1899.06.07

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 45

Τῆς 7 Ἰουνίου 1899.

(Δευτέρα).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 5 καὶ 25′ μ. μ. ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπέστειλε τὰ πρακτικὰ τῆς ἄρτι ἐνεργηθείσης ἐπαναληπτικῆς ἐκλογῆς Ἀττικῆς πρὸς ἀντικατάστασιν τοῦ ἀποβιώσαντος βουλευτοῦ Ἀνδρέου Συγγροῦ. Θὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὸ ἁρμόδιον Αʹ τμῆμα. Παρακαλῶ δὲ τὰ μέλη αὐτοῦ, ὅπως συνέλθωσι καὶ ἐπιληφθῶσι τῆς προεξελέγξεως τῆς ἐκλογῆς. Οἱ βουλευταὶ Τριφυλίας κ. κ. Δ. Παπατσώρης, Ἀλέξ. Πονηρόπουλος καὶ Δ. Ἀναστασόπουλος ὑποβάλλουσιν εἰς τὴν Βουλὴν ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Αὐλῶνος, ἐκφράζοντος τὴν εὐχὴν νὰ ὁρισθῇ ἕδρα τοῦ νομοῦ Τριφυλίας ἡ Κυπαρισσία. Οἱ κάτοικοι Δομοκοῦ διὰ τηλεγραφήματός των παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν νὰ ὑπαγάγῃ τὴν ἐπαρχίαν Δομοκοῦ εἰς τὴν διοίκησιν Φθιώτιδος. Ὁ λαὸς τῆς Μεγαλοπόλεως διὰ τηλεγραφήματός του παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν, ὅπως προτιμήσῃ τὴν Μεγαλόπολιν ὡς ἕδραν διοικήσεως. Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Αὐλῶνος ἀπέστειλε καὶ ἀπ’ εὐθείας πρὸς τὴν Βουλὴν τὸ ψήφισμα, δι’ οὗ ἐκφράζει τὴν εὐχὴν, ὅπως κατὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως ὁρισθῇ ἡ Κυπαρισσία ὡς ἕδρα τοῦ νομοῦ Τριφυλίας. Ὁ λαὸς Ναυπλίου διὰ τηλεγραφήματός του παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν νὰ καταψηφίσῃ τὸ περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως νομοσχέδιον. Οἱ κάτοικοι Ἀγυιᾶς διὰ τηλεγραφήματος παραπονοῦνται κατὰ τοῦ νομάρχου Λαρίσης διὰ τὴν μὴ ἐκδίκασιν τοῦ καταλόγου τῆς ἐπαρχίας Ἀγυιᾶς πρὸς παροχὴν εἰς αὐτοὺς δανείων, καὶ παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν νὰ μεριμνήσῃ περὶ τούτου. Ὁ Σπυρίδων Λιβιτσιάνος, ἀπόστρατος ἀνθυπολοχαγὸς τοῦ πεζικοῦ, δι’ ἀναφορᾶς του ζητεῖ τὴν προστασίαν τῆς Βουλῆς, ὅπως διορισθῇ εἰς δημοσίαν τινὰ θέσιν.

§2ΓΕΡ. ΦΙΛΙΠΠΑΣ. Τὴν ἀναφορὰν ταύτην συνιστῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κάτοικοι τῆς πόλεως Καλαμῶν δι’ ἀναφορᾶς των παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν, ὅπως λάβῃ μέτρα περὶ τῆς ἐλευθέρας πωλήσεως τῆς κινίνης.

§4Γ. ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Κατὰ διάταγμα τοῦ 1835, ἡ πώλησις τῆς κινίνης δὲν ἐπιτρέπεται, εἰμὴ μόνον ἐν τοῖς φαρμακείοις. Ἀλλ’ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον τὸ διάταγμα τοῦτο περιέπεσεν εἰς ἀχρηστίαν, ἡ δὲ κινίνη, ὡς γινώσκομεν πάντες, κατέστη φάρμακον πρώτης ἀνάγκης. Τελευταῖον ὅμως ἡ ἀστυνομία προέβη ἐνιαχοῦ εἰς κατάσχεσιν τῆς ὑπὸ τῶν ἐμπόρων πωλουμένης κινίνης. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως ληφθῇ νομοθετικὸν μέτρον περὶ τῆς ἐλευθέρας καὶ ἀκωλύτου πωλήσεως τῆς κινίνης, διότι ἄλλως, ὡς γνωστὸν, ἐν τοῖς χωρίοις ἔσται ἀδύνατος ἡ ἐξεύρεσις αὐτῆς, ἐνίοτε δὲ οἱ πάσχοντες κατοικοῦσιν ὥρας πολλὰς μακρὰν φαρμακείων. Ἀλλὰ καὶ ἡ πεῖρα καὶ ἡ συχνὴ χρῆσις τῆς κινίνης ἀποδεικνύει, ὅτι αὕτη εἶναι ἀκίνδυνος. Ἀλλ’ ἐκτὸς αὐτῆς καὶ ἄλλα τινὰ συνήθη τῷ λαῷ καὶ ἀβλαβῆ φάρμακα ἠδύναντο νὰ πωλῶνται ὑπὸ τῶν ἐμπόρων, ὅπου δὲν ὑπάρχουσι φαρμακεῖα τοὐλάχιστον. Βεβαίως δὲν ἐννοῶ νὰ βλάπτωνται τὰ συμφέροντα τῶν φαρμακοποιῶν, ἀλλ’ ὀφείλομεν πάντες νὰ μὴ ὀλιγωρῶμεν τῆς ὑγείας τοῦ λαοῦ. Περιττὸν δὲ κρίνω νὰ προσθέσω, ὅτι ἡ ὑγεία εἶναι ἡ βάσις πάσης ἀληθοῦς ἠθικῆς καὶ ὑλικῆς δράσεως τοῦ ἀγαθοῦ πολίτου ὑπὲρ τοῦ Κράτους καὶ τῆς πατρίδος.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἰαπωνίας ἐν Ἀθήναις συνομολογηθείσης συνθήκης φιλίας, ἐμπορίου καὶ ναυτιλίας. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολούθησις τῆς πρώτης συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τοῦ σταφιδοκάρπου καὶ περὶ συστάσεως Σταφιδικῆς Τραπέζης. Ὁ κ. Παναγιωτόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§7ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὁ κ. Παναγιωτόπουλος εἶναι ἀπών.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κροκιδᾶς.

§9ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Θὰ ὁμιλήσω κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιρρήσεως). Ἐνταῦθα προσελθὼν ὀμνύει ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου τὸν νενομισμένον ὅρκον ὁ βουλευτὴς Ψαρῶν κ. Μιλτιάδης Κανάρης).

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους.

§11Ν. ΔΑΟΥΤΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, διότι οἱ Βουλευταί, οἱ ὁποῖοι ἐπρόκειτο νὰ ὁμιλήσουν, εἶναι ἀπόντες, καθόσον ὅλοι εἴχομεν τὴν ἰδέαν, ὅτι θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις τοῦ σταφιδικοῦ νομοσχεδίου.

§12Κ. ΖΩΤΟΣ. Ἄς ὁμιλήσουν εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν.

§13ΔΑΟΥΤΗΣ. Ἐκτὸς τοῦ λόγου τούτου, ἔχω καὶ ἕτερον λόγον. Προκειμένου περὶ νομοσχεδίου τόσον σπουδαίου, ὡς ἐπίσης καὶ περὶ τῶν δύο ἑπομένων νομοσχεδίων, περὶ ἀστυνομίας καὶ περὶ νομῶν, νομίζω ὅτι ἡ συζήτησις πρέπει νὰ ἀναβληθῇ, καὶ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὰς ἐπιτροπὰς, ὅπως καὶ ἐν προηγουμένῃ συνεδριάσει ὑπεστηρίξαμεν, ἀλλὰ τότε δὲν ἠδύνατο νὰ ὑποβληθῇ πρότασις ἀναβολῆς, διότι τὸ νομοσχέδιον δὲν ἦτο ἀναγεγραμμένον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Δὲν πρόκειται περὶ νομοσχεδίου ἁπλοῦ· πρόκειται περὶ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον μέλλει, ὡς εἶπον καὶ ἐν τῇ προηγουμένῃ ὁμιλίᾳ μου, ν’ ἀναστατώσῃ τὰς ἐπαρχίας, πρόκειται περὶ μεταρρυθμίσεων δικαστικῶν, πρόκειται περὶ ἀστυνομίας, καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ὑπὸ τὴν γενικὴν αὐτοῦ ἔποψιν ἀπὸ ὅλας τὰς ἐπιτροπὰς, καὶ νομοσχέδιον τοιοῦτον πρέπει νὰ συζητηθῇ προηγουμένως καὶ ἐν τῷ τύπῳ καὶ ἐν τῇ κοινῇ γνώμῃ, ἵνα γείνῃ ἀποδεκτόν· δὲν πρέπει νὰ ἔλθῃ ἐξαπίνης ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, ἕνεκα τῶν ὁποίων ὑποστηρίζω τὴν ἀναβολὴν τοῦ νομοσχεδίου.

§14Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδέποτε ἠκούσθη, ὅτι πρέπει ν’ ἀναβληθῇ συζήτησις νομοσχεδίου, ἐπειδὴ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶχον σκοπὸν νὰ λάβουν τὸν λόγον ἐπ’ αὐτοῦ, ἀπουσιάζουν ἀπὸ τὴν Βουλήν. Οἱ κύριοι Βουλευταὶ εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ παρευρίσκωνται εἰς τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς, καὶ νὰ λαμβάνουν τὸν λόγον, ὁσάκις νομίζωσιν, ὅτι πρέπει νὰ λαμβάνωσι τὸν λόγον. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ περὶ ἀναβολῆς, ὅπως τὰ νομοσχέδια ταῦτα ἀποσταλῶσιν εἰς τὰς ἐπιτροπὰς (δὲν ἠξεύρω ποίας), παρατηρῶ εἰς τὸν κ. Βουλευτήν, ὅτι ἀκριβῶς ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν ἐζητήθη ἡ γνώμη εἰδικῶν ἐπιτροπῶν, ὅτι αὗται αἱ εἰδικαὶ ἐπιτροπαὶ εἰργάσθησαν ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων καὶ ὑπέβαλον τὰς ἐκθέσεις των, ὅτι πρὸ πολλῶν ἡμερῶν ἔχουσιν αὗται κατατεθῆ, τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ, καὶ ὅστις ἤθελεν, ἠδύνατο νὰ λάβῃ γνῶσιν αὐτῶν. Νομίζω ἑπομένως, ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος πρὸς ἀναβολὴν, καὶ παρακαλῶ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου.

§15Ν. ΔΑΟΥΤΗΣ. Ὁ συνάδελφός μου κ. ἐκ Ναυπλίας Βουλευτὴς εἶχε ζητήσει παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης νὰ κατατεθῇ ἡ γνωμοδότησις τοῦ Συμβουλίου τοῦ Ἀρείου Πάγου, διὰ νὰ ἴδωμεν, ἐὰν ὁ Ἄρειος Πάγος ἦναι ὑπὲρ τῆς αὐξήσεως τῶν Πρωτοδικείων. Ἐπεθύμουν νὰ ἐρωτηθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἐὰν κατέθηκε τοιαύτην γνωμοδότησιν. (Διάλογοι).

§16ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐμπρὸς, κύριε Πρόεδρε.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§18Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Μετὰ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων μου βουλευτῶν ἐκ Καλαβρύτων κ.κ. Π. Θ. Ζαΐμη καὶ Λαμπροπούλου ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου, ἀφορῶσαν εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν νομῶν. Τὴν τροπολογίαν ταύτην, ἀποβλέπουσαν εἰς τὴν ἐπαρχίαν τῶν Καλαβρύτων, ὅπως καὶ αὕτη ὁρισθῇ ἕδρα νομοῦ, περιλαμβάνοντος τὴν ἐπαρχίαν Καλαβρύτων, νομίζω ὅτι δικαιολογοῦσιν οἱ ἑξῆς λόγοι, τοὺς ὁποίους ἐπεφυλάχθην νὰ ἀναπτύξω προφορικῶς ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Ἡ ἐπαρχία τῶν Καλαβρύτων, ἡ ὁποία κατοικεῖται, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἀπὸ 45 χιλιάδας κατοίκων, καὶ ἕκαστος δῆμος τῆς ὁποίας ἀπέχει 10 μέχρι 12 καὶ 20 ὡρῶν ἐκ τῆς ἕδρας τῆς διοικήσεως καὶ τοῦ Πρωτοδικείου, παρουσιάζει διὰ τοὺς κατοίκους τῶν δήμων τῆς ἐπαρχίας μεγίστας δυσχερείας, διότι οἱ χωρικοὶ ἀναγκάζονται, διὰ νὰ μεταβῶσιν εἰς Πάτρας χάριν τῶν ὑποθέσεών των, νὰ χάνουν ὁλοκλήρους 4 ἡμέρας πρὸς ἄνοδον καὶ ἐπάνοδον, συμπεριλαμβανομένης καὶ τῆς ἡμέρας, τὴν ὁποίαν θὰ καταναλώσωσιν εἰς τὴν ὑπόθεσιν, διὰ τὴν ὁποίαν ἐκλήθησαν εἰς Πάτρας. Ἴσως μοὶ γείνῃ ἡ ἀντίρρησις, ὅτι ὑπάρχει σιδηρόδρομος καὶ δύνανται νὰ μεταβαίνωσι σιδηροδρομικῶς· γνωρίζετε ὅμως, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος ἐκεῖνος, ὡς ἐκ τῶν ἐξόδων τῆς ἐκμεταλλεύσεως, δὲν ἔχει τρίτην θέσιν, ἔχει δευτέραν, καὶ αὐτῆς οἱ ναῦλοι εἶναι πολὺ μεγάλοι, διότι εἶναι 4½ δραχμαὶ δι’ ἕκαστον ἄτομον ἀπὸ τῶν Καλαβρύτων μέχρι τοῦ Διακοφτοῦ· ἔχομεν λοιπὸν 4½ διὰ κάθοδον καὶ 4½ δι’ ἐπιστροφὴν δραχμὰς 9, καὶ ἐκ Διακοφτοῦ μέχρι Πατρῶν ἄλλας 5, ἐν ὅλῳ δραχμὰς 14, διὰ νὰ μεταβῇ τις ἀπὸ τὰ Καλάβρυτα εἰς τὰς Πάτρας σιδηροδρομικῶς· ἐὰν δὲ κληθῇ ὡς μάρτυς, γνωρίζετε ὅτι δὲν λαμβάνει περισσότερον τῶν 7 δραχμῶν· δὲν δύναται λοιπὸν ὁ πτωχὸς χωρικὸς νὰ καταβάλῃ τὰς ὑπολοίπους 7 δραχμὰς ἐκ τοῦ ἰδίου αὐτοῦ βαλλαντίου, διότι δὲν τὰς ἔχει. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, νομίζω ὅτι, ἐὰν σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου ἦναι ὄχι μόνον ἡ ἐνάσκησις τῆς ἐπιβλέψεως τῆς διοικήσεως πλησιέστερον διὰ τῆς κατατμήσεως τῆς διοικητικῆς περιφερείας, ἀλλὰ καὶ ἡ ἀποβάρυνσις τῆς δικαιοσύνης, τότε δὲν βλέπω διὰ τὸν νομὸν Ἀχαΐας ὁποία ἀποβάρυνσις δικαστικὴ ἐπέρχεται. Τὸ Πρωτοδικεῖον Πατρῶν ἔχει ἤδη τὰς ἐπαρχίας Πατρῶν, Αἰγιαλείας καὶ Καλαβρύτων· οὐδεμία λοιπὸν ἐπέρχεται δικαστικῶς ἀποβάρυνσις εἰς τὸν νομὸν αὐτόν. Πρέπει δὲ νὰ γνωρίζητε, ὅτι τὸ Πρωτοδικεῖον ἐκεῖνο—καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης βεβαίως τὸ γνωρίζει—εἶναι εἰς τοιοῦτον βαθμὸν βεβαρημένον καὶ ἔχουσι συσσωρευθῆ τόσον πολλαὶ ὑποθέσεις, ὥστε, κύριε Πρόεδρε, οἱ ἄνθρωποι, ἐρχόμενοι ὅπως ἐξετασθῶσιν ὡς μάρτυρες, ἀναμένουσιν ἐπὶ ἡμέρας μάτην, ἕνεκα τοῦ πολυασχόλου τῶν ἀνακριτῶν, ἀναγκάζονται δὲ νὰ καταφεύγωσιν ἐνίοτε, ἕνεκα τούτου, εἰς δικηγόρους, εἰς πολιτευτάς, εἰς φίλους τινὰς, οἱ ὁποῖοι, νομίζουν οἱ προσφεύγοντες, ὅτι δύνανται νὰ ἔχωσι τὰ μέσα νὰ παρακαλέσωσι τὸν ἀνακριτὴν, ὅπως τοὺς ἀνακρίνῃ κατὰ προτίμησιν καὶ τοὺς ἐλευθερώσῃ, ἵνα ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν ἐπαρχίαν των καὶ τὰς ἐργασίας των. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι εἶναι εὐχῆς ἔργον ν’ ἀποβαρυνθῇ καὶ ἡ δικαιοσύνη, δηλαδὴ νὰ κατατμηθῇ καὶ ἡ περιφέρεια τοῦ Πρωτοδικείου ἐκείνου, ἡ ὁποία περιλαμβάνει τρεῖς μεγίστας ἐπαρχίας. Καὶ διὰ τὸν λόγον αὐτὸν δύνασθε νὰ δεχθῆτε, ἵνα τὰ Καλάβρυτα ἀποτελέσουν ἰδίαν διοικητικὴν περιφέρειαν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ἐκ τῆς πόλεως τῶν Καλαβρύτων καὶ εἰς ἀπόστασιν ὀλίγων χιλιομέτρων, δύο ἢ τριῶν ἴσως, πρὸς δυσμὰς βλέπει τις τὸν λόφον καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τὴν οἰκοδομὴν τῆς Ἁγίας Λαύρας· δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι βλέπει τὴν πλάτανον ἐκείνην, ὑπὸ τὸ φύλλωμα τῆς ὁποίας ἀπεφασίσθη, ἀνεκηρύχθη καὶ ἐπετεύχθη τέλος πάντων ἡ ἀνεξαρτησία τῆς Ἑλλάδος. Ἂν ὄχι χάριν τῶν ἄλλων λόγων, τοὺς ὁποίους ἀνέφερα, ἀλλὰ χάριν τῆς ἱστορίας τῶν Καλαβρύτων καὶ τῆς δόξης αὐτῶν, χάριν τῆς Λαύρας ἐπὶ τέλους, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἀποδεχθῶσιν, ἵνα τὰ Καλάβρυτα ἀποτελέσωσιν ἰδίαν διοικητικὴν διαίρεσιν.

§19Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἑνώνω καὶ ἐγὼ τὴν παράκλησίν μου μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Βουλευτοῦ ἐκ Καλαβρύτων, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ δεχθῇ τὴν γενομένην σύστασιν, διότι οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, εἶναι ἀρκούντως σοβαροὶ, ὥστε νὰ δικαιολογήσωσι τὸ μέτρον τοῦ ν’ ἀποτελέσῃ ἡ ἐπαρχία Καλαβρύτων ἰδίαν διοικητικὴν περιφέρειαν.

§20Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 ὑπεβλήθη, κύριε Πρόεδρε, τροπολογία, σκοπὸς τῆς ὁποίας εἶναι ὁ ἀποχωρισμὸς τῆς Ἀκαρνανίας ἀπὸ τῆς Αἰτωλίας. Ἡ Ἀκαρνανία ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτάτων χρόνων ἀποτελεῖται ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας Βονίτσης, Ξηρομέρου καὶ Βάλτου, χωρίζεται δὲ ἀπὸ τῆς Αἰτωλίας διὰ φυσικοῦ ὁρίου, τοῦ ποταμοῦ Ἀχελῴου. Ἀνέκαθεν οἱ δύο λαοὶ ἦσαν διῃρημένοι καὶ διαφέρουσιν ἐκ τῶν ἠθῶν καὶ ἐθίμων. Νομίζω λοιπόν, ὅτι σήμερον, προκειμένου περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους, σκοπιμώτερον εἶναι, ὁ νομὸς Ἀκαρνανίας ν’ ἀποτελέσῃ ἰδίαν περιφέρειαν. Παρατηρῶ δὲ, ὅτι τέσσαρες νομοὶ, ἔχοντες ὀλιγώτερον πληθυσμόν, ἀποτελοῦσιν ἰδίαν διοικητικὴν διαίρεσιν, καὶ τοιοῦτοι εἶναι ὁ νομὸς Ἄρτης, ὁ ὁποῖος ἔχει πληθυσμὸν 39,144 κατοίκων, ὁ νομὸς Εὐρυτανίας, ὁ ὁποῖος ἔχει πληθυσμὸν 43,666 κατοίκων, ὁ νομὸς Ζακύνθου, ὁ ὁποῖος ἔχει πληθυσμὸν 45,032 κατοίκων, καὶ ὁ νομὸς Λευκάδος, ὁ ὁποῖος ἔχει πληθυσμὸν 43,178 κατοίκων. Αἱ δὲ ἐπαρχίαι Βάλτου καὶ Ξηρομέρου ἔχουσι πληθυσμὸν 45,452 κατοίκων, ὥστε καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ πληθυσμοῦ ἔχομεν 4 νομοὺς ἐκ τῶν 27 νῦν διὰ τοῦ νομοσχεδίου καθοριζομένων, οἵτινες ἔχουσι πληθυσμὸν ἐλάσσονα τῶν δύο τούτων ἐπαρχιῶν. Ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν, τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτὴς, ὅτι ἔχει δικαιώματα εἰς τὴν ἐθνικὴν ἱστορίαν ἡ ἐπαρχία Καλαβρύτων, δύναμαι νὰ εἴπω τὸ αὐτὸ διὰ τὴν ἐπαρχίαν Βονίτσης, διότι εἰς τὴν Βόνιτσαν ἐγένετο τὸ σημεῖον τῆς Μεταπολιτεύσεως, ἥτις ἔφερε τόσα καλὰ εἰς τὸν τόπον.

§21ΡΙΚΑΚΗΣ. Ποίας Μεταπολιτεύσεως;

§22ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Τῆς Μεταπολιτεύσεως τοῦ 1862, ἥτις ἔφερε τὴν προσάρτησιν τῆς Ἑπτανήσου, τὴν ἐπέκτασιν τῆς Ἑλλάδος διὰ τῆς Θεσσαλίας καὶ μέρους τῆς Ἠπείρου, καὶ τὰς ἐλευθερίας, ὑπὸ τὰς ὁποίας βιοῦμεν. Ἑπομένως καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν τοιούτων ἐκδουλεύσεων ἔχει καὶ ὁ νομὸς αὐτὸς τὸ δικαίωμα νὰ ζητῇ ὅσα ζητοῦσιν οἱ ἄλλοι διὰ τὴν ἱστορίαν των. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ, ὅπως ἡ Ἀκαρνανία ἀποτελέσῃ ἴδιον νομὸν, ἀφιεμένης τῆς ἐκλογῆς τῆς πρωτευούσης εἴτε εἰς ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία νὰ ὁρισθῇ, εἴτε εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Νομίζω δὲ, ὅτι καὶ οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι τῆς ἐπαρχίας Βάλτου εἶναι σύμφωνοι, ὅπως ἀποτελέσῃ ὁ Βάλτος ἰδίαν διοικητικὴν περιφέρειαν μετὰ τῆς Βονίτσης.

§23Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Συμφωνῶ πληρέστατα πρὸς τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βονίτσης συνάδελφος, ὑποθέτω δὲ, ὅτι καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Καραγιάννης θὰ συμφωνήσῃ πρὸς τοῦτο. Ἐπειδὴ ὅμως ἐδόθη μία τροπολογία, ἀφορῶσα εἰς τὴν ἀπόσπασιν τῆς ἐπαρχίας Βάλτου ἀπὸ τοῦ νομοῦ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας καὶ τὴν σύνδεσιν αὐτῆς μετὰ τοῦ νομοῦ Ἄρτης, εἰς ἣν καὶ ἐγὼ ὑπέγραψα, ἐπιθυμῶ, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις φέρῃ ἀντιρρήσεις εἰς τὴν πρότασιν, ὅπως ἡ Ἐπαρχία Βάλτου ἀποτελέσῃ ἰδίαν διοικητικὴν περιφέρειαν μετὰ τῆς Βονίτσης, νὰ δεχθῇ τοὐλάχιστον, ὅπως ὁ Βάλτος, συμφώνως πρὸς τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπεβάλομεν, συγχωνευθῇ ἐν τῷ νομῷ Ἄρτης. Θὰ παρατηρήσω δὲ εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτὰς, ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀποβλέπωμεν εἰς τοὺς ἱστορικοὺς λόγους καὶ νὰ φέρωμεν τούτους ὡς ἐπιχείρημα διὰ τὴν διαίρεσιν τοῦ Κράτους, διότι ὅλα τὰ μέρη τῆς Ἑλλάδος ἔχουν λόγους ἱστορικοὺς ὑπὲρ ἑαυτῶν, ἀλλὰ προκειμένου περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως, πρέπει ν’ ἀποβλέπωμεν εἰς τὸ ζήτημα τῆς γεωγραφικῆς θέσεως, τῶν ἀναγκῶν καὶ τῶν συμφερόντων τῆς χώρας· ὑπὸ τὴν ἔποψιν δὲ τῶν λόγων τούτων, τῆς γεωγραφικῆς θέσεως καὶ τοῦ συνδυασμοῦ τῶν συμφερόντων, ὁ Βάλτος πρέπει νὰ προσαρτηθῇ εἰς τὸν νομὸν τῆς Ἄρτης.

§24ΕΠ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ὄχι μόνον ἱστορικοί, ἀλλὰ καὶ πρακτικώτεροι λόγοι συνηγοροῦσιν, ὅπως ἀποτελεσθῇ ἰδιαίτερος νομὸς ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν Ξηρομέρου, Βονίτσης καὶ Βάλτου. Καὶ πρῶτον αὐτὸς οὗτος ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου συνηγορεῖ ὑπὲρ τοῦ τοιούτου νομοῦ, ἀφοῦ ὁ κυριώτερος σκοπὸς αὐτοῦ εἶναι τὸ νὰ ἐπικοινωνήσῃ ἐπὶ μᾶλλον ἡ διοίκησις μετὰ τοῦ λαοῦ ἀφ’ ἑνὸς, καὶ ἀφ’ ἑτέρου νὰ συναισθανθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν διοικητικῶν περιφερειῶν, τὴν διοίκησιν. Ἀλλὰ καὶ ἕνεκα τοῦ λόγου τοῦ πληθυσμοῦ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ δεχθῶμεν τὴν διαίρεσιν ταύτην, διότι αἱ ἐπαρχίαι Βονίτσης καὶ Βάλτου περιλαμβάνουσι πλείονα ἀριθμὸν κατοίκων τεσσάρων ἄλλων νομαρχιῶν. Ὡς πρὸς τὴν ἔκτασιν δὲ, αἱ δύο αὗται ἐπαρχίαι εἶναι μεγαλείτεραι πολλῶν ἄλλων, μόνη δὲ ἡ ἐπαρχία Βονίτσης εἶναι τετραπλασία τοῦ νομοῦ Λευκάδος. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς πρωτευούσης τοῦ νομοῦ, ὡς εἶπε καὶ ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης καὶ συνάδελφός μου, τοῦτο εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον δύναται ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Κυβέρνησις μετὰ ἐπισταμένην ἐξέτασιν.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§26Ν. ΔΑΟΥΤΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ πρωτευούσης, νὰ καταθέσῃ τὴν ἐπίσημον ἀπογραφὴν τοῦ Κράτους τῆς τελευταίας ἀπογραφῆς· τὸν δὲ κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν παρακαλῶ νὰ καταθέσῃ πίνακα τῶν φόρων τῶν βεβαιωθέντων καὶ εἰσπραχθέντων ἀπὸ τοῦ 1896 μέχρι τέλους τοῦ 1897.

§27ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ καταθέσῃ τὴν ἀναφορὰν τῶν κατοίκων τῆς ἐπαρχίας Οἰτύλου, προκειμένου περὶ τῆς πρωτευούσης τοῦ δημιουργουμένου νομοῦ Οἰτύλου.

§28Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ εἶμαι κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου· ἀλλὰ νομίζων ὅτι τὸ σταφιδικὸν ζήτημα ἤθελεν ἐξαντλήσει τὴν συνεδρίασιν ταύτην, δὲν ἔλαβον μαζῆ μου τὰς ἐγγράφους τροπολογίας μου, καὶ δὲν δύναμαι νὰ ὁμιλήσω. Δηλῶ ὅμως, ὅτι εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, καὶ ἐπειδὴ δὲν γνωρίζω, ἐὰν ἡ Βουλὴ θ’ ἀκούσῃ τὴν γνώμην μου, βεβαίως θὰ φέρω τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἐδαφίου 15 τοῦ ἄρθρου 2.

§29Π. ΜΑΥΡΟΚΕΦΑΛΟΣ. Δηλῶ ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, διότι νομίζω, ὅτι εἶναι πλέον καιρὸς νὰ παύσῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὑφιστάμενος τὰς ταλαιπωρίας, τὰς ὁποίας ὑφίσταται, ὑποχρεούμενος νὰ μεταβαίνῃ εἰς μεμακρυσμένα κέντρα πρὸς περάτωσιν τῶν ὑποθέσεών του. Τὸ νομοσχέδιον πρόκειται νὰ παράσχῃ εὐκολίαν εἰς τὸν λαόν. Ἀλλ’ ἐνῷ τοιοῦτον ἐπιδιώκει σκοπόν, δὲν νομίζω, ὅτι τὸν ἐπιτυγχάνει, ὅσον ἀφορᾷ τὴν προσάρτησιν τῆς Ἰθάκης εἰς τὴν διοίκησιν τῆς Λευκάδος. Δὲν θέλω νὰ ἐπικαλεσθῶ ἱστορικοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἄλλοι προέταξαν, διὰ νὰ ὑποστηρίξωσι δικαιώματά τινα. Οὗτοι βεβαίως συνηγοροῦσιν ὑπὲρ τοῦ καθεστῶτος ὡς πρὸς τὴν Κεφαλληνίαν καὶ Ἰθάκην, διότι ἐπὶ μακρὸν χρόνον οἱ κάτοικοι τῶν δύο νήσων ἦσαν στενῶς συνδεδεμένοι ὑπὸ ξένας κατακτήσεις. Ἀλλὰ μετὰ τὴν ἕνωσιν πολλαπλᾶ συμφέροντα ἀνεπτύχθησαν ἕνεκα τῆς ἔκτοτε ὑπαγωγῆς τῆς Ἰθάκης εἰς τὸν νομὸν Κεφαλληνίας· ταῦτα ὅμως, κατ’ ἐμὲ, δὲν πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν. Κυρίως πρέπει νὰ ἐξετασθῇ, ἐὰν ὁ λαὸς ἔχῃ συμφέρον νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ ὑπάρχουσα κατάστασις, ἢ νὰ μεταβληθῇ. Ἀδιστάκτως φρονῶ, Κύριοι, ὅτι ὁ πτωχότερος κόσμος, ὅστις ἔχει συχνότερον ἀφορμὰς νὰ πλησιάζῃ τὰ δικαστήρια, θὰ ζημιωθῇ ἐκ τῆς μεταβολῆς. Ἵνα μεταβῇ τις εἰς Κεφαλληνίαν, θὰ δαπανήσῃ μόνον 4 ἢ 5 δραχμάς, ἐνῷ διὰ νὰ πλεύσῃ εἰς Λευκάδα, θὰ χρειασθῇ νὰ ἐξοδεύσῃ τοὐλάχιστον 15 δραχμάς, καὶ νὰ χρονοτριβήσῃ ἀρκετὰς ἡμέρας, διότι ἡ συγκοινωνία μεταξὺ τῶν δύο νήσων δὲν εἶναι πυκνή. Ἕνεκα τῶν λόγων τούτων φρονῶ, ὅτι προτιμότερον εἶναι νὰ μείνωσι τὰ πράγματα ὡς ἔχουσι, διότι οὕτως ἐξυπηρετεῖται καλλίτερον τὸ συμφέρον τῶν πολλῶν, οἵτινες πρέπει κυρίως νὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν, καὶ ὄχι οἱ ὀλίγοι καὶ εὐπορώτεροι, οἵτινες σπανίως λαμβάνουσιν ἀφορμὴν νὰ ἐπισκέπτωνται τὰ δικαστήρια. Ἐξ ἀρχῆς, ὅτε λόγος ἐγένετο περὶ τῆς μεταβολῆς, ἀπέσχον νὰ ἐκφράσω γνώμην, διότι δὲν ἤθελον νὰ ἐκληφθῇ αὕτη ὡς ἐκ προσωπικῶν λόγων προερχομένη, διότι διαμένω ἐν Κεφαλληνίᾳ. Ἐπειδὴ ὅμως διὰ πολλῶν ἐπιστολῶν μοὶ ἐξεδηλώθη τὸ φρόνημα τῶν πλειοτέρων, δηλῶ ὅτι ἀσύμφορον εὑρίσκω τὴν προσάρτησιν τῆς Ἰθάκης εἰς τὴν διοίκησιν τῆς Λευκάδος.

§30ΑΝΤ. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Διαμαρτύρομαι διὰ τὴν ἀπόσπασιν τῆς Ἰθάκης ἀπὸ τῆς Κεφαλληνίας, πολὺ δὲ ὀρθῶς ἐλέχθη, ὅτι τὸ φρόνημα τῶν Ἰθακησίων εἶναι ἐναντίον τοῦ ἀποχωρισμοῦ αὐτοῦ. Ἐγὼ ὑπερθεματίζω εἰς τὰ παράπονα τοῦ ἐξ Ἰθάκης ἐντίμου συναδέλφου· καὶ θὰ λάβω μὲν τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ σήμερον ἐγείρω ἔντονον φωνὴν ἐκ μέρους τῶν Κεφαλλήνων, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μὴ ἀνεχθῇ ἀποχωρισμὸν τοιοῦτον. Προαιώνιοι παραδόσεις, τὰ αὐτὰ αἰσθήματα, τὸ αὐτὸ φρόνημα ἥνωσαν πάντοτε τὴν Ἰθάκην μετὰ τῆς Κεφαλληνίας, ὡς δύο ἀδελφάς. Διατὶ λοιπὸν σήμερον χάριν τῆς Λευκάδος, ν’ ἀποσπασθῇ ἡ πατρὶς τοῦ Ὀδυσσέως ἀπὸ τὰς ἀγκάλας τῆς Κεφαλληνίας; Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἀποκρούσῃ τὴν ἄδικον ταύτην πρᾶξιν, ἥτις οὐ μόνον ζημίας ὑλικὰς θὰ προξενήσῃ εἰς ἀμφοτέρας τὰς νήσους, ἀλλὰ καὶ βαρέως θὰ πικράνῃ ὑπερήφανον λαόν. Ἐπικαλοῦμαι δὲ καὶ τὴν συνδρομὴν τῶν ἐκ Κεφαλληνίας κυρίων Βουλευτῶν κατὰ τοῦ παρανόμου, ἀδικαιολογήτου καὶ ὀδυνηροῦ τούτου μέτρου.

§31Θ. ΜΑΡΚΕΤΟΣ. Καὶ ἐγὼ διαμαρτύρομαι κατὰ τοῦ χωρισμοῦ αὐτοῦ, καθόσον δεσμοὶ προαιώνιοι ἥνωσαν τὰς δύο ταύτας νήσους, διότι οὐ μόνον ἡ γεωγραφικὴ θέσις καὶ ἡ συγκοινωνία καὶ ἡ ἱστορία ἔχουσιν ἀναποσπάστως συνδέσει τὴν Κεφαλληνίαν μετὰ τῆς Ἰθάκης, ἀλλ’ ἰδίως διότι ἡ Ἰθάκη κατῳκήθη, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἦτο ἔρημος, ἀπὸ Κεφαλλῆνας. Διὰ τοὺς λόγους λοιπὸν τούτους καὶ δι’ ὅσους ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Μαυροκέφαλος, διαμαρτύρομαι κατὰ τῆς τοιαύτης διαιρέσεως· ἐλπίζω δὲ, ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ θέλουσι συμμερισθῆ τὴν εὐχὴν τῶν Ἰθακησίων Βουλευτῶν καὶ τῶν Κεφαλλήνων, οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦσι νὰ μείνῃ ὡς ἔχει ὁ νομὸς Κεφαλληνίας.

§32ΓΕΡ. ΦΙΛΙΠΠΑΣ. Ἐὰν ἐξετασθῇ ἀπὸ ἱστορικῆς ἀπόψεως τὸ ζήτημα, καὶ ἐκ ταύτης κανονισθῇ ἡ ἕδρα τῆς διοικήσεως καὶ ἡ νέα διοικητικὴ περιφέρεια, ἀρχὴ καὶ βάσις τῆς ὁποίας εἶναι ἡ διευκόλυνσις τῶν ἰδιωτῶν, ἐὰν, λέγω, ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ ἱστορικὴ ἀξία, δὲν γνωρίζω τίς ἐκ τῶν τόπων τούτων δὲν θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἀξιώσῃ, ὅπως ἀποτελέσῃ τὴν ἕδραν ἡ Κεφαλληνία ἢ ἡ Ἰθάκη; Ἐὰν ὅμως ἐξετασθῇ ἡ ἄλλη ἄποψις, ὑφ’ ἣν προέβαλε τὸ ζήτημα ὁ ἀγαπητὸς συνάδελφος ἐξ Ἰθάκης κ. Μαυροκέφαλος, βεβαίως δὲν θὰ γεννηθῇ τὸ ζήτημα μεταξὺ Λευκάδος καὶ Ἰθάκης, τίς δηλ. τῶν δύο τούτων νήσων θ’ ἀποτελέσῃ τὴν ἕδραν τῆς διοικήσεως. Τὸ ζήτημα ὅμως δὲν ἐτέθη οὕτω. Βάσις τοῦ νόμου εἶναι ἡ εὐκολία τῶν ἰδιωτῶν, γνωρίζετε δὲ πάντες, ὅτι ἕνεκα τῆς ἀτελοῦς συγκοινωνίας δεινοπαθοῦσιν οἱ κάτοικοι, προκειμένου δὲ νὰ ἐξετάσητε μεταξὺ Λευκάδος καὶ Κεφαλληνίας, εἰς τίνα πρέπει μᾶλλον νὰ προσκολληθῇ ἡ Ἰθάκη, λόγῳ τῆς συγκοινωνίας, εἰς τοῦτο ἀπαντῶ, ὅτι ἡ Λευκὰς, ἥτις ἐδαπάνησε μέχρι τοῦδε ἓν ἑκατομμύριον, καὶ ἴσως μετ’ ὀλίγον δαπανήσῃ καὶ ἕτερον ἑκατομμύριον, ἵνα διευκολύνῃ τὴν συγκοινωνίαν, δικαιοῦται νὰ προτιμηθῇ· ὅταν δὲ γείνῃ μετ’ ὀλίγον ἡ διῶρυξ τῆς Λευκάδος, περὶ τῆς ὁποίας θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω πρότασιν νόμου, τότε, πιστεύω, καὶ ὁ κ. Μαυροκέφαλος δὲν θὰ εἴπῃ τίποτε, διότι συντομεύεται τὸ διάστημα μεταξὺ Λευκάδος καὶ Ἰθάκης κατὰ πολὺ, καὶ καθίσταται ἡ συγκοινωνία συντομωτέρα τῆς μεταξὺ Ἰθάκης καὶ Κεφαλληνίας, διότι, ἵνα μεταβῶσιν οἱ Ἰθακήσιοι εἰς Ἀργοστόλιον, εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ κατέρχωνται εἰς τὰ βορειοανατολικὰ μέρη τῆς νήσου, ὁπόθεν ἀπαιτεῖται ὁδοιπορία δεκάωρος. Ἑπομένως καὶ συμφέρον τῶν Ἰθακησίων εἶναι καὶ εὐκολία εἰς αὐτοὺς προσγίνεται διὰ τῆς ὑπαγωγῆς τῆς Ἰθάκης εἰς τὸν νομὸν Λευκάδος.

