1900.12.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 32

τῆς 19 Δεκεμβρίου 1900.

(Τρίτη).

(Προεδρεύοντος τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Ν. Λεωνίδα).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 4 καὶ 40′ μ. μ. ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκριθέντα ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰν τοῦ Εὐγενίου Οἰκονομοπούλου, αἰτουμένου μηνιαῖον βοήθημα χάριν τῶν ὑπηρεσιῶν του πρὸς τὴν πατρίδα. Ὡσαύτως τηλεγράφημα τῆς κοινότητος Ἁγίου Γεωργίου, παραπονουμένης κατὰ τοῦ αὐτόθι ἀστυνόμου, ὡς ἐπιτρέποντος τὴν διαρπαγὴν τῆς περιουσίας αὐτῆς. Ὡσαύτως αἴτησιν τῶν κατοίκων Κατοχῆς τοῦ δήμου Οἰνιάδος, αἰτουμένων νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν διὰ τοῦ περὶ ἀποξηράνσεως τοῦ ἕλους Λεσίνι νομοσχεδίου τὰ δικαιώματά των ἐπὶ τοῦ ὁμωνύμου πεδίου. Ὁ κύριος Κανελλόπουλος ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§2ΧΑΡ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν Κυπαρισσίᾳ, κύριε Πρόεδρε, ἕδρᾳ τοῦ ὁμωνύμου Δικαστηρίου, εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ ὁποίου ὑπάγεται καὶ ἡ ἐπαρχία, ἣν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, ἀπό τινων ἐτῶν συμβαίνει ἓν ἄτοπον, λίαν σκανδαλῶδες καὶ καταθλιπτικόν, τὸ ὁποῖον παρακαλῶ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν—καὶ τοιοῦτος εἶναι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν—νὰ σπεύσῃ νὰ θεραπεύσῃ. Ἁρμόδιος πρὸς τοῦτο εἶναι ἐν μέρει καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης. Οἱ μάρτυρες, οἱ καλούμενοι εἰς τὸ ἀκροατήριον, ἢ εἰς τὴν ἀνάκρισιν, ἐκ τῆς Ὀλυμπίας εἰς τὴν ἕδραν τοῦ Δικαστηρίου, μεταβαίνοντες καὶ ἐξεταζόμενοι, ἔχουσι μεθ’ ἑαυτῶν τὰς κλήσεις των, τὰς ὁποίας διὰ νὰ ἐξαργυρώσωσι, πρέπει νὰ φροντίσωσι προηγουμένως νὰ θεωρηθῶσιν αὗται ὑπὸ τοῦ Προέδρου καὶ τοῦ Εἰσαγγελέως τοῦ Δικαστηρίου, καὶ μετὰ τοῦτο νὰ προσέλθωσιν εἰς τὸν ἁρμόδιον Ταμίαν, ἵνα τὰς ἐξαργυρώσωσιν. Ἀλλὰ διὰ νὰ κατορθώσωσι τοῦτο, ἀκούσατε, κύριοι Βουλευταὶ, τί γίνεται. Ἐνῷ ἡ ἀποζημίωσις τῶν μαρτύρων εἶναι 3–4 ἢ τὸ πολὺ 5 δραχμαὶ, ὁ κλητὴρ, ὁ ὁποῖος ἀναδέχεται τὴν ὑπὸ τοῦ Εἰσαγγελέως θεώρησιν τῶν κλήσεων, ζητεῖ δι’ ἑκάστην αὐτῶν παρὰ τῶν μαρτύρων ἀμοιβὴν 30 ἢ 40 λεπτῶν. Οἱ μάρτυρες, ἐξ ἀνάγκης, ὑποκύπτουσιν εἰς τὴν φορολογίαν ταύτην, καὶ, ἀφοῦ κατορθώσωσι νὰ λάβωσι τὴν θεώρησιν τοῦ Εἰσαγγελέως, μεταβαίνουσιν εἰς τὸν Πρόεδρον. Ἐκεῖ ἕτερος κλητὴρ ζητεῖ νέαν ἀμοιβὴν 30–40 ἢ 50 λεπτῶν διὰ τὴν θεώρησιν ὑπὸ τοῦ Προέδρου. Οἱ μάρτυρες, ἐξ ἀνάγκης πάλιν, πληρώνουσι καὶ τὸ δεύτερον αὐτὸ χαράτσι. Ἀφοῦ δὲ θεωρηθῶσι καὶ ὑπὸ τοῦ Προέδρου αἱ κλήσεις των, μεταβαίνουσιν εἰς τὸ Ταμεῖον, διὰ νὰ ἐξαργυρώσωσιν αὐτάς. Ὁ Ταμίας, ἕνεκα τοῦ πολυσχόλου τῆς ὑπηρεσίας του, ἔχει ἀναθέσει εἰς τὸν γραμματέα, ἢ εἰς ἄλλον κατώτερον ὑπάλληλον, τὴν ἐξαργύρωσιν τῶν κλήσεων. Ἐκεῖ παρουσιάζεται ὁ κλητὴρ τοῦ Ταμείου, ὅστις, συνεννοημένος ὢν μετὰ τοῦ μέλλοντος νὰ ἐνεργήσῃ τὴν ἐξαργύρωσιν ὑπαλλήλου, ἀπαιτεῖ ἀπὸ ἕκαστον μάρτυρα 50–80 λεπτὰ, καὶ ἐνίοτε μίαν δραχμὴν, διὰ νὰ διευκολύνῃ τὴν ἐξαργύρωσιν τῆς κλήσεώς του. Δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου οἱ δυστυχεῖς μάρτυρες, οἱ ὁποῖοι λαμβάνουσιν, ὡς εἶπον, 3–4 ἢ τὸ πολὺ 5 δραχμὰς διὰ τὴν μετάβασίν των ἀπὸ ἀποστάσεως 6–10 ὡρῶν εἰς τὴν ἕδραν τοῦ Δικαστηρίου, ἀναγκάζονται νὰ πωλῶσιν ἐπὶ τέλους τὰ ταγάρια των, — διότι ἐξαντλεῖται εἰς τὰς ἀμοιβὰς τὸ ἀντίτιμον τῶν κλήσεών των—διὰ νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὰς ἑστίας των! Ἐπληροφορήθην δὲ, ὅτι γραμματεὺς τοῦ Ταμείου εἶναι εἷς Γενοβέλης ὀνομαζόμενος, ὁ ὁποῖος καὶ ἄλλοτε, ὡς ὑποταμίας Κρεσταίνων καὶ ὡς γραμματεὺς τοῦ Ταμείου Ὀλυμπίας, ὑπέπεσεν εἰς παραπλήσια ἐγκλήματα καὶ εἰς πολυειδεῖς καταχρήσεις, δι’ ἃς κατηγγέλθη, καὶ παρεπέμφθη ὑπὸ τῶν Συμβουλίων τῶν Πλημμελειοδικῶν καὶ τῶν Ἐφετῶν εἰς δίκην, δὲν γνωρίζω δὲ, ἂν κατεδικάσθη· γνωρίζω μόνον, ὅτι καὶ πάλιν διωρίσθη γραμματεὺς Ταμείου, καὶ διατελεῖ ὡς τοιοῦτος ἐν Τριφυλίᾳ. Αὐτὰ τὰ μαρτύρια, κύριε Πρόεδρε, ὑφίστανται οἱ δυστυχεῖς μάρτυρες, ὅπως ἐξαργυρώσωσι τὰς κλήσεις αὐτῶν, περιαγόμενοι διὰ τὴν ἐξαργύρωσιν αὐτῶν ἀπὸ τοῦ Ἄννα εἰς τὸν Καϊάφαν, καὶ ἐκεῖθεν εἰς τὸ Πραιτώριον, καὶ ἐπὶ τέλους καταλήγοντες εἰς τὴν ἀπογύμνωσίν των ἀπὸ τῶν ὁδοιπορικῶν των ἐξόδων. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ διατάξῃ τὸν Ταμίαν, ἵνα λάβῃ μέτρα, ὥστε ὁ ὑπάλληλος, εἰς τὸν ὁποῖον ἀναθέτει τὴν ἐξαργύρωσιν τῶν κλήσεων, ἀφοῦ ὁ ἴδιος δὲν ἐπαρκεῖ, νὰ μὴ κάμνῃ τὰς καταπιέσεις αὐτὰς, ἀπογυμνώνων τοὺς δυστυχεῖς πολίτας. Παραπονοῦνται οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ καὶ οἱ φίλοι αὐτῶν κατὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι ἑκάστοτε διὰ τῶν ἐπερωτήσεων ἀπασχολεῖ τὴν Βουλὴν, καὶ ὅτι δὲν δύναται, ἕνεκα τούτου, ἡ Βουλὴ νὰ προχωρήσῃ εἰς τὰ ἔργα αὑτῆς τὰ τακτικά...

§3Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἀκριβῶς δι’ αὐτὸ ἔρχομαι· διὰ τὰς ἐπερωτήσεις.

§4ΧΑΡ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. .. Ἀλλὰ πῶς θέλετε, κύριε Πρόεδρε, ἀφοῦ ὑφίστανται τόσα δεινὰ οἱ συμπολῖταί μας, νὰ μὴ τοὺς προστατεύσωμεν; Πῶς νὰ μὴ παραπονεθῶμεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀφοῦ τὰ ὄργανα τῆς Κυβερνήσεως προβαίνουσιν εἰς τοιαύτας καταχρήσεις; Εἷς τῶν κυρίων συναδέλφων, — θὰ τὸν ὀνομάσω — ὁ κ. Πονηρόπουλος, μοὶ εἶπεν, ὅτι δὲν πταίει ὁ Ταμίας, πταίει ὁ γραμματεὺς, ἢ εἷς ὑπάλληλος, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐπιφορτισμένος τὴν ἐξαργύρωσιν τῶν κλήσεων. Ἀλλ’ εἶναι δικαιολογία τοῦτο; Ὁ Ταμίας Τριφυλίας εἶναι ὁμολογουμένως ἐντιμότατος καὶ ἀρχαῖος ὑπάλληλος· ὁ ὑποδεέστερος ὅμως ὑπάλληλος, εἰς τὸν ὁποῖον ἀνέθεσε τὴν ἐξαργύρωσιν τῶν κλήσεων, φορολογεῖ καὶ καταδυναστεύει τοὺς δυστυχεῖς μάρτυρας καὶ τοὺς συμπολίτας μου κατὰ τρόπον ἀσύστολον, καὶ δὲν δύναμαι παρὰ νὰ διαμαρτυρηθῶ, καὶ νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἐν ὀνόματι τῆς δικαιοσύνης καὶ χάριν τῶν συμπολιτῶν μου, νὰ φροντίσῃ νὰ ἐκλείψῃ αὐτὴ ἡ κατάχρησις, καὶ νὰ τιμωρηθῇ ὁ διαπράττων αὐτήν. Ἐσχάτως ἀκόμη, εἰς μίαν συνεδρίασιν τοῦ Πλημμελειοδικείου, προσῆλθον 30 ἕως 40 μάρτυρες, διὰ νὰ ἐξαργυρώσωσι τὰς κλήσεις των, καί, ἀφοῦ ὑπέστησαν πάντα τὰ μαρτύρια, ὅσα προηγουμένως ἀνέφερα, φορολογηθέντες ἀπὸ τοὺς δικαστικοὺς κλητῆρας καὶ εἰς τὸ Ταμεῖον, ἐξῆλθον ἐπὶ τέλους ἐκ τοῦ Ταμείου ἄνευ οὐδενὸς περισσεύματος, καὶ ἠναγκάσθησαν, διὰ νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὰς ἑστίας των, νὰ πωλήσωσι τὰ ταγάρια των, ὅπως προμηθευθῶσι τὸν ἄρτον των! Ἔχων τὴν δικαίαν ἐλπίδα, ὅτι οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης θὰ λάβωσι πρόνοιαν πρὸς θεραπείαν τῆς ἀξιοθρηνήτου ταύτης καταστάσεως, περιορίζομαι εἰς ταῦτα μόνον σήμερον.

§5ΦΩΤ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Οἱ συμπολῖται αὐτοί, οἱ ὁποῖοι παραπονοῦνται πρὸς ὑμᾶς, νὰ ὑποβάλωσι καταγγελίαν ἐναντίον τῶν ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι τοιουτοτρόπως ἐννοοῦσι νὰ ἐκτελῶσι τὴν ὑπηρεσίαν των.

§6ΧΑΡ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καταγγελίαι τοιαῦται πρὸ δεκαετίας ἐγένοντο, ἀλλ’ αἱ ἐκβιάσεις δὲν ἔπαυσαν, ἀλλ’ ἐξακολουθοῦσι.

§7Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ἐγὼ δὲν ἔλαβον γνῶσιν τούτων. Ἐὰν εἶχον λάβει γνῶσιν αὐτῶν, πρῶτος ἐγὼ μεθ’ ὑμῶν ἤθελον φροντίσει περὶ ἄρσεως τοῦ ἀτόπου.

§8ΧΑΡ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σεῖς βεβαίως δὲν ἐλάβετε γνῶσιν, διότι ἀπὸ δύο μόνον ἐτῶν ἀντιπροσωπεύετε τὴν ἐπαρχίαν μας· ἐγὼ ὅμως, ἀντιπροσωπεύων αὐτὴν ἀπὸ 40 σχεδὸν ἐτῶν, καὶ σχεδὸν πάντοτε ὡς ἀντιπολιτευόμενος, γνωρίζω τὰ δεινά της. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ, ἀπευθυνόμενος, κύριε Πρόεδρε, καὶ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, τὸν παρακαλῶ νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ θεραπείας τοῦ ἑξῆς κακοῦ, τὸ ὁποῖον ἀπὸ πολλοῦ χρόνου λαμβάνει χώραν εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου. Ὑπάρχουσιν ἐκεῖ δύο δημοδιδάσκαλοι, φέροντες ἀμφότεροι τὴν ἐπωνυμίαν Παρασκευόπουλοι· ὁ εἷς εἶναι δημοδιδάσκαλος Ζάχα, ὁ ἕτερος Ἀνδριτσαίνης· ὁ μὲν πρῶτος ἐπὶ ὁλοκλήρους μῆνας ἐγκαταλείπει τὴν θέσιν του, καί, ἀναχωρῶν ἐκ τῆς ἕδρας του, μεταβαίνει εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς ἐπαρχίας, καὶ ἀσχολεῖται εἰς τὰ ἰδιαίτερα ἔργα του, εἰς τὸ τέλος δὲ ἑκάστου μηνὸς ἐπανέρχεται εἰς τὴν ἕδραν τοῦ δήμου, εὑρίσκει τὸν Δήμαρχον, μετὰ τοῦ ὁποίου συνδέεται συγγενικῶς καὶ φιλικῶς, θεωρεῖ οὗτος τὰς καταστάσεις του, λαμβάνει ὁ δημοδιδάσκαλος τὸ χρηματικὸν ἔνταλμα, καὶ μεταβαίνων εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον, ἐξαργυρώνει αὐτό. Ἔχω μάλιστα καὶ χρονολογίας, τὰς ὁποίας μοὶ ἀπέστειλαν, καὶ τὰς ὁποίας θὰ παραδώσω εἰς τὸ Προεδρεῖον, ἵνα λάβῃ γνῶσιν ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργός, καὶ ἐξετάσῃ, ἐὰν αὐτά, τὰ ὁποῖα μοὶ ἀνακοινοῦσιν οἱ συμπολῖταί μου, ἔχονται ἀληθείας, ἢ οὔ. Ἐγὼ δὲ βεβαιῶ, ὅτι εἶναι ἀληθέστατα, διότι γνωρίζω καλῶς, ὅτι ἐπὶ μῆνας πολλοὺς ὁ δημοδιδάσκαλος αὐτὸς τῆς πρωτευούσης τοῦ δήμου Ἀλιφείρας δὲν ἐκπληροῖ ἕτερον καθῆκον ἢ μόνον νὰ μεταβαίνῃ εἰς τὸ τέλος ἑκάστου μηνὸς εἰς Ζάχα, πρὸς θεώρησιν τῶν μισθοδοτικῶν του καταστάσεων καὶ ἔκδοσιν τῶν χρηματικῶν ἐνταλμάτων, καὶ πρὸς ἐξαργύρωσιν αὐτῶν παρὰ τοῦ Δημοσίου Ταμείου. Ὁ ἕτερος δημοδιδάσκαλος, ἐπίσης Παρασκευόπουλος ὀνομαζόμενος, ὁ τῆς Ἀνδριτσάνης, εἶναι διαγωγῆς σκανδαλωδεστάτης, ἀναμιγνύεται πανταχοῦ, εἶναι ἐπικίνδυνος ῥᾳδιοῦργος, δημιουργεῖ συστηματικῶς κοινωνικὰ σκάνδαλα, ἀγνοεῖ τὴν ἁβρότητα τὴν συναδελφικὴν, καὶ ὡς τοιοῦτος ἀπεδοκιμάσθη διὰ πράξεως τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, προτείναντος τὴν ἀπόλυσίν του. Ὁ ἁρμόδιος Ἐπιθεωρητὴς τῶν δημοτικῶν σχολείων διῆλθεν ἐκεῖθεν, ἔλαβε γνῶσιν τῆς διαγωγῆς του ταύτης, καὶ νομίζω, ὅτι ἐνήργησεν ἀνακρίσεις, ἐξ ὧν ἀπεδείχθησαν ὅσα ἀνέφερα. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐρωτηθῇ ὁ Ἐπιθεωρητὴς οὗτος, ἂν τῳόντι εἶναι ἀληθῆ ὅλα ταῦτα, τὰ ὁποῖα ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν· καὶ ἂν μὲν ἦναι ἀληθῆ, νὰ φροντίσῃ, ἢ νὰ ἀπολύσῃ τὸν εἰρημένον δημοδιδάσκαλον, ἢ νὰ τὸν ἐκτοπίσῃ ἐκεῖθεν, ὅπως οὕτω κατορθωθῇ νὰ ἀποκατασταθῇ ἡ κανονικὴ λειτουργία τῶν δύο τούτων δημοτικῶν σχολείων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐν πλήρει παραλυσίᾳ ἤδη. Ἔχω τὴν ἐλπίδα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ δώσῃ προσοχὴν εἰς τὰς παραστάσεις μου ταύτας, καὶ θὰ σπεύσῃ νὰ θεραπεύσῃ τὰ παράπονα τῶν συμπολιτῶν μου. Δὲν εἶμαι ἐπαναλαμβάνω, κύριε Πρόεδρε, ἐκ τῶν Βουλευτῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι παρεμβάλλουσι προσκόμματα εἰς τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς δι’ ἀσκόπων καὶ ματαίων πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐπερωτήσεων. Ἀπ’ ἐναντίας, γνωστὸν εἶναι, ὅτι πολὺ σπανίως ἐπερωτῶ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ εἶμαι εὐχαριστημένος, διότι, ὁσάκις ἀπηύθυνα τοιαύτας παραστάσεις, ἡ Κυβέρνησις τὰς ἠκροάσθη εὐμενῶς, καὶ ἐπήνεγκε τὴν δέουσαν θεραπείαν. Θ’ ἀπευθύνω καὶ ἑτέραν παράκλησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν. Τὸν παρακαλῶ νὰ σκεφθῇ καὶ κανονίσῃ ἐπὶ τὸ χρησιμώτερον τὰ τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ, τοῦ παραγομένου ἐν τῷ χωρίῳ Λάβδᾳ τῆς Ὀλυμπίας, περὶ τοῦ ὁποίου ἐψηφίσθη εἰδικὸς νόμος, χορηγῶν ἀτέλειαν· ἀλλὰ, ὡς ὁ νόμος οὗτος ἐκανόνισε τὰ περὶ τοῦ καπνοῦ τούτου, τοῦ χρησιμεύοντος πρὸς μεταποίησιν εἰς ταμβάκον, εἶναι ἀνεφάρμοστος, καὶ ἐπιζήμιος εἰς τοὺς παραγωγούς· ἑπομένως τὸ διὰ τοῦ νόμου τούτου χορηγηθὲν δῶρον εἶναι ἄδωρον. Τὴν πρότασίν μου ταύτην θέλω ἀναπτύξει εἰδικώτερον κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν.

§9ΑΛΕΞ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἀνέφερε καὶ τὸ ἐμὸν ὄνομα, ἐν σχέσει πρὸς τὴν ὑπόθεσιν, τὴν ἀναγομένην εἰς τὰ τῆς ἐξαργυρώσεως τῶν κλήσεων τοῦ ἐν Κυπαρισσίᾳ Πρωτοδικείου, ὀφείλω νὰ δηλώσω, ἵνα ἀποδώσω δικαιοσύνην, ὅτι, ἐπὶ τῷ ἀκούσματι τῶν παραπόνων τοῦ κυρίου συναδέλφου, ὅτι τοιαῦτά τινα συμβαίνουσιν εἴτε ἐν τῷ Πρωτοδικείῳ ὑπὸ τῶν κλητήρων, εἴτε ὑπὸ ἄλλου τινὸς ὑπαλλήλου, ἐδήλωσα αὐτῷ, ὅτι, καθ’ ὅσον γινώσκω, ὁ Ταμίας εἶναι ἀνώτερος πάσης ὑπονοίας, περὶ δὲ τοῦ γραμματέως — διότι εἰς αὐτὸν ἀνατίθενται τὰ καθήκοντα τῆς ἐξαργυρώσεως τῶν κλήσεων — γνωρίζω, ὅτι εἶναι κάλλιστος νέος, εὐδοκίμως ὑπηρετῶν ἀπὸ ἐτῶν, καὶ δὲν πιστεύω νὰ παρενοήθην δι’ ὅσα εἶπον περὶ τοῦ γραμματέως. Εἶπον, ὅτι οἱ Ταμίαι τὰ τῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν κλήσεων ἀναθέτουσιν εἰς ὑποδεεστέρους ὑπαλλήλους, διότι ἡ ὑπηρεσία δὲν ἐπιτρέπει εἰς αὐτοὺς τοῦτο. Ἀλλ’ οὐδεὶς δύναται νὰ ἐκφράσῃ ὑπόνοιαν κατὰ τοῦ γραμματέως, περὶ οὗ ἐξακολουθῶ νὰ ἔχω ἀρίστην ἰδέαν. Ἐὰν καταγγελθῇ, ἐὰν ἀποδειχθῇ, ὅτι ἀληθῶς εἶναι ἔνοχος τῆς ἀξιοποίνου ταύτης πράξεως, τότε μάλιστα ἄλλως, θὰ ἐξακολουθῶ νὰ ἔχω τὴν αὐτὴν γνώμην καὶ περὶ τοῦ γραμματέως.

§10ΧΑΡ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν κατηγόρησα ῥητῶς τὸν γραμματέα τοῦ Ταμείου Γενοβέλην· εἶπον, ὅτι μοὶ γράφουσιν ἐκεῖθεν, ὅτι ὁ ὑπάλληλος τοῦ Ταμείου, ὁ ἀναδεχόμενος ἑκάστοτε τὴν ἐξαργύρωσιν τῶν κλήσεων τῶν μαρτύρων διὰ τοῦ κλητῆρός του, ἔκαμε τὰς καταχρήσεις, τὰς ὁποίας ἀνέφερα. Ἀλλ’ εἶπον, ὅτι ὁ συνάδελφος κ. Πονηρόπουλος μοὶ εἶπεν, ὅτι δὲν ἦτο ὁ γραμματεύς, ἀλλ’ ὑποδεέστερός τις ὑπάλληλος. Ἐγὼ δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ δεχθῶ τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ κ. συναδέλφου, καθόσον ἐνδέχεται οἱ παραπονούμενοι ἐκεῖθεν νὰ μὴ ἔκαμαν διάκρισιν μεταξὺ γραμματέως καὶ γραφέως. Δὲν δύναμαι οὐχ ἧττον νὰ παρασιωπήσω, ὅτι ὁ γραμματεὺς αὐτός, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ ἦναι ἄξιος τῆς θέσεως, ἣν κατέχει, ὑπέπεσεν ἐν Ὀλυμπίᾳ εἰς ἐγκλήματα καὶ εἰς πολλὰς παραβάσεις τοῦ νόμου, δι’ ἃς κατηγγέλθη, καὶ παρεπέμφθη εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον, καὶ ὅτι ἀνέκοψε τὸ καθ’ ἑαυτοῦ βούλευμα ἐνώπιον τοῦ Ἐφετείου, τὸ ὁποῖον ἀπέρριψε τὴν ἀνακοπήν του· ἂν δὲ ἐδικάσθη, ἢ οὔ, δὲν γνωρίζω· γνωρίζω μόνον, ὅτι εἶναι ἤδη γραμματεύς. Δὲν δύναμαι νὰ παρασιωπήσω ἐπίσης, ὅτι, ἔχων ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὁ γραμματεύς, ὁ λεγόμενος Γενοβέλης, κατὰ τὴν καταγγελίαν τῶν συμπολιτῶν μου, εἶναι ὁ φορολογῶν τοὺς συμπολίτας μου, καὶ ὅτι αὐτὸς εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις διέπραξεν ἄλλοτε, ὡς ὑποταμίας Κρεσταίνων καὶ ὡς γραμματεὺς τοῦ Ταμείου Ὀλυμπίας, ἐγκλήματα, διὰ τὰ ὁποῖα κατηγορήθη, παρεπέμφθη, καὶ ἀπελύθη τῆς ὑπηρεσίας, ἐπίστευσα, ὅτι τοῦτον μοὶ καταγγέλλουσιν οἱ συμπολῖταί μου ὡς φορολογοῦντα αὐτούς.

§11Ι. Γ. ΛΑΠΠΑΣ. Λαμβάνω ἀφορμὴν ἐκ τῆς κατατάξεως εἰς τὸν στρατὸν τῶν συμπολιτῶν μου Κ. Λ. Πλιάκα καὶ Λ. Σ. Τσιγιάννη, καταταχθέντων εἰς τὸν στρατόν, καίτοι εἶναι υἱοὶ γυναικῶν διατελουσῶν ἐν χηρείᾳ, ὑποβάλλω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἐπερώτησιν, καὶ παρακαλῶ αὐτόν, ἀφοῦ μελετήσῃ τὸ ζήτημα, νὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην του. Συνάμα δὲ νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ὑπ’ ἀριθ. 20246 καὶ 21316 ἐγκυκλίους τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τοῦ ἔτους 1896.

§12Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ νόμος περὶ στρατολογίας ἀπαλλάσσει τοὺς ὀρφανοὺς υἱοὺς γυναικῶν ἐν χηρείᾳ διατελουσῶν, τοὺς πρεσβυτέρους· ἐὰν δὲ οἱ πρεσβύτεροι ἦναι ἔγγαμοι, πρὸς τούτους ἀφομοιοῦνται καὶ οἱ δεύτεροι, καὶ οὕτω καθεξῆς. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, συνεπείᾳ γνωμοδοτήσεως τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, ἡρμήνευσε τὸν νόμον, ὅτι, ὅταν οἱ ὀρφανοὶ ἦναι ἔγγαμοι, δὲν ἀπαλλάσσονται τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας. Τοῦτο ἀντίκειται εἰς τὸν νόμον, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ προσαγάγῃ τὰς ἐγκυκλίους.

§13Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁ μόνος υἱὸς ὀρφανὸς πατρὸς καὶ μητρὸς ὑπηρετεῖ.

§14Ι. Γ. ΛΑΠΠΑΣ. Ὁ πρῶτος ὀρφανός;

§15Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Δὲν ἀπαλλάσσεται, διότι δὲν εἶναι προστάτης τῆς μητρός· ἔχει ἰδίαν οἰκογένειαν.

§16Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τέλος πάντων, προσκγάγετε τὰς ἐγκυκλίους.

§17Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Εἶναι ἀληθές, ὅτι οἱ ἐντεταλμένοι τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ στρατολογικοῦ νόμου περιέρχονται εἰς λίαν δύσκολον θέσιν, διότι καὶ τὸ Ὑπουργεῖον δι’ ἐπανειλημμένων Β. Διαταγμάτων καὶ ἐγκυκλίων ἡρμήνευσε κατὰ τὰς ἑκάστοτε περιστάσεις τὸν νόμον τοῦτον, καὶ ἡ κατ’ ἔφεσιν τὰ στρατολογικὰ δικάζουσα Ἐπιτροπὴ παρηρμήνευσεν αὐτὸν, περιπεσοῦσα πολλάκις εἰς ἀντιφάσεις, αἱ ὁποῖαι ἀπὸ ῥίζης ἐκλόνισαν τὰς πεποιθήσεις πάντων τῶν καλουμένων νὰ ἐφαρμόζωσι τὸν νόμον. Ἐκ τούτων ὅλων, ἡ ἀνάπτυξις τῶν ὁποίων βεβαίως δὲν εἶναι τοῦ παρόντος, ἄγομαι νὰ συστήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν, ὅπως ταχέως ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος, καὶ παρασκευάσῃ νόμον στρατολογικὸν νέον, ὁ ὁποῖος, μὴ παρουσιάζων κενὰ, νὰ θέσῃ ἐπὶ τέλους ἐκποδὼν πᾶσαν περὶ τὴν ἐφαρμογήν του ἀμφιβολίαν, ἀπαλλάσσων οὕτως αὐτὸν ἀπὸ πάσης καταστρατηγήσεως ἐξ ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι, ὡς ἐκ τῶν ἀντιφάσεων, τῶν μέχρι τοῦδε, μεταξὺ νόμου, διαταγμάτων, ἐγκυκλίων καὶ διαφόρων ἀποφάσεων, καθίστανται ἀναπόφευκτοι.

§18Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ἐγὼ εἶχον ζητήσει τὴν κωδικοποίησιν τοῦ στρατολογικοῦ νόμου. Μεταξὺ δὲ τῶν ἄλλων ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα εἶχον φέρει, ἦτο καὶ το ἑξῆς. Ἀφοῦ ἔχομεν πολλὰ παραδείγματα, καθ’ ἃ πολλοὶ υἱοὶ χηρῶν, καίτοι νυμφευόμενοι, βοηθοῦσι τὴν μητέρα αὑτῶν, διατὶ νὰ μὴ ἀπαλλάσσωνται καὶ οὗτοι, οἱ ὁποῖοι ἄλλως πολλάκις ἀποτελοῦσι καὶ μίαν οἰκογένειαν; Νομίζω δίκαιον, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν, διότι κί ἐγκύκλιοι, ἃς ἀνέφερεν, εἶναι ἀντιφατικαὶ, καὶ οὐδὲν ἄλλο δύναται νὰ πράξῃ, παρὰ νὰ ὑποβάλῃ τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον. Διότι πολλαὶ μητέρες, ἐπαναλαμβάνω, ἐξαρτῶσι τὴν τύχην των ἀπὸ τὸν μόνον υἱόν των, ὁ ὁποῖος, τίς οἶδεν ἕνεκα τίνων περιστατικῶν, ἐνυμφεύθη.

§19ΑΛΕΞ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κατά τινα τῶν προηγουμένων συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς ὑπέδειξαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν πλεῖστοι ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἐκ διαφόρων ἐπαρχιῶν τὴν ἀνάγκην τῆς ἀναβολῆς τῆς δημοπρασίας τοῦ παρακρατήματος τῆς σταφίδος, τὸ μὲν διότι οἱ ὅροι, οἱ περιεχόμενοι ἐν τῇ διακηρύξει τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης, εἶναι ἐντελῶς ἀσύμφοροι διά τε τὰ συμφέροντα τῆς Τραπέζης καὶ διὰ τὰ τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν, τὸ δὲ διότι ἡ προθεσμία, ἡ παρασχεθεῖσα, ὅπως ἐμφανισθῶσιν ὑπερθεματισταὶ, εἶναι βραχεῖα. Ἡ ἀνάγκη αὕτη ἀνεγνωρίσθη καὶ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τότε ἐδηλώθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι ἡ δημοπρασία δὲν θέλει γείνῃ, συνεπείᾳ ἰδιαιτέρων διαταγῶν. Ἡ δημοπρασία, ὡς γινώσκετε, εἶχεν ὁρισθῆ νὰ γείνῃ κατὰ τὴν 21 τρέχοντος μηνός. Κατὰ τὸν νόμον περὶ Σταφιδικῆς Τραπέζης καὶ κατὰ τὸ Καταστατικὸν αὐτῆς, ἡ δημοπρασία ὁρίζεται κατ’ ἀπόφασιν τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου καὶ ἔγκρισιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἡ ἔγκρισις προηγεῖται βεβαίως τῆς διακηρύξεως, καὶ ἑπομένως, ἐφ’ ὅσον διὰ πράξεων ἐπισήμων ἡ γενομένη ἔγκρισις δὲν ἀνεκλήθη, τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον ἔχει δικαίωμα νὰ προβῇ εἰς τὴν δημοπρασίαν, καὶ οὕτω τὴν πρωΐαν τῆς μεθαύριον Πέμπτης ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν 48 ἑκατομμυρίων ἐνετικῶν λιτρῶν θέλει πωληθῆ, καθ’ οὓς ὅρους καὶ συμφωνίας ἀναγράφει ἡ διακήρυξις, ἡ δὲ γενομένη συζήτησις ἦτο ματαιοπονία. Διὰ τοῦτο θὰ ἐπεθύμουν πολὺ, καὶ φρονῶ, ὅτι καὶ ὅλον τὸ Κοινοβούλιον ἐπιθυμεῖ, καὶ ἰδίως οἱ ἀντιπροσωπεύοντες τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας ὑπὸ τῆς αὐτῆς κατέχονται ἐπιθυμίας, νὰ δηλωθῇ ἐπισήμως, διὰ τοῦ στόματος τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ, τί ἀπεφασίσθη ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, καὶ ἂν ἡ δημοπρασία θὰ γείνῃ τὴν 21 τρέχοντος μηνὸς, ἢ οὔ.

§20Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Νομίζω, ὅτι ἡ γενομένη συζήτησις ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἀπέδειξεν, ὅτι ἐγένετο ἡ προσήκουσα εἰδοποίησις πρὸς τὸ Συμβούλιον τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης, τὸ ὁποῖον ἀφίκετο ἐνταῦθα, καὶ διατελεῖ ἐν συνεννοήσει πρὸς τοὺς ἐργοστασιάρχας καὶ οἰνοπνευματοποιοὺς Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Νομίζω δὲ, ὅτι μετὰ μίαν ἢ δύο ἡμέρας θὰ λήξῃ ἡ μεταξὺ αὐτῶν συνεννόησις, ὅπως ἐπιτευχθῇ συμφερωτέρα τιμή. Ἤθελον παρακαλέσει τοὺς κυρίους Βουλευτὰς, τοὺς ἐνδιαφερομένους ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, νὰ ἀναβάλωσι τὴν περὶ τούτου συζήτησιν μέχρι τῆς μεθαύριον, ὅτε πιθανώτατα θὰ ἦναι γνωστὸν τὸ ἀποτέλεσμα τῆς συνεννοήσεως.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Βόλου κ. Κ. Τοπάλης ὑποβάλλει τὰς ἑπομένας πρὸς τοὺς κ.κ. Ὑπουργοὺς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης αἰτήσεις (ἀναγινώσκει): «1) Παρακαλῶ νὰ προσαχθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν ὅλα τὰ ἔγγραφα, τὰ διαμειφθέντα μεταξὺ τοῦ Νομάρχου Μαγνησίας καὶ τοῦ Δημάρχου Σπαλάθρων περὶ τῆς διαγωγῆς τοῦ ἀστυνόμου Ἀργαλαστῆς ἀνθυπασπιστοῦ Παπαδιέρου. «2) Παρακαλῶ νὰ προσαχθῇ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ βούλευμα τοῦ Πλημμελειοδικείου Βόλου (τελευταῖον ἐκδοθέν), δι’ οὗ ἀπηλλάγη ὁ ὑπὸ τοῦ ἀστυνόμου Ἀργαλαστῆς Παπαδιέρου κατηγορηθεὶς Δήμαρχος Σπαλάθρων κ. Ν. Παρρησιάδης.» Ὁ αὐτὸς κ. Βουλευτὴς ὑπομιμνήσκει εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπερώτησίν του περὶ τοῦ ἀριθμοῦ καὶ τοῦ εἴδους τῶν γενομένων μέχρι σήμερον ἐν τῷ Κράτει λιμενικῶν ἔργων, περὶ τοῦ ποσοῦ, εἰς ὃ προϋπελογίσθη καὶ εἰς τὸ ὁποῖον ἔφθασεν ἡ δαπάνη ἑκάστου, περὶ τοῦ χρόνου, εἰς ὃν προϋπελογίσθη καὶ ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἀπεπερατώθη ἕκαστον ἔργον, καὶ περὶ τοῦ ἀριθμοῦ ἐκείνων, ἅτινα ἔμειναν ἡμιτελῆ.

