1902.02.06

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 17

τῆς 6 Φεβρουαρίου 1902.

(Τετάρτη).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 5 καὶ 20′ μ. μ. ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τῶν πρακτικῶν. Ἔχω μίαν μικρὰν παρατήρησιν. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Χαλκίδος ἐζήτησε νὰ καταθέσω εἰς τὴν Βουλὴν δύο ἐντάλματα, ἓν τῆς 12 Μαΐου τοῦ 1895 καὶ ἕτερον τῆς 8 Σεπτεμβρίου τοῦ ἰδίου ἔτους, τὰ ὁποῖα καὶ προσεκόμισα. Ἀλλὰ τὰ πρακτικὰ δὲν ποιοῦνται μνείαν περὶ τοῦ δευτέρου ἐντάλματος. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ προστεθῇ: «καὶ 8 Σεπτεμβρίου 1895».

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Μετὰ τὴν διόρθωσιν ταύτην τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται. Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Πελλήνης ἀπέστειλε ψήφισμα, διὰ τοῦ ὁποίου παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ εἰδικὸν νόμον, ὅπως τὸ ἐκ δραχμῶν 17,741 διαθέσιμον κεφάλαιον τῆς ὁδοποιΐας τοῦ εἰρημένου δήμου ἀποδοθῇ εἰς τὸ δημοτικὸν ταμεῖον, ἵνα διὰ τοῦ ποσοῦ τούτου ἐκτελεσθῶσιν ἀποκλειστικῶς τεχνικὰ ἔργα. Οἱ δήμαρχοι Παραληθαίων καὶ Ἀθαμάνων τῆς ἐπαρχίας Τρικκάλων διὰ τηλεγραφήματός των παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ τὴν περὶ σιγαροποιΐας σύμβασιν. Καπνοπαραγωγοὶ τῶν δήμων Σκοτούσης καὶ Εὐϋδρίου τῆς ἐπαρχίας Φαρσάλων ὑποβάλλουσιν ὁμοίαν παράκλησιν ὑπὲρ τῆς αὐτῆς συμβάσεως. Ὁ βουλευτὴς Κορινθίας κ. Κροκιδᾶς παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ προσκομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸν φάκελον τῶν ἐθνικῶν γαιῶν τοῦ δήμου Δρυόπης, τῶν ὁποίων διετάχθη ἡ ἀπὸ τῆς διανομῆς ἐξαίρεσις. Πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ὁ κύριος Μαυρομμάτης ἔχει τὸν λόγον.

§3ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρακαλῶ νὰ σημειώσητε καὶ ἐμέ.

§4ΕΠ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Καὶ ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, ἐσκόπουν νὰ ζητήσω πληροφορίας τινὰς παρὰ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ παρὰ τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως περὶ τῶν προεκτάσεων τοῦ σιδηροδρόμου Ἀγρινίου – Ἄρτης, ἀλλ’ ὁ κύριος συνάδελφος ἐκ Βάλτου μὲ προέλαβε, καὶ ἐπὶ τῇ προτάσει του προσεκομίσθησαν τὰ ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα τὴν προέκτασιν τοῦ σιδηροδρόμου τούτου. Θὰ παρακαλέσω ἤδη τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ἰδίως τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, νὰ δώσῃ πληροφορίας τινὰς περὶ τῶν σκέψεων αὐτοῦ, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν προέκτασιν ταύτην. Δὲν ἐπιμένω ὅμως νὰ δώσῃ ἀμέσως τὰς πληροφορίας ταύτας, ἀλλὰ πρὶν ἢ μελετήσῃ τὴν σπουδαιότητα τοῦ ζητήματος νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰ λεχθησόμενα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος οὗτος εἶναι σπουδαιότατος οὐχὶ μόνον ὑπὸ στρατηγικὴν ἔποψιν, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ διεθνῆ, διότι θέλει συναντήσει τοὺς σιδηροδρόμους τῆς Τουρκίας, τοὺς ἐκ τῆς Μακεδονίας πρὸς τὰ μέρη τῆς Ἠπείρου. Ἀφοῦ δὲ πάντες ἐνδιαφέρονται περὶ προεκτάσεως τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου καὶ ἀλλαχοῦ, καὶ ἡμεῖς, οἱ ἐντελῶς ἀμοιροῦντες πάσης ἄλλης συγκοινωνίας, δικαιούμεθα νὰ ἐνδιαφερώμεθα πρὸ παντὸς περὶ τοῦ σιδηροδρόμου τούτου. Νομίζω, ὅτι τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα θὰ χρειασθῶσι πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου τούτου, εἶναι ἐλάχιστα ἀπέναντι τοῦ σκοποῦ τοῦ σιδηροδρόμου καὶ τῆς ἀποστολῆς αὐτοῦ· πρέπει δὲ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Κυβέρνησις οὐχὶ μόνον τὰ ἀναφερόμενα ἐν τοῖς ἐγγράφοις τῆς Ἑταιρείας, ἀλλὰ καὶ ἄλλα, τὰ ὁποῖα δὲν ἀναφέρονται, καὶ ἅτινα θέλουσι ῥηθῆ ἐν καιρῷ ἐνταῦθα· διότι, ἐὰν ἐκταθῇ ἐπί τινα χιλιόμετρα ὁ σιδηρόδρομος, θέλει ἐξυπηρετήσει τελειότερον τὸν σκοπὸν αὐτοῦ.

§5Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Αἱ περὶ τὴν ὑπηρεσίαν ἀσχολίαι τῶν ἑκάστοτε Ὑπουργῶν τῶν Στρατιωτικῶν ἀφ’ ἑνὸς, ἀφ’ ἑτέρου δὲ αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς δὲν ἔδωκαν εἰς αὐτοὺς τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον, ὅπως σκεφθῶσι περὶ ζητήματος βαρυσημάντου καὶ ὑπὸ ἠθικὴν καὶ ὑπὸ ὑλικὴν ἔποψιν. Πρόκειται, Κύριοι, περὶ τῶν λιποτακτῶν τῶν ἐν καιρῷ πολέμου. Δὲν θέλω ἐπιχειρήσει νὰ ἀναπτύξω ὑμῖν ὑπὸ ποίας συνθήκας εὑρέθησαν καὶ ἐλιποτάκτησαν οὗτοι. Δὲν θέλω νὰ δικαιολογήσω αὐτούς. Παράδειγμα ὅμως μεγάλου εὐγενοῦς Κράτους μὲ φέρει εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐκθέσω πρὸς ὑμᾶς, ὅτι καὶ ἐν Γαλλίᾳ κατὰ τὸν ἀτυχῆ πόλεμον τοῦ 1870–1871 ἔλαβον μέτρον ῥιζικὸν, καὶ τοιοῦτο μέτρον πρέπει νὰ ληφθῇ καὶ παρ’ ἡμῖν, ἵνα λείψῃ ἡ κατάστασις, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται σήμερον ἀμφότερα τὰ Στρατοδικεῖά μας. Μετὰ τὸν Γαλλογερμανικὸν πόλεμον οἱ Ζαμπιὲ καὶ Περουσὼ, ἐκ τῶν διασημοτέρων βασιλικῶν ἐπιτρόπων τῶν Στρατοδικείων τῶν Παρισίων, εἶχον ὑποβάλει ἐκθέσεις εἰς τὸν τότε Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν τῆς Γαλλικῆς Δημοκρατίας, εἰς τὸν ὁποῖον ἐξήνεγκον τὴν γνώμην των, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ μέτρον τιμωρίας διὰ τοὺς λιποτάκτας τοῦ τότε πολέμου, τοὺς ὁποίους διῄρεσαν εἰς διαφόρους τάξεις. Τὰς λεπτομερείας τῆς ἀποφάσεως τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν κάλλιον ἐμοῦ, δὲν ἀμφιβάλλω, γνωρίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ δὲν θ’ ἀσχοληθῶ ἐπ’ αὐτῶν· θέλω ὅμως παρακαλέσει ὑμᾶς, ὅπως λάβητε ὑπ’ ὄψιν σας, ὅτι ἡ κατάστασις τῶν ἡμετέρων στρατιωτικῶν φυλακῶν ἐνέπνευσε τοιοῦτον φόβον εἰς τοὺς λιποτάκτας τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ὥστε οἱ πλειότεροι τούτων εὑρίσκονται εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, κατὰ ἑκατοντάδας δὲ γίνονται ὑπήκοοι ξένοι, καὶ ἀτυχῶς, καὶ εἰς τὴν γείτονα ἐπικράτειαν (ψιθυρισμοί). Μάλιστα, Κύριοι. Δὲν πρέπει δὲ νὰ παραξενευώμεθα, ἂν εἰς διάστημα μιᾶς ἡμέρας εἴχομεν τρεῖς φόνους εἰς τὰς στρατιωτικὰς φυλακάς. Φρονῶ λοιπὸν, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον δι’ αὐτοὺς, πρέπει νὰ ληφθῇ ἀπόφασις ὁμοία πρὸς τὴν ἐν Γαλλίᾳ ληφθεῖσαν· ἐν ᾗ περιπτώσει δὲ κατορθώσωμεν τοῦτο, θέλομεν προλάβει καὶ ἄλλα κακά. Ἑκάστοτε εἰς οὐδὲν ἄλλο ἀσχολοῦνται τὰ Ἑλληνικὰ Στρατοδικεῖα ἢ νὰ ἐκδικάζωσι τοιαύτας ὑποθέσεις. Ἀλλὰ διὰ τοῦ τρόπου τούτου ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἀφαιροῦμεν ἀπὸ τὴν γῆν τόσας χεῖρας, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὑφίστανται δικαζόμενοι αὐτοὶ δαπάνας φοβερὰς, καὶ ἐκ τρίτου ἀποκτῶσιν ἕξεις κακὰς εἰς τὰς φυλακὰς, τὰς ὁποίας δὲν εἶχον κατὰ τὸν προηγούμενον βίον αὑτῶν. Ἕτερος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἤθελον παρακαλέσει τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπὸ σοβαρὰν ἔποψιν τὴν πρότασίν μου ταύτην, εἶναι, ὅτι οἱ νεοσύλλεκτοι, ὑποπίπτοντες εἰς διάφορα μικρὰ παραπτώματα, ἐγκλείονται εἰς τὰς φυλακὰς αὐτὰς, καὶ συγχρωτιζόμενοι μὲ τοὺς στρατιώτας ἐκείνους, ἀποκτῶσι τὴν ἕξιν αὐτῶν, μανθάνουσι τοὺς διαφόρους λόγους τῆς λιποταξίας των, καὶ ἀκούουσιν ὅλας τὰς ἐναντίον τῶν ἀξιωματικῶν των κατηγορίας, τὰς ὁποίας οἱ λιποτάκται πρὸς δικαιολογίαν των διαδίδουσι. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἀνάγκη παρίσταται, ἀφοῦ μάλιστα καὶ τὸ μέγα καὶ εὐγενὲς ἐκεῖνο ἔθνος προέβη εἰς τοιοῦτο μέτρον, νὰ λάβωμεν καὶ ἡμεῖς ὁμοίαν ἀπόφασιν. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα, καὶ ἢ νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν διὰ νομοσχεδίου ἓν μέτρον, ἢ νὰ προβῇ εἰς τὴν λῆψιν αὐτοῦ διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος.

§6Φ. ΝΕΓΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Καταθέτω τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν ὑπόθεσιν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, τὰ ὁποῖα ἐζητήθησαν χθὲς παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἀττικῆς κ. Δραγούμη. Ἐπίσης καταθέτω ἀπάντησιν εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ ἐκ Μεγαλοπόλεως ἀξιοτίμου βουλευτοῦ κ. Κοσσονάκου περὶ μιᾶς ἀσβεστοκαμίνου ἐν τῷ δήμῳ Φαλαισίας.

§7Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω τὰ ζητηθέντα ἔγγραφα παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Πατρῶν βουλευτοῦ κυρίου Χοϊδᾶ, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὸν ἀστυνόμον ἀνθυπολοχαγὸν Μπρούμαν. Ἐπίσης καταθέτω τὰ ζητηθέντα παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς βουλευτοῦ κ. Δραγούμη περὶ ταχυπιεστηρίου τινὸς, ἀγορασθέντος παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Ἐκτὸς δὲ τούτων καταθέτω καὶ σημείωμα, διὰ τοῦ ὁποίου δίδεται ἀπάντησις εἰς ἅπαντα τὰ ἐρωτήματα, τὰ ὁποῖα ἀπηύθυνεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτής. Ἐπίσης καταθέτω δύο χρηματικὰ ἐντάλματα, ζητηθέντα παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Χαλκίδος Βουλευτοῦ, μετὰ τοῦ συμβολαίου τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὰ καταβληθέντα πρὸς τὸν ἐλεγκτὴν κ. Ἀλέξ. Κανελλόπουλον χρηματικὰ ποσά.

§8Κ. ΤΟΠΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Καταθέτω δύο τηλεγραφικὰς ἐκθέσεις τοῦ Εἰσαγγελέως Καλαμῶν ἐν σχέσει πρὸς τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν, τὰς ὁποίας ἐζήτησε κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 3 Φεβρουαρίου ὁ ἀξιότιμος ἐξ Οἰτύλου βουλευτὴς κ. Κουμουνδοῦρος. Ἐπίσης καταθέτω τὰ σχετικὰ ἔγγραφα πρὸς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Σύρου Βουλευτοῦ, ἣν ὑπέβαλε χθὲς καὶ διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖ νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν, τίς ἦτο ὁ προκάτοχός μου, ὅστις, παρὰ τὴν γνωμοδότησιν τῶν ἁρμοδίων Εἰσαγγελέων, ὑπέβαλε Β. Διάταγμα περὶ ἀπονομῆς χάριτος εἰς τοὺς ἑταίρους βυρσοδεψικῆς ἐν Ἀθήναις ἑταιρείας, οἵτινες κατεδικάσθησαν ἐπὶ δολίᾳ χρεωκοπίᾳ, καὶ νὰ προσκομίσω καὶ τὴν σχετικὴν δικογραφίαν. Ἐπειδὴ ὅμως δὲν ἀνέφερε τὰ ὀνόματα ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σύρου Βουλευτὴς, ἡ ἐπερώτησίς του ἦτο ὀλίγον ἀόριστος· ἔφερα ὅμως ἔγγραφα σχετικὰ πρὸς τὴν ὑπόθεσιν, τὰ ὁποῖα ἐνόμισα, ὅτι ἐζήτει ὁ ἀξιότιμος Βουλευτής... Οἱ περὶ ὧν ἡ ἐπερώτησίς σας, κύριε Βουλευτὰ, ὀνομάζονται ἀδελφοὶ Μπούκα;

§9Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Μάλιστα.

§10Δ. ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς ὡμίλησα, κύριε Πρόεδρε, δι’ ὀλίγων περὶ τῆς συμβάσεως τῆς σιγαροποιΐας, εἶπον δὲ, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ζήτημα φλέγον, προκαλέσαν εἰς συλλαλητήρια καὶ εἰς σκέψεις τοὺς ἐνδιαφερομένους δι’ αὐτό. Τοιοῦτο συλλαλητήριον, Κύριοι, ἐγένετο καὶ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου, τὸ ὁποῖον καὶ ψήφισμα ἀπέστειλε πρὸς ἡμᾶς. Παρεκάλεσα δὲ τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἵνα διανείμῃ τὴν σύμβασιν ταύτην, ἐὰν ὑπάρχῃ. Ἀλλ’ ἐνῷ ἐγὼ εἶπον ταῦτα, δημοσιογραφικά τινα φύλλα, ἐκ παραδρομῆς, μὴ ἀντιληφθέντα, φαίνεται, καλῶς, ἔγραψαν, ὅτι ἐζήτησα τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως, ἐὰν κριθῇ συμφέρουσα εἰς τὸ Δημόσιον. Ὄχι διότι τοιαύτη γνώμη ἠδύνατο νὰ ᾖ κακὴ, διότι ἐν τῇ παραγωγῇ καὶ τὸ δημόσιον συμφέρον ὑπάρχει, ἀλλὰ διότι δὲν ἐλέχθησαν, παρακαλῶ νὰ διορθωθῇ τοῦτο εἰς τὸ ἀκριβές.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πῶς θὰ διορθωθῇ; Εἰς τὰ πρακτικὰ δὲν ἀναγράφεται τοιοῦτόν τι.

§12Δ. ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Ζητῶ, ποιούμενος τὴν διαμαρτυρίαν ταύτην, ἵνα ἡ δημοσιογραφία αὐτὴ διορθώσῃ τοῦτο αὔριον. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ, ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν τὴν παράκλησίν μου πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἐὰν ὑπάρχῃ τοιαύτη σύμβασις, νὰ ὑποβληθῇ ἀμέσως εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα ἴδωμεν τί συμβαίνει.

§13ΑΛΕΞ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κατά τινα τῶν προηγουμένων συνεδριάσεων, καθ’ ἣν, κατὰ σύμπτωσιν, δὲν παρευρισκόμην ἐνταῦθα, ἀνεκοινώθη ψήφισμα τοῦ λαοῦ Λιγουδίστης τοῦ δήμου Φλεσσιάδος, παρακαλοῦντος νὰ μεταβληθῇ ἡ γραμμὴ τοῦ σιδηροδρόμου ἀπὸ Κυπαρισσίας εἰς Πύλον, ἡ χαραχθεῖσα καὶ μελετηθεῖσα ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας, καὶ διαρρυθμισθῇ οὕτως, ὥστε νὰ διέλθῃ διὰ τοῦ δήμου Φλεσσιάδος, συνδέσῃ δὲ τὴν Πυλίαν μετὰ τοῦ εὐφορωτέρου δήμου αὐτῆς, τοῦ τῆς Βουφράδος. Ἐπειδὴ ἡ ἀναφορὰ αὕτη παρέμεινεν εἰς τὸ Γραφεῖον τοῦ Προεδρείου, ἤθελον παρακαλέσει τοῦτο καὶ τὴν Βουλὴν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ παραπέμψῃ τὴν ἀναφορὰν ταύτην εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργεῖον, εἰς τὸ ἁρμόδιον τμῆμα, ἵνα ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ κατὰ τὴν ὁριστικὴν διαπραγμάτευσιν μετὰ τῆς Ἑταιρείας, καὶ ἱκανοποιηθῇ ἡ ἐπιθυμία τῶν κατοίκων, τῶν δικαίως παραπονουμένων κατὰ τῆς μελέτης τῆς γενομένης ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας.

§14Θ. ΣΑΡΣΕΝΤΗΣ. Δὲν θὰ ἀπασχολήσω διὰ μακρῶν τοὺς ἐντίμους συναδέλφους, ἀλλὰ θέλω παρακαλέσει νὰ μὲ ἀκούσωσιν εὐμενῶς, προτιθέμενον νὰ ὑποβάλω παράπονον καὶ διαμαρτυρίαν κατ’ ἀδικήματος, πρωτοφανοῦς ἴσως, εἰς τὸ ὁποῖον ἐζήτησαν νὰ παρασύρωσι τὴν Κυβέρνησιν τινὲς τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἐκ Λακεδαίμονος, ἐναντίον τῶν συμφερόντων τῆς ἐπαρχίας μου, ἐναντίον τῶν συμφερόντων πολλῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν σταφιδοφόρων, ἐναντίον τοῦ συμφέροντος τοῦ Δημοσίου καὶ αὐτῆς τῆς ἰδίας τῶν πατρίδος. Πρόκειται, Κύριοι, περὶ τοῦ ζητήματος τῆς προεκτάσεως τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ἀπὸ Κυπαρισσίας μέχρι Πύλου ἢ Γαργαλιάνων, διὰ τὴν ὁποίαν ἀπῄτησαν ἀξιότιμοί τινες συνάδελφοι νὰ ἐμποδισθῇ ἡ κατασκευὴ, καὶ κατὰ τὰ φαινόμενα ἐπέτυχον τοῦτο μέχρι τῆς ὥρας...

§15Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥστε δέχεσθε, ὅτι ἠμπόδισε τὸ ἔργον ἡ Κυβέρνησις;

§16ΣΑΡΣΕΝΤΗΣ. Εἶπον, φαίνεται ὅτι ἐπέτυχον τοῦτο μέχρι τῆς ὥρας ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἐκ Λακεδαίμονος. Καὶ τί συνέβη ὄντως; Ὅτε κατὰ τὸ προπαρελθὸν ἔτος ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς τότε Κυβερνήσεως ἐσκέπτετο νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον πρὸς ἔγκρισιν τῆς συμβάσεως, διὰ τῆς ὁποίας ἔμελλε νὰ ἐκχωρηθῇ εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Σιδηροδρόμων Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου ἡ κατασκευὴ καὶ ἐκμετάλλευσις τῆς γραμμῆς Πύργου– Κυπαρισσίας μετὰ διακλαδώσεως εἰς Μελιγαλᾶ, πολλοὶ συνάδελφοι Βουλευταὶ ἐκ Τριφυλίας, Πυλίας καὶ Ὀλυμπίας ἐνομίσαμεν καθῆκον ἡμῶν νὰ παραστήσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἀνάγκην, ὅπως μεριμνήσῃ καὶ περὶ ἐπεκτάσεως τῆς γραμμῆς ἐκείνης μέχρι Πύλου, ἐγὼ δὲ, λαβὼν τὸν λόγον καὶ κατά τινα τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς, — ἐὰν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, τὴν 14 Μαρτίου 1900, — πρὸ τῆς ὑποβολῆς ἔτι τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, συνέστησα, ὅπως, ἐὰν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κατορθωθῇ τότε ἡ ὅλη ἐπέκτασις αὐτῆς μέχρι Πύλου, τοὐλάχιστον ληφθῇ πρόνοια ἐν τῇ συμβάσει μετὰ τῆς Ἑταιρείας νὰ γείνῃ ἡ γραμμὴ αὕτη κατὰ πρῶτον μέχρι Λυγουδίστης ἢ Γαργαλιάνων, ἢ καὶ Φιλιατρῶν, καὶ ἐξήγησα τοὺς λόγους διατὶ, σχετιζομένους πρὸς τὰς ἀπαιτήσεις τῶν ἀναγκῶν τῆς δημοσίας τάξεως καὶ ἀσφαλείας, τῆς ἐλευθερίας τῆς κινήσεως ἐν γένει τοῦ πληθυσμοῦ, ἀλλ’ ἰδίᾳ τῆς παραγωγῆς καὶ τοῦ ἐμπορίου τῶν τόπων ἐκείνων. Διότι, Κύριοι, ἡ ὑπόθεσις ἀφεώρα καὶ ἀφορᾷ ἐξαιρετικῶς τρεῖς δήμους πεδινοὺς τῆς ἐπαρχίας μου εὐφορωτάτους, οἱ ὁποῖοι, ἐνῷ προθύμως καὶ ἀγογγύστως συνεισφέρουσιν, ἀφ’ ἧς ἠλευθερώθησαν οἱ τόποι οὗτοι, φόρους καὶ φόρους μόνον οὗτοι εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον καὶ τὸ τῆς ὁδοποιΐας, ὅσους ὀλίγαι ἐπαρχίαι τοῦ Κράτους, ἔχοντες πληθυσμὸν ὑπὲρ τὰς 25 χιλιάδας κατοίκων καὶ παραγωγὴν ἐτησίαν κατὰ μέσον ὅρον ὑπὲρ τὰ 40,000,000 ἑνετικῶν λιτρῶν σταφιδοκάρπου, ὑπὲρ τὸ 1,000,000 ὀκάδων ἐλαίου καὶ ὑπὲρ τὰ 4,000,000 ὀκάδων οἴνου κλπ., ὑπὸ ἔποψιν ὅμως μέσων συγκοινωνίας εἰσὶ καταδεδικασμένοι νὰ εὑρίσκωνται εἰς τὴν ἀρχαϊκὴν ἀκόμη κατάστασιν, τυραννικὴν διὰ τὴν κίνησιν τῶν ἀνθρώπων καὶ τὴν μεταφορὰν τῶν προϊόντων καὶ ἐμπορευμάτων, συντελέσασαν διαρκῶς εἰς ἠθικὴν καὶ ὑλικὴν ὀπισθοδρόμησιν, παρὰ τὴν ὡμολογημένην ἔκτακτον φιλοπονίαν τῶν κατοίκων, καὶ καταστρέφουσαν τελείως πᾶσαν ἐλπίδα προόδου καὶ ἀναπτύξεως αὐτῶν ἐν τῷ μέλλοντι· διότι, ἐνῷ οἱ τρεῖς οὗτοι δῆμοι δὲν ἔχουσιν ἢ μόνον τὴν θάλασσαν ὡς μέσον πρὸς εὔκολον ἐπικοινωνίαν μετὰ τῶν ἄλλων μερῶν, ὅμως ἐξ ἄλλου εἰσὶ φύσει ἀλίμενοι τόποι, καὶ στεροῦνται ταυτοχρόνως ἐντελῶς λιμένων τεχνητῶν ἢ ὅρμων ἀσφαλῶν, ἐντεῦθεν δὲ καὶ τὰ μαρτύρια ἀποβαίνουσιν ἀνεκδιήγητα, καὶ αἱ ζημίαι ἀνυπολόγιστοι, τὰς ὁποίας διηνεκῶς πάντες οἱ ἐν αὐτοῖς οἰκοῦντες ὑφίστανται, ἀλλ’ ἰδίᾳ ἡ παραγωγὴ καὶ τὸ ἐμπόριον, ἕνεκα τῶν ἐλλείψεων τούτων, ὁπόταν πολλάκις, ὑπαρχούσης κακοκαιρίας, παρεμποδίζεται πᾶσα κίνησις, ἡ δὲ φόρτωσις καὶ ἐκφόρτωσις τῶν προϊόντων καὶ ἐμπορευμάτων καὶ κατὰ τὸ θέρος, ἀλλὰ πρὸ πάντων ἐν καιρῷ χειμῶνος, καθίσταται ἀδύνατος ἐπὶ μῆνας ὁλοκλήρους. Παραλείπω δὲ νὰ ἀναφέρω τὰ ἄλλα δεινοπαθήματα αὐτῶν, τὰ ἐκ τῆς κατὰ καιροὺς ἐπιδρομῆς διαφόρων κακοποιῶν στοιχείων, ἅτινα, συρρέοντα ἀπὸ τὰ πέριξ μέρη, κατορθώνουσι νὰ εὑρίσκωσιν ἐκεῖ ἄσυλον καὶ διατηρῶνται ἐπὶ μακρόν, νὰ διαταράσσωσι δὲ καὶ καταμαστίζωσι τοὺς φιλησύχους κατοίκους διὰ τὴν γεωγραφικὴν θέσιν καὶ τὸ πρόσφορον τοῦ ἐδάφους, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν μὴ ὕπαρξιν μέσου συγκοινωνίας, βοηθοῦντος εἰς τὴν ταχεῖαν καὶ ἔγκαιρον μεταφορὰν τῶν ἀρχῶν καὶ τῶν καταδιωκτικῶν ἀποσπασμάτων. Ἐπὶ τῆς συστάσεώς μου ἐκείνης ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς τότε Κυβερνήσεως ἀπήντησεν, ὅτι, ἀναγνωρίζων τὴν ἀπόλυτον ἀνάγκην καὶ χρησιμότητα τοῦ ἔργου, εἶχεν ὑπ’ ὄψιν νὰ διαπραγματευθῇ καὶ τὴν κατασκευὴν τῆς προεκτάσεως αὐτῆς, ἀλλ’ ὅτι ἕνεκεν ἀδυναμίας δὲν ἦτο τότε ἐφικτὸν νὰ γείνῃ· ἐξέφρασεν ὅμως τὴν ἐλπίδα, ὅτι ταχέως ἐν προσεχεῖ μέλλοντι θὰ κατεσκευάζοντο καὶ τὰ τμήματα ἐκεῖνα, διὰ τὰ ὁποῖα τόσον ἐνδιαφέρον ἐδείκνυον οἱ κύριοι Βουλευταί». Κατόπιν, ἀφοῦ ἤρξατο ἡ κατασκευὴ τῆς νῦν ἐν ἐνεργείᾳ πρὸς τοῦτο γραμμῆς, ἡ ἰδία Κυβέρνησις, συνεπείᾳ παρακλήσεων τοῦ λαοῦ Τριφυλίας διὰ συλλαλητηρίων, δημοψηφισμάτων καὶ ἀναφορῶν, καὶ νέων παραστάσεων ἡμῶν τῶν Βουλευτῶν, ἀπεφάσισε καὶ ἔδωκεν ἐντολὴν εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Σιδηροδρόμων Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου, ἵνα μελετήσῃ τὴν προέκτασιν καὶ ὑποβάλῃ τὸ σχέδιον τῆς μελέτης μετὰ προϋπολογισμοῦ τῆς ἀναγκαιούσης δαπάνης, ὅπως ἴδῃ, τί ἠδύνατο ἐν εὐθέτῳ χρόνῳ νὰ πράξῃ περὶ αὐτῆς. Τὸ γεγονὸς τοῦτο ἐγένετο γνωστὸν διὰ τῶν ἐφημερίδων· ἀλλὰ τότε ὁ λαὸς τῆς Σπάρτης ἐζήτησε, καὶ πολὺ δικαίως καὶ εὐλόγως, ὅπως ληφθῇ μέριμνα ἐπίσης καὶ περὶ κατασκευῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ἀπὸ Λεονταρίου μέχρι Σπάρτης· ἡ δὲ Κυβέρνησις πάλιν τότε ἔδωκεν ὁμοίως νέαν ἐντολὴν εἰς τὴν ἰδίαν Ἑταιρείαν τῶν Σιδηροδρόμων Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου, ἵνα προβῇ εἰς μελέτην περὶ κατασκευῆς καὶ τῆς γραμμῆς ταύτης, καὶ πέμψῃ αὐτῇ τὴν μελέτην καὶ τὸν προϋπολογισμὸν τῆς ἀπαιτουμένης δαπάνης. Ἡ Ἑταιρεία, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἁπλῆν προέκτασιν τῆς γραμμῆς ἀπὸ Κυπαρισσίας μέχρι Πύλου ἢ Γαργαλιάνων, ἐπωφεληθεῖσα τοῦ προσωπικοῦ, ὅπερ ἔχει ἐπὶ τόπου ἐργαζόμενον διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς νῦν ἐκτελουμένης γραμμῆς ἀπὸ Πύργου μέχρι Κυπαρισσίας, καὶ τῶν ἐκεῖ μηχανικῶν της, κατώρθωσε νὰ μελετήσῃ αὐτὴν ἄνευ δυσκολίας, λόγῳ καὶ τῆς ὁμαλότητος τοῦ ἐδάφους, καὶ νὰ ὑποβάλῃ πλήρη τὴν μελέτην αὐτῆς, ὡς καὶ τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν ἐξόδων, καὶ συνάμα προσεφέρθη τελευταῖον ν’ ἀναλάβῃ τὴν ἀποπεράτωσιν τῆς γραμμῆς ὑπὸ ὅρους πολὺ συμφέροντας εἰς τὸ Δημόσιον, καὶ δὴ ἐντὸς τοῦ αὐτοῦ χρονικοῦ διαστήματος, ἐντὸς τοῦ ὁποίου εἶχε συνομολογηθῆ καὶ ἡ ἐκτέλεσις τῆς ὑπὸ κατασκευὴν γραμμῆς, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἤθελε δεχθῆ— καὶ ἦτο δυνατὸν τοῦτο ἐντὸς τῆς παρούσης Συνόδου τῆς Βουλῆς—νὰ ἐγκριθῇ σύμβασις περὶ αὐτῆς, καθόσον ἡ Ἑταιρεία θὰ ἦτο εἰς θέσιν εὐχάριστον νὰ χρησιμοποιήσῃ ταυτοχρόνως καὶ διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς προεκτάσεως τὸ αὐτὸ προσωπικὸν καὶ τὰς αὐτὰς ἐγκαταστάσεις της, ὅπερ θὰ καθίστα προφανῶς τὸ πρᾶγμα πολὺ εὐκολώτερον καὶ τὸ ἔργον ὀλιγοδαπανώτερον. Ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν νέαν γραμμὴν, ἀπὸ Λεονταρίου μέχρι Σπάρτης, ἡ Ἑταιρεία προέβαλεν ἀδυναμίαν, διότι δὲν εἶχε χρόνον ἐπαρκῆ, ἵνα καταρτίσῃ τὴν μελέτην αὐτῆς· ἐχρειάζετο διάστημα χρονικὸν 4–5 μηνῶν· ἐκτὸς δὲ τούτου δὲν εἶχε τὸ προσωπικὸν διαθέσιμον, οὐδὲ τοὺς μηχανικοὺς αὑτῆς, καὶ εἶχεν ἀνάγκην ἰδιαιτέρου ἐπὶ τούτῳ προσωπικοῦ καὶ ἰδιαιτέρων μηχανικῶν· διότι διὰ μὲν τὴν μελέτην τῆς προεκτάσεως εὐκόλως ἠδύνατο νὰ διαθέσῃ, καὶ διέθεσε πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον καὶ τὸ προσωπικὸν καὶ τοὺς μηχανικούς, οὓς εἶχε διὰ τὴν ὑπὸ κατασκευὴν γραμμὴν, ὡς εἶπον, διὰ τὸ ἐγγύτατον τῆς ἀποστάσεως, ἀλλὰ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κάμῃ μελέτην διὰ τοῦ αὐτοῦ προσωπικοῦ καὶ τῶν αὐτῶν μηχανικῶν δι’ ἄλλας νέας γραμμάς, καὶ δὴ διὰ τὴν γραμμὴν Σπάρτης, καὶ ἕνεκα τῆς ἀποστάσεως αὐτῆς ἀπὸ τῆς νῦν κατασκευαζομένης γραμμῆς, καὶ ἕνεκα τοῦ μείζονος μήκους αὐτῆς καὶ τῶν ἐν γένει μεγάλων ἐδαφικῶν δυσκολιῶν καὶ ἀνωμαλιῶν. Οὕτως ἡ Κυβέρνησις εὑρέθη ἐν τέλει καὶ εὑρίσκεται σήμερον πρὸ ἑνὸς γεγονότος, προκειμένου περὶ ἀποφάσεως πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρομικῆς γραμμῆς, καθ’ ὃ διὰ μὲν τὴν ἐπαρχίαν Τριφυλίας ὑπάρχει μελέτη, ὑπάρχει προϋπολογισμὸς δαπανῶν, ὑπάρχουσι καὶ προτάσεις μὲ συμφέροντας ὅρους, ἵνα, ἐὰν θέλῃ καὶ ἐγκρίνῃ, ἀποφασισθῇ ἡ διαπραγμάτευσις καὶ φθάσῃ εἰς ὁριστικὴν συμφωνίαν, ἥτις νὰ ὑποβληθῇ ἐντὸς τῆς ἐνεστώσης Συνόδου τῆς Βουλῆς καὶ ψηφιζομένη καταστῇ νόμος τοῦ Κράτους πρὸς ἐκτέλεσιν ταχεῖαν τοῦ ἔργου· ἐνῷ διὰ τὴν ἐπαρχίαν Λακεδαίμονος δὲν ὑπάρχει τίποτε πρὸς τὸ παρὸν, οὔτε μελέτη, οὔτε προϋπολογισμὸς δαπανῶν, οὔτε προτάσεις μὲ συμφέροντας ὅρους ἢ μή. Ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει καθίσταται καταφανές, νομίζω, τί ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ πράξῃ, τί δὲ οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἐκ Λακεδαίμονος...

§17ΚΟΠΑΝΙΤΣΑΣ. Διὰ τὴν Σπάρτην προϋπῆρχε μελέτη.

§18ΣΑΡΣΕΝΤΗΣ. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές· ὑπῆρχε μόνον προμελέτη, ἥτις, δὲν δύναται νὰ ἀξιώσῃ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅπως ληφθῇ σπουδαίως ὑπ’ ὄψιν, οὐδὲ νὰ χρησιμεύσῃ δι’ ὁριστικὴν συμφωνίαν· διότι εἶναι γνωστόν, ὅτι ἡ ἑταιρεία, ἥτις θὰ ἀναλάβῃ ἡ ἰδία νὰ κατασκευάσῃ γραμμὴν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ στηριχθῇ εἰς προμελέτην, ἢ καὶ μελέτην ἄλλης ἑταιρείας, διότι ἑκάστη ἑταιρεία θὰ ἀποφασίσῃ περὶ χαράξεως ἰδίας γραμμῆς, καὶ, ἂν ἦμαι καλῶς πληροφορημένος, διὰ τὸν σιδηρόδρομον Σπάρτης–Λεονταρίου, ἐπειδὴ πρόκειται νὰ διέλθῃ ἀπὸ μέρη ὄχι ὁμαλὰ, ἐνδείκνυνται τρεῖς χαράξεις, καὶ δὲν εἶναι ἀποφασισμένον εἰσέτι ποία θὰ ἦναι ἡ συμφερώτερον ἱκανοποιήσουσα τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου καὶ ἡ συμφερωτέρα εἰς ἑκάστην ἑταιρείαν...

§19Β. ΛΕΩΠΟΥΛΟΣ. Θὰ δοθῇ προθεσμία.

