1896.12.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 33

τῆς 19 Δεκεμβρίου 1896.

(Πέμπτη).

Ὥρα 4 καὶ 25′ μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ μετὰ τινας παρατηρήσεις συμπληρωθέντα ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἐκ Ναυπλίας βουλευτὴς κ. Γ. Φαρμακόπουλος κατέθηκε δύο ἐπερωτήσεις πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἐχούσας ὡς ἑξῆς:

§2ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ καταθέσῃ: αʹ) τὸν φάκελλον τῆς μειοδοτικῆς δημοπρασίας διὰ προμήθειαν ἡμιόνων κατὰ τὸ ἔτος 1895 ὑπὸ τοῦ Μ. Καραγιάννη, καὶ τὸ πρακτικὸν τῆς περὶ τῆς παραλαβῆς αὐτῶν ἐπὶ τούτῳ συστάσης ἐπιτροπῆς, καὶ μετὰ τὴν ἀπόῤῥιψιν ἐνίων τῶν ἡμιόνων τὴν περὶ μειώσεως τῆς τιμῆς σχετικὴν αἴτησιν τοῦ μειοδότου Μ. Καραγιάννη· βʹ) τὸν φάκελλον τῆς μειοδοτικῆς δημοπρασίας διὰ προμήθειαν ἡμιόνων κατὰ τὸ ἔτος 1896 ὑπὸ Δράκαρη, καὶ τὴν μετὰ τὴν παραλαβὴν αὐτῶν σχετικὴν αἴτησιν τοῦ αὐτοῦ μειοδότου πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον περὶ μειώσεως τοῦ τιμήματος τῶν ἀποῤῥιφθέντων ἡμιόνων.»

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡσαύτως ὁ ἐξ Ἄνδρου βουλευτὴς κ. Νεγρεπόντης κατέθηκε τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν.

§4ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως διατάξῃ τὴν ταχεῖαν καὶ νόμιμον ἐξομάλυνσιν τῆς ἀναφυείσης ἔριδος μεταξὺ ἐργολάβου καὶ λιμενικῆς ἐπιτροπῆς Ἄνδρου, τῆς προελθούσης ἐξ ἀναφορᾶς τοῦ κ. Ἐμπειρίκου, ὅστις, ἀγνοῶν, ὡς ὑποθέτω, τὴν συγγραφὴν τῶν ὅρων μεταξὺ ἐργολάβου καὶ λιμενικῆς ἐπιτροπῆς, ἀπῄτει, ὅπως ὁ ἐργολάβος, ἐκτὸς τῶν συμφωνιῶν του, εἰς ἄλλο λατομεῖον ἐξορύξῃ σκίῤῥα, ὁ δὲ νομομηχανικὸς Κυκλάδων, πέμψας ἐργοδηγόν, ἀπεφάνθη ὅτι τὰ συλλεγόμενα σκίῤῥα ἐκ τῶν ἐν ταῖς συμφωνίαις λατομείων δὲν εἶναι τόσον κατάλληλα, ἀλλ’ ὅτι τὰ πρὸς βοῤῥᾶν τῶν παλαιῶν λατομείων ἴσως εἶναι κατάλληλα, καὶ συνεπῶς διετάχθη ἡ παῦσις τῶν ἐργασιῶν. «Φρονῶ δὲ, ὅτι ὁ κ. Ἐμπειρῖκος μᾶλλον ὅπως ψέξῃ τὴν λιμενικὴν ἐπιτροπὴν προέβη εἰς τὴν σύστασιν παρ’ ὑμῖν, διότι τὸ ὑποδεικνυόμενον ὑπ’ αὐτοῦ λατομεῖον εἶναι ἐκτὸς τῶν συμφωνιῶν. Ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ, ἐκτελοῦσα θρησκευτικῶς τὸ ἑαυτῆς καθῆκον, διὰ δύο ἐπανειλημμένων ἀναφορῶν της ᾐτήσατο, ὅπως ἐπισπεύσῃ ὁ τοποθετηθεὶς ἐργοδηγὸς τὴν κάθοδόν του, ἵνα διευθύνῃ τὸ ἔργον, καὶ ἤδη ἔφθασεν. Ἐπίσης καὶ τὸ ἁρμόδιον τμῆμα ἐπελήφθη τῶν ἀνωμαλιῶν τούτων, καὶ ἀναμένει διαγράμματα, ὅπως σκεφθῇ ὡρίμως, ἂν ὑποχρεοῦται ὁ ἐργολάβος εἰς τὸ ὑπὸ τοῦ νομομηχανικοῦ Κυκλάδων ὑποδεικνυόμενον, ὅπως διατάξῃ τὰ δέοντα,»

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰν κατοίκων τοῦ δήμου Θίσβης, ἐξαιτουμένων, ὅπως διαταχθῇ ἡ ἐπιδιόρθωσις τῆς δημοσίας ὁδοῦ, τῆς ἀγούσης ἀπὸ Δομβραίνης εἰς τὸν ὅρμον Ἁγίου Ἰωάννου. Ὡσαύτως ἀναφορὰν τοῦ σωματείου τῶν ἐν Ἀθήναις ἀρβυλοποιῶν περὶ τῆς προκηρυχθείσης ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν μειοδοσίας πρὸς προμήθειαν 45,000 ζευγῶν ἀρβυλῶν. Ὡσαύτως τηλεγράφημα πολιτῶν ἐκ Μελιγαλᾶ, ἐξαιτουμένων, ὅπως ἀπαγορευθῇ νομοθετικῶς ἡ εἰσαγωγὴ εἰς τὸ Κράτος προϊόντων ἐκ Γαλλίας. Ὁ βουλευτὴς Νέων Ψαρῶν κ. Ι. Α. Κανάρης ὑπέβαλε τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταβολῆς τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς χωροφυλακῆς. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 252).

§6Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ εἴμεθα κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἑορτῶν, νομίζω ὅτι χρήσιμον εἶναι νὰ ὑπολογίσωμεν τὸν χρόνον, ὁ ὁποῖος μένει εἰς τὴν διάθεσιν ἡμῶν μέχρι τῶν ἑορτῶν, καὶ τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους ἀπαιτεῖ νὰ διεξαγάγωμεν κατ’ αὐτὸν τὸν χρόνον. Νομίζω ὅτι τὴν Τετάρτην εἶναι ἑορτὴ τῆς Γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ, δηλαδὴ δύο ἡμέρας μετὰ τὴν Κυριακήν· ἐπειδὴ δὲ πολλοὶ ἐκ τῶν συναδέλφων σκοποῦσι νὰ μεταβῶσιν εἰς τὰς ἑστίας των, ἵνα ἑορτάσωσι τὴν ἑορτὴν μετὰ τῶν οἰκείων των, θέλει ἀποβῆ δύσκολον νὰ παρακαλέσωμεν αὐτοὺς καὶ αὐτοὶ νὰ στέρξωσιν, ἵνα μένωσι μετὰ τὴν Κυριακὴν ἐνταῦθα. Καὶ ἐν πρώτοις οἱ ἐκ τῶν νήσων εἶναι ὑποτεταγμένοι εἰς τὰς εὐκαιρίας τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας· ἀλλὰ καὶ οἱ ἐκ τῆς χέρσου Ἑλλάδος, ἕνεκα τῶν πλημμυρῶν καὶ τοῦ χειμῶνος, καὶ αὐτοὶ θὰ ἐπεθύμουν νὰ φύγωσι βεβαίως. Ἐὰν κατορθωθῇ—τὸ ὁποῖον ἐλπίζω—οἱ κ. Βουλευταὶ νὰ στέρξωσιν, ἵνα ἐργασθῶμεν ἕως τὴν Κυριακὴν, περὶ οὗ ἀπευθύνω πρὸς αὐτοὺς ἰδίαν παράκλησιν, μᾶς ὑπολείπονται, ἐπειδὴ σήμερον εἶναι Πέμπτη, τρεῖς μόνον ἡμέραι, ἡ Παρασκευὴ, τὸ Σάββατον καὶ ἡ Κυριακή. Ἕνεκα λόγων ἀνεξαρτήτων τῆς θελήσεως ἐμοῦ, θέλω ἀναγκασθῆ ἴσως νὰ ἀπέλθω, καὶ ἴσως καί τινες τῶν συναδέλφων μου, ἢ καὶ πάντες,—δὲν γνωρίζω —τῆς συνεδριάσεως τῆς Παρασκευῆς κατὰ τὴν ἑβδόμην περίπου ὥραν. Ἑπομένως μᾶς ὑπολείπεται πλήρης συνεδρίασις τοῦ Σαββάτου, πλήρης συνεδρίασις τῆς Κυριακῆς, κατὰ τὰ εἰθισμένα, καὶ τὴν Παρασκευὴν ἡ συνεδρίασις ἀπὸ τῆς τετάρτης μέχρι τῆς ἑβδόμης ὥρας. Ἐὰν ἦναι συμφέροντα ἀναπόφευκτα καὶ μεγάλα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦσιν, ἵνα μὴ ἀναβληθῶσιν αἱ ἐπερωτήσεις κατὰ τὰς τρεῖς ταύτας ἡμέρας καὶ νὰ ἐξακολουθήσωσι, βεβαίως ἡμεῖς ὑποτασσόμεθα. Ἐὰν ὅμως δὲν ἦναι τοιαῦτα συμφέροντα, ἐὰν δύναται ὁ ἔλεγχος νὰ ἀναβληθῇ κατὰ τὰς τρεῖς ταύτας ἡμέρας, νομίζω ὅτι οἱ κύριοι Βουλευταί, οἱ διατεθειμένοι νὰ ἀσκήσωσι τὸν ἔλεγχον, θέλουσι προσενέγκει ὑπηρεσίαν εἰς τὰ κοινὰ, ἐὰν ἔστεργον νὰ ἀναβάλωσι τὸν ἔλεγχον μετὰ τὰς ἑορτάς. Τοιουτοτρόπως δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν νομοθετημάτων. Ἴσως δὲν θέλουσι καταπονεῖσθαι οἱ κύριοι Βουλευταί, μένοντες μέχρι τῶν πρωϊνῶν ὡρῶν, ἀλλὰ θέλουσι πάντως ψηφίσει νομοσχέδιά τινα γενικοῦ ὀφέλους· ἑπομένως θέλουσι προσενέγκει ὠφέλειαν εἰς τὰ κοινὰ πράγματα· διότι γενικοῦ ὀφέλους νομοσχέδιον εἶναι τὸ περὶ γεωργικῶν σταθμῶν, γενικοῦ ὀφέλους νομοσχέδιον εἶναι ἡ ἐπικύρωσις τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, γενικοῦ ὀφέλους νομοσχέδιον εἶναι τὸ περὶ προστασίας καὶ συντηρήσεως τῶν δασῶν. Ἀλλὰ καὶ ἄλλα διάφορα νομοσχέδια, μικρὰ μὲν, ὀλιγόλογα, ἀλλὰ θεραπεύοντα ἀνάγκας ὡμολογημένας· οὕτω π. χ. τὸ περὶ φυτειῶν καὶ πρωτοκόλλων καὶ τοιαῦτα νομοσχέδια. Αὐτὴν τὴν σύστασιν ἤθελον ἀπευθύνει εἰς τὴν Βουλήν. Βεβαίως, ἐὰν ὑπάρχωσι Βουλευταὶ ἐμμένοντες νὰ ἐξακολουθήσωσι τὸ σύστημα τῶν ἐπερωτήσεων καὶ κατὰ τὰς τρεῖς ταύτας συζητήσεις, οὐδὲν θέλομεν ἀντείπει, διότι τὰ ζητήματα ταῦτα δὲν λύονται διὰ πλειοψηφίας, ἀλλὰ πρέπει πάντες νὰ στέρξωσιν. Ἐλπίζω ὅτι πάντες θέλουσι στέρξει, ἐὰν ὅμως δὲν στέρξωσιν, ἡμεῖς θέλομεν ὑποταχθῆ.

§7Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀπόφασις δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ.

§8Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὄχι.

§9ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Αἱ παραστάσεις, τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἶναι σπουδαιόταται καὶ δὲν δύναταί τις νὰ ἀντείπῃ, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἐπὶ ἐπειγόντων ζητημάτων δύναταί τις νὰ ὑποβάλῃ μικρὰς παρατηρήσεις. Αὔριον πρόκειται νὰ γείνῃ μία δημοπρασία τοῦ Δημοσίου, εἰς τὴν ὁποίαν ἐκτίθεται ἡ ἐργασία τῆς κατασκευῆς τῶν ὑποδημάτων εἰς μειοδοσίαν...

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει μάλιστα καὶ ἀναφορά, ἡ ὁποία κατετέθη καὶ τὴν ὁποίαν ἀνεκοίνωσα πρὸ ὀλίγου.

§11ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀναβάλῃ τὴν δημοπρασίαν αὐτὴν, διότι καὶ τὸ Δημόσιον βλάπτεται διὰ τῆς δημοπρασίας αὐτῆς, ἕνεκα τῶν ἐπιβλαβῶν αὐτῆς ὅρων, καὶ οἱ τεχνῖται ἀρβυλοποιοὶ, πλέον τῶν διακοσίων, στεροῦνται τῆς ἐργασίας των. Ἐὰν δ’ ὑπῆρχε χρόνος διὰ νὰ ἀναπτύξω τὸ παράπονον τῆς ἀναφορᾶς των, πιστεύω ὅτι ὄχι μόνον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ ἡ Βουλὴ ἤθελε πεισθῆ, ὅτι ὅσα λέγω εἶναι βάσιμα.

§12Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρὸς ἐμὲ ἀπετάθησαν πολλοὶ τῶν πολιτῶν, παριστῶντες ὅτι οἱ ὅροι, ὑπὸ τοὺς ὁποίους προεκηρύχθη ἡ δημοπρασία, ἀποβαίνουσιν ἐπιζήμιοι εἰς αὐτοὺς, καὶ ἰσχυρίσθησαν μάλιστα, ὅτι ἀποβαίνουσιν ἐπιζήμιοι καὶ εἰς τὸ Δημόσιον. Οἱ ὅροι, τοὺς ὁποίους αὐτοὶ νομίζουσιν, ὅτι πρέπει νὰ ἀναγράψῃ ἡ διακήρυξις τῆς δημοπρασίας, ἵνα ἐπ’ αὐτῶν γένηται ἡ δημοπρασία, εἶναι, ὅτι ἡ ἐργασία τῆς κατασκευῆς τῶν ὑποδημάτων πρέπει νὰ γίνηται διὰ χειρὸς καὶ ὄχι διὰ μηχανῆς. Τὸ πρᾶγμα χρήζει μελέτης· ἑπομένως νομίζω, ὅτι, ἐὰν παρακαλέσω τὸν συνάδελφόν μου κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, θέλει στέρξει νὰ ἀναβληθῇ ἡ δημοπρασία ἐπὶ ὀκτὼ ἡμέρας, ἵνα μελετηθῇ τὸ θέμα ὅσῳ τὸ δυνατὸν περισσότερον.

