1902.03.29

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 44

Τῆς 29 Μαρτίου 1902.

(Παρασκευή).

(Γενομένης ἀπαρτίας ἀναγινώσκονται καὶ μετὰ παρατήρησίν τινα τοῦ βουλευτοῦ κ. Α. Παπαγιαννακοπούλου συμπληρωθέντα ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ὀμὲρ Καδρῆς, διατελέσας ἐπὶ τεσσαρακονταετίαν κλητὴρ τοῦ ἐν Ἀλεξανδρείᾳ Γενικοῦ Προξενείου, δι’ ἀναφορᾶς του πρὸς τὴν Βουλήν, παρακαλεῖ νὰ τῷ χορηγηθῇ σύνταξις.

§2Κ. ΠΛΑΤΟΥΤΣΑΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν ταύτην, καὶ παρακαλῶ νὰ διαβιβασθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν πρὸς ἐνέργειαν τῶν δεόντων.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βασιλικὴ σύζυγος Εὐαγγέλου Σπανοῦ παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης τὴν ἀπαλλαγὴν τοῦ συζύγου αὐτῆς ἀπὸ τοῦ ὑπολοίπου τῆς ποινῆς του.

§4Α. ΡΙΚΑΚΗΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν ταύτην, καὶ παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν.

§5Ε. ΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, συνιστῶ τὴν αἴτησιν τῆς ἀναφερομένης συζύγου τοῦ Εὐαγγέλη Σπανοῦ, ὡς λίαν δικαίαν.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ γονεῖς καὶ οἱ κηδεμόνες τῶν μαθητῶν τῆς ἐν Ἀθήναις Ἐμπορικῆς Σχολῆς δι’ ἀναφορᾶς των πρὸς τὴν Βουλὴν παρακαλοῦσι νὰ ἐπιψηφισθῇ τὸ περὶ Ἐμπορικῶν Σχολῶν νομοσχέδιον. Οἱ κτηματίαι καὶ γεωργοὶ τῆς πόλεως Ἀγρινίου δι’ ἀναφορᾶς των πρὸς τὴν Βουλὴν παρακαλοῦσι: 1) ν’ ἀπαλλαγῶσι τῆς πληρωμῆς τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο· 2) νὰ χορηγηθῇ αὐτοῖς προθεσμία πρὸς καταβολὴν τῶν λοιπῶν φόρων μέχρι τοῦ προσεχοῦς Σεπτεμβρίου, καὶ 3) νὰ παραταθῇ ἡ δοθεῖσα πρὸς πληρωμὴν τῶν παλαιῶν χρεῶν προθεσμία.

§7Δ. ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης ἐπικαλοῦμαι ἰδιαζόντως τὴν προσοχὴν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς Βουλῆς. Ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ πόλις τοῦ Ἀγρινίου οὐδέποτε μέχρι τοῦδε παρεκάλεσε, προκειμένου περὶ φόρων, θέλετε πεισθῆ, ὅτι ἡ ἀναφορὰ αὕτη εἶναι λίαν δεδικαιολογημένη.

§8Α. ΣΚΑΛΤΣΟΔΗΜΟΣ. Πολλαὶ ἀναφοραὶ ἀπεστάλησαν ἐκ μέρους τῶν κατοίκων Ἀγρινίου. Θὰ παρακαλέσω δὲ καὶ ἐγὼ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως λάβῃ ταύτας ὑπ’ ὄψιν, διότι ὁμολογουμένως ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν ὅλα τὰ προϊόντα τοῦ Ἀγρινίου κατεστράφησαν ἐντελῶς. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς καὶ διατάξῃ τὴν ἀναστολὴν τῶν φόρων ἐπὶ τοῦ παρόντος. Πρέπει νὰ γνωρίζητε, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι τὸ Ἀγρίνιον οὐδέποτε κατέφυγεν εἰς τοιαύτας παρακλήσεις, ἀλλ’ ἤδη ἔφθασεν εἰς τοιοῦτον σημεῖον ἀνεχείας, ὥστε οἱ κάτοικοι κατήντησαν νὰ πωλῶσι τὸν σπόρον καὶ τοὺς βόας αὐτῶν, μόλις δὲ κατορθώνουν νὰ καλλιεργήσωσι τὰς γαίας αὐτῶν δι’ ἀλληλοβοηθείας. Ἡ ἀνέχεια αὐτῶν ἔφθασεν εἰς τὸ μὴ περαιτέρω, καὶ παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ σοβαρῶς ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀναφορὰν ταύτην, τὴν δὲ Βουλὴν νὰ συστήσῃ αὐτὴν εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν.

§9ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει διαβιβασθῆ ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν μετὰ συστάσεως τῆς Βουλῆς. Καμαρινιῶται, κάτοικοι Ἀθηνῶν, δι’ ἀναφορᾶς των παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν νὰ τοῖς χορηγηθῇ βοήθημά τι.

§11Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Οἱ Καμαρινιῶται δὲν εἶναι κάτοικοι Ἀθηνῶν, ἀλλ’ εἶναι κάτοικοι Καμαρίνης. Ὅτε ἐπὶ τοῦ πολέμου κατεστράφη τὸ χωρίον Καμαρίνα, ἐδόθη παρὰ τῆς τότε Κυβερνήσεως ἡ συμβουλὴ εἰς τοὺς πλείστους αὐτῶν, ὅτι ἠδύναντο νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὸ χωρίον των, ἵνα διατηρηθῇ ἐκεῖ ἓν κέντρον Ἑλληνικόν. Ἀλλὰ συγχρόνως ἐδόθη αὐτοῖς καὶ ἡ ὑπόσχεσις, ὅτι θὰ τοῖς δοθῇ βοήθημά τι πρὸς κατασκευὴν τῶν καταστραφεισῶν οἰκιῶν των. Ὑπετίθετο τότε, ὅτι ὀλιγώτεροι ἤθελον δυνηθῆ νὰ ἐπιστρέψωσιν εἰς τὴν Καμαρίναν, καὶ πλειότεροι θὰ ἔμενον εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ τοὐναντίον συμβαίνει. Ἐκτὸς ὅμως τῶν Καμαρινιωτῶν, συνῳκίσθησαν καὶ ἄλλοι, μὴ Καμαρινιῶται, ἐκ τῶν χωρίων τῶν παρακειμένων. Ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐπανῆλθον εἰς τὸ χωρίον, κατὰ συμβουλὴν τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως μὴ ἐρημωθῇ τὸ χωρίον, καὶ μὲ τὴν ὑπόσχεσιν, ὅτι θὰ τοῖς δοθῇ βοήθημα, ἵνα δυνηθῶσι νὰ ἐπισκευάσωσι τὰς καταστραφείσας οἰκίας των, εἶναι οἱ ζητοῦντες σήμερον τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ὑποσχέσεως τῆς τότε Κυβερνήσεως, καὶ παρακαλοῦντες τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Ἐσωτερικῶν νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀναφορὰν καὶ ἐκτελέσωσιν ὑπόσχεσιν, σπουδαιοτάτην ἐκπληροῦσαν ἐθνικὴν ἀνάγκην.

§12Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ γραμματισταὶ ὅλου τοῦ Κράτους, ἐλθόντες ἐνταῦθα κατὰ τὸν Σεπτέμβριον, ἵνα δώσωσι προαγωγικὰς ἐξετάσεις, συνέταξαν καὶ μοὶ ἐπέδωκαν ἀναφοράν, δι’ ἧς ζητοῦσι νὰ βελτιωθῇ γενικῶς ἡ θέσις αὐτῶν, καὶ ἰδίᾳ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς συντάξεως. Καταθέτω τὴν ἀναφορὰν ταύτην, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως νὰ τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, καὶ ὅταν προβῇ εἰς μέτρον τι διὰ τοὺς δημοδιδασκάλους, νὰ μὴ λησμονήσῃ καὶ τοὺς γραμματιστάς.

§13Α. ΠΕΤΑΛΑΣ. Καὶ ἐγὼ ὑποστηρίζω τὸ ζήτημα τῆς συντάξεως τῶν γραμματιστῶν· μοὶ φαίνεται δέ, ὅτι ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ μακαρίτου Πετρίδου εἶχε γείνῃ νομοσχέδιον, ὅπως ὑπαχθῶσι καὶ οὗτοι εἰς σύνταξιν.

§14Φ. ΝΕΓΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Καταθέτω τὸν φάκελον τὸν ἀφορῶντα τὸ ἔλλειμμα τῆς ἐν Μαράθῳ ἀποθήκης σταφιδοκάρπου, περὶ ἧς ἐγένετο λόγος χθὲς τὸ ἑσπέρας.

§15Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω ἀπάντησιν εἰς ἐπερώτησιν τοῦ βουλευτοῦ Κορινθίας κ. Πετρίδου περὶ μὴ ἐκτελέσεως πράξεως τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου ὑπὸ τοῦ νομάρχου Ἀργολίδος. Ἐπίσης καταθέτω τὸν φάκελον περὶ τῆς μισθώσεως τῶν λατομείων τῆς Μονῆς Πετράκη.

§16Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ βουλευτὴς κ. Δραγούμης εἶχε ζητήσει παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ καταθέσῃ πίνακα τῶν εἰσπραχθέντων προξενικῶν ἐσόδων κατὰ τὸ ἔτος 1901· διὰ τοῦτο ἐγώ, ὑπολαμβάνων ὅτι εἶχε κατατεθῇ ὁ πίναξ οὗτος, ἐζήτησα ἀντίτυπον αὐτοῦ ἀπὸ τὸ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ τοῦτο μὲ ἐπληροφόρησεν, ὅτι δὲν κατετέθη τοιοῦτος πίναξ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δηλώσῃ, ἐὰν θὰ καταθέσῃ πίνακα, καὶ πότε.

§17ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὁ πίναξ αὐτὸς ἀπεστάλη εἰς τὸ γραφεῖον τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους.

§18ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Δὲν ἔλαβον τοιοῦτον πίνακα. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν ἔλαβεν ὁ εἰσηγητὴς τῆς μειονοψηφίας,

§19ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Ὁ πίναξ ἔχει παρασκευασθῆ.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὔτε εἰς τὸ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς ὑπάρχει.

§21Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν συνετάχθη ὁ πίναξ, εὐκολώτατον νὰ κατατεθῇ αὔριον ἀντίγραφον αὐτοῦ, διότι τὸ σχέδιον αὐτοῦ ὑπάρχει ἐν τοῖς ἀρχείοις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν.

§22Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Καταθέτω σημείωμα, δι’ οὗ δίδεται ἀπάντησις εἰς ἐπερώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος περὶ τῶν δαπανῶν τῶν ἀστυνομιῶν τοῦ Κράτους κατὰ τὸ 1901. Ἐπίσης καταθέτω τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, δι’ ὧν δίδεται ἀπάντησις εἰς ἐπερώτησιν τοῦ βουλευτοῦ κ. Παπαγιαννακοπούλου, ἀφορῶσαν τὰ ἔξοδα ἀποζημιώσεως καὶ ὁδοιπορικῶν διαφόρων μηχανικῶν. Ἐπίσης σημείωμα, δι’ οὗ δίδεται ἀπάντησις εἰς ἐπερώτησιν τοῦ αὐτοῦ Βουλευτοῦ διὰ τὸ ἐκ δραχμῶν 470 ὀφειλόμενον ποσὸν πρός τινα κ. Παρώδην, ἀφορῶν τὸ μίσθωμα τοῦ νομαρχιακοῦ καταστήματος Κυκλάδων, καὶ οὐχὶ Ἀχαΐας, ὡς κατὰ λάθος ἐσημειώθη ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ.

§23Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Καπνοκοπτηρίου Πειραιῶς εἰργάζοντο ἐν αὐτῷ 70 ἕως 100 ἐργάται διακοσμηταὶ καὶ ποικιλταὶ τοῦ σιγαροχάρτου. Ἀλλὰ μετὰ τοῦτο, διὰ συμβάσεως, γενομένης μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τοῦ ἐν Κερκύρᾳ κ. Ἀσπιώτου, ἡ ἐργασία αὕτη ἀνετέθη εἰς τὸν ἐν λόγῳ κ. Ἀσπιώτην. Συνεπείᾳ τῆς συμβάσεως ταύτης οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἔπαυσαν ἐργαζόμενοι ἐν τῷ Καπνοκοπτηρίῳ Πειραιῶς, καθόσον ἡ διακόσμησις τῶν σιγαροφύλλων ἀνετέθη εἰς τὸν οἶκον Ἀσπιώτου. Τοῦτο ἐγένετο καὶ πρὸ τίνος χρόνου καὶ τελευταῖον διὰ προσθέτου συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Ἀσπιώτου καὶ τοῦ Δημοσίου, ἐξεδόθη δὲ καὶ ἐγκύκλιος τῆς 22 Νοεμβρίου 1901, καθ’ ἣν ἐκανονίσθησαν τὰ περὶ τούτου. Τὸ δικαίωμα τῆς πρώην καὶ τῆς νῦν Κυβερνήσεως πρὸς σύναψιν τοιαύτης συμβάσεως δὲν γνωρίζω κατὰ πόσον ἀπέρρεεν ἐκ τοῦ νόμου, οὐδ’ ἐξετάζω, ἂν τυχὸν ἡ Κυβέρνησις ὑπεχρεοῦτο εἰς σύμβασιν τοιαύτην. Ἀλλ’ ἐὰν τυχὸν ἐπεβάλλοντο ταῦτα, ἔδει βεβαίως νὰ ληφθῇ ἐν τῇ συμβάσει τῇ μετὰ τοῦ Ἀσπιώτου πρόνοια περὶ τῶν ἐργατῶν αὐτῶν, οἵτινες, ἐπὶ εἰκοσαετίαν σχεδὸν ὅλην ἐργαζόμενοι ἐν τῷ Καπνοκοπτηρίῳ Πειραιῶς περὶ τὴν διαποίκιλσιν καὶ τὴν διακόσμησιν τῶν σιγαροφύλλων, ἀπέβαλον πᾶσαν συνάφειαν πρὸς τὴν κοινωνίαν ἐν σχέσει πρὸς τὸ ἐπάγγελμα αὐτῶν. Καὶ ἑπομένως, ἐκβληθέντες τοῦ Καπνοκοπτηρίου, μένουσιν ἑκατὸν ἐργάται μετὰ τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν ἄνευ ἐργασίας ἐν Πειραιεῖ. Ἀφίνω, ὅτι ἡ τοιαύτη ἐνέργεια τῆς Κυβερνήσεως ἐπήνεγκε, κατὰ τὴν γνώμην τῶν καπνοπωλῶν Πειραιῶς, ζημίαν καὶ πρὸς αὐτοὺς, πρῶτον διότι, μετὰ τὴν σύμβασιν ταύτην, ἀπαγορεύεται ἡ λιθογράφησις σιγαροφύλλων ἔλαττον τῶν 100 ὀκάδων καπνοῦ, καὶ ἑπομένως καπνοπῶλαι οὐχὶ μεγάλης περιουσίας εἰσὶν ὑπόχρεοι νὰ συναρμολογῶσι τὸ σιγαρόχαρτον πρὸς 100 ὀκάδας καπνοῦ. Δεύτερον, οἱ καπνοπῶλαι Πειραιῶς παραπονοῦνται, ὅτι διὰ τῆς ἀναθέσεως τῆς ἐργασίας ταύτης τῆς διακοσμήσεως τῶν σιγαροφύλλων ἐν Κερκύρᾳ ζημιοῦνται, καθόσον δὲν εἶναι παρόντες ἐκεῖ, ὅπως ἐπιβλέπωσι τὴν ἔντεχνον διακόσμησιν τῶν σιγαροφύλλων. Περὶ πάντων τούτων καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον ἀναφορὰν τῶν ἐργατῶν διακοσμητῶν καὶ ποικιλτῶν Πειραιῶς, ὡς καὶ τῶν καπνοπωλῶν Πειραιῶς, παραπονουμένων ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ συμβάσει τῆς Κυβερνήσεως, καὶ παρακαλούντων, ὅπως, εἰ δυνατόν, ληφθῇ πρόνοια περὶ αὐτῶν.

§24Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§25ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐὰν θὰ ὁμιλήσητε ἐπὶ πολὺ, νὰ διακόψωμεν.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις μέχρι τῆς 9 καὶ 30′. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 8 μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 10 καὶ 30′ μ. μ., προεδρεύοντος τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Ν. Λεωνίδα).

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις.

§28ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Καταθέτω τὸν ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος ζητηθέντα πίνακα τῶν εἰσπράξεων ἐκ προξενικῶν τελῶν κατὰ τὸ ἔτος 1901.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσιτσάρας θὰ συνεχίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§30Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§31Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Ὀφείλω νὰ ποιήσωμαι κατὰ καθῆκον τὴν ἑξῆς ἀνακοίνωσιν πρὸς τὴν Βουλὴν· ὅτι ὁ κ. Λυκούδης προσῆλθε πρὸς ἐμὲ, καὶ ἐδήλωσεν, ὅτι, ἐὰν ἤθελε θεωρηθῆ, ὅτι ἐκ τῆς ἀνταλλαγῆς ταύτης προῆλθεν ἢ ἠδύνατο νὰ προέλθῃ ζημία τις εἰς τὴν Μονὴν, εἶναι πρόθυμος, λαμβάνων τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον κατέβαλε, δηλ. 18,000 δραχμὰς, ν’ ἀποδώσῃ τὸ κτῆμα εἰς τὴν Μονήν. Ὀφείλω νὰ γνωστοποιήσω τὴν δήλωσιν ταύτην, διότι νομίζω, ὅτι εἶναι εἰλικρινὴς ὁμολογία, ὅτι οὐδέποτε ὁ κ. Λυκούδης διενοήθη νὰ προσβάλῃ τὰ δικαιώματα τῆς Μονῆς. Ἐγὼ δὲ δύναμαι νὰ προσθέσω, ὅτι νομικὸς σύμβουλος, ὁ ὁποῖος ὑπερήσπισε δικαιώματα καὶ συμφέροντα ἑκατομμυρίων δραχμῶν τοῦ Δημοσίου, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προβῇ εἰς πράξεις ἐπιβλαβεῖς διὰ ποσὸν τοιοῦτον.

§32ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Βεβαίως, βεβαίως.

§33ΕΤΕΡΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἶναι ἐγνωσμένης τιμιότητος ὁ κύριος Λυκούδης.

§34Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§35ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἐπὶ τόσον, κύριοι συνάδελφοι, σοβαροῦ ζητήματος θὰ ἐπεθύμουν τὸν ἔλεγχον αὐστηρὸν μὲν, ἀλλ’ ἀκριβῆ καὶ δίκαιον. Δυστυχῶς οὐδὲν τούτων ἔλαβε χώραν. Ἀνακρίβειαι ἐπὶ ἀνακριβειῶν, δύναμαι δὲ νὰ εἴπω καὶ συκοφαντίαι ἐπὶ συκοφαντιῶν ἠκούσθησαν δυστυχῶς ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης καὶ κατ’ ἰδιωτῶν καὶ κατὰ λειτουργῶν τῆς Πολιτείας...

§36Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§37ΣΤΑΗΣ. Λυποῦμαι, ἐπαναλέγω, διότι τοιοῦτον ζήτημα, ὑψίστης σπουδαιότητος, δὲν ἦλθεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἐν εὐθέτῳ στιγμῇ, καὶ ὑπ’ ἀνδρῶν δυναμένων νὰ διαχειρισθῶσιν αὐτὸ, διότι ἀναμφιβόλως θὰ ἦτο δυνατὸν ἐκ συζητήσεως σοβαρᾶς νὰ προκύψῃ ὠφέλεια καὶ διὰ τὴν Ἐκκλησίαν καὶ διὰ τὴν Πολιτείαν. Ὅτε τὸ πρῶτον ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ἐνεφανίσθην ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, εἰσήγαγον τὴν 17 Νοεμβρίου 1900 νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπεδιώκετο ἡ βελτίωσις τῆς διαχειρίσεως τῶν περιουσιῶν τῶν Μονῶν τοῦ Κράτους· ἐν τῇ εἰσηγητικῇ δ’ ἐκθέσει αὐτοῦ ῥητῶς ἀνεφέρετο, ὅτι, «ὡς διοικοῦνται σήμερον αἱ Μοναὶ, οὐδεμιᾶς ηὔξησεν ἡ περιουσία, ἀπ’ ἐναντίας πολλῶν ἐξ αὐτῶν ἡ περιουσία ὑπέστη μείωσιν οὐσιώδη. Μοναὶ ἀφνειαὶ εἶδον μετὰ μικρὸν ἀπαλλοτριουμένας τὰς ἀκινήτους κτήσεις τῶν ἄνευ ἀνάγκης, πολλαὶ περιῆλθον εἰς ἀπόλυτον ἔνδειαν, ἐλαχίστων οἱ προϋπολογισμοὶ ἀναγράφουσι περισσεύματα, καὶ ταῦτα ἀποδεικνυόμενα εἰκονικὰ ἐκ τῶν ἀπολογισμῶν...» κτλ. Οἱ προϋπολογισμοὶ τῶν Μονῶν τοῦ Κράτους, ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν, κατὰ τὸ 1901 φέρουσιν ἔσοδα δρ. 2,966,889. Τὰ τρία ταῦτα ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα θὰ ἦτο δυνατὸν διὰ καταλληλοτέρας διαχειρίσεως νὰ ἀνέλθωσιν εἰς 5,000,000, δαπανῶνται ἀσκόπως. Δυστυχῶς δὲν συνεζητήθη τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο δυνατὸν, τροποποιούμενον ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ σώσῃ τὰς περιουσίας τῶν Μονῶν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ συντελέσῃ εἰς βελτίωσιν τῶν τῆς Ἐκκλησίας διὰ τῆς μορφώσεως καὶ μισθοδοτήσεως κλήρου ἀξίου τῆς ὑψηλῆς αὑτοῦ ἀποστολῆς...

§38Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Πάντοτε οἱ νόμοι πταίουν.

§39ΣΤΑΗΣ. .. Δὲν ἀμφισβητῶ ἑπομένως τὸ γεγονὸς, ὅτι ἡ διαχείρισις τῶν περιουσιῶν τῶν Μονῶν δὲν εἶναι οἵα ἔπρεπε νὰ ἦναι· λαμβάνω ὅμως τὸν λόγον, ἵνα δικαιολογήσω τρεῖς πράξεις, τὰς ὁποίας ἐγὼ, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ἐξετέλεσα, καὶ τὰς ὁποίας τὴν ἑσπέραν ταύτην ἤκουσα ἐπικρινομένας. Περὶ τῶν ἄλλων, τῶν λεχθέντων, τὰ ὁποῖα ἦσαν ἐντελῶς ἀνακριβῆ, καὶ τὰ ὁποῖα δὲν ἀφεώρων τὴν ἐμὴν ὑπουργίαν, νομίζω, ὅτι δὲν ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ δώσω λόγον. Ἀλλ’ ἵνα ἡ Βουλὴ ἐννοήσῃ τὰ θέματα, περὶ ὧν θὰ ὁμιλήσω, ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ εἴπω, ὅτι ὁ πρῶτος, τὸν ὁποῖον ἐσυκοφάντησε, κατὰ τὴν γνώμην μου, ὁ προλαλήσας, εἶναι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος βουλευτὴς, ὁ κ. Θ. Π. Δηλιγιάννης. Λέγω δὲ, ὅτι τὸν ἐσυκοφάντησε, διότι, ἐνῷ νομιμωτάτην ἐνήργησε πρᾶξιν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ὁ προλαλήσας ἐθεώρησεν αὐτὴν ὡς παράνομον καὶ ὡς καταστρεπτικὴν τῶν συμφερόντων τῶν Μονῶν. Ἠκούσατε, πῶς διελαλήθη καὶ πῶς ἐχαρακτηρίσθη ὡς μέγα σκάνδαλον ἡ ὑπόθεσις τοῦ κτήματος τοῦ καλουμένου «Διόνυσος». Ἴσως ἀνεγνώσατε πόσα ἔγραψαν αἱ ἐφημερίδες, καὶ ἠκούσατε πόσα εἶπε καὶ ὁ προλαλήσας. Ὁ «Διόνυσος» εἶναι κτῆμα παμμέγιστον παρὰ τὸν δῆμον Μαραθῶνος, ἐπὶ τοῦ βορείου μέρους τοῦ Πεντελικοῦ ὄρους. Ἔχω ἀνὰ χεῖρας ἐπίσημον ἀντίγραφον τοῦ ὑπ’ ἀριθμὸν 19046 τῆς 19 Ἀπριλίου 1893 συμβολαίου τοῦ συμβολαιογράφου Ἀθηνῶν Τασοῦ Οἰκονόμου μεταξὺ τοῦ τελευταίου κατόχου τοῦ κτήματος τούτου καὶ τοῦ Ἡγουμενοσυμβουλίου τῆς Μονῆς Πετράκη...

§40Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ποῖος εἶναι ὁ τελευταῖος κάτοχος;

§41ΣΤΑΗΣ. Ἔχετε μικρὰν ὑπομονὴν μετ’ ὀλίγον θὰ τὸ εἴπω. Ἔκαμα τὴν παρέκβασιν ταύτην, ἵνα βεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι πᾶν ὅ,τι λέγω στηρίζεται ἐπὶ ἐπισήμων ἐγγράφων. Πρὸ τοῦ 1835 ὁ Ι. Παπαρρηγόπουλος ἠγόρασε τὸν Διόνυσον ἀντὶ 5,250 γροσίων...

§42Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀπὸ ποῖον τὸν ἠγόρασε;

§43ΣΤΑΗΣ. Δὲν γινώσκω. Ἴσως ἀπὸ Τούρκους· διότι πρόκειται περὶ ἀγορᾶς πρὸ τοῦ 1835. Κατὰ τὸ 1872 ὁ κ. Βερσῆς ἠγόρασε τὸ κτῆμα τοῦτο ἀπὸ τὸν Ι. Παπαρρηγόπουλον ἀντὶ δρ. 18,500 διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 28215 συμβολαίου τοῦ συμβολαιογράφου Ἀθηνῶν Στεφάνου Ταβανάκη. Ὁ κ. Βερσῆς ἦτο κύριος καὶ τοῦ παρακειμένου τῷ «Διονύσῳ» κτήματος τῆς «Σταμάτας». Ἀμφότερα τὰ κτήματα ταῦτα ὁ Βερσῆς ἐπώλησεν εἰς τὴν Εὐφροσύνην σύζυγον Δ. Ε. Σούτσου, τὸ γένος Μαύρου, κατὰ τὸ ἔτος 1877, μετὰ τὸν θάνατον δ’ αὐτῆς περιῆλθον, κληρονομικῷ δικαιώματι, εἰς τὴν μητέρα καὶ τοὺς ἀδελφοὺς Μαύρου, παρὰ τῶν ὁποίων κατὰ τὸ 1883 ἠγόρασε καὶ τὸν «Διόνυσον» καὶ τὴν «Σταμάταν» ὁ Α. Ἠλιόπουλος, ὁ ὁποῖος κατεῖχε καὶ ἐνέμετο αὐτά. Ἡ Μονὴ Πετράκη ἤγειρεν ἀξιώσεις περὶ διεκδικήσεως τοῦ ἑνὸς τρίτου ἐξ ἀδιαιρέτου τοῦ κτήματος «Διόνυσος». Ἐπὶ πολλὰ ἔτη ἐξηκολούθησε δικαστικὸς ἀγὼν — χάριν τοῦ ὁποίου πολλὰ ἐδαπάνησεν ἡ Μονὴ — μεταξὺ αὐτῆς καὶ τῶν διαφόρων κατόχων. Ἐπὶ τέλους κατὰ τὸ 1893 ἐγένετο τὸ συμβιβαστικὸν συμβόλαιον, τὸ ὁποῖον ἀνέφερα, μεταξὺ τοῦ τελευταίου κατόχου κυρίου Ἠλιοπούλου καὶ τῆς Μονῆς Πετράκη πρὸς κατάργησιν τῆς δίκης. Τὴν συμβιβαστικὴν λύσιν ἐνέκρινε τὸ Ὑπουργεῖον. Ἡ συμβιβαστικὴ ὅμως αὕτη λύσις ἐγένετο ὑπὸ διαλυτικὸν ὅρον, καθ’ ὃν ὁ κύριος Ἠλιόπουλος ὤφειλεν ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας νὰ ἐλευθερώσῃ ἀπὸ ὑποθήκης τὸ μέρος τοῦ κτήματος Βρανᾶ, ὅπερ παρεχώρει εἰς τὴν Μονὴν πρὸς κατάργησιν τῆς δίκης. Ἡ προθεσμία αὕτη ἔληξε, χωρὶς νὰ ἐξαλειφθῇ ἡ ὑποθήκη. Τότε ὁ κ. Ἠλιόπουλος ἐζήτησε τρίμηνον παράτασιν τῆς προθεσμίας ταύτης παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς ἠδύνατο νὰ μὴ χορηγήσῃ τὴν παράτασιν ταύτην, καὶ ἑπομένως νὰ διαλύσῃ τὸν συμβιβασμὸν, καὶ νὰ ἐπαναλάβῃ τὴν δίκην μεταξὺ τοῦ Α. Ἠλιοπούλου καὶ τῆς Μονῆς. Ἀλλ’ ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἐχορήγησε τὴν τρίμηνον παράτασιν πρὸς ἐξάλειψιν ὑποθήκης 60,000 δραχμῶν. Διετέλει δὲ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ὁ ἀξιότιμος κύριος Θ. Π. Δηλιγιάννης. Ἰδοὺ πῶς ἔχει ἡ ὑπ’ ἀριθ. 1494 τῆς 17 Μαρτίου 1897 ἐγκριτικὴ διαταγὴ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως πρὸς τὸν νομάρχην Ἀττικῆς ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης (ἀναγινώσκει): «Εἰς ἀπάντησιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1514 καὶ ἀπὸ 6 λήξαντος μηνὸς ὑμετέρου ἐγγράφου περὶ ἐγκρίσεως τριμήνου ἔτι προθεσμίας εἰς τὸν Α. Ἠλιόπουλον, ὅπως ἐν τῷ μεταξὺ δυνηθῇ νὰ προσαγάγῃ τὰ ἀναγκαῖα πιστοποιητικὰ τῆς ἄρσεως τῶν βαρυνουσῶν ὑποθηκῶν τὸ κτῆμα Βρανᾶ, περιελθὸν συνεπεία συμβιβαστικῆς λύσεως εἰς τὴν Μονὴν Ἀσωμάτων ἢ Πετράκη, γνωρίζομεν ὑμῖν, ὅτι, λαβόντες ὑπ’ ὄψιν τὸ ὑπ’ ἀριθ. 8136 καὶ ἀπὸ 16 Ἀπριλίου 1893 ἡμέτερον ἔγγραφον, δι’ οὗ ἐνεκρίθη τὸ διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 6016 τῆς 14 Ἀπριλίου 1893 ὑμετέρου ἐγγράφου ὑποβληθὲν σχέδιον συμβολαίου πρὸς λύσιν τῆς μεταξὺ Α. Ἠλιοπούλου καὶ ἱερᾶς Μονῆς Ἀσωμάτων διαφορᾶς, τὸ ὑπ’ ἀριθ. 16028 καὶ ἀπὸ 12 Ὀκτωβρίου 1894 ἡμέτερον ἔγγραφον, δι’ οὗ ἐνεκρίθη τὸ συναφθὲν συμβόλαιον συμβιβασμοῦ, κατὰ τὴν ἀνωτέρω ὑπ’ ἀριθ. 8136 τῆς 16 Ἀπριλίου ἡμετέραν διαταγήν, ἐνώπιον τοῦ συμβολαιογράφου Ἀθηνῶν Τ. Ν. Οἰκονόμου, φέρον ἀριθ. 19046 καὶ ἡμερομηνίαν 19 Ἀπριλίου 1893, πρὸς δὲ τὴν ὑπ’ ἀριθ. 19345 καὶ ἀπὸ 8 Ἰουλίου 1893 συμβολαιογραφικὴν πρᾶξιν τοῦ συμβολαιογράφου Τ. Οἰκονόμου, δι’ ἧς ὁ Ἀσημάκης Ἠλιόπουλος διὰ πράξεως τοῦ ἐν Κυδωνίαις προξένου τῆς Ἑλλάδος ἀπεδέξατο καὶ ἐνέκρινε τὸ ὑπ’ ἀριθ. 19046 καὶ ἀπὸ 19 Ἀπριλίου 1893 συμβόλαιον..., ἐγκρίνομεν ἵνα δοθῇ τῷ Α. Ἠλιοπούλῳ τρίμηνος ἔτι προθεσμία, κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ ἐνώπιον τοῦ συμβολαιογράφου Τ. Ν. Οἰκονόμου τῇ ἡμετέρᾳ ἐγκρίσει συνταχθέντος ὑπ’ ἀριθμὸν 23861 τῆς 20 Ἰανουαρίου 1897 συμβολαίου μεταξὺ τοῦ Ἡγουμενοσυμβουλίου τῆς Μονῆς Ἀσωμάτων ἢ Πετράκη καὶ τοῦ Γεωργίου Ἠλιοπούλου, πληρεξουσίου τοῦ Ἀσημάκη Ἠλιοπούλου, ὅπως ἄρῃ τὰς βαρυνούσας τὸ κτῆμα Βρανᾶ ὑποθήκας. Ἡ ἔγκρισις αὕτη παρέχεται ὑπὸ τὸν ὅρον, ἂν ἐντὸς τῆς τριμήνου προθεσμίας μὴ ἐκτελέσῃ ὁ Α. Ἠλιόπουλος τὸν τελευταῖον διαλυτικὸν ὅρον τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 19046 τῆς 19 Ἀπριλίου 1893 συμβολαίου τοῦ συμβολαιογράφου Ἀθηνῶν Τασοῦ Οἰκονόμου, νὰ προβῇ ἡ Μονὴ Πετράκη ἄνευ ἀναβολῆς εἰς τὴν ἐξασφάλισιν τῶν ἑαυτῆς συμφερόντων διὰ τῆς δικαστικῆς ὁδοῦ.» Θ. Π. Δηλιγιάννης.» Ἐρωτῶ, κύριοι Βουλευταὶ, ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος βουλευτὴς κύριος Θ. Π. Δηλιγιάννης, ἦτο ἱκανὸς νὰ παραβλάψῃ τὰ συμφέροντα τῆς Μονῆς χάριν ἰδιώτου; Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι δὲν ἠδύνατο.

§44Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἔχω ἐπιθυμίαν νὰ χωρίσω τὴν τύχην μου ἀπὸ τὴν τύχην σας, ἑπομένως κηρύσσομαι ὑπεύθυνος διὰ τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ἀνεγνώσατε, ἀλλὰ κεχωρισμένως ἀπὸ ὑμᾶς. Δότε ὑμεῖς λόγον, καὶ ἔπειτα φροντίζομεν περὶ τῶν ἄλλων.

§45ΣΠ. ΣΤΑΗΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ περιθρύλητος ὑπόθεσις τοῦ «Διονύσου», τὴν ὁποίαν αἱ ἐφημερίδες ἀπέδιδον εἰς ἐμέ, ὡς Ὑπουργόν, καὶ τὴν ὁποίαν παρέστησεν ὁ προλαλήσας ὡς σκανδαλώδη, καὶ περὶ τῆς ὁποίας ἄρθρα πύρινα, μὲ τὴν ἐπιγραφὴν «τὰ σκάνδαλα», ἔγραφε τὴν 8 Ἰανουαρίου ἐνεστῶτος ἔτους καὶ αὐτὴ ἡ «Πρωΐα», ῥητῶς ἀναφέρουσα, ὅτι «διὰ τοιαύτης ἀνταλλαγῆς περιῆλθεν εἰς τὴν κυριότητα Ἠλιοπούλου τινὸς τὸ κατὰ τὴν βόρειον κλιτὺν τοῦ Πεντελικοῦ λατομεῖον, ὅπερ παρεχωρήθη εἰς τὴν ἐκμετάλλευσιν Ἀγγλικῆς ἑταιρείας.» Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὰ τοιαῦτα ζητήματα πρέπει νὰ ἐξετάζωνται μετὰ μεγάλης προσοχῆς οὐ μόνον χάριν τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα ἐμμέσως ἐνδιαφέρονται, ἀλλὰ καὶ χάριν τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς Βουλῆς, καὶ πρὸ πάντων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διότι ἄλλως ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος καταπίπτει. Ἠκούσατε τὸν προαγορεύσαντα εἰπόντα, ὅτι τὰ τῆς ὑποθέσεως «Διονύσου» ἐγένοντο ἄνευ ἐγκρίσεως τοῦ Ἡγουμενοσυμβουλίου, — ὅπερ ἀνακριβὲς, — ὅτι περιουσία ἀξίας 20 ἑκατομμυρίων δραχμῶν ἡρπάγη, — ὅπερ ψευδὲς, — ὅτι ἓν ἄλλο ἑκατομμύριον ἐπρόκειτο νὰ δαπανηθῇ διὰ τὴν οἰκοδομὴν τῆς Μονῆς, — ὅπερ ἀναληθές, — ὅπως πρόσωπά τινὰ ὠφεληθῶσι. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι, χάριν ἡμῶν αὐτῶν, ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀκριβολογῶμεν...

§46Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ἐγὼ οὐδένα ἐπείραξα· ὡμίλησα κοσμίως.

§47ΣΤΑΗΣ. Ἐγὼ δὲν νομίζω, ὅτι δικαιούμεθα νὰ λέγωμεν, ὅτι κοσμίως ὁμιλοῦμεν, ὅταν λέγωμεν, ὡς πρὸ μικροῦ εἴπετε, ἢ ἀφήσατε νὰ ἐννοηθῇ, ὅτι ὁ εἷς τῶν πραγματογνωμόνων, ὁ ἔχων 14 ἢ 15 τέκνα, συνετέλεσε χάριν ἰδίας ὠφελείας εἰς τὰς δύο ἀνταλλαγὰς, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐπὶ τῆς ὑπουργίας μου, καὶ περὶ ὧν θὰ ὁμιλήσω.

§48Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ἑκατὸν χιλιάδες δραχμαὶ αἱ δύο ἀνταλλαγαί!

