1901.01.08

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 42

τῆς 8 Ἰανουαρίου 1901.

(Δευτέρα).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 4 καὶ 50′ μ. μ. ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκριθέντα ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§2Α. ΡΩΜΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς παρελθούσης Πέμπτης ὁ ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς κ. Δραγούμης ᾐτήσατο νὰ ὑποβληθῶσι πίνακες ἐμφαίνοντες τὴν ἐκ Ρουμανίας εἰς Ἑλλάδα εἰσαγωγὴν σιτηρῶν καὶ ὀσπρίων κατὰ τὰ ἔτη 1888, 1889 καὶ 1890, καθόσον κατὰ τὸ 1890 τὸ πρῶτον εἰσήχθη συμβατικὸν δασμολόγιον, ὡς πρὸς τοὺς δημητριακοὺς καρποὺς, τοὺς εἰσαγομένου, εἰς Ἑλλάδα. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι μεγάλη ἦτο ἡ εἰσαγωγὴ τῶν δημητριακῶν καρπῶν ἐκ Ρουμανίας εἰς Ἑλλάδα πρὸ τῆς ἐποχῆς τῆς ἐπιβολῆς τοῦ συμβατικοῦ δασμολογίου. Ἐν τούτοις οἱ πίνακες οὗτοι ἐμφαίνουσιν, ὅτι ἐλαχίστη ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ τῆς ποσότητος τῶν δημητριακῶν καρπῶν, οἵτινες εἰσήγοντο εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐκ Ρουμανίας κατὰ τὰ 1888, 1889, 1890, καὶ τῆς κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη. Ὅταν βραδύτερον εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῆς συμβάσεως, θὰ ἐκθέσω τὸ πρᾶγμα λεπτομερέστερον. Ἐφρόντισα ὅμως νὰ τυπωθῶσιν οἱ πίνακες καὶ διανεμηθῶσιν ἀμέσως, ὥστε μετὰ μίαν ἢ δύο ὥρας, ὅτε θὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν, οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι νὰ ὦσιν ἐν γνώσει τοῦ ζητήματος τούτου. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 139).

§3Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ ὑποβάλω αὐτῇ τὰ ἑξῆς νομοσχέδια. Τὸ πρῶτον εἶναι νομοσχέδιον, δι’ οὗ συνιστᾶται ἐν τῷ Προπαιδευτηρίῳ τοῦ Πόρου Σχολὴ ὑπαξιωματικῶν τοῦ Βασιλικοῦ Ναυτικοῦ. Ἡ Σχολὴ αὕτη διαιρεῖται εἰς 5 τμήματα: ἀρμενιστῶν, πυροβολητῶν, ὁπλιτῶν, οἰακιστῶν καὶ τορπιλλητῶν. Ἡ ὑπηρεσία ἐθεώρησεν ἀναγκαίαν τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου, ὅπερ θέλει συντελέσει εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν ὑπαξιωματικῶν τοῦ στόλου...

§4Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ ὑποναυάρχου Λεβὲν δὲν εἶχε ληφθῆ πρόνοια περὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν;

§5Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Τότε ἐλήφθη πρόνοια περὶ Σχολῆς ναυτῶν, οἱ ὁποῖοι ἐξεπαιδεύοντο, ἐγίνοντο ὑπαξιωματικοί, καὶ κατόπιν, διὰ νὰ λάβωσι τὸ πτυχίον, ἔπρεπε νὰ δώσωσιν ἐξετάσεις. Ἡ ὑπηρεσία ἐνόμισε συντελεστικὸν διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν, ἐκτὸς τῆς Σχολῆς τῶν ναυτῶν, νὰ γείνῃ καὶ Σχολὴ ὑπαξιωματικῶν, εἰς ἣν θὰ ἐκπαιδεύωνται ἐπὶ 6 μῆνας, καὶ κατόπιν θὰ δίδουν ἐξετάσεις διὰ τὸ πτυχίον. Ἐπίσης ὑποβάλλω νομοσχέδιον ἀφορῶν εἰς τοὺς ἐργοστασιάρχας τοῦ Ναυστάθμου. Εἰς τὸν Ναύσταθμον ὑπηρετοῦσιν ἐπὶ πολλὰ ἔτη ἐργοστασιάρχης λεβητοποιὸς, ἐργοστασιάρχης προτύπων, καὶ ἐργοστασιάρχης διευθύνων τὸ χυτήριον...

§6Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡμεδαποὶ πάντες;

§7Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Μάλιστα· ἐκτὸς ἑνὸς, περὶ οὗ δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι εἶναι ἡμεδαπὸς, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι εἶναι· εἰργάζετο πρὸ εἰκοσιπενταετίας εἰς τὸ κατάστημα τοῦ Στρούτωφ ἐν Τεργέστῃ, ἀπὸ τότε δὲ, ἤτοι πρὸ 25 ἐτῶν, κατετάχθη εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ὑπηρεσίαν, καὶ ὑποθέτω, ὅτι θ’ ἀπέκτησε τὴν Ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν. Οἱ τρεῖς οὗτοι ἐργοστασιάρχαι εἶναι ἡ ψυχὴ τοῦ ἐργοστασίου τοῦ Ναυστάθμου, ἄνθρωποι ἐκτάκτου ἱκανότητος, εἰς τοὺς ὁποίους πολλὰ ὀφείλει ὁ στόλος· ἰδίως ὁ λεβητοποιὸς εἶναι ἐκτάκτου ἱκανότητος ὑπάλληλος. Περὶ συντάξεως τῶν ἐργοστασιαρχῶν τούτων δὲν εἶχε ληφθῆ πρόνοια, καὶ ὑπηρετοῦσιν ἐπὶ πολλὰ ἔτη, χωρὶς νὰ ἔχωσι δικαίωμα συντάξεως, ὅπερ ἄδικον. Ἐκτὸς δὲ τούτου, δὲν εἶχον αἱ θέσεις αὐτῶν νομιμοποιηθῆ, καὶ οὐδεμίαν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ εἶχον προαγωγήν. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλω, λαμβάνεται πρόνοια, ὅπως ἐπιτραπῇ ὁ προβιβασμὸς αὐτῶν εἰς ἀρχιεργοστασιάρχας πρώτης τάξεως, μὲ μίαν προσθήκην, οὐχὶ σοβαρὰν, εἰς τὸν μισθὸν αὐτῶν, ἐκ δραχμῶν 50 κατὰ μῆνα· κανονίζεται δὲ καὶ ἡ σύνταξις αὐτῶν. Εἶναι νομοσχέδιον εὐεργετικὸν δι’ αὐτοὺς, διότι ὁμολογουμένως ὑπηρετοῦσιν ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν εὐδοκίμως. Ὑποθέτω δὲ, ὅτι καὶ οἱ προκάτοχοί μου γνωρίζουν τὴν ἀξίαν αὐτῶν, καὶ νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ λάβῃ περὶ αὐτῶν πρόνοιαν.

§8Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει τοῦ νομοσχεδίου δὲν περιέχονται τὰ τοῦ μισθολογίου αὐτῶν;

§9Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Μάλιστα. Ἐπίσης ὑποβάλλω νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ εἰς τὸν κανονισμὸν τῆς συντάξεως τῶν μηχανικῶν τοῦ στόλου, τουτέστι δι’ αὐτοῦ κανονίζεται ἡ σύνταξις αὐτῶν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μισθοῦ, τὸν ὁποῖον λαμβάνουν, διότι σήμερον, ἐνῷ λαμβάνουν μισθὸν π. χ. 400 δραχμῶν, ἡ σύνταξις κανονίζεται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μισθοῦ τοῦ ἀνθυποπλοιάρχου, ὅστις εἶναι 160 δραχμαί. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ὅπερ συνοδεύεται μὲ ἐκτεταμένην αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν, κανονίζεται ἡ σύνταξις ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μισθοῦ, τὸν ὁποῖον λαμβάνουν. Ὑποβάλλω ἐπίσης νομοσχέδιον, δι’ οὗ λύεται τέλος πάντων τὸ ζήτημα τῆς μισθοδοσίας τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ. Ὡς γνωρίζετε, τὰ τῆς μισθοδοσίας τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ ἦσαν κεκανονισμένα κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε πρέπει νὰ ἀναγνωρίσητε, ὅτι πάντες οἱ κατὰ καιροὺς Ὑπουργοὶ τῶν Ναυτικῶν εἶχον μεγάλην καὶ φοβερὰν ἐνόχλησιν, διότι ὁ μισθὸς τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ ἄλλος ἦτο τῶν ὑπηρετούντων εἰς τὴν θάλασσαν, καὶ ἄλλος τῶν ὑπηρετούντων εἰς τὴν ξηράν. Ἕνεκα δὲ τῆς διαφορᾶς μεταξὺ τοῦ μισθοῦ τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ὑπηρετούντων ἐν θαλάσσῃ καὶ τῶν ὑπηρετούντων ἐν ξηρᾷ, αἱ ἐνοχλήσεις τῶν Ὑπουργῶν ἦσαν μεγάλαι, καὶ πολλὰ ἄτοπα ἐλάμβανον χώραν, διότι καθιερώθη τὸ σύστημα τῶν προσκολλήσεων καὶ τῶν ἀποσπάσεων, τὸ ὁποῖον ἦτο ἐντελῶς ἄτοπον καὶ ὀχληρὸν διὰ τοὺς Ὑπουργούς. Ἐνόμισα, ὅτι, ἐὰν ἐξισωθῇ ὁ μισθὸς τῶν ἀξιωματικῶν καὶ παύσῃ τοῦ νὰ ἦναι ἄλλος διὰ τοὺς ὑπηρετοῦντας ἐν τῇ ξηρᾷ καὶ ἄλλος διὰ τοὺς ἐν τῇ θαλάσσῃ, θὰ ἔπαυον τὰ ἄτοπα ταῦτα.

§10Θ. ΦΛΟΓΑΙΤΗΣ. Τοῦτο εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη.

§11Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὑπάρχει προκατάληψις, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ Ναυτικοῦ ἔχουσιν, ἐν συγκρίσει πρὸς τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς, μισθὸν πολὺ ἀνώτερον, ἐνῷ τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές. Ἐκ τῆς σημειώσεως, ἣν ἐπιτρέψατέ μοι νὰ φέρω εἰς γνῶσιν τῆς Βουλῆς, θὰ πεισθῆτε, ὅτι εἶναι σφαλερὰ ἡ ἰδέα, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ Ναυτικοῦ, οἱ ὑπηρετοῦντες εἰς τὴν ξηρὰν, ἔχουσι μισθοὺς ἀνωτέρους τῶν μισθῶν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς. Ἀπ’ ἐναντίας, οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ Ναυτικοῦ ἔχουσι μισθὸν κατώτερον τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς. Καὶ σᾶς φέρω ἀμέσως τὴν ἀπόδειξιν (ἀναγινώσκει ἐκ πίνακος): «Συνταγματάρχης τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς λαμβάνει μισθὸν 590 δραχμὰς· πλοίαρχος, ὁ ὁποῖος ἰσοδυναμεῖ πρὸς συνταγματάρχην, λαμβάνει δραχμὰς 540, τουτέστι 50 δραχμὰς ἐπὶ ἔλαττον. Ἀντισυνταγματάρχης τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς λαμβάνει μισθὸν 490 δραχμὰς· ἀντιπλοίαρχος, ἰσόβαθμος τοῦ ἀντισυνταγματάρχου τῆς ξηρᾶς, λαμβάνει μόνον 450 δραχμὰς, τουτέστι 40 δραχμὰς ἐπὶ ἔλαττον. Ταγματάρχης τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς λαμβάνει μισθὸν 440 δραχμὰς· πλωτάρχης, ἰσόβαθμος τοῦ ταγματάρχου τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς, λαμβάνει μόνον 370 δραχμὰς, τουτέστιν 70 δραχμὰς ἐπὶ ἔλαττον. Λοχαγὸς αʹ τάξεως τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς λαμβάνει 310 δραχμὰς· ἀντίστοιχος ἀξιωματικὸς τῆς θαλάσσης δὲν ὑπάρχει, διότι δὲν ὑπάρχουσιν εἰς τὴν θάλασσαν ἀξιωματικοὶ ἰσόβαθμοι πρὸς λοχαγοὺς αʹ τάξεως. Λοχαγὸς βʹ τάξεως τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς λαμβάνει 260 δραχμὰς· ἀντίστοιχος ἀξιωματικὸς τῆς θαλάσσης λαμβάνει δρ. 240. Ὑπολοχαγὸς τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς λαμβάνει 190 δραχμὰς· ἀντίστοιχος ἀξιωματικὸς τῆς θαλάσσης λαμβάνει 160 δραχμὰς. Ἀνθυπολοχαγὸς τῆς ξηρᾶς λαμβάνει 170 δραχμὰς· ἀντίστοιχος ἀξιωματικὸς τῆς θαλάσσης, τουτέστι σημαιοφόρος, λαμβάνει 140 δραχμὰς.»

§12Γ. ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ στρατοῦ δέκα δραχμαὶ δίδονται ὑπὸ τύπον δωρεᾶς.

§13Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Μάλιστα. Ἀλλ’ ἡ διαφορὰ εἶναι τριάκοντα μέχρι τεσσαράκοντα δραχμῶν. Ἐνόμισα, Κύριοι, ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ πρέπει νὰ λυθῇ. Ἐγένετο ἡ δέουσα μελέτη, καὶ βεβαίως, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐπιβαρυνθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους μὲ ποσὸν μέγα, ἐννοεῖται, ποτὲ δὲν ἤθελον τολμήσει νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τοιοῦτο νομοσχέδιον. Ἀλλ’ ὡς θὰ ἴδητε ἐκ τοῦ πίνακος αὐτοῦ, τὸν ὁποῖον θὰ καταθέσω, καὶ ὁ ὁποῖος θὰ τυπωθῇ, — δυνάμει δὲ τοῦ νομοσχεδίου κανονίζονται καὶ τὰ τῶν ὑπαξιωματικῶν, — ἡ ὁλικὴ διαφορὰ ἐκ τοῦ κανονισμοῦ τῆς μισθοδοσίας τῶν ἀξιωματικῶν δὲν εἶναι ἀνωτέρα τῶν 21,000 δραχμῶν· ἀλλ’ ἐκ τῶν οἰκονομιῶν, αἱ ὁποῖαι γίνονται εἰς τοὺς ἄλλους βαθμοφόρους, προέρχεται οἰκονομία 52,000 δραχμῶν.

§14ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Ἐξομοιοῦτε τοὺς μισθοὺς τῶν ἀξιωματικῶν τῆς θαλάσσης πρὸς τοὺς τῶν τῆς ξηρᾶς;

§15Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Μάλιστα.

§16ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καὶ πῶς ἀντιλαμβάνεσθε τὴν οἰκονομίαν ἔπειτα; Πόθεν αὐτὴ ἡ οἰκονομία;

§17Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὅπως σᾶς εἶπον, διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ δὲν κανονίζεται μόνον ὁ μισθὸς τῶν ἀξιωματικῶν. Ὅπως θὰ ἴδητε εἰς τὸν πίνακα, τὸν ὁποῖον ἐπισυνάπτω, κανονίζεται καὶ ὁ μισθὸς τῶν ἀρχικελευστῶν, τῶν κελευστῶν, τῶν ὑποκελευστῶν ά τάξεως, τῶν ὑποκελευστῶν βʹ τάξεως, τῶν διόπων ά τάξεως, τῶν διόπων βʹ τάξεως κλπ. Ἐπέρχεται κανονισμὸς ἐπὶ ὅλων ἐν γένει τῶν βαθμοφόρων, καὶ ἕνεκα τούτου ἐπέρχεται ἐκ τῆς μισθοδοσίας τῶν ἀξιωματικῶν ὑπέρβασις 21,000 δραχμῶν· ἐπὶ τοῦ ὅλου ὅμως ἐπέρχεται οἰκονομία 52,000 δραχμῶν.

§18ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τῶν ἄλλων μισθῶν.

§19Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Μάλιστα.

§20ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε μίαν ἑτέραν ἐρώτησιν, διὰ νὰ μὴ ἐπανέρχωμαι. Οἱ μισθοὶ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ, τῶν ὑπηρετούντων ἐν θαλάσσῃ, μένουσιν ἀμετάβλητοι;

§21Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ἀναβαίνουσι. Τῆς ξηρᾶς δὲν καταβαίνουσι.

§22Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Παρακαλῶ. Οἱ μισθοὶ τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ὑπηρετούντων εἰς τὴν θάλασσαν ἐξομοιοῦνται μὲ τοὺς μισθοὺς τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ὑπηρετούντων εἰς τὴν ξηράν. Ἀλλ’ οἱ ὑπηρετοῦντες εἰς τὴν θάλασσαν ἔχουσι τὴν τράπεζαν λεγομένην.

§23ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἆ!

§24Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Οἱ κυβερνῆται ἔχουσι τὴν τράπεζαν, καὶ δι’ αὐτὸ ὁ ἀξιωματικὸς ὁ ὑπηρετῶν εἰς τὴν θάλασσαν, λόγου χάριν ὁ ὑποναύαρχος, κατὰ ξηρὰν λαμβάνει 610 δραχμὰς, ὁ πλοίαρχος κατὰ ξηρὰν λαμβάνει 590 δραχμάς.

§25Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Καὶ κατὰ τὸ νομοσχέδιον, κ. Ὑπουργέ;

§26Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Σήμερον ὁ πλοίαρχος λαμβάνει κατὰ θάλασσαν 540 δραχμὰς, κατὰ τὸ νομοσχέδιον θὰ λαμβάνῃ 590 δραχμάς.

§27ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὅπως ὁ συνταγματάρχης.

§28Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὅπως ὁ συνταγματάρχης τῆς ξηρᾶς. Μόνον ἀποδοχαὶ τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικῶν κατὰ θάλασσαν ὑπάρχουσιν. Ὁ ὑπηρετῶν, λόγου χάριν, εἰς τὴν θάλασσαν πλοίαρχος κυβερνήτης ἔχει 120 δραχμὰς διὰ τὴν τράπεζαν, ἂν δὲ ἦναι ἀρχικυβερνήτης, τότε λαμβάνει, ἐκτὸς τῶν 120 δραχμῶν, καὶ 200 δρ. δι’ ἔξοδα παραστάσεως. Αὐτὰ εἶναι τὰ ὑπάρχοντα σήμερον. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου κανονίζεται ὁ μισθὸς τῶν κατὰ θάλασσαν ὑπηρετούντων ἀξιωματικῶν συμφώνως πρὸς τὸν μισθὸν τῶν κατὰ ξηρὰν ὑπηρετούντων. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν τράπεζαν καὶ τὰ ἔξοδα παραστάσεως, αὐτὰ μένουσιν ὅπως ἔχουσιν. Ἐπ’ αὐτῶν δὲν γίνεται καμμία μεταβολή. Ἐκ τῆς μεταβολῆς αὐτῆς προκύπτει διαφορὰ εἰς τοὺς μισθοὺς τῶν ἀξιωματικῶν 21,000 δραχμῶν. Βεβαιωθῆτε, Κύριοι, ὅτι ἡ δαπάνη εἶναι τοιαύτη, ὥστε νομίζω, ὅτι ἀξίζει τὸν κόπον νὰ ἀπαλλάξητε τοὺς κατὰ καιρὸν Ὑπουργοὺς τῶν Ναυτικῶν ἀπὸ ὅλας τὰς ἐνοχλήσεις, τὰς ὁποίας ἔχουσι καθ’ ἑκάστην, καὶ ἀναγκάζονται νὰ κάμωσι πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι τακτικά.

§29Β. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Δὲν θὰ τοὺς ἀπαλλάξητε, διότι θὰ ἔχητε τὴν τροφήν. Εἷς ἄγαμος ἀξιωματικὸς πλοίαρχος θὰ λαμβάνῃ 590 δραχμὰς κατὰ ξηρὰν, καὶ κατὰ θάλασσαν 590, καὶ 200 διὰ τὰ ἔξοδα παραστάσεως.

§30Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Αὐτὸ τὸ λαμβάνουσι καὶ σήμερον.

§31ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Λοιπὸν δὲν θὰ τοὺς ἀπαλλάξητε, διότι πάντοτε θὰ ζητῶσι, διότι θὰ ἔχωσι 200 δραχμὰς περιπλέον.

§32Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Λυποῦμαι, ὅτι δὲν ἐξηγοῦμαι ἴσως καλῶς, ἢ δὲν ἐνοήθην. Εἶπον, ὅτι σήμερον οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ Ναυτικοῦ, οἱ ὑπηρετοῦντες εἰς τὴν ξηρὰν, λαμβάνουσι μισθὸν τοιοῦτον, ὥστε ἐνοχλοῦσι τοὺς Ὑπουργοὺς, καὶ ζητοῦσιν ἀποσπάσεις· π. χ. ἐνῷ ὑπηρετεῖ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον εἷς οἰκονομικὸς ἀξιωματικὸς τοῦ Ναυτικοῦ, ζητεῖ ν’ ἀποσπασθῇ εἰς ἓν πλοῖον, διὰ νὰ λαμβάνῃ τὰς νενομισμένας ἀποδοχάς· καὶ διὰ τοῦτο γίνονται ὅλα αὐτὰ τὰ ἔκτροπα. Ὅλα αὐτὰ θὰ παύσουν, ἐννοεῖται. (Ἀντιρρήσεις ἐξ ἀριστερῶν).

§33Π. ΓΚΙΚΑΣ. Πῶς θὰ παύσουν; Θὰ συμβαίνῃ τὸ ἀντίθετον. Θὰ ζητῶσι νὰ μένωσιν εἰς τὴν ξηρὰν τότε, ἐὰν ἔχωσι τὴν ἰδίαν μισθοδοσίαν, καὶ δὲν θὰ πηγαίνουν εἰς τὸ πλοῖον νὰ ὑποφέρουν, καὶ νὰ χαλοῦν καὶ τὰ ῥοῦχά τους.

§34Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν, ἂν θελήσῃ νὰ τοὺς ἀφήσῃ. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἐγὼ ὑποβάλλω τὸ νομοσχέδιον, καὶ ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τὸ θεωρῶ ἀναγκαῖον διὰ τὴν τακτοποίησιν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Ὑποβάλλω καὶ τὸν σχετικὸν πίνακα, καὶ ἡ Βουλὴ εἶναι ἁρμοδία ν’ ἀποφασίσῃ ὅ,τι θέλῃ.

§35Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Μίαν ἐξήγησιν, παρακαλῶ, κ. Ὑπουργέ. Εἴπετε, ὅτι ἐπιστεύετο, ὅτι οἱ μισθοὶ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς εἶναι κατώτεροι τῶν μισθῶν τῶν ἀξιωματικῶν τῆς θαλάσσης, καὶ ἀνεφέρατε, πρὸς ἀπόδειξιν τοῦ ἐναντίου, ἐκ τοῦ πίνακος, ὃν ἀνεγνώσατε, ὅτι οἱ μισθοὶ τῶν ἀξιωματικῶν τῆς ξηρᾶς εἶναι ἀνώτεροι τῶν μισθῶν τῶν ἀξιωματικῶν τῆς θαλάσσης κατὰ 40 καὶ 50 δραχμάς. Ἐπεθύμουν νὰ μάθω, πῶς, ἐνῷ εἶναι τόσον καταφανὴς ἡ διαφορὰ, ἐπιστεύετο τὸ ἐναντίον; Μήπως ὑπάρχουσι τίποτε ἐπιδόματα;

§36Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Τὸ ἐπίδομα τῆς τραπέζης, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχουσιν οἱ τῆς ξηρᾶς. Ἀλλ’ ἡ διαφορὰ αὕτη δὲν εἶναι μεγάλη.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν ὑποβληθέντα νομοσχέδια μετὰ τῶν σχετικῶν πινάκων θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 140–143).

§38Ν. ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Παξῶν μοὶ ἐζήτησε πρὸ ἡμερῶν πληροφορίας τινὰς περὶ τῆς λειτουργίας τοῦ καταστήματος τῶν φυλακῶν Ἀβέρωφ. Τὰς πληροφορίας ταύτας καταθέτω.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.

§40Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἀξιοτίμου συναδέλφου μου, περὶ χορηγίας πιστώσεως δραχμῶν 160,000, ἢ μᾶλλον περὶ ἐγκρίσεως εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ δαπάνης δραχμῶν 160,000 διὰ τὸ ἕλος Μουστοῦ τῆς ἐπαρχίας Κυνουρίας. Ἡ πίστωσις ἡ ἀναγεγραμμένη εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν εἶναι ἀνεπαρκής, ἐπιβάλλεται ὅμως, ὅπως τὸ ἔργον ἐγκριθῇ διὰ τὸ ὅλον τῆς δαπάνης. Μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν συναδέλφου μου ὑποβάλλω νομοσχέδιον «περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 962.20 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ταμείου τῶν Φάρων καὶ Φανῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1900», καὶ ἕτερον «περὶ χορηγίας πιστώσεως ἀναπληρωματικῆς ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ταμείου τῶν Φάρων καὶ Φανῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1900 ἐκ δραχμῶν 2,357.80». Μετὰ τοῦ αὐτοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν συναδέλφου μου ὑποβάλλω νομοσχέδιον «περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 6450 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1900». Μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργοῦ λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω νομοσχέδιον «περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 3,000 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης τῆς χρήσεως τοῦ 1900». Μετὰ τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν συναδέλφου μου ὑποβάλλω νομοσχέδιον «περὶ ἀκυρώσεως καὶ χορηγίας πιστώσεων ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1900». Κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, χορηγεῖται μὲν πίστωσις ἐκ δραχμῶν 1,382,070, ἀλλ’ ἀκυροῦται πίστωσις ἐκ δραχμῶν 1,515,200, ὥστε οὐδεμία μεταβολὴ ἐπὶ πλέον ἐπέρχεται εἰς τὸν Προϋπολογισμόν.

§41Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπέρχεται ἐλάττωσις τῶν ἐξόδων;

§42Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύναταί τις νὰ παραδεχθῇ ἀπὸ τοῦδε ἐλάττωσιν ἐπὶ τοῦ συνόλου τῶν πιστώσεων, διότι δὲν ἔληξεν ἀκόμη ἡ χρῆσις τοῦ 1900.

§43Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τῶν προϋπολογισθέντων ἐννοῶ.

§44Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τῶν προϋπολογισθέντων μάλιστα. Ὅτε ἡ Διεθνὴς Οἰκονομικὴ Ἐπιτροπὴ ἀνέλαβε, κατ’ αἴτησιν τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων τῶν σιδηροδρόμων Πύργου–Μελιγαλᾶ καὶ Πειραιῶς–Συνόρων, προέβαλεν εὐλόγως τὸν ἰσχυρισμόν, ὅτι ἡ ὑπηρεσία αὐτῆς ἤθελεν αὐξήσει ἐκ τούτου, ἑπομένως ᾐτήσατο, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἀνέλαβεν ἀπέναντι αὐτῆς τὴν ὑποχρέωσιν νὰ αὐξήσῃ τὸ ποσὸν τῶν 150,000 κατὰ 10,000. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλήν. Εἶναι εἰδικὸν νομοσχέδιον ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1901. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν «περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 1,450,544.71 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους τῆς χρήσεως τοῦ 1900, καὶ περὶ ἀκυρώσεως πιστώσεων ἐκ δρ. 506,426.87 ἐκ τῶν ἐν τῷ αὐτῷ προϋπολογισμῷ ἀναγραφομένων». Ἐπισυνάπτεται καὶ πίναξ ἀναλυτικός, ἐκ τοῦ ὁποίου καταφαίνεται, ὁποῖαι ὑπῆρξαν αἱ διαφοραὶ κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους τῆς χρήσεως τοῦ 1900.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὑποβληθέντα νομοσχέδια θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 144–151). Ὁ κύριος Ρέπουλης ἔχει τὸν λόγον.

§46ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν πρότασιν νόμου «περὶ ἀποσπάσεως τῆς κτηματικῆς περιοχῆς τῆς διαλελυμένης Μονῆς Αὐγοῦ ἀπὸ τοῦ δήμου Ναυπλιέων καὶ προσαρτήσεως αὐτῆς εἰς τὸν δῆμον Διδύμων τῆς ἐπαρχίας Ἑρμιονίδος». Προτάσσεται καὶ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις, ἐκ τῆς ὁποίας, πιστεύω, θέλει πεισθῆ καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις περὶ τοῦ ὀρθοῦ καὶ τοῦ εὐλόγου αὐτῆς, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον, ἐνῷ δὲν παραβλάπτονται οὔτε κατ’ ἐλάχιστον τὰ συμφέροντα τοῦ δήμου Ναυπλιέων, ἀπὸ τοῦ ὁποίου πρόκειται ν’ ἀποσπασθῇ ἡ περιοχὴ αὕτη, ἐξυπηρετοῦνται τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, ἐξυπηρετεῖται δὲ πλήρως καὶ ὁ σκοπὸς τῆς συστάσεως τοῦ δήμου Διδύμων· διότι, ὡς σήμερον ἔχουσι τὰ πράγματα, καὶ ὡς ἐμφαίνεται ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει, ὁ δῆμος αὐτὸς ἔχει καταδικασθῆ εἰς ἀσφυκτικὰ ὅρια· συμβαίνει δὲ καὶ τὸ ἄλλο ἔκτροπον, ὅτι ἐπεκτείνεται ἡ δικαιοδυσία τοῦ δήμου Ναυπλιέων ἐπὶ περιφερείας, ἥτις χωρίζεται διὰ μεσολαβοῦντος ἄλλου δήμου· μεταξὺ τοῦ δήμου Ναυπλιέων καὶ τῆς κτηματικῆς ταύτης περιοχῆς μεσολαβεῖ ὁ δῆμος Μινώας, κατόπιν δέ, μετὰ τὰ ὅρια τοῦ δήμου Μινώας, ἐπανέρχεται πάλιν ἡ περιφέρεια τοῦ δήμου Ναυπλιέων! Ἀλλὰ πάντα ταῦτα θέλετε ἴδει ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 152)

§48Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ συναινέσῃ νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτό.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ, κατὰ τὸν Κανονισμόν, καὶ κατόπιν θ’ ἀναγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, καὶ θὰ συζητηθῇ κατὰ τὴν σειράν του.

§50Γ. ΡΑΔΙΝΟΣ. Ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων κ. κ. Κανούτα, Χατζηπέτρου καὶ Ταρμπάζη λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν πρότασιν νόμου «περὶ συντάξεως ἐκλογικοῦ καταλόγου τοῦ δήμου Τρικαίων», συνοδευομένην καὶ ὑπὸ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως.

§51ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἀριστερόθεν). Ἆ! ἆ! Ὑπάρχει νόμος. Τοῦ χρόνου, Κύριε!

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 153). Ὁ κύριος Φικιώρης ἔχει τὸν λόγον.

§53Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Κατὰ τὸν νόμον ΑΛΒʹ τοῦ 1882 «περὶ συστάσεως Σχολείου ὑπαξιωματικῶν», εἶναι δεκτοὶ εἰς ἐξέτασιν καὶ εἰσάγονται εἰς τὸ σχολεῖον τοῦτο οἱ ὑπαξιωματικοὶ οἱ κατονομαζόμενοι ἐν τῷ ἄρθρῳ 1 τοῦ νόμου αὐτοῦ· ἀλλὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο ἐτροποποιήθη διὰ τοῦ νόμου ᾼΣΛΖʹ τοῦ ἔτους 1885, καθ’ ὃν δὲν δύνανται νὰ εἰσαχθῶσιν εἰς τὸ Σχολεῖον τῶν ὑπαξιωματικῶν ἔγγαμοι. Ἐν τούτοις κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐγένοντο δεκτοὶ εἰς τὰς ἐξετάσεις καὶ εἰσήχθησαν εἰς τὴν Σχολὴν δύο ὑπαξιωματικοί, οἱ Διακουμᾶκος Γεώργιος καὶ Μελετόπουλος Δημήτριος, οἱ ὁποῖοι ἐτύγχανον ἔγγαμοι, καὶ οὕτω διὰ τῆς παραδοχῆς αὐτῶν ἀπεκλείσθησαν δύο ἄλλοι, ἔχοντες ἐν τῇ σειρᾷ τοῦ πίνακος τοὺς ἀριθμοὺς 16 καὶ 17 — διότι εἰσήχθησαν ἐν ὅλῳ 15. — Ὁ ἕτερος τῶν ἀποκλεισθέντων ἀνέφερε περὶ τούτου ἱεραρχικῶς, καὶ τὸ Ὑπουργεῖον διέταξεν ἀνάκρισιν, ἐξ ἧς ἀπεδείχθη, ὅτι πράγματι οἱ εἰρημένοι δύο ὑπαξιωματικοί, οἱ εἰσαχθέντες εἰς τὴν Σχολὴν, ἦσαν ἔγγαμοι. Τὸν φάκελον τῆς ἀνακρίσεως ταύτης ἀπέστειλε τὸ Ὑπουργεῖον εἰς τὸ Ἀρχηγεῖον, ὅπως ἐνεργήσῃ τὰ καθ’ ἑαυτὸ, ἀλλὰ μέχρι σήμερον οὐδὲν ἐνήργησε τοῦτο, καὶ ἐξακολουθοῦσιν οἱ δύο ἔγγαμοι ὑπαξιωματικοὶ νὰ μένωσιν ἐν τῇ Σχολῇ, παρὰ τὸν νόμον. Πολὺ δικαίως ὁ πατὴρ τοῦ ἀνενεχθέντος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ὑπαξιωματικοῦ, μετὰ τὸν νόμον περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, ὑπέβαλεν ἀναφορὰν πρὸς τὸν Διάδοχον, ἐξαιτούμενος παρὰ τῆς Α. Ὑψ. τὴν διόρθωσιν τοῦ ἀδικήματος, ὅπερ ἐγένετο εἰς τὸν υἱόν του. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ταύτης τῆς ἀναφορᾶς οὐδὲν ἐνεργεῖται. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως, ἐὰν πράγματι οἱ εἰρημένοι δύο ὑπαξιωματικοὶ ἦναι ἔγγαμοι, ἀποβληθῶσι τῆς Σχολῆς, καὶ εἰσέλθωσιν εἰς αὐτὴν οἱ μετ’ αὐτοὺς κατὰ τὴν σειρὰν τοῦ πίνακος τῶν ἐξετάσεων.

§54Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶχον ἀπευθύνει ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως περὶ τῶν ὑποτρόφων, οἵτινες διωρίσθησαν διὰ Β. Διατάγματος, καὶ διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ὁποίων προσδιωρίσθησαν εἰδικὰ κληροδοτήματα. Εἶχον δὲ τότε παρατηρήσει, ὅτι, ἐὰν οἱ διαθέται δὲν εἶχον προσδιορίσει τὸν σκοπὸν τῶν κληροδοτημάτων, οὐδεὶς ἕτερος δύναται νὰ προσδιορίσῃ αὐτὸν ἢ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία. Ἑπομένως παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τούτου. Ἐπίσης εἶχον παρακαλέσει τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ καταθέσῃ πίνακα, δηλοῦντα τοὺς δήμους γʹ τάξεως, ἐν οἷς ᾠκοδομήθησαν διδακτήρια, πόσα διετάχθη νὰ οἰκοδομηθῶσιν ὑπὸ τοῦ προκατόχου Ὑπουργοῦ, καὶ πόσα ἐπὶ τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ. Ὡσαύτως νὰ δοθῶσι πληροφορίαι, ἂν ἐγένετο ἔναρξις οἰκοδομῆς διδακτηρίων εἰς δήμους βʹ τάξεως.

§55Ν. ΔΑΟΥΤΗΣ. Ἔλαβον ἐπιστολὴν ἐκ τοῦ δήμου Τανάγρας, ἐν ᾗ μοὶ γράφουσιν, ὅτι ἡ δημοσία ἀσφάλεια εἶναι εἰς ἀθλίαν κατάστασιν, διότι πλεῖστοι φυγόδικοι περιφέρονται ἀνενόχλητοι· εἷς μάλιστα ἐξ αὐτῶν, ὁ ὁποῖος ἐφόνευσε τὴν σύζυγόν του καὶ διετάραξε τὴν ἡσυχίαν καὶ ἀσφάλειαν τοῦ δήμου, οὐ μόνον περιφέρεται ἀνενόχλητος, ἀλλὰ καὶ ἀπειλεῖ τοὺς συγγενεῖς τῆς φονευθείσης ὑπ’ αὐτοῦ συζύγου του. Συμβαίνει δὲ καὶ τὸ ἑξῆς ἄτοπον. Δὲν γνωρίζω διὰ τίνα λόγον, ὁ δῆμος ἐκεῖνος ἔχει δύο ἀστυνόμους, καὶ ὁ μὲν εἷς εἶναι ὑπὲρ τῆς καταδιώξεως τῶν φυγοδίκων, ὁ δ’ ἕτερος λέγει, ὅτι δὲν ἔχει διαταγάς. Συνιστῶ εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τούτου. Ἐκτὸς αὐτοῦ συμβαίνει καὶ ἄλλο ἄδικον καὶ παράνομον. Ἐνῷ οἱ πολῖται παρουσιάζονται εἰς τὰς ἀρχὰς καὶ παραπονοῦνται, ὅτι οἱ φυγόδικοι δὲν συλλαμβάνονται, ὁ ἐκεῖ ἀποσπασματάρχης συλλαμβάνει ἀθώους ἀνθρώπους, καὶ φέρει αὐτοὺς εἰς τὰς φυλακὰς, ὡς δῆθεν ὑποθάλποντας τοὺς φυγοδίκους. Οἱ δὲ δύο ἀστυνόμοι διαφωνοῦσι πρὸς ἀλλήλους! Εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ὑπενθυμίζω τὴν σύστασιν, ἣν ἀπηύθυνα πρὸς αὐτὸν πρὸ δύο μηνῶν, ὅπως ἀπομακρύνῃ τὸν Εἰρηνοδίκην Θηβῶν, διότι ὁ κύριος οὗτος, ἀφοῦ ὑπάνδρευσε τὴν ἀδελφήν του μὲ δικηγόρον ἐντόπιον, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ μένῃ ἐκεῖ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπεφυλάχθη νὰ ζητήσῃ πληροφορίας, ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι οἱ νόμοι δὲν ἰσχύουσι διὰ τοὺς συγγενεῖς καὶ συμπολίτας τῶν Ὑπουργῶν· ὁ δὲ Εἰρηνοδίκης Θηβῶν τυγχάνει συμπολίτης τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, καὶ μένει ἐκτὸς τοῦ νόμου, διότι ἄλλως δὲν ἐξηγεῖται ἡ ἀδιαφορία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§56Ν. ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ὅτε ὁ κύριος Βουλευτὴς ἔκαμε τὴν ἐπερώτησιν, ἔσπευσα νὰ ζητήσω πληροφορίας, ἂν τὸ κώλυμα εἶναι τοιοῦτον, ὥστε νὰ ἦναι ἀνάγκη νὰ μετατεθῇ ὁ Εἰρηνοδίκης. Ὁ Εἰσαγγελεὺς ἐβεβαίωσεν, ὅτι ὁ Εἰρηνοδίκης ἔχει γαμβρὸν ἕνα δικηγόρον· ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον ἴσως δὲν εἶναι εὐπρεπὲς εἰς αὐτὸν, ὅπως κατέχῃ τὴν θέσιν τοῦ Εἰρηνοδίκου ἐν τῷ τόπῳ, ἀλλὰ δὲν συνεπάγεται ἐκ τοῦ νόμου μετάθεσιν. Τὸν Εἰρηνοδίκην αὐτὸν οὐδὲ κἂν γνωρίζω, οὐδὲ συγγένειαν ἔχω πρὸς αὐτόν.

§57ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι συγγενὴς τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν.

§58Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Κατὰ τὴν 39ην συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς εἶχον ζητήσει πληροφορίας παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δημοσίας Ἐπαιδεύσεως περὶ τῶν ἀρχαιοτήτων, αἵτινες εὑρέθησαν ἐν τῷ πυθμένι τῆς θαλάσσης, διότι ἐλέχθη, ὅτι ἕνεκα τῆς ἀποστολῆς πλοίου καὶ δυτῶν διατρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ ἴδωμεν ταύτας ἀπαγομένας παρ’ ἄλλων. Εἶχε γραφῆ, ὅτι ἓν τῶν ἀγαλμάτων, παριστῶν εἰς ὑπερφυσικὸν μέγεθος τὸν Ποσειδῶνα, εὑρίσκεται εἰς τὰς ἀκτὰς τῶν Ἀντικυθήρων, καὶ δὲν ἐλήφθη φροντὶς πρὸς μεταφορὰν αὐτοῦ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἂν ταὐτά εἰσιν ἀληθῆ.