§22Γ. ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν συνεδρίασιν τοῦ παρελθόντος Σαββάτου, καὶ πρὸ τῆς διακοπῆς αὐτῆς, ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, θέλων νὰ παραστήσῃ, καὶ λίαν δικαίως, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται παρὰ νὰ ἐξακολουθήσῃ εὐθὺς μετὰ τὰς ἑορτὰς τὴν νομοθετικὴν αὑτῆς ἐργασίαν, ἠρίθμησε πληθὺν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα καὶ σοβαρὰ εἶναι καὶ λίαν ἐπείγοντα, καὶ τὰ ὁποῖα ἤδη εὑρίσκονται ὑπὸ τὴν μελέτην καὶ τὴν ψῆφον αὐτῆς, καὶ ἀναγεγραμμένα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Ἀλλ’ ἐλησμόνησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐκτὸς τῶν νομοσχεδίων τούτων εἶναι καὶ ἄλλα, τὰ ὁποῖα, ἐὰν δὲν εἶναι σοβαρώτερα καὶ μᾶλλον ἐπείγοντα τῶν ἀναγεγραμμένων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, εἶναι ὅμως ἐξ ἴσου σοβαρὰ καὶ ἐπείγοντα, διότι τείνουσιν εἰς τὴν ἀνακούφισιν τῶν πληθυσμῶν ἐκείνων, οἵτινες μέχρι τῆς χθὲς ἐχρησίμευον ὡς οἱ μεγαλείτεροι τροφοδόται τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καί, ὁσάκις μάλιστα τοῖς ἐζητήθη, ἐν χαλεπαῖς περιστάσεσι διὰ τὸ ἔθνος, τὸ αἷμά των, προσέφεραν καὶ τοῦτο ὑπὲρ αὐτοῦ. Καὶ ἐν τούτοις σήμερον οἱ πληθυσμοὶ ἐκεῖνοι στεροῦνται καὶ αὐτοῦ τοῦ ἄρτου, ὅπως διὰ τούτου θρέψωσιν ἑαυτοὺς καὶ τὰς οἰκογενείας των, καὶ ἐπὶ πλέον θνήσκουσιν, ὡς ἐπιστοποιήθη παρὰ ἰατρῶν, ἕνεκεν ἐλλείψεως μέσων πρὸς ἀγορὰν κινίνης, ὡς τοῦτο ἠκούσατε, ὅτε ἀνέγνωσα εἰς παρελθοῦσαν συνεδρίασιν τὸ ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Δύμης. Καὶ ἐν τούτοις ἡ Κυβέρνησις οὐδεμίαν περὶ αὐτῶν μέριμναν ἔλαβεν, ἐν ᾧ ἔπρεπε νὰ ὑποβάλῃ τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον, ὡς ὑψίστης ἀνάγκης, καὶ νὰ ἔλθῃ τάχιστα ἀρωγὸς εἰς τοὺς δυστυχεῖς ἐκείνους πληθυσμούς, διότι ὤφειλε νὰ γνωρίζῃ, ὅτι ἡ πεῖνα καὶ ὁ θάνατος δὲν ἀναμένουσιν ἐπὶ πολύ, καὶ νὰ ζητήσῃ μάλιστα νὰ προταχθῇ τοῦτο ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει πρὸ παντὸς ἄλλου νομοσχεδίου. Ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλε πρό τινος εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ὥρισε μάλιστα μεταξὺ τῶν κατεπειγόντων νομοσχεδίων, νομοσχέδιον περὶ παροχῆς δανείου δραχ. 3,000,000 εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου, ἥτις, δυστυχῶς, κατ’ ἐμέ, δὲν δύναται οὔτε μὲ ἓξ ἑκατομμύρια νὰ συγκρατηθῇ. Ἐν τούτοις, ἐπειδὴ ἡ Ἑταιρεία αὕτη, ὡς Ἑλληνικὴ καὶ συνισταμένη ἀπὸ μετόχους Ἕλληνας, ὀφείλει νὰ ἐφελκύσῃ τὴν μέριμναν τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας, καὶ δέον νὰ προσπαθήσῃ αὕτη νὰ τὴν σώσῃ, ψηφίζουσα τὸ ἐν λόγῳ νομοσχέδιον. Ἀλλὰ πρὸ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ σκεφθῇ τοὺς πενομένους πληθυσμούς, καὶ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον περὶ παροχῆς δανείου εἰς αὐτοὺς, οὐχὶ διὰ τὴν καλλιέργειαν τῶν κτημάτων των, ἀλλὰ διὰ τὴν ἀγορὰν σίτου, ὅπως θρέψωσιν ἑαυτοὺς καὶ τὰς οἰκογενείας των, ὡς καὶ τοῦ ἀναγκαιοῦντος πρὸς σποράν. Ἕτερον ζήτημα, ἐπίσης σοβαρὸν, ἐπίσης ἐπεῖγον, εἶναι τὸ ἑξῆς. Καὶ ἐγὼ καὶ ἄλλοι ἀξιότιμοι συνάδελφοι συνεστήσαμεν εἰς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἀναφορὰν τῶν διαφόρων κρεοπωλῶν, οἵτινες παραπονοῦνται, ὅτι ὁ λειτουργῶν ἤδη νόμος περὶ φόρου τῶν σφαζομένων ζώων ἐπιβαρύνει μόνον αὐτοὺς, καὶ οὕτω τὰ συμφέροντα αὐτῶν οὐ μόνον βλάπτονται, ἀλλὰ καὶ καταστρέφονται, καὶ παρεκαλέσαμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον,— ἐὰν εὑρίσκῃ τὰς αἰτήσεις αὐτῶν δικαίας — τροποποιοῦν τὸν νόμον τοῦτον οὕτως, ὥστε καὶ τὰ συμφέροντα τῶν κρεοπωλῶν νὰ προστατεύωνται, καὶ ἐκεῖνα τῶν κτηνοτρόφων νὰ μὴ παραβλάπτωνται. Ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐν τούτοις, ὄχι μόνον δὲν ὑπέβαλε τοιοῦτο νομοσχέδιον, ἀλλ’ οὐδὲ κἄν ἀπήντησεν εἰς ἡμᾶς, ἐὰν εὑρίσκει δικαίαν τὴν αἴτησιν τῶν δυστυχῶν τούτων κρεοπωλῶν, καὶ ἂν θὰ ὑποβάλῃ, καὶ πότε, τὸ οἰκεῖον νομοσχέδιον. Ἐν τούτοις, ἐπαναλαμβάνω, ἐκ πάντων τῶν νομοσχεδίων τὸ σοβαρώτερον καὶ μᾶλλον ἐπεῖγον εἶναι ἐκεῖνο, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ δυνηθῶμεν νὰ σώσωμεν τοὺς δυστυχεῖς πενομένους καὶ θνήσκοντας πληθυσμούς. Μετὰ τὴν ὁμιλίαν μου ἔν τινι τῶν τελευταίων συνεδριάσεων, καθ’ ἣν ἀνέγνωσα τὸ ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Δύμης, καὶ ὑπεστήριξα μὲ ὅλας τὰς ἀσθενεῖς μου δυνάμεις πάντα τὰ αἰτήματα αὐτοῦ, καὶ μετὰ τὴν ὁποίαν ἔλαβον τὸν λόγον καὶ οἱ ἀξιότιμοι ἐκ Πατρῶν συνάδελφοι κ. κ. Ρικάκης καὶ Παπαγιαννακόπουλος, συστήσαντες καὶ αὐτοὶ ἐνθέρμως εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἔλθῃ ἀρωγὸς εἰς τοὺς δυστυχεῖς ἐκείνους πληθυσμοὺς, εἶδον ἐσχάτως μετὰ μεγίστης εὐχαριστήσεως ἐν τῷ «Νεολόγῳ Πατρῶν», ὅτι καὶ ἕτερος συνάδελφος ἐκ Πατρῶν, ὁ κ. Καννακάρης, μὴ δυνάμενος, ὡς ἐκ τῆς καταστάσεώς του, νὰ προσέρχηται εἰς τὴν Βουλήν, παρὰ εἰς ὅλως ἐκτάκτους περιστάσεις, ἅμα τῇ λήψει τοῦ δημοψηφίσματος, ἐπεσκέφθη τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, καί, εὐτυχέστερος οὗτος πάντων ἡμῶν, οἵτινες οὐδεμίαν ἐλάβομεν ἀπάντησιν, ἔλαβε παρ’ αὐτοῦ τὴν ὑπόσχεσιν, ὅτι θέλει προκαλέσει διὰ τῆς Βουλῆς ἔκτακτα μέτρα ὑπὲρ τοῦ δήμου Δύμης. Ἐν τῇ ἐπιστολῇ μάλιστα ἐκείνῃ, τὴν ὁποίαν ἀναφέρει ὁ «Νεολόγος Πατρῶν», ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν συνάδελφος προχωρεῖ καὶ περαιτέρω, λέγων, ὅτι, ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει, θέλει ὑποβάλει αὐτὸς τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον, καὶ ἐν ἀνάγκῃ θέλει κηρυχθῆ ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν αὕτη δὲν υἱοθετήσῃ αὐτό. Γνωρίζει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ἀνέγνωσεν, ὡς ὤφειλε, μετὰ προσοχῆς τὸ δημοψήφισμα τοῦ δήμου Δύμης, ποῖα εἶναι τὰ δίκαια αἰτήματα τούτου, τὰ ὁποῖα παριστῶσι τὰς ἀνάγκας καὶ τῶν ἄλλων δήμων, ἃς ἀναφέρει ἐν τῇ ἐκθέσει του καὶ ὁ κύριος Νομάρχης Ἀχαΐας. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν ὄντως ἐγένοντο αὐτῷ τοιαῦτα διαβήματα, ἐὰν ἔδωκε τοιαύτας εὐχαρίστους ὑποσχέσεις, καὶ, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, πῶς δὲν ὑπέβαλε τὸ οἰκεῖον νομοσχέδιον, ὅπως ὄχι μόνον γνωρίσωμεν καὶ ἡμεῖς τοῦτο, ἀλλ’ εὑρεθῶμεν καὶ εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ πληροφορήσωμεν περὶ τούτου τοὺς συμπολίτας μας, ἵνα μὴ αἰτιῶνται τῆς Κυβερνήσεως, ὡς κωφευούσης εἰς τὰς ἐπικλήσεις αὐτῶν, συγχρόνως δὲ ἀποτραπῇ καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ν’ ἀπομακρυνθῇ τῶν κυβερνητικῶν τάξεων. Πρὸς τούτοις γνωρίζομεν πάντες, ὅτι, μετὰ τὴν ἐπισημοποιηθεῖσαν, οὕτως εἰπεῖν, καταστροφὴν τῶν προϊόντων ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, ἐν αἷς ἐνέσκηψαν ὁ περονόσπορος καὶ αἱ θεομηνίαι, ἡ Κυβέρνησις ἠθέλησε νὰ ἔλθῃ κἄπως ἀρωγὸς εἰς τοὺς δυστυχεῖς κτηματίας, καὶ διέταξεν ἡμιεπισήμως τὴν ἀναστολὴν τοῦ φόρου τῶν ἀμπέλων διὰ τὸ τρέχον ἔτος, καὶ τὴν ἀναστολὴν μέχρι τοῦ Αὐγούστου τῶν δόσεων τῶν φυτειῶν καὶ γαιῶν. Καὶ διὰ μὲν τὴν ἀναστολὴν τοῦ φόρου τῶν ἀμπέλων δὲν θὰ ὁμιλήσω, διότι ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, πεισθεὶς ἐκ τῶν δικαίων αἰτήσεων τῶν δυστυχῶν κτηματιῶν καὶ τῶν ἐπανειλημμένων συστάσεων ἡμῶν, ὑπέβαλε νομοσχέδιον περὶ ἀπαλλαγῆς κατὰ τὸ τρέχον ἔτος ἐκ τοῦ ἐγγείου φόρου τῶν ἀμπέλων, αἱ ὁποῖαι ἔπαθον ἐκ τοῦ περονοσπόρου. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τὰς δόσεις τῶν φυτειῶν καὶ γαιῶν, οἱ λαβόντες τὴν ἀναστολὴν ταύτην, ἐπειδὴ οὗτοι δὲν ἐπλήρωσαν κατὰ τὴν προθεσμίαν, τὴν ὑπὸ τοῦ νόμου ὁριζομένην, ὑποχρεοῦνται εἰς τὴν πληρωμὴν προστίμου εἴκοσιν ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν καὶ τόκου ὑπερημερίας 8%· ἤτοι τὸν Αὔγουστον, ὅτε θὰ προσέλθωσι πρὸς πληρωμὴν τῶν δόσεων, θὰ ὑποχρεωθῶσι, σὺν ταῖς δόσεσι ταύταις, νὰ πληρώσωσιν ἐπὶ πλέον 28%. Πέποιθα, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τῆς ἀναστολῆς τῆς πληρωμῆς τῶν δόσεων τούτων ἐσκόπει νὰ ἀνακουφίσῃ, καὶ οὐχὶ νὰ ἐπιβαρύνῃ τοὺς δυστυχεῖς κτηματίας· διότι ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει παρίσταται τὸ Δημόσιον ὡς κερδοσκοποῦν ἐπ’ αὐτῶν, ὅπερ δὲν πιστεύω. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐν τούτοις, δὲν ὑπέβαλε μέχρι τοῦδε νομοσχέδιον περὶ ἀπαλλαγῆς αὐτῶν ἐκ τοῦ προσθέτου τούτου βάρους, καὶ, ὡς πάντες γνωρίζομεν, ἄνευ νόμου δὲν δύνανται ν’ ἀπαλλαγῶσι. Καὶ ἐνῷ, κύριοι συνάδελφοι, ὑπάρχουσιν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει πλεῖστα νομοσχέδια, καὶ σοβαρὰ καὶ ἐπείγοντα, καὶ ἐνῷ ὑπάρχουσιν ἕτερα νομοσχέδια, ἐξ ἴσου σοβαρὰ καὶ ἐπείγοντα, ὡς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα προκνέφερα, καὶ τὰ ὁποῖα οὐ μόνον δὲν ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Βουλὴν, ἀλλ’ οὐδὲ κἂν ἐμελέτησεν αὐτὰ, ἐνῷ ὤφειλε νὰ τὰ προτάξῃ τῶν ἄλλων νομοσχεδίων, ὅπως ψηφισθῶσι πρὸ τῶν ἑορτῶν, ἔρχεται καὶ ζητεῖ νὰ ἀσχοληθῶμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐνῷ ὑπάρχει μέγιστος φόβος, ὅτι μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ συγκρατήσῃ οὐδὲ τοὺς φίλους της! Μεταβαίνοντες, ἐν τοιαύτῃ περιστάσει, εἰς τὰς ἐπαρχίας μας κατὰ τὰς ἑορτὰς, ἡμεῖς, τῶν ὁποίων οἱ συμπολῖται πένονται, μὴ δυνάμενοι νὰ εὕρωσιν οὐδ’ αὐτὸν τὸν ξηρὸν ἄρτον, καὶ τρώγοντες, ὡς οἱ ἄγριοι, καρποὺς, — ἐὰν εὑρίσκωσι καὶ τούτους — τί θὰ εἴπωμεν εἰς αὐτοὺς, ὅταν μᾶς ἐρωτήσωσι, τί ἐπράξαμεν διὰ τοὺς πενομένους; Θὰ κύψωμεν τὴν κεφαλὴν, ὡς οἱ ἔνοχοι, καὶ θὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι ἐψηφίσαμεν τὸν Προϋπολογισμὸν, χωρὶς νὰ σκεφθῶμεν περὶ τῶν ἀναγκῶν αὐτῶν! Ἐγὼ, κύριοι συνάδελφοι, δηλῶ, ὅτι δὲν θὰ συντελέσω ποσῶς εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐφ’ ὅσον τὰ νομοσχέδια ταῦτα, τὰ τείνοντα εἰς τὴν ἀνακούφισιν τῶν πενομένων πληθυσμῶν, δὲν ὑποβληθῶσι καὶ δὲν προταχθῶσι μετὰ τῶν ἄλλων εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ ψηφισθῶσιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ, καθ’ ἣν στιγμὴν θὰ πρόκηται νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, θὰ ζητήσω τὴν μεταρρύθμισιν αὐτῆς. Δὲν θὰ συντελέσω, λέγω, εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐὰν δὲν προταχθῶσι καὶ ψηφισθῶσιν ἅπαντα τὰ νομοσχέδια ταῦτα, διότι ἐπιθυμῶ νὰ μεταβῶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου μὲ καθαρὰν τὴν συνείδησιν, ὅτι ἐξετέλεσα εὐόρκως τὸ καθῆκόν μου, καὶ νὰ ἔχω τὸ θάρρος νὰ εἴπω πρὸς τοὺς συμπολίτας μου, ὅτι πολλάκις ὕψωσα τὴν φωνήν μου ὑπὲρ τῆς λήψεως μέτρων πρὸς ἀνακούφισίν των, ὑπὲρ τῆς θεραπείας τῆς δυστυχίας των, ἀλλὰ, δυστυχῶς, δὲν ἔσχον τὴν δύναμιν νὰ εἰσακουσθῶ καὶ συντελέσω ὑπὲρ τῆς ἐπιτυχίας τοῦ σκοποῦ τούτου. Πρὸς τοῦτο δὲ ἐξορκίζω καὶ ὑμᾶς, κύριοι συνάδελφοι, καὶ τῆς μιᾶς πτέρυγος καὶ τῆς ἄλλης, νὰ ἔλθητε νὰ συνασπισθῶμεν, καὶ ὑποχρεώσωμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὑποβάλῃ καὶ προτάξῃ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὰ νομοσχέδια ταῦτα· ἐὰν δὲ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀποδεχθῇ τοῦτο, καὶ, ἐπιμένουσα εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης, νὰ καταψηφίσωμεν αὐτήν, διότι αἱ Κυβερνήσεις πίπτουσι καὶ ἐπανέρχονται ταχέως, ἀλλ’ ὁ λαὸς θνήσκων δὲν ἀναζῇ! (ἐπιδοκιμασίαι καὶ χειροκροτήματα). Ἐὰν δὲ σᾶς ἀπειλήσωσι μὲ τὸ φάσμα τῆς διαλύσεως, μὴ πτοηθῆτε, διότι δὲν ὑπάρχει λόγος διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ, καὶ ἂν διαλυθῇ αὕτη, ἂς τρέμωσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες, εὐπειθῆ ὄργανα τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἐξετέλεσαν τὸ καθῆκόν των, καὶ, κύπτοντες, μετὰ φόβου θὰ προσέλθωσιν ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων των. (Ἐπιδοκιμασίαι καὶ χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς καὶ τῶν ἀκροατηρίων).

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σπυρίδων Κουμουνδοῦρος ἔχει τὸν λόγον.

§24ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρὶν ἢ εἰσέλθω, κύριοι Βουλευταὶ, εἰς τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἔφερε τὴν στιγμὴν ταύτην ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν συνάδελφος, θέλετε μοὶ ἐπιτρέψει νὰ κάμω δύο ἐπερωτήσεις εἰς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Χθὲς ἔλαβον ἀναφορὰν, ἵνα ὑποβάλω αὐτὴν εἰς τὴν Βουλὴν, τοῦ πρώην Δημάρχου Πυλίων κ. Μπόμπολα, δι’ ἧς οὗτος παραπονεῖται, ὅτι ὁ ἐκεῖ Οἰκονομικὸς Ἔφορος καταστρέφει τὴν περιουσίαν αὐτοῦ, ἣν ἔχει δυνάμει τίτλων, χρονολογουμένων ἀπὸ Τουρκοκρατίας...

§25Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κύριε συνάδελφε. Χθὲς κατέθηκα ἀναφορὰν περὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου.

§26ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. .. Ὁ κ. Μπόμπολας ἐκθέτει ἐν αὐτῇ τοὺς λόγους, καὶ, ἐπειδὴ δὲν θέλω νὰ κουράσω ὑμᾶς, δὲν ἀναφέρω αὐτοὺς, ἀλλὰ περιορίζομαι εἰς τὸ νὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν, νὰ ἐξετάσῃ τὴν ὑπόθεσιν, νὰ δώσῃ τὰς δεούσας διαταγὰς, καὶ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τούτου. Ἐλπίζω δ’ ὅτι καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης θὰ συντελέσῃ εἰς τὸ ν’ ἀποδοθῇ τὸ δίκαιον εἰς τὸν κ. Μπόμπολαν, καὶ τοῦτο, ἵνα ἀποφύγῃ πᾶσαν πιθανὴν παρεξήγησιν, καθόσον οὗτος δὲν τυγχάνει πολιτικὸς φίλος αὐτοῦ. Ὡς βλέπω ἐν τοῖς πρακτικοῖς, εἰς τὴν συνεδρίασιν τῆς 16 Δεκεμβρίου ἐ. ἔ. ὁ σεβαστὸς ἐκ Γόρτυνος συνάδελφος ἐζήτησε συμπληρωματικὰς πληροφορίας περὶ τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων Παμίσου. Αἱ πληροφορίαι αὗται δέν μοι φαίνονται ἐπαρκεῖς, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, τί εἰσέπραξε τὸ Ταμεῖον τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων Παμίσου ἐκ τῶν δήμων, καὶ ἂν εἰς τὴν Τράπεζαν ὑπάρχει ἤδη διὰ λογαριασμὸν αὐτοῦ τὸ ποσὸν τῶν 450,000 δραχμῶν, ἐκτὸς τῶν μὴ δαπανηθέντων ἐκ τοῦ συναφθέντος δανείου. Κατὰ τὴν συνεδρίασιν τοῦ Σαββάτου, ἐκ τῆς θέσεως ἐκείνης διέκοψα τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ παρεκάλεσα αὐτὸν νὰ στέρξῃ νὰ προταχθῶσι τοῦ Προϋπολογισμοῦ τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα καὶ μὲ τὸν Προϋπολογισμὸν συνδέονται, καὶ λυσιτελῆ ὄντως διὰ τὸν τόπον εἶναι, ὡς, φέρ’ εἰπεῖν, τὸ περὶ τοῦ φόρου τῶν ἀμπέλων, τὸ περὶ τοῦ θειϊκοῦ χαλκοῦ, τὸ περὶ τοῦ δανείου τοῦ Σιδηροδρόμου Πελοποννήσου, ὡς καὶ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὁ ἔντιμος προλαλήσας συνάδελφος ἐκ Πατρῶν ἀνέφερεν. Ἐζήτησα δὲ τοῦτο, τὸ μὲν ἕνεκα τοῦ ἐπείγοντος τῆς ἐπιψηφίσεως τῶν νομοσχεδίων τούτων, τὸ δὲ, ἵν’ ἀποφύγωμεν σκηνὰς, αἵτινες βεβαίως δὲν συντελοῦσιν εἰς τὴν ἀνύψωσιν τοῦ Κοινοβουλίου ἡμῶν. Δὲν γνωρίζω, Κύριοι, ἂν μέλη τοῦ Κοινοβουλίου ὡς δόγμα πολιτικὸν αὐτῶν ἔχουσι τὴν πολεμικὴν τῆς κωλυσιεργίας, γνωρίζω ὅμως, ὅτι βεβαίως ἡ στάσις τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὰς συνεδριάσεις αὐτὰς συνετέλεσε κατὰ πολὺ εἰς τὸ νὰ καταρρίψῃ καὶ τὰς συζητήσεις καὶ τὴν δρᾶσιν τοῦ Κοινοβουλίου ἐκ τοῦ ὕψους αὐτοῦ εἰς τὸ πεδίον τῶν κωλυσιεργιῶν. Κυβέρνησις ἐπιζητοῦσα διὰ παντὸς τρόπου καὶ ὅπως δήποτε τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ δεικνύει, ὅτι δὲν σκέπτεται εἰλικρινῶς περὶ τοῦ τόπου, ἀλλ’ ἐνδιαφέρεται μόνον νὰ πιστοποιηθῇ, ἔστω καὶ διὰ τῆς ἁπλῆς ὑμῶν ψήφου, ὅ,τι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐντεῦθεν εἶπε· τίς δηλαδὴ λέγει τὴν ἀλήθειαν ἐπ’ αὐτῶν τούτων τῶν κυβερνητικῶν πράξεων, οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ, ἢ ἡ Ἀντιπολίτευσις; Ὡς εἰ μὴ εἶχε, δυστυχῶς, πεισθῆ ἐξ αὐτῶν τούτων τῶν γεγονότων τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος περὶ τῆς καλοπιστίας τῶν κυβερνησάντων αὐτὸ ἀπὸ τοῦ 1882 καὶ ἐντεῦθεν! «Μὴ φοβεῖσθε! Πανταχόθεν ῥέει χρυσός! τὰ πλεονάσματα μᾶς κατακλύζουσιν! ἡ Ἑλλὰς ἔσεται πρότυπον Βασιλείου!» ἔλεγον οἱ πολιτευταὶ ἡμῶν ἀπὸ τοῦ 1882 καὶ ἐντεῦθεν. Ἀλλ’ ἐντὸς δεκαετίας ἠκούσθη ἐκ τῆς θέσεως ταύτης: «Δυστυχῶς ἐπτωχεύσαμεν!» «Ἀγρυπνεῖτε! Δὲν κοιμώμεθα ἐπὶ ῥόδων! διατρέχομεν κινδύνους μεγάλους καὶ σοβαρούς!» ἔλεγον οἱ πρὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης πολιτευταί. Ἀποδίδων δὲ τὸ δίκαιον, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι μεταξὺ τούτων συγκαταλέγεται καὶ ὁ γηραιὸς ἐκ Γόρτυνος πολιτευτής. «Ἔχομεν Προϋπολογισμὸν μὲ ἔλλειμμα 17 ὅλων ἑκατομμυρίων, καὶ εὑρίσκονται εἰς τὰ Ταμεῖα ἡμῶν 50 μόνον χιλιάδες δραχμῶν. Συσπειρωθῆτε, ἵνα σκεφθῶμεν, πῶς θὰ σώσωμεν τὸν τόπον ἐκ τοῦ ἐπαπειλοῦντος κινδύνου καὶ τῆς ἐπικειμένης καταστροφῆς», ἔλεγεν ἐντεῦθεν ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς 15 Ὀκτωβρίου τοῦ 1875. Ἀλλ’ ἀποθνήσκων ἐκληροδότει ἡμῖν πατρίδα μεγάλην καὶ πλουσίαν!

§27Κ. Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εὖγε!

§28ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὴν πολιτικὴν ἐκείνην ὠφείλατε ν’ ἀκολουθήσητε, τὴν πολιτικὴν ἐκείνην ὠφείλατε νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν ὑμῶν· καὶ θὰ τὴν ἔχητε, ἂν, ἀντὶ νὰ ἐπισπεύδητε τὴν ὁπωσδήποτε ἐπιψήφισιν τῶν Προϋπολογισμῶν καὶ τὴν συναρπαγὴν τῶν ζητημάτων, καταρρίπτοντες οὕτω τὸ κοινοβουλευτικὸν ἡμῶν πολίτευμα ἐκ τοῦ ὕψους αὐτοῦ εἰς τὴν πολεμικὴν τῆς κωλυσιεργίας, ἐλέγετε ὅ,τι ὁ αὐτὸς Πρωθυπουργὸς ἔλεγεν ἐντεῦθεν κατὰ τὸ 1876, ἂν δὲν με ἀπατᾷ ἡ μνήμη: «Παρακαλῶ νὰ προταχθῇ μετὰ τῶν ἄλλων νομοσχεδίων καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρείας Σύρου, διότι καὶ τοῦτο συνδέεται μετὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ.» Ὡς βλέπετε, κύριοι Βουλευταὶ, ἐζήτουν οἱ τότε πολιτευταὶ, πάντα τὰ νομοσχέδια, τὰ συνδεόμενα κἄπως μὲ τὴν εὐημερίαν τοῦ τόπου, τὰ συντελοῦντά πως ὑπὲρ τῆς προόδου αὐτοῦ, τὰ ἔστω καὶ πόρρωθεν συνδεόμενα μετὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, νὰ προτάσσωνται αὐτοῦ, διότι Προϋπολογισμὸς, ὡς τοῦτο κάλλιον ἐμοῦ γνωρίζετε, ἄνευ τῶν συναφῶν νόμων, εἶναι χάρτης ἄγραφος. Καὶ ἂν, κύριοι Βουλευταὶ, μία ἁπλῆ σύμβασις ἔχῃ τοιαύτην σημασίαν διὰ τὸν Προϋπολογισμὸν, νομίζετε, ὅτι τὰ νομοσχέδια, περὶ ὧν ἐποιησάμεθα λόγον ἐγώ τε καὶ ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, ὡς καὶ τὰ τούτοις ὅμοια, δὲν ἔχουσι τὴν αὐτὴν, ἂν ὄχι μεγαλειτέραν, ἐπ’ αὐτοῦ ἐπήρειαν; Ἐπὶ πλέον, τί περὶ διοικήσεως εἰσηγήσατο τῇ Βουλῇ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως; Ἔλαβον ἐπιστολὰς σήμερον διακεκριμένων προσώπων, κατεχόντων ὑπερόχους θέσεις ἐν τῇ ἐμῇ ἐπαρχίᾳ, δι’ ὧν μοὶ καταγγέλλουσι πράξεις ἀρχῶν, ὁμοίας πρὸς πράξεις βαρβάρων ὀρδῶν. Καὶ ἀκούσατε: «Ὁ ἀστυνόμος μετὰ τῶν ὀργάνων αὐτοῦ, ὡς ἄλλος πασᾶς, ἐκδίδει φετφάδες καὶ κατὰ χιλιάδας ἐντάλματα, ὁ δὲ κόσμος ἔχει λάβει τὴν εἰς τὰ ὄρη ἄγουσαν! Τρομοκρατία ἀληθὴς, καὶ οὐδεὶς κοιμᾶται εἰς τὸ σπῆτί του!» Ταῦτα μοὶ γράφουσιν ἐξ Οἰχαλίας. Ὁ δὲ κ. Δήμαρχος Παμίσου ἰδοὺ πῶς ἐξιστορεῖ τὴν κατάστασιν τοῦ τόπου ἡμῶν: «Φροντίσατε, ὁ νόμος τῆς ἀγροφυλακῆς νὰ μεταβληθῇ, ἵνα σωθῇ ὁ κόσμος ἀπὸ τοὺς τυράννους! Μὴ ἐρωτᾷς, τί γίνεται ἐνταῦθα! Ἠναγκάσθην νὰ μεταβῶ εἰς τὸν Νομάρχην, ἐπίσης τὰ ἀνέφερα καὶ εἰς τὸν Μοίραρχον, καὶ ἂς ἴδωμεν, καίτοι οὐδεμίαν περιμένω διόρθωσιν.» Τοιαύτη εἶναι ἡ κατάστασις τῆς διοικήσεως! Καὶ νομίζετε, ὅτι δύνασθε νὰ ἔχητε οἰκονομικὰ καλὰ μὲ τοιαύτην διοίκησιν; Ἢ μήπως δὲν γνωρίζετε, ὅτι βάσις τῶν οἰκονομικῶν χώρας τινὸς, καὶ συνεπῶς καὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, εἶναι ἡ καλὴ διοίκησις αὐτῆς; Καὶ ὑφίσταται παρ’ ἡμῖν διοίκησις, ἀφοῦ ὑμεῖς αὐτοὶ τὴν ὑπάρχουσαν, διὰ νόμου καταργοῦντες, ἀπεδοκιμάσατε, χωρὶς ἐπὶ μίαν ὁλόκληρον διετίαν νὰ ἐφαρμόσητε τὴν παρ’ ὑμῶν ὡς ἀρίστην κριθεῖσαν; Καὶ ἡ μεταβατικὴ αὕτη κατάστασις νομίζετε, ὅτι δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς βάσις μελέτης ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν θέσεως; Κύριοι, Προϋπολογισμὸς οὐδεμίαν σημασίαν ἔχει, ἂν οὗτος δὲν ᾖναι ἐνδεικτικὸς τῆς πολιτικῆς, ἣν ὀφείλει ἓν Κράτος νὰ ἀκολουθήσῃ. Ἤδη, εἴπατέ μοι, — καὶ προκαλῶ ὑμᾶς, κύριε Πρωθυπουργὲ, νὰ βεβαιώσητε ἐν συνειδήσει τὴν Βουλὴν, ἂν ὁ ὑποβληθεὶς ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν Προϋπολογισμὸς εἶναι ἡ βάσις τῆς πολιτικῆς, ἣν ἐνδεικνύετε ὑμεῖς ν’ ἀκολουθήσῃ ἡ πατρὶς ἡμῶν...

§29Γ. ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πέντε χιλιάδας δραχμὰς ἀναγράφει ὁ Προϋπολογισμὸς διὰ τὸν καλλωπισμὸν τῆς Κηφισιᾶς, ὅπου ἕκαστος τῶν ὁμογενῶν δύναται νὰ καταβάλῃ πλέον τῶν δέκα χιλιάδων. Καὶ ἐν τούτοις ὁ λαὸς τῆς Πελοποννήσου πένεται!

§30ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὀρθῶς λέγετε. Διὰ τοὺς λόγους αὐτοὺς, Κύριοι, παρεκάλεσα καὶ παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ δεχθῇ νὰ προταχθῶσι τῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ τὰ εἰρημένα νομοσχέδια, διότι, κατ’ ἐμὲ κριτὴν, ὁ Προϋπολογισμὸς οὐδεμίαν ἄλλην σημασίαν δύναται νὰ ἔχῃ, εἰς ἣν θέσιν εὑρίσκεται τὸ Κράτος ἡμῶν, παρὰ ἐκείνην, ἣν ἔχουσιν οἱ παρὰ τὴν ἑστίαν ἁπλοῖ λογαριασμοὶ ζωοφυτοῦντος βιοπαλαιστοῦ.

§31Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Παρήλθον πολλαὶ ἡμέραι, ἀφ’ ἧς παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἐκθέσῃ τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων δὲν ἐξεδόθη τὸ Διάταγμα τῆς ὑπαγωγῆς τῶν ἐπαρχιῶν Δομοκοῦ καὶ Ἰθάκης εἰς τὰ Πρωτοδικεῖα Λαμίας καὶ Λευκάδος. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι μετὰ δέκα ἡμέρας, ἀφ’ ἧς τὸ πρῶτον ἐπηρώτησα τὸν κύριον Ὑπουργὸν, οὗτος, ἀπαντῶν εἰς τὴν ἐπαναληπτικὴν σύστασιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου καὶ συμπολίτου μου κ. Κρίτσα, εἶπεν, ὅτι δὲν δύνανται διὰ Διατάγματος νὰ ὑπαχθῶσιν αἱ εἰρημέναι ἐπαρχίαι εἰς τὰ Πρωτοδικεῖα Λαμίας καὶ Λευκάδος, ἀλλὰ θὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον περὶ τούτου συντόμως εἰς τὴν Βουλήν· ἀλλ’ εἰσέτι τοιοῦτο δὲν ὑπεβλήθη. Ἐξώδικον μόνον πληροφορίαν ἔχω, ὅτι συνετάχθη σχέδιον τοιοῦτον, ἀλλὰ καὶ πάλιν ἐκλείσθη εἰς τὸ ἑρμάριον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Δὲν θέλω νὰ ἐλέγξω τὸν κ. Ὑπουργὸν, διότι, ὑποσχόμενος ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ὅτι τάχιστα θὰ ὑποβάλῃ τὸ οἰκεῖον νομοσχέδιον, δὲν ὑπέβαλε τοῦτο, ἀλλὰ θέλω νὰ εἴπω πρὸς αὐτὸν, ὅτι, ὅτε ὁ νόμος περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους συνεζητεῖτο, δὲν εἶχε τὴν γνώμην, ὅτι ἀπαιτεῖται νέος νόμος, ὅπως ὑπαχθῶσιν αἱ εἰρημέναι ἐπαρχίαι εἰς τὰ οἰκεῖα Πρωτοδικεῖα, ἀλλ’ ὅτι ἤρκει πρὸς τοῦτο ἡ ἔκδοσις Βασιλικοῦ Διατάγματος. Ἂν δὲ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, ἀγορεύων ἐντεῦθεν, ἔλεγεν, ὅτι τοῦτο τότε ὑπεστηρίχθη καὶ ὑπὸ τοῦ σεβαστοῦ ἐκ Γόρτυνος πολιτευτοῦ, τὸ ἔλεγε διὰ νὰ στηρίξῃ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἤδη ὑπεστήριξεν, εἴτε διότι σπουδαίως μετέβαλε γνώμην, εἴτε διότι ἤθελε νὰ ἀναβάλῃ τὴν ἔκδοσιν τοῦ Διατάγματος δι’ εἰσαγωγῆς νομοσχεδίου ἐκ λόγων ἄλλων, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναι γνωστοὶ εἰς ἐμὲ καὶ εἰς ὑμᾶς, Κύριοι. Ὅτε συνεζητεῖτο τὸ ἄρθρον 12 τοῦ νόμου περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους, ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Χαλκίδος κ. Καλογερόπουλος, εἰσηγητὴς τυγχάνων τῆς Ἐπιτροπῆς, ἥτις ἐμελέτησε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «καὶ Ἐφετείων» εἰς τὸ ἄρθρον 12· δηλαδή, ὅτι δύναται διὰ Διατάγματος ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία νὰ μεταβάλῃ τὰς περιφερείας τῶν Πρωτοδικείων καὶ Ἐφετείων. Κατὰ τῆς γνώμης ταύτης τότε, ἐνθυμοῦμαι, ἐξανέστη ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, εἰπὼν, ὅτι τοιοῦτον δικαίωμα δὲν πρέπει εὐκόλως νὰ παράσχωμεν εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, διότι, ναὶ μὲν δηλοῦται ἐν τῷ προκειμένῳ, ὅτι πρόκειται περὶ ὑπαγωγῆς δύο ἐπαρχιῶν εἰς τὰ οἰκεῖα Πρωτοδικεῖα, ἀλλὰ δύναται αὔριον ἄλλος Ὑπουργὸς, μὴ δεσμευόμενος ἐξ οὐδεμιᾶς δηλώσεως, νὰ μεταβάλῃ ὅλας τὰς περιφερείας τῶν Ἐφετείων. Ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἔλεγε τότε (ἀναγινώσκει): «Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῶν Ἐφετείων, δύναταί τις νὰ εἴπῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἤκουσα, ὅτι εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος Βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας, ὅτι, ἐπειδὴ ἡ ἁρμοδιότης καὶ ἡ δικαιοδοσία τῶν Ἐφετείων ἐπεκτείνεται καὶ ἐπὶ τῶν Πρωτοδικείων, καὶ ἐὰν ἑνώσωμεν μίαν ἐπαρχίαν μὲ τὴν περιφέρειαν ἄλλου Πρωτοδικείου, πάλιν ἡ ἁρμοδιότης τοῦ Ἐφετείου δὲν μεταβάλλεται. Παραδείγματος χάριν, ἐὰν τὴν ἐπαρχίαν Δομοκοῦ τὴν ὑπαγάγωμεν εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Πρωτοδικείου Λαμίας, ἐπειδὴ ἡ δικαιοδοσία τοῦ Ἐφετείου Ἀθηνῶν ἐκτείνεται καὶ ἐπὶ τοῦ Πρωτοδικείου Λαμίας, ἄρα ἐκτείνεται καὶ ἐπὶ τῆς περιφερείας τῆς ἐπαρχίας Δομοκοῦ. Ἵνα ὅμως μὴ γεννηθῇ ποσῶς ζήτημα, προστίθενται καὶ αἱ λέξεις «καὶ Ἐφετείων». Παρακαλῶ δὲ νὰ μοὶ εἴπητε, ἡ προσθήκη τῶν λέξεων τούτων, καὶ ἂν περιττεύῃ, κατὰ τί βλάπτει; Καὶ ἂν δὲν προσθέσωμεν τὰς λέξεις ταύτας, πάλιν ἐπαναλαμβάνω, ἐπειδὴ ἡ ἁρμοδιότης τοῦ Ἐφετείου Ἀθηνῶν ἐκτείνεται καὶ ἐπὶ τοῦ Πρωτοδικείου Λαμίας, προστιθεμένης καὶ τῆς ἐπαρχίας Δομοκοῦ εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Πρωτοδικείου Λαμίας, ἡ ἁρμοδιότης τοῦ Πρωτοδικείου Ἀθηνῶν εἶνε πλήρης. Τὸ αὐτὸ καὶ διὰ τὴν ἐπαρχίαν Ἰθάκης. Ἡ Ἰθάκη, ἡ ὁποία μέχρι τοῦδε ὑπήγετο εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Ἐφετείου Κερκύρας, σήμερον, προστιθεμένη εἰς τὴν Λευκάδα, θὰ ὑπαχθῇ εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Ἐφετείου Πατρῶν. Τοῦτο λοιπὸν θὰ γείνῃ καὶ διὰ τὴν ἐπαρχίαν Δομοκοῦ, καὶ ἀπορῶ διατὶ γίνεται τόσος θόρυβος ἄνευ λόγου.» Ὁ δὲ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς ἔλεγεν (ἀναγινώσκει): «Νομίζω, ὅτι ἡ θεωρία, τὴν ὁποίαν ἐξεθέσατε, εἶναι ὀρθή· ἑπομένως δὲν δύναται νὰ προκύψῃ δισταγμός τις, ὅτι, ἐὰν ἡ ἐπαρχία Δομοκοῦ περιληφθῇ ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ Πρωτοδικείου Λαμίας, ἐπεκτείνεται ἡ ἁρμοδιότης τοῦ Ἐφετείου Ἀθηνῶν καὶ ἐπὶ τῆς ἐπαρχίας Δομοκοῦ. Ἡ ἑρμηνεία αὕτη εἶναι ὀρθή, οὕτω δὲ δὲν ἀναγκαζόμεθα νὰ περιλάβωμεν τὴν προσθήκην τῶν Ἐφετείων. Ἀληθῶς, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ μεταβιβάσεως δικαιωμάτων ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας εἰς τὴν ἐκτελεστικήν, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπεκταθῇ ἡ ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας μεταβίβασις τοῦ δικαιώματος πρὸς μεταβολὴν τῶν περιφερειῶν τῶν Ἐφετείων, ἀφοῦ εἶναι καταφανές, ὅτι ἡ ἐπαρχία Δομοκοῦ θέλει ὑπάγεσθαι εἰς τὸ Ἐφετεῖον Ἀθηνῶν.» Ποῦ ἀνεῦρε λοιπὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὁμιλῶν τελευταῖον περὶ τούτου, ὅτι τότε σύσσωμος ἡ Βουλή, καθ’ ὑπόδειξιν μάλιστα τοῦ σεβαστοῦ ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ, παρεδέξατο, ὅτι πρέπει διὰ νόμου νὰ ὑπαχθῶσιν αἱ ἐπαρχίαι Δομοκοῦ καὶ Ἰθάκης εἰς τὰ οἰκεῖα Πρωτοδικεῖα, καθόσον διὰ τῆς τοιαύτης ὑπαγωγῆς μεταβάλλεται ἡ περιφέρεια τῶν Ἐφετείων Ἀθηνῶν καὶ Κερκύρας, ἐνῷ ἀκριβῶς ἡ ἐναντία ἐξεδηλώθη γνώμη καὶ ἐγένετο ἀποδεκτή; Ἦτο δὲ ὀρθοτάτη, διότι δὲν μεταβάλλεται τὸ παράπαν ἡ περιφέρεια τῶν Ἐφετείων, ἀφοῦ ὁ ἀριθμὸς τῶν Πρωτοδικείων, τῶν ὑπαγομένων εἰς τὴν περιφέρειαν τῶν Ἐφετείων Ἀθηνῶν καὶ Κερκύρας, ἤθελε μείνει ὁ αὐτὸς, μόνον δὲ ἡ δικαιοδοσία ἑνὸς τῶν Πρωτοδικείων θέλει ἐπεκταθῆ. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἔστω ὅτι μετέβαλε γνώμην, ἀφεὶς εἰς ἡμᾶς τὴν ἐλπίδα, ὅτι θέλει εἰσαγάγει τὸ περὶ τούτου νομοσχέδιον. Τὸ νομοσχέδιον ὅμως δὲν εἰσήχθη. Δὲν ἤθελον δὲ λάβει ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου τὸν λόγον, ἵνα παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ εἰσαγάγῃ αὐτὸ,—διότι ἦτο ἐνδεχόμενον καὶ βραδύτερον νὰ εἰσαχθῇ τοιοῦτον—ἐὰν μὴ ἐμόρφωνα τὴν γνώμην, ὅτι, εὐθὺς ὡς ἐπιτευχθῇ ἡ ἐπιψήφισις τοῦ Προϋπολισμοῦ, αἱ θύραι τοῦ Κοινοβουλίου θέλουσι κλείσει, ἂν μὴ ἐμόρφωνα τὴν γνώμην, ὅτι ἡ Κυβέρνησις οὐδένα ἄλλον σκοπὸν προτίθεται ἢ τὴν ὑφαρπαγὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἐμόρφωσα δὲ τὴν γνώμην ταύτην ἰδίᾳ προχθές, ἐν τῇ συνελεύσει τῶν φίλων τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτε ἠθέλησε νὰ κρατήσῃ ὑμᾶς ἐνταῦθα κατὰ τὰς ἑορτὰς, ἵνα ψηφίσωμεν τὸν Προϋπολογισμόν, ἐπισείων τὸ φάσμα τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἤθελε τοῦτο ἐπιτευχθῇ. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἐπείσθην, ὅτι οὐ μόνον οὐδὲν νομοσχέδιον νέον θέλει εἰσαχθῆ, ἀλλὰ καὶ οὐδενὸς θέλει ἐπιζητηθῆ ἡ ἐπιψήφισις ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖά εἰσιν ἀναγεγραμμένα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει καὶ τείνουσιν εἰς τὴν ἀνακούφισιν τοῦ λαοῦ, ὅτι καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀπαλλαγῆς τοῦ φόρου τῶν ἀμπέλων θέλει προθύμως ἐγκαταλειφθῆ, διὰ νὰ αὐξήσῃ τὸ περίσσευμα, ὅτι καὶ ἡ ἀναστολὴ τῆς πρώτης δόσεως τοῦ δανείου τῶν παθόντων μερῶν τῆς Θεσσαλίας καὶ Φθιώτιδος θέλει μείνει ἁπλῆ καὶ μόνον ὑπόσχεσις, καὶ μία ἔσται πάλιν ἡ μέριμνα τῆς Κυβερνήσεως, ἡ δι’ ἀγρίας καταδιώξεως εἴσπραξις τῶν καθυστερουμένων φόρων παρὰ τοῦ πενομένου λαοῦ. Ὅτε δ’ ἐπείσθημεν, ὅτι τοιαύτην ἐτράπη πορείαν ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσωμεν παρέχοντες αὐτῇ τὴν συνδρομὴν ἡμῶν, οὐδὲ ἦτο ἡ ἀπειλὴ τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς ἱκανὴ νὰ ὑποτάξῃ τὴν γνώμην καὶ συνείδησιν ἐκείνων, οἵτινες ἔχουσι τὴν ἀνδρικὴν φιλοτιμίαν, οὐ μόνον ν’ ἀντιμετωπίζωσιν ὑπερηφάνως τοιαύτας ἀπειλὰς, ἀλλὰ καὶ νὰ προκαλῶσι τοὺς ἀπειλοῦντας, ἐὰν ἔχωσι τὸ θάρρος καὶ τὴν δύναμιν, νὰ πραγματῶσι ταύτας. (Χειροκροτήματα καὶ ἐπευφημίαι ἐκ τῆς ἀριστερᾶς καὶ τῶν ἀκροατηρίων).