§20ΣΑΡΣΕΝΤΗΣ. Ναί· ἀλλὰ σήμερον, εἶπον, δὲν πρόκειται περὶ τούτου· σήμερον πρόκειται περὶ τοῦ τετελεσμένου γεγονότος, περὶ τοῦ καθήκοντος δὲ τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι τούτου, καὶ περὶ τῆς στάσεως, ἣν ἔλαβον οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Σπάρτης. Καὶ ἐγὼ δὲν θέλω νὰ ἀδικήσω αὐτοὺς, οὔτε θέλω νὰ ἀρνηθῶ τὰ δικαιώματα τῆς Λακεδαίμονος, ἐπαρχίας, ἥτις ἐπίσης συνεισφέρει φόρους εἰς τὸ Κράτος, καὶ δικαιοῦται νὰ ἀπαιτήσῃ τὴν κατασκευὴν ὡσαύτως σιδηροδρόμου· οὔτε θέλω νὰ μεμφθῶ τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, οἵτινες ἐνήργησαν ὑπὲρ τῆς ὑποθέσεώς των, ἀλλὰ θέλω νὰ παραστήσω, ὅτι, οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, ὡς ἐξέθηκα ταῦτα, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ γίνηται ἐνέργεια καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς πρὸς παρεμπόδισιν τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Κυπαρισσίας–Γαργαλιάνων, ἀλλὰ καὶ ἐντεῦθεν σύστασις ἐπίσημος πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, ὅπως ματαιωθῇ οὗτος, ἐὰν δὲν στέρξῃ ἡ Ἑταιρεία νὰ ἀναλάβῃ ταυτοχρόνως καὶ τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς Λεονταρίου–Σπάρτης, καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐξαναγκάζηται νὰ διστάζῃ, ἀφοῦ καλῶς γνωρίζουσιν, ὅτι ἡ Ἑταιρεία δὲν δυστροπεῖ, ἀλλὰ θέλει καὶ προσφέρεται καὶ συμφέρον ἔχει νὰ κατασκευάσῃ ταύτην, πλὴν ἀδυνατεῖ νὰ πράξῃ τοῦτο σήμερον, δι’ ἔλλειψιν μελέτης. Τοῦτο εἶναι ἄδικον, ἡμεῖς δὲ δὲν ἐννοοῦμεν προτίμησιν, καὶ οὔτε εἶναι δυνατόν ποτε νὰ διανοηθῶμεν νὰ φέρωμεν προσκόμματα εἰς ἔργον κοινωφελέστατον, οἷον εἶναι ἡ κατασκευὴ σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Λεονταρίου–Σπάρτης, δι’ ἣν ἐνδιαφέρονται· ἀλλ’ ἐννοοῦμεν ἰσότητα, ἀπονομὴν δικαιοσύνης, καὶ τοῦτο μόνον ἡμεῖς ζητοῦμεν διὰ τὴν ἐπαρχίαν μας...

§21ΛΕΩΠΟΥΛΟΣ. Ἀδικεῖτε τὴν Κυβέρνησιν.

§22ΣΑΡΣΕΝΤΗΣ. Ἐξ ἐναντίας μάλιστα, ἡμεῖς μετὰ μεγάλης χαρᾶς θὰ ἐβλέπομεν καὶ θὰ ἐπεκροτοῦμεν τὴν ἀπόφασιν τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσιζε καὶ ἀπὸ σήμερον νὰ διαπραγματευθῇ καὶ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου ἐκείνου, καὶ ἐγὼ ἰδιαιτέρως, ὅστις εἶδον κατὰ σύμπτωσιν τὸ φῶς τῆς ἡμέρας τὸ πρῶτον εἰς τὴν Σπάρτην, βεβαίως ἔχω ἰδιαίτερον πόθον νὰ ἴδω κατασκευαζομένην τὴν γραμμὴν αὐτὴν τὸ ταχύτερον. Ἀλλὰ σήμερον, ἐπαναλαμβάνω, πρόκειται περὶ δικαίου καὶ καθήκοντος, ἐπιβαλλομένου ἐκ τοῦ ἀληθῶς συμβαίνοντος· ἐὰν δὲ ἦναι ἀληθές, ὅτι παρουσιάζεται πράγματι εὐκαιρία κατάλληλος, ἵνα κατασκευασθῇ ἓν ἔργον κοινωφελές, χωρὶς νὰ παραβλαφθῶσι τὰ δικαιώματα καὶ τὰ συμφέροντα τῆς Σπάρτης, τοὐναντίον μάλιστα, ὅταν πρόκηται νὰ ἐξυπηρετηθῶσι ταῦτα, ἀφοῦ φανερὸν εἶναι, ὅτι, διευκολυνομένης τῆς Ἑταιρείας σήμερον, θὰ διευκολυνθῇ ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου Λεονταρίου–Σπάρτης ὑπὸ τῆς αὐτῆς Ἑταιρείας κύριον, ὅταν πρόκηται τὸ ἔργον τοῦτο νὰ ὠφελήσῃ καὶ προαγάγῃ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου καὶ πολλῶν ἐπαρχιῶν σταφιδοφόρων, ὡς τῆς Πυλίας καὶ τῶν Πατρῶν, ὅταν πρόκηται ἰδιαιτέρως νὰ ὑποστηρίξῃ τὰ συμφέροντα τῆς ἐπαρχίας μου Τριφυλίας, ἥτις εὑρίσκεται εἰς πολλῷ ἥττονα θέσιν σήμερον, ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομικὴν, ἀπὸ τὴν Σπάρτην, νομίζω, ὅτι πάντες ὤφειλον καὶ ὀφείλουν νὰ συντρέξωσιν εἰς τοῦτο, καὶ οὐδεὶς νὰ διστάσῃ νὰ πράξῃ τὸ καθῆκόν του· ἄλλως ἡμεῖς ἔχομεν δικαίωμα ἀδικούμενοι νὰ παραπονεθῶμεν καὶ νὰ ὑψώσωμεν φωνὴν διαμαρτυρίας κατὰ παντὸς ὑπαιτίου παρακωλύσεως τοῦ ἔργου ἐκείνου· διότι ἡ Σπάρτη, ἀνεξαρτήτως τῶν ἄλλων, κέκτηται τὸ μέγα πλεονέκτημα, ὅτι ἔχει ποικιλίαν παραγωγῆς προϊόντων, ἣν δὲν ἔχει ἡ Τριφυλία.

§23ΛΕΩΠΟΥΛΟΣ. Τότε τί τὸν θέλετε τὸν σιδηρόδρομον;

§24ΣΑΡΣΕΝΤΗΣ. Διότι προσέτι σεῖς ἔχετε λιμένα ἀσφαλέστατον, τὸ Γύθειον, ἐνῷ ἡμεῖς, ὡς εἶπον πρὸ μικροῦ, δὲν ἔχομεν λιμένα, οὔτε ὅρμον ἀσφαλῆ, ἔχομεν δὲ κύριον προϊὸν τὸν σταφιδόκαρπον, καὶ γνωρίζετε τὰς ζημίας καὶ τὰς καταστροφὰς, ἃς ὑπέστησαν τὰ μέρη ἐκεῖνα ἀπὸ πολλὰς αἰτίας, ἀπὸ τὴν σταφιδικὴν κρίσιν, ἀπὸ τὰς θεομηνίας καὶ ἀπὸ τοὺς σεισμοὺς ἀκόμη, ἀλλ’ ἰδίως ἀπὸ τὴν διαρκῆ ἔλλειψιν τῶν μέσων συγκοινωνίας.

§25Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἔχετε σκάλαν τὴν «Ἁγίαν Κυριακὴν» καὶ τὸν λιμένα Κυπαρισσίας.

§26ΣΑΡΣΕΝΤΗΣ. Ἡ «Ἁγία Κυριακὴ» εἶναι ὅρμος ἀπροσπέλαστος, ὁ δὲ λιμὴν τῆς Κυπαρισσίας δὲν εἶναι ἀσφαλὴς, καὶ εἰς ὑμᾶς δὲ, διατελέσαντα ἄλλοτε πρωτοδίκην ἐν Κυπαρισσίᾳ, ὑποθέτω, θὰ εἶναι γνωστὸν, ὅτι, ὅταν θέλωμεν νὰ ἐπιβιβασθῶμεν ἐκεῖ, ἀναγκαζόμεθα νὰ περιμένωμεν πολλάκις ἡμέρας ὁλοκλήρους, καὶ ἐνίοτε ἑβδομάδας, διότι ὅταν πνέῃ ὁ σφοδρὸς βόρειος ἄνεμος, ὁ λεγόμενος «καρτελᾶς», εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπιβιβασθῶμεν, μὴ προσεγγιζόντων τῶν ἀτμοπλοίων. Λοιπὸν ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ Λακεδαίμων διὰ τὰ ῥηθέντα πλεονεκτήματα ἔχει σήμερον καλλιτέραν θέσιν οἰκονομικῶς ἀπὸ τὴν ἰδικήν μας ἐπαρχίαν, ἥτις στηρίζεται κυρίως εἰς μόνον τὸ προϊόν τοῦ σταφιδοκάρπου, καὶ διὰ τὸν λόγον δὲ τοῦτον ἀκόμη δὲν ἐπιτρέπεται ἡ παρακώλυσις τοῦ σιδηροδρόμου ἡμῶν, διότι τὸ προϊόν τοῦτο, ἕνεκα τῆς μὴ ὑπάρξεως μέσου πρὸς εὔκολον μεταφορὰν εἰς Πάτρας, ὅθεν ἐξάγεται, ὑφίσταται μέχρις οὗ ἐξαχθῇ μεγίστην ζημίαν, καὶ πολλάκις καταστρέφεται ἐντελῶς, λόγῳ ἀλλοιώσεως τῆς ποιότητος, συνεπαγομένης ἀναγκαίως τὴν ὑποτίμησιν τῆς ἀξίας αὐτοῦ καὶ μέχρις ἐξευτελισμοῦ· καὶ ἀπόδειξις τούτου εἶναι, ὅτι, ἐνῷ εἰς παλαιοτέρους χρόνους τὸ προϊόν ἐν γένει τῆς ἐπαρχίας μας κατεῖχε δευτερεύουσαν θέσιν ὑπὸ ἔποψιν ποιότητος, σήμερον σχεδὸν κατέχει τελευταίαν, καθόσον δὲν δύναται νὰ παραβληθῇ πλέον πρὸς τὸν σταφιδόκαρπον τῶν μερῶν τῶν ἀπολαμβανόντων τὰς εὐκολίας τῆς μεταφορᾶς, διότι, ὡς ἔχουσι σήμερον τὰ τῆς συγκοινωνίας ἐν Τριφυλίᾳ, καὶ ἰδίᾳ εἰς τοὺς τρεῖς πεδινοὺς δήμους, μέχρις οὗ λάβῃ τὴν πρὸς τὰς ἀγορὰς τῆς καταναλώσεως ἄγουσαν, πρέπει νὰ ὑποστῇ τὰς ἑξῆς μεταφοράς· πρέπει ὁ σταφιδόκαρπος οὗτος νὰ μεταφέρηται χύμα ἐκ τῶν ἁλωνίων εἰς τὰς οἰκίας ἐν τοῖς κτήμασιν, ἐκεῖθεν εἰς τὰς ἀποθήκας τῶν πόλεων ἢ τῶν χωρίων, ἐκεῖθεν εἰς τὴν παραλίαν, ἢ εἰς τὰς ἐν τῇ παραλίᾳ ἀποθήκας, ἐκεῖθεν δὲ διὰ τῶν λέμβων εἰς τὰ πλοῖα, ἔπειτα εἰς τὴν παραλίαν Πατρῶν, κατόπιν εἰς τὰς ἀποθήκας Πατρῶν, καὶ πάλιν ἐκεῖθεν εἰς τὰς ἀποθήκας τοῦ ἐμπορίου Πατρῶν πρὸς συσκευὴν, ἕως οὗ διευθυνθῇ τέλος εἰς τὰς ἀγορὰς τῆς καταναλώσεως. Ἐὰν ὅμως ὑπῆρχε σιδηρόδρομος, θὰ ἀπέφευγε τὰς τόσας εἰς χύμα μετακομίσεις, ἡ δὲ ποιότης του δὲν θὰ ἠλλοιοῦτο, καὶ θὰ εἶχε σταθερῶς ἀνωτέραν τιμήν· καὶ αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο, εἰς ὃ πρέπει νὰ δοθῇ σημασία καὶ προσοχὴ κατ’ ἐξοχήν. Ἰδοὺ διατὶ μεταξὺ τῶν ἄλλων λόγων, ἀξιότιμε κύριε συνάδελφε ἐκ Λακεδαίμονος, θέλομεν τὸν σιδηρόδρομον, καὶ ἐπεριμένομεν εἰς τοῦτο νὰ μᾶς ὑποστηρίξητε. Ἀλλὰ τώρα οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἀντὶ τούτου προέβαλον ἕνα φόβον, καὶ ἐπετέθησαν κατὰ τῆς Ἑταιρείας, ὅτι δῆθεν αὕτη δὲν ἔχει συμφέρον νὰ κατασκευάσῃ τὸν ἰδικόν των σιδηρόδρομον, καὶ ἠξίωσαν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ πιέσῃ τὴν Ἑταιρείαν νὰ ἀναλάβῃ τὴν κατασκευὴν καὶ τῆς γραμμῆς Λεονταρίου–Σπάρτης, ἄλλως νὰ μὴ δεχθῇ τὴν γραμμὴν Κυπαρισσίας, δι’ ἣν προσφέρεται καὶ ἔχει συμφέρον». Τοῦτο ἔλαβε χώραν εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν, καθ’ ἣν ὥραν δὲν ἤμην παρὼν ἐκ τυχαίου κωλύματος, ἀλλ’ εἶδον μετὰ λύπης ἐν τοῖς ἐπισήμοις πρακτικοῖς.

§27ΛΕΩΠΟΥΛΟΣ.....

§28ΣΑΡΣΕΝΤΗΣ. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές, καὶ ὁ φόβος εἶναι μάταιος· διότι ἡ Ἑταιρεία ἔχει μέγα συμφέρον νὰ κατασκευάσῃ καὶ τὴν ἰδικήν σας γραμμήν, καὶ ἂν ἤθελεν ὑποτεθῇ ὡς ἄγονος, διότι πᾶσα νέα γραμμή, κατασκευαζομένη ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας, προσδίδει εἰς αὐτὴν ὄφελος οὐ μόνον ἐκ τῆς τοπικῆς κινήσεως τῆς προστιθεμένης νέας γραμμῆς, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς κινήσεως τῶν τε ἐπιβατῶν καὶ τῶν ἐμπορευμάτων, τῆς αὐξανομένης καὶ καθισταμένης ἐντονωτέρας ἐφ’ ἁπασῶν τῶν ἄλλων ἐν ἐκμεταλλεύσει γραμμῶν της, ἐπὶ τῶν μεγάλων ἀρτηριῶν τοῦ δικτύου της· καὶ ἔχει συμφέρον νὰ συμπληρωθῇ τὸ ὅλον πελοποννησιακὸν δίκτυόν της ὅσον τάχιον. Διὰ τὸν σιδηρόδρομον δὲ Λεονταρίου–Σπάρτης ἔχει καὶ τὸν λόγον ἀκόμη, ὃν ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος κύριος Λεώπουλος, ὅτι «ἡ Λακεδαίμων εἶναι τόπος συχναζόμενος ὑπὸ τῶν ξένων χάριν τῆς ἀρχαιολογίας».

§29ΛΕΩΠΟΥΛΟΣ. Καὶ διὰ τοῦτο ἔπρεπε νὰ κατασκευασθῇ προτιμότερον αὐτός.

§30ΣΑΡΣΕΝΤΗΣ. Ἀλλὰ, ἀξιότιμε κύριε συνάδελφε, ἐὰν ἦναι ἀληθές, ὅτι εἷς ἐκ τῶν λόγων πρὸς προτίμησιν, καθ’ ὑμᾶς, τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου σας εἶναι καὶ ὁ λόγος τῆς συγκεντρώσεως τῶν ξένων χάριν τῆς ἀρχαιολογίας, δὲν ἀποδεικνύει τοῦτο, ὅτι ἡ κίνησις θὰ ἦναι μεγαλειτέρα, εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀποβλέψῃ ἡ Ἑταιρεία πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρόμου; Ὄχι μόνον ξένοι, ἀλλὰ καὶ Ἕλληνες ἐπισκέπτονται τὴν ἐπαρχίαν ὑμῶν, ἀλλὰ, κατασκευαζομένου τοῦ σιδηροδρόμου, ἐγὼ φρονῶ, ὅτι οὐδεὶς θὰ ὑπάρξῃ, ὅστις δὲν θ’ ἀποφασίσῃ νὰ ἐπισκεφθῇ τὴν πατρίδα τοῦ Λυκούργου, καὶ ἡ γραμμὴ αὕτη θὰ ἦναι γονιμωτάτη...

§31ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αὐτὸ θὰ συμβῇ ἀληθῶς.

§32ΣΑΡΣΕΝΤΗΣ. Βεβαίως· καὶ εἶναι πασίγνωστον, ὅτι εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου, ὅπου ὑπάρχει λόγος διὰ νὰ συγκεντρῶται πληθυσμὸς, ἐκεῖ ὑπάρχει συμφέρον καὶ τὸ κινοῦν ἐλατήριον διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων. Λοιπὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγὼ παρετήρησα, ὅτι προκύπτει ἐκ τῶν γενομένων ἐπὶ τοῦ ζητήματος, εἶναι ὅτι ἐγένοντο ὑπολογισμοὶ καθ’ ὁλοκληρίαν περιωρισμένοι, καὶ ὅτι ἀδικαιολογήτως καὶ ἄνευ σκοποῦ ἐξυπηρετήσεως οἱουδήποτε γενικοῦ συμφέροντος, ἢ ἀποκλειστικοῦ τοιούτου τῆς Σπάρτης, πρὸς ζημίαν δὲ ἡμῶν καὶ πολλῶν ἄλλων συμφερόντων γενικῶν τοῦ Δημοσίου καὶ ἄλλων σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, ὑπεστηρίχθη ἡ ἰδέα, ὅτι, ἐὰν δὲν ἔχῃ ἀποφασισθῇ καὶ δὲν ἦναι δυνατὸν νὰ κατασκευασθῇ σήμερον καὶ ὁ σιδηρόδρομος Σπάρτης, δὲν πρέπει νὰ γείνῃ καὶ ὁ τῆς Τριφυλίας· νομίζω ὅμως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶχε καὶ ἔχει καθῆκον τὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα ἀπὸ περιωπῆς καὶ ἀνεπηρεάστως, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν παρουσιαζομένην περίστασιν ἐκ τῆς προθυμίας καὶ τῶν συμφερουσῶν προτάσεων τῆς Ἑταιρείας, ὡς ἔχω πληροφορηθῆ, διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς Κυπαρισσίας– Γαργαλιάνων, καὶ ἂν δὲν ὑπάρχῃ ἄλλος λόγος, τὸν ὁποῖον ἐγὼ ἀγνοῶ, ὥστε νὰ παρεμποδισθῇ τὸ ἔργον, πρέπει νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐνέργειαν μετ’ ἀποφάσεως πρὸς πραγματοποίησιν συμβάσεως καὶ κατασκευὴν τοῦ ἔργου, διότι τοῦτο ὄχι μόνον θὰ εὐεργετήσῃ τὴν ἐπαρχίαν Τριφυλίας, ἀλλὰ θὰ συντελέσῃ καὶ γενικώτερον εἰς τὴν αὔξησιν τῆς κινήσεως καὶ ζωῆς, εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, ὑπὲρ τῆς ὁποίας πάντες σήμερον μεριμνῶμεν· ἐὰν δὲ δὲν ἦναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιθυμοῦμεν, καὶ ὑπάρχῃ λόγος πρὸς τοῦτο, ὁ τῆς ἐλλείψεως τῶν χρηματικῶν μέσων, τοὐλάχιστον ἂς γείνῃ μέριμνα ταχεῖα, ὥστε νὰ ἔλθῃ ἐπίκουρος ἐγκαίρως καὶ ἡ Βουλή, καὶ χορηγήσῃ ἄδειαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα διαπραγματευθῇ καὶ ἐξεύρῃ τὸ ἀπαιτούμενον χρηματικὸν ποσὸν διὰ δανείου, περὶ οὗ εἶναι λόγος σπουδαῖος νὰ γείνῃ μέριμνα, τὸ δὲ σπουδαιότερον, νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου τῆς προεκτάσεως ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον, πρὶν ἢ ἐπέλθῃ ἡ διάλυσις καὶ ἀποσύνθεσις τῶν ἐγκαταστάσεων τῆς Ἑταιρείας, διότι ἡ Ἑταιρεία — δέον νὰ παρατηρηθῇ καὶ τοῦτο — δὲν ἔχει σήμερον ἐξαιρετικὸν συμφέρον ἰδιαίτερον, ὅπως ἐνόμισαν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἐκ Σπάρτης, ἵνα κατασκευασθῇ ἡ προέκτασις ἀπὸ Κυπαρισσίας μέχρι Γαργαλιάνων· τὸ συμφέρον εἶναι κυρίως καὶ κατὰ πρῶτον λόγον τοῦ Δημοσίου καὶ τοῦ λαοῦ, μετ’ αὐτοῦ δὲ ταυτίζεται καὶ τὸ συμφέρον τῆς Ἑταιρείας, διότι ἡ Ἑταιρεία δὲν ἔχει νὰ προσδοκᾷ ἄλλο κέρδος ἄμεσον, παρὰ τὰ ἔξοδα τῶν ἐγκαταστάσεών της· ἀλλὰ ταῦτα, ἐὰν ἤθελεν ἡ Ἑταιρεία διαπραγματευθῆ σήμερον μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἦναι εἰς ὄφελος τοῦ Δημοσίου, διότι ἐν ὁριστικῇ συμφωνίᾳ μετὰ τοῦ Δημοσίου, σήμερον γενομένῃ, δύναται ἡ Ἑταιρεία ἄνευ ζημίας αὐτῆς νὰ τὰ ἐκπέσῃ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, καὶ ν’ ἀρκεσθῇ εἰς τὸ ἔμμεσον κέρδος, τὸ ἐκ τῆς αὐξήσεως τῆς κινήσεως ἐπὶ τῶν ἄλλων γραμμῶν της διὰ τῆς συμπληρώσεως τοῦ δικτύου της καὶ ἐκ τῆς μὴ διαλύσεως τοῦ προσωπικοῦ της, ὅπερ θ’ ἀπασχολήσῃ εἰς τὴν νέαν ἐργασίαν· ἐνῷ, ἐὰν ἤθελε διαπραγματευθῆ βραδύτερον, θὰ ἦναι εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου, διότι τότε θὰ εἶχον ἀποσυντεθῆ καὶ διαλυθῆ αἱ ὑπάρχουσαι ἐγκαταστάσεις της, καὶ ἡ Ἑταιρεία θὰ ἐχρειάζετο νέας ἐγκαταστάσεις προσωπικοῦ καὶ ὑλικοῦ, καὶ συνεπῶς νέα ἔξοδα, τῶν ὁποίων βεβαίως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παραιτηθῇ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ἄνευ προφανοῦς ζημίας της. Σήμερον ὅμως τὸ Δημόσιον δύναται νὰ κερδίσῃ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον προέρχεται ἐκ τῶν ἐγκαταστάσεων τῆς Ἑταιρείας καὶ ἀνέρχεται εἰς ἄνω τῶν 200,000 δραχμῶν· ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὸ ποσὸν τὸ ἀπαιτούμενον πρὸς κατασκευὴν τοῦ ἔργου τῆς προεκτάσεως, τοῦτο δὲν θὰ ὑπερβῇ τὰ 3,500,000 περίπου δραχμῶν, ἀλλὰ τοῦτο ἠδύνατο νὰ ἐξεύρῃ ἡ Κυβέρνησις διὰ δανείου ἄνευ δυσκολίας, καθόσον, ἐνῷ δὲν θὰ ἐπεβάρυνον ποσῶς τὸ Δημόσιον οἱ τόκοι του, ἐξ ἄλλου θὰ ἀπεδίδοντο οὗτοι ἀπὸ μόνας τὰς εἰσπράξεις τοῦ σιδηροδρόμου ἐκ τῆς μεταφορᾶς τοῦ προϊόντος τοῦ σταφιδοκάρπου. Οἱ τόκοι ἑνὸς δανείου ἐκ 3,500,000 πρὸς 5% ἐτησίως θὰ ἀνήρχοντο εἰς 175,000 δραχμὰς κατ’ ἔτος, αἱ δὲ εἰσπράξεις τῆς μεταφορᾶς μόνον τοῦ σταφιδοκάρπου, περὶ τὰ 40,000,000 ἐνετικῶν λιτρῶν καὶ πλέον, εἰς Πάτρας, παραγομένου δὲ μόνον ἐκ τῶν πεδινῶν δήμων Ἐράνης, Πλαταμώδους καὶ Φλεσσιάδος, πρὸς δραχμὰς ἑπτὰ δι’ ἕκαστον χιλιόλιτρον, ὅπερ ποσὸν πληρώνεται συνήθως διὰ ναῦλον μέχρι Πατρῶν, θὰ ἐκάλυπτον τοὺς τόκους, καὶ θὰ κατέλειπον ἀρκετὸν περίσσευμα, ἤτοι ὑπὲρ τὰς 100,000 δραχμάς. Διὰ δὲ τὰ ἔξοδα τῆς ἐκμεταλλεύσεως νομίζω, ὅτι θὰ ἤρκουν πάλιν πρὸς κάλυψιν αὐτῶν μόνον αἱ εἰσπράξεις ἐκ τῆς κινήσεως τῶν ἐπιβατῶν, χωρὶς νὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν τὴν μεταφορὰν τῶν προϊόντων καὶ ἐμπορευμάτων, τὰ ὁποῖα θὰ μεταφέρωνται πάντοτε εὐθηνότερον, καθόσον οἵ τε ἔμποροι καὶ οἱ παραγωγοὶ θὰ κερδίζουν καὶ τὰ ἔξοδα τῆς ἀσφαλείας καθὼς καὶ τὰ πρόσθετα μεταφορικά, τὰ ὁποῖα κατ’ ἀνάγκην σήμερον πληρώνουσι, καὶ τὰ ὁποῖα ἐπιβαρύνουσιν αὐτοὺς, μεταφέροντας τὰ προϊόντα καὶ ἐμπορεύματα θαλασσίως· τὸ κέρδος δὲ τὸ ἐκ τούτων θ’ ἀναγκάζῃ ὁμοίως, εἰρήσθω ἐν παρόδῳ, πάντας τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς κατὰ πρόσθετον λόγον νὰ μεταφέρωσιν ἀποκλειστικῶς τὸν σταφιδόκαρπον διὰ τοῦ σιδηροδρόμου, ἀνερχόμενον εἰς ἀρκετὰ μέγα ποσὸν, ἐπὶ παραγωγῆς, ὡς εἴρηται, 40,000,000 ἑνετικῶν λιτρῶν. Κατόπιν ὅλων τούτων δὲν βλέπω τὸν λόγον, διατὶ νὰ ἀδικηθῶμεν ἡμεῖς, διατὶ νὰ διστάσῃ ἡ Κυβέρνησις, διατὶ νὰ μὴ θελήσῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς, ὅπως ὑποστηρίξῃ καὶ εὐεργετήσῃ ἓν μέρος τοῦ Κράτους, χωρὶς νὰ βλάψῃ ἄλλο μέρος, νὰ εὐεργετήσῃ, λέγω, ἓν μέρος τοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον ἔχει ὑποστῆ καὶ ὑφίσταται τὰ πάνδεινα διὰ τὴν ἔλλειψιν μέσων συγκοινωνίας· διατὶ νὰ μὴ προστατευθῶσι τὰ συμφέροντα μιᾶς ἐπαρχίας, ἥτις, ὡς εἶναι εὐγνώμων εἰς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν διὰ τὸ μέγα καλὸν, ὅπερ ἔπραξαν εἰς αὐτὴν, εὐεργετήσασαι δήμους τινὰς αὐτῆς διὰ τῆς κατασκευῆς τῆς γραμμῆς Πύργου–Κυπαρισσίας–Μελιγαλᾶ, οὕτω θὰ ἦναι εὐγνώμων καὶ εἰς τὴν νῦν Κυβέρνησιν, ἐπίσης δὲ καὶ εἰς τὴν Βουλὴν, ἐὰν σύσσωμος πάλιν ἀποφασίσῃ νὰ προκαλέσῃ καὶ ἐγκρίνῃ τὴν λῆψιν μέτρου πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ καλοῦ καὶ διὰ τοὺς πεδινοὺς αὐτῆς δήμους, ὑπὲρ ἐνισχύσεως καὶ προστασίας μερῶν πασχόντων τῆς Ἑλλάδος. Περὶ τούτου ἔχω ἀπόλυτον πεποίθησιν, ὅτι θὰ γείνῃ τὸ δίκκιον καὶ τὸ πρέπον.

§33ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§34ΒΡ. ΛΕΩΠΟΥΛΟΣ. Διὰ νὰ μὴ παρασύρωμεν τὴν Κυβέρνησιν εἰς ἀδίκημα, ὡς λέγει ὁ κ. συνάδελφος, καὶ διὰ νὰ μὴ ἐξαναγκάσωμεν τὸν κύριον συνάδελφον ἐκ Τριφυλίας νὰ ἀνέλθῃ ἐπὶ τοῦ βήματος καὶ πάλιν καὶ διαμαρτυρηθῇ, δηλοῦμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι συναινοῦμεν, καὶ παρακαλοῦμεν αὐτὴν νὰ προβῇ εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Κυπαρισσίας–Γαργαλιάνων, ἀφοῦ προηγουμένως κατασκευάσῃ τὸν σιδηρόδρομον Λεονταρίου–Σπάρτης, διότι ἡ Σπάρτη δικαίως δύναται νὰ ἔχῃ ἀξιώσεις μεγαλειτέρας ἀπὸ τὴν Τριφυλίαν, ἡ ὁποία εἶναι μικρὰ ἐπαρχία, καὶ ἄλλως εἶναι νομὸς νέος, ὅστις δὲν ἔχει καὶ ἀξιώσεις παλαιοῦ νομοῦ. Λοιπὸν εἴχομεν προβάλει τὴν ἀξίωσιν νὰ μὴ γείνῃ ὁ σιδηρόδρομος, ὃν ὑποστηρίζει ὁ κύριος ἐκ Τριφυλίας συνάδελφος· μετὰ τὴν ἀγόρευσίν του ταύτην ὅμως παραιτούμεθα τῆς ἀξιώσεως ταύτης, καὶ συναινοῦμεν νὰ γείνῃ ὁ σιδηρόδρομος, ὑφ’ ὃν ὅρον εἶπον.

§35ΦΩΤ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Πρόκειται περὶ γιγαντομαχίας. Ὁ εὔγλωττος ἐκ Τριφυλίας κύριος συνάδελφος κατώρθωσε νὰ ἀφοπλίσῃ τὸν συνάδελφον ἐκ Λακεδαίμονος, τὰ δὲ ἐπιχειρήματα, ἅτινα ἀντέταξεν εἰς τὴν εὔγλωττον ἀγόρευσιν τοῦ κ. ἐκ Τριφυλίας Βουλευτοῦ ὁ συνάδελφος ἐκ Λακεδαίμονος, εἶναι ἀσθενέστατα. Ἐγὼ δὲν θὰ ἐπέμβω εἰς τὴν γιγαντομαχίαν ταύτην, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἔλαβον τηλεγράφημα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου τοῦ δήμου Πλαταμώδους, δι’ οὗ ἐκφράζεται εὐχὴ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως κατορθωθῇ καὶ ἐπιτευχθῇ ἡ ἐπιψήφισις τῆς γραμμῆς, ἥτις εἶναι παραφυὰς τοῦ σιδηροδρόμου Πύργου–Κυπαρισσίας, ὅστις μετ’ ὀλίγους μῆνας παραδίδεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἤθελον παρακαλέσει τὴν Κυβέρνησιν νὰ σπεύσῃ εἰς τὴν κατασκευὴν τῆς παραφυάδος ταύτης τοῦ σιδηροδρόμου Πύργου – Κυπαρισσίας, διότι, ὡς ἀνέπτυξεν ὁ κύριος συνάδελφος ἐκ Τριφυλίας, τὰ προϊόντα τῶν δύο μεγάλων τούτων δήμων τῆς Πελοποννήσου εἶναι τοιαῦτα καὶ τοσαῦτα, ὥστε δύνανται νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς τὰς μεγάλας δαπάνας τῆς γραμμῆς ταύτης.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Πετσάλης ἔχει τὸν λόγον.

§37ΑΘ. Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Καταθέτω εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰν τῶν ἀμπελοκτημόνων τοῦ δήμου Ἱστιαίων τῆς ἐπαρχίας, ἣν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, διὰ τῆς ὁποίας παραπονοῦνται διὰ τὸ ἐπαχθὲς καὶ ἄνισον τῆς ὑπαρχούσης φορολογίας ἐπὶ τῶν ἀμπέλων, καὶ ἐξαιτοῦνται τὴν μεταρρύθμισιν τοῦ νόμου. Κατὰ τὸ συνταχθὲν πρωτόκολλον ὑπὸ τῆς οἰκείας ἐπιτροπῆς, δυνάμει τοῦ ἰσχύοντος νόμου, ἡ μέση παραγωγὴ τοῦ γλεύκους κατὰ στρέμμα ὡρίσθη εἰς 320 ὀκάδας, ἡ δὲ μέση τιμὴ κατ’ ὀκᾶν εἰς 10 λεπτά, ὥστε ὁ ἀμπελοκτήμων ἀπολαμβάνει 32 δραχμὰς κατὰ στρέμμα, ἀπέναντι τῶν ὁποίων κατελογίσθη φόρος δραχμῶν 6 καὶ λεπ. 30, ἐπιβαρύνων τὴν ἀκαθάριστον πρόσοδον κατὰ 20% καὶ πλέον. Μετὰ τὴν ἐπελθοῦσαν ὑποτίμησιν τῶν οἴνων ἡμῶν καὶ τὰς βλάβας, τὰς ὁποίας ὑπέστησαν ἐκ τοῦ περονοσπόρου οἱ ἀμπελοκτήμονες, ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν ἀπαιτουμένην πρὸς καλλιέργειαν δαπάνην, θὰ ἴδωμεν, ὅτι ἡ ἀπόγνωσις, ἡ ὁποία κατέχει νῦν τοὺς ἀμπελοκτήμονας, εἶναι δεδικαιολογημένη. Τοὐλάχιστον εἰς τὴν ἐμὴν ἐπαρχίαν ἤρχισαν οἱ ἀμπελοκτήμονες νὰ ἐπιδίδωνται εἰς τὴν ἐλαιοφυτείαν, ἀποβλέποντες εἰς τὴν ἐκρίζωσιν τῶν ἀμπέλων αὑτῶν, εὐθὺς ὡς τὰ ἐλαιόδενδρα ἤθελον καταστῆ προσοδοφόρα. Νομίζω, ὅτι ὑποχρέωσιν ἔχομεν, ὑποστηρίζοντες τὴν ἐθνικὴν παραγωγὴν τῆς κατ’ ἐξοχὴν οἰνοφόρου ἡμῶν χώρας, νὰ ἐνισχύσωμεν καὶ προστατεύσωμεν τὴν ἀμπελοφυτείαν, ἐθνικῆς δ’ εὐχῆς καὶ δικαιοσύνης ἔργον ἤθελον εἶσθαι, ἂν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος ἐδήλωσε κατὰ τὴν εἰσηγητήριον ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀγόρευσίν του, ὅτι θὰ ὑποβάλῃ νόμον περὶ μεταρρυθμίσεως τῆς ἰσχυούσης περὶ τῶν ἀμπέλων νομοθεσίας, ἔσπευδε νὰ ὑποβάλῃ τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον, ὥστε νὰ γένηται δυνατὴ ἡ ἐπιψήφισις αὐτοῦ κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην, καὶ συνεπῶς ἡ ἀνόρθωσις τῶν ἐκ τῆς ὑπαρχούσης ἀνίσου φορολογίας ἀδικημάτων καὶ ἡ ἄρσις τῶν ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς προκυψασῶν ἀτελειῶν τοῦ νῦν ἰσχύοντος νόμου.

§38ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ κύριον εἰς τὴν Βουλὴν τὸ πρωτότυπον κείμενον τῆς Ἑλληνοβελγικῆς συμβάσεως περὶ ἐκδόσεως τῶν ἐγκληματιῶν, ὅπερ εἶναι ἀπαραίτητον πρὸς ἀντιπαραβολὴν μετὰ τῆς μεταφράσεως τῆς Ἑλληνικῆς διὰ τὴν ἀντίληψιν τῆς ἀκριβείας τῶν λεγομένων ἐν τῇ συμβάσει, ἰδίως δὲ τὴν ἀκρίβειαν τῶν ὅρων τῶν ποινικῶν. Διότι παρατηρῶ ἐκ πρώτης μελέτης, ἣν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου διεξήγαγον, ὅτι οἱ ὅροι, ὧν ποιεῖται χρῆσιν τὸ Ἑλληνικὸν κείμενον, δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τοὺς ὅρους τοῦ Ἑλληνικοῦ Ποινικοῦ Νόμου. Ἐκ τούτου δὲ γεννᾶται κίνδυνος παρανοήσεων καὶ δυσχερειῶν, ἐπὶ βλάβῃ βεβαίως τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἴσως δὲ ἐπὶ κινδύνῳ παρεξηγήσεων. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ κατατεθῶσιν ἀντίτυπα τῆς συμβάσεως Γαλλιστί, ὅπως διανεμηθῶσι.

§39ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ὑμεῖς εἴπετε ἄλλοτε, ὅτι κακῶς ὑποβάλλεται καὶ τὸ Γαλλικὸν κείμενον.

