1898.03.10

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 28

Τῆς 10 Μαρτίου 1898.

(Τρίτη).

Ὥρα 4 καὶ 30′ μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως, καὶ μετά τινας παρατηρήσεις τῶν κ. κ. Κ. Ι. Ἀγγελοπούλου καὶ Γ. Φιλαρέτου διορθωθέντα ἐπικυροῦνται).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑποβάλλει νομοσχέδιον «περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχ. 3,825 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1897.» Ἐπίσης νομοσχέδιον «περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δρ. 8,000 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργείου τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1897.» Τρίτον νομοσχέδιον «περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχ. 2,200 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1897.» Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 114–116). Ὁ βουλευτὴς Πατρῶν κ. Πίνδαρος Ἀντωνόπουλος ὑποβάλλει πρότασιν νόμου περὶ ἀνωτάτου ὅρου τοῦ ἐκ συμβάσεως τόκου. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 117). Πρόσφυγες κάτοικοι τοῦ χωρίου Νεζεροῦ τοῦ δήμου Ὀλύμπου ἐξαιτοῦνται τὴν ἀρωγὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ δήμαρχος τοῦ δήμου Ἀποδοτίας καταγγέλλει βιαιότητας τοῦ ἐν Κραβάροις ὑπενωμοτάρχου τῆς ἀστυφυλακῆς. Πολῖται Κριεκουκίου παρακαλοῦσι τὴν Βουλήν, ὅπως μὴ ἐκδοθῇ διάταγμα ἐπιτρέπον τὴν εἰσαγωγὴν ξηρῶν φυτῶν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ὁ κ. Δανόπουλος ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§2ΣΩΤ. ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀλίγον θ’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν, κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ ζητήματος ἐπαρχιακοῦ μεγίστου ἐνδιαφέροντος. Πρό τινων ἡμερῶν ἐγένετο λόγος ἐν τῇ Βουλῇ περὶ προστασίας τῆς ἐν Ἄργει ἐγχωρίου βιομηχανίας. Εὐθὺς ὡς ἐγνώσθη τὸ γεγονὸς τοῦτο ἐν Ἄργει, συνῆλθεν ἀμέσως τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον καὶ ἐψήφισε ψήφισμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐκφράζει τὰς εὐχαριστίας αὐτοῦ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ εὔχεται, ὅπως πραγματοποιηθῶσι ταχέως τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ὑπεδείχθησαν ἐν τῇ Βουλῇ. Ἐπίσης οἱ καλλιεργηταὶ ὅλοι, συνελθόντες ὡς ἐν συλλαλητηρίῳ, ὑπέγραψαν ἀναφοράν, διὰ τῆς ὁποίας παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ὅσον τάχιστα λάβῃ μέτρα διὰ τὴν ἐγχώριον παραγωγὴν τῶν σαρωθροχόρτων καὶ τὴν βιομηχανίαν αὐτῶν. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω τὴν ἀναφορὰν ταύτην, ὡς καὶ τὸ ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, καὶ νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ἀπὸ τοῦδε νὰ βεβαιώσῃ τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, ἐὰν προτίθεται νὰ λάβῃ μέτρα, καὶ ὁποῖα, ἵνα μὴ ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει ἀσχολῶνται εἰς ἐργασίας προπαρασκευαστικάς, αἱ ὁποῖαι οὐδὲν ἄλλο πρακτικὸν ἀποτέλεσμα θὰ ἔχουν ἢ νὰ προσθέσουν καὶ ἄλλας ζημίας ἐπὶ τῶν ἤδη γενομένων. Ἡ ταχεῖα γνῶσις δηλαδὴ τῆς τοιαύτης ἢ τοιαύτης ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς ἔχει μεγίστην ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῆς τύχης τῶν καλλιεργητῶν αὐτῶν. Ὁ λαὸς τοῦ Ἄργους, κύριε Πρόεδρε, εἴπερ τις καὶ ἄλλος, εἶναι λαὸς εἰς ἄκρον φιλόπονος καὶ φίλεργος, ἀφωσιωμένος πρὸς τὴν ἐργασίαν καὶ πρὸς τὰ τοῦ οἴκου· δὲν ὀφείλει πρὸς τὸ Δημόσιον, διότι πληρόνει τακτικῶς τὸν φόρον του, δὲν ἔχει σχέσεις μὲ τὰς εἰσαγγελικὰς καὶ ἀνακριτικὰς ἀρχάς, προσῆλθε δὲ μετὰ ζήλου, ὅταν ἡ πατρὶς τὸν ἐκάλεσεν ὑπὸ τὰς σημαίας αὐτῆς. Νομίζω ὅτι τοιοῦτος λαὸς εἶναι ἄξιος τῶν συμπαθειῶν τοῦ Κοινοβουλίου καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ δὲν πρόκειται ἐνταῦθα περὶ συμπαθειῶν· πρόκειται περὶ δημοσίας ἀνάγκης ἀποδεδειγμένης, πρόκειται περὶ προστασίας ἐγχωρίου βιομηχανίας, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον παρεδέχθησαν καὶ ἐφήρμοσαν ὅλα τὰ Κράτη. Διὰ τοῦτο ἐνόμισα, ὅτι ἔπρεπε, τὸ ἐπ’ ἐμοί, νὰ ἐκτελέσω πᾶν ὅ,τι ἦτο δυνατὸν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, διότι δὲν ἤθελον νὰ αἰσθάνωμαι ἔλεγχον τῆς συνειδήσεώς μου, ὅτι δὲν ἔπραξα ὅ,τι μοὶ ἐπεβάλλετο νὰ πράξω, καὶ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἴδω τὴν βιομηχανίαν τοῦ Ἄργους ἐκπνέουσαν, οὕτως εἰπεῖν, εἰς τὰς ἀγκάλας μου. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ, διότι αἰσθάνομαι πόνον περισσότερον παντὸς ἄλλου, διότι ἔχομεν τὴν τιμὴν κατὰ διαδοχὴν ἐπὶ 42 συνόδους ν’ ἀντιπροσωπεύωμεν τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην, καὶ δὲν δύναμαι ν’ ἀφήσω ἀπαρατήρητον πᾶσαν πρᾶξιν, ἥτις δύναται νὰ βλάψῃ καὶ τὸ ἄκρον τοῦ δακτύλου αὐτῆς. Ὑποβάλλω λοιπὸν τὴν ἀναφοράν, κύριε Πρόεδρε, καὶ τὸ ψήφισμα, καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀπαντήσῃ εἰς τοὺς συμπολίτας μου, ἐὰν ἦναι διατεθειμένη νὰ λάβῃ μέτρα, καὶ ποῖα, ἵνα μὴ ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει προβῶσιν εἰς προπαρασκευαστικὰς πράξεις καὶ ἐργασίας, αἱ ὁποῖαι, ὡς προεῖπον, δὲν θὰ ἔχωσιν ἄλλο ἀποτέλεσμα ἢ νὰ προσθέσωσι καὶ ἄλλας ζημίας. Ἐσκέφθην ἐπὶ πολύ, ἐὰν ὤφειλον καὶ ἦτο πρέπον νὰ ἐξοφλήσω ἕνα μικρὸν λογαριασμὸν πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴν κ. Ἀγγελόπουλον. Ὁ Κύριος οὗτος, κύριε Πρόεδρε, ἀπαντῶν προχθὲς εἰς τὴν ἐπερώτησίν μου, προκειμένου περὶ τῆς ἐγχωρίου βιομηχανίας, εἶπεν ὅτι ἡ σύστασίς μου αὕτη πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἦτο ἀναίσχυντος!...

§3Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι. Παρακαλῶ. Νομίζω ὅτι μὲ παρεξηγήσατε (θόρυβος).

§4ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν δὲν τὸ εἴπετε, εἶναι περιττὸν νὰ ἐξακολουθήσω.

§5Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον ὅτι ἡ ἀξίωσις τοῦ νὰ θέλωμεν τὸν νόμον τὸν φυλλοξηρικὸν νὰ μετατρέψωμεν εἰς δασμὸν ἀπαγορευτικόν, εἶναι ἀξίωσις ἀναίσχυντος. Τοῦτο εἶπον. Ἐὰν δὲν ἦσθε σύμφωνος περὶ τούτου, εἴπετε νῦν. Ἀλλὰ μὴ διαστρέφετε ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπον.

§6ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δηλαδὴ ἡ ἀξίωσις ἀναισχύντως ἔρχεται (γέλως).

§7Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι. Εἶπον ὅτι τὸ νὰ θέλωμεν νὰ προστατεύσωμεν τὰ προϊόντα, καὶ νὰ θέλωμεν τὸν ἰσχύοντα νόμον τὸν φυλλοξηρικόν, τὸν ἱδρυμένον μόνον καὶ μόνον εἰς προστασίαν τῆς Ἑλληνικῆς ἀμπέλου, νὰ τὸν μετατρέψωμεν εἰς μονοπωλιακὸν δασμὸν, τοῦτο, εἶπον, εἶναι ἀναίσχυντον.

§8ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Σύμφωνοι εἶσθε (γέλως).

§9ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πάντοτε πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι ἀπερισκέπτως καὶ ἀπροσέκτως ἐξέφυγεν ἐκ τῶν χειλέων του τοιαύτη φράσις, ἔστω καὶ τροποποιουμένη νῦν.

§10Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι. Οὐδόλως τὴν τροποποιῶ. Οὕτως ἐῤῥήθη.

§11ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζει τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα καὶ δὲν γνωρίζει τὸν τρόπον τὸν κοινοβουλευτικὸν τοῦ ὁμιλεῖν ὁ Κύριος, διότι πρώτην φορὰν ἦλθεν ἐδῶ, καὶ δὲν ἔμαθε τὴν γλῶσσαν τὴν πρέπουσαν. Αὐτὰ ἤθελον νὰ εἴπω πρὸς ἐξόφλησιν μικρὰν, διότι τώρα ἐτροποποιήθη τὸ πρᾶγμα. Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἤκουσα τὴν φράσιν, διότι ἐκείνην τὴν στιγμὴν κατεγινόμην νὰ δώσω μίαν ἀπάντησιν· ἀλλὰ ἐβεβαιώθην ὑφ’ ὅλων, καὶ ἐκ τῆς ὁμιλίας δὲ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ, ὅστις ὡμίλησε πολὺ λαμπρὰ ἐναντίον του, ἐβεβαιώθην, ὅτι εἶπεν ἓν τοιοῦτον πρᾶγμα. Παρακαλῶ καὶ πάλιν ν’ ἀνακαλέσῃ αὐτὴν τὴν φράσιν, καίτοι τροποποιηθεῖσαν ἤδη.

§12ΙΣΧΟΜΑΧΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, χθὲς τὸ ἑσπέρας εἶχον ζητήσει τὸν λόγον, ἀλλὰ ἐθεώρησα καθῆκόν μου, κατόπιν τῆς αἰτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ καὶ ἀρχηγοῦ τοῦ κόμματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκω, νὰ παραχωρήσω εἰς αὐτὸν τὸν λόγον. Πολλὰ ἐλέχθησαν χθὲς περὶ Θεσσαλίας. Ἡ Θεσσαλία, ἀποτελοῦσα μέρος ἀναπόσπαστον τοῦ Κράτους, εἶχε καὶ ἔχει ὑποχρεώσεις, εἶχε καὶ ἔχει δικαιώματα. Ἡ Θεσσαλία ἐξετέλεσε τὰ καθήκοντά της καὶ στρατιωτικῶς καὶ πολιτικῶς· ἐὰν δὲ τὸ Κράτος ἡττήθη, δὲν πταίει ἡ Θεσσαλία, πταίομεν ὅλοι. Καὶ προχθὲς τὸ εἶπον καὶ σήμερον τὸ ἐπαναλαμβάνω, καὶ ἡ ἀριστερὰ καὶ ἡ δεξιὰ πτέρυξ πταίει. Ὄλοι ἠθέλομεν τὸν πόλεμον...

§13ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ποῦ τὸ ἐμάθετε αὐτὸ, ὅτι πταίει καὶ ἡ δεξιὰ καὶ ἡ ἀριστερά;

§14ΙΣΧΟΜΑΧΟΣ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω, Κύριε. Δὲν δυσκολεύομαι διόλου. Διότι καὶ σεῖς μεταξὺ τῶν ἄλλων πολλάκις ἀνήλθετε τὸ βῆμα τοῦτο, ὡς καὶ ἐγὼ, καὶ ὅλοι ἤμεθα ὑπὲρ τοῦ πολέμου, καὶ ὅλοι ἐπεβάλομεν τὴν θέλησίν μας εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία διεῖπε τὰ κοινά.

§15ΖΑΡΙΜΠΑΣ. Ἰδίως ἡ δεξιὰ, κύριε Ἰσχόμαχε.

§16ΙΣΧΟΜΑΧΟΣ. Καὶ αἱ δύο πτέρυγες, εἶπον, καὶ ἡ δεξιὰ καὶ ἡ ἀριστερά. Λοιπὸν ὁ πόλεμος ἐγένετο. Καταστροφαὶ ἐπῆλθον. Σήμερον διὰ τὰς ἐπελθούσας καταστροφὰς εἴμεθα ὑπεύθυνοι ὅλοι. Ὁ ἡγέτης τῆς μείζονος μερίδος, ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, καθὼς καὶ οἱ ἄλλοι κομματάρχαι, ὁ κ. Καραπάνος, ὁ κ. Δεληγεώργης καὶ λοιποί...

§17ΦΩΝΑΙ ΠΟΛΛΑΧΟΘΕΝ. Συνυπεύθυνοι ὅλοι.

§18ΙΣΧΟΜΑΧΟΣ. Συνυπεύθυνοι, βεβαίως. Λοιπὸν πρέπει νὰ ἔλθωμεν ἀρωγοὶ πρὸς τὴν Θεσσαλίαν. Ἡ καλὴ διάθεσις ὑπάρχει. Ἀλλὰ εὑρίσκω ἀπό τινων ἡμερῶν ἓν εἶδος κωλυσιεργίας, ὅταν πρόκειται περὶ Θεσσαλικῶν νομοσχεδίων. Ἐγὼ δὲν θὰ παρέμβω εἰς τὰς μονομαχίας μεταξὺ συναδέλφων. Ὁ εἷς εἶπε, καὶ ἴσως εἶναι πολὺ εὐχαριστημένος ἀφ’ ὅ,τι εἶπεν· ἀλλὰ καὶ ὁ ἄλλος ἀπήντησε, καὶ ἴσως εἶναι πολὺ εὐχαριστημένος ἐκ τῆς ἀπαντήσεώς του (ἱλαρότης).

§19ΖΑΡΙΜΠΑΣ. Μὲ τὸ ξύλον!

§20ΙΣΧΟΜΑΧΟΣ. Λοιπὸν, ἀξιότιμε ἡγέτα τῆς μείζονος μερίδος ἐν τῇ Βουλῇ, σᾶς θερμοπαρακαλῶ νὰ ὑποστηρίξητε ὅλαις δυνάμεσι τὴν Θεσσαλίαν.

§21Ν. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Καὶ ἡ Βουλή;

§22ΙΣΧΟΜΑΧΟΣ. Θὰ ἔλθω καὶ πρὸς ὑμᾶς, Κύριε. Δὲν σᾶς ἀφήνω (γέλωτες). Ἐὰν δὲν σᾶς ἀρέσῃ, κύριε Δημητριάδη, τὸ βῆμα εἶναι ἐδῶ... Λοιπὸν ἀρχίζω ἀπὸ τὸν δυνατώτερον καὶ μεταβαίνω εἰς τοὺς μᾶλλον ἀδυνάτους.

§23Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εἰς τὸν πειὸ κοντόν.

§24ΙΣΧΟΜΑΧΟΣ. Ὄχι! ὁ κ. Καραπάνος εἶναι λίαν ὑψηλός. (γέλωτες). Φαίνεται ὅμως, ὅτι ὁ κ. Τσαμαγκίδης δὲν τὰ βάζει κάτω (νέοι γέλωτες), καὶ ἔχει πεποίθησιν καὶ εἰς τὸ μέλλον, κύριε Καραπάνε (γέλωτες ζωηροί). Λοιπὸν ἀποτείνομαι πρὸς τὴν ἀριστερὰν, ἀποτείνομαι καὶ πρὸς τὴν δεξιὰν, καὶ σᾶς παρακαλῶ, Κύριοι, νὰ μᾶς βοηθήσητε. Ἔχετε καθῆκον νὰ τὸ πράξητε, καθὼς καὶ ἡμεῖς εἴχομεν καθῆκον νὰ σᾶς συντρέξωμεν, ὅταν ἐπρόκειτο περὶ σταφίδος, ὅταν ἐπρόκειτο περὶ σεισμῶν.

§25Ν. ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴμεθα εὐγνώμονες.

§26ΙΣΧΟΜΑΧΟΣ. Καὶ ἡμεῖς εἴμεθα εὐγνώμονες πρὸς ὑμᾶς. Καὶ ἐὰν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος κακῶς ἐξέλαβε χθὲς τὴν γλῶσσαν τινῶν ἐκ τῶν συναδέλφων μου Θεσσαλῶν, λυποῦμαι διότι ἐπέῤῥιψε τὴν εὐθύνην εἰς ὅλους μας. Δὲν τὴν δεχόμεθα, ἀξιότιμε κύριε Βουλευτὰ ἐκ Γόρτυνος. Εἴμεθα εὐγνώμονες, καὶ δὲν λησμονοῦμεν, ὅτι ἀνήκομεν εἰς τὴν μητέρα πατρίδα, τὴν Ἑλλάδα. Εἴμεθα Θεσσαλοί, ἀλλὰ πρὸ παντὸς εἴμεθα Ἕλληνες (εὖγε! εὖγε!) Λοιπὸν, Κύριοι, δὲν ἔχω καμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι αἰσθάνεσθε ἐν τῇ καρδίᾳ σας ὅ,τι καὶ ἐγὼ αἰσθάνομαι τὴν στιγμὴν ταύτην, καὶ ὅτι θὰ πράξητε ὑπὲρ τῆς Θεσσαλίας ὅ,τι καὶ ἐγὼ ἤθελον πράξει, ἐὰν εἶχον τὴν δύναμιν. Περὶ τῆς Κυβερνήσεως οὐδὲν λέγω, διότι ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν δὲν συνεμερίζετο τὴν ἀνάγκην καὶ δὲν ἦτο ὑπερασπιστὴς τῆς ἰδέας ταύτης, δὲν θὰ ὑπέβαλλε τὰ ὑποβληθέντα νομοσχέδια. Αὐτὰ, Κύριοι, εἶχον νὰ εἴπω.

§27Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐπὶ τίνι λόγῳ εἰσέτι δὲν ἀποκατέστησε τοὺς προξένους ἐν τῇ Ἀνατολῇ, τῶν ὁποίων ἡ ἔλλειψις σπουδαίως βλάπτει τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους. Ἐν ταῖς φυλακαῖς Μερσίνης ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου διατελεῖ ὁ Ἀντώνιος Μπελτάκης, κατηγορηθεὶς ὅτι συνειργάσθη μετ’ Αὐστριακοῦ μηχανικοῦ εἰς τὰ λιμενικά. Καὶ ὁ μὲν Αὐστριακὸς, καίτοι ἀποδειχθεὶς ἔνοχος, ἀπελύθη, ὁ δὲ Ἕλλην δυστυχῶς εἰσέτι εὑρίσκεται ἐν ταῖς φυλακαῖς. Πλεῖστα παράπονα ἠγέρθησαν, καὶ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον ἐγένετο γνωστὴ ἡ κατάστασις αὕτη, ἀλλὰ μέχρι σήμερον οὐδὲν ἐνηργήθη ὑπὲρ τοῦ ἀνδρὸς τοῦ πάσχοντος ἐν ταῖς φυλακαῖς. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκεται ἡ ὑπόθεσις αὕτη, καὶ τί ἐνήργησε περὶ τῆς ἀποφυλακίσεως τοῦ εἰρημένου Ἕλληνος ὑπηκόου, διότι, ὡς μοὶ γράφουσιν, ὅλοι οἱ αὐτόθι ὁμογενεῖς, οἱ ὑπήκοοι Ἕλληνες, συνεταράχθησαν καὶ εὑρίσκονται εἰς ἀπελπιστικὴν θέσιν.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θ’ ἀπαντήσητε, κύριε Ὑπουργέ;

§29ΑΛ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐγγράφως νὰ ὑποβληθῇ ἡ ἐπερώτησις, παρακαλῶ.

§30Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ δικαστικὴ ἀρχὴ, καταδιώκουσα ἀναρχικούς τινας, συνέλαβε μεταξὺ ἄλλων καὶ γέροντά τινα ὀγδοηκονταετῆ, Δημήτριον Μήλαν. Δὲν δύναμαι νὰ ἀποφανθῶ, ἂν καλῶς ἢ κακῶς συνέλαβε τὸν γέροντα τοῦτον. Ἐφιστῶ ἁπλῶς τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ἐπὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον φέρεται ἡ δικαστικὴ ἀρχὴ πρὸς ὅλην τὴν οἰκογένειαν. Χωροφύλακες καὶ ἀστυφύλακες εἰσῆλθον εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ, ἔθραυσαν, ἐπὶ τῇ προφάσει ὅτι ζητοῦσιν ἐνοχοποιητικὰ ἔγγραφα, τὰ ἔπιπλά του, καὶ ἔκλεισαν τὸ κατάστημά του, κατακρατοῦντες ἀπὸ ὀκτὼ ἤδη ἡμερῶν τὰς κλεῖδας. Ἐὰν ὁ Μήλας ἦναι ἀναρχικὸς, ἐὰν ὁ ἀγαθὸς αὐτὸς γέρων ἦναι ἐπικίνδυνος, ἂς κρίνῃ ἡ δικαστικὴ ἀρχή. Ἀλλὰ διατὶ νὰ κατακρατῶνται αἱ κλεῖδες τοῦ καταστήματος, ἐξ οὗ τρέφονται ἡ οἰκογένεια τοῦ Μήλα καὶ πολλοὶ ἐργάται; Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης πρέπει νὰ εἴπῃ εἰς τὰ ὄργανά του ὅ,τι ἄλλοτε ὁ Ταλλεϋράνδος: «Messieurs, sur tout pas trop de zéle, pas trop de zéle.»

§31ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Πρὸ πολλοῦ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ὕδρας συνάδελφος κ. Τσαμαδὸς ἀπηύθυνεν ἐπερώτησιν πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Ὑπουργὸν, διὰ τῆς ὁποίας κατέδειξε τὸ ἄδικον, τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν διὰ τοῦ ὑποβιβασμοῦ τοῦ δήμου Ὕδρας ἀπὸ αʹ τάξεως εἰς βʹ. Ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπεφυλάχθη νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ θέματος, ἀφοῦ ἤθελε λάβει πληρεστέρας πληροφορίας παρὰ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Δὲν ἐνθυμοῦμαι ὅμως, ἐὰν ἀπήντησεν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργός. Ἐπειδὴ τὸ θέμα ὑπὸ γενικὴν ἔποψιν εἶναι σπουδαιότατον, διότι δὲν ἀφορᾷ μόνον τὸν δῆμον Ὕδρας, ἀλλὰ συνδέεται μετὰ σπουδαιοτάτων συμφερόντων τοῦ Κράτους, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Ἐπὶ τῆς τελευταῖον ἐνεργηθείσης ἀπογραφῆς τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ Κράτους θὰ στηριχθῇ ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ, κατὰ πᾶσαν πιθανότητα, ἵνα ἐνεργήσῃ διαφόρους διοικητικὰς πράξεις ἐν αἷς καὶ τὸν καθορισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν...

§32Ν. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐν Ὕδρᾳ;