§49ΣΤΑΗΣ. Ὡμίλησεν ὁ προλαλήσας περὶ βορβόρου, περὶ ὀνύχων ὀξέων, περὶ ἁρπακτικῶν βλεμμάτων, περὶ κλοπῶν, ἀλλὰ δὲν ἀνέφερεν οὐδὲ μίαν κἄν πρᾶξιν ὡρισμένην, δικαιολογοῦσαν τὰς κρίσεις του ταύτας. Ἀνέφερεν ἀορίστως τὴν ἀνταλλαγὴν τοῦ οἰκοπέδου τοῦ ἀξιοτίμου κ. Λουκούδη καὶ τὴν ἀνταλλαγὴν ἄλλου οἰκοπέδου τῆς αὐτῆς Μονῆς μὲ τὰς φυλακὰς Τριγγέτα, ἀλλὰ δὲν ὑπέδειξε, ποῦ ἔγκειται ὁ βόρβορος καὶ αἱ καταχρήσεις, ἐνῷ εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ καταδείξῃ ταῦτα εἰς τὴν Βουλήν, ἵνα μὴ μείνωσι διὰ λογαριασμόν του. Ἐὰν δὲ δὲν ἦτο εἰς κατάστασιν νὰ μελετήσῃ τὰ εἰς τὴν Βουλήν κατατεθέντα ἔγγραφα, ἔπρεπε νὰ παραιτηθῇ τῆς ἀναπτύξεως τῆς ἐπερωτήσεώς του, μεθ’ ὅλας τὰς ἀπειλὰς, τὰς ὁποίας τοσάκις εἶχε προαναγγείλει. Δὲν εἶναι τοῦ παρόντος νὰ ἐξετάσω κατ’ ἀρχὴν τὸ ζήτημα, ἂν ἐπιτρέπεται ἡ ἐκποίησις καὶ ἡ ἀνταλλαγὴ κτημάτων μοναστηριακῶν· οὐχ ἧττον εἶμαι ὑποχρεωμένος, ἐπειδὴ ὁ προλαλήσας εἶπεν, ὅτι οὐδεμίαν διάταξιν ἐπιτρέπουσαν τοῦτο γινώσκει, νὰ ἀναφέρω τὸ Βασιλικὸν Διάταγμα τῆς 28 Ἰουλίου 1858 περὶ κανονισμοῦ τῶν Μοναστηρίων, οὗ τὸ νόμιμον κῦρος καὶ ὁ Ἄρειος Πάγος καὶ νόμοι νεώτεροι ἀνεγνώρισαν. Κατὰ τὸ ἄρθρον Θʹ τοῦ εἰρημένου Διατάγματος, «ἡ ἀκίνητος μοναστηριακὴ περιουσία εἶναι ἀναπαλλοτρίωτος, καὶ μόνον πρὸς θεραπείαν ἀναποφεύκτου ἀνάγκης, ἢ διὰ προφανῆ τοῦ Μοναστηρίου ὠφέλειαν, ἐξ οἰκονομικῶν ἀπορρέουσαν λόγων, δύναται ν’ ἀπαλλοτριωθῇ μοναστηριακὸν κτῆμα δι’ ἐκποιήσεως, ἢ δι’ ἀνταλλαγῆς». Ἰδοὺ λοιπόν, ὅτι κατὰ τὸ νομοθετικὸν τοῦτο Διάταγμα ἐπιτρέπεται ἡ ἐκποίησις καὶ ἡ ἀνταλλαγὴ μοναστηριακοῦ κτήματος ἐν ὡρισμέναις περιπτώσεσι. Δύναμαι δὲ νὰ ἐπικαλεσθῶ πράξεις πολλὰς ἐκποιήσεων καὶ ἀνταλλαγῶν μοναστηριακῶν κτημάτων, ἵνα δείξω, ὅτι οὐδέποτε ἠμφισβητήθη τὸ κῦρος τῶν πράξεων τούτων. Κατ’ ἐμέ, ἐὰν πάντες οἱ νόμιμοι τύποι διετηρήθησαν κατὰ τὰς πράξεις ταύτας, ἐὰν τουτέστιν ἐξεπληρώθησαν πᾶσαι αἱ διατυπώσεις τοῦ ἄρθρου Θʹ, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέγνωσα, δὲν δικαιούμεθα, καὶ ἐὰν δυσμενῶς διακείμεθα πρὸς τὸν ἐγκρίναντα Ὑπουργόν, νὰ ἐπικρίνωμεν αὐτάς. Δὲν δικαιοῦμαι, φρονῶ, νὰ κατηγορήσω ἐγὼ τοῦ κατὰ τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1895 Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως διὰ τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν δύο οἰκοπέδων τῆς Μονῆς Πετράκη παρὰ τὸν σιδηροδρομικὸν σταθμὸν Ἀμαρουσίου διὰ τῶν δύο ἐνυποθήκων γηπέδων τοῦ Ἰωάννου Πάνου ἐν θέσει Μαρμάρι τῆς αὐτῆς κωμοπόλεως, ἐν ὅσῳ δὲν ἔχω ἀποδείξεις, ὅτι ἡ ἀνταλλαγὴ αὕτη ἐγένετο ἐπὶ βλάβῃ τῶν συμφερόντων τῆς Μονῆς Πετράκη. Τὸ περὶ τῆς ἀνταλλαγῆς ταύτης ὑπὸ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ μακαρίτου Πετρίδου δημοσιευθὲν ἐν τῷ ὑπ’ ἀριθ. 98 φύλλῳ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως τῆς 9 Ὀκτωβρίου 1895 Β. Διάταγμα εἶναι δι’ ἐμὲ ἀπρόσβλητον, ἐὰν ἐτηρήθησαν αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου Θʹ τοῦ Β. Διατάγματος τῆς 28 Ἰουλίου 1858. Τὸ Βασιλικὸν τοῦτο Διάταγμα, ἵνα γένηται ἀνταλλαγὴ, ἀπαιτεῖ νὰ ἐνεργηθῇ «προηγουμένη τεχνικὴ καταμέτρησις, διαγραφὴ καὶ ἔνορκος ἐκτίμησις τῶν ἀνταλλακτέων κτημάτων, καὶ νὰ γνωμοδοτήσῃ ὁ ἁρμόδιος νομάρχης ὑπὲρ τῆς ἀνταλλαγῆς.» Ἂν ταῦτα ἐνεργήθησαν νομίμως, οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κατακρίνῃ τὸν ἐγκρίναντα τὴν ἀνταλλαγὴν Ὑπουργόν. Ἐὰν οἱ πραγματογνώμονες, οἱ διορισθέντες μὲν διὰ πράξεως ὑπουργικῆς, ὁρκισθέντες δὲ ἐνώπιον τοῦ ἁρμοδίου Δικαστηρίου πρὸς ἐφαρμογὴν τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου Θʹ τοῦ Β. Διατάγματος τοῦ 1858, ἐνήργησαν ἐπὶ βλάβῃ τῶν συμφερόντων τῆς Μονῆς, ἐπικαλεσθῆτε τὸ ἄρθρον 440 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, κατὰ τὸ ὁποῖον «μὲ φυλάκισιν τὸ πολὺ ἑνὸς ἔτους τιμωροῦνται πραγματογνώμονες καὶ ἐκτιμηταὶ ἐπισήμως διωρισμένοι, οἵτινες εἰς πράγματα μὴ διαφιλονικούμενα ἐνώπιον τοῦ Δικαστηρίου ζημιοῦσί τινα ἐκ προθέσεως διὰ τῆς γνωμοδοτήσεώς των ἢ δι’ ἐπίτηδες ὑπερτιμήσεως.» Ὁ προλαλήσας, Κύριοι, σαφῶς εἶπεν, ὅτι οἱ διορισθέντες πραγματογνώμονες καὶ ἐκτιμηταὶ ἐκ προθέσεως ὑπετίμησαν τὴν ἀξίαν τοῦ οἰκοπέδου τοῦ ἀνταλλαγέντος μεταξὺ τῆς Μονῆς Πετράκη καὶ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἐμμανουὴλ Λυκούδη...

§50Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Τὰ ἔγγραφα τὸ λέγουν αὐτό, ὄχι ἐγώ.

§51ΣΤΑΗΣ. Τὰ ἔγγραφα δὲν λέγουσι τοιοῦτόν τι. Προτιμότερον δι’ ὑμᾶς εἶναι νὰ μὴ μὲ διακόπτητε. Ἐλέγετε πρὸ μικροῦ, ὅτι ἡ τιμὴ τοῦ πήχεως τοῦ οἰκοπέδου τοῦ κ. Λυκούδη ὡρίσθη ὑπὸ τῶν πραγματογνωμόνων εἰς 14 δραχμάς, ἐνῷ ἡ ἀξία τοῦ παρακειμένου οἰκοπέδου εἶναι 25 δραχμῶν κατὰ πῆχυν. Οὐδὲν τούτου ψευδέστερον. Δὲν θέλω νὰ ἀποδώσω εἰς τὸν προλαλήσαντα κακὴν πρόθεσιν, ἀλλὰ πλάνην προελθοῦσαν ἐξ ἐπιπολαίου μελέτης τῶν κατατεθέντων ἐγγράφων. Ὁ πῆχυς τοῦ παρακειμένου τῷ οἰκοπέδῳ τοῦ κ. Λυκούδη οἰκοπέδου δὲν ἔχει ἀξίαν δρ. 25, ὡς εἶπεν ὁ προλαλήσας...

§52Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. 24.

§53ΣΤΑΗΣ. Οὐχὶ 24, ἀλλὰ 18. Ὡρίσθη δὲ αὕτη ἐν δημοσίῳ πλειστηριασμῷ, καὶ κατόπιν ἐπιμόνου ἀνταγωνισμοῦ, χωρὶς οὐδεμία νὰ γείνῃ μετὰ ταῦτα, πρὸ τῆς ἐγκρίσεως δηλαδή, νέα προσφορά. Ἀνάγκη δὲ νὰ προσθέσω, ὅτι τὸ οἰκόπεδον, τὸ προσενεχθὲν ἐπ’ ἀνταλλαγῇ, τοῦ κ. Λυκούδη, οὗ ἡ τιμὴ ὡρίσθη ἀντὶ 15 δραχ. κατὰ πῆχυν, ἀπέχει δώδεκα περίπου βήματα τῶν παραθύρων τοῦ «Αἰγινητείου» νοσοκομείου. Κατὰ 3 λοιπὸν δραχμὰς εἶναι κατωτέρα ἡ τιμὴ τοῦ πήχεως τοῦ οἰκοπέδου τοῦ κυρίου Λυκούδη τῆς τιμῆς τοῦ πήχεως τοῦ παρακειμένου οἰκοπέδου, τοῦ ἐν δημοσίῳ πλειστηριασμῷ καὶ πεισματώδει διαγωνισμῷ ἀγορασθέντος. Οἰκόπεδον δὲ γειτνιάζον εἰς νοσοκομεῖον, γνωρίζετε ποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ μέλλον. Ἐπειδὴ δὲ ὁ προλαλήσας εἶπεν, ὅτι ἡ τιμὴ τοῦ πήχεως τοῦ παρακειμένου οἰκοπέδου τῷ τοῦ κ. Λυκούδη εἶναι δραχ. 24, πρέπει νὰ σᾶς ἐξηγήσω, πῶς εὗρε τὸν ἀριθμὸν τοῦτον. Οἱ αὐτοὶ πραγματογνώμονες ὥρισαν εἰς δρ. 24 καὶ 50 λεπτὰ τὴν τιμὴν τοῦ οἰκοπέδου τοῦ παρακειμένου τῷ «Εὐαγγελισμῷ», τὸ ὁποῖον ἀντηλλάγη μὲ τὴν οἰκίαν Τριγγέτα, καὶ τὴν ὁποίαν ἀνταλλαγὴν ἐπὶ πολὺ ἐδίστασα νὰ ἐγκρίνω, διότι ἐθεώρουν, ὅτι ἐπὶ βλάβῃ τῶν συμφερόντων τοῦ ἰδιώτου, καὶ οὐχὶ τῆς Μονῆς, εἶχε γείνῃ ἡ ἐκτίμησις. Τὴν τιμὴν ἑπομένως τοῦ οἰκοπέδου τοῦ παρακειμένου τῷ «Εὐαγγελισμῷ» ἐξέλαβεν, ὑποθέτω, ὁ προλαλήσας ὡς τὴν τιμὴν τοῦ οἰκοπέδου τοῦ παρακειμένου τῷ «Ἀρεταιείῳ» νοσοκομείῳ. Γινώσκετε δὲ πάντες, ποία ἡ ἀπόστασις μεταξὺ τῶν δύο τούτων εὐαγῶν καταστημάτων. Ἀλλὰ πρὶν ἢ ἐξετάσω τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν φυλακῶν Τριγγέτα πρὸς τὸ παρακείμενον τῷ νοσοκομείῳ «Εὐαγγελισμῷ» γήπεδον, ὑποχρέωσιν ἔχω νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις περὶ τῆς πρώτης ἀνταλλαγῆς τοῦ οἰκοπέδου τοῦ κ. Λυκούδη μετὰ τοῦ οἰκοπέδου τῆς Μονῆς. Τὴν 23 Μαρτίου τοῦ 1901 ἐδημοσιεύθη ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως προκήρυξις τοῦ νομάρχου Ἀττικῆς, διὰ τῆς ὁποίας ἐξετίθεντο εἰς δημόσιον πλειστηριασμὸν 8 οἰκόπεδα τῆς Μονῆς Πετράκη, ἐγκρίσει τοῦ Ὑπουργείου. Τὰ οἰκόπεδα ταῦτα κεῖνται, ὡς εἶπεν ὁ προλαλήσας, παρὰ τὴν ἔπαυλιν τοῦ κυρίου Θὼν καὶ τοῦ κ. Ῥικάκη, καὶ ἀποτελοῦσι τὸ γνωστὸν τριγωνικὸν κοίλωμα, τὸ ὑπὸ τῶν λεωφόρων Κηφισιᾶς καὶ Ἀλεξάνδρας σχηματιζόμενον. Ἀλλ’ ἡ ὁδὸς, ἐφ’ ἧς ἔχουσι πρόσωπον τὰ ἀνωτέρω ἐκποιηθέντα διὰ δημοπρασίας οἰκόπεδα, δὲν δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ, εἰμὴ μόνον ἀφοῦ ἐπὶ τοῦ ἐδάφους, ἐφ’ οὗ θέλει ὑψωθῆ ἡ ὁδὸς αὕτη, κατασκευασθῇ ὑπὸ τοῦ Δημοσίου θολωτὸς ἀγωγὸς τῶν ὑδάτων, ἅτινα, συγκεντρούμενα πρὸ τῆς λεωφόρου Ἀλεξάνδρας, ἐκχύνονται διὰ τῆς πρὸ τῆς ἐπαύλεως Θὼν θολωτῆς γεφύρας ἐπὶ τῶν οἰκοπέδων τούτων καὶ τῆς κατασκευασθησομένης ὁδοῦ καὶ πλατείας. Ἐπειδὴ δὲ τὸ Δημόσιον δὲν προετίθετο, ὡς ἐδήλωσεν εἰς τοὺς ἐνδιαφερομένους, νὰ προβῇ κατὰ τὸ 1901 εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ θολωτοῦ τούτου ἀγωγοῦ, οὗ ἡ δαπάνη ἀνήρχετο, κατὰ τὸν ἁρμόδιον νομομηχανικόν, εἰς δραχμὰς 46,000 περίπου ἡ χρησιμοποίησις πρὸς οἰκοδομὴν τῶν ἀγορασθέντων οἰκοπέδων ἦτο ἀδύνατος. Τότε ὁ ἀξιότιμος κ. Λυκούδης ἐζήτησε δι’ αἰτήσεώς του πρὸς τὸ Ἡγουμενοσυμβούλιον τῆς Μονῆς Πετράκη, ὑπὸ χρονολογίαν 25 Ὀκτωβρίου 1901, καὶ οὐχὶ μετὰ τινας ἡμέρας ἀπὸ τῆς ἀγορᾶς, ὡς εἶπεν ὁ προλαλήσας, ἀλλὰ μετὰ μῆνας ὅλους ἑπτὰ, τὴν ἀνταλλαγὴν δι’ ἄλλου οἰκοπέδου, ὁπουδήποτε τῆς ὁδοῦ Κηφισιᾶς. Σημειώσατε δὲ, Κύριοι, ὅτι τὸ πρὸς ἀνταλλαγὴν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Λυκούδη προτεινόμενον οἰκόπεδον, ἔχον πρόσοψιν ἐπὶ δενδροφύτου πλατείας, σχηματισθησομένης ἐπὶ τῆς λεωφόρου Κηφισιᾶς, εἶναι περιζήτητον. Ὁ ἀείμνηστος δὲ Γαλβάνης ἐπὶ τῆς αὐτῆς θέσεως ἠγόρασεν ἀντὶ 18 δρ. τὸν πῆχυν ἐν δημοσίῳ πεισματώδει πλειστηριασμῷ, ὡς καὶ ὁ κ. Λάμψας ἀντὶ 14 δρ. καὶ ½ κατὰ πῆχυν τὸ παρακείμενον οἰκόπεδον πρὸς τὸ τοῦ κ. Λυκούδη. Τὸ Ἡγουμενοσυμβούλιον τῆς Μονῆς Πετράκη ἐδέχθη τὴν αἴτησιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Λυκούδη, καὶ ὥρισε πρὸς ἀνταλλαγὴν τὸ οἰκόπεδον τὸ παρακείμενον τῷ «Αἰγινήτειῳ» νοσοκομείῳ. Τότε διωρίσθησαν οἱ πραγματογνώμονες, οἱ ὁποῖοι, δόντες τὸν νενομισμένον ὅρκον ἐνώπιον τοῦ ἁρμοδίου Δικαστηρίου, ἐξετίμησαν ἀμφότερα τὰ πρὸς ἀνταλλαγὴν οἰκόπεδα. Καὶ τὸ μὲν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Λυκούδη ἐξετίμησαν 14 δραχ. καὶ ½ τὸν πῆχυν, ὅσον ἠγόρασεν ἐν δημοσίῳ πλειστηριασμῷ τὸ παρακείμενον ὁ κ. Λάμψας, τὸ δὲ τῆς Μονῆς Πετράκη 15 δρ. τὸν πῆχυν, ἐνῷ ἀληθῶς τὸ γειτνιάζον πρὸς τοῦτο ἐπωλήθη ἀντὶ 18 δραχμῶν τὸν πῆχυν ἐπὶ δημοσίου πλειστηριασμοῦ. Ἐξήγησα ὅμως πρὸ μικροῦ τὸν λόγον τῆς διαφορᾶς ταύτης τῶν τριῶν δραχμῶν κατὰ πῆχυν, βεβαιώσας, ὅτι τὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Λυκούδη οἰκόπεδον ἀπέχει δώδεκα περίπου βήματα τοῦ παθολογικοῦ νοσοκομείου. Τὴν διαφορὰν τῆς ἀξίας τῶν δύο οἰκοπέδων ἐκ τριῶν περίπου χιλιάδων δραχμῶν κατέβαλεν ὁ ἀξιότιμος κ. Λυκούδης εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἐπ’ ὀνόματι τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ εἰς λογαριασμὸν τῆς Μονῆς Πετράκη, ἀλλ’ ἕνεκα τῆς διαφορᾶς ταύτης ὁ προλαλήσας ἔρριψεν ὑπαινιγμοὺς καὶ κατὰ τοῦ ἀδαμαντίνου χαρακτῆρος τοῦ κ. Ἐμμ. Λυκούδη καὶ κατὰ τῶν πραγματογνωμόνων, διότι εἷς ἐξ αὐτῶν ἔχει 14 ἢ 15 τέκνα, ὡς ἐβεβαίου ὁ προλαλήσας, — διότι ἐγὼ δὲν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ γνωρίζω τοὺς πραγματογνώμονας. Θὰ ἠδυνάμην, Κύριοι, νὰ παραπέμψω καὶ τὸν προλαλήσαντα καὶ πάντα μετ’ αὐτοῦ ὁμοφωνοῦντα εἰς τὸ ἄρθρον τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέγνωσα. Ἀλλὰ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἀπεκδύωμαι τῶν εὐθυνῶν, τὰς ὁποίας ἴσως ἄλλοι θὰ ἐφοβοῦντο, καὶ διὰ τοῦτο ἐξέθηκα ἐνώπιον ὑμῶν τὰς λεπτομερείας ταύτας, ἐκ τῶν ὁποίων ἀριδήλως καταφαίνεται, ὅτι οὐ μόνον νομίμως διενηργήθη ἡ ἐκποίησις καὶ ἡ ἀνταλλαγὴ τοῦ οἰκοπέδου τοῦ ἀξιοτίμου κ. Λυκούδη, ἀλλὰ καὶ ἐπ’ ὠφελείᾳ τῆς Μονῆς, διότι οὐ μόνον ἀπρόσοδον κτῆμα αὐτῆς ἐπωλήθη, ἀλλὰ καὶ διότι δυσκόλως θὰ ἠγοράζετο παρ’ ἄλλου οἰκόπεδον προσκείμενον εἰς παθολογικὸν νοσοκομεῖον. Μία μένει μόνον ἀληθῶς κατηγορία, ἣν δὲν δύναμαι νὰ ἀναιρέσω, ὅτι ὁ νομικὸς σύμβουλος, ὁ ὁποῖος, κατὰ τὸν προλαλήσαντα, εἶναι τεταγμένος νὰ περιφρουρῇ τὰ συμφέροντα τῶν Μονῶν...

§54Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Μάλιστα.

§55ΣΤΑΗΣ. Λυποῦμαι· διότι λέγετε, ὅτι εἶσθε καὶ νομικός.

§56Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Καὶ ἐδιάβασα καὶ τὸν νόμον.

§57ΣΤΑΗΣ. Ἴσως, ἀλλὰ δὲν τὸν ἐνοήσατε. Μία μένει, λέγω, κατηγορία, ὅτι ὡς νομικὸς σύμβουλος ὁ ἀξιότιμος κ. Ἐμμ. Λυκούδης συνηλλάγη, ὡς πᾶς ἄλλος πολίτης· ἀλλ’ ἐγὼ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι δὲν ἀποδέχομαι τὴν θεωρίαν ταύτην τῆς ἀποστερήσεως τῶν δημοσίων λειτουργῶν παντὸς δικαιώματος ἐλευθέρου πολίτου. Περὶ τῆς ἄλλης ἀνταλλαγῆς τῶν φυλακῶν Τριγγέτα πρὸς οἰκόπεδον τῆς Μονῆς Πετράκη, ἐπειδὴ ὁ προλαλήσας δὲν ἠσχολήθη διὰ μακρῶν, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ ὀλίγας μόνον λέξεις. Τὸ οἰκόπεδον, περὶ οὗ πρόκειται, παράκειται τῷ «Εὐαγγελισμῷ». Οἱ πραγματογνώμονες ὥρισαν τὴν τιμὴν τοῦ πήχεως τοῦ οἰκοπέδου τούτου πρὸς δραχ. 24½, ἐνῷ ἀκριβῶς τὸ γειτονικὸν ἐπωλήθη εἰς δημόσιον πλειστηριασμὸν ἀντὶ δρ. 18 κατὰ πῆχυν. — Σημειώσατε δὲ καὶ πάλιν, Κύριοι, ὅτι τὸ πρὸς 24 δρ. καὶ ½ κατὰ πῆχυν ἐκτιμηθὲν προσβλέπει τὸ τμῆμα τοῦ «Εὐαγγελισμοῦ» τῶν φθισικῶν! — Κατὰ τὸν νόμον ΑΧΜΒʹ τῆς 4 Ἰανουαρίου 1888 περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ ὁδοποιΐας νόμου ΣΞΓʹ τῆς 16 Δεκεμβρίου 1867, οἱ πραγματογνώμονες, πρὸς εὕρεσιν τῆς ἀξίας κτήματός τινος, πρέπει νὰ ἔχωσι ταῦτα ὑπ’ ὄψιν: «Κατὰ τὸν προσδιορισμὸν τῆς ἀξίας τοῦ κτήματος οἵ τε πραγματογνώμονες καὶ ἡ ἐπὶ τῆς ἐκτιμήσεως ἐπιτροπὴ ὀφείλουσι νὰ λαμβάνωσιν ὡς βάσιν ἢ τὴν μέσην καθαρὰν πρόσοδον τοῦ κτήματος κατὰ τὴν προηγηθεῖσαν τριετίαν, ἐὰν ἦναι γνωστὴ καὶ ἀποδεδειγμένη, κεφαλαιοῦντες αὐτὴν πρὸς 5%, ἢ τὴν τιμὴν ὁμοειδῶν κτημάτων, προκύπτουσαν ἐκ συμβολαίων». Ὀρθῶς ἄρα καὶ νομίμως οἱ πραγματογνώμονες πρὸς εὕρεσιν τῆς ἀξίας τῆς ἀνταλλακτέας οἰκίας Χὰρτ ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν τὴν ἐτησίαν πρόσοδον αὐτῆς...

§58Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ποία ἡ πρόσοδος;

§59ΣΤΑΗΣ. Τὸ κτῆμα, περὶ οὗ πρόκειται, σύγκειται ἐκ μιᾶς τριωρόφου οἰκίας καὶ μιᾶς μονορόφου· ἐξ ἀμφοτέρων, πρὸ πολλῶν χρόνων ἐνοικιασμένων ὑπὸ τοῦ Δημοσίου πρὸς χρῆσιν φυλακῶν, λαμβάνει ὁ ἰδιοκτήτης—ὃν δὲν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ γνωρίζω—ἐτησίως ὡς ἐνοίκιον δρ. 5280. Ἂν δὲ ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου ἀφαιρέσητε 200 δραχμὰς ὡς φόρον οἰκοδομῶν, ἔχετε καθαρὰν πρόσοδον 5080...

§60ΛΕΒΙΔΗΣ. 5000 εἰσόδημα;

§61ΣΤΑΗΣ. 5,280.

§62ΛΕΒΙΔΗΣ. Καὶ ἀφαιρεῖτε 200;

§63ΣΤΑΗΣ. Μάλιστα.

§64ΣΚΟΥΖΕΣ. Ὄχι, κύριε συνάδελφε· πρέπει τοὐλάχιστον 400–500 δραχμὰς ν’ ἀφαιρέσητε.

§65ΣΤΑΗΣ. Ἔστω. Πάντοτε θὰ μένῃ πρόσοδος καθαρὰ, ἀντιστοιχοῦσα εἰς κεφάλαιον ἑκατὸν περίπου χιλιάδων δραχμῶν. Ἀλλ’ οἱ πραγματογνώμονες, παρὰ τὸν νόμον, ἐκεφαλαίωσαν πρὸς 7% τὴν καθαρὰν πρόσοδον, καὶ οὕτως εὗρον ὡς ἀξίαν τοῦ κτήματος δρ. 79,072. Ἐννοεῖται δὲ, ὅτι τὸ κεφάλαιον εὑρίσκεται μικρότερον, ὅταν ὁ τόκος ἦναι μεγαλείτερος...

§66ΛΕΒΙΔΗΣ. 400 δραχμὰς πρέπει νὰ ὑπολογίσητε διὰ φόρους, 80 δι’ ὕδωρ, 30 διὰ πυρασφάλειαν καὶ ἕν ποσὸν διὰ φθοράν.

§67ΣΤΑΗΣ. Καὶ πάντα ταῦτα ἂν ὑπολογίσητε, πάλιν θὰ μείνῃ καθαρὰ πρόσοδος, ἡ ὁποία, κατὰ τὸν νόμον ᾼΧΜΒʹ, κεφαλαιουμένη, θὰ χορηγήσῃ κεφάλαιον 79,000 δραχμῶν, ὅπως ὥρισαν οἱ πραγματογνώμονες. Καὶ τὸ Δημόσιον ἐὰν ἦτο ὑπόχρεων ν’ ἀπαλλοτριώσῃ ἀναγκαστικῶς τὸ κτῆμα τοῦτο, καὶ κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1888, καὶ κατὰ τὸν νόμον ͵ΒΡΞΖʹ τῆς 16 Φεβρουαρίου 1893 περὶ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως ἀκινήτων πρὸς συντήρησιν ἢ ἀνεύρεσιν ἀρχαιοτήτων, καὶ κατὰ τὸν τελευταῖον νόμον ͵ΒΤΜΒʹ διὰ τὴν ἀνέγερσιν κτιρίων δημοτικῶν σχολείων, πάλιν εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο θὰ ὥριζε τὴν ἀξίαν τῆς οἰκίας...

§68ΛΕΒΙΔΗΣ. Εἰς τί χρησιμεύει ἡ οἰκία αὕτη;

§69ΣΤΑΗΣ. Διὰ φυλακὰς τῶν κρατουμένων διὰ χρέη πρὸς τὸ Δημόσιον ἢ πρὸς ἰδιώτας.

§70ΛΕΒΙΔΗΣ. Τοῦ Τριγγέτα αἱ φυλακαὶ εἶναι;

§71ΣΤΑΗΣ. Μάλιστα.

§72Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ποία εἶναι ἡ κατάστασις τῆς οἰκίας;

§73ΣΤΑΗΣ. Ὑπάρχει ἔκθεσις τοῦ Συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων, βεβαιοῦσα τὴν καλὴν τοῦ κτιρίου κατάστασιν. Διὰ συμβολαίου δὲ τὸ Δημόσιον ὑποχρεοῦται εἰς τὰς ἀναγκαίας ἐπισκευὰς, αἱ ὁποῖαι θὰ ἦναι ἐπιβεβλημέναι ἐκ τῆς χρήσεως τῆς οἰκίας πρὸς φυλακάς.

§74ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἡ οἰκία αὕτη δὲν ἔχει περισσοτέραν ἀξίαν τῶν 40,000 δραχμῶν.

§75ΣΤΑΗΣ. Ἐὰν τοῦτο ἀληθεύῃ, οἱ δὲ πραγματογνώμονες ὥρισαν τιμὴν διπλασίαν, ἔχετε ὑποχρέωσιν νὰ καταγγείλητε αὐτοὺς εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν.

§76Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Ὁ κ. Χατζηπέτρος προσεφέρθη νὰ τὴν ἀγοράσῃ ἀντὶ 66 χιλιάδων δραχμῶν.

§77Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ποῖος Χατζηπέτρος;

§78Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Ὁ Βουλευτής.

§79Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Οἱ πραγματογνώμονες διορίζονται ἑκάστοτε εἰς εἰδικὰς περιστάσεις παρὰ τοῦ Ὑπουργείου;

§80ΣΤΑΗΣ. Μάλιστα· δίδοντες ὅρκον ἐνώπιον τοῦ Δικαστηρίου.

§81Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ἀλλ’ εἶναι οἱ ἴδιοι πάντοτε.

§82ΣΤΑΗΣ. Εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν περίστασιν βεβαίως, διότι ἐγὼ μόνον ἅπαξ διώρισα τοιούτους. Πρὶν ἐξετάσω τὸ τρίτον ζήτημα, τὴν δημοπρασίαν πρὸς κατασκευὴν τοῦ κτιρίου τῆς Μονῆς Πετράκη ἐν Βάρῃ, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν ὑπουργίαν μου, ὀφείλω νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις περὶ τῆς ἐκποιήσεως τῶν οἰκοπέδων τῆς Μονῆς Ἀσωμάτων Πετράκη, τῶν παρακειμένων τῇ ὁδῷ Κηφισιᾶς. Ἡ ἐκποίησις τῶν οἰκοπέδων τούτων ἐπεῖγε, κατ’ ἐμέ, οὐ μόνον διότι ἡ ἐκποίησίς τινων ὑπερτιμᾷ τὰ ὑπολειπόμενα, ἀλλὰ καὶ διότι ἡ μὴ ἐκποίησις αὐτῶν παρεμποδίζει τὴν ἐπέκτασιν τῆς πόλεως πρὸς ἀνατολὰς, καὶ νεκρώνει κεφάλαια τῆς Μονῆς Πετράκη κολοσσιαῖα. Ἐὰν δὲν ἤθελε κατὰ τὸ 1871 λάβει χώραν ἡ ἐκποίησις—τὴν ὁποίαν ὁ προλαλήσας ἐκάκισε, χαρακτηρίσας αὐτὴν ὡς ἄλλην διαρπαγὴν μοναστηριακῆς περιουσίας — τῶν περὶ τὸ Κολωνάκι οἰκοπέδων τῆς Μονῆς Ἀσωμάτων Πετράκη, ἔστω καὶ πρὸς δύο δραχμὰς κατὰ πῆχυν, βεβαίως ὁ συνοικισμὸς τοῦ Κολωνακίου δὲν θὰ ὑπῆρχεν. Ἀπαραλλάκτως, ἐὰν σήμερον παρεμποδίσωμεν τὴν ἐκποίησιν τῶν οἰκοπέδων τούτων, ἡ πόλις δὲν θὰ ἐκταθῇ πρὸς τὴν ὁδὸν Κηφισιᾶς, διότι οἱ ἐπιθυμοῦντες νὰ οἰκοδομήσωσι καὶ νὰ ἐγκατασταθῶσιν ἐν Ἀθήναις δὲν θ’ ἀναμένωσι τὴν μετὰ ἔτη ἀπόφασιν τοῦ Ἡγουμενοσυμβουλίου καὶ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ περὶ ἐκποιήσεως τῶν οἰκοπέδων τούτων, ἀλλὰ θὰ ζητήσωσιν ἀλλαχοῦ τῆς πόλεως νὰ οἰκοδομήσωσιν. Οὕτω δὲ θὰ καταστρέψωμεν ἕνα τῶν ὡραιοτέρων συνοικισμῶν τῆς πρωτευούσης. Ἠκούσατε πρὸ μικροῦ, ὅτι οἰκόπεδα τῆς Μονῆς Πετράκη, παρακείμενα τῷ «Εὐαγγελισμῷ», ἐπωλήθησαν ἀντὶ δραχ. 18 κατὰ πῆχυν. Τὰ οἰκόπεδα ταῦτα πρό τινων χρόνων ἦσαν ἀσημάντου ἀξίας. Διὰ τῆς οἰκοδομῆς ὅμως τοῦ «Εὐαγγελισμοῦ», τοῦ «Ἀρεταιείου», τοῦ «Νοσοκομείου τῶν παίδων», τῆς Ἀγγλικῆς Ἀρχαιολογικῆς Σχολῆς, τῆς μετ’ οὐ πολὺ οἰκοδομουμένης Ρωσσικῆς Ἀρχαιολογικῆς Σχολῆς, καὶ τοῦ Μαρασλείου Διδασκαλείου ὑπερετιμήθη ἡ ἀξία τῶν οἰκοπέδων τῆς Μονῆς Πετράκη. Πάντα δὲ τὰ κτίρια ταῦτα ἐκτίσθησαν ἐπὶ οἰκοπέδων τῆς Μονῆς ταύτης, ἄλλων γενναιοδώρως δωρηθέντων καὶ ἄλλων ἀγορασθέντων. Ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλον λόγον ἐπιβάλλεται ἡ ταχεῖα ἐκποίησις τῶν οἰκοπέδων τούτων, τὰ ὁποῖα εἶναι δεκάδες χιλιάδων πήχεων, διότι ἐκποιούμενα ἀντικαθίστανται δι’ ἄλλων κτημάτων προσοδοφόρων. Ἔχω δὲ τὴν ὑποχρέωσιν, ὡς πρώην Ὑπουργός, νὰ δηλώσω ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, ὅτι, ἐὰν εἰς τὸ Κράτος ὑπάρχῃ ἓν Ἡγουμενοσυμβούλιον, κηδόμενον τῆς περιουσίας τῆς Μονῆς αὐτοῦ, τοῦτο εἶναι τὸ Ἡγουμενοσυμβούλιον τῆς Μονῆς Πετράκη, δικαίως δὲ ὁ ἐπὶ εἰκοσιπενταετίαν Ἡγούμενος τῆς Μονῆς ταύτης, ὁ κηδόμενος τῆς περιουσίας τῆς Μονῆς ὅσον ὀλίγοι οἰκογενειάρχαι κήδονται τῆς περιουσίας αὐτῶν, δικαίως, λέγω, ἐτιμήθη διὰ τοῦ χρυσοῦ Σταυροῦ τοῦ Σωτῆρος...

§83Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Εἶναι ἐξαίρεσις, φαίνεται.

§84ΣΤΑΗΣ. Ἐγὼ περὶ τοῦ Ἡγουμένου Σ. Κοροβέση ὁμιλῶ. Ὑπῆρχε δὲ καὶ ἄλλος λόγος, ὁ ὁποῖος ἐπέβαλλε τὴν ἐκποίησιν οἰκοπέδων τινῶν τῆς Μονῆς Πετράκη, ἡ ἐξεύρεσις τοῦ ἀπαιτουμένου κεφαλαίου πρὸς οἰκοδομὴν τοῦ νέου κτιρίου τῆς Μονῆς ἐν Βάρῃ. Ὁ προλαλήσας καὶ ἐν τούτῳ τῷ θέματι πολλὰς ἀνακριβείας εἶπε, τὰς ὁποίας βεβαίως δὲν σκοπῶ νὰ ἀνασκευάσω, διότι ὡμίλησε καὶ πάλιν περὶ διασπαθήσεως ἑκατομμυρίων, καὶ περὶ φαγώματος 600,000 δραχμῶν, ἀναμασσήσας ὅσα ἐγράφησαν εἰς ἐφημερίδας, ἴσως ὑπὸ ἐνδιαφερομένων ἀποτυχόντων ἐργολάβων. Ὁ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸς κατὰ Νοέμβριον τοῦ 1899, ὁ κ. Ἀθαν. Εὐταξίας, ὑπέβαλε πρὸς τὴν Α. Μεγαλειότητα τὸν Βασιλέα Β. Διάταγμα πρὸς ὑπογραφήν, μετὰ ἐκθέσεως αἰτιολογικῆς, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπρότεινε τὴν μετάθεσιν τοῦ Μοναστηρίου Ἀσωμάτων–Πετράκη ἐξ Ἀθηνῶν εἰς Βάρην τῆς Ἀττικῆς. Συνιστῶ τὴν ἀνάγνωσιν τῆς εἰσηγητικῆς ταύτης ἐκθέσεως, ἐκ τῆς ὁποίας καταφαίνεται ἡ ἐπείγουσα ἀνάγκη τῆς μεταφορᾶς τῆς Μονῆς, τῆς εὑρισκομένης νῦν ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως καὶ περικυκλουμένης ὑπὸ τῶν στρατώνων καὶ τῆς τύρβης τοῦ Ἀθηναϊκοῦ κόσμου. Ἐπειδὴ συνέπιπτε νὰ ἀσπάζωμαι τὴν γνώμην τῆς μεταθέσεως τῆς Μονῆς Πετράκη–Ἀσωμάτων, ἐπεδίωξα τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἀπὸ 17 Νοεμβρίου 1899 Β. Διατάγματος, τοῦ δημοσιευθέντος ἐν τῷ ὑπ’ ἀριθ. 260 φύλλῳ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως τῆς 27 Νοεμβρίου 1899. Ἐκ τοῦ Β. τούτου Διατάγματος θὰ ἀναγνώσω τὸ αἰτιολογικὸν καὶ τὸ πρῶτον ἄρθρον, διότι ἐξ αὐτῶν θὰ πεισθῇ ἡ Βουλή, ὅτι ὅσα εἶπεν ὁ προλαλήσας περὶ μεταθέσεως τῆς Μονῆς Πετράκη δὲν εἶναι ἀκριβῆ (ἀναγινώσκει): «Περὶ μεταθέσεως τοῦ Μοναστηρίου τῶν Ἀσωμάτων-Πετράκη ἐξ Ἀθηνῶν εἰς Βάρην τῆς Ἀττικῆς. Γεώργιος Αʹ Βασιλεὺς τῶν Ἑλλήνων. Ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὴν ὑπ’ ἀριθ. 297/303 καὶ ἀπὸ 8 παρελθόντος μηνὸς Νοεμβρίου αἴτησιν τοῦ Ἡγουμενοσυμβουλίου τῆς ἱερᾶς Μονῆς Ἀσωμάτων–Πετράκη, τὴν ὑπ’ ἀριθ. 715 καὶ ἀπὸ 8 τοῦ αὐτοῦ μηνὸς ἔγκρισιν αὐτῆς ὑπὸ τοῦ Μητροπολίτου Ἀθηνῶν, καὶ τὴν ἀπὸ 5 ἐνεστῶτος μηνὸς ἀπόφασιν τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος περὶ μεταθέσεως τῆς ἕδρας τῆς ἱερᾶς Μονῆς τῶν Ἀσωμάτων–Πετράκη ἐξ Ἀθηνῶν εἰς Βάρην τῆς Ἀττικῆς· θεωροῦντες καὶ ἡμεῖς, ὅτι διὰ τῆς τοιαύτης μεταθέσεως καὶ τὰ πνευματικὰ τῆς περὶ ἧς ὁ λόγος Μονῆς συμφέροντα προάγονται καὶ πᾶσα ἀφορμὴ παρεξηγήσεων ἢ ἐπηρειῶν αὐτῆς ἐκλείπει· ἀκούσαντες καὶ τὴν γνώμην τοῦ ἡμετέρου ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργοῦ, διατάττομεν τάδε: Ἄρθρον 1. Ἐγκρίνεται ἡ ἵδρυσις νέου Μοναστηρίου τῆς ἱερᾶς Μονῆς τῶν Ἀσωμάτων–Πετράκη ἐν τῷ μετοχίῳ αὐτῆς Βάρῃ, συνῳδὰ πρὸς τοὺς θείους καὶ ἱεροὺς κανόνας καὶ τὰς Ἐκκλησιαστικὰς διατάξεις, καὶ δὴ ἐν χώρῳ εἰδικῶς ὁρισθησομένῳ καὶ κατὰ σχέδιον ἐγκριθησόμενον ὡσαύτως ὑφ’ Ἡμῶν ἐπὶ τῇ βάσει ἐπὶ τούτῳ διαγωνισμοῦ, προκηρυχθησομένου ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως.» Ἐκ τούτων ἐξάγεται, ὅτι περὶ μεταθέσεως τῆς Μονῆς καὶ αἴτησις τοῦ Ἡγουμενοσυμβουλίου ἐγένετο, καὶ ἔγκρισις αὐτῆς ὑπὸ τοῦ τότε Μητροπολίτου Ἀθηνῶν ἐδόθη, καὶ ἀπόφασις τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος ἐξεδόθη. Ἐγὼ δὲ, ὡς Ὑπουργὸς, κατὰ τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ Διατάγματος τούτου ἤμην ἠναγκασμένος καὶ τὸν χῶρον νὰ ὁρίσω, ὡς ἔπραξα, ἐν συνοδείᾳ μετὰ τοῦ Ἡγουμενοσυμβουλίου μεταβὰς εἰς Βάρην, καὶ διαγωνισμὸν πρὸς ἔγκρισιν τοῦ σχεδίου νὰ προκηρύξω, ὡς ἐπίσης ἔπραξα διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 18480 προκηρύξεως, τῆς δημοσιευθείσης εἰς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 306 φύλλον τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως τῆς 29 Σεπτεμβρίου 1901. Κατὰ τὸ ἄρθρον 2 τῆς διακηρύξεως ταύτης, ἡ δημοπρασία ἐπρόκειτο νὰ ἐνεργηθῇ τὴν 4 Νοεμβρίου 1901, ἡμέραν Κυριακὴν καὶ ὥραν 10 π. μ. Ἀκριβῶς τὴν ἡμέραν ἐκείνην εὑρισκόμην ἐν Πάτραις, ἐγκαινιάζων τὴν Ἐμπορικὴν Σχολὴν Πατρῶν. Ἐξ Ἀθηνῶν ἀνεχώρησα τὴν μεσημβρίαν τοῦ Σαββάτου τῆς 3 Νοεμβρίου, καὶ ἐπανῆλθον τὸ ἑσπέρας τῆς 5 Νοεμβρίου, ὅτε, μεταβὰς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἔμαθον τὰ τῆς δημοπρασίας. Πρὸ τῆς ἐξ Ἀθηνῶν ἀναχωρήσεώς μου, τὴν πρωΐαν τῆς 3 Νοεμβρίου, ὥρισα ἐν φακέλῳ ἐσφραγισμένῳ τὸ μέγιστον τῆς ἐκπτώσεως εἰς 8%, κατὰ τὸ Β. Διάταγμα τῆς 16 Δεκεμβρίου 1894 περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 20 Μαρτίου 1884 Β. Διατάγματος περὶ ἐκτελέσεως δημοσίων ἔργων (ἀναγινώσκει) «Ἡ δημοπρασία ἐνεργεῖται φανερὰ ἢ μυστικὴ δι’ ἐνσφραγίστων προσφορῶν καὶ συμφώνως πρὸς τὰ περὶ δημοπρασιῶν ἰσχύοντα κατὰ τὰ ἐν τῇ διακηρύξει ἑκάστοτε ὁριζόμενα· φανερὰ μὲν δι’ ἔργα ἀξίας μέχρι τοῦ ποσοῦ τῶν τεσσαράκοντα χιλιάδων, μυστικὴ δὲ δι’ ἔργα ἀξίας ἄνω τοῦ ποσοῦ τούτου. Κατὰ τὰς μυστικὰς δημοπρασίας δύναται ὁ Ὑπουργὸς νὰ ὁρίζῃ τὸ μέγιστον τῆς ἐκπτώσεως, ὅπερ κατατίθεται ἐν φακέλῳ ἐσφραγισμένῳ ἐπὶ τοῦ γραφείου κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως τῆς ἐπιτροπῆς. Πᾶσα δὲ προσφορά, ὑπερβαίνουσα τὸ μέγιστον τοῦτο, ἀπορρίπτεται καὶ δὲν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν.» Ταῦτα περιέχει κατὰ λέξιν τὸ ἄρθρον 6 τοῦ μνησθέντος Βασιλικοῦ Διατάγματος. Ἅμα ὡς ἐπανῆλθον εἰς Ἀθήνας, ἔμαθον τὰ τῶν προσφορῶν τῶν ἐργολάβων, ὧν ἄλλοι εἶχον μειοδοτήσει κατὰ 22%, ἄλλοι 16% καὶ εἷς 8%. Ἡ σύμπτωσις αὕτη τῆς προσφορᾶς τοῦ ἐργολάβου ἐπὶ ἔλαττον κατὰ 8%, ὅσον ἀκριβῶς εἶχον ὁρίσει τὸ μέγιστον τῆς ἐκπτώσεως, μοὶ ἐπροξένησεν ἐντύπωσίν τινα. Ἀλλ’ ἐπειδὴ οὐδεὶς ἄλλος, πλὴν ἐμοῦ, ἐγίνωσκε τὸ μέγιστον τοῦτο ὅριον, τὸ ὁποῖον εἶχον σφραγίσει μόνος μου ἐντὸς φακέλου, παραδοθέντος ἁρμοδίως πρὸς τὸν Γενικὸν Γραμματέα τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, πρόεδρον τῆς ἐπιτροπῆς, πρὸς ὃν εἶχον ἀπόλυτον πεποίθησιν, ἐνέκρινα τὴν δημοπρασίαν, ἀφοῦ μάλιστα εἶχον τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ ἀρχιτέκτονος κ. Α. Μεταξᾶ, ὅτι τὸ ἔργον εἶχε προϋπολογισθῆ μετὰ μεγάλης στενοχωρίας εἰς 400 χιλιάδας δρ., καὶ οὐχὶ εἰς 600,000, ὡς εἶπεν ὁ προλαλήσας. Τὴν ἑπομένην, νομίζω 6 Νοεμβρίου, διέταξα τὸ Ἡγουμενοσυμβούλιον νὰ καλέσῃ τὸν ἐργολάβον, τὸν προσενεγκόντα 8%, καὶ συντάξῃ μετ’ αὐτοῦ τὸ συμβόλαιον, συμφώνως πρὸς τοὺς ὅρους τῆς διακηρύξεως, καὶ νὰ ὑποβάλῃ αὐτὸ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον πρὸς ἔγκρισιν. Τὴν 7 Νοεμβρίου εἶδον τὸν τότε κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, πρὸς ὃν ἐξέθηκα τὰ λαβόντα χώραν εἰς τὴν δημοπρασίαν, καὶ ὅστις μοὶ εἶπεν, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθόν, καίτοι τὸ Διάταγμα τοῦ 1891 ἐπιτρέπει τοῦτο, νὰ ὁρίζηται μέγιστον ὅριον ἐκπτώσεως, πρὸς ἀποφυγὴν παρεξηγήσεων καὶ σκανδάλων. Ἠσπάσθην τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, καὶ ἀπεφάσισα νὰ ἐπαναλάβω τὴν δημοπρασίαν. Ἕνεκα δὲ τῶν γνωστῶν ἀναγκῶν τῆς ἑπομένης, 8 Νοεμβρίου, ἀπέστειλα τὸ ὑπ’ ἀριθ. 22653 τῆς 10 Νοεμβρίου 1901 ἔγγραφον πρὸς τὸ Ἡγουμενοσυμβούλιον τῆς Μονῆς. Τὸ ἔγγραφον τοῦτο ἔχει ὡς ἑξῆς: «Πρὸς τὸ Ἡγουμενοσυμβούλιον τῆς Μονῆς Ἀσωμάτων– Πετράκη. Μήπω κοινοποιηθείσης τῷ ἐργολάβῳ Τ. Μακαρόνα, ἀναδειχθέντι μειοδότῃ κατὰ τὴν μειοδοτικὴν δημοπρασίαν τῆς 4 ἱσταμένου μηνὸς διὰ τὴν ἀνέγερσιν τῆς ἐν Βάρῃ Μονῆς ὑμῶν τῆς ὑπ’ ἀριθ. 22085 ἀπὸ 5 Νοεμβρίου 1901 ἐγκριτικῆς ἡμῶν διαταγῆς, ἀνακαλοῦμεν ταύτην, καὶ ἀπαγορεύομεν ὑμῖν, ὅπως ἀναθέσητε αὐτῷ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου, ἀποφασίσαντες νὰ ἐπαναλάβωμεν τὴν δημοπρασίαν. Ὁ Ὑπουργὸς

