1898.03.02

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 23

Τῆς 2 Μαρτίου 1898.

(Δευτέρα)

Ὥρα 4 καὶ 25′ μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χατζηπέτρος ὑποβάλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τῆς στρατιωτικῆς ποινικῆς νομοθεσίας. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὄρα Παράρτημα, ἀριθ. 95). Ἑπτὰ Βουλευταὶ ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου περὶ καταργήσεως τοῦ ἀπὸ 21 Ἀπριλίου 1889 ΑΨΞΖʹ νόμου, δι’ οὗ εἶχον ἐλαττωθῆ τὰ τέλη τῶν τηλεγραφημάτων τοῦ τύπου. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὄρα Παράρτημα, ἀριθ. 94). Οἱ ἐκ Κρήτης πρόσφυγες ἐπιστήμονες παρακαλοῦσι τὴν Βουλήν, ἵνα λάβῃ μέτρον τι πρὸς περίθαλψιν αὐτῶν διὰ χρηματικοῦ βοηθήματος. Οἱ δήμαρχοι Καλαμῶν, Θουρίας, Εὔας, Ἰθώμης, Ἄριος, Ἀλαγονίας καὶ Ἀμφείας παρακαλοῦσι τὴν Βουλήν, ὅπως μὴ ψηφίσῃ νόμον περὶ τοῦ χρόνου τῆς ἐξαγωγῆς τῆς σταφίδος. Οἱ ἔμποροι Πειραιῶς παρακαλοῦσι τὴν Βουλήν νὰ ὑποχρεωθῶσι διὰ νόμου οἱ ἐμπορευόμενοι ἐν Θεσσαλίᾳ νὰ δηλώσωσιν ἐντὸς βραχυτάτης προθεσμίας τὰ εἰς χεῖράς των ἐμπορεύματα, ὅπως πληρώσωσι τὸ νόμιμον τέλος, πάντες δὲ οἱ μὴ δηλώσαντες ἐντὸς τῆς ὁρισθησομένης προθεσμίας νὰ ὑποχρεωθῶσιν εἰς τὸ διπλοῦν τέλος. Οἱ ἐκ Θεσσαλίας πρόσφυγες ἱερεῖς παρακαλοῦσι τὴν Βουλήν, ὅπως χορηγήσῃ καὶ εἰς αὐτοὺς ἀνάλογον χρηματικὸν βοήθημα. Ὁ κ. Δανόπουλος ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§2ΣΩΤ. ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω, κύριε Πρόεδρε, ν’ ἀπευθύνω μίαν παράκλησιν πρὸς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ἐπὶ τῆς ἑξῆς ὑποθέσεως. Ὑπάλληλός τις τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας ἀπὸ πολλοῦ χρόνου διὰ τῆς ὑπογραφῆς αὑτοῦ δημοσιεύει φρικώδη ἐγκλήματα κατὰ τοῦ Ἡγουμένου τῆς Μονῆς Πεντέλης. Ἐν ταῖς διατριβαῖς αὑτοῦ ἀναφέρει γεγονότα, ἅτινα ὅστις ἔτυχε νὰ ἀναγνώσῃ δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ ᾐσθάνθη ἀλγεινὴν ἐντύπωσιν. Ὁ διατριβογράφος ζητεῖ τὴν παρέμβασιν τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης ἐπὶ τῶν καταγγελλομένων, ζητεῖ νὰ ἐνεργηθῶσιν ἀνακρίσεις, καὶ ὅτι, ἂν αὐτὸς δὲν ἀποδείξῃ τὰ γραφόμενα, τότε εἶναι ἔνοχος συκοφαντίας. Πῶς μένει λοιπὸν ἀτιμώρητος, ἂν τοιαῦτα ἐγκλήματα διέπραξεν ὁ ἀνώτατος οὗτος λειτουργὸς τῆς Ἐκκλησίας; Ἐν τῇ ἐρημίᾳ, ἐν ᾗ βαδίζομεν, κύριε Πρόεδρε, μία μένει ὄασις εἰς ἡμᾶς, ἡ Ἐκκλησία, καὶ βλέπομεν τοὺς λειτουργοὺς αὐτῆς καταγγελλομένους, τὴν δὲ Δικαιοσύνην σιωπῶσαν ἐπὶ μῆνας ὁλοκλήρους! Εἰς τὸν Εἰσαγγελέα τῶν Ἐφετῶν καὶ εἰς τὸν τῶν Πρωτοδικῶν ἐνεχειρίσθησαν καταγγελίαι μὲ ὡρισμένα γεγονότα, καὶ ὅμως μέχρι τοῦδε οὐδὲν ἐγένετο, οὐδεμία ἀνάκρισις ἐνεργήθη! Ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Πολιτεία ζητεῖ δικαιοσύνην, ζητεῖ, ἵνα ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς κριθῇ, ἂν ἦναι ἔνοχος τοιούτων ἐγκλημάτων, οἷα καταγγέλλουσιν αὐτοῦ, ἢ νὰ καταδικασθῇ ὁ καταγγέλλων αὐτὸν ὡς συκοφάντης.

§3ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί ἀποδίδεται εἰς αὐτόν;

§4ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀποστρέφομαι νὰ τὸ εἴπω. Μία τῶν κατηγοριῶν εἶναι, ὅτι ἔχει σχέσεις μὲ τὸ βρεφοκομεῖον. Ἀναγνώσατέ τα εἰς τὰς ἐφημερίδας τὰ λοιπά. Καταγγέλλεται διὰ σοβαρὰ ἐγκλήματα, καὶ ζητῶ νὰ μάθω παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἄν ἐνεργήθη τι ἐπὶ τῶν καταγγελιῶν ἐκείνων.

§5Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Οἱ λόγοι τοῦ προλαλήσαντος μὲ ἀναγκάζουσι νὰ λάβω τὸν λόγον οὐχὶ χάριν ἀτόμου, οὗ τὸ ὄνομα δὲν ἔπρεπε νὰ φέρηται ἐνταῦθα, ἀλλὰ χάριν τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς Ἐκκλησίας. Ἀπὸ τοῦ προπαρελθόντος καὶ παρελθόντος ἔτους πικρῶς ἐταλάνισα ἐντεῦθεν τὴν κατάστασιν οὐ μόνον τῆς Μονῆς Πεντέλης, ἀλλ’ ὅλων τῶν Μονῶν τοῦ Κράτους, τῶν ὁποίων οἱ Ἡγούμενοι θεωροῦσι τὴν ἱερὰν περιουσίαν, ἣν κατέλιπον εὐγενεῖς καὶ θεοσεβεῖς καρδίαι, ὡς ἰδίαν ἑαυτῶν, καὶ κατασπαταλοῦντες ταύτην διαφθείρουσι τὴν κοινωνίαν. Πολλάκις καὶ πρὸς τοὺς νομάρχας καὶ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ πρὸς τὰς δικαστικὰς ἀρχὰς ἐδόθησαν καταγγελίαι, ἀλλ’ ἡ ἐνθέρμως παρεχομένη προστασία τινῶν πρὸς τοὺς ἐγκληματίας δὲν ἀφῆκε νὰ πράξῃ ἡ Δικαιοσύνη τὸ ἐπιβαλλόμενον αὐτῇ καθῆκον. Περὶ τοῦ ζητήματος τῶν Μονῶν ἐν γένει θέλω κάμει λόγον εἰς μίαν τῶν προσεχῶν συνεδριάσεων, οὐχὶ περὶ τοῦ Ἡγουμένου Πεντέλης, διότι ἀπαξιῶ νὰ ἀναφέρω τὸ ὄνομά του, ἀλλ’ ἐν γένει θὰ ὁμιλήσω περὶ τῆς καταστάσεως τῶν Μονῶν τοῦ Κράτους, περὶ τοῦ ἀριθμοῦ αὐτῶν καὶ τῶν ἐν αὐταῖς βιούντων, καὶ πῶς οὗτοι βιοῦσι. Πρέπει, νομίζω, Κύριοι, νὰ θέσωμεν τέρμα εἰς τὴν οἰκτρὰν ὄντως κατάστασιν τῶν Μονῶν καὶ ζητήσωμεν βελτίωσιν, νὰ παύσῃ δὲ τοιουτοτρόπως ἡ σπατάλη· διότι ἀρκεῖ μόνον νὰ μάθητε, ὅτι 150,000 δραχμὰς ἔχει ἐτήσιον εἰσόδημα ἡ Μονὴ Πεντέλης, καὶ δι’ αὐτῶν τρέφονται 25 μόνον καλόγηροι, ὧν οἱ 20 ἐπαιτοῦσι, γυμνητεύοντες καὶ ἐντελῶς ῥακένδυτοι περιφερόμενοι περὶ τὴν Μονὴν ὡς φάσματα, τὰ χρήματα δὲ καταβροχθίζουν ὁ Ἡγούμενος καὶ οἱ περὶ αὐτὸν, μὴ σεβόμενοι τὸ ἱερὸν χρῆμα καὶ τὸν εὐαγῆ αὐτοῦ προορισμόν. Πρέπει, καὶ εἶναι νῦν καιρὸς, νὰ στρέψωμεν τὰ βλέμματα πρὸς δύο σπουδαιότατα ἀντικείμενα: αʹ) τὴν θρησκείαν καὶ βʹ) τὴν ἐκπαίδευσιν. Ἐὰν ταῦτα παραμελήσωμεν, θέλομεν αὖθις καταπέσει καὶ δὲν θέλομεν εἶσθαι ἄξιοι τοῦ ὀνόματος, τὸ ὁποῖον φέρομεν.

§6Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ θρησκευτικῆς ὑπηρεσίας ἐν τῷ στρατῷ. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου θέλω ἀναπτύξει τοὺς λόγους, οἵτινες ἀπαιτοῦσι τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 95).

§8Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἵνα πρὸς συμπλήρωσιν τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα μοὶ ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ καταθέσῃ, τῶν ἀφορώντων τὴν ἀποστρατείαν τοῦ ἐπιάτρου Χαριδήμου, καταθέσῃ καὶ τὰ ἑξῆς, τὰ ὁποῖα, φαίνεται, δὲν ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν οἱ ἐκδικάσαντες τὴν ὑπόθεσιν ταύτην. Πρῶτον τὴν ἔκθεσιν τοῦ ταξιάρχου τῆς ταξιαρχίας, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνῆκεν ὁ ἐπίατρος· δεύτερον τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἐπιτελείου τῆς ταξιαρχίας καὶ τὴν ἔκθεσιν αὐτοῦ τοῦ ἰδίου, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ φανῇ κατὰ πόσον ἐσχετίσθησαν τὰ πράγματα μὲ τὰ ἐκτιθέμενα ὑπὸ τοῦ κατηγόρου.

§9Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Παρακαλῶ, σημείωσις ἔγγραφος ν’ ἀποσταλῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἵνα φροντίσῃ ἡ ὑπηρεσία νὰ σᾶς τὰ στείλῃ.

§10Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θὰ παρεκάλουν, ἵνα, ἐὰν ἦτο δυνατὸν, προστεθῇ εἰς τὰς ἐκθέσεις ταύτας καὶ ἡ ἔκθεσις τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ ἐν Θεσσαλίᾳ στρατοῦ κατὰ τὸ ἔτος 1888, τοῦ μακαρίτου Δ. Γρίβα, ὁ ὁποῖος ἦτο ἀρχηγὸς τότε, καὶ ὁ ὁποῖος δι’ ἐκθέσεως του, ἕνεκα τῆς πιστῆς ἐκπληρώσεως τοῦ καθήκοντος τοῦ ἐπιάτρου αὐτοῦ, εἶχε προτείνει τότε εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὄχι μόνον νὰ τῷ δοθῇ τὸ παράσημον, ἀλλὰ καὶ νὰ προαχθῇ κατ’ ἐκλογὴν διὰ τὰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας προσέφερε τότε ὁ ἐπίατρος οὗτος. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν, εἰ δυνατὸν, νὰ καταθέσῃ καὶ τὴν ἔκθεσιν ταύτην.

§11ΑΡ. ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πρὸ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς ἑταιρίας τῶν σιδηροδρόμων Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου τὰς ἑπομένας πληροφορίας: «Τῆς ἑταιρίας τῶν σιδηροδρόμων Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου οὔσης ὑποχρέου νὰ παραδώσῃ κατὰ τὴν ὑποβληθεῖσαν σύμβασιν ὁλόκληρον τὴν γραμμὴν μέχρι 1 Σεπτεμβρίου 1899, εἰς πόσον προϋπολογίζονται τὰ κέρδη αὐτῆς, τὰ πιθανὰ, κατ’ ἔτος ἐκ τῶν νῦν ἐν χρήσει 152 χιλιαμέτρων καὶ ἐκ τῶν μετὰ τὴν 1 Σεπτεμβρίου 1899 ἐν χρήσει τεθησομένων ὑπολοίπων χιλιαμέτρων; Δηλαδὴ εἰς πόσα πιθανῶς προϋπολογίζονται αἱ κατὰ χιλιάμετρον ἐτήσιαι εἰσπράξεις καὶ εἰς πόσα αἱ κατὰ νόμον barêmes, καὶ εἰς πόσα αἱ πραγματικαὶ κατὰ χιλιάμετρον ἐτήσιαι δαπάναι;» Καταθέτω τὴν αἴτησίν μου γραπτήν...

§12Γ. ΚΟΖΑΚΗΣ ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Καίτοι ἐγένετο ἤδη λόγος εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τῆς καταστάσεως τῶν ἐνταῦθα Κρητῶν προσφύγων, νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα ἔφθασεν εἰς τοιαύτην ὀξύτητα, ὥστε εἶναι ἀνάγκη ἡ Βουλὴ νὰ λάβῃ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως λεπτομερεστέρας πληροφορίας, καὶ νὰ σκεφθῇ περὶ γενικωτέρων τινῶν μέτρων. Τὰ ἀτυχῆ γεγονότα, τὰ ὁποῖα διεδραματίσθησαν κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, μετέβαλον εἰς μετανάστας καὶ εἰς ἐπαίτας ὁλοκλήρους Ἑλληνικοὺς πληθυσμούς. Ἔχομεν ἤδη ἐν Πειραιεῖ 17 χιλιάδας Κρητῶν προσφύγων, τινὲς δὲ χιλιάδες ὑπάρχουσι καὶ ἐν Ἀθήναις. Εἶμαι δὲ εἰς θέσιν νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ὁ μεγαλείτερος ἀριθμὸς προσφύγων Θεσσαλῶν ὑπάρχει εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ εἰς Πειραιᾶ. Εἰς τοὺς πρόσφυγας ἐν γένει ὑπάρχει σοβαρὰ θνησιμότης, ἰδίως ἐπὶ τῶν μικρῶν παιδίων, διότι, ὑφ’ ἃς περιστάσεις οἱ δυστυχεῖς οὗτοι εὑρίσκονται, τὰ νήπια στεροῦνται γάλακτος, καὶ ἡ θνησιμότης αὐτῶν ἀνῆλθεν εἰς ἀριθμὸν σπουδαιότατον κατὰ τὸν χειμῶνα τοῦτον, ἰδίως μεταξὺ τῶν Θεσσαλῶν. Ὁ Ἐρυθρὸς Σταυρὸς, τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι πρόεδρος, ἀντελήφθη τῆς καταστάσεως ταύτης, καὶ ἀπὸ μηνῶν ἤδη δαπανᾷ 10,000 περίπου δραχμὰς κατὰ μῆνα διὰ τὴν περίθαλψιν τῶν Θεσσαλῶν προσφύγων. Ἔχει δώδεκα ἰατροὺς, οἱ ὁποῖοι ἐπισκέπτονται εἰς τὰ διάφορα τμήματα τοὺς Θεσσαλοὺς πρόσφυγας, καὶ δαπανᾷ 5,000 δραχμὰς περίπου κατὰ μῆνα διὰ γάλα, ἡ δὲ χορηγία τοῦ γάλακτος αὕτη ἐσταμάτησεν οὐσιωδῶς τὴν θνησιμότητα τῶν παιδίων. Ἀλλὰ χωρὶς νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐνέργειαν τοῦ Ἐρυθροῦ Σταυροῦ, θὰ εἴπω, ὅτι τὰ μέσα του εἶναι περιωρισμένα καὶ ὅτι τὴν 15 Μαρτίου πλέον δὲν θὰ ἦναι εἰς κατάστασιν νὰ προσέρχηται ἀρωγὸς, ὅσον μέχρι τοῦδε. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς Κρῆτας, κατ’ αὐτὰς μόλις ἐλήφθησαν τινὰ μέτρα ἐν Πειραιεῖ καὶ ἐν Ἀθήναις. Ἐδῶ μάλιστα, εἰς τὴν πρωτεύουσαν, δὲν ὑπάρχει παρὰ μία πηγὴ εὐεργεσίας πρὸς τοὺς Κρῆτας, ἡ Α. Μ. ἡ Βασίλισσα, ἥτις πρὸ ὀλίγων ἑβδομάδων ὠργάνισεν ἰατρικὴν ὑπηρεσίαν ὑπὲρ αὐτῶν. Εἶμαι εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσω, ὅτι κατ’ ἀνάγκην τὰ μέτρα ταῦτα εἶναι ἀτελῆ, καὶ ὅτι τὸ κακὸν ἐξακολουθεῖ, ὀλιγώτερον μὲν ἀπὸ πρότερον, ἀλλ’ οὐχ ἧττον εἶναι μέγα. Ἐπεθύμουν δὲ νὰ πληροφορηθῶ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ποίας ἔχει πληροφορίας περὶ τῶν λόγων τῆς μεταναστεύσεως τῶν Κρητῶν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἡμεῖς ἐγνωρίζομεν, ὅτι ἡ ἀφορμὴ τῆς μεταναστεύσεως ταύτης ὑπῆρχον αἱ σφαγαί· σφαγαὶ ὅμως σήμερον δὲν γίνονται ἐν Κρήτῃ, ἐνώπιον τῆς ξένης κατοχῆς. Γνωρίζω, ὅτι ὑπάρχει σιτοδεία ἐν Κρήτῃ, ὅτι ὑπάρχει μεγάλη ἔλλειψις τροφίμων, ἀλλὰ πιστεύω, ὅτι ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ χορηγήσῃ ἐπιτοπίως, ὀργανίζουσα καταλλήλους ἐπιτροπὰς ἐν Κρήτῃ, τὰ βοηθήματα, τὰ ὁποῖα δίδει ἐδῶ· διότι οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι αὐτὸ μόνον τὸ γεγονὸς τῆς μεταναστεύσεως γίνεται ἀφορμὴ μεγάλης θνησιμότητος μεταξὺ τῶν προσφύγων αὐτῶν. Παρακαλῶ ἑπομένως τὴν Κυβέρνησιν νὰ σκεφθῇ καὶ νὰ προβῇ εἰς μέτρα τινὰ, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς Θεσσαλοὺς πρόσφυγας καὶ τοὺς Κρῆτας πρόσφυγας, διότι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γνωρίζω, εἶναι, ὅτι τὰ σωματεῖα, τὰ ὁποῖα ἱδρύθησαν πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς περιθάλψεως αὐτῶν, δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν σήμερον νὰ προσέλθωσιν ἀρωγά. Ὑπάρχει ἡ ἐπὶ τῶν Κρητῶν ἐπιτροπή, τῆς ὁποίας πρόεδρος εἶναι ὁ ἀξιότιμος κ. Δεληγεώργης, αὕτη ὅμως δὲν ἔχει πλέον τὰ μέσα. Ὑπάρχει ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Κυριῶν, ἥτις ἐσχάτως ἔλαβεν ὀλίγα χρήματα παρὰ τῆς Α. Μ. τῆς Βασιλίσσης, ὑπάρχει ὁ Ἐρυθρὸς Σταυρὸς, ὁ ὁποῖος ἔκαμεν ὅ,τι ἠδυνήθη. Λοιπὸν τί πρέπει νὰ γείνῃ; Εἶναι ἀνάγκη ἡ Βουλὴ νὰ σκεφθῇ περὶ γενναίων μέτρων, διὰ νὰ μὴ παριστάμεθα εἰς αὐτὸ τὸ οἰκτρὸν γεγονὸς τοῦ θανάτου, τῆς ἐξαφανίσεως μιᾶς ὁλοκλήρου γενεᾶς παιδίων Κρητῶν καὶ Θεσσαλῶν.

§13Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν εἶναι μυστήριον ὁ λόγος, δι’ ὃν ἐξακολουθοῦν ἀκόμη Κρῆτες πρόσφυγες προσερχόμενοι εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἡ κατάστασις ἡ ἀνώμαλος, ἀνώμαλος οὐ μόνον πολιτικῶς, ἀλλὰ καὶ κοινωνικῶς, ἐμποδίζουσα πᾶσαν ἐργασίαν, πᾶσαν ἐξάσκησιν ἐπαγγέλματος εἰς τὸ πλεῖστον μέρος τῆς νήσου, περιήγαγε τοὺς ἐκεῖ διαμένοντας Κρῆτας εἰς τὴν ἐσχάτην ἀπελπισίαν. Ὡς εἶναι γνωστόν, ἔρανοι οὐδέποτε ὠργανίσθησαν διὰ τοὺς ἐν Κρήτῃ μείναντας Κρῆτας. Μόνον ἐσχάτως ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Χανίων ἀπηύθυνε μετ’ ἄλλων πρὸς τὰ κομιτάτα τὰ ἐν Εὐρώπῃ ὑπὲρ τῶν ἐν Κρήτῃ Κρητῶν ἔκκλησιν, ζητῶν, ὅπως ἀπέναντι τῆς ἐσχάτης πενίας, εἰς ἣν περιῆλθε μέγας πληθυσμὸς τῆς νήσου, ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως ἔργου καὶ πόρων καὶ διοικήσεως, προσέλθωσιν ἀρωγά, ἀποστέλλοντα εἴδη ἢ χρήματα, ἤρξατο δὲ ἀπό τινος χρόνου ν’ ἀποστέλληται μικρά τις ποσότης τοιούτων. Ἐγὼ ὁ ἴδιος ἔλαβον παρ’ Ἑλληνίδος Κυρίας, τῆς ὁποίας δὲν δύναμαι νὰ μὴ μνημονεύσω μετ’ ἐπαίνων αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὸ ὄνομα, τῆς κυρίας Ζλατάνου, ἡ ὁποία κατοικεῖ εἰς τὸ Μάντσεστερ. Ἡ φιλόπατρις αὕτη Κυρία, ἐκτὸς ὅσων ἀπ’ ἀρχῆς τοῦ ἀγῶνος ἀποστέλλει διὰ τοὺς ἐν Ἑλλάδι πρόσφυγας, μοὶ ἀπέστειλε χρήματα καὶ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἀπέστειλα εἰς τὸν Ἀρχιεπίσκοπον Χανίων διὰ τοὺς ἐκεῖ πτωχοὺς Κρῆτας. Ἀλλὰ δὲν ὠργανίσθη ἀκόμη δι’ αὐτοὺς πλήρης καὶ τακτικὴ ἀποστολὴ τοιούτων βοηθημάτων. Ἄλλοτε ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, πρὶν δηλ. τῆς ἀνακωχῆς, διὰ τῆς Κρητικῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία τότε ἐλειτούργει, ἀπέστελλεν, ὡς γνωστόν, εἰς Κρήτην εἰς εἴδη, ἰδίως εἰς ἄλευρα, βοηθείας, αἱ ὁποῖαι πραγματικῶς ἐθεράπευον ἐν μέρει τὰς ἀνάγκας τῶν κατοίκων. Ἀφ’ ὅτου ὅμως ἠναγκάσθη ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ν’ ἀποσύρῃ τὸν στρατὸν ἐκ Κρήτης, καὶ νὰ δεχθῇ τὴν αὐτονομίαν αὐτῆς, ἐνόμισεν ὅτι ἦτο ἐπιβεβλημένον αὐτῇ νὰ μὴ ἀναμιγνύηται οὔτε διὰ τῶν ἀποστολῶν τροφίμων, τῶν ὑπὲρ φιλανθρωπίας γινομένων, καὶ τοῦτο πρὸς ἀποφυγὴν παρεξηγήσεων. Διότι ὁμολογουμένως παρεξηγήσεις ἐγίνοντο, πολλὰ κατηγγέλλοντο, παραμορφοῦντα φιλανθρωπικὰς ἁπλῶς ἐνεργείας εἰς συνωμοσίας, καὶ μεταβάλλοντα αὐτὰ εἰς σχέδιον ὑπὲρ διατηρήσεως τῆς ἐπαναστάσεως. Αἱ Κυβερνήσεις διὰ τοῦτο πρὸ καιροῦ ἔπαυσαν τὰς ἀποστολάς· ἕνεκα τούτου ἡ δυστυχία καθ’ ἡμέραν αὐξάνει ἐν Κρήτῃ, καὶ ἑπόμενον ἦτο νὰ προσέλθωσιν καὶ ἄλλοι πρόσφυγες, ἐκτὸς τῶν προσφυγόντων κατὰ τοὺς πρώτους μῆνας τῆς ἐπαναστάσεως, καὶ νὰ ἐξακολουθῶσι προσερχόμενοι. Ὁ Ἐρυθρὸς Σταυρὸς, τοῦ ὁποίου πρόεδρος εἶναι ὁ ἔντιμος προλαλήσας, παρέσχε πολλὰς ὁμολογουμένως καὶ γενναίας βοηθείας ὑπὲρ τῶν προσφύγων καὶ τῶν Κρητῶν καὶ τῶν Θεσσαλῶν. Ἀλλὰ σήμερον ἐξηντλήθη. Πρό τινων ἡμερῶν ἀνέγνωσα, ὅτι ἐποιήσατο ἐξ ἀνάγκης ἔκκλησιν πρὸς τὸ Κεντρικὸν Κομιτάτον τοῦ Ἐρυθροῦ Σταυροῦ ἐν Γενεύῃ, ζητῶν ἐξαιρετικῶς, ὅπως ἀποστείλῃ βοηθήματα, διότι ἐξηντλήθησαν πάντα αὐτοῦ τὰ μέσα. Δὲν ἠξεύρω ἂν ἐτελεσφόρησεν ἡ ἐνέργεια αὕτη, καὶ ἂν θὰ δύναται νὰ παρέχῃ βοηθείας. Πλὴν πρὸ ὀλίγου σᾶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅτι μέχρι τῆς 15 Μαρτίου θὰ δύναται ἀκόμη νὰ λειτουργῇ, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς 15 Μαρτίου θὰ παύσῃ καὶ αὐτὴ ἡ παροχὴ, ἥτις ἀνέρχεται εἰς 10,000 δραχμὰς κατὰ μῆνα. Ἐὰν λοιπὸν καὶ ἡ βοήθεια αὕτη λείψῃ, ἀναγκαία ἰδίως ὑπὲρ ἀσθενῶν καὶ μικρῶν παιδίων, ἐννοεῖται ὅτι ἡ θνησιμότης αὐτῶν θέλει αὐξήσει. Διὰ τοὺς λόγους τούτους θὰ συνενώσω καὶ ἐγὼ τὴν παράκλησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ὑπὲρ τῶν Θεσσαλῶν καὶ τῶν Κρητῶν, ἐὰν πεισθῇ ὅτι εἶναι ἀνάγκη, προέλθῃ γενναιότερον ἀρωγός. Νομίζω ὅτι ὅλα, ὅσα τὸ Κράτος ἀπεφάσισεν ὑπὲρ τῶν Θεσσαλῶν καὶ ὑπὲρ τῶν Κρητῶν, πρέπει κατὰ πρῶτον λόγον νὰ ἐξοδεύωνται πρὸς θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν τῶν πασχόντων. Δι’ αὐτὸ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, ἐὰν κρίνῃ ἀναγκαῖον, νὰ ποιήσηται χρῆσιν ἐν μεγαλειτέρῳ ποσῷ τῆς συνδρομῆς, ἣν ἐψήφισεν ἡ Βουλή.