§40ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον ἔχει καλῶς, ὡς εἰσήχθη, ἀλλ’ ἵνα ἀντιληφθῶμεν τὴν ἀκρίβειαν τοῦ κειμένου τόσον σπουδαίας συμβάσεως, δέον νὰ ἐκτελεσθῇ τὸ συνήθως γινόμενον, ὅτι κατατίθεται καὶ τὸ Γαλλικὸν κείμενον.

§41Κ. ΔΟΥΝΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§42Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Νομίζω, ὅτι τοιαῦτα ζητήματα δὲν πρέπει νὰ φέρωνται εἰς τὴν Βουλήν.

§43Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Τὸ ζήτημα αὐτὸ ἀνάγεται εἰς τὰ τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, ἡ ὁποία, ὡς γνωρίζω, ἐπελήφθη ἀνακρίσεως ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως. Οἱ κανόνες τῆς Ἐκκλησίας ἀπαγορεύουσιν εἰς τὸν Ἐπίσκοπον νὰ χειροτονῇ ὑπερορίως. Κατηγγέλθη λοιπὸν ὁ Ἐπίσκοπος Νάξου, ὅτι ἐχειροτόνησεν ὑπερορίως. Τοῦ ζητήματος, ὡς εἶπον, ἐπελήφθη ἡ Ἱερὰ Σύνοδος. Μετὰ τὴν ἀνάκρισιν, ἡ ὁποία θὰ γείνῃ, θὰ ζητήσω πληροφορίας, καὶ θὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Τσιτσάρας.

§45Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§46Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Κατὰ τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν πέρυσιν ἐψήφισεν ἡ Βουλή, περὶ μεταβολῆς τῆς κινητηρίου δυνάμεως τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, ἡ Ἑταιρεία τοῦ σιδηροδρόμου εἶχεν ἀναλάβει μεταξὺ τῶν ἄλλων τὴν ὑποχρέωσιν νὰ κατασκευάσῃ, εἴτε ἄνωθεν εἴτε κάτωθεν τῆς γραμμῆς, διαβάσεις εἰς ὡρισμένα σημεῖα, ἑπτὰ ἢ ὀκτὼ, νομίζω· δηλαδὴ εἰς τὴν ὁδὸν Σωκράτους ἐν Πειραιεῖ, εἰς τὴν ὁδόν, ἐπὶ τῆς ὁποίας ὑπάρχει ἡ γέφυρα πλησίον τοῦ σταθμοῦ, κατόπιν εἰς δύο διαβάσεις εἰς τὸ Φάληρον, κατόπιν παρὰ τὰς φυλακὰς Συγγροῦ, καὶ τελευταῖον ἐκεῖ, ὅπου εἶναι ὁ παλαιὸς σταθμὸς τῶν Ἀθηνῶν. Εἶναι ὡρισμέναι αἱ διαβάσεις. Ὑπεβλήθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν σχεδιαγράμματα, κατὰ τὰ ὁποῖα ἡ Ἑταιρεία προτείνει, ὅπως ὅλαι αὐταὶ αἱ διαβάσεις γείνωσιν ἄνωθεν, ἰσχυριζομένη, ὅτι ἐγγὺς τοῦ Πειραιῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνωσι κάτωθεν τῆς γραμμῆς, διότι θὰ συναντήσωσι τὸ θαλάσσιον ὕδωρ, εὐθὺς ὡς κατέλθωσι κάτωθεν τῆς γραμμῆς, εἰς τὰ ἄλλα δὲ μέρη ἡ συγκοινωνία εἶναι τόσον ἀραιὰ, ὥστε ἡ διάβασις ἄνωθεν οὐδεμίαν θὰ φέρῃ δυσκολίαν. Ἡ ὑπόθεσις ὑπεβλήθη εἰς τὸ Συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων, καὶ ὑπῆρξαν μηχανικοί τινες, οἵτινες ἐπρότειναν, ὅτι πρέπει αἱ διαβάσεις μεταξὺ τοῦ σταθμοῦ Πειραιῶς καὶ Φαλήρου μέχρι τῆς θέσεως Μοσχάτου νὰ γείνωσιν ἅπασαι κάτωθεν· ἐπειδὴ δὲ καὶ αὐτοὶ ὁμολογοῦσιν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ οὕτως ἕνεκα τοῦ θαλασσίου ὕδατος, προτείνουν νὰ ὑψωθῇ ἡ γραμμὴ ἀπὸ τοῦ Μοσχάτου μέχρι Πειραιῶς, οὕτως ὥστε αἱ διαβάσεις νὰ ἦναι κάτωθεν. Εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον εὑρίσκονται τὰ πράγματα. Ἡ Ἑταιρεία τοῦ σιδηροδρόμου ἰσχυρίζεται, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη εἶναι πολὺ ὀρθή, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐντὸς τῆς συμβάσεως, πλὴν δὲ τούτου εἶναι καὶ δαπανηροτάτη, διότι, κατὰ τὴν σύμβασιν αὐτήν, ἡ Ἑταιρεία ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ καταστήσῃ διαβάσεις εἴτε ἄνωθεν εἴτε κάτωθεν τῆς γραμμῆς. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τὴν πρότασιν, ἡ ὁποία ἐγένετο ὑπό τινων μελῶν τοῦ Συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων, νὰ ἀνυψώσωμεν τὴν γραμμὴν οὕτως, ὥστε ἡ γραμμὴ νὰ διέρχηται ἄνωθεν ἐπὶ τοίχων, δὲν ἐλήφθη εἰσέτι ἀπόφασις, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι μᾶλλον δύναταί τις νὰ ἀποκλίνῃ εἰς τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ πρότασις δὲν στηρίζεται εἰς τὴν σύμβασιν. Ὥστε ἡ φήμη, ὅτι πρόκειται περὶ καταργήσεως τῶν διαβάσεων, εἶναι ἐντελῶς ἀναληθής, διότι τοιαύτη τις κατάργησις τῶν διαβάσεων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτραπῇ.

§47Κ. ΔΟΥΝΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§48ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Προκαλῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης εἰς τὴν κατάστασιν τοῦ Ἐφετείου Ναυπλίου, διότι τὰ μὲν πινάκια αὐτοῦ εἶναι πολὺ βεβαρυμένα, τὸ δὲ προσωπικὸν δὲν ἐπαρκεῖ εἰς τὴν ἐνημέρωσιν τοῦ Ἐφετείου. Πάντοτε κατ’ ἄλλην ἐποχὴν τὸ Ἐφετεῖον εἶχεν ἕνδεκα, δώδεκα καὶ δεκατρεῖς ἐφέτας, πλὴν τοῦ Προέδρου, ἀπό τινος ὅμως χρόνου ὁ ἀριθμὸς οὗτος ἠλαττώθη, καὶ σήμερον δύναταί τις νὰ ἴδῃ, ὅτι δὲν ὑπάρχουσιν ἢ ἑπτὰ μόνον ἐφέται· διότι ἀναγράφονται μὲν εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν ἐννέα ἐφέται καὶ ὁ Πρόεδρος, ἀλλ’ ἐκ τῶν ἐννέα ἐφετῶν ὁ εἷς, ὁ κ. Τσαγγρῆς, ἀπεσπάσθη ὡς Πρόεδρος τοῦ Ἐφετείου Χανίων, ἑπομένως ἔμειναν ὀκτὼ, ἐκ τῶν ὁποίων ὁ εἷς διαρκῶς προΐσταται ὡς πρόεδρος τῶν συνέδρων, καὶ μένουν ἑπτὰ ἐφέται, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐπαρκοῦσιν. Ἕνεκα τούτου πολλαὶ ὑποθέσεις βαρύνουν, ὡς εἶπον, τὰ πινάκια τοῦ Ἐφετείου ἐκείνου, ἐνῷ τὰ ἄλλα Ἐφετεῖα, καὶ δὴ τὸ τῶν Ἀθηνῶν καὶ τὸ τῶν Πατρῶν, κατέστησαν ἐνήμερα, — διότι περὶ τῶν Ἐφετείων Λαρίσης καὶ Κερκύρας δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ ἄλλος λόγος, εἰμὴ μόνον περὶ ἀνάγκης πρὸς κατάργησιν αὐτῶν. Ἐὰν ὁ κύριος Ὑπουργὸς εὐαρεστηθῇ νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα, θέλει πεισθῆ, ὅτι ἐπείγουσα εἶναι ἡ ἀνάγκη νὰ συμπληρώσῃ τὸ προσωπικὸν τοῦ Ἐφετείου Ναυπλίου, διότι λόγῳ μὲν ἀριθμοῦ ὑποθέσεων τὸ Ἐφετεῖον τοῦτο ἔρχεται δεύτερον μετὰ τὸ Ἐφετεῖον Ἀθηνῶν, λόγῳ δὲ σπουδαιότητος αἱ ὑποθέσεις αὐτοῦ εἶναι ἐπίσης σπουδαῖαι καὶ τοῦ Ἐφετείου Ἀθηνῶν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου τὸ Ἐφετεῖον Ναυπλίου βαρύνεται, διότι καὶ πολλαὶ ὑποθέσεις παραπέμπονται ὑπὸ τοῦ Ἀρείου Πάγου εἰς τὸ Ἐφετεῖον ἐκεῖνο. Ἡ ἐπιμέλεια καὶ ἡ ἱκανότης τῶν ἐφετῶν δὲν ἀρκοῦσι νὰ προφθάσωσι τὴν ἐργασίαν, ἥτις φέρεται εἰς αὐτὸ, αἱ δὲ ἀναγραφόμεναι κατ’ ἔτος ὑποθέσεις ὑπερβαίνουσι καὶ αὐτὰς τὰς τοῦ Ἐφετείου Πατρῶν. Ἐκ τούτου τὸ φαινόμενον, ὅτι ὑποθέσεις, ἐγγραφεῖσαι εἰς τὸ πινάκιον τοῦ Ἐφετείου Ναυπλίου πρὸ ὀκτὼ μηνῶν, ἀποβαίνει δύσκολον νὰ συζητηθῶσιν, εὐεξήγητον δὲ γίνεται διατὶ τὰ πινάκια αὐτοῦ εὑρίσκονται εἰς τὸ 1899 καὶ εἰς τὸ 1898, ἂν μὴ καὶ εἰς τὸ 1897 ἴσως. Ἐλπίζω ὅτι, ὅταν ὁ κύριος Ὑπουργὸς θελήσῃ νὰ μελετήσῃ τὸ φαινόμενον, θὰ ἴδῃ, ὅτι οὐ μόνον ἕνεκα τοῦ ἀριθμοῦ τῶν εἰσαγομένων ὑποθέσεων καὶ τῆς παραμονῆς πολλῶν ὑπὸ διάσκεψιν, ἀλλὰ καὶ ἕνεκα τῶν — δὲν ἐξετάζω ἐκ ποίων λόγων — συνεχῶν ἀπουσιῶν τινων ἐφετῶν κατὰ τὸ ἐγγὺς παρελθὸν, καὶ ἕνεκα ἀδειῶν, ἀφθόνως ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου χορηγηθεισῶν εἰς ἐφέτας, εἶναι ἀνάγκη νὰ λάβῃ ταχέως μέτρα, διότι ὅλοι οἱ ἐνώπιον τοῦ Ἐφετείου ἐκείνου ἔχοντες ὑποθέσεις πάσχουσι, καὶ ἡ δικαιοσύνη βλάπτεται ἠθικῶς.

§49Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Προσθέτω καὶ ἐγὼ τὴν παράκλησίν μου εἰς τὴν σύστασιν καὶ τὴν παράκλησιν, ἣν ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος. Τὸ Ἐφετεῖον Ναυπλίου, μεθ’ ὅλην τὴν ἔκτακτον δραστηριότητα καὶ ἱκανότητα τοῦ Προέδρου αὐτοῦ, ἐδίκαζε μέχρι τινὸς ἀκόμη ὑποθέσεις προτετιμημένας τοῦ ἔτους 1895. Τώρα, ἵνα συζητηθῇ προτετιμημένη ὑπόθεσις, πρέπει νὰ παρέλθωσι δύο ἔτη, διότι καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑποθέσεων εἶναι μέγας καὶ ὁ ἀριθμὸς τοῦ προσωπικοῦ εἶναι ἐλάχιστος. (Διάλογος).

§50ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἀπευθύνομαι καὶ πάλιν πρὸς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, διότι τὰ παράπονα, ἅτινα διετύπωσα, ἔρχονται ὄχι ἀπὸ τὸ Ναύπλιον μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ὅλας τὰς περιφερείας, αἱ ὁποῖαι ὑπάγονται εἰς τὸ Ἐφετεῖον Ναυπλίου. Ὁμολογῶ, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ἐφετείου κατέβαλε καὶ ἐξακολουθεῖ καταβάλλων ἔκτακτον προσπάθειαν, ὥστε νὰ δικάζωνται αἱ ὑποθέσεις, ἀλλὰ θὰ ἴδῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχῃ ἐνημερότητα, διότι, ὅταν ἓν Δικαστήριον εὑρίσκηται κατὰ τέσσαρα ἢ πέντε ἔτη ὀπίσω, δὲν εἶναι εἰμὴ δεῖγμα χαλαρώσεως καὶ καχεξίας ἐν τῇ διοικήσει. Διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ θεραπεία τῆς ἀνάγκης ταύτης τοῦ Ἐφετείου Ναυπλίου ἐπιβάλλεται νὰ ἐπιδιωχθῇ συντόνως. Λέγω τοῦτο, διότι παρετήρησα, ὅτι εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν δὲν προβλέπεται ἀριθμὸς ἀνώτερος ἐφετῶν, ὥστε νὰ θεραπευθῇ ἡ τοιαύτη ἀνάγκη. Γνωρίζω, ὅτι εἰς ἄλλα Ἐφετεῖα ὑπάρχει πολὺς ἀριθμὸς ἐφετῶν, ἀλλὰ τοσοῦτον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀξιώσω παρὰ τῆς Κυβερνήσεως. Θεωρῶ ὅμως ἐπιβεβλημένον νὰ γένηται τάχιον μετάθεσις εἰς τὸ Ἐφετεῖον Ναυπλίου δύο ἢ τριῶν ἐφετῶν ἐξ ἄλλων Ἐφετείων, τῶν ὁποίων αἱ ἐργασίαι ἐπιτρέπουσι ν’ ἀφαιρεθῇ τοσοῦτος ἀριθμός.

§51Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου εἶχον φέρει τὸν λόγον κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον· εἶχον ζητήσει μάλιστα καὶ στατιστικάς τινας πληροφορίας παρὰ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ὅστις χονδρικῶς μετέθεσε τέσσαρας ἐφέτας, χωρὶς νὰ ἀναπληρωθῶσιν οὗτοι. Καὶ εἶναι μὲν βέβαιον, ὅτι πρὸ δύο ἐτῶν, ὅτε ὁ ἤδη ὑπάρχων Πρόεδρος τοῦ Ἐφετείου Ναυπλίου κύριος Γκέκας ἀνέλαβε τὴν προεδρίαν, τὸ Ἐφετεῖον τοῦτο εἶχεν 11 ἐφέτας, καὶ τότε ὑπέφωσκε κἄποια ἐλπὶς, ὅτι ἐκ τῆς δραστηριότητος τῶν ἐφετῶν ἤθελε καταστῆ κἄπως ἐνήμερον τὸ Ἐφετεῖον, ἀλλὰ μετὰ τὴν χονδρικὴν μετάθεσιν τῶν ἐφετῶν καὶ τὴν μὴ ἀναπλήρωσιν αὐτῶν, αἱ ἐργασίαι τοῦ Ἐφετείου τελείως ἐσταμάτησαν, διότι, ὡς εἶπεν ὁ ἐκ Ναυπλίας ἀξιότιμος συνάδελφος, μὲ 7 ἐφέτας ὑπάρχοντας ἐκεῖ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γένηται καμμία ἄλλη ἐργασία, παρὰ ἡ τρέχουσα ποινικὴ ἐργασία, δηλ. ἡ ἔκδοσις τῶν βουλευμάτων, ἐπὶ τῶν ὁποίων κατ’ ἀνακοπὴν πρόκειται ν’ ἀποφασίσῃ τὸ Ἐφετεῖον. Δὲν εἶναι δὲ ἀκριβὲς, ὅτι εἷς μόνον ἐφέτης ἀσχολεῖται ὡς πρόεδρος τῶν Συνέδρων, διότι καὶ ἐν τῷ Κακουργιοδικείῳ Τριπόλεως καὶ ἐν τῷ Κακουργιοδικείῳ Σπάρτης καὶ ἐν ἄλλοις Κακουργιοδικείοις τῆς περιφερείας τοῦ Ἐφετείου Ναυπλίου ἀποσπῶνται ἐφέται ἐκ τοῦ Ἐφετείου τούτου, καὶ οὕτω τὸ Ἐφετεῖον Ναυπλίου, ἀντὶ νὰ χρησιμεύῃ ὡς ὁ ἀνώτερος βαθμὸς τῆς δικαιοσύνης, τοὐναντίον προώρισται, ὅπως ὑποθάλπῃ τὴν στρεψοδικίαν. Ἡ δικαιοσύνη ἐν τῷ Ἐφετείῳ Ναυπλίου, ἀντὶ ν’ ἀπονέμηται, σταματᾷ, διότι διὰ τῆς ὑποβολῆς μιᾶς ἐφέσεως, εἴτε νομίμου εἴτε παρανόμου, μεταβαινούσης τῆς ὑποθέσεως εἰς τὸ Ἐφετεῖον, σταματᾷ ἡ ὑπόθεσις, καὶ μετὰ 4 ἢ 5 ἔτη δύναται νὰ συζητηθῇ, ἐὰν ὁ Πρόεδρος προτιμήσῃ αὐτήν. Ἢ λοιπὸν πρέπει νὰ διπλασιασθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐφετῶν, καὶ δι’ ἐφετῶν θελόντων νὰ ἐργασθῶσιν, ἢ ἄλλως νὰ καταργήσητε τὴν Πολιτικὴν Δικονομίαν, διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἡ δικαιοσύνη τελείως σταματᾷ ἐνώπιον τοῦ Ἐφετείου Ναυπλίου, ὄχι λόγῳ ἐλλείψεως ἱκανότητος καὶ δραστηριότητος τῶν ὑπαρχόντων ἐφετῶν, ἀλλὰ δι’ ἔλλειψιν ἀνεπαρκείας, ἕνεκα τοῦ μικροῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐφετῶν. (Διάλογοι). Καὶ πρὸ δύο ἐτῶν, πλὴν τοῦ Προέδρου, τὸ Ἐφετεῖον Ναυπλίου εἶχεν 11 ἐφέτας, ἀλλ’ ὁ τότε Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης μετέθεσε 4 ἐφέτας, τοὺς κυρίους Παπαπᾶνον, Καψάλην, Ναύτην καὶ Ἀντωνόπουλον, εἰς Ἀθήνας, χωρὶς νὰ τοὺς ἀναπληρώσῃ, ἀποσπασθέντος δὲ καὶ τοῦ κυρίου Τσαγκρῆ εἰς Κρήτην, ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐφετῶν Ναυπλίου ἠλαττώθη εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε νὰ μὴ δύνηται νὰ ἐνεργήσῃ τὸ Ἐφετεῖον οὐδεμίαν ἄλλην ἐργασίαν, ἐκτὸς τῆς ἐκδόσεως τῶν βουλευμάτων.

§52Κ. ΤΟΠΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ἀπὸ ὅλα τὰ Ἐφετεῖά μας ἀληθῶς ἐλλείπουσιν ἐφέται. Τὸ Ἐφετεῖον ὅμως ἐκεῖνο, ὅπερ ἦτο εἰς πλήρη παραλυσίαν, ἕνεκα ἐλλείψεως καὶ Προέδρου, ἦτο τὸ Ἐφετεῖον Λαρίσης. Ἐφρόντισα νὰ συμπληρώσω τοῦτο, ὅπως θὰ φροντίσω καὶ διὰ τὰ ὑπόλοιπα, διότι ἀπὸ ὅλα, ὡς εἶπον, ἐλλείπουσιν ἐφέται. Εἰς τὸ Ἐφετεῖον Κερκύρας δέον νὰ προστεθῇ εἷς ἐφέτης, συμφώνως καὶ πρὸς τὰς παραστάσεις τοῦ ἁρμοδίου Εἰσαγγελέως· ἐπίσης εἰς τὸ Ἐφετεῖον Πατρῶν εἷς τοὐλάχιστον, ἰδίᾳ μετὰ τὴν προαγωγὴν δύο τῶν ἐκεῖ προϋπηρετησάντων ἐφετῶν· ἐπίσης εἰς τὸ Ἐφετεῖον Ἀθηνῶν εἷς τοὐλάχιστον, καὶ εἰς τὸ Ἐφετεῖον Ναυπλίου τοὐλάχιστον δύο, διότι ἐκεῖ ὁμολογουμένως μείζων εἶναι ἡ ἀνάγκη. Πρὸς πλήρωσιν τῶν ἀναγκῶν τούτων τῶν Ἐφετείων θὰ συμπληρώσω προσεχῶς τὰς κενὰς θέσεις διὰ προβιβασμῶν, ὅταν δὲ ψηφισθῇ ὁ Προϋπολογισμός, τότε θὰ ἔχωμεν καὶ ἄλλους δύο ἐφέτας, περὶ ὧν προβλέπω ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, προσθέσας δύο ἄλλοτε ἀποκοπείσας θέσεις.

§53ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Οὐδὲν τῶν Ἐφετείων δύναται νὰ παραβληθῇ πρὸς τὰς ἀνάγκας τοῦ Ἐφετείου Ναυπλίου. Οὕτως, ἂν εἰς τὸ Ἐφετεῖον Κερκύρας, ὡς εἶπεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς, ἦναι ἀνάγκη νὰ προστεθῇ εἷς ἔτι ἐφέτης, διότι ἄλλως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καταρτισθῇ τὸ Δικαστήριον, τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι εἶναι ἀκριβὲς ὅ,τι ἐγὼ εἶπον, ἤτοι, ὅτι καὶ οἱ ἄλλοι ἐφέται, οἱ μένοντες ἐκεῖ, ὡς καὶ οἱ ἐν Λαρίσῃ, μένουσι κατὰ τὸν πλεῖστον χρόνον ἀργοὶ, καὶ εἶναι δικασταὶ, οἱ ὁποῖοι, ἐὰν ἐχρησιμοποιοῦντο εἰς τὸ Ἐφετεῖον Ναυπλίου διαδοχικῶς, θὰ ἠδύναντο νὰ ἀναπληρώσωσι τὴν ὑπάρχουσαν ἔλλειψιν τοῦ προσωπικοῦ, νὰ ἔχωμεν δὲ ἐνημερότητα τῶν ἐργασιῶν τοῦ Ἐφετείου τούτου. Ἀλλ’ οὔτε δύναται νὰ ἐπικαλεσθῇ τὰς ἀνάγκας τοῦ Ἐφετείου Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Ἐφετείου Πατρῶν, ὅταν ἦναι βέβαιον, ὅτι τὸ Ἐφετεῖον Πατρῶν, κατὰ τὴν τελευταίαν κατάστασιν, οὐδεμίαν ὑπόθεσιν ἐκκρεμῆ ἔχει, εἰς δὲ τὸ Ἐφετεῖον Ναυπλίου εἶναι ἐκκρεμεῖς ὑποθέσεις ἀπὸ τοῦ 1898.

§54ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ τοῦ 1898 εἶναι προτετιμημέναι ὑποθέσεις, καὶ δὲν ἦλθεν ἀκόμη ἡ σειρά των.

§55ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Καὶ τὰ τρία πινάκια, καὶ τὸ τῶν ἐμπορικῶν καὶ τὸ τῶν συνοπτικῶν καὶ τὸ τῶν συνήθων δικῶν, εἶναι κατάφορτα ὑποθέσεων. Εἰς τοιαύτην ἀνάγκην δὲν ἔχουσι περιέλθει τὰ ἄλλα Ἐφετεῖα. Λέγω τοῦτο, διότι ἤκουσα τὸν κύριον Ὑπουργὸν εἰπόντα, ὅτι θὰ προσθέσῃ 2 ἢ 3 ἐφέτας· χρειάζονται 4 ἢ 5, ἵνα κατορθώσητε μετὰ δύο ἢ τρία ἔτη νὰ καταστήσητε ἐνήμερον τὸ Ἐφετεῖον Ναυπλίου. Μελετήσατε τὸ ζήτημα, ἐξετάσατε τὰ πάντα, καὶ θὰ πεισθῆτε, ὅτι ἔχω πληρέστατον δίκαιον.

§56ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἰς ὅσα εἶπεν ὁ ἐκ Ναυπλίας ἀξιότιμος συνάδελφος θὰ προσθέσω δύο λέξεις, στηριζομένας ἐπὶ πείρας, ἣν ἐκ παλαιοτέρας δικαστικῆς ὑπηρεσίας ἐν Ναυπλίῳ ἔχω. Τὸ Ἐφετεῖον Ναυπλίου μετὰ τὸ Ἐφετεῖον Ἀθηνῶν εἶναι τὸ σπουδαιότερον τῶν Ἐφετείων καὶ λόγῳ πολιτικῶν καὶ λόγῳ ποινικῶν ὑποθέσεων, καὶ εἶναι βεβαίως ἄξιον νὰ ἐξυπηρετῆται σχεδὸν ὑπὸ τόσων ἐφετῶν, ὅσων καὶ τὸ Ἐφετεῖον Ἀθηνῶν.

§57ΒΡ. ΛΕΩΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κυρίου ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργοῦ ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ τῶν Πρωτοδικείων. Ἡ δικαιοσύνη ἐν τοῖς Πρωτοδικείοις, ὅπως εἶναι ἤδη κατηρτισμένη, οὐδόλως ἀπονέμεται· ἰδίως ἀναφέρω τὸ Πρωτοδικεῖον τῆς Σπάρτης, τοῦ ὁποίου γνωρίζω τὴν κατάστασιν. Τὸ Πρωτοδικεῖον ἐκεῖνο, πρὶν ἢ ἀποχωρισθῇ ἡ ἐπαρχία Γυθείου, περιεῖχεν 7 δικαστὰς μετὰ τοῦ Προέδρου. Ἤδη ἔχει 4 δικαστὰς, τὸν Πρόεδρον καὶ ἕνα πάρεδρον, καίτοι ὁ χωρισμὸς τῆς ἐπαρχίας Γυθείου οὐδόλως ἠλάττωσε τὰς ὑποθέσεις αὐτοῦ. Ἕνεκα ἐλλείψεως λοιπὸν δικαστῶν ὑπάρχουσιν ὑποθέσεις τοῦ 1898 καὶ 1899 ἐγγεγραμμέναι εἰς τὰ πινάκια, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀδύνατον νὰ συζητηθῶσιν ἐὰν δὲν αὐξηθῇ ἡ δύναμις τοῦ Πρωτοδικείου κατὰ δύο ἢ τρεῖς δικαστάς. Οἱ δικασταὶ ἀσχολοῦνται τακτικῶς εἰς τὰς συνεδριάσεις τοῦ Πλημμελειοδικείου καὶ τοῦ Κακουργιοδικείου, δὲν μένει δὲ εἰς αὐτοὺς οὐδ’ ὁ ἐλάχιστος χρόνος, ἵνα ἀσχοληθῶσι καὶ εἰς τὴν πολιτικὴν δικαιοσύνην. Γνωρίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης τὰς ἀναφορὰς τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου τῆς Σπάρτης, αἱ ὁποῖαι ἔφθασαν καὶ μέχρι τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως. Πρέπει λοιπὸν ὑπὸ σπουδαιοτάτην ἔποψιν νὰ λάβῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης τὸ ζήτημα τῆς αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν πρωτοδικῶν, διότι ἡ κακὴ ἀπονομὴ τῆς δικαιοσύνης ἐν τοῖς Πρωτοδικείοις εἶναι ἡ ἀφορμὴ τῆς στρεψοδικίας.

§58ΧΑΡΙΛ. ΣΠΗΛΙΩΤΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ὑποβάλῃ μίαν πληροφορίαν περὶ τῆς καταστάσεως τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης ἐν τῷ Πρωτοδικείῳ Ἠλείας. Εἶναι ἀνάγκη νὰ κατατεθῇ μία τοιαύτη πληροφορία θετικὴ ἐκ μέρους τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, διὰ νὰ μὴ λέγωμεν ἐδῶ πράγματα μὴ στηριζόμενα ἐπὶ ἀριθμῶν καὶ γεγονότων. Μία τοιαύτη κατάστασις θὰ δείξῃ, ὅτι ὁ νομὸς ἐκεῖνος διατελεῖ ὑπὸ τέλειον δικαιοστάσιον. Δὲν δύναται διόλου νὰ λειτουργήσῃ δικαιοσύνη ἐκεῖ. Συνεζητήσαμεν προχθὲς διὰ μακρῶν περὶ δημοσίας ἀσφαλείας καὶ περὶ ἀστυνομίας· ἀλλὰ ἡ δημοσία ἀσφάλεια δὲν στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἀστυνομίας μόνον· δεύτερος παράγων ἰσχυρότατος εἶναι ἡ δικαιοσύνη. Ὅταν ἡ δικαιοσύνη ἦναι εἰς τελείαν παραλυσίαν, τί θέλετε νὰ γίνεται ἀπὸ τὴν ἀστυνομίαν; Ὅταν ἡ ἀστυνομία βεβαιοῖ, ἀλλὰ δὲν καταδιώκηται καὶ δὲν τιμωρῆται τὸ ἔγκλημα, ἡ ἀτιμωρησία ἀποθρασύνει τοὺς ἐγκληματίας. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ ὑποβάλῃ πίνακα, ἐμφαίνοντα πόσαι ποινικαὶ ὑποθέσεις εἶναι ἐκκρεμεῖς ἐνώπιον τῆς Εἰσαγγελίας Ἠλείας, πόσαι ἀστυνομικαὶ καταγγελίαι εἶναι ἐκκρεμεῖς ἐνώπιον τῶν ἀνακριτικῶν ὑπαλλήλων, πόσα πταίσματα ἐνώπιον τῶν ἀστυνόμων πρὸ πολλοῦ παραγεγραμμένα, ἰδίως δὲ πόσαι καταγγελίαι ἐπὶ ζωοκλοπῇ. Ἀφοῦ ταῦτα προσαχθῶσι, θὰ δυνηθῶμεν νὰ συζητήσωμεν ἐν ἐπιγνώσει τῆς καταστάσεως, καὶ νὰ προκαλέσωμεν τὴν προσοχὴν καὶ τῆς Βουλῆς καὶ ὅλου τοῦ τόπου ἐπὶ καταστάσεως, ἡ ὁποία θὰ προκαλέσῃ θᾶττον ἢ βράδιον τὴν ἀναρχίαν.

§59Κ. ΤΟΠΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ἀκριβῶς, σχετικῶς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο, ἔχω παραγγείλει εἰς ὅλους τοὺς Εἰσαγγελεῖς τοῦ Κράτους νὰ μοὶ στείλωσι πίνακας ὅλων τῶν καταγγελιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο πρὸς αὐτοὺς, καὶ ὅλων τῶν ἐγκληματικῶν πράξεων ἐν γένει, τῶν ὁποίων αὐτεπαγγέλτως ἐπελήφθησαν.

§60Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι μόνον ἀριθμητικούς, ἀλλὰ καὶ ὀνομαστικοὺς πίνακας· νὰ ἀναφέρωνται καὶ τὰ ὀνόματα τῶν ἀστυνόμων, κατὰ τῶν ὁποίων ἐγένοντο καταγγελίαι, καὶ αἱ πράξεις αὐτῶν.

§61Κ. ΤΟΠΑΛΗΣ. Ἐγὼ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι τὴν ἰδέαν ταύτην ἀκριβῶς μοὶ ἐνέβαλεν ὁ Εἰσαγγελεὺς τῆς ἐπαρχίας, περὶ τῆς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας ὡμίλησεν. Ὁ Εἰσαγγελεὺς Ἠλείας μοὶ ἔστειλε, χωρὶς νὰ τῷ ζητηθῇ, ἕνα πίνακα, εἰς τὸν ὁποῖον ἐμφαίνονται τὰ ἐγκλήματα, κατὰ στατιστικὴν τάξιν, τῶν ἐτῶν 1899, 1900 καὶ 1901· διαιροῦνται δὲ εἰς τρεῖς τάξεις αἱ ἐγκληματικαὶ πράξεις, περὶ τῶν ὁποίων ὑποβάλλεται στατιστικὸς πίναξ· εἰς ἀνθρωποκτονίας, ζωοκλοπὰς καὶ φθορὰς ξένης ἰδιοκτησίας, ἐὰν ἐνθυμοῦμαι καλῶς ἐκ τοῦ προχείρου. Αὐτὸ δὲ μοὶ ἐνέβαλε τὴν ἰδέαν, ὅπως καὶ ἀπὸ τοὺς λοιποὺς Εἰσαγγελεῖς τοῦ Κράτους ζητήσω τοιούτους πίνακας, ἐζήτησα δὲ πίνακας ἀναλόγους πρὸς τὸν πίνακα τοῦ Εἰσαγγελέως Ἠλείας.

§62Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τοιοῦτοι πίνακες θὰ ἦναι ἀτελεῖς... (Διάλογοι).

§63Κ. ΤΟΠΑΛΗΣ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ νομίζῃ, ὅτι ἔχει ἀνάγκην συμπληρωματικῶν πινάκων, οἱ ὁποῖοι νὰ περιλαμβάνωσι τὰ ὀνόματα καὶ τὰς πράξεις τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων, τότε ἂς διατυπώσωσιν οἱ ἀξιότιμοι Βουλευταὶ τὰς ἐπερωτήσεις αὐτῶν ἐγγράφως, καὶ θέλω ἀποστείλει σχετικῶς συμπληρωματικὴν ἐγκύκλιον πρὸς τοὺς Εἰσαγγελεῖς τοῦ Κράτους.

§64Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος εἶπεν, ὅτι καταγγέλλονται ἐγκληματικαὶ πράξεις, ἀλλὰ τὸ ἀνεπαρκὲς τοῦ προσωπικοῦ τῶν διαφόρων Δικαστηρίων δὲν ἐπιτρέπει νὰ ἐκδικάζωνται αὗται ταχέως. Ἐγὼ κατὰ τὴν προχθεσινὴν μακρὰν συζήτησιν περὶ δημοσίας ἀσφαλείας, ἥτις διεξήχθη ἐνταῦθα, δὲν ἔλαβον τὸν λόγον, διότι ἐξετράπη, ὡς ἐνθυμεῖσθε, εἰς ἕτερα θέματα καὶ κατήντησε σχεδὸν ζήτημα πολιτικόν· ἀλλ’ ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ λάβω τὴν ἡμέραν ἐκείνην τὸν λόγον, ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ ζητήσῃ παρὰ τῶν διαφόρων Εἰσαγγελέων πίνακα, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἐμφαίνωνται, πόσαι καταγγελίαι ἐπεδόθησαν ἐναντίον ἀστυνόμων καὶ ἄλλων ἀστυνομικῶν ὀργάνων, πόσαι ἀποφάσεις ἐξεδικάσθησαν, καὶ ποῖαι ποιναὶ ἐπεβλήθησαν ὑπὸ τῶν ποινικῶν Δικαστηρίων ἐναντίον τῶν παρεκτραπέντων ἀστυνομικῶν ὀργάνων. Τοῦτο ἤθελον ζητήσει, διότι, ἐξ ὅσων γινώσκω ἐκ διαφόρων ἐπερωτήσεων, γενομένων ἐν τῇ Βουλῇ, ἐκ διαφόρων δημοσιεύσεων, τὰς ὁποίας εἶδον εἰς τὰς ἐφημερίδας, καὶ ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως, παρετήρησα, ὅτι ἡ Δικαιοσύνη τὰ παρεκτραπέντα ἀστυνομικὰ ὄργανα προφυλάττει μετὰ πολλῆς στοργῆς, καὶ σπανίως, σπανιώτατα ἐκδίδονται ἀποφάσεις ἐναντίον παρεκτρεπομένων ἀνδρῶν τῆς ἀστυνομίας. Ἐνθυμοῦμαι, κύριε Πρόεδρε, περίφημόν τινα ἀστυνόμον, ὅστις εὑρίσκετο ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου πρὸ δύο περίπου ἐτῶν καὶ τοῦ ὁποίου πράξεις κατήγγειλα ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκείνου. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ὁ ἀστυνόμος ἐκεῖνος προέβη εἰς τὴν ἀκόλουθον κακοήθη καὶ ἐγκληματικὴν πρᾶξιν. Εἶχε προσωπικὰς ἀφορμὰς κατὰ τοῦ ἐν Παξοῖς πράκτορος τῆς Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρείας, ἐπειδὴ δὲ δὲν εὕρισκεν ἀφορμὴν, ὅπως καταγγείλῃ τὸν ἀξιότιμον αὐτὸν πολίτην, ἢ τὸν συλλάβῃ καὶ τὸν ῥίψῃ εἰς τὸ κρατητήριον, ἐδημιούργησεν αὐτὸς ἀφορμήν· καὶ ἰδοὺ τί ἐσοφίσθη καὶ τί ἐμελέτησεν. Ἔβαλεν ἕνα τῶν ἀστυφυλάκων νὰ πυροβολήσῃ ἔξωθεν τῆς θύρας αὐτοῦ, μόλις δ’ ἠκούσθη ὁ πυροβολισμός, ὁ ἀστυνόμος, συνοδευόμενος ὑπὸ δύο ἢ τριῶν χωροφυλάκων, σπεύδει εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ πράκτορος, ὁ ὁποῖος τὴν στιγμὴν ἐκείνην εἰργάζετο, καταγινόμενος μετ’ ἄλλων ἐμπόρων εἰς τὴν φόρτωσιν ἐλαίου, συλλαμβάνει αὐτὸν, τὸν δέρει ἀνηλεῶς, τὸν σύρει εἰς τὸ κρατητήριον καὶ τὸν κρατεῖ ἐπὶ δύο ἡμέρας εἰς αὐτὸ, τηλεγραφεῖ δὲ εἰς τὸν κύριον Εἰσαγγελέα, ὅτι ἐπεβουλεύθη τὴν ζωήν του! Ἀπεστάλη ἀνακριτὴς, καὶ ἡλίου φαεινότερον ἀπεδείχθη, ὅτι δημιουργὸς τῆς ἀχρείας αὐτῆς πράξεως ἦτο αὐτὸς ὁ ἴδιος ἀστυνόμος. Ἐπεθύμουν, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐρωτηθῇ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ποία ποινὴ ἐπεβλήθη εἰς τὸν ἀστυνόμον ἐκεῖνον, ὅστις διέπραξε πρᾶξιν ἀληθῶς ἄτιμον, διότι ἐδημιούργησε ψευδῆ ἀπόπειραν φόνου ἐναντίον του...