§85ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Δὲν εἶχε συνταχθῆ κἂν συμβόλαιον.

§86ΣΤΑΗΣ. Ἄλλως τὸ συμβόλαιον εὑρίσκετο ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν τοῦ Ὑπουργοῦ· οὐδεμίαν ἑπομένως ἔχει σημασίαν, καὶ ἐὰν εἶχε συνταχθῆ τὸ συμβόλαιον. Ἐνῷ λοιπὸν ἐγὼ αὐτὸς ἠκύρωσα τὴν δημοπρασίαν, ἐγράφετο ψευδῶς εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι ὁ διάδοχός μου Ὑπουργὸς ἠκύρωσεν αὐτήν.

§87Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Παρ’ ὑμῶν ἠκυρώθη;

§88Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Δὲν ἐνεκρίθη παρ’ ἐμοῦ.

§89ΣΤΑΗΣ. Ἐγὼ δὲν σᾶς διέκοψα. Δύνασθε νὰ προσέχητε, ἵνα μὴ μὲ διακόπτητε. Ἀνέγνωσα ἐπίσημον ἔγγραφον, ἐξ οὗ ἀποδεικνύεται, ὅτι ἠκύρωσα τὴν δημοπρασίαν. Ἀλλὰ δὲν εἶχε συναφθῆ συμβόλαιον μεταξὺ τοῦ ἐργολάβου καὶ τοῦ Ἡγουμενοσυμβουλίου, οὐ μόνον ἐλλείψει ἱκανοῦ πρὸς τοῦτο χρόνου, ἀλλὰ καὶ διότι ἅπαντα τὰ σχετικά, ἤτοι προϋπολογισμός, ὅροι συγγραφῆς καὶ ὑποχρεώσεως εὑρίσκοντο ἐν τῷ ἰδιαιτέρῳ γραφείῳ τοῦ Ὑπουργοῦ. Ἀδύνατον δὲ νὰ συνταχθῇ συμβόλαιον ἄνευ τῶν σχετικῶν τούτων, τὰ ὁποῖα ἐγὼ παρέδωκα τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Ὑπουργείου τὴν ἡμέραν τῆς παραιτήσεώς μου, τὴν 12ην Νοεμβρίου. Ἐπειδὴ ἐν τούτοις ὁ ἐργολάβος διεμαρτυρήθη πρὸς τὸν διάδοχόν μου Ὑπουργὸν διὰ τὴν ἀνάκλησιν τῆς διαταγῆς πρὸς σύνταξιν τοῦ συμβολαίου, ὁ κύριος Ὑπουργὸς, κατὰ τὴν γνώμην μου, οὐχὶ ὀρθῶς ἐξέδωκεν ἀπόφασιν, δι’ ἧς οὐ μόνον ἐθεώρησεν ὡς μὴ ἐγκαίρως διεξαχθεῖσαν τὴν δημοπρασίαν διὰ τυπικοὺς λόγους, ἀλλὰ καὶ ἠκύρωσε καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν διαδικασίαν τῆς μειοδοτικῆς δημοπρασίας. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἀνασκευάσω τὰς ἀνακριβείας, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίχθη ἡ ἀπόφασις αὕτη τῆς 3 Δεκεμβρίου 1901 τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὀφείλω ὅμως νὰ ψέξω τὴν ματαίωσιν κυβερνητικῆς πράξεως δι’ ὑπουργικῆς ἀποφάσεως, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἀνῄρεσε τὸ Β. Διάταγμα τῆς 17 Νοεμβρίου 1899, δι’ οὗ διετάσσετο ἡ μετάθεσις τοῦ Μοναστηρίου τῶν Ἀσωμάτων–Πετράκη ἐξ Ἀθηνῶν εἰς Βάρην...

§90Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ἠκύρωσα τὴν δημοπρασίαν.

§91ΣΤΑΗΣ. Ἡ δημοπρασία ἠκυρώθη παρ’ ἐμοῦ — ὡς ὁμολογεῖται καὶ ἐν τῇ ἀποφάσει ὑμῶν — διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθμὸν 22653 ἀπὸ 10 Νοεμβρίου 1901 ἐγγράφου μου πρὸς τὸ Ἡγουμενοσυμβούλιον τῆς Μονῆς Πετράκη. Ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει δὲν θὰ εἶχε νόημα ἡ ἀπόφασις ὑμῶν. Ἄλλως τε ῥητῶς ἀναφέρεται ἐν τῇ ἀποφάσει ὑμῶν, ὅτι, «ἐπειδὴ ἡ τελευταία αὕτη τοῦ Ἡγουμενοσυμβουλίου αἴτησις — περὶ ἐπαναλήψεως τῆς δημοπρασίας — δὲν πρέπει νὰ γένηται δεκτή, διότι ἡμεῖς κατ’ ἀρχὴν φρονοῦμεν, ὅτι ἡ ἀνέγερσις Μοναστηρίου ἀξίας 400,000 δραχμῶν δὲν εἶναι συμφέρουσα κτλ. ἀκυροῦμεν καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν διαδικασίαν τῆς μειοδοτικῆς δημοπρασίας.» Ἀλλ’ ἐὰν εἴχετε τοιαύτην γνώμην, ἔπρεπε πρῶτον νὰ πείσητε τὴν Α. Μ. τὸν Βασιλέα καὶ τὰς Ἐκκλησιαστικὰς ἀρχάς.

§92Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ἐπὶ τῇ βάσει γνωμοδοτήσεων τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἀρχῶν, τὰς ὁποίας προεκάλεσα νὰ προβάλωσι τὰς γνώμας των, θὰ προκληθῇ τὸ νέον Διάταγμα.

§93ΣΤΑΗΣ. Ἀλλὰ πρὶν ἢ προκαλέσητε τὸ νέον Β. Διάταγμα, δὲν εἴχετε δικαίωμα νὰ ἐκδώσητε τὴν ὑπουργικὴν ἀπόφασιν τῆς 3 Δεκεμβρίου 1901, ἀλλ’ ὠφείλετε νὰ ἐπαναλάβητε τὴν δημοπρασίαν πρὸς κατασκευὴν τοῦ κτιρίου τῆς Μονῆς.

§94Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Μὲ τί κεφάλαια; Μὲ τὰς 100 χιλιάδας, ἃς ἔχει εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν;

§95ΣΤΑΗΣ. Ἔχει πολὺ περισσοτέρας. Ἐκτὸς ὅμως τούτων δύναται πάραυτα ν’ ἀποκτήσῃ ἡ Μονὴ Πετράκη δι’ ἐκποιήσεως οἰκοπέδων, ὡς ἀνέπτυξα πρὸ μικροῦ, ὅσα δήποτε θέλει κεφάλαια. Ἐματαιώσατε δὲ διὰ τῆς μὴ νομίμου ἐνεργείας ὑμῶν τὴν κατασκευὴν λίαν ὠφελίμου ἔργου.

§96Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Τί ἐπρόκειτο τέλος πάντων νὰ γείνῃ;

§97ΣΤΑΗΣ. Ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ πρότυπος Μονὴ ἐν τῷ Κράτει, ἐν ᾗ καὶ ἐργαστήρια καὶ Σχολαὶ θὰ ἱδρύοντο διὰ τοὺς μοναχούς, καὶ ἀπομονωτήρια διὰ τοὺς τιμωρουμένους κληρικοὺς ὑπὸ τῶν διαφόρων Ἐπισκοπικῶν Δικαστηρίων τοῦ Κράτους καὶ τῆς Ἱερᾶς ἡμῶν Συνόδου· ἐδίδετο δὲ οὕτως ἡ πρώτη ὤθησις πρὸς ἐργασίαν εἰς δύο χιλιάδας μοναχοὺς τοῦ Κράτους, καὶ θὰ ἐλαμβάνετο μικρὸν κατὰ μικρὸν φροντὶς πρὸς βελτίωσιν τῆς ἀθλίας καταστάσεως τῶν Μονῶν ἡμῶν, ἀφοῦ λόγοι ἐθνικῆς πολιτικῆς ἐπιβάλλουσι τὴν διατήρησιν αὐτῶν. Ἐξήτασα, Κύριοι, καὶ τὰ τρία θέματα, ἅτινα περιεῖχεν ἡ κατ’ ἐμοῦ κατηγορία τοῦ προλαλήσαντος· ἀπέδειξα δὲ δι’ ἐπισήμων ἐγγράφων καὶ διὰ γεγονότων, ὅτι αἱ δύο ἀνταλλαγαί, αἱ παρ’ ἐμοῦ, ὡς Ὑπουργοῦ, ἐνεργηθεῖσαι, ἐγένοντο οὐ μόνον νομίμως, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς Μονῆς Πετράκη. Ἀπέδειξα προσέτι, ὅτι τὰ παρὰ τοῦ προαγορεύσαντος περὶ διασπαθήσεως εἴκοσιν ἑκατομμυρίων καὶ διαρπαγῆς τῆς περιουσίας τῆς Μονῆς εἶναι ψευδῆ ἀνάξια πάσης προσοχῆς, ὡς ἀνάξια μνείας εἶναι καὶ αἱ κατὰ τετιμημένων ἀνδρῶν συκοφαντίαι.

§98Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Περὶ τῶν προϋπολογισμῶν τῶν Μονῶν δὲν λέγετε τίποτε;

§99ΣΤΑΗΣ. Ἀληθῶς δὲν ὡμίλησα περὶ τῶν προϋπολογισμῶν τῶν Μονῶν, καὶ τῶν δι’ αὐτῶν καταχρήσεων, περὶ ὧν ὡμίλησεν ὁ προλαλήσας, διότι δυστυχῶς ὁ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸς ἀπὸ τοῦ 1896 δὲν εἶναι πλέον ὁ ἁρμόδιος πρὸς ἐξέλεγξιν τῶν προϋπολογισμῶν τῶν Μονῶν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος, κατὰ παράδοξον σύμπτωσιν, ἐλησμόνησεν, ὅτι κατ’ εἰσήγησιν αὐτοῦ ἐψηφίσθη ὁ νόμος ͵ΒΤϞΘʹ τῆς 31 Μαρτίου 1896 «περὶ δημολογιστῶν», διὰ τοῦ δεκάτου ἄρθρου τοῦ ὁποίου ἀνετέθη ἡ ἐξέλεγξις τῶν προϋπολογισμῶν τῶν Μονῶν εἰς τὸν δημολογιστὴν τῆς Νομαρχίας καὶ τοὺς βοηθοὺς αὐτοῦ, τοὺς ὁποίους διὰ τὴν πρόσθετον ταύτην ἐργασίαν ἀμείβουσιν αἱ Μοναί.

§100Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§101Ξ. ΚΥΡΙΑΖΗΣ. Ἐπειδὴ ὁ ἄρτι καταβὰς τοῦ βήματος ἀφῆκε κενόν τι ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν οἰκοπέδων τῆς Μονῆς Ἀσωμάτων, ἔρχομαι νὰ συμπληρώσω τοῦτο, ἵνα μὴ ὑποτεθῇ αὔριον, ὅτι ἐγένοντο καταχρήσεις παντοῦ εἰς τὰ κτήματα τῆς Μονῆς, καὶ ὅτι ἐπωλήθησαν ταῦτα πολὺ εὐθηνά. Γνωρίζετε ὅτι, ὅτε ἀπέθανεν ὁ Θεόδωρος Ἀρεταῖος, ἀφῆκε περιουσίαν 800,000 δραχμῶν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον πρὸς ἀνέγερσιν χειρουργικοῦ νοσοκομείου. Τὸ Πανεπιστήμιον ἐνεπιστεύθη εἰς τὸν ἐπιζῶντα ἀδελφὸν τοῦ διαθέτου Γεώργιον νὰ ἀγοράσῃ οἰκόπεδον. Οὗτος ἀπετάθη εἰς διαφόρους πρὸς εὕρεσιν οἰκοπέδων κεντρικῶν, καὶ πρὸς αὐτὸν τὸν κύριον Καραπάνον ἀπετάθη, ζητήσας νὰ ἀγοράσῃ οἰκόπεδόν του ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Πατησίων, ἀλλ’ ὁ κ. Καραπάνος ἠρνήθη νὰ πωλήσῃ, εἰπὼν, ὅτι τὸ οἰκόπεδον ἀνήκει εἰς τὴν σύζυγόν του. Κατέφυγεν εἶτα ὁ Γεώργιος Ἀρεταῖος εἰς τὴν Μονὴν τῶν Ἀσωμάτων, ἐξ ἧς ἠγόρασε 10,000 πήχεις ἀντὶ 58,000 δρ. Γνωρίζετε ποῦ εἶναι τὸ Ἀρεταίειον· ἐκεῖ πρότερον ὑπῆρχεν ἄμπελος· τὰ χρήματα κατεβλήθησαν, καὶ εἰσήχθησαν εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Μονῆς. Ἐπίσης κατόπιν ἐκ τῆς δωρεᾶς τοῦ Αἰγινήτου ἠγοράσθη οἰκόπεδον ἀπὸ τὴν Μονὴν ἀντὶ 48,000 δραχμῶν, καὶ ἐκτίσθη τὸ Ἀιγινήτειον Παθολογικὸν Νοσοκομεῖον. Ταῦτα λέγω, ἵνα ἀποδείξω, ὅτι οὐδεμία ἐγένετο κατάχρησις· αὐτὰ δὲ τὰ οἰκόπεδα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸ 1870 ἐπωλοῦντο πρὸς 2 δραχμὰς ὁ πῆχυς, δὲν πρέπει νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ἠγοράσθησαν καὶ σήμερον πρὸς 2 δραχμάς. Ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τὸ σπουδαῖον, διὰ τὸ ὁποῖον κατηγορεῖται πρόσωπον ἀπόν, καὶ ὀφείλω νὰ ὑπερασπίσω αὐτό. Ἐννοῶ τὸν κύριον Ἰωάννην Εὐταξίαν.

§102ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Δὲν κατηγορήθη.

§103Ι. Γ. ΛΑΠΠΑΣ. Ἀνέφερα τὸ ὄνομα, ἀλλ’ οὐχὶ πρὸς κατηγορίαν.

§104Ξ. ΚΥΡΙΑΖΗΣ. Κατὰ τὸ 1875, τῇ πρωτοβουλίᾳ τοῦ Ρόκου Χοϊδᾶ, τοῦ Ἰωάννου Μεσσηνέζη καὶ τοῦ Θεοδώρου Νέγρη συνέστη «Ἑταιρεία Σκοποβολῆς», ἧς ἐπίτιμος πρόεδρος ἦτο ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεύς. Ἡ Ἑταιρεία ἡ συσταθεῖσα δὲν εἶχε μέρος, ἵνα ἱδρύσῃ κατάστημα σκοποβολῆς. Ἡ Μονὴ Πετράκη, εὐγενῶς φερομένη, παρεχώρησεν οὐχὶ 48 στρέμματα, ἀλλὰ μόνον 30, διότι τὰ περιπλέον 18 περιλαμβάνει ἡ κοίτη τοῦ Ἰλισσοῦ ποταμοῦ. Τὰ οἰκόπεδα ταῦτα ἡ Ἑταιρεία ὑπεθήκευσε πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Μετὰ παρέλευσιν 20 ἐτῶν ἡ Ἑταιρεία διελύθη, ἡ δὲ Τράπεζα, μείνασα κυρία τῶν κτημάτων, τὰ ἐξεπλειστηρίασεν, ἀλλ’ οὐδεὶς παρουσιάσθη ἀγοραστής, καίτοι ἐπωλοῦντο εὐθηνά, διότι ἐκεῖ πλησίον κάμνει τὰ γυμνάσιά του τὸ πυροβολικόν. Ἡμέραν τινὰ ἐζητήθησαν τὰ οἰκόπεδα παρὰ τῆς Τραπέζης, αὕτη δὲ τὰ ἐξέθηκεν εἰς δημοπρασίαν, καὶ προσῆλθεν ὁ κ. Ἰωάννης Εὐταξίας, ὁ νῦν ὑποδιοικητὴς τῆς Τραπέζης, ὅστις τότε δὲν ἦτο ὑποδιοικητής...

§105ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν τὸν προσέβαλε κανείς.

§106Ξ. ΚΥΡΙΑΖΗΣ. Τὸν προσέβαλε, διότι ὑπὸ πολλῶν ἐθεωρήθη, ὅτι ὡς ὑποδιοικητὴς τῆς Τραπέζης ἀγοράζει κτήματα, ἐνῷ αὐτὸς δὲν ἦτο τότε ὑποδιοικητής.

§107Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἠθέλησα νὰ μάθω, ἂν τὰ ἠγόρασεν ὁ βουλευτὴς Εὐταξίας.

§108Ξ. ΚΥΡΙΑΖΗΣ. Τὰ ἠγόρασεν ὁ Ἰωάννης Εὐταξίας, καὶ τὰ ἐμοίρασεν εἰς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι παρετήρησαν, ὅτι τοῖς εἶναι ἄχρηστα, διότι ἐκεῖ εἶναι τὸ πυροβολικόν, καὶ δὲν δύνανται ταῦτα νὰ χρησιμοποιηθῶσι, διότι ἐντὸς αὐτῶν γυμνάζεται τὸ πυροβολικόν. Ὁ Εὐταξίας τὰ ἠγόρασε κατὰ τὸ 1895, ὑποδιοικητὴς δὲ τῆς Τραπέζης ἐγένετο κατὰ τὸ 1899.

§109Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. (Ὄρα Παράρτημα).

§110ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Τὴν ἑσπέραν ταύτην ἤκουσα διὰ πρώτην φορὰν γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἠγνόουν, καὶ εἰς τὰ ὁποῖα οὔτε ἀσχολοῦμαι, οὔτε θ’ ἀσχοληθῶ. Ἀλλὰ, κατ’ ἐμέ, ἐξ ὅσων ἤκουσα, συνάγεται πόρισμα, τὸ ὁποῖον νομίζω ἄξιον νὰ προσελκύσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἴσως καὶ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Ὁ κ. Βουλευτὴς Κυθήρων ὡμολόγησεν, ὅτι, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἐνέκρινε προϋπολογισμὸν δαπάνης διὰ τὴν νέαν κατασκευασθησομένην Μονὴν ἐν Βάρῃ 400,000 δραχμῶν. Ὁ αὐτὸς δὲ ὡμολόγησεν, ἢ ἐκ τῶν συζητήσεων προέκυψεν, ὅτι ἡ Μονὴ δὲν εἶχεν αὐτὰ τὰ χρήματα καὶ ἐρωτῶ, εἶχε συνείδησιν τῶν συνεπειῶν, τὰς ὁποίας θὰ ἐπέφερεν ἡ ἔγκρισις αὐτοῦ διὰ τὸ οἰκονομικὸν μέλλον τῆς Μονῆς, ὁ τότε Ὑπουργός; Διότι βεβαίως, ἐὰν θέλῃ τις νὰ σκεφθῇ ὀλίγον ἐπὶ τῆς ἐγκρίσεως ταύτης, θὰ ἴδῃ, ὅτι τοῦτο θὰ ἦτο τὸ πρῶτον βῆμα τῆς περαιτέρω καταστροφῆς τῶν οἰκονομικῶν τῆς Μονῆς, ἥτις ἀρκετὰς περιπετείας ὑπέστη. Ἡ Μονή, ὡς μᾶς ἐξέθηκαν, ἔχει 14 μοναχούς, 4 ἢ 5 δοκίμους 10 ἢ 11 ὑπηρέτας, ἤτοι ἐν ὅλῳ κατοικοῦσιν ἐν αὐτῇ περίπου 30 ἄνθρωποι· διὰ νὰ ἐνοικιασθῶσι δὲ οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, ἐγκρίνεται δαπάνη 400,000 δραχμῶν, χωρὶς νὰ γείνῃ καὶ ἡ ἄλλη σκέψις, ὅτι ἐπὶ προϋπολογισμοῦ 400,000 δραχμῶν, εἶναι ἐκ τῆς πείρας βεβαιωμένον, ὅτι θὰ ἔχωμεν καὶ μίαν ὑπέρβασιν τοὐλάχιστον 25%, ὥστε θὰ φθάσῃ ἡ δαπάνη βεβαίως τὰς 500,000 δραχμάς. Καὶ ἐρωτῶ: πῶς μὲ ἐλαφρὰν συνείδησιν ἐνέκρινε τοῦτο χάριν τῆς οἰκήσεως 30 ἀνθρώπων, ὅταν ἠξεύρωμεν μάλιστα, ὅτι ἡ Μονὴ δὲν εἶχε χρήματα διαθέσιμα, ἵνα πληρώσῃ; Καὶ τί ἤθελε συμβῆ; Ὁ ἐργολάβος ἤθελε προβῆ εἰς τὰ ἔργα τῆς οἰκοδομῆς, καὶ ἀναλόγως ἐδικαιοῦτο νὰ πληρώνηται. Ἡ Μονὴ, μὴ ἔχουσα χρήματα, ἤθελεν ἀναγκασθῆ νὰ πωλῇ μικρὸν κατὰ μικρὸν, εἴτε ἐπὶ πλειστηριασμῷ, εἴτε ἐξωδίκως, οἰκόπεδα, ἢ ἄλλα κτήματα, τὰ ὁποῖα οἱ δωρηταὶ ἔδωκαν πρὸς ἐκτέλεσιν ἱερῶν σκοπῶν. Καὶ οὕτως ἤθελεν ἀποξενωθῆ ὅλων τῶν κτημάτων, ἴσως δὲ καὶ εἰσοδημάτων, τὰ ὁποῖα σήμερον ἔχει. Αὐτὰ δὲ τὰ γενόμενα μέχρι τοῦδε ἠδύναντο νὰ χρησιμεύσουν — καὶ ἰδίως ἀναφέρω τὸ κτίριον, ὅπερ ὀφείλομεν εἰς τὴν ἱκανότητα καὶ τὸν ζῆλον τοῦ ἀειμνήστου Μητροπολίτου Γερμανοῦ, καὶ τὸ ὁποῖον ᾠκοδομήθη διὰ κληροδοτήματος ὁμογενοῦς, καὶ ἐστοίχισε 350,000 δραχμάς. Σήμερον, κατὰ τὸ κοινὸν λόγιον, λαλοῦν ᾗ κουκουβάγιαις μέσα, καὶ ἀναγκάζεται ἡ Κυβέρνησις νὰ δαπανήσῃ πρὸς συντήρησίν του. Ἐρωτῶ λοιπόν: δὲν εἶναι καιρὸς νὰ σκεφθῇ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι κατὰ αὐτὸν τὸν τρόπον βαίνομεν κατὰ κρημνῶν; Ἂν ἦτο ἀνάγκη νὰ μεταφερθῇ ἡ Μονὴ ἀπὸ μιᾶς θέσεως εἰς ἄλλην, ἔπρεπε νὰ γείνῃ ἄλλη σκέψις. Ἀφίνω δὲ τὸ ζήτημα, ἂν ἡ Βάρη εἶναι πρόσφορος θέσις, διότι ἡ Μονὴ μεταφέρεται, ἵνα οἱ μοναχοὶ ὦσι μακρὰν τοῦ κόσμου· ἀλλ’ ἡ Βάρη δὲν εἶναι μακρὰν τῶν κοσμικῶν· ἀρκεῖ νὰ γνωρίζητε, ὅτι κατὰ τὸ θέρος ἑκατοντάδες κυνηγῶν μεταβαίνουσιν ἐκεῖ πρὸς θήραν, πλησίον δ’ ἐκεῖ εἶναι καὶ τὰ λουτρὰ τῆς Βουλιαγμένης, ὅπου παραθερίζουσι πολλαὶ οἰκογένειαι χάριν τῶν ἰαματικῶν ὑδάτων. Ὥστε ἡ θέσις τῆς Βάρης ἥκιστα ἦτο πρόσφορος πρὸς περισυλλογὴν τῶν μοναχῶν. Τὸ οὐσιωδέστερον ὅμως εἶναι, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ μέριμνα, διότι αὐτὴ ἡ μεγαλομανία νὰ κτίζωμεν κτίρια 500,000 δραχμῶν διὰ νὰ κατοικήσωσι 30 μοναχοὶ, αὐτὴ θὰ δώσῃ ἀφορμὴν πρὸς ὄλεθρον τῶν Μονῶν, τῶν ὁποίων τὰ εἰσοδήματα, καλῶς διαχειριζόμενα, δύνανται νὰ χρησιμεύσωσι πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν σκοπῶν τῆς Ἐκκλησίας, ἥτις δεῖται προνοίας.

§111Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὀλίγας λέξεις θὰ εἴπω. Ἦτο περιττὸν νὰ καταφύγῃ ὁ ἀξιότιμος ἐπερωτήσας εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς Μονῆς Ἀσωμάτων–Πετράκη, ἵνα ἀποδείξῃ ὅτι ἡ Μονὴ ἦτο κάτοχος μεγάλης περιουσίας. Τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀπησχόλησεν αὐτὸν, ἦτο τὸ ζήτημα περὶ ἐκποιήσεως τῶν κτημάτων αὐτῆς, ἔπρεπε δὲ νὰ περιορισθῇ μόνον εἰς τὸ ἂν συνέβη τις ἀταξία, καὶ τίνες οἱ κρατοῦντες ὁρισμοὶ περὶ ἐκποιήσεως Μοναστηριακῶν κτημάτων. Κύριοι, κατά τε τὸ Κανονικὸν Δίκαιον καὶ κατὰ τὸ Ἀστικὸν, ὑπάρχει γενικὸς κανὼν, ὅτι ἡ περιουσία τῶν Μονῶν εἶναι ἀναπαλλοτρίωτος. Τὸ δόγμα τοῦτο στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῶν Ἀποστολικῶν Κανόνων, ὅτι τὰ ἐκκλησιαστικὰ κτήματά εἰσι καθιερωμένα τῷ Θεῷ, ὅτι εἰσὶ κτήματα ἱερά. Ἀλλὰ τὸ δόγμα τοῦτο δὲν εἶναι ἀπόλυτον, διότι ἄλλως δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ διαχείρισις περιουσίας τῶν Μονῶν ὡς νομικῶν προσώπων. Ὑπάρχουσι δηλαδὴ περιπτώσεις, καθ’ ἃς καὶ ἡ ἐκκλησιαστικὴ περιουσία δύναται νὰ ἐκποιηθῇ. Παραδείγματος χάριν, ὅταν πρόκηται νὰ οἰκοδομηθῇ ναὸς, ὅταν πρόκηται ν’ ἀπολυτρωθῶσιν αἰχμάλωτοι. Ὑπὸ τὸ ὄνομα τῆς ἐκποιήσεως — πρέπει νὰ ἐξηγηθῶμεν — περιλαμβάνεται πᾶσα ἀπαλλοτρίωσις. Τοῦτο δὲ κατὰ τοὺς νόμους σαφῶς ἐξηγεῖται, διότι καὶ ἡ δωρεὰ καὶ ἡ πρᾶσις καὶ ἡ ἄμειψις ἢ ἀνταλλαγὴ εἶναι εἶδος ἐκποιήσεως. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον γεννᾶται ἐπὶ τοῦ προκειμένου, εἶναι τὸ ἑξῆς· ὅταν ἀναφέρωνται εἰς τὸν νόμον εἰδικαὶ περιπτώσεις περὶ ἐκποιήσεως, πρέπει νὰ περιοριζώμεθα μόνον εἰς αὐτὰς στενῶς κατὰ τὸ Κανονικὸν Δίκαιον; ἢ ὅταν ἀναφέρωνται περιπτώσεις ἁπλῶς ἐνδεικτικαί; Ὑπάρχουσιν οἱ φρονοῦντες, ὅτι δέον νὰ δοθῇ εὐρυτέρα ἐπὶ τῶν περιπτώσεων τούτων ἑρμηνεία καὶ νὰ εἴπωμεν, ὅτι, ὅταν ὑπάρχῃ εὔλογος αἰτία ἐν γένει, ἐπιτρέπεται ἡ ἐκποίησις. Ἂν π. χ. ἔχῃ ἀνάγκην τὸ Δημόσιον, ἂν παρίσταται ἀνάγκη συνδρομῆς ἄλλου εὐαγοῦς οἴκου, ἐπιτρέπεται οὐ μόνον ἐκποίησις καὶ ἀνταλλαγὴ καὶ πρᾶσις, ἀλλὰ καὶ δωρεά. Ἡ θεωρία αὕτη περὶ ἐκποιήσεως ἐκκλησιαστικῆς περιουσίας δικαιολογεῖται καὶ ἐκ τῆς μεταβολῆς τῆς διοικήσεως τῆς ἐκκλησιαστικῆς περιουσίας. Ἄλλοτε, ὅτε αἱ Μοναὶ διετέλουν ὑπὸ τὴν διοίκησιν τοῦ Ἐπισκόπου, ὁ Ἡγούμενος ἠδύνατο νὰ ἐκποιῇ τὴν ἐκκλησιαστικὴν περιουσίαν γνώμῃ τῶν καλλιόνων, δηλαδὴ τῶν γεροντοτέρων τῆς Μονῆς, ἀλλὰ πάντοτε τῇ ἐγκρίσει τῆς Ἐπισκοπῆς, ἥτις ἀπετέλει νομικὸν πρόσωπον. Διὰ τοῦτο παρατηροῦμεν ἐν ταῖς Πηγαῖς, ὅτι, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ ἀναλάβῃ τὴν διοίκησιν τῆς ἐκκλησίας, ἐν γένει τῆς ἐνορίας, ὁ Ἐπίσκοπος, ὤφειλε νὰ προβῇ εἰς ἀπογραφὴν τῆς ἐκκλησιαστικῆς περιουσίας, νὰ διακρίνῃ τὰ λεγόμενα Κυριακὰ, δηλ. τὴν ἐκκλησιαστικὴν περιουσίαν ἀπὸ τὴν ἀτομικὴν, ἵνα μὴ ἐπέρχηται σύγχυσις. Τὸ νεώτερον ὅμως δίκαιον ἀφήρεσε καθ’ ὁλοκληρίαν ἀπὸ τοῦ Ἐπισκόπου τὸ δικαίωμα διαχειρίσεως...

§112Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τί ἐννοεῖτε «νεώτερον δίκαιον»;

§113Α. ΜΟΜΦΕΡΑΤΟΣ. Τὸ νεώτερον διοικητικὸν δίκαιον τῆς Ἑλλάδος.

§114Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ποῖον εἶναι τὸ νεώτερον δίκαιον; Ποία ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος, κατὰ τὴν ὁποίαν ἰσχύουσιν οἱ κανόνες τῆς Ἐκκλησίας;

§115Α. ΜΟΜΦΕΡΑΤΟΣ. Καὶ ἐπὶ τῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος δύνανται νὰ ἐγερθῶσι πολλὰ ζητήματα· δηλαδὴ τὸ τῶν κανόνων καὶ παραδόσεων κράτος ἐπεκτείνεται πέραν τῶν δογματικῶν.

§116Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Δὲν ἔχετε δίκαιον.

