1902.02.05

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 16

τῆς 5 Φεβρουαρίου 1902.

(Τρίτη).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρα 5 καὶ 15′ μ. μ. ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκριθέντα ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως φρ. χρ. 71,158.31 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1901». Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 57). Ὁ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς δι’ ἐγγράφου του γνωρίζει ἡμῖν, ὅτι ἐγκριθεὶς ἐμπροθέσμως ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων καὶ κληροδοτημάτων ὡς καὶ τῶν διαγωνισμάτων Κ. Ζάππα ἐδημοσιεύθη διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον διαβιβάζει πρὸς τὴν Βουλὴν ἅπαντα τὰ σχετικὰ τῶν ὑπ’ εὐθύνην τοῦ τέως Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν κ. Βουδούρη ἐκδοθέντων ἐνταλμάτων.

§2Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ προσδιορίσῃ ἡμέραν πρὸς συζήτησιν τῆς ὑποθέσεως ταύτης.

§3Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑμεῖς θὰ ὁρίσητε.

§4Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Λοιπὸν παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐγκρίνῃ νὰ προσδιορίσῃ τὴν μεθαύριον Πέμπτην ὡς ἡμέραν, κατὰ τὴν ὁποίαν θέλει συζητηθῆ ἡ ὑπόθεσις αὕτη.

§5ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§6ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, καὶ ἐγὼ φρονῶ, ὅτι, ἀφοῦ ἐγένετο τοιαύτη ἐπερώτησις, πρέπει νὰ προσδιορισθῇ ἡμέρα πρὸς συζήτησιν αὐτῆς. Θὰ παρακαλέσω ὅμως πρὸ τῆς συζητήσεως νὰ προσαχθῶσι καὶ τὰ ἑπόμενα ἔγγραφα (ἀναγινώσκει) «αʹ) Παρακαλεῖται ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς νὰ προσαγάγῃ καὶ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν: ααʹ) Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 97541 τῆς 30 Σεπτεμβρίου 1901 ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν πρὸς τὸν παρὰ τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ Βασ. Ἐπίτροπον, καὶ τὰς εἰς τὸ ἔγγραφον τοῦτο ἀποσταλείσας τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν ἀπαντήσεις τοῦ τε Βασιλικοῦ Ἐπιτρόπου καὶ τοῦ Προέδρου καὶ τῶν μελῶν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. ββʹ) Ἀντίγραφα ἀκριβῆ τῶν δύο ὑπ’ ἀριθ. 6222 καὶ ὑπὸ τὴν αὐτὴν χρονολογίαν τῆς 28 Μαΐου 1901 ἐγγράφων τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργείου πρὸς τὸ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν. γγʹ) Ἀντίγραφα τῶν πρακτικῶν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἐν οἷς ὑπάρχουσιν ἐκτεθειμένοι οἱ λόγοι, δι’ οὓς δὲν συνῄνεσε τὸ Σῶμα τοῦτο νὰ θεωρήσῃ τὰ ἐντάλματα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τῆς χρήσεως 1901, τὰ θεωρηθέντα ἔπειτα ἐπὶ ἐγγράφῳ αἰτήσει τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ ὑπ’ εὐθύνην αὐτοῦ. δδʹ) Ἀντίγραφον τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 20163 ἐγγράφου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν (ὑπὸ χρονολογίαν 4 Ὀκτωβρίου 1901) καὶ ἀντίγραφον τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 8211 (1901) ἐγγράφου τοῦ παρὰ τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ Βασ. Ἐπιτρόπου. Βʹ) Παρακαλεῖται ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἂν κατὰ τὴν χρῆσιν τοῦ ἔτους 1900 (πότε ὡρισμένως, ἐκ τίνος πιστώσεως καὶ ἀντὶ τίνος ποσοῦ) ἠγοράσθη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τυπογραφικὸν πιεστήριον (νέον ἢ μεταχειρισμένον, τίνος καταστήματος καὶ τίνος ἔτους κατασκευῆς) καὶ ἂν ἔκτοτε μέχρι σήμερον ἐγένετό τις χρησιμοποίησις τοῦ πιεστηρίου τούτου, καὶ ὁποία, ἢ ποῦ εὑρίσκεται ἀποτεθειμένον.»

§7ΕΠ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Τότε δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ γείνῃ ἡ συζήτησις τὴν Πέμπτην, κύριε Πρόεδρε.

§8Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Πῶς δὲν εἶναι δυνατόν; Αὐτὰ εἶναι ἔγγραφα δυνάμενα νὰ κατατεθῶσιν αὔριον.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Δραγούμη ζητηθέντα ἔγγραφα κατατεθῶσι πρὸ τῆς Πέμπτης, θὰ γείνῃ ἡ συζήτησις τὴν Πέμπτην, ἄλλως τὴν Δευτέραν.

§10Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς τῶν Ναυτικῶν καὶ Οἰκονομικῶν νὰ λάβωσι τὴν καλωσύνην νὰ διατάξωσι τὴν ὑπηρεσίαν νὰ ἑτοιμάσῃ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ὁ ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς ἐζήτησε, διότι ἐπιθυμῶ, ἵνα ἡ Βουλὴ ἀποφασίσῃ, ὅπως τὴν Πέμπτην ἐπιληφθῇ τῆς συζητήσεως τοῦ θέματος τούτου.

§11Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Σχετικῶς πρὸς αὐτὸ καταθέτω τὰ ζητηθέντα χθὲς ἔγγραφα παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μαντινείας βουλευτοῦ κ. Μπακοπούλου ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἀπευθυνθεῖσαν πρὸς τὸ Προεδρεῖον σύστασιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Χαλκίδος Βουλευτοῦ. Εἶναι δὲ ταῦτα: τὰ χρηματικὰ ἐντάλματα καὶ ἡ ἀλληλογραφία περὶ τῶν χρηματικῶν ἐνταλμάτων διὰ τοὺς καθηγητὰς τῆς Σχολῆς τῶν Δοκίμων, διὰ τὸν στέφανον Χάϋδεν, διὰ τοὺς ἀπεσπασμένους ἀξιωματικοὺς καὶ λογιστὰς, διὰ τὸ «Ἐγχειρίδιον τοῦ λογιστοῦ». Ἐπίσης τὸ ἔνταλμα, τοῦ ὁποίου τὴν θεώρησιν ἠρνήθη τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, διὰ τὸν τάφον τοῦ Βασσάνη, καὶ ἕτερον ἔνταλμα διὰ τὸν σημαιοφόρον Πασπάτην, ἔτι δὲ δύο ἄλλα ἔγγραφα, σχετιζόμενα πρὸς ἐντάλματα ἀφορῶντα εἰς ἡμερομισθίους ἐργάτας.

§12Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ναυτικῶν, πρὶν κατέλθητε τοῦ βήματος, παρακαλῶ νὰ καταθέσητε εἰς τὴν Βουλὴν ἔνταλμα, ἐκδοθὲν τῇ 12 Μαΐου 1895, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ ἐλεγκτὴς τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου Ἀλέξιος Κανελλόπουλος, πωλήσας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν βιβλίον μὴ ὑπάρχον, ἢ μᾶλλον πωλήσας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν τὸ δικαίωμα τῆς ἀνατυπώσεως βιβλίου, τοῦ ὁποίου δὲν ἦτο πλέον κάτοχος, ἔλαβε παρὰ τοῦ δημοσίου ταμείου 5,000 δραχμὰς διὰ δύο ἐνταλμάτων, τοῦ ἑνὸς ἐκ δραχμῶν 1,700, ἄνευ οὐδενὸς δικαιολογητικοῦ ἐγγράφου, τοῦ δ’ ἑτέρου ἐκ 3,300, συνεπείᾳ συμβολαίου συνταχθέντος τῇ 8 Σεπτεμβρίου 1895. Ἐκ τούτου θέλει ἴδει ἡ Βουλή, ὅτι 4 μῆνας πρὶν συνταχθῇ κἄν συμβόλαιον, ὁ κ. ἐλεγκτὴς τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἄνευ οὐδενὸς δικαιολογητικοῦ, ἔλαβεν ἐκ τοῦ δημοσίου Ταμείου 1,700 δραχμάς.

§13Γ. ΚΟΡΠΑΣ. Παρακαλῶ, νὰ καταθέσητε σημείωσιν.

§14Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Μάλιστα.

§15ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω εἰς τὴν Βουλὴν σχέδιον νόμου περὶ συστάσεως Ὑπουργείου ἐπὶ τῆς Γεωργίας, τοῦ Ἐμπορίου καὶ τῆς Βιομηχανίας.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 58).

§17ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Μετὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ὅπως εὐαρεστουμένη ἀποφασίσῃ, ἵνα ἀπὸ τῆς ἑσπέρας ταύτης αἱ συνεδριάσεις διακόπτωνται τὴν 8 ὥραν καὶ ἐπαναλαμβάνωνται τὴν 9½. Παρακαλῶ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παραδέχεται;

§19ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§20Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§21Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§22Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§23Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§24Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§25ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ἐσωτερικῶν νὰ καταθέσωσιν εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἐκθέσεις τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς χωροφυλακῆς κ. Στάϊκου περὶ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας καὶ τῶν ἀστυνομιῶν τῆς ἐπαρχίας Μεσσήνης.

§26ΕΛ. ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον εἶχον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ Καπνοκοπτηρίου Ἀθηνῶν, διότι ἐν αὐτῷ ἐργάζονται πλέον τῶν 600 ἀνθρώπων, ἐνῷ ἡ χωρητικότης αὐτοῦ δὲν ἐπαρκεῖ διὰ περισσοτέρους τῶν 150, ἐπίκειται δὲ κίνδυνος ἀναπτύξεως νόσου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ ἀναγράψῃ πίστωσιν 100,000 δραχ. περίπου καὶ διατάξῃ τὴν ἔναρξιν τῆς κατασκευῆς τοῦ Καπνοκοπτηρίου. Ἀλλ’ ἀνεφάνη ἰδιοκτήτης τις παραπλεύρως, ὅστις διεφιλονίκησε τὸ οἰκόπεδον, καὶ ἐκ τούτου ἀνεγράφη κατόπιν πίστωσις 400,000 δραχμῶν, διετάχθη δὲ νὰ ὑποβληθῶσι σχέδια τοῦ ἀνεγερθησομένου καταστήματος, καὶ προεκηρύχθη διαγωνισμός, ὅπως ἐντὸς δύο μηνῶν ὑποβληθῶσι ταῦτα. Ἀλλὰ δυστυχῶς τὸ Ὑπουργεῖον ἐκεῖνο ἔπεσε, καὶ ἔμεινεν ἀνεκτέλεστος ἡ ὑποβολὴ τῶν σχεδίων. Ἤδη παρατηρῶ, ὅτι ἡ μὲν πίστωσις τῶν 400,000 δρ. διαγράφεται, εἰς δὲ τὸν ὑποβληθέντα Προϋπολογισμὸν οὐδὲν βλέπω κονδύλιον περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ Καπνοκοπτηρίου. Ἐρωτῶ τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Ἐσωτερικῶν, ἐὰν σκέπτονται μετὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ νόμου περὶ σιγαροποιΐας νὰ κάμουν νέον κατάστημα ἢ ὄχι. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐπισκεφθῇ τὸ κατάστημα, καὶ θέλει πεισθῆ, ὅτι ἐκ τῆς στενοχωρίας καὶ τῆς ἀποφορᾶς δύναται νὰ ἀναπτυχθῇ ἐπιδημικὴ νόσος. Ὑποβάλλω καὶ μίαν ἐπερώτησιν πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως, δι’ ἧς παρακαλῶ αὐτὸν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὀνομαστικὴν κατάστασιν, ἐνδεικνύουσαν τὸ χωρίον, τὸν δῆμον καὶ τὴν ἐπαρχίαν, ἔνθα ᾠκοδομήθησαν σχολεῖα ἢ γραμματοσχολεῖα, καὶ ποίας τάξεως εἶναι οἱ δῆμοι, εἰς οὓς ἀνηγέρθησαν, δι’ ὅλον τὸ Κράτος.

§27Φ. ΝΕΓΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι τὸ Καπνοκοπτήριον Ἀθηνῶν δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς ἐργασίας, τῆς ἐκτελουμένης ἐν αὐτῷ. Εἶναι ἀληθὲς ἐπίσης, ὅτι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ δὲν ἀνεγράψαμεν δαπάνην πρὸς ἀνέγερσιν νέου Καπνοκοπτηρίου, ἀλλὰ τοῦτο δὲν σημαίνει, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν σκέπτεται περὶ αὐτοῦ. Ἐνομίσαμεν, ὅτι ἦτο προσφορώτερον νὰ ὑποβάλωμεν νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιβάλλεται ἐλάχιστος φόρος, 10 λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν.

§28ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὤ! ὤ! νέους φόρους!

§29ΝΕΓΡΗΣ. .. τὸν ὁποῖον εὐχαρίστως δέχονται οἱ καπνοπῶλαι, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ εἰσοδήματος τούτου νὰ γείνῃ δάνειον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἀνεγείρωμεν κατάστημα τοῦ Καπνοκοπτηρίου ὄχι μόνον ἐνταῦθα, ἀλλὰ καὶ εἰς ἄλλα μέρη, ὅπου εἶναι ἀνάγκη τοιούτων καπνεργοστασίων. Ἐλπίζω, ὅτι ἐντὸς ἐλαχίστου χρόνου θὰ καταθέσω τὸ νομοσχέδιον τοῦτο.

§30ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς παρούσης Περιόδου εἶχον λάβει τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ἀναφορὰν ποιμένων, οἵτινες ἐζήτουν διὰ τῆς Βουλῆς τὴν μέριμναν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν πρὸς προστασίαν αὐτῶν ἀπὸ τοὺς ἐνοικιαστὰς δημοτικῶν φόρων, οἱ ὁποῖοι ἐπέβαλλον εἰς αὐτοὺς φόρον δημοτικὸν διὰ τὰ διερχόμενα ἐκ διαφόρων δήμων ποίμνιά των· καὶ ἔλεγον τότε εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι εἶχεν ἀρχίσει ὁ φόρος οὗτος, νομίζω, ἀπὸ τὸν δῆμον Λαυρίου, καὶ ἐκινήθη ἀγωγὴ κατὰ δύο ἢ τριῶν ἐκ τῶν 36 ἀναφερομένων περὶ πληρωμῆς φόρου τοιούτου. Διότι, ὡς γνωρίζετε, οἱ σκηνῖται τὸ μὲν θέρος ἀναβαίνουν εἰς τὰ ὀρεινὰ μέρη, τὸν δὲ χειμῶνα κατέρχονται εἰς τὰς πεδιάδας, εἰς τὰ λεγόμενα χειμαδιὰ, ὅταν δὲ ἐπιστρέφωσιν ἐκ τῶν χειμαδιῶν εἰς τὰ ὀρεινὰ, διέρχονται διὰ δύο ἢ τριῶν δήμων, ὡς λ. χ. οἱ ἐκ Λαυρίου ἀναχωροῦντες διέρχονται διὰ τῶν δήμων Θορικίων, Κρωπίας, καὶ ἐὰν βαδίσωσι δεξιὰ, διὰ τοῦ δήμου Μαραθῶνος, ἐὰν δὲ ἀριστερὰ, διὰ τοῦ δήμου Φυλῆς. Τοὺς ἐζήτησαν λοιπὸν δημοτικὸν φόρον διὰ τὰ ποίμνια, τὰ ὁποῖα ἁπλῶς διέρχονται, καὶ ἔκαμον ἀγωγὴν κατὰ δύο ἢ τριῶν ἐξ αὐτῶν διὰ πληρωμὴν τοιούτου φόρου. Ἔλεγον δὲ τότε εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι φοβοῦμαι, ὅτι αὐτὴ εἶναι μία δοκιμαστικὴ ἐνέργεια, ἡ ὁποία θὰ ἔχῃ καὶ τὰς συνεπείας της, διότι, ἂν ἐπετύγχανον οἱ ἐνοικιασταὶ τῶν δημοτικῶν φόρων νὰ ἐκδοθῇ μία ἀπόφασις ὑπὲρ αὐτῶν ἐπὶ τῆς μιᾶς ἢ τῶν δύο ἀγωγῶν των, μὴ ἀμφιβάλλετε, ὅτι οἱ ἐνοικιασταὶ αὐτοὶ θέλουσι στραφῆ καὶ κατὰ τῶν ὑπολοίπων ποιμένων. Δὲν ἐγνώριζον τότε, ὅτι ἤθελον γείνῃ καὶ μάντις. Σήμερον τὸ πρᾶγμα ἐτελειοποιήθη δι’ αὐξήσεως καὶ διορθώσεως, καὶ ἔχομεν σήμερον τὸ γεγονὸς, ὅτι οἱ ἐνοικιασταὶ τοῦ δημοτικοῦ φόρου Λαυρίου, σκεφθέντες, ὅτι διὰ νὰ ἐπιτύχωσι καὶ εἰσπράξωσι παρὰ τῶν ποιμένων ὀλίγας δραχμὰς, ἤθελον ὑποβληθῆ εἰς τόσας δαπάνας, τί ἔκαμον; Ἐστράφησαν καὶ κατὰ τῶν ἐμπόρων Ἀθηνῶν, οἱ ὁποῖοι, χάριν οἰκονομίας τῶν μωλικῶν, εὗρον συμφέρον νὰ εἰσάγωσι τὰ ἐμπορεύματά των διὰ Λαυρίου, κερδίζοντες οὕτω πως τὴν διαφορὰν τῶν μωλικῶν, ἤτοι 5%, ἥτις καλύπτει τὴν σιδηροδρομικὴν δαπάνην τῆς μεταφορᾶς αὐτῶν εἰς Ἀθήνας καὶ ἀφίνει καὶ περίσσευμα. Ὁ ἐνοικιαστὴς τοῦ δημοτικοῦ φόρου Λαυρίου ἐνήγαγε διαφόρους ἐμπόρους τῶν Ἀθηνῶν, οἱ ὁποῖοι ἀποτίουσι πολὺ μεγαλείτερον φόρον τοῦ ἀπαιτουμένου διὰ τὰ ποίμνια, ἰσχυριζόμενος, ὅτι τὰ ἐμπορεύματα τῶν ἐμπόρων Ἀθηνῶν διέρχονται διὰ τοῦ δήμου Λαυρίου, καὶ, κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1847, ὑπόκεινται εἰς τοιοῦτον φόρον. Ἐννοεῖται, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ δεχθῇ τις, ἔστω καὶ πρὸς στιγμὴν, ὅτι τὸ πνεῦμα τοῦ νομοθέτου τοῦ 1847 διήκει μέχρι σήμερον—ἀπὸ τὸ 1847, ὅτε ἐκ Λαυρίου μόνον δι’ ἡμιόνων ἠρχόμεθα εἰς Ἀθήνας ἐντὸς δύο ἡμερῶν, ἐνῷ σήμερον ἐρχόμεθα ἐντὸς δύο ἢ τριῶν ὡρῶν.—Ἐφιστῶ λοιπὸν τὴν προσοχὴν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ σκεφθῇ, ἂν διοικητικῶς ἢ νομοθετικῶς δύναται νὰ δοθῇ ἑρμηνεία τοιαύτη εἰς τὸν νόμον, ἡ ὁποία νὰ ἀπαλλάξῃ καὶ τοὺς ἐμπόρους καὶ πάντα πολίτην, ὁ ὁποῖος ἤθελον εὑρεθῇ εἰς τοιαύτην θέσιν, πρὸ αὐτῶν τῶν, ἵνα μὴ ἄλλο τι εἴπω, συμφεροντολογικῶν ἐνεργειῶν τῶν ἐνοικιαστῶν τῶν δημοτικῶν φόρων. Ὑποθέτω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ ἔλαβε γνῶσιν τῶν παραπόνων ἐκ μέρους ἐμπόρων σπουδαίων κλάδων τῶν Ἀθηνῶν, οἵτινες ὑφίστανται αὐτὰς τὰς πιέσεις, καὶ θὰ λάβῃ πρόνοιαν πρὸς ἄρσιν τῶν ἀτόπων, τὰ ὁποῖα συμβαίνουσι.

§31Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐπὶ τοῦ σπουδαίου ζητήματος, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἀνέπτυξεν εἰς τὴν Βουλὴν, ἐγένοντο παραστάσεις πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον πρὸ πολλοῦ. Τῷ ὄντι ἀνησυχοῦσιν οἱ ἔμποροι τῶν Ἀθηνῶν μεγάλως, διότι τρέχουσι μέγαν κίνδυνον νὰ ἴδωσιν ἑαυτοὺς εἰσαγομένους ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων πρὸς ἀπότισιν φόρου δι’ ἐμπορεύματα, τὰ ὁποῖα πρὸ τριακονταετίας εἰσήγαγον καὶ κατηνάλωσαν ἐνταῦθα, ἐναγομένους ἐκ μέρους τῶν ἐνοικιαστῶν τοῦ δήμου Λαυρίου ἢ τοῦ Πειραιῶς, ἐὰν ἐπεκταθῇ ἡ μέθοδος. Διὰ λεπτομερεστάτης καὶ μακροτάτης ἀναφορᾶς των οἱ ἔμποροι τῶν Ἀθηνῶν παρέστησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους τὸ ἐμπόριον των διατρέχει, τὸ δὲ Ὑπουργεῖον ἀσχολεῖται εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἐντὸς τῆς αὔριον ἢ μεθαύριον θὰ ὑποβληθῇ σχετικὸν νομοσχέδιον. Ἂς ἀναβάλωμεν δὲ μέχρι τότε τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ.

§32ΜΕΛ. ΡΟΥΣΟΠΟΥΛΟΣ. Λαμβάνω, κύριοι Βουλευταί, τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω καὶ αὖθις εἰς τὴν ὑμετέραν κρίσιν καὶ ἐπιψήφισιν τὴν «περὶ ἱδρύσεως Μετοχικοῦ Ταμείου Βουλευτῶν» πρότασιν νόμου, ἥτις, εἰσαχθεῖσα, ὡς γνωστόν, κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, εἶχε τυπωθῇ καὶ ἀναγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἀλλ’ ἕνεκα ἀνωτέρων λόγων δὲν ἔτυχε τῆς τιμῆς τῆς δημοσίας συζητήσεως. Ὑποβάλλων σήμερον ἐκ νέου τὴν αὐτὴν πρότασιν, κατ’ ἐντολὴν τῶν συνυπογραψάντων ταύτην ἀξιοτίμων συναδέλφων, παρακαλῶ, δυνάμει τοῦ ἄρθρου 47 τοῦ Κανονισμοῦ ἡμῶν, ν’ ἀναγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, εἰς ἣν εἶχε θέσιν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Βουλευτικὴν Σύνοδον. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἴσως τινὲς ἐξ ὑμῶν δὲν ἔχουσι πρόχειρον, ἢ ἀπώλεσαν τὸ ἔντυπον τῆς προτάσεως ταύτης, ἐπήνεγκον δὲ καί τινας τροπολογίας, καὶ τὴν συνοδεύω ἤδη διὰ βραχυλόγου αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως, παρακαλῶ τὴν Βουλήν, ὅπως διατάξῃ τὴν ἀνατύπωσιν τῆς προτάσεως ταύτης μετὰ τῆς σχετικῆς ἐκθέσεως καὶ τὴν ἀναγραφὴν αὐτῆς εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν μεταξὺ τῶν πρώτων.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα. ἀριθ. 59).

§34ΤΗΛ. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Μετὰ τῶν συναδέλφων κ. κ. Γεωργίου Πετροπουλάκη καὶ Ἀλεξ. Πονηροπούλου λαμβάνομεν τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλωμεν εἰς τὴν Βουλὴν πρότασιν νόμου «περὶ διακανονισμοῦ τῶν προσόντων τῶν γραφέων τοῦ τμήματος τῶν δημοσίων ἔργων.» Παρὰ τῇ Διευθύνσει τῶν δημοσίων ἔργων ὑπηρετοῦσι, δυνάμει τοῦ ᾼΧΚΑʹ νόμου τοῦ 1887, δέκα ἐν ὅλῳ βοηθοί, μετονομασθέντες διὰ μεταγενεστέρου νόμου τοῦ 1896 γραφεῖς. Οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι, οἵτινές εἰσιν ἐκ τῶν ἀρίστων καὶ ἱκανωτέρων ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν ἐπιστήμονες, πάντες δὲ οὐσιαστικῶς κατέχοντες τὰ προσόντα πρὸς προαγωγὴν, διωρίσθησαν, τινὲς μὲν ἐξ αὐτῶν πρὸ δεκαπενταετίας, ἄλλοι δὲ πρὸ δεκαετίας, ἐξακολουθοῦσι δὲ καὶ σήμερον ἔτι ὑπηρετοῦντες μὲ τὸν αὐτὸν βαθμὸν καὶ μισθὸν τοῦ γραφέως, καὶ θὰ ὑπηρετῶσιν ἐπ’ ἄπειρον ὡς τοιοῦτοι, ἐφ’ ὅσον δὲν λαμβάνεται νομοθετική τις πρόνοια περὶ αὐτῶν. Πρὸς ἄρσιν τῆς ἀδικίας, ἡ ὁποία γίνεται πρὸς τοὺς ἀρίστους τούτους ὑπαλλήλους, ἕνεκα ἐλλείψεως νόμου, ὑποβάλλομεν τὴν πρότασιν νόμου ταύτην, διὰ τῆς ὁποίας ἐξέρχονται τῆς στασιμότητος, ἐν ᾗ μόνοι αὐτοὶ ἐξ ὅλων τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου διατελοῦσι, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα, πράττων ἔργον δικαιοσύνης, εὐαρεστηθῇ νὰ υἱοθετήσῃ τὴν πρότασιν ταύτην, παρακαλῶ δὲ καὶ ὑμᾶς, κύριε Πρόεδρε, νὰ διατάξητε νὰ τεθῇ μεταξὺ τῶν πρώτων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, καὶ ἐλπίζω, ὅτι ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀντιρρήσεως θέλει ψηφισθῆ παρὰ τῆς Βουλῆς, ἀφοῦ μάλιστα διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως αὐτῆς δὲν πρόκειται νὰ ἐπιβαρύνωμεν ἢ δι’ ἐλαχίστου ποσοῦ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 60). Ὁ κύριος Κρίτσας ἔχει τὸν λόγον.

§36Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Ζήτημά τι ἀπὸ ἐτῶν ὑφιστάμενον, καὶ ἀφορῶν ἰδίως εἰς τὰς ἐπαρχίας Λεβαδείας, Θηβῶν καὶ Λοκρίδος, μὲ ἀναγκάζει νὰ φέρω ἐνώπιον ὑμῶν τὸν λόγον, ὅπως ἀπευθύνω θερμὴν παράκλησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὡς τὴν μόνην δυναμένην καὶ ὀφείλουσαν νὰ ἐπεμβῇ πρὸς διακανονισμὸν τοῦ ἐν λόγῳ ζητήματος. Πρόκειται, Κύριοι, περὶ τῶν ὑφισταμένων διενέξεων μεταξὺ τῆς Ἑταιρείας Κωπαΐδος καὶ τῶν παραλιμνίων ἰδιοκτητῶν. Πρὸ τριάκοντα καὶ πέντε ἐτῶν ἐψηφίσθη ὁ νόμος ͵ΡΟΓʹ, ὁ κυρώσας σύμβασιν τῆς 22 Ἰουλίου 1865, συνομολογηθεῖσαν μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καί τινος Σαραζίνου Μομφερριέρου, ἀντιπροσώπου τῆς Ἑταιρείας, εἰς ἣν παρεχωρεῖτο τὸ δικαίωμα τῆς ἀποξηράνσεως τῆς λίμνης, ὡς καὶ τὸ τῆς μετὰ τὴν ἀποξήρανσιν καλλιεργείας αὐτῆς. Ἡ Ἑταιρεία ἐκείνη δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐκτελέσῃ τὸ ἔργον, καὶ συνεπῶς τοῦτο ἀνετέθη εἰς ἄλλην τοιαύτην, ἐπὶ τέλους δὲ εἰς τὴν καὶ σήμερον ἔτι ὑφισταμένην, ἡ ὁποία καὶ τὸ ἐπεράτωσεν. Ἐφ’ ὅσον αἱ διάφοροι Ἑταιρεῖαι ἐμελέτων διὰ τῶν ὑπαλλήλων των τὰ τοῦ ἔργου τῆς ἀποξηράνσεως, οἱ ἰδιοκτῆται τῶν πέριξ τῆς λίμνης γαιῶν, ἀντιληφθέντες, ὅτι ἕνεκα κακῆς, τίς οἶδε τίνος, ἀντιλήψεως τῶν πραγμάτων, ἐκτάσεις μεγάλαι τῶν κτημάτων των ἐχαρακτηρίζοντο ὡς ἀποτελοῦσαι μέρος τῆς παραχωρηθείσης πρὸς ἀποξήρανσιν καὶ καλλιέργειαν λίμνης, καὶ ὅτι συνεπῶς διέτρεχον τὸν κίνδυνον νὰ στερηθῶσιν ἄλλοι μὲν τῶν κτημάτων των ὁλοκλήρων, ἄλλοι δὲ μέρους αὐτῶν, διεμαρτυρήθησαν ἔκτοτε κατὰ τῆς ἐνεργείας τοῦ Δημοσίου, ἐπιστήσαντες τὴν προσοχὴν τῶν ἁρμοδίων ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Τὰς δικαίας δὲ ταύτας διαμαρτυρίας τῶν ἰδιοκτητῶν λαβὸν ὑπ’ ὄψιν τὸ Δημόσιον, καὶ ἀναγνωρίσαν, ὅτι αὗται εἶναι δίκαιαι, δὲν ἐδίστασε νὰ προλάβῃ τὸ κακὸν, καὶ πρὸς τοῦτο, χωρὶς πάλιν νὰ μελετήσῃ μετὰ τῆς προσηκούσης ἐπιμελείας τὰ πράγματα, ἀπετάθη πρὸς τὴν τότε Ἑταιρείαν, καὶ συνεννοηθὲν μετ’ αὐτῆς, συμπαραδεχθείσης, ὅτι οἱ ἰδιοκτῆται εἶχον δίκαιον, προέβη εἰς τὴν συνομολόγησιν προσθέτου συμβάσεως, καθ’ ἣν, ὑπογραφεῖσαν τῇ 3 Αὐγούστου 1882, ἡ Ἑταιρεία ὑπεχρεοῦτο νὰ παραχωρήσῃ εἰς τὸ Δημόσιον 15 χιλιάδας στρέμματα, ὅπως τὸ Δημόσιον διανείμῃ ταῦτα εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας, οἵτινες ἤθελον ἐγείρει τοιαύτας ἀξιώσεις, αἱ ὁποῖαι ἔκτοτε ἐχαρακτηρίσθησαν καὶ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας λογικαί, ἀδιάφορον ἂν κατ’ ἔκτασιν δὲν ἐξετιμήθησαν ὡς ἔδει. Ἡ σύμβασις αὕτη ἐν τούτοις, ὡς εἴδομεν, ὑπεγράφη καὶ ἰσχύει ἀπὸ εἰκοσαετίας ἤδη, καὶ ὅμως μέχρι σήμερον δὲν ἐφηρμόσθη, πρὸς μεγίστην, πρὸς ἀνυπολόγιστον ζημίαν τῶν διαφόρων ἰδιοκτητῶν, ἀπὸ τῶν ὁποίων ἡ Ἑταιρεία διὰ τῶν ἀναριθμήτων ὑπαλλήλων της, ὁπλοφόρων καὶ μὴ, ἀφήρεσε τὰ κτήματα, καταστήσασα αὐτοὺς δυστυχεῖς. Καὶ λέγων ταῦτα, δὲν σκοπῶ νὰ ἐπιρρίψω μομφήν τινα κατὰ τῆς Ἑταιρείας τῆς Κωπαΐδος, διότι ἀληθῶς ἡ περὶ ἧς πρόκειται ὑπόθεσις ἔχει οὕτως, ὥστε καὶ ἡ Ἑταιρεία ἔχει τυπικῶς δίκαιον καὶ οἱ ἰδιοκτῆται τὸ οὐσιαστικὸν τοιοῦτον, ν’ ἀμφισβητῶσι τὴν κατοχὴν ἢ τὴν κυριότητα ἐπὶ τῶν γαιῶν ἐκείνων, τὴν ὁποίαν διεξεδίκησαν οὐχὶ μόνον διὰ τῶν Δικαστηρίων, ἐνώπιον τῶν ὁποίων ὑφίστανται εἰσέτι δίκαι ἐκκρεμεῖς καὶ αἱ ὁποῖαι Κύριος οἶδεν ἐπὶ πόσον ἀκόμη χρόνον θὰ ἐξακολουθήσωσιν ὑφιστάμεναι, ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν ὅπλων κατὰ πολλὰς ἐποχάς, καθ’ ἃς, ὡς πάντες ἴσως ἐνθυμεῖσθε, οἱ ἰδιοκτῆται ὑπεχώρησαν, ὑποκύψαντες εἰς τὴν πληθὺν τῶν ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας ἀγωνιζομένων, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὰς κατὰ τῶν ἰδιοκτητῶν ἐπιθέσεις των εἶχον πάντοτε εἰς τὸ πλευρόν των ἰσχυρὰ στρατιωτικὰ ἀποσπάσματα, ἐνεργοῦντα κατὰ τὰς ὁδηγίας τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐφρόνουν, ὅτι τὰς σφαλερὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 1867 ἠδύναντο νὰ ἐπιβάλωσιν εἰς τοὺς προφανῶς ἀδικουμένους ἰδιοκτήτας διὰ τῆς βίας. Τοιαῦται σκηναὶ πλειστάκις ἐγένοντο, τελευταῖον δὲ καὶ κατὰ τὸ 1893 ἢ 1894, νομίζω, ὅτε δι’ ἐνόπλων στιφῶν, ἀπαρτιζομένων κατὰ τὸ πλεῖστον ἐκ φυγοδίκων, ὑπηρετούντων παρὰ τῇ Ἑταιρείᾳ, καὶ στρατιωτικῶν ἀποσπασμάτων συμπραττόντων κατέλαβεν ἡ Ἑταιρεία διάφορα κτήματα, γεγονός, τὸ ὁποῖον, ἀπειλοῦν σοβαρὰν τῶν ζημιουμένων ἰδιοκτητῶν ἐξέγερσιν, ἠνάγκασε τὴν τότε Κυβέρνησιν νὰ ἐπεμβῇ, καθησυχάσασα ἀφ’ ἑνὸς τοὺς δικαίως ἐξεγερθέντας ἰδιοκτήτας, καὶ ἀφ’ ἑτέρου διορίσασα ἐπιτροπὴν πρὸς μελέτην τοῦ ζητήματος καὶ πρὸς διανομὴν τῶν δεκαπεντακισχιλίων στρεμμάτων, τὰ ὁποῖα ἀπὸ δεκαετίας τότε εἶχεν ἀποφασισθῆ νὰ δοθῶσιν εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας, οἱ ὁποῖοι βεβαίως, ἂν αἱ Κυβερνήσεις εἰργάζοντο ἐγκαίρως, δὲν θὰ ἤρχοντο ἴσως εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ὑποστῶσιν ὅσα ὑπέστησαν. Ἡ ἐπιτροπὴ τέλος πάντων κατηρτίσθη, ἀποτελουμένη ἐκ δύο μηχανικῶν, δύο νομικῶν συμβούλων καὶ δύο ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν τοῦ μηχανικοῦ, εἷς ἐκ τῶν ὁποίων, ὁ κύριος Μεταξᾶς, ἦτο καὶ πρόεδρος αὐτῆς, μετέβη εἰς τὸ Κωπαϊδικὸν πεδίον, ἐμελέτησεν ἐπὶ τόπου τὴν ὑπόθεσιν, προσεκάλεσε τοὺς διαφόρους ἰδιοκτήτας, ἐμελέτησε τοὺς ὑπ’ αὐτῶν προσαχθέντας τίτλους, τοὺς πιστοποιοῦντας τὰς ἰδιοκτησίας των, ἐνήργησεν, ὡς λέγει ἡ ἰδία, πᾶν ὅ,τι ἠδύνατο νὰ ἐνεργήσῃ πρὸς τὸν σκοπόν, δι’ ὃν κατηρτίσθη, καὶ ἐπὶ τέλους συνέταξε τὴν ἔκθεσίν της, διὰ τῆς ὁποίας, — ὑποβληθείσης ἀμέσως τότε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, τυπωθείσης δὲ ἐν ἰδιαιτέρῳ τεύχει πρὸ τριετίας περίπου, ὅτε τὸ Ὑπουργεῖον διηύθυνεν ὁ καὶ νῦν διευθύνων αὐτὸ κ. Τριανταφυλλᾶκος, — μεθ’ ὅλας τὰς προσπαθείας, ἃς κατέβαλεν, ὅπως περιορίσῃ τὰς διεκδικουμένας ἐκτάσεις κατὰ τοσοῦτον, ὥστε νὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ ἱκανοποίησις τῶν ἰδιοκτητῶν διὰ μόνον τῶν δεκαπεντακισχιλίων στρεμμάτων, ἀνεβίβασε τὴν ἔκτασιν τῶν ἀδιαφιλονικήτως εἰς τοὺς διαφόρους ἰδιοκτήτας ἀνηκουσῶν γαιῶν εἰς δέκα καὶ ἐννέα περίπου χιλιάδας στρέμματα, ἤτοι εἰς ἔκτασιν ὑπερβαίνουσαν τὴν διατεθεῖσαν πρὸς διανομὴν κατὰ τέσσαρας χιλιάδας στρέμματα. Ὑπῆρξε, βλέπετε, διαφορά, τὴν ὁποίαν ἵνα ἀπαλείψῃ ἡ ἐπιτροπή, μετὰ μίαν πρᾶξιν τῆς μεθόδου τῶν τριῶν ἀπεφήνατο, ὅτι δίκαιον ἦτο, οἱ διάφοροι ἰδιοκτῆται νὰ ὑποστῶσι νέαν, ἀλλὰ γενναίαν περικοπὴν τῆς περιουσίας των, εἰς 23% ἀνερχομένην, λόγῳ ὅτι εἰς τὰ κτήματα αὐτῶν, ὡς ἐκ τῆς συντελεσθείσης ἀποξηράνσεως τοῦ γειτονικοῦ ἐδάφους, ἐπῆλθε βελτίωσις οὐσιώδης, καὶ τοιουτοτρόπως κατώρθωσε νὰ ἐξισώσῃ τὰς κατὰ τὴν γνώμην της, τὴν κατ’ ἐμὲ βεβαίως αὐθαίρετον, δικαίας ἀξιώσεις τῶν ἰδιοκτητῶν πρὸς τὰ διατεθέντα ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου, συναινέσει δὲ καὶ τῆς Ἑταιρείας, δεκαπεντακισχίλια στρέμματα, πρὸς διανομὴν μάλιστα τῶν ὁποίων συνέταξε καὶ σχεδιαγράμματα, τὰ ὁποῖα ὅμως δὲν εὑρίσκονται ἐν τῷ ἀρχείῳ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, εἰς ὃ μετὰ τῆς δημοσιευθείσης, ὡς εἶπον πρότερον, ἐκθέσεως ὑπεβλήθησαν, τίς οἶδε πῶς ἐξαφανισθέντα. Ὡς βλέπετε, κύριοι Βουλευταί, καὶ τὸ Δημόσιον εἶναι ἀπὸ πολλοῦ πεπεισμένον, ὅτι πολλοὶ ἰδιοκτῆται ἐστερήθησαν ἀδικαιολογήτως τῆς περιουσίας αὑτῶν, καὶ ἡ Ἑταιρεία, ἡ οὖσα εἰς θέσιν νὰ ἐκτιμήσῃ τὰ πράγματα ἀσφαλέστερον, ἐδέχθη, ὅτι μέρος τῶν εἰς αὐτὴν παραχωρηθεισῶν γαιῶν δὲν ἀπετέλει μέρος τῆς λίμνης, ἀλλ’ ἀναμφισβήτητον περιουσίαν τῶν περιοίκων, ἐπὶ τέλους δὲ καὶ ἡ ὑπὸ τὸν κ. Μεταξᾶν ἐπιτροπὴ ἀνεπιφυλάκτως ἀπεφήνατο τὴν γνώμην, ὅτι ἐντὸς τῆς κατὰ τὴν γνώμην τῆς Ἑταιρείας καὶ τῶν Κυβερνήσεων περιμέτρου τῶν συνήθων τῆς λίμνης Κωπαΐδος πλημμυρῶν ὑπῆρχον ἀδιαφιλονίκητοι ἰδιοκτησίαι τρίτων, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον καὶ τὰ Δικαστήρια διὰ πολλῶν ἀποφάσεών των ἐδέχθησαν. Τί ὅμως ἐγένετο, μεθ’ ὅλας ταύτας τὰς ὁμολογίας, τὰς ἀποδοχὰς καὶ τὰς ἀποφάσεις; Θὰ νομίζητε βεβαίως, ὅτι ἀμέσως μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς ἐκθέσεως τῆς ὑπὸ τὸν κ. Μεταξᾶν ἐπιτροπῆς ἐπῆλθεν ἡ διόρθωσις, ὅτι δηλαδὴ οἱ ἰδιοκτῆται ἔλαβον τοὐλάχιστον τὰ κτήματα, τὰ ὁποῖα ἀνήκουσιν εἰς αὐτοὺς, κατὰ τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης· ἀλλ’ ἂν νομίζητε τοῦτο, ἀπατᾶσθε, διότι δυστυχῶς οὐδὲν εἰσέτι ἐγένετο, τὰ πράγματα μένουσιν ὡς εἶχον, καὶ ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις ὤφειλεν ἀμέσως μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς ἐν λόγῳ ἐκθέσεως, τοὐλάχιστον νὰ παραδώσῃ πρὸς τοὺς ἰδιοκτήτας τὰ κατὰ τὴν ἐπιτροπὴν ἀδιαφιλονικήτως ἀνήκοντα εἰς αὐτοὺς κτήματα, καὶ νὰ φροντίσῃ, ὅπως καὶ διὰ τὰς ὑπολειπομένας ἐκτάσεις ληφθῇ πρόνοια, ἀφίνει καὶ τὰ δεκαπεντακισχίλια ταῦτα στρέμματα εἰς τὴν κατοχὴν τῆς Ἑταιρείας, δίδουσα οὕτως αὐτῇ τὰ ὅπλα, διὰ τῶν ὁποίων διεξάγει αὕτη τὸν κατὰ τῶν ἰδιοκτητῶν δικαστικὸν ἀγῶνα, πρὸ τῶν δυσκολιῶν τοῦ ὁποίου σταματῶσιν οἱ δυστυχεῖς ἰδιοκτῆται, μὴ ἔχοντες πλέον εἰσοδήματα, ὅπως διὰ μέρους αὐτῶν ἀντεπεξέλθωσι. Ταῦτα, Κύριοι, ἐγένοντο χάρις εἰς τὴν πλημμελῆ ἐνέργειαν τῶν Κυβερνήσεων τῶν χρόνων ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι, ἀγόμεναι μόνον ἴσως ὑπὸ τοῦ αἰσθήματος τῆς διὰ τῆς ἀποξηράνσεως τῆς λίμνης ἐκείνης ἐξυγιάνσεως, προέβησαν εἰς τὰς ἐπὶ τούτῳ διαπραγματεύσεις, ἀγνοοῦσαι ἐντελῶς τὰ πράγματα καὶ συνεπῶς μετ’ ἀσυγγνώστου ἐπιπολαιότητος, τὴν ὁποίαν μαρτυρεῖ αὐτὴ αὕτη ἡ σύμβασις, ἡ στηριζομένη εἰς μελέτην Γάλλου τινὸς μηχανικοῦ, Σωβὰζ καλουμένου, ἡ ὁποία, καίτοι πρὸ πολλοῦ, τίς οἶδε πῶς, ἀπολεσθεῖσα, ἦτο βεβαίως μελέτη ἀνακριβὴς καὶ ἐπιπολαιοτάτη. Τὰ σχεδιαγράμματα τοῦ μηχανικοῦ ἐκείνου Σωβὰζ ἀπωλέσθησαν, καὶ διὰ τοῦτο μοὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ καταδείξω τὰ ἐν αὐτοῖς ἐσφαλμένα. Τοῦ σφαλεροῦ ὅμως αὐτοῦ δίδει ζωηρὰν εἰκόνα αὐτὴ αὕτη ἡ σύμβασις τοῦ 1865, ἐν ᾗ κατὰ προσέγγισιν, οὐχὶ δ’ ἐπακριβῶς, ὡς ἔδει, ἀναφέρεται ἡ παραχωρηθεῖσα ἔκτασις, σύμβασις, ἡ ὁποία, ἀόριστος οὖσα ὡς πρὸς τὴν ἔκτασιν ταύτην, δίδει τὸν τρόπον, διὰ τοῦ ὁποίου δύναταί τις νὰ λύσῃ τὸ μέγα τοῦτο ζήτημα. Λέγει ἡ σύμβασις ἐν τῷ πρώτῳ αὐτῆς ἄρθρῳ, ὅτι ἡ παραχωρουμένη ἐκείνη ἔκτασις δὲν εἶναι ἀκριβῶς ὡρισμένη, καὶ ὅτι θέλει ὁρισθῆ προσεχῶς· ὅτι δὲ, ἐπειδὴ δὲν εἶναι ὡρισμένη, ἡ Κυβέρνησις ἐγγυᾶται ὡς ἐλάχιστον ὅριον τῆς ἐκτάσεως 21 χιλιάδας ἑκτάρια, ἤτοι 210 χιλιάδας στρέμματα, καὶ ὅτι, ἂν μὲν ἡ ἔκτασις τῶν ἐντὸς τῆς νομίμου περιμέτρου τῶν συνήθων πλημμυρῶν κειμένων γαιῶν ὑπερβῇ τὸ ἐγγυηθὲν ποσὸν τῶν 210,000 στρεμμάτων, τὸ περίσσευμα τοῦτο νὰ ᾖ ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας, ἂν δὲ ἀποδειχθῇ ἐλάσσων τῶν 210,000 στρεμμάτων, τότε ἡ Κυβέρνησις ὑποχρεοῦται νὰ συμπληρώσῃ τὸ ἐλλεῖπον, παραχωροῦσα εἰς τὴν Ἑταιρείαν— προσέξατε, παρακαλῶ, ἐνταῦθα — ζώνην καλλιεργησίμων γαιῶν ἐθνικῶν ἴσην τῷ ἐλλείμματι καὶ κειμένην ἐντὸς τῆς περιμέτρου τῶν ἐκτάκτων πλημμυρῶν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δηλοῖ, ὅτι τὸ Δημόσιον εἶχε κτήσεις καὶ ἐκτὸς τοῦ συνήθως πλημμυριζομένου μέρους. Καὶ ἐρωτῶ: ἔχει σήμερον τὸ Δημόσιον γαίας συνορευομένας μὲ τὰς ἐν τῇ κατοχῇ τῆς Ἑταιρείας τοιαύτας; Σᾶς πληροφορῶ, ὅτι τοιαῦται οὐδαμοῦ εὑρίσκονται. Τί ἐγένοντο; Βεβαίως τὰς κατέχει ἡ Ἑταιρεία· ἀλλ’ ἂν τοῦτο συμβαίνῃ, ἕπεται, ὅτι ἡ Ἑταιρεία κατέχει γαίας κειμένας καὶ ἐκτὸς τῆς περιμέτρου τῶν συνήθων πλημμυρῶν, καὶ οὐχὶ μόνον τὰς ἐντὸς αὐτῆς, ἃς καὶ μόνας πρέπει νὰ κατέχῃ. Πῶς δὲ συνέβη τοῦτο, εἶναι γνωστὸν εἰς πάντας, ἰδίᾳ δὲ εἰς τὰς Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι, διότι ἀκριβῶς γνωρίζουσι τοῦτο, εἰσὶν ἀδικαιολόγητοι, μὴ ἐπιχειρήσασαι ἀκόμη ν’ ἀποδώσωσιν εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας τὸ δίκαιον. Ὄτε ἡ νῦν ὑφισταμένη Ἑταιρεία, ἢ ἡ ἀμέσως πρὸ αὐτῆς, ἐζήτησε παρὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ τὴν ἐγκαταστήσῃ εἰς τὴν ἔκτασιν τῆς Κωπαΐδος, ἡ Κυβέρνησις ὡμολόγησε τὴν πρὸς τοῦτο ἀνικανότητά της, διότι εἶχε τότε ἀπολέσει τὰ σχέδια, τὰ περίφημα σχέδια τοῦ Σωβὰζ, καὶ, ἵνα διευκολύνῃ τὴν Ἑταιρείαν, συνεφώνησε μετ’ αὐτῆς νὰ χαράξωσι νέα σχέδια, ὁρίζοντα τὴν περίμετρον τῶν συνήθων πλημμυρῶν, τὰ ὁποῖα καὶ ἐχαράχθησαν ταχέως ὑπὸ μηχανικῶν τῆς τε Ἑταιρείας καὶ τοῦ Δημοσίου, καὶ τὰ ὁποῖα, καίτοι δὲν τὰ εἶδον, κατὰ τὴν γνώμην μου, εἰσὶν ἀνάξια οὐχὶ μηχανικῶν, ἀλλὰ καὶ τῶν ἀμαθεστάτων ἐκείνων χωρικῶν, οἱ ὁποῖοι, χρηματίσαντές ποτε ἐργάται παρὰ τοῖς μηχανικοῖς, μετέρχονται ἐν τοῖς χωρίοις τὸν καταμετρητήν. Ὄτι δὲ τοῦτο εἶναι ἀληθὲς, ἀποδεικνύει τὸ γεγονὸς, ὅτι ἡ ἐκκλησία τοῦ χωρίου Ἁγίου Δημητρίου μετὰ τῶν οἰκιῶν τοῦ χωρίου τούτου ἀποτελεῖ σημεῖον ἢ μᾶλλον ἔκτασιν κειμένην ἐντὸς τῶν συνήθων πλημμυρῶν, ὅτι δὲ ὡς σημεῖον τῆς περιμέτρου τῶν συνήθων πλημμυρῶν ἐν τοῖς σχεδίοις τούτοις σημειοῦνται σημεῖα τοῦ ἐδάφους πλεῖστα ὅσα, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ θέσις τις τῆς παρὰ τὴν Πέτραν Μονῆς Ἁγίου Ἰωάννου, κείμενα τόσον ὑψηλὰ, ὥστε, ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι τὰ ὕδατα τῆς Κωπαΐδος ὑψοῦντο μέχρι τῶν σημείων αὐτῶν, πρέπει, κατὰ φυσικὸν νόμον, νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι πολλὰ χωρία, ἐκτισμένα πρὸ τῆς ἀποξηράνσεως τῆς λίμνης, ἐκτίσθησαν οὐχὶ παρ’ αὐτὴν, ἀλλ’ ἐν τῷ βυθῷ αὐτῆς, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶναι φυσικῶς ἀδύνατον. Τοιαῦτα λοιπόν εἰσι τὰ σχέδια τὰ πρὸς ἀναπλήρωσιν τῶν ἀπολεσθέντων σχεδίων τοῦ Σωβὰζ συνταχθέντα, καὶ τοιαύτη δι’ αὐτῶν ἐπλάσθη κατάστασις, κατάστασις περιαγαγοῦσα εἰς ἀπόγνωσιν τοὺς ἰδιοκτήτας, οἱ ὁποῖοι, στερηθέντες οὕτω τῆς περιουσίας των, εἰσὶν ἠναγκασμένοι νὰ διεξάγωσι πολυχρόνιον δικαστικὸν ἀγῶνα κατὰ τῆς Ἑταιρείας, ὑποστηριζομένης καὶ ὑπὸ τοῦ Δημοσίου καὶ ἀντλούσης τὰ πρὸς τὸν ἀγῶνα τοῦτον χρήσιμα ἐκ τῶν εἰσοδημάτων τῶν κτημάτων, τῶν ὑπ’ αὐτῆς νῦν κατεχομένων, τῶν ἀνηκόντων ὅμως ἀδιαφιλονικήτως εἰς τοὺς ἀντιδίκους της, τοὺς οὕτω γυμνωθέντας. Καὶ οἱ γυμνωθέντες οὗτοι ζητοῦσι, καὶ πολὺ δικαίως, παρὰ τῆς Ἑταιρείας τὰ εἰς αὐτοὺς ἀνήκοντα κτήματα· ἀλλὰ καὶ ἡ Ἑταιρεία τοῖς λέγει, ἐν τῷ τυπικῷ δικαίῳ καὶ αὕτη εὑρισκομένη: «Δέχομαι, ὅτι κακῶς κατέχω τὰ κτήματά σας· ἀλλὰ τί ἀπευθύνεσθε πρός με; Τὰς ἐκτάσεις ταύτας παρεχώρησεν εἰς ἐμὲ τὸ Δημόσιον· ἀποταθῆτε εἰς αὐτό.» Ἀποτείνονται πρὸς τὸ Δημόσιον· καὶ τοῦτο, στρεψοδικοῦν διὰ διαφόρων μέσων, διαιωνίζει τὰς ὑποθέσεις. Ἀλλὰ τότε τί θὰ γείνῃ, Κύριοι; Τὰς ἁμαρτίας τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 1867 καὶ 1865 πρέπει νὰ πληρώνουν οἱ ἰδιοκτῆται, οἱ ὁποῖοι, κατ’ οὐδὲν ἀνεμίχθησαν εἰς τὴν ὑπόθεσιν τῆς παραχωρήσεως, καὶ οἱ ὁποῖοι συνεπῶς οὐδόλως εὐθύνονται διὰ τὰς ἀτελείας καὶ ἀοριστίας τῆς συνομολογηθείσης συμβάσεως καὶ τοῦ κυρώσαντος αὐτὴν νόμου; Τοῦτο ἀναμφισβητήτως εἶναι ἄδικον, καὶ τὸ ἄδικον τοῦτο ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ θεραπεύσῃ, ἐπιλαμβανομένη ἀμέσως τῆς ὑποθέσεως, τῆς ἐκκρεμότητος τῆς ὁποίας ἡ ἐπὶ πλέον παράτασις, μετὰ τὰ μέχρι τοῦδε γενόμενα, ἀποτελεῖ στίγμα διὰ τὰς Κυβερνήσεις καὶ τὴν Ἑλλάδα, καὶ ἀπονέμουσα τὸ δίκαιον, ἔστω καὶ ἂν ἡ ἀπονομὴ αὐτοῦ θέλῃ βαρύνει κατά τι τὸ Δημόσιον. Καὶ ἰδοὺ ὁ τρόπος, καθ’ ὃν, κατ’ ἐμὲ, δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ θέσῃ τέρμα εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην. Ἡ Ἑταιρεία ἀνέλαβε τὴν ἀποξήρανσιν τῆς λίμνης ἐκείνης, ὑπὸ τὸν ὅρον, ὅπως ἐκ τῆς ὅλης ἐκτάσεως ὀγδοήκοντα μὲν χιλιάδας στρέμματα λάβῃ εἰς τὴν πλήρη κυριότητα αὐτῆς, τὰ δὲ ὑπόλοιπα καρπωθῇ ἐπὶ 99, νομίζω, ἔτη. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, δύναται καὶ ὀφείλει, νομίζω, τὸ Δημόσιον διὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐπεμβῇ καὶ νὰ εἴπῃ πρὸς μὲν τοὺς ἰδιοκτήτας: «λάβετε τὰ κτήματά σας, τὰ ὁποῖα ἕνεκα λάθους, εἰς ὃ ἐγὼ ὑπέπεσα, σᾶς ἀφῃρέθησαν», πρὸς δὲ τὴν Ἑταιρείαν: «ἀπόδος ταῦτα, καὶ ἐγώ, ὁ βαρύνει τὸ γενόμενον τοῦτο λάθος, σὲ ἀποζημιῶ, παραχωροῦν εἰς τὴν πλήρη κυριότητά σου ἐκτὸς τῶν 80 χιλιάδων στρεμμάτων καὶ ἄλλας τινὰς χιλιάδας ἐξ ἐκείνων, ὧν τὴν ἐπικαρπίαν μόνον ἔχεις, καὶ τόσας, ὅσαι ἀπαιτοῦνται, ἵνα ἀντισταθμίσωσι τὴν ζημίαν σου.» Τοῦτο καὶ ἡ Ἑταιρεία ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀντιρρήσεως καὶ διὰ πολλοὺς λόγους δέχεται.