§65ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀξιωματικὸς εἶναι;

§66Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Μάλιστα. Ὀνομάζεται Τζούρας... Ἐδημιούργησε, λέγω, καταγγελίαν ἐπὶ ἀποπείρᾳ φόνου, συνέλαβε τὸν πολίτην ἐκεῖνον, τὸν ἐκράτησε φυλακισμένον ἐπὶ δύο ἡμέρας, καὶ ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος, ἀντὶ νὰ εὑρίσκηται ἔξω τοῦ στρατοῦ σήμερον, ἀντὶ νὰ ἦναι κεκλεισμένος εἰς τὰ κάτεργα, ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος ἐξακολουθεῖ νὰ ὑπάρχῃ εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, χωρὶς νὰ ἐπιβληθῇ εἰς αὐτὸν καμμία τιμωρία!

§67ΑΧ. ΧΟΙΔΑΣ. Δὲν ἐπροβιβάσθη;

§68Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος μὲ ἐρωτᾷ, ἂν ἐπροβιβάσθη. Δὲν παρηκολούθησα τοὺς γενομένους ἔκτοτε προβιβασμούς, καὶ δὲν γνωρίζω ἂν ἐπροβιβάσθη, οὐδὲ παρακολουθῶ ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἴδω μήπως ἀπενεμήθη εἰς αὐτὸν καμμία βασιλικὴ εὐαρέσκεια, ἢ κανὲν παράσημον. Ἐπεθύμουν περὶ ὅλων τούτων νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, διότι θὰ ἦτο ἀληθῶς περίεργον νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλή, ἂν πράγματι ὁ ἀστυνόμος ἐκεῖνος ὑπέστη τιμωρίαν τινὰ, καὶ ποία εἶναι αὕτη, ἥτις ἐπεβλήθη ὑπὸ τοῦ Δικαστηρίου. Ἐγὼ ὅμως δύναμαι νὰ βεβαιώσω κατηγορηματικῶς, ὅτι παντάπασι δὲν ἐτιμωρήθη ὁ εἰρημένος ἀστυνόμος. Τοῦτο τὸ παράδειγμα ἀνέφερα μεταξὺ τόσων ἄλλων παραδειγμάτων, τὰ ὁποῖα θὰ ἀνέφερον, ἂν ἐπρόκειτο νὰ ἐξακολουθήσω ὁμιλῶν περὶ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας καὶ ἄλλων ἐπαρχιῶν, καὶ ἂν ἤθελον νὰ σᾶς ἀναγνώσω ἐπερωτήσεις, τὰς ὁποίας ἔχω ἤδη παρασκευάσει...

§69ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πόσαι εἶναι;

§70Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἴσως ὑπὲρ τὰς τεσσαράκοντα. Θὰ ἀναπτύξω πλείστας, ἀναφερομένας εἰς τὸ αὐτὸ πρόσωπον, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησα. Παρετήρησα ὅμως, ὅτι, ὁσάκις ἐγείρεται τὸ ζήτημα τῆς δημοσίας ἀσφαλείας ἐν τῇ Βουλῇ, ἡ συζήτησις ἐπεκτείνεται καὶ λαμβάνει διαστάσεις κολοσσιαίας, τοῦτο δὲ παρετήρησα ὅτι συμβαίνει εἰς πᾶσαν Σύνοδον τῆς Βουλῆς, διότι ἕκαστος τῶν Βουλευτῶν ἔχει νὰ ἀναφέρῃ γεγονότα καὶ πράξεις ἀστυνομικῶν ὀργάνων, αἱ ὁποῖαι πράγματι κινοῦσιν οὐχὶ εἰς ἀγανάκτησιν μόνον, ἀλλὰ φέρουσιν εἰς σκέψεις, ἐὰν πράγματι εὑρισκώμεθα εἰς Κράτος πεπολιτισμένον, ἐν τῷ ὁποίῳ λειτουργοῦσιν οἱ νόμοι, ἢ ἂν ἐντελῶς ἐξετροχιάσθη τὸ Κράτος τοῦτο, ἐὰν ἡ Πολιτεία ἡ Ἑλληνικὴ ἔπαυσεν ὑπάρχουσα, καὶ ἐπεκράτησε τὸ δίκαιον τοῦ βούρδουλα καὶ τὸ δίκαιον τοῦ κρατητηρίου.

§71Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐξ ἀφορμῆς τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Παξῶν συναδέλφου λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης τὴν ἑξῆς σύστασιν. Ἀφοῦ ζητήσῃ καὶ λάβῃ πληροφορίας καὶ καταστάσεις στατιστικὰς παρὰ τῶν διαφόρων Εἰσαγγελέων τοῦ Κράτους περὶ τῶν καταγγελιῶν ἐναντίον ἀστυνομικῶν ὀργάνων, αἱ ὁποῖαι παραμένουσιν εἰσέτι ἐκκρεμεῖς, νὰ καλέσῃ αὐτοὺς εἰς ἀπολογίαν καὶ νὰ ζητήσῃ ἀπ’ αὐτοὺς εὐθύνην, διατὶ ἀνέβαλον μέχρι σήμερον νὰ προκαλέσωσι τὴν ἐκδίκασιν τῶν καταγγελιῶν τούτων, ἀφοῦ ῥητῶς διὰ τοῦ νόμου περὶ ἀστυνομίας ὑποχρεοῦνται, ὅπως ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας 15 ἡμερῶν, εἰσαγάγωσιν πρὸς ἐκδίκασιν ταύτας. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅπως, ἀφοῦ λάβῃ τοιαύτας πληροφορίας, ζητήσῃ ἀμέσως λόγον καὶ εὐθύνην παρὰ τῶν Εἰσαγγελέων τῶν Δικαστηρίων, παρ’ οἷς ὑπάρχουσιν ἐκκρεμεῖς καταγγελίαι ἐναντίον ἀστυνομικῶν ὀργάνων, ἢ ἄλλων ὀργάνων τῆς χωροφυλακῆς, ἀφορῶσαι εἰς ἀδικήματα κατὰ πολιτῶν, διατὶ παρέλιπον νὰ ἐκτελέσωσι τὸ καθῆκόν των· ἀφοῦ δὲ τὰ Πλημμελειοδικεῖα εἶναι ἐπαρκῆ διὰ νὰ ἐκδικάζωσι καταγγελίας καὶ κατηγορίας κατὰ πολιτῶν, διατὶ δὲν εἶναι ἐπαρκῆ, ἵνα ἐκδικάζωσι τοιαύτας καταγγελίας κατ’ ἀστυνομικῶν ὀργάνων ἢ ὀργάνων τῆς χωροφυλακῆς, παρεκτρεπομένων ἐναντίον πολιτῶν;

§72Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης θέλῃ ἐπὶ τοῦ προκειμένου νὰ πράξῃ τι ἄξιον τῆς σοβαρότητος τοῦ θέματος, δὲν πρέπει νὰ ζητήσῃ πληροφορίας ἀπὸ τοὺς Εἰσαγγελεῖς τῶν Πρωτοδικῶν, διότι οὗτοι θὰ δώσωσι τὰς συμφερούσας αὐτοῖς πληροφορίας, ἀποκρύπτοντες τὴν ἀλήθειαν, ἥτις τοὺς ἐκθέτει. Πρέπει τοὐναντίον νὰ διατάξῃ τοὺς Εἰσαγγελεῖς τῶν Ἐφετῶν νὰ ἐπιθεωρήσωσι τὰς ὑπὸ τὴν δικαιοδοσίαν των Εἰσαγγελίας τῶν Πρωτοδικῶν, καὶ νὰ ὑποβάλωσιν ἐκθέσεις περὶ τῶν ἐκκρεμῶν παρ’ αὐταῖς ποινικῶν ὑποθέσεων κατ’ ἀστυνομικῶν ὀργάνων, καὶ ὅταν ἴδῃ, ὅτι σωρεία τοιούτων ἐκκρεμῶν ὑποθέσεων ὑπάρχει, ὀφείλει νὰ προκαλέσῃ τὴν τιμωρίαν τῶν Εἰσαγγελέων, διότι δὲν εἶναι ὑπερβολὴ, ἂν εἴπω, ὅτι τὰ 8/10 τῶν βιαιοπραγιῶν καὶ τῶν ἀνοσιουργημάτων τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων γίνονται, διότι οἱ Εἰσαγγελεῖς ἀφ’ ἑνὸς δὲν θέλουσι νὰ ἐκπληρώσωσι τὸ καθῆκόν των, εἰσάγοντες ἐγκαίρως πρὸς ἐκδίκασιν τὰς μηνύσεις, τὰ Δικαστήρια δὲ ἀφ’ ἑτέρου ἐξαντλοῦσιν ὅλην τὴν ἐπιείκειάν των, ἢ ἀθωώνουσι τοὺς κατηγορουμένους, ἵνα μὴ παραβλαφθῇ, ὡς λέγουν, τὸ γόητρον τῆς ἐξουσίας! Αὐτὸ λέγεται ἀπονομὴ δικαιοσύνης!

§73Κ. ΤΟΠΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ἔστωσαν βέβαιοι οἱ προλαλήσαντες, ὅτι, μετὰ τὰ λεχθέντα ὑπὸ γενικὴν ἔποψιν, θὰ πράξω ὅ,τι εἶναι ὀρθὸν καὶ δυνατόν. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰς εἰδικὰς περιστάσεις, περὶ ὧν ὡμίλησαν, παρακαλῶ νὰ ὑποβάλωσιν ἐγγράφως τὰς ἐπερωτήσεις αὑτῶν· ἔστωσαν δὲ βέβαιοι, ὅτι θὰ προσκομίσω τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, καὶ θὰ ἐνεργήσω ὅ,τι μοὶ ἐπιβάλλει τὸ καθῆκον.

§74Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ καιροῦ ἀπεβίωσεν ἐν Λαρίσῃ Ὀθωμανός τις, ὁ Τασὴμ βέης, ὁ ὁποῖος ἐκέκτητο ἀκίνητον περιουσίαν ἀξίας ἑνὸς ἑκατομμυρίου, ἀπεβίωσε δὲ ἄνευ κληρονόμων. Πρὸς διαρπαγὴν τῆς περιουσίας αὐτοῦ ἐσχηματίσθησαν διάφοροι ἑταιρεῖαι Ἑλληνοτουρκικαί, αἱ ὁποῖαι ἐπὶ πολλὰ ἔτη ἀλληλεμάχοντο περὶ τῆς καταλήψεως τῶν κτημάτων, καὶ ἀλληλοήρπαζον τὰ εἰσοδήματα τῶν κτημάτων ἐκείνων, τῶν κειμένων εἰς τὰ χωρία Χατζόμπασι καὶ Σκαρατζιλὰρ, πρὸς εὐχαρίστησιν καὶ ὠφέλειαν τῶν ἐν Φαρσάλοις ἰδίᾳ ἀστυνομικῶν ἀρχῶν, διότι ἓν μέρος τῶν εἰσοδημάτων ἐκείνων, κατά τινα τρόπον, ὡς «ἔκτακτοι ἀποδοχαὶ», εἰσήρχετο εἰς τὰ θυλάκια ἀστυνόμων, εἰρηνοδικῶν καὶ ἄλλων δημοσίων ὀργάνων...

§75ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀπὸ πότε;

§76Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ τὰ 1890 εἶναι ἡ πληγὴ αὐτή! Ἐπῆλθεν ὁ Ἑλληνοτουρκικὸς πόλεμος, καὶ εἷς τῶν κληρονόμων, ὁ ὁποῖος συνέβη νὰ ἦναι πασσᾶς καὶ ἀρχηγὸς στρατιωτικοῦ σώματος, εἰσῆλθε καὶ κατέλαβε τὰ εἰρημένα χωρία· καθ’ ἣν δ’ ἐποχὴν ὁ τουρκικὸς στρατὸς ἀπεσύρετο ἐκ Θεσσαλίας, καὶ εἰσήρχετο ὁ ἑλληνικὸς στρατός, ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔλαβε τὸ ἐπαινετὸν μέτρον νὰ καταλάβῃ τὰ κτήματα ταῦτα ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου, ὡς ἀδέσσποτα, ἵνα καταπαύσῃ αὐτὴ ἡ ῥύπανσις τῆς Διοικήσεως καὶ τὰ ἀναφυέντα καὶ τὰ ἑκάστοτε ἀναφυόμενα σκάνδαλα. Τὸ Δημόσιον δὲ δὲν εἶχε νὰ ζημιωθῇ τίποτε, διότι ἐπὶ τέλους, ἂν διεξεδικοῦντο κατ’ αὐτοῦ τὰ καταληφθέντα κτήματα, θὰ ἀπέδιδε ταῦτα εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἤθελον ἀναγνωρισθῆ κληρονόμοι, μετὰ τῶν εἰσοδημάτων, ἅπερ θὰ εἶχεν ἐν τῷ μεταξὺ ἀπολαύσει. Μία τῶν ἑταιρειῶν ἐκείνων, ἡ ἐπικρατεστέρα, ἡ ὁποία εἶναι καὶ ἡ μᾶλλον πολυσχιδὴς καὶ πολυπλόκαμος, ὑπὸ τὴν ἀρχηγίαν ἑνὸς πρώην ὑπηρέτου τοῦ ἀποβιώσαντος Τασὴμ βέη (ὅστις εἶχε διατελέσει καὶ πρόεδρος τοῦ Ὀθωμανικοῦ Ἐμποροδικείου Λαρίσης), ἤγειρε κατὰ τοῦ Δημοσίου ἀγωγὴν περὶ παραδόσεως τῆς νομῆς τῶν κτημάτων τούτων, βάσιν ἔχουσαν, ὅτι ὁ Ρεσοὺλ Ὀμὲρ οὗτος, ὁ πρώην ὑπηρέτης τοῦ Τασὴμ βέη, ἦτο διανοίᾳ κάτοχος τῶν κτημάτων. Αὐτὸς εὑρίσκετο ἐν Λαμίᾳ, πλησίον τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ, κατὰ τὸν πόλεμον, διότι κατεζητεῖτο ὑπὸ τοῦ Ριζᾶ πασσᾶ, τοῦ ἄλλου ἀπαιτητοῦ τῆς κληρονομίας, καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν κατελαμβάνετο τὸ ἓν τῶν κτημάτων, τὸ Χατζόμπασι, ὑπὸ τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ, εἰσῆλθεν εἴς τινα οἰκίαν τοῦ χωρίου καὶ οὗτος, καὶ ἡ εἰς μίαν οἰκίαν εἴσοδός του ἀπετέλει κατοχὴν χωρίου ἐξ 80 οἰκιῶν καὶ 30,000 στρεμμάτων γαιῶν, κατὰ τὴν ἀγωγήν του! Διεξήχθη ἡ δίκη καὶ τελευταῖον συνεζητήθη, παρισταμένου τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ Δημοσίου καὶ νομικοῦ συμβούλου κυρίου Λυκούδη. Ἔμαθον δὲ, ὅτι ἐξεδόθη ἀπόφασις, διὰ τῆς ὁποίας ἐγένετο δεκτὴ ἡ ἀγωγὴ τοῦ Ρεσοὺλ Ὀμὲρ, ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ δώσῃ οὗτος ὅρκον ἀναπληρωτικὸν ἐπὶ τῆς βάσεως τῆς ἀγωγῆς του. Ἡ τοιαύτη ἀπόφασις εἶναι πλέον ἢ σκανδαλώδης, καὶ ἀπορῶ, πῶς εὑρέθη Δικαστήριον, τολμῆσαν νὰ διαστρεβλώσῃ κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὸ δίκαιον. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἤδη ἔχω νὰ κάμω, εἶναι νὰ ἀπευθύνω ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἂν τῷ εἶναι γνωστόν, ὅτι κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἀποδείξεων ἐξητάσθησαν μάρτυρες ὑπάλληλοι τοῦ Δημοσίου, τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, καὶ δὴ τμηματάρχης τις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ κατέθεσαν ἀνακριβείας, ἐναντίον τῶν δικαίων τοῦ Δημοσίου, καὶ ὅτι ὁ συνήγορος τοῦ Ρεσοὺλ Ὀμὲρ, ὑπερασπιζόμενος τὴν ὑπόθεσιν ἐνώπιον τῶν ἐν Λαρίσῃ πρωτοδικῶν, ἔλεγεν, ὅτι στηρίζει τὰ δικαιώματά του εἰς τὰς καταθέσεις τῶν οἰκονομικῶν ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους καὶ εἰς τὰς καταθέσεις τοῦ περὶ οὗ εἶπον τμηματάρχου, τοῦ ἐπιτετραμμένου τὴν διαχείρισιν τῶν δημοσίων κτημάτων ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν! Τοῦτο, ὡς ἐγνώσθη, προὐξένησε κατάπληξιν, καὶ παρεξηγήθη ἐν τῇ κοινωνίᾳ Λαρίσης. Τὸ γεγονός, ὅτι ὁ τμηματάρχης αὐτὸς, ὁ καταλαβὼν, ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ Δημοσίου, τὸ κτῆμα, τὸ ὁποῖον μέχρι τῆς ὑπὸ τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ καταλήψεώς του κατείχετο ὑπὸ τοῦ Ριζᾶ πασσᾶ, ἐχρησίμευσεν ὡς μάρτυς, ἵνα ἀποδείξῃ τὰ δικαιώματα τοῦ ἀντιδίκου τοῦ Δημοσίου, εἶναι παράδοξον, καὶ ἔτι πλέον εἶναι ὕποπτον καὶ σκανδαλῶδες, καὶ εἰς τοῦτο ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Δὲν θέλω νὰ ἀδικήσω κανένα, οὐδὲ νὰ ἀποδώσω μομφὴν, ὀφείλω ὅμως νὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ὑπομνήσω αὐτῷ, ὅτι δὲν ἱκανοποιεῖται ἡ κοινωνία, ἂν δὲν ἐπέλθῃ βαρὺς ὁ πέλεκυς κατὰ τῶν ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι οὕτω πως ὑπερασπίζονται τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου. Πρὸς τοῦτο καταθέτω καὶ ἔγγραφον ἐπερώτησιν, τὴν ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Παρακαλεῖται ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἐξεδόθη ἡ ἀπόφασις τῆς μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τοῦ Ρεσοὺλ Ὀμὲρ ἐκκρεμοῦς ἐνώπιον τῶν ἐν Λαρίσῃ πρωτοδικῶν ὑποθέσεως περὶ τῆς νομῆς τοῦ κτήματος τοῦ Δημοσίου Χατζόμπασι, καὶ τί διατάσσει ἡ ἀπόφασις αὕτη. Προσέτι δὲ νὰ ζητήσῃ καὶ καταθέσῃ: 1) ἀντίγραφον τῶν προτάσεων τοῦ ἀντιδίκου τοῦ Δημοσίου, τῶν κατατεθεισῶν κατὰ τὴν τελευταίαν συζήτησιν, 2) ἀντίγραφον τῆς ἐκθέσεως τῶν ἐξετάσεων τῶν μαρτύρων ἀποδείξεως καὶ ἀνταποδείξεως. Προσέτι νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν περιῆλθεν εἰς γνῶσίν του ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, ὅτι ὁ δικηγόρος τοῦ Ρεσοὺλ Ὀμὲρ ἐστήριξε τὴν ἀπόδειξιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ πελάτου του ἐπὶ τῶν καταθέσεων ὑπαλλήλων τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, καὶ δὴ αὐτοῦ τοῦ τμηματάρχου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν Γεωργαντοπούλου, καὶ τί ἐνήργησεν ἐπὶ τῶν τοιούτων γεγονότων, τὰ ὁποῖα βεβαίως θὰ ἐξέθηκεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ὁ παραστὰς κατὰ τὴν συζήτησιν καὶ ἀκούσας ὅλα ταῦτα καὶ λαβὼν γνῶσιν αὐτῶν νομικὸς σύμβουλος κ. Λυκούδης.»

§77Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Συγγενεῖς δὲν παρουσιάζονται;

§78Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Πολλοί. Ἀλλ’ οὐδεὶς εἶναι πραγματικὸς κληρονόμος, οἱ πλεῖστοι εἶναι πλαστουργημένοι περιορίζονται δὲ μόνον εἰς τὸ νὰ διεκδικῶσι τὴν νομὴν, ἀποφεύγοντες τὴν ἀπόδειξιν τοῦ κληρονομικοῦ των δικαιώματος.

§79Φ. ΝΕΓΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης γνωρίζω, ὅτι ὁ τμηματάρχης τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν κ. Γεωργαντόπουλος εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις μετὰ τὸν πόλεμον κατώρθωσε νὰ ἀποδείξῃ κύριον καὶ κάτοχον τοῦ κτήματος τούτου τὸ Δημόσιον· μοὶ γεννᾶται δὲ ἀπορία, πῶς αὐτὸς, ὅστις κατώρθωσε νὰ καταλάβῃ τὸ Δημόσιον τὰ κτήματα, ὑπῆρξεν εἷς τῶν μαρτύρων, οἵτινες κατέθεσαν ἐναντίον τοῦ Δημοσίου, ὡς λέγει ὁ προλαλήσας κύριος Βουλευτής. Ἐν τούτοις θέλω ζητήσει πᾶσαν σχετικὴν πληροφορίαν, καὶ θέλω προσκομίσει αὐτὴν εἰς τὴν Βουλήν.

§80Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν, ἀνάγονται εἰς τὸ τελευταῖον στάδιον τῶν ἐργασιῶν τῶν γενομένων μετὰ τὸν πόλεμον· ἀλλ’ ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Τυρνάβου ἐποιήσατο μακροτέραν ἀναδρομὴν, διότι εἶπεν, ὅτι ἡ ὑπόθεσις ἄρχεται ἀπὸ τοῦ 1890. Ἐπειδὴ δὲ κατὰ τὸ ἀπὸ τοῦ 1890 μεσολαβῆσαν διάστημα διετέλεσα καὶ ἐγὼ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, παρακαλῶ νὰ διατάξητε νὰ προσκομισθῶσι καὶ τὰ κατὰ τὸ 1895 καὶ 1896 ἀνταλλαγέντα περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης ἔγγραφα.

§81ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κατέθεσε τὰ παρ’ ἐμοῦ ζητηθέντα ἔγγραφα περὶ τῆς ἐν Μεσσήνῃ δημοσίας ἀσφαλείας. Ἀλλ’ ἐπειδὴ πρόκειται καὶ οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ὑποβάλωσιν ἄλλα ἔγγραφα σχετικά, ἀναβάλλω τὴν περὶ τούτου συζήτησιν.

§82ΑΧ. ΧΟΙΔΑΣ. Σχετικῶς μὲ τὰ κατατεθέντα τῇ αἰτήσει μου ἔγγραφα παρὰ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, τὰ ἀφορῶντα τὸν ἀστυνόμον Δύμης, παρακαλῶ νὰ κατατεθῶσι καὶ παρὰ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν τὰ ἀφορῶντα τὸν ἴδιον ἀστυνόμον, σχετικὰ μὲ τὴν κατ’ αὐτοῦ καταγγελίαν τοῦ Θρ. Ραφτακοπούλου. Ἐκτὸς τούτων, ἐπειδὴ μετ’ ὀλίγον πρόκειται νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως Ἐμπορικῶν Σχολῶν, θὰ ἦτο ἀναγκαῖον νὰ δοθῶσιν αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἐζητήσαμεν, περὶ τῆς μὴ συστάσεως ἐν Πάτραις Γαλλικῆς Σχολῆς.

§83Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Εἰς ἐμὲ δὲν περιῆλθε τοιαύτη ἐπερώτησις.

§84Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ ἔγγραφα τὰ ὁποῖα ἐγὼ ἐζήτησα, δὲν ἀνάγονται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, ἀλλὰ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τοῦ δήμου Πατρέων ὑπέβαλε τὸ ψήφισμα διὰ τοῦ Νομάρχου εἰς τὸν τότε Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα ἐγκριθῇ. Αὐτὰ τὰ ἔγγραφα πρέπει νὰ ὑποβληθῶσι, καὶ περὶ τούτου διετύπωσα ἐγγράφως τὴν ἐπερώτησίν μου.

§85ΑΧ. ΧΟΙΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἁρμόδιοι εἶναι καὶ οἱ δύο κύριοι Ὑπουργοί, καὶ ὁ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ὁ ἐπὶ τῆς Παιδείας, καὶ ἤθελον παρακαλέσει, ἂν ἦναι δυνατόν, νὰ δώσωσι τὰς πληροφορίας τώρα.

§86ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὔριον.

§87ΑΧ. ΧΟΙΔΑΣ. Καὶ τώρα.

§88ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ὁ κ. Παπαγιαννακόπουλος ἐζήτησε τὸ ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Νομάρχου.

§89ΑΧ. ΧΟΙΔΑΣ. Διὰ ποῖον ζήτημα;

§90ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἰδικός του λογαριασμός.

§91ΑΧ. ΧΟΙΔΑΣ. Δι’ αὐτὸ ἐγὼ λέγω· διότι εἶμαι ἐντὸς τῆς ὑποθέσεως.

§92Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐπὶ ὅσων ἐπερωτήσεων καθυστερῶ ἀπάντησιν, αὔριον θὰ καταθέσω ὅ,τι εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρω.

§93Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Καὶ διὰ τὴν Δεξαμενὴν Σύρου, παρακαλῶ. (Γέλωτες).

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσᾶτσος ἔχει τὸν λόγον.

§95Δ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ Ἡγούμενος τῆς Μονῆς Πεντέλης, ὁ νομίμως ἐκλεγείς, κατηγορήθη καὶ ἐτιμωρήθη ὑπὸ τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, ὡς Ἐκκλησιαστικοῦ Δικαστηρίου, εἰς τρίμηνον ἀργίαν ἀπὸ πάσης ἱεροπραξίας. Ἐκτὸς αὐτῆς τῆς ποινῆς τῆς ἐκκλησιαστικῆς, ἡ ὁποία ἐπεβλήθη εἰς τὸν Ἡγούμενον, οὐδεμία ἄλλη ποινὴ ἠδύνατο νὰ ἐπιβληθῇ εἰς αὐτόν, καὶ ἑπομένως, ὡς πρὸς τὴν διαχειριστικὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν κατεῖχε, δηλαδὴ τὴν τοῦ Ἡγουμένου, δὲν ἠδύνατο νὰ παύσῃ τοῦ νὰ ἀσκῇ τὰ καθήκοντά του. Ἀλλ’ ἄλλως, φαίνεται, ἐφρόνουν τότε καὶ ἔλεγον, θέλοντες ν’ ἀπομακρύνωσιν ἐντελῶς τὸν Ἡγούμενον ἐκεῖνον ἀπὸ τῆς διαχειρίσεως τῆς Μονῆς· διότι ἐγὼ τουλάχιστον φρονῶ, ὅτι καὶ ἡ κατηγορία ἐκείνη ἐχαλκεύθη ἀπὸ σκοποῦ, μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ἀπομακρυνθῇ τῆς διαχειρίσεως τῶν τῆς Μονῆς ὁ Ἡγούμενος αὐτός, ἀντικαταστήσας ἄλλον Ἡγούμενον, ὁ ὁποῖος ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν διεχειρίζετο τὴν Μονήν, καὶ πρὸς τοῦτο ἐσκέφθησαν νὰ ἐφαρμόσωσι τὸ Διάταγμα τοῦ 1858, ὅλως ὅμως ἀτόπως, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, διότι ἠθέλησαν νὰ ἐφαρμόσωσι τὴν ἑξῆς διάταξιν τοῦ Β. Διατάγματος τοῦ 1858. Τονίζω δὲ τὸ «Β. Διατάγματος τοῦ 1858», διότι, κατὰ τὴν γνώμην πολλῶν νομομαθῶν, τὸ Διάταγμα τοῦτο οὐδεμίαν ἰσχὺν νόμου ἔχει, καθόσον μάλιστα περιέχει διατάξεις ἀπαγγελλούσας ποινάς. Κατὰ τὸ τελευταῖον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ Διατάγματος τοῦ 1858, ὁρίζεται, ὅτι, «ἐάν τις ἐξ αὐτῶν — πρόκειται δηλ. περὶ τοῦ Ἡγουμένου καὶ τοῦ Ἡγουμενοσυμβουλίου — ἐν τῷ διαστήματι τούτῳ τῆς ἡγουμενίας του, δηλαδὴ καὶ τῆς ὑπηρεσίας του ὡς συμβούλου τῆς Μονῆς, καταστῇ ἔνοχος πράξεως κολαζομένης ὑπὸ τῶν ἱερῶν κανόνων, γίνεται καὶ ἔκπτωτος τῆς οἰκείας θέσεως, καὶ ἐνεργεῖται νέα ἐκλογή». Σημειωτέον, Κύριοι, ὅτι ἐν τῇ ἀποφάσει τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ Δικαστηρίου οὐδεὶς λόγος ἐγένετο περὶ ἐκπτώσεως ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτοῦ ὡς Ἡγουμένου...

§96Α. ΡΙΚΑΚΗΣ. Διὰ ποίαν πρᾶξιν κατηγορήθη;

§97Δ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἀδιάφορον.

§98Α. ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὄχι ἀδιάφορον.

§99Δ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἀδιάφορον.

§100Α. ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐὰν παραβαίνῃ τοὺς ἐκκλησιαστικοὺς κανόνας, δὲν εἶναι ἀδιάφορον.

§101ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (πρὸς τὸν ἀγορεύοντα). Νὰ τὸ διασαφήσητε.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§103Δ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἐν τούτοις, ἀφοῦ ἐξεδόθη ἡ ἀπόφασις, ἀφοῦ ἐδημοσιεύθη, ἀφοῦ ἐκοινοποιήθη ἡ ἀπόφασις αὕτη, δι’ ἑνὸς ἐγγράφου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν εἰδοποιεῖται ἡ Σύνοδος, ὅτι δυνάμει τοῦ ἐδαφίου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέγνωσα, ὁ Ἡγούμενος γίνεται καὶ ἔκπτωτος τοῦ ἀξιώματος, καὶ δέον νὰ διαταχθῇ νέα ἐκλογή. Ἰσχυρίσθη τότε ἡ Ἱερὰ Σύνοδος, ὅτι ἐτιμωρήθη ἀκριβῶς ὁ Ἡγούμενος δι’ ἔγκλημα προβλεπόμενον καὶ τιμωρούμενον ὑπὸ τῶν θείων καὶ ἱερῶν κανόνων. Ἀλλ’ ἂν πράγματι τὸ παράπτωμα αὐτὸ προεβλέπετο ὑπὸ τῶν θείων καὶ ἱερῶν κανόνων, ἔπρεπεν ἐν τῇ ἀποφάσει αὐτῇ συγχρόνως νὰ ἀπαγγέλληται καὶ ἡ ποινή, τὴν ὁποίαν προβλέπει τὸ ἄρθρον 2 τοῦ Διατάγματος τοῦ 1858. Τοῦτο ὅμως δὲν ἐγένετο, καὶ ὑπῆρξεν ἡ ἀπόφασις, καὶ ἠδύνατο αὕτη νὰ ἐκτελεσθῇ, καὶ οὐδεμία ἄλλη ποινὴ ἠδύνατο νὰ ἐπιβληθῇ, ἐκτὸς ἐκείνης, τὴν ὁποίαν συνεπήγετο ἡ ἀπόφασις ἡ δημοσιευθεῖσα καὶ κοινοποιηθεῖσα. Μ’ ὅλα ταῦτα ἐνεργεῖται νέα ἐκλογή, μετὰ πάροδον ἀρκετοῦ χρόνου, καὶ ἐκλέγεται ἕτερος Ἡγούμενος, τυχὼν τῆς πλειονοψηφίας· ἀλλὰ καὶ αὐτοῦ τοῦ Ἡγουμένου ἀμφισβητεῖται τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς ἐνώπιον τῆς Ἐπισκοπικῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ κατὰ πρῶτον βαθμὸν ἡ Ἐπισκοπικὴ Ἐπιτροπὴ, κατὰ δεύτερον δὲ βαθμὸν ἡ Σύνοδος, ὡς ἐκ τῶν ἐφημερίδων τοὐλάχιστον ἐμάθομεν, ἠκύρωσε τὴν ἐκλογὴν αὐτήν· καὶ τί ἔκαμε; δὲν διέταξε νέαν ἐκλογὴν, ἀλλὰ λέγει, ὅτι ἀκυρώνει αὐτὴν, καὶ ὁ ἐπιλαχὼν θέλει γείνῃ Ἡγούμενος. Ἐρωτῶ λοιπόν: αʹ) Εἶναι ἔγκυρος ἡ διεξαχθεῖσα ἐκλογή; βʹ) Εἶναι ἔγκυρος ἡ ἐπιβληθεῖσα ποινὴ, συνεπείᾳ τῆς ὁποίας διετάχθη ἡ ἐκλογή; Καὶ ἐρωτῶ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, τί ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἔπραξε; Μήπως ἐλησμόνησε ποίαν γνώμην εἶχε πρὶν γείνῃ Ὑπουργὸς, καὶ ἤλλαξεν ἤδη γνώμην; Ἢ τί σκέπτεται ἤδη νὰ πράξῃ; Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλήν, καὶ νὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν.

§104Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Αὐτὰ εἶναι σκανδαλώδη! (ἱλαρότης).

§105Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Πρὸ ἑνὸς περίπου ἔτους συνέβαινον ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐξέθηκεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας Βουλευτής. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἡ Ἱερὰ Σύνοδος ἐξέδωκεν ἀπόφασιν, διὰ τῆς ὁποίας ἐφήρμοσε ποινὴν κατὰ τοῦ Ἡγουμένου Πεντέλης Συμεὼν Παπαδημητρίου, ἐκήρυξε δὲ αὐτὸν ἔνοχον σκανδαλώδους βίου, ἀτάκτου καὶ ἀσυμβιβάστου πρὸς τὸ σχῆμα καὶ τὸ ἀξίωμα αὐτοῦ, καὶ ἐπέβαλε ποινὴν ἀργίας ἀπὸ πάσης ἱεροπραξίας ἐπὶ τρίμηνον. Ἐγεννήθη λοιπὸν τὸ ζήτημα: μετὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, ἥτις αὐτὴν τὴν ποινὴν μόνον ἐπέβαλε, μετὰ τὴν παρέλευσιν τῶν τριῶν μηνῶν, ἠδύνατο νὰ παραμένῃ Ἡγούμενος, ἢ ἔπρεπε νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ Διατάγματος τοῦ 1858; Τὸ ζήτημα ἀνεκινήθη ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, καὶ ἐθεωρήθη, ὅτι μετὰ τὴν ποινήν, ἡ ὁποία ἐπεβλήθη ὑπὸ τῆς Συνόδου, ὁ Ἡγούμενος ἐγένετο ἔκπτωτος τῆς θέσεως αὐτοῦ, καὶ ἑπομένως ἦτο ἀνάγκη νὰ ἐνεργηθῇ νέα ἐκλογή, ἐφήρμοσε δηλαδὴ τὸ χωρίον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσεν ὁ ἐπερωτήσας, ὅτι, ἐάν τις Ἡγούμενος ἐν τῷ διαστήματι τῆς πενταετίας, ἡ ὁποία ὁρίζεται διὰ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτοῦ, καταστῇ ἔνοχος πράξεως κολαζομένης ὑπὸ τῶν ἱερῶν κανόνων, γίνεται ἔκπτωτος τῆς οἰκείας θέσεως, καὶ ἐνεργεῖται νέα ἐκλογή. Τὸ Ὑπουργεῖον ἐθεώρησεν, ὅτι δυνάμει τῆς διατάξεως ταύτης ἔπρεπε νὰ γένηται ἔκπτωτος ὁ Ἡγούμενος. Ἐθεώρησε τῳόντι αὐτὸν ἔκπτωτον διοικητικῶς, καὶ ἐνηργήθη κατόπιν, ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μου, ἡ ἐκλογὴ νέου Ἡγουμένου. Τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἤδη παρουσιάζεται, εἶναι ἁπλοῦν· ἡ διάταξις δηλαδὴ αὕτη ἔχει ἰσχὺν νόμου; Αὐτὸ ἠρώτησεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας Βουλευτής. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου αἱ γνῶμαι διχάζονται. Ὑπάρχουσιν οἱ ἰσχυριζόμενοι, ὅτι τὸ Διάταγμα τοῦ 1858 στηρίζεται ἐπὶ νόμου, ἑπομένως ἡ διάταξις αὕτη εἶναι ἰσχυρά. Ὑπάρχει ὅμως καὶ ἄλλη γνώμη, ὅτι δὲν στηρίζεται ἐπὶ νόμου· εἶναι Βασιλικὸν Διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἐξεδόθη μετὰ τὸ Σύνταγμα, ἐπειδὴ δὲ ἀναγράφει ποινὰς, οὐδεμίαν ὡς πρὸς τὸ ποινικὸν μέρος ἔχει ἰσχύν.

