτι ἀπαγορεύεται ἡ φόρτωσις εἴδους ἐκ τῶν ἐν τοῖς οἰκείοις Κράτεσιν ἀπηγορευμένων ἢ εἰς τὰ μονοπώλια αὐτῶν ὑπαγομένων· ἔρχεται δὲ κατόπιν ἡ ἐπεξήγησις, ὅτι «τὰ εἴδη ταῦτα εἶναι σήμερον ἐν Ἑλλάδι τὸ πετρέλαιον, τὰ παιγνιόχαρτα, τὸ ἅλας, τὰ πυρεῖα καὶ τὸ σιγαρόχαρτον, ἐν Τουρκίᾳ δὲ ἡ πυρῖτις καὶ αἱ ἐκρηκτικαὶ ὗλαι παντὸς εἴδους, τὰ ὅπλα πολέμου καὶ τὰ παραρτήματα αὐτῶν, τὰ πολεμεφόδια, ὁ καπνὸς ὑπὸ πᾶσαν αὐτοῦ μορφὴν, τὸ τουμπεκὶ καὶ τὸ ἅλας.» Ὅταν δὲ τὸ ἄρθρον ὁρίζῃ, ὅτι «οἱ ἀνωτέρω κατάλογοι δύνανται κατὰ τὰς περιστάσεις νὰ τροποποιηθῶσι δι’ ἐγγράφου προαναγγελίας πρὸς τὸ ἕτερον τῶν ὑψηλῶν συμβαλλομένων μερῶν», ἐννοεῖ ὅτι, ἂν εἰς τὰ εἴδη ταῦτα, τὰ ἀπηγορευμένα ἢ ἀνήκοντα εἰς τὰ μονοπώλια, προστεθῶσι καὶ ἕτερα, ἡμεῖς θ’ ἀναγγείλωμεν εἰς τὴν Πύλην, ὅτι «καὶ τοῦτο τὸ εἶδος ἀποτελεῖ μονοπώλιον, καὶ σᾶς παρακαλοῦμεν νὰ μὴ ἐπιτρέψητε νὰ φορτωθῇ εἰς τοὺς λιμένας σας». Καὶ ἡ Πύλη δὲ, ἐὰν ἐκτὸς τῆς πυρίτιδος εὑρεθῇ καὶ ἑτέρα τις ὕλη ἐκρηκτικὴ, θὰ μᾶς εἰδοποιήσῃ, ἵνα ἀπαγορεύσωμεν καὶ ταύτης τὴν φόρτωσιν.

§29Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὸ θέλω καὶ ἐγὼ νὰ ἐξηγηθῇ. Εἰς τὸ ἄρθρον 3 τῆς συμβάσεως ὁρίζεται, ὅτι, «ὡς πρὸς τὰ ἀφορῶντα τὸ ἀκτοπλοϊκὸν ἐμπόριον, τὰ ἑλληνικὰ καὶ ὀθωμανικὰ πλοῖα θέλουσιν ἐξακολουθεῖ ἀπολαύοντα ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐν Τουρκίᾳ τῆς πρὸς τὸ μᾶλλον εὐνοούμενον Κράτος ἰσοτελείας». Ἐπιθυμῶ νὰ γνωρίζω, ἂν τοῦτο ἐννοεῖ, ὅτι, ἐν ᾗ περιπτώσει καταγγελθῶσιν ὅλαι αἱ συμβάσεις, αἱ ὑπάρχουσαι σήμερον μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ τῶν ἄλλων Κρατῶν, καὶ παύσωσιν ἰσχύουσαι αἱ προνομίαι ὑπὲρ τῆς ἀκτοπλοΐας, τὸ Ὀθωμανικὸν Κράτος θὰ ἐξακολουθήσῃ ἀπολαῦον τῶν προνομίων τούτων· διότι καὶ ἡ μετάφρασις δὲν γίνεται ἀκριβὴς ἐκ τοῦ Γαλλικοῦ.

