1897.04.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 64

Τῆς 19 Ἀπριλίου 1897.

(Σάββατον)

Ὥρα 5 καὶ 15′ μ. μ.

(Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς τῶν Βουλευτῶν κατάλογος. Μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες 109. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἀπηύθυνε πρός με τὸ ἑξῆς ἔγγραφον (ἀναγινώσκει): «Πρὸς τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς. «Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσω Ὑμῖν, ὅτι ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς εὐηρεστήθη νὰ διορίσῃ Πρόεδρον μὲν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ἐμὲ, Ὑπουργοὺς δὲ Ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν τὸν κ. Στέφανον Σκουλούδην. Ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης τὸν κ. Νικόλαον Τριανταφυλλάκον. Ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως τὸν κ. Ἀθανάσιον Εὐταξίαν. Ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν τὸν κ. Γεώργιον Θεοτόκην. Ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν τὸν κ. Ἀνάργυρον Σιμόπουλον, καὶ Ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν τὸν κ. Νικόλαον Τσαμαδόν. Ἐν Ἀθήναις τῇ 18 Ἀπριλίου 1897. Ὁ Πρόεδρος Δ. Γ. Ράλλης.»

§2Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Μετὰ τὰ γνωστὰ, Κύριοι, ἀτυχήματα τοῦ ἡμετέρου στρατοῦ ὁ Βασιλεὺς ἔκρινεν ὅτι ὤφειλε ν’ ἀποταθῇ πρὸς τὰς διαφόρους ὁμάδας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ζητήσῃ παρ’ αὐτῶν, ὅπως ἀναλάβωσι τὸν σχηματισμὸν Κυβερνήσεως πρὸς ἀντικατάστασιν τῆς ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Γόρτυνος. Οἱ παρὰ τοῦ Βασιλέως συγκληθέντες ἀξιότιμοι συνάδελφοι εὐηρεστήθησαν νὰ ὑποδείξωσι πρὸς τὸ Στέμμα ἐμὲ διὰ τὸν σχηματισμὸν τῆς νέας Κυβερνήσεως, καὶ οὕτω κατηρτίσθη αὕτη συμφώνως πρὸς τὸ σημείωμα, ὅπερ ἀνέγνωσε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς. Πρώτιστον καὶ κεφαλαιῶδες μέλημα καὶ καθῆκον προέθετο ἡ νέα Κυβέρνησις τὴν ἀναδιοργάνωσιν καὶ σύνταξιν τοῦ ἡμετέρου στρατοῦ, ἄνευ τοῦ ὁποίου δὲν δύνασθε μήτε πόλεμον εὐτυχῆ νὰ ἐπιχειρήσητε, μήτε εἰς ἔντιμον εἰρήνην ν’ ἀποβλέψητε. Καὶ δύναμαι νὰ βεβαιώσω ὑμᾶς καὶ τὸ ἔθνος καὶ ἀπέναντι τοῦ ἐχθροῦ, ὅτι ὁ στρατὸς ἡμῶν ἦτο ἄξιος καλλιτέρας τύχης. Τὰ ἀτυχήματα, τὰ ὁποῖα ὑπέστη ἐξ ἐλαττωματικῆς κατὰ μέρος διοικήσεως, οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον ἐπέδρασαν ἐπὶ τὴν ἀξίαν αὐτοῦ, ἐπὶ τὴν γενναιότητα αὐτοῦ, καὶ διὰ τοῦτο μετὰ πεποιθήσεως ἡ Κυβέρνησις ἀποβλέπει εἰς τὴν ἀναδιοργάνωσιν καὶ ἀνασύστασιν αὐτοῦ. Πρὸς τὴν διευκόλυνσιν τοῦ σκοποῦ τούτου ἀπεστάλησαν δύο ἐκ τῶν Ὑπουργῶν εἰς Φάρσαλα, ὅπως ἰδίαις αἰσθήσεσιν ἀντιληφθῶσι τῆς καταστάσεως τοῦ στρατοῦ καὶ παραστήσωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰς ἀνάγκας αὐτοῦ. Μετ’ ὀλίγας ὥρας, διότι ἤδη ἀφίκοντο εἰς Βόλον οἱ δύο Ὑπουργοὶ, θὰ ἔχωμεν τὴν πρώτην ἔκθεσιν αὐτῶν. Ἀναδεξαμένη ἡ Κυβέρνησις, ὑπὸ τὰς περιστάσεις τὰς γνωστὰς, τὸ τόσον μέγα, ἀλλὰ καὶ δυσχερὲς ἔργον, ζητεῖ τὴν συνδρομὴν ὁλοκλήρου τοῦ ἔθνους, ζητεῖ τὴν συνδρομὴν ὑμῶν τῶν ἀντιπροσώπων αὐτοῦ, καὶ πέποιθεν, ὅτι θὰ τύχῃ ταύτης, διότι ἄνευ αὐτῆς, ὁμοθύμου, εἶναι ἀδύνατον, ὑπὸ τὰς περιστάσεις τὰς γνωστὰς, νὰ βαδίσῃ ἡ Κυβέρνησις. Εὐτυχῶς τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως διηυκολύνθη ἐκ τῆς προηγουμένης φιλοτίμου ἐργασίας τῆς Βουλῆς, τῆς γενομένης τῇ εἰσηγήσει τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Γόρτυνος καὶ πρώην Πρωθυπουργοῦ. Οὕτω δὲν ἔχομεν ἀνάγκην ν’ ἀπασχολήσωμεν ὑμᾶς ν’ ἀπασχοληθῶμεν καὶ ἡμεῖς εἰς ἔργα νομοθετικὰ, τοὐλάχιστον πρὸς ὥραν. Ἐντεῦθεν παρακαλοῦμεν τὴν Βουλὴν, ἀφοῦ ἔχομεν εἰς χεῖρας ὅλα τὰ νομοθετήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐπαρκῆ πρὸς τὰς περιστάσεις, πάσας τὰς πιστώσεις, τὰς ὁποίας ὀφείλομεν νὰ διαθέσωμεν πρὸς τὴν περαιτέρω παρασκευὴν τῆς χώρας, παρακαλοῦμεν, λέγω, τὴν Βουλὴν, ὅπως εὐαρεστηθῇ νὰ ἀναβάλῃ τὰς συνεδριάσεις της μέχρι τῆς ἡμέρας, κατὰ τὴν ὁποίαν ἠθέλομεν κρίνει ἀναγκαίαν τὴν παρουσίαν αὐτῆς διὰ μεταγενεστέρας δηλώσεως.