§106Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαιότατα.

§107ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ἀλλ’ ἐν περιπτώσει, κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελε θεωρηθῆ, ὅτι τὸ Διάταγμα αὐτὸ ἔχει ἰσχὺν νόμου, (ὅπερ ἐγὼ δὲν δέχομαι), ἐπέρχεται τὸ ἄλλο ζήτημα: Δύναται διοικητικῶς νὰ ἐπιβάλληται πρόσθετος ποινὴ εἰς τὸν Ἡγούμενον, ἀπώλεια τῆς οἰκείας θέσεως, νὰ ἐφαρμόζηται δηλαδὴ ἡ σχετικὴ ποινικὴ διάταξις τοῦ Διατάγματος, χωρὶς νὰ ἐπιβάλληται ἡ ποινὴ ὑπὸ ἀποφάσεως ἐκκλησιαστικῆς; Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ὑπάρχουσι πολλαὶ ἀμφιβολίαι. Ἡ γνώμη, ἥτις φαίνεται κρατοῦσα, εἶναι ἡ ἑξῆς· ὅτι ἐν περιπτώσει, κατὰ τὴν ὁποίαν θεωρήσωμεν, ὅτι ἔχει ἰσχὺν νόμου ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ Διατάγματος τοῦ 1858, ἡ ἔννοια αὐτοῦ εἶναι, ὅτι, τῆς Ἱερᾶς Συνόδου ἀσκούσης δικαστικὴν δικαιοδοσίαν ἐπὶ τῶν κληρικῶν, καὶ ἐχούσης δικαίωμα, δυνάμει τοῦ Καταστατικοῦ νόμου, νὰ ἐπιβάλλῃ ποινὰς, καὶ σωματικὰς καὶ χρηματικὰς καὶ ἐκκλησιαστικὰς, πρέπει νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἀπαραίτητον εἶναι νὰ ἐπιβάλληται ἡ ποινὴ αὕτη μόνον διὰ δικαστικῆς ἀποφάσεως. Ὅταν λοιπὸν ἡ Σύνοδος δὲν ἀπαγγέλλῃ ῥητῶς ποινὴν ἐκπτώσεως, — διότι μεταξὺ τῶν ποινῶν, τὰς ὁποίας ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιβάλλῃ, εἶναι καὶ ἡ ἔκπτωσις, ἔκπτωσις ἀπὸ βαθμοῦ ἢ ἄλλης θέσεως, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ Ἡγούμενος, διότι τοῦ Ἡγουμένου ἡ θέσις δὲν εἶναι ἀξίωμα, δὲν εἶναι ὀφφίκιον ἐκκλησιαστικὸν, — ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ δὲν δύναται νὰ εἴπῃ: «ἐπειδὴ ἡ Ἱερὰ Σύνοδος κατεδίκασε τὸν Ἡγούμενον εἰς τὴν ποινὴν τῆς ἀργίας προσωρινῶς ἀπὸ πάσης ἱεροπραξίας, ἐγὼ κηρύσσω αὐτὸν ἔκπτωτον τῆς ἡγουμενείας», διότι τοιουτοτρόπως ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ ἀναλαμβάνει καθήκοντα δικαστικά. Ἐν ὅσῳ ἡ Σύνοδος δὲν ἀπαγγείλῃ τοιαύτην καταδίκην, ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ ὑποχρεοῦται νὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὴν ποινήν, τὴν ὁποίαν ἐπέβαλε τὸ Ἐκκλησιαστικὸν Δικαστήριον. Ὑπάρχουσι βεβαίως ποιναὶ, αἱ ὁποῖαι ἐπάγονται τὴν ἀποβολὴν καὶ ἐκ τῆς θέσεως τοῦ Ἡγουμένου, ὅταν π. χ. ἐφαρμόζηται τὸ ἄρθρον 22 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, ὅταν ἡ Ἱερὰ Σύνοδος ἀπαγγέλλῃ τὴν ποινὴν τῆς καθαιρέσεως. Ἐν ὅσῳ ὅμως ἐπιβάλλει ποινὴν, ἀργίαν ἀπὸ πάσης ἱεροπραξίας, καὶ δὴ ἐπὶ ὡρισμένον χρόνον, νομίζω, ὅτι εἶναι σφαλερὰ ἡ γνώμη ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι παραδέχονται, ὅτι δι’ ἁπλοῦν ἐκκλησιαστικὸν παράπτωμα (διότι παραπτώματα πολλάκις ἐκκλησιαστικὰ εἶναι ἁπλᾶ πταίσματα) ἐπακολουθεῖ ἔκπτωσις θέσεως. Ἡ διάταξις τοῦ κανόνος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐστηρίχθη ἡ Ἐκκλησία, ἀποβλέπει εἰς πταῖσμα, ὅπερ θεωρεῖται ἀξιόποινον μόνον ὡς πρὸς τοὺς κληρικούς, καθόσον ὁ κανὼν λέγει τὰ ἑξῆς. (Ἀναγινώσκει τὴν διάταξιν). Διὰ τοῦτο ἐπὶ ἐκκλησιαστικοῦ παραπτώματος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῶμεν ὡς συνέπειαν τὴν ἔκπτωσιν. Καὶ ἐν γένει μέν, ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦτο κλίνω ἐγὼ εἰς τὴν γνώμην, ὅτι μᾶλλον ἀπόφασις δικαστικὴ τῆς Ἱερᾶς Συνόδου δέον νὰ ἀπαγγέλλῃ τὴν ποινὴν τῆς ἐκπτώσεως. Ἄνευ δικαστικῆς ἀποφάσεως ἔκπτωσις δὲν χωρεῖ. Ἀλλ’ αὐτὴ εἶναι γνώμη, ἡ ὁποία ἔχει καὶ ἀντιθέτους θεωρίας καὶ ἐκδοχάς. Ὅτε ἀνέλαβον ἐγὼ τὴν ἀρχήν, ἡ Ἐπισκοπικὴ Ἐπιτροπὴ (ἐλλείποντος Ἐπισκόπου) διέταξε τὴν ἐκλογὴν νέου Ἡγουμένου· προέβη ἡ ἐκλογὴ, καὶ Ἡγούμενος ἀνεκηρύχθη διὰ πλειονοψηφίας ἑπτὰ κατὰ πέντε ψήφων (ἂν δὲν ἀπατῶμαι) εἷς τῶν μοναχῶν τῆς Μονῆς Πεντέλης. Προσεβλήθη ἡ ἐκλογὴ ὡς ἄκυρος. Ἡ Ἐπισκοπικὴ Ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία, κατὰ νόμον, δικάζει, ἐπελήφθη τῆς ὑποθέσεως, καὶ, ἀντὶ νὰ κηρύξῃ ἄκυρον τὴν ἐκλογὴν, ἀνεκήρυξεν ὡς Ἡγούμενον τὸν Ἱερόθεον Μητροφάνους, καὶ ἡ Σύνοδος ἐπεκύρωσε τὴν ἐκλογὴν ταύτην. Καὶ ἐρωτᾷ ἤδη ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος, τί ἔπραξα ἐγώ, ὡς Ὑπουργός. Ἐγὼ προσπαθῶ νὰ περιορίζωμαι ἐντὸς τῶν ὁρίων, τὰ ὁποῖα μοὶ διαγράφει ὁ νόμος. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν δὲν δύναται νὰ παρεμβῇ εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ Ἡγουμένου, κατὰ τὸ Διάταγμα τοῦ 1858, τὸ ὁποῖον καὶ ἐγὼ θεωρῶ, ὅτι ἔχει ἀνάγκην πολλῶν καὶ ῥιζικῶν μεταρρυθμίσεων, διότι ἐν πολλαῖς διατάξεσι νομοθετεῖ. Αἱ διατάξεις, αἱ ῥυθμίζουσαι τὰ τῆς ἐκλογῆς Ἡγουμένου, ἀναφέρουσιν, ὅτι ἡ Ἐπισκοπικὴ Ἐπιτροπὴ ὁρίζει τὴν ἡμέραν τῆς ἐκλογῆς, ἥτις εἶναι ἡ προσεχὴς Κυριακὴ, ἢ ἄλλη, εἰδοποιεῖ περὶ ταύτης τοὺς μοναχούς, οἵτινες προβαίνουσιν εἰς τὴν ἐκλογήν. Τὰ πρακτικὰ τῆς ἐκλογῆς διαβιβάζονται εἰς τὸν Ἐπίσκοπον ἢ τὴν Ἐπισκοπικὴν Ἐπιτροπὴν, οἵτινες ἐκδίδουσι τὴν ἐπ’ αὐτῆς ἀπόφασιν, ὑποκειμένην εἰς ἔφεσιν. Ἡ Σύνοδος, ἐγκρίνουσα τὴν ἐκλογὴν, γνωστοποιεῖ τὸ γεγονὸς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Μανθάνω καὶ ἐγὼ ἐξωδίκως, διότι εἰσέτι δὲν μοὶ ἐγνωστοποιήθη ἡ ἀπόφασις, ὅτι ἡ Σύνοδος προέβη εἰς τὴν ἔγκρισιν καὶ ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς ταύτης. Ὁμολογῶ, ὅτι λίαν ἐσπευσμένως ἐγένετο ἡ ἐκλογὴ τοῦ Ἡγουμένου κατὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας, καθ’ ἃς συνεταράσσετο ὁλόκληρος ἡ κοινωνία ὑπὸ τοῦ ζητήματος τοῦ Ἱεροῦ Εὐαγγελίου. Δὲν ἔπρεπεν ἴσως ἐν τοιαύταις περιστάσεσιν ἡ Ἐπισκοπικὴ Ἐπιτροπὴ νὰ προβῇ εἰς τὸν προσδιορισμὸν τῆς ἡμέρας τῆς ἐκλογῆς, ἀλλ’ αὐτὸ ἦτο δικαίωμά της. Ἐγὼ, ὑπὸ τοιούτων κατεχόμενος σκέψεων, ἀπηύθυνα ἔγγραφον πρὸς τὴν Ἱερὰν Σύνοδον, δι’ οὗ παρεκάλουν αὐτὴν, ἐὰν ἦναι δυνατόν, νὰ διατάξῃ τὴν Ἐπισκοπικὴν Ἐπιτροπὴν νὰ ἀναβάλῃ τὴν ἐκλογήν· ἀλλὰ τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο οὐδὲν ἔφερεν ἀποτέλεσμα. Ἐζήτησα τὴν ἀναβολήν, διότι πρὸ τῆς ἐκλογῆς ὁ πρώην Ἡγούμενος, ὁ θεωρηθεὶς ὑπὸ τῆς Διοικητικῆς ἀρχῆς ὡς ἀποβαλὼν τὴν ἰδιότητα τοῦ Ἡγουμένου, ὑπέβαλεν ἀναφοράν, καὶ ἠξίου παρ’ ἡμῶν νὰ ἀνατρέψωμεν τὰς πράξεις τοῦ προκατόχου. Ἀπηύθυνα λοιπὸν τὸ περὶ ἀναβολῆς τῆς ἐκλογῆς τοῦ Ἡγουμένου ἔγγραφον, ἵνα λάβω καιρὸν νὰ σκεφθῶ, ἐὰν ἡ ἀναφορὰ αὕτη ἔχει βάσιν, ἢ οὔ. Ὑπῆρχε δηλαδὴ ζήτημα ἐκκρεμὲς ἐνώπιον ἐμοῦ, τὸ ὁποῖον ὤφειλον νὰ λύσω. Ἀλλὰ πῶς ὤφειλον νὰ λύσω αὐτό; Ἐρωτῶ καὶ πάλιν τὴν Ἱερὰν Σύνοδον, διότι νομίζω, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν εἰς τὰ ζητήματα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν ἐκκλησιαστικὴν εὐταξίαν, εἶναι ἠναγκασμένος νὰ ἐρωτᾷ τὴν γνώμην τῆς Συνόδου, καὶ τὴν ἀναφορὰν ταύτην διεβίβασα εἰς τὴν Ἱερὰν Σύνοδον, ἵνα ἀποφήνηται αὕτη γνώμην· μὴ λαβὼν ἀπάντησιν, τῇ ἀπηύθυνα ἕτερον ἔγγραφον, παρακαλῶν αὐτὴν νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὴν ἀναφορὰν τοῦ ἐκπεσόντος Ἡγουμένου. Καὶ τρίτον ἔγγραφον ἀπηύθυνα, ἀλλ’ οὐδεμία ἀπάντησις ἐδόθη. Ἐξωδίκως ὅμως ἐπληροφορήθην, ὅτι ἡ Ἱερὰ Σύνοδος ἐνέκρινε τὴν ἀπόφασιν τῆς Ἐπισκοπικῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ ἀνεκήρυξεν Ἡγούμενον τὸν Ἱερόθεον Μητροφάνους. Ὤφειλον νὰ ἐνεργήσω οὕτω, διότι ἠδυνάμεθα νὰ εὑρεθῶμεν ἀπέναντι δύο Ἡγουμένων, οὐχὶ διότι ἐγὼ ὤφειλον νὰ ἀνατρέψω τὴν πρᾶξιν τοῦ προκατόχου μου, ἀλλὰ διότι δύναται νὰ παρουσιασθῇ ἡ ὑπόθεσις ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων, καὶ ἐκεῖ νὰ ἐγερθῇ τὸ ζήτημα, τίς εἶναι ὁ ἀληθὴς Ἡγούμενος, καὶ νὰ διακινδυνεύσωσι συμφέροντα τῆς Μονῆς. Νομίζω, ὅτι ἐξεπλήρωσα τὸ καθῆκόν μου διὰ τῆς ἐνεργείας μου ταύτης.

§108Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ εἰς τοιοῦτο σημεῖον προῆλθεν ἡ ὑπόθεσις, ὥστε ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, μεριμνῶν οὐ μόνον διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν νόμων, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰ συμφέροντα τῆς Μονῆς, νομίζει, ὅτι πρέπει νὰ ἐμποδίσῃ τὴν ἐγκατάστασιν τοῦ Ἡγουμένου, φρονῶ, ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον καὶ εἰς ἡμᾶς νὰ εἴπωμεν τὴν ὀρθὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐξηγάγομεν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Ἡ λύσις τοῦ πρώτου ζητήματος, περὶ τοῦ ἂν ἡ ποινὴ ἡ ἐπιβληθεῖσα εἰς τὸν πρώην Ἡγούμενον συνεπάγηται καὶ τὴν ἔκπτωσιν ἐκ τοῦ ἀξιώματος, ἐχώρησε καλῶς. Τὸ ἀδίκημα, δι’ ὃ κατηγορήθη ὁ πρώην Ἡγούμενος, δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει· μᾶς ἐνδιαφέρει ἡ ποινὴ ἡ ἐπιβληθεῖσα εἰς αὐτόν, καὶ ἔχομεν τὴν ἀπόφασιν, καθ’ ἣν κατεδικάσθη εἰς τρίμηνον ἀργίαν ἀπὸ πάσης ἱεροπραξίας. Ἔχει ἐπακολούθημα ἡ τοιαύτη ποινὴ τὴν ἔκπτωσιν ἀπὸ τοῦ ἀξιώματος τῆς ἡγουμενείας;

§109Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀξίωμα ἡ ἡγουμενεία ἐκκλησιαστικόν.

§110Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἵνα λύσωμεν τὸ ζήτημα, ἐὰν ἡ τοιαύτη ποινὴ συνεπάγεται τὴν ἔκπτωσιν, θέλομεν ὁδηγηθῆ ἐκ τῶν δογμάτων καὶ τῶν διατάξεων τοῦ κοινοῦ Ποινικοῦ Νόμου καὶ τῶν θεωριῶν, αἱ ὁποῖαι εἰς πᾶσαν ποινὴν πρέπει νὰ χρησιμεύωσιν ὡς φῶς, τὸ ὁποῖον νὰ φωτίσῃ καὶ τὰ σκοτεινὰ σημεῖα τῶν ποινῶν, τῶν ἐπιβαλλομένων εἰς ἄλλας περιστάσεις. Ἔχομεν ἐν τῷ Ποινικῷ Νόμῳ τρία εἴδη ποινῶν, τὰς ἐγκληματικὰς τὰς ἐπανορθωτικὰς καὶ τὰς πταισματικάς. Ἔχομεν διατάξεις ἐν τῷ κοινῷ Ποινικῷ Νόμῳ, κατὰ τὰς ὁποίας μία καταδικαστικὴ ἀπόφασις, ἐπιβάλλουσα ἐγκληματικὴν ποινὴν ἢ ἐπανορθωτικήν, ἔχει ἄμεσον παρακολούθημα τὴν στέρησιν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων, ἢ τὴν ἔκπτωσιν ἀπὸ ἑνὸς ἀξιώματος οἱασδήποτε θέσεως. Ἡ νομολογία ἔκρινεν, ὅτι δὲν ἀρκεῖ ὁ νόμος μόνον νὰ λέγῃ ὅτι ἄμεσον παρακολούθημα μιᾶς καταδικαστικῆς ἀποφάσεως εἶναι ἡ ἔκπτωσις ἀπὸ τοῦ ἀξιώματος, ἀλλὰ πρέπει καὶ νὰ ἀπαγγέλληται ἡ συνέπεια αὕτη. Καὶ ὑπῆρξε διχογνωμία περὶ τούτου· διότι ἐγκύκλιος τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης καθώρισε τὰς ἐγκληματικὰς ποινάς, εἰς τὰς ὁποίας λέγει, ὅτι ἐπακολουθεῖ ἡ ἔκπτωσις, εἰς δὲ τὰς ἐπανορθωτικὰς ἐθεώρει, ὅτι ἔπρεπε νὰ καταψηφίζηται ἡ ποινὴ αὕτη. Ὑπάρχει ἐγκύκλιος, ἡ ὁποία κάμνει τὴν διάκρισιν ταύτην. (Ἀναγινώσκει τὴν ἐγκύκλιον). Ἀλλ’ ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὴν νομολογίαν, εὑρισκόμεθα εἰς ἀσφαλέστερον ἔδαφος, ὅτι ὁπωσδήποτε εἰς οἱανδήποτε ἀπόφασιν πρέπει νὰ ἀπαγγέλληται καὶ ἡ ἔκπτωσις ὡς ποινή. Τὸ τοιοῦτον ζήτημα ἐκρίθη καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, προκειμένου περὶ τῆς ποινῆς, ἡ ὁποία ἐπεβλήθη εἰς τὸν νῦν Διευθυντὴν τῶν Ταχυδρομείων καὶ Τηλεγράφων, καταδικασθέντα εἰς ποινὴν συνεπαγομένην τὴν στέρησιν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων. Ἡ λεπτομέρεια, ἣν ἀνέφερα, ἀκριβῶς κυροῖ ἐκεῖνο, ὅπερ εἶπον, ὅτι τὰ ὅρια τῆς τοιαύτης ποινῆς δέον νὰ καθορίζῃ ἡ ἀπόφασις αὐτή, διότι, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν καθορίζεται τοῦτο διὰ τῆς ἀποφάσεως, εὑρισκόμεθα πρὸ ἄλλου θέματος, ὅτι ἡ ἀπόφασις εἶναι ἄκυρος, διότι δὲν εἶναι πλήρης, καὶ ἐξ ἀκύρου ἀποφάσεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπορρεύσωσιν ὑποχρεώσεις ἢ δικαιώματα, ἢ καὶ ἐκπτώσεις δικαιωμάτων. Ἔχομεν τὰς γενικὰς διατάξεις τοῦ δικαίου. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου τί ἔχομεν; Ἓν Διάταγμα νομοθετικόν. Τὸ Σύνταγμα καθορίζει, ὅτι οὐδεμία ποινὴ ἐπιβάλλεται ἄνευ νόμου. Εἶναι ποινὴ ἡ ἔκπτωσις αὕτη, ἢ οὔ; Ὑπάρχει τις ὁ ἀντιλέγων;

§111ΒΟΖΙΚΗΣ. Καὶ ἐν τούτοις ὑπάρχει.

§112Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Συνέπεια ποινῆς, ἀλλὰ δὲν εἶναι ποινὴ αὕτη.

§113ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ τὴν ἀπαγγέλλῃ ἡ ἀπόφασις.

§114Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀρχή, ἐφ’ ἧς βασίζομαι.

§115Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ἔκπτωσις εἶναι πάντοτε ποινή.

§116ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Εἶναι ἀποτέλεσμα.

§117Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχομεν ἀπόφασιν τῆς Ἐπισκοπικῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, ἥτις ἐπιβάλλει ποινὴν τριμήνου ἀργίας ἀπὸ πάσης ἱεροπραξίας. Δὲν ἐπιβάλλει ἄλλο τι ἢ ἐφαρμόζει τοὺς κανόνας τῆς Ἐκκλησίας ἡ Ἱερὰ Σύνοδος. Ἀλλ’ ἐπὶ τῆς προκειμένης ὑποθέσεως καὶ ἄλλη ἀρχὴ προεκλήθη, ὅπως ἐνεργήσῃ. Προεκλήθη ἡ ἐνέργεια τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, καὶ οἱ προϊστάμενοι αὐτῆς εἶχον τὴν γνώμην, ὅτι ἡ ἀπόφασις αὐτῆς ἔδει νὰ περιορισθῇ εἰς τὴν ποινὴν τῶν κανόνων τῆς Ἐκκλησίας. Τοιαύτη ἦτο ἡ τῆς τριμήνου ἀποχῆς ἀπὸ πάσης ἱεροπραξίας. Ἐν τούτοις μετεβλήθησαν τὰ πράγματα, καὶ ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον νὰ προκληθῇ διὰ Β. Διατάγματος ἔκπτωσις ἐκ τοῦ ἀξιώματος, καὶ διετάχθη ἡ νέα ἐκλογή. Τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο, τὸ γενόμενον οὕτως, ἔχει νομίμους συνεπείας καὶ ἐγένετο ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου; Ἂς ἑρμηνεύσωμεν τοὺς κανόνας. Ἔχομεν τρεῖς διακρίσεις τῶν ποινῶν. Εἶναι ἐγκληματικὴ ἡ ποινὴ αὕτη; Οὐχί. Εἶναι ἐπανορθωτική;

§118ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Πρόκειται περὶ ἐκκλησιαστικῆς ποινῆς.

§119Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κατ’ ἀναλογίαν θὰ δώσωμεν ἑρμηνείαν τῶν γενικῶν κανόνων, προκειμένου περὶ ποινῶν καὶ τῆς συνεπείας αὐτῶν.

§120Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πρέπει νὰ ὁρίσῃ τὸ Δικαστήριον ἐν τῇ ἀποφάσει...

§121Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι λελυμένον. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ νομολογία ἐπὶ τούτῳ οὕτως ἔχει ἀποφανθῆ. Ἐὰν ἀντιλέγητε σεῖς, δύνασθε νὰ μὲ φωτίσητε. Ἐν ταῖς ἐπανορθωτικαῖς ποιναῖς εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀπαγγέλληται ἡ συνέπεια τῆς ἀποφάσεως.

§122ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὁρίζει τοῦτο ὁ νόμος.

§123Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ διακρίνω τὰς ποινάς. Ἔρχομαι εἰς τὰς ποινὰς τὰς πταισματικάς. Ὅτι περὶ τοιούτης πρόκειται ἐνταῦθα, εἶναι ἀναμφισβήτητον, διότι ἡ ἀποχὴ ἀπὸ ἱεροπραξίας δὲν εἶναι ποινὴ κατὰ τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας, εἶναι κολασμὸς κατὰ τῆς ψυχῆς περισσότερον, ἀλλὰ δὲν εἶναι ποινὴ σωματικὴ ἡ ἀποχὴ ἀπὸ πάσης ἱεροπραξίας ἐπὶ τρίμηνον. Ἐὰν τιμωρηθῇ τις ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἱερῶν κανόνων εἰς ἐξορίαν τριῶν μηνῶν, ἢ ἑνὸς ἔτους, ὑπάρχει ἐνίοτε ἀναγκαία συνέπεια νὰ κηρυχθῇ καὶ ἔκπτωτος τῆς θέσεώς του ὡς π. χ. ἐὰν τιμωρηθῇ οὕτω διαχειριστὴς Ἡγούμενος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ ἡ διαχείρισις, ἀφοῦ ἡ Μονὴ κεῖται εἰς τὴν Πεντέλην, ὁ δὲ ἐξόριστος εἰς τὰ Μετέωρα, ἢ εἰς τὴν Μονὴν τῶν Κλειστῶν. Ἐπὶ ταῖς γνώμαις ταύταις, ἐκ τῆς γενικῆς ἐρεύνης τοῦ δικαίου καὶ τῶν περὶ ἐκπτώσεως κανόνων ἐπὶ ὁμοίων θεμάτων, καὶ ἐκ τοῦ πνεύματος τοῦ Διατάγματος, ὅπερ τοιαύτην τινὰ ὑποθέτει γνώμην, μὴ καθοριζομένου ἐν τῇ ἀποφάσει, ὅτι κηρύσσεται ἔκπτωτος ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, φρονῶ, ὅτι εὑρισκόμεθα πρὸ τοῦ ἑξῆς διλήμματος: Εἶναι νόμιμος ἡ ἀπόφασις, ἢ οὐχί; Καὶ ἂν μὲν ἦναι νόμιμος, πρέπει νὰ περιορισθῇ εἰς τὰ ὅρια, ἅπερ διέγραψε τὸ διατακτικὸν αὐτῆς, ἂν δὲ μὴ νόμιμος, εἶναι ἄκυρος καὶ ἡ ποινή, ἣν ἐπιβάλλει, καὶ ἀκυρωτάτη ἡ συνέπεια τῆς ποινῆς, ἡ ἔκπτωσις. Ἐὰν οὕτω λυθῇ τὸ ζήτημα, πάντα τὰ ἐπακολουθήσαντα μετὰ τὴν γενομένην ἐκλογὴν τοῦ Ἡγουμένου καὶ τὴν ἀναπλήρωσιν αὐτοῦ διὰ τοῦ πρώτου ἐπιλαχόντος εἶναι γεγονότα, ἅτινα στηρίζονται εἰς ἄκυρον ἐνέργειαν. Ἀλλὰ τὰ ὀλίγα ταῦτα, ἅτινα εἶπον ἐν τῇ Βουλῇ, ὑποβάλλω ὑπὸ τὴν μελέτην τῶν περὶ τὰ νομικὰ καταγινομένων. Ὑποβάλλω ταῦτα συντόμως, ὡς τὰ διετύπωσα, καὶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν πρὸς μελέτην, καὶ εἶπον ταῦτα, ἵνα δώσω ἀφετηρίαν καὶ εἰς τοὺς ἄλλους, εἴτε ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης, εἴτε ἀπὸ τῆς ἀντιθέτου, νὰ ἀναιρέσωσι καὶ μελετήσωσι. Διότι ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ, ὅπως καὶ ὁ κ. συνάδελφος, δὲν ἀπέβλεψα εἰς τὰ πρόσωπα, ἀλλ’ εἰς τὴν κανονικὴν λειτουργίαν τῶν ἱερῶν κανόνων, καὶ εἰς ταύτην σκοπῶν ἔθιξα τὸ ζήτημα, ὅπως καὶ οἱ κύριοι Ὑπουργοί, καὶ ὁ νῦν καὶ ὁ τέως, δυνηθῶσι νὰ ἀπαντήσωσι καλλίτερον, οὕτω δὲ πιθανὸν νὰ μεταστρέψωσι τὰς ἰδέας τὰς ἀντιθέτους ἐκ τῆς εὐρυτέρας συζητήσεως, ἥτις θέλει παρακολουθήσει σήμερον, εἴτε κατ’ ἄλλην ἡμέραν. Ἐπὶ τούτοις παρακαλῶ νὰ κατατεθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν ἡ ἀπόφασις ἡ πρώτη, δι’ ἧς ἐπάγεται ἡ ποινὴ τῆς τριμήνου ἀργίας, καθὼς καὶ τὰ ἐπακολουθήσαντα ἔγγραφα μεταξὺ τῆς Συνόδου καὶ τοῦ Ὑπουργείου.

§124ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ὅταν κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα, τότε νὰ συζητήσωμεν.

§125Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Παρακαλῶ νὰ κατατεθῇ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἡ πληροφορία, ἐὰν καὶ ἄλλοτε κατεδικάσθη ὁ ἔκπτωτος Ἡγούμενος Συμεὼν εἰς ἐξορίαν, καὶ πόσον.

§126Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τόσον κατὰ τοὺς στρατιωτικοὺς κανονισμούς, ὅσον καὶ κατὰ τὴν συνήθειαν, ἡ ὁποία ἐπεκράτησεν ἐν τῷ στρατεύματι, οἱ ὑπαξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ὁπωσδήποτε ἐξετέλεσαν πρᾶξιν ὑπερβαίνουσαν τὰ καθήκοντα αὐτῶν, ἀμείβονται ἀναλόγως τοῦ βαθμοῦ τῆς πράξεως, τὴν ὁποίαν ἐξετέλεσαν. Εἶναι ἀληθές, ὅτι, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, οἱ ὑπαξιωματικοὶ αὐτοὶ ἀμείβονται, καὶ πολὺ δικαίως, εἰς πολλὰς ὅμως περιστάσεις, ἕνεκα τῶν πολλῶν ἀσχολιῶν τῶν ἑκάστοτε κυρίων Ὑπουργῶν τῶν Στρατιωτικῶν, τὰ δίκαια αὐτῶν παραβλέπονται. Πρόκειται περὶ εὐαρεσκειῶν, αἱ ὁποῖαι ἐκφράζονται ὁτὲ μὲν παρὰ τοῦ Ἀρχηγείου τοῦ στρατοῦ, ἢ τῶν Μεράρχων, ὁτὲ δὲ παρὰ τῶν Ὑπουργῶν τῶν Στρατιωτικῶν. Ἴσως δὲν φαίνεται εἰς ὑμᾶς σοβαρὰ ἁπλῆ τις εὐαρέσκεια εἰς ἕνα ὑπαξιωματικόν, εἶναι ὅμως τόσον σοβαρὰ ὑπὸ στρατιωτικὴν ἔποψιν, ὥστε εὑρίσκω τὸ θέμα πολὺ σπουδαῖον, ἵνα ἐπασχολήσω ἐπὶ ὀλίγας στιγμὰς τὴν Βουλὴν. Οἱ ὑπαξιωματικοὶ κατὰ τὰς ἐξετάσεις, προκειμένου νὰ ταχθῶσι κατὰ σειρὰν ἀρχαιότητος καὶ ἱκανότητος, ὅσον μικρὰν διαφορὰν καὶ ἂν ἔχωσι μεταξὺ τῶν συναδέλφων των, τάσσονται ἀναλόγως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν εὐαρεσκειῶν, τὰς ὁποίας ἔχουσιν· ἐὰν δὲ συμπέσῃ, τινὲς ἐξ αὐτῶν νὰ μὴ ἐξετέλεσαν ἐξωτερικὴν ὑπηρεσίαν, καὶ στεροῦνται τοιούτων εὐαρεσκειῶν, τάσσονται εἰς τὸ ἀριστερὸν τοῦ πίνακος. Πρᾶξιν, συνεπιφέρουσαν τὴν ἔκφρασιν εὐαρεσκείας, ἐξετέλεσε καὶ εἷς ἐνωμοτάρχης τῆς χωροφυλακῆς, ὀνόματι Γ. Χρυσοσπάθης. Ὁ ἐνωμοτάρχης αὐτὸς συνέλαβε φυγόδικόν τινα Ἀδὰμ ἐν Καλυβίοις τῆς Χασιᾶς. Περὶ αὐτοῦ πολὺς λόγος ἐγένετο καὶ ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ, ὁ ἀξιότιμος δ’ ἐκ Μεγάρων συνάδελφος κύριος Ἀναστασόπουλος θὰ ἦναι εἰς θέσιν, ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς ἐπαρχίας του, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν. Ὁ ἐνωμοτάρχης αὐτὸς κατώρθωσε νὰ συλλάβῃ τὸν εἰρημένον φυγόδικον διὰ τρόπου πολὺ ἐπικινδύνου. Ὁ ἐνωμοτάρχης ἐνεδύθη ἐνδύματα χωρικοῦ, κατώρθωσε δὲ νὰ πλησιάσῃ τὸν φυγόδικον ἄοπλος ὅλως, καὶ νὰ τὸν συλλάβῃ διὰ τῶν χειρῶν του. Ἡ προϊσταμένη τοῦ ἐνωμοτάρχου ἀρχὴ συνέστησεν ἁρμοδίως τὴν ἠθικὴν αὐτοῦ ἱκανοποίησιν· ἀλλὰ τὸ Ὑπουργεῖον, ἢ ἕνεκα πολλῶν ἀσχολιῶν, ἢ διότι δὲν εὗρε πολὺ σοβαρὸν τὸν λόγον, ὅπως ἐκφράσῃ ἁπλῆν εὐαρέσκειαν, μέχρι τοῦδε δὲν ἱκανοποίησε τὸν ὑπαξιωματικὸν αὐτόν. Νομίζω ὅμως, ὅτι ὁ κύριος Ὑπουργός, ἐξετάζων καλῶς τὴν ὑπόθεσιν, θέλει πεισθῆ, ὅτι ἡ πρᾶξις εἶναι ἀρκετὰ σοβαρά, ὥστε νὰ προκαλέσῃ τὴν ἔκφρασιν εὐαρεσκείας πρὸς τὸν εἰρημένον ὑπαξιωματικόν, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον ὁ ὑπαξιωματικὸς αὐτὸς μετά τινας ἡμέρας προτίθεται νὰ συναγωνισθῇ εἰς τὰς προσεχεῖς ἐξετάσεις διὰ τὸν βαθμὸν τοῦ ἐνωμοτάρχου πρώτης τάξεως.

§127Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐαρέστως καὶ ἐγὼ συμπληρῶ ὅσα εἶπεν ὁ κύριος Βουλευτὴς πρὸ ὀλίγου. Δὲν μετέσχον τῆς συζητήσεως, ἥτις ἐπὶ μακρὸν χρόνον ἐπηκολούθησε κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν, καὶ σήμερον δὲ ἐθίχθη θέμα τοιοῦτον, προκειμένου περὶ ἐλέγχου ὑπαξιωματικῶν τῆς ἀστυνομίας, οἵτινες κακῶς διεχειρίσθησαν τὰ ἀξιώματα, τὰ ὁποῖα ἐνεπιστεύθη εἰς αὐτοὺς ἡ Πολιτεία ἐπὶ τῆς δημοσίας τάξεως. Ἀλλ’ ὅταν παρουσιάζωνται ἀφορμαί, ἀνατρέπουσαι ἔκ τινος σημείου τὰς γενικὰς ἐντυπώσεις περὶ κακῆς τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων διαχειρίσεως τῆς ὑπηρεσίας ταύτης, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἤμεθα φειδωλοὶ εἰς τὰς ἐνεργείας περὶ ὀφειλομένης εἰς αὐτοὺς εὐαρεσκείας καὶ ἱκανοποιήσεως ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας. Ὄντως ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ μου ἐπαρχίᾳ, ἔν τινι χωρίῳ τῆς Εἰδυλλίας, ἔλαβε χώραν φόνος ὑπὸ τὰς στυγερωτέρας περιστάσεις. Χωρικός τις ἔκ τινος χωρίου τῶν Θηβῶν, φιλοξενηθεὶς ἐν τῷ χωρίῳ αὐτῷ τῆς Εἰδυλλίας, ἠγέρθη, ὅπως ἀναχωρήσῃ ἀπὸ τὴν οἰκίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐξενίζετο, ἀντὶ δὲ ὁ φιλοξενηθεὶς αὐτὸς νὰ τείνῃ τὴν χεῖρά του πρὸς τὸν φιλοξενήσαντα, ἐξέτεινε τὴν μάχαιραν, τοῦ ἔσχισε τὴν κοιλίαν, καὶ ἀφῆκε νεκρὸν τὸν φιλοξενήσαντα! Κατεδιώχθη ὁ φονεύς, καὶ τὰ ὄργανα τὰ ἀστυνομικὰ τῆς ἀστυνομίας Κιθαιρῶνος ἐφάνησαν ἀνεπαρκῆ, διότι ἐν τῇ ἀστυνομίᾳ ταύτῃ δὲν κατωρθώθη ἀπὸ ἓξ ἤδη μηνῶν νὰ ὑπάρχῃ ἀξιωματικός, ἐνῷ πρόκειται περὶ ἀστυνομίας δύο δήμων. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπεσχέθη, ὅτι θὰ στείλῃ ἀξιωματικόν, οὐχὶ διότι διεσαλεύθη ἡ δημοσία τάξις, ἀλλὰ διότι πρόκειται περὶ δύο ὀρεινῶν δήμων, εἰς τοὺς ὁποίους μένουσι πολλοὶ ποιμένες, καὶ δύναται ἡ ζωοκλοπὴ νὰ λειτουργῇ ἀνενοχλήτως. Ἐκεῖ ἦτο δυνατὴ ἡ σύλληψις τοῦ φονέως, ἀλλ’ ἕνεκα τῆς ἀνεπαρκείας τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων δὲν κατωρθώθη νὰ συλληφθῇ ὁ φονεύς, καὶ κατῆλθεν εἰς τὰ χαμηλότερα ἐδάφη, εἰς τὴν Ἀττικήν, ὅπου ἐσκόπει νὰ συγκροτήσῃ συμμορίαν, καὶ νὰ ἐπιτεθῇ καθ’ ὡρισμένων εὐπόρων προσώπων τῶν δήμων Φυλῆς καὶ Ἐλευσῖνος. Ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος ἄξιος ὑπαξιωματικὸς τῆς χωροφυλακῆς, μεταμφιεσθεὶς εἰς χωρικόν, καὶ ἐπὶ κινδύνῳ τῆς ζωῆς του, ὡς αἱ ἐκθέσεις τῶν ἀνωτέρων αὐτοῦ βεβαιοῦσι, συνέλαβε τὸν φονέα καὶ τὸν ὡδήγησεν εἰς τὰς φυλακὰς, ὁπόθεν θέλει δώσει δίκην ὁ συλληφθεὶς ἐγκληματίας. Ἡ ὑπόθεσις αὕτη φέρεται σήμερον ἐνταῦθα, διότι εἶναι μία γραμμὴ φωτεινὴ ἐκπληρώσεως καθήκοντος ὑπό τινος ἀστυνομικοῦ ὀργάνου. Ἐγὼ θὰ ἀπηύθυνον τὴν παράκλησιν ὄχι μόνον εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος ἴσως δὲν ἔλαβε γνῶσιν τοῦ γεγονότος, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ὁποίου ἀνήκει τὸ ἀξιώτατον τοῦτο ὄργανον, νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ἵνα ὑπάρξῃ ἡ διάκρισις μεταξὺ τῶν ἐκπληρούντων καὶ τῶν μὴ ἐκπληρούντων τὸ καθῆκον αὑτῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων· διότι, ἂν δὲν ὑπάρξῃ ἱκανοποίησις ἄλλη, νὰ ὑπάρξῃ κἂν ἡ διάκρισις εἴτε δι’ εὐφήμου μνείας ἐντεῦθεν, εἴτε δι’ ἀπονομῆς ἐπαίνου, ἣν καὶ ἐπικαλοῦμαι ἐντεῦθεν διὰ τὸν ἄξιον ἐνωμοτάρχην Γεώργιον Χρυσοσπάθην.