§32Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅτε ἤκουσα τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Πατρῶν, ζητοῦντος παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ στέρξῃ, ἵνα μεταβληθῇ ἡ ἡμερησία διάταξις, ἐνεθυμήθην, ὅτι ταύτην τὴν γνώμην καὶ ἡμεῖς εἴχομεν προτείνει πρὸ τινων ἡμερῶν εἰς τὴν Κυβέρνησιν· ἡ γνώμη δ’ αὕτη δὲν εἶχε μόνον τὸν πρακτικὸν σκοπὸν, ἵνα ψηφισθῶσι νόμοι, οἵτινες κατεδείχθησαν ὑπὸ τῶν περιστάσεων ἀναποφεύκτως ἀναγκαῖοι, ἀλλὰ κατεδήλου εἰς ἡμᾶς καὶ τὰ διανοήματα, τὰ φρονήματα, τοὺς κανόνας, κατὰ τοὺς ὁποίους ἡ Κυβέρνησις σκοπεῖ νὰ διαχειρισθῇ καὶ ἐπὶ τὸ μέλλον τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν. Ἡ ἡμερησία διάταξις συντάσσεται ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, τῇ ἐπινεύσει τῆς Κυβερνήσεως· τῆς Κυβερνήσεως δὲ τὸ φρόνημα διερμηνεύει ὁ Πρωθυπουργός, ὁ ὁποῖος συγχρόνως εἶναι καὶ εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς. Ὅταν ὁ εἰσηγητὴς οὗτος τῆς πλειονοψηφίας κατανέμῃ τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἐκδηλοῖ συγχρόνως, ποίαν γνώμην ἔχει περὶ τῆς χρησιμότητος ἑκάστου νομοσχεδίου, ἐν σχέσει πρὸς τὰς περιστάσεις τῆς χώρας. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἔστερξε τὴν γνώμην μου, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι θέλει ἀπωθήσει καὶ τὴν γνώμην τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Πατρῶν, διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν κρίνει τόσον ἀναγκαῖα τὰ νομοσχέδια ταῦτα, τῶν ὁποίων ἐζητήσαμεν τὴν ἐγγραφὴν πρὸ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐνῷ νομίζει ἐπιβαλλομένην τὴν ἄμεσον ψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἂν ἐψηφίζετο ὁ Προϋπολογισμὸς κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας, ἤθελεν ἀπαλλάξει τὸ Ὑπουργεῖον τῆς ἀνάγκης νὰ ζητήσῃ παρὰ τῆς Βουλῆς ἓν δωδεκατημόριον, ὅπως κυβερνηθῇ τὸ Κράτος τὸν πρῶτον μῆνα τοῦ ἔτους. Μόνον τοῦτο ἤθελεν ἐπιφέρει. Ἀλλ’ εἶναι τοῦτο ζημία τοῦ Κράτους; Ἡ ψήφισις ὅμως τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἐζητήσαμεν νὰ προταχθῶσι τοῦ Προϋπολογισμοῦ, εἶναι τοσοῦτον ἐνδεδειγμένη ὑπὸ τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους, καὶ, ἂν ταῦτα δὲν ἐψηφίζοντο πρὸ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τοσαύτη θέλει εἶσθαι ἡ ζημία τῆς χώρας, ὥστε ἀμφέβαλλον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἤθελε δυνηθῆ νὰ ζητήσῃ νὰ ἀνασταλῇ ἡ ψήφισις αὐτῶν, διὰ νὰ προταχθῇ ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν, ὁμιλῶν πρὸς τὴν Βουλήν, διήρεσεν εἰς δύο κατηγορίας τὰ μέτρα τὰ νομοθετικὰ, τὰ ὁποῖα κρίνει, ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῶσι πρὸ τοῦ Προϋπολογισμοῦ· ἀνέφερέ τινα τῶν νομοσχεδίων, τῶν ἐγγεγραμμένων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, τὰ ὁποῖα ἐθεώρησε κατεπείγοντα, ὡς θεραπεύοντα ἀνάγκας κατεπειγούσας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλὰ προσέθετο, ὅτι καὶ ἄλλα εἶναι, κατ’ αὐτόν, ἀναγκαῖα, καὶ ἀνέφερε μάλιστα καὶ ταῦτα. Ἐγὼ, ὅτε συνεβούλευον τὴν Κυβέρνησιν νὰ δεχθῇ νὰ προταχθῶσι τοῦ Προϋπολογισμοῦ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἀνέφερα, εἶχον ὑπ’ ὄψιν μόνον τὰ νομοσχέδια, τὰ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀναγεγραμμένα. Ταῦτα δὲ εἶναι δυνατὸν νὰ διαιρεθῶσιν εἰς κατηγορίας· εἰς νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ κανονίσωσι τὴν τύχην τῆς ἐργατικῆς τάξεως, διότι τοῦ ἐργάτου ἡ ζωὴ εἶναι ἐκτεθειμένη καθ’ ἑκάστην εἰς μυρίους κινδύνους, ἤθελε δὲ παρασχεθῇ εἰς τοὺς ἐργάτας ἀσφάλεια, ὅτι τοῦ λοιποῦ δὲν ἤθελον θνήσκει ὡς τὰ ζῷα· εἰς νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἐξασφαλίζουσι τὸν πολίτην ἀπὸ κατάχρησιν τῆς δυνάμεως, τὴν ὁποίαν νόμοι τινὲς ἔδωκαν εἰς τὰ ὄργανα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, καὶ τοιοῦτον εἶναι τὸ τῆς ἀστυνομικῆς ἐπιτηρήσεως· καὶ εἰς νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἐνισχύουσι τὴν ἐθνικὴν παραγωγὴν καὶ προστατεύουσιν αὐτὴν, ὡς εἶναι τὸ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ περὶ Σταφιδικῆς Τραπέζης νόμου. Τέλος πάντων, εἰς νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἐπρόκειτο νὰ προστατεύσωσιν Ἑλληνικὰ κεφάλαια, καὶ νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῆς συγκοινωνίας τῆς χώρας. Ἂν καὶ ἄλλα ὑπάρχωσι νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἶναι τοιαῦτα, ἤθελον καὶ ταῦτα εὐχαρίστως στέρξει, καὶ ἤθελον ὑποστηρίξει νὰ προταχθῶσι καὶ ταῦτα τοῦ Προϋπολογισμοῦ· ἀλλὰ, καὶ ἂν δὲν ἦναι τοιαῦτα νομοσχέδια, ἤθελον προθύμως προσχωρήσει εἰς πάσας τὰς ἐνδείξεις τῆς ἀνάγκης τῆς συντάξεως καὶ ὑποβολῆς τοιούτων νομοσχεδίων. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐνῷ κατ’ ἀρχὰς ἐνέδειξεν, ὅτι εὑρίσκει δεδικαιολογημένας τὰς παρατηρήσεις ἡμῶν, τὴν ἐπιοῦσαν ἦλθε καὶ ἀπέκρουσεν αὐτὰς, ἐπιμείνας εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἄν ἡ γνώμη αὕτη τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ ἐνδεικνύῃ τὴν γνώμην αὐτοῦ περὶ τοῦ τρόπου τοῦ κυβερνᾷν, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι αἰσθάνομαι λύπην· διότι φαίνεται, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς λησμονεῖ τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα κυρίως πᾶσα Κυβέρνησις τῆς Ἑλλάδος κατὰ τὰς περιστάσεις ταύτας ὀφείλει νὰ ἔχῃ. Μετὰ πόλεμον, ὁ ὁποῖος ἐξήντλησεν οἰκονομικῶς τὴν χώραν καὶ τὸ Κράτος, μετὰ πόλεμον, ὁ ὁποῖος ἐξήντλησεν ἐπίσης τὴν ὑπομονὴν καὶ τὴν ἀντοχὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἶναι ἄπορον, πῶς δύναταί τις νὰ ζητῇ τὴν ἄδειαν νὰ δαπανήσῃ κατὰ τοὺς κειμένους νόμους, μηδεμίαν περὶ τῆς τοιαύτης καταστάσεως λαμβάνων πρόνοιαν, καὶ νὰ προτάσσῃ τῆς ψηφίσεως τοσούτων ἄλλων μέτρων, λυσιτελῶν πρὸς ἀνακούφισιν τοῦ λαοῦ, τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Λησμονεῖ δὲ ἡ Κυβέρνησις τὰ κυριώτερα καθήκοντα αὑτῆς. Ἐγὼ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον προσήνεγκε τὴν αὐτὴν εἰσφορὰν, ζητῶν τὴν μεταβολὴν καὶ βελτίωσιν τῆς φορολογίας ἐπὶ τοῦ οἴνου· εὗρον δὲ αὐτὸν καὶ τότε πάντοτε πρόθυμον νὰ συντελέσῃ εἰς μέτρα σκοποῦντα τὴν ἐνίσχυσιν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς. Τὴν γνώμην ταύτην ἔχω καὶ ἐγὼ, καὶ διὰ τοῦτο ἐπρότεινα, καὶ ἐπιθυμῶ, καὶ προθύμως θέλω προσπαθήσει, ὅσον δύναμαι, ἵνα συντελέσω εἰς τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Παρακαλῶ ἑπομένως τὴν Βουλὴν νὰ στέρξῃ, ἵνα προταχθῶσι τοῦ Προϋπολογισμοῦ τὰ περὶ ὧν εἴρηται ἀναγκαῖα καὶ κατεπείγοντα νομοσχέδια.

§33Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν νομίζω, Κύριοι, ὅτι ὅσα ἐλέχθησαν κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην, δὲν νομίζω ἰδίως, ὅτι τὸ γεγονὸς, ὅτι μέλη τινὰ τῆς πτέρυγος ἐκείνης (δεικνύει τὴν δεξιὰν) ἀπεσκίρτησαν ἀπὸ ταύτης, καὶ μετέβησαν εἰς ἐκείνην (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν), δικαιολογοῦσιν ἐμὲ, ἵνα μεταβάλω τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸ παρελθὸν Σάββατον. Ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξα, δὲν ἐμπνέεται ὑπὸ τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας ἠθέλησαν νὰ ἀποδώσωσιν εἰς ἐμέ. Ἐδήλωσα τότε, καὶ οὐδεμίαν ἔχω δυσκολίαν νὰ δηλώσω καὶ πάλιν τὴν ἑσπέραν ταύτην, ὅτι διὰ τῆς ἐπιμονῆς μου, ἵνα προταχθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς, δὲν ἐπιδιώκω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑμεῖς ὑποθέτετε, ὅτι ἐπιδιώκω. Εἴπετε κατ’ ἀρχὰς, ὅτι σκοπὸς ἡμῶν ἦτο νὰ ἐπιψηφισθῇ ὅπως–ὅπως ὁ Προϋπολογισμὸς, νὰ πιέσωμεν τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἵνα ἐπιψηφίσῃ τοῦτον ἄνευ συζητήσεως, ὅτι ἠθέλομεν, ἵνα ἐντὸς τριῶν ἢ τεσσάρων ἡμερῶν ἐπιτύχωμεν τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ, καὶ εἰς τοὺς φόβους ὑμῶν τούτους ἀπήντησα διὰ ῥητῆς δηλώσεως, ὅτι σκοπὸν ἔχω, ἵνα οὐδεμίαν φέρω ἀντίρρησιν, ὅπως εὐρύτατα συζητηθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς, ὅτι οὐδὲν θέλω παρεμβάλει πρόσκομμα εἰς τὴν εὐρεῖαν αὐτοῦ συζήτησιν. Εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι σκοπός μου εἶναι, ἵνα ἡ Βουλὴ παρατείνῃ τὰς ἐργασίας αὑτῆς οὐ μόνον μέχρι τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ καὶ μέχρι τῆς ἐπιψηφίσεως τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα παρ’ ἐμοῦ θεωροῦνται ὡς ἐπιβαλλόμενα. Ἀλλ’ ἔρχονται σήμερον καὶ λέγουσι: «Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ σκεφθῶμεν περὶ Προϋπολογισμοῦ, καὶ νὰ μὴ προτάξωμεν τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ δανείου τῆς Ἑταιρείας τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου, νὰ μὴ προτάξωμεν τὸ νομοσχέδιον περὶ φόρου τῶν ἀμπέλων, νὰ μὴ προτάξωμεν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀναστολῆς τῶν δόσεων τῆς Θεσσαλίας; Πῶς εἶναι δυνατὸν τοῦτο νὰ γείνῃ;» Καὶ ἐγὼ ἐρωτῶ ὑμᾶς: Πῶς εἶναι δυνατὸν τὸ ἀντίθετον νὰ γείνῃ; Ἔχομεν ἀνάγκην, Κύριοι, νὰ συζητήσωμεν τὸν Προϋπολογισμόν, ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἴδωμεν, ποία εἶναι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Κράτους, ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἴδωμεν, ἐὰν ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Κράτους εἶναι, οἵα παρίσταται αὕτη ὑπὸ τῶν μελῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως· διότι, ἐὰν πράγματι ἡ κατάστασις ἦναι αὐτή, τὴν ὁποίαν καθ’ ἑκάστην ἐπαναλαμβάνετε ὅτι εἶναι, ἐρωτῶ ὑμᾶς, πῶς θὰ ψηφίσητε τὸ νομοσχέδιον περὶ δανείου τῆς Ἑταιρείας τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου;

§34Ν. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Τότε, διατὶ τὸ ἐπροτείνατε;

§35Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Τὸ ἐπρότεινα, διότι ἔχω πεποίθησιν, ὅτι τὰ μέσα τοῦ Κράτους ἐπαρκοῦσι πρὸς τοῦτο, ἔχω πεποίθησιν, ὅτι θ’ ἀποδειχθῇ ἐκ τῆς συζητήσεως, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς παρουσιάζει περισσεύματα, τὰ ὁποῖα μᾶς ἐπιτρέπουσι νὰ διαθέσωμεν ἓν ἑκατομμύριον κατ’ ἔτος ἐπὶ τριετίαν. Ἀλλ’ ὑμεῖς, οἵτινες διατείνεσθε, ὅτι ἔχομεν ἔλλειμμα, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίσητε νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιβαρύνεται ὁ Προϋπολογισμὸς δι’ ἑνὸς ἑκατομμυρίου κατ’ ἔτος ἐπὶ τρία συνεχῆ ἔτη; Μετὰ τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς μειονοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ θέλομεν βεβαίως συναντηθῆ, καὶ εὐχαρίστως βλέπω τὴν διάθεσιν, τὴν ὁποίαν ἔχει, ἵνα συζητήσωμεν τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας. Ἀλλ’ οὐδεμία ἀμφιβολία ὑπάρχει, ὅτι, ἐὰν τὰ συμπεράσματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἡ Βουλὴ θέλει φθάσει κατόπιν τῆς ἀγορεύσεως αὐτοῦ καὶ τῆς ἀναπτύξεως τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας ἐν τῇ ἐκθέσει αὐτοῦ ἀνέφερεν, ἐὰν, λέγω, τὰ συμπεράσματα αὐτὰ εἶναι οἷα προσεδόκα ὁ κ. Βουλευτής, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ λόγος περὶ τοῦ δανείου τῆς Ἑταιρείας τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου. Κράτος, τὸ ὁποῖον ἔχει ἔλλειμμα, καὶ τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει τὴν δύναμιν νὰ δανεισθῇ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναλάβῃ ἑκατομμύριον κατ’ ἔτος. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο μόνον. Ἐρχόμεθα δι’ ἄλλων νομοσχεδίων νὰ ζητήσωμεν ἀπαλλαγὴν φόρων· ἀλλὰ, πρὶν ἢ προβῶμεν εἰς τὴν ἀπαλλαγὴν τῶν φόρων, πρέπει νὰ μάθωμεν, ποία ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς χώρας. Εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ ἐπιτρέπῃ ἀπαλλαγὴν φόρων; Κατὰ τὰς ἰδέας μας, ἐπιτρέπεται αὕτη, καὶ διὰ τοῦτον τὸν λόγον ὑπεβάλομεν σχετικὸν νομοσχέδιον· κατὰ τὰς ἰδέας ὑμῶν, δὲν ἐπιτρέπεται, διότι ἔχομεν ἐλλείμματα, καὶ δὲν δύνασθε νὰ ψηφίσητε ἀπαλλαγὴν φόρων. Οἱ λόγοι αὐτοὶ προϋποθέτουσιν, ὅτι πρὸ παντὸς ἄλλου πρέπει νὰ ἐξετασθῶσι τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας, ὅτι πρὸ παντὸς ἄλλου πρέπει νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα, τὸ χωρίζον ἡμᾶς ἀφ’ ὑμῶν. Ὑμεῖς καλῇ τῇ πίστει πιστεύετε ὅσα φρονεῖτε· ἐπιτρέψατε ὅμως καὶ εἰς ἡμᾶς νὰ εἴπωμεν, ὅτι καλῇ τῇ πίστει φρονοῦμεν ὅσα φρονοῦμεν. Πρόκειται ν’ ἀποδειχθῇ, ἂν ἡμεῖς ἀπατώμεθα, ἢ ὑμεῖς πλανᾶσθε. Νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι τὸ σπουδαιότερον ἐξ ὅσων πρόκειται νὰ συζητήσῃ ἡ Βουλή· ἐθεωρήθη δὲ, ὄχι μόνον παρ’ ἡμῖν, ἀλλὰ καὶ εἰς ὅλας τὰς ξένας Βουλὰς, ὅτι τὸ σπουδαιότερον τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα πᾶσα Βουλὴ ἔχει νὰ πραγματευθῇ, εἶναι τὸ ζήτημα τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας, εἶναι τὸ ζήτημα τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Μήπως ἡ ψήφισις τοῦ Προϋπολογισμοῦ παρεμποδίζει τὴν ψήφισιν τῶν ἄλλων νομοσχεδίων; Μήπως ἡ Κυβέρνησις ὑπεστήριξεν, ὅτι τὰ ἄλλα νομοσχέδια πρέπει νὰ ἐγκαταλειφθῶσι; Καὶ δὲν ἐννοεῖτε, Κύριοι, ὅτι εἶναι καθῆκον τιμῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀπηρίθμησα ἐνταῦθα; Ἑπομένως οὐδὲν ἐπιχείρημα, ἐκ τῶν σήμερον ἀναπτυχθέντων, βλέπω δυνάμενον νὰ μὲ πείσῃ, ὅτι πρέπει ἡ πλειονοψηφία νὰ μεταβάλῃ τὴν χαραχθεῖσαν παρ’ αὐτῆς πορείαν. Τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἀνεπτύχθησαν σήμερον παρὰ τῶν μεταστάντων εἰς τὴν πτέρυγα ταύτην (δεικνύει τὴν ἀριστεράν), καὶ τὰ ὁποῖα οἱ Κύριοι οὗτοι δὲν ἔβλεπον πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, ἀνεκάλυψαν δὲ σήμερον μόνον, δὲν εἶναι τοιαῦτα, ὥστε νὰ μὲ πείσωσιν. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα, Κύριοι, ὅπως ἐτέθη, ἀπαιτεῖ ἄμεσον λύσιν. Εἶναι μάταιον, ἡ Βουλὴ νὰ κατατρίβῃ τὸν χρόνον αὐτῆς, συζητοῦσα δὶς καὶ τρὶς ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος. Πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ λύσῃ διὰ ψηφοφορίας, ποία πρέπει νὰ ἦναι ἡ πορεία αὐτῆς· πρέπει νὰ ψηφισθῇ πρῶτον ὁ Προϋπολογισμὸς, καὶ ἔπειτα τὰ νομοσχέδια; ἢ πρέπει νὰ προταχθῶσι πρῶτον τὰ νομοσχέδια, καὶ ἔπειτα ὁ Προϋπολογισμός; Ὅταν τὸ ζήτημα τίθηται τοσοῦτον σαφῶς, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναβληθῇ πλέον ἡ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἀπόφασις τῆς Βουλῆς. Ἔχομεν τὴν πεποίθησιν, Κύριοι, ὅτι ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς θέλει ἐγκρίνει τὴν πορείαν ἡμῶν ἐν τῷ θέματι τούτῳ (ἐπιδοκιμασίαι ἐκ τῆς δεξιᾶς), ὅτι θέλει πεισθῆ ἐκ τῶν λόγων, οἱ ὁποῖοι ἀναγκάζουσιν ἡμᾶς, λόγων συνδεομένων, ὅπως εἶπον, μὲ τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν θὰ λάβωμεν ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων, ἂν αὕτη θὰ ἦναι ἀπόρροια σκέψεως, ἀπόρροια μελέτης—ἀπόρροια κυρίως μελέτης— τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ τόπου, θέλει πεισθῆ, λέγω ἡ Βουλή, ὅτι ἡ πορεία, τὴν ὁποίαν ἐχαράξαμεν, εἶναι ἡ ἀληθὴς πορεία. Ἐγένετο λόγος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ ἐγένετο παρ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ διετίαν ὑπεστήριξαν τὴν Κυβέρνησιν, ἐγένετο λόγος περὶ διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Δὲν ἐξετάζω τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἀπὸ τῆς μιᾶς πτέρυγος μετέστησαν εἰς τὴν ἄλλην...

§36Γ. ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§37Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. .. Δὲν εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρόκειται σήμερον νὰ ἐξετάσω...

§38ΑΣΗΜ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶχον τὸ δικαίωμα.

§39Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Εἶχον τὸ δικαίωμα πληρέστατον, καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἔχω νὰ ἐξετάσω τοὺς λόγους αὐτούς. Οἱ λόγοι προφανῶς θὰ εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀνεπτύχθησαν· ἀλλ’ ἔχω καὶ ἐγὼ τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω, ὅτι ἡ πλειονοψηφία ἐκείνη, μετὰ τῆς ὁποίας συνειργάσθησαν μέχρι χθὲς, δὲν ἦτο ἀξία τῆς μομφῆς, ἡ ὁποία κατ’ αὐτῆς ἐρρίφθη, ὅτι δῆθεν ἐπηρεάζεται ἐξ ἀπειλῶν διαλύσεως. Τίς ἠπείλησε τὴν Βουλὴν διὰ διαλύσεως; Καὶ τίς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀπειλήσῃ αὐτὴν διὰ τῆς διαλύσεως; Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ λεχθῇ, εἶναι, ὅτι, ἐν ᾗ καταστάσει εὑρίσκονται τὰ τῆς Βουλῆς, ἂν, εἴτε διὰ κωλυσιεργίας, εἴτε δι’ ἄλλων μέσων, παραλύσῃ ἡ ἐνέργεια τῆς Κυβερνήσεως, ὑποστηριζομένης ὑπὸ τῆς μεγάλης πλειονοψηφίας τοῦ Κοινοβουλίου, θέλει ἐπέλθει κατ’ ἀνάγκην ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ὅλοι συμφέρον νὰ ἀποφύγωμεν, θέλει ἐπέλθει κατ’ ἀνάγκην ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς. Καὶ ταράττεσθε ἐπὶ τῇ ἰδέᾳ ταύτῃ;

§40ΦΩΝΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Διόλου, διόλου.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§42Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν ἔχω ἀνάγκην. Ἂς διακόψωσιν οἱ Κύριοι. Ἐγὼ θὰ εἴπω ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θέλω νὰ εἴπω.

§43Κ. ΖΩΤΟΣ. Μὴ ἐπιτρέπητε διακοπὰς, κύριε Πρόεδρε.

§44Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Καὶ ὅταν ὁμιλῇ τις περὶ διαλύσεως, βεβαίως οὗτος προεξοφλεῖ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχει. Οὔτε ἐγὼ ἐφαντάσθην ποτὲ νὰ ζητήσω τὴν διάλυσιν, οὔτε ἐφαντάσθην, ὅτι ἡ διάλυσις εἰς ἐμὲ θέλει δοθῆ. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον εἶπον, εἶναι, ὅτι ἀπέναντι Ἀντιπολιτεύσεως, ἡ ὁποία εἶναι διῃρημένη εἰς τρία κόμματα, —καὶ δὲν δύνασθε ν’ ἀρνηθῆτε τὰ γεγονότα—ἕκαστον δὲ κόμμα ἀριθμεῖ ἀριθμὸν, ὁ ὁποῖος, μὲ ὅλας τὰς μεταστάσεις, δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ἀποτελέσῃ ἀριθμὸν ἐπαρκῆ, ὅπως ἔχῃ πλειονοψηφίαν, ἐπιτρέπουσαν, ἵνα ἡ διοίκησις βαίνῃ ὁμαλῶς· ἀπέναντι, λέγω, τοῦ γεγονότος τούτου, τὸ νὰ λέγῃ τις, ὅτι ἡ παρεμπόδισις τῆς ἐργασίας τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς θέλει φέρει κατ’ ἀνάγκην ἡμᾶς εἰς διάλυσιν, δὲν εἶναι βεβαίως ἀπειλὴ διαλύσεως· διότι, ἐπαναλαμβάνω, ὅσοι μὲ γινώσκουσι, γνωρίζουσιν, ὅτι δὲν ἤθελον ποτὲ στέρξει τὴν διατήρησιν τῆς θέσεως ἐκείνης,—τῆς ὁποίας γινώσκω τὰς πικρίας, ἀλλὰ τῆς ὁποίας δὲν ἀνεκάλυψα ἀκόμη τὰ καλά,—δὲν ἤθελον ποτέ, ὅπως διατηρήσω τὴν θέσιν ταύτην, προεξοφλήσει δικαιώματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχω, καὶ τὰ ὁποῖα εἰς ἐμὲ δὲν ἀνήκουσιν. Ἑπομένως, Κύριοι, ἂς μὴ γίνηται λόγος περὶ διαλύσεως. Δυνάμεθα νὰ σκεπτώμεθα ἡμεῖς, ὅτι ἀποτέλεσμα ἀναγκαῖον θὰ ἦναι ἡ διάλυσις, ἀλλὰ δύνασθε καὶ σεῖς νὰ σκέπτησθε, ὅτι ἡ διάλυσις δὲν θέλει ἐπιβληθῆ. Δύνασθε ἐν τῷ νῷ σας νὰ ὑποθέσητε συμμαχίαν τοιαύτην κομμάτων, τὰ ὁποῖα διίστανται μεταξύ των, σύμφωνα ὡς πρὸς τὴν ἐπίθεσιν, ἀλλὰ ἀναντιρρήτως κεχωρισμένα ὡς πρὸς τὴν δρᾶσιν, δύνασθε, λέγω, νὰ φαντασθῆτε λύσιν ἐπιτρέπουσαν διοίκησιν τῆς χώρας παρ’ ἄλλου κόμματος ἢ ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἔχει τὴν πλειονοψηφίαν ἐν τῇ Βουλῇ, ἀνεξαρτήτως τῆς διαλύσεως. Ἀλλὰ, ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἔχει ἀνάγκην ἡ πλειονοψηφία νὰ σκεφθῇ περὶ διαλύσεως· δὲν ἔχει ἀνάγκην, διότι, καὶ ἂν αὕτη ἐπέλθῃ, ἡ πλειονοψηφία, βασιζομένη εἰς τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο τῇ ὑποστηρίξει αὐτῆς, θέλει δυνηθῆ νὰ παρουσιασθῇ μετὰ θάρρους ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ· ἐλπίζω δὲ, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν θέλει καταδικάσει αὐτὴν, ὅπως ὑπεστήριξεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν συνάδελφος, ἀλλὰ θέλει ἀποδείξει, ὅτι ἐγκρίνει τὰ παρ’ αὐτῆς διαπραχθέντα. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§45Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ροδόπουλος προηγουμένως· κατόπιν ὁ κ. Δεληγεώργης.

§47Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐλέχθη, Κύριοι, παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἀπεσκίρτησάν τινες ἐκ τῶν τάξεων τῆς Συμπολιτεύσεως. Ἴσως γραμματικός τις θὰ ἠδύνατο νὰ μᾶς ἐξηγήσῃ, ἂν ἡ λέξις «ἀποσκιρτᾶν» ἐφαρμόζεται ἐπὶ ἀνθρώπων. Ἐγὼ, Κύριοι, ἀπὸ καιροῦ ἐφαρμόζων τὰς ἀρχὰς, ἃς χθὲς ἀνέπτυξεν ἀπὸ τοῦ βήματος ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀγυιᾶς Βουλευτὴς,—ἐννοῶ τὰς περὶ ἀνεξαρτησίας τῶν Βουλευτῶν ἀπὸ τῶν κομμάτων ἀρχὰς—ἀπ’ ἀρχῆς τῆς Βουλευτικῆς Περιόδου ἠκολούθησα πολιτικὴν ἀνεξάρτητον· ὅταν δὲ λέγω πολιτικὴν ἀνεξαρτησίαν, δὲν ἐννοῶ τὴν τελείαν, τὴν ἀρνητικὴν ἐκείνην ἀνεξαρτησίαν, ἡ ὁποία εἶναι ἐπιβλαβὴς, διότι δὲν δίδει Κυβέρνησιν εἰς τὸν τόπον· ὁ ἀνεξάρτητος Βουλευτὴς, κατ’ ἐμὲ, ὀφείλει νὰ δρᾷ θετικῶς, καὶ οὐχὶ ἀρνητικῶς· δι’ ὃ θεωρῶ ὠφέλιμον τὴν ἀνεξαρτησίαν ἐκείνην, ἡ ὁποία εἶναι καὶ πρακτικῶς καὶ θετικῶς χρήσιμος, καὶ δίδει Κυβέρνησιν εἰς τὸν τόπον. Νομίζω δὲ, ὅτι τὰς ἀρχὰς ταύτας, τὰς τόσον ζωηρῶς ἀναπτυχθείσας ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀγυιᾶς Βουλευτοῦ, ὄχι μόνον τὰς ἠκολούθησα, ἀλλὰ καὶ τὰς ἀκολουθῶ· διότι, ἐκλεγεὶς Βουλευτὴς, χωρὶς νὰ ἀνήκω εἰς οὐδεμίαν πολιτικὴν μερίδα, συνετάχθην, ὅτε ἐπρόκειτο καὶ ἔδει νὰ σχηματισθῇ κοινοβουλευτικὴ Κυβέρνησις, μετὰ τῆς μερίδος ἐκείνης, ἡ ὁποία, ὑπὸ τὸ ὄνομα τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη, ὑπέσχετο, ὅτι θὰ περισυλλέξῃ τὰ ναυάγια τοῦ ἔθνους, ἥτις ὑπέσχετο πολιτικὴν περισυλλογῆς καὶ ἀνορθώσεως, πεισθεὶς εἰς τὰς ἐπαγγελίας αὐτῆς, χωρὶς ὅμως καὶ νὰ συνταυτισθῶ κατὰ τὴν κομματικὴν ὑπόστασιν, χωρὶς ποτὲ νὰ ἐνστερνισθῶ τὰς περὶ κομματικῆς δράσεως ἰδέας τῶν ἄλλων, χωρὶς ποτὲ νὰ παύσω διατηρῶν τὰ ἴδια ἐμοῦ φρονήματα, ὧν τὴν ἐκτέλεσιν ἀνέμενον παρὰ τοῦ σχηματισθέντος ὑπὸ τοῦ κυρίου Θεοτόκη Ὑπουργείου. Ἀπεδύθην εἰς τὸν πολιτικὸν ἀγῶνα ὡς νέος πολιτευτής, ἐπιθυμῶν καὶ ἐλπίζων, ὅτι θὰ ἠδυνάμην νὰ κάμω κἄτι τι χρήσιμον εἰς τὸν τόπον, ὅτι θὰ ἠδυνάμην νὰ συντελέσω εἰς τὸ ἀγαθὸν τῆς πατρίδος, ἰδιαιτέρως δ’ ἐπιθυμῶν νὰ συντελέσω εἰς τὴν ἐπούλωσιν τῶν πληγῶν, ἃς αἱ συμφοραὶ τοῦ πολέμου ἐπήνεγκον εἰς τὴν Θεσσαλίαν. Ἐκ τοιούτων ἀρχῶν ἑλκυνόμενος, συνετέλεσα εἰς τὸν σχηματισμὸν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, χωρὶς ὅμως ποτὲ νὰ ἐννοῶ ἐμαυτὸν ὀπαδὸν κόμματος ὑπὸ τὴν ἔννοιαν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν πολλοί, κατὰ τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἔχουσι περὶ τοῦ πολιτεύεσθαι, ἀποδίδουσιν εἰς τοὺς συντρέχοντας τὰς Κυβερνήσεις Βουλευτάς, ἀλλὰ τηρῶν πάντοτε τὴν ἀνεξαρτησίαν ἐκείνην, ἡ ὁποία μοὶ ἐπέτρεπε νὰ ἔχω κρίσιν καὶ γνώμην ἰδίαν ἐπὶ παντὸς ζητήματος· καὶ τὴν γνώμην μου ταύτην δὲν τὴν ὑπέτασσον εἰς τὰς γνώμας τῶν ἀρχηγῶν τοῦ κόμματος, τῶν διευθυνόντων τὴν πλειονοψηφίαν, ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἐσεβόμην αὐτάς, διότι ἐνόμιζον πάντοτε, καὶ νομίζω, ὅτι χαρακτὴρ σημαίνει νὰ ἔχῃ τις ἰδίαν γνώμην ἐπὶ ἑκάστου ζητήματος, καὶ ὅτι πᾶς πολίτης, θέλων νὰ μὴ ἦναι ἐπιβλαβὴς εἰς τὸν τόπον του, πρέπει νὰ ἔχῃ χαρακτῆρα. Ἰδιαιτέρως δὲ πρέπει νὰ ἔχωσι χαρακτῆρα καὶ νὰ μὴ ὑποτάσσωσι τὸ φρόνημά των εἰς τὰς ἀξιώσεις τῶν Ὑπουργῶν οἱ συμπράττοντες μετὰ τῆς Κυβερνήσεως Βουλευταί, ἵνα συγκρατῶνται ἀπὸ τὰς ὑπερβασίας οἱ κυβερνῶντες, καὶ κρατῆται εἰς τὴν περιωπήν του τὸ ἀξίωμα τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ λαοῦ, ὅπερ καταρρίπτουσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες γίνονται ἐν πᾶσιν ὄργανα τῶν Κυβερνήσεων καὶ τῶν φατριαρχῶν. Διὰ τοῦτο, Κύριοι, νομίζω, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ γείνῃ χρῆσις τῆς λέξεως «ἀπεσκίρτησαν». Δὲν ἦτο ἐν τῇ ἀκριβείᾳ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μεταχειρισθεὶς τοιαύτην λέξιν διὰ τοὺς Βουλευτὰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ νομίζωσι σήμερον, ὅτι, μὴ συμφωνοῦντες εἰς τὰ σπουδαιότερα σημεῖα μὲ τὸ κόμμα, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, ἐξετέλεσαν τὸ καθῆκόν των, παύσαντες νὰ παρέχωσι τὴν ἐμπιστοσύνην των εἰς αὐτό, ἐν τῇ πεποιθήσει, ὅτι ἡ ἐργασία τῆς νῦν Κυβερνήσεως δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὸ φρόνημα αὐτῶν. Δὲν ἐδίστασα, Κύριοι, ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς νὰ ἐκθέσω, ποῖα ἦσαν τὰ μέτρα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐνόμιζον χρήσιμα διὰ τὸν τόπον, ἐξ ὅσων εἰσηγήσατο ὁ ἀρχηγὸς τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς, καὶ τὰ ὁποῖα ἐψήφισα καὶ ἐγώ. Ἡ μεταβολὴ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου καὶ ἡ μεταβολὴ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων εἶναι δύο σημεῖα, κατὰ τὴν κρίσιν μου, φαεινὰ τοῦ ἔργου τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Ἐπίσης ὁ νόμος περὶ μεταβολῆς τοῦ ἀστυνομικοῦ συστήματος καὶ ὁ περὶ ὀργανισμοῦ τῆς χωροφυλακῆς ἦσαν νομοθετήματα χρήσιμα, ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ Κυβέρνησις δὲν τὰ ἐφήρμοσεν εἰσέτι, πρὸς βλάβην τῆς ἀσφαλείας τῆς χώρας, καὶ πρὸς μεγίστην ζημίαν τοῦ ἔργου τῆς ἀναμορφώσεως τοῦ στρατοῦ. Διότι ὁ νόμος περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, ἂν δὲν ἀποδοθῇ ὁ στρατὸς εἰς τὸν στρατόν, ὅπερ μόνον διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν εἰρημένων δύο νόμων θὰ γείνῃ, εἶναι ἀδύνατον νὰ φέρῃ τὰ εὐεργετικὰ ἐκεῖνα ἀποτελέσματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἀπέβλεψαν οἱ εἰσηγησάμενοι τὸν νόμον αὐτόν. Ἀλλ’ ἂν ἡ Κυβέρνησις, δύο νόμους, ἀφορῶντας ζωτικώτατα συμφέροντα τοῦ Κράτους, δὲν ἐφήρμοσε, παρέλειψε δὲ νὰ εἰσαγάγῃ ἄλλα μέτρα ζωτικώτατα, ἰδίως διὰ τὴν Θεσσαλίαν· ἂν δὲ σήμερον, ὡς ἐκ τούτου, ἔχω γνώμας ἐπὶ τοιούτων οὐσιαστικῶν ζητημάτων, τὰς ὁποίας δὲν ἔχει ἡ Κυβέρνησις, ἢ ἂν δὲν συμμερίζωμαι τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἐπί τινων ἄλλων ζητημάτων, καὶ ἰδίως ἐπὶ τῶν ἀφορώντων τὴν Θεσσαλίαν, ἕπεται ἐκ τούτου, ὅτι ἀποσκιρτῶ τῶν κυβερνητικῶν τάξεων; ἢ ὅτι ἐμμένω εἰς τὰς ἀρχάς μου, ὧν τὴν ἐκπλήρωσιν μάτην προσεδόκων ἀπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως; Νομίζω, Κύριοι, ὅτι θέλω δείξει, ὅτι εἶμαι συνεπὴς εἰς τὰς ἀρχάς μου, καὶ ὅτι ἐκτελῶ ἁπλῶς τὸ καθῆκόν μου, ὅπως ἐγὼ τὸ ἀντιλαμβάνομαι, χαράσσων τὴν πορείαν, τὴν ὁποίαν χαράσσω, καὶ δηλῶν δημοσίᾳ τὴν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν διάστασίν μου, ἀφοῦ ἐπείσθην, ὅτι δὲν ἔχει αὕτη τὴν διάθεσιν νὰ ἐργασθῇ, καθ’ ὃν τρόπον νομίζω, ὅτι ὀφείλει νὰ ἐργασθῇ διὰ τὸ ἀγαθὸν τοῦ τόπου. Καὶ ἐν πρώτοις ἐρωτῶ: δύναταί τις νὰ ἦναι ἐνθουσιασμένος ἐκ τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις, περὶ αὐξήσεως τῶν Πρωτοδικείων τοῦ Κράτους; Ὅλοι, ὅσοι γνωρίζουσι τὰ τῆς Δικαιοσύνης, ὅλοι, ὅσοι παρακολουθοῦσι τὴν λειτουργίαν τῆς Δικαιοσύνης ἐν Ἑλλάδι, γνωρίζουσιν, ὅτι εἰς τὰ μικρὰ κέντρα δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀπονεμηθῇ ὀρθῶς ἡ δικαιοσύνη...

§48Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ὀρθότατον.