§117Α. ΜΟΜΦΕΡΑΤΟΣ. Ἀλλ’ ἤδη πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν εἰδικῶς τὸ θέμα περὶ τῆς διαχειρίσεως τῆς περιουσίας τῶν Μονῶν. Κατὰ τὸ Βυζαντινὸν Δίκαιον καὶ τοὺς Κανόνας τῆς Ἐκκλησίας, δὲν ἀπαγορεύεται ἀπολύτως ἡ ἐκποίησις τῆς περιουσίας ταύτης. Καὶ κατὰ τὸ Διάταγμα τοῦ 1858 ἐπιτρέπεται ἡ ἐκποίησις, ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἀνάγκης, ὅταν ὑπάρχῃ εὔλογος αἰτία, ἀλλὰ καὶ τότε πρέπει νὰ στηρίζηται ἡ ἐκποίησις εἰς τοὺς Κανόνας τῆς Ἐκκλησίας καὶ τοῦ Ἀστικοῦ Δικαίου. Ἐκποιήσεις τοιαύτας βλέπομεν καθ’ ἑκάστην, ὅταν πρόκηται παραδείγματος χάριν νὰ πληρωθῶσι χρέη τῶν Μονῶν. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει σήμερον ἡμᾶς, εἶναι, ἂν ἐγένοντο παρόμοιαι ἐκποιήσεις, ἂν ὑπάρχουσι πράξεις, οἷον ἀνταλλαγαί, αἱ ὁποῖαι ἔβλαψαν τὴν Μονὴν Πετράκη ἢ τῆς Πεντέλης. Αὐτὰ ἔπρεπε νὰ ὑποδειχθῶσιν, ἵνα ἡ συζήτησις ἐνέχῃ πρακτικόν τι ἀποτέλεσμα ὡς πρὸς τὴν ἐνέργειαν τῶν διοικητικῶν ἀρχῶν. Ἐπ’ αὐτοῦ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου. Βεβαίως ἀνταλλαγὴ καὶ ἄμειψις μοναστηριακῶν κτημάτων, κατὰ γενικὸν κανόνα, ἀναγραφόμενον ἐν τῇ Νεαρᾷ 122, ἥτις ἀποτελεῖ τὴν ἰσχύουσαν παρ’ ἡμῖν μοναστηριακὴν νομοθεσίαν, ἀπαγορεύεται. Ὅταν μάλιστα ἡ ἀνταλλαγὴ ἦναι ἐπιβλαβὴς εἰς τὰ τῆς Μονῆς συμφέροντα, ὅταν δὲν ἦναι ἴσης ἀξίας τὸ κτῆμα, τὸ ὁποῖον δίδεται, πρὸς τὴν τοῦ λαμβανομένου, ὑπάρχει ἀναντιρρήτως περίπτωσις προσβολῆς τῆς ἀνταλλαγῆς, εἶναι ἄκυρος ἡ ἀνταλλαγὴ κατὰ τοὺς νόμους. Ἀλλ’ ἂν ὑπάρχῃ πρᾶξις, ἡ ὁποία ἔβλαψε τὰ συμφέροντα τῆς Μονῆς Πετράκη ἢ τῆς Πεντέλης, βεβαίως δύναται νὰ προσβληθῇ, καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ καθῆκον τοῦ Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ τοῦ Ὑπουργοῦ ὡς ἐπιβλέποντος, δηλαδὴ δύναται νὰ διαβιβάσῃ διὰ τοῦ νομάρχου εἰς τὴν διοίκησιν τῆς Μονῆς τὴν γνώμην αὐτοῦ περὶ τῆς προσβολῆς τῆς πράξεως τῆς ἀνταλλαγῆς. Διότι μὴ λησμονῶμεν, ὅτι ἡ διαχείρισις τῆς περιουσίας ἀνήκει εἰς τὴν Μονήν. Αὐτὴ θὰ προσβάλῃ τὴν πρᾶξιν τὴν ἄκυρον. Ἐννοεῖται, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς δύναται νὰ ἐπιβάλῃ τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην διοικητικῶς. Περὶ αὐτῶν τῶν πραγμάτων βεβαίως ἐφρόντισε τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι ἀμέσως, ὅτε ἔλαβον γνῶσιν ἐγώ, καὶ διεδίδετο, ὅτι ἐγένοντο ἀνταλλαγαὶ ἐπιβλαβεῖς εἰς τὰς Μονὰς, ἐζήτησα ἐπανειλημμένως διὰ τοῦ νομάρχου νὰ ὑποβληθῇ πίναξ ὅλων τῶν ἀνταλλαγῶν, αἱ ὁποῖαι ἀπὸ 40 ἐτῶν καὶ ἐντεῦθεν ἐγένοντο, διότι τεσσαρακονταετὴς εἶναι ἡ παραγραφὴ τῶν Μοναστηριακῶν κτημάτων. Τοῦτο ἐγένετο, καὶ ἐπὶ τῇ ἰδέᾳ ταύτῃ, ἢ τῇ εἰδήσει ταύτῃ, ἴσως ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐνόμισεν, ὅτι πρέπει νὰ ἐξετάσῃ καὶ νὰ ἀνατάμῃ ὁλόκληρον τὴν διαχείρισιν τῶν Μονῶν, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ περιορισθῇ εἰς ὡρισμένας πράξεις. Λοιπὸν ἐλήφθησαν αἱ πληροφορίαι, καὶ ἐπὶ τῶν πληροφοριῶν τούτων βεβαίως θέλω ἐπιστήσει τὴν προσοχήν μου, καὶ ἐὰν εὕρω ἐπιβλαβεῖς πράξεις, θέλω φροντίσει νὰ ἐπιβάλω τὴν προσβολὴν αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐνῷ οὕτως ἔχουσι τὰ πράγματα ὑπὸ νομικὴν ἔποψιν, ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κυθήρων Βουλευτὴς ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ῥίψῃ καὶ ἓν Πάρθιον βέλος ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς μὴ ἐκτελέσεως τοῦ Διατάγματος, τὸ ὁποῖον πραγματικῶς ὑπάρχει, καὶ δι’ οὗ διετάσσετο ἡ οἰκοδομὴ Μονῆς ἀξίας 400 χιλιάδων δραχμῶν. Ἦτο καὶ εἶναι ἀπαραίτητος ἀνάγκη νὰ γείνῃ ἡ μετάθεσις τῆς Μονῆς Πετράκη, διότι περιεστοιχίσθη ἐκ τῶν οἰκιῶν, καὶ δὲν εἶναι πλέον εὐχῆς οἶκος, ἐν τῷ ὁποίῳ δύνανται ἐν ἐγκαρτερήσει νὰ διαβιώσωσιν οἱ μοναχοὶ πρὸς σωτηρίαν τῆς ψυχῆς αὐτῶν, καὶ εἶναι ἀνάγκη πραγματικῶς νὰ εὑρεθῇ τόπος, ἐν τῷ ὁποίῳ ν’ ἀποσυρθῶσι καὶ νὰ ἡσυχάζωσι. Τὸ Διάταγμα ὁρίζει τὴν θέσιν Βάρη. Ἀλλ’ ἐγώ, ὅτε ἀνέλαβον τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου, εὗρον κατάστασιν, ἡ ὁποία μοὶ ἐπέβαλλε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ σπεύσω εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ Διατάγματος. Δὲν παρεβίασα τὸ Διάταγμα, διότι τὸ Διάταγμα τοῦτο ἀνάγεται εἰς σχέσιν περιουσίας, καὶ ὁ Ὑπουργὸς ἔχει καθῆκον βεβαίως νὰ ἐξετάσῃ, ἔχει ἀνάγκην νὰ ἐξετάσῃ, ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῇ τὸ Διάταγμα. Ὅτε λοιπὸν ἀπετάθην εἰς τὸν Ἡγούμενον, καὶ τὸν ἠρώτησα, ἂν ὑπάρχει τὸ ποσὸν τῶν 400 χιλιάδων δραχμῶν ἕτοιμον πρὸς ἀνέγερσιν τῆς Μονῆς, εἶπεν, ὅτι εἰς τὴν Τράπεζαν ἔχουσι κατατεθῆ ἐξ ἐκποιήσεως, ἐκ τῶν μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης γενομένων ἀγοραπωλησιῶν, 100 ἕως 110 περίπου χιλιάδες. Ὅτε δὲ τὸν ἠρώτησα: «ποῦ θὰ εὕρητε τὰς ἑτέρας 300,000; — ἴσως καὶ περισσοτέρας, διότι μία ἐργολαβία δύναται νὰ παρουσιάσῃ καὶ τὴν ἀνάγκην μεγαλειτέρας δαπάνης, — εἶπεν, ὅτι βεβαίως ἐκ τῆς ἐκποιήσεως ἐκ τῆς περιουσίας τῆς Μονῆς. Τότε λοιπὸν ἐγὼ ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ παρακολουθήσω τὸν ἀξιότιμον ἐκ Κυθήρων Βουλευτήν, τὸν πρώην Ὑπουργόν, εἰς τὰς πράξεις του. Δὲν ἀνέτρεψα τὰς πράξεις αὐτοῦ, ἀλλὰ προέβην ἔτι περαιτέρω· δηλαδή, ἐνῷ δὲν εἶχον ἐγκρίνει τὴν πρᾶξιν τῆς δημοπρασίας, — διότι δὲν εἶχε κἄν τὸ συμβόλαιον συνταχθῆ, τὸ ὁποῖον ἔμελλε νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν κρίσιν τοῦ Ὑπουργοῦ, διὰ νὰ ὑπάρξῃ ἡ σύμβασις τελεία, — ἐνῷ λοιπὸν ὑπῆρχεν ἐκκρεμὴς ἔτι ἡ σύμβασις, ἐθεώρησα καθῆκόν μου, οὐχὶ νὰ ἀναβάλω ἁπλῶς τὴν δημοπρασίαν, ὅτε θὰ ἤμην ὑπόχρεως νὰ ἐπαναλάβω αὐτήν, ἀλλ’ ἐκήρυξα ἁπλῶς ἄκυρον τὴν δημοπρασίαν, διότι ὑπῆρχε σπουδαῖος λόγος ἀκυρότητος τῆς δημοπρασίας· ὑπῆρχε λόγος ἀκυρότητος, διότι οὐχὶ βεβαίως ἐκ τῆς ἀμελείας τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κυθήρων Βουλευτοῦ, ἀλλ’ ἐκ τῆς ἀμελείας τῆς ὑπηρεσίας, ἐξ ἀβλεψίας τῶν ὑπαλλήλων δὲν εἶχον συνταχθῆ ἐγκύρως τὰ πρακτικά. Ὅταν δὲν ἀναφέρηται τόπος καὶ χρόνος ἐν τοῖς πρακτικοῖς, ὅταν δὲν ὑπάρχῃ ἐν τῷ πρωτοκόλλῳ καταγεγραμμένον τὸ πρακτικὸν τῆς δημοπρασίας, ἐννοεῖται ὅτι λείπει ὁ ἔλεγχος, ἡ βεβαία χρονολογία, καὶ δὲν ἠδυνάμην νὰ ἐγκρίνω δημοπρασίαν οὕτως ἐνεργηθεῖσαν, ἡ ὁποία ἦτο τόσον σοβαρὰ κατὰ τὸ ποσὸν, 400 χιλιάδων, πρὸς οἰκοδομὴν Μονῆς. Ἐφρόντισα ὅμως, ἀκολουθῶν τὴν ἀτομικήν μου πεποίθησιν, νὰ ἀπευθύνω ἔγγραφον πρὸς τὰς ἐκκλησιαστικὰς ἀρχὰς, ἵνα μεταβάλωσι γνώμην, διότι, διὰ νὰ προκληθῇ Β. Διάταγμα ἀνατρέπον τὸ Β. Διάταγμα τὸ πρῶτον, ἔπρεπε νὰ λάβω τὴν γνώμην τῶν ἁρμοδίων ἀρχῶν, τὴν γνώμην τοῦ Ἡγουμενοσυμβουλίου, τοῦ Ἐπισκόπου, τῆς Ἐπισκοπικῆς ἀρχῆς. Ὅταν ληφθῶσιν αὐταὶ αἱ ἀποφάσεις, — καὶ ὑποθέτω, ὅτι δὲν θὰ ἐμμένῃ πλέον ἡ ἐκκλησιαστικὴ ἀρχὴ εἰς τὴν μετάθεσιν τῆς Μονῆς εἰς Βάρην, — τότε θέλει προκληθῇ ἕτερον Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ γείνῃ ἡ μετάθεσις εἰς ἄλλο καταλληλότερον μέρος. Ἐγὼ δ’ ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι ὑπάρχουσι Μετόχια ἀλλαχοῦ, καὶ διὰ δαπάνης 20–30 χιλιάδων δύνανται ἄριστα νὰ ἐγκατασταθῶσιν οἱ μοναχοὶ ἐκεῖ, καὶ νὰ ἐκτελῶσι τὸν προορισμὸν αὑτῶν. Δὲν ἔχω τίποτε ἄλλο νὰ προσθέσω. Ὑποθέτω, ὅτι αἱ πράξεις τὰς ὁποίας ἐνήργησα, εἶναι ἐν πλήρει τάξει.

§118Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλὰ παρακαλοῦμεν, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, νὰ ζητήσητε τοὺς ἀπολογισμοὺς τῶν Μονῶν Πεντέλης καὶ Πετράκη τῶν ἐτῶν 1900 καὶ 1901, καὶ καταθέσητε αὐτοὺς εἰς τὴν Βουλὴν, διότι ἀνηγγέλθη τὴν ἑσπέραν ταύτην εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐτελέσθησαν πράξεις, αἱ ὁποῖαι τιμωροῦνται ἀπὸ τὸν Ποινικὸν Νόμον. Ἑπομένως πρέπει νὰ λάβωμεν γνῶσιν.

§119Α. ΜΟΜΦΕΡΑΤΟΣ. Εἶναι νέα ἐπερώτησις. Παρακαλῶ νὰ ὑποβάλητε αὐτὴν ἐγγράφως.

§120Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τοὺς ἀπολογισμοὺς τοῦ 1900 καὶ 1901.

§121Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ καταθέσητε σημείωμα, διὰ νὰ μὴ ὑποτεθῇ, ὅτι ἐλλιπῆ προσάγω ἔγγραφα· διότι ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας Βουλευτὴς ἐξέφρασε παράπονον πρὸ ὀλίγου, ὅτι ἐλλιπῆ ἔφερα τὸν φάκελον, ἐνῷ προσεπάθησα ὅσῳ τὸ δυνατὸν περισσότερον νὰ εὐχαριστήσω αὐτὸν, καὶ μετανοῶ διὰ τοῦτο, διότι περιεπλάκην περισσότερον, ἕνεκα τοῦ πλήθους τῶν ἐγγράφων.

§122Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ἐγὼ δὲν περιεπλάκην ποσῶς.

§123Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Κατὰ πρῶτον, Κύριοι, ὀφείλομεν νὰ προσέξωμεν εἰς γνώμην τινὰ, ἣν περὶ τὸ τέλος τῆς ἀγορεύσεως αὑτοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἐξήνεγκε, περὶ τῆς ἐννοίας δῆθεν τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ Συντάγματος καὶ περὶ τῆς ἐν γένει νεωτέρας σχετικῆς νομοθεσίας παρ’ ἡμῖν...

§124Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Βεβαίως, διότι εἶναι σπουδαιότατον.

§125ΛΕΒΙΔΗΣ. Τὸ θέμα τοῦτο ἔχει ὑψίστην σημασίαν, ἀπορῶ δὲ, πῶς ὁ λίαν περὶ τοὺς νόμους ἐντριβὴς κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν μετὰ τοσαύτης εὐκολίας παρεῖδε τὰ κατὰ τὸ ζήτημα τοῦτο. Τὸ ἄρθρον 2 τοῦ Συντάγματος ῥητῶς λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἡ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος, κεφαλὴν γνωρίζουσα τὸν Κύριον Ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, ὑπάρχει ἀναποσπάστως ἡνωμένη δογματικῶς μετὰ τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Μεγάλης καὶ πάσης ἄλλης ὁμοδόξου τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας, τηροῦσα ἀπαρασαλεύτως, ὡς ἐκεῖναι, τούς τε ἱεροὺς Ἀποστολικοὺς καὶ Συνοδικοὺς Κανόνας καὶ τὰς ἱερὰς Παραδόσεις, κλπ.» Ἐγείρεται λοιπὸν τὸ ζήτημα, τὸ ἄρθρον τοῦτο τοῦ Συντάγματος ἀφορᾷ τὸ δόγμα μόνον; ἢ καὶ ὅλα τὰ ζητήματα, τὰ ἀναγόμενα εἰς τὴν σφαῖραν τῆς Ἐκκλησίας; Κατὰ πρῶτον ὑπάρχει κανὼν γνωστότατος ἑρμηνευτικὸς τῶν νόμων, καθ’ ὃν, ὅπου δὲν διακρίνει ὁ νόμος, δὲν δύναται νὰ διακρίνῃ καὶ ὁ ἐφαρμόζων αὐτόν. Ἐκτὸς ὅμως τούτου, ἐὰν ἀνατρέξητε εἰς τὰ Πρακτικὰ τῆς Συνελεύσεως τοῦ 1864 ἔτους, οὐδαμοῦ θέλετε εὕρει ἐν ταῖς τότε συζητήσεσιν, ὅτι ἐγένετο λόγος περὶ τῆς διακρίσεως, ἣν προβάλλει ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Καὶ οὐ μόνον τοῦτο· ἀλλ’ ἐὰν μελετήσητε καὶ τὴν ἔκθεσιν τοῦ εἰσηγητοῦ τοῦ πολιτεύματος τοῦ 1864 ἔτους, τοῦ ἀειμνήστου νομοδιδασκάλου Νικολάου Σαριπόλου, θέλετε ἴδει, ὅτι οὐδεμία τοιαύτη διάκρισις περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ ἄρθρου τούτου τοῦ Συντάγματος γίνεται. Ἐκτὸς ὅμως τῶν λόγων τούτων τῶν νομικῶν, τῶν ἀπορρεόντων ἔκ τε τοῦ γράμματος τοῦ Συντάγματος καὶ ἐκ τῶν λαβόντων χώραν κατά τε τὴν σύνταξιν καὶ τὴν συζήτησιν αὐτοῦ, ὑπάρχει καὶ ἕτερος λόγος, ὑψίστου ἐνδιαφέροντος ἐθνικοῦ, ὃν ἀπορῶ πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς παρεῖδε. Ἐὰν, κύριε Ὑπουργέ, ἡ γνώμη ὑμῶν ἦναι ἀκριβὴς, δὲν μοὶ λέγετε, παρακαλῶ, τίνα τίτλον ἔχετε πλέον ἐπὶ τῶν ἐν Ρουμανίᾳ Ἑλληνικῶν Μοναστηριακῶν κτημάτων; Βεβαίως ἀπωλέσατε τὸν τίτλον τῆς Ἐκκλησίας ἐπ’ αὐτῶν ἀπὸ τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν δογματίζετε, ὅτι τὸ ἄρθρον 2 τοῦ Συντάγματος, ὁμιλοῦν περὶ τῶν ἱερῶν Ἀποστολικῶν καὶ Συνοδικῶν Κανόνων, καὶ τῶν ἱερῶν Παραδόσεων, ἐννοεῖ μόνον τὸ δόγμα. Ἀπωλέσατε ὅλα τὰ δικαιώματα, ἅτινα ἡ Ὀρθόδοξος Ἀνατολικὴ Ἑλληνικὴ Ἐκκλησία ἀξιοῖ ἐπὶ τῶν ἐν Ρουμανίᾳ Ἑλληνικῶν Μοναστηριακῶν κτημάτων. Διατί; Διότι, ἐὰν ἡ Ἑλλὰς ἔκτοτε, ἀφ’ ἧς δηλαδὴ τὰ Μοναστηριακὰ ἐκεῖνα κτήματα κατεπατήθησαν παρὰ τοῦ Ρουμανικοῦ Κράτους, ἠξίωσεν, ὅτι κέκτηται ἀναμφισβήτητα δικαιώματα ἐπὶ τῶν Μοναστηριακῶν ἐκείνων κτημάτων ὑπὲρ τοῦ Παναγίου Τάφου, οὗτινος καὶ αὐτὴ εἶναι προστάτις, τίτλος τῆς Ἑλλάδος ὑπὲρ τοῦ Παναγίου Τάφου εἶναι, ὅτι τὰ Μοναστηριακὰ ἐκεῖνα κτήματα, κατὰ τοὺς ἱεροὺς Ἀποστολικοὺς καὶ Συνοδικοὺς Κανόνας, κατὰ τὰς ἱερὰς Παραδόσεις τῆς Ἐκκλησίας, δὲν ἐδύναντο νὰ γένωνται κτῆσις τοῦ Ρουμανικοῦ Κράτους, διότι καὶ ἐν Ρουμανίᾳ ὑπάρχουσι τὰ αὐτὰ δόγματα, οἱ αὐτοὶ ἱεροὶ Ἀποστολικοὶ καὶ Συνοδικοὶ Κανόνες, καὶ αἱ αὐταὶ ἱεραὶ Παραδόσεις.

§126Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Νὰ ἐξηγηθῶμεν. Πρόκειται περὶ τῆς διαχειρίσεως Ἐπισκόπου. Δύνασθε νὰ βεβαιώσητε, ὅτι κατὰ τοὺς Κανόνας τῆς Ἐκκλησίας σήμερον ὁ Ἐπίσκοπος πρέπει νὰ ἀναλάβῃ τὴν διαχείρισιν τῆς ἐκκλησιαστικῆς περιουσίας;

§127ΛΕΒΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι ἐδῶ τὸ ζήτημα.

§128ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ἐδῶ εἶναι.

§129ΛΕΒΙΔΗΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι, ἂν δύνανται νέοι νόμοι νὰ μεταβάλωσι τοιαῦτα ἐκκλησιαστικὰ καθεστῶτα.

§130ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ὡς πρὸς τὸ διοικητικὸν μέρος, ἐν Ἑλλάδι ὑπάρχει διαφορά, διότι ὁ Ἐπίσκοπος, κατὰ τοὺς Κανόνας, εἶναι διαχειριστὴς τῆς ἐκκλησιαστικῆς περιουσίας. Πῶς λοιπὸν σήμερον δὲν διαχειρίζεται τὴν ἐκκλησιαστικὴν περιουσίαν;

§131ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἀπαντῶ, ὅτι, ὡς πρὸς τοὺς λόγους, ὧν ἕνεκα δύναται νὰ γένηται ἀπαλλοτρίωσις, ἄμειψις δηλαδὴ ἀνταλλαγή, ἢ πώλησις ἐκκλησιαστικῶν κτημάτων Μοναστηριακῶν, ἰσχύουσιν ἀπαρασαλεύτως οἱ ἱεροὶ Ἀποστολικοὶ καὶ Συνοδικοὶ Κανόνες, ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὰς ἱερὰς Παραδόσεις τῆς Ἐκκλησίας, διότι ταῦτα πάντα καθιερώθησαν διὰ τοῦ Συντάγματος.

§132ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Λοιπόν, κατὰ τοὺς Κανόνας τοὺς Ἐκκλησιαστικούς, περιουσία ἐκκλησιαστικὴ ἀπαλλοτριοῦται τῇ ἐγκρίσει μόνον τοῦ Ἐπισκόπου. Δύνασθε σήμερον νὰ θεωρήσητε, ὅτι εἶναι ἔγκυρος ἡ ἐκποίησις Μοναστηριακῆς περιουσίας ἐγκρίσει μόνον τοῦ Ἐπισκόπου, ἄνευ τῆς παρεμβάσεως τοῦ νομάρχου, ἄνευ τῆς παρεμβάσεως τῆς Πολιτικῆς Ἀρχῆς;

§133ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐκ τούτου δὲν βλάπτεται ἡ ἐκκλησιαστικὴ περιουσία.

§134ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Εἰς αὐτὸ νὰ περιορισθῆτε λοιπόν.

§135ΛΕΒΙΔΗΣ. Αἱ ἀντιρρήσεις, ἃς προβάλλετε, κύριε Ὑπουργέ, συντελοῦσιν εἰς τὴν εὐρυθμοτέραν διοίκησιν καὶ τὴν μείζονα προστασίαν τῆς ἐκκλησιαστικῆς περιουσίας. Ἑπομένως, ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ νόμων συντελούντων εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῶν ὑπαρχουσῶν Ἐκκλησιαστικῶν διατάξεων, βεβαίως οἱ νόμοι οὗτοι δὲν ἀντιβαίνουσιν εἰς τὰς καθεστώσας Ἐκκλησιαστικὰς διατάξεις. Ἐφ’ ὅσον ὅμως πρόκειται περὶ τροποποιήσεως τῶν παλαιῶν νόμων διὰ νεωτέρων, πρὸς βλάβην τῆς Μοναστηριακῆς περιουσίας, βεβαίως οἱ νόμοι αὐτοὶ δὲν δύνανται νὰ ἰσχύσωσι, διότι ἀντιβαίνουσιν εἰς τοὺς καθεστῶτας Ἐκκλησιαστικοὺς νόμους, οἵτινες ἐκυρώθησαν διὰ τοῦ Συντάγματος.

§136Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Τὸ ζήτημα π.χ. τῆς ἐμφυτεύσεως τῆς Μοναστηριακῆς περιουσίας μετεβλήθη διὰ Βασιλικῶν Διαταγμάτων, τὰ ὁποῖα φέρουσι τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Ἄρμανσπεργ. Λοιπὸν ἄλλως ἔχει τὸ ζήτημα τῆς ἐμφυτεύσεως τῆς Μοναστηριακῆς περιουσίας κατὰ τὸ Κανονικὸν Δίκαιον καὶ τὸ Βυζαντινὸν Δίκαιον καὶ ἄλλως κατὰ τὸ σημερινὸν Δίκαιον. Καὶ ἄλλαι μεταβολαὶ ἐπῆλθον. Ἐπὶ παραδείγματι, αἱ ἀγωγαί, αἱ ὁποῖαι ἠσκοῦντο πρὸς προστασίαν τῆς ἐκκλησιαστικῆς περιουσίας, ἠσκοῦντο ὑπὸ οἰκονόμων καὶ χαρτουλαρίων, οἵτινες ὑπηρέτουν παρὰ τοῖς Ἐπισκόποις. Δύνασθε σήμερον νὰ εἴπητε, ὅτι τὰς ἀγωγὰς ἐπὶ προσβολῇ τῶν ἀνταλλαγῶν ἔχει σήμερον καὶ ἐγείρει ὁ οἰκονόμος ἢ ὁ χαρτουλάριος;

§137ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὄχι· δὲν ἔχει σχέσιν αὐτὸ, τὸ ὁποῖον λέγετε.

§138Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ἔχει πολλὴν σχέσιν, διότι ἐλησμόνησα νὰ προσθέσω, ὅτι καὶ τὰ Μοναστήρια καὶ αἱ Ἐπισκοπαὶ εἶχον διαχειριστὰς οἰκονόμους. Ἐὰν λοιπὸν ἐν τῷ μέλλοντι πρόκειται νὰ προστατεύσωμεν τὴν περιουσίαν, τροποποιοῦντες τὴν ὑπάρχουσαν νομοθεσίαν, δέον νὰ στηριχθῶμεν ἐπὶ τῶν Κανόνων, καὶ νὰ εἰσαγάγωμεν τὸν θεσμόν, κατὰ τὸν ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ ἔχωσι τὴν διαχείρισιν ἀποκλειστικῶς τὰ Ἡγουμενοσυμβούλια, ἀλλὰ παρὰ τὰ Ἡγουμενοσυμβούλια νὰ τοποθετήσωμεν τὸν οἰκονόμον, τὸν ὁποῖον οἱ Κανόνες τῆς Ἐκκλησίας ἐπιβάλλουσι, δηλαδὴ ταμιακὴν καὶ λογιστικὴν ὑπηρεσίαν.

§139ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐγὼ λέγω, ὅτι δὲν δύνασθε διὰ νεωτέρων νόμων νὰ σαλεύσητε τοὺς ὑπάρχοντας ἐκκλησιαστικοὺς Κανόνας, τὰς ὑπαρχούσας ἱερὰς Παραδόσεις.

§140Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλὰ, πλὴν τούτου, τὰ Διατάγματα, τὰ ὁποῖα ἐπικαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργός, τὰ ἀναγόμενα εἰς τὴν ἐποχὴν τῆς Ἀντιβασιλείας, αὐτὰ ἀνήκουσιν εἰς ἐκκλησιαστικὸν σύστημα διοικήσεως, τὸ ὁποῖον δὲν ἰσχύει πλέον. Διότι μετὰ τὸ 1851, ὅτε ἐξεδόθη ὁ Τόμος, δηλαδὴ ἡ συνθήκη τῆς αὐτοκεφάλου Ἑλληνικῆς Ἐκκλησίας μετὰ τῆς Μεγάλης ἐν Κωνσταντινουπόλει Ἐκκλησίας, ἐξεδόθησαν νόμοι περὶ Ἐπισκόπων καὶ Ἐπισκοπῶν καὶ περὶ τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, αὐτοὶ δὲ οἱ νόμοι καὶ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1843 καὶ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1864 ἐκήρυξαν ἀναλλοιώτους, ἀμεταβλήτους καὶ ἐγκύρους καὶ ἐφαρμοστέας τὰς διατάξεις τῶν Κανόνων. Ἑπομένως ἔχομεν Κανόνας καὶ ἱερὰς Παραδόσεις, ἤτοι τὸ Σύνταγμα τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ Ἐκκλησία ὑπάρχει ἐν τῇ Πολιτείᾳ, καὶ συμβιοῖ μετ’ αὐτῆς, ἀλλὰ διοικεῖται κατὰ τοὺς ἱεροὺς Κανόνας. Ἡ Πολιτεία, ἔχουσα ἐν τοῖς κόλποις αὐτῆς τὴν Ἐκκλησίαν, συναρμολογεῖ ἑαυτὴν πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν, πρὸς τοῦτο ὅμως πρέπει αἱ ἀποφάσεις τῆς Ἐκκλησίας νὰ μὴ ἀντιβαίνωσιν εἰς νόμους τῆς Πολιτείας. Πρὸς τοῦτο ὑπάρχει θεσμὸς, ὁ ὁποῖος συνδέει τὰς ἐργασίας τῆς Ἱερᾶς Συνόδου μετὰ τῆς Πολιτικῆς Ἀρχῆς, ὁ δεσμὸς τοῦ Βασιλικοῦ Ἐπιτρόπου. Ὁ Βασ. Ἐπίτροπος παρίσταται κατὰ τὰς συνεδριάσεις τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, ἂν δὲ ἤθελέ ποτε προταθῇ ἀπόφασις τῆς Ἱερᾶς Συνόδου ἀντιβαίνουσα εἰς τοὺς νόμους τῆς Πολιτείας, ὁ Βασιλικὸς Ἐπίτροπος καταδεικνύει τὴν ἀντίθεσιν τῶν νόμων τῆς Πολιτείας, ἵνα ἡ Σύνοδος μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἀντιβαίνουσαν εἰς τοὺς νόμους ἀπόφασίν της· ἂν δὲ ἡ Ἱερὰ Σύνοδος ἤθελεν ἐπιμείνει, ὁ Βασιλικὸς Ἐπίτροπος ἀρνεῖται νὰ προσυπογράψῃ τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνόδου, τῆς ὑπογραφῆς δὲ τοῦ Βασιλικοῦ Ἐπιτρόπου ἡ ἔλλειψις καθιστᾷ ἄκυρον τὴν τοιαύτην ἀπόφασιν. Ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν περιουσίαν τῶν Μονῶν, ἐπειδὴ αὕτη εἶναι ἀφιερώματα χριστιανῶν, γινόμενα ἐξ ἀρχαιοτάτων χρόνων πρὸς ὡρισμένους σκοποὺς, ἀμφιβάλλω, ἐὰν εἶναι δυνατὸν τὰς θελήσεις τῶν διαθετῶν νὰ μεταβάλητε διὰ νόμων καὶ Διαταγμάτων. Ἐὰν κτήματα Μονῶν ἢ ἄλλαι κτήσεις οἱαιδήποτε εἶναι ἀφιερώματα χριστιανῶν εἰς τὰς Μονὰς, τὰ κτήματα ταῦτα, αἱ κτήσεις αὗται δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφαιρεθῶσιν ἀπὸ τὰς Μονὰς ἢ νὰ ἐκποιηθῶσιν ὑπ’ αὐτῶν, ἑπομένως οὐδεὶς δύναται ν’ ἀφαιρέσῃ αὐτὰς ἀπὸ τὰς Μονὰς, διότι ἀναιρεῖται ἡ θέλησις τῶν διαθετῶν, οἱ ὁποῖοι διέθεσαν τὰς περιουσίας αὐτῶν.

§141Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Εἶμαι σύμφωνος, διότι ὁ νόμος περὶ Ἐπισκόπων καὶ Ἐπισκοπῶν εἶναι νόμος νεώτερος, ὁ ὁποῖος ἐκανόνισε τὴν θέσιν τῶν Ἐπισκόπων ἐν Ἑλλάδι, καὶ ἐν γένει τῆς Ἐκκλησίας, διότι ὁ Ἕλλην νομοθέτης ἔλαβεν ὡς βάσιν τὸ δόγμα ἐλευθέρα Ἐκκλησία ἐν ἐλευθέρῳ Κράτει. Τοιουτοτρόπως, ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὸ δογματικὸν, τὸ πνευματικὸν, τὸ τελετουργικὸν, τὴν πειθαρχίαν τοῦ Κλήρου, ταῦτα ἀνέθεσεν εἰς Σύνοδον, ἡ ὁποία, σημειωτέον, εἶναι Ρωσσικῆς καταγωγῆς, ἡ ὁποία διεξάγει πάσας τὰς πνευματικὰς καὶ καθαρῶς ἐκκλησιαστικὰς ὑποθέσεις. Ὅταν ὅμως πρόκηται περὶ διοικητικῶν ὑποθέσεων, περὶ ὑποθέσεων περιουσίας ἐκκλησιαστικῆς, τότε τὸ Κράτος ἀσκεῖ τὴν ἐποπτείαν. Ὁ δὲ Βασ. Ἐπίτροπος, περὶ τοῦ ὁποίου δευτέραν φορὰν ἐπαναλαμβάνετε ὅτι εἶναι ὁ ἐπόπτης, εἶναι καὶ αὐτὸς θεσμὸς νέος, ἄγνωστος εἰς τὸ Βυζαντινὸν Δίκαιον. Ἐὰν θέλητε νὰ ἀνατρέξητε εἰς τὰς μελέτας μεγάλου ἀνδρὸς, τοῦ Οἰκονόμου τοῦ ἐξ Οἰκονόμων, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ὀνομάζει τὸν Βασιλικὸν Ἐπίτροπον ἁπλοῦν ὠτακουστὴν, καὶ εἶναι ζήτημα, ὑπάρχει μάλιστα καὶ ἀμφιβολία, ἐὰν δικαιοῦται νὰ λαμβάνῃ τὸν λόγον ἐν τῇ Συνόδῳ· ἀλλ’ ἀσκεῖ μόνον δικαίωμα ἀρνησικυρίας, διότι ἄνευ τῆς ὑπογραφῆς αὐτοῦ δὲν κυροῦνται αἱ ἀποφάσεις τῆς Συνόδου. Ἀλλ’ ἐγὼ δέχομαι, ὅτι ὁ Β. Ἐπίτροπος εἶναι εἶδος εἰσαγγελέως, ὁ ὁποῖος μεταδίδει τὰ ἐν τῇ Συνόδῳ γινόμενα, ὁ ὁποῖος ἐκπροσωπεῖ τὴν Κυβέρνησιν ἐν τῇ Συνόδῳ. Ὁπωσδήποτε ἡ Σύνοδος μετὰ τοῦ Βασιλικοῦ Ἐπιτρόπου ἀποτελοῦσι σύστημα διοικητικὸν τῆς Ἐκκλησίας, τὸ ὁποῖον ἀνάγεται εἰς τὸν νεώτερον τρόπον τῆς διοικήσεως τοῦ Κράτους ἐν σχέσει πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν· ἀλλ’ ἐγὼ ὅμως δὲν λέγω, ὅτι πρέπει ν’ ἀπομακρυνθῶμεν τῶν Κανόνων τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῶν ἱερῶν Παραδόσεων. Ἀναμφιβόλως τὸ Κανονικὸν Δίκαιον δέον ἀκλόνητον νὰ ὑπάρχῃ, καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἔχομεν Κλῆρον καὶ ἀνώτατον Δικαστήριον Ἐκκλησιαστικὸν, ἐν πλήρει ἐκκλησιαστικῇ ἀνεξαρτησίᾳ διατελοῦν, τὸ ὁποῖον ἔχει εἰς χεῖράς του τὴν πειθαρχικὴν ἐξουσίαν ἐπὶ ὅλων τῶν ἐκκλησιαστικῶν προσώπων καὶ πραγμάτων. Ἀλλ’ ὅταν πρόκηται ὅμως περὶ σχέσεων περιουσίας, περὶ διοικήσεως αὐτῆς, τότε παρεμβαίνει τὸ Κράτος, ὁ τρόπος δὲ τῆς παρεμβάσεως δὲν εἶναι ἁπλῶς διοικητικὸς, ἀλλὰ καὶ διὰ νόμων δύναται νὰ ῥυθμίζηται. Εἶπον ὑμῖν πρὸ ὀλίγου, ὅτι ὁ Ἐπίσκοπος, κατὰ τοὺς Κανόνας τῆς Ἐκκλησίας καὶ τὸ Ἀστικὸν Δίκαιον, ἔχει τὴν διαχείρισιν τῆς ἐκκλησιαστικῆς περιουσίας, δὲν δύνασθε ὅμως σήμερον νὰ εἴπητε, ὅτι ὁ Ἐπίσκοπος διαχειρίζεται περιουσίαν ἐκκλησιαστικήν. Ὅταν ἀπέθνησκεν ὁ Ἐπίσκοπος, κατὰ τὸ Βυζαντινὸν Δίκαιον ἐκληρονομεῖτο ἀπὸ τὴν Ἐκκλησίαν, σήμερον ὅμως συντάσσει τὴν διαθήκην του, καὶ ἐλευθέρως διαθέτει τὰ ἑαυτοῦ, διότι ἄλλη ἦτο ἡ θέσις τοῦ Ἐπισκόπου ἐν τῷ Βυζαντινῷ Δικαίῳ καὶ ἄλλη ἐδημιουργήθη σήμερον ἐν Ἑλλάδι ἐν σχέσει πρὸς τὰ ὑλικὰ συμφέροντα. Κατὰ τὸ Κανονικὸν Δίκαιον, οἱ Ἐπίσκοποι εἶχον χαρτουλαρίους καὶ οἰκονόμους, καὶ διεχειρίζοντο ὅλην τὴν ἐκκλησιαστικὴν περιουσίαν· σήμερον δὲν ἔχουν αὐτὴν τὴν θέσιν. Περὶ τοιούτων θεμάτων πρόκειται.

§142Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλ’ ἡ ἔλλειψις τῶν χαρτουλαρίων καὶ τῶν οἰκονόμων δὲν μεταβάλλει τὰ καθήκοντα τοῦ Ἐπισκόπου, οὔτε προσθέτει οὔτε ἀφαιρεῖ τι, διότι οὗτοι εἶναι ὄργανα ἐκτελοῦντα διαταγάς. Ἑπομένως μὴ ἀναμιγνύετε τοὺς χαρτουλαρίους καὶ τοὺς οἰκονόμους, οὐδ’ εἶναι ἀναγκαία, εἶναι δὲ καὶ ὅλως περιττὴ ἡ ἀνάμιξις τῆς γνώμης τοῦ μακαρίτου Οἰκονόμου τοῦ ἐξ Οἰκονόμων περὶ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Βασ. Ἐπιτρόπου. Ὁ Βασ. Ἐπίτροπος, ὁσάκις πρόκειται περὶ ἀποφάσεων τῆς Συνόδου, τὰς ὁποίας νομίζει μὴ συμφώνους πρὸς τοὺς νόμους τοῦ Κράτους, χρεωστεῖ νὰ παραστήσῃ τοῦτο εἰς τὴν Σύνοδον καὶ νὰ ἀναγγείλῃ, ὅτι, ἐὰν ἡ Ἱερὰ Σύνοδος ἐπιμείνῃ, δὲν θέλει στέρξει νὰ ὑπογράψῃ τὴν ἀπόφασιν τῆς Ἱερᾶς Συνόδου. Ἑπομένως, εἴτε ὠτακουστὴς εἶναι, εἴτε φύλαξ εἶναι ὁ Βασιλικὸς Ἐπίτροπος, οὗτος πάντως εἶναι Ἐπίτροπος τῆς Πολιτείας, ἐπιτηρῶν ἵνα μὴ ἀναιρῶνται οἱ νόμοι αὐτῆς ὑπὸ τῆς Ἱερᾶς Συνόδου.