§3Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Οἱ κατερχόμενοι τῆς ἀρχῆς ὀφείλουσι νὰ μεθίστανται εἰς τὰς τάξεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διότι οὕτω συμπληροῦται ἡ λειτουργία τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, χρησιμοποιοῦντος διὰ πάντων τῶν παραγόντων τοῦ πολιτεύματος τὰς ὑπηρεσίας ὑπὲρ τῶν κοινῶν. Ἀλλὰ τὸν κανόνα τοῦτον, τὸν ὁποῖον μακραὶ παραδόσεις κοινοβουλευτικαὶ ἐνδεικνύουσι, σπεύδω νὰ δηλώσω πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι κατ’ ἐντολὴν τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν, τῶν ὁποίων τὰς γνώμας διερμηνεύω, ἡμεῖς δὲν θέλομεν τηρήσει κατὰ τὰς ἐκτάκτους ταύτας περιστάσεις. Ἀγορεύων ἐν Ἀθήναις καὶ πρὸς τοὺς ἐκλεκτοὺς τῶν ἐπαρχιῶν, ἀπαλλάσσομαι τῆς ἀνάγκης νὰ ἀναμνήσω εἰς αὐτοὺς ποῖαί εἰσιν αἱ ἐπισκήψασαι περιστάσεις. Ἀλλ’ ἐν ὅσῳ ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους ὑπάρχουσιν ἐχθροὶ, ἓν ἔχομεν καθῆκον, μίαν γνώμην, καὶ πρὸς ἕνα πάντες ὁμοθυμαδὸν ὀφείλομεν νὰ τείνωμεν σκοπόν. Ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ᾖναι ὁμόθυμος, ἀμφότεραι δ’ αἱ συνταγματικαὶ ἐξουσίαι πρέπει ἐν ὁμοφωνίᾳ νὰ συμπράττωσιν. Ἀλλὰ ὁμόθυμος πρέπει νὰ ᾖναι καὶ ὁ λαὸς τοῦ Βασιλείου, καὶ πάντες οἱ ἁπανταχοῦ Ἕλληνες, ὅπως ὡς εἷς ἄνθρωπος ἐργάζωνται, πρόθυμοι νὰ προσφέρωσιν ἔκθυμον συνδρομὴν εἰς ἐκείνους, οἵτινες εὑρέθησαν τεταγμένοι, ἵνα διευθύνωσι τὰ κοινὰ, οἱοιδήποτε καὶ ἂν ᾖναι οὗτοι. Διὰ τοῦτο δηλῶ ἐν ὀνόματι τοῦ πολιτικοῦ κόμματος, τοῦ ὁποίου διερμηνεύω τὰς γνώμας, ὅτι πάντες ἡμεῖς θέλομεν παράσχει συνδρομὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, μηδόλως ἀποβλέποντες εἰς πρόσωπα, ἀλλὰ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἔχοντες προσηλωμένους πρὸς τὸν σκοπὸν, πρὸς τὸν ὁποῖον πάντες τείνομεν. Καὶ ὄχι μόνον θέλομεν παρέχει τὴν ἡμετέραν συνδρομὴν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ χώρᾳ καὶ ἐν τῇ πόλει, ὅπου ἂν ἡ φωνὴ ἡμῶν ἀκούεται καὶ ἡ ἐνέργεια ἡμῶν εἶναι ἐφικτὴ, ἵνα κρατύνωμεν τὴν κυβερνητικὴν ἐνέργειαν καὶ ἑνοποιήσωμεν τὴν ἐθνικὴν δρᾶσιν.