§14Γ. ΚΟΡΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὡς εἶπον ὑμῖν καὶ προχθές, δύο ὑπῆρξαν οἱ κυριώτεροι λόγοι, ὧν ἕνεκα ἡ κατάστασις τῶν ἐν Πειραιεῖ καὶ ἐν Ἀθήναις Κρητῶν εἶναι ὁποία παρεστάθη. Ὁ πρῶτος λόγος εἶναι, ὅτι δὲν ὑπῆρχον οἰκήματα, καταληφθέντων πάντων τῶν κενῶν οἰκημάτων καὶ ἐν Πειραιεῖ καὶ ἐν Ἀθήναις· ὁ δεύτερος, ὅτι οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν, ἢ μᾶλλον πάντες, δὲν ἤθελον νὰ μεταφερθῶσιν ἀλλαχοῦ, ἔνθα καὶ οἰκήματα κατάλληλα ὑπῆρχον καὶ παρείχετο εἰς αὐτοὺς ὅ,τι καὶ ἐνταῦθα παρέχεται. Τούτου ἕνεκα σκέπτεται ἡ Κυβέρνησις καὶ ἔλαβεν ἤδη μέτρα τοιαῦτα, ὥστε νὰ παρασχεθῇ εἰς τοὺς πρόσφυγας, τούς τε Κρῆτας καὶ τοὺς Θεσσαλοὺς, πᾶν ὅ,τι δύναται νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν καλλιτέραν αὐτῶν τοποθέτησιν καὶ συντήρησιν. Δὲν δύναμαι, Κύριοι, ν’ ἀρνηθῶ καὶ ἀνομολογῶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ὁ Ἐρυθρὸς Σταυρὸς προσήνεγκεν ὄντως ἐκτάκτους καὶ σπουδαιοτάτας ὑπηρεσίας εἰς τὴν περίστασιν ταύτην, διότι οὐ μόνον αὐτοπροσώπως τὰ πλεῖστα τῶν μελῶν τῶν ἀποτελούντων τὸν Σύλλογον τοῦτον μετέβαινον καὶ ἐνεθάῤῥυνον καὶ παρεῖχον πᾶσαν συνδρομὴν καὶ ὑποστήριξιν εἰς τοὺς πάσχοντας, ἀλλὰ καὶ χρήματα, ὡς εἶπεν ὁ ἐξ Ἀττικῆς ἀξιότιμος Βουλευτής, κατὰ μῆνα ἐχορήγουν. Ἐὰν, ὡς παρέστησεν ὁ κ. Βουλευτής, τὸ χρῆμα, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἡ ἑταιρία αὕτη, κατὰ τὴν 15 Μαρτίου τελειώσῃ, ἡ Κυβέρνησις δὲν διστάζει νὰ παρέχῃ τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν 10,000 δραχμῶν πρὸς τὸν Σύλλογον, ἵνα οὗτος ἐξακολουθῇ παρέχων ὅ,τι μέχρι τοῦδε παρεῖχεν εἰς τοὺς πρόσφυγας. Καλέσας χθὲς καὶ σήμερον ἀκόμη τὸν Πρόεδρον τοῦ Ἰατροσυνεδρίου, ἔμαθον ὅτι τὰ πλεῖστα τῶν νοσημάτων τῶν μικρῶν αὐτῶν προσφύγων εἶναι νοσήματα συνηθέστατα εἰς τὰ μικρὰ, ἰδίως δὲ ἡ ἰλαρὰ, ἕνεκα δὲ τούτου καὶ τὸ Νοσοκομεῖον τὸ Δημοτικὸν καὶ τὸ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ καὶ τὰ ἄλλα δὲν δέχονται, ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ, τὰ μικρὰ ταῦτα, τὰ πάσχοντα ἀπὸ ἰλαράν. Συνεννοοῦμαι ἤδη μετὰ τοῦ Συνεδρίου, ἵνα καταρτισθῇ Νοσοκομεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ν’ ἀποστέλλωνται τὰ μικρὰ ταῦτα παιδία, τὰ πάσχοντα ἀπὸ νοσήματα κολλητικὰ, καὶ τοῦτο, πιστεύω, ἐντὸς ὀλιγίστων ἡμερῶν θὰ πραγματοποιηθῇ. Ἐσκέφθημεν καὶ περὶ συσσιτίου τῶν τε προσφύγων Θεσσαλῶν καὶ ἰδίως τῶν Κρητῶν. Μάλιστα κατὰ τὸ παρελθὸν ἐπειράθη καὶ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις νὰ καταρτίσῃ, τῇ συνδρομῇ τῶν Κυριῶν, αἵτινες διευθύνουσι τὸ λεγόμενον Οἰκονομικὸν Συσσίτιον, νὰ καταρτίσῃ, λέγω, οἰκονομικὸν συσσίτιον διὰ τοὺς πρόσφυγας Κρῆτας. Ἀλλὰ τὸ μέτρον τοῦτο, ὡς ἔμαθον καὶ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν ἰδίων Κρητῶν, ἐφαρμοσθὲν, δὲν ἀπέβη λυσιτελές. Κατὰ συνέπειαν καὶ αὐτοὶ οἱ ἴδιοι ἐζήτησαν τὴν ἐπαναφορὰν εἰς τὸ πρώην καθεστώς, τουτέστιν εἰς τὴν λῆψιν τοῦ δεκαλέπτου. Σήμερον ἀκόμη ἐκάλεσα παρ’ ἐμοὶ πολλοὺς τῶν Κρητῶν, τοὺς ὁποίους παρεκάλεσα νὰ δεχθῶσι τὸ μέτρον τοῦ συσσιτίου· καί τινες μὲν τούτων ἐδέχθησαν, ἀλλ’ ἄλλοι δὲν ἐδέχθησαν. Ἐν ἑνὶ λόγῳ εὑρίσκονται ὡς πρὸς τὸ μέτρον τοῦτο εἰς διαφωνίαν. Οὐχ ἧττον θὰ γείνῃ σκέψις καὶ περὶ τούτου, ἂν ᾖναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ οἰκονομικὸν συσσίτιον τοὐλάχιστον διὰ τοὺς πάσχοντας ἐξ αὐτῶν, τούς τε Κρῆτας καὶ Θεσσαλούς. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὑγειονομικὴν ὑπηρεσίαν, κατελθὼν εἰς Πειραιᾶ, εὗρον ἀληθῶς κατάστασιν οὐχὶ εὐχάριστον. Ὁ δήμαρχος Πειραιῶς, ὡς καὶ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ὁρισθεῖσα ὑπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου ἀσχολοῦνται διηνεκῶς εἰς τὴν περίθαλψιν τῶν πασχόντων, καὶ παρέχουσι πραγματικῶς μετὰ πολλῆς προθυμίας καὶ ζήλου τὴν συνδρομὴν αὐτῶν. Ἀλλά, ἐπαναλαμβάνω, τὰ μέσα ταῦτα δὲν εἶναι ἐπαρκῆ. Διωρίσθησαν ὀκτὼ ἰατροί, ἀλλὰ καὶ οὗτοι μετὰ τῶν ὑπὸ τοῦ Δημοσίου διορισθέντων δὲν ἐξαρκοῦσι. Παρεκάλεσα τὸν συνάδελφόν μου κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἀπέστειλε νοσοκόμον εἰς Πειραιᾶ, ἔτι δὲ βοηθὸν στρατιωτικὸν τοῦ Φαρμακείου, διὰ νὰ συνδράμῃ καὶ ἀνακουφίζῃ τὸν ἐπὶ εἰκοσιτέσσαρας ὥρας ἐργαζόμενον φαρμακοποιόν. Ἐκτελοῦνται 200 ἕως 250 συνταγαὶ καθ’ ἑκάστην. Ἐπίσης ἀπεστάλησαν καὶ δύο νοσοκόμοι ὡς φαρμακοτρίβαι. Ἐλήφθη ἐπίσης μέτρον καὶ θὰ γείνῃ σκέψις, ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ ἓν εἶδος δημοπρασίας, ὥστε φαρμακοποιοὶ ἰδιῶται νὰ παρέχωσι τὰ φάρμακα εἰς τιμὰς ἐκπεσμένας, καὶ περὶ τούτου γίνεται σκέψις νὰ ληφθῇ πρόνοια, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἄλλος τρόπος παροχῆς φαρμάκων ἐκ τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας.

§15ΦΙΛ. ΙΣΧΟΜΑΧΟΣ. Συνεπείᾳ ἐπερωτήσεώς μου ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν κατέθηκε τὰ ἐνοικιαστήρια συμβόλαια, τὰ ἀφορῶντα τὰ στρατιωτικὰ καταστήματα Τρικκάλων καὶ Λαρίσης. Ἔλαβον γνῶσιν τοῦ περιεχομένου τῶν ἐνοικιαστηρίων τούτων, καὶ εὑρίσκω, μολονότι ὑπάρχουσι δρακόντειοι ὅροι ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν εὑρίσκεται ἐν τῷ δικαίῳ, μὴ θέλων νὰ ζυγίσῃ μὲ τὸν ἴδιον τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον ἐζύγισεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ τὸν ὁποῖον τρόπον παρεδέχθησαν καὶ τὰ ἄλλα Ὑπουργεῖα, πληρώσαντα τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν κτιρίων, τὰ ὁποῖα κατείχοντο παρὰ τοῦ Δημοσίου. Ἔχω πολλὴν ὑπόληψιν εἰς τὴν κρίσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, νομίζω ὅμως, ὅτι εἰς τὰ ζητήματα ταῦτα δὲν εἶναι τόσον ἐμβριθής, ὅσον εἶναι εἰς τὰ στρατιωτικά. Εἶχε δὲ τὴν εὐγένειαν ὁ ἴδιος νὰ παραδεχθῇ ὡς κριτὴν τὴν Βουλὴν καὶ τὴν ἀπόφασιν αὐτῆς. Λοιπὸν ἐγὼ ἐπιμένω λέγων, ὅτι, ὅταν ὑπάρχωσι δύο συμβαλλόμενοι, ἑκάτερος πρέπει νὰ ἦναι εἰς θέσιν νὰ ἐκτελέσῃ τὰ ἐν τῷ συμβολαίῳ συμφωνούμενα. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, τῇ διαταγῇ σας, ἢ μᾶλλον τῇ διαταγῇ τῶν προκατόχων σας, —διότι ὑμεῖς δὲν ἦσθε τότε ἐν τοῖς πράγμασι—παρέλαβον τὴν οἰκίαν τοῦ ἰδιοκτήτου Λαρίσης ἢ Τρικκάλων. Αὐτὸ τὸ κτῆμα νομίζετε ὅτι δὲν ὑποχρεοῦσθε νὰ τὸ παραδώσητε εἰς τὸν ἰδιοκτήτην, ὁπόταν κρίνητε ὅτι πρέπει νὰ παύσητε ποιούμενος χρῆσιν αὐτοῦ; Θὰ μοὶ ὁμιλήσητε περὶ ἀνωτέρας βίας. Ἀλλὰ ποῖος, παρακαλῶ, τὴν ἐγέννησεν αὐτὴν τὴν ἀνωτέραν βίαν, εἰμὴ τὸ Δημόσιον; Βεβαίως ἡ χήρα Λογιωτάτου π. χ. δὲν ἔκαμε τὸν πόλεμον· τὸν πόλεμον τὸν ἔκαμε τὸ ἔθνος καὶ ἡ Κυβέρνησις. Τὴν Κυβέρνησιν δ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἀντιπροσωπεύετε, ἀξιότιμε Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν. Λοιπὸν ἐὰν ἐμμένητε εἰς τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἐξεφράσατε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι εἶσθε διατεθειμένος νὰ παραδεχθῆτε τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, θὰ παρακαλέσω νὰ τεθῇ τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ μοὶ δώσῃ δίκαιον. Θὰ μοὶ δώσῃ δίκαιον δὲ καὶ ἡ Δικαιοσύνη, διότι οὐδεὶς δικαστὴς Ἕλλην θὰ τολμήσῃ ποτὲ νὰ ἀδικήσῃ εἰς τοιοῦτον βαθμόν. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω, Κύριοι.

§16Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μοὶ φαίνεται ὅτι ἡ ὑπόθεσις λαμβάνει οὐχὶ τὴν προσήκουσαν διέξοδον. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν κατέληξεν ἡμέραν τινὰ τὸν λόγον του εἰς τοιοῦτον συμπέρασμα, ἤτοι εἰς τὸ ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς ἀξιώσεως τῶν ἰδιοκτητῶν τῶν μισθωθεισῶν ὑπὸ τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργείου οἰκιῶν. Τοῦτο ἐνεδείκνυε τὴν ἀγαθοπιστίαν καὶ τὴν προθυμίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ δώσῃ πέρας εἰς τὴν ὑπόθεσιν. Νομίζω ὅμως ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι ἐντελῶς ἀναρμοδία, ἵνα ἀποφαίνηται ἐπὶ διαφορῶν ἰδιωτικῶν. Ἡ ὑπόθεσις συνιστᾷ διαφορὰν ἰδιωτικήν. Πολίτης συνηλλάγη μετὰ τοῦ Δημοσίου, ἐμίσθωσε τὴν οἰκίαν αὑτοῦ· ἀμφισβητεῖται ἂν ἔχῃ δικαίωμα νὰ λάβῃ μίσθωμα διά τινας μῆνας ἢ διά τι χρονικὸν διάστημα. Μοὶ φαίνεται ὅτι ἡ ὑπόθεσις ἀνάγεται καθαρῶς εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἵνα ἀποφασίσῃ ὅ,τι ἂν ἐγκρίνῃ· ἐὰν δὲ ἡ ἀπόφασις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ δὲν ἤθελεν εὐχαριστήσει τὸν ἰδιώτην, ἀπόκειται εἰς αὐτὸν νὰ προσφύγῃ εἰς τὰ δικαστήρια. Ὑπάρχει ὅμως ἐξαιρετική τις περίστασις, ἡ περίστασις ὅτι οἱ ἰδιῶται οἱ παραπονούμενοι ἀνήκουσιν εἰς τὴν τάξιν τῶν προσφύγων, τῶν παθόντων καὶ ζημιωθέντων ἐν Θεσσαλίᾳ. Τοῦτο ἴσως εἶναι ἄξιον, ἵνα λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ παραγγείλῃ εἰς τὰ γραφεῖά του, ἵνα μελετήσωσιν αὖθις τὴν ὑπόθεσιν, ὅπως κρίνωσι, μήπως τυχὸν εἶναι εὔλογος ἡ ἀξίωσις, ὅτε καλὸν εἶναι νὰ θεραπευθῇ, ἵνα ἀποφύγωσιν οἱ περὶ ὧν εἴρηται πρόσφυγες τὸν δικαστικὸν ἀγῶνα. Λέγω δὲ τοῦτο, διότι, ὡς ἐξάγεται ἐξ ἑνὸς ἐγγράφου, τὸ ὁποῖον κατετέθη εἰς τὴν Βουλήν, δὲν ἐξεπληρώθη ὁ ὅρος, ὑπὸ τὸν ὁποῖον κατὰ τὸ συμβόλαιον τῆς μισθώσεως τῆς ἐν Τρικκάλοις οἰκίας ἐπιτρέπεται ἡ πρὸ τοῦ συμπεφωνημένου χρόνου διάλυσις τῆς μισθώσεως. Ἐπετρέπετο ἡ διάλυσις κατὰ τὸ συμβόλαιον, ἐὰν μετετίθεντο εἰς ἄλλην πόλιν τὸ Στρατολογικὸν Γραφεῖον καὶ ἡ ἄλλη ἀρχὴ, δι’ ἣν εἶχεν ἐνοικιασθῆ ἡ οἰκία· ἀλλ’ αἱ ἀρχαὶ δὲν μετετέθησαν ἐκ Τρικκάλων εἰς ἄλλην πόλιν, ἀλλ’ ἐγκατελείφθησαν καὶ τὰ γραφεῖα, καὶ ἐγκατελείφθησαν ἐν τῇ μεμισθωμένῃ οἰκίᾳ καὶ τὰ ἀρχεῖα, καὶ διὰ τοῦτο ἐτιμωρήθη ὁ ἁρμόδιος ἀξιωματικός. Ἡ μὴ πλήρωσις τοῦ ὅρου τούτου ἐνδέχεται νὰ ἐπιφέρῃ τὴν καταδίκην τοῦ Δημοσίου, ἐὰν ἤθελον προσφύγει εἰς τὰ δικαστήρια οἱ ἰδιῶται. Καλὸν δὲ, νομίζω, θὰ ἦτο νὰ ἐρωτηθῇ καὶ ὁ νομικὸς σύμβουλος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις δύναται νὰ ἐξετάσῃ τὴν ὑπόθεσιν κατὰ τοὺς κανόνας τοῦ ἰδιωτικοῦ δικαίου, ἵνα κρίνῃ, μήπως ἔχωσι δίκαιον οἱ ἄνθρωποι, ὅπως ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει δηλωθῇ αὐτοῖς, ὅτι δύνανται νὰ προσφύγωσιν εἰς τὰ δικαστήρια, ἐνώπιον τῶν ὁποίων θέλουσιν ἐγείρει ἀγωγήν.

§17Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Κατόπιν τῶν λεχθέντων δηλῶ, ὅτι θὰ ἀναθέσω τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὴν κρίσιν τοῦ νομικοῦ συμβούλου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ δι’ αὐτοῦ εἰς τὴν κρίσιν τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, τὴν ἀπόφασιν τοῦ ὁποίου θέλω σεβασθῆ.

§18ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ μὲ πληροφορήσῃ, ἐὰν προτίθεται νὰ υἱοθετήσῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως· ἄλλως νὰ μεριμνήσωμεν οἱ ἐνδιαφερόμενοι νὰ ὑποβάλωμεν πρότασιν νόμου, διότι οἱ δήμαρχοι στεροῦνται ἤδη καὶ τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου. Δὲν τοῖς δίδουν τίποτε!

§19Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Παρεκάλεσα ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις, ἡ προκαλουμένη ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ, καὶ πᾶσα περὶ τοῦ ζητήματος μέριμνα, μέχρις ἐκτυπώσεως τῶν ὑποβληθέντων εἰς τὴν Βουλὴν πινάκων. Ἐὰν ὅμως βραδύνῃ ἡ ἐκτύπωσις, καὶ τὸ ζήτημα θεωρηθῇ ἐπεῖγον, τότε ἐπιφυλάσσομαι νὰ ὑποβάλω τροποποιήσεις ἄρθρων τινῶν τοῦ νόμου, ἐντὸς τῶν ὁποίων περιέχεται καὶ τὸ προκείμενον.

§20Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Οἱ πίνακες θ’ ἀργήσουν ἀκόμη, κύριε Πρόεδρε;

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχουσιν ἀνάγκην πολλῆς ἐργασίας.

§22ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι ἄλλο ζήτημα αὐτό. Καὶ προχθὲς ἐγένετο λόγος, καὶ παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως νὰ χωρίσῃ τὸ ζήτημα τῶν ἀναγκῶν τῶν δήμων, τῶν σήμερον πασχόντων δήμων, ἐκ τοῦ γενικοῦ ζητήματος τῆς δημοτικῆς καὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως, τὸ ὁποῖον ἀφορῶσιν οἱ κατατεθέντες πίνακες, καὶ τὸ ὁποῖον μετὰ πολλοῦ ἐνδιαφέροντος θὰ μελετήσωμεν. Νομίζω ὅτι σχεδὸν ἅπασα ἡ Βουλὴ ἔχει παραδεχθῆ τὴν γνώμην τῆς διαιρέσεως τοῦ ζητήματος, διότι ἡ μελέτη τῶν πινάκων καὶ τῆς ἐν γένει δημοτικῆς καὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως εἶναι μελέτη, ἡ ὁποία θ’ ἀπαιτήσῃ χρόνον μακρὸν, μακρότερον πολὺ ἐκείνου, τὸν ὁποῖον θ’ ἀπαιτήσῃ ἡ μελέτη τοῦ τρόπου τῆς θεραπείας τῶν ἐπειγουσῶν ἀναγκῶν τῶν δήμων. Διὰ τοῦτο, ὡς ἐνθυμοῦμαι, εἶχον προτείνει—καὶ ἐνόμισα ὅτι εὗρον σύμφωνον καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως — νὰ χωρισθῇ τὸ ζήτημα τῶν ἀναγκῶν τῶν δήμων, καὶ νὰ μελετηθῇ παρὰ τῶν ἁρμοδίων Ὑπουργῶν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως, εἰ δυνατὸν, εὑρεθῇ θεραπεία τις εἰς τὰς ἐπειγούσας ταύτας ἀνάγκας τῶν δήμων.

§23Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἀκριβῶς διὰ τοῦτο κατετέθησαν οἱ πίνακες, διότι ἠγέρθη ἀμφιβολία, ἂν οἱ δῆμοι διὰ τοῦ νόμου τούτου ἐπεβαρύνθησαν πλειότερον ἢ ὅσον ἐπεβαρύνοντο πρὶν, καὶ ἂν ὁ νόμος ἦναι ἡ ἀφορμὴ τῆς ἐπιβαρύνσεως ἢ ἡ μὴ τήρησις τοῦ νόμου· πρὸς λύσιν δὲ ἀκριβῶς τῆς ἀπορίας αὐτῆς καὶ ἐζητήθησαν καὶ θὰ χρησιμεύωσιν οἱ κατατεθέντες πίνακες. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος, ὁ προκαλέσας τὴν κατάθεσιν, ἀκριβῶς ἠθέλησε νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι ὁ νόμος δὲν ἐπεβάρυνε τοὺς δήμους.

§24ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μάλιστα.

§25ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι ζήτημα ἄλλο αὐτὸ, κύριε Ὑπουργὲ, εἶναι ζήτημα γενικώτερον, εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὸν νόμον τῆς στοιχειώδους καὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως ἐν γένει, καὶ τὰς βελτιώσεις, τῶν ὁποίων εἶναι ἐπιδεκτικὸς ὁ νόμος οὗτος. Ἀλλ’ εἶναι ἀναμφισβήτητος ἀλήθεια, ὅτι ἕνεκα τοῦ νόμου τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ἕνεκα τῆς εἰσφορᾶς χάριν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἥτις προῆλθεν εἴτε ἐκ τοῦ τελευταῖον ψηφισθέντος καὶ λειτουργοῦντος νόμου, εἴτε καὶ ἐκ τῶν προηγουμένων νόμων, ἐκ τῆς εἰσφορᾶς, ἥτις ἐπεβλήθη εἰς τοὺς δήμους, ἐπῆλθεν ὡς ἀποτέλεσμα ἡ ἀδυναμία τῆς συντηρήσεως καὶ τῆς λειτουργίας μεγάλου ἀριθμοῦ δήμων. Λοιπὸν, ἀνεξαρτήτως τοῦ γενικοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον θὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ, περὶ βελτιώσεως τοῦ ἰσχύοντος συστήματος τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὑφίσταται μία ἀνάγκη ἐπιβαλλομένη, ἡ ἀνάγκη τῆς ἐξευρέσεως τρόπου πρὸς θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν τῶν δήμων τούτων. Ἐὰν διὰ τῆς μεταῤῥυθμίσεως τοῦ νόμου, ἢ τῆς βελτιώσεως αὐτοῦ, ἐκλείψῃ ἡ ἀνάγκη αὕτη, οὐδεὶς θέλει μᾶς ἐμποδίσει, ὅπως τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον σήμερον προσωρινῶς ἐπιβάλλεται, τὸ μεταῤῥυθμίσωμεν αὔριον. Τοῦτο, νομίζω, συνεζητήθη προχθὲς, καὶ εἰς τοῦτο νομίζω, ἐγὼ τοὐλάχιστον, ὅτι διεῖδον τὴν συγκατάθεσιν τῆς Βουλῆς, ὅπως χωρισθῇ τὸ μέτρον τῆς θεραπείας τῆς ἐπιβλητικῆς ἀνάγκης τῶν δήμων καὶ ἀναβληθῇ ἡ γενικωτέρα μελέτη τῆς δημοτικῆς καὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως εἰς χρόνον ἀνετώτερον.

§26Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται περὶ τῆς συστάσεως, τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ποιήσωμαι πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Εἶμαι συμφωνότατος πληρέστατα μὲ τὸν κ. Βουλὴν ἐξ Ἄρτης. Δὲν πρόκειται, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐξετάσωμεν τὴν στατιστικὴν, ὅπως ἴδωμεν ὁποῖοι δῆμοι ἐπαρκοῦσι πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας ἀνέθηκεν εἰς αὐτοὺς ὁ νόμος περὶ δημοτικῆς καὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, καὶ ὁποῖοι δὲν ἐπαρκοῦσι. Πρόκειται περὶ τῆς ζωῆς τῶν δημαρχικῶν γραφείων, ὄχι περὶ τῶν δήμων, διότι πολλοὶ δῆμοι ἐν τῷ Κράτει βεβαίως δὲν ἔχουσιν ἄλλο ἔσοδον ἢ τὸ ἔσοδον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, τὸ ἔσοδον τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν, τὸ ἔσοδον τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων. Ἅπαντα ταῦτα εἰσπράττει τὸ Δημόσιον ταμεῖον, τὸ ὁποῖον συμψηφίζει αὐτὰ εἰς τὸ πρὸς μισθοδοσίαν τῶν δημοδιδασκάλων ποσόν. Τὰ δημαρχικὰ γραφεῖα ἔχουσιν ἀνάγκην γραφέων, ἔχουσιν ἀνάγκην μελάνης, ἔχουσιν ἀνάγκην χάρτου, ἔχουσιν ἀνάγκην ἑνὸς κλητῆρος, ἵνα τοιχοκολλᾷ τὰς διακηρύξεις πρὸς βεβαίωσιν τῶν ἀμέσων φόρων. Ἀλλ’ ὅλα ταῦτα ἔχουσιν ἀνάγκην δαπανῶν μικρῶν καὶ μεγάλων. Εἶναι λοιπὸν ἀπολύτως ἐπείγουσα ἀνάγκη, ἡ Κυβέρνησις νὰ προτείνῃ ἓν μέτρον εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως ζήτωσι τὰ δημαρχικὰ γραφεῖα, τὰ ὁποῖα ἐὰν ἦναι περιττὰ, ἂς σπεύσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ ζητήσῃ τὴν κατάργησιν αὐτῶν. Οἱ δήμαρχοι, κύριε Πρόεδρε, λαμβάνουσι μέρος εἰς ὅλας τὰς πράξεις, τὰς ἀφορώσας οἱονδήποτε Ὑπουργεῖον, ἰδίως δ’ ἔχουσι μέρος εἰς τὴν βεβαίωσιν τῶν ἀμέσων φόρων. Αὐτοὶ βεβαιοῦσι τὸν φόρον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, αὐτοὶ δέχονται τὰς δηλώσεις τῶν ζώων, αὐτοὶ δέχονται τὰς δηλώσεις τῶν οἴνων. Ἐν τούτοις χωρὶς γραφικὴν ὕλην καὶ κλητῆρα πῶς θὰ δεχθῶσι τὰς δηλώσεις; Εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν οἱ δήμαρχοι ὅλοι παρουσιάσθησαν ἐνώπιον τοῦ νομάρχου καὶ παρέστησαν αὐτὰ τὰ παράπονα. Ἐπέστρεψαν τὰς δηλώσεις, χωρὶς νὰ ἐνεργήσουν δήλωσιν, διότι δὲν εἶχον κλητῆρα καὶ γραφικὴν ὕλην· ἀλλὰ ἠπειλήθησαν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι θέλουσι παυθῆ, καὶ μετεβλήθησαν οἱ δήμαρχοι εἰς κλητῆρας δημαρχικούς! Περιήρχοντο τὰς κώμας καὶ τὰ χωρία τοῦ δήμου, καὶ ἐδήλωναν αὐτοί!