§30ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἔχομεν τὴν συνθήκην πρὸς τὴν Ἰταλίαν, ἡ ὁποία δὲν ἔχει τόσην διάρκειαν, ὡς ἡ περὶ ἧς πρόκειται συνθήκη. Ἐὰν καταγγελθῇ ἡ συνθήκη τῆς Ἰταλίας, θὰ ἰσχύωσι τὰ σήμερον συνομολογούμενα καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς παρούσης συνθήκης· τὰ προνόμια δηλαδὴ τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους θὰ ἰσχύωσι διὰ τὴν Τουρκίαν καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς ἰσχύος τῆς παρούσης συνθήκης.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου; — καίτοι ἡ γενομένη συζήτησις οὐδόλως ἦτο ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§32ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2 τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ εἰς τρίτην συζήτησιν). Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου ͵ΒΥΞΕʹ τοῦ 1897 περὶ συστάσεως Γεωργικῶν σταθμῶν». (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ γίνεται δεκτὸν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς γʹ συζήτησιν, ἄνευ ἀντιρρήσεως). Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ οἰκονομικῶν ἐπιθεωρητῶν».

§34ΦΩΝΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ὑπάρχει ἀντίρρησις.

§35Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅσοι θέλουσιν ἂς συζητήσωσιν. Ὑπάρχει ἀντίρρησις ἐπὶ ὅλων τῶν νομοσχεδίων.

§36Κ. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ ἕως ἐδῶ.

§37Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δεχόμεθα νὰ διακόψωμεν τὴν συνεδρίασιν καὶ νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. Εἶναι σύνθημα διαλύσεως τῆς συνεδριάσεως ἡ ἀνάγνωσις τῶν πρακτικῶν. Ἡμεῖς συνεφωνήσαμεν χθὲς νὰ συζητήσωμεν ὡρισμένα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἀνεγράψαμεν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Εἶσθε κύριοι νὰ λύσητε τὴν συνεδρίασιν, ἀλλὰ σᾶς παρακαλῶ νὰ τὴν λύσητε δημοσίᾳ, φανερὰ, ἀναλαμβάνοντες τὴν εὐθύνην.

§38Ν. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Δὲν ἐννοοῦμεν νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις. Ἐξ ἐναντίας εἴμεθα σύμφωνοι νὰ ψηφισθῶσι τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα, διὰ τὰ ὁποῖα ἐμείναμεν χθὲς σύμφωνοι νὰ ψηφισθῶσι.

§39ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, οὐδεμία ἀντίρρησις ὑπάρχει νὰ συζητηθῶσι καὶ ἄλλα νομοσχέδια, ὅπως εἶπε καὶ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου· ἀλλ’ ἐπειδὴ πολλοὶ τῶν κ. συναδέλφων θ’ ἀναχωρήσωσι διὰ τοῦ σιδηροδρόμου τῆς 12ης, καλὸν εἶναι νὰ ἐπικυρωθῶσι τὰ πρακτικὰ ὡς πρὸς τὰ μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης ψηφισθέντα, καὶ νὰ ἐξακολουθήσωμεν εἶτα τὴν συζήτησιν τῶν εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν μέχρι τοῦδε ψηφισθέντων, ἤ τινων ἐξ αὐτῶν, διότι εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ τι, τὸ ὁποῖον οὐδὲ σεῖς θέλετε, οὐδὲ ἡμεῖς ἐπιθυμοῦμεν.

§40Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν μοὶ εἶναι γνωστὸν, ὅτι συνάδελφοι πολλοὶ θὰ σπεύσωσι ν’ ἀναχωρήσωσι τὴν μεσημβρίαν. Ἦτο μάλιστα γνωστὸν εἰς τοὺς συναδέλφους, καὶ εἶχον στέρξει ὅλοι νὰ συνεδριάσωμεν καὶ τὴν ἐπαύριον. Ἑπομένως εἶχον δηλώσει τὴν πρόθεσίν των νὰ μείνωσι καὶ αὔριον.

§41Κ. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Ἐρχόμεθα καὶ αὔριον.

§42Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν μοὶ ἐδήλωσάν τινες, ὅτι θ’ ἀναχωρήσωσι σήμερον, ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ ἔχωμεν τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι θέλουσιν ἀναχωρήσει.

§43ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἐπειδὴ οἱ μέλλοντες ν’ ἀναχωρήσωσιν ἀνήκουσιν εἰς τὴν πτέρυγα τὴν ἀριστερὰν, διὰ τοῦτο ὑμεῖς δὲν τὸ γνωρίζετε· ἀλλ’ ἐὰν θέλητε, καὶ αὔριον δυνάμεθα νὰ συνεδριάσωμεν· ἀλλὰ νὰ ἐπικυρωθῶσι τὰ πρακτικὰ μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης. Ἡμεῖς παράκλησιν ὑποβάλλομεν.