§37Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Ὑπάρχει ἔγγραφος πρότασις τῆς Ἑταιρείας, ὅτι δέχεται τοῦτο;

§38Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Δὲν γνωρίζω, κύριε συνάδελφε, ἂν ὑπάρχει ἔγγραφος περὶ τούτου πρότασις. Ἔχω ὅμως πεποίθησιν, ὅτι οἱ ἐκπροσωποῦντες τὴν ἐν λόγῳ Ἑταιρείαν ἐπιθυμοῦσι μίαν τοιαύτην λύσιν τοῦ ζητήματος, τῆς ἐκκρεμότητος τοῦ ὁποίου ἡ παράτασις βεβαίως δὲν εἶναι εὐχάριστος εἰς αὐτοὺς, οἱ ὁποῖοι συμφέρον ἔχουσι νὰ ζῶσιν ἐν ὁμονοίᾳ πρὸς τοὺς γείτονας αὐτῶν. Ὅ,τι συνιστῶ, Κύριοι, δὲν εἶναι βεβαίως καὶ τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ συμβιβάσῃ τὰ πράγματα. Ἡ Κυβέρνησις κάλλιον καὶ ἐμοῦ καὶ παντὸς ἄλλου δύναται νὰ γινώσκῃ ταῦτα, καὶ εὐκολώτερον παντὸς ἄλλου δύναται, μελετῶσα τὴν ὑπόθεσιν, νὰ εὕρῃ τρόπον λύσεως, διὰ τοῦ ὁποίου καὶ τὸ δίκαιον θέλει ἀποδοθῇ εἰς τοὺς προφανῶς ἀδικηθέντας, καὶ ἡ εἰρήνη θέλει παγιωθῇ ἐκεῖ, ὅπου ἀπὸ πολλοῦ ἔχει ἐνθρονισθῇ ἡ διένεξις καὶ ἡ ταραχή. Φρονῶ, ὅτι ὅσα εἶπον εἶναι ἀρκετὰ νὰ δώσωσιν εἰς τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν ἀφορμὴν πρὸς μελέτην τοῦ ζητήματος, ἡ ὁποία βεβαίως θέλει δώσει καὶ τὸν τύπον τῆς λύσεως αὐτοῦ.

§39Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι πρέπει ἐπὶ τέλους νὰ δοθῇ μία λύσις εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, ἥτις ἐπὶ ἔτη ὁλόκληρα προκαλεῖ δυσχερείας οὐ μόνον εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν γαιῶν, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Ἑταιρείαν, ἥτις τόσον εὐεργετικὴ ὑπῆρξε διὰ τὸν νομὸν τῆς Βοιωτίας. Ἀλλ’ ἵνα καταστῇ πλήρης ἡ εὐεργετικὴ ἐπίδρασις τῆς Ἑταιρείας τῆς ἀποξηράνσεως, πρέπει νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ λείψωσιν αἱ ἔριδες, αἱ ὁποῖαι ἐγείρονται μεταξὺ τῶν ἀνθρώπων τῆς Ἑταιρείας ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῶν ἰδιοκτητῶν ἀφ’ ἑτέρου. Τὸ πρᾶγμα δὲ εἶναι ἁπλοῦν, καὶ μία ἐνέργεια κυβερνητικὴ δύναται νὰ ἀγάγῃ εἰς πέρας τὴν ὑπόθεσιν ταύτην. Ἐν ἀρχῇ ἠμφισβητήθη τὸ δικαίωμα τῶν ἰδιοκτητῶν, διότι ἡ Ἑταιρεία διϊσχυρίζετο, ὅτι ἐντὸς τῆς ὅλης περιμέτρου τῶν συνήθων πλημμυρῶν δὲν ἦτο διὰ τοῦ νόμου δυνατὴ ἡ ἰδιωτικὴ κτῆσις. Καὶ ἐφ’ ὅσον μὲν τοῦτο ἠμφισβητεῖτο, ἦτο εὔλογος ἡ ἄρνησις καὶ τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἑταιρείας, ὅπως τακτοποιήσωσι τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, εὐθὺς ὅμως ὡς διὰ δικαστικῶν ἀποφάσεων τὸ ζήτημα τοῦτο ἐλύθη κατὰ τῆς Ἑταιρείας καὶ τοῦ Δημοσίου, τουτέστιν ἀνεγνωρίσθη ἡ ὕπαρξις ἰδιωτικῆς κτήσεως ἐντὸς τῆς περιμέτρου τῶν συνήθων πλημμυρῶν, ἀνεγνωρίσθη δὲ εἰς ὡρισμένα πρόσωπα ἡ κυριότης ἐπὶ τῶν γαιῶν τούτων, ἔπρεπε νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὅπως αἱ ἀμφισβητήσεις κανονισθῶσιν, ἵνα ἐπέλθῃ ἡ ἀπαιτουμένη πρὸς ἐπωφελῆ ἐκμετάλλευσιν συμφιλίωσις τῶν μερῶν. Μετὰ τὴν ἀναγνώρισιν τοῦ δικαιώματος τῆς ἰδιοκτησίας ἐγένετο σκέψις, κατὰ τίνα τρόπον ἦτο δυνατὸς κανονισμός τις τῆς ὑποθέσεως, ὥστε νὰ μὴ γεννῶνται ἔριδες μεταξὺ τῶν ἰδιοκτητῶν καὶ τῆς Ἑταιρείας, καὶ τὸ θέμα τοῦτο ἀπησχόλησεν ὅλας τὰς Κυβερνήσεις ἐπὶ πολλὰ ἔτη, ὅτε κατὰ τὸ ἔτος 1894 ὁ τότε διευθύνων τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἐσκέφθη νὰ δώσῃ μίαν λύσιν εἰς τὸ ζήτημα. Ἡ Ἑταιρεία τῆς Κωπαΐδος πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον εἶχε παραχωρήσει πρὸς τὴν Κυβέρνησιν 15,000 στρέμματα, ἵνα διανεμηθῶσι μεταξὺ τῶν ἰδιοκτητῶν, καὶ κατὰ τὸ 1894 πρὸς διανομὴν αὐτῶν τῶν 15,000 στρεμμάτων συνέστη ἡ ἐπιτροπὴ, περὶ τῆς ὁποίας ἀνέφερεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος, ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ κυρίου Μεταξᾶ, ἥτις, μεταβᾶσα ἐπὶ τόπου καὶ ἐξετάσασα τοὺς τίτλους, τοὺς ὁποίους προσεκόμισαν εἰς αὐτὴν αὐτοὶ οὗτοι οἱ ἰδιοκτῆται, ἀνεγνώρισε τὰς ἐκτάσεις, ἐφ’ ὧν ὑπῆρχεν ἰδιοκτησία, καὶ ἀπεφάσισε νὰ κανονίσῃ τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἠδύναντο νὰ ἀποδοθῶσιν αἱ γαῖαι εἰς τοὺς πραγματικοὺς ἰδιοκτήτας. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν 15,000 στρεμμάτων δὲν ἐπήρκει, ἵνα ἱκανοποιηθῶσιν ὅλαι αἱ ἀναμφισβητήτως ἀποδειχθεῖσαι ὡς ἀληθεῖς ἀξιώσεις τῶν διαφόρων ἰδιοκτητῶν, ἡ ἐπιτροπὴ ἐσκέφθη νὰ κάμῃ ἀφαίρεσίν τινα ποσοστοῦ ἐκ τῶν στρεμμάτων, τὰ ὁποῖα ἕκαστος ἐδικαιοῦτο νὰ λάβῃ ὡς κύριος, καὶ ἐντεῦθεν ἐγεννήθησαν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν δύο γνῶμαι· μία μὲν γνώμη, ἡ τῆς πλειονοψηφίας, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἦτο νὰ γείνῃ ἡ αὐτὴ ἀποκοπὴ κατὰ ποσοστὰ παρ’ ὅλων τῶν ἰδιοκτητῶν, διὰ νὰ κατορθωθῇ νὰ περιορισθῇ τὸ ποσὸν εἰς τὰς 15,000 στρεμμάτων, οὕτως ὥστε νὰ λάβῃ τὴν ἀναλογίαν του ἕκαστος ἐκ τῶν ἰδιοκτητῶν καὶ λείψωσιν αἱ ἔριδες εἰς τὸ μέλλον· ἀλλ’ ἡ μειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἐσκέφθη, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι τὸ δίκαιον, καὶ ἐθεώρησεν, ὅτι μεγαλύτερον ποσὸν ἔδει ν’ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν μεγάλων ἐκτάσεων, μικρότερον δὲ ἀπὸ τοὺς ἄλλους τῶν μικρῶν ἐκτάσεων, λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν καὶ τῆς ὠφελείας, ἥτις προσεγένετο εἰς τὰ κτήματα ὡς ἐκ τῆς ἐπελθούσης ἀποξηράνσεως καὶ τῆς αὐξήσεως κατὰ συνέπειαν τῆς ἀξίας τῶν κτημάτων. Τέλος πάντων, εἴτε οὕτως εἴτε ἄλλως, καὶ ἡ πλειονοψηφία καὶ ἡ μειονοψηφία εἶχεν ἔλθει εἰς ἓν ἀποτέλεσμα, καὶ ἐπρόκειτο ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐκλέξῃ τὴν μίαν ἐκ τῶν δύο γνωμῶν, καὶ ἐπὶ τέλους νὰ διατάξῃ τὴν ἐκτέλεσιν, ἀναλαμβανούσης τῆς Κυβερνήσεως πᾶσαν περαιτέρω ὑποχρέωσιν ἀποζημιώσεως διὰ τὰς περιπλέον ἐκτάσεις. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ τότε Κυβέρνησις, πρὶν ἢ κατατεθῇ ἡ ἔκθεσις εἰς τὸν διευθύνοντα τότε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, παρῃτήθη. Ἔκτοτε ἡ ὑπόθεσις παρέμεινεν ἐκκρεμής. Τὸ βέβαιον εἶναι, κύριε Πρόεδρε, ὅτι τὸ ὀρθότερον θὰ ἦτο, πᾶσαι αἱ ἀναγνωρισθεῖσαι ὡς ἰδιοκτησίαι νὰ ἀπεδίδοντο εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας, καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ἐγὼ αὐτὸς ἦλθον εἰς ὁμιλίας μὲ τοὺς διευθύνοντας τὰ τῆς Ἑταιρείας, οἵτινες, ὁμολογῶ, ἐδείχθησαν προθυμότατοι νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς πᾶσαν θυσίαν, ὥστε νὰ ἐπέλθῃ ἡ λύσις τῆς προκειμένης ὑποθέσεως. Μοὶ ἀνήγγειλαν μάλιστα, ὅτι περὶ τούτου ἔγραψαν εἰς τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον ἐν Ἀγγλίᾳ, καὶ ὅτι ἐπρότειναν τρόπον τινὰ λύσεως· ἐκτὸς δηλαδὴ τῶν 15,000 στρεμμάτων, τὰ ὁποῖα ἔδωσαν, ἐπρότειναν εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἑταιρείας νὰ δώσῃ 10,000 ἀκόμη στρέμματα, εἰς τρόπον ὥστε νὰ συμπληρωθῇ τὸ ποσὸν τῶν 25,000 στρεμμάτων...

§40Ι. Γ. ΛΑΠΠΑΣ. Μὲ 5,000 μόνον συνεπληροῦτο, κύριε συνάδελφε.

§41Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Παρακαλῶ. Λέγω 10,000 στρέμματα, ἵνα διὰ τοῦ ποσοῦ τούτου φθάσωσιν εἰς τὴν πλήρωσιν ὅλων τῶν ἀπαιτήσεων τῶν ἰδιοκτητῶν... Ἀλλὰ φυσικὰ ἡ Ἑταιρεία ἀπῄτει ἓν ἀντάλλαγμα ἀπέναντι τῆς νέας ταύτης προσφορᾶς, τὴν ὁποίαν ἐπρόκειτο νὰ κάμῃ, διότι εἶχε κάμει ἤδη τὴν παραχώρησιν τῶν 15,000 στρεμμάτων. Ἐζήτησε λοιπὸν ὡς ἀντάλλαγμα, καθ’ ἃ μοὶ εἶπον οἱ διευθύνοντες τὰ τῆς Ἑταιρείας, μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ προνομίου τῆς ἐκμεταλλεύσεως νὰ παραλάβῃ εἰς ἀποκλειστικὴν αὐτῆς ἰδιοκτησίαν 80,000, νομίζω, στρέμματα, νὰ προστεθῇ ἓν μικρὸν ποσοστόν, ἵνα ἀντισηκωθῇ ἡ ἀπώλεια, ἣν ἤθελεν ὑποστῆ ἡ Ἑταιρεία ἕνεκα τῆς ἀπὸ τοῦδε παραχωρήσεως τόσων χιλιάδων στρεμμάτων, ὅσα θὰ ἤρκουν, ἵνα συμπληρωθῇ τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἠξίουν νομίμως οἱ ἰδιοκτῆται. Εὗρον ὁμολογουμένως τὸ πρᾶγμα δικαιότατον, καὶ τὸ μόνον δυνάμενον νὰ ὠθήσῃ τὴν ὑπόθεσιν εἰς μίαν λύσιν ὁριστικήν, καὶ παρεκάλεσα τότε τὸν ἁρμόδιον κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ προβῇ εἰς διαπραγματεύσεις πρὸς τὴν Ἑταιρείαν, ὅπως καταλήξῃ εἰς ἓν ἀποτέλεσμα, διότι, ὡς ἐννοοῦμεν πάντες, πρὸς τοιαύτην λύσιν ἀπῃτεῖτο ἡ σύμπραξις τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Δὲν γνωρίζω, ἂν ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἦλθεν εἰς συνεννόησίν τινα, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ ὑπόθεσις ἔλαβε χώραν τελευταῖον, εἶναι πιθανόν, ὅτι δὲν θὰ εἶχε προλάβει νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς παραιτήσεως. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν νῦν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ φροντίσῃ νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν μετὰ τῆς Ἑταιρείας, διότι κατὰ τὸν τρόπον, τὸν ὁποῖον ὑποδεικνύει ἡ Ἑταιρεία, εἶναι δυνατὴ ἡ συνεννόησις καὶ εἶναι δυνατὴ ἡ λύσις τῆς διαφορᾶς, ἡ ὁποία λύσις θὰ εὐεργετήσῃ ὄχι μόνον ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι δικαιώματα ἰδιοκτησίας, καὶ οἱ ὁποῖοι σήμερον ἀδίκως ταλαιπωροῦνται μὲ διενέξεις δικαστικάς, ὄχι μόνον τὴν Ἑταιρείαν, ἡ ὁποία δικαιοῦται ἐπὶ τέλους νὰ ἀπολαύσῃ ἡσυχίας, ἀφοῦ μάλιστα ἡ ἐπίδρασις αὐτῆς ὑπῆρξε τοσοῦτον ἐπωφελὴς εἰς τὸν τόπον, ἀλλὰ θὰ εὐεργετήσῃ καὶ ὅλους τοὺς περιλιμνίους κατοίκους, οἱ ὁποῖοι θὰ ὠφεληθῶσι, διότι θὰ ἐπέλθῃ ἡ ἁρμονία μεταξὺ αὐτῶν καὶ τῆς Ἑταιρείας, ὥστε ἡ καλλιέργεια νὰ προβαίνῃ ἀπροσκόπτως.

§42Ι. Γ. ΛΑΠΠΑΣ. Καὶ ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, θὰ παρακαλέσω θερμῶς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν καὶ νὰ συνεννοηθῇ μετὰ τῆς Ἑταιρείας, τὴν ὁποίαν θὰ εὕρῃ λίαν πρόθυμον, ὑποθέτω.

§43Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ἐπὶ τοῦ θέματος. Ἡ λεπτομερὴς ἀφήγησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λεβαδείας Βουλευτοῦ μὲ ἀπαλλάσσει τῆς ὑποχρεώσεως νὰ ἐπαναλάβω ὅσα κυρίως ἀφορῶσιν εἰς τὴν ἐξέλιξιν τῶν τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος, ἀφ’ ἧς ἐν Ἑλλάδι συνέστη ἡ ἀναλαβοῦσα τὴν ἀποξήρανσιν Ἑταιρεία. Γεγονὸς εἶναι ὅτι, ὅτε ἡ Ἑταιρεία ᾐτήσατο παράτασιν τῆς χορηγηθείσης πρὸς ἀποξήρανσιν προθεσμίας, εἶχον ἤδη ἀναφανῆ καὶ βασίμως ὑποστηριχθῆ ὅλαι αἱ ἀξιώσεις τῶν ἐχόντων ἰδιοκτησίας ἐντὸς τῆς ζώνης ἢ τῆς περιμέτρου, ἡ δὲ Κυβέρνησις, ἥτις προεκλήθη νὰ συναινέσῃ εἰς τὴν παράτασιν τοῦ χρόνου τῆς ἀποξηράνσεως, ἐπέβαλεν εἰς τὴν Ἑταιρείαν τὸν ὅρον νὰ παραχωρήσῃ ἔκτασιν 15,000 στρεμμάτων, πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν ἰδιοκτητῶν, οἱ ὁποῖοι ἠξίουν δυνάμει τίτλων, ὅτι εἶχον ἰδιοκτησίας ἐντὸς τῆς περιμέτρου. Ὑπελήφθη τότε ἐπαρκὴς ἡ ἔκτασις τῶν 15,000 στρεμμάτων πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν ἀξιώσεων αὐτῶν. Βραδύτερον ὅμως, ὅτε, διευθύνοντος τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λεβαδείας Βουλευτοῦ, συνέστη ἡ ἐπιτροπή, περὶ ἧς ἐγένετο λόγος, ἐξηκριβώθη, ὅτι δὲν ἤρκει ἡ ἔκτασις τῶν 15,000 στρεμμάτων, πρὸς ἱκανοποίησιν ὅλων τῶν ἰδιοκτητῶν, ἀπῃτεῖτο δὲ προσθήκη τις, περίπου 8,000 ἢ 9,000 στρεμμάτων. Καὶ διετύπωσε μὲν τότε ἡ ἐπιτροπὴ μόνον γνώμην, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ περισταλῶσιν αἱ ἀπαιτήσεις τῶν ἰδιοκτητῶν ἀπὸ 25,000 στρεμμάτων εἰς 15,000, οὕτω δὲ νὰ ἱκανοποιηθῶσιν αἱ προβληθεῖσαι ἀξιώσεις· ἀλλὰ ἡ γνώμη αὕτη τῆς ἐπιτροπῆς ἐχαρακτηρίσθη, καὶ εὐλόγως, αὐθαίρετος καὶ ὅλως ἄδικος, οἱ δὲ ἰδιοκτῆται δὲν ἀπεδέχθησαν αὐτήν. Ἐκ τούτου ἐγεννήθησαν δίκαι, αἱ δίκαι δὲ αὗται ὑπῆρξαν λίαν ἀνιαραὶ καὶ δαπανηραί, ὄχι μόνον εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας καὶ εἰς τὴν Ἑταιρείαν, ἡ ὁποία εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ συντηρῇ πολυάριθμον προσωπικὸν ὑπαλλήλων, ὅπως λάβῃ τὴν νομὴν τῶν γαιῶν, ἀποδιώκουσα τοὺς νομίμους ἰδιοκτήτας, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν Ἑλληνικὴν, διότι Ἑταιρεία ξένη, στηριζομένη εἰς σύμβασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν, ὅ,τι ὑπάρχει ἐντὸς τῆς περιμέτρου τῶν συνήθων πλημμυρῶν, ἀνήκει εἰς αὐτὴν, δυσκολεύεται νὰ ἐννοήσῃ, ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς Δικαστήριον Ἑλληνικὸν νὰ ἐπιδικάσῃ ἐκ τῶν ἐντὸς τῆς περιμέτρου γαιῶν ἔκτασίν τινα, ὡς ἀνήκουσαν εἰς ἰδιώτην, προσάγοντα νομίμους τίτλους ἰδιοκτησίας. Εἶναι λοιπὸν ἐπείγουσα καὶ ἐπιβάλλεται οὕτω μία συμβιβαστικὴ λύσις. Κατὰ τοὺς τελευταίους μῆνας τοῦ λήξαντος ἔτους ὑπεβλήθη εἰς τὴν παραιτηθεῖσαν Κυβέρνησιν μία τοιαύτη αἴτησις ὑπὸ ἰδιώτου, εὑρισκομένου πρὸ πολλοῦ εἰς δίκην μετὰ τῆς Ἑταιρείας, ἥτις προεκλήθη νὰ δηλώσῃ, τίνα ἔχει γνώμην ἐπὶ τῆς προτάσεως περὶ συμβιβαστικῆς λύσεως. Ἡ Ἑταιρεία, ὡς ἦν ἑπόμενον, ἀπήντησεν, ὅτι οὐ μόνον δὲν ἀντικρούει τὴν συμβιβαστικὴν λύσιν, ἀλλὰ καὶ συνηγορεῖ ὑπὲρ αὐτῆς· προσέθηκεν ὅμως, ὅτι αἱ παραχωρηθησόμεναι γαῖαι δὲν πρέπει νὰ ὑπερβαίνωσι τὰ 15,000 στρέμματα. Κατὰ τὴν δήλωσιν τῆς Ἑταιρείας, ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ δώσῃ τὰ 15,000 στρέμματα εἰς οἱονδήποτε ἐγκρίνει ἐκ τῶν ἀξιούντων δικαιώματα ἰδιοκτησίας. Ὑπελείπετο ἄρα ἡ ἐνέργεια τῆς Κυβερνήσεως, ἢ μᾶλλον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐὰν πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἐγείρει δίκας κατὰ τῆς Ἑταιρείας καὶ ἐν οἷς περιελαμβάνετο καὶ ὁ προβαλὼν τὴν αἴτησιν τῆς συμβιβαστικῆς λύσεως, παρεχώρει ὡρισμένην ἔκτασιν, ἠγείρετο τὸ ζήτημα τοῦ περαιτέρω πρακτέου, ἐὰν δὲν ἐπαρκέσωσι τὰ 15,000 στρέμματα, καὶ ἀπομείνωσιν ἀνικανοποίητοι νόμιμοι ἀξιώσεις ἑτέρων ἰδιωτῶν, οἵτινες βεβαίως θὰ ἐξακολουθήσωσι δικαζόμενοι μετὰ τῆς Ἑταιρείας. Προετάθη τότε εἰς τὴν Ἑταιρείαν, ἐν περιπτώσει, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐπήρκει ἡ ἔκτασις τῶν 15,000 στρεμμάτων καὶ ἀπῃτεῖτο ἡ παροχὴ καὶ ἄλλων 10,000 ἢ 8,000 στρεμμάτων, ἂν ἦτο διατεθειμένη νὰ παραχωρήσῃ τὴν ἔκτασιν ταύτην. Ἡ Ἑταιρεία ἀπήντησεν, ὅτι ἀντὶ ἀνταλλάγματός τινος ἦτο πρόθυμος νὰ παραχωρήσῃ τὴν ἔκτασιν ἐκείνην. Ὡς ἀντάλλαγμα προέβαλεν οὐχὶ μόνον ὅ,τι εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λεβαδείας Βουλευτής, ἀλλὰ καὶ ἕτερόν τι. Ἐντὸς τῆς περιμέτρου ὑπάρχει ἔκτασίς τις, κατεχομένη ἢ διεκδικουμένη ὑπό τινος Μονῆς...

§44Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Τῆς Σκριποῦς.

§45ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἐντὸς τῆς περιμέτρου τῶν συνήθων πλημμυρῶν, ἢ τῶν ἐκτάκτων πλημμυρῶν;

§46Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τῶν συνήθων πλημμυρῶν... Ἡ Ἑταιρεία προέτεινεν, ὅπως ἡ ἔκτασις αὕτη, ἡ ὑπὸ τῆς Μονῆς τῆς Σκριποῦς διεκδικουμένη καὶ ἐλαχίστην πρόσοδον ἀποφέρουσα εἰς τὴν Μονὴν, παραχωρηθῇ εἰς τὴν Ἑταιρείαν...

§47ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πόση εἶναι ἡ ἔκτασις αὕτη;

§48Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Περίπου 4,000 στρέμματα.

§49ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καὶ ἐζήτει παραχώρησιν εἰς κυριότητα ἢ εἰς ἐπικαρπίαν;

§50Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς κυριότητα... Ἐννοεῖται, ὅτι τὸ θέμα παρουσιάζει πολλὰς δυσκολίας. Πρόκειται περὶ ἰδιοκτησίας τῆς Μονῆς, καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ διαθέσῃ αὐτὴν ὡς βούλεται, διότι ἡ Μονὴ αὕτη δὲν εἶναι ἐκ τῶν διαλελυμένων Μονῶν, τῶν ὁποίων τὴν περιουσίαν δύναται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ διαθέσῃ. Ἔπρεπε νὰ ἐξετασθῇ, ὁποίαν ἀξίαν ἔχουσιν αἱ γαῖαι αὗται καὶ ὁποίας ἀξιώσεις ἤθελεν ἔχει ἡ Μονὴ, ἂν τὰς παραχωρήσῃ εἰς τὴν Ἑταιρείαν. Ἔδει συνάμα νὰ ἐξακριβωθῇ, ἂν ἡ παραχώρησις, ἧς ἐμνήσθη ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λεβαδείας Βουλευτὴς, ἤτοι ἡ παραχώρησις ἐκτάσεώς τινος, εἶναι ἐξ ἐκείνων, ὧν ἡ Ἑταιρεία ἔχει τὴν ἐπικαρπίαν ἐπὶ 99 ἔτη ὡς πλήρη τῆς Ἑταιρείας ἰδιοκτησίαν. Ἐννοεῖται, ὅτι πᾶσαι αἱ ἔρευναι καὶ συνεννοήσεις, ὧν ὑπῆρχεν ἀνάγκη πρὸς ἐξεύρεσιν τοῦ ἀσφαλοῦς ἐδάφους, ἐφ’ οὗ ἐδύνατο νὰ στηριχθῇ ἡ συμβιβαστικὴ λύσις, ἱκανοποιοῦσα καὶ τοὺς ἰδιοκτήτας καὶ τὴν Ἑταιρείαν, ἀπῄτουν χρόνον τινά. Ἐγὼ, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἔχων τὴν ἀκράδαντον πεποίθησιν, ὅτι ἡ συμβιβαστικὴ λύσις ἐπεβάλλετο ὑπὸ τοῦ συμφέροντος ὅλων, προεθέμην νὰ προέλθω εἰς τὰς ἀναγκαίας διαπραγματεύσεις καὶ συνεννοήσεις πρὸς συντέλεσιν τῆς συμβιβαστικῆς λύσεως, καί, ἂν ἐκρίνετο ἀναγκαῖον, νὰ προκαλέσω τὴν σύμπραξιν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Οἱ ἐν δίκῃ μετὰ τῆς Ἑταιρείας εὑρισκόμενοι μοὶ ἐδήλωσαν, ὅτι εἶναι διατεθειμένοι νὰ προέλθωσιν εἰς παραχωρήσεις, θυσιάζοντες ποσοστόν τι τῶν ἀξιώσεών των, πρὸς ἀποφυγὴν τῆς παρατάσεως τοῦ δικαστικοῦ ἀγῶνος κατὰ τῆς Ἑταιρείας. Ἡ ἐπελθοῦσα παραίτησις τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως δὲν μοὶ ἐπέτρεψε νὰ συντελέσω τὴν συμβιβαστικὴν λύσιν. Συνιστῶ κατ’ ἀκολουθίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως μελετήσῃ τὰ τῆς ὑποθέσεως ταύτης ἄνευ ἀναβολῆς, καὶ ἐξεύρῃ τὴν προσήκουσαν λύσιν, πρὸς ἡσυχίαν καὶ τῆς Ἑταιρείας καὶ τῶν ἰδιοκτητῶν καὶ τῆς Κυβερνήσεως.

