1903.03.14

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 48

τῆς 14 Μαρτίου 1903.

(Παρασκευή).

(Προεδρεύοντος τοῦ Προέδρου κ. Δημ. Ράλλη).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 4 καὶ 30′ μ.μ. ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίρρησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§2Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Χωρὶς νὰ ὑποληφθῇ, ὅτι θέλω νὰ ἐκφράσω δυσπιστίαν πρὸς τὴν ἀντίληψιν τοῦ Προεδρείου, διότι ὁμολογουμένως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς μετὰ μοναδικῆς ἀμεροληψίας καὶ μοναδικῆς αὐστηρότητος ἐφαρμόζει τὸν Κανονισμόν, εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ παρατηρήσω, ὅτι χθές, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐπρόκειτο ὁ κ. Πρόεδρος νὰ λύσῃ τὴν συνεδρίασιν, δὲν ἀντελήφθην, ἂν ἠρώτησε τὴν Βουλήν, καὶ ἂν ἡ Βουλὴ συνῄνεσεν εἰς τὴν ἀναβολὴν τοῦ σταφιδικοῦ νομοσχεδίου, διότι τοῦτο σήμερον εὑρίσκεται ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀναγεγραμμένον μεταξὺ τῶν τελευταίων. Διὰ τοῦτο ἤθελον ἐρωτήσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ἂν ὄντως ἡ Βουλὴ συνῄνεσεν εἰς τὴν ἀναβολὴν τοῦ νομοσχεδίου τούτου.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καλῶς ἀντελήφθην, καὶ κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου κατηρτίσθη ἡ ἡμερησία διάταξις. Χθὲς κατὰ τὴν ὥραν τῆς λήξεως τῆς συνεδριάσεως εἴπομεν, ὅτι θ’ ἀναγραφῇ ὡς πρῶτον ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως τῆς σήμερον εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς πιστώσεως ἑνὸς δωδεκατημορίου διὰ τὸν μῆνα Μάρτιον, ὅτι κατόπιν θὰ ἔλθωσιν ὅλα τὰ νομοσχέδια τὰ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, τὸ δὲ σταφιδικόν, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, θὰ τεθῇ μεταξὺ τῶν τῆς δευτέρας ἀναγνώσεως, καὶ τὴν προσεχῆ Δευτέραν, ἂν θέλῃ ἡ Βουλὴ νὰ τὸ προτάξῃ, θὰ προταχθῇ.

§4Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ἠναγκάσθην, κύριε Πρόεδρε, νὰ ὑποβάλω τὰς σκέψεις μου ταύτας, διότι ἡ ἀναβολὴ τοῦ σταφιδικοῦ νομοσχεδίου κατόπιν τῆς ἐπιψηφίσεως αὐτοῦ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, βεβαίως δύναται νὰ δώσῃ ἀφορμὴν καὶ στάδιον εἰς κερδοσκοπίαν ἐμπορικήν, διότι εἶναι γνωστόν, ὅτι οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοὶ ἀναμένουσιν τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διότι ἐν αὐτῷ προβλέπουσι τὴν σωτηρίαν αὐτῶν ἀπὸ τῆς πείνης. Διὰ τοῦτο ἐθεώρουν, ὅτι καλὸν θὰ ἦτο, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἐὰν πρόκηται ὄντως τὴν Δευτέραν νὰ ἀναγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει μεταξὺ τῶν πρώτων τὸ σταφιδικὸν νομοσχέδιον, νὰ ἔστεργε, συναινούσης βεβαίως καὶ τῆς Βουλῆς, εἰς τὴν ἀναγραφὴν αὐτοῦ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τῆς αὔριον ὡς πρώτου ἀντικειμένου.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ἐὰν μὲν οἱ κύριοι συνάδελφοι προτίθηνται νὰ ζητήσωσι τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως τῆς σήμερον, ἀναγκαίως θὰ λάβωσι τὸν λόγον, ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρὰ αὐτῆς· ἐὰν δὲ πρόκηται περὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως τῆς αὔριον, τότε θὰ λάβωσι τὸν λόγον εἰς τὸ τέλος τῆς ἡμερησίας διατάξεως τῆς σήμερον· ἐὰν δὲ πρόκηται περὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως τῆς Δευτέρας, τότε κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς λύσεως τῆς συνεδριάσεως τῆς αὔριον θὰ ζητηθῇ ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς.

§6Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ, κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ μὲ ἐγγράψητε διὰ σήμερον.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Ὑπάρχει ἑτέρα ἀντίρρησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§8ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλήν: 1) Τηλεγράφημα τοῦ λαοῦ Καλαμῶν ὑπὲρ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ ἀπεριορίστου τῆς παρακρατήσεως καὶ τῆς ἀπαγορεύσεως τῆς ἐμφυτεύσεως νέων φυτειῶν. 2) Τηλεγράφημα τοῦ λαοῦ Ἀμαλιάδος ὑπὲρ τῆς ταχείας ἐπιψηφίσεως τοῦ σταφιδικοῦ νομοσχεδίου. 3) Ἀναφορὰν τοῦ Ἐμμανουὴλ Παναυλῆ, ζητοῦντος, ἵνα τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, δι’ ἐγκυκλίου του πρὸς τοὺς συμβολαιογράφους, κανονίσῃ τὴν τάξιν τοῦ χαρτοσήμου, ἐφ’ οὗ δέον νὰ συντάσσηται ἡ συμβολαιογραφικὴ πρᾶξις περὶ συναινέσεως τοῦ δανειστοῦ πρὸς ἐξάλειψιν ὑποθήκης. 4) Ἀναφορὰν τῆς χήρας τοῦ κατὰ τὸν πόλεμον φονευθέντος ὑπολοχαγοῦ Ἀντωνίου Σταθοπούλου, αἰτουμένης αὔξησιν τῆς συντάξεως αὐτῆς καὶ τῶν δύο ἀνηλίκων θυγατέρων της.

§10Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἀνακοινώσεις, κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω δύο λέξεις. Δὲν ἠξεύρω, ἂν ἐλάβετε τηλεγράφημα ἐπιτροπῆς τοῦ λαοῦ τοῦ δήμου Σικυῶνος, ὁ ὁποῖος, συνελθὼν ἐν πανδήμῳ συλλαλητηρίῳ, διὰ ψηφίσματός του ἐκφράζει τὴν λύπην αὐτοῦ διὰ τὴν ἐπιμονὴν τῆς Βουλῆς πρὸς ἐπιψήφισιν τοῦ σταφιδικοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὁ λαὸς ἐκεῖνος θεωρεῖ λῃστρικὸν καὶ δημευτικὸν τῆς περιουσίας τοῦ λαοῦ.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔλαβον.

§12Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐὰν δὲν ἐλάβετε, παρακαλῶ νὰ δεχθῆτε αὐτὸ (δεικνύει τηλεγράφημα).

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπευθύνεται τὸ τηλεγράφημα πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς;

§14Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Μάλιστα. Ἰδοὺ δὲ τί λέγει (ἀναγινώσκει): «Λαὸς Σικυωνίων καὶ περιχώρων ἐν πανδήμῳ συλλαλητηρίῳ ἀποκρούει τὸ σταφιδικὸν νομοσχέδιον, δημεῦον περιουσίαν ὡρισμένων ἐπαρχιῶν, ἐναντίον ῥητῆς δηλώσεώς των, ἀποδοκιμάζει Διοίκησιν Σταφιδικῆς Τραπέζης, εὔχεται δὲ νὰ γείνῃ τὸ μονοπώλιον, διότι ἐπιτυγχάνεται νέα διεύθυνσις ἐμπορίου σταφίδος κλπ.» Αὐτὰ ἐντέλλεται ἡμῖν ὁ λαὸς τῆς Κορινθίας, κύριε Πρόεδρε.

§15Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Σικυωνίων μόνον.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι τηλεγράφημα.

§17Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἀντίγραφον εἶναι· ἀπευθύνεται πρὸς ὑμᾶς.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅπως δήποτε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλω νὰ βεβαιώσω, εἶναι, ὅτι τοιοῦτον τηλεγράφημα μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης δὲν περιῆλθεν εἰς ἐμέ· Θαυμάζω δὲ, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς προσάγει ἀντίγραφον. Ἐκ τῆς ἀφορμῆς δὲ ταύτης θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ παραγγείλῃ ἁρμοδίως νὰ περιέρχωνται εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς τὰ τηλεγραφήματα τὰ ἀπευθυνόμενα πρὸς τὴν Βουλήν.

§19ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ταχυδρομικῶς ἐστάλη.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ταχυδρομικῶς, διαφέρει. Ὁ κύριος Πολυχρονόπουλος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς τῆς χήρας τοῦ φονευθέντος ἐν Δομοκῷ ὑπολοχαγοῦ Ἀντωνίου Σταθοπούλου.

§21Δ. ΠΟΛΥΧΡΟΝΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὴν εἰς τὸ Προεδρεῖον κατατεθεῖσαν καὶ ἀναγνωσθεῖσαν ἀναφορὰν τοῦ ἀειμνήστου συναδέλφου μου Ἀντωνίου Σταθοπούλου θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ λάβῃ ταύτην ὑπ’ ὄψιν, ἐν τῇ πατρικῇ αὐτοῦ μερίμνῃ ὑπὲρ τοῦ στρατεύματος, καὶ ἀνορθώσῃ τυχὸν προσγενόμενον ἀδίκημα εἰς ἀπορφανισθεῖσαν οἰκογένειαν, στερηθεῖσαν τοῦ μόνου αὐτῆς προστάτου, ἐκπληρώσαντος τὸ πρὸς τὴν πατρίδα καθῆκον, ἐὰν συντρέχωσιν οἱ λόγοι τοῦ νόμου τοῦ 1900, τοῦ ψηφισθέντος τότε, περὶ ἀπονομῆς συντάξεως εἰς τοὺς ἀποθανόντας ἐν πολέμῳ. Νομίζω δὲ, ὅτι πάντες οἱ λόγοι οὗτοι συντρέχουσι, διότι εἰς τὴν χήραν ταύτην ἀπενεμήθη σύνταξις πρὸ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νόμου τούτου.

§22Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ σταλῇ ἡ αἴτησις αὕτη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§24Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ λάβω τὴν τιμὴν, κύριε Πρόεδρε, νὰ συστήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀναφορὰν τῆς χήρας Σταθοπούλου, ἀξιωματικοῦ φονευθέντος ἐν Δομοκῷ. Ἡ χήρα Σταθοπούλου εἶναι προστάτις ὀρφανῶν. Φαίνεται ὅτι δι’ αὐτὴν δὲν ἐπρονόησεν, οὕτως εἰπεῖν, ὁ νόμος ὁ προβλέπων περὶ τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ἐχόντων ὡρισμένον χρόνον ὑπηρεσίας ἐν τῷ στρατεύματι, διότι ὁ ἀξιωματικὸς Σταθόπουλος, φονευθεὶς ἐν Δομοκῷ, εἶχεν ὑπηρεσίαν πλέον τῶν δώδεκα ἐτῶν ἐν τῷ βαθμῷ τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ. Σήμερον ἡ χήρα Σταθοπούλου, ἡ ὁποία, ὡς προεῖπον, εἶναι προστάτις ὀρφανῶν, λαμβάνει σύνταξιν ἐλαχίστην, λαμβάνει σύνταξιν ἀντιστοιχοῦσαν πρὸς τὴν σύνταξιν τοῦ βαθμοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ Πολιτεία ἔχει καθῆκον καὶ ὑποχρέωσιν νὰ μὴ ἀφίνῃ τὰς χήρας ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐθυσίασαν τὴν ζωὴν αὐτῶν χάριν τῆς πατρίδος, νὰ ἐπαιτῶσι τὸν ἄρτον, ὅπως θρέψωσιν ἑαυτὰς καὶ τὰ τέκνα των. Ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θέλουσι μελετήσει συγκεκριμένως τὸ ζήτημα καὶ θέλουσιν ἀποφασίσει κατὰ τὸ δίκαιον.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Πατρῶν κ. Ι. Ροῦφος ὑποβάλλει τροπολογίας ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ μεταρρυθμίσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ νόμου ΒΦΠΓʹ τοῦ 1899 περὶ φορολογίας τοῦ σταφιδοκάρπου καὶ περὶ συστάσεως Σταφιδικῆς Τραπέζης». Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 249). Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§26Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὀφείλω νὰ καταθέσω τρία νομοσχέδια. Τὸ πρῶτον πραγματεύεται περὶ τῶν δυνάμει τοῦ νόμου τῆς 30 Ἰουνίου 1899 συνοικισθέντων Καμαριναίων καὶ ἄλλων Ἠπειρωτῶν, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἐγκαταλίπει τὰς ἑστίας αὑτῶν, τὰς ἐν τῇ Ὀθωμανικῇ ἐπικρατείᾳ. Ὁ νόμος ἔδωκεν εἰς αὐτοὺς τὸ δικαίωμα νὰ συνοικισθῶσι, καὶ προσδιώρισε νὰ παραχωρηθῇ αὐτοῖς ἔκτασις γῆς, ἵνα κτίσωσιν οἰκίσκον καὶ κῆπον, ἀλλὰ δὲν ἐπρονόησε περὶ χορηγίας αὐτοῖς ἄλλων μέσων, ὧν ἔχουσιν ἀνάγκην, ἵνα συνοικισθῶσιν· ἑπομένως οὗτοι, μὴ ἔχοντες τὰ τοιαῦτα μέσα, ἠναγκάσθησαν νὰ πλέξωσι καλύβας καὶ ἐγκατασταθῶσιν ἐν αὐταῖς· ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ βιώσωσιν ἐκεῖ, ἐγκατέλιπον τὸ μέρος ἐκεῖνο, καὶ μετέβησαν ἄλλοι μὲν εἰς Βόνιτσαν καὶ ἄλλοι ἀλλαχοῦ. Εἶχον καθῆκον νὰ προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν νὰ παρασχεθῶσι μέσα τινὰ πρὸς αὐτούς. Ἐπειδὴ δ’ ἔχουσιν ἀνάγκην οἰκίσκων, διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὅπερ προτείνω, προσδιορίζεται ὅτι δύνανται νὰ δαπανηθῶσι 500 δραχμαὶ δι’ οἰκοδομὴν ἑνὸς οἰκίσκου, ἐὰν ἡ οἰκογένεια ἔχῃ ἄτομα μόνον μέχρι τῶν πέντε, δραχμαὶ δὲ 750, ἐὰν ἔχῃ περισσότερα μέλη· προσέτι δὲ νὰ χορηγηθῇ χρηματικὸν ποσὸν, ἵνα ἀγοράσωσιν ἀπὸ ἓν ἀροτριῶν κτῆνος. Ζητῶ διὰ τοῦτο πίστωσιν 75,000 δραχμῶν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1903. Τὸ δεύτερον νομοσχέδιον εἶναι περὶ τῶν καλογραιῶν τῆς Μονῆς τοῦ Ἁγίου Κωνσταντίνου ἐν Καλάμαις. Κατὰ τὸ 1834 διελύθη ἡ Μονὴ τοῦ Ἁγίου Κωνσταντίνου, ἐπειδὴ δὲ ἔμειναν μοναχαί τινες, αἱ ὁποῖαι ἐπεδίδοντο εἰς οἰκογενειακὴν βιομηχανίαν μεταξοϋφαντικὴν, κατὰ τὸ 1859 ἐνεκρίθη, ὅπως τὰ ἐργαστήρια, ἅπερ ἀνήκουσιν εἰς τὴν Μονὴν τοῦ Ἁγίου Κωνσταντίνου καὶ κεῖνται ἐν Καλάμαις, ἐνοικιάζωνται ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, καὶ εἰσπράττηται τὸ ἐνοίκιον αὐτῶν, ἐκ τοῦ εἰσπραττομένου δὲ ἐνοικίου ἐνεκρίθη νὰ διατίθηται τὸ ⅓ διὰ τὴν συντήρησιν τῶν μοναχῶν αὐτῶν. Ἀλλὰ διὰ μεταγενεστέρου νόμου ηὐξήθη τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς τὰ ἥμισυ τῶν ἐνοικίων, καὶ τοῦτο διατίθεται μέχρι τοῦδε ὑπὲρ τῶν μοναχῶν, αἱ ὁποῖαι ἐργάζονται εἰς τὴν μεταξοϋφαντικὴν βιομηχανίαν. Ἀλλά τινα τῶν ἐργαστηρίων τούτων ἐκάησαν, ἄλλα δὲ κατέστησαν ἑτοιμόρροπα, καὶ συνεπῶς τὸ ἥμισυ τοῦ ἐκ τῶν σήμερον ἐνοικιαζομένων ἐργαστηρίων μισθώματος δὲν ἐπαρκεῖ εἰς τὰς ἀνάγκας αὐτῶν. Ἐπειδὴ δὲ ὁ νόμος ΑΧ, ὁ κατὰ τὸ 1887 ἐκδοθεὶς, προσέθηκε καὶ ἑτέρας 15,000 δραχμὰς ὑπὲρ τῶν μοναχῶν μέχρι τῆς ἐκποιήσεως τῶν ἐργαστηρίων, παρακαλεῖται ἡ Βουλὴ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου νὰ ἐγκρίνῃ, ὅπως τὸ ποσὸν τοῦτο ἐκ τοῦ μισθώματος τῶν ἐργαστηρίων δίδηται εἰς τὰς μοναχάς. Τὸ τρίτον νομοσχέδιον εἶναι τὸ πολλάκις ζητηθὲν ὑπὸ τῶν Βουλευτῶν Νάξου. Διὰ τούτου ζητεῖται ἡ ἄδεια, ἵνα ἐπιτραπῇ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἀπέναντι τῶν δικαιωμάτων τῶν ἐργατικῶν, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν οἱ σμυριδωρύκται, νὰ δίδῃ πρὸς αὐτοὺς προκαταβολὰς, ὅπως οἰκονομῶσι τὰς ἀνάγκας των.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ πρῶτον νομοσχέδιον ἐκτυπούμενον θέλει ἀποσταλῆ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὸ δὲ δεύτερον καὶ τρίτον, ἐπίσης ἐκτυπούμενα, ἀναγραφήσονται εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν κατὰ τὴν σειράν των. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 250–252).

§28Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶναι ἐγγὺς ἡ πρώτη Ἀπριλίου, καθ’ ἣν ἄρχεται ἡ κλήρωσις τῶν στρατευσίμων. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ ἀπὸ σήμερον ν’ ἀναγνωσθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τὸ «περὶ δυνάμεως τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ κατὰ τὸ ἔτος 1903» νομοσχέδιον.

§29Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐζητήθη ἐν τῇ Βουλῇ ὁ ἰσολογισμὸς τῆς Γενικῆς ληψοδοσίας τοῦ δημοσίου χρέους. Ἐτυπώθη ὁ μέχρι τῆς 31 Ὀκτωβρίου 1902 καὶ θέλει διανεμηθῆ.

§30Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὰ προηγούμενα;

§31Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου τοῦ 1902 ἔχουσιν ἑτοιμασθῆ.

§32Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Νομίζω, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὅτι ἡ σχετικὴ πίστωσις εἶναι ἀναγεγραμμένη ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, καὶ ὅτι δὲν ἐζητήθη εἰδικὴ πίστωσις.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁμιλεῖτε, ὅταν ἔλθῃ ἡ κατάλληλος ὥρα. Ὁ κύριος Φικιώρης ἔχει τὸν λόγον.

§34Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν, κύριοι Βουλευταὶ, νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν κρίσιν καὶ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς πρότασιν νόμου, ἀφορῶσαν τοὺς ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ἀνυποτάκτους, τὴν ὁποίαν ἔσχον τὴν τιμὴν καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον εἰς δύο Συνόδους νὰ ὑποβάλω, ἀλλ’ ἀτυχῶς δὲν ἐγένετο δυνατὸν τότε νὰ ἔλθῃ αὕτη εἰς συζήτησιν. Ὑποβάλλων δὲ ταύτην, ἐνόμισα ἀναγκαιότατον νὰ ἀναπτύξω καὶ προφορικῶς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν αὐτῆς, ὅπως ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν ὑμῶν ἀπὸ ταύτης τῆς στιγμῆς ἐπὶ τῆς σοβαρότητος τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Τὸ ὁσημέραι, κύριοι Βουλευταὶ, ἐξογκούμενον ῥεῦμα τῆς μεταναστεύσεως, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ὀνομασθῇ οὐχὶ μετανάστευσις, ἀλλὰ μετοικεσία λαοῦ ὁλοκλήρου, ἐνόμισα ὅτι μοὶ ἐπέβαλλε νὰ ἀσχοληθῶ εἰς τὴν μελέτην καὶ ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος τούτου, ὅπως ἴδω, ἂν πράγματι ἡ μετανάστευσις τῶν συμπολιτῶν μου—διότι ἐκεῖθεν τὸ πρῶτον ἤρξατο ἀπὸ τοῦ 1880 καὶ ἐξακολουθεῖ ἔτι ὁσημέραι αὐξανομένη καὶ ἐρημοῦσα τὸν τόπον ἐκεῖνον—ἐὰν ἡ μετανάστευσις αὕτη ἐπιφέρῃ ἢ δύναται νὰ ἐπιφέρῃ καλὸν εἰς τὸν τόπον ἢ κακόν. Καὶ ἂν μὲν ἐπιφέρῃ καλὸν, ἂς ἐξακολουθήσῃ, ἐὰν ὅμως κακόν, νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὅπως τὸ κακὸν τοῦτο σταματήσῃ. Πρὸς μελέτην τοῦ ζητήματος τούτου, Κύριοι, ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ συλλέξω ὅσον τὸ δυνατὸν περισσοτέρας στατιστικὰς πληροφορίας περὶ τῶν αἰτίων καὶ ἐν γένει περὶ παντὸς σχετικοῦ πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο. Προεκάλεσα ἐγκύκλιον τοῦ κ. νομάρχου Λακεδαίμονος πρὸς ἅπαντας τοὺς δημάρχους τοῦ νομοῦ, ὅπως οὗτοι δώσωσι πληροφορίας στατιστικὰς, καὶ πράγματι ἔδωκαν τοιαύτας ἱκανὰς, ἐπὶ τῶν ὁποίων φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι ἄξιον νὰ ἀσχοληθῇ. Κατὰ τὴν τελευταίαν Σύνοδον τῆς παρελθούσης Περιόδου ἔφερα τὸ ζήτημα τοῦτο τῆς μεταναστεύσεως ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἀτυχῶς ἀνώμαλοι κοινοβουλευτικαὶ περιστάσεις δὲν ἐπέτρεψαν τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος μὲ τὴν εὐρύτητα καὶ τὴν σοβαρότητα, τῶν ὁποίων ἦτο ἄξιον τὸ θέμα, καὶ οὕτω παρῆλθε μετὰ τὰς ἀγορεύσεις τριῶν ἢ τεσσάρων ἐκ τῶν κυρίων Βουλευτῶν. Ἐπειδὴ δὲ ἐκ τῆς μελέτης τοῦ ζητήματος καὶ ἐκ τῶν στατιστικῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἔλαβον τότε, προέκυψεν, ὅτι μέγας ἀριθμὸς καθυστερούντων ἐν εἰρήνῃ κληρωτῶν ἐκ τοῦ νομοῦ Λακεδαίμονος ὑπῆρχε, κατὰ τὰς ἐπισήμους πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔλαβον ἐξ αὐτοῦ τοῦ Στρατολογικοῦ Γραφείου τοῦ νομοῦ, ἐνόμισα ὅτι ἐπεβάλλετο, ἐὰν δὲν δυνηθῶμεν ν’ ἀπαγορεύσωμεν τὸ κατ’ ἐμὲ κακὸν τοῦτο,— διότι ἐγὼ, μεθ’ ὅλον τὸ χρῆμα, τὸ ὁποῖον εἰσέρχεται εἰς τὸν τόπον, ἐξακολουθῶ φρονῶν, ὅτι ἡ μετανάστευσις δὲν εἶναι καλὴ ἐν τῷ τόπῳ—ἐπεβάλλετο τοὐλάχιστον νὰ περιστείλωμεν αὐτὸ διὰ διοικητικῶν μέτρων, βελτιοῦντες τὴν κατάστασιν τοῦ λαοῦ, ἰδίως δ’ ἐπεβάλλετο νὰ προκαλέσωμεν καὶ διευκολύνωμεν τὴν ἐπάνοδον τῶν μεταναστῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται—διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους θὰ εἴπω—νὰ ἐπανέλθωσι, μεθ’ ὅλην τὴν ἐπιθυμίαν, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν, ἵνα ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν πατρίδα των, συναποκομίζοντες καὶ ὅ,τι ἔχουσι κερδίσει ἐκ τῆς ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ἐργασίας αὐτῶν. Ἐνόμισα λοιπόν, ὅτι ἔδει τὸν μέγαν τοῦτον ἀριθμὸν τῶν ἀνυποτάκτων, ἀνερχόμενον κατὰ τὰς σημειώσεις τοῦ Στρατολογικοῦ Γραφείου εἰς 4151 μέχρι τοῦδε...

§35Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐκ Λακεδαίμονος μόνον;

§36Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ναί!

§37Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. 30,000 εἶναι ἐξ ὅλης τῆς Ἑλλάδος.

§38Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ἀνυπότακτοι; Τόσον τὸ καλλίτερον διὰ τὸν σκοπὸν, πρὸς τὸ ὁποῖον ὑποβάλλω τὸ νομοσχέδιον.

§39Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Ἔχει ὑποβληθῆ τροπολογία ἐπὶ τοῦ ὑπ’ ἀριθμὸν 18 τῆς ἡμερησίας διατάξεως νομοσχεδίου περὶ στρατολογίας.

§40Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἡ θεραπεία αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον ζητεῖτε.

§41Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Θὰ σᾶς εἴπω καὶ περὶ αὐτοῦ... Ἐνόμισα, λέγω, ὅτι τοὺς ἀνυποτάκτους τούτους, ἐὰν ἦτο δυνατόν, ἔπρεπε νὰ τοὺς ἐπαναφέρωμεν εἰς τὸν τόπον, νὰ διευκολύνωμεν τὴν ἐπάνοδον αὐτῶν, καθόσον ἐκ πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἐκεῖθεν ἔχω, καὶ τὰς ὁποίας ἠρύσθην καὶ ἐκ τῆς περιοδείας μου ἀνὰ τὰ διάφορα χωρία τῆς ἐπαρχίας μου, ἐπείσθην, ὅτι πάντες οὗτοι εἶναι πρόθυμοι νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὰς πατρίδας των, ἀλλ’ ἀποτρέπονται ἐκ τῆς ἰδέας ὅτι θὰ ὑπηρετήσωσιν ὑποχρεωτικῶς εἰς τὸν στρατὸν ἐν τοιαύτη ἡλικίᾳ— διότι αὐτοὶ εἶναι τώρα βεβαίως παρήλικες, καὶ ἔχουσιν ἐργασίας, ἀπὸ τῶν ὁποίων δὲν δύνανται ν’ ἀπομακρυνθῶσιν ἐπὶ τόσον μακρὸν χρόνον ἄνευ μεγάλων ζημιῶν, — πλὴν τῆς διετοῦς ὑποχρεωτικῆς θητείας καὶ δέκα πέντε ἔτι μῆνας...

§42ΜΙΧ. ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Δύο ἔτη θὰ ὑπηρετήσωσι μόνον.

§43Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Θὰ ἐξαγοράσωσι τὸ ὑπόλοιπον.

§44Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Θὰ τὸ εἴπω καὶ αὐτό... Ἤτοι τὸ ὅλον 39 μῆνας, ἐξ ὧν ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ἐξαγοράζωσι τοὺς 15 μόνον μῆνας κατὰ τὸν νόμον περὶ στρατολογίας. Τὴν διετῆ δὲ ὑποχρέωσιν φοβοῦνται οἱ πολῖται ἐκεῖνοι νὰ ὑπηρετήσωσιν ὁλόκληρον, τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον γνωρίζουσι καὶ αὐτοί, ἀνωμολογήθη δὲ καὶ παρὰ πάντων, πρὸ μικροῦ μάλιστα ἀνεγνωρίσθη καὶ ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ ἐπισήμως διὰ τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐλαττώσεως τῆς θητείας, ὅτι καὶ τετράμηνος ὑπηρεσία ἐν καθαρῶς στρατιωτικαῖς ἀσκήσεσι καὶ ἔργοις εἶναι ἱκανὴ νὰ καταρτίσῃ τὸν πολίτην στρατιώτην, ὁποῖον σήμερον τοὐλάχιστον ἐν Ἑλλάδι βλέπομεν αὐτὸν καταρτιζόμενον, διότι οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἀγνοεῖ, ὅτι στρατιωτικὴ πραγματικῶς ἐκγύμνασις τῶν ἀνδρῶν ἐν τῷ στρατῷ δὲν διαρκεῖ πλέον τῶν δύο μηνῶν, καὶ ὅτι μετὰ τὰ γυμνάσια σχολείου στρατιώτου ἢ τὸ πολὺ λόχου, ἀμέσως ἀποστέλλονται εἰς διαφόρους ὑπηρεσίας τῆς φρουρᾶς τῶν πόλεων, καὶ μετ’ ὀλίγον εἰς τὴν χωροφυλακὴν, ἵνα ἄλλα ἔργα, ὅλως ἀλλότρια πρὸς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν καὶ μόρφωσιν, ἐκτελῶσιν. Οὐδὲν ἄλλο λοιπὸν ζητοῦσιν οἱ πολῖται αὐτοὶ ἢ νὰ τοῖς ἐπιτραπῇ, τὴν διετῆ πρὸς στρατείαν ὑποχρέωσίν των νὰ μὴ ὑπηρετήσωσιν ὁλόκληρον, ἀλλὰ τόσον μέρος ἐξ αὐτῆς, ὅσον κριθῇ ἀρκετὸν, ἵνα δι’ ἐνδελεχοῦς στρατιωτικῆς ἀσκήσεως κατ’ αὐτὸ κατασταθῶσι στρατιῶται ἱκανοὶ, ὅπως ἐν καιρῷ δυνηθῶσι νὰ ὑπηρετήσωσι τὴν πατρίδα των καὶ ὑπερασπίσωσι τὴν ἀκεραιότητα καὶ τὰ δικαιώματα αὐτῆς, ὅσον καὶ οἱ ἄλλοι, οἱ ἐπὶ δύο ἔτη ὑπηρετήσαντες. Διὰ τοῦτο ἐνόμισα, ὅτι τοιοῦτον μέτρον, ὑποβαλλόμενον εἰς τὴν Βουλὴν καὶ γινόμενον ἀσπαστὸν, δύναται νὰ συντελέσῃ εἰς ἐπάνοδον πολλῶν χιλιάδων ἀνδρῶν ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς· ἐγὼ μάλιστα ὑπολογίζω τούτους κατ’ ἐλάχιστον εἰς 10,000· ἀλλ’ ἤκουσα τὸν ἐκ Κορινθίας κ. συνάδελφον, ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι ἀνέρχονται οὗτοι εἰς 30,000.