§4Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐὰν αἱ ἐθνικαὶ περιστάσεις δὲν ἐπιτρέπωσι μακρὰς ἀγορεύσεις,—καὶ πρὸ μικροῦ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔδωκε τρανὴν περὶ τούτου ἀπόδειξιν, ἐπίσης καὶ ὁ πρώην Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, — ἐὰν ὁ πρὸ τῆς πατρίδος τοῦ Ῥήγα ἀπειλητικῶς παρατασσόμενος ἐχθρὸς ἡμῶν δὲν ἐπιτρέπῃ εἰς ἡμᾶς νὰ ζητήσωμεν ἀμέσως οὔτε τὴν κρίσιν οὔτε τὴν ἀμείλικτον τιμωρίαν τῶν συγγραφέων τῆς αἱματηρᾶς τραγῳδίας, ὑπὸ οἱανδήποτε μορφὴν καὶ ἂν ἐσχεδιάσθη ἢ ἐξετελέσθη, ἀλλ’ αὐτὸ τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος ἐπιβάλλει εἰς ἡμᾶς ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς νὰ ἑρμηνεύσωμεν, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει εἰς ἡμᾶς δύναμις, τὴν ἔννοιαν καὶ τὴν ἀποστολὴν τῆς νέας Κυβερνήσεως. Διὰ τοῦτο ἐπιτρέψατέ μοι νὰ προβῶ εἰς βραχεῖαν δήλωσιν. Μετὰ τὴν ἀποτυχίαν τοῦ καταρτισμοῦ τῆς βουλευτικῆς συνεδριάσεως ἦτο ἑπόμενον νὰ σχηματισθῇ τῇ πρωτοβουλίᾳ τοῦ Στέμματος Κυβέρνησις, — καὶ αὕτη ἐσχηματίσθη ἐκ τῶν μελῶν τῆς ἐν τῇ Βουλῇ Ἀντιπολιτεύσεως — ἦτο ἑπόμενον ἡ νέα Κυβέρνησις νὰ εὕρῃ, ὡς εὗρε, πᾶσαν ὑποστήριξιν, διότι ὁ Τόπος ἔχει πρὸ παντὸς ἀνάγκην νὰ ἀντλήσῃ ἐκ πηγῶν ἁγνῶν καὶ ἀνυπόπτων πληροφορίας ἀκριβεῖς περὶ τῆς ἀληθοῦς καταστάσεως τῶν πυρήνων τῶν στρατιωτικῶν ἡμῶν δυνάμεων. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ἐπίστευσεν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ἠττήθη· καὶ βεβαίως δὲν ἠττήθη, διότι ὑπὸ τὴν διαταγὴν τῆς ὀπισθοχωρήσεως ἐκρύπτετο διαταγὴ ἀπομακρύνσεως ἀπὸ τῆς νέας ὁροθετικῆς γραμμῆς εἰς τὴν παλαιάν. Δὲν ἠδύνατο εὐλόγως νὰ πιστεύσῃ, ὅτι ὁ στρατὸς, ὅστις τὴν πρωΐαν ἔτι τοῦ Σαββάτου ἠνδραγάθησεν, ὅστις προχθὲς καὶ ἀντιπροχθὲς ἀκόμη ἐξηκολούθησεν ἀνδραγαθῶν πρὸ τοῦ Βελεστίνου, εἶναι ἀνάξιος νὰ ἀμυνθῇ ὑπὲρ τῆς ἀκεραιότητος τῆς χώρας. Εἴμεθα λοιπὸν ὑποχρεωμένοι νὰ βοηθήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις, διὰ νὰ φέρῃ εἰς πέρας τὸ ἔργον της, ἔχει ἀνάγκην νὰ κινηθῇ ἐλευθέρως· πρὸς τοῦτο δ’ ὀφείλει ν’ ἀπομακρύνῃ ὅλα τὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα ἐκράτησαν μέχρι τοῦδε εἰς ἀδράνειαν τὰς ἐθνικὰς ἡμῶν δυνάμεις καὶ ἐπέφεραν τὴν χαλάρωσιν καὶ τὴν ἀποθάῤῥυνσιν, νὰ χρησιμοποιήσῃ τὰς ἐθνικὰς δυνάμεις, αἵτινες μέχρι τοῦδε δὲν ἐχρησιμοποιήθησαν διὰ λόγους ἐξετασθησομένους ἐν καιρῷ τῷ δέοντι· τέλος νὰ ἐκλείψῃ πᾶσα σκόπιμος ἀδράνεια καὶ δυσπιστία, νὰ ἐπανέλθῃ δὲ πᾶσα ἐμπιστοσύνη εἰς τοὺς διατάσσοντας. Μεταξὺ τῶν πρώτων μέτρων, τὰ ὁποῖα ὁ τόπος ὑποδεικνύει, εἶναι ἡ ἀπομάκρυνσις τῶν τριῶν Βασιλοπαίδων. Ἂς ἀνακληθῇ ἀμέσως ὁ πρίγκηψ Γεώργιος, ἵνα ἐλευθερωθῇ ὁ δεσμευθεὶς στόλος! ἄς ἀνακληθῇ ὁ πρίγκηψ Νικόλαος, ἵνα ἐλευθερωθῇ μία πυροβολαρχία! Ἴσως εἶναι καιρὸς καὶ ὁ Διάδοχος ν’ ἀναπαυθῇ ἐν Ἀθήναις ἀπὸ τοὺς πολλοὺς ἀγῶνας, τοὺς ὁποίους ὑπέστη κατὰ τὸν πόλεμον (!!) (χειροκροτήματα ζωηρὰ ἐκ τῶν ἀκροατηρίων). Δὲν εἶναι καιρὸς χειροκροτημάτων, εἶναι καιρὸς πένθους· οὔτε τὰ λέγω πρὸς ἐπίδειξιν, ἀλλ’ ἕνεκα ἐπειγούσης ἀνάγκης. Μίαν καὶ μόνην δύναται νὰ ἔχῃ ἔννοιαν ὁ σχηματισμὸς τῆς νέας Κυβερνήσεως, τὴν ἐξακολούθησιν τῆς ἐθνικῆς ἀμύνης καὶ τὴν ἀνάκτησιν τοῦ γοήτρου τοῦ στρατοῦ, τοῦ ὁποίου βεβαίως εἶναι ἄξιος μετὰ τὴν κρατερὰν ἄμυναν, τὴν ὁποίαν ἡρωϊκῶς ἀντέταξεν. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ εἰρήνης, ταύτην μόνον ἡ τέως Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ συνομολογήσῃ. Ὑπὸ τοιαύτην καὶ μόνον ἔννοιαν ἐννοῶ, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν ψῆφόν μου, τὸν σχηματισμὸν τῆς νέας Κυβερνήσεως. Πρὶν ἢ περατώσω τὰς βραχείας ταύτας δηλώσεις, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἐπαναλάβω μίαν ἔτι φοράν, ὅτι διὰ τῆς ψήφου, τὴν ὁποίαν παρέχω εἰς τὴν νέαν Κυβέρνησιν, οὐδόλως ἐννοῶ νὰ καλύψω καὶ ἐπ’ ἐλάχιστον τὴν εὐθύνην κατὰ τῶν ἐνόχων, ὅσον οἷόν τε ὑψηλὰ ἱσταμένων, καὶ ὅσον οἷόν τε χαμηλότερον καθημένων (δεικνύει τοὺς παρακαθημένους τέως Ὑπουργούς).