§51Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δύο ἐπερωτήσεις ἔχω νὰ ὑποβάλω πρὸς τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Οἰκονομικῶν. Ἡ πρὸς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ἀφορᾷ δάνειόν τι τοῦ δήμου Ἀγρινίου, καὶ ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Παρακαλεῖται ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς, ἵνα πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τοῦ δήμου Ἀγρινίου διὰ τῶν ΙϚʹ τῆς 23 Ἰανουαρίου 1900, ΧΒʹ τῆς 17 Ὀκτωβρίου 1900 καὶ ΧΓʹ τῆς αὐτῆς ἡμέρας πράξεών του προέτεινε καὶ ἐξουσιοδότησε τὸν Δήμαρχον Ἀγρινίου νὰ διαπραγματευθῇ καὶ συνάψῃ δάνειον ἑκατὸν χιλιάδων δραχμῶν. Ἐὰν αἱ εἰρημέναι πράξεις τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Ἀγρινίου ἐνεκρίθησαν διὰ τῶν ὑπ’ ἀριθ. 4061 τῆς 2 Αὐγούστου 1900, 7203 τῆς 9 Ὀκτωβρίου 1900, 7902 τῆς 20 Ὀκτωβρίου 1900, 7927 τῆς 6 Νοεμβρίου 1900 ἀποφάσεων τοῦ Νομάρχου Αἰτωλοακαρνανίας. Ἐξετελέσθησαν αἱ πράξεις αὗται τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ αἱ ἀποφάσεις τοῦ Νομάρχου; Συνήφθη τὸ δάνειον μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἢ ὄχι; Ἐὰν συνήφθη τὸ δάνειον, κατεβλήθη καὶ εἰσῆλθε τοῦτο εἰς τὸ ταμεῖον τοῦ δήμου Ἀγρινίου, ἢ ὄχι; Ἐὰν δὲν συνήφθη τὸ δάνειον, ἢ δὲν κατεβλήθη τοῦτο εἰς τὸ δημοτικὸν ταμεῖον, παρακαλῶ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, τίνες λόγοι παρεκώλυσαν τὴν σύναψιν τοῦ δανείου, ἢ τὴν καταβολὴν τούτου εἰς τὸ δημοτικὸν ταμεῖον; Νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ὑπ’ ἀριθ. 13605 καὶ 33029 τοῦ 1900 διαταγὰς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν πρὸς τὸν Νομάρχην Αἰτωλοακαρνανίας, ἀφορώσας τὸ μνημονευθὲν δάνειον.» Μετὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κύριον ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, εἰς πόσα στρέμματα ἀνῆλθον αἱ δηλωθεῖσαι ἐν τῷ δήμῳ Φαλάνθου ἄμπελοι, καὶ διατὶ ἐν τῇ ἀποφάσει τῆς ἐπιτροπῆς, τῆς ἀναλογησάσης τὸν φόρον, ἀναφέρονται ὀλιγώτερα τῶν δηλωθέντων στρέμματα. Διότι, κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔχω, ἐνῷ ἐν τῷ δήμῳ ἐκείνῳ ἐδηλώθησαν 1690 στρέμματα ἀμπέλων, ἐν ταῖς ἀποφάσεσι φαίνονται μόνον 511. Πλὴν τούτων ὑπομιμνήσκω εἰς τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Ἐσωτερικῶν τὴν παράκλησιν, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνα ἐν προηγουμένῃ συνεδριάσει, ὅπως καταθέσωσι τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔχουσι περὶ τῆς ἐσοδείας τῶν ἀμπέλων κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος.

§52Δ. ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Κύριοι, γνωστὸν εἶναι εἰς πάντας τὸ ζήτημα τῆς συμβάσεως τῆς σιγαροποιΐας, καὶ πόσος θόρυβος ἠγέρθη ἕνεκα τούτου, καὶ συλλαλητήρια ἐγένοντο, ἐδῶ μὲν ὑπέρ, ἀλλαχοῦ δὲ κατὰ τῆς συμβάσεως. Τοιοῦτον συλλαλητήριον συνεκροτήθη καὶ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, ἣν ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω, τὸ πόρισμα δ’ αὐτοῦ μετεβιβάσθη καὶ εἰς ἡμᾶς τοὺς ἐκ Τριχωνίας Βουλευτάς, ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν γνωρίζομεν τίποτε, οὐδ’ ἔχομεν γνῶσιν τινα τοῦ κειμένου τῆς συμβάσεως, διότι δὲν ἐδημοσιεύθη ἐπισήμως. Ἐπειδὴ τὸ ζήτημα τοῦτο ἐνδιαφέρει τὴν Βουλήν, ἰδιαιτέρως δὲ τὰς καπνοφόρους ἐπαρχίας, θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα πρὶν ἢ ἡ σύμβασις ὑποβληθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἀναγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, διανεμηθῇ εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτάς, ὅπως παρασχεθῇ ὁ ἀπαιτούμενος χρόνος πρὸς μελέτην καὶ μόρφωσιν γνώμης, καὶ ἐὰν κριθῇ συμφέρουσα εἰς τὴν παραγωγήν, ἐπιζητηθῇ ἡ ψήφισις αὐτῆς.

§53ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ σύμβασις, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησεν ὁ κύριος Βουλευτής, δὲν εἶναι ἐντελῶς ἑτοίμη, ὅπως εἰσαχθῇ εἰς τὴν Βουλήν· ἀλλὰ καὶ ὅταν εἰσαχθῇ, θὰ παρακαλέσωμεν νὰ παραπεμφθῇ εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπήν, καὶ ἐὰν ἡ Βουλὴ πεισθῇ, ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη συμφέρει εἰς τὸν τόπον, θὰ παρακαλέσωμεν αὐτὴν νὰ τὴν ψηφίσῃ· ἄλλως ἂς ἀπορριφθῇ.

§54Α. ΣΚΑΛΤΣΟΔΗΜΟΣ. Ἐγὼ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ φέρῃ, ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον, τὴν σύμβασιν ταύτην, διότι εἶναι εὐεργετικωτάτη εἰς τὰς καπνοφόρους ἐπαρχίας.

§55Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶσθε ὑπὲρ τοῦ μονοπωλίου τοῦ καπνοῦ;

§56Α. ΣΚΑΛΤΣΟΔΗΜΟΣ. Εἶμαι ὑπὲρ τῶν καπνοπαραγωγῶν, καὶ ἐπειδὴ ἐπείσθην, ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη εἶναι εὐεργετικὴ διὰ τὸν τόπον καὶ τὰς καπνοφόρους ἐπαρχίας, εἶμαι προθυμότατος νὰ τὴν ψηφίσω.

§57Γ. ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§58ΑΡ. ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν ἔτει 1884 ἐγένετο νόμος περὶ συστάσεως Σχολῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν, κατὰ δὲ τὸ 1885 ἐψηφίσθη νόμος εὐεργετικός, ὅστις προέβλεψε περὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ὡς ἐκ τῆς ἡλικίας των ἀπεκλείοντο τῆς Σχολῆς, Ἐν τῷ νόμῳ τούτῳ ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι ἐκ παραδρομῆς παρελείφθη ἡ λέξις «ἀνθυπολοχαγοί», καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ τὴν καλωσύνην νὰ μελετήσῃ τὸν νόμον, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν ὁ νομοθέτης νὰ λησμονήσῃ τοὺς ἀνθυπολοχαγοὺς καὶ τοὺς ἀδικήσῃ, ἀφοῦ ἦλθε νόμος, ὁ ὁποῖος προέβλεψε περὶ τῆς βελτιώσεως τῆς θέσεως τῶν ὑπαξιωματικῶν μετὰ μακρὰν καὶ εὐδόκιμον ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρεσίαν. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως ὅσον οἷόν τε τάχιον ἑρμηνεύσῃ τὸν νόμον, ἢ υἱοθετήσῃ τὴν πρότασιν νόμου, τὴν ὁποίαν ἐγὼ χθὲς ὑπέβαλον, καὶ ἡ ὁποία ἐτυπώθη καὶ διενεμήθη, καθ’ ἣν καὶ οἱ ἀνθυπολοχαγοὶ οὗτοι ὑπάγονται εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ὑπολοχαγῶν, διότι πολλοὶ τῶν ἀνθυπολοχαγῶν ἀποστρατεύονται κατ’ αὐτὰς λόγῳ ἡλικίας, καὶ δὲν θὰ τύχωσι τοῦ εὐεργετήματος, ὅπερ ἐδόθη τοῖς ὑπολοχαγοῖς, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἐκ τῶν πρώτων πρέπει νὰ ψηφισθῇ ἡ περὶ ἧς ὁ λόγος πρότασις νόμου. Ἐλπίζω δὲ, ὅτι οἱ κύριοι Βουλευταὶ δὲν θὰ φέρωσιν ἀντίρρησιν.

§59Γ. ΑΝΔΡΙΤΣΟΣ. Λίαν δικαίαν θεωρῶ τὴν αἴτησιν τοῦ κ. συναδέλφου, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ θέσῃ ὡς πρῶτον τὸ ζήτημα αὐτό.

§60Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται νὰ ἑρμηνεύσωμεν; ἢ νὰ νομοθετήσωμεν;

§61Γ. ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§62Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Τὸ πρῶτον σήμερον εἶδον τὴν πρότασιν νόμου τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Δωρίδος συναδέλφου. Νομίζω ἑπομένως, ὅτι εἶναι ἀνάγκη, ὡς ἁρμόδιος Ὑπουργὸς, νὰ μελετήσω τὸ ζήτημα τοῦτο ἐπισταμένως, διὰ νὰ δυνηθῶ νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐπὶ τούτου γνώμην μου, τουτέστιν ἂν θὰ δεχθῶ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ὑπέβαλον, τοῦ νὰ ψηφισθῇ καὶ προταχθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἡ περὶ ἧς ὁ λόγος πρότασις νόμου, εἰδεμὴ νὰ συνδυασθῇ ἡ διάταξις αὕτη πρὸς ἄλλας διατάξεις, εἰς τὸ αὐτὸ ἀντικείμενον ἀφορώσας, ὅπερ βεβαίως δὲν εἶναι εὔκολον νὰ γείνῃ κατὰ τὴν συνεδρίασιν ταύτην. Οὐχ ἧττον δὲν δύναμαι νὰ μὴ ἀνομολογήσω, ὅτι ὑπάρχει τῷ ὄντι ἀτέλειά τις εἰς τὸν νόμον, οὐχὶ πλημμέλεια, καὶ ἐπὶ τῆς ἀτελείας ταύτης θὰ ἐπιστήσω πολὺ τὴν προσοχήν μου, εἰς προσεχῆ δὲ ἡμέραν θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν περὶ τούτου γνώμην μου.

§63Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§64Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἰς ἀπάντησιν ἐπερωτήσεως τοῦ κυρίου ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ, σχετιζομένης πρὸς τὰ ἀντιπλημμυρικὰ, καταθέτω σημείωμα. Ἐπίσης καταθέτω σημείωμα, εἰς ἀπάντησιν ἐπερωτήσεως τοῦ αὐτοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ περὶ τῆς λεωφόρου Συγγροῦ. Ἐπίσης καταθέτω τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, εἰς ἀπάντησιν τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ, τῆς σχετιζομένης πρὸς τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα Παμίσου. Ἐπίσης καταθέτω σχετικὰ ἔγγραφα, εἰς ἀπάντησιν τῶν ἐπερωτήσεων τοῦ βουλευτοῦ Τριφυλίας κυρίου Πονηροπούλου καὶ τοῦ βουλευτοῦ Βάλτου κ. Στράτου, σχετιζομένων πρὸς τὰς σιδηροδρομικὰς προτάσεις. Ἤδη λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν σχέδιον νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπικυροῦται σύμβασις μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Δημάρχου Πειραιῶς. Τῇ φιλοτίμῳ πρωτοβουλίᾳ τοῦ Δημάρχου Πειραιῶς ᾠκοδομήθη πρὸ καιροῦ μέγαρον καταλληλότατον, ἐν τῷ ὁποίῳ ἐτοποθετήθησαν ἅπασαι αἱ ταχυδρομικαὶ, τηλεγραφικαὶ καὶ τηλεφωνικαὶ ὑπηρεσίαι. Τὸ μέγαρον τοῦτο ἐμισθώθη ἐπὶ εἰκοσιπέντε ἔτη ἀντὶ 1050 δραχμῶν κατὰ μῆνα· εὐχαρίστως δὲ ἀναγγέλλω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ αὔξησις, ἡ ὁποία ἐπέρχεται ἐκ τῆς μισθώσεως ταύτης, εἶναι μόνον 90 δραχμαὶ κατὰ μῆνα, ἀλλὰ τὸ ἀγαθὸν, τὸ ὁποῖον ἐπέρχεται, εἶναι μέγα. Πρῶτον ἡ παράστασις ἡ λαμπροτάτη τῶν ὑπηρεσιῶν τούτων, δεύτερον ἡ συγκέντρωσις αὐτῶν, καὶ ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν ὁ τελειότερος καταρτισμὸς τῆς ὑπηρεσίας ταύτης· διότι πρότερον ἐδίδομεν μηνιαίως 860 δραχμὰς, ηὐξήθη δὲ κατὰ 100 δραχμὰς μηνιαίως τὸ ὑπὸ τῆς Ἀγγλικῆς Ἑταιρείας τῶν τηλεγράφων διδόμενον μίσθωμα, καὶ τοιουτοτρόπως ἡ ζημία, ἢ μᾶλλον ἡ προσθήκη εἰς τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους εἶναι δραχμαὶ 90 κατὰ μῆνα. Ἐλπίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ κυρώσῃ τὴν σύμβασιν ταύτην. Ἐπίσης καταθέτω σχέδιον νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπικυροῦνται τέσσαρες συμβάσεις ἀτμοπλοϊκαὶ μετὰ διαφόρων Ἑταιρειῶν.

§65Ν. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἑλληνικῶν Ἑταιρειῶν;

§66Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Ἑλληνικῶν.

§67Κ. Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τίνων;

§68Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Θὰ τὰ ἴδητε ἐδῶ. Τελευταῖον λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν σχέδιον νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου, συμφώνως πρὸς τὰς εὐχὰς τῶν κατοίκων τοῦ δήμου Παρευηνίων ὁ δῆμος οὗτος ἀποσπᾶται ἀπὸ τῆς ἐπαρχίας Ναυπακτίας καὶ προσαρτᾶται εἰς τὴν τῆς Τριχωνίας.

§69Κ. Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς παραμονὰς ἐκλογῶν!

§70ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ρουσφέτια τώρα ἐκλογικὰ εἰς τοιαύτας ἐποχάς!

§71Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Θὰ ἴδητε τὸ ζήτημα, κύριε Ἀλεξάκη, καὶ θὰ εἴπητε τὴν γνώμην σας ἐλευθέρως.

§72Α. ΣΚΑΛΤΣΟΔΗΜΟΣ. Οὔτε τοῦ χρόνου δὲν θὰ συζητηθῶσιν αὐτὰ, διότι εἶναι προσωπικά.

§73Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Παρακαλῶ... Ἐὰν δὲν ἐγίνοντο, Κύριοι, διακοπαὶ, δὲν θὰ ἀπήντων· ἐπειδὴ ὅμως διεκόψατε, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὑποστηρίξω δι’ ὀλίγων τὸ νομοσχέδιον. Παραπονοῦνται οἱ κάτοικοι τοῦ δήμου Παρευηνίων ἀνέκαθεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι, ἐνῷ κεῖται ὁ δῆμος εἰς τὴν δεξιὰν ὄχθην τοῦ Εὐήνου ἑπομένως πρὸς τὴν Τριχωνίαν, διὰ τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους — τῆς παλαιοτάτης, ἐννοεῖται, οὐχὶ τῆς νεωτέρας — εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ μεταβαίνωσιν εἰς Ναύπακτον, κατὰ τὸ μέρος δὲ ἀκριβῶς ἐκεῖνο, ὁπόθεν εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ διαβαίνωσι τὸν Εὔηνον, οὔτε γέφυρα ὑπάρχει, διότι ὁ Εὔηνος εἶναι ἐκ τῶν μεγαλειτέρων ποταμῶν.

§74Α. ΣΚΑΛΤΣΟΔΗΜΟΣ. Ἐπὶ 40 ἔτη διέβαινον, καὶ τώρα παρουσιάσθη τόση βία;

§75Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Θὰ τὰ εἴπητε κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου.

§76Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποβληθῇ γενικώτερον νομοσχέδιον, ἀφοῦ ἐλάβετε τὴν καλωσύνην νὰ κάμητε μεταρρύθμισιν τοιαύτην; Νὰ προσθέσητε δηλαδὴ μίαν οὐσιαστικωτέραν μεταρρύθμισιν, ἵνα περιληφθῶσι καὶ ἄλλοι δῆμοι, οἵτινες ἔχουσιν ὑποβάλει ψηφίσματα, δι’ ὧν ζητοῦσι παρόμοιον;

§77Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Ἐὰν ὑποδείξητε τοιαύτην φανερὰν ἀνάγκην, ἐὰν ὑποδείξητε δηλαδὴ, ὅτι εἷς δῆμος χωρίζεται ἀπὸ τοῦ κέντρου τῆς διοικήσεως διὰ ποταμοῦ τόσον μεγάλου καὶ μὴ ἐζευγμένου διὰ γεφύρας, οἷος ὁ Εὔηνος, ἐγὼ εἶμαι προθυμότατος.

§78Α. ΣΚΑΛΤΣΟΔΗΜΟΣ. Ἀπὸ τὸν δῆμον Παρακαμπυλίων διὰ νὰ ὑπάγῃ τις εἰς τὴν Ἀκαρνανίαν θέλει δύο μῆνας τὸν χειμῶνα, καὶ διακόπτεται καθ’ ὁλοκληρίαν ἡ συγκοινωνία, ἐνῷ εἰς τὸ Ἀγρίνιον θέλει πέντε ὥρας μόνον.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ὑπὸ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑποβληθέντα νομοσχέδια θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 61–66).

§80Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας, πόσον ποσὸν καπνοῦ ἔκοψαν τὰ καπνοκοπτήρια τοῦ Κράτους κατὰ τὸ 1899, 1900 καὶ 1901, ἰδιαιτέρως δὲ πόσον ποσὸν ἔκοψεν ἕκαστον τούτων, καὶ τί ποσὸν διετέθη πρὸς πληρωμὴν μισθῶν διὰ τὸ προσωπικὸν τῶν καπνοκοπτηρίων, τό τε τακτικὸν καὶ τὸ ἔκτακτον. Τοῦτο θέλει χρησιμεύσει καὶ διὰ τὴν μελέτην τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ· ὅθεν παρακαλῶ νὰ κατατεθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ θὰ ὑπενθυμίσω εἰς τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν Οἰκονομικῶν τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔθιξα πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, περὶ τῆς παραποιήσεως τοῦ ἐλαίου Παξῶν, περὶ οὗ ἐπιθυμῶ νὰ ἔχω τὴν γνώμην των, ἢ τοὐλάχιστον πληροφορίας, ἂν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν αἱ παρατηρήσεις μου ἐκεῖναι, καὶ ἂν πρόκειται νὰ ληφθῇ μέτρον τι, ἢ ἦλθε καὶ παρῆλθεν ἡ ἐπερώτησίς μου ἐκείνη, χωρὶς παντάπασι νὰ ἀπασχολήσῃ τοὺς κυρίους Ὑπουργούς. Ἄν πρόκειται νὰ λάβωσι μέτρον τι, παρακαλῶ νὰ ἀνακοινώσωσι τοῦτο, διότι τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἔθιξα, προσβάλλει οὐσιωδῶς τὴν παραγωγὴν τῆς ἐπαρχίας, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, καί, ὅπως διὰ μακρῶν εἶπον πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, εἶναι γενικὴ ζημία ἐπὶ τοῦ ἐμπορίου, διότι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον γίνεται ἐν Παξοῖς καὶ διὰ τὸ ἔλαιον τῶν Παξῶν, δύναται νὰ γείνῃ καὶ δι’ ἕτερα προϊόντα ἑτέρων ἐπαρχιῶν ἢ ἑτέρων μερῶν τῆς Ἑλλάδος. Παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν νὰ δηλώσῃ, εἰς τί προέβη ἢ θέλει προβῆ τοὐλάχιστον, διὰ νὰ γνωρίζω νὰ εἰδοποιήσω καὶ ἐγὼ τοὺς συμπολίτας μου, ὅπως καθῃσυχάσωσι.

§81Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Ἀκριβῶς αἱ τελευταῖαι λέξεις τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ ὑποδηλοῦσι τὴν σημασίαν τοῦ θέματος. Ταῦτα δὲν γίνονται ἐν Παξοῖς μόνον, ἀτυχῶς, ἀλλὰ εἰς πολλὰ μέρη. Ἑπομένως τὸ ζήτημα τοῦτο ἦτο τοιοῦτον, ὥστε ν’ ἀπασχολήσῃ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ τὴν ἀπασχολεῖ, διότι γίνεται τοιαύτη κατάχρησις εἰς τὸ θέμα τοῦτο, ὥστε ἡ ἐμπορία τῆς Ἑλλάδος κινδυνεύει νὰ θεωρηθῇ οὐχὶ εἰλικρινής.

§82Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ δηλώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ποίαν γνώμην ἔχει ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τῶν προτάσεων τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀγρινίου περὶ ἐπεκτάσεως τῆς γραμμῆς αὐτῆς μέχρι Κραβασαρᾶ καὶ Ἄρτης. Ἔχει σκοπὸν ν’ ἀποδεχθῇ τὰς προτάσεις ταύτας; Τὸ ζήτημα εἶναι ὑψίστης σπουδαιότητος καὶ ὑπὸ στρατιωτικὴν ἔποψιν.

§83Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Οὐδεὶς ἀρνεῖται τὴν σπουδαιότητα τῶν προτάσεων καὶ ὑπὸ στρατιωτικὴν ἔποψιν καὶ ὑπὸ γεωργικὴν καὶ ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν, ἀλλ’ ἀκριβῶς διὰ τοῦτο, προκειμένου περὶ σπουδαιοτάτου ζητήματος, βεβαίως καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βονίτσης Βουλευτὴς δὲν θὰ ἔχῃ τὴν ἀξίωσιν ν’ ἀπαντήσω ἀμέσως, ἀφοῦ ἄλλως τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι καὶ ζήτημα οἰκονομικόν.

§84Ν. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἐπειδὴ ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι ἐπὶ τοῦ βήματος, λαλήσας δὲ περὶ σιδηροδρόμων, εἶπεν, ὅτι τοῦτο εἶναι ζήτημα ἐνδιαφέρον τὴν χώραν, καὶ ἡ Κυβέρνησις θὰ μεριμνήσῃ περὶ αὐτοῦ, ἤθελον τὸν παρακαλέσει νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκονται αἱ διαπραγματεύσεις αἱ νέαι περὶ τοῦ πολυπαθοῦς σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης, ὃν δυστυχῶς ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, δὲν ἠξεύρω ἐκ τίνος λόγου, καθήλωσεν ἐντὸς τῶν χαραδρῶν τοῦ Τράνσβααλ, δὲν γνωρίζω δὲ πότε θὰ δυνηθῇ ν’ ἀποκαθηλώσῃ, καὶ τοῦ ὁποίου ἡ μὴ ἐκτέλεσις σπουδαίως παραβλάπτει τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου.

§85Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκεται εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν ν’ ἀπαντήσῃ, ὅτι τῳόντι ὑπεβλήθησαν νέαι προτάσεις ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας, τείνουσαι εἰς τὸ ν’ ἀπαλλαγῶμεν τοῦ ἐν τῇ συμβάσει ὅρου, καθ’ ὃν ἡ ὑποχρέωσις πρὸς ἔναρξιν τοῦ ἔργου ἄρχεται μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ ἐν Τράνσβααλ πολέμου, ἀλλὰ καὶ νὰ ὑποβληθῶμεν εἰς νέας ὑποχρεώσεις, αἱ ὁποῖαι χρῄζουσι μελέτης πολλῆς. Ἡ Κυβέρνησις ἀσχολεῖται εἰς τὴν μελέτην τῶν προτάσεων τούτων.

§86Ι. Γ. ΛΑΠΠΑΣ. Πολλῶν Ἑταιρειῶν προτάσεις εἶναι αὗται;

§87Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Ὄχι· τῆς αὐτῆς Ἑταιρείας, μεθ’ ἧς ὑπεγράφη ἡ ἀρχικὴ σύμβασις.

§88ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν αὐτοῦ καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως μὴ λησμονήσῃ, ὅτι ἡ Ἑταιρεία αὕτη συνεβλήθη καὶ ἐδεσμεύθη κατ’ ἰδιάζοντά τινα τρόπον. Ἂν ἡ Ἑταιρεία αὕτη ἦτο ἐλευθέρα τοῦ ὅρου τοῦ ἐν Τράνσβααλ πολέμου, πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν ὁ κύριος Ὑπουργὸς, ὅτι θὰ ἦτο νῦν ἐν ἀπολύτῳ ἀδυναμίᾳ νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις αὐτῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν· ὡς ἐκ τούτου δὲ ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ ὑποβληθῇ εἰς θυσίας πρὸς ἀπόκτησιν τῆς ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τοῦ ὅρου τούτου.

§89Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§90ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁ προαγορεύσας κύριος Βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας ἔφθασε σήμερον νὰ συμβουλεύσῃ καὶ αὐτὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἐν ᾗ περιπτώσει τὰ τοῦ συμβολαίου τοῦ Κράτους μετὰ τῆς Ἑταιρείας λυθῶσι δι’ οἱουδήποτε τρόπου, νὰ ἐπωφεληθῇ ἐκ τοῦ χρήματος, ὅπερ εἶναι κατατεθειμένον εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, προερχόμενον ἐκ τῆς προσθέτου φορολογίας ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, καὶ κατασκευάσῃ αὐτὴ τὸ ἔργον. Εἰς τοῦτο, εἰς ὃ καταλήγει ὀρθότατα σήμερον, ὅπως κατορθώσωμεν νὰ λύσωμεν τὰς χεῖρας τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τοῦτο προεκαλοῦμεν αὐτὸν πρὸ διετίας, ὅτε συνεζητοῦμεν τὸ νομοσχέδιον, ἐρωτῶντες διατὶ δεσμεύεται, καὶ δεσμεύεται μάλιστα διὰ ῥήτρας ἀναφερομένης εἰς τὸν πόλεμον τὸν μεταξὺ τῆς Ἀγγλίας καὶ τῶν δύο Δημοκρατιῶν τῆς Νοτίου Ἀφρικῆς, καὶ δὲν χρησιμοποιεῖ τὸ χρῆμα, τὸ προερχόμενον ἐκ τοῦ φόρου ἐκείνου, δανειζόμενος παρὰ Τραπέζης ἐπὶ μικρῷ τόκῳ, καὶ οὕτω ποριζόμενος χρῆμα πρὸς κατασκευὴν τοῦ τμήματος τοῦ σιδηροδρόμου τοῦ μέχρι Θηβῶν καὶ τῆς διακλαδώσεως μέχρι Χαλκίδος, ἀφοῦ εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἡ δαπάνη αὕτη δὲν ὑπερβαίνει τὰς δυνάμεις τοῦ Κράτους, δυναμένου οὕτω νὰ ἐργασθῇ ἄνευ ἀνάγκης προσφυγῆς εἰς δάνειον ἐξωτερικόν; Τότε ὁ ἀξιότιμος κύριος Βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας, Πρόεδρος τότε τῆς Κυβερνήσεως, ἀπέκρουε τὴν τοιαύτην λύσιν, καὶ ἀπέκρουεν ἐκεῖνα, ὅσα ἐπανειλημμένως προετάθησαν εἰς αὐτὸν καὶ ὑπ’ ἄλλων καὶ ὑπ’ ἐμοῦ, μετά τινος εἰρωνείας λέγων πρὸς ἐμὲ, ὅτι οἱ σημερινοὶ πόλεμοι δὲν τελειώνουσι μετὰ ἔτη, ἀλλὰ μετὰ ἑβδομάδας, ἢ μῆνας. Ἀλλὰ δὲν ἐσκέπτετο, ὅτι δὲν προέκειτο πόλεμος μεταξὺ Γαλλίας καὶ Ἰταλίας, ἢ Γαλλίας καὶ Γερμανίας, ἀλλὰ πόλεμος μεταξὺ Ἀγγλίας καὶ τῶν χιλιάδας μιλίων μακρὰν κειμένων δύο Δημοκρατιῶν τοῦ Τράνσβααλ καὶ τῆς Ὀράγγης, αἵτινες, ἐὰν διάκηνται ἐν μεγάλῃ ἀνισότητι δυνάμεων πρὸς τὰς τοῦ ἐχθροῦ, πρὸς ὃν πολεμοῦσιν, ὅμως προσλαμβάνουσι, προσέλαβον καὶ ἔχουσι τοιαύτας δυνάμεις, ὡς ἐκ τῆς μεγάλης ἀποστάσεως, ἣν ἔχει νὰ διανύσῃ ἡ κατ’ αὐτῶν στελλομένη ἐχθρικὴ δύναμις, ὥστε νὰ εὑρίσκωνται σχεδὸν ἐν ἰσότητι. Δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι καὶ αὐτοὶ οἱ Ἄγγλοι εἶχον ἀμφιβολίας περὶ τῆς ταχείας καὶ αἰσίας ἐκβάσεως τοῦ πολέμου. Ἀλλὰ τὰ σφάλματα εἶναι ἀνθρώπινα, καὶ δὲν ἕπεται, ὅτι, ἂν ἐσφάλη κατὰ τοῦτο ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας, πρέπει καὶ νὰ καταδικασθῇ. Τοσούτῳ μᾶλλον δὲν πρέπει νὰ φανῶμεν αὐστηροὶ πρὸς τὸν κύριον Βουλευτὴν ἐκ Κερκύρας, διότι ἐν τῇ συμβάσει ὑπάρχει καὶ ὁ ὅρος, ὃν ἐγὼ ἐπέκρινα, φοβηθεὶς πολὺ, ὅτε ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας ἀπήντα, ὅτι δὲν εἶναι ἀπίθανον τὰ πράγματα νὰ βαδίσωσιν ἀντιθέτως — ὅπερ καὶ, εὐτυχῶς διὰ τὴν Ἑλλάδα, συνέβη, δηλαδὴ τὰ πράγματα ἐβάδισαν ἀντιθέτως, — ὁ ὅρος λέγω, καθ’ ὃν τὸ μέγα μέρος τοῦ δανείου, τὸ ὀφειλόμενον εἰς τὸ Κράτος, εἶναι εἰς φράγκα, ὑπολογιζόμενα πρὸς δραχ. 1.466. Ἔλεγον ἐγὼ τότε: ἂν ὑποτιμηθῇ τὸ φράγκον, διὰ τίνα λόγον ἡμεῖς νὰ θέσωμεν ἀπὸ τοῦδε ὅριον ἀνυπέρβλητον τὸ 1.466; ἀπήντα δ’ ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας, ὅτι δὲν εἶναι βέβαιον, ἂν θὰ ἐπέλθῃ ὑποτίμησις. Εὐτυχῶς δ’ ἔχομεν ὑπερτίμησιν, καὶ σήμερον, ὅτε ἡ τιμὴ τῆς ἐπικαταλλαγῆς εἶναι 1.67, βεβαίως δὲν θὰ εὑρεθῇ ἡ Ἑταιρεία διατεθειμένη νὰ εὕρῃ δάνειον ἐπὶ τῇ τιμῇ τοῦ 1.466... Ἠπόρησεν ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας, διατὶ ἐμειδίασεν ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, ἀκούσας τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο. Ὁμολογῶ, ὅτι ἐμειδιάσαμεν τρεῖς ἐνταῦθα· καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου καὶ ἐγὼ, ἀντηλλάξαμεν τρία βλέμματα, καὶ ἐμειδιάσαμεν εὐλόγως.

§91Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Τώρα θὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι δὲν ὑπῆρχε λόγος νὰ μειδιάσητε.

§92ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ τρίτον τῆς εὐθύνης τῶν μειδιαμάτων φέρω ἐγὼ, καὶ ἀπαντῶ προκαταβολικῶς εἰς τὴν παρατήρησιν ὑμῶν. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ζητῇ ὁ κύριος πρώην Πρωθυπουργὸς νὰ πείσῃ τὴν Βουλήν, ὅτι εὐηργέτησε τὴν Ἑλλάδα, δεσμεύσας αὐτὴν τρίτον ἤδη ἔτος μετὰ τοιαύτης Ἑταιρείας, καὶ ὠθήσας αὐτὴν εἰς τὸ ἀπροχώρητον, καὶ ἐπὶ τόσον σπουδαίας ὑποθέσεως νὰ ἰσχυρίζηται, ὅτι εὐηργέτησε, διότι διὰ τοιούτου τρόπου, ὅστις ἔδεσε χειροπόδαρα τὴν Ἑλλάδα, κατώρθωσε νὰ εἰσπράξῃ 3,000,000 δραχμῶν; Καὶ ἐρωτῶ: τὰ 3,000,000 δρ. δὲν ἤθελε δυνηθῆ ἡ Κυβέρνησις νὰ εἰσπράξῃ, ἂν παρίστατο ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἔλεγεν: «ἔχω ἀνάγκην χρημάτων, ἵνα ἀποπερατώσω τὴν γραμμὴν τοῦ Σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης», ἀρχομένη ἀπὸ τοῦ πρώτου τμήματος, διὰ τῶν χειρῶν τῶν ἐν τῷ Κράτει, δι’ ἑταιρειῶν ἐν τῷ Κράτει, καὶ ἐζήτει ἀποκλειστικῶς διὰ τοιοῦτον ἔργον νὰ ψηφισθῇ φόρος, ὃν ἐζήτησε λόγῳ τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Ἑταιρείας, τὸ δὲ χρῆμα νὰ κατατεθῇ εἰς τρόπον ὥστε νὰ μένῃ ὑπὲρ τοῦ ἔργου ἄθικτον; Καὶ νομίζει ὁ πρώην Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι, ἂν οὕτως ἐνεφάνιζε τὴν ὑπόθεσιν, καὶ ἐζήτει ἀπὸ τῆς Βουλῆς τὴν φορολογίαν, δὲν ἤθελεν ἡ Βουλὴ παραδεχθῇ αὐτήν; Καὶ δὲν εἶναι γνωστὸν ἐνταῦθα ἐκ τῶν ἐνεργειῶν δύο ἀλληλοδιαδόχων Κυβερνήσεων, ὅτι ἦτο δυνατὴ ἡ ἐκτέλεσις τοῦ ἔργου διὰ τῶν ἰδίων δυνάμεων τῆς Ἑλλάδος; Δὲν εἶχεν ἡ Κυβέρνησις τοῦ Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος προπαρασκευάσει τὴν πρώτην ἐργασίαν, ὅπως δι’ ἐργατῶν Ἑλλήνων, βοηθοῦντος καὶ τοῦ στρατοῦ, προβῇ εἰς τὴν ἐργασίαν ταύτην; Δὲν ὑπεβλήθη ἐπὶ Τρικούπη σύμβασις μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἐργοληψιῶν, ἀναλαμβανούσης τὸ ἔργον ἀντὶ 10 ἢ 11 ἑκατομμυρίων δραχμῶν; Δύο Κυβερνήσεις ἀπεφάσισαν νὰ ἐκτελέσωσι τὴν μέχρι Θηβῶν καὶ Λεβαδείας γραμμὴν μετὰ τῆς διακλαδώσεως, ὅπερ ἦτο σπουδαιότατον, διότι ἤθελεν ἔλθει ἔπειτα ἡ ὥρα, — καὶ ἐλέχθη τοῦτο ἐγκαίρως πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν Κερκύρας, —ὅτε, ἔχοντες ἑτοίμην ἤδη τὴν γραμμὴν ταύτην μετὰ τοῦ τροχαίου ὑλικοῦ μέχρι τῆς Λεβαδείας καὶ Χαλκίδος, ἠθέλομεν δυνηθῆ νὰ προσφέρωμεν πρὸς τοὺς ξένους ἕτοιμον τὸ πρῶτον τμῆμα τῆς γραμμῆς, ἕτοιμον πρὸς ἄμεσον λειτουργίαν, ἐπ’ ὠφελείᾳ τῆς ἐπιχειρήσεως, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ ἐπιτύχωμεν ἐλάττωσιν τῶν ἀξιώσεων τῶν ξένων ἑταιρειῶν. Ταῦτα πάντα ἐλέχθησαν, ἀλλὰ τότε ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς εἶχε μεγάλην πεποίθησιν περὶ τῆς ἀξίας τῆς συμφωνίας, ἣν συνωμολόγησε, καὶ ἥτις νῦν προκαλεῖ τὴν καθημερινὴν ἀδημονίαν τῆς Ἑλλάδος, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἤθελε ν’ ἀκούσῃ τίποτε. Συγκομίζει τώρα τ’ ἀποτελέσματα τῆς σπουδῆς, μεθ’ ἧς συνωμολόγησε τὴν σύμβασιν.

§93Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§94Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν εἶχον διάφορον ἰδέαν τῆς ἰδέας τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας Βουλευτοῦ περὶ τοῦ ὅρου τῆς λήξεως τοῦ πολέμου τοῦ Τράνσβααλ. Μολονότι ὑπάρχουσιν ἀποικιακοὶ πόλεμοι, διαρκέσαντες πολλὰ ἔτη, οὐχ ἧττον εἰς αὐτὸ συνέπεσεν, ὅπερ σπανίως συμβαίνει, νὰ μὴ ἔχω διάφορον ἰδέαν, καίτοι ἦσαν πολλοὶ οἱ ἔχοντες διάφορον ἰδέαν καὶ ἐν Εὐρώπῃ καὶ ἐδῶ. Θεωρῶ οὐχ ἧττον, ὅτι ἦτο ἀτυχὴς ἡ ἰδέα τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας Βουλευτοῦ, ὅπως ἦτο καὶ ἡ ἰδική μου, διότι ἐδεσμεύθη τὸ Κράτος δι’ ἑνὸς ὅρου, ὁ ὁποῖος, καθ’ ἡμᾶς, δὲν ἤθελε παρεμποδίσει τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου, ὁ ὁποῖος ὅμως, κατὰ δυστυχίαν, παρημπόδισε τὸ ἔργον τοῦτο. Δὲν νομίζω δὲ, ὅτι μειοῖ τὸ ἀτυχὲς τοῦ ὅρου τούτου ὁ λόγος, τὸν ὁποῖον εἶπεν ὁ κύριος ἐκ Κερκύρας Βουλευτὴς, ὅτι κατωρθώθη κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ νὰ συλλέξωμεν παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ διὰ τοῦ φόρου τοῦ καπνοῦ τρία ἑκατομμύρια περίπου, διότι διὰ τοῦ φόρου τούτου δὲν προετιθέμεθα νὰ συλλέξωμεν ἓν κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον νὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου, ὡς εἰ ἐπρόκειτο νὰ ἐκτελεσθῇ τὸ ἔργον ἀπ’ εὐθείας παρὰ τοῦ Δημοσίου καὶ ἐπαναληφθῇ ὅ,τι ἐγένετο διὰ τὸν σιδηρόδρομον Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων. Δὲν νομίζω, ὅτι μειοῦται τὸ ἀτύχημα τοῦ ὅρου, διότι συνελέξαμεν αὐτὸ τὸ ποσὸν καὶ τὸ κατεθέσαμεν ἄγονον εἰς τὴν Τράπεζαν. Τοῦτο ἀπ’ ἐναντίας ἐπιτείνει τὸ βάρος τοῦ ἀτυχήματος τῆς ἰδέας, τὴν ὁποίαν εἴχομεν, νὰ παραδεχθῶμεν τὸν ὅρον αὐτὸν, διότι συνελέξαμεν ἐκ τοῦ λαοῦ ποσὸν χρηματικὸν, τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ χρησιμοποιηθῇ διὰ τὴν κατασκευὴν ἔργου γενικῆς ὠφελείας, καὶ τὰ χρήματα ταῦτα, ἀντὶ νὰ χρησιμεύσωσι διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου γενικῆς ὠφελείας, ἀφήσαμεν νεκρά. Ἐὰν ἠθέλομεν παραδεχθῆ τὰς σκέψεις τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ Κερκύρας, ἁπλούστατα δὲν εἴχομεν παρὰ νὰ ἀναμείνωμεν εἴκοσιν ἢ τριάκοντα ἔτη, ὅπως συλλέξωμεν ὁλόκληρον τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου τούτου· καὶ εἰς τὸ διάστημα αὐτὸ τῶν εἴκοσιν ἐτῶν δὲν θὰ εἴχομεν τὸν σιδηρόδρομον, ἀλλ’ ἀδιάφορον, ἡμεῖς θὰ συνελέγομεν τὰ χρήματα παρὰ τοῦ λαοῦ, διὰ νὰ τὰ θέτωμεν εἰς τὴν Τράπεζαν, καὶ μετὰ εἴκοσιν ἔτη θὰ εἴχομεν πλῆρες τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται, ἵνα κατασκευάσωμεν τὸν σιδηρόδρομον αὐτόν. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἄλλως πως παρουσιάζεται τὸ ζήτημα. Τὸ ἔργον τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης — καὶ λέγω Πειραιῶς–Λαρίσης, καὶ ὄχι Πειραιῶς–Δεμερλῆ, διότι Πειραιῶς–Δεμερλῆ δὲν εἶναι τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἀπαιτοῦσι τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους,—σκοπεῖ τὴν ἕνωσιν τῆς Ἑλλάδος μετὰ τῆς Κεντρικῆς Εὐρώπης. Ἐὰν δὲν ἦναι εὔκολον νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ἕνωσιν μετὰ τῶν Τουρκικῶν σιδηροδρόμων, δυνάμεθα νὰ ἐπιδιώξωμεν αὐτὴν κατ’ ἄλλον τρόπον, διὰ Τζάγεζι. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι καὶ ἕν ἔτος ἐὰν κερδίσωμεν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου τούτου, εἶναι κέρδος πολὺ ἀνώτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχωμεν, ἐὰν συλλέξωμεν χρήματα ἐκ τοῦ φόρου τοῦ καπνοῦ καὶ τὰ καταθέσωμεν εἰς τὴν Τράπεζαν. Δὲν γνωρίζω τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους προτείνει ἡ Ἑταιρεία, καὶ δὲν δύναμαι νὰ ἔχω θετικὴν γνώμην περὶ αὐτῶν. Ἐὰν ὅμως οἱ ὅροι οὗτοι συντελῶσιν εἰς τὴν ταχυτέραν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου, χωρὶς νὰ φέρωσιν ἐπιβάρυνσιν σπουδαίαν τοῦ Κράτους, δὲν πρέπει νὰ ἤμεθα δύσκολοι εἰς τὴν ἐξέτασιν αὐτῶν. Βεβαίως ἡ Ἑταιρεία σήμερον, διὰ νὰ ἐκδώσῃ τὸ δάνειον εἰς τὴν Εὐρώπην, μὲ τὴν στενόχωρον κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται αἱ ἀγοραὶ τῆς Εὐρώπης, θὰ ὑποστῇ, ἐὰν ὄχι ζημίαν, ἀλλὰ βεβαίως μείωσιν τῶν ὠφελειῶν, τὰς ὁποίας προσεδόκα, ὅτε συνεβάλλετο μετὰ τοῦ Δημοσίου. Διὰ τὴν μείωσιν ἑπομένως, τὴν ὁποίαν θὰ ὑποστῇ, θὰ ζητήσῃ ἀντάλλαγμά τι. Ἐὰν τοῦτο τὸ ἀντάλλαγμα ἦναι τοιοῦτον, ὥστε νὰ μᾶς ἐξασφαλίσῃ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου, ἔστω καὶ κατὰ ἓν ἔτος ταχύτερον, δὲν πρέπει ἀνεξετάστως ν’ ἀπορρίψωμεν τὰς προτάσεις τῆς Ἑταιρείας καὶ περιμείνωμεν τὴν λῆξιν τοῦ πολέμου τοῦ Τράνσβααλ, ὁ ὁποῖος ἐνδέχεται νὰ λήξῃ ἀμέσως, ἀλλ’ ἐνδέχεται καὶ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐπὶ πολλὰ ἔτη. Ἡ γνώμη δὲ πολλῶν, εἰδημονεστέρων ἡμῶν καὶ ἁρμοδιωτέρων ἡμῶν, διαιρεῖται εἰς τοῦτο, διότι εἶναι πολλοὶ εἰδήμονες, οἱ ὁποῖοι φοβοῦνται, καὶ ἐν αὐτῇ τῇ Ἀγγλίᾳ ἀκόμη, ὅτι ὁ πόλεμος δύναται νὰ παραταθῇ ἐπὶ ἔτη, καὶ ἄλλοι παραδέχονται, ὅτι θὰ τελειώσῃ μετὰ ἓν ἔτος. Ἐὰν λοιπὸν ταχύτερον ἐπιτύχωμεν τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου διὰ θυσίας ἀναλόγου τῆς τοιαύτης ταχύτητος, νομίζω, ὅτι πρέπει ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν νὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις τοῦτο, χωρὶς νὰ ἐπηρεασθῇ ὑπὸ τῆς ἰδέας, ὅτι, ὅσον ὁ καιρὸς παρέρχεται, τόσον περισσότερα χρήματα καταθέτομεν εἰς τὴν Τράπεζαν, διότι ἡ ἰδέα αὕτη ἀπεδείχθη ἀτυχῶς, ὅτι ἐπιτείνει μᾶλλον τὸ ἀτυχὲς τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν εἴχομεν καὶ ἐγὼ καὶ ὁ κ. ἐκ Κερκύρας Βουλευτής, τοῦ νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἐξάρτησιν τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου ἐκ τῆς λήξεως τοῦ πολέμου τοῦ Τράνσβααλ, διότι δὲν εἶναι ὠφέλιμον νὰ συλλέξωμεν ἐκ τοῦ λαοῦ χρήματα, ὅπως καταθέσωμεν αὐτὰ εἰς τὴν Τράπεζαν. Ἐπαναλαμβάνω νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν μελέτην τῶν ὑποβληθεισῶν προτάσεων περὶ τροποποιήσεως τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως, ὅπως κατασκευασθῇ ὁ σιδηρόδρομος ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον, ἂν τοῦτο δύναται νὰ γείνῃ ἄνευ μεγάλης ἐπιβαρύνσεως τοῦ Κράτους.