§33ΣΤΑΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ Ὕδρας, ἀλλὰ περὶ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν τοῦ Κράτους. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι ἐπίκαιρον καὶ σπουδαιότατον, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τῆς τε Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς. Πάντες βεβαίως γινώσκουσιν, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἀπογραφῆς τοῦ πληθυσμοῦ εἶναι ἓν ἐκ τῶν σπουδαιοτάτων, τὰ ὁποῖα ἐπασχολοῦσι τὸν πεπολιτισμένον κόσμον. Ὡς εἶναι γνωστόν, κατὰ τὸ 1885 ἱδρύθη τὸ πρῶτον ἐν Λονδίνῳ τὸ Διεθνὲς Ἰνστιτοῦτον τῆς Στατιστικῆς, τὸ ὁποῖον ἐπελάβετο τῶν ἀπογραφικῶν πραγμάτων καθόλου, ἔκτοτε δὲ ἡ διεθνὴς ἐκείνη ἐπιτροπὴ μετετράπη εἰς σωματεῖον, συνεδριάζον ἀνὰ πᾶσαν διετίαν εἰς τὰς διαφόρους μεγαλοπόλεις τοῦ κόσμου, τελευταῖον δέ, κατὰ τὸ λῆξαν ἔτος, συνῆλθεν ἐν Πετρουπόλει, καὶ ἔλαβε γνωστὰς ἀποφάσεις, μιᾶς τῶν ὁποίων τὸ πόρισμα ἀνεκοινώθη καὶ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἀνέλαβε, νομίζω, τὴν ὑποχρέωσιν πρὸς τὸ διεθνὲς παγκόσμιον ἐκεῖνο Συνέδριον νὰ τὴν ἐκτελέσῃ. Τὸ Διεθνὲς Συνέδριον συνῆλθε μέχρι τοῦδε εἰς τὰς ἑξῆς μεγαλοπόλεις: ἐν Λονδίνῳ, ἐν Ῥώμῃ, ἐν Βιέννῃ, ἐν Σικάγῳ, ἐν Βέρνῃ καὶ ἐν Πετρουπόλει. Ἡ προσεχὴς σύνοδος τοῦ Ἰνστιτούτου ἀπεφασίσθη νὰ γείνῃ ἐν Χριστιανίᾳ. Κατὰ τὸ τελευταῖον ἐν Πετρουπόλει Συνέδριον ἀντεπροσωπεύθησαν τὰ ἑξῆς Κράτη: Γερμανία, Ἀγγλία, Γαλλία, Ἰταλία, Ρωσσία, Αὐστρία, Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι, Σουηδία καὶ Νορβηγία, Δανία, Ῥουμανία καὶ Βουλγαρία. Βεβαίως δὲν πιστεύω νὰ ἐκπλήττεσθε, διότι δὲν ἀντεπροσωπεύθη καὶ ἡ Ἑλλάς! Εἶναι γνωστόν, ὅτι ἄνευ στατιστικῶν πληροφοριῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ καλὴ διοίκησις, Αἱ στατιστικαὶ πληροφορίαι εἶναι τὸ κάτοπτρον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἡ ὅλη εἰκὼν τῆς διοικήσεως ἑνὸς Κράτους ἀναπαρίσταται, ἄνευ δὲ τῆς εἰκόνος ταύτης δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διοικῶνται, ὡς πρέπει νὰ διοικῶνται σήμερον, τὰ Κράτη τὰ πεπολιτισμένα. Εὐτυχῶς καὶ ἡ Ἑλλὰς καταλέγεται μεταξὺ τῶν πεπολιτισμένων Κρατῶν, τούτου δ’ ἕνεκα ἀνεγνώρισε καὶ τὰς ἀποφάσεις τοῦ ἐν Πετρουπόλει στατιστικοῦ Συνεδρίου. Δυστυχῶς ὅμως ἡ τελευταῖον ἐνεργηθεῖσα ἀπογραφὴ σχεδὸν ἀνῄρεσε τὴν ὑπόσχεσιν, τὴν ὁποίαν ἡ ὑπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴν Κυβέρνησις εἶχε δώσει πρὸς Διεθνὲς ἐκεῖνο Συνέδριον· διότι εἶχεν ὑποσχεθῆ ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν πρὸς τὸ Διεθνὲς Συνέδριον, ὅτι κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1900 θὰ ἐνεργηθῇ ἀπογραφὴ τοῦ πληθυσμοῦ τῶν κατοίκων καθ’ ὅλον τὸ Κράτος, ὅπως θὰ ἐνεργηθῇ ἀπογραφὴ εἰς πλεῖστα Κράτη τῆς Εὐρώπης καὶ τῆς Ἀμερικῆς κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο. Μέχρι τοῦδε 12 ἐκ τῶν Κρατῶν τῆς Εὐρώπης καὶ Ἀμερικῆς ὑπεσχέθησαν ὅτι θὰ ἐνεργήσουν ἀπογραφὴν κατὰ τὸ 1900. Μεταξὺ τῶν μεγάλων τούτων Κρατῶν δὲν καταλέγεται ἡ Ῥωσσία, ἡ ὁποία ἐνήργησε τὴν ἀπογραφὴν αὐτῆς κατὰ τὸ λῆξαν ἔτος, καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαναλάβει αὐτήν, διότι συνεπάγεται μεγάλας δαπάνας. Ἡ Ῥωσσία τελευταῖον ἐδαπάνησε περὶ τὰ 10,000,000 φρ. χρυσᾶ, ἵνα διενεργήσῃ τὴν ἀκριβεστάτην καὶ λεπτομερεστάτην ἀπογραφήν, τὴν ὁποίαν κατὰ τὸ λῆξαν ἔτος 1897 ἐπεράτωσε. Παρ’ ἡμῖν ὅμως αἱ δαπάναι τῆς ἀπογραφῆς δὲν εἶναι σημαντικαί, διότι κατ’ ἀσφαλεῖς, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν ἐπισήμους πληροφορίας, αἱ δαπάναι, τὰς ὁποίας ὑπέστη τὸ Δημόσιον κατὰ τὴν τελευταίαν ἀπογραφήν, ἀνέρχονται εἰς ¾ τοῦ λεπτοῦ κατ’ ἄτομον, ἤτοι περίπου εἰς 20,000 δραχμάς. Ἠθελήσαμεν νὰ μιμηθῶμεν τοὺς Γερμανούς, καὶ νὰ ἐνεργήσωμεν ἀπογραφὴν ἄνευ δαπάνης, ἐνῷ τὰ πλεῖστα τῶν πεπολιτισμένων Κρατῶν καταβάλλουσι σπουδαίας δαπάνας, ἵνα ἐπιτελέσωσι τὴν ἀπογραφὴν αὐτῶν. Ἐν Ῥωσσίᾳ τελευταῖον εἶχεν ὁρισθῆ δι’ ἕκαστον ἀπογραφέα 12 ῥούβλια ἀποζημίωσις διὰ τὴν ἀπογραφὴν τῶν πληθυσμῶν τῶν χωρίων, 7 δὲ ῥούβλια διὰ τοὺς πληθυσμοὺς τῶν πόλεων· ἐπειδὴ δὲ ἐθεωρήθη, ὅτι ἡ ἀμοιβὴ ἦτο ἐλαχίστη, ἐκινδύνευσε νὰ ματαιωθῇ ἡ ἀπογραφή. Τότε εὐφυῶς ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς ἐδήλωσεν, ὅτι πλὴν τῆς ἀμοιβῆς ταύτης θὰ παρασημοφορήσῃ πάντα, ὁ ὁποῖος ἤθελε λάβει μέρος εἰς τὴν ἀπογραφὴν, καὶ τὸ εὐφυὲς τοῦτο μέσον συνετέλεσεν, ἵνα τάχιστα, ἐντὸς μιᾶς ἑβδομάδος, παρουσιασθῶσιν 170,000 ἀπογραφέων, οἱ ὁποῖοι ἐξετέλεσαν τὴν τελευταίαν λεπτομερεστάτην ἀπογραφὴν τῆς Ρωσσίας, ἡ ὁποία ἐκλήθη γιγάντιον ἔργον, καὶ δι’ ἧς ἐγνώσθη, ὅτι ἡ Ρωσσικὴ Αὐτοκρατορία ἀπαρτίζεται ἐξ 129,211,113 ψυχῶν. Ἡμεῖς ὅμως ἠθελήσαμεν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸ ἐν Γερμανίᾳ σύστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον οἱ ἀπογραφεῖς δὲν ἀμείβονται, διὰ τοῦτο καὶ δὲν ἐγένετο ἀκριβὴς ἀπογραφή. Δὲν εἶναι δὲ ἀναγκαῖον νὰ κοπιάσῃ τις, ἵνα ἀποδείξῃ, ὅτι ἡ γενομένη ἀπογραφὴ τοῦ πληθυσμοῦ κατὰ τὴν 5–6 Ὀκτωβρίου τοῦ 1896 εἶναι ἐσφαλμένη, καὶ ἄκυρον ἑπομένως· τὸ βασιλικὸν διάταγμα τῆς 9 Ἰουλίου 1897, τὸ κυρῶσαν τὸ πρῶτον μέρος τῆς δημοσιευθείσης ἀπογραφῆς. Ἀρκεῖ, νομίζω, νὰ ἀναφέρῃ τις, ὅτι τὰ δελτία τ’ ἀπογραφικὰ κατεστράφησαν κατὰ τὴν πυρκαϊὰν τῆς οἰκίας Μελᾶ. Πάντα τὰ δελτία τ’ ἀπογραφικὰ, οὐ μόνον τὰ τοῦ ἐλευθέρου Κράτους, ἀλλὰ καὶ τὰ τῶν Προξενείων, εὑρίσκοντο ἐν τῇ οἰκίᾳ Μελᾶ, τῇ πυρποληθείσῃ, καὶ κατεστράφησαν μετ’ αὐτῆς, πρὶν ἢ ἀποπερατωθῶσι τὰ 3/7, νομίζω, τῆς ὅλης ἐργασίας, διότι ἡ ὅλη ἐργασία, ὡς ἐπισήμως ἀνέφερε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, συνίσταται ἐκ τριῶν μερῶν, ὧν τὸ δεύτερον, τὴν δημοσίευσιν τοῦ ὁποίου ἤρξατο ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, συνίσταται ἐκ τῶν ἑξῆς ἑπτὰ μερῶν: Πρῶτον, ἐκ τοῦ πληθυσμοῦ κατὰ νομούς, κατ’ ἐπαρχίας, κατὰ πόλεις καὶ κατὰ χωρία. Τὸ μέρος τοῦτο ἐδημοσιεύθη καὶ εἶναι τὸ ἀνὰ χεῖρας τεῦχος, ἐκυρώθη δὲ διὰ τοῦ μνησθέντος Β. Διατάγματος. Δεύτερον ἐκ τῶν δημοτῶν τοῦ Κράτους. Τὸ μέρος τοῦτο ἐδημοσιεύθη μὲν, ὡς πληροφορία στατιστικὴ, ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἐκυρώθη ὅμως διὰ Β. Διατάγματος. Ἑπομένως δὲν εἶναι ἐπίσημος πληροφορία, ἂν πράγματι ὁ ἀριθμὸς τῶν δημοτῶν ἦναι οἷος ἀναφέρεται ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, τῆς ὁποίας ἀπόσπασμα εἶναι ὁ πίναξ οὗτος, ὁ ὁποῖος ἐδημοσιεύθη ἄνευ χρονολογίας καὶ ἄνευ ἄλλης τινὸς ἐπισήμου σημειώσεως. Τρίτον εἶναι ὁ πληθυσμὸς καθ’ ἡλικίαν, κατὰ φῦλον, κατ’ ἀστικὴν κατάστασιν καὶ κατὰ παίδευσιν. Ὁ πίναξ οὗτος δὲν ἐδημοσιεύθη. Τέταρτον εἶναι ὁ πληθυσμὸς κατ’ ἐπάγγελμα, ὁ ὁποῖος ἐπίσης δὲν ἐδημοσιεύθη. Πέμπτον, ὁ πληθυσμὸς κατὰ θρήσκευμα, ὁ ὁποῖος δὲν ἐδημοσιεύθη. Ἕκτον, οἱ ἀλλοδαποὶ ἐν Ἑλλάδι, ὅπερ ἐπίσης δὲν ἐδημοσιεύθη. Καὶ ἕβδομον, ὁ καὶ σπουδαιότερος πίναξ, οἱ Ἕλληνες ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, ὁ ὁποῖος ὡσαύτως δὲν ἐδημοσιεύθη. Πᾶσαι αὗται αἱ ἐργασίαι δὲν ἐπερατώθησαν, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν πλέον νὰ ἐπιτελεσθῶσι, διότι τὰ στοιχεῖα, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ ἐξήγετο ἡ ὅλη ἐργασία, κατεστράφησαν, ὡς εἶπον, κατὰ τὴν πυρκαϊὰν τῆς οἰκίας Μελᾶ. Ἀφοῦ ἑπομένως δὲν ἔχομεν τὰ στοιχεῖα, ἵνα ἀποπερατώσωμεν τὸ ἔργον τῆς ἀπογραφῆς, ἡ ἀπογραφὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ὡς ἐκτελεσθεῖσα, διότι τὰ δύο ἕβδομα τῆς ἀπογραφῆς δὲν εἶναι βεβαίως ἡ ἀπογραφή. Γινώσκετε ποῖα συμφέροντα τοῦ Κράτους καὶ τῶν δήμων καὶ τοῦ Δημοσίου καὶ τοῦ ἔθνους ἐξαρτῶνται ἐκ τοῦ πληθυσμοῦ τῆς χώρας, καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναπτύξω ἐγὼ τοῦτο. Ἀλλ’ ἐπανέρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τῶν μελλουσῶν ἐκλογῶν. Ποῦ θὰ στηριχθῇ ἡ Κυβέρνησις, ἵνα ὁρίσῃ τὸν ἀκριβῆ ἀριθμὸν τῶν Βουλευτῶν; Βεβαίως ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν θὰ ᾖναι πρόθυμος νὰ στηριχθῇ εἰς τὸν πίνακα τὸν τελευταίως δημοσιευθέντα εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, τὸν ἀνώνυμον καὶ ἄνευ χρονολογίας πίνακα, ὁ ὁποῖος ἀναφέρει τοὺς δημότας κατὰ τὴν ἀπογραφὴν τῆς 5 πρὸς τὴν 6 Ὀκτωβρίου 1896. Ἐξέφρασα δὲ τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν θὰ στηριχθῇ ἐπὶ τοῦ πίνακος τούτου, διότι ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ ἐκανόνισε τὰς τρεῖς τάξεις τῶν δήμων. Οὕτω δὲ ἐξ ἐσφαλμένης ἀπογραφῆς ὑπεβιβάσθη καὶ ὁ δῆμος Ὕδρας ἀπὸ αʹ τάξεως εἰς βʹ. Λέγω δὲ «ἐσφαλμένης», διότι δὲν συνυπελογίσθη εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν κατοίκων τῆς νήσου Ὕδρας καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν δημοτῶν Ὕδρας τῶν ἀποδημούντων κατὰ τὴν 5 πρὸς τὴν 6 Ὀκτωβρίου 1896. Εἶναι δὲ γνωστόν, ὅτι, κατὰ τὸν νόμον περὶ δήμων τοῦ 1833, ἡ τάξις τοῦ δήμου ὁρίζεται ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν κατοίκων, τουτέστιν ἐκ τοῦ συνόλου τῶν ψυχῶν, κατὰ τὸ Γερμανικὸν κείμενον, αἱ ὁποῖαι θὰ εὑρεθῶσι κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ἀπογραφῆς. Ἀλλ’ ἐπειδὴ συνέβη ν’ ἀπουσιάζουν κατὰ τὴν ἑσπέραν τῆς 5 πρὸς τὴν 6 Ὀκτωβρίου 1896 ἐκ τῆς νήσου Ὕδρας πολλοὶ κάτοικοι, καὶ νὰ εὑρίσκονται εἰς τὰ παράλια τῆς Ἀφρικῆς πρὸς ἁλιείαν σπόγγων, τοῦτο σημαίνει, ὅτι ὁ πληθυσμὸς τῆς Ὕδρας ἠλαττώθη; Βεβαίως ὄχι. Ἀλλὰ βεβαίως ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἦτο ὑπόχρεως νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ γράμμα τοῦ νόμου· τὸ δὲ γράμμα τοῦ νόμου, ἐπαναλέγω, ὁρίζει κατοίκους ἤ, κατὰ τὸ γερμανικὸν κείμενον, ψυχάς. Ἐντεῦθεν δὲ προῆλθε τὸ ἄτοπον, καθ’ ὃ δὲν λογίζονται ὡς κάτοικοι δήμου τινὸς οἱ κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ἀπογραφῆς ἐκ συμπτώσεως ἀπουσιάζοντες τοῦ δήμου. Καὶ ἐντεῦθεν πάλιν προῆλθε τὸ ἄτοπον τοῦ ὑποβιβασμοῦ δήμων τινῶν τοῦ Κράτους, ὡς συνέβη ἐν Ὕδρᾳ καὶ ἀλλαχοῦ, ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, κατὰ τὴν γνώμην μου, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν οὐδὲν ἄλλο ἔπραξεν ἢ τὸ καθῆκόν του, ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ τελευταία ἀπογραφὴ εἶναι ἀκριβής, ὅπερ κατ’ ἐμὲ δὲν συμβαίνει. Ἐν τούτοις ἐκ τῆς ἐσφαλμένης ταύτης ἀπογραφῆς προήχθη ὁ δῆμος Ἑρμουπόλεως...

§34Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Καὶ ἄλλοι πολλοί.

§35ΣΤΑΗΣ. Ἐντεῦθεν δὲ θὰ καταλήξωμεν, μετ’ οὐ πολύ, εἰς τὸ τερατῶδες συμπέρασμα ν’ αὐξήσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν Βουλευτῶν κατὰ 25 περίπου. Θὰ ἦτο εὔκολον ν’ ἀποδείξῃ τις δι’ ἀριθμητικῶν πράξεων, ὅτι εἰσεχώρησαν λάθη περὶ τὴν ἀπογραφὴν καὶ ἰδίᾳ περὶ τὴν σύνταξιν τοῦ πίνακος τῶν δημοτῶν. Ἐκ τῆς ἀποδείξεως δὲ ταύτης ἠθέλετε πεισθῆ, ὅτι πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς ἄκυρος ἡ ἀπογραφή. Δὲν εἶναι ὅμως ἀνάγκη νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὰ καθέκαστα ταῦτα, ἀφοῦ δὲν ὑπάρχουσι τὰ στοιχεῖα, ἵνα ἀποπερατωθῇ ἡ ἀπογραφή. Ἀφοῦ λοιπὸν δὲν ὑπάρχουσι τὰ στοιχεῖα, ἵνα ἀποπερατωθῇ τὸ πλεῖστον τῆς ἀπογραφῆς, ὀφείλει ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ νὰ κηρύξῃ ἄκυρον τὴν ἀπογραφὴν τῆς 5 πρὸς τὴν 6 Ὀκτωβρίου 1896, καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν Βουλευτῶν κατὰ τὰς προσεχεῖς βουλευτικὰς ἐκλογὰς νὰ ὁρίσῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1889. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον συνεζητήθη ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ, ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς ἐνήργησε τὴν κατάταξιν τῶν κατοίκων καὶ τῶν δημοτῶν ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἀλλὰ βεβαίως σύγχυσίς τις ἐπεκράτησε, διότι ὁ ἀριθμὸς τῶν κατοίκων, κατὰ τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου, πρέπει νὰ περιλαμβάνῃ πάντας τοὺς δημότας καὶ τοὺς ἀλλοδαποὺς τοὺς εὑρισκομένους ἐν τῇ ἡμεδαπῇ κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ἀπογραφῆς, ἐνῷ ὁ πίναξ τῶν δημοτῶν δὲν πρέπει νὰ περιλαμβάνῃ τοὺς ἀλλοδαποὺς, τοὺς εὑρεθέντας ἐν τῇ ἡμεδαπῇ. Καὶ ἄμεσον συμπέρασμα τῆς τοιαύτης σκέψεως εἶναι, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν κατοίκων πρέπει νὰ ἦναι μείζων τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δημοτῶν. Τί δὲ παρουσιάζει ἡ τελευταία ἀπογραφή; ἀκριβῶς τὸ ἀντίστροφον, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν δημοτῶν εἶναι μείζων τοῦ ἀριθμοῦ τῶν κατοίκων. Ἐν Πειραιεῖ λ. χ., ἐν Λαυρίῳ καὶ ἀλλαχοῦ εὑρέθησαν κατὰ τὴν ἑσπέραν τῆς 5 πρὸς τὴν 6 Ὀκτωβρίου τοῦ 1896 ξένοι, οἱ ὁποῖοι κατεγράφησαν, καὶ ἑπομένως ἐθεωρήθησαν ὡς κάτοικοι. Ὁ ἀριθμὸς ἑπομένως, ὁ παριστῶν τὸ σύνολον τῶν κατοίκων, (εἶναι δὲ οὗτος κατὰ τὴν τελευταίαν ἀπογραφὴν 2,433,806) πρέπει νὰ ἦναι μείζων τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δημοτῶν, ὁ ὁποῖος κατὰ τοὺς πίνακας τοὺς δημοσιευθέντας ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἀνέρχεται εἰς 2,529,605, ἤτοι ἐπὶ πλέον 95,799. Εἶναι καταφανὲς τὸ ἄτοπον. Ἡ ὑπηρεσία ἐν τούτοις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν διϊσχυρίζεται, ὅτι εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν κατοίκων δὲν περιλαμβάνονται οἱ δημόται οἱ εὑρεθέντες τὴν 5 πρὸς τὴν 6 Ὀκτωβρίου 1896 ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, καὶ οὕτω δικαιολογεῖ τὸ ἄτοπον. Ἀλλὰ κακῶς· διότι ποῖος ἔδωκε τὸ δικαίωμα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μὴ συμπεριλάβῃ τοὺς δημότας Κυθηρίους λ. χ. τοὺς εὑρεθέντας ἐν Σμύρνῃ κατὰ τὴν ἀπογραφὴν τῆς 5 πρὸς τὴν 6 Ὀκτωβρίου 1896 εἰς τοὺς κατοίκους τοῦ δήμου Κυθηρίων; Ἐπειδὴ λ. χ. παρευρέθη κατὰ τὴν ἑσπέραν τῆς 5 πρὸς τὴν 6 Ὀκτωβρίου 1896 ὁ ἐκ Θηβῶν συνάδελφος κ. Σκουλούδης ἐν Κυθήροις, θηρεύων τὰ μεταναστευτικὰ πτηνά, καὶ κατεγράφη ὡς κάτοικος ἐν Κυθήροις, διὰ τοῦτο δὲν εἶναι δημότης Θηβῶν; Παραδείγματα τοιαῦτα, δηλοῦντα τὴν ἀταξίαν καὶ τὴν σύγχυσιν, αἱ ὁποῖαι ἐπεκράτησαν κατὰ τὴν τελευταίαν ἀπογραφήν, πολλὰ δύναταί τις νὰ φέρῃ. Διὰ πάντας τούτους τοὺς λόγους φρονῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει ν’ ἀκυρώσῃ τὸ Β. Διάταγμα τῆς 9 Ἰουνίου 1897, τὸ ἐκδοθὲν παρὰ τοῦ συναδέλφου ἐκ Κερκύρας τότε Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Θεοτόκη, δι’ οὗ ἀνεγνωρίσθη ὡς ἐπίσημος ἀριθμὸς τῶν κατοίκων ὁ ἀνευρεθεὶς κατὰ τὴν τελευταίαν ἀπογραφὴν τῆς 5–6 Ὀκτωβρίου τοῦ 1896, νὰ μείνῃ δὲ ἐν ἰσχύϊ ἡ ἀπογραφὴ τοῦ 1889. Δὲν εἶναι, νομίζω, τοῦ παρόντος νὰ συζητήσωμεν, ἐὰν ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν πρέπει νὰ αὐξηθῇ ἢ νὰ ἐλαττωθῇ. Εἶναι ὅμως, φρονῶ, ἐπίκαιρον νὰ ἐξετάσωμεν, ἐὰν ἕνεκα τῆς ἀνεπαρκείας τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἀφ’ ἑνός, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἕνεκα τῆς ἐπισυμβάσης πυρκαϊᾶς τῆς οἰκίας Μελᾶ, πρέπῃ νὰ ἐπιτρέψωμεν τὴν προσθήκην 25 περίπου Βουλευτῶν εἰς τὸν ὑπάρχοντα ἤδη ἀριθμὸν τῶν 207. Περαίνοντι τὸν λόγον, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ παρακαλέσω καὶ πάλιν τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Ὑπουργόν, νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν προσαγωγὴν τῶν ἀπαιτουμένων πληροφοριῶν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἵνα δυνηθῶμεν ἐν ἐπιγνώσει νὰ λάβωμεν τὰ κατάλληλα νομοθετικὰ μέτρα πρὸ πρόληψιν τῶν ἀτόπων, περὶ ὧν τοσοῦτον σᾶς ἀπησχόλησα.

§36Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ ζήτημα γενικευθὲν βεβαίως ἔλαβε χαρακτῆρα σπουδαῖον...

§37ΣΤΑΗΣ. Καὶ δημοσίας τάξεως.

§38ΚΟΡΠΑΣ. .. Κατὰ συνέπειαν καὶ ὁ κ. συνάδελφος καὶ ἡ Βουλὴ θὰ μοὶ ἐπιτρέψωσι νὰ μελετήσω τὸ ζήτημα, καὶ τὸ πόρισμα τῆς μελέτης μου νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν.

§39ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἐκ Τριφυλλίας βουλευτὴς κ. Κοκκέβης ὑποβάλλει τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν: «Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν παρακαλεῖται νὰ ἐξετάσῃ καὶ τιμωρήσῃ τὸν ἀστυνόμον Φιλιακὸν, ὅστις χθὲς τὴν μεσημβρίαν ἐπετέθη ἀδίκως κατὰ τοῦ φιλησύχου φοιτητοῦ Κωνστ. Ζαρειφοπούλου, καὶ τὸν ἐκτύπησε δὶς διὰ τῶν χειρῶν του εἰς τὸ πρόσωπον, καὶ τὸν ἐκράτησε παρανόμως εἰς τὴν φυλακὴν ἐπὶ ἕξ ὥρας, χάριν κοινῆς γυναικός. Ὁ φοιτητὴς αὐτὸς, θεωρήσας τὸν ἑαυτόν του ἐξυβρισθέντα, τοῦ ἀπέστειλε μάρτυρας πρὸς μονομαχίαν, καὶ οὗτος, ἀποποιηθεὶς νὰ δεχθῇ τὴν πρόκλησίν του, ἐζήτησε συγγνώμην. Ἀλλ’ ἡ συγγνώμη αὕτη δὲν ἱκανοποιεῖ τὸν ἐξυβρισθέντα, καὶ πρέπει νὰ τιμωρηθῇ ὁ Φιλιακὸς οὗτος, πρὸς περιορισμὸν τῆς αὐθαιρεσίας τῶν ἀστυνομικῶν ὑπαλλήλων.»

§41ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος, κύριε Πρόεδρε, ἕνεκα διαφόρων παραπόνων, τὰ ὁποῖα ἤκουσα ἀνὰ τοὺς ναυτικοὺς κύκλους, νὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν κ. Ὑπουργόν, πρὸς ὃν ἐγὼ ἰδιαιτέραν τρέφω ὑπόληψιν, νὰ ἐξετάσῃ τὰ παράπονα ταῦτα, τὰ ὁποῖα προῆλθον ἐκ τῶν τελευταίων προβιβασμῶν τῶν ὑπαξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ. Μεθ’ ὅλην τὴν καλὴν διάθεσιν, τὴν ὁποίαν ἀναγνωρίζω εἰς τὸν ἔμπειρον ἀξιωματικὸν τοῦ ναυτικοῦ καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, νὰ μὴ ἀδικηθῶσιν οἱ ἱκανοὶ ὑπαξιωματικοί, φοβοῦμαι μήπως ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν δὲν ἠκολούθησε τὰς ἐπιθυμίας του. Δὲν θ’ ἀναφέρω ὀνόματα ἀδικηθέντων ὑπαξιωματικῶν, διότι τὸ θεωρῶ ἀντιπειθαρχικόν· Θὰ παρακαλέσω ὅμως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του, μήπως κατὰ τοὺς προβιβασμοὺς τούτους δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν ἡ ἀρχαιότης καὶ ἡ ἱκανότης. Ἐτόνισα τὸ τελευταῖον τοῦτο, τὴν ἱκανότητα, διότι ἤκουσα,—εὔχομαι δὲ νὰ μὴ ἦναι ἀληθὲς—ὅτι συσταθέντας ὑπαξιωματικοὺς ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, ὡς κυβερνήτου τότε ἑνὸς τῶν θωρηκτῶν, ἵνα προβιβασθῶσιν, ὡς ἐπιτελέσαντες κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου τὸ ἑαυτῶν καθῆκον μετὰ διακεκριμένης προθυμίας, παρηγκώνισε νῦν ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου περιορίζομαι σήμερον εἰς τὰ ὀλίγα ταῦτα. Ἐὰν δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς εὐαρεστηθῇ νὰ ἀπαντήσῃ, ἐπιφυλάσσομαι νὰ λάβω καὶ πάλιν τὸν λόγον. Θὰ παρακαλέσω ἐπίσης τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν αὑτοῦ ἐπὶ τῶν διαδιδομένων παραπόνων κατὰ τῶν μελετωμένων προβιβασμῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ. Δὲν εἶμαι κατὰ τῶν προβιβασμῶν τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐπετέλεσαν τὸ καθῆκόν των κατὰ τὸν τελευταῖον πόλεμον· ἀλλὰ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν αὑτοῦ, μὴ τυχὸν λάβωσι χώραν σκάνδαλα καὶ ἀνησυχίαι, καθ’ ἣν στιγμὴν ἔχομεν ἀνάγκην ἐσωτερικῆς τάξεως καὶ ἡσυχίας.

§42Κ. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ἡ εἰλικρίνεια καὶ ἡ δικαιοσύνη, μεθ’ ἧς διεξήχθησαν αἱ προαγωγαὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ, οὐδεμίαν μοὶ φέρει δυσκολίαν ν’ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἔντιμον κ. Βουλευτήν. Κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τῶν πληρωμάτων, ἀξιότιμε κ. Βουλευτά, κατὰ τριμηνίαν γίνονται προτάσεις προαγωγῆς ὑπαξιωματικῶν, πάντες δὲ οἱ προτεινόμενοι εἰς προαγωγὴν ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου τῶν προβιβασμῶν θεωροῦνται ἱκανοὶ πρὸς προβιβασμόν. Ἐφέτος οἱ γενόμενοι προβιβασμοὶ ἐγένοντο κατὰ τὸν ἑξῆς τρόπον· πάντες οἱ προταθέντες ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου ἐθεωρήθησαν ἄξιοι προαγωγῆς, ἐπροτιμήθησαν δὲ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶχαν περισσότερα ἔτη εἰς τὸν αὐτὸν βαθμὸν καὶ εἰς τὴν ὅλην ὑπηρεσίαν· ἐὰν δέ τις ἀμφιβάλλῃ περὶ τούτου, ἂς ἔλθῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἵνα ἴδῃ. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ εἰς τοὺς προβιβασμοὺς ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι μέλλουν νὰ γείνωσιν, οὗτοι θὰ ἦναι προβιβασμοὶ κατωτέρων ἀξιωματικῶν, κατὰ τοὺς ὁποίους θέλει ληφθῆ ὑπ’ ὄψιν ἡ ἀρχαιότης. Περὶ σκανδάλων οὐδεμίαν ἰδέαν ἔχω, οὐδὲ φοβοῦμαι νὰ γείνῃ κανὲν σκάνδαλον.

§43ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἤκουσα ὅτι αἱ προαγωγαὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν δὲν ἐγένοντο κατὰ τάξιν ἀρχαιότητος· τὸ λεχθὲν δὲ παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ὅτι ἐγένοντο κατὰ τάξιν ἀρχαιότητος ἀπὸ τῆς κατατάξεώς των, ἐπιβεβαιοῖ ὅσα ἤκουσα, τουτέστιν, ὅτι ὑπαξιωματικοὶ διατελοῦντες εἰς τὸν αὐτὸν βαθμὸν ἐπὶ 7 ἢ 8 ἔτη παρηγκωνίσθησαν, καὶ προήχθησαν ἕτεροι, ἔχοντες εἰς τὸν αὐτὸν βαθμὸν δύο μόνον ἢ τρία ἔτη, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι οὗτοι ἀριθμοῦσι περισσότερον χρόνον ὑπηρεσίας ἀπὸ τῆς κατατάξεώς των. Ἡ ὑπηρεσία δηλαδὴ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἔλαβεν ὡς βάσιν διὰ τοὺς προβιβασμοὺς τῶν ὑπαξιωματικῶν τὸ μειονέκτημα τοῦ νὰ κριθῶσιν ἐπὶ πολλὰ ἔτη ὡς ἀνίκανοι προαγωγῆς. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβὲς, διότι ὑπάρχουσι πολλοὶ ὑπαξιωματικοὶ, ἀρχαιότεροι καὶ ὡς πρὸς τὸν βαθμὸν, τὸν ὁποῖον ἔχουσι, καὶ ὡς πρὸς τὸν χρόνον τῆς κατατάξεως, οἱ ὁποῖοι, καίτοι συνεστήθησαν ἁρμοδίως πρὸς προαγωγὴν, δὲν προήχθησαν. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς μελετήσῃ τὸ ζήτημα μᾶλλον ἐπισταμένως, φέρῃ δὲ ἀκριβεστέρας πληροφορίας ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, τὸν διαβεβαιῶ ὅτι θέλει πεισθῆ, ὅτι τὰ παρ’ ἐμοῦ λεχθέντα εἶναι ἀκριβῆ. Διὰ τοῦτο τὸν παρακαλῶ νὰ προσκομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν κατάλογον ὀνομαστικὸν τῶν προαχθέντων καὶ μὴ προαχθέντων ὑπαξιωματικῶν, περιλαμβάνοντα τὴν ἀρχαιότητα ἐν τῷ αὐτῷ βαθμῷ καὶ τὴν γενικὴν ἀρχαιότητα.

§44Π. ΡΑΖΕΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον προέλαβε ν’ ἀνακινήσῃ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, εἶχον ἑτοίμην νὰ ὑποβάλω ἔγγραφον ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν. Τὴν ἐπερώτησιν ταύτην παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ διαβιβάσητε πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, διότι φρονῶ, ὅτι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ζητῶ, εἶναι χρήσιμοι διὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ζητήματος τῶν μελετωμένων νὰ γείνωσι ναυτικῶν προβιβασμῶν. Διὰ τῆς ἐπερωτήσεως ταύτης παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ χορηγήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἑξῆς πληροφορίας: «Αʹ) Κατὰ πόσον καὶ ποίων ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ ὑπάρχουσιν ἐκκρεμεῖς εἰσέτι κατηγορίαι, διακεκριμένως κατὰ βαθμόν. Βʹ) Ποῖα ἐκ τῶν πολεμικῶν ἡμῶν πλοίων διατελοῦσιν ἐν ἐνεργείᾳ, καὶ ποῖα ἐν ἐφεδρείᾳ, ἐπὶ πόσον δὲ χρόνον θέλουσι τηρηθῆ ἐν τῇ καταστάσει ταύτῃ τὰ τελευταῖα; Γʹ) Πόσοι ἀξιωματικοὶ κατὰ βαθμὸν ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ἐν ἐφεδρείᾳ πλοίων, καὶ ἰδίᾳ τῶν Θωρηκτῶν; Δʹ) Πόσοι ἀξιωματικοὶ κατὰ βαθμὸν ὑπηρετοῦσιν ἤδη εἰς ἕκαστον τῶν τριῶν Θωρηκτῶν; Εʹ) Κατὰ τὴν τελευταίαν ἐπιστράτευσιν ἐπήρκουν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν οἱ τότε ὑπάρχοντες ἀξιωματικοὶ τοῦ Ναυτικοῦ;» Ἅμα κατατεθῶσι, κ. Πρόεδρε, αἱ πληροφορίαι αὗται, ἐπιφυλάσσομαι νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἐν λόγῳ ζητήματος.