§13ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Πολὺ καλά.

§14Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω ὅτι, ὅπως ἐπιτευχθῇ ὁ σκοπὸς, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκετε, δὲν πρέπει μόνον οἱ Βουλευταὶ, ὅσοι ἔχουσιν ἐπερωτήσεις, νὰ ἀναβάλωσιν αὐτὰς, ἀλλὰ πρέπει καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ συντελέσῃ εἰς μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως· διότι, ἐὰν προταχθῶσι νομοσχέδια, ἐπὶ τῶν ὁποίων εἶναι βέβαιον, ὅτι θὰ γείνωσι μακραὶ συζητήσεις, ἐννοεῖται ὅτι δὲν εἶναι καιρὸς, ὅπως ψηφισθῶσι τὰ ἄλλα. Εἴπετε περὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ γεωργικῶν σταθμῶν. Ἀλλὰ αὐτὸ θὰ προκαλέσῃ συζήτησιν.

§15Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μίαν ἐξαίρεσιν θέλετε μοὶ ἐπιτρέψει νὰ προβάλω. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀναβληθῇ, εἶναι τὸ περὶ μεταῤῥυθμίσεως τῆς ἀστυνομικῆς διοικήσεως. Δὲν πρέπει νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις αὐτοῦ, διότι συνδέεται ἀῤῥήκτως ὡς πάντες, νομίζω, ἀναγνωρίζετε, μετὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ χωροφυλακῆς. Ἐὰν λοιπὸν τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον εἰσάγει τὸ νομοσχέδιον περὶ χωροφυλακῆς, πρέπῃ νὰ τεθῇ εἰς ἐφαρμογὴν, βεβαίως πρέπει νὰ συζητηθῇ καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀστυνομίας—καὶ βεβαίως δὲν ἐννοῶ νὰ ψηφισθῇ ἄνευ συζητήσεως· νὰ συζητηθῇ εὐρύτερον, ὅσῳ τὸ δυνατὸν εὐρύτερον, ἀλλὰ πρέπει νὰ συζητηθῇ.—Διὰ τὰ ἄλλα νομοσχέδια ἐγὼ ὑποτάσσω τὴν γνώμην μου εἰς τὰς παραστάσεις τῶν κ. κ. Βουλευτῶν. Π. χ. πῶς θέλετε νὰ ἀναβάλωμεν μετὰ τὰς ἑορτὰς τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀριθμοῦ ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ; Ἔχετε ἀντίῤῥησιν;

§16ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ὑποθέτω.

§17Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πῶς θέλετε νὰ ἀναβάλωμεν τὸ νομοσχέδιον περὶ ταμείου χηρῶν καὶ ὀρφανῶν;

§18Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Αὐτὸ δὲν ἔχει συζήτησιν.

§19Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλὰ τὸ περὶ ἀριθμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν εἶναι τὸ ἐργαλεῖον, δι’ οὗ θέλομεν δυνηθῆ ν’ αὐξήσωμεν τὴν δύναμιν τῶν πλοίων τοῦ στόλου καὶ ἰδίως τῶν θωρηκτῶν. Ἡ δύναμις τῶν θωρηκτῶν, ὡς νῦν ἔχει, δὲν εἶναι πλήρης· πρέπει νὰ συμπληρώσωμεν αὐτὴν, ἵνα καὶ ἡ διοίκησις καὶ αἱ ἀσκήσεις γίνωνται πληρέστεραι. Τὸ θωρηκτὸν θέλει ἐπανέλθει ἐκ Γαλλίας τὸν Φεβρουάριον, ἑπομένως πρέπει νὰ συμπληρώσωμεν τὴν δύναμιν αὐτοῦ, ὅπως κάμωμεν τὴν διοίκησιν αὐτοῦ τελείαν.

§20ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ θὰ ἔλθω ἐπίκουρος τοῦ κ. Δεληγεώργη. Τὸ νομοσχέδιον περὶ γεωργικῶν σταθμῶν ἐπαγγέλλεται πολλὰ καὶ καλὰ εἰς σπουδαιότατον κλάδον τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς. Ἡ πρώτη ἀνάγνωσις αὐτοῦ ἐγένετο ἐν ὥρᾳ μεσονυκτίῳ. Ἄν θέλετε νὰ γείνῃ ἀξία λόγου συζήτησις, τοὐλάχιστον εἰς μίαν ἀπὸ αὐτὰς τὰς συνεδριάσεις νὰ προταχθῇ.

§21Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Προετάχθη τὸ νομοσχέδιον περὶ χωροφυλακῆς καὶ ἐγένετο εὐρυτάτη συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ. Τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἡ τρίτη συζήτησις νὰ γένηται αὔριον, καὶ οὐχὶ σήμερον. Δυνάμεθα ὅμως νὰ ἐπασχοληθῶμεν μὲ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀστυνομίας καὶ τὸ περὶ γεωργικῶν σταθμῶν, μὲ τὸ περὶ συμβάσεως μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, μὲ τὸ περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ, μὲ τὸ περὶ ταμείου χηρῶν καὶ ὀρφανῶν, μὲ τὸ περὶ φυτειῶν...

§22ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἰ δυνατόν, καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ γεωργικῶν σταθμῶν νὰ προταχθῇ.

§23Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Σήμερον λοιπὸν πρῶτον εἶναι τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγίας πιστώσεως 20,000 δραχ. πρὸς περίθαλψιν τῶν ἐκ πλημμυρῶν παθόντων καθ’ ὅλον τὸ Κράτος.

§24Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὡς πρὸς τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀστυνομίας, νομίζω, ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὴν Βουλὴν περισσοτέρα προσοχή, ἀφοῦ μάλιστα τὸ προψηφισθὲν ἢ δὲν ὑπεβλήθη εἰς κύρωσιν, ὡς ἀνεφάρμοστον, καθ’ ἃ ἰσχυρίζεται ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἢ ὑποβληθὲν δὲν ἐκυρώθη, ὡς ἡμεῖς πιστεύομεν. Τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀστυνομίας ἦλθε πολὺ ἀργά, ἴσως διότι ἤθελε νὰ τὸ βασανίσῃ ἡ Κυβέρνησις, ἀλλ’ ἡ σπουδὴ ἤδη, νομίζω, δὲν θὰ ὠφελήσῃ. Ἐγὼ ἤθελον συστήσει εἰς τὴν Κυβέρνησιν περισσοτέραν προσοχὴν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἤθελεν εἶσθαι καλὸν νὰ γείνῃ συζήτησις ἐπαρκής, ὅπως ἀκούσωμεν τὰς γνώμας τῶν κ. κ. Βουλευτῶν· ἀλλ’ ἄν νομίζητε ὅτι δυνάμεθα, ὑπὸ τὰς περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα, νὰ τὸ συζητήσωμεν καὶ εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν καὶ νὰ γείνῃ νόμος, δὲν πιστεύω, ὅτι τοῦτο εἶναι δυνατὸν καὶ ἐπωφελές.

§25Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως ὀφείλεται προσοχὴ εἰς πᾶν νομοσχέδιον, κατὰ πλείονα λόγον εἰς τὸ περὶ ἀστυνομίας.

§26ΣΤΑΗΣ. Ὑποβάλλω ἀναφορὰν τῶν ἐν Ἀθήναις καπνοπωλῶν, δι’ ἧς παραπονοῦνται, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν φύλλων σιγαροχάρτου, τῶν περιεχομένων ἐν ἑκάστῳ φυλλαδίῳ, προσηρτημένῳ ἐν τῷ κυτίῳ, εἶναι ἀνεπαρκὲς διὰ τὸν ἐν αὐτῷ περιεχόμενον καπνόν· ἐπίσης δὲ παραπονοῦνται καὶ διὰ τὴν χειρίστην ποιότητα τοῦ σιγαροχάρτου. Καταθέτω τὴν ἀναφορὰν ταύτην εἰς τὸ Προεδρεῖον, καὶ παρακαλῶ αὐτὸ νὰ τὴν διαβιβάσῃ εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον.

§27ΚΡΙΤΣΑΣ. Περὶ τοῦ ἰδίου θέματος ποιοῦμαι καὶ ἐγὼ θερμὴν σύστασιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν.

§28Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἐξετάσω μετὰ πάσης ἀκριβείας τὴν ὑπόθεσιν.

§29Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Δὲν εἶμαι, Κύριοι, ἐκ τῶν καπνιζόντων, ἀλλὰ τὸ ζήτημα ἐνδιαφέρει ἅπασαν τὴν κοινωνίαν. Ἅπαντες οἱ καπνίζοντες παραπονοῦνται, ὅτι τὰ φυλλάδια, περιλαμβάνοντα ἕκαστον 24 μόνον φύλλα μετὰ τοῦ ἀχρήστου ἐξωφύλλου, δὲν ἐπαρκοῦσι διὰ τὸν ἐν τῷ κυτίῳ καπνόν. Δεύτερον παρατηρῶ, ὅτι, ἄν τὰ ἐν τῷ φυλλαδίῳ ὑπάρχοντα φύλλα σιγαροχάρτου δὲν ἐπαρκοῦσι διὰ τὸν ἄλλον καπνὸν τῆς Ἑλλάδος, κατὰ μείζονα λόγον δὲν ἐπαρκοῦσι διὰ τὸν Θεσσαλικὸν καπνόν, ὁ ὁποῖος, στερούμενος ῥιζῶν ἢ κοτσανίων, εἶναι πολὺ ἐλαφρότερος τῶν λοιπῶν καπνῶν, καὶ κατὰ συνέπειαν πολὺ ὀγκωδέστερος αὐτῶν, καὶ ἀπαιτεῖ ἕνεκα τούτου περισσότερα φύλλα σιγαροχάρτου. Τὸ ζήτημα ἀφορᾷ πάντα καταναλίσκοντα καπνόν, νομίζω δ’ ὅτι τὸ σχετικὸν τμῆμα ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν ποιήσατο τὴν δέουσαν σύστασιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ εὐελπιστῶ, ὅτι θέλει ληφθῆ ἡ δέουσα πρόνοια πρὸς θεραπείαν τῶν δικαίων παραπόνων.

§30Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Ἡ Κυβέρνησις ἐμερίμνησε περὶ ἀποζημιώσεως τῶν παθόντων ἐκ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, δὲν ἐμερίμνησε δὲ καὶ ὑπὲρ τῶν παθόντων σωματικὰς βλάβας. Θὰ παρεκάλουν αὐτὴν νὰ τοὺς λάβῃ ὑπ’ ὄψιν. Εἶναι δύο δυστυχεῖς, ὁ Περικλῆς Κοροβέσης καὶ ὁ Φεσσᾶς, δύο ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἔχασαν τοὺς πόδας των.

§31ΣΤΑΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα εἰς προσεχῆ συνεδρίασιν πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἐγένετο ἡ διανομὴ τῆς ἐγχωρίου περιουσίας τῆς ἐπαρχίας Κυθήρων. Διότι, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, ἡ διανομὴ αὕτη μεταξὺ τῶν δήμων τῆς ἐπαρχίας Κυθήρων ἐγένετο παρανόμως, τῇ διαταγῇ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας πιστώσεως δραχ. 20,000 διὰ περίθαλψιν τῶν ἐκ πλημμυρῶν παθόντων καθ’ ὅλον τὸ Κράτος, πλὴν τῶν ἐν Ἀθήναις καὶ Πειραιεῖ.

§33ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποθέτω ὅτι ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι κακῶς διατετυπωμένη, διότι καὶ ἐγὼ ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως λάβῃ πρόνοιαν περὶ ἔργων τινῶν προχείρων, πρὸς ἀναχαίτισιν τῶν ὑδάτων τοῦ ποταμοῦ Σελινοῦντος, τὰ ὁποῖα ἀθρόα εἰσέῤῥευσαν εἰς τὸ χωρίον Τέμενη καὶ ἐπέφεραν καταστροφάς. Λοιπὸν νὰ τροποποιηθῇ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον: «πρὸς περίθαλψιν τῶν παθόντων καὶ διὰ προσωρινὰ ἔργα πρὸς ἀναχαίτισιν τῶν καταστροφῶν». Ἀλλὰ βεβαίως τὸ ποσὸν αὐτὸ εἶναι δυσανάλογον πρὸς τὰς καταστροφὰς, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο· διὸ παρακαλῶ νὰ προσθέσητε ὀλίγῳ ἀνώτερον ποσόν.