§45ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Οἱ ὅλοι μετανάσται εἰς πόσας χιλιάδας ἀνέρχονται;

§46Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Εἶναι ἄπειροι. Τώρα ἰδοὺ τί γίνεται· οἱ μετανάσται βεβαίως δὲν εἶναι ἀνυπότακτοι ὅλοι, ἐγὼ ὅμως ἔκαμα ὑπολογισμὸν, καὶ θὰ ἴδητε, ὅτι μεταξὺ τῶν 4150 ἀπελθόντων ἐκ Λακεδαίμονος δὲν ὑπολογίζω ὅλους μετανάστας εἰς τὴν Ἀμερικήν· ἀφαιρῶ 650, ὡς τεθνεῶτας, ὡς ἐκ παραδρομῆς γεγραμμένους καὶ ὡς μὴ ἀποδημοῦντας ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ· καὶ περιορίζονται οὕτω εἰς 3500. Λοιπὸν ἀπὸ ὅλους τοὺς ἄλλους νομοὺς τοῦ Κράτους δὲν θὰ ἦναι διπλάσιος ἀριθμὸς, δηλαδὴ ἄλλαι 7000, ἀφοῦ ἔχομεν εἰς ἕνα μόνον νομὸν 3500; Δέχομαι ἀπὸ ὅλους τοὺς ἄλλους νομοὺς τοῦ Κράτους νὰ ἦναι διπλάσιοι τῶν τοῦ νομοῦ Λακεδαίμονος· πάντως λοιπὸν ἔχομεν ὑπὲρ τὰς 10,000. Δὲν φρονῶ, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι ὁ φόρος τοῦ αἵματος καὶ ἡ στρατιωτικὴ ὑποχρέωσις εἶναι ὁ κλῆρος τῶν ἀπόρων, καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἐπιτρέπηται ἡ ἐξαγορὰ τοῦ ὑψηλοτέρου, τοῦ εὐγενεστέρου καθήκοντος πρὸς τὴν πατρίδα· οὐδόλως φρονῶ τοῦτο, τοὐναντίον ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι πάντες ὀφείλουσι νὰ ὑπηρετῶσι τὴν πατρίδα των, καὶ πᾶς ἐλεύθερος πολίτης, ἐὰν θέλῃ νὰ ἦναι ἀληθῶς ἐλεύθερος, ὀφείλει νὰ πληρώσῃ τὸν φόρον τοῦτον πρὸς τὴν πατρίδα του· καὶ εὔχομαι μάλιστα νὰ ψηφισθῇ καὶ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, τὸ ἄρτι ὑποβληθὲν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ, διὰ τοῦ ὁποίου αἴρονται καὶ αἱ ἀπαλλαγαὶ ἐν μέρει, ὥστε πάντες νὰ ὑπηρετῶσιν ὅπως δήποτε ἐπ’ ὀλίγον χρόνον, καὶ νὰ ἀσκῶνται, ὅπως ὦσι χρήσιμοι ἐν μελλούσῃ περιστάσει, ἡ ὁποία δὲν γνωρίζομεν πότε πάλιν θὰ ἔλθῃ, καὶ νὰ μὴ ἔχωμεν τοὺς ἐπονομασθέντας ἀπαλλαγέντας, ἀλλ’ εἰ δυνατὸν, ὅλοι νὰ ὑπηρετήσωσι τὴν πατρίδα. Εὔχομαι λοιπὸν τοῦτο. Ἀλλ’ ἐν τῇ προκειμένῃ περιστάσει, κατὰ τὴν ὁποίαν γνωστὸν εἶναι, ὅτι ἡ χώρα διὰ τῆς μετοικεσίας τοῦ λαοῦ της καὶ κυρίως τῶν ἀνδρῶν τῆς ἀκμαιοτάτης ἡλικίας ἐρημοῦται, καὶ διὰ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ πληθυσμοῦ ἐπέρχεται ἡ καταστροφὴ τῆς παραγωγῆς καὶ ἡ ἔλλειψις καὶ αὐτῶν τῶν ἀνδρῶν τοῦ στρατοῦ, — διότι, ἐὰν ζητήσωμεν πληροφορίας, θὰ μάθωμεν, ὅτι κατ’ ἔτος ὁ ἀριθμὸς τῶν προσερχομένων στρατευσίμων ἐλαττοῦται λίαν ἐπαισθητῶς, — ἐν τοιαύτῃ, λέγω, περιστάσει δὲν νομίζετε ὅτι ἐπιβάλλεται, οὐχὶ πλέον χάριν αὐτῶν τῶν ἀνυποτάκτων, ἀλλὰ δι’ ἐθνικὴν ἀνάγκην, — διότι ἐθνικὴν ἀνάγκην θεωρῶ τὴν διατήρησιν αὐτῶν τῶν πολιτῶν ἐν τῷ Κράτει, καὶ πρὸ πάντων τῶν ἐργατικῶν χειρῶν καὶ ἀνδρῶν ἀκμαίας ἡλικίας, — δὲν νομίζετε ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ προκαλέσωμεν διὰ νόμου τὴν διευκόλυνσιν τῆς ἐπανόδου τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων, ἐκ τῶν ὁποίων πολλὰ τὰ ἀγαθὰ θέλει προσπορισθῆ τὸ Κράτος; Ὑπάρχουσι βεβαίως οἱ πιστεύοντες, ὅτι διὰ τοῦ μέτρου τούτου ἴσως καθιερωθῇ κακόν τι· ὅτι θὰ ἐνθαρρύνωμεν δηλαδὴ τοὺς Ἕλληνας ν’ ἀποφεύγωσι διὰ τῆς μεταναστεύσεως τὴν πρὸς τὴν πατρίδα στρατιωτικὴν ὑποχρέωσιν, ἐπὶ τῇ προσδοκίᾳ ὅτι θὰ τύχωσί ποτε τοιούτου εὐεργετήματος νομοθετικοῦ. Ἀλλ’ ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ, Κύριοι, νὰ εἴπω, ὅτι τοιαύτην ὕβριν ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν δέχομαι διὰ τὴν ἰδιαιτέραν μου ἐπαρχίαν, τὴν Λακεδαίμονα. Τοὐλάχιστον ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ μου ἐπαρχίᾳ, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, οὐδὲν τοιοῦτον παράδειγμα ἔχομεν, ὅτι ἡ μετανάστευσις τῶν πολιτῶν γίνεται πρὸς τοιοῦτον σκοπὸν, πρὸς ἀποφυγὴν τῆς στρατιωτικῆς των ὑποχρεώσεως, Διὰ τοῦτο καὶ τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο τῶν κατὰ τῆς τοιαύτης προτάσεως ὑπαρχόντων τυχὸν πολεμίων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ δὲν θὰ ἦναι τοσοῦτον ἰσχυρὸν, ὥστε νὰ ἀποτρέψῃ τὴν Βουλὴν ἀπὸ τῆς ἐπιψηφίσεως τοιαύτης προτάσεως. Θὰ ἐκθέσω πρὸς ὑμᾶς, κύριοι Βουλευταί, τοὺς λόγους, τὰ ἀγαθὰ, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ προέλθωσι—καὶ θὰ προέλθωσι βεβαίως—ἐκ τοιούτου νομοθετικοῦ μέτρου, καὶ πιστεύω ὅτι θέλετε πεισθῆ πάντες, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ ἀποδεκτόν. Καὶ πρῶτον ἔχομεν 10,000, κατὰ τοὺς μετριωτέρους ὑπολογισμούς, ὡς προεῖπον, ἀκμαίους ἄνδρας, ἀπόντας ἐκ τῆς χώρας καὶ ἐπιθυμοῦντας νὰ ἐπανέλθωσι. Τοὺς ἄνδρας τούτους δὲν στερεῖται μόνον ἡ παραγωγή, στερεῖται καὶ αὐτὸς ὁ στρατός. Οἱ ἄνδρες οὗτοι, ἐπανερχόμενοι, βεβαίως θὰ ἐπιδοθῶσιν εἰς τὴν παραγωγήν, καὶ μέγα τὸ ἀγαθὸν ἐκ τούτου, διότι δὲν εἶναι μικρὸν πρᾶγμα 10,000 ἄνδρες τῆς ἀκμαιοτέρας ἡλικίας, πάντες δὲ ἐργάται, παραγωγοί. Ἀλλὰ ἐκτὸς τοῦ ὅτι θὰ ἐπιδοθῶσιν εἰς τὴν παραγωγὴν καὶ εἰς τὸν στρατὸν, διότι καὶ στρατιῶται θὰ καταστῶσιν ἱκανοί, οἱ ἄνδρες οὗτοι, ἐπανερχόμενοι εἰς τὴν πατρίδα, θὰ συναποκομίσωσιν ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς καὶ τὴν περιουσίαν, ἣν ἐκεῖ ἐκτήσαντο· καὶ αὕτη δὲν εἶναι μικρά. Θέλω νὰ ἦμαι ὅσον τὸ δυνατὸν μετριώτερος εἰς τοὺς ὑπολογισμούς μου, καὶ ὑπολογίζω, ὅτι ἕκαστος ἐκ τούτων, ἐπανερχόμενος, θέλει συναποκομίσει τοὐλάχιστον 5,000 δραχμάς. Ὑπάρχουσι βεβαίως πολλοί, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐπανέλθωσιν ἄνευ λεπτοῦ, εἶναι ὅμως καὶ πολλοί, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχωσιν ἀπὸ 20,000 ἕως 100,000 δραχμὰς ἕκαστος νὰ συναποκομίσωσι. Τοιουτοτρόπως τὸ ποσὸν, κύριοι Βουλευταί, γνωρίζετε εἰς πόσον ἀνέρχεται; Εἰς δραχ. 50,000,000. Δέκα χιλιάδες, ἐπανερχόμενοι εἰς τὸν τόπον των, θὰ συναποκομίσωσι 50,000,000, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι μικρὸν πρᾶγμα διὰ τὸ μικρὸν τοῦτο Κράτος. Ἐκτὸς τούτου, ἡμεῖς σήμερον αἰσθανόμεθα τὴν μεγαλειτέραν ἀνάγκην, διὰ τὴν ὁποίαν μάλιστα προσκόπτουσι καὶ τὰ στρατιωτικὰ τῆς χώρας ἡμῶν πράγματα, τὴν ἔλλειψιν χρημάτων, καὶ πρὸς τοῦτο λίαν ἀξιεπαίνως ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ ταμείου τοῦ στρατοῦ. Ἐὰν χορηγηθῇ εἰς τοὺς ἀνυποτάκτους τούτους ἡ εὐκολία νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐπὶ τέσσαρας μῆνας,—διότι τέσσαρες μῆνες, ἤκουσα καὶ ἄλλοτε ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἀπὸ ἄλλους στρατιωτικοὺς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, εἶναι ἀρκετοὶ, ἵνα καταρτίσωσι στρατιώτην ὅμοιον πρὸς τοὺς ὑπάρχοντας,—καὶ νὰ ἐξαγοράσωσι τοὺς ἄλλους 35 μῆνας πρὸς 30 δραχμὰς δι’ ἕκαστον μῆνα, θὰ ἔχωμεν 1050 δραχμὰς, ἃς ἕκαστος θὰ πληρώσῃ· ἤτοι οἱ 10,000 θὰ πληρώσωσιν εἰς τὸ ταμεῖον τοῦ στρατοῦ 10,500,000 δρ. Εἶναι μικρὸν καὶ τοῦτο τὸ ἀγαθόν, τὸ ὁποῖον θέλει προκύψει; δὲν θὰ ἦναι εἷς τῶν κυριωτέρων πόρων τοῦ στρατιωτικοῦ ταμείου; Καὶ ἄλλοτε, κύριοι Βουλευταί, εἰσήχθη τοιαύτη διάταξις διὰ τοῦ νόμου τοῦ ψηφισθέντος ἐν ἔτει 1896, ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ σεβαστοῦ ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ, τοῦ καὶ νῦν κυβερνῶντος τὴν χώραν, ἀλλ’ ἡ διάταξις ἐκείνη πρῶτον ἀπήλλαξε πάσης στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας τοὺς ἀνυποτάκτους πάντας, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον διὰ τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω, δὲν ζητεῖται, διότι ἐγὼ ζητῶν ν’ ἀπαλλαγῶσι μὲν τῆς ὑποχρεώσεως τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ καὶ τὰς ποινὰς νὰ ὑποστῶσι τῆς ἀνυποταξίας των, καὶ πληρώσωσιν ὁλόκληρον τὸν ἄλλον χρόνον, διότι τότε ἐπλήρωσαν οἱ μέχρι τοῦ 1894 δρ. 450 ἕκαστος, καὶ οὐδεμίαν ἄλλην ὑπηρεσίαν προσέφεραν, ἐνῷ ἤδη διὰ τῆς προτάσεως ταύτης θὰ ὑπηρετήσωσιν ἐπὶ 4 μῆνας, θὰ καταστῶσιν ὅπως δήποτε στρατιῶται ὅμοιοι πρὸς τοὺς συναδέλφους των, καὶ θὰ πληρώσῃ ἕκαστος καὶ 1050 δραχμάς. Τὴν πρότασιν ταύτην, κύριοι Βουλευταί, σκοπῶν νὰ φέρω ἐνώπιον ὑμῶν, ἐθεώρησα καλὸν καὶ ἀναγκαῖον, πρότερον νὰ ἀνακοινώσω καὶ ἰδιαιτέρως πρός τε τὸν σεβαστὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν κ. Ὑπουργὸν, καὶ δὲν εἶδον αὐτοὺς μὴ ἀποδεχομένους κατ’ ἀρχὴν τὸ πρᾶγμα. Ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν κ. Ὑπουργὸς, πρὸς ὃν καὶ μὲ παρέπεμψεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, συνεφώνησε κατ’ ἀρχὴν, ἤθελεν ὅμως νὰ μὴ προταχθῇ τοιαύτη πρότασις τῶν ἄλλων στρατιωτικῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλήν. Ἀπεδέχθην τὴν ὑπόδειξιν ταύτην τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν κυρίου Ὑπουργοῦ, καὶ ἀνέβαλον μέχρι σήμερον· ἀλλὰ καὶ λέγεται καὶ γράφεται, καὶ βεβαιοῦται καὶ πιστεύεται γενικῶς, ὅτι τὰ στρατιωτικὰ ταῦτα νομοσχέδια, δὲν θὰ καταστῇ δυνατὸν, τοὐλάχιστον πρὸ τῶν ἑορτῶν, νὰ ἔλθωσιν εἰς συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καίτοι ἀποτελοῦσι τὸ κυριώτερον μέρος τοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως· ἔχων δὲ ὑπ’ ὄψει καὶ πιστεύων ἀκραδάντως, ὅτι μετὰ τὰς ἑορτὰς δὲν θὰ κατορθώσῃ ὁ ἔντιμος κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς νὰ συγκεντρώσῃ ἡμᾶς καὶ πάλιν ἐνταῦθα, καὶ ὅτι ἑπομένως τὰ στρατιωτικὰ ἐκεῖνα νομοσχέδια θ’ ἀναβληθῶσιν εἰς τὰς Ἑλληνικὰς καλένδας, ἐνόμισα ὅτι μοὶ ἐπεβάλλετο νὰ προτρέξω καὶ προλάβω τὴν συζήτησιν, τὴν κατ’ ἐμὲ μὴ γενησομένην, τῶν νομοσχεδίων ἐκείνων, ὑποβάλλων τὴν πρότασιν ταύτην νόμου, τὴν ὁποίαν θεωρῶ ὠφελιμωτάτην, ὡς ἀνέπτυξα, διὰ τὸ Κράτος. Ἐὰν πράγματι ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν κύριος Ὑπουργὸς προτίθεται νὰ φέρῃ εἰς συζήτησιν τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλήν, περὶ τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων τῆς χώρας, βεβαίως ἡ πρότασίς μου σχετίζεται πρὸς ἓν τῶν νομοσχεδίων ἐκείνων, τὸ ἀφορῶν τὴν τροποποίησιν τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου, καὶ ἑπομένως δυνάμεθα τότε νὰ συζητήσωμεν καὶ ἐπὶ τῆς προτάσεως. Ἐὰν ὅμως ἀμφιβάλλῃ ἂν θὰ κατορθωθῇ ἡ συζήτησις καὶ ἐπιψήφισις τῶν νομοσχεδίων ἐκείνων, ἐγὼ εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν, ὅπως, ἀναγνωρίζουσα τὴν σοβαρότητα τῆς προτάσεως νόμου ταύτης, ζητήσῃ τὴν πρόταξιν αὐτῆς ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἐν καιρῷ, ἵνα συζητηθῇ καὶ ψηφισθῇ ἐντὸς τῆς Συνόδου ταύτης, καὶ κατορθώσωμεν οὕτω νὰ ἐπαναφέρωμεν, ὡς προεῖπον, εἰς τὴν Ἑλλάδα τὰς χιλιάδας ἐκείνας τῶν πολιτῶν.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Φικιώρη ὑποβληθεῖσα πρότασις νόμου θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ, μεθ’ ὃ θέλει ἀναγραφῆ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 253).

§48ΧΑΡΑΛ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, δὲν ἔχω τὰς ἰδέας τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, τοῦ προαγορεύσαντος, περὶ τῶν μεταναστεύσεων. Ἀλλ’ ἡ ἀνάπτυξις τῶν περὶ τούτου ἰδεῶν μου δὲν εἶναι ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν θέματος, ἐπιφυλάσσομαι δὲ, ἐάν ποτε ἐπανέλθῃ τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ ἐπιληφθῇ αὐτοῦ ἡ Βουλὴ, νὰ ἐκθέσω τὰς ἰδέας μου ταύτας. Ἀλλ’ εἴτε κατὰ τῶν μεταναστεύσεων εἶμαι εἴτε ὑπὲρ τῶν μεταναστεύσεων, δὲν δύναμαι παρὰ νὰ ἦμαι ὑπὲρ τοῦ μέτρου τοῦ προτεινομένου ὑπὸ τοῦ ἐκ Λακεδαίμονος ἀξιοτίμου συναδέλφου, ὡς πρὸς τοὺς ἐκ τῶν μεταναστῶν καθυστεροῦντας κληρωτοὺς, διότι τοῦτο ἐξυπηρετεῖ πάσας τὰς σκέψεις, τὰς ἀναγομένας εἰς τὴν μετανάστευσιν, διότι διευκολύνει τὴν ἐπάνοδον τῶν μεταναστῶν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Δὲν νομίζω δὲ, ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο δύναται νὰ φέρῃ κακὸν διὰ τῆς ἐνθαρρύνσεως τῶν ὑποχρέων εἰς στράτευσιν, ἐνθαρρύνσεως πρὸς ἀποδημίαν, ἵνα ἀποφύγωσι τὴν στρατιωτικὴν ὑποχρέωσιν· διότι, ἐὰν ὑπάρχῃ τις, ὁ ὁποῖος νὰ προτιμᾷ νὰ ὑπηρετήσῃ ἐν Ἀμερικῇ, καὶ οὐχὶ ἐν Ἑλλάδι, οὗτος εἶναι ἀνάξιος νὰ γείνῃ Ἕλλην στρατιώτης. Ἄλλως τε δὲν πρόκειται τὸ πρῶτον ἤδη ἡ Βουλὴ νὰ δώσῃ τὴν ἐνθάρρυνσιν, διότι προϋπῆρξαν νόμοι, οἱ ὁποῖοι ἐπέτρεψαν εἰς τοὺς μέχρι πρό τινος ἀνυποτάκτους νὰ ἐξαγοράσωσι τὴν στρατιωτικὴν αὐτῶν ὑποχρέωσιν, ὑπῆρξε δ’ ἐλπίς, ὅτι θὰ ἐκδοθῇ καὶ ἄλλος νόμος, ἐπιτρέπων καὶ εἰς τοὺς μετέπειτα ἀνυποτάκτους νὰ ἐξαγοράσωσι τὴν ὑποχρέωσίν των. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τὴν πρωτοβουλίαν τούτου πρέπει νὰ ἀναλάβῃ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εἶναι εἰς θέσιν καλλιτέραν νὰ γνωρίζῃ καὶ περὶ τοῦ χρόνου τῆς ὑπηρεσίας καὶ περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐξαγορᾶς καὶ περὶ τῆς ἀπογραφῆς, μέχρι τῆς ὁποίας πρέπει νὰ φθάσῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο τῆς ἐξαγορᾶς. Καὶ ἡ Κυβέρνησις ἔχει, νομίζω, τὰς αὐτὰς μὲ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἰδέας, διότι καὶ κατὰ τὸ 1890, νομίζω, καὶ κατὰ τὸ 1896, γνωρίζω ἀσφαλῶς, ἐπέτρεψεν εἰς τοὺς ἀνυποτάκτους νὰ ἐξαγοράσωσι τὴν ἑαυτῶν ὑποχρέωσιν, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ὁ λόγος ὁ κατεπείγων, ὁ σημερινός. Τότε δὲν ἐπρόκειτο νὰ δοθῇ ἡ ἄδεια τῆς ἐξαγορᾶς τῆς στρατιωτικῆς ὑποχρεώσεως διὰ τοὺς μετανάστας· τότε ἐπρόκειτο περὶ τῶν ἀνυποτάκτων ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, καὶ ἐδόθη εἰς αὐτοὺς ἡ ἄδεια τῆς τοιαύτης ἐξαγορᾶς. Ἀλλ’ ἐὰν ὑπάρχουν καὶ σήμερον πάντες οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἐπέτρεψε τότε ἡ Κυβέρνησις τὴν ἐξαγορὰν τῆς στρατιωτικῆς ὑποχρεώσεως, εἰς τούτους προστίθενται νέοι καὶ σπουδαιότεροι σήμερον. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἐπειδὴ ἔχει τὰς αὐτὰς ἰδέας, καὶ ἐπειδὴ εἶναι εἰς θέσιν καλλιτέραν σήμερον νὰ τακτοποιήσῃ τὰ τοῦ ζητήματος, εἶναι ἀνάγκη, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν καὶ τοὺς λόγους τοὺς ἐκ τῶν μεταναστεύσεων προερχομένους, νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν σχέδιον νόμου, ἐπιτρέποντος εἰς τοὺς μετανάστας τὴν ἐξαγορὰν τῆς στρατιωτικῆς των ὑποχρεώσεως. Δὲν εἶναι δὲ ἀνάγκη τὸ νομοσχέδιον τοῦτο νὰ ψηφισθῇ μετὰ τῶν ἄλλων στρατιωτικῶν νομοσχεδίων, διότι συνδέεται μὲν μὲ τὸν στρατολογικὸν νόμον, ἀλλ’ εἶναι μέτρον, τὸ ὁποῖον καὶ ἄλλοτε ἐλήφθη. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ υἱοθετήσῃ τὸ ζήτημα ἡ Κυβέρνησις καὶ διαρρυθμίσῃ αὐτὸ ὡς ἤθελε κρίνει ἀναγκαῖον, ἡμεῖς δὲ πάντες βεβαίως θ’ ἀποδεχθῶμεν τὰ ὑπ’ αὐτῆς ληφθησόμενα μέτρα.

§49Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ νόμος τοῦ 1896 σκοπὸν εἶχεν ἄλλο τι θέμα. Μέχρι τοῦ χρόνου ἐκείνου ἡ ἀνυποταξία ἐτιμωρεῖτο ποινικῶς, τότε δ’ ὑπῆρχον περὶ τὰς 20,000 ἀνυπότακτοι, ἂν δὲ οὗτοι κατεδιώκοντο πάντες, αἱ φυλακαὶ ἡμῶν δὲν ἤθελον χωρεῖ αὐτούς, οὐδὲ μέσα ἤθελον ὑπάρχει ἐπαρκῆ πρὸς διατροφήν των. Τότε ἐπροτείναμεν νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου, ἀντὶ τοῦ χαρακτηρισμοῦ τῆς ἀνυποταξίας αὐτῶν ὡς πλημμελήματος, ἐπεβάλλετο αὐτοῖς χρηματικὴ καταβολή. Ἐπὶ τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον ἐπρότεινεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λακεδαίμονος, δὲν δύναμαι νὰ ἔχω γνώμην, πρὶν ἢ μελετήσω αὐτό· μοὶ φαίνεται ὅμως, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν συνδέεται μὲ τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια. Ταῦτα ἔχουσιν ἀναγραφῆ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει μετὰ τὰ οἰκονομικὰ νομοσχέδια, ἐὰν δ’ εὐτυχήσωμεν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν πρώτων νομοσχεδίων τῶν οἰκονομικῶν, θέλομεν φθάσει καὶ εἰς τὰ στρατιωτικά, καὶ θέλομεν συζητήσει ἐπ’ αὐτῶν. Δυστυχῶς μέχρι τοῦδε δὲν προέβημεν, εἰμὴ μόνον εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῶν δύο δωδεκατημορίων, τοῦ Ἰανουαρίου καὶ Φεβρουαρίου, καὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῶν τραπεζικῶν συμβάσεων. Ἕνεκα τῆς βραδείας ταύτης πορείας τῆς Βουλῆς οὐδὲν ἐγένετο μέχρι τοῦδε.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Καλογερόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§51Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρό τινων ἡμερῶν ἀνεγνώσαμεν εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως Διατάγματα, δι’ ὧν ἀπενέμετο βασιλικὴ χάρις εἰς καταδίκους βαρυποίνους. Τὰ Διατάγματα συνωδεύοντο καὶ ὑπὸ τῶν οἰκείων δικαιολογητικῶν ἐκθέσεων, ἐστηρίζοντο δὲ εἰς δύο βάσεις, εἰς αἴσθημα φιλανθρωπίας ὑπὲρ καταδίκων, καὶ δεύτερον εἰς προληπτικὸν μέτρον, ὅπως οἱ πάσχοντες μὴ μεταδώσωσι τὸ νόσημά των καὶ εἰς ἄλλους καταδίκους. Τὰ Διατάγματα ἐκεῖνα, πληρέστατα δικαιολογούμενα, ἐξετελέσθησαν, ἀλλ’ οἱ κατάδικοι ἀπὸ τῶν ποινικῶν φυλακῶν ὡδηγήθησαν εἰς τὰς πολιτικὰς διὰ χρέη, ὅπως ἀποτίσωσι τὰ δικαστικὰ ἔξοδα. Ὡς ἐν τοῖς Διατάγμασιν ἀναγράφεται, οἱ πλεῖστοι τῶν τυχόντων χάριτος διετέλεσαν ἐν ταῖς φυλακαῖς ἐπὶ μακρόν. Δύο ἐξ αὐτῶν μοὶ ἀπηύθυναν ἐπιστολὴν ἐκ Ναυπλίου, ἐν τῇ ὁποίᾳ βλέπω, ὅτι ὁ εἷς ἔλαβε χάριν μετὰ εἰκοσαετῆ κάθειρξιν, ὁ δὲ ἕτερος μετὰ δεκαπενταετῆ, ἀμφότεροι δὲ πάσχουσιν ἐκ φυματιώσεως, ὡς καὶ αἱ συνοδεύουσαι τὰ περὶ αὐτῶν Διατάγματα ὑπουργικαὶ ἐκθέσεις ἀναγράφουσιν. Ἐν τούτοις κρατοῦνται εἰς τὰς φυλακὰς πρὸς ἀπότισιν δικαστικῶν ἐξόδων! Πιστεύω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως συμμερίζεται τὴν γνώμην μου, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν κατάδικος μετὰ κάθειρξιν εἴκοσιν ἐτῶν νὰ δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς πληρωμὴν δικαστικῶν ἐξόδων. Ἀφ’ ἑτέρου λάβετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι αὐτοὶ συγκρατοῦνται μετὰ προσώπων, τὰ ὁποῖα ἴσως ἐπροσωποκρατήθησαν διὰ μικρὰν ὀφειλὴν φόρου ἐπιτηδεύματος, ἢ δι’ ἄλλο τι ἀσήμαντον. Νομίζω ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ὅτι ἡ ἀπονεμηθεῖσα χάρις πρέπει ν’ ἀπασχολήσῃ καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως ληφθῇ μέτρον, ἵνα αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἀποθάνωσιν εἰς τὰς οἰκίας των. Ἀλλ’ ἐὰν τοῦτο δὲν κριθῇ ἐπαρκὲς, νομίζω ἀπάνθρωπον ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας νὰ κρατῇ καταδίκους πάσχοντας ἐκ φυματιώσεως μετὰ ἀνθρώπων ὑγιῶν, καὶ νὰ ἔχῃ αὐτοὺς εἰς τὰς πολιτικὰς φυλακάς, οὕτως ὥστε νὰ μεταδώσωσι τὰ κολλητικὰ νοσήματα, ὑπὸ τῶν ὁποίων κατατρύχονται, εἰς ἀνθρώπους κρατουμένους πρὸς πληρωμὴν 10 ἢ 20 δραχμῶν. Ὑπὸ πάσας τὰς ἐπόψεις νομίζω ὅτι ἡ ἀφορμή, ἡ ὁποία μοὶ ἐδόθη ἐκ τῶν ἐπιστολῶν τῶν ἐσχάτως λαβόντων χάριν δύο συμπολιτῶν μου καταδίκων, πρέπει νὰ ἀπασχολήσῃ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως οὐ μόνον δι’ αὐτοὺς, ἀλλὰ καὶ διὰ πάντας τοὺς κρατουμένους πρὸς ἀπότισιν δικαστικῶν ἐξόδων, διότι ἀναμφισβητήτως οὗτοι εἶναι ἐπικίνδυνοι εἰς τοὺς μετ’ αὐτῶν συγκρατουμένους.

§52Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Δὲν ὑπάρχει μέσον.

§53Κ. Γ. ΙΕΡΟΜΝΗΜΩΝ. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν σεβαστὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν συγκριτικὸν πίνακα τῶν ἐν τοῖς ταμείοις τοῦ Κράτους εἰσπραχθέντων καὶ εἰσπραξίμων ἐσόδων τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1901 μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου 1902, ἤτοι καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν αὐτῆς. Ἐπίσης ὁμοίαν κατάστασιν τῶν ἐσόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1902 ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου μέχρι τέλους Φεβρουαρίου 1903. Εἶναι ἀνάγκη βεβαίως νὰ δικαιολογήσω τὴν ἐπερώτησίν μου, διότι θὰ φανῇ ἴσως παράδοξον εἰς ὅλους ὑμᾶς, ὅτι ἐγὼ ἐπεμβαίνω εἰς οἰκονομολογικὰ ζητήματα. Πρόκειται περὶ τοῦ ταμείου Κέας, τὸ ὁποῖον, κατὰ τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον περὶ ταμιακῆς ὑπηρεσίας, ὑποβιβάζεται εἰς ταμεῖον τετάρτης τάξεως. Τοῦτο δὲν μοὶ φαίνεται δίκαιον· διότι ἐκ σημειώσεων, τὰς ὁποίας ἐγὼ ἔχω, τακτικὰ ἔσοδα τοῦ ταμείου Κέας, βεβαιωθέντα κατὰ τὸ 1901, εἶναι δραχμαὶ 166,633.93, εἰσεπράχθησαν δὲ 157,032.88. Ἐκ διαφόρων δὲ λογαριασμῶν τῆς αὐτῆς χρήσεως ἔχομεν εἰσπράξεις δραχμῶν 165,805.96, πληρωμὰς δὲ δραχ. 150,526.57. Κατὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1902 ἐβεβαιώθησαν δρ. 175,233.31, εἰσεπράχθησαν δὲ 145,257.24, καὶ ἐκ διαφόρων λογαριασμῶν δρ. 103,182,060, εἰσεπράχθησαν δὲ 54,960.14. Ὡς γνωστὸν δὲ, ἡ χρῆσις τοῦ 1902 θὰ λήξῃ κατὰ τὴν 31 Ὀκτωβρίου 1903, καὶ κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο βεβαίως θέλουσι βεβαιωθῆ καὶ εἰσπραχθῆ καὶ ἄλλα ἔσοδα. Ἀλλὰ τὰ ἔσοδα τοῦ ταμείου Κέας θὰ ἦσαν πλείονα, ἐὰν οἱ δῆμοι τῆς Σερίφου, Κύθνου καὶ Δρυοπίδος, οἱ ὁποῖοι ὑπάγονται εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ ταμείου Κέας, ἐπρομηθεύοντο τό τε χαρτόσημον καὶ τὰ ἔνσημα τὰ ταχυδρομικὰ ἐκ τοῦ ταμείου Κέας· ἀλλὰ λόγῳ τοῦ πλημμελοῦς τῆς συγκοινωνίας προμηθεύονται ταῦτα ἐκ τοῦ ταμείου Σύρου, τοῦ ὁποίου οὕτως αὐξάνονται τὰ ἔσοδα, ἐλαττοῦνται δὲ τὰ ἔσοδα τοῦ ταμείου Κέας. Ἐπὶ πλέον δ’ ἔχει καὶ τὰ μεταλλεῖα τῆς Κύθνου καὶ Σερίφου, ἀπὸ τὰ ὁποῖα κατὰ τὸ μὲν παρελθὸν ἔτος εἰσεπράχθησαν δραχμαὶ 70,000, κατὰ δὲ τὸ ἐνεστὼς θὰ εἰσπραχθῶσι πλέον τῶν 100,000, ἔσοδον, τὸ ὁποῖον δὲν ὑπάρχει εἰς πολλὰ ἄλλα ταμεῖα. Ἐκ τῆς καταθέσεως τῶν ζητουμένων πινάκων θέλει φανῆ τὸ ἄδικον, τὸ ὁποῖον προσγίνεται εἰς τὸ ταμεῖον Κέας, ὑποβιβαζόμενον εἰς τὴν αὐτὴν τάξιν μὲ τὰ ταμεῖα Παξῶν, Κυθήρων καὶ Ἰθάκης, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσι τὴν ἄμεσον φορολογίαν, ἤτοι τὴν φορολογίαν τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, τῶν οἰκοδομῶν κλπ. Τὸ ταμεῖον τῆς Κέας ἐκ τῆς συγκρίσεως τῶν πινάκων τούτων θὰ φανῇ, ὅτι ἔχει ἔσοδα πλείονα ἐκείνων τῶν ταμείων, τὰ ὁποῖα μένουσι τρίτης τάξεως. Διὰ τοῦτο ἤθελον παρακαλέσει τὸν σεβαστὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ καταθέσῃ τοὺς πίνακας τούτους, ἵνα φανῇ τὸ ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον προσγίνεται εἰς τὸ ταμεῖον Κέας, ὑποβιβαζόμενον εἰς τετάρτης τάξεως ταμεῖον.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ἀνδρέας Στεφανόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§55Α. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τηλεγραφοῦσιν ἐκ Λεχαινῶν, ὅτι ὁ ὑποταμίας τοῦ δήμου Μυρτουντίων, ἐκτὸς τῶν ἐνταλμάτων, τὰ ὁποῖα εὗρεν ἐκ τῶν προκατόχων αὐτοῦ, προέβη εἰς τὴν ἔκδοσιν καὶ ἑτέρων δισχιλίων περίπου ἐνταλμάτων καθ’ ὅλων ἀνεξαιρέτως τῶν ἐν τῇ περιφερείᾳ ἐκείνῃ ὀφειλετῶν τοῦ Δημοσίου, εἴτε δυναμένων, εἴτε μὴ δυναμένων νὰ πληρώσωσι. Δὲν πρόκειται νὰ συνηγορήσω ὑπὲρ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ πληρώσωσιν, ἀλλὰ ὑπὲρ ἐκείνων, τῶν ὁποίων ἡ κατάστασις καθ’ ἑκάστην διεκτραγῳδεῖται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ ἰδίως ὑπὲρ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι προσάγουσι πιστοποιητικὰ ἀκτημοσύνης, καὶ οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐντελῶς πένητες, πιστοποιητικὰ νομίμως συντεταγμένα καὶ κεκυρωμένα ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων ἀρχῶν, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα ὁ κ. ὑποταμίας ἀρνεῖται νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν. Νομίζω, ὅτι τὸ ἄρθρον 34 τοῦ νόμου περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων ἐπιβάλλει τὴν ἀποφυλάκισιν τῶν τοιούτων ὀφειλετῶν, εὐθὺς ὡς ἤθελον παρουσιάσει πιστοποιητικὰ ἀκτημοσύνης. Διὰ τοῦτο ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν καὶ Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅπως, ἐὰν, ὡς πιστεύω, ἦναι σύμφωνος μὲ τὴν γνώμην ταύτην, ἀπευθύνῃ ἐπεξηγηματικὴν ἐγκύκλιον πρὸς τοὺς ταμίας τοῦ Κράτους, ἵνα πράττωσιν ὅ,τι ὁ νόμος ἐπιτάσσει, καὶ ἀποφυλακίζωσι τοὺς προσάγοντας πιστοποιητικὰ πενίας, ὅταν ταῦτα ἐκδίδωνται ἁρμοδίως.