§44Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ λέγωμεν, ὅτι θὰ μείνωμεν καὶ αὔριον, ἵνα συνεδριάσωμεν· διότι, προκειμένου περὶ τῆς συμβάσεως, ἡ ὁποία ἀληθῶς ἔπρεπε νὰ ψηφισθῇ, παρεμείναμεν ἐδῶ, καὶ ἐψηφίσθη. Ζητοῦμεν νῦν τὴν ἐπικύρωσιν τῶν πρακτικῶν, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ παρουσιασθῇ ζήτημά τι, ἕνεκα τοῦ ὁποίου νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει οὐδεὶς ἄλλος θὰ φέρῃ τὴν εὐθύνην, ἢ ἡ Κυβέρνησις, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὁ ὁποῖος δὲν θέλει νὰ ἐπικυρώσῃ τὰ πρακτικά. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἄλλα νομοσχέδια, ἔχομεν συνεδριάσεις παρελθούσας 62, καὶ ἠδύνατο νὰ τὰ προτάξῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ ψηφισθῶσιν. Οὐδεὶς τὸν ἠμπόδισεν εἰς τοῦτο. Ἀλλὰ θέλει τώρα, ἐκμεταλλευόμενος τὸ ζήτημα τῆς εὐθύνης, νὰ μᾶς ἐκβιάσῃ, διὰ νὰ ψηφίσῃ τὰ νομοσχέδια αὑτοῦ.

§45Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τί λόγια εἶναι αὐτά!

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κύριε Βουλευτὰ, οὐδεὶς ἐκβιάζει ἐδῶ, πολλῷ δὲ ἧττον ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία, ἐν τῷ καθήκοντι, τὸ ὁποῖον ἔχει πρὸς τὴν χώραν καὶ πρὸς τὸ ἀξίωμα, τὸ ὁποῖον κατέχει, ζητεῖ παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ ἐργασθῇ.

§47Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ὅταν μᾶς λέγῃ, ὅτι φέρομεν τὴν εὐθύνην...

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ ἀνακαλέσητε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἴπετε, ὅτι δηλαδὴ πρόκειται περὶ ἐκβιάσεως. Νὰ ἀνακαλέσητε! (Ὁ κ. Πετροπουλάκης σιωπᾷ). Σᾶς ἀνακαλῶ εἰς τὴν τάξιν.

§49Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Βεβαίως ἡ Κυβέρνησις δικαιοῦται νὰ ἀπαιτήσῃ παρ’ ἡμῶν νὰ παραμείνωμεν ἐνταῦθα καὶ συνεργασθῶμεν μετ’ αὐτῆς· ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι ἡ ἄρνησις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅπως ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά, δὲν εἶναι δικαιολογημένη, καθόσον ἕκαστος τῶν Βουλευτῶν ἐνταῦθα, εἷς καὶ μόνος, δύναται διὰ τοῦ veto τῆς Πολωνικῆς Βουλῆς νὰ ἐμποδίσῃ τὴν εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν ἐπικύρωσιν τῆς συνθήκης. Τί δυνάμεθα ἡμεῖς; Ἡμεῖς εἴμεθα διατεθειμένοι, πάντες οἱ ἐνταῦθα καθήμενοι, νὰ μείνωμεν ἐν ἀνάγκῃ μέχρι καὶ τοῦ μεσονυκτίου· ἀλλ’ ἐάν τις τῶν Βουλευτῶν δὲν θέλῃ ν’ ἀκούσῃ ἡμᾶς, οἵτινες οὐδὲν δικαίωμα ἔχομεν νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς αὐτὸν τὴν μὴ ἐνάσκησιν τοῦ δικαιώματός του...

§50Κ. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Καὶ δηλῶ, ὅτι τοιοῦτος εἶμαι ἐγὼ, ὁ ὁποῖος ἀναλαμβάνω τὴν εὐθύνην, καὶ παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά.

§51Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Διατὶ νὰ μὴ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά;

§52Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡμεῖς δὲν ἀρνούμεθα τὴν ἐνάσκησιν τοῦ veto.

§53Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Ἡμεῖς δὲν θὰ τὸ ἐνασκήσωμεν.