§34Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἀνάγκη, τὴν ὁποίαν παριστᾷ ὁ κ. Βουλευτὴς, εἶναι ὡμολογημένη, καὶ εἰς τὸ μέρος, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. Βουλευτής, τὸ χωρίον Τέμενη, καὶ αὐτὸ εἶναι ἐκτεθειμένον εἰς κινδύνους, καὶ ἄλλα μέρη ἐν Θεσσαλίᾳ. Ἐκ τούτων προσεκλήθη ἡ Διεύθυνσις τῶν δημοσίων ἔργων, ἵνα ἀσχοληθῇ νὰ κάμῃ προχείρους μελέτας, διὰ νὰ φέρωμεν πρατάσεις πιστώσεων, ἂν ἔχωμεν ἀνάγκην χρημάτων, ἄλλως νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων τούτων. Ἀλλὰ πλὴν τῶν ἀναγκῶν τούτων ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι. Τὸ χωρίον Ἄσσο κατεστράφη ἐντελῶς. Ἐν τῷ χωρίῳ αὐτῷ 35 οἰκίαι κατέῤῥευσαν, τὸ ὕδωρ ἀνεβιβάσθη εἰς ὕψος δυσθεώρητον, οἱ κάτοικοι ἀπώλεσαν τὰ ἔπιπλά των, τὰ σκεύη των, τὰ ἐνδύματά των, τὰ πάντα. Λοιπὸν πρέπει νὰ δώσωμεν πρόχειρον περίθαλψιν εἰς τοὺς συμπολίτας ἡμῶν τούτους, διὰ νὰ μὴ ἀποθάνωσι τῆς πείνης καὶ μὴ ἀποψυγῶσιν ἐκ τοῦ ψύχους. Εἰς τοιαύτην δὲ κατάστασιν εὑρίσκονται καὶ ἄλλα μέρη προσέτι. Πρὸς περίθαλψιν τῶν τοιούτων ἀτυχησάντων ἐζητήσαμεν τὴν πίστωσιν τῶν 20,000, καὶ ἐζητήσαμεν τόσα, χωρὶς νὰ γνωρίζωμεν πόσαι εἶναι αἱ ἀνάγκαι. Ἂν ἦναι μικρότεραι, τότε δὲν θέλει δαπανηθῆ ὅλον τὸ ποσὸν, ἂν ἦναι μεγαλείτεραι, θέλομεν ζητήσει παρὰ τῆς Βουλῆς νέαν πίστωσιν. Ἀλλὰ περὶ τῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Αἰγίου ἀνέφερεν, ἀπαιτεῖται ἄλλη πρόνοια, διότι πρέπει νὰ ἴδωμεν τί θέλομεν κατασκευάσει· πρέπει νὰ προσκληθῇ μηχανικὸς, ἵνα ἴδωμεν τί θέλομεν πράξει, ὅπως ὁδηγηθῶμεν πόσην θέλομεν ζητήσει πίστωσιν.

§35ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς ζητοῦμεν νὰ ληφθῶσι προσωρινὰ μέτρα, ἵνα μὴ καταστραφῇ ὁλόκληρον τὸ χωρίον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐτηλεγράφησε πρὸς τὸν νομάρχην, μηχανικὸς δὲ, μεταβὰς ἐπὶ τόπου, ἐβεβαίωσεν, ὅτι πράγματι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη προχείρων μέτρων, ἐξετίμησε δὲ τὴν ἀπαιτηθησομένην δαπάνην εἰς ἓξ χιλιάδας δραχ.

§36Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν ὁ μηχανικὸς ὁ ἐν Αἰγίῳ ὑπέβαλεν αἴτησιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, δι’ ἧς προσδιώρισε τὰ ἔργα τὰ ἐκτελεσθησόμενα, καὶ ἐξετίμησε τὴν δαπάνην εἰς ἓξ χιλιάδας, σᾶς βεβαιῶ ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν θέλει στέρξει, ἵνα προστεθῇ εἰς τὸ νομοσχέδιον ἡ δαπάνη αὕτη.

§37ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι δὲν σχετίζεται ἡ σύστασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Αἰγιαλείας πρὸς τὸ προκείμενον νομοσχέδιον. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ, ὅπως τὰ ἔργα ταῦτα γείνωσι δαπάναις τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιίας, εἴτε τῆς δημοτικῆς, εἴτε τῆς ἐπαρχιακῆς, εἴτε τῆς ἐθνικῆς. Εἶναι ἔργον τοῦτο ἀναγόμενον εἰς τὸ τμῆμα καὶ εἰς τὰς πιστώσεις, τὰς ὁποίας λαμβάνει τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων ἔργων. Νομίζω ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐπιζητεῖται πίστωσις ἔκτακτος, χάριν περιθάλψεως τῶν παθόντων ἐκ τῶν πλημμυρῶν. Τὸ Ὑπουργεῖον βεβαίως θὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τῆς συστάσεως ταύτης, ὅπως θὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ συστάσεων ἀφορωσῶν εἰς ἄλλα μέρη περὶ κατασκευῆς δημοσίων ἔργων, πρὸς πρόληψιν παρομοίων καταστροφῶν.

§38Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Σήμερον ἐρευνῶν εὗρον, ὅτι ὑπάρχει ποσὸν 20 χιλιάδων δραχμῶν...

§39ΙΣΧΟΜΑΧΟΣ. 53 χιλιάδων.

§40Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. .. ὅτι δὲ τὸ ποσὸν αὐτὸ εἶναι κατατεθειμένον τοκοφόρον. Θέλω φέρει νομοσχέδιον, ἵνα ἐπιτραπῇ νὰ διαθέσωμεν αὐτὸ τὸ ποσὸν εἰς πλήρωσιν αὐτῶν τῶν ἀναγκῶν.

§41ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὰ δυστυχήματα εἶναι τόσον πολλά...

§42Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἰς τὴν Καρδίτσαν, εἰς τὴν Λάρισαν καταστροφαί!...

§43ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἠδύνασθε νὰ ζητήσητε ἔκτακτον πίστωσιν μεγαλειτέραν. Ἡμεῖς ἔχομεν ἐμπιστοσύνην πρὸς ὑμᾶς ὡς πρὸς τοῦτο, διότι πρόκειται περὶ ἁπλῆς περιθάλψεως. Ὅταν λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι μένουσιν ὁλόκληρα χωρία ἄστεγα, δὲν ἠξεύρω τί θὰ κάμωσιν 20,000 δραχμαί.

§44ΙΣΧΟΜΑΧΟΣ. Δὲν θὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν, Κύριοι, ἀλλ’ εἶμαι ἠναγκασμένος ὅπως ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ζητήσω ἐκτὸς τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἀπεφασίσθη ἢ θ’ ἀποφασισθῇ νὰ δοθῇ δι’ ὅλην τὴν Θεσσαλίαν, νὰ μᾶς ἀποδοθῇ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὠνόμασε, καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι κατατεθειμένον πρὸ πολλῶν ἐτῶν ἐν τῷ Κεντρικῷ ταμείῳ εἰς τοκοφόρον γραμμάτιον, τὸ ὁποῖον λήγει ἀκριβῶς σήμερον. Αἱ ἐπισυμβᾶσαι καταστροφαὶ καθ’ ὅλην τὴν Θεσσαλίαν, καὶ ἰδίως κατὰ τὴν πεδιάδα καὶ τὴν ἐπαρχίαν Λαρίσης, εἶναι ἀπερίγραπτοι. Χρεωστῶ, ἀφοῦ ἔλαβον τὸν λόγον, μεγάλως νὰ ἐπαινέσω τὴν συμπεριφορὰν τοῦ νομάρχου Λαρίσης κ. Ἀναγνωστοπούλου, τοῦ ἀστυνόμου Λαρίσης κ. Μεταξᾶ, ταγματάρχου τοῦ ἱππικοῦ, καὶ τοῦ ἀστυνόμου Βόλου κ. Συρμακέζη, λοχαγοῦ. Ὅσον δὲ ἀφορᾷ εἰς τὴν συμπεριφορὰν τοῦ δημάρχου Λαρίσης κ. Κ. Ἀναστασιάδου, δι’ αὐτήν, συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εἶμαι ὑπερήφανος. Ὁ δήμαρχός μας, κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον, ἐπολλαπλασιάσθη κατὰ τὸ διάστημα τῶν τριῶν ἢ τεσσάρων τελευταίων ἡμερῶν, ἐνήργησεν ὑπερανθρώπως, ἦτο παρὼν παντοῦ, καὶ περιέθαλψε καὶ ἀνεκούφισε τὰς δυστυχίας, τὰς τόσον ἀπροόπτως ἐπελθούσας. Μίαν οἰκίαν του, πολὺ μεγάλην, τὴν κατέστησε ξενῶνα, καὶ διὰ τοῦ ἰδίου χρήματος συντηρεῖ μέγα πλῆθος ἀτυχῶν συμπολιτῶν μας.

§45Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Θὰ ἦναι πάντοτε δήμαρχος.

§46ΙΣΧΟΜΑΧΟΣ. Βεβαίως θὰ ἐκλέγηται δήμαρχος, κύριε Μπούμπουλη, διότι τοιοῦτοι πολῖται εἶναι ἄξιοι νὰ κατέχωσι τὰ τοιαῦτα ἀξιώματα.

§47ΜΑΝΕΣΗΣ. Αἱ ἠθικαὶ ἀμοιβαί δι’ αὐτὸ προορίζονται.

§48ΙΣΧΟΜΑΧΟΣ. Ἐγὼ δὲν ζητῶ ἀμοιβὰς σήμερον, ζητῶ ἵνα οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους μάθωσιν, ὅτι ἐπὶ κεφαλῆς τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς ἐν Λαρίσῃ ἔχομεν τοιοῦτον ἄνδρα.

§49Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πλήμμυραι συνέβησαν, καὶ περὶ αὐτῶν ἀνέφερα πρό τινων ἡμερῶν, καὶ ἐζήτησα, ὅπως τὸ χωρίον Εὐηνοχώριον τοῦ Μεσολογγίου ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν χορήγησιν βοηθιῶν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐκεῖ δὲ ἔχει καί τι περισσότερον ἡ Κυβέρνησις καθῆκον νὰ πράξῃ, νὰ σταματήσῃ δηλαδὴ εἰς τὸ μέλλον τὰς καταστροφὰς, διότι διὰ τῶν προχωμάτων, τὰ ὁποῖα ἐπέτρεψε νὰ κατασκευασθῶσιν ἐντὸς τοῦ Εὐήνου ποτακοῦ, μᾶλλον ηὐκόλυνε τὰς ὑπερεκχειλίσεις αὐτοῦ. Ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐν γνώσει βεβαίως αὐτῶν τῶν ζημιῶν, θέλει λάβει ὑπ’ ὄψιν καὶ αὐτὰς καὶ διατάξει τὰ δέοντα. Ὑποβάλλω περὶ τούτου εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰν τῶν κατοίκων, καὶ παρακαλῶ νὰ παραπέμψῃ αὐτὴν τὸ Προεδρεῖον εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τὸ Κράτος θὰ εὑρεθῇ ἕνεκεν τῶν πλημμυρῶν ἐνώπιον ἄλλης πολὺ μεγαλειτέρας ἀδικίας μετά τινά χρόνον. Τὸ Κράτος θὰ θελήσῃ νὰ φορολογήσῃ ὅλας αὐτὰς τὰς κατακλυσθείσας γαίας, καὶ θὰ ζητήσῃ νὰ εἰσπράξῃ φόρον δι’ αὐτὰς, ὅπερ ἄδικον, διότι οὐδὲν θὰ παραγάγωσι.

§50Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω, ὅτι εἶναι πρόωρον. Ὅταν ἐξεύρωμεν τὸ εἶδος τῶν ζημιῶν καὶ τὸ ποσὸν τῶν ζημιῶν, βεβαίως θέλει γενῆ μελέτη, ἐὰν οἱ ζημιωθέντες πρέπῃ νὰ λάβωσιν ἄνεσίν τινα διὰ τὰς πρὸς τὸ δημόσιον ταμεῖον ὀφειλάς των.

§51ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ ἐσκόπουν νὰ συστήσω, ὅτι ὑπάρχουσι γαῖαι, αἱ ὁποῖαι κατεστράφησαν.

§52Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀπὸ τώρα δὲν γνωρίζομεν.

§53Γ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως λάβῃ μέτρα περὶ τῶν χωρίων τοῦ δήμου Προσυμναίων, διότι, ὅ,τι συνέβη ἐν Ὕκενῃ, ὡς διηγήθη ὁ ἐξ Αἰγιαλείας ἀξιότιμος Βουλευτής, συνέβη καὶ εἰς τὸ χωρίον Δαλαμανάρα τοῦ Ἄργους.

§54ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ καὶ εἰς τὸ προάστειον Πρόνοια τοῦ Ναυπλίου συνέβησαν μικραὶ καταστροφαί, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν καὶ περὶ αὐτοῦ.

§55Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν θέλει λάβει πρόνοιαν περὶ ὅλων.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀντὶ λοιπὸν 20,000 δρ. τὸ ποσὸν γίνεται 50,000. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς αʹ συζήτησιν).

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας πιστώσεως ἴσης τοῖς δύο δωδεκατημορίοις τῶν προϋπολογισθέντων ἐξόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1897 διὰ δαπάνας τῶν μηνῶν Ἰανουαρίου καὶ Φεβρουαρίου τοῦ 1897. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ὡς καὶ τὰ ἄρθρα 1–5 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 6 (ἀναγινώσκεται).

§59ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπεθύμουν νὰ γνωρίσω, πῶς πληρόνονται τὰ ἔξοδα τῆς κατασκευῆς τοῦ τμήματος τοῦ σιδηροδρόμου Τριπόλεως–Διαβολιτσίου, καὶ τὴν ἐπιθυμίαν μου ταύτην ἐκφράζω, διότι, ὡς ἔμαθον, ἓν τμῆμα, λίαν πολυδάπανον, μεταξὺ Τριπόλεως καὶ Κούρταγα, δὲν κατασκευάζεται σήμερον. Ἐπεθύμουν νὰ μάθω, ἐὰν τὸ Δημόσιον ἔχῃ τάξιν τινὰ, ἔχῃ ἀναλογίας τινὰς εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν γιγνομένων ἐργασιῶν, ἵνα ἀποφύγωμεν τὴν δυσχέρειαν, ἡ ὁποία δύναται νὰ παρουσιασθῇ, ἐὰν ἐξαντληθῇ τὸ κεφάλαιον τὸ διδόμενον παρὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον διαθέτει καὶ ἡ ἑταιρία, πρὸς τὴν ὁποίαν ὅλοι μὲν συμπαθοῦμεν, ἕνεκα τῆς χρησιμότητός της, ἀλλ’ ἡ ὁποία, ὡς γνωρίζομεν, δὲν ἔχει ἀρκετὰ χρήματα εἰς τὴν διάθεσίν της· μήπως ἐξαντληθῶσι, λέγω, τὰ κεφάλαια ταῦτα καὶ μείνῃ τὸ τμῆμα μεταξὺ Τριπόλεως καὶ Κούρταγα ὅλως ἀκατασκεύαστον καὶ παρουσιασθῶσι δυσχέρειαι εἰς τὸ μέλλον.