§45Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Οὔτε ἐγὼ εἶμαι, οὔτε ἕτερος τῶν κ. Βουλευτῶν δύναται νὰ ἦναι ἐναντίος τοῦ ἐλέγχου, τοῦ λεγομένου κοινοβουλευτικοῦ, ὁ ὁποῖος συχνότατα ἀναφέρεται παρ’ ἡμῖν, καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὁλονὲν ἀκούεται, ὡς ἓν δικαίωμα καὶ καθῆκον τοῦ Κοινοβουλίου. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἴσως εἶναι ἐπίκαιρον νὰ ὁρίσωμεν ἐν τῇ διανοίᾳ ἡμῶν, τί εἶναι αὐτὸ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου, διότι εἶναι εὔκολον νὰ προΐδωμεν, ὅτι δυνατὸν νὰ καταλήξωμεν εἰς τὸ νὰ νομίζωμεν ὅτι ἄνευ σκοποῦ ἰδίως ἐλέγχου, ἄνευ ἐκτιμήσεως ἢ μομφῆς κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ δυνάμεθα νὰ ἐπεμβαίνωμεν καὶ ἀσχολώμεθα ἐνταῦθα εἰς ὅλα τὰ ζητήματα πάσης δημοσίας ὑπηρεσίας. Πρόκειται λόγου χάριν περὶ ἐγκλήματος, τὸ ὁποῖον διεπράχθη; Οἱ νόμοι ὁρίζουσιν, ὅτι εἰς τὰ ἐγκλήματα γίνεται καταγγελία· ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐμποδίζει νὰ γείνῃ καί τι ἄλλο, ν’ ἀποταθῇ τις ἐξ ἡμῶν κατ’ ἰδίαν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης. Ἀλλὰ δὲν γίνεται τοῦτο. Ἀμέσως γίνεται ἐπερώτησις, καὶ ἀμέσως ὁ ἐπερωτῶν, ὁ ὁποῖος φροντίζει νὰ δηλώσῃ, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐκτελεῖ τὸ καθῆκόν του, ἀπασχολεῖ ἐπὶ ὥρας τὴν Βουλήν, διεκτραγῳδῶν τὰ γενόμενα ἐγκλήματα! Δὲν λέγω ὅτι πᾶν ἀντικείμενον, πᾶσα παρεκτροπὴ δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ὕλη, ὡς βάσις ἐπερωτήσεως ἐν τῇ Βουλῇ, ἀλλ’ ἡ ἐξέτασις τῶν τοιούτων ἐν τῇ Βουλῇ δὲν γίνεται οὔτε χάριν ψυχαγωγίας, οὔτε ὅπως οἱ κ. Βουλευταὶ μανθάνωσι τὰ γινόμενα εἰς τὸ Κράτος ἐξ ἁπλῆς πολυπραγμοσύνης. Ὁ ἐπερωτῶν καὶ ἀναφέρων ἓν ἔγκλημα εἰς τὴν Βουλήν, τὸ ὁποῖον τυχὸν ἐτελέσθη, ὁ ἀναφέρων μίαν παρεκτροπήν, οἵαν δήποτε, τείνει βεβαίως εἰς ἕνα σκοπὸν, τείνει εἰς τὸν σκοπὸν νὰ θέσῃ εἰς πραγματικὸν ἔλεγχον τὴν Κυβέρνησιν, καὶ θὰ καταλήξῃ εἰς μίαν μομφήν, ἤ, ζητῶν προηγουμένως πληροφορίας, καὶ ζητῶν χωρὶς ἴχνος νὰ ἐκφράζηται μομφῆς, θέλει ἴδει, ἐὰν ἔχῃ στάδιον ν’ ἀπευθύνῃ πράγματι μομφὴν καὶ ν’ ἀσκήσῃ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου. Εἶναι γνωστὸν, Κύριοι, ὅτι ἐξ ἀπροσεξίας περὶ τὴν ἔννοιαν τοῦ ἐλέγχου παρασυρόμεθα ἅπαντες εἰς αὐτὸν τὸν ἐκτροχιασμόν, καὶ ἄνευ λόγου κατακρινόμεθα καὶ ἐπισπῶμεν, οὕτως εἰπεῖν, εἰς βάρος τῆς Βουλῆς μίαν μομφήν. Καὶ πρέπει τοσούτῳ μᾶλλον νὰ προσέχωμεν, καθόσον εἶναι γνωστὸν, ὅτι καὶ καθ’ ἕξιν πολλοὶ ἔχουσι μίαν τάσιν τοιαύτην κατὰ τῆς Βουλῆς· εἶναι δὲ φυσικὸν, ὅταν πρόκειται περὶ μιᾶς ἐξουσίας, ἥτις εἶναι ὑπερτέρα πασῶν τῶν ἄλλων ἐξουσιῶν. Πρέπει λοιπὸν νὰ προσέχωμεν, ὄχι χάριν ἡμῶν αὐτῶν, ὄχι διότι ἔχει ἀνάγκην ἡ Βουλὴ, ἀλλὰ διότι ἔχει ἀνάγκην τὸ Κράτος ἀπὸ τὸ κῦρος καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Βουλῆς, πρέπει νὰ προσέχωμεν νὰ μὴ δημιουργῶμεν ἐκτροχιάσεις εἰς τὴν ἐνέργειαν ἡμῶν. Ἐπαναλέγω, ὅτι δὲν εἶμαι κατὰ τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐπερωτᾷν· ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶμαι ὑπὲρ αὐτοῦ, διὰ τοῦτο ἐπιθυμῶ νὰ μὴ γίνηται κατάχρησις αὐτοῦ, ἀλλὰ νὰ ἤμεθα ὡς οἷόν τε φειδωλότεροι, πρὸ πάντων δὲ ὅταν πρόκειται περὶ ὑπηρεσιῶν, αἵτινες ἔχουσιν ἓν εἶδος, οὕτως εἰπεῖν, ὑπεραισθησίας· καὶ τοιαῦται ὑπηρεσίαι βεβαίως εἶναι αἱ τῶν Ὑπουργείων τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν. Καὶ ἐνθυμοῦμαι ὑπόμνησίν τινα, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἐποιήσατο πρὸς τὴν Βουλὴν μετὰ τῆς εὐλαβείας ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἐπὶ τοσοῦτον συνειθίζει, ἀπευθυνόμενος πρὸς τὴν Βουλήν, καίτοι πρώτην φορὰν λαβὼν τὸ ἀξίωμα τοῦ Βουλευτοῦ. Μετὰ πάσης εὐλαβείας καὶ ἐντὸς τῶν ὅρων τῆς ἀναγνωρίσεως τοῦ ἐλέγχου παρεκάλει ἡμᾶς, ὅπως ὦμεν ὅσον τὸ δυνατὸν φειδωλοὶ εἰς τὰς ἐπερωτήσεις περὶ τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων, ἵνα μὴ κλονίζηται τὸ αἴσθημα τοῦ στρατοῦ, τοῦ ὁποίου μεγίστη ὑπάρχει ἀνάγκη, ἵνα διατηρῆται τὸ γόητρον αὐτοῦ. Ἀνάλογον τούτου δύναται νὰ συμβαίνῃ—ἀλλ’ ἐκεῖ ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν—εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης. Τὸ αὐτὸ ὅμως, Κύριοι, δύναται νὰ συμβαίνῃ καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. Παρετήρησα τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, τὸν ὁποῖον ἰδιαζόντως ἐκτιμῶ, ἐπερωτῶντα καὶ περὶ μελετωμένων προβιβασμῶν. Ἀλλ’ ἐν γένει τὰ τῶν προβιβασμῶν εἶναι πολὺ ἀκροσφαλὲς νὰ τὰ φέρωμεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς· ἐπὶ τέλους δυνάμεθα κατ’ ἰδίαν νὰ κάμωμεν παραστάσεις εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν, καὶ ὁμολογῶ ὅτι οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ δὲν εἶναι ἀπρόσιτοι εἰς τοὺς κ. Βουλευτὰς, καὶ δύναται ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ μεταβῇ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν καὶ νὰ εἴπῃ πρὸς αὐτόν: «Κύριε Ὑπουργὲ, σᾶς πληροφορῶ, χωρὶς ν’ ἀπασχολῶ τὴν Βουλήν, ὅτι τοῦτο καὶ τοῦτο λέγεται ὅτι πρόκειται νὰ γείνῃ· ἐπιστήσατε τὴν προσοχήν σας εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ, προσέξατε μὴ ἡ ὑπηρεσία σᾶς πλανήσῃ». Ἐὰν δ’ ἔχῃ διδόμενα, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς, εἴτε ἐκ προθέσεως, εἴτε ἐξ ὀλιγωρίας, ἠκολούθησε τὰς ὑποδείξεις τῆς ὑπηρεσίας, ὅπου δὲν ἔπρεπε, τότε φέρει τὸ ζήτημα, ἐνώπιον τῆς Βουλῆς· ἀλλὰ τότε δὲν πρόκειται πλέον περὶ ἐκφράσεως, οἵαν ἠκούσαμεν παρ’ αὐτοῦ τοῦ ἐπερωτήσαντος, ἀπείρου ἐμπιστοσύνης πρὸς τὸν Ὑπουργὸν, τότε πρόκειται περὶ ἐλέγχου καὶ μομφῆς κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ. Εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι πρέπει νὰ ἤμεθα λίαν φειδωλοὶ εἰς τὰς ἐπερωτήσεις, προκειμένου περὶ ζητημάτων ἀφορώντων εἰς τὰ δύο ταῦτα στρατιωτικὰ Ὑπουργεῖα. Ἀλλοίμονον, ἐὰν πᾶν ζήτημα προβιβασμοῦ ἀξιωματικῶν ἢ ὑπαξιωματικῶν φέρωμεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς! Δὲν ἔχομεν τότε στρατὸν οὔτε τῆς ξηρᾶς, οὔτε τῆς θαλάσσης... Θέλετε νὰ ἀναγκάζητε τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ σᾶς φέρῃ ζητήματα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, περὶ τῶν ὁποίων δὲν εἶναι πρέπον πολλάκις, οὔτε συμφέρον εἰς τὸ Κράτος, νὰ γίνηται λόγος δημοσίᾳ; Νομίζω λοιπὸν, ὅτι πρέπει, χάριν ἡμῶν αὐτῶν καὶ τοῦ κύρους τῆς Βουλῆς, χάριν τοῦ τόπου καὶ τῆς πατρίδος, νὰ ἤμεθα φειδωλότεροι.

§46ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἐὰν τοιοῦτον μάθημα ἠκούετο ἔν τινι Σχολῇ τῶν πολιτικῶν ἐπιστημῶν, οἱ ἀκροαταὶ βεβαίως ἤθελον ἀποδοκιμάσει τὸν τοιαῦτα διδάσκοντα. Λυποῦμαι δὲ διὰ λογαριασμὸν οὐχὶ τοῦ προκαλήσαντος, ἀλλὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία τοιούτου ἔτυχε συνηγόρου, ἔστω καὶ παρὰ τὴν θέλησίν της. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει ἀνάγκην συνηγόρων, καὶ μάλιστα τοιούτων συνηγόρων, οὐδὲ ἡ Βουλὴ ἔχει ἀνάγκην τοιούτων διδασκαλοεπερωτήσεων,—διότι ὁ κ. συνάδελφος διεξεδίκησε τὸ ἀξίωμα τοῦ διδασκάλου τῶν ἐπερωτήσεων.—Τὰ τερατώδη, τὰ πρὸ μικροῦ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἐξ Εὐρυτανίας κ. συναδέλφου, ἔχω δι’ ἐλπίδος, ὅτι δὲν θὰ ἐξέλθωσι τῆς αἰθούσης ταύτης. Μετὰ λύπης δὲ, κύριε Πρόεδρε, ἀναμιμνήσκομαι, ὅτι καὶ ἄλλοτε παρόμοια μαθήματα ἐντεῦθεν ἠκούσθησαν παρ’ ἄλλου προσώπου, σπουδαιοτέραν κατέχοντος θέσιν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Δὲν μοὶ ἐπετρέπετο ὅμως τότε νὰ δώσω ἀπάντησιν εἰς τὰ λεχθέντα. Ἡ Βουλὴ εἶναι κυρίαρχον σῶμα· ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου ἄνευ περιορισμῶν, ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ ἐξετάζειν τὰ πάντα, ἐγὼ δὲ, κύριε Πρόεδρε, περὶ γεγονότων ὡμίλησα, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἠδύνατο νὰ μὴ λάβῃ τὸ παράπαν ὑπ’ ὄψιν, καὶ οὐδεμίαν νὰ δώσῃ ἀπάντησιν. Τοῦτο εἶναι δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ, τὸ ὁποῖον μόνον ἡ Βουλὴ δύναται νὰ ἐλέγξῃ. Ἀλλ’ ὑπομνήσατε, κύριε Πρόεδρε, ἐὰν σᾶς ἦναι ἐπιτετραμμένον, πρὸς τοὺς κηρύττοντας τοιούτους περιορισμοὺς διὰ τὸ κυρίαρχον τοῦτο σῶμα, τὴν ἀντιπροσωπείαν τοῦ ἔθνους, ὅτι ὀφείλουν νὰ μελετήσωσι τὰ τοῦ θεμελιώδους ἡμῶν νόμου καὶ τὰ τῶν ἄλλων Κανονισμῶν καὶ τῶν νόμων, τῶν διεπόντων τὰ καθ’ ἡμᾶς, ἵνα μεμελετημένοι προσέρχωνται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ φθέγγωνται ὅ,τι πρέπον καὶ νόμιμον εἶναι, οὐχὶ δὲ ἄῤῥητ’ ἀθέμιτα, —διότι ἄῤῥητ’ ἀθέμιτα ἦσαν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα περὶ κοινοβουλευτικῶν καὶ συνταγματικῶν δικαιωμάτων καὶ ἐθίμων ἠκούσαμεν καὶ πρὸ μικροῦ καὶ ἄλλοτε παρὰ Βουλευτῶν καὶ συμβούλων τοῦ Στέμματος. — Πάντα δὲ ταῦτα εἰς οὐδὲν ἄλλο συντελοῦσιν ἢ εἰς τὸ νὰ περιορίσωσι δικαιώματα τοῦ λαοῦ, τὰ ὁποῖα ἀπεκτήσαμεν δι’ αἱμάτων καὶ θυσιῶν ὑπερανθρώπων. Ἀλλὰ τὰ παρ’ ἐμοῦ πρὸ μικροῦ ὡς σύστασις ὑποβληθέντα πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν ἕνα εἶχον σκοπὸν, νὰ δηλώσωσι, κατὰ τὴν γνώμην μου, ὅτι ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν ἐπιτρέπεται νὰ γίνωνται προβιβασμοὶ οὔτε ἐν τῷ κατὰ ξηρὰν οὔτε ἐν τῷ κατὰ θάλασσαν στρατῷ.

§47Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα ἐσιωπήσατε, ὅταν ἐγένοντο οἱ προβιβασμοὶ τῶν ἀξιωματικῶν τῆς ξηρᾶς!

§48ΣΤΑΗΣ. Διότι ἐφρόνουν, ὅτι δὲν ἦτο ἡ κατάλληλος στιγμή, ἵνα ἐκφέρω τὴν γνώμην μου. Ἀλλ’ ἤδη προκαλούμενος δηλῶ διαῤῥήδην, ὅτι δὲν ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ εἰς στρατιωτικοὺς προβιβασμούς. Δὲν ἐκαθαρίσθη, Κύριοι, οὐδὲ τὸ μυριοστὸν τῆς κόπρου τοῦ Αὐγείου, ἡ ὁποία κατακλύζει τὸν κατὰ ξηρὰν καὶ κατὰ θάλασσαν στρατὸν ἡμῶν, καὶ ἐν τούτοις ἀντὶ νὰ προβῶμεν εἰς τὸν ἀποκαθαρισμὸν αὐτοῦ, τοὐναντίον ἡμεῖς ἀναδεύομεν αὐτόν, ἵνα συγχίσωμεν τὰ πράγματα. Ἄνευ στρατοῦ κατὰ ξηρὰν καὶ κατὰ θάλασσαν, ἀξίου τοῦ ὀνόματος καὶ τοῦ προορισμοῦ του, μὴ νομίζετε, Κύριοι, ὅτι εἶναι δυνατὸν οὐδὲ τὸ μικρὸν ἡμῶν Κρατίδιον νὰ ὑπάρξῃ, πολλῷ δὲ μᾶλλον νὰ ἐπιτελέσῃ τὸν προορισμὸν αὐτοῦ, τὸν ὁποῖον πρὸ ἀμνημονεύτων χρόνων μᾶς ἐκληροδότησαν οἱ πρόγονοι ἡμῶν. Ἀντὶ δὲ νὰ συζητῶμεν περὶ τῶν νομοθετικῶν ἐκείνων μέτρων, δι’ ὧν θέλομεν θέσει τὰς βάσεις τῶν στρατιωτικῶν ἡμῶν δυνάμεων, ἀσχολούμεθα ἄλλοι μὲν περὶ ἀνέμων καὶ ὑδάτων, ἄλλοι δὲ περὶ ἀκαίρων καὶ ἀτόπων στρατιωτικῶν προβιβασμῶν. Δὲν εἶναι καιρὸς νὰ ἀσχοληθῶμεν περὶ τῶν ἀσχημιῶν, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν πρὸ τοῦ πολέμου, κατ’ αὐτὸν καὶ μετ’ αὐτόν, δὲν εἶναι καιρὸς νὰ ἀνασύρωμεν τὸν πέπλον καὶ νὰ δείξωμεν εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκετο ὁ στρατὸς, καὶ τίνες εἶναι οἱ αἴτιοι τῆς οἰκτρᾶς ἐκείνης καταστάσεως. Ἀλλ’ οἱ ἁρμόδιοι, προβαίνοντες σήμερον εἰς προβιβασμούς, ἐξαναγκάζουσιν ἡμᾶς νὰ προβῶμεν εἰς ἀποκαλύψεις, καὶ νὰ ζητήσωμεν εὐθύνας παρὰ τῶν ὑπευθύνων. Ἀλλὰ κατὰ τὴν γνώμην μου ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ προκαλέσῃ τοιαῦτα ζητήματα, διότι γνωρίζουσι πάντες, ὅτι ὁ ἐλάχιστος ἐν τῇ Βουλῇ κραδασμὸς δύναται νὰ διασαλεύσῃ τὰ θεμέλια τοῦ Κράτους. Προβιβασμοὶ δὲ στρατιωτικοί, γινόμενοι παρακαίρως καὶ ἀδίκως, δύνανται νὰ προκαλέσωσι τοιούτους κραδασμούς. Δὲν θέλω νὰ εἴπω, ὅτι θὰ ἐπαναληφθῶσιν αἱ ἀσχημίαι, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν ἐπὶ ἄλλου ἀχρόου ἢ αὐλικοῦ Ὑπουργείου. Ἀλλὰ μὴ λησμονεῖτε, ὅτι ὑπῆρξαν Βουλευταὶ καὶ Βουλή, προδιατεθειμένοι νὰ ζητήσωσι περὶ τῶν ἀσχημιῶν ἐκείνων εὐθύνας. Δὲν ἐννοῶ ὅτι θὰ ἐπαναληφθῶσι τὰ ὄργια ἐκεῖνα ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν κύριος Ὑπουργὸς, ἀνὴρ δεδοκιμασμένης ἱκανότητος καὶ ἀκεραιότητος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποπέσῃ εἰς τοιαῦτα ἀτοπήματα. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι εἶναι ἀτοπώτατον νὰ προβῶμεν εἰς προβιβασμοὺς, ἐν ᾧ ἐργάζονται ἐπιτροπαὶ καὶ τοῦ κατὰ ξηρὰν καὶ τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ, ἵνα ἀποκαθαρίσωσι τὰ στελέχη. Ἔ! κύριε Πρόεδρε, αὐτὰ τὰ στελέχη τέλος πάντων πρέπει νὰ καθαρισθῶσι.

§49ΜΥΚΩΝΙΟΣ.....

§50ΣΤΑΗΣ. Θὰ διδάξωμεν ἡμεῖς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ τόσα ἔτη δὲν ἦσαν ἱκανοὶ νὰ διδάξωσι τοὺς ὑπ’ αὐτοὺς, ὁποῖός τις ἔπρεπε νὰ ᾖναι ὁ στρατός... (ἀντεγκλήσεις).

§51ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Ὅταν ἐλιποτακτεῖτε μαζὴ, ἦτο καλὸς ὁ στρατός!... (Θόρυβος).

§52ΣΤΑΗΣ. Ὁ διακόπτων με φρονεῖ, ὅτι ἀποτείνεται πρὸς συναδέλφους του στρατηγούς· ἀλλ’ ἂς μάθῃ, ὅτι τοῦ λοιποῦ δὲν θ’ ἀπαρτίζηται ὁ στρατὸς ἡμῶν ἀπὸ στρατηγοὺς τῆς Βουλῆς καὶ σωρείαν συνταγματαρχῶν... (Θόρυβος). Ἐνθυμοῦμαι, Κύριοι, ὅτι εἰς στιγμὴν κρισιμωτάτην τοῦ ἔθνους, κατὰ τὸν πόλεμον, ἡ τότε Κυβέρνησις ἐζήτει ἀνωτέρους ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι κατέκλυζον τὰς Ἀθήνας, ἵνα ἀποστείλῃ αὐτοὺς ὡς ταξιάρχους, ἀλλὰ... (διακοπαὶ καὶ ἀντεγκλήσεις).

§53ΜΥΚΩΝΙΟΣ.....

§54ΣΤΑΗΣ. Βεβαίως πρέπει νὰ ἔχουν τὸ θάῤῥος οὕτω νὰ φέρωνται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δι’ εἰδικῶν νόμων προάγονται εἰς στρατηγούς· ἀλλ’ εὐτυχῶς ὁ πόλεμος μᾶς ἐπιτρέπει νὰ εἴπωμεν, ὅτι δὲν θὰ ἐπαναληφθῶσι τὰ τερατώδη ταῦτα (Θόρυβος).

§55ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Προήχθην τοιουτοτρόπως, διότι εἶχον δικαιώματα καὶ ἀπὸ τὸν πατέρα μου καὶ ἀπὸ ἄλλους, ἐνῷ σὺ εἶσαι τυχοδιώκτης! (Θόρυβος).

§56ΣΤΑΗΣ. Ὅπως τὸ θερμὸν ὕδωρ, ῥιπτόμενον ἐπὶ τῶν ἀδεσπότων κυνῶν, τῶν παρενοχλούντων τοὺς ἀνὰ τὰς ὁδοὺς καὶ τὴν ἀγορὰν μαγείρους, προξενεῖ τὰς κραυγὰς των, οὕτω καὶ τὰ παρ’ ἐμοῦ λεχθέντα ἐκαυτηρίασαν τὸν στρατηγὸν τῆς Βουλῆς, καὶ προὐκάλεσαν τὰς ἀγρίας φωνάς του, αἱ ὁποῖαι εἰς ἡμᾶς ὅμως προκαλοῦν τὸν γέλωτα (Θόρυβος). Ἀλλά, κ. Πρόεδρε, βλέπετε ὅτι προκαλοῦμεν συζητήσεις, τὰς ὁποίας ἀποφεύγομεν ἤδη ἐπὶ μῆνας, παραμένοντες ἐνταῦθα σιγῶντες καὶ ἀναμένοντες τὴν ἀπελευθέρωσιν τοῦ πατρίου ἐδάφους. Μὴ ἐξωθῶμεν λοιπὸν τὰ πράγματα ἐκεῖ, ὅπου δὲν πρέπει νὰ τὰ ἐξωθήσωμεν παρακαίρως.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν νομίζετε, κύριε Στάη, ὅτι εἶναι ἀρκετά;

§58ΣΤΑΗΣ. Εὐχαριστῶ διὰ τὴν συμβουλήν, κύριε Πρόεδρε, ἣν ἀποδέχομαι, ἐπιφυλασσόμενος ἐν καταλλήλῳ στιγμῇ νὰ ἐπαναφέρω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος.

§59ΑΛ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ἤθελον ἀποτείνει μίαν παράκλησιν πρὸς τὴν Βουλήν. Νομίζω ὅτι δὲν πρόκειται ἤδη περὶ ἐπερωτήσεων· σήμερον πρόκειται περὶ συζητήσεων καὶ ἀντεγκλήσεων μεταξὺ συναδέλφων· πρὸς τοῦτο δὲ μοὶ φαίνεται ὁ καιρὸς ἐντελῶς ἀκατάλληλος. Παρακαλῶ λοιπὸν, ἀντὶ νὰ ἐξακολουθῶμεν συζητοῦντες ἐπὶ θεμάτων, τὰ ὁποῖα οὐδεμίαν σχέσιν ἔχουσι πρὸς τὰ ἔργα ἡμῶν, ν’ ἀποφασίσωμεν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ νὰ συζητήσωμεν τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναγεγραμμένα.

§60Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. .. (διακοπαί).

§61ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Σᾶς παρακαλοῦμεν, ἀφήσατέ τα.

§62ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀλίγας λέξεις.

§63ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀρκετὰ πλέον!

§64Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἤμην ἀγνώμων, κ. Πρόεδρε, καὶ δὲν δύναμαι νὰ παραλείψω τὸ καθῆκον τοῦτο, τοῦ νὰ ἐκφράσω τὴν εὐγνωμοσύνην μου πρὸς τὸν κατόπιν ἐμοῦ ἀγορεύσαντα συνάδελφον. Ἐπρόκειτο περὶ καταχρήσεων περὶ τὰς ἐπερωτήσεις καὶ περὶ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου, δὲν εἶδον δὲ κανένα συνταραχθέντα ἐκ τῶν συναδέλφων ἐπὶ τῇ ἰδέᾳ ὅτι ἐγὼ ἐπέφερον περιορισμοὺς εἰς τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου καὶ τῶν ἐπερωτήσεων. Ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ δοθῇ ἓν παράδειγμα, μία ζῶσα ἀπόδειξις τῆς ἀληθείας τῶν λόγων μου, καὶ αὕτη ἡ ζῶσα ἀπόδειξις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ παρασταθῇ, ἀφοῦ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὁ ὁποῖος μοὶ ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὰς ὀλίγας ἐκείνας παρατηρήσεις, εἶναι ἡ ἐνσάρκωσις τῆς καταχρήσεως τῶν ἐπερωτήσεων.

§65ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὐτὰ εἶναι προσωπικὰ, καὶ ὁ ἐνδιαφερόμενος ἀνεχώρησε.

§66ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ὁ κ. Στάης πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ ταραχθῇ, ἀφοῦ ἐνόησεν ὅτι οὐδένα ἄλλον ἠδύναντο νὰ περιορίσουν οἱ λόγοι μου, παρὰ αὐτόν; Ἀλλ’ ἤκουσα καὶ ἄλλο, —δι’ ὃ τὸν εὐχαριστῶ ἐπίσης—ὅτι ἐγὼ ἀνέλαβον τὴν συνηγορίαν τοῦ Ὑπουργείου, καὶ συνελυπήθη τὸ Ὑπουργεῖον διότι τοιοῦτον ἔχει συνήγορον· καὶ τὸν εὐγνωμονῶ, διότι αὐτὴ ἡ ὑπενθύμισις, γενομένη μάλιστα μεταξὺ ἡμῶν τῶν δύο, ὡς πρὸς τὰ ἐν τῇ Βουλῇ τελούμενα, δὲν ἠξεύρω διατὶ, μοῦ ἀρέσκει πολὺ, διότι αὐτὸ ἐκδηλοῖ καὶ ὑπενθυμίζει τὰς ἰδιότητας καὶ τὴν προσωπικότητα ἑκάστου.

§67ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀρκετὰ πλέον.

§68ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν ἀρκοῦμαι τῷ ὄντι εἰς τὰς ὀλίγας ταύτας λέξεις... (διακοπαί).

§69Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. .... (διακοπαί).

§70ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κύριε Πρόεδρε, ἂς τελειώσωμεν πλέον μὲ αὐτά! (Θόρυβος).

§71Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν γνωρίζω, τί διὰ τῆς γραπτῆς ἐπερωτήσεώς του ἐννοεῖ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Οἰτύλου συνάδελφος. Εἶναι ἐναντίος τῶν προβιβασμῶν αὐτῶν; (θόρυβος καὶ διακοπαί).

§72ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι περιττὸν νὰ συζητῶμεν πλέον.

§73ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, κύριε Μπούμπουλη, ὅταν προσαχθοῦν αἱ πληροφορίαι (θόρυβος).

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, Κύριοι. Δὲν εἶναι κατάστασις αὐτή!

§75Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἡ Βουλὴ κατεδίκασεν εἰς θάνατον τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης κατόπιν τοῦ ἀτυχοῦς πολέμου! Νομίζω ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὴν Βουλήν.

§76ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποῖος τὸ εἶπεν αὐτό; (θόρυβος καὶ ἀντεγκλήσεις).

§77Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς οἱ ὁποῖοι περιέπεσαν εἰς παραπτώματα, ὑπάρχει δικαστήριον, τὸ ὁποῖον θὰ τοὺς δικάσῃ· ἀλλὰ μεταξὺ τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν ὑπάρχουσι πολλοί, οἱ ὁποῖοι ἐπετέλεσαν τὸ καθῆκόν των. Δὲν πρέπει λοιπὸν ἡ Βουλὴ νὰ καταδικάσῃ καὶ αὐτοὺς μαζή.

§78ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποῖος τὸ εἶπεν αὐτό; (θόρυβος καὶ ἀντεγκλήσεις).

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παύσατε, Κύριοι!

§80Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τοὐναντίον οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ πρέπει νὰ προαχθοῦν καὶ νὰ ἱκανοποιηθοῦν (παρατεταμένος θόρυβος).

§81ΤΡΑΚΑΣ. Ὑπάρχουν ἀνίκανοι, οἱ ὁποῖοι προήχθησαν (θόρυβος καὶ ἀντεγκλήσεις).

§82Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Παρακαλῶ, ποῖος ἀνίκανος ἐπροβιβάσθη; Ὀνομάσατέ τον. Πῶς ὁμιλεῖτε ἀορίστως; (συνεχὴς θόρυβος καὶ ἀντεγκλήσεις).

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ πέντε λεπτά. (Μετὰ τὴν διακοπὴν ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις).

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 2,500 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1897. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 118). Οὐδεὶς ἕτερος εἶναι ἐγγεγραμμένος. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κ. Εὐταξίας ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§85ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐπανειλημμένως ἐγένοντο συστάσεις παρὰ διαφόρων συναδέλφων μέχρι τοῦδε, ὅπως μεταξὺ τῶν πρώτων νομοσχεδίων ἀναγραφῇ καὶ ἡ πρότασις νόμου περὶ παρακρατήσεως τοῦ πλεονάσματος τῆς σταφίδος...

§86ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχει.

§87ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶναι ἀναγεγραμμένη δεκάτη· νομίζω ὅτι ἠδύνατο νὰ προταθῇ ἄλλων νομοσχεδίων.

§88ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ λόγος εἶναι διότι κατὰ τὴν κατάταξιν τῆς ἡμερησίας διατάξεως λαμβάνωμεν ὑπ’ ὄψιν ποῖα νομοσχέδια δὲν ἔχουσι συζήτησιν· ἐπειδὴ δὲ πιθανὸν τὸ νομοσχέδιον περὶ παρακρατήσεως νὰ προκαλέσῃ συζήτησίν τινα, δὲν τὸ προετάξαμεν. Δὲν ἔχομεν ὅμως δυσκολίαν νὰ τὸ φέρωμεν.

§89ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ ἂν πρόκειται νὰ ἔχῃ συζήτησιν, εἶναι εἷς λόγος περιπλέον, ἵνα ἀναγραφῇ μεταξὺ τῶν πρώτων, διὰ νὰ γείνῃ ἡ συζήτησις αὕτη. Δὲν ἐπιμένω λοιπὸν νὰ προταχθῇ σήμερον, ἀλλὰ παρακαλῶ, αὔριον, εἰ δυνατόν, νὰ προταχθῇ μεταξὺ τῶν πρώτων, διότι ὅλοι οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοὶ ἀνησυχοῦν.

§90ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἀντιλέγομεν εἰς τοῦτο.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν αὔριον θ’ ἀναγραφῇ μεταξὺ τῶν πρώτων.

§92Ν. ΔΑΓΡΕΣ. Τὸ νομοσχέδιον, ὡς ὑπεβλήθη, εἶναι λίαν ἀτελές...

§93ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἰς τὴν συζήτησιν εἰπέ τα.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δρ. 152,797.50 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1897 τοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργείου. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀποπερατώσεως τοῦ κατασκευαζομένου ὑδραγωγείου τῆς κωμοπόλεως Λιγουδίστης τοῦ δήμου Φλεσιάδος διὰ χρημάτων ἀνηκόντων εἰς τὴν δημοτικὴν ὁδοποιΐαν τοῦ δήμου τούτου.

§96ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε τὸν λόγον. Χθὲς ἐγένετο πρότασις καὶ παρεδέχθη ἡ Βουλή, ὅτι πρέπει τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νὰ ὑποβληθῇ ἐκ νέου παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Νὰ ψηφίζωμεν νομοσχέδια ὑπογεγραμμένα ὑπὸ τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι κανονικόν.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω ὅτι τὸ παρεδέχθη ὁ κ. Ὑπουργός.

§98Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν τὸ νομίζω ἀπαραίτητον, διότι ὁ ὑποβαλὼν αὐτὸ ἦτο καὶ Βουλευτής.