§33Π. ΜΑΥΡΟΚΕΦΑΛΟΣ. Λίαν εὐχαρίστως ἤκουσα τὰ μεγαλουργὰ σχέδια, τὰ ὁποῖα προτίθεται νὰ συντελέσῃ διὰ τῶν ὑποβληθησομένων νομοσχεδίων του ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Λευκάδος. Ἐὰν δὲ τάμῃ διώρυγα, ὡς ἐπαγγέλλεται, καὶ κατασκευάσῃ γέφυραν ἑνοῦσαν τὰς δύο νήσους, βεβαίως ἡ ἐπικοινωνία θὰ καταστῇ εὐχερής· δηλῶ δὲ προθύμως, ὅτι, ἂν γείνουν ταῦτα πάντα, ἔχω δ’ ἐγὼ τότε τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω τὴν Ἰθάκην, θὰ συνηγορήσω ἐνθέρμως ὑπὲρ τῆς προσαρτήσεως αὐτῆς εἰς τὴν Λευκάδα. Ἀλλὰ μέχρι οὗ συντελεσθῶσιν ὅλα τὰ θαλάσσια, ἐναέρια καὶ ὑποβρύχια ἔργα ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος νὰ φρονῶ, ὅτι συμφορωτέρα διὰ τὸν πτωχὸν λαὸν τῆς Ἰθάκης εἶναι ἡ μετάβασις εἰς Κεφαλληνίαν.

§34ΕΥΑΓΓ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Οἱ προλαλήσαντες βλέπουν τοὺς Ἰθακησίους, ὅταν πηγαίνουν εἰς τὴν Κεφαλληνίαν, ἀλλ’ ἡμεῖς τοὺς βλέπομεν συχνά, διότι μετὰ τῆς Λευκάδος συναλλάσσονται. Ἡ Ἰθάκη ἀπέχει τῆς Λευκάδος μίαν καὶ ἡμίσειαν ὥραν τὸ πολύ. Ἂν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν συγκοινωνίαν τακτικήν, ὅταν σχηματισθῇ ὁ νομὸς Λευκάδος, ὁ Ἰθακήσιος δύναται νὰ ἔλθῃ τὴν πρωΐαν, νὰ παραστῇ εἰς τὸ δικαστήριον τῆς Λευκάδος καὶ νὰ ἐπανέλθῃ τὸ ἑσπέρας εἰς Ἰθάκην. Ἀπ’ ἐναντίας ἡ ἀπόστασις μεταξὺ Ἰθάκης καὶ Κεφαλληνίας εἶναι πλέον ἢ δεκαοκτάωρος. Γνωρίζω δὲ ἐγώ, ὅτι ὁ λαὸς τῆς Ἰθάκης δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ ὑπάγηται διοικητικῶς εἰς τὴν Κεφαλληνίαν, διότι τὰ συμφέροντα τῶν Ἰθακησίων συνταυτίζονται μὲ τὰ τῆς Λευκάδος. Δὲν λέγω τὰ συμφέροντα τοῦ κ. Μαυροκεφάλου ἢ τῶν ἄλλων κυρίων, ἀλλὰ θὰ ἦναι μέγα ἄδικον διὰ τοὺς Ἰθακησίους νὰ μὴ ὑπαχθῶσιν εἰς τὴν Λευκάδα, ἀφοῦ μάλιστα καὶ ἄλλοτε ἡ Ἰθάκη ἀπετέλει νομαρχιακῶς μέρος τῆς Λευκάδος.

§35Π. ΜΑΥΡΟΚΕΦΑΛΟΣ. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι ὁ φίλος μου ἐκ Λευκάδος Βουλευτὴς δὲν τυγχάνει ὁ ἁρμοδιώτερος, ἵνα ἀποφήνηται ἐπὶ τοῦ ζητήματος, διότι παρελκύεται ὀλίγον ὑπὸ τοῦ συμφέροντος. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου οἱ μόνοι ἁρμόδιοι νὰ ἐκφέρωσι γνώμην εἶναι οἱ κάτοικοι τῆς Ἰθάκης καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτῆς, οἵτινες βεβαίως γνωρίζουσι ποῦ κεῖται τὸ συμφέρον τῶν πολλῶν. Οἱ κάτοικοι λοιπὸν τῆς Ἰθάκης δὲν ἔχουσιν ἐπὶ τοῦ παρόντος λόγους, ἵνα ἐπιδιώξωσι τὴν ἕνωσιν μετὰ τῆς Λευκάδος, διότι δὲν ἔχουσι κοινὰ συμφέροντα. Οἱ Ἰθακήσιοι εἶναι ναυτικοί, φιλαπόδημοι, βιοῦσιν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ἔχουν συμφέροντα ἐν Ρουμανίᾳ, τὰ ὁποῖα γεννῶσι καὶ ἀπαιτήσεις ἄλλας. Οἱ Λευκάδιοι εἶναι γεωργικοί, οἰνοπαραγωγοί, ἐπιδιώκουσι τὴν συνομολόγησιν συμβάσεως μετὰ τῆς Ἰταλίας πρὸς κατανάλωσιν τῶν οἴνων των, ἐνῷ οἱ Ἰθακήσιοι διὰ τὰ προϊόντα των ζητοῦσι νὰ ἀνοιχθῶσιν αἱ ἀγοραὶ τῆς Ρουμανίας καὶ νὰ παραχωρηθῶσιν εὐκολίαι εἰς τὴν ναυτικήν των κίνησιν. Τί κοινὸν λοιπὸν μεταξὺ τῶν δύο τούτων νήσων, τὰς ὁποίας τὸ νομοσχέδιον ζητεῖ νὰ ὑπαγάγῃ ὑπὸ ἕνα ζυγόν; Ἐξ ὅσων ἐξέθεσα δὲν βλέπω νὰ ὑπάρχῃ λόγος, ἵνα χωρισθῇ ἀπὸ τῆς Κεφαλληνίας ἡ γείτων αὐτῆς Ἰθάκη, ἀφοῦ μάλιστα πλεῖστα ἔχουσιν αἱ δύο νῆσοι κοινὰ συμφέροντα ἐν τῇ ναυτιλίᾳ. Ἀλλ’ ἀγωνίζονται οἱ κύριοι Βουλευταὶ ἐκ Λευκάδος ὑπὲρ τῆς μεταβολῆς, τὴν ὁποίαν ἀμελετήτως ἀνέγραψε τὸ νομοσχέδιον, διότι εὑρίσκουσι συμφέρον νὰ σύρωσι τοὺς Ἰθακησίους εἰς τὸ κέντρον αὐτῶν. Φρονῶ ὅμως, ὅτι δὲν εἶναι καιρὸς πλέον νὰ ἐξετάζωνται τὰ ζητήματα ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ ἀρεστοῦ εἰς τοὺς Λευκαδίους καὶ τοὺς ἄλλους, οἵτινες ἐνδεχόμενον νὰ ὠφελῶνται. Πρέπει νὰ ληφθῇ μόνον ὑπ’ ὄψιν τὸ ἀληθὲς συμφέρον τοῦ ἀπορωτέρου πληθυσμοῦ τῆς Ἰθάκης, καὶ τοῦτο ἀποκρούει τὴν προσάρτησιν αὐτῆς εἰς τὴν Λευκάδα.

§36ΤΗΛ. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Ὁμολογουμένως εἶναι πολὺ σκληρὸν νὰ ἀποχωρισθῶμεν τῆς Κεφαλληνίας, ἔπειτα ἀπὸ τόσον μακρὰν συμβίωσιν. Οὐχ ἧττον δὲν ἔχω ὁδηγίας ὡρισμένας ἐκ μέρους τῶν συμπολιτῶν μου, συνηγορούσας ὑπὲρ τοῦ καθεστῶτος ἢ ὑπὲρ τῆς ἑνώσεως μετὰ τῆς Λευκάδος, καὶ συνεπῶς νομίζω καθῆκόν μου ν’ ἀφήσω τὴν Κυβέρνησιν ἐλευθέραν νὰ πράξῃ ὅ,τι νομίσῃ καλόν.

§37Κ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰμὶ ἐναντίος κατ’ ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, σεβόμενος ὅμως τὴν προθυμίαν, μετὰ τῆς ὁποίας ἐπελήφθη ἡ Βουλὴ τῆς νομοθετικῆς αὐτῆς ἐργασίας, ἄνευ τῶν συνήθων ἐκείνων προκαταρκτικῶν, τὰ ὁποῖα πολλάκις μᾶς ταράττουσι καὶ ἀνωφελῶς σχεδὸν δαπανῶσι τὰς ὥρας τῆς Βουλῆς, δὲν ἠθέλησα νὰ λάβω τὸν λόγον σήμερον, ὡς θὰ λάβω αὐτὸν κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν διὰ μακρῶν, διότι εἶμαι ἐναντίος, ὡς εἶπον, κατ’ ἀρχὴν εἰς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θεωρῶ ὄχι μόνον ἄσκοπον, ἀλλὰ καὶ ἐπιβλαβὲς, ὡς πιστεύω ὅτι θ’ ἀποδείξω. Ἀλλὰ καὶ ἄν ποτε, ὡς δὲν ἐλπίζω καὶ δὲν εὔχομαι, ἤθελε γείνῃ δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον καὶ ἤθελον προβῆ εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ἄρθρων αὐτοῦ καὶ τῶν διαφόρων λεπτομερειῶν, καὶ ἐν ταῖς διαφόροις λεπτομερείαις θὰ ἔφερον παρατηρήσεις. Εὔχομαι νὰ μὴ ἔλθω εἰς τὸ δεύτερον στάδιον, ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει ἔχω ἀνάγκην πληροφοριῶν τινων, τὰς ὁποίας ζητῶ διὰ μικροῦ σημειώματος, τὸ ὁποῖον θὰ καταθέσω εἰς τὸ Προεδρεῖον, καὶ εἰς τὰς ὁποίας παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἀπαντήσῃ. Ζητῶ τὸ ἑξῆς· νὰ δοθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ὁ ἀριθμὸς τῶν νομαρχιακῶν συμβούλων ἑκάστου νομοῦ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν 27 νομῶν τοῦ Κράτους. Ἐπειδὴ δὲν εἶναι εὔκολον εἰς ἐμὲ νὰ εὕρω τοὺς πρώτης καὶ δευτέρας τάξεως δήμους καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν νομαρχιακῶν συμβούλων, ἐνῷ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν τὸ πρᾶγμα θὰ ἦτο πολὺ εὔκολον, ζητῶ τὰς πληροφορίας τοῦ Ὑπουργείου, ἐλπίζω δὲ, ὅτι εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν δύνανται νὰ προσαχθῶσι, διότι ὅ,τι ζητῶ εἶναι ἐργασία μιᾶς ὥρας.

§38Γ. ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Δηλῶ ἐπίσης καὶ ἐγὼ, ὅτι εἶμαι κατ’ ἀρχὴν ἀντίθετος τοῦ νομοσχεδίου. Λυποῦμαι δὲ, κρίνων ἐξ αὐτοῦ, ὅτι δὲν ἔχουσι καλῶς ἐννοηθῆ ἀκόμη τὰ αἴτια τῆς σημερινῆς ἡμῶν καταστάσεως. Δὲν ἀγορεύω τῇ στιγμῇ ταύτῃ, μὴ θέλων νὰ παράσχω κωλύματα εἰς τὴν ἀρξαμένην ἤδη συζήτησιν. Ἐπιφυλάσσομαι ὅμως κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν νὰ πράξω τοῦτο. Νῦν παρακαλῶ μόνον, ἵνα μοὶ ἐπιτρέψωσιν οἱ κύριοι Ἰθακήσιοι καὶ Λευκάδιοι παρέμβασιν εἰς τὴν μεταξύ των ἔριν. Χάριν τῆς ἱστορικῆς ἀληθείας παρατηρῶ, ὅτι οὐδέποτε ἐξέλιπεν ὁ πληθυσμὸς ὁ Ἰθακήσιος. Τοῦτο δὲ ἀποδεικνύει ἐν ἄλλοις καὶ ὁ ἰδιαίτερος νῦν λαϊκὸς χαρακτὴρ τῶν κατοίκων. Ἀλλ’ ὡς φαίνεται, καὶ ὁ πολύμητις καὶ πολυμήχανος Ὀδυσσεὺς ἔχει τοὺς κληρονόμους αὐτοῦ ἐν τοῖς νεωτέροις ἡγέταις καὶ ἀντιπροσώποις τῆς Ἰθάκης (ἱλαρότης).

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νομοσχεδίου ὑπέβαλον τροπολογίας οἱ βουλευταί: 1) Χοντζόπουλος, Πέρρος καὶ Τσοῦχλος, 2) Μπασιᾶς, Ροῦφος καὶ Τσιριμῶκος, καὶ 3) Μέρμηγκας, Σαραφιανὸς καὶ Χατζηνικολῆς. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 268–270). (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιρρήσεως τὰ ἄρθρα 3–6).

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 7 (ἀναγινώσκεται).

§41Κ. ΑΡΓΑΣΑΡΗΣ ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς προτείνει μεταρρυθμίσεις τινάς. Ὑποθέτω ὅτι θὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου.

§42Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Ἄν λόγος τῆς εἰς τρεῖς κατηγορίας διακρίσεως τοῦ μισθοῦ τῶν νομαρχῶν ἦναι ὁ ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει ἀναφερόμενος, τουτέστιν ἡ διαφορὰ τῶν ὑποχρεώσεων παραστάσεως, δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ νομοσχεδίου ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν ἐπέτυχε. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω λ. χ. κατὰ τί διαφέρουσιν αἱ ὑποχρεώσεις τῶν νομαρχῶν Λαμίας καὶ Χαλκίδος ἢ Τριπόλεως καὶ Καλαμῶν ἢ Σπάρτης καὶ Ἄρτης. Θὰ ἐνόουν μίαν ἐπιχορήγησιν εἰς τοὺς νομάρχας Κερκύρας, Πατρῶν, Βόλου, Σύρου, ὁσάκις παρουσιάζετο εἰς τοὺς νομάρχας τούτους ἡ ἀνάγκη δαπανῶν ὡς ἐκ τῆς ἀφίξεως εἰς τὰ μέρη ταῦτα προσώπων ξένων καὶ ἐπισήμων. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα διὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 7, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 8–13 ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 14 (ἀναγινώσκεται).

§44Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ ἐξηγήσῃ τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἐν τῷ νομοσχεδίῳ οἱ ἀρχιεπίσκοποι ὑποβιβάζονται εἰς ἐπισκόπους.

§45ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ.). Θὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα καὶ θ’ ἀπαντήσω εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 14, ὡς ἔχει, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς αʹ συζήτησιν. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιρρήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ τῶν νομῶν καὶ τῆς διοικήσεως αὐτῶν. Ὡσαύτως γίνεται δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιρρήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ διοικητικῆς ἀστυνομίας).

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ αὐξήσεως τῆς μισθοδοσίας τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων. Ὁ κ. Σταυρόπουλος ἐζήτησε τὸν λόγον.

§47Κ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καλῶς ἡ Κυβέρνησις πράττουσα αὐξάνει τοὺς μισθοὺς τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, ἀλλὰ μοὶ φαίνεται ὅτι ἡ αὔξησις εἶναι λίαν γλίσχρα. Πρέπει νὰ γείνῃ ἡ προσήκουσα αὔξησις, διότι ἄλλως δὲν ἔχει ἀξίαν. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀνακαλέσῃ τὸν νόμον ͵ΒΞʹ τῆς 7 Ἰουλίου 1892 περὶ ἀναστολῆς τοῦ νόμου ᾼϠΜΒʹ τῆς 27 Μαρτίου 1891· τότε ἐζητήθη ἡ ἀναστολὴ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ νόμου ᾼϠΜΒʹ, διὰ τοῦ ὁποίου εἶχε κανονισθῆ μείζων ἡ μισθοδοσία τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, διότι εἴχομεν χρέη, καὶ ἐζητοῦντο οἰκονομίαι, καὶ μάλιστα ὁ νόμος ἐκεῖνος διέταξε τὴν προσωρινὴν ἀναστολὴν τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου ᾼϠΜΒʹ, ἀλλ’ ἀφοῦ ἐπῆλθεν ἡ πτώχευσις καὶ ἐξέλιπεν ὁ λόγος, δέον νὰ διαταχθῇ ἡ παῦσις τῆς ἀναστολῆς. Λοιπὸν θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπαναφέρῃ τὸν πρῶτον νόμον, διότι πρέπει οἱ δικασταὶ νὰ μισθοδοτηθοῦν καλῶς, ἵνα ἔχωσι τὴν τροφὴν τοὐλάχιστον τῆς οἰκογενείας των, διὰ νὰ δύνανται νὰ ἐργασθῶσιν. Ὅταν τοὺς ἐξευτελίζωμεν δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου, δὲν ἠμποροῦν, κατὰ τὴν κρίσιν μου, παρὰ νὰ ἀδικήσουν, ὡς ἄνθρωποι πάντοτε ἀδικούμενοι. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς αʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιρρήσεως).

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συμπληρώσεως καὶ μεταρρυθμίσεως τῶν διατάξεων τῶν περὶ προβιβασμοῦ εἰς τοὺς βαθμοὺς τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς ἢ τῆς θαλάσσης νόμων. Ὁ κ. Κρίτσας ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§49Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Ἐγὼ ἐζήτησα τὸν λόγον πρὸ ἡμερῶν.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε τὸν λόγον μετὰ τὸν κ. Κρίτσαν;

§51ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Μάλιστα.

§52Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐζήτησα πρῶτος τὸν λόγον διὰ τὸ ἑξῆς ἰδίως. Μελετήσας τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ταύτῃ τῇ στιγμῇ ἐξεφωνήσατε, ἐπείσθην, ὅτι τοῦτο, συνταγὲν ἴσως ἐν βίᾳ, τίς οἶδε ποῦ ὀφειλομένῃ, εἶναι ἀτελές; ἵνα μὴ εἴπω ἄλλο τι. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἔχει μεγάλην σοβαρότητα, ὡς ἀφορῶν εἰς ζητήματα πολὺ ἐνδιαφέροντα καὶ εἰς τὸν στρατὸν καὶ εἰς τὴν πολιτείαν, καὶ διὰ τοῦτο ἀναγκαιότατον θεωρῶ, ἀφοῦ δὲν εἶναι, ὅσον κατὰ τὴν γνώμην μού ἔπρεπε νὰ ἦτο, τέλειον καὶ σαφὲς, νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἐπιτροπὴν, καὶ μετὰ τὴν μελέτην ἐκ μέρους αὐτῆς καὶ τὴν ὑποβολὴν τῆς σχετικῆς ἐκθέσεως θὰ ἦναι εὐκολώτερον νὰ συζητηθῇ ἐνταῦθα μετ’ ὀλίγας ἡμέρας. Πιστεύω, ὅτι ἡ Βουλὴ, ἀναγνωρίζουσα τὸ ἀτελὲς τοῦ νομοσχεδίου τούτου, θέλει δεχθῇ τὴν παραπομπὴν αὐτοῦ εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Ἄν δὲ δὲν παραπεμφθῇ, παρακαλῶ νὰ μὴ μὲ θεωρήσητε παραιτηθέντα τοῦ λόγου ἐπὶ τῆς ἀρχῆς αὐτοῦ.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γουλιμῆς ἔχει τὸν λόγον.

§54Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς Φθιώτιδος, κύριε Πρόεδρε, ἐζήτησε τὴν ἀναβολήν.

§55ΚΡΙΤΣΑΣ. Ὄχι. Τὴν παραπομπὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παραδέχεται τὴν παραπομπὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς τὴν ἐπιτροπήν; Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§57ΠΟΛΛΟΙ. Παρεδέχθη.

§58Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐγερθῆτε 15. (Ἐγείρονται ὑπὲρ τοὺς 15). Οἱ παραδεχόμενοι νὰ παραπεμφθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἐπιτροπὴν λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι.

§60Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ χορηγηθῇ ὡρισμένη προθεσμία εἰς τὴν ἐπιτροπὴν πρὸς ὑποβολὴν τῆς ἐκθέσεώς της.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει νὰ γείνῃ πρῶτον δεκτὴ ἡ παραπομπὴ εἰς τὴν ἐπιτροπήν. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Ἀθ. Τυπάλδου Μπασιᾶ καὶ Ι. Γ. Λάππα, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας, καὶ εἶτα ἡ διαλογή).

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 136. Ἐκ τούτων 26 ὑπὲρ τῆς προτάσεως καὶ 108 κατ’ αὐτῆς, 2 δὲ ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως ἀπερρίφθη ἡ πρότασις περὶ παραπομπῆς τοῦ νομοσχεδίου εἰς τὴν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἐπιτροπήν. Ὁ κ. Κρίτσας ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§63Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Ἐζήτησα, κύριοι Βουλευταί, τὸν λόγον, ἵνα καὶ ἐγὼ συντελέσω εἰς τὴν διαφώτισιν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ὁ σκοπὸς τοῦ ὁποίου εἶναι πολλοῦ λόγου ἄξιος, καίτοι ἐκ τῆς ἐπικεφαλίδος αὐτοῦ, ὡς καὶ τῆς συνοδευούσης αὐτὸ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως τῶν ὑποβαλόντων τὸ νομοσχέδιον Ὑπουργῶν, τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, δύναταί τις νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι πρόκειται περὶ ἁπλοῦ ὑπηρεσιακοῦ ζητήματος. Κατὰ τὴν ἐπικεφαλίδα τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἡ Κυβέρνησις ζητεῖ τὴν ψῆφον ἡμῶν, καὶ κατὰ τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν αὐτοῦ, πρόκειται, ὡς εἴδετε πάντες, περὶ μεταρρυθμίσεως τῶν διατάξεων τῶν περὶ προβιβασμῶν νόμων. Ἐπειδὴ δὲ εἰς τὸ φανερὸν περὶ τούτου πρόκειται, ἂς ἐξετάσωμεν πρῶτον τὴν τοιαύτην ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἂς ἴδωμεν κατὰ πόσον τοῦτο εἶναι χρήσιμον ἐν σχέσει πρὸς τὰ διὰ τῆς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως ἐπαγγελλόμενα. Κατὰ τὴν ἔκθεσιν ταύτην, κύριοι συνάδελφοι, δύο εἰσὶν οἱ σκοποὶ τοῦ νομοσχεδίου. Νὰ ὑποχρεωθῶσιν οἱ Ὑπουργοὶ καθ’ ὡρισμένην ἐποχὴν τοῦ ἔτους νὰ συμπληρῶσι διὰ προβιβασμῶν τὰς χηρευούσας θέσεις τῶν ἀξιωματικῶν, ὅπως οὕτω παύσῃ τὸ κακὸν τῆς ἀδικίας τῶν ὑπὸ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας καταλαμβανομένων ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο χηρευούσης θέσεως νὰ προαχθῶσι, καὶ ὅπως τούτου γινομένου τακτικῶς παύσῃ καὶ τὸ Δημόσιον ὑποβαλλόμενον εἰς ζημίας, ὡς ὑποχρεούμενον καὶ τούτους, ὡς ἀποστράτους, καὶ τοὺς προαγομένους εἰς τὰς θέσεις τῶν πρώτων νὰ μισθοδοτῇ. Ἐκτὸς δὲ τούτου ἐπιδιώκεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἡ κατάργησις τῆς συγκινήσεως, ἡ ὁποία καταλαμβάνει τὴν κοινωνίαν, ὁσάκις καθ’ ἑκατοντάδας δημοσιεύωνται οἱ πρὸς πλήρωσιν τῶν ἐπὶ διετίαν καὶ τριετίαν ὅλην προκυψάντων ἐν τῷ στρατῷ κενῶν προβιβασμοὶ ἀξιωματικῶν, συγκινήσεως, τῆς ὁποίας, φαίνεται, μετέχουσι μετὰ τῶν ἀγνοούντων τὰ καθέκαστα καὶ οἱ Ὑπουργοί, καὶ διὰ τοῦτο σπεύδουσι νὰ ἀπαλλάξωσιν ἑαυτοὺς ἀπ’ αὐτῆς. Οὗτος εἶναι ὁ πρῶτος σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου, καὶ τοῦτον συνοδεύει καὶ δεύτερος, ὁ ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει ἀναγραφόμενος, τουτέστιν ἡ ἀνάγκη, ἡ ὑπὸ τῆς πείρας τῶν κυρίων Ὑπουργῶν ὑπαγορευθεῖσα, ὅπως οἱ ἀξιωματικοὶ ἑκάστου βαθμοῦ μὴ προάγωνται εἰς τὸν ἀμέσως ἀνώτερον βαθμόν, ἂν μὴ ὑπηρετήσωσιν ἀδιαλείπτως ἐν ὀργανικῇ τοῦ στρατοῦ θέσει. Ἂς ἐξετάσωμεν λοιπὸν ἕκαστον τῶν λόγων τούτων. Λέγουσιν οἱ Ὑπουργοὶ διὰ τοῦ νομοσχεδίου των, ὅτι τοῦ λοιποῦ θὰ ὦσιν οὗτοι ἠναγκασμένοι νὰ συμπληρῶσι τὰς θέσεις ἀνυπερθέτως κατὰ τὸ τέλος τοῦ ἔτους, ἐκτάκτως δὲ καὶ πρότερον, ἐν ᾗ περιπτώσει παρουσιασθῇ ἀνάγκη προβιβασμοῦ τινος, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ καταληφθῇ ὑπὸ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας, ἂν τὰ κενὰ ὦσι τόσα, ὥστε νὰ ἐπιβάλληται καὶ τούτου ὁ προβιβασμὸς μετὰ τοῦ προβιβασμοῦ τῶν προηγουμένων αὐτοῦ κατ’ ἀρχαιότητα. Τοῦτο ἀληθῶς εἶναι λογικόν, εἶναι δίκαιον, εἶναι τέλος ἐπιβεβλημένον, διότι ἄδικον ἤθελεν εἶναι ν’ ἀποστρατευθῇ τις, καθ’ ἣν στιγμὴν πρὸ καιροῦ ἔπρεπε νὰ ἦτο προηγμένος εἰς ἀνώτερον βαθμὸν χηρεύοντα. Ἐπεθύμουν ὅμως νὰ μάθω, ἄν, συμφώνως πρὸς τοὺς περὶ προβιβασμῶν ἐν ἰσχύϊ νόμους, ἐμποδίζωνται οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ νὰ συμπληρῶσι τὰς κενὰς θέσεις καθ’ οἱανδήποτε ἐποχήν. Ἐγὼ νόμον ἀπαγορεύοντα τὸ τοιοῦτον δὲν γνωρίζω, καὶ διὰ τοῦτο ἀείποτε ἐτάχθην ὑπὲρ τῆς γνώμης, ὅτι, ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ἐψηφίσθη ὁ περὶ ὁρίου ἡλικίας νόμος, οἱ κ. κ. Ὑπουργοὶ ὑποχρεωμένοι ἦσαν, μετὰ τῆς κατὰ μῆνα ἐκδιδομένης ἐγκυκλίου, δι’ ἧς κοινοποιοῦνται εἰς τὸ στράτευμα αἱ κατὰ τὸν παρελθόντα μῆνα ἐπελθοῦσαι μεταβολαὶ εἰς τὸ προσωπικὸν τοῦ στρατοῦ, νὰ συγκοινοποιῶσι καὶ βασιλικὸν διάταγμα, δι’ οὗ νὰ συμπληρῶσι τὰ ἐκ τῶν ἐπελθουσῶν μεταβολῶν προκύψαντα κενά. Οἱ ἰσχύοντες νόμοι οὐδόλως δεσμεύουσι τοὺς Ὑπουργοὺς, καὶ ἂν οἱ ἑκάστοτε Ὑπουργοὶ ἔπραττον τακτικῶς τοῦτο, οὔτε ἡ κοινωνία οὔτε καὶ οἱ Ὑπουργοὶ θὰ συνεκινοῦντο· οὐ μόνον δὲ τοῦτο, ἀλλ’ οὔτε οἱ καταλαμβανόμενοι ὑπὸ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας θὰ ἠδικοῦντο, οὔτε καὶ τὸ Δημόσιον θὰ ἐζημιοῦτο, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν θὰ ἠγείροντο δίκαι, αἱ ἐπὶ τῶν ὁποίων ἀποφάσεις ὑποβάλλουσι τὸ Δημόσιον εἰς τὰς γνωστὰς πρὸς τοὺς ἀδικηθέντας ὑποχρεώσεις. Αὕτη εἶναι ἡ πρώτη αἰτιολογία τοῦ νομοσχεδίου, ἐπὶ τῆς ὁποίας, ἂν σκεφθῇ τις καλῶς, δὲν δύναται ἢ νὰ συμφωνήσῃ μετ’ ἐμοῦ, φρονοῦντος ὅτι, ὡς πρὸς τὸ μέρος τοῦτο, τὸ νομοσχέδιον ἦτο ἐντελῶς περιττὸν καὶ ἄσκοπον. Τοῦτο δὲ καλῶς ἐνόουν καὶ οἱ ὑποβαλόντες αὐτὸ Ὑπουργοὶ, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἠρκέσθησαν εἰς τὴν πρώτην ταύτην αἰτιολογίαν, ἀλλ’ ἐξεζήτησαν καὶ δευτέραν, ἣν ἀναπτύσσουσιν εἰς τὴν τρίτην καὶ τετάρτην παράγραφον τῆς ἐκθέσεώς των καὶ εἰς τὸ 3ον καὶ 4ον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ λέγουσιν ἐν τῇ ἐκθέσει των, ὅτι, ἐπειδὴ πολλοὶ ἀξιωματικοὶ προήχθησαν εἰς ἀνώτατα ἀξιώματα, χωρὶς νὰ διανύσωσι τὸν πρὸς προβιβασμὸν ἀπαιτούμενον χρόνον ἐν ὑπηρεσίᾳ, καὶ ἐπειδὴ οἱ τοιούτῳ τρόπῳ προαχθέντες ὑστεροῦσι κατὰ τὴν ἱκανότητα, ὡς, κατὰ τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς, ἀπέδειξαν τὰ τελευταῖα τοῦ στρατοῦ ἀτυχήματα, θεωροῦσιν ἀπαραίτητον πρὸς προβιβασμὸν προσόν, ὅπως ὁ ἀξιωματικὸς ὑπηρετῇ ἀδιαλείπτως, μέχρις οὗ προαχθῇ εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ πλοιάρχου ἢ τοῦ συνταγματάρχου, εἰς διατεταγμένην ὑπηρεσίαν παρά τινι τῶν ὀργανικῶν θέσεων τῶν σωμάτων καὶ καταστημάτων τῶν εἰς τὰς διαταγὰς τῶν Ὑπουργῶν ὑπαγομένων, ὡς λέγει τὸ ἄρθρον 3 τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἐθεώρησαν τὸν συλλογισμὸν τοῦτον ἀκαταμάχητον, καὶ ἀνέγραψαν τὸ συμπέρασμα εἰς τὸ 3ον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, ἐπιλήσμονες γενόμενοι κατὰ τὴν ὥραν ἐκείνην καὶ μέχρι σήμερον ἀκόμη τῆς περιπτώσεως, ὅτι ἐν τῷ στρατῷ ὑπάρχουσι θέσεις, αἱ ὁποῖαι ἀπαιτοῦσι τὴν παρουσίαν ἀξιωματικῶν, ὅτι ὅμως αἱ θέσεις αὗται δὲν εἶναι ὀργανικαί, καὶ ὅτι συνεπῶς κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ἂν τοῦτο γείνῃ νόμος, ὁ ἐν αὐταῖς ὑπηρετῶν ἀξιωματικὸς δὲν θὰ κέκτηται τὰ πρὸς προβιβασμὸν προσόντα. Καὶ τοιαύτη θέσις εἶναι π.χ. ἡ τοῦ ἀξιωματικοῦ ἐπιτηρητοῦ ἐν τῷ Σχολείῳ τῶν ὑπαξιωματικῶν, ἐν ᾗ διατελῶν ἀξιωματικός τις ἐκπαιδεύεται κάλλιον ἢ ἂν ὑπηρέτει ἔν τινι λόχῳ τοῦ συντάγματος, πολλῷ δὲ μᾶλλον ἢ ὅσον θὰ καταρτίζετο στρατιωτικῶς, ὑπηρετῶν παρά τινι τμήματι τοῦ Ὑπουργείου, ἢ παρά τινι Στρατοδικείῳ ἢ Στρατολογικῷ Γραφείῳ, ἢ ἐπὶ τέλους ἀσχολούμενος εἰς τὴν διεύθυνσιν τοῦ τυπογραφείου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, αἱ ὁποῖαι ὅλαι εἰσὶ θέσεις ὀργανικαί...

§64ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε συνάδελφε. Δὲν εἶναι ὀργανικὴ ἡ παρὰ τῇ Σχολῇ τῶν Ὑπαξιωματικῶν θέσις τῶν ἀξιωματικῶν;

§65ΚΡΙΤΣΑΣ. Βεβαίως ὄχι· διότι, ὅταν κατήρτισαν τὸ σχολεῖον τοῦτο οἱ ἁρμόδιοι, ἐφοβήθησαν μὴ τυχὸν ἀνοίξωσι θέσεις διὰ τὸ πεζικόν, καὶ διὰ τοῦτο μέχρι σήμερον ἀκόμη, ὅτε παρῆλθον ἔκτοτε δέκα καὶ ἕξ ἔτη, δὲν κατέστησαν τὰς θέσεις ἐκείνας, πλὴν τῆς τοῦ διοικητοῦ, νομίζω, καὶ τῆς τοῦ ὑπασπιστοῦ, ὀργανικάς.

§66Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Λαμβάνετε τὴν καλωσύνην νὰ ἀναγνώσητε τὸ δεύτερον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 3;

§67ΚΡΙΤΣΑΣ. Τὸ ἀνέφερα προηγουμένως· ἀλλ’ ἰδοὺ (ἀναγινώσκει): «... Ἐὰν δὲν διατελέσῃ ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου τούτου παρὼν ἀδιαλείπτως εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς ἢ τῆς θαλάσσης καὶ εἰς διατεταγμένην ὑπηρεσίαν παρά τινι τῶν ὀργανικῶν θέσεων τῶν σωμάτων, τοῦ στόλου, τῶν καταστημάτων καὶ λοιπῶν ὑπηρεσιῶν» κλπ. κλπ. Ἄρα, λέγει τὸ νομοσχέδιον, πρέπει ὁ ἀξιωματικὸς νὰ ὑπηρετήσῃ ἐν διατεταγμένῃ ὑπηρεσίᾳ παρά τινι τῶν ὀργανικῶν θέσεων.

§68ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§69ΚΡΙΤΣΑΣ. Βεβαίως αὐτὸ λέγει· εἶναι ἀναμφισβήτητον.

§70ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ ν’ ἀποσπασθῇ εἰς τὴν θέσιν τοῦ ἀξιωματικοῦ τοῦ Σχολείου Ὑπαξιωματικῶν, θ’ ἀποσπασθῇ ἔκ τινος ἄλλης θέσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι ὡρισμένος ὀργανικῶς. Ἀφοῦ δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς νομίζει, ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς παρέχει καὶ ἐκεῖ, ἐν τῇ Σχολῇ τῶν Ὑπαξιωματικῶν, ὑπηρεσίαν, αὕτη πρέπει νὰ θεωρῆται ὡς ὑπηρεσία ὀργανική.

§71ΚΡΙΤΣΑΣ. Ἔχετε δίκαιον, κύριε συνάδελφε, ὑμεῖς· οὕτω πρέπει νὰ ἦναι, ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἂν γείνῃ νόμος, ἀπαιτεῖ, ἵνα ὁ ἀξιωματικὸς ὑπηρετήσῃ εἰς διατεταγμένην ὑπηρεσίαν παρά τινι τῶν ὀργανικῶν θέσεων. Ὀργανικαὶ δὲ θέσεις εἰσὶν αἱ ἐν τῷ ὀργανισμῷ τοῦ στρατοῦ ἀναγραφόμεναι, εἰς ταύτας δὲ δὲν περιλαμβάνεται ἡ θέσις, περὶ ἧς ὁμιλῶ. Τούτου δὲ δοθέντος, εἷς Ὑπουργὸς τυπικὸς, ἵνα μὴ εἴπω ἄλλο τι, δύναται νὰ εἴπῃ αὔριον εἰς ἕνα ἀξιωματικὸν «δέν σ’ ἐπροβίβασα, διότι ὑπηρέτησες ἐπὶ τόσον χρόνον ἐν θέσει μὴ ὀργανικῇ».

§72Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶναι περιττὴ ἡ συζήτησις αὕτη· διότι, ἂν λάβητε ὑπ’ ὄψιν σας τὸ «καταστημάτων καὶ λοιπῶν ὑπηρεσιῶν τῶν εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῶν Ὑπουργῶν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν ὑπαγομένων», λύεται τὸ ζήτημα.

§73ΚΡΙΤΣΑΣ. «Καὶ λοιπῶν ὑπηρεσιῶν», ἀλλὰ πάντοτε παρὰ θέσει ὀργανικῇ. Ἂν ὑμεῖς τοιαύτην ἐξήγησιν δίδητε, ἐγὼ —ὁμολογῶ—δὲν τὴν ἀποδέχομαι, διότι ἡ ἔννοια τοῦ νομοσχεδίου σας εἶναι πολὺ διάφορος.

§74Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Οἱ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀπεσπασμένοι, εἴτε ἐν τῷ Σχολείῳ τῶν Εὐελπίδων εἴτε ἐν τῷ Σχολείῳ τῶν Ὑπαξιωματικῶν, αὐτοὶ ἀνήκουσιν εἰς σώματα, ἑπομένως ἔχουν θέσιν ὀργανικήν.

§75ΚΡΙΤΣΑΣ. Λησμονεῖτε ὅμως, ὅτι μόνον εἰς τὸ Σχολεῖον Ὑπαξιωματικῶν ἀποσπῶνται, ἐπειδὴ ἐκεῖ δὲν ὑπάρχουσι θέσεις ὀργανικαί· εἰς τὸ Σχολεῖον τῶν Εὐελπίδων δὲν ἀποσπῶνται, ἀλλὰ τοποθετοῦνται, διότι αἱ θέσεις εἶναι ὀργανικαί. Δύνανται βεβαίως καὶ δι’ ἀποσπάσεως νὰ ἀναλάβωσιν ἐκεῖ ὑπηρεσίαν, ἀλλὰ καὶ ἀποσπώμενοι ὑπηρετοῦσιν ἐν θέσει ὀργανικῇ, ὡς ἀπαιτεῖ καὶ τὸ νομοσχέδιον, ἐνῷ οἱ ἀποσπώμενοι εἰς τὸ Σχολεῖον τῶν Ὑπαξιωματικῶν θὰ ὑπηρετῶσιν ἐν θέσει μὴ ὀργανικῇ. Αὕτη εἶναι ἡ διαφορά. Αὐτοὶ λοιπὸν οἱ δύο εἶναι οἱ λόγοι, διὰ τῶν ὁποίων οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ ἠθέλησαν νὰ δικαιολογήσωσι τὴν ὑποβολὴν τοῦ τοιούτου νομοσχεδίου, καὶ διὰ τῆς τοιαύτης δικαιολογίας τὸ νομοσχέδιον θὰ παρήρχετο ἀπαρατήρητον ἴσως, ἂν μὴ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εὑρίσκοντο ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι, γνωρίζοντες τὰ καθέκαστα καὶ μελετήσαντες αὐτό, διέβλεπον τὸν κύριον σκοπὸν τοῦ νομοσχεδίου, τὸν ὁποῖον καὶ αὐτοὶ οἱ Ὑπουργοί, ὡς συναισθανόμενοι τὸ παράνομον τοῦ σκοποῦ τούτου, προσεπάθησαν νὰ καλύψωσι, καὶ ὁ ὁποῖος εἶναι ἡ ἐκ τῆς Βουλῆς ἀπέλασις τῶν ἀξιωματικῶν...