§60Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Θέλω ἐξετάσει καὶ θέλουσι δοθῆ ὑμῖν αἱ πληροφορίαι. Ἀλλὰ ποιοῦμαι ὑμῖν τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἡ δυσμενεστέρα ἐνδεχομένη περίστασις εἶναι ἐκείνη, καθ’ ἣν ἡ ἑταιρία, ἡ ἀναλαβοῦσα τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Τριπόλεως–Διαβολιτσίου, ἤθελε μὲν δαπανήσει πάντα τὰ ὑπὸ τοῦ Δημοσίου χορηγούμενα αὐτῇ κατὰ τὴν σύμβασιν χρήματα, δὲν ἤθελε δὲ δυνηθῆ νὰ ἔχῃ αὐτὴ, ἵνα δαπανήσῃ ἐξ ἰδίων τὰ ὑπόλοιπα πρὸς περάτωσιν τῆς κατασκευῆς ὅλης τῆς μνημονευθείσης γραμμῆς. Ἀλλὰ πρῶτον, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, δὲν εἶμαι ὅμως εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσω αὐτὰς ἐπισήμως, ἡ ἑταιρία εὑρίσκεται εἰς συνεννοήσεις, διὰ τῶν ὁποίων θέλει δυνηθῆ νὰ προσπορισθῇ τὸ ἀναγκαῖον χρῆμα, ὅπως περατώσῃ τὴν γραμμὴν, μέχρι Διαβολιτσίου. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν ἤθελε δυνηθῆ νὰ προσπορισθῇ τὸ ἀναγκαιοῦν αὐτῇ ποσὸν χρημάτων, ἡ θέσις τοῦ Δημοσίου οὐδόλως χειροτερεύει, διότι θέλει ἔχει περατωμένην καὶ ἑτοίμην πᾶσαν τὴν γραμμὴν τοῦ σιδηροδρόμου μέχρι Κούρταγα, καὶ θέλει οὕτως ἔχει συντομωτέραν τὴν συγκοινωνίαν μεταξὺ Τριπόλεως καὶ Καλαμῶν κατὰ ὥρας τέσσαρας ἢ πέντε, θέλει δ’ ἀναλάβει αὖθις τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, τὸ ὁποῖον ὑπ’ αὐτὸν τὸν ὅρον ἐδόθη εἰς αὐτὴν, καὶ θέλει χρησιμοποιήσει αὐτὸ, ἵνα εὕρῃ τὸ ἀπαιτούμενον ὑπόλοιπον κεφάλαιον τεσσάρων ἑκατομυρίων πρὸς περάτωσιν τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου μέχρι Διαβολιτσίου. Ἀλλὰ προσέτι καὶ ἡ ὑπόνοια, τὴν ὁποίαν ἔχετε, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι πιθανή· διότι, καθ’ ἃς ἔλαβον πληροφορίας ἐκ τοῦ Γραφείου τῶν δημοσίων ἔργων, ἡ ἑταιρία ἀσχολεῖται εἰς κατασκευὴν ἔργων ἀπὸ τοῦ Διαβολιτσίου μέχρι Κούρταγα, καὶ μάλιστα, ἐπειδὴ θέλει περισσεύσει ἐκ τῆς χρηματικῆς χορηγίας τοῦ Δημοσίου μετὰ τὴν περάτωσιν τῆς μέχρι Κούρταγα γραμμῆς ποσόν τι, καὶ διὰ τοῦτο ἡ ἑταιρία ἔχει προχωρήσει ἤδη εἰς τὴν κατασκευὴν τινων ἔργων κατὰ τὸ τμῆμα τοῦτο...

§61ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὥστε ἡ πεποίθησίς σας εἶναι, ὅτι γίνεται ἡ πληρωμὴ ἐπὶ τῇ ἀναλογίᾳ τῆς ἀξίας τοῦ ὅλου τμήματος.

§62Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Γίνεται ἡ πληρωμὴ ἐπὶ τῇ τιμῇ τῶν κατασκευαζομένων ἔργων.

§63ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἄνευ ἀναλογίας τινός;

§64Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἄνευ.

§65ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω, ὅτι εἶναι ἐπικίνδυνον.

§66ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Οἱ μηχανικοὶ τοῦ Δημοσίου θεωροῦσι τὰς καταστάσεις τῆς ἑταιρίας τῆς κατασκευαζούσης, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐπιθεωρήσεως ταύτης γίνονται αἱ πληρωμαί;

§67Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως· εἶναι μηχανικοὶ τοῦ ἐλέγχου.

§68ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐλπίζω, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν θὰ περιπέσωμεν εἰς τὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα συνέβησαν κατὰ τὴν κατασκευὴν τῆς ὅλης γραμμῆς, διότι καὶ τότε ἐγένοντο ἐπιθεωρήσεις τῶν καταστάσεων, ἀλλὰ κατόπιν ἀπεδείχθη, ὅτι ἦσαν εἰκονικαί.

§69Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Μηχανικοὶ δύο, ἢ καὶ πλείονες τῶν δύο, Ἕλληνες τὴν καταγωγὴν, ἔχοντες βαθμὸν ἐπαρκῆ, νομομηχανικοῦ, ἢ ἐπιθεωρητοῦ, ἐνασκοῦσι τὸν ἔλεγχον καὶ τὴν ἐπιτήρησιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 6, ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 7, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν). (Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς τρίτην συζήτησιν, τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ κτηματικοῦ δασμοῦ τοῦ δήμου Πατρέων).

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐγκρίσεως τῆς μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἑλένης Γ. Ζαρίφη συμβάσεως.

§71ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶχον ζητήσει πληροφορίας τινάς.

§72Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης ὑπάρχουσιν ἐκδεδομένα δύο βασιλικὰ διατάγματα. Τὸ μὲν ἓν φέρει ἡμερομηνίαν 2 Μαΐου 1892, τοῦτο δὲ ἐνεκρίθη ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νόμων τοῦ 1890 καὶ τοῦ 1891, οἵτινες ἐπέτρεψαν, ἵνα τὸ Δημόσιον ἐγγυηθῇ πρὸς τὴν Ἑλένην Ζαρίφη ὑπὲρ τῶν γεωργοκτηματιῶν τοῦ χωρίου Σοφάδες τοῦ δήμου Κυερίου τῆς ἐπαρχίας Καρδίτσης, ἀγορασάντων τὰς γαίας, τὰς οἰκίας καὶ τὰς ἀμπέλους τοῦ χωρίου τούτου, ἐγγυηθῇ δὲ διὰ τὸ ἥμισυ τῆς τιμῆς τῆς ἀγορᾶς· ἐπειδὴ δὲ ἡ τιμὴ τῆς ἀγορᾶς ἦτο 21,000 λιρῶν, νὰ ἐγγυηθῇ διὰ τὸ ποσὸν 10,500 λιρῶν, ἀλλὰ νὰ ἐγγραφῇ ὑποθήκη πρώτη ἐπὶ τοῦ κτήματος τούτου. Διὰ δὲ τοῦ δευτέρου διατάγματος, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡμερομηνίαν 27 Ἰουνίου 1892, τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἐπρότεινε τὸ διάταγμα εἰς τὸν Βασιλέα, προὐκάλεσεν ἀπόφασιν τοῦ Βασιλέως, ὅπως μὴ ἐγγραφῇ ὑποθήκη ἐπὶ τοῦ κτήματος, διότι αὕτη, κατὰ τὴν γνώμην τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, δὲν ἦτο ἀναγκαία, συμφώνως μὲ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου τοῦ 1890, καθ’ οὓς ἐθεωρεῖτο ὡς ἐγγεγραμμένη ἡ ὑποθήκη ἅμα τῇ ἐγγυήσει. Καθ’ ἃς μοὶ ἔδωκαν πληροφορίας, οἱ ἀγορασταὶ ἢ οἱ δικαιοῦχοι αὐτῶν ἐπλήρωσαν μέχρι τοῦδε ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐκάλυψε τοὺς τόκους, καὶ ἠλάττωσε τὸ κεφάλαιον ἀπὸ 27,600 λίρας εἰς 16 περίπου χιλιάδας, δηλαδὴ κατὰ 1600...

§73ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. 21,000 ἦσαν;

§74Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. 21,000 ἦτο τὸ μνημονευόμενον ἐν τῇ συμβάσει ποσὸν, ἀλλὰ τὸ 1894 τὸ χρέος πρὸς τὴν κ. Ζαρίφη ἀνήρχετο εἰς 27,600.

§75ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἕνεκα καθυστερήσεως τόκων;

§76Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα... Ἐπλήρωσαν λοιπὸν πάντας τοὺς τόκους, καὶ ἠλάττωσαν τὸ χρέος εἰς 26,000 λίρας. Ἐὰν τώρα ψηφισθῇ ὁ νόμος καὶ κυρωθῇ ἡ σύμβασις, πρόκειται νὰ γείνῃ ἐργασία. Ἐπειδὴ ἡ παραχώρησις ἡ πρὸς τὸ Δημόσιον τῶν δωρεῶν τῆς κ. Ζαρίφη θέλει ἐκτελεσθῆ διὰ παραχωρήσεως ἀξιώσεων κατὰ προσώπων, θέλει ἐξετασθῆ πρῶτον, ἐὰν τὰ πρόσωπα ἦναι φερέγγυα, καὶ κατὰ πόσον εἶναι, ἐὰν ἦναι πιθανὴ ἡ εἴσπραξις καὶ ἡ ἀνάληψις τοῦ ποσοῦ, ἀπέναντι τοῦ ὁποίου τὸ Κράτος θέλει ἀναλάβει τὴν ὑποχρέωσιν τῆς ἐς ἀεὶ συντηρήσεως τῶν Ζαριφείων Διδασκαλείων. Τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον συνεφωνήθη, ἵνα τὸ Δημόσιον ἀναλάβῃ ἀπὸ τοὺς ὀφειλέτας τῆς κυρίας Ζαρίφη, προσδιορίζεται εἰς 20,000 λίρας πλέον 400 λιρῶν, αἵτινες θέλουσι πληρωθῆ ἐφ’ ἅπαξ· ἐφ’ ἅπαξ μὲν καὶ 20,000 λίραι, διότι ὑπετέθη, ὅτι τοῦτο τὰ κεφάλαιον δύναται νὰ δώσῃ πρὸς 5% τόκον 1000 λιρῶν, τοσοῦτον δὲ ποσὸν τὸ Δημόσιον θέλει δαπανᾷ ἐς ἀεὶ πρὸς συντήρησιν τῶν Ζαριφείων Διδασκαλείων· ἀλλὰ πλὴν τῶν 20,000 λιρῶν, τῶν ὁποίων ὁ τόκος θέλει ἀποφέρει 1000 λίρας, ἐζητήθη ἀπὸ τὴν κ. Ζαρίφη, καὶ αὕτη ἔστερξε φιλοτίμως νὰ πληρώσῃ καὶ 400 λίρας προσέτι. Διότι, ὅταν ἐγένετο πρώτην φορὰν λόγος περὶ τούτου πρὸς ἡμᾶς, ἡμεῖς προσεφύγομεν εἰς τὰς προξενικὰς ἀρχὰς, τὰς ἐν Φιλιππουπόλει, καὶ ἐζητήσαμεν λεπτομερεῖς περὶ τῶν ἱδρυμάτων τούτων πληροφορίας, ἐλάβομεν δὲ τοιαύτας ἐπαρκεῖς καὶ περὶ τῶν καταστημάτων, ἐν οἷς γίνεται ἡ διδασκαλία, καὶ περὶ τῆς διδασκαλίας καθ’ ὅλας αὐτῆς τὰς διαβαθμίσεις, καὶ περὶ τοῦ ὑλικοῦ τοῦ ὑπάρχοντος ἐν τοῖς διδακτηρίοις, τοῦ ἀναγκαιοῦντος διὰ τὴν διδασκαλίαν, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν ὀργάνων τῆς διδασκαλίας. Ἐπειδὴ δὲ, κατὰ τὰς πληροφορίας ταύτας, τὰ ὄργανα τῆς διδασκαλίας ἐν τοῖς Ζαριφείοις, τὰ ὁποῖα ὁ ἀείμνηστος Ζαρίφης εἶχε προμηθεύσει, τινὰ μὲν ἐφθάρησαν ἐκ τῆς χρήσεως, τινὰ δὲ εἶχον ἐγκαταλειφθῆ, οὗ ἕνεκα ἐμειώθη ἡ χρησιμότης αὐτῶν, ἄλλα δὲ ἦσαν ἀτελῆ, καὶ ἑπομένως ἦτο ἀνάγκη τινὰ μὲν ν’ ἀντικατασταθῶσι, τινὰ δὲ νὰ συμπληρωθῶσιν, ἐδηλώσαμεν εἰς τὴν κυρίαν Ζαρίφη τὴν ἐπιθυμίαν, ἵνα καταβάλῃ ἓν ποσόν 10,000 φράγκων, ἤτοι 400 λιρῶν, πρὸς τοῦτο, ἡ δὲ κυρία Ζαρίφη ἔσπευσε νὰ στέρξῃ, ἵνα περιληφθῇ καὶ τοῦτο ἐν τῇ συμβάσει. Μένει τώρα ἡ ἐκτέλεσις τῆς συμβάσεως. Κατὰ ταύτην, πρέπει νὰ ἐπιστηθῇ ἡ ὀφειλομένη προσοχὴ, ἵνα μὴ γένηται ἀνάληψις χρεῶν, τὰ ὁποῖα εἶναι ἰδανικὰ ἢ τὰ ὁποῖα δὲν θέλουσι δυνηθῆ ν’ ἀποφέρωσι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θέλει ὑποχρεωθῇ τὸ Δημόσιον νὰ πληρώνῃ.