§99ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλ’ ἐνόσῳ ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν δηλοῖ, ὅτε υἱοθετεῖ αὐτὸ ὡς Βουλευτής, δὲν δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν αὐτὸ ὡς ἔχον τὸν ὑποβαλόντα καὶ ὑποστηρίζοντα. Πλὴν τούτου ἐζητήθησαν πληροφορίαι τινὲς παρὰ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος ἐπεφυλάχθη νὰ ὑποβάλῃ αὐτὰς, καὶ τότε νὰ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον. Ἐζητήθη πρῶτον νὰ προσαχθῇ εἰς τὴν Βουλὴν σημείωμα, ἐμφαῖνον πόσα ποσὰ εἰσεπράχθησαν ἐπὶ τῇ βάσει εἰδικοῦ νόμου, δι’ οὗ ἐπετράπη εἰς τὸν δῆμον Φλεσιάδος νὰ εἰσπράττῃ φόρον ἐπὶ πενταετίαν, καὶ τί ἐγένοντο αὐτὰ τὰ ποσά. Δεύτερον ἐζητήθη παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως ὑπ’ εὐθύνην τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἐὰν πᾶσαι αἱ δημοτικαὶ ὁδοὶ τοῦ δήμου Φλεσιάδος ἔχουν κατασκευασθῆ ἤδη καὶ ὑπάρχῃ περίσσευμα ἐκ 45,000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο τότε νὰ διατεθῇ πρὸς κατασκευὴν τοῦ ὑδραγωγείου. Αἱ πληροφορίαι αὗται νομίζω ὅτι εἶναι ἐνδιαφέρουσαι διὰ τὴν Βουλήν, διότι τὰ χρήματα τῆς δημοτικῆς ὁδοποιΐας, ἂν ἐτέθησαν ὑπὸ τὴν διαχείρισιν τῆς Κυβερνήσεως, ἐτέθησαν ἀκριβῶς διὰ τὸν λόγον τοῦτον, ὅπως μὴ ἕκαστος δῆμος ποιῆται χρῆσιν αὐτῶν εἰς ἀλλότρια τοῦ ἀρχικοῦ των προορισμοῦ. Ἡ δημοτικὴ ὁδοποιΐα εἶναι μέρος τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, ἐξυπηρετεῖ ἑπομένως ὄχι μόνον τοπικὰ συμφέροντα, ἀλλὰ καὶ γενικώτερα. Διὰ τοῦτο τὸ Κράτος ὑπήγαγε τὴν διαχείρισιν τῶν χρημάτων τούτων εἰς τὴν δικαιοδοσίαν του, καὶ διὰ τοῦτο ἡ Βουλή, προκειμένου νὰ ψηφισθῇ νομοσχέδιον, οἷον τὸ προκείμενον, πρέπει νὰ λάβῃ γνῶσιν, ἂν τῷ ὄντι ὁ πρῶτος σκοπὸς, δι’ ὃν τὰ χρήματα αὐτὰ εἰσεπράχθησαν, ἐξεπληρώθη ἢ ὄχι. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πρέπει ν’ ἀναβληθῇ ἡ ἐπιψήφισις τοῦ νομοσχεδίου ἕως οὗ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὑποβάλῃ αὐτὰς τὰς πληροφορίας. Ἐγὼ δὲν ἔχω προσωπικόν τι· οὐδεμίαν ἔχω ἀντίῤῥησιν, ἡ Λιγούδιστα τοῦ δήμου Φλεσιάδος νὰ τύχῃ ὑδραγωγείου, καὶ νὰ ὑδρεύωνται ἐξ αὐτοῦ ὅλοι οἱ κάτοικοι. Ἀλλὰ τὰ χρήματα τῆς δημοτικῆς ὁδοποιΐας δὲν εἰσεπράχθησαν ἀπὸ τοὺς κατοίκους μόνον τῆς Λιγουδίστης, ἀλλ’ ἐξ ὅλου τοῦ δήμου. Εἰσεπράχθησαν δὲ διὰ νὰ ἔχωσι τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας πρὸς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ δήμου ὅλοι οἱ κάτοικοι τῶν πέριξ χωρίων, εἰσεπράχθησαν προσέτι, ὅπως διὰ τῶν ἔργων τῶν τεχνικῶν ὑπηρετήσωσι καὶ τὴν καθόλου ἐπαρχιακὴν καὶ ἐθνικὴν ὁδοποιΐαν. Ἂν ὅμως ἄνευ τῆς τοιαύτης ὁδοποιΐας διαθέσῃ τὰ χρήματά του ὁ δῆμος Φλεσιάδος σήμερον, καὶ αὔριον ἄλλος δῆμος, θ’ ἀποτύχῃ ὅλως διόλου ὁ σκοπὸς, δι’ ὃν ἐνομοθετήθη ὁ νόμος περὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας καὶ ἰσεπράχθησαν τὰ χρήματα. Ἂν δὲ νομίζῃ ἡ Βουλή, ὅτι πρέπει κατ’ ἀρχὴν νὰ ἐπιψηφίζωνται τοιαῦτα νομοσχέδια, τότε, διὰ νὰ μὴ ἔχωμεν καθ’ ἑκάστην παρομοίας προτάσεις νόμων, πρέπει νὰ νομοθετήσωμεν γενικῶς, ὅτι εἰς ἕκαστον δῆμον ἐπιτρέπεται, ὅπως διὰ ψηφισμάτων τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου ἀφαιρῇ τὰ χρήματα τῆς δημοτικῆς ὁδοποιΐας ἀπὸ τοῦ κυρίου προορισμοῦ των καὶ τὰ χρησιμοποιῇ εἰς κατασκευὴν ὑδραγωγείων, εἴτε οἱωνδήποτε ἄλλων ἔργων, ἅτινα ἤθελεν ἐγκρίνει.

§100Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Οὐδεμίαν δυσκολίαν ἔχω νὰ προσαγάγω πάντα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἀνθίσταμαι εἰς τὴν ἀναβολὴν τοῦ νομοσχεδίου.

§101Π. ΣΑΚΚΗΣ. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ ἀναβολὴ τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος νομοσχεδίου, διότι πρόκειται περὶ ἔργου κατὰ τὸ πλεῖστον ἤδη κατασκευασθέντος καὶ ὅπερ πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσῃ κωμόπολιν, ἡ ὁποία εἶχε τὴν ἀτυχίαν νὰ καταστραφῇ ὑπὸ τοῦ σεισμοῦ καὶ νὰ στερηθῇ ὅλων τῶν πέριξ πηγῶν, καὶ ὡς ἐκ τούτου κατὰ τὸ θέρος νὰ ὑφίσταται τοιαύτην λειψυδρίαν, ὥστε ν’ ἀπειλῆται ὑπὸ ἀσθενειῶν. Δυστυχῶς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος, τοῦ ὁποίου ἡ ἐπαρχία εἶχε τὴν ἀτυχίαν νὰ ὑποστῇ καταστροφὰς ἐκ σεισμῶν, καὶ χάριν τῆς ὁποίας δαψιλῶς ἐχορηγήθησαν αἱ συνδρομαὶ τῶν φιλανθρώπων πρὸς ἀνακούφισιν ἐν μέρει τῶν παθόντων, δὲν ἀναγνωρίζει τὰ αὐτὰ δικαιώματα πρὸς κωμόπολιν σχοῦσαν κατὰ τὸ παρελθὸν τὰ αὐτὰ ἀτυχήματα, καὶ ἡ ὁποία δυστυχῶς δὲν ἔτυχε τῶν συνδρομῶν ἐκείνων, τὰς ὁποίας ἔλαβον ἡ ἐπαρχία αὐτοῦ καὶ ἄλλαι ἐπαρχίαι ἐκ τοιούτων συμφορῶν παθοῦσαι. Ἡ Λιγούδιστα κατεστράφη καθ’ ὁλοκληρίαν κατὰ τὸν σεισμὸν τοῦ 1896, ὡς ἐκ τούτου ἀπεστερήθη τοῦ ὕδατος, ὑπέστη δὲ καὶ ἄλλας καταστροφὰς ἐκ τῆς κρίσεως τῆς σταφιδικῆς, καὶ σήμερον δὲν ἐπαρκεῖ νὰ συμπληρώσῃ τὸ ἔργον τῆς κατασκευῆς τοῦ ὑδραγωγείου μόνη της. Ἐδέησε λοιπὸν νὰ ζητήσῃ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἔχει εἰσφέρει διὰ τὴν δημοτικὴν ὁδοποιΐαν, ὅπως συμπληρώσῃ ἔργον, ἐκ τῆς πλήρους κατασκευῆς τοῦ ὁποίου ἐξαρτᾶται αὐτὴ ἡ ὕπαρξις τῆς κωμοπόλεως. Διὰ τῆς μεταβολῆς αὐτῆς, τῆς χρήσεως δηλ. τῶν χρημάτων τῆς δημοτικῆς ὁδοποιΐας εἰς κατασκευὴν ὑδραγωγείου, οὐδὲν ἔχει νὰ πάθῃ ὁ λοιπὸς δῆμος, διότι ὁ δῆμος Φλεσιάδος ἀποτελεῖται κατὰ τὸ πλεῖστον ἀπὸ τὴν πρωτεύουσαν· τὰ λοιπὰ χωρία, τὰ ὁποῖα συναποτελοῦσι τὸν δῆμον, εἶναι πολὺ μικρὰ καὶ ἀπομεμακρυσμένα, ἵνα δὲ κατασκευασθῶσιν ὁδοὶ εἰς αὐτὰ, θὰ χρειασθοῦν τοὐλάχιστον 200,000 δραχμαὶ, διότι εὑρίσκονται εἰς τὰ μᾶλλον ἀπόκεντρα σημεῖα τοῦ δήμου. Νομίζω ὅθεν, ὅτι οὐδόλως ζημιοῦνται ταῦτα ἐκ τῆς τοιαύτης χρήσεως τῶν χρημάτων τῆς δημοτικῆς ὁδοποιΐας, ἀφοῦ οὐδόλως ἐξαρκοῦν πρὸς τὴν κατασκευὴν ὁδῶν. Εὐκταῖον δὲ θὰ ἦτο, καὶ ἄλλοι δῆμοι νὰ ἐχρησιμοποίουν εἰς ἄλλα δημοτικὰ ἔργα, καὶ ἰδίως εἰς ἀνακαίνισιν καὶ κατασκευὴν ὑδραγωγείων, τὰ χρήματα τῆς δημοτικῆς ὁδοποιΐας, ὅταν δὲν δύνανται νὰ χρησιμοποιήσωσι ταῦτα πρὸς τὴν κατασκευὴν δημοτικῶν ὁδῶν. Ἀλλὰ τὸ θέμα τοῦτο εἶναι ἀνεξάρτητον τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ν’ ἀναγνωρίσῃ τὴν δικαίαν ἀξίωσιν τοῦ δήμου Φλεσιάδος καὶ συστήσῃ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος νομοσχεδίου.

§102ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Κύριοι, προϋπελογίσθη τὸ ἔργον εἰς 45,000 δραχμὰς, καὶ μὲ σωλῆνας πηλίνους, κατόπιν ὅμως μετεβλήθη ὁ προϋπολογισμὸς ἐκεῖνος, καὶ τὸ Ὑπουργεῖον ἐδέχθη νὰ κατασκευασθῇ μὲ σιδηροῦς σωλῆνας τὸ ὑδραγωγεῖον, καὶ ἔφθασεν οὕτω ἀπὸ τῆς πηγῆς μέχρι σημείου τινὸς ἔξωθι τῆς πόλεως, καὶ ἐχρειάσθη νὰ κατασκευασθῇ ὁλόκληρος ἡ διακλάδωσις τοῦ ὑδραγωγείου μὲ σωλῆνας σιδηροῦς, καὶ ἐγένετο ὁ δεύτερος προϋπολογισμὸς, καθ’ ὃν ἐχρειάζοντο πρὸς ἀποπεράτωσιν περιπλέον 45,000 δραχμαί. Ἐπειδὴ δὲ ὁ δῆμος δὲν εἶχε τὰς πρὸς τοῦτο δυνάμεις, τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ἐπανειλημμένως ἐγνωμοδότησεν, ὅπως τὸ ἐκ τῆς ὁδοποιΐας τοῦ δήμου ὑπάρχον ποσὸν ἐκ δραχμῶν 45,000 δαπανηθῇ εἰς τὸ κατασκευαζόμενον ὑδραγωγεῖον, καὶ τὸ τότε Ὑπουργεῖον, δεχθὲν τὴν κατ’ ἐπανάληψιν ἐκφρασθεῖσαν εὐχὴν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ὑπέβαλε τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον, διότι αἱ εἰσπράξεις τοῦ ἰσχύσαντος ἐπὶ πενταετίαν νόμου ἔκ τε τοῦ οἴνου καὶ τοῦ ἐλαίου δὲν ἐπήρκουν πρὸς ἀποπεράτωσιν τοῦ ἔργου, καὶ διότι ἡ ἰσχὺς τοῦ νόμου ἐκείνου ἔπαυσε κατὰ τὸ ἔτος 1891, καὶ τὸ ἔργον ἤθελε καταστραφῆ, μὴ ὑπαρχόντων χρημάτων· πρὸς τελείαν δ’ ἀποπεράτωσιν τοῦ ἔργου ἐζητήθησαν τὰ χρήματα τῆς ὁδοποιΐας τοῦ δήμου. Τὸ Δημ. Συμβούλιον Φλεσιάδος, λαβὸν ὑπ’ ὄψει κατὰ Δεκέμβριον π. ἔ. τοὺς λογαριασμοὺς τῆς κατασκευῆς τοῦ ἔργου, καὶ ὅτι θὰ καταστραφῇ αὐτὸ, ἐὰν δὲν συντελεσθῇ, θὰ καταστραφῇ ἡ δεξαμενή, θὰ καταστραφῶσιν ὅλοι οἱ σωλῆνες οἱ τοποθετημένοι, θὰ κλείσουν οἱ χάνδακες, οἱ ὁποῖοι ἠνοίχθησαν εἰς ὅλην τὴν πόλιν, ἐξέφερε καὶ πάλιν περὶ τούτου τὴν εὐχὴν, ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, καὶ 700 οἰκογένειαι τῆς Λιγουδίστης κατορθώσωσι νὰ ἔχωσι νερό. Λοιπὸν εἶναι δίκαιον νὰ ἀφήσωμεν αὐτὸν τὸν τόπον εἰς τοιαύτην κατάστασιν, νὰ μὴ ἔχῃ νὰ πίνῃ νερὸ, καὶ νὰ ζητήσωμεν ἀναβολήν; Διὰ ποῖον λόγον ζητεῖται ἡ ἀναβολή; Ὁ δῆμος ζητεῖ τὰ χρήματά του νὰ τὰ διαχειρισθῇ διὰ τὸ ὑδραγωγεῖόν του, δὲν ζητεῖ χρήματα ἐκ τοῦ Δημοσίου. Δι’ αὐτὸ πρέπει ν’ ἀναβληθῇ; Οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖ ἐξώδευσαν ἐκ τῶν ἰδίων χρήματα, καὶ ἀνώρθωσαν τὴν πόλιν, τὰς κρημνισθείσας ἐκ τοῦ σεισμοῦ οἰκίας των, χωρὶς νὰ ζητήσωσιν οὐδὲν ἐκ τοῦ Δημοσίου. Τώρα ζητοῦν νερὸ νὰ μεταφέρωσι διὰ τῶν χρημάτων των, καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος ζητεῖ νὰ ἀναβληθῇ τὸ περὶ τούτου νομοσχέδιον εἰς τὰς ἑλληνικὰς καλένδας, ὡς πέρυσιν ἀνεβλήθη, ἕνεκεν αὐτοῦ πάλιν, καὶ Κύριος οἶδε πότε πλέον θὰ ψηφισθῇ! Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔδωκαν τὰ χρήματα, ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ κρίνουν, πῶς θέλουν νὰ τὰ ἐξοδεύσουν, ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς Λοκρίδος, καίτοι ἀπὸ ἄλλην, ἐντελῶς ἀπομεμακρυσμένην, ἐπαρχίαν, ἔρχεται ὡς κηδεμὼν καὶ μᾶς λέγει ὅτι δὲν ἐπιτρέπει νὰ χρησιμοποιήσωσι τὰ χρήματά των οἱ δημόται Φλεσιάδος διὰ νὰ πίνωσι νερὸ, διότι αὐτὸς φρονεῖ, ὅτι κατὰ τὴν γνώμην του δὲν πρέπει νὰ γείνῃ χρῆσις τῶν χρημάτων τῆς δημ. ὁδοποιΐας εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ ὑδραγωγείου!

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀναβολὴ τοῦ νομοσχεδίου δὲν ὑποστηρίζεται ὑπὸ δέκα. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου;

§104ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι οὐδ’ εἰς τὸ Κράτος αὐτὸ ἐπιτρέπεται ν’ ἀφαιρέσῃ χρήματα προωρισμένα διὰ τὴν δημοτικὴν ὁδοποιΐαν καὶ νὰ τὰ διαθέσῃ εἰς ἀλλοτρίους ταύτης σκοπούς. Τὰ χρήματα ταῦτα ἐτέθησαν μόνον ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τοῦ Κράτους...

§105ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ὅλαι αἱ πόλεις συγκοινωνοῦν μὲ τὰ χωρία δι’ ἁμαξιτῶν ὁδῶν. Δὲν ἔχουν ἄλλην ἀνάγκην, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ τὰ ἐξοδεύσουν.

§106ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Οὔτε σεῖς οὔτε ἐγὼ εἴμεθα ἁρμόδιοι νὰ κρίνωμεν περὶ τούτου, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ ἐν συνόλῳ, καὶ ἡ Βουλὴ θ’ ἀποφασίσῃ, πειθομένη εἰς τὰς πληροφορίας τῆς ὑπηρεσίας. Εὐθὺς ὡς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν φέρῃ πληροφορίας παρὰ τοῦ γραφείου τῶν δημοσίων ἔργων, βεβαιούσας τὴν Βουλήν, ὅτι κατεσκευάσθησαν τὰ ἔργα τῆς δημοτικῆς ὁδοποιΐας τῆς Φλεσιάδος καὶ μένει περίσσευμα ἐκ τῶν χρημάτων, τῶν προωρισμένων δι’ αὐτήν, ἐκ 45,000 δραχμῶν, καὶ δύναται νὰ διατεθῇ εἰς ἄλλον τινὰ σκοπὸν, τότε ἐγὼ πρῶτος θὰ ἐγείρω φωνήν, ὅπως διατεθῶσιν ὑπὲρ τοῦ ὑδραγωγείου Λιγουδίστης. Διότι, ἂν καθιερώσωμεν τοιαύτην ἀρχήν, δὲν πρέπει νὰ γίνεται λόγος περὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας. Ἡ ὁδοποιΐα δὲ αὕτη δὲν ἀφορᾷ μόνον εἰς τοὺς δήμους, ἀλλὰ εἰς ὅλον τὸ Κράτος, ὑπὲρ τῆς συγκοινωνίας τοῦ ὁποίου ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ ἐγείρωμεν φωνήν, καὶ νὰ διεκδικήσωμεν τὰ δικαιώματά της. Ἂν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν προσῆγε τὰς αἰτηθείσας ἀπὸ πέρυσι πληροφορίας, θὰ ἐπειθόμεθα, ὅτι δι’ εἰδικοῦ νόμου ἐπετράπη εἰς τὸν δῆμον Φλεσιάδος νὰ εἰσπράξῃ φόρον τινὰ εἰδικὸν χάριν τῆς κατασκευῆς ὑδραγωγείου ἐν Λιγουδίστῃ, ὅστις καὶ εἰσεπράχθη ἐπὶ πενταετίαν. Τί ἔγειναν αὐτὰ τὰ χρήματα;

§107ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ἐξωδεύθησαν.

§108ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ ἠξεύρω, ὅτι ἐδανείσθησαν εἰς ἀφερεγγύους, καὶ ὅτι δὲν κατεδιώχθησαν οὔτε οἱ ὀφειλέται, οὔτε οἱ ἐγγυηταί.

§109ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Κατεδιώχθησαν, καὶ εἰσεπράχθησαν τὰ χρήματα.

§110ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐὰν δὲν ἤρκεσαν τὰ χρήματα τὰ εἰσπραχθέντα ἐπὶ πενταετίαν, νὰ δοθῇ μία παράτασις τῆς ἰσχύος τοῦ σχετικοῦ νόμου. Ἀλλὰ, ὅταν θέλωμεν χρήματα, προωρισμένα δι’ εἰδικὸν σκοπὸν, νὰ διαθέσωμεν ὑπὲρ ἄλλου, πρέπει τοὐλάχιστον νὰ πληροφορηθῶμεν προηγουμένως, ὅτι ὁ εἰδικὸς σκοπὸς ἐξεπληρώθη, ἐκ δὲ τοῦ μένοντος περισσεύματος νὰ διαθέσωμεν ὑπὲρ τοῦ ἄλλου σκοποῦ. Ἰδοὺ διατὶ ἐγὼ ἀπὸ πέρυσιν ἐπιμένω, ἵνα πρῶτον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μᾶς φέρῃ πληροφορίας, βεβαιούσας ὅτι συνετελέσθησαν πάντα τὰ ἔργα τῆς ὁδοποιΐας τοῦ δήμου Φλεσιάδος. Ἂν ἄνευ τῶν τοιούτων πληροφοριῶν ψηφίσωμεν τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, τότε, μὴ πλανώμεθα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν οὔτε δημοτικήν, οὔτε ἐπαρχιακήν, οὔτε ἐθνικὴν ὁδοποιΐαν. Ὅταν δ’ ἑκάστοτε ζητῶμεν, τὰ χρήματα τῆς ὁδοποιΐας νὰ διαθέτωμεν πρὸς ἄλλα ἔργα, θὰ χωλαίνῃ ἀφεύκτως καὶ ἡ ἐπαρχιακὴ καὶ ἡ ἐθνικὴ συγκοινωνία. Νομίζω ὅτι θὰ ἐφερόμεθα εἰλικρινέστερον, ἐὰν ἐψηφίζομεν νόμον, ἐξουσιοδοτοῦντα ὅλους τοὺς δήμους, ἵνα διαθέτωσι τὰ χρήματα τῆς ὁδοποιΐας των ὑπὲρ ἄλλων σκοπῶν. Διότι ἄλλως δὲν ἐννοῶ, πῶς πρέπει νὰ ψηφισθῇ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον προνομιακῶς μόνον διὰ τὸν φίλον κ. Κοκκέβην.

§111Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, διότι μοὶ φαίνεται ὅτι ἡ ἀνάγκη εἶναι βεβαιωμένη, κατὰ τὴν ἔκθεσιν, ἥτις συνοδεύει τὸ νομοσχέδιον, καὶ ὅτι δὲν πρόκειται ἐν αὐτῷ περὶ κατασκευῆς ὁδῶν, οὐδὲ ὑπάρχει ἀνάγκη τοιαύτη διὰ τὴν ἐθνικὴν ὁδοποιΐαν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὅμως ἐζήτησε ν’ ἀναβληθῇ τὸ νομοσχέδιον, ἐὰν δ’ ἐπιμένωμεν νὰ ψηφισθῇ, ὑπάρχει κίνδυνος, ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ μὴ προκαλέσῃ τὴν κύρωσιν. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἕτερον ζήτημα ἐκκρεμὲς, τὸ ἀναγόμενον εἰς τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως τῶν νόμων. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου εἰσήγαγε τὸ νομοσχέδιον, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, δὲν εἶναι δὲ παρὼν ἐνταῦθα, ὅπως δηλώσῃ, ἂν ἀναλαμβάνῃ αὐτὸ ὡς Βουλευτής. Καλὸν λοιπὸν εἶναι νὰ ἀναβάλωμεν τὸ ζήτημα σήμερον, νὰ προταχθῇ δ’ αὔριον, ὅπως δοθῇ καιρὸς νὰ δηλώσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἂν ἀναλαμβάνῃ τὴν ὑποστήριξιν τοῦ νομοσχεδίου, ἢ ἄλλως ἂν ἀναλαμβάνῃ αὐτὸ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου.

§112Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν σκοπῶ νὰ ἀντιλέξω εἰς τὴν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου· ἀλλὰ ἐνταῦθα ἀναφύεται ζήτημα συνταγματικὸν καὶ ζήτημα Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, καὶ δὲν πρέπει νὰ καθιερώσωμεν τοιαύτην νομολογίαν, οἵαν διὰ τῶν λεχθέντων παρ’ αὐτοῦ θέλει νὰ καθιερώσῃ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος, καὶ ἡ ὁποία δύναται νὰ ἔχῃ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι ἀποτελέσματα. Διότι ὁ κ. Βουλευτὴς Οἰτύλου, ὅστις ὑπέβαλε καὶ ὡς Ὑπουργὸς τὸ νομοσχέδιον, δὲν εἶναι παρὼν,—καθόσον θεωρεῖ ἴσως περιττὸν νὰ παρευρίσκηται εἰς τὴν Βουλὴν, μὴ ὢν Ὑπουργὸς,— δὲν ἕπεται ὅτι δὲν δύναται νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον. Ἡ ἀπουσία τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου οὐδόλως ἐνδιαφέρει τὴν Βουλήν. Ταύτην ἐνδιαφέρει τὸ Σύνταγμα καὶ ὁ Κανονισμός. Ἄλλως δὲ τὴν πρότασιν νόμου υἱοθέτησεν ἕτερος Βουλευτής. Δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τὸ μεταξὺ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λοκρίδος καὶ τοῦ κ. Κοκκέβη· τὸ συνταγματικὸν ζήτημα πρέπει νὰ μείνῃ ἀκέραιον. Τὸ νομοσχέδιον εἶναι κανονικῶς ὑποβεβλημένον εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου καὶ διότι ἡ πρότασις υἱοθετήθη παρὰ τοῦ ἐκ Τριφυλίας βουλευτοῦ κ. Κοκκέβη. Ἤρκει καὶ μόνον τὸ πρῶτον, ὅπως μὴ γείνῃ ἀντίῤῥησις πρὸς συζήτησιν.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θ’ ἀναβληθῇ, ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν φέρῃ τὰς ζητηθείσας πληροφορίας.

§114Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐγὼ εἶπον εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴν, ὅτι θέλω προσαγάγει τὰ ἔγγραφα. Ἐπειδὴ δὲ δὲν πρόκειται περὶ κατεπείγοντος νομοσχεδίου, δύναται ν’ ἀναβληθῇ τοῦτο ἐπὶ μίαν ἡμέραν.

§115ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Νὰ προταχθῇ ὅμως αὔριον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§116ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ μὴ ὑπαγωγῆς εἰς κλήρωσιν τῶν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ καταταχθέντων ἐθελοντῶν καὶ ἀποκτησάντων τὴν Ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐγκρίσεως συμβάσεως διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ ἀπὸ Κούρταγα εἰς Διαβολίτσι τμήματος τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς, Μύλων–Καλαμῶν.

§119Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι ν’ ἀπασχολήσω ὑμᾶς ἐπὶ μικρὸν, μολονότι ἔλαβον τὸν λόγον καὶ κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν. Ὁρμῶμαι δὲ εἰς τοῦτο οὐχὶ ἐξ ἄλλου λόγου, ἀλλὰ ὑπὸ τοῦ πόθου νὰ ἴδω περατούμενον τὸ ἔργον, τὸ ὑπὸ συζήτησιν, τοῦ πολυπαθοῦς αὐτοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν. Δύο εἶναι τὰ κύρια ζητήματα, ἐφ’ ὧν θὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς. Τὸ πρῶτον εἶναι, ἐὰν τὸ ποσὸν τῶν 2,500,000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον ζητεῖ ἡ Ἑταιρία τῶν Σιδηροδρόμων Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου, εἶναι ἐπαρκές. Τὸ δεύτερον, ἐὰν αἱ ἐγγυήσεις, αἱ παρεχόμεναι ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι συμφέρουσαι διὰ τὸ ἔθνος. Δὲν θὰ περιαυτολογήσω. Θὰ περιορισθῶ δὲ εἰς ἀριθμοὺς σαφεῖς καὶ ὡρισμένους. Γνωρίζετε ὅτι τὸ ὅλον μῆκος τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν εἶναι 185 χιλιόμετρα, κατὰ τὴν καταμέτρησιν τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ἀφαιρέσει δὲ τοῦ ὑπολειφθέντος τμήματος, τοῦ μεταξὺ Κούρταγα καὶ Διαβολίτσι, ἐξ 26 χιλιομέτρων καὶ 550 μ., συνάγεται ὅτι ἐξετελέσθησαν μέχρι τοῦδε 158 χιλιόμετρα καὶ 450 μέτρα. Τί δὲ ἐδαπανήθη διὰ τὸ τμῆμα τοῦτο; Κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ κ. Γκοτλὰν, ἡ κατὰ χιλιόμετρον δαπάνη ἀνεβιβάσθη εἰς 113,513 φράγκα χρυσᾶ. Ἀλλ’ ὁ κ. Ροντὲλ, ἐξελέγξας τὸν ὑπολογισμὸν τοῦτον, ἐμείωσε τὸ ποσὸν εἰς 108,108 φρ. Ἔλθωμεν ἤδη εἰς τὴν ἐκτέλεσιν. Ἐψηφίσθη ἀρχικῶς ποσὸν διὰ τὴν κατασκευὴν 24,000,000 φρ. Ἐκ τούτου, κατὰ τὴν ὑποβληθεῖσαν ἐπίσημον εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίαν, ἀπέμεινε ποσὸν 2,575,991 φρ., κατατεθειμένων εἰς διαφόρους Τραπέζας ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ. Ἑπομένως ἐπληρώθησαν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἑταιρίαν Ρολὲν 21,424,009 φρ. Διὰ τῆς συμβάσεως, ἣν ἐκύρωσεν ἡ Βουλὴ κατὰ τὸ 1891 καὶ τὴν ὁποίαν μετέβαλε κατὰ τὸ 1895, ἐδαπανήθησαν ἐπὶ πλέον 3,300,000, ἤτοι φράγκα χρυσᾶ (λογιζομένου τοῦ φράγκου πρὸς δρ. 1,60), 2,062,500. Ἤτοι τὸ ὅλον τῶν δαπανηθέντων διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ ἐν λειτουργίᾳ τμήματος τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς, ἐκτὸς τοῦ τμήματος Κούρταγα–Διαβολίτσι, ἀνέρχεται εἰς 23,486,509 φράγκα χρυσᾶ. Ἐὰν τὸ ποσὸν τοῦτο διαιρέσητε διὰ τῶν κατασκευασθέντων χιλιομέτρων, θὰ εὕρητε ὅτι ἡ μέση τιμὴ ἑκάστου χιλιομέτρου ἀνῆλθεν εἰς 148,180 φράγκα χρυσᾶ. Μεταβαίνω ἤδη εἰς ἔλεγχον τοῦ ὑποβληθέντος διὰ τὸ τμῆμα Κούρταγα–Διαβολίτσι προϋπολογισμοῦ, ὅστις συνετάχθη, κακῇ μοίρᾳ, παρ’ Ἑλλήνων Γαλλιστί. Ἐγὼ ἐγνώριζον καὶ γνωρίζω, ὅτι ἐπίσημος γλῶσσα ἐν τῷ Ἑλληνικῷ Βασιλείῳ εἶναι ἡ Ἑλληνική· ἔπρεπε δὲ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν (οὐχὶ τοῦ νῦν) νὰ ἐπιβάλῃ ποινὴν εἰς τὸν συντάξαντα Γαλλιστὶ τὸν προϋπολογισμὸν, ὅστις συνετάχθη τὴν 11 Σεπτεμβρίου τοῦ 1896, ὅτε εὐτυχῶς δὲν ὑπῆρχεν ἡ Γαλλικὴ ἀποστολή. Θὰ παρακαλέσω δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα διατάξῃ τοὺς κ. κ. μηχανικοὺς καὶ καταστήσῃ αὐτοὺς προσεκτικοὺς, ὅταν ὑποβάλλωσι προϋπολογισμούς, νὰ μὴ ᾖναι οὗτοι προϋπολογισμοὶ ἀπάτης! Λέγω δὲ, ὅτι καὶ νῦν θέλουσι νὰ ἐξαπατήσωσι τὴν Βουλὴν, ὅπως μᾶς ἐξηπάτησαν δι’ ὅλα τὰ μέχρι τοῦδε ἔργα. Οἱ κύριοι μηχανικοὶ δὲν ἀγνοοῦσι τοὺς ὑπολογισμοὺς τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς καὶ τὴν μέσην τιμὴν κατὰ χιλιόμετρον κατὰ τοὺς κ. κ. Γκοτλὰν καὶ Ροντέλ. Ἀλλὰ τὸ ὑπολειπόμενον τμῆμα ποῖον εἶναι; εἶναι τὸ δυσχερέστατον πάντων, καὶ διὰ τοῦτο ἡ ἑταιρία Γκοτλὰν τὸ ἐγκατέλειψε. Μὴ νομίζετε δὲ, ὅτι τὰ λέγω ἐγώ· τὰ λέγει ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ κ. Γκοτλὰν, ἣν ἐπεκύρωσε καὶ ὁ κ. Ροντὲλ (ἀναγινώσκει): «... θέλει ἐξέλθει ἐκ τῆς κοιλάδος τῆς Φραγκοβρύσεως εἰς σημεῖον μεσημβρινώτερον, πλησίον τῆς Ἀγριακόνας, καὶ ἀκολουθήσει τὴν δι’ ἐστιγμένων γραμμῶν δεικνυομένην παραλλαγήν. Ἀκολούθως διαβαίνει τὸν Θειὸν ποταμόν, διέρχεται κάτωθεν τοῦ Λεονταρίου, διαπερᾷ τὸν Ξηρελλᾶν καὶ ὑψοῦται μὲ ὁμαλὴν κλίσιν μέχρι τοῦ αὐχένος, κάτωθεν τοῦ Χράνου. Ἡ εἰς τὴν πεδιάδα κατάβασις θ’ ἀπαιτήσῃ ἀνάπτυξιν πολὺ σκολιὰν ἐπὶ τῶν κλιτύων τοῦ χειμάῤῥου Ἴσαρι μέχρι Διαβολίτσι.» Μεγαλειτέραν βεβαίωσιν δὲν θέλετε, παρ’ αὐτὴν ταύτην τὴν ἔκθεσιν τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς. Ἄλλοτε ἔλεγον, ὅτι μᾶς ἀπατᾷ ἡ Γαλλικὴ ἀποστολή, καὶ σήμερον λέγω τὸ αὐτὸ, διότι δὲν λέγει ἀνωτέρω ὅσα ἔπρεπε νὰ εἴπῃ, ὅτι δηλαδὴ εἶναι τὸ τμῆμα τοῦτο τὸ δυσχερέστατον, διότι ἀπαιτεῖ μεγάλα καὶ δυσχερῆ ἔργα, καὶ δαπάνας οὐ σμικράς. Ἐὰν ἡ Γαλλικὴ ἀποστολή, λαμβάνουσα τὸν μέσον ὅρον τῆς τιμῆς, ἤτοι τῶν 108 χιλιάδων φράγκων κατὰ χιλιόμετρον, εἶχεν ὑπολογίσει τὰς τιμάς, οἱ Ἕλληνες μηχανικοὶ διὰ τὰ ὑπολειπόμενα 26 χιλιόμετρα καὶ 550 μ. ἀπαιτοῦσι δαπάνην 2,602,000. Ἐὰν ὅμως, Κύριοι, λάβωμεν τὸν μέσον ὅρον τῶν ἐκτελεσθέντων τμημάτων, τὰ ὁποῖα ἦσαν καὶ τὰ εὐκολώτερα, ἡ μέση τιμὴ θὰ ἀνέλθῃ εἰς 3,834,179 φράγκα χρυσᾶ, τῶν ὁποίων μεταβαλλομένων εἰς δραχμάς, πρὸς 1 καὶ 40 τὸ φράγκον σήμερον, ἡ δαπάνη ἀνέρχεται εἰς 5,367,850 δραχμάς. Ἐρωτῶ λοιπὸν ὑμᾶς, ἔχω δίκαιον νὰ σᾶς ἀπασχολῶ, ζητῶν νὰ σᾶς παρουσιάσω τὸ ἀληθὲς κάτοπτρον τῆς καταστάσεως; Δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλήν, ὅτι ὄχι 5 ἑκατομμύρια, ἀλλὰ καὶ 6 ἑκατομμύρια ἐὰν δώσητε, ὁ σιδηρόδρομος, παρὰ τὸν διακαῆ πόθον μας, δὲν θὰ συντελεσθῇ. Ἡ ψηφισθεῖσα κατὰ τὸ 1891 σύμβασις ὥριζε νὰ λάβῃ ἡ ἑταιρία τὰ 3,300,000 φράγκα εἰς πέντε δόσεις, τὰς μὲν 4, ἀποτελούσας τὰ ⅘, μετὰ τὴν ἀποπεράτωσιν ἑκάστου τμήματος ἐξ 20,000 μέτρων, τὸ δὲ ὑπόλοιπον μετὰ τὴν ἐντελῆ ἀποπεράτωσιν. Ἀλλὰ κατὰ τὸ 1875 μετεῤῥυθμίσθη καθ’ ὁλοκληρίαν ἡ σύμβασις, οὕτως ὥστε οἱ μηχανικοὶ τοῦ σιδηροδρόμου διὰ καταστάσεως θεωρουμένης παρὰ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου νὰ λαμβάνουν τὸ ποσόν. Τοιουτοτρόπως λοιπὸν ἀπεπερατώθη τὸ ἀπὸ Τριπόλεως μέχρι Κούρταγα τμῆμα, καὶ ἀπέμεινε τὸ ἀπὸ Κούρταγα εἰς Διαβολίτσι.