§54Κ. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Θὰ τὸ ἐνασκήσω ἐγώ.

§55Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μὴ ὀργίζεσθε, κύριε Βουλευτά.

§56Κ. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Δὲν ὀργίζομαι, κύριε Πρόεδρε. Γνωρίζετε, ὅτι ὁ χαρακτήρ μου εἶναι νὰ μὴ ὀργίζωμαι.

§57Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἕκαστος τῶν κυρίων Βουλευτῶν δύναται νὰ ἐνασκήσῃ τὸ veto, ἀλλὰ παρακαλῶ αὐτὸν νὰ τὸ ἐνασκήσῃ δημοσίᾳ, διὰ νὰ ἔχῃ τὴν εὐθύνην τοῦ veto.

§58Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Τί ὠφελεῖ νὰ ἔχῃ τὴν εὐθύνην εἷς τῶν Βουλευτῶν, ὅταν δὲν ψηφισθῇ ἡ συνθήκη;

§59Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Προχθὲς ἐγὼ συνέστησα νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ, ἵνα ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ πιστώσεως ἑνὸς δωδεκατημορίου, ὅπως ἔχωμεν τὰ μέσα νὰ διοικήσωμεν, καὶ ὅμως οἱ Κύριοι τῆς πτέρυγος ταύτης (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) ἐπέμενον νὰ μὴ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά, διὰ νὰ πείσωσι τὴν Βουλὴν νὰ ἐξακολουθήσῃ συζητοῦσα καὶ μετὰ ταῦτα. Τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἐπράξατε σεῖς χθὲς, πράττομεν ἡμεῖς σήμερον, ζητοῦντες νὰ προηγηθῇ ἡ συζήτησις τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ ψηφισθῶσιν εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν. Ποῖον νομοσχέδιον θέλει προκαλέσει συζητήσεις μακράς; Εἶναι νομοσχέδια οὐχὶ πρὸ ἑβδομάδων, ἀλλὰ καὶ πρὸ μηνῶν ἐν ταῖς χερσὶ τῶν κυρίων Βουλευτῶν· ἐμελέτησαν δὲ καὶ κατενόησαν αὐτά.

§60Κ. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Ἔχουσι μακρὰς συζητήσεις ὅλα τὰ νομοσχέδια.

§61Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τίς σᾶς ἐμποδίζει νὰ συζητήσητε αὐτά;

§62Κ. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Εἶναι 12 ἡ ὥρα.

§63ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εὑρισκόμεθα ὑπὸ τὰς αὐτὰς περιστάσεις σήμερον, ὑφ’ ἃς τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν εἶχεν ἐπιψηφισθῆ εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς πιστώσεως τοῦ δωδεκατημορίου τοῦ μηνὸς Ἀπριλίου· διότι τὸ νομοσχέδιον τοῦ δωδεκατημορίου τοῦ μηνὸς Ἀπριλίου δὲν ἤθελε δώσει εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰ μέσα, ὅπως διοικήσῃ ἀπὸ τῆς 1 Ἀπριλίου. Εἶναι γνωστόν, ὅτι ὁ νόμος περὶ δωδεκατημορίου τοῦ μηνὸς Ἀπριλίου θὰ πραγματοποιηθῇ κατὰ τὸ τέλος ἢ κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ ὅλου μηνὸς Ἀπριλίου· τοῦτο δ’ ἐγένετο καὶ διὰ τὸ δωδεκατημόριον τοῦ μηνὸς Ἰανουαρίου, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη εἰς τὸ μέσον τοῦ μηνός· κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ἐψηφίσθη καὶ τὸ δωδεκατημόριον τοῦ μηνὸς Φεβρουαρίου, οὕτω δὲ πάντοτε γίνεται. Τὴν πρώτην ἡμέραν τοῦ μηνὸς δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἦναι ἐγκεκριμένος ἢ ἐπικεκυρωμένος ὁ νόμος περὶ δωδεκατημορίου. Ἑπομένως ἡ σύγκρισις, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔκαμε μεταξὺ ἐκείνης τῆς περιστάσεως καὶ τῆς σημερινῆς, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθή. Σήμερον εἶναι ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη νὰ ἐπικυρωθῶσι τὰ πρακτικὰ τὰ μέχρι ταύτης τῆς στιγμῆς, ἵνα ἡ μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ τῆς ὁμόρου Ἐπικρατείας σύμβασις γείνῃ νόμος τοῦ Κράτους. Ἡμεῖς παρακαλοῦμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐπικύρωσιν τῶν πρακτικῶν. Θὰ παραμείνωμεν δὲ νὰ ἐργασθῶμεν ὁσονδήποτε θέλῃ ἡ Κυβέρνησις, καὶ νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ οἱουδήποτε θέματος, ἀλλὰ θὰ συζητήσωμεν.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προβάλλετε πρότασιν, ὅπως ἐπικυρωθῶσι τὰ πρακτικά;