§49Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. .. Γνωρίζουσιν, ὅτι τὸ Πρωτοδικεῖον Καρδίτσης, ἂν ἐργάζηται ἐπὶ τρεῖς μῆνας κατ’ ἔτος, ἐπὶ ἐννέα μῆνας μένει συνήθως κλειστόν, δι’ ἔλλειψιν προσωπικοῦ. Καὶ τί κερδίζουσιν οἱ κάτοικοι τῆς Καρδίτσης, ἔχοντες μὲν Πρωτοδικεῖον, στερούμενοι ὅμως δικαιοσύνης; Ἀφοῦ καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Λάρισαν, ἡ ὁποία εἶναι πρωτεύουσα νομοῦ, καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ὑπάρχει πᾶσα εὐμάρεια, σχετικὴ δι’ ἐπαρχιακὴν πόλιν, ἀφοῦ καὶ ἐκεῖ μετὰ δυσκολίας κατορθώνομεν νὰ ἔχωμεν καλοὺς δικαστάς, θέλετε νὰ ὑπάρχωσι δικασταὶ εἰς τὸ Καρπενῆσι; Καὶ φαντάζονται οἱ κύριοι συνάδελφοι, οἱ ἐκ τοῦ νομοῦ ἐκείνου, ὅτι θὰ ἔχωσι Δικαστήριον λειτουργοῦν; Καὶ ποία θὰ ἦναι ἡ ἀναστροφὴ τοῦ δικαστοῦ ἐν τῷ μικρῷ ἐκείνῳ τόπῳ; καὶ ποῖαι θὰ ἦναι αἱ παρεξηγήσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ παρακολουθῶσι καὶ τὰ ἐλάχιστα διαβήματα τῶν δικαστῶν, τῶν διαμενόντων ἐν Καρπενησίῳ, ὡς κοινωνικῶν ἀνθρώπων, ἐχόντων ἀνάγκην νὰ συναναστραφοῦν μετά τινος, καὶ νὰ ὁμιλήσουν εἰς τὰ καφενεῖα, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ ἔχῃ μία τοιαύτη κωμόπολις; Βεβαίως λοιπὸν δὲν ἦτο ἔξοχον τὸ μέτρον τοῦτο. Καὶ εἶχον, Κύριοι, τὴν γνώμην μου, καὶ τὴν ἔχω, ὅτι κατὰ τοῦτο ἔσφαλεν ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλ’ ἰδιαιτέρως ἐπιβάλλεται εἰς ἐμὲ νὰ ἐξετάσω, ποῖα εἶναι τὰ μέτρα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὤφειλε νὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις πρὸς ἀνακούφισιν τῆς Θεσσαλίας καὶ μετὰ ταῦτα νὰ ἐρωτήσω τοὺς ἐξακολουθοῦντας νὰ παρέχωσι τὴν συνδρομήν των εἰς τὴν Κυβέρνησιν κ. ἐκ Θεσσαλίας συναδέλφους, ποῖα μέτρα ἔλαβεν αὕτη, καὶ ἂν οὗτοι θεωροῦσι ταῦτα ἐπαρκῆ. Παρεκαλέσαμεν τὴν Κυβέρνησιν, κατὰ τὰς ἀρχὰς τῆς πρώτης τακτικῆς Συνόδου, νὰ διαθέσῃ ποσόν τι, ἐκ δραχμῶν 500,000, πρὸς ἀνοικοδόμησιν τῶν ἐκκλησιῶν τῶν χωρίων, αἱ ὁποῖαι ἐπυρπολήθησαν ἢ ἄλλως κατηδαφίσθησαν ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ. Καὶ εἰσηκούσατο τῶν εἰσηγήσεών μας ἔν τινι μέτρῳ ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἀνέγραψεν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ πίστωσιν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ἐκ δραχμῶν 200,000. Ἀλλ’ ἦτο ἀνεπαρκὴς ἡ πίστωσις ἐκείνη· καὶ οὐ μόνον ἦτο ἀνεπαρκής, ἀλλὰ καὶ κακῶς διετέθη. Παρετήρησα, ὅτι κατὰ τὴν διοικητικὴν διεξαγωγὴν τοῦ ζητήματος τούτου δὲν ἐδόθη ἡ δέουσα προσοχή, ὥστε νὰ διανεμηθῇ ἡ πίστωσις ἀναλόγως, καὶ ἐκεῖ, ὅπου ἔπρεπε. Τίς θὰ πιστεύσῃ, Κύριοι, ὅτι εἰς ὅλην τὴν ἐπαρχίαν Τυρνάβου, ἡ ὁποία ἔπαθε τὴν μεγαλειτέραν καταστροφὴν ἐκ τοῦ πολέμου, μία μόνον ἐκκλησία ἀνεγείρεται; Μόνον εἰς τὸν Νεζερὸν, καὶ οὐδεμία ἄλλη. Εἰς τὰ Δελέρια δὲν ἐγένετο εἰσέτι ἐκκλησία. Εἰς τὸν Τύρναβον κατεστράφησαν αἱ ἐκκλησίαι, καὶ οὐδεμία ἀνηγέρθη. Ματαίως ἀνεβοκατέβαινον τὰς κλίμακας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ματαίως ἔκαμνον καθημερινὰς παραστάσεις, καὶ ἐγινόμην ὀχληρός· οὐδεμία προσοχὴ ἐδίδετο εἰς τὸ δίκαιον τῶν αἰτήσεών μου, αἵτινες ταχέως ἐλησμονοῦντο. Δύναμαι λοιπὸν νὰ ἐπιδοκιμάζω τὴν τοιαύτην τῆς Κυβερνήσεως πορείαν ἐπὶ τοιούτου ζητήματος, ἀφορῶντος τὴν ἐπαρχίαν, παρ’ ἧς ἐξελέγην; Ἰδοὺ, Κύριοι, εἷς λόγος, ὁ ὁποῖος μὲ ἀναγκάζει νὰ μὴ συμφωνῶ μὲ τὴν Κυβέρνησιν, ὡς πρὸς τὸν τρόπον, καθ’ ὃν λειτουργεῖ ἡ διοίκησις ὑπ’ αὐτὴν, καὶ νὰ φρονῶ, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς ἐμὲ νὰ στηρίζω διὰ τῆς ψήφου μου Κυβέρνησιν, οὕτως ἀστόργως ἔχουσαν πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς Θεσσαλίας. Ἕτερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον καὶ ἐγὼ καὶ ὁ κ. ἐκ Λαρίσης συνάδελφος εἴχομεν τὴν τιμὴν νὰ ἀναπτύξωμεν ἀπὸ τοῦ βήματος, καὶ διὰ τὴν λύσιν τοῦ ὁποίου καὶ πρότασιν νόμου ὑπεβάλομεν εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, εἶναι τὸ ἑξῆς. Ὑπεδείξαμεν πολλάκις, ὅτι τὸ ἐμπόριον τῆς Θεσσαλίας, καὶ ἰδίως τῆς Λαρίσης καὶ τῶν Τρικκάλων, ὑπέστη καίριον τραῦμα ἕνεκα τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς, ἡ ὁποία ἐχαράχθη κατὰ τὴν προσάρτησιν τῆς Θεσσαλίας εἰς τὴν Ἑλλάδα. Διαμερίσματα ἐμπορευόμενα μὲ τὰς παραμεθορίους ἐπαρχίας ἔμειναν εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Τὸ ἐμπόριον τῶν διαμερισμάτων ἐκείνων μετεβιβάσθη εἰς ἄλλας χεῖρας, ἕνεκα τῆς τελωνειακῆς ζώνης, ἡ ὁποία ἀποκλείει πᾶσαν συγκοινωνίαν μεταξὺ Θεσσαλίας καὶ τῆς Τουρκίας. Ἡ Κυβέρνησις Τρικούπη εἶχεν εἰσαγάγει ἄλλοτε νόμον, ἰσχύσαντα ἐπὶ χρονικόν τι διάστημα, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐπετρέπετο ἡ ἀτελὴς εἰσαγωγὴ εἰς τὴν Ἑλλάδα διὰ τῆς κατὰ ξηρὰν μεθορίου γραμμῆς τῶν προϊόντων, τῶν παραγομένων εἰς τὰς παραμεθορίους ἐπαρχίας, καὶ ἀντελήφθημεν τότε τὰς ὠφελείας, τὰς ὁποίας ἐπορίσθη ἡ Θεσσαλία ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου ἐκείνου. Ἐπειδὴ, κατὰ τὸν νόμον ἐκεῖνον, ὅλα τὰ προϊόντα, τὰ παραγόμενα εἰς τὰς ὁμόρους ἐπαρχίας, ἠδύναντο νὰ εἰσάγωνται ἀτελῶς εἰς τὴν Θεσσαλίαν, εἶχεν ἀναλάβει τότε σπουδαίως τὸ ἐμπόριον παρ’ ἡμῖν, καὶ ἤρξαντο ἀναπτυσσόμεναι ἄξιαι λόγου ἐμπορικαὶ σχέσεις μὲ τὴν Μακεδονίαν. Παρεκαλέσαμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ εἰσαγάγῃ νομοσχέδιον, ὅπως ἐπανέλθῃ ἡ ἰσχὺς τοῦ νόμου ἐκείνου, καὶ εἰσηγάγομεν καὶ ἡμεῖς σχετικὴν πρότασιν νόμου. Οὐδεμία μελέτη τοῦ ζητήματος ἐγένετο, οὐδεμία προσοχὴ ἐδόθη εἰς τὴν σύστασίν μας. Ἡ πρότασίς μας ἀνεγράφη πεντηκοστὴ ὀγδόη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ οὔτε συνεζητήθη, οὔτε ἐψηφίσθη, οὔτε θὰ ψηφισθῇ ποτὲ, ἐφ’ ὅσον ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις διαχειρίζεται τὴν ἐξουσίαν. Δὲν ἐνόμισεν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ὤφειλε νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ νὰ παράσχῃ εἰς τὴν Θεσσαλίαν τὴν ἐμπορικὴν ταύτην ἐνίσχυσιν. Καὶ τοῦτο βεβαίως ἦτο δικαίωμά της. Ἐρωτῶ ὅμως τοὺς ἐκ Θεσσαλίας κυρίους συναδέλφους: δὲν εἶναι δικαίωμα ἡμῶν, καὶ δὴ καὶ καθῆκον ἐπιβεβλημένον, νὰ διαφωνήσωμεν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅταν τοιαῦτα μέτρα, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς εὐλόγως καὶ δικαίως νομίζομεν, ὅτι εἶναι χρήσιμα διὰ τὸν τόπον, δὲν θέλει ἡ Κυβέρνησις νὰ τὰ υἱοθετήσῃ καὶ τὰ ἐκτελέσῃ; Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, δὲν διστάζω νὰ ἐκτελέσω τὸ καθῆκόν μου τοῦτο. Ἀλλ’ ἀπαντῶσιν οἱ οὐδόλως διὰ τὴν Θεσσαλίαν ἐνδιαφερόμενοι, ὅτι εἰς τὸ τοιοῦτο μέτρον ἐμποδίζει τὴν Κυβέρνησιν ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Κράτους! Αἱ ἀνάγκαι τοῦ Κράτους δὲν ἐπιτρέπουσι νὰ θυσιάσῃ 150 χιλιάδας δραχμὰς κατ’ ἔτος ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν ἐνίσχυσιν τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς οἰκονομικῆς ἐν γένει καταστάσεως τῶν παραμεθορίων ἐπαρχιῶν! Ἀλλ’ εὐτυχῶς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, ὡς ἐξαγγέλλει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἶναι ἄριστα. Δὲν βλέπω λοιπὸν τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον ἀρνεῖται ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Θεσσαλίαν μίαν τόσον μικρὰν θυσίαν, ἀφοῦ, ὡς προεῖπον, τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, ὅπως τοὐλάχιστον παρίστανται ἤδη,—καὶ ἀναμένομεν ὅλοι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1901 νὰ ἴδωμεν καὶ νὰ πεισθῶμεν, ἂν εἶναι τοιαῦτα,—εἶναι εἰς τόσον εὐάρεστον σημεῖον, ὥστε καὶ νὰ δανείζῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς πτωχευσάσας Ἑταιρείας ὁλόκληρα ἑκατομμύρια! Δὲν εἶναι δὲ, Κύριοι, μόνον ἡ Θεσσαλία, ἡ ὁποία ἔχει νὰ ὠφεληθῇ ἐκ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νόμου τούτου, δὲν εἶναι κέρδος καθαρῶς Θεσσαλικόν, ἂν διευκολυνθῇ καὶ ἐνισχυθῇ ἡ ἐμπορικὴ συγκοινωνία μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Μακεδονίας· εἶναι καὶ ἄλλο μέγα ἐθνικὸν ὄφελος, τὸ ὁποῖον ὅλοι ἐννοοῦμεν, καὶ μόνον ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει καιρὸν νὰ σκεφθῇ καὶ νὰ ἐννοήσῃ. Καθ’ ἣν στιγμὴν ἠγέρθη φωνὴ ἐν τῷ Ἑλληνικῷ Κοινοβουλίῳ κατὰ τῶν ὠμοτήτων, κατὰ τῶν ἐγκλημάτων, τὰ ὁποῖα διαπράττουσι συμμορίαι Βουλγαρικαὶ κατὰ τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐν Μακεδονίᾳ, ἡμεῖς κλείομεν τὰς θύρας πάσης ἐπικοινωνίας μετὰ τῶν ἀδελφῶν μας, ἀνεγείρομεν Σινικὸν τεῖχος μεταξὺ ἡμῶν καὶ αὐτῶν, παραδίδοντες αὐτοὺς ἕρμαιον εἰς τὰς ξενικὰς καὶ ἀνθελληνικὰς ἐπιρροὰς, αἱ ὁποῖαι καὶ δολοφονικῶς καὶ τραπεζιτικῶς καὶ ἐμπορικῶς ἐργάζονται δραστηρίως, ὅπως ἀποξενώσουν τοὺς Μακεδόνας ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα· ἡμεῖς δ’ ἐνισχύομεν τὸ ἔργον τῶν ἀπαισιωτέρων ἐχθρῶν τοῦ Ἑλληνισμοῦ! Καθ’ ἣν δ’ ἐποχὴν ἀπὸ τοῦ Ἀδριατικοῦ πελάγους μέχρι τῆς Μαύρης Θαλάσσης χαράττουσι σιδηροδρομικὰς γραμμὰς ἄλλα ἔθνη, ἀποβλέποντα εἰς ἐπικράτησιν ἐπὶ τῆς χερσονήσου τοῦ Αἵμου, ἡμεῖς, χάριν μικρῶν καὶ ἀναξίων λόγου συμφερόντων, ἀποκλείομεν τὴν μετὰ τῆς Θεσσαλίας καὶ τῆς ἄλλης Ἑλλάδος συγκοινωνίαν καὶ τὴν ἄλλην εὔκολον ἐπικοινωνίαν τῆς Μακεδονίας, περιορίζοντες τὸν προωρισμένον διὰ τὴν μετὰ τῆς Μακεδονίας συγκοινωνίαν διεθνῆ σιδηρόδρομον μέχρι τοῦ Δεμερλῆ! Ἐπὶ τῶν ζητημάτων τούτων καὶ ἄλλων τοιούτων, ἀφορώντων ἐπίσης οὐσιώδη συμφέροντα τῆς Θεσσαλίας, εἶχον, Κύριοι, τὴν τιμὴν ἐγὼ νὰ ὑποβάλω εἰς τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς τὰς γνώμας μου, καὶ νὰ ζητῶ παρ’ αὐτῶν τὴν ἱκανοποίησιν τῶν ἀναγκῶν, ἃς ὑπεδείκνυον. Αἱ γνῶμαί μου ὅμως καὶ αἱ συστάσεις μου δὲν ἐλαμβάνοντο ὑπ’ ὄψιν. Δὲν παρέλειψαν καὶ ἄλλοι ἐκ Θεσσαλίας Βουλευταὶ νὰ δείξουν ἴσον ἐνδιαφέρον· ὑποχωροῦσιν ὅμως πρὸ τῆς ἀρνήσεως ἢ τῆς ἀδιαφορίας τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, δὲν ὑποχωρῶ, καὶ, ἀφοῦ τὰ μέτρα ταῦτα δὲν γίνονται ἀποδεκτὰ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀποδέχεται τὰς γνώμας μου, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ τὴν παρακαλέσω νὰ μὲ συγχωρῇ πολὺ, διότι δὲν ἔχω τὰς αὐτὰς μετ’ αὐτῆς γνώμας. (Εὖγε! εὖγε! ἐξ ἀριστερῶν). Ἂς ἐξετάσωμεν, Κύριοι, καὶ ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν τὸ ἐνδιαφέρον, τὸ ὁποῖον ἔδειξεν ἡ Κυβέρνησις περὶ τῆς Θεσσαλίας. Ἐπερωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, πόσοι γεωργικοὶ σταθμοὶ καὶ πόσα ἀγροκήπια ὑπάρχουσιν ἐν Ἑλλάδι; Καὶ ἐκ τούτων πόσα ὑπάρχουσιν ἐν Θεσσαλίᾳ;... Πόσα ὑπάρχουσι, κύριε Καρτάλη;

§50Α. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω κατόπιν, κύριε συνάδελφε, ὅταν θὰ τελειώσητε.

§51Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ἐμειδιάσατε, σᾶς ἠρώτησα. Οὐδεὶς γεωργικὸς σταθμὸς, οὐδὲν ἀγροκήπιον ἱδρύθη ἐκεῖ. Καὶ ὅμως ἡ Θεσσαλία εἶναι γεωργικὴ χώρα, εἶναι χώρα, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ ἐπισπάσηται τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ἰδιαιτέραν καὶ ἐξαιρετικὴν μέριμναν αὐτῆς πρὸς προαγωγὴν τῆς γεωργίας, πρὸς εἰσαγωγὴν καὶ διάδοσιν τῶν νέων μέσων τῆς καλλιεργείας, πρὸς παροχὴν νέου πλούτου εἰς τὸν τόπον. Μ’ ὅλα ταῦτα ἡ Θεσσαλία, Κύριοι, στερεῖται καὶ ἑνὸς γεωργικοῦ σταθμοῦ! Ἐρωτῶ λοιπὸν ὑμᾶς, ἐπιτρέπεται εἰς ἐμὲ νὰ ἦμαι ἐφεξῆς σύμφωνος μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἐν διαστήματι μείζονι τοῦ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἔτους, κατὰ τὸ ὁποῖον διαχειρίζεται τὰ κοινὰ, δὲν ἵδρυσεν οὔτε ἓν ἀγροκήπιον ἐν Θεσσαλίᾳ, οὔτε ἕνα γεωργικὸν σταθμόν; Ὑπάρχει, Κύριοι, ἓν σοβαρώτατον ζήτημα, ἀπασχολοῦν τοὺς πληθυσμοὺς τῆς Θεσσαλίας, τὸ ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἐπιμόρτων καλλιεργητῶν εἰς ἰδιοκτήτας. Εἶναι πολὺ ζωτικὸν τὸ νὰ διανεμηθῇ ἡ γῆ πολλῶν τσιφλικίων εἰς μικροϊδιοκτησίας, καὶ ἀξία μεγίστου ἐνδιαφέροντος ἡ ἐπιτυχία τοιούτου μέτρου. Ἄλλοτε, ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ, ἐγένετο μελέτη περὶ τῆς βελτιώσεως τῆς τύχης τῶν ἐπιμόρτων καλλιεργητῶν. Δὲν ἀποδέχομαι κατὰ πολλὰ τὴν διατυπωθεῖσαν τότε γνώμην, οὐχ ἧττον ἐγένετο ἐργασία. Ἡμεῖς ἔχομεν ἰδίαν γνώμην ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, καὶ δυνάμεθα νὰ ὑποδείξωμεν τὸν τρόπον, καθ’ ὃν δύναται ὁ ἀκτήμων πληθυσμὸς τῆς Θεσσαλίας νὰ γείνῃ ἰδιοκτήτης, χωρὶς νὰ ἐπιβαρυνθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους, καὶ χωρὶς νὰ προσκρούσωμεν εἰς τὰ ἐκ τῆς περὶ προσαρτήσεως τῆς Θεσσαλίας εἰς τὴν Ἑλλάδα συνθήκης κεκτημένα δικαιώματα τῶν ἰδιοκτητῶν. Ὁ τρόπος οὗτος εἶναι τόσον ἁπλοῦς, ὅσον καὶ εὔκολος. Δὲν εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐξευρεθῶσι τὰ κεφάλαια, τὰ ὁποῖα θὰ χρησιμεύσωσιν ὡς πυρὴν μιᾶς Τραπέζης, ἥτις, ἐξαγοράζουσα τὰ πωλούμενα κτήματα παρὰ τῶν ἰδιοκτητῶν, — εἶναι δὲ γνωστόν, ὅτι πολλὰ τσιφλίκια πωλοῦνται ἐν Θεσσαλίᾳ...

§52Ν. ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Δὲν πωλεῖται κανέν· πρέπει ν’ ἀπαλλοτριωθοῦν.

§53Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς αὐτὸ, κύριε Ταρμπάζη· τὰ ¾ τῶν τσιφλικίων τῆς Θεσσαλίας πωλοῦνται, ἅμα δοθῇ ἡ ἀνάλογος τιμή. Τὰ ἐξαγοραζόμενα τσιφλίκια δύνανται, διαιρούμενα εἰς μικρᾶς ἰδιοκτησίας, νὰ πωλῶνται ἐπὶ πιστώσει εἰς τοὺς γεωργοὺς, πληρώνοντας μόνον εἴτε τὸ τρίτον, εἴτε τὸ τέταρτον, εἴτε καὶ τὸ πέμπτον τῆς ἀξίας αὐτῶν, διὰ δὲ τὸ ὑπόλοιπον ἐγγραφομένης ὑποθήκης. Τὸ κεφάλαιον δύναται νὰ χορηγήσῃ ἡ Κυβέρνησις, δανειζομένη αὕτη τοῦτο ἐπὶ τόκῳ μετρίῳ, 4 ἢ 4½%, ἐνῷ θὰ χορηγῆται ἡ ἐπὶ ὑποθήκῃ πίστωσις εἰς τοὺς γεωργοὺς πρὸς 5½ ἢ 6%· ἡ διαφορὰ δὲ τοῦ τόκου, τὸν ὁποῖον θὰ ἐλάμβανε, πρὸς ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον ἤθελε πληρώνει, θὰ ἐκάλυπτε τὰς ζημίας, τὰς ὁποίας θὰ ὑφίστατο ἐκ τῆς ἀφερεγγυότητος τυχὸν ἐνίων ἰδιοκτητῶν, οἵτινες δὲν θὰ ἠδύναντο νὰ πληρώσουν τὸ χρέος των, καὶ ὧν τὰ κτήματα θὰ ἐπωλοῦντο εἰς τιμὴν ἐλάσσονα τοῦ ὀφειλομένου τιμήματος. Ἰδοὺ εἷς τρόπος ἄξιος μελέτης, ἂν ὑπῆρχεν ὄρεξις μελέτης καὶ ἐργασίας πρὸς λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου. Καὶ θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ὑποβάλωμεν τὰς γνώμας μας ταύτας, καὶ νὰ τὰς συζητήσωμεν, αὐτάς τε καὶ ἄλλας προβληθησομένας, καὶ νὰ συνεργασθῶμεν μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν μᾶς ἐκάλει πρὸς τοιαύτην ἐργασίαν. Δυστυχῶς, ἡμεῖς ἀντελήφθημεν, ὅτι δὲν εἶχε ποτὲ καιρὸν ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀσχοληθῇ εἰς τοιαύτας ἐργασίας, καὶ διὰ τοῦτο οὔτε ἡ γνώμη καὶ ἡ συνεργασία ἡμῶν ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων ἐζητήθη, οὔτε ἡ Κυβέρνησις ποτὲ ἠσχολήθη εἰς τὴν μελέτην τοῦ ζητήματος τούτου. Ἰδοὺ λοιπὸν εἷς εἰσέτι λόγος, δι’ ὃν καὶ ἐγὼ καὶ ἄλλοι δύο ἐκ Θεσσαλίας συνάδελφοι δὲν συμφωνοῦμεν ἐφεξῆς μετὰ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Ἐσχάτως καὶ ἕτερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον ζωηρῶς συνετάραξε τοὺς Θεσσαλικοὺς πληθυσμοὺς, ἀνεφάνη· εἶναι ἡ εἴσπραξις τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον ἐδόθη εἰς τοὺς δεομένους βοηθείας πρὸς ἀποκατάστασιν εἰς τὰ ἔργα αὐτῶν Θεσσαλοὺς, τοὺς ὑποστάντας ζημίας κατὰ τὸν πόλεμον. Ὑπεβάλαμεν τὴν γνώμην μας εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως τὸ δάνειον τοῦτο δωρηθῇ εἰς τοὺς πτωχοὺς ἐκ τῶν κατοίκων, νὰ ἐξαιρεθῶσι δὲ αἱ τάξεις τῶν ἐπιστημόνων, τῶν εὐπόρων κτηματιῶν, τῶν ἐμπόρων καὶ ἄλλων πληρωνόντων ὡρισμένον ποσὸν ἐπιτηδεύματος, τὸ ὁποῖον δεικνύει σχετικὴν εὐπορίαν· ὅπως δήποτε δὲ, νὰ χαρισθῇ τοὐλάχιστον ἡ πρώτη δόσις εἰς ἐκείνους, ἀπὸ τοὺς ὁποίους δὲν δύναται νὰ ληφθῇ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰς ὃν καὶ ἐγὼ καὶ ἄλλοι συνάδελφοι ὑπεβάλαμεν τὴν πρότασιν ταύτην, παραστήσαντες αὐτῷ, ὅτι ἡ κατάστασις τῆς Θεσσαλίας ἐπιβάλλει τὴν λύσιν ταύτην, δὲν τὴν ἀπεδέχθη. Δὲν μέμφομαι αὐτοῦ ἐπὶ τούτῳ· εἶχε διαφορετικὴν γνώμην. Εἶπον ὅμως, καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἐγὼ ἐξακολουθῶ νὰ ἔχω τὴν γνώμην μου, στηριζομένην ἐπὶ τῆς ἀληθοῦς γνώσεως τῆς καταστάσεως τῆς Θεσσαλίας. Καὶ, ὅπως καὶ πρὸ ἡμερῶν εἶπον, ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, εἶχον τὴν εὔλογον ἀξίωσιν, νὰ ἀκούσῃ ἡ Κυβέρνησις τὰς γνώμας τῶν Βουλευτῶν, τῶν ἀντιπροσωπευόντων τὸν τόπον, τῶν συναναστρεφομένων μετὰ τῶν πολιτῶν, καὶ γνωριζόντων τὰς ἀνάγκας τῶν συμπολιτῶν αὐτῶν, τῶν ὁποίων ὑπερασπίζονται τὰ συμφέροντα, καὶ οὐχὶ τὰς πληροφορίας τῶν ὑπαλλήλων της, ἃς πληροφορίας ἀντέτασσεν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἀπόκρουσιν τῆς ἰδικῆς μας ἀντιλήψεως. Ἀλλὰ δὲν εἰσήκουσε τῶν γνωμῶν ἡμῶν ἡ Κυβέρνησις, ἰσχυρισθεῖσα, ὅτι δὲν φρονεῖ, ὅτι ἡ κατάστασις τῆς Θεσσαλίας εἶναι τοιαύτη, οἵαν ἡμεῖς παρεστήσαμεν αὐτήν. Ἀλλὰ παρακαλῶ τοὺς κυρίους συναδέλφους ἐκ Θεσσαλίας νὰ δηλώσωσιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ποία εἶναι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς Θεσσαλίας, καὶ ἂν εὑρέθη ποτὲ εἰς τὴν οἰκονομικὴν δυσπραγίαν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται σήμερον. Προκαλῶ τοὺς ἐκ Θεσσαλίας συναδέλφους νὰ ἐκθέσωσιν, ἂν φρονοῦσιν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσῃ ὁ Θεσσαλὸς γεωργὸς ποτὲ εἰς τοιοῦτον σημεῖον εὐπραγίας, ὥστε νὰ ἐλευθερωθῇ ἐκ τῆς σημερινῆς καταστάσεως, νὰ πληρώσῃ τὰ χρέη του πρὸς τὸν ἰδιοκτήτην, πρὸς τὸν παντοπώλην, πρὸς τὴν Τράπεζαν, πρὸς τὸν τοκογλύφον, καὶ ἐπὶ τέλους νὰ ἐξοφλήσῃ καὶ τὸ πρὸς τὸ Δημόσιον χρέος, τὸ ἐκ τοῦ δανείου, τοῦ δοθέντος αὐτῷ πρὸς προσωρινὴν ἐγκατάστασιν καὶ ἐπανάληψιν τῶν ἔργων του μετὰ τὴν ἐκ τοῦ πολέμου ἀπώλειαν τοῦ κινητοῦ κεφαλαίου του. Ὅταν λοιπὸν τοιαύτη διαφορὰ γνώμης καὶ ἀντιλήψεως ἐπὶ τοιούτων ῥιζικῶν ζητημάτων ὑφίσταται μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐμοῦ, ἐκπροσωποῦντος τὸ φρόνημα τῶν ἐκλογέων, οὓς ἀντιπροσωπεύω, καὶ τοῦ λαοῦ τοῦ νομοῦ Λαρίσης, μετὰ τοῦ ὁποίου ἀρρήκτως συνδέομαι, καὶ τῆς Θεσσαλίας ἐν γένει, τῆς ὁποίας τὰ συμφέροντα μετὰ θάρρους ὑπερασπίζομαι, βεβαίως δὲν δύναμαι ν’ ἀκολουθήσω ἑτέραν γνώμην, τὴν, κατ’ ἐμὲ, ἐσφαλμένην γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἀκολουθῶ τὴν ἰδικήν μου. Διὰ νὰ ἦμαι δὲ συνεπὴς εἰς τὴν γνώμην μου, ὀφείλω νὰ μὴ παρέχω τὴν ἐμπιστοσύνην μου εἰς τὴν Κυβέρνησιν, χωρὶς νὰ ἀποκλείωμαι νὰ ψηφίζω κατὰ συνείδησιν μετὰ τῆς Κυβερνήσεως ὑπὲρ ἐκείνων τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἤθελον θεωρήσει καλὰ καὶ συμφέροντα εἰς τὸν τόπον. Ὑπὸ τοιούτων ἀρχῶν, χωρὶς νὰ ἔχω ἄλλην ἀξίωσιν ἢ ὅτι εἶμαι εἷς πολίτης, ἐκτελῶν ἁπλῶς τὸ καθῆκόν μου, ὑπὸ τοιούτων ἀρχῶν ἐμπνεόμενος, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχω εἰς τὸ Κοινοβούλιον, ἐφ’ ὅσον οἱ ἐκλογεῖς τῆς ἐπαρχίας Τυρνάβου μὲ ἀποστέλλουν ἐνταῦθα, — ἐὰν ἀποδεχθῶ νὰ ἐπανέλθω, διότι ὁμολογῶ, ὅτι τελείως ἀπεγοητεύθην ἀπὸ τὴν πολιτικὴν, καθ’ ὃν τρόπον ἀσκεῖται τὸ πολιτεύεσθαι, — ἐννοῶ νὰ κρατήσω τὴν σημαίαν τῆς ἀπὸ τῶν κομμάτων ἀνεξαρτησίας, ἣν ὁ ἐξ Ἁγυιᾶς Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι ἀκολουθεῖ, καὶ ὅστις, ἐλπίζω ὅτι, ἁρμόζων τὰς πράξεις πρὸς τοὺς λόγους, θὰ δείξῃ δι’ ἔργων, ὅτι εἶναι ἀνεξάρτητος. Δὲν πρέπει, Κύριοι, ν’ ἀποδεχθῶμεν, ὅτι ὁ κύλινδρος τῆς πολιτικῆς διαφθορᾶς ἰσοπέδωσεν ὅλους τοὺς χαρακτῆρας· πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸ θάρρος ν’ ἀντιταχθῶμεν εἰς τοὺς πειρασμοὺς, τοὺς ὁποίους αἱ φατρίαι προβάλλουν ἐνώπιον τῶν νέων πολιτευομένων, καὶ πρέπει νὰ ἐννοήσωμεν ἐφεξῆς, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κυρίως μᾶς λείπει, εἶναι ἀνεξαρτησία φρονήματος καὶ σταθεροὶ χαρακτῆρες. (Εὖγε! εὖγε!). Ἀπελπίζομαι, Κύριοι, ὅταν βλέπω πᾶσαν νέαν Κυβέρνησιν, φρονοῦσαν ὅτι, εἰσάγουσα ὁρμαθὸν νομοσχεδίων, θὰ δράσῃ τι ἀγαθὸν εἰς τὸν τόπον, διαβουκολουμένην ἢ διαβουκολοῦσαν τὸν λαὸν, ὅτι νέοι νόμοι, αὐξάνοντες τὸ χάος τῆς νομοθεσίας μας, ἀπαιτοῦνται, ἵνα ὀρθοποδήσῃ τὸ Κράτος. Ὄχι! δὲν ἀπαιτεῖται σωρεία νομοσχεδίων ἀναμορφωτικῶν, ἢ μᾶλλον παραμορφωτικῶν. Κυρίως ἔχομεν ἀνάγκην χαρακτήρων διὰ τὴν πιστὴν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων· ἀπαιτεῖται ἀγαθὴ ἐκ μέρους τῶν διοικούντων θέλησις, ἀπαιτεῖται ἔλεγχος πραγματικὸς καὶ διηνεκὴς τῆς Διοικήσεως, ἀπαιτεῖται ἔλεγχος οὐσιαστικὸς τῆς Δικαιοσύνης. Καθημερινῶς φωνάζομεν ὅλοι περὶ τῆς καταστάσεως τῆς Δικαιοσύνης. Τί πταίουσιν οἱ νόμοι; Ἐὰν ἡ Δικαιοσύνη δὲν λειτουργῇ καλῶς, τί περιμένετε ἀπὸ τὴν Διοίκησιν καὶ ἀπὸ τὰς ἄλλας πολιτικὰς ὑπηρεσίας; Ἀπὸ τῆς Δικαιοσύνης ἄρχονται καὶ εἰς τὴν Δικαιοσύνην καταλήγουσιν ὅλα τὰ ἄτοπα. Ἐὰν ἡ Διοίκησις δὲν ἦναι εἰς τὴν θέσιν της, ἐὰν ὑπάρχωσιν ἀστυνόμοι δέροντες ἀτιμωρητὶ τοὺς πολίτας, ἐὰν παντοῦ ὑπάρχῃ διαφθορὰ καὶ ἀναλγησία, ὅλα ὀφείλονται εἰς τὴν ἀνεπαρκῆ καὶ ἐλαττωματικὴν λειτουργίαν τῆς Δικαιοσύνης. Ἡ Δικαιοσύνη εἶναι ἱκανὴ νὰ βάλῃ κάθε ἕνα εἰς τὴν θέσιν του, καὶ νὰ προστατεύσῃ τὸν πολίτην ἀπὸ πάσης ἀδικίας. Ὅλοι λέγομεν νὰ ἀναμορφώσωμεν, νὰ διοργανώσωμεν, νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν Δικαιοσύνην· καὶ πρὸς τοῦτο φρονοῦμεν, ὅτι χρειάζονται νέοι νόμοι. Πρὸς τί; Ἡ ὑφισταμένη σήμερον νομοθεσία δὲν δικαιολογεῖ τὴν τοιαύτην κατάστασιν τῆς Δικαιοσύνης. Ἔχομεν πολὺ καλοὺς νόμους· λείπει ὅμως ἡ πιστὴ ἐφαρμογή των. Δὲν γίνεται δὲ πιστὴ ἐφαρμογή, διότι δὲν ὑπάρχει ἔλεγχος ἐπὶ τῶν δικαζόντων. Ἐθαύμασα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅτε πρὸ ἡμερῶν ἔλεγε: «θὰ σᾶς φέρω κατάστασιν, διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι ἐξεδικάσθησαν χιλιάδες χιλιάδων πλημμελήματα.» Ἀλλ’ ἐγὼ ἤθελον τὸν ἐρωτήσει: πῶς ἐξεδικάσθησαν; κατὰ τίνα ἆρά γε τρόπον ἀπενεμήθη τὸ δίκαιον; Ἐκ τῶν ἀποφάσεων τῶν Πλημμελειοδικείων, ἀμφιβάλλω ἂν 20% στηρίζονται ἐπὶ τῆς ἀκριβοῦς σταθμίσεως τῶν πραγμάτων. Ὅταν ἡ ὑπηρεσία λέγῃ, γαυριῶσα: «δικάζω ἑκατὸν πλημμελήματα τὴν ἡμέραν», ἐγὼ λέγω, ὅτι κάμνει ἑκατὸν ἀδικήματα τὴν ἡμέραν. Ἡ κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἀπονομὴ τῆς δικαιοσύνης δὲν εἶναι δικαιοσύνη· αὐτὰ λέγεται μπακάλικο!

§54ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὡραῖα! ἀληθέστατα!

§55Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ἀπονομὴν τὴν ἀκριβοδικαίαν τῆς Δικαιοσύνης δύναται νὰ τὴν ἐξασφαλίσῃ μόνον ἡ αὐστηρὰ ἐπίβλεψις τῶν δικαστῶν, ὁ ἀκοίμητος καὶ αὐστηρὸς ἔλεγχος τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἀπονέμεται ἡ δικαιοσύνη, ὁ οὐσιαστικὸς ἔλεγχος τῶν ἀποφάσεων τῶν Δικαστηρίων. Καὶ πότε ἐνησκήθη τοιοῦτος ἔλεγχος ἐπὶ τῶν δικαστῶν;

§56Α. ΡΙΚΑΚΗΣ. Πταίει καὶ ἡ ἀνάμιξις τῆς πολιτικῆς.

§57Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω. Ἡ ἀνάμιξις τῆς πολιτικῆς εἶναι ἡ ὀλιγώτερον βλάπτουσα. Ἡ Δικαιοσύνη ἔχει κἄτι τι τὸ νοσηρὸν ἐν τῷ ὀργανισμῷ αὐτῆς, κυρίως ἐν τῇ ἠθικῇ μορφώσει καὶ τῇ κοινωνικῇ ἀνατροφῇ πολλῶν ἐκ τῶν δικαστῶν. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, σπανίως ἐγνώρισα δικαστὰς, ἐξ ἐπιδράσεως τῆς πολιτικῆς μὴ ἀπονέμοντας δικαιοσύνην. Ἐὰν οἱ δικασταὶ ἀδικῶσιν, τοῦτο προέρχεται συνηθέστερον εἴτε ἐκ κακοῦ χαρακτῆρος, εἴτε διότι εἶναι νευρικοί, εἴτε διότι ὑποφέρουν ἀπὸ τὸν στόμαχον, καὶ ἔτι συνηθέστερον διότι παρασύρονται καὶ ἐπηρεάζονται ἀπὸ σχέσεις καὶ ἀπὸ συμπαθείας καὶ ἀντιπαθείας προσωπικάς, δημιουργουμένας ἐκ τῶν κοινωνικῶν των σχέσεων, ἐκ τῆς συναναστροφῆς των μὲ ῥαδιούργους καὶ διαβολεῖς...

§58ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἀπὸ τὴν ῥεκλάμαν.

