1896.12.20

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 34

Τῆς 20 Δεκεμβρίου 1896.

(Παρασκευή).

Ὥρα 4 καὶ 25′ μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Μήλου κ. Κουλούρης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ πίνακος τοῦ συνοδεύοντος τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταβολῆς τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς χωροφυλακῆς. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 254). Ὁ βουλευτὴς Γορτυνίας κ. Ἀλεξάκης κατέθηκεν ἀναφορὰν τῶν ἐν ταῖς φυλακαῖς Τριπόλεως κρατουμένων, οἵτινες παρακαλοῦσιν, ὅπως ψηφισθῇ ἡ ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ Κραναίας κυρίου Τζανετάτου Φωκᾶ ὑποβληθεῖσα πρότασις νόμου περὶ προσμετρήσεως τοῦ χρόνου τῆς προφυλακίσεως εἰς τὴν ποινὴν τῶν πρὸ τοῦ 1892 καταδικασθέντων. Ὁ Διονύσιος Οἰκονομόπουλος ἐκ Πύργου ἀπέστειλεν ἀναφορὰν, δι’ ἧς ζητεῖ τὴν μεταῤῥύθμισιν τοῦ νόμου περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, ὡς πρὸς τοὺς πτυχιούχους εἰρηνοδίκας. Ὁ κ. Ἀλκιβιάδης Δεληγιάννης ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§2ΣΤΑΗΣ. Δὲν ἔλαβε καμμίαν ἄλλην ἀναφορὰν τὸ Προεδρεῖον;

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, δὲν ἔλαβεν.

§4ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ὀφείλω, Κύριοι, νὰ φέρω τὸν λόγον περὶ τῆς ἐμπορικῆς συμβάσεως μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ρωσσίας, διότι πολλάκις εἰς τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον ἐζήτησα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, ὅπως προσαχθῶσιν, ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἄλλοτε μὲν ἔλεγεν, ὅτι δὲ εἶναι καιρὸς, ἄλλοτε δὲ, ὅτι δὲν εἶναι αὐτὸς αἴτιος, ἀλλὰ ἄλλοι, καὶ ὅτι ἡ σύμβασις δὲν ἀπέτυχεν, ἀλλ’ ἐξακολουθοῦσιν αἱ διαπραγματεύσεις· ἐγὼ δὲ ἔλεγον, ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη ἐματαιώθη, καὶ ηὐχόμην, ἵνα τὰ ὑπ’ ἐμοῦ λεχθέντα μὴ ὦσιν ἀληθῆ καὶ ἀληθεύσωσι τὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀλλ’ ἐκ τῶν ἤδη προσαχθέντων ἐπισήμων ἐγγράφων βεβαιοῦται, ὅτι ὅσα ἔλεγον ἐγὼ ἦσαν ἀληθῆ, καθόσον ἔκτοτε εἶχεν ἀποτύχει ἡ σύμβασις. Γνωρίζετε ποῖα συμφέροντα ἀφεώρα ἡ σύμβασις αὕτη, διότι ἐπρόκειτο περὶ τοῦ μόνου προϊόντος τῆς Ἑλλάδος, τῆς σταφίδος, ἐκ τῆς ὁποίας βεβαίως καὶ ὁ συμβιβασμὸς ἤθελεν ἐπέλθει καὶ ἡ οἰκονομικὴ κρίσις τῆς Ἑλλάδος ἤθελε παρέλθει, διότι, ὡς γνωρίζετε, ἤθελε παγιωθῆ ἡ τιμὴ τῆς σταφίδος μεταξὺ 40 καὶ 50 λεπτῶν τὴν ὀκᾶν, καὶ ἤθελεν αὐξάνει ἐπὶ τοσοῦτον ἡ παραγωγὴ, — διότι ἡ σύμβασις ἦτο διὰ δέκα ἔτη — ὥστε ἤθελε διπλασιασθῆ. Διότι, ἐὰν σήμερον παράγῃ 420 ἑκατομμύρια λιτρῶν, ἤθελον παραχθῆ 700 καὶ 800 ἑκατομμύρια κατ’ ἔτος, διότι ἤθελον αὐξήσει αἱ σταφιδοφυτεῖαι, καὶ οὕτως ἤθελεν εἰσέλθει εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος χρυσὸς περὶ τὰ ἑκατὸν ἑκατομμύρια κατ’ ἔτος. Πλὴν δὲ τοῦ σταφιδοκάρπου ἐπρόκειτο καὶ περὶ τῆς ἐλαττώσεως ἐν Ρωσσίᾳ τοῦ δασμοῦ τοῦ ἐλαίου, τῶν ἐλαιῶν καὶ τῶν σύκων, προϊόντων σπουδαίων τοῦ Κράτους, ἐκ τῶν ὁποίων ἤθελεν εἰσέλθει ὡσαύτως πολὺς χρυσὸς εἰς τὸ Κράτος ἐκ Ρωσσίας. Πολλάκις ἐκ τῆς ὑπουργικῆς πτέρυγος μὲ διέκοψαν συνάδελφοι καὶ μοὶ εἶπον, ὅτι δὲν συμφέρει ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ φέρωμεν τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλήν, διότι ἦτο ἐκκρεμές. Ἐγὼ δὲ ἔλεγον πρὸς αὐτοὺς, ὅτι εἶναι πολὺ ἀργὰ, καὶ ὅτι ὅσα ἔλεγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἦσαν ἀνακριβῆ καὶ ἀναληθῆ. Οὐχ ἧττον ὅμως ἀνέμενον καὶ τὴν ὥραν, ὅτε ἤθελον προσταχθῆ τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα προσαχθέντα ἐπιβεβαιοῦσι δυστυχῶς ὅσα προεῖπον περὶ τῆς ἀποτυχίας τῆς συμβάσεως, ἐκ τῆς συνομολογήσεως τῆς ὁποίας ἤθελε λυθῆ τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα τῆς Ἑλλάδος καὶ πρὸ πάντων ὁ συμβιβασμὸς, διότι, ὅπως γνωρίζετε, ὁ χρυσὸς ἤθελεν ἐκπέσει, ἐὰν τοσοῦτος εἰσήρχετο εἰς τὴν Ἑλλάδα. Μετὰ τὴν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων, τῶν ἀφορώντων τὴν ἀποτυχοῦσαν σύμβασιν, μοὶ ἐπιβάλλεται νὰ εἴπω ὀλίγα ἐπ’ αὐτῶν, ἂν καὶ δὲν εἶναι πλήρη, διότι, ὡς παρατηρῶ, μεταξὺ αὐτῶν εὑρίσκονται δύο ἔγγραφα, ἓν τῆς 13 Νοεμβρίου, ἀποσταλὲν ἀπὸ τὸν ἐν Πετρουπόλει πρέσβυν, καὶ ἕτερον μετὰ δύο μῆνας, τῆς 8 Ἰανουαρίου. Ἐν τῷ μεταξὺ βεβαίως ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1894 δὲν ἔμεινεν ἀπαθὴς, ἀλλὰ καὶ ἄλλα ἔγγραφα διημείφθησαν μεταξὺ τοῦ πρέσβεως καὶ τῆς Ἑλλην. Κυβερνήσεως, τὰ ὁποῖα δὲν εὑρίσκονται ἐντὸς τῶν κατατεθέντων ἐγγράφων. Ἀλλὰ πλὴν τούτου ἐλλείπουσι καὶ ἕτερα, ἑνὸς καὶ πλέον ἔτους, ἐξ ὧν ἠδυνάμεθα νὰ φωτισθῶμεν. Ὅταν ἐγὼ ἐζήτουν τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν πάντοτε ἔλεγεν, ὅτι ἐξακολουθεῖ τὰς διαπραγματεύσεις. Ἀλλὰ, Κύριοι, εἰς τὰ προσαχθέντα ἔγγραφα δὲν ὑπάρχουσι τὰ ἀπὸ τοῦ Νοεμβρίου τοῦ 1895 μέχρι τοῦ Ἀπριλίου 1896 ἀνταλλαγέντα, καὶ δὲν προσήχθησαν ἴσως διότι ἐξ αὐτῶν πολλὰ ἤθελον ἀποδειχθῆ. Ἐὰν δὲ δὲν ὑπάρχωσι τοιαῦτα, βεβαίως τοῦτο εἶναι ἀμέλεια τοῦ Ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος οὐδὲν ἐνήργησε, καὶ τοῦ πρέσβεως, ὅστις οὐδὲν ἔγραψεν. Ἀλλὰ καὶ ἐν ἀμφοτέραις ταῖς περιπτώσεσι ταύταις ὁ κ. Ὑπουργὸς φέρει μεγίστην εὐθύνην, διότι ἐν τῷ μεταξὺ οὐδόλως ἐφρόντισε περὶ τῆς σπουδαίας ταύτης ὑποθέσεως, καὶ ἕνεκα τούτου οὐδὲν προσάγει ἔγγραφον, ἵνα φωτισθῶμεν, τί συνέβη μεταξὺ τοῦ πρέσβεως ἡμῶν καὶ τῆς Ρωσσικῆς Κυβερνήσεως.

§5ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Τίνος Νοεμβρίου εἶναι τὸ ἔγγραφον;

§6ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 1895 ἔτους.

§7ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Τοῦ 1894.

§8ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ ἓν εἶναι τοῦ 1894. Τὸ τελευταῖον Ὑπουργεῖον οὐδὲν ἐνήργησεν. Ἀπὸ τοῦ Νοεμβρίου τοῦ 1895 μέχρι τοῦ Ἀπριλίου τοῦ 1896 οὐδὲν παρουσιάζεται ἔγγραφον εἰς τὸν φάκελλον.

§9ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Δὲν ἐξάγεται ἐκ τοῦ τελευταίου ἐγγράφου ἂν ὑπάρχωσι καὶ ἄλλα;

§10ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Οὐδὲν ἐξάγεται. Καὶ ἄλλοι ἐμελέτησαν τὰ ἔγγραφα καὶ εἶδον καὶ ἐπείσθησαν, ὅτι ὅσα ἔλεγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τότε, οὔτε ἀληθῆ ἦσαν οὔτε ἀκριβῆ, ἀποδίδων εἰς τὴν Κυβέρνησιν Τρικούπη, ὅτι ἐξ ἀμελείας αὐτῆς ἐματαιώθη ἡ σύμβασις, ἐν ᾧ ἐκ τῶν ἐγγράφων αὐτῶν ἀποδεικνύεται ὅλως τὸ ἐναντίον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη εἶχεν ἑτοίμην τὴν σύμβασιν πρὸς ὑπογραφὴν, καὶ ἐματαιώθη αὕτη παρὰ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Διότι ἐν τῷ ἐγγράφῳ τῆς 13 Νοεμβρίου τοῦ 1894 ὁ πρέσβυς τῆς Πετρουπόλεως γράφει ὡρισμένως πρὸς τὸν τότε Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τῆς Ρωσσίας ἐδέχθη τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως, ὅπως μείνῃ ἀφορολόγητος ἡ σταφὶς, καὶ ἐλαττωθῇ κατὰ 50 ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν ὁ φόρος τοῦ ἐλαίου τῶν ἐλαιῶν καὶ τῶν σύκων, καὶ ὅτι μόνον ὡς πρὸς τὰ οἰνοπνεύματα δὲν θέλει καταργήσει τὸν ἰσχύοντα νόμον, διότι προσβάλλονται συμφέροντα ρωσσικὰ, ὡς πρὸς δὲ τὰ ἄλλα οὐδεμίαν ἔχει ἀντίῤῥησιν, καὶ θεωρεῖ τὴν σύμβασιν τετελεσμένην, καὶ ὅτι, ἂν ἐπεβάλλετο ἐν Ἑλλάδι μικρὸς φόρος εἰς τὴν εἰσαγωγὴν τῶν ποιμνίων, οὐδόλως ἐνδιαφέρει τὴν Ρωσσικὴν Κυβέρνησιν. Τὸ ἔγγραφον τοῦτο ἀποδεικνύει τί ἐνήργησεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη. Οὐδὲν ἄλλο ἔγγραφον ἔχομεν μέχρι τῆς 8 Ἰανουαρίου, ὅτε ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη παρῃτήθη καὶ ἦλθεν ἑτέρα Κυβέρνησις, ἡ τοῦ κ. Νικολάου Δελιγιάννη, καὶ μετ’ αὐτὴν ἡ σημερινή. Τὸ ἔγγραφον τῆς 8 Ἰανουαρίου πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ὡρισμένως ἀναφέρει, ὅτι ἀπεδέχθη ἡ Ρωσσικὴ Κυβέρνησις τὴν σύμβασιν, καὶ σχέδιον αὐτῆς εἶχε καταρτισθῆ, ὡς ἀποδεικνύεται ἐξ ἑτέρου ἐγγράφου, τοῦ Ἰανουαρίου, εἰς ποῖα εἴδη, ἐκ Ρωσσίας εἰσαγόμενα εἰς τὴν Ἑλλάδα, τίθεται δασμὸς καὶ εἰς ποῖα μένει ἀτέλεια, ὡς καὶ εἰς ποῖα ἐξ Ἑλλάδος εἰσαγόμενα εἰς τὴν Ρωσσίαν, ἡ δὲ σταφὶς ἔμενεν ἄνευ δασμοῦ, ὡς εἶχεν ἐπὶ ὀκταετίαν, καὶ ἠλαττοῦτο ὁ δασμὸς τῶν σύκων, ἐλαίου καὶ ἐλαιῶν κατὰ 50 ἐπὶ τοῖς ἑκατόν. Ἐξηκολούθησε, κύριοι Βουλευταὶ, ἡ ἐνέργεια αὕτη, καὶ ἀντημείφθησαν διάφορα ἔγγραφα κατὰ τὴν 14 καὶ 19 Ἰανουαρίου. Ἐν τῷ μεταξὺ ὅμως ἠγέρθη μικρά τις φιλονεικία μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Πρεσβείας καὶ τῆς Ρωσσικῆς Κυβερνήσεως, διότι ὁ Ρῶσσος Ὑπουργὸς ἰσχυρίζετο, ὅτι δὲν εἶχε δώσει ἐντολὴν πρὸς τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως καταρτίσωσι τοιαύτην σύμβασιν. Ἐκ τῆς καταρτισθείσης συμβάσεως ἐμφαίνεται ποῖα εἴδη ἤθελον φορολογηθῆ καὶ ποῖα ἔμενον ἀφορολόγητα. Εἰς μὲν τὰ σῦκα ἠλαττοῦτο ὁ δασμὸς κατὰ 50%, ὡς καὶ εἰς τὸ ἔλαιον καὶ τὰς ἐλαίας, εἰς δὲ τὴν σταφίδα οὐδεὶς δασμὸς ἐπεβάλλετο ἐπὶ ὀκτὼ ἔτη. Ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ρωσσίας κύριος Βὶτ ἠρνήθη νὰ ὑπογράψῃ τὴν σύμβασιν, ὁ ἡμέτερος ὅμως πρέσβυς ἐπέμενεν, ἰσχυριζόμενος ὅτι θεωρεῖ τὴν σύμβασιν τετελεσμένην. Πρὸς ἐξομάλυνσιν δὲ τῆς ὑποθέσεως μετέβησαν ἀμφότεροι πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν Λομπάνωφ, μετὰ τοῦ ὁποίου συνεζήτησαν ἐπὶ πολὺ καὶ ὁ ὁποῖος ἀπεφάνθη, ὅτι ὁ κ. Βὶτ εἶχε δίκαιον ἐν μέρει, διότι ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ κ. Δηλιγιάννη δὲν ἐγένοντο αἱ συνήθεις διακοινώσεις, καὶ συνεπῶς οὐδεμίαν ἡ σύμβασις ἔχει σπουδαιότητα. Οὐχ ἧττον ὅμως ἐγένετο δεκτὴ ἡ καταρτισθεῖσα σύμβασις ἐπὶ δύο ἔτη, καὶ διὰ τοῦτο διημείφθησαν καὶ ἔγγραφα. Ἀλλὰ πάλιν ἑτέρους ὅρους ἐπρότεινεν ἡ Ρωσσικὴ Κυβέρνησις, διότι οἱ πρῶτοι ὅροι ἦσαν εἰς τὴν πρώτην σύμβασιν σχεδὸν ὅλοι. Ἀλλὰ εἰς τὴν δευτέραν τῆς μὲν Ἑλλάδος ἐμειοῦντο αἱ πρόσοδοι κατὰ 830,000 δραχμὰς, τῆς δὲ Ρωσσίας κατὰ ἓν ἑκατομμύριον. Ὥστε 500 χιλιάδες δραχμῶν περίπου ἦτο ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύο Κρατῶν.

§11ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τίνας ὅρους ἐπέβαλλεν;