§65ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Μάλιστα.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ζητήσω τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς.

§67Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, οἱ Κύριοι βεβαιοῦσιν, ὅτι θὰ μείνωσι. Παρακαλῶ νὰ ἀναγνώσητε τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται τὰ μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως).

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίρρησις ἐπὶ τῶν ἀναγνωσθέντων πρακτικῶν;

§69Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δικαίωμα ὑμῶν ἦτο, κατὰ τὸ ἄρθρον 28 τοῦ Κανονισμοῦ, νὰ ἀνακαλέσητε τὸν κ. Βουλευτὴν Γυθείου εἰς τὴν τάξιν· ἀλλ’ ἡ ἀνάκλησις δὲν πρέπει νὰ ἀναγραφῇ εἰς τὰ πρακτικά, διότι τὸ ἄρθρον 28 λέγει (ἀναγινώσκει): «Οἱ Βουλευταί, ὅσοι θορυβοῦσι, διακόπτουσι τοὺς ἀγορεύοντας, ἢ διὰ φωνῆς ἢ διὰ σχημάτων ἀποδοκιμάζουσιν αὐτούς, ἐὰν μετὰ παρατήρησιν τοῦ Προέδρου ἐξακολουθήσωσι θορυβοῦντες, ἀνακαλοῦνται εἰς τὴν τάξιν· ἐὰν δ’ ἐπιμείνωσιν, ἀναγράφεται ἡ ἀνάκλησις εἰς τὰ πρακτικά.» Ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν ἐπιμένει. Νομίζω λοιπὸν καλὸν καὶ προτείνω νὰ διαγραφῇ ἡ περὶ ἀνακλήσεως αὐτοῦ εἰς τὴν τάξιν περίοδος.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαγράφεται. Ὑπάρχει ἄλλη ἀντίρρησις; Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται μετὰ τὴν διαγραφὴν τῆς ἀνακλήσεως τοῦ κ. Πετροπουλάκη εἰς τὴν τάξιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ οἰκονομικῶν ἐπιθεωρητῶν».

§71Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ζητῶ τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, καὶ παρακαλῶ νὰ προταχθῇ ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τῆς Βουλῆς, διότι πρώτην φορὰν καθ’ ὅλον τὸν κοινοβουλευτικὸν βίον τῆς Ἑλλάδος παρουσιάζεται τὸ φαινόμενον νὰ μὴ ψηφίζηται ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τῆς Βουλῆς ἅμα τῷ καταρτισμῷ τοῦ Σώματος, ὅπερ εἶναι τὸ πρῶτον ἔργον αὐτοῦ. Ὑπάρχουν συμφέροντα οἰκονομικὰ τῆς Βουλῆς, ὑποχρεώσεις πρὸς τοὺς προμηθευτὰς αὐτῆς, καὶ διὰ τὸ μισθολόγιον τῶν ὑπαλλήλων αὐτῆς, ἀλλὰ πρὸ πάντων ὑποχρεώσεις τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων προμηθειῶν. Νομίζω ὅτι τὸ πρῶτον ἔργον τῆς Βουλῆς εἶναι νὰ ψηφισθῇ ὁ προϋπολογισμὸς αὐτῆς.

§72ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ νὰ προταχθῇ τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 6, ἤτοι ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τῆς Βουλῆς, καὶ δι’ οὓς λόγους ἀνέφερεν ὁ προλαλήσας συνάδελφος, ἀλλὰ καὶ διότι εἶμαι ὑπαίτιος τῆς τοιαύτης ἀναβολῆς, διότι ἐγὼ εἶχον ζητήσει τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως, καὶ ἕνεκα τῆς τοιαύτης προτάσεώς μου ἐπέρχεται δυσχέρεια περὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων τῆς Βουλῆς, καὶ τοῦτο φέρει ζημίαν εἰς τοὺς χορηγητὰς τῆς Βουλῆς. Παρακαλῶ νὰ προταχθῇ ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τῆς Βουλῆς.