§59Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα. Θὰ τὸ ἔλεγον εἰς τὸ τέλος. Εἶναι ἀληθέστατον. Εἶδον δικαστὴν ἐν Λαρίσῃ, ὁ ὁποῖος ἐνοοῦσεν, ὅταν ἐπαρουσιάζετο δικηγόρος πολιτευόμενος, ἢ συγγενὴς πολιτευομένου, εἰς τὸ Δικαστήριον, — καὶ λυποῦμαι διότι ὁ κ. Πεταλᾶς δὲν εἶναι παρών, ἵνα τοῦ ὑπομνήσω, τί ἔπαθεν εἷς πελάτης του — διὰ νὰ κάμῃ ῥεκλάμαν, καὶ νὰ καυχηθῇ, ὅτι τάχα δὲν πτοεῖται ἀπὸ τοὺς πολιτευομένους, κατεδίκαζεν ἀθώους ἀνθρώπους! Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπονομὴ τῆς δικαιοσύνης παρὰ τῶν νέων δικαστῶν, τῶν λεγομένων ἀνεξαρτήτων καὶ ἀνεπηρεάστων ἀπὸ τῆς πολιτικῆς! Πολὺ ὀρθῶς ὁ κ. ἐκ Μαντινείας συνάδελφος ἀνέφερε τὴν ῥεκλάμαν, ὡς τὴν σπουδαιοτέραν αἰτίαν τῆς κακίστης διαχειρίσεως τῆς δικαιοσύνης κατὰ τοὺς ἐσχάτους τούτους καιρούς. Αὐτὴ ἡ ῥεκλάμα εἶναι ἤδη τῆς μόδας. Εἶναι ἄδικον νὰ καταδικάζητε τοὺς πολιτευομένους. Μὴ ἀποδίδετε ὅλα τὰ κακὰ εἰς τοὺς Βουλευτάς. Οἱ Βουλευταὶ κάμνουν τὸ ὀλιγώτερον κακὸν εἰς τὸν τόπον· οἱ Βουλευταί, ὡς παρατηρεῖ ὁ πλησίον μου ἐκ Τρικκάλων συνάδελφος, εἶναι οἱ φυσικοὶ προστάται τοῦ πολίτου ἀπέναντι τῆς αὐθαιρεσίας καὶ τῆς ἀδιαφορίας τῶν ὑπαλλήλων, καὶ οὐχὶ οἱ διαφθορεῖς τῆς Δικαιοσύνης, ἥτις ἔχει μονιμότητα καὶ ἀνεξαρτησίαν τοσαύτην, ὥστε νὰ ἦναι ἀνεπηρέαστος, καὶ νὰ πράττῃ τὸ καθῆκόν της, ὅταν θέλῃ, ἢ ὅταν ἔχῃ τὴν ἱκανότητα νὰ τὸ πράττῃ. Ἐπανερχόμενος εἰς τὴν θεμελιώδη ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἐξέφρασα περὶ Δικαιοσύνης, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι, ἂν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν Δικαιοσύνην, πρέπει νὰ φροντίσωμεν νὰ ἐνσκήψαι πραγματικός, οὐσιαστικὸς ἔλεγχος· νὰ ἀνατεθῇ εἰς ἀνθρώπους δραστηρίους καὶ ἐντίμους ἡ ἐπιθεώρησις τῶν δικαστικῶν γραφείων, δι’ οὐσιαστικῆς ἐρεύνης τῶν ὑποθέσεων καὶ μελέτης τῶν δικογραφιῶν· νὰ γίνεται ἔλεγχος, οὐχὶ πόση δικαιοσύνη ἀπενεμήθη, ἀλλὰ πῶς ἀπενεμήθη. Ἐκ τῶν τοιούτων ἰδεῶν ὁρμώμενος, δὲν ἀποδέχομαι ὡς ὠφέλιμα διὰ τὴν ἀνόρθωσιν τῶν τῆς Δικαιοσύνης τὰ νομοθετικὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης· καὶ ἐκ τούτου καὶ ἑτέρα διαφωνία ὑφίσταται μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐμοῦ, φρονοῦντος, ὅτι τὰ ὑπ’ αὐτῆς προταθέντα νομοσχέδια, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς Δικαιοσύνης, οὐ μόνον ἀνεπαρκῆ, ἀλλὰ καὶ ἐπιβλαβῆ εἶναι, ἐφ’ ὅσον οἱ δικασταὶ εἶναι ἀνεξέλεγκτοι καὶ ἀνεύθυνοι ἐν Ἑλλάδι. Περαίνων, Κύριοι, τὸν λόγον μου, λέγω, ὅτι θὰ θαυμάσω ἐκεῖνον τὸν πολιτευτήν, ὁ ὁποῖος θ’ ἀνακηρύξῃ ὡς πρόγραμμά του τὴν ἀνόρθωσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, οὐχὶ διὰ τῆς ψηφίσεως νέων νόμων, ἀλλὰ διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν ὑπαρχόντων, ἐκεῖνον, ὅστις θὰ κατορθώσῃ νὰ καταστήσῃ σεβαστοὺς τοὺς νόμους, καὶ ἀποδείξῃ οὕτως, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔχει χρείαν ἀνδρῶν, οὐχὶ νομοθετούντων νέους νόμους, ἀλλ’ ἀνδρῶν ἐφαρμοζόντων τοὺς ὑπάρχοντας, καὶ ἀναστηλούντων τὴν ἐπ’ αὐτῶν πίστιν τῶν πολιτῶν.

§60Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐκ τῶν τάξεων τῆς πλειονοψηφίας σήμερον ἐξῆλθε τὸ σφοδρότερον κατηγορητήριον κατὰ τῆς Κυβερνήσεως· κατηγορητήριον δὲ τοιοῦτον σπανίως ἐξηνέχθη ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκ μέρους συμπολιτευομένων. Ὅταν δὲ τοιοῦτον ἐξέρχηται ἐξ αὐτῶν τῶν τάξεων τῆς πλειονοψηφίας, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ πιστεύῃ τις εἰς τὰς ἀπειλὰς τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁμιλοῦντος περὶ ἐκκλήσεως ἐνώπιον τοῦ ἔθνους. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ἀνάγκην τῆς ὑπομνήσεως τῶν μεταστάντων ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως, ὅπως σχηματίσωμεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι οὐδὲν ἔμεινεν ὀρθὸν ἐκ τοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως. Ἐδήλωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐμμένει εἰς τὴν ἀπόφασιν αὐτοῦ, ὅπως προταχθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς παντὸς νομοσχεδίου πρὸ τῶν ἑορτῶν· ὑποθέτω δὲ, ὅτι τοῦτο ἐνδεικνύει μᾶλλον αἴσθημα καλὸν φιλοτιμίας ἢ ὅτι ὑποστηρίζει τὰ ἐπιχειρήματα, ὅσα ἀνέφερεν, ἵνα πείσῃ ἡμᾶς. Οὐδόλως δυνάμεθα νὰ πεισθῶμεν, ὅτι ἐνέπνευσεν εἰς τοῦτο τὸν κ. Πρωθυπουργὸν γενικὸν συμφέρον ὑπὲρ τοῦ τόπου. Εἶπεν, ὅτι ζητεῖ νὰ προτάξῃ τὸν Προϋπολογισμὸν παντὸς ἄλλου νομοσχεδίου, διότι θέλει νὰ ἐξελεγχθῇ ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ τόπου, νὰ συζητηθῇ, καὶ καταδειχθῇ, ἂν τὰ νομοσχέδια ταῦτα πρέπει νὰ ὑποστηρίξῃ ἡ Κυβέρνησις, ἢ νὰ ἀποσύρῃ. Ἀλλ’ ἐλησμόνησεν, ὅτι πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐδήλωσεν, ὅτι οὐδεμίαν σημασίαν ἔχουσιν αἱ συζητήσεις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐν τῇ Βουλῇ, ὡς καὶ ἡ προεξέλεγξις αὐτοῦ ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ, διότι ἕκαστος ἔρχεται ἐνταῦθα νὰ ψηφίσῃ ἢ καταψηφίσῃ τὸν Προϋπολογισμόν, ὃν ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλεν. Ἂν τοιαύτη ἦναι ἡ ἀποστολὴ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, τότε ποίαν ἀξίαν ἔχει ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ πρὸ τῶν ἑορτῶν καὶ πρὸ τῶν νομοσχεδίων; Νομίζει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἔχει σημασίαν, ἄν τις ἐξ ἡμῶν φωτισθῇ ἐκ τῆς συζητήσεως, ὅτι δύναται ἢ δὲν δύναται νὰ δώσῃ ἡ Κυβέρνησις τὰ τρία ἑκατομμύρια διὰ τὸν Σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Πελοποννήσου; Αὐτὰ δὲν εἶναι σοβαρά. Ἐγὼ οὔτε αὐτό, ὅπερ ἀνέφερεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δέον νὰ τηρῇ ἡ Βουλή, τὸ νὰ ψηφίζῃ δηλονότι τὸν Προϋπολογισμὸν πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ ἔτους, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ, θεωρῶ σύμφωνον πρὸς τὴν πρακτικὴν, ἥτις ἐν Ἑλλάδι τηρεῖται, καὶ μὲ τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος, καίτοι τὸ Σύνταγμα ἀναγράφει, ὅτι πρέπει πρὸ τοῦ ἔτους νὰ ψηφίζηται ὁ Προϋπολογισμός. Τὸ συμφέρον τοῦ ἔθνους εἶναι, ὄχι νὰ ψηφίζηται ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχεν ὁ Προϋπολογισμὸς πρὸ τῆς πρώτης τοῦ ἔτους, ἀλλὰ νὰ βασανίζηται ἀφ’ ἑνὸς ἐν τοῖς Ὑπουργείοις πρὶν, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἐν τῇ προεξελεγκτικῇ Ἐπιτροπῇ καὶ ἐν ταῖς δημοσίαις συνεδριάσεσι τῆς Βουλῆς. Τὸ συμφέρον τοῦ τόπου εἶναι, νὰ ἐξελέγχῃ ποία ἡ εἰλικρινὴς κατάστασις τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων, καὶ μόνον μετὰ βεβαίωσιν περὶ τῆς πραγματικῆς καὶ ἀληθοῦς καταστάσεως τῶν δύο αὐτῶν μερῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ νὰ προβαίνῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν πραγματικοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἀλλὰ παρ’ ἡμῖν οὕτω πως δυστυχῶς ἔχουσι κανονισθῆ καὶ ἐν τῷ Συντάγματι καὶ ἐν τῷ Λογιστικῷ νόμῳ τὰ τῆς ὑποβολῆς καὶ προεπεξεργασίας καὶ ψηφίσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὥστε δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ὑπηρετοῦμεν τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους μᾶλλον, μὴ ψηφίζοντες τὸν Προϋπολογισμὸν πρὸ τῆς πρώτης τοῦ ἔτους. Ἀφοῦ ἀτυχῶς τὸ Σύνταγμα, μὴ προϊδὸν, κατὰ τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν συνετάχθη, τὰς περιστάσεις, αἵτινες μετὰ χρόνους ἀνεφάνησαν, ὥρισεν, ὅτι ἡ τακτικὴ Σύνοδος ἑκάστου ἔτους συνέρχεται αὐτοδικαίως τὴν 1 Νοεμβρίου, καὶ ὅτι ἐντὸς τῶν δύο πρώτων μηνῶν τῆς Συνόδου πρέπει νὰ ὑποβάλληται ὁ Προϋπολογισμός, βεβαίως κατέστησε τὴν ἔγκαιρον, τὴν πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ ἔτους, ψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀδύνατον, ἢ, ἂν ἤθελε τυχὸν καταστῆ αὕτη δυνατὴ, ἀτελεστάτην, καὶ ἑπομένως ἀνωφελεστάτην. Ἀληθῶς δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποβάλῃ συνταγματικῶς τὸν Προϋπολογισμὸν τὴν 31 Δεκεμβρίου, καὶ οὐδεὶς εἶναι δυνατὸν νὰ ψέξῃ αὐτὴν νόμῳ, ὅτι δὲν ὑπέβαλεν αὐτὸν συμφώνως πρὸς τὸ Σύνταγμα· ἀλλὰ τὴν ἐπαύριον ἄρχεται τὸ ἔτος, εἰς ὃ ἀφορᾷ ὁ Προϋπολογισμός. Ἢ ὑποβάλλεται ὁ Προϋπολογισμὸς ἐνωρίτερον, ἀλλ’ αἱ συζητήσεις τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ αἱ ἑορταὶ ἀφίνουσι τόσον ὀλίγον χρόνον πρὸ τῆς πρώτης τοῦ νέου ἔτους, ὥστε, ἂν πρὸ αὐτῆς ψηφισθῇ, θὰ ψηφισθῇ ἐξ ἀνάγκης ἀσυζητητί. Ἔπρεπεν ἑπομένως ἄλλως νὰ ἦναι διατετυπωμένα παρ’ ἡμῖν τὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅπως ἔχωμεν καὶ τὰ δύο ταῦτα, καὶ τὴν ἔγκαιρον πρὸ τῆς πρώτης τοῦ ἔτους ψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ καὶ τὴν βάσανον αὐτοῦ πλήρη καὶ τελείαν καὶ ἀκριβῆ, ὁποίαν ὑποθέτει ὁ Προϋπολογισμός. Διὰ τοῦτο βλέπομεν, ὅτι ἐν Ἑλλάδι σπανιώτατα, ἅπαξ ἢ δὶς, νομίζω, κατὰ τοὺς χρόνους τῆς νέας Βασιλείας ἐψηφίσθη ὁ Προϋπολογισμὸς πρὸ τῆς πρώτης τοῦ ἔτους. Αἱ Κυβερνήσεις πάντοτε, —ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω—μεθ’ ὅλην τὴν πίεσιν, τὴν ὁποίαν ἤθελον νὰ ἀσκῶσιν ἐπὶ τῶν Ἐπιτροπῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅπως αὗται ἐπισπεύσουν τὰς ἐργασίας των, ἐσεβάσθησαν τὴν γνώμην, καθ’ ἣν πρέπει νὰ δοθῇ καιρὸς πολὺς καὶ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, καὶ εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα καὶ τὸν ὑποβληθέντα Προϋπολογισμὸν καὶ τὴν ἔκθεσιν τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ τὰς ἐκθέσεις τῆς Ἐπιτροπῆς μελετήσῃ, καὶ τὰς πληροφορίας, ἃς Βουλευταὶ ἐζήτησαν, ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν· διότι συνήθως ἀτελῶς πάντοτε ὑποβάλλονται οἱ Προϋπολογισμοί. Τὸ συμφέρον τοῦ Κοινοβουλίου εἶναι, ὅπως οὐ μόνον διὰ λόγους οἰκονομικοὺς, λόγους δηλ. ἀκριβεστέρας καὶ ἐπιμελεστέρας διακανονίσεως τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ διὰ λόγους πολιτικοὺς, δηλαδὴ ὑποστηρίξεως διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν γνωμῶν καὶ τῶν μέτρων τῆς πλειονοψηφίας ἢ τῆς μειονοψηφίας, ὁ Προϋπολογισμὸς καταρτισθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν συμφωνότερος πρὸς αὐτὰς καὶ ὑπηρετικώτερος. Τὸ λογικὸν μάλιστα, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, εἶναι, ὅτι κυρίως ἡ τελευταία πρᾶξις μιᾶς Συνόδου ἔπρεπε νὰ ἦναι ἡ ἐπιψήφισις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διότι δὲν ὑπάρχει ἔλεγχος ἀληθέστερος, σπουδαιότερος, ἀποτελεσματικώτερος ἢ ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ἀσκεῖ ἡ Βουλὴ καθ’ ἡμέραν, παρισταμένη καθ’ ὅλον τὸν χρόνον τῆς Συνόδου, καὶ παρακολουθοῦσα τὴν οἰκονομικὴν καὶ τὴν ἄλλην διοίκησιν τοῦ Κράτους, μεθ’ ὃν μόνον εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ προέλθῃ εἰς ἀκριβεῖς καὶ χρησίμους ἀποφάσεις περὶ τῶν ἐσόδων καὶ τῶν πιστώσεων καὶ πάσης σχετικῆς μεταρρυθμίσεως. Διὰ τοῦτο βλέπομεν πανταχοῦ, οὐ μόνον τὸν Προϋπολογισμὸν σχεδὸν ὁλόκληρον ἔτος ἐκκρεμῆ μένοντα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ ἐξελεγχόμενον, ἀλλὰ καὶ τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ αὐτὴν διηνεκῶς ἐργαζομένην· διότι τοσαύτη ἐδόθη, καὶ δικαίως, σημασία εἰς τὴν ἐκ παραλλήλου ἐξέλεγξιν τῆς διοικήσεως καὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὥστε ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς, ἡ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐν Γαλλίᾳ, ἥτις περιλαμβάνει σπουδαιότατα καὶ εἰδικώτατα μέλη τοῦ Κοινοβουλίου, ἀσκεῖ καθημερινὸν ἔλεγχον ἐφ’ ὅλην τὴν διοίκησιν τῆς χώρας, καὶ ὅταν ἔληξεν ἡ Σύνοδος, καὶ ἐπηρεάζει τὴν ὅλην κυβέρνησιν τῆς χώρας διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἐν Γαλλίᾳ, δύναταί τις εἰπεῖν, ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη ἀποτελεῖ ἰσχυρότατον Σῶμα μεταξὺ τῶν καθεστηκυιῶν ἀρχῶν, καὶ ἐν αὐτῇ συχνότερα ἔπεσαν αἱ Κυβερνήσεις ἢ ἐν ταῖς δημοσίαις συνεδριάσεσι. Διὰ τοῦτο παντοῦ ἐλήφθη φροντὶς, ἢ ὑπὸ τοῦ Συντάγματος, ἢ ὑπὸ νόμων, ὅπως πολὺ πρότερον ἢ ὅσον πρέπει ὁ Προϋπολογισμὸς ὑποβάλληται εἰς τὴν Βουλήν. Ἐν Βελγίῳ, τὸ ὁποῖον, ὡς μικρότερον Κράτος, δύναται νὰ χρησιμεύσῃ εἰς ἡμᾶς ὡς παράδειγμα, δέκα μῆνας, κατὰ τὸν Λογιστικὸν νόμον, πρὸ τῆς πρώτης τοῦ ἔτους ὑποβάλλεται εἰς τὴν Βουλὴν ὁ Προϋπολογισμός, ἐπὶ δέκα δὲ μῆνας οὗτος ἐξελέγχεται. Ἐννοεῖ ἕκαστος, τί εἶναι ὁ Προϋπολογισμός, ὁ ὑποβαλλόμενος 10 μῆνας πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ ἔτους. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀνάγκη, ὁ Προϋπολογισμὸς νὰ ἦναι ἀπ’ ἀρχῆς ἀκριβὴς καὶ τέλειος, ἀφοῦ καὶ ὁ Ὑπουργὸς καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ καὶ οἱ Βουλευταί, παρακολουθοῦντες τὰς ἐκ τῶν πραγμάτων καὶ τῶν ἀποτελεσμάτων καὶ τῶν ἀναγκῶν τοῦ παρελθόντος καὶ τοῦ παρόντος ἐπιβαλλομένας μεταβολὰς, εἰσάγουσιν αὐτὰς ἀδιακόπως εἰς τὸν Προϋπολογισμόν. Πλὴν θεωρεῖται ἀναπόφευκτον, ὅπως ἡ Βουλὴ ἐπὶ μακρὸν χρόνον ἔχῃ ἐνώπιόν της τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ τὸν μελετᾷ, καὶ μόνον, ἀφοῦ τὸν ἐξελέγξῃ μέχρι τῶν τελευταίων λεπτομερειῶν, προβαίνῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ. Νομίμως βεβαίως λέγει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι θέλει νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὸ νέον ἔτος, ἔχοντες τὸν Προϋπολογισμὸν ἐψηφισμένον, διότι συμμορφούμεθα πρὸς τὸν Λογιστικὸν νόμον. Ἀλλὰ μήπως ἐν τοῖς πράγμασιν εἶναι μικροτέρα ἡ ἀκρίβεια, ἐὰν ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ τὰ δωδεκατημόρια; Τοὐναντίον μάλιστα, τὰ δωδεκατημόρια, διδόμενα ἐπὶ τῇ βάσει καὶ μόνον τῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, προσεγγίζουσιν εἰς τὴν ἀκρίβειαν τῶν πραγμάτων περισσότερον ἢ ἂν ὁ Προϋπολογισμὸς εἶχε πρότερον ψηφισθῆ. Δὲν βλέπω διὰ τοῦτο, ποία θὰ ἐπέλθῃ οὐσιαστικὴ βλάβη, ἢ ζημία, ἂν τυχὸν ἤθελεν ἐπὶ ἕνα ἢ δύο μῆνας διοικηθῆ ὁ τόπος διὰ τῶν δωδεκατημορίων, χάριν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Οὐδείς ποτε ἐν τῷ ναυαγίῳ τῷ οἰκονομικῷ, τὸ ὁποῖον ὑπέστη ἡ Ἑλλὰς, ὑπεστήριξεν ὡς μίαν τῶν αἰτιῶν τούτου τὸ ὅτι δὲν ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ ἐγκαίρως τὸν Προϋπολογισμόν, καὶ ὅτι διῳκήθη ἐνίοτε διὰ δωδεκατημορίων. Ἐγὼ τοὐλάχιστον οὐδένα ποτὲ ἤκουσα, εἴτε ἐντὸς τῆς Βουλῆς, εἴτε ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, ψέξαντα τὴν ἀμέλειαν αὐτὴν τῶν Βουλῶν, ὡς αἰτίαν τῶν κακῶν, ἅτινα οἰκονομικῶς ὑπέστημεν. Τοὐναντίον, οἱ Προϋπολογισμοὶ ἔβλαψαν, διότι ἦσαν ἀναληθεῖς καὶ ἀνακριβεῖς. Λόγοι λοιπὸν γενικοῦ συμφέροντος ὑποθέτω ὅτι δὲν ὑπάρχουν, ἀναγκάζοντες τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ψήφισιν εὐθὺς ἀμέσως τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Λόγοι ὅμως ἰδιαίτεροι, ἀφορῶντες τὴν Κυβέρνησιν, ὡς κοινοβουλευτικὸν Ὑπουργεῖον, καὶ ὡς κόμμα, ἔχον τὴν πλειονοψηφίαν, βεβαίως ὑπάρχουσι πολλοί. Ὅσα καὶ ἂν λέγῃ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, σήμερον δὲν εἶναι ἡ Κυβέρνησις τοσοῦτον ἰσχυρὰ, ὥστε μόνη νὰ καταρτίζῃ ἀπαρτίαν· ἑπομένως δὲν δύναται κατ’ αὐτὴν τὴν ἐποχὴν νὰ ἐπικρατῇ καὶ ἐπιβάλληται ἐν τῇ Βουλῇ διὰ τῶν φίλων της. Πεισθεῖσα ὅτι δὲν ἔχει ταύτην, τί ἐσκέφθη; Νὰ λάβῃ τὸ ταχύτερον τὸν Προϋπολογισμόν, καὶ νὰ δύνηται, εἰς οἱανδήποτε στιγμὴν θελήσῃ, νὰ κηρύξῃ τὴν λῆξιν τῆς Συνόδου. Βεβαίως τοιοῦτοι λόγοι ὁδηγοῦσι τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τοῦ προκειμένου, καὶ οὐχὶ λόγοι γενικοῦ συμφέροντος. Ἀλλὰ καὶ ἄλλοι λόγοι, ἐὰν κρίνῃ τις ἐξ ὅσων ἐρρήθησαν σήμερον ἀπὸ τοῦ βήματος, προφανῶς ἐνθαρρύνουν τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα προβῇ εἰς τὸ μέτρον τοῦτο. Συμφέρει, φαίνεται, νὰ ἐπικρατῇ ἡ ἰδέα ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις παρακωλύει τὸ ἔργον — τὸ κατ’ εὐφημισμὸν λεγόμενον ἀναμορφωτικὸν — τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι παρακωλύει τὰς πρὸς τοῦτο ἐργασίας, ὅτι παρακωλύει τὴν ψήφισιν σπουδαίων νομοσχεδίων, αὐτοῦ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὴν εἴσοδον, τέλος, ἡμῶν εἰς κατάστασιν ὁμαλὴν, καὶ οὕτως ἐπισύρῃ ἐπὶ τὴν μειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς τὴν δυσμένειαν τοῦ λαοῦ. Ἡ τακτικὴ αὕτη εἶναι ἡ συνήθης τῶν λεγομένων κοινοβουλευτικῶν Κυβερνήσεων· ἀφοῦ διὰ τῆς κακῆς διοικήσεως ἐξεγείρουν τὴν Ἀντιπολίτευσιν ἐναντίον αὐτῶν, παραπονοῦνται κατ’ αὐτῆς, ὅτι παρακωλύει τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς καὶ τὸ ἀναμορφωτικὸν ἢ μεταρρυθμιστικὸν ἔργον τῶν κυρίων Ὑπουργῶν! Χωρὶς νὰ ἐπιρρίψω τὴν μομφὴν εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, δύναταί τις λίαν εὐλόγως νὰ μεμφθῇ πολλῶν Κυβερνήσεων, ὅτι εὑρίσκουν εὐχαρίστησιν καὶ συμφέρον νὰ κωλυσιεργῇ ἡ Ἀντιπολίτευσις, διότι οὐδεμίαν ἔχουν πεποίθησιν εἰς τὰ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἔργα, οὐδ’ εἰς τὴν ἱκανότητα αὐτῶν, ἵνα τὰ ὑποστηρίξουν καὶ τὰ ἐπιβάλουν εἰς αὐτήν. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, πῶς ἐπιμένει ἡ Κυβέρνησις εἰς ἔργον, τὸ ὁποῖον καλῶς γνωρίζει, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐκτελεσθῇ, διότι εἶναι ἀδύνατον ποτὲ οἱαδήποτε Ἀντιπολίτευσις νὰ ἐδέχετο, ὅπως ἐντὸς ἓξ ἢ ἑπτὰ συνεδριάσεων ψηφισθῇ ὁ Προϋπολογισμός. Ἐν γνώσει, ὅτι βεβαίως δὲν θέλει συμπράξει εἰς τοιοῦτον ἔργον ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἐπιμένει ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἐπιμένει, ὅπως καταγγείλῃ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ὡς μὴ συμπράττουσαν, μὴ βοηθοῦσαν τὸ ἔργον αὐτὸ τῆς προόδου τῶν ἐργασιῶν. Ὑποθέτω ὅμως, κύριε Πρόεδρε, ὅτι τοιαῦται σκέψεις καὶ τοιαῦται ἐλπίδες δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιστῶσιν εἰς τὴν εἰλικρινῆ καὶ ἀμερόληπτον ἐξέτασιν τῶν πραγμάτων. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἐμμένει εἰς τὴν ἀπόφασιν αὑτῆς, ἵνα λάβῃ τὸν Προϋπολογισμὸν πρὸ τῶν ἑορτῶν...

§61Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Πρωθυπουργός). Οὔτε ἐξέφρασα τοιαύτην ἰδέαν, οὔτε ἔχω.

§62Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἔχει βεβαίως τὴν ἰδέαν, ὅτι πρέπει νὰ λάβῃ τὸν Προϋπολογισμὸν ἐψηφισμένον πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἑορτῶν, διότι τοῦτο δὲν δύναται μόνη ν’ ἀποφασίζῃ· ἀλλὰ λέγω, ὅτι, ἂν ἡμεῖς ἠθέλομεν συναινέσει, μὴ συζητοῦντες, καὶ παρατρέχοντες τὰ πάντα, νὰ ὑποστηρίξωμεν τοῦτο, θὰ ἤθελε νὰ λάβῃ τὸν Προϋπολογισμὸν πρὸ τῶν ἑορτῶν. Εἰς τοῦτο, λέγω, τὸ ἔργον δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ συμπράξωμεν, ἀλλά, τοὐναντίον, νομίζω, ὅτι ἔχομεν καθῆκον νὰ ἀντιστῶμεν, θεωροῦντες, ὅτι ἡ βάσανος τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἡ εὐρεῖα καὶ λεπτομερής, περισσότερον ὑπηρετεῖ τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου ἢ ἡ ἐσπευσμένη ἐπιψήφισις αὐτοῦ. Τὸ ἔργον τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν εἶναι ἔργον, ὅπερ εὐχερῶς πᾶς τις δύναται ν’ ἀντιληφθῇ καὶ νὰ ψηφίσῃ, ὡς δύναται ν’ ἀντιληφθῇ καὶ ἐν ἐπιγνώσει ψηφίσῃ οἱονδήποτε νομοσχέδιον. Τὸν Προϋπολογισμὸν ὀλίγοι δύνανται νὰ μελετήσωσιν ἐπαρκῶς· ὅταν δὲ δὲν ἐδόθη εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ὁ προσήκων χρόνος, ὅταν ἦναι ἀτελὴς ἡ προεπεξεργασία τοῦ Προϋπολογισμοῦ, πρέπει νὰ δοθῇ καιρὸς εἰς ὅλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἐργασθῶσιν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ προτείνωσι γνώμας, ὅπως μελετήσωσιν αὐτὸν καὶ ὑποβάλωσιν εἰς τὴν Βουλὴν τὰς γνώμας αὑτῶν. Καὶ λέγει μὲν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν ἐπιμένει νὰ ψηφισθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς πρὸ τῶν ἑορτῶν, θέλει μόνον νὰ συζητηθῇ· ἀλλὰ τοιαύτη συζήτησις, τῆς ὁποίας δὲν προηγήθη μελέτη πλήρης καὶ τελεία, καὶ ἂν παρατείνηται, ἐν ἐποχῇ, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ὑπάρχει ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς ὥριμος παρασκευή, ἀποβαίνει ἐντελῶς ματαία. Διὰ τοῦτο κηρύσσομαι καὶ ἐγὼ ὑπὲρ τῆς γνώμης ταύτης, καὶ ἂν ὑποβληθῇ πρότασις, θέλω ψηφίσει αὐτὴν, ὅτι δηλαδὴ πρέπει νὰ προηγηθῶσι τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἄλλα νομοσχέδια, εἴτε ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶναι εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, εἴτε ἄλλα, τὰ ὁποῖά τινες τῶν προλαλησάντων ὑπέδειξαν, καὶ τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ἐνδέχεται νὰ προτιμᾷ, διότι νομίζω, ὅτι ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, σήμερον γινομένη, εἶναι ἀνωφελὴς, βλάπτει δὲ καὶ σπουδαῖα συμφέροντα, διότι ἄδηλον, ἂν μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἡ Βουλὴ θὰ ἐπανέλθῃ, ἢ ἂν, ἐπανερχομένη, δὲν θὰ ἦναι ὑπὸ τὸν πέλεκυν μιᾶς λήξεως τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς. (Εὖγε! εὖγε! ἐκ τῆς ἀριστερᾶς.)

§63Γ. ΚΥΡΙΑΖΗΣ. Δὲν ἐπίστευον ποτέ, κύριοι Βουλευταί, ὅτι οἱ χθεσινοὶ λόγοι μου θὰ εἶχον τόσην ἐπιφοιτικὴν δύναμιν, ὥστε ἀμέσως ἀπόψε νὰ χρισθῶ καὶ ἐγὼ ἀρχηγός· διότι ἠκούσατε τὸν ἐκ Τυρνάβου ἀξιότιμον Βουλευτὴν καὶ φίλον μου κύριον Ροδόπουλον, ὅτι ἀκολουθεῖ τὰς ἀρχάς μου. Ἀλλὰ ἐρωτῶ, ποίας ἀρχάς; Ἐγὼ ἀνέτρεξα καὶ ἐζήτασα ἀπὸ εἰκοσαετίας τὴν δρᾶσιν τοῦ Βασιλέως, ἐζήτασα τὴν δρᾶσιν τῶν ἰδιαιτέρων αὐτοῦ Συμβούλων, ἐζήτασα τὴν δρᾶσιν τῶν Κυβερνήσεων, ἐζήτασα τὴν δρᾶσιν τῶν Ἀντιπολιτεύσεων, καὶ κατέληξα, ὅπου κατέληξα. Τί πρόγραμμα ἐχάραξα χθές, καὶ τίνας ὀπαδοὺς ἐζήτησα, καὶ τίνας ἀρχὰς ἀκολουθεῖ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ φίλος μου; Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος γνωρίζει πολὺ καλὰ τὰς ἀρχάς μου· δὲν εἶχεν ἀνάγκην νὰ τὰς ἀκούσῃ χθές, τὰς γνωρίζει ἀπὸ δύο ἐτῶν, ἀφ’ ἧς στιγμῆς εἰσήλθομεν καὶ ἐπατήσαμεν τὸν περίβολον τοῦτον· ἀλλά, δυστυχῶς, μόλις εἰσήλθομεν ἐνταῦθα καὶ ἐπατήσαμεν τὸ ἔδαφος τοῦ περιβόλου τούτου, προσεβλήθημεν ἀμέσως ὑπὸ τοῦ μικροβίου τῆς μικροπολιτικῆς, εἰς τὴν καλλιέργειαν τοῦ ὁποίου εἶναι τόσον πολὺ γόνιμον τὸ ἔδαφος τοῦτο, ὥστε οὔτε αὐτὸς ὁ πόλεμος κατώρθωσε νὰ τὸ ἀπολυμάνῃ. Γνωρίζει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος τὰς ἀρχάς μου, τὰς γνωρίζει, ἀφ’ ὅτου ἐπὶ ἕξ μῆνας μὲ ἐβασάνιζε διὰ τὰς μεταθέσεις τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, καὶ ἠναγκαζόμην ἐπὶ τέλους νὰ ἔλθω εἰς ἐχθρότητα καὶ μὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης καὶ μὲ τὸν κ. Πρωθυπουργόν, διότι μὲ ἐστενοχώρει, ὅτι πρέπει νὰ φύγῃ ὁ δεῖνα δικαστής, πρέπει νὰ φύγῃ ὁ Νομάρχης... (διακοπαί).

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§65Γ. ΚΥΡΙΑΖΗΣ. .. Ἐπὶ τέλους μοὶ προσάγεται μία σημείωσις, νὰ ὑπογράψω, ὅτι πρέπει νὰ φύγῃ ὁ Εἰσαγγελεύς... (διακοπαί). Παρακαλῶ, μὴ μὲ διακόπτετε... Ἀλλὰ γνωρίζει τὰς ἀρχάς μου ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ ἐξ ἄλλου ἀντικειμένου, ἐκ τοῦ ἀντικειμένου ἐκείνου, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου...

§66Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Τὰ πράγματα εἶναι ἀρχαί, καὶ ὄχι οἱ λόγοι.

§67Γ. ΚΥΡΙΑΖΗΣ. Παρακαλῶ, μὴ μὲ διακόπτετε, διότι δὲν εἶμαι καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου, ὥστε νὰ χειρίζωμαι τόσον εὐκόλως τὸν λόγον. Ὄτε ἤλθομεν οἱ 32 Βουλευταὶ μετὰ τὰς ἐκλογάς, λαμβάνω ἕνα φετφᾶν, διὰ τοῦ ὁποίου ἐκαλούμην ἀπὸ συναδέλφους Θεσσαλοὺς νὰ συνέλθωμεν καὶ συσκεφθῶμεν περὶ τῶν συμφερόντων τῆς Θεσσαλίας. Ἐγώ, ὡς μικρότερος καὶ κατὰ τὸ φρόνημα καὶ κατὰ τὴν θέσιν, ἐπῆγα, καὶ παρευρέθημεν εἰς τὴν συνέλευσιν ὅλοι οἱ συνάδελφοι ἐκ Θεσσαλίας, συμπολιτευόμενοι καὶ ἀντιπολιτευόμενοι. Εἶπεν ὁ κύριος Καρτάλης τόσα, ὁ κ. Τοπάλης ἄλλα τόσα, ὅλοι οἱ Βουλευταὶ τῶν διαφόρων ἀποχρώσεων πολλὰ καλὰ καὶ σωστικὰ διὰ τὴν Θεσσαλίαν. Λέγω: «Κύριοι, ἔχει νὰ εἴπῃ κανεὶς ἄλλος τίποτε; — — Μοῦ ἐπιτρέπετε νὰ εἴπω δύο λέξεις; — Μάλιστα. — Κύριοι, τοῖς εἶπον φαρδειὰ καὶ πλατειὰ, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν σήμερον τὸ Κράτος νὰ μᾶς χορηγήσῃ συνδρομήν. Νομίζω λοιπόν, ὅτι ἅπαντες ἐδῶ οἱ Θεσσαλοὶ τῶν διαφόρων ἀποχρώσεων ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ σκεφθῶμεν, ποῖαι εἶναι σήμερον αἱ πρώτισται ἀνάγκαι τῆς Θεσσαλίας, ἄνευ τῶν ὁποίων ἡ Θεσσαλία δὲν δύναται νὰ ζήσῃ, κατόπιν δὲ νὰ ἐξετάσωμεν καὶ τὰ ἀπώτερα καλά, τὰ ὁποῖα δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἀπὸ μίαν Κυβέρνησιν.» Μετὰ τοῦτο εἶπον, νὰ ἀπέλθωσιν οἱ κύριοι Βουλευταί, οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, καὶ νὰ μείνωμεν ἡμεῖς, οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ νὰ συσκεφθῶμεν καὶ ἀποφασίσωμεν, ἀφοῦ ἐξετάσωμεν ὅμως καὶ τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους, αὐτὰ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, ἵνα ἴδωμεν, ἂν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ἔλθῃ τὸ Κράτος ἀρωγὸν εἰς τὰς ἀπολύτους ἀνάγκας τῆς Θεσσαλίας· ἀφοῦ δὲ πεισθῶμεν, ὅτι δύναται νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸν, καὶ μᾶς ἀρνηθῇ ἡ Κυβέρνησις τὰς παροχὰς αὐτὰς, «ἔχετε τὴν δύναμιν—τοὺς ἠρώτησα—νὰ ἐγκαταλείψητε τὴν Κυβέρνησιν καὶ πολεμήσητε αὐτήν; Ὑπ’ αὐτὴν τὴν βάσιν δέχομαι, εἶπον, νὰ συνεννοηθῶ μαζύ σας». — «Μάλιστα, εἶπον· θὰ συνέλθωμεν μίαν ἄλλην ἡμέραν, καθ’ ἣν νὰ μὴ ἦναι παρόντες οἱ ἀντιπολιτευόμενοι». Ἂν τοὺς εἴδετε σεῖς, Κύριοι, ἕως σήμερον, ἄλλο τόσον τοὺς εἶδα καὶ ἐγώ! (γέλωτες).

§68Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς διαψεύδω. Ὀφείλετε νὰ κάμητε ἐξαίρεσιν περὶ ἐμοῦ.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§70Γ. ΚΥΡΙΑΖΗΣ. Τώρα, Κύριοι, παρελαύνει ἕνας–ἕνας, καὶ λέγει, ὅτι τοῦτο θὰ γείνῃ διὰ τὴν Θεσσαλίαν, ἐκεῖνο θὰ γείνῃ διὰ τὴν Θεσσαλίαν, μὲ τόσην προθυμίαν! Νομίζω, ὅτι αὐτὰ ὤφειλον νὰ τὰ εἴπωσι τότε, καὶ ὄχι μετὰ πάροδον πολλῶν ἐτῶν.

§71ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κάλλιον ἀργὰ, παρὰ ποτέ.

§72Γ. ΚΥΡΙΑΖΗΣ. Κάλλιον ἀργὰ, παρὰ ποτέ. Νομίζω ὅμως, ὅτι δὲν εἶναι καὶ τῆς παρούσης στιγμῆς τοιαῦτα ζητήματα.

§73ΦΩΝΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Ἆ! ἆ!