§59ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Πράγματι πρὸ ἡμερῶν ὁ κ. Βουλευτὴς ἠρώτησε περὶ τῶν ἐν Ἀντικυθήροις ἀρχαιοτήτων· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ ἐρώτησις ἐγένετο περὶ τὸ μεσονύκτιον, ἀνέβαλον τὴν ἀπάντησιν διὰ καταλληλοτέραν στιγμήν. Αἱ εὑρισκόμεναι εἰς τὸν βυθὸν τῆς θαλάσσης τῶν Ἀντικυθήρων ἀρχαιότητες εἶναι μεγάλης σημασίας. Ἐλήφθησαν δὲ ὅλα τὰ κατάλληλα μέτρα πρὸς ἀνέλκυσιν καὶ διάσωσιν τῶν προγονικῶν τούτων κειμηλίων. Τὰ μέχρι τοῦδε εὑρεθέντα τοποθετοῦνται ἐν τῷ Ἐθνικῷ Ἀρχαιολογικῷ Μουσείῳ, ἔνθα θὰ μετακομισθῶσι καὶ τὰ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας εὑρισκόμενα. Δὲν ἐπιχειρῶ τὸν χαρακτηρισμὸν ἢ τὴν ἀρίθμησιν τῶν εὑρημάτων, διότι θ’ ἀναγκασθῶ οὕτω νὰ ἐπέμβω εἰς τὰς ἀμφισβητήσεις τῶν ἀρχαιολόγων. Ἓν μόνον λέγω, ὅτι καὶ τὰ ἤδη εὑρεθέντα καὶ τὰ ἐν τῷ βυθῷ τῆς θαλάσσης ἀμυδρῶς διορώμενα δικαιολογοῦσι πᾶσαν δαπάνην τοῦ Κράτους. Ἤδη πολεμικὸν σκάφος εὑρίσκεται ἐπὶ τοῦ τόπου τῶν ἐρευνῶν, φρουρὰ δὲ καὶ φύλακες ἐν τῇ ξηρᾷ τῶν Ἀντικυθήρων, πλησίον τῆς θέσεως τοῦ ναυαγίου. Πρὸς ἀνέλκυσιν καὶ μεταφορὰν τῶν μεγάλων μαρμαρίνων ἀγαλμάτων, οἷον τῶν ἵππων καὶ τῶν τεμαχίων μαρμάρων, θὰ καταπλεύσῃ εἰς Ἀντικύθηρα, ἅμα ὡς βελτιωθῇ ὁ καιρὸς, ἡ «Μυκάλη», διότι ἡ ἐκεῖ παραμένουσα ἀτμοημιολία «Σῦρος» στερεῖται τῶν καταλλήλων μέσων πρὸς ἀνέλκυσιν.

§60Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Πολλάκις παρεκάλεσα τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ οὗτος διεβεβαίωσε τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐξέδωκε τὰς δεούσας διαταγὰς πρὸς τοὺς Ταμίας, νὰ μὴ πιέσωσι τοὺς δυστυχεῖς φορολογουμένους, καὶ μάλιστα κατὰ τὰς ἡμέρας τῶν ἑορτῶν. Ἐν τούτοις ἔλαβον σήμερον ἐπιστολὴν ἐκ Καρπενησίου, ἐν ᾗ μοὶ παραπονοῦνται κατὰ τοῦ ἐκεῖ Ταμίου, ὅστις κατὰ τὰς ἑορτὰς συνέλαβεν 25 ἀνθρώπους, ὀφείλοντας ἀπὸ 10 ἕως 20 δραχμὰς, παρὰ τὴν ἐγκύκλιον τὴν γνωστὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ἐκεῖ δὲ δημόσιοι εἰσπράκτορες εἶναι ἐντόπιοι, καὶ διήρεσαν τοὺς κατοίκους εἰς δύο τάξεις, εἰς εὐνοουμένους καὶ μή. Παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ παράπονα, καὶ δώσῃ τὰς ἀπαιτουμένας διαταγὰς, ἵνα παύσῃ τὸ κακόν.

§61Α. ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω ἀναγκαῖον νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν σύστασιν, ἣν ἔκαμα πρὸς αὐτὸν, περὶ τῆς καταστάσεως τῶν δήμων Δύμης, Φαρῶν καὶ Τριταίας τῆς ἐπαρχίας Πατρῶν, ὧν οἱ κάτοικοι εὑρίσκονται εἰς πλήρη ἀνέχειαν, διότι κατεστράφησαν καὶ οἱ δημητριακοὶ καρποὶ καὶ ἡ σταφὶς καὶ αἱ ἄμπελοι. Ἡ καταστροφὴ αὕτη ἐπήνεγκε τὴν τελευταίαν ἐξάντλησιν. Τελευταῖον δὲ ὁ ἐπισυμβὰς χειμὼν κατέστρεψε καὶ τὰ ποίμνιά των. Εἶχε διαταχθῆ ὁ Νομάρχης νὰ μεταβῇ ἐπιτοπίως, καὶ μετέβη· καὶ οὐ μόνον ἐβεβαίωσε τὴν καταστροφὴν, ἀλλ’ ἐπρότεινε νὰ δοθῶσι καὶ τὰ μέσα, ὅπως οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι προμηθευθῶσι σποράν. Μ’ ὅλα ταῦτα ἐξακολουθεῖ ἡ καταδίωξις τῶν ὀφειλετῶν! Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐβεβαίωσεν ἄλλοτε, ὅτε ἐγένοντο παραστάσεις, ὅτι θὰ λάβῃ μέτρα, νὰ συστήσῃ εἰς τοὺς Ταμίας τὴν μετρίασιν τῆς καταδιώξεως. Ἐν τούτοις ἦλθεν ἐνταῦθα ὁ Δήμαρχος Φαρῶν καὶ μοὶ εἶπεν, ὅτι 120 ἐντάλματα ἐξεδόθησαν κατὰ ὀφειλετῶν, ὁ δὲ ὑποταμίας, εἰς ὃν ἀπηυθύνθησαν καὶ παρέστησαν τὴν κατάστασιν, ἀπήντησεν, ὅτι δὲν δύναται νὰ πράξῃ ἄλλως, διότι ἔχει ἐπανειλημμένας διαταγὰς καὶ ὁ ἀστυνόμος δὲ ἠναγκάσθη νὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ πράξῃ ἄλλως ἢ νὰ ἐκτελέσῃ τὰ ἐντάλματα. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἔκθεσιν τοῦ Νομάρχου, ἐκ τῆς ὁποίας θὰ μάθῃ, ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ εὑρίσκονται εἰς κατάστασιν πενίας, καὶ δὲν δύνανται νὰ πληρώσουν, καὶ νὰ λάβῃ ἓν μέτρον, μέχρις οὗ παρέλθῃ ἡ ὀργὴ τοῦ Κυρίου. Δὲν πιστεύω δὲ, ὅτι, ἂν λείψωσιν οἱ ἐκ τῶν τριῶν τούτων δήμων φόροι, θὰ πάθῃ τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§62Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐπανειλημμένως παρήγγειλα εἰς τοὺς ἁρμοδίους ὑπαλλήλους νὰ ὦσιν ἐπιεικεῖς, καὶ μόνον ὅταν ἦναι βέβαιοι, ὅτι πρόκειται περὶ ὀφειλετῶν δυναμένων ν’ ἀποτίσωσι τὰς ὀφειλάς των, νὰ προέρχωνται εἰς νόμιμον ἐκβίασιν. Τὸ πρῶτον σήμερον πληροφοροῦμαι ὅσα εἶπεν ὁ κ. Βουλευτής. Θέλω ἐξετάσει, καὶ θέλω δώσει τὰς δεούσας παραγγελίας.

§63Θ. ΚΡΙΕΜΑΔΗΣ. Πρὸ πολλοῦ δι’ ἐπερωτήσεώς μου παρεκάλεσα τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ παράσχῃ εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας περὶ τοῦ σημείου, εἰς ὃ εὑρίσκεται τὸ ζήτημα τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἡ ἔναρξις τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου τούτου ἐξηρτήθη ἐκ τοῦ πολέμου τοῦ Τρανσβαάλ. Ἀλλ’ ἐσχάτως ἐγνώσθη, ὅτι ὑπεβλήθησαν νέαι προτάσεις εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀφορῶσαι εἰς τὴν ἔναρξιν τοῦ ἔργου. Καίτοι δὲ παρῆλθε πολὺς χρόνος, ἀφ’ ἧς ἐγνώσθη τοῦτο ἐνταῦθα, οὐδὲν ἀνεκοινώθη εἰς τὴν Βουλὴν μέχρι σήμερον, ἵνα γνωρίζῃ αὕτη εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται ἡ ὑπόθεσις. Καὶ ἀκριβῶς περὶ τούτου παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ν’ ἀνακοινώσῃ ἡμῖν, εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται ἡ ὑπόθεσις αὕτη· διότι φρονῶ, ὅτι αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς δὲν θὰ διαρκέσωσιν ἐπὶ πολὺ, ὥστε νὰ ἀναμείνωμεν τὸ ἀποτέλεσμα τῶν νέων διαπραγματεύσεων, ἂν ἤρχισαν τοιαῦται.

§64Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶπον ἄλλοτε ἐπὶ τοῦ ζητήματος, περὶ οὗ ὡμίλησεν ὁ κ. Βουλευτής, ὅτι εὑρίσκεται ὑπὸ διαπραγμάτευσιν, καὶ παρεκάλεσα ν’ ἀναβληθῇ πᾶσα ἐπερώτησις. Σήμερον ὅμως, ὅτε ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ὑποβάλλει καὶ δευτέραν φορὰν ἐπερώτησιν, νομίζω, ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλήν, ποῦ εὑρίσκεται τὸ ζήτημα. Ὡς γνωρίζει ἡ Βουλή, ἡ σύμβασις, ἡ ὁποία ἐγένετο μετὰ τῆς Ἑταιρείας, ἡ ψηφισθεῖσα ὑπὸ τῆς Βουλῆς, περιέχει τὸν ὅρον, ὅτι ὁ καταρτισμὸς τῆς Ἑταιρείας καὶ ἡ ἔναρξις τῶν ἔργων ἤθελε λάβει χώραν μετὰ τρεῖς μῆνας ἀπὸ τῆς λήξεως τοῦ πολέμου τοῦ Τρανσβαάλ. Μετὰ τὴν λῆξιν τῶν ἐχθροπραξιῶν, ἢ μᾶλλον ὅτε ἐπῆλθε διακοπή τις, οὕτως εἰπεῖν, τῶν ἐχθροπραξιῶν τούτων, ἡ Κυβέρνησις ὑπεστήριξεν, ὅτι εἶχε πραγματοποιηθῇ τὸ γεγονός, ἐκ τοῦ ὁποίου ἐξήρτητο ἡ ἔναρξις τῆς προθεσμίας τοῦ καταρτισμοῦ τῆς Ἑταιρείας καὶ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἔργων. Δυστυχῶς, ὡς πάντες γινώσκετε, τὰ λαβόντα χώραν εὐθὺς ἔπειτα ἀπέδειξαν, ὅτι εἶναι δύσκολον νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι αἱ ἐχθροπραξίαι ἔπαυσαν· ἑπομένως ἡ Ἑταιρεία εὑρίσκεται ἐν τῷ δικαιώματι, ἵνα ὑποστηρίξῃ, ὅτι ἡ προθεσμία τῶν τριῶν μηνῶν δὲν ἤρχισε, καὶ ἑπομένως, ὅτι δὲν ἔχει ὑποχρέωσιν ἀκόμη πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς συμβάσεως, τὴν ὁποίαν ὑπέγραψεν. Ἐν τούτοις ἡ Ἑταιρεία εἶχεν ὑποβάλει προτάσεις τινὰς εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως, ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅρου τούτου τῆς συμβάσεως, προβῇ εἰς τὴν ἔναρξιν τῶν ἔργων, δηλαδὴ ἐζήτησε νὰ προβῇ εἰς τὴν ἔναρξιν ἀνεξαρτήτως πάσης ἐκδόσεως δανείου,— διότι, ὡς ἐννοεῖτε, ἡ δυσκολία, ἡ προερχομένη ἐκ τῆς καταστάσεως τοῦ Τρανσβαὰλ, σχετίζεται κυρίως μὲ τὴν ἔκδοσιν τοῦ δανείου,— ἐζήτησε, λέγω, νὰ προβῇ εἰς τὴν ἔναρξιν τῶν ἔργων, καὶ ἐκτελέσῃ τὸ τμῆμα Ἀθηνῶν–Θηβῶν–Χαλκίδος. Πρὸς τοῦτο δ’ ἐζήτησε παράτασίν τινα τῆς προθεσμίας, τῆς εἰς αὐτὴν ὑπὸ τῆς συμβάσεως χορηγουμένης· ἐζήτησε τουτέστι νὰ δοθῇ εἰς αὐτὴν καιρὸς μέχρι τοῦ Νοεμβρίου τοῦ 1902, ὅπως ἐκτελέσῃ τὸ τμῆμα τοῦτο, παραχωρηθῇ δὲ εἰς αὐτὴν τὸ δικαίωμα, ἵνα μέχρι τοῦ Νοεμβρίου τοῦ 1902 προβῇ εἰς τὴν ἔκδοσιν τοῦ δανείου· ἐτίθετο ὅμως ἡ ῥήτρα, ὅπως, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν καταστῇ εὔκολος ἡ ἔκδοσις τοῦ δανείου μέχρι τοῦ Νοεμβρίου τοῦ 1902, παρασχεθῇ αὐτῇ παράτασις τῆς προθεσμίας. Κατ’ ἀρχὰς ἡ πρότασις τῆς Ἑταιρείας ἦτο ἀπόλυτος, ὅπως παρασχεθῇ εἰς αὐτὴν παράτασις προθεσμίας, ἐὰν ἡ ἔκδοσις τοῦ δανείου δὲν ἀπέβαινεν εὔκολος. Ἐννοεῖται, ὅτι τοιαῦται προτάσεις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γείνωσι δεκταὶ οὐδὲ ὡς ἀποτελοῦσαι βάσιν διαπραγματεύσεων, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις, ἀντὶ προθεσμίας, ἡ ὁποία, ἐὰν ἔχῃ τὸ ἀόριστον, ἔχει ὅμως ἓν γεγονὸς ὡρισμένον, τὸ ὁποῖον περιορίζει τὴν ἀοριστίαν, δὲν ἦτο, λέγω, δυνατὸν ν’ ἀντικαταστήσῃ τὴν ἀοριστίαν ταύτην διὰ μιᾶς πολὺ μεγαλειτέρας, διὰ μιᾶς ἀπολύτου ἀοριστίας, δηλαδὴ νὰ ἀφήσῃ τὸ ζήτητα ἐξηρτημένον ἐκ τῆς εὐκολίας ἢ τῆς δυσκολίας τῆς ἐκδόσεως τοῦ δανείου. Ἠρνήθη ἑπομένως ἡ Κυβέρνησις νὰ δεχθῇ τὴν βάσιν διαπραγματεύσεων, τὴν προτεινομένην εἰς αὐτήν. Ἔκτοτε ἐπῆλθον πολλαὶ ἀλλαγαὶ εἰς τὰς προτάσεις τῆς Ἑταιρείας, ὅτε τελευταῖον εἶχεν αὕτη καταλήξει εἴς τι, τὸ ὁποῖον ἴσως παρεῖχεν ἐλπίδας, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ φθάσωμεν εἰς ἀποτέλεσμα ὁριστικόν· εἶχεν ἐπέλθει συνεννόησις ἐπὶ ὅρου διατυπωθέντος ὡς ἑξῆς: Ἡ Ἑταιρεία ἀνελάμβανε τὴν ὑποχρέωσιν, ἵνα μέχρι Νοεμβρίου τοῦ 1902, — προθεσμίας, καθ’ ἣν ὑπεχρεοῦτο νὰ περατώσῃ τὰ ἔργα μέχρι Χαλκίδος, — προβῇ εἰς τὴν ἔκδοσιν τοῦ δανείου, καὶ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ὅλου ἔργου ἐντὸς τῆς προθεσμίας τῆς ὁριζομένης ἐν τῇ ψηφισθείσῃ συμβάσει· εἶχε δὲ προστεθῆ, ὅτι, ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ Κυβέρνησις, δεόντως πληροφορηθεῖσα, ἤθελε πεισθῆ, ὅτι κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο, ἀπὸ σήμερον μέχρι τοῦ Νοεμβρίου τοῦ 1902, κατέστη ἀδύνατος ἡ ἔκδοσις τοῦ δανείου, ἐπεφυλάσσετο νὰ παραχωρήσῃ παράτασιν προθεσμίας. Ἐννοεῖται, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ δικαιώματος ἀναγνωριζομένου εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία, μετὰ πληροφορίας, τὰς ὁποίας αὕτη θὰ ἐλάμβανεν ὁποθενδήποτε ἤθελε νομίσει, ὅτι ἔπρεπε νὰ τὰς λάβῃ, ἤθελε λύσει τὸ ζήτημα, ἐὰν πράγματι ὑπῆρχε περίπτωσις ἀνωτέρας βίας, ἡ ὁποία εἶχε καταστήσει ἀδύνατον τὴν ἔκδοσιν τοῦ δανείου ἀπὸ σήμερον μέχρι τῆς λήξεως τῆς προθεσμίας, μέχρι δηλαδὴ τοῦ μηνὸς Νοεμβρίου τοῦ 1902...

§65Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐὰν ἤθελε παύσει ὁ πόλεμος ἐν τῷ μεταξὺ;

§66Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐννοεῖται, ὅτι ἐπρόκειτο ν’ ἀντικατασταθῇ ὁ ὅρος τῆς συμβάσεως, περὶ τοῦ ὁποίου ποιεῖσθε μνείαν. Ἐπ’ αὐτῆς τῆς συμβάσεως ἐνομίσαμεν, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ προβῶμεν εἰς διαπραγματεύσεις· ἐθέσαμεν ὅμως ὡς ὅρον ἀπαράβατον τὴν διατύπωσιν αὐτὴν, περὶ τῆς ὁποίας σᾶς εἶπον. Ἡ Ἑταιρεία εἶχεν ἀποδεχθῆ τὴν διατύπωσιν ταύτην, ὅτε μετὰ δύο ἡμέρας νεωτέρα τηλεγραφικὴ διαταγὴ πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτῆς ἐπέτασσεν αὐτοῖς νὰ προτείνωσι νέους ὅρους. Προέτειναν δὲ, ὅπως ἐκ συμφώνου ὁρισθῶσιν αἱ Τράπεζαι, πρὸς τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε ν’ ἀποταθῇ, ὅπως λάβῃ τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας, ἵνα κρίνῃ, ἐὰν ὑπῆρξε περίπτωσις ἀνωτέρας βίας, ἢ ὄχι. Ἐνόμισα, ὅτι τοιοῦτόν τι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ δεχθῶ· ἐνόμισα, ὅτι, καθ’ ἣν στιγμὴν εἰς τὴν Ἑταιρείαν ἐδίδομεν μίαν παράτασιν προθεσμίας, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐδίδομεν παράτασιν μέχρι τοῦ Νοεμβρίου τοῦ 1902 πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ τμήματος μέχρι Χαλκίδος, ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι ἡ ἔκδοσις δὲν ἤθελε γείνῃ εἰς τὸ διάμεσον διάστημα, ὅτε ἤθελον ἐφαρμοσθῆ αἱ προθεσμίαι τῆς πρώτης συμβάσεως, ἐνόμισα, λέγω, ὅτι, καθ’ ἣν στιγμὴν, πρὸς ἐπιτυχίαν τῆς ἐνάρξεως τῶν ἔργων, ἐδίδομεν παράτασιν προθεσμίας, δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ὑποβάλωμεν καὶ τὴν προθεσμίαν ταύτην εἰς τὸν κίνδυνον ἑτέρας παρατάσεως, ἐξαρτωμένης ἐκ τῆς ἀποφάσεως Τραπεζῶν, ἔστω καὶ ἐκ συμφώνου ὑποδεικνυομένων. Ἐνόει ἡ Κυβέρνησις νὰ μείνῃ αὐτὴ ἀπόλυτος κυρία, ὅπως κρίνῃ, ἂν ὑπῆρξαν λόγοι ἀνωτέρας βίας, ἀπαγορεύοντες τὴν ἔκδοσιν τοῦ δανείου. Ἀλλ’ ἐνόμισεν, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποβάλῃ τὴν κρίσιν ταύτην εἰς τὴν γνωμοδότησιν τὴν ὑποχρεωτικὴν Τραπεζῶν. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἐπῆλθε διάστασις γνωμῶν, καὶ αἱ διαπραγματεύσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγίνοντο πρὸς ἄμεσον ἔναρξιν τῶν ἐργασιῶν, διεκόπησαν. Ἡ Κυβέρνησις ἐσκέφθη, ὅτι ἀπέναντι ἐκείνων, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν τελευταίαν στιγμὴν προὐτάθησαν αὐτῇ, ἦτο προτιμότερον νὰ ἐμμείνῃ εἰς τὴν παλαιὰν σύμβασιν· διότι ὑποθέτω, ὅτι δὲν εἶναι λογικὸν, δὲν εἶναι δυνατὸν, καθόσον δύναταί τις ἐπ’ αὐτῶν τῶν πραγμάτων νὰ ἐκφέρῃ γνώμην, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι τοῦ Τρανσβάαλ ἡ κατάστασις θὰ παραταθῇ ἐπὶ δύο ἔτη ὁλόκληρα, ὅτε καὶ μόνον ἡ νέα προτεινομένη ἡμῖν σύμβασις θὰ ἦτο εἰς ἡμᾶς κατά τι ὠφέλιμος. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ ζητήματος, καὶ εἶμαι εὐτυχής, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς διὰ τῆς ἐπερωτήσεώς του μοὶ ἔδωκεν ἀφορμὴν νὰ ἀνακοινώσω ταύτην εἰς τὴν Βουλήν.

§67ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κατὰ τίνα τρόπον θὰ ἐγίνετο ἡ κατασκευή, ἐὰν συνεφωνεῖτε εἰς αὐτήν; Διὰ δραχμῶν ἢ διὰ φράγκων;

§68Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Θὰ ἐγίνετο ἡ κατασκευὴ ὑπὸ τοὺς ὅρους τοὺς περιλαμβανομένους ἐν τῇ συμβάσει. Ὡς γινώσκετε, δυνάμει τῆς ἀρχικῆς συμβάσεως, τὸ πρῶτον τμῆμα φθάνει μέχρι Δαδίου. Ἤθελε λοιπὸν περιορισθῆ τὸ πρῶτον τοῦτο τμῆμα εἰς τὸ τμῆμα Θηβῶν καὶ Χαλκίδος, ἤθελεν ὁρισθῆ—καὶ ὡς πρὸς τοῦτο ὑπῆρχε συμφωνία πλήρης—ἡ ἀξία τοῦ τμήματος τούτου, καὶ ἀναλόγως πρὸς τὴν ἀξίαν ταύτην θὰ ἦτο ὑποχρεωμένη ἡ Ἑταιρεία νὰ καταβάλῃ τὸ ποσὸν εἰς χρυσὸν πρὸς 1,46 τὸ φράγκον, ὅπως ἡ σύμβασις διαλαμβάνει. Τὸ ποσὸν διαιρεῖται, ὡς ἠξεύρετε, εἰς δύο μέρη· εἰς τὸ μέρος τὸ σχετιζόμενον πρὸς τὴν ἀγορὰν τοῦ ὑλικοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ πληρωθῇ εἰς χρυσὸν, καὶ εἰς τὸ μέρος τὸ ἀναγόμενον εἰς ἐκτέλεσιν ἔργων, τὰ ὁποῖα θὰ πληρωθῶσιν εἰς δραχμὰς, καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Ἑταιρεία νὰ καταθέσῃ εἰς χρυσὸν πρὸς 1,46.

§69ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ μετὰ πολλῆς εὐχαριστήσεως ἤκουσα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, βεβαιώσαντος, ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις δὲν ἔφθασαν εἰς αἴσιον τέρμα, διότι τὸ τέρμα τῶν τοιούτων διαπραγματεύσεων, ἀναφερόμενος εἰς ὅσα ἄλλοτε ἐπὶ τοῦ ζητήματος εἶπον, θεωρῶ ἀντὶ αἰσίου ἀπαίσιον. Δὲν συμφωνῶ μετὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐπὶ τῆς βεβαιώσεως, ἣν ἔδωκεν, ὅτι εἶναι δεσμευμένος, ὡς ἐκ τοῦ ὅτι δὲν ἔληξεν ὁ ἐν Τρανσβαὰλ πόλεμος. Ἂν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παραδέχηται, ὅτι δὲν εἶναι στρεψόδικος ὁ ἰσχυρισμὸς τῆς Ἑταιρείας, ὁμιλούσης ἁπλῶς περὶ ἐχθροπραξιῶν ἐκεῖ, ὅπου πρόκειτο περὶ πολέμου, νομίζω, ὅτι εὑρίσκεται ἐν πλάνῃ. Ὅτε ἐψηφίζομεν τὸ νομοσχέδιον, τὸ κυροῦν τὴν σύμβασιν, πρὸ ὀφθαλμῶν εἴχομεν ἐμπόλεμον κατάστασιν, καὶ τῆς ἐμπολέμου ταύτης καταστάσεως τ’ ἀποτελέσματα ἦσαν τοιαῦτα ἐν Εὐρώπῃ, ὥστε ἐδικαιολογεῖτο ἡ Ἑταιρεία, ἐπικαλουμένη τὴν ἐμπόλεμον ταύτην κατάστασιν, ἵνα ζητήσῃ προθεσμίαν πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν περὶ δανείου ὑποχρεώσεων αὐτῆς· ἀλλὰ δὲν εἴχομεν βεβαίως ὑπ’ ὄψιν, οὐδ’ ἡ Ἑταιρεία εἶχεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτε ταῦτα μετὰ τῆς Κυβερνήσεως συνωμολόγει, ἁπλᾶς πράξεις, ἐχούσας χαρακτῆρα ἐχθροπραξιῶν, ἀληθῶς δὲ πράξεις ἐσωτερικῆς διαταράξεως τῆς τάξεως, ἣν ἡ ἐξουσία ἡ νόμιμος σήμερον ἐκεῖ ζητεῖ νὰ ἐπαναφέρῃ. Ἐν Νοτίῳ Ἀφρικῇ σήμερον ἐμπόλεμος κατάστασις βεβαίως δὲν ὑπάρχει. Ἐν Νοτίῳ Ἀφρικῇ σήμερον κάτοχος τῆς χώρας, τῆς πρότερον ἀνηκούσης εἰς τὰς δύο Δημοκρατίας, λόγῳ κατακτήσεως καὶ προσαρτήσεως τῶν χωρῶν αὐτῶν εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Αὐτοκρατορίαν, εἶναι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις. Ἀπέναντι τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, ἀπέναντι τοῦ Κράτους τῆς Μεγάλης Βρεττανίας, οἱ πρώην ἐχθροὶ αὐτῆς, ὧν ἡ χώρα κατεκτήθη καὶ προσηρτήθη, εἶναι ἁπλοῖ ἐπαναστάται. Ἀλλ’ ὅτε ἡμεῖς ἐνταῦθα συνεζητοῦμεν περὶ τοῦ θέματος καὶ ἐψηφίζομεν προθεσμίας, ἀφετηρίαν ἐχούσας τὴν λῆξιν τῆς ἐμπολέμου καταστάσεως, βεβαίως δὲν εἴχομεν ὑπ’ ὄψιν κατάστασιν ἀνταρτικήν. Πρόκειται σήμερον περὶ καταστάσεως ἀνταρτικῆς, εὐθὺς δ’ ὡς εἶναι βεβαιωμένον, ὅτι αἱ χῶραι, μεθ’ ὧν ἐπολέμει ἡ Ἀγγλία, ἀποτελοῦσι σήμερον παράρτημα τοῦ Κράτους αὐτῆς, δὲν δύναται πλέον νὰ ἰσχυρισθῇ ἡ Ἑταιρεία, καὶ δὲν θὰ ἦτο δεδικαιολογημένη ἡ Κυβέρνησις νὰ παραδεχθῇ τοιοῦτον ἰσχυρισμὸν αὐτῆς, ὅτι ἡ προθεσμία δὲν ἤρχισε νὰ τρέχῃ. Ἡ προθεσμία ἤρχισε νὰ τρέχῃ ἀφ’ ἧς ἡ προσάρτησις καὶ τῶν δύο Δημοκρατιῶν ἀπετελέσθη, διότι ὑπῆρξε διαφορὰ χρόνου περὶ τὴν διπλῆν ταύτην προσάρτησιν. Ἡ προσάρτησις, λέγω, αὕτη ἐπετέλεσε τὴν ἀφετηρίαν τῆς προθεσμίας, καὶ ἡ προθεσμία ἤδη παρῆλθεν· εἶναι ἄρα ἐλευθέρα ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν θέλῃ αὐστηρῶς νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκον αὐτῆς, νὰ κηρύξῃ ἔκπτωτον τὴν Ἑταιρείαν, καὶ νὰ λύσῃ τὰς χεῖρας αὐτῆς. Εἶναι δὲ συμφέρον νὰ λύσῃ τὰς χεῖρας αὑτῆς ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, διότι κακῶς ἐδέθησαν· καὶ ἀπόδειξις, ὅτι κακῶς ἐδέθησαν, εἶναι αἱ προτάσεις τῆς Ἑταιρείας αἱ σημεριναὶ, αἱ ἐν διαπραγματεύσεσι προτεινόμεναι καὶ μεταβαλλόμεναι, εἰς ἃς ἐνθαρρύνεται, αἰσθανομένη, ὅτι ἔχει στηρίγματα ὄπισθεν αὐτῆς, πρὸς ἃ ἡ Κυβέρνησις δυσχερῶς θὰ ἔλθῃ εἰς δυσαρέστους ἀντιθέσεις καὶ πράξεις. Εἶναι, νομίζω, ἀδικία μεγάλη πρὸς τὴν χώραν, ἔργον, ὅπερ δύναται αὐτὴ αὕτη ἡ χώρα, μεταχειριζομένη πόρους τακτικοὺς καὶ ἐκτάκτους, οὐχὶ δυσκόλως ποριστοὺς εἰς αὐτὴν, πόρους δὲ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, εἶναι ἄδικον, λέγω, προκειμένου περὶ ἔργου τοιούτου, νὰ ἀναβάλωμεν τὴν ἔναρξιν τῆς ἐκτελέσεως, ἤτοι τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ τμήματος μεταξὺ Πειραιῶς καὶ Λεβαδείας, καὶ τῆς διακλαδώσεως τῆς μέχρι Χαλκίδος. Πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου τούτου ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἱκανὴ διὰ τῶν ἰδίων αὐτῆς πόρων, διὰ τῶν ἰδίων αὐτῆς δυνάμεων. Δὲν ἔχει ἀνάγκην πρὸς τοῦτο νὰ προστρέξῃ εἰς ξένους. Ἐὰν τὸ ἔργον τοῦτο κατορθώσῃ ἡ Ἑλλὰς νὰ φέρῃ εἰς πέρας ἐντὸς τῆς διετίας, ἣν ζητεῖ ἡ Ἑταιρεία πρὸς περάτωσιν αὐτοῦ μέχρι Θηβῶν καὶ Χαλκίδος, ἐὰν, λέγω, τὸ ἔργον τοῦτο κατορθώσῃ ἡ Ἑλλὰς, — καὶ δύναται νὰ κατορθώσῃ, ὡς προεῖπον, — βεβαίως τότε θὰ εὑρίσκηται ἀπέναντι τῶν ξένων ἐργολάβων εἰς πολὺ κρείττονα θέσιν ἐκείνης, εἰς ἣν εὑρίσκεται σήμερον, καὶ τότε βεβαίως, καὶ ὑπὸ πᾶσαν ἄλλην ἔποψιν εὑρισκομένης τῆς χώρας εἰς κρείττονα θέσιν, θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ προέλθωμεν εἰς συνεννοήσεις μετὰ σπουδαιοτέρων καὶ εἰλικρινεστέρων τῆς παρούσης Ἑταιρειῶν, αἵτινες θὰ ἐπέτρεπον εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ ἐλπίσῃ, ὅτι καὶ πέραν τῆς Λεβαδείας θὰ ἐκτελεσθῇ ἡ γραμμὴ, ὅπως προσεγγίσωμεν τὸ ταχύτερον εἰς τὰ σύνορα, καὶ συνενωθῶμεν μετὰ τῆς διεθνοῦς γραμμῆς, τῆς ἐξωτερικῆς.

§70Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁμολογῶ, Κύριοι, ὅτι δὲν ἐνόησα καλῶς περὶ τίνων στηριγμάτων ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐποιήσατο λόγον, ὅτε ἔλεγεν, ὅτι εὑρισκόμεθα πρὸ Ἑταιρείας, ἥτις ἔχει ὄπισθεν αὐτῆς στηρίγματα, ἀπέναντι τῶν ὁποίων δὲν ἀφίεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν πλήρης ἐλευθερία ἐνεργείας. Ἐγὼ, Κύριοι, ὁμολογῶ, ὅτι εἰς ὅλας τὰς διαπραγματεύσεις, καὶ τότε καὶ νῦν, εὗρον, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔχει ἀπόλυτον ἐλευθερίαν ἐνεργείας, καὶ ὅτι ἡ ἐνέργεια αὐτῆς δεσμεύεται μόνον ἐκ τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως, τὴν ὁποίαν αὕτη ὑπέγραψεν. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς, ὁμιλῶν περὶ τοῦ ὅρου, τοῦ ἀποτελοῦντος τὸ θέμα τῆς συζητήσεως, μετὰ μεγάλης εὐκολίας ἔλυσε τὸ ζήτημα. Ὡμολόγησα καὶ ἐγὼ εἰς ἄλλην συνεδρίασιν, ὅτι βεβαίως ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἠδύνατο νὰ ὑποστηρίξῃ τοιοῦτόν τι. Λησμονεῖ ὅμως ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς, ὅτι, ὅτε ταῦτα ἔλεγον, τὰ πράγματα τοῦ Τρανσβάαλ δὲν ἦσαν ὁποῖα εἶναι σήμερον. Ὅταν ἔχητε Ἄγγλους Ὑπουργοὺς, οἱ ὁποῖοι ἐν μέσῃ Βουλῇ ὁμιλοῦσι περὶ πολέμου καὶ περὶ ἐξακολουθήσεως πολέμου, θὰ ἦτο πολὺ δύσκολον νὰ ὑποστηρίξῃ τις, ὅτι ὁ πόλεμος ἔληξε· δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης νὰ ἀναπτύξω καὶ τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἴσως θὰ ἠδύνατό τις νὰ ἀντιτάξῃ, διότι ἔργον ἐμὸν εἶναι, τὰ ἐπιχειρήματα ταῦτα νὰ πολεμήσω αὔριον, καὶ κακῶς θὰ παρεσκευαζόμην πρὸς τὸν πόλεμον τῶν ἐπιχειρημάτων τούτων, ἐὰν ἐπρόκειτο σήμερον, προκαλούμενος παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, ἀκριβῶς τὰ ἐπιχειρήματα ταῦτα νὰ ὑποστηρίξω. Βεβαιωθῆτε, Κύριοι, ὅτι εὐθὺς ὡς ἡ Κυβέρνησις εὕρῃ, ὅτι θὰ ᾖναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι ὁ ὅρος ἐπραγματοποιήθη, καὶ ὅτι ἑπομένως ἡ προθεσμία ἤρξατο, θὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκον αὐτὸ, διότι εἶναι ἀπαράβατον αὐτῆς καθῆκον, καὶ οὐδένα θὰ ἔχῃ λόγον, ἵνα ἀμελήσῃ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντος τούτου. Ἀλλὰ πρὶν λυθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο, εἴτε ἐκ συμφώνου μετὰ τῆς Ἑταιρείας, εἴτε κατ’ αὐτῆς, καὶ ἀναγνωρισθῇ, ὅτι ὁ ὅρος ἐπραγματοποιήθη, καὶ ἑπομένως ἤρχισε τρέχουσα ἡ προθεσμία, ἡ ὑπὸ τῆς συμβάσεως προβλεπομένη, δὲν δύναται νὰ γείνῃ σκέψις περὶ ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τοῦ Κράτους, ἔστω καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι τὸ Κράτος ἔχει τὴν δύναμιν πρὸς τοῦτο, διότι τὸ Κράτος δεσμεύεται ὑπὸ τῆς συμβάσεως, καὶ πρὶν ἢ ἀρθῇ ὁ δεσμὸς οὗτος, οὔτε σκέψις περὶ ἀπ’ εὐθείας ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου δύναται νὰ γείνῃ. Ἐννοεῖται, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς πραγματοποιήσεως ἢ ὄχι τοῦ ὅρου εἶναι ζήτημα, ὅπερ οὐδεὶς, πιστεύω, Βουλευτὴς θὰ ζητήσῃ νὰ λυθῇ τὴν ἑσπέραν ταύτην. Ἤθελον παρακαλέσει τοὺς κυρίους Βουλευτὰς νὰ πιστεύσουν, ὅτι, ἐπιθυμοῦντες τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου, δὲν θέλομεν παραμελήσει τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντός μας, εὐθὺς ὡς πεισθῶμεν, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὴ ἡ ἐπιδίωξις ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς νομίζει, ὅτι δύναται σήμερον νὰ ἐπιδιωχθῇ. Εὔχομαι, ἵνα ἄνευ μεγάλης βραδύτητος εὑρεθῶμεν εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ ὑποστηρίξωμεν μετὰ βεβαιότητος, ὅτι ὁ ὅρος ἐπραγματοποιήθη, καὶ ὅτι ἡ προθεσμία τῶν τριῶν μηνῶν ἤρξατο τρέχουσα. Ἐπειδὴ δὲ ἐλπίζω, ὅτι τοῦτο δὲν θὰ βραδύνῃ ἐπὶ πολὺ, ὀλίγον εἶμαι διατεθειμένος ν’ ἀποδεχθῶ νέας προτάσεις.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Κ. Σταυρόπουλος, Ι. Γιαννακίτσας καὶ Ν. Ταρμπάζης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ προσδιορισμοῦ τῶν ἐλαχίστων ὅρων τοῦ ἐμβαδοῦ καὶ διαστάσεων τῶν ἐν Κηφισιᾷ οἰκοπέδων». Ἡ τροπολογία θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 154). Ὁ βουλευτὴς Πατρῶν κ. Α. Παπαγιαννακόπουλος ὑποβάλλει τὰς ἑξῆς ἐπερωτήσεις: «1) Εἰς τὸν δῆμον Λαπαθῶν τῶν Καλαβρύτων ἐκπληροῖ χρέη ἀστυνόμου εἷς ἐνωμοτάρχης Γεώργιος Τσάμης, καθ’ οὗ ἀκούονται πολλὰ παράπονα. Παρακαλεῖται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ προκαλέσῃ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Νομάρχου Ἀχαΐας. Ὡρισμένως, ὁ ἐκ τοῦ χωρίου Τρεκλίστρας Παναγ. Τσελίκας ἐκθέτει, ὅτι ὁ περὶ οὗ πρόκειται ἐνωμοτάρχης τὸν συνέλαβεν, ὡς ὀφειλέτην τοῦ Δημοσίου, ἐνῷ εἶχε πληρώσει τὸ χρέος του. Καίτοι δὲ τῷ ἐπέδειξε τὴν περὶ ἐξοφλήσεως ἀπόδειξιν τοῦ Ταμίου Καλαβρύτων, ἠρνήθη νὰ τὸν ἀπολύσῃ, καὶ τὸν περιήγαγεν ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας δεμένον, μέχρις οὗ τὸν παρέδωκε πρὸς τὸν Μοίραρχον Πατρῶν, ὅστις, ἰδὼν ὅτι εἶχε πληρώσει, τὸν ἀπέλυσεν ἀμέσως. Καὶ οὐ μόνον περιήχθη ἐπὶ 3 ἡμέρας δεμένος ὁ ἐν λόγῳ πολίτης, ἀλλὰ καὶ ἐδάρη ὑπὸ τοῦ ἐνωμοτάρχου. 2) Ὁ ἐν Πάτραις βιβλιοπώλης Κωνσταντῖνος Θεοχάρης ἐχορήγησε κατὰ τὸ ἔτος 1894 εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ ἐν Πάτραις Πρωτοδικείου ἐπὶ πιστώσει γραφικὴν ὕλην ἀξίας δραχμῶν 400, αἵτινες τῷ ὀφείλονται μέχρι σήμερον. Καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον πολλάκις παρέστησε τὸ προσγενόμενον πρὸς αὐτὸν ἄδικον, καὶ εἰς τὸ Δικαστήριον προσέφυγε, ζητήσας δι’ ἀγωγῆς τὴν πληρωμὴν ἀπὸ τὸν γραμματέα Δημ. Κατσούλην, ὅστις εἶχε λάβει τὴν σχετικὴν πίστωσιν, ἀλλὰ μάταιαι ἀπέβησαν ὅλαι αἱ προσπάθειαί του. Παρακαλεῖται ἐπὶ τέλους ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ μὴ ἀρκεσθῇ εἰς τὰ χαλαρὰ ἐκεῖνα μέτρα, τὰ ὁποῖα οὐδέποτε φθάνουσιν εἰς ἀποτέλεσμα, ἀλλὰ νὰ δώσῃ αὐστηρὰς καὶ ἐντόνους διαταγὰς πρὸς τοὺς ὑπευθύνους ἐπὶ τῇ ἀξιομέμπτῳ καθυστερήσει τῶν ὀφειλομένων, ὅπως λάβῃ ταῦτα ὁ πτωχὸς πιστωτής.»