§12ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ σύμβασις εἶχεν ὡς ἑξῆς. Μονιμοποίησιν πρῶτον ἐπὶ τοῦ δασμοῦ τοῦ σίτου καὶ λοιπῶν ἀναφερομένων ἐν τῇ συμβάσει. Ἀλλὰ καὶ πάλιν ἡ Κυβέρνησις προσέκοψε, διότι ἦτο ὁ ὅρος νὰ πληρόνηται εἰς χαρτονόμισμα ἢ εἰς χρυσὸν ὁ δασμός. Τοῦτο δὲ μοὶ φαίνεται, ὅτι ἦτο πολὺ μικροῦ λόγου ἄξιον, καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ τὸ ἐξετάσῃ ἡ Κυβέρνησις, καθόσον, ὡς προεῖπον, ἦτο μέγα συμφέρον διὰ τὴν Ἑλλάδα. Τὴν 7 Φεβρουαρίου 1895 κατηρτίσθη νέα σύμβασις μεταξὺ τῆς νῦν Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ρωσσίας, ὑπὸ ἄλλους ὅρους, βαρυτέρους τῆς προηγουμένης συμβάσεως διὰ τὴν Ἑλλάδα, καὶ διὰ δύο ἔτη, τὴν ὁποίαν ἐδέχθη ἡ Ρωσσικὴ Κυβέρνησις, ἡ Κυβέρνησις ὅμως τῆς Ἑλλάδος ἠρνήθη. Μετὰ τὴν ἀνταλλαγὴν ὅμως ἐγγράφων τινῶν καὶ παραχωρήσεων ἐξ ἀμφοτέρων τῶν μερῶν ἐπανῆλθε τὸ ζήτημα ὁπωσδήποτε εἰς ὁμαλὴν θέσιν. Ἀλλ’ αἴφνης τὸν Ἰούνιον τοῦ 1895 ἐπανῆλθε πάλιν εἰς ἐντελῆ ἀπελπιστικὴν θέσιν, διότι, δὲν γνωρίζω διὰ ποῖον λόγον, —καθόσον δὲν ὑπάρχουν σχετικὰ ἔγγραφα ἐν τοῖς κατατεθεῖσιν ἐγγράφοις, ὥστε νὰ γνωρίσωμεν τί συνέβη ἐν τῷ μεταξύ, —μεταβαλοῦσα γνώμην ἡ Ρωσσικὴ Κυβέρνησις, ἠρνήθη τὴν σύμβασιν, ἀφοῦ εἶχε δεχθῆ αὐτὴν, καὶ ἔφερεν ἄλλους ὅρους, πολὺ βαρεῖς, οἱ ὁποῖοι ἔφερον ἐλάττωσιν τοῦ δασμοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους κατὰ 4 ἑκατομμύρια, καὶ βεβαίως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔκαμε τὸ τελευταῖον ἔγγραφον παραπονούμενος, διατὶ ἠρνήθη ἡ Ρωσσικὴ Κυβέρνησις, ἀφοῦ εἶχε δεχθῆ τὴν σύμβασιν, διατὶ νὰ μεταβάλῃ γνώμην καὶ νὰ ματαιωθῇ αὕτη. Ταῦτα ἐν ὀλίγοις ἐμπεριέχονται ἐν τοῖς ἐγγράφοις αὐτοῖς, τὰ ὁποῖα βεβαίως καὶ ἄλλοι ἐκ τῶν συναδέλφων ἐμελέτησαν καὶ εἶδον. Ὄχι δὲ μόνον μετὰ τῆς Ρωσσίας ἡ σύμβασις ἐματαιώθη, ἀλλὰ καὶ μετὰ τῆς Γαλλίας, καὶ πρόκειται νὰ ματαιωθῇ καὶ μετὰ τῆς Γερμανίας, καὶ οὕτω τὸ μεγαλείτερον προϊὸν τῆς Ἑλλάδος ἐντὸς ὀλίγου θέλει καταστραφῆ, διότι ἐπεβλήθη μεγάλος δασμὸς εἰς τὴν σταφίδα παρὰ τῆς Ρωσσικῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἄρχεται ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ ἀπὸ τῆς πρώτης Ἰανουαρίου, καὶ τούτου ἕνεκα θέλει μειωθῆ κατὰ πολὺ ἡ ἀξία τοῦ προϊόντος αὐτοῦ. Ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, τίς φέρει τὴν εὐθύνην τῆς ἀποτυχίας τῆς συμβάσεως ταύτης, ἡ Κυβέρνησις Τρικούπη, ἢ αὐτός, ὁ ὁποῖος ἐκ τῆς ἀδεξιότητός του ἐματαίωσεν αὐτήν; Ἑπομένως ἀδίκως ἀπέδωκε τὴν αἰτίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ 1894, καθόσον ὑπάρχει ἔγγραφον ἐπίσημον τῆς 13 Νοεμβρίου, τὸ ὁποῖον βεβαιοῖ, ὅτι ἐδέχθη ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τῆς Ρωσσίας τὴν σύμβασιν, διότι καὶ σχέδιον ὑφίσταται ἐν τοῖς ἐγγράφοις. Ἐγώ, Κύριοι, ἐξ ὅλων τῶν ἐγγράφων ἐξάγω, ὅτι ἐν μέρει ὁ κ. Ν. Δελιγιάννης, πρώην Πρωθυπουργός, ἠμέλησεν, ἀλλὰ κατὰ πολὺ περισσότερον ἠμέλησεν ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἄλλως δὲ ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Ν. Δελιγιάννη καὶ ἡ σημερινὴ εἶναι μία καὶ ἡ αὐτή, καθόσον πρεσβεύουσι καὶ ἀκολουθοῦσι τὴν αὐτὴν πολιτικήν· καὶ ἀπόδειξις τούτου εἶναι, ὅτι ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς διωρίσθη πρέσβυς ἐν Παρισίοις παρὰ τῆς ἐνεστώσης Κυβερνήσεως, ἥτις εἰς αὐτὸν ἀνέθηκε τὴν διεξαγωγὴν σπουδαίων ζητημάτων καὶ ἰδίως τοῦ συμβιβασμοῦ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἰσχυρίσθη, ὅτι παρὰ τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ Ν. Δελιγιάννη ἐματαιώθη ἡ σύμβασις. Ἀλλὰ τότε διὰ ποῖον λόγον διώρισεν αὐτὸν πρέσβυν καὶ διατηρεῖ εἰσέτι τοιοῦτον, ἀφοῦ ἐγένετο παραίτιος τοσοῦτον μεγάλου κακοῦ εἰς τὸ ἔθνος;—καθόσον πρόκειται περὶ τῆς αὐξήσεως τῆς τιμῆς τῶν σπουδαιοτέρων προϊόντων τῆς Ἑλλάδος, ἐκ τῶν ὁποίων ἤθελε λυθῆ καὶ τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα αὐτῆς, ἀλλὰ καὶ περὶ ἡμῶν αὐτῶν πρὸ πάντων τῶν Πελοποννησίων, οἱ ὁποῖοι ὀφείλομεν νὰ δώσωμεν λόγον εἰς τοὺς ἐκλογεῖς ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι ἔστειλαν ἡμᾶς ἐνταῦθα, ἵνα συσκεφθῶμεν καὶ εἴπωμεν ποῖοι εἶναι οἱ αἴτιοι, οἱ ματαιώσαντες τὴν σύμβασιν ταύτην. Ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς θεωρεῖ, ὡς φαίνεται, ὅτι εἶναι μικροῦ λόγου ἄξιον ζήτημα, καὶ μένων Ὑπουργὸς νομίζει, ὅτι καλῶς εἰργάσθη, ἐνῷ ἀποδεικνύεται τοὐναντίον, ὅτι οὗτος ἐματαίωσε τὴν σύμβασιν. Περαίνων, Κύριοι, τὸν λόγον, ἀποτείνομαι πρὸς ὑμᾶς τοὺς Πελοποννησίους, καὶ ἰδίως πρὸς τοὺς ἐκ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, καὶ λέγω ὑμῖν, ὅτι ὀφείλετε νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν ἅπαντα τὰ ἔγγραφα καὶ μελετήσητε αὐτά, θέλετε δὲ πεισθῆ καὶ συμφωνήσει μετ’ ἐμοῦ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἔχητε πλέον ἐμπιστοσύνην εἰς Κυβέρνησιν καὶ εἰς Ὑπουργὸν διευθύνοντα τὰ ἐξωτερικὰ τοῦ Κράτους καὶ ματαιοῦντα τοιαύτην σύμβασιν σπουδαίαν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐξήρτητο ὄχι μόνον τὸ ἡμέτερον συμφέρον, ὄχι μόνον ἡ εὐημερία ἡμῶν καὶ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, ἀλλὰ καὶ ὁλοκλήρου τοῦ ἔθνους.

§13ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν ὁμόφωνον ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ὁ κ. Πρόεδρος αὐτῆς κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 14 τρ. μηνὸς ὠνόμασεν ἐπιτροπήν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνέθηκε τὴν ἐντολὴν νὰ μελετήσῃ ἁπάσας τὰς κατατεθείσας ἄχρι τοῦδε προτάσεις νόμων, τὰς ἀφορώσας τὴν μεταῤῥύθμισιν τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς μελέτης αὐτῆς νὰ συντάξῃ ἔκθεσιν καὶ, ἂν τὸ κρίνῃ χρήσιμον, ἴδιον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον νὰ προτείνῃ εἰς τὴν Βουλήν. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη, περατώσασα τὴν ἐργασίαν της, ὁμοφώνως συνέταξεν ἔκθεσιν καὶ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐγώ, ὡς εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς, καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, νὰ διατάξῃ τὴν ἄμεσον τύπωσιν αὐτοῦ καὶ τὴν διανομὴν εἰς τοὺς κ. κ. Βουλευτὰς ἐντὸς τῆς αὔριον, ὥστε μετὰ τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς νὰ ἦναι μεμελετημένον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὅπως ψηφισθῇ. Καίτοι ὁμοφώνως ἡ ἐπιτροπὴ ἐδέχθη τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἐλλείπουσιν ὅμως καὶ ἐκ τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἐκ τῆς ἐκθέσεως αἱ ὑπογραφαὶ δύο ἀξιοτίμων μελῶν αὐτῆς, τοῦ κ. Ζούζουλα καὶ τοῦ κ. Βότση, τοῦτο δὲ συνέβη, διότι ἕνεκα λόγων ἀνεξαρτήτων τῆς θελήσεώς των ἔσπευσαν ν’ ἀναχωρήσουν τῶν Ἀθηνῶν, οὐχ ἧττον ὅμως κατὰ τὰς συνεδριάσεις τῆς ἐπιτροπῆς παρίσταντο καὶ οὗτοι καὶ ἐδέχθησαν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ κατ’ ἀρχὴν καὶ κατὰ τὰ καθέκαστα.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 255).

§15ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὀλίγας λέξεις πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι ἔλαβον μίαν ἐπιστολὴν ἐκ Πατρῶν παρὰ πολλῶν προσωποκρατουμένων εἰς τὰς φυλακὰς διὰ χρέη. Οὗτοι παραπονοῦται, ὅτι τοὺς ἔκλεισαν εἰς ἓν μπουντροῦμι, ὡς τὸ ὀνομάζουσι, καὶ δὲν βλέπουν παρὰ οὐρανὸν καὶ γῆν· δὲν ἔχει οὔτε δρόμον, οὔτε ἔξοδον, διότι ἡ ἔξοδος ἐκ τῆς φυλακῆς αὐτῆς ἐκβάλλει εἰς τὰς ποινικὰς φυλακὰς, ὥστε δὲν δύναται κανεὶς οὔτε νὰ τοὺς ἐπισκεφθῇ. Πολλάκις ἀνεφέρθησαν εἰς τὰς ἀρχὰς, μετέβησαν αἱ ἀρχαὶ ἐκεῖ, ἀλλ’ ἐν τούτοις ἐξακολουθοῦν νὰ τοὺς ἔχουν κεκλεισμένους ἐκεῖ. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ λάβητε κἄποιαν πρόνοιαν περὶ αὐτῶν, διότι ὀφείλουν μὲν, ἀλλ’ οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος νὰ τιμωρῶνται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§16ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Καταθέτω ἐπὶ τοῦ Προεδρείου τῆς Βουλῆς τὰς πληροφορίας τὰς ζητηθείσας ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κυθήρων Βουλευτοῦ ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τοῦ ναοῦ τῆς Φανερωμένης ἐν τῷ δήμῳ Καλλιφωνίου τῆς ἐπαρχίας Τρικκάλων. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι ἡ ὑπόθεσις αὕτη δὲν εἶχε τὴν σημασίαν, τὴν ὁποίαν ἠθέλησε νὰ δώσῃ εἰς αὐτὴν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κυθήρων Βουλευτής. Ἡ ὑπόθεσις εἶναι πολὺ ἁπλουστέρα. Περὶ τίνος πρόκειται ἀληθῶς; Πρόκειται περὶ κτήματος 350 στρεμμάτων, περὶ ἀμπέλου 12 στρεμμάτων καὶ περὶ τριῶν οἰκιῶν, αἵτινες ἀνήκουσιν εἰς τὸν ναὸν τῆς Φανερωμένης. Τὴν κυριότητα ὅμως τῶν κτημάτων τούτων ἠμφισβήτησαν καὶ ἀμφισβητοῦσι δύο Ὀθωμανίδες. Ἐξ οὗ καὶ προέκυψε δικαστικὸς ἀγών. Ὁ πληρεξούσιος καὶ δικηγόρος τοῦ ναοῦ τῆς Φανερωμένης, βλέπων ὅτι ἴσως δὲν θὰ τῷ ἦναι δυνατὸν νὰ ἀποδείξῃ διὰ τίτλων τὴν κυριότητα τοῦ ναοῦ ἐπὶ τῶν κτημάτων, προέτεινε συμβιβαστικὴν λύσιν. Καὶ ποία ὑπῆρξεν ἡ συμβιβαστικὴ αὕτη λύσις; Ἡ ἑξῆς· αἱ μὲν δύο Ὀθωμανίδες ἐλάμβανον τὰ 350 στρέμματα, ὡς καὶ τὰ 12 στρέμματα ἀμπέλων, ἀντ’ αὐτῶν δὲ παρεχώρουν αὗται δύο οἰκίας, ἐκ τῶν ὁποίων ἡ μὲν μία χρησιμεύει ὡς δημαρχικὸν κατάστημα, ἡ δὲ ἄλλη ὡς σχολεῖον· ἐπρότεινε δὲ ἀντὶ τῶν 350 αὐτῶν στρεμμάτων νὰ ἀγοράσωσιν αὗται ἄλλο κτῆμα ἐν τῇ αὐτῇ περιφερείᾳ, τῆς αὐτῆς ποιότητος καὶ ποσότητος, ὅπως ἀντικαταστήσουν τὰ 350 στρέμματα· ἐξηγόραζον δηλαδὴ τὸ κτῆμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐνόμιζον ὅτι εἶχον τὴν κυριότητα. Ἐννοεῖται, ὅτι τὴν συμβιβαστικὴν ταύτην λύσιν ἀπεδέχθη καὶ τὸ Ἐκκλησιαστικὸν Συμβούλιον τοῦ ναοῦ τῆς Φανερωμένης καὶ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τοῦ δήμου Καλλιφωνίου τῆς ἐπαρχίας Τρικκάλων, ὁ δὲ νομάρχης, ὡς εἰκὸς, ἐνέκρινε τὴν συμβιβαστικὴν ταύτην λύσιν. Ἐπειδὴ ὅμως αἱ δύο αὗται Ὀθωμανίδες δὲν ἠδύναντο νὰ εὕρωσι κτῆμα αὐτῆς τῆς σημασίας καὶ τῆς ποιότητος καὶ τῆς ποσότητος, ἐπρότειναν, ὅπως ἀντὶ τοῦ κτήματος αὐτοῦ καταθέσωσι ποσὸν χρημάτων, ἀντιστοιχοῦν πρὸς τὴν ἀξίαν τοῦ κτήματος, τὸ ὁποῖον ποσὸν ἤθελεν ὁρισθῆ, ἐννοεῖται, διὰ πραγματογνωμόνων. Ἐν τῷ μεταξὺ ὅμως τὸ παλαιὸν Ἐκκλησιαστικὸν Συμβούλιον ἀντικατεστάθη, τὸ δὲ νέον Ἐκκλησιαστικὸν Συμβούλιον, τὸ κατόπιν ἐκλεγὲν, ἀντετάχθη κατὰ τῆς συμβιβαστικῆς ταύτης λύσεως, ἀπηύθυνε δὲ καὶ ἔφεσιν ἐνώπιον τοῦ νομάρχου. Ὁ νομάρχης ὅμως, ἐπειδὴ ἐφρόνει, ὅτι ἐκπροθέσμως ὅλως ἐγένετο ἡ ἔφεσις αὕτη, δὲν τὴν ἀπεδέχθη. Ἐν τῷ μεταξὺ διωρίσθησαν πραγματογνώμονες, ὡρίσθη δὲ καὶ τὸ ποσὸν εἰς 11,000 δραχμῶν, τὸ ἀντιστοιχοῦν πρὸς τὸ κτῆμα. Τὸ ποσὸν τοῦτο ἤδη κατετέθη εἰς τὸ ὑποκατάστημα τῆς Τραπέζης Ἠπειροθεσσαλίας, καὶ ἡ ὑπόθεσις ἔληξεν. Ἐννοεῖται, ὅτι κατόπιν καὶ τὸ Ἐκκλησιαστικὸν Συμβούλιον τὸ νέον καὶ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ἀπεδέχθησαν τὴν συμβιβαστικὴν ταύτην λύσιν. Οὕτω ἐν συντομίᾳ ἔχει ἡ ὑπόθεσις, ἥτις προκύπτει ἐκ τῶν ἐγγράφων, ἅτινα λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω ἐπὶ τοῦ Προεδρείου τῆς Βουλῆς. Ἐπίσης καταθέτω νομοσχέδιον περὶ ἀναγέρσεως καὶ διακοσμήσεως ἱεροῦ ναοῦ τοῦ ἁγίου Ἀνδρέου ἐν Πάτραις. Ἐπίσης καταθέτω καὶ πληροφορίας εἰς ἀπάντησιν τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἐκ Βόλου βουλευτοῦ κ. Σχινᾶ.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 256).

§18ΣΤΑΗΣ. Ἐπιφυλάττομαι ν’ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅταν θὰ ἔχω τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον πρὸς μελέτην τῶν κατατεθέντων ἐγγράφων.

§19ΚΡΙΕΜΑΔΗΣ. Μίαν παράκλησιν ὑποβάλλω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἰδίως πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Καθ’ ἑκάστην διαβιβάζονται ἐνταῦθα εἰδήσεις ἀλλεπάλληλοι ἐκ Θεσσαλίας, κατὰ τὰς ὁποίας πλημμύραι ἔχουν ἐπιφέρει—ἐὰν αἱ εἰδήσεις αὗται ἦναι βάσιμοι—τελείαν, ἀληθῆ καταστροφὴν εἴς τε τοὺς κατοίκους, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς περιουσίας αὐτῶν. Ἤθελον λοιπὸν παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ὁποῖά τινα μέτρα ἐλήφθησαν πρὸς διάσωσιν τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὰς εἰρημένας εἰδήσεις διατρέχουσι τὸν ἔσχατον κίνδυνον, καθὼς ἐπίσης καὶ πρὸς διάσωσιν τῆς περιουσίας αὐτῶν, ἡ ὁποία ἐπίσης διατρέχει τὸν ἔσχατον κίνδυνον· ἢ ἂν ἡ Κυβέρνησις ἠρκέσθη μόνον εἰς τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν παρὰ τῶν νομαρχῶν, ἢ ἔλαβε καὶ ἄλλα μέτρα, δυνάμενα νὰ συντελέσωσιν εἰς διάσωσιν τῶν πολιτῶν καὶ εἰς σωτηρίαν τῆς περιουσίας αὐτῶν· διότι ἀληθῶς ἀγγέλλεται ἐκεῖθεν, ὅτι ὁλόκληρα χωρία εὑρίσκονται κυριολεκτικῶς κεκαλυμμένα ὑπὸ ὑδάτων, ὅτι ἄνθρωποι ἐπνίγησαν, ὅτι κατοικίαι παρεσύρθησαν ὑπὸ τῶν ὑδάτων, ἐν γένει δὲ, ὅτι πολλαχοῦ ἡ συγκοινωνία ἡ μεταξὺ τῶν χωρίων καὶ τῶν πόλεων διεκόπη τελείως καὶ ἐνεργεῖται ἤδη διὰ λέμβων. Ἐὰν λοιπὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νομίζῃ, ὅτι αἱ εἰδήσεις αὗται εἶναι ὑπερβολικαί, ἢ ἐὰν ἀληθῶς ἦναι τοιαῦται, οἷαι διαβιβάζονται, θὰ παρακαλέσω νὰ δώσῃ μίαν πληροφορίαν εἰς τὴν Βουλήν, εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκονται ἤδη τὰ πράγματα ἐν Θεσσαλίᾳ, καὶ τίνα εἶναι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε πρὸς διάσωσιν ἐν γένει τῶν ἀνθρώπων καὶ τῆς περιουσίας αὐτῶν, καὶ ἐὰν ἐκ τῶν μέτρων τούτων βλέπῃ ὅτι ἀληθῶς ἐπαρκῶς ἤδη ὑπεστηρίχθησαν οἵ τε ἄνθρωποι καὶ αἱ περιουσίαι αὐτῶν.

§20ΤΣΑΜΑΓΚΙΔΗΣ. Τὴν αὐτὴν παράκλησιν ἤθελον καὶ ἐγὼ νὰ ἀπευθύνω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διότι δὲν γνωρίζω καὶ ἐγώ, τί ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις ὑπὲρ τῶν παθόντων ἐκ τῶν τελευταίων πλημμυρῶν. Μανθάνω ὅτι εἰς τὴν Καρδίτσαν κατεκλύσθη ὅλη ἡ πόλις, κατεστράφησαν χωρία, 150 οἰκίαι κατέστησαν ἀκατοίκητοι, πλεῖσται δὲ κατέπεσαν. Περὶ ὅλων τούτων παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἐλήφθησαν μέτρα; καὶ τί γίνονται οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖ;

§21ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ δώσῃ ἀκόμη ἀκριβεῖς πληροφορίας περὶ τῶν γενομένων ἐν Θεσσαλίᾳ καταστροφῶν· βεβαίως ὅμως αἱ καταστροφαὶ εἶναι πολὺ μεγάλαι. Ἡ Κυβέρνησις συλλέγει πάσας τὰς πληροφορίας, θέλει δὲ λάβει πάντα τὰ μέτρα, τὰ ἁρμόζοντα εἰς τοιαύτας καταστροφάς.

§22ΠΑΛΑΣΚΑΣ. Αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔλαβον ἐκ τῆς ἐπαρχίας Καρδίτσης, μὲ ἀναγκάζουσι νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ληφθῶσι ταχέως μέτρα ὑπὲρ διασώσεως τῶν παθόντων ἐν Θεσσαλίᾳ ἐκ τῶν πλημμυρῶν καὶ αὐξηθῇ τὸ ποσὸν τοῦ βοηθήματος εἰς 100,000 δραχμὰς μόνον διὰ τὴν ἐπαρχίαν Καρδίτσης. Αἱ ἐπελθοῦσαι, Κύριοι, καταστροφαὶ ἐν τῇ πόλει Καρδίτσης εἶναι μέγισται· ὁλόκληροι συνοικίαι κατεστράφησαν, 250 οἰκογένειαι μένουσιν ἐκτεθειμέναι εἰς τὸ ὕπαιθρον καὶ πεινῶσι. Πολλά, Κύριοι, δυστυχήματα συνέβησαν κατὰ τοὺς παρελθόντας χρόνους ἐν Θεσσαλίᾳ, ἀλλ’ οὐδέποτε ἡ Θεσσαλία κατεδέχθη νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸ Κράτος· πρώτην ἤδη φοράν, ἕνεκα τοῦ μεγέθους τῆς ἐπελθούσης καταστροφῆς, ἡ Θεσσαλία ζητεῖ τὴν συνδρομὴν τοῦ Κράτους. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως γενναίαν συνδρομὴν χορηγήσωσιν εἰς τοὺς παθόντας καὶ διασώσωσιν αὐτούς.