§73Κ. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Ἐγὼ παρακαλῶ νὰ προταχθῶσι τὰ ὑπ’ ἀριθμὸν 8 καὶ 9, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν συζήτησιν.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνάγκη ὁμολογουμένως νὰ προταχθῶσιν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ προκαλέσωσι συζήτησιν καὶ δὲν ἔχουσι πολλὰ ἄρθρα.

§75Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι δύο τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα προετάχθησαν τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς Βουλῆς. Τὰ δύο ταῦτα νὰ συζητήσωμεν, καὶ ἀκολούθως νὰ προβῶμεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῆς Βουλῆς.

§76Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 8 δὲν ἔχει συζήτησιν.

§77Κ. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Τὰ ὑπ’ ἀριθμὸν 8 καὶ 9 δὲν ἔχουν ἀντίρρησιν.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖται ἡ μεταβολὴ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ὅπως προταχθῇ τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 8, ἤτοι ἡ τρίτη συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἐδαφίου βʹ τοῦ ἄρθρου 585 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας».

§79Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸς εἶναι ὁ μόνος τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον δυνάμεθα νὰ ἐξέλθωμεν τῆς αἰθούσης χωρὶς νὰ ψηφίσωμεν τίποτε· διότι, ὅταν ἀρχίσῃ ἕκαστος τῶν Βουλευτῶν νὰ ζητῇ τὴν πρόταξιν νομοσχεδίου τινός, τὸ ὁποῖον αὐτὸς νομίζει ὅτι εἶναι τὸ μᾶλλον ἐπεῖγον, δὲν θὰ φθάσωμεν εἰς ἀποτέλεσμα· θέλει μεταβληθῆ ἡ αἴθουσα τῆς Βουλῆς εἰς εἶδος Πύργου Βαβυλῶνος! Ἂς συζητηθῶσι, παρακαλῶ, τὰ δύο πρὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς Βουλῆς τεταγμένα.

§80Κ. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Ζητοῦμεν νὰ προταχθῶσι νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ προκαλέσουν συζήτησιν.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δικαίωμά σας εἶναι νὰ ζητῆτε. Ὑπάρχουσι δέκα ὑποστηρίζοντες τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ Τρικκάλων περὶ προτάξεως τῶν ὑπ’ ἀριθμὸν 8 καὶ 9 νομοσχεδίων; (Ἐγείρονται ὀλιγώτεροι τῶν δέκα). Ἡ Βουλὴ δὲν παραδέχεται. Θὰ προβῶμεν κατὰ σειράν, καὶ ὅπου ἀπαντῶμεν δυσκολίαν θὰ προβαίνωμεν κατωτέρω. Ἐπὶ τοῦ ὑπ’ ἀριθμὸν 3 ἔχει τις τὸν λόγον;

§82ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ζητῶ τὸν λόγον.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ τετάρτου;

§84Κ. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Τὸν λόγον.

§85ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τώρα, κύριε Χατζηπέτρε!

§86Κ. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Δὲν πιστεύω νὰ διαρκέσῃ ἡ ὁμιλίᾳ μου πολύ. Ἀλλὰ πρὸ παντὸς νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος, διὰ νὰ ἴδωμεν, ἂν εἴμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀμέσως. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς τῶν Βουλευτῶν κατάλογος, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Κ. Χατζηπέτρου καὶ Σπ. Δεληγιάννη. Μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή). Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ, παρόντων 126 Βουλευτῶν. Ὁ βουλευτὴς Καλαβρύτων κ. Λεωνίδας Πετιμεζᾶς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 10 τοῦ νομοσχεδίου «περὶ οἰκονομικῶν ἐπιθεωρητῶν». Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ καταργήσεως καὶ συστάσεως τελωνειακῶν θέσεων». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται ὡς ἐτροποποιήθη κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν).

§88ΜΙΧ. ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ ἔχω ὑποβάλει τροπολογίαν.

§89ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Συνεχωνεύθησαν αἱ τροπολογίαι εἰς τὰς ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὑποβληθείσας τροποποιήσεις.