§143Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Τὸ ζήτημα προὐκλήθη ἐκ τῆς ἑξῆς παρατηρήσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ Συντάγματος ἀφορᾷ δῆθεν τὸ δόγμα... Αὐτὸ δὲν εἴπετε;... Ἐὰν δὲν ἔλεγε τοῦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς, βεβαίως δὲν ἤθελε προκληθῆ μακροτάτη καὶ πεισματωδεστάτη συζήτησις. Λοιπὸν ἡμεῖς ἰσχυριζόμεθα, ὅτι καὶ ἐκ τοῦ γράμματος τοῦ Συντάγματος, καὶ ἐκ τῶν συζητήσεων, αἵτινες ἐγένοντο τότε, καὶ ἐκ τῆς εἰδικῆς ἐκθέσεως τοῦ εἰσηγητοῦ τοῦ πολιτεύματος οὐδαμῶς προκύπτει, ὅτι τὸ Σύνταγμα διὰ τοῦ δευτέρου αὐτοῦ ἄρθρου ἐννοεῖ ἁπλῶς τὸ δόγμα. Τὸ Σύνταγμα ἐννοεῖ τὴν προστασίαν τῶν δικαιωμάτων ἐν γένει τῆς Ἐκκλησίας καὶ τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ καθεστῶτος, δὲν δύναται δέ τις νὰ ἰσχυρισθῇ βεβαίως, ὅτι διὰ μεταγενεστέρων νόμων δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ληφθῇ πρόνοια πρὸς μείζονα ἐξασφάλισιν τῶν δικαιωμάτων τῆς Ἐκκλησίας, ἢ τῶν Μοναστηρίων καὶ τῆς περιουσίας αὐτῶν. Εἶπον μάλιστα, ὅτι, ἐὰν ἦναι βεβαιωμένον, ὡς εἶναι ἀναμφισβητήτως, ὅτι κατὰ τοὺς Κανόνας καὶ τὰς Παραδόσεις δὲν ἐπιτρέπεται ἐκποίησις τῆς Μοναστηριακῆς περιουσίας, εἰμὴ ὑπὸ ὡρισμένους ὅρους καὶ περιστάσεις, αἱ διατάξεις αὗται δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τροποποιηθῶσι διὰ τοῦ νεωτέρου Δικαίου, οὗ μνείαν ἐποιήσατο ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, πρὸς ζημίαν τῆς ἐν λόγῳ περιουσίας. Οὐδεὶς ὅμως ἰσχυρίσθη ποτέ, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία τοῦ ἔθνους νὰ δεσμεύσῃ τὰς χεῖρας αὐτῆς, προκειμένου περὶ βελτίονος διοικήσεως καὶ ἐξασφαλίσεως τῆς Μοναστηριακῆς περιουσίας. Ἀλλὰ τὸ Ἐκκλησιαστικὸν ἡμῶν καθεστὼς ἐστερέωσεν ἡ Συνταγματικὴ διάταξις τοῦ ἄρθρου 2. Βέβαιον δὲ εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι ἡ ἐπερώτησις τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ Εὐρυτανίας συνετέλεσεν, εἴπερ τις καὶ ἄλλη, ἵνα διασαφηνισθῶσι ζητήματά τινα, καὶ προκληθῇ, ὡς ἐγένετο, ἡ προσοχὴ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν πρὸς εὐρυθμοτέραν ῥύθμισιν τῶν τῆς Μοναστηριακῆς περιουσίας. Διότι, κύριε Ὑπουργέ, μεθ’ ὅλην τὴν ὑπόληψιν, ἣν ὑμεῖς ἔχετε, ὡς καὶ ἐγὼ ἔχω, πρὸς τοὺς δύο αὐτοὺς πραγματογνώμονας, οὓς ὁ προκάτοχος ὑμῶν ὥρισεν, ὅπως ἐκτιμήσωσι τὴν ἀξίαν τῶν ἀκινήτων τῆς Μονῆς ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἀξίαν τῶν ἀκινήτων τῶν ἰδιωτῶν, πρὸς ἐπίτευξιν τῆς ἀνταλλαγῆς, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ παρατηρήσω ὑμῖν, ὅτι, προκειμένου περὶ ἱερᾶς περιουσίας, ἣν ἀφιέρωσαν πρὸς ὡρισμένους σκοποὺς οἱ προπάτορες ἡμῶν, δὲν ὑπῆρχον ὅλαι ἐκεῖναι αἱ ἐγγυήσεις, αἱ ἀπαιτούμεναι, ὅτε πρὸς τοῦτο διωρίσθησαν δύο μικροϋπάλληλοι, ὅσῳ ἐντίμους καὶ ἂν θελήσητε νὰ ὑποθέσητε αὐτούς, ὅπερ ἐγὼ δὲν ἀρνοῦμαι! Ἐκ τούτου βεβαίως πρέπει νὰ λάβητε πρόνοιαν καὶ μέτρα νομοθετικὰ, πρὸς πληρεστέραν ἐξασφάλισιν τῶν συμφερόντων τῶν Μονῶν. Διότι, καὶ ἐὰν ὑποτεθῶσι τὰ ἀκουσθέντα ἐνταῦθα ὑπερβολικὰ, ἀναμφιβόλως ὅμως ἐλέχθησαν ἀλήθειαι, ἀναμφηρίστως ὑπάρχει τι τὸ ἀξιόμεμπτον ἐν ταύταις ταῖς ὑποθέσεσι, ταῖς ἀνταλλαγαῖς, δωρεαῖς καὶ πωλήσεσιν, ἃς ἠκούσαμεν. Τὸ ζήτημα ἄρα εἶναι σπουδαιότατον, διότι, ἐὰν ἐξακολουθήσῃ τὸ αὐτὸ σύστημα διοικήσεως τῶν Μονῶν, ὅπερ ἀπεκαλύφθη ἤδη ἐνταῦθα, δὲν θέλει παρέλθει καιρὸς πολὺς, καὶ αἱ πλούσιαι Μοναὶ τῆς Ἀττικῆς, ὡς καὶ ἄλλαι πολλαὶ ἐν τῷ Κράτει, θέλουσιν εὑρεθῆ ἄνευ καὶ τῆς ἐλαχίστης περιουσίας. Δέον λοιπὸν τὰ ζητήματα ταῦτα νὰ ἐξετασθῶσι πρῶτον ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς παραβάσεως τῶν νόμων. Ἐτηρήθησαν κατὰ γράμμα ὅλαι αἱ νόμιμοι διατυπώσεις, προκειμένου περὶ ὅλων τῶν πράξεων, ἃς ἠκούσαμεν; Ὑπῆρξαν γνωμοδοτήσεις νομομαθῶν; Ὑπῆρξαν πράξεις ἐκτιμητῶν τοιαῦται, ὥστε νὰ θεωρῶνται κατὰ πάντα ἀπρόσβλητοι καὶ ἀναμφισβητήτως εἰλικρινεῖς καὶ ὀρθαί; Διότι δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ὀρθὸς καὶ νόμιμος ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ προκατόχου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὅτι, διότι διώρισε δύο πραγματογνώμονας, ἀπεξεδύθη δῆθεν αὐτὸς πάσης εὐθύνης, καὶ οὐδὲν ἔχει νὰ φοβηθῇ. Διότι, ἐὰν οὗτος ἐμάνθανεν ἐξαίφνης, ὅτι οἱ πραγματογνώμονες οὗτοι οἰκόπεδα τῆς Μονῆς Πετράκη ἐπὶ μὲν τῆς ὁδοῦ Σταδίου ἐξετίμων ἀντὶ 10 δραχμῶν τὸν πῆχυν, καὶ οἰκόπεδα ἰδιωτῶν ἐν τῇ συνοικίᾳ Ἁγίου Φιλίππου τῶν Ἀθηνῶν ἀντὶ 100 δραχμῶν τὸν πῆχυν, ἤθελεν ἆρά γε, ἐλαφρᾷ τῇ συνειδήσει καὶ τῇ χειρὶ, ἐγκρίνει τὴν ἀπόφασιν τῶν πραγματογνωμόνων; Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον αἴρεται πλέον ἡ εὐθύνη τοῦ Ὑπουργοῦ, ἢ μᾶλλον ἀναλύεται εἰς τόσας δευτερευούσας καὶ ἀλλοτρίας πρὸς αὐτὸν εὐθύνας, ὥστε καταντᾷ κόνις λεπτὴ ἡ ὑπουργικὴ εὐθύνη, καὶ ὁ νόμῳ ὑπεύθυνος Ὑπουργὸς ἀνεύθυνος! Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔχει καθῆκον ἐπιβεβλημένον νὰ ἐρευνήσῃ καὶ μάθῃ ἀκριβῶς δι’ ἑκάστην τῶν πράξεων αὐτῶν, ἀνταλλαγῶν ἢ πωλήσεων, οὐ μόνον ἐὰν ἐτηρήθησαν αὐστηρῶς αἱ νόμιμοι διατυπώσεις, ἀλλὰ καὶ κατ’ οὐσίαν ἐὰν αἱ πράξεις ἐκεῖναι ἐγένοντο πράγματι πρὸς τὸ συμφέρον τῆς Μονῆς, ἐὰν δὲν ὑπάρχει προσυνεννόησις, ἐὰν οἱ πραγματογνώμονες οὗτοι, οἵτινες παρίστανται πάντοτε οἱ αὐτοὶ, παρέχουσιν ὅλας τὰς ἐγγυήσεις, ἃς πρέπει νὰ ἐπιζητῶμεν ἐπὶ τόσον ἱερᾶς περιουσίας. Ἐγὼ ἐρωτῶ ὑμᾶς, κύριε Ὑπουργέ, ἐὰν ἀπεφασίζετε νὰ ἀνταλλάξητε ἀκίνητον περιουσίαν ὑμῶν πρὸς ἀκίνητον περιουσίαν ἄλλου, —χωρὶς νὰ θέλω νὰ προσβάλω τοὺς ἀτυχεῖς αὐτοὺς μικροϋπαλλήλους,—αὐτοὺς ἠθέλετε ἐκλέξει, ἵνα δώσωσι πρὸς ὑμᾶς γνώμην; Παρακαλῶ νὰ ἀπαντήσητε. Καὶ ἐπειδὴ δὲν ἀπαντᾶτε, ἐγὼ, ἐὰν ἤθελόν ποτε νὰ ἀνταλλάξω οἰκόπεδόν μου, δὲν ἤθελον ἐκλέξει αὐτοὺς τοὺς δύο κυρίους, ἵνα μὲ διαφωτίσωσιν. Οὐχὶ ὅτι δὲν τιμῶ αὐτοὺς, ἀλλ’ ἡ ὑπηρεσιακὴ αὐτῶν περιωπὴ δὲν εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ ἐπιτρέπῃ εἰς ἕνα Ὑπουργὸν, προκειμένου περὶ μεγάλης ἀκινήτου ἐκτάσεως τῆς Μονῆς Πετράκη, νὰ καταφύγῃ εἰς τοὺς μικροϋπαλλήλους αὐτοὺς τῶν δημοσίων ἔργων. Δὲν ὑπῆρχε Διευθυντὴς τῶν Δημοσίων Ἔργων; Δὲν ὑπῆρχον νομομηχανικοί, ἄλλα ἐπίσης ἀνώτερα ὄργανα τῆς εἰδικῆς ταύτης ὑπηρεσίας, ἐπιθεωρηταί, ἵνα προσκληθῶσι καὶ γνωμοδοτήσωσιν ἐπὶ τῶν σοβαρῶν αὐτῶν ὑποθέσεων; Ἰδοὺ ποῦ ἔγκειται τὸ ζήτημα. Εἶναι περιττὸν νὰ καλύπτωμεν καὶ πρόσωπα καὶ πράγματα! Παρακαλῶ νὰ μοὶ ἀπαντήσητε, ἐὰν νῦν προέκειτο ἡ Μονὴ Πετράκη νὰ ἀνταλλάξῃ κτήματα ἀκίνητα αὐτῆς πρὸς κτήματα ἰδιώτου, δὲν ἠθέλετε προτιμήσει τὰ πρόσωπα τῆς ὑπηρεσίας ἐκεῖνα, ἅπερ ὑπέδειξα;... Μὴ σηκώνετε τοὺς ὤμους! Νὰ ἀπαντήσητε! «Qui tacit, non negat».

§144Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ἐὰν ἦναι ὑποχρεωμένος ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἀπαντήσῃ.

§145ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς ἐπόψεως ταύτης, ὑπάρχει καὶ ἄλλη, σπουδαιοτέρα κατ’ ἐμέ. Αἱ μέγισται καὶ πλουσιώταται τῶν Μονῶν τῆς Ἀνατολικῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, οὐχὶ τῆς Αὐτοκεφάλου Ἐκκλησίας ἡμῶν, εὑρίσκονται ἐν τῇ Ὀθωμανικῇ Ἐπικρατείᾳ. Ὅταν οἱ Μοναχοί, οἱ διοικοῦντες τὰ τῶν ὑποδούλων Μονῶν πράγματα, βλέπωσιν, ὅτι ἡμεῖς τόσον ἐλαφρᾷ τῇ συνειδήσει προβαίνομεν γοργῷ τῷ βήματι καὶ ἐλευθέραις ταῖς χερσὶν εἰς τὴν διὰ παντὸς τρόπου ἐκποίησιν καὶ διασπάθησιν τῆς Μοναστηριακῆς περιουσίας, τίνι τρόπῳ, κύριε Ὑπουργέ, θέλετε δυνηθῆ νὰ προλάβητε, καὶ προστατεύσητε, καὶ ὑψώσητε τὴν ἀσθενῆ ὑμῶν φωνὴν παρὰ τῇ ὁμόρῳ Ἐπικρατείᾳ, ἐὰν καὶ ἐκεῖ ἀναφανῶσι κερδοσκόποι, καὶ ἄνθρωποι ἔχοντες συμφέρον, ὅπως κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἀποκτήσωσι κτήματα Μονῶν, εὑρισκομένων ἐν τῇ Τουρκικῇ Ἐπικρατείᾳ; Διότι, Κύριοι, οἱ ἑκάστοτε διαχειρισθέντες, εἴτε διὰ τοῦ λόγου, εἴτε διὰ τῆς γραφίδος, τὰ Μοναστηριακὰ ζητήματα, οἱ ἑκάστοτε ἐπιχειροῦντες νὰ ἐξευτελίσωμεν Ἡγουμένους καὶ Μοναχοὺς καὶ Μοναστηριακὰ Συμβούλια, οἱ ἑκάστοτε νομίζοντες φιλόπατρι ἔργον τὸν ἀγῶνα τοῦ νὰ καταρρίψωσι τὰ ἱερὰ ταῦτα καταγώγια (ὡς ὀνομάζει αὐτὰ ἡ ἐκκλησιαστικὴ γλῶσσα) παρὰ τῇ συνειδήσει τοῦ ἔθνους, βεβαίως δὲν προσφέρουσιν ὑπηρεσίαν τῷ Ἑλληνισμῷ, ἀφοῦ λησμονοῦσιν, ὅτι τὰ μέγιστα τῶν συμφερόντων ἡμῶν ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν ζῶσιν ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ πατρίδι, ἀλλ’ ἐν τῇ δούλῃ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἐπαναλέγω, ὅτι αὐτὸ καὶ μόνον τὸ ἐκκρεμὲς ζήτημα τῶν Ἑλληνικῶν Μοναστηριακῶν κτημάτων ἐν Ρουμανίᾳ ἔπρεπε νὰ ἀρκέσῃ, ἵνα πείσῃ τοὺς Ὑπουργοὺς, ὅτι μετὰ μείζονος προσοχῆς ἔδει νὰ ἐξετάσωσι τὸ θέμα τοῦτο. Διότι, ἐὰν ἡ Ἀνατολικὴ Ὀρθόδοξος Ἑλληνικὴ Ἐκκλησία ἔχῃ τίτλον τιμιώτατον πρὸς διαρκῆ καὶ ἀπαράγραπτον διεκδίκησιν τῶν δικαιωμάτων αὐτῆς ἐπὶ τῶν ἐν Ρουμανίᾳ Ἑλληνικῶν Μοναστηριακῶν κτημάτων, ὁ τίτλος οὗτος βασίζεται καὶ ἔγκειται εἰς τὸ ὅτι ἡ Ρουμανία, τὸ αὐτὸ δόγμα μεθ’ ἡμῶν ἔχουσα, βεβαίως παραβαίνει καὶ τοὺς ἱεροὺς Ἀποστολικοὺς καὶ Συνοδικοὺς Κανόνας καὶ τὰς ἱερὰς Παραδόσεις καὶ πάσας τοῦ Κανονικοῦ Δικαίου τὰς διατάξεις, ὅταν προβάλλῃ ὡς τίτλον αὑτῆς τὸ δικαίωμα, ὅπερ δῆθεν ἀπέκτησεν ἐκ τῆς ὑπὸ τοῦ Κούζα δημεύσεως τῶν Μοναστηριακῶν αὐτῶν κτημάτων, ἅτινα συναποτελοῦνται ἐξ 72 Μοναστηρίων καὶ 600 μεγάλων καὶ προσοδοφόρων κτημάτων. Δὲν εἶναι δὲ καὶ περίεργον, ἵνα μή τι ἄλλο εἴπω, ὅτι, ἐνῷ ἡμεῖς καὶ διὰ τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Συνδιασκέψεως, τῆς τοῦ 1864 ἔτους, καὶ διὰ τοῦ ἐν Βερολίνῳ κατὰ τὸ 1878 Συνεδρίου ἀπεκτήσαμεν (ἐννοῶ τὰ Πατριαρχεῖα) τίτλους ἀναμφισβητήτους ἐπὶ τῶν ἐν Ρουμανίᾳ Ἑλληνικῶν Μοναστηριακῶν κτημάτων, διὰ τῶν συζητήσεων ἡμῶν, τῶν μετ’ ἀφελείας ἐνταῦθα γιγνομένων, νὰ θελήσωμεν νὰ κλονίσωμεν δίκαια ἀπαράγραπτα, ὡς βασιζόμενα ἐπὶ τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ ἡμῶν Δικαίου, τοῦ αὐτοῦ καὶ ἐν Ρουμανίᾳ Δικαίου, τίτλους βασιζομένους, ἐκτὸς τῶν ἄλλων, καὶ ἐπὶ δύο τόσῳ μεγάλων Εὐρωπαϊκῶν Συνεδρίων; Λοιπὸν, Κύριοι, ὅσα ἠκούσαμεν κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην ἀπὸ τοῦ στόματος τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Εὐρυτανίας Βουλευτοῦ δέονται ἐξετάσεως, ναὶ ἢ οὔ; Ἐὰν δέωνται, μεγίστην ὑπηρεσίαν προσήνεγκεν ὁ κ. συνάδελφος καὶ εἰς τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ εἰς τὸ ἔθνος καὶ εἰς ὑμᾶς, κύριε Ὑπουργὲ, ὅστις βεβαίως θέλετε ἀποκτήσει τίτλον πολυτιμότατον, ἐὰν, μετὰ τῆς διακρινούσης ὑμᾶς περὶ τὰ τοιαῦτα ἱκανότητος καὶ δεινότητος, θελήσητε νὰ μελετήσητε τὰ ζητήματα, καὶ θέσητε τὴν χεῖρα ὑμῶν ἐπὶ τῶν πραγμάτων, καὶ ἐρευνήσητε, ἐὰν ἐτηρήθησαν οἱ νόμοι κατά τε τύπους καὶ κατ’ οὐσίαν, καὶ ἀναιρέσητε καὶ ἀκυρώσητε πάσας ἐκείνας τὰς πράξεις, ἐν αἷς ὑπάρχει βεβαιότης, ὅτι οἱ νόμοι παρεβάθησαν. Ἐκτὸς ὅμως τούτων, Κύριοι, λέγω, ὅτι καθῆκον ἔχει καὶ ἡ Βουλὴ, εἰσηγουμένου τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ, νὰ προνοήσῃ νομοθετικῶς περὶ πλήρους ἐξασφαλίσεως τῶν συμφερόντων τῶν Μονῶν διὰ κανονικωτέρου καὶ αὐστηροτέρου τρόπου, ὡς πρὸς τὴν διαδικασίαν τῶν ἐκποιήσεων, ἢ τῶν ἀνταλλαγῶν τῶν Μοναστηριακῶν κτημάτων. Ἴσως ἔσεται ἀνάγκη, προκειμένου περὶ πωλήσεων ἢ ἀνταλλαγῶν, τῆς γνώμης οὐχὶ μόνον ἐμπειροτεχνῶν, ἀλλὰ καὶ ἄλλων προσώπων, ἅτινα, ὡς ἐκ τοῦ κύρους, ὅπερ ἐν τῇ Πολιτείᾳ ἔχουσιν, ὡς ἐκ τοῦ μεγίστου ἀξιώματος αὐτῶν, παρέχουσι τὴν βεβαιότητα, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν εὐκόλως νὰ ἁλωθῶσιν. Ἤκουσα, κύριε Ὑπουργὲ, νὰ λέγηται ἐνταῦθα, ὅτι ἡ πώλησις τῶν Μοναστηριακῶν κτημάτων ἐπιτρέπεται δῆθεν, ὅταν γίνηται ἐπ’ ὠφελείᾳ τῆς Μονῆς. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβὲς, διότι γενικὸς κανὼν ἐν τοῖς ζητήμασι τούτοις τῆς Μοναστηριακῆς περιουσίας εἶναι τὸ ἀπολύτως ἀναπαλλοτρίωτον· δὲν λέγω ὅτι δὲν ὑπάρχουσι καὶ ἐξαιρέσεις· ὁ γενικὸς ὅμως κανὼν εἶναι τὸ ἀναπαλλοτρίωτον τῶν Μοναστηριακῶν κτημάτων...

§146Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Τὸ εἶπον καὶ ἐγὼ αὐτό.

§147ΛΕΒΙΔΗΣ. .. Δὲν εἶναι δὲ ἀληθὲς, ὅτι, ἐὰν προσδοκᾶται προφανὴς ὠφέλεια τῆς Μονῆς, τότε ἐπιτρέπεται ἡ ἀπαλλοτρίωσις. Τοῦτο πρέπει νὰ συμβαδίζῃ μετὰ τοῦ ἄλλου δόγματος, ὡς λέγουσιν οἱ Κανόνες, «ἐὰν ἀνάγκη κατεπείγῃ πολλὴ τὴν Ἐκκλησίαν»· ἀνάγκη πολλὴ τουτέστι καὶ ἀναπόδραστος δέον νὰ περιβάλλῃ τὴν Ἐκκλησίαν (ἴδετε Βαλσαμῶνα, ἑρμηνεύοντα τὸν ΚϚʹ Κανόνα τῆς ἐν Καρθαγένῃ Συνόδου, παρὰ Ράλλῃ καὶ Ποτλῇ «Σύνταγμα τῶν θείων καὶ ἱερῶν Κανόνων», Τόμ. Γʹ, σελ. 373). Δηλαδὴ, ἄνευ ἀνάγκης, καὶ ἂν πρόκηται νὰ ὠφεληθῇ ἡ Μονὴ, πάλιν, ὅταν ἡ ἀνάγκη δὲν ᾖναι πολλὴ καὶ κατεπείγουσα, ἡ ἀπαλλοτρίωσις δὲν ἐπιτρέπεται, διότι ὁ γενικὸς κανὼν εἶναι, ὅτι οὕτω πως αἱ Μοναὶ δύνανται νὰ θάλλωσι, δύνανται νὰ εὐημερῶσι, δύνανται νὰ προκαλῶσι τὰς δωρεὰς τῶν πιστῶν. Ὁμιλῶ περὶ τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν ταῦτα ἐνομοθετοῦντο, τὰ ἔτι καὶ νῦν ὅμως ἰσχύοντα. Ἀληθῶς, ὅταν ἕκαστος, βουλόμενος νὰ δωρήσηταί τι πρὸς τὴν Μονὴν, ᾖναι βέβαιος, ὅτι τὸ κτῆμα ἐκεῖνο τὸ ἀκίνητον θέλει παραμείνει τῇ Μονῇ εἰς αἰῶνα τὸν ἅπαντα, εὐκόλως προβαίνει εἰς τὴν δωρεὰν, διότι τοῦτο κυρίως ἐπιθυμεῖ ὁ δωρητής. Ἰδοὺ ποῖος εἶναι ὁ σκοπὸς, ποία εἶναι ἡ ἀφορμὴ ὅλων τῶν Ἐκκλησιαστικῶν διατάξεων, Ἐκκλησιαστικῶν διατάξεων βασιζομένων εἰς ἱεροὺς Ἀποστολικοὺς καὶ Συνοδικοὺς Κανόνας, εἰς ἱερὰς Παραδόσεις τῆς Ὀρθοδόξου Ἀνατολικῆς Ἑλληνικῆς Ἐκκλησίας. Εἶναι ἀνάγκη, Κύριοι, νὰ ἀναφέρῃ τις νόμους, ἵνα ἀποδείξῃ ταῦτα; Ὑπάρχει πληθὺς τοιούτων, οὐδαμῶς πρὸς ἀλλήλους ἀντιμαχομένων. Ἐὰν ἀναγνώσωμεν τὰ κείμενα αὐτὰ, θέλομεν ἰδεῖ, ὅτι τὸ ἓν ἐπέρχεται εἰς ἐνίσχυσιν τοῦ ἄλλου, καὶ ἀποτελοῦσιν, οὕτως εἰπεῖν, ἅλυσιν συνεχῆ καὶ ἀδιάσπαστον, δι’ ἧς περιβάλλουσι καὶ προστατεύουσι τὰ συμφέροντα τῆς Μοναστηριακῆς περιουσίας, δι’ ἧς ἀνέπαφον διατηροῦσι καὶ δεσμεύουσι τὴν ἀκίνητον Μοναστηριακὴν περιουσίαν. Θέλετε τὴν ἀρχαίαν νομοθεσίαν, ὡς πρὸς τὸ κατὰ γενικὸν κανόνα ἀναπαλλοτρίωτον; Ἰδού. Κανὼν τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων ΛΗʹ ἐν «Συντάγματι Ράλλη καὶ Ποτλῆ», Τόμ. Βʹ, σελ. 52.—Κανὼν τῆς ἐν Ἀγκύρᾳ Συνόδου ΙΕʹ, αὐτόθι, Τόμ. Γʹ, σελ. 50.—Κανὼν τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ Συνόδου ΚΔʹ, αὐτόθι, σελ. 166.—Κανὼν τῆς ἐν Χαλκηδόνι Δʹ Οἰκουμενικῆς Συνόδου ΚΔʹ, αὐτόθι, Τόμ. Βʹ, σελ. 271.—Κανὼν τῆς ἐν Καρθαγένη Συνόδου ΚϚʹ, αὐτόθι, Τόμ. Γʹ, σελ. 372.— Κανὼν τῆς ἐν Καρθαγένῃ Συνόδου ΛΓʹ, αὐτόθι, σελ. 390.— Κυρίλλου Ἀλεξανδρείας Κανὼν Βʹ, αὐτόθι, Τόμ. Δʹ, σελ. 358.—Περὶ τῶν διατάξεων τοῦ Πολιτικοῦ Δικαίου ἴδετε Κ. Μ. Ράλλη «περὶ ἀπαλλοτριώσεως τῆς ἐκκλησιαστικῆς περιουσίας κατὰ τὸ δίκαιον τῆς Ὀρθοδόξου Ἀνατολικῆς Ἐκκλησίας» (1893) σελ. 9–10, καὶ τὰς αὐτόθι πηγὰς τῶν νόμων.—Ἔτι Κανὼν τῆς ἐν Νικαίᾳ τὸ Βʹ Ζʹ Οἰκουμ. Συνόδου ΙΒʹ, ἐν Συντάγματι Ράλλη καὶ Ποτλῆ, Τόμ. Βʹ, σελ. 592.—Κανὼν τῆς ἐν Τρούλλῳ Ϛʹ Οἰκ. Συνόδου ΜΘʹ, αὐτόθι, σελ. 423.—Κανὼν τῆς ἐν Νικαίᾳ τὸ Βʹ Ζʹ Οἰκουμ. Συνόδου ΙΓʹ, αὐτόθι, σελ. 612.—Φωτίου Νομοκάνων, Τίτλ. Βʹ, Κεφ. Βʹ, Τίτλ. Ιʹ, Κεφ. Βʹ καὶ Δʹ, Τίτλ. ΙΑʹ, Κεφ. Αʹ, αὐτόθι, Τόμ. Αʹ, σελ. 108, 238–239, 247.—Ματθαίου τοῦ Βλάσταρη, Σύνταγμα κατὰ στοιχεῖον Εʹ, Κεφ. ΙϚʹ, αὐτόθι, Τόμ. Ϛʹ, σελ. 267.—Μάμουκα «Τὰ Μοναστηριακὰ», σελ. κʹ, καὶ αἱ αὐτόθι πηγαὶ ἐπίσης ὡς πρὸς τὴν ἀρχαιοτέραν νομοθεσίαν. Ὡς πρὸς τὴν νεωτέραν δὲ νομοθεσίαν διὰ τὸ ἀναπαλλοτρίωτον κατὰ γενικὸν κανόνα τῆς ἀκινήτου Μοναστηριακῆς νομοθεσίας ὑπάρχουσιν αἱ ἑξῆς διατάξεις: Διάταγμα Κυβερνήτου 15 Μαΐου 1829 ἔτους, ὑπ’ ἀριθ. 12464.—Ἐγκύκλιος τῆς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Γραμματείας τῆς Ἐπικρατείας ὑπ’ ἀριθ. 2624 τῆς 26 Φεβρουαρίου 1834 ἔτους (§ εʹ).—Ἐγκύκλιος τῆς αὐτῆς Γραμματείας ὑπ’ ἀριθ. 1033 τῆς 19 Ἰουλίου 1835 ἔτους.—Βασιλικὸν Διάταγμα τῆς 28 Ἰουλίου 1858 ἔτους (ἄρθρ. θʹ).— Μάμουκα «Τὰ Μοναστηριακὰ», σελ. καʹ, καὶ σελ. 40–41, 17–19, 65–66, 1–14, ἔνθα εὕρηνται αἱ ῥηθεῖσαι διατάξεις. Περὶ πάντων ὅμως τούτων δύνασθε νὰ ἴδητε, ἐὰν θέλητε, καὶ τὰς ἐμὰς μελέτας αʹ) «Τὰ ἐν Ρουμανίᾳ Ἑλληνικὰ Μοναστηριακὰ κτήματα» (1893) καὶ βʹ) «Τὰ Μοναστηριακὰ ἀκίνητα κτήματα» (1897). Εἶναι δὲ γνωστὸν, Κύριοι, ὅτι τὸ Ἐκκλησιαστικὸν ἡμῶν, τὸ Κανονικὸν Δίκαιον, ὑπὸ τὸν ὅρον «ἐκποίησις» ἐννοεῖ καὶ πᾶσαν πρᾶξιν, δι’ ἧς βλάπτεται ἡ τῆς Ἐκκλησίας περιουσία (ἴδετε τὰς πηγὰς τῶν νόμων ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Μελετῶν μου, περὶ ἧς εἶπον πρὸ ὀλίγου, σελ. 18). Πότε δὲ ἐπιτρέπεται ἡ ἀπαλλοτρίωσις τῶν Μοναστηριακῶν κτημάτων; Ὑπάρχουσι περιστάσεις ὡρισμέναι, ἃς λεπτομερῶς διαγράφουσιν οἱ νόμοι (οὓς δύνασθε νὰ ἴδητε αὐτόθι ἐν σελ. 18–19). Ἀπαιτοῦνται ὅμως πάντοτε: αʹ) εὔλογος αἰτία, βʹ) ἀνάγκη πολλή, κατεπείγουσα καὶ προκειμένη τῆς Ἐκκλησίας, καὶ γʹ) ἀκίνητον πάντως ἀπρόσοδον, διότι τὸ ἔχον πρόσοδον ὅπως δήποτε δὲν ἐκποιεῖται. Δὲν ἐπιθυμῶ, Κύριοι, ν’ ἀπασχολήσω ἐπὶ πλέον τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, καίτοι ἐδύνατό τις νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι, ἐὰν ἐν τῇ διεπούσῃ ἡμᾶς νομοθεσίᾳ ὑπάρχῃ σύστημα διατάξεων σαφῶν, ἀναμφισβητήτων καὶ οὐδαμῶς δυναμένων νὰ συζητηθῶσιν, εἶναι τὸ σύστημα τῶν διατάξεων αὐτῶν τοῦ Κανονικοῦ ἡμῶν Δικαίου. Ὡς πρὸς τὸ θέμα τοῦτο, καὶ ὁ ἀδαέστατος περὶ τὸ Κανονικὸν Δίκαιον, καταφεύγων εἰς τὸ πρῶτον ἐγχειρίδιον, τὸ πραγματευόμενον τὰ περὶ τούτου, θέλει δυνηθῆ εὐχερῶς νὰ πεισθῇ, ὅτι κανὼν κατὰ τὸ ἡμέτερον Κανονικὸν Δίκαιον ἀπαράβατος, κανὼν προκύπτων ἐξ ὅλου τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ καθεστῶτος, ἐνισχυθέντος διὰ τοῦ Συντάγματος, εἶναι τὸ ἀναπαλλοτρίωτον τῆς Μοναστηριακῆς περιουσίας, ὅτι ἐξαίρεσις εἶναι τὸ ἀπαλλοτριωτὸν, ἐξαίρεσις, βάσιν ἔχουσα, οὐχί, ὡς ὑπεστήριξεν ὁ κ. Ὑπουργός, τὸ συμφέρον τῆς Μονῆς, ἀλλὰ τὴν πολλὴν, τὴν ἐπείγουσαν ἀνάγκην τῆς Μονῆς. Μόνον τότε ἀπαλλοτρίωσις Μοναστηριακῆς περιουσίας ἐπιτρέπεται. Ὑποθέτω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὁ παντὸς ἄλλου περὶ τὰ τοιαῦτα ὁμολογουμένως εἰδημονέστερος, θέλει ἐν καιρῷ τῷ δέοντι φροντίσει, ὅπως παρασκευάσῃ νομοθετικὴν ἐργασίαν, ἥτις ν’ ἀποτρέψῃ ἐν τῷ μέλλοντι ν’ ἀκουσθῶσιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου αἱ ἀσχημίαι, ἃς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας πάνυ ἀξιεπαίνως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐκαυτηρίασε καὶ κατεδίκασε.

§148Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δύο αἰτήσεις καταθέτω (ἀναγιγνώσκει): «Αʹ) Παρακαλεῖται ὁ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν Ὑπουργὸς νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν ἐτῶν 1900 καὶ 1901 τῶν Μονῶν Πετράκη καὶ Πεντέλης, ὡς καὶ τοὺς ἀπολογισμοὺς τῶν εἰρημένων ἐτῶν τῶν μνημονευθεισῶν Μονῶν, οἵτινες ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Νομαρχίαν, εἴτε ἂν οὗτοι ἐνεκρίθησαν, εἴτε καὶ ἂν τυγχάνωσιν ἔτι ἐκκρεμεῖς.» Βʹ) Παρακαλεῖται ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς ἐγκριθέντας προϋπολογισμοὺς τῶν δήμων Ἀθηναίων καὶ Πειραιῶς τῶν ἐτῶν 1900 καὶ 1901 καὶ τοὺς ἀπολογισμοὺς τῶν εἰρημένων ἐτῶν τῶν μνημονευθέντων δήμων, οἵτινες ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Νομαρχίαν, εἴτε ἂν οὗτοι ἐνεκρίθησαν, εἴτε καὶ ἂν τυγχάνωσιν ἔτι ἐκκρεμεῖς.»

§149ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§150Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μεθ’ ὅσα εἶπεν ὁ ἔντιμος προλαλήσας, διστάζω νὰ ὑποστηρίξω, ὅτι εἶναι ἀκριβὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν, ὅτι δηλ. τὸ ἄρθρον 2 τοῦ Συντάγματος, καθιεροῦν τὴν ἐφαρμογὴν ἐν τῇ διοικήσει τῆς Ἐκκλησίας τῶν Κανόνων τῶν Συνόδων καὶ τῶν ἱερῶν Παραδόσεων, ἐνόησε μόνον ὡς πρὸς τὸ δογματικὸν μέρος νὰ ἐφαρμόζωνται οὗτοι. Δὲν ὑποθέτω, ὅτι ἦτο δυνατὸν, Συνέλευσις Ἐθνικὴ, παραλαβοῦσα ἐκ τοῦ παρελθόντος τὴν Ἐκκλησίαν τὴν Ὀρθόδοξον ὠργανισμένην ἀνεξαρτήτως τοῦ πολιτικοῦ Κράτους, νὰ εἴπῃ, ὀργανίζουσα τὸ νέον Κράτος, ὅτι δὲν ἀποδέχεται τὴν ἐφαρμογὴν τῶν Κανόνων αὐτῶν καὶ ὡς πρὸς τὸ μὴ δογματικὸν μέρος αὐτῶν, ἀφοῦ μένει, ἐννοεῖται, πάντοτε ἐλευθέρα ἡ Πολιτεία νὰ κανονίζῃ ἄλλως τὰ τῆς διοικήσεως τῆς Ἐκκλησίας, ἐὰν τὸ ἐγκρίνῃ, ὡς πρὸς τὸ μὴ δογματικὸν μέρος. Ἡ Ἐκκλησία δὲν ὑπάρχει μόνον διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν δογματικῶν Κανόνων, ἡ Ἐκκλησία ὑπάρχει καὶ διὰ πλείστων ἄλλων λειτουργιῶν, ἄνευ τῶν ὁποίων δὲν δυνάμεθα νὰ φαντασθῶμεν Ἐκκλησίαν ἐν ἐλευθέρῳ Κράτει· ὑπάρχει ἡ ἱεραρχία ἡ ἐκκλησιαστική, ὑπάρχει ἡ πειθαρχία, ἡ πειθαρχικὴ ἐξουσία, ὑπάρχουν αἱ σχέσεις αὐτῆς μετὰ τῆς Πολιτείας. Ὅλα ταῦτα πῶς θὰ κανονισθῶσι, πρὶν ἔλθωσι νέοι νόμοι, οἱ ὁποῖοι νὰ κανονίσωσιν αὐτά; Βεβαίως διὰ τῶν ἱερῶν Κανόνων. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι τοῦ νέου Κράτους ἡ θέλησις ἦτο νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ Ἐκκλησία κυρίως δογματικῶς, νὰ λειτουργῇ δὲ κατὰ τὰ ἄλλα ὑπὸ τὸν ὅρον, ἂν νέοι νόμοι δὲν ἤθελον κανονίσει ἄλλως, δηλαδὴ δυνάμει τῶν αὐτῶν Κανόνων, ἐφ’ ὅσον τὰ τῆς Ἐκκλησίας δὲν ἐκανονίσθησαν, εἴτε δι’ εἰδικῶν νόμων, εἴτε δι’ ἄλλων διατάξεων, διαφόρως· ἄλλως, νὰ ἐφαρμόζωνται οἱ Κανόνες τῆς Ἐκκλησίας, οἱ Κανόνες τῶν Συνόδων, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν δογματικὴν καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν διοικητικήν. Διότι πῶς εἶναι δυνατόν, ἐλεύθερον Κράτος, τὸ ὁποῖον τὴν ὕπαρξίν του ὀφείλει κατὰ μέγα μέρος εἰς τὴν Ἐκκλησίαν, τὸ ὁποῖον ἔζησεν ὑπὸ τὴν ἐκκλησιαστικὴν ἐξουσίαν τῶν Μητροπολιτῶν καὶ τῶν Ἐπισκόπων ἐπὶ αἰῶνας, πῶς εἶναι δυνατόν, τὸ ἐλεύθερον Κράτος νὰ μὴ ἀναγνωρίσῃ τὸν τετρακοσιετῆ αὐτὸν ὀργανικὸν βίον, ὁ ὁποῖος μᾶς διεφύλαξεν οὐ μόνον θρησκευτικῶς, ἀλλὰ καὶ πολιτικῶς; Οὐδεὶς, κύριε Πρόεδρε, ἀγνοεῖ, ὅτι ἡ ἐκκλησιαστικὴ ἐξουσία ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς ἁλώσεως διεχειρίσθη καὶ τὴν πολιτικὴν ἐξουσίαν τοῦ Γένους, καὶ ἐφήρμοσεν οὐ μόνον ἐπὶ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα καὶ σήμερον ἀναγνωρίζονται ὡς δικαιοδοσία ἐκκλησιαστικὴ, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ἀντικειμένων τῆς πολιτικῆς ἐξουσίας καὶ δικαιοδοσίας, διατάξεις πολιτικάς, καὶ ἐξουσίαν ἐντελῶς πολιτικῆς φύσεως. Τοιαύτην μάλιστα ἐξουσίαν ἡ Ἐκκλησιαστικὴ ἀρχὴ ἡμῶν εἶχε καὶ πρὸ τῆς κατακτήσεως, διότι βέβαιον εἶναι, ὅτι οἱ Πατριάρχαι, ἀφ’ ἧς ἀπεχωρίσθησαν τοῦ Αὐτοκράτορος, παρέλαβον καὶ πολιτικὴν ἐξουσίαν ἀπὸ τῶν Αὐτοκρατόρων καὶ εἶχον κατὰ τὴν ἅλωσιν διατηρηθεῖσαν ὑπὸ τοῦ κατακτητοῦ. Λοιπὸν δὲν ἦτο δυνατόν, τὸ νέον ἡμῶν Βασίλειον μετὰ τὴν ἀνεξαρτησίαν νὰ μὴ ἀναγνωρίσῃ οὐδεμίαν ἐξουσίαν εἰς τὴν Ἐκκλησιαστικὴν Ἀρχήν. Ἐτροποποίησε βεβαίως τὰ τοῦ παρελθόντος, ἀλλὰ καὶ διετήρησε πλεῖστα καὶ σπουδαιότατα δικαιώματα αὐτῆς. Διὰ τοῦτο καὶ σήμερον πρέπει νὰ δεχώμεθα τοὺς Κανόνας τῶν Ἀποστόλων καὶ τῶν Συνόδων, καὶ νὰ ἐφαρμόζωμεν αὐτοὺς ἐν πᾶσι τοῖς θέμασιν, ἐπὶ τῶν ὁποίων νέοι νόμοι δὲν ἐκανόνισαν ἄλλως. Συνεπῶς συμφωνῶ μετ’ ἐκείνων, οἵτινες ὑποστηρίζουν, ὅτι, ἐφ’ ὅσον τὰ τῆς ἀπαλλοτριώσεως τῶν Μοναστηριακῶν κτημάτων δὲν μετεβλήθησαν ἄλλως διὰ νεωτέρου νόμου, πρέπει νὰ διέπωνται ἀπὸ τοὺς Κανόνας τῶν Συνόδων καὶ τὰς Παραδόσεις, αἱ ὁποῖαι πάντοτε διεῖπον αὐτά, ἑπομένως ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν πρέπει νὰ κριθοῦν καὶ πᾶσαι αἱ πράξεις, αἵτινες κατηγγέλθησαν σήμερον ὑπὸ τοῦ ἐξ Εὐρυτανίας ἐντίμου Βουλευτοῦ. Πᾶσα νεωτέρα διάταξις πρέπει νὰ κατισχύσῃ βεβαίως, ἂν ἐκανόνισεν ἄλλως τὰ τῆς ἀπαλλοτριώσεως Μοναστηριακῆς ἰδιοκτησίας· ἐν ὅσῳ ὅμως δὲν μετέβαλέ τι τῶν Κανόνων, οὗτοι πρέπει νὰ ἐξακολουθῶσιν ἰσχύοντες, καὶ ἀπαρεγκλίτως νὰ ἐφαρμόζωνται.