§77ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὰς πληροφορίας ἐζήτησα οὐχὶ ὅπως ρωτήσω περὶ τῆς χρησιμότητος ἢ τῆς ὠφελιμότητος τῆς συμβάσεως, — διότι οὐδεμίαν ἔχω ἀμφιβολίαν περὶ τούτου, ἀπ’ ἐναντίας θεωρῶ λίαν ἀξιέπαινον τὴν δωρήτριαν· θεωρῶ δ’ ἐπίσης καθῆκον τοῦ Κράτους, καὶ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἡ δωρεὰ αὕτη δὲν ἦτο ἐπαρκὴς πρὸς συντήρησιν τῶν ἐν Φιλιππουπόλει Διδασκαλείων, ν’ ἀναδεχθῇ αὐτὸ καὶ ζημίαν τινὰ πρὸς συντήρησιν τῶν Διδασκαλείων τούτων· δὲν νομίζω δὲ, ὅτι ἐκ τοῦ δωρουμένου ποσοῦ δύναται νὰ προκύψῃ ζημία τις. Συνεπῶς θεωρῶ πλήρη καὶ ἐπωφελῆ τὴν δωρεὰν ταύτην, ὁποιαδήποτε καὶ ἂν ὦσι τ’ ἀποτελέσματα αὐτῆς. — Τὰς πληροφορίας ἐζήτησα, διότι ἀκριβῶς φράσις τις τῆς ἐκθέσεως καὶ τοῦ νομοσχεδίου μοὶ ἔδωκε τὴν ἰδέαν, ὅτι ἐν τῇ ὀφειλῇ ταύτῃ τοῦ χωρίου Σοφάδων ἐπῆλθον μεταβολαί τινες, αἱ ὁποῖαι ἔχουσί τι τὸ ἄτακτον Ὅπως καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνέφερεν, ἐξεδόθη Β. Διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἐγγυήθη ὑπὲρ τῶν χωρικῶν κατοίκων Σοφάδων τὸ ἥμισυ τοῦ χρέους αὐτῶν πρὸς τὴν ἰδιοκτήτριαν κ. Ζαρίφη. Τὸ διάταγμα τοῦτο ἐξεδόθη ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νόμων, οἵτινες ἐκανόνισαν κατὰ τρόπον θετικὸν τὴν ἐξαγορὰν τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι τσιφλικίων, ἐξαγορὰν, ἥτις δύναται νὰ φέρῃ πράγματι ἄνεσιν εἰς τοὺς χωρικοὺς καὶ πραγματικὴν ἀνάπτυξιν εἰς τὴν γεωργίαν, διότι οἱ χωρικοὶ δύνανται ν’ ἀποκτήσουν δι’ αὐτοῦ τὴν ἐλπίδα νὰ γείνωσιν αὐτοὶ κύριοι τῶν ἀγρῶν, τοὺς ὁποίους καλλιεργοῦσιν. Ἀλλὰ ἐξ ὅσων ἔχω πληροφοριῶν, δὲν ἠξεύρω τί ἐπῆλθεν ἔκτοτε, καὶ ἀντὶ σήμερον νὰ ὦσιν ἰδιοκτῆται τῶν Σοφάδων, ὀφείλοντες τὸ τίμημα, οἱ γεωργοὶ χωρικοὶ, ἀπ’ ἐναντίας πολλοὶ ἐξεποίησαν τὰ κτήματα ταῦτα εἰς ἄλλα πρόσωπα, καὶ τοιουτοτρόπως τὸ χωρίον Σοφάδες, τὸ ὁποῖον διὰ τῆς ὑποστηρίξεως τοῦ Κράτους ἔπρεπε ν’ ἀποβῇ κεφαλαιοχῶρι, οἱ δὲ Σοφαδῖται νὰ καταστῶσιν ἰδιοκτῆται τῶν χωραφίων των, μετεβλήθη εἰς 10 ἢ 15 τσιφλίκια, καὶ σήμερον, ἐξαιρέσει ἴσως 60 ἢ 70 καλλιεργητῶν, τὸ χωρίον Σοφάδες ἠγοράσθη παρ’ ἄλλων, μὴ ἐχόντων τὰ δικαίωμα νὰ τύχωσι τῶν εὐεργετημάτων τῆς ἰσχυούσης νομοθεσίας. Αὐτοὶ δὲ σήμερον πρόκειται ἐμμέσως ν’ ἀντικαταστήσωσι τὴν κυρίαν Ζαρίφη, ὡς ἰδιοκτήτριαν τοῦ χωρίου Σοφάδων. Νομίζω ὅτι ἀκριβῶς ἕνεκα τῆς ἐννοίας τοῦ νόμου, ὅπως οἱ χωρικοὶ ἀποκτῶσιν ἰδιοκτησίαν, ὀφείλει τὸ Κράτος νὰ ἐπιβλέπῃ τὴν ἐκτέλεσιν πασῶν τῶν διατάξεων, τῶν ἀφορωσῶν εἰς τὴν ἐξαγορὰν τῶν κτημάτων τούτων παρὰ τῶν κυρίως καλλιεργητῶν, παρὰ τῶν γεωργῶν, καὶ νὰ παρεμποδίζῃ νὰ περιέρχωνται αἱ γαῖαι εἰς ἀνθρώπους λίαν ἐντίμους, καλοὺς ὑπὸ ὅλας τὰς ἐπόψεις, ἀλλ’ οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι καλλιεργηταὶ δικαιούμενοι τῶν θυσιῶν καὶ τῆς προστασίας τοῦ Κράτους.

§78ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λάβωμεν πληροφορίας;

§79Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βελλίνης θὰ δώσῃ πληροφορίας.

§80ΒΕΛΛΙΝΗΣ. Ἡ κυρία Ζαρίφη ἐπώλησε τὸ κτῆμα τῶν Σοφάδων κατὰ τὸ 1883 εἰς τοὺς χωρικοὺς ἀντὶ τιμήματος λιρῶν ὀθωμανικῶν 25,000, ἐκ τῶν ὁποίων οἱ χωρικοὶ κατέθεσαν 4,000, τὸ δὲ ὑπόλοιπον ἔμενε μὲ 6%, πληρωτέον εἰς δώδεκα δόσεις.

§81ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ κυρία Ζαρίφη ἐπεφυλάχθη τὴν κυριότητα;

§82ΒΕΛΛΙΝΗΣ. Ὄχι. Ἡ κ. Ζαρίφη ἔχει πρώτην ὑποθήκην ἐπὶ τοῦ κτήματος. Κατόπιν, ἐπειδὴ ὑπῆρχε μεταξὺ τῶν χωρικῶν προσωπικὴ καὶ πραγματικὴ ἀλληλεγγύη, καί τινες δὲν ἐπλήρονον, ἕνεκα τούτου παρεκάλεσαν τὴν κ. Ζαρίφη νὰ ἄρῃ τὴν προσωπικὴν ἀλληλεγγύην. Τότε ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς νόμος, συνταχθεὶς μὲν παρ’ ἐμοῦ, εἰσαχθεὶς δὲ ὑπὸ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Καραπάνου, διὰ τοῦ ὁποίου τὸ Δημόσιον ἔδιδε τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ χορηγήσῃ τὴν ἐγγύησιν τοῦ Κράτους ὑπὲρ τῶν καλλιεργητῶν καὶ εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας.

§83Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ νόμος αὐτὸς ἐπῆλθε πρὸς τροποποίησιν τοῦ νόμου τοῦ 1890.

§84ΒΕΛΛΙΝΗΣ. Μάλιστα· ὁ νόμος ᾼΩΝΒʹ εἶναι τοῦ 1890. Κατόπιν ὅμως τούτου ἐξεδόθη ὁ νόμος ᾼϠΟʹ τοῦ 1891, περὶ οὗ εἶπον, καὶ δυνάμει τοῦ ὁποίου ἐδόθησαν τὰ αὐτὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἐδίδοντο εἰς τὴν Τράπεζαν καὶ εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας, οἱ ὁποῖοι ἐπώλουν τὰ κτήματά των εἰς τοὺς γεωργούς, πιστώνοντες τὸ τίμημα. Δυνάμει τοῦ νόμου τούτου ἡ κ. Ζαρίφη ἐδήλωσεν εἰς τοὺς χωρικούς, ὅτι ἀποδέχεται τὴν ἐφαρμογὴν τῶν διατάξεων αὐτοῦ, ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἐγγυήσεως τοῦ Κράτους. Ἐξεδόθη τότε ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Κωνσταντοπούλου Β. Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐδίδετο τὸ δικαίωμα νὰ χορηγήσῃ ἐγγύησιν τὸ Κράτος ἐπὶ ὑποθήκῃ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου. Τοιαύτη ὅμως διάταξις ὑποθήκης ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου δὲν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ σκοπόν τινα, καὶ ἕνεκα τούτου ἡ κ. Ζαρίφη ἀνηνέχθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ ἀοιδίμου ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ, καὶ ἐξεδόθη Β. Διάταγμα τῆς 27 Ἰουλίου 1892, δυνάμει τοῦ ὁποίου ἐχορηγήθη ἡ ἐγγύησις τοῦ Κράτους. Οἱ χωρικοὶ μετὰ τοῦτο, ἀφοῦ ἀπηλλάγησαν τῆς προσωπικῆς ἀλληλεγγύης, ἐζήτησαν νὰ ἀπαλλαγῶσι καὶ τῆς πραγματικῆς, καὶ ἐζήτησαν νὰ γείνῃ διανομὴ τοῦ κτήματος. Ἐξεδόθη ἀπόφασις τοῦ Πρωτοδικείου Καρδίτσης, ἡ ὁποία ἐδέχθη τὴν αἴτησίν των καὶ διέταξε τὴν διανομήν. Διῃρέθη λοιπὸν τὸ κτῆμα εἰς 254 μερίδας, πλὴν τῶν οἰκιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐξετιμήθησαν, ἐπειδὴ εἶχον διαφόρους ἀξίας καὶ ἐδόθησαν εἰς τοὺς χωρικούς, ἐξ ὧν ἕκαστος ἔλαβεν ἕνα κλῆρον ἀντὶ 76 λιρῶν. Ἡ κ. Ζαρίφη ἀπεδέχθη τὴν ἀπόφασιν τοῦ Πρωτοδικείου καὶ προέβη εἰς τὴν σύνταξιν προσωπικῶν συμβολαίων μετὰ τῶν χωρικῶν, καὶ οὕτως ἡ ὀφειλὴ εἶναι διῃρημένη μεταξὺ αὐτῶν, καὶ ἕκαστος πληρόνει ἀπέναντι τοῦ χρέους του. Κατόπιν, ἐπειδὴ παρῆλθε χρονικὸν διάστημα δεκαετές, ἀπέθανον δέ τινες μεταξὺ αὐτῶν, καὶ ἄφησαν χήρας καὶ ὀρφανά, τὰ ὁποῖα δὲν ἠδύναντο νὰ καλλιεργήσωσι τὸ κτῆμα, ἐζήτησαν νὰ ἐκποιήσωσι τὰς μερίδας αὐτῶν καὶ ἠγόρασάν τινες τὴν μερίδα αὐτῶν, ἀναλαβόντες ὅλας τὰς ὑποχρεώσεις ἀπέναντι τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς κ. Ζαρίφη. Τὸ Δημόσιον ἔχει πρὸς ἐξασφάλισιν: αʹ) πρώτην ὑποθήκην ἐπὶ ὅλων τῶν κτημάτων τῶν πωληθέντων, βʹ) τὴν προσωπικὴν κράτησιν τῶν ὀφειλετῶν, δυνάμει τοῦ νόμου, καὶ γʹ) τὴν ἐγγύησιν τοῦ Κράτους, τὴν δοθεῖσαν δυνάμει τοῦ διατάγματος.

§85Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ μόνον διὰ 10,500 λίρας.

§86ΒΕΛΛΙΝΗΣ. Τὸ Δημόσιον ὤφειλε νὰ ἐγγυηθῇ διὰ τὸ ἥμισυ τοῦ ὀφειλομένου ἐκ κεφαλαίου ποσοῦ.

§87ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγένετο καὶ ἡ διανομὴ εἰς τοὺς διαφόρους χωρικούς, ἢ ἐδόθη ἐν τῷ συνόλῳ ἡ ἐγγύησις τοῦ Κράτους;

§88ΒΕΛΛΙΝΗΣ. Ὄχι. Ἐδόθη ἐν συνόλῳ καὶ ὡρισμένως πρὸς ἀπαλλαγὴν τῶν χωρικῶν ἀπὸ τῆς ἀλληλεγγυότητος.

§89ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέπει ὁ νόμος τοῦ 1891 αὐτό;

§90ΒΕΛΛΙΝΗΣ. Βεβαίως. Τὸ ἐπιβάλλει μάλιστα.

§91ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ Κράτος διὰ ποίους ἐγγυᾶται;

§92ΒΕΛΛΙΝΗΣ. Διὰ τοὺς κατὰ τὸν χρόνον τῆς ἐγγυήσεως ὀφειλέτας.

§93ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Οἱ κύριοι τῶν 250 μερίδων εἶναι κάτοικοι καὶ γεωργοί;

§94ΒΕΛΛΙΝΗΣ. Οἱ 200 εἶναι γεωργοί, κάτοικοι Σοφάδων. 50 περίπου, νομίζω, μερίδες ἐξεποιήθησαν, διότι ἦσαν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν· μερικὰς ἐξ αὐτῶν, 10 ἢ 12, ἐπῆραν οἱ ἴδιοι χωρικοί, ὅσοι ἠδύναντο νὰ καλλιεργήσουν περισσοτέρας γαίας, αἱ δὲ λοιπαὶ ἐπωλήθησαν εἰς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι ἀνέλαβον τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ πωλητοῦ ἀπέναντι τῆς κ. Ζαρίφη. Τὸ Δημόσιον οὕτω θὰ ἔχῃ ὀφειλὴν ἐγγυημένην διὰ πρώτης ὑποθήκης.

§95ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι, ὅτι αἱ πλεῖσται τῶν μερίδων τῶν Σοφάδων, οὐχὶ τώρα, ἀλλ’ ὅταν ἀκόμη ἔγεινεν ἡ διανομή, περιῆλθον εἰς τὴν ἰδιοκτησίαν τῶν κατοίκων Καρδίτσης καὶ Τρικκάλων, καὶ ὅτι τὸ Κράτος τὴν ἐγγύησίν του ἔδωκεν οὐχὶ ὑπὲρ αὐτῶν, ἀλλ’ ὑπὲρ τῶν γεωργῶν, τοὺς ὁποίους ὀφείλομεν νὰ ὑποστηρίζωμεν χάριν τῆς ἀναπτύξεως τῆς γεωργίας, ἐνῷ τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα ἐπωφελήθησαν ἀκριβῶς τῆς δυσχεροῦς θέσεως τῶν γεωργῶν, ὅπως τοὺς ἀντικαταστήσωσι.