§23ΡΑΖΕΛΟΣ. Ἐπηρώτησα τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς συμβάσεως, ἣν ἔχομεν μετὰ τῆς ἑταιρίας τῶν ἱπποσιδηροδρόμων, ἀναμένω δὲ νὰ ὑποβάλῃ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζήτησεν ὁ ἐκ Βόλου κύριος συνάδελφος. Διὰ τοῦτο ὑπομιμνήσκω τὴν αἴτησίν μου περὶ καταθέσεως τῶν ζητηθέντων ἐγγράφων, καὶ παρακαλῶ νὰ κατατεθῶσιν. Ἀπὸ τοῦδε ὅμως ὑπομιμνήσκω εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῇ μέριμνα, ὅπως ἐξαναγκασθῇ ἡ ἑταιρία αὕτη, ἡ ὁποία, φρονῶ, οὐδεμίαν τῶν ὑποχρεώσεών της ἐκτελεῖ, νὰ συμμορφῶται μὲ τὰς ἀστυνομικὰς διατάξεις, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν κυκλοφορίαν τῶν ἁμαξῶν της, συνάμα δὲ νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ὅπως μὴ καταπιέζωνται οἱ ὑπάλληλοι αὐτῆς κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὑπηρεσιῶν των· διότι θετικῶς γνωρίζω, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι ὑπηρετοῦσιν ἐπὶ 15 καὶ 18 ὥρας τὸ ἡμερονύκτιον. Πλειότερα θὰ εἴπω μετὰ τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων.

§24ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπεθύμουν, οὐδ’ ἐπιθυμῶ νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ πολύ, οὐδὲ θ’ ἀνηρχόμην κἂν εἰς τὸ βῆμα, ἂν μὴ ἐπρόκειτο περὶ ὑποθέσεως, ἧς τὴν ἀναβολὴν μέχρι τῆς ἐπαναλήψεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, μετὰ τὰς ἑορτάς, θεωρῶ δυναμένην νὰ ἀποβῇ ἐπιζήμιος εἰς τὰ δημόσια συμφέροντα. Διὰ τοῦτο θὰ προσπαθήσω νὰ ἐκθέσω ὑμῖν τὴν ὑπόθεσιν, περὶ ἧς πρόκειται, δι’ ὅσον ἔνεστι βραχυτάτων. Περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ ναυτικοῦ ἡμῶν δύναταί τις νὰ εἴπῃ πολλά, καὶ βεβαίως, τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, θεωρῶ ἐμαυτὸν ὑπόχρεων νὰ ἐκθέσω εἰς τὴν Βουλὴν διαφόρους γνώμας ἐπ’ αὐτοῦ, ὅταν θὰ συζητηθῶσιν εἴτε τὰ ναυτικὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἶναι ὑποβεβλημένα καὶ ἀναγεγραμμένα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, εἴτε κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Μερικῶς ὅμως ἀναφέρω πρὸς ὑμᾶς, κύριοι συνάδελφοι, φέρω δὲ καὶ εἰς γνῶσιν τῆς Κυβερνήσεως σκέψιν καὶ γνώμην, ἣν ἔχω ἐπὶ θέματος, ἀφορῶντος ἰδίως εἰς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, σχετικῶς πρὸς τὰς διὰ τὸ ναυτικὸν γενομένας δαπάνας. Γνωρίζετε πάντες, ὅτι ἅμα τῇ ἱδρύσει τοῦ Κράτους τοῦ Ἑλληνικοῦ ἱδρύθη ἐν Πόρῳ ὁ ναύσταθμος. Ἐν τῷ ναυστάθμῳ ἐκείνῳ ἐγένοντο τότε τοσαῦται καὶ τοιαῦται ἐργασίαι, εἰς ἃς μετὰ παρέλευσιν 70 σχεδὸν ἐτῶν δυνάμεθα νὰ ἀτενίζωμεν καὶ ἀναμιμνησκώμεθα αὐτῶν μετὰ φθόνου. Ἐκεῖ κατεσκευάζοντο πολεμικὰ ἀτμόπλοια ξύλινα ἱστιοφόρα, ὡς ἦσαν τὰ ἐπικρατέστερα τότε, κατεσκευάσθησαν ὅμως καὶ ἀτμόπλοια πολεμικὰ, τουτέστι τὸ βασιλικὸν ἀτμόπλοιον «Ὄθων», τὸ μετὰ ταῦτα ἐμπορικὸν, γνωστὸν ὑπὸ τὸ ὄνομα «Ἀθηνᾶ». Μετὰ παρέλευσιν πεντήκοντα σχεδὸν ἐτῶν ὁ πολεμικὸς ναύσταθμος μετετέθη ἐκ Πόρου εἰς Σαλαμῖνα διὰ δαπάνης πολλῶν ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ἱδρύθησαν ἐκεῖ συνεργεῖα, οἷα ἄλλοτε δὲν ὑπῆρχον, ἐτοποθετήθησαν μηχανήματα, συμφώνως πρὸς τὴν πρόοδον τῆς μηχανικῆς, μεγάλης ἀξίας, ἀπεκτήσαμεν μηχανικοὺς ἀρίστους, ἀπεκτήσαμεν ναυπηγοὺς ἐπίσης ἀρίστους, ἐπεξετείναμεν τὰς ἐργασίας τοῦ ναυστάθμου διὰ τῆς προσλήψεως μεγάλου ἀριθμοῦ προσωπικοῦ, καὶ εἰς μέγαν βαθμὸν, καὶ ἐν τούτοις ὁ ναύσταθμος δυσαναλόγως, ἢ μᾶλλον κατ’ ἀντίστροφον λόγον τῶν γενομένων δι’ αὐτὸν δαπανῶν καὶ τοῦ προστιθεμένου προσωπικοῦ, ἐλαττοῖ τὰς ἐργασίας, εἰς τὰς ὁποίας εἶναι προωρισμένος. Τοῦτο δύναται ν’ ἀποτελέσῃ θέμα ἰδίας πραγματείας, περὶ τῆς ὁποίας ἐλπίζω ὅτι θὰ εὐαρεστηθῆτε νὰ μοῦ ἀκροασθῆτε ἄλλοτε. Προκειμένου ὅμως περὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀποστολῆς μετὰ τὰ «Ψαρὰ» καὶ τῶν δύο ἑτέρων θωρηκτῶν ἡμῶν, πρὸς ἐκτέλεσιν καὶ ἐπ’ αὐτῶν τῶν ἐπισκευῶν, αἵτινες ἀπεφασίσθησαν, κρίνω ἀναγκαῖον νὰ συστήσω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ ἐπικαλεσθῶ δὲ καὶ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, διότι ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι, πρὶν ἢ συνέλθωμεν πάλιν, ἵνα ἐπαναλάβωμεν τὰς ἡμετέρας ἐργασίας, πιθανὸν νὰ εὑρεθῇ ἡ Κυβέρνησις εἰς θέσιν, εἰς τὴν ἀνάγκην, νὰ προβῇ εἰς συμφωνίας περὶ τῆς ἀποστολῆς καὶ τούτων, καὶ τότε δὲν θὰ εἶχον πλέον τὸν καιρὸν νὰ ἐκτελέσω τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ταύτην τὴν ὥραν ἐκτελῶ. Ἀπεφασίσθη, ὡς γνωρίζετε πάντες, ἡ μετασκευὴ εἴς τινα μέρη τῶν ἡμετέρων θωρηκτῶν, καὶ ἡ ἐπ’ αὐτῶν προσθήκη ἀμυντικοῦ ὁπλισμοῦ. Ἀρχῆθεν ὑπῆρξεν ἰδέα καὶ πεποίθησις παρὰ τοῖς ἡμετέροις, καὶ ἀξιωματικοῖς καὶ μηχανικοῖς καὶ πολλοῖς ἄλλοις, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἔχωσιν ἔγκυρον γνώμην περὶ τῶν τοιούτων, ὅτι ἠδύνατο ἡ ἐργασία αὕτη νὰ τελεσθῇ ἐνταῦθα, ἐν Ἑλλάδι, καθ’ ὁλοκληρίαν, δηλαδὴ νὰ ἀφαιρεθῶσι καὶ μετασκευασθῶσιν οἱ ἱστοὶ τῶν θωρηκτῶν, νὰ προστεθῶσι κατὰ τὰ σχέδια καὶ τὰς ληφθείσας ἀποφάσεις τὰ νέα θωράκια, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ τοποθετηθῶσι τὰ ταχυβόλα, καὶ νὰ εὐρυνθῶσιν αἱ ἀποθῆκαι τῶν πυρομαχικῶν. Ἡ Κυβέρνησις, σκεφθεῖσα περὶ τῆς ἐκτελέσεως τῶν μεταβολῶν καὶ τῶν μετασκευῶν τούτων, καὶ περὶ τῆς προσθήκης τοῦ ὁπλισμοῦ, ὡς ἔπρεπε νὰ πράξῃ, φρονῶ ὅτι δὲν ὑπελόγισεν ἀρχῆθεν καλῶς τὰς ἀναγκαίας δαπάνας δι’ ἕκαστον θωρηκτόν. Ἠκούσαμεν ἄλλοτε, κατὰ τὴν ἀρχὴν, νομίζω, τῆς συνόδου ταύτης, τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν λέγοντος, ὅτι διὰ δαπάνης 300,000 δραχ. ἠδύνατο νὰ μετασκευασθῇ ἕκαστον τῶν θωρηκτῶν. Σήμερον ἡ δαπάνη αὕτη ὑπερβαίνει δι’ ἕκαστον τῶν θωρηκτῶν, ὡς συνέβη νὰ ἀκούσω, μὴ δυνάμενος νὰ βεβαιώσω ἐπακριβῶς τὴν πληροφορίαν ταύτην, εἰς 1,500,000 δραχ. δι’ ἕκαστον! Τὸ ἓν τῶν πλοίων ἀπεστάλη ὁπωσδήποτε εἰς τὴν Εὐρώπην, ἵνα ἀφαιρεθῶσιν οἱ ἱστοὶ, προστεθῶσι τὰ νέα θωράκια, εὐρυνθῶσιν αἱ ἀποθῆκαι τῶν πυρομαχικῶν, καὶ τεθῇ ὁ ἀμυντικὸς ὁπλισμός. Τοῦτο, ἐπανερχόμενον, ὡς ὑπάρχει ἐλπὶς, ἐντὸς τοῦ μηνὸς Φεβρουαρίου, δύναται, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ὑπόδειγμα, δι’ ἐκείνας τοὐλάχιστον τὰς γνώσεις, τὰς ὁποίας τυχὸν δὲν εἶχον οἱ ἡμέτεροι ναυπηγοὶ καὶ μηχανικοὶ ἀξιωματικοί, καὶ ἡ ἐργασία ἐπὶ τῶν ἑτέρων δύο θωρηκτῶν νὰ τελεσθῇ ἐν Ἑλλάδι. Ὁ Ναύσταθμος σήμερον εἶναι ἐφωδιασμένος διὰ μηχανημάτων ἀρίστων, διὰ μηχανημάτων, τὰ ὁποῖα, ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ἀντιστρόφως πρὸς τὴν χρησιμότητα καὶ τὴν δύναμιν αὐτῶν, οὐδεμίαν παρέχουσι πρὸς τὸ Κράτος ἀνάλογον ὑπηρεσίαν. Ἐν τῷ Ναυστάθμῳ κατεσκευάσθησαν ἀτμοκύλινδροι διαμέτρου τριῶν μέτρων γαλλικῶν. Ἐν τῷ Ναυστάθμῳ ὑπάρχει σήμερον ἡ σχεδία καὶ ὁ ἱστοθέτης, διὰ τοῦ ὁποίου δύνανται νὰ γείνωσι πᾶσαι αἱ ἐργασίαι, αἱ ἀναγκαῖαι διὰ τὴν μετασκευὴν τῶν θωρηκτῶν. Ἄλλοτε, πρὸ πολλῶν ἐτῶν, ἀγοράσαντες διὰ τὰ ἡμέτερα πολεμικὰ σκάφη, τὰ ὑπάρχοντα πρὸ τῶν θωρηκτῶν, πυροβόλα μεγάλης ὁλκῆς, ἐτοποθετήσαμεν αὐτὰ ἐν Πειραιεῖ, ἐν τῇ ἀποβάθρᾳ τοῦ Πειραιῶς, διὰ προχείρων καὶ ὅλως στοιχειωδῶν μηχανημάτων ἐπὶ τῶν πλοίων, ἂν καὶ ἦσαν διπλασίως, τετραπλασίως καὶ πολλαπλασίως βαρύτερα τῶν ταχυβόλων, τὰ ὁποῖα πρόκειται νῦν νὰ τοποθετήσωμεν. Ὁ Ναύσταθμος δύναται ν’ ἀποκόψῃ τοὺς ἱστούς, νὰ κατασκευάσῃ νέους τελειοτάτους, ἔχων μάλιστα, ἐπαναλαμβάνω, καὶ τὸ ὑπόδειγμα τῶν «Ψαρῶν», ὅταν ἐπανέλθωσιν ἐκεῖθεν· δύναται νὰ κατασκευάσῃ τὰ θωράκια, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ τοποθετηθῶσι τὰ ταχυβόλα, νὰ μετασκευάσῃ τὰς ἀποθήκας τῶν πυρομαχικῶν, νὰ διαπλατύνῃ αὐτάς. Πρόκειται περὶ χειρωνακτικῆς ἐργασίας, οὐδὲ κἂν μηχανικῆς, νὰ περιληφθῇ εἰς τὸν χῶρον τῶν μηχανῶν καὶ ἕτερον μέρος τοῦ κήτους τοῦ πλοίου, τὸ ὁποῖον χρησιμεύει νῦν ὡς κῆτος, ἢ δι’ ἄλλον προορισμόν. Ταῦτα εἶναι ἔργα εὔκολα. Ἀπέναντι δὲ τούτων τὸ Δημόσιον θὰ κερδήσῃ ποσὸν χρημάτων οὐκ εὐκαταφρόνητον διὰ τὴν παροῦσαν κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους καὶ τοῦ τόπου. Ἂν ὑπολογίσητε, κύριοι συνάδελφοι, μόνον τὴν δαπάνην τῆς καυσίμου ὕλης, ἣν ἀπαιτεῖ ἕκαστον θωρηκτὸν διὰ τὴν μετάβασίν του εἰς τὸν εὐρωπαϊκὸν λιμένα τῆς ἐπισκευῆς καὶ τὴν ἐπιστροφήν του, ἂν ὑπολογίσητε τὴν διαφορὰν τῶν μισθῶν τῶν ἀξιωματικῶν, πληρονομένων εἰς χρυσὸν, ἂν ὑπολογίσητε τὴν διαφορὰν τῶν τροφίμων, τὰ ὁποῖα καὶ αὐτὰ θὰ ἀγοράζωνται εἰς τιμὰς ἀνωτέρας ἢ ὅσον θὰ ἠγοράζοντο ἐνταῦθα, ἂν ὑπολογίσητε τὴν ἐργασίαν, ἥτις ἐνταῦθα τὸ πλεῖστον μὲν θὰ γείνῃ ἐν τῷ Ναυστάθμῳ, ὅπου ὑπάρχουσιν ἤδη καὶ τὰ ἐργαλεῖα καὶ οἱ ἐργασθησόμενοι, οἱ ναυπηγικοὶ καὶ οἱ μηχανικοὶ ἀξιωματικοί, οἱ ναῦται οἱ ἁπλοῖ καὶ τὸ προσωπικὸν τὸ ἄλλο, θέλετε ἴδει, ὅτι ἔχομεν σπουδαιοτάτην διαφορὰν χρηματικοῦ ποσοῦ· διότι, καὶ ἂν χρειασθῇ νὰ προστεθῶσιν ἐργάται τινὲς, αὐτοὶ θὰ προστεθῶσι διὰ δαπάνης 3, 5, 7 δραχμῶν καθ’ ἑκάστην, ἡμερομίσθια δὲ τοιαῦτα, καὶ εἰς 2,000 ἐὰν ἀνέλθωσι, δὲν θ’ ἀποτελέσουν ἄξιον λόγου ποσόν, ἐνῷ ἐν Εὐρώπῃ μεγάλα ποσὰ θὰ πληρωθῶσιν. Ἐπαναλαμβάνω δὲ νὰ εἴπω, ὅτι ἡ διαφορὰ τῆς δαπάνης τῆς καυσίμου ὕλης, ἡ διαφορὰ τῶν μισθῶν τῶν πληρωμάτων καὶ λοιπὰ, ὅσα ἀπηρίθμισα πρὸ ὀλίγου, δι’ ἑκάτερον τῶν πλοίων θὰ ἀνέλθῃ εἰς τὸ ποσὸν τῶν 100,000 δρ., ἤτοι διὰ τὰ δύο πλέον τῶν 200,000. Πλὴν τούτου θὰ ὑπολογίσητε ὅτι τὸ σύνολον τῆς ἐργασίας θὰ τελεσθῇ διὰ τοῦ ἡμίσεως ἢ καὶ ἐλάσσονος ποσοῦ τοῦ ἀπαιτηθησομένου ἐν Εὐρώπῃ. Ἡ τοποθέτησις τῶν ταχυβόλων εἶναι ἐργασία κοινὴ καὶ ἁπλουστάτη· θὰ κατασκευασθῶσιν οὕτως ἢ ἄλλως ἐν Εὐρώπῃ, θὰ μεταφερθῶσιν ἐνταῦθα δι’ ἐμπορικῶν ἀτμοπλοίων, θὰ παραληφθῶσι παρὰ τῶν ἁρμοδίων καὶ καταλλήλων προσώπων, καὶ θὰ τοποθετηθῶσιν ἐπὶ τῶν θωρηκτῶν, ὅταν ἑτοιμασθῇ ἡ δι’ αὐτὰ θέσις, ὡς συνηθεστάτη τις ἐργασία, μὴ ἀπαιτοῦσα τὰς γνώσεις καὶ τὰ μηχανήματα καὶ πᾶσαν ἄλλην σχετικὴν συνθήκην, τὴν ὁποίαν ἀπαιτεῖ ἡ ναυπήγησις θωρηκτοῦ ὁλοκλήρου. Διὰ τοῦτο ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τῆς Βουλῆς, νὰ συστήσω πρὸς ὁλόκληρον τὴν Βουλὴν τὴν γνώμην ταύτην, ὅτι ἀντὶ νὰ σταλῶσι τὰ δύο θωρηκτὰ εἰς τὴν Εὐρώπην διὰ νὰ τελεσθῶσιν ἐπ’ αὐτῶν αἱ ἐπισκευαί, αἱ μετασκευαὶ καὶ ἡ προσθήκη τοῦ ὁπλισμοῦ, ἡ ἐργασία αὕτη νὰ γείνῃ ἐν τῷ τόπῳ, ἐπὶ σπουδαιοτάτῃ μὲν χρηματικῇ ὠφελείᾳ τοῦ Δημοσίου, ἐπὶ σπουδαιοτάτῃ δὲ ἐπίσης ὠφελείᾳ τῆς τέχνης καὶ τῆς ἐργασίας ἐν τῷ τόπῳ, διότι καὶ οἱ ναυπηγικοὶ ἡμῶν ἀξιωματικοὶ θὰ εὕρωσιν ἐνασχόλησιν, καὶ οἱ μηχανικοὶ ἀξιωματικοὶ θὰ παρακολουθήσωσι τὴν ἐργασίαν καὶ τὸ προσωπικὸν τῶν ἐργατῶν, τῶν ὁριστικῶς ἐργαζομένων ἐν τῷ Ναυστάθμῳ, εἴτε τῶν προσληφθησομένων ἐκτάκτως. Ἄν τις ἐργασία δὲν δύναται νὰ ἐκτελεσθῇ ἐν τῷ Ναυστάθμῳ, διὰ τὴν συσσώρευσιν τοσούτων συγχρόνως ἔργων, δύναται νὰ ἀνατεθῇ καὶ εἰς ἰδιωτικὸν ἐργοστάσιον, δύναται νὰ ἀνατεθῇ εἰς δύο, τὰ μέγιστα, μηχανουργεῖα τοῦ Πειραιῶς, χωρὶς νὰ θέλω νὰ ἀποκλείσω καὶ μικρότερα, εἰς τὰ ὁποῖα ἐδόθη διὰ δημοπρασίας ἡ κατασκευὴ λεβήτων κλπ. Οἱ λέβητες τῶν πλοίων, οἵτινες ἐδόθησαν πρὸς κατασκευὴν εἰς τὰ διάφορα ἐργοστάσια, τινὲς τῶν βοηθητικῶν λεβήτων, οἵτινες θὰ παραγγελθῶσιν ἐν Εὐρώπῃ, δύνανται νὰ γείνωσιν ἅπαντες ἐν τῷ ἡμετέρῳ Ναυστάθμῳ, νὰ χρησιμοποιηθῶσι τὰ μηχανήματα τοῦ Ναυστάθμου, ὁ μηχανικὸς καρφωτὴς κλπ., καὶ θὰ δυνηθῇ οὕτω ὁ Ναύσταθμος ν’ ἀνταποδώσῃ διὰ τῆς ἐργασίας αὐτοῦ μέρος τῶν δαπανῶν, τὰς ὁποίας τὸ Δημόσιον διαθέτει δι’ αὐτόν. Τὸ πρᾶγμα εἶναι σπουδαῖον, καὶ ἐλπίζω ὅτι καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ λάβωσι τὰς συστάσεις μου ὑπ’ ὄψιν, καὶ θὰ πράξωσι κατ’ αὐτὰς τὰ χρήσιμα καὶ ὠφέλιμα.