§76ΤΙΝΕΣ. Ὄχι ἀπέλασις.

§77ΚΡΙΤΣΑΣ. Βεβαίως ἀπέλασις... Ἀλλὰ διατί ἡ ἀπέλασις αὕτη; Πρόκειται ἆρά γε δι’ αὐτῆς ν’ ἀπαλλάξωμεν τοὺς ὀλίγους πολιτευομένους ἀξιωματικοὺς ἀπὸ τῆς βαρείας δι’ αὐτοὺς ἐν τῇ Βουλῇ ἐνασχολήσεως, ἢ θέλομεν ν’ ἀπαλλάξωμεν τὸν στρατόν μας ὅλον ἀπὸ κακοῦ τινος, τὸ ὁποῖον ὑφίσταται οὗτος ὡς ἐκ τῆς ἀπουσίας τῶν μελῶν του ἢ ἴσως καὶ τῆς ἐπ’ αὐτὸν ἐπιδράσεώς τινος;

§78ΤΙΝΕΣ. Βεβαίως τὸ δεύτερον.

§79ΚΡΙΤΣΑΣ. Ἀλλ’ ἂν τοῦτο σκοπῇ ἡ Κυβέρνησις, διατὶ δὲν δεικνύει τὴν αὐτὴν στοργὴν καὶ δι’ ἄλλους κλάδους, μέλη τῶν ὁποίων πολιτεύονται καὶ ἡ πολιτεία τῶν ὁποίων πολὺ ἴσως στοιχίζει εἰς τὸν κλάδον αὐτόν; Δὲν εἶναι τάχα πρέπον ν’ ἀπαγορευθῇ εἰς τοὺς νομικοὺς Βουλευτὰς τὸ δικηγορεῖν; Ὁ στρατὸς οὐδὲν πάσχει ἐκ τῆς πολιτείας τῶν ὀλίγων ἀξιωματικῶν, ἡ δικαιοσύνη ὅμως καιρίως τραυματίζεται ὑπὸ τῶν πολιτευομένων δικηγόρων.

§80ΤΙΝΕΣ. Καὶ αὐτὸ, μάλιστα.

§81Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Καὶ περὶ τῶν συμβούλων ἑταιρειῶν καὶ διοικητῶν Τραπεζῶν καὶ πολλῶν ἄλλων πρέπει νὰ εἴπητε. Ἐὰν θέλωμεν νὰ σκεφθῶμεν περὶ τοῦ ζητήματος τοῦ καταρτισμοῦ τῆς Βουλῆς, πρέπει νὰ ἐξαιρέσωμεν πάντας ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν πρέπει νὰ ἔχωσι θέσιν ἐνταῦθα.

§82ΚΡΙΤΣΑΣ. Βεβαίως, κύριε συνάδελφε, αὐτοὶ κατὰ πρῶτον λόγον ἔπρεπε νὰ μὴ εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ εἰσέρχωνται ἐνταῦθα. Ἀλλὰ περὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἔπρεπε νὰ εἶχον τὸ σθένος νὰ ὁμιλήσωσιν ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι, ἀναμιγνυόμενοι εἰς τὰ τῶν Τραπεζῶν καὶ ἑταιρειῶν ἀφ’ ἑνὸς καὶ εἰς τὰ τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἀφ’ ἑτέρου, δύνανται, ἂν θελήσωσι, ν’ ἀποφανθῶσιν ἐπὶ τούτου γνώμην ἀσφαλῆ. Τὴν ἀπέλασιν λοιπὸν — ἐπαναλαμβάνω — τῶν ἀξιωματικῶν ἐκ τῆς Βουλῆς σκοπεῖ τὸ νομοσχέδιον, καὶ διὰ τοῦτο οἱ ὑποβαλόντες αὐτὸ Ὑπουργοὶ κρυφίως, οὕτως εἰπεῖν, περιέλαβον ἐν τούτῳ τὴν τοιαύτην διάταξιν, καὶ τοῦτο διότι εἶχον καὶ αὐτοὶ τὴν συναίσθησιν τοῦ ἀτόπου τῆς διατάξεως, καὶ διὰ τοῦτο δὲν τὴν ἀνέγραψαν ὡρισμένως, ἀλλὰ πλαγίως καὶ εἰς τρόπον ὥστε μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου νὰ ὑπονοηθῇ αὕτη, ἥτις δὲν εἶναί τι ἄλλο ἢ κατάργησις τοῦ ἄρθρου 71 τοῦ Συντάγματος.

§83Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Μήτε κρυφίως, μήτε ἀφίνοντες νὰ ὑπονοηθῇ. Ἐγώ, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ἔθεσα τὴν ὑπογραφήν μου εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ πρὸς τὸν σκοπόν, ἵνα οἱ κύριοι ἀξιωματικοὶ ὑπάγουν εἰς τοὺς στρατῶνάς των καὶ ἐπιδοθῶσιν εἰς τὸ ἔργον των, ὅστις δὲ τῶν ἀξιωματικῶν ἐπιθυμεῖ νὰ πολιτευθῇ νὰ πάρῃ τὴν ἀποστρατείαν του καὶ νὰ πολιτευθῇ. Τοῦτο νομίζω ὅτι εἶναι ἡ γνώμη ὁλοκλήρου τοῦ ἔθνους.

§84ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Βεβαίως (χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§85ΚΡΙΤΣΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν διακόψας με εἶπεν, ὅτι ὑπέγραψε τὸ νομοσχέδιον, ἵνα οἱ ἀξιωματικοὶ μεταβῶσιν εἰς τοὺς στρατῶνάς των. Ἡ δήλωσίς του ἔχει μεγάλην σημασίαν. Τὸ ὑπέγραψε, λέγει, ἑτοιμασθὲν τίς οἶδεν ὑπὸ τίνος, ἀλλὰ διὰ τοῦτο καὶ ἐγὼ ἐν ἀρχῇ εἶπον, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀμελέτητον, καὶ ἐπρότεινα νὰ παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπήν. Ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἰδίως τῶν Ναυτικῶν τὸ ἐμελέτα καὶ ἐγνώριζε τὰ κατὰ τὸ ναυτικόν, βεβαίως δὲν θὰ τὸ ὑπέγραφε, καὶ δὲν θὰ τὸ ὑπέγραφε, διότι ἐν τῷ ναυτικῷ ὑπάρχει, ὑφίσταται ὁ περιορισμὸς ὁ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου τιθέμενος. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν διὰ τῆς διακοπῆς του, ἡ ὁποία ἐνέχει γνώμην τού τινα, ἣν ἐγὼ σέβομαι, μοὶ δίδει τὸ δικαίωμα ν’ ἀπευθύνω πρὸς αὐτὸν μίαν ἐρώτησιν, τὴν ἑξῆς: Ἂν φρονῇ, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ πρέπει νὰ ἀσχολῶνται μόνον εἰς τοὺς στρατῶνάς των, θὰ φρονῇ βεβαίως, ὅτι οὗτοι καὶ ὁ στρατὸς ἐν γένει, ἀσχολούμενοι εἰς τὰ τοῦ στρατοῦ, πρέπει ν’ ἀφεθῶσιν ἐλεύθεροι παντὸς ξένου πρὸς τὸν στρατὸν στοιχείου. Ἀλλὰ τότε τί ζητεῖ ὁ κύριος Ὑπουργὸς εἰς τὴν διεύθυνσιν τοῦ στρατιωτικοῦ αὐτοῦ σώματος, μὴ ὢν ὁ ἴδιος στρατιωτικός;

§86Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἂν μελετήσητε ὀλίγον τὸ ζήτημα, θὰ ἴδητε ὅτι εἰς πλεῖστα Κράτη εὐρωπαϊκὰ Ὑπουργοὶ Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν ὑπῆρξαν καὶ ὑπάρχουσιν ἔτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν πολιτικοί.

§87ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐκεῖ ὅμως ἔχουσιν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν εἰς τὰ Ὑπουργεῖα αὐτά.

§88ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Αὐτὴν τὴν παρατήρησιν ἦτο περιττὸν νὰ τὴν κάμητε εἰς ἐμέ, διότι ἐγὼ πρὸ ὀκτὼ ἡμερῶν σᾶς ὑπέβαλον νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου προτείνω τὴν σύστασιν ἐπιτελείου εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν.

§89ΚΡΙΤΣΑΣ. Δὲν ὑπεβάλετε τοῦτο μόνον τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον, ἂν τὸ Ὑπουργεῖόν σας διηυθύνετο πάντοτε ἀπὸ εἰδικόν, θὰ ἦτο κατ’ ἐμὲ ὀλιγώτερον χρήσιμον· ὑπεβάλετε καὶ ἄλλα τοιαῦτα, ὁ σκοπὸς τῶν ὁποίων ἴσως εἶναι κάλλιστος· ἀλλ’ ἴδωμεν, τίς θὰ συζητήσῃ ταῦτα, μὴ ὑπαρχόντων ἐν τῇ Βουλῇ ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ; καὶ ἂν τυχὸν πολεμηθῶσι, τίς θὰ τὰ ὑποστηρίξῃ; ἴδωμεν ἐπὶ τέλους, ἂν καταστῶσι ταῦτα νόμοι, πόσον ὡς νόμοι θὰ χρησιμεύσωσι.

§90ΤΙΝΕΣ. Αὐτὸ εἶναι ὕβρις κατὰ τῆς Βουλῆς!

§91ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν θ’ ἀπαντήσω εἰς τὸ ἐρώτημά σας αὐτό. Ἂν φρονῆτε ὅτι τὰ μέτρα ταῦτα μόνον οἱ ἀξιωματικοὶ δύνανται νὰ τὰ συζητήσωσι, μοὶ φαίνεται ὅτι πλανᾶσθε πλάνην οἰκτράν.

§92ΚΡΙΤΣΑΣ. Τὸ πλανᾶσθαι εἶναι ἀνθρώπινον· διὰ τοῦτο δὲ πλανώμενον τὸν κ. Ὑπουργὸν οὐδεὶς πρέπει νὰ τὸν κακίσῃ.

§93Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁ κ. συνάδελφος ἔχει δίκαιον· εἶναι ζητήματά τινα στρατιωτικὰ λίαν σοβαρὰ, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἀνάγκην ἀξιωματικῶν ἐν τῇ Βουλῇ, ὡς εἰδικωτέρων, καὶ διὰ τοῦτο τὸ νομοσχέδιον προβλέπει καὶ ἀφίνει εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς συνταγματάρχας καὶ πλοιάρχους, οἵτινες ἔχουσιν ἀποκατασταθῆ πλέον εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν θεωρητικῶς τε καὶ πρακτικῶς καὶ ἔχουσι προορισμὸν νὰ διοικῶσιν ἀνωτέρας μονάδας.

§94ΚΡΙΤΣΑΣ. Ὁμολογῶ, ὅτι δύσκολος εἶναι ἡ ἀπάντησις εἰς τὴν γνώμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, φρονοῦντος ὅτι οἱ συνταγματάρχαι εἰσὶν ἀλάνθαστοι, μόνον διότι ἔγειναν συνταγματάρχαι· ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν πρέπει νὰ λησμονῇ, ὅτι οὗτοι κυρίως ὀφείλουσι νυχθημερὸν νὰ μελετῶσι τὰ τοῦ στρατοῦ, καὶ τοῦτο διότι ἓν σφάλμα αὐτῶν πολὺ στοιχίζει εἰς τὸν στρατὸν καὶ τὸ Κράτος, ἐνῷ ἓν σφάλμα ἢ μία παράλειψις ἑνὸς λοχαγοῦ ἢ ἀνθυπολοχαγοῦ εἶναι ἀσήμαντος. Εἶπον, Κύριοι, πρότερον, ὅτι οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ, οἱ ὑποβαλόντες τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἕνα μόνον εἶχον σκοπὸν, καὶ οὗτος ἦτο ἡ ἐκ τοῦ Βουλευτηρίου ἀπέλασις τῶν ἀξιωματικῶν.

§95ΤΙΝΕΣ. Ὄχι ἀπέλασις.

§96ΚΡΙΤΣΑΣ. Ἐγὼ ἀπέλασιν τὴν θεωρῶ· ἂν ἡμεῖς θέλητε νὰ πιστεύητε, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἡ Κυβέρνησις παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν νὰ εὐαρεστηθῇ καὶ παρακαλέσῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς νὰ λάβωσι τὴν καλωσύνην νὰ παύσωσι παρακαθήμενοι ἐνταῦθα, πιστεύετέ το· ἐγὼ τοῦτο ὀνομάζω ἀπέλασιν, ἀποκλεισμόν, καὶ προκειμένου περὶ τούτου δὲν διστάζω νὰ εἴπω, ὅτι, ἐνῷ τὸ Σύνταγμα εἰδικῶς ἐπιτρέπει εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς νὰ παρακάθηνται ἐνταῦθα, χωρὶς νὰ ὑποβάλλωνται εἰς ζημίαν τινὰ, οἱ προσπαθοῦντες νὰ ἀποκλείσωσιν αὐτοὺς ἀπὸ τῆς ἐνασκήσεως τοῦ δικαιώματος τούτου δὲν πράττουσιν ἄλλο τι ἢ ἀπόπειραν κατὰ τοῦ ἄρθρου 71 τοῦ Συντάγματος, τοῦ ἐκφραζομένου τόσον σαφῶς, ὥστε νὰ μὴ ἀπομένῃ οὐδ’ ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία καὶ εἰς τὸν ἁπλοϊκώτερον τῶν ἀνθρώπων. Ὁ ἀξιωματικὸς ὁ φιλότιμος, ὁ ἀξιωματικὸς ὁ ἔχων τὴν συναίσθησιν τοῦ καθήκοντός του, εἴτε ἐν τῷ στρατῷ εὑρίσκεται, εἴτε ἀλλαχοῦ, ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα, θὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκόν του. Μὴ τὸν ἀποκλείετε λοιπὸν, διότι ὁ ἀποκλεισμός του εἶναι, ὡς εἶπον, παραβίασις τοῦ Συντάγματος, καὶ κακὸν μόνον δύναται νὰ ὑποσχεθῇ.

§97Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἡμεῖς δὲν κάμνομεν αὐτό· ἡμεῖς λέγομεν, ὅτι, διὰ νὰ προβιβασθῇ εἰς ἀξιωματικὸς καὶ διὰ νὰ καταρτισθῇ τέλειος, πρέπει νὰ ὑπηρετήσῃ εἰς τὸ στράτευμα καὶ ἀποκτήσῃ τὴν πεῖραν. Τώρα ἂν οἱ ἀξιωματικοὶ θέλουν νὰ πολιτευθοῦν καὶ ἔλθῃ ἡ ὥρα τοῦ προβιβασμοῦ των καὶ δὲν ἔχουν πλήρη τὰ προσόντα πρὸς προβιβασμὸν, εἶναι ἄλλο ζήτημα. Τὸ νομοσχέδιον δὲν θίγει διόλου τὸ Σύνταγμα. Μετὰ τὸν πόλεμον καὶ πρὸ τοῦ πολέμου ἀκόμη ἡ γνώμη ὅλου τοῦ κόσμου ἦτο καὶ εἶναι, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀποδοθῇ εἰς τὰ ἔργα του ὁ στρατός. Μετὰ τὸν πόλεμον ἐπεβλήθη ἡ ἰδέα αὕτη, τὴν ὁποίαν μετὰ τὴν ἐντολὴν, ἣν μᾶς ἔδωκε τὸ ἔθνος, ὡς Ὑπουργοὶ ἐκτελοῦμεν.

§98ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καλλίτερα τὰ εἶπεν ὁ Βουδούρης, εἰλικρινέστερα.

§99Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Τὸ ἔθνος τὸ θέλει αὐτό. Ἐγὼ μὲ ὅλους τοὺς στρατιωτικοὺς εἶμαι στενώτατα συνδεδεμένος, καὶ τοὺς ἐκτιμῶ, ἔχω δὲ καὶ ἀδελφοὺς στρατιωτικούς· ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε, ὅτι ὑποστηρίζετε ὑπόθεσιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἔχετε ὁλόκληρον τὸ ἔθνος ἐναντίον σας. Τὸ ἔθνος μετὰ τὰ λαβόντα χώραν κατὰ τὸν πόλεμον ἀπαιτεῖ, ἵνα οἱ στρατιωτικοὶ περιορισθοῦν εἰς τὰ ἔργα των, ὅστις δὲ θέλει νὰ πολιτευθῇ, εἶναι ἐλεύθερος, ἀλλ’ ὀφείλει ν’ ἀπομακρυνθῇ τοῦ στρατοῦ.

§100ΚΡΙΤΣΑΣ. Οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ δὲν συμφωνοῦσι πρὸς τὸ Σύνταγμα, συμφωνοῦσιν ὅμως καθ’ ὅλα μεταξύ των, ἀμφότεροι δηλώσαντες, ὅτι εἰς τὸ μέτρον τοῦτο προέβησαν μόνον καὶ μόνον, ἵνα κολακεύσωσι τὴν γνώμην τοῦ ἔθνους. Ἐγὼ ὅμως βεβαιῶ τὴν Βουλήν, ὅτι τὴν γνώμην ταύτην ἠσπάσθησαν ὄχι χάριν τοῦ ἔθνους, ἀλλὰ χάριν ἴσως ἄλλου τινός, εἰς τὰς γνώμας τοῦ ὁποίου δὲν ἔχουν τὸ σθένος νὰ ἀντιτάσσωνται· εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι καὶ αὐτοὶ ταχέως θὰ κατανοήσωσιν, ὅτι ἠδίκησαν τὸν στρατόν, μὴ ἐπιτρέψαντες νὰ παρακάθηνται ἐνταῦθα οἱ δυνάμενοι νὰ δώσωσι γνώμην περὶ τῶν κατ’ αὐτόν.

§101ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ κ. Λιμπρίτης, ὁ κ. Τσαμαδὸς, ὁ κ. Κόρπας, ὁ κ. Στράτος δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ διαπραγματευθῶσι τὰ στρατιωτικὰ ζητήματα εἰς τὴν Βουλήν; Πρέπει νὰ ἦναι ἀνθυπολοχαγοὶ καὶ ἀνθυπομοίραρχοι;

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ (πρὸς τὸν κ. Κρίτσαν). Μὴ δέχεσθε διακοπάς.

§103ΚΡΙΤΣΑΣ. Δὲν δυσκολεύομαι εἰς τοῦτο, κύριε Πρόεδρε, ἂν ὑμεῖς τὸ θέλετε, δηλῶ ὅμως, ὅτι δὲν μὲ ταράττουσιν αἱ διακοπαί· τοὐναντίον μάλιστα τὰς δέχομαι, διότι ἐπιθυμῶ νὰ συζητηθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ εἴπω πρὸς τοὺς κυρίους Βουλευτάς, εἶναι νὰ μοὶ κάμουν τὴν χάριν νὰ μὴ μὲ προκαλῶσι νὰ ὁμιλήσω περὶ προσώπων. Δὲν πρόκειται σήμερον οὔτε περὶ τοῦ κ. Τσαμαδοῦ, οὔτε περὶ τοῦ κ. Στράτου, οὔτε περὶ τοῦ Κρίτσα, πρόκειται περὶ νομοσχεδίου. Ἀλλ’ ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργός, διακόψας με πρὸ ὀλίγου, ἠθέλησε νὰ ἐκθέσῃ τοὺς λόγους, οἵτινες ὠδήγησαν δῆθεν τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, καὶ εἶπε μεταξὺ τῶν ἄλλων, ὅτι πάντοτε μὲν, ἰδίᾳ δὲ μετὰ τὰ γενόμενα κατὰ τὸν πόλεμον, κατεδείχθη ἡ ἀνάγκη, ὅπως τοῦ λοιποῦ περιορισθῶσιν οἱ ἀξιωματικοὶ εἰς τὰ ἐν τῷ στρατῷ ἔργα των. Ἐγὼ καὶ εἰς τοῦτο ἔχων ὑπ’ ὄψιν τὰ πράγματα, διαφωνῶ πρὸς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργόν· καὶ διαφωνῶ, διότι κατὰ τὸν πόλεμον καὶ μετ’ αὐτὸν ἀνέγνωσα ἐπίσημα καὶ ἀνεπίσημα ἔγγραφα, ἐκ τῶν ὁποίων ἀποδεικνύεται, ὅτι πλεῖστοι ἐκ τῶν διὰ διαφόρους λόγους ἀπομακρυνθέντων ἀπὸ τῶν ἐν τῷ στρατῷ καθηκόντων των ἐπετέλεσαν κατὰ τὸν πόλεμον, τὸν ἄθλιον ἐκεῖνον δι’ ἡμᾶς πόλεμον, τὸ καθῆκόν των κάλλιον πολλῶν ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι οὐδέποτε ἐπολιτεύθησαν καὶ οὐδέποτε ἀπεμακρύνθησαν ἀπὸ τὸν στρατόν. Καὶ ἀπόδειξις τούτου ἔστω ὁ κ. Ὑπουργός, ὁ ὁποῖος, ἀφ’ ἧς ἐγένετο ἀνθυπολοχαγὸς καὶ πρὸ τούτου ἀκόμη, πολιτεύεται.

§104ΤΙΝΕΣ. Αὐτὸ εἶναι μία ἐξαίρεσις.

§105ΚΡΙΤΣΑΣ. Δὲν ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν του μόνον ὁ κ. Ὑπουργός· τὸ ἐξεπλήρωσε καὶ ὁ κ. Νικολαΐδης, τὸ ἐξεπλήρωσε καὶ ὁ κ. Τερτίπης, τὸ ἐξεπλήρωσαν καὶ ἄλλοι πολλοί. Δὲν εἶναι ὁ κ. Τερτίπης βουλευτὴς ἀδιακόπως, ἀφ’ ἧς ἐγένετο ἀνθυπολοχαγός; δὲν εἶναι βουλευτὴς ἐπὶ μακρὰ ἔτη ὁ κ. Ὑπουργός; Κατὰ τί οὗτοι ὑστέρησαν τῶν συναδέλφων των; Ἂς ἀφήσωμεν, Κύριοι, τὰς προφάσεις· ἂς ἀποβάλωμεν τὰς προλήψεις. Τὴν ἀποτυχίαν ἡμῶν κατὰ τὸν πόλεμον μὴ ἀποδίδωμεν εἰς τὰ τοιαῦτα. Δὲν ἀπετύχομεν μόνον εἰς τὸν πόλεμον, ἀπετύχομεν εἰς ὅλα. Τὴν αἰτίαν δὲ τῆς ἐν παντὶ ἀποτυχίας μας πάντες γνωρίζομεν, ἀλλὰ δυστυχῶς οὐδεὶς ἐκ τῶν ἁρμοδίων τολμᾷ νὰ τὴν πατάξῃ, καίτοι αὕτη εὑρίσκεται ἐν ἑκάστῳ ἐκ τούτων. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἠθέλησε νὰ εἴπῃ πρὸ ὀλίγου, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἀφορᾷ μόνον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατεύματος, εἰς τὴν διοίκησιν αὐτοῦ, ὡς σκοποῦν μόνον τὸν διακανονισμὸν τῶν πρὸς προβιβασμὸν προσόντων τῶν ἀξιωματικῶν, καὶ ὅτι ὡς τοιοῦτον οὐδόλως θίγει τὸ 71 ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἐπεκαλέσθην. Τὸν παρακαλῶ νὰ μὲ παρακολουθήσῃ εἰς τὰ ὀλίγα, τὰ ὁποῖα ἔχω νὰ εἴπω ἀκόμη, καὶ τότε ἂς ἀποφανθῇ τὴν ἐπὶ τοῦ μέρους τούτου τοῦ ζητήματος γνώμην του. Ἑκατοντάδες, Κύριοι, Ἑλλήνων ἐκ τῶν ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐκτὸς αὐτῆς διαμενόντων ἀπετέλεσαν τὴν Συνέλευσιν, ἥτις ἔθηκε τὸν θεμελιώδη ἡμῶν νόμον, τὸ Σύνταγμα· οὐδεὶς δ’ ἐξ ἡμῶν δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι μεταξὺ τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων δὲν ἦσαν οἱ πλεῖστοι ἄξιοι τῆς ἀποστολῆς των. Ἡ Συνέλευσις λοιπὸν ἐκείνη, ὅταν ἔφθασεν εἰς τὸ ἄρθρον 71 τοῦ Συντάγματος, εἶπεν (ἀναγινώσκει): «Τὰ καθήκοντα τοῦ Βουλευτοῦ εἶναι ἀσυμβίβαστα πρὸς τὰ τοῦ ἐμμίσθου δημοσίου ὑπαλλήλου καὶ τὰ τοῦ δημάρχου, οὐχὶ δὲ καὶ πρὸς τὰ τοῦ ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοῦ...» Καὶ ἐξακολουθοῦσα, ὅπως δώσῃ σαφῆ τῆς διακρίσεως καὶ τῆς γνώμης της ταύτης ἔννοιαν, εἰσέρχεται καὶ εἰς τὰ καθέκαστα, ἀναγράφουσα ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ λεπτομερείας, καὶ λέγει: «Οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκλέγονται, ἀλλ’ ἐκλεχθέντες τίθενται εἰς διαθεσιμότητα καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς βουλευτικῆς περιόδου, καὶ διατελοῦσιν εἰς τὴν τοιαύτην κατάστασιν μέχρι τῆς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἀνακλήσεώς των.» Εἶναι τόσον σαφὴς ἡ ἔκφρασις, ὥστε οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφιβάλλῃ, ὅτι πᾶσα σκέψις περὶ περιορισμοῦ τοῦ δικαιώματος τῶν ἀξιωματικῶν ἀποκλείεται. Τὸ Σύνταγμα δὲν λέγει, βλέπετε, ἀορίστως, ὅτι καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ δύνανται νὰ ἐκλέγωνται· καὶ δὲν λέγει τοῦτο οὕτως, ὥστε νὰ σιωπᾷ ἐδῶ καὶ νὰ δίδῃ εὐκαιρίαν νὰ πιστευθῇ, ὅτι ἡ Βουλὴ διὰ νόμου δύναται νὰ περιορίσῃ τὸ δικαίωμα αὐτό. Προέβλεψε, δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρεθῶσιν Ὑπουργοί, ὡς τοὺς σημερινοὺς καὶ ἄλλους ἄλλοτε, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐπειρῶντο ν’ ἀποκλείσωσι τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκ τοῦ Βουλευτηρίου, καὶ ἵνα προλάβῃ πᾶσαν τοιαύτην ἀπόπειραν, εἰσῆλθεν εἰς τὰ καθέκαστα, καὶ εἶπεν ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ἐν ἐνεργείᾳ, τοὺς ὁποίους δὲν ἐξομοιοῖ πρὸς τοὺς ἐμμίσθους δημοσίους ὑπαλλήλους καὶ τοὺς δημάρχους, ἐκλέγονται καὶ ἐκλεχθέντες τίθενται εἰς διαθεσιμότητα καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς βουλευτικῆς περιόδου, καὶ διατελοῦσιν εἰς τὴν τοιαύτην κατάστασιν μέχρι τῆς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς ἀνακλήσεώς των. Ἐκ τούτων ἐναργέστατα, νομίζω, ἀποδεικνύεται, ὅτι ἡ Συνέλευσις, ψηφίσασα τὸ 71 ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, ὡς αὐτὴ ἡ ἰδία, ἐλευθέρα πάσης ἐκ μέρους τοῦ στρατοῦ ἐπιδράσεως, τὸ κατήρτισεν, ἐνόει νὰ μὴ ὑποβάλῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς εἰς οὐδένα περιορισμόν, εἰς οὐδεμίαν ὡς πρὸς τὰ ἐν τῷ στρατῷ δικαιώματα αὐτῶν ζημίαν· διότι, ἂν εἶχε τὴν γνώμην τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργοῦ, ὅτι, ἵνα ἀξιωματικός τις πολιτευθῇ, ὀφείλει ν’ ἀποστρατευθῇ, θὰ ἔλεγε τὸ Σύνταγμα καὶ περὶ τῶν ἀξιωματικῶν ὅ,τι εἶπε περὶ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ δημάρχων. Ἡ Συνέλευσις ἐκείνη εἶχε τὴν γνώμην, ὅτι ἐνταῦθα θὰ ἦσαν ἀπαραίτητοι διὰ τὴν συζήτησιν τῶν στρατιωτικῶν ὑποθέσεων ἀξιωματικοί, καὶ διὰ τοῦτο εἰδικῶς ἐπέτρεψεν εἰς αὐτοὺς νὰ ἐκλέγωνται Βουλευταί, μὴ ἀμελήσασα νὰ κανονίσῃ καὶ τὰ μετὰ τὴν ἐκλογήν των οὕτως, ὥστε οὗτοι εἰς οὐδεμίαν ἕνεκα ταύτης νὰ ὑποβληθῶσι ζημίαν, δι’ ὃ καὶ εἶπεν, ὅτι οἱ ἐκλεγέντες ἀξιωματικοὶ τίθενται εἰς διαθεσιμότητα. Ἀλλ’ ἴσως μοὶ εἴπῃ τις, ὅτι καὶ κατὰ τὸ ψηφιζόμενον νομοσχέδιον οἱ ἐκλεγόμενοι ἀξιωματικοὶ ἐξακολουθοῦσι τιθέμενοι εἰς διαθεσιμότητα. Βεβαίως· ἀλλ’ ἂς ἴδωμεν πῶς ἐννοεῖ τὸ Σύνταγμα τὴν κατάστασιν τῆς διαθεσιμότητος. Τὴν θεωρεῖ κατάστασιν μὴ στεροῦσαν τὸν ἀξιωματικὸν οὐδενὸς ἐκ τῶν δικαιωμάτων του ἢ κατάστασιν ἀποκλείουσαν αὐτὸν τῆς περαιτέρω προαγωγῆς του, ὅπερ ἐπιδιώκεται διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου; Ἵνα περιλάβῃ, κύριοι συνάδελφοι, τὸ Σύνταγμα τὴν λέξιν ταύτην, ἕπεται ὅτι δὲν τὴν ἔπλασε τότε ἐκ τοῦ προχείρου, ἀλλὰ τὴν παρέλαβεν ἐκ νόμου ἰσχύοντος τότε καὶ μέχρι τοῦδε, τοῦ νόμου περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν, τοῦ ψηφισθέντος κατὰ τὸ 1851, νόμου, κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ διαθεσιμότης εἶναι κατάστασις ἀξιωματικῶν τινων, οἱ ὁποῖοι, μὴ ἔχοντες προσωρινῶς θέσιν ἐν τῷ στρατῷ, διατελοῦσιν ἐν τῇ καταστάσει ταύτῃ λαμβάνοντες ἀντὶ ὁλοκλήρου τὰ ⅔ μόνον τοῦ μισθοῦ τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ὁμοιοβάθμων, καὶ οἱ ὁποῖοι ἀνακαλοῦνται εὐθὺς ὡς ὑπάρξωσι δι’ αὐτοὺς θέσεις.

§106Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Τοὺς ἐν διαθεσιμότητι Βουλευτὰς ἐὰν τὸ Κράτος θέλῃ νὰ τοὺς καλέσῃ ὑπὸ τὰ ὅπλα, δύναται;

§107ΚΡΙΤΣΑΣ. Θὰ ἠδύνατο, μόνον ἂν τὸ Σύνταγμα δὲν ἔλεγεν ὅτι οὗτοι τίθενται εἰς διαθεσιμότητα καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς βουλευτικῆς περιόδου.

§108ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἡ διαθεσιμότης ὡς κατάστασις εἶναι ἄγνωστος ἐν τῷ νόμῳ· εἶναι ὑποδιαίρεσις τῆς καταστάσεως τῆς ἐνεργείας, καὶ ἀναφέρεται εἰς τοὺς στρατηγοὺς καὶ τοὺς συνταγματάρχας. Ὁ Γαλλικὸς νόμος, ἐκ τοῦ ὁποίου ἠρύσθημεν τὸν ἡμέτερον, δὲν ἀναγνωρίζει τὴν κατάστασιν ταύτην, παρὰ μόνον εἰς τοὺς στρατηγούς, διότι οἱ στρατηγοὶ δὲν εἶναι ἐπὶ κεφαλῆς ὀργανικῶν θέσεων. Δύναται ὁ Ὑπουργὸς νὰ τοὺς καλῇ ἀπὸ τὴν κατάστασιν τῆς διαθεσιμότητος καὶ νὰ ἀναθέτῃ εἰς αὐτοὺς διεύθυνσιν. Ἡμεῖς, μὴ ἔχοντες τί νὰ κάμωμεν τοὺς Βουλευτάς, οἱ ὁποῖοι ἐκ τῆς ἐνεργείας ἔρχονται εἰς τὴν Βουλήν, ἐδημιουργήσαμεν εἰδικὴν κατάστασιν διαθεσιμότητος.

§109ΚΡΙΤΣΑΣ. Ἐγώ, κύριε συνάδελφε, δὲν συμβουλεύομαι τοὺς Γαλλικοὺς νόμους, οὔτε ἔχω ἀνάγκην τούτων, οὔτε ἐξετάζω, ἂν ἡ διαθεσιμότης ᾖναι κατάστασις ἢ κλάδος καταστάσεως. Ἐγὼ ζητῶ νὰ μάθω ἐκ τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία περιλαμβάνει βεβαίως ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον τὰ ἐπίλεκτα τῆς κοινωνίας μας μέλη, τί ἐννοεῖ τὸ ἄρθρον 71 τοῦ Συντάγματος, λέγον, ὅτι ὁ ἐκλεγόμενος Βουλευτὴς ἀξιωματικὸς τίθεται εἰς διαθεσιμότητα; Πόθεν ἠρύσθη τὴν λέξιν ταύτην τὸ Σύνταγμα, καὶ οὐχὶ ὁ νόμος, καὶ ὑπὸ ποίαν ἔννοιαν τὴν λέξιν ταύτην παρέλαβεν ἡ Συνέλευσις καὶ τὴν ἀνέγραψεν ἐν τῷ Συντάγματι; Τοῦτο ἐγὼ ζητῶ νὰ μάθω. Ὁ δὲ περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν νόμος, ὁ Ἑλληνικός, καὶ οὐχὶ ὁ Γαλλικός, τὸν ὁποῖον οὐδόλως χρειάζομαι, προβλέπει κατάστασιν διαθεσιμότητος οὐχὶ μόνον, ὡς εἴπετε, διὰ τοὺς στρατηγοὺς καὶ τοὺς συνταγματάρχας, ἀλλὰ καὶ διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ σώματος τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν, τὸ ὁποῖον τότε περιελάμβανεν οὐ μόνον συνταγματάρχας, ἀλλὰ καὶ κατωτέρους ἀξιωματικούς. Ἐκ τούτου δὲ πείθομαι, ὅτι δὲν ἐπλάσαμεν τὴν διαθεσιμότητα, ἵνα οἰκονομήσωμεν τοὺς ἀξιωματικούς, ἀλλ’ ἐκανονίσθη ὑπὸ τοῦ Συντάγματος, ὅπως οἱ ἐκλεγόμενοι ἀξιωματικοὶ τίθενται εἰς διαθεσιμότητα, κατάστασιν ἀπὸ πολλοῦ τότε γνωστήν.

§110Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἀναγνώσατε τὸν νόμον περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν, διὰ νὰ ἴδητε ἐὰν ὑπάρχῃ χωριστὴ κατάστασις διαθεσιμότητος, καὶ ἐξέλθητε τῆς πλάνης.

§111ΚΡΙΤΣΑΣ. Δὲν διατελῶ ἐν πλάνῃ, κύριε συνάδελφε. Ὁ νόμος περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν τῆς 7 Μαρτίου 1851 καὶ ὑπὸ στοιχ. ΡΟΗʹ ἔχει οὕτω (ἀναγινώσκει): Ἄρθρον 2. «Αἱ καταστάσεις τῶν ἀξιωματικῶν εἰσιν: ἡ τῆς ἐνεργείας καὶ διαθεσιμότητος, ἢ τῆς ἀργίας, ἢ τῆς ἀποτάξεως, ἢ τῆς ἀποστρατείας.» Ἄρθρον 3, ἐδάφ. βʹ. «Ἡ διαθεσιμότης εἶναι ἡ εἰδικὴ κατάστασις τῶν στρατηγῶν, τῶν συνταγματαρχῶν καὶ τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ἐπιτελῶν, τῶν διαμενόντων προσκαίρως ἄνευ θέσεως.» Κατόπιν τούτων δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ διαθεσιμότης δὲν εἶναι κατάστασις; Καὶ ὁ νόμος καὶ τὸ Σύνταγμα τὴν ὀνομάζουσι κατάστασιν.

§112ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Εἶναι περίστασις καταστάσεως, περίστασις εἰς τὴν ὁποίαν διατελῶν ὁ ἀξιωματικὸς δὲν διαφέρει ἀπὸ τὸν ἐν ἐνεργείᾳ.

§113ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ἡ διαθεσιμότης, λέγει ὁ νόμος, εἶναι ἡ κατάστασις τῶν συνταγματαρχῶν καὶ στρατηγῶν, τῶν προσκαίρως ἄνευ θέσεως μενόντων· καὶ δὲν ὑπάρχει τότε κατάστασις διαθεσιμότητος;

§114ΚΡΙΤΣΑΣ. Δὲν ἐπιτρέπεται, Κύριοι, ἀμφιβολία· καὶ κατάστασις διαθεσιμότητος ὑπάρχει, καὶ ὁ ὁρισμὸς τῆς τοιαύτης καταστάσεως δίδεται ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 71 τοῦ Συντάγματος, καὶ ἐκ τοῦ ἄρθρου τούτου σαφέστατα ἐξάγεται, ὅτι οὐδὲν δικαίωμα ἔχει ἡ Βουλὴ νὰ θέσῃ περιορισμοὺς εἰς τοὺς ἐν αὐτῇ ἀξιωματικούς. Ἄν ἡ Κυβέρνησις θέλῃ νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἐν ᾗ περιπτώσει οἱ Βουλευταὶ συμφωνοῦσιν, ἂς τὸ ψηφίσωσιν. Ἐγὼ—σὺν ἐμοὶ δὲ καὶ πολλοὶ ἄλλοι ἴσως—διαμαρτύρομαι κατὰ τῆς ἀποπείρας ταύτης τῆς Κυβερνήσεως, λέγων ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι ἀντισυνταγματικόν, καὶ ὡς τοιοῦτον ἀπορριπτέον.

§115ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ γείνῃ διακοπὴ, κύριε Πρόεδρε.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ μίαν ὥραν. (Γίνεται διακοπὴ ὥρα 9 μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρα 10 καὶ 15′ μ. μ., προεδρεύοντος τοῦ Προέδρου κ. Ν. Τσαμαδοῦ).

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ὁ κ. Γουλιμῆς ἔχει τὸν λόγον.