§96ΒΕΛΛΙΝΗΣ. Ταῦτα δὲν εἶναι ἀκριβῆ. Ὅταν ἐδόθη ἡ ἐγγύησις τοῦ Κράτους, οὐδεμία μετοχὴ εἶχε πωληθῆ εἰς οὐδένα, διότι ἡ ἐγγύησις ἐδόθη κατὰ Ἰούλιον τοῦ 1892, ἡ δὲ διανομὴ ἐγένετο κατὰ Ἰανουάριον τοῦ 1894, νομίζω, οἱ δὲ ἀγοράσαντες εὐηργέτησαν μᾶλλον τοὺς πωλητάς, μὴ ὄντας γεωργούς.

§97ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Πότε ἐξεχωρήθησαν;

§98ΒΕΛΛΙΝΗΣ. Μετὰ τὴν διανομὴν, εἰς τὰ 1894, ἐγένοντο αἱ πωλήσεις.

§99ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Καὶ τί ἐπληρώθη μέχρι τοῦδε ἐκ τοῦ τιμήματος.

§100ΒΕΛΛΙΝΗΣ. Ἀκριβῶς δὲν ἐνθυμοῦμαι. Ἐκ τοῦ τιμήματος ὅμως ἔχει πληρωθῆ ποσὸν τόσον, ὥστε καὶ τὸ κεφάλαιον ἠλαττώθη τοῦ ἐν συνόλῳ χρέους. Ὥστε ἡ σύμβασις μετὰ τῆς κ. Ζαρίφη δύο τινὰ ἀποδεικνύει· ὡς πρὸς μὲν τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι κατώρθωσε νὰ ἐπιτύχῃ διὰ τῶν ἐνεργειῶν τῆς δωρεὰν ἑνὸς περίπου ἑκατομμυρίου δραχμῶν ὑπὲρ ἐθνικοῦ σκοποῦ, ὡς πρὸς δὲ τὴν κ. Ζαρίφη, ὅτι ἐμπνεομένη καὶ αὕτη ὑπὸ τῶν αὐτῶν φιλογενῶν αἰσθημάτων τοῦ ἀειμνήστου ἐθνικοῦ εὐεργέτου συζύγου της, προσέφερε καὶ αὕτη νέον δεῖγμα τῶν αἰσθημάτων τούτων τῆς οἰκογενείας Ζαρίφη, δωρήσασα τὸ ἓν τοῦτο ἑκατομμύριον.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται).

§102ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν νομίζετε ὅτι ἀπαιτεῖται προηγουμένη ἄδεια;

§103Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω καλὸν ν’ ἀφήσωμεν τὸ πρᾶγμα ὡς ἔχει. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον μόνον, ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας παρατηρήσεως).

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταβολῆς τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς χωροφυλακῆς ἀναβάλλεται. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ περὶ στρατιωτικῆς ἀστυνομίας νόμου.

§105ΣΤΑΗΣ. Καλὸν θὰ ἦτο, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἀναπτύξῃ τὸ νομοσχέδιον, ποῖαι εἶναι αἱ νόμιμοι βάσεις καὶ ποῖαι εἶναι αἱ διαφοραὶ πρὸς τὸν παλαιὸν νόμον.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω ὅτι ἀνεβλήθη τοῦτο νὰ γείνῃ κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν. Ζητεῖ τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς; Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἔχει).

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§108ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξηγηθῇ εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως ἐν τῇ δευτέρᾳ ἀναγνώσει συζητήσωμεν μᾶλλον ἐν γνώσει περὶ τῆς εἰσφορᾶς, τὴν ὁποίαν εἰσπράττει τὸ Κράτος παρὰ τῶν δήμων, διότι κατὰ τὸ ἄρθρον 2 ἐν οἷς δήμοις δὲν συνιστᾶται στρατιωτικὴ ἀστυνομία, οἱ ἀστυνόμοι ἐκλέγονται παρὰ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, κατὰ τὸν νόμον τῆς 7 Μαρτίου 1891. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, θὰ ὑπάρχῃ καὶ ἡ χωροφυλακή, ἥτις κατὰ τὸν ψηφιζόμενον νόμον θὰ στέλλῃ δύναμιν ἀνάλογον τῶν ἀναγκῶν τοῦ δήμου. Θὰ ἔχωμεν λοιπὸν ἀντίθεσιν καθηκόντων· ἀφ’ ἑνὸς ὁ ἀστυνόμος, τὸν ὁποῖον θὰ ἐκλέγῃ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, ἀφ’ ἑτέρου οἱ χωροφύλακες μετὰ τοῦ ἐνωμοτάρχου. Ὁ ἐνωμοτάρχης, κατὰ τὸ πνεῦμα τῆς διατάξεως, θὰ διατελῇ ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ ἀστυνόμου, τοῦ ἐκλεχθησομένου παρὰ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου. Δύναται νὰ φαντασθῇ τις τὸ παράλογον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπέλθῃ, ὅταν ὁ ἀστυνόμος ἑνὸς ἀγροτικοῦ δήμου ἔχῃ εἰς τὰς διαταγάς του τὸν ἐνωμοτάρχην, κατὰ πόσον δύναται νὰ συμβιβασθῇ τοῦτο μὲ τὴν πειθαρχίαν τὴν στρατιωτικὴν καὶ μὲ τὰ καθήκοντα ἑνὸς στρατιωτικοῦ σώματος. Δευτέραν ἐξήγησιν ζητῶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν εἰσφορὰν τοῦ δήμου. Ὁ δῆμος θὰ ἐκλέγῃ τὸν ἀστυνόμον, θὰ δώσῃ δὲ βεβαίως εἰς αὐτὸν μισθοδοσίαν τινά, ἀλλὰ δὲν εἶναι δίκαιον νὰ πληρώσῃ καὶ εἰσφορὰν πρὸς τὸ Δημόσιον. Ἐν τῇ ἀντιλήψει μου παρίσταται εἰς τοῦτο ἀντίφασίς τις, καὶ ἐπιθυμῶ νὰ λάβω ἐξήγησίν τινα.

§109ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 13, τὰ ἐνοίκια τοῦ ἀστυνομικοῦ καταστήματος καὶ τὰ ἔξοδα τοῦ φωτισμοῦ καταλογίζονται εἰς βάρος τῶν δήμων.

§110Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ πρώτη ἐρώτησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης ἀνάγεται εἰς τὸ πρῶτον μέρος τῆς ἀστυνομίας. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, παύει ἡ εἰσφορὰ τῶν δήμων διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς ἀστυνομίας· ἑπομένως τὸ ἑκατομμύριον, τὸ ὁποῖον κατενέμετο ἄλλοτε ἀναλόγως τῶν ἐσόδων τῶν δήμων, δὲν θέλει πληρόνεσθαι παρ’ αὐτῶν. Κατ’ ἀνάγκην τὰ ἔξοδα τῆς διοικητικῆς ἀστυνομίας βαρύνουσι τὸ Δημόσιον. Εἰς τοὺς δήμους ὅμως ἐκείνους, εἰς τοὺς ὁποίους αὐτοὶ οἱ δῆμοι θέλουσιν ἐνασκεῖ τὴν ἀστυνομικὴν ἐξουσίαν, τὰ ἔξοδα τῆς ἀστυνομίας βαρύνουσιν αὐτούς. Ποῖα εἶναι τὰ ἔξοδα ταῦτα; Ἡ ἀντιμισθία τοῦ ἀστυνόμου, τὰ ἐνοίκια τοῦ ἀστυνομικοῦ καταστήματος, καὶ οἱ ἀστυνομικοὶ κλητῆρες. Οὕτως ἐπετεύχθη ἀνακούφισις τῶν δήμων, διότι θέλουσι πληρόνει ποσὸν ὀλιγώτερον τῆς ἄλλοτε διδομένης εἰσφορᾶς.

§111ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι πλὴν τῆς διοικητικῆς ἀταξίας καὶ τῆς στρατιωτικῆς ὑπάρχει καὶ ἀντίφασίς τις ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν. Ἐξ ὅσων ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπήντησεν ἐξάγω τὸ συμπέρασμα, ὅτι οἱ μὲν εὔποροι δῆμοι ἀπαλλάσσονται πάσης δαπάνης καὶ εἰσφορᾶς χάριν τῆς ἀστυνομίας, διότι τὴν συντήρησιν τῆς ἀστυνομίας ἀναδέχεται τὸ Κράτος, οἱ πτωχοὶ ὅμως δῆμοι μένουσιν ἐπιβεβαρημένοι μὲ τὴν δαπάνην τὴν ἀστυνομικήν. Διότι αὐτοί, ἀπολαμβάνοντες τὸ ἀγαθὸν τῆς δημοτικῆς ἀστυνομίας, πληρόνουσιν αὐτοὶ τοῦτο, πληρόνοντες τὸν ἀστυνόμον καὶ τὰ ἐνοίκια τοῦ ἀστυνομικοῦ καταστήματος καὶ τὸν φωτισμὸν κλπ. Νομίζω ὅτι τοῦτο, ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομικήν, ἔχει τι τὸ ἄδικον, ἵνα μὴ εἴπω ἄλλο τι. Δὲν ἐννοῶ ποία ἡ σκέψις, ἡ ὁποία ἐπεκράτησε· διότι βεβαίως, ἐὰν πρόκειται δῆμός τις νὰ ἀποκτήσῃ τὴν δημοτικὴν ἐλευθερίαν, ἀξίζει νὰ τὴν πληρώσῃ, ἀλλὰ διατὶ νὰ μὴ πληρώσῃ ταύτην καὶ ὁ εὔπορος δῆμος; Τὸ νομοσχέδιον ἐν τῇ διατάξει ταύτῃ περιέχει τι τὸ ἄδικον, καὶ πρέπει νὰ εὑρεθῇ συνδυασμός τις, διὰ τὴν παρουσιαζομένην ἀδικίαν. Εἶναι δύσκολον σήμερον, εἰς τὴν χρονικὴν στενοχωρίαν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς, νὰ μελετηθῇ εὐρύτερον τὸ θέμα. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον παρουσιάζει ἀντίφασιν μεταξὺ θεμελιωδῶν ἀρχῶν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, ἀρχῶν διοικητικῶν καὶ στρατιωτικῶν, καὶ διὰ τοῦτο ἐζήτησα πληροφορίας, ὅπως, εἰ δυνατόν, διορθωθῶσιν αἱ ἀντιφάσεις αὗται.

§112Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπὶ τῆς παρατηρήσεως, τὴν ὁποίαν προεβάλατε ὡς πρὸς τὸ οἰκονομικὸν μέρος, δύναμαι νὰ σᾶς δώσω πληροφορίαν τινά. Ὅτε τὸ πρῶτον ἀφῃρέθη ἀπὸ τὸν δῆμον τὸ δικαίωμα τοῦ ἀστυνομεῖν, τοῦτο ἐγένετο πρῶτον ἐπὶ τῶν δήμων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Κατὰ τὸ 1849, ἐπειδὴ ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ Ἀθηνῶν καθὼς καὶ ἡ τοῦ Πειραιῶς ἐδείκνυον ἀνικανότητα εἰς τὸ προλαμβάνειν ἀξιοποίνους πράξεις καὶ ἀνακαλύπτειν τοὺς αὐτουργοὺς αὐτῶν, τὸ Κράτος ἠναγκάσθη νὰ ἀφαιρέσῃ ἀπ’ αὐτῶν τὴν διαχείρισιν τῆς ἀστυνομικῆς ἐξουσίας καὶ ἀναλάβῃ αὐτὸ ταύτην. Ποῦ στηριχθέν, ἔκρινεν ὅτι, ἀφοῦ αὐτὸ ἀνέλαβε τὴν ἀστυνομίαν, δίκαιον ἦτο νὰ ἀναλάβῃ καὶ τὰ ἔξοδα αὐτῆς;—διότι οἱ δῆμοι ἠδύναντο νὰ προβάλωσιν, ὅτι αὐτοὶ διεχειρίζοντο τὴν ἀστυνομικὴν διοίκησιν διὰ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ διαθέσωσι, καὶ ὅτι, ἄν τὸ Κράτος, ἕνεκα λόγων γενικοῦ συμφέροντος κρίνῃ ὅτι πρέπει νὰ διαθέσῃ μείζονα μέσα, εὐθύνεται τὸ Κράτος. Ἐγὼ ἀπέχω νὰ ἐξετάσω ταῦτα, καὶ οὕτως ἐγένετο. Τὰ ἔξοδα τῆς διοικητικῆς ἀστυνομίας Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς ἀνέλαβε τὸ Κράτος, ἀλλὰ τὸ Κράτος ἀφῄρεσεν ἀπὸ τοὺς δήμους τούτους τὰ ἔσοδα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶχεν ἀπονείμει εἰς αὐτοὺς διὰ τὰ ἔξοδα τῆς ἀστυνομίας, π.χ. τὰ πρόστιμα τῶν ἀστυνομικῶν παραβάσεων. Οἱ συλλογισμοὶ οὗτοι, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίχθη ἡ νομοθεσία ἐκείνη, μοὶ φαίνονται ὀρθότατοι. Ἀφοῦ ἕνεκα γενικῶν συμφερόντων ἀφαιροῦμεν ἀπὸ τοὺς δήμους τῶν πρωτευουσῶν τῶν νομῶν καὶ τῶν ἐπαρχιῶν τὸ δικαίωμα νὰ διαχειρίζωνται τὴν ἀστυνομίαν, καὶ ἀναλαμβάνει τὸ Κράτος νὰ ἀστυνομεύῃ, λόγῳ γενικῶν συμφερόντων, πρέπει τὸ Κράτος νὰ ἀναλάβῃ τὴν δαπάνην ταύτην, δηλαδὴ τοὺς μισθοὺς τῶν ἀξιωματικῶν τῆς χωροφυλακῆς, ἐὰν ἦναι τοιοῦτοι, ἢ τῶν πολιτῶν, τοὺς ὁποίους ἤθελε διορίσει ἀστυνόμους, καὶ τοὺς μισθοὺς τῶν κλητήρων, οἵτινες ἤδη θὰ ἦναι χωροφύλακες. Ἀναλαμβάνον τὸ Κράτος τὰς δαπάνας ταύτας, δὲν ἀναλαμβάνει βάρος ὑπέρτερον, θὰ ἦτο δὲ ἐντελῶς ἄδικον νὰ ἐπιβαρύνωμεν τοὺς δήμους διὰ τῶν ἐξόδων τούτων. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τὰ ὄργανα, τὰ ὁποῖα θέλει διορίσει τὸ Κράτος, τὰ ἀστυνομικὰ, θέλουσι μεταβῆ εἰς τοὺς δήμους, ὁ δῆμος χρεωστεῖ νὰ προσφέρῃ εἰς αὐτὰ κατοικίαν, φωτισμόν, καὶ ταύτας τὰς δαπάνας ἐπιβάλλει ἡ παράγραφος βʹ τοῦ ἄρθρου 13. Ἐπειδὴ τὰ Εἰρηνοδικεῖα ἀπονέμουσι τὴν δικαιοσύνην τοῦ λαοῦ, καὶ πρέπει νὰ κεῖνται παρὰ τῷ λαῷ, ἵνα μὴ οἱ πολῖται ὁδοιπορῶσι μακρὰν πρὸς εὕρεσιν τῆς δικαιοσύνης, ὑπεχρεώθησαν οἱ δῆμοι νὰ συνεισφέρωσι τὰ ἐνοίκια τῶν Εἰρηνοδικείων. Ἀλλὰ παρετήρησεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι οἱ εὔποροι δῆμοι δὲν πληρόνουσι, καὶ θέλουσι πληρόνει οἱ ἄποροι. Ἀμφιβάλλω ἐὰν ὑπάρχωσι δῆμοι εὔποροι. Αὐτὸς ὁ δῆμος Ἀθηναίων δὲν κατατάσσεται μεταξὺ τῶν εὐπόρων, οὔτε ὁ δῆμος Πατρέων, οὔτε ὁ δῆμος Λετρίνων. Καὶ ἀναφέρω τρεῖς μεγάλας πόλεις, ἵνα δηλώσω κατὰ πόσον εἶναι πεπτωκυῖα ἡ ὑποτιθεμένη εὐπορία τῶν εὐπόρων δήμων. Ἀλλ’ ἂν οἱ δῆμοι οὗτοι ὑπεβάλλοντο εἰς τὰ ἔξοδα τῆς διοικητικῆς ἀστυνομίας, τῆς ἐκτελουμένης δι’ ὀργάνων τῆς δημοσίας διοικήσεως ἐν τῇ περιφερείᾳ αὐτῶν, ἤθελον ὑποβληθῆ εἰς δαπάνας ἀφορήτους. Ἐπειδὴ δὲ οἱ διαχειριζόμενοι τὴν διοικητικὴν ἀστυνομίαν δῆμοι δαπανῶσιν ὀλιγώτερα, δὲν γινώσκω ποῦ τὸ ἄδικον, τὸ ὁποῖον διαβλέπετε μεταξὺ τῶν εὐπόρων καὶ τῶν ἀπόρων δήμων.