§25Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ὅτε μοὶ ἀνετέθη ἡ διεύθυνσις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, εἶχον εὕρει συμβόλαιον, ὑπογεγραμμένον ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, περὶ μετατροπῆς τοῦ θωρηκτοῦ «Ψαρὰ». Ἤκουσα νὰ λέγωσιν, ὅτι τὸ συμβόλαιον ἐκεῖνο, τὸ ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως διὰ τοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργοῦ κ. Δ. Κριεζῆ συνομολογηθὲν πρὸς τὴν ἑταιρίαν Forges et Chantiers de la Méditerranée δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας πρὸ τῆς παραιτήσεως τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ἐδέσμευε τὸ Κράτος διὰ τὴν κατασκευὴν καὶ τῶν δύο ἄλλων θωρηκτῶν. Ἀλλὰ τὸ θέμα τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ συζητήσωμεν ἐνταῦθα. Ἀπεστάλησαν λοιπὸν τὰ «Ψαρὰ» εἰς Γαλλίαν πρὸς μετασκευὴν τῶν πυριτιδαποθηκῶν, πρὸς ἀφαίρεσιν τῶν ἱστῶν, πρὸς προμήθειαν τῶν ταχυβόλων καὶ πρὸς ἐκτέλεσιν ἄλλων τινῶν σπουδαιοτάτων ἐργασιῶν. Κατόπιν ἐγένετο σκέψις παρ’ ἡμῶν περὶ ἀποστολῆς καὶ τῶν δύο ἄλλων θωρηκτῶν. Ἀπεφάσισεν ἄρα ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀποστείλῃ ταῦτα εἰς Γαλλίαν κυρίως διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους· πρῶτον διότι ἐπίστευε καὶ πιστεύει, ὅτι ἀπόλυτος ὑπῆρχεν ἀνάγκη ταχίστης περατώσεως ὅλων τούτων τῶν ἐργασιῶν, αἱ δὲ ἐργασίαι βεβαίως καὶ ἀναμφισβητήτως ταχύτερον ἤθελον γείνῃ ἐν Γαλλίᾳ ἢ ἐν Ἑλλάδι. Ἤθελον δὲ γείνῃ ταχύτερον ἐν Γαλλίᾳ διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους κυρίως. Ὑπάρχουσι καὶ ἄλλοι λόγοι· ἀλλ’ ὁ πρώτιστος εἶναι οὗτος, ὅτι τὰ ἐν Πειραιεῖ ἐργοστάσια τοῦ κ. Τζών, τοῦ κ. Βασιλειάδου καὶ τοῦ κ. Ἀργυρίου, ἐκτὸς πλείστων ἄλλων ἰδιωτικῶν ἐργασιῶν, ἃς εἶχον καὶ ἔχουσιν, ἔμελλον νὰ ἀναδεχθῶσι τὴν κατασκευὴν νέων λεβήτων καὶ ἄλλων πλοίων τοῦ στόλου, ἤτοι τῶν λεβήτων τοῦ «Μιαούλη», τοῦ «Γεωργίου», τῶν ἀτμομυοδρομόνων, καὶ τὴν γενικὴν ἐπισκευὴν τῶν ἀτμοημιολιῶν, αἵτινες ἐργασίαι πᾶσαι, δοθεῖσαι παρ’ ἐμοῦ εἰς τὰ ἐργοστάσια τοῦ Πειραιῶς, εἰσὶν ἐν ἐκτελέσει. Ἐκ τῶν ἐξετάσεων, ἃς ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου ἐνήργησεν, ἐπείσθη, ὅτι τὰ τρία ταῦτα ἐργοστάσια τοῦ Πειραιῶς, ἅτινά εἰσι καὶ τὰ μόνα δυνάμενα νὰ ἐργασθῶσιν εἰς μεγίστας ἐργασίας, δὲν θὰ ἦσαν εἰς θέσιν, λόγῳ ταχύτητος τοὐλάχιστον, νὰ περατώσωσι καὶ τὴν ἐργασίαν τῆς μετασκευῆς τῶν δύο θωρηκτῶν, ἀφοῦ ἤθελον ἔχει καὶ ἔχουσιν ὅλας ἐκείνας τὰς ἐργασίας, ἃς ἠρίθμησα, καὶ αἵτινες ἀναβαίνουσιν εἰς πολλὰς ἑκατοντάδας χιλιάδων δραχμῶν. Διὰ τὰς ἐν Πειραιεῖ ἐργασίας ταύτας ἀπῃτήθησαν μάλιστα καὶ θέλουσιν ἔτι ἀπαιτηθῆ πλεῖστοι ὅσοι ἐργάται πρόσθετοι ἐν τοῖς ἐν λόγῳ ἐργοστασίοις. Ἑπομένως τὰ ἐργοστάσια Πειραιῶς δὲν θὰ ἐδύναντο βεβαίως λόγῳ ταχύτητος νὰ συναγωνισθῶσι πρὸς τὴν ἑταιρίαν Forges et Chantiers ἐν Γαλλίᾳ. Ἐκτὸς ὅμως τούτου ὑπῆρχον καὶ ἄλλοι λόγοι, τεχνικοὶ αὐτοί, ὅτι δὲν ἦτο βέβαιον, ὅτι τὰ ἐν Πειραιεῖ ἐργοστάσια, προκειμένου περὶ πολεμικῶν ἐργασιῶν ἐν τοῖς πλοίοις τούτοις τοῦ στόλου καὶ οὐχὶ περὶ ἐργασιῶν ἐπὶ ἐμπορικῶν πλοίων, θὰ εἶχον ὅλην ἐκείνην τὴν ἀπαιτουμένην εὐχέρειαν καὶ εἰδικότητα καὶ μεγίστην πεῖραν, ἣν ἔχουσι τὰ γνωστὰ ἐργοστάσια Forges et Chantiers. Εὐθύνην δὲ πειραμάτων δὲν ἐδυνάμην νὰ ἀναδεχθῶ, ἐνῷ, ἐκτὸς τῆς ταχύτητος τῶν ἐργασιῶν, δὲν ἔχομεν καὶ ἄλλα πλοῖα τῆς δυνάμεως τῶν θωρηκτῶν.

§26ΣΤΑΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ.

§27Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐὰν βεβαίως πρόκειται νὰ γένηται κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην εὐρεῖα συζήτησις, ἐγὼ δὲν θέλω μετάσχει αὐτῆς, ἐπιφυλασσόμενος ἐς ἄλλοτε, διότι ἐλάχισται ὧραι ὑπολείπονται μέχρις ὅτου ἡ Βουλὴ περατώσῃ τὰς ἐργασίας αὐτῆς· λέγω ὅμως ὀλίγας λέξεις, ἵνα μὴ μείνῃ ἡ ἐντύπωσις τῶν λόγων τοῦ κ. Βουλευτοῦ, τοῦ προαγορεύσαντος, ὅστις βεβαίως δὲν εὑρίσκεται ἐν τῷ δικαίῳ. Παρατηρῶ λοιπὸν καὶ τοῦτο, ὅτι, προκειμένου περὶ μετασκευῆς τῶν πυριτιδαποθηκῶν, ἔπρεπε σπουδαίως νὰ σκεφθῇ τὸ Ὑπουργεῖον· διότι, ἐὰν αἱ πυριτιδαποθῆκαι τῶν θωρηκτῶν δὲν ἐκτελεσθῶσι καθ’ ὅλους τοὺς κανόνας τῆς τέχνης, τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς πείρας, τὰ ταχυβόλα θέλουσι μετατραπῆ εἰς βραδυβόλα, διότι, ἐὰν αἱ πυριτιδαποθῆκαι δὲν καταρτισθῶσι καταλλήλως καὶ ἐκεῖ, ὅπου πρέπει, κατὰ τοὺς κανόνας τῆς πολεμικῆς τέχνης, βεβαίως δὲν θέλουσι λειτουργεῖ προσηκόντως ὑπὲρ τῶν ταχυβόλων, ἑπομένως τὰ ταχυβόλα, ἐπαναλέγω, θέλουσι κατασταθῆ βραδυβόλα. Τοιαύτη ἐργασία, Κύριοι, οὐδέποτε ἐγένετο ἐν Πειραιεῖ, διότι οὐδέποτε κατεσκευάσθησαν πολεμικὰ πλοῖα ἐν Πειραιεῖ. Πρόκειται ἄλλως περὶ ὅλης ἐκείνης τῆς σπουδαιοτάτης καὶ πολυπλόκου ἐργασίας τοῦ μηχανισμοῦ τῆς ἀνελκύσεως τῶν πυρομαχικῶν ἐκ τῶν πυριτιδαποθηκῶν, ἥτις εἶναι ἡ βάσις τῆς ταχείας λειτουργίας τῶν ταχυβόλων. Πῶς ἦτο λοιπὸν δυνατὸν τοιαύτας σπουδαιοτάτας ὄντως ἐργασίας νὰ ἀναθέσωμεν εἰς ἐργοστάσια, ἅτινά εἰσι κυρίως ἐργοστάσια κατασκευῆς ἐμπορικῶν πλοίων καὶ οὐχὶ πολεμικῶν; Καὶ ναὶ μὲν δύνανται νὰ κατασκευάζωσι τὰ ἐν Πειραιεῖ ἐργοστάσια λέβητας καὶ τῶν πολεμικῶν πλοίων, ἀλλ’ ἄλλο ἡ κατασκευὴ λεβήτων καὶ ἄλλο ἡ μετατροπὴ ἡ πολεμικὴ τῶν πολεμικῶν σκαφῶν. Ἐπαναλέγω ὅμως, ὅτι ἐκτὸς τῶν λόγων τούτων πρωτίστη καὶ κυρία αἰτία τῆς μὴ μετατροπῆς τῶν πλοίων τούτων ἐν Πειραιεῖ, ἀλλ’ ἐν Γαλλίᾳ, ἦν ἡ ὡς ἐκ τῶν περιστάσεων ἐπιβαλλομένη ταχύτης. Εὐτυχῶς δὲ, δυνάμεθα νὰ βεβαιώσωμεν, ὅτι περὶ τὰ μέσα τοῦ θέρους ἔσονται μετεσκευασμένα καὶ κατὰ πάντα ἕτοιμα καὶ τὰ τρία θωρηκτὰ ἡμῶν. Ὅταν δὲ γένηται εἰδικὴ καὶ λεπτομερὴς περὶ τοῦ θέματος τούτου συζήτησις, ὡς ἐζήτησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἐπιδαύρου τῆς Λιμηρᾶς, ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἀναπτύξω τὸ ζήτημα ἐν ὅλῃ αὐτοῦ τῇ ἐκτάσει καὶ τῇ λεπτομερείᾳ. Πρὸς τὸ παρὸν ὅμως νομίζω, ὅτι δικαιοῦμαι καὶ δύναμαι νὰ ἀρκεσθῶ εἰς ὅσα εἶπον, ἐξ ὧν πιστεύω, ὅτι ἡ Βουλὴ πείθεται, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐνεργήσω ἄλλως ἢ ὡς ἐνήργησα.

§28ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἐδήλωσα διατὶ προέβην εἰς τὴν σύστασίν μου ταύτην, καὶ νομίζω ὅτι ἔγεινα, διὰ παλλιλογίας μάλιστα, καταληπτός. Ὁ κ. Ὑπουργὸς, περατῶν τὰ ὀλίγα, ἅτινα εὐηρεστήθη νὰ εἴπῃ πρὸς τὴν Βουλήν, εἶπεν ὅτι, ὅταν θὰ γείνῃ εἰδικὴ καὶ λεπτομερὴς συζήτησις, θὰ ὁμιλήσωμεν ἐκτενέστερον περὶ τοῦ θέματος τούτου. Ἡ συζήτησις αὕτη βεβαίως θὰ γείνῃ κατόπιν τῶν ἑορτῶν, ἢ κυριολεκτικώτερον ἐνταῦθα «κατόπιν ἑορτῆς.» Διὰ τοῦτο δ’ ἐγὼ σήμερον ἐζήτησα νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς εἰς τὸ θέμα τοῦτο, διότι, ὅταν ἄλλοτε θὰ συζητῶμεν ἡμεῖς ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, τὰ θωρηκτὰ θὰ εὑρίσκωνται εἰς τὴν Σιέννην...

§29Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Καὶ τώρα εὑρίσκονται.

§30ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι ὅλα... καὶ ἐγὼ θὰ μεταμέλωμαι ὅτι ἀνήγαγον ἐνταῦθα ἀργὰ ἓν ζήτημα, τόσον σπουδαῖον. Μετὰ τὴν παρατήρησιν ταύτην δὲν πρέπει νὰ ἀφήσω ἄνευ ἀπαντήσεως, ἔστω καὶ βραχυτάτης ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι, προκειμένου περὶ πολεμικῶν ἐργασιῶν, ἔπρεπε νὰ στείλωμεν τὰ θωρηκτὰ εἰς τὴν Εὐρώπην, ἵνα αὗται ἐκτελεσθῶσιν ἐκεῖ, διότι ἐν Πειραιεῖ ἦτο ἀδύνατον νὰ ἐκτελεσθῶσιν. Ἐγὼ εἶχον εἴπει, ὅτι πρόκειται ἁπλούστατα περὶ χειρωνακτικῶν ἐργασιῶν, περὶ οὐδεμιᾶς δὲ πολεμικῆς ἐργασίας· θὰ εὐρυνθῇ ὁ χῶρος τῶν βληματαποθηκῶν κατὰ ἀριθμόν τινα τετραγωνικῶν μέτρων, θὰ προστεθῶσι μία κλῖμαξ καὶ εἷς ἀνολκεὺς, ἵνα διαβιβάζωνται τὰ βλήματα τῶν τυχοβόλων...

§31Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Πρόκειται περὶ πολὺ σπουδαίας ἐργασίας.

§32ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε συνάδελφε· εἶσθε ἀξιωματικὸς τοῦ ναυτικοῦ ἐξ ἐκείνων, τοὺς ὁποίους σέβομαι διὰ τὴν ἱκανότητα καὶ τὴν ἀφοσίωσίν των εἰς τὸ καθῆκον, προσωπικῶς δὲ γνωρίζετε πόσον σᾶς ἐκτιμῶ καὶ σᾶς ἀγαπῶ...

§33ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Εὐχαριστῶ.

§34ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλω νὰ προσθέσω τὶ εἰς ἀπάντησιν τῆς παρατηρήσεως τοῦ ἀξιοτίμου κ. συναδέλφου. Προεκαλέσατε, κύριε Ὑπουργὲ, ἔκθεσιν τοῦ διευθυντοῦ τοῦ Ναυστάθμου καὶ τῶν ναυπηγικῶν καὶ μηχανικῶν ἀξιωματικῶν μας, ἐὰν ἀνελάμβανον νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ ἐργασία αὕτη ἐν Ναυστάθμῳ;

§35ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀρκεῖ ὅτι ἀνέλαβον διὰ τὴν «Μπουμπουλίνα», καὶ μᾶς ἔκαμον ὅ,τι μᾶς ἔκαμον.

§36ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ ἔργα τῆς «Μπουμπουλίνας» ἀποδεικνύουσιν, ὅτι ὁ Ναύσταθμος ἡμῶν εἶναι ἐπαρκέστατος διὰ τοιαύτας ἐργασίας.

§37ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὰ αὐτὰ πειράματα θὰ ἐγίνοντο καὶ ἐπὶ τῶν θωρηκτῶν. Δὲν ἔχομεν καμμίαν ὄρεξιν νὰ ἐπαναληφθοῦν.

§38Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ἐὰν ὁ λόγος, δι’ ὃν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἐπιδαύρου τῆς Λιμηρᾶς ἐποίησε σήμερον τὴν σύστασιν αὐτοῦ, εἶναι ὁ φόβος αὐτοῦ μήπως εὑρεθῶμεν κατόπιν ἑορτῆς, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ πληροφορήσω τὸν ἀγαπητὸν κύριον συνάδελφον, ὅτι πάντοτε εὑρίσκεται κατόπιν ἑορτῆς, διότι τὰ συμβόλαια ἤδη πρὸ πολλοῦ ὑπεγράφησαν μετὰ τῆς ἑταιρίας Forges et Chantiers περὶ τῶν ἐργασιῶν τούτων ἐν Γαλλίᾳ, ἐπὶ τῇ εὐθύνῃ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ ἐργασία, ὡς ἐργασία κατὰ τὸ πλεῖστον πολεμικὴ, καὶ ταχυτέρα καὶ ἐπιστημονικωτέρα καὶ σοβαρωτέρα θέλει γείνῃ ἐν Γαλλίᾳ ἢ ἐν Ἑλλάδι.

§39ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Χαίρω ὅτι εὑρισκόμεθα πρὸ τετελεσμένης πράξεως τῆς Κυβερνήσεως. Λυποῦμαι μόνον, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν δὲν ἤκουσε τὴν παράκλησίν μου, τὴν πρὸ ἡμερῶν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος ἀπευθυνθεῖσαν πρὸς αὐτὸν, ἵνα μὴ λαμβάνῃ τὸν λόγον, προκειμένου περὶ ναυτικῶν θεμάτων, διότι πάντα, ὅσα εἶπε πρὸ μικροῦ περὶ τῆς ἐπισκευῆς καὶ τῆς μετατροπῆς τῶν θωρηκτῶν ἡμῶν, εἶναι ἀνεπιστημονικώτατα, ἀνακριβῆ, καὶ δὴ καὶ ἀδικώτατα διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ναυστάθμου καὶ τῶν ἄλλων ἐργοστασίων τῶν εἰδικῶν ἐν Πειραιεῖ. Βεβαίως ζητήματα τοιαύτης εἰδικότητος ἐνώπιον τῆς Βουλῆς δὲν εἶναι δυνατὸν εὐχερῶς νὰ ἀναλύωνται, μάλιστα δὲ ἀφοῦ οἱ διαχειριζόμενοι ταῦτα δὲν εἶναι καὶ εἰδικοί. Ἀλλ’ ἔχομεν τὸ καθῆκον, προκειμένου μάλιστα περὶ τῆς ναυτικῆς δυνάμεως τῆς χώρας, καίτοι μὴ εἰδικοί, νὰ προστρέχωμεν πρὸς τοὺς εἰδικοὺς, καὶ παρ’ αὐτῶν νὰ ζητῶμεν τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας. Καὶ ἄλλοτε, κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος ὡμίλησα, καὶ μάλιστα διὰ μακρῶν, χαίρω δὲ, ὅτι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς ἐπανέφερε τὸ ζήτημα· εὐχαρίστως δὲ εἶδον, ὅτι τὰ παρ’ ἐμοῦ λεχθέντα, τὰ ὁποῖα βεβαίως δὲν εἶναι γνῶμαι ἐμαὶ, ἀλλὰ εἰδικῶν ἀνδρῶν, ναυπηγικῶν καὶ μηχανικῶν ἀξιωματικῶν, εὐχαρίστως, λέγω, εἶδον, ὅτι αἱ γνῶμαι αὗται ἔτυχον καὶ τῆς ἐπιδοκιμασίας τῆς κοινῆς, ἐκδηλουμένης διὰ τοῦ τύπου. Ἄξιον περιεργείας μάλιστα εἶναι, ὅτι καὶ φίλα φρονοῦντα τῇ Κυβερνήσει δημοσιογραφικὰ ὄργανα ὑπεστήριξαν ὅλως ἀντιθέτους ἰδέας πρὸς τὰς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν. Εἶναι πολὺ λυπηρὸν, ὅτι ἤδη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἔκλεισε συμφωνίαν πρὸς ξένα ἐργοστάσια, ἵνα μετασκευάσῃ τὰ θωρηκτὰ ἡμῶν. Εἶναι γνωστὸν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὄχι μόνον ὑπάρχει ἔκθεσις εἰδικῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ ἡμῶν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ μεταβῶσι τὰ θωρηκτὰ ἡμῶν πρὸς μετατροπὴν εἰς Γαλλίαν, ἀλλὰ καὶ παρ’ εἰδικοῦ ναυπηγικοῦ ἀξιωματικοῦ παραστάσεις προφορικαὶ ἐγένοντο πρὸς τοὺς ἁρμοδίους, ἵνα μὴ ἀποσταλῶσι τὰ θωρηκτὰ εἰς Γαλλίαν, διότι καὶ ἐν Ναυστάθμῳ καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις ἐργοστασίοις ἐν Πειραιεῖ ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ ἡ μετασκευὴ αὕτη.