§118Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Δηλῶ, Κύριοι, ἀπεριφράστως, ὅπως ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ἐδήλωσεν, ὅτι καὶ ἐγὼ εἶμαι σύμφωνος, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ, διὰ νὰ προβιβάζωνται, δέον νὰ ἐκτελῶσιν, ἐν τῷ στρατεύματι ὑπηρετοῦντες, πραγματικὴν ὑπηρεσίαν. Συνεπῶς εἶμαι καὶ ἐγὼ τῆς γνώμης, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ πρέπει νὰ ἀποκλεισθῶσι τοῦ Βουλευτηρίου. Εἶμαι δὲ τῆς γνώμης ταύτης, ὄχι διότι δὲν συμμερίζομαι ὅσα εἶπεν ὁ προλαλήσας ἀξιότιμος συνάδελφός μου καὶ ἐν τῷ στρατῷ καὶ ἐν τῇ Βουλῇ ἔντιμος Βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος, διότι καὶ ἐγὼ παραδέχομαι, ὅτι καὶ τὸ Σύνταγμα θίγει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ ἀνάγκη εἶναι νὰ ὑπάρχωσιν ἀξιωματικοὶ ἐν τῇ Βουλῇ, διότι πολλάκις παρουσιάζονται ζητήματα, διὰ τὰ ὁποῖα εἶναι ἐπάναγκες ἀξιωματικοὶ νὰ διαφωτίζωσι τὴν Βουλὴν, δὲν εἶναι δὲ ἀκριβὲς, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ εἰς οὐδένα στρατὸν πολιτεύονται, διότι ἐν Ἰταλίᾳ οἱ ἀξιωματικοὶ ἔχουν δικαίωμα ὄχι μόνον νὰ ἐκλέγωνται, ἀλλὰ καὶ νὰ διατηρῶσι τὴν ἐν ἐνεργείᾳ θέσιν των, τουτέστι νὰ διατηρῶσι καὶ τὴν ἀρχηγίαν, τὴν ὁποίαν ἔχουν, ἀναλόγως τοῦ βαθμοῦ των, μετὰ τὸ τέλος δὲ τῆς Βουλευτικῆς συνόδου νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὸ σῶμά των. Ἐν τῇ Ἀγγλίᾳ ἐπίσης οἱ ἀξιωματικοὶ ἔχουν τὸ δικαίωμα τοῦ πολιτεύεσθαι. Ἐν Γαλλίᾳ εἶχον τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγεσθαι μέχρι τοῦ 1870· ἂν δὲ κατὰ τὸ 1871 ἐθεσπίσθη νὰ μὴ πολιτεύωνται, μὴ νομίζετε ὅτι ἐθεώρησαν τοῦτο ὡς ἀντιβαῖνον εἰς τὸν προορισμὸν τοῦ ἀξιωματικοῦ, ἀλλ’ ἴσως διὰ τὸν φόβον τότε τῶν Ἰουδαίων, κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον, διότι τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα δὲν ἠδύνατο νὰ δεχθῇ νὰ ἔχῃ Βουλευτὰς ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοὺς καὶ νὰ ἔχουν οὗτοι καὶ ἀρχηγίας. Ἐνθυμήθητε δὲ τὸ παράδειγμα τοῦ Boulanger, διὰ νὰ ἐννοήσητε ὅτι δὲν εἶχον ἄδικον. Ἑπομένως εἶμαι σύμφωνος εἰς τὸ ὅτι πρέπει νὰ ἀποκλεισθῶσιν οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς Βουλῆς, διότι μετὰ τὸν τελευταῖον ἄνισον πόλεμον, τὸν ὁποῖον διεξήγαγεν ἡ Ἑλλάς, ἅπαντες ἀνεξαιρέτως, ἀπὸ τοῦ ἀνωτάτου μέχρι τοῦ τελευταίου πολίτου, ἐνόησαν, ὅτι μία ἐκ τῶν αἰτιῶν, αἵτινες ἐπέδρασαν εἰς τ’ ἀποτελέσματα τοῦ πολέμου, ὑπῆρξεν, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ ἐπολιτεύοντο, καὶ ἡ κοινὴ γνώμη ἀπῄτησεν, ὅπως οἱ ἀξιωματικοὶ καταγίνωνται ἀποκλειστικῶς μόνον εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν. Συνεπῶς ἐγὼ τοὐλάχιστον, ὡς ἀξιωματικός, ἀγόμενος μόνον ἀπὸ τὸ αἴσθημα τῆς αὐταπαρνήσεως, λέγω ὅτι πρέπει νὰ δώσωμεν τὸ παράδειγμα ἡμεῖς οἱ ἀξιωματικοί, ὅτι οὐδὲν πρόσκομμα πρέπει νὰ παρεμβληθῇ, ὅπως ὁ στρατὸς καταστῇ ἄξιος τοῦ προορισμοῦ του, καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἀφήσωμεν ἀνυπεράσπιστον τὸ προνόμιον, τὸ ὁποῖον μᾶς ἔδωκε τὸ Σύνταγμα, ἵνα ὁ στρατὸς ἀποδοθῇ εἰς τὸ ἔργον του. Ἀλλ’ ἡ κοινὴ γνώμη ἀπῄτησεν, ὄχι μόνον νὰ μὴ πολιτεύωνται οἱ ἀξιωματικοί, ἀλλὰ καὶ νὰ καταγίνωνται ἀποκλειστικῶς μόνον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν των· δὲν ἐννοεῖ δηλ. νὰ ἀποκλεισθῶσι μόνον ἀπὸ τοῦ Βουλευτηρίου. Ὑπῆρξαν ἀξιωματικοί, οἵτινες διέπραξαν σφάλματα, εἴτε ἐξ ἀπειρίας, εἴτε διότι δὲν ἦσαν ἐνήμεροι τῶν στρατιωτικῶν προόδων, εἴτε διότι δὲν ἐγνώριζον νὰ διοικῶσι τὸ στράτευμα, καὶ τὸ ἔθνος ἐνόει, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ δύνανται νὰ προβιβάζωνται ἐκεῖνοι, οἵτινες διήνυσαν ὁλόκληρον τὸν βίον ἐν τοῖς γραφείοις, ἀπέκτησαν ἐκεῖ ὅλους τοὺς βαθμοὺς καὶ ἔπειτα ἦλθον νὰ διοικήσωσι τὰς μονάδας τοῦ στρατοῦ ἐνώπιον τοῦ ἐχθροῦ. Τοιοῦτο νομοσχέδιον ἀπήτει τὸ ἔθνος, καὶ ἐγὼ ἔλαβον τὸν λόγον, ζητῶν τοιοῦτο νομοσχέδιον νὰ ὑποβληθῇ, τὸ ὁποῖον νὰ περιλάβῃ διάταξιν, ὅτι οὐδεὶς ἀξιωματικὸς δύναται νὰ προβιβάζηται, ἐὰν μὴ ὑπηρέτησεν ἐν τῷ στρατεύματι καὶ ἐν μόνῳ τῷ στρατεύματι. Τί λέγει ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις τοῦ νομοσχεδίου; «...Ἐπιβάλλεται εἰς τοὺς ἀξιωματικούς, ἵνα τὸν ἀπαιτούμενον πρὸς ἀπόκτησιν δικαιώματος προβιβασμοῦ χρόνον διανύωσιν ἐν ὑπηρεσίᾳ...»

§119ΕΠ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Νὰ φέρητε τροπολογίαν.

§120ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Ἐνῷ αὐτὸ λέγει ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις, ἔρχεται τὸ νομοσχέδιον καὶ καταρρίπτει αὐτὴν τὴν βάσιν, διὰ τὴν ὁποίαν ἀνέπνευσεν ἅπαν τὸ ἔθνος, ὅτι ὁ στρατὸς θὰ ἀποδοθῇ εἰς τὸ ἔργον του, διότι δὲν ἐξαιρεῖ παρὰ μόνον τοὺς ἀξιωματικοὺς μέχρι τοῦ βαθμοῦ συνταγματάρχου. Ἀλλ’ ἐὰν ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ ἐξαίρεσις, ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ διὰ τοὺς συνταγματάρχας· ἠδύναντο πάντες νὰ πολιτεύωνται, ἐκτὸς τῶν συνταγματαρχῶν. Οἱ συνταγματάρχαι εἶναι ἐκεῖνοι, οἵτινες θὰ διοικήσουν τὸ στράτευμα ἐνώπιον τοῦ ἐχθροῦ. Ἀλλ’ ἐὰν αὐτοὶ διαρκῶς διαμένωσιν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, πῶς θὰ τοὺς γνωρίσῃ τὸ στράτευμα; πῶς θὰ γνωρίσουν αὐτοὶ τὸ στράτευμα, τὸ ὁποῖον θὰ διοικήσωσι; πῶς θ’ ἀποκτήσωσι τὴν πεῖραν, τὴν ἕξιν τοῦ διοικεῖν, ὥστε ν’ ἀντεπεξέλθουν κατὰ παντὸς ἀπροόπτου ἐν πολέμῳ; Ἑπομένως νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι τέλειον· τὸ ἤθελον τέλειον, καὶ διὰ τοῦτο ἔλαβον τὸν λόγον, διὰ νὰ ἐξηγήσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τὰ νομοσχέδια, τὰ θίγοντα τὸν στρατὸν, ὅλα δέον νὰ συνδυασθῶσι μετὰ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Πρέπει πρῶτον ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφασίσῃ τίνα ὀργανισμὸν θὰ ἔχῃ διὰ τὸν στρατόν, καὶ ἔπειτα νὰ ἔλθουν τὰ ἐντελῶς συναφῆ ν’ ἀποτελέσουν ἓν σύνολον. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ὁμιλήσω εἰς τὴν Βουλὴν, πῶς νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ὀργανωθῇ ὁ στρατός, ὄχι διότι ἀποκρούω τὴν ἰδέαν, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δέον νὰ ἦναι δεσμευμένος ἐντὸς τοῦ ἔτους νὰ συμπληροῖ τὰς θέσεις. Νομίζω ὅτι τοῦτο εἶναι ἐπάναγκες, καὶ ἀπορῶ μάλιστα, πῶς ἡ Βουλὴ, ἡ ὁποία ἐψήφισε νόμον περὶ ὁρίου ἡλικίας, δὲν ἐθέσπισε τοῦτο ἀναγκαστικὸν διὰ τὸν Ὑπουργόν· διότι εἶναι ἀδίκημα νὰ ἔχῃ τις τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας ἐνώπιόν του καὶ νὰ μὴ προβιβάζηται, ἐνῷ ὑπάρχει θέσις κενὴ, καὶ νὰ ἀφεθῇ ἕρμαιον τοῦ νόμου περὶ ὁρίου ἡλικίας. Ἀλλὰ ποῖος ὀργανισμὸς πρέπει νὰ ὑπάρχῃ, ποῖαι θέσεις πρέπει νὰ ὑπάρχουν ἐν τῷ στρατῷ, ὥστε αὐταὶ νὰ πληρωθῶσι κατὰ τὸ ἄρθρον 1 μέχρι τῆς 30 Δεκεμβρίου; Ὁ ὀργανισμὸς ὁ πολυτελὴς ἔχει συνταγματάρχας καὶ ἀντισυνταγματάρχας κατὰ δεκάδας, καὶ ἐνῷ ἔδρασεν ὁ στρατὸς ἐν πολέμῳ, οἱ συνταγματάρχαι καὶ ἀντισυνταγματάρχαι ἠριθμοῦντο ἐπὶ τῶν δακτύλων, διότι ὁ ὀργανισμὸς ἦτο συντεταγμένος ἐπὶ τῇ βάσει εἰρήνης, καὶ ὅταν ἦλθεν ἡ ὥρα τῆς δράσεως, ἀπεδείχθη ἡ πολυτέλεια τῶν ἀνωτέρων θέσεων, καὶ ἑπομένως ὁ τοιοῦτος ὀργανισμὸς ἔφερε τὸν στρατὸν εἰς τὴν θέσιν, εἰς ἣν εὑρέθη ἐν πολέμῳ, τουτέστιν αἱ δαπάναι, αἵτινες ἐβάρυνον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἕνεκα τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῶν θέσεων, ἠνάγκασαν, ὅταν ἐπήρχοντο αἱ οἰκονομίαι, νὰ γείνουν αὗται εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν στρατιωτικῶν, ὥστε καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ, οἵτινες ὑπηρέτουν ἐν τῷ στρατεύματι, ἔμενον ἄεργοι, οὔτε ἠσκοῦντο, οὔτε διηύθυνον, διότι δὲν εἶχον ἐπαρκῆ ἀριθμὸν στρατιωτῶν. Τοιοῦτος ὀργανισμὸς πρέπει νὰ ἐκλείψῃ. Πρέπει τὸ Κράτος νὰ σκεφθῇ περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ, ὥστε νὰ ἔχῃ ὁ στρατὸς ἐκείνους μόνον τοὺς ἀξιωματικούς, οἵτινες χρησιμεύουν διὰ τὸν πόλεμον, εἰς τὰς θέσεις δὲ τὰς χρησιμευούσας διὰ τὴν ἐν εἰρήνῃ ἐνέργειαν δὲν πρέπει νὰ προβιβάζωνται ἀξιωματικοὶ, διότι εἶναι θέσεις περιτταί. Εἶμαι λοιπὸν ἠναγκασμένος, ἐὰν ἡ Βουλὴ μοὶ τὸ ἐπιτρέψῃ, —διότι δὲν θέλω νὰ θεωρηθῇ, ὅτι ἥρπασα τὴν ἰδέαν τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ εἴτε διὰ νὰ παρατείνω τὴν συζήτησιν, εἴτε διὰ νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν, — εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὁμιλήσω περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ὁποῖος πρέπει νὰ ἦναι, ὥστε νὰ πεισθῇ ἡ Βουλή, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ, ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2, ὡς καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ γενικῶν θέσεων καὶ τὸ περὶ στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, παρὰ μόνον ὅταν πάντα ταῦτα συνδυασθῶσι μετὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Τὸ περὶ ἀφομοιώσεως τῶν μισθῶν τῶν ἀξιωματικῶν εἶναι ὅλως ἄσχετον, καὶ δύναται νὰ συζητηθῇ, τὰ ἄλλα ὅμως ἔχουν τοιαύτην σχέσιν, ὥστε ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ κάμῃ τι τέλειον, ἐὰν μὴ πρῶτον θέσῃ τὰ θεμέλια τοῦ οἰκοδομήματος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ βασισθῇ ὁ στρατός· διότι τὸ νὰ ἐγείρῃ τις περίπτερα ἢ νὰ θέτῃ ἐξώστας εἰς οἰκοδόμημα, τοῦ ὁποίου τὰ θεμέλια δὲν ἐτέθησαν, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι λογικόν. Ἑπομένως, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐπιτρέπῃ, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὁμιλήσω περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ.

§121ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι· δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ.

§123ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, σήμερον ἠμπορεῖ ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ γενικὰς θέσεις, αὔριον δὲ νὰ ἔλθῃ ὁ ὀργανισμὸς νὰ εἴπῃ, ὅτι εἶναι περιτταὶ αἱ θέσεις.

§124ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Βουλὴ σᾶς ἀκούει· νὰ ἀναπτύξητε τὰς ἰδέας σας, ὅπως ὑμεῖς κρίνετε.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι ὅμως ἐπὶ ἄλλου θέματος. Ὁ νόμος περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ ἀποτελεῖ ἰδιαίτερον θέμα.

§126ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ εἶναι τὰ ἐπιχειρήματά του.

§127ΑΧ. ΧΟΪΔΑΣ. Ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλήσητε.

§128ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Αὐτὸ τὸ γνωρίζω, ἀλλὰ δὲν ἤθελον νὰ τὸ πράξω, χωρὶς ἡ Βουλὴ εὐμενῶς νὰ μοὶ δώσῃ τὴν ἄδειαν.

§129Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Κύριε Βουλευτά, θεωρεῖτε τὰ νομοσχέδια αὐτὰ ὡς δυνάμενα νὰ τεθῶσιν εἰς τὸν ὀργανισμόν;

§130ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Πρέπει νὰ προηγηθῇ ὁ ὀργανισμός, ἵνα ἔχῃ ὁ Ὑπουργὸς τὸ δικαίωμα νὰ πληρώσῃ τὰς θέσεις, ὅταν ἡ ἡ Βουλὴ ψηφίσῃ τὸν ὀργανισμόν.

§131Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὴ ἀπαντᾶτε μὲ περιστροφάς. Τὰ θεωρεῖτε συνεπῶς κατ’ ἀρχὴν ὡς ἀποτελοῦντα μέρος τοῦ ὀργανισμοῦ;

§132ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Βεβαίως.

§133Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κατ’ ἀρχήν;

§134ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Βεβαίως.

§135Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ σημειώσητε, ὅτι ἐπανέλαβον τὴν ἐρώτησιν, καὶ εἴπετε «βεβαίως».

§136ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω τί ἔχετε κατὰ νοῦν νὰ ἐξαγάγητε ὡς συμπέρασμα αὐτῆς τῆς ἐρωτήσεως. Λοιπόν, κύριοι Βουλευταὶ, ὁ στρατὸς σήμερον, ὅπως ἔγειναν εἰς ὅλα τὰ ἔθνη τὰ τοῦ πολέμου, δέον νὰ θεωρηθῇ ὑπὸ τὰς ἑξῆς θεμελιώδεις ἀρχάς. Ἕν ἔθνος μικρὸν, ὡς ἡ Ἑλλάς, πρέπει νὰ ἔχῃ τοιοῦτον στρατὸν, ὥστε νὰ δύναται νὰ παρατάξῃ ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλειτέραν δύναμιν καὶ ὅσον τὸ δυνατὸν ἐν βραχεῖ χρόνῳ, διότι ἄλλοτε οἱ πόλεμοι ἦσαν μακροχρόνιοι· ἤρχισεν ὁ ἑκατονταετὴς πόλεμος εἰς τὰς ἀρχὰς τοῦ ΙΓʹ αἰῶνος καὶ διήρκεσεν 104 ἔτη. Ὁ τριακονταετὴς πόλεμος κατόπιν κατὰ τὸν ΙϚʹ αἰῶνα, κατόπιν ὁ ἑπταετὴς κατὰ τὸν ΙΖʹ αἰῶνα, ἔπειτα αἱ ἐκστρατεῖαι τοῦ μεγάλου Ναπολέοντος, αἱ ὁποῖαι διήρκεσαν ἐπὶ μῆνας. Μόνη ἡ ἐκστρατεία τοῦ 1814 διήρκεσεν ὑπὲρ τὸ ἔτος, διότι οἱ σύμμαχοι εἰσέβαλον εἰς τὴν Γαλλίαν. Ὁ πόλεμος τῆς Κριμαίας, τῷ 1854, ὁ ὁποῖος περιωρίσθη εἰς μίαν πολιορκίαν, διήρκεσε περισσότερον. Ὁ πόλεμος τοῦ 1859 διήρκεσεν ἑβδομάδας· ὁ πόλεμος τοῦ 1866 ἐπίσης ἑβδομάδας. Ὁ πόλεμος τοῦ 1870 διήρκεσεν ἀπὸ τῆς 4 Αὐγούστου μέχρι τῆς 2 Σεπτεμβρίου, ὅτε ὁλόκληρος ὁ γαλλικὸς στρατὸς μετὰ τοῦ αὐτοκράτορος παρεδόθη αἰχμάλωτος· τὰ κατόπιν ἦσαν εἷς ἀγὼν μόνον, τὸν ὁποῖον ἡ Γαλλία διεξήγαγε μόνον πρὸς διάσωσιν τοῦ γοήτρου της. Ἦλθεν ὁ πόλεμος τοῦ 1877 μεταξὺ Ρωσίας καὶ Τουρκίας, ἀλλὰ καὶ οὗτος σχεδὸν δὲν διήρκεσε παρὰ ἀπὸ τοῦ Αὐγούστου, ὅτε ἤρχισαν αἱ παρὰ τὴν Πλεῦναν μάχαι, μέχρι τῆς πτώσεως τῆς Πλεύνης, ἤτοι μέχρι τῆς 6 Δεκεμβρίου, διότι μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἐπῆλθεν ὡς χείμαρρος ὁ ῥωσικὸς στρατὸς μέχρι Κωνσταντινουπόλεως. Πρὸ τούτου ὁ πόλεμος ὁ Σερβοτουρκικὸς διήρκεσεν ὀλίγας ἡμέρας. Ἦλθεν ὁ Σερβοβουλγαρικὸς ἐν ἔτει 1885, ὁ ὁποῖος διήρκεσεν ὀλίγας μόνον ἡμέρας, ὁ Ἑλληνοτουρκικὸς, ὁ ὁποῖος διήρκεσε 34 ἡμέρας. Ὥστε βλέπετε, ὅτι ἀπὸ 100 ἐτῶν οἱ πόλεμοι κατήντησαν νὰ διαρκῶσι μόνον ὀλίγας ἡμέρας. Ἑπομένως ἐνῷ ἄλλοτε οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ ἐν γένει ὁ στρατὸς ἐν τῷ πολέμῳ ἠσκεῖτο καὶ ἐν τῷ πολέμῳ ἀπέκτα τὴν ἕξιν τοῦ μάχεσθαι, καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ τὴν ἕξιν τοῦ διοικεῖν, σήμερον, ὅτε οἱ πόλεμοι διαρκοῦσιν ἡμέρας μόνον, δὲν δύναται εἷς στρατὸς παρὰ νὰ ᾖναι παρεσκευασμένος ἐν εἰρήνῃ, ἀλλὰ νὰ ᾖναι οὕτω παρεσκευασμένος, ὥστε νὰ μὴ περιμένῃ τὸ ἔθνος νὰ ἀναπληρώσῃ τὰς ἐλλείψεις μετὰ τὴν κήρυξιν τοῦ πολέμου, ὁπότε, ὅ,τιδήποτε καὶ ἂν κάμῃ τὸ ἔθνος, θὰ ᾖναι μόνον πρὸς παράτασιν τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκετο μέχρι τοῦδε. Ἡ Ἑλλὰς, μὴ πολεμήσασα ἄλλοτε, δὲν ἐγνώριζεν ὅτι ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ὀργανισμὸν κατάλληλον καὶ πρὸς τὸ ἔδαφος καὶ πρὸς τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἡ χώρα παρέχει. Ὁ πόλεμος μᾶς ἐδίδαξε τὰς ἐλλείψεις ἡμῶν. Πρέπει νὰ διδαχθῶμεν, ὥστε νὰ διορθώσωμεν τὰ τοῦ στρατοῦ οὕτως, ὥστε ὁ στρατός μας, ἀναλόγως τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα ἔχει ἡ χώρα, νὰ δύναται ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὸν προορισμὸν, διὰ τὸν ὁποῖον τὸ ἔθνος ὑφίσταται τοιαύτας δαπάνας. Κατὰ τὴν γνώμην μου, ὁ στρατὸς πρέπει ν’ ἀποτελῇ 4 μεραρχίας ἐν εἰρήνῃ πλήρεις, ἔχων ἐκείνας τὰς ὑπηρεσίας, τῶν ὁποίων ἡ ἔλλειψις κατὰ τὸν πόλεμον ἦτο μία ἀπὸ τὰς σπουδαιοτέρας αἰτίας, διὰ τὰς ὁποίας ἐπῆλθον τὰ ἀτυχήματα ἡμῶν· αἱ τοιαῦται ὑπηρεσίαι δὲν ὑπάρχουν σήμερον ἐν τῷ ὀργανισμῷ, αἱ τοιαῦται ὑπηρεσίαι πρέπει νὰ ὑπάρχωσιν ἐν εἰρήνῃ. Ἐκτὸς δὲ τούτου, ὁ ἀριθμὸς τῶν μονάδων δὲν εἶναι ἐπαρκής. Ἠναγκάσθημεν νὰ καταρτίσωμεν τοιαύτας κατὰ τὴν ὥραν σχεδὸν τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐχθροπραξιῶν. Βλέπομεν λοιπὸν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ στρατὸς νὰ δράσῃ, ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχει πλήρη ἐκεῖνα τὰ στοιχεῖα, ἐπὶ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ βασίζηται. Πρὸς τούτοις αἱ ἀναλογίαι τῶν ὅπλων δὲν ἦσαν ἐπαρκεῖς, διότι τὸ μὲν πεζικὸν, ἐπὶ τοῦ ὁποίου βασίζεται πᾶς στρατὸς, ἦτο τόσον κακῶς κατηρτισμένον, ἦτο τόσον κακῶς ἠσκημένον, ὥστε δὲν ἦτο ἀντάξιον τοῦ κυριωτάτου μέρους, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ εἰς τοὺς ἄλλους στρατούς. Τὸ πυροβολικὸν, τὸ ὁποῖον συντελεῖ τὰ μάλιστα εἰς τὴν καλὴν ἔκβασιν μιᾶς μάχης, δὲν ἦτο ἐπαρκές. Εἰς ὅλους τοὺς στρατοὺς ἡ ἀναλογία τοῦ πυροβολικοῦ εἶναι τέσσαρα ἕως ἕξ πυροβόλα εἰς 1000 ἄνδρας. Δύναμαι νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸν καταρτισμὸν τοῦ Γερμανικοῦ στρατοῦ. Ἀποτελεῖται ἀπὸ 625 τάγματα πεζικοῦ, ἀπὸ 578 πυροβολαρχίας καὶ 38 τάγματα φρουριακοῦ πυροβολικοῦ, τὰ ὁποῖα, προστιθέμενα εἰς τὰς πυροβολαρχίας, ἀποτελοῦσι σχεδὸν ἴσον ἀριθμὸν μὲ τὰ τάγματα τοῦ πεζικοῦ, ἀπὸ 26 τάγματα σκαπανέων καὶ 11 τάγματα τηλεγραφητῶν, τὸ ὅλον 37 τάγματα, καὶ ἀπὸ 172 ἴλας.

§137Γ. ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Καὶ τώρα μάλιστα προτείνεται ἡ αὔξησις τοῦ πυροβολικοῦ ἐν Γερμανίᾳ.

§138ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Αὐτοὶ εἶναι οἱ ἀριθμοὶ οἱ πραγματικοί. Δὲν θέλω νὰ σᾶς ἀναφέρω θεωρίας τῶν μεγίστων στρατιωτικῶν συγγραφέων, τῶν μεγίστων στρατηλατῶν, οἱ ὁποῖοι ἔγραψαν περὶ πολεμικῆς τέχνης, διὰ νὰ ἴδητε, ὅτι αὐταὶ αἱ ἀναλογίαι εἶναι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἐπιστημονικῶς καθωρίσθησαν· ἀλλὰ σᾶς ἀνέφερα τὰς ἀναλογίας τοῦ Γερμανικοῦ στρατοῦ, διὰ νὰ ἴδητε ποῖαι ἐκεῖ δεσπόζουσιν ἀρχαί. Σήμερον ὁ ὀργανισμὸς, ὁ ὑπάρχων παρ’ ἡμῖν, ἀνταποκρίνεται εἰς τοιαύτας ἀπαιτήσεις; Ἔχετε ὀργανισμὸν, — δὲν θέλω νὰ μεμφθῶ κανὲν ὅπλον, καὶ τὸ λέγω ἐκ τῶν προτέρων, διὰ νὰ μὴ παρεξηγηθῶ, — ἐλέχθη καὶ ἐγράφη, ὅτι εἰς τὸ μηχανικὸν εἶναι 32 συνταγματάρχαι καὶ ἀντισυνταγματάρχαι· ἐνῷ εἰς τὸν Γερμανικὸν στρατὸν εἶναι 37 τάγματα, ἡμεῖς ἔχομεν 32 συνταγματάρχας καὶ ἀντισυνταγματάρχας.

§139ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πόσα συντάγματα ἔχομεν;

§140ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Ἕν σύνταγμα ἔχομεν. Δὲν τὸ λέγω διὰ νὰ μεμφθῶ τὸ μηχανικόν. Εἶναι δικαιότατον, ὅτι ἐδημιούργησαν θέσεις διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ μηχανικοῦ, διότι δὲν ἔπρεπεν ἀξιωματικοὶ ἔχοντες τοιαύτην παιδείαν, ὡς οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ μηχανικοῦ, νὰ παρορῶνται καὶ νὰ βλέπωσιν ἑαυτοὺς παραγκωνιζομένους ἀπέναντι ἄλλων, ἐχόντων τὰ αὐτὰ προσόντα. Ἠναγκάσθησαν λοιπὸν νὰ δημιουργήσωσι θέσεις διὰ τὴν προαγωγὴν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ μηχανικοῦ.

§141ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Κάκιστα.

§142ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Ἔχομεν λοιπὸν ἕνα ὀργανισμὸν, ὁ ὁποῖος ἐχρησίμευσε καὶ χρησιμεύει διὰ νὰ δημιουργῶνται θέσεις· ἀλλ’ ὁ τοιοῦτος ὀργανισμὸς δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς ἀπαιτήσεις στρατοῦ, δυναμένου νὰ πολεμήσῃ. Πρέπει λοιπὸν νὰ γείνῃ ὁ ὀργανισμὸς τοιοῦτος, ὥστε ἀνεξαρτήτως τῶν ἀτόμων καὶ ἀνεξαρτήτως τῶν σωμάτων, νὰ μὴ ἔχῃ παρὰ ἐκείνας μόνον τὰς θέσεις, αἱ ὁποῖαι ἀπαιτοῦνται διὰ τὸν πόλεμον. Δὲν θὰ σᾶς εἴπω τὰς λεπτομερείας τοῦ ὀργανισμοῦ, τὸν ὁποῖον ἐγὼ ἔχω μελετήσει καὶ τὸν ὁποῖον ἐν τῇ καταλλήλῳ στιγμῇ θὰ ἀναπτύξω, διότι δὲν θέλω ν’ ἀπασχολήσω νῦν τὴν Βουλήν. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τοῦδε δύναμαι νὰ εἴπω καὶ τὸ ὁποῖον ἀπῄτησεν ἡ κοινὴ γνώμη ἅπαξ ἅπασα, εἶναι ν’ ἀποβλέψῃ τὸ ἔθνος ὄχι μόνον εἰς τὸ ν’ ἀφαιρέσῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς ἀπὸ τῆς πολιτικῆς, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ νὰ ἀφαιρέσῃ τὴν πολιτικὴν ἀπὸ τοῦ στρατοῦ· διότι μὴ νομίζετε, ὅτι, ἐὰν ἀπέλθωσιν ἀπὸ τοῦ Βουλευτηρίου οἱ ἀξιωματικοί, ὁ στρατὸς δὲν θὰ εὑρίσκηται ὑπὸ τὸ κράτος τῆς πολιτικῆς. Καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ φαγέδαινα, ἡ ὁποία ἔφερε τὸν στρατὸν εἰς τὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται, ἐκτὸς ἐὰν δὲν συναισθανώμεθα τὴν ἀλήθειαν τῶν πραγμάτων, ἐὰν δὲν θέλωμεν νὰ ὁμολογήσωμεν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἅπαντες ἐν ἡμῖν αὐτοῖς ὁμολογοῦμεν, ὅτι ἡ πολιτικὴ διέφθειρε τὸ στράτευμα, καὶ ὄχι οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ πολιτευόμενοι. Πιθανὸν νὰ ἦναι καὶ αὐτὴ μία ἐκ τῶν αἰτιῶν, τὸ ὅτι δηλαδὴ οἱ ἀξιωματικοὶ πολιτεύονται, ἀλλὰ τὸ ὅτι δύναται ἡ πολιτικὴ νὰ ἀσκήσῃ ἐπιρροὴν ἐπὶ τοῦ στρατοῦ, εἶναι ἡ κυριωτέρα αἰτία, ἡ ὁποία ἔφερε τὴν κακὴν κατάστασιν τοῦ στρατοῦ. Πρέπει λοιπὸν ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ νὰ ἦναι τοιοῦτος, ὥστε νὰ ἀφαιρέσῃ ἐν γένει πᾶσαν ἐξουσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἐκ τοῦ στρατοῦ, ἐξουσίαν δυναμένην νὰ φέρῃ τὸ κακὸν ἐν τῷ στρατεύματι χωρὶς νὰ ἔχῃ κἀνένα περιορισμόν. Εἶναι τοῦτο τὸ πρῶτον, εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀποβλέψῃ ἡ Βουλή· πρέπει νὰ νομοθετήσῃ, ὥστε νὰ ὑπάρξῃ γενικὸς ἐπιθεωρητὴς τοῦ στρατοῦ, ὅστις ἐπὶ μὲν τοῦ στρατεύματος νὰ ἔχῃ ἀπόλυτον ἐξουσίαν, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς στρατιώτας καὶ τοὺς ὑπαξιωματικούς, χωρὶς νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἐπέμβῃ καθόλου· ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τοὺς ἀξιωματικούς, μόνον τῇ προτάσει τοῦ γενικοῦ ἐπιθεωρητοῦ νὰ διοργανῶνται τὰ πάντα διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, τοῦ ὑπευθύνου ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου διὰ πᾶσαν πρᾶξιν. Τότε μόνον δύναται ὁ στρατὸς νὰ ἦναι ἐντελῶς ἠσφαλισμένος, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ αὐτὸν πλέον ἡ πολιτική. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ νομοσχέδιον. Ἐὰν νομοθετήσωμεν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καὶ παραδεχθῶμεν τὸ πρῶτον ἄρθρον, δίδομεν τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, τὴν 30 Δεκεμβρίου νὰ πληροῖ πάσας τὰς κενὰς θέσεις, δυνάμει τοῦ ὑπάρχοντος ὀργανισμοῦ. Ἀλλὰ γνωρίζεται τί ἔχει ὁ ὑπάρχων ὀργανισμός; Δὲν εἶχον τὰ μέσα, ὅπως φέρω εἰς τὴν Βουλὴν ἀριθμοὺς ἐπισήμους τῶν βαθμοφόρων, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἦναι ἐν τῷ στρατεύματι, — διότι ὑπάρχει καὶ μία ἐλαστικότης εἰς τὸν ὀργανισμόν. — Ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν εἰς ὅλας τὰς θέσεις τῶν διευθυντῶν τῶν τμημάτων ἀναγράφονται ἀνώτεροι ἀξιωματικοί· ἀλλ’ ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ εἶναι ταγματάρχαι, ἀντισυνταγματάρχαι, συνταγματάρχαι. Ἑπομένως δὲν δύναταί τις νὰ ἔχῃ κἀμίαν βάσιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας νὰ δύναται νὰ καθορίσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν βαθμοφόρων εἰς τὸ στράτευμα. Ἔχω μόνον τὴν «Ἐπετηρίδα», καὶ εἶδον ποῖοι εἶναι οἱ σήμερον ὑπάρχοντες...

§143Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁ κ. συνάδελφος συνηγορεῖ ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου περὶ κατανομῆς τῶν γενικῶν θέσεων.

§144ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι οὐδόλως συνηγορῶ· διότι κατὰ τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἔχω, πρέπει νὰ καταργηθῶσιν αἱ γενικαὶ θέσεις καὶ νὰ μὴ ὑπάρχωσι.

§145Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ σειρὰ νὰ σᾶς ἀπαντήσω, θὰ σᾶς ἀποδείξω μὲ τοὺς ἰδίους σας λόγους, ὅτι ὁμιλεῖτε ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου τούτου.

§146ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Κατὰ τὴν «Ἐπετηρίδα» ὑπάρχουσι σήμερον 44 συνταγματάρχαι, 45 ἀντισυνταγματάρχαι, 102 ταγματάρχαι κλπ. Ἐγὼ κατήρτισα ἐργασίαν, καθ’ ἣν ὁ στρατὸς ἔχει τέσσαρας μεραρχίας πλήρεις, μὲ 16 συντάγματα πεζικοῦ, 16 τάγματα εὐζώνων, 36 πυροβολαρχίας, 20 ἴλας ἱππικοῦ, καὶ 4 τάγματα μηχανικοῦ, καὶ μὲ πάσας τὰς ὑπηρεσίας, δηλ. 4 μοίρας μεταγωγικὰς τροφῶν καὶ ὑλικοῦ, 4 μοίρας μεταγωγικὰς πυρομαχικῶν πεζικοῦ καὶ πυροβολικοῦ, 4 λόχους νοσοκόμων, ἐκείνας δηλαδὴ τὰς ὑπηρεσίας, αἱ ὁποῖαι ἀπαιτοῦνται διὰ τὸν πόλεμον. Καὶ ἐνῷ ἀναβιβάζω τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ εἰς 64 τάγματα πεζικοῦ, εἰς 4 τάγματα μηχανικοῦ, δυνάμενα νὰ παραταχθῶσιν ἐν διαστήματι ὀλίγων ἡμερῶν, μετὰ 36 πυροβολαρχιῶν καὶ 20 ἰλῶν, ἐνῷ κατὰ τὸν ἰδικόν μου ὀργανισμὸν ὁ στρατὸς αὐτὸς θὰ διοικῆται ἀπὸ 4 ὑποστρατήγους, ἀπὸ 12 συνταγματάρχας, ἀπὸ 31 ἀντισυνταγματάρχας, 92 ταγματάρχας, 340 λοχαγοὺς, 360 ὑπολοχαγοὺς καὶ 416 ἀνθυπολοχαγοὺς, σήμερον, ἐνῷ ὁ ὀργανισμὸς ὁ ὑπάρχων ἔχει 10 μόνον συντάγματα πεζικοῦ καὶ 8 τάγματα εὐζώνων, 20 πυροβολαρχίας, 12 ἴλας ἱππικοῦ καὶ 1 σύνταγμα μηχανικοῦ, ἔχομεν 44 συνταγματάρχας, 45 ἀντισυνταγματάρχας καὶ 102 ταγματάρχας...

§147Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Παρακαλῶ, χωρίσατε τοὺς συνταγματάρχας. Τὸ πεζικὸν ἔχει τόσους συνταγματάρχας, ὅσα καὶ συντάγματα.

§148ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Ἐγὼ δὲν ὁμιλῶ περὶ πεζικοῦ, κύριε Ὑπουργέ· ὁμιλῶ περὶ στρατοῦ. Ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τοῦ πεζικοῦ.

§149Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Σᾶς διέκοψα, διότι λέγετε ὅτι σεῖς ἐκάμετε ἕνα ὀργανισμὸν, δυνάμει τοῦ ὁποίου ἔχετε τόσους συνταγματάρχας, τόσους ταγματάρχας κτλ. Λοιπὸν νὰ τοὺς χωρίσητε.