§120ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχουν ὅμως συντελεσθῆ πολλὰ ἔργα τεχνικὰ καὶ γέφυραι, καὶ μένει μόνον ἡ στρῶσις.

§121ΣΙΝΑΝΙΩΤΗΣ. Δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι τὸ δυσκολώτερον μέρος, αἱ σήραγγες, εἶναι συντετελεσμένον, καὶ ὅτι τώρα καταβαίνει εἰς τὴν πεδιάδα.

§122Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Βεβαίως ἡ Βελγικὴ ἑταιρία Ρολὲν εἶχεν ἐκτελέσει κατὰ διάφορα τμήματα ἔργα, ἀλλὰ τὸ τμῆμα, περὶ οὗ ὡμίλησεν ὁ κύριος συνάδελφος, τὸ ἐγκατέλιπε, διότι ἀπήντησε μεγάλας δυσκολίας. Νῦν μεταβαίνω εἰς ἄλλο ἀντικείμενον, καίτοι γνωρίζω, ὅτι θὰ εὑρεθῶ εἰς δύσκολον θέσιν. Γνωρίζετε, Κύριοι, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος Πειραιῶς–Ἀθηνῶν– Πελοποννήσου σύγκειται ἀπὸ δύο διακεκριμένα μέρη, ἀπὸ τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πατρῶν μέχρι Πύργου καὶ Ὀλυμπίας, καὶ ἀπὸ τὴν διακλάδωσιν αὐτοῦ ἀπὸ Κορίνθου εἰς Ἄργος καὶ Μύλους καὶ τὴν ἑτέραν διακλάδωσιν Ἄργους–Ναυπλίου. Ὁ σιδηρόδρομος οὗτος διὰ τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων σχετικῶν πρὸς τὰς διακλαδώσεις ἠναγκάσθη νὰ συνάψῃ δάνειον ἐν Ἀγγλίᾳ, καὶ νὰ θέσῃ ὑπέγγυον αὐτὴν τὴν γραμμήν, τὴν ὁποίαν σᾶς ἀνέφερα πρὸ μικροῦ. Ἡ ἑταιρία τοῦ σιδηροδρόμου, μετὰ τὴν ἐγκατάλειψιν τῆς γραμμῆς ὑπὸ τῆς Βελγικῆς ἑταιρίας, ἀνέλαβεν οὐ μόνον τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συγκοινωνίας ἐπὶ τῶν συντελεσθέντων τμημάτων Μύλων–Καλαμῶν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀποπεράτωσιν. Ἑπομένως ὁ κατασκευασθεὶς μέχρι τοῦδε σιδηρόδρομος Μύλων–Καλαμῶν εἶναι καθαρὰ ἰδιοκτησία τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, διότι κατεσκευάσθη διὰ χρημάτων τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου. Ἀλλὰ τί ζητεῖται σήμερον, Κύριοι; Διὰ τῶν ἄρθρων 3 καὶ 7 τῆς συμβάσεως ὑπεισέρχονται οἱ δανεισταὶ τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου εἰς τὸν σιδηρόδρομον Μύλων–Καλαμῶν, καὶ δικαιοῦνται νὰ λάβωσιν αὐτοὶ τὰ 6/10 τῶν εἰσπράξεων. Καὶ ἂν αὔριον, ὃ μὴ γένοιτο, πτωχεύσῃ ἡ ἑταιρία Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου, ὁ σιδηρόδρομος Μύλων–Καλαμῶν εἶναι ὑπέγγυος, καὶ τότε οἱ δανεισταί, οἱ ὁποῖοι εἶναι καὶ ξένοι, θὰ θέσουν τὸν πόδα ἐπὶ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν.

§123ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ποῦ τὸ εὑρίσκετε αὐτό;

§124Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Εἰς τὰ ἄρθρα 3 καὶ 7.

§125Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν ἀκούσητε πληροφορίας τινὰς, ἴσως μεταβάλητε γνώμην.

§126Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Εὐχαρίστως.

§127Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Περιμένω νὰ τελειώσητε.

§128Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ὁ ἐμὸς πόθος εἶναι, ὅτι πρέπει νὰ συντελεσθῇ ὁ σιδηρόδρομος, καὶ προτείνω νὰ κάμωμεν πᾶσαν δυνατὴν παραχώρησιν πρὸς συντέλεσιν τοῦ ὑπολειπομένου τμήματος διὰ χρημάτων τοῦ Δημοσίου, διὰ μηχανικῶν τοῦ Δημοσίου, δι’ ἐργολαβίας τοῦ Δημοσίου. Ἀλλὰ νὰ μὴ ἐγγίσωμεν τὰ δικαιώματα τοῦ καθαρῶς ἐθνικοῦ σιδηροδρόμου, τοῦ κατασκευασθέντος διὰ χρημάτων τοῦ Δημοσίου, νὰ μὴ τὰ ἀναμίξωμεν μὲ τὸν ἄλλον σιδηρόδρομον, διότι πᾶσα τυχὸν διένεξις δικαστικὴ θὰ καταλήξῃ εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου. Ἐὰν ἀπαιτοῦνται 6,000,000 δραχμαὶ, προτείνω εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὰ δώσωμεν, νὰ ἐγγυηθῶμεν δὲ διὰ τῶν εἰσπράξεων, ἀλλὰ νὰ διατηρήσωμεν ἀκέραια τὰ δικαιώματα τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, ὁ δὲ σιδηρόδρομος Ἀθηνῶν–Πειραιῶς–Πελοποννήσου νὰ ἔχῃ μόνον τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Δι’ αὐτοῦ τοῦ μέσου θὰ φέρωμεν καλὸν ἀποτέλεσμα. Ἐπανέρχομαι ἐν ὀλίγοις, διὰ νὰ μὴ σᾶς κουράσω περισσότερον. Ὁποιονδήποτε καὶ ἂν ἦναι τὸ τμῆμα ἀπὸ Κούρταγα εἰς Διαβολίτσι, ἐλάχιστα εἶναι τὰ μέχρι τοῦδε ἐκτελεσθέντα ἔργα ἀπέναντι τῆς ἐν ὅλῳ ἀπαιτηθησομένης δαπάνης. Ἡ δαπάνη, ὡς ἀπέδειξα, θὰ φθάσῃ εἰς τὰ 6,000,000 δρ. Ἐὰν δ’ ἐξετελέσθησαν ἔργα 500,000 ἢ 600,000 δρ. μέχρι τοῦδε, ἀπαιτηθήσονται ἔτι 5,500,000. Ὅθεν, ἐὰν νῦν δώσωμεν 2,500,000, θὰ εἴπῃ ἐν τέλει αὐτὴ αὕτη ἡ ἑταιρία, ὅτι δὲν ἤρκεσαν. Διὰ τοῦτο ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ δεχθῇ τὴν πρότασίν μου περὶ ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου, νὰ ζητήσῃ δὲ ἀκριβῆ μελέτην παρὰ τῶν κ.κ. μηχανικῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν τε ἐκθέσεων τοῦ κ. Ροντὲλ καὶ τῶν ὑπολογισμῶν τῶν ἀρχικῶν, καὶ τότε θὰ πιστοποιηθῇ, ἡλίου φαεινότερον, ὅτι ὁ πρὸς αὐτοὺς ὑπολογισμὸς τῶν δύο Ἑλλήνων μηχανικῶν, οἵτινες ἐλησμόνησαν τὴν πατρῴαν γλῶσσαν καὶ ἔγραψαν Γαλλιστί, εἶναι ἀπάτη. Μᾶς ἠπάτησαν! Ἀλλ’ ἔχω καὶ ἄλλην ἀπόδειξιν, ἔχω τὸν πρόχειρον ὑπολογισμὸν τοῦ κ. Γκοτλὰν καὶ τοῦ κ. Ροντὲλ, ὁ ὁποῖος εἰς τὸ χιλιόμετρον 119 ἕως 138 ὑπολογίζει ἐκχωματισμοὺς μὲν 90,000 τετραγωνικὰ μέτρα, ἐκβραχισμὸν δὲ 176,000. Οἱ ἀριθμοὶ μόνοι καθιστῶσι φανερὸν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν μὲ τὸ ποσὸν τῶν 2½ ἑκατομμυρίων νὰ συντελεσθῇ ὁ σιδηρόδρομος. Ἐπιθυμῶ, ἐπαναλαμβάνω, τὴν συντέλεσιν τοῦ ἔργου, καὶ παρακαλῶ ἐπειγόντως νὰ ψηφίσωμεν νόμον, δι’ οὗ νὰ χορηγήσωμεν δι’ οἱωνδήποτε μέσων τὴν δαπάνην, ὅπως συντελεσθῇ τὸ ὑπολειπόμενον τμῆμα, ἀλλὰ νὰ τὸ ἐκτελέσῃ τὸ Δημόσιον, καὶ νὰ μὴ ἀναμίξωμεν τοὺς παλαιοὺς κατόχους τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου κλπ. Ὅλαι αὐταὶ αἱ περιπλοκαὶ καλλίτερον νὰ λείψουν.

§129Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ πρώτη παρατήρησις, ἣν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Βόλου ἀπηύθυνε πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὁ ὑπολογισμὸς εἶχε συνταχθῇ οὐχὶ εἰς τὴν ἐπίσημον γλῶσσαν τοῦ Κράτους, ἀλλὰ εἰς γλῶσσαν ξένην, εἶναι ὀρθή. Πάντα τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα συντάσσουν ἐν τοῖς γραφείοις τῶν ἀρχῶν τοῦ Κράτους, πρέπει νὰ γράφωνται ἐν τῇ Ἑλληνικῇ γλώσσῃ. Ἐὰν ὑπῆρξε παράβασις τοῦ κανόνος τούτου, ἁρμόδιος εἶναι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ν’ ἐξετάσῃ αὐτήν, νὰ τὴν ἐκτιμήσῃ καὶ νὰ πράξῃ ὅ,τι ἐγκρίνει. Ἐπὶ τῆς οὐσίας ὅμως τῆς ὑποθέσεως αἱ παρατηρήσεις τοῦ κ. συναδέλφου ὑπηγορεύθησαν ἀπὸ τὸ φιλύποπτον αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον εὑρίσκω εὔλογον καὶ δεδικαιολογημένον. Εὐτυχῶς ὅμως ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν εἶναι βάσιμον, καὶ ἐλπίζω, ὅτι ὁ κ. συνάδελφος θέλει πεισθῆ, μεθ’ ὅσα θέλω ἀφηγηθῆ μετ’ ὀλίγον. Εἶναι εὔλογον τὸ φιλύποπτον τοῦ κ. συναδέλφου, διότι τὸ διεμόρφωσαν αἱ ἐπανειλημμέναι ἀποτυχίαι, τὰς ὁποίας εἴχομεν κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν δημοσίων ἔργων, καὶ ἴσως αἱ ἀποτυχίαι, τὰς ὁποίας ἐδημιουργήσαμεν κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῶν δημοσίων ἔργων διὰ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς. Ἀλλὰ τὸ κακὸν δὲν εἶναι τωρινὸν, οὔτε συμβαίνει μόνον εἰς ἡμᾶς. Θέλω ἀφηγηθῆ, διὰ νὰ δώσω ἴσως ἀναψυχήν τινα εἰς τοὺς ἀκούοντας, τὴν ἐσχάτως ἀνακαλυφθεῖσαν διὰ τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας ἐπιγραφήν. Κατ’ αὐτὴν, ἐν Ἐφέσῳ εἶχον ὀργανισμούς, καθ’ οὓς ἐξετελοῦντο τὰ δημόσια ἔργα· κατ’ αὐτοὺς δὲ, ὁ μηχανικὸς, ὁ ὁποῖος ἤθελεν ἀναλάβει τὴν ἐκτέλεσιν δημοσίου ἔργου, ἀνελάμβανε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐκτελέσῃ αὐτὸ ἐντὸς τῶν ὅρων τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὃν αὐτὸς εἶχε συντάξει, ἐγκρίνει δὲ ὁ δῆμος· προσέθετον ὅμως εἰς αὐτὸν τὸ δικαίωμα νὰ δύναται νὰ ὑπερβῇ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦτον κατὰ ¼· ἐὰν ὅμως δὲν ὑπερέβαινε κατὰ ¼, ἀλλὰ πλέον τοῦ ¼, ἐν Ἐφέσῳ ἐδήμευον πᾶσαν περιουσίαν αὐτοῦ, πρὸς ἐξασφάλισιν τοῦ κοινοῦ, ἐπέβαλλον δὲ πρὸς τοῦτο ὑποθήκην εἰς πᾶσαν τὴν περιουσίαν αὐτοῦ, κινητὴν καὶ ἀκίνητον. Φαίνεται λοιπὸν, ὅτι συνέβαινον καὶ ἐκεῖ ὅσα συμβαίνουσι καὶ παρ’ ἡμῖν, καὶ διὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ ἐκπλησσώμεθα. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἔχομεν δύο συμβάσεις, αἵτινες συνωμολογήθησαν, περὶ κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου, συνέβη δὲ αὗται νὰ συνομολογηθῶσιν ἐν χρόνῳ, καθ’ ὃν διεχειριζόμεθα ἡμεῖς τὰ κοινά. Ἡ σύμβασις τοῦ 1891 συνωμολογήθη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου, οὗ εἶχον τὴν τιμὴν νὰ προεδρεύω, ὡς καὶ ἡ σύμβασις τοῦ 1895. Πρέπει ν’ ἀναμνήσω εἰς τὴν Βουλὴν εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρέθησαν τὰ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, καθ’ ὃν χρόνον ἐπτώχευσεν ὁ κ. Ρολέν. Εἶχε κατασκευασθῆ ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ ἀπὸ Μύλων μέχρι Τριπόλεως καὶ ἀπὸ Διαβολίτσι μέχρι Μελιγαλᾶ καὶ Καλαμῶν, ἔλειπεν ὅμως ἓν τμῆμα, τὸ ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Διαβολίτσι· ἐὰν τὸ τμῆμα τοῦτο δὲν κατεσκευάζετο, ἡ γραμμὴ καὶ ἡ συγκοινωνία ἤθελον εἶσθαι ἀτελεῖς, εἴχομεν δὲ συμφέρον χρηματικὸν, ἵνα κατασκευάσωμεν τὸ τμῆμα τοῦτο, ὅπως καρπώμεθα πάντα τὰ ὀφέλη, τὰ ἐκ τῆς συγκοινωνίας μεταξὺ Μύλων–Καλαμῶν, τὰ ὁποῖα ἦσαν ἀναγκαῖα διὰ νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν τόκων τοῦ δανείου, διότι, ὡς ἐνθυμεῖσθε, εἶχε συνομολογήσει ἡ πρὸ ἡμῶν Κυβέρνησις κατὰ τὸ 1887 ἢ 1888 δάνειον 24,000,000 εἰς χρυσὸν, τὸ ὁποῖον εἶχε προορισθῆ ἀποκλειστικῶς διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν. Ἐπειδὴ δὲ διὰ τὸ δάνειον τοῦτο ἐπληρόνομεν τόκον 6%, ἤτοι ἐπὶ 24,000,000 χρυσῶν φράγκων 1,440,000 φράγκα χρυσᾶ, ταῦτα ἐπεβάρυνον τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων. Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ φροντίσωμεν νὰ περάνωμεν τὴν γραμμὴν, ἵνα ποριζώμεθα τοὐλάχιστον ἐκ τῆς κινήσεως τοῦ σιδηροδρόμου ποσόν τι χρηματικὸν πρὸς ἀνακούφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλὰ πλὴν τοῦ συμφέροντος τούτου ὑπῆρχε τὸ γενικὸν συμφέρον τῆς συγκοινωνίας, ἥτις ἐγίνετο διὰ τῆς ἀποπερατώσεως τοῦ σιδηροδρόμου. Λοιπὸν ὠφείλομεν νὰ φροντίσωμεν κατὰ τὸ 1891, ἵνα ἐξακολουθήσωμεν τὴν ἐργασίαν τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν. Ἀλλ’ ἐκ τοῦ κεφαλαίου τῶν 24,000,000 δὲν ἔμενεν, εἰμὴ μόνον ποσόν τι χρημάτων, τὸ ὁποῖον ἦτο κατατεθειμένον εἰς τὴν Τράπεζαν τῶν Gibs εἰς τὸ Λονδῖνον, καὶ τοῦτο μετά τινων περιπλοκῶν. Προσέτι ἔμενε τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως καὶ ἡ χρηματικὴ ἐγγύησις τοῦ κ. Ρολέν. Ἡ χρηματικὴ ἐγγύησις τοῦ κ. Ρολὲν συνίστατο εἰς 400,000 φράγκα.

§130ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. 450,000.

§131Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Λοιπὸν ἐκηρύξαμεν ἔκπτωτον τὸν κ. Ρολὲν τῆς χρηματικῆς ἐγγυήσεως, ἔκπτωτον καὶ τοῦ δικαιώματος τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Τὴν δευτέραν ὅμως ἔκπτωσιν ἠμφισβήτησάν τινες τότε ἐν τῇ Βουλῇ. Ἀλλὰ ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς τοὺς δισταγμοὺς δὲν ἐθεώρησε βασίμους, καὶ ἐπεκύρωσε τὴν σύμβασιν, ὅπως εἴχομεν συνομολογήσει ἡμεῖς αὐτήν. Διὰ τῆς συμβάσεως λοιπὸν παρεχωρήσαμεν τὸ ἔργον εἰς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν, καὶ ἀνελάβομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ πληρώσωμεν εἰς αὐτὴν χρήματα 3,300,000, καὶ προσέτι νὰ παραχωρήσωμεν εἰς αὐτὴν τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Ἀλλ’ ἀφαιρέσαντες ἀπὸ τὸν κ. Ρολὲν τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως, διότι ἐφρονοῦμεν ὅτι ὁ κ. Ρολὲν οὐδὲν εἶχε δικαίωμα ν’ ἀποκτήσῃ αὐτὸ, ἀφῃρέσαμεν ἀπ’ αὐτὸν ἀξίαν, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ διατιμήσωμεν εἰς χρήματα. Διετιμῶμεν αὐτὴν τὴν ἀξίαν εἰς 2,500,000 περίπου· λοιπὸν ἀνελαμβάνομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ πληρώσωμεν εἰς τοὺς ἀναλαβόντας τὴν κατασκευὴν τοῦ ἐλλείποντος τμήματος τῆς γραμμῆς ταύτης, μεθ’ ὧν συνηλλάγημεν, 3,300,000 δραχ. εἰς χρήματα μετρητὰ, καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως, ὅπερ ὑπελογίζομεν εἰς 2,500,000, κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς ἡμῶν, ἤτοι 5,800,000, ὅπως περατωθῇ τὸ τμῆμα ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Διαβολίτσι. Δὲν γνωρίζω, ἂν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐνδιεφέροντο ν’ ἀμφισβητήσωσι τὸ δικαίωμα, ὅπερ ἐφρονοῦμεν ὅτι εἴχομεν, ν’ ἀναλάβωμεν τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, ἤγειραν ἀγωγὴν εἰς τὰ δικαστήρια ὑποθέτω ὅμως, ὅτι ἡ ἀγωγὴ αὐτῶν, οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦτο, θέλει ἀποῤῥιφθῇ ὑπὸ τῶν δικαστηρίων, διότι ὁ κ. Ρολὲν οὐδὲν εἶχε δικαίωμα. Ἀληθῶς δὲν εἶχεν ἀναλάβει τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως ἀπέναντι παροχῆς εἰς τὸ Κράτος, εἰμὴ μόνον ὡς παράρτημα τοῦ δικαιώματος τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, ἀφοῦ δὲ πτωχεύσας περιῆλθεν εἰς ἀνικανότητα διὰ νὰ κατασκευάσῃ τὸν σιδηρόδρομον Μύλων– Καλαμῶν, οὐδὲν εἶχε δικαίωμα ὁ κ. Ρολὲν νὰ νέμηται τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, καὶ διὰ τοῦτο νομίμως καὶ δικαίως ἀφῃρέσαμεν τοῦτο ἀπ’ αὐτόν. Ἀλλὰ ἡ ἑταιρία, ἡ ὁποία ἀνέλαβε τὴν κατασκευὴν τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος τμήματος τοῦ σιδηροδρόμου, περιῆλθεν εἰς ἀνικανότητα νὰ ἐκτελέσῃ τὸ ἔργον, ὑποκατεστάθη δὲ ὑπὸ τῆς ἑταιρίας τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου, εἰς ἣν ἐξεχώρησε τὴν ἐπιχείρησιν. Ἐπειδὴ δὲ ἡ ἑταιρία τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου ἐνόμιζεν, ὅτι αἱ περιστάσεις δὲν τῇ ἐπέτρεπον ν’ ἀρχίσῃ τὴν κατασκευὴν τοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀναλάβει, οὐδεμία ἐγένετο ἐργασία ἀπὸ τοῦ 1892, ὅτε ἐπαύθημεν, μέχρι τοῦ 1895, καθ’ ὃ ἐπανήχθημεν εἰς τὴν ἀρχήν. Εἰς ἡμᾶς οὕτως ἔμενε τὸ δικαίωμα νὰ κηρύξωμεν αὐτὴν ἔκπτωτον· ἀλλ’ ἂν ἐκηρύσσομεν αὐτὴν ἔκπτωτον, οὐδὲν κέρδος ἠθέλομεν προσπορίσει εἰς τὸ Κράτος, διότι ἠθέλομεν ἐπαναφέρει τὸ Κράτος εἰς ἣν ἦτο κατάστασιν πρὶν ἢ συνομολογηθῇ ἡ μετ’ αὐτῆς σύμβασις περὶ κατασκευῆς τοῦ τμήματος ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Διαβολίτσι, δηλ. ἤθελεν ἔχει τὸ Δημόσιον τὰ χρήματα εἰς τὸν κ. Gibs, ἤθελεν ἔχει τὰ χρήματα τῆς ἐγγυήσεως τοῦ κ. Ρολὲν καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως, ἔπρεπε δὲ νὰ ζητήσῃ νέους ἐργολάβους. Ἐν τούτοις ἐγνωρίζομεν ἀπὸ τοῦ 1892, ὅτι οἱ ὑποβαλόντες τότε προτάσεις τραπεζῖται μᾶς ἐζήτουν ποσὸν διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ τμήματος τούτου ἀνώτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ὑπεχρεώθημεν νὰ πληρώσωμεν εἰς τὴν ἑταιρίαν, μεθ’ ἧς συνηλλάγημεν· καὶ ἡ διαφορὰ ἦτο μεγάλη, διότι, ὡς ἐνθυμοῦμαι, ὑπερέβαινε τὸ ἑκατομμύριον. Οὕτω τότε περιεποιοῦμεν οἰκονομίαν εἰς τὸ Κράτος, ἀποφυγόντες νὰ πληρώσωμεν ὅσα αὐτοὶ ἐζήτουν, ἀφοῦ ἠδυνήθημεν νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν κατασκευὴν τοῦ τμήματος τούτου διὰ ποσοῦ ἥσσονος κατὰ ἓν ἑκατομμύριον. Διὰ τοῦτο δὲν ἐκηρύξαμεν κατὰ τὸ 1895 τὴν ἀναλαβοῦσαν κατὰ τὸ 1892 τὸ ἔργον ἑταιρίαν εἰς πτώχευσιν, ἀφοῦ οὐδὲ οἱ διαδεχθέντες ἡμᾶς κατὰ τὸ 1892 καὶ οἱ μέχρι τοῦ 1895 κληθέντες εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἤτοι τὸ ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ τότε κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μαντινείας Ὑπουργεῖον, καὶ τὸ ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ τότε ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ, καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τὸ ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ κ. ἐκ Τριφυλίας Βουλευτοῦ, καὶ αὖθις τοῦ ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ, οὐδὲ ἐκεῖνοι ἔπραξαν τοῦτο. Ἐπανήλθομεν λοιπὸν κατὰ τὸ 1895, εὑρόντες — ὅτε, ὡς εἴπομεν, εὕρομεν ὅτι δὲν εἶχε γενῆ ἀρχὴ ἐργασιῶν, — ὅτι τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα εἶχον ἐκτελεσθῆ ἐπὶ τοῦ κ. Ρολὲν εἰς τὴν γραμμὴν ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Διαβολίτσι, ἔμενον ἐκτεθειμένα εἰς τὰς ἀτμοσφαιρικὰς ἐπιῤῥοὰς καὶ φθειρόμενα, ἐφθείροντο δὲ καὶ αἱ ξυλεῖαι, ἀλλ’ ἐφθείροντο καὶ αἱ ἐπιχωματώσεις, καὶ αὐτὰ τὰ σίδηρα, καὶ ἰδίως μεγάλης τινὸς γεφύρας παρὰ τὴν Φραγκόβρυσιν. Ἐκαλέσαμε, λοιπὸν τὴν ἑταιρίαν, ἥτις εἶχεν ἀναλάβει, ὡς εἴπομεν, νὰ ἐκτελέσῃ τὰ ἔργα, ἡ ὁποία μᾶς ἐπρόβαλε τὰς ἑξῆς προτάσεις. Ἀνεδέχετο νὰ κατασκευάσῃ τὰ ἔργα, ἀλλὰ πληρονομένη, ὡς λέγουσιν, au fur et à mesure, ἀναλόγως τῆς κατασκευῆς αὐτῶν. Αἱ προτάσεις αὗται δὲν ἐχειροτέρευον τὴν θέσιν τοῦ Δημοσίου, διότι ἤθελε πληρόνει ἐπὶ τῇ βάσει τῆς καταστάσεως ἐργασίας, ἐργασίας ὅμως, τὴν ὁποίαν ἤθελον ἐκτιμᾷ οἱ μηχανικοὶ τοῦ Κράτους, οἱ ὁποῖοι εἶχον ταχθῆ νὰ ἐκτελῶσι τὰ τοῦ ἐλέγχου, ἵνα μὴ πληρώνωνται περισσότερα ἢ ὅσα ἤξιζον τὰ ἔργα τὰ ἐκτελεσθέντα. Οὕτω κατωρθώθη ἡ ἑταιρία νὰ προβῇ καὶ νὰ κατασκευάσῃ ὅλον τὸ τμῆμα τὸ ἀπὸ Τριπόλεως μέχρι Κούρταγα, νὰ ὑπολειφθῇ δὲ τμῆμα βραχὺ μὲν, ἀλλὰ περιέχον τεχνικὰ ἔργα καὶ δύσκολα διὰ τὴν ἐκτέλεσιν, τὸ ὁποῖον ἔμεινεν ἀνεκτέλεστον. Τότε ἡ ἑταιρεία εὑρίσκετο εἰς τὴν ἀμηχανίαν, διότι τὰ 3,300,000, τὰ ὁποῖα ἐμέλλομεν νὰ πληρώσωμεν, εἴχομεν πληρώσει ἤδη, πλὴν ἑκατὸν περίπου χιλιάδων δραχμῶν, αὐτὴ δὲ δὲν εἶχεν ἄλλα κεφάλαια, εἰμὴ τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ ἐκποιήσῃ τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως, ἢ νὰ ὑποθηκεύσῃ αὐτὸ, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ εὕρῃ τὰ χρήματα, τῶν ὁποίων εἶχεν ἀνάγκην, ὅπως ἐκτελέσῃ τὸ ὑπόλοιπον τμῆμα, τὸ ἀπὸ Κούρταγα μέχρι Διαβολιτσίου. Αἱ περιστάσεις ὅμως τῆς πίστεως, τοῦ ἐμπορίου, τῶν ἰδιωτικῶν συναλλαγῶν καὶ ἡ κατάστασις αὐτὴ ἐν τῷ Κράτει δὲν ἦτο τοιαύτη, ἵνα εὐκολύνῃ αὐτὴν πρὸς εὕρεσιν δανείου. Ἑπομένως προσέφυγεν εἰς τὸ Κράτος, καὶ ἐζήτησε τὴν συνδρομὴν αὐτοῦ. Ἡ συνδρομὴ, τὴν ὁποίαν ἐζήτει, ἦτο, ἐκ τοῦ ποσοστοῦ, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ἀνήκει εἰς τὸ Δημόσιον ἐκ τῶν ἐσόδων τοῦ τμήματος τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, κατὰ τὰς βάσεις τὰς κανονιζούσας τὰ τῆς ἐκμεταλλεύσεως, ἐκ τοῦ ποσοστοῦ τούτου νὰ ἀναλάβωμεν νὰ συμπληρῶμεν τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ἀπαιτεῖται πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ τόκου δανείου 2,000,000 ἢ 2,500,000. Ἐγὼ εἶχον μελετήσει τὴν σύμβασιν τότε, καὶ εἶχον παρατηρήσεις τινὰς σημειώσει ἐπὶ τοῦ περιθωρίου τοῦ ὑποβληθέντος μοι σχεδίου, ἀλλὰ αἱ περιστάσεις τοῦ Κράτους δὲν μοὶ ἐπέτρεψαν νὰ εἰσαγάγω εἰς τὴν Βουλὴν προτάσεις περὶ τούτου. Μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν πραγμάτων τὸ παρὸν Ὑπουργεῖον ἐδέχθη τὰς προτάσεις πάλιν τῆς αὐτῆς ἑταιρίας, ἐπαναλαβούσης ὅ,τι εἶχε προτείνει εἰς ἡμᾶς. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ὁ τῶν Οἰκονομικῶν εὗρον ὅτι αἱ προτάσεις εἶναι συμφέρουσαι, διότι δὲν ἐξέθετον εἰς μεγάλους κινδύνους τὸ Κράτος, συνετέλουν δὲ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου τούτου, ὅπως συμπληρωθῇ ἡ ὅλη γραμμή. Ὑποθέτω ὅτι οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ ἐποιήσαντο συλλογισμὸν, τὸν ὁποῖον καὶ ἐγὼ εὑρίσκω ὀρθόν. Ἐποιήσαντο τὸν ἑξῆς συλλογισμόν. Καθ’ οἱονδήποτε σημεῖον τῆς γραμμῆς ἤθελε περιέλθει ἡ ἑταιρία εἰς ἀνικανότητα νὰ ἐκτελέσῃ τὰ ἔργα, τῶν ὁποίων ἀνέλαβε τὴν κατασκευὴν, τὸ Κράτος θέλει δύνασθαι νὰ τὴν κηρύξῃ ἔκπτωτον, καὶ κηρῦττον τὸ Κράτος αὐτὴν ἔκπτωτον, ἤθελεν ἀναλάβει αὖθις τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἰδιοκτησία τῆς ἑταιρίας, ἀλλὰ συμπλήρωμα τοῦ ἀντιτίμου, τὸ ὁποῖον ἡ ἑταιρία ἐδικαιοῦτο νὰ λάβῃ, ἐὰν κατεσκεύαζε τὴν γραμμὴν τοῦ σιδηροδρόμου. Ἑπομένως τὸ Ὑπουργεῖον ἐνέκρινε τὰς προτάσεις, τροποποιῆσαν αὐτὰς κατά τι. Ἐκ τῆς ἀφηγήσεως ταύτης ἐξάγεται τὸ ἑξῆς. Πρῶτον, ὅτι οἱ λογαριασμοὶ τοῦ τμήματος Μύλων–Καλαμῶν δὲν συνδέονται παντάπασι μὲ τοὺς λογαριασμοὺς τῆς γραμμῆς ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Κόρινθον, Πάτρας καὶ Πύργον, καὶ Κόρινθον Ἄργος καὶ Ναύπλιον. Δεύτερον, ὅτι ἡ ἰδιοκτησία τοῦ Κράτους ἐπὶ τῆς γραμμῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν δὲν μειοῦται παντάπασι. Τὰ δικαιώματα τοῦ Κράτους μένουσιν ἀκέραια. Μόνην ὑποχρέωσιν ἀνέλαβε τὸ Κράτος νὰ συμπληρώνῃ τὰ ἐλλείποντα ἐκ τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα ἡ ἑταιρία ὤφειλε νὰ πληρόνῃ εἰς τόκον τοῦ δανείου τῶν 2,000,000.