§40Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Καμμία τοιαύτη ἔκθεσις δὲν ὑπάρχει.

§41ΣΤΑΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε Ὑπουργὲ, μὴ μὲ διακόπτετε.

§42Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Αὐτὰ, τὰ ὁποῖα λέγετε, δὲν εἶναι ἀκριβῆ. Καμμία τοιαύτη ἔκθεσις δὲν ὑπάρχει.

§43ΣΤΑΗΣ. Σᾶς πληροφορῶ καὶ σᾶς ἐπαναφέρω εἰς τὴν μνήμην, ὅτι, ὅτε συνεστήθη ἡ ἐπιτροπὴ ἡ συγκειμένη ἀπὸ τὸν ναύαρχον Κανάρην καὶ τοὺς ἄλλους ἀξιωματικοὺς, ἵνα ἐπιθεωρήσωσι τὸ θωρηκτὸν τὸ πρῶτον, τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ μεταβῇ εἰς Γαλλίαν, καὶ γνωμοδοτήσωσιν ἂν πρέπῃ νὰ γείνῃ ἡ μετασκευὴ, ὁ ναυπηγικὸς ἀξιωματικὸς, ὁ ὁποῖος ἀπετέλει μέρος τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης, εἶπε πρὸς τὴν ἐπιτροπὴν, ὅτι θὰ προσθέσῃ ἐν τῇ ἐκθέσει καὶ τὴν γνώμην του,— σημειώσατε δὲ, ὅτι ἦτο εἰδικὸς ναυπηγικὸς καὶ ὁ ἄριστος τῶν ναυπηγικῶν τῶν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους,— κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ δυνατὸν καὶ πρέπον ἦτο νὰ γείνῃ ἡ μετασκευὴ ἐν Ναυστάθμῳ καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις ἐργοστασίοις τοῦ Πειραιῶς. Ὁ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς εἶπε πρὸς τὸν ναυπηγὸν ἐκεῖνον, ὅτι αὐτοὶ δὲν ἐκλήθησαν ἵνα ἀποφανθῶσι περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἀλλ’ ἐκλήθησαν ἵνα ἁπλῶς ἀποφανθῶσιν, ἂν πρέπῃ ἢ δὲν πρέπῃ νὰ γείνῃ ἡ μετασκευή.

§44ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖος ἦτο ὁ ναυπηγὸς ἐκεῖνος;

§45ΣΤΑΗΣ. Ὁ ναυπηγὸς ἐκεῖνος ἦτο ὁ κ. Βίμπος, ὁ ὁποῖος μετέβη εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ τῷ εἶπε προφορικῶς νὰ μὴ ἀποσταλῶσι τὰ θωρηκτὰ εἰς Γαλλίαν, καὶ χάριν τοῦ Ναυστάθμου καὶ τῶν ἄλλων ἐν Πειραιεῖ ἐργοστασίων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἐκτελέσωσι τὴν ἐργασίαν ταύτην ἐπίσης καλῶς. Πάντες δὲ ἠκούσατε τοῦ κ. Ὑπουργοῦ πρὸ μικροῦ, λέγοντος ὅτι διὰ δύο σπουδαίους λόγους ἔπρεπε νὰ μεταβῶσι πρὸς ἐπισκευὴν ἢ μετατροπὴν τὰ θωρηκτὰ ἡμῶν εἰς τὴν Γαλλίαν, πρῶτον διότι δὲν ἦσαν εἰς θέσιν ὁ Ναύσταθμος καὶ τὰ ἐν Πειραιεῖ ἐργοστάσια νὰ ἐκτελέσωσι τὴν ἐργασίαν ταύτην. Βεβαίως δὲ, ἀκούοντες τοῦ κ. Ὑπουργοῦ λέγοντος ταῦτα, πείθεσθε ὅτι πράγματι πρόκειται περὶ σοβαρῶν καὶ σπουδαίων ἐργασιῶν! Περὶ τίνος ὅμως πρόκειται; Ἁπλῶς, ὡς ἐῤῥήθη, πρόκειται περὶ χειρωνακτικῶν ἐργασιῶν. Λυποῦμαι διότι δὲν ἔχω τὴν στιγμὴν ταύτην τὸ σχεδιάγραμμα, ἵνα ἐπιδείξω αὐτὸ εἰς τὴν Βουλὴν, τῆς μετροτροπῆς ἑνὸς τῶν θωρηκτῶν, τὸ ὁποῖον ἤδη καὶ μετατρέπεται. Πρόκειται ἁπλῶς νὰ ἀφαιρεθῇ ὁ πρῶτος ἱστὸς, νὰ καταβιβασθῇ ὁ μεσαῖος ἱστὸς καὶ νὰ ἐλαττωθῇ ὁ τρίτος εἰς τὸ ἥμισυ, νὰ προστεθῶσι καὶ τὰ θωράκια. Ἐπίσης πρόκειται νὰ κατασκευασθῶσιν αἱ βληματαποθῆκαι τῶν ταχυβόλων. Σήμερον ὑπάρχουσιν εἰς τὰ θωρηκτὰ ἡμῶν βληματαποθῆκαι τῶν πυροβόλων, ἐξ ὧν ἀνέρχονται διὰ μηχανημάτων ἀτμοκινήτων τὰ βλήματα ἐν τῷ ἁρμοδίῳ χώρῳ, ἐν ἐλαχίστῳ δὲ χρονικῷ διαστήματι φέρονται ἐκεῖ, ὅπου πρέπει νὰ εὑρίσκωνται κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ἐνεργείας. Εἰς τὰς αὐτὰς ἀποθήκας ἠδύναντο, κατὰ τὴν γνώμην ναυπηγικῶν καὶ μηχανικῶν ἀξιωματικῶν μαχίμων, νὰ τοποθετηθῶσι καὶ τὰ πυρομαχικὰ τῶν ταχυβόλων. Σημειώσατε δὲ, ὅτι αἱ θυρίδες τῶν ταχυβόλων ὑπάρχουσιν ἤδη, καὶ οὐδὲν ἄλλο χρειάζεται ἢ ἡ τοποθέτησις τῶν ταχυβόλων ἐν ταῖς θυρίσι· διότι, καθ’ ἣν ἐποχὴν κατεσκευάζοντο τὰ θωρηκτὰ ἐν Γαλλίᾳ, εἶχεν ἤδη ἀποφασισθῆ ἡ τοποθέτησις τῶν ταχυβόλων, δὲν ἐτοποθετήθησαν δὲ, δι’ ὃν λόγον εἶπε πρὸ ἡμερῶν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Κερκύρας κ. Θεοτόκης, διότι τότε καὶ αὐτὴ ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις δὲν εἶχεν ἀποφασίσει τίνα τῶν ταχυβόλων ἔπρεπε νὰ ἐκλέξῃ. Ἑπομένως οὐδὲν ἄλλο ὑπολείπεται ἢ ἡ κατασκευὴ τῶν βληματαποθηκῶν. Αὗται πράγματι εἰς τὰ θωρηκτὰ, τὰ ὁποῖα ἔχουσι πλῆθος ἀποθηκῶν, εὑρίσκονται εἰς τὸ κατακόρυφον τοῦ ἄξονος τοῦ ταχυβόλου καθέτως, καὶ τοῦτο, ἵνα ταχύτερον μεταβιβάζωνται καὶ μεταφέρωνται τὰ πυρομαχικὰ. Ἀλλ’ ἡ ἐργασία αὕτη εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ μὴ ἦναι δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῇ εἰς τοῦ Βασιλειάδου ἢ εἰς τοῦ Τζὼν τὸ κατάστημα, ἢ ἐν Ναυστάθμῳ; Γνωρίζω ἐκ τοῦ στόματος αὐτοῦ τοῦ ναυπηγοῦ, περὶ τοῦ ὁποίου πρὸ μικροῦ ἐλάλουν, ὅτι εἶναι ἐργασία εὐκολωτάτη, ἀσήμαντος, ἐργασία, ἡ ὁποία ἐν Ἑλλάδι ἤθελε κοστίσει, ὡς ἔγραφε πρὸ τινος καὶ ἐφημερὶς ἑσπερινὴ, φίλα φρονοῦσα τῇ Κυβερνήσει, πολὺ ὀλιγώτερον τῶν 350,000 φράγκων χρυσῶν, ὅσα ὑπολογίζει ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ὅτι θὰ δαπανήσωμεν διὰ τὰς μετασκευὰς ταύτας, τοποθετήσεις, ἐλαττώσεις τῶν ἱστῶν κτλ. Ὁ ναυπηγός, περὶ τοῦ ὁποίου πρὸ μικροῦ ἔλεγον, ἰσχυρίσθη, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἐκτελεσθῇ ἐν Ἑλλάδι ἡ ἐργασία αὕτη μὲ δαπάνην πολὺ μικροτέραν, 125,000 δραχμῶν μόνον! ἔλεγε δὲ πρὸς ἐμὲ, ὅτι βεβαίως τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἀπώλεσεν εὐκαιρίαν, ἵνα κατασκευάσῃ δύο ἔτι τορπιλλοβόλα· διότι ἐκ τῆς ματαίας δαπάνης, ἡ ὁποία θὰ γείνῃ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, θὰ ζημιωθῇ τὸ Δημόσιον τὸ Ἑλληνικὸν ποσὸν ἴσον πρὸς τὴν ἀξίαν δύο τορπιλλοβόλων· ταῦτα δὲ καὶ ἐν ἐπισήμῳ ἐκθέσει ἠθέλησε νὰ ἀναγράψῃ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ἀλλὰ δὲν τῷ ἐπετράπη! Ἰδοὺ διατὶ ἔλεγον, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι μεγίστης σπουδαιότητος, τὸ μὲν διότι ἡ ἐργασία εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ ἐν τῷ τόπῳ, καὶ τὸ χρῆμα νὰ μείνῃ ἐν τῷ τόπῳ, καὶ τὰ κατατήματα τὰ μηχανικὰ ἡμῶν νὰ τύχωσι συνδρομῆς παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία βεβαίως ὀφείλει νὰ συνδράμῃ αὐτά, τὸ δὲ διότι θὰ δαπανήσωμεν ποσὸν διπλάσιον καὶ πλέον διὰ τὴν ἐργασίαν ταύτην διὰ τοὺς διπλοῦς μισθοὺς τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τὰς διπλᾶς τραπέζας καὶ τὰ λοιπὰ,—διότι δὲν πιστεύω νὰ ἀγνοῇ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ὅτι ὁ ἀντιπλοίαρχος κυβερνήτης ἀντὶ τοῦ κανονικοῦ μηνιαίου μισθοῦ δραχ. 634 λαμβάνει ἐν τῷ ἐξωτερικῷ κατὰ μῆνα τὸ διπλάσιον, καὶ εἰς χρυσὸν, ἤτοι φρ. χρ. 1268! λαμβάνει δὲ καὶ διπλῆν τράπεζαν· ταὐτὸ δὲ συμβαίνει καὶ διὰ τοὺς λοιποὺς ἀξιωματικούς. Ταῦτα πάντα δὲ εἶναι δαπάνη ἀνερχομένη οὐχὶ εἰς 100,000 δραχμὰς, ὡς ἔλεγε πρὸ μικροῦ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς συνάδελφος, ἀλλ’ εἰς ποσὸν πολὺ μεγαλύτερον. Λυποῦμαι διότι δὲν ἔχω προχείρους τὰς σημειώσεις μου, ἵνα ἀποδείξω ὑμῖν διὰ λεπτομεροῦς ἀναλύσεως, ὁποία κολοσσιαία δαπάνη ἐγένετο, πρὸς βλάβην τῶν συμφερόντων τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ τῶν ἄλλων ἐθνικῶν συμφερόντων. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔλεγεν, ὅτι, ἐὰν δὲν κατασκευάσωμεν τὰς βληματαποθήκας τῶν ταχυβόλων ὑπὸ κάθετον γραμμὴν, τότε μετατρέπονται τὰ ταχυβόλα εἰς βραδυβόλα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν πρέπει νὰ ἐπεκτείνῃ ὀλίγον τὰς ναυτικάς του γνώσεις, καὶ νὰ ἐρωτήσῃ, ἐὰν τὰ ἄλλα πλοῖα ἔχωσι τοποθετήσει τὰς βληματαποθήκας καθέτως ὑπὸ τὰ ταχυβόλα. Τὸ μῆκος τοῦ θωρηκτοῦ μόλις εἶναι 103 μέτρα, ἡ δὲ ἀπόστασις τῶν βληματαποθηκῶν ἀπὸ τὰ ταχυβόλα εἶναι 15, 20 ἢ 40 μέτρα, καὶ τὰ βλήματα ἀνέρχονται εἰς τὸ κατάστρωμα δι’ ἀτμοκινήτου μηχανῆς. Ὥστε θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐπεκτείνῃ καὶ τὰς ναυτικὰς αὑτοῦ γνώσεις, ἵνα...

§46Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Θὰ σᾶς πάρω δάσκαλον.

§47ΣΤΑΗΣ. Ἐγὼ καὶ εἶχον καὶ ἔχω ἱκανὴν διδακτικὴν ἱκανότητα, ἡ ὁποία ὅμως φοβοῦμαι ὅτι δὲν θὰ κατορθώσῃ νὰ σᾶς καταστήσῃ καλὸν μαθητήν.

§48Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Κατὰ τὰς διακοπὰς θὰ σᾶς πάρω δάσκαλον.

§49ΣΤΑΗΣ. Ἠρώτησα καὶ τὸν κ. Βασιλειάδην καὶ τὸν κ. Τζὼν καὶ ἄλλους μηχανουργοὺς, πάντες δὲ ὑπόσχονται νὰ περατώσωσι τὰς ἐργασίας ταύτας εἰς τὸ ἥμισυ τοῦ χρόνου, ὁ ὁποῖος ἐχρειάσθη διὰ τὸ πρῶτον θωρηκτόν... Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφον κ. Ἀγγελόπουλον νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἔχῃ γνῶσιν τῶν τοιούτων δηλώσεων.

§50Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐδήλωσεν, ὅτι ἐγένοντο τὰ συμβόλαια, νομίζω ὅτι πᾶσα συζήτησις εἶναι ματαία. Καλὸν βεβαίως θὰ ἦτο, ἡ ἐπισκευὴ νὰ ἐγίνετο ἐν Ἑλλάδι, καὶ κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔχω, ἠδύνατο νὰ γείνῃ ἐντὸς τριῶν μηνῶν.

§51Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Χθὲς ὁ ἐργοστασιάρχης ἐν Πειραιεῖ κ. Βασιλειάδης, ἐπισκεφθείς με εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ἠρωτήθη παρ’ ἐμοῦ, ἐὰν ἔλαβε γνῶσιν ἄρθρου τινὸς ἐφημερίδος περὶ τοῦ δυνατοῦ τῆς μετατροπῆς τῶν θωρηκτῶν ἐν Πειραιεῖ. Ὁ δὲ κ. Βασιλειάδης χθὲς πρὸ μεσημβρίας μοὶ ὑπεσχέθη, ὅτι θὰ μοὶ γράψῃ ἐπιστολὴν, διὰ τῆς ὁποίας θὰ μὲ βεβαιώσῃ, ὅτι καλῶς ἔπραξα, ἀποστείλας τὰ θωρηκτὰ εἰς Εὐρώπην, διότι ἄλλως θὰ χάσωμεν τὸν χρόνον, καὶ ὅτι εἰς τὸ κατάστημά του δὲν εἶναι δυνατὸν, ἐλλείψει μηχανημάτων καὶ ἐργατῶν καὶ ὅλων τῶν προσφόρων μέσων, νὰ διεξαχθῇ τοιαύτη μετασκευὴ πολεμική.

§52ΣΤΑΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μὴ κάμῃ χρῆσιν τοιαύτης ἐπιστολῆς, διότι θ’ ἀναγκασθῶ νὰ ἐπικαλεσθῶ ἄλλην ἐπιστολὴν, ἡ ὁποία θὰ διαψεύσῃ τὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ἐκτὸς ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀνταλλάξῃ τοιαύτην ἐπιστολὴν μὲ ἀντάλλαγμα, περὶ τοῦ ὁποίου ἡ Βουλὴ ταχέως θὰ λάβῃ εὐκαιρίαν νὰ συζητήσῃ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τὸ κατάστημα τοῦ κ. Βασιλειάδου, καὶ τὸ τοῦ κ. Τζὼν καὶ τῶν ἄλλων, ὧν δὲ ἔχω πρόχειρα τὰ ὀνόματα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ κατασκευάσωσι τὰς μικρὰς ταύτας ἐργασίας, εἶναι καὶ ὁ Ναύσταθμος, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ κάμῃ πολὺ σπουδαιοτέρας ἐργασίας, καὶ ἀπορῶ μάλιστα, πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἀδικεῖ τὰ συνεργεῖα τοῦ Ναυστάθμου. Ὁπόταν ἔλθῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸ περὶ «Μπουμπουλίνας» ζήτημα, θὰ ἀποδείξω, ὅτι ἐγένετο ἐργασία πραγματικῶς θαυμασία ἐν Ναυστάθμῳ, ἀδιάφορον ἐὰν ἐδαπανήθησαν ἑκατομμύρια χάριν πολυτελείας, ἢ ἐλλείψει εἰδικῶν ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι ἀπεπέμποντο, διότι δὲν ἦτο ἡ γνώμη των ἀρεστὴ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι παρανόμως διηύθυνον τὰς ἐργασίας τῆς «Μπουμπουλίνας». Ἀφοῦ ἔχομεν τοιαῦτα καταστήματα, ἀφοῦ δυνάμεθα νὰ ἐκτελέσωμεν τοιαύτας ἐργασίας, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν βεβαιώνει, πρὸς βλάβην τῆς ὑπηρεσίας καὶ τῶν συμφερόντων τοῦ ἔθνους, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἐκτελέσωμεν ἐν Ἑλλάδι τοιαύτας ἐργασίας! Ἀλλὰ μὴ νομίζετε, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς δαπάνης ἢ τὸ τῆς ὑποστηρίξεως τῶν βιομηχανικῶν καταστημάτων εἶναι τὰ σπουδαιότερα ἐν τῷ θέματι τούτῳ. Τὸ ὕψιστον τῶν ζητημάτων εἶναι ἡ παρουσία τῶν θωρηκτῶν ἐν Ἑλλάδι κατὰ τὰς κρισίμους ἐπικειμένους περιστάσεις. Θωρηκτὰ δὲ δὲν θὰ ἔχητε ἐντὸς τοῦ Ἀπριλίου. Τὸ Κράτος ἐδαπάνησε πολλὰς χιλιάδας δραχμῶν, ἵνα καταρτίσῃ ἐπιστήμονας ναυπηγικοὺς ἀξιωματικούς, καὶ σήμερον δ’ ἔτι ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου θέλετε νὰ δώσητε βαθμοὺς εἰς ναυπηγικοὺς ἀξιωματικούς. Τί διάβολο τοὺς θέλετε, ἀφοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῶσι τοιαῦται ἐργασίαι ἐν Ἑλλάδι! Διατὶ ἐπιβαρύνετε τὸ δημόσιον ταμεῖον διὰ τῶν νομοσχεδίων σας, ἀφοῦ εἶναι ἄχρηστος ὁ Ναύσταθμος; Μὴ προσθέτετε τοὐλάχιστον νέας δαπάνας. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ κατάστασις αὕτη πρέπει νὰ λείψῃ· τὸ ἀπαιτεῖ ὁ τόπος. Πρέπει νὰ λείψουν τὰ προσωπικὰ ῥουσφέτια· χάριν τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου, δὲν πρέπει νὰ μεταβαίνῃ ὁλόκληρον θωρηκτὸν εἰς Γαλλίαν, νὰ δαπανῶνται ἀσκόπως χιλιάδες δραχμῶν. Πρέπει νὰ λείψῃ ἡ περιφρόνησις πρὸς πᾶν ἐντόπιον. Ἀπορῶ μάλιστα, πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ὁ ἀντιπροσωπεύων τὴν ἐπαρχίαν Ἀττικῆς, δὲν λαμβάνει τοῦτο ὑπ’ ὄψιν, ἀλλὰ πείθεται, δὲν ἠξεύρω εἰς τίνος κατωτέρου ἀξιωματικοῦ τὰς γνώμας καὶ τὰς συμβουλάς. Ταῦτα εἶναι ζητήματα, τὰ ὁποῖα δὲν πρέπει νὰ διαφεύγουν τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διότι συνδέονται μὲ δύο σπουδαιότατα θέματα, τὸ οἰκονομικὸν καὶ τὸ ἐθνικὸν, τὴν διασπάθησιν τοῦ δημοσίου πλούτου καὶ τὴν παρουσίαν καθ’ ὡρισμένην ἐπίκαιρον ἐποχὴν τῶν θωρηκτῶν ἡμῶν ἐντὸς τῶν Ἑλληνικῶν ὑδάτων. Ἐγὼ δὲν νομίζω ὅτι ἐπὶ ματαίῳ παρέρχεται ὁ χρόνος, συζητουμένων τοιούτων θεμάτων. Νομίζω μάλιστα, ὅτι ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρέπει νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην αὑτοῦ. Ἐγὼ ἀδιστάκτως φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀποσταλῇ τὸ δεύτερον καὶ τὸ τρίτον θωρηκτὸν εἰς Γαλλίαν, μάλιστα κατὰ τὰς παρούσας περιστάσεις.