§90ΜΙΧ. ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Ὄχι καὶ ἡ ἰδική μου. Τὰ ἐπίσημα δὲ πρακτικὰ, τὰ ὁποῖα ἔχω ὑπ’ ὄψει μου, λέγουσιν, ὅτι ἀνεβλήθη ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως καὶ καταργήσεως τελωνειακῶν θέσεων εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν διὰ σήμερον.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποῦ εἶναι ἡ τροπολογία σας;

§92ΜΙΧ. ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Ἐνώπιον ὑμῶν. Ἔχει δὲ οὕτω: «Συνιστᾶται σταθμὸς τελωνειακὸς εἰς θέσιν Πλύτρα τοῦ δήμου Ἀσωποῦ τῆς Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς.» Σήμερον εἶναι ἐκεῖ φυλακεῖον. Οὐδεμίαν θὰ προκαλέσῃ δαπάνην ἡ μεταβολή.

§93Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἀντιλέγω νὰ γείνῃ ἐκεῖ τελωνειακὸς σταθμὸς, δηλαδὴ ἐν Πλύτρᾳ τοῦ δήμου Ἀσωποῦ τῆς ἐπαρχίας Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς.

§94Γ. ΚΑΛΛΙΝΙΚΟΣ. Καὶ ἐν Καλάμῳ τῆς Ἰθάκης.

§95Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὰς τροπολογίας τῶν βουλευτῶν κ. κ. Στελλάκη καὶ Καλλινίκου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 2 καὶ 3, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν). Συζήτησις τῆς προτάσεως «περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς».

§97ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ χωρισθῇ τὸ ζήτημα τῆς τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς ἀπὸ τὸ ζήτημα τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς Βουλῆς. Ἐπειδὴ εἶναι ἀνάγκη ἐπὶ τῆς ὑποβληθείσης προτάσεως περὶ τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς νὰ γείνῃ εὐρυτέρα συζήτησις, παρατηρῶ, ὅτι ἦτο ἀναγκαῖον νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ ἄρθρον 34 τοῦ Κανονισμοῦ, τὴν διάταξιν τοῦ ὁποίου θεωρῶ οὐσιώδη, καὶ πρέπει νὰ τηρῆται, διὰ νὰ γνωρίζωμεν οἱ μελετῶντες.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προβάλλετε ὅτι δὲν διενεμήθη πρὸ εἰκοσιτεσσάρων ὡρῶν;

§99ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὄχι. Ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζωμεν τοὺς λόγους τοὺς προκαλοῦντας ἑκάστοτε τὴν τροποποίησιν τοῦ Κανονισμοῦ, διὰ νὰ δυνάμεθα ἐν γνώσει τῶν ἰδεῶν καὶ τῶν σκέψεων τοῦ προβάλλοντος τὴν τροπολογίαν νὰ μελετήσωμεν καὶ σχηματίσωμεν ἰδέαν. Τὸ ἄρθρον 34 ὁρίζει, ὅτι «πᾶσα πρότασις νόμου ἢ πρότασις περὶ τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς παραδίδεται εἰς τὸ Προεδρεῖον, συνοδευομένη ὑπὸ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως».

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν;

§101ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν ἔχει τοιαύτην ἡ περὶ ἧς πρόκειται πρότασις.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, δὲν ἔχει. Ἀλλ’ ἐπειδὴ προκαλεῖτε συζήτησιν, ἀναβάλλεται.

§103Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχει ὅμως τὸ ἑξῆς ἄτοπον, ὅτι ἀναβαλλομένης τῆς τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς ἀναβάλλεται καὶ ὁ προϋπολογισμὸς αὐτῆς, διότι οὗτος συνετάχθη ἐπὶ τῇ βάσει τῶν μεταβολῶν τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, αἱ δὲ μεταβολαὶ τοῦ Κανονισμοῦ ἐπάγουσιν ἐλαττώσεις, καὶ νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει πρώτη νὰ δώσῃ τὸ παράδειγμα τῶν οἰκονομιῶν, καὶ νὰ συζητήσῃ τὰς ἐλαττώσεις, τὰς ὁποίας ἡ πρότασις τῆς τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ προτείνει.