§151Θ. ΦΛΟΓΑΙΤΗΣ. Ἐπειδὴ ἔχει σπουδαιότητα τὸ ζήτημα, νομίζω ὅτι, ὅσον καὶ ἂν ἦναι προκεχωρηκυῖα ἡ ὥρα, πρέπει νὰ ἐξετασθῇ μετ’ ἐπιστασίας· διὰ τοῦτο λαμβάνω καὶ ἐγὼ τὸν λόγον, ὅπως εἴπω βραχέα τινά. Μοὶ φαίνεται παράδοξον, πῶς ὑπεστηρίχθη, ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Σύνταγμα ἠθέλησε νὰ καθιερώσῃ τὸ ἐπιβλητικὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν Κανόνων καὶ τῶν ἱερῶν Παραδόσεων καὶ ὡς πρὸς τὸ διοικητικὸν μέρος τῆς Ἐκκλησίας ἐν πάσῃ τῇ ἐννοίᾳ τῆς λέξεως. Βεβαίως δυνάμει τοῦ Συντάγματος οὐ μόνον ἡ Ἐκκλησία ἡμῶν διατελεῖ ἐν πληρεστάτῃ ἑνώσει κατὰ τὸ δογματικὸν μέρος πρὸς πᾶσαν ἄλλην Ἐκκλησίαν, καὶ εἰδικώτερον πρὸς τὴν Μεγάλην Ἐκκλησίαν ἐν Κωνσταντινουπόλει, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ τελετουργικὸν καὶ λειτουργικόν, ἤτοι κατὰ πάντα τὰ ἔχοντα σχέσιν πρὸς τὴν ἐκδήλωσιν τῆς εἰς τὸ δόγμα πίστεως, τὴν ἐξωτερικὴν, δηλονότι τὰς ἱερὰς τελετάς. Βεβαίως ἡ ἡμετέρα Πολιτεία δὲν δύναται, δυνάμει τοῦ Συντάγματος, νὰ ἐπιτρέψῃ νὰ ὁρισθῇ, ὅτι δύναται οὗτος ἢ ἐκεῖνος ἐκ τῶν εἰς τὴν ἡμετέραν Ἐκκλησίαν ἀνηκόντων Ἐπισκόπων ἢ ἱερέων νὰ φέρῃ ἄλλου εἴδους ἱερατικὴν ἐνδυμασίαν παρὰ τὴν ὑπὸ τῶν Παραδόσεων καθιερωμένην, οὐδ’ ἐπιτρέπεται νὰ μεταβληθῇ τὸ σημεῖον τοῦ Σταυροῦ, καὶ οὕτω καθεξῆς. Καταδήλως ἡ ἱερατικὴ ἀμφίεσις, ἢ τὸ σημεῖον τοῦ Σταυροῦ, δὲν ἔχει σχέσιν πρὸς τὸ δόγμα, κυρίως εἰπεῖν· ἀλλ’ ἐν τούτοις εἶναι ἀμετάβλητον, διότι κατὰ τοῦτο εἶναι ἡνωμένη ἡ Ἐκκλησία, εἶναι ἡνωμένη ἡ Ἐκκλησία οὐ μόνον δογματικῶς, ἐν τῇ κυρίᾳ ἐννοίᾳ τῆς λέξεως, ἀλλὰ καὶ τελετουργικῶς καὶ λειτουργικῶς. Ἀναμφισβητήτως ὅμως δὲν εἶχε σκοπὸν ὁ νομοθετήσας τὸ Σύνταγμα νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὰς Παραδόσεις κατὰ τὰ ἄλλα τὴν διοίκησιν τῆς Ἑλληνικῆς Ἐκκλησίας. Ἐὰν τοῦτο συνέβαινε, βεβαίως εὑρισκόμεθα ἡμεῖς κατὰ πάντα ἐν τῇ παρανομίᾳ, διότι πρὸς τοὺς Ἀποστολικοὺς καὶ Συνοδικοὺς Κανόνας καὶ τὰς ἱερὰς Παραδόσεις δὲν συμφωνεῖ ποσῶς ἡ χειροτονία τῶν Ἐπισκόπων, ὡς διεξάγεται παρ’ ἡμῖν, καὶ ἡ συγκρότησις τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, καταρτισθεῖσα δυνάμει πολιτικῶν νόμων, ψηφισθέντων ὑπὸ τῆς παρ’ ἡμῖν νομοθετικῆς ἐξουσίας. Ὅτε ἠλευθερώθη ἡ Ἑλλὰς, ἐπεκράτησαν δύο γνῶμαι· ἐπεκράτησεν ἡ γνώμη, ὅτι πρέπει ἀκριβῶς ἡ ἐλευθερωθεῖσα Ἑλλὰς νὰ διατελῇ ἡνωμένη κατὰ πάντα μετὰ τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας, κατ’ οὐδὲν μεταβάλλουσα ὅ,τιδήποτε, μὴ καθιεροῦσα δὲ κἂν τὸ αὐτοκέφαλον τὸ καθιερωθὲν, διότι τοῦτο βεβαίως ἀντίκειται εἰς τὰ τεθεσπισμένα ὑπὸ τῶν θείων Κανόνων καὶ τῶν ἱερῶν Παραδόσεων. Ἀλλ’ ἐν τούτοις κατίσχυσεν ἡ ἑτέρα γνώμη, ὅτι πρέπει νὰ καθιερωθῇ παρ’ ἡμῖν αὐτοκέφαλος Ἐκκλησία, μηδαμῶς μὲν ἐξαρτωμένη ἀπὸ τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Μεγάλης Ἐκκλησίας, διοικουμένη δὲ ὑπὸ Ἱερᾶς Συνόδου, ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, κατὰ νόμους ψηφιζομένους ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας τῆς χώρας. Κατὰ τὸ ἔτος 1833 ἡ Ἀντιβασιλεία, ἐμπνεομένη ὑπὸ τῶν εἰσηγήσεων ἑνὸς τῶν ἐξεχόντων θεολόγων τῆς πατρίδος ἡμῶν, τοῦ μακαρίτου Φαρμακίδου, τοῦ καὶ Πυριφλεγέθοντος ὀνομασθέντος, διὰ τὸ καυστικὸν τοῦ ὕφους καὶ τὸ τολμηρὸν τῶν ἐπιχειρημάτων, ἐξέδωκε τὸ ὀνομαζόμενον «Διάταγμα περὶ ἀνεξαρτησίας τῆς Ἑλληνικῆς Ἐκκλησίας», Διάταγμα δηλαδὴ, ὅπερ καθόλου ἀπετέλεσε τὴν ἀπόσπασιν ἡμῶν ὡς ὀρθοδόξων χριστιανῶν ἀπὸ τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας, καὶ τὴν ὑποταγὴν τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἐξουσίας εἰς τὴν πολιτικὴν ἐξουσίαν. Τὸ Διάταγμα ἐκεῖνο ὥριζε, ῥητῶς μάλιστα, ὅτι ἀρχηγὸς τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλληνικῆς ἦτο ὁ Βασιλεύς· καθιέρου προσέτι, ὅτι ἡ Ἱερὰ Σύνοδος ἀποτελεῖται ἐκ τριῶν Ἀρχιερέων, συνέδρων μελῶν ὀνομαζομένων, καὶ δύο παρέδρων πρεσβυτέρων. Ἡ Μεγάλη Ἐκκλησία οὐδόλως ἠθέλησε ν’ ἀναγνωρίσῃ τοιαύτην ἀντικανονικὴν κατάστασιν καὶ οἱονεὶ ἀνορθόδοξον, ἥτις ὅμως ἐστηρίζετο εἰς ἓν προηγούμενον, ὅπερ εἶχεν ἐπικρατήσει, τὸ προηγούμενον δηλαδὴ τῆς ἀναγνωρίσεως αὐτοκεφάλου Ρωσσικῆς Ἐκκλησίας. Ἐπὶ Μεγάλου Πέτρου ἐθεωρήθη ὀρθὸν νὰ καθιερωθῇ ἐκεῖ αὐτοκέφαλος Ἐκκλησία, ὑπὸ Ἱερὰν Σύνοδον πενταμελῆ, καὶ ὁ Θεοφάνης Προκόποβιτς, εἷς τῶν ἐξεχόντων θεολόγων τῆς Ρωσσίας, κατήρτισε τότε ἀκριβῶς τὸ Σύνταγμα τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ρωσσικῆς. Καὶ αὐτὸ ἡμεῖς ἀντεγράψαμεν, μεταβαλόντες ὅμως κατά τι, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ἐπὶ τὸ ἀνορθοδοξότερον, διότι βεβαίως ὅλως ἀνορθόδοξον ἦτο τὸ νὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ὦσι μέλη τῆς Συνόδου πρεσβύτεροι. Ἐπῆλθε τὸ Σύνταγμα τοῦ 1843, καὶ τὸ Σύνταγμα αὐτὸ ὥρισεν, ὅτι εἶναι ἡνωμένη δογματικῶς ἡ Ἑλληνικὴ Ἐκκλησία μετὰ τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας καὶ πάσης ἄλλης ὁμοδόξου Ἐκκλησίας. Ἐν τούτοις μετὰ τοῦ Συντάγματος συνέζησε μέχρι τοῦ 1852 τὸ Διάταγμα περὶ ἀνεξαρτησίας τῆς Ἑλληνικῆς Ἐκκλησίας. Κατὰ τὸ 1852, εἶναι ἀληθές, ὅτι μετερρυθμίσθησαν οἱ περὶ Ἐκκλησίας νόμοι, καὶ ἐδόθη ὑπὸ τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας ἡ συγκατάθεσις εἰς τὴν τοιούτου εἴδους διαβίωσιν τῆς Ἑλληνικῆς Ἐκκλησίας, ὑπὸ ὅρους τινὰς, ὑπὸ τὸν ὅρον δηλαδὴ νὰ λαμβάνωμεν τὸ Μύρον παρὰ τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας, νὰ μνημονεύωμεν τοὺς Πατριάρχας ἐν τοῖς διπτύχοις...

§152Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἦναι Πρόεδρος τῆς Συνόδου ὁ Μητροπολίτης.

§153Θ. ΦΛΟΓΑΙΤΗΣ. Διαρκὴς Πρόεδρος, ἐνῷ κατὰ τὸ παλαιὸν Διάταγμα, τὸ τοῦ 1833, διωρίζετο ἐν οἱαδήποτε ὥρᾳ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἷς τῶν Ἐπισκόπων τοῦ Κράτους... Ἐθεσμοθετήθησαν ὅμως καί τινες διατάξεις, βεβαίως ἀντικείμεναι εἰς τὸ ἀνεξάρτητον τῆς Ἐκκλησίας, τὸ ἀνεξάρτητον ἀπέναντι τῆς πολιτικῆς ἀρχῆς. Καὶ τοιούτου εἴδους διάταξις εἶναι ἡ τοῦ Βασιλικοῦ Ἐπιτρόπου, τὴν ὁποίαν ἐκάκισε, καὶ ἐκάκισε πολὺ δριμέως, θιασώτης ὢν διάπυρος τῆς καὶ ὑπὸ διοικητικὴν ἔποψιν τηρήσεως τῶν καθιερωμένων ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, μεγαλοφυὴς ἀνὴρ τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος, ὁ ἐπιφανέστατος τῶν ῥητόρων τῆς Ἑλληνικῆς Ἐκκλησίας, συμπάσης ἴσως τῆς χριστιανωσύνης ἀπὸ τῶν χρόνων τοῦ Χρυσοστόμου, ὁ ἀείμνηστος Οἰκονόμος ὁ ἐξ Οἰκονόμων. Εἰρήσθω μάλιστα ἐν παρόδῳ, ὅτι καὶ ἐγὼ ἀνήκω εἰς τοὺς φρονοῦντας, ὅτι ἡ πολιτεία, τὴν ὁποίαν τότε ἠκολούθησεν ἡ Ἑλλὰς ἐν τῷ ζητήματι τῆς Ἐκκλησίας, τῆς βιαίας αὐτῆς ἀποσπάσεως ἀπὸ τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας καὶ τῆς καθυποτάξεως αὐτῆς εἰς τὴν πολιτικὴν ἀρχὴν, ἐπήνεγκε καιρίαν βλάβην εἰς τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα. Ἀλλ’ ἐνῷ τοῦτο παραδέχομαι, φρονῶ ἀναγκαίως, ὅτι τὸ ἀντίθετον ἰσχύει, δηλονότι ἰσχύει, ὅτι τὰ τῆς διοικήσεως τῆς Ἐκκλησίας ἡμῶν ἐξαρτῶνται ἀπὸ τῶν κοσμικῶν ἡμῶν νόμων καὶ οὐχὶ ἀπὸ τῶν ἀρχαίων Κανόνων καὶ παραδόσεων τῆς Ἐκκλησίας. Τοῦτο ἀκριβῶς προκύπτει ἐκ τῆς ὅλης συνεχείας τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ἡμῶν βίου, ὃν ἐξέθηκα ὑπέρ τὸ δέον περιληπτικῶς διὰ τὸ προκεχωρηκὸς τῆς ὥρας.

§154Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω πάλιν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐνθυμηθῇ νὰ λάβῃ καὶ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας σχετικὰς, τὰς ἑξῆς: Ἠκούσαμεν μεταξὺ ἄλλων παραδόξων, ὅτι ἡ Μονὴ Πετράκη ἐδώρησεν οἰκόπεδον, κατ’ ἄλλους μὲν 30 στρεμμάτων, κατ’ ἄλλους δὲ 50 στρεμμάτων, διὰ νὰ χρησιμεύσῃ ὡς σκοπευτήριον εἰς τὴν «Ἑταιρείαν τῆς Σκοποβολῆς» ἀλλ’ ἠκούσαμεν συγχρόνως, ὅτι τὸ οἰκόπεδον τοῦτο περιῆλθε, δὲν ἠξεύρομεν πῶς, εἰς ἰδιώτην τινὰ, διότι ἡ Ἑταιρεία τὸ ἐπεβάρυνε μὲ ἐνυπόθηκον δάνειον. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ζητήσῃ πληροφορίας ὁ κ. Ὑπουργός: πρῶτον, διὰ τίνος νομίμου τρόπου περιῆλθεν εἰς τὴν κυριότητα τῆς ἑταιρείας ταύτης τὸ οἰκόπεδον τοῦτο; δεύτερον, μετὰ τίνος συνεβλήθη ἡ Τράπεζα περὶ συντάξεως δανείου ἐνυποθήκου; πόσον ἦτο τὸ δάνειον αὐτό; τίνα σκοπὸν εἶχε καὶ εἰς τί ἐχρησίμευσε; τρίτον, διὰ τίνος νομίμου τρόπου ἀκριβῶς,—διότι ἠκούσαμεν ὅτι ἐγένετο πλειστηριασμὸς καὶ κατεκυρώθη εἰς τὴν Τράπεζαν, ἀλλ’ ἀκριβῶς δὲν ἐνοήσαμεν περὶ τίνος πρόκειται.— διὰ τίνος νομίμου τρόπου περιῆλθε κατόπιν εἰς τὴν κυριότητα τοῦ κ. Ἰωάννου Εὐταξία;

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον; Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κύριος Καραπᾶνος καλεῖται νὰ συνεχίσῃ τὴν χθὲς διακοπεῖσαν ἀγόρευσίν του ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1902.

§156ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Εἶναι τρεῖς ἡ ὥρα, κύριε Πρόεδρε!

§157Ν. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι ἡ ὥρα εἶναι λίαν προκεχωρημένη... (ἆ! ἆ! ἐκ τῆς δεξιᾶς). Μὴ ἐξάπτεσθε! Ἐὰν μέχρι τῆς ὥρας ταύτης ἐκοιμᾶσθε, καὶ ἤδη ἐξυπνήσατε διὰ ν’ ἀκούσητε τὴν ἀγόρευσιν, ἔχετε δίκαιον. Ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ ὥρα εἶναι προκεχωρημένη, καὶ ἡ Βουλὴ, κεκμηκυῖα οὖσα, δὲν δύναται ν’ ἀκούσῃ τοιαύτην σοβαρὰν συζήτησιν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, προτείνω νὰ διακόψῃ ἡ Βουλὴ τὴν συνεδρίασιν.

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνετε δηλαδὴ τὴν ἀναβολήν;

§159Ν. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Βεβαίως.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τῆς ἀναβολῆς;

§161Ν. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Μάλιστα.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε 15;

§163Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Εἴμεθα.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν δι’ αὔριον λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Περ. Ἀλεξάκη καὶ Κ. Ἀλαμάνου, καὶ εἶτα ἡ διαλογὴ, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 122. Κατὰ τῆς ἀναβολῆς 116, καὶ 6 ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς. Ἑπομένως ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς ἀπερρίφθη. Ὁ κύριος Καραπᾶνος καλεῖται νὰ συνεχίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§166Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐξήτασα κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν τὰ ἔσοδα τῆς χρήσεως τοῦ 1902, ἅτινα κατὰ μὲν τὸν ὑποβληθέντα Προϋπολογισμὸν ἀνέρχονται εἰς δραχμὰς 111,169,375, μετὰ τῶν δηλώσεων δὲ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἀναβιβάζονται εἰς δραχμὰς 118,819,375. Εὗρον δέ, ὅτι κατὰ τὰς πιθανότητας, τὰς στηριζομένας ἐπὶ τῶν πραγμάτων, θὰ ἦναι εὐχάριστον, ἂν τὰ ἔσοδα ταῦτα φθάσωσιν εἰς δρ. 112,809,375. Καὶ τὰ μὲν ἔσοδα λογιστικῶς ὑπερτιμῶνται, τὰ ἔξοδα ὅμως αὐξάνουσιν οὐχὶ πλέον λογιστικῶς, ἀλλ’ οὐσιαστικῶς. Τὰ ἔξοδα διὰ τὸ ἔτος 1902 ἀναβιβάζονται εἰς δραχμὰς 116,572,166, ὑπερτεροῦσι δ’ οὕτω τὰ τοῦ 1901 κατὰ 1,640,000 δρ. περίπου. Χωρὶς νὰ εἰσέλθω εἰς τὸ σύνολον τῶν λεπτομερειῶν τῶν ἐξόδων, ὀφείλω νὰ ἐξετάσω τινὰ ἐξ αὐτῶν, ἀφοῦ προηγουμένως ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς εἰς τὴν διαρκῶς προοδευτικὴν αὔξησιν τῶν δαπανῶν τοῦ Δημοσίου. Ἐκτὸς τοῦ δημοσίου χρέους, τὸ ὁποῖον δὲν διευθύνομεν πλέον ἡμεῖς, τὰ ἄλλα ἔξοδα, τὰ ἀναφερόμενα εἰς τὴν ἐν γένει διοίκησιν τοῦ Κράτους, ἀναβιβάζονται ἀπὸ 68,372,928 δραχ. κατὰ τὸ 1896 εἰς 84,374,070 δραχμὰς κατὰ τὸ 1902. Εἶναι ἀδιάκοπος καὶ ὑπερβολικὴ ἡ πρόοδος τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους. Πρέπει δὲ νὰ ἐπαναλαμβάνηται ἡ ὑπόδειξις τῆς τοιαύτης αὐξήσεως, ὅπως κατανοηθῇ καὶ παρ’ ἐκείνων, οἵτινες δὲν ἀσχολοῦνται εἰδικώτερον περὶ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Δημοσίου. Εἰς δρ. 69,710,000 ἀνῆλθον ταῦτα κατὰ τὸ 1895, εἰς δρ. 68,372,928 τὸ 1896. Ἀφίνοντες δὲ τὰ ἀνώμαλα ἔτη τοῦ 1897 καὶ 1898, εὑρίσκομεν τὰ ἔξοδα ταῦτα ἀνερχόμενα εἰς δραχμὰς 74,949,573 τὸ 1899, καὶ εἰς δραχμὰς 77,957,244 τὸ 1900. Διὰ δὲ τὸ 1901 προϋπολογίζονται εἰς δρ. 82,588,077, καὶ διὰ τὸ 1902 εἰς δρ. 84,374,070. Ἐγένετο πολλάκις εἰς τὴν Βουλὴν ἡ ἀνάλυσις καὶ σύγκρισις τῶν οὕτως αὐξανομένων δαπανῶν καὶ κατὰ τὰς παρελθούσας Συνόδους. Κατὰ τὰς τελευταίας δὲ συνεδριάσεις οἱ προλαλήσαντες συνάδελφοι, ἐκτενέστερον δὲ προχθὲς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καρυστίας Βουλευτὴς ἐποιήσατο τοιαύτην σύγκρισιν καὶ ἀνάλυσιν τῶν καθέκαστα τῶν γενομένων αὐξήσεων. Τοῦτο μὲ ἀπαλλάσσει τοῦ κόπου νὰ εἰσέλθω εἰς ὅλας τὰς λεπτομερείας τῶν ἐξόδων. Νομίζω ὅμως χρήσιμον νὰ ποιήσωμαι περιληπτικὴν καὶ σύντομον σύγκρισιν αὐτῶν. Ἐν τοῖς ἐξόδοις τῆς ἐν γένει διοικήσεως ὑπάρχουσι δύο κεφάλαια, ὧν ἡ αὔξησις εἶναι ἀναπόφευκτος. Ταῦτα δ’ εἰσὶ τὸ τῶν Μονοπωλίων, ἕνεκα τῆς αὐξήσεως τῶν δι’ αὐτὰ προμηθειῶν, τῆς προερχομένης ἐκ τῆς αὐξήσεως τῶν προσόδων αὐτῶν, καὶ τὸ τῶν ἀποδόσεων, διότι αὗται ἀφορῶσιν εἰσπράξεις ἐνεργουμένας διὰ λογαριασμὸν τρίτων, καὶ ἃς ὀφείλει τὸ Δημόσιον νὰ ἀποδώσῃ εἰς οὓς ἀνήκουσι. Μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν δύο τούτων κεφαλαίων δαπανῶν ἔχομεν τὸ ὑπόλοιπον, τὸ ἀναφερόμενον εἰς τὰς δαπάνας ἰδίως τὰς προσωπικὰς καὶ τῆς τρεχούσης ὑπηρεσίας. Τούτων ποιοῦμαι περιληπτικὴν σύγκρισιν. Λαμβάνω πάλιν ὡς ἀφετηρίαν τὸ 1896, διότι τοῦτο εἶναι τὸ ὁμαλώτερον ἔτος πρὸ τοῦ πολέμου. Αἱ δαπάναι αἱ ἀναφερόμεναι εἰς τὰ Μονοπώλια καὶ τὰς ἀποδόσεις κατὰ τὸ 1896 ἀνήρχοντο εἰς δρ. 7,504,567. Κατὰ τὸ 1900 αὗται ἀνῆλθον εἰς δρ. 9,689,650, συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ ποσοῦ δρ. 1,493,500, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ κατατεθῶσιν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ὡς προερχόμεναι ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, τοῦ προωρισμένου διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων τῶν σιδηροδρόμων. Διὰ τὸ 1901 αἱ δαπάναι αὗται προϋπολογίζονται εἰς δραχ. 9,717,000, διὰ δὲ τὸ 1902 εἰς δραχμὰς 9,970,000. Αἱ δὲ δαπάναι αἱ ἀναφερόμεναι καθαρῶς εἰς μισθοὺς προσώπων καὶ εἰς ἔξοδα τῶν τρεχουσῶν ὑπηρεσιῶν ἀνέρχονται διὰ μὲν τὸ 1896 εἰς δρ. 60,868,951, διὰ δὲ τὸ 1900 εἰς δρ. 69,747,261, προϋπολογίζονται δὲ διὰ μὲν τὸ 1901 εἰς δρ. 72,871,000, διὰ δὲ τὸ 1902 εἰς δρ. 74,403,969. Ὥστε διὰ μόνας τὰς δαπάνας τὰς ἀναφερομένας εἰς τὸ προσωπικὸν καὶ τὰς συνήθεις ὑπηρεσίας ἔχομεν ὑπέρβασιν περίπου 13,535,618 δραχμῶν ἀπὸ τοῦ 1896 μέχρι τοῦ 1902. Τὸ δὲ 1902, ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ 1901, τὸ ἀμέσως προηγούμενον ἔτος, παρουσιάζει αὔξησιν τῶν τοιούτων προσωπικῶν δαπανῶν κατὰ δραχ. 1,532,923. Ἡ διαφορὰ αὕτη δὲν εἶναι ἀπολύτως μικρὰ, ἐνδεικνύει δὲ τὴν ἐξακολούθησιν τῆς καθιερωθείσης τάσεως τῶν Κυβερνήσεων, ἵνα ἀδιακόπως ἐπαυξάνωσι τὰς δαπάνας ταύτας. Δὲν προτίθεμαι, ὡς εἶπον ἤδη, νὰ εἰσέλθω εἰς πλήρη ἀνάλυσιν τῶν δαπανῶν καὶ τῶν αὐξήσεων αὐτῶν. Νομίζω ὅμως ἀναγκαῖον νὰ ἐξετάσω τὸ ποιὸν καὶ τὸν χαρακτῆρα τῶν αὐξήσεων, αἵτινες προτείνονται διὰ τὸ 1902, ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ 1901, ὅπως ἴδωμεν, ἂν αὗταί εἰσιν αὐξήσεις δαπανῶν ἐπιβαλλομένων καὶ ἀπολύτως ἀναγκαίων, ἢ ἂν πρέπει νὰ τὰς ἀποφύγωμεν, χάριν τῆς βελτιώσεως τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν καὶ τῆς θεραπείας ἄλλων σπουδαιοτέρων ἀναγκῶν τῆς χώρας. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν εὑρίσκομεν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1902 αὔξησιν δαπάνης ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ 1901 ἐξ 1,158,948 δραχμῶν. Ἐκ τούτων πρέπει ν’ ἀφαιρέσωμεν δραχ. 539,866 διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν Μονοπωλίων, ἅτινα ἀπαιτοῦσι τὴν αὔξησιν αὐτῶν, πρέπει δὲ νὰ προσθέσωμεν δρ. 287,000 διὰ τὸ κεφάλαιον τῶν ἀποδόσεων, διότι κατὰ τόσον ἐλαττοῦνται αὗται κατὰ τὸ 1902· ἔχομεν προσέτι δαπάνην ἐπιβαλλομένην δραχ. 130,000 ἐκ δικαιωμάτων ποσοστῶν καὶ χαρτοσήμου, ἕνεκα ὑποτιθεμένης αὐξήσεως τῶν εἰσπράξεων. Ἀντιστάθμισμα ὅμως τῆς αὐξήσεως ταύτης ἔχομεν ἐλάττωσιν δαπάνης δρ. 100,000 ἐκ τῆς ἀποδόσεως διὰ λογαριασμὸν τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας, ἥτις δὲν ἀναγράφεται διὰ τὸ 1902· ἀφαιρῶ ἑπομένως τὰς 130,000 δραχμὰς ἐκ τῶν ποσοστῶν καὶ τοῦ χαρτοσήμου, καὶ προσθέτω τὰς 100,000 τὰς μὴ ἀποδιδομένας εἰς τὴν δημοτικὴν καὶ ἐπαρχιακὴν ὁδοποιΐαν. Οὕτω δὲ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν παρουσιάζει ὑπόλοιπον αὐξήσεως δαπάνης διὰ τὰς τρεχούσας ὑπηρεσίας καὶ διὰ τὰς κεκλεισμένας χρήσεις ἐκ δρ. 865,000. Οἱ μελετήσαντες τὸν Προϋπολογισμὸν εἶδον βεβαίως, ὅτι ἡ αὔξησις ἀναφέρεται εἰς προσωπικὰς δαπάνας καὶ εἰς ἔξοδα τῶν τρεχουσῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ 1902 καὶ τῶν προηγουμένων χρήσεων. Ἡ Κεντρικὴ ὑπηρεσία, ἡ Γενικὴ Ἐπιθεώρησις, τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, αἱ ὑποτροφίαι, καὶ πᾶσαι σχεδὸν αἱ ὑπηρεσίαι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν παρουσιάζουσι τοιαύτας αὐξήσεις. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν παρουσιάζει αὔξησιν 204,068 δραχμῶν, ἀλλ’ ἡ πραγματικὴ αὔξησις εἶναι δραχ. 250,068, διότι ἀφαιροῦνται 50,000 δρ. ἐκ τοῦ κεφαλαίου τῶν ἐξωτερικῶν δαπανῶν, τῶν προωρισμένων εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῶν ἐξωτερικῶν συμφερόντων τοῦ ἔθνους, προστίθενται δὲ προσωπικαὶ δαπάναι διὰ τὴν διπλωματικὴν καὶ προξενικὴν ὑπηρεσίαν. Δὲν ἠξεύρω, ἂν ἡ αὔξησις τῶν δαπανῶν, ἡ ἐπελθοῦσα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἀπὸ τοῦ 1900 καὶ ἐντεῦθεν, ἔφερε τ’ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα προσεδοκῶντο. Κατὰ τὸ 1900 αἱ δαπάναι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ἀνήρχοντο εἰς δραχ. 2,424,000, κατὰ δὲ τὸ 1902 προτείνεται δαπάνη δρ. 3,050,000, δηλαδὴ κατὰ 626,000 δρ. ἀνωτέρα. Μέγα δὲ μέρος τῆς αὐξήσεως ταύτης εἶναι καθαρῶς προσωπικόν. Ὅτε συνεζητεῖτο ὁ προξενικὸς νόμος, ὑπεστηρίχθη παρὰ τοῦ τότε κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι δι’ αὐτοῦ ἤθελεν ἐπέλθει πραγματικὴ βελτίωσις εἰς τὴν προξενικὴν ὑπηρεσίαν, καὶ ὅτι ἡ αὔξησις τῶν εἰσπράξεων τῶν Προξενείων θὰ καλύψῃ τὴν αὔξησιν τῆς δαπάνης. Βεβαίως ἡ αὔξησις τῶν εἰσπράξεων τῶν προξενικῶν τελῶν δὲν ἀνέρχεται, μεταξὺ τοῦ 1900 καὶ 1902, εἰς ἴσον ποσὸν πρὸς τὰς αὐξήσεις τῶν προξενικῶν δαπανῶν, πολὺ δὲ ἀπέχει τῶν 626,000 δραχμῶν, εἰς ἃς ἀνέρχεται τὸ ὅλον τῶν αὐξήσεων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν...

§167Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Τὸ ποσὸν τοῦτο ἀντιπροσωπεύει τὴν ἐν γένει αὔξησιν τῶν δαπανῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, εἰς ἣν συμπεριλαμβάνεται καὶ ἡ ἐπελθοῦσα αὔξησις εἰς τὰς ἐξωτερικὰς δαπάνας.

§168ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΪΜΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Τὸ ἥμισυ τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ εἶναι ἐξωτερικαὶ δαπάναι.

§169Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. 200,000 φράγκα χρυσᾶ εἶναι ἡ αὔξησις διὰ τὰς ἐξωτερικὰς δαπάνας.

§170ΑΛ. Θ. ΖΑΪΜΗΣ. 150,000 δρ. εἰς χρυσόν, ἤτοι δραχ. 225,000 περίπου, εἶναι περισσότερα.

§171Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀπὸ πότε;

§172ΑΛ. Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Ἀπὸ πέρυσι.

§173Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πέρυσιν ἀνήρχοντο εἰς δρ. 650,000, κατὰ δὲ τὸ 1900 εἰς δρ. 400,000.

§174ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Ἀπὸ πέρυσι προσετέθησαν δραχμαὶ 200,000, εἰς τὰς ὁποίας πρέπει νὰ προσθέσητε καὶ τὴν ἐπικαταλλαγήν.

§175Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ αὔξησις ἡ ἐπελθοῦσα εἰς τὰς ἐξωτερικὰς δαπάνας ἐλαττοῦται ἐφέτος κατὰ 50,000 δραχμάς. Μένει δὲ πάντως ποσὸν αὐξήσεως προσωπικῶν δαπανῶν πλέον τῶν 300,000 δραχμῶν. Δὲν ἠξεύρω δέ, ἂν ἡ αὔξησις αὕτη ἐπέφερε τὴν βελτίωσιν, ἣν προσεδοκῶμεν. Ὑπάρχουν ἐξαιρέσεις μεταξὺ τοῦ τε διπλωματικοῦ καὶ τοῦ προξενικοῦ προσωπικοῦ ἀναμφισβητήτως, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ μὴ ὁμολογήσωμεν, ὅτι αἱ ἐπελθοῦσαι βελτιώσεις εἰς τὰς ὑπηρεσίας ταύτας δὲν εἶναι ἀνάλογοι πρὸς τὴν ἐπαυξηθεῖσαν δαπάνην δι’ αὐτάς. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1902 παρουσιάζει ἐλάττωσιν δαπανῶν κατὰ δραχ. 85,745. Ἀλλ’ ἡ ἐλάττωσις αὕτη εἶναι εἰκονική. Καὶ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ δὲ τούτῳ ὑπάρχει πραγματικὴ αὔξησις. Ἐθεωρήθη καὶ ἐνταῦθα ἐφέτος καλὸν νὰ ἐπαναληφθῇ τὸ σύστημα, ὅπερ εἰσήχθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, δηλαδὴ τὸ τῆς ἀφαιρέσεως ἐκ τῶν κεφαλαίων τῶν δαπανῶν ποσοῦ τινος διὰ μεταβολὰς θέσεων καὶ ὑπερβάσεις ἀδειῶν. Διὰ τοιούτου συστήματος δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν ὅσας θέλομεν εἰκονικὰς οἰκονομίας ἐν τῇ συντάξει τῶν προϋπολογισμῶν πάντων τῶν Ὑπουργείων, οὐχὶ ὅμως καὶ ἐν τῇ ἐκτελέσει αὐτῶν, διότι τὸ οὕτως ἀφαιρούμενον ποσὸν θὰ δαπανηθῇ, ἂν δὲν ὑπάρξωσι μεταβολαὶ θέσεων καὶ ὑπερβάσεις ἀδειῶν. Ἂν δὲ ὑπάρξωσι τοιαῦται, θὰ μείνωσιν, ὡς γίνεται μέχρι σήμερον, ἀδιάθετοι πιστώσεις πρὸς ἀντιστάθμισιν τῶν ἀναπληρωματικῶν τοιούτων. Διὰ τοῦ συστήματος τούτου ἀφαιροῦνται ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης δραχμαὶ 106,000, ἕτεραι δὲ δρ. 168,000 ἀφαιροῦνται ἐκ τῶν ἀποζημιώσεων μαρτύρων καὶ ἀνακριτικῶν ὑπαλλήλων, διὰ τοὺς ὁποίους λαμβάνονται καὶ διὰ Β. Διατάγματος συνήθως ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις. Τὰ δύο ταῦτα ποσὰ ἀνέρχονται εἰς δρ. 274,000. Ἀφαιροῦντες δὲ ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου τὰς 85,745 δρ. τῆς φαινομένης ἐλαττώσεως δαπανῶν, ἔχομεν αὔξησιν δρ. 188,255, ἥτις προέρχεται ἀποκλειστικῶς ἐκ δαπανῶν προσωπικοῦ καὶ τῶν τρεχουσῶν ὑπηρεσιῶν. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης πρέπει νὰ ἑλκύσῃ τὴν προσοχὴν ὑμῶν, διότι ἄνευ βελτιώσεως τῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης, ἴσως δὲ καὶ μὲ χειροτέρευσιν τῆς λειτουργίας τῶν Δικαστηρίων, ἔχομεν σπουδαίαν καὶ διαρκῆ αὔξησιν δαπανῶν. Καὶ ἐνῷ κατὰ τὸ 1896 ἐδαπανήθησαν δραχμαὶ 5,144,040, καὶ κατὰ τὸ 1899 δρ. 5,539,207, κατὰ τὸ 1900 ἐδαπανήθησαν δρ. 6,185,066. Διὰ δὲ τὸ 1901 ὑπολογίζονται δρ. 6,243,573, καὶ διὰ τὸ 1902 δραχ. 6,346,082, κατὰ τὴν ἀνάλυσιν, ἣν ἐποιησάμην πρὸ ὀλίγου. Ὑπάρχουσι λόγοι, χρησιμεύοντες πρὸς δικαιολογίαν μιᾶς ἑκάστης τῶν αὐξήσεων τούτων. Ἀλλὰ τοιοῦτοι λόγοι δὲν ἐλλείπουσιν εἰς οὐδεμίαν δαπάνην, ἔστω καὶ τὴν μᾶλλον σπάταλον. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, κατὰ τὸν ὑποβληθέντα Προϋπολογισμὸν, παρουσιάζει ἐλάττωσιν δαπανῶν κατὰ δρ. 1,531,698. Μετὰ τὴν ἀναγραφὴν ὅμως τοῦ 1 ἑκατομμυρίου δραχμῶν, ὅπερ δίδεται εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Σιδηροδρόμων Πειραιῶς–Πελοποννήσου ἐν εἴδει δανείου, ἡ ἐλάττωσις αὕτη περιορίζεται εἰς δραχμὰς 531,698. Περιορίζεται δὲ αὕτη εἰς μόνον τὸ ποσὸν τοῦτο, ἐνῷ ἐκ τοῦ κεφαλαίου τῆς δημοσίας ἀσφαλείας παρουσιάζεται ἐλάττωσις δραχ. 1,279,636, διότι ἐγκατελείφθη ὁριστικῶς ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου περὶ διοικητικῆς ἀστυνομίας, ἥτις ἀνεβάλλετο λόγῳ χρηματικῆς ἀνεπαρκείας τοῦ Δημοσίου. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ὀφείλομεν νὰ ἐνδιατρίψωμεν ὀλίγον, ὅπως ἴδωμεν ποῖαί εἰσιν αἱ οἰκονομίαι, αἱ ἐπερχόμεναι, οὕτως εἰπεῖν, αὐτομάτως καὶ ἄνευ φροντίδος τινὸς τοῦ συντάξαντος τὸν προϋπολογισμὸν αὐτοῦ, καὶ ποῖαι αἱ ἐπελθοῦσαι αὐξήσεις εἰς τὰς δαπάνας αὐτοῦ. Ἐκτὸς τῆς οἰκονομίας τοῦ κεφαλαίου τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, ἔχομεν καὶ ἐλάττωσιν, αὐτομάτως ἐπερχομένην, 235,300 δραχμῶν ἐκ τῆς μὴ ἀναγραφῆς πιστώσεως διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου. Κατὰ τὸ 1901 ὑπῆρχεν ἡ ἰδέα τῆς οἰκοδομήσεως τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου κατὰ τὸ 1902 ἐγκαταλιμπάνεται ἡ ἰδέα αὕτη, καὶ ἐπέρχεται αὐτομάτως ἡ οἰκονομία. Ἐπίσης κατὰ τὸ 1901 ἀνεγράφετο δαπάνη δι’ ἀνέγερσιν ναῶν ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ Φθιώτιδι ἐκ δρ. 154,567, αὕτη δὲ δὲν ἀναγράφεται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1902. Ἐκ παρελθουσῶν χρήσεων καὶ ἐκτάκτων ὑγειονομικῶν ἐξόδων ἔχομεν ἐλάττωσιν δρ. 157,465. Διάφοροι ἄλλαι αὐξομειώσεις ἀνέρχονται εἰς δρ. 792,000, καὶ οὕτω τὸ σύνολον τῶν ἐλαττώσεων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἀνέρχεται εἰς δρ. 2,618,996. Δὲν θὰ ἐξετάσω τὰς δευτερευούσας αὐξομειώσεις, αἵτινες, ὡς εἶπον, ἀνέρχονται εἰς δρ. 792,000. Θὰ περιορισθῶ δὲ εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ τρόπου τῆς διαθέσεως τῶν αὐτομάτως ἐπελθουσῶν οἰκονομιῶν ἐκ τῆς μὴ ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου περὶ διοικητικῆς ἀστυνομίας, ἐκ τῆς μὴ κατασκευῆς τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου καὶ τῶν ναῶν ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ Φθιώτιδι, καὶ ἐκ κεκλεισμένων χρήσεων καὶ ἐκτάκτων ὑγειονομικῶν ἐξόδων. Αἱ οἰκονομίαι αὗται ἀνέρχονται εἰς δρ. 1,826,938, διετέθησαν δ’ ὡς ἑξῆς: Διὰ τὴν γεωργίαν προστίθεται δαπάνη 325,880 δρ. ἐπὶ πλέον κατὰ τὸ 1902. Ἡ αὔξησις αὕτη ἀναφέρεται εἰς τὴν ἀγορὰν ἐπιβητόρων, εἰς ὑπαλλήλους καὶ ἄλλας δαπάνας στατιστικῆς, εἰς συνδρομὴν ἑταιρειῶν, εἰς ὑποτροφίας, καὶ κυριώτερον εἰς συνδρομὴν τῶν Γεωργικῶν Σχολῶν καὶ σταθμῶν. Διὰ μισθοὺς καὶ ἔξοδα ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας καὶ ἐγκατάστασιν τῆς νέας Διευθύνσεως προστίθενται δρ. 341,581, διὰ προσωπικὸν δημοσίων ἔργων δρ. 38,840, διὰ συνδρομὰς εἰς συλλόγους δραχ. 31,250, δι’ ὑδραυλικὰ ἔργα δραχ. 199,304· δι’ ἐπισκευὴν καὶ συντήρησιν κτιρίων τῶν Ὑπουργείων τῶν Ἐσωτερικῶν, τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῆς Παιδείας προστίθενται δραχ. 131,760, διὰ συντήρησιν τῶν ὁδῶν δρ. 200,000, καὶ δι’ ἀποζημιώσεις κτημάτων καταλαμβανομένων ὑπὸ ὁδῶν καὶ σιδηροδρόμων δρ. 82,000. Τὸ ποσὸν τῶν διαφόρων τούτων αὐξήσεων ἀνέρχεται εἰς δραχ. 1,350,000. Προστιθεμένων δὲ εἰς αὐτὰς καὶ τῶν δραχμῶν 531,698, εἰς ἃς ἀνέρχεται ἡ τελικὴ ἐλάττωσις τῶν δαπανῶν τοῦ Ὑπουργείου τούτου διὰ τὸ ἔτος 1902, συμπληροῦται περίπου τὸ ποσὸν τῶν δραχ. 1,826,000, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνέρχονται αἱ οἰκονομίαι, αἱ οὕτως εἰπεῖν αὐτομάτως ἐπελθοῦσαι. Αἱ ἄλλαι δὲ οἰκονομίαι ἀπορροφοῦνται ἐκ τῶν συνήθων ἐξόδων τῆς ὑπηρεσίας καὶ ἐκ μισθῶν προσωπικοῦ...