§132ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι τὸ Κράτος.

§133ΣΤΕΦ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ Κράτος ἐκ τῶν εἰσοδημάτων του καὶ ἐπὶ ἐπιστροφῇ.

§134Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ ἐπὶ ἐπιστροφῇ. Τρίτον, ὅτι ἐξεπληροῦτό τι, τὸ ὁποῖον, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, ἦτο ἀπολύτως ἀναγκαῖον, καὶ ὅταν ἄλλοι ἐκυβέρνων καὶ δὲν διείποντο ὑπ’ αὐτῆς τῆς γνώμης, ἐγὼ ἐπέκρινα αὐτούς. Τώρα δὲ βλέπω αὐτὸ ἐκτελούμενον, καὶ τοῦτο μοὶ εἶναι εὐχάριστον. Τὸ ποῖον; Ὅτι ἡ ἐκμετάλλευσις τῶν σιδηροδρόμων ὅλων τῆς Πελοποννήσου περιέρχεται εἰς τὰς αὐτὰς χεῖρας, διότι τοιουτοτρόπως τὰ ἔξοδα τῆς ἐκμεταλλεύσεως καὶ τῆς διοικήσεως θὰ ἦναι ὀλιγώτερα ἢ ἂν ἦτο κατατετμημένη ἡ ἐκμετάλλευσις τῶν διαφόρων σιδηροδρόμων τῆς Πελοποννήσου εἰς διαφόρους χεῖρας. Διὰ τοῦτο ἐγὼ δὲν εἶμαι κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ κυροῦντος τὴν σύμβασιν. Ἐξ ἐναντίας προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ αὐτὸ μετὰ γαλήνης συνειδήσεως, διότι δὲν διακινδυνεύει κανὲν συμφέρον τοῦ Κράτους· ἐξ ἐναντίας ἐξασφαλίζεται ἐλπίς τις πρὸς περάτωσιν τῆς γραμμῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, καὶ ἐὰν ἡ ἐλπὶς αὕτη ἤθελεν ἀποτύχει, τὸ Κράτος θέλει ἀναλάβει πάλιν τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως, ἵνα τὸ ἐμπορευθῇ, τὸ ἐκποιήσῃ, τὸ ὑποθηκεύσῃ, ἢ τὸ χρησιμοποιήσῃ, ὅπως πορισθῇ τὰ χρήματα, καὶ αὐτὸ τὸ Κράτος ἀναλάβῃ τὴν κατασκευὴν τοῦ μέρους ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἤθελε κατασταθῆ ἡ ἑταιρία ἀνίκανος νὰ ἐκτελέσῃ.

§135Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρηκολούθησα βῆμα πρὸς βῆμα τὸν σεβαστὸν καὶ ἀξιότιμον ἐκ Γόρτυνος συνάδελφον, ἀλλὰ μετὰ λύπης ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι δὲν κατώρθωσε νὰ μὲ πείσῃ. Δὲν κατώρθωσε νὰ μὲ πείσῃ εἰς τὰ κύρια σημεῖα. Τὰ δὲ κύρια σημεῖα εἶναι τὰ ἀκόλουθα. Τὰ ἰδικά μου θέματα εἶναι δύο. Πρῶτον, ἂν τὸ ποσὸν τῶν 2,500,000 ἐπαρκῇ. Δεύτερον, ἂν διὰ τῆς συμβάσεως τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον ἀναλαμβάνῃ εὐθύνας ὄχι μόνον ἐπὶ τοῦ συνομολογηθησομένου δανείου τῶν 2,500,000 δραχμῶν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ συνομολογηθέντος μετ’ Ἀγγλικῶν οἴκων δανείου ἐκ μέρους τῆς ἑταιρίας Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου. Αὐτὰ εἶναι τὰ ζητήματα. Ἐν πρώτοις οὔτε ὁ κ. ἐκ Γόρτυνος σεβαστὸς συνάδελφος οὔτε ἐγὼ δυνάμεθα νὰ βεβαιώσωμεν ἐπακριβῶς τὴν Βουλήν, ἂν τὸ ὑπόλοιπον τμῆμα θέλῃ ἀπαιτήσει δαπάνην 2,500,000, ἢ ἓξ ἢ ὀκτὼ ἑκατομμυρίων. Ἐγὼ ὅμως, ἐρειδόμενος ἐπὶ τῶν σκέψεων καὶ ἐπὶ τῶν ἐκθέσεων αὐτῆς τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς καὶ ἐπὶ τῶν μέχρι τοῦδε συντελεσθέντων ἔργων, κατέδειξα ὅτι τὸ ποσὸν αὐτὸ εἶναι ἀνεπαρκές. Ὅτι δὲ δὲν φαίνεται ἐπαρκές, τὸ εὑρίσκετε ἐν αὐτῇ τῇ συμβάσει. Ἡ σύμβασις ἐν ἄρθρῳ 6 § γʹ λέγει: «Ἡ Ἑταιρία ὑποχρεοῦται νὰ καταβάλῃ ἐξ ἰδίων πᾶσαν τυχὸν ἀκόμη ἀπαιτηθησομένην δαπάνην διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τῆς γραμμῆς.» Ἀλλὰ, Κύριοι, ὁ ὅρος αὐτὸς δὲν μαρτυρεῖ, ὅτι δὲν θέλουσιν ἐπαρκέσει τὰ 2,500,000; Δὲν ἔχομεν τὴν αὐτὴν ῥήτραν καὶ ἐπιβλητικωτέραν ἴσως, ἐν τῇ συμβάσει τοῦ 1891, ἐν ᾗ ἀνεγράφετο, ὅτι κατὰ τὸ χρονικὸν διάστημα, καθ’ ὃ ἤθελον δαπανηθῆ τὰ 3,300,000, ὑποχρεοῦται ἡ ἑταιρία (ἤτοι ἐντὸς δεκαπενταμήνου διαστήματος) νὰ συνομολογήσῃ δάνειον πρὸς ἀποπεράτωσιν τῆς γραμμῆς τοῦ σιδηροδρόμου; Λοιπὸν ἔχομεν σήμερον ἐχέγγυον, ὅτι θέλουσιν ἐπαρκέσει τὰ 2½ ἑκατομμύρια; Διακηρύττω στεντορείως, ὄχι! Δὲν θέλουσιν ἐπαρκέσει, καὶ θέλομεν εὑρεθῆ μεθαύριον εἰς δεινότερον σημεῖον. Δὲν ἀφηγοῦμαι τὴν ἱστορίαν τοῦ σιδηροδρόμου, τοῦ πολυπαθεστάτου πλέον σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, διότι ἀπὸ τοῦ 1890 καὶ ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης διεμαρτυρόμην σφοδρῶς, καὶ ὅσον ἐπεθύμουν νὰ ἴδω συντελούμενον τὸ ἔργον τοῦτο, τόσον ἐμπόδια μοὶ παρουσιάζονται. Καὶ τώρα, ἐπαναλαμβάνω, ἐπιθυμῶ νὰ περατωθῇ τὸ ἔργον, διὰ νὰ συντελεσθῇ συγκοινωνία, ἡ ὁποία θέλει ἐξυπηρετήσει μεγάλα καὶ διεθνῆ συμφέροντα, ἀλλὰ δὲν θὰ τὰ ἐξυπηρετήσῃ διὰ τῆς ὁδοῦ, τὴν ὁποίαν ἀκολουθοῦμεν. Κύριοι, ἐξ ἐπισήμου καταστάσεως, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς εὐηρεστήθη νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὸ 1895, καὶ τὴν ὁποίαν εὑρίσκω εἰς τὴν σελίδα 62 τοῦ Παραρτήματος τῆς Ἐφημερίδος τῶν Συζητήσεων τῆς Βουλῆς τοῦ 1897, καταδεικνύεται, ὅτι ἐν ἔτει 1891 τὸ ἀνῆκον εἰς τὸ Δημόσιον μέρισμα ἐκ τῶν τότε συντελεσθέντων τμημάτων ἀνήρχετο εἰς 168,072 δραχμάς, τὸ 1892 εἰς 204,396 δραχμάς, τὸ 1893 εἰς 182,991. Ἐὰν, Κύριοι, τὸ Δημόσιον συνάψῃ δάνειον ἐπὶ ἐγγυήσει τῶν εἰσοδημάτων τοῦ σιδηροδρόμου αὐτοῦ, τοῦ συντελεσθέντος, καὶ ἀποπερατώσῃ τὴν γραμμὴν, θὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ Δημόσιον ἔχον τὰ αὐτὰ δικαιώματα ἐπὶ τῆς ἑταιρίας τῆς ἐκμεταλλεύσεως, καὶ θ’ αὐξάνωσι τὰ εἰσοδήματα, ἀποπερατουμένης τῆς γραμμῆς; Τὰ εἰσοδήματα ταῦτα, Κύριοι, εἶναι διὰ τὰ τμήματα μόνον ἀπὸ Μύλων εἰς Τρίπολιν καὶ ἀπὸ Διαβολίτσι εἰς Καλάμας. Σήμερον ἔχομεν καὶ τὸ προστεθὲν ἕτερον τμῆμα ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Κούρταγα, καὶ τὸ ὑπολειπόμενον μόνον τμῆμα προστίθεται ἀκόμη. Ἑπομένως, ἐὰν τὰ εἰσοδήματα ταῦτα σήμερον ἀνέρχωνται εἰς 200,000, κατὰ τὰ ἑπόμενα ἔτη θ’ ἀνέρχωνται εἰς 250,000 καὶ 300,000. Διατὶ δὲν καταβάλλει τὸ Δημόσιον τὸ ποσὸν αὐτὸ ἀπέναντι συνομολογήσεως δανείου πρὸς ἀποπεράτωσιν τοῦ σιδηροδρόμου; Ἰδοὺ ἡ ἐπιθυμία, ἰδοὺ ὁ πόθος, τὸν ὁποῖον ἔχουσιν οἱ κύριοι Βουλευταὶ Πελοποννήσου, οἱ ὁποῖοι δικαίως ἐνδιαφέρονται ὑπὲρ τῆς ἀποπερατώσεως τοῦ ἔργου. Ἀλλὰ τί θὰ γείνῃ, Κύριοι; Διὰ τῆς πληρωμῆς τόκων καὶ χρεωλύτρων θέλομεν μετὰ τινα χρόνον ἐξοφλήσει τὸ χρέος, καὶ θέλομεν ἔχει καθαρὸν τὸ εἰσόδημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ σήμερον τί γίνεται τὸ εἰσόδημα τοῦτο; Ἐὰν ὁ κ. συνάδελφος ἐξ Ἄρτης, ὁ ἐρωτήσας με, ἐλάμβανε τὴν καλωσύνην νὰ ῥίψῃ τὸ βλέμμα εἰς τὸ ἄρθρον 3 τῆς συμβάσεως, ἐδάφ. βʹ, θὰ ἔβλεπεν, ὅτι «ἐπιτρέπεται εἰς τὴν ἑταιρίαν νὰ παραχωρήσῃ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ τοκοχρεωλυσίου τοῦ δανείου τούτου. βʹ) τὸ περίσσευμα τῶν 6/10 μετὰ τὴν ἐξ αὐτῶν πληρωμὴν τῆς ἐκ λιρῶν στερλινῶν 4,050 ἐτησίας χρεωλυτικῆς δόσεως τῶν ὁμολογιῶν, περὶ ὧν τὸ ἀνωτέρω ἄρθρον 2 διαλαμβάνει...» Θέλομεν νὰ συνάψωμεν σύμβασιν διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ σιδηροδρόμου· διατί εἰς ταύτην ἀναμίγνυνται τὰ 4/10 καὶ 6/10; τί θέλομεν δώσει εἰς τὴν ἑταιρίαν ἐκ τῶν δικαιωμάτων τοῦ Δημοσίου; Ἄς τὰ δώσωμεν ἐν τέλει, ἀλλ’ ὡρισμένως. Τίποτε ἄλλο δὲν ἔχομεν νὰ κάμωμεν. Τὰ ἄλλα ἄρθρα κλπ. εἰς τί χρειάζονται; Δὲν ὑποκρύπτουσι δόλον; Ἐγὼ τὸ φοβοῦμαι, Κύριοι, καὶ τὸ λέγω καθαρά.

§136ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Αὐτοὶ εἶναι συνδυασμοὶ οἰκονομικοί.

§137Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Κύριε συνάδελφε, σᾶς εὐχαριστῶ. Ἀφ’ ὅτου οἱ οἰκονομικοὶ συνδυασμοὶ εἰσῆλθον εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Βασίλειον τεχνηέντως, τὸ Ἑλληνικὸν Βασίλειον ἐκηρύχθη εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως· ἅμα δ’ οὗτοι εἰσέλθωσι καὶ εἰς τὸν σιδηρόδρομον Μύλων–Καλαμῶν, ὁ ἐθνικὸς σιδηρόδρομος Μύλων– Καλαμῶν θὰ κηρυχθῇ εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως· καὶ τοῦτο, διότι τὰ 2,500,000 δὲν θέλουσιν ἐπαρκέσει, ἀφοῦ, ὡς γνωστόν, τὸ ὑπολειπόμενον πρὸς κατασκευὴν τμῆμα θέλει ἀπαιτήσει δαπάνην μεγαλειτέραν, ὁ δὲ σιδηρόδρομος Πειραιῶς– Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου, ὁ ὁποῖος σήμερον εἶναι ἀνεπαρκὴς, ἵνα συνομολογήσῃ τὸ διὰ τῆς συμβάσεως τοῦ 1891 καὶ 1895 ὑποχρεωτικὸν δάνειον, αὐτὸς οὗτος θέλει εἶσθαι αὔριον ἀνεπαρκέστερος. Ἐὰν, Κύριοι, θέλετε τὴν ἀποπεράτωσιν, ἂς διατυπωθῇ ἓν ἄρθρον: «Παραχωροῦμεν ἐκ τῶν τοῦ Δημοσίου ποσοστῶν 30, 40 ἢ 50 χιλιάδας δραχμὰς ἐτησίως διὰ τὴν συνομολόγησιν δανείου.» Οὕτω πραγματοποιεῖται ὁ διακαὴς πόθος ὅλων τῶν συναδέλφων. Τί χρειάζονται αἱ ἄλλαι παρενθέσεις; Ἐγὼ, Κύριοι, θὰ παρακαλέσω ὑμᾶς νὰ μὴ σπεύσωμεν, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ προσαγάγῃ αὔριον εἰς τὴν Βουλὴν τὸν ἐπίσημον προϋπολογισμὸν τῶν κυρίων Γκοτλὰν καὶ Ρονδέλ. Ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐκείνου, ὅσον καὶ ἂν ᾖναι ἐσφαλμένος, θὰ φανῇ ἡ ἀπαιτουμένη δαπάνη διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς ἀπὸ Διαβολίτσι εἰς Κούρταγα· διότι εἰς ὅλα τὰ ἔργα, διὰ τὰ ὁποῖα ἐπεκαλέσθη τοὺς Ἐφεσίους μηχανικοὺς ὁ ἐκ Γόρτυνος σεβαστὸς συνάδελφος καὶ διὰ τὰ ὁποῖα θὰ προσθέσω ἐγὼ οὐχὶ τὸ ¼, ἀλλὰ μόνον τὸ ⅒, θέλετε ἴδει, ὅτι θὰ ὑπερβῶμεν τοὺς προϋπολογισμούς. Θὰ παρακαλέσω συνάμα τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπειδὴ ἐπληρώθησαν ἔργα κατασκευασθέντα ἐπὶ τῆς γραμμῆς ταύτης διὰ τῶν 3,300,000, νὰ ζητήσῃ πληροφορίας τάχιστα, αὔριον δὲ ἢ μεθαύριον νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς σχετικὰς πληροφορίας· τότε δὲ ἐκ παραβολῆς θὰ ἤμεθα εἰς κατάστασιν νὰ ψηφίσωμεν ὅ,τι ἀπαιτεῖται νὰ ψηφίσωμεν· ἀλλὰ, ἐπαναλέγω, δὲν ἐννοῶ νὰ ψηφίσω τίποτε ἐν συσχετίσει μὲ τὸν σιδηρόδρομον Μύλων–Καλαμῶν, ὁ ὁποῖος εἶναι ἰδιοκτησία τοῦ Δημοσίου, καὶ μὲ τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου. Καὶ ἐξηγοῦμαι. Σήμερον τὰ εὐνομούμενα Κράτη, τὰ ὁποῖα ἔσπευσαν νὰ κατασκευάσωσι δι’ ἑταιριῶν σιδηροδρομικὰς γραμμὰς, ὅλα σπεύδουσι νὰ ἐξαγοράσωσιν αὐτάς. Ὑπομιμνήσκω δ’ ἐνταῦθα τὴν ἔνστασιν, ἣν ἐποιησάμην ἐπὶ τῆς συμβάσεως περὶ κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων Ἀττικῆς, ὅτε παρῃτήθημεν ἑνὸς δικαιώματος, τοῦ δικαιώματος τῆς ἐξαγορᾶς, τὸ ὁποῖον σήμερον κρατοῦσιν ὅλα τὰ Κράτη καὶ πρὸς τοῦτο συντέμνουσι μάλιστα τὸν χρόνον, ἵνα γείνωσι κύρια τῶν σιδηροδρόμων. Οἱ σιδηρόδρομοι διὰ τῆς αὐξήσεως τῆς συγκοινωνίας, διὰ τῆς μειώσεως τῆς δαπάνης τῆς κινήσεως, διὰ τῆς τελειοποιήσεως τῶν μηχανῶν κατέστησαν μεταλλεῖα ἀνεκμετάλλευτα, τῶν ὁποίων ἡ πρόσοδος διαρκῶς βαίνει αὐξάνουσα. Σήμερον λοιπὸν νὰ μὴ πωλήσωμεν τὸν σιδηρόδρομον Μύλων–Καλαμῶν, διὰ τὸν ὁποῖον ἔχομεν δαπανήσει μετὰ τῶν τόκων 35 ἑκατομμύρια δραχμὰς ὡς ἔγγιστα, νὰ τὸν τηρήσωμεν ὡς ἰδιοκτησίαν τοῦ Κράτους, καί, ἂν θέλετε, διαθέσατε τὰ εἰσοδήματα αὐτοῦ ὑπὲρ τοῦ σκοποῦ, ὁ ὁποῖος, παρὰ τὴν σύμβασιν, δὲν ἐξεπληρώθη σήμερον.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς ὑποστηρίζεται ὑπὸ 10 Βουλευτῶν;

§139ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§140Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Βόλου ἐπιμένει, ὅτι τὸ ἄρθρον 3 τῆς συμβάσεως, ὡς εἶναι συντεταγμένον, μειώνει τὰ ἐπὶ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν δικαιώματα ἰδιοκτησίας τοῦ Κράτους. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὁ ὁποῖος εἶναι καὶ νομικός, εἶναι καλὸν νὰ βεβαιώσῃ τὴν Βουλήν, ἐὰν τὸ ἄρθρον τοῦτο μειώνῃ τὰ δικαιώματα αὐτά, ἢ ὄχι.

§141ΣΤΕΦ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ ἄρθρον 3 οὐδὲν περιέχει, τὸ ὁποῖον νὰ περιλαμβάνῃ διάταξιν περὶ μειώσεως τῶν δικαιωμάτων τοῦ Κράτους, τῶν σήμερον ὑφισταμένων ἐπὶ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν. Τὸ ἄρθρον ἔχει ὡς ἑξῆς: «Πρὸς ἀποπεράτωσιν τοῦ μήπω συντελεσθέντος τμήματος Κούρταγα–Διαβολίτσι, ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Ἑταιρίαν τοῦ Σ.Π.Α.Π. νὰ ἐκδώσῃ, εἰς ἀντικατάστασιν τῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 1 ἀκυρουμένων 4,000 προνομιούχων μετοχῶν, δάνειον διὰ ποσὸν ὀνομαστικὸν δραχ. 2,500,000 πρὸς 5 καὶ ¼% τοκοχρεωλύσιον ἐτησίως, οὗτινος ἡ ἔκδοσις γενήσεται κατ’ ἐλάχιστον ὅρον πρὸς 85%, παραχωροῦσα διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ τοκοχρεωλυσίου τοῦ δανείου τούτου, ὡς εἰδικὴν ἐγγύησιν: αʹ) τὰ 4/10 ἐκ τῶν εἰς τὴν ἑταιρίαν τοῦ Σ.Π.Α.Π. ἀναλογούντων κερδῶν ἐκμεταλλεύσεως τῆς γραμμῆς Μύλων– Καλαμῶν, κατὰ τὸ ἄρθρ. 25 § 2 τῆς ἀπὸ 30|12 Μαΐου 1888 συμβάσεως, ἐγκριθείσης διὰ τοῦ ἀπὸ 21 Μαΐου 1888 Β. Διατάγματος, δυνάμει τοῦ νόμου ᾼΦΠΕʹ τῆς 14 Δεκεμβρίου 1887· βʹ) τὸ περίσσευμα τῶν 6/10 μετὰ τὴν ἐξ αὐτῶν πληρωμὴν τῆς ἐκ Λιρ. 4,050 ἐτησίας χρεωλυτικῆς δόσεως τῶν ὁμολογιῶν, περὶ ὧν τὸ ἀνωτέρω ἄρθρον 2 διαλαμβάνει, τῆς Ἑταιρίας Σ.Π.Α.Π. συμπληρούσης ἐτησίως, ἐν περιπτώσει ἀνεπαρκείας, τὸ ποσὸν Λιρ. 4,050 ἐξ ἰδίων καὶ δι’ ἴδιον λογαριασμόν· γʹ) τὸ πρὸς συμπλήρωσιν διὰ τὴν πληρωμὴν τοῦ ἐτησίου τοκοχρεωλυσίου τοῦ δανείου τῶν δρ. 2,500,000 ἀναγκαῖον ποσὸν, ἐν περιπτώσει ἀνεπαρκείας τῶν κατὰ τὰς ὑπὸ στοιχ. αʹ καὶ βʹ ἀνωτέρω παραγράφους ποσῶν, τοῦ Δημοσίου συναινοῦντος, ὅπως λαμβάνηται τοῦτο ἐκ τῶν κατὰ τὸ αὐτὸ ἔτος εἰς τὸ Δημόσιον ἀνηκόντων κερδῶν ἐκμεταλλεύσεως τῆς αὐτῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν μέχρις ἐξαντλήσεως αὐτῶν.» Ὁ σιδηρόδρομος Μύλων–Καλαμῶν, ἢ μᾶλλον ἡ ἑταιρία τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου, ἀνέλαβε τὴν περάτωσιν, κατασκευὴν καὶ ἐκμετάλλευσιν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων– Καλαμῶν, ἐξέδωκε δὲ 10,000 προνομιούχους μετοχὰς, ἀντιστοιχούσας πρὸς 5,000,000 ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου εἰς χρυσόν. Πρὸς ἐπίτευξιν τῆς τοποθετήσεως τῶν μετοχῶν τούτων ἡ ἑταιρία τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου, ἐν τῇ ἰδιότητι τοῦ κατασκευαστοῦ καὶ ἐκμεταλλευτοῦ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, ἔδωκε τὰ ἔσοδα, τὰ ἐκ τῆς γραμμῆς ταύτης προκύπτοντα αὐτῇ ἐκ τῆς μετὰ τοῦ Κράτους συμβάσεώς της κατὰ προνόμιον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ἐν λόγῳ μετοχῶν, δι’ ἃς ἐγγυήθη ὁ σιδηρόδρομος τόκον πρὸς πέντε τοῖς ἑκατὸν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἐφ’ ὅσον τὸ Κράτος δὲν ἤθελε ποιήσηται χρῆσιν δικαιώματος δεδομένῳ αὐτῷ ἐκ προηγουμένης συμβάσεως τῆς ἐξαγορᾶς τοῦ σιδηροδρόμου μετὰ παρέλευσιν εἰκοσαετίας, ἂν δὲν ἀπατῶμαι.