§74Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ ὀλίγας λέξεις θ’ ἀπαντήσω. Ὁ κ. Βουλευτὴς Ἁγυιᾶς ἐπλανήθη, νομίσας ὅτι ἐγὼ εἶπον, ὅτι, ἀκούσας τὰς παρ’ αὐτοῦ ἀναπτυχθείσας ἀρχὰς, τὰς ἀκολουθῶ. Εἶπον, ὅτι τὰς ἀρχὰς, τὰς ὁποίας ἀνέπτυξεν ὁ κ. Κυριαζῆς, ὅτι δηλ. πρέπει οἱ Βουλευταὶ νὰ ἦναι ἀνεξάρτητοι ἀπὸ κομματικὰς ὑποχρεώσεις, καὶ ν’ ἀκολουθῶσιν ἰδίας γνώμας, μὴ γινόμενοι τυφλὰ ὄργανα τῶν Κυβερνήσεων, ἐγὼ τὰς εἶχον ἀνέκαθεν, καὶ ἐξακολουθῶ νὰ τὰς ἔχω καὶ τώρα. Δὲν ἠξεύρω ὅμως νὰ λέγω μόνον κενοὺς λόγους, ἀλλὰ τὰς ἀρχὰς ταύτας τὰς ἐκδηλῶ καὶ ἐμπράκτως, καὶ δὲν περιορίζομαι ἀναπτύσσων ὀρθὰς μὲν ἀρχὰς ἐν λόγοις, ἄλλα δὲ πράττων ἐν ἔργοις. Διότι ὅλοι οἱ Ἕλληνες, Κύριοι, ἐν τοῖς καφενείοις ἀναπτύσσουν θαυμάσια τὰς ἀρχὰς ταύτας, καὶ ὅλοι ἐκφέρουν ἀσφαλεῖς κρίσεις περὶ τῆς καταστάσεως, καὶ ὅλοι ὑποδεικνύουν, τί πρέπει νὰ γείνῃ, διὰ νὰ διορθωθῇ τὸ Κράτος· ἀλλὰ τί πράττουν πρὸς τοῦτο; Οἱονδήποτε Ἕλληνα ἂν λάβητε μεμονωμένον, θὰ σᾶς εἴπῃ: «Τί Ρωμαίϊκο εἶναι αὐτό! Τί ἄθλια κατάστασις! Ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες εἴμεθα χαμένοι! Εἶναι ἀπελπισία! Πρέπει νὰ παύσῃ ἡ συναλλαγή· πρέπει νὰ ἀνορθωθῇ ἡ Δικαιοσύνη· πρέπει ἡ Διοίκησις νὰ ἦναι καθαρά· πρέπει οἱ Βουλευταὶ νὰ ἦναι ἀνεξάρτητοι· πρέπει νὰ ἐκλέγωμεν ἀληθεῖς πατριώτας...» κλπ. Ὅταν δὲ ἔρχηται ἡ ὥρα νὰ κάμῃ τις τὸ καθῆκόν του, ὡς πολίτης, λησμονῶν τὰς ἀρχάς του, προσθέτει καὶ αὐτὸς κἄτι τι εἰς τὴν ἀθλιότητα, ἀφαιρεῖ ἕνα λίθον διὰ τῶν ἔργων του ἐκ τοῦ ἠρειπωμένου ἐθνικοῦ οἰκοδομήματος, καὶ περιορίζεται νὰ μένῃ πατριώτης μόνον διὰ τῶν ἀγαθῶν διαθέσεών του καὶ τῶν πατριωτικῶν λόγων του! Ἐν λόγοις ὅλοι εἴμεθα μεγάλοι πατριῶται! Ἀπὸ πατριωτικοὺς ὅμως λόγους ἐχόρτασεν ὁ Ἑλληνικὸς λαός· θέλει πατριωτικὰ ἔργα, θέλει πατριωτισμὸν δι’ ἔργων· αὐτὸ εἶναι τὸ σπάνιον νόμισμα ἐν Ἑλλάδι. Δὲν θέλω νὰ εἴπω τι περὶ τοῦ κ. Κυριαζῆ προσωπικῶς, ὅστις πολλαχῶς ἔκαμε τὸ καθῆκόν του. Ἀλλ’ ἕκαστος ἔχει ἰδίαν ἀντίληψιν, πῶς πρέπει νὰ ἐργάζηται. Ἡ ἰδική μου ἀντίληψις τοῦ ἐργάζεσθαι εἶναι αὐτή· τοῦ νὰ πράττω ὅ,τι λέγω, τοῦ νὰ ἐκδηλῶ τὸν πατριωτισμόν μου δι’ ἔργων, τοῦ νὰ προσαρμόζω τὰς πράξεις πρὸς τοὺς λόγους. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δύναμαι νὰ ἦμαι κατά τι χρήσιμος, ἐφαρμόζων τὰ φρονήματά μου ἐν τῇ πράξει, τὴν ἀνεξαρτησίαν τοῦ φρονήματος ἐκδηλῶν δι’ ἔργων, μὴ περιοριζόμενος εἰς μεγαλαυχίας περὶ ἀνεξαρτησίας, καὶ ἐν τούτοις ἀκολουθῶν τυφλῶς, ἀλογίστως, ἓν κόμμα, τὸ ὁποῖον εἶναι κατάφωρον, ὅτι δὲν ἐργάζεται συμφώνως μὲ τὰς ὑπὸ τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ Ἁγυιᾶς ἀναπτυχθείσας, ὑπ’ ἐμοῦ δ’ ἐφαρμοζομένας ἀρχὰς, ἀλλὰ προσπαθῶν, ὅσον τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, νὰ συντελέσω εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς καταστάσεως πρακτικῶς, δι’ ἔργων· ὁσάκις δὲ ἀπησχόλησα τὴν Βουλὴν, εἰς πρακτικὰ ζητήματα καὶ ὄχι εἰς κενὰς θεωρίας ἀπησχόλησα αὐτὴν, καὶ ἔφερα ἐνώπιόν της νομοθετικὴν ἐργασίαν, καὶ ὄχι λόγους μὴ ἀποκρυσταλλωμένους εἰς πράγματα. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς Ἁγυιᾶς ἔκαμε λόγον καὶ περὶ σημειώσεων, δι’ ὧν ἐκάμνομεν συστάσεις τινὰς εἰς τὴν Κυβέρνησιν περί τινων ὑπαλλήλων, καὶ ἠδύνατό τις νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι ἐγὼ διαφωνῶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐκ λόγων προσωπικῶν, καὶ ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς Ἁγυιᾶς δὲν ἀναμιγνύεται εἰς τὰ προσωπικά. Σᾶς βεβαιῶ, Κύριοι, ὅτι δὲν ἔχω καμμίαν ἀφορμὴν παραπόνου ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι δὲν μοι ἐξετέλεσε προσωπικὰς ἀπαιτήσεις, διότι δὲν ἐζήτησα τοιαύτας. Καὶ ἂν ἔκαμα ποτὲ συστάσεις εἰς τὴν Κυβέρνησιν, δὲν ἠρνήθη αὕτη τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῶν. Ἐζήτησα ὅμως πάντοτε πράγματα λογικὰ καὶ δίκαια, ἀνταποκρινόμενα εἰς αὐτὸ τὸ συμφέρον τῆς ὑπηρεσίας. Εἶπεν, ὅτι ἐδόθη σημείωσις περὶ μεταθέσεως δικαστῶν. Ἀναμνήσθητε, παρακαλῶ, ἐκ τῆς πρὸ ὀλίγου γενομένης ἀγορεύσεώς μου, τί εἶπον περὶ δικαστῶν τινων ἐν Λαρίσῃ, κακῶς, λόγῳ ῥεκλάμας, διαχειριζομένων τὴν δικαιοσύνην, διὰ νὰ ἴδητε περὶ τίνων δικαστῶν ἐγένετο παρ’ ἐμοῦ καὶ τοῦ κ. ἐξ Ἁγυιᾶς Βουλευτοῦ σύστασις περὶ μεταθέσεως. Ἐπρόκειτο περὶ τοιούτων δικαστικῶν, καθ’ ὧν ἐξηγέρθη τὸ αἴσθημα τῶν συμπολιτῶν μας, τῶν συναδέλφων μου δικηγόρων, ὅλου τοῦ κόσμου. Εἴχομεν λοιπὸν καθῆκον νὰ κάμωμεν τοιαύτας παραστάσεις πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅταν ὑπῆρχον δικασταὶ, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐξετέλουν, καθ’ ὃν τρόπον ἀντιλαμβανόμεθα ἡμεῖς οἱ Βουλευταὶ, καθ’ ὃν τρόπον ἀντιλαμβάνονται οἱ πολῖται, καθ’ ὃν τρόπον ἀντιλαμβάνονται οἱ δικηγόροι, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐκτελῶσι τὸ καθῆκόν των. Καὶ τὴν συνεμερίσθη τὴν γνώμην αὐτὴν ὁ κύριος Βουλευτὴς Ἁγυιᾶς, καὶ οὗτος ἐνεχείρισε τὴν σημείωσιν περὶ τῆς μεταθέσεώς των, καὶ ὑπεστήριξεν αὐτὴν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν! Εἶναι λόγος διὰ τοῦτο νὰ κατηγορῇ ἡμᾶς οὗτος; Αὐτὸ εἶναι ἀκατανόητον! Ἀλλ’ ἐλέχθη καὶ περὶ μεταθέσεως Εἰσαγγελέως. Δὲν γνωρίζω καμμίαν μετάθεσιν Εἰσαγγελέως, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἐπροκάλεσα, ἢ συνέστησα ποτέ. Ἀλλὰ γνωρίζω περὶ μεταθέσεως Νομάρχου. Μάλιστα, ἐζητήσαμεν τὴν μετάθεσιν τοῦ Νομάρχου, καὶ τὴν ἐζητήσαμεν, διότι ἐνομίζομεν καὶ εἴχομεν βεβαιότητα, ὅπως εἴπομεν καὶ εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι ὁ Νομάρχης ἐκεῖνος, ὅτε ὁ νομὸς Λαρίσης συνεταράσσετο, διότι δὲν ἠδύνατο νὰ πληρώσῃ τοὺς φόρους, καὶ διότι ἐνόμιζεν, ὅτι ἠδικεῖτο, μὴ ἐπεκτεινομένης τῆς γραμμῆς τοῦ διεθνοῦς σιδηροδρόμου μέχρι Λαρίσης, ἔδιδεν ἀνακριβεῖς πληροφορίας εἰς τὴν Κυβέρνησιν περὶ τῆς καταστάσεως, καὶ παρίστα ἀνακριβῶς τὰ πράγματα, καὶ ἔπρεπε νὰ τὸν ἀντικαταστήσῃ. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἐζητήσαμεν νὰ ἀπομακρυνθῇ ὁ Νομάρχης ἐκεῖνος, καὶ προσέτι διότι ἔφερε σπουδαῖα ἐμπόδια εἰς τὴν λειτουργίαν τῆς διοικήσεως, καὶ ἰδίως εἰς τὴν δημοτικὴν διοίκησιν· διότι εἶχε καθιερώσει γραφειοκρατίαν τοιαύτην, ὡς ἐκ τῆς ὁποίας ἐδυσχεραίνοντο ἀπείρως καὶ καταθλιπτικῶς αἱ ὑποθέσεις τῶν πολιτῶν· οὐδενὸς δημοτικοῦ ἔργου, καὶ ἐλαχίστης ἀξίας, ἐπέτρεπε τὴν ἐκτέλεσιν, ἂν μὴ ἐνεκρίνετο ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων, καὶ, ἐννοεῖται, ὅλα τὰ δημοτικὰ ἔργα παρεπέμποντο εἰς τὰς Ἑλληνικὰς καλένδας. Ἦτο ἔντιμος ὁ Νομάρχης, ἀλλ’ ἡ ἐντιμότης του, ἡ αὐστηρότης του ἐξησκεῖτο κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε οἱ δῆμοι νὰ μὴ δύνωνται νὰ ἐκπληρῶσι τὸν προορισμόν των. Διὰ τοῦτο λοιπὸν ἐζητήσαμεν τὴν ἀπομάκρυνσίν του, καὶ αὐτοὺς τοὺς λόγους ἀπεδέχθη καὶ ὑπεστήριξε ζωηρότερον ὅλων ὁ κ. Βουλευτὴς Ἁγυιᾶς. Τί φέρει λοιπὸν τοιαῦτα ζητήματα σήμερον, ὅτε πρόκειται περὶ γενικωτέρων ζητημάτων, καὶ περὶ ἀληθοῦς ἀνεξαρτησίας τοῦ φρονήματος τῶν Βουλευτῶν, δι’ ἔργων ἐκδηλουμένης;

§75Γ. ΚΥΡΙΑΖΗΣ. Τότε, μὴ κάμνετε χρῆσιν τῶν ἀρχῶν μου.

§76Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ δὲν κάμνετε σεῖς! Δὲν εἴμεθα ὅμως κατακριτέοι, ἐὰν παρεμείναμεν συνεργαζόμενοι μετὰ τῆς Κυβερνήσεως εἰς ἐκεῖνα τὰ σημεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα συνειργαζόμεθα ἐπὶ ἓν καὶ ἥμισυ ἔτος, καὶ πλέον, διότι ἐν τῷ μεταξὺ συνετελέσθησαν καὶ εἴχομεν ὑποσχέσεις, ὅτι ἤθελον συντελεσθῆ τινα ἐξ ἐκείνων τῶν νομοθετημάτων, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς ὑπεδεικνύομεν πρὸς βελτίωσιν τῆς καταστάσεως ἐν Θεσσαλίᾳ, καὶ ἀνεμένομεν καὶ ἠλπίζομεν, ὅτι ἤθελεν εἰσακούσει ἡ Κυβέρνησις τῶν εἰσηγήσεών μας, καὶ ἤθελε προβῆ εἰς τὰ ὑποδειχθέντα μέτρα· ἀλλ’ ἀφοῦ πρόκειται νὰ περατωθῶσιν ἤδη αἱ ἐργασίαι τῆς Συνόδου, καὶ οὐδεμία νομοθετικὴ ἐργασία, ἀφορῶσα εἰς τὴν Θεσσαλίαν, — ἐκτὸς τοῦ ἀσημάντου νομοσχεδίου τῆς ἀναστολῆς τῆς εἰσπράξεως τῆς πρώτης δόσεως τοῦ δανείου — εἰσήχθη, ἢ πρόκειται νὰ εἰσαχθῇ, ἀφοῦ βλέπομεν, ὅτι μόνον τὸν Προϋπολογισμὸν ἐπιδιώκει ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ, καὶ δὲν μεριμνᾷ διὰ κανὲν μέτρον, ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι εἶναι ἐνδεδειγμένα καὶ ἐπιβεβλημένα διὰ τὸν τόπον ἐκεῖνον, ἔχομεν, Κύριοι, καθῆκον, ἡμεῖς ἰδίως, οἱ ἐκ Θεσσαλίας Βουλευταὶ, ἀποτεινόμενοι πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ εἴπωμεν πρὸς αὐτήν: «Θὰ σταματήσωμεν ἕως ἐδῶ· δὲν δυνάμεθα ἐπὶ πλέον νὰ σὲ ἀκολουθῶμεν εἰς τοιαύτην ὁδόν». Μόνον οὕτως ἁρμόζονται τὰ ἔργα πρὸς τοὺς λόγους. Μᾶς ἠπείλησαν ὅμως διὰ διαλύσεως. Δὲν ἔχω, Κύριοι, πολλὴν πεῖραν τῶν κοινοβουλευτικῶν ἐθίμων. Νομίζω ὅμως, ὅτι εἰς τὰ Κοινοβούλια δὲν συνηθίζεται νὰ γίνηται λόγος περὶ τῆς χρήσεως τῶν Βασιλικῶν προνομίων, οὔτε πρέπον ἴσως εἶναι τοῦτο. Ἴσως νὰ πλανῶμαι· νομίζω ὅμως, ὅτι, δὲν πρέπει νὰ γίνηται λόγος περὶ διαλύσεων ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, διότι οἱ Βουλευταὶ ὑποτίθεται, ὅτι εἶναι τόσον ἀνεξάρτητοι, τόσον ἀνεπηρέαστοι ἀπὸ ἀπειλὰς,—δὲν ἀποδίδω δὲ εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι ἠπείλησεν, ἀλλὰ μᾶλλον, ὅτι ἐξέφρασε τὴν ἰδέαν, ὅτι δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἐκ τῶν περιστάσεων τὸ ἀποτέλεσμα τῆς διαλύσεως, — ὥστε νὰ μὴ δίδωσι προσοχὴν εἰς τὰς ἐκφερομένας περὶ ἐπικειμένης διαλύσεως γνώμας ἢ ἀπειλὰς, καὶ νὰ μὴ ἐπηρεάζωνται εἰς τὰς ἀποφάσεις των περὶ ἐκτελέσεως τοῦ καθήκοντός των ἐκ τῆς πιθανότητος ἢ μὴ τῆς διαλύσεως. Ἀλλὰ τί σημαίνει, Κύριοι, ἡ διάλυσις; Εἶναί τι, τὸ ὁποῖον νὰ φοβώμεθα; Δὲν εἶναι ἀναπόφευκτον ἐκ τῆς τυχὸν ἐπελευσομένης ὑπουργικῆς κρίσεως νὰ ἐπέλθῃ διάλυσις· ἀλλὰ καὶ ἂν δεχθῶμεν, ὅτι θὰ ἐπέλθῃ μοιραίως ἡ διάλυσις, τί πρὸς τοῦτο; Ἔχομεν λόγον τινὰ, ἵνα ἀποστέργωμεν τὴν διάλυσιν; Ἐὰν, Κύριοι, ἐκεῖνος, ὁποῖος ἔχει δικαίωμα νὰ σκέπτηται καὶ νὰ ἔχῃ ἀπόφασιν περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, φρονῇ, ὅτι πρέπει νὰ ἐρωτήσῃ καὶ πάλιν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ὀφείλει νὰ τὸν ἐρωτήσῃ, καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θέλει ἀποφανθῆ, ἂν καλῶς ἢ κακῶς διεχειρίσθημεν τὴν ἐντολήν του. (Ἐπιδοκιμασίαι ἐξ ἀριστερῶν).

§77ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ μόνος ἁρμόδιος.

§78Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ θὰ ἴδωμεν, ποία θὰ ἦναι ἡ γνώμη τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θέλει σκεφθῆ ὡριμώτερον πλέον, πῶς θέλει ἐξασφαλίσει, ὄχι μόνον τὴν ὕπαρξιν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐπωφελῆ ἐφεξῆς δρᾶσιν τοῦ Κοινοβουλίου. Ἡ ὕπαρξις τοῦ Κοινοβουλίου εἶναι τὸ τελευταῖον καταφύγιον τῶν καταπατουμένων δικαιωμάτων τοῦ λαοῦ· ἀλλὰ τὴν ὕπαρξιν αὐτοῦ θέλει ἐξασφαλίσει μόνον ἡ πατριωτικὴ δρᾶσις τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ, πρὸς χάραξιν νέας ὁδοῦ, ἀληθῶς ἀναμορφωτικῆς ἐργασίας, ἣν δὲν βλέπομεν σήμερον, ἣν δὲν δύναται ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ ἀναμένῃ ἀπὸ τὴν παροῦσαν Βουλήν. Ἡ νέα ἐκλογή, τὴν ὁποίαν ἐγὼ εὐχαρίστως ἀποδέχομαι, θέλει δείξει τὸ ἀληθὲς φρόνημα τοῦ τόπου περὶ τῆς καταστάσεως, καὶ τὴν ἐτυμηγορίαν αὐτοῦ μετὰ θάρρους δύνανται ν’ ἀναμένουν οἱ νέοι ἄνδρες, οἱ ἐπιθυμοῦντες ὑπὸ νέας ἀρχὰς νὰ ἐργασθῶσιν ἐφεξῆς, πρακτικῶς καὶ φρονίμως, πρὸς ἀληθῆ ἀνόρθωσιν καὶ περισυλλογὴν τῶν ἐθνικῶν συντριμμάτων. (Εὖγε! εὖγε! ἐξ ἀριστερῶν).

§79Γ. ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ καὶ οἱ λοιποὶ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἵτινες μετέστημεν ἀπὸ τὴν πτέρυγα τῆς Συμπολιτεύσεως εἰς τὴν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ζητοῦμεν συγγνώμην ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἄνευ τῆς ἀδείας αὐτοῦ ἐπράξαμεν τοῦτο· καὶ τοῦτο λέγω, καθόσον πρώτην φοράν, ἀφ’ ἧς ἔχω τὴν τιμὴν νὰ εὑρίσκωμαι ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ἤκουσα Πρωθυπουργὸν νὰ θέλῃ νὰ ἐλέγξῃ τὴν μετάστασιν Βουλευτῶν...

§80Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοὐναντίον εἶπον.

§81Γ. ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. .. Ἀλλ’ ἐπειδὴ κατὰ τὴν ὁμιλίαν του ἠθέλησε νὰ ῥίψῃ ὑπαινιγμούς, ὅτι ἡμεῖς δὲν μετέστημεν τῶν τάξεων τῆς Συμπολιτεύσεως δι’ οὓς λόγους ἐγὼ ἀνέφερα, ἀλλὰ δι’ ἄλλους, καὶ ὡς τοιούτους βεβαίως θὰ ὑπενόει τοὺς τῆς μικροπολιτικῆς, θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ βεβαιώσω ὑμᾶς, ὅτι δὲν μετέστημεν δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους· διότι βεβαιωθῆτε, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι, ἐὰν οὕτως εἶχε τὸ πρᾶγμα, ἀπὸ τὸν πρῶτον μῆνα τῆς πρώτης Συνόδου ἔπρεπε νὰ μεταστῶμεν, καθόσον αἱ παροχαὶ διενεμήθησαν μεταξὺ τῶν κυρίων Ὑπουργῶν καὶ τῶν περὶ αὐτοὺς, καὶ, ὅπως εἶπε χθὲς ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἁγυιᾶς συνάδελφος, μεταξὺ τῶν παχυδέρμων τμηματαρχῶν. Δὲν ὑπῆρξα ποτὲ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, διὰ νὰ διαθέσω τὸ κονδύλιον τῶν δημοσίων ἔργων εἰς ἔργα ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου, οὔτε μετεκάλεσα συμπολίτας μου ἐνταῦθα, διὰ νὰ καθιδρύσω ἀποικίαν Πατρέων ἀργομίσθων, τρεφομένων ἐκ τοῦ Δημοσίου Ταμείου. Μετέστημεν ἐκ τῶν τάξεων τῆς Συμπολιτεύσεως εἰς τὰς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, δι’ οὓς λόγους προανέφερα. Ὅτε εἶχον τὴν τιμὴν, κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον, νὰ ἀνήκω εἰς τὰς τάξεις τοῦ σεβαστοῦ μοι ἐκ Γόρτυνος πολιτευτοῦ, καὶ μέλη τῆς τότε Ἀντιπολιτεύσεως ἔφεραν τὸ ζήτημα τῆς μετατροπῆς τοῦ φόρου τῶν οἴνων, ἐπειδὴ τοῦτο ἦτο ἐν τῷ προγράμματι ἡμῶν κατὰ τὰς ἐκλογὰς, καὶ ἐγὼ καὶ ὁ ἔντιμος ἐκ Μαντινείας συνάδελφος, καὶ ἄλλοι συνάδελφοι τῆς Συμπολιτεύσεως ἀντετάχθημεν κατὰ τῆς γνώμης τοῦ τότε Πρωθυπουργοῦ καὶ ἡγέτου ἡμῶν...

§82ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε;

§83Γ. ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. .. καὶ συνετάχθημεν μετὰ τῶν μελῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, πρὸς ὑποστήριξιν τῆς προτάσεως αὐτῶν· καὶ ὁ τότε Πρωθυπουργὸς δὲν ἠγανάκτησε ποσῶς ἐναντίον ἡμῶν, καὶ δὲν ἀφῆκεν ἡμᾶς νὰ μεταστῶμεν ἐκ τῶν τάξεων αὐτοῦ, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας ὑπεχώρησε, καὶ ἐδέχθη τὸν σχηματισμὸν Ἐπιτροπῆς, ἥτις εἰργάσθη, καὶ κατήρτισε τὸ νομοσχέδιον τῆς μετατροπῆς τοῦ φόρου τῶν οἴνων, καὶ ὑπέβαλεν αὐτὸ εἰς τὴν Βουλήν· ἀλλὰ, δυστυχῶς, τότε δὲν ἐψηφίσθη, ἕνεκα τῶν ἐκτάκτων ἐκείνων γεγονότων, τὰ ὁποῖα εἶχε προετοιμάσει κατὰ τὸ πλεῖστον ἡ Ἐθνικὴ Ἑταιρεία, μέλη τῆς ὁποίας ἐβράβευσεν ἡ νῦν Κυβέρνησις.

§84ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Μάλιστα, μάλιστα.

§85ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πάντα τὰ ἐπιφανῆ μέλη ἐβραβεύθησαν.

§86Γ. ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς, θεωροῦντες, ὅτι ἐκπληροῦμεν πιστῶς τὴν ἐντολὴν τῶν ἐκλογέων μας, θέλομεν ἐπιμείνει εἰς τὸ νὰ προταχθῶσι τὰ νομοσχέδια, περὶ ὧν ἔκαμα λόγον· διότι, καὶ πάλιν ἐπαναλαμβάνω, ἐπανερχόμενος εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου, ἐπιθυμῶ νὰ φέρω ὑψηλὰ τὸ μέτωπον, καὶ νὰ ἔχω καθαρὰν τὴν συνείδησιν, ὅτι ἐξετέλεσα, τὸ κατὰ δύναμιν, τὸ καθῆκόν μου, μὴ ἐπιθυμῶν ποσῶς νὰ πάθω τὸ πάθημα ἄλλου τινὸς συναδέλφου, ἐν παρωχημένῃ ἐποχῇ, ὅστις, ἀνήκων εἰς τὴν κυβερνητικὴν μερίδα, ἀφοῦ συνετέλεσεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν ἁπάντων τῶν φορολογικῶν νομοσχεδίων, μέχρι κεραίας, δι’ ὧν ἐπεβαρύνετο ὁ λαὸς διὰ δυσβαστάκτων φόρων, ἐπανῆλθεν εἰς τὴν ἐπαρχίαν του, καὶ, διὰ νὰ σωθῇ ἀπὸ τὴν μῆνιν τοῦ λαοῦ, ἐζήτει συγγνώμην ἀπ’ αὐτοῦ, λέγων, ὅτι πλανηθεὶς ἠκολούθησε τὸ καταστρεπτικὸν ἐκεῖνο σύστημα· ἀλλ’ ὁ λαὸς δὲν τὸν ἤκουσε, καὶ κατὰ τὰς ἐκλογὰς τὸν ἐκάλυψε μὲ τὰ μαῦρα. Ἔκτοτε παρῆλθον ἀρκετὰ ἔτη, καὶ ἐπειδὴ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι μακρόθυμος, καὶ δυστυχῶς λησμονεῖ ταχέως, τὸν ἐξέλεξε καὶ πάλιν ἐσχάτως· καὶ ἔγραφεν οὗτος εἰς Ὑπουργούς τινας, οἵτινες τὸν συνέχαιρον διὰ τὴν ἐπιτυχίαν του, ὅτι θὰ ἔλθῃ, καὶ, καθήμενος παρὰ τὸ πλευρὸν αὐτῶν, θέλει συνεχίσει τὴν πολιτικὴν ἐκείνην, δι’ ἣν συνηγωνίσθησαν ἄλλοτε. Ποίαν; Τὴν πολιτικὴν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἀποκηρύξει τότε εἰς τὸν λαὸν τῆς ἐπαρχίας του!

§87Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§88Γ. ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κατερχόμενος τοῦ βήματος, καὶ πάλιν ἐπαναλαμβάνω, ὅτι θὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τὸ νὰ προταχθῶσι τὰ νομοσχέδια, τὰ τείνοντα πρὸς ἀνακούφισιν τοῦ δυστυχοῦς λαοῦ.

§89ΠΟΛΛΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Βέβαια, βέβαια.

§90Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Εἰς οὐδένα, Κύριοι, τῶν παρακαθημένων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ θὰ ἀρνηθῶ φιλοπατρίαν καὶ πόνον πρὸς τὰ δημόσια συμφέροντα, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν καὶ νὰ μὴ βεβαιώσω, ὅτι εὑρισκόμεθα πάντες εἰς πλάνην, διότι φρονοῦμεν, ἐπικαλούμενοι τὴν δύναμιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς,—ἂν τοιαῦται ἤθελον παρουσιασθῆ—ὅτι ἀπατῶμεν αὐτὸν, ἢ ὅτι πλανᾶται ὁ λαός, μὴ πιστεύων, ὅτι ἡμεῖς μόνον περὶ τῶν δημοσίων συμφερόντων ἐνδιαφερόμεθα, καὶ οὐχὶ διὰ τὰ πολιτικά μας συμφέροντα. Δὲν ἀπατᾶται ὁ Ἑλληνικὸς λαός· διότι γινώσκει κάλλιστα, ὅτι προτάσσομεν τὰ προσωπικά μας συμφέροντα, ὁσάκις τοιαῦτα μᾶς παρουσιάζωνται,—ἐὰν βεβαίως δὲν ὑπάρχῃ κίνδυνος μέγιστος εἰς τὴν πατρίδα—καὶ κατόπιν ἔρχονται τὰ γενικώτερα συμφέροντα. Διότι, ὅταν ὁμιλῶμεν περὶ νομοσχεδίων, περὶ ὑποβολῆς εἰς τὴν Βουλὴν τοιούτων καὶ ἐπιψηφίσεως αὐτῶν, πρέπει καὶ νὰ ἀναλογιζώμεθα, ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἀπόλυτος νὰ ἐξετάσωμεν ἀκριβῶς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν: Ἐπιτρέπει ἆρά γε τὴν ἐπιψήφισιν τοιούτων νομοσχεδίων ἡ οἰκονομικὴ τῆς χώρας κατάστασις; (ψιθυρισμοὶ ἐξ ἀριστερῶν). Ἐὰν αὕτη ἐπιτρέπῃ τοῦτο, βεβαίως τότε ἔχει τὸ δικαίωμα ἕκαστος τῶν κυρίων Βουλευτῶν, κατὰ πρῶτον λόγον νὰ ὑποστηρίξῃ τὰ δίκαια τῆς ἰδιαιτέρας του ἐπαρχίας, ἡ ὁποία τὸν ἀπέστειλεν ἐδῶ, ἵνα τὴν ἀντιπροσωπεύσῃ, καὶ μετὰ τοῦτο τὰ γενικώτερα συμφέροντα τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον, Κύριοι, λέγετε: «Πρὸς Θεοῦ! ἔχομεν δέκα ἑκατομμυρίων ἔλλειμμα· θὰ περιέλθωμεν καὶ πάλιν εἰς νέαν χρεωκοπίαν, καὶ θὰ ὑποδουλωθῶμεν ὑπὸ ξένον ζυγὸν ὁλοσχερῶς», πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τὴν ψήφισιν νομοσχεδίων τοιούτων, τὰ ὁποῖα θέλουσιν ἐπιβαρύνει μὲ 10 ἑκατομμύρια δραχμῶν ἐτησίως τὸν Προϋπολογισμόν; Ἀνάγκη λοιπὸν πρωτίστως νὰ ἐξετάσωμεν, ἂν ἐπιτρέπουσι τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας τὴν τοιαύτην ἐπιψήφισιν τῶν νομοσχεδίων, καὶ τότε νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰ νομοσχέδια. Δὲν ἐπιτρέπεται δὲ εἰς κανένα νὰ ἀμφιβάλλῃ εἰς τὴν διαβεβαίωσιν τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι καὶ μετὰ τὸν Προϋπολογισμὸν θέλει ἐπιμείνει εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῶν ἀναγκαίων νομοσχεδίων· διότι καὶ ἡμεῖς, οἱ παρακαθήμενοι ἐδῶ, ἔχομεν πατριωτισμόν τινα, ἂν ὄχι ὅσον ὑμεῖς, καὶ ἐνδιαφερόμεθα καὶ ἡμεῖς διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους καὶ διὰ τὰ τῶν ἐκλογέων μας. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται σήμερον περὶ τῶν ἐκλογέων, Κύριοι· πρόκειται νὰ μεριμνήσωμεν περὶ τοῦ θέματος ἐκείνου, διὰ τὸ ὁποῖον φανταζόμεθα πάντες, ὅτι μετὰ τὸν πόλεμον δὲν ἐλήφθη καμμία πρόνοια, καμμία φροντίς. Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ληφθῇ φροντὶς καὶ νὰ πραγματοποιηθῇ τι καλὸν καὶ ἀγαθὸν εἰς τὸν τόπον, ὅταν ἕκαστος ἐξ ἡμῶν παρουσιάζηται καὶ ζητῇ ἰδιαίτερα διὰ τὴν ἐπαρχίαν του συμφέροντα καὶ ἰδιαίτερα προσωπικὰ συμφέροντα; (Ἐπιφωνήματα εἰρωνικὰ ἐξ ἀριστερῶν). Παρακαλῶ. Τὸν πατριωτισμόν σας τὸν γνωρίζω, καὶ μὴ ἀνησυχεῖτε. Γνωρίζω δὲ καὶ σήμερον τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους τινὲς δυσηρεστήθησαν, καὶ ἐχόλιασαν π. χ. διὰ φύλακα ταχυδρομικόν... (διαμαρτυρίαι ἐξ ἀριστερῶν).

§91Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι δά!

§92Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Σᾶς τὸ βεβαιῶ.

§93Π. ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Νὰ ὀνομάσῃ ὁ κύριος συνάδελφος, ποῖον ἐννοεῖ.

§94Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Πρέπει νὰ τὸν ὀνομάσητε.

§95ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Νὰ ὀνομάσητε, νὰ ὀνομάσητε.

§96Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Περιμένετε νὰ ἔλθῃ ὁ παρακαθήμενός μοι, ἀπὸ τὸν ὁποῖον τὸ ἤκουσα, ἵνα σᾶς τὸ εἴπῃ. Δὲν εἶναι ἐδῶ τώρα. Οὐδένα τῶν κυρίων Βουλευτῶν θέλω νὰ κατακρίνω, πῶς σκέπτεται, εἴτε διὰ τὰ γενικὰ συμφέροντα, εἴτε διὰ τὰ ἰδιαίτερα· ἡ ἀλήθεια ὅμως, εἶναι ἀνάγκη νὰ λέγηται. Διὰ τοῦτο, προκειμένου μετ’ ὀλίγον νὰ δώσω ψῆφον, δικαιολογῶν αὐτὴν ἀπὸ τοῦδε, δηλῶ, ὅτι εἶμαι τῆς γνώμης νὰ προταχθῇ ὁ Προϋπολογισμός.

§97Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Θεωρῶ καθῆκόν μου, κύριοι Βουλευταί, νὰ ἀπαντήσω εἰς τοὺς δημοκοπικοὺς λόγους ἐκείνων, οἵτινες κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς, σκεπασθέντες ὑπὸ τὴν σημαίαν τοῦ μεγάλου μεταστάντος, ὃν νῦν ὑβρίζουσιν, ἵνα σωθῶσιν ἀπὸ τῆς ὀργῆς τοῦ λαοῦ κατ’ αὐτῶν, ὑποστηριξάντων τὴν πολιτικὴν ἐκείνην, ἥτις ἤγαγε τὸν ἐχθρὸν εἰς τὰ Φάρσαλα, πειρῶνται καὶ αὖθις νὰ δημοκοπήσωσιν. Αὐτοὶ, οἱ ὑποστηρίξαντες τοιαύτην ὀλεθρίαν διὰ τὸ ἔθνος πολιτικὴν, εἶναι ἐκεῖνοι, οἵτινες σήμερον ἔρχονται νὰ κλαύσωσι διὰ τὴν Πελοπόννησον! Πονοῦσι περισσότερον ἡμῶν τὴν Πελοπόννησον αὐτοί; Δὲν ἐνδιαφερόμεθα ἡμεῖς καὶ οἱ λοιποὶ ἀντιπρόσωποι τῆς Πελοποννήσου οὔτε κἂν διὰ τοὺς παθόντας ἐκ τοῦ περονοσπόρου συμπολίτας μας; Αὐτοὶ μόνον κατέχουσι τὸ μονοπώλιον τοῦ ἐνδιαφέροντος; Ἡ διαφορὰ ἔγκειται εἰς τοῦτο· ὅτι ἡμεῖς δὲν συνηθίσαμεν, καταχρώμενοι τοῦ βήματος τούτου, νὰ ἐρχώμεθα νὰ ἐκφωνῶμεν λόγους ἐμπλέους δημοκοπίας, οἵτινες δημοσιευόμενοι νὰ προσπορίζωσιν ἡμῖν ψήφους. Ἡμεῖς καθῆκον θεωροῦμεν, πραγματικῶς καὶ πρακτικῶς νὰ ἐργαζώμεθα ὑπὲρ τοῦ τόπου, ἀθορύβως, ἄνευ ῥεκλάμας. Ἐνδιαφέρον εἴχομεν καὶ ἡμεῖς ὑπὲρ τῶν παθόντων ἐκ τοῦ περονοσπόρου ἀμπελοκτημόνων, καὶ ἀπετάθημεν πρὸς τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὃν εὕρομεν ἕτοιμον νὰ ὑποβάλῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀπαλλαγῆς τῶν παθόντων ἀμπελοκτημόνων ἀπὸ τοῦ φόρου τῶν ἀμπέλων. Τὸ νομοσχέδιον ὑπεβλήθη, καὶ θὰ ψηφισθῇ, θὰ γείνῃ νόμος. Δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ ἐρχώμεθα ἐδῶ καὶ νὰ φωνάζωμεν περὶ πράγματος ἐπιτευχθέντος, ἀπασχολοῦντες τὴν Βουλὴν μὲ λόγους κενούς. Ταῦτα ἐνόμισα πρέπον νὰ δηλώσω, διότι φράσεις τινὲς τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἦσαν ὑπαινιγμοὶ κατὰ τῶν Βουλευτῶν τῆς Πελοποννήσου...

§98Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Τῶν Πατρῶν.

§99Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ (πρὸς τὸν ἀγορεύοντα). Λέγετε τοὐλάχιστον «τῶν Πατρῶν», ἀφοῦ ἐκλεγόμεθα κατ’ ἐπαρχίας, καὶ μὴ χωρίζετε τὴν Ἑλλάδα εἰς Στερεὰν καὶ εἰς Πελοπόννησον.

§100Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Οἱ Βουλευταὶ ἀντιπροσωπεύουσι τὸ ἔθνος, πλὴν ἤδη περὶ Πελοποννήσου πρόκειται, καὶ διὰ τοῦτο ὁμιλῶ περὶ Πελοποννήσου. Ἡμεῖς ἐξελέγημεν ὑπὸ πρόγραμμα γνωστὸν, καὶ οἱ ἡμέτεροι ἐκλογεῖς ἔδωκαν ἡμῖν τὴν ἐντολὴν, ἵνα, ἐνταῦθα ἐρχόμενοι, ταχθῶμεν παρὰ τὸ πλευρὸν ἐκείνων, εἰς οὓς ἔλαχεν ὁ κλῆρος νὰ ἐργασθῶσιν, ὅπως ἀνεγείρωσι τὸ οἰκοδόμημα, τὸ ὁποῖον οἱ εἰς τὴν πλευρὰν ἐκείνην (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) καθήμενοι ἠρείπωσαν (θόρυβος)... Ἡμεῖς ἔχομεν τὴν συνείδησίν μας ἥσυχον, ὅτι ἐξεπληρώσαμεν τὸ καθῆκόν μας, καὶ ἐν τῇ πεποιθήσει, ὅτι οἱ εἰς τὴν πλευρὰν ταύτην (δεικνύει τὴν δεξιὰν) καθήμενοι θέλουσιν ἐξακολουθήσει ἐργαζόμενοι ὑπὲρ τῆς χώρας, θέλομεν δώσει ψῆφον ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, βέβαιοι ὄντες, ὅτι, ὅταν ἐπιστῇ ἡ ὥρα καὶ ἐρωτηθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ἡ ἀπάντησίς του θέλει εἶσθαι κύρωσις τῆς ἡμετέρας πορείας. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰ μαῦρα, δι’ ὧν μᾶς ἠπείλησεν ὁ κ. Παπαδιαμαντόπουλος, δὲν τὰ φοβούμεθα, ἔχοντες ἐσχηματισμένην τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὁ λαὸς δὲν θέλει τείνει πλέον εὐήκοον οὖς πρὸς τὴν δημοκοπίαν, δημοκοπίαν, ἥτις κατέστρεψε τὸν τόπον.

§101Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Ἐπεθύμουν, κύριοι Βουλευταὶ, νὰ ἀπαντήσω δι’ ὀλίγων εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρωθυπουργὸν, ὁ ὁποῖος ὁμιλῶν εἶπε: «Τί τὰ θέλετε τὰ λόγια; Τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι ζήτημα ψήφου». Εἰς τοῦτο θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ μὴ συμφωνήσω μετ’ αὐτοῦ...

§102Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ δὲν εἶπον τοῦτο.

§103Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Προκειμένου περὶ τῆς προτάξεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἢ μὴ, εἴπετε, ὅτι τοῦτο εἶναι ζήτημα ψηφοφορίας. Δὲν εἶμαι σύμφωνος εἰς τοῦτο, ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι ἁπλῶς ζήτημα ψηφοφορίας. Ἡμεῖς δὲν προτιθέμεθα νὰ θέσωμεν ζήτημα ἐμπιστοσύνης· ζητοῦμεν μόνον νὰ ὑποστηρίξωμεν ἐκεῖνο, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ἀπὸ πολλοῦ φωνάζομεν· ὅτι πρέπει δηλαδὴ νὰ προταχθῶσι τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα, τῶν ὁποίων σκοπὸς εἶναι ἡ προάσπισις ἐπαρχιῶν, αἵτινες εὑρίσκονται εἰς τὰς γνωστὰς δυσχερείας. Ἐπίσης δὲν συμφωνῶ, ὅτι εἶχε δίκαιον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, λέγων, ὅτι πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν πρῶτον τὸν Προϋπολογισμὸν, καὶ κατόπιν, ἐὰν πεισθῶμεν, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς δύναται νὰ χορηγήσῃ ἡμῖν τὰ μέσα, τότε νὰ προβῶμεν εἰς τὰς παροχὰς, αἱ ὁποῖαι ζητοῦνται. Ἐγὼ νομίζω τὸ ἐναντίον· τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα δὲν εἶναι νομοσχέδια ἐκ τῶν κοινῶν· δύναταί τις μάλιστα νὰ χαρακτηρίσῃ ταῦτα ὡς νομοσχέδια δημοσίας ἀνάγκης, ὑπερόχου βίας, ὡς νομοσχέδια σκοποῦντα νὰ ἐξασφαλίσωσι τὸν ἄρτον τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων. Αἱ παροχαὶ, αἱ διὰ τῶν νομοσχεδίων τούτων ζητούμεναι, πρέπει νὰ ψηφισθῶσι, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ ψηφισθῶσι. Προτιμότερον λοιπὸν καὶ τὸ μόνον ὀρθὸν εἶναι, νὰ ψηφισθῶσι τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα πρῶτον, καὶ κατόπιν νὰ ἐρευνηθῇ ὁ Προϋπολογισμός, ὥστε νὰ δυνηθῶμεν, ἐὰν πεισθῶμεν, ὅτι ὁ Προϋπολογισμός μας δὲν ἔχει περίσσευμα τοσοῦτον, ὥστε νὰ μᾶς ἐπιτρέπῃ νὰ ἀναγράψωμεν καὶ τὰς δαπάνας τὰς τακτικὰς καὶ τὰς δαπάνας τὰς ὑπὸ τῶν νομοσχεδίων τούτων ἀπαιτουμένας, νὰ ζητήσωμεν, τίνας δαπάνας τοῦ Προϋπολογισμοῦ θὰ δυνηθῶμεν νὰ περικόψωμεν, ἵνα χωρέσωσιν ἐν αὐτῷ αἱ δαπάναι τῶν ἀναγκαίων τούτων νομοσχεδίων, καὶ ὁ Προϋπολογισμὸς νὰ μείνῃ οὕτως ἰσοσκελής. Διότι, ἂν ψηφισθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς πρὶν, εἶτα δὲ τὰ νομοσχέδια περὶ ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τοῦ φόρου τῶν ἀμπέλων καὶ περὶ δανείου τοῦ Σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου, τότε δὲν δυνάμεθα πλέον τίποτε νὰ περικόψωμεν. Τούτου ἕνεκα νομίζω καὶ ἐνόμιζον πάντοτε, καὶ ἔλαβον τὸν λόγον, ζητῶν νὰ προταχθῶσι τὰ νομοσχέδια αὐτὰ, τὰ ὁποῖα γνωρίζετε, ὅτι ἄνευ ἀντιρρήσεως θὰ ἐψηφίζοντο, κατόπιν δὲ νὰ ἐρευνηθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς, καὶ τότε ἡ Βουλὴ νὰ σκεφθῇ, πόθεν θὰ περιέκοπτε δαπάνας. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῷ λόγῳ του ἀνέφερε καί τι ἄλλο· ὅτι, ἐὰν διὰ κωλυσιεργιῶν παρακωλυθῶσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς, θέλει καταστῆ ἀναγκαία ἡ διάλυσις αὐτῆς. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἡμεῖς δὲν ἐκωλυσιεργήσαμεν ποτέ· ἡμεῖς παρεμείναμεν καὶ κατὰ τὴν Αʹ καὶ κατὰ τὴν Βʹ καὶ κατὰ ταύτην τὴν Σύνοδον μέχρι τοῦ μεσονυκτίου, καὶ πολὺ πέραν αὐτοῦ, συμβοηθοῦντες εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν τῆς Βουλῆς. Ἐὰν ἡ νομοθετικὴ ἐργασία τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία βεβαίως πολὺ ἐκόστισεν εἰς ἡμᾶς, ὑπὸ ἔποψιν κόπων καὶ ὑπὸ ἔποψιν ὑγείας, δὲν ἠδυνήθη νὰ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν, αὐτὸ δὲν ἀφορᾷ εἰς ἡμᾶς, αὐτὸ ἀφορᾷ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία εἰσήγαγε καὶ ἐζήτησε τὴν ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων ἐκείνων. Ἡμεῖς, πιστοὶ εἰς τὸ καθῆκόν μας, παρεμείναμεν ἐνταῦθα καὶ ἐδώσαμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰ μέσα, ἵνα θέση εἰς ἐνέργειαν τὸ πρόγραμμά της, ὡς τὸ ἀντιλαμβάνεται αὕτη. Ὡς προεῖπον, τὸ πρόγραμμα τοῦτο δὲν ἐτέθη εἰς ἐνέργειαν ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐπιβαρύνει ἡμᾶς. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε καί τι ἄλλο· ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις, οὖσα κατατετμημένη καὶ διῃρημένη, δὲν δύναται νὰ δώσῃ Κυβέρνησιν· ἐὰν δὲ ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς ἤθελε γείνῃ ἀναγκαία, τότε βεβαίως θέλει προτιμηθῆ ἡ Κυβέρνησις αὕτη, ὅπως λάβῃ αὐτήν.