§56Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὡς Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὑποβάλλω ἓν παράπονον, τὸ ὁποῖον νομίζω εὔλογον. Ἀξιότιμος συμπολίτης μου, ὁ ἔμπορος κ. Σταυρόπουλος, μοὶ γράφει ἐκ Τριπόλεως, ὅτι κατὰ τὰ μέσα Ἰανουαρίου μετέβη εἰς Ναύπλιον, ἵνα τελωνίσῃ ἐμπορεύματά του, μεταξὺ δὲ τῶν πολλῶν, τὰ ὁποῖα εἶχε πρὸς τελωνισμόν, ὑπῆρχον καὶ 90 κιβώτια ὑαλοπινάκων προελεύσεως Βελγίου. Ἠρώτησε τὸν τελώνην περὶ τοῦ τέλους, τὸ ὁποῖον ὤφειλε νὰ πληρώσῃ διὰ τοὺς ὑαλοπίνακας τούτους, ἐὰν δηλαδὴ θὰ ἐπλήρωνε τέλος κατὰ τὸ κοινὸν δασμολόγιον ἢ κατὰ τὸ συμβατικόν. Ὁ τελώνης, ἀγνοῶν τὸ πρᾶγμα, ἀνεφέρθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἡ δὲ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἀπέστειλε τηλεγραφικὴν διαταγήν, ὑπ’ ἀριθμὸν 6873, διὰ τῆς ὁποίας ὡδήγει τὸν τελώνην, ὅτι πρέπει νὰ ἐφαρμόσῃ ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ τὸ συμβατικὸν δασμολόγιον, ῥητῶς δ’ ἔλεγεν, ὅτι μέχρι τῆς 7 Μαρτίου θὰ ἐκράτει τὸ συμβατικὸν δασμολόγιον. Οὕτως ὁ ἔμπορος ἐπλήρωσε τὸ τέλος τῶν δραχμῶν 13 καὶ λεπ. 15, ἤτοι ἐν ὅλῳ δραχμὰς 402· ἀλλὰ παραδόξως μετὰ δύο μῆνας λαμβάνει πρόσκλησιν τοῦ τελώνου Ναυπλίου, δι’ ἧς εἰδοποιεῖται, ὅτι κατελόγισεν αὐτὸν νὰ πληρώσῃ πρόσθετον τέλος ἐκ δραχμῶν 604, λόγῳ ὅτι κατὰ πλάνην ἐφηρμόσθη τὸ συμβατικὸν δασμολόγιον. Ὁ ἔμπορος παραπονεῖται, ὅτι ἐπώλησε τὰ ἐμπορεύματά του εἰς τοὺς φανοποιοὺς Τριπόλεως, ὑπολογίσας συμφώνως πρὸς τὴν διαταγὴν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἑπομένως πρόκειται νὰ ὑποστῇ ἀδικωτάτην ζημίαν ἐκ δραχμῶν 604, μετὰ τὴν ἄδικον πληρωμὴν τῶν ὁποίων θὰ προσφύγῃ, ὡς μοὶ γράφει, εἰς τὰ Δικαστήρια. Ποία ἡ τύχη αὐτοῦ ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων, δὲν εἶναι ἔργον ἡμῶν νὰ ἐξετάσωμεν· ἀλλὰ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ζητήσῃ καὶ λάβῃ τὴν πληροφορίαν, ἂν αἰτία τῆς ζημίας ταύτης εἶναι ἡ κεντρικὴ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου, ἢ ὁ τελώνης, καὶ τὰς πληροφορίας ταύτας νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλήν.

§57Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Θέλω ἐξετάσει καὶ ἀνακοινώσει εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ληφθησομένας πληροφορίας.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Πετρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§59ΑΘ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ χωρίον Σοῦλι τοῦ δήμου Λυκοσούρας ἔχει κατασκευασθῆ πρὸ ἐτῶν ὑδραγωγεῖον, διὰ τὸ ὁποῖον ἐδαπάνησε τὸ Δημόσιον 10,000 δραχμάς. Τὸ ὑδραγωγεῖον τοῦτο πρό τινος χρόνου ἐβλάβη ἕνεκα ἀτμοσφαιρικῶν λόγων, ἐνεκρίθη δὲ ἡ ἐπισκευὴ αὐτοῦ τὸ παρελθὸν ἔτος, καὶ εἶχε διαταχθῆ καὶ δημοπρασία πρὸς ἀνάληψιν τοῦ ἔργου τῆς ἐπισκευῆς, ἧς ἡ δαπάνη ὑπελογίσθη εἰς 1500 δραχμὰς, ἀλλ’ ἕνεκα λόγων ἄλλων ἐματαιώθη ἡ δημοπρασία, καὶ δὲν ἐχρησιμοποιήθη ἡ δαπάνη, ἣν ἐνέκρινε τὸ Ὑπουργεῖον. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐγκρίνῃ, ὅπως ἡ δαπάνη αὕτη, ἡ πρὸς ἐπισκευὴν τοῦ ὑδραγωγείου Σοῦλι, ἀναγραφῇ εἰς τὸν ἐφετεινὸν Προϋπολογισμὸν εἰς βάρος τῆς πιστώσεως ἐκείνης, ἡ ὁποία προβλέπει τὴν δαπάνην τοῦ Δημοσίου δι’ ἐκτέλεσιν τοιούτων ἔργων, διότι οἱ κάτοικοι τοῦ εἰρημένου χωρίου ὑποφέρουσιν αἰσθητῶς ἕνεκα ἐλλείψεως ποσίμου ὕδατος.

§60Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ ὑποβάλλω παράκλησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ζητήσῃ πληροφορίας, ἂν εἰς τὴν σιδηροδρομικὴν γραμμὴν Πειραιῶς–Λαρίσης ἔχουσι προσληφθῆ ὑπὸ τῶν διαφόρων ἐργολάβων ἀλλοδαποὶ ἐργάται, παρὰ τὴν σύμβασιν καὶ εἰς περιστάσεις, καθ’ ἃς οἱ ἰδικοί μας φυγαδεύονται εἰς τὸ ἄλλο ἡμισφαίριον, οἱ δὲ ἐνταῦθα ἀπομένοντες πένονται ἐλλείψει ἐργασίας. Ἐὰν τὸ Κράτος δὲν δύναται ἄλλως νὰ προστατεύσῃ αὐτοὺς, ἂς φροντίσῃ τοὐλάχιστον νὰ ἐξασφαλίσῃ εἰς αὐτοὺς τὸν ἄρτον διὰ τῆς προσλήψεώς των εἰς τὰ ἐνταῦθα ἐκτελούμενα ἔργα.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος ἔχει τὸν λόγον. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§62Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐπαναλαμβάνω τὴν παράκλησιν νὰ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ ψηφισθῇ εἰς πρώτην συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον «περὶ δυνάμεως τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ διὰ τὸ ἔτος 1903», διότι τὴν 1 Ἀπριλίου ἀρχίζει ἡ κλήρωσις τῶν κληρωτῶν τῆς ἐφετεινῆς ἀπογραφῆς.

§63Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Μετὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς δυνάμεως τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίρρησις;

§65ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιρρήσεως, τὰ νομοσχέδια: 1) περὶ δυνάμεως τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ κατὰ τὸ ἔτος 1903 καὶ 2) περὶ δυνάμεως τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ κατὰ τὸ ἔτος 1903).

§66Π. ΣΑΚΚΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ δυνάμεως τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, πόσοι ὑπαξιωματικοὶ ὑπεράριθμοι ὑπάρχουσιν εἰς ἕκαστον σῶμα στρατοῦ.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως καὶ κατὰ τὸν μῆνα Μάρτιον τοῦ ἔτους 1903 τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους καὶ τῶν ἐσόδων τοῦ εἰδικοῦ ταμείου τῶν Φάρων καὶ Φανῶν καὶ τοῦ ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1903, καὶ περὶ χορηγίας πιστώσεως ἴσης πρὸς τὸ ἓν δωδεκατημόριον τῶν προϋπολογισθέντων ἐξόδων ἐν γένει διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ ἰδίου ἔτους 1903». (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς δευτέραν συζήτησιν, ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§68Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ζητῶ τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως καὶ τὴν πρόταξιν τοῦ σταφιδικοῦ νομοσχεδίου. Ὅτε, κύριοι Βουλευταί, ἡ Βουλὴ, κατανοοῦσα τὸ ἐπεῖγον τῆς ἀνάγκης πρὸς λῆψιν μέτρων ὑπὲρ τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν, συνήνεσεν εἰς τὴν πρόταξιν τοῦ σταφιδικοῦ νομοσχεδίου, βεβαίως ποτὲ δὲν ὑπέλαβεν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο μετὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν ἤθελε λάβει τὸν ἀριθμὸν 93 ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Νομοσχέδια, οἷον τὸ σταφιδικὸν, ἐρχόμενα εἰς συζήτησιν, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι πρέπον οὐδὲ δυνατὸν νὰ ἀναβάλλωνται· δὲν εἶναι πρέπον νὰ ἀναβάλληται ἡ ἐπ’ αὐτῶν ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, ὅταν μάλιστα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει δὲν ὑπάρχῃ νομοσχέδιον σπουδαιότητος μεγαλειτέρας ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ σταφιδικόν. Ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι, οἵτινες παρεκίνησαν τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους νὰ ζητήσωσι χθὲς τὴν ἀναβολήν; Ὑπῆρξαν λόγοι σοβαροί; Βεβαίως ὄχι. Μόνος λόγος ἦτο ἡ ἐπιθυμία νὰ μελετήσωσι τὸ νομοσχέδιον... (Πολλοὶ Βουλευταὶ ζητοῦσι τὸν λόγον). Πρέπει, νομίζω, κύριοι Βουλευταί, νὰ ἤμεθα εἰλικρινεῖς καὶ ἀπέναντι ἡμῶν αὐτῶν καὶ ἀπέναντι τῆς κοινῆς γνώμης. Ἐάν τις ἐκ τῶν δυναμένων νὰ διευθύνωσι τὰς τύχας τῶν κομμάτων ἔχῃ ἀντίθετον γνώμην, ἂν ἔχῃ τὴν γνώμην, ὅτι πρέπει νὰ ἀναβληθῇ, ἂς τὸ εἴπῃ καθαρά. Χθὲς τηλεγραφικῶς μετεδόθη ἡ εἴδησις εἰς τοὺς ἀγωνιῶντας σταφιδικοὺς πληθυσμούς, ὅτι προετάχθη τὸ σταφιδικὸν ζήτημα, ἀλλὰ ταυτοχρόνως ἀνηγγέλθη αὐτοῖς, ὅτι ἀνεβλήθη τὸ σταφιδικὸν ζήτημα. Κύριε Πρόεδρε, ζητῶ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς προτάσεώς μου περὶ προτάξεως τοῦ σταφιδικοῦ νομοσχεδίου.

§69ΑΛΕΞ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δύο λέξις ἔχω νὰ προσθέσω.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Γεράκης εἶναι ἀντιλέγων.

§71Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐζήτησα τὸν λόγον, οὐχὶ βεβαίως διὰ νὰ ζητήσω καὶ ἐγὼ τὴν πρόταξιν τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ διότι προεκλήθην ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Πατρῶν Βουλευτοῦ, ὁ ὁποῖος ἠθέλησε νὰ μεμφθῇ ἡμᾶς, διότι χθὲς ἐζητήσαμεν τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τοῦ σταφιδικοῦ νομοσχεδίου. Ἐζητήσαμεν, κύριε Πρόεδρε, τὴν ἀναβολὴν, οὐχὶ διὰ νὰ ὠφεληθῶμεν, ἀλλὰ διὰ νὰ ὠφελήσωμεν καὶ αὐτὸν καὶ τὴν ἐπαρχίαν, τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύει. Ἐζητήσαμεν τὴν ἀναβολὴν καὶ ὑπεδείξαμεν τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ζητοῦμεν αὐτήν· ὑπεδείξαμεν ὅτι ζητοῦμεν τὴν ἀναβολὴν, ὅπως μελετηθῇ τὸ νομοσχέδιον καί, εἰ δυνατὸν, συνδεθῇ μετὰ τῶν προτάσεων, τὰς ὁποίας πιθανὸν κατ’ αὐτὰς νὰ ὑποβάλωσιν οἱ Ἄγγλοι ἀντιπρόσωποι, οἱ ὁποῖοι ἐπιδιώκουσι νὰ ἀναλάβωσι τὸ μονοπώλιον τοῦ σταφιδοκάρπου. Ἀλλὰ ἡ Βουλὴ χθὲς ὁμοφώνως ἀπέκρουσε τὴν ἀναβολὴν, τὴν ὁποίαν ἐζητήσαμεν ἡμεῖς, καὶ οὐ μόνον ἡ Βουλὴ ὁμοφώνως ἀπέκρουσε τὴν ἀναβολὴν, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου αὐτῆς εἶπεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη ἀναβολῆς τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ὅτι πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν αὐτοῦ. Λέγοντες δὲ τοῦτο οἱ κύριοι Βουλευταὶ καὶ ἡ Κυβέρνησις, ὑπέδειξαν χθὲς, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη μελέτης, δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ συνδεθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο μετὰ τῆς συμβάσεως, ἥτις δύναται νὰ ὑποβληθῇ ὑπὸ τὰς σκέψεις ἡμῶν. Λέγοντες δὲ ταῦτα οἱ κύριοι Βουλευταὶ χθὲς, τί ἄλλο ἐπεδίωκον ἢ πράγματι, ὅπως ἐπακολουθήσῃ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου; Ὥστε πολὺ κακῶς ἔπραξεν ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ μεμφθῇ ἡμῶν, ὅτι ἐζητήσαμεν τὴν ἀναβολὴν διὰ λόγους ὑστεροβουλίας. Ἐζητήσαμεν τὴν ἀναβολὴν δι’ οὓς λόγους ὑπέδειξα. Εἶμαι πρόθυμος νὰ δεχθῶ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις, διότι δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ ἑτοιμασθῶ· γνωρίζω κατὰ λέξιν τὸ νομοσχέδιον, γνωρίζω ποίας τροποποιήσεις θὰ ὑποβάλω, εἶμαι κάλλιστα μελετημένος, καὶ δύναμαι νὰ συζητήσω.

§72ΑΛΕΞ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑπὸ συζήτησιν εἶναι ὑψίστης σημασίας καὶ σπουδαιότητος, πάντες ἀναγνωρίζομεν, καὶ αὐτὸς ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔν τινι τῶν προηγουμένων συνεδριάσεων, τοῦτο ἀκριβῶς ἀναγνωρίζων, προέτεινε καὶ ὑπεστήριξε νὰ μὴ γείνῃ ἀναβολὴ τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου. Ἠκούσαμεν τῶν ἀντιφρονούντων ἀξιοτίμων κ.κ. συναδέλφων, ἐν οἷς καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κραναίας συνάδελφος, ἀπὸ τῆς προπαρελθούσης συνεδριάσεως ζητούντων ἀναβολήν. Ἀλλὰ διατὶ ζητοῦσι τὴν ἀναβολὴν ταύτην, δὲν μᾶς εἶπον. Καὶ ἔρχονται σήμερον, καὶ ἐνῷ λέγουσιν ὅτι εἶναι ἕτοιμοι, ὅτι εἶναι μελετημένοι, ὅτι ἄρθρον πρὸς ἄρθρον γνωρίζουσι τὸ νομοσχέδιον, ἴσως καὶ καλλίτερον ἡμῶν τῶν ὑποστηριζόντων τὴν πρόοδον τῆς συζητήσεως, ἐξακολουθοῦσιν ἐν τούτοις ἐπιμένοντες νὰ ζητῶσι τὴν ἀναβολήν! Τὸ νομοσχέδιον, Κύριοι, ὡς γνωστὸν, παρεσκευάσθη πρὸ δέκα πέντε ἡμερῶν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, ἐτυπώθη καὶ διενεμήθη εἰς τοὺς ἀξιοτίμους κυρίους Βουλευτάς· πάντες δὲ ἔλαβον τούτου γνῶσιν, καὶ πάντες ἠδυνήθησαν νὰ τὸ μελετήσωσιν. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον οἱ Κύριοι δὲν προβάλλουσι τοὺς λόγους τῆς ἀναβολῆς, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἐπιμένωμεν ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι βεβαίως ἐνδιαφερόμεθα ὑπὲρ τῆς ταχείας ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου, οὐχί, ὡς ἐλέχθη χθὲς, νομίζω, ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτοῦ, παρασυρόμενοι ὑπὸ τῶν ἰδεῶν τῶν συμπολιτῶν μας μόνον, διότι καὶ ἡμεῖς ἔχομεν τὰς ἰδίας κρίσεις καὶ σκέψεις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, καὶ ἐξηνέγκομεν αὐτὰς, καὶ ἐκ πεποιθήσεως ζητοῦμεν τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ διότι προβλέπομεν τὴν καταστροφὴν, ἡ ὁποία θὰ ἐπέλθῃ εἰς τὸν σταφιδικὸν κόσμον, ἐὰν τὸ νομοσχέδιον δι’ οἱονδήποτε λόγον δὲν ψηφισθῇ ἐν τῇ παρούσῃ Συνόδῳ. Ἡμεῖς δὲν ἀξιοῦμεν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον φέρει τὸν τύπον τῆς τελειότητος· ἀκριβῶς προκαλοῦμεν τὴν συζήτησιν ἐπ’ αὐτοῦ, καὶ τὴν συζήτησιν αὐτοῦ ἀποφεύγουσιν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι. Διὰ νὰ λείψῃ ὅμως πλέον αὐτὴ ἡ συζήτησις, κύριε Πρόεδρε, φρονῶ ὅτι ἁρμοδιωτέρα νὰ ἐξενέγκῃ τὴν τελευταίαν λέξιν εἶναι ἡ Κυβέρνησις τοῦ Κράτους, ἡ ὁποία ἐπισήμως δύναται σήμερον καὶ νομίζω ὅτι ἔχει καὶ ὑποχρέωσιν νὰ εἴπῃ πλέον, ἂν πρέπει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὸ μεγίστης ἐθνικῆς σπουδαιότητος, νὰ ψηφισθῇ πρὸ παντὸς ἄλλου, ἢ πρέπει νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὰς Ἑλληνικὰς καλένδας.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἕτερός τις τὸν λόγον;

§74Α. ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω ζητήσει ἐγὼ τὸν λόγον.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§76Α. ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον εἶχεν ἀποφασισθῆ νὰ προταχθῇ δι’ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς. Δὲν ἐπίστευον ποτέ, ὅτι ἡ ἀπόφασις ἐκείνη τῆς Βουλῆς ἀφορᾷ μόνον τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν. Μετὰ δὲ τὴν βαρυσήμαντον ἐκείνην φράσιν τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως, — διὰ τὴν ὁποίαν τὸν εὐγνωμονῶ καὶ τὸν εὐγνωμονεῖ ὁλόκληρος ὁ σταφιδικὸς πληθυσμὸς, — διὰ τῆς ὁποίας ἐδήλωσεν, ὅτι τὸ σταφιδικὸν ζήτημα εἶναι ζήτημα ἐξέχον, εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ λύσῃ ἡ Βουλὴ, «καὶ ἂν δὲν τὸ λύσῃ, βεβαίως ἡ Βουλὴ αὕτη δὲν θὰ ἔχῃ λόγον ὑπάρξεως», δὲν ἐπίστευον τῇ ἀληθείᾳ, ὅτι σήμερον ἤθελον ἴδει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὑπ’ ἀριθμὸν 93 τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Ὑπάρχουσι θέματα, κύριε Πρόεδρε, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ συζητηθῶσι ταχέως, εἰμὴ ὡς ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἔχωσι, γινόμενα νόμοι τοῦ Κράτους· ἀλλ’ εἶναι θέματα, τῶν ὁποίων ἡ ἐκκρεμότης εἶναι φοβερὰ, εἶναι βλαπτικὴ, εἶναι καταστρεπτικὴ, καὶ τοιοῦτον βεβαίως εἶναι τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Αἱ εἰδήσεις αἱ ἀλλεπαλλήλως στελλόμεναι εἰς τὰς ἐπαρχίας περὶ τοῦ ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἐψηφίσθη εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, περὶ τοῦ ὅτι τὸ νομοσχέδιον τὴν ἑπομένην δὲν ψηφίζεται, ἐπηρεάζουσιν ἐπὶ τοσοῦτον τὸ ἐμπόριον, ἐπηρεάζουσιν ἐπὶ τοσοῦτον τὴν κερδοσκοπίαν, ὥστε γίνονται πρόξενοι ζημιῶν ἀνυπολογίστων, ἐκτὸς δὲ τούτων γίνονται πρόξενοι ἐπιτάσεως τῆς ἀγωνίας, ἡ ὁποία κατέχει τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμοὺς, καὶ ἡ ἀγωνία αὕτη δύναται νὰ φέρῃ αὐτοὺς εἰς ἀπόγνωσιν. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν, κύριε Πρόεδρε, θὰ παρακαλέσω πρὸ παντὸς τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἂν δὲν ἐγκρίνῃ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου κατὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν διὰ τῆς μεταβολῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως, νὰ ἀποφήνηται τοὐλάχιστον γνώμην, ὅτι θὰ προταχθῇ αὔριον ἢ τὴν Δευτέραν, ἀλλ’ ὅτι θὰ προταχθῇ πάντως τὴν Δευτέραν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, διὰ νὰ ὑπάρχῃ βεβαιότης περὶ τοῦ ὅτι θὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο προσεχῶς, καὶ δὲν θὰ ἀναμείνωμεν τὴν σειρὰν, καθ’ ἣν τάξιν εἶναι σήμερον ἀναγεγραμμένον, ὑπ’ ἀριθ. 93, δηλαδὴ μετὰ τὴν ψήφισιν τόσων ἄλλων νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα καὶ ἂν ὑποληφθῶσιν ὀλίγον, οὐδεὶς κίνδυνος ὑπάρχει...

§77Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Ἀπὸ πότε ἀρχίζει ἡ ἰσχὺς τοῦ νομοσχεδίου, ὅταν γείνῃ νόμος, κύριε Βουλευτά;

§78Α. ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Εἶπον πρὶν, — καὶ ἔπρεπε νὰ προσέξητε, διὰ νὰ μὴ κάμητε αὐτὴν τὴν ἐρώτησιν, — εἶπον ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν θὰ ἔχῃ ἀποτελέσματα, μόνον ψηφιζόμενον, ἀλλὰ θὰ ἔχῃ ἀποτελέσματα καὶ ἐκκρεμὲς μένον. Δὲν ζητῶ νὰ ἐπιψηφισθῇ, — αὐτὸ θὰ τὸ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή, — ζητῶ νὰ συζητηθῇ, διὰ νὰ δοθῇ ἓν τέρμα εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, ἡ ὁποία γίνεται πρόξενος τόσης ἀγωνίας.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ὑπομνήσω εἰς τοὺς κυρίους συναδέλφους, ὅτι τὴν ἡμερησίαν διάταξιν δὲν καταρτίζει ὁ Πρόεδρος, ἀλλ’ ἡ Βουλή. Ἐὰν κατηρτίσθη σήμερον ὡς κατηρτίσθη, τοῦτο ἐγένετο συμφώνως μὲ τὴν ἀντίληψιν, τὴν ὁποίαν ὁ Πρόεδρος ἔσχε περὶ τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς. Τὸ νομοσχέδιον τὸ σταφιδικὸν ἐτέθη μεταξὺ τῶν νομοσχεδίων τῶν ἐρχομένων εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν, ἔλεγον δὲ, ὅτι πρόκειται νὰ ἀναγραφῇ τὴν προσεχῆ Δευτέραν. Ἐὰν ἐγένετο ἡ ἀναβολὴ αὐτοῦ, ἐγένετο πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ δοθῇ καιρὸς, ὅπως διατυπωθῶσιν, ἐὰν ὑπάρχωσιν, ἄλλαι προτάσεις. Ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ σήμερον τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, δὲν ἔχετε παρὰ δέκα νὰ ζητήσητε αὐτὴν, ὅπως τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν.

§80Α. ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Ἀρκοῦμαι εἰς τὴν δήλωσίν σας.

§81Α. ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἀφοῦ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἐδήλωσεν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ θὰ συζητηθῇ πρῶτον τὴν προσεχῆ Δευτέραν, νομίζω ὅτι εἶναι περιττὴ πᾶσα συζήτησις.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶπον αὐτό.

§83Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἰδίᾳ, καὶ κατόπιν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ὅπως, τὸ νομοσχέδιον, ὡς εἴπετε, κύριε Πρόεδρε, προηγουμένως, ἀναγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τῆς Δευτέρας, πρὸ πάντων δὲ, ὅπως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἡ Κυβέρνησις υἱοθετήσῃ τὸ νομοσχέδιον. Τὸ κατ’ ἐμὲ, ὅσον ἀφορᾷ τὰ πλεῖστα ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, δὲν τὰ θεωρῶ οὐσιώδη. Τὰ οὐσιώδη αὐτοῦ ἄρθρα, κατὰ τὴν κρίσιν μου, εἶναι τὸ ἀπεριόριστον τῆς παρακρατήσεως καὶ ὁ περιορισμὸς τῶν φυτειῶν. Ἔχομεν δὲ ἐντολὴν ἡμεῖς οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Ἠλείας, ὅπως διὰ πάσης θυσίας ἐπιδιώξωμεν τὴν ἐπιψήφισιν αὐτῶν τῶν δύο ἄρθρων.

§84Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ.

§85Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Παρακαλῶ ἑπομένως τὴν Βουλὴν, τὸν κ. Πρόεδρον αὐτῆς καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ προτάξωσιν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει κατὰ τὴν προσεχῆ Δευτέραν τὸ σταφιδικὸν νομοσχέδιον, πρὸ πάντων δὲ παρακαλῶ νὰ υἱοθετήσῃ αὐτὸ ἡ Κυβέρνησις. Διότι ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει δὲν εἶναι δυνατὸν ποτε νὰ γείνῃ συζήτησις σοβαρά· θὰ πελαγοδρομήσωμεν πάλιν, ὅπως χθὲς, καὶ δὲν θὰ καταλήξωμεν εἰς πρακτικὸν ἀποτέλεσμα. Αἱ Κυβερνήσεις εἰς τὰς τοιαύτας περιστάσεις πρέπει νὰ ἔχωσι τὸ θάρρος τῆς γνώμης των· πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ τὴν πρωτοβουλίαν καὶ νὰ εἴπῃ, ἂν εἶναι ἢ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ νομοθετηθῇ τὸ ἀπεριόριστον τῆς παρακρατήσεως, νὰ νομοθετηθῇ ὁ περιορισμὸς τῶν φυτειῶν. Διότι, ἐὰν ἀφήσει τὴν συζήτησιν ἔκθετον εἰς ἡμᾶς τοὺς Βουλευτὰς, οἵτινες δυστυχῶς ἤμεθα διῃρημένοι εἰς δύο ἀντιμαχόμενα στρατόπεδα, θέλει ἐξακολουθήσει ἡ συζήτησις ἐπ’ ἄπειρον, καὶ θέλομεν φθάσει ἴσως εἰς τὰς ἑορτὰς τοῦ Πάσχα, χωρὶς νὰ καταλήξωμεν εἰς πρακτικὸν ἀποτέλεσμα. Ὅ,τι ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, περιοδεύων ὡς ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἔλεγεν εἰς τοὺς Θεσσαλοὺς χωρικούς, τοῦτ’ αὐτὸ συμβαίνει σήμερον ἐν Ἠλείᾳ. Καὶ ἂν ἀκόμη δὲν ἠκούσατε κρούσματα ἐπαναστάσεως, δὲν τὰ ἠκούσατε, διότι ὁ πρακτικὸς νοῦς τῶν ἑκάστοτε Προέδρων τῶν Πρωτοδικῶν ἐν Ἠλείᾳ προέλαβε τοιαύτας ἐκδηλώσεις. Καὶ σήμερον ἀκόμη δὲν τολμοῦν οἱ δικαστικοὶ κλητῆρες νὰ ἐκτελέσουν ἀπόφασιν δικαστικήν. Καὶ δὲν εἶναι τοῦτο κοινωνικὴ ἐπανάστασις; Καὶ τολμᾷ τις ἐξ ἐκείνων, οἵτινες ἔχουν διανείμει τὰ χρήματά των δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ ἀνὰ τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμούς, τολμᾷ νὰ προβῇ εἰς καμμίαν ἐκτέλεσιν; Παρακαλῶ ἑπομένως, ἵνα μὴ φθάσῃ τὸ κακὸν εἰς τὸ ἀπροχώρητον, καὶ σήμερον νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον, ὡς ἐπρότεινε καὶ ὁ ἐκ Πατρῶν βουλευτὴς κ. Ροῦφος. Διότι φοβοῦμαι, μήπως τὴν Κυριακὴν λάβουν χώραν ἔκτροποι σκηναὶ εἰς τὰς διαφόρους πρωτευούσας τῶν ἐνδιαφερομένων νομῶν. Πρέπει νὰ φροντίσωμεν, ὅπως τὸ ταχύτερον ἀπαλλάξωμεν τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους τῆς δεινῆς θέσεως καὶ τῆς ἀγωνίας, ἥτις τοὺς κατέχει, διότι ἡ πεῖνα εἶναι κάκιστος σύμβουλος, καὶ ὅταν τις πεινᾷ, δὲν δύναται νὰ περιστείλῃ τὰ αἰσθήματα, τὰ ὁποῖα τὸν καταλαμβάνουσι. Θεωρῶ ἀρκετὰ ταῦτα, κατόπιν μάλιστα τῶν χθὲς καὶ σήμερον ὑπὸ ἄλλων συναδέλφων λεχθέντων. Ἱκετεύω δὲ τὴν Βουλὴν, τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸν κ. Πρόεδρον αὐτῆς νὰ σπεύσωσιν εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος. Ἱκετεύω δὲ ἰδίᾳ τὴν Κυβέρνησιν νὰ υἱοθετήσῃ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον βεβαίως δὲν ἔχει τὸ ἀλάθητον τοῦ Πάπα ὑπὲρ ἑαυτοῦ, δύναται δὲ νὰ λάβῃ διαφόρους τροποποιήσεις, ἀλλ’ ἡ βάσις αὐτοῦ εἶναι τὸ ἀπεριόριστον τῆς παρακρατήσεως καὶ ὁ περιορισμὸς τῆς νέας φυτείας. Διότι καὶ ἀκόμη τὴν στιγμὴν ταύτην μανθάνω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἔλαβον χώραν προπωλήσεις ἐν Πάτραις πρὸς 90 δραχμὰς τὴν χιλιάδα διὰ τὸ μέλλον, ἐνῷ, ὅταν ὑπάρχῃ τὸ ἀπεριόριστον, οὐδεὶς θὰ τολμήσῃ νὰ προβῇ εἰς τοιαύτας προπωλήσεις.

§86Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁ ἀγαπητὸς φίλος μου Βουλευτὴς ἐξ Ἠλείας ἀνεκάλεσεν εἰς τὴν μνήμην μου ὅσα ἔλεγον πρὸς τοὺς λαοὺς τῆς Θεσσαλίας. Καὶ ὄντως ἔλεγον πρὸς αὐτοὺς, καὶ προσεπάθουν νὰ πείσω αὐτοὺς, ὅτι ὑπάρχει πρωτίστως ἀνάγκη νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν παραγωγὴν, ὅπως δυνηθῶμεν νὰ βελτιώσωμεν τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας, τὰ ὁποῖα, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην καὶ κατὰ τὴν γνώμην πάντων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀπετέλουν τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἔβαινον κακῶς. Τὴν γνώμην ταύτην δὲν μετέβαλον, ἀλλ’ ἡ γνώμη μου αὕτη δὲν σχετίζεται ποσῶς μὲ τὴν υἱοθέτησιν τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ ἐπεθύμουν νὰ εὐχαριστήσω τὸν φίλον μου καὶ πάντας ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦσιν, ἵνα ἡ Κυβέρνησις ἀναλάβῃ αὐτὴ τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς σταφίδος, ἂν ἦτο τοῦτο ἐπιτετραμμένον. Ἀλλ’ ἵνα ἡ Κυβέρνησις υἱοθετήσῃ αὐτὸ, ἀναλαμβάνουσα ἀμέσως τὴν ὑπεράσπισιν αὐτοῦ, πρέπει νὰ φωτισθῶμεν· ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἀκούσωμεν τὴν συζήτησιν. Διότι μὴ νομίζετε, Κύριοι, ὅτι τὰ πράγματα εἶναι τοσοῦτον ἁπλᾶ· ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἀναλαμβάνῃ νομοθέτημα, πρέπει πρὸ παντὸς νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει τὰ συμφέροντα πάντα, ὅσα συνδέονται μὲ τὴν γενικὴν διοίκησιν, μὲ τὴν νομοθεσίαν καὶ μὲ τὴν κοινωνικὴν λειτουργίαν τοῦ τόπου, ὀφείλει δὲ νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ, καὶ ἐπὶ ἰδίῳ κινδύνῳ νὰ ὑπερασπίσῃ αὐτὸ, οὐδ’ ἐπιτρέπεται αὐτῇ νὰ πράττῃ τοῦτο ὡς πρᾶξιν χαριστικὴν ὑπὲρ ταύτης ἢ ἐκείνης τῆς ἐπαρχίας, ὑπὲρ τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ ἀτόμου, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχῃ ὁδηγὸν καθήκοντα γενικώτερα, τὰ ὁποῖα πρὸ παντὸς προσήκει νὰ κανονίζωσι τὴν πολιτείαν αὐτῆς.