§142Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ ἑταιρία, ἡ ἀναλαμβάνουσα τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων– Καλαμῶν, δὲν ἤθελε δυνηθῆ νὰ ἐκτελέσῃ τὸ τμῆμα ἀπὸ Κούρταγα μέχρι Διαβολίτσι καὶ διὰ τοῦ δανείου αὐτοῦ, εὑρεθῇ δὲ τὸ Κράτος εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κηρύξῃ αὐτὴν ἔκπτωτον, τὸ Κράτος θέλει ἀναλάβει πάντα τὰ δικαιώματα αὐτῆς ἐπὶ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν;

§143ΣΤ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Βεβαίως. Ὁ σιδηρόδρομος Μύλων–Καλαμῶν, ἐν τῷ δικαιώματι, τὸ ὁποῖον εἶχε, διέθετο τὰς προσόδους διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν μετοχῶν, ἐκ τῶν 10,000 δὲ μετοχῶν ἐπραγματοποίησε τὰς 6,000. Ὁ σιδηρόδρομος ἐδαπάνησε τὰ 3,200,000 δρ., τὰς ὁποίας ἔλαβεν ἀπὸ τὸ Κράτος, ὅπως περατώσῃ τὴν γραμμὴν, εὑρεθεὶς δὲ εἰς ἀμηχανίαν χρηματικὴν, διότι δὲν ἠδύνατο νὰ τοποθετήσῃ τὰς ὑπολειπομένας μετοχὰς,—δὲν ἠδύνατο δὲ, διότι καὶ αἱ 6,000 πραγματοποιηθεῖσαι δὲν ὑπηρετοῦνται ἐπαρκῶς, διότι τὸ τμῆμα τὸ ἐν ἐνεργείᾳ τοῦ σιδηροδρόμου δὲν ἀποφέρει πέντε ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν,—προέβη εἰς τὸ ἑξῆς μέτρον· ἦλθε μετὰ τῶν μετόχων τῶν 6,000 εἰς συμβιβασμὸν, κατὰ τὸν ὁποῖον τρέπονται αἱ μετοχαὶ εἰς ὁμολογίας, τρέπονται ἀπὸ προνομιούχων μετοχῶν εἰς προνομιούχους ὁμολογίας πρὸς 3 τοῖς ἑκατὸν, ἀντὶ 5 τοῖς ἑκατὸν, ἄνευ αὐξήσεως τοῦ κεφαλαίου. Ἐκτὸς τούτου περιώρισε τὴν ἐγγύησιν, τὴν ὁποίαν παρεῖχεν εἰς τὸ μετοχικὸν αὐτὸ κεφάλαιον, τὸ ἀποβὰν δάνειον ἀπὸ μετοχικοῦ κεφαλαίου, περιώρισε τὴν ἐγγύησιν, ἡ ὁποία μέχρι τοῦδε ὑπῆρχεν ἐφ’ ὅλης τῆς προσόδου τῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν, εἰς τὰ 6/10, καὶ—ἐδῶ παρακαλῶ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Βόλου νὰ προσέξῃ—ἐκ τούτου προέρχονται αὐτὰ τὰ 6/10 καὶ 4/10, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησε. Λοιπὸν συνεφώνησε μετ’ αὐτῶν, αἱ μετοχαὶ τῶν 6,000 νὰ τραπῶσιν εἰς ὁμολογίας πρὸς 3%· οἱ οὕτω δὲ εἰς ὁμολογιούχους μεταβαλλόμενοι μέτοχοι, ἀντὶ νὰ ἔχωσι πρὸς ἀσφάλειαν ὁλόκληρον τὸ κέρδος τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, ἀρκοῦνται εἰς τὰ 6/10 αὐτοῦ, οὕτω δὲ ἀπομένουσιν εἰς τὴν διάθεσιν τῆς ἑταιρίας τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου 4/10 ἀπὸ τὰ κέρδη τὰ ἰδικά της τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων– Καλαμῶν. Αὐτὰ τὰ 4/10, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν μέχρι τοῦδε ἀποτελεσμάτων τῆς γραμμῆς, δὲν φαίνονται ἀσφαλίζοντα ἐπαρκῶς δάνειον 2,500,000. Κατέφυγε λοιπὸν εἰς τὸ Κράτος καὶ εἶπεν: Ἔχω μὲν νὰ διαθέσω πρὸς ἀπόκτησιν δανείου ἀναγκαίου πρὸς ἀποπεράτωσιν τῆς γραμμῆς τὰ 4/10 ἐκ τοῦ ἡμίσεως τῶν κερδῶν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, ἀλλ’ αὐτὰ τὰ 4/10, οἷα εἶναι σήμερον, δὲν ἐνθαῤῥύνουσιν ἴσως τὸν δανειστὴν, ἵνα ἐπὶ ἐκχωρήσει τῆς προσόδου αὐτῶν μοὶ παράσχῃ τὸ δάνειον τῶν 2,500,000· ἐλθὲ εἰς ἐπικουρίαν μου, Δημόσιον, διότι, ἐὰν δὲν θέλῃς νὰ μὲ κηρύξῃς ἔκπτωτον σήμερον, καὶ οὕτως ἐπαγάγῃς τὴν καταστροφὴν εἰς μίαν μεγάλην ἐγχώριον ἑταιρίαν, καὶ σὺ εὑρεθῇς εἰς ἀπορίαν περὶ τῆς ἀποπερατώσεως τοῦ ἔργου καὶ τρέξῃς τὸν κίνδυνον τῆς καταστροφῆς τῶν μέχρι τοῦδε συντελεσθέντων, πρέπει νὰ ἔλθῃς εἰς ἐπικουρίαν μου. Μὴ μοῦ χαρίζεις τίποτε, ἀλλ’ εὐκόλυνέ με εἰς τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον ζητῶ νὰ συνομολογήσω, τῶν 2,500,000· ἐὰν δὲν μοὶ ἐπαρκέσουν τὰ 4/10, ἐλθὲ μὲ τὰ ἰδικά σου κέρδη ἐκ τοῦ σιδηροδρόμου εἰς ἐπικουρίαν, ἐφ’ ὅσον θὰ ἔχῃς τοιαῦτα, ἄνευ εὐθύνης ἄλλης τοῦ Κράτους.» Τὸ Κράτος ἐδέχθη τὴν πρότασιν, ἠκούσατε δὲ ἀπὸ τὸν σεβαστὸν ἐκ Γόρτυνος κ. Βουλευτήν, ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῇ ἤρξατο καὶ ἄλλοτε ἡ Κυβέρνησις διαπραγματεύσεων, ἀλλ’ ἐπελθοῦσαι ἄλλαι ξέναι πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο περιστάσεις παρεκώλυσαν τὴν πρόοδον αὐτῶν. Ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἔκαμε τὸ ἑξῆς· εὑροῦσα τὴν σύμβασιν ταύτην, σχοῦσα δὲ τὸ πλεονέκτημα τῆς συμβολῆς διακεκριμένου μηχανικοῦ, τοῦ γνωστοῦ κ. Τριανταφυλλίδου, λίαν εὐσυνειδήτως συνδραμόντος ἐμέ, τὸν ὅλως μὴ εἰδικὸν εἰς τὴν ἐργασίαν αὐτήν, ἦλθεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα, ἐὰν τὰ 4/10 δὲν ἤθελον φθάσει διὰ νὰ ὑπηρετήσωσι τὸ δάνειον, ἐὰν ἐκ τῶν 6/10, τὰ ὁποῖα ἔχουσι παραχωρηθῆ διὰ τὸ δάνειον τὸ ἐκ τροπῆς τῶν 6,000 μετοχῶν εἰς χρυσὸν ἐκ τῆς πτώσεως τοῦ συναλλάγματος δὲν ὑπολειφθῇ τι, ἢ καὶ ἂν ὑπολειφθῇ, ἐὰν δὲν ἤθελε καὶ πάλιν ἀρκέσει, συναινεῖ τὸ Κράτος νὰ προκαταβάλῃ ἐκ τοῦ μέρους τοῦ ἰδικοῦ του, ἐκ τῶν κερδῶν, ὅσον χρειασθῇ πρὸς συμπλήρωσιν, ὑπὸ τὸν ὅρον, ὀψέποτε ἤθελε παρουσιασθῇ ἐκ τῶν κερδῶν τῆς ἑταιρίας μείζων μερὶς κέρδους, νὰ ἐπιστρέφῃ πάλιν ὁ σιδηρόδρομος πρὸς τὸ Κράτος, ἐπὶ τῇ βάσει ἀνοικτοῦ λογαριασμοῦ, πᾶν τὸ ἐπὶ πλέον. Ταῦτα ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν οἰκονομίαν τοῦ Κράτους Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν δικαιωμάτων τοῦ Κράτους, οὐδὲν δικαίωμα ἀποβάλλει τὸ Κράτος ἐκ τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα κέκτηται ἤδη, οὐδὲν προσθέτει, ἀλλὰ καὶ οὐδὲν ἀποβάλλει καὶ ὡς πρὸς τὴν ἐξαγορὰν καὶ ὡς πρὸς τὰ ἐν γένει δικαιώματά του. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ ζήτημα, ἐὰν θὰ ἐπαρκέσωσι τὰ 2,500,000, τὰ ὁποῖα δανείζεται ἡ ἑταιρία, ἐγὼ βεβαίως εἶμαι ὁ τελευταῖος πάντων, ὁ ὁποῖος δύναμαι νὰ σᾶς πληροφορήσω ἐξ ἰδικῆς μου αὐθεντίας, ἀλλὰ πρὶν θέσω τὴν ὑπογραφήν μου εἰς τὴν σύμβασιν, ἤδη ὑπογεγραμμένην παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ἀφοῦ προηγουμένως ἔσχον ὀκτάκις συνέντευξιν μετὰ τοῦ μηχανικοῦ, τοῦ ὁποίου ἐμνήσθην καὶ πρὸς τὸν ὁποῖον ἡ ἰδική μου ὑπόληψις εἶναι μεγίστη, τὸν προσεκάλεσα πάλιν εἰς τὸ γραφεῖόν μου καὶ τὸν ἠρώτησα καὶ πάλιν, ἂν ἀρκεῖ αὐτὸ τὸ ποσὸν πρὸς ἀποπεράτωσιν, διότι δὲν ἐπεθύμουν νὰ ὑπογράψω ἐπὶ τῇ σημειώσει ποσοῦ ἐν τῇ συμβάσει ταύτῃ, τὸ ὁποῖον ἐκ τῶν ὑστέρων ἤθελεν ἀποδειχθῆ ὅτι εἶναι ἀνεπαρκὲς πρὸς ἀποπεράτωσιν τῆς γραμμῆς. Ὁ κ. Τριανταφυλλίδης μὲ ἐβεβαίωσε κατηγορηματικῶς, ὅτι δύναμαι νὰ ὑπογράψω, καὶ τότε ὑπέγραψα.

§144Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς ὑπογράφοντες ἐννοοῦμεν αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐννοεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Βόλου, ὅτι καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως, τὸ ὁποῖον παρεχωρήσαμεν εἰς τὴν ἑταιρίαν τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου, ὡς κεφάλαιον, ὅπως χρησιμοποιήσῃ αὐτὸ, ἵνα πορισθῇ τ’ ἀναγκαῖα μέσα πρὸς περάτωσιν τῶν ἐργασιῶν, ὅτι καὶ τὸ δικαίωμα τοῦτο τῆς ἐκμεταλλεύσεως, ἂν ἤθελε συμβῆ νὰ μὴ δυνηθῇ νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ὑποχρέωσίν της, θέλομεν τὸ ἀναλάβει ἀκέραιον, καὶ πᾶσαι αἱ συμφωνίαι τῆς ἑταιρίας μετὰ τῶν δανειστῶν αὐτῆς περὶ τῶν 4/10 καὶ 6/10 μένουν εἰς βάρος αὐτῆς.

§145ΣΤΡΕΙΤ. Ὄχι· τὰ 4/10 καὶ 6/10 μᾶς ἐνδιαφέρουν. Νομίζω ὅτι σᾶς ἐξήγησα τί σημαίνουν.

§146ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Τὸ 60%, τὸ ὁποῖον σήμερον δίδεται εἰς τοὺς δανειστὰς, τοὺς πραγματοποιήσοντας τὸ δάνειον, ὅταν σήμερον τὸ Κράτος διὰ τοῦ νόμου τοῦ κυροῦντος τὴν σύμβασιν, τοῦ σήμερον ψηφιζομένου, ἀποδέχηται, τὸ 60% δύναται ἐν τῇ περιπτώσει, τὴν ὁποίαν εἴπετε, νὰ τὸ ἀρνηθῇ κατόπιν τὸ Κράτος;

§147Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ναί.

§148ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἐγὼ ἀναμένω ὄχι τὴν γνώμην τὴν ἐμὴν, ἢ τὴν γνώμην τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος, ἢ τὴν γνώμην τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Βόλου, ἀλλ’ ἀναμένω τὴν γνώμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§149ΣΤ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Αἱ μετοχαὶ αὗται δὲν ἐδημιουργήθησαν ἄνευ συναινέσεως τοῦ Κράτους, αἱ μετοχαὶ αἱ προνομιοῦχοι ἐπὶ ἐγγυήσει τῆς προσόδου τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν ἐδημιουργήθησαν διὰ καταστατικοῦ κυρωθέντος διὰ Β. Διατάγματος. Σήμερον πρόκειται περὶ μειώσεως τῶν δικαιωμάτων τῶν δανειστῶν διὰ τῆς πράξεως τῆς κυρούσης τὴν σύμβασιν μεταξὺ Κράτους καὶ ἑταιρίας, διότι, ἀντὶ νὰ μείνῃ ὑπέγγυος ὁλόκληρος ἡ πρόσοδος, πρόκειται νὰ περιορισθῇ ἡ ὑπεγγυότης εἰς μόνον τὰ 60 ἑκατοστά.

§150Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ σύμβασις, τὴν ὁποίαν ἡ ἑταιρία τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου συνωμολόγησε μετὰ τῶν δανειστῶν αὐτῆς, καὶ διὰ τῆς ὁποίας διέθεσε πρὸς κανονισμὸν τῶν σχέσεων αὐτῆς μετ’ αὐτῶν τὰ 6/10 τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, ἡ σύμβασις αὕτη ἰσχύει ἐπὶ τοσοῦτον, ἐφ’ ὅσον ἡ ἑταιρία ἐξακολουθεῖ ἔχουσα τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως· ἂν ὅμως μίαν ἡμέραν τὸ ἀπολέσῃ, τὸ Δημόσιον ἐπανακτᾷ τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως ἀκέραιον, ἄνευ βάρους τινὸς, ἡ δὲ περὶ τούτου σύμβασις τῆς ἑταιρίας μετὰ τῶν δανειστῶν αὐτῆς μένει ἄνευ ἰσχύος διὰ τὰ παραχωρούμενα εἰς αὐτοὺς 6/10.

§151ΣΤ. ΣΤΡΕΙΤ. Βάσις εἶναι τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον κέκτηται ἐκ τοῦ Κράτους, βάσις εἶναι ἡ ἐπιτέλεσις τῆς ὑποχρεώσεως. Ἂν δὲν ἐκτελέσῃ τὰς ὑποχρεώσεις αὐτῆς, ἀποβάλλει καὶ τὸ δικαίωμα.

§152ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μετὰ τὰς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν ἔχω πολλὰ νὰ προσθέσω. Ἐζήτησα τὸν λόγον ἀκριβῶς ὅταν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶπεν, ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη οὐδὲν ἀφαιρεῖ δικαίωμα τοῦ Κράτους. Τοῦτο μοὶ ἐφάνη ὑπερβολικόν· τὸ ἀνέπτυξεν ὅμως ἀκολούθως, ὅτι ἀφαιρεῖ ἓν δικαίωμα· ἀλλὰ ποῖον δικαίωμα; τὸ δικαίωμα τοῦ λαμβάνειν τὸ ἥμισυ τῶν εἰσοδημάτων μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν ὡρισμένου ποσοῦ, χρησίμου διὰ τὰς δαπάνας τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Τοῦτο τὸ δικαίωμα τὸ ἀφαιρεῖ. Ὡς ἀντελήφθην ἐκ τῆς συμβάσεως, δὲν δύναται νὰ λάβῃ εἰσόδημα τὸ Κράτος, παρὰ μετὰ τὴν ὑπηρεσίαν πλήρη τοῦ δανείου τῶν 2,500,000 δραχμῶν. Ἐὰν ἡ ὑπηρεσία ἐκτελεσθῇ διὰ τοῦ ἡμίσεως μεῖον τῶν 6/10 τοῦ εἰσοδήματος τῆς ἑταιρίας, τὸ Κράτος δὲν ἀπώλεσε τίποτε· ἐφ’ ὅσον ὅμως ἡ ὑπηρεσία αὕτη δὲν ἐκτελεῖται διὰ τοῦ ἡμίσεως αὐτοῦ, τὸ Κράτος εἶναι ὑποχρεωμένον ν’ ἀναπληροῖ πᾶν τὸ ἐλλεῖπον διὰ τοῦ εἰς αὐτὸ ἀνήκοντος μέρους τῶν εἰσοδημάτων τοῦ σιδηροδρόμου. Ἀλλ’ εἶναι βεβαίως φανερόν, ὅτι οὐδεμίαν ἀναδέχεται τὸ Κράτος ὑποχρέωσιν, βαρύνουσαν τὸ δημόσιον ταμεῖον. Τώρα εἶναι ἐπαρκὲς ἀναμφισβητήτως, κατόπιν τῶν ὑπολογισμῶν, τοὺς ὁποίους ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ παρατήρησις ἡ οὐσιωδεστέρα, ἥτις παρουσιάζεται, καὶ ἥτις πρέπει νὰ ἐφελκύσῃ τὴν προσοχὴν ἡμῶν, εἶναι, ἐὰν τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ὁρίζεται διὰ τῆς συμβάσεως, ἦναι ἀρκετὸν πρὸς ἀποπεράτωσιν τοῦ ἔργου. Αὐτὴ ἡ παρατήρησις, ὡς ἀνέπτυξεν ὁ ἐκ Βόλου κ. Βουλευτὴς, πρέπει νὰ ἑλκύσῃ τὴν προσοχὴν ὅλων. Τί θὰ χάσωμεν, ἐὰν δὲν ἀρκέσῃ τὸ ποσὸν τοῦτο; Ἐγὼ νομίζω, ὅτι θὰ χάσωμεν· ἐκεῖνο δὲ, τὸ ὁποῖον θὰ χάσωμεν, εἶναι, ὅτι θ’ ἀναγκασθῶμεν μετὰ παρέλευσιν δύο ἐτῶν ν’ ἀποκτήσωμεν τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ κηρύξωμεν ἔκπτωτον τὴν ἑταιρίαν δι’ ὁλόκληρον τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως ὁλοκλήρου τῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν. Τοῦτο εἶναι βεβαίως μία σπουδαία ἐγγύησις, ἥτις παρέχεται εἰς τὸ Κράτος παρὰ τῆς ἑταιρίας, διότι ἡ ἑταιρία θὰ ὑποβληθῇ εἰς πᾶσαν θυσίαν, ὅπως ἐκτελέσῃ τὸ ἔργον, παρὰ νὰ χάσῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν τῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν. Τοῦτο εἶναι ἡ ἐγγύησις, τὴν ὁποίαν ἔχομεν, καὶ εἶναι ἀρκετὴ καὶ ἀσφαλὴς ἐγγύησις, ἐὰν πρόκειται περὶ 300,000, περὶ 500,000, ἢ καὶ περὶ ἑνὸς ἑκατομμυρίου· ἐὰν ὅμως πρόκειται περὶ πολλῶν ἑκατομμυρίων, τότε δὲν εἶναι ἀσφαλὴς ἡ ἐγγύησις, διότι δὲν εἶναι καλὸν νὰ ἐπανερχώμεθα ἑκάστοτε καὶ νὰ κάμνωμεν νέας συμφωνίας, διότι, ὡς σήμερον εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην, τὴν λίαν δεδικαιολογημένην, ὅτι δὲν πρέπει νὰ παραγκωνίσωμεν μίαν ἐντόπιον ἑταιρίαν, ἡ ὁποία παρέχει ὑπηρεσίας εἰς τὸν τόπον, ἀλλὰ τοὐναντίον νὰ ὑποβληθῶμεν εἰς θυσίας, ὅπως εὐκολύνωμεν τὸ ἔργον αὐτῆς, οὕτω θὰ εὑρεθῶμεν καὶ μετὰ δύο ἔτη, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἡ ἐγγύησις πλήρης, ὅτι ἡ ἑταιρία θὰ ἐκτελέσῃ τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἀναλαμβάνει. Ὡς πρὸς ἐμὲ ὅμως, ἡ δήλωσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ προχθὲς ἡ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ἡ ἐγγύησις τῶν 2,500,000 ἀρκεῖ, μὲ ἱκανοποιεῖ.

§153ΣΤΕΦ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Μήτε ἐγὼ εἶμαι ἐμπειροτέχνης, μήτε ὑμεῖς. Ἀλλὰ γίνεται κατόπιν πληροφοριῶν.

§154ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐὰν, λέγω, ἡ δήλωσις αὕτη ἀρκῇ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως ἀρκεῖ καὶ εἰς ἐμὲ, ἡ σύμβασις αὕτη δὲν ἐπηρεάζει τὰ δικαιώματα τοῦ Κράτους ἀμέσως. Τὸ μόνον ζήτημα, τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται, εἶναι, πῶς εἶναι δυνατὸν ν’ αὐξήσωμεν τὸ ποσὸν μέχρι τοιούτου βαθμοῦ, καθιστῶντος πλέον ἀναμφισβήτητον τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου. Δυνάμεθα ν’ αὐξήσωμεν τὸ δάνειον, ἐὰν ὑπάρχῃ ἀμφιβολία. Εἰς ἐμὲ δὲν ὑπάρχει· ἐὰν ὅμως ὑπάρχῃ ἀμφιβολία εἰς τὴν Βουλὴν, δύναται νὰ γείνῃ πρότασις αὐξήσεως τοῦ δανείου, καὶ ἡ αὔξησις τοῦ δανείου, ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελεν ὑπερβαίνει τὴν δαπάνην τὴν ἀφεύκτως ἀπαιτουμένην, δὲν θὰ χαθῇ, διότι τὸ ὑπερβάλλον τοῦ δανείου τούτου δύναται νὰ εὕρῃ τὴν χρησιμοποίησίν του εἴτε ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, εἴτε ὑπὲρ ἄλλου τινὸς ἔργου. Ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω, ὅτι μετὰ τὴν δήλωσιν τῶν ἁρμοδίων Ὑπουργῶν δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν αὐτὴν τὴν ἀμφιβολίαν.

§155Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅλοι εἴμεθα σύμφωνοι, κ. Πρόεδρε, ὅτι διὰ τῆς συμβάσεως δὲν πρέπει νὰ μειωθῶσι τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα τὸ Κράτος ἔχει ἀποκτήσει. Ὁ ἔντιμος ἐκ Βόλου Βουλευτὴς ὑποπτεύεται, ὅτι διὰ τῆς σημερινῆς συμβάσεως μονιμοποιοῦνται τὰ δικαιώματα πρὸς ἐξασφάλισιν τοῦ δανείου, τὰ δικαιώματα ἐπὶ τῶν εἰσπράξεων τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, καὶ καθ’ ἣν περίπτωσιν ἤθελε παύσει ἀνήκων ὁ σιδηρόδρομος εἰς τὴν ἑταιρίαν Πειραιῶς– Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου. Τοῦτο βεβαίως θὰ ἦτο κακόν· ἀλλὰ μετὰ τὰς ἐξηγήσεις τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ, καὶ μετὰ τὴν πληρεστέραν διασάφησιν τῶν πραγμάτων, πρέπει νὰ ὁμολογήσῃ τις, ὅτι τοιοῦτος κίνδυνος δὲν ὑπάρχει. Διότι, ὅταν ἔδωκεν εἰς ἀσφάλειαν τῶν δανειστῶν της τὰ 6/10 τοῦ εἰσοδήματος, τοῦ ἀναλογοῦντος αὐτῇ, ἡ ἑταιρία τοῦ σιδηροδρόμου, τὰ ἕξ ταῦτα δέκατα ἦσαν τὸ δικαίωμα τῆς μετοχῆς αὐτῆς ἐπὶ τῶν κερδῶν τοῦ σιδηροδρόμου, καὶ οἱ δανεισταὶ ἐνόουν ὅτι, λαβόντες τοιαύτην ἀσφάλειαν, ὑπὲρ τοῦ δανείου των ἔλαβον τὴν ἀσφάλειαν αὐτὴν, ἤτοι τὴν συμμετοχὴν τῆς ἑταιρίας εἰς τὰ κέρδη τῆς ἐκμεταλλεύσεως, ἐφ’ ὅσον ἡ ἐκμετάλλευσις αὕτη ἀνήκει εἰς τὴν ἑταιρίαν· ἐγίνωσκον δὲ ἐξ αὐτῆς τῆς τελευταίας συμβάσεως, μετὰ τὴν ὁποίαν ἐρχόμεθα εἰς τὴν σημερινὴν, τῆς συμβάσεως δηλ. τοῦ 1895, ὅτι διετήρησε καὶ διατηρεῖ τὸ δικαίωμα τὸ Κράτος, ὅπως κηρύξῃ ἔκπτωτον τὴν ἑταιρίαν, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἤθελεν ἀποπερατώσει τὸ ἔργον· διότι ἰδοὺ τί λέγει τὸ τελευταῖον ἄρθρον: «Δύναται ἡ ἑταιρία τῶν σιδηροδρόμων Πειραιῶς–Πελοποννήσου νὰ κηρυχθῇ ἔκπτωτος τῆς κατασκευῆς καὶ ἐκμεταλλεύσεως τῆς ὅλης γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν δι’ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐὰν δὲν ἐξακολουθήσῃ δι’ ἰδίων χρημάτων τὰ ἔργα μετὰ παρέλευσιν 15 μηνῶν ἀπὸ τῆς κυρώσεως τῆς παρούσης συμβάσεως, καὶ δὲν διεξαγάγῃ ταῦτα οὕτως, ὥστε νὰ τ’ ἀποπερατώσῃ ἐμπροθέσμως, ἢ ἀμελήσῃ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν διαφόρων ὑποχρεώσεων, τῶν ἐπιβαλλομένων αὐτῇ διὰ τῆς παρούσης συμβάσεως καὶ τῆς ἀπὸ 17 Δεκεμβρίου 1891, ὡς καὶ διὰ τῆς συμβάσεως καὶ συγγραφῆς τῆς 30 Ἀπριλίου 1888 περὶ κατασκευῆς καὶ ἐκμεταλλεύσεως τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν.» Αὐτὸ τὸ ἄρθρον 16 τῆς σημερινῆς συμβάσεως, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ψηφισθῇ, θέτει εἰς ἰσχὺν καὶ ἐφαρμόζει τὸ ἄρθρον 8. Ἐννοεῖται λοιπὸν, ὅτι οἱ χορηγοῦντες νῦν τὰ χρήματα, καὶ λαμβάνοντες τὰ κέρδη ἐκ τῆς συμμετοχῆς τοῦ σιδηροδρόμου εἰς τὰ κέρδη τῆς ἐπιχειρήσεως, ὡς ἀσφάλειαν, δέχονται τὴν ἐγγύησιν ὑπὸ τὸν ὅρον αὐτὸν, ἐφ’ ὅσον δηλαδὴ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων συμβάσεων ἔχει τὴν ἐκμετάλλευσιν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν ἡ ἑταιρία τῶν σιδηροδρόμων Πειραιῶς–Πελοποννήσου. Λοιπὸν μετὰ τοῦτο δὲν ὑπάρχει περὶ τῆς ἐννοίας τῆς παραχωρήσεως ἀμφιβολία. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ὑπάρχει ἄλλη ἀτέλεια ῥιζικὴ, ἡ ἑξῆς, ὅτι τὸ Κράτος, δηλ. ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, οἱ ἀντιπροσωπεύοντες αὐτὸ, δὲν πρόκειται νὰ συμμεθέξουν εἰς τὴν πραγματοποίησιν τοῦ δανείου, διὰ τὸ ὁποῖον χορηγεῖ τὸ Κράτος προσόδους τοῦ Δημοσίου ὡς ὑπεγγύους. Τοῦτο εἶναι ἀτοπώτατον, καὶ τοσούτῳ μᾶλλον ἄτοπον, ὅσῳ πλεῖστα εἶναι τὰ θέματα, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν σπουδαίους ὅρους ἑνὸς δανείου, καὶ τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχουν ἐν τῇ συμβάσει, ὥστε νὰ εἴπῃ τις, ὅτι διὰ τῆς συζητήσεως ἡ Βουλὴ καὶ διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τῆς συμβάσεως περὶ ὅλων ἔλαβε γνῶσιν τῶν ὅρων τοῦ δανείου, καὶ ἔδωκεν ἐν γνώσει αὐτῶν τὴν συγκατάθεσιν αὐτῆς. Διότι ἰδοὺ π. χ. εἷς ὅρος, ὅστις εἶναι ἄγνωστος· μετὰ πόσα δηλ. ἔτη θ’ ἀποσβεσθῇ τὸ χρέος, τὸ ὁποῖον συνομολογεῖ ὁ σιδηρόδρομος ἐπὶ τῇ ἐγγυήσει τοῦ Κράτους;

§156ΣΤ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Μετὰ 62 ἔτη.

§157ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀλλὰ δὲν ἀναφέρεται τοῦτο.

§158Α. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Τὸ λέγει ἡ σύμβασις. Ὅταν λέγῃ 5 καὶ ¼ τοκοχρεωλύσιον, τὸ λέγει.

§159ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ σύμβασις λέγει 5 καὶ ¼ τοκοχρεωλύσιον, ἀλλὰ δὲν ἕπεται ἐκ τούτου, ὅτι τὸ 5 εἶναι τόκος καὶ τὸ ¼ χρεωλύσιον. Πόθεν συνάγετε, ὅτι εἶναι χρεώλυτρον ¼ καὶ ὄχι ⅛, καὶ ὅτι 5 καὶ ⅛ εἶναι τόκος;

§160ΣΤΕΦ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Αὕτη εἶναι ὀρθοτάτη παρατήρησις.

§161ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τοῦτο δ’ ἔχει μεγάλην σημασίαν, διότι ἐπὶ τοῦ προκειμένου πρέπει νὰ γνωρίζωμεν, ἂν θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ διὰ τὸ δάνειον ὑποχρέωσις τοῦ Κράτους ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον, ἐφ’ ὅσον θὰ ἔχῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν τῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν ἡ ἑταιρία τῶν σιδηροδρόμων Πειραιῶς– Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου. Ὁ χρόνος δι’ ἀμφότερα πρέπει νὰ ἦναι ὁ αὐτός. Ἐκτὸς ὅμως τούτου, τὸ Κράτος πρόκειται νὰ ἐγγυηθῇ διὰ δάνειον, τὸ ὁποῖον δὲν συνομολογεῖται ὑπὸ τοὺς ἀρίστους ὅρους, διότι συνομολογεῖται μὲ 5 καὶ ¼ ἐπὶ τοῦ ὀνομαστικοῦ, ἀλλὰ μὲ 6 καὶ 17% ἐπὶ τοῦ πραγματικοῦ. Λοιπὸν διατὶ τὸ Κράτος νὰ μὴ ἔχῃ τὸ δικαίωμα, τοιοῦτον δάνειον, διὰ τὸ ὁποῖον ἐπὶ μακρὸν χρόνον πρόκειται νὰ ὑποχρεῶνται πρόσοδοι δημόσιαι, νὰ τὸ ἐξοφλῇ, νὰ τὸ μετατρέπῃ, νὰ τὸ ἀποβάλλῃ ἀφ’ ἑαυτοῦ; Τὸ Δημόσιον, ἐξοφλοῦν τὸ χρέος αὐτὸ, ὁπόταν ἐγκρίνῃ, ἀπαλλάττει, ἐλευθεροῖ τὰς προσόδους αὐτοῦ. Πῶς δύναται ὅμως τὸ Κράτος, ἂν δὲν συνομολογήσῃ τοιοῦτον ῥητὸν δικαίωμα, νὰ πληρώσῃ χρέος, τὸ ὁποῖον συνωμολόγησεν ἄλλη ἑταιρία σιδηροδρομική; Ἰδοὺ καὶ ἄλλη περίπτωσις, κατὰ τὴν ὁποίαν πρέπει τὸ Κράτος νὰ ἔχῃ ἐπιφυλαχθῆ δικαίωμα ὑπὲρ ἑαυτοῦ, ὀψέποτε ἤθελε παρουσιασθῆ συμφέρον νὰ τὸ ἐνασκήσῃ. Διὰ τοῦτο ἤθελον παρακαλέσει τὴν Κυβέρνησιν, ἰδίως τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν, νὰ δεχθοῦν, ὅπως τεθῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ,—διότι οὐδεμίαν ἔχω ἀμφιβολίαν, ὅτι τοῦτο θὰ δεχθῇ καὶ ἡ ἑταιρία τοῦ σιδηροδρόμου,— νὰ τεθῇ διάταξις, ὅτι ἡ ἔκδοσις τοῦ δανείου θέλει γείνῃ τῇ προηγουμένῃ ἐγκρίσει τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Τότε καὶ αὐτὸ τὸ ὁποῖον συνεζητοῦμεν ἐν ἀρχῇ, τὸ περὶ τῆς ἐννοίας δηλονότι τῆς ἀντικαταστάσεως τοῦ παλαιοῦ κεφαλαίου δι’ ὁμολογιῶν ἐπὶ ὑπηρεσίᾳ, τὴν ὁποίαν θὰ ἐγγυῶνται τὰ 6/10 τῶν προσόδων, θὰ διευκρινισθῇ ἐν τοῖς ὅροις σαφέστερον, ὅτι, ἐφ’ ὅσον μόνον χρόνον ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ ἑταιρία νὰ ἐκμεταλλεύηται τὸν σιδηρόδρομον, ἐπὶ τοσοῦτον ἰσχύει καὶ ἡ ἀσφάλεια τῶν δανειστῶν ἐκ τῆς συμμετοχῆς εἰς τὰ κέρδη τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Ὡς πρὸς τὸ ἕτερον, τὸ περὶ τῆς ἐξοφλήσεως τοῦ χρέους, νομίζω ὅτι ἐπὶ δανείου, τὸ ὁποῖον θὰ βαρύνῃ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, οὐδεὶς θ’ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα τὸ Κράτος νὰ τὸ ἐνασκῇ, καὶ ἑπομένως νὰ μετάσχῃ τῆς ἐγκρίσεως τῶν ὅρων καὶ νὰ ἐγκρίνῃ ἢ ἀποῤῥίψῃ αὐτοὺς, ἂν τοὺς εὑρίσκῃ ἀσυμφόρους.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σχινᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§163Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Δὲν εἶμαι νομικός, ἀλλ’ εἶμαι ἀκόλουθος τακτικὸς τῶν ἐκτελουμένων ἔργων, καὶ γνωρίζω ὅτι ὁ σιδηρόδρομος Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου συνῆψε δάνειον ἐπὶ ἐγγυήσει τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου, διὰ τὸ ὁποῖον πληρόνει ἐτήσιον τόκον 4050 λίρας. Εἶναι ἀληθὲς τοῦτο ἢ ὄχι; Ὑπέγγυος δὲ διὰ τὸ δάνειον τοῦτο εἶναι ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου, ἐκτὸς τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν. Ἔχεται τοῦτο ἀληθείας ἢ ὄχι; Ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τὸν σεβαστὸν ἐκ Γόρτυνος Βουλευτήν. Ὁπόταν μοὶ ἀπαντήσουν, θὰ ἐξακολουθήσω... Διὰ τῆς σιωπῆς των ὁμολογοῦν, ὅτι τὸ δάνειον τὸ συνομολογηθὲν καθίστησιν ὑπόχρεων καὶ ἐνυπόθηκον τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου, ἐκτὸς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν. Ἀλλὰ, Κύριοι, σέβομαι καὶ ἐκτιμῶ ὅλας τὰς δηλώσεις, καὶ γνωρίζω πρὸ πολλῶν ἐτῶν τὴν δειλίαν πρὸς τὴν ἐξακρίβωσιν τῆς ἀληθείας, τὴν ὁποίαν ἐξέθετο ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁμολογῶ ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν θέτει τὴν ὑπογραφήν του πρὶν πεισθῇ, ἀλλὰ καὶ ἐγώ, ἀκολουθῶν τὸ καλόν του παράδειγμα, δὲν θὰ δώσω τὴν ψῆφόν μου, πρὶν θέσω τὸν δάκτυλόν μου ἐπὶ τὸν τύπον τῶν ἥλων, ὁ δὲ τύπος τῶν ἥλων δὲν εἶναι ἄλλος ἢ ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁ κ. Τριανταφυλλίδης, πείθομαι ὅτι ἐβεβαίωσε τὸν κ. Ὑπουργόν ἀλλ’ ἐμὲ δὲν μὲ πείθει, διότι ἐγὼ πείθομαι ἐπὶ ἐγγράφων, ἐπὶ προϋπολογισμῶν ἀκριβῶν, οὐχὶ ἐπὶ λόγων ἔχω δὲ ὑπ’ ὄψει μου καὶ τοὺς ὑπολογισμοὺς τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς καὶ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέφερον μέχρι τοῦδε, ἤτοι τὰ συντετελεσμένα ἔργα, ἐκ τῶν ὁποίων καταδεικνύεται, ὅτι ἡ δαπάνη θέλει ἀνέλθει εἰς 6,000,000 δρ. περίπου. Ἀλλ’ ἐπανέρχομαι, ἵνα μὴ μακρολογῶ καὶ ἀπασχολῶ τὴν Βουλήν. Ἐρωτῶ: ἐὰν δὲν περατωθῇ ὁ σιδηρόδρομος καὶ συνομολογηθῇ νέον δάνειον, δὲν θὰ τὸν κάμῃ ἡ Κυβέρνησις; Βεβαίως καὶ ἡμεῖς θὰ παράσχωμεν τὰ μέσα, ἵνα περατωθῇ τὸ ἔργον. Ἀλλὰ δὲν εἶναι καλλίτερον νὰ κάμωμεν ἡμεῖς αὐτοὶ τὸ δάνειον, καὶ ὅπως ἐδώσαμεν τὰ 3,300,000, νὰ δώσωμεν καὶ ἄλλα 2½ ἑκατομμύρια, καὶ ἂν χρειασθοῦν καὶ ἄλλα, ἂς τὰ καταβάλῃ ἡ ἑταιρία ἐξ ἰδίων της; Νὰ συνομολογήσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δάνειον 2½ ἑκατομμυρίων καὶ νὰ τὸ παραχωρήσῃ εἰς τὴν ἑταιρίαν, ὅπως παρεχώρησε καὶ τὰ 3,300,000. Ἀλλ’ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν ὑμῶν ἐπὶ ἄλλου ἀντικειμένου, ἐπίσης σπουδαιοτάτου, κατ’ ἐμέ. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν εἶμαι νομικός, ἀλλ’ εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι διερευνῶσι τὰ πράγματα. Γνωρίζομεν ἅπαντες, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος Μύλων–Καλαμῶν, μέχρι τῆς ὥρας ταύτης, εἶναι ἀναφαίρετον κτῆμα τοῦ Δημοσίου, καὶ δὲν ἔχει ὁ σιδηρόδρομος Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου ἄλλο, παρὰ μόνον τὴν ἐκμετάλλευσιν αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ ἄρθρον 15 τῆς συμβάσεως· ἐξηγήσατέ μοι δέ, τί ἐννοεῖ (ἀναγινώσκει): «Ἐν περιπτώσει ἐξαγορᾶς τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν...» Δὲν ἠξεύρω τί ἐννοεῖ. Ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι τὸ Δημόσιον εἶναι ἰδιοκτήτης, ἀλλὰ τὸ Δημόσιον δὲν ἐξαγοράζει τὴν ἰδιοκτησίαν του, ἀποζημιοῦν ἅμα τὴν ἑταιρίαν. Ἐξαγορὰ τί σημαίνει; Αὐτὴ αὕτη ἀκριβῶς ἡ «ἐξαγορὰ» παρατίθεται εἰς ὅλας τὰς συμβάσεις τῶν σιδηροδρόμων, οἱ ὁποῖοι κατεσκευάσθησαν δαπάναις τῆς ἑταιρίας.