§53Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Εἰς τὰς 29 Δεκεμβρίου θὰ φύγῃ ἀπὸ τὸν Πειραιᾶ.

§54ΣΤΑΗΣ. Ἀλλὰ δύναται ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ λύσῃ τὸ συμβόλαιον.

§55Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὄχι! δὲν θὰ τὸ λύσω!

§56ΣΤΑΗΣ. Λυποῦμαι, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐξακολουθεῖ νὰ ἔχῃ τὰς αὐτὰς ἀντεθνικὰς ἰδέας.

§57Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Μάλιστα, τὰς αὐτὰς θὰ ἔχω πάντοτε ἰδέας περὶ τοῦ τόπου τῆς μετασκευῆς τῶν θωρηκτῶν.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπούμπουλης ἔχει τὸν λόγον.

§59Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, πολλάκις ἐζήτησα νὰ εὐαρεστηθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ σχέδια τῆς μετατροπῆς τῶν θωρηκτῶν ἡμῶν, ἐπὶ τῶν ὁποίων δύναταί τις νὰ κρίνῃ καὶ νὰ ὁμιλήσῃ ἀσφαλῶς. Φρονῶ δὲ, ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ προώρως ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ φίλος μου κ. Παπαμιχαλόπουλος ἔφερεν· εἶναι ἀνάγκη ἀπόλυτος, ἵνα τὰ σχέδια κατατεθῶσιν εἰς τὸ Προεδρεῖον, πρωτίστως δὲ τὸ σχέδιον τὸ τελευταῖον τῆς μεταῤῥυθμίσεως, ἐὰν πράγματι μετεῤῥυθμίσθη παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, διότι ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι τρεῖς ἐπιτροπαὶ καὶ τρία σχέδια ἐπὶ τῆς μετατροπῆς τῶν θωρηκτῶν ἐγένοντο, τὸ τελευταῖον δ’ ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν, καὶ τὰ συμβόλαια εἶναι ὑπογεγραμμένα. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι δὲν ἠδύνατο ἄλλως νὰ κάμῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι τὰ συμβόλαια αὐτὰ ἔχουσι καὶ ποινικὴν ῥήτραν, καὶ προτιμότερον θὰ ἦναι νὰ πληρώσωμεν τὴν ποινικὴν ῥήτραν, παρὰ νὰ πληρώσωμεν 1,500,000 δραχμάς. Ὁ ναυπηγὸς αὐτὸς, ὅστις ἔπεισε τὸν Ὑπουργὸν νὰ κάμῃ τὴν μεταῤῥύθμισιν ταύτην, βεβαίως ἀνέλαβε μεγάλην εὐθύνην, ἵνα μὴ εἴπω τι ἄλλο. Εἶναι δὲ βέβαιον, ὅτι ὁ ναυπηγὸς αὐτὸς πρὸ 25 ἢ 30 ἡμερῶν μετέβη εἰς Γαλλίαν, εἰς τὸ κατάστημα Forges et Chantiers, ἵνα προφορικῶς μεταδώσῃ τὴν ἀπόφασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν ἐπὶ τῆς μεταῤῥυθμίσεως τοῦ τελευταίου σχεδίου. Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὴν μετατροπὴν τῶν ἱστῶν, δὲν εἶναι καὶ πολὺ σπουδαῖον πρᾶγμα, διότι ἕκαστος ἱστὸς τῶν θωρηκτῶν δὲν ζυγίζει πλέον τῶν τεσσάρων ἕως πέντε τόννων· ἔχομεν ἱστοθέτην, διὰ τὸν ὁποῖον ἐδαπάνησε τὸ Δημόσιον 180,000 δραχμὰς, σηκόνει δὲ βάρος 60–70 τόννων, ὥστε δύναται κάλλιστα ἡ ἐξαγωγὴ τοῦ ἱστοῦ νὰ γείνῃ ἐν τῷ ἡμετέρῳ Ναυστάθμῳ. Τὸ δὲ ζήτημα τῶν βληματοαποθηκῶν ἐπίσης δὲν εἶναι σπουδαῖον, διότι ἐπιτροπὴ ἐξ ἀξιωματικῶν ὥρισε καὶ τὸν χῶρον καὶ τὴν τοποθεσίαν καὶ τὸ μέγεθος καὶ τὰ πάντα, καὶ ἀξιόλογα ἠδύναντο νὰ γείνωσιν ἐδῶ...

§60ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Ἀλλ’ ἐπρόκειτο καὶ περὶ κατασκευῆς καὶ τοποθετήσεως ἀποστακτήρων πρὸς μεταβολὴν τοῦ θαλασσίου ὕδατος εἰς γλυκύ.

§61Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Αὐτὸ εἶναι δευτερεῦον ζήτημα, κύριε συνάδελφε.

§62ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Εἶναι πρωτεῦον, καὶ αὐτὸ δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἐδῶ.

§63Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Σᾶς βεβαιῶ, κ. συνάδελφε, ὅτι δύναται νὰ γείνῃ· καὶ παρακαλῶ τοὺς συναδέλφους, ὅσοι δὲν ἐπεσκέφθησαν τὸν Ναύσταθμον, νὰ ἐπισκεφθῶσιν αὐτὸν, καὶ τοὺς βεβαιῶ, ὅτι ἐκεῖ θὰ ἴδωσι καὶ ἄλλα ἔργα, καὶ θὰ παύσῃ πλέον νὰ γίνηται λόγος καὶ περὶ «Μπουμπουλίνας», καὶ θὰ δυσκολευθοῦν νὰ πιστεύσουν ὅτι ἡ ἐργασία τῆς «Ἀμφιτρίτης» ἐγένετο ἀπὸ χεῖρας τεχνιτῶν Ἑλλήνων.

§64ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Δὲν ἀπαντᾶτε ὅμως εἰς αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἶπον.

§65Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν εἶναι σπουδαῖον πρᾶγμα, κ. συνάδελφε, εἶναι ἓν μηχάνημα, ὅπως τοῦ ἠλεκτρικοῦ φωτός· δηλ. θὰ τοποθετηθῇ εἷς λέβης παραπλεύρως τῆς μηχανῆς, αὐτὸς θὰ συνέχηται διὰ σωλήνων καὶ λοιπῶν μηχανημάτων, καὶ τέλος τὸ θαλάσσιον ὕδωρ θὰ τὸ μεταποιῇ εἰς γλυκὺ ὕδωρ.

§66ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶμαι ναυτικός, ἀλλ’ ἤκουσα γνώμη ναυτικοῦ, διατεινομένου ὅτι ἡ ἐργασία αὕτη δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἐδῶ.

§67Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Καὶ ἐγὼ ὡς ναυτικὸς ὁμιλῶ, καὶ εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀπόλυτον ἀνάγκην, ὡς ἐκ τῆς θέσεως καὶ τοῦ ἀξιώματός μου, νὰ γνωρίζω αὐτὰ τὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἀνάγονται εἰς τὸν μηχανικὸν κλάδον. Λοιπὸν ὁ Ναύσταθμος δύναται νὰ κάμῃ αὐτὸ πρᾶγμα. Τώρα πολὺ πιθανὸν ὁ Ναύσταθμος διὰ τῶν ὑπαρχόντων ἐργατῶν νὰ μὴ ἐπαρκῇ, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι δευτερεῦον ζήτημα. Ἐὰν τῷ δώσητε μεγαλειτέραν ἐργασίαν, μεγαλειτέραν θὰ κάμῃ. Ὁ Ναύσταθμος εἶναι πράγματι σήμερον ἐπαρκὴς ἐν σμικρῷ, διότι ἔχει ὅλα τὰ ἀναγκαιοῦντα, καὶ ἡ ἐργασία αὐτὴ δύναται κάλλιστα νὰ γείνῃ ἐκεῖ. Ἐπίσης ἡ τοποθέτησις τῶν ταχυβόλων, τὰ ὁποῖα χρησιμεύουσι πρὸς ἄμυναν κατὰ τῶν τορπιλλοφόρων σκαφῶν καὶ καλοῦνται ὁπλισμὸς τοῦ καταστρώματος, καθὼς καὶ τὰ μυδραλλιοβόλα, διότι χρησιμεύουσιν ὅπως βάλλωσι περισσότερον ἀριθμὸν σφαιρῶν κατὰ τῶν τορπιλλοφόρων σκαφῶν, τὰ ὁποῖα ὡς ἐκ τῆς μεγάλης ταχύτητος δὲν περέχουσι σημεῖον ἐπὶ σκοπῷ, καὶ ταῦτα ἠδύναντο νὰ γείνωσιν ἐν τῷ Ναυστάθμῳ. Δὲν ἔρχομαι νὰ ἐλέγξω τὴν ἐπιτροπὴν, τὴν ὁποίαν ἀναγνωρίζω ὑπερτέραν ἐμοῦ, ἥτις ἀπεφάνθη περὶ τῆς ἐξαγωγῆς τῶν ἱστῶν, ἀλλὰ καὶ τοῦτο εἶναι ζήτημα, ἐὰν πρέπῃ νὰ ἐξαχθῇ ὁ ἐμπρόσθιος ἱστὸς ἢ ὄχι, καὶ διὰ τοῦτο ἐζήτησα καὶ ζητῶ νὰ καταθέσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τὴν ἔκθεσιν, διότι, ὡς λέγουσι τοὐλάχιστον, ἐμποδίζει τὴν κατ’ εὐθεῖαν σκόπευσιν τοῦ πυροβόλου τῆς πρώρας. Ζητῶ τὴν ἔκθεσιν, διότι δὲν δύναμαι νὰ ἀπαιτήσω ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μᾶς ἐξηγήσῃ τὰ τοιαῦτα, διότι δὲν εἶναι οὔτε ναυπηγὸς, οὔτε ἀξιωματικὸς τοῦ ναυτικοῦ, καὶ φυσικῷ τῷ λόγῳ τὰ ἀγνοεῖ. Ἐπίσης ὡς πρὸς τὰς βληματαποθήκας, αἱ ὁποῖαι ἠνεῴχθησαν εἰς τὸ διαμέρισμα τῶν γαιανθρακαποθηκῶν, τὸ ζήτημα εἶναι ἀρκετὰ συζητήσιμον διότι, ἐνῷ πρὶν αἱ γαιανθρακαποθῆκαι τῶν πλοίων περιελάμβανον 500 τόννους γαιανθράκων, νῦν θὰ περιλαμβάνουν 60 ὀλιγώτερον. Τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι σπουδαῖον, ἀλλὰ δὲν μοὶ ἐπιτρέπεται ν’ ἀποφανθῶ ἐπὶ τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς. Ἐπαναλαμβάνω μόνον, ὅτι πᾶσαι αἱ ἐργασίαι ἠδύναντο νὰ γείνωσιν εἰς τὸν ἡμέτερον Ναύσταθμον. Ἀλλὰ, λέγουσι, θὰ ἐπέλθῃ βραδύτης. Μάλιστα, κύριοι συνάδελφοι, δὲν τὸ ἀποκρύπτω, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ζήτημα τῆς Διευθύνσεως. Ὅταν τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ὁ Ναύσταθμος θέλωσι νὰ γείνῃ ἐργασία, θὰ γείνῃ ἐν ὡρισμένῳ χρόνῳ. Ἡ διαφορὰ δὲ τῆς ἐργασίας εἶναι πλέον τῶν 600,000 ἢ 700,000 φράγκων διὰ τὰ τρία πλοῖα, ἂν αὕτη ἐγίνετο ἐν Ἑλλάδι. Ἀρχικῶς τὰ συμβόλαια, ὡς πρὸς τὴν ἐξαγωγὴν τῶν ἱστῶν, εἶχον ἀναγράψει 13,000 φρ. χρυσᾶ, κατόπιν δὲ τῆς μεταῤῥυθμίσεως ταύτης τὸ ποσὸν ἀνέρχεται εἰς 145,000 φρ. Ἡ ἐργασία ἠδύνατο κάλλιστα βεβαίως νὰ γείνῃ εἰς τὸν Ναύσταθμον, ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψιν τῶν ἡμετέρων ναυπηγῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐκ τῶν ἀρίστων, καὶ τοὺς ὁποίους ὁ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς εἶχε καὶ ἔχει πάντοτε πλησίον του. Εἶναι τὸ δεξί του χέρι, κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον. Ἔχομεν δὲ καὶ μηχανικοὺς ἀρίστους καὶ τεχνίτας. Διὰ τοῦτο δὲν εὑρίσκω τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἠδύνατο νὰ γείνῃ ἐνταῦθα, δηλ. ἐν Ἑλλάδι, ἡ ἐργασία αὕτη. Ἴσως εἴπωσιν, ὅτι τὸ κατάστημα τοῦ Βασιλειάδου ἔχει τόσας ἄλλας ἐργασίας, ὥστε δὲν ἠδύνατο νὰ ἀναλάβῃ καὶ τὴν μετατροπὴν τῶν ἡμετέρων θωρηκτῶν. Ἄς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἀμφιβάλλω, διότι τὸ κατάστημα τοῦ Βασιλειάδου δύναται νὰ ἔχῃ καὶ περισσοτέρας ἐργασίας, καὶ ἂν χρειάζηται 10 ἢ 15 λεβητοποιοὺς, δύναται νὰ τοὺς εὕρῃ εἰς τὴν στιγμὴν ἐν Πειραιεῖ. Τοῦτο δὲν δικαιολογεῖ τὸν κύριον Ὑπουργὸν, ἠδυνάμεθα ὅμως μὲ 600,000 700,000 φράγκα νὰ ὁπλίσωμεν τὸ εὔδρομον «Ναύαρχον Μιαούλην», καὶ ἤκουσα ἄλλοτε τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν Κερκύρας λέγοντα, ὅτι δὲν ἤθελε νὰ ἀναγνωρίσῃ τὸ εὔδρομον «Ναύαρχον Μιαούλην» ὡς πλοῖον πολεμικόν, δηλαδὴ τῆς τελευταίας κατασκευῆς, διότι σήμερον τὰ καταδρομικὰ διανύουν 17 καὶ 18 μίλια, ἐνῷ τὸ εὔδρομον τοῦτο κατὰ τὸ τελευταῖόν του ταξείδιον διήνυε μόλις 13 μίλια. Ὁπωσδήποτε εἶναι ἄριστον πλοῖον, καὶ μὲ τὴν ταχύτητα, τὴν ὁποίαν νῦν ἔχει, παραβαλλόμενον πρὸς τὸν στόλον τῆς χώρας, πρὸς τὴν ὁποίαν πρόκειται καθ’ ἡμέραν ἐγγίζουσαν νὰ δράσωμεν. Λυποῦμαι μόνον, λέγων ὅτι, ἐὰν πρόκειται νὰ δράσωμεν, πῶς θὰ κινήσωμεν; Ὁ προϋπολογισμὸς δὲν ἀναγράφει παρὰ δύο θωρηκτὰ ἐν ἐνεργείᾳ, ἡ τακτικὴ δὲ τοῦ πολέμου δὲν παραδέχεται ὀλιγώτερα τῶν τριῶν. Διὰ πιστώσεως θὰ θέσητε τὰ λοιπὰ πλοῖα εἰς ἐνέργειαν; Τότε καλλίτερον ἦτο νὰ ἀναγραφῇ τὸ ἔξοδον εἰς τὸν προϋπολογισμόν, ὅπως ἡ μοῖρα ἀπαρτίζηται ἀπὸ 4 πλοῖα καὶ μάλιστα ἰσόταχα σχεδόν. Ἐπιφυλάσσομαι, ὅταν κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα, νὰ εἴπω περισσότερα ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ τὸ σπουδαιότερον πάντων. Θὰ παρακαλέσω ὅμως τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μεριμνήσῃ περὶ γυμνασίων τῶν πληρωμάτων, τὰ ὁποῖα γυμνάσια ἀπὸ τοῦ 1890 δὲν ἔλαβον χώραν, ὅτε ὑπῆρχεν ἡ μοῖρα τῶν γυμνασίων, ἡ ὁποία ἀπετελεῖτο ἐκ τῶν τεσσάρων ἀτμομυοδρομόνων, τῶν λεγομένων ποταμῶν. Ἐπίσης δέον νὰ γείνωσι γυμνάσια πυροβολικοῦ ἔνσφαιρα, ὄχι βεβαίως μὲ τὰ πυροβόλα Κανὲ, ὧν ἑκάστη σφαῖρα στοιχίζει 2,000 καὶ 10,000 δραχμὰς, ἀλλὰ μὲ τὰ τηλεβόλα Κροὺπ, τὰ ὁποῖα ἔχουν σωλῆνας τεχνικοὺς γυμνασίων, καὶ τοιούτους ἔχουν καὶ τὰ μικρὰ πλοῖα, οἱ ἀτμομυοδρόμονες. Καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἀνασυστήσῃ τὴν μοῖραν τῶν τεσσάρων ἀτμομυοδρομόνων· διότι, ἀφ’ ἧς διελύθη αὕτη, τὰ πλοῖα ἔλαβον τὴν ἄγουσαν εἰς καταδίωξιν τοῦ λαθρεμπορίου, καὶ τὰ γυμνάσια ἔκτοτε ἔπαυσαν. Ἵνα ἐφαρμόσῃ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Λεζὲν, οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ τελευταῖον ἐκ τῆς Σχολῆς τῶν δοκίμων ἀποφοιτήσαντες δὲν ἀπεμακρύνθησαν πρὸ πολλοῦ τοῦ Πειραιῶς. Τὰ γυμνάσια εἶναι ζήτημα σπουδαῖον, ὅπερ δὲν πρέπει νὰ παραλειφθῇ, πρωτίστως τὸ τῆς τακτικῆς, τὰ γυμνάσια ἀποβιβάσεως καὶ ἡ ἀναγνώρισις τῶν παραλίων, εἰς τὰ ὁποῖα θὰ δράσωμεν, τὰ γυμνάσια τὰ τορπιλλικὰ, καὶ ἐν γένει πάντα τὰ ἀφορῶντα τὴν πολεμικὴν ἐπιστήμην, τῆς ὁποίας ἔχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην.

§68ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Εἰς τὴν προηγουμένην σύνοδον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἔλεγεν, ὅτι οὐδὲν λείπει ἐκ τοῦ στόλου, καὶ ὅτι αὐτὸς ἔλαβε πᾶσαν πρόνοιαν περὶ αὐτοῦ. Ἀλλὰ σήμερον, ὡς ἠκούσατε πάντες, ὑπῆρχον ἀπὸ τὴν προηγουμένην Κυβέρνησιν συμβόλαια. Αὐτὸς δὲ μᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν εὗρε τίποτε καὶ ὅτι ἐφρόντισε μόνον μὲ 170,000 καὶ παρεσκεύασε τὸν στόλον· ἐφ’ ᾧ καὶ εἷς τῶν κ. συναδέλφων τὸν συνεχάρη. Ἀφοῦ ὁ Ναύσταθμος δὲν χρησιμεύει πρὸς ἐπισκευὴν τῶν πλοίων, δὲν ἐννοῶ εἰς τί χρησιμεύει καὶ διατηρεῖται, καὶ πρὸς τί μένουσι τόσοι ἀξιωματικοὶ ἐκεῖ· διὰ νὰ συμβαίνωσι καταχρήσεις, περὶ ὧν καθ’ ἑκάστην γίνεται λόγος;

§69Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὁ διευθυντὴς τοῦ Ναυστάθμου, ὁ πλοίαρχος κ. Κουτσοῦκος, εἶναι ἀνεγνωρισμένης ἱκανότητος καὶ τιμιότητος ἀξιωματικὸς, καὶ εἶναι ἁμάρτημα νὰ λέγητε τοιαῦτα διὰ τὸν διευθυντὴν τοῦ Ναυστάθμου.