§128Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεγαρίδος Βουλευτὴς προέλαβε τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν ἐσκόπουν νὰ δώσω πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Σύρου Βουλευτήν. Ἄν τὴν πρᾶξιν, τὴν ὁποίαν διέπραξεν ὁ ἐνωμοτάρχης οὗτος, δι’ ἣν εἶναι τὰ μάλα ἀξιέπαινος, τὴν ἐξετέλεσεν ἐν τῇ ἀστυνομικῇ ὑπηρεσίᾳ, βεβαίως ἁρμόδιος εἶναι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἀποστείλῃ ἔγγραφον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ νὰ συστήσῃ τὴν ἀπονομὴν ἐπαίνου διὰ τὴν πρᾶξιν αὐτήν. Ἄν τοιοῦτόν τι ὑπεβλήθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, δὲν ἔλαβον ἔτι γνῶσιν. Ὑποθέτω ὅμως, ὡς εἶπε καὶ ὁ κ. ἐκ Μεγαρίδος Βουλευτὴς, ὅτι δὲν θὰ περιῆλθεν ἀκόμη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Ἑπομένως ἤθελον συστήσει εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Σύρου Βουλευτὴν νὰ ἀπευθύνῃ σύστασιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἁρμόδιον νὰ γνωρίζῃ τὴν πρᾶξιν, περὶ ἧς ἐγένετο λόγος· ἂν δὲ δὲν περιῆλθεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἡ εἴδησις, ἀλλ’ ὁ ὑπαξιωματικὸς ἐν τῇ ἐκτελέσει στρατιωτικοῦ καθήκοντος ἔπραξε τοῦτο, καὶ δὲ ἀπενεμήθη πρὸς αὐτὸν ὁ προσήκων ἔπαινος, τότε ἤθελον συστήσει εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν νὰ συμβουλεύσῃ τὸν ἐνωμοτάρχην τοῦτον, ἐὰν πρὸ πολλοῦ δὲν ἀπενεμήθη πρὸς αὐτὸν ἔπαινος, νὰ παραπονεθῇ ἱεραρχικῶς περὶ τούτου.

§129Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ πρᾶξις, ὡς μανθάνω, συνέβη μόλις πρὸ δέκα ἡμερῶν. Δὲν εἶναι μεγάλη βραδύτης, ἂν ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἔπραξε μέχρι σήμερον τὸ καθῆκόν της, ἐκφράζουσα τὴν εὐαρέσκειάν της πρὸς τὸν ἄξιον αὐτὸν ἐνωμοτάρχην.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Δούνης ἔχει τὸν λόγον.

§131Κ. ΔΟΥΝΗΣ. (Ὄρα Παράρτημα).

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις μέχρι τῆς ἐνάτης ὥρας. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 8 μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 10 μ. μ., προεδρεύοντος τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Ν. Λεωνίδα).

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ὁ κύριος Δούνης ἔχει τὸν λόγον.

§134Κ. ΔΟΥΝΗΣ. (Ὄρα Παράρτημα).

§135Φ. ΝΕΓΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ αἰτίασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Καρυστίας θὰ ἦτο λίαν δεδικαιολογημένη, ἐὰν ὅσα ἀνεγράφοντο ἐν τῇ ἐκθέσει, ἣν ἀνέγνωσεν, ἦσαν ἀκριβῆ· ἀλλὰ τί ἐκίνησε τὸν καταγγείλαντα, ὅπως ζητήσῃ νὰ ἀποδείξῃ διὰ πραγματογνωμόνων τὰς ἐπελθούσας δῆθεν ζημίας; Τὸ γνωρίζει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Καρυστίας; Γνωρίζει, ὅτι ἀτομικὰ συμφέροντα ὑπηγόρευσαν τὴν καταγγελίαν, καὶ ὅτι ζητῶν ὁ καταγγείλας νὰ ἐμποδίσῃ τὴν δοθεῖσαν ἄδειαν ὑλοτομίας εἰς ἕτερον, διέστρεψε τὴν ἀλήθειαν, ὅπως ἐπιτύχῃ τοῦ σκοποῦ του; Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἄδεια ὑλοτομίας ἐδόθη, ἀλλὰ διὰ καυσόξυλα μόνον· εἶναι ἀναμφισβήτητον ἐπίσης, ὅτι ὅλαι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔδωσεν ἡ ὑπηρεσία, εἶναι, ὅτι ἀληθῶς δὲν ἐγένετο ὑλοτομία παρὰ διὰ καυσόξυλα, καὶ ὅτι οὐδεμία ἐγένετο παράνομος ὑλοτομία. Ἀλλὰ καὶ μεθ’ ὅλα ταῦτα δὲν ἔλειψα νὰ ζητήσω καὶ αὖθις πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἀκόμη δὲν ἔλαβον, θέλω δὲ καὶ ταύτας καταθέσει, ὅταν λάβω αὐτάς.

§136Κ. ΔΟΥΝΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§137ΑΡ. ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν, διότι μὲ ἀφορᾷ αὐτὸ τὸ ζήτημα. Περὶ τοῦ δασάρχου Εὐβοίας δὲν ὑπάρχει δευτέρα γνώμη. Ὁ ἐκ Χαλκίδος ἀξιότιμος Βουλευτὴς καὶ πρώην Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ἐβεβαίωσε τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ χαρακτῆρος τοῦ δασάρχου αὐτοῦ. Κατὰ δὲ τὴν μαρτυρίαν πάντων τῶν συναδέλφων, τῶν καταγομένων ἐκ τοῦ νομοῦ Εὐβοίας, ἐπίσης δὲ καὶ ἐκείνων, εἰς τὰς ἐπαρχίας τῶν ὁποίων ὑπηρέτησεν ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος, εἶναι ἐντιμότατος καὶ ἀμερολήπτως ἐκπληροῖ τὸ καθῆκόν του, ἔχων ὑπ’ ὄψιν πάντοτε τὸν νόμον. Ἐν τῇ ῥύμῃ τοῦ λόγου του ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἔρριψεν ὑπαινιγμούς, ἀφορῶντας τὸν ἀξιωματικὸν αὐτόν. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι πρέπει νὰ ἤμεθα εἰς τοὺς λόγους μας κἄπως ἠπιώτεροι, καὶ οὐχὶ ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης τῆς ἀνευθύνου νὰ κατηγορῶμεν ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι ἐκτελοῦσι μετὰ θρησκευτικῆς εὐλαβείας τὸ καθῆκόν των. Θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον συνάδελφον νὰ διατυπώσῃ ὡρισμένην κατηγορίαν ἐναντίον τοῦ δασάρχου ἐκείνου, καὶ οὐχὶ νὰ ῥίπτῃ ἀορίστους ὑπαινιγμούς· διότι εἶναι λίαν σοβαρὸν τὸ ζήτημα. Θὰ λάβω τὸν λόγον εὐθὺς ὡς τελειώσῃ ὁ κύριος συνάδελφος.

§138Κ. ΔΟΥΝΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§139Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Καρυστίας θέλῃ νὰ κατασπιλώσῃ τὸ ἔντιμον παρελθὸν τοῦ δασάρχου κ. Ἀναγνωστοπούλου, βεβαίως δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ τὸ κατορθώσῃ. Βεβαιῶ τὴν Βουλήν, ὅτι ἐντιμότερον δασάρχην, εὐγενέστερον ἄνθρωπον, φιλοτιμότερον δασάρχην ἐγὼ ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν δὲν συνήντησα εἰς Χαλκίδα. Εἶναι τύπος ἐντίμου καὶ εὐγενοῦς ἀξιωματικοῦ.

§140ΑΡ. ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, κατόπιν τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Βουδούρη, παραιτοῦμαι τοῦ λόγου.

§141Δ. ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, σὺν τοῖς ἄλλοις τηλεγραφήμασιν ἐκ τῆς ἐπαρχίας μου ἔλαβον ταύτην τὴν στιγμὴν καὶ τοῦτο τὸ τηλεγράφημα, τοῦ ὁποίου παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ ἀνάγνωσις. (Ἀναγινώσκει αὐτό) Ἔχω καὶ ἄλλα τηλεγραφήματα πολλά, παριστῶντα τὴν ἐκεῖ δημοσίαν τάξιν ἐκ βάθρων διασαλευθεῖσαν· ἀλλὰ τὸ περιεχόμενον αὐτῶν δὲν ἀνεκοίνωσα προχθὲς εἰς τὴν Βουλήν, τὸ μὲν διότι πολλοὶ τῶν συναδέλφων ἀπὸ τῆς πτέρυγος ταύτης καὶ ἐκείνης ἔκαμον μακρὰν συζήτησιν, τὸ δὲ διότι τὸ θεωρεῖον ἐκεῖνο ἦτο κατειλημμένον ἀπὸ ξένους, καὶ δὲν ἤθελον νὰ μάθωσι τὴν οἰκτρὰν κατάστασιν τῶν ἐπαρχιῶν, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς δημοσίας ἀσφαλείας. Ἐθεώρησα ὅμως ἀναγκαῖον νὰ γνωρίσω τὴν κατάστασιν ταύτην τοῦ τόπου μου εἰς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος μὲ ἐβεβαίωσε μέν, ὅτι θὰ λάβῃ μέριμναν, ἀλλ’ οὐδὲν εἶδον νὰ ἐνεργήσῃ. Ἄλλοτε, ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, τῷ ἐξέθηκα, ὅτι ἔλαβον τηλεγράφημα, διὰ τοῦ ὁποίου μοὶ ἐγνώριζον τὸν φόνον τριῶν συμπολιτῶν μου ἐντὸς δεκαπέντε ἡμερῶν, τοῦ Σκαρμίζου καὶ δύο ἑτέρων, καὶ παρεκάλεσα αὐτόν, ὅπως διορίσῃ ὡς διοικητὴν τῶν μεταβατικῶν ἀποσπασμάτων τὸν καὶ ἄλλοτε τοιοῦτον δραστηριώτατον ἀξιωματικὸν κ. Δημ. Οἰκονομόπουλον, ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅστις ἐφάνη συγκινηθεὶς ἐκ τῆς τοιαύτης καταστάσεως τῆς ἐπαρχίας μου, μὲ παρέπεμψεν εἰς τὴν Γενικὴν τοῦ στρατοῦ Διοίκησιν, ὡς ἁρμοδίαν διὰ ταῦτα. Ηὐχαρίστησα τὸν κύριον Ὑπουργὸν διὰ τὴν εἰλικρίνειάν του, ἀλλ’ ἤδη λυποῦμαι, Κύριοι, διότι εἶμαι καὶ ἐγὼ ἐξ ἐκείνων, οἵτινες ἐψήφισαν ὑπὲρ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, καὶ ἐψήφισα ὑπὲρ αὐτῆς, διότι πολλὰ τὰ ἀγαθὰ ἤλπιζον ἐξ αὐτῆς, πλὴν ὁμολογῶ, ὅτι ἠπατήθην. Ὅθεν παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ λάβωσι ταχέως μέτρα κατάλληλα, διότι, ἂν ἐξακολουθήσῃ ἡ κατάστασις αὕτη, ἡ λυμαινομένη διὰ τῶν φυγοδίκων τὸν τόπον, δὲν θὰ ἠμπορῇ πλέον κανεὶς τῶν οἰκοκυραίων νὰ ἐξέρχηται τῆς οἰκίας του. Ἂν δὲν ἔχῃ τὴν δύναμιν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐνισχύσῃ τοὺς συνεπαρχιώτας μας, ἂς διατάξῃ τοὐλάχιστον ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὴν ἀναστολὴν τῶν φόρων, ἀφοῦ οἱ ἄνθρωποι δὲν ἠμποροῦν νὰ καλλιεργήσουν οὔτε τὰ κτήματά των, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, πῶς θὰ δυνηθῶσι νὰ πληρώσωσι τοὺς φόρους των; Φρονῶ, ὅτι ἡ ἐπαρχία Βάλτου πρέπει νὰ ὑποστηριχθῇ κάπως, διότι οὐδέποτε ὑπεστηρίχθη καὶ παρὰ τῶν παρελθουσῶν Κυβερνήσεων, ἀλλ’ ἰδίως παρὰ τῆς τέως Κυβερνήσεως τοῦ κυρίου Θεοτόκη, ἥτις ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην ὤφειλε, χάριν τῆς μνήμης τοῦ ἀειμνήστου ἀρχηγοῦ αὐτῆς, νὰ ἐνθυμηθῇ, ὅτι ἡ ἐπαρχία Βάλτου εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία μόνη, καθ’ ὃν χρόνον ὁ ἀείμνηστος Χαρίλαος Τρικούπης ὑπέβαλεν ἑαυτὸν εἰς ἑκουσίαν ἐξορίαν, ἕνεκα τοῦ γενικοῦ τότε κατ’ αὐτοῦ πολέμου, μόνη, λέγω, ἡ ἐπαρχία Βάλτου, δραξαμένη τῆς εὐκαιρίας, ὕψωσε διάτορον φωνὴν διαμαρτυρίας, καὶ διὰ παμψηφίας ἐξέλεξεν αὐτὸν Βουλευτήν. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω, ἂν ἡ ἐπαρχία Βάλτου ἀποτελεῖ μέρος τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, παρὰ μόνον διότι βλέπω κάθε ἡμέραν τοὺς εἰσπράκτορας καὶ τοὺς χωροφύλακας νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὰς οἰκίας τῶν συμπολιτῶν μου, νὰ καταβροχθίζωσι τὰς ὄρνιθας καὶ τὰ ᾠὰ αὐτῶν, νὰ ἀναμιγνύωσι τὸ ἄλευρον μὲ τὴν στάκτην, νὰ σφάζουν τὰ ζῷα τῶν χωρικῶν, καὶ ἐν γένει νὰ διαπράττωσιν εἰς βάρος τῶν πολιτῶν ὅ,τι τοῖς ἐπιτρέπει ὁ βαζιβουζουκισμὸς αὐτῶν. Κατὰ τὰ ἄλλα δὲν γνωρίζω, ἂν ὁ Βάλτος ὑπάγεται εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ἐπικράτειαν. Οὐδὲ γεφύρας, οὐδὲ δρόμους ἔχομεν, ἀλλ’ οὐδὲ ἓν ἑλληνικὸν σχολεῖον εἰς τὰ κυριώτερα τοὐλάχιστον χωρία τῆς ἐπαρχίας, καίτοι πολλάκις παρεκάλεσα τοὺς κυρίους Ὑπουργούς. Ἂς μᾶς εἴπωσιν οἱ κύριοι τέως καὶ νῦν Ὑπουργοὶ, ἂν ἔπραξαν ἔστω καὶ τὸ ἐλάχιστον ὑπὲρ τῆς ἐπαρχίας Βάλτου, ἥτις εἰς πάσας τὰς περιστάσεις οὐκ ὀλίγα συνεισέφερεν, ἰδίως κατὰ τὴν ἐπανάστασιν. Ἐρωτῶ: τῆς ἐπαρχίας Βάλτου δὲν ἦσαν τέκνα οἱ στρατηγοὶ Καραϊσκάκης, Στρᾶτος, Ράγκος, Ἴσκος; Δὲν πρέπει νὰ ἐξετάζῃ ἡ Κυβέρνησις, ἂν ἀνήκω εἰς ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν πτέρυγα. Φρονῶ, ὅτι εἰς τὰ ζητήματα ταῦτα ποσῶς δὲν πρέπει νὰ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψιν τοῦτο, καὶ παρακαλῶ τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς νὰ μοὶ εἴπωσιν, ἂν ἔκαμάν ποτέ τι ὑπὲρ τῆς ἐπαρχίας μου, ἐν τῇ ὁποίᾳ πλήρης ἤδη βασιλεύει παραλυσία.

§142Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, τὰ ἀναφερόμενα παρὰ τοῦ συναδέλφου μου κυρίου Καραγιάννη εἶναι ἀληθέστατα. Ἡ κατάστασις ἐν Βάλτῳ ἀποτελεῖ κράτος ἐν κράτει· καὶ ὄχι μόνον ἐν Βάλτῳ, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν πλησίον ἐπαρχίαν Ξηρομέρου, καὶ εἰς τὸν νομὸν Αἰτωλοακαρνανίας. Τοῦτο συμβαίνει ὄχι ἀπὸ σήμερον, ἀλλ’ ἀπὸ τὸν Ὀκτώβριον ἢ τὸν Νοέμβριον. Μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου ἀληθῶς εἰς τὸν Βάλτον, ὅπου τότε παρέμεινα πλέον τῶν 40 ἡμερῶν, ἐπεκράτει πλήρης ἡσυχία, φυγόδικοι δ’ ἦσαν δύο λῃσταὶ ἐπικεκηρυγμένοι, ἀλλὰ τῇ συνεργείᾳ ἐμοῦ καὶ τοῦ κυρίου Καραγιάννη ὁ εἷς ἐξ αὐτῶν παρουσιάσθη ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Θεοτόκη, ὁ δ’ ἕτερος κατέφυγεν εἰς τὴν Πρέβεζαν, καὶ ἐκεῖθεν ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις τὸν ἀπέστειλεν εἰς τὴν Ἀσίαν, τοῦτο δὲ πρὸς κακὸν τῆς ἐπαρχίας, διότι ὅσοι ἀπὸ τοὺς ἐπικεκηρυγμένους λῃστὰς μεταβαίνουσιν εἰς τὸ Ὀθωμανικὸν, ἐπί τινα καιρὸν παραμένουσιν ἐκεῖ, ἀλλὰ μετὰ ταῦτα ἀφίνονται ἐλεύθεροι, καὶ ἐπανερχόμενοι εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐπιδίδονται αὖθις εἰς τὴν ληστείαν, γινόμενοι ἀρχηγοὶ συμμοριῶν, καὶ διαπράττουσι φοβερὰ κακουργήματα. Οὕτω ὁ ληστὴς Τζωφάκης, ὁ ὁποῖος κατέφυγεν εἰς τὴν Πρέβεζαν καὶ παρουσιάσθη εἰς τὰς Τουρκικὰς ἀρχὰς, μετὰ ταῦτα ἀπεστάλη εἴς τι μέρος τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ὁπόθεν ἐπέστρεψε μετ’ ὀλίγον εἰς Βάλτον, ἐγένετο ἀρχηγὸς συμμορίας, καὶ διαπράττει φοβερὰ ἐγκλήματα. Ἐκ τούτου προκύπτει ἓν ζήτημα σπουδαῖον, καὶ θὰ παρακαλέσω πολὺ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὡς Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ λάβῃ ὑπὸ σημείωσιν τὸ περιστατικὸν τοῦτο, διότι πολλάκις λαμβάνει χώραν ὄχι μόνον εἰς τὸν Βάλτον καὶ τὸ Ξηρόμερον, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν Θεσσαλίαν. Ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις χορηγεῖ τοιαύτας εὐκολίας εἰς τοὺς εἰς τὸ τουρκικὸν ἔδαφος καταφεύγοντας ληστάς. Πρέπει λοιπὸν νὰ λυθῇ αὐτὸ τὸ ζήτημα, ὅπως ἄλλοτε. Εἴτε ἐξ Ἑλλάδος καταφεύγουν κακοῦργοι εἰς τὴν Τουρκίαν, εἴτε ἐκ Τουρκίας εἰς τὴν Ἑλλάδα, νὰ συλλαμβάνωνται καὶ παραδίδωνται εἰς τὴν ἁρμοδίαν ἀρχὴν, ἵνα μὴ δύνανται νὰ διαπράττωσιν εἰς τὸ μέλλον τὸ κακόν. Τοιοῦτο μέτρον ἐπανειλημμένως ἐφηρμόσθη ἄλλοτε, διότι ὑπῆρχε συνθήκη, καὶ πολὺ ὠφέλησε τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν. Ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Βάλτου μέχρι τοῦ μηνὸς Ὀκτωβρίου ὑπῆρχεν ἡσυχία, διότι ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις εἶχε διορίσει διοικητὴν τοῦ μεταβατικοῦ ἔντιμον ταγματάρχην, τὸν κύριον Οἰκονομόπουλον, εἰς ὃν εἶχεν ἀναθέσει τὴν ἐποπτείαν τῶν δύο νομῶν, καὶ ὅστις κατώρθωσεν ἐν διαστήματι ὀλίγων μηνῶν νὰ συλλάβῃ πλέον τῶν 300 φυγοδίκων, νὰ φονευθῇ εἷς ληστὴς καὶ συλληφθῇ ἕτερος, καὶ περιπλέον διὰ τῆς περιστολῆς τοῦ λαθρεμπορίου νὰ αὐξήσῃ τὰς δημοσίας προσόδους· διότι ἐν τῷ Ἀμβρακικῷ κόλπῳ γίνεται μέγα λαθρεμπόριον. Διὰ τοῦτο ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης διώριζε πάντοτε ἐκεῖ τὸν συνάδελφόν μας συνταγματάρχην κύριον Δουμπιώτην, ἄνδρα ἔντιμον, ἀμερόληπτον καὶ δίκαιον, ἀπολαύοντα τῆς ἀγάπης τῶν δύο νομῶν, καὶ χρησιμεύσαντα τὰ μέγιστα ὑπὲρ τῆς δημοσίας τάξεως. Ἀλλ’ ἀγνοῶ διατὶ ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς κ. Θεοτόκης ἐπείσθη, ὅτι τὰ μεταβατικὰ ἀποσπάσματα εἶναι περιττά. Ἦτο ἴσως ἰδέα τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, διότι, ἔχουσα αὕτη νὰ μεριμνήσῃ περὶ στρατοῦ, ἀναγκάζεται νὰ συγκεντροῖ τοὺς λόχους εἰς ἕκαστον τάγμα, ὅπως ἀσφαλίσῃ τὴν ἐξάσκησιν τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὁπλιτῶν. Τοῦτο δ’ ἐπέφερε τὴν διατάραξιν τῆς δημοσίας τάξεως, ἐνεθάρρυνε τοὺς φυγοδίκους, καὶ ηὔξησε τὴν ἐλεεινὴν κατάστασιν τῶν ἐπαρχιῶν. Οὐδεὶς ἰδιοκτήτης σήμερον ὁρίζει τὸ κτῆμά του, οὐδὲ τὰ ζῷά του, διότι οἱ φυγόδικοι τὴν νύκτα, ἐνίοτε δὲ καὶ τὴν ἡμέραν, διαρπάζουσιν αὐτὰ, ἀπὸ καιροῦ δὲ εἰς καιρὸν γίνονται καὶ πυρπολήσεις μύλων καὶ δένδρων πρὸς ἐκδίκησιν. Χθὲς ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐβεβαίωσε τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ Γενικὴ Διοίκησις ἀπεφάσισε νὰ δώσῃ 600 ἄνδρας πρὸς ἐνίσχυσιν τῶν ἀστυνομιῶν καὶ καταδίωξιν τῶν φυγοδίκων· ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν ὁ ἀριθμὸς οὗτος νὰ ἐπαρκέσῃ; Ἔχομεν 250 ἀστυνομίας, καὶ οἱ 600 ἄνδρες μόλις ἀναλογοῦσιν ἀνὰ δύο εἰς ἑκάστην. Τὰ μεταβατικὰ ἀποσπάσματα εἰργάσθησαν πάντοτε ἐπωφελῶς, καὶ δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὑπῆρξαν οἱ λυμεῶνες τῆς κοινωνίας. Ἤκουσα λεγόμενον παρὰ προσώπου, τὸ ὁποῖον ἔχει μεγάλην εὐθύνην διὰ τὴν δημοσίαν τάξιν καὶ ἀσφάλειαν, ὅτι σήμερον οὐδαμοῦ τῆς Εὐρώπης ὑπάρχουσι μεταβατικὰ ἀποσπάσματα. Βεβαίως δὲν ὑπάρχουσι τοιαῦτα εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ Ἀγγλίαν, ἀλλ’ εἰς τὴν Ἰταλίαν τὰ μεταχειρίζονται ἐπωφελέστατα, καὶ χρησιμοποιοῦσι τοὺς καλλιτέρους ἄνδρας, δι’ ὧν καταστέλλουσι τὴν ἀταξίαν. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ ζητήσῃ, ὅπως ἡ Γενικὴ Διοίκησις ἀποστείλῃ μεταβατικὰ ἀποσπάσματα δι’ ὅλον τὸν νομόν μας, καὶ δι’ αὐτὴν τὴν Πελοπόννησον. Αἱ ἀστυνομίαι δὲν δύνανται νὰ ἐπαρκέσωσιν ἄνευ δυνάμεως στρατιωτικῆς, δὲν δύνανται μόναι νὰ περιστείλωσι τὰ κακὰ στοιχεῖα. Εἰς τὴν πατρίδα μου, ἐν ταῖς ἀστυνομίαις Ἰδομένης καὶ Ἀμβρακίας, ὑπάρχουσι μόνον ἀνὰ δύο ἢ τρεῖς χωροφύλακες. Τί κακὸν δύνανται νὰ περιστείλωσιν οὗτοι; Πρέπει ὅθεν νὰ σταλῶσιν ἀποσπάσματα, οὐχὶ ὅπως ἐγίνετο μέχρι τοῦδε, δηλαδὴ νὰ ἀποσπῶνται ἄνδρες ἀπὸ τὸ ἓν τάγμα καὶ τὸ ἄλλο καὶ νὰ στέλλωνται ἄνευ ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν. Ὁ ἀξιωματικὸς πρέπει νὰ ἔχῃ στρατιώτας, τῶν ὁποίων γνωρίζει τὸν χαρακτῆρα καὶ τὴν ἱκανότητα, ἄλλως δὲν ἐπέρχεται ἀποτέλεσμα. Σήμερον ὑπάρχουσιν 6 τάγματα εὐζώνων εἰς τὴν Θεσσαλίαν, δύο συντάγματα πεζικοῦ, ἓν σύνταγμα ἱππικοῦ, δύο λόχοι πυροβολικοῦ· πρὸς τί ὅλη αὐτὴ ἡ δύναμις; μήπως πρόκειται νὰ ἐπανέλθῃ ὁ Ἐτέμ; Διατὶ ὁ νομὸς Αἰτωλοακαρνανίας νὰ ἔχῃ ἓν μόνον τάγμα εὐζώνων εἰς τὴν Ἄρταν, καὶ τοῦτο οὐχὶ διανεμημένον καταλλήλως; Σχεδὸν δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι, πλὴν τῆς Θεσσαλίας, ὅλον τὸ λοιπὸν Κράτος στερεῖται στρατοῦ. Ἡ Γενικὴ Διοίκησις ἠθέλησε τὴν γενικὴν ὑπηρεσίαν τῶν εὐζωνικῶν ταγμάτων νὰ ἐξομοιώσῃ πρὸς τὴν τοῦ πεζικοῦ, καὶ ἐδῶ εἶναι τὸ σφάλμα. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Θεοτόκη ἐν ἀρχῇ ἔπραξεν ὅ,τι ἠδύνατο, ἀλλὰ κατόπιν κατέστρεψε τὸ καλόν, διὰ τὸ ὁποῖον εἶχε κοπιάσει. Λοιπόν, οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐναπόκειται νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα, διότι εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον συμβοηθεῖ αὐτὸς ὁ ὀργανικὸς τοῦ 1880 νόμος, διότι τὰ τάγματα τὰ εὐζωνικὰ ἔκτοτε ὡρίσθησαν διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς τάξεως καὶ πρὸς ἐκπλήρωσιν ἀλλοτρίων ὑπηρεσιῶν, ὧν πρέπει νὰ ἦναι ἐλεύθερον τὸ πεζικὸν καὶ τὰ ἄλλα σώματα τοῦ στρατοῦ. Ὅταν τοῦτο γείνῃ, βεβαίως οὔτε ὁ κ. Καραγιάννης, ὁ συνάδελφός μου, θὰ ἐπιφέρῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς διαμαρτυρίας, οὔτε ἐγώ. Θὰ παρακαλέσω ὅθεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν αὐτὸ τὸ ζήτημα, ἤτοι τῶν εὐζωνικῶν ταγμάτων, ἅπερ καὶ μόνα δύνανται νὰ ἐπαναφέρωσι τὴν τάξιν εἰς τὸ Κράτος.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δηλιγιάννης ἔχει τὸν λόγον.

§144Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πρὸ μικροῦ ἔλαβον τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἔχει οὕτως (ἀναγινώσκει): «Συνεπείᾳ παραγγελίας μου κατεσχέθησαν πρόβατα ὀφειλέτου μου Μπίρη, φίλου ἰσχυούσης πολιτικῆς, καὶ παρεδόθησαν ὑπὸ κλητῆρος συμβολαιογράφῳ Γαστούνης Σταματοπούλῳ. Μετὰ διήμερον ἀστυνόμος Ἤλιδος, ὑπομοίραχος Σωτήριος Ἀθανασιάδης ἀφήρεσε παρανόμως παρὰ ἐμπιστευθέντων φυλάκων κατασχεθέντα, κατατσακίσας αὐτούς, παραδώσας ὀφειλέτῃ. Ὑπάρχει νόμος; Ἐὰν ναί, ῥήξατε φωνὴν ὑπὲρ ἀδικουμένων. Εὐπειθέστατος Βασίλ. Παυλόπουλος». Δὲν γνωρίζω τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ καταθέτω τὸ τηλεγράφημα, διὰ νὰ σταλῇ εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργόν.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Βιτάλης ἔχει τὸν λόγον.

§146Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, καὶ ἄλλοτε ἔφερα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸ ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου δι’ ὀλίγων θὰ ὁμιλήσω, ἕνεκα ὅμως τῆς ἐπελθούσης διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν. Εἶναι ζήτημα σοβαρώτατον, ὕψιστον, τὸ ὁποῖον ἔχει ἀληθῶς ἐθνικὸν χαρακτῆρα. Πρόκειται περὶ τοῦ ἐν Βόλῳ κατὰ τὴν Τουρκικὴν κατοχὴν ἐν καιρῷ τοῦ πολέμου τοῦ 1897 φονευθέντος ὑπὸ Τούρκων στρατιωτῶν δυτικοῦ ἱερέως Τζὼν Δαλεζίου, ὅστις κατέλιπεν ἀπροστατεύτους δύο ἀτυχεῖς ἀδελφὰς αὐτοῦ. Ὁ ἱερεὺς ἐκεῖνος, καθ’ ἣν στιγμὴν εὑρίσκετο ἀπροστάτευτος ὁ πληθυσμὸς τοῦ Βόλου, καθ’ ἣν στιγμὴν οὐδεμία φωνὴ ἠδύνατο νὰ ἀκουσθῇ ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος, μόνος αὐτὸς ἀπὸ τοῦ ἄμβωνος προσεπάθει νὰ μετριάζῃ τὴν θλῖψιν τῶν κατοίκων καὶ νὰ ἀνυψώνῃ τὸ καταπεσὸν φρόνημα αὐτῶν ἕνεκα τῶν ἀτυχῶν ἐκείνων περιστάσεων. Ὁ ἀπὸ τοῦ ἄμβωνος λόγος οὗτος τοῦ εὐγενοῦς δυτικοῦ ἱερέως ἐγένετο πρόξενος τοῦ θανάτου αὐτοῦ, διότι τὴν αὐτὴν ἑσπέραν, ἐνῷ ἐξήρχετο τοῦ δωματίου του, ὁ ἀτυχὴς ἱερεὺς ἐδολοφονήθη παρὰ τριῶν στρατιωτῶν τοῦ Ὀθωμανικοῦ στρατοῦ. Τότε τὸ Γαλλικὸν Προξενεῖον ὡς καὶ Ἰταλικὸν ἐνήργησαν ἀνακρίσεις, ἀπεδείχθη δὲ τρανότατα, ὅτι αἴτιον τῆς στυγερᾶς ταύτης δολοφονίας ἦτο ὁ λόγος ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ἐξεφώνησεν ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ ἄμβωνος. Ἐπῆλθε κατόπιν ἡ ἐκκένωσις τῆς Θεσσαλίας. Πάραυτα ἡ τότε Κυβέρνησις, ἡ ὁποία διηυθύνετο ἀπὸ τὸν νῦν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἔσπευσε καὶ διέταξεν ἀνακρίσεις, αἱ ὁποῖαι καὶ ἐγένοντο ταχύτατα, καὶ τὸ πόρισμα αὐτῶν ὑπεβλήθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν ἠξεύρω ὅμως ποῖος λόγος συνετέλεσεν, ὥστε νὰ μὴ ληφθῇ πρόνοια περὶ τῶν δύο ἀτυχῶν ἀδελφῶν τοῦ θύματος. Ὁ ἱερεὺς οὗτος, καίτοι ἀνῆκεν εἰς μίαν τῶν καλλιτέρων οἰκογενειῶν τοῦ δήμου μου, ἕνεκεν ὅμως τοῦ χαρακτῆρός του κατώρθωσεν, ὥστε νὰ συντηρῇ τὴν οἰκογένειάν του μόνον διὰ τῶν μικρῶν πόρων, τοὺς ὁποίους ἐν Βόλῳ εἶχεν. Ἑπομένως αἱ δύο ἀδελφαὶ αὐτοῦ μετὰ τὸν θάνατόν του μένουσιν ἐντελῶς ἀπροστάτευτοι. Νομίζω λοιπὸν δίκαιον, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ὅπως διὰ νομοσχεδίου δοθῇ εἰς τὰς δύο αὐτὰς ἀτυχεῖς ἀδελφὰς μικρὰ σύνταξις, ἀσήμαντος μὲν διὰ τὸ ἔθνος, ὁπωσδήποτε ὅμως εὐεργετικὴ δι’ αὐτάς.

§147Α. ΡΙΚΑΚΗΣ. Καὶ ἄλλοτε, κύριε Πρόεδρε, εἴχομεν λάβει τὸν λόγον περὶ τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Σύρου, καὶ θερμῶς ἡ Βουλὴ ἐσύστησε τὴν πρότασιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν πρόκειται μόνον ὅτι ὑπάρχουσι δύο δυστυχεῖς γυναῖκες, αἱ ὁποῖαι στεροῦνται· πρόκειται νὰ παρασχεθῇ φόρος εὐγνωμοσύνης ἐκ μέρους τοῦ ἔθνους πρὸς ἐκεῖνον τὸν ἱερέα τῆς Δυτικῆς Ἐκκλησίας, ὁ ὁποῖος ἐξετέθη ὑπὲρ τοῦ ἱεροῦ ἀγῶνος, τὸν ὁποῖον ἡ Ἑλλὰς κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην διήνυε, καὶ ἑπομένως ἔπεσε θῦμα τοῦ πατριωτισμοῦ, τὸν ὁποῖον ἡμεῖς πάντες ὀφείλομεν νὰ ἀναγνωρίσωμεν.

§148Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ πρότασις τοῦ ἐκ Σύρου Βουλευτοῦ, φίλου μου κ. Βιτάλη, δὲν ὑπαγορεύεται μόνον ὑπὸ φιλανθρωπίας πρὸς τὰς ἀδελφὰς τοῦ φονευθέντος, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ συνειδήσεως τῆς χάριτος, τὴν ὁποίαν ἡ Πολιτεία ὀφείλει εἰς αὐτὰς, ἐγκαταλειφθείσας ἀπροστατεύτους, διότι ἐστερήθησαν τοῦ μόνου προστάτου, τὸν ὁποῖον εἶχον, τοῦ ἐφημερίου τῶν ἐν Βόλῳ καθολικῶν, τοῦ ἱερέως Δαλεζίου· ἐπειδὴ δὲ ἡ αἰτία τοῦ φόνου αὐτοῦ εἶναι ἤδη βεβαιωμένη, συνδέεται δὲ μὲ τὰ αἰσθήματα, τὰ ὁποῖα ἐξεδήλωσεν ὁ ἐφημέριος τῶν ἐν Βόλῳ καθολικῶν ἐν τελετῇ ὑπὲρ τῶν Ἑλληνικῶν συμφερόντων καὶ ὑπὲρ τοῦ Βασιλέως τῶν Ἑλλήνων, ἡ Πολιτεία ὀφείλει πάντως νὰ μὴ ἐγκαταλίπῃ τὰς ἀδελφὰς αὐτοῦ πενομένας. Διὰ τοῦτο ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν τοῦ κ, ἐκ Σύρου συναδέλφου, καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ πρόνοιαν.