§113ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εὐηρεστήθη, ἐκτὸς τοῦ οἰκονομικοῦ μέρους, νὰ ἀπαντήσῃ καὶ εἰς τὸ διοικητικόν...

§114Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι εἰς τὸ διοικητικόν.

§115ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. .. Δὲν δύναμαι παρὰ νὰ διαφωνήσω ὡς πρὸς τὰ λεχθέντα περὶ τῆς εὐπορίας τῶν δήμων. Ὅσον καὶ ἂν ἦναι ἄπορος ὁ δῆμος Ἀθηναίων ἢ Πατρέων, εἶναι εὐπορώτερος τοῦ δήμου Κοθωνίων ἢ Παρακαμπυλίων. Βεβαίως ὁ δῆμος ὁ μὴ ἔχων ἔσοδα εἶναι ἀπορώτερος τοῦ ἔχοντος καὶ δαπανῶντος πολλά. Τὸ ἱστορικὸν, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, περὶ τῆς διοικητικῆς ἀστυνομίας Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ἀνηρέθη διὰ τῆς ἐγκαταστάσεως τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας. Ἀδίκως ἢ δικαίως, αὕτη ἀπεφασίσθη παρὰ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους πρὸ τεσσάρων ἐτῶν. Εἶναι ἓν ἱστορικὸν γεγονὸς, τὸ ὁποῖον ἐσταμάτησε τὴν ἐφαρμογὴν τῶν θεωριῶν, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐβασίσθη ἡ σύστασις τῆς διοικητικῆς ἀστυνομίας, καὶ εὑρίσκεται ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὴν ἰσχύουσαν θεωρίαν, τὴν ἀποτελοῦσαν τὴν βάσιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, τοῦ νὰ διαχειρίζωνται οἱ δῆμοι τὰ ἴδια αὑτῶν πράγματα. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ζητήματος τούτου. Κάλλιον παντὸς ἄλλου γνωρίζει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὁ δῆμος πρέπει νὰ ἀστυνομεύῃ καὶ διαχειρίζηται τὰ ἑαυτοῦ πράγματα. Ἔρχεται ὅμως νὰ ἀναιρέσῃ τὴν θεωρίαν ταύτην τῆς ἐλευθερίας τῶν δήμων τὸ σύστημα τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, τοῦτο ἐννοεῖ νὰ θυσιάσῃ τὴν ἐλευθερίαν εἰς τὴν τάξιν. Ἐφαρμόζεται τὸ σύστημα τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας· διὰ τοῦ ὁποίου ἀφαιρεῖται ἀπὸ τοὺς δήμους ἡ δημοτικὴ ἀστυνομία, θυσιάζεται δ’ οὕτω χάριν τῆς τάξεως μέρος τῆς ἐλευθερίας τῶν δήμων. Ἀλλὰ σήμερον εἰσάγομεν νέον σύστημα, διὰ τοῦ ὁποίου δὲν συγκατατιθέμεθα νὰ δώσωμεν εἰς τοὺς δήμους δημοτικὴν ἀστυνομίαν· ἀφαιροῦμεν μέρος τῶν ἐλευθεριῶν τῶν δήμων εἰς τὰς μεγάλας πόλεις, καὶ δίδομεν τοῦτο εἰς τὰ χωρία καὶ εἰς τοὺς μικροὺς δήμους· ἀλλὰ πῶς τὸ δίδομεν; Δὲν τὸ δίδομεν πλῆρες, διότι δὲν τοὺς ἀφήνομεν ἐλευθέρους νὰ διαχειρίζωνται τὰ τῆς ἀστυνομίας, ἀλλ’ ἐπιβάλλομεν, ὅπως διαχειρίζωνται αὐτὰ διὰ δημοσίας δυνάμεως, διὰ τῆς χωροφυλακῆς. Ἑπομένως δὲν εἶναι ἀκριβὲς, ὅτι ἀποδίδομεν εἰς τοὺς δήμους δημοτικὴν ἐλευθερίαν, δίδοντες εἰς αὐτοὺς τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ἐκλέγωσιν ἕνα ἀστυνόμον, καὶ νὰ μισθοδοτῶσιν αὐτὸν, ἐπιβάλλοντες δὲ τὴν ὑποχρέωσιν, ὅπως ὁ παρ’ αὐτῶν ἐκλεγόμενος ἀστυνόμος ἐνεργῇ διὰ τῆς χωροφυλακῆς. Τοῦτο εἶναι σκιὰ ἐλευθερίας, καὶ οὐχὶ ἐλευθερία δημοτική. Μὴ δίδοντες εἰς τοὺς δήμους μήτε τὴν ἐλευθερίαν, μήτε τὴν στρατιωτικὴν ἀστυνομίαν πλήρη, πράττομεν κἄτι τι, τὸ ὁποῖον ἀναμφισβητήτως δὲν εἶναι ὁμαλὸν, μήτε καλόν. Εἰς οἱονδήποτε δῆμον τοῦ Κράτους, ἐκτὸς τῶν μεγάλων πόλεων, θὰ ἔχωμεν εἰς τὸ ἑξῆς σκιὰν δημοτικῆς ἀστυνομίας. Δὲν γνωρίζω, ἂν θὰ διοικῇ τὰ τῆς ἀστυνομίας ταύτης ὁ ἐκλεχθησόμενος ὑπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου ἀστυνόμος, ἢ ὁ ἐνωμοτάρχης. Ἀλλὰ δὲν θὰ παρέρχηται ἴσως ἡμέρα ἐν τῷ δήμῳ, χωρὶς νὰ γεννῶνται ἀμφισβητήσεις μεταξὺ ἐνωμοτάρχου, δημάρχου καὶ ἀστυνόμου. Οὕτω δὲ, ἀντὶ νὰ ἔχωμεν ἀρχὴν φροντίζουσαν ὑπὲρ τῆς τάξεως καὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν ἀστυνομικῶν καθηκόντων ἐν τοῖς δήμοις τούτοις, θὰ ἔχωμεν διηνεκῆ καὶ διαρκῆ διαπάλην μεταξὺ ἀστυνόμου καὶ ἐνωμοτάρχου, καὶ διηνεκεῖς φροντίδας πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν συμφερόντων καὶ τῶν ἰδεῶν ἑκάστου αὐτῶν. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι τοῦτο ὀρθόν. Ἀλλ’ ἐπανέρχομαι καὶ πάλιν εἰς τὸ ζήτημα τοῦ ὀργανισμοῦ ὑπηρεσίας ἐκ τῶν σημαντικωτάτων τῆς χώρας, καὶ τὸ ὁποῖον ὀφείλομεν νὰ μελετήσωμεν ἐν ὅλαις ταῖς λεπτομερείαις αὐτοῦ. Δὲν πρόκειται δὲ μόνον περὶ τῆς ἁπλῆς ἀσφαλείας τῶν δήμων, ἀλλὰ καὶ περὶ πάντων τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς διατηρήσεως ὅσον τὸ δυνατὸν τελειοτέρας δημοσίας τάξεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διαβεβαιοῖ τὴν Βουλὴν καὶ τὸ ἔθνος, ὅτι ἐπιδιώκει τὴν προστασίαν καὶ ὑποστήριξιν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς· ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν νὰ προαχθῇ ἡ ἐθνικὴ παραγωγὴ ἄνευ ἀσφαλείας καὶ τάξεως; εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀσφάλεια καὶ τάξις, ὅταν αὕτη διαχειρίζηται καὶ ἐπιβλέπηται ὑπὸ δύο ἀλληλομαχομένων ἐξουσιῶν, τὰς ὁποίας ἐγκαθιστᾷ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο; Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα ὁριστικῶς. Εἶναι δυνατὸν οἱ δῆμοι νὰ ἀναλάβωσι τὸ μέρος τῆς ἐλευθερίας, τὴν ὁποίαν τοῖς ἀφῄρεσε τὸ Κράτος; Ἐὰν ἀπαντήσωμεν ἀρνητικῶς εἰς τὸ ἐρώτημα τοῦτο, ὀφείλομεν νὰ βαδίσωμεν ἐπὶ τῆς ἄλλης βάσεως, τῆς βάσεως τῆς διοικητικῆς ἀστυνομίας. Τὸ Κράτος δὲ πρέπει τότε νὰ ἀναδεχθῇ καὶ τὰς δαπάνας καὶ τὴν εὐθύνην τῆς διατηρήσεως τῆς τάξεως ἐν τῇ χώρᾳ. Ἐὰν δὲ θέλωμεν νὰ εὕρωμεν τρίτον σύστημα, συμβιβάζον καὶ τὰ δύο, βεβαίως δὲν πρέπει ἐν τῷ ὀργανισμῷ τῆς χωροφυλακῆς νὰ ζητήσωμεν τοῦτο. Δυνάμεθα νὰ ζητήσωμεν τοῦτο τροποποιοῦντες τὰ καθήκοντα καὶ τὴν δικαιοδοσίαν, τὴν ὁποίαν οἱ ἰσχύοντες ἀστυνομικοὶ νόμοι ἀναθέτουσιν εἰς τὴν δημοτικὴν ἀστυνομίαν καὶ ἀφήνοντες εἰς τοὺς δήμους τὴν δικαιοδοσίαν καὶ τὴν ἀστυνομικὴν ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν ἀσφαλῶς δύνανται νὰ ἐκτελῶσι. Τὴν ἐξουσίαν δὲ, τὴν ὁποίαν θὰ ἀφαιρέσωμεν ἐκ τῶν δήμων καὶ ἥτις κυρίως συνδέεται μὲ τὴν δημοσίαν τάξιν, δυνάμεθα λυσιτελέστερον ν’ ἀναθέσωμεν εἰς τὴν κεντρικὴν ἐξουσίαν καὶ εἰς τὴν χωροφυλακήν. Θὰ ἔχωμεν τοιουτοτρόπως διακεκριμμένας τὰς δύο ἐξουσίας, ἀλλ’ ὁμολογουμένως δὲν θὰ ἔχωμεν ἐν τῇ ἐκτελέσει τὰς διατάξεις καὶ τὰς ἀντιθέσεις, τὰς ὁποίας θὰ ἔχωμεν διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου. Φοβοῦμαι δὲ, μήπως καὶ τοῦτο λάβῃ τὴν τύχην τοῦ κατὰ τὴν τελευταίαν σύνοδον ψηφισθέντος νομοσχεδίου, τοῦ μὴ ὑποβληθέντος εἰς τὴν κύρωσιν τοῦ Βασιλέως. Ἂν δὲ ἀπ’ ἐναντίας κυρωθῇ καὶ ἐφαρμοσθῇ, δὲν δύναται ἢ νὰ ἔχῃ ἀρνητικὰ ἀποτελέσματα διὰ τὴν τάξιν τῆς χώρας, ὅπως ὅλα τὰ συστήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσιν ὡρισμένην, θετικὴν καὶ ἀναμφισβήτητον βάσιν. Διὰ τοῦτο καλὸν εἶναι, εἰ δυνατόν, νὰ μὴ ἐπιμείνῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ὡς ἔχει, ἀλλὰ νὰ μελετήσῃ σύστημα εἰλικρινέστερον, καθαρώτερον, ἢ ἐπὶ τῇ βάσει ἀστυνομίας δημοτικῆς, ἢ ἐπὶ τῇ βάσει καθαρῶς διοικητικῆς ἀστυνομίας. Διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ λειτουργήσῃ ἐπωφελῶς, πρέπει νὰ στηριχθῇ ἢ ἐπὶ τῶν δημοτικῶν ἐλευθεριῶν ἢ ἐπὶ τῆς δημοσίας τάξεως. Συστήματος τοιούτου εἶναι δυνατὸν νὰ συζητηθῶσι καὶ βελτιωθῶσιν αἱ λεπτομέρειαι.