§5ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν Βουλὴν, οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν ἀπασχολεῖ ὁ τρόπος τοῦ σχηματισμοῦ τῆς νέας Κυβερνήσεως, οὐδὲ σκέπτεται διόλου, ἂν ἡ Βασιλικὴ ἐξουσία ἀπετάθη, καὶ ὑπὸ τίνας ἐννοίας, εἰς τὰς διαφόρους ὁμάδας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἐὰν ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν κατήργει, οὕτως εἰπεῖν, καὶ τὰς λέξεις «Ἀντιπολίτευσις» καὶ «Συμπολίτευσις», σήμερον φρικιᾷ, ἀκούουσα νὰ γίνηται λόγος περὶ Ἀντιπολιτεύσεως καὶ Συμπολιτεύσεως καὶ ὁμάδων Ἀντιπολιτεύσεως. Ἡ Βασιλικὴ ἐξουσία ἀπετάθη πρὸς ἄνδρας Ἕλληνας, μεταξὺ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι, ἀνεξαρτήτως ὅλων αὐτῶν τῶν ἰδεῶν, ἐνεδεικνύοντο καὶ ἐπεβάλλοντο ὁπωσδήποτε ἐκ τῶν περιστάσεων, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἡ νέα προσέρχεται εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων, οὐχὶ ὅπως αὕτη ἁπλῶς ἐγκρίνῃ πράξεις ἄλλων, ἀλλ’ ὅπως αὐτὴ δώσῃ τὸ βάπτισμα εἰς τὴν νέαν Κυβέρνησιν, ἵνα καὶ ἐξ αὐτῆς ἐπίσης παρασταθῇ προερχομένη ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἀναλαμβάνει τὸν ἐθνικὸν ἀγῶνα. Ἐὰν πρὸ ὀλίγου τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν παρέστη δεχθὲν τὸν πόλεμον προσφερθέντα, ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων οὐδὲν ἄλλο ἔχει νὰ πράξῃ, εἰμὴ νὰ κηρύξῃ ἤδη τὸν πόλεμον τὸν ἐθνικόν. Ὁ πόλεμος ὁ μέχρι τοῦδε ὑπῆρξεν ὁ πόλεμος τοῦ Κράτους· ἀλλ’ ἐὰν τὸ Κράτος ἠθέλησε νὰ ὑποχωρήσῃ, δὲν εἶναι ὅμως τοιαύτη καὶ ἡ θέλησις τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους. Οὐδόλως ἀρνοῦμαι εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ζητήσῃ πληροφορίας καὶ ἐκθέσεις περὶ τῶν λεπτομερειῶν τῆς καταστάσεως τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ μετ’ εὐχαριστήσεως εἶδον καὶ ἤκουσα τὸν ἀξιότιμον Πρωθυπουργὸν, δηλοῦντα ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι ἡ κατάστασις τοῦ στρατοῦ δὲν εὑρίσκεται εἰς δυσάρεστον σημεῖον, ὅτι τὸ σθένος αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον ἀπέδειξε μαχόμενος ἀπέναντι τοῦ ἐχθροῦ, οὐδὲν ἔπαθε. Καὶ ἀληθῶς οὐδὲν ἠδύνατο νὰ πάθῃ. Μήπως ἡττήθη ὁ Ἑλληνικὸς στρατός; Δὲν ἡττήθη, ἀλλὰ συνεταράχθη· συνεταράχθη ἐκ πράξεως ἐπισήμου, συνεταράχθη ἀκριβῶς διότι νικῶν διετάχθη νὰ ὑποχωρήσῃ. Ἀλλ’ ἐὰν τοῦτο οὕτως ἔχῃ, μήπως αἰρομένου τοῦ αἰτίου, δὲν αἴρεται τὸ ἀποτέλεσμα; Ἀλλὰ ἐπῆλθε καί τις μεταβολή· μετετοπίσθη τὸ πεδίον τῶν μαχῶν. Αὐταὶ εἶναι αἱ δύο μεταβολαὶ, αἱ ὁποῖαι ἐπῆλθον. Ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις βεβαίως καὶ ἄλλα ἐμελέτησε, καὶ ὄχι μόνον τὰ τελευταῖα γεγονότα. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἤδη ἐπεχείρησε μελέτας ἐπὶ τοῦ ἐδάφους τοῦ Ἑλληνικοῦ, τοῦ ἐστρωμένου μὲ ὀστᾶ, τοῦ πεποτισμένου μὲ αἵματα, ἀλλὰ πρωτίστως ἴσως μελέτας ἐπὶ τῆς ἰδίας ἑαυτῆς ἱκανότητος. Αὗται εἶναι πρὸ πάντων αἱ μελέται, τὰς ὁποίας ὀφείλομεν νὰ πιστεύωμεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπεχείρησεν ἤδη, διότι αὐταὶ εἶναι τὸ πᾶν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, προκειμένου περὶ ἀγῶνος ἐθνικοῦ. Τὸ ἔθνος τὸ Ἑλληνικὸν δὲν ἐξήντλησεν, ἴσως μάλιστα οὐδὲ ἔθιξε τὰς δυνάμεις του μέχρι τοῦδε· οὔτε δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι εἶναι ἀρκετὸς ὁ ἀγὼν, διότι τινὲς ἐφονεύθησαν, τινὲς ἠγωνίσθησαν! Δὲν ἠξεύρω ἀπ’ ἐναντίας πῶς δυνάμεθα νὰ ὑποδεχθῶμεν ἐκείνους τοὺς ἄνδρας οἱ οὐδαμῶς μέχρι τῆς στιγμῆς διαταραχθέντες. Εἶναι πρόθυμος βεβαίως ἅπας ὁ ἄῤῥην καὶ ἀκμαῖος πληθυσμὸς τῆς Ἑλλάδος, ὅστις δὲν ἠγωνίσθη μέχρι τῆς στιγμῆς, νὰ μετάσχῃ τῶν ἀγώνων ἐκείνων, διὰ νὰ μὴ ἀδικήσῃ ἄλλως τε τοὺς προταχθέντας. Ἀλλὰ τί λέγω; ὄχι μόνον ὁ ἄῤῥην πληθυσμὸς, ἀλλὰ καὶ αὐταὶ αἱ Ἑλληνίδες θὰ μετάσχωσι τοῦ ἀγῶνος. Θὰ συλλογισθῶσι πρὸς τοῖς ἄλλοις αἱ Ἑλληνίδες, ὅτι δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην ἐφεξῆς τόσων πολυτελῶν κοσμημάτων, καὶ διότι σήμερον πενθοῦσι διὰ τὰ δεινὰ τῶν μαχῶν, καὶ διότι δὲν θὰ πρόκειται ἐπὶ μακρὸν ἴσως ἔτι χρόνον νὰ χορεύσωσι μετ’ εὐθύμων φρακοφόρων ἢ πριγκήπων, ἀλλὰ θὰ χορεύσωσιν, ὅταν χορεύσωσι ποτὲ, μετὰ πολεμιστῶν φερόντων ἐπὶ τῶν στηθῶν αὐτῶν ὄχι πλαστὰ καὶ ψευδῆ παράσημα, ἀλλὰ πληγὰς, ἃς ἔλαβον, διότι προέταξαν τὰ στήθη αὐτῶν εἰς τὰς σφαίρας τοῦ ἐχθροῦ. Ἀπέναντι τῶν ἀληθῶν τούτων παρασήμων, τὰ ὁποῖα θὰ φέρωσιν ἐπὶ τοῦ στήθους οἱ πρότερον εἰρηνόφιλοι χορευταί, δὲν θὰ χρειάζωνται εἰς τὰς ἀληθεῖς Ἑλληνίδας πολυτελῆ κοσμήματα. Ἂς ἔχωσιν ἓν μετάλλιον, ὡς ἀντάλλαγμα καὶ κόσμημα ἀληθές, τὸ ὁποῖον ἔδωκε τὸ Κράτος ἀπέναντι τῆς θυσίας τῶν πολυτελῶν κοσμημάτων, τὰ ὁποῖα ἐπώλησαν χάριν ἀγῶνος ἐθνικοῦ. Καὶ ἂς ἐλπίσωμεν ἀπὸ τοῦδε, ὅτι νέα γενεὰ ἴσως πρόκειται νὰ σχηματισθῇ, καὶ ἐκεῖνα ἀκόμη τὰ ὀνόματα, τὰ ὁποῖα πολὺ δικαίως ἀντηχοῦσιν εἰς τὰς καρδίας τῶν Ἑλλήνων, θὰ αἰσθανθῶσιν ὅτι πρέπει νὰ λάβωσι νέον ἤδη βάπτισμα. Εἶναι βεβαίως περιττὸν νὰ προσθέσῃ τις λόγους πολλοὺς εἰς τὰ τοιαῦτα. Συναισθανθῶμεν τὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα, καὶ μὴ νομίζωμεν, ὅτι προλέγοντες ὅτι ἐπιχειροῦμεν πολεμικὰ ἔργα, ὅπως διαπραγματευθῶμεν ἔντιμον εἰρήνην, ὅτι πράγματι ἐμπνέομεν τὸν λαὸν καὶ τὸν στρατὸν, ἢ φοβίζομεν τὸν ἐχθρὸν καὶ πλανῶμεν αὐτὸν περὶ τοῦ ποία εἶναι ἡ θέσις ἡμῶν, ὡς Κράτους. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, καὶ πρὶν ἀκόμη ἔλθῃ νὰ ἐκθέσῃ τὰ τοῦ στρατοῦ, ἐμπνεομένη ἐκ τῶν περιστάσεων, πρέπει νὰ μελετήσῃ πρωτίστως τὴν ἰδίαν ἑαυτῆς καρδίαν, τὸν ἴδιον ἑαυτῆς νοῦν, τὴν ἰδίαν ἑαυτῆς ἱκανότητα, καὶ νὰ λάβῃ τὰς ὁριστικὰς ἀποφάσεις, τὰς ὁποίας τῇ ἐπιβάλλει ὁ προορισμὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους, ἂν αἰσθάνεται ἐν ἑαυτῇ πρὸ πάντων τὴν πρὸς ταῦτα δύναμιν.