§149Γ. ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Πολὺ ὀρθῶς. Τὴν ὑποστηρίζομεν πάντες.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§151Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως δύο λέξεις.

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Παναγιωτόπουλος.

§153Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀληθῶς ὁ μόνος, ὁ ὁποῖος ἔκαμε τὸν εὐεργετικὸν ἐκεῖνον νόμον περὶ τῶν παθόντων ἐργατῶν ἐν τοῖς μεταλλείοις, ἐὰν ᾖναι δυνατόν, νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτό... (διαμαρτυρίαι ἐκ δεξιῶν καὶ θόρυβος). Καθ’ ἑκάστην, Κύριοι, γίνονται δυστυχήματα εἰς τὰ μεταλλεῖα, καὶ πρέπει τέλος πάντων νὰ συμπληρωθῇ ὁ νόμος ἐκεῖνος.

§154ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Αὔριον, αὔριον.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολούθησις τῆς πρώτης συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως Ἐμπορικῶν Σχολῶν ἐν Ἀθήναις καὶ Πάτραις δαπάναις τοῦ Κράτους. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι...

§156Κ. ΔΟΥΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§157Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε Πρόεδρε...

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Δεληγεώργης.

§159Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρῶτος ἔλαβον χθὲς τὸν λόγον, ἀλλ’ ἐγένετο ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας...

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Δεληγεώργης εἶχε ζητήσει τὸν λόγον ἀπὸ τῆς χθές.

§161Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Χθές, κύριε Πρόεδρε, καθ’ ἣν στιγμὴν εἶχον ὑποβάλει πρότασιν περὶ παραπομπῆς τοῦ νομοσχεδίου ἐνώπιον ἐπιτροπῆς, ἐζήτουν δὲ τὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἐπῆλθεν ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας, ἔμεινε δὲ ἡ πρότασίς μου ἐκκρεμής. Νομίζω δὲ, ὅτι ὁ κύριος Πρόεδρος πρέπει νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Βουλήν, ἂν δέχεται νὰ παραπεμφθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς ἐπιτροπήν, ἢ ὄχι, ὅπως τὴν στιγμὴν ἐκείνην εἶχον προτείνει.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνετε τὴν παραπομπήν;

§163Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν εἶχον προτείνει χθές, καὶ ἐπῆλθεν ἡ ἔνστασις.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ δέχεται τὴν παραπομπὴν εἰς ἐπιτροπήν;

§165ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (δεξιόθεν). Ὄχι, ὄχι.

§166Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν περὶ παραπομπῆς τοῦ νομοσχεδίου εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπὴν λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι αὐτὴν λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Ι. Γ. Λάππα καὶ Ἡρ. Καλαμπάκα, ὡς ψηφολεκτῶν, καὶ εἶτα ἡ διαλογή, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 142, ἐξ ὧν ὑπὲρ τῆς προτάσεως 19, κατὰ τῆς προτάσεως 123. Ἑπομένως ἡ πρότασις περὶ παραπομπῆς τοῦ νομοσχεδίου εἰς ἐπιτροπὴν δὲν ἐγένετο δεκτὴ ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κύριος Δεληγεώργης.

§169Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ ἀναβάλλω διὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν.

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου.

§171Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§172Κ. ΑΡΓΑΣΑΡΗΣ ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἶναι περατωμένη ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, καὶ ἑπομένως ὁ κύριος Βουλευτὴς θὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τῶν ἄρθρων.

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐγένετο ψηφοφορία ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἑπομένως ἐπὶ τῆς ἀρχῆς θὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Βουλευτής.

§174Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Βιτάλη ὑποβληθεῖσα τροπολογία θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 68). Οὐδεὶς ἄλλος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιρρήσεως). Ἄρθρον 2. (Ἀναγινώσκεται).

§176Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου προέτεινα ἀπορίας τινὰς εἰς τὸν κύριον Ὑπουργόν. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ἔδωσε τὴν λύσιν αὐτῶν. Π. χ. τί κυρίως ἐννοεῖ διὰ τοῦ ὅρου «τὰ φυσικά»; τί ἐννοεῖ διὰ τοῦ ὅρου «γεωγραφία»; τί ἐννοεῖ διὰ τοῦ ὅρου «ἐμποριολογία»; τί ἐννοεῖ διὰ τοῦ ὅρου «ἐμπορευματολογία»;

§177Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἐτέθη ἡ φράσις «τὰ φυσικά», διότι εἶναι ἔννοια γενικωτέρα, περιλαμβάνουσα τὴν Φυσικὴν καὶ τὰς γενικὰς ἰδιότητας τῶν σωμάτων, περὶ θερμότητος, ἀτμοῦ, ἠλεκτρισμοῦ κλπ. Εἶναι φράσις, ἡ ὁποία δὲν περιλαμβάνει μόνον τὴν Φυσικὴν καθ’ ἑαυτὴν, ἀλλὰ καὶ ἄλλα μαθήματα, ἀναγόμενα εἰς τὴν Φυσικὴν, οἷον τὴν Χημείαν κλπ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐμποριολογίαν, ἡ ἐξήγησις ἐδόθη ὑπὸ τοῦ ἐκ Κυθήρων ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ, ἐδόθη δὲ καὶ ὑπὸ τοῦ κυρίου Δραγούμη, διότι μετέφρασε τὴν λέξιν «ἐμποριολογία» ἐκ τοῦ Γερμανικοῦ Handelswissenschaft...

§178Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δηλαδή;

§179ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. «Ἐπιστήμη τοῦ ἐμπορίου». Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς περιώρισε τὴν ἔννοιαν τῆς λέξεως «ἐπιστήμη τοῦ ἐμπορίου» εἰς τὸ ἐμπορικὸν δίκαιον καὶ εἰς τὴν πολιτικὴν οἰκονομίαν. Ἠναγκάσθην νὰ καταφύγω εἰς εἰδικὸν σύγγραμμα, τὸ ὁποῖον ἐξεδόθη δαπάναις τοῦ Meser Rotschild, ἐπεξειργάσθη δὲ ὑπὸ ἐπιτροπῆς διασήμων Γερμανῶν, εἰδικῶν ἀνδρῶν καὶ τῆς ἐπιστήμης τῆς ἐμπορίας ἐν γένει, καὶ εἰς τὴν ἐξήγησιν τῆς λέξεως «Handelswissenschaft», δηλαδὴ τῆς ἐμποριολογίας· παρετήρησα δὲ, ὅτι περιλαμβάνεται ἐν αὐτῷ οὐ μόνον τὸ ἐμπορικὸν δίκαιον καὶ ἡ πολιτικὴ οἰκονομία, ἀλλὰ καὶ πᾶσα γνῶσις, ἥτις εἶναι ἀναγκαία εἰς τὸ ἐμπόριον. Ἑπομένως οἱ εἰδικοὶ περὶ τὰ τοιαῦτα εἰς τὸν ὅρον «ἐμποριολογία» περιλαμβάνουσιν οὐ μόνον τὸ ἐμπορικὸν δίκαιον, — καὶ ὅταν λέγωμεν ἐμπορικὸν δίκαιον (Handelsrecht), δίκαιον συναλλαγματικὸν (Wechselrecht), δὲν περιλαμβάνομεν ὅλας τὰς γνώσεις τὰς δικανικὰς ἐν εὐρύτητι τοῦ κλάδου τούτου, προκειμένου περὶ Ἐμπορικῶν Σχολῶν, ἀλλὰ στοιχειώδεις μόνον γνώσεις τοῦ ἐμπορικοῦ δικαίου καὶ τοῦ δικαίου τῆς συναλλαγματικῆς, — ἀλλὰ καὶ ἄλλας γνώσεις. Περιλαμβάνονται ἑπομένως ὑπὸ τὸν ὅρον «Handelswissenschaft», δηλαδὴ τῆς ἐμποριολογίας, ἡ ἱστορία, ἡ ἐμπορικὴ γεωγραφία καὶ ἄλλα εἰδικὰ μαθήματα.

§180Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ γεωγραφία ἔχει εἰδικὸν ὅρον.

§181ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Περιλαμβάνει τὴν ἐμπορικὴν γεωγραφίαν, ἀλλὰ, νομίζω, καὶ τὴν φυσικὴν γεωγραφίαν. Ἡ ἐμποριολογία εἶναι φράσις γενικὴ, ὡς ἡ ἐγκυκλοπαιδεία ἐν τῇ νομικῇ ἐπιστήμῃ. Ἐγένετο ἡ παρατήρησις, διὰ ποῖον λόγον, ἀφοῦ εἰς τὴν ἔννοιαν τῆς ἐμποριολογίας περιλαμβάνεται οὐ μόνον, ὡς εἶπον, τὸ ἐμπορικὸν δίκαιον καὶ ἡ πολιτικὴ οἰκονομία, ἀλλὰ καὶ ἄλλοι εἰδικώτεροι κλάδοι τοῦ ἐμπορίου, διὰ ποῖον λόγον ἐν ἄρθρῳ 2, ἐνῷ λέγομεν «ἐμποριολογία», λέγομεν, ὅτι θὰ διδαχθῇ ἡ πολιτικὴ οἰκονομία καὶ τὸ ἐμπορικὸν δίκαιον. Ἀπαντῶ, ὅτι εἶναι ἐπεξήγησις, οὐ μόνον δ’ ἐπεξήγησις, ἀλλ’ ἐννοεῖ τὰς γενικὰς γνώσεις τοῦ ἐμπορίου, οἱ δὲ καθηγηταὶ, ὅπως φαίνεται καὶ ἐκ τῶν προγραμμάτων ἐν Γερμανίᾳ, θὰ δύνανται νὰ διδάσκωσιν ἕκαστον εἰδικὸν κλάδον ἐκ τῶν ἀναγομένων εἰς τὴν ἐμποριολογίαν, ὡς δύναται ἐν τῇ νομικῇ νὰ ὑπάρχῃ καθηγητὴς ἐγκυκλοπαιδείας τοῦ δικαίου, ἥτις περιλαμβάνει ὅλους τοὺς κλάδους τοῦ δικαίου. Ἑπομένως δὲν δύναται νὰ εἴπῃ τις, ὅτι εἶναι περιττὰ τὰ ἄλλα μαθήματα, διότι περιλαμβάνονται εἰς τὴν ἐμποριολογίαν. Διὰ τοῦτο ἐτέθη ὁ ὅρος τῆς ἐμποριολογίας, ἵνα δύνανται αἱ Σχολαὶ εἰς τὰ προγράμματα νὰ ἀναγράφωσι μαθήματα εἰδικὰ ἐκ τῶν ἀναγομένων εἰς τὴν ἐμποριολογίαν. Περὶ ἐμπορευματολογίας ἔδωσεν ἀρκετὰς ἐξηγήσεις ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων, καὶ νομίζω, ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω αὐτάς.

§182Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ὁ ὅρος οὗτος, «ἐμποριολογία», δὲν δύναται νὰ ἑρμηνευθῇ ὡς περιλαμβάνων τὴν ἱστορίαν καὶ τὴν γεωγραφίαν καὶ τὸ ἐμπορικὸν δίκαιον, ἀφοῦ ἐν τῷ ἄρθρῳ 2 τοῦ νομοσχεδίου ἀναγράφονται ῥητῶς ὡς μαθήματα ἡ ἱστορία καὶ ἡ γεωγραφία καὶ τὸ ἐμπορικὸν δίκαιον. Οὕτως ὁ ὅρος «ἐμποριολογία», ὅστις ἀναγράφεται ὡς μάθημα, δὲν δύναται νὰ περιλαμβάνῃ καὶ ταῦτα, διότι ἄλλως δὲν θὰ εἶχον καὶ ταῦτα ἀναγραφῆ ἐν τῷ ἄρθρῳ. Ὡσαύτως τὸ ἐμπορικὸν δίκαιον, τὸ ὁποῖον ἀναγράφεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, εἶναι ἡ νομοθεσία ἡ ἐμπορικὴ, ἡ βιομηχανικὴ, καὶ ἡ ναυτική· ἀλλ’ ὡς παρατηρῶ ἐν τοῖς προγράμμασι τῶν ἐν Γαλλίᾳ Σχολῶν, τὸ μάθημα «Ἐμπορικὸν Δίκαιον» περιλαμβάνει οὐ μόνον τὸ ἐμπορικὸν, ἀλλὰ καὶ τὸ ναυτικόν, καὶ τὸ βιομηχανικὸν δίκαιον. Τὸ ἀναγραφόμενον μάθημα τῆς Ἱστορίας περιλαμβάνει τὴν ἱστορίαν τοῦ ἐμπορίου ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτάτων χρόνων τῶν Αἰγυπτίων, τῶν Φοινίκων, τῶν Ἀσσυρίων καὶ τῶν Περσῶν μέχρι τῶν καθ’ ἡμᾶς χρόνων. Τὸ ἀναγραφόμενον μάθημα τῆς Γεωγραφίας περιλαμβάνει τὴν οἰκονομικὴν γεωγραφίαν, ἐν ᾗ ὑπάρχει καὶ ἡ γεωγραφία τοῦ ἐμπορίου, οὐχὶ δὲ τὴν κοινὴν γεωγραφίαν. Τὸ μάθημα τῆς ἐμπορευματολογίας περιλαμβάνει τὴν μελέτην τῶν ἐμπορευμάτων. Ἔχω ἐν χερσὶν ἓν ἔντυπον πρόγραμμα. Ἡ μελέτη αὕτη ἐκτείνεται ἐπὶ τῶν πολυτίμων λίθων, ἐπὶ τῶν προϊόντων τῆς μεγάλης βιομηχανικῆς χημείας, τῶν ἐλαιωδῶν οὐσιῶν, τῶν βαφικῶν οὐσιῶν, τοῦ οἰκοδομικοῦ ὑλικοῦ, τῶν πρὸς οἰκοδομὴν λίθων καὶ τῶν χρησίμων εἰς τὰς πολυτελεῖς οἰκοδομάς, τοῦ τεχνικοῦ ὑλικοῦ, τῶν μετάλλων, τῆς ξυλείας, καὶ πληθύος ἄλλων ἐμπορευμάτων. Τὰ δὲ μαθήματα ταῦτα δὲν εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὑμεῖς ἀνεφέρατε, ὅτι περιλαμβάνονται εἰς τὸν ὅρον τῆς ἐμπορευματολογίας· ἐκεῖνοι δὲ, οἱ ὁποῖοι θέλουσι ταχθῆ, ἵνα διδάξωσι, θέλουσιν εὑρίσκεσθαι πρὸ πυργοποιΐας.

§183ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον λέγομεν, ὅτι τὰ προγράμματα θὰ κανονισθῶσι διὰ Β. Διατάγματος, καὶ θὰ κανονισθῶσιν ὅπως αἱ ἀξιώσεις ὑμῶν προβάλλουσι. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἐν τῷ νόμῳ νὰ περιληφθῶσι τὰ προγράμματα τῶν Ἐμπορικῶν Σχολῶν. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον γενικοὺς ὅρους ἐνομίσαμεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ θέσωμεν ἐν τῷ ἄρθρῳ. Δὲν νομίζω δὲ, ὅτι εἶναι ὀρθὴ ἡ παρατήρησις, ὅτι, ὅταν λέγωμεν Γεωγραφίαν, ἐννοοῦμεν μόνον τὴν ἐμπορικὴν γεωγραφίαν, διότι εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναι ἡ γενικὴ γεωγραφία. Εἶναι ταῦτα ζητήματα λεπτομερειῶν τῶν προγραμμάτων, ὅσον ἀφορᾷ τὰς λέξεις καὶ τοὺς γενικοὺς ὅρους. Ἐγὼ ἀνέφερα χθὲς καὶ πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον εἶχε συνταχθῆ ὑπὸ ἐπιτροπείας, τὴν ὁποίαν κατήρτισεν ὁ κ. Ἀνδρέας Παναγιωτόπουλος, ὅτε διηύθυνε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας. Παρετήρησα εἰς τὸ πρόγραμμα, ὅτι ἦτο τὸ μάθημα τῆς «γραφειογνωσίας». Τί εἶναι γραφειογνωσία; Εἰς τὸ πρόγραμμα δίδεται ἡ ἐξήγησις, ἡ ὁποία δὲν δύναται νὰ περιέχηται εἰς τὸν νόμον. (Ἀναγινώσκει)... Βλέπετε, ὅτι εἰς ἕνα ὅρον περιλαμβάνονται πλεῖσται λεπτομέρειαι, αἱ ὁποῖαι μόνον εἰς τὰ προγράμματα δύνανται νὰ περιλαμβάνωνται. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν ὑμᾶς νὰ μὴ ἐπιμένητε, ὥστε οἱ ὅροι, οἱ ὁποῖοι περιέχονται ἐν τῷ νόμῳ, νὰ ἦναι τόσον εἰδικοί, ὥστε νὰ μεταβληθῇ τὸ ἄρθρον εἰς πρόγραμμα.

§184Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅταν μεταβιβάζηται διὰ τοῦ νόμου τὸ δικαίωμα τοῦ διὰ Διατάγματος προσδιορισμοῦ τῶν λεπτομερειῶν, τῶν ἐννοιῶν τῶν γενικῶν ὅρων, τοὺς ὁποίους ἀναγράφει ὁ νόμος, τὸ ἐκδοθησόμενον Διάταγμα δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ὑπερβῇ τὴν ἔννοιαν τοῦ νομοθέτου.

§185ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Βεβαίως ὄχι.

§186Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ ζητήσωμεν νὰ μάθωμεν παρὰ τῶν εἰσηγητῶν τοῦ νόμου, τί ἐννοοῦσι διὰ τῶν γενικῶν τούτων ὅρων. Ἐὰν λοιπὸν ἐννοῶσιν αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ὑμεῖς ἀνεφέρατε, ὅτι περιλαμβάνονται ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῶν ὅρων τούτων, τότε εὑρίσκεσθε ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὰς λεπτομερείας, τὰς ὁποίας ἀποδίδουσιν εἰς τοὺς αὐτοὺς ὅρους ἐν τῇ Γαλλίᾳ εἰς τοὺς κανονισμοὺς τῶν Ἐμπορικῶν Σχολῶν.

§187ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ἐν Γαλλίᾳ πῶς ὀνομάζεται ἡ ἐμποριολογία;

§188Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Notion de commerce.

§189ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Notion de commerce, βλέπετε, ὅτι εἶναι γενικὸς ὅρος. Εὑρίσκω δὲ γενικωτέρους ὅρους εἰς εἰδικώτατον σύγγραμμα. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ διδάξωσιν εἰς τὰς Σχολὰς ταύτας, θὰ ἦναι καὶ εἰδικοὶ ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι θὰ δώσωσι τὰς ἀναγκαίας ἐξηγήσεις τῶν ἐν τοῖς προγράμμασιν. Ἐν τῷ νόμῳ εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ θέσωμεν γενικοὺς ὅρους. Οὕτως ἐτέθη ἡ ἐμποριολογία, ὅπως ἐν τῷ προγράμματι τῆς ἐπιτροπῆς, ἣν ἀνέφερα, ἐτέθη ἡ γραφειογνωσία, τὴν ὁποίαν δὲν ἔχομεν ἐνταῦθα, ἀναφέρεται δὲ εἰς πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον συνέταξαν μετὰ μακρὰν μελέτην ἄνδρες εἰδικοί.

§190Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ἐμπορευματολογία λέγεται Γαλλιστὶ «études des marchandises», καὶ κατὰ τὸ πρῶτον δ’ ἔτος καὶ κατὰ τὸ δεύτερον τῆς διδασκαλίας ἀναγράφονται ὡς μαθήματα, τὰ ὁποῖα ὑμεῖς ἀναφέρετε, ὅτι ἀνήκουσιν εἰς τὴν ἐμποριολογίαν· ἀποδίδετε ἑπομένως εἰς τὸν ὅρον ἔννοιαν, ἡ ὁποία δὲν ἀποδίδεται παρὰ τοῦ ἐπιστημονικοῦ κόσμου ἐν Εὐρώπῃ.

§191ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Καὶ νομίζετε, ὅτι εἰς τὸν ὅρον «ἐμποριολογία» ἠδυνάμεθα νὰ περιλάβωμεν ὅλους τοὺς κλάδους, οἱ ὁποῖοι ὑπάγονται ἐδῶ;

§192Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τοὐλάχιστον νὰ μὴ περιλάβητε ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπάγονται.

§193ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ παρεδέχθην τὸν ὅρον «ἐμποριολογία», ὥστε νὰ ἦναι εὐρύτατον τὸ στάδιον εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος θὰ εἰσαγάγῃ τῶν μαθημάτων τὰ προγράμματα.

§194ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Λέγετε «τὰ τῆς πολιτικῆς ἢ δημοσίας οἰκονομίας». Ἐννοεῖτε δημοσίαν οἰκονομίαν τὴν δημοσιονομίαν;

§195ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Τὰ τῆς πολιτικῆς οἰκονομίας καὶ τῆς δημοσιονομίας.

§196ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Καλῶς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς διηρμήνευσε τὴν ἔννοιαν τῆς λέξεως ἐμποριολογία. Καὶ ἐγὼ δὲ χθὲς περίπου τὴν αὐτὴν ἐξήγησιν ἔδωκα, ἔχων ὑπ’ ὄψιν ἀναλυτικὰ προγράμματα Γαλλικῶν, Ἰταλικῶν καὶ Ἐλβετικῶν Σχολῶν. Τὰ περισσότερα τῶν Γαλλικῶν προγραμμάτων τὴν ἐμποριολογίαν ἐννοοῦσι διὰ τῆς λέξεως commerce. Καὶ παρ’ ἡμῖν δὲ δύναται νὰ τεθῇ ὁ ὅρος ἐμπόριον, ἀντὶ τοῦ τῆς ἐμποριολογίας, ὡς ἔχουσι καὶ τὰ δημοσιευθέντα ἀναλυτικὰ προγράμματα τῶν ἰδιωτικῶν Ἐμπορικῶν Σχολῶν, τῶν λειτουργουσῶν ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Βόλῳ. Ἡ ἔννοια τῆς ἐμποριολογίας εἶναι εὐρεῖα· δι’ αὐτῆς ἐννοοῦσι, τί λέγεται ἐμπόριον ἐν γένει, τί μικρὸν καὶ τί μέγα ἐμπόριον, τί εἰσαγωγικὸν καὶ τί ἐξαγωγικὸν ἐμπόριον, τί συναλλαγαί, τί Χρηματιστήριον, τί Τράπεζαι, τί ἔμποροι, τί τραπεζῖται, τί βιομήχανοι, τί τελωνεῖα, τί τελωνιακὴ νομοθεσία...

§197ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Αὐτὰ εἶναι πολιτικὴ οἰκονομία.

§198ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Πράγματι περιλαμβάνει καὶ στοιχεῖα πολιτικῆς οἰκονομίας, ὡς καὶ στοιχεῖα ἐμπορικοῦ δικαίου, καίτοι εἰς τὰς πλείστας ἀνωτέρας Ἐμπορικὰς Σχολὰς τῆς Γαλλίας διδάσκεται κεχωρισμένως καὶ ἐν γενικαῖς γραμμαῖς τὸ ἐμπορικὸν δίκαιον, τὸ δημόσιον δίκαιον, ἡ τελωνιακὴ νομοθεσία κτλ., ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς Σχολὰς ταύτας θὰ εὕρητε διαφορὰς ἐν τοῖς προγράμμασιν αὐτῶν, τοῖς ἐγκεκριμένοις ὑπὸ τῆς αὐτῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως. Κατὰ γενικὸν ἐν τούτοις κανόνα, αἱ λεπτομέρειαι τῶν διδασκομένων μαθημάτων δὲν ὁρίζονται ἐν τοῖς νόμοις, ἀλλὰ ἐν ταῖς ἀποφάσεσι τῶν διευθυντῶν, τῶν συλλόγων τῶν καθηγητῶν, τῶν εἰδικῶν Συμβουλίων, ἐγκρίσει, ἐννοεῖται, τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ, κυρουμένῃ ἐνίοτε διὰ Διατάγματος. Εἶναι τοιαύτη ἡ ποικιλία τῶν διδασκομένων μαθημάτων, καὶ τοιαῦται αἱ καθ’ ἡμέραν παρουσιαζόμεναι ἀνάγκαι τῆς ἐμπορικῆς καὶ τεχνικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὥστε λίαν εὐλόγως ἀφίεται ἁπανταχοῦ εἰς τὴν διοίκησιν νὰ κανονίσῃ τὰς λεπτομερείας τῆς διδασκαλίας ταύτης. Διότι βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κανονίσῃ ἡ Βουλὴ τὴν ἔννοιαν τῶν μαθημάτων, τὰ ὁποῖα περιέχει ἡ λέξις «Φυσικά», περὶ τῆς ὁποίας ἠπόρει ὁ ἐκ Γόρτυνος κύριος Βουλευτὴς, καὶ τὴν ὁποίαν πάλιν καὶ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας οὐχὶ ὀρθῶς ἐξήγει. «Φυσικὰ» λέγοντες, ἐννοοῦσιν οἱ ἁρμόδιοι τὴν Πειραματικὴν Φυσικὴν, τὴν Φυσικὴν Ἱστορίαν καὶ τὴν Χημείαν, μαθήματα, τὰ ὁποῖα διδάσκονται ὑποχρεωτικῶς. Ἡ Χημεία κυρίως εἶναι ἐκ τῶν πρωτευόντων μαθημάτων ἐν πάσαις ταῖς Ἐμπορικαῖς Σχολαῖς. «Μαθηματικὰ» ἐπίσης λέγοντες, ἐννοοῦσι τὴν Ἐμπορικὴν Ἀριθμητικὴν, τὰ Στοιχεῖα τῆς Γεωμετρίας καὶ τὴν Ἄλγεβραν, ἧς ἡ γνῶσις εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαία. Σημειώσατε δὲ, Κύριοι, ὅτι καὶ ὁ διδάσκων πολλάκις οὐδὲ πρὸς αὐτὰ τὰ ἐπίσημα προγράμματα εἶναι δυνατὸν νὰ συμμορφωθῇ, ἀλλὰ πρέπει νὰ κανονίσῃ τὰ τῆς διδασκαλίας αὑτοῦ συμφώνως ταῖς γνώσεσι τῶν μαθητῶν αὑτοῦ. Μάλιστα παρ’ ἡμῖν, προκειμένου περὶ μέσης ἐμπορικῆς ἐκπαιδεύσεως, πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ ἀτελὴς μόρφωσις τῶν ὑποψηφίων μαθητῶν τῶν Ἐμπορικῶν Σχολῶν, εἴτε τοῦ ἑλληνικοῦ σχολείου ἀπόφοιτοι εἶναι, εἴτε τῆς πρώτης γυμνασιακῆς τάξεως. Ἡ γενικὴ μόρφωσις τῶν εἰσερχομένων εἰς τὰς Ἐμπορικὰς Σχολὰς μαθητῶν προκαλεῖ πανταχοῦ τὴν προσοχὴν τῶν Κυβερνήσεων· ἀφιεροῦται δὲ τὸ πρῶτον ἔτος, σχεδὸν ἁπανταχοῦ, τῆς διδασκαλίας ἐν ταῖς Ἐμπορικαῖς Σχολαῖς εἰς τὴν διδασκαλίαν μαθημάτων γενικῆς μορφώσεως, συνδιδασκομένων καί τινων ἐμπορικῶν μαθημάτων, καὶ πρὸ πάντων τῶν ξένων γλωσσῶν. Ἀλλὰ τὰς λεπτομερείας ταύτας, ἐπαναλέγω, θὰ κανονίσῃ ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς, τῇ ἀρωγῇ τῶν εἰδικῶν ἐπιστημόνων. Ἡμεῖς ἐνταῦθα πρέπει νὰ ὁρίσωμεν τὰς γενικὰς γραμμὰς τῆς ἐμπορικῆς διδασκαλίας, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην θὰ ὑποβάλω καὶ ἐγὼ τροπολογίας τινὰς κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν.

§199Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπόψε, ἵνα τυπωθῶσι καὶ διανεμηθῶσι πρὸ τῆς δευτέρας συζητήσεως.

§200ΣΤΑΗΣ. Θὰ προσπαθήσω· ἄλλως αὔριον. Ἐν τούτοις δὲν θὰ συζητηθῇ καὶ δὲν θὰ ψηφισθῇ τόσον ταχέως τὸ νομοσχέδιον· ὥστε πάντοτε θὰ ἤμεθα ἐν καιρῷ.

§201Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἀξιῶ, οὐδὲ προσδοκῶ, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἱδρύσωμεν ἀνωτάτην Ἐμπορικὴν Σχολήν. Καὶ ἐγὼ ἐννοῶ, ὅτι αἱ Ἐμπορικαὶ Σχολαὶ, αἵτινες θὰ συστηθῶσι, θέλουσιν εἶσθαι Σχολαὶ ἀνήκουσαι εἰς τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν. Ἐπεθύμουν ὅμως, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θέλουσι φροντίσει περὶ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ νόμου, νὰ ἔχωσι σαφῆ ἔννοιαν τῶν ὅρων, τοὺς ὁποίους θέλουσι προσδιορίσει, καὶ παρατηρῶ, ὅτι, ἐὰν ἤθελε συμβῆ νὰ ἐκτελέσητε ὑμεῖς τὸν νόμον, ὡς Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, καὶ ἐνθυμηθῆτε ταῦτα, τὰ ὁποῖα ἐλέγετε πρὸ μικροῦ, τὸ Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου θέλετε ἑρμηνεύσει τοὺς ὅρους τούτους, θέλει ἀποδίδει εἰς αὐτοὺς ἐννοίας διαφόρους ἐκείνων, ἃς ἀποδίδει αὐτοῖς ὁ Ὑπουργὸς ὁ ἐνεστώς· διότι ὑμεῖς ἐδώκατε εἰς τὸν ὅρον «ἐμποριολογία» καὶ εἰς τὸν ὅρον «ἐμπορευματολογία» ἀληθῆ καὶ σαφῆ ἔννοιαν, καὶ ἂν ἀφαιρέσω μόνον προσφυγὴν, ἣν ἐκάματε εἰς τὸ πρόγραμμα τῆς Ἐμπορικῆς Σχολῆς τῶν Ἀθηνῶν, κατὰ τὸ ὁποῖον καὶ ἡ καταστιχογραφία περιλαμβάνεται εἰς τὴν ἐμποριολογίαν, ἐὰν ἀφαιρέσω, λέγω, τοῦτο μόνον, κατὰ τὰ ἄλλα εἴμεθα σύμφωνοι. Λέγω «ἐὰν ἀφαιρέσω τοῦτο», διότι ἡ καταστιχογραφία ἀποτελεῖ ἴδιον μάθημα, ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ δευτέρῳ ἄρθρῳ τοῦ νομοσχεδίου, ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ συγχέωμεν τὴν καταστιχογραφίαν μὲ τὰς ἐννοίας, αἱ ὁποῖαι περιλαμβάνονται ἐν τῇ ἐμποριολογίᾳ. Τοῦτο δὲ ἤθελον νὰ καταστήσω δῆλον εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη πάντες ν’ ἀποδίδωμεν τὴν αὐτὴν ἔννοιαν, τὴν αὐτὴν σημασίαν εἰς τοὺς ὅρους τούτους, ἵνα μὴ προκαλῶμεν σήμερον Διατάγματα κανονιστικὰ, αὔριον δὲ ἄλλος Ὑπουργὸς νὰ προκαλῇ ἀντίθετα, οὕτω δὲ περιπέσωμεν εἰς σύγχυσιν. Πρέπει νὰ μὴ λησμονῶμεν, ὅτι ἐν Ἑλλάδι δὲν εἴμεθα οὕτω παρεσκευασμένοι, ὥστε νὰ δυνάμεθα νὰ προσδοκῶμεν, ὅτι θέλομεν εὕρει τοὺς διδάξοντας πλήρως καὶ ἀκριβῶς. Ἑπομένως πρέπει νὰ ἤμεθα σύμφωνοι εἰς τοὺς ὁρισμούς μας, διὰ νὰ ἠξεύρωσι καὶ αὐτοὶ, οἱ ὁποῖοι θέλουσι διδάξει, καὶ οἱ ὁποῖοι θέλουσιν ἀναγκασθῆ νὰ προσφύγωσιν εἰς πειράματα διδασκαλίας.

§202Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅσα ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως εἶπε, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ φυσικὰ καὶ μαθηματικὰ, τὰ ἐνόησα τελείως, διότι εἶχεν ὁμολογουμένως ἀκριβῆ ἰδέαν περὶ τοῦ περιεχομένου τῆς φυσικῆς καὶ τῶν μαθηματικῶν. Ἀλλ’ ἀμφιβάλλω, ἂν ἐνόησεν ἡ Βουλὴ τὸ περιεχόμενον τοῦ μαθήματος τῆς ἐμποριολογίας ἀπὸ τὰς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ πρώην Ὑπουργὸς καὶ ὁ νῦν Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Ἐμποριολογία, κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἔκφρασις εἰλημμένη εἴτε ἐκ τοῦ Γαλλικοῦ Science de Commerce, εἴτε ἐκ τοῦ Γερμανικοῦ Handelswissenschaft εἶναι ἔκφρασις, ἡ ὁποία οὐδὲν ἄλλο περιλαμβάνει ἢ τὴν πολιτικὴν οἰκονομίαν καὶ τὸ ἐμπορικὸν δίκαιον, καὶ δὴ τὸ ἐμπορικὸν δίκαιον οὐχὶ κατὰ τὴν ἔννοιαν, ἣν ἀποδίδουσι συνήθως, ἀλλὰ τὴν νομοθεσίαν, καθ’ ὅσον ἀναφέρεται αὕτη εἰς τὸ ἐμπόριον· διότι ὁ ἔμπορος κυρίως ὀφείλει νὰ γνωρίζῃ οὐχὶ τὸ ἐμπορικὸν δίκαιον ὁλόκληρον, ἀλλὰ μέρη τινὰ αὐτοῦ, καὶ πρὸς τούτοις καὶ ἄλλα νομοθετήματα σχετικὰ πρὸς τὸ ἐμπόριον καὶ τὰς συνθήκας τὰς ἐμπορικὰς, αἵτινες δὲν ἀποτελοῦσι μέρος τοῦ ἐμπορικοῦ δικαίου, τοὺς τελωνιακοὺς νόμους. Πάντα ταῦτα ἀποτελοῦσι σύνολον γνώσεων, ἃς πρέπει νὰ ἔχῃ ὁ ἐξερχόμενος ἐκ τῶν Ἐμπορικῶν Σχολῶν. Πρέπει ἐπίσης νὰ ἔχῃ γνώσεις τῆς ἱστορίας τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς πολιτικῆς οἰκονομίας, καὶ πᾶν ὅ,τι ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸς χθὲς ἀνέφερεν ὡς ὕλην, ἥτις περιέχεται εἰς τὴν ἐμποριολογίαν. Μένει δὲ καὶ ἄλλη ὕλη, τὰ περὶ συναλλαγμάτων, νομισμάτων, συγκοινωνίας, δασμολογίου κλπ. Ὅλα ταῦτα εἶναι μέρη τῆς πολιτικῆς οἰκονομίας. Ταῦτα πάντα, ἀνήκοντα τὰ μὲν εἰς τὸ ἐμπορικὸν δίκαιον, τὰ δὲ εἰς τὴν πολιτικὴν οἰκονομίαν, ἀποτελοῦσι τὴν ἔννοιαν τῆς ἐμποριολογίας, ἥτις δὲν ἔχει ἰδιαίτερον περιεχόμενον, ἵνα νομοθετηθῇ ὡς ἴδιον μάθημα διδασκαλίας. Καὶ βεβαίως δὲν ἀπορεῖ τις, ὅτι δὲν εἶναι γνωστὰ ταῦτα, διότι δὲν εἶναί τις ὑπόχρεως τὰ πάντα νὰ γνωρίζῃ. Ἀλλ’ ὅταν γίνηται εἰσηγητὴς νόμων, ὀφείλει ἐν τῇ ἐξηγήσει τοῦ νόμου νὰ ἐξηγήσῃ τὴν ἀληθῆ ἔννοιαν, ἣν ἐκπροσωποῦσιν αἱ λέξεις, καὶ νὰ μὴ ἐπαναλαμβάνῃ λέξεις καὶ λέξεις. Μοὶ ἔφεραν καὶ ὁ νῦν καὶ ὁ τέως Ὑπουργὸς ἓν βιβλίον, καὶ μοὶ εἶπον, ὅτι δὲν τὸ ἀνέγνωσα· ἀλλ’ αὐτὸ τὸ βιβλίον δὲν δύναται νὰ ἀναφέρῃ ἄλλο τι ὡς πρὸς τὴν ἐμποριολογίαν. Ἡ ἐμποριολογία δὲν εἶναί τι ἰδιαίτερον...

§203Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Αὐτὸ εἶπον καὶ ἐγώ.