§150ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Δὲν χωρίζω τοὺς συνταγματάρχας ἐγὼ, κύριε Ὑπουργέ. Ἐγὼ θεωρῶ τὸ πεζικὸν ὡς βάσιν τοῦ στρατεύματος, διότι τὸ πεζικὸν εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κρίνει τὰς μάχας. Διότι δὲν ἔχομεν πεζικὸν ἀνάλογον τῶν περιστάσεων, διὰ τοῦτο ὁ στρατὸς δὲν ἀνταπεκρίθη εἰς τὰς προσδοκίας τοῦ ἔθνους, χωρὶς νὰ πταίῃ τὸ πεζικὸν, ἀλλ’ ἡ Πολιτεία, διότι ἡ Ἑλλὰς δὲν παρέταξε παρὰ δώδεκα συντάγματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἦσαν ἐπαρκῆ ἀπέναντι τῶν 120 ταγμάτων τοῦ πεζικοῦ, τὰ ὁποῖα παρέταξεν ἡ Τουρκία. Ἐγὼ λοιπὸν θέλω νὰ ἔχωμεν στρατὸν, ὁ ὁποῖος νὰ δύναται νὰ παραταχθῇ, νὰ δύναται ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς περιστάσεις, οὐχὶ ἀπέναντι τόσον ἀνίσου ἀγῶνος, ὡς ἐκεῖνος, ὃν διεξήγαγεν, ἀλλὰ εἰς ἄλλας περιστάσεις εὐνοϊκωτέρας, περιστάσεις αἱ ὁποῖαι δύνανται ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμὴν νὰ παρουσιασθῶσιν. Ἡ Σερβία τῷ 1875 ἡττήθη ἴσως χειρότερον ἀπὸ ἡμᾶς, διότι ἡ Ρωσία τὴν ἐβοήθησε τότε μὲ 25 χιλιάδας ὑπαξιωματικοὺς καὶ στρατιώτας Ρώσους ὑπὸ τὸν στρατηγὸν Τσερνάγιεφ, καὶ ἐν τούτοις ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν ὁ Ἀβδοὺλ Κερὶμ εἰσῆλθεν εἰς Νίσαν, καὶ μόνον ἕνεκα τελεσιγράφου τῆς Ρωσίας ἐσταμάτησε πρὸ τοῦ Βελιγραδίου. Ἐν τούτοις ἡ Σερβία κατὰ τὸ 1878 ἔλαβε μέρος εἰς τὸν Ρωσοτουρκικὸν πόλεμον, καὶ ἀνεκηρύχθη εἰς Βασίλειον. Διὰ τοῦτο τὸ πρῶτον μέλημα ἡμῶν πρέπει νὰ ᾖναι ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ, ὀργανισμὸς ἀντάξιος τοῦ στρατοῦ. Διὰ τοῦτο εἶμαι τῆς ἰδέας, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, ὅπως ἔχει, ἀλλὰ νὰ χωρίσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τὸ ζήτημα, ἐὰν θέλῃ, καὶ νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον μόνον ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἀποκλεισμὸν τῶν Βουλευτῶν ἐκ τῆς Βουλῆς, διότι τοῦτο ἀπαιτεῖ ἡ κοινὴ συνείδησις. Ὡς πρὸς δὲ τοὺς προβιβασμοὺς, νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα, ὁ Ὑπουργὸς, ὅταν τὸ θεωρῇ ἐπάναγκες, νὰ προβαίνῃ εἰς τοιούτους, χωρὶς νὰ ᾖναι δεσμευμένος καὶ ὑποχρεωμένος ἐκ τοῦ νόμου νὰ πράξῃ τοῦτο. Νὰ φέρῃ δὲ τὴν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διάταξιν, ὅταν θὰ φέρῃ καὶ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, ὥστε ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς ὀργανισμοῦ, ὅστις νὰ δύναται νὰ σχηματίσῃ στρατὸν διὰ πόλεμον καὶ οὐχὶ δι’ εἰρήνην, νὰ δεσμεύσωμεν τὸν Ὑπουργὸν, ὥστε εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους νὰ ἦναι ὑποχρεωμένος νὰ πληροῖ ἁπάσας τὰς κενὰς θέσεις.

§151ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ὀρθότατα.

§152ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Δὲν θέλω ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν εἰς τὰς λεπτομερείας περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Ἠθέλησα μόνον νὰ θίξω τὸ ζήτημα, διατὶ εἶμαι ἐναντίος εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ Ὑπουργοῦ διὰ τὴν πλήρωσιν τῶν κενῶν θέσεων, διότι φρονῶ, ὅτι ὁ ὑπάρχων ὀργανισμὸς δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς περιστάσεις ἑνὸς στρατοῦ δι’ ἐκστρατείαν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦ ἀποκλεισμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν ἐκ τῆς Βουλῆς, εἶμαι σύμφωνος μὲ τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ τὸ θέλω πλῆρες, τέλειον. Δὲν θέλω τὴν ἐξαίρεσιν τῶν συνταγματαρχῶν, διότι, ἐὰν ἔπρεπε νὰ ἐξαιρεθῶσί τινες, οὗτοι βεβαίως δὲν εἶναι οἱ συνταγματάρχαι. Ὁ λόγος, τὸν ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν πρὸ ὀλίγου, διακόψας τὸν ἔντιμον ἐκ Φθιώτιδος Βουλευτὴν, εἶπεν, ὅτι οἱ συνταγματάρχαι θὰ ἦναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ φωτίζωσι τοὺς Βουλευτὰς εἰς τὰ στρατιωτικὰ ζητήματα, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἐπαρκὴς, διότι τὸ τοιοῦτον ἄντικρυς ἀντιτίθεται εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν εἶναι χρήσιμοι ἐν τῇ Βουλῇ, διότι ἀναγνωρίζει τὴν ἀρχὴν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχωσιν ἀξιωματικοὶ ἐν τῇ Βουλῇ, θέτει δὲ ἐν τῇ Βουλῇ ἐκείνους τοὺς ἀξιωματικούς, τῶν ὁποίων ἡ παρουσία εἶναι ἀναγκαιοτάτη ἐν τῷ στρατεύματι, ἐκείνους τοὺς ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι θὰ διοικήσωσι τὰς μονάδας τοῦ στρατεύματος καὶ οἱ ὁποῖοι πρέπει διαρκῶς νὰ εὑρίσκωνται ἐν τῷ στρατεύματι. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου εἶμαι ἐναντίος τοῦ νομοσχεδίου καὶ διότι δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν αἰτιολογικὴν αὐτοῦ ἔκθεσιν· διότι, ἐνῷ λέγει, ὅτι θεωρεῖ ἐκεῖνον μόνον τὸν ἀξιωματικὸν ἄξιον νὰ προβιβασθῇ, ὅστις διανύει τὸν πρὸς προβιβασμὸν χρόνον ἐν τῷ στρατεύματι, κατόπιν, ἐν τῷ ἄρθρῳ 3, λέγει, ὅτι οὗτος δὲν προβιβάζεται, «ἐὰν δὲν διατελέσῃ εἰς διατεταγμένην ὑπηρεσίαν παρά τινι τῶν ὀργανικῶν θέσεων τῶν σωμάτων τοῦ στόλου, τῶν καταστημάτων καὶ λοιπῶν ὑπηρεσιῶν τῶν εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἢ τῶν Ναυτικῶν ὑπαγομένων» κλπ. Δηλαδὴ ἔρχεται πάλιν καὶ λέγει, ὅτι δύναταί τις νὰ προβιβάζηται καὶ νὰ προάγηται ἐν τοῖς γραφείοις ἀπὸ τοῦ κατωτάτου βαθμοῦ μέχρι τοῦ ἀνωτάτου, κατόπιν δὲ νὰ καλῆται κατὰ τὴν ὥραν τοῦ πολέμου εἰς τὴν διοίκησιν μιᾶς μονάδος τακτικῆς ἢ στρατηγικῆς, καὶ νὰ εὑρίσκηται εἰς τοιαύτην ὑψίστην ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος κατὰ τὴν στιγμὴν τοῦ κινδύνου τῷ ἀναθέτει. Τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ γείνῃ πλῆρες, πρέπει νὰ μὴ δύναται κανεὶς νὰ προβιβάζηται, ἐὰν μὴ ὑπηρέτησε τὸ ἀπαιτούμενον πρὸς προβιβασμὸν χρονικὸν διάστημα· διότι θεωρῶ ἀνεπαρκῆ καὶ τὸν χρόνον, τὸν ὁποῖον ἤδη ὁ νόμος περὶ προβιβασμῶν ἔχει δι’ ἕκαστον βαθμόν. Διότι ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου, ὅτι λοχαγοὶ, προβιβασθέντες εἰς ταγματάρχας τῷ 1895, ἤδη εἶναι ἀντισυνταγματάρχαι, καὶ ἄν σήμερον γείνωσι προβιβασμοὶ, μόλις συμπληρώσωσι τὸν διετῆ χρόνον εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀντισυνταγματάρχου, θὰ γείνωσι συνταγματάρχαι. Νομίζω ὅτι ὁ χρόνος ὁ ἀπαιτούμενος παρὰ τοῦ νόμου πρὸς προβιβασμὸν εἰς ἕκαστον βαθμὸν εἶναι μικρός· ἔχει δὲ καὶ τὸ ἑξῆς ἄτοπον, ὅτι ἀπαιτεῖ ὁ νόμος δύο ἔτη διὰ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ καὶ ὑπολοχαγοῦ ἐν ἑκάστῳ βαθμῷ. Τί δὲ γίνεται; Ἐπειδὴ οὐδέποτε δύναται τὸ τοιοῦτον νὰ πληρωθῇ, παρὰ εἰς λίαν ἐκτάκτους περιστάσεις, ἴσως εἰς μίαν ἢ δύο περιστάσεις, οἱ ἀξιωματικοί, μένοντες ἐπὶ πολλὰ ἔτη εἰς αὐτὸν τὸν βαθμόν, ἀρχίζουσι νὰ ἀσχάλλωσι, χάνουσι πᾶν γόητρον, πᾶσαν διάθεσιν πρὸς ἐργασίαν, διότι μένουσιν ἐπὶ πολὺ ἐν τῷ αὐτῷ βαθμῷ. Πρέπει λοιπὸν νὰ αὐξήσῃ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐτῶν, ὥστε οἱ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι μένουσιν ἐν τῷ αὐτῷ βαθμῷ ἐπὶ διπλάσιον ἴσως καὶ τριπλάσιον τοῦ ἀπαιτουμένου πρὸς προβιβασμὸν χρόνου, νὰ μὴ ἀρχίζωσιν ἀπὸ τοῦ δευτέρου ἔτους νὰ ἀσχάλλωσιν, ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ τρίτου ἢ τετάρτου, ἐὰν αὐξηθῇ εἰς τρία ἢ τέσσαρα ἔτη ὁ πρὸς προβιβασμὸν χρόνος, ὅπως προτείνω διὰ τῆς τροπολογίας μου. Ἐπίσης καὶ διὰ τὸν βαθμὸν τοῦ λοχαγοῦ εἶναι πολὺ ὀλίγα τὰ ἔτη, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται. Δὲν πρέπει τις ἀμέσως, μετὰ ὀκταετῆ ὑπηρεσίαν, νὰ γίνεται ἀνώτερος ἀξιωματικὸς, ὅπως δύναται νὰ γείνῃ μὲ τὸν σημερινὸν νόμον. Εἰς τὰ ἄλλα στάδια μένουσιν ἐπὶ τόσον μακρὸν χρόνον, χωρὶς νὰ ἀσχάλλωσιν οἱ διάφοροι ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους. Δὲν βλέπω διατὶ πρέπει οἱ ἀξιωματικοὶ νὰ νομίζωσιν ὅτι δύναται νὰ ἦναι δι’ αὐτοὺς τόσον μικρὸν ὅριον. Πρέπει νὰ αὐξηθῇ τὸ ὅριον, καὶ τὸ ὅριον τὸ ηὐξημένον ν’ ἀπαιτῆται νὰ τὸ διανύσῃ τις συνεχῶς καὶ ἐν πραγματικῇ ὑπηρεσίᾳ. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ μόνον τοῦτο. Πρέπει νὰ τεθῇ ἐν τῷ νόμῳ, ὅτι, καὶ ἄν τις μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ ἀπαιτουμένου πρὸς προβιβασμὸν χρόνου ἀποσπασθῇ, δὲν δύναται νὰ διατελέσῃ εἰς ἀπεσπασμένην θέσιν ἐκτὸς τοῦ στρατεύματος πλέον τῆς διετίας ἢ τριετίας· μένων δὲ πλέον τῆς διετίας ἢ τριετίας καὶ μὴ ζητῶν τὴν αὐτοδικαίως ἐπάνοδόν του, τότε πάλιν νὰ χάνῃ τὸ πρὸς προβιβασμὸν δικαίωμα. Μόνον αὐτοὶ οἱ περιορισμοὶ εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ θέσωσι φραγμὸν εἰς τὸ νὰ καταρτίζωνται ἀξιωματικοὶ διανύοντες σχεδὸν ὁλόκληρον τὸν χρόνον τῆς ὑπηρεσίας των ἐκτὸς τοῦ στρατεύματος, καὶ ἐν τούτοις προβιβαζόμενοι ἀπὸ τῆς κατωτάτης μέχρι τῆς ἀνωτάτης βαθμίδος. Τότε μόνον τὸ στράτευμα δύναται νὰ ἔχῃ πεποίθησιν, ὅτι θὰ ἔχῃ σῶμα ἀξιωματικῶν, τὸ ὁποῖον θὰ δύναται νὰ ἐκτελέσῃ τὸν προορισμόν του. Ἐννοεῖται ὅτι εἰς τὰς ἰδέας, ἃς ἔχω περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, δὲν εἶναι μόνον ταῦτα, τὰ ὁποῖα θὰ φέρωσι τὸν χρυσοῦν αἰῶνα εἰς τὸ στράτευμα. Σᾶς ἀναφέρω μόνον γενικὰς γραμμάς· εἰς τὰς λεπτομερείας δὲν εἰσῆλθον, οὔτε εἰς ἁπάσας τὰς γενικὰς γραμμάς, διότι δὲν θέλω νὰ κουράσω τὴν Βουλὴν καὶ νὰ καταχρασθῶ τῆς εὐμενείας, μετὰ τῆς ὁποίας μὲ ἤκουσε. Φρονῶ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι ἐπαρκές. Νομίζω δὲ, ὅτι πρέπει ἢ νὰ συμπληρωθῇ, ἢ νὰ χωρισθῇ καὶ νὰ συζητηθῇ μόνον τὸ τελευταῖον ἄρθρον, ἀλλ’ ἐπεκτεινομένου τοῦ ἄρθρου τούτου εἰς ἅπαντας ἀνεξαιρέτως τοὺς βαθμοὺς, καὶ τοῦ συνταγματάρχου συμπεριλαμβανομένου· διότι, ἐὰν ἦναι ὀρθὸν, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ πολιτευόμενοι θὰ διαφθείρωνται ἢ θὰ διαφθείρωσι τὸν στρατὸν, πολὺ περισσότερον θὰ τὸν διαφθείρωσι καὶ θὰ διαφθείρωνται οἱ συνταγματάρχαι, οἵτινες δύνανται νὰ ἐπηρεάσωσι πολὺ περισσότερον τὸ στράτευμα παρὰ εἷς ἀνθυπολοχαγός. Διὰ τοῦτο πρέπει, ἀποβλέποντες εἰς τὰ γενικὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους, εἰς τὰ γενικὰ συμφέροντα τοῦ στρατοῦ, νὰ ἀποκλείσωμεν ἐντελῶς τοὺς ἀξιωματικοὺς ἀπὸ τοῦ πολιτεύεσθαι.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λιμπρίτης ἔχει τὸν λόγον.

§154ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν εἶναι ἐδῶ, κύριε Πρόεδρε. (Ἐνταῦθα καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Κ. Ζῶτος).

§155Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, κύριοι Βουλευταὶ, ἔχει ὑψίστην σημασίαν, καθόσον δι’ αὐτοῦ πρόκειται νὰ κλεισθῇ ἡ θύρα τοῦ Κοινοβουλίου εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ κατὰ ξηρὰν καὶ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ. Εἴπερ τις καὶ ἄλλως ἤμην πάντοτε ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς ταύτης, εὐχαρίστως δὲ εἶδον ψηφισθέντα καὶ λειτουργήσαντα κατὰ παρελθοῦσαν ἐποχὴν νόμον, ἀποκλείοντα τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ Κοινοβουλίου. Ὁ νόμος οὗτος ἦτο ὅλως διάφορος τοῦ σήμερον ὑποβαλλομένου νομοσχεδίου, οὐχ ἧττον τὸ ἀποτέλεσμα ὑπῆρξε τὸ αὐτὸ, διότι ὁ νόμος τοῦ 1886, ὁ λειτουργήσας μέχρι τοῦ 1891, ἀπέδωκε τ’ ἀποτελέσματά του, καθόσον εἰς τὴν Βουλὴν τοῦ 1890 μόλις περὶ τοὺς ὀκτὼ ἀξιωματικοὶ ὑπῆρχον, ἐὰν δὲ ἐξηκολούθει ἐκτελούμενος καὶ μεταγενέστερον ὁ νόμος ἐκεῖνος, ἀναντιρρήτως σήμερον οὐδεὶς ἀξιωματικὸς θὰ παρίστατο ἐν ταῖς συνεδριάσεσι τῆς παρούσης Βουλῆς. Ἀλλ’ ἄλλως τότε ἔδοξε τῇ Βουλῇ. Ὁ νόμος ἐκεῖνος ἐκηρύχθη ἀντισυνταγματικὸς, καὶ κατηργήθη δι’ ἄλλου νόμου, εἰς ὃν ἐδόθη καὶ ὀπισθενεργὸς ἐνέργεια, διότι οἱ ἀπολέσαντες τὴν ἀρχαιότητα τότε ἀξιωματικοὶ ἀνέκτησαν ταύτην. Τὸ σήμερον ὑποβαλλόμενον νομοσχέδιον ἀληθῶς εἶναι τελειότερον τοῦ καταργηθέντος νόμου τοῦ 1886, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἀπαγορευτικὰς διατάξεις, καὶ διὰ τοῦτο συγχαίρω τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν, διότι διὰ τῶν σήμερον προβαλλομένων διατάξεων οὐδεμία πλέον ἐπιτρέπεται ἀμφιβολία, ὅτι ὁ εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα ἀποδυόμενος ἀξιωματικός, εἴτε ἐπιτύχῃ κατὰ τὰς ἐκλογὰς, εἴτε δὲν ἐπιτύχῃ, ἀποκλείεται τῆς προαγωγῆς, διότι ὁ νόμος ἀπαιτεῖ ἀδιαλείπτως νὰ ὑπηρετήσῃ εἰς τὸν βαθμὸν, ὃν κέκτηται, διὰ νὰ προαχθῇ εἰς ἀνώτερον βαθμόν. Ὁ λόγος, ὁ ὁποῖος ἠνάγκασε τὴν Κυβέρνησιν νὰ προβῇ εἰς τὸ μέτρον τοῦτο, ὑποθέτω ὅτι εἶναι ὁ ἀποκλεισμὸς τῶν στρατιωτικῶν ἀπὸ τῆς πολιτικῆς. Καὶ δὲν ἀναφέρεται μὲν ἐν τῇ ἐκθέσει, οὐχ ἧττον οὐδεὶς σήμερον δύναται νὰ πλανηθῇ περὶ τῆς ἀληθείας τοῦ αἰτίου. Τουλάχιστον ἐγὼ αὐτὴν ἔχω τὴν γνώμην, καὶ κρίνω ὀρθὸν τὸ μέτρον τοῦτο, διότι οἱ στρατιωτικοὶ οὐδόλως πρέπει νὰ ἀναμιγνύωνται εἰς τὰ τῆς πολιτικῆς. Βεβαίως δὲν ἤθελόν ποτε γνωματεύσει, ὅτι εἷς ἀξιωματικός, ἀποχωρῶν τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ καὶ εἰσερχόμενος εἰς τὴν πολιτικὴν, ἤθελε διὰ τούτου καταρτισθῇ τελειότερον εἰς τὰ στρατιωτικά, διότι δὲν φρονῶ, ὅτι ἔργον τοῦ ἀξιωματικοῦ εἶναι νὰ ἀσχολῆται εἰς τὴν φορολογίαν τῶν ζῴων καὶ τῶν ἀμπέλων. Τὸ ἔργον τοῦ ἀξιωματικοῦ εἶναι νὰ καταγίνηται εἰς τὰ στρατιωτικὰ, ἐκπαιδευόμενος καὶ ἀσκούμενος ἀδιαλείπτως, οὕτως ὥστε νὰ δύνανται οἱ ἀξιωματικοὶ νὰ προάγωνται καὶ καταλαμβάνωσι τὰ ἀνώτερα ἀξιώματα ἐπαξίως, ἐν δεδομένῃ δὲ ἡμέρᾳ νὰ ἐπιτελέσωσι τὸ καθῆκόν των. Δὲν συντελεῖ μόνον εἰς τὴν μόρφωσιν τοῦ ἀξιωματικοῦ ἡ παρὰ τῷ στρατῷ διαρκὴς διαμονή του, συντελεῖ πρὸ πάντων καὶ εἰς τὴν πειθαρχίαν. Οὐδεμία λοιπὸν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν πρέπει ν’ ἀπομακρύνωνται τῶν στρατιωτικῶν ὑπηρεσιῶν. Περὶ τούτου δὲν ὑπάρχει δευτέρα γνώμη, καὶ δι’ αὐτὸ εἰς πάντα τὰ ἔθνη σήμερον οἱ ἀξιωματικοὶ ἀπεκλείσθησαν τῶν Κοινοβουλίων. Εἶπον, ὅτι εἶμαι σύμφωνος εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου. Διαφωνῶ ὅμως καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν διατύπωσιν αὐτοῦ· διότι, ἐὰν πρεσβεύω τὰς θεωρίας ταύτας διὰ τὸ στράτευμα, τὰς πρεσβεύω γενικῶς, μὴ ποιούμενος καμμίαν ἐξαίρεσιν. Καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν, Κύριοι, νὰ κάμω ἐξαίρεσιν εἰς βαθμόν τινα, καθόσον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀπαιτῶ ἀπὸ τὸ ἀνθυπολοχαγόν, κατὰ πλείονα λόγον θὰ τὸ ἀπαιτήσω ἀπὸ τὸν λοχαγὸν καὶ ἀπὸ τὸν συνταγματάρχην. Δὲν ἐννοῶ διατί θὰ ἀπαιτήσω τὴν διαρκῆ παρουσίαν τοῦ λοχαγοῦ ἢ τοῦ ταγματάρχου ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ στρατοῦ, καὶ δὲν θὰ ἀπαιτήσω τὴν τοῦ συνταγματάρχου. Καὶ ταῦτα μὲν καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκπαίδευσιν καὶ τὴν μόρφωσιν τοῦ στρατοῦ καὶ τὴν πειθαρχίαν. Ἤδη ἂς ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν πολιτικὴν αὐτοῦ ἄποψιν. Ὑπὸ τὴν ἄποψιν ταύτην, κατὰ πλείονα λόγον θὰ ἀπαιτήσω ἀπὸ τὸν συνταγματάρχην ὅ,τι καὶ ἀπὸ τοὺς λοιποὺς ἀξιωματικούς· διότι, ἂν παραδεχθῶ, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν πρέπει νὰ πολιτεύωνται, δὲν πρέπει νὰ εἰσέρχωνται ἐλευθέρως εἰς τὸ Κοινοβούλιον, θέλω τὸ παραδεχθῆ δι’ ὅλους τοὺς βαθμούς· διότι, ἐὰν κάμω ἐξαίρεσιν διὰ τὸν συνταγματάρχην, δὲν ἀποκλείω τὴν πολιτικὴν εἰς τὸ στράτευμα, καθόσον ὁ συνταγματάρχης, ὁ διοικητὴς συντάγματος, ἀποβλέπων εἰς τὴν Βουλήν, ἐννοεῖται ὅτι θὰ ποιήσηται κακὴν χρῆσιν τοῦ ἀξιώματός του, ὅπως καταλάβῃ τὸ βουλευτικὸν ἀξίωμα (εὖγε! εὖγε! χειροκροτήματα ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα). Ὁ συνταγματάρχης, διὰ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ἀνάγκη πᾶσα νὰ παρασκευασθῇ ἀπὸ μικροτέρου βαθμοῦ· θὰ ἄρξηται λοιπὸν τῆς πολιτικῆς του ἀπὸ τῶν κατωτέρων βαθμῶν, παρασκευαζόμενος ἀπαύστως καὶ συνεννοούμενος μετὰ τῶν ἄλλων συναδέλφων του, ὅπως ἐπιδράσῃ ἐπὶ τῶν ὑπ’ αὐτὸν ὁπλιτῶν καὶ ἐν γένει ἐπὶ πάντων τῶν ἀξιωματικῶν, τῶν δυναμένων νὰ παράσχωσιν αὐτῷ τὴν συνδρομήν των, ὅπως ἐπιτύχῃ ἐν μελλούσαις ἐκλογαῖς τὴν εἴσοδόν του εἰς τὴν Βουλήν. Ἐὰν λοιπὸν ἀπαιτῆτε, ὅπως οἱ ἀξιωματικοὶ μὴ πολιτεύωνται καὶ ὁ στρατὸς ἐντεῦθεν μὴ ἀναμιγνύηται εἰς τὴν πολιτικὴν, ἀνάγκη πᾶσα ν’ ἀποκλεισθῶσι πάντες οἱ βαθμοὶ ἀπὸ τῆς πολιτικῆς. Δὲν πρέπει δὲ νὰ νομίσητε, ὅτι ἡ ἔλλειψις τῶν ἀξιωματικῶν ἐν τῇ Βουλῇ θέλει παρακωλύσει τὰς ἐργασίας τοῦ Κοινοβουλίου. Τοῦτο, ἐννοεῖται, δυνατὸν νὰ ἦναι ἐπιχείρημα στιγμῆς, ἀλλὰ μετὰ ὥριμον σκέψιν ἀποδεικνύεται, ὅτι εἰς τὴν Βουλὴν ὑπάρχουσιν ἄνδρες, δυνάμενοι νὰ συζητῶσι τὰ τοῦ στρατοῦ ὑπὸ γενικὴν ἔποψιν, ὡς καὶ τὰ τοῦ ναυτικοῦ. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰ τῶν λεπτομερειῶν, ἐννοεῖται, ὅτι τὰ νομοθετήματα θὰ παρασκευάζωνται ἐν εἰδικῷ γραφείῳ, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχῃ πᾶσαν τὴν ἱκανότητα καὶ τὴν ἁρμοδιότητα, ὅπως τελειότερον παρασκευάζῃ τὰ νομοσχέδια, τὰ εἰσαχθησόμενα εἰς τὴν Βουλήν.

§156Κ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ πρέπει νὰ γίνεται πλέον.

§157ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι, πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ στρατεύματος καὶ τὸ συμφέρον τῆς Πολιτείας, εἶναι ἀνάγκη νὰ μὴ ὑπάρχῃ διάκρισις μεταξὺ τῶν ἀξιωματικῶν, καὶ διὰ τοῦτο προτείνω, ὅπως τὸ ἄρθρον 3 καταρτισθῇ ὡς ἑξῆς: «Οὐδεὶς ἀξιωματικὸς προβιβάζεται ἐκ τοῦ βαθμοῦ, παρ’ ᾧ διατελεῖ, εἰς βαθμὸν ἀνώτερον; ἐὰν δὲν κέκτηται...» κλπ.

§158ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διαγράφετε τὸ «κατώτερον τοῦ συνταγματάρχου ἢ πλοιάρχου».

§159ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Μάλιστα· καὶ τὸ «καὶ τῶν πρὸς αὐτοὺς ἐξομοιουμένων». Καὶ ταῦτα καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, ἢ μᾶλλον τὸ ἄρθρον 3, ἐφ’ οὗ ἡ ἀρχὴ στηρίζεται. Ἀλλ’ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ ἀπαντῶσι καὶ ἄλλαι διατάξεις οὐσιώδεις, ἀλλότριαι τοῦ θέματος, ἀποτελοῦσαι ἄλλο θέμα, τὴν ὑποχρέωσιν τουτέστι τοῦ Ὑπουργοῦ, ἵνα ἐν ὡρισμένῃ προθεσμίᾳ προβιβάζῃ τοὺς ἀξιωματικούς. Τοῦτο, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, δὲν εἶναι πολὺ ἐν ἁρμονίᾳ μὲ τὴν πειθαρχίαν τοῦ στρατεύματος, διότι τὸ νὰ ὑποχρεῶται ὁ Ὑπουργὸς, ὅπως ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας, τουτέστι τὴν 31 Δεκεμβρίου, συμπληροῖ πάσας τὰς θέσεις τὰς κενὰς, νομίζω ὅτι εἶναι ὑποχρέωσις ἀφαιροῦσα ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου κατὰ τοὺς προβιβασμοὺς, ἀντιστρατεύεται δὲ καὶ πρὸς τὸν νόμον περὶ προβιβασμῶν, ὁ ὁποῖος ὑπαγορεύει ἐπιθεωρήσεις καὶ ὁ ὁποῖος κανονίζει τοὺς προβιβασμοὺς κατ’ ἀρχαιότητα καὶ κατ’ ἐκλογήν. Πῶς οἱ προβιβασμοὶ οὗτοι θέλουσι συντελεσθῆ, ἢ μᾶλλον πῶς θέλει ἐφαρμοσθῆ ὁ νόμος περὶ προβιβασμῶν, τῶν κατ’ ἐκλογὴν πρὸ πάντων, ἐὰν δὲν λειτουργῶσι κανονικῶς αἱ ἐπιθεωρήσεις, αἵτινες κανονίζουσι τὰ τῶν προσόντων καὶ τῆς ἱκανότητος τῶν ἀξιωματικῶν; Ἐχήρευσε μία θέσις, ἢ δύο, ἢ τρεῖς, ἢ πέντε, πρὸ τῆς 20 Νοεμβρίου ὁ Ὑπουργὸς εἶναι ὑπόχρεως τὴν 31 Δεκεμβρίου νὰ συμπληρώσῃ τὰς θέσεις ταύτας. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν ἔχῃ τὴν ἐπιθεώρησιν τοῦ στρατοῦ ἀνὰ χεῖρας, ἐξ ἧς προκύπτει, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ἐγγεγραμμένοι ἐν τῷ πίνακι ἔχουσι τὰ προσόντα τοῦ κατ’ ἐκλογὴν προβιβασμοῦ, πῶς θὰ προβιβάσῃ τούτους κατ’ ἐκλογὴν;

§160Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Θὰ ἔχῃ τὴν ἐπιθεώρησιν τοῦ συνταγματάρχου.

§161ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν τὴν ἔχῃ;...

§162Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν.

§163ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε ὁ Ὑπουργὸς προβιβάζει;

§164ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε... Διότι πολλάκις εἴδομεν μὴ ἐκτελεσθείσας τὰς ἐπιθεωρήσεις ἐμπροθέσμως. Ἄλλως τε τίς ἀφαιρεῖ σήμερον τὸ δικαίωμα ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν νὰ προβιβάζῃ καὶ νὰ συμπληροῖ τὰς χηρευούσας θέσεις; Οὐδείς. Τοὐναντίον ὁ νόμος παρέχει εἰς τὸν Ὑπουργὸν τὸ δικαίωμα νὰ συμπληροῖ τὰς θέσεις. Ἀλλὰ πλὴν τούτων καὶ ἄλλη ἀπαντᾷ διάταξις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἐπιζήμιος καὶ αὕτη· οἱ καταλαμβανόμενοι ὑπὸ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας, ἐν οἱᾳδήποτε ἐποχῇ τοῦ ἔτους, ἀνάγκη πᾶσα νὰ προάγωνται, ἐὰν ὑπάρχωσι θέσεις κεναὶ ἐν τῷ στρατεύματι κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην. Ἀλλὰ κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην δυνατὸν νὰ μὴ ἐξετελέσθη ἡ ἐπιθεώρησις τοῦ στρατεύματος. Ὁ Ὑπουργὸς ἔχει δικαίωμα νὰ προβιβάζῃ καὶ τούτους...

§165Γ. ΚΥΡΙΑΖΗΣ. Θὰ ἔχῃ τὴν προηγουμένην ἐπιθεώρησιν.

§166ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Θὰ ἔχῃ τὴν προηγουμένην ἐπιθεώρησιν. Ἀλλ’ ἡ προηγουμένη ἐπιθεώρησις, κύριε Βουλευτά, οὐδεμίαν δύναται πλέον νὰ ἔχῃ ἐπιρροὴν ἐπὶ τοῦ ἐπιόντος ἔτους· διότι τότε εἶναι χρήσιμοι αἱ ἐπιθεωρήσεις, ὅταν ἐπαναλαμβάνωνται καθ’ ἕκαστον ἔτος, ὅπερ δὲν γίνεται ὡς ἐπὶ τὸ πολύ.

§167Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Ὁ νόμος λέγει, ὅτι, ὅταν καθίσταται ἀνέφικτος ἡ ἐνέργεια τῆς ἐπιθεωρήσεως, ὁ Ὑπουργὸς δύναται νὰ ἀρυσθῇ ἄλλοθεν τὰς πληροφορίας καὶ νὰ προβῇ εἰς προβιβασμούς.

§168ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ὁ νόμος περὶ προβιβασμῶν διακανονίζει πάντα ταῦτα. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, θέλω νὰ ἀποκρούσω τὰς ὑποχρεώσεις τὰς ἀφαιρούσας τὴν ἀνωτέραν τοῦ Ὑπουργοῦ ἐποπτείαν. Θέλω ν’ ἀφήσω εἰς τὸν Ὑπουργὸν τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς τῆς καταλλήλου στιγμῆς πρὸς πλήρωσιν τῶν χηρευουσῶν θέσεων, καὶ οὐχὶ νὰ ὑπαγάγω αὐτὸν εἰς τοιαύτας ὑποχρεώσεις. Ὅσον ἀφορᾷ μικράς τινας ἄλλας ἐλλείψεις τοῦ νομοσχεδίου, ἐπειδὴ εὑρίσκομαι εἰς τὸ βῆμα, θέλω ἀναφέρει καὶ ταύτας, μολονότι ἀφορῶσιν εἰς τὰς λεπτομερείας. Νομίζω ὅτι ἐγένετο παράλειψις καταστάσεώς τινος τοῦ ἀξιωματικοῦ, ἥτις καὶ πρὸ μικροῦ συνεζητήθη, τῆς διαθεσιμότητος δηλονότι, ὄχι τῆς βουλευτικῆς διαθεσιμότητος, ἀλλὰ τῆς διαθεσιμότητος τῆς προβλεπομένης ὑπὸ τοῦ νόμου περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν. Διότι, ὡς γινώσκετε, ἐν ταῖς καταστάσεσι τῶν ἀξιωματικῶν ὑπάρχει διάταξις διὰ τοὺς συνταγματάρχας καὶ τοὺς στρατηγούς· ταύτην δὲν ἀναγράφει τὸ νομοσχέδιον, καὶ φρονῶ ὅτι θὰ ἦτο ἄδικον ν’ ἀφαιρεθῇ τὸ δικαίωμα, ὅπερ ἐκτήσαντο οἱ συνταγματάρχαι καὶ οἱ στρατηγοὶ μέχρι τοῦδε, τοῦ νὰ τίθενται εἰς διαθεσιμότητα εἴτε τῇ αἰτήσει αὐτῶν, εἴτε τῇ πρωτοβουλίᾳ τοῦ Ὑπουργοῦ, εἴτε ἄλλως πως. Νομίζω λοιπόν, ὅτι ἐν τῷ ἄρθρῳ 3, ἐκεῖ ὅπου λέγεται «Πρὸς τοὺς παρόντας εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς ἢ τῆς θαλάσσης συγκαταλέγονται οἱ διατελοῦντες 1) ἐν διαθεσιμότητι ἀξιωματικοὶ τοῦ ναυτικοῦ, πλὴν ὑπαγόμενοι εἰς τὰς ἀμέσους διαταγὰς τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν», πρέπει νὰ τεθῇ: «.... 1) ἐν διαθεσιμότητι ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης, πλὴν ὑπαγόμενοι εἰς τὰς ἀμέσους διαταγὰς τῶν Ὑπουργῶν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν». Τοῦτο ὑποθέτω ὅτι εἶναι πρέπον καὶ ἁρμόζον, ἵνα μὴ ἐνυπάρχῃ εἰς τὸν περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν νόμον. Ἑτέρα παράλειψις, νομίζω, εἶναι ἐν τῇ προσωρινῇ διατάξει τοῦ ἄρθρου 4, καθ’ ἣν ἡ ἰσχὺς τοῦ νόμου δὲν ἐκτείνεται εἰς τοὺς παρόντας ἐν διαθεσιμότητι ἀξιωματικοὺς Βουλευτάς. Ἐκεῖ πρέπει νὰ προστεθῇ «καὶ οἱ ἐν συνταγματικῇ ἀδείᾳ», τουτέστιν ὅσοι ἤθελον κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου εὑρεθῇ ἐν καταστάσει διαθεσιμότητος ἢ ἐν συνταγματικῇ ἀδείᾳ· διότι θὰ ἦναι ἄδικον, εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς ἀποδυθέντας εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα κατὰ τὴν ἐνεστῶσαν βουλευτικὴν περίοδον, καὶ οἵτινες ἀκόμη διατελοῦσιν ἐν ἀδείᾳ συνταγματικῇ, νὰ μὴ ἐπιδαψιλευθῇ τὸ εὐεργέτημα αὐτό, τὸ ὁποῖον ἐπιδαψιλεύεται εἰς τοὺς νῦν Βουλευτάς. Τοῦτο νομίζω ὅτι εἶναι παράλειψις κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ ἄρθρου, καὶ ὄχι ἐκ προθέσεως.

§169ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τελειώνει μετ’ ὀλίγον τὸ διάστημα.

§170ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ἡ συνταγματικὴ ἄδεια εἶναι 5½ μηνῶν, δυνατὸν δὲ ὁ ἀξιωματικὸς νὰ θέλῃ νὰ διανύσῃ αὐτὴν καθ’ ὁλοκληρίαν. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ ἐξαιρεθῶσιν αὐτοὶ τῆς γενικῆς κατηγορίας, ἀφοῦ οἱ Βουλευταὶ ἀπολαμβάνουσι τὸ εὐεργέτημα τοῦτο.

§171ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ναί, διότι πιθανὸν νὰ ἔχωμεν καὶ ἀναπληρωματικὰς ἐκλογάς.

§172ΑΡ. ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀλίγας λέξεις, Κύριοι, θὰ εἴπω ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Εἶναι γνωστός, κύριε Πρόεδρε, ὁ πόθος, ὁ ὁποῖος ἐξεφράσθη πανδήμως, ὅτι ὁ στρατὸς πλέον σοβαρῶς πρέπει νὰ ἀναδιοργανωθῇ, ὑπὲρ τῆς ἰδέας δὲ καὶ τῶν πόθων τούτων εἴμεθα ὄχι μόνον ἡμεῖς, ἀλλὰ καὶ ὁ τελευταῖος Ἕλλην, ὁ κατοικῶν ἐπὶ τῆς γῆς ταύτης. Ἀλλὰ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, φρονῶ ἐν πεποιθήσει, δὲν ἐπιδιώκεται σοβαρῶς ἡ ἀναδιοργάνωσις τοῦ στρατεύματος, τοὐναντίον δὲ φρονῶ, ὅτι ἔπρεπε νὰ προταχθῶσι νομοσχέδια ἄλλα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐπείγοντα καὶ σοβαρά. Κατὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἐδυσκολεύθη ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς νὰ δηλώσῃ, ὅτι τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἔρχονται κατόπιν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, θεωρεῖ ἐπείγοντα, καὶ ὅτι ἐπιψηφιζόμενα ταῦτα θὰ συντελέσουν, ὅπως πλέον ὁ στρατὸς ἐπανέλθῃ εἰς τὴν τακτικήν του τροχιάν, ἤτοι ὅτι μεταξὺ τῶν ἀξιωματικῶν τῶν διαφόρων ὅπλων θὰ ἐπέλθῃ σύμπνοια, — διότι μεταξὺ τῶν ἀξιωματικῶν, κύριε Πρόεδρε, τῶν διαφόρων ὅπλων δὲν ὑπάρχει σύμπνοια, καὶ δὲν ὑπάρχει ὄχι δι’ ἄλλον λόγον, ἀλλὰ διότι εἴς τινα ὅπλα ἐπιδαψιλεύεται ἰδιαιτέρα εὔνοια...

§173Γ. ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διαμαρτυρόμεθα, κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τούτῳ. Ἡμεῖς θεωροῦμεν ὅλα τὰ σώματα ἐξ ἴσου.

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, παρακαλῶ.