§6ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Βουλὴ, ἐκπροσωποῦσα τὴν γνώμην καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους ὁλοκλήρου, παρακολουθεῖ ἐναγωνίως τὴν ἐξέλιξιν τῆς καταστάσεως τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν ὑποθέσεως. Ἡ Βουλὴ, παρέχουσα τὴν ὑποστήριξίν της εἰς Κυβέρνησιν εἴτε ἐκεῖθεν προερχομένην εἴτε ἐντεῦθεν, μετὰ τῆς αὐτῆς προθυμίας ἀπεκδέχεται παρ’ οἱουδήποτε τὴν ἐξαγωγὴν τοῦ τόπου ἐκ τῆς ὀδυνηρᾶς θέσεως, εἰς ἣν περιῆλθεν. Ὁ νέος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπηγγείλατο εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἀνέλαβε μετὰ τῶν συναδέλφων του τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τῷ σκοπῷ τῆς ἀναδιοργανώσεως καὶ ἀνασυστάσεως τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων πρὸς ἐξακολούθησιν τοῦ ἀγῶνος, ἐφ’ ὅσον τοῦτο εἶναι δυνατόν. Ἀλλ’ ὀφείλει νὰ ἐξέλθῃ ἐντεῦθεν, ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης, ἐκ τῆς ἡνωμένης Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων, τῆς συνεργαζομένης μετὰ τοσαύτης ὁμονοίας τὴν στιγμὴν ταύτην, φωνὴ διαμαρτυρίας διὰ τὴν ἀδράνειαν, εἰς τὴν ὁποίαν κατεδικάσθη τὸ ἕτερον ἥμισυ, τὸ καὶ περιφανέστερον κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην μέρος τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας, διὰ τὴν ἀδράνειαν, εἰς τὴν ὁποίαν κατεδικάσθη τὸ Ναυτικὸν ἡμῶν, ἀπὸ τοῦ ὁποίου ἀρίστας εἴχομεν ἐξαρτήσει ἐλπίδας. Ἀπορῶ, ὅταν συλλογίζωμαι, ὅτι κατὰ τὰς τρεῖς πρώτας ἡμέρας τοῦ ἀγῶνος ὁ στόλος ἡμῶν ἔμενε κεκλεισμένος ἐν πλήρει ἀδρανείᾳ εἰς τὰ ἤρεμα καὶ ἀτάρακτα ὕδατα τοῦ Εὐβοϊκοῦ κόλπου, μετὰ διήμερον δὲ μικρὰν ἐκδρομὴν, περὶ τῆς ὁποίας ἠκούσαμεν τὰ μέγιστα, ἀλλὰ τῆς ὁποίας τ’ ἀποτελέσματα ἦσαν ἡ θραῦσις ὑέλων τινῶν εἰς τὸν Πλαταμῶνα καὶ ἡ πυρπόλησις ἱπποφορβῆς τινος εἰς τὴν Αἰκατερίνην, ἔπεσεν εἰς ἀδράνειαν ἐπὶ ὀκτὼ ἡμέρας πλήρεις, χωρὶς κἂν νὰ γνωρίζῃ τὸ ἔθνος ποῦ εὑρίσκεται ἡ περιφανὴς δύναμις αὕτη, ἀπέναντι τῆς ὁποίας ὁ τουρκικὸς στόλος ἠναγκάσθη νὰ διατρίβῃ ἐν Δαρδανελλίοις καὶ δὲν ἐτόλμησε νὰ ἐξέλθῃ ἐκεῖθεν. Ἐπικαλοῦμαι ἰδιαιτέρως τὴν προσοχὴν τῆς νέας Κυβερνήσεως πρὸς χρῆσιν τῆς δυνάμεως ταύτης, διὰ τῆς ὁποίας δυνάμεθα νὰ ἀντισηκώσωμεν κατὰ τὸ ὅλον τὴν ἐπελθοῦσαν συμφορὰν, διὰ τῆς ὁποίας δυνάμεθα νὰ ὑπερβάλωμεν καὶ αὐτὴν τὴν συμφορὰν, ἡ ὁποία ἐπῆλθεν εἰς τὸν τόπον, ἐὰν γείνῃ χρῆσις κατάλληλος τῶν ναυτικῶν ἡμῶν δυνάμεων. Εἰς τοῦτο ἔπρεπε νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς καὶ τῆς νέας Κυβερνήσεως, καὶ νὰ διαμαρτυρηθῶ διὰ τὴν μέχρι τοῦδε ἀδράνειαν τοῦ Ναυτικοῦ ἡμῶν, περὶ οὗ καὶ ὁ κόσμος ὁ Ἑλληνικὸς καὶ ὁ ἔξω μεθ’ ἡμῶν μεγάλην εἶχεν ἰδέαν περὶ τοῦ εἴδους τοῦ ἡμετέρου Ναυτικοῦ.