§72Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Πρὸ καιροῦ διεδόθη ἀνὰ τὴν ἐπαρχίαν, ἐξ ἧς ἐκλέγομαι, ὅτι πρόκειται νὰ ἀρθῶσιν ἐκ Πύλου αἱ κεντρικαὶ ποινικαὶ φυλακαὶ τῶν καταδίκων. Ἐγὼ βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ πιστεύσω, ὅτι δύναται νὰ γείνῃ ποτὲ τοῦτο τῇ εἰσηγήσει τοῦ συμπολίτου μου ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Ἐν τοσούτῳ, ἐπειδὴ ἡ διάδοσις αὕτη ἀνησύχησε τὴν Πύλον, θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ ζητήσω πληροφορίας παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, πρὸς καθῃσύχασιν τῶν κατοίκων, διότι αἱ ποινικαὶ φυλακαὶ ὑφίστανται ἐκεῖ ἀπὸ ἀμνημονεύτων χρόνων.

§73Ν. ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Οὔτε λόγος κἄν ἐγένετο περὶ μεταθέσεως ἐκ Πύλου τῶν ποινικῶν φυλακῶν.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ῥουμανίας ἐν Βουκουρεστίῳ τῇ 19 Δεκεμβρίου (ἔ. π.) ὑπογραφείσης συμβάσεως περὶ ἐμπορίου».

§75Θ. ΦΛΟΓΑΙΤΗΣ. Ἤθελον παρακαλέσει τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ συγκατανεύσωσιν, ἵνα τὸ νομοσχέδιον περὶ φαρμακείων ἀναγραφῇ αὔριον μεταξὺ τῶν πρώτων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§76Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Αὔριον, μάλιστα.

§77Θ. ΦΛΟΓΑΙΤΗΣ. Εἶχε καὶ ἄλλοτε γείνῃ δεκτὴ ἡ παράκλησίς μου, καὶ ὅμως τὸ νομοσχέδιον εἶχεν ἐγγραφῆ ὑπ’ ἀριθ. 45. Εἶναι βέβαιον, Κύριοι, ὅτι δὲν θὰ προκαλέσῃ συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο.

§78Κ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν ταύτην.

§79Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Θὰ ἐγγραφῇ ἐκ τῶν πρώτων.

§80Θ. ΚΡΙΕΜΑΔΗΣ. Ἔχω σχηματίσει τὴν πεποίθησιν, κ. Πρόεδρε, ὅτι διὰ τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ῥουμανίας συμβάσεως σπουδαίως δύνανται νὰ παραβλαφθῶσι τὰ συμφέροντα τὰ Θεσσαλικὰ, ἰδίως ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ συμφέροντα παραγωγῆς εἰς σιτηρὰ καὶ δημητριακοὺς καρποὺς ἐν γένει. Διὰ τοῦτο θὰ καταψηφίσω αὐτῆς. Δὲν θεωρῶ δὲ, ὅτι πρέπει νὰ ἀναπτύξω τὸν λόγον τοῦτον, διότι νομίζω, ὅτι εἶναι ἀρκετὰ καταληπτὸς, τὰ δὲ ἀποτελέσματα θὰ ἦναι ἐντὸς ὀλίγου χρόνου ἐπαισθητὰ, ἀποτελέσματα ἐπιβλαβῆ, κατὰ τὴν γνώμην μου.

§81Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Ἐπίσης καὶ ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, διὰ τὸν αὐτὸν λόγον θὰ καταψηφίσω τὴν σύμβασιν.

§82ΑΥΓ. ΑΒΕΡΩΦ. Καὶ ἐγὼ θὰ καταψηφίσω.

§83ΑΠ. ΖΑΠΠΑΣ. Ἐπίσης καὶ ἐγὼ, διὰ τὸν ἴδιον λόγον.

§84ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ προτεινομένη εἰς ψήφισιν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως σύμβασις σύγκειται ἐκ δύο ὅλως διακεκριμένων τμημάτων, τοῦ τμήματος τοῦ κυρίου καὶ τοῦ παραρτήματος. Τῶν δύο τούτων τμημάτων τὸ παράρτημα εἶναι βεβαίως ἄξιον τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς, τὸ κύριον ὅμως τμῆμα τῆς συμβάσεως, ἡ σύμβασις αὐτὴ αὕτη, κατ’ ἐμέ, δὲν προκαλεῖ λευκὴν τὴν ὑπὲρ αὐτῆς ψῆφον. Μετὰ τῆς Ῥουμανίας ἀπὸ μακρῶν ἐτῶν εὑρισκόμεθα εἰς δυσχερείας περὶ τὸ θέμα τοῦ κανονισμοῦ τῶν διεθνῶν ἡμῶν σχέσεων. Ἀμέσως μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς συνθήκης, τῆς ἐν Βερολίνῳ συναφθείσης, ἡ Ῥουμανία ἀνεβιβάσθη δικαίως, ἐπικροτούσης ἁπάσης τῆς Εὐρώπης, εἰς τάξιν ἀνεξαρτήτου Πολιτείας. Ἀνέλαβε καθήκοντα Κράτους ἀνεξαρτήτου ἐν Εὐρώπῃ, τὰ καθήκοντα πρὸς τοὺς περιοίκους, τὰ ἐκ τῶν γενικῶν διεθνῶν συνθηκῶν ἐπιβαλλόμενα, ἀνέλαβεν ὅμως καὶ καθήκοντα εἰδικά, ἐπιβληθέντα ὑπ’ αὐτῆς τῆς συνθήκης, ἥτις ἀνεγνώρισεν αὐτὴν εἰς ἀνεξάρτητον Πολιτείαν. Καθῆκον δὲ ἐπιβληθὲν εἰς τὴν Ρουμανίαν ὑπὸ τῆς συνθήκης ταύτης ἦτο ἡ συνομολόγησις μετὰ τῶν Εὐρωπαϊκῶν Δυνάμεων, ἰδίως ἐκείνων, αἵτινες ἐκαρποῦντο προνόμια ἐν τῷ Ὀθωμανικῷ Κράτει, ἡ συνομολόγησις συνθηκῶν, δι’ ὧν ἤθελον ἀντικατασταθῆ τὰ τέως κείμενα, διότι βεβαίως δὲν ἔμελλον νὰ ἐξακολουθήσωσιν ὑφιστάμενα τὰ τέως κρατοῦντα ἐν Κράτει χριστιανικῷ ἐλευθέρῳ καὶ παρέχοντι πάσας τὰς ἐγγυήσεις, ἃς παρέχουσιν αἱ πεπολιτισμέναι χῶραι καὶ αἱ νομοθεσίαι αὐτῶν. Ἡ Ρουμανία διάκειται ὑπὸ ὅρους ὅλως ἐξαιρετικούς, ἴσως προκαλοῦντας ἐπιεικῆ τὴν κρίσιν τῶν ἄλλων Εὐρωπαϊκῶν χωρῶν ἐπὶ θεσμῶν καθ’ ἑαυτοὺς καταδικαστέων, ὧν ὅμως ἡ Ρουμανία ἔχεται ἀπρίξ, διότι φρονεῖ, ὅτι ἄνευ τούτων πλήρης ἡ διαχείρισις τῆς ἀνεξαρτησίας αὐτῆς καὶ ἡ ἀσφάλεια τῆς οἰκονομικῆς αὐτῆς ὑπάρξεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ. Ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν ἡ Εὐρώπη, ὅτε ἀνίδρυσε τὴν Ρουμανίαν εἰς Κράτος ἐλεύθερον, τοὺς εἰδικοὺς τούτους ὅρους, ὑφ’ οὓς ἡ Ρουμανία εὑρίσκεται, καταδικάζουσα δὲ καὶ τὸ ὑπ’ αὐτῆς παραδεδεγμένον σύστημα, αὐτὴ ἐκείνη, ἥτις ἀνεβίβαζε τὴν Ρουμανίαν εἰς Κράτος ἐλεύθερον, μετ’ ὀλίγον δὲ καὶ εἰς Βασίλειον, ἐφρόντισε νὰ ἀσφαλισθῇ ἀπέναντι αὐτῆς, καὶ ἀντὶ τοῦ μεγίστου δώρου τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς ἀνιδρύσεως εἰς Κράτος ἐλεύθερον, ὅπερ παρεῖχεν εἰς τὰς δύο ἡνωμένας Ἡγεμονίας, νὰ λάβῃ ὑπὲρ ἁπασῶν τῶν ἄλλων χωρῶν, ἀλλὰ καὶ ἰδίως ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τῆς θρησκευτικῆς, ἐγγυήσεις. Οὕτω δὲ ὑπεχρέωσε τὴν Ρουμανίαν νὰ καταργήσῃ τὴν διάκρισιν τὴν ὑπάρχουσαν ἐκεῖ, ἰδίως περὶ τὰ ἀναγόμενα εἰς τὴν ἰδιοκτησίαν τῆς γῆς, τὴν διάκρισιν τὴν ὑπάρχουσαν μεταξὺ Χριστιανῶν καὶ μὴ Χριστιανῶν, διότι, κατὰ τὸν νόμον τὸν Ρουμανικὸν, ἐπετρέπετο κτῆσις ἀκίνητος εἰς τοὺς Χριστιανούς, ἀπηγορεύετο δὲ τοιαύτη κτῆσις εἰς τοὺς μὴ Χριστιανούς. Καὶ διότι ἀπέναντι τῶν Τούρκων ἠθέλησαν πάντοτε νὰ φανῶσι προφυλακτικοὶ καὶ τῶν δύο Ἡγεμονιῶν οἱ κάτοικοι, ἀλλ’ ἰδίως, διότι ὑφιστάμενοι τὴν εἰσβολὴν ἀθρόων, κατὰ χιλιάδας, τῶν Γερμανῶν Ἑβραίων, ἔκρινον, ὅτι ἐκ τῆς εἰσβολῆς ταύτης ὑπῆρχε μέγας κίνδυνος, μήπως τὸ πᾶν, ἀφαιρούμενον ἐκ τῶν ἐγχωρίων χειρῶν, παραδοθῇ εἰς τὰς χεῖρας τῶν ἱκανωτάτων τούτων τοῦ χρήματος διαχειριστῶν. Τότε ἠναγκάσθη ἡ Ρουμανία, ἕνεκα τῆς διατάξεως τῆς συνθήκης, ἥτις ὑπεχρέου αὐτὴν νὰ μὴ ἐξακολουθήσῃ διακρίνουσα μεταξὺ Χριστιανῶν καὶ μὴ Χριστιανῶν, νὰ τροποποιήσῃ τὴν νομοθεσίαν αὐτῆς. Ἀλλ’ ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ, ὅπερ ἐπεδίωξεν ἡ Εὐρώπη, τοιαῦτα ἐπιτάξασα, προῆλθε κακὸν, διότι ἡ Ρουμανία, ἀντὶ νὰ ἐξομοιώσῃ τοὺς Ἑβραίους πρὸς τοὺς Χριστιανοὺς, ἐξωμοίωσε τοὺς Χριστιανοὺς πρὸς τοὺς Ἑβραίους, καὶ τὴν ἀπαγόρευσιν τῆς ἀκινήτου κτήσεως, ἥτις πρότερον ἀπετείνετο σαφῶς μόνον ἐναντίον καὶ εἰς βάρος τῶν Ἰουδαίων, ἐπεξέτεινεν ἐφ’ ἁπάντων, καταργήσασα μὲν τὴν διάκρισιν, ἀλλ’ ἀνακηρύξασα, ὅτι ἡ ἀγροτικὴ ἰδιοκτησία ἐφεξῆς ἐν Ρουμανίᾳ δὲν δύναται νὰ ἀνήκῃ εἰς ἄλλους παρὰ τοὺς Ρουμάνους πολίτας· πᾶς ἄλλος, ἀδιακρίτως θρησκεύματος καὶ ἐθνικότητος, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ κατασταθῇ κύριος ἀγροτικοῦ κτήματος ἐν Ρουμανίᾳ. Τοῦτο δὲν ἤρεσε βεβαίως εἰς τοὺς γεννήτορας τοῦ Ρουμανικοῦ Κράτους, ἀλλὰ πᾶν ὅ,τι δὲν ἀρέσκει δὲν εἶναι καὶ εὔκολον, γενόμενον, νὰ καταλυθῇ, καί, παρὰ τὰς ἑκάστοτε γενομένας διαμαρτυρίας, παρὰ τὰς σκανδαλώδεις δίκας, καὶ τὰς διπλωματικὰς περιπλοκάς, τὸ καθεστὼς τοῦτο, τὸ ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ Συντάγματι τῷ Ρουμανικῷ, τῷ ἀναθεωρηθέντι, ἐξακολουθεῖ ὑφιστάμενον ἐν Ρουμανίᾳ· εἰς τοῦτο δὲ τὸ καθεστὼς προσκόπτουσιν ἅπασαι αἱ προσπάθειαι πρὸς σύναψιν συμβάσεων μετὰ τῆς Ρουμανίας, οὐχὶ μόνον ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ ἄλλων μεγάλων Κρατῶν, καὶ αὐτῶν τῶν ἐν σχέσει συμμαχικῇ μετὰ τῆς Ρουμανίας διακειμένων, — διότι γινώσκετε, ὅτι σύμβασις, συνομολογηθεῖσα μεταξὺ Γερμανίας καὶ Ρουμανίας, ἐνώπιον τῆς Ρουμανικῆς Βουλῆς δὲν εὗρε χάριν, ἀναμένει δὲ ἡ Γερμανία τὸν κατάλληλον καιρὸν, ὅπως συνομολογήσῃ ἐπιτυχῶς τὴν εἰς αὐτὴν συμφέρουσαν σύμβασιν. Ὡς ἐκ τῶν ἀπ’ αἰώνων ὑπαρχουσῶν σχέσεων μεταξὺ τῆς χώρας ἡμῶν καὶ τῆς Ρουμανίας, οὐδὲν ἔθνος ἐν Εὐρώπῃ ὑπάρχει, ἔχον τόσον μεγάλα, πολύπλοκα καὶ ποικίλα συμφέροντα, ὅσα τὸ ἐλεύθερον Ἑλληνικὸν Κράτος ἐν Ρουμανίᾳ, — ὅσα τὸ ἐλεύθερον καὶ τὸ μὴ ἐλεύθερον Ἑλληνικὸν ἔθνος, ὤφειλον νὰ εἴπω, ἀλλ’ ὁμιλῶ περὶ τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος. — Μεγάλα καὶ πολύπλοκα συμφέροντα, διατιμώμενα εἰς ἑκατομμύρια πολλὰ, καὶ συγκεντρούμενα ἐπὶ τῶν κεφαλῶν παμπόλλων Ἑλλήνων πολιτῶν, ὧν δεκάδες μὲν χιλιάδων διαβιοῦσιν ἐν Ρουμανίᾳ, χιλιάδες δ’ ἴσως βιοῦσιν ἐν αὐτῷ τῷ ἐλευθέρῳ Κράτει. Αἱ Ἀθῆναι εἰς τὰ συμφέροντα ταῦτα ἀντιπροσωπεύονται ὑπὸ πολλῶν οἰκογενειῶν, ἐκ τῶν πρώτων τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἡ Βουλὴ δ’ ἐνταῦθα ἴσως περιλαμβάνει περὶ τὴν δεκάδα ἀνδρῶν, ὧν ἡ περιουσία, κατὰ τὸ πλεῖστον, ἐν Ρουμανίᾳ εὑρίσκεται. Ἀλλὰ δὲν ἔχει μόνον ταῦτα τὰ συμφέροντα, τὰ κυρίως κτηματικὰ, ἡ Ἑλλὰς ἐν Ρουμανίᾳ. Ἐκεῖ ὑπάρχουσι συμφέροντα ἐμπορικὰ μέγιστα, συμφέροντα ναυτιλιακὰ ὅλως ἐξαιρετικά. Ὁ Δούναβις εἶναι ἀληθῶς καὶ ταύτην τὴν ὥραν Ἑλληνικὸς ποταμὸς, πρωτεύει κατὰ τὸν Δούναβιν ἡ ναυτιλία ἡ Ἑλληνικὴ ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην, μετὰ τὴν Ἑλληνικὴν δὲ ἔρχεται ἡ Ἀγγλικὴ καὶ ἡ Αὐστριακή. Αἱ κοινότητες αἱ Ἑλληνικαὶ ἐν Ρουμανίᾳ ἔχουσι μεγάλας περιουσίας, μετὰ κέντρων ἐκκλησιαστικῶν καὶ ἐκπαιδευτικῶν, ἀπὸ μακρῶν ἐτῶν ὑφισταμένων, κατηρτισμένων καὶ ἀνεγνωρισμένων, καίτοι πολλάκις, ὡς ἐκ τῆς ἀντιθέσεως τῶν πολιτικῶν συμφερόντων τῶν ῥουμανικῶν πρὸς τὸ συμφέρον τῶν Ἑλληνικῶν κοινοτήτων, ἐπῆλθον ἀμφισβητήσεις, ἐνίοτε δὲ καὶ μείζονες περιπλοκαί. Ἐν Ρουμανίᾳ αἱ κοινότητες αὗται εἶναι ἀνεγνωρισμέναι, αἱ πλεῖσται μὲν σιωπηρῶς ἀπὸ χρόνου μακροῦ, τινὲς δὲ καὶ διὰ δικαστικῶν ἀποφάσεων, καὶ εἰς ταύτην τὴν κατηγορίαν ὑπάγονται αἱ δύο κοινότητες τῆς Βραΐλας καὶ τοῦ Γαλαζίου. Ἐκ τούτου δύσκολον φαίνεται, ἡ Ρουμανικὴ Κυβέρνησις, ἔχουσα ἀπέναντι αὑτῆς τοιαύτας ἀποφάσεις τῶν Ρουμανικῶν Δικαστηρίων, νὰ ζητήσῃ νὰ ἀνατρέψῃ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐν αὐταῖς διατασσομένων. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἄλλη δυσχέρεια, ἀπό τινος χρόνου, παρεμποδίζουσα τὴν τάσιν τῶν Ρουμανικῶν Βουλῶν καὶ Κυβερνήσεων, ὅπως παρεμβαίνωσι καὶ ἀνατρέπωσι τὰ τῶν κοινοτήτων πράγματα· ὅτι συνέπεσεν, ὑπαρχουσῶν ἐκεῖ καὶ τῶν Γερμανικῶν κοινοτήτων, νὰ ἐπέλθῃ ἕνεκεν αὐτῶν σύγκρουσις ἀξιώσεων μεταξὺ Ρουμανίας καὶ Γερμανίας, ἀπολήξασα πολὺ εὐνοήτως εἰς λύσιν οὐχὶ δυσάρεστον εἰς τὴν Γερμανίαν. Αὕτη δ’ ἡ περίστασις παρέχει εἰς ἡμᾶς κάλλιστον καὶ σπουδαιότατον ἔρεισμα ἐν τῇ ὑπὲρ τῶν ἡμετέρων κοινοτικῶν συμφερόντων ἀμύνῃ ἐν Ρουμανίᾳ. Ἀνὰ τὸ ἔδαφος τὸ ῥουμανικὸν κατὰ τὴν ὕπαιθρον χώραν ὑπάρχουσι διεσπαρμέναι χιλιάδες Ἑλλήνων, οἵτινες, ὡς συμβαίνει εἰς τοὺς Ἕλληνας τοὺς ἀποδημοῦντας τῶν κατωτέρων τάξεων, κυρίως ἀσχολοῦνται εἰς τὸ ἐπάγγελμα τῶν μεταπρατῶν. Πλῆθος μεταπρατῶν καὶ καπήλων εἶναι διεσπαρμένοι ἐν Ρουμανίᾳ, ὅπως μεταπρᾶται καὶ κάπηλοι διατρέχουσι τὴν Αἴγυπτον, τὴν ὅλην Ἀφρικὴν καὶ ἄλλας χώρας καὶ τὴν Ἀμερικήν. Οἱ κάπηλοι καὶ οἱ περιάκται εὑρίσκουσιν ἐν Ρουμανίᾳ τὴν νομοθεσίαν ἀντίθετον πρὸς τὰ συμφέροντα αὐτῶν, ἀπό τινος δὲ χρόνου, ἕνεκα τῆς νομοθεσίας ταύτης, ἀναγκάζονται πολλοὶ πολῖται Ἕλληνες νὰ ὑποτάσσωνται εἰς τὰ κελεύσματα τῶν ἀξιώσεων τοῦ ῥουμανικοῦ νόμου, ἀποβάλλοντες τὴν ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν, ὅπως διασώσωσι τὴν μικρὰν αὐτῶν περιουσίαν καὶ τὸ ἐμπορικὸν ἔργον, ἐξ οὗ ἀποζῶσιν. Ἔδωκα σύντομον εἰκόνα τῆς ὅλης ἑλληνικῆς ἐγκαταστάσεως ἐν Ρουμανίᾳ, τῆς ὅλης κινήσεως τῶν ἑλληνικῶν συμφερόντων ἐν αὐτῇ. Ἄν ἤθελέ τις νὰ ἐπιμείνῃ ἐξετάζων τὰ τοῦ θέματος τούτου, ὧραι δὲν ἤθελον ἐπαρκέσει. Ἐξέθηκα δ’ ἐνταῦθα μόνον ὅσα προχείρως καὶ ἐκ παλαιᾶς μελέτης τῶν ἐν Ρουμανίᾳ ὑποθέσεων ἡμῶν ἐνθυμοῦμαι. Ἔχοντες τοιαύτην θέσιν ἐν Ρουμανίᾳ, πρὸ παντὸς ἄλλου ἔθνους Εὐρωπαϊκοῦ ἔχομεν συμφέροντα ἐκεῖ· πρὸ παντὸς ἄλλου ἔθνους Εὐρωπαϊκοῦ εἰς ἡμᾶς ὀφείλεται νὰ ἐπιτραπῇ νὰ ῥυθμίσωμεν τὰς σχέσεις ἡμῶν μετὰ τοῦ Ρουμανικοῦ Κράτους κατὰ τρόπον, ὥστε ἄνευ βλάβης τῶν συμφερόντων τῆς Ρουμανικῆς Πολιτείας, νὰ κατορθωθῇ νὰ δοθῇ εἰς τὴν Ἑλλάδα, τὰ δυνατὰ ἀνταλλάγματα καταβάλλουσαν, ὅ,τι ὀφείλεται πρὸς πᾶν Κράτος ὑπὸ ἑτέρου Κράτους, πρὸς αὐτὸ ἐν φιλίᾳ διατελοῦντος, καὶ μάλιστα γείτονος. Τὸ συμφέρον τοιαύτης διαρρυθμίσεως καὶ τὸ εὔλογον καὶ δίκαιον τῆς περὶ αὐτῆς ἀξιώσεως πᾶσαι αἱ Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις, ἀπὸ τῆς ἀπελευθερώσεως καὶ ἀνεξαρτησίας τῆς Ρουμανίας ἀναγνωρίσασαι, ἅπασαι ἐφρόντισαν καὶ ἐπεχείρησαν νὰ ἔλθωσιν εἰς εὐρυτέραν ἢ καὶ στενωτέραν διαπραγμάτευσιν πρὸς τὰ ἀλληλοδιάδοχα Ρουμανικὰ Ὑπουργεῖα. Καίτοι δὲ πάντοτε ἐφαίνετο ἐπιδεικνυομένη προθυμία ὑπὸ τῶν Ρουμανικῶν Ὑπουργείων, ὅπως ἔλθωμεν εἰς συνεννόησιν, τὸ πρᾶγμα δὲν κατωρθοῦτο. Ἦλθε στιγμὴ, καθ’ ἣν αἱ καθημεριναὶ συγκρούσεις μεταξὺ τῶν Ἑλληνικῶν ἐν Ρουμανίᾳ ἀρχῶν καὶ τῶν Ρουμανικῶν, καὶ αὐτῆς τῆς Ρουμανικῆς Κυβερνήσεως, κατήντησαν εἰς τοιοῦτο σημεῖον, ὥστε νὰ κατασταθῇ τελείως ἀφόρητος ἡ θέσις τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν ἐν Ρουμανίᾳ, ἐντελῶς ἀνεξήγητος ὁ λόγος τῆς ὑπάρξεως ἐκεῖ Ἑλληνικῶν ἀρχῶν. Ἐν ἔτει 1887 ἀπέθανε γνωστὸς ἰατρὸς ἐν Βουκουρεστίῳ, ὀνόματι Στέφανος Σάρρος, καταγόμενος μὲν ἐξ Ἠπείρου, πολίτης δὲ Ἕλλην ἀπὸ τοῦ 1845, κατ’ ἀποδείξεις αὐθεντικὰς καὶ ἀναμφισβητήτους, ἃς ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐντεῦθεν ἀπέστειλεν εἰς Ρουμανίαν πρὸς στήριξιν τῶν ἀξιώσεων τοῦ τε Προξενείου καὶ τῆς Πρεσβείας, αἵτινες προσέκρουον εἰς ἀντιρρήσεις Ρουμανικάς. Ἀναμφισβητήτως πολίτης Ἕλλην, ἀπὸ καταγωγῆς, Ἕλλην τὸ γένος, ἐκ Ζίτσης τῆς Ἠπείρου, ἐν Ἀθήναις πολίτης ἐγγεγραμμένος, οὕτως ὥστε καὶ ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις δὲν ἦτο δυνατὸν, τῆς πολιτογραφήσεως οὔσης προγενεστέρας τοῦ ὀθωμανικοῦ νόμου τοῦ 1869, ν’ ἀμφισβητήσῃ τὴν ἑλληνικὴν αὐτοῦ ἰθαγένειαν· ἔζη ἐν Βουκουρεστίῳ διαρκῶς, ἀναγνωριζόμενος ἐν Ρουμανίᾳ ὡς Ἕλλην πολίτης, προστατευόμενος πάντοτε ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς ἀρχῆς. Ἀποθνήσκει, καὶ, ὡς ἦτο εὔλογον καὶ νόμιμον, ἡ Ἑλληνικὴ ἀρχὴ, ἡ προξενικὴ, ἐπεμβαίνει διὰ τὰ τῆς κληρονομίας αὐτοῦ. Σημειώσατε, ὅτι δὲν ἔχομεν σύμβασιν προξενικὴν μετὰ τῆς Ρουμανίας. Ἀλλ’ ἡ Ρουμανία καὶ πρὸς ἡμᾶς καὶ πρὸς τὰς ἄλλας Δυνάμεις, μεθ’ ὧν δὲν ἔχει σύμβασιν, ἠναγκάσθη νὰ παραδεχθῇ, ὅτι ὀφείλει πρός τε ἡμᾶς καὶ πρὸς αὐτὰς πάσας τὴν παροχὴν τῶν ἐκ διεθνῶν γενικῶν ὑποχρεώσεων προξενικῶν δικαιωμάτων, καὶ εἰδικώτερον τὴν παροχὴν τῶν ὠφελημάτων τῶν πηγαζόντων ἐκ τῆς μετὰ τῆς Ἰταλίας συνομολογημένης προξενικῆς συνθήκης, τῆς μόνης τελείας συνθήκης, ἥτις ὑπάρχει μεταξὺ Ρουμανίας καὶ Εὐρωπαϊκοῦ Κράτους. Ἀλλὰ τὴν ὑπόσχεσιν ταύτην, τοῦ παρέχειν εἰς ἡμᾶς τὰ εὐεργετήματα τῆς συνθήκης ἐκείνης κατ’ ἰδίαν θέλησιν, οὐχὶ ἐξ ὑποχρεώσεως, ὡς ἰσχυρίζετο, (διότι δὲν ἀνεγνώριζεν ὑποχρέωσιν) τὴν ὑπόσχεσιν ταύτην ὑπέβαλε καὶ εἰς ὅρον, ὡς συνάγεται ἐκ δημοσιευμάτων καὶ ἄλλων ἐγγράφων, ἅτινα δὲν ἔχω πρόχειρα ἐνταῦθα, ἐὰν συμφέρον τι αὐτῆς ἀνώτερον προσβάλληται, εἶναι ἐλευθέρα νὰ μὴ παρέχῃ τὰ εὐεργετήματα ταῦτα πρὸς ἐκείνους, μεθ’ ὧν δὲν ὑπάρχει εἰδικὴ σύμβασις. Ἐπενέβη τότε ἡ Ρουμανικὴ ἀρχή, καὶ παραμερίζουσα τὸν Ἕλληνα πρόξενον, ἠθέλησε νὰ παραλάβῃ αὐτή, διὰ κηδεμόνος, διοριζομένου ὑπὸ τοῦ Ρουμανικοῦ Δικαστηρίου, τὴν διαχείρισιν τῆς κληρονομίας. Ὁ τότε ἐν Βουκουρεστίῳ ἐπιτετραμμένος κ. Δουρούτης ἠγωνίζετο, ἀποκρούων τὴν ἐπέμβασιν, ἐγένετο δὲ πυκνὴ ἀνταλλαγὴ διακοινώσεων, αἵτινες, ὡς συμβαίνει ἐνίοτε εἰς τοιούτου εἴδους ὑποθέσεις, προσέλαβον ἐπὶ τέλους χαρακτῆρα δριμύτερον. Μίαν τῶν διακοινώσεων τούτων, τὴν τελευταίαν, τοῦ ἐπιτετραμμένου τῆς Ἑλλάδος ὁ τότε ἐν Ρουμανίᾳ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, — ὅστις, σημειωτέον, ἔφερεν ὄνομα ἑλληνικόν, ἑλληνικώτατον μάλιστα, «Φερεκύδης», — ἐνόμισε καλόν, ἐπειδὴ διεμαρτύρετο ὁ ἐπιτετραμμένος τῆς Ἑλλάδος, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ παραδεχθῇ ὡς νομίμως ἔχουσαν τὴν ὑπὸ Ρουμανικοῦ Δικαστηρίου, ἀναρμοδίως ἀναμιχθέντος, ἐκδοθεῖσαν ἀπόφασιν ἐπὶ θέματος ἀναγομένου εἰς Ἑλληνικὴν κληρονομίαν, ἐνόμισε καλὸν νὰ εἰσαγάγῃ εἰς φάκελον, καὶ δι’ ἐγγράφου συντομωτάτου ἅμα καὶ τραχυτάτου νὰ ἐπιστρέψῃ εἰς τὸν ἐπιτετραμμένον, λέγων, ὅτι δὲν δύναται νὰ δεχθῇ καὶ κρατήσῃ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ διακοίνωσιν, ἥτις ἠμφισβήτει τὰ δικαιώματα τῶν Ρουμανικῶν Δικαστηρίων. Ἀποτέλεσμα τῆς τοιαύτης ἐπιστροφῆς τῆς ἐπιστολῆς τοῦ ἡμετέρου ἀντιπροσώπου, ἐπιστροφῆς, ἥτις, οὕτω γενομένη, ἀπετέλει προσβολὴν διεθνῆ, οὐχὶ συνήθη, πρὸς ἀντιπρόσωπον Κράτους ἐν φιλικῇ σχέσει πρὸς τὴν Ρουμανίαν διακειμένου, ὑπῆρξεν, ὅτι, εὐθὺς ὡς ἀνηγγέλθη ἐνταῦθα τὸ γεγονός, τηλεγραφικῶς διετάχθη ὁ τότε ἐπιτετραμμένος νὰ ἐγκαταλίπῃ τὸ Βουκουρέστιον καὶ ἐπανέλθῃ ἐνταῦθα, ἀναγγέλλων ἁπλῶς εἰς τὴν Ρουμανικὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἀπέρχεται. Ἐτελέσθη οὕτως ἡμιδιακοπή τις τῶν σχέσεων, ἥτις παρὰ τῇ Ρουμανικῇ Κυβερνήσει ἐγέννησε στενοχωρίαν ἀξιοπαρατήρητον· τότε δὲ πρῶτον εἰς ἐμὲ τοὐλάχιστον ἐδόθη ἀφορμὴ ν’ ἀντιληφθῶ τὴν σπουδαιοτάτην ἐν Ρουμανίᾳ ἐπίδρασιν τοιαύτης μετὰ δικαίου ἐνεργείας τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἥτις, σημειώσατε καλῶς, οὐδὲν ἔχει σημεῖον ἐν Ἑλλάδι, ἐφ’ οὗ πατοῦσα, οἱαδήποτε ἀντίποινα νὰ ἀντιτάξῃ κατὰ τῶν πράξεων τῆς Ρουμανίας, τῶν ἐπιζημίων εἰς τὴν Ἑλλάδα. Παρετηρήθη τότε, ὅτι ἡ τοιαύτη ἡμιδιακοπὴ ἢ χαλάρωσις τῶν σχέσεων, ἡ ἄρσις τῆς ἐν Ρουμανίᾳ πολιτικῆς, τῆς διπλωματικῆς ἀντιπροσωπείας τῆς Ἑλλάδος, ἀπετέλει γεγονὸς τόσον δυσάρεστον, ὥστε ἀμέσως νὰ ἐπακολουθήσῃ ἐκεῖθεν προσπάθεια, ὅπως ἐπαναληφθῶσιν αἱ σχέσεις αἱ διπλωματικαί, — διότι οἱ πρόξενοι ἀφέθησαν ἄθικτοι. — Καὶ δὲν ὑπῆρξε πρὸ τοῦτο μόνη ἡ προσπάθεια τῆς Ρουμανικῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ Μεγάλων Δυνάμεων Κυβερνήσεις ἀπέδειξαν πολὺ ἔχουσαι τὸ ἐνδιαφέρον, ὅπως μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ρουμανίας ὑπάρχωσιν ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερον ἀνώμαλοι σχέσεις. Δὲν ἤθελον βεβαίως μνημονεύσει τούτων, ἅτινα φαίνονται ἔχοντα χαρακτῆρα μᾶλλον ἱστορικόν, μὴ ἁρμόζοντα συνήθως εἰς τὰς ἐν τῇ Βουλῇ συζητήσεις, ἂν δὲν ἦσαν χρήσιμα, ὅπως ἐπὶ τούτων στηριζόμενος δυνηθῶ νὰ ἀποδείξω μετ’ ὀλίγον, ὅτι ἔχομεν καὶ ἡμεῖς εἰς χεῖρας ὅπλον, ὅπερ, καταλλήλως καὶ δεξιῶς χειριζόμενον, εἶναι δυνατὸν νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἐπὶ τὰ κρείττω τροπὴν τῶν πρὸς ἡμᾶς διαθέσεων τῶν δυσκολευομένων νὰ συνομολογήσωσι μετὰ τῆς Ἑλλάδος σύμβασιν προξενικήν, ναυτιλιακὴν καὶ ἐγκαταστάσεως. Διότι ἀκριβῶς αὐταὶ ἐκεῖναι αἱ Δυνάμεις, αἵτινες τότε αὐθόρμητοι ἐμεσολάβησαν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ πεισθῇ ἡ Ρουμανικὴ Κυβέρνησις νὰ ἀποστείλῃ τὸν πρεσβευτὴν αὐτῆς ἐνταῦθα, καὶ νὰ ζητήσῃ οἱονεὶ συγγνώμην, δεχθεῖσα νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἀποπεμφθεῖσαν διακοίνωσιν, ζητοῦσα ἔπειτα ἐξηγήσεις περὶ τῆς ἐννοίας αὐτῆς, — τοῦθ’ ὅπερ καὶ ἐγένετο, παραδοθέντος τοῦ ἐγγράφου εἰς τὸν ἐνταῦθα πρεσβευτὴν τῆς Ρουμανίας, — αὐτὸ τοῦτο τὸ ἐνδιαφέρον ἀπέδειξαν, καὶ εἰς ὁμοίαν μεσολάβησιν προῆλθον, κατ’ ἀνάγκην, καὶ ὅτε ἐπῆλθεν ἄλλη διακοπὴ σχέσεων μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ρουμανίας, αὕτη νῦν τελεία, οἵαν σήμερον δύναμαι ἐνταῦθα νὰ δηλώσω, ὅτι οὐδὲ κατὰ διάνοιαν εἴχομεν τότε οἱ διαχειριζόμενοι τὴν ὑπουργικὴν ἐξουσίαν ἐν Ἑλλάδι, ὅτι ἔμελλε νὰ κατασταθῇ ἀναπόφευκτος, ἥτις δ’ ἐπεβάλλετο εἰς ἡμᾶς ὑπὸ τῶν πραγμάτων, ὡς ἐκ τῆς ἀδυναμίας νὰ φθάσωμεν εἰς οἱανδήποτε λύσιν τῆς δυσχερείας, τῆς γεννηθείσης ἐκ τῆς σπουδαιοτάτης διαφορᾶς περὶ τῆς κληρονομίας Ζάππα. Διότι πάσας τὰς προτάσεις, τὰς γενομένας ὑφ’ ἡμῶν, τὰς συμβιβαστικωτάτας, καὶ αὐτὴν τὴν πρότασιν τὴν περὶ διαιτησίας, ἄνευ οὐδεμιᾶς δικαιολογίας καὶ ἀποτόμως ἀπέκρουσεν ἡ Ρουμανικὴ Κυβέρνησις. Δὲν ἠδύνατο τότε νὰ δημοσιευθῇ ἔγγραφον, ἐξ οὗ προέκυπτεν ἡ ὁμολογία Ρουμάνου Ὑπουργοῦ περὶ τοῦ στρεβλοῦ τοιαύτης πολιτείας, ἀλλ’ ἐδημοσιεύθη τότε ἄλλο ἔγγραφον, ἐξ οὗ προέκυπτεν, ὅτι, καὶ ἂν ἔτι ἡ ὑπόθεσις Ζάππα κατὰ συναίνεσιν τῆς Ἑλλάδος ἤγετο ἐνώπιον τῶν Ρουμανικῶν Δικαστηρίων καὶ ἐξεδίδετο ὑπὸ τῶν Ρουμανικῶν Δικαστηρίων ἀπόφασις καταδικάζουσα τὸ Ρουμανικὸν Δημόσιον, καὶ δικαιοῦσα τὰς Ἑλληνικὰς ἀξιώσεις, ὑπῆρξεν Ὑπουργός, δηλώσας πρὸς τὸν ἀντιπρόσωπον τῆς Ἑλλάδος, ὅτι αὐτὸς δὲν θέλει ἐπιτρέψει νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ τοιαύτη ἀπόφασις τῶν Δικαστηρίων τῶν Ρουμανικῶν. Τοιαύτη ἦτο ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος, ὅτε ἠναγκάσθη νὰ προβῇ εἰς τὴν διακοπὴν τῶν σχέσεων· προέβη δ’ εἰς τὴν διακοπὴν τῶν σχέσεων ἐπὶ τῇ εὐμενεῖ δηλώσει τῆς Αὐτοκρατορικῆς Κυβερνήσεως τῆς Ρωσσίας, ἡ ὁποία ἠγνόει πρότερον ἐντελῶς τὰς ἀποφάσεις ἡμῶν, νὰ παράσχῃ εἰς τοὺς Ἕλληνας πολίτας καὶ εἰς τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα τὴν προστασίαν τῆς ἐν Βουκουρεστίῳ Ρωσσικῆς Πρεσβείας. Ἐπὶ δὲ τῇ οὐχ ἧττον εὐμενεῖ μετὰ ταῦτα συμμετοχῇ τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως, διὰ τῆς ἐντολῆς, ἣν ἔδωκεν εἰς τοὺς ἔν τισι κέντροις Γάλλους προξένους, ν’ ἀντιπροσωπεύωσι τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα ἐκεῖ, τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα εὑρέθησαν εὐθὺς ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, καθ’ ἣν ἐνεχειρίσθη ἡ προστασία αὐτῶν εἰς τὸν ἀντιπρόσωπον τῆς Ρωσσικῆς Κυβερνήσεως, εἰς τοιαύτην εὐάρεστον θέσιν, ὅσον οὐδέποτε ἴσως πρότερον, ἀφ’ ἧς τοιαύτη εἶχε πλασθῆ ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων ἐν Ρουμανίᾳ καὶ ὅτε ἔτι οἱ ἄριστοι τῶν ἀντιπροσώπων διεχειρίζοντο τὰς ὑποθέσεις τὰς Ἑλληνικὰς ἐκεῖ. Διότι εἰς τὴν ἱκανότητα τῆς διαχειρίσεως προσετίθετο καὶ τὸ βάρος τῆς Δυνάμεως καὶ ὁ ὄγκος τοῦ Μεγάλου Κράτους, οὗτινος ἡ Κυβέρνησις ἀνέλαβε τὴν προστασίαν τῶν Ἑλληνικῶν συμφερόντων. — Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Ζακύνθου βλέπω, ὅτι συνομολογεῖ τοῦτο· εἶναι δὲ εἰς θέσιν αὐτὸς κάλλιον παντὸς ἄλλου νὰ κρίνῃ περὶ τούτου. -Μία περίστασις, ἣν ἐνθυμοῦμαι, θέλει ἀρκέσει εἰς ἀπόδειξιν. Ἐν ζητήματί τινι, ὅπερ εἴχομεν ἐκκρεμὲς τότε, περὶ κανονισμοῦ τῆς ἰθαγενείας ἀμφισβητουμένης ὁμογενοῦς διεκδικουμένου ὑφ’ ἡμῶν Ἕλληνος πολίτου, — καὶ ὁμολογῶ, ὅτι τὸ θέμα ἐκεῖνο ἐνεδέχετο πολλὴν ἀμφισβήτησιν, — ἐν τοιούτῳ ζητήματι ὑπῆρχεν ἤδη ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν ὁριστικὴ ἀπάντησις ἀρνητικὴ τῆς Ρουμανικῆς Κυβερνήσεως. Πεπεισμένον τὸ Ὑπουργεῖον, ὅτι οὐδὲν πλέον εἶχε νὰ προσκομίσῃ, ὅπως δυνηθῇ νὰ ἐνεργήσῃ μεθ’ οἱασδήποτε ἐλπίδος ἐπιτυχίας περὶ ἀναγνωρίσεως τοῦ Ἕλληνος ἐκείνου, ἀφῆκε νὰ κεῖνται ἥσυχα εἰς τὸ ἀρχεῖον αὐτοῦ τὰ ἔγγραφα. Μετὰ δύο περίπου μῆνας ἀπὸ τῆς ἀναθέσεως τῶν Ἑλληνικῶν συμφερόντων εἰς χεῖρας τοῦ Ρώσσου πρέσβεως κυρίου Fonton, ἐξέστη ἀληθῶς ἡμέραν τινὰ ὁ Ὑπουργὸς, ὅτε, αὐτὸς οὐδεμίαν νέαν παραγγελίαν δοὺς, ἔλαβεν ἀπροσδοκήτως εἴδησιν, ὅτι ἡ ὑπόθεσις ἐκείνη ἐξητάσθη αὐθορμήτως ὑπὸ τῆς Ρουμανικῆς Κυβερνήσεως, ἥτις καὶ σπεύσασα ἀνεκοίνωσεν, ὅτι ἔδωκε τὸ δίκαιον εἰς τὴν αἴτησιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὁ δὲ Ἕλλην ἐκεῖνος, ὅστις δὲν ἀνεγνωρίζετο πολίτης ἡμέτερος ὑπὸ τῆς Ρουμανικῆς Κυβερνήσεως πρὶν ἢ ἀντιπροσωπευθῶμεν ὑπὸ τῆς Ρωσσίας ἐν Ρουμανίᾳ, ἀνεγνωρίσθη, εὐθὺς ὡς ἡ Ρωσσικὴ Κυβέρνησις ἀνέλαβε τὴν προστασίαν τῶν Ἑλληνικῶν συμφερόντων ἐν Ρουμανίᾳ, αὐθορμήτως καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς πρὸς τοῦτο νέας ἐνεργείας. Ἡ ὑπόθεσις Ζάππα, μετὰ τὴν ὑπόθεσιν Σάρρου, ἀπέδειξεν εἰς τοὺς μελετῶντας τὰ τῆς θέσεως τῆς Ἑλλάδος ἐν Ρουμανίᾳ, ὅτι, ἀφοῦ περιήλθομεν εἰς τὴν ἀνάγκην ῥήξεως τῶν πρὸς τὴν φίλην ταύτην χώραν σχέσεων, ὀρθὸν ἦτο, ἂν ἠδυνάμεθα καὶ ἐφ’ ὅσον ἠδυνάμεθα, νὰ μὴ ἐπαναγάγωμεν εἰς Ρουμανίαν τοὺς ἡμετέρους ἀντιπροσώπους, πρὶν ἢ, συνεξηγούμενοι μετὰ τῆς Ρουμανικῆς Κυβερνήσεως, παρασκευάσωμεν διὰ κοινῆς συμφωνίας ἔδαφος τοιοῦτον, ἐφ’ οὗ νὰ ὑπάρχῃ βεβαιότης, ὅτι κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ἐπανόδου τῶν ἀντιπροσώπων ἡμῶν θὰ ἔχωμεν ἤδη διαγεγραμμένας τὰς ἀρχὰς, τὰς καθοριζούσας τὴν ἀμοιβαίαν θέσιν ἐν Ρουμανίᾳ καὶ κατ’ ἀνταπόδοσιν ἐν Ἑλλάδι. Διότι εἰς τί ὠφελεῖ νὰ ἔχητε ἀντιπροσώπους, καὶ τοὺς ἀρίστους, ἐν χώρᾳ, ἐν ᾗ τὰ πάντα γίνονται ζητήματα, ἐν χώρᾳ, ἐν ᾗ τὸ ἐλάχιστον ἐπεισόδιον δύναται νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς ἀμφισβήτησιν τῶν σπουδαιοτάτων δικαιωμάτων τῶν ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως προστατευομένων πολιτῶν; Ἀρκεῖ νὰ ἀποθάνῃ πολίτης Ἕλλην ἐκεῖ, ὅπως ἀναγεννηθῇ τὸ ζήτημα, ὅπερ ἐγεννήθη ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως Σάρρου, καὶ ἀρκεῖ νὰ ἀποθάνῃ Ἕλλην, κληροδοτῶν εἰς τὴν Ἑλλάδα περιουσίαν ἐν Ρουμανίᾳ κειμένην, ὅπως γεννηθῇ τὸ ζήτημα τῆς διπλῆς κληρονομίας Ζάππα. Ἐφ’ ὅσον ἄρα ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἥτις πάντοτε βεβαίως εἶναι ἡ μόνη ἁρμοδία νὰ κρίνῃ περὶ τῶν περιστάσεων καὶ τῶν στοιχείων τῶν ἀπαραιτήτων πρὸς λύσιν τοιούτου ζητήματος, ἐφ’ ὅσον αὕτη δὲν εὕρισκεν ὑπάρχον ὑπέρτερόν τι συμφέρον, ἵνα ποθήσῃ τὰς σχέσεις τὰς προτέρας, καὶ θελήσῃ νὰ ἀνασυνδέσῃ αὐτὰς, ἐν ᾧ καιρῷ, ἐξακολουθούσης τῆς διακοπῆς τῶν πρώην διεθνῶν σχέσεων, ἐξησφαλίζετο εὐχερεστέρα ἡ διεξαγωγὴ τῶν διεθνῶν ἡμῶν ἐν Ρουμανίᾳ ὑποθέσεων, ἐφρόνουν καὶ ἐξακολουθῶ φρονῶν, ὅτι συμφέρον εἶχεν ἡ Ἑλλὰς καὶ καθῆκον ἡ Κυβέρνησις αὐτῆς νὰ ἐμμένῃ ἐν τῇ ἀποχῇ, ἐν ᾗ ἀπὸ τῆς διαρρήξεως τῶν σχέσεων διέκειτο, ἀποχῇ, ἥτις ἄλλως οὐδένα κίνδυνον διαταράξεως ἄλλων διεθνῶν συμφερόντων ἐπήγετο. Ὅτε ἐπανελήφθησαν αἱ μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ρουμανίας σχέσεις, γινώσκομεν, ὅτι τοῦτο ἐγένετο τῇ μεσολαβήσει Μεγάλων Δυνάμεων, εὐμενῶς πρὸς ἀμφοτέρας τὰς χώρας διακειμένων, αἵτινες Μεγάλαι Δυνάμεις, καὶ φιλίαν πολιτικὴν μετερχόμεναι, ἀλλὰ καὶ συμφέρον ἴδιον ἔχουσαι νὰ μὴ εὑρίσκωνται ἐν διαστάσει αἱ δύο αὗται χῶραι, αἱ εἰς τὸ βαρειότερον καὶ νοτιώτερον μέρος τῆς χερσονήσου τοῦ Αἵμου κείμεναι, ὧν οἱ κάτοικοι ἀπὸ καταγωγῆς καὶ ἐξ ἐθνικῆς ῥοπῆς ὑπάρχουσιν ἐν ἀντιθέσει πρὸς τοὺς ἐν ταῖς ἄλλαις χώραις, ταῖς μεσολαβούσαις μεταξὺ αὐτῶν, προσήνεγκον τὴν μεσολάβησίν των. Συμπίπτει δὲ, ὅτι αἱ Δυνάμεις, αἱ φιλίως ἐνδιαφερόμεναι ὑπὲρ τῶν δύο τούτων χωρῶν, καὶ συμφέρον ἔχουσαι ν’ ἀποκατασταθῇ ἡ προτέρα εἰρηνικὴ μεταξὺ αὐτῶν σχέσις, ἡ ἐξ ἀφορμῆς τῆς ὑποθέσεως Ζάππα διαταραχθεῖσα, εἶναι αὗται ἐκεῖναι, αἵτινες ἐμεσολάβησαν καὶ ἐν τῷ ἐπεισοδίῳ Σάρρου, ὧν τὰς συμβουλὰς, τὰς εὐμενεῖς μὲν πρὸς τὴν Ἑλλάδα, μετά τινος δὲ αὐστηρότητος, φιλικῆς ὅμως, πρὸς τὴν Ρουμανίαν, εἰσακούσασα ἡ Ρουμανικὴ Κυβέρνησις, ἐκανόνισε τότε τὴν μεθ’ ἡμῶν διαφορὰν διὰ φιλικοῦ τρόπου. Μὴ δυνάμενος νὰ γνωρίζω ὑπὸ τίνας ὅρους ἐγένετο ἡ διεξαγωγὴ τῆς διαπραγματεύσεως, ἥτις ἀπέληξεν εἰς τὴν ἐπανάληψιν τῶν σχέσεων, ὀφείλω νὰ ὑποθέσω, ὅτι, ὅπως ἡ τότε Κυβέρνησις ἀποφασίσῃ, ἐνδίδουσα εἰς τὰς διδομένας συμβουλὰς, νὰ ἀνανεώσῃ τὰς μετὰ τῆς Ρουμανίας σχέσεις, γενομένης ἀμοιβαίας ἀποστολῆς πρέσβεων καὶ προξένων, εἶχε σπουδαίους λόγους, πείθοντας οὕτω νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα. Ἀλλὰ ὁμολογῶ, ὅτι, ἂν τὸ ζήτημα δὲν εἶχεν οὕτω λυθῆ, διὰ τοὺς λόγους ἐκείνους, οὓς ἀγνοῶ, ἠθέλομεν ἔχει σήμερον μείζονα ἐλευθερίαν κινήσεως, καὶ ὅτι, ἂν εἶχε τότε δυνηθῆ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ ἐπιτύχῃ παρὰ τῶν φιλίως μεσολαβουσῶν Δυνάμεων νὰ πιέσωσι τὴν Ρουμανίαν εἰς ἐπανάληψιν τῆς διεθνοῦς κοινωνίας ἐπὶ τῇ βάσει ἀκριβῶς διατετυπωμένων ὅρων τῆς πρὸς ἄλληλα συμπεριφορᾶς τῶν δύο Κρατῶν, τὰ πράγματα ἡμῶν μετὰ τῆς Ρουμανίας ἤθελον εἶναι σήμερον εἰς πολὺ κρείττονα θέσιν. Ἀλλ’ ὅπως δήποτε τοῦτο δὲν ἐγένετο, εὑρισκόμεθα δὲ σήμερον ἀπέναντι τοῦ Ρουμανικοῦ Κράτους ἐν ᾗ θέσει καὶ πρὸ τῆς διακοπῆς τῶν σχέσεων, μετὰ μόνης τῆς διαφορᾶς, ὅτι ἀπωλέσαμεν τὰς δίκας ἐκείνας, αἵτινες ἔδωκαν ἀφορμὴν εἰς διακοπὴν τῶν σχέσεων· δικασθέντες ἐνώπιον τῶν Ρουμανικῶν Δικαστηρίων, ἀπωλέσαμεν ἐθνικὴν περιουσίαν ἑκατομμυρίων, ἀνεγνωρισμένην ὑπὸ παλαιοτέρων ἀποφάσεων αὐτῶν τῶν Ρουμανικῶν Δικαστηρίων εἰς τὴν Ἑλλάδα. Τοιοῦτο τὸ ἔδαφος, ἐφ’ οὗ εὑρίσκετο ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, καθ’ ὃν χρόνον ἐπελήφθη τῆς ἀνανεώσεως τῶν διαπραγματεύσεων, αἵτινες, ὡς ἐβεβαίωσεν ὁ ἐν ἔτει 1896 Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἦσαν ἀρκετὰ προωδευμέναι, ἀλλ’ ἐκ περιστάσεων ἀνεξαρτήτων τῆς θελήσεως τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως δὲν ἀπέληξαν τότε εἰς ὑπογραφὴν τῆς συνθήκης. Τί ὤφειλεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ ζητήσῃ παρὰ τῆς Ρουμανικῆς, ὅτε αὕτη προσήρχετο πρὸς αὐτήν, λέγουσα, ὅτι εἶναι ἕτοιμος νὰ συνομολογήσῃ μεθ’ ἡμῶν σύμβασιν; Προεῖχεν ἐν ταῖς σκέψεσι τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἡ σύναψις ἐμπορικῆς συμβάσεως τοιαύτης, οἵαν ἄλλοτε εἴχομεν; Ἢ ὑπῆρχεν ἡ ἀνάγκη συμβάσεως προξενικῆς καὶ ἐγκαταστάσεως, ὅπως στηριχθῶσιν ἐπ’ αὐτῆς τὰ πολλὰ καὶ μεγάλα συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος; Βεβαίως προεῖχεν ἡ τοιαύτη σύμβασις, ἀντὶ τῆς προσωρινῆς ἐμπορικῆς, ἥτις ψηφίζεται σήμερον, σύμβασις προνοοῦσα περὶ τούτων τῶν ζητημάτων, τῶν ἀναγομένων εἰς τὰ ποικίλα συμφέροντα καὶ τὰς σχέσεις τῶν Ἑλλήνων τῶν βιούντων ἢ διατριβόντων ἐν Ρουμανίᾳ. Τοιούτου εἴδους συμβάσεως θέμα περιλαμβάνει, ὡς παρατηροῦμεν, τὸ πρωτόκολλον, τὸ συνημμένον τῇ ὑπὸ συζήτησιν ἐμπορικῇ συμβάσει, ὅπερ ἀποβλέπει εἰς ἀναγνώρισιν τῶν ἐν Ρουμανίᾳ ἡμετέρων κοινοτήτων, καὶ περὶ οὗ προχθὲς εἶπον, ὅτι περιέχει τὴν μόνην ὠφέλιμον διάταξιν τῆς ὅλης συμφωνίας. Ἡ ἀναγνώρισις ἐδόθη, ὡς φαίνεται, εἰς ἀντάλλαγμα τῆς παρεχομένης εἰς τὴν Ρουμανίαν ἐμπορικῆς συμβάσεως. Ἀλλ’ ἂν ἀντὶ τούτου τοῦ ἀνταλλάγματος, δοθέντος ὑπὸ τῆς Ρουμανίας εἰς τὴν Ἑλλάδα εἰς ἀναγνώρισιν τῆς ἀξίας τῆς ὑπὸ ταύτης γενομένης ἐμπορικῆς παραχωρήσεως, ἡμεῖς συνετελέσαμεν τὴν τοιαύτην παραχώρησιν πρὸς τὴν Ρουμανίαν, ἐρωτῶ, τί ἄλλο ὑπολείπεται εἰς χεῖρας ἡμῶν ἄξιον ἀντάλλαγμα, ὅπως προσενέγκωμεν ἐν περαιτέρῳ διαπραγματεύσει εἰς τὴν Ρουμανικὴν Κυβέρνησιν, καὶ κατορθώσωμεν τὴν συνομολόγησιν τῶν ἄλλων συμβάσεων, τῆς προξενικῆς, τῆς περὶ ἐγκαταστάσεως, τῆς ναυτιλιακῆς; Βεβαίως οὐδέν. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἡ γενομένη συνομολόγησις ἔχει τοῦτο τὸ πρῶτον κακόν, ὅτι ἀφοπλίζει ἐντελῶς τὴν Ἑλλάδα ἀπέναντι τῆς Ρουμανίας ἐν τῇ ἐπιδιώξει τῶν ὑπολειπομένων διαπραγματεύσεων, αἵτινες πρὸς ἡμᾶς ἔχουσι πολλῷ μείζονα ἀξίαν ἢ ἡ ὑπογεγραμμένη σήμερον. Ἀλλ’ ἡ σύμβασις, γενομένη ἤδη, ἔχει βεβαίως ἀνάγκην ἐξετάσεως, καὶ εἰς ταύτην προβαίνω, θέλων νὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπί τε τῆς αἰτιολογίας τῶν γενομένων παραχωρήσεων πρὸς τὴν Ρουμανίαν ἐπὶ ἐμπορικοῦ ἐδάφους, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ ἀτελοῦς τῶν ὅρων τῶν ὀλίγων τούτων ἄρθρων, ἅτινα ἔχομεν πρὸ ὀφθαλμῶν, καὶ ἐφ’ ὧν φρονῶ, ὅτι ἔδει νὰ καταβληθῇ μείζων προσοχή. «Ἡ ἔλλειψις συνθήκης περὶ ἐμπορίας καὶ ναυτιλίας μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ρουμανίας καθίστατο ὁσημέραι ἐπαισθητή, — λέγει ἡ ἔκθεσις τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ, ἡ συνοδεύουσα τὸ νομοσχέδιον, — τῶν προϊόντων τῶν κυρίως ἐξαγομένων ἐξ ἀμφοτέρων τῶν Κρατῶν ἀποκλειομένων ἐκ τῶν πλεονεκτημάτων τῶν ἐν ἑκατέρᾳ χώρᾳ ἰσχυόντων συμβατικῶν δασμολογίων. Οὕτω, ἐν ἄλλοις, ἡ σταφίς, τὰ σῦκα, τὰ ἑσπεριδοειδῆ, τὰ ἔλαια καὶ αἱ ἐλαῖαι, τὰ ἐξ Ἑλλάδος προερχόμενα, δὲν ἠδύναντο νὰ συναγωνισθῶσιν ἀπὸ τῆς ἐν ἔτει 1897 μεταξὺ Ρουμανίας καὶ Τουρκίας συνομολογηθείσης ἐμπορικῆς συμβάσεως, ἧς ἡ ἰσχὺς παρετάθη πρό τινος, πρὸς τὰ ὁμοειδῆ τουρκικὰ, τοῦ συμβατικοῦ δασμολογίου τῆς συμβάσεως ταύτης ὁρίσαντος τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη τῶν σταφίδων καὶ σύκων εἰς φρ. 1 τὰ 100 χιλιόγραμμα, τῶν ἑσπεριδοειδῶν εἰς φρ. 2, τῶν ἐλαίων εἰς φρ. 5, καὶ τῶν ἐλαιῶν εἰς φρ. 1,25, ἀντὶ τῶν ἐπὶ τῶν ἑλληνικῶν ἐφαρμοζομένων τελῶν τοῦ γενικοῦ δασμολογίου φρ. 2,50 (διὰ τὰς σταφίδας καὶ σῦκα) φρ. 5 (διὰ τὰ ἑσπεριδοειδῆ), φρ. 10 (διὰ τὰ ἔλαια) καὶ φρ. 3 (διὰ τὰς ἐλαίας).» Τὸ πρῶτον μέρος τῆς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως τοῦ Ὑπουργοῦ εἶναι ἀνακριβές. Ἐν αὐτῷ γίνεται λόγος περὶ σταφίδος, ὡσεὶ προέκειτο περὶ τῆς σταφίδος τῆς Κορινθιακῆς. Ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἄλλης σταφίδος, τῆς κοινῆς, τῆς μαύρης λεγομένης ἐν Ρουμανίᾳ. Θέλω δὲ ἀποδείξει διὰ τοῦ δασμολογίου, ὅτι ἡ Κορινθιακὴ σταφὶς οὐδὲν κερδαίνει ἐκ τῆς μεταβολῆς ταύτης. Ἀλλὰ καὶ ἂν περιελαμβάνετο ὅρος περὶ αὐτῆς, πάλιν τὸ κέρδος θὰ ἦτο μηδαμινόν, διότι ἡ Κορινθιακὴ σταφὶς ἐκεῖ εἶναι ἐν χρήσει σπανιωτάτη, ὡς καρπὸς τραπέζης, ὡς τρώξιμος σταφίς, καθὼς ἔλεγον οἱ ἀρχαῖοι...