§27ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Οἱ ἴδιοι οἱ δήμαρχοι;

§28ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαιότατα. Τοιοῦτον ἐξευτελισμὸν ἔπαθε τὸ δημαρχικὸν ἀξίωμα, τοιαύτη ἡ λειτουργία τῶν δημαρχικῶν γραφείων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖα πρὸς λειτουργίαν τῆς διοικήσεως! Ἐάν τινες νομίζωσιν, ὅτι πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς εὐρυτέραν μελέτην περὶ τοῦ τρόπου τῆς λειτουργίας τοῦ νόμου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, τοῦτο δὲν μᾶς κωλύει, ὅπως λάβωμεν ἓν μέτρον πρὸς συντήρησιν τῶν δημαρχικῶν γραφείων. Δὲν θὰ ἔχωμεν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς νὰ μὴ προβῶμεν εἰς συζήτησιν γενικωτέραν περὶ αὐτοῦ, ἐὰν ληφθῇ ἓν μέτρον περὶ τῶν δημαρχικῶν γραφείων, τὸ ὁποῖον θεωρῶ ἐγὼ ἀπολύτως ἐπεῖγον, καίτοι οὐδεμίαν ἔχω σχέσιν πρὸς κανένα ἐκ τῶν δημάρχων τῆς ἐπαρχίας μου, οὔτε θέλω νὰ ἔχω· ἀλλ’ εὑρίσκω τὸ δίκαιον αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων τόσον παραστατικὸν, τόσον ζωηρὸν, ὥστε εἶναι ἄρνησις δικαίου, ἐὰν δὲν προβῇ ἡ Κυβέρνησις εἰς λῆψιν ἑνὸς μέτρου. Τοῦτο συνιστῶ. Δὲν δύνανται νὰ ζήσωσι τὰ δημαρχικὰ γραφεῖα, πολλῷ μᾶλλον οἱ δῆμοι, ἄνευ τῆς πληρωμῆς τῆς μικρᾶς χορηγίας τοῦ γραμματέως, τοῦ κλητῆρος, τῆς γραφικῆς ὕλης. Καὶ οἱ δήμαρχοι ἂς μὴ λαμβάνουν μισθὸν, κύριε Πρόεδρε.

§29Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὁ κύριος Μυκώνιος ἠρώτησεν, ἐὰν υἱοθετῶ νομοσχέδιον, τοῦ ὁποίου σκοπὸς εἶναι ἡ τροποποίησις τοῦ περὶ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως νόμου. Τὸ θέμα δὲ, τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ ἕτερος συνάδελφος, εἶναι κάπως διάφορον, ἤτοι ἐὰν εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ δώσωμεν συνδρομὴν εἰς ἀπόρους δήμους. Συνεζητήθη ἐὰν ὁ νόμος ὁ ἰσχύων ἦναι ἡ ἀφορμὴ τοῦ νὰ περιέλθωσιν οἱ δῆμοι εἰς τὴν στενοχωρίαν, εἰς τὴν ὁποίαν φαίνονταί τινες περιελθόντες, ἀλλ’ ὁ νόμος ἀκριβῶς ἔλαβε πρόνοιαν νὰ ἐξασφαλίσῃ τὰ διὰ τὴν κανονικὴν διοίκησιν τῶν δήμων χρήσιμα ποσά, ἐπιτρέψας εἰς τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς, ἐὰν τὰ ἐν τοῖς δημοτικοῖς προϋπολογισμοῖς ἀναγεγραμμένα ποσὰ δὲν ἐπαρκοῦσι, «νὰ προτείνωσι τὴν συμφώνως πρὸς τὰς νομίμους διατάξεις αὔξησιν τῶν ἐσόδων τῶν δήμων». Ἐὰν δὲ καὶ μετὰ τὴν αὔξησιν τῶν ἐσόδων δὲν ἐπαρκεῖ ὁ δῆμος διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, καταβάλλει τὸ Δημόσιον τὴν εἰσφοράν. Οἱ συμμορφωθέντες πρὸς τὸν νόμον δῆμοι ἔτυχον τῆς εἰσφορᾶς. Καὶ πιθανὸν μὲν νὰ ὑπάρχωσι δῆμοι μὴ αὐξήσαντες τὰ ἔσοδα αὐτῶν κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου, διότι δὲν ἐπέτρεπε τοῦτο ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῶν δημοτῶν, ἀλλὰ ὑπάρχουσι καὶ οἱ ἐξ ἀμελείας ἢ ἀδιαφορίας μὴ συμμορφωθέντες πρὸς τὸς νόμον, καὶ δι’ αὐτὸ εὑρίσκονται στενοχωρημένοι. Ὁ νόμος προὐνόησεν, ὥστε ἡ ἀπαιτουμένη διὰ τὴν διοίκησιν τοῦ δήμου δαπάνη νὰ ἐξασφαλισθῇ· διότι, ὅταν οἱ πόροι τοῦ δήμου δὲν ἐπαρκῶσι διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν καὶ τὴν διοίκησιν, ἔρχεται τὸ Δημόσιον ἀρωγόν. Ἑπομένως τὸ ἄρθρον τὸ κανονίζον τὰ τῆς εἰσφορᾶς πρὸς τοὺς δήμους, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ μεταβληθῇ. Ἐὰν ὑπάρχωσι δῆμοι ἄποροι, οἱ ὁποῖοι δὲν συνεμορφώθησαν, δύναται νὰ ληφθῇ μέτρον τι εὐεργετικὸν ἐφ’ ἅπαξ ὑπὲρ αὐτῶν, διότι ἀκριβῶς ὁ σκοπὸς, δι’ ὃν ἐγένετο ὁ νόμος οὗτος, ἦτο νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν δαπάνην ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως πρὸ πάσης ἄλλης, περιττῆς καὶ μὴ ἀπολύτως ἀναγκαίας διὰ τὴν δημοτικὴν διοίκησιν. Ὡς ἐκ τούτου ἐνασκεῖται ἔλεγχός τις ἐπὶ τῶν δήμων, διότι ἐξαναγκάζονται οἱ δήμαρχοι νὰ μὴ ὑποβάλλωσι προϋπολογισμοὺς μὲ ἔξοδα ἐξωγκωμένα, ἵνα δικαιολογήσωσι δυσαναλόγους πρὸς τοὺς πόρους τῶν δήμων δαπάνας. Ἐὰν τὴν διάταξιν ταύτην τοῦ νόμου καταργήσωμεν, διότι οἱ δήμαρχοι ἢ τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια δὲν ἠθέλησαν νὰ συμμορφωθῶσι πρὸς αὐτὴν, θὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα εἴς τινα τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων ν’ ἀκυρώνωσι τοὺς νόμους, τοὺς ὁποίους ψηφίζομεν, εἰς δὲ τὸ μέλλον δὲν ὑπάρχει ἐλπὶς ὅτι θὰ ὑπάρξῃ Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον νὰ συμμορφωθῇ πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις τὰς ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Θὰ ἠδύνατο ἴσως νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι πιθανὸν νὰ μὴ ἀντελήφθησαν ἐγκαίρως τὸν μηχανισμὸν τοῦ νόμου, καὶ καλὸν εἶναι νὰ ληφθῇ μέτρον τι διὰ τὸ ἔτος τοῦτο. Εἰς τοῦτο συμφωνῶ, νὰ ληφθῇ προσωρινὸν ἐφ’ ἅπαξ μέτρον, ἀλλ’ ἐφ’ ἅπαξ μόνον καὶ κατὰ τρόπον, ὥστε νὰ ἐννοηθῇ, ὅτι ἀπόφασιν ἔχομεν νὰ μὴ ἐπιτρέψωμεν νὰ μεταβάλλωσι τὰ δυστροποῦντα δημοτικὰ ὄργανα τοὺς ὑπὸ τῆς Βουλῆς ψηφιζομένους νόμους, διότι ἄλλως καλλίτερον εἶναι νὰ μὴ ἔχωμεν κανένα νόμον, καὶ ν’ ἀφήσωμεν τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια νὰ σκέπτωνται ὅπως θέλουσι διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν καὶ ἕκαστον αὐτῶν νὰ κανονίζῃ τὰ τῆς λαϊκῆς ἐκπαιδεύσεως κατὰ τὰς ἰδίας του γνώμας.

§30ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγένετο ὑπαινιγμὸς ἐναντίον μου, ὅτι δῆθεν ἐγὼ πρὸ παντὸς ἄλλου ἐπιθυμῶ νὰ γείνῃ νῦν, δὲν ἠξεύρω ποία συζήτησις...

§31ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ὡμίλησα περὶ τούτου, ἀλλὰ δὲν ἐνόουν ὑμᾶς. Διαμαρτύρομαι κατὰ τῆς ἰδέας αὐτῆς, ὅτι ὑμᾶς ὑπηνισσόμην.

§32ΕΥΤΑΞΙΑΣ. .. Ἐγὼ πᾶν τὸ ἐναντίον ἐπεδίωξα. Ἐγὼ συνέστησα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ἵνα ὑποβάλῃ αὐτὸς εἰς τὴν Βουλὴν συντομώτατον νομοσχέδιον, ἀφορῶν εἰς τὰς ὅλως ἐπειγούσας ἀνάγκας τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, αἱ ὁποῖαι ἀνεφάνησαν μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ τελευταίου περὶ αὐτῆς νόμου. Ἐὰν δ’ ἐζήτησα νὰ ὑποβληθῶσιν οἱ πίνακες, ἐζήτησα τοῦτο, ὅπως πεισθῶ, ἐὰν τῷ ὄντι οἱ δῆμοι εἰσφέρωσιν ὑπὸ τὸ νῦν ἐν ἰσχύι σύστημα πλείονα ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἰσέφερον ὑπὸ τὸ πάλαι κρατοῦν σύστημα· διότι νομίζω, ὅτι, ἐὰν θελήσωμεν νὰ σκεφθῶμεν κἄπως ῥιζικώτερον περὶ μεταβολῆς τοῦ ἐν ἰσχύι συστήματος πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν ἐφαρμογὴν καὶ τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου συστήματος. Ἐὰν θελήσητε ν’ ἀκούσητε τὴν ἰδικήν μου γνώμην, ἐγὼ οὐδέτερον ἐγκρίνω. Ὡς ἔχουσι τὰ τῶν δήμων σήμερον, οὐδέποτε θὰ ἦναι εἰς θέσιν αὐτοὶ νὰ εἰσφέρωσιν ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως καὶ ὑπὲρ τῆς ἀστυνομίας. Εἶναι γνωστὴ ἡ κατάστασις αὐτῶν ἡ οἰκονομική. Δὲν εἶναι δὲ ὑπαίτιοι μόναι αἱ δημοτικαὶ ἀρχαὶ δι’ αὐτὸ τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον συμβαίνει, ἀλλὰ καὶ αἱ διοικητικαί· διότι, ἐὰν ἀφ’ ἑνὸς αἱ δημοτικαὶ ἀρχαὶ ἐξογκοῦσι τὰ ἔξοδα, ἔρχονται ἀφ’ ἑτέρου αἱ διοικητικαὶ ἀρχαί, αἱ ὁποῖαι πλαστῶς καὶ εἰκονικῶς ἐξογκοῦσι τὰ ἔσοδα, καὶ ἀφοῦ ἐξογκώσωσι τὰ ἔσοδα, κρατοῦσιν ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως τὰ πραγματικὰ ἔσοδα, καὶ ἀφήνουσιν ὑπὲρ τῶν δήμων τὰ ἕτερα, τὰ εἰκονικὰ καὶ ἀνύπαρκτα. Ὁ νόμος ἔχει καλῶς, ἀλλ’ ἐν τῇ πράξει ἔχομεν τοὺς δήμους, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι δυνατόν, εἰς οἵαν οἰκονομικὴν κατάστασιν εὑρίσκονται τὴν σήμερον πολλῶν ἐξ αὐτῶν οἱ κάτοικοι, νὰ προσφύγωσιν εἰς αὔξησιν φόρων. Ἐγώ, Κύριοι, νομίζω, ὅτι, ἐὰν δὲν προσφύγωμεν εἰς ἓν ῥιζικώτερον μέτρον, οὔτε στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν θὰ ἔχωμεν ποτέ, οὔτε πραγματικὴν αὐτοτέλειαν τῶν δήμων. Πρέπει νὰ ἐξευρεθῇ τρόπος, καθ’ ὃν τὸ Δημόσιον ν’ ἀναλάβῃ ὅλα τὰ βάρη τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐξευρίσκον πόρον τινὰ, εἰδικὸν διὰ τὴν δημοσίαν ἐκπαίδευσιν, καὶ ἀναλαμβάνον αὐτὸ τὴν διαχείρισιν τοῦ πόρου τούτου, τότε δὲ καὶ μόνον θὰ ἔχωμεν ἀφ’ ἑνὸς μὲν πλήρη, ἀρτίαν καὶ ὁμοιόμορφον καθ’ ὅλον τὸ Κράτος τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ θὰ δυνηθῶσιν οἱ δῆμοι ν’ ἀνακτήσωσι τὴν οἰκονομικὴν αὐτοτέλειαν, καὶ ἐκπληρώσωσι καὶ ἄλλους σκοπούς, οἱ ὁποῖοι ἐπιβάλλονται εἰς αὐτούς.

§33ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Οἱ εἰς τὸν κατάλογον ἀναφερόμενοι δῆμοι εἶναι ἐκεῖνοι, τῶν ὁποίων τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια ἠρνήθησαν νὰ ἐπιβάλωσι τὸν φόρον τοῦ 1%, διότι εἶναι μικροὶ δῆμοι, καὶ οὐδένα ἔχουσι πόρον. Εἰς αὐτοὺς λοιπὸν τοὺς 289 δήμους λέγει τὸ νομοσχέδιον νὰ δοθῇ διὰ τὸ ἔτος 1896 μία ἀποζημίωσις πρὸς ἐξίσωσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ των.