§7Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι, μὴ λησμονεῖτε, ὅτι εὑρισκόμεθα ἀπέναντι τοῦ ἐχθροῦ, οὔτε ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ εἴπῃ τί ἔγεινε μέχρι τοῦδε καὶ τί προτίθεται αὕτη νὰ κάμῃ (ἐπιδοκιμασίαι). Καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ τοὺς κ.κ. Βουλευτὰς νὰ λήξωσι τὴν συζήτησιν ταύτην. Ἡ Κυβέρνησις ὅμως ἔχει καθῆκον, πρὶν ἢ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον πρὸ ὀλίγου, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ἐκεῖνα ἐκ τῶν γεγονότων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ γνωσθῶσιν ἄνευ ζημίας ἀφορῶσι δὲ ταῦτα εἰς τὸν ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ τὸν ἐν Ἠπείρῳ στρατόν. Ὁ στρατὸς ἐν Θεσσαλίᾳ μετὰ τὸ ἀτύχημα τῶν Ντιλερίων ὑπεχώρησεν εἰς Φάρσαλα. Ἔκτοτε ἐπῆλθε νέα προσβολὴ τῶν Τούρκων, καὶ χθὲς, δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ ταξιαρχία τοῦ συνταγματάρχου Σμολένσκη ἤρατο περιφανῆ νίκην (χειροκροτήματα καὶ ἐπιδοκιμασίαι πανταχόθεν). Μὴ χειροκροτεῖτε, Κύριοι, διότι ἀκόμη δὲν ἐφθάσαμεν εἰς τὸ τέρμα...