§95Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Φρονῶ, ὅτι ὁ ἐκ Κερκύρας ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐπλανήθη, ὄχι περὶ τὴν ἐκδοχὴν τῆς ἑρμηνείας τοῦ ὅρου τῆς λήξεως τοῦ πολέμου τοῦ Τράνσβααλ, ἀλλὰ περὶ τὴν ἱκανότητα τῆς Ἑταιρείας διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου. Ἐνθυμοῦμαι δὲ, ὅτι κατὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς συμβάσεως πολλοὶ τῶν ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἠμφισβήτησαν τότε τὴν ἱκανότητα τῆς Ἑταιρείας, ἂν εἶχε δηλαδὴ τὰ μέσα νὰ φέρῃ εἰς πέρας τὸ ἔργον. Ἀλλ’ ὅπως ἐφωτίσθημεν σήμερον ἐξ αὐτῆς τῆς ἀγορεύσεως τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ, ὁ πόλεμος τοῦ Τράνσβααλ δὲν εἶναι ἡ αἰτία, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν γίνεται ἡ ἔναρξις καὶ ἐκτέλεσις τοῦ ἔργου, ἀλλὰ χρησιμεύει ὡς πρόφασις· ὅπως δὲ εἶπεν ὁ ἐκ Κερκύρας ἀξιότιμος Βουλευτὴς, εἶναι καὶ ἄλλοι λόγοι σοβαροὶ, οἱ ὁποῖοι ἐμποδίζουν τὴν ἔκδοσιν τοῦ δανείου, ἰδίᾳ δὲ ἡ κατάστασις ἡ οἰκονομικὴ τῶν εὐρωπαϊκῶν ἀγορῶν, ἥτις ὅμως δὲν εἶναι ἄμεσος συνέπεια τοῦ πολέμου τοῦ Τράνσβααλ, καὶ δὲν δύναται νὰ τὴν ἐπικαλεσθῇ ἡ Ἑταιρεία. Ἡ τιμὴ ὅμως τῶν μετάλλων σήμερον δὲν εἶναι οἵα ἦτο τότε· καὶ τώρα παρατηρεῖται ἀξία λόγου ὑποτίμησις τῶν μετάλλων, ὁ σπουδαιότερος δὲ λόγος, ὅστις ἐδικαιολόγει τὴν Ἑταιρείαν, μὴ ἀρξαμένην τῆς κατασκευῆς τοῦ ἔργου, ἦτο ἡ διαρκοῦντος τοῦ πολέμου ὑπερτίμησις τῶν μετάλλων· σήμερον ὅμως, ὡς εἶπον, ἔχομεν ὑποτίμησιν αὐτῶν. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει καθῆκον νὰ κηρύξῃ ἔκπτωτον τὴν Ἑταιρείαν ταύτην, ἀφοῦ καλῶς μελετήσῃ τὸ ζήτημα, δηλαδὴ ἐὰν δύναται νὰ τὴν κηρύξῃ· διότι εἶναι, Κύριοι, ζήτημα φιλονικούμενον, ἂν ὁ πόλεμος τοῦ Τράνσβααλ δὲν ἐπερατώθη. Δὲν ἀναλαμβάνω βεβαίως νὰ σᾶς φωτίσω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, περὶ τοῦ ὁποίου ἐν τῷ τύπῳ τῷ εὐρωπαϊκῷ βλέπομεν ἐκτιθεμένας ὅλως ἀντιθέτους γνώμας. Σοβαρῶς ὑποστηρίζεται, ὅτι αἱ νῦν ἐνεργούμεναι πολεμικαὶ ἐπιχειρήσεις κατὰ τῶν ἐπαναστατικῶν ὁμάδων τῶν Βόερς δὲν ἀποτελοῦσι πόλεμον Κράτους πρὸς Κράτος, καὶ εἶδον ἐν τῷ τύπῳ, ὅτι ἡ Ἀγγλία ἐχαρακτήρισε τοὺς Βόερς ὡς ἐπαναστάτας· ἑπομένως, ἐὰν ἐγένετο τοιαύτη ἐπίσημος πρᾶξις τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, πόλεμος δὲν ὑφίσταται, καὶ ἡ πρόφασις τῆς Ἑταιρείας πρὸς ἔναρξιν τῆς κατασκευῆς τοῦ ἔργου ἐξέλιπεν. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις, Κύριοι, δὲν δύναται νὰ κηρύξῃ ἔκπτωτον τὴν Ἑταιρείαν, πρέπει σπουδαίως νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι οὕτω παρουσιάζεται ἡ εὐκαιρία, ἵνα ἀνορθώσῃ ἓν ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον ἐγένετο εἰς τὴν Θεσσαλίαν, καὶ ἰδίως εἰς τὴν ἐπαρχίαν Λαρίσης, διότι ἀπεκλείσθη αὕτη τῆς συγκοινωνίας διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους δὲν ἠκούσαμεν ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ ἐκτεθέντας· δὲν ἠκούσαμεν τότε, ὅτι ὑπῆρχε λόγος τις, ὅπως ἡ γραμμὴ σταματήσῃ μέχρι Δεμερλῆ, οὐδὲ εἰς τὰς δημοσίας συζητήσεις ἠκούσαμεν τοῦτο, οὐδὲ εἰς τὰς ἰδιαιτέρας, τὰς ὁποίας ἡ ἐπιτροπὴ τῶν Λαρισαίων ἔκαμε μετὰ τοῦ ἐκ Κερκύρας πολιτευτοῦ, καὶ δὲν ἐπείσθη κανεὶς ἐκ τῶν ὁμιλιῶν του, ὅτι ὑπῆρχε λόγος, ἵνα ἀποκλεισθῇ ἡ Λάρισα· καὶ ὅτε ὁ λαὸς ἐκεῖνος διεμαρτύρετο διὰ τὴν ἀδικίαν, ἡ ὁποία τῷ ἐγίνετο, διότι ἀπεκλείετο ἀπὸ τὰ ἀγαθὰ τῆς συγκοινωνίας...

§96Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Σεῖς ἐψηφίσατε τὴν σύμβασιν, ἀντιπροσωπεύοντες τὸν λαὸν αὐτόν.

§97Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἀντέστημεν κατὰ τῆς συμβάσεως, καὶ ἐπροτείναμεν τροποποίησιν, γενομένην δεκτήν. Τὸ πῶς ἐπολιτεύθημεν ὅμως τότε, θὰ ἐξηγήσω κατωτέρω.

§98Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Σᾶς δίδω ἀφορμὴν νὰ ἐξηγηθῆτε, διότι σᾶς θεωρῶ ἀνώτερον τῆς ἀποδοθείσης ὑπονοίας.

§99Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε, ὅτε διεμαρτύρετο ὁ λαὸς τῆς Λαρίσης διὰ τὴν ἀδικίαν αὐτὴν, ὁ τότε Πρωθυπουργὸς ἔλεγεν: «Ἐὰν ἡ Λάρισα ἀποθνήσκῃ, ἐὰν πάσχῃ μαρασμὸν, δὲν δυνάμεθα νὰ τὴν ἀναστήσωμεν δι’ ἔργων, διὰ σιδηροδρόμων, διὰ συγκοινωνίας. Καὶ μήπως θὰ ἔρχωνται οἱ Εὐρωπαῖοι περιηγηταὶ καὶ καταβαίνοντες ἀπὸ τὰ βαγόνια θὰ μένωσιν εἰς τὴν Λάρισαν;» Ὡς ἂν νὰ ἐφανταζόμεθα ἡμεῖς, ὅτι ἡ Λάρισα ἤθελε ζήσει ἀπὸ τοὺς περιηγητάς, ὡς ἂν νὰ περιεμέναμεν αὐτὸ τὸ ἀγαθόν, νὰ γεμίσουν τὰ ξενοδοχεῖα τῆς Λαρίσης ἀπὸ τοὺς Εὐρωπαίους περιηγητάς! Ἡμεῖς διὰ τοῦ σιδηροδρόμου αὐτοῦ ἀνεμένομεν νὰ ὠφεληθῶμεν ἐκ τῶν ἀγαθῶν τῆς μετὰ τοῦ Πειραιῶς καὶ τῶν Ἀθηνῶν συγκοινωνίας, μετὰ τῆς Φθιώτιδος καὶ τῶν διαμερισμάτων τῆς Μακεδονίας, καὶ κατεδεικνύομεν, ὅτι ὁλόκληρος ἡ μεσημβρινὴ Μακεδονία θὰ ἤρχιζεν ἐμπορευομένη μετὰ τῆς Ἑλλάδος. Καὶ ἐὰν ὁ σιδηρόδρομος ἔφθανε μέχρι Λαρίσης, ὁ Πειραιεὺς θὰ ἐκέρδιζε, καὶ θὰ ἐβλάπτετο ἡ Θεσσαλονίκη, διότι καὶ τὸ ἐμπόριον τῶν ζώων θὰ παρηκολούθει πάντοτε τὴν σιδηροδρομικὴν ὁδόν, καὶ θὰ εἶχεν ἡ Ἑταιρεία κέρδη ἐκ τῆς ἐκμεταλλεύσεως ἀκριβῶς ἐκείνου τοῦ τμήματος, τὸ ὁποῖον δὲν ἤθελε νὰ κατασκευάσῃ ἡ Κυβέρνησις. Καὶ διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς ὅ,τι εἶπεν ὁ ἐξ Εὐρυτανίας κ. Βουλευτής, λέγω, ὅτι ἡμεῖς δὲν ἐπαύσαμεν ἐπιμένοντες παρὰ τῇ Κυβερνήσει, καὶ ἐντονώτερον μάλιστα ὁμιλοῦντες πρὸς αὐτήν· ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας πολιτευτής, ὅτε ἡ ἐπιτροπὴ τῶν Λαρισαίων παρέστη ἐνώπιον αὐτοῦ καὶ ἐπέμενεν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, ἠξεύρετε τί ἀπήντησε; «Καλὸς εἶναι ὁ Ροδόπουλος καὶ ὁ Γιαννακίτσας, ἀλλὰ δὲν πίπτει ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ ἕνα ἢ δύο Βουλευτὰς» (διάλογοι). Τότε ἡμεῖς ἐσκέφθημεν πρακτικῶς καὶ εἴπομεν: «Ἂς εὑρισκώμεθα πλησίον τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ κάμνωμεν τὰς παραστάσεις, τὰς ὁποίας ἔχομεν καθῆκον νὰ κάμωμεν, καὶ ἂς ζητήσωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δυνάμεθα νὰ λάβωμεν ὑπὲρ τοῦ τόπου, ἀφοῦ ἀπομακρυνόμενοι μᾶλλον θὰ βλάψωμεν τὸ ζήτημά μας.» Καὶ οὕτω διεξαγαγόντες τὴν ὑπόθεσιν, ἐπετύχομεν τροποποίησιν ἐν τῷ νόμῳ περὶ κυρώσεως τῆς συμβάσεως, ὅστις ἐνομίσαμεν τότε ὅτι ἐξασφαλίζει κατά τι τὰ δίκαια τῆς Λαρίσης, ἀλλὰ μεταγενεστέρως ἀπεδείχθη, ὅτι ἦτο ὀλίγον ἀμφίβολος ὁ ὅρος αὐτός, ὅτι καὶ πάλιν ἀφίνετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ διατάξῃ ἢ νὰ μὴ διατάξῃ τὴν κατασκευὴν σιδηροδρόμου μέχρι Λαρίσης. Διὰ τοῦτο, Κύριοι, ἐνόμισα, ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, ἢ μᾶλλον νὰ κάμω μίαν σύστασιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ εἴπω: Ἰδοὺ ἡ εὐκαιρία διὰ νὰ διορθωθῇ τὸ ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον ἐγένετο εἰς τὴν Λάρισαν, καὶ εἰς ὅλην τὴν Θεσσαλίαν, ἡ ὁποία διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης ἀπεκλείσθη τῆς συγκοινωνίας. Εἴτε κηρυχθῇ ἔκπτωτος ἡ Ἑταιρεία, εἴτε ζητήσῃ τροποποίησιν τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως, ἵνα κατασκευάσῃ τὸν σιδηρόδρομον, ἐδῶ παρουσιάζεται ἡ εὐκαιρία νὰ διατυπωθῇ σαφέστερον καὶ μᾶλλον ἐπιτακτικῶς ὁ ὅρος τῆς κατασκευῆς τοῦ εἰς Λάρισαν τμήματος, καὶ οὕτως ἀνακουφισθῇ ἡ ἐπὶ τούτῳ ἀδημονοῦσα Θεσσαλία, ἡ ὁποία σήμερον ὁμολογουμένως ἐκφράζει τὴν εὐγνωμοσύνην της εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα εἰσηγήσατο καὶ προτίθεται νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλήν, χάριν τῆς θεραπείας σπουδαίων ἀναγκῶν τοῦ θεσσαλικοῦ λαοῦ· θὰ ἦναι δὲ ἄξια εὐγνωμοσύνης ἡ Κυβέρνησις διὰ τὸ μέγα ἀγαθὸν, τὸ ὁποῖον θὰ προκύψῃ ἐκ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου τούτου οὐ μόνον εἰς τὴν Θεσσαλίαν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ γενικὰ τοῦ Κράτους συμφέροντα, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλουσι, τὸ ἔργον αὐτὸ τῆς συγκοινωνίας νὰ γείνῃ ἄρτιον.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ἀλεξάκης ἔχει τὸν λόγον.

§101Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ὥρα εἶναι ὀγδόη, κύριε Πρόεδρε, καὶ κατὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς πρέπει νὰ διακόψωμεν.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν;

§103ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κατόπιν.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις μέχρι τῆς ἑνάτης ὥρας. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 8 μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 9 καὶ 40′ μ. μ.)

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ὁ κύριος Ἀλεξάκης ἔχει τὸν λόγον.

§106ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ἐπεθύμουν νὰ ἦτο ἐδῶ ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν.

§107ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἐδῶ οἱ λοιποὶ Ὑπουργοί, καὶ δύνανται νὰ ἀκούσωσι τοὺς λόγους σας.

§108ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Εἰς τὴν κωμόπολιν Βαλτεσινῖκον τῆς ἐπαρχίας μου ἐνέσκηψε πρὸ δύο μηνῶν νόσος, ἡ ὁποία εἶναι ἄγνωστος εἰς τοὺς ἐκεῖ ἰατροὺς, καὶ ἐκ τῆς ὁποίας πλεῖστοι ἢ μᾶλλον τὸ ἥμισυ τῶν κατοίκων πάσχει. Ἀνεφέρθησαν δὲ, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ζητοῦντες ν’ ἀποσταλῇ ἰατρὸς, ὅπως ἀποφανθῇ περὶ τῆς νόσου καὶ τῆς θεραπείας αὐτῆς. Ἄχρι τοῦδε ὅμως δὲν ἐλήφθη πρόνοια κυβερνητικὴ, καὶ οἱ ἄνθρωποι εὑρίσκονται ἐν ἐσχάτῃ ἀπελπισίᾳ διὰ τὰ συμβαίνοντα εἰδικῶς εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον, εἰς τὸν ὁποῖον ἄλλως καὶ ἡ παρελθοῦσα ἐσοδεία κατεστράφη. Ἐπεθύμουν νὰ μάθω ἀπὸ τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἂν ἐλήφθη πρόνοιά τις διὰ τὸν λαὸν ἐκεῖνον, καὶ νὰ πληροφορήσῃ ἡμᾶς, ποία εἶναι ἡ νόσος καὶ τίνα μέτρα ἐλήφθησαν πρὸς ἀποσόβησιν αὐτῆς.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Τυρνάβου κ. Γ. Ροδόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ᾼϠΟʹ περὶ ἐγγυήσεως τοῦ Κράτους εἰς ἐνυπόθηκα δάνεια γεωργοκτηματιῶν», ὑπογεγραμμένην καὶ παρὰ τῶν βουλευτῶν κ. κ. Γιαννακίτσα, Ταμπάζη, Φωτιάδου καὶ Γρηγοριάδου. Ἡ τροπολογία αὕτη θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 67). Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς Βουλῆς. Κεφάλαιον Αʹ. Ἄρθρον 1. «Ἀποζημίωσις Βουλευτῶν» δραχ. 421,200. (Γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιρρήσεως). Κεφάλαιον Βʹ. «Ἔξοδα Γραφείων Βουλῆς ἐν γένει».

§110Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τῶν κεφαλαίων Βʹ καὶ Γʹ ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Λογιστικοῦ διεφώνησε. Δύο εἶναι τὰ ζητήματα, εἰς τὰ ὁποῖα διεφώνησε, — καὶ ὑπάρχει ἔκθεσις ἀναφέρουσα ταῦτα· — πρόκειται περὶ τοῦ ἀποθηκαρίου τῆς Βιβλιοθήκης καὶ περὶ τῆς προσθήκης ἑνὸς δοκίμου στενογράφου. Ὁ ἀριθμὸς τῶν στενογράφων φαίνεται ἐπαρκὴς ἐκ πρώτης ὄψεως, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς καταργήσεως τῆς Στενογραφικῆς Σχολῆς δὲν ἔχομεν διὰ τὸ μέλλον στενογράφους, ἵνα ἐκτελέσωσι τὸ ἔργον. Προηγουμένως ὑπῆρχεν ἡ Σχολὴ, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἱδρύσει ὁ εἰσηγητὴς τῆς στενογραφίας ἐν Ἑλλάδι μακαρίτης Ἰωσὴφ Μίνδλερ, πατὴρ τῶν δύο ἀδελφῶν στενογράφων· βραδύτερον ἡ Σχολὴ κατηργήθη, καὶ ἀπέμεινεν ἡ στενογραφικὴ ἐργασία εἰς τοὺς νῦν στενογράφους, ὧν τινες ἔχουσι τριάκοντα πέντε ἐτῶν ὑπηρεσίαν. Ἡ ἐργασία τοῦ στενογράφου εἶναι κατ’ ἐξοχὴν πνευματικὴ, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ ἐκτελῆται αἰωνίως ὑπὸ τῶν αὐτῶν· ἄλλως αἱ ὧραι τῆς ἐργασίας ἐν τῇ Βουλῇ ἐπολλαπλασιάσθησαν. Ἄλλοτε ἐν τῇ Βουλῇ ὑπῆρχεν ἐργασία δύο ὡρῶν, ἀλλ’ ἤδη ἐργάζονται δέκα ὥρας καὶ πλέον, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσωσι. Γνωρίζουσι δὲ οἱ ἐν τῇ Βουλῇ ἀγορεύοντες, ὅτι εἶναι εὐτυχεῖς, ὅταν γράφωνται οἱ λόγοι των ὑπὸ τῶν κρατίστων στενογράφων, εἶναι δὲ ἀτυχεῖς, ὅταν γράφωνται ὑπὸ τῶν οὐχὶ πρώτης τάξεως (ὡς πρὸς τὴν ἱκανότητα, ὄχι ὡς πρὸς τὸν μισθόν)· διὰ τοῦτο ἡ πρότασις τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ἔστω κατὰ μειονοψηφίαν γενομένη, ὅπως προστεθῇ καὶ τρίτος δόκιμος στενογράφος, εἶναι ὀρθή. Συμφωνῶν δὲ μετὰ τῆς ἐπιτροπῆς, προτείνω, ἵνα εἰς τὸ ἐδάφιον ιβʹ, εἰς τοὺς δύο δοκίμους στενογράφους προστεθῇ καὶ τρίτος.

§111ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις.

§112Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ τροποποιηθῇ προηγουμένως ὁ Κανονισμός.

§113ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Τροποποίησις τοῦ Κανονισμοῦ δὲν δύναται νὰ γείνῃ, ἂν μὴ πρότερον τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ ἡ περὶ τούτου πρότασις.

§114ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐτυπώθη καὶ διενεμήθη.

§115Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ ἀτόπου τινὸς, συμβαίνοντος κατὰ τὴν ἐκτύπωσιν τῶν Στενογραφημένων Πρακτικῶν. Ἐνθυμοῦμαι κατὰ παλαιοτέρας ἐποχὰς, ὅτι μετὰ ἕνα ἢ δύο τὸ πολὺ μῆνας ἀπὸ τῆς λήξεως τῆς Συνόδου εἴχομεν ἐκτετυπωμένα τὰ Στενογραφημένα Πρακτικὰ, ἤτοι τὴν «Ἐφημερίδα τῶν Συζητήσεων τῆς Βουλῆς». Ἀλλὰ μετὰ ταῦτα, ἕνεκα τῆς ἀδιαφορίας τῆς Βουλῆς, συνέβη μετὰ ἓξ ἢ δέκα μῆνας ἀπὸ τῆς λήξεως τῆς Συνόδου νὰ ἐκτυπῶνται τὰ Στενογραφημένα Πρακτικά. Κατὰ τὴν παροῦσαν Σύνοδον εὑρισκόμεθα πρὸ τοῦ ἑξῆς ἀτόπου: ἐνῷ σήμερον διανύομεν τὴν τρίτην Σύνοδον τῆς δεκάτης πέμπτης Περιόδου, ἢ μᾶλλον τὴν τετάρτην, διότι ἐν τῷ μεταξὺ, μετὰ τὴν πρώτην Σύνοδον, εἴχομεν τὴν Ἔκτακτον, καθυστεροῦνται εἰσέτι τὰ Πρακτικὰ τῆς Ἐκτάκτου ταύτης Περιόδου καὶ τῆς μετ’ αὐτὴν Βʹ τακτικῆς Συνόδου. Δὲν ὑπολογίζω τὴν τρέχουσαν τρίτην Σύνοδον, διότι αὕτη εἶναι ἀκόμη ἐν τῇ ἀρχῇ. Ἐρωτῶ τοὺς ἁρμοδίους, οἱοιδήποτε καὶ ἂν ἦναι, καὶ παρακαλῶ νὰ ἐξηγήσωσιν ἡμῖν τοὺς λόγους, ὧν ἕνεκα βραδύνει τοσοῦτον ἡ ἐκτύπωσις τῶν Πρακτικῶν. Ἐπιθυμεῖ τις τῶν κυρίων Βουλευτῶν νὰ ἴδῃ τέλος πάντων, ἂν οὐχὶ τί εἶπον ἐκεῖνοι, πρὸς οὓς δὲν εἶναι σύμφωνος, ἀλλὰ τί εἶπεν αὐτὸς οὗτος, ὁ ἔχων τὴν ἀπορίαν περὶ τῶν παρ’ αὐτοῦ ποτε λεχθέντων, καὶ ὅμως δὲν δύναται νὰ ἔχῃ τὰς ἀγορεύσεις αὐτοῦ ἐκτετυπωμένας! Ἤκουσα, Κύριοι, ὅτι αἰτία τῆς τοιαύτης, νομίζω οὐχὶ ἐπιτετραμμένης, βραδύτητος εἶναι οἱ κατὰ καιροὺς κύριοι Ὑπουργοὶ, διότι, ὡς ἐκ τοῦ πολυασχόλου αὐτῶν, ἢ ἄλλων αἰτίων, δὲν δύνανται νὰ διορθώσωσι τοὺς λόγους αὐτῶν...

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀκριβῶς.

§117ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Νὰ μὴ ὁμιλῶσι τότε πολύ.

§118Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Τότε νὰ μὴ ὁμιλῶσιν οἱ Ὑπουργοί! Ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι πολὺ σπάνιον. Διὰ τοῦτο, ἐπειδὴ ὁμιλοῦσι—καὶ πρέπει νὰ ὁμιλῶσιν,—ἤθελεν εἶσθαι ὀρθὸν, ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν αὑτῆς ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀτόπου. Ἴσως ἤθελεν εἶσθαι ὀρθὸν νὰ ἀναγνωρισθῇ ἓν εἶδος δικαιώματος εἰς τὸν Διευθύνοντα τὸ Γραφεῖον τὸ Στενογραφικόν, ὅπως μετὰ τὴν λῆξιν ἑκάστης Συνόδου, εὐθὺς ὡς παρέλθωσι δύο ἢ τρεῖς μῆνες, προβαίνῃ εἰς τὴν ἐκτύπωσιν, αἱ δὲ ἀγορεύσεις αἱ καθυστερούμεναι, εἴτε Βουλευτῶν εἴτε Ὑπουργῶν, ἂς τυπῶνται ἐν Παραρτήματι. Διότι ἄλλως θέλομεν φθάσει εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν ἄλλοτε εἶχε περιέλθει τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ὅτε ἐξήλεγχε τοὺς λογαριασμοὺς τῶν πρὸ τεσσαρακονταετίας ὑπολόγων! Πρέπει δὲ νὰ ζήσωμεν καὶ ἡμεῖς αἰῶνα ὁλόκληρον, ἵνα δυνώμεθα νὰ μελετῶμεν τὰ Πρακτικὰ, ἅτινά εἰσιν ἡμῖν χρήσιμα σήμερον. Ὥστε παρακαλῶ νὰ ληφθῇ πρόνοιά τις περὶ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, καὶ, εἰ δυνατὸν, νὰ παρακληθῶσιν οἱ πρώην Ὑπουργοὶ νὰ διορθώσωσιν ἐπὶ τέλους τὰς ἑαυτῶν ἀγορεύσεις.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουσι καὶ Βουλευταί, οἱ ὁποῖοι καθυστεροῦσιν ἐπίσης. Δὲν καθυστεροῦσι μόνον οἱ Ὑπουργοί.

§120Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Βεβαίως ἡ συζήτησις δὲν γίνεται διὰ τοὺς Βουλευτάς.

§121ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Εἶχον ζητήσει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως διὰ δύο θέματα, ὧν τὸ πρῶτον εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς ἔφερε. Τὸ παρατηρούμενον κατὰ τὴν περίοδον ταύτην εἶναι ἀληθῶς ἔκτροπον, καὶ ἐν τῇ ἱστορίᾳ τῆς Στενογραφικῆς Ἐφημερίδος τῆς Βουλῆς δὲν παρουσιάζεται ὅμοιον κακόν, Τὸ 1871 ὁ μακαρίτης Λομβάρδος, νομίζω, εἶχεν ἀπαιτήσει, ὥστε ἡ Ἐφημερὶς τῶν Συζητήσεων τῆς Βουλῆς—τοιοῦτον τίτλον φέρουσι τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ—νὰ γίνηται πράγματι τοιαύτη καὶ νὰ δημοσιεύηται, εἰ δυνατόν, τὴν ἐπιοῦσαν τῆς συνεδριάσεως. Αὐτὸ ἔπρεπε νὰ γίνηται.

§122Κ. ΑΡΓΑΣΑΡΗΣ ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τότε ἐγίνετο.

§123ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἀλλ’ ἴσως κατόπιν εὗρον οἱ λαμβάνοντες τὸν λόγον, ὅτι εἶχον ἀνάγκην νὰ μεταρρυθμίσωσι τοὺς λόγους αὑτῶν, καὶ παρενέβαλλον δυσκολίας εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην. Ἀλλὰ δὲν ἦτο τοῦτο μόνον. Ἡ τοιαύτη αὐθημερὸν ἔκδοσις τῆς «Ἐφημερίδος τῶν Συζητήσεων τῆς Βουλῆς» ἀπῄτει καὶ πολὺ προσωπικὸν στενογράφων, διότι ἔπρεπε τοὐλάχιστον κατὰ ¼ ἢ ἡμίσειαν ὥραν νὰ ἀλλάσσῃ ὁ στενογράφος, διὰ νὰ δύνηται νὰ μεταφράζῃ τὰ στενογραφήματα, καὶ νὰ δύνηται νὰ τελειώνῃ ἡ ἐφημερὶς ἀμέσως...

§124Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Κατὰ πέντε λεπτά. Μετὰ ἡμίσειαν ὥραν ἐὰν ἀλλάζῃ, δὲν τελειώνει μέχρις οὗ ἐπανέλθῃ ἡ σειρά του.

§125ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. .. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε, πάντοτε ἀμέσως μετὰ τὸ τέλος ἑκάστης Συνόδου, ἢ μετὰ πάροδον δύο ἢ τριῶν μηνῶν, ἢ ἔστω τεσσάρων μηνῶν ἀπὸ τῆς λήξεως αὐτῆς, τὸ βραδύτερον δὲ μέχρι τῆς συγκλήσεως τῆς ἐρχομένης Συνόδου, ἡ «Ἐφημερὶς τῶν Συζητήσεων τῆς Βουλῆς» διενέμετο εἰς τοὺς Βουλευτάς. Ἐφέτος διανύομεν τὴν τρίτην τακτικὴν Σύνοδον, ἀλλὰ τὴν τετάρτην πραγματικὴν Σύνοδον, διότι πλὴν τῆς πρώτης εἴχομεν τὴν ἔκτακτον, εἴχομεν τὴν δευτέραν τακτικήν, ἔχομεν καὶ τὴν τρίτην σήμερον, καὶ ἐν τούτοις εἰς τοὺς Βουλευτὰς δὲν ἐδόθη οὔτε τῆς δευτέρας Συνόδου—τῆς ἐκτάκτου—ἡ Ἐφημερίς. Αὐτὸ τὸ ἄτοπον βεβαίως προεκάλεσε πολλῶν ἐκ τῶν συναδέλφων τὴν προσοχὴν, καὶ ἐσκόπουν καὶ ἐγὼ νὰ ζητήσω πληροφορίας, καὶ μάλιστα νὰ προκαλέσω, εἰ δυνατόν, μίαν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, τείνουσαν εἰς ἀποσόβησιν τοῦ κακοῦ τούτου. Εἰς τὸ γραφεῖόν μου καὶ ἐγὼ ἔχω πολλὰς ὁμιλίας, τὰς ὁποίας δὲν μοῦ ἐζήτησαν, καὶ πολλάκις ἤθελον νὰ τὰς δώσω, ἀλλὰ μοῦ λέγει ὁ κ. Ἐπιθεωρητής, ὅτι «δὲν ἐφθάσαμεν ἀκόμη ἐκεῖ»! Ἀλλὰ πρέπει τέλος πάντων τὸ Προεδρεῖον νὰ φροντίσῃ νὰ ἐκτυπῶται τὸ τεῦχος, καὶ ἐν Παραρτήματι νὰ δημοσιεύωνται οἱ λόγοι τῶν Ὑπουργῶν. Οὕτω τοὐλάχιστον θὰ ἦναι γνωστὸν, ὅτι οἱ λόγοι τῶν Ὑπουργῶν θὰ ἦναι ὡς Παράρτημα, ἢ, ἂν δὲν θέλωσι νὰ δημοσιεύωσι τὰς ἀγορεύσεις των, ἂς τὰς κρατήσωσιν, ἐὰν ἔχωσι τὸ δικαίωμα,—διότι ἀμφιβάλλω...

§126Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωσι τὸ δικαίωμα.

§127ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Εἶπον, ὅτι ἀμφιβάλλω. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε εἶναι τοῦ Προεδρείου ἔργον, καὶ εὐθύνη ἠθικὴ αὐτοῦ ἀπέναντι τῆς Βουλῆς... (θόρυβος). Ἐπειδὴ ὁμιλῶ περὶ τοῦ Προεδρείου, ἐπιθυμῶ νὰ ἔχῃ τὴν προσοχήν του τὸ Προεδρεῖον... Εἶναι εὐθύνη τις ἠθική, ἐπαναλέγω, τοῦ Προεδρείου, τὸ κακὸν τοῦτο νὰ παύσῃ μὲν πλέον, νὰ μὴ ἐπαναληφθῇ δὲ ἐν τῷ μέλλοντι, καὶ ἐλπίζω, ὅτι ἐπετρέπετο, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, τοὐλάχιστον ἐντὸς δύο ἢ τριῶν συνεδριάσεων ν’ ἀναγγείλῃ ὁ κ. Πρόεδρος, τί μέτρον ἔλαβεν. Ἀλλὰ πρέπει καὶ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου νὰ συντελέσῃ, διότι καὶ αὐτή, ὡς μανθάνω, παρεμβάλλει δυσκολίας, ἕνεκα τῆς ἀφθόνου ὕλης, τὴν ὁποίαν ἔχει, ἢ ἕνεκα ἴσως τοῦ κακοῦ ὀργανισμοῦ καὶ τῆς κακῆς λειτουργίας τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου. Ἐν τοιαύτη περιπτώσει, ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς ὁμολογῇ, ὅτι ὑπάρχει τοιαύτη δυσχέρεια ἐν τῷ Ἐθνικῷ Τυπογραφείῳ, πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια, οἷον νὰ δοθῇ πρόσθετος πίστωσις, ὥστε ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν καὶ τὴν εὐθύνην τοῦ Προεδρείου τῆς Βουλῆς ἀμέσως νὰ γίνεται ἡ ἐκτύπωσις εἰς τὸ Τυπογραφεῖον κατὰ τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον τρόπον.

§128ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἰς ἰδιωτικὸν τυπογραφεῖον τυποῦται ἤδη ἡ Ἐφημερὶς τῶν Συζητήσεων τῆς Βουλῆς.

§129ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Εἰς ἰδιωτικόν;

§130ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Βεβαίως.

§131ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Λοιπὸν ἐλπίζω, ὅτι θὰ συντελέσῃ ὁ κ. Πρόεδρος νὰ δώσῃ μίαν ἀπάντησιν.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§133Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δύο λέξεις ἔχω νὰ εἴπω. Ἡ ἀφορμή, ἕνεκα τῆς ὁποίας βραδύνει ἡ ἐκτύπωσις τῶν πρακτικῶν, ἐξ ὅσων ἠδυνήθην νὰ ἀντιληφθῶ ἐκ συνομιλιῶν μου μὲ τὸν διευθύνοντα τὸ Γραφεῖον τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν, εἶναι ὄχι μόνον διότι οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ βραδύνουσι συνήθως νὰ ἐπιθεωρήσωσι τὰς ἀγορεύσεις των καὶ νὰ τὰς στείλωσιν ἐγκαίρως εἰς τὸ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ διότι καὶ αἱ παννυχίδες, αἱ γενόμεναι κατὰ τὰς συνεδριάσεις ἐν τῇ Βουλῇ, συντελοῦσιν εἰς τοῦτο. Καθόσον συμβαίνει αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς κατὰ τὰ τελευταῖα αὐτὰ ἔτη νὰ διαρκῶσιν ἐπὶ μακροτάτας ὥρας, καὶ κατ’ ἀκολουθίαν μιᾶς μόνον συνεδριάσεως τὰ πρακτικὰ εἶναι τόσον ὀγκώδη, ὅσον δὲν ἦσαν ἄλλοτε τεσσάρων καὶ πέντε συνήθων συνεδριάσεων. Φυσικώτατον εἶναι, ὅταν τόσον παρατεταμέναι συνεδριάσεις γίνωνται, — διαρκοῦσαι πολλάκις 20 καὶ 24, ἀλλὰ συνηθέστατα 16 ὥρας, — αἱ ἀγορεύσεις αὗται καὶ δυσκόλως μὲν νὰ διορθώνωνται, συνηθέστατα δὲ ἐπιθυμοῦσιν αὐτοὶ οἱ ἀγορεύοντες νὰ μὴ δημοσιευθῶσιν εἰς τὸν τόμον τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς μεγάλης ταύτης δυσχερείας, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Ζακύνθου συνάδελφος, ὁ κύριος Λομβάρδος, ὅπως ἡ ἐκτύπωσις γίνεται ταχυτάτη, οὕτως ὥστε τὴν ἑπομένην ἢ τὴν μεθεπομένην ἑκάστης συνεδριάσεως νὰ δημοσιεύωνται τὰ πρακτικά, νομίζω, ὅτι οὐ μόνον εἶναι δύσκολον, ἀλλὰ καὶ οὐδέποτε ἐγένετο, διότι, καθ’ ὅσον ἐνθυμοῦμαι, οὐδέποτε ἐδημοσιεύοντο τὰ πρακτικὰ διαρκούσης τῆς Συνόδου...

§134Θ. ΦΛΟΓΑΙΤΗΣ. Παρ’ ἡμῖν οὐδέποτε.

§135Κ. ΑΡΓ. ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐγένετο ἐπὶ τῆς προεδρίας τοῦ μακαρίτου θείου μου.

§136ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μίαν φοράν.