§175ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ λείψῃ λοιπὸν ἡ ἔρις αὕτη, ἡ ὑπάρχουσα μεταξὺ τῶν διαφόρων ὅπλων. Δὲν εἴμεθα ξένοι καὶ ἡμεῖς, δὲν εἶναι ξένον τὸ ὅπλον τοῦ πεζικοῦ, ἀποτελεῖται καὶ αὐτὸ ἀπὸ Ἕλληνας ἀξιωματικούς, ὄχι ἀπὸ Σέρβους καὶ Βουλγάρους (διαμαρτυρίαι). Πρέπει λοιπὸν νὰ ἐκλείψῃ ἡ ἰδέα αὕτη, καὶ πρὸς τοῦτο πρέπει νὰ προταχθῶσι τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς ὑπέβαλε, τὸ τῆς ἀφομοιώσεως τῶν μισθῶν τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τὸ περὶ κατανομῆς τῶν γενικῶν θέσεων. Ἐπιψηφιζομένων πρότερον τῶν νομοσχεδίων τούτων, πολὺ εὐχαρίστως καὶ ἡμεῖς θέλομεν ψηφίσει τὸν ζητούμενον ἀποκλεισμὸν τῶν ἀξιωματικῶν ἐκ τοῦ περιβόλου τούτου. Δὲν εἴμεθα, λέγω, ξένοι καὶ ἡμεῖς, παρακαθήμενοι ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, καὶ ἐὰν ἀτομικῶς ἤμεθα ἄγνωστοι, αἱ οἰκογένειαι ἡμῶν εἶναι γνωσταὶ ἐν τῷ τόπῳ καὶ προσέφεραν ὑπηρεσίας εἰς τὸ ἔθνος· καὶ ἡμεῖς δὲ, θέλοντες νὰ συνεχίσωμεν τὰς παραδόσεις τῶν γονέων μας, ἐν συνειδήσει ἀνελάβομεν τὰς εὐθύνας καὶ τὰ βάρη, κατελθόντες εἰς τὸν πολιτικὸν ἀγῶνα, ὅπως ἀντιπροσωπεύσωμεν καὶ τὴν πατρίδα μας καὶ τὸ ἔθνος μας καὶ τὸν στρατόν μας, εἰς τὸν ὁποῖον ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκωμεν. Φρονῶ λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι βία μεγάλη νὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ ἐπιψήφισις τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου, ἐνῷ τοὐναντίον φρονῶ, ὅτι ἐπείγει ἡ ἐπιψήφισις τῶν ἄλλων νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἀνέφερα, καὶ τὰ ὁποῖα ψηφιζόμενα θέλουσιν ἐπιφέρει, ὡς καὶ αὐτὸς ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐδήλωσε, τὴν γαλήνην εἰς τὸ στράτευμα· διότι τῷ ὄντι πάντες γνωρίζομεν εἰς ποίαν διάστασιν εὑρισκόμεθα, καὶ ἐν πολέμῳ, δύναμαι νὰ εἴπω μετὰ παρρησίας, καὶ ἀνηγάγομεν τὰ ζητήματα ταῦτα εἰς ζήτημα πλέον ὅπλου. Πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸ θάρρος νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι τοιαύτη εἶναι ἡ κατάστασις μεταξὺ τῶν διαφόρων ὅπλων, διότι ὑπάρχει δυστυχῶς διάκρισις, ὡς ὑπῆρξε καὶ ἄλλοτε τοιαύτη διάκρισις, καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς Φθιώτιδος εἶχε τὴν τιμὴν καὶ τότε καὶ τώρα νὰ ὑπερασπίσῃ τὰ συμφέροντα ὅπλου ἀδικηθέντος. Δὲν εἴμεθα ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι θέλομεν σήμερον διὰ τῆς στάσεώς μας νὰ παρεμποδίσωμεν τὴν ἐπιψήφισιν τῶν ἀναμορφωτικῶν στρατιωτικῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς ὑπέβαλεν· ἡμεῖς πρῶτοι, χάριν τῆς πατρίδος, θὰ τὰ ψηφίσωμεν, ἀλλ’ ἐκ πεποιθήσεως φρονοῦμεν, ὅτι παραμένοντες ἐνταῦθα θὰ δυνηθῶμεν, νὰ βοηθήσωμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὸ ἔργον τοῦτο, τὸ δυσχερὲς ἀληθῶς. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν, τὴν ὁποίαν ἀκολουθῶ, νὰ ἐμποδίσῃ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὄχι διότι ψηφιζόμενον πρόκειται νὰ ἐμποδίσῃ ἐμὲ ἀπὸ τοῦ νὰ πολιτευθῶ, — διότι καὶ τούτου ψηφιζομένου θὰ πολιτευθῶ, ἀσχέτως πρὸς τὰς συνεπείας τοῦ νομοσχεδίου· λέγω ὅμως νὰ ἀναβάλῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ διὰ τὴν μέλλουσαν Σύνοδον, ὁπότε θὰ τὸ ψηφίσωμεν ἡμεῖς πρῶτοι καὶ θὰ βοηθήσωμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν εἰς τὸ ἔργον του, καὶ τότε ἡμεῖς πλέον θ’ ἀφοσιωθῶμεν εἰς τὸ κύριον ἔργον μας, εἰς τὸν στρατόν. Διότι καὶ ἡμεῖς πονοῦμεν ἐξ ἴσου τὴν πατρίδα, καὶ ἡμεῖς οὐδὲν ἄλλο σκοποῦμεν ἢ νὰ ἐργασθῶμεν ὑπὲρ τῆς ἐπιτυχίας τοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκει ἡ Κυβέρνησις, νὰ συντρέξωμεν καὶ ἡμεῖς εἰς τὴν ἀναδιοργάνωσιν τοῦ στρατεύματος. Πολὺ εὐχαρίστως ἤκουσα τὰ ἀκροατήρια ἐπικροτοῦντα τὴν ἰδέαν τῆς ἀναδιοργανώσεως τοῦ στρατεύματος, ἀλλὰ παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψωσι νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς· νὰ μὴ σπεύδωσι νὰ ἐκφράζωσι τόσῳ ταχέως καὶ νὰ προεξοφλῶσι τὴν γνώμην μας, διότι ἐξ ἴσου καὶ ἡμεῖς πονοῦμεν τὴν πατρίδα. Δὲν εἴμεθα ξένοι, ἐπαναλέγω καὶ αὖθις, εἴμεθα Ἕλληνες καὶ ἡμεῖς, ἔχομεν καὶ ἡμεῖς καὶ πολιτικὴν καὶ στρατιωτικὴν ἱστορίαν· λέγων δὲ τοῦτο, δὲν τὸ λέγω, ἵνα ζητήσω τὴν ἐπιείκειαν τῆς Κυβερνήσεως, σχετικῶς πρὸς τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἡμεῖς ἀποκλειόμεθα ἐν τῷ μέλλοντι τοῦ Κοινοβουλίου, τοὐναντίον λέγω μετὰ παρρησίας καὶ ἐκ πεποιθήσεως ὅτι, ἐὰν ἐπ’ ὀλίγον παραμείνωμεν καὶ ἡμεῖς ἐνταῦθα, θὰ παραμείνωμεν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ βοηθήσωμεν καὶ νὰ συντρέξωμεν, ἐφ’ ὅσον δυνάμεθα, τὸ δυσχερὲς ἔργον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα ὁ στρατὸς πλέον περιορισθῇ εἰς τὸ καθῆκόν του. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον, Κύριοι, νομοσχέδια συντελοῦντα εἰς τὴν ἀναδιοργάνωσιν τοῦ στρατοῦ καὶ τὸν περιορισμὸν αὐτοῦ εἰς τὸ καθῆκόν του δὲν παρουσιάζονται, μὴ θέλετε νὰ ἀποβάλητε τοὺς συναδέλφους σας ἐκ τοῦ περιβόλου τούτου. Ἐφ’ ὅσον τοιαῦτα νομοσχέδια δὲν παρουσιάζονται, πρὸς τί νὰ ἐπιψηφισθῇ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον τῆς ἀποβολῆς ἡμῶν; Δὲν εἴμεθα ἄξιοι ἡμεῖς νὰ καθήμεθα παραπλεύρως ὑμῶν; Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι, ἀφοῦ προηγουμένως ψηφισθῶσι τὰ πραγματικῶς ἀναδιοργανωτικὰ ἐκεῖνα νομοσχέδια, ἀφίεται πλέον εἰς ἄλλους τὸ στάδιον, διότι ἡμεῖς πρῶτοι, κατόπιν τοῦ ἀτυχοῦς πολέμου, ἀνεγνωρίσαμεν τὰς ἐλλείψεις τοῦ στρατοῦ, καὶ εἴμεθα ἀποφασισμένοι νὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν βελτίωσιν αὐτοῦ, κατὰ δὲ τὴν συζήτησιν τοῦ νέου ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ νὰ ψηφισθῇ καὶ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, ὅτε ἡμεῖς πρῶτοι θὰ ὑψώσωμεν φωνὴν διὰ νὰ ψηφισθῇ. Ἤδη ὅμως θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, δι’ οὓς λόγους ἀνέπτυξα.

§176Δ. ΓΙΔΑΣ. Ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, δηλαδὴ ὑπὲρ τοῦ ἀποκλεισμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν ἐκ τῆς Βουλῆς (εὖγε! εὖγε!), καὶ τοῦτο διότι ἔχω διάφορον γνώμην πρὸς τὴν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Φθιώτιδος συναδέλφου. Ὁ ἐκ Φθιώτιδος ἀξιότιμος συνάδελφος εἶπεν, ὅτι οὐδὲν ζημιοῦται ὁ ἀξιωματικός, ἀπομακρυνόμενος τοῦ στρατοῦ εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ καὶ ἐπανερχόμενος συνταγματάρχης. Ἀλλὰ τοῦτο ἀντίκειται εἰς τὴν ὕπαρξιν τῶν μονίμων ἀξιωματικῶν, διότι τότε ἔπρεπεν ὁ ἀξιωματικός, γινόμενος ἀνθυπολοχαγός, νὰ τραπῇ ἀμέσως εἰς ἄλλο ἐπάγγελμα, καὶ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸ στράτευμα, εἴτε ὡς ταγματάρχης εἴτε ὡς συνταγματάρχης, ὅταν ἡ πατρὶς τὸν καλέσῃ. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος εἶπεν, ὅτι πολλοὶ ἀξιωματικοί, (καὶ ἐμνημόνευσε μάλιστα τὰ ὀνόματα πολλῶν) ἂν καὶ λείπουν ἀρκετὸν χρόνον ἀπὸ τὸν στρατὸν καὶ πολιτεύονται καθ’ ὅλον σχεδὸν τὸν βίον αὐτῶν, ἐν τούτοις ἐξετέλεσαν τὸ καθῆκόν των κατὰ τὸν τελευταῖον πόλεμον ὅπως οὐδεὶς ἄλλος· δὲν ἔλαβεν ὅμως ὑπ’ ὄψιν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅτι ὁ ἀτυχὴς αὐτὸς πόλεμος δὲν διεξήχθη κατὰ τοὺς κανόνας τῆς τακτικῆς καὶ τῆς στρατηγικῆς τέχνης, ἀλλ’ ὅτι ἐπολεμήσαμεν ὡς ἄτακτα στίφη. Κατὰ τὸν ἀτυχῆ αὐτὸν πόλεμον τὰ ἐλάχιστα δείγματα ἀνδρείας ἐχαρακτηρίσθησαν ὡς μεγάλαι ἀνδραγαθίαι, ἐνῷ οὐδεμία ἀνδραγαθία ἐγένετο· ἴσως νὰ ἐξετέλεσαν πολλοὶ τὸ καθῆκόν των, —καὶ εἰς τοῦτο οὐδεὶς ἀντιλέγει.— Ἐὰν λοιπὸν πρόκειται καὶ εἰς τὸ μέλλον νὰ κάμωμεν τοιοῦτον πόλεμον, ὡς τὸν τελευταῖον, καὶ νὰ ἔχωμεν στρατὸν, ὁποῖον εἴχομεν κατὰ τὸν πόλεμον αὐτὸν, τότε βεβαίως ὄχι μόνον οἱ ἀξιωματικοὶ δύνανται νὰ πολιτεύωνται, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐπιτραπῇ καὶ εἰς τοὺς ὑπαξιωματικοὺς καὶ εἰς τοὺς στρατιώτας καὶ εἰς ὅλους νὰ πολιτεύωνται. Ἠθέλησα νὰ ἐξετάσω, ὄχι ἂν ζημιοῦται ὁ ἀξιωματικός, ἀπομακρυνόμενος τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ τί ζημιοῖ τὸ στράτευμα ἡ ἀπομάκρυνσις τοῦ ἀξιωματικοῦ. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἀνέπτυξεν εὐγλώττως τὰ περὶ τούτου, δὲν ἀνέπτυξεν ὅμως, ὅτι πολλοὶ τῶν ἀξιωματικῶν, πολιτευόμενοι καὶ ἀναμιγνυόμενοι εἰς τὴν πολιτικήν, παρασύρουσιν εἰς ταύτην καὶ τοὺς ὑπαξιωματικοὺς καὶ τοὺς ὁπλίτας· οὗτος δὲ εἶναι ὁ σπουδαιότερος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ζημιοῦται τὸ στράτευμα.

§177ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εὖγε! εὖγε!

§178ΓΙΔΑΣ. Ὅτι τὸ νομοσχέδιον θὰ ψηφισθῇ, οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία· ἴσως μάλιστα πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ ὁ ἀποκλεισμὸς οὗτος μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ συνταγματάρχου. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ φροντίσωμεν καὶ περὶ διατάξεως, διὰ τῆς ὁποίας νὰ μὴ ἐπιτρέπηται νὰ ἐπεμβαίνῃ καὶ ἡ πολιτικὴ εἰς τὸ στράτευμα. Ἅπαντες οἱ ἀξιωματικοὶ ἐλπίζω ὅτι θὰ ἔχωσι τὴν αὐτοθυσίαν νὰ μὴ ἀναμιχθῶσι πλέον εἰς τὴν πολιτικήν, ἀνάγκη ὅμως καὶ ἡ πολιτικὴ νὰ παύσῃ ἀναμιγνυομένη εἰς τὸν στρατόν, καὶ νὰ ἀφήσῃ τὸ στράτευμα νὰ ἐργασθῇ καὶ φθάσῃ εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει ὁ στρατὸς νὰ εὑρίσκεται, διὰ νὰ δύναται νὰ ὀνομασθῇ στρατὸς καὶ δυνηθῇ ἐν δεδομένῃ ἡμέρᾳ νὰ ἀποπλύνῃ τὸ αἶσχος, τὸ ὁποῖον τελευταῖον ἀπέκτησε.

§179Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Ὀφείλω νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Ὁ συνάδελφος ἡμῶν κ. Γίδας, δι’ ὅσων εἶπεν, ἐν σχέσει πρὸς τὰ ὑπ’ ἐμοῦ λεχθέντα, ἀπέδειξεν, ὅτι δὲν ἐνόησεν ὅσα ἐγὼ εἶπον. Ἐγὼ δὲν ἐξέφρασα ποτὲ τὴν γνώμην, ὅτι, ἵνα ὁ ἀξιωματικὸς καταρτισθῇ καὶ μορφωθῇ, πρέπει ν’ ἀπομακρυνθῇ ἀπὸ τοῦ στρατεύματος. Ἂν τοῦτο ἐφρόνουν, θὰ κατέληγον εἰς πρότασιν περὶ ἐντελοῦς διαλύσεως τοῦ στρατοῦ. Ἐγὼ εἶπον ἄλλο τι, τὸ ὁποῖον βεβαίως πρέπει ὄχι μόνον ὁ ἐκ Βόλου κ. συνάδελφος νὰ παραδεχθῇ, ἀλλὰ καὶ πάντες οἱ ὁπωσδήποτε γινώσκοντες τὰ τοῦ στρατοῦ μας. Εἶπον δηλαδή, ὅτι ὁ Ἕλλην ἀξιωματικός, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται ἐν τῇ Βουλῇ, δὲν ἔχει νὰ ζημιωθῇ περισσότερον ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ὑπηρετεῖ ἔν τινι γραφείῳ ἢ ἐν τῇ διευθύνσει τοῦ τυπογραφείου τοῦ Ὑπουργείου, εἴτε — τοῦτο προσθέτω νῦν — ἐν τοῖς τάγμασιν, εἰς τὰ ὁποῖα οὐδεμία καθαρῶς στρατιωτικὴ ὑπηρεσία ἐκτελεῖται. Ἀνέφερα μάλιστα καὶ παραδείγματα, τὰ ὁποῖα ἀποδεικνύουσι τοῦτο. Καὶ ταῦτα δὲν εἶπον καὶ δὲν τὰ ἔπλασα ἐγὼ αὐθαιρέτως, ἀλλὰ τὰ ἐξήγαγον ἐξ ἐπισήμων πράξεων τοῦ Ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον τότε διηύθυνεν ἀξιωματικός, τὸν ὁποῖον ἡ συνείδησις ὁλοκλήρου τοῦ ἔθνους ὕψωσεν εἰς τὸ ζενὶθ τῆς δόξης ἐπὶ τῇ κατὰ τὸν πόλεμον δράσει του. Εἶναι τάχα ἀνακριβές, ὅτι κατὰ τὸν πόλεμον ἐπεδείξαντο διοικητικὴν καὶ ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν ἱκανότητα ἀξιωματικοί, διὰ τοὺς ὁποίους, ἂν ἐκαλεῖτο ὁ κ. Γίδας πρὸ τοῦ πολέμου νὰ γνωμοδοτήσῃ περὶ αὐτῶν, θὰ προέτεινεν, ὅπως οὗτοι ἀποστρατευθῶσιν ἀμέσως, ὡς ἐστερημένοι γνώσεων καὶ τίς οἶδε τίνος ἄλλου; Καὶ δὲν εἶναι ἐξ ἄλλου ἀληθές, ὅτι ἀπέτυχον οἰκτρῶς κατὰ τὸν πόλεμον ἄλλοι ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ἐθεωροῦντο ὡς οἱ μόνοι, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἠδύνατο ὁ τόπος νὰ στηρίξῃ ὅλας του τὰς ἐλπίδας; Γνωρίζων λοιπὸν καλῶς, ὅτι ἐν ὑπηρεσίᾳ οὐδόλως οἱ ἀξιωματικοὶ μορφοῦνται, καὶ ὅτι πᾶς ἀξιωματικὸς ὅ,τι ἀπέκτησε τὸ ἀπέκτησε διὰ τῆς ἰδιαιτέρας μελέτης του, λέγω ὅτι, ὡς ἔχουσι τὰ καθ’ ἡμᾶς, ὁ ἀξιωματικός, εἴτε ἐν τῷ στρατῷ εἶναι εἴτε ἐν τῇ Βουλῇ, θὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκόν του, ὅταν ἐπιστῇ ἡ ὥρα, ἂν ἔχῃ τὴν συναίσθησιν τοῦ πρὸς τὴν πατρίδα καθήκοντος. (Εὖγε!).

§180Δ. ΓΙΔΑΣ. Ὡς στρατιώτης, πᾶς δύναται νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκόν του ἀπέναντι τοῦ ἐχθροῦ, ὡς ἀξιωματικὸς ὅμως, καὶ ὡς ἀνώτερος μάλιστα ἀξιωματικός, ἀπαιτεῖται νὰ ἔχῃ γνώσεις πολλάς, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀποκτῶνται ἐν τῇ Βουλῇ.

§181ΚΡΙΤΣΑΣ. Μὴ ὁμιλεῖτε περὶ γνώσεων.

§182Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Ὅτε ἀπὸ τῶν πρώτων ἡμερῶν τῆς εἰσόδου μου εἰς τὴν Βουλὴν, κύριοι Βουλευταί, εἶδον τὴν δεξιὰν πτέρυγα, ὄχι πλέον ἐνθέρμως, ἀλλὰ μετ’ ἀγωνίας ζητοῦσαν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Συντάγματος καὶ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, τοῦτο μοὶ ἔκαμεν αἴσθησιν, καὶ ἀπετάθην πρὸς τινας τῶν κυρίων συναδέλφων, ὅπως μοὶ ἐξηγήσωσι, τίνες λόγοι ἐξωθοῦσι τὴν πλειονοψηφίαν, ὥστε νὰ γίνηται τόσος πάταγος. Οἱ συνάδελφοι ἐκεῖνοι μοὶ ἀπήντησαν, ὅτι πάντα ταῦτα γίνονται, ἵνα τὴν ἐξουσίαν καταλάβωσιν. Ἐγὼ, κύριοι Βουλευταὶ, ἐν εἰλικρινείᾳ σᾶς λέγω, ὤκτειρα τοὺς συναδέλφους ἐκείνους, οἵτινες μοὶ ἔδωκαν τὴν ἐξήγησιν ταύτην, ἀποδώσας αὐτὴν εἰς κομματικὴν ἐμπάθειαν· σήμερον ὅμως, βλέπων μετὰ πόσης εὐκολίας καταργεῖται τὸ 71 ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπει νὰ πολιτεύωνται πάντες οἱ ἀξιωματικοί, σήμερον, λέγω, συμφωνῶ πληρέστατα μετὰ τῶν συναδέλφων ἐκείνων, οἵτινες ὁμολογουμένως εἶχον πλῆρες δίκαιον. Ἐὰν ὅμως, κύριοι συνάδελφοι, ὑπέρτατοι λόγοι ἀφ’ ἑνὸς, ἀφ’ ἑτέρου δὲ γνῶμαι ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν καὶ εἰδικῶν ὤθησαν τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὑποβάλῃ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, κατόπιν τῶν γνωμῶν τούτων πείθομαι καὶ ἐγὼ καὶ ἀσπάζομαι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου. Νομίζω ὅμως, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι πρώτιστον καθῆκον εἴχετε νὰ φροντίσητε, ὅπως ἐξασφαλισθῇ ἡ στρατιωτικὴ καὶ ναυτικὴ ἰδιότης τῶν Ὑπουργῶν, ἵνα μὴ ὑπάρχῃ κίνδυνος νὰ ἐπαναληφθῶσι τὰ πολὺ δικαίως λαβόντα χώραν λυπηρὰ γεγονότα τῶν ἀξιωματικῶν τῆς φρουρᾶς Λαρίσης. Πρόσφατον δὲ παράδειγμα ἀκόμη δύναμαι νὰ σᾶς φέρω, πόσον βλάπτει τὸ στράτευμα τὸ νὰ ἦναι πολιτικὸς ὁ Ὑπουργός. Ὁ νῦν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς κ. Βουδούρης, δικαιολογούμενος πρὸ μικροῦ, εἶπεν ὅτι καὶ εἰς ἄλλα Κράτη ἰδιῶται εἶναι Ὑπουργοί, δὲν γνωρίζει ὅμως, ὅτι εἰς τὰ Κράτη ἐκεῖνα ὑπάρχουσι δύο εἰδῶν ἐπιτελεῖα εἰς ἕκαστον Ὑπουργεῖον, ἡ δὲ γνώμη αὐτῶν ἐπὶ ἑκάστου ζητήματος εἶναι σεβαστὴ καί, δύναταί τις μάλιστα νὰ εἴπῃ, ἀπαραβίαστος. Εἰς τὴν δευτέραν δὲ δικαιολόγησίν του, ὅτι καὶ αὐτὸς ἀποσπᾷ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἀξιωματικοὺς διὰ νὰ καταρτίσῃ ἐπιτελεῖον, τῷ παρατηρῶ, ὅτι δὲν ἀρκεῖ νὰ βαπτίζωνται ἀξιωματικοὶ ὡς ἐπιτελεῖς, ἀλλὰ πρέπει καὶ νὰ συγκροτῶνται πρὸς τοῦτο. Ἠδύνατο κάλλιστα καὶ ὁ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν κ. Ὑπουργὸς ν’ ἀποσπάσῃ ἀνωτέρους τινὰς ἀξιωματικοὺς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ νὰ τοῖς δώσῃ τὸ ὄνομα τοῦ ἐπιτελείου, δὲν ἔπραξεν ὅμως τοῦτο, διότι εἶναι στρατιωτικός. Φρονῶ ἔπειτα, κύριοι Βουλευταί, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ πρόνοια ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅπως οἱ ἑκάστοτε Ὑπουργοὶ τῶν δύο πολεμικῶν Ὑπουργείων μὴ ὦσιν ἐκ τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ ἐκ τῶν σπλάγχνων τοῦ στρατεύματος· διότι πῶς εἶναι δυνατὸν οἱ ἐκ τῆς Βουλῆς Ὑπουργοὶ νὰ φροντίζωσι διὰ τὸ ἀτυχὲς αὐτὸ στράτευμα, ἀφοῦ ἀπὸ πρωΐας μέχρι μεσημβρίας δέχονται τοὺς Βουλευτὰς τοῦ κόμματος, ἀπὸ μεσημβρίας δὲ μέχρι τῆς ἑσπέρας τοὺς συνεπαρχιώτας των ἐκλογεῖς; Πῶς εἶναι δυνατὸν, ἐπαναλαμβάνω, κύριοι Βουλευταὶ, κατόπιν τῆς ὑπερανθρώπου ταύτης ἐργασίας, οἱ καταπεπονημένοι οὗτοι Ὑπουργοὶ νὰ σκεφθῶσι διὰ τὴν ἀναδιοργάνωσιν τοῦ ἀτυχοῦς στρατεύματος καὶ τοῦ ναυτικοῦ; Ἀφοῦ λοιπὸν ἀρχίσωμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀπὸ τὴν κεφαλὴν, νομίζω ὅτι ἔχομεν ἀμέσως ὑπέρτατον καθῆκον νὰ ἀποκλείσωμεν ἐκ τῆς Βουλῆς τοὺς στρατηγοὺς καὶ συνταγματάρχας, εἰς τοὺς ὁποίους ἡ Πολιτεία δίδει γενναίους μισθοὺς, καὶ εἰς τοὺς ὁποίους, πολὺ δικαίως, ἔχει στρέψει τὰ βλέμματα καὶ τὰ ὄνειρά της, ὅπως ἀποπλύνῃ τὴν κηλῖδα τοῦ τελευταίου πολέμου, ν’ ἀποκλείσωμεν, ἐπιμένω, καὶ τούτους, ἵνα ἐπανερχόμενοι οὗτοι εἰς τὸ στράτευμα μεταδώσωσι καὶ εἰς ἡμᾶς τὰ φῶτά των· ν’ ἀποκλείσωμεν, λέγω, αὐτοὺς σήμερον μεθ’ ἡμῶν, διότι εἶναι ἄδικον νὰ πληρώνωμεν ξένους διοργανωτὰς καὶ προπαιδευτὰς, ὡς τὸν Βοσὲρ, ἀφοῦ καὶ αὐτοὺς δὲν ἀφίνομεν νὰ διοργανώσωσι τὸ στράτευμα. Δὲν δύναμαι, προσθέτω, κύριοι συνάδελφοι, ν’ ἀποκρύψω τὴν ἀπορίαν μου, πῶς κατορθώνουν ἐκ τῶν καλλιτέρων συνταγματαρχῶν μας νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὴν Βουλήν. Ἀφοῦ λοιπὸν οὗτοι θὰ μένωσιν ἐνταῦθα, ἐρωτῶ, ποῖοι θὰ μᾶς φωτίσωσιν εἰς τὸ στράτευμα; Ὅτε πρὸ ἐτῶν ἦτο ἐνταῦθα ὁ Βοσὲρ, τὴν αὐτὴν εἶχεν ἐκφέρει γνώμην, ὅτι δὲν πρέπει νὰ πολιτεύωνται οἱ ἀξιωματικοί, πρωτίστως δὲ οἱ ἀνώτεροι· σήμερον ὅμως, κύριοι Βουλευταί, τὸ πρώτιστον τοῦτο ἔργον τῆς Βουλῆς ἐγκαταλείπεται, καὶ περιορίζεται ὁ ἀποκλεισμὸς εἰς μόνους τοὺς κατωτέρους ἀξιωματικούς, τοὺς ἀξιωματικούς οἱ ὁποῖοι θὰ ὑψώσωσι φωνὴν εἰς τὴν Βουλὴν πάντοτε ὑπὲρ τοῦ ἀτυχοῦς, ἐπαναλαμβάνω, στρατεύματος καὶ ἐναντίον τῶν ἀδικούντων αὐτό. Δὲν ἐννοῶ τόσον τοὺς ἑκάστοτε Ὑπουργοὺς τῶν δύο πολεμικῶν Ὑπουργείων, ἀλλὰ τοὺς τῶν Οἰκονομικῶν, οἵτινες, καίτοι ψηφίζονται κονδύλια ἐξ 800,000 δρ. καὶ πλέον διὰ μεγάλας ἀσκήσεις καὶ λοιπά, ἔρχονται καὶ τὰ ἀπορροφῶσιν ἐκ τῶν Ὑπουργείων τούτων, ἵνα τὰ διαθέσωσιν εἰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Κράτους, πολλάκις μάλιστα χάριν κομματικῶν συμφερόντων. Ταῦτα πάντα λέγων ὑμῖν δὲν ἐπιδιώκω τὴν παραμονήν μου ἐν τῇ Βουλῇ, ἀλλ’ ἀποβλέπω εἰς τὴν κρείττονα σύνταξιν καὶ τὸν καλλίτερον ὀργανισμὸν τοῦ στρατεύματος, ἐὰν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν τοιοῦτον. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ νομίζω καθῆκόν μου, κύριοι Βουλευταί, νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν κ. ἐξ Ὕδρας Βουλευτὴν καὶ ἄλλοτε ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργόν, ὅτι δὲν ἔχει δίκαιον, ἐπιμένων, ὅπως οἱ προβιβασμοὶ μὴ γίνωνται καθ’ ὡρισμένας ἐποχὰς τοῦ ἔτους, καθόσον ἅπαντα τὰ ἔθνη πράττουσι τοῦτο, ὥστε οἱ ἀξιωματικοὶ γνωρίζουσιν ἀκριβῶς τὴν ἡμέραν τῆς προαγωγῆς των, καὶ οἱ πολῖται οὕτω δὲν γογγύζουσι διὰ τὰς δαπάνας ταύτας· εἶναι ἄλλως τε καὶ δίκαιον, ἀφοῦ ἔχομεν καὶ ὅριον ἡλικίας, τὸ ὁποῖον δὲν παύει νὰ θερίζῃ. Ἐὰν δ’ ἀφήσητε καὶ πάλιν τὸ ζήτημα τοῦτο εἰς τὴν διάκρισιν τῶν Ὑπουργῶν, θέλετε ἀδικήσει μεγάλως τοὺς ἀξιωματικούς, τοὺς ὁποίους οὕτω θέτετε μεταξὺ δύο πυρῶν. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἐκ Βονίτσης πολιτευτοῦ καὶ ταγματάρχου τοῦ πυροβολικοῦ κυρίου Γουλιμῆ, ὅτι 30 ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ τοῦ μηχανικοῦ εὑρίσκονται ἤδη, διότι προὐβίβαζον ἑαυτοὺς ταχύτερον διὰ τῆς μεθόδου τῶν γενικῶν θέσεων, καὶ τοῦτο διότι ἐθεώρουν ἑαυτοὺς καλλιτέρους τῶν τοῦ πεζικοῦ, λέγω ὅτι, ὅτι τοῦτο ἔπραττον οἱ εἰρημένοι ἀξιωματικοί, εἶναι ἀναμφισβήτητον, καὶ τοῦτο ἀπεδείχθη κατὰ τὸν τελευταῖον πόλεμον, ὅτε ἐφάνησαν οἱ πλεονάζοντες οὗτοι ἀξιωματικοὶ ἐν Ἀθήναις· ἀφ’ ἑτέρου ὅμως ὀφείλω νὰ προσθέσω καὶ ἄλλους τόσους τοῦ πυροβολικοῦ, τοὺς ὁποίους παρέλειψε νὰ προσθέσῃ ὁ κ. ἀξιωματικὸς τοῦ πυροβολικοῦ καὶ Βουλευτής. Τὸ νὰ θεωρῶσι δὲ ἑαυτοὺς καλλιτέρους, τοῦτο εἶναι ἀληθές, ὅτι ἐγίνετο μέχρι σήμερον, τοῦ λοιποῦ ὅμως, ψηφιζομένου τοῦ νομοσχεδίου περὶ κατανομῆς τῶν γενικῶν θέσεων, θέλει παύσει, καὶ διότι οἱ ἀνώτεροι οὗτοι ἀξιωματικοὶ εἰσήρχοντο τότε εἰς τὴν Στρατιωτικὴν Σχολὴν μὲ ἐνδεικτικὸν τῆς Βʹ τάξεως τοῦ Γυμνασίου, ἐνῷ σήμερον εἰσέρχονται μὲ ἀπολυτήριον Γυμνασίου καὶ εἰς τὰς δύο Σχολάς, καὶ διότι ἕνεκεν τῆς ἀπληστίας των ταύτης σήμερον διασαλεύεται, πολὺ δικαίως, ἡ πειθαρχία, ἐὰν δὲν ψηφισθῇ τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον.

§183Ν. ΤΣΟΓΚΑΣ. Δὲν ἔχω ἢ δύο μόνον λέξεις νὰ εἴπω. Ἐν πρώτοις σέβομαι τὸ ψηφιζόμενον νομοσχέδιον, δὲν ἐπίστευον ὅμως ποτέ, ὅτι τὸ σεβαστὸν αὐτὸ Κοινοβούλιον ἐπρόκειτο νὰ μᾶς ἀποδιώξῃ τόσον πολιτικῶς. Ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, εὔχομαι ἐξ ὅλης ψυχῆς, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ μείνωσιν ἐνταῦθα, νὰ φροντίσωσι νὰ διορθώσωσι τὰ κακῶς κείμενα, ἡμεῖς δὲ θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν θέσιν μας.

§184ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὄρα Παράρτημα).