§8ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὸν Σμολένσκην χειροκροτοῦμεν προσωπικῶς.

§9ΡΑΛΛΗΣ. .. διότι εἶναι ἡ πρώτη μάχη, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐνικήσαμεν. Ὁ ἐχθρὸς ἀπεκρούσθη, ἐχθρὸς συγκείμενος ἀπὸ ὀκτὼ ὅλας χιλιάδας πεζικοῦ, ἀπὸ 800 ἱππεῖς μετὰ τοῦ ἀναλόγου πυροβολικοῦ. Ἡ ταξιαρχία τοῦ Σμολένσκη, εἰς τὴν ὁποίαν μετὰ πεποιθήσεως ἀποβλέπει—ὡς καὶ πρὸς τὸν λοιπὸν στρατὸν—τὸ ἔθνος, ἐτήρησε τὰς θέσεις της, ἀπέκρουσε τὸν ἐχθρὸν, ἔλαβε πολλὰ λάφυρα εἰς ὅπλα, πολεμεφόδια καὶ εἰς κλινοστρωμνάς. Σήμερον οὐδεμίαν νεωτέραν εἴδησιν ἔχομεν περὶ νέας συμπλοκῆς ἢ νεωτέρας μάχης πάντα δὲ, ὅσα ἠκούσατε χθὲς περὶ ὑποχωρήσεως τοῦ Θεσσαλικοῦ στρατοῦ, οὔτε κατ’ ἐλάχιστον γνωρίζει ἡ Κυβέρνησις, ὑποθέτει δὲ,—διότι δὲν ἔχομεν νεωτέρας πληροφορίας ἀπὸ τῆς συγκροτήσεως τῆς Κυβερνήσεως—ὅτι, ἐὰν ὑπῆρξεν ἐπί τινα στιγμὴν σκέψις περὶ νέας ὑποχωρήσεως τοῦ στρατοῦ, αὕτη, κατόπιν τοῦ λαμπροῦ ἀποτελέσματος τῆς χθεσινῆς μάχης, ἐγκατελείφθη. Καὶ ταῦτα ὡς πρὸς τὸν ἐν Θεσσαλίᾳ στρατόν. Ὡς πρὸς δὲ τὸν Ἠπειρωτικὸν, ὀφείλω νὰ γνωρίσω ὑμῖν, ὅ,τι ἄλλως καὶ εἷς ἕκαστος ἐξ ὑμῶν δύναται νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι τὸ ἀτύχημα τοῦ Θεσσαλικοῦ στρατοῦ ἐπέδρασεν ἐπὶ τὴν διεύθυνσιν αὐτοῦ καὶ ἐπὶ τὰς ἐργασίας αὐτοῦ. Ἐντεῦθεν ἠναγκάσθη ὁ Ἠπειρωτικὸς στρατὸς νὰ ὑποχωρήσῃ μέχρι τῶν προτέρων θέσεων αὐτοῦ, ἀλλὰ τοῦτο, δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ἄνευ οὐδεμιᾶς ζημίας, μὲ τὸ ἱππικόν του ἐν τελείᾳ τάξει, μὲ τὸ πυροβολικόν του ἐν τελείᾳ τάξει, μὲ τὸ μηχανικόν του ἐν τελείᾳ τάξει καὶ μὲ τὸ πλεῖστον ἐπίσης τοῦ πεζικοῦ. Ἐὰν δ’ ἐπῆλθε ποιά τις σύγχυσις κατὰ τὴν ὑποχώρησίν του, δὲν ὀφείλεται εἰς τὸν στρατὸν, ἀλλ’ εἰς τοὺς πληθυσμοὺς ἐκείνους τοὺς ἠπειρωτικούς, οἵτινες ἅμα τῇ ὑποχωρήσει τοῦ στρατοῦ συνέῤῥευσαν πρὸς τὸ Ἑλληνικὸν ἔδαφος. Τὴν σύγχυσιν ταύτην, τὴν ἀναγκαίως ἐπελθοῦσαν, τινὲς, οἱ ὀλιγώτερον γενναῖοι, παρηρμήνευσαν, ὑπέθεσαν δὲ, ὅτι ἡ σύγχυσις ἐπῆλθεν ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ στρατοῦ. Ἤδη αἱ πληροφορίαι ἡμῶν εἶναι λίαν ἐνθαῤῥυντικαὶ καὶ ὡς πρὸς τὸν Ἠπειρωτικὸν στρατόν. Ἐὰν δὲν ἐγίνοντο τὰ σφάλματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὡδήγησαν εἰς τὸ ἀτύχημα τῶν Ντιλερίων, ἐὰν δὲν ἐγίνοντο τὰ αὐτὰ σφάλματα καὶ ἐν Ἠπείρῳ, βεβαίως θὰ εἶχον καταληφθῆ τὰ Ἰωάννινα. Ταύτας τὰς πληροφορίας εἶχον καθῆκον, καὶ ἠδυνάμην νὰ ἀνακοινώσω πρὸς τὴν Βουλὴν ἄνευ ζημίας. Παρακαλῶ ἤδη τὴν Βουλὴν νὰ προβῇ εἰς ψηφοφορίαν ἐπὶ τῆς προτάσεώς μου περὶ ἀναβολῆς τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς.

§10Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Οὐδεμία ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§11ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§12Κ. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Νὰ ἀφεθῇ ὅμως εἰς τὸ Προεδρεῖον νὰ κανονίσῃ τὴν ὥραν, ἢ νὰ ὁρισθῇ ἡ πέμπτη.

§13ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν διακόπτονται αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς μέχρι νεωτέρας προσκλήσεως. Παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά.

§15ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἡ Βουλὴ τὰ ἐγκρίνει.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 6 καὶ 15′ μ. μ.