§87Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ἐννοοῦν νὰ συζητήσουν οἱ ὑποστηρικταὶ τοῦ νομοσχεδίου, νομίζω, ὅτι εἶναι ἐκβιαστικὸς, ἀντίκειται δὲ καὶ εἰς τὴν σοβαρότητα τοῦ ζητήματος καὶ εἰς τὸ κρίσιμον τῆς καταστάσεως τῆς σταφιδοπαραγωγῆς. Ἡμεῖς δὲν ἀπεφύγομεν τὴν συζήτησιν, ἐδέχθημεν δὲ χθὲς νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, πειθόμενοι, ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὁ ὁποῖος ἀξιεπαίνως καθώρισεν, ὅπως τὰ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν ψηφιζόμενα νομοσχέδια ἔρχωνται εἰς δευτέραν συζήτησιν μετὰ 2 ἢ 3 ἡμέρας, ἵνα οὕτω δίδηται καιρὸς πρὸς μελέτην καὶ τροποποίησιν αὐτῶν ἐπὶ τὰ βελτίω, τὸ αὐτὸ μέτρον θὰ ἐλάμβανεν, ὡς καὶ ἔλαβε, καὶ διὰ τὸ παρὸν νομοσχέδιον. Ἡ ἐπιμονὴ τῶν κυρίων συναδέλφων νὰ προταχθῇ σήμερον ἢ αὔριον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον χθὲς μόλις ἐψηφίσθη εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὴ, οὐδὲ δικαία. Ἐπιζητοῦσι νὰ ἐκβιάσωσι καὶ ἐξαναγκάσωσι τὴν Κυβέρνησιν, νὰ ἐκβιάσωσι τὴν Βουλὴν νὰ συζητήσῃ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει διατάξεις ἀντικειμένας καὶ πρὸς τὸ Σύνταγμα καὶ πρὸς τὸ ἐν γένει πολίτευμα ἡμῶν, ἐπιζητοῦσι νὰ μᾶς ἀφαιρέσωσι τὴν ἰδιοκτησίαν, καὶ ἀξιοῦσιν ἀπὸ ἡμᾶς νὰ μὴ διαμαρτυρώμεθα, ἀξιοῦσι νὰ ὑποκύψωμεν ἀγογγύστως εἰς βάρβαρον μέτρον! Ἐὰν οἱ πληθυσμοὶ τῆς Ἠλείας, οἱ ὁποῖοι καὶ μόνοι ἐξεγείρονται, πεινῶσι, βεβαιωθῆτε, ὅτι ἡ Κορινθία θὰ παρακολουθήσῃ τὴν πεῖναν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι σήμερον προβαίνουσιν εἰς παραλόγους αἰτήσεις καὶ εἰς θορυβώδεις διαμαρτυρίας. Κύριε Πρόεδρε, δὲν πρόκειται μόνον περὶ τῆς Ἠλείας· ἐδῶ πρόκειται περὶ ὁλοκλήρων πληθυσμῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἀντίθετα συμφέροντα πρὸς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα οἱ κύριοι συνάδελφοι ἐπιζητοῦσι νὰ καθιερώσωσι διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὰ ὁποῖα ἀντίκεινται πρὸς τὸ Σύνταγμα, τὸ φιλελεύθερον τοῦτο πολίτευμά μας. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπέβαλον τὴν παρακράτησιν πρὸ δεκαετίας, καὶ μᾶς ἐδέσμευσαν τὴν περιουσίαν, ἀνωφελῶς καὶ δι’ αὐτοὺς καὶ δι’ ἡμᾶς, αὐτοὶ οὗτοι ἔρχονται σήμερον νὰ ἰσχυρισθῶσιν, ὅτι ἡ παρακράτησις ἀπέτυχε, καὶ ἐπιζητοῦσι τὴν αὔξησιν τῆς παρακρατήσεως πάλιν! Μέχρι τίνος δὲ σημείου; μέχρι τοῦ σημείου τοῦ νὰ ἀφαιρεθῇ ὁλόκληρος σχεδὸν ἡ περιουσία μας! Ἂν διαμαρτύρωνται οἱ πληθυσμοὶ ἐκεῖνοι, ζητοῦντες τὸ ἀπεριόριστον τῆς παρακρατήσεως, διαμαρτυρόμεθα καὶ ἡμεῖς, ζητοῦντες τὴν ὁλοσχερῆ ταύτης κατάργησιν, διότι ἀπέβη ἀνωφελής. Καὶ σήμερον ἔτι ἔχομεν τηλεγράφημα, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ λαὸς τῆς Κορίνθου διαμαρτύρεται κατὰ τοιούτων δημευτικῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα προτίθεται νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν ἀπειλῶν...

§88ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μόνον ἐκ Σικυῶνος τηλεγραφοῦσι.

§89Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐξ ὁλοκλήρου τῆς Κορινθίας, διότι καὶ ἡ Κορινθία καὶ ἡ Αἰγιάλεια παραβλάπτονται ἐκ τῶν τοιούτων μέτρων, καὶ ἔχουν δικαίωμα καὶ αὐταὶ νὰ διαμαρτυρηθῶσι κατὰ τῶν μέτρων τούτων. Αὐτὰ δὲν εἶναι ζητήματα, τὰ ὁποῖα δύναται ν’ ἀποφασίζῃ ἡ Κυβέρνησις· πολὺ δὲ δικαίως ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξέφρασε τὴν γνώμην, ὅτι δὲν δύναται νὰ υἱοθετήσῃ ἡ Κυβέρνησις τοιαῦτα μέτρα, ἀντιτιθέμενα πρὸς θεμελιώδεις διατάξεις τοῦ Συντάγματος. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ ὑμᾶς νὰ μὴ ἐπιτρέψητε τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ σήμερον, ἢ καὶ αὔριον. Ὑπάρχουσι δὲ καὶ ἕτεροι λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἐπιβάλλουσι τὴν ἀναβολὴν ἐπὶ 4 ἢ καὶ ὀκτὼ ἡμέρας, διότι εἶναι γνωσταὶ εἰς πάντας αἱ προτάσεις τῶν Ἄγγλων κεφαλαιούχων, καὶ μετ’ ἀνακουφίσεως οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοὶ προσβλέπουσιν εἰς τὴν ἔλευσιν τούτων, οἱ ὁποῖοι διαπραγματεύονται τὸ μονοπώλιον τῆς σταφίδος ὑπὸ λίαν συμφέροντας ὅρους. Ἂς ἀφήσωμεν ὀλίγας ἡμέρας, ἕως ὅτου ἴδωμεν, μέχρι τίνος σημείου θὰ φθάσωσιν αἱ διαπραγματεύσεις, αἱ ὁποῖαι ἤρξαντο. Διότι τί ὠφελεῖ, ἂν σήμερον καθιερώσωμεν διατάξεις, οἷας ἡμεῖς θέλομεν, καὶ αὔριον ἔλθῃ τὸ μονοπώλιον καὶ καθιερώσῃ ἄλλο σύστημα, ἄλλον μηχανισμὸν εἰς τὸ σταφιδικὸν ἐμπόριον;

§90Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Ἡ ὁμιλία τοῦ ἐντίμου ἐκ Κορινθίας συναδέλφου ἀποκαλύπτει ἡμῖν καὶ ἕνα τῶν λόγων, διὰ τοὺς ὁποίους ἐπιζητεῖται ἡ ἀναβολή. Πρόκειται περὶ μονοπωλίου, περὶ τοῦ ὁποίου γίνεται εὐρὺς λόγος ἐν ταῖς ἐφημερίσιν, ἀλλὰ περὶ τοῦ ὁποίου ἡμεῖς οὐδὲν γνωρίζομεν. Ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα, προκειμένου περὶ λήψεως μέτρων διὰ πληθυσμοὺς ὁλοκλήρους, τοὺς ὁποίους ἐπαπειλεῖ ἡ δυστυχία, νὰ ἀναβάλωμεν τὴν λῆψιν αὐτῶν, ἵνα ἔλθωσιν αἱ προτάσεις τῶν κεφαλαιούχων. Ἡ ἀπάντησις τοῦ σεβαστοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸν ἔντιμον ἐξ Ἠλείας Βουλευτὴν ἀπέδειξεν, ὅτι ἡ ἐμὴ πρότασις περὶ προτάξεως εἶναι ὀρθὴ καὶ λυσιτελής. Διότι τί εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως; ὅτι δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ υἱοθετήσῃ τὸ νομοσχέδιον, ἐὰν μὴ φωτισθῇ ἐκ τῆς συζητήσεως· ἐγὼ δὲ τί ζητῶ διὰ τῆς προτάξεως; συζήτησιν ζητῶ φῶς, καὶ διὰ τοῦτο ἐπιμένω εἰς τὴν πρότασίν μου, τὴν ὁποίαν βεβαίως θὰ ὑποστηρίξουν δέκα Βουλευταί!

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Γεράκης ἔχει τὸν λόγον.

§92Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Καὶ ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐζητήσαμεν τὴν ἀναβολὴν, βεβαίως εἴμεθα ὑπὲρ τῆς ἰδέας, ὅτι πρέπει νὰ συζητηθῇ ὡς οἷόν τε τάχιον τὸ σταφιδικὸν ζήτημα. Δὲν ἐννοοῦμεν διὰ τῆς ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως νὰ ῥίψωμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰς τὴν ἱστορίαν, ὄχι! Ὅπως οἱ κύριοι παρακρατητικοὶ ζητοῦσι τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, οὕτω καὶ ἡμεῖς οἱ ἀντιπαρακρατητικοὶ ζητοῦμεν αὐτήν. Ἐζητήσαμεν ὅμως τὴν ἀναβολὴν χθὲς ὄχι δι’ ἄλλον λόγον, εἰμὴ ὅπως καὶ ἐκεῖνοι ἐκ τῶν κυρίων Βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι ἀντιπροσωπεύουσιν ἐπαρχίας ὄχι σταφιδοφόρους, καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι γνῶσται τῶν πραγμάτων, δυνηθῶσι νὰ μελετήσωσι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐλαττωματικόν, καὶ ἐκθέσωσι τὴν γνώμην των. Ἀλλὰ, κύριε Πρόεδρε, συνέδεσα, ὡς εἶπον καὶ προηγουμένως, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο μὲ τὴν σύμβασιν, ἡ ὁποία δυνατὸν νὰ ὑποβληθῇ κατ’ αὐτὰς εἰς τὴν σκέψιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ κατόπιν εἰς τὴν σκέψιν τῆς Βουλῆς. Καὶ ἐπέμενον καὶ ἐπιμένω· καὶ θὰ παρακαλέσω μάλιστα τοὺς ἁρμοδίους Ὑπουργοὺς, ἤτοι τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργόν, νὰ εἴπωσιν εἰς τὴν Βουλήν, ἂν ἔχωσι πληροφορίας τινὰς, ἢ ἂν ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ζητήσωσιν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου καὶ ἔλαβον τοιαύτας πληροφορίας, ὥστε νὰ ἀναγγείλωσι ταύτας εἰς τὴν Βουλήν, καὶ νὰ ἡσυχάσωσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπιδιώκουσι τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τὴν ἑσπέραν ταύτην. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὡς καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐὰν γνωρίζωσί τι, νὰ τὸ ἀναγγείλωσιν εἰς τὴν Βουλήν.

§93Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ σᾶς δώσω πληροφορίας. Ἐζητήθην, ἵνα δεχθῶ τρεῖς Κυρίους, οἱ ὁποῖοι ἦλθον ἐξ Ἀγγλίας κατ’ αὐτὰς τὰς ἡμέρας, ἴσως χθὲς ἢ προχθές, καὶ οἵτινες ἀνεκοίνωσαν, ὅτι σκοποῦσι νὰ ἀνακοινώσωσι πρὸς ἐμὲ προτάσεις ἐν σχέσει πρὸς τὴν ὑπόθεσιν τῆς σταφίδος. Ἐπειδὴ δυστυχῶς ἀσχολοῦμαι πολὺ τὰς ἄλλας ἡμέρας τῆς ἑβδομάδος, παρεκάλεσα αὐτοὺς νὰ ἔλθωσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν τὴν Κυριακήν, ἵνα συνομιλήσω μετ’ αὐτῶν.

§94Α. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κραναίας Βουλευτὴς ἠρώτησε καὶ ἐμέ. Καὶ ὡς πρὸς μὲν τὸ ζήτημα τοῦ μονοπωλίου ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπήντησε, διότι αὐτὸν ἀφορᾷ. Ἐμὲ ἀφορᾷ τὸ μέρος τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Ἀγγλίας, καὶ ἐπὶ τούτου ὁ κ. πρεσβευτὴς τῆς Ἀγγλίας πρὸ ὀλίγων, ἡμερῶν, δεκαπέντε περίπου, κατὰ πρώτην φορὰν μοὶ ὡμίλησε. Τὸ ἀντικείμενον τῆς συνομιλίας μου μετὰ τοῦ κυρίου πρέσβεως ἀνεκοίνωσα ἤδη εἰς τὴν Βουλήν. Ἔκτοτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἴδω δὶς τὸν κύριον πρέσβυν τῆς Ἀγγλίας. Προχθὲς Τετάρτην, συνήθη ἡμέραν ἐπισκέψεως τῶν πρέσβεων, ἐπανέφερε πάλιν τὸ ζήτημα τῆς σταφίδος, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἦσαν παρόντες καὶ ἄλλοι συνάδελφοί του, ἡ ὥρα δὲ ἦτο ἀκατάλληλος, καὶ δὲν μᾶς ἐπέτρεπε νὰ συνομιλήσωμεν πολύ, τὸν παρεκάλεσα νὰ ἔλθῃ μίαν ἄλλην ἡμέραν. Ὁ κ. πρέσβυς μοὶ ἐζήτησε νὰ ὁρίσω ἡμέραν, καὶ ἦλθε σήμερον πρὸ μεσημβρίας, καὶ ἐπὶ ἱκανὴν ὥραν συνωμιλήσαμεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς σταφίδος. Δύναμαι νὰ συνοψίσω ὅσα μοὶ εἶπεν ὁ κ. πρέσβυς εἰς τὰ ἑξῆς. Κατ’ αὐτὸν, ἐὰν ἤθελε ψηφισθῆ νομοσχέδιον τοιοῦτον, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν κρίσιν του νὰ παραβλάπτῃ τὴν σύμβασιν τοῦ 1890 μεταξὺ Ἀγγλίας καὶ Ἑλλάδος, ἤθελε διαμαρτυρηθῆ καὶ ἐπιμείνει ἐντόνως, ὅπως μὴ παραβλαφθῶσι τὰ δικαιώματα τὰ ἐκ τῆς συμβάσεως ὑπὲρ τῶν Ἄγγλων καταναλωτῶν πηγάζοντα...

§95Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁρίστε, Κύριοι!

§96ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. .. ὅτι δὲ ἐνόμιζε πρέπον νὰ μοὶ εἴπῃ, ὅτι φοβεῖται, ἐὰν τοιοῦτο νομοσχέδιον ἤθελε ψηφισθῆ, μήπως ἀχθῶσιν εἰς τὴν λῆψιν μέτρων δυναμένων οὐσιωδῶς νὰ παραβλάψωσι τὸ ζήτημα τῆς σταφίδος. Τί ἐγὼ εἶπον εἰς τὸν κύριον πρέσβυν, εἶναι περιττὸν νὰ σᾶς ἐκθέσω ἐνταῦθα. Ἐνόμισα μόνον, ὅτι ἔπρεπε νὰ συνοψίσω ὅ,τι μοὶ εἶπεν ὁ κ. πρεσβευτής.

§97Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, αἱ δηλώσεις τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καθὼς καὶ ἐκεῖναι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑποβοηθοῦσι τὴν ἐπὶ τοῦ προκειμένου μόρφωσιν γνώμης. Καταντᾷ, κύριε Πρόεδρε, τὸ ζήτημα νὰ γείνῃ φυλετικόν. Ἀλλ’ εὐτυχῶς ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων δὲν ἀποτελεῖται ἀπὸ ἀντιπροσώπους μόνον σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν· ὑπάρχουσι καὶ ἀντιπρόσωποι ἐπαρχιῶν, αἵτινες δὲν ἔχουσι τὸ εὐτύχημα ἢ τὸ δυστύχημα νὰ ἦναι σταφιδοφόροι. Οἱ ἀντιπρόσωποι οὗτοι ἔχουσι καὶ αὐτοὶ τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον νὰ συνεισφέρωσι τὴν γνώμην των, καὶ νὰ δώσωσι ψῆφον. Πρόκειται περὶ νομοθετήματος ὑψίστης, κατὰ τὴν γνώμην πάντων, σημασίας. Ἡ δήλωσις τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἦτο σαφὴς, καθαρὰ καὶ ὡρισμένη, ὑποθέτω ὅτι ἔπρεπε νὰ τύχῃ ὑποδοχῆς ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς, καὶ ἰδίᾳ ἐκ μέρους τῶν ἐνδιαφερομένων εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως παράσχωσι καὶ εἰς ἡμᾶς τὸν καιρὸν νὰ μελετήσωμεν τὸ νομοσχέδιον, καίτοι δὲν ἔχομεν τὰς γνώσεις, τὰς ὁποίας ἔχουσιν οἱ κ. Βουλευταὶ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν. Ἐπὶ παραδείγματι, ἐγὼ προκαταρκτικῶς ἔχω σχηματίσει πεποίθησιν, ὅτι αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, ὅπως ἔχει, βεβαίως δὲν πρέπει οὔτε συμφέρει νὰ γείνῃ νόμος τοῦ Κράτους. Πιθανὸν νὰ σφάλλωμαι. Διὰ τοῦτο ἔχω ἀνάγκην νὰ διαφωτισθῶ παρὰ τῶν κυρίων συναδέλφων· ἀλλὰ πρὸς τούτοις πρέπει νὰ λάβω ὅλα τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ μοὶ χρησιμεύσωσι πρὸς μόρφωσιν ἀσφαλοῦς γνώμης. Κατ’ ἐμὲ, κύριε Πρόεδρε, δὲν πρόκειται περὶ ζημίας τῶν σταφιδοπαραγωγῶν· διότι οὐδαμοῦ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τῷ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς, εἶδον διάταξιν μεριμνῶσαν περὶ τῶν παραγωγῶν. Πρόκειται περὶ τῆς ἐμπορικῆς τάξεως... (φωναί: ἆ! ἆ!). Εἶναι ἡ γνώμη μου αὐτή.

§98Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Πρὶν φωτισθῆτε ἐκφέρετε γνώμην!

§99Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Λοιπὸν ἐγὼ τάσσομαι ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς μέχρι τῆς Δευτέρας, διὰ νὰ δυνηθῶμεν καὶ ἡμεῖς νὰ μελετήσωμεν τὸ νομοσχέδιον καὶ μορφώσωμεν γνώμην.

§100ΔΙΟΝ. ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν μᾶς ἀνήγγειλε γνώμην τοῦ πρέσβεως τῆς Ἀγγλίας ἀφορῶσαν τὴν σύμβασιν μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἀγγλίας, καθ’ ἣν δὲν θὰ ἐπετρέπετο ἡ παραδοχὴ τοῦ προτεινομένου διὰ τοῦ νομοσχεδίου μέτρου, διότι τοῦτο ζημιοῖ σπουδαίως καὶ καταθλίβει τοὺς καταναλωτὰς ἐν Ἀγγλίᾳ. Ἀλλ’ ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι διὰ τοῦ μέτρου τούτου δὲν ζητοῦμεν νὰ καταθλίψωμεν τὴν κατανάλωσιν· ἐξ ἐναντίας ζητοῦμεν ἓν καὶ μόνον, πῶς νὰ συντηρηθῇ ἡ σταφιδικὴ παραγωγή. Κατὰ συνέπειαν, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἤθελε λάβει προτάσεις περὶ μονοπωλίου τῆς σταφίδος, ἢ οἱασδήποτε ἄλλας, διὰ τῶν ὁποίων ἡ τιμὴ τῆς καταναλώσεως ἐν Ἀγγλίᾳ ἤθελεν εἶναι ἀνωτέρα ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἐπιδιώκομεν διὰ τοῦ προτεινομένου μέτρου, φρονοῦμεν ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις δὲν ἤθελεν ἔχει δυσκολίαν ν’ ἀποδεχθῇ τὸ ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου προτεινόμενον μέτρον.

§101ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προχθὲς εἶπεν, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν εἶναι πολιτικόν, οὔτε κομματικόν. Καὶ βεβαίως δὲν εἶναι τοιοῦτον. Εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν ὕπαρξιν καὶ τὴν σωτηρίαν τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν, εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους γενικώτερον. Πρέπει λοιπὸν εἰλικρινῶς νὰ συζητηθῇ καὶ καλῇ τῇ πίστει ἐν τῇ Βουλῇ. Τρεῖς προβάλλονται λόγοι πρὸς ἀναβολὴν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ὁ πρῶτος λόγος εἶναι, ὅτι δὲν εἶναι ὥριμος ἡ μελέτη. Ἀλλὰ κατὰ τὴν χθεσινὴν συζήτησιν ἀπεδείχθη, ὅτι ἡ μελέτη εἶναι λίαν ὥριμος, διότι ἀπὸ δεκαετίας συζητεῖται τὸ θέμα αὐτό. Ἐὰν δὲ ὑπάρχωσι Βουλευταὶ ἐξ ἐπαρχιῶν μὴ σταφιδοφόρων ἔχοντες ἀνάγκην μελέτης, θὰ γείνῃ εὐρεῖα καὶ μεγάλη ἀνάπτυξις καὶ κατὰ τὴν δευτέραν καὶ κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν, καὶ δύνανται νὰ μορφώσωσι γνώμην. Ὁ δεύτερος λόγος εἶναι, ὅτι προβάλλονται ἄλλαι προτάσεις, προτάσεις περὶ μονοπωλίου. Ἀλλ’ οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον μὲ τὰς προτάσεις, αἱ ὁποῖαι ὑποβάλλονται. Ἐὰν τὸ νομοσχέδιον ἐπιψηφισθῇ, θὰ γείνῃ νόμος τοῦ Κράτους. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ προτάσεις περὶ μονοπωλίου τῆς σταφίδος καὶ καταλήξῃ εἰς μίαν σύμβασιν, θὰ φέρῃ τὴν σύμβασιν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ὁ νόμος ὁ ὑπάρχων θὰ καταργηθῇ. Ὥστε αἱ προτάσεις αἱ ὑποβαλλόμεναι περὶ μονοπωλίου τῆς σταφίδος δὲν εἶναι λόγος ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου. Ὁ τρίτος λόγος, ὁ νῦν προβαλλόμενος καὶ ὑποδεικνυόμενος ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, εἶναι αἱ παραστάσεις τοῦ πρέσβεως τῆς Ἀγγλίας. Ἀλλ’ ἡ Βουλή, ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει μὲ τὰς ἀξιώσεις τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας. Ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἔχει σχέσιν μὲ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Ἐὰν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου πείσῃ τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ καταπιέσεως τοῦ Ἀγγλικοῦ λαοῦ, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ παραβάσεως τῆς συμβάσεως, τότε θὰ ὑποβάλῃ τὸν νόμον αὐτὸν πρὸς κύρωσιν εἰς τὸν Βασιλέα. Ἐὰν ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἐπιμείνῃ, ὅτι πρόκειται διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ νὰ παραβιασθῇ ἡ ὑφισταμένη σύμβασις μεταξὺ τῆς Ἀγγλικῆς καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὁ νόμος δὲν θὰ κυρωθῇ. Ὥστε καὶ οἱ τρεῖς λόγοι αἴρονται. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἤμεθα εἰλικρινέστεροι, τοῦτο μόνον θὰ ζητήσωμεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν· ἂς δηλώσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἂν στέργει νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν τὴν προσεχῆ Δευτέραν, καὶ ἡμεῖς εἴμεθα πρόθυμοι νὰ μὴ ἐπιμείνωμεν διὰ σήμερον. Διότι ἐννοοῦμεν νὰ προταχθῇ σήμερον, διὰ νὰ μὴ παρατείνηται ἐπ’ ἄπειρον ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου. Εὐθὺς ὅμως ὡς ἡ Κυβέρνησις εἴπῃ, ὅτι τὴν Δευτέραν θὰ ἔλθῃ ἡ συζήτησις εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν, ἡμεῖς ἀποσύρομεν τὴν πρότασιν τοῦ νὰ προταχθῇ σήμερον.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον;

§103Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει πρότασις, κ. Πρόεδρε.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει πρότασις περὶ μεταβολῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἀλλὰ δὲν καθωρίσθη.

§105Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ κατ’ ἐμέ, δικαιῶ ἐκείνους τοὺς συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι ἐπιμένουσιν, ὅπως προταχθῇ ἡ συζήτησις τοῦ σταφιδικοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, ὅπως συνετάχθη, δὲν ὁδηγεῖται ἀπὸ τὴν ψυχολογικὴν κατάστασιν τῆς Βουλῆς καὶ τὴν κατάστασιν τῶν πραγμάτων. Περιέλαβε τοσαύτας διατάξεις, ἐπεχείρησε τοιαύτας τροποποιήσεις, ὥστε εἶναι ἀδύνατον, καὶ ἄν ἡ Βουλὴ θελήσῃ, νὰ μὴ καταναλώσῃ τοσαύτας συνεδριάσεις καὶ νὰ μὴ προκαλέσῃ τοσαύτας ἀντιρρήσεις καὶ ἀντιδράσεις, ὥστε νὰ μὴ ἦναι ἐλπὶς νὰ φθάσωμεν εὐκόλως εἰς ἀποτέλεσμα. Πιθανὸν νὰ πλανῶνταί τινες, ὅτι, ἐὰν προταχθῇ, θέλομεν ταχέως φθάσει εἰς ὁριστικὸν ἀποτέλεσμα. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι, ὅσον ταχύτερον συζητεῖται καὶ ὅσον προτάσσεται τῶν ἄλλων, τόσον θὰ ἀπαντᾷ περισσοτέρας δυσκολίας. Ἐρρήθη πρὸ μικροῦ, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμοὺς, καὶ τὸ ὁποῖον προκαλεῖ εἴτε ζημίας εἴτε ἐξεγέρσεις, εἶναι πρῶτον τὸ τοῦ ἀπεριορίστου τῆς παρακρατήσεως καὶ δεύτερον τὸ τῆς ἀπαγορεύσεως τῶν νέων φυτειῶν. Διατὶ δὲν περιωρίζοντο οἱ συντάκται τοῦ νομοσχεδίου, οἱ ὁποῖοι κυρίως ἐξεπροσώπουν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τὰς ἰδέας ταύτας τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, νὰ τροποποιήσωσι τὸν κείμενον νόμον ὡς πρὸς τὰ δύο αὐτά, νὰ κανονίσωσιν ἴσως τὰ τοῦ μεγαλειτέρου παρακρατήματος καὶ τὸ πῶς τοῦτο θὰ χρησιμοποιῆται, καὶ ταῦτα μόνον νὰ ὑποβάλωσιν εἰς τὴν Βουλὴν; Αὐτὰ ἢ θὰ ἐγίνοντο δεκτά, ἢ θὰ ἀπερρίπτοντο, ἀλλὰ θὰ ἐτελειώνομεν ἐντὸς τριῶν συνεδριάσεων. Ἀξιοῦντες ἤδη, αὐτὰς τὰς δύο προτάσεις νὰ ἀναμίξωσι μετ’ ἄλλων, αἵτινες ἀναστατοῦσιν ὅλον τὸν νόμον τὸν κείμενον, καὶ ζητοῦντες ἐπ’ αὐτῶν ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλή, ἀφοῦ τοῦτο δίδει ἀφορμὰς εἰς πολλὰς καὶ δυσκόλους συζητήσεις, δὲν ἐπιτυγχάνουσι τὸν καλλίτερον τρόπον λύσεως τοῦ ζητήματος. Δὲν εἶμαι ἐναντίος τοῦ νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον. Ἀλλὰ μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν ἠξεύρω, ἂν θὰ ἔχῃ τὸ γενόμενον τὴν αὐτὴν σημασίαν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἐξ ἀρχῆς. Φρονοῦσί τινες, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιμείνωσι, καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις δέον νὰ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην νὰ μὴ κυρώσῃ τὸν νόμον, ἂν τυχὸν ἤθελεν ἀπαντήσει δυσκολίας ἐκ μέρους τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, ἧς ἡ γνώμη εἶναι ἡ κλεὶς τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος. Ἄνευ φιλικῆς διαθέσεως αὐτῆς, τίποτε δὲν δύναται νὰ γείνῃ. Αὐτὴ ἄλλοτε ἠλάττωσε τὸν εἰσαγωγικὸν δασμὸν χάριν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὡς εἶπεν. Ἴσως τώρα θεωρήσῃ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ κάμῃ παραχωρήσεις περισσοτέρας, βλαπτούσας, κατ’ αὐτὴν, τὸν Ἀγγλικὸν λαόν. Ἐὰν ἐπιμένῃ εἰς αὐτὰς τὰς ἰδέας, δὲν ἐννοῶ, πῶς αἱ γνῶμαι ἡμῶν ἐν τῇ Βουλῇ θὰ μεταβάλωσι τὰς γνώμας τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως. Ὅπως δήποτε, ἐὰν θέλωμεν νὰ λύσωμεν τὰ δύο ζητήματα, ἅπερ ἐπείγουσι σήμερον, πρέπει εἰς αὐτὰ νὰ συγκεντρώσωμεν τὴν ἐργασίαν τῆς Βουλῆς καὶ τὴν προσοχήν. Ἐὰν ὅμως θέλωμεν ὅλον τὸν νόμον νὰ μεταβάλωμεν καὶ διορθώσωμεν, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι ὁ νόμος ἔχει πολλὰ κενὰ καὶ ἄστοχα, νομίζω ὅτι δὲν θὰ τὸ ἐπιτύχωμεν σήμερον.

§106Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, μοὶ ἐφάνησαν παράδοξα, ἂν ὄχι τι ἄλλο, τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἐπεκαλέσθησάν τινες τῶν κυρίων συναδέλφων, καὶ διὰ τῶν ὁποίων ἠθέλησαν νὰ πείσωσι τὴν Βουλὴν, ὅτι ἀνάγκη εἶναι, καὶ ἀνάγκη ἐπείγουσα, νὰ προταχθῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὸ νομοσχέδιον τὸ σταφιδικὸν, καὶ ἐπιληφθῇ, ὡς λέγουσιν, ἡ Βουλὴ τῆς συζητήσεως αὐτοῦ, καὶ προβῇ εἰς τὴν ψήφισιν αὐτοῦ. Μοὶ ἐφάνησαν ὅλως παράδοξα τὰ ἐπιχειρήματα ταῦτα, διότι οὐδὲν ἄλλο ἠκούσαμεν παρὰ τῶν κυρίων συναδέλφων, τῶν ζητούντων τοῦτο, νὰ λέγωσιν, εἰμὴ ὅτι πεινῶσιν οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοί, ὅτι τείνουσι πρὸς ἡμᾶς ἱκέτιδας τὰς χεῖρας, ὅτι ἀναμένουσιν αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀπὸ τὴν Βουλὴν νὰ σώσῃ αὐτούς, ψηφιζομένου ὑπ’ αὐτῆς τοῦ σταφιδικοῦ νομοσχεδίου. Ἐπικουρίαν ζητοῦσιν αἱ σταφιδικαὶ ἐπαρχίαι καὶ οἱ πενόμενοι σταφιδικοὶ πληθυσμοί, καὶ τὴν ἀρωγὴν ἀναμένουσιν ἐκ τῆς Βουλῆς, καὶ ἡ ἀρωγὴ αὕτη θὰ ἔλθῃ κατ’ αὐτοὺς διὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ προταθέντος νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον παρεσκεύασεν ἡ εἰδικὴ ἐπιτροπή. Δικαιοῦμαι νὰ εἴπω, ὅτι παράδοξα εἶναι τῳόντι τὰ ἐπιχειρήματα. Διότι τί ἐλπίζουσιν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἵτινες ταῦτα λέγουσιν; Ἐλπίζουσιν ὅτι εὐθὺς ὡς ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον θὰ παρασχεθῶσι τὰ μέσα, ὅπως οἱ πεινῶντες μὴ πεινῶσιν, ὅπως οἱ στερούμενοι τῶν ἀναγκαίων πρὸς τὸ ζῆν ἀποκτήσωσιν αὐτὰ ἄφθονα καὶ ζήσωσιν ἐν τῷ μέλλοντι ἐν ἀνέσει καὶ εὐμαρείᾳ; Ἐλπίζουσιν ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ παραχωρήσῃ τὰ μέσα ταῦτα πρὸς συντήρησιν αὐτῶν; Ἔχουσι τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ Βουλή, ψηφίζουσα τὴν πρότασιν, ψηφίζει πίστωσίν τινα ἐξ ἑκατομμυρίων ὁλοκλήρων, τὰ ὁποῖα θὰ διανεμηθῶσιν ἀνὰ τὴν Πελοπόννησον καὶ τὰς Ἰονίους νήσους ὡς βοήθημα εἰς τοὺς σταφιδοπαραγωγούς; Οὐδεὶς τολμᾷ νὰ εἴπῃ τοῦτο...

§107ΔΙΟΝ. ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τολμῶμεν!