§104ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Δὲν εἶπε τοιοῦτόν τι.

§105Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι.

§106Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οὔτε ὑπαινιγμὸν ἔκαμε.

§107Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐνόει, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις, οὖσα κατατετμημένη, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δώσῃ Κυβέρνησιν, καὶ ὅτι κατὰ συνέπειαν πρέπει νὰ μείνῃ ἡ νῦν Κυβέρνησις· ἀλλ’ ἐν τοῖς λόγοις τούτοις ὑπεμφαίνεται, ὅτι ἐξ ἀνάγκης θὰ καταλήξωμεν εἰς τὴν διάλυσιν.

§108Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Ἐγὼ τοιουτοτρόπως ἀντελήφθην, ὅτι, ἐὰν διὰ κωλυσιεργιῶν φθάσωμεν εἰς τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, τί δυνάμεθα νὰ περιμένωμεν ἀπὸ Ἀντιπολίτευσιν κατατετμημένην; Δυστυχῶς δὲν ἤκουον εὐκρινῶς.

§109Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶπον ἁπλῶς, ὅτι, ἐὰν συνεπείᾳ τῶν ἐνεργειῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως παραλύσῃ ἡ πτέρυξ αὕτη, ἐὰν δηλαδὴ δὲν δυνηθῇ, καίτοι ἔχουσα τὴν πλειονοψηφίαν, νὰ ἐργασθῇ, ἐπειδὴ ἡ Ἀντιπολίτευσις εἶναι κατατετμημένη, ἐνοῦται δὲ μόνον πρὸς ἐπίθεσιν, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν καὶ νὰ δώσῃ Κυβέρνησιν, μοιραίως θέλομεν καταλήξει εἰς τὴν διάλυσιν. Αὐτὸ εἶπον, ἀλλ’ οὐδέποτε εἶπον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ λάβῃ τὴν διάλυσιν. Δὲν εἶπον τοῦτο, διότι οὐδὲν ἔχω δικαίωμα νὰ προεξοφλήσω τὴν ἀπόφασιν τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος.

§110Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα· αὐταῖς λέξεσιν; αὐτὸ εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§111Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Αὐτὸ δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει· δηλαδή, ἐὰν ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς ἤθελε καταστῆ ἀναγκαία. Ἡμεῖς ἤλθομεν ἐνταῦθα, ἵνα ἐπιτελέσωμεν καθῆκον, καὶ οὐχὶ ἵνα ἁπλῶς συνδράμωμεν εἰς τὸν σχηματισμὸν Κυβερνήσεως. Τούτου ἕνεκα θεωροῦμεν ἀνωτάτην καὶ πρωτίστην ἡμῶν ὑποχρέωσιν, νὰ προτείνωμεν καὶ ὑποστηρίξωμεν ὅλα, ὅσα νομίζομεν συμφέροντα τῇ χώρᾳ· ἐὰν δὲ ἐν τῇ ἐνασκήσει τῶν καθηκόντων ἡμῶν ἤθελε προκύψει ἡ περίπτωσις, ὥστε ἡ Βουλὴ νὰ μὴ δύναται νὰ δώσῃ Κυβέρνησιν, τοῦτο, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι ἀδιάφορον εἰς ἡμᾶς. Ἂς ἐπανέλθῃ τότε ἡ ἐξουσία ἐκεῖ, ὅθεν ἀπέρρευσεν, ὁ δὲ λαὸς ἂς ἐκλέξῃ ὅντινα θέλει, ὅπως ἐμπιστευθῇ αὐτῷ τὴν τύχην του.

§112Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἤρχετο καὶ μᾶς ἔλεγεν: «ἐπιθυμῶ νὰ ψηφισθῇ πρῶτον ὁ Προϋπολογισμός, διότι δὲν εἶναι βέβαιον, ἐὰν μετὰ τὰς ἑορτὰς θὰ σταθῇ δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσωσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς», τότε θὰ ἐνόουν τὸ ἐπιχείρημά του. Ὅταν ὅμως ἔρχηται καὶ μᾶς λέγῃ: «δὲν ἐννοῶ νὰ προταχθῶσι τὰ νομοσχέδια, διότι θέλω νὰ μάθω πρῶτον ἐκ τῆς βασάνου τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐὰν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους εἶναι εἰς κατάστασιν ν’ ἀνταποκριθῶσι πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς ἐφαρμογῆς τῶν προτεινομένων νομοθετικῶν μέτρων», τότε θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ εἴπω, ὅτι δὲν λέγει τι ἄξιον οὔτε τῆς προσωπικῆς του σοβαρότητος, οὔτε καὶ τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς Κυβερνήσεως, τῆς ὁποίας ἡγεῖται. Καὶ διὰ ν’ ἀποδείξω τοῦτο, δὲν ἔχω ἢ νὰ μνημονεύσω τινῶν ἐκ τῶν νομοσχεδίων, τῶν ὁποίων ζητεῖται ἡ ἐπιψήφισις, ἵνα ἴδητε, ὅτι οὐδεμίαν σχέσιν ταῦτα ἔχουσι μὲ τὸν Προϋπολογισμόν. Εἰσήχθη νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ Σταφιδικῆς Τραπέζης, σκοπὸς τοῦ ὁποίου εἶναι νὰ δοθῇ ἡ ἄδεια εἰς τὸ Συμβούλιον αὐτῆς νὰ ἀγοράσῃ θειϊκὸν χαλκόν, τὸν ὁποῖον εἶναι ἀπαραίτητον νὰ δώσῃ εἰς τοὺς σταφιδοκτήμονας, ἵνα οὗτοι δι’ αὐτοῦ ῥαντίσωσι τὰς σταφιδαμπέλους αὐτῶν, καὶ οὕτως ἀποφύγωσι νέαν καταστροφήν. Ἡ ἀνάγκη τῆς ἐπιψηφίσεως αὐτοῦ εἶναι λίαν κατεπείγουσα, διότι ἡ Σταφιδικὴ Τράπεζα, ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν, ὅτι θὰ εἰσήγετο τοιοῦτο νομοσχέδιον, καὶ ὅτι θὰ ἐψηφίζετο, προεκήρυξε δημοπρασίαν. Προσῆλθον μειοδόται, ὑπέβαλον προσφορὰς, καὶ ὅμως δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προβῇ εἰς ἔγκρισιν καὶ ἀγοράσῃ τὸν θειϊκὸν χαλκὸν, τοῦ ὁποίου τοσαύτην ἔχει ἀνάγκην. Περὶ τούτου λοιπὸν τοῦ νομοσχεδίου ἐρωτῶ, ἔχει καμμίαν σχέσιν πρὸς τὸν Προϋπολογισμόν; Ἔχομεν ἄλλο νομοσχέδιον, τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀστυνομικῆς ἐπιτηρήσεως. Στενάζουσιν οἱ πολῖται σήμερον, διότι διὰ τὴν ἐλαχίστην παράβασιν τοῦ νόμου περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ ὑφίστανται ὑπερορίαν, ἐκτοπίσεις, ἐξορίαν πλήρη, ἡ δὲ Κυβέρνησις, συνειδυῖα τὸ ἄτοπον, τὸ ἀπορρέον ἐκ τοῦ νόμου, εἰσήγαγε νομοσχέδιον, τροποποιοῦν τινας διατάξεις, ἵνα περισώσῃ καὶ περιφρουρήσῃ τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν ἐκείνων. Ἀλλὰ καὶ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ μένει ἀναγεγραμμένον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, καὶ δὲν συνεζητήθη. Σᾶς ἐρωτῶ: προκειμένου νὰ ψηφισθῇ αὐτὸ, ἔχομεν ἀνάγκην νὰ μάθωμεν, ἐὰν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ τόπου εὑρίσκονται εἰς καλὴν ἢ κακὴν κατάστασιν; Ἕτερον νομοσχέδιον, τοῦ ὁποίου ἡ ἐπιψήφισις ἐπιβάλλεται, εἶναι τὸ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τῆς Ποινικῆς Δικονομίας. Τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἡ ἐπιψήφισις ἐθεωρήθη ἀναγκαιοτάτη· εἶχε μάλιστα γείνῃ ἔναρξις ψηφίσεως εἰς τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, διότι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ σκοπεῖ τὴν ἐξασφάλισιν καὶ περιφρούρησιν τῆς ἐλευθερίας τῶν πολιτῶν κατὰ τῶν ἀτόπων, τὰ ὁποῖα γεννῶνται ἕνεκα τῶν ἀπεριορίστων ὁρίων τῆς διακριτικῆς ἐξουσίας τῶν Εἰσαγγελέων καὶ ἀνακριτῶν. Ἔχει σχέσιν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο πρὸς τὰς ἀνάγκας τὰς οἰκονομικὰς τοῦ Κράτους; Καὶ τὸ νομοσχέδιον, τοῦ ὁποίου ἐμνήσθη ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτής, ποίαν σχέσιν ἔχει πρὸς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, διὰ νὰ ἦναι ἀνάγκη νὰ περιμείνωμεν τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ μετ’ αὐτὴν νὰ σκεφθῶμεν περὶ περιφρουρήσεως τόσων ἀνθρωπίνων ὑπάρξεων, αἵτινες χάνονται εἰς τὰς φοβερὰς κατακόμβας τῶν μεταλλείων; Ἕτερον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, εἶναι τὸ περὶ μονιμότητος τῶν ἀνακριτῶν, σπουδαιότατον διὰ τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης, καὶ ἐν τούτοις τὸ νομοσχέδιον τοῦτο πρόκειται νὰ μείνῃ. Ἐρωτῶ, ἔχει σχέσιν μὲ τὰ οἰκονομικὰ καὶ τὸ νομοσχέδιον αὐτό; Ἀλλ’ ἐμνήσθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἑνὸς καὶ μόνου νομοσχεδίου, τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως διὰ τὸ ἔτος 1900 τοῦ φόρου τῶν ἀμπέλων, ὧν ἡ πρόσοδος κατεστράφη ἐκ τοῦ περονοσπόρου. Ἂς ἴδωμεν, ἂν καὶ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἔχει ἀληθῶς σχέσιν πρὸς τὰ οἰκονομικὰ, εἶναι ἀνάγκη νὰ ψηφισθῇ μετὰ τὸν Προϋπολογισμόν. Τὴν ἱστορίαν τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ νομοσχεδίου τούτου πάντες γνωρίζετε. Ἐζήτησεν ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐπιμόνως νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὅπως ἀπαλλαγῶσι τοῦ φόρου οἱ μὴ συγκομίσαντες οἶνον ἕνεκα τοῦ περονοσπόρου· ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἀνεγνώρισε τὴν ἀνάγκην, καὶ εἰσήγαγε τὸ νομοσχέδιον. Τώρα, εἴτε ἀποδειχθῇ διὰ τῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅτι καλῶς ἔχουσι τὰ οἰκονομικὰ, εἴτε ἀποδειχθῇ, ὅτι κακῶς ἔχουσι, πάντως πρέπει νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, διότι ἡ Ἀντιπολίτευσις θὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ψήφισίν του· οὐδένα δὲ λόγον θὰ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ τὸ ἐγκαταλείψῃ, ἀφοῦ ἤδη τὸ εἰσήγαγεν ἐν ἐπιγνώσει τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ τόπου. Ὅταν λοιπὸν περὶ τοιούτων πρόκηται νομοσχεδίων, ἐπιτρέπεται νὰ μᾶς λέγητε, ὅτι εἶναι κώλυμα πρὸς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτῶν ἡ ἔλλειψις τῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι ἀγνοοῦμεν ἔτι τὴν κατάστασιν τὴν οἰκονομικήν; Καὶ ἐπιτρέπεται νὰ λέγῃ ταῦτα ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως; «Ἀλλὰ τί σημαίνει», λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, «ἐὰν εἶναι πολὺ σπουδαῖα τὰ νομοσχέδια αὐτά; Μήπως καὶ αὐτὰ δὲν θὰ ψηφισθῶσι μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ;» Ἐδῶ εἶναι τὸ ζήτημα. Δὲν θὰ ψηφισθῶσιν, οὐδὲ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσωσιν αἱ ἐργασίαι μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἐδῶ εἶναι ὁ κόμβος τοῦ ζητήματος. Δύναταί τις νὰ μοὶ εἴπῃ, ὅτι μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ θὰ ἐξακολουθήσωσιν αἱ ἐργασίαι;

§113ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Βέβαια, βέβαια.

§114Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἴσως ἕκαστος τὸ λέγει διὰ τὸν ἑαυτόν του, ἐν πεποιθήσει, ἀλλὰ κατόπιν θὰ ἔλθῃ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ μεταβῇ, χάριν τῶν ἑορτῶν, καὶ νὰ μείνῃ εἰς τὴν ἐπαρχίαν του. Διατὶ δὲν θέλετε νὰ προταχθῶσι τὰ νομοσχέδια, ἀφοῦ δὲν ἔχουσι σχέσιν μὲ τὸν Προϋπολογισμόν; Εἶναι ζήτημα πείσματος, εἶναι ζήτημα φιλοτιμίας. Τὸ ἀληθὲς λοιπὸν εἶναι, ὅτι δὲν μᾶς κωλύει ὁ Προϋπολογισμὸς εἰς τὴν ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων. Τὸ ζήτημα εἶναι φανερόν· ἡ Κυβέρνησις, βλέπουσα, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσωσιν αἱ ἐργασίαι, ἐπισπεύδει τὴν λῆξιν, ἵνα μᾶς καλέσῃ ἔπειτα τὸν ἐρχόμενον Νοέμβριον. Καὶ ἐλησμόνησα νὰ ἀναφέρω τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἐκτελέσεως», οὐσιωδέστατον καὶ ὠφελιμώτατον. Καὶ ἐν τούτοις δὲν θὰ ψηφισθῇ. Ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἔχουσα τὴν πεποίθησιν, ὅτι μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῶσι τὰ νομοσχέδια, εὑρίσκεται ἐν τῷ δικαίῳ, ἐπιμένουσα εἰς τὴν πρόταξιν αὐτῶν.

§115ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις ταύτην τὴν ἑσπέραν δὲν ἐζήτησεν ἀκριβῶς νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς προτάξεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἡ πρόταξις τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὑπῆρξε πρόσχημα· τὸ ἀκριβὲς δὲ εἶναι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἠσθάνθη τὴν ἀνάγκην νὰ προβῇ εἰς δηλώσεις πρὸς τὴν Βουλὴν, αἵτινες πάντως ἔμελλον νὰ ἔχωσιν ὡς παρακολούθημα τὴν πρότασιν τοῦ ζητήματος τῆς ἐμπιστοσύνης. Ἠσθάνθη τὴν ἀνάγκην, διότι εὑρέθη ἐνώπιον ἀπροόπτου ἀποκαλύψεως. Τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ τὴν ἐπιθυμίαν, νὰ προταχθῇ ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, μέχρι τινὸς ἐνόουν, διότι βεβαίως καθῆκον τῶν Κυβερνήσεων εἶναι, εὐθὺς ὡς συγκαλεῖται ἡ Βουλή, νὰ ἐπιδιώκωσι μετὰ πάσης ἐπιμονῆς τὴν ἔρευναν, τὴν συζήτησιν καὶ τὴν ψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ· ἀλλ’ ἐν τῇ ἐκτελέσει τοῦ καθήκοντος τούτου αἱ Κυβερνήσεις ὀφείλουσι νὰ ἦναι Προμηθεῖς, ἔχουσαι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐπισκοπῶσι τὰ πράγματα καὶ τὸν ὑπολειπόμενον καιρόν, καὶ τότε μόνον νὰ ἐπιμένωσιν εἰς συντέλεσιν τόσον σπουδαίας ἐργασίας, ὅτε τὰ πάντα ἀποδεικνύουσιν, ὅτι ἡ ἐργασία αὕτη εἶναι δυνατὸν σπουδαίως νὰ διεξαχθῇ καὶ περατωθῇ. Ἂν ἡ Κυβέρνησις εἶχε τὴν ἐπιθυμίαν, ὡς ὤφειλε, νὰ ἔχῃ ἐγκαίρως ἐψηφισμένον τὸν Προϋπολογισμόν, δὲν ἔπρεπε νὰ ἀναμείνῃ τὴν 1 Νοεμβρίου, ὅπως τὴν παραμονὴν τῶν Χριστουγέννων καλέσῃ τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ τὸν Προϋπολογισμόν. Ἂν ἠσθάνετο τὴν ἀνάγκην νὰ ἔχῃ τὸν Προϋπολογισμόν, ὤφειλε νὰ καλέσῃ τὴν Βουλὴν τὸν Ὀκτώβριον, καὶ ἀμέσως νὰ ὑποβάλῃ τὸν Προϋπολογισμόν, ὥστε νὰ ἔχῃ εὔλογον τὴν ἀξίωσιν τῆς μελέτης αὐτοῦ ἐντὸς τῶν τριῶν μηνῶν καὶ τῆς ψηφίσεως πρὸ τοῦ Ἰανουαρίου. Ὡς ὅμως ἐκάλεσεν ἡμᾶς, ἀνέτοιμος πρὸς πᾶσαν ἐργασίαν, καὶ μάλιστα κατώρθωσε μόλις τὴν 11 Νοεμβρίου νὰ καταθέσῃ τὸν Προϋπολογισμόν, οὐδὲν ἔχουσα ἕτοιμον τῶν παρακολούθων νομοσχεδίων, οὐδὲ τὰς πληροφορίας, ἃς ἐζητήσαμεν, προσκομίσασα, ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν δύναται νὰ ἔχῃ τὴν ἀντίληψιν, οὐδὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις σπουδαίως ὑπέβαλε τὸν Προϋπολογισμόν, ὅπως ψηφισθῇ πρὸ τοῦ νέου ἔτους. Ἡ Κυβέρνησις τὴν ἑσπέραν ταύτην εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ προκαλέσῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης. Δὲν πρόκειται νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα, ἂν θὰ προταχθῇ ἢ ὄχι ὁ Προϋπολογισμός, διότι τὸ ζήτημα τοῦτο ἐλύθη. Χθὲς εἰσήλθομεν εἰς τὴν συζήτησιν, καὶ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ζωηρῶς ἐδήλωσεν, ὅτι θέλομεν περατώσει τὴν ψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ πρὸ τῶν ἑορτῶν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ πρὸ πάντων πρέπει νὰ ἐκτελεσθῶσιν οἱ τύποι — διότι πάντοτε, ὡς βλέπομεν, περὶ τύπων πρόκειται, ὅταν πρόκηται περὶ Συντάγματος, — τῆς ψηφίσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, πρέπει νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν, καὶ ἀδιάφορον, ἂν δὲν περατωθῇ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐζήτησε, κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο τῶν συζητήσεων, καὶ τὴν ψήφισιν καί τινων νομοσχεδίων, ἀναγκαίων ἵνα ψηφισθῶσι πρὸ τοῦ νέου ἔτους. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργός, τοῦτο ἐπιδιώκων, δὲν ἤθελε βεβαίως, ἐπαναλαμβάνω, φθάσει εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ζητήσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς, ἂν δὲν συνέβαινον, ὅσα συνέβησαν τὴν ἑσπέραν ταύτην. Εἶπε πρὸς ἡμᾶς, ὅτι ἡ στάσις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως γεννᾷ ζητήματα, ἅτινα εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπολήξωσι μοιραίως εἰς πρόκλησιν τῆς γνώμης τοῦ λαοῦ. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι, ταῦτα λέγων ὁ κ. Πρωθυπουργός, δὲν ἐσκόπει, ὡς καὶ αὐτὸς ἐβεβαίωσε, νὰ πτοήσῃ τινά· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἦτο ἀτυχὴς καὶ ἡ ἐνταῦθα καὶ ἀλλαχοῦ, ἂν ἀληθεύῃ, ὑπόμνησις τῶν μελλόντων ἐπακολουθημάτων τῆς συρράξεως Συμπολιτεύσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως· διότι ὁμοιάζει ἡ τοιαύτη ὑπόμνησις τὴν ὑπόμνησιν τῶν δικηγόρων πρὸς τοὺς ἐνόρκους περὶ ἐκτελέσεως τοῦ καθήκοντος. Ἡ ὑπόμνησις αὕτη δὲν ἔχει ἀξίαν, καὶ ἀπαγορεύεται νὰ γίνεται, ὡς γίνεται. Ἀπαγορεύεται νὰ γίνεται ἡ ὑπόμνησις τῶν ἐπακολούθων τῶν πράξεων, τῶν ἐπιβεβλημένων ὑπὸ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ καθήκοντος. Ἄν ἐν τῇ ἐκτελέσει τοῦ καθήκοντος αὐτῆς ἡ Ἀντιπολίτευσις ἴδῃ, ὅτι δύναται νὰ ἐπέλθῃ σύγκρουσις πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις πάντως θέλει ἀπολήξει εἰς τὴν διάλυσιν, μήπως νομίζετε, ὅτι δὲν θὰ ἐκτελέσῃ αὐτό; Καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ τις Βουλευτὰς ὀρρωδοῦντας πρὸ τοιούτων ἐπακολούθων, ὅτε εὑρίσκονται ἐν τῇ ἐκτελέσει τῶν καθηκόντων; Ἡ γνώμη τοῦ λαοῦ, ὡς καὶ ἡ γνώμη τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος, εἶναι γνῶμαι, ἃς μόνος ὁ λαὸς καὶ ὁ ἀνώτατος ἄρχων ἐν ἑαυτοῖς κατέχουσιν· οὐδεὶς προγιγνώσκει τι περὶ αὐτῶν, καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ εἰσδύσῃ εἰς τὸ ἀμέτρητον βάθος, ἐν ᾧ αἱ γνῶμαι αὗται ἐγκλείονται· παρέχουσι δὲ, συχνότερον ἢ ὅσον πιστεύεται, ἀντίθετον ἀποτέλεσμα ἐκείνου, ὅπερ προσδοκῶσιν οἱ ἐπικαλούμενοι αὐτάς. Ἐν τούτοις ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὑπάρχει· καὶ ὁ κ. Πρόεδρος ἔθεσεν ἀπ’ εὐθείας τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης. Ἐστήριξεν αὐτὸ ἐπὶ τῆς προτάσεως, ὅπως προταχθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς, προτάσεως, ἥτις δὲν ἔχει σκοπὸν, διότι ἤδη προετάχθη ὁ Προϋπολογισμὸς, προτάσεως, ἥτις δὲν ἔχει σκοπὸν, διότι ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν θέλει ἐπιμείνει εἰς αὐτὴν, ἀφοῦ δὲν ὑπάρχει ὁ προσήκων χρόνος, δηλώσας, ὅτι μετὰ τὴν 12ην τῆς νυκτὸς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀξιώσῃ νὰ ἐπιληφθῶσι μακρῶν ἀγορεύσεων οἱ Βουλευταὶ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Γινώσκει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι σήμερον εὑρισκόμεθα εἰς τὴν 19ην τοῦ μηνὸς, καὶ ὅτι τὰ Χριστούγεννα δὲν μετέβαλον θέσιν. Πάντως λοιπὸν ἀναγκαζόμεθα νὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν ψῆφον τῆς ἐμπιστοσύνης· ἀλλὰ θέλομεν ψηφίσει, οὐχὶ ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὸ ζήτημα τῆς προτάξεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, οὐχὶ θέλοντες νὰ ἐμποδίσωμεν τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νομίμων, οὐχὶ διότι δὲν ἀναγνωρίζομεν, ὅτι εἰσήλθομεν εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν,— διότι εἰσήλθομεν — ἀλλὰ θέλομεν ψηφίσει, κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, θέλομεν δώσει μέλαιναν ψῆφον κατ’ αὐτῆς, διότι ἡ ὅλη πολιτεία αὐτῆς ἀπὸ διετίας εὑρίσκεται πρὸς τὰς γνώμας ἡμῶν εἰς ἀντίθεσιν τοιαύτην, ὥστε εἶναι ἀπίθανον, ὅτι ταύτην τὴν ὥραν, ὅτε ἤρχισε νὰ καταρρέῃ τὸ κυβερνητικὸν οἰκοδόμημα, ἡμεῖς θέλομεν δώσει ψῆφον ἀλλοίαν ἐκείνης, ἣν σταθερῶς μέχρι τοῦδε ἐλάμβανε παρ’ ἡμῶν.

§116Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§117ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἡ συζήτησις αὕτη μαρτυρεῖ, ὅτι οἱ γενεσιουργοὶ τῶν κομμάτων λόγοι καὶ οἱ λόγοι τῆς συνοχῆς αὐτῶν, ὅπως ταῦτα σήμερον μορφοῦνται καὶ λειτουργοῦσι παρ’ ἡμῖν, εἶναι καὶ αἰτία τῆς ἀποσυνθέσεως καὶ τῆς ταχείας καταπτώσεως αὐτῶν. Ἐὰν βλέπωμεν τὰ συμπτώματα, τὰ ὁποῖα ἀνεφάνησαν ἅμα τῇ ἐνάρξει τῆς παρούσης Συνόδου, ἐπιτεινόμενα, καὶ ἂν ἕνεκα τούτου δυσφορῇ ἡ Κυβέρνησις, πρέπει νὰ αἰτιᾶται ἑαυτὴν, διότι αὐτὴ εἶναι ἡ δημιουργὸς τῆς καταστάσεως ταύτης. Ἡ ἀποσύνθεσις ἀρξαμένη θὰ βαδίσῃ γοργῷ βήματι, καὶ πρέπει νὰ μὴ ἀμφιβάλλωσιν, ὅτι ὄχι μετὰ μακρὸν χρόνον ἡ πλειονοψηφία θὰ μεταβληθῇ εἰς μειονοψηφίαν. Ἐὰν ἐφήρμοζεν ἄλλας ἀρχὰς κομματικῆς συντάξεως καὶ συνοχῆς, ὅτε τὸ πρῶτον ἀνῆλθεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, θὰ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ τουλάχιστον τὴν εὐχαρίστησιν νὰ μὴ εἴπῃ ὅσα πρὸ ὀλίγου εἶπε, καὶ τὰ ὁποῖα αἰσθανόμεθα πληρέστατα, ὅτι δηλαδὴ ἐκ τῆς θέσεώς του, ὡς Πρωθυπουργοῦ, οὐδεμίαν ἠσθάνθη εὐχαρίστησιν μέχρι τοῦδε. Τοιοῦτον σύστημα καὶ οὕτω λειτουργοῦνται κόμματα πικρίας γεννῶσι καὶ εἰς τὰ μέλη καὶ εἰς τοὺς διευθύνοντας καὶ εἰς τοὺς ἀρχηγοὺς αὐτῶν, καὶ ἰδίως εἰς τὸν τόπον. Κακὴν ἔδωκαν ἑρμηνείαν εἰς τὴν ἐπωνυμίαν ἀνεξαρτήτου Βουλευτοῦ οἱ εἰπόντες, ὅτι ἀνεξάρτητοι Βουλευταί εἰσιν οἱ μεμονωμένως βουλευόμενοι καὶ ἐλεύθεροι πάσης κομματικῆς συνδέσεως μετ’ ἄλλων Βουλευτῶν. Ἂν οὕτως ἐννοοῦσι τοὺς ἀνεξαρτήτους Βουλευτάς, τότε ὀρθῶς εἶπον ὅσα ἤκουσα, ὅτι ἐρρήθησαν ἐν τῇ Βουλῇ,—διότι δὲν ἤμην παρών—ὅτι τουτέστι τοιαύτη Βουλευτῶν πορεία εἶναι ἀποσυνθετικὴ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Λέγοντες ἀνεξαρτήτους Βουλευτὰς ἐκείνους, ὅσοι ἐν ἀρχῇ τῆς Συνόδου ἐζητήσαμεν νὰ συνταχθῶμεν εἰς κόμμα ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν, παρεξηγοῦσι καὶ διαβάλλουσιν αὐτούς· διότι ἡμεῖς δὲν εἴχομεν ποσῶς κατὰ νοῦν νὰ πολιτευώμεθα μεμονωμένως καὶ ὡς μονάδες ἐργαζόμενοι ἐν τῇ Βουλῇ· ἡμεῖς ἐννοοῦμεν κόμμα, οὗτινος τὰ μέλη, ἤτοι οἱ Βουλευταί, νὰ ὦσιν ἀνεξάρτητοι μὲν ἀπὸ τῶν κυβερνητικῶν παροχῶν καὶ πιέσεων, συνδεδεμένοι ὅμως πρὸς ἀλλήλους, καὶ ἀποτελοῦντες κόμμα, ἐπὶ τῇ βάσει ἀρχῶν, τῶν ὁποίων καὶ μόνον τὴν ἐφαρμογὴν θὰ ἐπεδίωκον, καὶ ἀπὸ τὴν ἐφαρμογὴν καὶ μόνον τῶν ὁποίων θὰ ἐξηρτᾶτο ἡ συνοχή, καὶ οὐχὶ ἀπὸ τῶν κυβερνητικῶν παροχῶν. Ἀλλ’ ἡ πλειονοψηφία ἠκολούθησε τὸ ἀντίθετον σύστημα, καὶ οἱ κατ’ ἀρχὰς ἀποδεχθέντες τὰς ἀρχὰς ταύτας Βουλευταὶ—καὶ ἦσαν ἀρκετοὶ τότε—τάχιστα ἠραιώθησαν, καὶ τελείως ἀφηρπάγησαν οἱ πλεῖστοι ἀπὸ τὴν κυβερνητικὴν ὑποχήν, τὴν κοινῶς λεγομένην παρὰ τῆς ἁλιεῦσιν ἀπόχην, ἡ ὁποία, ἐνέχουσα τὰ δολώματα τῶν κυβερνητικῶν παροχῶν, προσείλκυεν αὐτούς. Οὕτω κατ’ ὀλίγον ἡ ἰδέα τῆς συστάσεως τοιούτου κόμματος ἐν τῇ ἀποπείρᾳ αὐτῆς ἀπέτυχε, διότι ἀκόμη εἶναι ἀνώριμος ὁ τόπος. Εἶναι φυσικόν, ὅτι οὕτως ἀρξαμένη ἡ πλειονοψηφία, ἢ οὕτω καὶ θὰ τελειώσῃ, ἢ θὰ ἐξοντώσῃ τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ ὅλας τὰς ὑπηρεσίας. Ἐὰν δὲ εἶναι ἀληθῆ ὅσα ἐλέχθησαν πρὸς δικαιολόγησιν τοῦ Ὑπουργείου, πάλιν καὶ ταῦτα εἶναι κατ’ αὐτοῦ. Θέλων νὰ δικαιολογήσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν ἀνάγκην τῆς προτάξεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, εἶπεν, ὅτι πρέπει μετὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως νὰ ψηφισθῶσι νομοσχέδιά τινα, οἷον εἶναι τὸ περὶ δανείου τοῦ Σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου καὶ τὰ ἄλλα. Ἀλλὰ τὸ ἐπιχείρημα εἶναι ἐναντίον τοῦ ὀρθοῦ. Καὶ ἠπόρησα, ὅτε ἤκουσα τὸν ἀξιότιμον ἐκ Πατρῶν Βουλευτὴν εἰπόντα: «διατί ἡ Κυβέρνησις ἀρνεῖται νὰ προταχθῶσι τὰ νομοσχέδια τὰ μὴ συνδεόμενα μὲ τὸν Προϋπολογισμόν;» Τουναντίον, φρονῶ, ἔδει νὰ εἴπῃ· ὅτι τὰ συνδεόμενα μὲ τὸν Προϋπολογισμὸν νομοσχέδια πρέπει νὰ προταχθῶσιν αὐτοῦ, καὶ αὐτὰ πρέπει νὰ συζητηθῶσι πρῶτα, διότι ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ψηφίσεως αὐτῶν θὰ διατυπωθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς, θὰ κριθῇ, ἂν θὰ δοθῇ τὸ δάνειον εἰς τὸν Σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελονήσου, καὶ ἂν πρέπει νὰ προστεθῇ τὸ ἓν ἑκατομμύριον εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1901. Ὅθεν πρῶτον πρέπει νὰ κριθῇ, ἐὰν θὰ ψηφισθῶσι τὰ νομοσχέδια τὰ συναφῆ μὲ τὸν Προϋπολογισμόν, καὶ ἔπειτα νὰ συζητηθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς, ὅστις θὰ διατυπωθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν γενομένων νόμων καὶ τῶν προτάσεων τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ διατὶ ἡ Κυβέρνησις ἀρνεῖται τοῦτο, ἀφοῦ αὐτὴ εἶναι ἡ προτείνουσα τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα συνδέονται μὲ τὸν Προϋπολογισμόν; Δὲν προέτεινεν αὐτὴ τὸ περὶ ἀπαλλαγῆς τῶν ἰδιοκτητῶν τῶν ἀμπέλων ἀπὸ τοῦ φόρου; αὐτὴ δὲν προτείνει τὸ δάνειον πρὸς τὸν Σιδηρόδρομον; αὐτὴ δὲν προέτεινε τὰ βοηθήματα καὶ τὴν ἄφεσιν ὑποχρεώσεών τινων τῶν Θεσσαλῶν; Τὰ νομοσχέδια ταῦτα λοιπὸν πρέπει νὰ προταχθῶσιν. Ὥστε, κατὰ λογικὸν εἱρμόν, ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ τὸ νὰ ἐπιταχθῶσι τὰ νομοσχέδια ταῦτα τοῦ Προϋπολογισμοῦ· ἐπιμένουσα δὲ, γεννᾷ εὐλόγως τὴν ὑπόνοιαν, τὴν ὁποίαν ὁ ἐκ Πατρῶν ἔντιμος συνάδελφος εἶπεν· ὅτι δηλ. θέλει νὰ λάβῃ τὸν Προϋπολογισμὸν, καὶ περὶ τῶν ἄλλων δὲν φροντίζει, διότι ὁ Προϋπολογισμὸς εἶναι τὸ μόνον ἔδαφος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δύναται νὰ βαδίσῃ μέχρι τῆς ἐρχομένης Συνόδου. Ἐγὼ δὲ λέγω, ὅτι ἐπιμένει, διότι, ψηφιζομένου τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὑποχρεοῖ τὴν Βουλὴν νὰ προδικάσῃ, οὕτως εἰπεῖν, καὶ τὰς δαπάνας ἐκείνας, χωρὶς νὰ σκεφθῇ περὶ τῆς ἀνάγκης ἢ τῆς χρησιμότητος αὐτῶν. Ἐν τῇ οὐσιαστικῇ τοῦ ζητήματος ἐξετάσει ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει τι, δυνάμενον νὰ δικαιολογήσῃ αὐτήν. Ἐὰν ἤρξατο ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἡ πρότασις ἡ συζητουμένη ζητεῖ τὴν τροποποίησιν τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Εἶναι δικαίωμα παντὸς Βουλευτοῦ νὰ φέρῃ τοιαύτην πρότασιν, καὶ δικαίωμα τῆς Βουλῆς νὰ τροποποιήσῃ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καίτοι ἤρξατο ἡ συζήτησις ἑνὸς θέματος. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔφερε καὶ τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι τὸ ζήτημα τὸ θεωρεῖ μόνον ὡς ζήτημα κομματικῆς τιμῆς...

§118Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ποῖον;

§119ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. .. Ἐὰν τὰ ζητήματα τῆς κομματικῆς τιμῆς δύνανται νὰ διέπωσι τὰς κοινοβουλευτικὰς ἐργασίας, ἔχει δίκαιον· καὶ ἴσως αὐτὸ μόνον θὰ ἐδικαιολόγει τὴν Κυβέρνησιν, ἐπιμένουσαν διὰ νὰ σώσῃ τουτέστι τὴν κομματικὴν αὐτῆς τιμὴν—διότι τοιοῦτόν τι νομίζω, ὅτι εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός...

§120Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι. Εἶπον ὅτι ἡ ψήφισις τῶν νομοσχεδίων εἶναι ζήτημα τιμῆς διὰ τὴν Κυβέρνησιν. Ὅταν λέγητε, ὅτι μόλις λάβωμεν τὸν Προϋπολογισμόν, θὰ κηρύξωμεν τὴν λῆξιν, λέγετέ τι ὅλως ἀνακριβές, ὅλως ἀβάσιμον.

§121ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἐὰν εἴπετε τοῦτο, ὀφείλω νὰ τροποποιήσω τὸ ἐπιχείρημά μου... Ἦλθε καὶ ἐντὸς τῆς Βουλῆς δευτέραν φορὰν σήμερον τὸ ζήτημα τῆς διαλύσεως. Ἤθελον ἐρωτήσει, τί ἐπιδιώκεται διὰ τούτου; Νὰ ἐπιδειχθῇ εἰς τοὺς Βουλευτὰς, ὅτι, ἂν δὲν ἀποτελέσωσι μεγάλας ὁμάδας, κατ’ ἀνάγκην προκαλοῦσι τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς; Εἰς ποῖον εἶναι ἄγνωστον τοῦτο; Ἐὰν δ’ ἐνομίσατε, ὅτι ἔδει νὰ ῥιφθῇ ἐκ μέρους τῆς πλειονοψηφίας τὸ τοιοῦτον ἐπιχείρημα, ἐρωτῶ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ μειονοψηφία μεθαύριον, γενομένη Κυβέρνησις, θὰ δυνηθῇ νὰ ἀπειλήσῃ τὸ ἴδιον εἰς τὴν σήμερον πλειονοψηφίαν, γενομένην μειονοψηφίαν; Ἀλλ’ ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι ὑπάρχουσι Βουλευταὶ, φοβούμενοι ν’ ἀντιμετωπίσωσι πάλιν τὸν λαὸν, αὐτοὶ εἶναι ἀνάξιοι νὰ φέρωσι τὸ ἀξίωμα αὐτῶν, καὶ νομίζω αὐτὸ ὕβριν δι’ ὅλους ἐκείνους, ὅσους ἠδύνατο νὰ ὑπονοήσῃ ἡ τοιαύτη ἀπειλή. Οἱ Βουλευταὶ ὀφείλουσι νὰ ἔχωσιν ὡς κανόνα τῆς πορείας αὑτῶν τὸ νὰ ἐκτελῶσιν ὅ,τι φρονοῦσιν ὠφέλιμον εἰς τὸν τόπον, καὶ ὁ λαὸς ἂς πράξῃ ὅ,τι θέλει. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀποστολὴ τοῦ Βουλευτοῦ. Καὶ τὸ λεχθὲν δὲ, ὡς δῆθεν πρακτικῆς ἀξίας, ὅτι κατ’ ἀνάγκην ἡ Βουλὴ θὰ γεννήσῃ αὐτὴ καθ’ ἑαυτῆς τὸ ζήτημα τῆς διαλύσεως, οὐδαμῶς ὠφελεῖ τοὺς θέλοντας νὰ ἀποκρούσωσι τὴν πρότασιν, ὅπως προταχθῶσι τοῦ Προϋπολογισμοῦ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα θεωροῦνται ἀναγκαῖα πρὸς ἀνακούφισιν τοῦ λαοῦ. Νομίζω, ὅτι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ ψήφισις τοῦ Προϋπολογισμοῦ θὰ ἐπιτευχθῇ παρ’ αὐτῆς μέχρι τῶν Χριστουγέννων, ὀρθότερον θὰ ἦτο νὰ ὑποχωρήσῃ, καὶ νὰ δεχθῇ νὰ ψηφισθῶσι τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα αὐτὴ ἐγκρίνει, καὶ ἂν ταῦτα ψηφισθῶσι, τότε νὰ ἔλθῃ ὁ Προϋπολογισμός. Ὀρθῶς παρετηρήθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι παραίτιος τῆς τοιαύτης ἀτελοῦς τοῦ Προϋπολογισμοῦ μελέτης εἶναι αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις, ἡ καλέσασα τὴν Βουλὴν εἰς τὸ ἔσχατον ὅριον, τὸ ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ὁριζόμενον, ὅτε, καὶ ἂν δὲν ἐκαλεῖτο ἡ Βουλή, εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ συνέλθῃ αὐτοδικαίως. Διότι διὰ τῆς τοιαύτης βραδείας τῆς Βουλῆς συγκλήσεως ἡ Κυβέρνησις δεικνύει πρὸς τὴν πλειονοψηφίαν φόβον, καὶ διὰ τοῦτο δὲν καλεῖ τὴν Βουλὴν ἐνωρίτερον. Ἢ μήπως ἐννοεῖ, ὅτι ἡ Βουλὴ παραλύει τὴν διοίκησιν, καὶ παρεμποδίζει τὸ Ὑπουργεῖον νὰ ἐργασθῇ; Ὁ τοιοῦτος φόβος τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν πλειονοψηφίαν, ἢ μᾶλλον πρὸς τὴν Βουλὴν, αὐτὸ τὸ πνεῦμα τῆς δυσπιστίας εἶναι ἀποτέλεσμα πάλιν τῶν οὐκ ἐπαινετῶν αἰτίων τῆς συνοχῆς τῶν κομμάτων. Ἐὰν οἱ ὅροι τῆς λειτουργίας τῶν κομμάτων δὲν μεταβληθῶσι, τὸ πολίτευμα θὰ λειτουργῇ κακῶς, ἐπὶ βλάβῃ πάντων τῶν Βουλευτῶν, καὶ ἐπὶ ἐξευτελισμῷ τοῦ πολιτεύματος. Θέλω λοιπὸν ψηφίσει τὴν πρότασιν τοῦ νὰ προταχθῶσι τὰ νομοσχέδια, διότι εὑρίσκω, ὅτι τοῦτο εἶναι ὀρθὸν, ἀφοῦ οὐδεμία βλάβη δύναται νὰ ἐπέλθῃ εἰς τὸ Κράτος, ἐὰν ὁ Προϋπολογισμὸς ἐπιταχθῇ τῶν νομοσχεδίων, καὶ ἀφοῦ ὁ Προϋπολογισμὸς πρέπει νὰ δίδῃ τὰς δαπάνας πρὸς θεραπείαν ἀνεγνωρισμένων ὑπὸ τῆς Βουλῆς διὰ νόμων ἀναγκῶν.