§85Α. ΡΩΜΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Περιλαμβάνεται καὶ αὕτη, διότι ἐδηλώθη ῥητῶς.

§86ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τότε ἀνακριβὴς ἡ ἔκθεσις, ἥτις μὲ ὡδήγησε νὰ εἴπω ταῦτα, διότι ὁ δασμὸς ἑνὸς φράγκου δὲν εἶναι δασμὸς τῆς Κορινθιακῆς σταφίδος, ἀλλὰ τῆς μαύρης, ὅπως ὁ δασμὸς τῶν σύκων, φρ. 1, δὲν εἶναι δασμὸς τῶν ἐν κυτίοις σύκων, ἀλλὰ τῶν ἐν ὁρμαθοῖς. Ἀλλὰ ταῦτα εὑρίσκονται ἐν τῷ Ρουμανικῷ δασμολογίῳ συνδεδεμένα μετὰ τῆς μαύρης σταφίδος (raisins secs, noirs, ordinaires), ἐνῷ τὰ ἐν κυτίοις εὑρίσκονται συνδεδεμένα μετὰ τῆς Κορινθιακῆς. Ἐπὶ τῶν ἐλαίων καὶ τῶν ἐλαιῶν· βεβαίως ἡ ἐλάττωσις τοῦ δασμοῦ καὶ τῶν δύο τούτων προϊόντων, ἡ διὰ τῆς συμβάσεως λαμβανομένη, εἶναι μεγάλη, ἀπὸ 10 φρ. εἰς 5, ἀπὸ 3 εἰς 1¼· ἀποτελεῖται δ’ οὕτω ὄφελος ὑπὲρ τῶν ἑλληνικῶν προϊόντων, ὧν ἐνταῦθα γίνεται μνεία. Ἀλλ’ ἐξεταστέον, ἀφ’ ἧς ἡ Ἑλλάς, ἀποβλέψασα εἰς τὴν ἐξανάγκασιν καὶ ἄλλων τινῶν Κρατῶν, ἀλλ’ ἰδίως τῆς Ρουμανίας, μεθ’ ἧς ἐνδιεφέρετο περισσότερον, εἰς συνομολόγησιν ἐμπορικῆς συμβάσεως, ἔπλασε τὰ διαφορικὰ τέλη, κατὰ διάκρισιν ἀπὸ τῶν κεφαλαίων τοῦ γενικοῦ καὶ τοῦ συμβατικοῦ δασμολογίου, ἐπῆλθε γεγονὸς ἐπιζήμιον, ἀποδεικνῦον ἀναπόφευκτον τὴν ἀνάγκην θυσιῶν, ὅπως ἐπισπευσθῇ ἡ αὔξησις τῆς εἰσαγωγῆς τῆς Ἑλλάδος εἰς Ρουμανίαν; Ἔκτοτε, ἀπ’ ἐναντίας, κατὰ περίεργον σύμπτωσιν, παρατηροῦμεν, ὅτι ἄρχεται ἀνάπτυξις τῆς εἰσαγωγῆς τῶν ἑλληνικῶν προϊόντων εἰς τὴν Ρουμανίαν. Εἶχον ζητήσει παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ νὰ καταθέσῃ πίνακάς τινας, ὅπως κρίνωμεν περὶ τῆς ἀξίας τῶν ἀμοιβαίων ἀνταλλαγμάτων καὶ τῆς ἀναλογίας τῶν κερδῶν καὶ τῶν θυσιῶν, καὶ ὁ Ὑπουργὸς κατέθεσε τούτους. Ἀλλ’ ἐγὼ ἠσχολήθην ἰδίως καὶ ἐπὶ τῶν πινάκων, οὓς παρέλαβον ἀπ’ εὐθείας ἐκ τῶν δημοσιευμάτων τῆς Ρουμανικῆς Κυβερνήσεως, καὶ προέβην εἰς ἀντιπαραβολὴν πρὸς τὰς ἑλληνικὰς πληροφορίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Παρελήφθησαν ἐκ ρουμανικῶν πινάκων αἱ πληροφορίαι περὶ τῆς εἰσαγωγῆς ἑλληνικῶν προϊόντων εἰς Ρουμανίαν, διότι βεβαίως οἱ πίνακες οὗτοι, οἱ ἀναγράφοντες τὴν εἰς Ρουμανίαν εἰσαγωγήν, παρέχουσιν ἀκριβεστέρας πληροφορίας τῶν ἑλληνικῶν πινάκων, τῶν ἀναγομένων εἰς τὴν ἐξαγωγήν, οἵτινες δὲν ἔχουσι πολλὴν ἀξίαν, ὄντες ἀτελεῖς, διότι κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν δὲν φορολογοῦνται τὰ προϊόντα ἐν Ἑλλάδι. Ἀλλὰ καίτοι ἀτελεῖς, οὐχ ἧττον γενικῶς ἀντιστοιχοῦσιν εἰς βεβαίωσιν προόδου τῆς ἐξαγωγῆς πρὸς τὰ ἐνδεικνυόμενα ὑπὸ τῶν ρουμανικῶν πινάκων· οὕτω δὲ καὶ ἐξ αὐτῶν προκύπτει ἀπόδειξις τῆς αὐξήσεως τῆς εἰσαγωγῆς ἑλληνικῶν προϊόντων εἰς τὴν Ρουμανίαν. Ἐξεταστέον νῦν τὸ σύνολον τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ρουμανίας ἐμπορικῆς κινήσεως. Κατὰ τοὺς πίνακας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, τὸ σύνολον τοῦτο ἔχει οὕτω: Συνοπτικὸς πίναξ τῆς κινήσεως τοῦ ἐμπορίου μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ρουμανίας κατὰ τὴν τετραετίαν 1895–1898.

Βλέπετε, ὅτι κατὰ τὰ τέσσαρα ταῦτα ἔτη ἡ διαφορὰ ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐμπορίου βαίνει ἀπὸ δραχ. 1,248,000 μέχρι 2,155,000. Κατὰ μέσον δὲ ὅρον, ὑπὲρ τὸ 1,500,000. Ἐξεταστέον νῦν, ποῖα τὰ προϊόντα, ἅτινα παρέχουσι τὴν εἰσαγωγὴν ταύτην; Ἐξεταστέον, τὰ προϊόντα, ὧν γίνεται μνεία, ἐν σχέσει πρὸς τὸ δασμολόγιον τὸ συμβατικόν, ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ Ὑπουργοῦ, ποίαν θέσιν ἔχουσι σήμερον ἐν τῇ κινήσει πρὸς τὴν Ρουμανίαν. Ἔχω ἐνταῦθα πίνακα τοῦ Ὑπουργοῦ, περιέχοντα τὴν εἰς Ρουμανίαν εἰσαγωγὴν (ἀναγινώσκει): «Καπνὸς εἰς φύλλα καὶ κατειργασμένος· ἀξία εἰς φράγκα χρυσᾶ: Κατὰ τὸ 1895, προελεύσεως τουρκικῆς 663,162, προελεύσεως ἑλληνικῆς 912, ἤτοι διαφορὰ 662,250 ὑπὲρ τοῦ τουρκικοῦ καπνοῦ. Κατὰ τὸ 1896: Τουρκία 2,246,655. Ἑλλὰς 174,460 φράγκα χρυσᾶ. Διαφορὰ Τουρκίας ὑπεράνω τῆς Ἑλλάδος 2,072.195. Κατὰ τὸ 1897: Τουρκία 2,060,945. Ἑλλὰς 705. Διαφορὰ 2,060,240. Κατὰ τὸ 1898: Τουρκία 1,572,000. Ἑλλὰς 866,770.» — Ἰδοὺ ἄρχεται ἡ εἰς τὴν Ρουμανίαν εἰσαγωγὴ τοῦ ἑλληνικοῦ καπνοῦ. Καὶ σημειώσατε, ὅτι τὸ κεφάλαιον τοῦ καπνοῦ εἶναι τελείως ἄσχετον πρὸς τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως ταύτης, διότι ὁ καπνὸς δὲν εἰσάγεται εἰς Ρουμανίαν διὰ τῶν Τελωνείων. Ἡ εἰσαγωγὴ εἶναι ἀπηγορευμένη, διότι ὑπάρχει ἐκεῖ μονοπώλιον, ἡ δὲ Ρουμανικὴ Κυβέρνησις, αὐτὴ ἀγοράζει τὸν καπνόν, αὐτὴ ἐκλέγει αὐτόν, ὅπου εὑρίσκει αὐτὸν συμφερώτερον καὶ κατάλληλον πρὸς τὰς ἀνάγκας τῶν ἰδίων αὐτῆς καταστημάτων, καὶ αὐτὴ καταβάλλει τὸ τίμημα, ὅπερ, ὡς βλέπετε, ἐν ἔτει 1898 ἀνεβιβάσθη εἰς 866,770 φράγκα, ἀπέναντι ἐλαττώσεως τοῦ καπνοῦ τοῦ ἐκ Τουρκίας εἰσαχθέντος εἰς 1,572,000, ὅτε ἀπὸ 2,060,240 ἡ διαφορὰ μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας κατεβιβάσθη εἰς 705,230 μόνον. Καὶ γνωρίζετε, Κύριοι, διατί; Πρῶτος λόγος εἶναι, ὅτι ἔχομεν ἡμεῖς καπνούς, τινας, ἀπαραιτήτους εἰς τὴν Ρουμανίαν, οἵτινες πάντοτε εἰσήγοντο εἰς μικρὰς ποσότητας, τοὺς καπνοὺς τῆς Ἀργολίδος, αὐτοὺς ἐκείνους, οἵτινες εἶναι ἀπαραίτητοι, δι’ ἄλλον λόγον, εὐρύτερον, εἰς τὴν Ὁλλανδίαν. Ὡς ἀπαραίτητοι εἰς τὴν Ρουμανίαν, οὗτοι πάντοτε θέλουσιν εἰσάγεσθαι. Εἶναι δὲ καὶ εὐθηνότεροι. Δεύτερον, διότι ἡ καλλιέργεια τοῦ καπνοῦ καὶ ἡ συσκευὴ τοῦ καπνοῦ ἐν Ἑλλάδι καὶ ἡ ποικιλία τῶν εἰδῶν προήχθη· καὶ ἡ καλλιέργεια εἶναι καλλιτέρα, καὶ ἡ ποικιλία εἶναι μεγαλειτέρα. Ἠρχίσαμεν νὰ εἰσάγωμεν εἴδη καλλίτερα καὶ προσιτώτερα· ἀλλὰ καὶ ἡ συσκευὴ γίνεται κατὰ τρόπον τελειότερον. Δι’ ὃ καί, ἂν ἐξακολουθήσῃ μάλιστα ἡ κατὰ τὰ δύο ἢ τρία τελευταῖα ἔτη γενομένη ἁπανταχοῦ τῆς καπνοφόρου Ἑλλάδος ἐργασία, τελειοποιουμένη ὅπως ἐν Τουρκίᾳ, ὁπόθεν ἐκαλέσαμεν ἐνταῦθα Ἕλληνας παραγωγοὺς καὶ συσκευαστάς, ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ καπνοῦ ἡμῶν εἰς Ρουμανίαν θέλει αὐξηθῆ. Ὑπάρχει ὅμως ἄλλος σπουδαιότερος λόγος ἐπὶ πλέον, ὅστις ἐνισχύει, καὶ μηδὲν ἡμῶν πραττόντων, τὴν ἐκεῖ εἰσαγωγὴν τῶν ἑλληνικῶν καπνῶν, ὁ λόγος, ὅτι ὁ καπνὸς ὁ ἑλληνικός, ἐξαγόμενος ἐξ Ἑλλάδος, οὐδὲν καταβάλλει, ἐνῷ ὁ τουρκικὸς καπνός, ἐξαγόμενος ἐκ Τουρκίας, καταβάλλει τέσσαρα γρόσια ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας τοῦ μονοπωλίου τοῦ καπνοῦ ἐν Τουρκίᾳ, ὅπερ, μονοπώλιον τοῦ καπνοῦ, διὰ τῶν τεσσάρων τούτων γροσίων, εἰς ἃ πάντοτε ἐπέμεινεν, ἐνέπηξε σκόλοπα εἰς τὰς σάρκας τοῦ τουρκικοῦ καπνεμπορίου, σκόλοπα, ὅστις καὶ ἐπέτρεψεν εἰς ἡμᾶς ἐν Αἰγύπτῳ νὰ ἀνταγωνισθῶμεν μετ’ ἐξόχου ἐπιτυχίας πρὸς τὸν καπνὸν τὸν τουρκικόν, τὸν ὁμολογουμένως ἀνώτερον, καὶ ἄλλως οὐχὶ πολὺ ἀκριβώτερον. Ὅτε ἐν ἔτει 1897 συνωμολογήθη σύμβασις ἐμπορικὴ μεταξὺ Ρουμανίας καὶ Τουρκίας, κατεχωρίσθη ἐν ἄρθρῳ 4 αὐτῆς ἐξαίρεσις ὑπὲρ διατηρήσεως τοῦ φόρου τούτου τῶν τεσσάρων γροσίων. Λέγει τὸ ἄρθρον 4 ταῦτα: «Τὰ προϊόντα παραγωγῆς ἢ κατεργασίας Ρουμανικῆς, τὰ εἰσαχθησόμενα εἰς Τουρκίαν, καὶ τὰ προϊόντα παραγωγῆς ἢ κατεργασίας Ὀθωμανικῆς, τὰ εἰσαγόμενα εἰς Ρουμανίαν, θέλουσιν ἕκαστα ὑποβάλλεσθαι, ὡς πρὸς τὰ δικαιώματα εἰσαγωγῆς καὶ διαμετακομίσεως καὶ ἐπανεξαγωγῆς ἢ ἀποθηκεύσεως, ὡς πρὸς τὰ τέλη τὰ τοπικὰ καὶ ὡς πρὸς τοὺς τύπους τοὺς τελωνειακούς, εἰς τοὺς αὐτοὺς ὅρους, εἰς οὓς καὶ τὰ προϊόντα τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου ἔθνους». Ἀλλὰ δευτέρα παράγραφος προσθέτει: «Ἐξαιρεῖται τῆς ἀνωτέρω διατάξεως ὁ καπνὸς ὁ παραγόμενος ἐν τῇ Ὀθωμανικῇ Αὐτοκρατορίᾳ, ὅστις κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν εἰς Ρουμανίαν θέλει παραμείνει ὑποβεβλημένος εἰς δικαίωμα εἰσαγωγῆς τεσσάρων γροσίων κατ’ ὀκᾶν, ἤτοι 312½ γροσίων κατὰ ἑκατὸν χιλιόγραμμα». Ἔχει λοιπὸν ὑποστήριγμα ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ καπνοῦ τοῦ ἑλληνικοῦ εἰς Ρουμανίαν τὸ ἐνταῦθα συνομολογούμενον, ὅτι θέλει ἐξακολουθήσει ὁ φόρος οὗτος πληρωνόμενος κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ τουρκικοῦ καπνοῦ. Καὶ διὰ τοῦτο παρετηρήσατε, ὅτι ἀκριβῶς κατὰ τὸ ἔτος, ὅπερ διεδέχθη τὴν συνομολόγησιν τῆς συμβάσεως ταύτης, ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ ἑλληνικοῦ καπνοῦ ἀνεβιβάσθη εἰς 866,770 φράγκα. Ὁ καπνὸς ἄρα, εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι οὐδὲν ἔχει νὰ κερδήσῃ ἐκ τῆς συνομολογουμένης συμβάσεως. Εἴτε ἔχομεν σύμβασιν μετὰ τῆς Ρουμανίας, εἴτε δὲν ἔχομεν, ἐὰν ἔχωμεν καπνὸν καλόν, καλῶς συνεσκευασμένον, χρήσιμον εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς Ρουμανίας, καὶ οὐχὶ ὑπερμέτρως ἀκριβὸν, δυνάμενον δηλαδὴ νὰ πωληθῇ εἰς τιμὰς ἀναλόγους πρὸς ἄλλων καπνῶν τὰς τιμὰς, θέλομεν ἐξακολουθήσει νὰ εἰσάγωμεν τὸν καπνόν. Ἐκ τούτου ἐνταῦθα οὐδὲν ὄφελος. Ἐρχόμεθα εἰς τὰ ἔλαια. Καὶ ἐνταῦθα κατὰ τὸ 1895 εἴχομεν, κατὰ τοὺς αὐτοὺς πίνακας, εἰσαγωγὴν ἐξ Ἑλλάδος εἰς Ρουμανίαν ἐλαίων ἀξίας 722,890 φράγκων, ἀπέναντι 1,643,000 τῆς Τουρκίας. Κατὰ τὸ 1896, ἀπέναντι φράγκων 1,420,000, ἐλαίων τῆς Τουρκίας, 952,000 φρ. τῆς Ἑλλάδος. Κατὰ τὸ 1897, ἀπέναντι 1,567,000 φράγκων τῆς Τουρκίας, 1,018,769 τῆς Ἑλλάδος. Κατὰ τὸ 1898, ἀπέναντι 1,758,000 φράγκων τῆς Τουρκίας, 407,000 φρ. τῆς Ἑλλάδος. Ὑποθέτω, ὅτι τὸ 1898 ὑπῆρξεν ἔτος οὐχὶ ἐλαιοφόρον ἐν Ἑλλάδι...

§87Α. ΡΩΜΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Μὴ λησμονεῖτε ὅτι αὐτὸ εἶναι τὸ πρῶτον ἔτος τῆς μετὰ τῆς Τουρκίας συμβάσεως. Ἀπὸ τότε ἤρχισε νὰ λειτουργῇ τὸ συμβατικὸν δασμολόγιον ἐν Ρουμανίᾳ.