§185Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Μετὰ τὰς ἀγορεύσεις τῶν διαφόρων συναδέλφων, τῶν παρελθόντων ἐπὶ τὸ βῆμα, ἐνόμιζον ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ λάβω τὸν λόγον πρὸς ὑπεράσπισιν τοῦ νομοσχεδίου, διότι τὰ ἐπιχειρήματα αὐτῶν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἐκείνων ἀκόμη, οἵτινες ἔφεραν τροπολογίας ἐπ’ αὐτοῦ, τείνουσι μᾶλλον εἰς ὑποστήριξιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἀλλ’ ἐκ καθήκοντος ὀφείλω νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Πρὶν ὅμως εἰσέλθω εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ἀποδείξω, ὅτι οἱ πολεμοῦντες τὸ νομοσχέδιον, αὐτοὶ οὗτοι εἶναι οἱ μεγαλείτεροι συνήγοροι αὐτοῦ, ἔχω ἀνάγκην νὰ ἐκθέσω τὴν ἐμὴν γνώμην. Ἤμην πάντοτε ἐναντίος νόμου ἀποκλείοντος τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκ τῆς Βουλῆς, διότι νομίζω, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ συνετέλεσαν κατὰ πολὺ εἰς πολλὰ στρατιωτικὰ ζητήματα, ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ εὑρισκόμενοι. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἐμορφώθησαν στρατιωτικῶς, ὅσοι εἶχον ἐπιθυμίαν, ὅσοι εἶχον θέλησιν, ὅσοι εἶχον φιλοτιμίαν, ὅσοι εἶχον πατριωτισμόν. Καὶ δὲν τὸ λέγω ἐγώ, τὸ λέγει ἡ ἱστορία τοῦ παρελθόντος πολέμου, τὸ λέγει ἡ ἱστορία τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ἐξῆλθον τῆς Βουλῆς, ἕνεκα ἀποτυχίας ἐν τῷ ἐκλογικῷ ἀγῶνι, καὶ διέπρεψαν ἐν τῷ στρατεύματι, διοικήσαντες στρατιώτας καὶ ἐν εἰρήνῃ καὶ ἐν πολέμῳ. Καὶ ἀναφέρω τὸν Λεων. Πετροπουλάκην, καὶ ἀναφέρω τὸν Βάσσον, καὶ δύναμαι νὰ ἀναφέρω καὶ ἄλλους τοιούτους. Ἐκτὸς τούτου, καὶ ἄλλος λόγος σοβαρώτερος μὲ ἔπειθεν, ὅτι ἔπρεπεν οἱ ἀξιωματικοὶ νὰ ἦναι ἐν τῇ Βουλῇ. Κύριοι, ἡ Πολιτεία συνάπτει πρὸς τὸν πολίτην συμβόλαιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ μὲν Πολιτεία ὑποχρεοῦται νὰ ἀναπτύξῃ καὶ ἀναθρέψῃ τὸν πολίτην στρατιωτικῶς, διὰ νὰ τὸν ἔχῃ ἕτοιμον εἰς δεδομένην στιγμήν, ἵνα ὑπερασπίσῃ τὸ δίκαιον αὐτῆς, ὁ δὲ στρατιώτης εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἐκπληροῖ τὰ κατὰ νόμον καὶ νὰ παρευρίσκηται εἰς τὸν στρατὸν μορφούμενος. Ἐρωτῶ, ἐξετέλεσεν ἡ Πολιτεία τὸ συμβόλαιον αὐτὸ, ὅσον ἀφεώρα αὐτήν; Ὄχι! Ἡ Πολιτεία ἀπησχόλησε τὸν στρατὸν εἰς τὴν καταδίωξιν τῶν φυγοδίκων, εἰς τὴν ἐκπόρθησιν τῶν παρθενικῶν οἰκημάτων, εἰς τὴν καταδίωξιν τῶν λωποδυτῶν, εἰς τὴν συνοδείαν τοῦ εἰσπράκτορος, εἰς τὴν φύλαξιν τῶν φυλακῶν, εἰς τὴν φύλαξιν τῶν ταμείων. Ὁ στρατιώτης καὶ ὁ ἀξιωματικὸς δὲν κατεγίνοντο εἰς τὴν μόρφωσιν αὐτῶν, παρὰ μόνον ἐπὶ διάστημα δύο ἢ τριῶν μηνῶν· κατόπιν ὁ ὁπλίτης ἀπήρχετο τοῦ στρατῶνος, καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ ἔβλεπον τοὺς στρατῶνας κενούς! Οὐδεμία ὑπηρεσία ἠδύνατο νὰ ἐκτελεσθῇ, οὐδεμία μόρφωσις στρατιωτικὴ ἠδύνατο νὰ γείνῃ, οὐδεμία εὐκαιρία ἐδίδετο εἰς τὸν ἀξιωματικόν, ὅπως ἐφαρμόσῃ ὅσα θεωρητικῶς ἤθελε μάθει. Ὄχι μόνον τὴν ἀνωτέραν ἐκπαίδευσιν δὲν ἐπετέλει ὁ ἀξιωματικός, ἀλλ’ οὐδὲ τὴν κατωτέραν. Ἀπογοήτευσις λοιπὸν πλήρης καὶ τελεία εἰς πάντα φιλότιμον ἀξιωματικόν, — καὶ πάντες οἱ ἀξιωματικοὶ εἶναι φιλότιμοι, καὶ βαρέως ἔφερον αὐτὴν τὴν κατάστασιν. Ἐκτὸς τούτου, Κύριοι, καὶ οἱ πολιτικοί, οἵτινες ἐπιδιώκουν σήμερον τὸν ἀποκλεισμὸν τῶν ἀξιωματικῶν, συνέτειναν εἰς τὴν ἀπογοήτευσιν καὶ εἰς τὸν μαρασμὸν αὐτῶν, διότι δὲν ὑπῆρχε κανεὶς ἐκ τῶν πολιτικῶν, ὁ ὁποῖος δὲν ἐζήτει νὰ περιοδεύσῃ ὁ ἀξιωματικὸς ὡς γύφτος ἀνὰ πᾶσαν τὴν Ἑλλάδα, ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ἄκρου ἕως τοῦ ἄλλου. Γνωρίζω ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔμειναν εἰς τοὺς στρατῶνας, εἰς τὰς θέσεις, εἰς ἃς διωρίζοντο, οὔτε ἐπὶ 15 ἡμέρας. Καὶ θὰ ἔλθῃ στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ παρουσιάσω εἰς τὴν Βουλὴν τὸ χρηματικὸν ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐξωδεύετο διὰ τὰς μεταθέσεις τὰς ἀσκόπους, τὰς ἐμπαθεῖς, τὰς καταδιωκτικὰς ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἠνάγκασαν τοὺς ἀξιωματικοὺς νὰ ζητήσωσι θέσιν ἀξιοπρεπεστέραν, καὶ ἐθεώρουν ὅτι ἐρχόμενοι εἰς τὴν Βουλὴν ἦσαν εἰς τὸ ὕψος τῆς θέσεως αὐτῶν. Δὲν πταίουσιν οἱ ἀξιωματικοί, ἐὰν τοὺς βλέπετε ἐπιδιώκοντας νὰ ἐκλεχθῶσι καὶ αὐτοὶ Βουλευταὶ καὶ νὰ παρακαθήσωσιν ἐδῶ. Πταίετε σεῖς! Βαρεῖα ἡ ἔκφρασις, θὰ σᾶς παρακαλέσω ὅμως νὰ μοὶ τὴν συγχωρήσητε, διότι εἶναι ἡ ἀλήθεια. Αὐτοὶ οἱ λόγοι, Κύριοι, μὲ ἔπειθον, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἦμαι ὑπὲρ τοῦ θεσμοῦ τοῦ νὰ πολιτεύωνται καὶ οἱ ἀξιωματικοί. Ἀλλ’ ὅτε μετὰ τὸν πόλεμον ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον, ὁ στρατὸς νὰ χωρισθῇ τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους, ὁ στρατὸς νὰ ἀποδοθῇ εἰς τὰ ἔργα αὑτοῦ, δὲν εἶχον, νομίζω, πλέον τὸ δικαίωμα νὰ σκέπτωμαι ὅπως ἐσκεπτόμην πρὸ τῆς περιστάσεως ταύτης. Ἔπρεπε νὰ συμμορφωθῶ πρὸς τὰ αἰσθήματα καὶ τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας εἶχεν ὁλόκληρος αὐτὸς ὁ στρατός. Διῴκησα ἐπὶ 8 ἔτη τάγμα, καὶ ἀπὸ ὅλους τοὺς ἀξιωματικοὺς ἤκουσα τὰ παράπονα, τὰ ὁποῖα ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν· ἤκουσα ἀξιωματικοὺς λέγοντας: «τί μᾶς θέλουν καὶ δὲν μᾶς διαλύουν, ὅταν τοιουτοτρόπως μᾶς μεταχειρίζωνται;» Ἔφερα λοιπὸν τὸν νόμον τοῦ ἀποκλεισμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν οὐχὶ ὑπούλως, ἀλλὰ μετὰ παρρησίας, ἡ ὁποία μὲ χαρακτηρίζει, διότι ἔχω τὸ θάρρος τῶν πράξεών μου, τῶν πεποιθήσεών μου. Ὅτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλήσω εἰς διαφόρους περιστάσεις μὲ τὸν νῦν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἐνθυμεῖται, —καὶ πιστεύω ὅτι δὲν θὰ τὸ ἀρνηθῇ—ὅτι ἔλεγον εἰς αὐτὸν, ὅτι πρέπει νὰ ἀποδώσωμεν σήμερον τὸν στρατὸν εἰς τὸν στρατὸν, νὰ τὸν χωρίσωμεν ἀπὸ τὴν πολιτικὴν, ἀπὸ τὴν ἐσωτερικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους. Σύμφωνον καθ’ ὅλα τὰ σημεῖα εὗρον τὸν νῦν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, πολὺ πρὶν ἀποφασίσωμεν νὰ συνεργασθῶμεν καὶ ὅτε οὐδὲ ὑπῆρχε κἂν ἰδέα περὶ συνεργασίας καὶ πρὶν ἢ ἀκόμη ἀναγνωρισθῇ ἀρχηγὸς κόμματος· διότι τὴν πρώτην ὁμιλίαν περὶ στρατοῦ ἐκάμαμεν εἰς Κέρκυραν, καὶ ἐξετάθημεν εἰς ζητήματα, τὰ ὁποῖα δὲν νομίζω ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλήν. Ταῦτα περὶ τοῦ λόγου, ὅστις μὲ ὑπεχρέωσε νὰ ὑποβάλω τὸν νόμον τοῦτον, ἐνῷ εἶχον ἀντίθετον γνώμην. Εἶμαι εἰς τὴν ἀνάγκην, Κύριοι, νὰ ἀπαντήσω εἰς τοὺς πολεμήσαντας τὸ νομοσχέδιον, καὶ νὰ ἐπαναλάβω ὅτι οἱ λόγοι τῶν κυρίων τούτων συντελοῦσι μᾶλλον ὑπὲρ τῆς γνώμης μου καὶ συμβάλλουσιν εἰς ἀπόδειξιν τοῦ ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι καλῶς κατηρτισμένον. Εἶπεν ὁ συνάδελφος κ. Γουλιμῆς, ὅτι τὸν νόμον τοῦτον τὸν ἤθελεν ἐν ὀργανισμῷ, ὅτι ἐκεῖ εἶχε τὴν θέσιν του καὶ ὄχι ἐδῶ, ὅπου δὲν ἔχομεν ὀργανισμόν. Ναί, τῷ ἀπαντῶ, ἐκεῖ ἀληθῶς εἶχε θέσιν καὶ αὐτὸς καὶ ὁ περὶ κατανομῆς τῶν γενικῶν θέσεων τῶν ἀξιωματικῶν· ἀλλ’ ὡς γνωρίζει ὁ κ. συνάδελφος, ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ δὲν εἶναι κατασκεύασμα λόγου, ὡς ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ἐξεφώνησε πρὸ ὀλίγου ἐντεῦθεν. Ὁ ὀργανισμὸς πρέπει νὰ ἦναι σύμφωνος πρὸς τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς πατρίδος καὶ πρὸς τὰ διδάγματα, τὰ ὁποῖα μᾶς ἔδωκεν ὁ πόλεμος. Ὁ Ὑπουργός, ὁ ὁποῖος μόλις χθὲς ἀνέλαβε τὸ Ὑπουργεῖον, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ λάβῃ ἀμέσως ὑπ’ ὄψιν τὸν στρατολογικὸν νόμον, νὰ εὕρῃ τὸν πληθυσμὸν, νὰ ἐξετάσῃ ἀμέσως τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς χώρας καὶ τὰ γινόμενα εἰς ἄλλας χώρας, καὶ νὰ μεταφυτεύσῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι ἄξιον μεταφυτεύσεως, εἰς τὸν στρατὸν τῆς πατρίδος του. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν εἶχον τὴν εὐτυχίαν νὰ ὑποβάλω τὸν ὀργανισμὸν ἐντὸς τῆς Συνόδου ταύτης, εἰς ἣν κατάστασιν εὑρίσκεται ὁ στρατὸς, ὡς ἐκ τοῦ ὀργανισμοῦ, τὸν ὁποῖον καὶ αὐτὸς ὁ κ. Βουλευτὴς κατηγόρησε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ ἀμέσως, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ ἀμέσως διότι ἔχομεν ἀνάγκην πρῶτον νὰ συγκεντρώσωμεν τὸν στρατὸν καὶ νὰ ἀναθέσωμεν εἰς τὴν χωροφυλακὴν τὴν ἐσωτερικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους· ἀλλ’ ἵνα καταρτισθῇ χωροφυλακή, θ’ ἀπαιτηθῇ ἓν διάστημα, διὰ νὰ μᾶς δώσῃ τὸν στρατὸν εἰς τὰς χεῖράς μας. Καὶ διότι δὲν εἶναι ἐφικτὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ, νομίζω ὅτι ἐπεβάλλετο εἰς ἐμὲ νὰ δεσμεύσω τὰς χεῖράς μου, νὰ περιστείλω δηλ. τὴν ἐλευθερίαν τοῦ Ὑπουργοῦ ὡς πρὸς τοὺς προβιβασμοὺς, καὶ νὰ θέσω τέρμα εἰς πράξεις συντριψάσας τὸν στρατόν. Οἱ κατὰ καιροὺς Ὑπουργοὶ, εἰς ἐποχὴν μάλιστα, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος δὲν εὑρίσκετο εἰς αὐτὴν τὴν οἰκτρὰν οἰκονομικὴν κατάστασιν, δὲν ἐμερίμνησαν νὰ ὑποβάλωσιν ὀργανισμὸν τοιοῦτον, ὁ ὁποῖος νὰ ἦναι σύμφωνος μὲ τὴν ἐποχὴν καὶ νὰ κανονίσῃ τὰ τῆς καταστάσεως τῶν στελεχῶν συμφώνως πρὸς τὰ τῆς ἐπιστήμης διδάγματα καὶ πρὸς τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς πατρίδος, ἀλλ’ ἐπρόσεξαν εἰς τὸ νὰ εἰσαγάγωσιν, ὅπως εἶπε πολὺ ὀρθῶς ὁ κ. Βουλευτὴς, ὀργανισμὸν, ὁ ὁποῖος εἶναι προσωπικός, καὶ ὄχι ὀργανισμός, ἀλλὰ διατάξεις ἐδῶ καὶ ἐκεῖ ἐρριμμέναι, ὅπως θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ ἀναπτύξω τοῦτο ἐν δέοντι, σκοποῦσαι νὰ δώσωσι ζωὴν εἰς τοὺς ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς καὶ νὰ συντρίψωσι τοὺς κατωτέρους. Καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε τοὺς κατωτέρους ἀξιωματικοὺς τῶν τεχνικῶν σωμάτων νὰ πνίγωνται ἐκ τῆς καταστάσεως τῆς δημιουργηθείσης. Ἐκτὸς τούτου, ἔχομεν νόμον περὶ ὁρίου ἡλικίας, καὶ ἀξιωματικοὶ, οἵτινες εἶχον πάντα τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα δίδουσι τὸ δικαίωμα καὶ τὴν ὑποχρέωσιν εἰς τὸν Ὑπουργὸν νὰ τοὺς προαγάγῃ, δὲν προήγοντο, διότι ἦτο ἐλεύθερος ὁ Ὑπουργὸς νὰ προαγάγῃ ὁπόταν ἤθελε. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ καὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ κατανομῆς τῶν γενικῶν θέσεων τί ἐπιδιώκω; Νὰ δεσμεύσω τὴν ἐλευθερίαν τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ νὰ τὸν ὑποχρεώσω νὰ ἀποδίδῃ δικαιοσύνην εἰς ἐκείνους, τοὺς ὁποίους αἱ ἐπιθεωρήσεις καὶ αἱ συστάσεις τῶν ἀνωτέρων αὐτῶν θεωροῦσιν ἀξίους προαγωγῆς. Ἂν τοῦτο ἀντίκειται πρὸς τὴν πειθαρχίαν, θὰ προκαλέσω τὸν ἀξιότιμον κ. συνάδελφον ἐξ Ὕδρας νὰ μοὶ εἴπῃ, ποῦ εὑρίσκει ὅτι ἡ πειθαρχία διασαλεύεται διὰ τοῦ προβιβασμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν κατὰ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν τὸ νομοσχέδιον κανονίζει; Μετεχειρίσθη μάλιστα καὶ μίαν ἔκφρασιν, ἥτις δὲν εἶχε καθόλου τὴν θέσιν της, ἔκφρασιν πολὺ αὐστηρὰν, τὴν ὁποίαν δὲν θέλω οὔτε κἂν νὰ ἀναφέρω, διότι νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἀξία νὰ τὴν ἀναφέρῃ τις, καὶ λυποῦμαι, ὅτι ἀξιωματικὸς καὶ Βουλευτὴς τῆς περιωπῆς τοῦ ἐντίμου συναδέλφου ἐξετόξευσε...

§186ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Νὰ τὴν ἀναφέρητε.

§187Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν θέλω νὰ καταφύγω εἰς προσωπικὰ, διότι ἡ συζήτησις, περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται, μοὶ τὸ ἀπαγορεύει, ἄλλως ἤθελον εἴπει ἀκόμη καὶ διατί ἤμην ὑπὲρ τοῦ νόμου τοῦ νὰ ἐκλέγωνται οἱ ἀξιωματικοὶ Βουλευταὶ, καὶ ἂν μὲ ἀναγκάσουν, θὰ τὸν εἴπω.

§188Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τὸν εἴπητε, διότι μὴ λέγοντες αὐτὸν στερεῖτε τὴν Βουλὴν ἑνὸς στοιχείου ἐκτιμήσεως.

§189Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅτε, μετὰ τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν διετέλεσα Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ἀπέτυχον κατὰ τὰς ἐκλογάς, εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ τεθῶ εἰς διαθεσιμότητα, καὶ ἐπῆγα νὰ ζητήσω τοῦτο ἀπὸ τὸν τότε Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Ἀνέμενον εἰς τὸν διάδρομον τοῦ οἴκου του, ἕως ὅτου τὸν ἴδω. Τὸν εἶδον καὶ συνωμίλησα μετ’ αὐτοῦ, ἔλαβον δὲ τὴν ἀπάντησιν, ὅτι, «διότι εἶσθε ἀντίθετος, δὲν σᾶς κάμνομεν καμμίαν χάριν· νὰ ὑπάγητε εἰς τὴν Ἄρταν». Καὶ ἐπῆγα εἰς τὴν Ἄρταν, ἐκεῖ, ὅπου δὲν ὑπῆρχεν οὔτε ἐντευκτήριον τῶν ἀξιωματικῶν, οὔτε καφενεῖον, οὔτε ξενοδοχεῖον, ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχει ἀντιπρόσωπος τῆς ὁμόρου χώρας, ὁ ὁποῖος ἐγνώριζεν ὅτι ἤμην πρώην Ὑπουργὸς, καὶ θὰ μὲ συνήντα εἰς καμμίαν ταβέρναν, διότι αὐτὸ ἦτο τὸ μόνον ἐντευκτήριον τῶν ἀξιωματικῶν ἐκεῖ. Ἡ φιλοτιμία μου ἐτρώθη ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε μικροῦ δεῖν νὰ πάθω ἀπὸ συγκοπὴν τῆς καρδίας καὶ νὰ ἀποθάνω, καὶ μὲ ἔφεραν εἰς τὰς χεῖρας ἐνταῦθα, ὅτε δὲ ὁ κ. Ἐμπειρῖκος, ὁ γαμβρός μου, εἶπεν εἰς τὸν Ὑπουργὸν, ὅτι ἔχει ἀνοικτὸν τηλεγράφημα, ὅτι, «ἂν ἀποθάνῃ, δὲν θὰ ἦναι εὔκολον νὰ ἀποθάνῃ χωρὶς νὰ πληρωθῇ ὁ θάνατός του», καὶ μετὰ γνωμοδότησιν ἰατρικὴν, τότε διέταξε τὴν ἐνταῦθα ἐπαναφοράν μου. Τοσαύτη ὑπῆρχεν ἡ καταδίωξις! Καὶ ὄχι μόνον εἰς τὴν Βουλὴν ἐζήτουν νὰ εἰσέλθωσιν, ἀλλὰ δὲν εἰξεύρω τί ἐνόμιζον ὅτι πρέπει νὰ κάμουν διὰ νὰ φύγουν ἀπὸ τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ! Ὁ Ὑπουργὸς ὁ τότε εἶναι παρὼν, καὶ δύναται νὰ μὲ διαψεύσῃ, ἐὰν δὲν λέγω τὴν ἀλήθειαν.

§190ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ἦτο τότε τὸ ἄχρουν Ὑπουργεῖον;

§191ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Περιτταὶ αἱ διασαφήσεις.

§192ΕΤΕΡΟΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖος ἦτο τότε Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν;

§193Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρὼν εἶναι.

§194Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ἐννοεῖτε ἐμέ;

§195Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νομίζω ὅτι ἐνθυμεῖσθε τί ἀντηλλάξαμεν τότε εἰς τὸν οἶκόν σας.

§196ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Νομίζω ὅτι σᾶς εἶπον, ὅτι δὲν εἴχετε τὸ δικαίωμα νὰ τεθῆτε εἰς διαθεσιμότητα, ὅτι ὁ νόμος δὲν ἐπιτρέπει τοῦτο. Τὰ ἄλλα εἶναι φαντασιώδη καθ’ ὁλοκληρίαν.

§197Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἂν ἀναγνώσητε τὸν κανονισμὸν τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας τοῦ πεζικοῦ, θὰ εὕρητε τὴν διαταγὴν, περὶ τῆς ὁποίας κάμνω λόγον. Δὲν εἶναι δὲ φαντασιώδη τὰ λεγόμενα ὑπ’ ἐμοῦ. Διακόπτων με ὁ κ. Τσαμαδὸς, φαίνεται θέλων νὰ μὲ διαψεύσῃ. Γνωρίζω ὅτι σέβεται τὴν τιμήν του, καὶ τὸν προκαλῶ νὰ μὲ διαψεύσῃ ἐπισήμως.

§198Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ἐγὼ δηλῶ, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, λοχαγὸς κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἐζήτησε νὰ τεθῇ εἰς διαθεσιμότητα, διότι ὁ νόμος ὁρίζει, ὅτι εὐθὺς μετὰ τὴν παῦσιν ἀπὸ τοῦ ἀξιώματος τοῦ ὑπουργικοῦ ὁ ἀξιωματικὸς τίθεται εἰς διαθεσιμότητα. Ἀλλὰ δὲν ἤμην Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐγὼ καθ’ ἣν ἐποχὴν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὁ νῦν ἔπαυσε νὰ ἦναι Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν· ἦτο ἄλλος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ἀφοῦ ὁ τότε λοχαγὸς ἀνέλαβεν ὑπηρεσίαν εἰς τὸ στράτευμα, ἐζήτει νὰ τεθῇ εἰς διαθεσιμότητα, ἐναντίον τοῦ νόμου. Οὐδεμίαν δικαιοδοσίαν εἶχεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ σᾶς θέσῃ εἰς διαθεσιμότητα· αὐτὸ θὰ ἦτο παράνομον. Πάντα ταῦτα λοιπὸν ἔχουσιν οὕτω. Οὐδὲν ἄλλο ἐλέχθη, οὔτε ὅτι ἐγὼ εἶπον πρὸς σᾶς, ὅτι διὰ λόγους κομματικοὺς δὲν δύναμαι νὰ σᾶς θέσω εἰς διαθεσιμότητα.

§199Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Λυποῦμαι διὰ τὰς τελευταίας λέξεις σας, ὅτι οὐδὲν ἄλλο ἐλέχθη μεταξὺ ἡμῶν. Ἀλλὰ γνωρίζω διατὶ ὁμιλεῖτε κατὰ τοιοῦτον τρόπον, καὶ διότι δὲν θέλω νὰ δώσω ἀφορμὴν πικρίας εἰς τοὺς λοιποὺς συναδέλφους μου, δὲν λέγω διατὶ ὁμιλεῖτε οὕτω. Κύριοι, ἐθεώρησα ἀναγκαῖον νὰ μὴ περιλάβω τοὺς συνταγματάρχας καὶ τοὺς στρατηγοὺς εἰς τὸ νομοσχέδιον, διότι πιστεύω ἀδιστάκτως, ὅτι πλὴν τῶν στρατηγῶν καὶ οἱ συνταγματάρχαι ἔχουν συμπληρώσει τὴν πρακτικὴν καὶ θεωρητικὴν αὐτῶν ἐκπαίδευσιν, ὅτι εἶναι ἕτοιμοι νὰ ἐκπληρώσωσι τὴν ἀνωτέραν αὐτῶν ἐντολὴν, καὶ διὰ τοῦτο βλέπομεν ἁπανταχοῦ τοῦ κόσμου, εἰς ἀποικιακοὺς πολέμους, ὅτι πολλοὶ ἀρχηγοὶ στρατευμάτων εἶναι συνταγματάρχαι. Καὶ εἶναι περιττὸν νὰ σᾶς ἀναφέρω, — διότι ἔχετε ἀναγνώσει τὴν ἱστορίαν — ὅτι οἱ συνταγματάρχαι, οἱ διοικοῦντες στρατὸν καταλήψεως, δὲν ἔχουσι μόνον στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, ἀλλ’ ἔχουσι καὶ πολιτικήν. Οἱ συνταγματάρχαι καὶ οἱ στρατηγοὶ ἐφαρμόζουσι κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς καταλήψεως πᾶσαν τὴν πολιτικὴν ἐπιστήμην, τὴν πλουτολογίαν, τὴν διοίκησιν, τὸ διεθνὲς δίκαιον. Δὲν ἀρκεῖ μόνον νὰ ἦναι στρατιωτικοὶ ἁπλοῖ, ἀλλὰ μετέχουσι πάντων τούτων, διότι πάντα ταῦτα ἐφαρμόζουσιν ἐν πολέμῳ, καὶ ἡ Βουλὴ εἶναι σχολεῖον, καὶ ἐκ τῆς Βουλῆς ἐξέρχονται οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι μεμορφωμένοι πολιτειακῶς. Οὐδὲ εἶναι ἀληθὲς ἢ ὀρθὸν τὸ λεχθὲν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, ὅτι οἱ συνταγματάρχαι θὰ παρέχωσιν εὐκολίας εἰς τοὺς ὑπ’ αὐτοὺς ὁπλίτας διὰ νὰ διευκολύνωσι τὴν εἴσοδόν των εἰς τὴν Βουλήν, διότι οὐδεμίαν ἀπολύτως εὐκολίαν δύνανται νὰ παράσχωσι. Νόμοι καθορίζουσι τὰ περὶ ἀδειῶν, νόμοι καθορίζουσι τὰ περὶ τῆς ὑγείας τῶν ὁπλιτῶν, καὶ οὐδεμίαν ἀπολύτως εὐκολίαν δύνανται νὰ παράσχωσιν εἰς τοὺς ὁπλίτας οἱ ἀξιωματικοί, ἵνα οὕτω κατορθώσουν νὰ ἐπιτύχωσιν εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα καὶ διευκολύνωσι τὴν εἴσοδόν των ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ. Εἶναι ἑπομένως ἀνακριβὲς τὸ λεχθὲν, εἶναι ἐπιχείρημα σαθρόν. Ἀλλ’ ἐννοῶ διατὶ προβάλλουσι τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦτον· νομίζουν ὅτι συνέταξα οὕτω τὸ νομοσχέδιον καὶ ἐξῄρεσα τοὺς συνταγματάρχας, διότι εἶμαι εἰς τὰ πρόθυρα τοῦ βαθμοῦ τοῦ συνταγματάρχου. Κύριοι, εἶναι δώδεκα ἀντισυνταγματάρχαι πρὸ ἐμοῦ, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀξιωματικοί, ἂν ὄχι πρώτης τάξεως, ἀλλ’ ἀνώτεροι ἀπὸ ἐμὲ, καὶ θὰ ἦναι δύσκολον νὰ τοὺς ὑπερπηδήσω, προβιβαζόμενος κατ’ ἐκλογήν. Ἀλλὰ βέβαιον ἐπίσης εἶναι, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύσῃ τις, ὅτι ἡ Βουλὴ αὕτη θὰ διανύσῃ ὁλόκληρον τὸν βίον αὐτῆς, διότι πολλάκις παρουσιάζονται ἀπρόοπτα, καὶ δὲν εἶναι ἀδύνατον αὔριον ἡ Βουλὴ αὕτη νὰ μὴ ὑπάρχῃ, καὶ νὰ ἔχωμεν νέαν Βουλὴν, καὶ ἰδοὺ, ὅτι ἐγὼ δὲν θὰ ἦμαι πλέον παρὰ μόνον ἀντισυνταγματάρχης. Λοιπὸν ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν οἱ Κύριοι, οἱ ὁποῖοι ὑπέδειξαν ὅτι πρέπει νὰ ἐξέλθουν τῆς Βουλῆς καὶ οἱ συνταγματάρχαι, δὲν μὲ ἀφορᾷ. Δὲν ἔθεσα τὴν διάταξιν ταύτην ἐν τῷ νομοσχεδίῳ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, τὴν ἔθεσα ἐκ πεποιθήσεως, ὅτι οἱ συνταγματάρχαι ἐξεπλήρωσαν ὅ,τι εἶχον ἐν τῷ στρατεύματι νὰ ἐκπληρώσουν ὡς πρὸς τὴν ἐκπαίδευσίν των, τήν τε θεωρητικὴν καὶ τὴν πρακτικὴν, καὶ δὲν ἔχουν ἀνάγκην ἄλλης ἐκπαιδεύσεως, τὴν ὁποίαν μόνον ἐδῶ δύνανται νὰ λάβωσιν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτό· εἰς τὴν Βουλὴν παρουσιάζονται νομοσχέδια στρατιωτικὰ σπουδαῖα, καὶ θὰ παρουσιασθῶσι πολλὰ τοιαῦτα· ἂν ἐξέλθωσι δὲ αὐτῆς οἱ συνταγματάρχαι, — νὰ τὸ ἐνθυμηθῆτε — πολλὰ κακὰ θὰ ἴδητε. Ἐνθυμήθητε τὴν λέξιν. Ἐγὼ ἴσως δὲν θὰ ἦμαι τότε εἰς τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ σᾶς παρακαλῶ νὰ τὴν σημειώσητε εἰς ὅλους τοὺς τοίχους, διὰ νὰ τὴν ἀναγνώσωσιν ὅσοι θὰ ἦναι Βουλευταί. Μὴ δεχθῆτε τὸν ἀποκλεισμὸν καὶ τῶν συνταγματαρχῶν, σᾶς ἐξορκίζω εἰς τὴν πατρίδα. Ἡ ἀπόφασίς σας θὰ ἦναι σεβαστὴ δι’ ἐμὲ, ἀλλὰ καθῆκον ἔχω νὰ διαμαρτυρηθῶ ἐντόνως, καὶ νὰ σᾶς ὑποδείξω, ὅτι ἔχετε καθῆκον νὰ δεχθῆτε τὴν ἐξαίρεσιν αὐτῶν. Κύριοι, ἐκτὸς τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους ἀνέφερα, ἔχω καὶ ἕνα ἄλλον λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον πιστεύω ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ ἡ Βουλὴ ἐστράφη κατὰ τῶν ἀξιωματικῶν Βουλευτῶν, καὶ ἐνόμισεν ὅτι τάχα οἱ ὀκτὼ ἢ δέκα ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι εἰσέρχονται εἰς τὴν Βουλὴν, αὐτοὶ παραλύουν ὅλον τὸ στράτευμα, καὶ ὅτι τάχα, ἂν αὐτοὶ δὲν ἦσαν εἰς τὴν Βουλὴν, ὁ στρατὸς θὰ ἐξετέλει τὸ μέγα αὑτοῦ καθῆκον. Ὁ λαὸς καὶ ἡ Βουλὴ παρεπλανήθησαν ἐκ δημοσιευμάτων καὶ προσεκολλήθησαν εἰς τὴν ἰδέαν αὐτὴν, ἀπὸ τῆς ἡμέρας δὲ, καθ’ ἣν ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον, δὲν ὡμίλησαν περὶ τοῦ ὅλου στρατοῦ, οὐδὲ ὑπέδειξαν τὴν ὀργάνωσιν τοῦ στρατοῦ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι τὰ δημοσιεύματα ἔστρεψαν τὸν νοῦν πάντων εἰς μόνην αὐτὴν τὴν ἰδέαν. Εἶχον τὸν λόγον των, καὶ διὰ τοῦτο τοσοῦτον ζωηρῶς ὑπεστηρίχθη ἡ ἰδέα αὕτη, ὁ δὲ λόγος θ’ ἀποδειχθῇ, ὅταν κλεισθῶσιν αἱ θύραι εἰς τοὺς ἀξιωματικούς, καὶ τοῦτο παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ εἰς τοὺς τοίχους τοῦ Βουλευτηρίου. Δὲν ὡμίλουν παρὰ μόνον περὶ τῶν εἴκοσιν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰς τὴν Βουλήν· αὐτοὶ, ἅμα ἐξέλθωσι, θὰ δώσουν ὅλην τὴν ὤθησιν πρὸς τὴν πρόοδον τοῦ στρατοῦ καὶ θὰ καταστήσωσιν αὐτὸν ἄξιον νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸν ἐχθρὸν καὶ ὑπερασπίσῃ τὰ δίκαια τῆς πατρίδος του! Σημειώσατε ὅ,τι λέγω, καὶ ψηφίσατε τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει. Ἐὰν ἀληθῶς ἡ πρόθεσίς σας ἦναι εἰλικρινής, ἐὰν ἀγαπᾶτε τὴν πατρίδα καὶ τὸ στράτευμα, μὴ ἀποκλείσητε ἐντελῶς τὸν στρατὸν ἀπὸ τοῦ περιβόλου τούτου. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐθεώρησαν ἀναγκαῖον νὰ συμμετέχῃ καὶ ὁ στρατὸς τῆς πολιτικῆς, εἶναι ἄνδρες, τῶν ὁποίων τὴν μνήμην μετὰ ἱεροῦ σεβασμοῦ ἀναφέρει πᾶς Ἕλλην, ἄνδρες οἱ ὁποῖοι δὲν ἔβλεπον μόνον τὰ σήμερον, ἀλλὰ προέβλεπον καὶ τί ἤθελε γείνῃ μετὰ αἰῶνας. Ὡς πρὸς ἐμὲ, ἀδιαφορῶ ἂν θὰ ἦμαι εἰς τὸν στρατὸν ἢ εἰς τὴν Βουλήν. Ἐὰν δὲν θὰ ἦμαι εἰς τὸν στρατὸν, ὅταν καλέσῃ ἡ πατρὶς τὰ τέκνα της, ἵνα ὑπερασπίσουν τὰ δίκαιά της, ὁποιονδήποτε βαθμὸν καὶ ἂν ἔχω, θὰ εὑρεθῶ παραπλεύρως τῶν συναδέλφων μου. Δὲν ἀφορᾷ εἰς προσωπικὸν λόγον τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλον· δύναμαι νὰ φωνάξω ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, ὅτι ὁ πατριωτισμὸς καὶ μόνος ὡδήγησε τὰς σκέψεις μου εἰς τὴν σύνταξιν αὐτοῦ, καθὼς καὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῶν γενικῶν θέσεων, τὸ ὁποῖον, ἅμα ἔλθῃ ἡ συζήτησις, θὰ ὑπερασπίσω καὶ θ’ ἀποδείξω, ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ ἔλθῃ, καὶ θὰ ἀνοίξω τὰς πληγὰς ὅλας, διὰ νὰ τὰς ἴδητε, χωρὶς νὰ φεισθῶ οὐδενός. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν θὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, ἀλλ’ ἐγὼ θὰ κατέλθω ἐκ τῆς θέσεως ταύτης πλήρης καὶ ἀκέραιος, φέρων τὸν σεβασμὸν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἰλικρινῶς θὰ ψηφίσουν. Εἰς πλειοτέρας λεπτομερείας, εἰς τὰς ὁποίας εἰσῆλθον τινὲς τῶν κυρίων συναδέλφων, ἵνα ἀποδείξωσι πλοῦτον γνώσεων, θεωρῶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ εἰσέλθω, ἵνα μὴ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν, ἀφοῦ ἄλλως ἀγορεύοντας διέκοψα αὐτοὺς καὶ ἔδωκα νὰ ἐννοήσουν, ὅτι τὰ ἐπιχειρήματά των δὲν ἦσαν στερεά. Καταστρέφων δὲ τὸν λόγον, συνιστῶ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως ἔχει, δι’ οὓς λόγους ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω πρὸς αὐτήν.

§200Γ. ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§201Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ τὴν σπουδαιότητα τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ἡ σπουδαιότης αὕτη, κατ’ ἐμὲ καὶ καθ’ ὑμᾶς, εἶναι μεγάλη, καὶ δὲν ἤθελον λάβει τὸν λόγον, ἂν μὴ αἱ τελευταῖαι παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Πατρῶν Βουλευτοῦ μὲ ἠνάγκαζον νὰ ἐξηγήσω τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους τὸ νομοσχέδιον οὐ μόνον ὑπεβλήθη, ἀλλὰ καὶ προετάχθη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Κατηγορούμεθα ὅτι, ἐνῷ ἄλλα νομοσχέδια, σχετιζόμενα πρὸς τὸν στρατὸν, δὲν ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλὴν ἔτι πρὸς συζήτησιν, πρῶτον ἔρχεται τὸ προκείμενον· ἀλλ’ ἐλησμόνησαν οἱ ταῦτα λέγοντες, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας ἀνέπτυξεν εἰς τὴν Βουλὴν ποίαν εἶχεν ἰδέαν περὶ στρατοῦ. Κατὰ τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ κάμω τὴν εἰσήγησιν τῶν εἰς τὴν Βουλὴν ὑποβληθέντων νομοσχεδίων, εἶπον, ὅτι πρὶν ἢ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸν νέον τοῦ στρατοῦ ὀργανισμὸν ἡ Κυβέρνησις, θεωρεῖ καθῆκον νὰ χωρίσῃ τὸν στρατὸν ἀπὸ τὴν πολιτικὴν, νὰ ἀποδώσῃ τὸν στρατὸν εἰς τὸν στρατὸν, νὰ ἀπαλλάξῃ αὐτὸν ἀπὸ τὰς ὑπηρεσίας τὰς ὅλως ξένας πρὸς τὸν προορισμόν του. Εἶπον ὅτι πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον θέλομεν εἰσαγάγει νομοσχέδιον περὶ ἀστυνομίας, ὅπως ἀπαλλάξωμεν τὸν στρατὸν τῆς ἀστυνομικῆς ὑπηρεσίας. Εἶπον ὅτι θέλομεν ὑποβάλει νομοσχέδιον περὶ χωροφυλακῆς, ὅπως αὕτη ἀναλάβῃ τὰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας σήμερον ἐκτελεῖ ὁ στρατὸς, καὶ ὑπεβάλομεν νομοσχέδιον περὶ ἀστυνομίας, καὶ ὑπεβάλομεν νομοσχέδιον περὶ χωροφυλακῆς, δι’ ὧν ἀπαλλάσσομεν τὸν στρατὸν πάσης ξένης πρὸς τὸν προορισμόν του ὑπηρεσίας· ἀλλ’ ἐνῷ ἀπεδίδομεν τὸν στρατὸν εἰς τὸν στρατὸν, ἠθελήσαμεν ν’ ἀποδώσωμεν πρὸς αὐτὸν καὶ τοὺς ἀξιωματικούς. Ὅταν ὑμεῖς ἄλλοτε ἐξηγείρεσθε κατὰ τοῦ συστήματος τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, λέγοντες ὅτι οὐδὲν ἄλλο ἔπραττεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου ἢ νὰ μεταχειρισθῇ τὸν στρατὸν εἰς ὑπηρεσίας ξένας τοῦ προορισμοῦ του, πῶς ὑποστηρίζετε σήμερον, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ δύνανται νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν Βουλὴν, δύνανται ν’ ἀπασχοληθῶσιν εἰς τὴν πολιτικὴν, δηλαδὴ εἰς ἔργα ἀλλότρια τοῦ προορισμοῦ των;

§202Γ. ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ εἶμαι ὑπέρ.