§137Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Δὲν ἐγνώριζον τοῦτο. Ἀλλὰ πάντως δύο ἢ τρεῖς μῆνας μετὰ τὴν λῆξιν τῆς Αʹ Συνόδου τὰ πρακτικὰ ἐδημοσιεύοντο ἄλλοτε καὶ διενέμοντο. Σήμερον ὅμως τοιαύτη εἶναι ἡ καθυστέρησις, ὥστε παρέρχονται ὄχι πλέον ὁλόκληροι μῆνες, ἀλλὰ ὁλόκληρα ἔτη, καταντῶσι δὲ τὰ πρακτικὰ ταῦτα νὰ ἔχωσιν ἱστορικὴν πλέον σημασίαν, διότι ἡμεῖς, οἵτινες θέλομεν νὰ συμβουλευθῶμεν τὰ πρακτικὰ τῆς παρελθούσης Συνόδου, δὲν εὑρίσκομεν αὐτά, καὶ κατ’ ἀκολουθίαν τὰ πρακτικὰ καταντῶσι σχεδὸν ἄχρηστα, ἔχουσι δὲ, ὡς εἶπον, ἁπλῶς μόνον τὴν ἱστορικὴν σημασίαν των, καὶ θὰ χρησιμεύσωσι διὰ τοὺς μέλλοντας νὰ ἀσχοληθῶσιν εἰς τὴν μελέτην τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς καὶ ἴδωσιν ἐν λεπτομερείᾳ τὰ λεχθέντα ἐπὶ διαφόρων ζητημάτων. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ὄχι μόνον ἡ αὔξησις τῶν στενογράφων θέλει δυνηθῆ νὰ ἐπιφέρῃ τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου, ἀλλὰ μετ’ αὐτῆς καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προτείνει ὁ ἔντιμος ἐκ Ναυπλίας συνάδελφος, δηλαδή, ὅτι πρέπει νὰ ταχθῇ ὡρισμένη τις προθεσμία διὰ τοὺς ἀγορητάς, ὅπως ἐγκαίρως ἀποστέλλωσι τὰς ἀγορεύσεις αὑτῶν ἐπιθεωρημένας εἰς τὸ Γραφεῖον, ἵνα δημοσιεύωνται· τοῦτο δὲ εἶναι τὸ ὀρθότερον. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι, ἐὰν παραλειφθῶσιν ἀγορεύσεις τῶν κυρίων Βουλευτῶν, ἡ ἐκ τῆς παραλείψεως ζημία δὲν θὰ ἦναι μεγάλη, ἀλλ’ ἐὰν πρόκηται νὰ παραλειφθῶσιν ἀγορεύσεις τῶν Ὑπουργῶν, τότε τὸ πρᾶγμα διαφέρει, ἡ ζημία εἶναι σπουδαιοτάτη, διότι ἐν αὐταῖς ἐνυπάρχει συνήθως ἡ γνώμη τῶν Ὑπουργῶν, ἡ ἐκφρασθεῖσα περὶ συζητουμένου τινὸς νομοσχεδίου, ἥτις ἔχει σημασίαν ἀκριβῶς, διότι διαφωτίζει πολλάκις ἐννοίας τοῦ νόμου τούτου, ἀφοῦ δυστυχῶς συμβαίνει νὰ παρουσιάζωνται νομοσχέδια σκοτεινὰ, ἢ ἀσαφῆ, ἐνίοτε δὲ καὶ γραμματικῶς καὶ συντακτικῶς ἀνώμαλα καὶ σόλοικα. Διὰ τοῦτο λοιπὸν, ἐὰν τεθῇ τὸ ζήτημα, ὅπως οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ — διότι μόνον περὶ αὐτῶν κυρίως πρόκειται — ὑποχρεῶνται νὰ ἀποστέλλωσι τὰς ἀγορεύσεις των ἐπιθεωρημένας ταχέως, δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἐγκαίρου δημοσιεύσεως ἤθελε λυθῆ, καὶ οὕτω θὰ κατωρθοῦτο, ὥστε, ἐὰν δὲν ἐξεδίδετο ἡ Ἐφημερὶς τῶν Συζητήσεων τῆς Βουλῆς ἐντὸς τῆς ἑπομένης ἡμέρας, τοὐλάχιστον νὰ ἐκδίδηται μετὰ τὴν λῆξιν τῆς Συνόδου, καὶ πρὸ τῆς συγκλήσεως τῆς ἑτέρας, καὶ μετὰ πάροδον ἑνὸς ἢ δύο τὸ πολὺ μηνῶν νὰ ἔχωμεν τὰ πρακτικὰ, ὥστε, ὅταν εὑρισκώμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπικαλώμεθα τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, νὰ ἔχωμεν τοὐλάχιστον τὰ τῆς ληξάσης Συνόδου.

§138Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὸ παντὸς πρέπει νὰ δηλωθῇ, ὅτι ἡ καθυστέρησις αὕτη οὐδόλως προέρχεται ἐκ τοῦ Γραφείου, διότι ὁ ὑπάλληλος, ὁ ὁποῖος διευθύνει τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην, νομίζω, ὅτι εἶναι εἷς ἐκ τῶν πρώτων ὑπαλλήλων, ἢ ἴσως εἶναι ὁ μοναδικὸς καὶ ὁ πρῶτος ὑπάλληλος τοῦ Κράτους. (Ψίθυρος γενικῆς ἐπιδοκιμασίας καὶ θαυμασμοῦ).

§139Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Καὶ ἀναντικατάστατος.

§140Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ναί· καὶ ἀναντικατάστατος. Τρέχει ὁ ἴδιος νυχθημερὸν εἰς τοὺς οἴκους ἡμῶν, ὅπως παρακαλῇ καὶ παραλαμβάνῃ μετὰ ἓν καὶ δύο ἔτη τὰς ἀγορεύσεις ἡμῶν! (Πανταχόθεν φωναί: Μάλιστα, μάλιστα). Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου συζητοῦμεν, εἶναι λίαν σπουδαῖον, ὅπως προβῇ εἰς ἀπόφασιν ἡ Βουλή. Τὰ πρακτικὰ εἶναι ἡ ἀπεικόνισις τῶν γιγνομένων ἐνταῦθα· εἶναι ἡ ἀπεικόνισις τῶν γιγνομένων καὶ κατὰ τὴν μορφὴν τοῦ λόγου καὶ κατὰ τὸ περιεχόμενον τοῦ λόγου. Καὶ ἐὰν ἦναι ἐπιτετραμμένον — ὅπερ ἐγὼ δὲν εὑρίσκω ὀρθὸν — νὰ διαρρυθμίζωμεν τὴν μορφὴν τοῦ λόγου ἐν ταῖς γιγνομέναις διορθώσεσι, κατ’ οὐδένα ὅμως τρόπον ἐπιτρέπεται νὰ θίγωμεν τὸ περιεχόμενον. Ἔχω δὲ παραδείγματα, ὅτι ὄχι θίγομεν, ἀλλ’ ἀλλοιοῦμεν τὸ περιεχόμενον τῶν ἀγορεύσεών μας. Ἐννοεῖται δὲ, ὅτι ὁ ἔλεγχος τοῦ περιεχομένου δὲν δύναται νὰ γείνῃ μετὰ δύο καὶ τρία ἔτη. Δὲν ἐπεθύμουν νὰ ἀναφέρω, κύριοι Βουλευταὶ, εἰδικὴν περίπτωσιν, ἀλλ’ εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ εἴπω μίαν, καὶ θὰ τὴν ἀναμνησθῆτε...

§141ΜΙΧ. ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Καθ’ ἡμέραν γίνεται.

§142Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. .. Ἀνεγίνωσκον τελευταῖον ἐν τοῖς πρακτικοῖς μίαν ἀγόρευσίν μου, ἀφοῦ καὶ ἀνέγνων ταύτην, ἐπανῆλθον νὰ ἀναγνώσω τὴν ἀγόρευσιν ἀξιοτίμου μέλους τῆς Βουλῆς, εἰς τὴν ὁποίαν ἀπήντων. Ἀλλ’ ἐν αὐτῇ οὐδόλως ἀνεῦρον τὰ μέρη ἐκεῖνα, πρὸς ἃ ἀπήντων. Ξένος ἀναγνώστης θὰ ἐθεώρει ἐμὲ πρὸς στιγμὴν ἀνοηταίνοντα τελείως — τί λέγω; — μὴ ἔχοντα λόγον νὰ εἴπω ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀνεγράφοντο ἐν τῇ ἀγορεύσει μου. Δὲν ἐφαίνετο κατὰ τίνος ἠγωνιζόμην. Ἦτο δὲ τὸ παραλειφθὲν περιεχόμενον οὐσιῶδες, καὶ ἀνεφέρετο εἰς συγγράμματα, καὶ ἐγὼ εὑρισκόμην, ὅτι παλαίω κατὰ σκιᾶς! Διότι, ἐπαναλέγω, δὲν ὑπῆρχον εἰς τὰ πρακτικὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν ἐνταῦθα, ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀντέκρουσα! Οὕτω δ’ ἐγὼ, ἀντὶ νὰ φανῶ, δὲν ἠξεύρω τί, ἡττημένος ἢ νικητὴς, — τέλος πάντων κατ’ ἐμαυτὸν νικητὴς, — εὑρισκόμην ἡττημένος διὰ τῶν πρακτικῶν! Ἀλλ’ εἶναι πρακτικὰ αὐτά; Καὶ ἐλέγχουσι καλὴν πίστιν τοῦ Κοινοβουλίου τῆς Ἑλλάδος; Ἀλλαχοῦ, Κύριοι, δὲν ἐπιτρέπεται οὔτε τὸ περιεχόμενον τοῦ λόγου, ἀλλ’ οὔτε τὴν μορφὴν τοῦ λόγου νὰ θίγῃ τις ἐν ταῖς διορθώσεσι τῶν τόνων καὶ τῶν κομμάτων, τοῦτο δὲ ἔπρεπε νὰ κρατῇ καὶ παρ’ ἡμῖν, διότι ἐκτὸς τῶν ἄλλων, ὅταν ἀπαγορεύσωμεν καὶ τὴν μορφὴν τοῦ λόγου νὰ θίγωμεν, εἶναι βέβαιον, ὅτι θὰ λέγωμεν ἐνταῦθα κατὰ τὸ τέταρτον καὶ τὸ πέμπτον ὀλιγώτερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους εἴμεθα νέοι, καὶ ὡς ἔθνος ἂς ἀγωνισθῶμεν νὰ διαπλάσωμεν καὶ ὕφος κοινοβουλευτικὸν καὶ ῥητορικὴν, καὶ ἂς διορθώνωμεν ὁπωσδήποτε τοῦ ὕφους τὴν μορφήν. Ἀλλὰ, πρὸς Θεοῦ, τὸ περιεχόμενον;!... Ὅστις ἤθελεν ἀμφιβάλλει περὶ τῶν λόγων μου, ἂς μὲ προκαλέσῃ νὰ εἴπω τὴν εἰδικὴν περίπτωσιν. Ἀλλὰ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ εἴπω, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ λάβῃ πρόνοιαν, νὰ λάβῃ ἀπόφασιν ἀπόψε, καθ’ ἣν, ἂν κατὰ τὴν ταχθεῖσαν προθεσμίαν δὲν προσκομίζῃ ὁ ῥήτωρ τὸν λόγον του εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ Ἐπιθεωρητοῦ τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν, νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ὁ Ἐπιθεωρητὴς ἐξ ἄλλου ἀντιγράφου ἐκ τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν νὰ ἀποτυποῖ αὐτὸν, καὶ ἂς ἦναι ὅπως καὶ ἂν ἦναι καὶ αὐτὸ τὸ ὕφος τῆς ἀγορεύσεως τοῦ Βουλευτοῦ.

§143Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦναι ἡ αἰτία τῆς βραδύτητος, ἥτις πάντοτε, ἰδίᾳ ὅμως κατὰ τὰ τελευταῖα δύο ἔτη, παρετηρήθη, εἴτε δηλαδὴ ἡ βραδύτης προέρχεται ἐκ τῶν Βουλευτῶν, ὅπως διορθώνωσιν ἐγκαίρως τὰς ἀγορεύσεις των, εἴτε ἐκ τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου, λόγῳ τῆς ὑπερμέτρου αὐτοῦ ἐργασίας, φρονῶ, ὅτι δὲν θ’ ἀπαλλαχθῶμεν τῶν δυσχερειῶν, ἐὰν δὲν ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ ἤδη, ἢ βραδύτερον, νὰ ψηφίσῃ τὴν ἀναγκαίαν δαπάνην πρὸς ἵδρυσιν ἰδίου αὐτῆς τυπογραφείου, ὅπερ νὰ ἦναι προσκεκολλημένον ὡς παράρτημα τοῦ Γραφείου τῶν πρακτικῶν τῆς Βουλῆς. Ἡ δαπάνη, δὲν ἀρνοῦμαι, ὅτι θὰ ἦναι ἀξία λόγου, ἀλλ’ ἀπέναντι τοῦ καλοῦ, ὅπερ θὰ ἐπέλθῃ, τοῦ νὰ γείνῃ ἀνεξάρτητος ἀπὸ τῆς ἄλλης δημοσίας ὑπηρεσίας ἡ ἐργασία τῆς ἐκτυπώσεως τῶν πρακτικῶν τῆς Βουλῆς, νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ δειχθῇ πρόθυμος ν’ ἀποφασίσῃ τὴν δαπάνην αὐτήν. Οὕτω θὰ ἔχωμεν ἴδιον τυπογραφεῖον, ἐργαζόμενον ἀποκλειστικῶς ὑπὸ τὸ Γραφεῖον τῶν πρακτικῶν τῆς Βουλῆς, εὑρισκόμενον ὑπὸ τὸν καθημερινὸν ἔλεγχον τοῦ Προεδρείου τῆς Βουλῆς καὶ αὐτῆς τῆς ἰδίας, ἀπηλλαγμένον πάσης ἄλλης ἐργασίας καὶ ἑπομένως ἐνήμερον. Πιστεύω, ὅτι οὕτω θὰ ἐπιτύχωμεν, ὥστε τὴν ἐπαύριον τῆς συνεδριάσεως νὰ δημοσιεύωνται τὰ πρακτικά· ἀλλὰ τότε ἡ Βουλὴ θὰ δύναται νὰ μὴ ἐπιτρέπῃ, ὡς σήμερον, δι’ οἱονδήποτε λόγον, ὅπως ἡ ἀδικαιολόγητος βραδύτης ἐξακολουθῇ· διότι τὰ πάντα εἶναι ἕτοιμα πρὸς ἐκτύπωσιν, καὶ ἐπὶ μῆνας καὶ ἔτη ἐν τούτοις δὲν ἐκτυποῦνται. Τοῦτο ἔχει καὶ ἄλλας κακὰς συνεπείας. Μοὶ ἐστάλη ἐσχάτως νὰ διορθώσω ἀγόρευσιν, ἀπὸ τῆς ὁποίας εἶχε παρέλθει τοσοῦτος χρόνος, ὥστε ἀδύνατον μοὶ ἦτο νὰ ἐνθυμηθῶ ἐνίοτε, τί ἀκριβῶς εἶπον, καὶ ἐκ τοῦ προχείρου ὑποθετικῶς διώρθωσα. Αὐτὸ συμβαίνει συχνάκις. Νομίζω, ὅτι δύναται νὰ συντελέσῃ πολὺ, ἂν δὲν ἐξαρτώμεθα ἐκ τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου καὶ τῶν ἐργασιῶν ἑπτὰ Ὑπουργείων, μὲ τὸ γραφειοκρατικὸν καὶ πολυγραφικὸν σύστημα, ὅπερ ἐπικρατεῖ καὶ ὅπερ καθ’ ἡμέραν θαυμάζομεν ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως.

§144ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἐκτὸς τῆς παρατηρήσεως, τῆς ὀρθῆς, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, περὶ τυπογραφείου τῆς Βουλῆς, νομίζω, ὅτι καὶ εἷς Κανονισμὸς, ψηφιζόμενος ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ κανονίζων τὸν τρόπον τῆς θεωρήσεως καὶ ἐκτυπώσεως τῶν πρακτικῶν, ἔσται λυσιτελής. Τὰ πρακτικὰ δὲν εἶναι πρακτικὰ, εἶναι περίληψις τῶν λεχθέντων. Πρέπει νὰ γείνῃ Κανονισμὸς, κατὰ τὸν ὁποῖον νὰ μὴ ἐπιτρέπηται εἰς τοὺς ἀγορεύοντας νὰ κρατῶσι τὰ στελλόμενα χειρόγραφα πέραν τῶν δύο ἡμερῶν, καὶ ἂν ἐντὸς δύο ἡμερῶν δὲν τὰ ἐπιστρέψωσι, νὰ ἐπιτρέπηται εἰς τὸ Γραφεῖον νὰ ἐκδίδῃ τὸ φύλλον, διότι αὐτὴ ἡ βραδύτης δὲν εὐθύνει τὸ Γραφεῖον τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν· ἐγὼ μάλιστα ἔχω παρατηρήσει, ὅτι εἶναι τόσον ἐπιμελὴς εἰς τὸ ἔργον του ὁ ἔχων τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ἐπιθεωρήσεως τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν, ὥστε καθ’ ἑκάστην ἀποστέλλει καὶ ζητεῖ τὰ χειρόγραφα, καὶ καταντᾷ πολλάκις ὡς δανειστὴς ἐκ συναλλαγματικῆς κακὸς ἀπέναντι τοῦ καθυστεροῦντος. Φρονῶ διὰ τοῦτο, ὅτι θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ εἰσῆγε τὸ Προεδρεῖον Κανονισμὸν, ἀποτελοῦντα παράρτημα τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, ὅστις νὰ προβλέπῃ τὸν τρόπον τῆς ἐνημέρου ἐκδόσεως τῆς Ἐφημερίδος τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ πρὸς τοῦτο, ὡς παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, πρέπει καὶ οἱ στενογράφοι νὰ ἦναι ἐκ τῶν δοκίμων, ὡς ἔχει τὸ εὐτύχημα ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ νὰ ἔχῃ ἐκ τῶν ἀρίστων στενογράφων· ἀλλὰ πολλάκις, εἴτε διότι ὁ ῥήτωρ ὁμιλεῖ ταχέως, εἴτε διότι ὁ στενογράφος εἶναι πρωτόπειρος, ἀποδίδονται πράγματα ἐντελῶς ἐστερημένα ἐννοίας. Πολλάκις συνέβη εἰς πολλοὺς ἐξ ἡμῶν νὰ δοθῇ ὡς μετάφρασις τῶν λόγων των συνονθύλευμα μόνον λέξεων, ἄνευ ἐννοίας. Διὰ τοῦτο τὸ ἓν πρέπει νὰ συμβαδίζῃ μὲ τὸ ἄλλο, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει τὸ Προεδρεῖον νὰ λάβῃ μίαν πρόνοιαν, πεποιθὸς, ὅτι ἡ Βουλὴ οὐδεμίαν συνδρομὴν θὰ ἀρνηθῇ πρὸς αὐτό.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν περὶ προσθήκης τρίτου δοκίμου στενογράφου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§146Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἑπομένως τὸ Βʹ κεφάλαιον διὰ τῆς προτάσεως ταύτης τῆς Ἐπιτροπῆς αὐξάνει κατὰ 1200 δραχμάς.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§148ΜΕΛ. ΡΟΥΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ, κύριε Πρόεδρε, παρεδέχθη ὁμοφώνως καὶ προέτεινεν, ὅπως δοθῇ βοήθημα ἐφ’ ἅπαξ δραχμῶν 300 εἰς τὴν χήραν τοῦ ἀρχικλητῆρος Μπάρμπα Κώστα. Τὸ ποσὸν τοῦτο εἶναι ἐντελῶς εὐτελὲς, καὶ βεβαίως ἡ Βουλὴ δὲν θὰ φέρῃ ἀντίρρησιν.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ κεφάλαιον Βʹ ἐψηφίσθη.

§150ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ τέλος τοῦ Βʹ κεφαλαίου παρακαλῶ νὰ προστεθῇ τὸ κονδύλιον αὐτό.

§151Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ τέλος τοῦ Βʹ κεφαλαίου ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λακεδαίμονος ἐζήτησε τὸν λόγον, ἔχων τὴν πρόθεσιν, ὡς ἀντελήφθην, — διότι οὐχὶ ἡ ἔλλειψις φωνῆς, ἀλλ’ ἡ ἔλλειψις τῶν ὀδόντων δὲν μᾶς ἐπέτρεψε νὰ ἐννοήσωμεν, τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει, ὅτι, ἵνα ἀκουσθῇ τις καὶ κατανοηθῇ, πρέπει νὰ ἔχῃ ὄχι μόνον φωνὴν, ἀλλὰ καὶ ὀδόντας, — ἔχων τὴν πρόθεσιν νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν ὁμόφωνον πρότασιν τῆς Ἐπιτροπῆς περὶ χορηγίας τοῦ μικροῦ αὐτοῦ βοηθήματος εἰς τὴν οἰκογένειαν τοῦ Μπάρμπα Κώστα, ὑπὲρ τῆς ὁποίας συμφωνῶ καὶ ἐγὼ νὰ δοθῇ τὸ βοήθημα ἐφ’ ἅπαξ.

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παραδέχεται;

§153ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη νὰ δοθῇ βοήθημα δραχμῶν 300 εἰς τὴν χήραν τοῦ ἀποθανόντος ἀρχικλητῆρος Κωνστ. Γεωργίου. Τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου Βʹ δραχ. 102,500. Κεφάλαιον Γʹ. Ἔξοδα Βιβλιοθήκης τῆς Βουλῆς.

§155ΜΙΧ. ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μὲ συγχωρεῖτε. Δὲν ἐννοῶ νὰ παρεμβάλω προσκόμματα, οὔτε νὰ θεωρηθῶ κωλυσιεργός, ἀλλὰ σᾶς παρακαλῶ, πότε ἐφθάσαμεν εἰς τὸ κεφάλαιον Γʹ;

§156Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ δοθῇ ἐξήγησις, διὰ τίνα λόγον ἀνεγράφη χιλιόδραχμος ἀποζημίωσις διὰ φονευθέντα ἵππον;

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ Γʹ κεφαλαίου ἤδη.

§158ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ἐψηφίσθη κατ’ ἄρθρον τὸ Βʹ.

§159ΜΙΧ. ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Ἐπὶ τοῦ συνόλου. Διατὶ ἀναφέρονται 22 κλητῆρες, οἱ ὁποῖοι δὲν εὑρίσκονται;

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφίσθη ἤδη τὸ κεφάλαιον Βʹ, ὅπου ἀναφέρονται οἱ κλητῆρες.

§161ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Δὲν ἐψηφίσθη. (Διάλογοι θορυβώδεις).

§162Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ψηφίζονται οἱ προϋπολογισμοὶ κατὰ κεφάλαιον, οἱ προϋπολογισμοὶ ψηφίζονται κατ’ ἄρθρον. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἐγένετο ἡ ψήφισις τοῦ Βʹ κεφαλαίου, δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε εἰς ἕνα Βουλευτὴν νὰ ζητήσῃ ἐξηγήσεις. Καὶ ὁ κ. ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς Βουλευτὴς ζητεῖ ἐξηγήσεις, ἐὰν ὑπάρχουν ἐν τῇ Βουλῇ οἱ ἀναγραφόμενοι 22 κλητῆρες. Ὑπάρχουν;

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ (ὁ προεδρεύων ἀντιπρόεδρος κ. Ν. Λεωνίδας). Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ζητεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς, δύναται αὔριον νὰ τὸ λάβῃ πολὺ εὐχαρίστως· αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν εἶναι δυνατόν.

§164ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ζητοῦμεν τὴν πληροφορίαν ταύτην, ἵνα δώσωμεν πίστωσιν διὰ τόσους, ὅσοι εἶναι οἱ πράγματι ὑπηρετοῦντες. Ποῖος θὰ μᾶς δώσῃ τὴν πληροφορίαν αὐτήν;

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς.

§166ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ποῦ εἶναι;

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον θὰ ἦναι ἐδῶ, καὶ θὰ σᾶς δώσῃ τὴν πληροφορίαν.

§168ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Νὰ διακόψωμεν λοιπὸν τὴν ψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, μέχρις οὗ ἔλθῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς νὰ μᾶς δώσῃ τὴν πληροφορίαν αὐτὴν, καὶ τότε νὰ δώσωμεν τὴν πίστωσιν, ἡ ὁποία ζητεῖται. (Διάλογοι).

§169Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω, διὰ ποῖον λόγον χορηγεῖται πίστωσις δραχμῶν χιλίων δι’ ἀποζημίωσιν φονευθέντος ἵππου τῆς ἁμάξης τοῦ κ. Προέδρου;

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ λόγος εἶναι ὁ ἑξῆς. Κατὰ τὴν ἐθνικὴν ἑορτὴν ἀνεπλήρωσα ἐγὼ τὸν τότε Πρόεδρον τῆς Βουλῆς κ. Μπουφίδην, ἀσθενοῦντα, καὶ μετέβην εἰς τὴν Μητρόπολιν. Τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν μετέβην εἰς τὴν Μητρόπολιν, καὶ ἐνῷ ἐξῆλθον τῆς ἁμάξης, αἴφνης ἔρχεται ἡ ἅμαξα τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας καὶ ἐπιπίπτει ἐπὶ τῆς ἁμάξης τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, καὶ συνεπείᾳ τούτου ἐφονεύθη ὁ ἕτερος τῶν ἵππων τῆς ἁμάξης ταύτης. Ἕνεκα λοιπὸν τῆς ὑπαιτιότητος τοῦ ἁμαξηλάτου τῆς ἁμάξης τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας ἐφονεύθη ὁ ἵππος, ἐν ὥρᾳ ὑπηρεσίας, τῆς ἁμάξης τοῦ Προέδρου· ἑπομένως δίκαιον εἶναι, καὶ νόμιμον ἄλλως τε, ν’ ἀποζημιωθῇ ὁ ἄνθρωπος.

§171ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τόση ἀποζημίωσις!

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἦτο ἵππος πρώτης τάξεως. Κεφάλαιον Γʹ. (Ἀναγινώσκεται).

§173Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Τὸ ποσὸν τῶν 4,000 δραχ. δι’ ἀγορὰν βιβλίων βεβαίως εἶναι ἐλάχιστον, εἶναι δὲ ἐλάχιστον ὄχι διότι πρόκειται νὰ ἀγορασθῶσι βιβλία νέα, ἀλλὰ διότι ὑπάρχουσι σειραὶ, τὰς ὁποίας ὀφείλει ἡ Βιβλιοθήκη τῆς Βουλῆς νὰ ἐξακολουθῇ προμηθευομένη, ὅπως μὴ διακόψῃ σειρὰς πολυτιμοτάτων περιοδικῶν, εἴτε συγγραμμάτων ἐπιστημονικῶν, καὶ μὴ σχηματισθῶσι χάσματα. Ἀλλὰ πλὴν τούτου δέον νὰ προμηθεύηται βιβλία νέα, καθόσον κατ’ ἔτος δημοσιεύονται ἄπειρα πολιτικὰ καὶ ἐπιστημονικὰ βιβλία, τινῶν τῶν ὁποίων ἀπόλυτον ἔχει ἀνάγκην ἡ Βουλή· οὕτω π. χ. ἐγὼ ἐνθυμοῦμαι δι’ ἓν βιβλίον, τὸ ὁποῖον εἶναι χρησιμώτατον, καὶ τὸ ὁποῖον ἐζήτησα εἰς τὴν Βιβλιοθήκην τῆς Βουλῆς, εἶναι δὲ χρησιμώτατον, διότι περιλαμβάνει στατιστικὰς τῆς παγκοσμίου παραγωγῆς, βιβλίον, τὸ ὁποῖον εἶχε δημοσιευθῆ ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τῆς τελευταίας παγκοσμίου Ἐκθέσεως τῶν Παρισίων, ὅτι τὸ βιβλίον τοῦτο δὲν εἶχεν ἀγοράσει ἡ Βιβλιοθήκη ἕνεκεν ἐλλείψεως πιστώσεως, καὶ νομίζω, ὅτι ἐπὶ πιστώσει ἐπὶ τέλους τὸ ἠγόρασε, καίτοι ἐστοίχιζεν ὀλιγίστας δραχμάς. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι, ἐὰν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν πράγματι Βιβλιοθήκην πολιτικῶν καὶ ἐπιστημονικῶν συγγραμμάτων, τῶν ὁποίων ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην τὸ νομοθετικὸν Σῶμα, ἐὰν θέλωμεν νὰ κρατήσωμεν τὴν σειρὰν τῶν ἐπιστημονικῶν συγγραμμάτων καὶ περιοδικῶν, τὰ ὁποῖα λαμβάνει ἀπὸ ἐτῶν ἡ Βιβλιοθήκη, εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ αὐξηθῇ τὸ ἀναγραφόμενον ποσὸν εἰς 8,000 δραχμὰς τοὐλάχιστον. Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα, ὅτι ἐπὶ τῆς προεδρίας τοῦ νῦν κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τὸ πρᾶγμα εἶχεν ἐφελκύσει τὴν προσοχήν μου, καὶ εἶχε συστηθῆ τότε ἐπιτροπὴ, τῆς ὁποίας μέλη ἦσαν ὁ ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς κ. Βουλευτὴς, ὁ κ. Στάης καὶ ἐγὼ, νομίζω δὲ, καὶ ἄλλοι ἀξιότιμοι συνάδελφοι· συνήλθομεν τότε καὶ ἐξητάσαμεν τοὺς καταλόγους τῶν βιβλίων, τῶν ὁποίων εἶχεν ἀπόλυτον ἀνάγκην ἡ Βουλὴ, ἀλλὰ τὸ πρὸς ἀγορὰν βιβλίων κονδύλιον ἦτο τόσον γλίσχρον, ὥστε οὔτε τὸ εἰκοστὸν ἐξ αὐτῶν τῶν βιβλίων δὲν ἠδυνήθη νὰ προμηθευθῇ ἡ Βιβλιοθήκη. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ αὔξησις κατ’ ὀλίγας χιλιάδας δραχμῶν, ἐνῷ οὐδεμίαν ζημίαν θὰ φέρῃ εἰς τὸ Δημόσιον, ἐξ ἐναντίας θέλει ὠφελήσει σπουδαίως τὴν Βιβλιοθήκην τῆς Βουλῆς, διότι καὶ θ’ ἀγορασθῶσιν ἀπολύτου ἀνάγκης πολιτικὰ καὶ ἐπιστημονικὰ συγγράμματα, ἀλλὰ πρὸ πάντων θέλουσι διατηρηθῇ αἱ σειραὶ τῶν συγγραμμάτων καὶ περιοδικῶν, τὰ ὁποῖα ἀπὸ μακροτάτου χρόνου λαμβάνει ἡ Βουλή, καὶ τὰ ὁποῖα δὲν ἐπιτρέπεται κατ’ οὐδένα λόγον νὰ διακόψῃ. Προτείνω λοιπὸν ν’ αὐξηθῇ τὸ ποσὸν κατὰ 4,000 δραχμάς.

§174Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἄς ληφθῶσιν ἀπὸ τὸ κονδύλιον τῶν δετικῶν.

§175Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν τοῦτο, διότι θὰ καταστρέφωνται τὰ βιβλία, μένοντα ἄδετα· ἀπορῶ δὲ, πῶς ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, ὁ ὁποῖος ἔχει καὶ καλλίστην ἰδιωτικὴν βιβλιοθήκην, προμηθεύεται δὲ διαρκῶς πλεῖστα βιβλία, λέγει νὰ μένουν ἄδετα τὰ βιβλία ταῦτα. Ἡ πρότασίς μου λοιπὸν εἶναι, ὅπως τὸ ποσὸν δι’ ἀγορὰν βιβλίων διπλασιασθῇ, ἀναβιβαζόμενον εἰς 8,000 δραχμὰς, αἱ ὁποῖαι νὰ δαπανῶνται μόνον διὰ τὴν προμήθειαν νέων καὶ ὡρισμένων βιβλίων πολιτικῶν καὶ ἐπιστημονικῶν, σχετιζομένων πρὸς τὴν πολιτικήν.

§176Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Θὰ παρακαλέσω, ἐὰν ἦναι δυνατὸν, νὰ προμηθευθῇ ἡ Βιβλιοθήκη καὶ τὰ συγγράμματα τοῦ Φρήδμαν καὶ τῶν μηχανικῶν Πασχάλ, Τρεσσὼ κλπ., τῶν κατασκευασάντων τὰς δεξαμενὰς Μασσαλίας, ἐξ ὧν ἀποδεικνύεται τρανότατα, ὅτι ἐγένετο κατάχρησις 1,000,000 δραχ. εἰς τὴν διακήρυξιν τῆς κατασκευῆς τῆς δεξαμενῆς τῆς Σύρου.

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Βελλιανίτου. Δέχεται τὴν πρότασιν ταύτην ἡ Βουλή;

§178ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§179Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ληφθῇ οὕτως ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, χωρὶς νὰ ἀκουσθῇ προηγουμένως ἡ γνώμη τοῦ Ἐφόρου τῆς Βιβλιοθήκης, τοῦ τε νῦν, ἀλλὰ καὶ καὶ τοῦ πρώην κ. Στάη, ὡς ἐπίσης τοῦ κ. Καλογεροπούλου, ὁ ὁποῖος διετέλεσεν ἐπὶ πολλὰ ἔτη Ἔφορος τῆς Βιβλιοθήκης, πρὸς τούτοις δὲ καὶ τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ὡς Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἄλλοτε εἶχε συστήσει εἰδικὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τούτῳ.

§180ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἀναμφιβόλως ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας εὑρίσκεται ἐν τῷ δικαίῳ, ἰσχυριζόμενος, ὅτι ἡ πίστωσις τῶν 4,000 δραχμῶν δὲν εἶναι ἐπαρκὴς πρὸς ἀγορὰν τῶν ἀπαραιτήτως ἀναγκαίων βιβλίων ἐν τῇ Βιβλιοθήκῃ τῆς Βουλῆς. Καὶ ἄλλοτε ἐλέχθη, ὅτι, καὶ ἂν ἤθελε διπλασιασθῇ ἡ πίστωσις αὕτη, δὲν θὰ ἦτο ἐπαρκὴς πρὸς ἀγορὰν τῶν ἐπιστημονικῶν βιβλίων, τῶν σχετικῶν πρὸς τὰς πολιτικὰς ἐπιστήμας, εἰς ἃ ἔπρεπε νὰ περιορισθῇ ἡ Βιβλιοθήκη τῆς Βουλῆς, κατὰ τὴν ἄλλοτε ἐκφρασθεῖσαν γνώμην ὑπὸ τοῦ ἐκ Μεσολογγίου ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ. Ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, ἡ ὁποία στηρίζεται εἰς διετῆ πεῖραν Ἐφόρου τῆς Βιβλιοθήκης, ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν πρέπει νὰ αὐξηθῇ ἡ πίστωσις αὕτη, διότι ἐν τῇ Βιβλιοθήκῃ τῆς Βουλῆς ὑπάρχουσι πολλὰ βιβλία, ἅτινα ἔχουσιν ἀνάγκην περιποιήσεως καὶ περιθάλψεως...

§181ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καὶ μένουσιν εἰς τὰ ὑπόγεια τῆς Βουλῆς.

§182ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Μάλιστα, ἀπὸ μακροτάτου χρόνου, καὶ καταστρέφονται... Ἄς φροντίσωμεν ἑπομένως ὑπὲρ τῆς διασώσεως τῶν ὑπαρχόντων βιβλίων, πρὶν ἢ φροντίσωμεν περὶ προμηθείας ἄλλων. Αἱ σειραὶ τῶν περιοδικῶν συγγραμμάτων οὐδένα διατρέχουσι κίνδυνον, ὅπως διακοπῶσιν, ὡς ἐγὼ γνωρίζω, ὡς τέως Ἔφορος τῆς Βιβλιοθήκης τῆς Βουλῆς. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ περιορισθῶμεν ἐπὶ τοῦ παρόντος εἰς τὴν πίστωσιν τῶν 4,000 δραχμῶν.

§183Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Περὶ τοῦ ζητήματος τῆς Βιβλιοθήκης τῆς Βουλῆς καὶ ἄλλοτε ἐγένετο λόγος, ὅτι εἰς αὐτὴν μόνον πολιτικὰ συγγράμματα πρέπει νὰ ὑπάρχωσι, καὶ νομίζω, ὅτι τοῦτο εἶναι καὶ τὸ λογικόν. Ὅλα τὰ συγγράμματα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι χαρακτῆρα κυρίως φιλολογικόν, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ μεταφερθῶσιν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Βιβλιοθήκην, ἤδη μάλιστα, ὅτε ὑπάρχει ἐν αὐτῇ καὶ χῶρος ἐπαρκής· διότι, ὅπως συσσωρεύονται ἐν τῇ Βιβλιοθήκῃ ἡμῶν νομικά, φιλολογικά, πολιτικὰ καὶ ἐπιστημονικὰ συγγράμματα, ἀποβαίνει δυσκολωτάτη ἀληθῶς καὶ ἡ ἐξεύρεσις τῶν ἀπολύτως ἀναγκαίων βιβλίων, τὰ ὁποῖα ἴσως οἱ Βουλευταὶ θέλουσι νὰ συμβουλευθῶσιν. Εἶναι δέ, νομίζω, ὅλως διόλου πλέον παρὰ πολυτέλεια τὸ νὰ ἔχωμεν ἐν τῇ Βουλῇ ἀναγνωστήριον φιλολογικόν. Ἐν τῇ Ἐθνικῇ Βιβλιοθήκῃ ὑπάρχουσιν ἀναγνωστήρια, καὶ ἐκεῖ πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἀναγνωστήριον φιλολογικόν, ἐνταῦθα δὲ νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὰ συγγράμματα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὴν μελέτην τῶν Βουλευτῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ μελετήσωσι, διότι, ὅπως εἶναι σήμερον ἡ Βιβλιοθήκη τῆς Βουλῆς, μᾶλλον παρουσιάζει ἐπίδειξιν πολλῶν βιβλίων, καὶ κατ’ ἐλάχιστον εἶναι ὠφέλιμος. Τοῦτο πράττοντες, θ’ ἀποφύγωμεν καὶ τὴν ὑπερβολικὴν δαπάνην, ἡ ὁποία γίνεται ἐν τῇ Βιβλιοθήκῃ τῆς Βουλῆς, ἐν σχέσει πρὸς τὴν χρησιμότητα, τὴν ὁποίαν παρέχει εἰς τοὺς Βουλευτάς, διότι χάριν τῶν Βουλευτῶν ὑπάρχουσιν αἱ Βιβλιοθῆκαι ἐν ταῖς Βουλαῖς· θὰ δυνηθῶμεν λοιπὸν νὰ ἀποφύγωμεν τὴν ὑπερβολικὴν δαπάνην, θὰ συντελέσωμεν δὲ καὶ εἰς τὸν πληρέστερον σχηματισμὸν τῶν σειρῶν τῶν ἐπιστημονικῶν καὶ φιλολογικῶν βιβλίων τῆς Ἐθνικῆς Βιβλιοθήκης, καὶ θὰ ἔχωμεν καὶ ἡμεῖς Βιβλιοθήκην χρησιμωτέραν ὑπὸ ἔποψιν πρακτικήν. Καὶ ἄλλοτε ἐγένετο λόγος περὶ τῆς μεταφορᾶς τῶν βιβλίων τούτων εἰς τὴν Ἐθνικὴν Βιβλιοθήκην, καὶ ἄλλοτε ἐφάνη ἡ Βουλὴ τοιαύτην γνώμην ἐκφράζουσα, εἶπε δὲ, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ ἡ ἐργασία αὕτη ὅταν θὰ τελειώσῃ ἡ Ἐθνικὴ Βιβλιοθήκη.

§184Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ πολλάκις θιχθὲν ζήτημα τῆς μεταφορᾶς τῶν βιβλίων τῆς Βιβλιοθήκης τῆς Βουλῆς εἰς τὴν Ἐθνικὴν Βιβλιοθήκην, δηλαδὴ τῶν βιβλίων τῶν φιλολογικῶν ἢ τῶν μὴ ἐχόντων σχέσιν πρὸς τὰς πολιτικὰς ἐπιστήμας, δὲν διαφωνῶ πρὸς τὸν κύριον Βουλευτὴν Ἄρτης, ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 4,000 δραχμῶν εἶναι ἐπαρκὲς διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν πολιτικῶν βιβλίων, τὰ ὁποῖα ἐκδίδονται, καὶ τῶν ἐπιστημονικῶν, τὰ ὁποῖα σχετίζονται πρὸς τὰς πολιτικὰς ἐπιστήμας. Διότι πρέπει νὰ λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὰ μὲν περιοδικὰ, τὰ ὁποῖα νομίζω, ὅτι ἀπορροφῶσι πλέον τῶν 3,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διακοπῶσι, διότι, ἐὰν διακοπῶσι, θὰ διακοπῇ καὶ ἡ σειρὰ αὐτῶν, ἡ ὁποία εἶναι πραγματικῶς πολύτιμος, τὰ δὲ ἐκδιδόμενα νέα βιβλία, ὄχι πλέον φιλολογικὰ, ἀλλὰ χρησιμώτατα βιβλία, ἀναγόμενα εἰς τὰς πολιτικὰς ἐπιστήμας, εἰς στατιστικὰς πληροφορίας κτλ., εἶναι τόσον πολλὰ καὶ σπουδαῖα, ὥστε αἱ ὀλίγαι δραχμαί, αἱ ὁποῖαι ἀπομένουν, δὲν θὰ ἦναι ἐπαρκεῖς οὐδὲ δι’ ἰδιωτικὴν βιβλιοθήκην βιβλιοφίλων πολιτευομένων. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τουλάχιστον ὀκτὼ χιλιάδες, ἂν μὴ δέκα χιλιάδες δραχμῶν πρέπει νὰ προστεθῶσι. Παρετηρήθη δικαίως, ὅτι ὑπάρχει πολυτέλεια εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῆς Βουλῆς, ἡ πολυτέλεια ὅμως αὕτη δὲν πρέπει ν’ ἀναζητηθῇ εἰς τὴν Βιβλιοθήκην τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ ἀλλαχοῦ. Ἂν θελήσῃ τις ἐπισταμένως νὰ ἐξετάσῃ τὸν προϋπολογισμὸν τῆς Βουλῆς, τὰς δαπάνας δηλαδὴ τὰς γιγνομένας εἰς τὴν συντήρησιν, τὸν καθαρισμὸν, τὴν διακόσμησιν κλπ. τοῦ Βουλευτηρίου, θὰ ἴδῃ, ὅτι ἐκεῖθεν θὰ ἠδύναντο νὰ περικοπῶσι ποσά τινα, καὶ ταῦτα νὰ προστεθῶσιν εἰς τὴν Βιβλιοθήκην, διότι καὶ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἡ Βιβλιοθήκη τῆς Βουλῆς πρόκειται νὰ μεταφερθῇ ποτε εἰς τὴν Ἐθνικὴν Βιβλιοθήκην, ἢ ν’ ἀποτελέσῃ εἰς τὸ μέλλον ἄλλην ἀνεξάρτητον Βιβλιοθήκην, πάντως αἱ δαπάναι, αἱ γενόμεναι διὰ τὸν πλουτισμὸν αὐτῆς, δὲν θὰ ἦναι ἄχρηστοι, διότι τὰ βιβλία, τὰ ὁποῖα θὰ προστεθῶσι διὰ τὸν πλουτισμὸν οἱασδήποτε Βιβλιοθήκης, θὰ ἦναι πάντοτε ἐθνικὸν κέρδος, διότι ἀργὰ ἢ γρήγορα θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην τὸ Κράτος νὰ δημιουργήσῃ Βιβλιοθήκας. Δυστύχημα εἶναι, ὅτι τὸ Κράτος διὰ τὰς Βιβλιοθήκας δὲν φροντίζει, δὲν ἔχομεν δὲ εἰς τὰς Ἀθήνας, παρὰ μίαν μόνον Βιβλιοθήκην, τὴν Ἐθνικὴν, καὶ τὴν τῆς Βουλῆς. Ἂν ἤθελον φέρει τὸ ζήτημα περὶ δημοσίων Βιβλιοθηκῶν, πολλὰ θὰ εἶχον νὰ εἴπω, καὶ θὰ κατηνάλισκον πολλὴν ὥραν ὁμιλῶν· τότε δὲ θὰ ἐβλέπετε, ὅτι ἐν πόλει, οἵα εἶναι αἱ Ἀθῆναι, ἡ ὁποία κατοικεῖται ὑπὸ 160 χιλ. κατοίκων, ὑπάρχει μόνον ἓν ἀναγνωστήριον, τὸ ἀναγνωστήριον τῆς Ἐθνικῆς Βιβλιοθήκης, καὶ οὐχὶ διαρκῶς τὸ ἡμέτερον ἀναγνωστήριον. Δὲν γνωρίζω, ἂν ἡ ἀφορμὴ τῆς μὴ ὑπάρξεως δημοσίων καὶ δημοτικῶν Βιβλιοθηκῶν εἶναι ἐκείνη, ἥτις ἀναγκάζει τοὺς Ἕλληνας ὀλίγον μόνον νὰ ἀναγινώσκωσι, νὰ περιορίζωσι δὲ τὰς ἀναγνώσεις καὶ τὸν πορισμὸν τῶν γνώσεων αὑτῶν εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀναγινώσκουσιν εἰς τὰς ἐφημερίδας. Ἐπιθυμῶ, χωρὶς νὰ θέλω νὰ εἴπω πολλὰ, οἱ κύριοι Βουλευταὶ νὰ μὴ θέλωσι ν’ ἀντικρούσωσι τὴν πρότασίν μου, ἀλλὰ νὰ τὴν ἀποδεχθῶσιν, ὅπως τὸ ποσὸν τῶν τεσσάρων χιλιάδων δι’ ἀγορὰν βιβλίων διπλασιασθῇ τουλάχιστον, καὶ οὕτω πράττοντες νὰ ὦσι βέβαιοι, ὅτι θέλουσιν ἐξυπηρετήσει σπουδαίως τὴν Βιβλιοθήκην τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ παρόντος, καὶ τὴν ἰδέαν τῆς συστάσεως ἄλλης Βιβλιοθήκης εἰς τὸ μέλλον.