§88ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Συνετέλεσε βεβαίως καὶ τοῦτο. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἀνέκοψε τὴν εἰσαγωγὴν τῶν ἑλληνικῶν ἐλαίων. Καὶ ὡς πρὸς τοῦτο εἶναι ἄξιον τοῦ κόπου νὰ παραβάλωμεν, τί ἐγίνετο πρὶν ἢ ἰσχύσῃ τὸ γενικὸν δασμολόγιον καὶ ὅτε οὐδεμία ὑπῆρχε μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ρουμανίας ἐκ συμβάσεως εὐκολία εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς. Ἐνταῦθα δὲ εἶναι χρήσιμοι οἱ πίνακες, οἵτινες προσήχθησαν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἐκ τῶν ἑλληνικῶν δημοσιευμάτων, καὶ ἐκεῖνοι, οὓς ἐπορίσθην ἐκ τῶν αὐτῶν δημοσιευμάτων καὶ ἐγὼ, ἐργασθεὶς ἐπὶ ἑνὸς ἑκάστου ἰδίᾳ. Κατὰ τὸ 1889 ἐξήχθησαν ἐξ Ἑλλάδος, κατὰ τὰς ἀτελεῖς ἀναγραφὰς τῶν πινάκων, ἔλαια ἀξίας 25,262 φράγκων. (Σημειωτέον δὲ, ὅτι καὶ ἄλλος ὁ τρόπος τῆς ἐκτιμήσεως ἐνταῦθα). Κατὰ τὸ 1890 φράγκα 99,750, κατὰ τὸ 1891 φρ. 260,517. Ἐνταῦθα δ’ ὀφείλω νὰ προσθέσω ἐπὶ τῶν ἐτῶν 1895–1898 τὴν ἀνωτέρω παραλειφθεῖσαν παρατήρησιν, ὅτι ἀπέναντι τῶν ἀναγνωσθέντων ἀριθμῶν τῶν ρουμανικῶν ἔχομεν τοὺς ἑξῆς ἀριθμοὺς τῶν ἑλληνικῶν πινάκων περὶ τοῦ ἐντεῦθεν εἰς Ρουμανίαν ἐξαχθέντος ἐλαίου:

ἐξ ὧν βλέπετε, ὅτι ἡ ἀναλογία ὑπάρχει. Σημειώσατε, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ τις ἀσφαλῶς, ὅτι τὰ ποσὰ, ἅτινα ἐνταῦθα εὕρηνται, εἶναι καὶ τὰ ἀκριβῆ ποσὰ τοῦ ἐλαίου τοῦ εἰσαγομένου εἰς Ρουμανίαν, διότι τὰ προϊόντα τὰ ἑλληνικὰ, εἰσαγόμενα εἰς Ρουμανίαν, διέρχονται διὰ μιᾶς θύρας, διὰ τοῦ Βοσπόρου, διὰ θύρας καὶ λιμένος τοιούτων, ἐν οἷς καθίσταται εὐκολώτατον νὰ συναναμιχθῶσι μετὰ προϊόντων ὁμοειδῶν τῆς Τουρκικῆς χώρας, καὶ οὕτως εἰσαχθῶσιν εἰς Ρουμανίαν οὐχὶ ὡς ἑλληνικά. Τοῦτο εἶναι τοσοῦτον βέβαιον καὶ γνωστὸν, ὥστε δὲν τρέχει τις τὸν κίνδυνον νὰ παρεξηγηθῇ, οὕτως ὁμιλῶν περὶ αὐτοῦ δημοσίᾳ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, διότι αὐτὴ ἡ Ρουμανικὴ Κυβέρνησις, ἐλθοῦσα εἰς συνεννοήσεις μετὰ τῆς Τουρκίας, ὅπως συνομολογήσῃ τὴν σύμβασιν, περὶ ἧς πρὸ ὀλίγου εἶπον, ἐφρόντισε ῥητῶς νὰ λεχθῇ ἐν ἄρθρῳ 6, ὅτι, «ὅπως βεβαιωθῇ, ὅτι τὰ προϊόντα εἶναι προελεύσεως ἢ κατασκευῆς ὀθωμανικῆς, ἢ ρουμανικῆς, δύναται ὁ εἰσαγωγεὺς νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν ὑποχρέωσιν νὰ προσαγάγῃ ἐνώπιον τοῦ Τελωνείου τῆς χώρας, ἐν ᾗ ἡ εἰσαγωγὴ, εἴτε δήλωσιν ἐπίσημον ἐνώπιον τῆς ἀρχῆς τοῦ τόπου τῆς ἀποστολῆς, εἴτε πιστοποιητικὸν ἐκδεδομένον ὑπὸ τοῦ προϊσταμένου τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Τελωνείου, ἔνθεν ἡ ἐξαγωγὴ, εἴτε πιστοποιητικὸν ἐκδεδομένον ὑπὸ τῶν προξένων ἢ προξενικῶν πρακτόρων τῆς χώρας, ἐν ᾗ γενήσεται ἡ εἰσαγωγὴ, τῶν ἱδρυμένων ἐν τοῖς τόποις τῆς ἀποστολῆς, ἢ ἐν τοῖς λιμέσι τῆς φορτώσεως». Εἶναι ἀναντίρρητον, ὅτι ἡ τοιαύτη ἀνάμιξις γίνεται, καὶ ὅτι οἱ ὅροι, ὑφ’ οὓς διάκειται ἡ γείτων χώρα, οἱ ὅροι, οἱ κρατοῦντες ἐν τοῖς λιμέσιν, εἰς οὓς προσορμίζονται τὰ ἐξ Ἑλλάδος ἀποπλέοντα πλοῖα, παρέχουσι πολλῷ μείζονα ἢ ἀλλαχοῦ εὐκολίαν εἰς τοῦτο. Αὐτὸ τοῦτο γίνεται ὁπωσδήποτε καὶ ἐν χώραις ἄριστα διωργανωμέναις τελωνειακῶς. Εἶναι δὲ βέβαιον, ὅτι οἱ οἶνοι τῆς Ἑλλάδος δὲν ἔπαθον, ὅσον ἐφοβούμεθα, μετὰ τὴν καταγγελίαν τῆς ὑφισταμένης μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἰταλίας ἐμπορικῆς συνθήκης καὶ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ σημερινοῦ, τοῦ βαρέος συστήματος, διότι κατορθοῦσιν οἱ οἶνοι τῆς Ἑλλάδος, μὴ ἀποβιβαζόμενοι εἰς τὴν ξηρὰν ἐν ἰταλικοῖς τισι λιμέσι, νὰ λαμβάνωσιν ἀπὸ τοῦ πλοίου χαρακτῆρα ἰταλικὸν, ἰθαγένειαν ἰταλικὴν, καὶ νὰ ἐξέρχωνται ἔπειτα ἐξ Ἰταλίας ὡς οἶνοι ἰταλικοί. Καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε, ὅτι, παρ’ ὅλην τὴν αὐστηρότητα τῆς διατάξεως τῆς τελευταίας Ἑλληνοϊταλικῆς συμβάσεως, τὸ ἐμπόριον τῶν ἡμετέρων οἴνων ἔπαθε μὲν, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ ὅσον ἐφοβούμεθα, ὅσον ἐφοβεῖτο κυρίως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅστις τὰ τῶν οἴνων τῶν ἐξαγομένων δι’ Ἰταλίαν γινώσκει κάλλιον παντὸς ἄλλου, ὡς ἀντιπροσωπεύων νομὸν οἰνοφόρον καὶ ἐξάγοντα οἶνον. Ἐρχόμεθα εἰς τὰ ξυλοκέρατα (χαρούπια), σῦκα ξηρὰ, σῦκα εἰς ὁρμαθοὺς (τσαπέλας), σταφίδας κοινὰς μαύρας (μικρὰς ἢ χονδρὰς), περὶ ὧν καὶ μόνον νομίζω, ὅτι γίνεται λόγος ἐν τῇ συμβάσει, διότι ἀκριβῶς ταῦτα, κατὰ τοὺς πίνακας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ κατὰ τὸ δασμολόγιον τὸ ῥουμανικόν, ὅπερ ἐξήτασα, ὑποβάλλονται εἰς δασμὸν 2½ φράγκων· ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς, ὁμιλῶν περὶ σύκων, εἶπεν, ὅτι καταβιβάζεται ὁ δασμὸς ἀπὸ 2½ φράγκων ἐπὶ τῶν σύκων καὶ τῶν σταφίδων εἰς 1,25, ἐνῷ ὁ δασμὸς τῆς σταφίδος τῆς Κορινθιακῆς (raisins secs rouges-de Corinthe) καὶ τῶν σύκων τῶν ἐν κυτίοις (figues en boites), ἅτινα εὑρίσκονται ἀναγεγραμμένα ὑπ’ ἀριθμὸν 80 τοῦ ῥουμανικοῦ δασμολογίου, ὁρίζεται εἰς 12 φράγκα...

§89Α. ΡΩΜΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἶναι λάθος ὡς πρὸς τὴν σταφίδα. Ἐδόθησαν ἐξηγήσεις ὑπὸ τῆς Ῥουμανικῆς Κυβερνήσεως, καὶ αἱ σταφίδες αἱ Κορινθιακαὶ θὰ πληρώνωσι τὸν δασμὸν φρ. 1,25 μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς συνθήκης ταύτης, ἐσχάτως δὲ καὶ μέχρι τοῦδε ἐπλήρωνον φρ. 2,50.

§90ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἔστω. Ὑποθέτω, ὅτι ἐδόθησαν ἐγγράφως αἱ διαβεβαιώσεις αὗται· καὶ ἂν ἐδόθησαν ἐγγράφως, θὰ συμπεριλάβωμεν καὶ τὴν Κορινθιακὴν σταφίδα εἰς τὰς ἄλλας· ἐκ δὲ τούτου ἐπέρχεται ἀνακούφισις. Ἀλλ’ ἵνα ἔχητε ἰδέαν τοῦ ποσοῦ Κορινθιακῆς σταφίδος, τοῦ εἰσαγομένου εἰς τὴν Ῥουμανίαν ἐξ Ἑλλάδος, ἀρκεῖ νὰ ἀκούσητε τὸ ὅλον ποσὸν τῶν ἐτῶν 1895, 1896, 1897 καὶ 1898, οὐχὶ τοῦ κεφαλαίου τῆς σταφίδος, ἀλλὰ τοῦ κεφαλαίου «σῦκα ἐν κυτίοις, σταφὶς ἐρυθρὰ Κορινθιακὴ, ἀμύγδαλα, δάκτυλοι φοινίκων, δηλ. κουρμάδες». Κατὰ τὸ 1895 ἐξ εἰσαγωγῆς τῶν εἰδῶν τούτων εἰς Ῥουμανίαν ἀπεκόμισεν ἡ Ἑλλὰς ἐν συνόλῳ 11,342 φράγκα, κατὰ τὸ 1896 φράγκα 13,515, κατὰ τὸ 1897 φράγκα 13,654, κατὰ τὸ 1898 φρ. 10,066, ἐνῷ ἡ Τουρκία, εἰσάγουσα σῦκα Σμυρναϊκὰ, εἰσάγουσα σταφίδα Σμυρναϊκὴν, κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος εἰσέπραξε φράγκα 742,000, κατὰ τὸ δεύτερον φρ. 390,000, κατὰ τὸ τρίτον φρ. 340,000, κατὰ τὸ τέταρτον φρ. 329,000, διότι τὰ σῦκα τὰ Σμυρναϊκὰ βεβαίως καταναλίσκονται εἰς τὰς πλουσίας τραπέζας τὰς ῥουμανικὰς, καὶ ἡ σταφὶς ἡ Σμυρναϊκὴ, καὶ ἡ ἄλλη, ἡ ἔχουσα τὸν χαρακτῆρα σταφίδος Μαλάγας, προτιμᾶται, τῆς δὲ Κορινθιακῆς ἐν Ρουμανίᾳ ἐλαχίστη ἡ χρῆσις, ἴσως δὲ οἱ ἐκεῖ Ἕλληνες καταναλίσκουσι τὸ πλεῖστον αὐτῆς. Εἰς τὸ κεφάλαιον τῶν ξυλοκεράτων, σύκων κοινῶν καὶ μαύρης σταφίδος θέλω ἐπιμείνει ὀλίγον, διότι ἔχει σπουδαιότητα τὸ κεφάλαιον τοῦτο, ἐμφανίζον τὰ ἑξῆς ἀποτελέσματα. Ἡ Ἑλλὰς ἐκ τούτων εἰσέπραξε, κατὰ τοὺς ῥουμανικοὺς πίνακας: κατὰ τὸ 1895 φράγκα 176,385, κατὰ τὸ 1896 φράγκα 160,152, κατὰ τὸ 1897 φράγκα 130,438, κατὰ τὸ 1898 φράγκα 242,205. Τὸ κέρδος ἐνταῦθα δὲν εἶναι βεβαίως οὔτε ἐκ τῶν ξυλοκεράτων, οὔτε ἐκ τῆς κοινῆς, τῆς μαύρης, σταφίδος, ἧς ἐξαγωγήν, πιστεύω, ὅτι ἡ Ἑλλὰς οὐδέποτε οὐδεμίαν ἔσχεν, ἀλλὰ προέρχεται κυρίως ἐκ τῶν σύκων τῶν Καλαμῶν, διότι ταῦτα ἐξάγομεν, καὶ ταῦτα εἶναι τὰ εἰς ὁρμαθοὺς σῦκα, τὰ εἰς τσαπέλας (chapelets), ὅπως ὀνομάζει αὐτὰ καὶ τὸ ῥουμανικὸν δασμολόγιον. Ἐνταῦθα λοιπὸν ἔχομεν κεφάλαιον ἐξαγωγῆς λίαν σπουδαῖον, προκειμένου περὶ τόπου, πρὸς ὃν τόσον μικρὰ εἶναι ἡ ἐντεῦθεν ἐμπορικὴ κίνησις· διότι, ἐνῷ τὸ πρῶτον ἔτος εἴχομεν ἐξ αὐτοῦ 176,000 φράγκα, τὸ τέταρτον ἔτος εἰσεπράξαμεν φρ. 242,000, ἐξ οὗ καὶ ἀποδεικνύεται, ὅτι ὁ δασμὸς, ὁ τέως ἐπιβαλλόμενος ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τούτου ἐπὶ πλέον, ὁ γενικὸς δασμὸς ὁ ῥουμανικὸς, δὲν ἔσχεν ἐπ’ αὐτοῦ τοιαύτην ἐπίδρασιν, ὥστε νὰ ἐλαττώσῃ τὴν εἰσαγωγὴν, διότι ἀπ’ ἐναντίας βλέπομεν, ὅτι ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος αὕτη αὐξάνει· καὶ βεβαίως ὁ δασμὸς οὗτος δὲν εἶναι ὑπερμέτρως βαρὺς, διότι, ὅπως βλέπομεν ἐνταῦθα, εἶναι 2½ φράγκα ἐπὶ 100 χιλιογράμμων. Κατανείματε τὰ 2½ φράγκα ἐπὶ τῶν ἑκατὸν χιλιογράμμων, καὶ θέλετε ἴδει, ποῖον εἶναι τὸ βάρος, ὅπερ φέρει ἕκαστον χιλιόγραμμον: 2½ λεπτά. Καὶ ποία ἡ μετὰ τὴν σύμβασιν διαφορά; ὅτι, ἀντὶ 2½ λεπτῶν, θὰ πληρώνῃ ἐφεξῆς τὸ χιλιόγραμμον ἓν λεπτόν. Πρόκειται δὲ περὶ προϊόντος, ἐν ᾧ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἔχομεν εἶδός τι μονοπωλίου, διότι σῦκα εἰς ὁρμαθοὺς τοιούτου εἴδους ἡ Ἑλλὰς μόνη, καθόσον ἐγὼ γινώσκω, ἐξάγει — καὶ ἐξάγει εἰς μέγαν ἀριθμόν — εἰς Ρουμανίαν καὶ εἰς Ρωσσίαν. Εἰς τὰ βαθύτατα, εἰς τὰ ἀπώτατα μέρη τῆς Ρωσσίας τὰ σῦκα τῶν Καλαμῶν εἰς ὁρμαθοὺς θέλετε ἀνεύρει κοινῆς χρήσεως καρπόν. Καὶ ἐπὶ τούτου ἄρα τοῦ κεφαλαίου οὐδὲν ἄξιον λόγου κέρδος. Κατ’ οὐδὲν ἠμπόδισε τὴν προαγωγὴν τοῦ ἐμπορίου τῶν σύκων ὁ δασμὸς τοῦ γενικοῦ δασμολογίου. Ἔδειξα τοὐναντίον, κατὰ τὴν σημείωσιν, ἣν ἔχομεν, ὅτι ηὐξήθη ἡ εἰσαγωγὴ τῶν σύκων εἰς Ρουμανίαν. Παρέλιπον δὲ νὰ παρατηρήσω ἀνωτέρω, ὅτι ἐπὶ τοῦ ἐλαίου, ἐφ’ οὗ 10 φράγκα εἶναι ὁ γενικὸς δασμὸς, καὶ 5 ὁ συμβατικὸς κατὰ 100 χιλιόγραμμα, εἰς ἕκαστον χιλιόγραμμον ἀναλογεῖ ἐλάττωσις 5 λεπτῶν.

§91Α. ΡΩΜΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Τὸ ἥμισυ, νομίζω, εἶναι διαφορὰ σπουδαία.

§92ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν κατακρίνω τὸ γενόμενον, ἀλλὰ λέγω, ὅτι τὸ κέρδος, ὅπερ ἐπετύχομεν ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος, ὡς ἔχουσι τὰ τῶν προϊόντων αὐτῆς ἐν Ρουμανίᾳ, εἶναι μηδαμινόν. Ἔρχομαι εἰς τὰς ἐλαίας. Προκειμένου περὶ τούτων, ἔχω ὑπ’ ὄψιν τὸ ἄρθρον 96 τοῦ ῥουμανικοῦ δασμολογίου, καὶ οὐχὶ τὸ ἄρθρον 97, διότι πρόκειται περὶ ἐλαιῶν οὐχὶ ἐν δοχείοις, ἀλλ’ ἐν βυτίοις. Ἡμεῖς ἐνδιαφερόμεθα εἰς μόνας τὰς ἐξαγομένας ἐν βυτίοις. Ἐλαῖαι ἁλατισμέναι εἰσήχθησαν ἐντεῦθεν εἰς Ρουμανίαν κατὰ τὸ ἔτος 1895 ἀξίας φράγκων 270,316, κατὰ τὸ 1896 ἀξίας φρ. 180,557, κατὰ τὸ 1897 ἀξίας φρ. 163,428, καὶ κατὰ τὸ 1898 ἀξίας φράγκων 151,398. Κατὰ ταῦτα, ἡ κατάστασις ἡ δασμολογικὴ, ἡ τέως ὑπάρχουσα, δὲν φαίνεται ἐπηρεάσασα παντελῶς τὰ τῆς ἐντεῦθεν εἰσαγωγῆς ἐλαιῶν. Καὶ ἐπὶ τῶν ἐλαιῶν δὲ τοῦ δασμοῦ ἡ ἐλάττωσις ἀπὸ φράγκων 2,50 εἰς 1,25 τὰ 100 χιλιόγραμμα φέρει κέρδος μηδαμινόν. Ἐρχόμεθα εἰς τὰ ἑσπεριδοειδῆ. Ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ ἐτῶν ἐπώλει εἰς Ρουμανίαν ἑσπεριδοειδῆ, καὶ πρὸ τῆς ὑπάρξεως συμβατικοῦ δασμολογίου. Οἱ πίνακες ἀληθῶς δὲν παρέχουσι σαφῆ ἔνδειξιν, ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι ἡ εἰσαγωγὴ ἦτο ἀξία λόγου. Κατὰ τὸ 1895 ἡ Ἑλλὰς ἀπεκόμισε 270,000 φράγκα, κατὰ τὸ 1896 φράγκα 103,028, κατὰ τὸ 1897 φρ. 171,875, κατὰ τὸ 1898 φρ. 83,292. Ἐνταῦθα μετὰ τὴν συνομολόγησιν τῆς Τουρκορουμανικῆς συμβάσεως φαίνεταί τις ἐλάττωσις· ἀλλὰ δὲν γνωρίζω, ἂν ἐπῆλθεν ἕνεκα αὐξήσεως τῆς ἐκ Τουρκίας εἰσαγωγῆς εἰς Ρουμανίαν, ἢ ἐκ τοῦ γνωστοῦ λόγου, ὅτι τὰ τῶν ἑσπεριδοειδῶν δὲν ἔχουσιν ὑγιῶς παρ’ ἡμῖν. Μετὰ τὰ ἑσπεριδοειδῆ οὐδὲν ἕτερον ἔχομεν ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ, δεικνυόμενον ὅτι παρέχει ἡμῖν ὠφέλειαν ἕνεκα τῆς συμβάσεως. Μίαν ὠφέλειαν προσπορίζεται ἡ Ἑλλὰς ἐκ τῆς σταφίδος, τῶν σύκων καὶ τῶν ἑσπεριδοειδῶν, τῶν ἐλαίων καὶ ἐλαιῶν, καὶ προσετέθη ἀπόψε ἐκ δηλώσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἡ Κορινθιακή.

§93Α. ΡΩΜΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Καὶ ἄνευ τῆς συμβάσεως ἐπλήρωνε φρ. 2,50.

§94ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐκ τῶν λεχθέντων ἀποδεικνύεται, ὅτι τὰ πέντε ταῦτα προϊόντα, τὰ μνημονευόμενα ἐν τῇ ἐκθέσει, ὡς ὠφελούμενα, οὐδὲν ἄξιον λόγου κέρδος ἀποκομίζουσιν ἐκ τῆς συμβάσεως. Περὶ δὲ τοῦ καπνοῦ εἶπον ἤδη, ὅτι κεῖται ἔξω συζητήσεως. Θέλω δὲ νῦν δείξει, ποῖα ἄλλα προϊόντα πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, προκειμένου περὶ τοιαύτης μετὰ τῆς Ρουμανίας συμβάσεως, ἵνα ἐξετάσωμεν, μήπως ταῦτα ἐξ αὐτῆς ὠφελοῦνται κατά τι, ἢ μήπως ἡ παροῦσα κατάστασις εἶναι ἐπαρκὴς εἰς αὐτά. Καὶ ἐνταῦθα νομίζω ἐξεταστέα τὰ τοῦ τυροῦ, καὶ λόγῳ ἐξαγωγῆς καὶ λόγῳ εἰσαγωγῆς. Ἐκ τῆς μελέτης, ἣν ἐποιησάμην ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ἐβεβαιώθην ὅτι, ἀφ’ ἧς ἴσχυσε τὸ γενικὸν ἡμῶν δασμολόγιον, ἀλλὰ καὶ πολὺ πρότερον, ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ τυροῦ εἰς Ρουμανίαν ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος αὐξάνεται, καὶ ὅτι ὁ δασμὸς εἶναι οὐχὶ βαρύς. Ἡ εἰς Ρουμανίαν εἰσαγωγὴ ἑλληνικοῦ τυροῦ ἀναγράφεται ἐν τοῖς ἑλληνικοῖς πίναξιν εἰς ὀκάδας 7309 κατὰ τὸ 1889, ὀκ. 4837 τὸ 1890, καὶ 8215 τὸ 1891. Ἔπειτα δὲ, εἰς ὀκ. 45810 τὸ 1895, 2572 τὸ 1896, 2821 τὸ 1897, καὶ 7411 τὸ 1898. Παραδόξως ἐνταῦθα οἱ ἑλληνικοὶ πίνακες παρίστανται πλουσιώτεροι τῶν ρουμανικῶν, διότι, ἐνῷ τὸ 1895 οἱ ρουμανικοὶ πίνακες δεικνύουσιν εἰσαγωγὴν 10,098 φράγκων, οἱ ἑλληνικοὶ πίνακες δεικνύουσι 45,000 ὀκ. Κατὰ τὸ ἔτος δὲ 1898 συμπίπτουσι περίπου οἱ ρουμανικοὶ πρὸς τοὺς ἑλληνικοὺς ἀριθμούς. Τὸ ποσὸν τοῦ εἰσαγομένου εἰς Ρουμανίαν τυροῦ καὶ βουτύρου δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ σπουδαῖον· ἄλλως πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὰ τοῦ τυροῦ ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἐξαγωγήν. Ἐκ Ρουμανίας δὲ τυρὸν εἰσηγάγομεν: κατὰ τὸ ἔτος 1895 ὀκάδας 1854, τὸ 1896 ὀκ. 153, τὸ 1897 ὀκ. 667, καὶ τὸ 1898 ὀκ. 3299· ἐπίσης δὲ καὶ ποσότητά τινα βουτύρου, ἐνῷ παλκιότερον ἡ εἰσαγωγὴ, ἐν ἔτεσι 1889–1891, ἦτο πολὺ μεγαλειτέρα. Ἡ παροῦσα κατάστασις δὲν εἶναι παντελῶς δυσμενὴς πρὸς τὴν ἔξωθεν εἰσαγωγὴν δερμάτων ἀκατεργάστων, εἰς ἣν ἔχομεν συμφέρον, διότι ἡ Ρουμανία δὲν θὰ παρεμβάλῃ βεβαίως δυσχερείας εἰς τὴν ἐξαγωγὴν τῶν δερμάτων. Ἀλλὰ γενομένου νῦν λόγου περὶ τῆς ἐξαγωγῆς ἐκ Ρουμανίας, καὶ ἐξετασθέντος τοῦ ζητήματος τῶν δερμάτων καὶ τοῦ τυροῦ, φθάνομεν εἰς δύο κεφάλαια, ἄξια πολλῆς προσοχῆς, τὸ τῶν δημητριακῶν καρπῶν καὶ τὸ τῆς ξυλείας τῆς οἰκοδομησίμου. Περὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι καὶ πρὸ τῆς ἐπιβολῆς τοῦ γενικοῦ δασμολογίου ἡ εἰσαγωγὴ ἦτο ἤδη ἠλαττωμένη κατά τι, ἀλλὰ καὶ πρότερον δὲν ἦτο πολὺ σπουδαία. Ὅμως δὲν δύναμαι νὰ εἴπω τόσον μεγάλην τὴν ἐλάττωσιν, ὥστε νὰ δοθῇ πολλὴ σημασία εἰς τὴν ἐπίδρασιν τοῦ γενικοῦ δασμολογίου, διότι δημητριακοὶ καρποὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐκ Ρουμανίας εἰσήχθησαν: κατὰ τὸ 1889 ἀξίας 33,975 φράγκων, τὸ 1890 φρ. 109,653, τὸ 1891 φρ. 15,237, τὸ 1895 φράγκ. 88,031, τὸ 1896 φρ. 358,279, τὸ 1897 φρ. 98,501, καὶ τὸ 1898 φρ. 12,172. Βεβαίως ἐπῆλθεν ἐπίδρασίς τις, ἀλλ’ ἐν τοῖς πίναξι διαβλέπω, ὅτι εἶναι δυνατόν, παρ’ ὅλον τὸ βάρος τοῦ γενικοῦ δασμολογίου, νὰ εἰσαχθῶσιν ἐκ Ρουμανίας δημητριακοὶ καρποί. Διὰ τοῦτο βλέπομεν τὸ ἔτος 1896 εἰσαγωγὴν 350,000 φράγκων. Δὲν γνωρίζω δὲ, ἂν καὶ ἐπὶ δημητριακῶν, καθὼς ἐπὶ εἰσαγωγῆς ζώων, μετὰ τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως θέλει αὐξήσει ἡ εἰσαγωγὴ ἁπάντων τῶν εἰδῶν. Θὰ αὐξήσῃ πιθανώτατα ἡ εἰσαγωγὴ τῶν ὀσπρίων, δὲν εἶναι ὅμως ἀπίθανον νὰ αὐξήσῃ καὶ ἡ εἰσαγωγὴ τῶν δημητριακῶν καρπῶν, καθόσον τὰ τῆς ἀγορᾶς αὐτῶν ὑπέστησαν μεταβολὴν ἕνεκα τῆς εὐθηνίας τῶν ναύλων, ὅτε καὶ θὰ ἔχωμεν μείζονα εἰσαγωγὴν δημητριακῶν καρπῶν, οἵτινες δὲν διαφέρουσι πολὺ τῶν ῥωσσικῶν...

§95ΕΠ. ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ. Ὁ ῥουμανικὸς σῖτος εἶναι ποιότητος μαλακῆς, καὶ δὲν γίνεται χρῆσις αὐτοῦ μεγάλη.

§96ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τοῦτο δεικνύει, ὅτι καθόλου δὲν ὑπάρχει ὁ κίνδυνος, ὃν φοβοῦνται οἱ ἐκ Θεσσαλίας συνάδελφοι.

§97Α. ΡΩΜΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Πρὸ τριῶν ἡμερῶν, ὅτε ἐζητεῖτε τὴν ἀναβολὴν, δὲν εἴχετε τὴν αὐτὴν γνώμην, οἵαν σήμερον.

§98ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ζητήσας τὴν ἀναβολὴν, ἔθιξα πάντα τὰ θέματα, ἐφ’ ὧν προέκειτο συζήτησις, καὶ εἶπον, ὅτι, ἂν ἀληθῶς ἀποδεικνύεται ἐν τῷ συνόλῳ ἑτεροβαρὴς ἡ σύμβασις μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ρουμανίας, τὸ ὅτι εἰς τὸ εἰδικὸν θέμα τῶν δημητριακῶν καρπῶν δὲν ἐπέρχεται σπουδαία ζημία, δὲν μεταβάλλει τὴν ἀξίαν αὐτῆς. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τὴν εἰσαγωγὴν τῶν ζώων, πείθομαι, ὅτι ἡ Ρουμανία θὰ ἔχῃ κέρδος, οὐχὶ ὅμως οἷον ἐκ πρώτης ὄψεως φαίνεται. Εἶναι δὲ βέβαιον, ὅτι ἀπὸ δεκαπενταετίας καὶ ἐντεῦθεν ἡ εἰσαγωγὴ τῶν ζώων γίνεται ἐν πολλῷ μείζονι ποσῷ ἢ προτοῦ. Προκειμένου περὶ τῆς οἰκοδομησίμου ξυλείας, ἔχομεν τὰ ἑξῆς πορίσματα: Κατὰ τὸ 1889 εἰσήχθη ξυλεία ἀξίας φρ. 1,037,136, τὸ 1890 ἀξίας φρ. 428,274, τὸ 1891 ἀξίας φρ. 300,563, τὸ 1895 ἀξίας φρ. 595,322, τὸ 1896 ἀξίας φρ. 734,722, τὸ 1897 ἀξίας φράγκ. 447,147, καὶ τὸ 1898 ἀξίας φρ. 464.007. Ἐντεῦθεν φαίνεται ἡ ἀνάγκη, ἣν ἔχει ἡ Ἑλληνικὴ χώρα τῆς ξυλείας τῆς οἰκοδομησίμου τοῦ ποταμοῦ· διότι περίπου τὰ αὐτὰ ποσὰ, μετά τινων ἐλαττώσεων ἢ αὐξήσεων καθ’ ἕκαστον τῶν ἐτῶν τούτων, εἰσάγει ἡ Ἑλλάς. Βεβαίως ἡ ἐλάττωσις τοῦ δασμοῦ θὰ φέρῃ σπουδαίαν αὔξησιν εἰσαγωγῆς, σκοπουμένης καὶ τῆς ἀναπτύξεως τῆς χώρας ἡμῶν, τῆς ἀπό τινων ἐτῶν εὐρέως γινομένης, διότι ἡ ξυλεία θέλει βαρύνεσθαι διὰ φόρου πολὺ ἐλάσσονος ἐκείνου, ὃν πληρώνει ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ γενικοῦ δασμολογίου. Εἰς τὴν κατηγορίαν δὲ ταύτην ὑπάγεται καὶ ἡ ναυπηγήσιμος ξυλεία, ἥτις ὅμως ἐκ Ρουμανίας εἰς μικρὰς ποσότητας πάντοτε εἰσάγεται· πάντως ὅμως ἐκ τῆς μεταβολῆς τοῦ δασμολογίου καὶ ἐνταῦθα θὰ ἔχῃ ἐλάττωσιν εἰσπράξεων τὸ Κράτος, διότι ὁ δασμὸς ὁ εἰσπραχθησόμενος ἔσται μικρότερος. Ἐξήντλησα τὰ θέματα τὰ ἀναγόμενα εἰς τὴν ἀμοιβαίαν κίνησιν μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ρουμανίας τῶν κυριωτέρων εἰδῶν· διότι εἶναι περιττὸν νὰ ἔλθῃ ὁ λόγος ἐνταῦθα περὶ σπόγγων καὶ ἄλλων εἰδῶν, ἅτινα ἐν ποσότητί τινι ἐξάγομεν, ἅτινα ὅμως ἐκ τῆς παρούσης καταστάσεως, ὡς καὶ οἱ οἶνοι καὶ τὰ κονιὰκ, οὐδὲν ἐζημιώθησαν. Τὰ κονιὰκ εἶναι προϊόν, ὅπερ κατὰ τὰ τελευταῖα ταῦτα ἔτη εἰσάγεται ἀφθόνως εἰς τὴν Ρουμανίαν, ἀφ’ ὅτου ἔχομεν ἀρχὴν βιομηχανίας οἰνοπνευματοποιΐας. Κατὰ τὸ 1895 εἰσηγάγομεν κονιὰκ, κατὰ τοὺς ῥουμανικοὺς πίνακας, εἰς δοχεῖα φρ. 15,986, εἰς φιάλας φρ. 35,600· τὸ 1896 φρ. 16,638 εἰς δοχεῖα, καὶ 26,082 εἰς φιάλας· τὸ 1897 φρ. 14,258 εἰς δοχεῖα, καὶ 15,381 εἰς φιάλας· καὶ τὸ 1898 φρ. 21,236 εἰς δοχεῖα, καὶ 15,456 εἰς φιάλας. Κατὰ δὲ τοὺς ἑλληνικοὺς πίνακας, τὸ πρῶτον ἔτος εἰσηγάγομεν κονιὰκ ἀξίας φράγκων 17,077, τὸ τρίτον (1897) φρ. 23,976, καὶ τὸ 1898 φρ. 54,792. Τὸ σπουδαῖον προϊὸν τῆς ἑλληνικῆς βιομηχανίας, βλέπετε ὅτι, καίτοι τελευταῖον ἐπῆλθεν ἐλάττωσις, ἐν συνόλῳ ἐξάγεται εἰς ποσότητας ἐπαρκεῖς εἰς Ρουμανίαν, μὴ βλαπτόμενον ἐκ τῆς παρούσης καταστάσεως. Κατὰ ταῦτα, καὶ ἂν δὲν ἐπέρχωνται ἐκ τῆς συμβάσεως παραχωρήσεις τοιαῦται, ὁποίας κατὰ πρώτην ὄψιν ἠδύνατό τις νὰ ὑποθέσῃ, καὶ ἂν δὲν ἐπέρχωνται μεγάλαι, ὅμως μεγάλη ἀνισότης μεταξὺ Ρουμανίας καὶ Ἑλλάδος γεννᾶται, ὡς ἐκ τῶν κερδῶν, ἅτινα θέλει πορισθῆ ἡ Ρουμανία, εἰσάγουσα ἀφθόνως τὰ προϊόντα, ὧν ὁ δασμὸς ἐλαττοῦται ὑπὸ τῆς συμβάσεως, ἐν ᾧ εἶναι βέβαιον, ὅτι σχεδὸν οὐδὲν ἢ ἐλάχιστον κέρδος πορίζεται ἡ Ἑλλὰς, τροποποιοῦσα τὸ δασμολόγιον αὑτῆς, ἐκ τῆς παροχῆς τοῦ συμβατικοῦ δασμολογίου τῆς Ρουμανίας. Καὶ ἀπόδειξις, ὅτι ἐπὶ πάντων τῶν κεφαλαίων, πλὴν ἴσως μόνον τοῦ τῶν ἐλαίων, περὶ οὗ ὀφείλομεν νὰ ἐπιφυλάξωμεν τὴν γνώμην ἡμῶν, εἰς οὐδὲν ἐπέδρασεν ἡ σύμβασις ἡ μεταξὺ Τουρκίας καὶ Ρουμανίας, ἡ πλάσασα τὸ συμβατικὸν δασμολόγιον, τὸ δυνάμενον, ὡς ἐνομίσθη, νὰ βλάψῃ ἡμᾶς. Ἀλλ’ ἡ ὑπὸ συζήτησιν σύμβασις ἔχει καὶ ἄλλα ἐλαττώματα, ἅτινα εἶναι τοσούτῳ μᾶλλον καταδικαστέα, καθόσον τὰ ἄρθρα αὐτῆς, ἐφ’ ὧν θέλω ὁμιλήσει, ἔθιξαν ζητήματα καλῶς εἰσαγόμενα καὶ ἐν ἐμπορικῇ καὶ ναυτιλιακῇ συμβάσει, καθ’ ὃν τρόπον καὶ ἐν προξενικῇ, ζητήματα, ἅτινα πολλάκις εἴδετε ἐν ταῖς μεταξὺ τῶν ἐθνῶν συμβάσεσι νὰ συμπεριλαμβάνωνται καὶ εἰς ἄρθρα τῆς προξενικῆς συνθήκης καὶ εἰς ἄρθρα τῆς ἐμπορικῆς καὶ ναυτιλιακῆς συνθήκης. Οὕτω συνέβη ἄλλοτε νὰ ὑπάρχωσι μεταξὺ Ἰταλίας καὶ Ἑλλάδος ὅμοιαι διατάξεις ἐμπορικαὶ καὶ ναυτιλιακαὶ καὶ ἐν τῇ συνθήκῃ τῇ προξενικῇ περιειλημμέναι καὶ αἱ αὐταὶ ἐπαναλαμβανόμεναι ἐν τῇ συνθήκῃ τῇ ἐμπορικῇ καὶ ναυτιλιακῇ, ἧς ἀνανεωθείσης ἔπειτα, διεγράφησαν τὰ ἄρθρα ἐκεῖνα, ὡς περιλαμβανόμενα ἐν τῇ προξενικῇ. Λοιπὸν ἐνταῦθα ἔχομεν διατάξεις ἄρθρων, αἵτινες ἠδύναντο κάλλιστα νὰ ἁρμόζωσι καὶ εἰς προξενικὴν σύμβασιν, ὡς ἁρμόζουσιν εἰς ἐμπορικήν. Καὶ τοιαύτας διατάξεις περιέχουσι τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2 τῆς συμβάσεως (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 1. Οἱ ὑπήκοοι, τὰ πλοῖα καὶ τὰ ἐμπορεύματα ἑκατέρου Κράτους θέλουσιν ἀπολαύει ἐν τῇ χώρᾳ τοῦ ἑτέρου τῆς πρὸς τὸ μᾶλλον εὐνοούμενον Κράτος ἰσοτελείας κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν, τὴν ἐξαγωγὴν, τὴν διαμετακόμισιν καὶ ἐν γένει ἐν πᾶσι τοῖς ἀφορῶσιν εἰς τὰς ἐμπορικὰς καὶ ναυτικὰς ἐργασίας, τὴν ἐνάσκησιν τοῦ ἐμπορίου καὶ τῶν βιομηχανιῶν, τὴν πληρωμὴν τελῶν καὶ ἄλλων φόρων, καὶ τὴν προστασίαν τῆς βιομηχανικῆς ἰδιοκτησίας.» Λοιπὸν βλέπετε, ὅτι οἱ ὑπήκοοι τῆς Ἑλλάδος προστατεύονται εἰς πάντα αὐτῶν τὰ ἐμπορικὰ συμφέροντα διὰ τῆς διατάξεως ταύτης καὶ ὡς πρὸς τὴν πληρωμὴν τῶν τελῶν καὶ τῶν φόρων· προστατεύεται καὶ ἡ βιομηχανικὴ αὐτῶν ἰδιοκτησία. Ἀλλὰ προστατεύεται ὁ Ἕλλην πολίτης, ὁ οὕτω λαμβάνων ἐνταῦθα δικαιώματα, τέως μὴ παρεχόμενα εἰς αὐτὸν διὰ συμβάσεως, προστατεύεται καὶ κατὰ τῆς συνεχοῦς ἀξιώσεως, τῆς πραγματοποιουμένης ἀξιώσεως τῆς Ρουμανικῆς Κυβερνήσεως, νὰ κατατάσσῃ εἰς τὸν στρατὸν τὸν ῥουμανικὸν τοὺς Ἕλληνας πολίτας, κρίνουσα αὐτὴ περὶ τοῦ καθήκοντος τῶν πολιτῶν τούτων πρὸς τὴν ἰδίαν αὐτῶν πατρίδα; Ἐὰν Ἕλλην στρατεύσιμος τύχῃ διατρίβων ἐν Ρουμανίᾳ, ἡ Ρουμανικὴ Κυβέρνησις ἔχει τὴν ἀξίωσιν, κρίνουσα αὐτὴ περὶ τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Ἕλληνος τούτου πρὸς τὴν Ἑλλάδα, νὰ ζητῇ παρ’ αὐτοῦ τὴν ἀπόδειξιν, ἄν ἐξετέλεσε τὴν στρατιωτικὴν αὐτοῦ ὑποχρέωσιν ἐν Ἑλλάδι· ἂν δὲ ὁ Ἕλλην ἐκεῖνος, δι’ οἱονδήποτε λόγον, ἔστω καὶ διὰ παράπτωμα, δι’ ὃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἠδυνήθη, ἢ ἐνόμισεν ὅτι δὲν ὑπάρχει περίπτωσις, ἵνα ζητήσῃ παρ’ αὐτοῦ λόγον, ἐὰν, λέγω, ὁ Ἕλλην ἐκεῖνος, ὁ ἐν στρατευσίμῳ ἡλικίᾳ, δὲν ὑπηρέτησεν εἰς τὴν πατρίδα αὐτοῦ, διὰ τοῦτον καὶ μόνον τὸν λόγον παραλαμβάνεται αὐτογνωμόνως ὑπὸ τῆς Ρουμανικῆς ἐξουσίας, καὶ κατατάσσεται εἰς τὸν ῥουμανικὸν στρατόν. Τοῦτο δὲ τὸ θέμα ἀποτελεῖ μίαν τῶν συχνοτέρων ἀφορμῶν διαφωνίας μεταξὺ τῶν Ἑλληνικῶν ἀρχῶν καὶ τῆς Ρουμανικῆς Κυβερνήσεως. Καὶ πῶς; Ἔρχεται νῦν στιγμή, καθ’ ἣν κανονίζεται ἡ θέσις τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν ἐν Ρουμανίᾳ δι’ ἄρθρων τόσῳ γενικῶν, καὶ δὲν ὑπῆρξε δυνατὸν νὰ ἀποκτήσωμεν ταύτην τὴν χάριν παρὰ τῆς Ρουμανικῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἀφήσῃ εἰς ἡμᾶς νὰ κανονίζωμεν τὰς πρὸς τοὺς ἀνεγνωρισμένους ἐκ γενετῆς Ἕλληνας σχέσεις ἡμῶν, ἡμεῖς νὰ τιμωρῶμεν αὐτοὺς, ὡς ἀνυποτάκτους, ἐὰν δὲν προσέρχωνται εἰς στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, ἡμεῖς νὰ ἐπιδιώκωμεν τὴν κατάταξιν αὐτῶν, ἀλλὰ νὰ μὴ παρεμβαίνῃ ἡ χεὶρ τῆς Ρουμανικῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐξαναγκάζῃ τὸν Ἕλληνα, τὸν ἐκ Κεφαλληνίας, τὸν ἐξ Ἄνδρου, τὸν ἐξ Ἀθηνῶν, νὰ καταταχθῇ εἰς τὸν ῥουμανικὸν στρατὸν, ὀμνύων ὅρκον πίστεως εἰς τὴν Ρουμανικὴν σημαίαν καὶ τὸν Βασιλέα τῆς Ρουμανίας! Κανονίζομεν ἐνταῦθα τὴν θέσιν τῶν πολιτῶν ἡμῶν ἐν Ρουμανίᾳ, καὶ παρέχομεν ἀνταλλάγματα εἰς τὴν Ρουμανίαν, ἔχοντά τινα ἀξίαν, καὶ δὲν ἀξιοῦμεν ν’ ἀφήσῃ ἡσύχους τοὺς πολίτας ἡμῶν νὰ καθαρίσωσιν αὐτοὶ μετὰ τῆς Κυβερνήσεως αὑτῶν τοὺς λογαριασμοὺς, οὓς, γινώσκομεν ἡμεῖς, διατὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν θέλει νὰ καθαρίσῃ, ἔχοντες ἡμεῖς γνώμονα, προκειμένου περὶ ὑποχρεώσεως στρατιωτικῆς τῶν ἐξ Ἑλλάδος ἀποδημούντων, νὰ μὴ πιέζωμεν αὐτοὺς, ὅπως προσέλθωσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ὑπηρετήσωσιν! Καὶ ἔχει ὁ ξένος δικαίωμα νὰ παρατηρήσῃ εἰς ἡμᾶς, ὅτι κακῶς πράττομεν, καὶ, ἵνα ἐπαναφέρῃ ἡμᾶς εἰς τὴν ὀρθὴν ὁδὸν, παραλαμβάνων τοὺς Ἕλληνας πολίτας, νὰ κατατάσσῃ αὐτοὺς εἰς τὸν ῥουμανικὸν στρατόν; Ἐγὼ γινώσκω, ὅτι ἐδόθη ἀφορμὴ νὰ ζητηθῇ ὑπὸ Μεγάλης Δυνάμεως ἀπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως σύναψις συμβάσεως, περιεχούσης τοιοῦτον ὅρον ἀμοιβαῖον, καὶ πρὸς ὠφέλειαν τῆς Ἑλλάδος ἀπέναντι τῶν ἐν τῇ ξένῃ πολιτῶν αὐτῆς, καὶ πρὸς ὠφέλειαν τῆς ξένης Δυνάμεως ἀπέναντι τῶν ἰδίων αὐτῆς πολιτῶν, τῶν ἐνταῦθα εὑρισκομένων, καὶ ἡ Ἑλλὰς διαρρήδην ἠρνήθη οἱανδήποτε περὶ τοῦ θέματος τούτου συνεννόησιν. Γινώσκω δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι οὐδαμοῦ τῆς Εὐρώπης, — ἴσως μόνον ἔν τισι Κράτεσι τοῦ Αἵμου, ἅτινα ἐπιχειροῦσι νὰ πλάσωσι νέα δίκαια, — οὐδαμοῦ τῆς Εὐρώπης τίθεται ἀρχὴ, ὑποχρεοῦσα τοὺς ξένους πολίτας, ἵνα ὑπηρετῶσιν εἰς τὴν ξένην, ἂν μὴ πρὸ τούτου συνομολογηθῇ μεταξὺ τῶν διαφόρων χωρῶν εἰδικὴ σύμβασις...