§122Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου προέβαλεν, ἵνα δικαιολογήσῃ τὴν ἐπιμονὴν αὐτοῦ, ὅπως μὴ στέρξῃ εἰς τὴν πρότασιν ἡμῶν περὶ προτάξεως τῆς συζητήσεως τῶν νομοσχεδίων πρὸ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τῶν νομοσχεδίων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐνδεικνύονται ὑπὸ τῶν ἀναγκῶν τῆς χώρας, οἱ λόγοι, λέγω, τοὺς ὁποίους προέβαλε, μοὶ φαίνονται ἥκιστα ὀρθοί. Εἰμὶ βέβαιος, ὅτι ὁ κύριος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου γνωρίζει ποῖον ὁρισμὸν ἢ ποῖον χαρακτῆρα δίδουσιν ἐν πᾶσι τοῖς κοινοβουλευτικῶς πολιτευομένοις Κράτεσιν εἰς τὸν Προϋπολογισμόν. Λέγουσιν, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς εἶναι ὁ νόμος τῶν νόμων, ἤτοι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγράφονται αἱ δαπάναι, τὰς ὁποίας οἱ νόμοι τοῦ Κράτους ἀπεδέχθησαν, ἀναγράφονται τὰ ἔσοδα, τὰ ὁποῖα οἱ νόμοι τοῦ Κράτους ἐπέτρεψαν νὰ εἰσπράττωνται. Ἐὰν ἦναι τοιοῦτος ὁ Προϋπολογισμός, τίς ἡ ἀνάγκη νὰ σπεύσωμεν νὰ ψηφίσωμεν αὐτὸν, καθ’ ἣν ὥραν πρόκεινται πρὸ ἡμῶν ἀνάγκαι τοῦ Κράτους, περὶ τῶν ὁποίων ὁ Προϋπολογισμὸς δὲν προέβλεψε, καὶ αἱ ὁποῖαι δὲν δύνανται νὰ πληρωθῶσι, δὲν δύνανται νὰ θεραπευθῶσιν, εἰμὴ ἐὰν νόμοι ἀναγνωρίσωσιν αὐτὰς καὶ κανονίσωσι τὸν τρόπον τῆς πληρώσεως αὐτῶν; Ἡ φύσις, ὁ χαρακτηρισμὸς τῶν ἀναγκῶν, περὶ τῆς πληρώσεως τῶν ὁποίων προβλέπουσιν οἱ νόμοι, αὐτὸς εἶναι ὁ τίτλος ὁ ὁποῖος καθιστᾷ ὑποχρεωτικὴν τὴν προήγησιν τῆς συζητήσεως τῶν νομοσχεδίων τούτων πρὸ τῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἀλλὰ, καὶ ἂν ὁ Προϋπολογισμὸς ἤθελε θεωρηθῆ ὡς κυβερνητικὸν πρόγραμμα, ὡς πολιτικὸν πρόγραμμα, ὡς πρόγραμμα διοικήσεως, τὸ Ὑπουργεῖον οὐδεμίαν ἔχει ἀνάγκην νὰ σπεύδῃ, ἵνα ψηφισθῇ τὸ πρόγραμμα αὐτοῦ τοῦτο ἐν τῇ Βουλῇ. Τὸ πρόγραμμα αὐτό ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τὸ ἀνεκοίνωσεν ἀνὰ πᾶσαν τὴν Ἑλλάδα, καὶ ἐγένοντο ἐκλογαὶ, μεθ’ ἃς συνῆλθεν ἡ Βουλή. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω, ποία ἡ παραχθεῖσα Βουλὴ, ποία ἡ γένεσις αὐτῆς. Παραλείπω ταῦτα, καὶ ἀναφέρω, ὅτι συνῆλθεν ἡ Βουλὴ, καὶ ἐν αὐτῇ εὑρέθη πλειονοψηφία, ἥτις ἀνέλαβε νὰ ὑποστηρίξῃ τὸ πρόγραμμα αὐτό. Ἡμεῖς δὲ, οἱ ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, ὅσον καὶ ἂν ἤμεθα πεπεισμένοι, ὅτι τὸ πρόγραμμα αὐτὸ τυγχάνει ἥκιστα ὠφέλιμον εἰς τὸν τόπον, ὅτι ἦτο πρόγραμμα, τοῦ ὁποίου ἡ ἐκτέλεσις ἠδύνατο νὰ ἀγάγῃ εἰς κίνδυνον τὸ Κράτος καὶ τὰ οἰκονομικὰ αὐτοῦ, δὲν παρεκωλύσαμεν παντάπασι τὴν Κυβέρνησιν κατὰ τὴν πρώτην Σύνοδον, ἵνα θέσῃ ἐν ἐκτελέσει τὸ πρόγραμμα αὐτῆς τοῦτο, δηλαδὴ ἵνα ψηφίσῃ τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ τὰ πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ προγράμματος προταθέντα τότε νομοσχέδια. Ἐπράξαμεν δὲ τοῦτο, οὐχὶ διότι εἴχομεν τὴν γνώμην, ὅτι ταῦτα ἐψηφίζοντο ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ Κράτους ἢ τοῦ Δημοσίου Ταμείου, ἀλλ’ ἐπράξαμεν τοῦτο διὰ νὰ ἀφήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ πρόγραμμα αὑτῆς, ὅπως ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων, τὰ ὁποῖα ἤθελον ἐπέλθει ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ, πεισθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὅτι ἦτο πρόγραμμα τοιοῦτον, οἷον ἡμεῖς ἐφρονοῦμεν, ὅτι ἦτο. Ἐὰν παρεκωλύομεν τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1899 καὶ τῶν κατὰ τὸ ἔτος αὐτὸ προταθέντων νομοσχεδίων, καὶ τῶν κατ’ αὐτὸ δὲ τὸ 1900, καὶ ἂν εἴχομεν τὴν δύναμιν νὰ παρακωλύσωμεν τὴν ἐπιψήφισιν αὐτῶν, δὲν ἔπρεπε νὰ ποιησώμεθα χρῆσιν τῆς δυνάμεως ἡμῶν ταύτης· διότι, ἂν δὲν ἐψηφίζετο ὁ Προϋπολογισμός, ὁ παριστῶν τὸ πρόγραμμα τοῦ Ὑπουργείου, καὶ τὰ νομοσχέδια, τὰ προταθέντα πρὸς ἐκτέλεσιν αὐτοῦ, ἤθελε λεχθῆ καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα, ὅτι δὲν ἀφήκαμεν τὸ Ὑπουργεῖον νὰ ἐφαρμόσῃ πρόγραμμα λαοσωτήριον, ὁ δὲ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ἦτο ἀπίθανον νὰ πλανηθῇ καὶ αὔριον, ὡς καὶ χθὲς ἐπλανήθη διὰ παρομοίων σοφισμάτων καὶ ψευδολογιῶν. Ποῖος λοιπὸν λόγος ὑπαγορεύει εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νὰ σπεύσῃ, ἵνα ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ ὡς τάχιστα τὸν Προϋπολογισμόν; Καί, ἐνῷ μόλις πέντε ἡμέρας ἀπέχομεν ἀπὸ τῶν ἑορτῶν, ἠξίωσε νὰ ἀρξώμεθα τῆς συζητήσεως αὐτοῦ, καὶ νὰ διακόψωμεν αὐτήν, καὶ νὰ ἐπαναλάβωμεν αὖθις τὴν ἔρευναν Προϋπολογισμοῦ, ὁ ὁποῖος φέρει ἐπὶ τῆς ῥάχεώς του ἐλάττωμα, τὸ ὁποῖον προσεπαθήσαμεν νὰ ἀποπλύνωμεν, νὰ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὴν ῥάχιν αὐτοῦ, ἀλλὰ δὲν ἐγένετο δυνατὸν νὰ τὸ κατορθώσωμεν, τὸ ἐλάττωμα, ὅτι ἡ πλειονοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν ἔκρινεν ἀναγκαῖον νὰ ἀκούσῃ τὰς γνώμας τῆς μειονοψηφίας κατὰ τὴν ἔρευναν τῶν προϋπολογισμῶν τῶν ἐξόδων πέντε Ὑπουργείων, καὶ αὐτοῦ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων, καὶ ἔσπευσεν ἐντὸς 15 λεπτῶν, ἢ ἐντὸς ἡμισείας ὥρας, νὰ διέλθῃ τροχάδην καὶ τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν ἐξόδων τῶν πέντε Ὑπουργείων καὶ τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων, καί, ὡς ἔλεγέ τις, ἀνήκων εἰς τὴν πλειονοψηφίαν, νὰ περάσῃ αὐτοὺς, τρέχουσα εἰς τὰ τέσσαρα! ὡς εἰ ὁ ἐχθρὸς ἦτο πρὸ τῶν πυλῶν, καὶ ὁ ἐχθρὸς αὐτὸς ἐσκόπει νὰ ζητήσῃ νὰ παραταθῇ ἡ ἔρευνα, καὶ νὰ καταναλωθῶσιν εἰς τὴν ἔρευναν καὶ τὴν συζήτησιν αὐτοῦ, οὐχὶ 15 λεπτὰ ἢ 30 λεπτὰ τῆς ὥρας, ἀλλὰ δύο ἢ τρεῖς ἡμέραι! Φαντασθῆτε, ποῖον δυστύχημα, νὰ καταναλωθῶσιν εἰς τὴν ἔρευναν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων καὶ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων μία ἢ δύο ἑβδομάδες! Τοιοῦτον λοιπὸν Προϋπολογισμὸν ζητεῖτε νὰ ψηφίσωμεν πέντε ἡμέρας πρὸ τῶν ἑορτῶν, καὶ νὰ διακόψωμεν κατὰ τὴν ἡμέραν τῶν Χριστουγέννων, καὶ τὴν ἐπιοῦσαν νὰ συνεχίσωμεν τὴν συζήτησιν; ἢ, καὶ ἂν συμβῇ νὰ ἐπέλθῃ ἡ πονηρὰ ἐπιθυμία εἴς τινας, καὶ ἤθελε δοθῆ εὐκαιρία πρόσφορος, νὰ ἐπιψηφίσωμεν αὐτὸν ἐν μιᾷ νυκτί; Ἡμεῖς ἔχομεν δεδομένα, ἐπιτρέποντα καὶ τοῦτο νὰ ὑποπτεύωμεν· διότι, ἂν συνέβη νὰ μὴ ἤμην παρών, ἔμαθον ὅμως, ὅτι ἐν προκεχωρημένῃ νυκτὶ ἐψηφίζοντο κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν νομοσχεδίων τροπολογίαι, αἱ ὁποῖαι προὐτάθησαν κατ’ αὐτὴν ἐκείνην τὴν ὥραν, καθ’ ἣν ἤθελε ψηφισθῆ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, αἱ ὁποῖαι τροπολογίαι οὐδὲ κἂν εἶχον τυπωθῆ, οὐδὲ κἂν εἶχον διανεμηθῆ εἰς τοὺς Βουλευτὰς, οὐδ’ ἦσαν γνωσταὶ εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν πρώτην, ἢ κἂν κατὰ τὴν δευτέραν, ἀλλ’ οὐδὲ κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν! ὅτι ἐζητήθη ἐν προκεχωρημένῃ νυκτὶ νὰ ψηφισθῇ νομοσχέδιον, ὡς ψηφιζόμενον εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν, ἔχον ὀκτὼ ἄρθρα, ἐνῷ ἐπροτάθη κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν, ἵνα ἀντικαταστήσῃ τὸ εἰς τὰς δύο πρώτας ἀναγνώσεις ψηφισθὲν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συνέκειτο ἐξ ἑβδομήκοντα ἄρθρων! Καὶ τί, τέλος, ζητοῦμεν ἡμεῖς, Κύριοι; Ζητοῦμεν νὰ συζητηθῶσι καὶ ψηφισθῶσι νομοσχέδια, ἐκ τῶν ὁποίων ἓν μόνον βαρύνει τὸν Προϋπολογισμὸν δι’ ἐξόδων ἑνὸς ἑκατομμυρίου, καὶ ἓν ἄλλο βαρύνει τὸν Προϋπολογισμὸν δι’ ἐλαττώσεως τῶν ἐσόδων τοῦ φόρου τῶν ἀμπέλων ἐπὶ ἓν ἔτος, καὶ σεῖς, οἱ ὁποῖοι εἰσηγάγετε αὐτὰ, καὶ οἱ ὁποῖοι γνωρίζετε τὴν κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, καὶ οἱ ὁποῖοι συνετάξατε τὸν Προϋπολογισμὸν, καὶ ἰσχυρίζεσθε, ὅτι εἴμεθα ἐν ἄκρᾳ οἰκονομικῇ εὐεξίᾳ, ὅτι διαχειριζόμεθα περισσεύματα, σεῖς λέγετε, ὅτι θέλετε νὰ ψηφισθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς προηγουμένως, ἵνα πεισθῆτε, ἂν ἀφίνει περισσεύματα, ἢ ὄχι! Δὲν ἔχετε λοιπὸν πεποίθησιν περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον συνετάξατε, καὶ τὸν ὁποῖον μᾶς παριστᾶτε ὡς μέλλοντα ν’ ἀφήσῃ περισσεύματα; Ὅταν δ’ εἰσάγητε τὰ νομοσχέδια, δὲν ἔχετε πεποίθησιν, ὅτι δύνασθε καὶ νὰ ἐκτελέσητε αὐτά; Ἀλλὰ, δυστυχῶς, κατὰ τοὺς τελευταίους τούτους χρόνους, καθ’ οὓς, ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Τυρνάβου παρεπονεῖτο, ὅτι διάφοροι νόσοι μαστίζουσι τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης, καὶ κατήγγελλε μεταξὺ τῶν νόσων τούτων καὶ τὴν κρατοῦσαν παρά τισι τῶν δικαστῶν ἐπιθυμίαν νὰ ἐπιδεικνύωνται, ἵνα τυγχάνωσι τοῦ ἐπαίνου τούτων ἢ ἐκείνων, καθ’ οὓς παρέστησεν, ὅτι ὑπάρχουσιν ἐν τῷ δικαστικῷ κλάδῳ λειτουργοὶ τῆς Θέμιδος, οἱ ὁποῖοι ποιοῦνται χρῆσιν ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐκδηλοῖ ἐν τῷ τόπῳ μία ξενικὴ λέξις, ἥτις εἰσήχθη, τῆς ῥεκλάμας, διατὶ νὰ μὴ ὑποπτεύωμεν, ὅτι ἐνδέχεται καὶ Κυβερνήσεις νὰ ἐπιθυμῶσι νὰ ἀρέσκωσιν εἰς τὸν λαὸν, φαινόμεναι, ὅτι προνοοῦσι περὶ τῶν ἀναγκῶν αὐτοῦ, καὶ προτείνουσι μέσα πρὸς θεραπείαν αὐτῶν, ἔπειτα δὲ, εἴτε ἐγκαταλείπουσι τὰ νομοσχέδια ἐν τῇ Βουλῇ ἀψήφιστα, εἴτε, καὶ ἂν ψηφισθῶσι ταῦτα, δὲν ἐκτελοῦσι τοὺς νόμους, τοὺς ὁποίους αὐτοὶ ἐπρότειναν, καὶ ἐπὶ ταῖς παραστάσεσιν αὐτῶν ἐψήφισεν ἡ Βουλή; Τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, Κύριοι, εἶναι προϊὸν δυσπιστίας. Ἄν ἡ πεῖρα τῶν πραγμάτων δὲν εἶχε διδάξει τοὺς λαοὺς πολλῷ πρὸ ἡμῶν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἔχωσιν ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην πρὸς τοὺς ἄρχοντας αὐτῶν, καὶ ὅτι πρέπει νὰ δυσπιστῶσι, βεβαίως τὰ κοινοβουλευτικὰ πολιτεύματα δὲν ἤθελον ἐπινοηθῆ. Ἡ δυσπιστία εἰσήγαγε τοὺς λαοὺς εἰς τὸν πόθον νὰ ἀποκτήσωσι κοινοβουλευτικὰ πολιτεύματα, καὶ ἀφοῦ τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα στηρίζεται ἐπὶ τῆς δυσπιστίας, διατὶ θέλετε, ἡμεῖς νὰ ἔχωμεν τόσην εὐπιστίαν, ὥστε νὰ ἀποδεχώμεθα, ὅτι, ἀφοῦ εἰσήχθησαν νομοσχέδιά τινα, βεβαίως αὐτὰ θέλουσι ψηφισθῆ; Καὶ ἂν δὲν ψηφισθῶσι, διατὶ νὰ μὴ ὑποπτευώμεθα, ὅτι ἡ μὴ ψήφισις αὐτῶν θέλει ἀποδοθῆ εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, καὶ θέλει καταγγελθῆ αὕτη, ὅτι διὰ κωλυσιεργίας παρημπόδισε τὴν ψήφισιν αὐτῶν; Οὐδεὶς λόγος δύναται νὰ δικαιολογήσῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι φρονοῦσιν, ὅτι πρέπει τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὁμολογουμένως πληροῦσιν ἀνάγκας ἐπικειμένας, ἀνωμολογημένας, καταφανεῖς, ὅτι ταῦτα τὰ νομοσχέδια πρέπει νὰ ἀφεθῶσι μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἄν ὁ Προϋπολογισμὸς ἐξετασθῇ καὶ ψηφισθῇ μετὰ τὰς ἑορτὰς, ποία εἶναι ἡ ζημία, ἡ ὁποία θέλει προκύψει εἰς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα; Καὶ ἀφοῦ οὐδεμία ζημία προκύπτει, θέλομεν προσβλέψει εἰς τὴν ζημίαν, ἡ ὁποία ἀπειλεῖ τὰ συμφέροντα, ὅταν ἀναβάλληται ἡ συζήτησις καὶ ἐπιψήφισις νομοθετημάτων τοσοῦτον ὁμολογουμένως ἀναγκαίων; Αὐτοὶ ἦσαν οἱ ἰσχυρισμοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, οἱ ὁποῖοι τὸ πρῶτον διετυπώθησαν εἰς πρότασιν, μετὰ πάσης ἠρεμίας καὶ πρᾳότητος προταθεῖσαν, οἱ ὁποῖοι σήμερον προὐτάθησαν ὑπὸ τῶν Βουλευτῶν, οἵτινες ἀνέβησαν τὸ βῆμα, ἰσχυρισμοὶ, τοὺς ὁποίους βεβαίως ἀπεδέχθημεν. Ἄν ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νομίζῃ, ὅτι ἡ ἀποδοχὴ τῶν ἰσχυρισμῶν τούτων, ἡ ἀποδοχὴ τῶν προτάσεων τούτων χρησιμεύει εἰς αὐτὸν ὡς ζήτημα ἐμπιστοσύνης, τίς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ; Καὶ αἱ Κυβερνήσεις καὶ αἱ Ἀντιπολιτεύσεις ἐν πάσῃ στιγμῇ καὶ πάσῃ ἡμέρᾳ ἔχουσι δικαίωμα νὰ προβάλλωσι ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Ὁσάκις ἤθελε γεννηθῇ ὑπόνοια, ὅτι δὲν εἶναι ἀναντίρρητος ἡ ἐμπιστοσύνη τοῦ Κοινοβουλίου, πῶς θέλετε νὰ μένωσιν οἱ Ὑπουργοὶ εἰς τὰς θέσεις αὐτῶν, καὶ νὰ μὴ προβάλλωσι ζήτημα ἐμπιστοσύνης; Διὰ τοῦτο ἡμεῖς οὐδεμίαν προβάλλομεν ἀντίρρησιν, καὶ ἀποδεχόμεθα, καὶ θέλομεν ψηφοφορήσει ἐπ’ αὐτοῦ, οἱονδήποτε καὶ ἂν ἦναι τὸ ἀποτέλεσμα. Ἀλλ’ αὐτὰ εἶναι τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ὑπὸ τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, τὰ δικαιώματα καὶ αἱ ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἔχουσιν οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες· δὲν εἶναι ὅμως οὐδαμῶς εἰθισμένον, οὐδεμία ὑπάρχει ὑποχρέωσις εἰς τοὺς διευθύνοντας πολιτικὰ κόμματα νὰ μεταφέρωσιν ἐν τῇ αἰθούσῃ τῆς Βουλῆς, ὅσα αὐτοὶ μετὰ τῶν φίλων αὐτῶν διαλέγονται καὶ συζητοῦσιν. Ὅτε ἀνέγνων, χθὲς ἢ προχθές, ἐφημερίδα τινὰ, ἐξ ἧς ἔμαθον, ὅτι ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου εἶχε συγκαλέσει παρ’ ἑαυτῷ τοὺς φίλους του, καὶ συνεζήτει περὶ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, οὐδαμῶς ἐξεπλάγην. Τὸ πρᾶγμα εἶναι οὐχὶ εἰθισμένον, ἀλλ’ ἐπιβεβλημένον· διότι, ἂν ᾖναί τις εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας, πρέπει νὰ ἐπικοινωνῇ μετὰ τῶν μελῶν τῆς πλειονοψηφίας οὐχὶ μόνον διὰ παραχωρήσεων, ἀλλὰ καὶ δι’ ἀνακοινώσεως τῶν ἰδεῶν καὶ τῶν γνωμῶν των, καὶ δι’ ἐρεύνης, ὅπως τὰ κόμματα καὶ οἱ ἡγέται αὐτῶν ἀσπάζωνται γνώμας, αἵτινες συντελοῦσιν εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ ταῦτα εἶναι οἰκογενειακὴ συνεννόησις. Ὁ διευθύνων τὰς ἐργασίας πολιτικοῦ κόμματος καὶ οἱ φίλοι αὐτοῦ, οἱ ἀποτελοῦντες τὸ κόμμα, ἀποτελοῦσιν ἕνα πολιτικὸν ὀργανισμὸν, ὁ ὁποῖος ἔχει ἰδίας λειτουργίας, οὐδεὶς δὲ ἀλλότριος αὐτοῦ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ εἰσδύσῃ εἰς τὴν λειτουργίαν ταύτην, καὶ νὰ μάθῃ ποτά τινα λέγονται καὶ ποῖα ἀκούονται ἐν ταῖς αἰθούσαις ἐκείναις. Διὰ τοῦτο δὲν ἐνόησα, πῶς ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἀνεκοίνωσεν εἰς ἡμᾶς σήμερον, ὅσα περὶ διαλύσεως τῆς Βουλῆς ἐλέχθησαν ἐν τῇ ὁμηγύρει ἐκείνῃ. Ὅταν τις ἔχῃ πολιτικοὺς φίλους μέλη τοῦ Κοινοβουλίου, αὐτὸς δὲ ᾖναι εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας, διατελῶν ἐν ἀμέσῳ συνεννοήσει ἀφ’ ἑνὸς μὲν μετὰ τῆς Βουλῆς, ἀφ’ ἑτέρου δὲ μετὰ τοῦ Ἡγεμόνος, νομίζω, ὅτι, καὶ ὅταν συνομιλῇ καὶ συνεδριάζῃ μετὰ φίλων αὐτοῦ, δὲν πρέπει νὰ ὁμιλῇ περὶ διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς εἶναι ὁ φόνος τῆς Βουλῆς. Ἡ Βουλή, ἐκλεχθεῖσα, ἔχει δικαίωμα νὰ ζῇ τέσσαρα ἔτη, πλὴν ἂν φονευθῇ προηγουμένως· ἀλλὰ τὴν σπάθην κρατεῖ ὁ Βασιλεύς. Ἂν ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς, ὡς φόνος τῆς Βουλῆς, ᾖναι δυσάρεστον μέτρον εἰς τοὺς ἀποτελοῦντας τὴν Βουλὴν, διότι ἐνδεικνύει εἰς αὐτοὺς προσεχῆ τὸν θάνατον αὐτῶν, δὲν μοι φαίνεται, ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς διευθύνοντας τὰς ἐργασίας τῶν κομμάτων νὰ ἀνακαλῶσιν εἰς τὴν μνήμην τῶν φίλων των τὸν πιθανὸν θάνατον αὐτῶν, διότι δὲν πρέπει νὰ ὑπολαμβάνωνται ὑπὸ τῶν φίλων των, ὅτι διὰ τῆς ἀναμνήσεως τοῦ τέλους τοῦ βίου των προηροῦντο νὰ ἐνασκήσωσιν ἐπιρροὴν ἐπὶ τῆς συνειδήσεως καὶ τῶν γνωμῶν αὐτῶν. Ἐγὼ δὲ ὁμολογῶ, ὅτι, ὅτε ἤκουσα, ὅτι τοιαῦτά τινα ἔλεγεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ἠπόρησα, πῶς διέφυγε τοῦτο τὴν προσοχὴν ἀνδρὸς, ὁ ὁποῖος ἔχει ὀξυτάτην ἀντίληψιν καὶ ὁ ὁποῖος χειρίζεται ἐπαρκῶς τὰ προϊόντα, τὰ ὁποῖα ἡ ἀντίληψις αὐτοῦ εἰσάγει εἰς τὴν διάνοιαν αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐὰν ταῦτα ἀφορῶσι τοὺς φίλους τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἢ καὶ αὐτὸν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἡμᾶς δὲν ἀφορῶσι παντάπασι, καὶ δὲν ἐννοῶ, διατὶ ἀνεκοινώθησαν ταῦτα εἰς ἡμᾶς, ὑπὸ τὸν λόγον, ὑπὸ τὴν αἰτίαν, ὑπὸ τὸ πρόσχημα, ὅτι λέγονται διὰ νὰ ἀνασκευάσωσι τοὺς λόγους ἑνὸς τῶν Βουλευτῶν τῆς πλειονοψηφίας, τῶν ἀποχωρισθέντων ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον, ὁ ὁποῖος ἐξεδήλου σήμερον ποῖα αἰσθήματα ἠσθάνθη, ὅτε ἤκουε τὰ ἀνακοινούμενα περὶ διαλύσεως τῆς Βουλῆς ἐν τῇ συνελεύσει. Ἡμεῖς, ὡς μειονοψηφία, γνωρίζομεν, ὅτι ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς εἶναι Ἡγεμονικὸν δικαίωμα· φρονοῦμεν μάλιστα, ὅτι τὸ Ἡγεμονικὸν τοῦτο δικαίωμα, ὅταν ἐξασκῆται πρὸς πλήρωσιν ἀναγκῶν τοῦ Κράτους, εἶναι μέτρον ἀναγκαῖον καὶ σωτήριον. Ἀλλὰ ποῖαί εἰσιν αἱ ἀνάγκαι, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ προκαλέσωσι τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς; Εἶναι γνωστὸν εἰς πάντας, ὅσοι ἀνέγνων καὶ μίαν σελίδα οἱουδήποτε συγγράμματος περὶ Συνταγματικοῦ δικαίου, ὅτι, ἐὰν οἱ διαχειριζόμενοι τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ὡς σύμβουλοι τοῦ Βασιλέως, ἔχωσι πολιτικὴν ἢ πρόγραμμα, περὶ τῆς ὀρθότητος καὶ λυσιτελείας τοῦ ὁποίου εἰσὶ πεπεισμένοι, εὑρεθῶσι δέ ποτε ἀπέναντι μελῶν πλειονοψηφίας, τὰ ὁποῖα ἀρνοῦνται νὰ δώσωσιν εἰς αὐτοὺς τὴν ψῆφόν των, ἑπομένως καθίσταται δύσκολον εἰς αὐτοὺς νὰ ἐφαρμόσωσι τὸ πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον εἶπον, ὅτι εἶχον, τότε ἀπόκειται εἰς αὐτοὺς νὰ ἐκλέξωσι μεταξὺ τῆς παραιτήσεως ἀπὸ τῆς ἀρχῆς, διότι δὲν ἔχουσι πλέον τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ τῆς ἱκεσίας πρὸς τὸν Ἡγεμόνα, ἵνα ἐμπιστευθῇ εἰς αὐτοὺς τὴν διάλυσιν, διότι διὰ τῆς διαλύσεως γίνεται ἔκκλησις πρὸς τὸν λαὸν, ὁ ὁποῖος καλεῖται ν’ ἀποφασίσῃ ἐπὶ τῆς διαφωνίας, ἡ ὁποία προέκυψε μεταξὺ τοῦ Ὑπουργείου καὶ τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς. Ἰδοὺ μία περίπτωσις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ διάλυσις ἐνδείκνυται, ὡς ἀναγκαία. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἄλλη, σπανιώτατα ἐπιφαινομένη, ἡ περίπτωσις ἀνικανότητος τοῦ Κοινοβουλίου, ἵνα συντελέσῃ εἰς σχηματισμὸν Κυβερνήσεως. Ποῖος εἶπεν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅτι ἡ μειονοψηφία τῆς Βουλῆς, ἂν ἤθελε κληθῆ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀφοῦ γείνῃ πλειονοψηφία, δὲν θέλει εἶσθαι δυνατὸν νὰ κυβερνήσῃ τὸν τόπον, ἀφοῦ θέλει ὑποστηρίζεσθαι ὑπὸ τῆς ἐν τῇ Βουλῇ πλειονοψηφίας; Πρέπει νὰ ὑπάρχῃ λόγος σοβαρὸς, θίγων πολιτειακὰ ἢ κοινωνικὰ συμφέροντα, ἵνα δικαιολογήσῃ τὴν Κυβέρνησιν, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ὑποβάλλουσαν εἰς τὸν Βασιλέα πρότασιν περὶ διαλύσεως τῆς Βουλῆς· ἀφοῦ ἡ πλειονοψηφία θέλει ὑποστηρίζει τὴν Κυβέρνησιν, πρέπει αὕτη νὰ ἔχῃ σπουδαίους λόγους, ἵνα προβάλῃ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, ἂν μάλιστα δὲν ὑπάρχῃ κατηγορία κατὰ τοῦ σχηματισμοῦ τῆς Βουλῆς, ἕνεκα παρανομιῶν, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν κατὰ τὰς ἐκλογὰς, ἀλλοιώσασαι τὴν διὰ τῶν ἐκλογῶν ἐκδηλωθεῖσαν βούλησιν τῶν ἐκλογέων, ἢ παρακωλύσασαι καὶ διαστρέψασαι πρὸ τῆς ψηφοφορίας τὸ φρόνημα αὐτῶν· κατὰ τῆς Βουλῆς δὲ ταύτης, δὲν ἐνθυμοῦμαι, ἂν προὐτάθη τοιαύτη αἰτίασις. Διατὶ λοιπὸν προβάλλουσι σήμερον τὰ περὶ διαλύσεως τῆς Βουλῆς; Προηγοῦντο νὰ δώσωσι μάθημα Συνταγματικοῦ δικαίου; Μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν ἦτο ἀνάγκη τοιούτου μαθήματος· ἐὰν δὲ ταῦτα δὲν ἐλέγοντο ἐνταῦθα, οὐδὲ ἐγὼ ἤθελον ὑποθέσει, ὅτι ἔχω δικαίωμα νὰ ἀνέλθω ἐπὶ τοῦ βήματος, ἵνα δώσω ἐγὼ τὸ μάθημα τοῦτο τοῦ Συνταγματικοῦ δικαίου. Ἰδίως δὲ εἰς τὴν Βουλὴν αἱ ἐργασίαι πρέπει νὰ ἦναι πρακτικαὶ, νὰ μὴ μεταβάλλωσι τὸν χαρακτῆρα τῆς Βουλῆς ἀπὸ Σώματος πολιτικοῦ εἰς Συλλόγους ἐπιστημονικοὺς, καὶ τὸ βῆμα τοῦτο εἰς ἕδραν καθηγεσίας. Δύο δικαιώματα ἔχουσιν αἱ Βουλαί· νὰ ἐλέγχωσι τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως, καὶ νὰ ψηφίζωσι νόμους κατὰ συνείδησιν. Ἐὰν αἱ Κυβερνήσεις δὲν λησμονήσωσι τὰ καθήκοντα αὐτῶν καὶ τὸν σεβασμὸν, τὸν ὁποῖον ὀφείλουσι πρὸς τοὺς νόμους, ἐὰν αἱ Κυβερνήσεις δὲν λησμονήσωσι ποῖα καθήκοντα ἔχουσι πρὸς τὴν χώραν, τότε δὲν ἀνοίγεται στάδιον ἐπερωτήσεων, ἢ ὁ χρόνος, ὁ καταναλισκόμενος εἰς ἐπερωτήσεις, εἶναι ἐλάχιστος, αἱ δὲ Βουλαὶ παραδίδονται εἰς τὴν ἔρευναν τῶν νόμων, καὶ εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ψήφισιν αὐτῶν· ἀλλ’ ὅταν αἱ Κυβερνήσεις λησμονῶσι ταῦτα, ὅταν ἐξαρθρώνωσιν αὐταὶ τὴν διοίκησιν, εἴτε ἐντελλόμεναι τὰς καταστρατηγήσεις ἢ τὰς παραβάσεις τῶν νόμων, εἴτε ἀνεχόμεναι ταύτας, διαπραττομένας ὑπὸ τῶν ὑπαλλήλων ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, ὅταν τὰ οἰκονομικὰ κακῶς ἔχωσι, ὅταν ἡ σπατάλη ἀντικαθιστᾷ τὴν φειδὼ, ὅταν ἡ δημοσία ἀσφάλεια ᾖναι ἐν ἀμφιβόλῳ, ὅταν καὶ περὶ αὐτῆς τῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης γεννῶνται ὑπόνοιαι, ὅταν, τέλος, τὰ πάντα κακῶς βαίνωσι, πῶς θέλετε νὰ μὴ ἐξασκήσωμεν τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου ἀπὸ πρωΐας μέχρις ἑσπέρας, καὶ ἀπὸ ἑσπέρας μέχρι πρωΐας; Δὲν ἔχω δικαίωμα νὰ ὁμιλῶ ἐν ὀνόματι πάντων τῶν μελῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὑποθέτω ὅμως, ὅτι, ὅταν οἱ λόγοι ἡμῶν ἢ οἱ λόγοι ἐκείνων ἦναι ὀρθοὶ, πάντες εἴμεθα σύμφωνοι. Μὲ τοιαύτην ἐλπίδα, ὅτι θέλουσι κριθῇ οἱ λόγοι ἡμῶν καὶ ὑπὸ τῶν συναδέλφων ἡμῶν, τῶν ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, δὲν διστάζω νὰ εἴπω, ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα διατεθειμένοι, προκαλούμενοι, νὰ ψηφοφορήσωμεν πρότασιν, οἱονδήποτε καὶ ἂν ἔχῃ αὕτη τὸν χαρακτῆρα, ἢ καὶ ἂν ἔχῃ τὸν χαρακτῆρα τὸν καθαρῶς νομοθετικόν, περιέχοντα ὅμως καὶ πολιτικὴν ἔννοιαν, ἢ ἐὰν ἔχῃ καὶ κυβερνητικὴν ἔννοιαν, ἤτοι, ἐὰν δὲν σκοπῇ ἄλλο τι, εἰμὴ μόνον νὰ προηγηθῶσι τῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ διάφορα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα κρίνομεν ὡς θεραπεύοντα ἐπικειμένας ἀνάγκας τοῦ τόπου, ἢ καὶ ἂν ἔχῃ χαρακτῆρα καθαρῶς πολιτικόν, τὸν χαρακτῆρα τοῦ ζητήματος τῆς ἐμπιστοσύνης πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, ἡμεῖς, καὶ ἐν τῇ πρώτῃ περιπτώσει καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ, καὶ ἐν πάσῃ παραπλησίᾳ, θέλομεν δώσει ψῆφον ἀρνουμένην τὴν ἐμπιστοσύνην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ θέλομεν δι’ αὐτῆς ζητήσει νὰ προταχθῶσι τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα νομίζομεν ἀναγκαῖα πρὸς θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν τοῦ τόπου. (Ἐπιδοκιμασίαι ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§123Γ. ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς πόρισμα τῆς συζητήσεως, κύριε Πρόεδρε, ὑποβάλλω τὴν ἑξῆς πρότασιν: «Ἡ Βουλή, ἀναγνωρίζουσα, ὅτι ἐπιβάλλεται ὑπὸ τῶν συμφερόντων τῆς χώρας νὰ συζητηθῶσι καὶ ψηφισθῶσι πρὸ πάσης ἄλλης ἐργασίας, καὶ αὐτοῦ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐκεῖνα τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα σκοποῦσι τὴν προστασίαν τῆς ἐργατικῆς τάξεως, τὴν ἀνακούφισιν τῶν φορολογουμένων ἀπὸ νομίμων μὲν, ἀλλ’ ἀδίκων κατασταθέντων φορολογικῶν βαρῶν, τὴν ἐνίσχυσιν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, τὴν ἀπαλλαγὴν τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας ἀπὸ τῶν καταχρήσεων τῶν ὀργάνων τῆς ἀρχῆς, καὶ τὴν ἐνίσχυσιν τῆς συγκοινωνίας, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.»

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠκούσατε τὴν πρότασιν τοῦ κ. Παπαδιαμαντοπούλου. Ὑπάρχει καὶ ἑτέρα πρότασις, τοῦ κ. Ἀλεξ. Μ. Κανάρη, ἔχουσα ὡς ἑξῆς: «Ἡ Βουλή, μετὰ τὰ λεχθέντα, φρονοῦσα, ὅτι παντὸς ἄλλου ἀντικειμένου πρέπει νὰ προταχθῇ ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.» Θέλει τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τοῦ κ. Κανάρη, ὡς ἀπωτέρα. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν ταύτην λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι αὐτὴν λέγουσιν Ὄχι.

§125Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ ἔννοια τοῦ προτείναντος τὴν πρότασιν Βουλευτοῦ τῆς πλειονοψηφίας, ὡς καὶ ἡ ἔννοια τοῦ προτείναντος τὴν ἑτέραν πρότασιν Βουλευτοῦ ἐκ Πατρῶν εἶναι ἔννοιαι ζητήματος ἐμπιστοσύνης, καὶ ἑπομένως ὡς τοιαῦται θὰ ψηφοφορηθῶσι.

§126Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοιαύτην ἔννοιαν ἀποδίδομεν καὶ ἡμεῖς εἰς τὴν πρότασιν. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Φωτίου Μοσχούλα καὶ Περικλ. Ἀλεξάκη, καὶ εἶτα ἡ διαλογὴ, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες Βουλευταὶ 202. Ἐψήφισαν 114 ὑπὲρ τῆς προτάσεως, καὶ 81 κατ’ αὐτῆς, μὴ ψηφοφορησάντων τῶν κυρίων Ὑπουργῶν. (Χειροκροτήματα ἐκ δεξιῶν καὶ τῶν ἀκροατηρίων). Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 9 καὶ 15′ μ. μ.).