§34Θ. ΠΕΡΡΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, Κύριοι, ὅτι ἡ δυσχέρεια, ἡ ὁποία παρουσιάζεται διὰ τοὺς ἀπόρους δήμους, προέρχεται ἰδίως ἐκ τοῦ ὅτι τὰ ἔσοδα τῶν δημοτικῶν φόρων εἰσπράττονται ἀπὸ τοὺς ἐπαρχιακοὺς ταμίας. Οἱ ταμίαι οὗτοι εἰσπράττουσι τοὺς φόρους ἐπὶ τῶν ζώων, τοὺς φόρους ἐπὶ τῶν ὠνίων κλπ., οἱ δὲ δημοτικοὶ εἰσπράκτορες εἶναι ἁπλοῦς τύπος. Τοιουτοτρόπως ὅσα ἔσοδα εἰσπράττουσιν οἱ ἐπαρχιακοὶ ταμίαι κρατοῦσι πρὸ παντὸς διὰ τὰ ὀφειλόμενα ὑπὸ τῶν δήμων εἰς τὸ Δημόσιον, οὐ μόνον διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, ἀλλὰ δυστυχῶς καὶ διὰ τὰ χρέη, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν οἱ δῆμοι ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν πρὸς τὸ Δημόσιον, καὶ διὰ τὰ ὁποῖα ἀπεστάλη καὶ ἐγκύκλιος τελευταῖον, κατὰ μῆνα Σεπτέμβριον, νομίζω, ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, διὰ τῆς ὁποίας δίδεται παραγγελία πρὸς τοὺς ταμίας, ὅπως κρατῶνται τὰ ἔσοδα τῶν δήμων ἀπέναντι τῶν χρεῶν αὐτῶν πρὸς τὸ Δημόσιον, ἀνεξαρτήτως τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ὀφείλουσι διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν. Βεβαίως, ὅταν οἱ ταμίαι οἱ ἐπαρχιακοὶ ὑποκατέστησαν εἰς τοὺς δημοτικοὺς εἰσπράκτορας, παρουσιάσθη αὐτὴ ἡ δυσχέρεια, τὴν ὁποίαν αὐτὸ τὸ Δημόσιον ἐγέννησεν, ἀντιποιούμενον προνόμιον, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει. Πόθεν τὸ Δημόσιον ἀρύεται τὸ δικαίωμα, προνομιακῶς νὰ λαμβάνῃ ἀπὸ τοὺς δήμους τὴν προκαταβολὴν διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν καὶ τὰ ἄλλα πρὸς αὐτὸ ὀφειλόμενα ὑπὸ τῶν δήμων, ἐνῷ, ὡς γνωρίζετε, ὑπάρχουσιν εὐεργετικοὶ ὑπὲρ τῶν δήμων νόμοι, διὰ τῶν ὁποίων καθιεροῦται πρὸ παντὸς, ὅτι τὰ ⅘ τοὐλάχιστον πρέπει νὰ δαπανῶνται διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ δήμου; Ἀνάγκαι δὲ τῶν δήμων δὲν εἶναι μόνον ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις, ἀλλ’ ἀνάγκη πρωτίστη εἶναι ἡ συντήρησις αὐτῶν, ἡ ἐνοικίασις καταστήματος, ἡ μισθοδοσία τοῦ γραμματέως, ἡ μισθοδοσία τοῦ κλητῆρος, ἡ μισθοδοσία τοῦ δημάρχου. Ὄλα αὐτὰ προηγοῦνται τῆς δαπάνης τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὡς ἀναγόμενα εἰς τὴν συντήρησιν τῶν δήμων. Ἑπτὰ, Κύριοι, ἐκ τῶν δέκα δήμων τῆς ἐπαρχίας μου, οἱ οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσιν εἰσόδημα ἀνάλογον, ἐπεβαρύνθησαν διὰ τῆς προσθέτου φορολογίας ἐπὶ τῶν ὠνίων, τὴν ὁποίαν καθιέρωσεν ὁ νόμος περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ πάλιν δὲν φθάνουσιν εἰς τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ὁ νόμος ἀπαιτεῖ διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν. Οἱ δήμαρχοι διαμαρτύρονται καὶ ζητοῦσι βοήθειαν· ἄλλως εἰσὶν ἠναγκασμένοι νὰ παραιτηθῶσιν, ἢ νὰ σταματήσωσι πᾶσαν ἐργασίαν. Διὰ τοῦτο κατὰ τὸ προπαρελθὸν ἔτος εἴχομεν ὑποβάλει μετὰ τοῦ συναδέλφου μου κ. Βοζίκη πρότασιν νόμου, διὰ τῆς ὁποίας συνιστῶμεν, ἵνα ἐκ τῶν ἐσόδων ἑκάστου δήμου ἀπαραιτήτως 2,000 δρ. κατ’ ἔτος ἀφαιρεθῶσι διὰ τὰς ἀπαραιτήτους δαπάνας τοῦ δήμου, πρὸς λειτουργίαν αὐτοῦ, καὶ ὅ,τι περισσεύει ἐκ τῶν ἐσόδων νὰ διατεθῇ ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Λοιπὸν ἤθελον παρακαλέσει τὴν Βουλὴν, ἀντὶ νὰ περιμένῃ νὰ εἰσαχθῇ νομοσχέδιον παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, δι’ οὗ νὰ τροποποιηθῇ ὁ νόμος περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, νὰ ζητήσῃ τὴν ἀναγραφὴν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τῆς προτάσεως ἐκείνης, τὴν ὁποίαν μετὰ τοῦ συναδέλφου μου κ. Βοζίκη εἴχομεν ὑποβάλει, καὶ κατὰ τὴν ὁποίαν ποσὸν 2,000 δρ. τοὐλάχιστον κατ’ ἔτος θέλει μένῃ ὑπὲρ τῆς θεραπείας τῶν πρωτίστων ἀναγκῶν τῶν δήμων, τὸ δὲ περιπλέον νὰ διατίθηται ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως κλπ. Θὰ παρακαλέσω προσέτι τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τῆς ταχείας εἰσαγωγῆς, τὴν ὁποίαν ἐπηγγέλθη, νόμου περὶ μεταῤῥυθμίσεως τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας. Κύριε Ὑπουργὲ, πρέπει νὰ γνωρίσητε, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία λειτουργεῖ οἰκτρῶς καὶ ἐλεεινῶς εἰς τὰς ἐπαρχίας· εἰς τοὺς δήμους μάλιστα ἐκείνους, εἰς τοὺς ὁποίους τὴν ἀστυνομίαν διευθύνουσιν ἐνωμοτάρχαι καὶ ὑπενωμοτάρχαι, πιστεύσατε ὅτι, ἐκτὸς τοῦ ὅτι δὲν ὑπάρχει δυστυχῶς ἀσφάλειά τις, καὶ τὰ κτήματα τῶν κατοίκων παρεδόθησαν λεία εἰς τοὺς ἐνωμοτάρχας τούτους. Πιστεύσατε ὅτι οἱ διευθύνοντες τὴν ἀστυνομίαν στρατιωτικοὶ οὗτοι ἔρχονται εἰς συνεννόησιν μετὰ τῶν ποιμένων, καὶ παραδίδουσι τὰ κτήματα τῶν κατοίκων εἰς τοὺς ποιμένας ἐπὶ κερδοσκοπίᾳ, καὶ καταστρέφουσι τὰ κτήματα ἐπ’ ὠφελείᾳ ἑαυτῶν καὶ τῶν ποιμένων ἐκείνων, μεθ’ ὧν ἔρχονται εἰς συνεννόησιν. Πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια ἐπείγουσα περὶ αὐτοῦ, διότι βεβαιωθῆτε ὅτι ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, ἰδίως εἰς τοὺς ἀγροτικοὺς δήμους, εἶναι οἰκτρὰ ἡ θέσις τῶν ἰδιοκτητῶν. Θέλω ἐπίσης συστήσει εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει καὶ τὴν ἐπαρχίαν μου κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν δημοσίων ἔργων. Παρετήρησα, κύριε Ὑπουργὲ, ὅτι ὑπεβλήθη προχθὲς νομοσχέδιον, εἰς τὸ ὁποῖον ἀναγράφονται δαπάναι δι’ ἔργα δημόσια πάντοτε ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἐκείναις ταῖς προνομιούχοις, αἱ ὁποῖαι παράγουσιν Ὑπουργοὺς καὶ Πρωθυπουργούς. Δὲν βλέπω διατὶ αἱ λοιπαὶ ἐπαρχίαι, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔτυχον τῆς τιμῆς ταύτης, τοῦ νὰ παράγωσιν Ὑπουργοὺς καὶ Πρωθυπουργοὺς, διατὶ αἱ ἐπαρχίαι αὗται νὰ θεωρῶνται, οὕτως εἰπεῖν, ὡς προγοναὶ ἀπέναντι μητρυιᾶς. Εἶναι βεβαίως ἀπόκληροι αἱ ἐπαρχίαι αὗται, διότι οὐδεμία προσοχὴ δίδεται εἰς αὐτὰς, ἐὰν δὲν ἔχωσι τὴν τιμὴν νὰ ἔχωσιν Ὑπουργοὺς καὶ Πρωθυπουργούς. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς ἀναφέρω πόσα ἔργα δημόσια ἐγένοντο ἐν Μεσολογγίῳ, πόσα ἐν Γορτυνίᾳ, πόσα ἐν Καλαβρύτοις, ἐν Εὐβοίᾳ καὶ ἄλλαις ἐπαρχίαις, ἐνῷ διὰ τὴν ἐπαρχίαν μου, ἥτις ἔτυχεν ἅπαξ πρὸ 14 ἐτῶν νὰ εὐτυχήσῃ ν’ ἀποφασισθῇ ἡ ἐκτέλεσις ἑνὸς ἔργου, καὶ τὸ ἔργον ἐκεῖνο, διὰ τὸ ὁποῖον ἐδαπανήθησαν, 400,000 δραχμαὶ, ἔμεινεν ἡμιτελὲς, ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως τῆς ἀναγκαιούσης δαπάνης 100,000 ἔτι δραχμῶν, καὶ οὕτω διὰ δαπάνην 100,000 ἐχάθησαν αἱ 400,000· εἶναι ἡ δημοσία ὁδὸς ἀπὸ Ἄστρους μέχρις Ἁγίου Πέτρου, εἰς τὴν ὁποίαν ἐξετελέσθησαν ὅλα τὰ τεχνικὰ ἔργα, καὶ ἔπειτα ἐγκατελείφθη καὶ αὕτη, πρὸς ἀποφυγὴν δαπάνης ὀλίγων χιλιάδων δραχμῶν, ἐνῷ βλέπω ἀναγεγραμμένας ἐν νομοσχεδίοις, τὰ ὁποῖα ὑποβάλλονται, διαφόρους δαπάνας περὶ κατασκευῆς δημοσίων ὁδῶν ἀπὸ χωρίου εἰς χωρίον τῶν Καλαβρύτων, καίτοι ἐκεῖ καὶ ὀδοντωτοὶ σιδηρόδρομοι ἐγένοντο καὶ πολλαὶ δημόσιαι ὁδοὶ ὑπάρχουσι. Νομίζω ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ διὰ τὰς ἄλλας ἐπαρχίας. Διὰ τὴν λίμνην Σουδενῶν τῶν Καλαβρύτων εἶδον δαπάνην 250,000 δραχμῶν πρὸς ἀποξήρανσιν ἑνὸς ἕλους. Ἔχομεν καὶ ἡμεῖς εἰς τὴν ἐπαρχίαν μας ἓν ἕλος, τὸ ὁποῖον ἀπεφάσισαν αἱ διάφοροι Κυβερνήσεις ν’ ἀποξηράνουν, ἔστειλαν καὶ ἐπανέστειλαν ἐπιτροπὰς, ἀλλ’ ἕως ἐκεῖ ἔμειναν· εἶναι ἡ λίμνη τοῦ Μουστοῦ, τὴν ὁποίαν καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως γνωρίζει, ἔχει δὲ καὶ μελέτην κάμει περὶ αὐτῆς, ἀναγνωρίζων τὴν ἀνάγκην τῆς ἀποξηράνσεως τῆς λίμνης ταύτης, ἡ ὁποία καταμαστίζει ὁλόκληρον τὴν ἐπαρχίαν Κυνουρίας. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος μετέβη ἐπιτροπὴ, συγκειμένη ἐκ τῶν κ.κ. Βλαχοπούλου, Μανδράκη, Ὁμήρου καὶ Σιδερίδου, οἱ ὁποῖοι ἔκαμαν μίαν μελέτην, καθ’ ἣν ὑπολογίζουσιν, ὅτι διὰ δαπάνης 80,000 δραχμῶν δύναται νὰ συντελεσθῇ ἡ ἀποξήρανσις, ἀλλ’ οὐδὲν ἐγένετο. Ὁ σεβαστός μοι κ. Πρόεδρος, πρώην Πρωθυπουργὸς, διῆλθε διὰ τοῦ τέλματος τούτου, καὶ δύναται νὰ βεβαιώσῃ τὴν Βουλὴν ὁποία εἶναι ἡ κατάστασις. Πιστεύσατε ὅτι ἀπὸ ἱκανῆς ἀποστάσεως, ὅταν μετὰ τοῦ κ. Βλαχοπούλου διευθυντοῦ τῶν δημοσίων ἔργων μετέβημεν ἐκεῖ, ἠσθάνθημεν ἀνυπόφορον ἀποφορὰν καὶ δυσωδίαν. Λοιπὸν παρακαλῶ ν’ ἀναγραφῇ καὶ δι’ αὐτὸ τὸ τέλμα μία δαπάνη, διὰ νὰ σωθῇ ὁ τόπος. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ ἀπευθύνομαι πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, λαβὼν ἀφορμὴν ἀπὸ μίαν διατριβὴν καταχωρισθεῖσαν ἐν τῇ ἐφημερίδι «Τηλέγραφος». Εἶχον καὶ ἐγὼ περὶ τούτου πληροφορίας, καὶ ἐπιθυμῶ νὰ μάθω ἐπισήμως, ἐὰν εἶναι ἀκριβῆ τὰ ἐν τῇ διατριβῇ. Εἰς τὴν Κυνουρίαν ἐθνικὰ κτήματα δὲν ἔχομεν ἀπολύτως, ἑπομένως οὔτε ἐθνικὰ δάση, πλὴν τοῦ ὄρους Πάρνωνος. Εἶναι ἐκτάσεις μεγάλαι, τριῶν καὶ τεσσάρων χιλιάδων στρεμμάτων, ἐν ταῖς ὁποίαις ὑπάρχουν τὰ ποιμνιοστάσια καὶ ποιμνιοβοσκαί· ἐκεῖ ὑπάρχουν χαμόκλαδα ἡλικίας 20 ἕως 30 ἐτῶν, τὰ ὁποῖα πολλοὶ τῶν συμπολιτῶν μου ἀπεπειράθησαν νὰ ἐκχερσώσουν καὶ νὰ χρησιμοποιήσουν δι’ ἀνθρακοποιΐαν, ἀλλ’ ὁ ἔφορος δὲν ἔδωκε τὴν ἄδειαν, νομίσας ὅτι πρέπει νὰ ζητήσῃ τὴν ἔγκρισιν τοῦ Ὑπουργείου ἐπὶ τούτου. Τὸ Ὑπουργεῖον, ἅμα εἶδεν ἀναφορὰν περὶ ἐκχερσώσεως, εἶπεν: «αὐτὸ εἶναι δάσος, καὶ τὰ δάση ἀνήκουσιν εἰς τὸ Δημόσιον, ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ ἐπιτραπῇ οὔτε ἡ ἐκχέρσωσις, οὔτε ἡ ἀνθρακοποίησις». Διαμαρτύρονται οἱ κτηματίαι, καὶ ἐπικαλοῦνται τὴν ἀποστολὴν εἰδικοῦ, ἵνα βεβαιώσῃ, ἐὰν τὰ κτήματα ταῦτα κατὰ τὸ 1836, ὅτε ἐδημοσιεύθη ὁ νόμος περὶ δασῶν, ἦσαν δάσος. Ὄχι! λέγει τὸ Τμῆμα, ἔπρεπεν ὅταν ἔγειναν δάσος νὰ δηλώσουν. Ὁ νόμος τοῦ 1836 λέγει, ὅτι, διὰ νὰ ἀναγνωρισθῇ δάσος τι ὡς ἰδιωτικὸν, πρέπει οἱ ἰδιοκτῆται νὰ ὑποβάλωσι τοὺς τίτλους των ἐντὸς ἑνὸς ἔτους. Ἀλλὰ οἱ δυστυχεῖς σημερινοὶ ἰδιοκτῆται ἀναφέρουν, ὅτι δὲν ὑπῆρχε δάσος τότε, ἑπομένως δὲν ἀπεκλείσθησαν ὑπὸ προθεσμίας τινός. Σημειώσατε δὲ, ὅτι ἐντὸς τῶν κτημάτων αὐτῶν ὑπάρχουν μεγάλαι ἐκτάσεις ἐλαιοδένδρων, ἀμπέλων καὶ ἀγρῶν. Τὰ ἐντὸς αὐτῶν χαμόκλαδα ἐχαρακτήρισε τὸ Τμῆμα ὡς δάσος, καὶ ἀπαγορεύει καὶ τὴν ἀνθρακοποιΐαν. Ἀλλὰ ποῦ εὗρε τὸ προνόμιον τοῦτο τὸ Δημόσιον; Ὁ ἰδιοκτήτης δύναται νὰ διαθέσῃ τὸ κτῆμά του ὅπως θέλει, καὶ δὲν ἔχει περιορισμόν τινα, οὔτε ἔχει προνόμιον τὸ Δημόσιον ἐπὶ τῆς ἀνθρακοποιΐας, ὅπως ἔχει ἐπὶ τῆς κατασκευῆς τοῦ ἅλατος π. χ. Σημειώσατε δὲ ὅτι τὸ Τμῆμα ἀπέστειλε διαταγὴν εἰς τὸν δασάρχην, ἵνα μεταβῇ ἐπιτοπίως καὶ βεβαιώσῃ ἐὰν τὰ μέρη αὐτὰ εἶναι δάσος, καὶ ὁ δασάρχης ἐβεβαίωσεν, ὅτι δὲν εἶναι δάσος, ἐξ ἐκείνων τὰ ὁποῖα ὁ νόμος προβλέπει. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα καὶ διατάξῃ τὰ δέοντα· διότι καὶ αἰτήσεις θεραπείας ἐκοινοποιήθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον διὰ τὴν παρεμπόδισιν ταύτην, καὶ εἰς ἀποζημιώσεις κινδυνεύει νὰ ὑποβληθῇ τὸ Δημόσιον. Καὶ μίαν ἄλλην παρατήρησιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Κατὰ τὸν νόμον συνεστήθη ἓν σῶμα γεωμετρῶν, ἀλλὰ τὸ σῶμα αὐτὸ παρενόησε τὴν ἀποστολήν του, καὶ μᾶλλον τείνει νὰ κερδοσκοπῇ (νὰ τὸ εἴπω καθαρὰ) παρὰ νὰ ἐκπληροῖ τὴν ἀποστολήν του· καὶ διὰ νὰ τὸ ἐννοήσητε, ὑποβάλλω μίαν ἐπερώτησιν, ἣν καταθέτω. Οἱ γεωμέτραι οὗτοι μεταβαίνουσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας, ὡς ἐπείσθην ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως, παραλαμβάνουν ἕνα ἢ δύο ὁριοδείκτας καὶ ἀρχίζουν νὰ καταμετροῦν τὴν ἰδιοκτησίαν τοῦ Α. Ὁ Α νομίζει, ὅτι τὴν καταμετροῦν ὡς ἐθνικὴν, καὶ ἀρχίζει ν’ ἀνησυχῇ, καὶ ἂν μὲν ἔχῃ θάῤῥος, θ’ ἀφήσῃ τὸν γεωμέτρην νὰ κάμῃ ὅ,τι θέλει, ἄλλως ἐν τῇ δειλίᾳ του ἔρχεται εἰς συνεννόησιν μὲ τὸν ὁριοδείκτην καὶ τὸν γεωμέτρην, καὶ ὅπου μὲν εἶναι πράγματι κτῆμα ἐθνικὸν, βεβαίως ἡ συνεννόησις λαμβάνει χώραν, διότι ὁ κάτοχος ἔχει τὸ συμφέρον νὰ δώσῃ κἄτι τι διὰ νὰ ἀπαλλαγῇ τῆς ὑποχρεώσεως τῆς πληρωμῆς τῆς ἐπικαρπίας· ὅπου ὅμως ὁ ἰδιοκτήτης ἐπιμένει, ἔχων πεποίθησιν εἰς τὸ δίκαιόν του, προβαίνουν εἰς καταμετρήσεις, καὶ γίνεται τὸ πρωτόκολλον· τοιαῦτα δὲ ἐν Κυνουρίᾳ ἔχουν γείνῃ 500. Σᾶς βεβαιῶ ὅτι ἐν Κυνουρίᾳ οὐδὲν ἐθνικὸν κτῆμα ὑπάρχει, διότι Τοῦρκος δὲν ὑπῆρξεν ἐκεῖ· ὑπάρχουν ἐκκλησιαστικά τινα κτήματα, τὰ ὁποῖα ἐπωλήθησαν καὶ ἐδηλώθησαν, καὶ ἐν τούτοις τώρα παρουσιάζονται 500 τοιαῦτα πρωτόκολλα! Καὶ μὴ νομίζετε ὅτι ταῦτα εἶναι ἀβλαβῆ· διότι ὁ δυστυχὴς ἰδιοκτήτης ἔχει ἀνάγκην νὰ καταφύγῃ εἰς δικηγόρον καὶ νὰ πληρώσῃ τοὐλάχιστον 50 ἢ 60 δραχμὰς διὰ νὰ κάμῃ ἀντιῤῥήσεις ἢ προσφυγάς. Αὐτὰ εἶναι τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἀνησυχοῦν τὴν κοινωνίαν καὶ φέρουν βλάβην, καὶ διαμαρτύρονται οἱ ἄνθρωποι. Καὶ εὐλόγως διαμαρτύρονται, καὶ πρέπει νὰ ληφθῶσι μέτρα, ἵνα σταματήσῃ τὸ κακὸν αὐτὸ, διότι εἶναι πηγὴ καταχρήσεων. Ἵνα πεισθῆτε δὲ, ὅτι εἶναι πηγὴ καταχρήσεων, δύνασθε νὰ ζητήσητε πληροφορίας, ἀπὸ τοῦ 1893 τίνας καταστάσεις ὑπέβαλον οἱ γεωμέτραι αὐτοὶ δι’ ἑαυτοὺς περὶ πληρωμῆς τῶν δικαιωμάτων των, καὶ ἂν ποσόν τι ἐκ τῶν καταστάσεων τούτων ἐβεβαιώθη καὶ ἐπληρώθη ὑπ’ ἐκείνων κατὰ τῶν ὁποίων δῆθεν ἐγένετο ἡ καταδήλωσις. Θὰ ἴδητε ὅτι τὸ Δημόσιον ἐπλήρωσε χιλιάδας δραχμῶν, καὶ δὲν εἰσέπραξε τίποτε ἀπὸ τοὺς δῆθεν κατόχους ἐθνικῶν γαιῶν. Λοιπὸν πρέπει νὰ σταματήσῃ τὸ κακὸν τοῦτο, διότι βεβαιωθῆτε ὅτι εἶναι πηγὴ καταχρήσεων. Οἱ γεωμέτραι οὗτοι, οἱ ὁποῖοι μεταβαίνουσιν ἐκεῖ χωρὶς νὰ γνωρίζωσι τὰ κτήματα, — διότι οἱ γεωμέτραι βεβαίως, μεταβαίνοντες ἀπὸ τὰς Ἀθήνας εἰς τὴν Κυνουρίαν, δὲν δύνανται νὰ γνωρίζωσι τὰ κτήματα τοῦ κ. Κοκκέβη λ. χ. ἢ τοῦ κ. Σέχου κλπ.—Θὰ προσλάβωσιν ὁριοδείκτας ἀνθρώπους ἐκ τῆς τελευταίας τάξεως, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ὡς ἐπάγγελμα νὰ ἔρχωνται εἰς συνεννοήσεις καὶ διαπραγματεύσεις, τὰς ὁποίας δύνασθε νὰ ἐννοήσητε. Λοιπὸν σᾶς παρακαλῶ νὰ λάβητε πρόνοιαν, ἵνα μεταῤῥυθμίσητε τὸν νόμον περὶ γεωμετρῶν ὅπως σταματήσητε τὸ κακὸν, διότι βεβαιωθῆτε, ὅτι τὸ Δημόσιον θὰ ἔχῃ περισσοτέρας ὠφελείας, ἐὰν δὲν προβαίνῃ εἰς τὰς καταμετρήσεις αὐτὰς, παρὰ τὴν ὠφέλειαν, τὴν ὁποίαν προσδοκᾷ διὰ τῶν καταμετρήσεων, ὅπως σήμερον γίνονται.

§35ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Συνῳδὰ πρὸς ὅσα εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος, γνωρίζω τί συνέβη καὶ ἐν Τριφυλίᾳ πρὸ ὀλίγων μηνῶν, ὅτε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν διέταξε νὰ καταμετρήσωσι τὰ πλεονάσματα τῶν δηλωθεισῶν γαιῶν. Διωρίσθησαν δύο· ὁ εἷς ἦτο ἐργοδηγὸς καὶ ὁ ἕτερος γεωμέτρης. Κατώρθωσαν δὲ αὐτοὶ οἱ Κύριοι νὰ ἐγχειρίσουν εἰς τὸν ἔφορον Τριφυλίας 700 ἢ 800 πρωτόκολλα καταμετρήσεων ἐν διαστήματι ἑνὸς μηνός! Ὅπως ἠξεύρουσιν οἱ ἔχοντες γνῶσιν τῶν τοιούτων κ. ἀξιωματικοὶ, ἵνα καταμετρηθῶσιν 800 κτήματα, χρειάζεται χρονικὸν διάστημα τοὐλάχιστον 5 ἢ 6 μηνῶν, ἀλλ’ αὐτοὶ ἐκάθηντο ἐντὸς οἰκιῶν, ἠρώτουν τὸν σπητονοικοκύρην, πόσην ἔκτασιν κατέχει ἕκαστος χωρικὸς, καὶ συνέτασσον τὰ πρωτόκολλα, καὶ ὅπως πείσωσι τὴν προϊσταμένην των ἀρχὴν, ἐβεβαίουν διὰ τῶν ψευδῶν πρωτοκόλλων, διὰ τὴν ἀκρίβειαν τοῦ λογαριασμοῦ, ὅτι εὗρον π. χ. 4 στρέμματα καὶ 52 μέτρα, καὶ κάπου ἀκόμη ἀνέφερον καὶ ἑκατοστά. Ταῦτα γνωρίζω, διότι πάντες οἱ καθ’ ὧν ἐγένοντο τοιαῦτα πρωτόκολλα, μοὶ τὰ ἔφεραν καὶ τοὺς ἔγραψα τὰς ἀντιῤῥήσεις. Ἔμαθα δὲ κατόπιν ἀπὸ τὸν ἔφορον, ὅτι οἱ περὶ ὧν ὁ λόγος Κύριοι ὑπέβαλον καταστάσεις, ἵνα πληρωθῶσι διὰ τὴν ἐργασίαν των ταύτην, ὁ μὲν εἷς διὰ 900 δραχμὰς, ὁ δ’ ἕτερος δι’ 700 ἢ 600. Λοιπὸν εἰς τί μᾶς χρησιμεύει ὁ νόμος αὐτὸς, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσαμεν πέρυσιν ἢ προπέρυσι, καὶ ἕνεκα τοῦ ὁποίου τὸ Δημόσιον πληρόνει πλείονα καὶ δὲν εἰσπράττει τίποτε; Δὲν εἶναι προτιμότερον, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ μᾶς φέρητε ἓν νομοσχέδιον καὶ νὰ μᾶς εἴπητε, ὅτι καταργεῖται ὁ νόμος ἐκεῖνος; Ἰδοὺ τί συμβαίνει τώρα. Ἐγὼ π. χ. ἔχω δηλώσει 4 στρέμματα· πηγαίνει ὁ γεωμέτρης εἰς τὸ χωρίον, καὶ λέγει εἰς τὸν ὁριοδείκτην: «Ἔχω ἐδῶ ἕνα κατάλογον, καὶ ἐδήλωσαν οἱ δεῖνα καὶ δεῖνα· δὲν μοὶ λέγετε πόση εἶναι ἡ ἔκτασις τῶν κτημάτων αὐτῶν;» Καὶ ἐπὶ τῇ πληροφορίᾳ ἐκείνου ὁ γεωμέτρης συντάσσει πρωτόκολλον, καὶ βεβαιοῖ δι’ αὐτοῦ, ὅτι κατεμέτρησε καὶ εὗρε π. χ. 5 στρέμματα· ἐπειδὴ δὲ ὁ ἰδιοκτήτης ἔχει δηλώσει 4 στρέμματα, ἄρα τὸ ἓν εἶναι ἀδήλωτον. Εἰς οὐδὲν ἄλλο συντελοῦσιν αὐτὰ, εἰμὴ εἰς τὸ νὰ ἐξοδεύωνται οἱ ἄνθρωποι διὰ νὰ κάμουν ἀντιῤῥήσεις. Πρέπει δὲ νὰ λάβῃ ὑπὸ μελέτην ὁ κύριος Ὑπουργὸς καὶ ἓν ἄλλο. Ἐδήλωσαν ἀπὸ τοῦ ἔτους 1871, καὶ ἐξεδόθησαν ἢ μὴ παραχωρητήρια·—ὑποθέτω ὅτι θὰ ἐξεδόθησαν καὶ εὑρίσκονται εἰς τὰς Ἐφορίας.— Ἐκεῖ συμβαίνει τὸ παράχορδον, τὸ ὁποῖον καὶ δι’ ἐπιστολῆς μου ἀνέφερα πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐκ Κυπαρισσίας, ἀλλὰ δὲν γνωρίζω ἂν εἶχε τὸν καιρὸν νὰ ἀναγνώσῃ αὐτὴν, διότι δὲν ἔμαθον τί ἐνήργησεν ἐπ’ αὐτῆς...

§36ΣΤΕΦ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Μάλιστα· διέταξα νὰ ἐξετασθῇ τὸ πρᾶγμα.

§37ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Λοιπὸν προσέρχεται πρὸς τὸν ὑπάλληλον ἐκεῖνον ὁ δηλώσας καὶ ζητεῖ τὸ παραχωρητήριον...

§38ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ ὁποῖος ὑπάλληλος εἶναι συνεννοημένος μὲ τὸν ἔφορον. Δὲν τὸ λέγεις καὶ αὐτό;

§39ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Δὲν τὸ ἠξεύρω αὐτὸ ἐγώ... «Μάλιστα», λέγει ὁ ὑπάλληλος, «θὰ σᾶς ἐκκαθαρίσω, ἀφοῦ λάβω ὑπ’ ὄψιν πρῶτον εἰς ποίαν κατάταξιν ἀνήκει τὸ δηλωθέν.» Ἤτοι ἐδηλώσατε 10 στρέμματα ἀγρόν, καὶ ἐξετιμήθη ἡ ποιότης τῆς γῆς αʹ ποιότητος τὸ στρέμμα δραχ. 100; ἡ ὁλικὴ ἀξία τῶν 10 στρεμμάτων εἶναι χίλιαι δραχμαί, ἡ δὲ προσωρινὴ δόσις δρ. 50 κατ’ ἔτος. Κατὰ τὴν ἐκκαθάρισιν, ἂν μὲν ἦναι πληρωμέναι αἱ προσωριναὶ δόσεις, ἐκπίπτονται τὰ δύο τρίτα τοῦ ἀρχικοῦ κεφαλαίου, καὶ ἐπὶ τοῦ ὑπολοιπομένου ποσοῦ γίνεται ἡ ἀναλογία τῆς πληρωθησομένης παγίας δόσεως· ἀλλὰ οἱ ἐργολαβικῶς ἀναλαβόντες τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν παραχωρητηρίων ὑπάλληλοι, ἐπιβουλευόμενοι τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, ὅταν δὲν ἦναι πληρωμέναι αἱ προσωριναὶ δόσεις, συνεννοοῦνται μετὰ τῶν δηλωτῶν, καὶ τοὺς πιστώνουσι μὲ ὅλας τὰς προσωρινὰς δόσεις, καὶ ἐντεῦθεν τὸ Δημόσιον ζημιοῦται ἑκατομμύρια! Π. χ. ἀπὸ τοῦ 1871 ἕως σήμερον διέῤῥευσαν 26 ἔτη. Ἐὰν ἡ δήλωσις πιστωθῇ μὲ 50 δραχ. κατ’ ἔτος, ἀνέρχεται τὸ ποσὸν εἰς δραχμὰς 1300, ἐξ ὧν τὰ δύο τρίτα ἐκπίπτονται ἐκ τοῦ ἀρχικοῦ κεφαλαίου τῶν δραχμῶν 1000· αὗται αἱ χίλιαι δρ. τοῦ κεφαλαίου μειοῦνται εἰς δραχ. 134, ἐκ τῶν ὁποίων ἀναλογίζεται ἡ παγία δόσις, πρὸς 5%, εἰς δρ. 6 καὶ 70/00, καὶ ἐκ τῆς τοιαύτης συμβάσεως μεταξὺ ὑπαλλήλου καὶ δηλωτοῦ ζημιοῦται τὸ Δημόσιον ἀπὸ μίαν καὶ μόνην δήλωσιν δραχ. 43, καὶ ἐντεῦθεν προκύπτει ζημία μεγάλη εἰς τὸ Δημόσιον καὶ ὠφέλεια εἰς τε τὸν ὑπάλληλον καὶ τὸν δηλωτήν· ἐὰν δὲ ἦναι πληρωμέναι αἱ προσωριναὶ δόσεις, τότε οἱ δηλωταὶ φορολογοῦνται ὑπὸ τῶν ὑπαλλήλων αὐτῶν μὲ μεγάλα χρηματικὰ ποσὰ, ὅπως ἐκκαθαρίσωσι τὰ παραχωρητήρια, καὶ ἐντεῦθεν προέρχεται βραδύτης καὶ ζημία μεγάλη εἰς τοὺς δηλωτάς. Ἀνέφερα ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, διότι τὸ ἐθεώρησα ὅλως περιττὸν πρὶν νὰ κάμω λόγον εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἐνόμιζον ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἤθελε σπεύσει οἴκοθεν νὰ φέρῃ τοιαύτην διόρθωσιν εἰς τὸν νόμον. Λοιπὸν θεωρῶ ἀναγκαῖον καὶ κατεπεῖγον, ἀφοῦ διὰ τοῦ νόμου ὡρίσαμεν τρεῖς γραμματεῖς εἰς τὰς Οἰκονομικὰς Ἐφορίας, νὰ ὁρισθῇ διὰ νόμου ὁ εἷς ἐξ αὐτῶν, ὅτι αὐτὸς θὰ ἦναι διὰ τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν παραχωρητηρίων, καθόσον αὐτὸς, ὡς δημόσιος ὑπάλληλος, θὰ ἦναι καὶ ὑπόλογος διὰ τὴν εἰλικρινῆ ἐνέργειαν τοῦ δημοσίου ὑπαλλήλου, καὶ ἐὰν πλημμελήσῃ καὶ συλληφθῇ καταχρώμενος, δὲν θὰ διαφύγῃ τὴν τιμωρίαν, καὶ πᾶσα αὐτοῦ κατάχρησις ἐν ταῖς ἐπαρχίαις δὲν θὰ διαφύγῃ τὴν προσοχὴν καὶ τῶν πολιτῶν καὶ τῶν πολιτευομένων, καὶ οὕτω τὰ παράπονα τῶν συμπολιτῶν μας ἐπὶ τῇ ἀδιαφορίᾳ τῶν ἁρμοδίων θὰ παύσωσι. Συνιστῶ λοιπὸν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ταῦτα ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν καὶ διὰ τῆς ὑπηρεσίας ἐξεύρῃ τὸν τρόπον, ὅπως σταματήσῃ τὸ κακὸν καὶ ἐμποδίσῃ τὸ νέον αὐτὸ εἶδος τῆς φορολογίας τῶν πολιτῶν καὶ τὴν ζημίαν τοῦ Δημοσίου. Ἂς ἐνοήσῃ δὲ, ὅτι ὁ ψηφισθεὶς νόμος διὰ τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν παραχωρητηρίων, ἂν δὲν ἀπέτυχεν ἐντελῶς, εἶναι ἀνεπαρκής, καὶ πρέπει νὰ ὁρισθῇ ἴδιος ὑπάλληλος ἐκ τῶν γραμματέων εἰς ἑκάστην Ἐφορίαν διὰ τὴν ἐργασίαν αὐτήν.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σιβιτανίδης ἔχει τὸν λόγον.