§99Π. ΜΑΥΡΟΚΕΦΑΛΟΣ. Ἐν Γαλλίᾳ συμβαίνει τὸ ἐναντίον.

§100ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐν Γαλλίᾳ ὑπάρχει σύμβασις εἰδικὴ μεταξὺ Βελγίου καὶ Γαλλίας, ἥτις κανονίζει τὸ ζήτημα, καὶ ὅπου ὑπάρχει κεκανονισμένον τὸ ζήτημα διὰ συμβάσεως, τὸ γινόμενον οὕτως εἶναι νόμιμον. Δὲν γνωρίζω δὲ, ἂν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἰθάκης, ὁ διαμαρτυρηθεὶς ἐνταῦθα, εἶχεν υἱὸν διαμένοντα ἐν Ρουμανίᾳ, ὅπου πλεῖστοι Ἰθακήσιοι ἐργάζονται, καὶ ἐργάζονται ἄριστα καὶ ὑπὲρ τοῦ βαλαντίου αὑτῶν, καλῶς ἀνταμειβομένης τῆς τιμίας αὐτῶν ἐργασίας, δὲν γνωρίζω, ἂν εἶχεν υἱόν, εὑρισκόμενον ἐν Ρουμανίᾳ καὶ ἀναγκαζόμενον νὰ μένῃ ἐκεῖ, ἂν ἤθελεν ἀρέσει εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἰθάκης νὰ παραληφθῇ ὁ υἱὸς αὐτοῦ, καὶ νὰ ὀμόσῃ ὅρκον εἰς τὴν Ρουμανικὴν σημαίαν...

§101Π. ΜΑΥΡΟΚΕΦΑΛΟΣ. Ἐγὼ ἤθελον διαμαρτυρηθῆ κατὰ τοιαύτης πράξεως τῆς Ρουμανικῆς Κυβερνήσεως, ὡς καὶ κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἀφορμὴ νὰ διαρρηχθῶσιν αἱ σχέσεις μετὰ τῆς Ρουμανικῆς Κυβερνήσεως, διότι ἐγένοντο πρόξενοι μεγάλων ζημιῶν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος.

§102ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Βεβαίως θὰ διαμαρτυρηθῆτε κατὰ τῆς Ρουμανίας, διότι ἐκείνη ἐγένετο ἀφορμὴ τῆς διαρρήξεως τῶν σχέσεων. Ἀλλ’ ἂν θέλητε νὰ διαμαρτυρηθῆτε κατὰ τῆς πατρίδος ὑμῶν καὶ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως τῆς πατρίδος ὑμῶν, διότι διέρρηξε τὰς πρὸς τὴν Ρουμανίαν σχέσεις, βεβαίως θὰ ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ὁ διαρρήξας τὰς σχέσεις κυβερνήτης ἦτο ὁ ἄλλοτε ἀρχηγὸς ὑμῶν, ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης.

§103Α. ΡΩΜΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Καὶ πρὸ ἡμερῶν ἔσχον ἀφορμὴν νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι, ὁσάκις ὑπήκοος Ἕλλην ἀποδεικνύῃ δι’ ἐγγράφων τὴν ἑλληνικὴν αὑτοῦ ἰθαγένειαν, δὲν ἀναγκάζεται νὰ ὑπηρετήσῃ εἰς τὸν ῥουμανικὸν στρατὸν, ὅτι δὲ συνέβη ἁπλῶς ἐπί τινας ἡμέρας νὰ κρατηθῶσιν Ἕλληνες, πρὶν ἢ ἀποδείξωσι τὴν ἰθαγένειαν αὑτῶν. Βεβαίως θὰ ἦτο ἐπιθυμητὸν, καὶ βεβαίως εἰς τὸ μέλλον πρέπει νὰ κανονισθῇ διὰ συμβάσεως καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἰθαγενείας καὶ τὸ τῆς στρατολογίας· ἀλλὰ δὲν εἶναι τόσον ἀφόρητος ἡ κατάστασις τῶν Ἑλλήνων ἐν Ρουμανίᾳ, ὥστε νὰ μὴ ἦναι ἐπιτετραμμένον νὰ κανονίσωμεν ἄλλα ζητήματα, ἐπειδὴ τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν ἐκανονίσθη μέχρι τοῦδε.

§104ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ διακοπὴ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν μοὶ παρέχει ἀφορμὴν νὰ ἐκτείνω περισσότερον τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ θέματος, διότι ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἔχει καὶ τὰ παρασιωπώμενα. Εἶπεν ὅτι, προκειμένου περὶ ἀναμφισβητήτων πολιτῶν Ἑλλήνων, δὲν τρέχομεν κανένα κίνδυνον· ἀλλὰ τὰ παρασιωπώμενα εἶναι, ὅτι ἔχομεν καὶ πολίτας Ἕλληνας ἀμφισβητουμένους.

§105Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Ὄχι τοὺς ἐξ Ἰθάκης, περὶ τῶν ὁποίων ὡμιλήσατε.

§106ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ λύσις ὑμῶν σκέπει τὸν κ. Βουλευτὴν Ἰθάκης καὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ, ἐὰν ἀποκτήσῃ (ἱλαρότης), ἀλλὰ βεβαίως δὲν σκέπει τοὺς ἄλλους Ἕλληνας, περὶ ὧν νομίζω, ὅτι καλῶς ἔδωκεν ἡ παρασιώπησις ὑμῶν ἀφορμὴν νὰ γείνῃ λόγος ἐνταῦθα. Διότι, Κύριοι, κατὰ τὰ τελευταῖα μάλιστα ταῦτα ἔτη — δὲν γνωρίζω, ἐὰν κατὰ τὰ προσεχῆ τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν ὁμιλῶ, ἀλλὰ τὰ πρὸ τοῦ χρόνου τούτου, οὐχὶ πολὺ ἀπέχοντα — παρενεβλήθη πολλάκις ἡ Ρουμανικὴ Κυβέρνησις, καὶ αἱ Ρουμανικαὶ ἀρχαὶ μετὰ πολλοῦ ζήλου ἐπενέβησαν, ὅπως ἐξετάζωσι, κατὰ πόσον ἡ ἑλληνικὴ ἰθαγένεια, ἣν ἐπικαλοῦνται οἱ ἐκ τῶν Ὀθωμανικῶν ἐπαρχιῶν καταγόμενοι ὁμογενεῖς, οἱ κατορθώσαντες νὰ ἀποκτήσωσιν αὐτὴν, κατὰ πόσον ἡ ἑλληνικὴ αὕτη ἰθαγένεια εἶναι νομίμως, κατὰ τὰ παρ’ ἡμῖν κείμενα, κεκτημένη. Παρατηρήσατε λοιπὸν, τί συμβαίνει ἐν Ρουμανίᾳ καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ συμβαίνῃ, καὶ θὰ ἐξακολουθῇ νὰ συμβαίνῃ, ἐὰν ἐξακολουθῶμεν καὶ ἡμεῖς τοιαύτας συμβάσεις νὰ συνομολογῶμεν. Ἄν π. χ. αὔριον ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις ἀξιώσῃ, ὅτι ὁ δεῖνα Ἕλλην ἐκ Τουρκίας, ὁ μὴ πολίτης Ἕλλην, εἶναι πολίτης Γάλλος, δυνάμεθα, κατὰ τὸ ῥουμανικὸν παράδειγμα, νὰ εἴπωμεν ἡμεῖς πρὸς αὐτήν, — καὶ ὑπάρχουσι τοιοῦτοι ὁμογενεῖς ἡμῶν πολῖται Γάλλοι, Ἰταλοὶ κλπ. (ὁ ἀείμνηστος Συγγρός, πρὶν ἢ πολιτογραφηθῇ Ἕλλην, ἦτο Ὁλλανδὸς πολίτης) — δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν πρὸς αὐτήν: «ἀπόδειξον, ὅτι κατὰ τὸν νόμον σου ἐγένετο αὐτὸς κανονικῶς πολίτης Γάλλος», ὁ δὲ Γάλλος πρέσβυς νὰ ἦναι ὑποχρεωμένος ν’ ἀποκαλύπτηται, ζητῶν νὰ ἀποδείξῃ τοῦτο εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν; Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι τὸ κανονικῶς γινόμενον ἐν Ῥουμανίᾳ πρὸς ἡμᾶς, καὶ τοῦτο πάλιν εἶναι ἓν ἐξ ἐκείνων, ἅτινα καθ’ ἡμέραν γεννῶσι περιπλοκὰς καὶ ἀντιθέσεις ἐν Ῥουμανίᾳ, καὶ τίποτε παράδοξον πάλιν μίαν ἡμέραν τοιοῦτόν τι νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ σκεφθῇ περὶ τοῦ ὀλεθρίου τοιαύτης καταστάσεως πραγμάτων, καὶ νὰ διακόψῃ τὰς σχέσεις ἡμῶν...

§107ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Διαμαρτυρομένου τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἰθάκης.

§108ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πάντοτε θὰ διαμαρτύρηται ὁ κ. Βουλευτής... Τοῦτο γίνεται καθ’ ἡμέραν· γνωστότατοι δὲ Ἕλληνες, ἐξακολουθοῦντες νὰ φέρωσι τὴν ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν, ἐρχόμενοι ἐν ὥρᾳ κινδύνου, καὶ κατατασσόμενοι εἰς τὸν ἑλληνικὸν στρατόν, ὅπως συμπολεμήσωσι μετὰ τῶν ἀδελφῶν αὑτῶν ἐν γλώσσῃ καὶ αἵματι καὶ θρησκείᾳ, ἀναγκάζονται, ἀμφισβητουμένης τῆς νομιμότητος τῆς πολιτογραφήσεως αὐτῶν, νὰ κατατάσσωνται εἰς τὸν ῥουμανικὸν στρατόν. Ἂν Ἕλλην ἦναι ἄξιος νὰ τύχῃ τῆς προστασίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν γνωρίζω ἄλλον ἀξιώτερον τούτου τοῦ Ἕλληνος. Ἐφ’ ὅσον ἐπρόκειτο ἄλλοτε περὶ πολιτῶν Ῥουμάνων, ἀναγνωρισθέντων Ἑλλήνων πολιτῶν, ἀτάκτως, ἐξ ἐπιεικείας, ὑπὸ τῶν τότε ὑπαρχόντων ἀμίσθων προξένων, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις μετὰ τῆς μεγίστης εἰλικρινείας, εὐθὺς ὡς τὰ πράγματα ἐν Ῥουμανίᾳ ἀποκατεστάθησαν ἐν ἐλευθερίᾳ, καὶ ἐστάλη ἐκεῖ πρέσβυς, ἀνεγνώρισεν, ὅτι πάντες οὗτοι ἀνωμάλως εἶχον κεκτημένην τὴν προστασίαν τὴν Ἑλληνικήν, καὶ παρεχώρησεν αὐτοὺς εἰς τὴν Ῥουμανίαν. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ Ἑλλήνων καταγομένων ἐξ Ἠπείρου, καταγομένων ἐκ Μακεδονίας, καταγομένων ἐκ τῶν Σποράδων νήσων, καταγομένων ἐξ ἄλλων μερῶν, ὅπου ὑπάρχουσιν Ἕλληνες, τὸ νὰ ἀμφισβητῆται ἡ ὑπ’ αὐτῶν κτηθεῖσα ἑλληνικὴ ἰθαγένεια οὐχὶ ὑπὸ τῆς Τουρκίας, ἀλλ’ ὑπὸ Κυβερνήσεως χριστιανικῆς ἐλευθέρας τῆς χερσονήσου ταύτης, τοῦτο μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶναι ὑπερβολή, ἐὰν εἴπω, ὅτι καταντᾷ ἀφόρητον. Καὶ ὅμως οὗτοι, κατὰ τὴν παρασιώπησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν...

§109Α. ΡΩΜΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Μὲ συγχωρεῖτε. Οὐδέποτε εἶπον, ὅτι ἡμεῖς ἀναγνωρίζομεν τὸ δικαίωμα τῆς Ῥουμανικῆς Κυβερνήσεως νὰ στρατολογῇ ὑπηκόους Ἕλληνας.

§110ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Βεβαίως δὲν ἀναγνωρίζετε, ἀλλὰ δὲν θὰ ἔχητε πλέον τὴν δύναμιν νὰ διαμαρτυρηθῆτε.

§111Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Διατί;

§112ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Διότι δυστυχῶς ἡ σύμβασις αὕτη, κανονίζουσα τὰ τῶν πολιτῶν Ἑλλήνων ἐν Ῥουμανίᾳ, οὐδὲ λέξιν λέγει εἰς προστασίαν τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν.

§113Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Καὶ ὡς πρὸς ὅλα τὰ ζητήματα, τὰ συνήθως ὑπὸ προξενικῶν συμβάσεων προβλεπόμενα, καὶ τὰ ὁποῖα δὲν ἐθίχθησαν, νομίζετε, ὅτι ἡ Ῥουμανικὴ Κυβέρνησις προτίθεται νὰ λύῃ ταῦτα καθ’ ἡμῶν;

§114ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ εὔχομαι ταχέως νὰ θίξητε αὐτά, καὶ φθάσητε εἰς πέρας εὐάρεστον· ἐγὼ δὲ πρῶτος θὰ ἐπαινέσω ὑμᾶς. Ἀλλὰ παρετήρησα ἐν τῷ ἄρθρῳ πρώτῳ δύο παραλείψεις μὴ ἐπιτρεπομένας, διότι δὲν ὑπάρχει ὁμοειδὴς σύμβασις, ἐν ᾗ δὲν συμπεριλαμβάνεται ἡ διάταξις περὶ ἀπαλλαγῆς ἐκ τῆς στρατιωτικῆς εἰσφορᾶς· λέγει μὲν τὸ ἄρθρον, ὅτι ἀπαλλάσσονται τῆς πληρωμῆς τελῶν καὶ ἄλλων φόρων οἱ πολῖται ἡμῶν, οἱ πολῖται ἀμφοτέρων τῶν Κρατῶν, ἀλλὰ δὲν λέγει, ὅτι ἀπαλλάσσονται τῆς στρατιωτικῆς εἰσφορᾶς καὶ τῶν στρατιωτικῶν παροχῶν. Πᾶσαι αἱ τοιαῦται συνθῆκαι ἢ συμβάσεις, ἃς ἔχομεν μετὰ πάντων τῶν Κρατῶν, περιλαμβάνουσι τὸν ὅρον τοῦτον. Λαμβάνω ἐν παραδείγματι σύμβασιν ἰσχύουσαν ἀπὸ τοῦ 1887 μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Αὐστρίας, σύμβασιν ἔχουσαν παραπλήσιον χαρακτῆρα πρὸς τὸν τῆς συμβάσεως ταύτης, διαρκοῦσαν δ’ ἔκτοτε, καὶ ἀναγινώσκω...

§115Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Ἔχει τὸ προτέρημα, ὅτι ὑπεγράφη παρ’ ὑμῶν, κύριε Βουλευτά, ἡ σύμβασις αὕτη.

§116ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, πολὺ συχνὰ ἔχετε τὴν ἐπιθυμίαν νὰ μετατρέπητε τὰ ζητήματα εἰς προσωπικά. Παρακαλῶ νὰ ἐξετάσητε τὸ ἀρχεῖον ὑμῶν, καὶ ἂν εὕρητε ἄλλας συμβάσεις, μὴ περιλαμβανούσας τὸ πλεονέκτημα τοῦτο...

§117Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Παρακαλῶ.

§118ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶναι περιττὴ ἡ διακοπή.

§119Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Ἐδῶ ἔχω μίαν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν θὰ σᾶς ἀναγνώσω...

§120ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐὰν ἔχητε σύμβασιν ὁμοίαν, ἥτις δὲν περιέχει τοιοῦτόν τι, εἶναι λυπηρόν. Ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι πᾶσαι αἱ Δυνάμεις, αἱ κατὰ τοὺς τελευταίους χρόνους ἐλθοῦσαι εἰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως περὶ συνομολογήσεως τοιούτων συμβάσεων, ἐζήτησαν νὰ περιλάβωσι τὸν ὅρον τοῦτον. Καὶ ἡ Γαλλία καὶ ἡ Αὐστρία καὶ ἡ Ἀγγλία, καὶ ἡ Γερμανία πρὸς ταύταις, διότι ὅτε ἐγένετο ἐνταῦθα ἐπιστράτευσις ἐν ἔτει 1885, ἐγεννήθη ζήτημα περὶ τοιούτων παροχῶν καὶ εἰσφορῶν, καὶ ἐγένετο ἀνταλλαγὴ διπλωματικῶν ἐγγράφων καὶ διπλωματικῶν παραστάσεων, ἕως οὗ ἐκανονίσθη τὸ ζήτημα, δεχθεισῶν τῶν Κυβερνήσεων ἐκείνων, ὅτι ἦτο ζήτημα ἄξιον εἰδικῆς προνοίας. Πᾶσαι δ’ ἐζήτησαν νὰ τεθῇ τοιοῦτος ὅρος ἐν ταῖς νέαις συμβάσεσι. Καὶ ἐμνημόνευσα τῆς Αὐστριακῆς συμβάσεως, διότι ἐνεθυμήθην αὐτὴν μεταξὺ ἄλλων. Ἀλλ’ ἔχω καὶ τὴν Γαλλικὴν ἐνταῦθα, ἥτις εἶναι μία τῶν δύο φερουσῶν τὴν ὑπογραφὴν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ...

§121Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Ἐὰν ἦτο Ὑπουργὸς τὴν στιγμὴν ταύτην ὁ ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς, εἶμαι βέβαιος, ὅτι καὶ τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν εἶχε συνομολογήσει, δὲν ἤθελεν εὕρει ἐπωφελῆ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής.

§122ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ ἄρθρον 3 τῆς συμβάσεως τῆς Ἑλληνοαυστριακῆς ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Οἱ πολῖται ἑκατέρου τῶν Ὑψηλῶν συμβαλλομένων μερῶν ἀπαλλάσσονται ἐν τῇ χώρᾳ τοῦ ἑτέρου πάσης στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, πάσης στρατιωτικῆς παροχῆς καὶ ἐκτάκτου εἰσφορᾶς ἕνεκα ἐκτάκτων περιστάσεων, πλὴν τῶν ἐπιβαλλομένων ἐπὶ τῆς ἀκινήτου κτήσεως.» Δὲν γνωρίζω, ἐφ’ ὅσον τοὐλάχιστον ἐγὼ ἠδυνήθην νὰ ἀντιληφθῶ τῶν πραγμάτων, δὲν γνωρίζω σύμβασιν μεταξὺ Κρατῶν, ἔχουσαν ποιόν τινα χαρακτῆρα ἀρτιότητος, ἥτις νὰ μὴ περιέχῃ τὴν διάταξιν ταύτην. Διότι, πῶς θέλετε νὰ κανονισθῇ, ἐν χώραις μάλιστα, ἐν αἷς συχνὰ παρουσιάζεται τὸ ζήτημα τῆς ἐπιστρατεύσεως καὶ τοῦ πολέμου, πῶς θέλετε νὰ κανονισθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ σπουδαῖον, ἂν δὲν ὑπάρχωσιν ἀναγεγραμμένοι διεθνεῖς ὅροι, ἀπαλλάσσοντες τοὺς ξένους πολίτας τῶν ἄλλων βαρῶν, καὶ ἐπιτρέποντες μόνον τὴν ἐπιβολὴν τῶν ἐπὶ τῆς ἀκινήτου ἰδιοκτησίας αὐτῶν; Ἡ μετὰ τῆς Γαλλίας σύμβασις ἔχει ἀπαραλλάκτως, ἡ μετὰ τῆς Ἀγγλίας σύμβασις ἀπαραλλάκτως. Καὶ ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τὸ ἄρθρον 1 τῆς συζητουμένης συμβάσεως. Κατ’ αὐτὸ, μὴ ὑπαρχούσης τοιαύτης προστασίας τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν ἐν ὥρᾳ στρατιωτικῶν εἰσφορῶν καὶ παροχῶν, οὐδεμίαν ἔχομεν ἀσφάλειαν, ὅτι θέλουν οἱ πολῖται ἡμῶν ἐξαιρεθῆ τῶν βαρῶν, ἅτινα συνεπάγουσιν αἱ παροχαὶ ἐκεῖναι. Τὸ ἄρθρον 2 ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἡ τοῦ προηγουμένου ἄρθρου ῥήτρα τῆς πρὸς τὸ μᾶλλον εὐνοούμενον Κράτος ἰσοτιμίας δὲν ἐφαρμόζεται ἐν Ρουμανίᾳ εἰς τὰς χάριτας, αἵτινες διὰ προσθέτων καὶ εἰδικῶν διατάξεων παρέχονται πρὸς ὅμορόν τι Κράτος, οὐδ’ εἰς τὰς ἐλαττώσεις δασμῶν ἢ τὰς ἀτελείας, ὧν ἡ ἐφαρμογὴ περιορίζεται ἐντὸς ὡρισμένων μεθοριακῶν σημείων, ἢ ὑπὲρ τῶν κατοίκων ὡρισμένων διαμερισμάτων, πρὸς διευκόλυνσιν τοῦ μεθοριακοῦ ἐμπορίου.» Καὶ ἐνταῦθα εὑρίσκω κίνδυνον ζημίας, ὅστις δὲν ἔπρεπε νὰ διαφύγῃ τὴν προσοχὴν τῶν ἐκ Θεσσαλίας Βουλευτῶν, διότι ἐνταῦθα παραδόξως ὑπάρχει ὅρος μόνον τὴν Ρουμανίαν ἀπαλλάσσων ὑποχρεώσεως, οὐχὶ δὲ καὶ τὴν Ἑλλάδα, ὁ ὅρος, καθ’ ὃν δὲν ἐπεκτείνεται καὶ ἐπὶ τῶν ἑλληνικῶν προϊόντων κλπ. ἡ χάρις, καὶ τὰ προνόμια, καὶ αἱ ἀτέλειαι, αἱ παρεχόμεναι εἰς προϊόντα ὁμόρου πρὸς τὴν Ρουμανίαν χώρας. Καὶ ἐνταῦθα φοβοῦμαι, μήπως πάλιν διαμαρτυρηθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι ἐκ προσωπικῆς φιλοτιμίας ἀναφέρομαι εἰς τὰς ἄλλας συμβάσεις. Καὶ ἐνταῦθα αἱ συμβάσεις, ὅσαι ἦτο ἀνάγκη νὰ περιέχωσι τοιοῦτον ὅρον, ἐλήφθη φροντίς, ὥστε νὰ περιλαμβάνωσιν αὐτὸν κατ’ ἀμοιβαιότητα. Ἡ σύμβασις, ἡ μετὰ τῆς Αὐστρίας γενομένη, λέγει: «Ἡ ἀρχὴ τοῦ πλεονεκτήματος τούτου (τῆς ἐξομοιώσεως πρὸς τὸ μᾶλλον εὐνοούμενον Κράτος) δὲν ἐφαρμόζεται εἰς τὰ παρακεχωρημένα ἢ ὕστερον παραχωρηθησόμενα εἰς ὅμορα Κράτη εὐεργετήματα πρὸς διευκόλυνσιν τοῦ μεθοριακοῦ ἐμπορίου, ὡς οὐδὲ εἰς τὰς ὑπὲρ ὡρισμένων τινῶν μεθορίων γραμμῶν ἢ ὑπὲρ κατοίκων ὡρισμένων διαμερισμάτων παραχωρηθείσας ἐλαττώσεις τελωνειακῶν δικαιωμάτων ἢ ἀτελείας.» Ἡμεῖς καὶ τότε καὶ τώρα δὲν ἔχομεν τοιαύτας παραχωρήσεις· τελωνειακῶν δικαιωμάτων εἰς κατοίκους ὁμόρων χωρῶν, εἴχομεν ὅμως ἄλλοτε, ἔχομεν δὲ σήμερον τοῦτο, ὅπερ περιλαμβάνεται ἐν τῇ γενικῇ διατυπώσει τῶν ὅρων τοῦ ἄρθρου, ὅτι προϊόντα τινὰ τῶν ὁμόρων ἐπαρχιῶν εἰσάγονται διὰ τῶν Τελωνείων τῆς Θεσσαλίας. Δὲν ἠξεύρω, ἂν δὲν ὑπάρχει κίνδυνος νὰ ἀξιώσῃ ποτὲ ἡ Ρουμανικὴ Κυβέρνησις, καὶ προϊόντα ὅμοια, κατερχόμενα ἄνωθεν, νὰ διέλθωσι διὰ τῶν Τελωνείων τούτων, πρᾶγμα, ὅπερ θὰ ἀντίκηται πάντως εἰς τὰ συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος, διότι ἀκριβῶς διότι ἐγένετο ἀρχὴ καθόδου προϊόντων ἐξ ἀπωτέρων χωρῶν κατερχομένων, ἠναγκάσθη ἡ Ἑλλάς, τὴν κατ’ ἀρχὰς παραχωρηθεῖσαν ἀτέλειαν νὰ καταργήσῃ, καὶ νὰ εἰσαγάγῃ τὴν σήμερον κρατοῦσαν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 27 τοῦ νόμου περὶ τελωνειακοῦ δασμολογίου. Ἀλλὰ, ἐὰν θελήσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀνοίξῃ τὰς πύλας τῶν κατὰ ξηρὰν συνόρων αὐτῆς εἰς προϊόντα τῆς γειτνιαζούσης χώρας, εἰς προϊόντα ὁμογενῶν πληθυσμῶν μετὰ τελῶν μικροτέρων, ἢ μετ’ ἀτελείας, ἡ σύμβασις αὕτη θέλει ἐμφανίσει ἐμπόδιον, διότι, καθ’ ἣν στιγμὴν θελήσῃ νὰ ἀνοίξῃ τὰς πύλας ἐκείνας, θέλει ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Ρουμανία νὰ ἀξιώσῃ τὰ αὐτὰ καὶ ὑπὲρ τῶν ῥουμανικῶν προϊόντων.

§123Α. ΡΩΜΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Τοιαῦται παραχωρήσεις πάντοτε γίνονται πρὸς ὁμόρους ἐπικρατείας, καὶ οὐδέποτε ἄλλαι ἐπικράτειαι ζητοῦσι νὰ ἐπωφεληθῶσι τοιούτων παραχωρήσεων.

§124ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τοῦτο ἤθελεν ἔχει ὀρθῶς καὶ πρὸς ἡμᾶς, ἂν ἐν τῷ ἄρθρῳ 2 τῆς ψηφιζομένης συμβάσεως ἡ εἰδικὴ συνομολόγησις δὲν ἐγίνετο ῥητῶς ὑπὲρ μόνης τῆς Ρουμανίας. Ἀλλ’ ὡς ἐκ πείρας γνωρίζομεν, εἶναι καὶ δυσκολώτατον νὰ διακρίνῃ τις τὸ ὅμορον ἀπὸ τοῦ μὴ ὁμόρου· εἰδικῶς δὲ περὶ Αὐστρίας λέγω, ὅτι, καίτοι εἴχομεν τὴν σύμβασιν μετὰ τοῦ ὅρου τούτου, εὑρέθημεν ἐν δεδομένῃ ὥρᾳ εἰς σύγκρουσιν πρὸς ἀλλοίας ἀξιώσεις Αὐστριακὰς, καὶ ἐν τῇ τοιαύτῃ ἀντιθέσει διαμαρτυρηθεῖσα, ἠναγκάσθη ἔπειτα νὰ σιωπήσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, διότι δὲν εἶχε τρόπον ἀνταποδόσεως τῆς ζημίας· ἄλλως δὲ δὲν συνέφερεν ἡ καταγγελία τῆς συμβάσεως. Καίτοι ὑπῆρχεν ὁ ὅρος οὗτος, ἡ Αὐστριακὴ Κυβέρνησις ἠθέλησε νὰ διακρίνῃ τοὺς Σικελικοὺς οἴνους, ὡς ἐξ ὁμόρου περιφερείας προερχομένους, τῶν Ἑλληνικῶν οἴνων, καὶ ἐνῷ οἱ Ἑλληνικοὶ οἶνοι ὑπεβάλλοντο εἰς τὸν δασμὸν τῶν ἐνταῦθα φορολογουμένων, τοὺς Σικελικοὺς οἴνους ὑπέβαλλον εἰς τὸν δασμὸν τοῦ ὁμόρου προϊόντος, διατεινομένη πρὸς τὴν Ἑλλάδα, ὅτι οἱ Σικελικοὶ οἶνοι ἔχουσι διακριτικόν τινα χαρακτῆρα, ὅστις ἐπέτρεπε νὰ ἐξομοιωθῶσι πρὸς τοὺς ἐκ τῆς ὁμόρου περιφερείας, καὶ νὰ καταβάλωσιν ἐλαφρότερον δασμόν. Καὶ ἐκεῖ δηλαδὴ, ὅπου ὑπάρχει τοιαύτη συνομολογία, εἶναι δυνατὸν νὰ παρουσιασθῇ περίστασις, ἥτις προϊὸν ὅμοιον πρὸς τὸ τῆς ὁμόρου χώρας νὰ καταστήσῃ ἰσότιμον τελωνειακῶς πρὸς τὸ προϊόν τῆς ὁμόρου χώρας. Βεβαίως δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἂν ἤθελε νὰ ἐξετάσῃ, ἤθελε πεισθῆ, ὅτι, ὅτε ὑπῆρχεν ἡ ἀτέλεια κατὰ τὴν εἰς Θεσσαλίαν εἰσαγωγὴν προϊόντων ἐκ τῶν χαρακτηρισθέντων ἀτελῶν, εἰσήγοντο εἰς τὴν Ἑλλάδα ὄχι μόνον ἀπὸ τῶν γειτόνων ἐπαρχιῶν, ἀλλὰ καὶ ἐκ πολὺ ἀπωτέρων, καὶ οὐχὶ μόνον προϊόντα ἐγχωρίου, ἀλλὰ καὶ ξένης κατασκευῆς, καὶ τῶν προϊόντων τούτων, ἔδει νὰ ἀναδράμητε μέχρι Βουλγαρίας καὶ αὐτῆς τῆς Ῥουμανίας, ὅπως εὕρητε τὴν προέλευσιν. Λοιπὸν λέγω, ὅτι, ὡς ἔχει ἡ διάταξις αὕτη, παρεχωρήσαμεν ἐλευθερίαν εἰς τὴν Ῥουμανίαν, ἣν οὐδεὶς ὑπῆρχε λόγος νὰ μὴ ἀντιπαραχωρήσῃ καὶ αὐτὴ πρὸς ἡμᾶς· ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐγένετο, διότι δὲν ἐζητήθη. Ἐνταῦθα ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἡ διάταξις, οὕτως ἀτελῶς, ὡς ἐνταῦθα ἔχει, περιελαμβάνετο καὶ ἐν τῇ πρώτῃ ἐμπορικῇ συνθήκῃ, τῇ μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ῥουμανίας. Ἀλλὰ διότι ἐν ἐκείνῃ ἐτύγχανεν οὖσα ἀτελὴς, ἀφοῦ μάλιστα ἡ πεῖρα ἀπέδειξε τὴν ἀνάγκην, δὲν ἐπετρέπετο, παραληφθεῖσα ἐνταῦθα, νὰ μὴ τελειοποιηθῇ. Βεβαίως δὲ ὡς ἐλάττωμα εἰς τὴν σύμβασιν καταλογίζω τὸ ὅτι δὲν παρέχει κατ’ ἀμοιβαιότητα τὸν κανονισμὸν τῶν ἐπὶ τοιούτων ὁμοριακῶν προϊόντων εἰς τὴν Ῥουμανίαν παραχωρουμένων. Οἱ λόγοι οὗτοι, Κύριοι, εἰς ἐμὲ εἶναι ἀρκούντως πειστικοί, ὅπως κρίνω τὴν σύμβασιν ταύτην ὡς οὐχὶ καλὴν, ἀρκούντως πειστικοί, ὅπως, καθ’ ἃ ἐδήλωσα καὶ κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν, καθ’ ἣν ἐζήτησα τὴν ἀναβολὴν, μὴ ψηφισθῇ. Ὑπὲρ τῆς συμβάσεως εἷς λόγος μόνον εἶναι ἄξιος νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὡς συνηγορῶν ὑπὲρ τῆς ψηφίσεως αὐτῆς, καὶ οὕτως ἀτελῶς ἐχούσης, ὁ λόγος ὁ πολιτικός. Καὶ βεβαίως ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ γινώσκω, ὁποῖον τὸ σημεῖον, μέχρις οὗ ἐξετάθη ἡ μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ῥουμανίας φιλία προσέγγισις, ὥστε νὰ δύναμαι νὰ σταθμίσω τὸ εὔλογον ἢ μὴ εὔλογον, τὸ ἐπαρκὲς ἢ ἀνεπαρκὲς τῶν γενομένων ἕνεκα τῆς φιλίας ταύτης θυσιῶν. Ἀλλ’ εὔχομαι, ἡ εὐκολία, μεθ’ ἧς προέβημεν σήμερον εἰς τοιαύτην μετὰ τῆς Ῥουμανίας συνεννόησιν, νὰ συντελέσῃ εἰς στενὴν προσέγγισιν τῶν δύο χωρῶν, αἵτινες οὐδὲν ἔχουσιν ἀληθῶς καὶ κατὰ τὸ δίκαιον, τὸ ὠθοῦν αὐτὰς εἰς ἀντίθεσιν, οὐδὲν ἔχουσι νὰ μοιράσωσιν. Ἡ πολιτικὴ τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὴν Ῥουμανίαν ὑπῆρξε πάντοτε φιλία· πάντοτε προεδράμομεν, προσενεγκόντες τὴν ἐκτίμησιν καὶ τὴν φιλίαν ἡμῶν πρὸς αὐτήν. Ὅτε ἡ Ῥουμανία ἀνεκηρύχθη ἐλεύθερον Κράτος, ἡμεῖς ἐχειροκροτήσαμεν· ὅτε ἡ Ῥουμανία ἔδειξεν, ὅτι ἐν τῷ πεδίῳ τῆς μάχης δύναται νὰ παρατάξῃ πολεμιστὰς ἐπικούρους τοῦ ἀνδρείου ῥωσσικοῦ στρατοῦ, ἡμεῖς ἐθαυμάσαμεν τὴν Ῥουμανίαν καὶ τὸν Βασιλέα αὐτῆς, ὅστις μετὰ τοσαύτης συντόνου ἐπιμελείας καὶ ἀφοσιώσεως καὶ τοιαύτης νοήμονος ἐργασίας καὶ ἱκανότητος κατώρθωσε νὰ μορφώσῃ ἐκ τοῦ μηδενὸς στρατὸν, καὶ ν’ ἀντιπαρατάξῃ αὐτὸν, ἐν ἴσῃ μοίρᾳ πρὸς τὸν ῥωσσικόν, κατὰ τοῦ ἀνδρείου τουρκικοῦ στρατοῦ· ὅτε ἡ Ρουμανία ἀπέκτησεν ὅσα κέρδη ἀπέκτησεν, ἐπεκροτήσαμεν. Ἀλλ’ ἐνθυμεῖσθε, ὅτε ἡ Ἑλλὰς, δυνάμει τῆς Βερολινείου συνθήκης, προέκειτο νὰ λάβῃ τὸ ἑλληνικὸν ἐκεῖνο τμῆμα χώρας, ὅπερ ἔπειτα περιεκόπη, δυστυχῶς οὐχὶ μόνον ἄλλοθεν, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἐνεργείας τῶν Ρουμάνων πολιτικῶν ὑπῆρξεν ἀντίδρασις. Ὅτε προέκειτο νὰ παραχωρηθῇ ὁ Πίνδος εἰς τὴν Ἑλλάδα, γινώσκομεν, ὅτι αὐτοὶ διεμαρτύροντο καὶ ἐκόπτοντο, λέγοντες, ὅτι ὁ Πίνδος ἀνήκει εἰς τοὺς Ρουμάνους, καὶ ὄχι εἰς τὴν Ἑλλάδα! γινώσκομεν, ὅτι αἱ ἄλλοθεν δημιουργηθεῖσαι τότε ἀντιδράσεις εὗρον θερμοὺς ὑποστηρικτὰς τοὺς πλείστους τῶν Ρουμάνων πολιτευομένων. «Ὁ Πίνδος δὲν εἶναι ἑλληνικός, ὁ Πίνδος εἶναι ρουμανικός», ἔλεγον, διότι συνέπεσε νὰ ὑπάρχωσιν ἐν τῇ Πίνδῳ Κουτσόβλαχοι, φυλὴ οὐδὲν τὸ κοινὸν ἔχουσα μετὰ τῶν Ρουμάνων. Διότι ὑπῆρχον ἐκεῖ αὗται αἱ 20,000 ψυχαὶ, διὰ τοῦτο ὁ Πίνδος ἔπρεπε νὰ μὴ παραχωρηθῇ εἰς τὴν Ἑλλάδα! Ὁσάκις δ’ ἐγένετο λόγος περὶ διακρίσεως Ἑλλήνων καὶ Βλάχων, ὁ λόγος οὗτος, ἂν ἐξῆλθεν ἐξ ἄλλου στόματος, ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ συνεπίκουρον εἶχεν ὄπισθεν καὶ ὑποβολέα τὴν Ρουμανικὴν πολιτικήν. Ἐλπίζω, ὅτι αἱ τοιαῦται ἰδέαι, αἱ ἐπὶ μακρὰ ἔτη θεραπευόμεναι, ἀφοῦ εἰσήλθομεν εἰς ὁδὸν συνεννοήσεως μετὰ τῆς Ρουμανίας, θέλουσι παύσει νὰ ἐμφανίζωνται ἐφεξῆς κατέναντι ἡμῶν· διότι ἐλπίζω, ὅτι ἡ συνεννόησις ἐγένετο μεταξὺ τῶν δύο Κυβερνήσεων, ἀφοῦ ἐπείσθη ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ὅτι ἐν Μακεδονίᾳ δὲν συντάσσονται πλέον μετὰ τῶν πολεμίων ἡμῶν αἱ ἐνέργειαι αἱ ἡμιεπίσημοι τῆς Ρουμανικῆς πολιτικῆς· διότι ἐλπίζω, ὅτι τὰ πάντα ἐγένοντο, ἀφοῦ ἐπείσθη ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ὅτι ἀνεκλήθη ὁριστικῶς ὑπὸ τῆς Ρουμανίας ἡ ἀξίωσις διακρίσεως καὶ ἐν Μακεδονίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ Ἑλλήνων καὶ Ἑλληνοβλάχων, ἡ ἀξίωσις νὰ διορισθῶσιν ἐπίσκοποι Ρουμᾶνοι εἰς τοὺς Ἑλληνοβλάχους, καὶ νὰ τελῆται ρουμανιστὶ ἡ λειτουργία εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, ὅπου γίνεται, κατὰ τὴν ἐπιθυμίαν αὐτῶν τῶν κατοίκων, ἡ λειτουργία Ἑλληνική. Ἂν ταῦτα πάντα ἐπείσθη ἡ Κυβέρνησις ἐκ τῆς μακρᾶς διαπραγματεύσεως, ἣν ἐποιήσατο μετὰ τῆς Ρουμανικῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἀπεσοβήθησαν, ἂν ἡ Ρουμανία ἀνεγνώρισεν, ὅτι οὐδὲν ἔχει νὰ ἐπιδιώξῃ ἐκεῖ, ὅπου ὑπάρχουσι μόνον Ἕλληνες, ἂν ἀνεγνώρισεν, ὅτι σφαῖραν ἐπιρροῆς δὲν ἔχει ἡ Ρουμανία ἔξω τῶν ρουμανικῶν χωρῶν, τότε βεβαίως θέλω καὶ ἐγὼ ἀναγνωρίσει, ὅτι ὄχι μόνον αἱ παραχωρήσεις αὗται δικαίως ἐγένοντο, ἀλλὰ καὶ ἄλλαι μείζονες ἐπετρέπετο νὰ δοθῶσιν εἰς τὴν Ρουμανίαν. Ὅμως πολὺ φοβοῦμαι, ὅτι ἡμεῖς μὲν ἐνταῦθα παραχωροῦμεν εὐκόλως μετὰ τῆς συνήθους Ἑλληνικῆς εἰλικρινείας καὶ ἐλευθεριότητος πολλά, ἐλάχιστα δὲ θέλομεν ἐπὶ τοῦ ὅλου ἐδάφους ἐκεῖθεν καρπωθῇ.