§204Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Τότε τί τὴν θέλετε τὴν ἐμποριολογίαν, ὅταν εἰς τὸν νόμον ἀναγράφητε ἐμπορικὸν δίκαιον καὶ πολιτικὴν οἰκονομίαν; Ταῦτα, Κύριοι, εἶναι λυπηρά, εἶναι κυκεών· ὤφειλον δὲ καὶ ὁ πρώην Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ ὁ νῦν νὰ διαλύσωσι τὴν σύγχυσιν, ἥτις ὑπάρχει εἰς τὴν Βουλήν. Οἱ Βουλευταὶ δὲν εἶναι ὑπόχρεοι νὰ γνωρίζωσι πάντα ταῦτα. Καὶ δὲν ἔπρεπε χθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς, διότι ἐγένετο εἰς αὐτὸν διακοπὴ ὑπὸ ἀξιοτίμου συναδέλφου, εἰπόντος ὅτι δὲν ὑπάρχουσιν Ἐμπορικαὶ Σχολαὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν, νὰ ἐπιτεθῇ κατ’ αὐτοῦ. Ἀντὶ νὰ φέρῃ ἐνταῦθα λέξεις καὶ νὰ προπηλακίζῃ τοὺς συναδέλφους του, ἔπρεπε νὰ καλύψῃ τὸ πρόσωπόν του ἐξ αἰσχύνης, ὅτε ἔλεγε «Θὰ σᾶς διδάξω ἐγὼ», καὶ ὅτε προσέθετε δημοσίως, ὅτι θὰ μοὶ δώσῃ τὸ σύγγραμμα, τὸ ὁποῖον εἶχε, διὰ νὰ φωτισθῶ· καὶ ὅταν ἐγὼ τὸ ἐζήτησα, ἠρνήθη ἰδιαιτέρως νὰ μοὶ τὸ δώσῃ. Διὰ ταῦτα νομίζω, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀποδεχθῇ ἡ Βουλὴ ὅρον ἄνευ ἐννοίας. Ἢ πρέπει νὰ παραδεχθῇ τὸν ὅρον ἐμποριολογία, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι περιέχει τὴν ὕλην τῆς πολιτικῆς οἰκονομίας καὶ τοῦ ἐμπορικοῦ δικαίου, ἢ πρέπει ν’ ἀφαιρεθῇ ἡ λέξις «ἐμποριολογία», καὶ ν’ ἀφεθῶσι τὰ δύο μαθήματα. Τότε δὲ πρέπει νὰ προσθέσωμεν τὸ μάθημα τῆς ἐμπορικῆς γεωγραφίας, διότι τοῦτο δύναται νὰ προστεθῇ εἰς τὴν ἐμποριολογίαν. Ἡ ἐμπορικὴ δὲ γεωγραφία δὲν εἶναι ἡ πολιτικὴ, ἡ μνημονεύουσα ὄρη καὶ ποταμοὺς, ἀλλ’ ἐκείνη, ἥτις διδάσκει ποῖος τόπος παράγει τὸ δεῖνα ἢ δεῖνα ἐμπόρευμα, καὶ πῶς ὁ ἔμπορος ἐκ τούτου θὰ μανθάνῃ τὰς ἀγορὰς, ὧν ἔχει ἀνάγκην. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ πράξῃ σφάλμα, ἂν ἀφήσῃ τὸν ὅρον «ἐμποριολογία» καὶ τὸν ὅρον «ἐμπορικὸν δίκαιον» ταυτοχρόνως.

§205ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς δὲν ἤκουσε βεβαίως τὰ παρ’ ἐμοῦ λεχθέντα, διότι, ἂν τὰ ἤκουε, δὲν θὰ ὑπῆρχε λόγος νὰ δυσανασχετῇ. Ὡς ἐπίσης ἐγὼ δὲν ἤκουσα τὰ λεχθέντα μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ ἐκ Φθιώτιδος φίλου συναδέλφου. Ἐν Ἀγγλίᾳ δὲν ὑπάρχουσι δημόσιαι Ἐμπορικαὶ Σχολαὶ, γίνεται ὅμως ἡ διδασκαλία ἐμπορικῶν μαθημάτων εἰς ἅπαντα τὰ κατώτερα ἐκπαιδευτήρια. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ὑπάρχουσι 17 ἰδιωτικαὶ Ἐμπορικαὶ Σχολαί. Ἀνεγνωρίσθη δὲ τελευταῖον καὶ συνωμολογήθη εἰς τὸ Διεθνὲς Συνέδριον τοῦ 1900 ἐν Παρισίοις περὶ ἐμπορικῆς καὶ βιομηχανικῆς ἐκπαιδεύσεως ὑπὸ τοῦ M. Snape, ἀντιπροσώπου τῆς τεχνικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν Ἀγγλίᾳ, ὅτι καὶ ἐν Λίβερπουλ καὶ ἐν Βίρμιγχαμ πρόκειται νὰ ἱδρύσωσιν Ἐμπορικὰς Σχολάς. Δὲν ἦτο ἑπομένως δυνατὸν νὰ εἴπω, ὅτι ὑπάρχουσιν ἀνώτεραι Ἐμπορικαὶ Σχολαὶ ἐν Ἀγγλίᾳ. Λυποῦμαι δὲ, ἀκούων διαστρεφόμενα τὰ παρ’ ἐμοῦ λεχθέντα παρ’ ἐκείνων, περὶ τῶν ὁποίων, ὡς Ὑπουργὸς, εἶχον σχηματίσει ἄλλην γνώμην. Χαίρω δὲ ταύτην τὴν στιγμὴν, βλέπων ὅτι ἡ γνώμη μου ἐκείνη δὲν ἐπεκράτησεν, ὅπως προβῶ εἰς τὴν πραγματοποίησιν κυβερνητικῆς πράξεως, χάριν τοῦ κ. συναδέλφου, δι’ ἣν βεβαίως ἤθελον μεταμεληθῆ. Ταῦτα ἀρκοῦσι. Δὲν νομίζω πρέπον νὰ δώσω σκληροτέραν ἀπάντησιν. Ἐν τούτοις ἐπαναλέγω, ὅτι ἡ «ἐμποριολογία» εἰς τὰς πλείστας Ἐμπορικὰς Σχολὰς τῆς Ἑσπερίας δὲν περιέχει οὔτε τὸ ἐμπορικὸν δίκαιον, οὔτε τὴν πολιτικὴν οἰκονομίαν. Οὕτως ἐν τῇ ἐν Neuchâtel τῆς Ἑλβετίας δημοσίᾳ Ἐμπορικῇ Σχολῇ ἡ ἐμποριολογία, ἢ τὸ ἐμπόριον, ἢ, ὅπως ἐκεῖ λέγεται, Bureau Commercial, διδάσκεται θεωρητικῶς καὶ πρακτικῶς καὶ κατὰ τὰ τέσσαρα τῆς φοιτήσεως ἔτη, τὸ δὲ ἐμπορικὸν δίκαιον καὶ ἡ πολιτικὴ οἰκονομία διδάσκονται κατὰ τὸ τρίτον καὶ τέταρτον ἔτος κεχωρισμένως. Ἄς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἐπαναλάβω διὰ τελευταίαν φορὰν, ὅτι ὁ κανονισμὸς τῶν λεπτομερειῶν τούτων δὲν ἀνήκει εἰς τὴν Βουλὴν, ἀλλ’ εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργόν.

§206Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἠκούσαμεν, ὅτι ἡ γεωγραφία περιλαμβάνει καὶ τὴν φυσικὴν γεωγραφίαν, οὕτω δὲ Ὑπουργός τις δύναται νὰ ἐπιτρέψῃ νὰ διδάσκηται εἰς τὰς Ἐμπορικὰς Σχολὰς οἱονδήποτε γεωγραφικὸν ἐγχειρίδιον. Ἀλλὰ, κατὰ τὰ προγράμματα τῶν ἐν Γαλλίᾳ Ἐμπορικῶν Σχολῶν, ἡ διδασκαλία τῆς γεωγραφίας περιλαμβάνει περιληπτικὴν ἐπιθεώρησιν τῆς φυσικῆς γεωγραφίας ἐν ἐφαρμογῇ ἐπὶ τῶν ἀναγκῶν τῆς διδασκαλίας τῆς οἰκονομίας· περιλαμβάνει τὰ τοῦ πληθυσμοῦ καὶ τῶν φυλῶν, μετὰ μελέτης περὶ τῆς ἐντάσεως τοῦ πληθυσμοῦ καὶ τῆς κινήσεως αὐτοῦ· τὰ τῆς φύσεως τοῦ ἐδάφους καὶ τῶν κλιμάτων τῶν τε παραλίων καὶ τῶν μεσογείων χωρῶν, τῶν ἀνέμων τῶν χωρῶν, τὴν ἐπιρροὴν τῶν κλιμάτων ἐπὶ τῶν ἀποικισμῶν· τὰ τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς γῆς· τὰ τῆς θαλασσοπλοΐας, τῶν ναυτικῶν σχέσεων, τῶν μετάλλων καὶ μεταλλείων, τῶν ἀνθρακωρυχείων, ἁλυκῶν, πηγῶν μεταλλικῶν, θαλασσίων τελμάτων· περιλαμβάνει τὴν γεωπονίαν καὶ τὰς γενικὰς κατηγορίας αὐτῆς, τὰς βοσκὰς καὶ τοὺς λειμῶνας, τὴν ἀνατροφὴν τῶν οἰκιακῶν ζώων, τὴν θήραν καὶ τὴν ἁλιείαν ἐν θαλάσσῃ ἢ ἐν λίμναις· περιλαμβάνει τὴν βιομηχανίαν καὶ τὰς γενικὰς κατηγορίας αὐτῆς· τὰ τῶν διωρύγων καὶ τάφρων· τὰ τῶν σιδηροδρόμων καὶ τὰ τῶν μεγάλων θαλασσοπλοϊκῶν ἑταιρειῶν· περιλαμβάνει τέλος ποικίλας ἄλλας γνώσεις. Καὶ ὅμως ὁ κύριος Ὑπουργὸς λέγει, ὅτι ἡ γεωγραφία, ἥτις θέλει διδάσκεσθαι, εἶναι ἡ «φυσικὴ γεωγραφία»!

§207Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ὄχι δά! Εἶπον, ὅτι εἰς τὴν λέξιν αὐτὴν περιλαμβάνεται καὶ ἡ ἐμπορικὴ γεωγραφία.

§208Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ πολὺ νὰ προσέχητε εἰς τὰ πρακτικὰ, τὰ ὁποῖα θὰ γράψητε, νὰ μὴ διορθωθῶσι. Νὰ μὴ δώσητε πρακτικὰ, διότι θὰ δημοσιεύσωσιν οἱ συζητοῦντες ἄλλα αὔριον... (θόρυβος).

§209Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Βεβαίως πρέπει νὰ καταβληθῇ προσοχὴ εἰς τὰ πρακτικὰ, διότι λέγετε, ὅτι ἡ ἐμποριολογία περιορίζεται μόνον εἰς τὸ ἐμπορικὸν δίκαιον καὶ τὴν πολιτικὴν οἰκονομίαν, καὶ πλανᾶσθε. Δύνασθε νὰ ἀναγνώσητε τὸ σύγγραμμα αὐτὸ, τὸ ὁποῖον κρατῶ. Σεῖς ὁ εἰδικὸς, ὁ καθηγητὴς τῆς πολιτικῆς οἰκονομίας, περιορίζετε τὸ μάθημα αὐτὸ μόνον εἰς τὴν πολιτικὴν οἰκονομίαν καὶ τὸ ἐμπορικὸν δίκαιον! Σᾶς λέγω λοιπὸν, ὅτι πλανᾶσθε, διότι ἐδῶ διάφορον βλέπω ἔννοιαν.

§210Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Τί περιέχει; Νὰ μάθωμεν· ὄχι νὰ ἀναγνώσω ἐγώ.

§211Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠρεμώτερον, διὰ νὰ ἐννοήσωμεν.

§212Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. «Ἐμποριολογία» ὀνομάζεται (ἀναγινώσκει μεταφράζων ἐκ Γερμανικοῦ) τὸ σύνολον τῶν γνώσεων ἐκείνων, αἱ ὁποῖαί εἰσιν ἀναγκαῖαι εἰς τὸ ἐμπόριον. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐξήγησις τῆς ἐμποριολογίας.

§213Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Μάλιστα. Λοιπὸν κεχωρισμένως τὰς ἐννοίας. Ὡς λέγετε, ἡ ἐμποριολογία περιλαμβάνει τὸ σύνολον τῶν διαφόρων ἐμπορικῶν μαθημάτων. Τόσον τὸ χειρότερον, ὅτι τὸ ἀναγράφετε καὶ ὡς ἰδιαίτερον μάθημα.

§214Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ἡ ἔννοια λοιπὸν τί εἶναι; Ὅτι δὲν εἶναι εἰδικὸν μάθημα ὁ ὅρος «Handelswissenschaft» (ὅπως λέγει τὸ κείμενον), ἀλλ’ εἶναι ὅρος, ὁ ὁποῖος περιλαμβάνει διαφόρους κλάδους.

§215Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ἀναγνώσατε καὶ ποῖοι εἶναι. (Διακοπαί).

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§217Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Πρέπει νὰ ἐννοήσωμεν περὶ τίνος πρόκειται.

§218Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ (συμβουλευόμενος τὸ κείμενον). Εἶναι οἱ ἑξῆς (ἀναγινώσκει)...

§219Γ. ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω τὸν λόγον ἐγώ. (Θόρυβος δεξιόθεν.)

§220Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁμιλεῖ ὁ Ὑπουργός. Προτιμᾶται.

§221Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ μάθωμεν παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ, τοῦ εἰσαγαγόντος τὸ νομοσχέδιον, ποίαν ἔχει ἔννοιαν ἑκάστη λέξις, καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ Ὑπουργὸς θέλει νὰ μᾶς δώσῃ τὴν ἔννοιαν, κραυγάζομεν καὶ ἐκβάλλομεν φωνάς! (Ἐξακολουθεῖ ὁ θόρυβος).

§222ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, Κύριοι, κάμετε ἡσυχίαν.

§223Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Λοιπόν. Ὑπὸ τὸν ὅρον αὐτὸν περιλαμβάνονται εἰδικώτερον ἡ ἱστορία τοῦ ἐμπορίου, ἡ ἐμπορικὴ γεωγραφία, τὸ ἐμπορικὸν δίκαιον· ἐν παρενθέσει δὲ οὐχὶ αἱ χημικαὶ γνώσεις αἱ γενικαί, ἀλλὰ στοιχειωδῶς...

§224Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπον ἐγώ.

§225Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Εἴπετε μόνον τὸ ἐμπορικὸν δίκαιον. Παρακαλῶ... Πλὴν τούτων, περιλαμβάνονται αἱ γνώσεις περὶ νομισμάτων.

§226Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Τί εἶναι αὐτό;

§227Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Περιλαμβάνεται ἡ πολιτικὴ οἰκονομία, περιλαμβάνονται αἱ γνώσεις περὶ τηρήσεως τῶν βιβλίων, περὶ ἀλληλογραφίας, περὶ ἀριθμητικῆς ἐμπορικῆς.

§228Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Βλέπετε λοιπόν;

§229Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀντιφάσκει!

§230Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ὄχι· δὲν ἀντιφάσκω. Ὁ κύριος Γουναράκης λέγει, ὅτι ἡ πολιτικὴ οἰκονομία δύναται νὰ περιλαμβάνῃ αὐτοὺς τοὺς κλάδους καὶ τὸ ἐμπορικὸν δίκαιον. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι δὲν εἶπόν τι ἐσφαλμένον ἐγὼ, διὰ νὰ ἐκπλαγῆτε.

§231Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ὄχι σεῖς.

§232Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Εἴπετε, ὅτι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπον, δὲν εἶναι ὀρθά. Διότι ὑμεῖς ὁρίζετε τὴν ἐμποριολογίαν ὡς περιλαμβάνουσαν τὴν πολιτικὴν οἰκονομίαν καὶ τὸ ἐμπορικὸν δίκαιον.

§233Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Καὶ τὴν ἐμπορικὴν γεωγραφίαν καὶ τὸ ἐμπορικὸν δίκαιον.

§234Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Τώρα τὸ λέγετε.

§235Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ὄχι.

§236Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι λοιπὸν (ἐπιδεικνύων τὸ βιβλίον). Εἶναι κλασικὸν τὸ σύγγραμμα. Ἐγράφη, ὡς εἶπον, ὑπὸ ἐπιτροπῆς εἰδικῆς, ἀποτελουμένης ἐξ ἀνδρῶν εἰδικῶν. Εἴμεθα λοιπὸν σύμφωνοι, ἀλλ’ ὑπὸ ἕνα ὅρον, ὅτι ὑμεῖς περιορίζετε εἰς δύο μαθήματα τὸν ὅρον «ἐμποριολογία», ἐγὼ δὲ καὶ ἄλλους κλάδους ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν περιλαμβάνω.

§237Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ....

§238Γ. ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ (ἀνερχόμενος τὸ βῆμα). Δὲν δύναμαι, κύριε Πρόεδρε, νὰ περιμένω.

§239Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Εἶναι προσωπικὸν τὸ ζήτημα, καὶ πρέπει νὰ προτιμηθῶ, κύριε Πρόεδρε (θόρυβος). Ἡ ἐμποριολογία, καθὼς ὡμίλησα ἀπ’ ἀρχῆς, ἢ κατὰ τὸ βιβλίον, τὸ ὁποῖον κρατεῖ εἰς χεῖράς του ὁ κύριος Ὑπουργός, καὶ τὸ ὁποῖον δὲν ἀνέγνωσα, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἄλλα πράγματα, περιλαμβάνει τὸ σύνολον ὅλων τῶν μαθημάτων, καταστιχογραφίαν, λογιστικήν...

§240Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ὄχι.

§241Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ἔτσι λέγει. Γεωγραφίαν, ἱστορίαν τοῦ ἐμπορίου — καὶ ἑπομένως ἔχομεν ἓν μάθημα γενικόν...

§242Γ. ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε; Θὰ συμφωνήσωμεν ὅλοι, νομίζω, ἂν εἴπω ὀλίγας λέξεις.

§243Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Παρακαλῶ... Ἡ ἐμποριολογία ἢ δύναται νὰ ἔχῃ τὴν ἔννοιαν αὐτήν, τὴν εὐρυτάτην, καὶ καλύπτει ὅλα τὰ εἰδικὰ μαθήματα ἐν ἑαυτῇ, πλὴν τῶν φυσικῶν καὶ μαθηματικῶν, τὰ ὁποῖα εἶναι γενικῆς μορφώσεως, μαθήματα, ἢ ὑπὸ τὴν στενωτέραν ἔννοιαν περιλαμβάνει τὰ ἄλλα δύο. Τί εἶπον ἐγώ; Ὅτι πολιτικὴ οἰκονομία καὶ ἐμπορικὸν δίκαιον εἶναι τὰ οὐσιωδέστερα. Προσθέσατε εἰς αὐτὰ, εἶπον, τί; Μόνον τὴν οἰκονομικὴν γεωγραφίαν, καὶ προσθέσατε ὄχι τὴν οἰκονομικὴν γεωγραφίαν, — διότι αὐτὴ εἶναι μέρος τῆς πολιτικῆς οἰκονομίας, — τὴν ἱστορίαν τοῦ ἐμπορίου.

§244Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Δὲν εἴπετε ὅμως αὐτό· εἴπετε δύο μόνον.

§245Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἐπικαλοῦμαι τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς. Δὲν εἶναι τίποτε, ὅτι ἐπείσθητε, καὶ λέγετε, ὅτι εἶναι σωστὰ αὐτά.

§246Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Σεῖς μετεβάλετε γνώμην.

§247Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ἔχετε τὸ θάρρος νὰ τὸ λέγητε ἀκόμη;

§248Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Περιορίζετε εἰς δύο μαθήματα τὴν ἔννοιαν, καὶ τώρα περιλαμβάνετε τὴν ἱστορίαν τοῦ ἐμπορίου, τὴν γεωγραφίαν κλπ.

§249Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλὰ τότε βεβαίως ὁ ὅρος ἐμποριολογία περιττεύει, διότι, ἀφοῦ περιλαμβάνει τὴν πολιτικὴν οἰκονομίαν καὶ τὸ ἐμπορικὸν δίκαιον, ὑπάρχει κατωτέρω.

§250Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Εἶπον, ὅτι, ὅταν διδάσκται εἰς τὸ Πανεπιστήμιον ἡ ἐγκυκλοπαιδεία τοῦ δικαίου, περιλαμβάνει τὰ πάντα ἡ ἐγκυκλοπαιδεία. Μετὰ τοῦ κ. Γουναράκη εἴμεθα σύμφωνοι κατὰ τοῦτο, ὅτι εἰς τὴν ἔννοιαν τῆς ἐμποριολογίας περιέλαβε δύο μαθήματα, ἐνῷ ἐγὼ ἔδωκα εὐρυτέραν ἔννοιαν.

§251Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Λοιπόν, ἀφοῦ κατελήξαμεν νὰ συμφωνήσωμεν, εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν θὰ εἴπω νὰ μὴ λέγῃ τὸ πρᾶγμα οὕτως, ὅτι ἡ ἐμποριολογία πλέον δὲν ἔχει ἀντικείμενον, καὶ ἑπομένως δὲν δύναται ν’ ἀποτελέσῃ μάθημα· διότι τί θὰ διδάξῃ αὐτὸς ὁ καθηγητής; Τὸ ἐμπορικὸν δίκαιον θὰ διδαχθῇ ἡ πολιτικὴ οἰκονομία θὰ διδαχθῇ, ἡ ἱστορία τοῦ ἐμπορίου θὰ διδαχθῇ. Τί θὰ διδάξῃ διὰ τῆς ἐμποριολογίας; Θὰ διδάξῃ τὸ μέρος τῆς οἰκονομικῆς γεωγραφίας; Ἀλλὰ τότε πρέπει νὰ θέσῃ τὴν οἰκονομικὴν γεωγραφίαν. Ἀντὶ λοιπὸν ἐμποριολογίας νὰ θέσῃ τὴν οἰκονομικὴν γεωγραφίαν, διότι αὐτὸ εἶναι οὐσιῶδες μάθημα· ἄλλως βεβαίως ἔχομεν τραγέλαφον, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ὁρίσωσι τὰ μαθήματα, νὰ ἔχωσι βάσιν, ὅπως καθορίσωσιν αὐτὰ, καθ’ ὃ νόημα τοὐλάχιστον ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία θέλει. Κύριε Πρόεδρε, πλὴν αὐτῶν, τὰ ὁποῖα εἶπον, δὲν νομίζω, ὅτι ὑπολείπεταί τι, ὅπως ἀντικρούσω τὰς λέξεις, καὶ αἰωνίως λέξεις, καὶ τὰς θρασυτάτας λέξεις τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ. Δὲν θέλω νὰ ἀπαντήσω εἰς αὐτὸν ἀπ’ εὐθείας δι’ ὅσα εἶπε περὶ ἐμοῦ, ὡς ἐν τῇ ἰδιότητι αὐτοῦ, ὡς Ὑπουργοῦ, μεταβαλόντος τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας εἶχε περὶ ἐμοῦ. Πρῶτον οὐδέποτε ἔσχον ἀνάγκην τῆς ἐκτιμήσεως τοῦ κυρίου πρώην Ὑπουργοῦ. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω — καὶ λυποῦμαι, ὅτι ζήτημα ἰδεῶν ἐκτραχύνει οὕτω τὴν συζήτησιν, ἐκτραχύνει οὐχὶ ἐξ ἐμοῦ, ἀλλ’ ἐξ αὐτοῦ, — ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω (διότι μοὶ ἐπιβάλλεται, μεθ’ ὅλην τὴν ἀγανάκτησιν, τὴν ὁποίαν ἐκφέρω κατ’ αὐτοῦ) προσωπικὴν φιλοφροσύνην αὐτοῦ ἀπέναντι ἐμοῦ, οὐχὶ διότι ἔσχον ἀνάγκην, ἐπαναλέγω, τῆς ἐκτιμήσεώς του, ἀλλὰ διότι ὁμολογουμένως, ὡς δημόσιος ἀνὴρ, ἀντίθετον ἔχων ἐμὲ, προσηνέχθη ποτὲ φιλοφρόνως πρός με. Θὰ μετανοήσῃ δὲ, — ὄχι διότι ἀπειλῶ, — θὰ μετανοήσῃ ἐκ τῆς ἰδίας συνειδήσεως δι’ ὅσα εἶπε, καὶ τὸν παρακαλῶ νὰ μὴ θελήσῃ ἐπὶ πλέον οὔτε νὰ ἀπαντήσῃ εἰς αὐτὰ, τὰ ὁποῖα αὐτὴν τὴν στιγμὴν λέγω πρὸς αὐτόν.

§252Γ. ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§253Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι ἐξηντλήθη τὸ θέμα, καὶ ἐξ ὅσων ἐλέχθησαν ὀφείλει τις νὰ παραδεχθῇ, ὅτι εἰς τὴν ἀναγραφὴν τῶν μαθημάτων εἰσεχώρησε καὶ αὐθαιρεσία τις καὶ πλάνη. Οὕτω, νομίζω ὅτι, ὅταν ἐν ἀρχῇ λέγηται «τὰ φυσικὰ καὶ τὰ μαθηματικὰ», εἶναι κἄπως βεβιασμένον νὰ περιλάβωμεν εἰς αὐτὰ καὶ μαθήματα, τὰ ὁποῖα ἀμφιβάλλω ἂν ὑπονοοῦνται, π. χ. χημείαν. Δὲν λέγω, ὅτι εἰς τὰ φυσικὰ δὲν περιέχεται καὶ ἡ χημεία, ἀλλὰ διατὶ νὰ μὴ θέσωμεν εὐκρινέστερον: φυσικὴν, χημείαν καὶ μαθηματικὰ ἐφῃρμοσμένα εἰς τὸ ἐμπόριον;

§254Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ χημείαν ἐφῃρμοσμένην εἰς τὸ ἐμπόριον.

§255Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὴν χημείαν πρέπει ν’ ἀφήσωμεν γενικῶς, διότι πρέπει νὰ περιλαμβάνωνται ἐκτὸς τῆς ἐφῃρμοσμένης καὶ αἱ γενικαὶ ἀρχαὶ τῆς χημείας. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι καλλίτερον νὰ θέσωμεν φυσικὴν, χημείαν καὶ μαθηματικὰ ἐφῃρμοσμένα ἐν τῷ ἐμπορίῳ. Ὡς πρὸς τὸν ὅρον ἐμποριολογία, εἶναι βεβαίως ὅρος διδακτικός, δὲν εἶναι ὅμως τοιοῦτος, ὅταν ἐκφέρηται γενικῶς· ἑπομένως, εἰσαγόμενος ἐν ἄρθρῳ, ὅπερ πραγματεύεται περὶ μαθημάτων, ἦτο φυσικὸν νὰ φέρῃ τὴν σύγχυσιν, τὴν ὁποίαν ἔφερεν. Ὁ εἰσαγαγὼν αὐτὸν δὲν ἔπρεπε ν’ ἀρκεσθῇ εἰς τοιοῦτον ὅρον, καὶ νὰ ἐννοήσῃ δι’ αὐτοῦ ὅλα τὰ ἐμπορικὰ μαθήματα, διότι τότε ἀποτυγχάνει τοῦ σκοποῦ τὸ ἄρθρον, καὶ θὰ ἦτο τότε καλλίτερον νὰ ἐξοβελίσωμεν αὐτόν, καὶ νὰ ἀναγράψωμεν ἐν τῷ ἄρθρῳ ὅλα τὰ μαθήματα, τὰ ὁποῖα περιλαμβάνονται ἐν τῇ ἐμποριολογίᾳ. Διότι τί θὰ διδαχθῇ ὁ μαθητὴς ἐν τῇ Σχολῇ αὐτῇ, ἐκτὸς τῶν ξένων γλωσσῶν καὶ τῶν φυσικῶν καὶ μαθηματικῶν; Θὰ διδαχθῇ οἰκονομικὴν καὶ ἐμπορικὴν γεωγραφίαν, ἐμπορικὸν δίκαιον, ἀλλὰ καὶ στοιχεῖα τοῦ δικαίου ἐν γένει, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διδάσκωνται οἱ μαθηταὶ ἐμπορικὸν δίκαιον, χωρὶς πρὶν νὰ διδαχθῶσι στοιχεῖα, γενικὰς ἀρχὰς τοῦ δικαίου, μετὰ τὴν ἀπόκτησιν τῶν ὁποίων μόνον θὰ κατανοῶσιν εὐκολώτερον τὸν ἐμπορικὸν νόμον. Λοιπὸν πρέπει νὰ περιληφθῇ καὶ ἡ διδασκαλία τῶν γενικῶν ἀρχῶν τοῦ δικαίου. Ἐπίσης πρέπει νὰ περιληφθῇ καὶ ἡ πολιτικὴ οἰκονομία, ἀλλ’ οὐχὶ ἡ πολιτικὴ ἁπλῶς οἰκονομία, ἀλλὰ καὶ ἡ δημοσιονομία, διότι ἐν αὐτῇ θὰ μάθῃ ὁ μαθητὴς τὰ ἐγγύτερον συνδεόμενα πρὸς τὸ ἐμπόριον, ὡς τὸ δασμολόγιον, τὴν φορολογίαν καὶ ἄλλα, τὰ ὁποῖα συμφέρει νὰ γνωρίζῃ πᾶς ἔμπορος. Ὁ Ὑπουργὸς, ὁ ὁποῖος θὰ κανονίσῃ τὰ προγράμματα τῆς Σχολῆς ἐκ τοῦ ἄρθρου, ἐν ᾧ ἀναγράφονται τὰ μαθήματα, θὰ καταρτίζῃ τὰ προγράμματα κατ’ ἔτος ἢ ἑξαμηνίαν. Ταῦτα δὲν πρέπει ν’ ἀφεθῶσιν εἰς τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν τῶν διαφόρων ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου. Ὅταν περιλάβωμεν πολιτικὴν οἰκονομίαν καὶ δημοσίαν οἰκονομίαν, παρέχομεν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας τὴν εὐκαιρίαν, ὅταν συντάττῃ τὰ προγράμματα, νὰ περιλάβῃ καὶ πᾶν ὅ,τι ἐρρήθη ταύτην τὴν ἑσπέραν, ὅτι πρέπει νὰ διδάσκηται ἐν Ἐμπορικῇ Σχολῇ. Λοιπὸν πρέπει νὰ λείψῃ ἡ πέτρα, οὕτως εἰπεῖν, αὕτη τοῦ σκανδάλου, ἡ λέξις, ἡ ὁποία πρώτην φορὰν διὰ πολλοὺς ἠκούσθη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ, καὶ ἡ ὁποία, ὡς ἐκφέρεται, δὲν προσθέτει, δὲν διασαφηνίζει τίποτε, οὔτε ἀφαιρουμένη ἀφαιρεῖ τι ἐκ τῶν μαθημάτων, τὰ ὁποῖα εἰς χεῖρας τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας καὶ τοῦ συλλόγου τῶν καθηγητῶν τῆς Σχολῆς θέλουσιν ἀποτελέσει τὴν πηγὴν, ἐξ ἧς θὰ δύνανται ν’ ἀντλῶσι πᾶν ὅ,τι πρέπει νὰ διδάσκηται εἰς μαθητὰς Ἐμπορικῆς Σχολῆς. Ὁ κύριος πρώην Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας λέγει, ὅτι ἐμποριολογία εἶναι τὰ bureaux de commerce· ἀλλ’ ἐγὼ τοῦτο ἀγνοῶ. Ὑποθέτω, ὅτι ἄλλα εἶναι τὰ bureaux de commerce. Ταῦτα πιθανῶς εἶναι ἐν Γερμανίᾳ, ἐν Ἑλβετίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ ἡ διδασκαλία περὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐμπορίου, δηλ. πῶς πρέπει νὰ γίνεται ἡ ἐργασία πρὸς διάδοσιν ἐν ξέναις χώραις τοῦ ἐμπορίου τῆς χώρας, ἡ ἐπέκτασις τῆς ἐξαγωγῆς αὐτοῦ. Δι’ αὐτὸ θὰ παρακαλέσω νὰ λείψῃ ἡ λέξις αὕτη, καὶ νὰ μείνωσιν ὡς ἔχουσι τὰ μαθήματα. Ἐκτὸς δ’ αὐτῶν τῶν μαθημάτων, ἤθελον εὐχηθῆ, ὅπως καὶ ἡ ὑγιεινὴ διδάσκηται, διότι ἡ ὑγιεινὴ ἐφηρμοσμένη εἰς πολλὰς τοῦ ἐμπορίου ἐργασίας ἐκρίθη ἀναγκαῖον νὰ διδάσκηται, καὶ διδάσκεται εἰς πολλὰ τῶν διδακτηρίων τῶν ἐμπορικῶν μαθημάτων.

§256ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι...

§257Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὡς ἔχει;

§258Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν θὰ γείνωσιν αἱ μεταβολαί. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἔχει).

§259ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 ὑποβάλλει τροπολογίαν ὁ κ. Καπετανάκης. Ἡ τροπολογία αὕτη θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 69). Ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκεται).

§260Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναβάλωμεν, διότι ἡ ὥρα εἶναι 1 μετὰ τὸ μεσονύκτιον, καὶ ἔχομεν καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἄρθρων νὰ συζητήσωμεν.

§261Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ἂς ψηφίσωμεν εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν ἀπόψε καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα, εἰς δὲ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν προβαίνομεν εἰς τὰς τροπολογίας. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 4–13).

§262Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Τὰ ἄρθρα 14 καὶ 15 παρακαλῶ νὰ διαγραφῶσι.

§263ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαγράφονται. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς πρώτην συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§264Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἀρκεῖ πλέον. Εἶναι ἡ ὥρα προκεχωρημένη.

§265Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Νὰ ψηφισθῶσιν αἱ πιστώσεις.

§266Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Οὔτε πιστώσεις, οὔτε τίποτε.

§267Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Νὰ προηγηθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ Τελωνείου Πατρῶν.

§268ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ δυνάμεως τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ κατὰ τὸ ἔτος 1902».

§269Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἐνταῦθα εἶναι ἡ ἁρμοδία θέσις νὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ δυνάμεως τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ προσαγάγῃ τὰς πληροφορίας, ἃς ἐζήτησα.

§270Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐζήτησα ταύτας ἁρμοδίως, καὶ ἅμα ὡς ληφθῶσι θὰ καταθέσω ταύτας εἰς τὴν Βουλήν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον). (Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιρρήσεως, τὰ ἑξῆς νομοσχέδια: Περὶ δυνάμεως τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ διὰ τὸ ἔτος 1902. Περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 129,906.63 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1901. Περὶ ἀκυρώσεως πιστώσεων τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1901, καὶ περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῶν τοιούτων ἐπὶ διαφόρων κεφαλαίων καὶ ἄρθρων τοῦ ἰδίου προϋπολογισμοῦ τῆς αὐτῆς χρήσεως. Περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 1,521,000 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1901. Περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ἐκ δραχμῶν 988,356.23 ἐπὶ διαφόρων κεφαλαίων καὶ ἄρθρων τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1901. Περὶ κυρώσεως Β. Διατάγματος, δι’ οὗ ἐχορηγήθη ἀναπληρωματικὴ πίστωσις ἐκ δραχ. 60,000 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1901. Περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχ. 29,125 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1901. Περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δρ. 25,000 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1901. Περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχ. 18,701.75 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1901. Περὶ κυρώσεως Β. Διατάγματος, δι’ οὗ ἐχορηγήθη ἔκτακτος πίστωσις ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1901 ἐκ φράγκων χρυσῶν 11,400).

§271Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Σταματήσατε ἕως αὐτοῦ. Ἀρκεῖ πλέον.

§272ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι νὰ ψηφισθῶσι καὶ κατωτέρω.

§273Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Ὑποβάλλω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς τῶν Βουλευτῶν κατάλογος, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Ἀχ. Χοϊδᾶ καὶ Ἀπ. Ζάππα. Μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή).

§274ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ, παρόντων Βουλευτῶν 121. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τὰ νομοσχέδια: Περὶ χορηγίας εἰδικῆς πισιώσεως ἐκ δραχ. 3,409.59 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1901. Περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1901 καὶ ἀκυρώσεως ὑπολοίπου πιστώσεως τοῦ 1900, μήπω διατεθείσης).

§275ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου....

§276Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία, κύριε Πρόεδρε. (Τινὲς Βουλευταὶ ἐκ τῆς ἀριστερᾶς ἀποχωροῦσι).

§277ΦΩΝΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Ἆ! ἆ! Διατὶ φεύγετε;

§278ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Δικαίωμά μας εἶναι νὰ φύγωμεν. (Ἀναγινώσκεται αὖθις ὁ ὀνομαστικὸς τῶν Βουλευτῶν κατάλογος, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Θ. Βελλιανίτου καὶ Ἀπ. Ζάππα. Μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή).

§279ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ, παρόντων Βουλευτῶν 127. (Μετὰ ταῦτα ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τὰ νομοσχέδια: Περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ἐπὶ διαφόρων κεφαλαίων καὶ ἄρθρων τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1901 ἐκ δραχμῶν ἐν ὅλῳ 198,960. Περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας τῆς κατὰ τὸν νόμον ͵ΒΧϞΔʹ τοῦ 1900 ἀνανεώσεως τῶν ὀφειλομένων εἰς τὸ Δημόσιον ἐκ προκαταβολῶν καὶ διαφόρων ἐσόδων ἐκ παρελθουσῶν χρήσεων).

§280ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἀναβάλωμεν διὰ τὴν αὔριον.

§281ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 1 καὶ 40′ μετὰ τὸ μεσονύκτιον).