§41Γ. ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Κατὰ τὸ πρωτόκολον, κύριοι Βουλευταί, τὸ κανονίζον τὴν οὐδετέραν ἐν Θεσσαλίᾳ ζώνην καὶ διαχωρίζον τὸ ἐλεύθερον αὐτῆς τμῆμα ἀπὸ τοῦ κατειλημμένου ὑπὸ τοῦ τουρκικοῦ στρατοῦ, χωρία τινὰ τοῦ δήμου Ὀξυνείας τῆς ἐπαρχίας Καλαμπάκας, ἐν οἷς καὶ αὐτὴ τοῦ δήμου ἡ πρωτεύουσα, μένουσιν ἀναντιῤῥήτως ἐντὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ τμήματος. Τοῦτο ἀναγνωρίζοντες οἱ Τοῦρκοι, δὲν ἠθέλησαν μέχρι τοῦδε νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὰ χωρία ταῦτα, ἡ δὲ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις πρὸ 20 ἢ 25 ἡμερῶν περίπου συνέστησε στρατιωτικοὺς σταθμοὺς εἰς δύο τῶν χωρίων τούτων, εἰς τὸ χωρίον Μαρίτσαν, πρωτεύουσαν τοῦ δήμου, καὶ εἰς τὸ χωρίον Ὄστροβον. Ἀλλὰ, παρὰ πᾶσαν προσδοκίαν, Κύριοι, τὸ Ἀρχηγεῖον Θεσσαλίας διέταξε πρό τινων ἡμερῶν τὴν κατάργησιν τῶν στρατιωτικῶν σταθμῶν καὶ τὴν ἐκεῖθεν ἀναχώρησιν τῶν φρουρῶν, ἐπὶ τῷ ὅτι τὰ χωρία αὐτὰ περιλαμβάνονται ἐν τῷ τμήματι τῷ τουρκικῷ. Ὁ ἀγγέλλων μοι τὴν εἴδησιν ταύτην ἐφελκύει δι’ ἐμοῦ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν κινδύνων, οἵτινες ἀπειλοῦσι τοὺς κατοίκους τῶν χωρίων, ἂν οἱ Τοῦρκοι, ἐνθαῤῥυνόμενοι ἐκ τῆς ἀποχωρήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ἀπεπειρῶντο τὴν κατάληψιν αὐτῶν, διότι οἱ κάτοικοι εἶναι ἀποφασισμένοι νὰ ἀντιστῶσι μέχρις ἐσχάτων κατὰ τοιαύτης ἀποπείρας, προστατεύοντες διὰ πάσης θυσίας τὸ πάτριον ἔδαφος. Διὰ τοῦτο, παρακαλῶ τὸν κύριον ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν, ὅπως εὐαρεστούμενος πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἐὰν ἡ διαταγὴ, ἡ δοθεῖσα ὑπὸ τοῦ Ἀρχηγείου, ἀποῤῥέει ἐκ τῆς αὐτοβουλίας τούτου, κακῶς ἑρμηνεύοντος τὸ περὶ καθορισμοῦ τῆς ζώνης πρωτόκολλον, ἢ ἐκ τοῦ Ὑπουργείου. Ὅπως δήποτε ὅμως, παρακαλῶ αὐτὸν, ὅπως ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του ἐπὶ τῆς διαταγῆς ταύτης, ἧς αἱ συνέπειαι ἔσονται ὀλέθριαι.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς κατέθηκε δήλωσιν περὶ ἐπενεκτέων μεταβολῶν ἐν τῷ εἰδικῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1898. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 96). Οὐδεὶς ἕτερος εἶναι ἐγγεγραμμένος. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἔχομεν τρία νομοσχέδια προσωπικὰ εἰς αʹ συζήτησιν. Θὰ γείνῃ συγχρόνως ἡ ψηφοφορία καὶ ἐπὶ τῶν τριῶν, ἵνα οἰκονομηθῇ ὁ χρόνος. Παρακαλοῦνται οἱ κύριοι Ἐμπειρῖκος καὶ Χατζηπέτρος νὰ προσέλθωσιν ὡς ψηφολέκται. Τὰ νομοσχέδια εἶναι: 1) Περὶ ἀπονομῆς βοηθήματος εἰς τὴν οἰκογένειαν τοῦ ἀποθανόντος Κωνσταντίνου Μητσοτάκη. 2) Περὶ ἀπονομῆς βοηθήματος εἰς τὴν οἰκογένειαν τοῦ ἐν Ἱεραπέτρᾳ Κρήτης φονευθέντος ἀρχηγοῦ Ἐμμανουὴλ Κοκκίνη. 3) Περὶ χορηγίας συνδρομῆς εἰς τὴν χήραν Μιχαὴλ Ντεντιδάκη.

§43ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νὰ ἀναγνωσθῶσι καὶ τὰ τρία νομοσχέδια.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ψηφισθῇ πρῶτον ἡ ἀρχὴ αὐτῶν. (Γίνεται μυστικὴ διὰ σφαιριδίων ψηφοφορία, συμφώνως πρὸς τὰ ἄρθρα 61 καὶ 62 τοῦ Κανονισμοῦ, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Ἐπαμ. Ἐμπειρίκου καὶ Κωνστ. Χατζηπέτρου, καὶ εἶτα ἡ διαλογή).

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 122. Ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀπονομῆς βοηθήματος εἰς τὴν οἰκογένειαν τοῦ ἀποβιώσαντος Κωνσταντίνου Μητσοτάκη ἐγένετο δεκτὴ διὰ ψήφων 89 κατὰ 33. Ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀπονομῆς βοηθήματος εἰς τὴν οἰκογένειαν τοῦ ἐν Ἱεραπέτρᾳ Κρήτης φονευθέντος ἀρχηγοῦ Ἐμμανουὴλ Κοκκίνη ἐγένετο δεκτὴ διὰ ψήφων 84 κατὰ 38. Ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας συνδρομῆς εἰς τὴν χήραν Μιχαὴλ Ντεντιδάκη ἐγένετο δεκτὴ διὰ ψήφων 89 κατὰ 33. (Γίνονται εἶτα δεκτὰ καὶ κατ’ ἄρθρον εἰς αʹ συζήτησιν τὰ διὰ μυστικῆς ψηφοφορίας, ὡς ἀνωτέρω, ἐπιψηφισθέντα τρία νομοσχέδια. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς βʹ συζήτησιν, τὸ νομοσχέδιον περὶ δυνάμεως τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ κατὰ τὸ ἔτος 1898).

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ σημάνσεως τῶν κατὰ τοὺς νομοὺς Λαρίσης καὶ Τρικκάλων συνταγέντων ἐγγράφων. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§47Θ. ΠΕΡΡΟΣ. Μίαν παρατήρησιν ἔχω νὰ ὑποβάλω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Τὸ νομοσχέδιον ἀναφέρει, ὅτι τὰ ἐφ’ ἁπλοῦ χάρτου συνταγέντα ἢ σφραγιστοῦ τιμῆς κατωτέρας τῆς νομίμου ἔγγραφα ἐπιτρέπεται νὰ σημανθῶσι κλπ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἔχει ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὑπάρχουν χαρτόσημα ἀπηγορευμένα. Ἐὰν λοιπὸν τὰ δικαιόγραφα ταῦτα εἶναι γεγραμμένα ἐπὶ χαρτοσήμου ἐκ τοῦ κλαπέντος ἐν Θεσσαλίᾳ, τί θὰ συμβῇ ἐπὶ ἐκείνων; Αὐτὰ δὲν εἶναι ἐφ’ ἁπλοῦ χάρτου, ὡς διαλαμβάνει τὸ ἄρθρον, διότι εἶναι ἐπὶ χαρτοσήμου, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀναγνωρισθῆ ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον ἀπηγορεύθη ἤδη, ἐν Θεσσαλίᾳ ὅμως ἐγίνετο χρῆσις τοιούτου χαρτοσήμου. Ἐὰν τὰ ἔγγραφα ταῦτα παρουσιασθῶσιν ἐπὶ χαρτοσήμου ἀπηγορευμένου, θὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἐφ’ ἁπλοῦ χάρτου γεγραμμένα;

§48ΣΤΕΦ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις, καθ’ ὃν χρόνον ἐγένοντο καταχρήσεις ἐπὶ τοῦ χαρτοσήμου, ἦτο νὰ ἐπιτίθεται εἰς τὸ ἐν λόγῳ χαρτόσημον καὶ τρίτη σφραγὶς ὑπὸ τοῦ ταμείου τοῦ σφραγιστοῦ χάρτου, κηρύσσωνται δὲ ἄκυρα τὰ χαρτόσημα τὰ μὴ φέροντα καὶ τρίτην σφραγῖδα.

§49ΠΕΡΡΟΣ. Δὲν εἶναι καλὸν ν’ ἀναγραφῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ;

§50ΣΤΡΕΙΤ. Δὲν ἀρκεῖ νὰ τὸ σημειώσωμεν ἐν τοῖς πρακτικοῖς, ὡς ἑρμηνείαν, ἂν τὸ κρίνετε χρήσιμον; (διάλογοι).

§51Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἂς ἐνθυμηθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι βεβαίως δύνανται νὰ ὑπάρχωσι κακῆς πίστεως συμβαλλόμενοι, ἀποκτήσαντες τοιαῦτα χαρτόσημα, ἀλλ’ ὑποθέτω ὅτι τὸ μεγαλείτερον μέρος εἶναι καλῆς πίστεως, οἱ ὁποῖοι οὐδεμίαν εἶχον εὐκολίαν ν’ ἀναχωρήσωσιν ἐκ Θεσσαλίας καὶ νὰ ἔλθωσιν ἐνταῦθα, διὰ νὰ λάβωσι χαρτόσημον μὲ τὰς σφραγῖδας. Νομίζω ὅτι χάριν τῶν πολλῶν δὲν πρέπει νὰ σημειωθῇ ἐν τοῖς πρακτικοῖς· ἀλλ’ ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπιμένῃ, τοὐλάχιστον νὰ δοθῇ προθεσμία, διότι πότε ἔλαβον γνῶσιν τῆς ἐγκυκλίου, τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως; (διάλογοι). Δὲν θὰ σημειωθῇ λοιπὸν εἰς τὰ πρακτικά.

§52ΣΤΕΦ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἐνδιαφέρομαι νὰ τεθῇ ἢ μὴ τεθῇ ἑρμηνεία ἐν τοῖς πρακτικοῖς, διότι θεωρῶ ταύτην περιττὴν ἐξ ἑνός, ἀβλαβῆ ἐξ ἑτέρου. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει καὶ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Φιλαρέτου περὶ προσθήκης ἄρθρου 3, ἔχοντος οὕτω: «Αἱ κατὰ τὸ ἄρθρον 48 τοῦ νόμου ΑΧΚΕʹ τοῦ 1887 συμβάσεις, ἐὰν συνετάχθησαν ἀπὸ 6 Ἀπριλίου 1897 μέχρι τῆς διὰ Β. Διατάγματος, ἐκδιδομένου προτάσει τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ, ὁρισθησομένης ἡμέρας, ἐφ’ ἁπλοῦ χάρτου ἢ ἐπὶ χαρτοσήμου εἴτε ἀναλόγου εἴτε ἀνεπαρκοῦς, ἔχουσι κῦρος ἀπὸ τῆς χρονολογίας των, ἐὰν κατατεθῶσιν ἐν συμβολαιογραφείῳ τινὶ καὶ συνταχθῇ ἡ περὶ θεωρήσεως συμβολαιογραφικὴ πρᾶξις, κατὰ τὸ ἄρθρον 413 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, ἐντὸς τριῶν μηνῶν ἀπὸ τῆς διὰ τοῦ ἀνωτέρω Β. Διατάγματος ὁρισθησομένης ἡμέρας.»

§54ΣΤΕΦ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐγὼ ἐπιθυμῶ νὰ εἴπω δύο λέξεις πρὶν τὴν ὑποστηρίξῃ ὁ κ. Φιλάρετος. Ἤθελον παρατηρήσει, ὅτι, καίτοι συναισθανόμενος τὴν χρησιμότητα τῆς τοιαύτης καταθέσεως ἐν συμβολαιογραφείῳ καὶ τῆς συντάξεως τῆς περὶ θεωρήσεως πράξεως ἐκείνων τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα, δημόσια τυγχάνοντα ἔγγραφα, ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως τῶν ἁρμοδίων ἀρχῶν, τῶν συμβολαιογραφείων, ἵνα συνταχθῶσιν ἐπὶ χαρτοσήμου, συνετάγησαν ἰδιωτικῶς ἐπὶ ἁπλοῦ χάρτου, ἐνδοιάζω ὅμως νὰ ὑποστηρίξω τὴν τροπολογίαν ταύτην, φοβούμενος ὅτι τὰ κακὰ, τὰ ὁποῖα ἀπειλοῦνται ἐκ τῆς δημιουργίας τοῦ ἄρθρου 3, ἔσονται μείζονα, παρὰ τὰ ἀγαθὰ, τὰ ὁποῖα σκοποῦμεν δι’ αὐτοῦ. Συλλογίζομαι μετὰ τρόμου τὸ ἑξῆς, ὅτι ἔγγραφον ἰδιωτικόν, γεγραμμένον ἐφ’ ἁπλοῦ χάρτου, τὸ ὁποῖον ἀνήκει εἰς ἐκεῖνα τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ὦσι δημόσια, ἐνώπιον συμβολαιογράφου συντασσόμενα, θέλομεν καταστήσει δημόσιον διὰ πράξεως μεταγενεστέρας συμβολαιογραφικῆς ἐπὶ τῇ ἁπλῇ τοῦ τέλους καταβολῇ. Ὑποθέσωμεν, Κύριοι, ὅτι δι’ ἰδιωτικοῦ ἐγγράφου ἐγένετο μεταβίβασις κυριότητος ἀντικειμένου τινός· τὸ ἰδιωτικὸν αὐτὸ ἔγγραφον δὲν φέρει βεβαίαν χρονολογίαν, ὡς γνωρίζετε, ἡ ὑπογραφή του εἶναι προχείρως ἀμφισβητήσιμος, χωρὶς τὸ ἔγγραφον νὰ προσβληθῇ ὡς πλαστόν. Ταῦτα πάντα φέρουσι τὴν ὄρεξιν εἰς τοὺς θέλοντας νὰ δολιευθῶσιν ἐπὶ τοῦ προκειμένου, καὶ ὁ γινώσκων ὅτι συνέταξεν ἔγγραφον ἰδιωτικὸν, διὰ τοῦ ὁποίου ἐνήργησε συναλλαγήν τινα, ὡς νὰ ἦτο δημόσιον ἔγγραφον τὸ ἔγγραφόν του, κατὰ τί κωλύεται, ὅπως σπεύσῃ νὰ συντάξῃ ἕτερον τοιοῦτον ἰδιωτικὸν ἔγγραφον μεθ’ ἑτέρου, προχρονολογημένον τοῦ πρώτου, καὶ νὰ προσέλθωσιν ἀμφότεροι εἰς τὸ συμβολαιογραφεῖον, δηλαδὴ ὁ εἷς εἰς ἓν συμβολαιογραφεῖον καὶ ὁ ἕτερος εἰς ἄλλο, καὶ νὰ δημιουργήσωσιν ἀμφότεροι οὗτοι κῦρος εἰς χρονολογίαν ἀβεβαίαν, νὰ προσδώσωσι κῦρος εἰς ὑπογραφὴν ἀμφισβητήσιμον, καὶ ἐντεῦθεν νὰ ἐπέλθωσι δίκαι καὶ κίνδυνοι μεγάλων συμφερόντων; Τὸ ζήτημα εἶναι πολὺ λεπτόν. Δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι κινδυνεύομεν νὰ προσβάλωμεν ὡρισμένας τινὰς πράξεις, συνομολογηθείσας διὰ ἰδιωτικῶν ἐγγράφων εἰς τὸ διάστημα, καθ’ ὃ δὲν ὑπῆρχον τὰ μέσα τῆς συντάξεως δημοσίου ἐγγράφου, δὲν βλέπω ὅμως τὸν τρόπον τῆς ἀποτροπῆς αὐτοῦ τοῦ κινδύνου. Ἂς σπεύσωσιν αὐτοὶ, οἱ ὁποῖοι συνέταξαν τοιαῦτα ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐγίνωσκον, ὅτε τὰ συνέταττον, ὅτι εἶναι ἄκυρα, ὅταν ἐγκαταστῶσιν αἱ ἀρχαὶ ἐν Θεσσαλίᾳ, νὰ συντάξωσι τοιαῦτα συμβόλαια ἐνώπιον τῶν συμβολαιογράφων. Αὐταὶ εἶναι αἱ ἐνστάσεις, τὰς ὁποίας ἔχω κατὰ τῆς ἀποδοχῆς τῆς τροπολογίας ταύτης, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ φέρω παραδείγματα ἄλλα, διότι εἶναι ἄπειρος ὁ χῶρος, ἐντὸς τοῦ ὁποίου δύνανται νὰ λάβωσι χώραν δόλοι καὶ δημιουργίαι δικῶν. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω. Βεβαίως εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀπόκειται εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς νὰ τὸ κρίνῃ· ἐγὼ ὅμως ἐνδοιάζω νὰ τὸ ὑποστηρίξω, μετὰ μακρὰν σκέψιν.

§55Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὑποβαλὼν τὴν τροπολογίαν ἔσπευσα νὰ δηλώσω, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι λεπτὸν, καὶ νὰ προσθέσω, ὅτι καὶ ἐγὼ αὐτὸς εἶχον δισταγμούς τινας, ἐὰν ἔπρεπε νὰ ψηφισθῇ ἀπαράλλακτον. Ἔκτοτε ὅμως ἐδήλωσα, ὅτι αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην, ὅπως ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ πάντως ληφθῇ πρόνοιά τις τοιαύτη, ὥστε νὰ προληφθῶσι, κατὰ τὸ δυνατὸν, τὰ ἐνδεχόμενα νὰ συμβῶσιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐξήτασε τὴν μίαν ἄποψιν τοῦ ζητήματος, τὰ κακὰ τὰ ὁποῖα εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ γείνωσιν, ἐὰν ψηφισθῇ, ἀλλὰ δὲν εἶπε περὶ τῆς ἄλλης ἀπόψεως, περὶ τῶν κακῶν, τὰ ὁποῖα ἤθελον γείνῃ, ἐὰν δὲν ψηφισθῇ. Καὶ εἶπε μὲν πρὸ μικροῦ, ὅτι οἱ συμβαλλόμενοι δύνανται μετὰ τὴν ἀπομάκρυνσιν τῶν Τούρκων ἐκ Θεσσαλίας νὰ ἐπαναλάβωσι τὰς πράξεις των, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι πάντοτε δυνατόν. Καὶ σᾶς φέρω ἓν παράδειγμα. Ἀνυπομονῶν τις γαμβρὸς ἠθέλησε νὰ κάμῃ γάμον, καὶ συνωμολογήθη προίξ· ἀλλὰ μετὰ τὴν τέλεσιν τοῦ γάμου ὁ πενθερὸς δὲν θὰ ἔχῃ τὴν αὐτὴν ἀνυπομονησίαν, ἵνα ἐπαναλάβῃ τὴν ὑπογραφήν του εἰς τὸ συμβολαιογραφικὸν ἔγγραφον. Ἐδημιουργήθησαν γεγονότα, τὰ ὁποῖα παρήγαγον δικαιώματα καὶ ὑποχρεώσεις. Περὶ αὐτῶν τί γίνεται; Ὁσάκις ἦναι δυνατὸν, βεβαίως θὰ ἐπαναληφθῶσιν αἱ δικαιοπραξίαι, ἀλλ’ ὁσάκις δὲν ἦναι δυνατόν; Θὰ ζημιώσωμεν λοιπὸν οὐσιωδῶς τοὺς συμβληθέντας. Νομίζω ὅτι ἠδύνατο νὰ γείνῃ σκέψις, ὅτι δέον αἱ ὑπογραφαὶ τῶν ἐγγράφων αὐτῶν νὰ ἦναι ἐπικεκυρωμέναι π. χ. ἀπὸ τὸν ἀρχιεπίσκοπον ἢ ἀπὸ ἕνα πρόξενον, ἢ ὅπως δήποτε ἄλλως ἠθέλομεν ἔχει ἀσφαλείας τινὰς περὶ τῆς ἐλλείψεως τῆς προχρονολογήσεως. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει δισταγμοὺς, καὶ θέλει νὰ προλάβῃ τὰ κακὰ, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ συμβῶσιν· ἀλλὰ διατὶ λησμονεῖ ὁ τόσον ἐντριβέστατος περὶ τὰ νομικὰ, ὅτι οἱ ἰσχύοντες νόμοι προβλέπουσι περὶ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν, ὅπως ἀποσοβήσωσιν ἐν μέρει τοὐλάχιστον τοὺς κινδύνους τούτους; Εἶναι ἡ ἀγωγὴ περὶ δόλου, ἡ καταδίωξις ἐπὶ πλαστογραφίᾳ, διότι, ἐὰν προχρονολογήσῃ τις ἔγγραφόν τι, θὰ καταδιωχθῇ ἐπὶ πλαστογραφίᾳ. Βεβαίως αὐτὰ θ’ ἀνοίξωσι δίκας. Δὲν λέγω ὄχι. Ἀλλὰ μήπως καὶ ἄνευ προνοίας δὲν θὰ γεννηθῶσι σχετικαὶ δίκαι; Αἱ δίκαι θὰ γεννηθῶσι κατ’ ἀμφοτέρας τὰς περιπτώσεις· τὸ ζήτημα εἶναι, πῶς νὰ τὰς περιορίσωμεν. Διὰ τοῦτο σέβομαι μὲν τοὺς ἐνδοιασμοὺς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλ’ ἐὰν ἐπιμείνῃ εἰς τὰς ἐνστάσεις του, θ’ ἀποκτήσῃ τύψεις συνειδότος διὰ τὰ κακὰ, τὰ ὁποῖα θέλουσι προκύψει ἐκ τῆς ἐλλείψεως νομοθετικῆς περὶ τούτων προνοίας.

§56ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀμφότεροι γινώσκομεν τοὺς κινδύνους, οἱ ὁποῖοι θὰ γεννηθῶσιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ζυγίζω τὰ κακὰ, τὰ ὁποῖα θέλουσιν ἐπέλθει ἐκ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἔχει, πρὸς τὰ κακὰ, τὰ ὁποῖα θέλουσιν ἐπέλθει ἐκ τῆς παραδοχῆς τῆς ὑμετέρας τροπολογίας· ζυγίζω τὰς τύψεις τῆς συνειδήσεως, τὰς ὁποίας θὰ ἔχω, ἐὰν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, πρὸς τὰς τύψεις τὰς ὁποίας θὰ ἔχω, ἐὰν παραδεχθῶ τὴν τροπολογίαν, καὶ νομίζω ὅτι ὀλιγώτερα θὰ ἦναι τὰ κακὰ καὶ μικρότεραι αἱ τύψεις τῆς συνειδήσεως, ἐὰν δὲν γείνῃ ἀποδεκτὴ ἡ ὑμετέρα τροπολογία.

§57ΔΑΛΛΑΣ. Πρέπει πολὺ νὰ σκεφθῇ τις, ἐὰν πρέπῃ νὰ παρεμβῇ εἰς τὴν συζήτησιν, ἀξιῶν νὰ συμπληρώσῃ δύο διακεκριμένους εἰς τοιαῦτα ζητήματα ἐπιστήμονας. Ἀναγκάζομαι δ’ ἁπλῶς νὰ εἴπω, ὅτι νομίζω ὅτι ὑπάρχει χρόνος, διὰ νὰ λάβωμεν μέτρα καὶ περὶ τῆς διατάξεως, περὶ ἧς ἔλαβε πρόνοιαν ὁ ἐκ Βόλου ἀξιότιμος Βουλευτὴς, ὅταν ἀποκαταστῇ ἡ τάξις ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ μελετήσωμεν τὸ ζήτημα. Ἐγὼ δὲ, ὡς γνωρίζων τὰ πράγματα ἐν Θεσσαλίᾳ, ἔρχομαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι φρονῶ, ὅτι οἱ κίνδυνοι, τοὺς ὁποίους ἐπαπειλεῖ ἡ ψήφισις τοιαύτης διατάξεως, θὰ ἦναι μεγαλείτεροι ἐκείνων, τοὺς ὁποίους πρόκειται νὰ προβλέψῃ, μεθ’ ὅλας τὰς διατυπώσεις, τὰς ὁποίας θὰ ζητήσωμεν· εἰς τοῦτο δ’ ἔχω νὰ φέρω καὶ παραδείγματα ἐκ τοῦ παρελθόντος. Ὁ ἐκ Βόλου ἀξιότιμος Βουλευτὴς, ἐὰν ἦτο εἰς θέσιν νὰ παρακολουθήσῃ τοὺς δικαστικοὺς ἀγῶνας, οἵτινες ἀνεπτύχθησαν μετὰ τὴν προσάρτησιν τῆς Θεσσαλίας ἐπὶ συμβολαίων τοιαύτης φύσεως, καίτοι τότε ὑπῆρχε τὸ κράτος τοῦ τουρκικοῦ νόμου, θὰ ἔβλεπε πλεῖστα ὅσα ἄτοπα, γεννηθέντα ἐκ τῆς ἐλλείψεως ἀσφαλείας, ὁμοίας πρὸς ἐκείνην τοῦ ἰσχύοντος νόμου περὶ χαρτοσήμου, ὅστις ἀρκετὰ ἐξασφαλίζει καὶ πολὺ σοφῶς ἐτέθη, ἵνα δι’ ἐπισήμων συμβολαίων προλαμβάνῃ τὰς καταδολιεύσεις. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει ν’ ἀναβληθῇ ἡ περὶ τούτου μέριμνα μέχρις ὅτου ἀποκατασταθῇ ἡ Θεσσαλία καὶ μελετηθῇ τὸ ζήτημα ἐπὶ τόπου, ὁπότε δυνάμεθα νὰ λάβωμεν ἄλλα μέτρα κατάλληλα.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Φιλαρέτου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν, ὡς ἄρθρον 3, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. (Γίνεται εἶτα δεκτὸν τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀπαλλαγῆς ἐκ τῶν ἀμέσων φόρων καὶ ἀναστολῆς τῆς εἰσπράξεως τούτων ἕνεκα τῶν ἐκ τοῦ πολέμου ζημιῶν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§60Κ. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον λέγει, ὅτι οἱ φορολογούμενοι κλπ. ἀπαλλάσσονται διὰ τὰ ἔτη 1897–1899. Ἐννοεῖ συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ 1899;

§61ΣΤΕΦ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Βεβαίως συμπεριλαμβανομένου.

§62ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Νὰ σημειωθῇ.

§63Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τὴν αὐτὴν παρατήρησιν εἶχον νὰ ὑποβάλω καὶ ἐγώ. Δὲν βλέπω δὲ διατὶ, ἀφοῦ δυνάμεθα νὰ ἤμεθα σαφέστεροι διὰ μιᾶς λέξεως «συμπεριλαμβανομένου», νὰ μὴ τεθῇ αὕτη.