§70ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ γενικῶς. Πρέπει νὰ φέρῃ ὁ Ὑπουργὸς μίαν βελτίωσιν εἰς τὸν Ναύσταθμον, καὶ ὄχι νὰ φέρῃ νομοσχέδια πρὸς προβιβασμὸν ἀξιωματικῶν.

§71Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ ναυτικοῦ δὲν ἐζήτησαν νομοσχέδια περὶ προβιβασμῶν, κύριε συνάδελφε.

§72ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ περὶ τῶν ἀξιωματικῶν ἔχω τὴν καλλιτέραν ἰδέαν, καὶ εἰς αὐτοὺς στηρίζω τὰς ἐλπίδας μου.

§73Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Καὶ σὲ παρακαλῶ νὰ ἐξακολουθήσῃς νὰ ἔχῃς τὰς ἐλπίδας σου, καθὼς καὶ τὸ ἔθνος ὅλον, τὸ ὁποῖον νὰ ἦσθε παραβέβαιος, ὅτι θὰ τὸ βγάλουν ἀσπροπρόσωπον, κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον. Ἄλλοτε τὸ ναυτικὸν σῶμα, κ. συνάδελφοι, εἶχεν ἀντιναύαρχον ἀρχηγὸν τοῦ στόλου καὶ ὑποναυάρχους, ὅτε δὲν ὑπῆρχον θωρηκτὰ Αʹ τάξεως, σήμερον δὲ, ὅτε εἶναι Μοῖρα πλήρης ἐκ θωρηκτῶν Αʹ τάξεως καὶ δύναται νὰ ὑπάρχῃ καὶ Μοῖρα Βʹ τάξεως ἐκ τεσσάρων ἄλλων πλοίων, καὶ ἐκ τριῶν μοιρῶν τορπιλλοφόρων σκαφῶν, στερεῖται τῶν ἀναγκαίων βαθμοφόρων, καὶ τοῦτο, διότι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἤρχισε τοὺς ὀργανισμοὺς συντάσσων τούτους ἐκ τῶν κατωτέρων ἀξιωματικῶν· καὶ παράδειγμα σᾶς φέρω, ὅτι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ὑπάρχουν τμήματα, τὰ ὁποῖα διευθύνουν πολῖται· π. χ. τὸ τμῆμα τῶν φάρων καὶ φανῶν, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἔκαμε τμῆμα καθαρῶς ναυτικὸν, διευθύνει πολίτης, τὸ τμῆμα τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας, καθαρῶς μάχιμον τμῆμα, τὸ διευθύνει οἰκονομικὸς ἀξιωματικὸς, τὸ γραφεῖον τοῦ πυροβολικοῦ δὲν ὠνόμασε τμῆμα, ὅπου ἠδύνατο νὰ ἦναι ἀνώτερος ἀξιωματικὸς, τὸ τμῆμα τοῦ ὑλικοῦ ἔπρεπε νὰ διευθύνῃ πλοίαρχος, καὶ ἄλλα ἐν τῷ Ναυστάθμῳ τμήματα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ διευθύνουν ἀντιπλοίαρχοι καὶ πλοίαρχοι. Εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν θέλει μεριμνήσει ἐν καιρῷ τῷ δέοντι περὶ ὅσων ἀναφέρω.

§74ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Δὲν προτίθεμαι νὰ μεταβιβάσω τὴν διαμάχην τῶν ναυτικῶν εἰς τὴν ξηράν· διὰ τοῦτο δὲν προβαίνω εἰς προφορικὴν ἀνάπτυξιν ἐπερωτήσεώς μου, ἀλλὰ καταθέτω ταύτην ἔγγραφον. Εἶναι σχετικὴ πρὸς τὴν προμήθειαν πολλῶν χιλιάδων πήχεων ὀθόνης, ἡ ὁποία δὲν ἐγένετο συμφώνως πρὸς τὰ κεκανονισμένα. Ἐπιφυλάσσομαι δὲ, ὅταν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀπαντήσῃ, νὰ λάβω τὸν λόγον.

§75ΡΩΜΑΝΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, διὰ ποῖον λόγον δὲν ἐνέκρινε ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Κρανίων. Πρὸ ἓξ μηνῶν ὁ νομάρχης Κεφαλληνίας ἀπηύθυνε πρὸς τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια τῆς νήσου πρόσκλησιν, ἵνα προβῶσιν εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων. Πλεῖστα τῶν Συμβουλίων ἐψήφισαν τὸν φόρον τοῦτον, πάντων δὲ ἐπεκύρωσε τὸ Ὑπουργεῖον τὴν ἀπόφασιν, πλὴν τῆς τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Κρανίων. Ὑποθέτω ὅτι τοῦτο προῆλθεν ἕνεκα συσσωρεύσεως πολλῆς ἐργασίας εἰς τὸ ἁρμόδιον τμῆμα. Παρακαλῶ νὰ λάβῃ τὴν καλωσύνην νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα καὶ προκαλέσῃ τὸ ἁρμόδιον Β. Διάταγμα.

§76ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Πρὸ ἡμερῶν ἐζήτησα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως προσαγάγῃ πίνακα τῶν διωρισμένων ὑπαλλήλων ἐπὶ τῆς παρακρατήσεως, ὁπόσοι εἶναι καὶ πόσον μισθὸν λαμβάνει ἕκαστος, πόσαι ἀποθῆκαι εἶναι, πόσος σταφιδόκαρπος ὑπάρχει ἐν αὐταῖς καὶ πόσος ἐπωλήθη, ἀλλὰ δυστυχῶς μέχρι σήμερον οὐδόλως προσήχθη τοιοῦτος. Πληροφορῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι εἰς τὴν παρακρατουμένην σταφίδα τῶν δυστυχῶν σταφιδοκτηματιῶν γίνονται τοιαῦται καταχρήσεις, ὥστε εἰς πλείστας ἀποθήκας ἀφαιροῦσι τὴν σταφίδα καὶ ἀναπληροῦσιν αὐτὴν, ῥίπτοντες ὕδωρ, ἄμμον καὶ λοιπὰς ἀκαθάρτους οὐσίας. Εἰς πολλὰς δὲ ἀποθήκας οἱ διορισθέντες ὑπάλληλοι οὐδόλως μετέβησαν, ἐν τούτοις ὅμως μισθοδοτοῦνται παρὰ τῶν ταμιῶν. Δι’ αὐτὸ οἱ σταφιδοκτήμονες προσφέρουσι τὸν σταφιδόκαρπον αὐτῶν, ἵνα διορίζωνται καὶ μισθοδοτῶνται τοσοῦτοι καὶ τοιοῦτοι ὑπάλληλοι, ὅπως γίνωνται τοιαῦται καταχρήσεις; Καὶ δυστυχῶς ὁ νόμος οὐδὲν προβλέπει περὶ αὐτῶν. Ἐὰν ὁ πίναξ οὗτος προσήγετο, ἤθελον συζητήσει πολὺ ἐπ’ αὐτοῦ καὶ ἐπὶ ὡρισμένων πραγμάτων, περὶ τῶν ὁποίων οὐδεμία ἐλήφθη πρόνοια, ἂν καὶ ἐγένοντο γνωστά.

§77Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔδωκα παραγγελίαν εἰς τὸ γραφεῖον, ὅπως συνταχθῇ καὶ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν ὑπηρετούντων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην· ἐὰν δὲ συνταχθῶσιν ἕως αὔριον, θέλω καταθέσει τὰς πληροφορίας.

§78ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Περὶ τῶν καταχρήσεων ἔχετε γνῶσιν;

§79Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κατηγγέλθη ὅτι συνέβησαν καταχρήσεις εἰς μίαν ἢ δύο ἀποθήκας, καὶ περὶ αὐτῶν διέταξα τὸν ἐπιθεωρητὴν κ. Σακελλαρίου νὰ ἐνεργήσῃ ἀνακρίσεις.

§80ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅπως ὑποβάλῃ τὸν ζητηθέντα πίνακα καὶ στείλῃ ἱκανοὺς καὶ ἐντίμους ἐπιθεωρητὰς πρὸς ἐξέλεγξιν τοῦ ἐν ταῖς ἀποθήκαις παρακρατουμένου σταφιδοκάρπου.

§81ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὁ κ. Σακελλαρίου εἶναι ἐκ τῶν ἱκανωτάτων καὶ ἐντιμοτάτων ἐπιθεωρητῶν.

§82Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Λυποῦμαι ὅτι ἀπευθύνετε τὴν παρατήρησιν ταύτην, ἀφοῦ ἐγὼ ὠνόμασα τὸν ἐπιθεωρητήν, τὸν ὁποῖον ἀπέστειλα. Ὁ ἐπιθεωρητὴς κ. Σακελλαρίου εἶναι ἐκ τῶν ἐντιμοτάτων ὑπαλλήλων, δὲν πρέπει δὲ ἐνταῦθα, ἐπειδὴ ἔχομεν τὴν ἐλευθερίαν νὰ λέγωμεν, νὰ δυσφημῶμεν τοὺς ὑπαλλήλους.

§83ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ οὐδένα ἐδυσφήμησα, οὔτε ἡ παρατήρησίς μου ἀνεφέρετο εἰς τὸν κ. Σακελλαρίου.

§84ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅπως κατὰ τὴν σύνταξιν τῶν ζητηθεισῶν πληροφοριῶν περιλάβῃ καὶ πίνακα ἐμφαίνοντα κατὰ πόλεις τὸ τίμημα τοῦ ἐνοικίου ἑκάστης ἀποθήκης.

§85Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Θὰ συνταχθῇ κατὰ πόλιν καὶ κατ’ ἀποθήκην.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν...

§87ΣΤΑΗΣ. Ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως θὰ παρακαλέσω, κύριε Πρόεδρε, τὴν Κυβέρνησιν νὰ προτάξῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν τοῦ Β. Ναυτικοῦ, ἐπειδὴ ἀμφισβητεῖται παρά τινων, ἂν θὰ ἐπιτευχθῇ ἡ συζήτησις αὐτοῦ, ἕνεκα τῶν ἐπὶ τῶν ἄλλων νομοσχεδίων συζητήσεων.

§88ΡΑΖΕΛΟΣ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι οὐδεμία ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ ἐπισπευσθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου τούτου πρὸ τῆς διακοπῆς, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον τὰ πλοῖα πρόκειται ἤδη νὰ μεταβῶσιν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ὅπου δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην νὰ ἔχωσι πλήρη τὰ πληρώματά των.

§89ΣΤΑΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον, καθ’ ὅσον τουλάχιστον ἰσχυρίζεται καὶ ἡ Κυβέρνησις, εἶναι πολὺ σπουδαῖον καὶ κατεπεῖγον.

§90Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις κρίνει τὸ νομοσχέδιον κατεπεῖγον, καὶ σκέπτεται νὰ παρακαλέσῃ τὴν Βουλήν, καθὼς παρεκάλεσεν ἤδη αὐτήν, νὰ ἐπιλάβηται τῆς συζητήσεως αὐτοῦ. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν, εἶναι, ἐπειδὴ ὑπολείπεται ὀλίγος χρόνος μέχρι τῆς διακοπῆς, νὰ μὴ καταναλίσκωμεν αὐτὸν εἰς συζητήσεις περὶ τοῦ τίνα νομοσχέδια θὰ προταχθῶσι.

§91ΣΤΑΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως παραπονεῖται, ὅτι διὰ τῆς συζητήσεως ταύτης τῶν ὀλίγων λεπτῶν παρακωλύεται ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητηθῇ, ὅταν εὑρίσκηται ἀναγεγραμμένον 15ον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, προηγοῦνται δὲ πολλὰ ἄλλα νομοσχέδια, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ γείνῃ μακρὰ συζήτησις.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης περὶ χορηγίας δανείων καλλιεργείας κλπ. Ὁ κ. Σχινᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§93Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἶχον ὑποβάλει πρότασιν ἐν ἀρχῇ, νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν γενικὴν συζήτησιν μεθ’ ὅλων τῶν νομοσχεδίων τῶν ἀφορώντων τὴν Θεσσαλίαν. Ἡ πρότασις ἐκείνη ἀπεῤῥίφθη, ἀλλὰ καταδείκνυται σήμερον ὁ σπουδαῖος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον εἶχον ζητήσει τὴν ἀναβολήν. Ἐὰν λάβητε τὴν καλωσύνην νὰ ῥίψητε ἓν βλέμμα ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως γεωργικοῦ ταμείου ἐν Θεσσαλίᾳ, θέλετε ἴδει τὴν συνάφειαν, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ συζητουμένη πρὸς κύρωσιν σύμβασις μετὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εὐηρεστήθη χθὲς τὸ ἑσπέρας, κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν, νὰ διαβεβαιώσῃ τὴν Βουλήν, ὅτι ἐν τῇ συμβάσει ἀνεγράφη ὁ ὅρος, ὅτι τὸ δάνειον τῶν 6,000,000, τὸ ὁποῖον ἤθελε χορηγήσει ἡ Τράπεζα ἀποκλειστικῶς κατὰ τὴν σύμβασιν δι’ ὑδραυλικὰ ἔργα, δύναται νὰ χρησιμοποιηθῇ καὶ πρὸς σύστασιν τοῦ Γεωργικοῦ ταμείου καὶ πρὸς ἐξαγορὰν γαιῶν, ἐὰν ταῦτα ἐγκρίνῃ καὶ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τῆς συστάσεως Γεωργικοῦ ταμείου ἐτέθη ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει καὶ πρὸ τῆς προσαρτήσεως τῆς Θεσσαλίας, εἰσεπράχθη δὲ καὶ ποσόν τι, τὸ ὁποῖον εἶναι κατατεθειμένον, ποῦ καὶ πῶς καὶ ὑπὸ ποίας συνθήκας, διατελῶ ἐν ἀγνοίᾳ. Ἐπίσης καὶ δυνάμει τοῦ προηγουμένου νόμου, ἐὰν ῥίψητε τὸ βλέμμα σας ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως Γεωργικοῦ ταμείου, θὰ ἴδητε, ὅτι καὶ ἐξ ἄλλων λόγων τὸ 1883 εἰσεπράχθη ἕτερον ποσὸν δι’ ἐκτέλεσιν ὑδραυλικῶν ἔργων. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν τὰ κεφάλαια ταῦτα ἦναι κατατεθειμένα ἐντόκως εἰς Τράπεζάν τινα ἢ ἐῤῥίφθησαν καὶ ταῦτα εἰς τὸ κοινὸν ταμεῖον ἄνευ τόκου, ὅπως δυστυχῶς συνέβη εἰς τὸ κληροδότημα Βαστάνη. Ἀλλὰ τρίτον ζήτημα ἔρχεται τὸ ἀκόλουθον. Οἱ Θεσσαλοὶ Βουλευταὶ κατὰ τὴν προκαταρκτικῶς γενομένην συζήτησιν ἐθεωρήσαμεν ὅτι ἐπείγουσα εἶναι, κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων τῶν Θεσσαλικῶν, ἡ ἀποκατάστασις τῶν γεωργῶν. Ἑπομένως ἀπὸ τὸ πρῶτον ἔτος θὰ διαθέσῃ τουλάχιστον τὸ πλεῖστον τοῦ δανείου, ἐὰν ὄχι τὸ ὅλον, εἰς τὴν ἐξαγορὰν τῶν γαιῶν, ἀλλὰ ταὐτοχρόνως θ’ ἀρχίσῃ καὶ νέαν μελέτην, ἵνα ἴδωμεν ὁποίου εἴδους ὑδραυλικὰ ἔργα πρέπει νὰ ἐκτελεσθῶσι, τῶν ὁποίων σήμερον ἡ ἀνάγκη καθίσταται μεγαλειτέρα ἐκ τῶν δυστυχῶς γενομένων πλημμυρῶν. Αἱ πλημμῦραι ἐν Θεσσαλίᾳ μᾶς καταδεικνύουσι—δὲν θὰ μεταχειρισθῶ τὴν πρέπουσαν λέξιν—ὅτι θέλομεν πετάξει χρήματα εἰς τὴν Θεσσαλίαν, ἐὰν δαπανήσωμεν ὑπὲρ τῆς ἀποξηράνσεως τῶν ἑλῶν. Θέλομεν ἀφήσει τὴν εἰσροὴν τῶν ὑδάτων καὶ θὰ φροντίζωμεν περὶ τῆς ἐκροῆς αὐτῶν. Ταῦτά εἰσι τὰ μεγάλα ἔργα, τὰ ὁποῖα ἐπηγγέλλοντο, καὶ νῦν τῶν αὐτῶν ἀτυχῶς ἐπιζητοῦσι τὴν ἐκτέλεσιν καὶ πρὸς αὐτὰ προσβλέπουσιν. Ὅθεν σήμερον καθίσταται ἀναγκαία μελέτη σπουδαία ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἤτοι τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων. Ἀλλὰ διὰ τῆς συμβάσεως ἀναλαμβάνει ἡ Θεσσαλία νὰ πληρώσῃ ἢ νὰ ἐξοφλήσῃ χρεωλυτικῶς τὸ δάνειον τῶν 6 ἑκατομμυρίων εἰς 34 ἢ 35 ἔτη. Ὅθεν, ἐὰν διαθέσωμεν τὸ πρῶτον ἔτος τὸ ὅλον ποσὸν τῶν ἓξ ἑκατομμυρίων, θέλομεν εἰσπράττει ἐτησίως παρὰ τῶν χωρικῶν ἀτόκως 400,000 δραχμὰς, διότι ἐντὸς 15 ἐτῶν ὀφείλουσι νὰ ἐξοφλήσωσι τὸ χρέος. Προσθέτως δὲ θέλομεν εἰσπράττει καὶ διὰ τοῦ νόμου περὶ Γεωργικοῦ ταμείου ἄλλο ἓν ἑκατομμύριον ὡς ἔγγιστα, οὕτω δὲ θέλομεν ἔχει ἐτησίαν εἴσπραξιν 1,400,000 δραχμῶν. Διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ δανείου τῶν 6 ἑκατομμυρίων θέλομεν πληρόνει κατ’ ἔτος 390,000 δραχμάς. Ἑπομένως θὰ παραμένῃ εἰς ἡμᾶς ποσὸν πλέον τοῦ ἑκατομμυρίου ἀσφαλὲς ἀσφαλέστατον. Τί θὰ γείνῃ τὸ χρῆμα τοῦτο; Κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ Γεωργικοῦ ταμείου θὰ κατατίθεται εἰς τὰ ταμεῖα τοῦ Κράτους, μετὰ δὲ τὸν ἔλεγχον τῶν ἀπολογισμῶν θὰ διατίθεται εἰς τὰς Τραπέζας. Ἀλλ’ ἐὰν αἱ Τράπεζαι δὲν τὸ δεχθῶσιν, ἢ ἂν αἱ Τράπεζαι εἴπωσιν εἰς ἡμᾶς «δεχόμεθα τὴν κατάθεσιν τοῦ χρήματος τούτου, ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ κατατεθησόμενον κεφάλαιον εἶναι μέγα, θὰ σᾶς δώσωμεν 2% ἢ 3% μόνον», τί θὰ γείνῃ; Ἑπομένως τὸ Γεωργικὸν ταμεῖον, ἐνῷ θὰ πληρόνῃ εἰς τὴν Τράπεζαν 5½% διὰ τὰ ἓξ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα θέλει λάβει, θ’ ἀπολαμβάνῃ 2% ἐκ τῶν ἰδίων, τὰ ὁποῖα τὸ αὐτὸ ταμεῖον θέλει καταθέτει. Δύναμαι δὲ νὰ βεβαιώσω, ὅτι ἐντὸς 15 ἐτῶν ἐκ μὲν τῶν γεωργῶν θὰ λάβωμεν τὸ χρῆμα τῶν ἓξ ἑκατομμυρίων, ἐκ δὲ τῶν εἰσπράξεων θέλομεν λάβει ἕτερα 15 ἑκατομμύρια. Εἰς τί θέλομεν χρησιμοποιήσει ταῦτα; τοῦτο μ’ ἐνδιαφέρει νὰ μάθω. Ἡ Θεσσαλία θὰ πληρόνῃ 5½% διὰ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα θὰ δανεισθῇ παρὰ τῆς Τραπέζης, δὲν θὰ λαμβάνῃ δὲ τίποτε ἐκ τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα θ’ ἀπαρτίζωσι ποσὸν οὐχὶ εὐκαταφρόνητον κατ’ ἔτος, τὸ ὁποῖον αὐτή ἡ Θεσσαλία θέλει εἰσφέρει. Ὅθεν καταφανὲς γίνεται, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι μεγάλου ἐνδιαφέροντος καὶ μεγάλως συγκινεῖ τοὺς πάντας ἐν Θεσσαλίᾳ. Λέγω δὲ ταῦτα, διότι ἔχω μικρὰν πεῖραν τοῦ παρελθόντος. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν ἐποχὴν, ἐπὶ τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως, ὡς γνωστὸν, εἰσῆλθον ἐκ κληροδοτήματος ἀνδρὸς Θεσσαλοῦ, τοῦ ἀειμνήστου Βαστάνη, δύο ὡς ἔγγιστα ἑκατομμύρια, ἔχοντα ὡρισμένην χρῆσιν· ἐν τούτοις γνωστὸν εἶναι, ὅτι εἰσέτι οὔτε περὶ ἀνεγέρσεως ναυτικοῦ σχολείου ἐλήφθη φροντὶς, οὔτε τὸ ἕτερον ποσὸν κατετέθη μετὰ τοῦ προηγουμένου εἰς τὴν Τράπεζαν, κατὰ ῥητὴν τοῦ διαθέτου διάταξιν, ἵνα ἐκ τῶν τόκων ἐκπαιδεύωνται ἀξιωματικοὶ τοῦ ναυτικοῦ ἐν τοῖς στόλοις Εὐρώπης καὶ Ἀμερικῆς. Ὅθεν φρονῶ, ὅτι ὀφείλω, ὡς Θεσσαλὸς, νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα μὴ διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης, ἡ ὁποία σήμερον κυροῦται εἰς τρίτην συζήτησιν, γεννηθῶσι κακὰ, τῶν ὁποίων τὴν θεραπείαν δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐπιτύχωμεν. Πιστεύω δὲ, ἐρειδόμενος ἐπὶ τοῦ ζήλου καὶ τῆς εὐμενείας τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τὸν ὁποῖον ὑπὲρ τῆς Θεσσαλίας ἐπέδειξεν, ὅτι θέλει σταθμίσει δεόντως καὶ τὰς συστάσεις μου ταύτας.