§125Α. ΡΩΜΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). «Ἀντὶ πινακίου φακῆς ἀπεμπολήσαμεν σπουδαιότατα ἐμπορικὰ συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος!» Ταῦτα πρὸ τριῶν ἡμερῶν ἔλεγεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας. «Σῖτος πολλῶν ἑκατομμυρίων ἐκ Ρουμανίας θὰ εἰσέρχηται εἰς τὴν Ἑλλάδα εἰς τὸ ἑξῆς δυνάμει τῆς συμβάσεως ταύτης! Ἀπέναντι τῶν εὐκολιῶν τούτων, ἀπέναντι τῶν παροχῶν τούτων, ἃς ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δίδει εἰς τὴν Ρουμανίαν, τί ἐκερδίσαμεν;» Τὴν ἀναγνώρισιν τῶν Ἑλληνικῶν κοινοτήτων ὡς νομικῶν προσώπων, τὴν ἐξασφάλισιν περιουσιῶν τεσσάρων καὶ πέντε ἑκατομμυρίων εἰς σχολεῖα, εἰς κοινοτικὰ καταστήματα, εἰς ἀστικὰ κτήματα τῶν ἐν Ρουμανίᾳ κοινοτήτων, τὴν ἠθικὴν ὠφέλειαν τῆς Ἑλλάδος, ὅπως ὑπογράφῃ μετὰ τῆς Ρουμανίκας σύμβασιν, δι’ ἧς ἀναγνωρίζεται ἡ Ἑλλὰς ὡς ἔχουσα δικαίωμα νὰ συνομολογῇ συμφωνίας μετὰ ξένου Κράτους, προκειμένου περὶ κοινοτικῶν ἑλληνικῶν καταστημάτων. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἄλλη ἦτο ἡ γλῶσσα τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ, καὶ ἄλλη ἡ γλῶσσα, ἣν σήμερον ἐτήρησε. Καίτοι δὲ ἡ Κυβέρνησις εἶχε λόγον νὰ ἐπιθυμήσῃ, ὅπως ὅσον οἷόν τε ταχύτερον ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν ἡ ὑπὸ συζήτησιν σύμβασις, ἐν τούτοις ὁμολογῶ, ὅτι χαίρω, ὅτι ἐδόθη καιρὸς εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴν νὰ ποιήσηται μελέτας κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πινάκων, οὓς ἔδωκε αὐτῷ, μελέτας, αἵτινες ἔπεισαν αὐτόν, ὅτι αἱ παροχαί, ἃς ἡ Ἑλλὰς ποιεῖται πρὸς τὴν Ῥουμανίαν, περιορίζονται εἰς τὴν οἰκοδομήσιμον ξυλείαν, καὶ ὅτι αἱ εὐκολίαι, τὰς ὁποίας ἡ Ῥουμανία παρέχει ἐξαιρετικῶς εἰς τὴν Αὐστρίαν, περιορίζονται εἰς ὠά, εἰς λάχανα, διὰ τὰ ὁποῖα οἱ χωρικοί, οἱ εἰσερχόμενοι ἐξ Αὐστρίας εἰς Ῥουμανίαν, θέλουσιν ἀποτίει ποσὸν οὐχὶ ἀνώτερον τῶν δέκα ἑκατοστῶν τοῦ φράγκου, ἢ τοῦ ἑνὸς σολδίου... Θέλω προσπαθήσει νὰ παρακολουθήσω τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν, ἣν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἐποιήσατο. Ὑπάρχει, λέγει, κυρία σύμβασις καὶ παράρτημα. Ὡς πρὸς τὸ παράρτημα, δηλ. τὸ πρωτόκολλον τῆς ἀναγνωρίσεως τῶν Ἑλληνικῶν κοινοτήτων, ὁ ἀξιότιμος κ. Βουλευτὴς ὡμολόγησεν, ὅτι δὲν εἶναι καὶ κακόν τι νὰ συνομολογηθῇ τοιαύτη συμφωνία, συμφωνία, ἥτις, ὡς εἶπον καὶ ἐν προηγουμέναις συνεδριάσεσιν, ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ἐπεδιώκετο μὲν ὑπὸ πασῶν τῶν Ἑλληνικῶν Κυβερνήσεων, ἀλλὰ δὲν ἐπετυγχάνετο, διότι μέχρι τοῦδε αἱ Ῥουμανικαὶ Κυβερνήσεις δὲν ἦσαν πρόθυμοι νὰ συνομολογήσωσι τοιαύτην συμφωνίαν, οὐδ’ ἡ Ῥουμανικὴ Βουλὴ ἦτο πρόθυμος νὰ τὴν ψηφίσῃ...

§126ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Τὸ πρῶτον δὲν εἶναι ἀκριβές.

§127Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Ὅταν αἱ Κυβερνήσεις ἦναι εἰς τὰς παραμονὰς παραιτήσεως ἀπὸ τῆς ἀρχῆς, ἴσως εὐκολώτερον συμβάλλονται πρὸς ξένας Κυβερνήσεις ἐπὶ τοιούτων θεμάτων. Ἐν τούτοις ἐγώ, ἀπαντήσας πρὸς ὑμᾶς πρό τινων ἡμερῶν, οὐδόλως ἐνόησα ν’ ἀμφισβητήσω τὰς προσπαθείας, τὰς ὁποίας κατεβάλατε.

§128ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Καὶ τ’ ἀποτελέσματα.

§129Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Ἐννοεῖτε, ὅτι τὰ σχέδια συμβάσεων ἀπέχουσι πολὺ τῆς συνομολογήσεως τοιούτων· εἰς τ’ ἀποτελέσματα δὲ ἀποβλέπομεν πάντοτε. Δὲν ἀμφιβάλλω δὲ, ὅτι καὶ εἰς ὑμᾶς θὰ ἦτο πλέον εὐχάριστον, ἂν ἠθέλετε κατορθώσει νὰ ὑπογραφῇ τὸ σχέδιον τῆς συμβάσεως. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἀνέφερε πολλά, τὰ ὁποῖα μόνον ἱστορικῶς ἠδύναντο νὰ ἔχωσιν ἀξίαν, καὶ δὲν νομίζω, ὅτι ἡ στιγμὴ εἶναι κατάλληλος, ἵνα ἀσχοληθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τούτων. Διὰ τῆς συνθήκης τοῦ Βερολίνου, εἶπεν ὁ κ. Βουλευτής, ἐδόθη εἰς τὴν Ῥουμανίαν ἡ ἄδεια νὰ συνομολογῇ μετὰ ξένων Κρατῶν, ἅτινα ἀπήλαυον μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης τῶν Capitulations, προξενικὰς συμβάσεις, πρὸς καθορισμὸν τῶν διαφόρων ζητημάτων, ἅτινα πρὸ τῆς συνθήκης τοῦ Βερολίνου δὲν ἠδύνατο νὰ καθορισθῶσι, διότι δὲν ἴσχυον ἐν Ῥουμανίᾳ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην αἱ Capitulations. Ἔκτοτε μόνον μετὰ τῆς Ἰταλίας συνωμολόγησε σύμβασιν ἡ Ῥουμανία. Ἡ σύμβασις, ἣν συνωμολόγησε μετὰ τῆς Γερμανίας, ὡς ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, ἀπερρίφθη ὑπὸ τῆς Γερμανικῆς Βουλῆς. Εἶχε τὴν ἀξίωσιν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς νὰ κατορθωθῇ, ὅπως ἐν βραχυτάτῳ χρονικῷ διαστήματι συνομολογήσωμεν καὶ προξενικὴν σύμβασιν, λησμονεῖ δὲ πάντα τὰ ζητήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα διὰ πᾶν Κράτος, ἔχον σχέσιν μετὰ τῆς Ῥουμανίας, εἶναι δύσκολον νὰ λυθῶσιν, ἕνεκα τῶν λόγων, οὓς ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος κ. Βουλευτής, πρὸ πάντων δὲ διὰ τὴν Ἑλλάδα, ἔχουσαν ἐκεῖ τόσα συμφέροντα, ἔχουσαν μέγιστον πληθυσμὸν Ἑλλήνων ὑπηκόων, ἀνερχόμενον εἰς 30 χιλιάδας, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, καὶ ἔτι πλέον. Ἐπειδὴ δὲ δὲν ἦτο δυνατὸν, πρὸς τὸ παρὸν τοὐλάχιστον, νὰ συνομολογήσωμεν προξενικὴν σύμβασιν, ἔδει νὰ παραιτηθῶμεν ἀπολύτως τῆς συνομολογήσεως ἐμπορικῆς συμβάσεως; ἔδει νὰ ἀρνηθῶμεν εἰς τὴν Ρουμανίαν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἰς οὐδὲν ἄλλο Κράτος ἠρνήθημεν; — διότι τοιαύτας συμβάσεις, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἰσοτελείας πρὸς τὸ μᾶλλον εὐνοούμενον Κράτος, ἔχει ἡ Ἑλλὰς συνωμολογημένας μετὰ τῆς Ἰταλίας, τῆς Γαλλίας, τῆς Ἀγγλίας, τῆς Γερμανίας, τῆς Σουηδίας, τῆς Ρωσσίας, μετὰ πάντων τῶν Εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν, καὶ μετὰ τῆς Ἰαπωνίας ἔτι καὶ τῆς Περσίας καὶ ἄλλων Ἀσιατικῶν Κρατῶν καὶ μετὰ τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς. Μόνον πρὸς τὴν Ρουμανίαν δὲν ὑπῆρχε συνωμολογημένη ἐμπορικὴ σύμβασις· ἐὰν δὲ τοῦτο δὲν εἶχε μεγάλην σημασίαν πρὸ τοῦ 1897, — ὅτε διὰ τὰ προϊόντα, τὰ ὁποῖα ἐξ Ἑλλάδος εἰσήγοντο εἰς τὰ ξένα Κράτη, ἡ Ρουμανία δὲν εἶχε τὸ συμβατικὸν δασμολόγιον, — ἀπὸ τοῦ 1897, ἀφ’ ὅτου συνωμολογήθη ἡ Ρουμανικὴ σύμβασις πρὸς τὴν Τουρκίαν, καὶ ἐν τῇ συμβάσει ἐκείνῃ προσηρτήθη δασμολόγιον, τὸ ὁποῖον προβλέπει περὶ τῶν δασμῶν τῶν διαφόρων προϊόντων, τῶν σπουδαιοτέρων ἑλληνικῶν προϊόντων, δὲν ἦτο χρέος πάσης Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως νὰ προσπαθήσῃ νὰ συνομολογήσῃ ἐμπορικὴν σύμβασιν μετὰ τῆς Ρουμανίας; Καὶ πρότερον εἶπον, ὅτι, ἐὰν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής, κατὰ τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν διηύθυνε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν ἐπεδίωξε τὴν συνομολόγησιν ἐμπορικῆς συνθήκης, εἶναι κατὰ τοῦτο πληρέστατα δεδικαιολογημένος, διότι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην δὲν ὑπῆρχε διαφορὰ μεταξὺ συμβατικοῦ καὶ γενικοῦ δασμολογίου ἐν Ρουμανίᾳ ὡς πρὸς τὰ ἑλληνικὰ προϊόντα, οὐδὲν δὲ συμφέρον εἶχεν ἡ Ἑλλὰς νὰ συνομολογήσῃ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐμπορικὴν σύμβασιν· ἄλλως δὲ, μετὰ τῆς προξενικῆς συμβάσεως, ἣν διεπραγματεύθη, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἤθελε διαπραγματευθῆ καὶ ἐμπορικὴν σύμβασιν, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον θὰ εὕρισκε τὴν Ρουμανικὴν Κυβέρνησιν λίαν πρόθυμον εἰς τοῦτο, διότι καὶ τὸ ἡμέτερον συμβατικὸν δασμολόγιον ἰσχύει ἀπὸ τοῦ 1890. Σχεδὸν πρὸς πάσας τὰς Δυνάμεις, ὡς εἶπον, ἔχομεν συνομολογήσει συμβάσεις ἐμπορικάς, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἰσοτελείας πρὸς τὸ μᾶλλον εὐνοούμενον Κράτος. Ἐὰν ἀπὸ τριετίας αἱ Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις δὲν συνωμολόγησαν τοιαύτην σύμβασιν, καίτοι ἡ Ρουμανικὴ Κυβέρνησις τὸ ἐζήτησε, τοῦτο προέρχεται ἐκ μόνης σχεδὸν τῆς αἰτίας, ὅτι ἡ Ρουμανικὴ Κυβέρνησις δὲν ἐνόει νὰ παραχωρήσῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα τὴν ἀναγνώρισιν τῶν κοινοτήτων. Καὶ ἂν εὑρέθη Ρουμανικὴ Κυβέρνησις, ἥτις, ὡς προηγουμένως εἶπον, προέβη εἰς τοιαύτας διαπραγματεύσεις, αἵτινες δὲν ἀπέληξαν εἰς ὑπογραφὴν συμβάσεως μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, τῆς προεδρευομένης ὑπὸ τοῦ σεβαστοῦ ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ, αἱ λοιπαὶ Ρουμανικαὶ Κυβερνήσεις, αἵτινες διεδέχθησαν τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην, διαρρήδην ἠρνήθησαν, ὅπως ἔστω καὶ εἰς διαπραγματεύσεις προβῶσι μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Δὲν ἐπεβάλλετο λοιπὸν — δύναμαι νὰ εἴπω — εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἀμέσως συνομολογήσῃ ἐμπορικὴν σύμβασιν μετὰ τῆς Ρουμανικῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ εὗρε τοιαύτην ἐμπνεομένην ὑπὸ εὐρυτέρων βλέψεων ἢ αἱ Κυβερνήσεις, αἵτινες κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἐκυβέρνων τὴν Ρουμανίαν, καὶ πρόθυμον νὰ δώσῃ καὶ ἠθικὴν ἱκανοποίησιν εἰς τὴν Ἑλλάδα; Διὰ τῆς ἀναγνωρίσεως τῶν Ἑλληνικῶν κοινοτήτων ἐξησφαλίσθησαν διὰ πάντοτε τὰ δίκαιά των. Μέχρι τοῦδε μόνον μία ἢ δύο τῶν Ἑλληνικῶν κοινοτήτων ἐκείνων ἀνεγνωρίσθησαν δι’ ἀποφάσεων τοῦ Ἀκυρωτικοῦ τοῦ Βουκουρεστίου· αἱ ἄλλαι, ὡς ὡμολόγησε καὶ ὁ κ. Βουλευτής, ἁπλῶς κατ’ ἀνοχὴν ἀνεγνωρίζοντο. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς μᾶς παρέστησε τὴν μεγάλην σπουδαιότητα τῶν Ἑλληνικῶν παροικιῶν ἐν Ρουμανίᾳ. Ἡ εἰκὼν ἐκείνη συνηγορεῖ ὑπὲρ τῆς συνομολογήσεως τῆς συμβάσεως, διότι, ἀφοῦ τοσαῦτα συμφέροντα ἔχομεν ἐν Ρουμανίᾳ, ἦτο ὀρθὸν ν’ ἀφήσωμεν ὑφιστάμενον τὸ διαφορικὸν δασμολόγιον, ὡς πρὸς τὰς προελεύσεις τὰς ἐκ Ρουμανίας εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ τὰς προελεύσεις τὰς ἐξ Ἑλλάδος εἰς τὴν Ρουμανίαν; «Ἀλλ’ ἡ θέσις τῶν Ἑλλήνων ἐν Ρουμανίᾳ εἶναι ἀφόρητος· στρατολογούμενοι καθ’ ἑκάστην, ἀναγκάζονται ν’ ἀποβάλλωσι τὴν ἐθνικότητά των!» Ταῦτα ἀνέφερεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής. Ἐν τούτοις, κατὰ τὰς ἐπισήμους πληροφορίας, ὁσάκις Ἕλληνες ὑπήκοοι, γεννηθέντες ἐν Ρουμανίᾳ, οἵτινες δὲν ἠδύναντο ἀμέσως ν’ ἀποδείξωσι τὴν ἰθαγένειάν των, καὶ οἵτινες, ἕνεκα σφαλμάτων τῶν ἐγχωρίων ἀρχῶν, ἀναγράφονται ἐν τοῖς στρατολογικοῖς πίναξιν, ὁσάκις οἱ Ἕλληνες οὗτοι ἐκαλοῦντο, πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν στρατιωτικῶν αὐτῶν ὑποχρεώσεων, νὰ ὑπηρετήσωσιν εἰς τὸν ῥουμανικὸν στρατὸν, ὁσάκις τοῦτο συνέβαινεν, ἀμέσως οἱ Ἕλληνες οὗτοι ἐστρέφοντο εἰς τὸ Προξενεῖόν των, ἢ εἰς τὴν Πρεσβείαν των, καὶ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἀπηλλάσσοντο. Βεβαίως τοῦτο εἶναι δυσάρεστον, βεβαίως θὰ ἦτο εὐχάριστον, ὁ τρόπος, καθ’ ὃν οἱ Ἕλληνες δύνανται ν’ ἀποδείξωσι τὴν ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν, ν’ ἀνεγνωρίζετο διὰ συμβάσεως· εὔχομαι δὲ νὰ κατορθώσωμεν συνομολόγησιν τοιαύτης προξενικῆς συμβάσεως. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς γνωρίζει, ὅτι τὰ τοιαῦτα ζητήματα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λυθῶσιν ἐντὸς ὀλιγίστου χρόνου. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐδέχθη λοιπὸν νὰ συνομολογήσῃ ἐμπορικὴν συμφωνίαν, ἀφοῦ παρείχετο ὑπὸ τῆς Ρουμανίας εἰς αὐτὴν ἡ ἀναγνώρισις τῶν Ἑλληνικῶν κοινοτήτων. Ποῖα δ’ ἀνταλλάγματα ἔδωσεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἰς τὴν Ρουμανίαν ἀπέναντι τῆς ἀναγνωρίσεως τῶν κοινοτήτων; Τοῦτο δέον νὰ ἐξετασθῇ· τοῦτο ἐξήτασεν ὁ ἀξιότιμος κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς. Νομίζω δὲ, ὅτι ἀπέδειξα, ὅτι τὰ ἀνταλλάγματα, τὰ ὁποῖα ἡ Ἑλλὰς παρέχει πρὸς τὴν Ρουμανίαν, εἶναι μηδαμινὰ, ἀπέναντι τῶν σπουδαίων ὠφελειῶν, ἃς ἡ Ρουμανία παρέχει εἰς τὴν Ἑλλάδα, συνομολογοῦσα τὴν σύμβασιν ταύτην. Ἐὰν πρὸ ἐτῶν συνέβη κατὰ τὸν θάνατον Ἕλληνος ὑπηκόου τὰ τῆς κληρονομίας αὐτοῦ νὰ διαρρυθμισθῶσι κατὰ τρόπον οὐχὶ τὸν προσήκοντα ὑπὸ τῆς Ρουμανικῆς Κυβερνήσεως, χαίρω, δυνάμενος ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη τοῦτο δὲν συμβαίνει, ὅτι ἡ Ρουμανικὴ Κυβέρνησις ἐφαρμόζει ἐπὶ τῶν κληρονομιῶν τῶν Ἑλλήνων τὴν προξενικὴν σύμβασιν, τὴν μόνην, τὴν ὁποίαν ἔχει, καὶ τὴν ὁποίαν ἐφαρμόζει ἐπὶ τῶν ξένων ὑπηκόων, δηλαδὴ τὴν σύμβασιν τὴν μετὰ τῆς Ἰταλίας. Ἐσχάτως δὲ, πρὸ ὀλίγων μηνῶν, ἀποθανόντος Ἕλληνός τινος ὑπηκόου ἐν Βραΐλᾳ, ἐπετράπη εἰς τὸν πρόξενον τὸν Ἕλληνα νὰ ἐπιληφθῇ, ἐκ συμφώνου μετὰ τοῦ Δικαστηρίου τοῦ Ρουμανικοῦ, τῆς κληρονομίας τοῦ Ἕλληνος ἐκείνου ὑπηκόου. Ὥστε, ὡς καὶ προηγουμένως ἀνέφερα, ἄμεσος κίνδυνος, ὡς πρὸς τὰ συμφέροντα τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων ἐν Ρουμανίᾳ, δὲν ὑπάρχει. Θὰ ἦναι εἰς καιρὸν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ ἔλθῃ εἰς διαπραγματεύσεις, νὰ συνεχίσῃ τὰς διαπραγματεύσεις, αἵτινες ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἐγένοντο· ἐλπίζω δὲ, ὅτι θὰ φθάσῃ εἰς τὸ εὐχάριστον ἀποτέλεσμα νὰ συνομολογήσῃ καὶ τὴν προξενικὴν σύμβασιν μετὰ τῆς Ρουμανίας. Ὁ ἀξιότιμος κ. Βουλευτὴς ἐζήτασε τὰ ἄρθρα τῆς συμβάσεως ἓν πρὸς ἕν, καὶ εὗρεν εἰς τὰ ὀλίγα ταῦτα ἄρθρα σημεῖα, τὰ ὁποῖα νομίζει ἀξιοκατάκριτα, καὶ τὰ ὁποῖα πείθουσιν αὐτὸν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ψηφίσῃ τὴν ὑπὸ συζήτησιν σύμβασιν. Τὸ πρῶτον ἄρθρον ἔχει οὕτω (ἀναγινώσκει): «Οἱ ὑπήκοοι, τὰ πλοῖα καὶ τὰ ἐμπορεύματα ἑκατέρου Κράτους θέλουσιν ἀπολαύει ἐν τῇ χώρᾳ τοῦ ἑτέρου τῆς πρὸς τὸ μᾶλλον εὐνοούμενον Κράτος ἰσοτελείας κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν, τὴν ἐξαγωγὴν, τὴν διαμετακόμισιν καὶ ἐν γένει ἐν πᾶσι τοῖς ἀφορῶσιν εἰς τὰς ἐμπορικὰς καὶ ναυτικὰς ἐργασίας, τὴν ἐνάσκησιν τοῦ ἐμπορίου καὶ τῶν βιομηχανιῶν, τὴν πληρωμὴν τελῶν καὶ ἄλλων φόρων, καὶ τὴν προστασίαν τῆς βιομηχανικῆς ἰδιοκτησίας.» Ἀνέμενον ν’ ἀκούσω, τί νομίζει ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, ὅτι ἔχει τὸ ἀξιοκατάκριτον τὸ ἄρθρον τοῦτο· ἀλλὰ δὲν κατέκρινε τὸ ἄρθρον, ὡς συνετάχθη· μόνον τὸ εὑρίσκει ἐλλιπές. Εἶπεν, ὅτι ἐν αὐτῷ τῷ ἄρθρῳ ἔδει νὰ συμπεριληφθῇ καὶ διάταξις, ἡ ὁποία νὰ κανονίζῃ τὰ τῆς στρατολογίας τῶν Ἑλλήνων ἐν Ρουμανίᾳ· διότι, κατὰ τὸν ἀξιότιμον κύριον Βουλευτὴν, ἐν οὐδεμιᾷ συνθήκῃ ἀπαντᾷ τοιοῦτον ἄρθρον, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ κανονίζῃ καὶ ἄλλας σχέσεις. Τὸ ἄρθρον τοῦτο ἀντεγράφη ἐκ τῆς συνθήκης τῆς Γαλλίας μετὰ τῆς Ρουμανίας. Εἶναι τὸ αὐτὸ ἄρθρον. Δύο λέξεις μόνον ὑπάρχουσι περισσότεραι ἐν τῷ ἄρθρῳ τῆς Γαλλορουμανικῆς συνθήκης: «οὐχὶ μόνον τὴν προστασίαν τῆς βιομηχανικῆς ἰδιοκτησίας, ἀλλὰ καὶ τῆς πνευματικῆς». Κατ’ οὐδὲν ἄλλο διαφέρει τὸ πρῶτον ἄρθρον τῆς συνθήκης, τῆς συνομολογηθείσης κατὰ τὸ 1893 μεταξὺ Ρουμανίας καὶ Γαλλίας, πρὸς τὸ ἄρθρον αὐτὸ τῆς συνομολογηθείσης συμβάσεως μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ρουμανίας. Ἐν τούτοις ὁ κύριος Βουλευτὴς λέγει: «Πῶς εὑρέθη Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ ὑπογράψῃ τοιαύτην συνθήκην; Οὐδεμία Κυβέρνησις ἠδύνατο νὰ ὑπογράψῃ αὐτήν.» Λυποῦμαι, ὅτι αἱ ἐπικρίσεις αὗται δέον ν’ ἀπευθυνθῶσι καὶ πρὸς τὸ Quai d’ Orsay, τὸ ὁποῖον ἐδέχθη νὰ ὑπογράψῃ τοιαύτην συνθήκην! Τὸ δεύτερον ἄρθρον καθορίζει τὰς εὐκολίας, ἃς ἡ Ρουμανικὴ Κυβέρνησις παρέχει εἰς ὁμόρους ἐπικρατείας, αἱ ὁποῖαι εἶναι μηδαμινῆς ἀξίας, καὶ αἱ ὁποῖαι παρέχονται ἤδη, ἀνεγράφοντο δὲ καὶ εἰς τὴν παλαιὰν συνθήκην μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ρουμανίας. Ἀντεγράφη δὲ αὕτη ἁπλῶς ἐκ τῆς παλαιᾶς συνθήκης, χωρὶς νὰ ἐπιμείνωμεν νὰ ζητήσωμεν, ὅπως τεθῇ ὁ ὅρος τῆς ἀμοιβαιότητος, διότι ὁ ὅρος οὗτος τῆς ἀμοιβαιότητος οὐδεμίαν σημασίαν ἔχει διὰ τὴν Ἑλλάδα. Ἐζητήθη ἐξήγησις παρὰ τῆς Ρουμανικῆς Κυβερνήσεως περὶ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 2, καθ’ ἣν «ἡ τοῦ προηγουμένου ἄρθρου ῥήτρα τῆς πρὸς τὸ μᾶλλον εὐνοούμενον Κράτος ἰσοτιμίας δὲν ἐφαρμόζεται ἐν Ρουμανίᾳ εἰς τὰς χάριτας, αἵτινες διὰ προσθέτων καὶ εἰδικῶν διατάξεων παρέχονται πρὸς ὅμορόν τι Κράτος, οὐδ’ εἰς τὰς ἐλαττώσεις δασμῶν, ἢ τὰς ἀτελείας, ὧν ἡ ἐφαρμογὴ περιορίζεται ἐντὸς ὡρισμένων μεθοριακῶν σημείων...» κλπ. Ἐδόθη δὲ ἡ ἐξήγησις, ὅτι αὕτη ἀφορᾷ εἰς τὰς διὰ τῆς συνθήκης μετὰ τῆς Αὐστρίας δοθείσας ὑπὸ τῆς Ρουμανίας εὐκολίας, αἱ ὁποῖαι, ὡς εἶπον, περιορίζονται εἰς τὴν ἀτέλειαν τῶν ὠῶν καὶ λαχανικῶν, δι’ ἃ ἤθελον πληρώνει οἱ χωρικοὶ ὀλίγα λεπτὰ φόρον εἰσαγωγῆς. Μακρὰν ἐποιήσατο μελέτην ὁ κ. Βουλευτὴς ἐπὶ τῶν πινάκων, οὓς ἀνεκοίνωσα, καὶ εὗρεν, ὅτι ἐλαχίστην ὠφέλειαν ἔχει ἡ Ἑλλὰς, συνομολογοῦσα ἐμπορικὴν συνθήκην μετὰ τῆς Ρουμανίας, καθόσον ἐκ τῶν διαφορικῶν τελῶν, τὰ ὁποῖα πληρώνει νῦν μὲ τὸ γενικὸν δασμολόγιον, τὸ ὁποῖον ἐφαρμόζει σήμερον ἡ Ρουμανία εἰς τὰς ἐξ Ἑλλάδος προελεύσεις, καὶ ὑπὸ τὸ βάρος τοῦτο, μεγάλη ποσότης ἑλληνικῶν προϊόντων εἰσάγεται εἰς Ρουμανίαν. Δὲν εἶναι ὅμως λογικὸν νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι, ὅταν ὁ δασμὸς οὗτος ἐλαττωθῇ κατὰ τὸ ἥμισυ, ὡς ἐλαττοῦται, ὅταν τὰ ἑλληνικὰ προϊόντα δυνηθῶσι νὰ συναγωνισθῶσι πρὸς τὰ τουρκικὰ, δὲν εἶναι λογικὸν νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ εἰσαγωγὴ τῶν ἑλληνικῶν προϊόντων εἰς Ρουμανίαν δὲν θ’ αὐξηθῇ. Καὶ διατὶ νὰ ἔχῃ μόνον ἡ Ρουμανία συμφέρον νὰ συνομολογήσῃ σύμβασιν μετὰ τῆς Ἑλλάδος, δι’ ἧς τὰ ῥουμανικὰ προϊόντα θὰ πληρώνωσι τὸ ἥμισυ τοῦ σήμερον πληρωνομένου, ἡ δὲ Ἑλλὰς οὐδὲν νὰ ἔχῃ συμφέρον νὰ συνομολογήσῃ μετὰ τῆς Ρουμανίας τοιαύτην σύμβασιν ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους; Δὲν θέλω παρακολουθήσει τὸν κ. Βουλευτὴν εἰς ὅλας τὰς λεπτομερείας, τὰς ὁποίας διὰ μακρῶν ἀνέπτυξεν εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν παρασχεθέντων αὐτῷ πινάκων. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι, ὅσοι ἐπισταμένως ἠκολούθησαν τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ἐπείσθησαν, ὅτι δὲν ἦσαν πολὺ σπουδαῖα τὰ ἐπιχειρήματά του, ὅπως ἐπὶ τῇ βάσει τῆς μελέτης, ἣν ἐποιήσατο ἐπὶ τῶν πινάκων τῆς εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς ἐν Ρουμανίᾳ καὶ Ἑλλάδι ἑλληνικῶν καὶ ῥουμανικῶν προϊόντων, ἐκφρασθῇ μομφή τις διὰ τὴν συνομολόγησιν τῆς συμβάσεως, ἣν ἡ Βουλὴ προτίθεται νὰ ψηφίσῃ. Ἀνέμενον ν’ ἀκούσω, ποία εἶναι ἡ μεγάλη παραχώρησις, ἣν ἡ Ἑλλὰς ἐποιήσατο πρὸς τὴν Ρουμανίαν, ποῖα εἶναι τὰ σπουδαιότατα ἐκεῖνα ἐμπορικὰ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα ἀντὶ «πινακίου φακῆς» ἀπεμπολήσαμεν. Ἀλλ’ εἰς τί σημεῖον κατέληξεν ὁ κ. Βουλευτής; Εἰς τὴν οἰκοδομήσιμον ξυλείαν. Καὶ ὄντως μεγάλη ποσότης οἰκοδομησίμου ξυλείας εἰσάγεται εἰς τὴν Ἑλλάδα. Κατὰ τὸ 1888 εἰσήχθη ἐκ Ρουμανίας εἰς τὴν Ἑλλάδα οἰκοδομήσιμος ξυλεία ἀξίας φρ. χρ. 897,541, κατὰ τὸ 1889 φράγκων 832,194, κατὰ τὸ 1890 φρ. 369,974, καὶ οὕτω καθεξῆς. Ἀλλ’ ἐὰν ἐλάμβανε φροντίδα νὰ ἐξετάσῃ τὸ τελωνειακὸν δασμολόγιον ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, ἤθελε πεισθῇ, ὅτι μόνον εἰς τὰ ἐξ ἐλάτης καὶ πεύκης τράβα καὶ μαδέρια ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ συμβατικοῦ καὶ γενικοῦ δασμολογίου. Πᾶσα ἡ ξυλεία, οἰκοδομήσιμος ἰδίως καὶ ἄλλη, οὐδεμίαν διάκρισιν ἔχει ὡς πρὸς τὸ γενικὸν δασμολόγιον καὶ τὸ συμβατικόν. Ὥστε ἡ μεγάλη παραχώρησις πρὸς τὴν Ρουμανίαν, ὡς πρὸς τὴν οἰκοδομήσιμον ξυλείαν, περιορίζεται εἰς τὰ τράβα ἐξ ἐλάτης καὶ πεύκης καὶ τὰ μαδέρια. Αὐτὰ εἶναι τὰ σπουδαῖα καὶ μέγιστα συμφέροντα τοῦ ἐμπορίου, ἅτινα ἀπεμπολήσαμεν ἀντὶ πινακίου φακῆς! Διότι, ὡς εἶπον, μέχρι τοῦδε πᾶσα ἡ συζήτησις, ἡ γενομένη παρὰ τῶν κυρίων Βουλευτῶν ἐνταῦθα, ἢ πᾶσαι αἱ παρατηρήσεις, αἱ ἀπευθυνθεῖσαι πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὡς πρὸς τὴν συνομολόγησιν τῆς συνθήκης ταύτης, εἶχον ὡς κύριον θέμα τὰ σιτηρὰ, τὴν ἀφθονίαν τῶν ῥουμανικῶν σιτηρῶν, τὰ ὁποῖα θὰ εἰσήρχοντο εἰς τὴν Ἑλλάδα. Καὶ ἐγὼ φρονῶ, ὅτι οἱ πίνακες, οὓς ἔχομεν ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν εἶναι κατὰ πάντα ἀκριβεῖς, καὶ ὅτι μείζων ποσότης σιτηρῶν θὰ εἰσέρχηται εἰς τὴν Ἑλλάδα μετὰ τὴν συνομολόγησιν τῆς συμβάσεως ἢ ὅσον ἀναγράφεται κατὰ τὰ ἔτη 1888, 1889, 1890· ἀλλὰ βεβαίως ἡ ποσότης τῶν δημητριακῶν καρπῶν δὲν θὰ ἀνέλθῃ εἰς τὸ ποσὸν, ὅπερ ἀνέφερε πρὸ ἡμερῶν ὁ κ. Βουλευτὴς Ἀττικῆς, ἢ ὅπερ ἄφινε νὰ ὑπονοηθῇ, λέγων, ὅτι ἡ Ρουμανία θὰ δυνηθῇ πολλῶν ἑκατομμυρίων φράγκων σιτηρὰ νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ πάντως θὰ ἦναι σπουδαιοτέρα ἡ εἰσαγωγὴ εἰς τὴν Ἑλλάδα σιτηρῶν ἢ ὅση ἀναγράφεται ἐν τοῖς ὑποβληθεῖσι πίναξιν. Ἀλλὰ θὰ ζημιωθῇ ἡ Ἑλλὰς ἐκ τῆς εἰσαγωγῆς τῶν ῥουμανικῶν σιτηρῶν, ἢ θὰ ζημιωθῶσιν ἄλλα Κράτη, μεθ’ ὧν ἔχει συμβάσεις ἢ συνθήκας ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους, καὶ πρὸ παντὸς μεγάλη Δύναμις, ἐν ταῖς ἐπαρχίαις τῆς ὁποίας παράγεται ὁ σῖτος καὶ ἐξ ἧς ἡ Ἑλλὰς εἰσάγει τὸν σῖτόν της; Ἐὰν θὰ ζημιωθῇ τις ἐκ τῆς συνομολογήσεως τῆς συνθήκης ταύτης, θὰ ἦναι τὸ ἐμπόριον μετὰ τῆς Ρωσσίας, ἀλλὰ βεβαίως ὄχι ἡ σιτοπαραγωγὴ τῆς Θεσσαλίας, ὡς φαίνονται φοβούμενοι οἱ ἐκ Θεσσαλίας συνάδελφοι. Ἀφοῦ δὲ οὐδεμίαν βλάβην θὰ ὑποστῶμεν καὶ ἂν ἡ εἰσαγωγὴ δημητριακῶν καρπῶν ἐκ Ρουμανίας ἦναι σπουδαιοτέρα ἢ κατὰ τὸ παρελθόν, διατὶ κόπτονται οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι κατὰ τῆς συμβάσεως; διατὶ λέγουσιν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ὠφέλεια εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐὰν ψηφισθῇ τοιαύτη σύμβασις; Εἰς τὴν ἱστορικὴν ἀφήγησιν τῶν γεγονότων ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς ἐνόμισεν, ὅτι ὤφειλε νὰ ποιήσηται μνείαν καὶ περὶ τῆς διακοπῆς τῶν σχέσεων Ἑλλάδος καὶ Ρουμανίας, καὶ ἐξύμνησε τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν τὰ ἑλληνικὰ συμφέροντα ἐπροστατεύοντο ὑπὸ μεγάλης τινὸς Δυνάμεως. Εἶπε δὲ, ὅτι πολὺ καλλίτερον ἐπροστατεύοντο τότε ἢ νῦν οἱ Ἕλληνες ὑπήκοοι ἐν Ρουμανίᾳ, ἔχοντες τὴν προστασίαν τῶν προξένων μεγάλων Δυνάμεων, καὶ πολὺ κάλλιον προέβαινον εἰς τὰς ὑποθέσεις των καὶ τὰς ἐργασίας των. Νομίζει ὅμως ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι τοῦτο ἦτο προσῆκον καὶ εὐχάριστον εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν; Βεβαίως, ἐὰν τὰ ἑλληνικὰ συμφέροντα εἰς πάσας τὰς ξένας ἐπικρατείας ἀνατεθῶσιν εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους ξένων Μεγάλων Κρατῶν, βεβαίως θὰ προστατευθῶσι καλλίτερον ἢ ὅσον ταῦτα προστατεύουσιν οἱ ἡμέτεροι ἀντιπρόσωποι. Ἀλλ’ εἶναι πρέπον, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ἐξυμνῆται ἡ ἐποχὴ ἐκείνη; εἶναι πρέπον νὰ λέγῃ ὁ κ. Βουλευτής: «τί ἐχάσαμεν μὲ τὴν διακοπὴν τῶν σχέσεων! Διατὶ δὲν ἀφήσαμεν ἐπὶ ἔτη ἀκόμη τὰ ἑλληνικὰ συμφέροντα νὰ προστατεύωσιν οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ξένων Δυνάμεων;» Κύριοι, ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς ἀπὸ δύο ἐτῶν συνήθισε τὴν Βουλὴν νὰ βλέπῃ αὐτὸν ἀντιπολιτευόμενον ἐν παντὶ τὴν Κυβέρνησιν. Ἰδίως δὲ, ὁσάκις ἔχω τὴν εὐτυχίαν, ἢ τὸ ἀτύχημα, νὰ φέρω νομοσχέδιόν τι ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, εἷς ἐκ τῶν πρώτων, ὅστις ἐπιτίθεται κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὅστις εἰς τὸ Πανελλήνιον θ’ ἀνακοινώσῃ, ὅτι τὰ συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος καταστρέφονται, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐγὼ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, εἶναι ὁ κ. Δραγούμης. Ἀλλ’ ἐγὼ εὔχομαι καὶ εἰς ὑμᾶς καὶ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ εὑρεθῶμεν καὶ ἄλλοτε εἰς ὁμοίαν περίστασιν, ὅπως φέρωμεν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, οἷον τὸ σήμερον ὑποβαλλόμενον περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ρουμανίας συμβάσεως.