§64Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Τὸ κατὰ πρῶτον ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Ὑπουργοῦ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον διέφερε τοῦ κατὰ δεύτερον ὑποβληθέντος ὑπὸ τοῦ ἰδίου, τοῦ σήμερον συζητουμένου, κατὰ τὸ ὅτι ἐκεῖνο μὲν ἀφεώρα μόνον εἰς τοὺς νομοὺς Λαρίσης, Τρικκάλων καὶ Ἄρτης, τοῦτο δὲ ἐπεκτείνει τὸ εὐεργέτημα καὶ εἴς τινας δήμους τῆς Φθιώτιδος. Ἡ πρόνοια αὕτη τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ ὑπὲρ τῆς Φθιώτιδος εἶναι ἀξιέπαινος ἀληθῶς, διότι ἀδιαφιλονεικήτως ἡ ἀτυχὴς αὕτη ἐπαρχία ἔπαθεν ὡς ἐκ τοῦ πολέμου περισσότερα τοῦ νομοῦ Ἄρτης, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου, ὡς εἶπον πρότερον, προέβλεπε τὸ πρῶτον νομοσχέδιον. Ἐνῷ ὅμως ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐσκέφθη, καὶ πολὺ δικαίως, καὶ περὶ τῆς Φθιώτιδος, δὲν ἠδυνήθην, μεθ’ ὅλας τὰς προσπαθείας, ἃς κατέβαλον, νὰ ἐννοήσω τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον ὁ συντάξας τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν ἠθέλησε νὰ περιλάβῃ μεταξὺ τῶν εὐεργετουμένων δήμων τῆς Φθιώτιδος καὶ τοὺς δήμους Μακρακώμης, Ὑπάτης, Φαλάρων καὶ Νέας Μιζέλης, οἱ ὁποῖοι, ἐκτὸς τοῦ τῆς Ὑπάτης, ὁ ὁποῖος πλείστας ὅσας ἄλλας ζημίας ὑπέστη, κείμενος παρὰ τὴν παλαιὰν ὁροθετικὴν γραμμήν, κατά τι μὲν, ὡς καὶ οἱ διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀπαλλασσόμενοι ἀπὸ τῆς φορολογίας, κατελήφθησαν ὑπὸ τοῦ τουρκικοῦ στρατοῦ, πάντες δὲ, κατὰ τὸ πλεῖστον ἀποτελοῦντες τὴν οὐδετέραν ζώνην, ἀφέθησαν εἰς τὴν διάθεσιν ἀφ’ ἑνὸς μὲν τῶν Τούρκων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τῶν ποικίλων κακοποιῶν στοιχείων, τὰ ὁποῖα πολλὰς τὰς ζημίας ἐπήνεγκον. Ἐκτὸς τῶν δήμων τούτων τῆς Φθιώτιδος, κύριοι Βουλευταὶ, δίκαιον, νομίζω, εἶναι νὰ περιληφθῇ καὶ ὁ δῆμος Θερμοπυλῶν τῆς Λοκρίδος, ὁ ὁποῖος ὑπέστη, ὡς καὶ οἱ ἄλλοι, περὶ ὧν ὡμίλησα, πανωλεθρίαν. Ἔχω νὰ κάμω καὶ μίαν ἔτι παρατήρησιν. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ἀπαλλάσσονται τὰ περὶ ὧν πρόκειται μέρη ἀπὸ τῆς πληρωμῆς τῶν φόρων τῶν ἐτῶν 1897, 1898 καὶ 1899. Τί ἐννοεῖ μὲ τοῦτο τὸ νομοσχέδιον; Ἐννοεῖ νὰ μὴ πληρώσωσι τὰς χρήσεις 1897, 1898 καὶ 1899; ἢ τὰς χρήσεις 1896, 1897 καὶ 1898, τῶν ὁποίων οἱ φόροι πληρόνονται κατὰ τὰ 1897, 1898 καὶ 1899; Οἱ ταμίαι καταδιώκουσι σήμερον τοὺς φορολογουμένους, ζητοῦντες, ὅπως οὗτοι πληρώσωσι τοὺς φόρους τοῦ 1896. Τοῦτο πρέπει νὰ διευκρινισθῇ καλῶς· ἂν δὲ εἰς τὴν Κυβέρνησιν φαίνεται δύσκολον νὰ προστεθῇ ἡ χρῆσις τοῦ 1896, τὴν παρακαλῶ νὰ δεχθῇ, ὅπως πρὸς τὸ παρὸν ἀπαλλαγῶσι τῆς πληρωμῆς φόρων τοῦ 1896 καὶ 1897, καὶ ἐν καιρῷ, ἀφοῦ μελετηθῇ καλῶς ὁ τόπος ἐκεῖνος ὁ ἀτυχής, δύνανται νὰ ληφθῶσι νέα μέτρα.

§65ΣΤ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὡς πρὸς τοὺς δήμους τοὺς σημειωθέντας, παρατηρῶ ὅτι ἐσημειώθησαν κατὰ πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔδωσαν Βουλευταὶ Φθιώτιδος· ἐγὼ δὲ παρεκάλεσα, ὅπως δοθῶσιν ἀκριβεῖς πληροφορίαι. Ἐὰν δὲ πρόκειται νὰ ἐπεκτείνωμεν τὸ εὐεργετικὸν μέτρον τῆς ἀπαλλαγῆς εἰς πάντα δῆμον, παθόντα ὅπως δήποτε ἐκ τοῦ γεγονότος τοῦ πολέμου, νομίζω ὅτι ἡ περιφέρεια θὰ ᾖναι παραπολὺ μεγάλη. Λάβετε δὲ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι προσεχῶς ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ εὑρεθῇ εἰς δύσκολον θέσιν καὶ ἕνεκα τῆς συνάψεως τοῦ νέου δανείου, καὶ μετὰ περισκέψεως πρέπει νὰ προβαίνωμεν εἰς ἀπαλλαγάς. Ὅσον καὶ ἂν πάσχῃ ἡ ψυχὴ ἡμῶν, καὶ ὅσον καὶ ἂν θέλωμεν ν’ ἀπαλλάξωμεν συμπολίτας παθόντας, ἔχω καθῆκον ἱερὸν, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ συστήσω, ὅπως μετὰ φειδοῦς λαμβάνωμεν μέτρα ἀπαλλακτικὰ, καὶ μὴ ἐπεκτείνωμεν αὐτὰ πέραν ὡρισμένης γραμμῆς ἐκείνης, εἰς ἣν εἰσήλασεν ὁ ἐχθρός. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὸν φόρον τοῦ 1896, οὐδὲ κἄν διῆλθεν ἀπὸ τὸν νοῦν μου ἡ ἀπαλλαγὴ ἐκ τοῦ φόρου τούτου, διότι μέχρι τοῦ Μαΐου τοῦ 1897 ὑπῆρχεν ἡ προθεσμία, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ πληρώσουν, ἤτοι ἡ προθεσμία ἔληξε σὺν τῇ ἐνάρξει τοῦ πολέμου.

§66ΕΠ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Παρατηρῶ, Κύριοι, ἐν τῷ νομοσχεδίῳ πνεῦμά τι ἀνισότητος καὶ ἐπὶ βλάβῃ τῶν παθόντων καὶ ἐπὶ βλάβῃ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου. Δὲν ἐννοῶ διατὶ οἱ φορολογούμενοι τοῦ νομοῦ Ἄρτης τίθενται ἐν ἴσῃ μοίρᾳ μετὰ τῶν Θεσσαλῶν. Θὰ ἦτο δικαιότερον, τὸ ἄρθρον νὰ ἦτο ἄλλως συντεταγμένον· νὰ λέγῃ δηλ. ὅτι «ἀπαλλάσσονται οἱ φορολογούμενοι τῶν ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ καταληφθέντων νομῶν καὶ ἐπαρχιῶν κλπ.», ἐνῷ διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου ἀπαλλάσσεται ὁ νομὸς Ἄρτης, ἐπὶ βλάβῃ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, χωρὶς νὰ ὑποστῇ ὁ νομὸς οὗτος μείζονα ζημίαν τῶν λοιπῶν ὁμόρων ἐπαρχιῶν. Ἑτέραν τινὰ παρατήρησιν ἔχω νὰ ὑποβάλω ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1. Πρὸ παντὸς εὐχαριστῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν, διότι ἐδέχθη τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον, ὡς πρὸς τοὺς πρόσφυγας ἐξ Ἠπείρου, δικαιοτέραν πάσης ἄλλης ὑπὲρ ἄλλων ἀπαλλαγῆς. Παρὰ τὰς θυσίας, εἰς τὰς ὁποίας ὑπεβλήθη τὸ Δημόσιον ὑπὲρ τῶν Θεσσαλῶν, θυσίας λίαν δεδικαιολογημένας, νομίζω ὅτι πᾶσα θυσία ὑπὲρ τῶν προσφύγων τῆς Ἠπείρου εἶναι ἔτι μᾶλλον δεδικαιολογημένη, διότι καὶ οἱ Θεσσαλοὶ εἶναι ὑπαίτιοι τῆς παρούσης καταστάσεως, ὡς εἴμεθα καὶ πάντες ἡμεῖς, ἐνῷ οἱ ἐξ Ἠπείρου ἐγκατέλειψαν τὰς ἑστίας των καὶ τὰς ἰδιοκτησίας των ἕνεκα καὶ μόνης τῆς εἰσβολῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Ἐν τούτοις παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν διὰ τῆς τροπολογίας μου ν’ ἀπαλλάξῃ τοὺς ἐξ Ἠπείρου πρόσφυγας τῆς πληρωμῆς οὐχὶ πάντων τῶν δικαιωμάτων, ἀλλὰ μόνον τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ τῶν ζώων διὰ τὰ ἔτη 1897 καὶ 1898· ἀλλ’ ὁ κύριος Ὑπουργὸς παρεδέχθη τὴν ἀπαλλαγὴν αὐτῶν μόνον διὰ τὸ ἔτος 1897. Διὸ καὶ αὖθις θὰ παρακαλέσω αὐτὸν, ὅπως ἀπαλλάξῃ τοὺς ἐξ Ἠπείρου πρόσφυγας κτηνοτρόφους, οἵτινες ἄλλως δὲν εἶναι καὶ πολλοὶ, τῶν φόρων τούτων καὶ διὰ τὸ ἔτος 1898.

§67ΣΤ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁ λόγος, δι’ ὃ, ἐξῄρεσα ἐκ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ τὸ ἔτος 1898, εἶναι, ὅτι ἐθεώρησα ἐπαρκῆ τὴν ἀπαλλαγὴν διὰ τὸ 1897, καίτοι πρόκειται περὶ Ἑλλήνων ὁμοεθνῶν, καίτοι ὑπηκόων Ὀθωμανῶν. Εὗρον ἐπιεικὲς νὰ τοὺς ἀπαλλάξωμεν μόνον διὰ τὸ ἔτος, καθ’ ὃ διήρκει ὁ πόλεμος, οὐχὶ δὲ καὶ διὰ τὸ 1898, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ὡς κτηνοτρόφοι θὰ ἦναι εἰς θέσιν νὰ πληρώσωσι φόρον, διότι θὰ ἔχωσιν εἰσοδήματα.

§68Δ. ΚΡΙΤΣΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μὲ ἀντέκρουσεν εἰς ἀμφοτέρας τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας πρὸ ὀλίγου ἔκαμα. Καὶ ὡς πρὸς μὲν τὴν πρώτην, διὰ τῆς ὁποίας ἐξέφρασα τὴν ἀπορίαν μου διὰ τὴν μὴ συμπερίληψιν εἰς τὸ εὐεργέτημα καὶ ἄλλων δήμων τῆς Φθιώτιδος καὶ ἑνὸς τῆς Λοκρίδος, εἶπεν ὅτι δὲν προέβη εἰς τὴν ἀπαλλαγὴν καὶ αὐτῶν διὰ τὸν λόγον ὅτι θὰ διέτρεχε τότε τὸν κίνδυνον νὰ ἐκτείνῃ τὴν ζώνην τῆς ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τῆς πληρωμῆς τῶν φόρων μέχρις ἴσως τοῦ Ταινάρου. Ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος μοὶ φαίνεται ὄχι ἀκριβής, διότι ἄλλοι δῆμοι, ἐκτὸς ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ἀνέφερα, οὔτε ὑπὸ τῶν Τούρκων κατελήφθησαν, οὔτε ὑπὸ προσφύγων καὶ ὑπὸ τῶν Ἑλληνικῶν στρατευμάτων κατεκλύσθησαν, καὶ συνεπῶς οὐδέποτε θὰ ἐφαντάζοντο νὰ ἐγείρωσιν ἀξιώσεις ἀφομοιώσεως πρὸς τοὺς τὰ πάνδεινα ὑποστάντας δήμους τῆς Φθιώτιδος καὶ τῆς Λοκρίδος, οἱ ὁποῖοι, ἐπαναλαμβάνω, καὶ καθ’ ὅσον ἀκόμη δὲν κατελήφθησαν ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ, ὑπέστησαν ζημίας μεγίστας, καὶ τοιαύτας, ὥστε θὰ χρειασθῇ πάροδος ὁλοκλήρων ἐτῶν, ὅπως κατορθωθῇ νὰ ἀναλάβωσιν οἰκονομικῶς.

§69ΣΤ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἀντέκρουσα τοὺς λόγους σας· εἶπον μόνον, ὅτι τοιαύτας πληροφορίας μοὶ ἔδωσαν οἱ ἐκ Φθιώτιδος Βουλευταί. Ἐὰν ἡ Βουλὴ νομίζῃ, ὅτι ὀφείλει νὰ προσθέσῃ καὶ ἄλλους δήμους, οὐδεμίαν ἔχω ἀντίῤῥησιν· ἐπιθυμῶ μόνον νὰ τεθῇ ὡς βάσις, ὅτι πρόκειται περὶ χωρίων καταληφθέντων ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ.

§70ΚΡΙΤΣΑΣ. Ἡ ἐπιθυμία, τὴν ὁποίαν ταύτῃ τῇ στιγμῇ ἐξέφρασεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς, εἶναι, νομίζω, πολὺ διάφορος ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἐκφράζει διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου· διότι, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς θέλει νὰ τεθῇ ὡς βάσις, ὅτι πρόκειται περὶ χωρίων καταληφθέντων ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ, ἀφ’ ἑτέρου διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀπαλλάσσει τὸν νομὸν Ἄρτης, τὰ Ἄγραφα, τὸν Πίνδον, διαμερίσματα τὰ ὁποῖα οὐδέποτε κατελήφθησαν ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ. Ἐκτὸς ὅμως τῶν μερῶν τούτων, τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἀπαλλάσσει καὶ τμήματα τῆς Φθιώτιδος, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπισκεφθεὶς πολλάκις, διαμείνας μάλιστα ἄλλοτε ἐν αὐτῇ ἐπὶ πολύ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀγνοῇ. Ἂς ἀφήσωμεν κατὰ μέρος τοὺς δήμους τοὺς κειμένους ἐπὶ τῆς Ὄθρυος, τῆς ἀποτελούσης ἄλλοτε, δυστυχῶς δὲ καὶ σήμερον, τὴν μεθόριον, διότι ὡς πρὸς αὐτοὺς πιθανὸν οἱ Βουλευταὶ ἐκεῖνοι τῆς Φθιώτιδος νὰ ἐμεγαλοποίησαν τὰ πράγματα, εἰπόντες τῷ κ. Ὑπουργῷ, ὅτι κατελήφθησαν ἐξ ὁλοκλήρου ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ, ἐνῷ ἀληθῶς χωρία μόνον τινὰ αὐτῶν κατελήφθησαν, εἰς τὴν κατηγορίαν ὅμως τῶν ἀξίων ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τῶν φόρων περιλαμβάνεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καὶ ὁ δῆμος Ἡρακλειωτῶν, ὁ ὁποῖος, ὡς καλῶς γινώσκει ὁ κ. Ὑπουργὸς, κεῖται ἐντεῦθεν τοῦ Σπερχειοῦ, ποταμοῦ τὸν ὁποῖον ὁ ἐχθρὸς δὲν ὑπερέβη. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς κηρύσσεται ἐναντίον τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου του, καὶ διὰ τοῦτο καλὸν ἤθελεν εἶσθαι νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις αὐτοῦ. Ὡς πρὸς τὴν ἄλλην παρατήρησίν μου, ὀφείλω νὰ προσθέσω τὰ ἑξῆς. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπε πρὸ ὀλίγου, ὅτι τὸ ἔτος 1896 διήλθομεν πάντες ἐν ἡσυχίᾳ· δὲν παρέλειψεν ὅμως ὁ ἴδιος νὰ εἴπῃ, ὅτι οἱ φόροι τοῦ ἑνὸς ἔτους πληρώνονται τὸν Μάϊον τοῦ ἑπομένου. Σήμερον οἱ εἰσπράκτορες καταδιώκουσι τοὺς Φθιώτας, ζητοῦντες παρ’ αὐτῶν τοὺς φόρους τοῦ 1896, τοὺς ὁποίους ὤφειλον νὰ πληρώσουν τὸν Μάϊον τοῦ 1897. Κατὰ τὸν Μάϊον ὅμως τοῦ 1897 οἱ Φθιῶται, φεύγοντες τὸν κίνδυνον, διεσκορπίσθησαν εἰς τὰ διάφορα μέρη τῆς Ἑλλάδος, ἐν πλήρει ἀχρηματίᾳ διατελοῦντες. Πῶς ἠδύναντο νὰ πληρώσωσι; Διὰ ταῦτα πάντα, ἂν τὸ νομοσχέδιον ψηφισθῇ, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ τὸ διορθώσῃ, ἀπαλλάσσων τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους ἀπὸ τῆς πληρωμῆς τῶν φόρων οὐχὶ τοῦ 1897, 1898 καὶ 1899, ἀλλὰ τοῦ 1896, 1897 καὶ 1898, ὅπερ λογικώτερον.

§71Κ. ΤΡΑΚΑΣ. Πρὸ ἡμερῶν ἔκαμον λόγον, ὅτι πλεῖστα μέρη τῆς Φθιώτιδος ἔπαθον ζημίας, ἴσως μεγαλειτέρας καὶ πολῶν μερῶν τῆς Θεσσαλίας, καὶ ἐζήτησα τὴν συνδρομὴν τῆς Κυβερνήσεως· ἀνέφερα δὲ καὶ τοὺς δήμους, οἵτινες ἔπαθον ζημίας. Ὁ δῆμος Φαλάρων περιλαμβάνεται εἰς τὰ βουνὰ τῆς Γούρας, καὶ ἔπαθε ζημίας πλειοτέρας ἐκ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Ἐπειδὴ ὅμως ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐδυσκολεύθη νὰ περιλάβῃ καὶ τοῦτον, ὡς καὶ τὸν δῆμον Νέας Μιζέλης καὶ ἄλλους, περιωρίσθημεν εἰς τοὺς ἀναγραφέντας ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἡμεῖς ὅμως δὲν ἔχομεν δυσκολίαν νὰ ἐπιζητήσωμεν, ἵνα συμπεριληφθῶσι καὶ οἱ δῆμοι οὗτοι. Ὁ δῆμος Ἡρακλειωτῶν παρουσιάζει ἐλεεινὸν θέαμα καταστροφῆς εἰς ὅλα τὰ χωρία, διότι οἱ πρόσφυγες Θεσσαλοὶ, διαμείναντες ἐπὶ ἀρκετὰς ἡμέρας ἐκεῖ μετὰ μυριάδων ζώων, καὶ διελθόντες πάντες αὐτόθεν, ὡς καὶ ὁ στρατὸς, τοποθετηθεὶς ἐκεῖ, κατέστρεψαν τὰ σπαρτὰ ἐν γένει, καὶ οὕτως ἀπωλέσθη καὶ ἡ κτηνοτροφία τῶν κατοίκων καὶ τὸ εἰσόδημα τῶν ἀμπέλων. Ἐκτὸς τούτων οἱ κάτοικοι τῶν μερῶν ἐκείνων ἐγένοντο πρόσφυγες, μεταβάντες εἰς Χαλκίδα, Λοκρίδα, Παρνασσίδα καὶ Αἰδηψόν. Αὐτοὶ δὲ οἱ ἄνθρωποι δὲν εἶναι βεβαίως εἰς κατάστασιν νὰ πληρώσωσι φόρους. Ταῦτα λέγων, Κύριοι, δὲν δημοκοπῶ, οὐδὲ ζητῶ ψήφους διὰ τοιούτων προτάσεων.

§72ΚΡΙΕΜΑΔΗΣ. Ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου πρόκειται νὰ ἐπέλθῃ ἀνακούφισίς τις εἰς ἐκείνους, ὧν τὰ χωρία κατελήφθησαν ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἀναμιγνύομαι εἰς τὴν ὑπὸ τῶν ἐκ Φθιώτιδος κ. συναδέλφων προκληθεῖσαν συζήτησιν. Ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἡ ἀπαλλαγὴ ἀπὸ τῆς φορολογίας τῶν φορολογουμένων τῶν νομῶν Λαρίσης, Ἄρτης καὶ Τρικκάλων. Ἀλλ’ ἐνῷ περὶ ὅλων τῶν κατηγοριῶν τῶν φορολογουμένων ἐλήφθη διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου πρόνοια, δὲν ἐλήφθη ὅμως καὶ περὶ τάξεως φορολογουμένων, περὶ ἧς λίαν ἐνδιαφέρεται ὁ νομὸς Τρικκάλων, τῆς τάξεως τῶν φορολογουμένων διὰ τὰ δασικὰ προϊόντα. Ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι δὲν ἐννοῶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑλοτόμησαν ἀφ’ ἧς κατελήφθη ἡ Θεσσαλία, ἢ ἐκείνους, οἵτινες μετέφερον τὴν ξυλείαν των διὰ τοῦ Ἀχελῴου εἰς τὸ Μεσολόγγιον ἢ τὰς Πάτρας, ἀλλὰ ἐκείνους, οἵτινες ἐπὶ τῇ βάσει ἀδειῶν ἐκδοθεισῶν τὸ 1896 καὶ 1897, ἀφοῦ ἐπλήρωσαν τὸν νόμιμον φόρον, ὑλοτόμησαν ξυλείαν, ἥτις ἦτο προωρισμένη νὰ μεταφέρηται εἰς Θεσσαλίαν, καὶ ἐκεῖ νὰ καταναλωθῇ. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι οἱ ὑλοτόμοι ὑλοτομοῦσι καὶ πέραν τῆς ἀδείας, καίτοι δὲ προσπαθοῦσι νὰ συμμορφῶνται καθ’ ὁλοκληρίαν πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου καὶ τοὺς ὅρους τῶν ἀδειῶν αὐτῶν, πολλάκις καὶ κατὰ τὰς διαστάσεις καὶ κατὰ τὸ ποσὸν ἔχουσιν ὑπερβάλλον τι, περὶ τοῦ ὁποίου διαλαμβάνει καὶ ὁ νόμος καὶ δι’ ὃ ἐπιβάλλεται εἰς τοὺς ὑλοτόμους δικαίωμά τι ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου. Τώρα ἔρχεται ἡ σειρὰ τῆς παρακλήσεώς μου, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλω καὶ πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἰδικιτέρως. Εἶναι γνωστόν, ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ, ὑλοτομήσαντες, κατηνάλωσαν ποσά τινα εἰς τὰ δάση, ὅπου ὑλοτόμησαν τὴν ξυλείαν, ἀφοῦ ἐπλήρωσαν, λέγω, τὸν δημόσιον φόρον ἐπὶ τῇ βάσει ἀδειῶν ὑλοτομίας, ἀλλ’ ἕνεκα τῆς καταλήψεως τῆς Θεσσαλίας ὑπὸ τῶν Τούρκων δὲν ἠδύναντο νὰ μεταφέρωσι ταύτην εἰς τὰς Θεσσαλικὰς πόλεις, φόβῳ τῆς ὑπὸ τῶν Τούρκων διαρπαγῆς, ἀλλ’ οὔτε καὶ ἀλλαχοῦ, διότι ἦτο ἀδύνατον τοῦτο, ἕνεκα ἐλλείψεως συγκοινωνίας. Εἶναι γνωστόν, ὅτι ὁ μόνος τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου μεταφέρεται ἡ ξυλεία εἰς τὰς Πάτρας, εἶναι ὁ Ἀχελῷος, ἀλλ’ ἀπὸ ἐκεῖ, ὅπου ὑλοτομεῖται καὶ ἐναποταμιεύεται ἡ περὶ ἧς ὁμιλῶ ξυλεία, μέχρι τοῦ Ἀχελῴου εἶναι τόση ἡ ἀπόστασις καὶ τόσον δύσβατα καὶ ἀδιάβατα τὰ μέρη ἐκεῖνα, ὥστε κατ’ ἀνάγκην ἀπέμεινεν ἐν τοῖς δάσεσιν ἐναποτεθειμένη, οὕτω δὲ περιουσία μεγάλη ἐνεκρώθη, πρὸς μεγίστην ζημίαν τῶν ἀτυχῶν ὑλοτόμων. Ἐκτὸς δὲ τούτου οἱ ἄνθρωποι οὗτοι, κάτοικοι ὄντες ἐν ταῖς πόλεσι τῆς Θεσσαλίας, ὑπέστησαν καὶ ἐκεῖνοι τὰς συνεπείας τὰς ἐκ τοῦ πολέμου, τὰς ὁποίας ὑπέστησαν πάντες οἱ ἄλλοι. Τούτων ἕνεκα συνιστῶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως οἱ ὑλοτομήσαντες ξυλείαν ἀπὸ τοῦ μηνὸς Σεπτεμβρίου 1896 μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου 1897 ἐν τοῖς δάσεσι τῶν νομῶν τούτων καὶ προσάγοντες ἀδείας ὑλοτομίας, ἐκδεδομένας παρὰ τῶν ἁρμοδίων οἰκονομικῶν ἐφοριῶν ἐντὸς τοῦ χρονικοῦ τούτου διαστήματος, ἀπαλλαγῶσι τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νόμου ͵ΒΡΞΒʹ τοῦ 1893 πληρωμῆς δικαιώματος ὑλοτομίας ἐπὶ τοῦ τυχὸν πλεονάσματος κατά τε ποσὸν καὶ διαστάσεις, ὡς καὶ τῆς ἐπὶ τούτοις ποινικῆς καταδιώξεως. Τοῦτο δὲν διατυπῶ ὑπὸ τύπον προτάσεως· ὡς παράκλησιν τὸ ὑποβάλλω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ παρακαλῶ πρὸς τούτοις αὐτὸν νὰ μελετήσῃ τὸ πρᾶγμα, ὥστε κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν, ἐὰν νομίζῃ ὅτι δύναται νὰ συμπεριληφθῇ μία τοιαύτη ἐξαίρεσις, νὰ συμπεριλάβῃ αὐτήν. Οὕτω δὲ, φρονῶ, θὰ ἦναι συνεπὴς πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον πρόκειται ὑπὸ τὴν ψῆφον ἡμῶν.

§73ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ ὑποστηρίξω τὴν συμπερίληψιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καὶ τοῦ νομοῦ Ἄρτης, ὅστις περιελήφθη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἄνευ οὐδεμιᾶς συστάσεως οὐδενὸς ἀντιπροσώπου τοῦ νομοῦ τούτου, ἀλλὰ κατόπιν ἐξετάσεων καὶ πληροφοριῶν βασίμων περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ νομοῦ αὐτοῦ. Εἶναι εὔκολον εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἀντιληφθῇ, ποία εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ μικροῦ καὶ πτωχοῦ ἐκείνου νομοῦ, ὅταν ἐνθυμηθῇ, ὅτι ἐπὶ δύο ὁλοκλήρους μῆνας στρατὸς Ἑλληνικὸς ἐξ 23,000 ἀνδρῶν διῃτᾶτο ἐν στενωτάτῳ χώρῳ...