§176Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἴπατε «προσωπικοῦ», ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν ἐψηφίσαμεν ὀργανικὸν νόμον αὐξάνοντα τὸ προσωπικόν. Πῶς λοιπὸν εἶναι δυνατὸν νὰ προστεθῶσι δαπάναι προσωπικοῦ; Οὐδεὶς ὑπάλληλος προσετέθη.

§177Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ πολιτική, ἐφ’ ἧς στηρίζεται ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1902, δὲν εἶναι ἰδική σας· τοῦτο εἶπον ἤδη. Προσωπικαὶ ὅμως αὐξήσεις ὑπάρχουν πολλαὶ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τούτῳ. Π. χ. «Προσωπικὸν Ὑπουργείου» (Κεφάλ. 1 ἄρθρ. 1) δραχ. 93,000 τὸ 1901, δραχ. 100,440 τὸ 1902, ἤτοι 7,440 ἐπὶ πλέον.

§178Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Αὐτὸ εἶναι προσθήκη ἑνὸς τμηματάρχου. Εἶναι ἡ μόνη προσθήκη.

§179Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὑπάρχουσι καὶ πολλαὶ ἄλλαι, καὶ δὲν εἶναι αὐτὴ ἡ μόνη. Ὡς δὲ εἶπον καὶ προηγουμένως, δὲν ὑπάρχει δαπάνη, ἣν Κράτος ἢ ἄτομον ἐκτελεῖ, καὶ ἥτις, καὶ ἂν ἔχῃ ἀκόμη τὸν χαρακτῆρα σπατάλης, νὰ μὴ ἦναι ἐπιδεκτικὴ δικαιολογίας τινὸς οἱασδήποτε· ἐὰν δὲ δὲν ὑπάρχῃ δικαιολογία, εὑρίσκεται ὡς τοιαύτη ἡ ἀνάγκη τῆς ὑπηρεσίας, ἡ συμπλήρωσις ὀργανικῶν θέσεων, ἡ ἱκανοποίησις μιᾶς περιπετείας, καὶ οὕτω καθεξῆς. Τῶν ταχυδρομείων καὶ τηλεγράφων ὅλα ηὔξησαν...

§180Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Προσωπικὰ εἶναι αὐτά; Εἶναι αἱ αὐξήσεις τῶν μισθῶν, αἱ ὁποῖαι ἐψηφίσθησαν πέρυσι καὶ προπέρυσι, καὶ ἐγένοντο πρὸς βελτίωσιν τῆς ὑπηρεσίας.

§181Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μήπως ἐγὼ σᾶς εἶπον ὅτι εἶναι παράνομα; Ἀλλ’ εἶναι προσωπικά. Ἐπαναλαμβάνω δὲ, ὅτι εἶναι εὔκολος ἡ τυπικὴ δικαιολόγησις πάσης δαπάνης. Καὶ ἂν ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ῥίψητε δραχμάς τινας εἰς τὸν δρόμον, δύνασθε καὶ τοῦτο νὰ δικαιολογήσητε, ὅτι συνέλεξαν αὐτὰς Ἕλληνες πτωχοί· ἂν δὲ οὗτοι ὦσι γεωργοὶ, δύνασθε νὰ χαρακτηρίσητε τὴν τοιαύτην διάθεσιν τῶν ῥιφθεισῶν δραχμῶν καὶ ὡς παραγωγικὴν, διότι οἱ συλλέξαντες αὐτὰς ἠγόρασαν ἄροτρα κλπ. Εἶπον ταῦτα, διότι ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἰσχυρίσθη, ὅτι δὲν ὑπάρχει αὔξησις προσωπικῶν δαπανῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἠδυνάμην δὲ νὰ ὑποδείξω καὶ ἄλλας αὐξήσεις, ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας, ἀναλύων κονδύλιον πρὸς κονδύλιον τὰς δαπάνας τοῦ Ὑπουργείου τούτου, ἐν τοιαύτῃ προκεχωρημένῃ ὥρᾳ. Θεωρῶ ὅμως ἀναγκαῖον ν’ ἀπασχολήσω ὑμᾶς ὀλίγον μὲ τὴν ἐξέτασιν ζητημάτων τινῶν, συνδεομένων μὲ τὰς αὐξήσεις ἢ τὰς ἐλαττώσεις τῶν πιστώσεων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν· ὡς πρῶτον δὲ τοιοῦτον παρουσιάζεται τὸ ζήτημα τῆς δημοσίας ἀσφαλείας. Ποία εἶναι ἡ κατάστασις τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, τὴν γνωρίζομεν πάντες. Δὲν νομίζω, ὅτι ὑπάρχουσιν, ἔστω καὶ ὀλίγοι ἐκ τῶν παρόντων Βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι θεωροῦσιν εὐχάριστον τὴν κατάστασιν τῆς δημοσίας ἀσφαλείας ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἑνὸς ἑκάστου αὐτῶν. Εἰς πλείστας συνεδριάσεις τῆς παρούσης Συνόδου πολλὰ περὶ τῆς δυσαρέστου καταστάσεως τῆς δημοσίας ἀσφαλείας ἐλέχθησαν, οὐ μόνον ὑπὸ Βουλευτῶν ἀνηκόντων εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ πλείστων συμπολιτευομένων Βουλευτῶν. Διὰ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν κατὰ τὸ 1896 ἐδαπανήθησαν δραχ. 2,593,785, κατὰ δὲ τὸ 1898 δραχ. 2,471,120. Εἰς τὰ ποσὰ δὲ ταῦτα συμπεριλαμβάνονται καὶ οἱ μισθοὶ τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ἀπεσπασμένων εἰς τὴν ἀστυνομίαν. Κατὰ τὸ 1899 ἐδαπανήθησαν δρ. 2,547,412, ἄνευ τῶν μισθῶν τῶν ἀξιωματικῶν τούτων· κατὰ τὸ 1900 ἐπίσης, ἄνευ τῶν μισθῶν τῶν ἀξιωματικῶν, ἐδαπανήθησαν δρ. 2,921,786. Ὥστε μεταξὺ τοῦ 1898 καὶ 1900 ἔχομεν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν αὔξησιν δρ. 450,666, καὶ ἐπὶ πλέον περὶ τὰς 541,000 δρ. ἐκ τῶν μισθῶν τῶν ἀξιωματικῶν, τοὺς ὁποίους κατέβαλε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Κατὰ τὸ 1901 ἡ δαπάνη διὰ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν θὰ ἀνέλθῃ εἰς δρ. 3,457,630 περίπου, διότι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀνεγράφη πίστωσις δραχ. 4,541,160, καὶ προσετέθη ἀναπληρωματικὴ τοιαύτη ἐκ δραχ. 70,000, ἐδηλώθησαν δὲ ὡς ἀδιάθετοι πιστώσεις δραχ. 1,084,180. Οὕτω δὲ ἡ δαπάνη τοῦ ἔτους 1901 θὰ ὑπερβῇ τὴν τοῦ 1900 κατὰ δραχμὰς 535,894, καὶ τὴν τοῦ 1899 κατὰ δραχμὰς 910,268, τὴν δὲ τοῦ 1898, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν μισθῶν τῶν ἀξιωματικῶν, κατὰ δραχ. 1,527,560. Ποῖον δὲ ἀποτέλεσμα ἔσχεν ἡ τοιαύτη αὔξησις δαπάνης; Ἐξησφάλισε τὴν τάξιν καὶ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν; Ἀπήλλαξε τὸν στρατὸν τῶν προσθέτων ὑπηρεσιῶν, αἵτινες καθιστῶσιν ἀδύνατον τὴν ὀργάνωσιν αὐτοῦ; Βεβαίως ὄχι. Οὐ μόνον δὲν ἔχομεν βελτίωσιν, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας, ἐξ ὅσων γνωρίζομεν, ἔχομεν χειροτέρευσιν τῆς δημοσίας ἀσφαλείας. Διὰ τὸ 1902 ἀναγράφονται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ δρ. 3,192,274, προστίθενται δὲ διὰ δηλώσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἕτεραι δρ. 75,480, ἀναβιβάζουσαι τὸ ὅλον τῶν ζητουμένων πιστώσεων εἰς δραχ. 3,267,704, δηλαδὴ κατὰ δρ. 189,976 ὀλιγώτερον τῶν ὑπολογιζομένων, ὅτι θὰ δαπανηθῶσι κατὰ τὸ 1901. Ἐκτὸς δὲ τῆς ἐλαττώσεως τῶν δραχ. 189,976, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν πρόκειται νὰ καταβάλῃ καὶ τοὺς μισθοὺς τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ἀπεσπασμένων εἰς τὴν ἀστυνομίαν, οἵτινες κατὰ τὸ 1901 ἐπληρώθησαν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Οὕτω δὲ ἡ ἐλάττωσις διὰ τὸ 1902 ὑπολογίζεται, ὅτι θὰ ἀνέλθῃ εἰς δρ. 731,000 περίπου. Δὲν ἠξεύρω, ἂν θὰ πραγματοποιηθῇ αὕτη διὰ τῆς περιστολῆς τοῦ προσωπικοῦ καὶ τῶν ἄλλων δαπανῶν τῆς ἀστυνομίας. Φοβοῦμαι τὸ ἐναντίον. Τὸν φόβον δὲ τοῦτον μοὶ γεννᾷ τὸ ἰσχῦον ἀστυνομικὸν σύστημα, καὶ ὁ τρόπος, καθ’ ὃν αὐτὸ ἐφαρμόζεται. Ἐκεῖνο δὲ, ὅπερ εἶναι μᾶλλον δυσάρεστον, εἶναι, ὅτι, ἐνῷ ἐπὶ τοσοῦτον ηὔξησαν αἱ δαπάναι τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, δὲν ἀπεκτήσαμεν τοιαύτην, μήτε πειθόμεθα, ὅτι θ’ ἀποκτήσωμεν, ἐφαρμόζοντες σύστημα, οὗτινος αἱ ἀτέλειαι τρανῶς κατεδείχθησαν κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ. Πάντες ἀναγνωρίζουσι τοῦτο, καὶ ἐπεδιώχθη ἡ ἀντικατάστασις αὐτοῦ δι’ ἑτέρου, τοῦ τῆς διοικητικῆς ἀστυνομίας. Ἀλλὰ δὲν ἐφηρμόσθη καὶ τοῦτο, οὐχὶ τόσον ἕνεκα οἰκονομικῶν λόγων, — διότι τὰ πρὸς ἐφαρμογὴν αὐτοῦ ὑπολογισθέντα ποσὰ ἐδαπανήθησαν ὅλα εἰς τὰς ἀστυνομικὰς ὑπηρεσίας, καὶ εἰς ἄλλας κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον ἀγόνους, — ἀλλὰ διότι εἰς τὴν μελέτην πρὸς ἐξεύρεσιν τοῦ καταλλήλου ἀστυνομικοῦ συστήματος δὲν ἐλάβομεν ὑπ’ ὄψιν τὰς κοινωνικὰς καὶ οἰκονομικὰς περιστάσεις τῆς χώρας, αἵτινες ἀσφαλῶς ἐνδεικνύουσιν, ὅτι τοιοῦτο σύστημα τότε μόνον θέλει ἐξευρεθῆ, ὅταν στηριχθῇ ἐπὶ συνδυασμοῦ, καθιστῶντος δυνατὴν τὴν σύμπραξιν τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν μετὰ τῆς χωροφυλακῆς. Καὶ εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν, καὶ χθὲς, ἐξετάζων τὰ ἔσοδα, εἶπον τὴν γνώμην μου περὶ τῆς ταχυδρομικῆς καὶ τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας. Ὀλίγα ἑπομένως θὰ προσθέσω, ἐξετάζων τὴν εἰς αὐτὰ προστιθεμένην δαπάνην διὰ τὸ 1902 ἐκ δρ. 341,581. Αἱ δαπάναι τῶν ὑπηρεσιῶν τούτων αὐξάνουσι δι’ ἁλμάτων. Κατὰ τὸ 1895 ἀνήρχοντο εἰς δραχμὰς 2,302,433, κατὰ τὸ 1896 εἰς δρ. 2,333,541, τὸ 1897 εἰς δρ. 2,261,473, τὸ 1898 εἰς δραχ. 2,492,953, τὸ 1899 εἰς δρ. 2,577,802, καὶ κατὰ τὸ 1900 εἰς δραχ. 3,150,772. Εἰς τί ποσὸν θὰ ἀνέλθουν τὸ 1901, δὲν δυνάμεθα ἀκριβῶς νὰ ὁρίσωμεν. Ἐν τῇ σημειώσει, ἣν κατέθηκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀναγράφονται ὡς πληρωθέντα ἔξοδα μέχρι τέλους Φεβρουαρίου 1902 δρ. 3,003,479. Τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν περιλαμβάνει βεβαίως τὸ ὅλον τῶν διὰ τὰς ὑπηρεσίας ταύτας δαπανῶν. Κρίνοντες δ’ ἐκ τῆς πορείας, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησαν αἱ ὑπηρεσίαι αὗται κατὰ τὰ δύο τελευταῖα ἔτη, δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν διὰ τὸ 1901 δαπάνην ἀνωτέραν τῶν δρ. 3,150,772, αἵτινες ἐδαπανήθησαν κατὰ τὸ 1900. Ἡ πορεία τῶν δαπανῶν τῶν ὑπηρεσιῶν τῶν ταχυδρομείων καὶ τηλεγραφείων, ἐν συγκρίσει πρὸς τὰ ἐξ αὐτῶν ἔσοδα κατὰ τὰ τελευταῖα δύο ἔτη, δὲν εἶναι εὐχάριστος. Αἱ ὑπηρεσίαι αὗται κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη ἦσαν ἐνεργητικαί, ἀπέδιδον δηλαδὴ εἰς τὸ Δημόσιον ποσὸν ποικίλον μεταξὺ 400 καὶ 750 χιλιάδων δραχμῶν ὡς καθαρὸν ἔσοδον. Κατὰ τὸ 1900 παρουσιάζουσιν ἔλλειμμα δρ. 9,450. Ὥστε οὐ μόνον ἐστερήθη τὸ Δημόσιον τοῦ ἐκ τῶν ὑπηρεσιῶν τούτων καθαροῦ ἐσόδου, ἀλλ’ ὑποβάλλεται καὶ εἰς τὴν συμπλήρωσιν ἐλλείμματος...

§182Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. 249,000 ἔχει περίσσευμα τὸ 1900.

§183Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πόθεν τὸ ἐξάγετε;

§184Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Ἐξ ἐπισήμων ἐγγράφων.

§185Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀποκρύφων βεβαίως, διότι ἐπίσημα ἔγγραφά εἰσι τὰ δημοσιευθέντα ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἐφ’ ὧν ἐστήριξα τοὺς ὑπολογισμούς μου.

§186Φ. ΝΕΓΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔχετε νὰ προσθέσητε 864,000 δρ. διὰ τὴν νομισματικὴν διαφορὰν αὐτῶν, ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς ἄλλο κεφάλαιον, εἰς τὸ κεφάλαιον ΙΓʹ ἄρθρον 17.

§187Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν συνυπολογίζω τὴν νομισματικὴν διαφοράν, ἐπειδὴ αὕτη συγχέεται μὲ τὴν νομισματικὴν διαφορὰν τοῦ συνόλου τῶν εἰς χρυσὸν εἰσπράξεων τοῦ Δημοσίου. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἀναφέρεται εἰς μόνον τὸ 1900, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ προηγούμενα ἔτη. Ἐὰν δὲ θελήσητε νὰ προσθέσητε τὴν νομισματικὴν διαφορὰν διὰ τὸ 1900, πρέπει νὰ προσθέσητε ἐπίσης αὐτὴν καὶ διὰ τὰ προηγούμενα ἔτη. Δέν μοι φαίνεται δέ, ὅτι δύναται αὕτη νὰ ἀνέλθῃ κατὰ τὸ 1900 εἰς τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἀναφέρει ὁ κ. Ὑπουργός, ἀφοῦ κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη ποικίλλει μεταξὺ 132,000 καὶ 226,000 δραχμῶν. Κρίνων ἑπομένως ἐκ τῶν δημοσιευθέντων προσωρινῶν ἀπολογισμῶν καὶ καταστάσεων, εὑρίσκω ὅτι ὑπὸ ἔποψιν ταμιευτικὴν αἱ ὑπηρεσίαι αὗται τείνουσι ν’ ἀποβῶσι παθητικαί, ἐνῷ ἦσαν ἐνεργητικαί. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν δὲ τῆς δράσεως αὐτῶν, ἐπῆλθε βεβαίως ἐπέκτασις αὐτῶν, οὐχὶ ὅμως καὶ σπουδαία βελτίωσις. Ἑτέραν σπουδαίαν αὔξησιν δαπάνης εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχομεν εἰς ὑπηρεσίαν, τῆς ὁποίας ὁ τίτλος ἠχεῖ εὐχαρίστως εἰς πάντας. Αὕτη εἶναι ἡ τῆς γεωργίας, τῆς ὁποίας ἡ ὑποστήριξις καὶ ἡ πρόοδος ἐπιδοκιμάζεται παρὰ πάντων. Πρὸ ἐτῶν ἡ ἰδέα τῆς κατασκευῆς σιδηροδρόμων ἐτύγχανεν ὁμοίας ἐπιδοκιμασίας, καὶ ἐχρειάζετο πολὺ θάρρος, ἵνα λάβῃ τις τὸν λόγον ἐν τῇ Βουλῇ, ὅπως ἐπικρίνῃ καὶ τὴν μᾶλλον ἐλαττωματικὴν σύμβασιν περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμου. Δὲν ὑπάρχει βεβαίως ἡ αὐτὴ ἀναλογία μεταξὺ τῶν δαπανῶν διὰ τοὺς σιδηροδρόμους καὶ τῶν ὑπὲρ τῆς γεωργίας προτεινομένων. Φοβοῦμαι ὅμως, μήπως ὑπάρχει σχετική τις ὁμοιότης εἰς τ’ ἀποτελέσματα αὐτῶν. Εἰμὶ ἐκ τῶν θερμοτέρων θιασωτῶν τῆς ἰδέας τῆς ὑποστηρίξεως τῆς γεωργίας, ὡς μιᾶς τῶν κυριωτέρων καὶ θετικωτέρων παραγωγῶν τῆς χώρας, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον, ὅπως αἱ ὑπὲρ αὐτῆς θυσία καὶ ἡ ὑποστήριξις γίνηται κατὰ τρόπον καθιστῶντα ἀσφαλῆ τὴν ἐπίτευξιν θετικῶν καὶ λυσιτελῶν ἀποτελεσμάτων. Ὀφείλομεν δὲ νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχήν ἡμῶν, ὅπως μὴ καταλήξωμεν εἰς ἀποτελέσματα ὅμοια τῶν ἐπελθόντων καὶ εἰς τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν, διὰ τὴν ὁποίαν ηὐξήσαμεν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη τὰς δαπάνας κατὰ 1,000,000 καὶ πλέον, χωρὶς νὰ φθάσωμεν εἰς θετικὸν καὶ εὐχάριστον ἀποτέλεσμα. Οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι ὠφέλειά τις θὰ ἐπέλθῃ ἐκ τῆς προμηθείας καὶ τῆς διανομῆς καλλιτέρων σπόρων καπνοῦ καὶ ἄλλων φυτῶν, ἐκ τῶν στατιστικῶν πληροφοριῶν, ἐκ τῆς ἀγορᾶς ἐπιβητόρων, ἐκ τῆς ἀποστολῆς ὑποτρόφων πρὸς τελειοποίησιν τῶν γεωργικῶν αὐτῶν σπουδῶν, καὶ ἰδίως ἐκ τῆς ὑποστηρίξεως καὶ ἀναπτύξεως τῶν Γεωργικῶν Σχολῶν καὶ σταθμῶν. Φοβοῦμαι ὅμως, μήπως ἡ ἐξ αὐτῶν ὠφέλεια δὲν εἶναι ἀνάλογος τῶν πραγματικῶν ἀναγκῶν τῆς γεωργίας, φοβοῦμαι δὲ ἰδίως, μήπως ἐκ τῶν Γεωργικῶν Σχολῶν ἐξέρχωνται θεσιθῆραι καὶ ὑπάλληλοι μᾶλλον παρὰ γεωργοὶ διευθύνοντες τὸ ἄροτρον καὶ ἀφιερούμενοι εἰς τὴν πρακτικὴν ἐφαρμογὴν τῶν γεωργικῶν γνώσεων, ἃς ἀπέκτησαν. Δὲν ἐπικρίνω τὴν προτεινομένην αὔξησιν διὰ τὴν γεωργίαν· ἐξ ἐναντίας ἀναγνωρίζω τὴν χρησιμότητα αὐτῆς. Νομίζω ὅμως, ὅτι ὀλίγον ἐξυπηρετοῦνται αἱ πραγματικαὶ ἀνάγκαι τῆς γεωργίας, ἥτις, ὅπως ἀναπτυχθῇ καὶ βελτιωθῇ, ἔχει κυρίως ἀνάγκην διοικήσεως, ἀσφαλείας καὶ δικαιοσύνης. Ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν πράξωμεν εἰδικῶς ὑπὲρ τῆς γεωργίας, δὲν θὰ προαγάγωμεν αὐτὴν, ἐὰν δὲν ἀποκτήσωμεν ἀσφάλειαν, διοίκησιν καὶ δικαιοσύνην. Δι’ αὐτῶν καὶ μόνον θὰ δυνηθῇ ὁ γεωργικὸς πληθυσμὸς τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἄνευ αὐξήσεως τῶν δαπανῶν καὶ τῶν βαρῶν τοῦ Δημοσίου, νὰ βελτιώσῃ καὶ ἀναπτύξῃ τὴν παραγωγὴν αὐτοῦ, ἐνῷ ἄνευ αὐτῶν μικρὰ ἔσονται τ’ ἀποτελέσματα τῶν θυσιῶν καὶ τῶν δαπανῶν τοῦ Δημοσίου. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως παρουσιάζει διὰ τὸ 1902 ἐλάττωσιν 1467 δραχμῶν. Ἡ ἐλάττωσις ὅμως αὕτη εἶναι ἰδανικὴ, πράγματι δὲ καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τοῦτο παρουσιάζει αὔξησιν δαπανῶν, διότι καὶ ἐν αὐτῷ ἐπέρχονται ἐλαττώσεις, οὕτως εἰπεῖν, αὐτόματοι, καταναλίσκονται δὲ εἰς τὰς συνήθεις προσωπικὰς αὐξήσεις δαπανῶν. Τοιαῦται ἐλαττώσεις εἰσὶν αἱ ἑξῆς· δραχ. 100,000 διὰ τὴν ἀποζημίωσιν ἰδιοκτητῶν ἀρχαίων, τὰ ὁποῖα συμφώνως μὲ τὸν τελευταῖον περὶ ἀρχαιοτήτων νόμον ἀγοράζει τὸ Κράτος, ὅπως παρεμποδίσῃ τὴν λαθραίαν αὐτῶν ἐξαγωγήν· δρ. 100,000 ἐκ τῆς μὴ ἀνάγκης ἀποζημιώσεως διὰ γήπεδα κείμενα πέριξ ἢ ἐντὸς τοῦ Παναθηναϊκοῦ Σταδίου, ἥτις ἐγένετο κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος· δραχ. 30,000 διὰ τὴν μὴ ἀνάγκην ἀνεγέρσεως Φυσιογραφικοῦ Μουσείου, καὶ δρ. 31,783 ἐκ ληξασῶν ὑποτροφιῶν πρὸς σπουδὴν τῆς γυμναστικῆς, καὶ ἄλλων τινῶν κονδυλίων. Τὸ ὅλον τῶν τοιούτων ἐλαττώσεων ἀνέρχεται εἰς δρ. 261,783. Ἀντὶ δὲ τὸ ποσὸν τοῦτο νὰ ἀπομείνῃ ὡς ὁριστικὴ ἐλάττωσις τῶν δαπανῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ἀπομένει τοιαύτη μόνον ἐκ δραχ. 1467, τὸ δὲ ὑπόλοιπον διανέμεται εἰς μισθοὺς καὶ ἔξοδα ὑπηρεσιῶν, ἐξ ὧν δρ. 122,186 διὰ τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα. Ἔχει βεβαίως ἡ τοιαύτη αὔξησις δαπανῶν τὴν τυπικὴν ἐξήγησιν τῆς ἀνάγκης τῆς ὑπηρεσίας, ἀλλ’ ὡς εἶπον ἤδη, ἡ τοιαύτη ἐξήγησις δὲν δικαιολογεῖ τὴν διάθεσιν ἐν γένει καὶ διεύθυνσιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πρὸς θεραπείαν ἀναγκῶν μὴ ἐπιβαλλομένων καὶ παραμέλησιν τῶν μεγάλων καὶ ἐπιτακτικῶν ἀναγκῶν τῆς χώρας. Τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα σήμερον παρουσιάζουσιν ἀναχρονισμόν, καὶ ἔπρεπε πρὸ πολλῶν ἐτῶν νὰ συγχωνευθῶσι μὲ τὰ πλήρη δημοτικὰ σχολεῖα καὶ μὲ τὰ Γυμνάσια· καὶ τὰ Γυμνάσια δ’ ἐπίσης πρέπει νὰ μεταρρυθμισθῶσιν ἐπὶ τὸ πρακτικώτερον. Ἀντὶ ὅμως τούτων ἐξακολουθοῦσιν ἀμφότερα λειτουργοῦντα ἀτελῶς, καὶ προκαλοῦντα κατ’ ἔτος αὐξήσεις δαπανῶν. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἔχομεν προσθήκην δαπάνης ἐκ δρ. 326,126, ἥτις προκύπτει ἐκ διαφόρων αὐξομειώσεων. Ἐλαττοῦται ἡ πίστωσις διὰ τοὺς μισθοὺς τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν τοῦ πεζικοῦ, διότι οἱ μισθοὶ τῶν ἐν τῇ ἀστυνομίᾳ ὑπηρετούντων ἀξιωματικῶν θὰ καταβάλλωνται παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Αὐξάνει ἡ δαπάνη τοῦ ἱματισμοῦ, διότι δὲν ἔχομεν ἀρκετὰ ἐφόδια ἐν τῇ ἀποθήκῃ...

§188Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Δραχμῶν 1,500,000 διαφορὰ, διότι ἐξηντλήθησαν τὰ ὑπάρχοντα ἐφόδια.

§189Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ αὔξησις εἶναι φυσική. Ἐλαττοῦται τὸ ἐπίδομα τῶν ἀλλοδαπῶν ἀξιωματικῶν, διότι δὲν θὰ ἔλθωσιν οὗτοι· αὐξάνει ἡ δαπάνη τοῦ στρατωνισμοῦ ἕνεκα ἐξαντλήσεως τῶν δι’ αὐτὸν ἀναγκαίων εἰδῶν.

§190Γ. ΚΟΡΠΑΣ. Ὑπολείπεται ἡ κατασκευὴ στρατώνων.

§191Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κατὰ περίεργον δὲ σύμπτωσιν, ἐλαττοῦται ἡ δαπάνη τοῦ ὁπλισμοῦ. Ἠδύνατο νὰ νομίσῃ τις, ὅτι ὁ ὁπλισμὸς ἡμῶν εἶναι πλήρης, ἐνῷ συμβαίνει τὸ ἐναντίον. Γνωρίζομεν δὲ πάντες, πόσον μεγάλη καὶ ἐπείγουσα εἶναι ἡ ἀνάγκη τῆς συμπληρώσεως τοῦ ὁπλισμοῦ τοῦ στρατοῦ, διὰ τὸν ὁποῖον ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1902 ἀναγράφει ἐλάττωσιν πιστώσεως.

§192Γ. ΚΟΡΠΑΣ. Ὅλως τὸ ἐναντίον συμβαίνει. Διότι πρόκειται νὰ γείνῃ φροντὶς περὶ ὁπλισμοῦ καλλιτέρου, διὰ τοῦτο δὲν ἀναγράφεται τίποτε.

§193Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Περὶ τῆς φροντίδος ταύτης, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ ληφθῇ, γίνεται λόγος ἀπὸ τριῶν ἢ τεσσάρων ἐτῶν. Δὲν ἠξεύρω, καὶ ἑπομένως δὲν δύναμαι νὰ κρίνω, ὁποία ἔσεται ἡ φροντὶς αὕτη. Ἀλλ’ ἐὰν πρόκειται καὶ αὕτη νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς παρηγορίαν, ὅτι θὰ θεραπευθῇ ἡ ἐπιβαλλομένη αὕτη ἀνάγκη, ὅπως ἐγένετο μὲ τὸ Ταμεῖον τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου διὰ τὰς ναυτικὰς ἡμῶν ἀνάγκας, εἶναι προτιμότερον νὰ μὴ ἐπισπευσθῇ τοιαύτη φροντίς. Ἂς μὴ πλανώμεθα, ὅτι δι’ ἀτελῶν καὶ ἀνεπαρκῶν σχετικῶς μέτρων θὰ δυνηθῶμεν νὰ θεραπεύσωμεν τὰς ἐπιβαλλομένας ἀνάγκας τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης. Κάλλιον ἂς μείνωμεν ὑπὸ τὴν πίεσιν τῶν ἀναγκῶν τούτων, ὅπως ἐξαναγκασθῶμεν νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν ἐπιβαλλομένην θεραπείαν αὐτῶν.

§194Γ. ΚΟΡΠΑΣ. Ἀκριβῶς γίνεται τοιαύτη σκέψις· διότι ὑπάρχουσιν 700,000 δραχμαὶ εἰς τὴν Τράπεζαν, ὡς γνωρίζετε, τῶν ὁποίων δὲν γίνεται χρῆσις.

§195Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αἱ ἑπτακόσιαι χιλιάδες δραχμαὶ καὶ ἕτερα ἀνάλογα καὶ ἀνεπαρκῆ ποσὰ δὲν δύνανται νὰ θεραπεύσωσι τὴν ἀνάγκην τοῦ ὁπλισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ὅπως δὲν θεραπεύουσι τὰς ἀνάγκας τοῦ ναυτικοῦ οἱ πόροι οἱ σχετικῶς γλίσχροι τοῦ Ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου. Τὸ Ταμεῖον τοῦτο ἴσως παρηγόρησε καὶ καθησύχασέ τινας, πιστεύοντας, ὅτι ἐλήφθη ἡ ἀναγκαία φροντὶς πρὸς σχηματισμὸν στόλου. Δὲν εἶναι ὅμως συμφέρουσα ἡ τοιαύτη παρηγορία, καὶ ἐπιβάλλεται ἀνάγκη, ὅπως διὰ σωφρονεστέρας διαρρυθμίσεως τῶν οἰκονομικῶν καὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους ἐπιδιωχθῇ θετικὴ θεραπεία τῶν ἐπιβαλλομένων καὶ ἐπειγουσῶν ἀναγκῶν τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ στόλου. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν εὑρίσκομεν αὔξησιν δρ. 173,000, ἀλλὰ καὶ αὕτη προέρχεται οὐχὶ ἐκ προνοίας πρὸς διόρθωσιν τῶν θετικῶν ἐλλείψεων, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσιν εἰς τὸ ναυτικὸν ἡμῶν, ἀλλὰ κυρίως ἐκ τῆς θεραπείας κοινῶν ἀναγκῶν τῆς ὑπηρεσίας, ὧν κυριωτέρα παρίσταται ἡ κατασκευὴ καὶ συμπλήρωσις κτιρίων εἰς τὸν Ναύσταθμον Σαλαμῖνος, διὰ τὰ ὁποῖα προστίθεται πίστωσις δρ. 113,500. Ὅσοι ἐνθυμοῦνται τὴν περιγραφήν, τὴν ὁποίαν ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἐποιήσατο εἰς τὴν Βουλὴν, τῆς καταστάσεως τῶν πλείστων πλοίων τοῦ στόλου ἡμῶν, ὧν τινα ἐχαρακτήρισεν ὡς μὴ ἔχοντα ἄλλην ἀξίαν ἢ τοῦ ἁπλοῦ ὑλικοῦ, ματαίως ζητοῦσιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τοὺς πόρους καὶ τὰς πιστώσεις τὰς ἀναγκαίας πρὸς διόρθωσιν ἢ ἀντικατάστασιν τῶν πλοίων τούτων. Ἡ ἐξέτασις τῶν ἐξόδων, ἣν ἐποιησάμην, ἐσκόπει, οὐχὶ τὴν ἀνάλυσιν τῶν λεπτομερειῶν αὐτῶν, ἀλλὰ, ὡς εἶπον, τὴν ἐξεύρεσιν τοῦ ποιοῦ καὶ τοῦ χαρακτῆρος τῶν γενομένων αὐξήσεων ἐξόδων καὶ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1902. Μεταξὺ τῶν ἐν αὐτῷ ἀναγραφομένων δαπανῶν θὰ ὑπάρξωσί τινες, αἱ ὁποῖαι θ’ αὐξήσωσι δι’ ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων, καὶ ἄλλαι, αἱ ὁποῖαι θ’ ἀφήσωσιν ἀδιαθέτους πιστώσεις. Ὀλίγας ὅμως δυνάμεθα νὰ προΐδωμεν ἀδιαθέτους πιστώσεις διὰ τὸ 1902, ἀφοῦ αἱ ὑπηρεσίαι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἀφῆκαν σπουδαίας τοιαύτας πιστώσεις, δὲν ἀναγράφονται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1902. Αἱ δαπάναι τοῦ 1902, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὸν ὑποβληθέντα Προϋπολογισμὸν ἀνέρχονται εἰς δρ. 115,029,450 διὰ τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἀναβιβάζονται εἰς δραχ. 116,572,166. Ἐκ τούτων 32,198,088 δραχμαὶ ἀνήκουσιν εἰς τὸ δημόσιον χρέος, οὗτινος ἡ διεύθυνσις δὲν ἐξαρτᾶται ἐξ ἡμῶν, καὶ δραχ. 84,374,070 εἰς τὰς διαφόρους ὑπηρεσίας, τῶν ὁποίων ἔχομεν ἡμεῖς τὴν διαχείρισιν, καὶ τὰς ὁποίας δυνάμεθα νὰ διαθέσωμεν, ὁδηγούμενοι ἐκ τῶν ἀναγκῶν τῆς χώρας, καὶ σταθμίζοντες τὴν σημασίαν καὶ τὴν ἐπιβολὴν ἑκάστης αὐτῶν. Ὑπελόγισα τὰ ἔσοδα εἰς δραχ. 112,809,375, τὰ δὲ ἔξοδα εἰς 116,572,166. Ἔχομεν δ’ οὕτως ἔλλειμμα 3,762,791 δραχμῶν. Ἐὰν δ’ ὑπολογίσωμεν καὶ τὰ καταβληθησόμενα ποσὰ διὰ προκαταβολὰς ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, τὸ ἔλλειμμα δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰ 5,000,000 δραχμῶν. Ἀλλὰ, Κύριοι, δὲν εἶναι τὸ ἔλλειμμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον πρέπει κυρίως νὰ ἑλκύσῃ τὴν προσοχὴν ἡμῶν. Εἶναι ἐνδεχόμενον περιστάσεις εὐνοϊκαὶ νὰ ἐλαττώσωσιν αὐτό, ἢ ἄλλαι δυσμενεῖς νὰ τὸ αὐξήσωσιν. Ἐκεῖνο δὲ, τὸ ὁποῖον κυρίως πρέπει νὰ ἑλκύσῃ τὴν προσοχὴν ἡμῶν, καὶ τὸ ὁποῖον ἔχομεν καθῆκον νὰ ἐξετάσωμεν, εἶναι τὸ πῶς διατίθενται τὰ ἔσοδα τοῦ Δημοσίου, καὶ ἂν διὰ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν διατίθενται ταῦτα καὶ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1902, θεραπεύονται αἱ ἐπιβαλλόμεναι ἀνάγκαι καὶ ἐξυπηρετοῦνται τὰ πραγματικὰ καὶ ἀληθῆ συμφέροντα τῆς χώρας. Ἡ ἔρευνα δὲ αὕτη ἄγει ἡμᾶς εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ πολιτικοῦ συστήματος ἐν γένει τῆς πεσούσης καὶ παρούσης Κυβερνήσεως, ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζεται ὁ Προϋπολογισμός...

§196ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Νὰ διακόψωμεν.

§197Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ (πρὸς τὸν ἀγορεύοντα). Θὰ ὁμιλήσητε ἀκόμη ἐπὶ πολύ;

§198Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὑποθέτω, ἐπὶ μίαν περίπου ὥραν.

§199ΑΛΕΞ. Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Ἡμεῖς ἔχομεν διάθεσιν νὰ σᾶς ἀκούσωμεν.

§200ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ἂν θέλετε, νὰ διακόψωμεν ἐπὶ ἡμίσειαν ὥραν τουλάχιστον.

§201Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Καλλίτερον νὰ ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον.

§202Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἂς διακόψωμεν ἐπὶ 10 λεπτά.

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ 10 λεπτά. (Μετὰ διακοπὴν 10 λεπτῶν ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις).