§104ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Δὲν εἶναι ἐλαττώσεις. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἔχει δίκαιον, διότι ἡ σύνταξις τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς Βουλῆς ἐγένετο ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ παλαιοῦ Κανονισμοῦ, καὶ οὐχὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν τροποποιήσεων τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, ὁ ὁποῖος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ὑπέβαλε πραγματικῶς τοιαύτας ἐλαττώσεις, περὶ ὧν ὑμεῖς πρὸ μικροῦ ὡμιλήσατε. Ὥστε ψηφιζόμενος μόνον ὁ προϋπολογισμὸς τῆς Βουλῆς ψηφίζεται συμφώνως μὲ τὸν παλαιὸν Κανονισμόν. Ἄρα οὐδεμία ἐπέρχεται μεταβολή.

§105Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι εἶναι εὐπρεπές, ὅταν προτείνωνται μεταβολαὶ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ ἐπέλθωσιν ἐλαττώσεις ἐξόδων, ἡ Βουλὴ νὰ παρέρχηται αὐτὰς καὶ ἀναβάλλῃ διὰ τὴν ἄλλην συνεδρίασιν;

§106ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἄλλο ζήτημα.

§107Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νομίζω ὅτι ἡ ἀξιοπρέπεια τῆς Βουλῆς ὑπαγορεύει.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένουσιν εἰς τὴν ἀναβολὴν τῶν τροπολογιῶν οἱ Κύριοι;

§109ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Βεβαίως.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται καὶ ὁ προϋπολογισμός.

§111Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Ἀναβάλλεται καὶ ὁ προϋπολογισμός;

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως. Ἐγὼ δὲν ἐννοῶ νὰ ἐκτελέσω προϋπολογισμόν, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐναντίος εἰς τὰς ἰδέας μου.

§113ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ἐπιμένομεν.

§114ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἠδυνάμην ν’ ἀφήσω ἀπαρατήρητον μίαν ἔλλειψιν. Τοῦτο μόνον.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἔλλειψις, κύριε Βουλευτά, διότι αὐταὶ αἱ τροπολογίαι, αἱ ὁποῖαι γίνονται ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ, ἀπῃτήθησαν παρ’ ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς. Ἐὰν δ’ ἐννοῆτε, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρξῃ ἔκθεσις διὰ τὰς μειώσεις τῶν δαπανῶν, τὰς ὁποίας ζητῶ παρὰ τῆς Βουλῆς, αὐτό, νομίζω, δικαιολογεῖται ἀφ’ ἑαυτοῦ.

§116Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐμπρός, κύριε Πρόεδρε! Ἄς μὴ χρονοτριβῶμεν. Ἐγὼ εἶχον νὰ κάμω τὴν ἑξῆς παρατήρησιν. Προκειμένου περὶ τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ σκεφθῶμεν περὶ τροποποιήσεως καὶ ἄλλων ἄρθρων. Ἐγὼ πρό τινος χρόνου ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι πρέπει νὰ τροποποιηθῇ τὸ ἄρθρον 1, καθ’ ὃ κατὰ τὸ διάστημα τῶν ἐξελέγξεων προεδρεύει ὁ πρεσβύτερος τῶν παρόντων Βουλευτῶν. Κατ’ ἐμὲ, πρέπει νὰ γίνεται ἐκλογὴ τοῦ καταλληλοτέρου. Τοῦτο εἶναι εἰς ὅλους τοὺς Κανονισμοὺς τῶν ξένων Βουλῶν. Ἕνεκα δὲ τοῦ Κανονισμοῦ τοῦ ἡμετέρου εἴδετε πόσα σκάνδαλα συνέβησαν.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὴ εἶναι γνώμη, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλετε. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τροποποίησιν τοῦ Κανονισμοῦ ἐπὶ διατάξεως, τὴν ὁποίαν δὲν θεωρῶ τροποποιητέαν.

§118Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ προταθῶσι τροποποιήσεις καὶ ἄλλων ἄρθρων τοῦ Κανονισμοῦ, διὰ τὴν καλλιτέραν λειτουργίαν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι εὐπρεπὲς νὰ ἐργάζηται ἡ Βουλὴ ὑπὸ πίεσιν. Λύεται ἡ συνεδρίασις.

§120ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποίαν πίεσιν; Οὐδεμίαν πίεσιν ἐκάμαμεν.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐλύθη ἡ συνεδρίασις. Καλὸν Πάσχα! (Λύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 12 καὶ 30′ μ. μ.)