§185ΑΛΕΞ. ΜΙΛ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Δὲν εἶναι τοῦ παρόντος νὰ ἐξετάσωμεν, ἂν πρέπῃ ἢ ὄχι νὰ παραμείνῃ ἡ Βιβλιοθήκη τῆς Βουλῆς ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ· οὐχ ἧττον παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν Παξῶν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ ποσοῦ δι’ ἀγορὰν βιβλίων ἀπὸ 4,000 εἰς 8,000· πρῶτον διότι διὰ προτάσεως, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Λογιστικοῦ, ζητῶ δραχ. 7,248 πρὸς ἐξόφλησιν παλαιῶν λογαριασμῶν τῆς Βιβλιοθήκης τῆς Βουλῆς, ἀφ’ ἑτέρου δὲ, διότι ὅλος ὁ χῶρος σχεδὸν τῆς Βιβλιοθήκης τῆς Βουλῆς εἶναι κατειλημμένος. Ὡς πρὸς τὸ τμῆμα, τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει τὴν Βουλὴν, τὸ τμῆμα τῶν πολιτικῶν καὶ νομικῶν ἐπιστημῶν, ὑπάρχει μέγιστον χάσμα, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται ν’ ἀναπληρωθῇ διὰ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον λέγει ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Παξῶν. Ἄν θελήσωμεν λ. χ. νὰ ἀγοράσωμεν μόνον τοὺς ἐσχάτως ἐκδοθέντας Γερμανικοὺς κώδικας, ἔχομεν ἀνάγκην 1200 δραχμῶν.

§186ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἠμπορεῖ νὰ λείπουν ἀπὸ τὴν Βιβλιοθήκην τῆς Βουλῆς;

§187ΑΛ. Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Ἠγοράσαμεν τοὺς Ἰταλικοὺς κώδικας, καὶ ὅταν ἀποπληρώσωμεν τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ὀφείλομεν δι’ αὐτοὺς, θ’ ἀγοράσωμεν καὶ τοὺς Γερμανικούς. Ἀλλὰ ὁ σπουδαιότερος λόγος εἶναι, ὅτι δὲν ἔχομεν χῶρον πρὸς ἐναπόθεσιν τῶν βιβλίων. Ἄν θελήσητε νὰ ἐπισκεφθῆτε τὰ ὑπόγεια τῆς Βουλῆς, θὰ ἴδητε πόσα βιβλία εἶναι ἐναποτεθειμένα ἐκεῖ, ἕνεκεν ἐλλείψεως χώρου εἰς τὴν Βιβλιοθήκην.

§188ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ Παξῶν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§189Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§190ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε 15; (Ἐγείρονται πλείονες τῶν 15). Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ Παξῶν περὶ προσθήκης 4,000 εἰσέτι δραχμῶν δι’ ἀγορὰν βιβλίων λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Περ. Ἀλεξάκη καὶ Κ. Πλατούτσα, ὡς ψηφολεκτῶν, καὶ εἶτα ἡ διαλογὴ, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 134. Ἐκ τούτων 24 ἐψήφισαν ὑπὲρ τῆς προτάσεως, 106 κατὰ τῆς προτάσεως, καὶ 4 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως ἡ πρότασις τοῦ κ. Βελλιανίτου ἀπερρίφθη. Ὑπάρχει πρότασις τῶν βουλευτῶν κ. κ. Μέρμηγκα, Χατζηπέτρου καὶ Ρακοπούλου περὶ προσθήκης ἑβδόμου ἐδαφίου εἰς τὴν § αʹ τοῦ ἄρθρου 77 τοῦ Κανονισμοῦ ὡς ἑξῆς: «Ἕνα ἀποθηκάριον τῆς Βιβλιοθήκης», καὶ ἑβδόμου ἐδαφίου εἰς τὴν § βʹ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου, ὡς ἑξῆς: «Τοῦ ἀποθηκαρίου τῆς Βιβλιοθήκης δρ. 120».

§192Κ. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Εἰς τὴν Βιβλιοθήκην ὑπηρετεῖ εἷς ξυλουργὸς ἐπὶ 12 ἔτη. Ἤδη καταργεῖται ἡ θέσις αὕτη, καὶ ἀναγράφεται θέσις ἀποθηκαρίου.

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Συνεπῶς ἀναγράφεται πίστωσις ἐν κεφαλ. Γʹ δρ. 1440.

§194ΑΛΕΞ. Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Παρακαλῶ νὰ προστεθῇ ἀναπληρωματικὴ πίστωσις δραχ. 7,248 πρὸς πληρωμὴν ὀφειλομένων εἰς τοὺς βιβλιοπώλας Κ. Ἐλευθερουδάκην, Κάρολεν Μπὲκ καὶ Φερδινάνδον Ὀργκάνια δι’ ἀντίτιμον περιοδικῶν καὶ βιβλίων.

§195ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διατὶ καθυστεροῦνται;

§196ΑΛΕΞ. Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Εἰς τὸν γενικὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους ἀπὸ τοῦ 1896 μέχρι τοῦ 1900 ἀνεγράφετο πίστωσις δι’ ἔξοδα Βουλῆς μικροτέρα τῆς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῆς Βουλῆς ἀναγραφομένης. Ἑπομένως πάντοτε ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους εὑρίσκετο ἐν ἐλλείμματι. Ταῦτα δὲ προήρχοντο ἐκ λάθους τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου.

§197Κ. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Ἐκ τοῦ ἀναγεγραμμένου ἐν τῷ προϋπολογισμῷ κονδυλίου εἶχε τὸ δικαίωμα ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς νὰ ἐξοδεύσῃ ἐκ τῶν χρημάτων τῶν βιβλίων διὰ τὰς ἄλλας ἀνάγκας τῆς Βουλῆς.

§198Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Διατὶ δὲν ἐζητήθη ἡ πίστωσις αὕτη πέρυσιν;

§199ΑΛΕΞ. Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Διότι οἱ λογαριασμοὶ τῶν βιβλιοπωλῶν ἔρχονται κατὰ τὸ τέλος τοῦ ἔτους.

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πίστωσιν τῶν 7248 δραχμῶν πρὸς πληρωμὴν τῶν ὀφειλομένων δι’ ἀντίτιμον βιβλίων καὶ περιοδικῶν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου Γʹ, ὡς ἐτροποποιήθη, δρ. 51,928. Κεφάλαιον Δʹ. Ἔξοδα παρελθουσῶν χρήσεων. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτόν). Τὸ ὅλον τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς Βουλῆς δρ. 577,745. Ἐξακολούθησις τῆς πρώτης συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συστάσεως Ἐμπορικῶν Σχολῶν ἐν Ἀθήναις καὶ Πάτραις δαπάναις τοῦ Κράτους».

§201ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἐπειδὴ ἡ ὥρα εἶναι προκεχωρημένη, παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, καὶ λαμβάνω τὸν λόγον εἰς τὴν δευτέραν, διότι ἐπιθυμῶ νὰ ἀπαντήσω εἰς τοὺς προλαλήσαντας, οἱ πλεῖστοι τῶν ὁποίων ἀπουσιάζουσι ταύτην τὴν στιγμήν.

§202ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον κατεκρίθη ὑπὸ πολλὰς ἐπόψεις, κατεκρίθη δὲ ἐξ αὐτῆς ἔτι τῆς γεννήσεώς του· εἶχον δὲ δηλώσει καὶ ὁ πρώην κ. Ὑπουργὸς καὶ ὁ εἰσαγαγὼν αὐτὸ, ὅτι θὰ λάβωσι τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου καὶ θ’ ἀναιρέσωσι τὰ κατ’ αὐτοῦ λεχθέντα. Ἐρωτῶ λοιπὸν, θὰ ἔλθωσι νὰ λάβωσι τὸν λόγον, ἵνα ἀντικρούσωσι τὰς μομφὰς, τὰς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ἐξενεχθείσας; ἢ θὰ τηρήσωσι καὶ ἐπὶ τούτου σιωπήν; Περὶ αὐτοῦ πρέπει νὰ μάθωμεν. (Θόρυβος).

§203Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῇ τὸ νομοσχέδιον. Νομίζω, ὅτι διὰ τῆς κωλυσιεργίας ζητήματα τοιούτου ἐνδιαφέροντος δὲν λύονται.

§204Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ὁ κύριος ἐκ Πατρῶν Βουλευτὴς λέγει, ὅτι γίνεται συστηματικὴ κωλυσιεργία κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι οὐδεὶς ὑπάρχει ὁ μὴ ἐπιθυμῶν τὴν ψήφισιν αὐτοῦ (εὖγε! εὖγε!)· ἀλλὰ καὶ ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς καὶ ἐγὼ ἔχομεν ἤδη ὑποβάλει πρότασιν, ὅπως τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ παραπεμφθῇ εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπὴν, ἵνα μελετηθῇ καλλίτερον καὶ μεταρρυθμιζόμενον ἐπὶ τὸ βέλτιον εἰσαχθῇ εἰς τὴν Βουλήν, τότε δὲ ἄνευ σχεδὸν συζητήσεως θὰ ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ὅτι δὲ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν πληροῖ τὴν ἀνάγκην τῆς συστάσεως ἤδη Ἐμπορικῶν Σχολῶν, ἐγένετο ἐκ τῆς συζητήσεως καταφανέστατον. Ἐκ τῶν ὀλίγων, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ ἐξ Ἀττικῆς ἀξιότιμος Βουλευτὴς, καὶ ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀνέφερα ἐγὼ, καταφαίνεται, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἰσήχθη εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν. Ἐδόθη εἰς ἕνα Κύριον — δὲν γνωρίζω εἰς ποῖον — ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Παιδείας ἡ ἐντολὴ, ἵνα μελετήσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ παρασκευάσῃ τὸ νομοσχέδιον· παρεσκευάσθη δὲ τὸ νομοσχέδιον καθ’ ὃν τρόπον ἀπεδείξαμεν προχθές, δηλαδὴ ἄνευ πολλῆς μελέτης, καὶ ἐνῷ θὰ ψηφίσωμεν νομοσχέδιον περὶ Ἐμπορικῶν Σχολῶν, τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι ἐκ τῶν Σχολῶν τούτων θὰ ἐξέρχωνται οἱ μαθηταὶ ἀμαθέστεροι ἢ ὅτε εἰσῆλθον. Λοιπὸν ἐξ ὅλων αὐτῶν προκύπτει ἢ δὲν προκύπτει ἡ ἀνάγκη τῆς παραπομπῆς τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπήν; Ὅτι δὲ ἀπαιτεῖται νὰ ἐξετασθῇ ὑπὸ εἰδικῆς ἐπιτροπῆς καὶ παρασκευασθῇ καὶ ὑπὸ ἔποψιν ἀκόμη τῆς μορφῆς αὐτοῦ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, εἶναι ἀναντίρρητον. Προχθὲς ἔμαθον ἐξωδίκως, ὅτι πολλοὶ τῶν κυρίων Βουλευτῶν, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ὁ πρώην κύριος Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ἔχουσι νὰ φέρωσι πολλὰς καὶ ποικίλας τροποποιήσεις (φωναὶ ἐκ δεξιῶν: εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν), ὅπως τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ λάβῃ ἄλλην μορφὴν ἢ οἵαν ἔχει σήμερον, ὅτε συζητεῖται, καὶ ζητεῖται ἡ ψήφισις αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ὁ κ. Στάης, ὁ ὁποῖος ἠσχολήθη εἰδικώτερον εἰς τὸ ζήτημα, καὶ ὁ ὁποῖος ἐδήλωσε καὶ ἔχει ἐγγραφῆ, ὅπως ὁμιλήσῃ, καλὸν εἶναι νὰ ἀνέλθῃ εἰς τὸ βῆμα καὶ δώσῃ τὰς δεούσας ἐξηγήσεις· διότι εἶναι πολὺ πιθανὸν αἱ τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας ὁ κ. Στάης καὶ οἱ ἕτεροι συνάδελφοι πρόκειται νὰ φέρωσι, νὰ βελτιώσωσιν ἐπὶ τοσοῦτον τὸ νομοσχέδιον, ὥστε νὰ καταστῇ περιττὴ ἡ παραπομπὴ αὐτοῦ εἰς τὴν ἐπιτροπήν, οὕτω δὲ καὶ ἡμεῖς, οἱ ὑποβαλόντες τὴν πρότασιν ταύτην, νὰ ἀποσύρωμεν αὐτήν. Ἀλλ’ ἂν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις καὶ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον σήμερον εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, καὶ κατόπιν εἰς δευτέραν, χωρὶς νὰ ἀκουσθῶσιν αἱ γνῶμαι τῶν μελετησάντων τὸ ζήτημα καὶ χωρὶς νὰ ἴδωμεν τὰς τροπολογίας, θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν, καὶ θὰ ἴδωμεν τότε προβαλλομένας καὶ ἀπροσέκτως προστιθεμένας τροποποιήσεις, αἵτινες ἐνίοτε καταστρέφουσιν, ἀντὶ νὰ βελτιώσωσι, καὶ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ἀρχῆθεν εἰσαχθέν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἀπὸ τῆς πρώτης ἀναγνώσεως ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὀφείλουσι νὰ ὁμιλήσωσι καὶ ὑποστηρίξωσιν αὐτό, ὑποχρεοῦνται νὰ ἀνέλθωσιν εἰς τὸ βῆμα καὶ δώσωσι τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζητήσαμεν, ἢ εἰσαγάγωσι τὰς τροπολογίας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι θὰ καταστήσωσι καλλίτερον τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Ἐπιμένω λοιπὸν, κύριε Πρόεδρε, ὅτι, ἂν μὲν ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις, θὰ παραμείνωμεν ἐνταῦθα νὰ ἀκούσωμεν τοὺς ὁμιλήσοντας, ἐὰν ὅμως δὲν θελήσωσι νὰ ὁμιλήσωσιν, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πρέπει νὰ συζητηθῇ ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ καὶ ἡ ἰδική μου, ὅπως τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπήν.

§205Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι βεβαίως τέλειον, αὐτὸ τὸ ὡμολόγησε καὶ ὁ εἰσαγαγὼν αὐτὸ Ὑπουργός. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ παρετήρουν, εἶναι τοῦτο, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ὤφειλεν ἤδη νὰ ἦναι συνεπὴς πρὸς ὅσα εἶπε, καὶ νὰ παρουσιάσῃ ἓν σχέδιον ὁπωσδήποτε τελειότερον ἀπὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἦλθεν εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν. Ἀλλὰ δυστυχῶς μέχρι σήμερον δὲν παρουσίασε τοιοῦτον. Τοῦτο ὅμως δὲν δικαιολογεῖ, νομίζω, τοὺς συναδέλφους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐπιμένουσι νὰ παραπεμφθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς ἐπιτροπήν. Νὰ παραπέμψωμεν τὸ νομοσχέδιον εἰς ἐπιτροπὴν, εἶναι ὡς νὰ καταργήσωμεν τὰς ἤδη ὑφισταμένας καὶ λειτουργούσας Ἐμπορικὰς Σχολὰς, διότι, ὅπως γνωρίζετε, ἐπειδὴ ὁ νῦν Ὑπουργὸς ἐθεώρησεν, ὅτι τὸ Διάταγμα, δυνάμει τοῦ ὁποίου αἱ Σχολαὶ ἱδρύθησαν, δὲν στηρίζεται εἰς τὸν νόμον, ἠρνήθη νὰ θεωρήσῃ τὰ ἐντάλματα τοῦ προσωπικοῦ. Ἐὰν λοιπὸν δὲν ψηφισθῇ ὁ νόμος αὐτὸς, τότε τὸ προσωπικὸν τὸ διδακτικὸν θὰ παύσῃ διδάσκον, καὶ ἑπομένως ἄμεσος συνέπεια εἶναι ἡ κατάργησις τῶν Σχολῶν. Τότε ἐρωτῶ τοὺς ἀντιλέγοντας: θέλουσι νὰ καταργηθῶσιν αἱ Σχολαὶ αὗται; Ἄς τὸ εἴπωσιν. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι καὶ ὡς ἀπαρχὴν ἁπλῆν ἑνὸς ἀγαθοῦ πρέπει νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν ἵδρυσιν τῶν Σχολῶν αὐτῶν. Εὔκολον εἶναι, ὅπως βραδύτερον, εἰς ἄλλην Σύνοδον, ἢ ἄλλην Περίοδον, βελτιώσωμεν τὸν νόμον, ἀλλὰ σήμερον νὰ ἐπιμείνωμεν, ὅπως τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀποσυρθῇ, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν, δὲν εἶναι δίκαιον, δὲν εἶναι εὔλογον, δὲν εἶναι καὶ συμφέρον. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, ὅσοι ἐπιμένουσι νὰ μὴ γείνῃ ἀπόψε ἡ πρώτη ἀνάγνωσις, νὰ ἀποσύρωσι τὴν πρότασίν των.

§206Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγώ, Κύριοι, εἶμαι ὑπὲρ τῆς συστάσεως τῶν Ἐμπορικῶν Σχολῶν, εὔχομαι δέ, ἵνα αἱ τοιούτου εἴδους Σχολαὶ καὶ αἱ βιομηχανικαὶ Σχολαὶ αὐξηθῶσι, καὶ ἱδρυθῶσι καὶ εἰς ἄλλα μέρη τοῦ Κράτους. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον μὲ ἠνάγκασε νὰ λάβω τὸν λόγον, εἶναι νὰ ἐρωτήσω ὑμᾶς, Κύριοι, ἂν σπουδαίως συζητοῦμεν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἢ παίζομεν· διότι φρονῶ, Κύριοι, ὅτι παίζομεν, καὶ ἡ σοβαρότης τῆς συζητήσεως μειοῦται ἐξ ἐκείνων, οἵτινες ἔχουσι συμφέρον νὰ κρατήσωσιν ὅσον τὸ δυνατὸν σοβαρωτέραν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοιούτων νομοσχεδίων. Πρόκειται περὶ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον θὰ κατασταθῇ θεσμὸς τοῦ Κράτους μετ’ ὀλίγον, καὶ τοῦ ὁποίου ἡ μεταβολὴ δὲν εἶναι πολὺ εὔκολος, διότι, μόλις ἀρχίσῃ ἡ λειτουργία τῶν Σχολῶν, εἶναι ἐπικίνδυνον νὰ μεταβάλητε καὶ τοὺς ὀργανισμοὺς καὶ τὰ προγράμματα τῶν Σχολῶν ἐκείνων. Δὲν γνωρίζω δὲ, ἂν τόσῳ σπουδαῖον νομοσχέδιον δύναται νὰ συζητηθῇ ἐν τῇ Βουλῇ ἄνευ προεπεξεργασίας ἐν ἐπιτροπῇ. Καὶ ἂν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν πρέπῃ ν’ ἀποσταλῇ εἰς ἐπιτροπὴν, δὲν ἠξεύρω ποῖον σκοπὸν ἔχουσιν αἱ ἐπιτροπαί, αἱ ἀναγραφόμεναι ἐν τῷ Κανονισμῷ τῆς Βουλῆς. Πρόκειται περὶ νομοσχεδίου, ἐν τῷ ὁποίῳ ὑπάρχει ἄρθρον,—τὸ τελευταῖον,—τὸ ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ὁ ἐν ἐνεργείᾳ, κατέκρινεν, ὡς ἐκ τῆς δημοσιογραφίας γνωρίζω. Ὁ ἐν ἐνεργείᾳ κ. Ὑπουργὸς κατέκρινε τὸν ἐν ἐφεδρείᾳ κ. Ὑπουργὸν, διότι συνέστησε τὰ Σχολεῖα ἐκεῖνα διὰ Διαταγμάτων, καὶ ἕνεκα τούτου ἠρνήθη ὁ ἐν ἐνεργείᾳ Ὑπουργὸς νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν πληρωμὴν τοῦ προσωπικοῦ τῶν Σχολῶν ἐκείνων· καὶ ἐν τούτοις ἔχομεν ἄρθρον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τὸ ὁποῖον οἱονεὶ λέγει: «ἀφέονταί σοι αἱ ἁμαρτίαι, κύριε προκάτοχε, διότι συνετέλεσας νὰ λάβω ἐγὼ τὴν θέσιν σου!» Διὰ τοῦτον καὶ μόνον τὸν λόγον νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο πρέπει νὰ παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπήν.

§207Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Διὰ νὰ ὑπάγῃ εἰς εἰδικὸν Δικαστήριον ὁ Ὑπουργός;

§208Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὁμιλῶ τὴν Ἑλληνικὴν, τὴν ὁποίαν πολὺ καλὰ καταλαμβάνετε. Πρέπει τὸ νομοσχέδιον νὰ παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπὴν, ἔστω καὶ εἰς τὴν τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἥτις νὰ ἐξετάσῃ τὸ νομοσχέδιον καὶ ν’ ἀποφανθῇ, ἂν τοῦτο δὲν ἀντίκειται εἰς τὸ Σύνταγμα, καὶ ἂν τὰ Διατάγματα συνετάχθησαν συμφώνως πρὸς τοὺς κειμένους νόμους, ἢ ἂν οἱ νόμοι αὐτοὶ καὶ τὸ Σύνταγμα παρεβιάσθησαν.

§209Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Τώρα θὰ γείνῃ ὁ νόμος.

§210Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τώρα θὰ γείνῃ ὁ νόμος τῆς συστάσεως. Διὰ τοῦτο, Κύριοι, εἶμαι καὶ ἐγὼ ὑπὲρ τῆς παραπομπῆς τοῦ νομοσχεδίου εἰς ἐπιτροπὴν, χωρὶς νὰ ἔχω τὴν ἀξίωσιν βεβαίως νὰ ἀναγκάσω κανένα, ὅπως λάβῃ μέρος εἰς τὴν συζήτησιν, διότι ἡ συζήτησις δὲν ἐπιβάλλεται εἰς κανένα. Ὅστις νομίζει, ὅτι ἔχει καθῆκον ἢ δικαίωμα νὰ διαφωτίσῃ τὴν Βουλὴν, ἂς λάβῃ τὸν λόγον· τὸ βῆμα εἶναι ἐλεύθερον· οὐδεὶς ὅμως δύναται, χωρὶς νὰ θέλῃ, νὰ ἐκβιασθῇ πρὸς συζήτησιν.

§211ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Στάης ἔχει τὸν λόγον.

§212ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς;

§213ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ὁ λόγος εἶναι ἐλεύθερος. Θὰ ὁμιλήσω ὅπως θέλω.

§214ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ζήτημα, ἂν ἠμπορῆτε νὰ ὁμιλήσητε ὅπως θέλετε.

§215ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἔχω, κύριε Πρόεδρε, πρότασιν περὶ ἀναβολῆς.

§216ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποστηριζομένην ὑπὸ 15.

§217ΣΤΑΗΣ. Ἐπὶ τῆς προτάσεως λοιπὸν τῆς ἀναβολῆς. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς φαίνεται, ὅτι πολλαπλᾶ συμφέροντα ἀντιπροσωπεύει ἐν τῇ Βουλῇ· τὸ συμπέρασμα δὲ τῶν πολλαπλῶν τούτων συμφερόντων εὑρίσκεται ἐν τῇ προτάσει αὐτοῦ τῆς ἀναβολῆς. Οἱ ἐν τῇ Βουλῇ τὴν τιμὴν ἔχοντες νὰ παρακάθηνται μόνον τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους καὶ οὐχὶ τῶν ἰδιωτῶν ἀντιπροσωπεύουσι. (Διαμαρτυρίαι ἐξ ἀριστερῶν).

§218ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τί ἐννοεῖτε;

§219ΣΤΑΗΣ. Ἐννοῶ, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς φρονεῖ, ὅτι θὰ καταστραφῶσι συμφέροντα ἰδιωτῶν, ἂν τυχὸν ψηφισθῇ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, καὶ διὰ τοῦτο κόπτεται ὑπὲρ τῆς μὴ ἐπιψηφίσεώς του. (Θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι ἐξ ἀριστερῶν)

§220Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑποστηρίζει ποτὲ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἰδιωτικὰ συμφέροντα.

§221ΣΤΑΗΣ. Δὲν εἶναι ἀντιπρόσωπος τοῦ ἔθνους ὁ κηρυσσόμενος κατὰ τῆς ἱδρύσεως Ἐμπορικῶν Σχολῶν ἐν Ἑλλάδι, κατὰ τῆς ἱδρύσεως ἐκπαιδευτικῶν ἱδρυμάτων, τὰ ὁποῖα ἀπὸ τριακονταετίας καὶ πλέον ἀνὰ πᾶσαν τὴν Ἑσπερίαν λειτουργοῦσι. Δὲν εἶναι δυνατόν, λέγω, ἀντιπρόσωπος τοῦ ἔθνους νὰ ἦναι κατὰ τῆς ἱδρύσεως τοιούτων ἱδρυμάτων, τὰ ὁποῖα κατέκλυσαν πᾶσαν τὴν ὑφήλιον. Δὲν εἶναι δύσκολον νὰ σᾶς ἀναγνώσω συγγράμματα, διὰ τῶν ὁποίων νὰ πεισθῆτε, ὅτι χιλιάδες τοιούτων ἱδρυμάτων λειτουργοῦσιν ἐν ἁπάσῃ τῇ Ἀμερικῇ... (θόρυβος καὶ διακοπαί). Δὲν δέχομαι καμμίαν διακοπήν.

§222Ν. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κύριος πρώην Ὑπουργὸς εἶπε μίαν ἀνακρίβειαν. Ἐρωτῶ, εἰς τὴν Ἀγγλίαν ὑπάρχουσι;

§223ΣΤΑΗΣ. Μάλιστα, ὑπάρχουσιν. Ὅταν δὲν ἔχητε ἀκριβεῖς πληροφορίας, πρέπον εἶναι νὰ ἔχητε τοὐλάχιστον ὀλιγώτερον θάρρος. (Διαμαρτυρίαι ζωηραὶ ἐξ ἀριστερῶν).

§224Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ τὸν ἀνακαλέσητε εἰς τὴν τάξιν, καὶ ὄχι νὰ τὸν ἀφίνητε νὰ λέγῃ, ὅτι ὁ κ. Δραγούμης ὡμίλησε περὶ ἰδιωτικῶν συμφερόντων.

§225Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Οἱ πρώην Ὑπουργοὶ δὲν πρέπει νὰ ὁμιλῶσιν οὕτω. (Γέλωτες).

§226ΣΤΑΗΣ. Λοιπὸν λέγω, ὅτι καὶ ἐν Εὐρώπῃ καὶ ἐν Ἀμερικῇ πάμπολλα ἱδρύματα τοιαῦτα ἀπὸ τριακονταετίας καὶ πλέον λειτουργοῦσι.

§227Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ἐν Ἀμερικῇ λοιπὸν καὶ ὄχι ἐν Ἀγγλίᾳ.

§228ΣΤΑΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς καὶ φίλος μου ἀγνοεῖ, ὅτι καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ ὑπάρχουσιν ἱδρύματα τοιαῦτα.

§229ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Μέχρι πρὸ διετίας δὲν ὑπῆρχον, κύριε πρώην Ὑπουργέ.

§230ΣΤΑΗΣ. Πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴν κ. Γουναράκην, ἰσχυρισθέντα ὅτι ἐν Ἀγγλίᾳ δὲν ὑπάρχουσιν Ἐμπορικαὶ Σχολαί, λέγω, ὅτι ὑπάρχουσιν ἐν Λονδίνῳ πρὸ πολλῶν χρόνων ὀκτὼ Σχολαί, τὰς ὁποίας δύναται νὰ εὕρῃ ἐν σελίδι 539 τοῦ συγγράμματος τοῦ E. Leautey περὶ ἐμπορικῆς διδασκαλίας.

§231Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δημόσιαι;

§232ΣΤΑΗΣ. Ἐν Ἀγγλίᾳ, ὡς γνωρίζετε, ἡ ἐκπαίδευσις δὲν τελεῖται δαπάναις τοῦ Κράτους.

§233ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται.

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§235ΣΤΑΗΣ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτων ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι Ἐμπορικαὶ Σχολαὶ εἰς ἄλλας μεγαλουπόλεις τῆς Ἀγγλίας· διδάσκονται δὲ πλήρη σειρὰν ἐμπορικῶν μαθημάτων οἱ φοιτῶντες εἰς ὅλας τὰς τεχνικὰς Σχολὰς τῆς Ἀγγλίας. Δύναμαι δὲ νὰ εἴπω ἀσφαλῶς, ὅτι καὶ εἰς τὰ στοιχειώδη σχολεῖα διδάσκονται ἐν Ἀγγλίᾳ αἱ στοιχειώδεις τοῦ ἐμπορίου γνώσεις· τελευταῖον δὲ πολὺς γίνεται λόγος περὶ ἱδρύσεως προτύπων τοιούτων Σχολῶν ἐν Liverpoul καὶ Birmigham...

§236ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ἐμπορικῶν;

§237ΣΤΑΗΣ. Μάλιστα, ἐμπορικῶν... Παρακαλῶ δὲ τὸν ἔντιμον ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφον κ. Γουναράκην νὰ πιστεύσῃ, ὅτι ἤρχισαν νὰ σκέπτωνται σοβαρῶς καὶ ἐν αὐτῇ τῇ Ἀγγλίᾳ, μετὰ τὴν ἐκεῖσε μάλιστα ἐπιδρομὴν τῶν Γερμανῶν καὶ Ἑλβετῶν ἐμποροϋπαλλήλων, τῶν ἐφωδιασμένων διὰ πτυχίων Ἐμπορικῶν Σχολῶν, ἤρχισαν νὰ σκέπτωνται, λέγω, καὶ αὐτοὶ οἱ Ἄγγλοι, οἱ ἀπὸ γενετῆς ἔμποροι, ὅτι πρέπει νὰ διοργανώσωσι τὰ τῆς ἐμπορικῆς αὐτῶν ἐκπαιδεύσεως. Δύναται δὲ πᾶς τις νὰ μάθῃ ταῦτα ἐκ τοῦ συγγράμματος, τὸ ὁποῖον πρὸ μικροῦ ἀνέφερα.

§238Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ποῖον εἶναι τὸ σύγγραμμα;

§239ΣΤΑΗΣ. Τὸ τοῦ E. Leautey περὶ ἐμπορικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ Ἐμπορικῶν Σχολῶν ἀνὰ πᾶσαν τὴν ὑφήλιον. Ἰδοὺ τί λέγει ἐν σελίδι 542: «Οἱ Ἄγγλοι γεννῶνται ἔμποροι... Ἐν τούτοις τὸ παράδειγμα τῆς Ἀμερικῆς καὶ τῆς Γερμανίας ἤρχισε ν’ ἀπασχολῇ τοὺς Ἄγγλους παιδαγωγοὺς, καὶ σκέπτονται ἐν Λονδίνῳ, ἐν Λίβερπουλ καὶ ἐν Γκλάσκωβ ὑπὲρ ἱδρύσεως πραγματικῶν Ἐμπορικῶν Σχολῶν. Αἱ ἐν Ἀγγλίᾳ ἐμπορικαὶ θέσεις, ὡς καὶ αἱ ἡμέτεραι, ἀριθμοῦσι πολλοὺς ὑπαλλήλους Γερμανούς, Ἑλβετούς, Αὐστριακούς, καταγινομένους κυρίως εἰς τὰ λογιστικὰ καὶ εἰς τὴν ἀνταπόκρισιν. Παρῆλθεν ὁ χρόνος, καθ’ ὃν οἱ Ἄγγλοι ἔμποροι δὲν συνενοοῦντο, εἰμὴ ἀγγλιστί, καὶ δὲν συνηλλάσσοντο, εἰμὴ διὰ λιρῶν ἀγγλικῶν. Ἡ σπουδὴ τῶν ξένων γλωσσῶν ἐπεβλήθη πανταχοῦ τοῦ Ἡνωμένου Βασιλείου.» Ἀλλὰ συζητοῦμεν, Κύριοι, περὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι τοῖς πᾶσι γνωστά, καὶ τὰ ὁποῖα πᾶς τις δύναται, τὸ τυχὸν ἐγχειρίδιον περὶ ἐμπορικῆς ἐκπαιδεύσεως λαμβάνων ἀνὰ χεῖρας, νὰ μάθῃ. Μόνον ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος κύριος Δραγούμης ἠδύνατο ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι αἱ Ἐμπορικαὶ Σχολαὶ οὐδεμίαν ἔχουσι χρησιμότητα.

§240ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πότε ἔλεγον τοῦτο;

§241ΣΤΑΗΣ. Εἰς τὴν προχθεσινὴν ἀγόρευσίν σας.

§242ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὅταν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἀνατρέπητε τὴν ἀλήθειαν, ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι δὲν λέγετε τὴν ἀλήθειαν· διότι ἐγὼ ῥητῶς ἐδήλωσα, ὅτι εἶμαι κατ’ ἀρχὴν ὑπὲρ τῶν Ἐμπορικῶν Σχολῶν, καὶ ἐζήτησα μετὰ τὴν ψήφισιν τῆς ἀρχῆς νὰ παραπεμφθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς ἐπιτροπὴν, ὅπως αὕτη ἐπεξεργασθῇ αὐτὸ καὶ φέρῃ ἐντὸς ἑβδομάδος ἐνταῦθα, ἵνα ψηφισθῇ.

§243ΣΤΑΗΣ. Λυποῦμαι, ἐὰν σᾶς παρεξήγησα· καὶ χαίρω, ὅτι εἶσθε ὑπὲρ τῆς ἱδρύσεως Ἐμπορικῶν Σχολῶν.

§244ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐκ προθέσεως παρεξηγήσατε.

§245ΣΤΑΗΣ. Δὲν εἶχον ἀνάγκην ἐκ προθέσεως νὰ σᾶς παρεξηγήσω, ἵνα εὕρω ἔδαφος, ὅπως σᾶς καταπολεμήσω, διότι δίδετε τόσον συχνὰ εὐλόγους ἀφορμὰς πρὸς τοῦτο! Ὁ ἐξ Ἀττικῆς κ. Βουλευτὴς δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ μὲ διαψεύσῃ, ἐὰν ἀναμνήσω εἰς αὐτόν, ὅτι προχθὲς μὲ ἠπείλει μὲ παραπομπὴν εἰς εἰδικὸν Δικαστήριον, σείων μάλιστα τὸν δάκτυλον, χωρὶς νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι αἱ ἀπειλαί του δι’ ἐμὲ εἶναι πομφόλυγες, περιέχουσαι ὑδροθειωμένον ἀέριον, διότι διὰ Β. Διατάγματος ἵδρυσα τὰς Ἐμπορικὰς Σχολὰς καὶ ἐκανόνισα μισθοὺς καὶ ἐπιμίσθια, κατὰ τοὺς κειμένους νόμους, ἐνῷ αὐτὸς, ὡς Ὑπουργὸς, διὰ Β. Διατάγματος οὐ μόνον ἵδρυσε Σχολὴν, ἀλλ’ ἔπραξε καί τι χεῖρον, ὥρισε, παρὰ τὸν νόμον, μισθοὺς καὶ ἐπιμίσθια. Ὁ κ. Δραγούμης ὑπέγραψε τὸ Β. Διάταγμα τῆς 6 Ὀκτωβρίου 1886, ὡς Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, μετὰ τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη, τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Κερκύρας κ. Θεοτόκη, τοῦ ἀξιοτίμου κ. Βουλπιώτου καὶ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Μανέτα, στηριζόμενος εἰς τὸ Διάταγμα τοῦ 1836 περὶ τοῦ κανονισμοῦ τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων καὶ Γυμνασίων, τὸ ὁποῖον, κατὰ τὴν θεωρίαν τοῦ κ. Βουλευτοῦ, δὲν ἔχει ἰσχὺν νόμου. Διὰ τοῦ Β. Διατάγματος τῆς 6 Ὀκτωβρίου 1886 ἱδρύθη ἐν Ἀθήναις Λύκειον, τὸ κακῶς καλούμενον Πρακτικόν. Ἐν τῷ ἄρθρῳ 3 τοῦ Διατάγματος τούτου, Κύριοι, ἀναγινώσκω τὰ ἑξῆς: «Τὸ Λύκειον διευθύνεται ὑπὸ διευθυντοῦ, τοῦ ὁποίου ὁ μισθὸς ὁρίζεται εἰς δραχμὰς πεντακοσίας κατὰ μῆνα.» Διὰ τοῦ Βασιλικοῦ τούτου Διατάγματος οὐ μόνον ἱδρύθη ἐν Ἀθήναις Λύκειον, ἀλλ’ ὡρίσθη καὶ μισθὸς πεντακοσίων δραχμῶν κατὰ μῆνα τοῦ διευθυντοῦ, ἤτοι τοῦ γυμνασιάρχου, παρὰ τὸν νόμον τῆς 16 Νοεμβρίου 1846, κατὰ τὸν ὁποῖον ὁ μηνιαῖος μισθὸς τοῦ γυμνασιάρχου εἶναι δραχμαὶ 300, καὶ τῶν καθηγητῶν 250, ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι ἡ ἵδρυσις τοῦ Λυκείου ἐγένετο παρὰ τὸ Βασιλικὸν Διάταγμα τῆς 26 Φεβρουαρίου 1843 περὶ οἰκοδομῆς Λυκείου τοῦ Ι. Α. Βαρβάκη. Ἀλλὰ πάντα ταῦτα ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς εὐκόλως ἐλησμόνησεν. Ὑπενθυμίζων ὅμως ἐγὼ πρὸς αὐτὸν τὰς πράξεις του ἐκείνας, προσθέτω, ὅτι αἱ ἀπειλαί του περὶ παραπομπῆς εἰς εἰδικὸν Δικαστήριον πρέπει νὰ διατυπωθῶσι κατὰ τοῦ βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς κ. Δραγούμη. Πρὸς τὸν ἀπόντα δυστυχῶς τὴν ἑσπέραν ταύτην ἀξιότιμον ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴν δὲν συμφωνῶ περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ Διατάγματος τῆς 3)15 Ἀπριλίου 1833. Δὲν φρονῶ, ὅτι τὸ Διάταγμα τοῦτο κανονίζει, ὡς εἶπεν ὁ κ. Δηλιγιάννης, «μόνον τὴν κατανομὴν τῶν δημοσίων ὑποθέσεων, τὴν κατανομὴν πάσης τῆς ὕλης ἐκείνης, ἡ ὁποία λέγεται καὶ ὀνομάζεται δημοσία διοίκησις», ἀλλὰ νομίζω, ὅτι καθορίζει ἁρμοδιότητα τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ δικαιοδοσίαν ἀσκήσεως ἐξουσίας ῥυθμιστικῆς ἐπὶ τῶν ἀντικειμένων, περὶ ὧν προνοεῖ, διὰ πράξεων κυβερνητικῶν, ἢ καὶ διοικητικῶν. Ἐπὶ τῇ βάσει λοιπὸν νόμου ἐξεδόθησαν τὰ Βασιλικὰ Διατάγματα τῆς 8 Ἰουλίου καὶ 10 Αὐγούστου 1901, καὶ ἐντὸς τῶν ὅρων τοῦ Συντάγματος, κατ’ ἀκολουθίαν, ἐγένοντο οἱ διορισμοὶ τοῦ προσωπικοῦ τῶν Ἐμπορικῶν Σχολῶν. Πλεῖστα δὲ Β. Διατάγματα ἐξεδόθησαν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Διατάγματος τῆς 3)15 Ἀπριλίου 1833, ὅπερ καὶ αὐτὸς ὁ ἐκ Γόρτυνος ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἀναγνωρίζει ὡς ἔχον ἰσχὺν νόμου, κανονίζοντα διαφόρους ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους, ὡς ἐβεβαίωσε καὶ ὁ ἔγκριτος νομομαθὴς καὶ ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος κ. Θ. Φλογαΐτης, ὅτε ἔλεγεν, ὅτι εὑρισκόμεθα πάντες ἐν πλήρει ἀντισυνταγματικότητι.