§204Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἔλεγον ὅτι πλὴν τοῦ ἐλλείμματος, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει ἡ ταμιευτικὴ ἐξέτασις τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους 1902, πρέπει νὰ ἑλκύσῃ ἰδιαιτέρως τὴν προσοχὴν ἡμῶν ὁ τρόπος τῆς διαθέσεως τῶν δημοσίων ἐσόδων. Διὰ τῆς ἀμέσου ἢ ἐμμέσου αὐξήσεως τῶν φόρων καὶ διὰ τῆς φυσικῆς ἀναπτύξεως τῆς ἀποδόσεως αὐτῶν αἱ εἰσπράξεις τοῦ Δημοσίου ἀπὸ δρ. 58,537,536 τὸ 1883 — καὶ ἀναφέρω τὸ ἔτος τοῦτο, διότι τότε εἶχε συμπληρωθῆ ἡ προσάρτησις τῶν νέων ἐπαρχιῶν — ἀνῆλθον εἰς δραχ. 112,809,000, ὅσαι θεωροῦνται πιθαναὶ διὰ τὸ 1902. Ἐδιπλασιάσθησαν σχεδὸν τὰ ἔσοδα, ἐκ τῆς αὐξήσεως δ’ αὐτῶν μόλις τὸ ἓν πέμπτον ἀπορροφεῖται ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους, τὸ δὲ ὑπόλοιπον διετέθη διασκορπισθὲν εἰς τὰς διαφόρους ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους, ἄνευ θετικῆς καὶ σπουδαίας βελτιώσεως αὐτῶν. Καὶ ἡ διοίκησις καὶ ἡ δικαιοσύνη καὶ ἡ δημοσία ἀσφάλεια καὶ ὁ στρατός, ἂν δὲν εὑρίσκωνται σήμερον εἰς χείρονα κατάστασιν, δὲν εὑρίσκονται βεβαίως εἰς καλλιτέραν τῆς τοῦ 1883. Δὲν ὑποσκάπτουσι, Κύριοι, τὰ θεμέλια τῆς ἀνεξαρτησίας καὶ τῆς προόδου παντὸς ἔθνους μόνον οἱ ἐπιδιώκοντες φανερὰ τὴν παράλυσιν τῆς διοικήσεως, τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, τῆς δικαιοσύνης, τοῦ στρατοῦ καὶ τῶν ἄλλων βάσεων τῆς ὑπάρξεως αὐτοῦ. Οὐδεμία Κυβέρνησις ἤθελε τολμήσει νὰ προτείνῃ πολιτικὴν δεικνύουσαν τοῦτο· ἤ, ἂν ἤθελεν εὑρεθῇ τοιαύτη, βεβαίως καὶ ἡ Βουλὴ καὶ τὸ ἔθνος ἤθελον ἀποκρούσει αὐτήν. Ὑποσκάπτουσιν ὅμως τὰ θεμέλια τῆς Πολιτείας καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐξ ἀκηδίας, ἐξ ἀγνοίας, ἐξ ἐλλείψεως σθένους, καὶ χάριν κομματικῶν ἢ ἄλλων συμφερόντων, ἀκολουθοῦσι πολιτικὴν καταλήγουσαν εἰς τοιοῦτον ἀποτέλεσμα. Τοῦτο δὲ δυστυχῶς συμβαίνει παρ’ ἡμῖν. Μετὰ τὸν ἀτυχῆ πόλεμον καὶ τὰς καταστροφάς, ἃς ἐπέφερεν οὗτος καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς αὐτοτελείας τοῦ ἔθνους καὶ ὑπὸ τὴν τῆς γένει διοικήσεως, οὐδεμία ἐλήφθη σπουδαία φροντὶς πρὸς θεραπείαν τῶν ἐπειγουσῶν καὶ μεγάλων ἀναγκῶν τῆς χώρας. Ἐπείγουσα καὶ μεγάλη ἀνάγκη εἶναι ἡ βελτίωσις τῆς διοικήσεως. Ἐπιστεύθη δ’ ὅτι βελτιοῦται αὕτη διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν νομαρχιῶν. Δὲν ἠθελήσαμεν νὰ μελετήσωμεν τὰς ἀτελείας τῆς λειτουργίας τῆς διοικήσεως καὶ φροντίσωμεν νὰ ἄρωμεν αὐτάς. Ἀφήσαμεν αὐτάς, ἐπεκτείνοντες αὐτὴν διὰ τῶν νέων Νομαρχιῶν, μεθ’ ὅλων τῶν ὑφισταμένων ἐλαττωμάτων αὐτῶν, καὶ χωρὶς νὰ βελτιώσωμεν τὸν τρόπον τῆς λειτουργίας των. Ἀνάγκη ἐπιβαλλομένη εἶναι ἡ βελτίωσις τῆς δικαιοσύνης. Καὶ ταύτην δ’ ἐπιστεύσαμεν ὅτι διορθώνομεν, αὐξάνοντες αὐτὴν κατ’ ἔκτασιν διὰ τῆς προσθήκης ἑτέρων Πρωτοδικείων. Αἱ ἐλλείψεις δέ, αἱ ὁποῖαι ὑπῆρχον ἐν τῇ ἀπονομῇ τῆς δικαιοσύνης, ἔμειναν καὶ εἰς τὰ ὑπάρχοντα Πρωτοδικεῖα καὶ εἰς τὰ νεωστὶ συσταθέντα. Καὶ ὁ δικαστικὸς ὀργανισμὸς καὶ ἡ δικονομία ἡμῶν εἰσιν ἐπιδεκτικὰ ῥιζικῶν μεταρρυθμίσεων, αἵτινες δύνανται νὰ καταστήσωσι τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης ἀποτελεσματικωτέραν καὶ οἰκονομικωτέραν. Ἀλλὰ περὶ τούτων οὐδεμία ἐλήφθη φροντίς. Οὕτω πολιτευόμενοι, δὲν παρέσχομεν βεβαίως τὴν ἀπαιτουμένην ὑποστήριξιν εἰς τὴν ἐθνικὴν παραγωγήν. Δὲν ὑποστηρίζεται δ’ αὕτη ἀποτελεσματικῶς διὰ μόνων τῶν ἁπλῶν καὶ εἰδικῶν μέτρων, ὡς τὰ λαμβανόμενα ὑπὲρ τῆς γεωργίας, περὶ ὧν εἶπον πρὸ ὀλίγου τὴν γνώμην μου, ἀλλὰ διὰ τῆς παροχῆς εἰς τὴν κοινωνίαν τελειοτέρας διοικήσεως, δικαιοσύνης καὶ ἀσφαλείας. Περὶ τῆς δημοσίας δὲ ἀσφαλείας ἠσχολήθημεν ὡς ἐρασιτέχναι μᾶλλον ἢ ὡς πολιτευόμενοι, πονοῦντες τὰ συμφέροντα τῆς χώρας. Ἐψηφίσαμεν νόμον περὶ διοικητικῆς ἀστυνομίας, ὅστις δὲν ἐφηρμόσθη, ἕνεκα τῶν ἐσφαλμένων βάσεων αὐτοῦ, καὶ οὐχὶ ἐξ ἐλλείψεως πόρων, διότι τὰ ποσὰ τῶν πιστώσεων, τὰ ὁποῖα ἀνεγράφοντο δι’ αὐτὸν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, διετέθησαν εἰς ἄλλας δευτερευούσας καὶ ἀγόνους ὑπηρεσίας. Δὲν ἠθελήσαμεν νὰ μελετήσωμεν τὰς περιστάσεις τῆς χώρας καὶ τὰς θετικὰς βάσεις, ἐφ’ ὧν πρέπει νὰ στηρίξωμεν τὴν ἀστυνομικὴν ἡμῶν νομοθεσίαν, ὅπως ἐπιτύχωμεν δημοσίαν ἀσφάλειαν τοιαύτην, ἥτις ἀπαιτεῖται διὰ πᾶν εὐνομούμενον καὶ πεπολιτισμένον ἔθνος, καὶ συνάμα διευκολύνομεν τὴν στρατιωτικὴν ἐκγύμνασιν καὶ ὀργάνωσιν τῆς χώρας, ἣν δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν, ἂν δὲν χωρίσωμεν τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν ἀπὸ τοῦ στρατοῦ. Τὴν στοιχειώδη ταύτην ἀλήθειαν ἐννοοῦμεν καὶ ὁμολογοῦμεν πάντες. Ἀλλ’ οἱ ἁρμόδιοι, οἱ κυβερνήσαντες τὴν χώραν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, ἐπροτίμησαν νὰ μὴ διαθέσωσι τοὺς πόρους τοῦ Δημοσίου καὶ εἰς τὴν θεραπείαν τῆς μεγάλης ταύτης ἀνάγκης. Πρέπει δ’ ἐπίσης νὰ ἐννοήσωμεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὀργανώσωμεν στρατὸν καὶ νὰ ἐκγυμνάσωμεν στρατιωτικῶς τὸ ἔθνος, ὅταν δὲν ἔχωμεν ἀνεξάρτητον ἀστυνομίαν, καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν θέλωμεν νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι τὸ σύστημα τῆς συγκεντρωμένης στρατιωτικῆς ὀργανώσεως, τὸ ὁποῖον πρὸ ἐτῶν εἰσηγάγομεν, καὶ τοῦ ὁποίου ἐπιδιώκομεν τὴν ἐφαρμογήν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ παρ’ ἡμῖν διὰ τῶν πόρων, οὓς διαθέτομεν. Τὸ σύστημα τοῦτο εἶναι ἀναμφισβητήτως τελειότερον παντὸς ἄλλου διὰ τὴν ὅσον οἷόν τε πληρεστέραν ὀργάνωσιν στρατοῦ. Ἡ Γερμανία, ἡ Γαλλία καὶ τὰ ἄλλα μεγάλα Εὐρωπαϊκὰ Κράτη δι’ αὐτοῦ τοῦ συστήματος ἐμόρφωσαν τοὺς ἰσχυροὺς αὐτῶν στρατούς. Ἀλλὰ διὰ νὰ τὸ ἐφαρμόσωμεν καὶ ἡμεῖς τὸ σύστημα τοῦτο ἀποτελεσματικῶς καὶ πλῆρες, πρέπει νὰ δαπανήσωμεν ποσὰ διπλάσια ἐκείνων, τὰ ὁποῖα δαπανῶμεν σήμερον. Καὶ ἄλλοτε ἔλαβον ἀφορμὴν ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν δαπάνην, τὴν ὁποίαν ἀπαιτεῖ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ συστήματος τούτου παρὰ τοῖς ἔθνεσιν, ἅτινα ἐφαρμόζουσιν αὐτό. Ἐν Γερμανίᾳ, ὅπου τὸ σύστημα τοῦτο ἐφαρμόζεται τελειότερον, ἀπαιτεῖται κατὰ μέσον ὅρον δαπάνη κατ’ ἄτομον στρατιωτῶν καὶ ἀξιωματικῶν δραχ. 2220, ἐν Γαλλίᾳ δρ. 1870, — ὁμιλῶ περὶ δραχμῶν, διότι ἔτρεψα τὰ νομίσματα τῶν διαφόρων ἐθνῶν εἰς δραχμάς, — ἐν Αὐστρουγγαρίᾳ δραχ. 1500, ἐν Ἰταλίᾳ 1600, ἐν Ἱσπανίᾳ 1800, καὶ ἐν Ρουμανίᾳ 1200. Ἡμεῖς δὲ θέλομεν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸ σύστημα αὐτό, δαπανῶντες μόνον 740 δραχμὰς κατ’ ἄτομον! Ἀναμφισβητήτως διὰ τοιαύτης γλίσχρας δαπάνης δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχωμεν πλήρη καὶ ἀποτελεσματικὴν ἐφαρμογὴν τοῦ συστήματος τοῦ συγκεντρωτικοῦ, καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ἀκόμη, ὅτι ἠθέλομεν κατορθώσει ν’ ἀπαλλάξωμεν τὸν στρατὸν τῶν ἀστυνομικῶν καὶ τῶν ἄλλων ξένων εἰς αὐτὸν ὑπηρεσιῶν. Διὰ τοῦτο ὁ στρατός ἡμῶν στερεῖται ἐκγυμνάσεως, στερεῖται ἀληθοῦς ἐπιμελητείας καὶ ἄλλων ἀναγκαίων βοηθητικῶν ὑπηρεσιῶν, στερεῖται ὁπλισμοῦ. Δὲν ἔχομεν γυμνάσια οὐχὶ σώματος στρατοῦ ἢ ταξιαρχίας, ἀλλ’ οὔτε συντάγματος, σπανίως δὲ τάγματος. Ὁ χρόνος δέ, καθ’ ὃν διαμένουσιν οἱ κληρωτοὶ εἰς τὸν στρατόν, καταναλίσκεται εἰς γυμνάσια χειρισμοῦ τοῦ ὅπλου καὶ βηματισμῶν καὶ κινήσεων μικρῶν μονάδων. Βεβαίως τοιαύτη στρατιωτικὴ ἐργασία οὐ μόνον δὲν δύναται νὰ μορφώσῃ στρατὸν τοιοῦτον, οἷον θέλει αὐτὸν τὸ σύστημα τὸ συγκεντρωτικόν, ἀλλὰ καὶ παρακωλύει καὶ τὴν δι’ ἄλλου συστήματος στρατιωτικὴν τοῦ ἔθνους ὀργάνωσιν, ἥτις, ὅπως εἰς πάντα τὰ ἔθνη, ἐπιβάλλεται σήμερον εἰς ἡμᾶς ἐπιτακτικῶς. Διὰ τοῦ σχηματισμοῦ τοῦ Γενικοῦ Ἀρχηγείου προέβημεν εἰς ἓν γενναῖον βῆμα πρὸς ὀργάνωσιν τοῦ στρατοῦ. Ὑφ’ οἱονδήποτε σύστημα τὸ Γενικὸν Ἀρχηγεῖον δύναται σπουδαίως καὶ οὐσιωδῶς νὰ χρησιμεύσῃ εἰς αὐτήν. Θὰ χρησιμεύσῃ δὲ ἀποτελεσματικῶς, ὅταν τροποποιηθῇ ὁ σχετικὸς νόμος κατὰ τρόπον συνδυάζοντα τὴν λειτουργίαν αὐτοῦ μὲ τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος ἡμῶν καὶ μὲ τὴν παρ’ αὐτοῦ ἐπιβαλλομένην κυβερνητικὴν εὐθύνην. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους τὸ Γενικὸν Ἀρχηγεῖον δύναται νὰ παράσχῃ μεγάλας ὑπηρεσίας εἰς τὸν στρατιωτικὸν ὀργανισμὸν καὶ εἰς τὴν ἐκγύμνασιν τῆς χώρας. Γνωρίζομεν πάντες, ὁποίαν ἐπιρροὴν δύναται νὰ ἐξασκήσῃ εἰς τὴν μόρφωσιν στρατοῦ ἡ ἄμεσος ἢ διὰ τοῦ Διαδόχου ἐνδελεχὴς ἐνασχόλησις καὶ ἀφοσίωσις εἰς αὐτὴν τοῦ Ἡγεμόνος πάσης χώρας. Αὕτη πλειότερον πάσης ἄλλης δύναται ν’ ἀπομακρύνῃ πᾶσαν ξένην ἐπιρροὴν καὶ ἐπέμβασιν εἰς τὰ τοῦ στρατοῦ, νὰ γεννήσῃ καὶ ἀναπτύξῃ τὸ στρατιωτικὸν πνεῦμα καὶ τὴν στρατιωτικὴν φιλοτιμίαν καὶ πειθαρχίαν, καὶ νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἀφοσίωσιν τοῦ στρατιώτου παντὸς βαθμοῦ εἰς τὰ καθήκοντά του. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ τοιοῦτον ἀποτέλεσμα, ἀπαιτεῖται νὰ ὑπάρχωσι τὰ μέσα καὶ οἱ πόροι οἱ ἀναγκαῖοι εἰς τὴν ἀκριβῆ λειτουργίαν τῶν στρατιωτικῶν ὑπηρεσιῶν. Παρ’ ἡμῖν δέ, ὡς εἶπον πρὸ ὀλίγου, δὲν ὑπάρχουσι ταῦτα, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ δώσωμεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν κατ’ ἔτος ποσὸν τοὐλάχιστον 30,000,000 δραχμῶν, ὅσαι ἀπαιτοῦνται πρὸς ἐφαρμογὴν καὶ παρ’ ἡμῖν τοῦ συγκεντρωτικοῦ συστήματος. Μὴ δυνάμενοι δὲ νὰ πράξωμεν τοῦτο, βεβαίως ἀδικοῦμεν τὴν χώραν, ἐμμένοντες εἰς σύστημα, τὸ ὁποῖον, ὡς ἀπέδειξε πολυετὴς πεῖρα, δὲν δυνάμεθα νὰ ἐφαρμόσωμεν. Πράττομεν δὲ σήμερον καὶ ἑτέραν πρᾶξιν, οὐχὶ ἐπωφελῆ διὰ τὴν χώραν, ἐκθέτοντες τὴν εὐθύνην τοῦ Διαδόχου καὶ τοῦ Στέμματος διὰ τῆς ἐμμονῆς εἰς σύστημα, οὗτινος ἡ ἐφαρμογὴ ἀπαιτεῖ δαπάνας ἀνωτέρας τῶν δυνάμεων ἡμῶν. Ἡ σημασία τῆς μορφώσεως στρατοῦ, καὶ ἰδίως τῆς στρατιωτικῆς ἐκγυμνάσεως τῆς χώρας, εἶναι τοιαύτη, ὥστε πρέπει νὰ ἐπιβάλῃ εἰς ἡμᾶς ἐπιτακτικῶς τὴν θετικὴν μελέτην τοῦ θέματος. Πρέπει νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὴν ἀπατηλὴν ἐπιθυμίαν τῆς ἐφαρμογῆς τελειοτέρου ἀναμφισβητήτως συστήματος, τὸ ὁποῖον ἔχει ἴσως τι τὸ ἱκανοποιητικὸν διὰ τὰ στελέχη τοῦ στρατοῦ, τὸ ὁποῖον ὅμως, μὴ δυνάμενον νὰ ἐφαρμοσθῇ πιστῶς, δι’ οὓς λόγους ἐξέθηκα, δὲν δύναται νὰ ἐκγυμνάσῃ στρατιωτικῶς τὴν χώραν. Δὲν εἶναι δὲ μόνον τὸ σύστημα τὸ συγκεντρωτικόν, τὸ ἐφαρμοζόμενον παρὰ τῶν μεγάλων καὶ πλουσίων ἐθνῶν, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ φέρῃ τοιοῦτον ἀποτέλεσμα. Ὑπάρχουσι καὶ ἄλλα συστήματα, διὰ τῶν ὁποίων ἐπιτυγχάνεται ἡ μόρφωσις στρατοῦ καὶ ἡ στρατιωτικὴ τῆς χώρας ἐκγύμνασις, ἂν ὄχι μετὰ τῆς αὐτῆς τελειότητος, μεθ’ ἧς ἐπιτυγχάνονται αὗται διὰ τοῦ συγκεντρωτικοῦ συστήματος, βεβαίως ὅμως μετὰ τελειότητος, ἀσυγκρίτως ἀνωτέρας ἐκείνης, ἥτις ἐπιτυγχάνεται διὰ τοῦ παρ’ ἡμῖν ἰσχύοντος, ἀλλὰ μὴ ἐφαρμοζομένου συστήματος. Πρὸ δεκαπενταετίας περίπου ἔλαβον ἀφορμὴν, διὰ τοὺς οἰκονομικοὺς λόγους, οἵτινες ἀπησχόλουν τότε ἡμᾶς, νὰ θίξω τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ συστήσω τὴν μελέτην τῶν ἀποκεντρωτικῶν συστημάτων, καὶ ἰδίως τοῦ Ἑλβετικοῦ.

§205Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ;

§206Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ καὶ ἐν τῇ Βουλῇ. Δὲν εἶναι βεβαίως δυνατὸν νὰ μεταφυτεύσωμεν παρ’ ἡμῖν στρατιωτικὸν σύστημα λειτουργοῦν εἰς ἄλλην χώραν, καὶ πρὸ πάντων, ὅταν τὸ σύστημα τοῦτο συνδέηται μὲ τὸν ἰδιάζοντα εἰς τὴν χώραν ταύτην διοικητικὸν ὀργανισμόν. Δυνάμεθα ὅμως ἄριστα νὰ ἐμπνευσθῶμεν ἐκ τῶν ἀρχῶν καὶ τῶν βάσεων, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζονται τὰ ἀποκεντρωτικὰ συστήματα, τὰ ὁποῖα καὶ μόρφωσιν στρατοῦ καὶ ἐκγύμνασιν τοῦ ἔθνους ἐπιτυγχάνουσι, χωρὶς νὰ ἀπαιτῶσι θυσίας ἀνωτέρας τῶν δυνάμεων τῆς χώρας. Καὶ ἄλλαι χῶραι ἐφαρμόζουσι τοιαῦτα συστήματα, τελειότερον δ’ ἐφαρμόζει αὐτὸ ἡ Ἑλβετία. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ δὲ ἡ Βουλὴ νὰ ἀναφέρω συντόμως τὰ οἰκονομικὰ καὶ στρατιωτικὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ συστήματος αὐτοῦ. Λαμβάνω τρία διάφορα ἔτη, ἀπέχοντα ἀλλήλων, τὸ 1884, τὸ 1897 καὶ τὸ 1900. Τὸ 1884, ὅτε ἡ Ἑλβετικὴ Ὁμοσπονδία εἶχεν ἔσοδα 47,000,000 φράγκων, ἐδαπάνα διὰ τὸν στρατὸν αὐτῆς φρ. 13,417,000, ἐξεγύμναζε δὲ ὡς τακτικὸν στρατὸν 114,928 ἄνδρας, καὶ ὡς ἐφεδρείαν 85,826, ἤτοι ἐν ὅλῳ 200,774 ἀξιωματικοὺς καὶ στρατιώτας. Κατὰ τὸ 1897 εἶχεν ἔσοδα φρ. 91,556,000, ἐξεγύμναζε δὲ ἄνδρας 147,190 ὡς τακτικοὺς στρατιώτας, καὶ 83,280 ὡς ἐφεδρείαν, δηλαδὴ ἐν συνόλῳ 230,470 ἄνδρας, ἐδαπάνα δὲ 21,770,000 φράγκα. Κατὰ τὸ 1900 τὰ ἔσοδα αὐτῆς ἀνῆλθον εἰς 101,000,000 φράγκα, ἐδαπάνα δὲ διὰ τὸν στρατὸν αὐτῆς 24,605,000 φράγκα, καὶ ἐξεγύμναζεν 151,766 ἄνδρας ὡς τακτικοὺς στρατιώτας, καὶ 87,943 ὡς ἐφεδρείαν, ἤτοι ἐν ὅλῳ 239,709 ἄνδρας καὶ 2,234 ἀξιωματικούς, πλὴν τῆς ἐθνοφρουρᾶς, ἀνερχομένης εἰς 278,556 ἄνδρας. Τὸ σύστημα τοῦτο, ὡς εἶπον ἤδη, δὲν εἶναι βεβαίως τὸ τελειότερον, παρουσιάζει δὲ ἀτελείας, ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐφαρμόζει ἡ Γερμανία, ἡ Γαλλία καὶ τὰ ἄλλα μεγάλα Κράτη, μορφώνει ὅμως στρατόν, καὶ ἐκγυμνάζει τὸ ἔθνος. Τοῦτο βεβαιοῦσι πολλοὶ συγγραφεῖς, ἔχοντες ἀναμφισβήτητον στρατιωτικὸν κῦρος. Περὶ αὐτοῦ δὲ δύναμαι νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως. Παρέστην πρὸ ἐτῶν εἰς τὰ γυμνάσια ἑνὸς σώματος ἑλβετικοῦ στρατοῦ. Ἐγνώρισα δ’ ἐκεῖ Γάλλους, Αὐστριακοὺς καὶ Γερμανοὺς ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι παρευρίσκοντο εἰς αὐτά. Ἤκουσα δὲ τὰς γνώμας αὐτῶν, καθ’ ἃς ὁ ἑλβετικὸς στρατὸς ἐχαρακτηρίζετο ὡς κατώτερος μὲν τοῦ γαλλικοῦ, τοῦ γερμανικοῦ καὶ τοῦ αὐστριακοῦ, οὐχὶ ὅμως καὶ τοῦ ἰταλικοῦ ἢ τοῦ ἰσπανικοῦ. Ἐχαρακτήριζον δὲ αὐτὸν ὡς στρατὸν δυνάμενον ὄχι μόνον ἐν ἀμύνῃ, ἀλλὰ καὶ ἐν ἐνεργείᾳ νὰ δράσῃ ἀποτελεσματικῶς. Ἐπὶ τῶν γνωμῶν δὲ τούτων στηριζόμενος, νομίζω, ὅτι ἡ παραδοχὴ ἀποκεντρωτικοῦ συστήματος, οὐ μόνον ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ πληρέστερον παρ’ ἡμῖν, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἔποψιν στρατιωτικὴν νὰ ἀποφέρῃ ἀποτελέσματα θετικώτερα καὶ λυσιτελέστερα ἐκείνων, ἅτινα φέρει τὸ ἰσχῦον, τελειότερον μὲν, ἀλλὰ μὴ ἐφαρμοζόμενον, συγκεντρωτικὸν σύστημα. Δὲν εἶναι δυνατόν, ὡς εἶπον, νὰ μεταφυτεύσωμεν τὸ Ἑλβετικὸν σύστημα ὡς ἔχει εἰς τὴν Ἑλλάδα. Δυνάμεθα ὅμως, στηριζόμενοι ἐπὶ τῶν βάσεων αὐτοῦ, νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν ἐξεύρεσιν τῶν ὅρων, ὑφ’ οὓς δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ παρ’ ἡμῖν τοιοῦτον σύστημα, διὰ τῆς μεταρρυθμίσεως καὶ βελτιώσεως τῆς ἐν γένει διοικήσεως ἡμῶν. Τοῦτο δ’ ἐπιδιώκοντες, θὰ δυνηθῶμεν οὐ μόνον τὴν στρατιωτικὴν ἡμῶν ἀνάγκην νὰ θεραπεύσωμεν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἑτέραν, τὴν οὐχὶ ὀλιγώτερον ἐπιτακτικήν, τὴν τῆς βελτιώσεως τῆς διοικήσεως τῆς χώρας. Ἡ μόρφωσις δὲ τῶν στρατιωτικῶν τῆς χώρας δυνάμεων, τῆς τε ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης, ἐπιβάλλεται οὐχὶ βεβαίως, ὅπως ἐπιχειρήσωμεν πόλεμον,—διότι δὲν εἴμεθα ἐκ τῶν Κρατῶν, τὰ ὁποῖα διὰ τῶν ἰδίων αὑτῶν δυνάμεων δύνανται νὰ ἐπιδιώξωσι τὴν λύσιν οἱουδήποτε ζητήματος, σχετιζομένου μὲ τὰ συμφέροντα αὐτῶν, —ἀλλ’ ὅπως μὴ παριστάμεθα στρατιωτικῶς κατώτεροι τῶν ἐθνῶν ἐκείνων, ἅτινα διὰ παντὸς μέσου καταπολεμοῦσι τὰ πολλὰ καὶ ποικίλα ἐθνικὰ ἡμῶν συμφέροντα, τὰ εὑρισκόμενα πέραν τῶν ὁρίων τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, καὶ ἅτινα, καταπολεμούμενα σήμερον, δύνανται ἐν προσεχεῖ μέλλοντι νὰ διατρέξωσι σοβαροὺς κινδύνους. Τὰς μεγάλας ταύτας ἀνάγκας παρεῖδε τὸ πολιτικὸν σύστημα, τὸ ἐφαρμοσθὲν μετὰ τὸν ἀτυχῆ ἡμῶν πόλεμον καὶ συνεχιζόμενον διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1902, καὶ ὅπερ ἐξήντλησεν εἰς δευτερευούσας καὶ ἀγόνους δαπάνας τοὺς πόρους τοῦ Δημοσίου, οὓς ἠδύνατο καὶ ὤφειλε ν’ ἀφιερώσῃ εἰς τὴν θεραπείαν αὐτῶν. Ἐνῷ δὲ παραβλέπει τὴν θεραπείαν τῶν μεγάλων τούτων ἀναγκῶν, οὐδὲν προβλέπει καὶ διὰ τὰ γνωστὰ βάρη, ἅτινα ἐπιβάλλονται εἰς τὸ Δημόσιον ἀμέσως ἀπὸ τοῦ ἑπομένου ἔτους. Κατὰ τὸ 1902 θὰ ἔχωμεν προσθήκην εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους ἐκ φράγκων χρυσῶν 2,747,650, ἤτοι φράγκων 1,656,500 διὰ τὸ χρεωλύσιον τοῦ ἠγγυημένου δανείου τῶν φρ. 150,000,000, φρ. 247,000 διὰ τὴν αὔξησιν τοῦ χρεωλυσίου τῶν παλαιῶν δανείων, καὶ φρ. 894,150 διὰ τὸν τόκον καὶ τὸ χρεωλύσιον τοῦ ἡμίσεος τοῦ δανείου τοῦ ἐκδοθέντος διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Δεμερλῆ, καὶ δραχμῶν 592,458 διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου πρὸς κατασκευὴν τῶν ἐν Πελοποννήσῳ νέων σιδηροδρομικῶν γραμμῶν. Διὰ δὲ τὸ 1903 θὰ ἔχωμεν ἑτέρας δρ. 894,150 εἰς χρυσὸν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἑτέρου ἡμίσεος τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Δεμερλῆ. Διὰ τῶν προσθηκῶν τούτων ἡ ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου χρέους θ’ ἀπαιτήσῃ διὰ τὸ 1903 δρ. 37,324,168, ἐξ ὧν εἰς χρυσὸν φρ. 16,452,616. Ἀπέναντι δὲ τούτων θὰ ἔχωμεν τὴν ἐλάττωσιν δραχμῶν 529,611 ἐκ τῆς ἀποδόσεως τῶν κατὰ Δεκέμβριον τοῦ 1893 ἐν τοῖς ταμείοις τῆς Ἑταιρείας τῶν Μονοπωλίων ὑπαρχόντων χρημάτων, τὰ ὁποῖα συμπληροῦνται ἐφέτος, καὶ προσθήκην ἐσόδων ἐκ δρ. 2,678,000 ἐκ τῶν εἰσπράξεων ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, τῶν προωρισμένων διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων τῶν σιδηροδρόμων. Ὥστε τὸ εἰς δραχμὰς ποσὸν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους διὰ τὸ 1903 θὰ κατέλθῃ εἰς δρ. 34,216,557, τὸ ποσὸν ὅμως εἰς χρυσὸν θὰ μείνῃ εἰς φρ. 16,452,616. Τὸ τελευταῖον τοῦτο ποσὸν εἶναι τὸ αὐτὸ περίπου μὲ τὸ ἀπαιτούμενον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους κατὰ τὸ ἔτος 1884, ὅτε αἱ ὑποχρεώσεις τοῦ Δημοσίου εἰς χρυσὸν ἀνήρχοντο εἰς φρ. 16,730,000. Εἰς δραχμὰς δὲ τὸ 1884 ἡ ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου χρέους ἀπῄτει 24,415,235, τὸ δὲ 1903 δραχμὰς 34,216,557, δηλαδὴ κατὰ 10,000,000 δρ. πλειότερον, ἕνεκα τῆς μεγαλειτέρας σήμερον διαφορᾶς τοῦ συναλλάγματος καὶ τῆς αὐξήσεως τῶν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια δημοσίων δανείων. Ἐνθυμούμεθα, Κύριοι, ποία ἦτο ἡ συγκίνησις τοῦ βάρους τῆς πληρωμῆς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν 16,730,000 φράγκων χρυσῶν κατὰ τὸ 1884. Ἠσθάνθημεν τότε, ὅτι τὸ φορτίον ἦτο δυσβάστακτον. Τοσοῦτον δὲ βαθέως ᾐσθάνθημεν τοῦτο, ὥστε ὁ τότε Πρωθυπουργὸς, ὁ ἀοίδιμος Τρικούπης, ἐπείσθη, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν εἰς τὸ Δημόσιον νὰ προχωρήσῃ οἰκονομικῶς ἄνευ θεραπείας τῆς ἀνάγκης τῶν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν πληρωμῶν αὐτοῦ. Ἐπιζητῶν δὲ τὴν θεραπείαν ταύτην, δὲν ἔλαβε δυστυχῶς τὴν ὁδόν, ἥτις θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ φέρῃ εἰς αὐτήν. Ἐπίστευσεν, ὅτι διὰ τῆς συνομολογήσεως δανείων καὶ τῆς αὐξήσεως τῶν δαπανῶν ἤθελεν ἐπιτευχθῆ ἡ ἀνάπτυξις τῆς παραγωγῆς τῆς χώρας, καὶ ἤθελεν οὕτως ἐπαρκέσει αὕτη εἰς τὰς ἐξωτερικὰς αὐτῆς ἀνάγκας. Μεθ’ ὑπερβολικῆς δὲ τόλμης ἐπεδίωξε τὴν πραγματοποίησιν τῆς ἀτυχοῦς ταύτης ἰδέας. Συνωμολόγησε τὸ δάνειον τῶν 170,000,000 φράγκων, καὶ ἦρε τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Ἡ ἐξακολούθησις δὲ τῆς συνομολογήσεως δανείων, ὑπὸ τὸ πρόσχημα τῆς κατασκευῆς δημοσίων ἔργων, καὶ ἰδίως σιδηροδρόμων, ἀντὶ νὰ θεραπεύσῃ τὸ κακὸν, ηὔξανεν αὐτό. Ἡ εἰσαγωγὴ χρυσοῦ διὰ τῶν δανείων ἔφερε στιγμιαίαν ἀνακούφισιν, ἀλλ’ ἀντὶ θεραπείας ἐπέφερεν ἐπίτασιν τοῦ κακοῦ· κατέληξε δὲ εἰς μέγα διὰ τὴν χώραν δυστύχημα, εἰς τὴν χρεωκοπίαν τοῦ Δημοσίου! Ἀλλὰ τότε, μετὰ τῆς συναισθήσεως τῆς μεγάλης ταύτης ἀνάγκης καὶ τῆς σπουδῆς πρὸς θεραπείαν αὐτῆς διὰ τεχνικῶν καὶ παρακεκινδυνευμένων μέτρων, ὑπῆρχεν ἡ δικαιολογία τῆς προλήψεως τῆς χρεωκοπίας. Ἦσαν ἀτυχῆ τὰ μέτρα, ἅτινα ἐλαμβάνοντο, ἀλλ’ ἠδύναντο νὰ θεωρηθῶσιν εἰλικρινῆ. Ὑπῆρχε δὲ ὡρισμένη πορεία καὶ διεύθυνσις, ἐσφαλμένη μέν, ἀλλὰ γνωστὸν ἔχουσα καὶ ὡρισμένον σκοπόν. Ἀλλὰ σήμερον ποῖος εἶναι ὁ σκοπός, ὃν ἐπιδιώκομεν, δαπανῶντες τοὺς πόρους τοῦ Δημοσίου πρὸς θεραπείαν ἀναγκῶν δευτερευουσῶν καὶ πρὸς ἱκανοποίησιν κομματικῶν ἢ ἄλλων συμφερόντων, παραβλέποντες δὲ τὰς μεγάλας τῆς χώρας ἀνάγκας καὶ τυφλώττοντες ἀπέναντι τῶν συνεπειῶν τοιαύτης πορείας; Ὀφείλοντες νὰ καταβάλωμεν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν διὰ τὸ δημόσιον χρέος τὸ αὐτὸ ποσόν, ὅπερ κατεβάλομεν κατὰ τὸ 1884, τρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ ἴδωμεν αὐξάνουσαν τὴν ἀνωμαλίαν τῆς νομισματικῆς ἡμῶν κυκλοφορίας. Οὐδεμία δὲ γίνεται σκέψις περὶ τοῦ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ προληφθῇ τὸ κακὸν τοῦτο. Κατὰ τὸ παρελθόν, ὅτε ἐφηρμόζετο πολιτικὴ ἀνάλογος πρὸς τὴν σήμερον ἐφαρμοζομένην, ὑπῆρχε διέξοδος πικρὰ καὶ ὀλεθρία, χρησιμεύουσα ὡς τελευταῖον καταφύγιον, ἡ διέξοδος τῆς χρεωκοπίας, ὅταν τὸ Δημόσιον θὰ περιήρχετο εἰς τὴν ἀδυναμίαν νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις αὑτοῦ. Οἱ παραδεχόμενοι — εἴτε ὀλίγοι ἦσαν, εἴτε πολλοί, — τὴν διέξοδον ταύτην εἶχον τὴν ἰδέαν, ὅτι ἁπλῶς καὶ εὐκόλως ἠθέλομεν ἐπιτύχει τὸν διακανονισμὸν τῶν χρεῶν ἡμῶν, κηρυττόμενοι εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως, καὶ δὲν ἐφρόντισαν ἐγκαίρως, ὅπως ἦτο τότε δυνατόν, νὰ ἐπιτύχωμεν τὸν διακανονισμὸν αὐτὸν πρὸ τῆς χρεωκοπίας τοῦ Δημοσίου. Ἐθεώρουν αὐτὴν ὡς ἁπλοῦν τι καὶ ὁμαλὸν γεγονός, καὶ ἔλεγον «ἂς ἔλθῃ μόνη της, ὅταν θὰ ἔλθῃ!» Ἦλθεν· ἀλλ’ ἦλθε συνοδευομένη δυστυχῶς μὲ τὰς καταστροφάς, ἃς γνωρίζομεν· ἔφερε μεθ’ ἑαυτῆς τὸν πόλεμον μὲ τὰ ὀλέθρια αὐτοῦ ἀποτελέσματα, καὶ τὴν μείωσιν τῆς αὐτοτελείας καὶ τῆς ἀνεξαρτησίας τῆς χώρας, δὲν ἔφερε δὲ δυστυχῶς καὶ τὴν φρόνησιν. Ἀλλὰ σήμερον, ἀνάλογον ἀκολουθοῦντες πολιτικήν, τὴν αὐτὴν δὲ δεικνύοντες ἀκηδίαν καὶ ὀλιγωρίαν διὰ τὰ μεγάλα συμφέροντα καὶ τὰς μεγάλας ἀνάγκας τοῦ τόπου, ποίαν διαβλέπομεν διέξοδον; Ὅταν ἡ πολιτικὴ αὕτη θὰ μᾶς φέρῃ εἰς τὴν ἀνεπάρκειαν, πῶς θὰ ἐξέλθωμεν αὐτῆς; Δὲν δυνάμεθα πλέον νὰ χρεωκοπήσωμεν· ἔχομεν τὰς χεῖρας καὶ τοὺς πόδας ἡμῶν δεδεμένους, καὶ δὲν μᾶς ἐπιτρέπεται νὰ θίξωμεν τὸ δημόσιον χρέος, ὅπερ εἶναι ὁ κλοιός, ὅστις μᾶς ἐπεβλήθη ἐκ τῆς πολιτικῆς τοῦ παρελθόντος. Δημοσίαν πίστιν δὲν ἔχομεν, μήτε δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν, ἐφ’ ὅσον τὸ δημόσιον χρέος λειτουργεῖ ὑπὸ τὸν διεθνῆ ἔλεγχον. Μία θὰ ἦναι δυστυχῶς ἡ διέξοδος, ὅταν τὸ ἐφαρμοζόμενον σύστημα θὰ φέρῃ πλήρη τ’ ἀποτελέσματα αὐτοῦ, τὴν οἰκονομικὴν καὶ διοικητικὴν ἀνεπάρκειαν. Τοιαύτη διέξοδος θὰ ἦναι ἡ κοινωνικὴ καὶ διοικητικὴ χρεωκοπία, ἥτις τὴν παραλυσίαν τῆς διοικήσεως καὶ τῆς δικαιοσύνης θὰ καταστήσῃ μεγαλειτέραν, τὴν δὲ χαλάρωσιν τῆς δημοσίας ἀσφαλείας θὰ ὠθήσῃ μέχρις ἀναρχίας. Θὰ ἦναι ἡ μετὰ τοιαύτης χρεωκοπίας ἐμφάνισις τῶν κοινωνικῶν ζητημάτων, ἐξ ὧν εὐτυχῶς μέχρι σήμερον εἴμεθα ἀπηλλαγμένοι. Ἀπαρχὴν δὲ τῶν τοιούτων ζητημάτων ἔχομεν τὴν ἐπίτασιν τῶν μεταναστεύσεων, τὰς ὁποίας προκαλεῖ ἡ κατάστασις, εἰς ἣν εὑρίσκονται πλεῖσται ἐπαρχίαι καὶ ὑπὸ οἰκονομικὴν καὶ ὑπὸ διοικητικὴν ἔποψιν, ἥτις ὠθεῖ τοὺς κατοίκους αὐτῶν εἰς τὴν ἐγκατάλειψιν τῆς πατρίδος των. Ἐπιτρέπεται εἰς ἡμᾶς νὰ ἐπιμένωμεν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν συστήματος τοιαῦτα ἀπειλοῦντος εἰς τὴν χώραν κακά, καὶ ὑποσκάπτοντος τὰ θεμέλια τῆς ἀνεξαρτησίας καὶ τῆς προόδου τῆς πατρίδος ἡμῶν; Κρύπτοντες τ’ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμοζομένης πολιτικῆς, ἥτις ἄγει ἡμᾶς εἰς τὴν οἰκονομικὴν ἀνεπάρκειαν, ἄνευ θεραπείας τῶν μεγάλων καὶ ἐπιτακτικῶν ἀναγκῶν τῆς χώρας, πλανῶμεν ἡμᾶς αὐτούς, ἢ πλανῶμεν τὸ ἔθνος. Ὑποσκάπτομεν δὲ βεβαίως τὰ θεμέλια τῆς ἀνεξαρτησίας καὶ τῆς προόδου τῆς χώρας, καὶ τείνομεν εἰς τὸ νὰ καταστρέψωμεν τὸ οἰκοδόμημα, ὅπερ οἱ πρόγονοι ἡμῶν διὰ θυσιῶν καὶ ἀγώνων ἀνήγειραν. Τοιαύτην πολιτικήν, ἀντιπροσωπευομένην ὑπὸ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους 1902, δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ παραδεχθῇ καὶ ψηφίσῃ ἡ παροῦσα Βουλή, ἥτις οὕτως ἢ ἄλλως εὑρίσκεται εἰς τὸ τέρμα αὐτῆς. Τοιοῦτον σύστημα, ὅπερ τὰ πάντα κρατεῖ ἐν κακῇ καταστάσει, μεγάλα δὲ ἀπειλεῖ δυστυχήματα εἰς τὸν τόπον ἡμῶν, δὲν δικαιούμεθα νὰ ψηφίσωμεν. Ὀφείλομεν νὰ σταματήσωμεν, καὶ μελετῶντες τὰς μεγάλας ἀνάγκας τῆς χώρας, νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν ἐφαρμογὴν συστήματος καὶ πολιτικῆς, ἥτις θὰ καταστήσῃ ἡμᾶς ἱκανοὺς νὰ ἐκτελέσωμεν τὸ στοιχειωδέστερον καθῆκον, ὅπερ μᾶς ἐπιβάλλει ἡ πρὸς τὴν πατρίδα ὑποχρέωσις καὶ ἡ θέσις, ἣν κατέχομεν. Τοῦτο δὲν δύναται ν’ ἀποφασίσῃ ἡ παροῦσα Βουλή, ἡ ἐν τῇ ἀγωνίᾳ τῆς ὑπάρξεως αὑτῆς εὑρισκομένη, ἀλλὰ θ’ ἀποφασίσῃ τὸ ἔθνος διὰ νέας Βουλῆς, ἀντιπροσωπευούσης τὴν θέλησιν καὶ γνώμην αὐτοῦ. Αὕτη θὰ κρίνῃ, ἂν τὸ ἔθνος ἐπιδοκιμάζει τὸ ἐφαρμοζόμενον σύστημα καὶ θέλει νὰ ὑποστῇ τὰς συνεπείας, ἃς ἐνδεικνύει ἡ κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἐφαρμογὴ αὐτοῦ, ἢ ἂν ἀπαιτεῖ τὴν μεταβολὴν αὐτοῦ, καὶ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ συστήματος καὶ τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλουσιν αἱ ἀνάγκαι τῆς χώρας καὶ ἡ προάσπισις τῶν συμφερόντων καὶ τῆς προόδου τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ Ἑλληνισμοῦ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 5 καὶ 30′ π. μ. τῆς ἐπιούσης).