§94Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης οὐδὲν ἄλλο ἐπέρχεται, εἰμὴ μόνον ἀναλαμβάνει ἡ Τράπεζα τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δανείσῃ μέχρις ἓξ ἑκατομμυρίων εἰς τὸ Γεωργικὸν ταμεῖον. Ἀλλ’ ἡ ὑποχρέωσις ἡ ἐπιβαλλομένη εἰς τὴν Τράπεζαν δὲν εἶναι ὑποχρέωσις ἐπιβαλλομένη ὡσαύτως καὶ εἰς τὸ ταμεῖον νὰ δανεισθῇ. Πόσα θέλουσιν εἶσθαι τὰ ἔσοδα τοῦ Γεωργικοῦ ταμείου, εἰσέτι δὲν εἶναι γνωστόν. Ποῦ θέλουσι διατεθῆ τὰ ἔσοδα τοῦ Γεωργικοῦ ταμείου, οὐδὲ τοῦτο εἶναι γνωστόν. Δι’ ἓν μόνον ἡμεῖς πεποίθαμεν, ὅτι προσφέρομεν ὑπηρεσίαν, ὑποχρεοῦντες τὴν Τράπεζαν νὰ λάβῃ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δανείσῃ εἰς τὸ Γεωργικὸν ταμεῖον, ἐὰν θέλῃ τὸ ταμεῖον τοῦτο. Ἐπειδὴ δὲ ἄλλοτε συνέβησαν ἄτοπά τινα, διότι ταμεῖόν τι ἐδανείσθη ἀπὸ τὴν Τράπεζαν, καὶ ἔλαβεν ὅλον τὸ κεφάλαιον, καὶ ὑπεβάλλετο εἰς πληρωμὴν τόκων δι’ αὐτὸ, ἐνῷ ἐτήρει ἀργὸν τὸ κεφάλαιον, προενοήσαμεν νὰ ὑποχρεώσωμεν τὴν Τράπεζαν νὰ παράσχῃ τὸ δάνειον εἰς δόσεις. Ἐὰν δὲν θελήσῃ τὸ Γεωργικὸν ταμεῖον νὰ δανεισθῇ, ἡ Τράπεζα δὲν θέλει βιάσει αὐτό. Ἐζητήθη μόνον, ἵνα μὴ προσδιορισθῇ εἰς ποίαν θέλει διατεθῆ χρῆσιν τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θέλει δανεισθῆ τὸ Γεωργικὸν ταμεῖον, ἑπομένως νὰ μὴ ὁρίζηται ὅτι τὸ ποσὸν θέλει δαπανηθῆ εἰς ὑδραυλικὰ ἔργα. Συνενοήθημεν μετὰ τῆς Τραπέζης, καὶ ἡ Τράπεζα ἐπείσθη νὰ δεχθῇ τὴν κατὰ τοῦτο τροποποίησιν τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου. Διὰ τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν προτείνομεν ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου, πρῶτον αἴρεται ἡ ὑπόνοια, ἡ ὁποία ἠγέρθη ἕνεκα δύο τυπογραφικῶν λαθῶν, ὅτι πάντα τὰ ἔσοδα τοῦ Γεωργικοῦ ταμείου θέλουσι καταβάλλεσθαι εἰς τὴν Τράπεζαν, καὶ δεύτερον αἴρεται ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου, καθ’ ἣν τὸ δάνειον μέλλει νὰ διατεθῇ ἀποκλειστικῶς εἰς ὑδραυλικὰ ἔργα. Τώρα δὲν ὁρίζεται πλέον ὅτι θέλει διατεθῆ ἀποκλειστικῶς εἰς ὑδραυλικὰ ἔργα, ἀλλ’ εἰς σκοπούς, τοὺς ὁποίους τὸ Γεωργικὸν ταμεῖον ἤθελε κρίνει.

§95ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὑπάρχει καὶ ἄλλη τροποποίησις ἐν τῷ νόμῳ;

§96Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 αὐτὴ εἶναι.

§97Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Δὲν ἠξεύρω ἂν ἐγενόμην καταληπτός, διότι δὲν ἔχω πολλὰς τραπεζικὰς ἢ χρηματιστικὰς γνώσεις. Ἐξέθηκα, ὅτι ἐντὸς 15 ἐτῶν δυνάμεθα νὰ εἰσπράξωμεν καὶ τὰ ἓξ ἑκατομμύρια καὶ νὰ τὰ διαθέσωμεν εἰς τὴν ἐξαγορὰν, καὶ τὰ ἄλλα δεκαπέντε...

§98Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νὰ μὴ δανεισθῆτε.

§99Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Εἰς τὸ πρῶτον ἔτος ἂν θελήσωμεν νὰ πραγματοποιήσωμεν τὴν ἐξαγοράν, θὰ ἐξαναγκασθῶμεν νὰ δανεισθῶμεν.

§100Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νὰ δανεισθῆτε τότε εἰς δόσεις.

§101Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Νὰ πάρωμεν καὶ τὰ ἓξ ἑκατομμύρια, ἀλλὰ νὰ μὴ τὰ ἔχωμεν εἰς τὴν ῥάχιν μας ἐπὶ τριάκοντα πέντε ἔτη ὅλα.

§102Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν λάβητε ἀπὸ τὴν Τράπεζαν τὰ χρήματα, ἡ Τράπεζα ἔχει δικαίωμα νὰ ζητήσῃ τόκους· ἐὰν δὲν τὰ λάβητε, ἡ Τράπεζα θέλει ἐρωτήσει ὑμᾶς, πότε θέλετε νὰ τὰ λάβητε, διότι ἡ Τράπεζα δὲν δύναται νὰ κρατῇ κεφάλαια νεκρὰ καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῶν εἴκοσιν ἐτῶν. Ἑπομένως ἀφοῦ ἡ Τράπεζα σᾶς δηλώσῃ, ὅτι πρέπει νὰ λάβητε τὰ χρήματα, εὐθὺς ὡς λάβητε αὐτὰ εἰς δόσεις, θέλει λογισθῆ ὁ τόκος ἑκάστης δόσεως ἀπὸ τῆς καταβολῆς αὐτῆς.

§103ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ κ. συνάδελφος φοβεῖται ὅτι θὰ προσφέρωσι τὰ χρήματα, καὶ ἡ Τράπεζα δὲν θὰ τὰ δέχηται.

§104Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πῶς;

§105ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὅτι θὰ ἦναι εἰς θέσιν νὰ τὰ προσφέρωσι πρὸ τῆς τασσομένης προθεσμίας.

§106Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὸ ἀποτελεῖ ἕνα ὅρον τοῦ δανείου. Ὅταν συνομολογηθῇ τὸ δάνειον, ἂς διαπραγματευθῶσιν. Ἐὰν ἡ Τράπεζα δέχηται, καλῶς· ἄλλως δὲν δίδει ἡ Τράπεζα τὸ δάνειον.

§107Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἐπειδὴ ἐν τῇ κυρουμένῃ συμβάσει τίθεται ὅρος ῥητός, ὅτι δυνάμεθα τὸ δάνειον νὰ τὸ λάβωμεν ἐντὸς τεσσάρων ἐτῶν εἰς δόσεις, ἀναλόγως τῶν αἰτήσεων, καὶ ὅτι τοῦτο θὰ ἐξοφλήσωμεν μετὰ τόσα ἔτη, μὲ τόκον καὶ μὲ χρεωλύσιον, ἕπεται ὅτι τὸ δάνειον θὰ ἐξοφληθῇ μεταξὺ τοῦ 34 καὶ τοῦ 35 ἔτους. Τοῦτο εἶναι ὡρισμένον (factum). Ἤδη, ἂν τὸ Γεωργικὸν ταμεῖον, τὸ ὁποῖον θὰ δανεισθῇ τὸ κεφάλαιον τοῦτο, εὑρεθῇ εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν, εἴτε ἐξ εὐφορίας, εἴτε ἐξ ἄλλων λόγων, εἴτε καὶ ἐκ μὴ ἀνάγκης τῶν χρημάτων, μετὰ 10 ἢ 15 ἔτη νὰ καταθέσῃ τὸ κεφάλαιον αὐτὸ, διότι δὲν δύναται νὰ τὸ διαθέτῃ μήτε εἰς δάνεια μήτε ἀλλαχοῦ, εἶναι δίκαιον, νὰ μένωσιν εἰς τὸ Γεωργικὸν ταμεῖον νεκρὰ καθ’ ὁλοκληρίαν κεφάλαια, ἢ ἀτόκως εἰς Τραπέζας ἢ ταμεῖα κατατεθειμένα, ἐνῷ τὸ αὐτὸ ταμεῖον θέλει πληρόνει, ἀδικαιολογήτως ὅλως, τόκους καὶ χρεώλυτρα διὰ τὸ δάνειον τῶν 6 ἑκατομμυρίων;

§108ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε συνάδελφε, μοὶ ἐπιτρέπετε; Τὸ ζήτημα εἶναι, ὅτι τὸ Γεωργικὸν ταμεῖον, ἐὰν συστηθῇ καὶ ὅταν συστηθῇ, οὐδεμίαν ἀναλαμβάνει ὑποχρέωσιν. Ἐνταῦθα εἶναι μία ἐπιλογὴ, ἓν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἀποκτᾷ τὸ Γεωργικὸν ταμεῖον, χωρὶς νὰ ἀναδέχηται καὶ τὴν ἀντίστοιχον ὑποχρέωσιν. Τὸ Γεωργικὸν ταμεῖον, ὅταν συστηθῇ, θὰ ἐξετάσῃ τὰς ἀνάγκας του, καὶ ἐὰν δὲν ἀρέσκηται εἰς τοὺς ὅρους τούτους, εἶναι ἐλεύθερον τὸ ταμεῖον νὰ μὴ συνομολογήσῃ σύμβασιν μὲ τὴν Τράπεζαν περὶ τοῦ δανείου τούτου, τότε δὲ βεβαίως εἷς ἐκ τῶν ὅρων, ὁ ὁποῖος θὰ τεθῇ μεταξὺ τοῦ Γεωργικοῦ ταμείου καὶ τῆς Τραπέζης, θὰ ἦναι τὸ δικαίωμα τῆς πληρωμῆς καὶ πρὸ τῆς λήξεως τῆς προθεσμίας, τὸ δικαίωμα τῆς option. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἀναδεχθῇ ὑποχρεώσεις τὸ Γεωργικὸν ταμεῖον, βεβαίως ἔπρεπε νὰ τροποποιηθῇ τὸ ἄρθρον τῆς συμβάσεως, ἀλλὰ δὲν πρόκειται νὰ ἀναδεχθῇ ὑποχρεώσεις, διότι καὶ ἡ δευτέρα παράγραφος ἔπρεπε τότε καθ’ ὁλοκληρίαν νὰ μεταῤῥυθμισθῇ. Ἐπειδὴ δὲ δὲν πρόκειται νὰ ἀναλάβῃ ἀμέσως ὑποχρεώσεις τὸ Γεωργικὸν ταμεῖον σήμερον, νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν τὴν σχεδὸν δωρεὰν, ἐπὶ ἀνταλλάγμασιν ἄλλοις βεβαίως, τὴν ὁποίαν παρέχει διὰ τῆς ἐπιλογῆς τῆς option.

§109Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Δὲν δύναται νὰ τεθῇ ἐδῶ;

§110Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ κατὰ τὴν ἑβδόμην ὥραν ἡμεῖς πρέπει νὰ ἀπέλθωμεν, ἐὰν θέλετε, ἂς ἀναβάλωμεν διὰ τὸ δεύτερον τμῆμα τῆς συνεδριάσεως. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω καλὸν νὰ παρακαλέσητε τὴν Βουλὴν νὰ συναινέσῃ, ὅπως διακόψωμεν τὴν συνεδρίασιν... Ἐὰν θέλετε νὰ ἀναβάλωμεν διὰ τὰς δέκα, ἡμεῖς εἴμεθα εἰς τὰς διαταγάς σας.

§111ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰς τὰ δέκα εἶναι ἀργὰ πολύ.

§112ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Αὔριον, αὔριον.

§113ΕΤΕΡΟΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Νὰ ἐπανέλθωμεν, νὰ ἐπανέλθωμεν.

§114ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅλοι εἴμεθα ὑπὸ τὴν ἐπιῤῥοὴν τοῦ ὅτι ἀπόψε εἰς τὰς ἑπτὰ θὰ ἡσυχάσωμεν, καὶ νομίζω ὅτι καλλίτερον εἶναι νὰ μὴ κουρασθῶμεν ἀπόψε, ἐρχόμενοι εἰς τὰς δέκα.

§115Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπολείπονται, παρὰ μόνον δύο συνεδριάσεις, Σάββατον καὶ Κυριακήν. Ἐὰν θέλετε, νὰ ἔλθωμεν εἰς τὰς δέκα, καὶ εἰς τὰς δώδεκα νὰ παύσωμεν.

§116ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ καλλίτερον εἶναι νὰ μὴ γένωνται ἐπερωτήσεις αὔριον. (Πάντες οἱ ἀντιπολιτευόμενοι ἐγείρονται πρὸς ἀναχώρησιν).

§117Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὴ σπεύδετε, Κύριοι. Πρέπει νὰ γνωρίσωμεν, ἂν τῷ ὄντι ἡ Βουλὴ ἀποδέχηται αὐτὸ, τὸ ὁποῖον προβάλλετε, διὰ νὰ γνωρίζητε καὶ ὑμεῖς, ἵνα μὴ παραπονῆσθε ὅτι δὲν ἦσθε παρόντες, ἐὰν ὕστερον ἐπανέλθωμεν. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον προβάλλετε, δὲν ἔχομεν ἡμεῖς τὴν ἐξουσίαν νὰ τὸ ἐπιβάλωμεν εἰς τοὺς κ.κ. Βουλευτάς. Ἐὰν οἱ κύριοι Βουλευταὶ μόνοι των, οἴκοθεν, στέρξωσι, καλῶς· ἀλλ’ ἐὰν δὲν στέρξωσι, τί ἠμποροῦμεν νὰ πράξωμεν ἡμεῖς;

§118ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι πρέπει οἱ κύριοι Βουλευταὶ νὰ μὴ ἐπιμένωσιν.

§119ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπόψε θὰ ἐπανέλθωμεν τέλος πάντων;

§120Γ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰς δέκα. (Διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§121ΤΖΑΝΕΤΑΚΗΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή.

§122ΠΟΛΛΟΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Αὔριον, αὔριον.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν.

§124ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καλλίτερον αὔριον εἰς τὰς τρεῖς.

§125Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ζήτημα ἂν θὰ ἐπανέλθωμεν ἢ δὲν θὰ ἐπανέλθωμεν, εἶναι ζήτημα πλειόνων. Ἄλλα ζητήματα εἶναι, τὰ ὁποῖα δὲν ὑποβάλλονται εἰς τὴν πλειοψηφίαν. Ἀλλὰ μὴ σπεύδετε, καὶ νομίσητε κατόπιν ὅτι δὲν εἰδοποιήθητε.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παραδέχεται ἡ Βουλὴ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰς δέκα;

§127ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§128ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως (θόρυβος καὶ διάλογοι).

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, Ὁρίστε, κύριε Δεληγιάννη, ὡς ψηφολέκτης (φωναὶ πανταχόθεν).

§130ΜΑΝΕΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀκόμη δὲν ἐλύθη τὸ ζήτημα· δὲν ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ ἐὰν πρέπῃ νὰ γείνῃ ψηφοφορία (θόρυβος).

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προὐτάθη ψηφοφορία.

§132ΣΤΑΗΣ. Θέλω νὰ ὁμιλήσω.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύνασθε νὰ ὁμιλήσητε· εὑρισκόμεθα εἰς πρότασιν ψηφοφορίας.

§134ΜΑΝΕΣΗΣ. Δὲν ἀπεφασίσθη.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπεφασίσθη.

§136ΜΑΝΕΣΗΣ. Ἐγὼ θέλω νὰ εἴπω μόνον, ὅτι, ἐπειδὴ πολλοὶ τῶν κυρίων Βουλευτῶν ἐπείγονται ν’ ἀναχωρήσωσιν εἰς τὰς ἑστίας των, εἶναι ἄδικον νὰ τοὺς κρατήσωμεν, καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐπανέλθωμεν, διὰ νὰ ἐξαντλήσωμεν τὰ ἐπείγοντα θέματα, διότι θὰ ματαιωθῇ ἄλλως καὶ ἡ αὔριον καὶ ἡ μεθαύριον.

§137ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Μάλιστα, μάλιστα.

§138Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν θέλησιν ἡμῶν. Οἱ κύριοι Βουλευταὶ βιάζονται νὰ φύγωσι.

§139ΜΑΝΕΣΗΣ. Ἐγὼ αὐτὸ ἐπρότεινα, ὅτι, ἐπειδὴ πολλοὶ θὰ φύγωσι, διατὶ νὰ φέρωμεν προσκόμματα; Νὰ ἔλθωμεν εἰς τὰς δέκα.

§140ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§141ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ, κύριε Πρόεδρε (θόρυβος).

§142ΠΟΛΛΟΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Πρέπει νὰ ἦναι δεκαπέντε οἱ ζητοῦντες τὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορίαν.

§143ΣΤΑΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπε χθὲς νὰ κάμωμεν συνεδρίασιν καὶ τὸ Σάββατον καὶ τὴν Κυριακὴν, καὶ εἴμεθα πρόθυμοι νὰ συντρέξωμεν. Ἀλλ’ ἐὰν θελήσητε ἀπόψε νὰ καταπονηθῶμεν, δὲν θὰ ἤμεθα εἰς κατάστασιν αὔριον.

§144Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἄν ἦτο δυνατὸν νὰ κατορθωθῇ, αὔριον νὰ ἔλθωμεν τὴν τρίτην ὥραν· ἀλλὰ νὰ ἔλθωμεν ἀκριβῶς εἰς τὰς 3, οὐχὶ τὴν συνήθη ὥραν· διότι, ἐὰν ἐξακολουθήσωμεν τὰς ἐπερωτήσεις ἀπὸ τὰς τρεῖς ἕως τὰς ἑπτὰ, καὶ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰς ἐννέα, καὶ τὴν δωδεκάτην φύγωμεν, δὲν γίνεται τίποτε.

§145ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Μάλιστα· αὔριον εἰς τὰς τρεῖς.

§146Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Πολὺ καλά.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, Κύριοι, αὔριον ἡ συνεδρίασις θὰ ἀρχίσῃ εἰς τὰς 3 μετὰ μεσημβρίαν. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 7 μετὰ μεσημβρίαν.