§164ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Ἡ ἑταιρία ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως.

§165Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἰδοὺ πῶς ἔχει τὸ 15ον ἄρθρον (ἀναγινώσκει): «Ἐν περιπτώσει ἐξαγορᾶς τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, δὲν θὰ πληρόνηται...»

§166ΑΛ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Κύριε συνάδελφε, ἡ ἑταιρία δὲν δύναται νὰ ἔχῃ δικαιώματα, παρὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα τῇ παρεχώρησεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν συμβάσεων τοῦ 1888, 1891 καὶ 1895. Εἰς τὰς συμβάσεις ἐκείνας προβλέπεται ἡ περίπτωσις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις θὰ θελήσῃ ν’ ἀναλάβῃ αὐτὴ τὴν ἐκμετάλλευσιν τοῦ σιδηροδρόμου. Εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν βεβαίως δὲν δύναται νὰ ἐξώσῃ τὴν ἑταιρίαν ἄνευ τινὸς ἀποζημιώσεως. Ἡ ἀποζημίωσις αὕτη προβλέπεται ὑπὸ τῆς συμβάσεως. Τὴν περίπτωσιν αὐτὴν προβλέπει ἡ ἐξαγορά, οὐχὶ τὴν ἰδιοκτησίαν, ἡ ὁποία εἶναι γνωστόν, ὅτι ἀνήκει εἰς τὸ Δημόσιον.

§167ΣΧΙΝΑΣ. Εὐχαριστῶ πολὺ τὸν κ. συνάδελφον. Ἐρωτῶ ὅμως αὐτόν, ἔχει ὑποχρέωσιν μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης τὸ Δημόσιον διὰ τὴν πληρωμὴν τοῦ τοκοχρεωλυσίου τῶν 4050 λιρῶν; Τὸ Δημόσιον διὰ τῆς παραχωρήσεως, τὴν ὁποίαν κάμνει σήμερον διὰ τῆς ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεως, ἢ μᾶλλον ἡ ἑταιρία, παραχωρεῖ τὰ 6/10 ἐκ τῶν αὐτῇ ἀνηκουσῶν ποσοστῶν πρὸς χρῆσιν τοῦ δανείου τούτου, εἴτε ἐπαρκεῖ, εἴτε δὲν ἐπαρκεῖ’ πλειότερον δὲν δύναται νὰ παραχωρήσῃ. Λοιπόν, ἐὰν μετὰ 50 ἔτη τὸ Δημόσιον γείνῃ κύριον τῆς γραμμῆς, ἐφ’ ὅρου ζωῆς, κύριε συνάδελφε, θέλει εἶσθαι ὑποχρεωμένον, συμφώνως τῷ ἄρθρῳ 15 τῆς συμβάσεως, διὰ τὰς 4050 λίρας τοῦ ἐξ 120,000 λιρῶν δανείου τοῦ Σ.Π.Α.Π. καὶ διὰ τὸ τοκοχρεωλύσιον τοῦ νῦν δανείου τῶν 2,500,000 δραχμῶν.

§168ΑΛ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Ὄχι ἐφ’ ὅρου ζωῆς. Πῶς εἶναι δυνατόν! Ἐφ’ ὅσον ἰσχύει ἡ σύμβασις.

§169Γ. ΣΧΙΝΑΣ. Ἢ ἐγὼ δὲν ἐννοῶ, ἢ δὲν ἠξεύρει τί γράφει τὸ ἄρθρον. «Ἐν περιπτώσει, λέγει, ἐξαγορᾶς τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ὑπὸ τοῦ Κράτους, τὸ Κράτος θὰ ἐξακολουθῇ διαρκῶς καὶ μονίμως ὂν ὑπόχρεων εἰς πληρωμὴν τοῦ τοκοχρεωλυσίου.»

§170ΣΤΕΦ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Κατὰ τὴν σύμβασιν περὶ ἐξαγορᾶς, ἡ ἑταιρία ἔχει νὰ λάβῃ παρὰ τοῦ Κράτους προσόδους...

§171Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐξαγορᾶς οὐχὶ τοῦ σιδηροδρόμου, ἀλλὰ τῆς ἐκμεταλλεύσεως.

§172Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἡ ἑταιρία τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου ἔχει ἀναλάβει τὴν ἐκμετάλλευσιν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων– Καλαμῶν ἐπὶ τόσα ἔτη, ὅσα ὑπολείπονται, ἤτοι περίπου 80 ἔτη. Ἐὰν μετὰ παρέλευσιν 40 ἐτῶν τὸ Δημόσιον θελήσῃ νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν, δὲν θὰ πληρώσῃ δυνάμει τοῦ ἄρθρου τούτου διὰ τὰ ὑπολειπόμενα 40 ἔτη τοὺς τόκους τοῦ τοκοχρεωλυσίου τῶν 120,000 λιρῶν, ἀλλά...

§173ΑΛ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Ὄχι, κύριε συνάδελφε. Μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς τὸ διασαφήσω; Δὲν εἶναι δυνατόν· θὰ ἰσχύσῃ ἡ σύμβασις.

§174Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Σᾶς παρακαλῶ... Ἐγὼ νομίζω, Κύριοι, ὅτι διὰ τοῦ ἄρθρου 15 καθίσταται τὸ Δημόσιον ὑπόχρεων εἰς τὴν πληρωμὴν, ἐν περιπτώσει ἀναλήψεως τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν, αἰωνίως τοῦ τοκοχρεωλυσίου τῶν 120,000 λιρῶν. Τοῦτο ἐννοῶ ἐγὼ, τοῦτο βλέπω. Καὶ ἐπ’ αὐτοῦ πάλιν ἔχω ἀντίῤῥησιν· διότι ἐπαναλαμβάνεται τὸ πρᾶγμα ὑπὸ διαφόρους μορφὰς, καὶ θὰ ἔλθῃ ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ μετανοήσωμεν, διότι ἐσπεύσαμεν εἰς τὴν συζήτησιν αὐτὴν καὶ ἐψηφίσθη μία σύμβασις, ἡ ὁποία βεβαίως εὔχομαι νὰ τελεσφορήσῃ, ἀλλὰ πολὺ λυποῦμαι, ὅτι πολὺ ταχέως θέλω εὑρεθῆ, ἐὰν θὰ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω τὴν πατρίδα μου, εἰς τὴν θέσιν νὰ δηλώσω ἐνώπιον ὑμῶν τὴν λυπηρὰν ἀποτυχίαν.

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσω τὴν συζήτησιν περατωμένην. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§176Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εὐτυχῶς ἐγὼ δὲν θὰ σᾶς εἴπω πολλά· δὲν θὰ ὁμιλήσω οὐδὲ περὶ τοῦ τεχνικοῦ οὐδὲ περὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος. Θὰ παρακαλέσω μόνον τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως συνεννοούμενος μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως καταρτίσῃ ἐπιτροπὴν, ἵνα ἀποσκορακίσῃ ἐξ ἐπισήμων ἐγγράφων τὰς τουρκικὰς αὐτὰς ὀνομασίας: Κούρταγα, Δεδέμπεη, Ἀσλάναγα.

§177ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δηλαδὴ νὰ ἐξευτελίσωμεν τὴν ἱστορίαν ἡμῶν!

§178Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν λέγω αὐτὴν τὴν στιγμήν. Ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν λέγω αὐτὴν τὴν στιγμὴν, κάποτε πρέπει νὰ γείνῃ τοῦτο, διὰ νὰ δοθῇ ἡ καλὴ εὐκαιρία πρὸς ἐκτέλεσιν ἔργου ἁπλουστάτου μὲν, ἀλλὰ λίαν σπουδαίου. Ἐὰν ἁπλῶς θελήσητε νὰ στρέψητε τὸ βλέμμα εἰς τὸ θεωρεῖον τῶν διπλωματῶν, θέλετε ἴδει ἐκεῖ πληθὺν ξένων, οἵτινες εὐτυχῶς δὲν γνωρίζουσιν, ὑποθέτω, τὴν Ἑλληνικὴν, ἢ ἡ ἀκουστικὴ τοῦ Βουλευτηρίου δὲν τοῖς ἐπιτρέπει νὰ ἀκούωσι· διότι, ἐὰν ἐγνώριζον, ὅτι ψηφίζομεν μετὰ 60 ἐτῶν ἐλεύθερον βίον νομοσχέδιον, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ὁ Κούρταγας, ὁ Δεδέμπεης, ὁ Ἀσλάναγας καὶ ἡ συντροφία, θὰ μᾶς ὤκτειρον, διότι μετὰ ἑξηκονταετῆ βίον δὲν ἠδυνήθημεν νὰ πράξωμεν ἔργον, δι’ ὃ μόνον καλὴ θέλησις ἀπαιτεῖται. Ἀκόμη ἔχομεν εἰς τὰ πρόθυρα τῆς πρωτευούσης τὸ Χασάνι! Ἠξεύρετε δὲ ποῖον εἶναι τὸ Χασάνι; Τὸ Χασάνι εἶναι τὸ Ἀλιμούσιον. Ἔχομεν τὸ Τοπουσλὰρ εἰς τὴν Θεσσαλίαν, καὶ τόσας ἄλλας τουρκοφώνους ὀνομασίας. Ἄς ἀρχίσωμεν νὰ μεταβάλλωμεν τὰς ὀνομασίας ἀπὸ τῶν σταθμῶν τοῦ σιδηροδρόμου, διότι μία πηγὴ ἀνεκμετάλλευτος ἀτυχῶς τῆς πατρίδος μου εἶναι ἡ ἀρχαιολογία, περὶ ἧς ἄλλοτε. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ λάβῃ σημείωσιν, καὶ μετὰ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ συντελέσουν, ὅπως ἀποσκορακίσωσι τὸν Κούρταγα, τὸ Χασάνι κτλ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει).

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§180ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐκτὸς τῶν 200,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας συνεισφέρει τὸ Δημόσιον, γίνεται λόγος ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ καὶ περὶ ἀπαλλοτριώσεως λόγῳ δημοσίας ἀνάγκης τῶν γαιῶν τῶν ἀναγκαίων διὰ τὴν γραμμήν. Αἱ δαπάναι τῆς ἀπαλλοτριώσεως θὰ ἐπιβαρύνωσι τὸ δάνειον τῶν 2,500,000, ἢ εἶναι νέα θυσία, τὴν ὁποίαν ἀναδέχεται τὸ Κράτος;

§181Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Διὰ πᾶσαν ὁδὸν ἡ δαπάνη αὕτη ἐπιβαρύνει τὸ Δημόσιον.

§182ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τότε νομίζω, ὅτι τὸ Δημόσιον ἀναδέχεται τὸ ὅλον τῆς κατασκευῆς τῆς γραμμῆς ἀπὸ Χάνι–Μπιλάλη εἰς Μεγαλόπολιν, διότι εἰς 290,000 δραχμὰς ἐξετιμήθη τὸ ὅλον τῆς δαπάνης τῆς κατασκευῆς τῆς γραμμῆς.

§183ΚΟΡΠΑΣ. Τὰς 200,000 καταβάλλει τὸ Δημόσιον, τὰς 100,000 καταβάλλει ἡ ἑταιρία.

§184ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰς σημείωσίν τινα, τὴν ὁποίαν εἶδον προηγουμένως, περιλαμβάνεται τὸ ὅλον τῆς δαπάνης, καὶ ἑπομένως εἰς τὸ ὅλον περιλαμβάνεται φυσικώτατα καὶ ἡ πρὸς ἀπαλλοτρίωσιν ξένων γαιῶν, διότι τὸ ὅλον σημαίνει τοῦτο. Λοιπὸν ἐὰν πράγματι τὸ ὅλον τῆς δαπάνης δὲν ἐννοεῖ μόνον τὴν δαπάνην τῆς κατασκευῆς τῆς ὁδοῦ ἄνευ τῶν γαιῶν, τότε τὸ Δημόσιον ἀναδέχεται τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς ἀπὸ Χάνι–Μπιλάλη εἰς Μεγαλόπολιν.

§185Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ Δημόσιον ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν αὐτὴν, διότι ἀνέγραψεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1898 πίστωσιν ἐκ δραχμῶν 55,000 πρὸς κατασκευὴν ὁδοῦ ἀπὸ Μεγαλοπόλεως μέχρι Χάνι–Μπιλάλη. Ἐὰν ἀντὶ τῆς διακλαδώσεως, ἡ ὁποία ἀναγράφεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ ἡ ἐθνικὴ αὕτη ὁδὸς, βεβαίως τὴν δαπάνην, τῆς ἀπαλλοτριώσεως ὤφειλε νὰ κάμῃ τὸ Δημόσιον. Τοιαῦται εἶναι αἱ ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους δι’ ὅλας τὰς ὁδούς. Ἀντὶ λοιπὸν τῶν 55,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας ἐπρόκειτο νὰ δαπανήσῃ καὶ αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ ἦσαν μόνον 55,000, διότι, ὡς εἶπον οἱ προαγορεύσαντες, πολλάκις οἱ προϋπολογισμοὶ τῶν μηχανικῶν δὲν εἶναι ἀκριβεῖς, θὰ ἦσαν ἴσως 70,000. Ἐὰν ὑπολογίσωμεν πλὴν τῶν 70,000 καὶ τὰς δαπάνας τῆς συντηρήσεως τῆς ἐθνικῆς ὁδοῦ, ἡ ὁποία θὰ κατεσκευάζετο, ἀνερχομένας κατὰ τοὺς συνήθεις προϋπολογισμοὺς εἰς 60 λεπτὰ κατὰ τρέχον μέτρον, ἤτοι περὶ τὰς 4,000 δραχμὰς, θὰ ἔχωμεν ἐν ὅλῳ 75,000 δραχ. διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ ἀπὸ Μεγαλοπόλεως εἰς Χάνι– Μπιλάλη μᾶς ὑπολείπονται ἑπομένως 125,000. Ἐκ τῶν 125,000 αὐτῶν δραχμῶν, τὰς ὁποίας δαπανᾷ τὸ Δημόσιον, θὰ ἔχῃ τὰ ἑξῆς κέρδη. Ὑπολογίζεται, ὅτι ἀπὸ Χάνι–Μπιλάλη εἰς Μεγαλόπολιν ἡ διακλάδωσις αὕτη, ἡ ὁποία εἶναι κεφαλὴ σιδηροδρόμου (tête de ligne), διότι εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τοῦ σιδηροδρόμου καταλήγουσιν αἱ ὁδοὶ ἀπὸ Καρυταίνης, Ἀνδριτσαίνης, Στεμνίτσης κτλ., φθάνει μέχρι Λαγκαδίων καὶ προχωρεῖ πρὸς τὰ Ὀλύμπια. Ὅλη ἡ γραμμὴ αὕτη συγκεντροῦται εἰς τὴν Μεγαλόπολιν. Ἀντὶ ἑπομένως ὅλων αὐτῶν τῶν μερῶν οἱ κάτοικοι νὰ διευθύνωνται πρὸς τὴν Τρίπολιν, ὡς μέχρι τοῦδε, θὰ κατέρχωνται εἰς Μεγαλόπολιν, καὶ ἀπὸ Μεγαλοπόλεως εἰς Χάνι–Μπιλάλη, ἵνα εὑρίσκωσι τὴν σιδηροδρομικὴν γραμμὴν εἰς τὸ σημεῖον, εἰς ὃ θὰ ἑνοῦται ἡ διακλάδωσις μὲ τὴν κυρίαν γραμμήν. Ὑπολογίζεται, ὅτι τὸ ἔσοδον τῆς νέας αὐτῆς διακλαδώσεως, καθ’ ὑποθετικὸν ὑπολογισμὸν, θὰ ἦναι 40,000 δρ. Ἐκ τῶν 40,000 θ’ ἀφαιρέσωμεν ἐπὶ 5 χιλιομέτρων τὸ barême, ἤτοι 20,000 δραχ. Μένουσιν 20,000 δραχμαί. Κατὰ τὴν σύμβασιν τὴν παλαιὰν καὶ τὴν νέαν, τὸ ἥμισυ τῶν κερδῶν λαμβάνει ἡ ἑταιρία καὶ τὸ ἕτερον ἥμισυ τὸ Κράτος. Θὰ ἔχωμεν λοιπὸν κέρδος ἐκεῖθεν 10,000 δρ. Ἀλλὰ πλὴν τούτων, κατὰ γενικὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν παρεδέχθησαν πάντες οἱ εἰς τὰ σιδηροδρομικὰ ἀσχολούμενοι, τὸ αὐτὸ κέρδος θὰ ἐπιφέρῃ ἡ διακλάδωσις αὕτη καὶ ἐπὶ τῆς ὅλης κυρίας γραμμῆς· Θὰ προσθέσωμεν λοιπὸν ἄλλας 40,000, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὅμως δὲν θὰ ἔχωμεν πλέον τὰς 10,000 δρ. ἡμεῖς, ἀλλὰ θὰ ἔχωμεν 20,000, διότι εἶναι 40,000 καὶ διότι τὸ barême δίδεται ἤδη. Ἄρα θὰ ἔχωμεν 20,000 ἐκ τῆς ὅλης γραμμῆς, καὶ 10,000 ἐκ τῆς γραμμῆς ἀπὸ Μεγαλοπόλεως εἰς Χάνι–Μπιλάλη, τὸ ὅλον δραχ. 30,000 ὡς κέρδος ἐπὶ κεφαλαίου δρ. 125,000.

§186Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τοκίζομεν δηλαδὴ πρὸς 15%.

§187ΚΟΡΠΑΣ. Ἑπομένως ἐκ τῶν 125,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας δίδει τὸ Κράτος, θὰ ἔχωμεν εἰσπράξεις 30,000. Οὗτος εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐδίστασε ν’ ἀποδεχθῇ τὴν διακλάδωσιν ταύτην.

§188ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὰ πλεονεκτήματα τῶν σιδηροδρόμων, τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, εἶναι εἰς ὅλους τοὺς μελετήσαντας τὸ ζήτημα γνωστά. Ἀκριβῶς τὰ πλεονεκτήματα ταῦτα ἔπεισαν τὴν Βουλὴν, ὅπως συστήσῃ τὴν κατασκευὴν τῆς διακλαδώσεως ταύτης. Τοῦτο δὲν ἀναιρεῖ τὴν ἰδέαν, ὅτι καὶ ἡ ἑταιρία θὰ ὠφεληθῇ τὸ αὐτὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ ὠφεληθῇ τὸ Κράτος.

§189Γ. ΚΟΡΠΑΣ. Ἀλλὰ θὰ ἐξοφλήσῃ ταχύτερον πρὸς ἡμᾶς τὸ χρέος της.

§190ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ ὠφεληθῇ 30,000 δραχμὰς καὶ ἡ ἑταιρία. Ἦτο ἑπομένως δίκαιον, χάριν τῆς ὠφελείας αὑτῆς, νὰ ὑποβληθῇ καὶ ἡ ἑταιρία εἴς τινα θυσίαν. Τὸ ζήτημα τῆς ἐξοφλήσεως τοῦ χρέους δὲν θέλω νὰ τὸ ἀναπτύξω τὴν στιγμὴν ταύτην. Εἶναι πολὺ ἀργά. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ὠφέλεια ἄμεσος ἐκ τῆς πράξεως ταύτης...

§191ΚΟΡΠΑΣ. Βεβαίως· βραδύτερον.

§192ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. .. Τὸ ζήτημα ὅμως τῆς ὠφελείας τοῦ Κράτους καὶ τοῦ τόπου εἶναι ἀναμφισβήτητον· ἀλλ’ ἔπρεπε καὶ ἡ ἑταιρία νὰ καταβάλῃ κάτι τι.

§193Γ. ΚΟΡΠΑΣ. Καταβάλλει 100,000 δραχμάς.

§194ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. 290,000 δρ. πρόκειται νὰ δαπανηθῶσι διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς διακλαδώσεως ταύτης. 200,000 δρ. συνεισέφερε τὸ Κράτος ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου, συνεισφέρει δ’ ἀκόμη καὶ τὸ ἀντίτιμον τῶν γαιῶν, αἵτινες θ’ ἀπαλλοτριωθῶσιν. Ἠρώτησα, ἀκριβῶς εἰς τί ποσὸν ἀνέρχεται τὸ ἀντίτιμον τοῦτο τῶν γαιῶν· διότι βεβαίως δὲν εἶναι αὐταὶ αἱ γαῖαι, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐπρόκειτο νὰ κατασκευασθῇ ἡ ἁμαξιτὴ ὁδός. Αἱ γαῖαι αὗται ἀναμφισβητήτως θὰ ἔχωσιν ἔκτασιν πολὺ μεγαλειτέραν παρ’ ὅσην θὰ εἶχεν ἡ ἁμαξιτὴ ὁδός. Τοῦτο ἀκριβῶς ἤθελον νὰ μάθω, χωρὶς νὰ θέλω νὰ φέρω ἔνστασίν τινα, ἵνα ἴδω ἀκριβέστερον, τί πρόκειται νὰ δαπανήσῃ ἡ ἑταιρία, ποῖα βάρη πρόκειται ν’ ἀναδεχθῇ ἡ ἑταιρία διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς διακλαδώσεως ἀπέναντι τῶν ὠφελημάτων, τὰ ὁποῖα δικαίως πρέπει νὰ λάβῃ, διότι εἶναι ἔργον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ὑποστηριχθῇ. Ἐπεθύμουν λοιπὸν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, τί θὰ κοστίσουν αἱ γαῖαι.

§195Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν δύναμαι νὰ γνωρίζω ἀκριβῶς, διότι τὸ διάστημα ἦτο πολὺ μικρόν.

§196ΣΙΝΑΝΙΩΤΗΣ. Εἶναι ἐθνικαὶ αἱ γαῖαι;

§197ΚΟΡΠΑΣ. Κατὰ τὸ πλεῖστον εἶναι ἐθνικαὶ, μὴ ἔχουσαι καμμίαν ἀξίαν.

§198Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ «Μεγαλούπολις» νὰ γείνῃ «Μεγαλόπολις».

§199ΚΟΡΠΑΣ. Μάλιστα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2 μετὰ τῆς διορθώσεως ταύτης).

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκεται).

§201Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Προτείνω ἵνα προστεθῶσι μετὰ τὰς λέξεις «ὁ μεταξὺ Δημοσίου καὶ ἑταιρίας τῶν σιδηροδρόμων Πειραιῶς–Πελοποννήσου ἐτήσιος λογαριασμὸς» αἱ λέξεις «διὰ τὸ μερίδιον τοῦ Δημοσίου». Αὐτὸ νὰ δημοσιεύηται εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως.

§202ΣΤΕΦ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Διατὶ νὰ μὴ δημοσιεύηται τὸ ὅλον, καὶ τότε εὑρίσκομεν καὶ τὸ μέρος;

§203ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ μείνῃ ὡς ἔχει. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3, ὡς ἔχει).

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκεται).

§205ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι εἶναι πολὺ κακὸν τὸ σύστημα τοῦ νὰ εἰσάγωμεν εἰς εἰδικὸν ὅλως νόμον, ὁ ὁποῖος ἀφορᾷ τὴν συμπλήρωσιν μιᾶς γραμμῆς, διάταξιν γενικὴν, ἀφορῶσαν ὅλους τοὺς σιδηροδρόμους.

§206Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλότριον εἶναι.

§207ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν εἰς τοὺς θέλοντας νὰ μελετήσωσι τὰ ἀφορῶντα τοὺς σιδηροδρόμους ἡμῶν νὰ εὕρωσι τὴν διάταξιν αὐτήν, ἢ νὰ ὑποθέσωσιν ὅτι εἰς ἕνα εἰδικὸν νόμον ὑπάρχει μία τοιαύτη γενικὴ διάταξις. Διὰ τοῦτο, ἐπιδοκιμάζων κατ’ ἀρχὴν τὴν διάταξιν, προτείνω, ὅπως διαγραφῇ τὸ ἄρθρον 4 ἐκ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὑποβληθῇ δὲ νόμος ἰδιαίτερος διὰ τὴν διάταξιν ταύτην.

§208ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Φοβοῦμαι ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς δὲν θὰ εἰσαχθῇ.

§209Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλ’ ἐδῶ εἶναι ἄχρηστος (διάλογοι).

§210ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἄς διαγραφῇ.

§211ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαγράφεται λοιπὸν τὸ ἄρθρον 4 τοῦ νομοσχεδίου, καὶ συνεπῶς γίνεται ἄρθρον 4 τὸ ἄρθρον 5 (ἀναγινώσκεται).

§212Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶναι ἀναγκαῖον τὸ ἐπιμίσθιον αὐτό; Ὁ ὑπάλληλος αὐτὸς ἔχει μισθόν.

§213Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Νὰ τὸ ἀπαλείψωμεν λοιπὸν τὸ ἄρθρον.

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαγράφεται καὶ τὸ 5ον ἄρθρον, καὶ μένουν τοιουτοτρόπως μόνον τρία ἄρθρα.

§215ΣΤΕΦ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Παρακαλῶ, ὅπως συμφώνως ταῖς συστάσεσι τοῦ ἐκ Μεσολογγίου κ. Βουλευτοῦ προστεθῇ ἄρθρον 4ον, ἔχον οὕτω: «Τοῦ ἐν τῷ ἄρθρῳ 3 τῆς συμβάσεως προβλεπομένου δανείου οἱ ὅροι ὑποβληθήσονται εἰς τὴν ἔγκρισιν τῶν Ὑπουργῶν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Οἰκονομικῶν».

§216ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐὰν διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου ἐννοεῖται ἁπλῶς ἡ ἐπίβλεψις τῶν Ὑπουργῶν, ὅτι θέλουσιν ἐκτελεσθῆ αἱ διατάξεις τοῦ νόμου τούτου, βεβαίως τὸ ἄρθρον δὲν ἔχει πολλὴν πρακτικὴν σημασίαν· ἐὰν ὅμως διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου ἐννοεῖται ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ δύνανται, συζητοῦντες τοὺς ὅρους τοῦ δανείου, νὰ ἐπιδιώξωσι βελτίωσιν, τότε βεβαίως ἔχει πρακτικὴν σημασίαν.

§217ΣΤΕΦ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Διατὶ νὰ μὴ ὑποθέσωμεν, ὅτι τιθεμένου τοῦ ὅρου τῆς ἐπιβλέψεως θὰ γείνῃ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον λέγετε; (Γίνεται δεκτὸν τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν προταθὲν ἄρθρον 4, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν).

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολούθησις τῆς δευτέρας συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ διαθέσεως τῆς διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τοῦ ἔτους 1897 ὑπὸ κεφ. 7 ἄρθρ. 8 χορηγηθείσης πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 7,500,000 διὰ διαφόρους χορηγίας εἰς παλινοστοῦντας καὶ ἄλλους ἀπόρους Θεσσαλούς.

§219ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι! ὄχι! Αὔριον πλέον.

§220ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ θὰ γείνουν πολλαὶ παρατηρήσεις, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ ὑποβληθῶσιν ἐν τῇ δευτέρᾳ ἀναγνώσει, καὶ εἶναι προκεχωρηκυῖα ἡ ὥρα, νὰ τὸ ἀφήσωμεν δι’ αὔριον.

§221ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀλλὰ ν’ ἀναγραφῇ πρῶτον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§222ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τῇ συναινέσει λοιπὸν τῆς Βουλῆς, αὔριον θ’ ἀναγραφῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο μεταξὺ τῶν πρώτων. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 8 καὶ 30′ μ. μ.