§108Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδεὶς τολμᾷ νὰ εἴπῃ τοῦτο, διότι εἰς ὅλους τοὺς τοῦτο λέγοντας θὰ ἀντιτάξω, ὅτι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον λέγουσι σωστικόν, αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθησαν ὡς δυνάμενον νὰ ἐπέλθῃ ἀρωγὸν εἰς τὰς σταφιδικὰς ἐπαρχίας, αὐτὸ ἀκριβῶς ἐγὼ καὶ πολλοὶ ἐκ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων κατακρίνομεν ὡς ἀδίκημα κατὰ τῶν σταφιδικῶν ἐπαρχιῶν, κατακρίνομεν ὡς ἔργον δημευτικὸν τῆς περιουσίας τῶν πολιτῶν, ὡς μέτρον δυνάμενον νὰ στερήσῃ αὐτοὺς τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου. Καὶ τολμᾶτε εἶτα νὰ ἐπικαλεσθῆτε τοῦτο τὸ μέτρον ὡς μέτρον σωστικόν, ὡς μέτρον ἐπικουρίας ὑπὲρ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν! Καὶ προκειμένου περὶ τοιούτου μέτρου, τόσον ἐκτρόπου, ἐπιμένετε, ἵνα ἐντὸς μιᾶς ἢ δύο ἡμερῶν μεταβληθῇ εἰς νόμον, διὰ νὰ κατορθώσητε δι’ αὐτοῦ νὰ ῥυθμίσητε καὶ τὰ τῆς περιουσίας ἡμῶν! Ὅτι τὰ μέτρα ταῦτα εἶναι ἔκτροπα, καὶ αὐτὸς ὁ σεβαστὸς κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὡμολόγησε πρὸ ὀλίγου. Καὶ δὲν εἶπε μὲν τὰς λέξεις ταύτας ὁ σεβαστὸς κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ δι’ ὅσων εἶπε πρὸς τὴν Βουλὴν κατέδειξε πρὸς αὐτήν, ὅτι τοιαῦτα θεωρεῖ τὰ μέτρα ταῦτα. Διότι εἶπε πρὸς ὑμᾶς, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀνάγκην τῆς γνώμης καὶ τῶν συζητήσεων τῶν ἐν τῇ Βουλῇ, ἵνα φωτισθῇ καὶ σχηματίσῃ ἰδίαν γνώμην. Εἰπὼν πρὸς ὑμᾶς, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἀπὸ τοῦδε γνώμην ἰδίαν ἐπὶ τοῦ ὑποβληθέντος εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἀναμένει καὶ τὰς συζητήσεις καὶ τὴν ἐκ τῆς συζητήσεως πεῖραν, ἵνα φωτισθῇ καὶ σχηματίσῃ γνώμην, τί ἄλλο εἶπε πρὸς ὑμᾶς ἢ ὅτι τὰ προτεινόμενα διὰ τοῦ νομοσχεδίου μέτρα εἶναι μέτρα ἔκτροπα καὶ ὅλως καινοφανῆ; Ἐπέστη, Κύριοι, ἆρά γε ὁ ἐχθρὸς ἐπὶ ταῖς θύραις τῆς πόλεως, καὶ ἀπειλεῖ ἡμᾶς κίνδυνός τις μέγας, κίνδυνος ἐξολοθρευμοῦ, ὥστε νὰ προβῶμεν ἐν τάχει, ἀπὸ τῆς μιᾶς ἡμέρας εἰς τὴν ἄλλην, εἰς τὴν ψήφισιν τοιούτων μέτρων; Τὸ καθ’ ἡμᾶς, κύριε Πρόεδρε, οἵτινες ἀντιτασσόμεθα εἰς τὰ μέτρα ταῦτα, τὰ προταθέντα ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς εἰς τὴν Βουλὴν, οὐδεὶς κίνδυνος ὑπάρχει· τοὐναντίον δὲ φρονοῦμεν, ὅτι διὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου θέλομεν δημεύσει τὴν περιουσίαν τῶν σταφιδικῶν ἐπαρχιῶν. Οὐ μόνον κίνδυνός τις δὲν ὑπάρχει, ἀλλὰ καὶ κίνδυνος δημιουργεῖται διὰ τῆς ὑποβολῆς καὶ μόνης τοῦ νομοσχεδίου εἰς τὴν Βουλήν. Ἐὰν δὲ ἐκ πολλῶν σταφιδικῶν ἐπαρχιῶν ἀκούωνται φωναὶ καὶ διαμαρτυρίαι διὰ τὴν κατάστασιν, καὶ ἀπευθύνωνται τηλεγραφήματα εἰς τὴν Βουλήν, παρακαλοῦντα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ μέτρου τούτου, ἔχω τὴν γνώμην, κύριε Πρόεδρε, ὅτι αἱ φωναὶ αὗται δὲν προέρχονται ἐξ ἐκείνων, οἵτινες ἀποβλέπουσιν εἰς τὰ γενικώτερα συμφέροντα τῶν καλλιεργητῶν καὶ τῶν παραγωγῶν τῆς σταφίδος, ἀλλὰ προέρχονται ἐξ ἐκείνων, οἵτινες ἐκμεταλλεύονται τοὺς κόπους καὶ τοὺς ἱδρῶτας τοῦ ἐργαζομένου λαοῦ, ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐκμεταλλεύονται τοὺς κόπους τοῦ ἐργάτου, τοῦ ἰδιοκτήτου, τοῦ καλλιεργητοῦ τῆς σταφίδος, ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐμπορεύονται τὸ προιὸν τοῦ λαοῦ, καὶ ἐμπορεύονται τοῦτο ἐπ’ ὠφελείᾳ ἑαυτῶν καὶ ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ λαοῦ. Δὲν θέλω διὰ τούτου νὰ εἴπω, ὅτι ἐκεῖνοι ἐκ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι προβάλλουσι τὴν γνώμην, ὅπως ἀμέσως προβῶμεν εἰς συζήτησιν καὶ ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, δὲν εἶναι διερμηνεῖς τῶν φρονημάτων τῶν συμπολιτῶν των, καὶ ὅτι ἀποβλέπουσιν εἰς ἐξυπηρέτησιν τοιούτων πλαγίων συμφερόντων· ἔχω ἑδραίαν τὴν πεποίθησιν, ὅτι οἱ συνάδελφοι οὗτοι ἐξ εἰλικρινοῦς γνώμης καὶ πεποιθήσεως ἀξιοῦσι νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον καὶ συζητηθῇ. Ἀλλ’ ἂς βεβαιωθῶσιν οἱ κύριοι συνάδελφοι, ὅτι δὲν θὰ κάμωμεν εἰς αὐτοὺς τὴν χάριν νὰ ἐνδώσωμεν εἰς τοιαύτας ἀξιώσεις· δὲν θὰ κάμωμεν εἰς αὐτοὺς τὴν χάριν νὰ ἐνδώσωμεν, ὅταν ἔχωμεν καὶ ἡμεῖς ἑδραίαν τὴν πεποίθησιν, ὅτι διὰ τοιούτων νομοσχεδίων δὲν σώζονται, ἀλλ’ αὐτὸ τοῦτο καταστρέφονται καὶ ἐξολοθρεύονται αἱ σταφιδικαὶ ἐπαρχίαι.

§109ΑΛΕΞ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἴσως ἐκ πρώτης ὄψεως φαίνεται ὀρθὴ ἡ παρατήρησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ, ὅτι τὸ ὑποβληθὲν εἰς τὴν Βουλήν νομοσχέδιον, περιλαμβάνον διατάξεις καταργούσας πολλὰς διατάξεις τοῦ καθεστῶτος νόμου περὶ παρακρατήσεως τῆς σταφίδος καὶ περὶ Σταφιδικῆς Τραπέζης, ἠδύνατο νὰ ᾖναι συντομώτερον, ἵνα μὴ προκαλέσῃ πολλὰς συζητήσεις. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ παρατηρήσω, ὅτι τὰ καίρια σημεῖα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ συζήτησις προκαλεῖται, εἶναι δύο ἢ τρία· 1) τὸ ἀπεριόριστον, 2) ἡ ἀπαγόρευσις ἡ ἔμμεσος διὰ τοῦ ἐπιβαλλομένου περιορισμοῦ τῶν περαιτέρω σταφιδοφυτειῶν καὶ 3) ἡ διάθεσις τοῦ παρακρατήματος. Αἱ λοιπαὶ διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου δὲν θὰ προκαλέσωσι μακρὰς συζητήσεις· εἶναι διατάξεις ὑπαγορευθεῖσαι ὑπὸ τῆς ἀνάγκης καὶ τῆς πείρας τῆς μέχρι τοῦδε, καὶ ἐπ’ αὐτῶν ἡ συζήτησις δὲν θὰ παραταθῇ. Θὰ ἠσπαζόμην τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ νὰ περιορισθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς δύο ἢ τρία ἄρθρα, ἀφορῶντα εἰς τὰ σημεῖα ταῦτα, καὶ τὰ λοιπὰ νὰ μένωσιν ὡς ἔχουσιν. Ἀλλά, Κύριοι, ἡ μέχρι τοῦδε συζήτησις, ἡ ὁποία προκαλεῖται καὶ ἤδη προκαταρκτικῶς, οὕτως εἰπεῖν, καὶ ὁ πόλεμος, ὁ ὁποῖος διεξάγεται ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου οὐσιαστικῶς, μᾶς πείθει, ὅτι οἱ ἀντιφρονοῦντες δὲν ἔρχονται νὰ ὑποστηρίξωσι γνώμας καὶ πεποιθήσεις ἰδίας, ἀλλ’ ἁπλῶς θέλουσι νὰ ἀντιδράσωσι, διότι νομίζουσιν, ὅτι κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐξυπηρετοῦσι τῶν ἰδίων αὐτῶν ἐπαρχιῶν τὰ συμφέροντα. Ἐξεπλάγην ὅμως, ἀκούσας πρὸ μικροῦ τοῦ ἐκ Μεσολογγίου ἀξιοτίμου συναδέλφου, εἰπόντος ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐλπίζῃ ἐκ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου κατὰ τὴν παροῦσαν Σύνοδον τὴν θεραπείαν τῶν ἀτελειῶν τοῦ νόμου περὶ Σταφιδικῆς Τραπέζης καὶ περὶ παρακρατήσεως, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐλπίζῃ τὴν βελτίωσιν τῆς τύχης τῶν παραγωγῶν τῶν σταφιδικῶν ἐπαρχιῶν. Ἀλλ’ ἂς εἴπῃ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτής, ἐὰν ἐγκαταλείψωμεν τοὺς σταφιδικούς πληθυσμοὺς εἰς ἣν τύχην εὑρίσκονται σήμερον, θὰ ἦναι σκοπιμώτερον; Καὶ δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς ἀπορῶ, διότι ὁ πόλεμος κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου διεξάγεται κατὰ σύστημα ἀξιοπαρατήρητον. Ἀντὶ οἱ Κύριοι, οἱ ὁποῖοι βεβαίως αἰσθάνονται τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἔλθωσιν ἀντιλήπτορες εἰς τοὺς πάσχοντας καὶ γυμνητεύοντας σταφιδικοὺς πληθυσμοὺς, ἀντὶ οἱ Κύριοι οὗτοι νὰ ὑποδείξωσι σύστημα βελτιώσεως τοῦ κακοῦ, ἀντιδρῶσιν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ προτεινομένου μέτρου! Ἡμεῖς, ὡς ἐλέχθη, ἀπὸ χρηστοῦ τοῦ συνειδότος ὑποστηρίζομεν τὴν γνώμην, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῶσι μέτρα, καὶ μέτρα ῥιζικὰ, πρὸς προστασίαν τῶν πληθυσμῶν αὐτῶν. Ἀλλ’ ἀντὶ καὶ οἱ ἀντιφρονοῦντες νὰ ὑποδείξωσιν ἴδια μέτρα, οὐδὲν ἄλλο ἔπραξαν ἢ νὰ ἀπαγγέλλωσι διηνεκῶς κατηγορητήριον κατὰ τοῦ θεσμοῦ τῆς παρακρατήσεως, τὸν ὁποῖον ὠνόμασαν ἀντισυνταγματικὸν, οὐδὲν δὲ προέτειναν μέτρον σωστικὸν τοῦ πληθυσμοῦ τῶν σταφιδικῶν ἐπαρχιῶν. Διεξάγομεν λοιπὸν ἀγῶνα ἐπὶ πεδίου διαφόρου ἕκαστος. Ἡμεῖς ὑποδεικνύομεν μέτρα, τὰ ὁποῖα νομίζομεν τελεσφόρα, ἐνῷ ἐκεῖνοι οὐδὲν ὑποδεικνύουσιν, ἀλλὰ μόνον κατακρίνουσι. Διὰ τοῦτο, κύριε Πρόεδρε, φρονῶ, ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ προτάξωμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν αὐτοῦ νὰ ὑποδείξῃ ἕκαστος τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν κρίσιν του δύνανται νὰ ληφθῶσιν. Ἀκριβῶς δ’ ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς νὰ συζητήσωμεν ἐπισταμένως, καὶ μετὰ τοῦτο ν’ ἀποφανθῶμεν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Αἱ ἀναβολαὶ οὐδὲν ἄλλο σκοποῦσιν ἢ νὰ προστατεύσωσι συμφέροντα, δὲν ἠξεύρω τίνων μερῶν, κακῶς ἐννοούμενα πάντοτε, διότι, ἐὰν τὸ ὅλον καταστραφῇ, οὐδόλως ἀμφιβάλλω, ὅτι καὶ τὰ μέρη θὰ συγκαταστραφῶσι.

§110Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§111Δ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§112Δ. ΑΝΔΡΙΚΟΠΟΥΛΟΣ (ἢ ΜΠΟΥΚΑΟΥΡΗΣ). Μόλις πρὸ δύο ὡρῶν ἀφικόμην ἐκ Πατρῶν, καὶ διὰ τοῦτο θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ γνωρίσω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν ἐγὼ αὐτὸς ἀντελήφθην. Ὁ κόσμος ἐκεῖ εὑρίσκεται ἐν ἀναστατώσει...

§113Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Οἱ ἔμποροι.

§114Δ. ΜΠΟΥΚΑΟΥΡΗΣ. Ὁ κόσμος ὅλος. Τὸ ἐμπόριον ἔχει βεβαίως ἐνδιαφέρον μέγα, ἀλλ’ ὁ κόσμος ἐν γένει, οἱ κτηματίαι ἐνδιαφέρονται σπουδαίως. Προμηνύεται παμμέγιστον διὰ τὴν Κυριακὴν συλλαλητήριον, καθ’ ἃς δ’ ἔχω πληροφορίας, κατὰ ἑκατοντάδας οἱ συμπολῖταί μου προέτειναν εἰς τὸν ἐπιθεωρητὴν τοῦ Σιδηροδρόμου, ἵνα τοῖς παραχωρήσῃ ἔκτακτον ἁμαξοστοιχίαν, ὅπως ἔλθουν ἐνταῦθα καὶ ὑποβάλουν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως παράκλησιν, ἵνα ληφθῶσι τὰ κατάλληλα μέτρα, καὶ καταστήσωσιν εἰς αὐτὸν γνωστὴν τὴν κατάστασιν. Διὰ τῶν ὀλίγων, τὰ ὁποῖα εἶπον, ἠθέλησα νὰ σᾶς καταστήσω γνωστὸν, τί ἀντελήφθην ἐγὼ αὐτός. Ἵνα δὲ προληφθῶσι δεινὰ ἐπακόλουθα, θεωρῶ τὴν πρόταξιν τοῦ νομοσχεδίου ἀναγκαίαν, ἐκτὸς ἐὰν, ὡς εἶπεν ὁ κ. Γούναρης, δοθῇ ἡ διαβεβαίωσις, ὅτι τὸ νομοσχέδιον θὰ ἦναι πρῶτον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τῆς προσεχοῦς Δευτέρας.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ῥοῦφος ἔχει τὸν λόγον.

§116Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον, διότι ὁ ἐκ Μεσσήνης ἀξιότιμος συνάδελφος ἐθεώρησε πρέπον νὰ ἐπιρρίψῃ μομφὴν καθ’ ὅλων τῶν ὑπερασπιστῶν τοῦ σταφιδικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον μᾶς διέπει, καὶ τοῦ ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς νομοσχεδίου, εἰπὼν ὅτι οἱ ἐνδιαφερόμενοι δὲν ἐνδιαφέρονται ὑπὲρ τῶν παραγωγῶν, ἀλλὰ ὑπὲρ τῶν ἐμπόρων καὶ τῶν σταφιδεμπόρων...

§117Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον αὐτό.

§118Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Ἐγὼ αὐτὸ ἀντελήφθην... Ἀλλ’ ἐκτὸς αὐτοῦ, οἱ πολεμοῦντες τὴν πρόταξιν τοῦ νομοσχεδίου λέγουσιν, ὅτι ἡ στάσις ἡ ἡμετέρα δὲν εἶναι ὀρθὴ, ὅτι εἶναι ἐκβιαστικὴ, ἵνα ὑφαρπάσωμεν νομοσχέδιον κατ’ αὐτοὺς λῃστρικὸν καὶ δημευτικόν. Ἀλλ’ ἡμεῖς, Κύριοι, συνιστῶμεν, παρακαλοῦμεν τὴν Βουλὴν, ἐπικαλούμεθα τὴν ἀρωγὴν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ ἔργον ἡμῶν, ἵνα ψηφισθῇ νόμος, ὁ ὁποῖος καὶ τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμοὺς θὰ σώσῃ καὶ τὴν ἐν γένει οἰκονομίαν τοῦ Κράτους θὰ ὠφελήσῃ. Δὲν ζητοῦμεν τὴν πρόταξιν, ἵνα δημοκοπήσωμεν. Ἡμεῖς εἴμεθα πρόθυμοι εἰς πᾶσαν παραχώρησιν· δὲν θεωροῦμεν πρέπον οὔτε νὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τὴν πρόταξιν, ἂν ἡ Κυβέρνησις, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου, μᾶς βεβαιώσῃ ὅτι ἀπὸ τῆς προσεχοῦς Δευτέρας θὰ ἦναι πρῶτον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Ἀλλὰ νὰ ἀναμείνωμεν τὴν Δευτέραν, καὶ κατόπιν νὰ τὸ ἴδωμεν πάλιν εἰς τὸ τέλος τῆς ἡμερησίας διατάξεως, διὰ νὰ ἀνέλθουν ἄλλα νομοσχέδια ἧττον σοβαρὰ καὶ σπουδαῖα, γνωρίζομεν τί σημαίνει τοῦτο· σημαίνει τὴν παραπομπὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς τὴν αἰωνιότητα, εἰς τὰς Ἑλληνικὰς καλένδας!

§119Ν. ΜΑΝΤΖΑΒΙΝΟΣ. Ἡμεῖς οἱ Βουλευταὶ Κεφαλληνίας, θεωροῦντες ὅτι ἡ παρακράτησις εἶναι αὐτοκτονία, παρακαλοῦμεν τὴν Βουλὴν νὰ ἀναβάλῃ τὴν αὐτοκτονίαν αὐτὴν, ὅσον τὸ δυνατὸν ἀργότερον, καὶ συνεπῶς φρονοῦμεν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§120Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ μὲ πληροφορήσητε, προτοῦ ἐκ δευτέρου ὁμιλήσω, ἂν ἔχομεν πρότασιν περὶ μεταβολῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§121Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Ἐγὼ ἐζήτησα τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, καὶ εἶναι ὑπογεγραμμένη παρὰ 15 Βουλευτῶν ἡ πρότασις, ὅπως γείνῃ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§122Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ ἐκάκισαν οἱ προαγορεύσαντες ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων, καὶ ὅλα τὰ βέλη αὐτῶν κατ’ ἐμοῦ ἐστράφησαν! Καὶ ἤκουσα τὸν ἐκ Τριφυλίας κ. Βουλευτὴν κακίζοντα ἐμὲ καὶ πάντας τοὺς συναδέλφους τοὺς συμφωνοῦντας πρὸς ἐμὲ, ὅτι, ἐνῷ οἱ ὁμοφρονοῦντες μετὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Τριφυλίας προβάλλουσι μέσα, ὅπως σωθῶσιν οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοὶ, ἡμεῖς δὲν προβάλλομεν τίποτε εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλὰ ταῦτα λέγων ὁ κ. Βουλευτὴς, ἐλησμόνησε νὰ ἐξηγήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ ληφθῶσι τοιαῦτα μέτρα, ἀνακουφίζοντα τὴν ἐνεστῶσαν δυσφορίαν καὶ δυστυχίαν, αἵτινες καταπιέζουσι τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμούς. Ἐνῷ δὲ ἡμεῖς ἔχομεν δεδηλωμένην γνώμην, ὅτι τὸ ὑποβεβλημένον εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον δὲν εἶναι ἱκανὸν, ψηφιζόμενον, νὰ φέρῃ βελτίωσιν καὶ σωτηρίαν, ὑμεῖς ἐπιμένετε καλὰ καὶ σώνει νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον, ἀδιαφοροῦντες ἂν ἄγει ἢ μὴ εἰς σωτηρίαν! Ἡμεῖς λέγομεν πρὸς τοὺς κυρίους συναδέλφους, ὅτι τὰ πράγματα εἶναι τοιαῦτα, ὥστε δὲν εἶναι ἐπιδεκτικὰ νομοθετικοῦ κανονισμοῦ. Δὲν ἀρκεῖ ἡ ἐξουσία τῆς Βουλῆς καὶ ὁ νόμος, ἵνα κανονίσῃ τὰς τιμὰς τοῦ προϊόντος, διότι τὰ πράγματα καὶ οἱ νόμοι τοῦ ἐμπορίου εἶναι ἀνεπηρέαστοι ἐκ νομοθετικοῦ μέτρου καὶ ἀνώτεροι τῆς ἐξουσίας καὶ δέκα Βουλῶν· ἐν τούτοις οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ζητοῦσι νὰ ψηφισθῇ ὡς τάχιστα τὸ προταθὲν μέτρον! Ὁ ἕτερος τῶν συναδέλφων ἐπικαλεῖται ὡς ἐπιχείρημα —καὶ ἐκάκισε δι’ αὐτοῦ τοὺς λόγους μου—ἐκεῖνο τὸ γεγονὸς ἀκριβῶς, τὸ ὁποῖον εἶναι συζητήσιμον, καὶ περὶ τοῦ ὁποίου ἀκριβῶς καλεῖται ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφανθῇ, ἂν δηλαδὴ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τοῦ παρασκευασθέντος ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, ἅμα ὡς αὐτὸ ψηφισθῇ, θὰ ἐπέλθῃ ἄμεσος ἀνακούφισις εἰς τοὺς σταφιδοκτήμονας. Τοῦτο δὲ κυρίως χρῄζει ἀποδείξεως, καὶ ἐν τούτοις τοῦτο ἐπικαλεῖται ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Πυλίας, λέγων ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον. «Ἀναγνωρίζομεν, εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν Βουλευτής, τὴν σπουδαιότητα τοῦ παρασκευασθέντος νομοσχεδίου.» Ἀλλὰ ταύτην ἀναγνωρίζομεν καὶ ἡμεῖς, ἀλλ’ ἀπὸ διαφόρου ἀπόψεως, φρονοῦντες ὅτι διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου θὰ ἐπέλθῃ καταστροφὴ εἰς τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμούς· ἀναγνωρίζομεν τὴν σπουδαιότητα, διότι νομίζομεν, ὅτι δι’ αὐτοῦ δεινοῦται καὶ δὲν βελτιοῦται ἡ κατάστασις τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν. Ἐπεκαλέσθη ὁ κ. Βουλευτὴς καὶ ἕτερον λόγον, ἵνα πείσῃ τὴν Βουλὴν νὰ προβῇ ὡς τάχιστα εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου· εἶπεν ὅτι ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τοῦτο ψηφισθῆ ἀφ’ ὅτου ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν, διότι πολλοὶ κερδοσκόποι ἐκμεταλλεύονται τὴν ἐκκρεμότητα τῆς καταστάσεως, καὶ ἔχει καθῆκον ἡ Βουλὴ νὰ σταματήσῃ τὴν κατάστασιν ταύτην καὶ θέσῃ τέρμα εἰς τὰ τοιαῦτα ὄργια, τὰ τελούμενα ἐν τῇ σταφιδικῇ ἀγορᾷ. Ἀλλ’ ἂν ταῦτα ἦσαν ὀρθὰ, ἔπρεπεν οἱ κύριοι συνάδελφοι νὰ ἀξιώσωσι νὰ παραβῇ ἡ Βουλὴ καὶ αὐτὴν τὴν συνταγματικὴν διάταξιν, καὶ οὐχὶ νὰ συζητῇ, ἀλλὰ μιᾷ φωνῇ καὶ διὰ βοῆς νὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον, ἵνα μὴ λάβῃ καιρὸν ἡ κερδοσκοπία νὰ ἐργασθῇ! Ἂν εἰς τὸ ἐμπόριον τῆς σταφίδος εὑρίσκωνται ἄνθρωποι διατεθειμένοι νὰ κερδοσκοπήσωσιν, οἱ κύριοι συνάδελφοι δὲν ἔχουσι δικαίωμα νὰ αἰτιῶνται τὴν Βουλήν· διότι ἡ Βουλὴ θέλει νὰ πεισθῇ περὶ τῆς χρησιμότητος τοῦ ὑποβληθέντος μέτρου, τοῦ τόσον ἐκτρόπου καὶ καινοφανοῦς, ἵνα ψηφίσῃ αὐτό. Ἀλλὰ καὶ εἰς ἀπειλὰς προέβησαν οἱ κύριοι συνάδελφοι, ἵνα πείσωσι τὴν Βουλὴν νὰ ἐνδώσῃ εἰς τὴν ἄμεσον συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ υἱοθετήσῃ αὐτὸ, καὶ παρέστησαν, ὅτι πληθυσμοὶ ὁλόκληροι ἑτοιμάζονται νὰ ἔλθωσι διὰ τῶν σιδηροδρόμων εἰς Ἀθήνας! Εἶναι δὲ γνωστὸν τὸ νόημα τῶν λόγων τούτων. Ἡ ἔλευσις σταφιδοπαραγωγῶν ἢ σταφιδεμπόρων εἰς Ἀθήνας δὲν ἔχει σκοπὸν νὰ ὑποβάλῃ ὁ λαὸς εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἢ εἰς τὴν Βουλὴν γνώμην περὶ τῶν ληπτέων μέτρων, ἀλλ’ ἔχει σκοπὸν νὰ ἀπειλήσῃ καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλήν. Ἀλλὰ τοιαῦται ἀπειλαὶ μακρὰν ἀπέχουσι τοῦ νὰ πτοήσωσι καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλήν· ἔπρεπε δὲ οἱ κύριοι συνάδελφοι νὰ μὴ ἐκφέρωσι τοιαύτας ἀπειλὰς, αἵτινες προσβάλλουσι τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Σώματος, κατ’ ἀκολουθίαν δὲ καὶ τὴν ἑαυτῶν.

§123Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἤθελον ἀναμιχθῆ εἰς τὴν συζήτησιν, διότι τὴν θεωρῶ ἄσκοπον, ἐν ὅσῳ ἡ Κυβέρνησις δὲν υἱοθετήσῃ τὸ ζήτημα. Ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις διακηρύττει ἐπισήμως, ὅτι δὲν ἔχει γνώμην ἐπὶ τοῦ σπουδαιοτάτου τῶν ζητημάτων, δὲν εὑρίσκω τὸν λόγον τῆς προτάξεως. Ἀλλὰ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μὲ ἐκπλήσσει, εἶναι, ὅτι ἤκουσα ἄλλους μὲν ὑποστηρίζοντας, ὅτι πρέπει νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον, ἄλλους δὲ ἀντιτασσομένους, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ληφθῇ νομοθετικόν τι μέτρον. Τοῦτο θεωρῶ ἔκτροπον. Λοιπὸν, ἐὰν καταστρέφωνται οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοὶ, θὰ τοὺς ἀφήσωμεν εἰς τὴν καταστροφήν; τοῦτο δὲν εἶναι σοβαρόν· διότι ὁμολογουμένως ἀνάγκη εἶναι νὰ ἐπέλθῃ τις βελτίωσις, καὶ ὅταν ὑποβάλληται εἷς νόμος, δὲν πρέπει ὁ ἔχων ἀντίθετον γνώμην νὰ λέγῃ, ὅτι θὰ τὸν θέσῃ ἐκποδὼν, ἀλλὰ πρέπει νὰ ζητῇ τὴν βελτίωσιν αὐτοῦ. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἠλείας συνάδελφος κ. Κρεστενίτης εἶπεν, ὁμιλῶν πρὸς τὴν Βουλὴν: «Σᾶς ὑπεβάλομεν μίαν γνώμην· μελετήσατέ την, ἴδετε τὰ τρωτὰ αὐτῆς μέρη, καὶ κανονίσατε οἱονδήποτε τρόπον θέλετε, ἵνα ἐπέλθῃ τὸ σκοπούμενον. Εἴπομεν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν νὰ υἱοθετήσῃ τὸ μέτρον τοῦτο καὶ τὸ τροποποιήσῃ καθ’ οἱονδήποτε τρόπον νομίζει ἐπωφελέστερον, συμφώνως καὶ πρὸς τὸ πρόγραμμα αὐτῆς, τὸ ὁποῖον ζητεῖ νὰ ἐφαρμόσῃ, καὶ ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ λαοῦ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος τὴν ἐνέδειξε». Καὶ εἰς τοιαύτας λογικὰς προτάσει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως λέγει, ὅτι ζητεῖ νὰ φωτισθῇ! Ἀλλὰ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως πρέπει νὰ φωτισθῶμεν ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἔχομεν ὑποχρεώσεις νὰ φροντίσωμεν περὶ τῶν συμπολιτῶν μας. Ἡ Κυβέρνησις γνωρίζει πλειότερα ἡμῶν, καὶ ἔχει ὅλα τὰ στοιχεῖα, ἐξ ὧν δύναται νὰ φωτισθῇ καὶ φωτίσῃ καὶ ἡμᾶς περὶ τοῦ ἐπωφελεστέρου καταρτισμοῦ τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν πρόκειται μόνον νὰ ὠφεληθῇ ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα, ἢ οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοί, ἀλλὰ πρόκειται νὰ βελτιωθῇ καὶ ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς χώρας, Καθῆκον λοιπὸν ἔχει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ γνώμην καὶ ὑποβάλῃ ταχέως ταύτην εἰς τὴν Βουλήν· ἄλλως ματαιοπονοῦμεν, καὶ εἶναι περιττὸν οἱ ἀντιφρονοῦντες πρὸς τὸ νομοσχέδιον νὰ ἐκφέρωσι προσβολὰς κατὰ τῶν συναδέλφων των. Πρέπει νὰ ἐπικρατήσῃ ὁ ὀρθὸς λόγος εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα· καὶ εὑρισκόμεθα σήμερον εἰς μίαν κατάστασιν, ἥτις ἀπελπίζει πάντα πολίτην, πάντα ἀντιπρόσωπον, ὁ ὁποῖος εἰλικρινῶς ἐκφράζει τὴν γνώμην του ἐνταῦθα καὶ ἐπιδιώκει τὸ ἀγαθόν. Κύριοι, παρακαλῶ καὶ ὑμᾶς τοὺς ὑποστηρικτὰς τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ὑμᾶς τοὺς ἀντιτασσομένους κατ’ αὐτοῦ, καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων νὰ μὴ ἤμεθα τόσον ἐπιπόλαιοι καὶ τόσον ἁπλοῖ· παρακαλῶ δὲ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ποδηγετήσῃ τὴν Βουλήν, καθ’ ὃ ἔχει καθῆκον, ἐπὶ τοσοῦτον σοβαροῦ ζητήματος. Ἑπομένως παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ παρακαλέσῃ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην αὐτῆς, διότι, ὡς πάντες ἀναγνωρίζομεν, τὸ ζήτημα εἶναι σοβαρὸν καὶ ὑψίστης σημασίας, καιρίως πλῆττον τὴν οἰκονομικὴν εὐρωστίαν καὶ τοῦ Κράτους καὶ τῶν ἀποτελούντων τὸ Κράτος πολιτῶν. Ἤθελον λοιπὸν παρακαλέσει τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ἀντὶ νὰ προκαλέσῃ ὁ Πρόεδρος ψηφοφορίαν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἐπειδὴ τὸ ζήτημα, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι πολιτικόν, μία γνώμη νὰ ὑπάρξῃ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, καὶ ταχύτερον ἡ γνώμη αὕτη νὰ τεθῇ ὑπ’ ὄψει τῆς Βουλῆς καὶ καταστῇ νόμος τοῦ Κράτους. Τὴν παράκλησιν ταύτην ὑποβάλλω εὐσεβάστως πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ πρὸς τὴν Βουλήν, καὶ παρακαλῶ αὐτήν, ὅπως οἰκογενειακῶς, ὡς ἐλέχθη, καὶ ἐκτὸς τῶν τύπων τῶν κοινοβουλευτικῶν ἐπέλθῃ ἡ ἀπόφασις.

§124Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ, τὸν λόγον.

§125ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Ἡ ὥρα εἶναι ὀγδόη, κύριε Πρόεδρε.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις μέχρι τῆς 9 καὶ 30′. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 7 καὶ 55′ μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 10 καὶ 10′ μ. μ.)

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Παρακαλῶ τοὺς κυρίους Βουλευτὰς νὰ καταλάβωσι τὰς ἕδρας των. Ὁ κύριος Μπουφίδης ἔχει τὸν λόγον.

§128ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κύριος Μπουφίδης ἀδιαθετεῖ, καὶ ἕνεκα τούτου δὲν θὰ ὁμιλήσῃ.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὀφείλω νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν. Πρὸ ὀλίγου διέκοψα τὴν συνεδρίασιν ὀλίγα λεπτὰ πρὸ τῆς ὀγδόης ὥρας, διότι εἶχον ὑπ’ ὄψει μου τὴν αἴτησιν περὶ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπέθετον δέ, ὅτι καὶ κ. ὁ Βουλευτὴς ἐκ Λεβαδείας ἤθελεν ὁμιλήσει διεξοδικῶς, καὶ θὰ ἦτο ἠναγκασμένος νὰ διακόψῃ τὴν ἀγόρευσίν του. Ἐὰν εἶναι ἐδῶ, τὸν παρακαλῶ νὰ ἔλθῃ νὰ λάβῃ τὸν λόγον.

§130ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν εἶναι παρών.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ σταφιδικοῦ νομοσχεδίου;

§132ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δύο λέξεις μόνον.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§134ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχῃ τὴν γνώμην, ὅτι δέον ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου μέχρι τῆς Δευτέρας, τότε εἶναι περιττὴ ἡ ψηφοφορία...

§135ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὐτὸ τὸ εἶπε δεκάκις.

§136Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐδήλωσα γνώμην.

§137ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. .. Διότι τότε ἡμεῖς δὲν θὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τὴν πρότασιν νὰ προταχθῇ τὸ σταφιδικὸν νομοσχέδιον. Ἐὰν ὅμως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νομίζῃ, ὅτι δὲν πρέπει οὐδὲ τὴν Δευτέραν νὰ συζητηθῇ τὸ σταφιδικὸν νομοσχέδιον, τότε πάντως ἡμεῖς θέλομεν νὰ γείνῃ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§138Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός.). Δὲν ἐδήλωσα γνώμην τινὰ οὐδὲ περὶ προσδιορισμοῦ τῆς συζητήσεως εἰς τὴν Δευτέραν, οὐδὲ περὶ ἀναβολῆς· ἑπομένως σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ μὲ προκαλῆτε νὰ δώσω γνώμην περὶ τούτου. Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι πολιτικόν, δὲν εἶναι ζήτημα κομματικόν· δεσμοὶ πολιτικοὶ δὲν συνδέουσι τοὺς φίλους τοῦ αὐτοῦ κόμματος. Ὑπάρχουσι τοπικὰ συμφέροντα διάφορα· ὑπάρχει ἀνταγωνισμὸς τῶν συμφερόντων τούτων, καὶ περὶ πάντων τούτων πρέπει νὰ ὑπάρχῃ γενικὴ μέριμνα, ὅπως πραχθῇ ὅ,τι εἶναι δυνατόν, ἵνα προστατευθῶσι τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου. Ἑπομένως δὲν ἔχω ἀφορμὴν νὰ δηλώσω γνώμην, ἂν πρέπει νὰ ἀναβληθῇ, ἢ ἂν πρέπει νὰ συζητηθῇ σήμερον ἢ αὔριον, ὅπως δὲν εἶχον καὶ χθὲς γνώμην ἐπὶ τῆς προταθείσης ἀναβολῆς.

§139ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Καὶ ἐγὼ εἶμαι σύμφωνος μὲ τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὸ ζήτημα δὲν ἔχει καθόλου πολιτικὸν ἢ κομματικὸν χαρακτῆρα. Ὅπως καὶ ἂν ἔχῃ ὅμως, διὰ τὴν συζήτησιν αὐτοῦ πρέπει καὶ ὀφείλει νὰ ἔχῃ γνώμην ἡ Κυβέρνησις. Διὰ τὸ ζήτημα, ἂν πρέπει ἡ συζήτησις ν’ ἀρχίσῃ τὴν Δευτέραν ἢ δὲν πρέπει ν’ ἀρχίσῃ τὴν Δευτέραν, μόνον ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ἤθελον τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, οὐχὶ τὴν κατ’ οὐσίαν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ θέματος.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, Κύριοι, νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ὑπομνήσω τὸ ἄρθρον 16 τοῦ Κανονισμοῦ (ἀναγινώσκει): «Ὁ Πρόεδρος κηρύττει τὴν ἔναρξιν τῶν συνεδριάσεων, συναινέσει δὲ τῆς Βουλῆς, τὸ τέλος αὐτῶν. Ἀπαγγέλλων δὲ τὸ τέλος, προσδιορίζει συγχρόνως, ἐπινεύσει τοῦ Σώματος, τὴν ἡμέραν καὶ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς ἑπομένης.» Ἐγὼ χθὲς περὶ τὸ τέλος τῆς πρώτης ἀναγνώσεως τοῦ νομοσχεδίου εἶπον, ὅτι θὰ ζητήσω παρὰ τῆς Βουλῆς, ὅπως, ἂν ἐγκρίνῃ, ἐγγραφῇ ὡς πρῶτον ἀντικείμενον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὴν προσεχῆ Δευτέραν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν. Ὑμεῖς σήμερον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζητήσητε νὰ προσδιορισθῇ ἡ ἡμέρα, ἀφοῦ τοιαύτη εἶναι ἡ διάταξις τοῦ Κανονισμοῦ. Ἐὰν ἐπιμένητε εἰς τὴν πρόταξιν τοῦ νομοσχεδίου κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς σήμερον, θὰ προβῶμεν ἀμέσως εἰς τὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορίαν, τὴν ὁποίαν ἐζήτησαν 15 συνάδελφοι.