§246Θ. ΦΛΟΓΑΙΤΗΣ. Βεβαιότατα· δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία.

§247ΣΤΑΗΣ. Ἀφοῦ πάντες εὑρίσκονται ἐν ἀντισυνταγματικότητι, ἂς εὑρίσκωμαι καὶ ἐγώ. Εὐχαρίστως δὲ ἂς παραπεμφθῶ εἰς εἰδικὸν Δικαστήριον χάριν τῶν ἱδρυθεισῶν Ἐμπορικῶν Σχολῶν. Ἀλλὰ τὴν συζήτησιν θεωρῶ ἐξηντλημένην διὰ τὸ ἔγκυρον ἢ νόμιμον τῆς πράξεως, καὶ ἐπιθυμῶ νὰ συζητήσω τὴν οὐσίαν τοῦ θέματος. Ἀλλὰ θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ, πρὶν ἢ εἰσέλθω εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, νὰ ῥίψω βλέμμα ταχὺ ἐπὶ τῶν λαβόντων χώραν εἰς τὴν Ἑσπερίαν, ἵνα ἴδωμεν, ἂν ἡμεῖς ἱδρύσαμεν σχολεῖον πρωτοφανὲς, ὡς εἶπεν ὁ ἐκ Παξῶν κ. συνάδελφος, ὁ ὁποῖος ἀξιοῖ δικαίως ὑποψηφιότητα Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας. Ὁμολογῶ ὅμως, ὅτι δὲν ἀνέμενον ν’ ἀκούσω τοιαῦτα παρὰ τοῦ κ. Βελλιανίτου, ὁ ὁποῖος εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐξετάσῃ ἐπισταμένως τὸ θέμα, καὶ νὰ ἐπισκεφθῇ τὴν ἄριστα λειτουργοῦσαν ἐν Ἀθήναις Ἐμπορικὴν Σχολήν. Ἐὰν ἐλάμβανε τὸν κόπον τοῦτον, θὰ ἐμάνθανε καὶ ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως καὶ παρὰ τῶν ἁρμοδίων, ὅτι τὸ ἵδρυμα λειτουργεῖ ὡς ἄριστα, καὶ δὲν εἶναι οὔτε πρωτοφανὲς, οὔτε γελοῖον, οὐδὲ παρασκευαστικὸν ἵδρυμα ὑποψηφίων θεσιθηρῶν.

§248Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον, ὅτι εἶναι γελοῖον· πρὸ πάντων δὲ δὲν εἶπον, ὅτι θὰ παρασκευάσῃ θεσιθήρας· εἶπον ὅτι διαφωνῶ πρὸς τὴν οὐσίαν τοῦ νομοσχεδίου.

§249ΣΤΑΗΣ. Εἴπετε, ὅτι θὰ ἐξέλθουν ἀμαθεῖς.

§250ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Εἶπον τοῦτο, διότι ἐγὼ ὑπεστήριζον προχθές, ὅτι μαθηταὶ τῆς τρίτης τάξεως τοῦ Ἑλληνικοῦ σχολείου δὲν δύνανται νὰ παρακολουθήσωσι τὰ μαθήματα, τὰ ἀναγραφόμενα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, διότι ταῦτα ἐξ ἴσου καὶ εἰς τὰς Γαλλικὰς Σχολὰς διδάσκονται, ἀφοῦ συναγωνισθῶσι προηγουμένως μαθηταὶ ἀποφοιτήσαντες τῶν Γυμνασίων. Αὐτὸ ὑπεστήριξα, καὶ διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι πρέπει νὰ μεταρρυθμισθῇ ἐπὶ τὰ βελτίω τὸ νομοσχέδιον.

§251ΣΤΑΗΣ. Καὶ τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβὲς, διότι οἱ εἰς τὰς ἀντιστοίχους Ἐμπορικὰς Σχολὰς ἐν Γαλλίᾳ προσερχόμενοι πρὸς κατάταξιν δὲν εἶναι ἀπόφοιτοι τῶν Γυμνασίων, δηλαδὴ κάτοχοι τοῦ baccaloréat, ἐπειδὴ ἐν Γαλλίᾳ εἰσέρχονται, ὡς καὶ παρ’ ἡμῖν, κατόπιν διαγωνισμοῦ. Ἐν Πάτραις προσῆλθον 90 πρὸς κατάταξιν, ἐξ ὧν τὰ δύο τρίτα περίπου ἦσαν κάτοχοι ἐνδεικτικῶν καὶ ἀπολυτηρίων Γυμνασίων, διηγωνίσθησαν δὲ πρός τινας ἔχοντας ἀπολυτήριον Ἑλληνικοῦ σχολείου. Τί δὲ ἀπεδείχθη ἐκ τοῦ διαγωνισμοῦ; ὅτι καὶ κάτοχοι μόνον ἀπολυτηρίου Ἑλληνικοῦ σχολείου ἦσάν τινες μᾶλλον κατηρτισμένοι τῶν ἐχόντων ἀπολυτήρια Γυμνασίου. Ἐκ τῶν διαγωνισθέντων δὲ ἐνενήκοντα 45 μόνον ἐδέχθη ἡ ἐξεταστικὴ ἐπιτροπὴ, ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ κ. Κυπαρίσσου Στεφάνου, τοὺς ὁποίους ἤδη ἔχει μαθητὰς ἡ ἐν Πάτραις ἄριστα λειτουργοῦσα Ἐμπορικὴ Σχολή. Αἱ ἱδρυθεῖσαι ἐν Πάτραις καὶ ἐν Ἀθήναις Ἐμπορικαὶ Σχολαὶ εἶναι ἆρά γε πρωτοφανῆ ἱδρύματα, ἢ εἶναι ὅμοια τοῖς ἐν Ἑσπερίᾳ λειτουργοῦσιν; Ὡς γνωστὸν, καὶ ἡ ἐμπορικὴ ἐκπαίδευσις διαιρεῖται εἰς στοιχειώδη, εἰς μέσην καὶ εἰς ἀνωτάτην ἐκπαίδευσιν. Ἡμεῖς, σταθμίσαντες τὰς διαφόρους περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι συντρέχουσι παρ’ ἡμῖν, παρεδέχθημεν τὴν ἵδρυσιν Ἐμπορικῶν Σχολῶν χάριν τῆς μέσης ἐμπορικῆς ἐκπαιδεύσεως, σκοπὸν ἔχοντες τὸν καταρτισμὸν ἐμποροϋπαλλήλων, ἐμπόρων καὶ διευθυντῶν ἐμπορικῶν ἢ βιομηχανικῶν καταστημάτων. Τὰ μαθήματα δὲ, τὰ ὁποῖα ἀνεγράψαμεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τῷ ὑποβληθέντι κατὰ τὴν λήξασαν Σύνοδον, καὶ τὰ ὁποῖα περίπου ἐμπεριέχονται ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίῳ, εἶναι ἀκριβῶς τὰ μαθήματα, τὰ ὁποῖα διδάσκονται καὶ ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Ἰταλίᾳ καὶ ἐν Γερμανίᾳ καὶ ἐν Ἑλβετίᾳ ἐν τῇ μέσῃ ἐμπορικῇ ἐκπαιδεύσει. Φρονοῦμεν δὲ, ὅτι δυνάμεθα νὰ χορηγήσωμεν τὴν μέσην ἐμπορικὴν ἐκπαίδευσιν, χωρὶς νὰ διέλθωμεν διὰ τῶν πρώτων βαθμίδων τῆς στοιχειώδους ἐμπορικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἐν τῇ Ἑσπερίᾳ κυρίως ἡ μέση ἐμπορικὴ ἐκπαίδευσις παρέχεται εἰς δύο ἔτη· συνυπάρχει ὅμως, σχεδὸν πάντοτε, καὶ ἐνιαυσία προκαταρκτικὴ τάξις, καὶ οὕτω γίνεται τριετής. Ἡμεῖς ἐκανονίσαμεν τριετῆ τὴν φοίτησιν· δὲν θὰ εἶχον ὅμως δυσκολίαν νὰ προτείνω καὶ τὴν ἵδρυσιν προκαταρκτικῆς τάξεως ἑξαμήνου, κυρίως χάριν τῆς διδασκαλίας τῶν ξένων γλωσσῶν, πάντοτε ὅμως νὰ προαπαιτῆται πρὸς εἰσαγωγὴν εἰς τὴν κυρίως Ἐμπορικὴν Σχολὴν ὁ διαγωνισμός. Ἤκουσα ὑποβληθείσας διαφόρους ἀπορίας, αἱ ὁποῖαι ἀληθῶς ἀπορίαν μοὶ ἐπροξένησαν. Ἠπόρησαν, τίνα ἔννοιαν ἔχει ὁ ὅρος «Φυσικὰ» καὶ ὁ ὅρος «Μαθηματικὰ» ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἐὰν εἶχον τὴν καλωσύνην νὰ ἐρωτήσωσιν εἰδικόν τινα, ἤθελον μάθει, ὅτι, «Φυσικὰ» λέγοντες, ἐννοοῦμεν τὴν Πειραματικὴν Φυσικὴν, τὴν Χημείαν καὶ τὴν Φυσικὴν Ἱστορίαν· «Μαθηματικὰ» δὲ, τὴν πρακτικὴν καὶ τὴν ἐμπορικὴν Ἀριθμητικὴν, τὰ στοιχεῖα τῆς Γεωμετρίας καὶ τὰ στοιχεῖα τῆς Ἀλγέβρας. Ἀλλ’ ἐν τοῖς νόμοις αἱ λεπτομέρειαι δὲν κανονίζονται. Ἐν Γαλλίᾳ δι’ ὑπουργικῶν μάλιστα ἀποφάσεων κανονίζονται τὰ ἐξεταστέα μαθήματα, τῇ ὑποδείξει τῶν συλλόγων τῶν καθηγητῶν καὶ τῶν ἐξεταστικῶν ἐπιτροπῶν. Ἐπίσης ἠπόρησαν διὰ τοὺς ὅρους «ἐμπορευματολογία» καὶ «ἐμποριολογία». Ἀλλ’ ἐὰν ἤνοιγον τὸ πρῶτον τυχὸν πρόγραμμα Ἐμπορικῆς Σχολῆς, εἴτε Γαλλικῆς, εἴτε Ἰταλικῆς, εἴτε Ἑλβετικῆς, εἴτε Γερμανικῆς, θ’ ἀνεύρισκον εὐκόλως, ὅτι ἡ ἐμπορευματολογία εἶναι ἡ étude des marchandises, ἤτοι φυσικὴ καὶ χημικὴ ἐξέτασις τῶν ἐμπορευμάτων, ἐμποριολογία δὲ, ἡ περὶ τοῦ ἐμπορίου σπουδή, ἐν ᾗ κυρίως διδάσκονται γενικαὶ γνώσεις περὶ ἐμπορίου, συμπεριλαμβανομένης καὶ τῆς ἱστορίας τοῦ ἐμπορίου καὶ τῶν πρακτικῶν ἀσκήσεων τοῦ ἐμπορικοῦ γραφείου (Bureau Commercial). Αἱ ἀπορίαι δὲ αὗται ἤρκεσαν εἴς τινας τῶν προλαλησάντων, ἵνα χαρακτηρίσωσι τὸ νομοσχέδιον ὡς ἀμελέτητον καὶ ἀσυνάρτητον, καὶ ὡς ἀδικαιολόγητον τὴν σπουδὴν τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως πρὸς ἵδρυσιν τῶν δύο λειτουργουσῶν Ἐμπορικῶν Σχολῶν, ἄνευ τῆς ὁποίας σπουδῆς ἀκόμη ἤθελε συζητεῖ ἡ Βουλὴ τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὴν παραπομπὴν αὐτοῦ εἰς πολυμελῆ ἐπιτροπήν! Εἴς τινα τῶν προλαλησάντων ἀγανάκτησιν ἐξήγειρεν ἡ ὑποχρεωτικὴ διδασκαλία τεσσάρων ξένων γλωσσῶν, Εἷς μάλιστα τούτων ἀνέπτυξε καὶ παιδαγωγικὰς θεωρίας, ἃς ἀπέκτησεν ἐκ τῆς διδασκαλίας τῆς παιδαγωγοῦ του εἰς τὰ τέκνα αὐτοῦ! Εἰς τὸ παρ’ ἐμοῦ ὑποβληθὲν πέρυσι νομοσχέδιον ὡρίζετο ὑποχρεωτικὴ ἡ διδασκαλία τῆς Ἀγγλικῆς, τῆς Γαλλικῆς καὶ τῆς Γερμανικῆς. Αἱ τρεῖς δὲ αὗται ξέναι γλῶσσαι διδάσκονται ὑποχρεωτικῶς εἰς τὰς ἤδη λειτουργούσας Ἐμπορικὰς Σχολάς. Δὲν ἰσχυρίζομαι, ὅτι δύναται νὰ γείνῃ τέλειος γνώστης τῶν ξένων τούτων γλωσσῶν ὁ μαθητὴς τῆς Ἐμπορικῆς Σχολῆς μετὰ τὴν τριετῆ φοίτησίν του· ἀλλὰ βεβαίως θὰ δύναται νὰ κάμῃ χρῆσιν αὐτῶν, ὡς ὑπάλληλος, καὶ νὰ διεξαγάγῃ ἐπιτυχῶς τὰς ἐργασίας του εἰς οἱανδήποτε τούτων, ἂν τύχῃ διδασκάλου ἱκανοῦ. Δύνανται οἱ ἐπιθυμοῦντες νὰ ἐπισκεφθῶσι τὸ Πολυτεχνεῖον, ἔνθα λειτουργεῖ ἡ ἐν Ἀθήναις ἱδρυθεῖσα Ἐμπορικὴ Σχολὴ, ἵνα ἴδωσιν ὁποίας καταπληκτικὰς προόδους εἰς τὰς ξένας γλώσσας πραγματοποιοῦσιν οἱ μαθηταὶ, ὑπὸ τὴν εὐμέθοδον διδασκαλίαν τῶν καθηγητῶν αὐτῶν. Ὑπόσχεται ὁ Γάλλος καθηγητὴς, ὅτι κατὰ τὸ τέλος τοῦ πρώτου σχολικοῦ ἔτους οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ δὲν θὰ διαλέγωνται πλέον ἑλληνιστί, ἀλλὰ θὰ ἀπαντῶσι γαλλιστί· ἐπίσης καὶ οἱ ἄριστοι καθηγηταὶ τῆς Ἀγγλικῆς καὶ τῆς Γερμανικῆς. Ἀλλὰ καὶ ἡ ὑποχρεωτικὴ διδασκαλία τῶν τριῶν ξένων γλωσσῶν ἐθεωρήθη, ὅτι εἶναι ὑπερβολικὴ διὰ τοὺς ἑλληνόπαιδας. Διατί ὅμως ἐν Ἑλβετίᾳ, ἐν τῇ περιφήμῳ Σχολῇ τῆς Nouchâtel, διδάσκονται ὑποχρεωτικῶς πέντε γλῶσσαι; ἡ Γαλλική, ἡ Γερμανική, ἡ Ἀγγλική, ἡ Ἰταλικὴ καὶ ἡ Ἰσπανική; Διατὶ ἐν Τεργέστῃ, ἔνθα λειτουργεῖ ἄριστα Ἐμπορικὴ Σχολὴ, μετὰ τμήματος ναυτικοῦ, ὑποχρεωτικῶς διδάσκεται ἡ Γαλλικὴ, ἡ Ἀγγλικὴ, ἡ Γερμανικὴ καὶ ἡ Ἰταλικὴ, προαιρετικῶς δὲ ἡ Ἑλληνική;

§252Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἐν Μασσαλίᾳ καὶ ἡ νεοελληνική.

§253ΣΤΑΗΣ. Ἀπὸ τοῦ 1891 εἰσήχθη διὰ Διατάγματος ὑποχρεωτικῶς ἐν τῇ ἐν Μασσαλίᾳ ἀνωτέρᾳ Ἐμπορικῇ Σχολῇ ἡ διδασκαλία τῆς νεοελληνικῆς.

§254ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Τέσσαρες ἐν Τεργέστῃ;

§255ΣΤΑΗΣ. Μάλιστα. Εἰς ὅλας δὲ τὰς Γαλλικὰς Ἐμπορικὰς Σχολὰς διδάσκονται ὑποχρεωτικῶς δύο ξέναι γλῶσσαι, κατ’ ἐκλογὴν δὲ καὶ τρίτη.

§256ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ἡμεῖς ἔχομεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ πέντε ὑποχρεωτικῶς διδακτέας γλώσσας. Σημειώσατε, ὅτι ἐν Τεργέστῃ μητρικαὶ γλῶσσαι εἶναι δύο, ἡ Ἰταλικὴ καὶ ἡ Γερμανική. Ἀφαιρέσατε λοιπὸν αὐτὰς τὰς δύο, καὶ σᾶς μένουν δύο διδακτέαι πραγματικῶς, ἡ Ἀγγλικὴ καὶ ἡ Γαλλική. Ἐπὶ τοιαύτης βάσεως γεγονότων ἐξακολουθήσατε νὰ ὁμιλῆτε, παρακαλῶ.

§257ΣΤΑΗΣ. Περὶ γεγονότων ὁμιλῶ. Εἰς τὴν ἐν Neuchâtel τῆς Ἑλβετίας Ἐμπορικὴν Σχολήν...

§258ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ἄλλο ζήτημα τὸ τῆς Ἑλβετίας. Περὶ τῶν ἐν Τεργέστῃ πρόκειται.

§259ΣΤΑΗΣ. .. ἔνθα καὶ Ἄγγλοι καὶ Γάλλοι καὶ Ἕλληνες μαθηταὶ καὶ πάσης ἐθνικότητος φοιτῶσιν, εἶναι ὑποχρεωτικαὶ αἱ ἑξῆς γλῶσσαι: ἡ Γαλλικὴ, ἡ Γερμανικὴ, ἡ Ἀγγλικὴ, ἡ Ἰταλικὴ καὶ ἡ Ἰσπανική.

§260ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἡ Γαλλικὴ καὶ ἡ Γερμανικὴ εἶναι μητρικαὶ γλῶσσαι ἐκεῖ.

§261ΣΤΑΗΣ. Πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Κορινθίας, ὅστις μὲ διακόπτει, ἀπαντῶ, ὅτι καὶ οἱ Γάλλοι καὶ οἱ Γερμανοὶ διδάσκονται τὴν μητρικὴν αὐτῶν γλῶσσαν, ὅπως καὶ οἱ ξένοι· ἀλλὰ ὀλιγωτέρας ὥρας καθ’ ἑβδομάδα, ὡς ἐξάγεται ἐκ τοῦ προγράμματος τῆς Σχολῆς ταύτης, τὸ ὁποῖον ἔχω ἀνὰ χεῖρας καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι τοῦ 1901.

§262ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὑποστηρίζετε, ὅτι ἕκαστος μαθητὴς εἶναι ὑποχρεωμένος τέσσαρας ξένας γλώσσας νὰ διδαχθῇ;

§263ΣΤΑΗΣ. Δὲν τὸ ὑποστηρίζω ἐγὼ, τὸ λέγει τὸ πρόγραμμα τῆς Σχολῆς, τὸ ὁποῖον ἔχω ἀνὰ χεῖρας.

§264ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀλλὰ νὰ μᾶς δώσητε τὴν πληροφορίαν, ἂν εἶναι ὑποχρεωτικαὶ καὶ αἱ τέσσαρες γλῶσσαι.

§265ΣΤΑΗΣ. Μάλιστα. Ἀλλ’ ἐγὼ φρονῶ, ὅτι εἰς τὸν Ὑπουργὸν πρέπει νὰ δοθῇ ἡ ἄδεια, ἵνα διὰ Β. Διατάγματος προσθέτῃ καὶ ἄλλα μαθήματα, ἐν οἷς καὶ ξένας γλώσσας, διότι εἶναι πιθανὸν ἐν Πάτραις λ. χ. νὰ θεωρηθῇ ἀναγκαία ἡ διδασκαλία τῆς Τουρκικῆς, καὶ περιττὴ ἡ διδασκαλία ἄλλης. Οὕτω δὲ γίνεται καὶ ἐν Γαλλίᾳ.

§266ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μήπως εἶναι ὑποχρεωμένος ἐκεῖ ὁ Ὑπουργὸς νὰ λάβῃ καὶ τὴν γνώμην εἰδικοῦ τινος Συμβουλίου;

§267ΣΤΑΗΣ. Μάλιστα.

§268ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ λέγει νόμος γενικὸς περὶ Σχολῶν ἐμπορικῶν καὶ βιομηχανικῶν.

§269ΣΤΑΗΣ. Ἐπειδὴ ἐπὶ τοῦ παρόντος στερούμεθα καταλλήλων συλλόγων καὶ συμβουλίων, ἂς δώσωμεν διὰ νόμου τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τὸν Ὑπουργόν.

§270ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅτε τὸ ἐπράττετε σεῖς, δὲν εἴχετε νόμον.

§271ΣΤΑΗΣ. Εἶχον τὸ Διάταγμα τοῦ 1833.

§272ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν δύνασθε νὰ τὸ ἰσχυρισθῆτε πλέον, μεθ’ ὅσα περὶ τούτου ἐλέχθησαν.

§273ΣΤΑΗΣ. Ἐγὼ τὸ ἰσχυρίζομαι· καὶ ὑπάρχουσι σπουδαῖοι νομομαθεῖς, ἔχοντες τὴν γνώμην ταύτην.

§274ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Οὐδείς.

§275ΣΤΑΗΣ. Εἶναι ὁ ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς κ. Δραγούμης, ὁ ὁποῖος ἵδρυσε διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος τὸ Λύκειον.

§276ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Οὐδὲν παράδειγμα προηγούμενον ὅμοιον ὑπάρχει.

§277ΣΤΑΗΣ. Ἐγὼ ἐξακολουθῶ τὴν αὐτὴν γνώμην ἔχων· ἀλλὰ καὶ ἂν ἀντίθετον εἶχον, πάλιν, ἵνα γείνῃ ἀπαρχὴ τῆς ἐμπορικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἤθελον ἀναλάβει τὴν εὐθύνην τῆς πράξεώς μου. Ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι κατὰ τὴν 22 Αὐγούστου 1879 καὶ 18 Ἰουλίου 1879 ὁ ἐκ Γόρτυνος ἀξιότιμος βουλευτὴς κ. Θ. Π. Δηλιγιάννης εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ δημοσιεύσῃ Β. Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἔδιδεν ἰσχὺν νόμου εἰς ἄλλα Διατάγματα καὶ εἰς νομοσχέδια ὑποβληθέντα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ μὴ ψηφισθέντα. Ἰδοὺ λοιπὸν, ὅτι ὑπάρχουσι περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῶσιν Ὑπουργοὶ εἰς τὴν ἀνάγκην, ἐπὶ ἰδίᾳ εὐθύνῃ νὰ ἀναλάβωσι τὴν ἔκδοσιν Διαταγμάτων νομοθετικῶν. Ὁ ἐξ Ἀττικῆς κ. Βουλευτὴς ἐθεώρησε μέγα ἐλάττωμα τοῦ νομοσχεδίου τὴν διάταξιν, δι’ ἧς διὰ Β. Διαταγμάτων προσδιορισθήσονται τὰ προσόντα τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ, ὡς καὶ τὰ τῶν ἐπιμισθίων. Καίτοι δύναμαι νὰ ἀναφέρω πολλὰ ὅμοια παραδείγματα, νομίζω, ὅτι ἀρκεῖ ἕν, τὸ τοῦ Β. Διατάγματος, δι’ οὗ ἱδρύθη τὸ ἐν Ἀθήναις Λύκειον. Διὰ τοῦ Διατάγματος ἐκείνου, ἄνευ νομοθετικῆς ἀδείας, καὶ μισθοὶ καὶ ἐπιμίσθια καὶ προσόντα ὡρίσθησαν. Ἄλλως τε καὶ τὰ προσόντα τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ εἶναι δυνατὸν νὰ ὁρισθῶσιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, διότι βεβαίως τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν θὰ διδάξωσι διδάκτορες τοῦ φιλολογικοῦ τμήματος τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς τοῦ ἡμετέρου Πανεπιστημίου. Ἐπίσης τὰ μαθηματικὰ καὶ τὰ φυσικὰ θὰ διδάξωσι διδάκτορες τῶν οἰκείων τμημάτων τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς. Περὶ τῶν καθηγητῶν τῶν ξένων γλωσσῶν ὑπάρχει Διάταγμα ἐν χρήσει, κανονίζον τὰ προσόντα αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ἰδοὺ τί λέγει τὸ Β. Διάταγμα περὶ ἱδρύσεως τοῦ Λυκείου, ὡς πρὸς τοὺς καθηγητὰς τῶν ξένων γλωσσῶν: «Αἱ ξέναι γλῶσσαι διδάσκονται ἐν μὲν ταῖς κατωτέραις τάξεσιν ὑπὸ καθηγητῶν ἐχόντων τὰ προσόντα νὰ διδάξωσι ταύτας ἐν Γυμνασίῳ, ἐν δὲ ταῖς ἀνωτέραις διδάσκονται ἡ μὲν Γαλλικὴ ὑπὸ Γάλλου, ἡ Γερμανικὴ ὑπὸ Γερμανοῦ, καὶ ἡ Ἀγγλικὴ ὑπὸ Ἄγγλου, ἐχόντων ἀποδεικτικὰ σπουδῶν ἐν ἀνωτέροις ἐκπαιδευτηρίοις τῆς ἑαυτῶν πατρίδος.» Ταῦτα δὲ δὲν τὰ συνέταξα ἐγὼ, ἀλλ’ ὁ ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς κ. Δραγούμης. Τότε οὔτε Σύνταγμα, οὔτε νόμοι ὑπῆρχον, φαίνεται, ἀπαγορεύοντες, ὅσα σήμερον ἀπαγορεύονται, ἐπὶ ποινῇ εἰδικοῦ Δικαστηρίου! Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι ἔχω νὰ φέρω τροποποιήσεις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ὀρθὸν, καὶ ὅτι δύναται νὰ συζητηθῇ καὶ νὰ βελτιωθῇ ἐν τῇ κατ’ ἄρθρον συζητήσει, χωρὶς νὰ σταλῇ εἰς ἐπιτροπείαν. Ἡ ἀποστολὴ τοῦ νομοσχεδίου εἰς ἐπιτροπείαν σημαίνει πόλεμον κατὰ τῆς ἱδρύσεως τῶν Ἐμπορικῶν Σχολῶν, σημαίνει μὴ ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, θεωρῶ δὲ ὡς σπουδαιότατον βῆμα ἐθνικῆς προόδου τὴν ἐπίδοσιν τῶν Ἑλληνοπαίδων εἰς τὴν γεωργικὴν, τὴν βιοτεχνικὴν, τὴν ἐμπορικὴν καὶ τὴν ναυτιλιακὴν ἐκπαίδευσιν, εἰς ἃ διὰ τῆς ψήφου ὑμῶν θέλετε ὁδηγήσει τὸ ἔθνος. Δι’ ὃ ἀκραδάντως φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει ψηφίσει τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον.

§278ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θὰ ὁμιλήσω πρὸς μόνην τὴν Βουλὴν, ἵνα ἀναπτύξω τὸ θέμα μου ἐν συνόλῳ, καὶ καταστήσω καταληπτοὺς τοὺς λόγους, πρῶτον διατὶ, ὡς ἄλλως τε ἐνθυμεῖται ἡ Βουλὴ, ἐζήτησα τὴν παραπομπὴν εἰς ἐπιτροπὴν, καὶ ἔπειτα διὰ τίνα λόγον δὲν δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου. Ἐζήτησα τὴν παραπομπὴν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἀφοῦ ἐδήλωσα, ὅτι κηρύσσομαι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ἀκριβῶς τηρήσας τὰ ἐν τῷ Κανονισμῷ ὁριζόμενα, καθ’ ἃ ἡ Βουλὴ δύναται, ψηφίζουσα τὴν ἀρχὴν, νὰ παραπέμψῃ τὸ νομοσχέδιον εἰς ἐπιτροπὴν διὰ τὴν ἐπεξεργασίαν αὐτοῦ. Ἐδήλωσα, ὅτι ἡ ἐπεξεργασία τοῦ νομοσχεδίου ἐν τῇ ἐπιτροπῇ δύναται νὰ ἐκτελεσθῇ ἐντὸς 8 ἢ 10 ἡμερῶν, καὶ ἐρχόμενον ἔπειτα τὸ νομοσχέδιον ἐπεξειργασμένον,— διότι κρίνω αὐτὸ τελείως ἀμελέτητον, — νὰ ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι δικαία ἡ κατηγορία, ἡ καθ’ ἑκάστην ἐκτοξευομένη κατὰ τῶν ἐπιτροπῶν τῆς Βουλῆς, ὅτι αἱ ἐπιτροπαὶ συνήθως δὲν ἐργάζονται. Εἶναι βέβαιον, ὅτι αἱ ἐπιτροπαὶ, αἱ εἰδικαὶ μάλιστα, ὁσάκις ἐξελέχθησαν ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῇ συναινέσει τῆς Βουλῆς, —καὶ σημειώσατε, ὅτι ὁ Πρόεδρος ἀνήκει εἰς τὴν πλειονοψηφίαν, —ὁσάκις, λέγω, αἱ εἰδικαὶ ἐπιτροπαὶ ἐξελέχθησαν, ἵνα ἐπὶ σπουδαίων νομοσχεδίων ἐργασθῶσι, πάντοτε, ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ τοὐλάχιστον, ἡ ἐργασία αὐτῶν ἔφερεν ἀποτελέσματα· καὶ κατὰ τὴν τελευταίαν ταύτην Περίοδον δὶς ἢ τρὶς ἡ Βουλὴ, ἐπὶ τῇ αἰτήσει ἴσως ἅπαξ ἢ δὶς ἐμοῦ αὐτοῦ, παρήγγειλε τὴν παραπομπὴν νομοσχεδίων εἰς ἐπιτροπὴν, καὶ διὰ τῆς ἐπιτροπῆς ἐλθόντα ἐνταῦθα τὰ νομοσχέδια ἐψηφίσθησαν. Προχείρως ἐνθυμοῦμαι τὸ νομοσχέδιον, τὸ τροποποιῆσαν διατάξεις τῆς Ποινικῆς Δικονομίας. Τῇ προτάσει μου παρεπέμφθη ἐκ δευτέρου εἰς ἐπιτροπὴν, καὶ ἐγένετο δευτέρα ἐργασία, καὶ μόνον μετ’ ἐκείνην τὴν ἐργασίαν ἐγένετο δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ. Ταῦτα προχείρως, ἵνα ἔχῃ ἡ Βουλὴ πρὸ ὀφθαλμῶν τὴν γνώμην μου, ὁποία ἐξετέθη προχθές, ἥτις καὶ σήμερον ἀποδεικνύεται λυσιτελὴς πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς λειτουργίας τῶν δύο Σχολῶν, περὶ ὧν πρόκειται. Περὶ μιᾶς μάλιστα τῶν Σχολῶν τούτων ἔχω ἰδιαιτέρους λόγους νὰ φρονῶ, ὅτι εἶναι δίκαιον τὸ ταχύτερον νὰ συστηθῇ, περὶ τῆς Σχολῆς τῆς ἐν Πάτραις, καὶ διότι αἱ Πάτραι εἶναι τὸ μέγιστον ἐμπορικὸν κέντρον τῆς Πελοποννήσου, τὸ πρὸς δυσμὰς μάλιστα ἐν πολλαῖς σχέσεσι μετὰ τοῦ ἐξωτερικοῦ, καὶ διότι ἐν Πάτραις, ὡς ἐκ τῶν τελευταίων ἐκεῖ συμβάντων, ἐγεννήθη ζήτημα μὴ προσῆκον εἰς τὰ συμφέροντα καὶ τὰ δικαιώματα τῆς Πολιτείας, ἐν ᾧ ζητήματι φρονῶ, ὅτι καλῶς ὁ τότε Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διεχειρίσθη περὶ τὸ τέλος τὴν ὑπόθεσιν. Διὰ τοὺς λόγους τούτους νομίζω, ὅτι αἱ Πάτραι ἔχουσι δικαίαν ἀξίωσιν νὰ ἀποκτήσωσι Σχολήν. Λοιπὸν ὄχι μόνον δὲν ἀντιτάσσομαι κατὰ τῆς ἱδρύσεως Ἐμπορικῆς Σχολῆς ἐκεῖ, ἀλλὰ λέγω, ὅτι ἔχουσι δικαίωμα αἱ Πάτραι ν’ ἀποκτήσωσι Σχολήν. Περὶ τῶν Ἀθηνῶν μετριωτέραν ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι εἶναι ἀναγκαία ἡ Σχολὴ, δι’ οὓς λόγους θὰ ὑποδείξω μὲν ταύτην τὴν ἑσπέραν, θέλω δὲ ἀποδείξει εὐρύτερον, ὅταν εἰς ἑτέραν ἀνάγνωσιν ἢ εἰς αὐτὴν ταύτην, ἂν ἐξακολουθήσῃ, λάβω τὸν λόγον. Πρέπει, Κύριοι, νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι, ἐξαιρέσει ἑνὸς Κράτους, ἐν πᾶσι τοῖς ἄλλοις ἀνεξαιρέτως αἱ ἀρχαὶ τῶν Ἐμπορικῶν Σχολῶν ὑπῆρξαν ἀρχαὶ ἰδιωτικῆς πρωτοβουλίας, ἐν τοῖς πλείστοις δὲ Κράτεσι μέχρι καὶ τῆς σήμερον αἱ πλεῖσται Σχολαὶ προέρχονται ἐξ ἰδιωτικῆς πρωτοβουλίας. Λέγων δὲ ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν, ἐννοῶ τὴν δαπάνη ἰδιωτῶν, ἢ κληροδοτημάτων καὶ τῶν τοιούτων, κοινοτήτων, δήμων, συλλόγων, ἐμπορικῶν ἐπιμελητηρίων καὶ τῶν τοιούτων...

§279ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πρὸ πάντων ἰδιωτῶν.

§280ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πρὸ πάντων δὲ ἰδιωτῶν. Ὑπάρχουσι Κράτη, ἐν οἷς οὐδεμία δημοσία Σχολὴ ἐμπορικὴ ὑπάρχει, καὶ τὰ ἐν τοῖς Κράτεσι τούτοις φαίνεται, ὅτι οἱ εἰσαγαγόντες τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐνταῦθα ἀγνοοῦσι παντελῶς· διότι παραπέμπουσιν ἡμᾶς εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ὅπου βεβαίως ἡ Κυβέρνησις οὐδὲν ἐκπαιδευτικὸν πράττει αὐτὴ, ἀλλ’ ἔρχεται ἐπίκουρος, προστατευτικὴ ἔξωθεν τῆς ἰδιωτικῆς πρωτοβουλίας. Ἀλλ’ ὑπάρχει Κράτος πλέον συγκεντρωτικόν, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἐν παντὶ ἀναμίξεως τῆς Κυβερνήσεως, παρὰ τὴν Πρωσσίαν; Οὐδεμία ὑπάρχει Σχολὴ ἐν Πρωσσίᾳ ἀνήκουσα εἰς τὸ Κράτος. Καὶ θὰ μοὶ εἴπητε, πόθεν συνάγω τοῦτο; Θὰ συναγάγω τοῦτο οὐχὶ ἐκ συγγράμματος γνωστοτάτου καὶ πάντοτε ἀναφερομένου ἐπὶ τοιούτων θεμάτων, ὅπερ ὅμως ὑποθέτω, ὅτι ποιεῖται λόγον περὶ τούτου, ἀλλὰ εἶναι ἐκδεδομένον πρὸ ὀκταετίας, ἀλλ’ ἐκ συγγράμματος, φέροντος χρονολογίαν τοῦ 1900, ἢ μᾶλλον ἐκ συλλογῆς τῶν πρακτικῶν καὶ τῶν ἀποφάσεων τοῦ Συνεδρίου περὶ τεχνικῆς καὶ ἐμπορικῆς ἐκπαιδεύσεως, κατὰ τὴν τελευταίαν παγκόσμιον Ἔκθεσιν ἐν Γαλλίᾳ συνελθόντος, ἐν ᾗ συλλογῇ ῥητῶς λέγεται τοῦτο περὶ τῆς Πρωσσίας, καὶ θ’ ἀναγνώσω αὐτὸ τὸ κείμενον, ἵνα μὴ ἀναγκασθῶ νὰ ἐπεκταθῶ περισσότερον· διότι, ὅταν λάβω τὴν Πρωσσίαν—δὲν λέγω τὴν Γερμανίαν— καὶ κομίσω πρὸς ὑμᾶς περὶ αὐτῆς τοιαύτην μαρτυρίαν, μοὶ φαίνεται, ὅτι περισσότερα, σήμερον τουλάχιστον, εἶναι περιττά. Ἐν τῷ βιβλίῳ τούτῳ ὑπάρχει παρηρτημένον, λόγῳ τῆς ἐξαιρετικῆς αὐτοῦ σπουδαιότητος, ὑπόμνημα τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Αὐστρίας, τοῦ Ἀντωνίου Σμὶτ, ὑποδιευθυντοῦ τοῦ Ἐμπορικοῦ Βασιλικοῦ καὶ Αὐτοκρατορικοῦ Μουσείου τῆς Αὐστρίας, ἔχοντος δὲ καὶ ἄλλους τίτλους. Τὸ ὑπόμνημα τοῦτο, ὅπερ θίγει ἅπαντα τὰ θέματα, ἅτινα δύνανται νὰ ἀπασχολήσωσι τοὺς σπουδαίως ἀσχολουμένους εἰς κατάρτισιν τοιούτων νομοσχεδίων, λέγει ῥητῶς τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐν Γερμανίᾳ ἡ ἐμπορικὴ ἐκπαίδευσις ἔλαβε κυρίως μεγάλην ἀνάπτυξιν ἀνὰ τὸ βασίλειον τῆς Σαξωνίας. Ἀλλὰ ὡσαύτως καὶ ἐν Βαυαρίᾳ μεγάλην προσοχὴν κατέβαλον εἰς τὰ τῆς διδασκαλίας ταύτης. Τοὐναντίον ἡ Πρωσσία μέχρι τῶν τελευταίων τούτων χρόνων μικρὸν ἐμαρτύρησεν ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τῆς τοιαύτης ἐκπαιδεύσεως, ἡ δὲ Γερμανικὴ Κυβέρνησις ἀποβλέπει εἰς αὐτὴν καθ’ ὃν τρόπον ἡ Αὐστριακὴ Κυβέρνησις πρὸ τοῦ 1866· διατίθεται εὐμενῶς ὑπὲρ τῶν ἀγώνων τῶν σωματείων, τῶν κοινοτήτων, τῶν ἰδιωτῶν, ἀλλ’ οὐδεμίαν παρέχει ὑλικὴν ἐπικουρίαν, ἀλλ’ οὐδένα χορηγεῖ ὑλικὸν πόρον.» Τὸ παράδειγμα τῆς Πρωσσίας εἶναι τοιοῦτον, ὥστε νὰ δείξῃ, αὐτὸ καὶ μόνον, ποῖαι εἶναι μέχρι καὶ τῶν ἐσχάτων χρόνων αἱ κρατοῦσαι ἁπανταχοῦ ἰδέαι. Ἐν αὐτῇ τῇ Γαλλίᾳ αἱ πλεῖσται τῶν Σχολῶν εἶναι ἐξ ἰδιωτικῆς πρωτοβουλίας...

§281ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως;

§282ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὅλαι τῆς μέσης. Καὶ περὶ τούτου ὑπάρχει βεβαίωσις αὐτοῦ τοῦ Προέδρου τοῦ Συνεδρίου. Ἕν δὲ Κράτος μόνον ἐν τῷ κόσμῳ ἐπελήφθη τοῦ θέματος τούτου ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας κυβερνητικῶς, καὶ ὑπερέχει ἁπάντων τῶν Εὐρωπαϊκῶν καὶ τῶν Ἀμερικανικῶν Κρατῶν. Τοῦτο εἶναι ἡ Ἰαπωνία. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην ἡ Ἰαπωνία ἔρχεται πρώτη. Καὶ αὕτη δὲ εἶναι γνῶσις, ἣν ἐκ τῶν συζητήσεων τῶν ἐν τῷ τεύχει τούτῳ ἠρύσθην. Ὅτε λοιπόν, μετὰ τόσας ἀκάρπους προσπαθείας, αἵτινες ἐγένοντο ἐν Ἑλλάδι πρὸς ἵδρυσιν Σχολῶν Ἐμπορικῶν, γενομένης τῆς πρώτης ἀποπείρας ἐν ἔτει 1856, τῆς δευτέρας ἀποπείρας ἐν ἔτει 1882, τῆς τρίτης ἀποπείρας ἐν ἔτει 1892, καὶ τῆς τετάρτης ἀποπείρας ἐν ἔτει 1898 ὑπὸ τοῦ κυρίου συναδέλφου ἐξ Αἰγιαλείας, ἀποπείρας μελέτης βεβαίως...

§283ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μελέτης ἐπιτροπῆς.