§203Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Εἶσθε ὑπὲρ, ἀλλὰ διὰ τοῦ συστήματος τῆς ἀναβολῆς, τὸ ὁποῖον καθιεροῦται δυστυχῶς ἀπό τινος. Ὑπὲρ νομοσχεδίου τινὸς εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις, ὑποβαλλομένου καὶ συζητουμένου τοῦ νομοσχεδίου, ψηφίζει αὐτὸ καὶ δὲν ζητεῖ τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως. Τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ σήμερον συζητοῦμεν, πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ὑπὸ τρεῖς ἐπόψεις· πρῶτον ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν συνταγματικὴν, δεύτερον ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ συμφέροντος τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τρίτον ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ στρατοῦ ἐν γένει καὶ τῆς ἐν αὐτῷ πειθαρχίας. Θὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα ὑπὸ τὰς τρεῖς ταύτας ἐπόψεις· καὶ ἄρχομαι ἀπὸ τῆς πρώτης. Εἶναι τὸ νομοσχέδιον ἀντισυνταγματικὸν, ὡς ὑπεστηρίχθη παρά τινων; Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος φρονεῖ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀντισυνταγματικόν· ὁ ἐκ Βονίτσης συνάδελφος δὲν θεωρεῖ τοῦτο ἀντισυνταγματικὸν, ἀλλὰ συζητῶν λέγει, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ διὰ τῆς ψηφίσεως αὐτοῦ θὰ θυσιάσῃ τὸ προνόμιον, τὸ ὁποῖον τὸ Σύνταγμα ἀναγνωρίζει εἰς τοὺς ἀξιωματικούς. Τί λέγει τὸ Σύνταγμα; Τὸ ἄρθρον 71 τοῦ Συντάγματος θεσπίζει, ὅτι τὰ καθήκοντα τοῦ Βουλευτοῦ δὲν εἶναι ἀσυμβίβαστα πρὸς τὰ τοῦ ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοῦ. Ἀλλὰ μήπως διὰ τοῦ ὑποβαλλομένου νομοσχεδίου μεταβάλλονται τὰ τῆς καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν; Μήπως ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος, ἡ μὴ καθιεροῦσα τὸ ἀσυμβίβαστον, καταργῆται; Οὐδὲν τοιοῦτον γίνεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ νομοσχέδιον περιορίζεται εἰς τὸν κανονισμὸν τῶν προσόντων πρὸς προβιβασμόν. Ὑπάρχει ἐν τῷ Συντάγματι διάταξίς τις, περιορίζουσα τὸ δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ, ἵνα προκαλέσῃ λόγον κανονίζοντα τὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται, ἵνα ὁ ἀξιωματικὸς προβιβασθῇ; Τὸ νομοσχέδιον δὲν ἀναγνωρίζει τὸ δικαίωμα, ἵνα ἀπὸ βαθμοῦ εἰς βαθμὸν ὁ ἀξιωματικὸς προβιβασθῇ, ἂν μὴ διανύσῃ ὅλον τὸν χρόνον, τὸν μεταξὺ τοῦ ἑνὸς βαθμοῦ καὶ τοῦ ἄλλου, εἰς πραγματικὴν ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρεσίαν. Τίς δύναται ν’ ἀφαιρέσῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο ἀπὸ τὴν Πολιτείαν; Ἄρα δὲν ὑπάρχει τι τὸ ἀντισυνταγματικὸν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἄς ἐξετάσωμεν τώρα τὸ νομοσχέδιον ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως αὐτῶν. Ἀποδιδομένου τοῦ στρατοῦ εἰς τὸν στρατὸν, καθῆκον ἔχει ὁ ἀξιωματικὸς ν’ ἀσχοληθῇ ἐν τῷ στρατῷ, νὰ ἐκπαιδεύηται ἐκπαιδεύων· ἀδύνατον δὲ τοῦτο, ὅταν ἀσχολῆται εἰς τὴν πολιτικὴν, ὅταν διανύῃ τὸν βίον του ἐντὸς τῆς Βουλῆς. Εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀποκτήσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ στρατοῦ, ὅταν μετὰ τοῦ στρατοῦ δὲν συζῇ· εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐμπνεύσῃ ὁ ἀξιωματικὸς ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν στρατιώτην, ὅταν ὁ στρατιώτης δὲν γνωρίζῃ τὸν ἀξιωματικὸν (χειροκροτήματα). Ὑπὸ τὴν ἔποψιν λοιπὸν τῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ ἀξιωματικοῦ, τῆς στρατιωτικῆς αὐτοῦ μορφώσεως, τῆς ἐπὶ τῶν στρατιωτῶν ἐπιρροῆς του, ἐπιβάλλεται εἰς αὐτὸν νὰ διανύῃ τὸν βίον ἐν τῷ στρατῷ. Ἐὰν ὁ ἀξιωματικὸς νομίζῃ, ὅτι προορισμὸς αὐτοῦ δὲν εἶναι νὰ ἀσχολῆται ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ στρατοῦ, εἰς τὴν ἐν εἰρήνῃ παρασκευὴν τοῦ στρατοῦ, ὅπως ἐν στιγμῇ δράσεως ἀποδειχθῇ ἱκανὸς νὰ ἐκτελέσῃ τὸν προορισμόν του· ἐὰν φρονῇ, ὅτι πρέπει ν’ ἀσχοληθῇ εἰς τὴν διάπραξιν τῶν κοινῶν, ἂς ἐγκαταλείψῃ τὸν στρατὸν καὶ ἂς ἔλθῃ ν’ ἀσχοληθῇ ἐν τῇ Βουλῇ περὶ τῶν κοινῶν. Μὴ νομίζετε, ὅτι ἡ ἐκπαίδευσις τοῦ στρατοῦ περιορίζεται μόνον εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν στρατιωτῶν καὶ τῶν κατωτέρων στελεχῶν· πρέπει καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ νὰ ἐκπαιδευθῶσιν. Ἐν τῷ στρατῷ διαρκῶς ἀσχολούμενοι, πρέπει, γυμναζόμενοι, ἀσκοῦντες καὶ ἀσκούμενοι, νὰ παρασκευάσωσιν ἑαυτοὺς, ὅπως καταστῶσιν ἱκανοὶ, ἵνα ἐκτελέσωσι τὰ καθήκοντα, ἅπερ ἡ πατρὶς ἀναθέτει αὐτοῖς, καὶ ἐκ τῆς καλῆς ἐκτελέσεως τῶν ὁποίων ἐξήρτηται ἡ τύχη τοῦ ἔθνους. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα καὶ ὑπὸ τὴν τελευταίαν αὐτοῦ ἔποψιν, τὴν ἔποψιν τῆς πειθαρχίας. Ὁμιλοῦμεν πάντοτε περὶ τῶν 15 ἢ 20 ἀξιωματικῶν, τῶν ἐν τῇ Βουλῇ παρακαθημένων, ἀλλὰ λησμονοῦμεν τοὺς 200, τοὺς 300, τοὺς 400 ἀξιωματικούς, οἵτινες δύνανται νὰ ὦσιν ὑποψήφιοι Βουλευταί. Καὶ ἐρωτῶ ὑμᾶς, εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ στρατός, ὅταν κατὰ τὰς παραμονὰς βουλευτικῶν ἐκλογῶν ἐγκαταλείπουν τὸν στρατὸν 300 ἢ 400 ἀξιωματικοί; Καὶ ἐρωτῶ ὑμᾶς, ἐὰν ἀνάγκη ἐθνικὴ ἐπιβάλῃ νὰ μεταχειρισθῆτε τὸν στρατὸν πρὸς τὸν σκοπόν, διὰ τὸν ὁποῖον τοσαῦτα ὑπὲρ αὐτοῦ τὸ ἔθνος δαπανᾷ, ἐὰν κατ’ ἐκείνην τὴν στιγμὴν 400 ἀξιωματικοὶ λείπουν ἀπὸ τὸν στρατὸν, τί θὰ κάμητε; καὶ ποία ἔσται ἡ τύχη τοῦ Κράτους; Καὶ σημειώσατε, ὅτι οὐδὲν δικαίωμα ἔχετε, ὅταν οἱ ἀξιωματικοὶ διατελῶσιν ἐν συνταγματικῇ ἀδείᾳ, νὰ ἐπιβάλητε τὴν θέλησιν τῆς Πολιτείας ἐπ’ αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου τὸ ζήτημα παρουσιάζει καὶ σπουδαιότητα μεγάλην ὑπὸ ἔποψιν, ἥτις δὲν ἐξητάσθη ἐπαρκῶς. Ὅλοι γνωρίζομεν, Κύριοι, πῶς διεξάγεται ὁ ἐκλογικὸς ἀγὼν εἰς τὰς ἐπαρχίας· ὅλοι γνωρίζομεν ποία εἶναι ἡ ἐκλογικὴ παρασκευή, ποία ἡ ἐκλογικὴ ἐνέργεια, ἥτις ἀπαιτεῖται, ὅπως παρασκευάσῃ τις τὴν ἐπιτυχίαν. Πολυχρόνιος, πολυετὴς πολλάκις ἀπαιτεῖται ἐνέργεια, ὅπως κατορθώσῃ τις νὰ παρακαθήσῃ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἐρωτῶ, Κύριοι, οἱ 400 αὐτοὶ ὑποψήφιοι ποίου εἴδους ἐνέργειαν ἔκαμαν κατὰ τὸν χρόνον τὸν μεταξὺ τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἐσκέφθησαν νὰ πολιτευθῶσι, καὶ τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ὑποψήφιοι ἐλπίζουν νὰ ἴδωσι πραγματοποιουμένας τὰς ἐλπίδας αὐτῶν; καὶ τί γίνεται ἡ πειθαρχία κατ’ αὐτὸν τὸν χρόνον; Ἢ νομίζετε, ὅτι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος σκέπτεται νὰ πολιτευθῇ, λησμονεῖ τὴν μέλλουσαν ἐκλογήν του; Οὗτος, ὅταν συμπίπτῃ νὰ ἔχῃ μεταξὺ τῶν στρατιωτῶν του ἐκλογεῖς, ἐπιτρέψατέ μοι, μὲ ὅλον τὸν σεβασμὸν, τὸν ὁποῖον ἔχω πρὸς συναδέλφους, τοὺς ὁποίους ὑπολήπτομαι, νὰ εἴπω, ὅτι εἰς πολὺ δύσκολον εὑρίσκεται θέσιν μεταξὺ τοῦ καθήκοντος ἀφ’ ἑνὸς καὶ τοῦ πολιτικοῦ συμφέροντος ἀφ’ ἑτέρου. Καὶ ἐρωτῶ, ἐὰν εἰς τὴν δύσκολον ταύτην θέσιν εὑρίσκωνται τριακόσιοι ἢ τετρακόσιοι ὑποψήφιοι, τί γίνεται ἡ πειθαρχία ἐν τῷ στρατῷ; Ὅταν ὁ στρατιώτης βλέπῃ τὸν συστρατιώτην του λαμβάνοντα ἀδείας, ἐπιτυγχάνοντα εὐκολίας, μὴ τιμωρούμενον αὐστηρῶς, δὲν νομίζετε, ὅτι ἐν τῇ καρδίᾳ του ἀναπτύσσεται αἴσθημα οὐδόλως πρὸς τὴν πειθαρχίαν συμβιβαζόμενον; Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι καὶ ὑπὸ τὴν τελευταίαν ἔποψιν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἐξήτασα τὸ θέμα, τὸ νομοσχέδιον εἶναι δεδικαιολογημένον, καὶ πρέπει νὰ ψηφισθῇ. Ἀλλ’ ἐρωτᾶτε, «διατὶ προτάσσετε τὸ νομοσχέδιον τῶν ἄλλων περὶ στρατοῦ νομοθετημάτων;» Τὸ προτάσσομεν, διότι ἔχομεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι, ἐνόσῳ οἱ ἀξιωματικοὶ ἔχουσι τὴν ἰδέαν, ὅτι δύνανται νὰ παρακαθήσωσιν ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ, πολλοὶ εἶναι οἱ ἐνεργοῦντες, ὅπως εἰσέλθωσιν εἰς αὐτὸ, θέλομεν δὲ διὰ νομοθετήματος νὰ ἐμποδίσωμεν, ἵνα τὰ κακὰ, τὰ ὁποῖα ἀνέφερα, ἐξακολουθήσωσι διαπραττόμενα (χειροκροτήματα). Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ὑπεβάλομεν τὸ νομοσχέδιον. Ἔργον ἡμῶν εἶναι νὰ χωρίσωμεν τὸν στρατὸν ἀπὸ τὴν πολιτικήν· ἔργον ἡμῶν εἶναι ν’ ἀποδώσωμεν τὸν στρατὸν εἰς τὰ καθήκοντα αὐτοῦ. Ἀπὸ τὴν Βουλὴν ζητοῦμεν, ἵνα βοηθήσῃ ἡμᾶς, ὅπως τὸ ἔργον τοῦτο ἐπιτελέσωμεν. (Χειροκροτήματα).

§204Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Ἀναγκάζομαι, Κύριοι, νὰ λάβω καὶ πάλιν τὸν λόγον, οὐχὶ ἵνα ἀπαντήσω εἰς ὅλους, ὅσοι ὡμίλησαν ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος, διότι πάντες οὗτοι ἐν μέρει μόνον καὶ ἐν ταῖς λεπτομερείαις αὐτοῦ κατέκριναν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἀλλ’ ἵνα ἀπαντήσω ἰδίως πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, οἱ ὁποῖοι ἐξ ἰσχυρογνωμοσύνης καὶ οὐχὶ ἐκ πεποιθήσεως ὑπεστήριξαν αὐτό. Καὶ ἐν πρώτοις ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὡμίλησε διὰ μακρῶν καὶ εἶπε πολλὰ, χωρὶς ὅμως νὰ πραγματευθῇ τὸ ζήτημα τῆς ἀντισυνταγματικότητος τοῦ νομοσχεδίου καὶ χωρὶς νὰ καταλήξῃ εἰς συμπέρασμα λογικὸν, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἔπειθεν ἡμᾶς, ὅτι ἔχομεν δικαίωμα νὰ ψηφίσωμεν τοιοῦτο νομοσχέδιον. Ἠρκέσθη ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς τοὺς ἐξορκισμοὺς, ὅπως χαράξωμεν εἰς τοὺς τοίχους τοῦ Βουλευτηρίου τὴν φράσιν του «ψηφίσατε τὸ νομοσχέδιον, ὡς ἔχει, καὶ θὰ μ’ ἐνθυμηθῆτε», καὶ παρέκαμψε τὸ κύριον ζήτημα, τὸ ὁποῖον προὐκάλεσεν ἡ περὶ ἀπαραδέκτου τοῦ νομοσχεδίου τούτου πρότασίς μου. Ἀλλὰ μόνον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀπεσιώπησε τὸ ζήτημα τοῦτο; Ὡμίλησεν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργός· ἀλλὰ καὶ οὗτος εἶπε πολλὰ ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ταύτῃ τῇ στιγμῇ ἀρέσκουσιν ἴσως εἰς τοὺς πολλοὺς, εἶπε δηλαδὴ ὅτι εἶναι πλέον καιρὸς ν’ ἀποδώσωμεν τὸν στρατὸν εἰς τὸν στρατὸν, εἶπεν ὅτι πρέπει ν’ ἀπαλλάξωμεν αὐτὸν ἀπὸ πάσης ξένης πρὸς αὐτὸν ὑπηρεσίας, οὐδὲν ὅμως εἶπε περὶ τοῦ ἂν ἔχωμεν δικαίωμα ν’ ἀποκλείσωμεν ἐκ τῆς Βουλῆς τοὺς ἀξιωματικοὺς, ἀρκεσθεὶς μόνον νὰ εἴπῃ ἀποφθεγματικῶς, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι ἀντισυνταγματικόν. Ἀλλὰ τὸ δὲν εἶναι ἀντισυνταγματικὸν δὲν εἶναι οὔτε συζήτησις οὔτε ἀπόδειξις, καὶ ἀπορῶ πῶς ὁ κ. Πρωθυπουργός, πιστεύων τοῦτο, δὲν ἠθέλησε καὶ νὰ τὸ ἀποδείξῃ.

§205ΤΙΝΕΣ. Τὸ ἀπέδειξε.

§206ΚΡΙΤΣΑΣ. Οὔτε τὸ ἀπέδειξε, οὔτε θὰ τὸ ἀποδείξῃ, ἂν διαδεχόμενός με προσπαθήσῃ νὰ τὸ ἀποδείξῃ.

§207ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὸ ἀπέδειξε.

§208ΚΡΙΤΣΑΣ. Οὐδεὶς θὰ δυνηθῇ νὰ τὸ ἀποδείξῃ, ὡς δὲν ἠδυνήθη νὰ τὸ ἀποδείξῃ καὶ ἄλλος τις, πολὺ ὑπέρτερος ὅλων ὑμῶν, κατὰ τὸ 1886. Ὅτι δὲ δὲν ἀπέδειξε τὸ μὴ ἀντισυνταγματικὸν τοῦ νομοσχεδίου ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἀποδεικνύει ὁ κόπος, τὸν ὁποῖον κατέβαλε, καὶ ὁ χρόνος, τὸν ὁποῖον κατηνάλωσεν, ὅπως ἀναπτύξῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν γνώμην, ἣν αὐτὸς ἔχει, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν πρέπει νὰ πολιτεύωνται, καὶ πρὸς ἐπιβολὴν τῆς ὁποίας μεταξὺ τῶν πολλῶν εἶναι καὶ ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν εἰς τὰς ἐκλογὰς ἀποδυομένων ἀξιωματικῶν ἀνέρχεται εἰς τετρακοσίους, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶναι ὅλως ἀνακριβές.

§209Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶπον ὅτι δύνανται νὰ ἦναι καὶ 400. Δὲν ἠμπορεῖτε ὅμως νὰ ἀρνηθῆτε, ὅτι ἴσως ἦσαν 250.

§210ΚΡΙΤΣΑΣ. Οὐδέποτε ἦσαν τόσοι· κατὰ τὴν τελευταίαν μάλιστα ἐκλογὴν, πρὸ τῆς ὁποίας αἱ ἐφημερίδες, πρὸς καλλιέργειαν τῆς ἰδέας, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ πρέπει ν’ ἀποκλεισθῶσιν ἐκ τῆς Βουλῆς, ἔγραφον ὅτι τὰ δύο τρίτα τῶν ἀξιωματικῶν θὰ ἐξετίθεντο, οἱ ἐκτεθέντες μόλις ἀνῆλθον εἰς 62, ἐξ ὧν οἱ 24 ἐξελέγησαν. Ποῦ λοιπὸν εἶναι οἱ 400 ἢ 250; Ἀλλ’ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς εἶπε σὺν τοῖς ἄλλοις, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο πρέπει νὰ ψηφισθῇ, ὅπως παύσῃ ἡ κατάχρησις τοῦ δικαιώματος τούτου ἐκ μέρους τῶν ἀξιωματικῶν. Ἂν θέλωσιν ὅμως νὰ περιορίσωσι τὴν κατάχρησιν, δύνανται νὰ τὴν περιορίσωσι δι’ ἄλλου νομοθετήματος. Ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν κατάχρησιν πταίουσιν οἱ ἀξιωματικοὶ ἢ ἡ ὑπηρεσία; Ἐνθυμοῦμαι ὅτι εἰς ἐπαναληπτικήν τινα ἐκλογὴν τῆς Φθιώτιδος, μετὰ τὸν πόλεμον καὶ μετὰ πολλὰς ἀναβολὰς ἐνεργηθεῖσαν, πλείονες τῶν δέκα ἀξιωματικοὶ ἐξετέθησαν, ἐκ τῶν ὁποίων, ὡς εἶπε καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, οἱ πλεῖστοι δὲν ἦσαν ἐκ τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης. Τοῦτο βεβαίως εἶναι κατάχρησις, ἣν δυνάμεθα νὰ περιορίσωμεν, ψηφίζοντες νόμον ἀπαγορεύοντα εἰς τὰ Πρωτοδικεῖα ν’ ἀνακηρύττωσιν ὑποψηφίους τοὺς μὴ καταγομένους ἐκ τῆς ἐπαρχίας, εἰς ἣν ἐκτίθενται. Ἀλλὰ καὶ ἂν γίνηται, λέγω, κατάχρησις, τῆς καταχρήσεως ταύτης αἴτιοι δὲν εἶναι οἱ ἀξιωματικοί, ἀλλ’ ἡ σχολαστικότης καὶ ἡ μεροληπτικὴ ἐνέργεια τῆς ὑπηρεσίας. Ἵνα δὲ πεισθῆτε περὶ τούτου, ἀρκεῖ νὰ μάθητε τὸ ἑξῆς. Κατὰ τὴν ἐπαναληπτικὴν ἐκείνην ἐκλογὴν ἐξετέθη εἷς ἀξιωματικὸς διὰ τὸν ἑξῆς λόγον. Οὗτος ἦτο μεμνηστευμένος, μετὰ τὴν ὑπογραφὴν δὲ τῆς προκαταρκτικῆς εἰρήνης ἠναγκάζετο διὰ πολλοὺς λόγους νὰ τελέσῃ τοὺς γάμους του, ἀλλὰ ζητήσας ἐπανειλημμένως τὴν ἀπαιτουμένην ἄδειαν, ὅπως πρὸς τοῦτο ἔλθῃ ἐκ Φθιώτιδος ἐνταῦθα, ἐλάμβανε πάντοτε τὴν ἀπάντησιν τοῦ Ὑπουργείου, ὅτι αἱ περιστάσεις τῆς πατρίδος δὲν ἐπέτρεπον χορήγησιν ἀδειῶν. Ἐνῷ δὲ τὸ Ὑπουργεῖον τοιαύτην ἔδιδε πρὸς τὸν ἀξιωματικὸν ἐκεῖνον ἀπάντησιν, ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς προέπεμπε καθ’ ἑκάστην συναδέλφους του ἀναχωροῦντας εἰς διάφορα τῆς Ἑλλάδος μέρη ἐπ’ ἀδείᾳ, ὑπὸ τοῦ ἰδίου Ὑπουργοῦ ἐγκεκριμένῃ. Ἀπηλπίσθη λοιπὸν τότε, καὶ ἐπωφεληθεὶς ἐξ ἀναβολῆς τινος τῆς ἐκλογῆς ἐκείνης, ἔκαμε χρῆσιν συνταγματικῆς ἀδείας, τοῦ ὑπολοίπου τῆς ὁποίας παρῃτήθη ὀλίγον μετὰ τὴν τέλεσιν τῶν γάμων του. Πταίουν λοιπὸν διὰ τοῦτο οἱ ἀξιωματικοί, ἢ οἱ Ὑπουργοί, ὡς πολὺ ὀρθῶς εἶπε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν; Ἀλλὰ φωνάζομεν πάντες: «πρέπει ὁ στρατὸς νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν θέσιν του». Μήπως ἐγὼ λέγω τὸ ἐναντίον; Ἐγὼ καὶ οἱ ἄλλοι ἀξιωματικοὶ Βουλευταὶ ἐπιθυμοῦμεν τοῦτο περισσότερον ἀπὸ πάντα ἄλλον. Δυνάμεθα ὅμως νὰ εἴπωμεν, ὅτι σοβαρῶς τοῦτο ἐπιδιώκεται; Πῶς νὰ τὸ πιστεύσωμεν; ποῖα τὰ πρὸς τοῦτο ληφθέντα μέτρα;

§211Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ ὑποβληθέντα.

§212ΚΡΙΤΣΑΣ. Μὴ μὲ διακόπτετε, παρακαλῶ.

§213ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ.). Κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐφαρμόσητε τὸν Κανονισμὸν καὶ νὰ ἀνακαλέσητε εἰς τὴν τάξιν τὸν Βουλευτὴν, οὕτω πως ἀποτεινόμενον πρὸς τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἀγνοοῦντα ἴσως, ὅτι ἔχουσι πάντοτε τὸ δικαίωμα νὰ λαμβάνωσι τὸν λόγον οἱ Ὑπουργοί.

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἀντελήφθην τίς ἦτο ὁ διακόψας (πρὸς τὸν ἀγορεύοντα). Ὀφείλετε, κύριε Βουλευτά, νὰ δέχησθε τὰς διακοπὰς, ὅταν αὗται προέρχωνται ἐκ τῶν Ὑπουργῶν.

§215ΚΡΙΤΣΑΣ. Οὐδαμοῦ τοῦ Κανονισμοῦ, κύριε Πρόεδρε, ἀναγράφεται τοιοῦτον προνόμιον τῶν Ὑπουργῶν· ἀπορῶ δὲ, πῶς ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἀπαιτεῖ νὰ μὲ ἀνακαλέσητε εἰς τὴν τάξιν, ἐνῷ ἐγὼ ἐν τῷ δικαιώματί μου παρεκάλεσα τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ μὴ μὲ διακόπτῃ. Ὑμεῖς ὁ ἴδιος μὲ συνεβουλεύσατε πρὸ ὀλίγου νὰ μὴ δέχωμαι διακοπάς. Ἀφοῦ τώρα τὰς θέλετε, δηλῶ καὶ ἐγὼ, ὅτι τὰς δέχομαι.

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακοπὰς πρέπει νὰ δέχησθε, ὅταν προέρχωνται ἀπὸ τοὺς Ὑπουργοὺς, ἐπιθυμοῦντας νὰ δώσωσιν ἐξηγήσεις.

§217Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀπηυθύνατε μίαν ἐρώτησιν: «ποῖα τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα θὰ βελτιώσωσι τὸν στρατόν;» Σᾶς ἀπήντησα: τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀστυνομίας, τὸ περὶ χωροφυλακῆς καὶ τὸ νῦν συζητούμενον· ὑπεβλήθησαν καὶ ἕτερα δύο νομοσχέδια στρατιωτικὰ, θὰ ὑποβληθῇ δὲ καὶ ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ. Ἀλλ’ ἐπιτρέπεται εἰς ἡμᾶς νὰ ἔχωμεν τὴν γνώμην, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι τοσούτῳ σπουδαῖον, ὥστε δὲν δύναται ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν ν’ ἀποφασισθῇ.

§218ΚΡΙΤΣΑΣ. Ὀφείλω νὰ εὐχαριστήσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν δι’ ὅσα μοὶ εἶπε ταύτῃ τῇ στιγμῇ, τὰ ὁποῖα μοὶ ὑπέμνησαν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἐλησμόνουν ἴσως. Εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι θὰ ὑποβάλῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸν ὀργανισμὸν, ἀλλ’ ὅτι οὗτος εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει ἢ δὲν δύναται ν’ ἀποφασισθῇ ἐντὸς ἡμερῶν. Εἶμαι συμφωνότατος μὲ τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Τοῦτο ὅμως βεβαιοῦντος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, δικαιοῦμαι καὶ ἐγὼ νὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν, ἂν δύναταί τίς ποτε νὰ ἄρξηται μιᾶς οἰκοδομῆς οὐχὶ ἀπὸ τῶν θεμελίων, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς στέγης. Εἶμαι, λέγω, σύμφωνος. Ἂς ψηφισθῇ πρῶτον ὁ ὀργανισμὸς, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ τὴν βάσιν τοῦ στρατοῦ, ἂς μεταρρυθμισθῇ ὁ στρατολογικὸς νόμος, εἰς τρόπον ὥστε νὰ δίδηται εἰς τὸν στρατὸν ὁ ἀπαραίτητος πρὸς ἐκπαίδευσιν αὐτοῦ ἀριθμὸς στρατιωτῶν, ἂς ψηφισθῶσιν ἄλλα νομοσχέδια, δι’ ὧν ἐπιδιώκεται ἡ ἀπαλλαγὴ τοῦ στρατοῦ ἀπὸ πάσης ξένης πρὸς αὐτὸν ὑπηρεσίας, ἂς γείνωσιν ὅλα ταῦτα, καὶ τότε, ἂν βεβαιωθῇ ὅτι ἡ ἐκ τοῦ στρατοῦ ἀπουσία τῶν ἐν τῇ Βουλῇ ὀλίγων ἀξιωματικῶν εἶναι ἐπιβλαβὴς, τότε, λέγω, εἴπετε καὶ πρὸς αὐτούς: «Κύριοι, ἰδοὺ τὸ καθῆκόν σας· ἀπέλθετε, ἂν θέλετε, ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης». Ἐστὲ δὲ βέβαιοι, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἂν δηλαδὴ κανονισθῶσι τὰ τοῦ στρατοῦ ὁριστικῶς καὶ οὕτως, ὥστε νὰ μὴ λείπῃ ἀπ’ αὐτὸν τίποτε ἄλλο, παρὰ ἡμεῖς οἱ ἐν τῇ Βουλῇ, ἐστὲ, λέγω, βέβαιοι, ὅτι ἠθέλομεν ψηφίσει τοιοῦτο νομοσχέδιον, μολονότι καὶ τότε τοῦτο θὰ ἦτο ἀντισυνταγματικόν. Ὡμολόγησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρὸ ὀλίγου, ὅτι ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ ἔπρεπε νὰ ὑποβληθῇ ἐνταῦθα πρωτίστως, καὶ ὅτι οὗτος δὲν ὑπεβλήθη, διότι εἶναί τι, τὸ ὁποῖον ἔχει ἀνάγκην μεγάλης μελέτης. Ἀλλ’ ἐνῷ ἡ βάσις τοῦ στρατοῦ εἶναι ὁ ὀργανισμὸς καὶ ἐνῷ ἐκ τοῦ ψηφισθησομένου, ἄγνωστον πότε, ὀργανισμοῦ θὰ κρίνωμεν, ἂν πράγματι ὁ στρατὸς θὰ ἐπιδοθῇ εἰς τὰ ἔργα του, διατὶ σπεύδομεν ν’ ἀποκλείσωμεν τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκ τῆς Βουλῆς, ἐνῷ γνωρίζομεν καλῶς, ὅτι οἱ ἐν τῇ Βουλῇ ἀξιωματικοί εἰσιν ἐλάχιστοι κατ’ ἀριθμὸν καὶ οὐδόλως ἀπομακρύνονται τοῦ ἔργου αὐτῶν περισσότερον ἐκείνων, οἵτινες ἀσχολοῦνται εἰς ἄλλας ὑπηρεσίας μὴ καθαρῶς στρατιωτικάς; Ἀλλ’ ἐθέσαμεν πάντες εἰς τὰ χείλη ἡμῶν μίαν φράσιν «ὁ στρατὸς εἰς τὸν στρατὸν», καὶ τὴν λέγομεν ἀβασανίστως καὶ ἀδικαιολογήτως πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ ν’ ἀπατῶμεν τὸν λαὸν, ὁ ὁποῖος, ὡς πάντοτε, καὶ νῦν, μετὰ τὰ παθήματά του, προσπαθεῖ δῆθεν νὰ εὕρῃ τὸν λιμένα τῆς σωτηρίας του. «Οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν πρέπει ν’ ἀπομακρύνωνται τῶν καθηκόντων των». Ἀλλὰ ποῖα τὰ καθήκοντα τῶν ἀξιωματικῶν ἐν τῷ στρατῷ, ὡς ἔχουσι σήμερον καὶ ἀπὸ πολλοῦ τὰ κατὰ τὸν στρατόν; Ὅσοι ἐξ ὑμῶν ὑπηρετήσατε ἐν τῷ στρατῷ, θὰ ἀντελήφθητε βεβαίως τὴν ὑπὸ τύπον ὑπηρεσίας παιζομένην ἐν αὐτῷ κωμῳδίαν. Συνέρχονται εἰς τὸ σύνταγμά των οἱ ἀξιωματικοὶ καθ’ ἑκάστην πρωΐαν, ἀφοῦ πρῶτον εἰσέλθωσιν εἰς τοὺς στρατῶνας τῶν λόχων των, τοὺς ὁποίους ἀποτελοῦσι συνήθως στρατιῶται περὶ τοὺς πέντε, καὶ ἀφοῦ εὐπειθῶς πάντοτε διασταυρώσωσι τὰς τακτικῶς προφερομένας λέξεις, διὰ τῶν ὁποίων βεβαιοῦσιν, ὅτι οἱ ἀνύπαρκτοι ἄνδρες ἦσαν παρόντες κατὰ τὰ προσκλητήρια, καὶ ὅτι συσσίτιον παρασκευάζεται ἐν ἑνὶ λέβητι δι’ ὅλους ὁμοῦ τοὺς ἄνδρας τοῦ συντάγματος, κρέας μὲ μανέστραν ἢ ἄλλο τι, ἀπέρχονται, κατακλύζοντες τὰς ὁδοὺς καὶ τὰς πλατείας, καὶ καταλαμβάνοντες τὰ εὐήλια ἢ τὰ σκιερὰ, ἀναλόγως τῆς ἐποχῆς, μέρη, χασμώμενοι καὶ κινδυνεύοντες ἐκ τῶν χασμημάτων αὐτῶν νὰ πάθωσιν ἐξάρθρωσιν τῶν σιαγόνων των, καὶ προκαλοῦντες οὕτω τὸν οἶκτον καὶ τὴν χλεύην πρὸς αὐτοὺς ἐκ μέρους τῆς κοινωνίας, ἡ ὁποία βεβαίως πρώτη ἔπρεπε νὰ αἰσχύνηται διὰ τὴν τοιαύτην κατάστασιν τοῦ στρατοῦ. Καὶ ἐνῷ τοιαύτην κατάστασιν παρουσιάζει ὁ στρατὸς, ἡμεῖς ἐδῶ σκεπτόμεθα, πῶς εἰς τὴν τοιαύτην κατάστασιν θὰ περιλάβωμεν, προφασιζόμενοι μάλιστα ὅ,τι προφασιζόμεθα, καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι, παρακαθήμενοι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, οὐχὶ διαφθείροντες καὶ διαφθειρόμενοι, ὡς θέλουσι νὰ λέγωσί τινες, ἀλλὰ μελετῶντες καὶ φωτίζοντες τοὺς ἄλλους, ὡς πρὸς τὰ στρατιωτικὰ ζητήματα, ἀκούοντες δὲ καὶ φωτιζόμενοι καὶ ἀναπτυσσόμενοι ὡς πρὸς ζητήματα ἄλλα, οὐδόλως παραβλάπτουσι τὰ συμφέροντα τοῦ στρατοῦ, ὑπὲρ τῶν ὁποίων τόσον μέγα ἐνδιαφέρον δεικνύουσιν οἱ σημερινοὶ Ὑπουργοὶ καί τινες ἄλλοι ἐκ τῶν μὴ στρατιωτικῶν. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἂς ἀφήσωμεν ὅσα εἶπον οἱ ἀγορεύσαντες ἐπὶ τοῦ ζητήματος Ὑπουργοὶ, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι προφάσεις, καὶ ἂς ἔλθωμεν ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Τὸ νομοσχέδιον, ἐκτὸς τοῦ ὅτι εἶναι ἀμελέτητον, εἶναι καὶ ἀνωφελὲς, εἶναι ἐπιβλαβὲς, εἶναι ἀντισυνταγματικὸν, ὡς ἀπέδειξα κατὰ τὴν πρώτην ἀγόρευσίν μου, ὅτε ἀνέπτυξα τοὺς λόγους, δι’ οὓς θεωρῶ αὐτὸ ἀντισυνταγματικόν. Ἂν οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Κυβέρνησιν ἐπιμένωσι νὰ ψηφισθῇ παρ’ ὑμῶν τοῦτο, τὸ πράττουσιν οὐχὶ διότι καὶ αὐτοὶ τὸ θεωροῦσι συνταγματικὸν, ἀλλὰ διότι τοῖς ἐπεβλήθη νὰ τὸ ὑποβάλωσι καὶ νὰ τὸ ὑποστηρίξωσιν. Ὑμεῖς πρέπει νὰ προσέξητε. Μὴ ψηφίσετε ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διότι ψηφίζοντες αὐτὸ ψηφίζετε τὴν κατάργησιν ἄρθρου τοῦ Συντάγματος σαφοῦς καὶ ὡρισμένου. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι ὡρκίσθητε νὰ φυλάξητε πίστιν εἰς τὸ Σύνταγμα· τοῦτο δ’ ἐνθυμούμενοι, φανῆτε ἄξιοι τῆς ἐμπιστοσύνης, δι’ ἧς περιέβαλεν ὑμᾶς ἡ ψῆφος τῶν Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι, ἂν σήμερον ἀπατώμενοι νομίζωσιν ὅτι ἡ ἀπέλασις τῶν ἀξιωματικῶν ἐκ τῆς Βουλῆς ἐπιβάλλεται, αὔριον συνελθόντες θὰ ζητήσωσι παρ’ ὑμῶν λόγον διὰ τὴν τοιαύτην πρᾶξίν σας.

§219Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Κύριε Πρόεδρε, τὰς προσωπικὰς ἐκφράσεις καὶ γνώμας τοῦ ἐκ Φθιώτιδος Βουλευτοῦ δὲν θὰ τὰς λάβω ὑπ’ ὄψιν, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον πιστεύω, ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος, ἅμα παρέλθῃ ἡ ὀργή, ἡ ὁποία τὸν κατέχει, καὶ ἐνθυμηθῇ τί εἶπεν ἐκ τῆς θέσεως ταύτης, θὰ λυπηθῇ διὰ τοῦτο...

§220ΚΡΙΤΣΑΣ. Σᾶς βεβαιῶ, ὄχι.

§221Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Λυποῦμαι· διότι εἶχον ἀγαθὴν γνώμην περὶ ὑμῶν, τὴν ὁποίαν σεῖς μοῦ καταστρέφετε. Κύριος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ὀφείλετε νὰ ὑπάγητε εἰς τὸ στράτευμα, εἶναι νὰ μάθητε νὰ ἦσθε πειθαρχικὸς καὶ νὰ σέβησθε τοὺς ἀνωτέρους σας καὶ τοὺς συναδέλφους σας! Λυποῦμαι, διότι εἶχον ἀλλοίαν γνώμην περὶ ὑμῶν, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὅλοι οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ θὰ πικραθῶσι καὶ θὰ μεταβάλωσι γνώμην περὶ τοῦ Βουλευτοῦ, ὁ ὁποῖος ἠθέλησε νὰ μοὶ ἀπαντήσῃ ὅπως μοὶ ἀπήντησε, θὰ ὑποτιμήσωσιν αὐτὸν εἰς τὴν κρίσιν των καὶ θὰ τὸν ἀποδοκιμάσωσιν. Ἀλλὰ, Κύριοι, εἶχε τάχα καὶ δίκαιον ὁ κ. Βουλευτὴς εἰς ὅσα εἶπεν, ἀπευθυνόμενος πρὸς ἐμὲ καὶ πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν; Μήπως ἐγὼ δὲν εἶπον τοὺς λόγους, ὧν ἕνεκεν οἱ κύριοι ἀξιωματικοὶ ἀποδύονται εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα; καὶ μὴ ἐγὼ δὲν ἐξέφρασα τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν εἶχον καὶ πρὸ τοῦ πολέμου ὑπὲρ τῶν ἀξιωματικῶν τούτων; καὶ μὴ ἐγὼ δὲν εἶπον, ὅτι ἡ Πολιτεία δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὸ συμβόλαιον, τὸ ὁποῖον συντάσσει πρὸς τὸν πολίτην, γινόμενον στρατιώτην, καὶ ὅτι τοῦτο εἶναι εἷς λόγος, ὁ ὁποῖος φέρει τὸν ἀξιωματικὸν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀποδυθῇ εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα; Μήπως ἐγὼ δὲν εἶπον, ὅτι εἰς τὸν στρατὸν οἱ ἀξιωματικοὶ πάσχουσιν, ὅπως εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος, διότι δὲν ἔχουσιν ἐργασίαν; Ἀλλὰ δὲν εἶπον καὶ διὰ τίνα λόγον μετέβαλον γνώμην; ἀλλὰ δὲν εἶπον εἰς τὴν Βουλὴν, ἐκτὸς τούτου, καὶ διὰ τίνα λόγον νομίζω, ὅτι πρέπει ὁ Ὑπουργὸς νὰ δεσμεύσῃ τὰς χεῖράς του καὶ διὰ τίνα λόγον πρέπει εἰς ὡρισμένον χρόνον νὰ προάγῃ τοὺς ἀξιωματικούς; Δὲν τὰ ἠκούσατε τάχα ὅλα αὐτά; Μήπως παρῆλθε πολὺς χρόνος, ἀφ’ ὅτου τὰ εἶπον, ὅπως διαφύγωσι τὴν μνήμην ὑμῶν; Ἀλλ’ ἡ ἀπώλεια τῆς βουλευτικῆς θέσεως ἐξήγαγε τὸν κ. Βουλευτὴν τῆς λογικῆς, τὸν ἐξήγαγε τῆς ἀξιοπρεπείας, τὸν ἔθεσεν ἐκτὸς τῶν καθηκόντων του, ἐκτὸς τῶν ὑποχρεώσεων καὶ τοῦ σεβασμοῦ, τὸν ὁποῖον ὀφείλει καὶ πρὸς ὑμᾶς καὶ πρὸς ἐμὲ, καὶ τιθέμενος ἐκτὸς ἑαυτοῦ εἶπεν ὅσα εἶπεν, ἀνάξια εἰς ἀξιωματικόν, ἀνάξια εἰς ἄνδρα, ὁ ὁποῖος ἀξιοῖ νὰ ἀκούηται μετὰ σεβασμοῦ, ἀπευθυνόμενος πρὸς τὴν Βουλήν. Ἀλλὰ μὴ τάχα δὲν εἶπον τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον ἐξῄρεσα τοὺς συνταγματάρχας, καὶ δὲν ἔδωκα νὰ ἐννοήσῃ ἡ Βουλὴ, ὅτι ἡ ἀπομάκρυνσις τῶν συνταγματαρχῶν ἐκ τοῦ περιβόλου τούτου θὰ ἦτο ζημία διὰ τὸ στράτευμα καὶ διὰ τὴν Πολιτείαν; Εἰς τί δὲν ἀπήντησα, ἐξ ὅσων οἱ κύριοι προλαλήσαντες εἶπον ἐνώπιον ὑμῶν; κατὰ τί δὲν ἀνῄρεσα—κατὰ τὴν κρίσιν μου—τοὺς ἰσχυρισμούς των; Ἴσως σφάλλομαι· ἀλλ’ ἀπήντησα εἰς αὐτούς. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τοὺς ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι μένουσιν εἰς τὰ γραφεῖα διαρκῶς, ἤθελον νὰ εἴπω, ὅτι θὰ ἐνθυμεῖται ὁ κ. Βουλευτής, ὅτι ὑπάρχει νόμος, ὁ ὁποῖος ἐκοιμήθη ἐπ’ ἀρκετόν, νόμος ὁ ὁποῖος καθορίζει τὸ χρονικὸν διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον οἱ ἀξιωματικοὶ πρέπει νὰ μένωσιν εἰς τὰ γραφεῖα. Μόνον αὐτὸ μὲ διέφυγεν ἐξ ὅλων, ὅσα ἔπρεπε νὰ εἴπω, ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς οὐδὲν ἐκ τούτων ἤκουσε, διότι δὲν ἦτο εἰς τὴν Βουλὴν, διότι ἦτο προσηλωμένος ὁ νοῦς του εἰς τὴν σκέψιν, ὅτι χάνει τὸ βουλευτικὸν ἀξίωμα. Ἀλλ’ ἠθέλησε νὰ μὲ κατηγορήσῃ, ὅτι δὲν ὡμίλησα περὶ τοῦ συνταγματικοῦ ἢ ἀντισυνταγματικοῦ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ὅτι δὲν ἀπήντησα εἰς αὐτὸν, ὑποστηρίξαντα τὸ ἀντισυνταγματικόν. Ἀλλὰ μήπως δὲν τὸν διέκοψα ἀπὸ τῆς θέσεως ἐκείνης, ὁμιλοῦντα περὶ τούτου, καὶ ἦτο ἀνάγκη νὰ ἐπαναλάβω ὅ,τι εἶπον πρὸς αὐτὸν καὶ δὲν ἠδυνήθη νὰ μοὶ ἀπαντήσῃ; Μήπως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ὡμίλησεν ὑπὲρ τοῦ συνταγματικοῦ τοῦ νομοσχεδίου; Ἀλλ’ ὁ κύριος Βουλευτὴς ἠθέλησε νὰ ὁμιλήσῃ, καὶ ὡμίλησεν, ὡς ὡμίλησεν. Ἀφίνω εἰς τὴν κρίσιν ὑμῶν τὰ λεχθέντα ὑπ’ αὐτοῦ.

§222ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς πρώτην συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§223Κ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, μίαν ἐπερώτησιν γραπτὴν ὑποβάλλω, σχετικὴν πρὸς τὸ νομοσχέδιον. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1–3 τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§224Γ. ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 ὑποβάλλω τροπολογίαν.

§225ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ, ἵνα ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν, ὡς καὶ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Τσαμαδοῦ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 271–272). (Γίνεται ὡσαύτως δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς αʹ συζήτησιν).

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 1 καὶ 30′ π. μ. τῆς ἐπιούσης).