§141ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται περατωμένη ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ παρεμπίπτοντος.

§143Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ποία πρότασις ὑπεβλήθη;

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις περὶ προτάξεως τοῦ ὑπ’ ἀριθμὸν 93 νομοσχεδίου «περὶ μεταρρυθμίσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ νόμου ͵ΒΦΠΓʹ τοῦ 1899 περὶ φορολογίας τοῦ σταφιδοκάρπου καὶ περὶ συστάσεως Σταφιδικῆς Τραπέζης» εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς σήμερον. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Ι. Γ. Ρούφου καὶ Γ. Κορυζῆ, ὡς ψηφολεκτῶν, καὶ εἶτα ἡ διαλογή, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας.)

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 142, ἐξ ὧν 71 κατὰ τῆς προτάσεως, 65 ὑπὲρ αὐτῆς, καὶ 6 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως ἡ πρότασις ἀπερρίφθη.

§146Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ἐπειδὴ δὲν ἤμην παρὼν κατὰ τὴν ψηφοφορίαν, ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι ἤμην κατὰ τῆς ἀναβολῆς.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐξακολουθήσωμεν ἤδη τὴν σειρὰν τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τακτοποιήσεως τῶν ὑπολοίπων διαφόρων ἢ χρηματιστικῶν λογαριασμῶν καὶ διακανονισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν ἀπὸ τοῦ ἔτους 1896 καὶ ἐφεξῆς καταβληθέντων καὶ καταβαλλομένων».

§148ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἠδύνατό τις νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὡς ἐκ τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως αὐτοῦ φαίνεται, διαλαμβάνει περὶ σπουδαίου τινός. Περὶ σπουδαίου δὲ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διαλαμβάνῃ, ἐὰν δὲν προσεπάθει ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου νὰ σκοτίσῃ τὰ πράγματα, καὶ νὰ καλύψῃ ἀκριβῶς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ ηὔχετό τις διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου νὰ ἐπιδιωχθῇ. Καὶ ἐν τούτῳ τῷ νομοσχεδίῳ, ὡς καὶ εἰς τὰ μέχρι τοῦδε συζητηθέντα ἢ ὁπωσδήποτε ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἰσαχθέντα, παρατηρεῖται ἀσάφεια καὶ ἀταξία περὶ τὴν σύνταξιν, δύναταί τις δὲ νὰ εἴπῃ καὶ ἄγνοια τῶν κειμένων νόμων· διότι καὶ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ καὶ ἐν τῇ εἰσηγητικῇ αὐτοῦ ἐκθέσει γίνεται λόγος περὶ τακτοποιήσεως λογαριασμῶν, περὶ τῶν ὁποίων ἤδη ἄλλοι νόμοι ἔλαβον πρόνοιαν. Ἀναγινώσκει τις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καὶ τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει, ὅτι λαμβάνεται τὸ πρῶτον νῦν πρόνοια περὶ εἰσαγωγῆς νέων διατάξεων, ἐνῷ τοιαῦται ἔχουσι ψηφισθῆ καὶ κατασταθῆ νόμοι τοῦ Κράτους, μάλιστα ὑπ’ αὐτῆς ταύτης τῆς Κυβερνήσεως, εἰς παρῳχημένας ἐποχάς. Καὶ ἄλλας πλημμελείας ἐν γενικαῖς γραμμαῖς εἶναι δυνατὸν νὰ παρατηρήσῃ τις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ, τοῦ ὁποίου καὶ αὐτὸς ὁ τίτλος εἶναι πλημμελής. Ἐν τῷ πρώτῳ ἄρθρῳ τοῦ νομοσχεδίου γίνεται λόγος περὶ τακτοποιήσεως λογαριασμῶν, ἐνῷ δὲν πρόκειται περὶ τακτοποιήσεως λογαριασμῶν. Δὲν ἐπιτρέπεται δὲ νὰ ζητῆται ἄδεια νομοθετικὴ περὶ τακτοποιήσεως λογαριασμῶν, ἐνῷ καθεστῶτες νόμοι ἐπιβάλλουσι τὴν τακτοποίησιν ταύτην τῶν λογαριασμῶν τοῦ Δημοσίου. Τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου ἀντίκειται πρὸς τὸν Λογιστικὸν νόμον, τοῦ ὁποίου τὸ ἄρθρον 94 πραγματεύεται περὶ τῶν γενικῶν λογαριασμῶν τῆς οἰκονομικῆς διαχειρίσεως τοῦ Κράτους. Τὸ τρίτον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου τούτου, ἐπιγραφόμενον «Λογαριασμοὶ τῶν χρηματιστικῶν πράξεων», προβλέπει τὴν τακτοποίησιν τῶν λογαριασμῶν, περὶ ὧν τὸ πρῶτον τοῦ νομοσχεδίου ἄρθρον πραγματεύεται. Τὸ ἄρθρον 94 τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ ἔχει ὡς ἑξῆς: «Οἱ κατ’ ἔτος συντασσόμενοι λογαριασμοὶ τῆς οἰκονομικῆς διαχειρίσεως διαλαμβάνουν ὅλας τὰς περὶ τὴν εἴσπραξιν καὶ χρῆσιν τῶν δημοσίων χρημάτων πράξεις, καὶ καταδεικνύουν τὴν κατάστασιν ὅλων τῶν ὑπηρεσιῶν ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα κατὰ τὴν ἀρχὴν καὶ τὸ τέλος τοῦ ἔτους. Πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ὁ γενικὸς οὗτος λογαριασμὸς συνοδεύεται ἀπὸ τοὺς ἑξῆς ἀναλυτικοὺς λογαριασμούς: αʹ) λογαριασμὸν τῶν δημοσίων φόρων καὶ εἰσοδημάτων· βʹ) λογαριασμὸν τῶν δημοσίων ἐξόδων· γʹ) λογαριασμὸν τῶν χρηματικῶν πράξεων· δʹ) λογαριασμὸν τῶν προϋπολογισμῶν, καὶ εʹ) λογαριασμὸν τῶν εἰδικῶν ὑπηρεσιῶν.» Ἕκαστος τῶν λογαριασμῶν τούτων περιλαμβάνει διαφόρους εἰδικὰς ὑπηρεσίας. Οὕτως ἐν τῷ γʹ λογαριασμῷ εὑρίσκω πέντε διαφόρους εἰδικοὺς λογαριασμούς, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ «τὰς ἐκτὸς τῶν προϋπολογισμῶν γενομένας εἰσπράξεις καὶ πληρωμάς». Ἐκ τῆς διατάξεως ταύτης ἐξάγεται, ὅτι εἶναι ὑποχρεωμένον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν νὰ δημοσιεύῃ κατ’ ἔτος λεπτομερῆ ἀνάλυσιν τῶν λογαριασμῶν τοῦ δημοσίου ταμείου, καθὼς καὶ τῶν ἐκτὸς τοῦ Προϋπολογισμοῦ γενομένων εἰσπράξεων καὶ πληρωμῶν. Ἀφοῦ λοιπὸν τὴν ὑποχρέωσιν τῆς τακτοποιήσεως τῶν λογαριασμῶν τούτων ἐπιβάλλει αὐτὸς οὗτος ὁ Λογιστικὸς νόμος, εἰς τί θὰ χρησιμεύσῃ τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου; Ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1893 ἐδημοσίευσεν ὁ εἰσηγητὴς τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐκείνου μακρὰν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν. Ἐν αὐτῇ ὑπάρχει ἀνάλυσις ὅλων ἐκείνων τῶν μερίδων τῶν ἐκτὸς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, περὶ ὧν καὶ ἄλλοτε ὡμίλησα. Τὸ προκείμενον νομοσχέδιον ζητεῖ τὴν ἄδειαν νὰ κανονίσῃ μερίδας τινὰς ἐκ τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος, καὶ ὡρισμένως νὰ κανονίσῃ ἑπτὰ τοιαύτας μερίδας. Ἐγὼ διατείνομαι, ὅτι δὲν ὑφίσταται ἀνάγκη νέου νόμου πρὸς διακανονισμὸν καὶ τακτοποίησιν τῶν λογαριασμῶν τούτων, διότι ταύτην ἐπιβάλλει ὁ Λογιστικὸς ἡμῶν νόμος. Ἀλλ’ ἠπατήθη ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου ἐκ τῆς ἐπιψηφίσεως δύο νομοσχεδίων, ἤδη δὲ νόμων τοῦ Κράτους, δι’ ὧν ἐζητεῖτο ἡ τακτοποίησις λογαριασμῶν· ἀλλ’ ἡ τακτοποίησις ἐκείνη ἀφεώρει τὴν διαγραφὴν ὡρισμένων κονδυλίων ἐκ τῶν γενικῶν λογαριασμῶν τοῦ Κράτους, εἰς βάρος ἀπολογισμῶν παρελθόντων ἐτῶν. Οἱ νόμοι οὗτοι εἶναι οἱ ἑξῆς: ὁ ΒΧϞΔʹ τῆς 24 Μαρτίου 1900, δι’ οὗ ἐπετράπη «ἡ διαγραφὴ καὶ ἡ ἀνανέωσις τῶν ὀφειλομένων εἰς τὸ Δημόσιον ἐκ προκαταβολῶν δημοδιδασκαλικῶν μισθῶν καὶ ἐξ εἰσφορῶν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως κατὰ τοὺς νόμους ΤΛΗʹ τῆς 12 Ἰουλίου 1856, ΑΧΜΑʹ τῆς 9 Ἰανουαρίου 1888 καὶ ͵ΒΠΕʹ τῆς 12 Αὐγούστου 1892», καὶ ὁ ΒΨϚʹ τῆς 29 Μαρτίου 1900, διὰ τῶν προσωρινῶν διατάξεων τοῦ ὁποίου ἐπετράπη ἡ τακτοποίησις λογαριασμῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, οἵτινες δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τακτοποιηθῶσιν ἄλλως ἢ διὰ νόμου, ἀφοῦ εἶχον ἀπολεσθῆ κατὰ τὸν πόλεμον τὰ σχετικὰ βιβλία. Διὰ τοῦ δευτέρου τούτου νόμου ἐζητήθη ἡ ἄδεια τῆς διαγραφῆς ὡρισμένων κονδυλίων ἐκ τῶν λογαριασμῶν τοῦ Κράτους. Οὕτως ἐπετράπη διὰ τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ νόμου τούτου ἡ διαγραφὴ ποσοῦ 9,676,591 δραχμῶν καὶ 27 λεπτῶν ἐκ τῶν κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου τοῦ 1884 φερομένων ὑπολοίπων ἐκ τῶν κατὰ τὸ ἔτος 1880 γενομένων προκαταβολῶν διὰ προμηθείας ὑλικοῦ πολέμου. Ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου δραχ. 5,044,234 εἶχον δαπανηθῆ διὰ λογαριασμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν πρὸς προμήθειαν ὑλικοῦ πολέμου, δραχμαὶ δὲ 4,632,357 διὰ λογαριασμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, πάλιν πρὸς προμήθειαν ὑλικοῦ πολέμου. Τὰ δύο ταῦτα ποσὰ ἀνέρχονται εἰς δραχμὰς 9,676,591, ἅπερ φέρονται εἰς χρέωσιν εἰς τοὺς γενικοὺς λογαριασμοὺς τοῦ δημοσίου ταμείου ἐν τῇ Γενικῇ Ληψοδοσίᾳ τοῦ Κράτους. Ἐζητήθη λοιπὸν διὰ τοῦ νόμου ΒΨϚʹ τῆς 29 Μαρτίου 1900 ἡ διαγραφὴ τῶν μερίδων τούτων ἐκ τῆς Γενικῆς Ληψοδοσίας τοῦ δημοσίου ταμείου. Κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον διὰ τοῦ ἑτέρου νόμου, τοῦ ΒΧϞΔʹ, ἐζητήθη ἡ διαγραφὴ ἐκ τῶν δημοσίων βιβλίων τῶν ἑξῆς καὶ πάλιν μερίδων. Τὸ ἄρθρον τοῦ νόμου ἔχει ὡς ἑξῆς: «Διαγράφονται πρῶτον τὰ ὑπὸ τῶν δήμων τοῦ Κράτους ὀφειλόμενα ἐκ προκαταβολῶν δημοδιδασκαλικῶν μισθῶν καὶ ἐξ εἰσφορῶν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, δεύτερον ἐξ ἀποζημιώσεων ἐπαρχιακῶν καὶ νομαρχιακῶν συμβούλων, καὶ τρίτον ἐξ εἰσφορῶν ὑπὲρ τῆς διοικητικῆς ἀστυνομίας μέχρι τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1895 συμπεριλαμβανομένης...» Ταῦτα φέρονται ἐν τῷ ἄρθρῳ 10 τοῦ νόμου ΒΧϞΔʹ τῆς 24 Μαρτίου 1900. Τὴν διάταξιν ταύτην ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου περιέλαβε καὶ πάλιν οὐ μόνον ἐν τῇ ἐκθέσει αὐτοῦ τῇ αἰτιολογικῇ, ἀλλὰ καὶ ἐν αὐτῷ τῷ πρώτῳ ἄρθρῳ, ἐνῷ περὶ τούτων ἔλαβεν ἤδη πρόνοιαν ὁ νόμος ͵ΒΧϞΔʹ. Ἐν τῷ πρώτῳ ἄρθρῳ τοῦ νομοσχεδίου τούτου γίνεται λόγος καὶ περὶ «προκαταβολῶν δημοδιδασκαλικῶν μισθῶν κατὰ τὸν νόμον ͵ΤΛΗʹ», καὶ περὶ «προκαταβολῶν ἐπαρχιακῶν καὶ νομαρχιακῶν συμβούλων», περιπτώσεων, αἱ ὁποῖαι ἔχουσιν ἤδη συμπεριληφθῆ, ὡς σᾶς ἀνέγνωσα, ἐν τῷ ἄρθρῳ 10 τοῦ νόμου ͵ΒΧϞΔʹ τοῦ 1900. Βλέπετε ἑπομένως, ὅτι ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου ἠγνόει τοὺς νόμους τούτους. Ἐν τῇ τελευταίᾳ δὲ παραγράφῳ τοῦ πρώτου ἄρθρου παρατηρῶ τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ τακτοποίησις γενήσεται συνεπείᾳ διαταγῶν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν μὲ πίστωσιν τῶν μερίδων τῶν λογαριασμῶν τούτων καὶ χρέωσιν τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν ἀπολογισμῶν τῶν σχετικῶν χρήσεων». Ἀλλ’ ὁ νόμος ͵ΒΧϞΔʹ τοῦ 1900 διέταξεν ἐν τῷ ἄρθρῳ 10 τὴν διαγραφὴν ὡρισμένων μερίδων ἀπὸ τῶν δημοσίων βιβλίων, ἀκριβῶς καθ’ ὃν τρόπον εἶχε διατάξει καὶ ὁ νόμος ͵ΒΨϚʹ τοῦ 1900 τὴν διαγραφὴν διὰ τὰ 9 ἑκατομμύρια. Ἐνῷ λοιπὸν ἄλλως εἶχεν ἐπὶ τῶν αὐτῶν θεμάτων μεριμνήσει ὁ νόμος τοῦ 1900, σήμερον ζητεῖται ἡ τακτοποίησις κατ’ ἄλλον τρόπον, ὅλως ἄτοπον. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν ἀτόπων τούτων, τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου παρατηρῶ ὅτι ἔχει καὶ φράσεις τινὰς ἀορίστους, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐπιτρέπονται, προκειμένου μάλιστα περὶ λογαριασμῶν, διότι ἀναφέρει μεταξὺ τῶν ἄλλων «καί τινων ἄλλων λογαριασμῶν πρὸ τοῦ ἔτους 1890 ὑφισταμένων». Ἀλλὰ τίνες εἶναι οἱ ἄλλοι οὗτοι λογαριασμοί; εἶναι αἱ διακόσιαι μερίδες, οἱ διάφοροι λογαριασμοὶ τῆς Γενικῆς Ληψοδοσίας τοῦ δημοσίου ταμείου; πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτρέψῃ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ διαγράψῃ λογαριασμοὺς καὶ μερίδας ἐκ τῶν λογαριασμῶν τοῦ Κράτους, χωρὶς νὰ ἔχῃ τὰ στοιχεῖα, ἵνα κρίνῃ περὶ αὐτῶν; Ἔλεγον πρὸ μικροῦ, ὅτι περιλαμβάνονται εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ ἄλλαι διατάξεις, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσιν εἰς ἰσχύοντας νόμους, ὑπὸ τῆς παρούσης μάλιστα Κυβερνήσεως εἰσαχθέντας κατὰ παρῳχημένην ἐποχήν. Εἰς τὸ ἄρθρον 3 τοῦ νομοσχεδίου, λόγου γινομένου περὶ τῶν ὑπὸ τοῦ Δημοσίου προκαταβαλλομένων ἐξόδων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, φέρονται αἱ αὐταὶ φράσεις, αἱ αὐταὶ λέξεις, αἱ αὐταὶ ἔννοιαι, αἱ ἐμπεριεχόμεναι εἰς τὸν νόμον τῆς 16 Δεκεμβρίου 1896 περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 63 τοῦ νόμου ͵ΒΤΜΘʹ περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Εἰς τὸ μοναδικὸν ἄρθρον τοῦ νόμου τούτου ἀναγινώσκω τὰ ἑξῆς: «Τὰ κατὰ τὴν λῆξιν τῆς χρήσεως ὑπάρχοντα ἐν τοῖς ταμείοις τοῦ Κράτους ἐξωφλημένα χρηματικὰ ἐντάλματα, ὑπὸ τῶν δημάρχων ἐκδεδομένα, ἢ καὶ μισθοδοτικαὶ καταστάσεις προσηκόντως τεθεωρημέναι καὶ ἐξωφλημέναι, παραδίδονται ὑπὸ τῶν ταμιῶν μετὰ λεπτομεροῦς καταστάσεως καὶ ἐπὶ ἀποδείξει εἰς τοὺς νομάρχας, ἢ ἐλλείψει τοιούτων εἰς τοὺς εἰρηνοδίκας, παρ’ ὧν παραπέμπονται εἰς τοὺς νομάρχας, οἵτινες φέρουσι ταῦτα εἰς χρέωσιν τῶν δήμων, οὓς αἱ πληρωμαὶ αὗται βαρύνουσιν ἐν τοῖς ἀπολογισμοῖς αὐτῶν.» Αὐτὰ ταῦτα ἐπαναλαμβάνονται καὶ ἐνταῦθα, ὡς ἐπίσης καὶ ἡ δευτέρα παράγραφος τοῦ μοναδικοῦ τούτου ἄρθρου, ἣν παραλείπω, ἵνα μὴ σᾶς ἀπασχολῶ ἐπὶ πολύ. Ἠγνόει ἆρά γε ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου τὸν ὑπάρχοντα νόμον τοῦ 1896; Ἢ μήπως ἔχει ἄλλο τι νόημα; Ἀλλὰ τότε ἂς εὐαρεστηθῇ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐξηγήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἀκατάληπτα ταῦτα δι’ ἡμᾶς. Κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἕνα καὶ μόνον σκοπὸν ἔχει, τὸν ὁποῖον ἤθελε νὰ ἀποκρύψῃ ἀπὸ τὴν Βουλήν. Διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νόμου ΒΤΜΘʹ περὶ στοιχειώδους ἢ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐγεννήθη τὸ γνωστὸν χάος τῆς οἰκονομικῆς δυσπραγίας τῶν δήμων καὶ τοῦ δημοσίου ταμείου. Τὸ χάος τοῦτο ἤθελε νὰ καλύψῃ ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου. Εἰς τὸν γενικὸν λογαριασμὸν τῆς οἰκονομικῆς διαχειρίσεως τοῦ Κράτους φέρεται ποσὸν πέντε περίπου ἑκατομμυρίων, προκαταβληθὲν ὑπὸ τοῦ Δημοσίου εἰς βάρος τῶν δήμων διὰ τοὺς μισθοὺς τῶν δημοδιδασκάλων. Τὰ πέντε ταῦτα ἑκατομμύρια ἀνῆλθον εἰς 7 ἑκατομμύρια...

§149Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Πότε ἦσαν πέντε περίπου ἑκατομμύρια;

§150ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Τὴν 31 Δεκεμβρίου τοῦ 1901. Ταῦτα φέρονται πάλιν τὸ 1903, καὶ ταῦτα εἶναι σύμφωνα μὲ τὴν ἄλλην κατάστασιν τῆς Γενικῆς Ληψοδοσίας τοῦ δημοσίου ταμείου κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου τοῦ 1901. Τόσα εἶναι ἀκριβῶς. Εἰς τὴν μερίδα ταύτην εὐτυχῶς δὲν ὑπάρχει λάθος. Εἰς τὴν μερίδα ταύτην, ἐὰν παρατηρήσητε, κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου τοῦ 1902 θὰ ἴδητε τὸ καταπληκτικὸν ποσὸν 7½ περίπου ἑκατομμυρίων, προερχόμενον ἐκ προκαταβολῶν μισθῶν δημοδιδασκάλων. Ἐντεῦθεν ἐγεννήθη τὸ ἔλλειμμα τοῦτο τῶν 7½ ἑκατομμυρίων.

§151Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὰ πέντε τόσα ἑκατομμύρια πόθεν προέρχονται; Ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις τοῦ νομοσχεδίου ἀναφέρει, ὅτι «ἐκ τοῦ λογαριασμοῦ τοῦ ἐν ἔτει 1892 καταργηθέντος εἰδικοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως μένει ὑπόλοιπον εἰς χρέωσιν αὐτοῦ ἐκ δρ. 5,103,236.57...» Δὲν εἶναι ἐκ προκαταβολῶν.

§152ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Δὲν ὁμιλῶ περὶ αὐτοῦ τοῦ κονδυλίου· περὶ αὐτοῦ θὰ καταλήξω νὰ εἴπω νὰ ζητηθῇ ἡ ἀπάλειψις, ὄχι ἡ τακτοποίησις, διότι εἶναι μερὶς νεκρὰ ἐν τῷ ἰσολογισμῷ τοῦ Κράτους· δὲν ἔχει δοῦναι καὶ λαβεῖν τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, τὸ ὁποῖον κατηργήθη ἀπὸ τοῦ 1892. Λοιπὸν δὲν πρόκειται περὶ τῆς μερίδος τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως· πρόκειται περὶ τῶν προκαταβολῶν, τὰς ὁποίας οἱ ταμίαι διὰ λογαριασμὸν τῶν δήμων ἐνεργοῦσι δυνάμει τοῦ ὑφισταμένου νόμου ΒΤΜΘʹ τῆς 3ης Σεπτεμβρίου 1906.

§153Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἔχει οὕτως. Ὁ νόμος ὕστερον ἔγεινε.

§154ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Τὸ καθεστὼς αὐτὸ εἶναι· εἶναι δὲ καλόν, διότι οἱ πτωχοὶ δημοδιδάσκαλοι λαμβάνουσιν εὐκόλως τὸν μισθὸν αὐτῶν.

§155Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀλλὰ μὴ λησμονεῖτε, ὅτι ἡ τροποποίησις, τὴν ὁποίαν ἐφέρατε, προκειμένου περὶ Ἐποπτικῶν Συμβουλίων καὶ περὶ Νομαρχιακῶν Συμβουλίων, ἔφερεν αὐτὴν τὴν παραλυσίαν, διότι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης συνιστῶνται σχολεῖα ἄνευ οὐδεμιᾶς πλέον ἐπιτηρήσεως.

§156ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Τὸ θέμα τοῦτο εἶναι σπουδαῖον, ἀλλὰ ξένον πρὸς τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον, διότι τὸ θέμα τοῦτο ἀνάγεται εἰς τὰς ἀτελείας τοῦ νόμου τοῦ ὑφισταμένου περὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, περὶ τοῦ ὁποίου ἐγένετο πολλάκις λόγος ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ περὶ τοῦ ὁποίου θὰ ὁμιλήσωμεν, ἐὰν καὶ ὅταν ἔλθῃ εἰς συζήτησιν τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναγεγραμμένον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Σήμερον ἐξετάζω τὰ πράγματα ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως, ἀπὸ τῆς ὁποίας τὸ νομοσχέδιον προσπαθεῖ νὰ ἀποτρέψῃ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς. Συνεπείᾳ τῆς τοιαύτης προκαταβολῆς ἐκ μέρους τοῦ Κράτους πρὸς τοὺς δημοδιδασκάλους κατὰ τὸ τέλος ἑκάστου μηνὸς, ἐπέρχεται ἐτήσιον ἔλλειμμα ἑκατομμυρίων εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, τὸ ὁποῖον ἀδυνατεῖ νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ὑποχρεώσεις αὐτοῦ. Ἐὰν δὲ δὲν τροποποιηθῶσιν αἱ σχετικαὶ διατάξεις τοῦ νόμου περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἡ κατάστασις αὕτη θὰ ἐξακολουθῇ, καὶ κατ’ ἔτος θ’ αὐξάνῃ τὸ κακόν. Προκαλῶ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, ἵνα ἴδῃ, ὅτι τὸ ἓν ἑκατομμύριον, τὸ ἐκ τῶν τοιούτων προκαταβολῶν ὀφειλόμενον ὑπὸ τῶν δήμων εἰς τὸ Δημόσιον κατὰ τὸ 1896, ηὔξησεν εἰς 4 ἑκατομμύρια κατὰ τὸ 1899, καὶ εἰς 7½ ἑκατομμύρια κατὰ τὸ 1903, διὰ νὰ εἴπω στρογγύλον ἀριθμόν. Τὸ ἔλλειμμα τοῦτο κατ’ ἔτος αὐξάνει, κατ’ ἐλάχιστον ὅρον, κατὰ ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον. Λέγω δὲ κατ’ ἐλάχιστον ὅρον, διότι ἡ αὔξησις τοῦ μισθοῦ τῶν δημοδιδασκάλων, ἡ αὔξησις τῶν σχολείων, ἡ αὔξησις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δημοδιδασκάλων θὰ ἐπιτείνῃ τὸ κακόν. Ἐὰν παραδεχθῶμεν τοῦ λήξαντος ἔτους τὸ ἔλλειμμα ὡς σταθερόν, παρατηρῶ ὅτι ἐτησίως θὰ ὑπάρχῃ ἔλλειμμα 1,625,573 δραχμῶν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἀντὶ νὰ θεραπεύσῃ τὸ κακὸν τοῦτο τὸ νομοσχέδιον, ἔρχεται νὰ καθιερώσῃ αὐτὸ κατὰ τρόπον πρωτοφανῆ...

§157Π. ΜΑΝΕΤΑΣ. Ἡ συνδρομὴ τοῦ Δημοσίου δίδεται εἰς τοὺς ἀπόρους δήμους.

§158ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Δίδεται εἰς τοὺς ἀπόρους, ἀλλὰ δὲν ἐπαρκεῖ, καὶ ὡς ἐκ τούτου προκύπτει αὐτὸ τὸ ἐτήσιον ἔλλειμμα εἰς βάρος τοῦ δημοσίου ταμείου. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἶπέ ποτε, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιβληθῇ φόρος εἰδικὸς ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Τοῦτο πρέπει νὰ γείνῃ, ἵνα διορθωθῇ τὸ κακόν. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπέδειξεν ὡς ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, σήμερον ὡς κυβερνήτης δὲν ἐπιτρέπει νὰ γείνῃ.

§159Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Εἶναι γνωστόν, ὅτι τοὺς προϋπολογισμοὺς πολλῶν δήμων καλύπτει ἡ δαπάνη τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως· πολλάκις ὁ Α δῆμος ἔχει εἰσοδήματα 20,000 δραχμῶν, καὶ δαπανᾷ διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν 25,000· ἐντεῦθεν προέρχεται τὸ ἔλλειμμα. Ἀφοῦ δυνάμει τοῦ Συντάγματος δὲν δύναται νὰ ἐπιβληθῇ ἡ πληρωμὴ τῶν δημοδιδασκάλων εἰς τὸ Δημόσιον, κατ’ ἀνάγκην θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ κατάστασις αὕτη ἐπ’ ἄπειρον.

§160ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἐγὼ λέγω, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ εὑρισκώμεθα εἰς αὐτὸ τὸ χάος. Οἱ λογαριασμοὶ τῶν ὑπολόγων ἀπὸ τοῦ 1894 καὶ ἐντεῦθεν πρέπει νὰ καθαρισθῶσι τὸ ταχύτερον, καὶ πρὸς τοῦτο ἂς ζητηθῇ οἱαδήποτε πίστωσις. Ἰδοὺ ὁ ἐπίσημος ἰσολογισμὸς τοῦ δημοσίου ταμείου κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1901 καὶ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1902. Ἡ πρώτη στήλη πρέπει νὰ ἔχῃ ὅ,τι καὶ ἡ τελευταία, ἀλλὰ παρατηρεῖται καταπληκτικὴ διαφορά. Ἂν ἐρωτήσητε τοὺς ἁρμοδίους, σᾶς λέγουσιν, ὅτι εἶναι λάθος. Ἐγὼ ἠρώτησα τὸν διευθύνοντα τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, καὶ μοὶ εἶπεν «εἶναι λάθος.» Ἀλλ’ εἶναι κατάστασις αὐτή; καὶ μὲ τοιαύτην κατάστασιν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξετάσωμεν τὸν Προϋπολογισμόν; Ὁ Προϋπολογισμὸς ἀποτελεῖ ἓν μέρος τῶν πολλῶν μερίδων τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἰδοὺ ἕτερον παράδειγμα τῆς ἀθλίας καταστάσεως τῶν λογιστικῶν τοῦ Δημοσίου. Εἰς τὴν ἕκτην σελίδα τῆς σήμερον ὑποβληθείσης καταστάσεως παρατηρῶ (ἀναγινώσκει)... Βεβαίως ἐγένετο πρᾶξίς τις μεταξὺ τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ τοῦ ταμείου τῶν φάρων, ἀλλ’ ὅταν δίδηται κατάστασις τῆς αὐτῆς ἡμέρας, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ συμφωνία εἰς τὰ ποσά. Τοῦτο παρατηρῶ καὶ εἰς πλείστας ἄλλας μερίδας. Ἀλλ’ ἐνῷ τοιοῦτον χάος ἐπικρατεῖ εἰς τὰ λογιστικὰ τοῦ Δημοσίου, ζητοῦμεν νομοθετικὴν ἄδειαν πρὸς τακτοποίησιν πέντε μερίδων τῶν λογαριασμῶν τοῦ δημοσίου ταμείου, καὶ χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ τοιαύτη ἀνάγκη νομοθετικῆς ἀδείας. Ἐπανέρχομαι εἰς τὸ ἔλλειμμα τῶν 7,499,062, διότι ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι νὰ καλύψῃ τὸ ἔλλειμμα τοῦτο. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ ἄρθρον 3, τὸ ὁποῖον προβλέπει περὶ τῆς προκειμένης περιπτώσεως (ἀναγινώσκει): «Τὰ ἀπὸ τοῦ ἔτους 1896 μέχρι τοῦ 1898, συμπεριλαμβανομένου, ὑπόλοιπα εἰς χρέωσιν τοῦ λογαριασμοῦ «προκαταβληθέντα ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου ἔξοδα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως», τὰ μὴ διαγραφόμενα κατὰ τὸ ἄρθρον 10 τοῦ νόμου ΒΧϞΔʹ τοῦ 1900, καὶ τὰ ἀπὸ τοῦ ἔτους 1899 μέχρι τοῦ ἔτους 1902, ὡς καὶ τὰ ἀπὸ τοῦ ἔτους 1903 καὶ ἐφεξῆς μετὰ τὴν λῆξιν τῆς λογιστικῆς χρήσεως τῶν δήμων ὑπόλοιπα εἰς χρέωσιν τοῦ αὐτοῦ λογαριασμοῦ βεβαιοῦνται ὡς ἔσοδα τοῦ Κράτους, καὶ χρεοῦνται οἱ εἰς λογαριασμὸν τῶν ὁποίων προκατεβλήθησαν ταῦτα δῆμοι ἐν τοῖς βιβλίοις εἰσπρακτέων ἐσόδων τῶν ταμείων, ἐπὶ τῇ ἐκδόσει τριπλοτύπων ἀποδεικτικῶν παραλαβῆς εἰσπρακτέων...» Κατὰ τὴν γνώμην μου, τοῦτο εἶναι τερατῶδες, διότι, ἀντὶ νὰ ἔχωμεν τὸ θάρρος νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸν νόμον, ἢ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὰς δαπάνας τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐρχόμεθα νὰ ῥίψωμεν τὰ ἐλλείμματα ταῦτα εἰς παρελθούσας χρήσεις, ἵνα ἐπιβαρύνωμεν τοὺς ἀπολογισμοὺς τῶν χρήσεων τούτων, διότι εἰς τούτους θὰ προστεθῇ δαπάνη πολλῶν ἑκατομμυρίων. Ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι σπουδαιολογοῦμεν, ἐπὶ τοιούτων θεμάτων οὕτως ἐνεργοῦντες. Κατὰ τὴν γνώμην μου, τὸ νομοσχέδιον δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ οὔτε εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν· πρέπει νὰ μελετηθῇ μᾶλλον ἐπισταμένως, νὰ συνταχθῇ ἐπὶ ἄλλων βάσεων, καὶ νὰ ζητηθῇ ἡ ῥιζικὴ θεραπεία τοῦ κακοῦ, διότι ἡ προσωρινὴ αὕτη θεραπεία εἶναι ἐμβαλωματική· δὲν θεραπεύει τὸ κακόν, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει οὐχὶ εἰς τὰ βιβλία τῆς Γενικῆς Ληψοδοσίας τοῦ δημοσίου ταμείου, ἀλλ’ εἰς τὸν νόμον περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Ἐγὼ δὲν λέγω ταῦτα, ἵνα κατηγορήσω τὴν Κυβέρνησιν τοῦ 1895 καὶ 1896, ἡ ὁποία εἰσηγήσατο τὸν ἐν ἰσχύϊ νόμον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ ἡ ὁποία ἐψήφισε τὴν τροποποίησιν ἐκείνην, δι’ ἧς καταβάλλονται ἅμα τῇ λήξει ἑκάστου μηνὸς ὑπὸ τῶν ταμιῶν τοῦ Κράτους οἱ μισθοὶ τῶν δημοδιδασκάλων. Ἐγὼ εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι δαπάνη 6 ἑκατομμυρίων δὲν εἶναι ἐπαρκὴς διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν· φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ αὐξήσῃ ἡ δαπάνη αὕτη, ἀλλὰ πρὸς τοῦτο νὰ τεθῇ εἰδικὸς φόρος, ἀφοῦ ἄλλως δὲν εἶναι εὐχερὲς νὰ ἐξευρεθῇ τὸ ἀπαιτούμενον ποσόν.