§74ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Πόσα ἐκέρδησαν οἱ Ἀρτινοί;

§75ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. .. καὶ ὅτι ἡ διαμονὴ τοῦ στρατοῦ τούτου παρημπόδισε καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν καλλιέργειαν κατὰ τὸν μῆνα Ἀπρίλιον τῶν ὀψίμων προϊόντων. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο μόνον, μήτε τὰ ἄλλα δυστυχήματα, τὰ ὁποῖα ἐπῆλθον εἰς τὴν Ἄρταν ἔκτοτε, ὡς π. χ. αἱ τελευταῖαι θεομηνίαι. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ οὐσιωδέστατον, καὶ τὸ ὁποῖον ἀναμφιβόλως ἡ Κυβέρνησις ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν, ὅπως συμπεριλάβῃ καὶ τὸν νομὸν Ἄρτης, εἶναι ὅτι ἡ Ἄρτα ἐκ τοῦ ὑπάρχοντος ὁρίου εὑρίσκεται δυστυχῶς εἰς ὅλως ἔκρυθμον καὶ δυστυχῆ κατάστασιν, διότι ἡ πόλις τῆς Ἄρτης καὶ πλεῖστοι κάτοικοι καὶ τῶν χωρίων τοῦ νομοῦ ἔχουσι τὰ κτήματά των ἐν τῷ Τουρκικῷ. Ἐὰν τὰ κτήματα ταῦτα πρόκειται ν’ ἀφαιρεθῶσιν ἀπὸ τὸν νομὸν Ἄρτης, βεβαίως τὸ ἥμισυ, ἵνα μὴ εἴπω πλειότερον, εἶναι ἀδύνατον νὰ ζήσωσιν ἐν τῷ νομῷ. Τὰ κτήματα ταῦτα δὲν ἀφῃρέθησαν μὲν, ἀλλὰ κατεστράφησαν ἄρδην ἐκ τοῦ πολέμου. Αἱ ἄμπελοι, οἱ ἐλαιῶνες, τὰ χωράφια καὶ ὅλα τὰ κτήματα τῶν κατοίκων Ἄρτης, τὰ ὁποῖα εἶναι εἰς τὸ Τουρκικὸν, κατεστράφησαν πολὺ πλειότερον ἴσως ἢ ὅτι κατεστράφησαν τὰ κτήματα πολλῶν ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν Θεσσαλίας. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἡ πληροφορία αὕτη ἔπεισε τὴν Κυβέρνησιν περὶ τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ὁ νομὸς Ἄρτης, καὶ ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον νὰ συμπεριλάβῃ καὶ τὸν νομὸν τοῦτον μεταξὺ τῶν νομῶν καὶ ἐπαρχιῶν, αἵτινες χρῄζουσιν ἰδιαιτέρας ὑποστηρίξεως καὶ ἰδιαιτέρας ἀνακουφίσεως παρὰ τοῦ Κράτους. Οἱ ἀμφιβάλλοντες δὲν ἔχουσιν ἢ νὰ ζητήσωσι πληροφορίας γενικωτέρας περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ νομοῦ, καὶ πιστεύω ὅτι θέλουσι πεισθῆ, ὅτι εἶναι καὶ ἡ Ἄρτα εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν, εἰς τὴν ὁποίαν καὶ οἱ ἄλλοι νομοὶ καὶ δῆμοι, οἵτινες ἔπαθον ἐκ τοῦ ἐπελθόντος πολέμου. Ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν ἀναπτυχθεῖσαν ἰδέαν, ὅτι μόνον τὰ μέρη τὰ καταληφθέντα ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ πρέπει νὰ ἀπαλλαγῶσι τῆς φορολογίας, τότε πρέπει ν’ ἀφήσωμεν ὑπὸ φορολογίαν ὁλοκλήρους τοὺς ὀρεινοὺς δήμους τῆς Θεσσαλίας, πρέπει νὰ φορολογήσωμεν τοὺς δήμους Τρικκάλων καὶ Καρδίτσης, τοὺς κειμένους ἐπὶ τῶν ὀρέων καὶ μὴ καταληφθέντας ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ. Ἀλλὰ, Κύριοι, νομίζετε ὅτι οἱ δῆμοι οὗτοι ἔπαθον ὀλιγώτερον τῶν πεδινῶν ἐπαρχιῶν, αἵτινες κατελήφθησαν ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ; Κατὰ τὰς πληροφορίας μου, ἔπαθον ἴσως πολλοὶ ἐξ αὐτῶν πολὺ πλειότερον παρ’ ὅ,τι ἔπαθον ἐπαρχίαι τινὲς ἐν Θεσσαλίᾳ· οἱ δὲ δῆμοι οὗτοι, Καρδίτσης καὶ Τρικκάλων, οἱ ὀρεινοί, οἵτινες ἔπαθον πλειότερον ἀφ’ ὅ,τι ἔπαθον πολλαὶ ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν τῶν καταληφθεισῶν ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ, τί ἄλλο εἶναι ἢ συνέχεια τοῦ νομοῦ Ἄρτης; Εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν εὑρίσκονται καὶ οὗτοι, εἰς ἣν εὑρίσκεται καὶ ὁ νομὸς Ἄρτης· ἔπαθον καὶ οὗτοι, καίτοι μὴ καταληφθέντες ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ, ὅσα ἔπαθον καὶ πλεῖσται τῶν ἐπαρχιῶν τῶν καταληφθεισῶν ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ.

§76Ν. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Τί ἔπαθον;

§77ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θέλετε νὰ εἰσέλθωμεν εἰς λεπτομερείας; Δὲν εἶναι ἡ στιγμὴ κατάλληλος· ἀλλὰ ἔπαθον. Καὶ οἱ δῆμοι οἱ ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ οἱ δῆμοι τοῦ νομοῦ Ἄρτης καὶ ἡ πόλις τῆς Ἄρτης ἔπαθον δυστυχήματα ἀνάλογα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔπαθον αἱ ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ καταληφθεῖσαι ἐπαρχίαι. Τοῦτο δὲ ἀναπτύσσω εἰς τὴν Βουλὴν, οὐχὶ ὅπως ὑποστηρίξω μίαν διάταξιν, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἔθεσεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, καὶ τὴν ὁποίαν βεβαίως ἔχω τὴν γνώμην ὅτι θέλει ὑποστηρίξει, βασιζομένη ἐπὶ τῶν πληροφοριῶν, χάριν τῶν ὁποίων συμπεριέλαβε τὴν διάταξιν ταύτην, ἀλλ’ ὅπως πληροφορήσω τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν εἶναι χάρις τις ἰδιαιτέρα, χάρις τις ἔκτακτος, ἡ ὁποία παραχωρεῖται εἰς τὴν Ἄρταν, διάφορος ἐκείνης, ἥτις γίνεται, δικαίως, πρὸς τὰς παθούσας ἐπαρχίας τῆς Θεσσαλίας.

§78ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι καθιερώθη πράγματι ἀνισότης τις διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἡ ὁποία παρέσχεν ἀφορμὴν εἰς ὅλην τὴν προκειμένην συζήτησιν. Ἔπρεπεν ἓν ἐκ τῶν δύο νὰ δεχθῇ ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου· ἢ νὰ ὑπαγάγῃ εἰς τὴν ἀπαλλαγὴν ἐκ τῶν φόρων ἐκεῖνα καὶ μόνον τὰ μέρη, τὰ ὁποῖα κατελήφθησαν ὑπὸ τῶν Τούρκων, ἢ νὰ ὑπαγάγῃ εἰς αὐτὴν ὅλα τὰ μέρη, τὰ ὁποῖα ἔπαθον συνεπείᾳ τοῦ πολέμου. Ὅταν καθιερώσῃ τὴν πρώτην ἀρχὴν, βεβαίως πρέπει ν’ ἀποκλεισθῇ ὁ νομὸς Ἄρτης, ν’ ἀποκλεισθῶσι δὲ καὶ οἱ δῆμοι τῆς Φθιώτιδος, πλὴν τῶν χωρίων αὐτῆς τῶν καταληφθέντων ὑπὸ τῶν Τούρκων. Ἐὰν ὅμως ἀποδέχηται τὴν ἑτέραν ἀρχήν, ὀφείλετε νὰ συμπεριλάβητε εἰς τὴν ἀπαλλαγὴν ὅλα τὰ μέρη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πράγματι ἔπαθον συνεπείᾳ τοῦ πολέμου. Καὶ εἶναι ἀληθές, ὅτι ἔπαθον πολὺ μεγαλειτέρας καταστροφὰς ἔνια ἐξ αὐτῶν παρ’ ὅ,τι ἔπαθον τὰ μέρη τὰ καταληφθέντα ὑπὸ τῶν Τούρκων. Δὲν ἠξεύρω, ἐὰν ὑπέστη τὸ Πήλιον π. χ. τὸ πολλοστημόριον τῆς καταστροφῆς, τὴν ὁποίαν ἔχουσι πάθει καὶ δῆμοί τινες, συμπεριλαμβανόμενοι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἀλλὰ καὶ ἄλλοι δῆμοι ἐκτὸς αὐτῶν... (θόρυβος καὶ διακοπαί).

§79Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐπλήρωσαν φόρον ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ σας εἰς τοὺς Τούρκους;

§80ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλ’ ἔπαθον ζημίας πολλαπλασίους τῶν φόρων, οὓς ἐπλήρωσαν οἱ κάτοικοι τοῦ Πηλίου εἰς τοὺς Τούρκους.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε!

§82ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ ἐν τούτοις εἶμαι, Κύριοι, ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς, ὅπως μόνον τὰ μέρη ἐκεῖνα ἀπαλλαγῶσι παντὸς φόρου, τὰ ὁποῖα πράγματι κατελήφθησαν (Φωναί: «Μάλιστα, μάλιστα»). Εὐθὺς ὅμως, ὡς ἐξέλθητε τῆς ἀρχῆς ταύτης, ὀφείλετε νὰ καταλήξητε εἰς τὸ ὅτι ὅλοι οἱ δῆμοι, οἱ παθόντες συνεπείᾳ τοῦ πολέμου, πρέπει νὰ συμπεριληφθῶσιν εἰς τὴν ἀπαλλαγὴν ἐκ τῶν φόρων. Ἐγὼ σᾶς βεβαιῶ, Κύριοι, ὅτι μετέβην εἰς Φθιώτιδα καὶ καθ’ ἣν ἐποχὴν εἶχε καταλάβει τοὺς κατοίκους αὐτῆς ὁ πανικὸς καὶ εἶχον ἐγκαταλειφθῆ πλεῖστοι τῶν δήμων, μετέβην καὶ πρὸ ὀλίγου, ἀντελήφθην δὲ ἰδίοις ὄμμασιν, ὅτι εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν ἀκριβῶς μὲ τοὺς δήμους Πτελεατῶν καὶ Κρεμαστῆς Λαρίσης ὑπάγεται καὶ ὁ δῆμος Φαλάρων τῆς Φθιώτιδος. Οὐδεμία διάκρισις ὑπάρχει μεταξὺ αὐτῶν. Διότι οἱ κάτοικοι ὅλων αὐτῶν τῶν δήμων ἔφυγον, ἐν τῷ μεταξὺ δὲ διάφορα κακοποιὰ στοιχεῖα διήρπασαν τὰς οἰκίας των, κατεστράφησαν δὲ καὶ οἱ ἀγροί, συνεπείᾳ τῶν ἀγελῶν καὶ τῶν ποιμνίων τῶν προσφύγων καὶ συνεπείᾳ καὶ τῶν κτηνῶν τοῦ στρατοῦ. Ἡ καταστροφή, ἡ ὁποία ἔχει γείνῃ ἐν Ἁγίᾳ Μαρίνῃ, ὅπου παρέμεινα ἐπὶ δύο ἡμέρας τελευταῖον, καὶ ὅπου στεροῦνται οἱ ἄνθρωποι καὶ αὐτοῦ τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου, δὲν ἔγεινεν ἴσως–ἴσως οὔτε εἰς αὐτὴν τὴν Λάρισαν. Λοιπὸν πρέπει νὰ ἐφαρμόσητε τὸ αὐτὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐφαρμόζετε εἰς τοὺς δήμους Κρεμαστῆς Λαρίσης καὶ Πτελεατῶν, καὶ εἰς τὸν δῆμον Φαλάρων. Καὶ οὐ μόνον τοῦτο. Ἐὰν δι’ αὐτῶν διῆλθον πολλὰ κτήνη προσφύγων, διότι ἐχρησίμευσαν ὡς κέντρον στρατιωτικῆς παρατάξεως, πολὺ μεγαλειτέρα ὑπῆρξεν ἡ καταστροφή, τὴν ὁποίαν ὑπέστησαν οἱ δῆμοι Θερμοπυλῶν καὶ Θρονίου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δύναται νὰ ἐπιβεβαιώσῃ τοὺς λόγους μου. Ἡ Ἁγία Τριὰς, ὁ Μῶλος, οὔτε ἐθέρισεν, οὔτε ἐτρύγισεν. Ὁ δῆμος Θρονίου ὑπέστη ἐπίσης τὴν αὐτὴν καταστροφήν, συνεπείᾳ δὲ τῆς συγκεντρώσεως ἐκεῖ τόσων κτηνῶν προσφύγων, δὲν ἀπέμεινε τίποτε ἐκ τῆς βοσκῆς, καὶ ὅλα τὰ μεγάλα ζῷα ἐφέτος καὶ οἱ βόες οἱ ἀροτῆρες ἐψόφησαν· οἱ ἄνθρωποι στεροῦνται καὶ τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου τώρα, δὲν ἔχουσι δὲ τὴν ἐλπίδα, ὅτι εἰς τὸ μέλλον θὰ κατορθώσωσι ν’ ἀναλάβωσιν εὐκόλως, ἀφοῦ στεροῦνται αὐτῶν τῶν μέσων πρὸς καλλιέργειαν. Ἰδοὺ διατὶ, Κύριοι, ἐγὼ τοὐλάχιστον νομίζω, ὅτι, ἅμα ἐφαρμόσητε τὴν δευτέραν ἀρχὴν, πρέπει νὰ τηρηθῇ τὸ μέτρον αὐτὸ καὶ ἐπὶ τῶν δήμων Φαλάρων καὶ Νέας Μιζέλης, διότι ὑπάγονται εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν μὲ τοὺς δήμους Πτελεατῶν καὶ Κρεμαστῆς Λαρίσης, πρέπει νὰ τὸ ἐφαρμόσητε καὶ εἰς τοὺς δήμους Θερμοπυλῶν καὶ Θρονίου, διότι ὑπάγονται καὶ αὐτοὶ εἰς χειροτέραν κατηγορίαν ἀπὸ τὸν δῆμον Πτελεατῶν. Κατ’ ἐμὴν γνώμην, τὸ ἁπλούστερον θὰ ἦτο νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Φθιώτιδος συνάδελφος ἔθηκε. Μόνον ὡς πρὸς τὰ μέρη τὰ καταληφθέντα ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ νὰ καθιερώσωμεν τὴν ἀπαλλαγὴν, πάντα δὲ τὰ ἄλλα νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὸ ἄλλο μέτρον, τὸ τῆς ἀναστολῆς τῆς πληρωμῆς τῶν φόρων.

§83ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Τί ἐννοεῖτε «καταληφθέντα»;

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Σιβιτανίδη, ἔχει τὸν λόγον ὁ κ. Μπακόπουλος.

§85ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Μίαν ἐξήγησιν ζητῶ. Ἐγὼ δὲν θὰ ἀγορεύσω.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὲ τὴν σειράν σας.

§87Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔσπευσα ἀμέσως νὰ ἀναχωρήσω τῆς πατρίδος μου, ὅπως λάβω μέρος εἰς τὰς βουλευτικὰς συνεδριάσεις, νομίζων ὅτι καθῆκον καὶ τῆς Βουλῆς καὶ παντὸς Ἕλληνος εἶναι νὰ συντελέσῃ, ὅσον ἔνεστι, εἰς τὴν δυνατὴν ἀνακούφισιν τῶν δυστυχῶν Θεσσαλῶν καὶ τὴν ταχεῖαν ἀπελευθέρωσιν τῆς Θεσσαλίας, εἰς βάρος τῆς ὁποίας ἐπαίχθη αὐτὴ ἡ κωμῳδία, ἡ ὁποία ὠνομάσθη πόλεμος. Ἐὰν ἐγίνωσκον, Κύριοι, ὅτι ἀντὶ τούτων ἠθέλαμεν καταβάλει ἅμιλλαν περὶ τῆς ὑποστηρίξεως τῶν συμφερόντων τῶν ἰδίων ἡμῶν ἐκλογέων, βεβαίως δὲν ἤθελον ἔλθει εἰς Ἀθήνας, ἐγκαταλείπων τὰ συμφέροντά μου. Νομίζω δ’ ὅτι καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ τὰ ἄλλα συναφῆ πρὸς αὐτὸ, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, σκοπὸν ἔχουσι τὴν ἀνακούφισιν τῶν δυστυχῶν ἐκείνων Θεσσαλῶν, καταστραφέντων τελείως. Ὅσοι δὲν ἀντελήφθησαν τὴν κατάστασιν τῶν Θεσσαλῶν, τῶν εὐπόρων πρὸ τοῦ πολέμου, ἐκεῖνοι δὲν δύνανται, Κύριοι, νὰ πιστεύσωσιν ὁποῖα δεινὰ, ὁποίας καταστροφὰς ὑπέστησαν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι (εὖγε! εὖγε!). Διὰ τοῦτον τὸν λόγον νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ περιορισθῇ ἀκριβῶς εἰς τὴν ἀπαλλαγὴν ἀπὸ τῶν φόρων τῶν μερῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα κατελήφθησαν ἀπὸ τοὺς Τούρκους. Ἐγνώριζον μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης, ὅτι αἱ συγκεντρώσεις τοῦ στρατοῦ εἰς ὡρισμένα μέρη καθιστῶσι τὰ μέρη ἐκεῖνα πάμπλουτα, διότι πᾶν ὅ,τι καταναλίσκεται διὰ τὸν στρατὸν τὸ λαμβάνουσιν οἱ κάτοικοι, παρὰ τῶν ὁποίων οὗτος διατρέφεται...

§88ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἔχετε λάθος.

§89ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πεντήκοντα λεπτὰ ἑκάστην σαρδέλλαν ἐπώλουν εἰς τὴν Ἄρταν!

§90ΚΡΙΤΣΑΣ. Διότι ἐπώλουν 45 εἰς τὰς Πάτρας.

§91ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγνώριζον λοιπὸν μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης, ὅτι ἡ συγκέντρωσις τοῦ στρατοῦ χρησιμεύει ὡς μέσον πλούτου τῶν μερῶν ἐκείνων, ὅπου συγκεντροῦνται οἱ στρατοί· δὲν ἐγνώριζον, ὅτι τὸ στενὸν τοῦ χώρου τὸ καθιστᾷ δυστυχὲς ἡ συγκέντρωσις μεγάλου μέρους στρατοῦ (κίνησις). Γινώσκω, Κύριοι, βεβαιωθεὶς παρὰ δικαστικῶν προσώπων, ὅτι ὁ στρατὸς Ἄρτης παρ’ ὀλίγον νὰ στασιάσῃ κατὰ τῶν Ἀρτινῶν καὶ νὰ καταστρέψῃ τοὺς ἐμπόρους ἐκείνους, διότι τὰς τροφὰς τὰς ἀνύψωσαν εἰς δυσθεώρητον ὕψος τιμῶν.

§92ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διότι ὑπῆρξαν δέκα ἔμποροι τοιοῦτοι, δὲν ἕπεται...

§93ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν θέλετε διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ν’ ἀνακουφίσητε ὅλους τοὺς παθόντας ἐκ τοῦ πολέμου, ἐρωτῶ ὑμᾶς, τίς ὁ μὴ ζημιωθεὶς ἐκ τοῦ πολέμου; Σεῖς οἱ ἴδιοι δὲν ὑπέστητε βλάβας ἐκ τοῦ πολέμου;

§94ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ἅπασα ἡ Ἑλλάς.

§95ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πατρίς μου, ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς τὸ κέντρον τῆς Πελοποννήσου, δὲν ὑπέστη βλάβην ἐκ τοῦ πολέμου; Ἐπὶ 8 μῆνας, Κύριοι, παρίστα θέαμα νεκροταφείου, διότι οὐδεὶς ἀνὴρ ἐκ τῶν ἐξερχομένων εἰς τὴν ἀγορὰν ἐθεᾶτό που ἐν τῇ πατρίδι μου. Αἱ ἐργατικαὶ χεῖρες εἶχον προσκληθῆ ὅλαι εἰς τὸν στρατόν.

§96ΤΡΑΚΑΣ. Τὸ ὑπέστη ὅλη ἡ Ἑλλὰς αὐτό.

§97ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν ὅλη ἡ Ἑλλὰς ἔπαθε.

§98ΤΡΑΚΑΣ. Δὲν συζητοῦμεν διὰ τοὺς ἐφέδρους.

§99ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡμιλήσατε, καὶ δὲν σᾶς διέκοψα διόλου.

§100ΤΡΑΚΑΣ. Ὅταν παραβάλλητε τὴν Τρίπολιν μὲ τὴν Λαμίαν, καλαῖς ἀντάμωσαις! (γέλωτες).

§101ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Λαμία ἐπλούτισεν, ἡ Τρίπολις ἐδυστύχησε, διότι 25,000 στρατοῦ ἐτρέφοντο ἐν Λαμίᾳ.

§102ΤΡΑΚΑΣ. Ἐκέρδησαν πέντε ἢ δέκα ἄνθρωποι, ἀλλὰ πόσοι ἔπαθον; ὅλη ἡ ἐπαρχία ἐδυστύχησε.

§103ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν θέλετε νὰ περιορισθῆτε εἰς τὴν ἀνακούφισιν τῶν Θεσσαλῶν τῶν καταστραφέντων ὑπὸ τοῦ πολέμου; εὐχαρίστως ὑποστηρίζω τὸ νομοσχέδιον. Θέλετε νὰ συμπεριληφθῶσιν εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ πάντες οἱ παθόντες ἐκ τοῦ πολέμου; Τότε δύναμαι νὰ ἀξιώσω καὶ ἐγὼ νὰ συμπεριληφθῶσι καὶ οἱ συμπολῖταί μου, διότι καὶ οἱ συμπολῖταί μου, καίτοι εὑρισκόμενοι εἰς τὸ κέντρον τῆς Πελοποννήσου, ὑπέστησαν βλάβας ἐκ τοῦ πολέμου. Δὲν ἐκαλλιέργησαν τὰ κτήματά των, δὲν ἐθέρισαν τοὺς καρποὺς τῶν κτημάτων των, ἔχασαν τὰ ἡμερομίσθιά των, προσελθόντες ὑπὸ τὰς σημαίας, ἵνα ὑπηρετήσωσι τὴν πατρίδα. Δὲν ἀξιῶ ὅμως τοιοῦτον τι, διότι τὸ Δημόσιον ἔχῃ ἀνάγκην νὰ ζήσῃ, καὶ διὰ νὰ ζήσῃ, ἔχει ἀνάγκην φόρων. Νὰ ἀπαλλαγῶσι τοῦ φόρου ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται νὰ πληρώσουν, μάλιστα. Νὰ ἀπαλλαγῶσι τοῦ φόρου οἱ δυστυχεῖς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κατεστράφησαν καὶ ν’ ἀνακουφισθῶσιν οἱ τῆς ἄλλης Ἑλλάδος, μάλιστα. Ἀλλὰ πάντες οἱ βλαβέντες! Ποῖος εἶναι ὁ μὴ βλαβείς, παρακαλῶ; Ὑποδεῖξατέ μοι τὸν μὴ βλαβέντα, καὶ τότε βεβαίως νὰ προσχωρήσω καὶ ἐγὼ εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου. Τί ἔπαθεν ὁ νομὸς Ἄρτης; Βεβαίως ἡ πόλις τῆς Ἄρτης ἔχει κτήματα εἰς τὸ Τουρκικὸν, ἀλλὰ ὁ ἐπίλοιπος νομὸς τί ἔπαθε; τὰ Τζουμέρκα τί ἔπαθον; Πέραν τοῦ Ἀράχθου ἔχει τὰ κτήματά του μόνον ὁ κ. Καραπάνος. Ν’ ἀπαλλάξωμεν τοῦ φόρου τὸν κ. Καραπάνον;

§104ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν μὲ ἀπαλλάσσετε, ἀφοῦ εἶμαι πέραν τοῦ Ἀράχθου.

§105ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Προκειμένου λοιπὸν ν’ ἀπαλλαχθῇ καὶ εἷς ἐκλογεὺς τοῦ κ. Καραπάνου, θὰ ζητήσω νὰ ἀπαλλαχθῶσι καὶ ὅλοι οἱ ἰδικοί μου. Ἡ πόλις τῆς Ἄρτης δὲν ἔχει κτήματα, κατοικεῖται ἀπὸ ἐμπόρους καὶ παντοπώλας, οἱ ὁποῖοι ὄχι μόνον δὲν ἔπαθον ζημίαν τινὰ, ἀλλὰ καὶ ἐλήστευσαν τὸν Ἑλληνικὸν στρατὸν, ἐλήστευσαν τὰς Ἑλληνικὰς οἰκογενείας, διότι πᾶν ὅ,τι ἐστάλη πρὸς βοήθειαν τῶν Ἑλληνικῶν οἰκογενειῶν καὶ πρὸς διατροφὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ τὸ ἐλήστευσαν οἱ παντοπῶλαι τῆς Ἄρτης! Διότι γνωρίζω ἀσφαλῶς, γνωρίζω ἐκ βεβαιώσεως δικαστικοῦ, τοῦ ὁποίου δὲν μοὶ ἐπιτρέπεται ν’ ἀναφέρω τὸ ὄνομα, ὅτι, ἐὰν δὲν παρενέβαινον οἱ δικασταὶ διὰ νὰ πείσωσι τοὺς παντοπώλας τῆς Ἄρτης νὰ καταστήσωσι τὰς τιμὰς κατὰ τι λογικωτέρας, βεβαίως ἤθελεν ἐπαναστατήσει ὁ στρατός. Μὴ νομίσετε ὅτι λέγω ὑπερβολήν· εἶναι βεβαιωμένον, ὅτι μίαν σαρδέλλαν τὴν ἐπώλουν ἀντὶ 50 λεπτῶν, καὶ μετὰ βίας ἐπείσθησαν νὰ ὑποβιβάσωσι τὴν τιμήν της εἰς 25 λεπτά! Οἱ Ἀρτινοὶ ἐπλούτισαν, ἀλλὰ διότι ἔχουσι Βουλευτὴν τῆς ἱκανότητος καὶ τῆς προσωπικότητος τοῦ κυρίου Καραπάνου, θέλετε ν’ ἀπαλλάξητε αὐτούς! Εἶμαι πρόθυμος νὰ ψηφίσω πᾶσαν θυσίαν, ὅπως ἀνακουφισθῶσι τὰ δυστυχήματα τῶν ἀτυχῶν Θεσσαλῶν, ἀλλὰ πρὸς Θεοῦ, μὴ προβαίνετε περαιτέρω! Ἡ Λαμία ἔπαθε πανικὸν, καὶ ἐπὶ μίαν νύκτα ἐγκατέλιπον οἱ κάτοικοι τὴν πόλιν, ἀλλ’ οὗτοι ἐπανῆλθον, καὶ οὐδὲν ἐζημιώθησαν, οὐδὲ ἐδικαιολογεῖτο ὁ φόβος των, ἀφοῦ μάλιστα εἶχον ἀντιπροσώπους, οἱ ὁποῖοι ἄλλοτε ἐδῶ ἔδειξαν τοιαύτην γενναιότητα, ὥστε ἐπηγγέλλοντο ὅτι μὲ τὴν κλάραν θὰ πάρουν τοὺς Τούρκους! (ἱλαρότης).

§106Κ. ΤΡΑΚΑΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε. Θὰ σᾶς ἐξηγήσω διατὶ τὸ εἶπον.