§130Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡμεῖς εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ ψηφίσωμεν ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, δι’ οὗ προτείνεται ἡ κύρωσις τῆς συνομολογηθείσης ἐμπορικῆς συμβάσεως μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ρουμανίας. Ἀλλ’ ἔχομεν καθῆκον νὰ δηλώσωμεν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐπὶ τῆς συμβάσεως ταύτης γνώμην ἡμῶν, ἵνα μὴ τυχὸν ἡ λευκὴ ψῆφος ἡμῶν θεωρηθῇ ὡς περιέχουσα εὐρυτέραν ἔννοιαν. Εἶναι εὔκολον νὰ δημιουργῇ τις ἐν ἑαυτῷ πόθους, καὶ νὰ σχηματίζῃ γνώμας, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐξετάζῃ πάντοτε τὰ ἴδια αὑτοῦ συμφέροντα καὶ τὰ ἀλλότρια, καὶ νὰ προσπαθῇ νὰ συναρμολογῇ πρὸς ταῦτα τὰ ἴδια αὑτοῦ συμφέροντα. Ἐφ’ ὅσον δὲ Κράτος τι ἔχει τόσον πολλαπλᾶς σχέσεις πρὸς ἄλλο Κράτος, οἵας ἔχει ἡ Ἑλλὰς πρὸς τὴν Ρουμανίαν, εὐκταῖον εἶναι νὰ καταβάλληται πᾶσα φροντὶς, ἵνα συναρμολογῶνται αἱ πολλαπλαῖ αὗται σχέσεις, ὅπως κατορθῶται ἡ συνεννόησις, καὶ καθίσταται ἡ σύμπνοια μεταξὺ τῶν δύο Κρατῶν, ἀφοῦ αὕτη συντελεῖ καὶ εἰς κανονισμὸν ζητημάτων γενικωτέρων, ὧν ὁ κύριος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς ἐμνήσθη. Διὰ τοῦτο ἐπεθύμουν, ὅτε διεξήγοντο αἱ διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς Ρουμανίας περὶ συνομολογήσεως ἐμπορικῆς συμβάσεως, ἐπεθύμουν, ἵνα αἱ συνεννοήσεις αὗται καταλήξωσιν εἰς σύμφωνον καὶ ὁμόφωνον κανονισμὸν πασῶν τούτων τῶν πολλαπλῶν σχέσεων ἡμῶν, καὶ νὰ ἔχωμεν σχέσεις προξενικάς, ἃς ἡ προξενικὴ σύμβασις ἔμελλε νὰ κανονίσῃ, καὶ ἄλλας σχέσεις ἐγκαταστάσεως, αἵτινες ἐπεθύμουν νὰ ἐκανονίζοντο συγχρόνως μετὰ τῆς συμβάσεως ταύτης· ἐπεθύμουν νὰ μὴ ὑπεβάλλετο εἰς τὴν Βουλὴν ἡ σύμβασις αὕτη μόνη, ἀλλὰ νὰ ὑπεβάλλετο μετ’ αὐτῆς καὶ ἡ προξενικὴ καὶ ἡ σύμβασις περὶ ἐγκαταστάσεως· ἡ ἐπιθυμία μου δὲ αὕτη εἶναι ζωηροτέρα, διότι δὲν γνωρίζω, ἐὰν θὰ ἦναι εὔκολον, πρὸς ταῖς γενομέναις παραχωρήσεσι πρὸς συνομολόγησιν τῆς ἐμπορικῆς συμβάσεως, νὰ γένωνται καὶ ἄλλαι παραχωρήσεις, ἐὰν τοιαῦται ἤθελον ζητηθῆ, ὅπως κατορθωθῇ νὰ συνομολογηθῶσι καὶ αἱ ἄλλαι συμβάσεις, περὶ ὧν εἶπον. Διὰ τοῦτο ὁμολογῶ, ὅτι ηὐχόμην, ἵνα ἡ σύμβασις ἡ ἐμπορικὴ συνομολογηθῇ οὐχὶ μεμονωμένως, ἀλλὰ μετὰ τῶν ἄλλων συμβάσεων. Προσέτι ἐπεθύμουν, ἵνα καὶ ἡ δυσχέρεια, ἥτις προκύπτει ἐν Ρουμανίᾳ διὰ τοὺς υἱοὺς πολιτῶν Ἑλλήνων, κατοικούντων ἐν τῇ χώρᾳ ἐκείνῃ, ἐντελῶς ἀρθῇ διὰ τῆς συνεννοήσεως τῶν δύο Κρατῶν συγχρόνως μετὰ τῶν ἄλλων συνεννοήσεων, αἵτινες ἐγένοντο πρὸς συνομολόγησιν τῆς συμβάσεως ταύτης, τόσῳ μᾶλλον, ὅσον ἡ δυσχέρεια αὕτη δὲν μοὶ φαίνεται ὑπὸ λογικῶν ἰσχυρισμῶν ὑποστηριζομένη, οὔτε δύναται νὰ προβάλληται εὐλόγως, ἵνα μή, προβαλλομένη, διαταράσσῃ τὰς πρὸς ἄλληλα σχέσεις τῶν δύο Κρατῶν. Ἐὰν ὑπάρχωσιν ἀμφισβητήσεις περὶ τῆς ἑλληνικῆς ἰθαγενείας πολιτῶν Ἑλλήνων, τὰς ἀμφισβητήσεις ταύτας δύνανται νὰ προβάλλωσι μετά τινος λόγου ἐκεῖνα τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα ἀξιοῦσιν, ὅτι οἱ περὶ ὧν ἡ ἀξίωσις δὲν εἶναι πολῖται Ἕλληνες, ἀλλὰ πολῖται ὑπήκοοι αὐτῶν. Ἀλλ’ ἡ Ρουμανία δὲν εὑρίσκεται εἰς τοιαύτην θέσιν, οὔτε δύναται νὰ προβάλῃ τὰς ἀξιώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπροβάλλοντο ἄλλοτε ὑπὸ ὁμόρου Κράτους, ἀξιώσεις, τὰς ὁποίας ἐζήτησεν ἐκεῖνο νὰ νομιμοποιήσῃ πρὸ 31 ἐτῶν δι’ ἑνὸς Διατάγματος, δι’ οὗ ἐκηρύχθη ἀναπαλλοτρίωτον τὸ δικαίωμα τῆς ὀθωμανικῆς ἰθαγενείας. Αἱ ἀξιώσεις αὗται ἐστηρίζοντο ἐπὶ παρερμηνείας τῶν περὶ μεταναστεύσεως τῶν Ἑλλήνων διατάξεων τῶν πρωτοκόλλων, ἢ ἐπὶ ἀξιώσεως τυπικῶν παραβάσεων, ἐφ’ ὧν ἐστηρίζοντο οἱ ἀμφισβητοῦντες πολίτου τινὸς τὴν ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν. Ἀλλὰ ἡ Ρουμανία οὐδεμίαν ἔχει ἀφορμὴν νὰ ἀξιώσῃ ἢ νὰ προβάλῃ τοιαύτας ἀξιώσεις, πλὴν τοῦ λόγου τῆς ἐκεῖ πολυχρονίου διαμονῆς. Ἀλλ’ ἐὰν οἱ πατέρες τῶν νέων, περὶ ὧν πρόκειται, ἐγκαταστάντες ἐν Ρουμανίᾳ καὶ διατρίβοντες ἐκεῖ ἐπὶ πολλὰ ἔτη, οὐδέποτε ἐδήλωσαν προαίρεσιν νὰ γένωνται πολῖται Ρουμᾶνοι, ποῦ ἤθελον στηρίζεσθαι αἱ ἀξιώσεις ἐπὶ τῶν υἱῶν αὐτῶν, οἵτινες ἀκολουθοῦσι τὴν ἰθαγένειαν τοῦ πατρὸς, ἐνόσῳ εἶναι ἀνήλικοι, ἐνήλικοι δὲ γενόμενοι, δὲν ἐγένετο γνωστόν, ὅτι θέλουσι ν’ ἀποβάλωσι τὴν ἰθαγένειαν, ἣν ἐκ τοῦ πατρὸς εἶχον, ἀφοῦ οὗτοι δὲν ἐδήλωσαν τοιαύτην προαίρεσιν; Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἵνα ἐλαττώσῃ τὴν σημασίαν τῶν δυσχερειῶν τούτων, ὅτι αἱ ἀξιώσεις αὗται προβάλλονται ἕνεκα τοῦ ἀμφισβητησίμου τῆς ἰθαγενείας τῶν υἱῶν τούτων, μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν στηρίζεται ἐπὶ βασίμων δεδομένων. Ἐξ ἐναντίας νομίζω, ὅτι ἡ Ρουμανικὴ Κυβέρνησις, τοιαύτας προβάλλουσα ἀξιώσεις ἐπὶ τῶν υἱῶν τῶν πολιτῶν Ἑλλήνων, τῶν κατοικούντων ἐν Ρουμανίᾳ, παραγνωρίζει τὰ κυριαρχικὰ δικαιώματα τοῦ ἡμετέρου Κράτους, ζητοῦσα νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τοὺς πολίτας αὐτοῦ ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας αὐτοὶ δὲν ὑπέχουσιν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ. Δὲν φρονῶ, ὅτι κατὰ τὰς συνεννοήσεις ταύτας ἔπρεπε ν’ ἀντιγραφῶσι προηγούμεναι συμβάσεις, ἐὰν τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα συνωμολόγησαν τὰς συμβάσεις ἐκείνας, δὲν εὑρίσκωνται ἐν ταῖς αὐταῖς περιστάσεσιν, ἐν αἷς εὑρίσκεται τὸ ἡμέτερον Κράτος, τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ συνομολογήσῃ τὴν σύμβασιν. Ἐὰν εἰς τὸ Quai d’ Orsay, ὡς ἔλεγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἔστερξαν νὰ συνομολογήσωσιν ἁπλουστέραν σύμβασιν μετὰ τῆς Ρουμανίας, αἱ περιστάσεις τῶν Γάλλων πολιτῶν ἐν τῇ Ρουμανίᾳ καὶ αἱ σχέσεις τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν Ρουμανικὴν χώραν εἰσὶν ἐντελῶς διάφοροι πρὸς τὰς σχέσεις τῶν πολιτῶν Ἑλλήνων, τῶν ἐν Ρουμανίᾳ, καὶ πρὸς τὰς σχέσεις τοῦ Κράτους τοῦ Ἑλληνικοῦ πρὸς τὴν Ρουμανικὴν Κυβέρνησιν. Ἡμεῖς ἔχομεν μεγάλα συμφέροντα ἐν Ρουμανίᾳ, διότι μέγας ὁ πληθυσμὸς ὁ Ἑλληνικός, ὁ διατρίβων καὶ παρεπιδημῶν ἐν τῇ χώρᾳ ἐκείνῃ. Ἔχομεν βεβαίως συμφέρον, ἵνα οὗτοι ἀξιῶνται ἐν Ρουμανίᾳ τῆς περιθάλψεως καὶ προστασίας, τῆς ὁποίας τυγχάνουσι πάντες οἱ ἀλλοδαποὶ ἐν τοῖς εὐνομουμένοις Κράτεσιν· ὁ λόγος δ’ οὗτος ὑπαγορεύει κυρίως εἰς ἡμᾶς νὰ μὴ ἀρνηθῶμεν τὴν ψῆφον ἡμῶν καὶ μετὰ τὰς ἐλλείψεις, τὰς ὁποίας ἐδείξαμεν ὑπαρχούσας ἐν τῇ συμβάσει ταύτῃ. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὁ σήμερον ἀγορεύσας, ἐποιήσατο ἀναδρομὴν εἰς πολιτικὰς σκέψεις. Ἡμεῖς, ὡς μέλη τοῦ Κοινοβουλίου, οὐδὲν γνωρίζομεν, οὔτε δυνάμεθα νὰ γνωρίζωμέν τι· ἀλλὰ καὶ ὡς πολῖται ἐπίσης δὲν γνωρίζομέν τι. Ὑποθέτω ὅμως, ὅτι δὲν ἤθελεν εἶσθαι ἀλλοτρία ἡ ἐπιθυμία συνδέσμου σχέσεων φιλικῶν μεταξὺ Κρατῶν ἐπὶ τῆς Ἑλληνικῆς χερσονήσου, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται ὑπὸ τὰς αὐτὰς περιστάσεις· φρονῶ δὲ, ὅτι, ἂν τὸ παρελθὸν ἔδωκεν ἡμῖν πολλάκις ἀφορμὰς νὰ ἐκπλαγῶμεν διὰ τὴν στάσιν, τὴν ὁποίαν ἡ Ρουμανικὴ Κυβέρνησις εἶχε λάβει πρὸς τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα, ἂν ἕνεκα τούτου ἀφέθησαν εἰς ἡμᾶς ἀναμνήσεις λυπηραὶ, ἕνεκα τῆς τοιαύτης στάσεως τῆς Ρουμανικῆς Κυβερνήσεως, εὐελπίζομαι, πειθόμενος, ὅτι καὶ ἡ ἐξέλιξις τῶν πραγμάτων τῶν ἐπὶ τῆς Ἑλληνικῆς χερσονήσου Κρατῶν θέλει φωτίσει τὴν Ρουμανίαν, ὅτι δὲν εἶναι κεχωρισμένα τὰ συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τὰ συμφέροντα τῆς Ρουμανίας, καὶ ὅτι καὶ ἡ Ρουμανία ἔχει συμφέρον νὰ διατηρῇ φιλικὰς σχέσεις μεθ’ ἡμῶν, ὅπως καὶ ἡμεῖς ἔχομεν συμφέρον νὰ διατηρῶμεν φιλικὰς σχέσεις μετ’ αὐτῆς. Ἡμεῖς, ὡς εἶπον, θέλομεν ψηφίσει ὑπὲρ τῆς ἐμπορικῆς συμβάσεως, εὐχόμενοι, ἵνα ἡμέραν τινὰ προκληθῶμεν νὰ ψηφίσωμεν καὶ ἐπὶ προξενικῆς συμβάσεως καὶ ἐπὶ εὐλόγου κανονισμοῦ καὶ ἄλλων σχέσεων τῶν δύο Κρατῶν.

§131Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅρα Παράρτημα.)

§132ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ πολιτικὸν συμφέρον καὶ ἐγώ, περατῶν τὸν λόγον μου, ἐξήτασα. Εὐτυχὴς δὲ θέλω λογισθῆ, ἂν ἦναι ἀκριβεῖς αἱ περὶ τῶν πραγμάτων ἐκτιμήσεις τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἂν ἀποδειχθῇ ἠσφαλισμένη ἡ τροπὴ τῶν ἐν Ρουμανίᾳ κρατουσῶν πολιτικῶν ἀπέναντι τῆς Ἑλλάδος ἰδεῶν, ὅπως τότε ἀναγνωρίσω, ὅτι οὐχὶ μόνον αἱ παραχωρήσεις, αἵτινες ἐγένοντο, καλῶς ἐγένοντο, ἀλλὰ καὶ ἄλλαι ἐπὶ πλέον, εἰ δυνατόν, καλῶς θέλουσι πραχθῆ. Βεβαίως, ἂν ἡ σύμβασις αὕτη ἦναι τεκμήριον μεταβολῆς διαθέσεων τῆς πρὸς τὴν Ἑλλάδα πολιτείας τῆς Ρουμανίας, βεβαίως αἱ παραχωρήσεις εἶναι ἀνάξιαι ἀπέναντι τοῦ πολυτίμου τούτου κέρδους. Μὴ γνωρίζων τὰ συμβαίνοντα καὶ τὰ ἀνταλλαχθέντα μεταξὺ τῶν δύο Κυβερνήσεων, δὲν δύναμαι ν’ ἀποφανθῶ γνώμην περὶ ἐκείνων, ἅτινα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑποδεικνύει — καίτοι δὲν λέγει ἀπ’ εὐθείας — ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἐπιφυλάξω τὴν κρίσιν μου, κρίσιν ἀνδρός, ὅστις ἐκ τοῦ παρελθόντος ἐδιδάχθη, ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ τούτου θέματος, νὰ ἦναι ἄπιστος Θωμᾶς. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐν τῇ πληθύϊ τῶν λεχθέντων περὶ τῆς συμβάσεως ταύτης, φοβοῦμαι μήπως διέγνω πρόθεσιν παρατάσεως τῶν συζητήσεων...

§133Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι δά! Διόλου.

§134ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. .. Διότι μοὶ ἐφάνη, ὅτι ἰδιαιτέρως ἐκάκισε τὴν μακρότητα τῆς ἀγορεύσεώς μου. Ἀλλὰ βλέπω, ὅτι δὲν εἶχε σκοπὸν τοιοῦτον...

§135Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Βεβαίως δὲν εἶχον.

§136ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. .. καὶ ἑπομένως θέλω, εἰς τὸ μέγεθος τῆς ἀγορεύσεώς μου, τὴν ἔκτασιν αὐτῆς, νὰ ἀποδώσω τὸ δι’ ἐμὲ κακόν, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν διέγνω ἐν τῷ πλήθει τῶν λεχθέντων τὰ κύρια ἐπιχειρήματα, δι’ ἃ εἶπον, ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη δὲν εἶναι ἀξία τῆς λευκῆς ψήφου τῆς Βουλῆς. Δι’ ὅσων εἶπον ἠθέλησα νὰ ἀποδείξω, ὅτι αἱ παραχωρήσεις, αἱ γενόμεναι εἰς τὴν Ρουμανικὴν Κυβέρνησιν, θέλουσιν εὐκολύνει εἰς τὰ ἐμπορεύματα αὐτῆς αὔξησιν εἰσαγωγῆς εἰς τὴν Ἑλλάδα, οὐχὶ ἐκείνην, ἣν ἐπί τινων κεφαλαίων ἐφανταζόμεθα, ἀλλ’ αὔξησιν ὁπωσδήποτε, ἥτις θέλει δυνηθῆ νὰ φέρῃ τοὐλάχιστον εἰς ἐξίσωσιν τὰ ἐξαγόμενα ἐκ Ρουμανίας πρὸς τὰ ἐντεῦθεν εἰς Ρουμανίαν εἰσαγόμενα. Τοῦτο ἀποτελεῖ παραχώρησιν βεβαίως ὑπὲρ τῆς Ρουμανικῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἂν δὲν ἀπετέλει παραχώρησιν, βεβαίως δὲν ἤθελεν ἔλθει πρὸς ἡμᾶς ἡ Ρουμανικὴ Κυβέρνησις ζητοῦσα τοῦτο. Ἠθέλησα νὰ ἀποδείξω, καὶ νομίζω ὅτι ἀπέδειξα, δεύτερον, ὅτι, ἐνῷ οὕτω παρεχωροῦμεν εἰς τὴν Ρουμανίαν τὴν εὐκολίαν νὰ αὐξήσῃ τὴν εἰς Ἑλλάδα εἰσαγωγὴν, καὶ ἐξισώσῃ τὸ ἀντίτιμον αὐτῆς πρὸς τὸ ἀντίτιμον τῶν ἐντεῦθεν ἐξαγομένων, ἡμεῖς ἐκ τῶν παραχωρουμένων εἰς ἡμᾶς ἐλαχίστην ἀρυόμεθα ὠφέλειαν, διότι ἀπέδειξα — καὶ εἰς τοῦτο ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔφερεν ἀντίρρησιν — ὅτι κατὰ τὸ διάστημα τῶν ἀνωμάλων ἡμῶν μετὰ τῆς Ρουμανίας σχέσεων, οὐχὶ μόνον δὲν ἀνεκόπη ἡ ἐξ Ἑλλάδος εἰσαγωγὴ, ἀλλὰ καὶ προεβιβάσθη. Εἶπον δὲ, ὅτι, τοιαύτης τάσεως ὑπαρχούσης, πάντως μὲν εἶναι ὠφέλιμος — ῥητῶς εἶπον τοῦτο — ἡ ἐλάττωσις κατά τι τῶν δασμῶν, ἥτις φέρει τὸ ἀποτέλεσμα, ὅτι ἀντὶ δέκα λεπτῶν ἐπὶ τοῦ χιλιογράμμου τοῦ ἐλαίου θέλομεν πληρώνει εἰς τὸ ἑξῆς πέντε, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀξία λόγου ἡ ὠφέλεια, καὶ ὅτι, καὶ ἂν καὶ τὰ δέκα λεπτὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ πληρώνῃ, θὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ ἔλαιον ἡμῶν νὰ εἰσάγηται εἰς τὴν Ρουμανίαν, ὡς εἰσάγεται μέχρι τοῦδε, καὶ μετὰ πλείονος μάλιστα ἐντάσεως ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος, διότι βλέπομεν τὴν αὔξησιν. Οὗτοι οἱ δύο λόγοι μοὶ φαίνεται, ὅτι σαφῶς καταδεικνύουσι τὸ μέτρον τῶν γενομένων παραχωρήσεων. Παραχωροῦμεν περισσότερα ἡμεῖς εἰς τὴν Ρουμανίαν, παραχωρεῖ ὀλιγώτερα καὶ ἀσημαντότερα εἰς ἡμᾶς ἡ Ρουμανία. Τοῦτο θὰ ἦτο λόγος νὰ ἀρνηθῶμεν τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως; Γενικῶς εἰπεῖν, βεβαίως ὄχι. Διότι, ἂν δύναται τὸ ἑλληνικὸν ἐμπόρευμα νὰ ἀποκτήσῃ διὰ τῶν πέντε λεπτῶν κατὰ χιλιόγραμμον κέρδος, ὑπὲρ τοῦ ἐμπορεύματος καλῶς γίνεται τὸ κέρδος. Διότι, ἂν πρὸς ἀνάπτυξιν τῶν ἐμπορικῶν σχέσεων πρέπει νὰ δώσωμεν ἐλαττώσεις τινὰς εἰς τὴν Ρουμανίαν, δικαιολογεῖται ἡ παραχώρησις τῶν ἐλαττώσεων τούτων. Ἀλλ’ ὅτε, ὡς καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς παρετήρησε, παραχωρήσαντες ὅ,τι παρεχωρήσαμεν, οὐδὲν ἄλλο πλέον ἔχομεν νὰ παραχωρήσωμεν, τότε, ἐρωτῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ποῦ εὑρίσκει τὴν ἀτέλειαν τῆς παραστάσεως τῆς περὶ ἐξαντλήσεως τοῦ ὅλου κεφαλαίου τῶν δυνατῶν εἰς τὴν Ἑλλάδα παραχωρήσεων ἐν τῇ συμβάσει ταύτῃ; Ἀλλὰ, παρακαλῶ, ἀφοῦ ἐξηντλήσαμεν πᾶσαν τὴν ἐμπορικὴν ὑπόθεσιν μετὰ τῆς Ρουμανίας, καὶ κατηργήσαμεν τὸ γενικὸν ἡμῶν δασμολόγιον ἀπέναντι τῆς Ρουμανίας, καὶ παρεχωρήσαμεν εἰς τὴν Ρουμανίαν ὅλα τὰ ἀγαθὰ τοῦ δασμολογίου, τὰ ἐκ τῆς καταργήσεως τῶν εἰδικῶς διὰ τὴν Ρουμανίαν κυρίως διπλασιασθέντων φόρων, παρεχωρήσαμεν τὸ δασμολόγιον τὸ εἰδικὸν, ὅπερ ἔχομεν κατηρτισμένον καὶ ἐξ ἀποφάσεως αὐτοβούλου τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν συμβάσεων μετὰ τῆς Γερμανίας, τῆς Βελγικῆς, τῆς Ἀγγλίας, τί πλέον μένει εἰς ἡμᾶς νὰ παραχωρήσωμεν εἰς τὴν Ρουμανίαν; Ἐμπορικῶς οὐδέν. Ἐξωφλήσαμεν. Ἐν δὲ τῷ σταδίῳ τῶν ἄλλων ὑποθέσεων, ἃς διαπραγματευόμεθα, καὶ ἐν αἷς τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα ἀκριβῶς πάσχουσι, καὶ διατρέχουσι μεγίστους κινδύνους, ὅταν ποτὲ ἔλθωμεν εἰς διαπραγμάτευσιν, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ μοὶ δείξῃ τὴν ῥουμανικὴν ἰδιοκτησίαν, τὸν Ρουμᾶνον πολίτην, τὴν ῥουμανικὴν περιουσίαν, τὰ ῥουμανικὰ πλοῖα, τὰ οἱαδήποτε ῥουμανικὰ συμφέροντα, τὰ ἔχοντα ἀξίαν ἑκατὸν χιλιάδων δραχμῶν, ἐν Ἑλλάδι, ἵνα δυνηθῶ νὰ εἴπω, ὅτι ἐπ’ αὐτῶν θέλομεν παραχωρήσει τοῦτο ἢ ἐκεῖνο τὸ ὄφελος, ἵνα λάβωμεν ἀντίστοιχα κέρδη ἐκ παραχωρήσεων τῆς Ρουμανίας ἐπὶ τῶν ὑποθέσεων τῶν ἡμετέρων ἐν Ρουμανίᾳ κτημάτων, τῶν ἡμετέρων περιουσιῶν, τῶν ἡμετέρων πολιτῶν, τῶν κατατασσομένων ἀναγκαστικῶς εἰς τὸν στρατὸν τὸν ῥουμανικόν, τῶν παντοίων ὑποθέσεων, αἵτινες καθ’ ἡμέραν παρουσιάζονται. Εἶναι βέβαιον, ὅτι, ἀφ’ ἧς ψηφισθῇ ἡ σύμβασις, ἡμεῖς οὐδὲν πλέον ἔχομεν νὰ προσφέρωμεν· ἐν δὲ τῇ Ρουμανίᾳ τόσα τὰ δεόμενα τῆς ἡμετέρας φροντίδος, τόσα μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ρουμανικῆς τὰ ἐν διηνεκεῖ κινδύνῳ καὶ στενοχωρίᾳ καὶ φόβῳ ἀπωλείας, ὥστε δὲν θέλω ἀπορήσει, ἂν μετά τινα ἔτη — ἐκτὸς ἂν μεταβληθῶσιν αἱ ἰδέαι τῆς Ρουμανικῆς Κυβερνήσεως — ἀναγκασθῆτε νὰ πεισθῆτε, ὅτι οὐδεμίαν ἄλλην ἔχομεν νὰ ἀναμείνωμεν παραχώρησιν. Τοῦ πρωτοκόλλου, τοῦ ἀναγομένου εἰς τὰς κοινότητας τὰς Ἑλληνικὰς ἐν Ρουμανίᾳ, πρῶτος ἐγὼ ἀναγνωρίζω τὸ ἀγαθόν. Δὲν ἠθέλησα δὲ νὰ θίξω τὰ ἐν αὐτῷ, διότι ὑποθέτω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις συνυπογράψασα ἐφρόντισε νὰ προκαλέσῃ ἐξηγήσεις ἐπ’ αὐτῶν, ἐπιστήσασα τὴν προσοχὴν εἰς τοὺς ὅρους τοὺς κρατοῦντας ἐν Ρουμανίᾳ. Πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι, ὡς ἔχει τὸ πρωτόκολλον, εἶναι δυνατὸν νὰ γεννηθῶσι δυσχέρειαι, ἃς τὸ κείμενον αὐτοῦ ἀμφιβάλλω ἂν εἶναι ἐντελῶς ἐπαρκὲς νὰ διαλύσῃ. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἐκ προθέσεως ἀπέσχον· ὅσοι δ’ ἔσχον ἀφορμὴν νὰ ἐξετάσωσι τὰ τῶν Ἑλληνικῶν ὑποθέσεων ἐν Ρουμανίᾳ, ἐξαιρέτως δὲ ὁ βουλευτὴς Ζακύνθου κ. Στεφάνου, ὅστις καὶ ἐμελέτησε καὶ ἔγραψεν εἰδικῶς περὶ αὐτοῦ, ἐννοοῦσι διὰ τίνα λόγον ἀπεφάσισα νὰ σιγήσω. Ἄν προέκειτο περὶ οἱουδήποτε ἑτέρου Κράτους ἢ ἡ Ρουμανία, σύμβασις, ὁποία ἡ προκειμένη, οὐδὲ κἂν ἤθελε συζητηθῆ, καίτοι περιέχει ἀνίσους παραχωρήσεις. Ἀλλ’ ἂν περὶ τοιούτων δὲν ὑπάρχῃ λόγος, ἵνα προκληθῇ μετ’ ἄλλου Κράτους συζήτησις, καθ’ ὅσον πρόκειται περὶ συμβάσεως μετὰ τῆς Ρουμανίας, ἡ συζήτησις ἐπιβάλλεται, διότι αἱ παραχωρήσεις γίνονται πρὸς Κράτος, μεθ’ οὗ δὲν ὑπῆρξε μέχρι τοῦδε δυνατὸν νὰ συνομολογήσωμεν συνθήκην προξενικὴν καὶ ἐγκαταστάσεως, ἡ δὲ σύμβασις ἔχει, ἐκτὸς τῶν ἄλλων ἐλλείψεων, ἃς περιέγραψα, καὶ αἵτινες ὑπ’ ἐμοῦ καθ’ ἑαυτὰς θεωροῦνται δευτερεύουσαι, ἔχει τὸ οὐσιῶδες κακὸν, ὅτι προκαταναλίσκει πᾶν ὅ, τι ἔχομεν πρὸς παραχώρησιν. Ἀλλὰ τοῦτο ἐγένετο ἤδη, καὶ οὐδὲν ἄλλο ἔχω σκοπὸν νὰ προσθέσω. Ὀφείλω ὅμως, πρὶν ἢ περατώσω τὸν λόγον, νὰ παρατηρήσω, ὅτι πρέπει, ἢ νὰ μὴ ἐξετέθησαν καλῶς τὰ λεχθέντα, ἢ νὰ δεχθῶ, ὅτι δὲν ἀντελήφθη καλῶς αὐτῶν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἵνα τολμήσῃ νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐξῆρεν ὁ Βουλευτὴς Ἀττικῆς τὸ κέρδος, τὸ ἐκ τῆς ὑπὸ ξένων ἀντιπροσωπεύσεως τῶν ἑλληνικῶν συμφερόντων. Τοιοῦτόν τι ἐγὼ δὲν εἶπον. Ἀλλ’ ὅπως ἄλλα κακῶς ἀντελήφθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ τοῦτο ἀντελήφθη κακῶς, ἐκτὸς ἂν ὑποθέσῃ τις, ὅτι καλῶς μὲν ἀντελήφθη, ἀλλ’ ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ ἄλλως ὅ,τι ἐγὼ εἶπον, ὅπερ δὲν πιστεύω σύμφωνον πρὸς τὸν χαρακτῆρα αὐτοῦ. Ἐγὼ εἶπον ἁπλῶς τοῦτο· ὅτι, ἀφοῦ ἐφθάσαμεν εἰς τὸ ἀτύχημα νὰ ἔχωμεν διακοπὴν σχέσεων μετὰ τῆς Ρουμανίας, ἐπορίσθημεν ἐκ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἐκανονίσθησαν τὰ τῆς ἀντιπροσωπεύσεως τῶν ἑλληνικῶν συμφερόντων ἐν Ρουμανίᾳ ὑπὸ τῆς ἐν Βουκουρεστίῳ Αὐτοκρατορικῆς Ρωσσικῆς Πρεσβείας, σπουδαῖον κέρδος, ἐξ ἧς τὰ ἑλληνικὰ συμφέροντα εἰς οὐδένα ἐξετίθεντο κίνδυνον, παρεσχέθη δὲ ἡ προσήκουσα ἄνεσις, ὥστε νὰ ἐπιτρέπηται νὰ μὴ σπεύσωμεν εἰς ἐπανάληψιν τῶν σχέσεων, πρὶν ἢ ἀσφαλισθῶμεν διὰ διεθνοῦς τινος πράξεως· ὅτι, ἂν ἔπειτα ἐκρίθη, ὅτι ὠφείλομεν καὶ ἦτο καιρὸς νὰ ἐπαναλάβωμεν τὰς διακεκομμένας σχέσεις, εἶπον, ὅτι τοῦτο δὲν δύναμαι νὰ ἐπικρίνω, διότι δυνατὸν νὰ ὑπῆρξαν ἄλλοι λόγοι, εἰς ἐμὲ ἄγνωστοι, οἵτινες ἠνάγκασαν τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀνασυνδέσῃ αὐτὰς ἄνευ προδιατυπώσεως πράξεώς τινος διεθνοῦς· ἀλλ’ ὅτι εἶναι βέβαιον, ὅτι, ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχωμεν τὰς σχέσεις καὶ σήμερον ἔτι διακεκομμένας, ἤθελεν ὑπάρχει ἔδαφος πρὸς διαρύθμισιν τῶν ἐν Ρουμανίᾳ ὑποθέσεων ἡμῶν τελειοτέραν, καί, ἀντὶ συμβάσεως ἀνεπαρκοῦς καὶ κολοβῆς, ἠθέλομεν ἔχει συνθήκην, ἥτις, ἂν δὲν παρεῖχε πᾶν ὅ,τι ἡμεῖς ἐπιθυμοῦμεν, πάντως ὅμως θὰ περιεῖχε παροχὰς ἐπωφελεστέρας πολὺ τῶν ἐν τῇ ψηφιζομένῃ συμβάσει.

§137Α. ΡΙΚΑΚΗΣ. Προκειμένου περὶ τοῦ μέλλοντος καὶ τῶν πολιτικῶν σχέσεων μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ρουμανίας, δὲν ὑπολογίζω, ἐὰν πρόκειται νὰ δώσωμεν παραχωρήσεις εἰς τὴν Ρουμανίαν, ἀλλ’ ὑπολογίζω καὶ εὐελπίζω εἰς τὴν ταυτότητα τῶν πολιτικῶν συμφερόντων, τὰ ὁποῖα ἀμφότερα τὰ Κράτη ἔχουσι. Δὲν προσέχω εἰς τὰς παραχωρήσεις τῆς Ἑλλάδος, δὲν ἀποβλέπω εἰς τὴν ἔλλειψιν τῶν μέσων, ἀλλ’ ἀποβλέπω εἰς τὰς ὠφελείας, τὰς ὁποίας δυνάμεθα νὰ προσπορισθῶμεν ἐκ τῆς Ρουμανίας. Στηρίζομαι εἰς τὸ αἴσθημα, τὸ ὁποῖον ἡ Ρουμανία ἐξεδήλωσεν εἰς ἡμᾶς, καὶ ὀφείλομεν νὰ δεχθῶμεν τὴν φιλικὴν χεῖρα, τὴν ὁποίαν προτείνει. Ἐν τῇ πεποιθήσει δὲ, ὅτι τὰ συμφέροντα θέλουσι στενώτερον συνενώσει τὰ δύο Κράτη, ψηφίζω ὑπὲρ τῆς συμβάσεως.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος ἔχει τὸν λόγον. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἀνωτέρω νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς τρίτην συζήτησιν). (Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τὸ νομοσχέδιον περὶ Ἀντιβασιλείας).

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ δυνάμεως τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ κατὰ τὸ ἔτος 1901». (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς τρίτην συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν καὶ ἄρθρον μόνον, τὸ νομοσχέδιον «περὶ τῆς τακτικῆς δυνάμεως τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ διὰ τὸ ἔτος 1901».

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐπεκτάσεως τῆς ὑπὲρ τοῦ λιμένος Βόλου λιμενικῆς φορολογίας καὶ ἐπὶ τοῦ δήμου Νηλείας». (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀστυνομικῆς ἐπιτηρήσεως τῶν ἐπὶ λαθρεμπορίᾳ καταδικαζομένων», ὡς ἐτροποποιήθη μετὰ τὴν πρώτην συζήτησιν. (Ὄρα Παράρτημα, ἀριθ. 155). (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν καὶ ἄρθρον ἄνευ ἀντιρρήσεως.)

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ συνόλου ἔχει τὸν λόγον ὁ κύριος Γ. Ἀναστασόπουλος.

§143Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὄρα Παράρτημα).

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς δευτέραν συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§145ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον τὰ ἄλλα.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 9 καὶ 40 μετὰ μεσημβρίαν).