§161ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Περὶ πάντων εἰδικοὶ φόροι! Πῶς θὰ τοὺς καταβάλλῃ ὁ λαός;

§162ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Εἶναι δυνατὸν, κύριε συνάδελφε, τὸ ποσὸν τοῦτο νὰ ἐξευρεθῇ καὶ ἄνευ νέου φόρου, διότι τὸ ποσὸν τοῦτο καταβάλλει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἰς τοὺς βιβλιοκαπήλους. Ἡ βιβλιοκαπηλία, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ συμμορίαν ἁρπακτικὴν, ἀφαιρεῖ ἐτησίως δύο ἑκατομμύρια ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπαλλαγῇ τοῦ φόρου τούτου ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διὰ συνδυασμοῦ, ὃν ὑπεσχέθη μὲν ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ φέρῃ ἐν νομοσχεδίῳ ἐνώπιον ἡμῶν, ἀλλὰ τὸν ὁποῖον δὲν εἴδομεν μέχρι τοῦδε...

§163Π. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καὶ αὐξάνουσι τότε τὰ ἔσοδα;

§164ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Κατὰ τὴν γνώμην μου, ναί.

§165Π. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θέλετε νὰ τὰ λαμβάνῃ τὸ Δημόσιον;

§166ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Θέλω νὰ δαπανῶνται ὑπὲρ τῆς ἐκπαιδεύσεως· θέλω ἐκεῖνο, ὅπερ εἶπον διὰ τὰ κατὰ τὸ 1892 ἐπιβληθέντα ἐκπαιδευτικὰ τέλη, νὰ δαπανῶνται ὑπὲρ τῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ ὅπερ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπραγματοποίησε, καίτοι ἄλλοτε ἀπεκάλεσεν ἡμᾶς φωτοσβέστας. Ἀλλὰ τὴν πρωτοβουλίαν ἐπὶ τῶν τοιούτων θεμάτων μόνον αἱ Κυβερνήσεις λαμβάνουσιν. Ἡμεῖς ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ὑποδεικνύωμεν τὰ κακά, τὴν δὲ θεραπείαν αὐτῶν νὰ φέρωσιν αἱ Κυβερνήσεις. Νομίζω, ὅτι ὅσα εἶπον εἶναι ἀρκετὰ, ἵνα δικαιολογήσωσι τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου.

§167Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Καθ’ ἃ πρὸ ἡμερῶν εἶπον εἰς τὴν Βουλὴν, νομίζω, ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου θέλει εἶσθαι τακτικὴ, ἐὰν κατὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν προτείνωνται αἱ διάφοροι γνῶμαι εἴτε πρὸς τροπολογίαν, εἴτε κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, κατὰ δὲ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν γίνηται ἡ συζήτησις ἐπ’ αὐτῶν. Ἑπομένως ἐπὶ τῶν παρατηρήσεων τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἀπαντήσω κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν.

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ ἕτερός τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς; Ὑπάρχει ἀντίρρησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου; Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ, εἰς πρώτην συζήτησιν).

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων περὶ νομικῶν συμβούλων».

§170Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, ἤθελον παρακαλέσει, ὅπως τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀναβληθῇ. Ὁ κ. Ὑπουρλὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν πολλάκις παρέστησεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι εἶναι ἐπείγουσα ἀνάγκη νὰ ψηφισθῶσι τὰ οἰκονομικὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ψηφισθῶσι τὰ νομοσχέδια τὰ σχετιζόμενα πρὸς τὸν Προϋπολογισμόν. Νομίζω ὅτι, ἐν ᾗ ἐποχῇ εὑρισκόμεθα, ὅταν γινώσκωμεν, ὅτι πρὸ τῶν ἑορτῶν ὀλίγαι μόνον συνεδριάσεις μένουσιν, ὀρθὸν εἶναι νὰ μὴ καταναλίσκηται ὁ χρόνος τῆς Βουλῆς εἰς συζήτησιν νομοσχεδίων, τῶν ὁποίων τὸ ἐπεῖγον βεβαίως δὲν δύναται νὰ δικαιολογηθῇ. Φρονῶ ἑπομένως, ὅτι καλὸν θὰ ἦτο, ἐὰν, ἀναβάλλοντες τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τὸ ὁποῖον κατ’ ἀνάγκην θὰ προκαλέσῃ μακρὰς συζητήσεις, προβῶμεν εἰς συζήτησιν τῶν ἄλλων νομοσχεδίων, ὅπως κατορθώσωμεν νὰ ἐπωφεληθῶμεν τῶν ἡμερῶν τούτων, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ Βουλὴ θὰ δύναται νὰ συνεδριάζῃ, καὶ ψηφίσωμεν τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις θεωρεῖ, ὅτι θέλουσι συντελέσει εἰς ῥύθμισιν καλλιτέραν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, τὰ μέτρα ἰδίως ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα σχετίζονται πρὸς τὸν Προϋπολογισμόν, καὶ ἄνευ τῆς ψηφίσεως τῶν ὁποίων συζήτησις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν δύναται νὰ γείνῃ.

§171Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο προεκάλεσεν ὁ Δικαστικὸς Σύμβουλος, ὁ ὁποῖος παρέστησεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει πλέον ἡ συνοχὴ τῶν ἀποτελούντων τὸ Νομικὸν Συμβούλιον μελῶν μετὰ τοῦ Δικαστικοῦ Συμβούλου. Κατὰ τὸν ἀρχικὸν νόμον, δι’ οὗ συνεστάθη τὸ Νομικὸν Συμβούλιον, ἐξηρτᾶτο ἀπὸ τὸν Δικαστικὸν Σύμβουλον νὰ προβάλλῃ τὴν ἀντικατάστασιν νομικοῦ συμβούλου καὶ πρὸ τῆς λήξεως τῆς πενταετίας δι’ ἐκθέσεως ἠτιολογημένης. Τὴν διάταξιν ταύτην κατήργησε μεταγενέστερος νόμος, καὶ ἑπομένως ὁ Δικαστικὸς Σύμβουλος οὐδὲν ἔχει δικαίωμα ἐπὶ τῶν νομικῶν συμβούλων, ἕνεκα δὲ τούτου ὑπάρχει τοιαύτη ἐν τῷ Νομικῷ Συμβουλίῳ ἀσυναρτησία, ὥστε ὁ Δικαστικὸς Σύμβουλος μοὶ ἐδήλωσεν ἐπανειλημμένως, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἔχῃ τὴν εὐθύνην τῶν γιγνομένων. Καὶ τῷ ὄντι πολλαὶ δίκαι ὑπάρχουσιν ἐγκαταλελειμμέναι, ὀλίγη ἐπιμέλεια περὶ αὐτῶν ἐνασκεῖται, καὶ ζημίαι εἰς τὸ Δημόσιον ἐπέρχονται. Δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλήν, ὅτι κατὰ τὸ 1903 αἱ ἐκ δικαστικῶν ἀποφάσεων ὑποχρεώσεις τοῦ Δημοσίου ὑπερέβησαν τὸ ἓν ἑκατομμύριον. Ὁ κ. Δικαστικὸς Σύμβουλος, εἰς ὃν ἀπηύθυνα παραστάσεις, μοὶ ἀνέφερεν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχῃ συνοχή τις, καὶ συνοχὴ θέλει ὑπάρχει, ὅταν ὑπάρχῃ ἐπιτηροῦσα ἐξουσία, ἡ ὁποία θέλει δύνασθαι νὰ θεραπεύῃ τὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα ἀπὸ ἀμέλειαν ἢ ὀλιγωρίαν ἢ ἀπὸ ἄλλους λόγους ὑπάρχουσι.

§172Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Λεβίδης ἔχει τὸν λόγον.

§174Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Παρακαλῶ. Ὁ κύριος Λεβίδης θὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τῆς οὐσίας. Ὑπεβλήθη πρότασις ἀναβολῆς. Πρὶν ἢ ὁμιλήσωμεν ἐπὶ τῆς οὐσίας, πρέπει νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς. Διὰ τοῦτο ἐρωτῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τί λέγει; συναινεῖ εἰς τὴν ἀναβολὴν ἢ ὄχι;

§175Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν στέργω τὴν ἀναβολήν, διότι νομίζω ὅτι πρέπει νὰ συζητήσῃ ἡ Βουλὴ τὸ νομοσχέδιον καὶ νὰ φέρῃ ψῆφον ἐπ’ αὐτοῦ. Νομίζω τοῦτο, διότι μοὶ φαίνεται, ἤ, ἵνα εἴπω καλλίτερον, ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι αἱ διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου ἐπιβάλλονται ὑπὸ τῆς ἀνάγκης. Ὅταν συζητήσωμεν ἐπὶ τῆς οὐσίας, θὰ ἀποδείξω, ὅτι δὲν ἔχουσι τὰ πράγματα ὡς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας παρέστησε, καὶ θὰ ἀποδείξω, ὅτι ἡ ὑπουργικὴ εὐθύνη πρέπει νὰ ἀναζήσῃ. Δὲν ἐπιτρέπεται εἰς Ὑπουργοὺς ἐν πολιτεύματι κοινοβουλευτικῷ νὰ καλύπτωνται ὑπὸ τὴν εὐθύνην ἄλλων, τοὺς ὁποίους παριστῶσιν ὡς ἀνεξαρτήτους καὶ ἀμερολήπτους καὶ ὡς μὴ δίδοντας καμμίαν ὑπόνοιαν μεροληψίας καὶ φατριασμοῦ.

§176Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπηύθυνε πρὸς τὴν Βουλήν, ἵνα δικαιολογήσῃ τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοθετήματος τούτου, βεβαίως δὲν εἶναι ἀληθεῖς, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδεχθῶ, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατ’ ἀπαίτησιν τοῦ Δικαστικοῦ Συμβούλου προέβη εἰς τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοθετήματος...

§177Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶναι οὐσία αὐτό, τὸ ὁποῖον συζητεῖτε. Πρόκειται περὶ τῆς ἀναβολῆς.

§178Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν δύναμαι, λέγω, νὰ παραδεχθῶ, ὅτι ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς κατ’ ἀπαίτησιν τοῦ Δικαστικοῦ Συμβούλου προέβη εἰς τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοθετήματος, καθ’ ἣν στιγμὴν αὐτὸς οὗτος ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δευτερολογήσας ὑπεστήριξεν, ὅτι θεωρεῖ ἀναγκαίαν τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ἵνα ἀναζήσῃ ἡ ὑπουργικὴ εὐθύνη. Καὶ εὗρεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θέμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἐνόμισεν ὅτι πρέπει νὰ ἀναζήσῃ ἡ ὑπουργικὴ εὐθύνη, τὸν θεσμὸν τῶν νομικῶν συμβούλων, ἀφοῦ ἡ ὑπουργικὴ εὐθύνη ἐπεζητήθη πάντοτε νὰ καλυφθῇ διὰ τόσων ἄλλων νομοθετημάτων, ἀφορώντων εἰς ἄλλους ὑπαλλήλους, πολὺ μικροτέρας σημασίας καὶ πολὺ ὀλιγωτέρας σπουδαιότητος ἀπὸ τοὺς νομικοὺς συμβούλους, εἰς χεῖρας τῶν ὁποίων τόσα σπουδαῖα τοῦ Κράτους συμφέροντα ἀνετέθησαν.

§179Π. ΣΑΚΚΗΣ. Καὶ ἀπειρία ψευδῶν πιστοποιητικῶν!

§180Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐψηφίσαμεν νόμους περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων τῶν οἰκονομικῶν, τῶν διοικητικῶν, τῶν δικαστικῶν, πάντων τῶν κλάδων τῆς Διοικήσεως, ἀνεθέσαμεν διὰ τῶν νόμων αὐτῶν, θεσπιζόντων τὴν αὐτοδιοίκησιν, εἰς μέλη αὐτῶν τούτων τῶν κλάδων τὴν ἀπόφασιν περὶ τῆς ἀπολύσεως τῶν ὑπαλλήλων τούτων, ἀφοῦ προηγουμένως ἀπητήσαμεν νὰ προηγηθῶσι διατυπώσεις παρέχουσαι τὴν ἐγγύησιν, ὅτι καὶ ὁ ἀπολυθησόμενος δὲν πρόκειται ν’ ἀδικηθῇ, ἀλλὰ καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν πρόκειται νὰ ἐνασκήσῃ τὸ δικαίωμα τῆς ἀπολύσεως ἐκ πάθους ἢ μεροληψίας ἢ ἄλλων οἵων δήποτε λόγων. Ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἠσθάνθη τὴν ἀνάγκην νὰ ἐξασφαλίσῃ τοὺς ὑπαλλήλους ἀπὸ τὸ αὐθαίρετον τοῦ Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ καὶ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἠσθάνθη τὴν ἀνάγκην ταύτην, καὶ προέτεινεν εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν νόμους, διὰ τῶν ὁποίων προστατεύονται οἱ ὑπάλληλοι ὅλων τῶν κλάδων τῆς Διοικήσεως. Καὶ ἤδη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, προκειμένου περὶ τῶν νομικῶν συμβούλων, ἐπιζητεῖ νὰ ἀναζήσῃ ἡ ὑπουργικὴ εὐθύνη, διὰ νὰ δύναται τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον νὰ ἔχῃ ὑποχειρίους τοὺς σπουδαιοτέρους ὑπαλλήλους τοῦ Κράτους, τοὺς ἀσκοῦντας ὄχι μόνον καθήκοντα ὑπερασπιστῶν τῶν δημοσίων συμφερόντων, ἀλλὰ δικαστικὴν δικαιοδοσίαν ἔν τινι ὡρισμένῳ κύκλῳ ἐνεργείας, νὰ ἔχῃ αὐτοὺς ὑποχειρίους ἡ Κυβέρνησις, κρεμῶσα ἄνωθεν τῆς κεφαλῆς αὐτῶν τὸ ξίφος τοῦ Δαμοκλέους, διὰ νὰ μὴ δύνανται νὰ πράττωσί τι ἐναντίον τῆς θελήσεως τῶν Ὑπουργῶν! Οὕτω δὲ καὶ οἱ πολῖται ἀποβάλλουσι τὴν ἐγγύησιν, ἣν μέχρι τοῦδε εἶχον, ὅταν οἱ νομικοὶ σύμβουλοι προκαλῶνται ν’ ἀποφανθῶσιν ἐπὶ ὑποθέσεων, τὰς ὁποίας οἱ πολῖται ὡς διάδικοι ἔχουσι πρὸς τὸ Δημόσιον.

§181Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Καὶ νὰ μὴ ἀνταλλάσσουν καὶ οἰκόπεδα!

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ.

§183Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Καὶ εἶναι βέβαιον, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἐλάχιστοι Ἕλληνες δὲν εὑρίσκονται εἰς δίκας πρὸς τὸ Δημόσιον. Μεταξὺ ἡμῶν ἐδῶ τῶν παρακαθημένων ἀμφιβάλλω, ἂν ὑπάρχουσιν ὀλίγοι, οἱ ὁποῖοι, εἴτε ὡς ἐνάγοντες εἴτε ὡς ἐναγόμενοι, δὲν ἔχουσι δίκας πρὸς τὸ Δημόσιον. Ὁ νόμος δὲ περὶ νομικῶν συμβούλων, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς νομικοὺς συμβούλους ν’ ἀποφασίζωσι περὶ συμβιβασμοῦ μεταξὺ τῶν πολιτῶν καὶ τοῦ Δημοσίου, ἀποβάλλει οὕτω τὸν κύριον αὑτοῦ σκοπὸν, διότι οὐδεὶς πλέον θὰ τολμήσῃ νὰ προκαλέσῃ αὐτοὺς πρὸς συμβιβασμὸν, οὐδὲ οἱ νομικοὶ σύμβουλοι θ’ ἀποφασίσωσι νὰ φέρωσι γνώμην περὶ συμβιβασμοῦ. Τοῦτο δὲ θὰ καταστῇ δυσχερέστατον, προκειμένου περὶ ἡμῶν, διότι ἡμεῖς δὲν θὰ θελήσωμεν νὰ προβάλωμεν προτάσεις συμβιβασμοῦ, καὶ θέλομεν τρέχει διαρκῶς εἰς τὰ Δικαστήρια, οὕτω δὲ θὰ κατασταθῇ ἀδύνατον νὰ περατωθῶσιν αἱ δικαστικαὶ τοῦ Δημοσίου ὑποθέσεις κατὰ ἕνα ἢ κατ’ ἄλλον τρόπον, ὅπως καὶ τὸ Δημόσιον ἀπαλλαγῇ περαιτέρω δικῶν καὶ δαπανῶν, καὶ οἱ διάδικοι ἀπαλλαγῶσιν ὁμοίως δαπανῶν καὶ ἐνοχλήσεων. Ἵνα δὲ ἀποδειχθῇ ὁποίας σπουδαιότητος εἶναι τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον προβάλλω ὑμῖν, θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, πρὸ πάσης συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἔστω καὶ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, νὰ προσκομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν κατάλογον ὀνομαστικὸν τῶν ὑποθέσεων, τὰς ὁποίας ἕκαστος τῶν νομικῶν συμβούλων ἔχει εἰς χεῖράς του, καὶ ἐκ τοῦ καταλόγου τούτου θέλετε ἴδει, Κύριοι, ὅτι ἄπειροι μεταξὺ ἡμῶν, καὶ Ὑπουργοὶ καὶ Βουλευταὶ καὶ παντὸς εἴδους πολῖται, εὑρίσκονται εἰς δίκας μὲ τὸ Δημόσιον, καὶ θὰ ἀκούσωμεν αὔριον, Κύριοι, ὅτι ἡμεῖς ἐδῶ ἐπεζητήσαμεν νὰ ἀναρτηθῇ τὸ ξίφος τοῦ Δαμοκλέους ἄνωθεν τῆς κεφαλῆς τῶν νομικῶν συμβούλων, ἵνα κατορθῶμεν, ἐρχόμενοι ὡς Ὑπουργοί, ἐρχόμενοι ὡς ἰσχυροὶ πολιτευόμενοι, νὰ περατῶμεν τὰς ὑποθέσεις ἡμῶν, — ἰσχυρισμὸς, τὸν ὁποῖον οὐδεὶς δύναται σήμερον νὰ ἀντιτάξῃ, εἰς ἣν περιωπὴν καὶ εἰς οἷον σημεῖον εὑρίσκεται ὁ θεσμὸς τῶν νομικῶν συμβούλων (εἰρωνικαὶ ἐπιφωνήσεις ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ὅτε τὸ πρῶτον ἐνομοθετήθη ὁ θεσμὸς οὗτος, εἶχε τότε ἀνατεθῆ ἀληθῶς εἰς τὸν Δικαστικὸν Σύμβουλον τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως περὶ ἀπολύσεως νομικῶν συμβούλων, καὶ ἐνθυμούμεθα πάντες, ὁποία χρῆσις ἐγένετο τοῦ δικαιώματος τούτου, καὶ ἔχομεν ὑπ’ ὄψει ἡμῶν μοναδικὸν παράδειγμα, Κύριοι, κατὰ τὸ ὁποῖον ἀπελύθη νομικὸς σύμβουλος ἀνεγνωρισμένης ἐντιμότητος καὶ ἱκανότητος, ὁ ὁποῖος, ἐὰν εἶχέ τι ἐλάττωμα, εἶχε τὸν ὑπερβολικὸν ζῆλον ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου. Ζῶμεν δὲ ἐν τῇ κοινωνίᾳ ταύτῃ, καὶ ζῇ καὶ ὑπάρχει ὁ ἀπολυθεὶς νομικὸς σύμβουλος, καὶ πάντες τὸν γνωρίζομεν, καὶ γνωρίζομεν καὶ τοὺς λόγους, δι’ οὓς ἀπελύθη, γνωρίζομεν δὲ ποίας ἐντιμότητος εἶναι ὁ ἀπολυθείς...

§184Ν. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ποίας ἠθικῆς καταστάσεως!

§185Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Τῆς ἀρίστης ἠθικῆς ὑποστάσεως.

§186Ν. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τοιαύτης, ὥστε οὐδεὶς τῶν συναδέλφων του τὸν πιστεύει!

§187Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Τὸν γνωρίζει πᾶσα ἡ κοινωνία! Ἔχει τὸ ἐλάττωμα νὰ δεικνύῃ ὑπερβολικὸν ζῆλον πρὸς ὑπεράσπισιν τῶν ὑποθέσεων... Καὶ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης θέλομεν νὰ ἐπανέλθωμεν ἐπὶ τὸ αὐτὸ, ἵνα ἴδωμεν ἀπολυομένους νομικοὺς συμβούλους, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦσιν ἀληθεῖς ἀδάμαντας ἱκανότητος καὶ ἐντιμότητος! Ἀλλὰ πρὶν ἢ προβῶμεν εἰς τοιοῦτον νομοθέτημα, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἐξετάσωμεν, πῶς οἱ νομικοὶ σύμβουλοι διαχειρίζονται τὴν ἀνατεθεῖσαν αὐτοῖς λειτουργίαν, καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἀξιώσωμεν νὰ ὑποβληθῇ ἡ κατάστασις, περὶ ἧς προανέφερα, νὰ ὑποβληθῇ δὲ συγχρόνως κατάστασις, ἵνα ἴδωμεν ὁπόσας ἀποφάσεις περὶ λαθρεμπορίας εἴτε τῶν μονοπωλιακῶν εἰδῶν εἴτε τῶν δασμολογικῶν ἐξεδίκασαν, καὶ τίνος ποσοῦ, ἵνα ἴδωμεν ὁποίαν δικαιοδοσίαν ἔχουσιν αὐτοὶ, εἰς τοὺς ὁποίους ἡ Πολιτεία ἀνέθεσε τὰ καθήκοντα τῶν νομικῶν συμβούλων; Ὑμεῖς δ’ ἐπιζητεῖτε ἤδη, ὅπως πάσας ταύτας τὰς ὑποθέσεις λύωσιν οἱ νομικοὶ σύμβουλοι, ἔχοντες ἄνωθεν αὐτῶν τὴν ἀπειλὴν, ὅτι διὰ μιᾶς πράξεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου δύνανται νὰ ἀπολυθῶσι, καὶ ἀξιοῦτε ὕστερον νὰ ἔχῃ ἡ κοινωνία πεποίθησιν ἐπ’ αὐτοὺς, διὰ νὰ μὴ ἦναι δυνατὸν νὰ σταθῇ τίποτε πλέον εἰς αὐτὸν τὸν τόπον! Διότι δὲν γνωρίζω, οἱασδήποτε ἱκανότητος καὶ ἐντιμότητος ἄνθρωποι καὶ ἂν ἦναι αὐτοὶ οἱ νομικοὶ σύμβουλοι, ὅταν ἑκάστοτε ἀπειλῶνται ν’ ἀπολυθῶσι, δὲν γνωρίζω, πῶς θὰ διαχειρισθῶσι τὰς διαφόρους ὑποθέσεις. Εἴχομεν ψηφίσει νόμον, κατὰ τὸν ὁποῖον καὶ οἱ νομικοὶ σύμβουλοι ἠδύναντο νὰ ἀπολυθῶσιν, ἐὰν περὶ τῆς ἀπολύσεως αὐτῶν ἀπεφαίνετο ἐπιτροπὴ συγκειμένη ἀπὸ ἀνωτάτους δικαστικοὺς ὑπαλλήλους, καὶ δι’ ἠτιολογημένης ἀποφάσεως, καὶ μετὰ ἀπολογίαν ἐκείνου, καθ’ οὗ ἀπηυθύνετο ἡ αἴτησις περὶ ἀπολύσεως. Κατ’ αὐτὸν δὲ τὸν τρόπον ὑπῆρχε βεβαίως ἐγγύησις, ὅτι ἡ ἀπόλυσις θὰ ἦτο δεδικαιολογημένη. Ἀλλ’ ὅταν ζητῆτε νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἀπόλυσις αὐτῶν δι’ ἑνὸς πρακτικοῦ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, εἶναι προτιμότερον νὰ καταργήσητε τοὺς νομικοὺς συμβούλους. Τότε θὰ δυνάμεθα τοὐλάχιστον νὰ λέγωμεν, ὅτι ὑφίσταται πλήρης καὶ ἀκεραία ἡ ὑπουργικὴ εὐθύνη καὶ διὰ τὰς πράξεις, αἵτινες ἤδη ἀνάγονται εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῶν νομικῶν συμβούλων. Διὰ τοῦτο ζητῶ τὴν ἀναβολὴν τοῦ νομοσχεδίου, καὶ παρακαλῶ νὰ ὑποβληθῇ κατάστασις, ἐμφαίνουσα ὁποίας ὑποθέσεις κατέχει ἕκαστος τῶν νομικῶν συμβούλων, ὁποίου ποσοῦ, καὶ εἰς ποίαν θέσιν εὑρίσκονται αἱ ὑποθέσεις αὗται, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ ἴδωμεν καὶ κρίνωμεν, ἂν πρέπει νὰ ἀπολύωνται, ὡς προτείνει τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, ἢ ὡς ὥριζεν ὁ προυπάρχων νόμος.

§188Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ Βουλευτὴς Λεβαδείας δὲν ἀπηύθυνεν ὑπαινιγμόν· διετύπωσε καταγγελίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ὀφείλω νὰ ἀπαντήσω, διότι ἐγώ εἰμι ἐκεῖνος, ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ ὁποίου ἀπελύθη τῆς ὑπηρεσίας ὁ νομικὸς σύμβουλος κ. Μακκᾶς. Κατὰ τὸ 1890 ἀπετελεῖτο τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἀπὸ τοὺς κ.κ. Λεωνίδαν Δεληγεώργην, Ἀλέξανδρον Ζαΐμην, Κωνσταντῖνον Καραπᾶνον, Κωνσταντῖνον Κουμουνδοῦρον, τὸν μακαρίτην Ἀχιλλέα Γεροκωστόπουλον καὶ ἀπὸ ἐμέ. Τότε ἐπῆλθεν ἡ πτώχευσις τοῦ κ. Ρολὲν, ἐργολάβου τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν. Ἡ πτώχευσις αὕτη ἀφῆκε κενὸν, ἀφῆκεν ὑποχρεώσεις καὶ βάρη εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἐξετάσας εὗρον, ὅτι ἐκτὸς τῶν συμφωνιῶν, αἵτινες εἶχον γενῆ μεταξὺ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τοῦ προκατόχου ἡμῶν, καὶ τοῦ πτωχεύσαντος ἐργολάβου, ὅτι, ἐκτὸς τῶν συμφωνιῶν, αἱ ὁποῖαι εἶχον συνομολογηθῆ, ὁ τότε προϊστάμενος τῆς Κυβερνήσεως προσέφερεν εἰς τὸν Ρολὲν προσέτι καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν. Τὸ δικαίωμα τοῦτο τῆς ἐκμεταλλεύσεως δὲν ἦτο τίμημα, τὸ ὁποῖον ἐδίδετο εἰς τὸν Ρολὲν ἀπέναντι τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου, ἦτο προσφορὰ, ἥτις οὐδένα εἶχε λόγον. Τὸ δικαίωμα τοῦτο τῆς ἐκμεταλλεύσεως ἐξετιμήθη ἔχον ἀξίαν τριῶν ἑκατομμυρίων, ὁ δὲ κ. Ρολὲν παρεχώρησεν αὐτὸ τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως εἰς τὸν μακαρίτην Ἀνδρέαν Συγγρὸν, οὗτος δὲ τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως προσήνεγκεν ὡς κεφάλαιον, καὶ δι’ αὐτοῦ τοῦ κεφαλαίου ἐσύστησε τὴν Ἑταιρείαν τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, καὶ ἐξέδωκε μετοχὰς ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τούτου. Ἐγὼ, ἔχων καθῆκον νὰ ἀμυνθῶ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, ἐπρότεινα εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον πρᾶξιν, τὴν ὁποίαν τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἐνέκρινεν, ἐξουσιοδοτῆσάν με νὰ ἀφαιρέσω τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως ἀπὸ τὴν Ἑταιρείαν τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων καὶ ἀποδώσω αὐτὴν εἰς τὸ Δημόσιον, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνῆκεν. Ὅτε ἐξετέλεσα τὴν πρᾶξιν ταύτην, βεβαίως ἠγέρθησαν φωναὶ, διότι προσεβάλλοντο συμφέροντα· ὁ τότε νομικὸς σύμβουλος παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, ἄνευ ἐντολῆς τοῦ Ὑπουργοῦ, ἀπετάθη πρὸς τὸ Νομικὸν Συμβούλιον, καὶ ἐζήτησε ν’ ἀποφανθῇ τοῦτο, ἂν ἦτο νόμιμος ἡ ἀφαίρεσις τοῦ δικαιώματος τῆς ἐκμεταλλεύσεως, τὴν ὁποίαν οἱ Ὑπουργοὶ διεπράξαντο. Κατὰ τὸν νόμον, καλεῖται τὸ Νομικὸν Συμβούλιον, ἵνα γνωμοδοτῇ, παρὰ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ καὶ κατ’ αἴτησιν αὐτοῦ, ὁ δὲ νομικὸς σύμβουλος ἄνευ τοιαύτης ἐντολῆς ἀπὸ ἐμὲ ἀπηύθυνε μόνος ἐρώτημα πρὸς τὸ Νομικὸν Συμβούλιον, ἂν νομίμως ἐνήργησεν ἡ Κυβέρνησις ἢ μή· ἀφ’ ἑτέρου μοὶ ἀπηυθύνθη ἐν τῇ Βουλῇ ἐπερώτησις παρὰ τοῦ ἡγέτου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ ἐπηρωτήθην, ἂν ἀληθῶς ἀφῄρεσα τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν ἀπὸ τὸν κ. Ρολὲν, καὶ ἂν, πρὶν ἢ ἀφαιρέσω αὐτὸ, ἐζήτησα τὴν γνώμην τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου. Ἀπήντησα εἰς τὸν ἐπερωτήσαντα, ὅτι ἀφῄρεσα μὲν τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως ἀπὸ τὸν κ. Ρολὲν, ἀλλὰ δὲν ἐζήτησα τὴν γνώμην τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, διότι ἀπεφήνατο τὴν γνώμην αὐτοῦ τὸ Νομικὸν Συμβούλιον ἄνευ ἐρωτήσεως ἐμοῦ, — ὅπερ ἴσως δὲν ἦτο ἄγνωστον εἰς τὸν ἡγέτην τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἰς ὃν ἦτο γνωστόν, ποία ἦτο ἡ γνωμοδότησις τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου. — Ἐν τούτοις ἐκινήθη ἀγωγὴ κατὰ τοῦ Δημοσίου ἀπὸ τοὺς ἐνδιαφερομένους. Ποία ἦτο ἡ τύχη τῆς ἀγωγῆς; Ἐγκατελείφθη ὅλως, καὶ ἐξέπνευσε πρὶν συζητηθῇ, τὸ δὲ Δημόσιον ἔμεινε κύριον τοῦ δικαιώματος τῆς ἐκμεταλλεύσεως, τὸ ὁποῖον προσήνεγκε κατόπιν εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου, ἥτις ἔχει νῦν τὴν ἐκμετάλλευσιν. Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ ἀνεχθῶ τοιαύτην παράβασιν, γενομένην ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ Ὑπουργοῦ, ἥτις ἐσκόπει νὰ παράσχῃ ἀφορμὴν εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ὅπως πολεμήσῃ τὸ Ὑπουργεῖον ἐν τῇ Βουλῇ; Διὰ τοῦτο, ὡς πρὸς τὴν αἰτίασιν, τὴν ὁποίαν ὁ Βουλευτὴς Λεβαδείας ἀπηύθυνε κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ, τοῦ προκαλέσαντος τὴν παῦσιν τοῦ νομικοῦ συμβούλου, δέχομαι τὴν πρόκλησιν, διότι ἔχω καθῆκον νὰ κλείσω τὰ στόματα, τὰ ὁποῖα ζητοῦσι διὰ τῆς συκοφαντίας καὶ τῶν ἀστηρίκτων αἰτιάσεων νὰ διαστρέψωσι τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς. Τὸν κατάλογον τῶν ἐχόντων δίκας Βουλευτῶν ἢ Ὑπουργῶν, θελόντων νὰ ἐπηρεάζωσι τοὺς νομικοὺς συμβούλους, θέλω πάντως κομίσει εἰς τὴν Βουλήν. Εὐτυχῶς—καὶ τὸ λέγω μεθ’ ὑπερηφανείας—οὐδεὶς τῶν Ὑπουργῶν, μετὰ τῶν ὁποίων συνεργάζομαι, ἔχει δίκας κατὰ τοῦ Δημοσίου, ἡμεῖς δὲ συνειθίσαμεν νὰ ζῶμεν ἔχοντες καθαρὸν τὸ μέτωπον καὶ τὴν κεφαλὴν ὀρθίαν (χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης). Ἡμεῖς ἔχομεν συμφέροντα νὰ πιέζωμεν τοὺς νομικοὺς συμβούλους! Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ αἰσθανθῶ ἀγανάκτησιν ἐπὶ τούτοις, ἀλλ’ ἄλλο αἴσθημα, τὸ ὁποῖον ἁρμόζει εἰς τοιαύτας περιστάσεις. Οἱ νομικοὶ σύμβουλοι ἔχουσι διπλᾶ καθήκοντα· εἶναι δικηγόροι ὑπερασπιζόμενοι τὰ δίκαια τοῦ Δημοσίου, ἀλλ’ ἀποτελοῦσι καὶ Σῶμα συνερχόμενον καὶ γνωμοδοτοῦν ἐπὶ τῇ αἰτήσει τῶν Ὑπουργῶν. Ποῖα νομίζετε, ὅτι ἦσαν τ’ ἀποτελέσματα τῆς αὐτοτελείας, τὴν ὁποίαν ὁ νόμος τοῦ 1882 ἔδωκεν εἰς τοὺς νομικοὺς συμβούλους; Μήπως δὲν παροικεῖτε ἐν Ἱερουσαλήμ; Δὲν γνωρίζετε, ὅτι ἐζητεῖτο ἡ γνώμη τῶν νομικῶν συμβούλων, ὅτε ἐζητεῖτο, ἵνα καλύπτηται ἡ εὐθύνη τῶν Ὑπουργῶν; Καὶ τὴν ἐκάλυπτον! Καὶ εὕρομεν ἀποφάνσεις, αἱ ὁποῖαι ἐκάλυπτον τὴν εὐθύνην τῶν Ὑπουργῶν! Εἰς τί ἐχρησίμευεν αὐτὴ ἡ αὐτοτέλεια τῶν νομικῶν συμβούλων, τὴν ὁποίαν τὸ νομοσχέδιον ζητεῖ νὰ καταργήσῃ, ὅπως ἀποδώσῃ τὴν εὐθύνην εἰς τοὺς Ὑπουργούς; ἐχρησίμευεν εἰς τὸ νὰ παρουσιάζουν τὰς γνωμοδοτήσεις τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου ὡς μίαν ἀσπίδα σῴζουσαν τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου ταμείου, ἢ σώζουσαν τὸ κῦρος τῶν νόμων, ἐνῷ αἱ γνωμοδοτήσεις τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου πολλάκις ἐκίνησαν τὴν ἀγανάκτησιν τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας. Πολλάκις ἐτρίψαμεν τοὺς ὀφθαλμοὺς, ἀποροῦντες ἂν εἶναι νομικοὶ αὐτοὶ, οἱ ὁποῖοι δίδουσι τοιαύτας γνώμας ἐρωτώμενοι. Ὁ κύριος Μπουφίδης ἀντετάχθη κατὰ τῆς γνώμης, ἵνα ἡ ἐπιτήρησις καὶ ὁ ἔλεγχος τῆς ἐκπληρώσεως τῶν καθηκόντων τῶν νομικῶν συμβούλων ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, προτείνων νὰ ἐπανέλθῃ αὖθις ἡ ἐποπτεία τοῦ Δικαστικοῦ Συμβούλου, ἀπὸ τὴν ὁποίαν νὰ ἐξαρτᾶται ἡ ἀπόλυσις τῶν νομικῶν συμβούλων πρὸ τῆς λήξεως τῆς θητείας αὐτῶν. Ἀλλ’ οἱ ἀποτελοῦντες τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἔχουσιν εὐθύνην, καὶ δύναταί τις νὰ κατακρίνῃ αὐτούς, δύναται νὰ μεμφθῇ αὐτῶν, δύναται νὰ ζητήσῃ καὶ ποινικὴν εὐθύνην, ἂν ἤθελον παρεκτραπῆ τῶν καθηκόντων των. Ὑπάρχει μεγαλειτέρα ἐγγύησις ἀπὸ τὴν εὐθύνην τῶν Ὑπουργῶν; Ἀλλοίμονον εἰς τὰ Κράτη ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα ἡ εὐθύνη τῶν Ὑπουργῶν δὲν ἔχει σημασίαν! Ἀλλοίμονον εἰς τὰ Κράτη ἐκεῖνα, ἐν τοῖς ὁποίοις προστρέχουσιν εἰς τὸ ἀφανὲς ἔργον, διὰ νὰ καλύψωσι τὰς πράξεις των οἱ ὑπεύθυνοι Ὑπουργοί! Ἐπρόκειτο συζήτησις περὶ ἀναβολῆς· ἀλλ’ ὁ κύριος Μπουφίδης ἐξέδραμεν ἐκτὸς τοῦ θέματος, ἠναγκάσθην δ’ ἕνεκα τούτου ν’ ἀκολουθήσω αὐτόν.