§107ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω λοιπὸν νὰ περιορισθῆτε εἰς μόνην τὴν Θεσσαλίαν καὶ εἰς ἐκείνους τοὺς δήμους τῆς Φθιώτιδος, οἱ ὁποῖοι κατελήφθησαν ὑπὸ τῶν Τούρκων καὶ οἱ ὁποῖοι ἀναφέρονται ἐν τῇ γραμμῇ τῆς συνθήκης περὶ τῆς εἰρήνης. Ἄλλως θὰ ζητήσω τὴν δι’ ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ἵνα μὴ φέρω εὐθύνην ἀπέναντι τῶν συμπολιτῶν μου, ὅτι δὲν ἐπροστάτευσα ἐπαρκῶς τὰ συμφέροντα αὐτῶν.

§108ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι μόνον οἱ δῆμοι καὶ τὰ χωρία, τὰ ὁποῖα κατελήφθησαν ἀπὸ τὸν ἐχθρὸν, πρέπει ν’ ἀπολαύσωσι τοῦ εὐεργετήματος τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν. Διότι, ὡς εἶναι γνωστὸν, οἱ ὀρεινοὶ δῆμοι τῶν Τρικκάλων, τῆς Καλαμπάκας καὶ ἄλλοι οὐδεμίαν ὑπέστησαν ζημίαν διότι ἀμέσως ἐγκατεστάθησαν εἰς αὐτοὺς αἱ ἐπίσημοι ἀρχαὶ τῆς Ἑλλάδος, Μοιραρχίαι, Νομαρχίαι καὶ διάφορα ἀποσπάσματα· ὥστε οὐδὲν ἔπαθον οἱ κάτοικοι τῶν δήμων ἐκείνων. Περὶ δὲ τῆς Ἄρτης οὐδὲ λόγος πρέπει νὰ γίνεται, διότι αὕτη οὐδὲν ἔπαθε, τοὐναντίον ὠφελήθη ἐκ τοῦ στρατοῦ, μείναντος ἐκεῖ ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον. Ἑπομένως οὐδόλως εἶναι δίκαιον ν’ ἀπολαύσωσι τοῦ εὐεργετήματος αὐτοῦ τὰ μὴ παθόντα μέρη· διότι, ὡς εἶπε καὶ ὁ προλαλήσας ἀξιότιμος συνάδελφος, ἐὰν θελήσωμεν νὰ ἐπεκτείνωμεν τὸ εὐεργέτημα τοῦτο καὶ εἰς τοὺς μὴ παθόντας, οὐδὲν ἄλλο ζητοῦμεν ἢ νὰ ὑποστηρίξῃ ἕκαστος τοὺς ἐκλογεῖς αὐτοῦ. Τότε βεβαίως πάντες θέλομεν ζητήσει, ἵνα δοθῇ τὸ εὐεργέτημα τοῦτο εἰς ἅπαντας τοὺς ἐκλογεῖς ἡμῶν, διότι ἅπαντες ἔπαθον καὶ ἐζημιώθησαν, ἄλλος ὀλίγον καὶ ἄλλος πολὺ, ἐκ τοῦ πολέμου αὐτοῦ, τοῦ ὁποίου ὑπαίτιοι εἶναι ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους γνωρίζομεν. Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι ὡς βάσις πρέπει νὰ ληφθῶσι τὰ χωρία καὶ οἱ δῆμοι, ὅσοι κατελήφθησαν ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ, καὶ οὗτοι ν’ ἀπολαύσωσι τοῦ εὐεργετήματος, τὸ ὁποῖον παρέχομεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου· διότι, ἐὰν λάβωμεν ἄλλην βάσιν, πάντες οἱ δῆμοι τοῦ Κράτους καὶ τὰ χωρία ἔπαθον, καὶ δίκαιον εἶναι ν’ ἀπολαύσωσι καὶ οὗτοι τοῦ εὐεργετήματος τοῦ παρεχομένου διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου.

§109ΣΤ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Εἰς τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον ὡδηγήθη ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπὸ τῆς ἀναποδράστου ἀνάγκης τῆς ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τοῦ φόρου πρωτίστως τῆς Θεσσαλίας, τῶν νομῶν τῶν περιεχομένων εἰς τὴν Θεσσαλίαν, χωρὶς ἀληθῶς νὰ προσπαθήσῃ νὰ χαράξῃ γραμμὴν χωρίζουσαν ἀκριβῶς τὰ γεωγραφικὰ ὅρια, τὰ ὑπὸ τῶν Τούρκων καταληφθέντα. Ἡ ἐντύπωσις, τὴν ὁποίαν ἐσχημάτισε, χωρὶς νὰ μεταβῇ προσωπικῶς εἰς Θεσσαλίαν, ἐκ τῆς ἀφηγήσεως ἄλλων εὑρεθέντων ἐν Θεσσαλίᾳ κατὰ τὰς ὀδυνηρὰς ἐκείνας ἡμέρας, εἶναι ἐπαρκὴς, ὥστε νὰ ἐνισχύσῃ τὴν πεποίθησίν του, ὅτι ἡ Θεσσαλία πρέπει νὰ ἀπαλλαγῇ παντὸς φόρου, χωρὶς νὰ ἐξετασθῇ γεωγραφικῶς, ὡς νὰ ἦναι ζατρικίου παιχνίδιον, ποῦ ἐπάτησε Τοῦρκος στρατιώτης. Ἐὰν δὲ ἠκούετε καὶ περιγραφὰς ξένων περὶ τῆς καταστάσεως τῆς Θεσσαλίας, ἴσως περὶ τῆς Θεσσαλίας οὐδεμίαν ἠθέλετε φέρει ἀντίῤῥησιν. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τοὺς δήμους τῆς Φθιώτιδος, τοὺς ὁποίους περιέλαβον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, οὔτε ἐκεῖ μετέβην· ἀπετάθην μόνον, πρὸς ἀπόκτησιν τῶν ἀναγκαίων πληροφοριῶν, πρὸς ἀξιότιμον Βουλευτὴν τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης περὶ τῶν καταληφθέντων ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ δήμων αὐτῆς, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πληροφοριῶν καὶ τῶν βεβαιώσεων αὐτοῦ ἐσημείωσα καὶ τοὺς δήμους τούτους. Σᾶς ἀνέφερα προηγουμένως, ἐπαναλαμβάνω καὶ νῦν, ὅτι ἐπιφυλάσσομαι εἰς τὴν ἄλλην συζήτησιν νὰ φέρω σημείωσιν τῶν ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ καταληφθέντων ἐν Φθιώτιδι χωρίων. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν Ἄρταν, ταύτην περιέλαβον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐκ τῆς ἑξῆς περιστάσεως. Εἷς τῶν προαγορευσάντων ἐνόμισεν, ὅτι ἡ προσωπικότης τοῦ κυρίου Καραπάνου μὲ ἔπεισε νὰ περιλάβω τὴν Ἄρταν· σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς οὐδὲ λέξιν ἀπηύθυνε πρός με ἐν σχέσει πρὸς τὸ ζήτημα· σᾶς ὁμολογῶ προσέτι, ὅτι, καὶ ἂν ἤθελεν ἀπευθύνει τοιαύτην λέξιν, ἐὰν ἐγὼ δὲν ἐσχημάτιζον πεποίθησιν ὅτι πρέπει νὰ τὴν περιλάβω, δὲν θὰ τὴν περιελάμβανον. Περὶ Ἄρτης μοὶ ἔλεγον, ὅτι εἶναι νομὸς μικρὸς, τοῦ ὁποίου ὁ πυρὴν τῆς ἰδιοκτησίας εἶναι ἐν Ἄρτῃ, ὅτι ὁλόκληρος ἡ πόλις Ἄρτης ἔχει τὴν περιουσίαν τὴν κτηματικὴν ἐν Τουρκίᾳ, πέραν τοῦ ποταμοῦ, ὡς καὶ αἱ λοιπαὶ παρὰ τὸν ποταμὸν κῶμαι· ὅτι ἄλλην περιουσίαν ὁ νομὸς Ἄρτης σχεδὸν δὲν ἔχει, ὅτι κατὰ συνέπειαν ἡ Ἄρτα, στερουμένη τῆς προσόδου τῶν κτημάτων της, οὐδεμίαν ἄλλην πρόσοδον ἔχει· δὲν ἔχει τὰ μέσα νὰ συντηρηθῇ, οἱ φόροι οἱ καταβαλλόμενοι δὲν ὑπάρχουσιν εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ φορολογητέου, ἐὰν τῆς ἀφαιρέσητε τὰ κτήματα. Ἐὰν ἡ Βουλὴ νομίζῃ, ὅτι πρέπει νὰ ἀφαιρέσωμεν τὸν νομὸν Ἄρτης, δύναται νὰ ἐκφέρῃ τὴν ἀπόφασίν της. Τοῦτο δὲν εἶναι ἐκ τῶν ζητημάτων ἐκείνων, εἰς τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ἐνδιαφέρεται νὰ ἐπιμείνῃ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, προσθέτω ὅτι ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ ἤθελον παρακαλέσει τὴν Βουλὴν νὰ ἀναβάλῃ τὴν ἀπόφασίν της εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν, ἐν τῷ μεταξὺ δὲ θέλει προσαχθῆ ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ ἡ τροπολογία, ἡ ὁποία ἴσως, ἐλπίζω, θὰ σᾶς ἦναι ἀρεστή.

§110Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εὑρίσκω, Κύριοι, ὅτι ἀπὸ πολλοῦ λησμονεῖται ἐνταῦθα ἓν πρᾶγμα πολὺ σπουδαῖον, τοῦτο, ὅτι ἐπαύσαμεν δυστυχῶς ὄντες λαὸς ἐλεύθερος καὶ οἰκονομικῶς ἀνεξάρτητος, κύριος νὰ διαθέτῃ, ὡς ἂν ἐπιθυμῇ καὶ θέλῃ, τὰ καθ’ ἑαυτόν. Λησμονοῦμεν παραδόξως, ὅτι συνέλαβον ἤδη ἀπὸ τοῦ αὐχένος ἡμᾶς οἱ σιδηροῖ δάκτυλοι τοῦ ξενικοῦ ἐλέγχου, καθ’ ὃν δήπου τρόπον τίθεται ἐπὶ παραπαίοντος μεθύσου ἡ σιδηρᾶ χεὶρ Ἄγγλου ἀστυφύλακος, καὶ ἀναγκάζει αὐτὸν νὰ βαδίζῃ ὄρθιος καὶ εὐθυτενὴς, ἀλλ’ εἰς ὡρισμένην διεύθυνσιν, εἰς ἣν τὸν ὁδηγεῖ ἡ ἐκ τῶν ὄπισθεν δύναμις καὶ πίεσις. Κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον βαδίζομεν καὶ ἡμεῖς, θ’ ἀναγκασθῶμεν δὲ νὰ βαδίσωμεν ἐπὶ πολύ. Νομίζω ὅτι ἡ λήθη αὐτὴ φέρει εἰς πολλὰ ἔκτροπα, τὰ ὁποῖα ζητοῦνται ἐνταῦθα ὑπὸ τῶν κυρίων συναδέλφων, ὅτι ἡ λήθη αὐτή, ἡ ὁποία ἀποβαίνει πολὺ παράδοξος, συντελεῖ πρωτίστως εἰς τὸ νὰ παρουσιάζωνται πολλοὶ συνάδελφοι καὶ ζητῶσιν οἱ μὲν ἀπαλλαγὴν φόρων, οἱ δὲ βοηθήματα, οἱ ἄλλοι χορηγίας, χωρὶς νὰ ἐννοῶσιν, ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον εὐρύνεται πολὺ τὸ ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ χωρὶς ν’ ἀναλογίζωνται, ὅτι τὸ Κράτος δὲν ἔχει πλέον εἰς τὴν διάθεσίν του χρήματα, ὅτι θὰ ζήσῃ διὰ τῶν δανεικῶν χρημάτων, ὅσα καθωρισμένα καὶ μεμετρημένα ἐχορήγησεν ἀνυπερβάτως πλέον εἰς ἡμᾶς ὁ ἔλεγχος, καὶ ὅτι ἑπομένως δὲν εἶναι οὔτε λογικὸν, οὔτε εὐπρεπὲς, νὰ παριστάμεθα ἡμεῖς ἐνταῦθα, ἀπαιτητικῶς ζητοῦντες ἀπαλλαγὴν φόρων ὁλοκλήρων ἐπαρχιῶν, ἐπὶ τῷ προσχήματι, ὅτι εἶδον μακρόθεν σκιὰν Τούρκου, ὅτι κατελήφθησαν ὑπὸ πανικοῦ ἀκαταλογίστου. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι φερόμεθα ἐπὶ ὀλισθηροῦ ἐδάφους, καὶ εἶναι καιρὸς νὰ σταματήσωμεν· διότι, ἐὰν ἐξακολουθήσωμεν φερόμενοι εἰς αὐτὸν τὸν κατήφορον, τὸ κέρδος ἡμῶν θὰ ᾖναι, ὥστε οἱ ξένοι, οἱ ὁποῖοι δανείζουσιν εἰς ἡμᾶς, ν’ ἀποστρέψωσι μετ’ ἀγανακτήσεως καὶ ἀηδίας τὸ πρόσωπον ἀφ’ ἡμῶν, διότι θ’ ἀποδειχθῶμεν ὅλως ἀνίκανοι, ἀνεπίδεκτοι διορθώσεως. Διὰ τοῦτο περιορίζομαι ἁπλῶς μόνον νὰ παρακαλέσω τὸν κύριον ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν νὰ συναινέσῃ εἰς τὴν ἀναβολὴν τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὅπως δοθῇ ὁ ἀναγκαῖος καιρός, ἵνα μελετηθῇ ἡ πρότασις αὕτη τῆς ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τῶν φόρων, ἡ ὁποία θὰ ἔχῃ ψηφιζομένη καὶ ἄλλα δυσάρεστα κοινωνικὰ ἀποτελέσματα· διότι εἴμεθα λαὸς λίαν μεμψίμοιρος, καὶ δὲν ἀνεχόμεθα νὰ γίνωνται ἄδικοι συγκαταβάσεις εἰς τοὺς μὲν, αἱ ὁποῖαι θὰ πέσωσιν ἐπὶ τῆς ῥάχεως τῶν δὲ καὶ, σχεδὸν εἰπεῖν, ὅλων ἡμῶν τῶν ἄλλων· διότι, ἐὰν ἐπέλθῃ ἐκ τῶν δωρεῶν τούτων καὶ τῶν ἀπαλλαγῶν ἔλλειμμα μεγαλείτερον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, τὸ ἔλλειμμα τοῦτο θὰ πληρωθῇ ἀναγκαίως οὐχὶ διὰ δανείων πλέον, —διότι νέα δάνεια εἶναι μετὰ τὸν ἔλεγχον ἀδύνατόν τι εἰς ἡμᾶς χρῆμα—ἀλλὰ διὰ νέων φόρων, ἐπιβαλλομένων εἰς πάντας τοὺς ἄλλους. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει ν’ ἀναβάλωμεν τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἵνα μελετηθῇ ἐπαρκέστερον καὶ καλλίτερον, εἰς τρόπον ὥστε καὶ μόνον εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι πραγματικῶς καὶ ἀδιαφιλονεικήτως ἐζημιώθησαν ἐκ τῆς ἐχθρικῆς εἰσβολῆς, νὰ δώσωμεν συνδρομὴν καὶ ἀνακούφισιν ἀνάλογον καὶ πρὸς τὰς ζημίας αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὰ μέσα τὰ γλίσχρα τοῦ Κράτους.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχουσι δέκα, ὑποστηρίζοντες τὴν περὶ ἀναβολῆς πρότασίν σας. Ὁ κ. Δεληγεώργης ἔχει τὸν λόγον.

§112Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω ὅτι, ἂν ἀναβληθῇ, πρέπει ν’ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον ἢ διὰ μεθαύριον. Τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ ψηφισθῇ συντόμως, δηλαδὴ ἐνόσῳ ἐργάζεται ἡ Βουλή. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐξηνέχθησαν πολλαὶ ἰδέαι καὶ ὑπεστηρίχθησαν μετὰ πολλῆς πειστικότητος, δίκαιον εἶναι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ αὐτὰς ὑπ’ ὄψιν καὶ παρασκευάσῃ τὰς τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας νομίζει ἀναγκαίας. Πάντως ὅμως πρέπει νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§113ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΪΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Δεχόμεθα νὰ ἀναβληθῇ καὶ τεθῇ τὴν Τετάρτην ὡς πρῶτον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§114ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ ἐγὼ νομίζω, ὅτι εἰς τὸν προσδιορισμὸν τῆς ἐκτάσεως τοῦ νόμου πρέπει νὰ ὁδηγήσουν πρῶτον ἡ κατάληψις ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ Ἑλληνικῆς χώρας καὶ ἡ φορολογία ἡ ἐπιβληθεῖσα εἰς τοὺς κατοίκους ὑπὸ τῶν Τούρκων. Αὐτὰ τὰ δύο πρέπει νὰ ὁδηγοῦν τὸν σκοπὸν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, διατυποῦντος τὸ νομοσχέδιον. Ἂν δὲν ἀκολουθήσωμεν αὐτὸν τὸν κανόνα, θὰ ἐξεγείρωμεν καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς δυσαρεσκείας. Ἀλλὰ θεωρῶ ἐπάναγκες καὶ ἄλλο τι νὰ παρατηρήσω. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἀπαλλάσσονται οἱ φορολογούμενοι ὄχι μόνον τοῦ δημοσίου φόρου, ἀλλὰ καὶ πάντων τῶν δημοτικῶν φόρων, τοὺς ὁποίους εἰσπράττουν οἱ δημόσιοι εἰσπράκτορες. Ὁ δημοτικὸς φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, τῶν περιβολίων, τῶν βοσκῶν, τοῦ ἐλαίου, τοῦ οἴνου, τῶν ζώων, τῶν ἐπιτηδευμάτων καὶ οἰκοδομῶν, πρόκειται νὰ μὴ πληρωθῇ διὰ τὰ ἔτη 1897, 1898 καὶ 1899. Τὸ Κράτος ἔχει βεβαίως τὴν ἐξουσίαν ἐπὶ τῶν δημοσίων φόρων ν’ ἀποφασίζῃ περὶ ἀπαλλαγῆς ἢ περιορισμοῦ αὐτῶν. Ἂν ἐπέλθῃ ἐκ τούτου ἔλλειμμα, τὸ ἀναπληροῖ ἐκ τῶν ἄλλων πόρων τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι, ὅσην καὶ ἂν ἐνασκῇ ἐξουσίαν ἐπιτηρήσεως καὶ κηδεμονίας τὸ Κράτος ἐπὶ τῶν δήμων, δὲν δύναται νὰ προβαίνῃ ἄνευ ζημίας εἰς περιορισμοὺς τοιούτους τῶν εἰσοδημάτων, δι’ ὧν συντηροῦνται, κατὰ τὸ πλεῖστον, οἱ δῆμοι· διότι ἄνευ δημοτικῆς διοικήσεως δὲν δύναται νὰ λειτουργήσῃ καὶ ἡ ἄλλη τοῦ Κράτους διοίκησις. Δὲν δύναται ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ τῇ εἰσηγήσει τῆς Κυβερνήσεως περὶ ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τῶν δημοτικῶν φόρων τῶν δημοτῶν Θεσσαλίας, δὲν δύναται νὰ περιορίσῃ τὰ ἔσοδα αὐτῶν, χωρὶς νὰ θέσῃ καὶ λύσῃ τὸ ζήτημα, πῶς θὰ ζήσουν αὐτοὶ οἱ δῆμοι. Τὸ Κράτος ἐννοεῖ νὰ ἐπέλθῃ ἀρωγὸν δι’ ἄλλων πιστώσεων καὶ συντηρήσῃ τῆς Θεσσαλίας τοὺς δήμους; Ἂν δὲν λύσωμεν αὐτὸ τὸ ζήτημα, καὶ αὔριον οἱ φορολογούμενοι τῆς Θεσσαλίας μάθουν ὅτι δὲν θὰ πληρώνουν δημοτικοὺς φόρους, βεβαίως θὰ παραλύσῃ ἡ διοίκησις ἡ δημοτική. Καὶ ἂν μὲν πρόκειται περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἡ Κυβέρνησις δύναται ἴσως νὰ ἐπέλθῃ ἀρωγός· ἀλλὰ ἐπὶ ἄλλων ἀναγκῶν πῶς θὰ ἐπέλθῃ ἀρωγὸς, ἂν δὲν ἔχῃ νόμον ἐπιτρέποντα τοῦτο, νόμον ὅπως δαπανήσῃ πρὸς συντήρησιν τῶν δήμων; Ἂν ἐννοῇ τοῦτο νὰ πράξῃ ἡ Βουλὴ εἰς βάρος τοῦ Κράτους, νὰ ἀπαλλάξῃ τοὺς Θεσσαλοὺς ἀπὸ τῶν δημοτικῶν φόρων, τότε δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν· ἂν ὅμως δὲν ἦναι διατεθειμένη εἰς τοῦτο, τότε δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ, ἂς ἀφεθῇ δὲ μετὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῆς διοικήσεως τῆς Ἑλληνικῆς ἐν Θεσσαλίᾳ, μετὰ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας θὰ μεταβιβάσουν οἱ δήμαρχοι, καὶ ἂν σχηματίσῃ πεποίθησιν, ὅτι ὑπάρχουν ἀληθῶς δῆμοι, ἐν οἷς ἐπῆλθε καταστροφὴ καὶ ἐξάντλησις τελεία τῶν φορολογουμένων, τότε ἂς ἐπέλθῃ ἀρωγὸν τὸ Κράτος. Ἀλλὰ σήμερον γενικῶς νὰ ψηφίσωμεν ἀπαλλαγὴν τῶν δήμων ἀπὸ τῶν ἀμέσων φόρων, αὐτὸ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὴ σκέψις.

§115ΣΤ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Τὴν ἀπαλλαγὴν τῶν δήμων ἀπὸ ἐκείνων τῶν δημοτικῶν φόρων, οἱ ὁποῖοι βεβαιοῦνται διὰ τῆς βεβαιώσεως τῶν δημοσίων φόρων, προέβλεψα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἵνα μὴ ἐπέλθῃ περιπλοκή. Παρεκάλεσα δὲ τὸν συνάδελφόν μου κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ συσκεφθῇ μετ’ ἐμοῦ, τίνι τρόπῳ θ’ ἀντικαταστήσωμεν τοὺς φόρους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦσι ποσοστὰ τῶν φόρων τῶν δημοσίων· διότι δὲν διανοούμεθα, σᾶς ὁμολογῶ, ν’ ἀπαλλάξωμεν τοὺς φορολογουμένους καὶ τῶν ποσοστῶν ἐκείνων τῶν φόρων, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦσι τοὺς δημοτικοὺς φόρους· Ἐπειδὴ δ’ ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν, ὅτι δῆμοί τινες κατεστράφησαν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ μὴ ἀποβῇ ἐφικτὸν νὰ συντηρηθῶσι, καὶ ἂν ἀπολαύσωσι τοὺς ἐν λόγῳ δημοτικοὺς φόρους, ἐσκέφθην, ὅτι περὶ τούτων ἐπίκαιρον εἶναι νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὅταν ἀνακτήσωμεν τὴν Θεσσαλίαν. Τουτέστιν ἐσκέφθην, ὅτι τοῦ γεγονότος τούτου ἡ βεβαίωσις δὲν εἶναι ἔργον τοῦ παρόντος.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θ’ ἀναγνωσθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§117ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος (Θόρυβος).

§119ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ἐπιμένει ὁ κ. Κοκκέβης.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀποσύρετε τὴν ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας, κύριε Κοκκέβη;

§121ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ὑπὸ τὸν ὅρον ν’ ἀναγνωσθῇ τὸ νομοσχέδιον χωρὶς νὰ περιληφθῶσιν ἐν αὐτῷ ἄλλοι δῆμοι, ἐκτὸς τῶν καταληφθέντων ὑπὸ τῶν Τούρκων.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνάκλησις ἐνστάσεως περὶ μὴ ἀπαρτίας ὑπὸ ὅρους δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ δεκτή. Θ’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος (Θόρυβος).

§123ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, κύριε Πρόεδρε. Τὴν ἀποσύρει ὁ κ. Κοκκέβης. Ἂς ἀναγνωσθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§124ΜΑΝΕΣΗΣ. Μόνον τὰ μέρη, τὰ ὁποῖα κατελήφθησαν ὑπὸ τῶν Τούρκων ἐν Θεσσαλίᾳ, αὐτὰ ἐννοεῖ ὁ κ. Κοκκέβης ὅτι πρέπει νὰ βοηθηθοῦν· καὶ ἔχει δίκαιον (Θόρυβος).

§125ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐάν τις θέλῃ νὰ προβάλῃ ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας τοῦ Σώματος, δικαίωμα ἔχει νὰ προβάλῃ τοιαύτην. Ἀλλὰ περιορισμοὺς εἰς τὴν συζήτησιν, καὶ συζήτησιν ὑπὸ ὅρον, δὲν δύναται ν’ ἀνεχθῇ ἡ Βουλή, καὶ ἀπορῶ πῶς προβάλλονται τὰ τοιαῦτα. Ὑπάρχει συνεδρίασις ἢ δὲν ὑπάρχει;...

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θ’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος (Θόρυβος).

§127ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, κύριε Πρόεδρε. Δὲν ὑπάρχει ὁ ἐνιστάμενος.

§128ΕΤΕΡΟΙ. Κύριε Κοκκέβη, ἀφήσατε νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, καὶ εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν φέρετε τὰς ἀντιῤῥήσεις σας.

§129ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Πολὺ καλά. Ἀποσύρω τὴν ἔνστασιν.

§130ΣΤΕΦ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἂς ψηφισθῇ εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον, ὡς ἔχει, καὶ εἰς τὴν τρίτην λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψει τὰς τροπολογίας.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον θ’ ἀναγνωσθῇ ὡς ἔχει. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1. Ὑπάρχουσι τέσσαρες τροπολογίαι ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1.

§132ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν, κύριε Πρόεδρε.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπίσης ὑπέβαλον τροπολογίαν οἱ κ. κ. Σιβιτανίδης, Χατζηγάκης, Χατζηπέτρος καὶ Ταρμπάζης, καὶ ἑτέραν τροπολογίαν ὁ κ. Χατζηγάκης. Ἀμφότεραι θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 96 (α), σελ. 222). (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἔχει).

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2.

§135ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Παρέχεται προθεσμία, διαρκούσης τῆς ὁποίας ἀναστέλλεται πᾶν κατὰ τῶν ὀφειλετῶν καταδιωκτικὸν μέτρον. «Αʹ) μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου 1899 πρὸς πληρωμὴν τῶν ὀφειλομένων ἐκ τῶν ἐν τῷ προηγουμένῳ ἄρθρῳ κατονομαζομένων φόρων εἰς τοὺς φορολογουμένους τῶν νομῶν Λαρίσης, Τρικκάλων καὶ Ἄρτης...»

§136ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ὄχι «Ἄρτης» (θόρυβος).

§137ΣΕΧΟΣ. Ἀναγινώσκεται ὡς ἔχει.

§138ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὸ ἀπαλείψωμεν.

§139ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία, κύριε Πρόεδρε (θόρυβος).

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις Ὥρα 8 καὶ 20′ μ. μ.