§284ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μάλιστα... Ὅτε λοιπὸν βλέπομεν ὅτι αἱ τοιαῦται ἀπόπειραι δὲν ἔφθασαν εἰς ἀποτέλεσμα, καίτοι ἦσαν ἀπόπειραι μεμελετημέναι· ὅτε εἶναι γνωστὴ ἡ κατωτέρα ἱκανότης τῶν Κυβερνήσεων πρὸς ἵδρυσιν τοιούτων ἱδρυμάτων· ὅτε ἰδίως εἶναι γνωστὴ ἡ κατωτέρα ἱκανότης τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, λόγῳ τῆς στερήσεως παντὸς τρόπου καὶ πόρου ἐπαρκοῦς πρὸς τοιαύτην ἐργασίαν· ὅτε εἶναι γνωστὴ ἡ τελεία ἔλλειψις προσωπικοῦ καταλλήλου πρὸς τοιαῦτα ἔργα, ἔλλειψις, ἥτις δὲν παραβάλλεται πρὸς τὴν ἔλλειψιν τὴν ἀλλαχοῦ ὑπάρχουσαν,—διότι ἁπανταχοῦ ὑπάρχει ἡ τοιαύτη ἔλλειψις, καίτοι λειτουργοῦσιν ἐκεῖ τόσαι Σχολαί, —ἀπέναντι, λέγω, τῆς τοιαύτης ἀποτυχίας τῶν μέχρι τοῦδε γενομένων κυβερνητικῶν ἀποπειρῶν, καθ’ ὃν χρόνον ἀπὸ τοῦ 1894 ἱδρυθεῖσαι ἐν Ἀθήναις ὑπὸ ἰδιωτῶν εὐδοκιμοῦσι δύο Σχολαὶ Ἐμπορικαί, ἐρωτῶ: ἆρά γε εἶναι ἀνάγκη νὰ δαπανᾷ τὸ Κράτος, ἵνα ἱδρύσῃ καὶ αὐτὸ τρίτην; Εἶναι σήμερον ἡ Κυβέρνησις παρεσκευασμένη, ἐνῷ ἀναμένονται ἔτι οἱ ὑπότροφοι, οἵτινες, ἀποσταλέντες πρὸς σπουδὰς, θὰ ἔλθωσι βραδύτερον καὶ θὰ χρησιμεύσωσι πράγματι ὡς κατάλληλοι διδάσκαλοι ἢ καθηγηταὶ εἰς τὰς ἱδρυθησομένας τότε ἢ ἐνταῦθα ἢ ἀλλαχοῦ Σχολάς; Λέγω ὄχι! Διότι τί ἐπιδιώκει ἡ ἵδρυσις Ἐμπορικῶν Σχολῶν; ἐπιδιώκει τὴν μόρφωσιν περὶ τὰ ἐμπορικὰ, τὴν πρακτικὴν, τὴν τελείαν, τὴν τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, —διότι τοιοῦτον εἶναι τὸ νομοσχέδιον, —τὴν μόρφωσιν τῶν θελόντων νὰ ἐπιδοθῶσιν εἰς τὸ ἐμπόριον. Ἀλλ’ ἐὰν ὑπάρχωσιν ἐν Ἀθήναις Σχολαὶ, Σχολαὶ ἰδιωτικαί, αἵτινες ἐργάζονται καὶ εὐδοκιμοῦσι, καὶ ἀναγνωρίζεται ἡ εὐδοκίμησις αὐτῶν ὑπ’ αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως, τῆς ζητούσης τὴν ἵδρυσιν ὁμοίων Σχολῶν, τίς ἡ ἀνάγκη, τὸ Κράτος, τὸ ἔχον περὶ τόσων ἄλλων νὰ φροντίσῃ, τὸ τελείως ἀνεπαρκὲς πρὸς τὸ ἔργον αὐτὸ, τὸ τελείως ἀπαράσκευον, ὥστε οὐδὲ οἱ Ὑπουργοί, οἱ εἰσαγαγόντες τὸ νομοσχέδιον, νὰ γνωρίζωσιν ἀκριβῶς τί θέλουσι καὶ τί ζητοῦσιν, —οὐδὲ λέγω τοῦτο πρὸς κατάκρισιν αὐτῶν, —τίς ἡ ἀνάγκη νὰ ἱδρύσῃ τὸ Κράτος τοιαύτας Σχολάς; Ἐρωτῶ, ὑπάρχει τις τόσος κίνδυνος ἐπὶ θύραις, ὥστε νὰ μὴ ἐπιτρέπηται ἡ ἀναβολὴ ἑνὸς ἢ δύο ἐτῶν, ὅπως ἱδρυθῇ ἡ Σχολὴ ἡ ἐν Ἀθήναις; Καὶ ἀπαντῶ ἀδιστάκτως ὄχι. Ἐγὼ, μετὰ τὴν τελευταίαν συζήτησιν, ἠναγκάσθην πάλιν νὰ ἐξετάσω τὰ πράγματα, καὶ πάλιν νὰ μελετήσω τὸ ζήτημα. Συνεβουλεύθην πέντε εἰδικοὺς ἄνδρας ἐπὶ τοῦ θέματος, συνεβουλεύθην καὶ περὶ ἄλλων, καὶ ἵνα μάθω ἀκριβέστερον, τί ἐστὶν ἐμποριολογία, διότι εἶχον ἐρωτήσει τὸν ἐπίσημον εἰσηγητὴν τοῦ νομοσχεδίου ἐνταῦθα, καὶ παρετήρησα, ὅτι ἐκοπίασε καὶ ἐκεῖνος, ἵνα εὕρῃ ἐξήγησιν τῆς ἐννοίας τῆς λέξεως, ἐπὶ τέλους δὲ νομίζω, ὅτι δὲν κατώρθωσε νὰ δώσῃ τὴν ἐξήγησιν...

§285ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἱστορία τοῦ ἐμπορίου εἶπεν.

§286ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Λοιπὸν δὲν εἶναι ἱστορία τοῦ ἐμπορίου.

§287Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Δὲν εἶπον ἱστορίαν τοῦ ἐμπορίου.

§288ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀλλὰ;

§289ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Περὶ ἐμπορευματολογίας εἶπον· ἐμποριολογία εἶναι νέος ὅρος.

§290ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶναι νέος ὅρος, καὶ δὲν ἐδόθη καιρὸς εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν νὰ ἐξετάσῃ τὸ θέμα, θέμα προγράμματος.

§291ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Πολιτικὴ οἰκονομία καὶ ἐμπορικὸν δίκαιον θὰ εἴπῃ.

§292ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ τελειώσω. Ἠρώτησα λοιπὸν καὶ περὶ ἄλλων καὶ περὶ τούτου πέντε εἰδικοὺς ἄνδρας, καὶ θὰ ὀνομάσω αὐτοὺς πρὸς ὑμᾶς, διότι εἶχον μέγα συμφέρον νὰ ἐρωτήσω αὐτοὺς, εἶχον τὸ συμφέρον νὰ διδαχθῶ. Ἠρώτησα τὸν Διευθυντὴν τῆς Ἀκαδημίας τῆς πρώτης, τῆς ἀρχαιοτέρας, τῆς κατὰ τὸ 1894 ἱδρυθείσης, τὸν κύριον Ὄθωνα Ῥουσσόπουλον, ἠρώτησα τὸν κύριον Σταύρου, τὸν Διευθυντὴν τῆς ἑτέρας Ἀκαδημίας, ἠρώτησα τὸν κύριον Ξενοφῶντα Ζύγουραν, τὸν πρῶτον ἐμπορικὸν διδάσκαλον, ἀπόφοιτον τῆς Χάλκης, ἄνδρα ἐκτάκτου εἰδικότητος καὶ συγγραφέα τῶν μόνων συγγραμμάτων, ἅτινα ἔχομεν ἐνταῦθα, ἐν Ἑλλάδι· ἠρώτησα τὸν υἱὸν αὐτοῦ, τὸν Θεμιστοκλῆ Ζύγουραν, ὃν τυχαίως ἀνεκάλυψα, διότι ὁ πατὴρ μοὶ εἶπεν, ὅτι καὶ ὁ υἱὸς ἀσχολεῖται περὶ ταῦτα, εἶναι δὲ καὶ οὗτος συγγραφεὺς εἰδικῶν βιβλίων περὶ Ἐμπορικῶν Σχολῶν· ἠρώτησα καὶ τὸν καθηγητὴν κύριον Γεράκην. Καὶ ἠρώτησα αὐτοὺς ἐπὶ πάντων τῶν θεμάτων, διότι εἶχον ἀνάγκην νὰ φωτισθῶ. Λοιπὸν ἡ ἐρώτησίς μου περὶ ἐμποριολογίας, ὅπως καθαρίσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο, ἀπέληξεν εἰς ἀπάντησιν πάντων, ὅτι δὲν γνωρίζουσι τί σημαίνει ὁ ὅρος «ἐμποριολογία»...Ἀλλ’ ἀφοῦ ἐζήτασα, ἐνδιατρίψας περισσότερον, ἀνεκάλυψα, ὅτι ἐμποριολογία εἶναι οὐχὶ ἡ θεωρία τοῦ ἐμπορίου, ἀλλὰ ἐμπορικὸν δίκαιον καὶ πολιτικὴ οἰκονομία, διδασκόμενα κατ’ ἐμπορικὸν τρόπον ἐν διδασκαλίᾳ, ἐν ᾗ κυρίαν θέσει ἔχουσι καὶ τὰ περὶ συναλλαγματικῶν. Τοῦτο δ’ ἀνεκάλυψα ἐν προγράμματι ἀνωτέρας Ἐμπορικῆς Σχολῆς, ὅπου ἡ ἐμποριολογία λέγεται «Handelswissenschaft», καὶ διδάσκεται ὑπὸ εἰδικῶν, ἐξ οὗ ἀποδεικνύεται, ὅτι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τῷ μεμελετημένῳ ἐτέθη αὐτὸ τὸ μάθημα, ἀλλὰ τὸ αὐτὸ ἐτέθη καὶ ὑπὸ ἕτερον ὄνομα, τοῦ ἐμπορικοῦ δικαίου καὶ τῆς ἐμπορικῆς οἰκονομίας.

§293ΣΤΑΗΣ. Νὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§294ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν ἐπιτρέπω διακοπάς.

§295ΣΤΑΗΣ. Εἶναι τὸ λεγόμενον bureau commercial.

§296Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἐζήτησα νὰ μάθω, τί εἶναι ἡ ἐμποριολογία, καὶ μὲ ἐπληροφόρησαν εἰδικοὶ ἄνδρες, ὅτι σημαίνει τὸν τρόπον, δι’ οὗ ἐνασκεῖται ἡ ἐμπορία, δηλ. πῶς θὰ μάθῃ νὰ πωλῇ ἀκριβὰ ἢ εὔωνα ὁ ἔμπορος τὰ ἐμπορεύματα, πῶς θὰ κάμνῃ τὰς πληρωμάς του, διὰ συναλλάγματος ἢ ἑτέρου τρόπου.

§297ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πρὸς ἀπόδειξιν, ὅτι ταῦτα ἔχουσιν ὡς εἶπον, ἔλαβον τὰ προγράμματα τῶν δύο ἐνταῦθα Σχολῶν, καὶ εἶδον, ὅτι ἀμφότεραι δὲν περιλαμβάνουσι τοιοῦτον μάθημα· καὶ πρόκειται περὶ Σχολῶν, αἵτινες ἔχουσι περὶ τοὺς 200 μαθητάς. Λέγω λοιπὸν, ὅτι, τούτων οὕτως ἐχόντων ἐν Ἀθήναις, μοὶ φαίνεται ἀνεξήγητος ἡ σπουδὴ, ἥτις δυνατὸν νὰ δικαιολογηθῇ μόνον διὰ τὰς Πάτρας. Καὶ πρακτικῶς κρίνων, θὰ συνεβούλευον νὰ παραιτήσωμεν τὴν μίαν Σχολὴν, ὅπως κατασταθῇ δυνατὴ ἡ ἄλλη. Ἡ ἵδρυσις ἀμφοτέρων δὲν δικαιολογεῖται. Ἀλλ’ ἀμφότεραι συνεστήθησαν παρὰ τὸν νόμον, — καὶ οὐδεὶς περὶ τούτου, πιστεύω, ἔχει τὴν ἐναντίαν ἰδέαν, ὅτι δηλαδὴ τὰ Διατάγματα ἦσαν νόμιμα. Ἤκουσά τινων ἀπαντησάντων, ὅτι τοῦτο δὲν ἐγένετο νῦν τὸ πρῶτον, ἐν ἀποπείρᾳ ἀποδείξεως, ὁμοιαζούσῃ πρὸς ἐκείνην τὴν ἀπόπειραν, ἥτις ἠνάγκασε τὸν μὲν κ. Βουλευτὴν ἐκ Γόρτυνος νὰ ἔλθῃ νὰ ζητήσῃ, ὅπως τεθῶσι τὰ πράγματα ἐπὶ τοῦ ἐδάφους τῆς ἀληθείας, τὸν δὲ κύριον Βουλευτὴν ἐκ Κερκύρας νὰ παρεμβῇ καὶ εἴπῃ, ὅτι ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος εἶχε δίκαιον. Καὶ θέλω δείξει ὑμῖν περὶ τίνος πρόκειται. Ἐν ἔτει 1886, — καὶ ἀπόψε, δοθείσης ἀφορμῆς, ἐζήτησα καὶ ἐνεθυμήθην, ὅτι εἶχον καὶ ἐγὼ ὑπογράψει τοιοῦτον Διάταγμα, διότι τότε περὶ αὐτοῦ οὐδεὶς ἐγένετο λόγος, — ἐν ἔτει 1886, τῇ εἰσηγήσει τοῦ τότε Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Παιδείας, τοῦ φίλου κ. Μανέτα, ἐδημοσιεύθη Διάταγμα ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, οὗ ὁ πρόλογος ἔχει οὕτως: «Ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὸ ἄρθρον 66 τοῦ Β. Δ. τῆς 31 Δεκεμβρίου 1836, τὰ ἄρθρα 1 καὶ 7 τοῦ Β. Δ. τῆς 26 Φεβρουαρίου 1843 περὶ οἰκοδομῆς Λυκείου τοῦ Ι. Α. Βαρβάκη, προτάσει τοῦ ἡμετέρου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ἀποφασίζομεν καὶ διατάσσομεν...» Διὰ τοῦ Διατάγματος τούτου ἱδρύετο, ὑπὸ τὸ ὄνομα Λύκειον, Σχολὴ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, ἀποτελουμένη ἐκ τριῶν τάξεων Ἑλληνικοῦ Σχολείου καὶ τεσσάρων Γυμνασίου, δηλαδὴ Γυμνάσιον πλῆρες ὑπὸ τὸ ὄνομα «Βαρβάκειον», ἐκ τοῦ κληροδοτήματος Βαρβάκη. Ἂς ἴδωμεν τὰ Διατάγματα, εἰς ἃ ἀναφέρεται, ἀμφότερα Διατάγματα πρὸ τοῦ Συντάγματος. Καὶ τὸ μὲν τοῦ 1836 εἶναι τὸ Διάταγμα τὸ γνωστὸν, οὗ δυνάμει ἱδρύθησαν πάντα τὰ Γυμνάσια ἐν Ἑλλάδι. Τὸ Διάταγμα τοῦτο προβλέπει νομοθετικῶς περὶ τῶν Γυμνασίων καὶ τῶν Ἑλληνικῶν Σχολείων, καὶ ἀποτελεῖ τὴν νόμιμον βάσιν τοῦ Διατάγματος, ὅπερ ἐξέδωκεν ἡ Κυβέρνησις, τῇ προτάσει τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας· τὸ ἕτερον Διάταγμα εἶναι τῆς 26 Φεβρουαρίου 1843, καὶ τοῦτο πρὸ τοῦ Συντάγματος. Τί λέγουσι τὰ ἄρθρα 1 καὶ 7, ἅτινα ἐπικαλεῖται τὸ μνημονευθὲν Διάταγμα; Ἄρθρον 1: «Ἱδρύεται εἰς τὰς Ἀθήνας ἐκ τοῦ ἐπὶ τούτῳ ἀφιερώματος τοῦ ἀειμνήστου Ἰωάννου Α. Βαρβάκη Γυμνάσιον (Λύκειον), ἐπονομαζόμενον Βαρβάκειον, τοῦ ὁποίου ὁ ὀργανισμὸς θέλει εἶσθαι ὅμοιος μὲ τὸν τῶν ἐντελῶν Γυμνασίων τοῦ Βασιλείου, περιλαμβάνον καὶ τὰς τάξεις τοῦ Ἑλληνικοῦ λεγομένου Σχολείου.» Λοιπὸν δὲν ἱδρύθη ὑπὸ τοῦ κ. Μανέτα ἐν ἔτει 1886 τὸ Λύκειον, ἀλλ’ ἐγένετο ὀργανισμὸς αὐτοῦ. Περιλαμβάνεται τὸ ὅλον τοῦ θέματος ἐνταῦθα; Ὁ νομοθέτης τοῦ 1833 εἶναι σοφός; Ἄρθρον 7. «Τὰ εἰρημένα εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν κατατεθειμένα κεφάλαια θέλουσι μείνει διὰ παντὸς ἄθικτα..., μόνοι δὲ οἱ τόκοι αὐτῶν θέλουσι δαπανᾶσθαι, συμφώνως μὲ τὰ περὶ τούτου ἐκδοθησόμενα Β. Διατάγματα, κατὰ πρώτιστον μὲν λόγον εἰς συντήρησιν τοῦ ῥηθέντος Γυμνασίου (Λυκείου)...» κλπ. κλπ. Βλέπετε, Κύριοι, ὅτι οὔτε ὁ ὑποφαινόμενος, οὔτε οἱ συνυπογράψαντες τὸ Διάταγμα ἔντιμοι συνάδελφοι, οὔτε ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης, ὅστις πάντοτε τὰ τοιαῦτα συνεξήταζεν ἐπιμελῶς μετὰ τῶν συναδέλφων αὐτοῦ, οὔτε ὁ κ. Μανέτας, ὅστις ἐξῆλθε τοῦ Ὑπουργείου μὴ ἀφήσας ἴχνη ἀπροσεξίας, ἕτερόν τι ἔπραξαν ἢ νὰ ἐκτελέσωσι τοὺς νόμους τοῦ 1836 καὶ τοῦ 1843, ὁρίσαντες καὶ τοὺς μισθοὺς τῶν Διευθυντῶν, κατὰ τὴν ἄδειαν, ἣν εἶχον ἐκ τῆς διαθήκης τοῦ Βαρβάκη. Δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ ἐκταθῶ ταύτην τὴν ἑσπέραν περισσότερον, ἀλλὰ προτίθεμαι νὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τοῦ θέματος, καὶ ἀναπτύξω τοῦτο εὐρύτερον, ἀποδεικνύων διὰ κειμένων ξένων, τῆς τελευταίας ὥρας, καὶ ἐκ τοῦ βιβλίου τοῦ Μαξιμιλιανοῦ Soubeiran «Μελέτη περὶ τῶν πρακτικῶν Σχολῶν ἐμπορίου καὶ βιομηχανίας ἐν Γαλλίᾳ», ἅτινα προσεκόμισα ἐνταῦθα, ἀποδεικνύων, λέγω, ποία ἡ ἀξία τοῦ νομοσχεδίου. Δεῖγμα τῆς ἀξίας αὐτοῦ εἴχετε κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν, καὶ μεγαλείτερον ἴσως ταύτην τὴν ἑσπέραν. Διὰ τοῦτο ἐπιμένων λέγω, ὅτι τὸ σχέδιον τοῦτο, ὅπερ υἱοθέτησεν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, πρέπει νὰ παραπεμφθῇ εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπήν. Ὅσα μέχρι ταύτης τῆς στιγμῆς ἐγένοντο, παρανόμως ἐγένοντο, ἐγένοντο ἀντισυνταγματικῶς, παρωράθησαν δὲ μόνον κατ’ ἀνοχήν· διότι ἠθελήσαμεν ἴσως νὰ ἴδωμεν μέχρι τίνος σημείου θέλουσι καταντήσει οἱ κύριοι Ὑπουργοί, μέχρι ποίου σημείου ἀπροσεξίας, μέχρι ποίου σημείου ἐπιμονῆς εἰς τὸ ἐκτελεῖν τὰς ἄλλοθεν λαμβανομένας παραγγελίας —ἄλλοθεν ἐν αὐτῇ τῇ Βουλῇ.—Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, Κύριοι, περιέχει ἀτέλειαν οὐσιαστικὴν, —ἥτις αὐτὴ μόνη δὲν ἤθελεν ἀρκέσει πρὸς ἀπαράδεκτον, — ὅτι περιλαμβάνει μόνην τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ἐνῷ ἔδει νὰ ἔχῃ καὶ τὴν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν· ἀλλὰ περιλαμβάνει καὶ διατάξεις, αἵτινες δὲν ἐπιτρέπεται νὰ συζητηθῶσιν ἐνταῦθα, ἐὰν μὴ πρότερον διέλθωσι διὰ τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ αἱ διατάξεις αὗται εἶναι αἱ τῶν ἄρθρων 14 καὶ 15. Καὶ ἐπικαλούμενος τὸ Σύνταγμα, ζητῶ παρὰ τῆς Βουλῆς, ζητῶ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀποσύρωσι τὸ νομοσχέδιον ἐκ τῆς συζητήσεως, ἵνα πρὸ παντὸς ἄλλου εἰσαχθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Καὶ ἀκούσατε ταύτας (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 14. Ἐκ τῆς ἐν τῷ ἐφετεινῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους ἀναγραφείσης πιστώσεως δι’ Ἐμπορικὰς Σχολὰς ἐπιτρέπεται νὰ πληρωθῶσιν οἱ μισθοὶ τῶν δυνάμει τῶν Β. Διαταγμάτων τῆς 8 Ἰουνίου καὶ 10 Αὐγούστου 1901 διωρισμένων διευθυντῶν, καθηγητῶν καὶ προσωπικοῦ ἐν γένει ἐν ταῖς Ἐμπορικαῖς Σχολαῖς Ἀθηνῶν καὶ Πατρῶν, καθὼς καὶ πᾶν ἔξοδον ὑπηρεσίας καὶ ἀποζημιώσεως δι’ αὐτάς.» «Ἄρθρον 15. Πρὸς πληρωμὴν τῶν κατὰ τὸ ἔτος 1901 ὀφειλομένων δι’ ἔξοδα ἐγκαταστάσεως, ἐνοίκιον, μισθοδοσίας προσωπικοῦ καὶ πᾶσαν ἄλλην ἀνάγκην τῶν διὰ τῶν ἀπὸ 8 Ἰουνίου καὶ 10 Αὐγούστου 1901 Β. Διαταγμάτων ἱδρυθεισῶν ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Πάτραις δημοσίων Ἐμπορικῶν Σχολῶν, χορηγεῖται ὑπὸ ἄρθρον 11, «Μισθοδοσία προσωπικοῦ καὶ πᾶσα ἄλλη δαπάνη πρὸς λειτουργίαν τῶν διὰ τῶν ἀπὸ 8 Ἰουνίου καὶ 10 Αὐγούστου 1901 Β. Διαταγμάτων ἱδρυθεισῶν ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Πάτραις Ἐμπορικῶν Σχολῶν», τοῦ Κεφαλαίου 11, «Μέση Ἐκπαίδευσις», τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1901 ἀναπληρωματικὴ πίστωσις ἐκ δραχμῶν δέκα χιλιάδων (10,000)».

§298Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου ζητεῖ τὴν ἀναπληρωματικὴν πίστωσιν;

§299Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως.

§300ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μάλιστα. Λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὅπερ περιέχει ἐν ταῖς δυσὶ τελευταίαις διατάξεσι θέματα ἀναγόμενα εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν, πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ συναινέσῃ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἐὰν δ’ ἐνταυτῷ ἡ Κυβέρνησις ἤθελε συναινέσει, ὅπως μετὰ τὴν ψήφισιν τῆς ἀρχῆς παραπεμφθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς ἐπιτροπὴν, ἥτις νὰ ἐπεξεργασθῇ αὐτό, νομίζω, ὅτι ἤθελε πράξει βεβαίως ἔργον φρόνιμον.

§301ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἔχει τὸν λόγον.

§302Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι μία ἡ ὥρα, κύριε Πρόεδρε.

§303Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν, ὅτε συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον, νομίζω, ὅτι ἀρκετὰ εἶπον περὶ τῆς ἀρχῆς καὶ βάσεως αὐτοῦ. Θὰ φανῶ μάλιστα λίαν εὐάρεστος εἰς τὸν ἀξιότιμον καὶ διακεκριμένον συνάδελφον κ. Δραγούμην, ὅστις, ὁμολογῶ, μετὰ πολλῆς ἐπιμελείας ἐξήτασε τὸ θέμα περὶ τῶν Ἐμπορικῶν Σχολῶν Ἀθηνῶν καὶ Πατρῶν. Πρέπει ὅμως νὰ ἐξηγηθῶμεν. Ἡ θέσις, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἔχω ἀπέναντι τοῦ νομοσχεδίου, μοὶ ἐπιβάλλει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ δεχθῶ τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως, διότι λειτουργοῦσι σήμερον δύο Ἐμπορικαὶ Σχολαὶ, ἡ τῶν Ἀθηνῶν καὶ ἢ τῶν Πατρῶν. Λοιπὸν ἐρωτῶ: εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου, νὰ παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπὴν, ἄνευ κινδύνου ματαιώσεως τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου;

§304Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐντὸς 8 ἡμερῶν νὰ φέρῃ ἡ ἐπιτροπὴ τὸ πόρισμα τῆς μελέτης αὐτῆς.

§305ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ἐὰν ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις, ὡς εἶπε καὶ ὁ ἐκ Πατρῶν ἀξιότιμος βουλευτὴς κ. Παπαγιαννακόπουλος, ἐὰν παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπὴν, εἶναι τὸ αὐτὸ, ὡς νὰ καταδικάσωμεν εἰς διάλυσιν τὰς δύο λειτουργούσας ἤδη λίαν ἐπιτυχῶς Σχολάς. Ἐὰν λοιπὸν ἐπιμένω ἀποκρούων τὴν παραπομπὴν εἰς ἐπιτροπὴν, πράττω τοῦτο, οὐχὶ διότι δὲν θέλω τελειότερον τὸ νομοσχέδιον νὰ ἐξέλθῃ ἐκ τῶν χειρῶν τῆς ἐπιτροπῆς,— περὶ ἧς ἔχω πεποίθησιν, ὅτι, προκειμένου περὶ τοιούτου θεσμοῦ, θέλει ἀσχοληθῆ μετὰ πόνου, — ἀλλὰ διότι φοβοῦμαι τὸν κίνδυνον τῆς βραδύτητος, ἴσως δὲ καὶ ματαιώσεως αὐτοῦ. Ἐξαιρετικῶς δὲ ἐπὶ τῆς προκειμένης περιπτώσεως παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἐξ Ἀττικῆς νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν πρότασιν περὶ παραπομπῆς τοῦ νομοσχεδίου εἰς ἐπιτροπήν. Ἀφοῦ τοσοῦτον βεβαίως ἐμελέτησε τὸ θέμα, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι, ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν ἄρθρων καὶ εἰς τὰς λεπτομερείας, διὰ τροποποιήσεων, τὰς ὁποίας δύναται νὰ φέρῃ, καὶ ἃς δύναμαι εὐχαρίστως νὰ δεχθῶ, δύναται νὰ γείνῃ τὸ νομοσχέδιον ὁπωσδήποτε καλλίτερον. Ἐλέχθη, ὅτι ἐγὼ κατέκρινα τὸ νομοσχέδιον, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν λέγω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι τέλειον. Οὐδὲν νομοσχέδιον, εἰσαγόμενον εἰς τὴν Βουλὴν, εἶναι τέλειον, πολλάκις δὲ καὶ νόμοι ἀτελεῖς ψηφίζονται, καὶ κατόπιν διορθοῦνται. Ἀνεκινήθη τὸ ζήτημα, ἐὰν εἰς τὴν Εὐρώπην ἀπαντᾷ ὁ θεσμὸς, ὅπως ἡμεῖς θέλομεν νὰ εἰσαγάγωμεν αὐτόν. Ὀρθότατα εἶπεν ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, ὅτι εἰς τὰ διάφορα Κράτη παραλλάσσουσιν οἱ τύποι τῶν τοιούτων Σχολῶν, οὐδεὶς δ’ ἀμφιβάλλει, ὅτι ἰδιωτικὴ πρωτοβουλία ὑπῆρξεν ἐκείνη, ἡ ὁποία ἔδωκε τὴν πρώτην ὤθησιν εἰς τοιούτου εἴδους θεσμούς. Εἰς τὴν Γαλλίαν π. χ. κατὰ τὸ 1820 ἱδρύθη ἡ πρώτη Σχολὴ τῶν Παρισίων ὑπὸ δύο ἐμπόρων, ἐθεωρήθη δὲ τὸ ἔργον ὡς ἐπιχείρησις δύσκολος, ἐθεωρήθη, ὅτι ἦτο ἐγχείρημα ἐπικίνδυνον, καὶ πραγματικῶς δὲν παρῆλθε πολὺς χρόνος, καὶ τὸ ἵδρυμα ἐκλονίσθη. Ἀπέθανον οἱ ἱδρυταὶ αὐτοῦ. Διεδέχθη ὅμως ἄλλος Διευθυντὴς ἐν τῇ Σχολῇ, καὶ ἐὰν κατὰ τὸ 1868, — ἂν δὲν ἀπατῶμαι, — μετὰ τριακονταετεῖς δηλαδὴ ἀγῶνας, δὲν ἐπήρχετο ἀρωγὸν τὸ Ἐμπορικὸν Ἐπιμελητήριον τῶν Παρισίων, ἡ Σχολὴ βεβαίως θὰ διελύετο. Καὶ σήμερον ὑφίσταται διὰ τῆς ἀρωγῆς ταύτης. Εἶναι δὲ ἡ περίφημος ἀνωτάτη Ἐμπορικὴ Σχολή. Βεβαίως καὶ εἰς τὴν Γερμανίαν ἡ ἰδιωτικὴ πρωτοβουλία ἔδωκε τὴν πρώτην ὤθησιν. Δὲν ἐπικαλοῦμαι τοὺς Ἰταλοὺς, διότι φοβοῦμαι μήπως πάλιν μὲ ψέξωσιν, ὅτι συχνάκις τοὺς Ἰταλοὺς ἐπικαλοῦμαι...

§306ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, — διότι δευτέραν φορὰν τὸ λέγετε. — Ἐγὼ δὲν εἶπον ποτὲ, ὅτι οἱ Ἰταλοὶ δὲν εἶναι χρήσιμοι. Πρῶτον εἶναι τόσον ἱκανοὶ, ὥστε θὰ ἦτο μωρὸς, ὅστις ἤθελεν ὁμιλήσει περὶ αὐτῶν μετ’ ἀνευλαβείας· ὡς γλῶσσα δὲ τοῦ ἐμπορίου, ἡ Ἰταλικὴ εἶναι ἐν ταῖς πρωτίσταις βεβαίως. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι προσεθέσατε τετάρτην γλῶσσαν εἰς τὰς τρεῖς, ἐνῷ ὡρίζοντο τρεῖς. Προκειμένου δὲ περὶ Ἐμπορικῆς Σχολῆς, ἡ Ἰταλικὴ πρωτοστατεῖ. Εἶναι ἀνωτέρα ἴσως καὶ τῆς Γαλλικῆς.

§307ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ἐπικαλοῦμαι συνήθως ἐγὼ τὴν Ἰταλικὴν νομοθεσίαν, διότι εἶναι νωπὴ καὶ εἰς πολλοὺς κλάδους τελεία. Ἐπειδὴ δὲ ἀνεφέρατε τὰς τέσσαρας γλώσσας, ὅτι γίνεται τις προσθήκη βάρους, ὀφείλω νὰ δώσω τὴν δέουσαν ἀπάντησιν. Βεβαίως τὸ νομοσχέδιον ἀναφέρει τέσσαρας γλώσσας, καὶ ἔχετε δίκαιον νὰ ἀπορῆτε, πῶς εἶναι δυνατὸν, εἷς νέος, ἡλικίας 16 ἐτῶν, νὰ ἐννοήσῃ καὶ νὰ καταμάθῃ αὐτάς. Βεβαίως φαίνονται πολλαὶ αἱ γλῶσσαι, ἀλλὰ δὲν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὴν ἀξίωσιν, τέσσαρας γλώσσας νὰ διδάσκηται ὁ μαθητής. Δυνάμεθα εἰς τὸ πρόγραμμα νὰ ἐπιβάλωμεν μίαν μόνον γλῶσσαν ὑποχρεωτικῶς, ἢ τὴν Γαλλικὴν ἢ τὴν Γερμανικήν.

§308ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἢ νὰ τὴν ἀφαιρέσητε ὑποχρεωτικῶς.

§309ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Τροποποιήσεις τοιαύτας εὐχαρίστως δέχομαι, διότι εἶναι πρακτικαὶ, καὶ εἰς τὰ προγράμματα τῶν εὐρωπαϊκῶν Σχολῶν παρατηρεῖται ἡ τοιαύτη διάκρισις. Π. χ. εἰς Γαλλικὴν Σχολὴν φέρεται ἡ Γαλλικὴ καὶ ἡ Ἱσπανικὴ, ἢ ἡ Ἰταλικὴ, ἢ ἡ Ἀγγλική. Πρέπει νὰ ὑποχρεώσωμεν τὸν μαθητὴν νὰ ὑποβάλληται εἰς τὴν διδασκαλίαν μιᾶς ἢ δύο γλωσσῶν, οὐχὶ δ’ ὅμως καὶ εἰς τὰς τέσσαρας συγχρόνως. Ἀλλ’ αὐτὰ εἶναι λεπτομέρειαι. Ἀλλ’ ἐρωτῶ: εἶναι ἀνάγκη νὰ διακινδυνεύσωμεν τὸ νομοσχέδιον; Εἶναι ἀνάγκη νὰ συντρίψωμεν τὰς δύο Σχολὰς, αἱ ὁποῖαι λειτουργοῦσι, διὰ τροποποιήσεων, τὰς ὁποίας δυνάμεθα καὶ συζητοῦντες τὸ νομοσχέδιον νὰ εἰσαγάγωμεν καὶ νὰ ἐφαρμόσωμεν; Τὸ ζήτημα, ἂν τὸ Κράτος δέον νὰ ὑποχρεῶται νὰ καταβάλλῃ ἐπιχορηγήσεις πρὸς ἵδρυσιν τοιούτων Σχολῶν, εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον, ὅτε εἰσῆγον τὸ πρῶτον τὸ νομοσχέδιον, ἐγὼ ἐξήτασα. Εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀμφισβητεῖται. Δὲν ἔχω πρόχειρον ἐνταῦθα, ἀλλὰ θὰ φέρω καὶ ἐγὼ εἰς τὴν συζήτησιν ἐκείνην, καθ’ ἣν ἀπειλεῖτε, ὅτι θὰ φέρητε συγγραφεῖς, διὰ νὰ μᾶς κεραυνοβολήσητε, θὰ φέρω τὸν Franz Zimmermann...

§310ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸν ἀνεφέρατε καὶ προχθές· τὸν ἠκούσαμεν.

§311ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. .. Οὗτος λέγει, ὅτι τὸ Κράτος πρέπει νὰ φροντίζῃ περὶ ἱδρύσεως τοιούτων Σχολῶν, καὶ ἔχει πολλὰ ἐπιχειρήματα ἡ τοιαύτη γνώμη, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι τὸ Κράτος κατέχει ὅλα τὰ μέσα, διὰ νὰ λαμβάνῃ πληροφορίας καὶ ἐντὸς τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ ἔξωθεν, πρὸς βελτίωσιν καὶ πρὸς τελειοποίησιν τῶν Σχολῶν. Περὶ τῶν ὅρων δὲ τῶν νέων, οἱ ὁποῖοι εἰσάγονται εἰς τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου, ἠγέρθη ἀπορία, καὶ δικαίως, παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ. Ἐννοεῖται, ὅτι, ὅταν πρόκηται περὶ ἱδρύσεως Ἐμπορικῶν Σχολῶν, τὸ πρῶτον σήμερον εἰσαγομένων, θὰ εἰσαχθῶσι μαθήματα, τὰ ὁποῖα ἐκ πρώτης ὄψεως φαίνεται, ὅτι εἶναι ἐντελῶς καινοφανῆ· π. χ. ἡ ἐμπορευματολογία...

§312ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὄχι. Ἡ ἐμπορευματολογία εἶναι γνωστή.

§313ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. .. ὅπως καὶ ἡ ἐμποριολογία, καὶ μαθήματα, τὰ ὁποῖα περιέχονται εἰς προγράμματα, τὰ ὁποῖα συνέταξαν εἰδικώτατοι ἄνδρες. Ὁ συνάδελφος κ. Παναγιωτόπουλος, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, εἶχεν ἐργασθῆ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου.

§314ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§315ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Εἶχε συστήσει ἐπιτροπὴν, συγκειμένην ἐξ εἰδικωτάτων ἀνδρῶν, καὶ συνετάχθη πρόγραμμα, εἰς τὸ ὁποῖον φέρεται «γραφειογνωσία», καὶ εἰς τὸ πρόγραμμα αὐτὸ οἱ κύριοι οὗτοι ἀναγκάζονται νὰ δώσωσιν ἑρμηνευτικὰς ἐξηγήσεις, διότι ἐκ πρώτης ὄψεως φαίνεται παράδοξος ὁ ὅρος, καὶ δὲν δύναταί τις ἀμέσως νὰ εἴπῃ, τί σημαίνει «γραφειογνωσία». Ἐν αὐτῷ τῷ προγράμματι ἀπαντᾷ ὁ ὅρος «ἐμπορευματολογία»· καὶ ἐκεῖ πῶς ὁρίζεται; Ὁρίζεται σχεδὸν ἀντιθέτως πρὸς τοὺς ὁρισμοὺς, τοὺς ὁποίους ἔδιδον οἱ 5 ἐκ τῶν τῆς ἐπιτροπῆς, ἂν δὲν ἀπατῶμαι.

§316ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ποῖοι πέντε; Περὶ ἐμποριολογίας ἐγὼ ὡμίλησα, κύριε Ὑπουργέ.

§317ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Περὶ ἐμποριολογίας ἐρωτᾶτε; Τὴν ἰδίαν ἀπάντησιν θὰ λάβητε, διότι δὲν γνωρίζω, ἂν ὁ κύριος Ζύγουρας ἔλαβεν ἀφορμὴν νὰ δώσῃ τὸν ὁρισμὸν τοῦ ὅρου «ἐμπορευματολογία». Λοιπὸν ἐμποριολογία, ὅταν ἀναφέρηται εἰς τὸ πρόγραμμα, ἐν παρενθέσει ἀκολουθεῖ (ἀναγινώσκει)...

§318ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὀρθὸς ὁρισμός.

§319ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ὀρθὸς πολὺ ὁρισμὸς, ἀλλὰ λέγω, ὅτι ἡ φράσις αὕτη εἶναι ἐντελῶς νέα. Δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ ἀξιώσῃ τις ἐν νομοσχεδίῳ νὰ δίδηται καὶ ἡ ἔννοια τοῦ ὅρου. Ὅταν ἐν τῷ νόμῳ περιλαμβάνωμεν ὅρους μαθημάτων, ἐννοεῖται, ὅτι εἰς τὰ προγράμματα, ἢ κατὰ τὴν διδασκαλίαν αὐτῶν, θὰ γένηται γνωστὸν, τί ἐστὶν ἐμποριολογία ἢ ἐμπορευματολογία. Τὸ συμπέρασμά μου εἶναι, ὅτι μέχρι τοῦδε αἱ παρατηρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἰς τὴν κατ’ ἀρχὴν παραδοχὴν τοῦ νομοσχεδίου, δὲν ἔχουσι διαφοράν. Πάντες εἴμεθα σύμφωνοι, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι ὠφέλιμον, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ σώσωμεν τὰς Σχολάς. Παρατηρήσεις ἐγένοντο ἐλάχισται παρὰ τοῦ ἐκ Γόρτυνος σεβαστοῦ συναδέλφου, ἐγένοντο παρατηρήσεις καὶ παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ, ἀλλὰ εἰς λεπτομερείας, αἱ ὁποῖαι ἀναμφιβόλως δύνανται καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν νὰ ἐξετασθῶσι, καὶ ὑπόσχομαι τὰς παρατηρήσεις ὑμῶν ν’ ἀποδεχθῶ, — βεβαίως ὅταν ἦναι ὀρθαὶ καὶ δὲν προσκρούωσιν εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου· — ἀλλὰ θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἀναβολὴν, καὶ νὰ δεχθῇ νὰ γένωνται τροποποιήσεις κατὰ τὴν συζήτησιν, νὰ συλλεχθῶσιν αἱ κρινόμεναι ὡς πρακτικαὶ, ἵνα μὴ ματαιωθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὸ ὁποῖον, ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, θὰ ἐνισχύσῃ τοὺς ἐμπορικοὺς καὶ βιομηχανικοὺς κλάδους, καὶ θὰ σώσῃ τὰς δύο Ἐμπορικὰς Σχολὰς, αἱ ὁποῖαι τὸ πρῶτον ὑπὸ τοῦ Κράτους ἱδρύονται ἐν Ἑλλάδι.

§320ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Παναγιωτόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§321ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Αὔριον, κύριε Πρόεδρε.

§322Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ γνωρίζωμεν μέχρι τίνος ὥρας θὰ παρατείνωνται αἱ συζητήσεις, διότι εἴμεθα ἐνταῦθα ἀπὸ τῆς τετάρτης ὥρας, καὶ δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι εὔκολον νὰ ἐξακολουθῇ ἡ συνεδρίασις μετὰ τὴν 1 ὥραν τῆς πρωΐας.

§323ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν συναινεῖ νὰ διακόψῃ.

§324Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἕως πότε θὰ ἐξακολουθήσωμεν;

§325ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Ἕως αὔριον τὸ πρωΐ.

§326Δ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Παναγιωτόπουλε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσωμεν, ἀφοῦ ἄλλως τε δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§327Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφήσατε, κύριε συνάδελφε· μὴ φέρετε ἔνστασιν.

§328ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἐγένετο ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας, κύριε Πρόεδρε· πρέπει νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§329Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐγένετο ἐπισήμως.

§330ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπεβλήθη ἐπισήμως ἔνστασις. Ὁρίστε, κύριε Παναγιωτόπουλε.

§331Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὄρα Παράρτημα).

§332ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Παπαγιαννακόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§333Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Παραιτοῦμαι.

§334ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Κουντουριώτης.

§335Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Παραιτοῦμαι.

§336ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Δεληγεώργης.

§337Δ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§338ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα ὑποβάλλεται ἔνστασις ἐπισήμως. Θ’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς τῶν Βουλευτῶν κατάλογος, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Β. Σαμοΐλη καὶ Περ. Ἀλεξάκη. Μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή).

§339ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες 115. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 2 καὶ 30′ π. μ. τῆς ἐπιούσης).