§189Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§190Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὅσον καὶ ἂν προκαλῶνται, κύριε Πρόεδρε, τὰ χειροκροτήματα κατὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πείσωσί τινα, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, ὑπεβλήθη ἐκ μόνης τῆς ἀνάγκης, ὅπως κατορθωθῇ ἡ συνοχὴ τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, τὴν ὁποίαν θεωρεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀπαραίτητον πρὸς ὑπεράσπισιν τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου. Ἀλλ’ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, θέλων νὰ ὑποστηρίξῃ τὰς γνώμας αὑτοῦ, διέστρεψε τελείως τὴν ἀγόρευσίν μου, καὶ ἐστράφη πρὸς τὰ ἀκροατήρια καὶ τοὺς Βουλευτάς. Καὶ εἶπεν, ὅτι δῆθεν ἐγὼ ὑπεστήριξα, κατηγορῶν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ἔχουσι δίκας οἱ Ὑπουργοί, καὶ ὅτι θέλουσι νὰ ἐκβιάσωσι τοὺς νομικοὺς συμβούλους, ὅπως κερδίσωσι τὰς δίκας αὑτῶν. Καὶ τίς εἶπεν εἰς τοῦτον τοιοῦτόν τι;

§191ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Σεῖς!

§192Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Πᾶς ἄλλος ἠδύνατο νὰ εἴπῃ τοιοῦτόν τι παρὰ ἐγώ, ὁ ὁποῖος πρός τινας τῶν Ὑπουργῶν συνδέομαι διὰ στενωτάτης φιλίας. Ὅ,τι εἶπον ἐγώ, εἶναι ἀκριβῶς ὑπὲρ τῶν πολιτευομένων, εἴτε Ὑπουργῶν εἴτε Βουλευτῶν, τῶν ἐχόντων δίκας πρὸς τὸ Δημόσιον, — διότι ἐγὼ δυστυχῶς δὲν ἔχω τοιαύτας. Εἴθε νὰ εἶχον, διότι, ἐὰν εἶχον τοιαύτας δίκας, θ’ ἀπεδεικνύετο, ὅτι εἶχον καὶ τὰ παρεπόμενα τῶν δικῶν τούτων. — Ἐγώ, ἐπαναλαμβάνω, ἀκριβῶς ὡμίλησα ὑπὲρ τῶν πολιτευομένων, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν πλέον νὰ ἀπευθύνωσιν αἴτησιν συμβιβασμοῦ πρὸς τὸ Δημόσιον, διότι οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες ὑφίστανται συκοφαντικὰς ἐπιθέσεις, καὶ ἐφ’ ὅσον ἐξαρτᾶται ἡ θέσις τῶν νομικῶν συμβούλων ἀπὸ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, θὰ ἦναι ἀδύνατον εἰς πάντα πολιτικὸν ἄνδρα νὰ ὑποβάλλῃ αἴτησιν, διότι ἤθελε φοβηθῆ, καὶ δικαίως, ὅτι ἤθελε παρεξηγηθῆ, ὅτι θέλει κάμει χρῆσιν τῆς ἰσχύος αὑτοῦ, ἵνα ἐκβιάσῃ τοὺς νομικοὺς συμβούλους εἰς ἀπόφασιν περὶ συμβιβασμοῦ, ἐνῷ σήμερον, ὡς ἔχουσι τὰ τῶν νομικῶν συμβούλων, ἢ ἂν νομοθετηθῶσι καθ’ ὃν τρόπον ἐγὼ ὑπέδειξα, ἕκαστος, εἴτε πολιτευόμενος, εἴτε Βουλευτὴς ἁπλοῦς, εἴτε Ὑπουργὸς εἶναι, θέλει προβαίνει εἰς αἰτήσεις συμβιβασμοῦ, διότι δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς παρεξήγησιν παρ’ οὐδενὸς ἡ τοιαύτη αἴτησις, τῶν νομικῶν συμβούλων ὄντων ἐντελῶς ἀνεξαρτήτων ἀπὸ τῆς πολιτικῆς, καὶ δυναμένων ν’ ἀποφανθῶσιν ἐν πλήρει συνειδήσει καὶ ἄνευ οὐδενὸς ἐπηρεασμοῦ. Τοῦτο εἶπον ἐγώ, καὶ ἦτο περιττὴ ἡ ἀποστροφὴ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν πρὸς ἐκείνους, οἵτινες ἔχουσι δίκας, ἐνῷ οἱ Ὑπουργοί του δὲν ἔχουσι. Δὲν γνωρίζω, ἂν ἔχουσιν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ δίκας. Εὔχομαι νὰ ἔχωσι. Καὶ ηὐχόμην νὰ εἶχον καὶ ἐγώ· ἀλλ’ ἐγὼ — καὶ τοῦτο εἶναι βέβαιον, κύριε Πρωθυπουργέ, — δὲν ἔχω τοιαύτας. Δὲν εἶπον λοιπὸν ἐγὼ τοῦτο, ἵνα ψέξω τοὺς Ὑπουργοὺς, ἐὰν τυχὸν ἔχωσι δίκας. Τὸ εἶπον ὑπὸ τὴν ἔννοιαν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν τὸ εἶπον καὶ ἐξήγησα προηγουμένως, καὶ ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν ἀναφισβητήτως τὸ γεγονὸς εἶναι τὸ μέγιστον τῶν ἐπιχειρημάτων ὑπὲρ τῆς ἀνεξαρτησίας τῶν νομικῶν συμβούλων χάριν τῆς τιμῆς ἡμῶν αὐτῶν. Καὶ ὡμίλησεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς περὶ τῶν λόγων, οἵτινες προεκάλεσαν τὴν ἀπόλυσιν τοῦ νομικοῦ συμβούλου κατὰ τὸ 1890. Δὲν γνωρίζω βεβαίως νὰ συζητήσω τὴν ὑπόθεσιν, ἀλλὰ γνωρίζω καὶ πιστοποιῶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καὶ προηγουμένως εἶπον περὶ τοῦ ἀνδρὸς, γνωρίζω, ὅτι εἶναι εἷς ἐκ τῶν ἱκανωτάτων δικαστικῶν ἀνδρῶν καὶ ἐκ τῶν ἐπιμελεστάτων.

§193Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Δὲν εἶναι ἀρκετὸν αὐτό.

§194Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Θέλω δὲ ἐρευνήσει τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων προῆλθεν ἡ ἀπόλυσις αὐτοῦ, καὶ θέλω λάβει τότε ἀφορμὴν νὰ συζητήσω πρὸς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν τοὺς λόγους τούτους. Ἀλλ’ ἤδη δὲν γνωρίζω διὰ ποίους λόγους προέβη εἰς τὴν ἀπόλυσιν. Γνωρίζω μόνον, ὅτι ὁ νομικὸς σύμβουλος ἐκεῖνος εἶχε τὰς πολιτικάς του ἰδέας καὶ ἦτο φίλος τοῦ πολυκλαύστου ὄντως μεγάλου ἀνδρὸς τῆς Ἑλλάδος, τοῦ Τρικούπη, καὶ ἴσως αὐτὸς ἦτο ὁ λόγος, δι’ ὃν ἀπελύθη. Ἀλλὰ γνωρίζω καὶ ἓν ἄλλο ἀκόμη, κύριε Πρόεδρε. Ἐὰν ἐπιζητῆται τι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἐπιζητεῖται ἡ προγραφὴ δύο ἐκ τῶν ἀρίστων νομικῶν συμβούλων, διὰ τοὺς αὐτοὺς λόγους, δι’ οὓς ἐζητήθη ἡ προγραφὴ καὶ τοῦ τότε νομικοῦ συμβούλου.

§195Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Καὶ δικαίως.

§196Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Καὶ δικαίως, λέγει ὁ κύριος Βουλευτής!

§197Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Μάλιστα.

§198Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἐδῶ δὲν ἐρχόμεθα νὰ νομοθετήσωμεν, ἵνα ἐκδικήσωμεν ἴδια πάθη. Ἐὰν ἐκπληρῶσι τὸ καθῆκον αὐτῶν οἱ νομικοὶ σύμβουλοι, ἐὰν ἐργάζωνται ὅπως πρέπει νὰ ἐργάζωνται, ἐὰν ἀπέδειξαν καὶ ἐντιμότητα καὶ ἱκανότητα, τοῦτο εἶναι γνωστὸν καθ’ ἅπασαν τὴν κοινωνίαν. Δὲν ὑπάρχει δικαστικός, δὲν ὑπάρχει κἄν ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ γνωρίζῃ ὁποίου ἀδαμαντίνου χαρακτῆρος εἶναι ἀμφότεροι οὗτοι οἱ νομικοὶ σύμβουλοι. Ἀλλ’ ἐὰν πρόκηται περὶ αὐτῶν, μίαν ὑποβάλλω παράκλησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργόν: ἂς ἀναβάλῃ τὸ νομοσχέδιον, ἵνα σπεύσωμεν νὰ παρακαλέσωμεν αὐτοὺς θερμῶς πάντες, νὰ τοὺς ἱκετεύσωμεν νὰ παραιτηθῶσι, διὰ νὰ ἀποφύγωμεν τὴν ψήφισιν τοιούτου νόμου, ὁ ὁποῖος βεβαίως καθιστᾷ πλέον οὐχὶ μόνον ἄχρηστον, ἀλλ’ ἐπιβλαβῆ, καταστρεπτικὸν τὸν θεσμὸν τῶν νομικῶν συμβούλων, —διότι μόνον κατὰ τοιοῦτον τρόπον δυνάμεθα νὰ σώσωμεν τὸν θεσμὸν αὐτόν.

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς; Ὑπάρχουσι δέκα ὑποστηρίζοντες τὴν ἀναβολήν;

§200ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Μάλιστα.

§201Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Ὅταν τὸ προτείνῃ ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως...

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε νὰ γείνῃ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως;

§203ΠΟΛΛΟΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Μάλιστα.

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Κ. Ἀργασάρη Λομβάρδου καὶ Μιχ. Στελλάκη, ὡς ψηφολεκτῶν, καὶ εἶτα ἡ διαλογή, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 122, ἐξ ὧν 46 ὑπὲρ τῆς προτάσεως, 72 κατ’ αὐτῆς, καὶ 4 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς ἀπερρίφθη. Ὁ κύριος Λεβίδης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§206Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἡ ἀρχὴ, Κύριοι, τοῦ νομοσχεδίου εἶναι τὸ μετακλητὸν τῶν δημοσίων τούτων λειτουργῶν, ὑπὲρ οὗ καὶ ἐγώ εἰμι. Διότι δὲν δύναμαι ποτὲ νὰ παραδεχθῶ, ὅτι, ἐνῷ περὶ πάντων τῶν δημοσίων λειτουργῶν, ὑπαλλήλων καὶ ὑπηρετῶν, εἶναι ἀναγεγραμμένον ἐν τῇ νομοθεσίᾳ ἡμῶν τὸ μετακλητὸν ἕνεκεν ὡρισμένων λόγων, ἐξαίρεσις τούτου πρέπει νὰ καθιερωθῇ ὑπὲρ τῶν νομικῶν συμβούλων. Κατ’ ἐμὲ τοὐλάχιστον, τὸ μετακλητὸν οἱασδήποτε Ἀρχῆς εἶναι ἡ ὑψίστη τῶν ἐγγυήσεων ὑπὲρ τῆς εὐόρκου καὶ ἐπιτυχοῦς ἐκπληρώσεως τῶν καθηκόντων αὐτῆς. Εἰς ἓν ὅμως ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ διαφωνήσω πρὸς τὸν εἰσηγητὴν τοῦ νομοσχεδίου, εἰς τὸν τρόπον, καθ’ ὃν τὸ μετακλητὸν τοῦτο διενεργεῖται. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἐπὶ μακρὰ ἔτη καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ ἡμεῖς πάντες ἐπετιθέμεθα κατὰ τοῦ θεσμοῦ τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, διότι πολλάκις ἐβλέπομεν, ὅτι τοῦτο καθίστατο ὑποχείριον τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ὑποχείριον κυρίως αὐτῶν τῶν Ὑπουργῶν. Μακραὶ διεξήχθησαν πολλάκις συζητήσεις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἀειμνήστου ἐκ Μεσολογγίου πολιτευτοῦ ἐπὶ τούτῳ ἀκριβῶς τῷ λόγῳ. Κατηγορεῖτο πολλάκις ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη,—δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω, ἂν δικαίως ἢ ἀδίκως, κατηγορεῖτο ὅμως πάντοτε, καὶ τοῦτο εἶναι βεβαιωμένον ἐκ τῶν πρακτικῶν τῆς Βουλῆς, — ὅτι συνετέλει εἰς τὸ νὰ καθίσταται ὑποχείριον εἰς τὰ νεύματα αὐτῆς τὸ Νομικὸν Συμβούλιον. Πῶς εἶναι δυνατὸν λοιπὸν σήμερον νὰ θελήσωμεν, λησμονοῦντες τὸ παρελθόν, νὰ καταστήσωμεν ἔτι μᾶλλον ὑποχείριον τὸ Νομικὸν Συμβούλιον εἰς τὰ νεύματα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, καὶ δὴ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου; Ἐὰν πρόκηται περὶ τοῦ σήμερον διευθύνοντος τὰ κοινὰ, τοῦ σεβαστοῦ ἐκ Γόρτυνος πολιτευτοῦ, δύναμαι καὶ ἐγὼ νὰ πιστεύσω, ὅτι δὲν θέλει συντελέσει εἰς τοιούτους σκοπούς. Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν νομοθετοῦμεν ἀποβλέποντες εἰς πρόσωπον ὡρισμένον, ἡμεῖς νομοθετοῦμεν διὰ πάντας καὶ περὶ πάντων, ἀποβλέποντες εἰς τὰ γενικὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Πῶς εἶναι λοιπὸν δυνατὸν σήμερον νὰ ἀνατραπῶσιν οἱ ὅροι; Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ δώσητε τοιοῦτον ὑπέρτατον δικαίωμα εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἀφοῦ τοιοῦτον ἀκριβῶς δικαίωμα ἠρνούμεθα κατὰ τὸ παρελθόν; Τότε ἐπετιθέμεθα κατὰ τῶν Κυβερνήσεων, ὡς ἐπηρεαζουσῶν τὰ τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου κατά τε τὴν ὁλομέλειαν αὐτοῦ καὶ καθ’ ἕνα ἕκαστον τῶν συμβούλων. Καὶ ὅμως τότε ὑπῆρχεν ἐγγύησις, ἧς ἕνεκα δὲν ἠδύνατο νὰ ἀπειλῆται εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν ὁ νομικὸς σύμβουλος. Σήμερον ἀναστρέφονται οἱ ὅροι, καὶ θέλει ἐξαρτᾶσθαι ὁ νομικὸς σύμβουλος ἐκ τῆς θελήσεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου· ἐκλείπει ἡ ἐγγύησις, ὅτι δὲν θέλει ἀσκεῖσθαι ἐπ’ αὐτοῦ ἐπίδρασις, ἐπίδρασις ἐπὶ τῆς συνειδήσεως αὐτοῦ. Ἰδοὺ οἱ λόγοι, ὧν ἕνεκεν, ἐνῷ εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ὑπὲρ τοῦ ὅτι δὲν πρέπει καθ’ ὅλην τὴν ἑξαετίαν νὰ ἦναι ἐλεύθεροι οἱ νομικοὶ σύμβουλοι καὶ ἀπηλλαγμένοι ἀπὸ παντὸς ἐλέγχου ἐκ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, εἶμαι ὅμως ἐναντίον τῆς ἀναθέσεως εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον τοῦ δικαιώματος τῆς ἀπολύσεως τῶν νομικῶν συμβούλων, διότι οὕτως ἀναιροῦμεν τὸ παρελθόν, καὶ θέλομεν καταστήσει ὑποχείριον τὸ Νομικὸν Συμβούλιον, ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ἄλλοτε ἦσαν ὑποχείριοι οἱ νομικοὶ σύμβουλοι, ὅτε μάλιστα ὑπῆρχον καὶ ἐκεῖναι αἱ ἐγγυήσεις καὶ αἱ ἀσφάλειαι περὶ αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐνῷ εἰσάγομεν νομοθετήματα πρὸς ἐπιψήφισιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς, συντελοῦντα ὁπωσδήποτε εἰς τὴν ἀποκέντρωσιν, ἐνῷ ἀποκεντροῦμεν τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, ζητοῦμεν δὲ ν’ ἀποκεντρώσωμεν καὶ τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν, λησμονοῦντες πάντα ταῦτα, καθιεροῦμεν συγκέντρωσιν ἀγρίαν— διότι αὐτὴ εἶναι ἡ λέξις, καὶ ἐπιτρέψατέ μοι τὴν ἔκφρασιν —εἰς τὰς χεῖρας τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας! Πλὴν τούτου, διὰ τοῦ νομοσχεδίου, δι’ οὗ ζητεῖτε ν’ ἀνατεθῇ εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν ἡ ἀπόλυσις τῶν νομικῶν συμβούλων, ἄντικρυς ἀντιτάττεσθε πρὸς τὴν κρηπῖδα τοῦ Συνταγματικοῦ πολιτεύματος, ἥτις εἶναι ἡ διάκρισις τῶν ἐξουσιῶν. Διότι τί ἄλλο εἶναι ὁ θεσμὸς τῶν νομικῶν συμβούλων ἢ Σῶμα δικαστικὸν, ἀφ’ οὗ ὅμως ἀφαιροῦμεν πᾶσαν αὐτοβουλίαν καὶ πᾶσαν αὐτενέργειαν, πᾶσαν ἐλευθερίαν τῆς συνειδήσεως ἐν τῷ μέλλοντι, ὅταν ἡ τύχη αὐτῶν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τῆς αὐθαιρεσίας τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου; Ἐγὼ δὲν ἀμφιβάλλω περὶ τῆς εἰλικρινείας τῶν προθέσεων τῆς Κυβερνήσεως. Ὅταν ὅμως νομοθετῶμεν, δὲν πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει τὰ σήμερον διευθύνοντα τὴν Πολιτείαν πρόσωπα· νομοθετοῦμεν κατ’ ἀρχὴν, καὶ οὐχὶ ἐν σχέσει πρὸς τὰ κυβερνῶντα πρόσωπα. Ἐὰν τοιοῦτον ἦναι τὸ Νομικὸν Συμβούλιον, οἷον ἐχαρακτήρισεν αὐτὸ ὁ σεβαστὸς ἡγέτης τῆς Κυβερνήσεως, διατὶ δὲν τολμᾶτε νὰ ζητήσητε τὴν κατάργησιν αὐτοῦ, ἵνα ἐπανέλθητε εἰς τὴν ἐποχὴν τῶν ποικίλων δικηγόρων πάσης τάξεως, παντὸς βαθμοῦ καὶ πάσης ἠθικότητος, καὶ ἴδητε πάλιν τὰς ὑποθέσεις τοῦ Δημοσίου διανεμομένας εἰς δικηγόρους δεκάτης πέμπτης καὶ εἰκοστῆς τάξεως, οἵτινες πλὴν τῆς ἀμαθείας αὐτῶν συνέτασσον καὶ μακροσκελεῖς καταλόγους, παρελκύοντες τὰς δίκας; Καὶ ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ κολυμβητὴς Δήλιος, ἵνα ἐν τῷ βυθῷ ἀνεύρῃ τὴν ἀρχὴν ἑκάστης ὑποθέσεως, ἥτις ἐπὶ δεκάδας ἐτῶν συνεζητεῖτο ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων! Κατὰ τὸ μακρὸν διάστημα τῆς ἐν τῇ Βουλῇ παραμονῆς μου πολλάκις ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ἐλέγξω τὰς πράξεις νομικῶν συμβούλων, ἀλλ’ ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ δύναμαι νὰ συγκρίνω τὴν παροῦσαν κατάστασιν τῶν πραγμάτων πρὸς τὴν παρελθοῦσαν. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἓν τῶν πρώτων ἔργων τῶν Κυβερνήσεων ἦτο νὰ διανέμωσιν ἑκατοντάδας ὑποθέσεων εἰς δικηγόρους ποικίλης ποιότητος καὶ ἠθικότητος, οἵτινες οὐδὲν ἄλλο ἔπραττον ἢ νὰ παρελκύωσι τὰς ὑποθέσεις τοῦ Δημοσίου. Συγκρίνοντες λοιπὸν τὰ τότε πρὸς τὰ σήμερον, οὐδαμῶς ἀμφιβάλλομεν, ὅτι σήμερον κατὰ γενικὸν κανόνα αἱ ὑποθέσεις τοῦ Δημοσίου καὶ εὐπρεπέστερον καὶ ταχύτερον περατοῦνται, διότι δὲν ὑπάρχει τὸ ἀπαίσιον συμφέρον τῶν καταλόγων τῶν ἐξόδων, εἰς οὓς κατέφευγον οἱ ἑκάστοτε δικηγόροι, οἱ διαχειριζόμενοι τὰς ὑποθέσεις τοῦ Δημοσίου. Εἶπεν ὁ σεβαστὸς ἡγέτης τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν. Περὶ τούτου τοῦ ζητήματος πολλάκις ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἀγορεύσω. Οὐδεὶς δύναται νὰ φαντασθῇ, ὅτι εἶναι ἱκανὴ οἱαδήποτε ἀπόφασις τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου νὰ καταργήσῃ καὶ ἄρῃ τὴν εὐθύνην τῶν Ὑπουργῶν. Ἡμεῖς ἄλλοτε, ὡς ἀποτελοῦντες μέρος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ ὁ σεβαστὸς τουτέστιν ἐκ Γόρτυνος πολιτευτὴς καὶ ἄλλοι συνάδελφοι καὶ ἐγὼ αὐτὸς, πολλάκις ἠγείραμεν φωνὴν, καὶ κατηγορήσαμεν τοὺς διέποντας τὰ κοινὰ, καὶ διισχυρίσθημεν, ὅτι οὐδεμία ἀπόφασις τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου εἶναι ἱκανὴ νὰ ἄρῃ τὴν εὐθύνην τῶν Ὑπουργῶν. Ἂν ἐμπνεώμεθα ἐκ καλῆς πίστεως, ὡς δὲν ἀμφιβάλλω, ἂς κηρυχθῶμεν ὑπὲρ τοῦ μετακλητοῦ τῆς ἐντολῆς, ἂς δεχθῶμεν ὡς ὀρθοτάτην ἀρχὴν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατόν ποτε νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι κατ’ ἐξαίρεσιν μόνον οἱ νομικοὶ σύμβουλοι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπολύωνται, ὅταν ὑπάρχωσιν ὅλαι αἱ περιστάσεις καὶ οἱ λόγοι, οὓς δικαίως καὶ ὀρθῶς ἀναγράφει ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις τοῦ νομοσχεδίου, ὅταν π. χ. ὁ νομικὸς σύμβουλος ἔχῃ κακὸν χαρακτῆρα, ὅταν ἦναι ἀμελὴς περὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων αὐτοῦ, ἢ ῥᾴθυμος, ὅταν ἴσως ποτὲ συμβῇ — περὶ οὗ ἐγὼ ἀμφιβάλλω — νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν πρὸς τοὺς ἀντιδίκους. Ἐν τοιαύταις περιπτώσεσιν ὀρθὸν καὶ δίκαιον νὰ ἀνακαλῆται ἡ ἐντολὴ, καὶ νὰ ἀπολύηται ὁ τοιοῦτος σύμβουλος. Ἀλλὰ ποῦ διαφωνοῦμεν; Ὡς πρὸς τὴν Ἀρχὴν, ἥτις ἔσεται ἐντεταλμένη καὶ θέλει ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς ἀνακλήσεως ταύτης. Διαφωνοῦμεν ὅμως καὶ ὡς πρὸς ἄλλο τι, διότι θέλομεν νὰ σώσωμεν τοὺς Ὑπουργοὺς ἐκ ποικίλων καὶ παντοίων ἐπιδράσεων, εἰς ἃς ὑποβάλλονται, ὅταν ἐξ αὐτῶν καὶ μόνον ἐξαρτᾶται ἡ παραμονὴ ἢ μὴ τῶν νομικῶν συμβούλων ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ. Διατὶ τάχα δὲν ἐπανερχόμεθα εἰς τὸν παλαιὸν νόμον, καθ’ ὃν, προκειμένου περὶ τῶν νομικῶν συμβούλων, ἔπρεπεν ἐπιτροπὴ, συγκειμένη ἐκ τοῦ Προέδρου καὶ τοῦ Εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ ἐκ τοῦ Προέδρου τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ν’ ἀποφαίνηται περὶ τῆς ἀπολύσεως ἢ μὴ τῶν νομικῶν συμβούλων; Διατὶ τάχα νὰ μὴ ἐπαναφέρωμεν εἰς τὴν ζωὴν τὸν αὐτὸν νόμον, καθ’ ὃν, προκειμένου καὶ περὶ τοῦ Δικαστικοῦ Συμβούλου, ἀναπληροῦται οὗτος παρὰ τοῦ Προέδρου τῶν Ἐφετῶν, ἢ παρὰ τοῦ Ἀντεισαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου; Δυνάμεθα οὕτω νὰ φθάσωμεν εἰς συνεννόησίν τινα. Ἂς δεχθῶμεν τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι τουτέστι δὲν πρέπει νὰ καθιερώσωμεν αὐτὴν τὴν προνομίαν ὑπὲρ τῶν συμβούλων, τοῦ νὰ μὴ δύνανται ν’ ἀπαλλαχθῶσι τῶν καθηκόντων αὐτῶν, καὶ ἂς ἐπανέλθωμεν εἰς τὸν παλαιὸν νόμον, τοῦ νὰ μὴ ἀπαλλάσσωνται τῶν καθηκόντων αὐτῶν ἄνευ ἀποφάσεως τοῦ Συμβουλίου, περὶ οὗ πρὸ μικροῦ ἔλεγον. Τοιουτοτρόπως, προκειμένου περὶ δικαστικῶν, οὕτως εἰπεῖν, προσώπων, ἤτοι περὶ τῶν νομικῶν συμβούλων, αὐταὶ αἱ ὑπέρταται δικαστικαὶ ἐξουσίαι τοῦ Κράτους, ὁ Ἄρειος Πάγος διὰ τοῦ Προέδρου αὑτοῦ ἢ τοῦ Ἀντιπροέδρου, τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον διὰ τοῦ Προέδρου αὐτοῦ θέλουσιν ἀποφαίνεσθαι περὶ αὐτῶν. Εἰσὶ τοσαῦτα τὰ καθήκοντα τῶν νομικῶν συμβούλων, τοσοῦτον στενῶς συνδέονται πρὸς τὰ συμφέροντα τῶν πολιτῶν, ὥστε οὐχὶ πρὸς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἀφηρημένως πρὸς πᾶσαν Κυβέρνησιν ὀφείλομεν νὰ δυσπιστῶμεν. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ τίθηται εἰς πειρασμὸν τὸ κῦρος τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ἐπιθυμῶ, προκειμένου περὶ συμφερόντων χιλιάδων ὅλων φορολογουμένων πολιτῶν, ὧν ὑποθέσεις περὶ φορολογίας κατ’ ἔφεσιν δικάζονται ἐνώπιον τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, ὅλα, λέγω, τὰ συμφέροντα ταῦτα νὰ ἀνέρχωνται μέχρι τῶν ὑψηλῶν βαθμίδων τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου διὰ τῆς ἀπ’ αὐτοῦ ἐξαρτήσεως τῶν νομικῶν συμβούλων, καὶ νὰ συζητῆται οὕτως ἡ εἰλικρινὴς πολιτεία αὐτοῦ. Ἡμεῖς αὐτοὶ, ἐὰν ψηφίσωμεν τοιοῦτο νομοσχέδιον, θέλει ἔλθει ἡμέρα, καθ’ ἣν θέλομεν κτυπήσει τὴν κεφαλὴν ἡμῶν, διότι ἠγείραμεν — ἐπιτρέψατέ μοι τὴν ἔκφρασιν — τοσούτους δαίμονας, τοσαύτας δηλαδὴ χιλιάδας συμφερόντων κατὰ τῶν κεφαλῶν ἡμῶν καὶ κατὰ τῆς εἰρήνης τῆς συνειδήσεως ἡμῶν, ἧς ἔχομεν ἀνάγκην, ἵνα φροντίζωμεν περὶ τῆς διεκπεραιώσεως τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων. Ποῦ αἱ ἀρχαὶ τῆς ἀποκεντρώσεως, ἃς αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις ἐζήτει νὰ ἀναγράψῃ καὶ ἀνέγραψεν ἄλλοτε εἰς νόμους ἰσχύοντας; Ποῦ αἱ ἀρχαὶ τῆς ἀποκεντρώσεως, ἃς ἡ Κυβέρνησις ἀνέγραψεν ἐν νομοθετήμασιν, ἅτινα ὑπέβαλεν ἐνώπιον ἡμῶν, ὅταν ὑπὸ τὴν πλέον μαύρην μορφὴν τῆς συγκεντρώσεως ἀφίνωμεν νὰ κινδυνεύσῃ νὰ γένηται νόμος τοῦ Κράτους τὸ κείμενον ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς νομοσχέδιον; Νομίζω, Κύριοι, ὅτι τὰ πάντα συντελοῦσιν εἰς τὸ νὰ τροπολογηθῇ τὸ νομοσχέδιον ὑπὸ τοὺς ὅρους, οὓς ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἀναπτύξω πρὸς ὑμᾶς. Διὰ τοῦτο ἐγὼ κατ’ ἀρχὴν μὲν εἶμαι ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, δηλαδὴ ἐπιθυμῶ τὸ μετακλητὸν τοῦ διορισμοῦ τῶν νομικῶν συμβούλων, θέλω ὅμως καταψηφίσει τὴν διάταξιν ἐκείνην, ἧς δυνάμει ἀνατίθεται τὸ τοιοῦτον δικαίωμα εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον.

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον;

§208ΑΛΕΞ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρῆλθεν ἡ ὥρα. Δὲν ὑπάρχει δὲ καὶ ἀπαρτία.

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας. Θ’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς τῶν Βουλευτῶν κατάλογος, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Ἀλεξ. Πονηροπούλου καὶ Π. Σάκκη· μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή).

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 1 καὶ 45′ μετὰ τὸ μεσονύκτιον).