§116Γ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, καὶ εὔχομαι νὰ ψηφισθῇ καὶ νὰ κυρωθῇ καὶ γείνῃ νόμος τοῦ Κράτους, διότι οὕτως ἐκπληροῦμεν, ἔστω καὶ κατ’ ἐλάχιστον, τὴν πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν πρὸ τῶν ἐκλογῶν ὑπόσχεσίν μας. Δὲν ἐνόησα ὅμως τίνα πρότασιν ἔφερεν ὁ κ. ἐξ Ἄρτης Βουλευτής. Ἠρώτα, διατὶ διὰ τοὺς δήμους πρωτευούσης νομοῦ ἢ ἐπαρχίας ἀναλαμβάνει τὸ Κράτος τὰ ἔξοδα τῆς ἀστυνομίας, διὰ δὲ τοὺς ἄλλους δήμους σιωπᾷ; Μοὶ φαίνεται ὅτι διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ὁ κ. Ὑπουργὸς θέλει νὰ ἀποδοθῇ τὸ ἀστυνομεῖν, τοὐλάχιστον ἐν τοῖς ἀγροτικοῖς δήμοις, εἰς τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς, καὶ διὰ τοῦτο, ὡς εἶπον, εἶμαι ὑπὲρ αὐτοῦ. Ἀλλὰ τὴν ἀρχὴν ταύτην τὴν ἐξουδετεροῖ, κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν, τὸ ἄρθρον 15. Διὰ τοῦτο καὶ πρὸ τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου ἐπρότεινα ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου τροπολογίαν, διὰ τῆς ὁποίας φρονῶ, ὅτι ὄντως τὸ ἀστυνομεῖν, τοὐλάχιστον εἰς τοὺς ἀγροτικοὺς δήμους, ἀποδίδεται τῇ δημοτικῇ ἀρχῇ. Ἀλλὰ, κύριε Πρόεδρε, μοὶ φαίνεται ὅτι καὶ μετὰ τὰς ἐξηγήσεις τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τὸ νομοσχέδιον ἔχει κἄτι τι κενόν. Ἐπιγράφεται τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον «περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ περὶ στρατιωτικῆς ἀστυνομίας νόμου», ἔχει δὲ εἰς τὸ τέλος ἄρθρον, κατὰ τὸ ὁποῖον πᾶσα διάταξις, ἀντιβαίνουσα εἰς αὐτὸ, καταργεῖται. Διὰ τοῦ ἰσχύοντος ἤδη νόμου τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας ὑπεχρεώθησαν οἱ δῆμοι εἰς εἰσφορὰν, ἐκτὸς τούτου ὅλα τὰ πρόστιμα τίθενται ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου. Αἱ διατάξεις αὗται θὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἀντικείμεναι εἰς τὸ προκείμενον νομοσχέδιον; Διὰ τοῦτο εἶμαι τῆς ἰδέας, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ ῥητὴ κατάργησις τοὐλάχιστον τῶν διατάξεων τούτων, διότι φοβοῦμαι, μήπως μετὰ τὴν ψήφισίν των εὑρεθῶμεν εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ ἐρωτῶμεν, ὁποῖαι διατάξεις τοῦ μεταῤῥυθμιζομένου νόμου, μὴ ἀντικείμεναι εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ἰσχύουσι, καὶ ὁποῖαι οὐχὶ, ἤτοι εἰς τὴν ἀνάγκην ἑρμηνειῶν. Εἶπον τὰς ὀλίγας ταύτας λέξεις, κύριε Πρόεδρε, διότι δὲν γνωρίζω, ἂν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου θέλῃ ἀποδεχθῇ τὴν ἐμὴν τροπολογίαν. Ἐὰν δὲ δὲν γείνῃ δεκτὴ ἡ ἐμὴ τροπολογία, μοὶ φαίνεται ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ κατ’ ἐλάχιστον ἀπόδοσις τοῦ δικαιώματος τοῦ ἀστυνομεῖν εἰς τὴν δημοτικὴν ἀρχὴν, ἔσται φαινομενικὴ, ἐκλείπει· διότι καὶ εἰς τοὺς ἀγροτικοὺς δήμους θέλομεν ἔχει δύο ἀρχὰς, ἐν πᾶσιν ἀντιμαχομένας. Ὅταν θέσητε ἐνωμοτάρχην αὐτοκέφαλον καὶ χωροφύλακα εἰς ἀγροτικὸν δῆμον, φοβοῦμαι, κ. Πρόεδρε, ὅτι θὰ ἔλθῃ περίστασις, νὰ ἴδωμεν τὸν ἐπὶ κεφαλῆς ἐνωμοτάρχην ἄγοντα εἰς τὴν φυλακὴν τὸν ἀστυνόμον. Ἐστὲ δὲ βέβαιοι, ὅτι εὐθὺς ἀπ’ ἀρχῆς θέλει συμβῆ τὸ τοιοῦτον. Διὰ τοῦτο, κ. Πρόεδρε, δὲν ἐθεώρησα ἐπαρκές, ὁ δήμαρχος, ὁ ἐκτελῶν τὰ ἀστυνομικὰ καθήκοντα, νὰ ἀναφέρηται, ζητῶν προστασίαν, εἰς τὸν νομάρχην, καὶ ὁ νομάρχης εἰς τὸν Ὑπουργόν, διὰ νὰ τιμωρηθῇ τυχὸν διὰ παρακοὴν ἢ παρεκτροπὰς ὁ ἐνωμοτάρχης ἢ ὁ χωροφύλαξ. Τὸ παρελθὸν καὶ τὸ μέχρι σήμερον σύστημα πολλὰ μᾶς διδάσκει. Διὰ τῆς τροπολογίας μου προτείνω, ὅπως τὸ ἄρθρον 15 ἀπαλειφθῇ καὶ ἀντικατασταθῇ οὕτω (ἀναγινώσκει): «Καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις δήμοις τοῦ Κράτους, ἐν οἷς δὲν ἐπιτρέπεται ὑπὸ τοῦ παρόντος νόμου σύστασις διοικητικῆς ἀστυνομίας, δύνανται τῇ αἰτήσει τοῦ δημαστυνόμου, ἢ τοῦ ἐξασκοῦντος τὰ καθήκοντα αὐτοῦ, νὰ ταχθῶσιν ὑπ’ αὐτὸν ἄνδρες τῆς χωροφυλακῆς, τὸν ἀριθμὸν 5–10, ὡς ἀστυνομικοὶ κλητῆρες, ὑπὸ ἐνωμοτάρχην αʹ ἢ βʹ τάξεως, ὁ δὲ τούτων ἀριθμὸς προσδιορίζεται ἀναλόγως τῆς ὑπαρχούσης ἀνάγκης ὑπὸ τοῦ διοικοῦντος τὴν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ φρουροῦσαν δύναμιν τῆς χωροφυλακῆς, καὶ πρὸς ὃν διαπέμπεται ἡ ἐπὶ τούτῳ αἴτησις τοῦ δημαστυνόμου ἢ τοῦ ἀναπληρωτοῦ αὐτοῦ, τιθεμένων αὐτῶν ὑπὸ τὰς ἀμέσους διαταγάς του.»

§117Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐρύτερον ἐπιφυλάσσομαι κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἀλλὰ σπεύδω ὑπενθύμισίν τινα μόνον νὰ ἀπευθύνω ἀπὸ τῆς πρώτης ταύτης ἀναγνώσεως, διότι καλὸν εἶναι νὰ ὑποβάλλωνται αἱ ἰδέαι περιεκτικῶς, ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον, ἐπὶ τοιούτων μάλιστα θεμάτων, ὁποῖον εἶναι τὸ θέμα τῆς ἀστυνομίας παρ’ ἡμῖν. Διότι περιττὸν εἶναι νὰ ἐπαναλάβω ὅσα ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος πρὸ ὀλίγου εἶπεν, ὅτι δὲν πρέπει πλέον νὰ ὀλιγωρῶμεν περὶ τῆς ἐν τῷ τόπῳ παραγωγῆς, διότι δὲν εἶναι ἔργον σωφρονούντων νὰ ἐξακολουθῶμεν ἀδιαφοροῦντες, ὅταν ἐφθάσαμεν πλέον εἰς τὴν ἀμηχανίαν· ἀλλ’ εἶναι περιττὸν νὰ εἴπω πόσον εἶναι σχετικὸν πρὸς τὴν παραγωγήν, ὅτι ἡ χώρα ἡμῶν καθυστερεῖ ὑπερμέτρως ἄλλων χωρῶν ὡς πρὸς τὸ ἀντικείμενον τῆς ἀστυνομίας καὶ τῆς τάξεως. Πρέπει λοιπὸν, ἐπιλαμβανόμενοι ἑνὸς τοιούτου θέματος, νὰ ἐπιληφθῶμεν αὐτοῦ μετὰ πολλῆς σπουδαιότητος, καὶ πρέπει ν’ ἀποφασίσωμεν νὰ σχηματίσωμεν πλέον πληρεστέρας γνώμας ἐπὶ τῶν τοιούτων ζητημάτων. Ἀλλὰ παρ’ ἡμῖν δυστυχῶς, ἐνῷ εἰς ἄλλα Κοινοβούλια θέματα, τὰ ὁποῖα παρ’ ἡμῖν θεωροῦνται μικροῦ λόγου ἄξια, προκαλοῦσι συζητήσεις μακρὰς, παρ’ ἡμῖν καὶ τὰ σπουδαιότατα τῶν ζητημάτων δὲν θεωροῦνται ἄξια συζητήσεως τοιαύτης. Καὶ σπεύδω νὰ ἀπευθύνω παρατηρήσεις τινὰς ἐπί τινων ἰδεῶν τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον εἶναι περιττὸν νὰ ὑπομνήσω τὴν ἄκραν δεινότητα αὐτοῦ ἐπὶ τῶν ζητημάτων τῆς διοικήσεως. Νομίζω ἐν πρώτοις, ὅτι ἡ συγκεκριμένως ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου γενομένη ὑπὸ τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως παρατήρησις καὶ ἡ θεωρία ἐκείνη τοῦ παραλληλισμοῦ ἀντιστοίχων δικαιωμάτων καὶ ὑποχρεώσεων ἔχει μέν τι τὸ ἀκριβὲς, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἐν τῇ πράξει οὐδεμίαν ἔχει βάσιν ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ἔχοντες τὸ δικαίωμα τοῦ ἀστυνομεῖν, πρέπει νὰ ἔχητε καὶ τὴν ἀντίστοιχον ὑποχρέωσιν τοῦ νὰ δαπανᾶτε. Περὶ τὰ τοιαῦτα ἐὰν γίνεται χρῆσις τῆς λέξεως δικαίωμα, δὲν πρέπει αὕτη νὰ μᾶς ἀποπλανᾷ τοσοῦτον, ὥστε νὰ νομίζωμεν ὅτι πρόκειται περὶ δικαιωμάτων οἱονεὶ ἐκ συμβάσεων ἀμφοτεροβαρῶν. Τὰ δικαιώματα τὰ δημόσια, ὡς καὶ τὰ τῶν δήμων, λέγονται συνήθως δικαιώματα, ἀλλ’ εἶναι κυρίως καθήκοντα. Περιέχει δικαίωμά τι ἡ γενομένη παραχώρησις πρὸς τοὺς δήμους τοῦ ἀστυνομεῖν, ἀλλὰ δὲν εἶναι κυρίως παραχώρησις δικαιώματος. Τὸ καθῆκον τοῦ ἀστυνομεῖν συνδέεται βεβαίως μὲ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν, καὶ ἑπομένως μὲ τὰ καθήκοντα τοῦ Κράτους. Εἶπον δὲ παραχώρησιν, διότι οὕτω ὑπὸ πολλῶν δημοσιολόγων λέγεται, ὅτι εἶναι ἓν εἶδος octroi αὐτὸ, τὸ ὁποῖον παραχωρεῖται εἰς τοὺς δήμους, καὶ ὡς δικαίωμα κἄπως, ἀλλὰ κυρίως ὡς ἐπιβαλλόμενον καθῆκον. Ἔχει ὅμως καὶ τὴν ἔννοιαν τοῦ δικαιώματος, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ νὰ διακρίνωμεν, οὕτως εἰπεῖν, δύο στοιχεῖα ἐν τῇ ἀστυνομίᾳ· νὰ διακρίνωμεν ἐκεῖνα τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα χαρακτηρίζουσι τὴν τοπικὴν ἀστυνομίαν, ἀπὸ τὸ γενικώτερον μέλημα τὸ ἄλλο, τὸ ὁποῖον χαρακτηρίζει τὴν γενικὴν ἀστυνομίαν. Ἡ ἀστυνομία ἡ τοπική, παραχωρουμένη εἰς τοὺς δήμους, παρίσταται ὡς ἓν στοιχεῖον αὐτοδιοικήσεως, διότι ὑπάρχουσιν ἀντικείμενά τινα, τὰ ὁποῖα ἐνδιαφέρουσι μόνον τὰ ἰδιαίτερα συμφέροντα ἑκάστης περιφερείας τοπικῆς καὶ τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦσι καὶ ἰδιαιτέραν τινὰ, οὕτως εἰπεῖν, ἐνέργειαν. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ταύτην, τῷ ὄντι ἡ ἀστυνομία εἶναι φύσεως τοπικῆς, εἶναι καὶ φυσικὸν τρόπον τινὰ δικαίωμα τοῦ δήμου, στοιχεῖον τῆς αὐτοδιοικήσεως αὐτοῦ, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ περιστρέφηται ἐντὸς αὐτοῦ τοῦ κύκλου τῶν συμφερόντων τοῦ δήμου καὶ ὡς οἷόν τε στενώτερον· διότι, ἂν ἐκταθῇ πέραν τοῦ κανονισμοῦ συμφερόντων τοπικῶν ὅλως, μὴ ἁπτομένων ἀμέσως τῆς γενικῆς ἀσφαλείας τοῦ Κράτους, βεβαίως εἰσέρχεσθε εἰς τὴν σφαῖραν τῶν καθηκόντων τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ὅπως δήποτε, ὑπὸ πρακτικὴν ἔποψιν, ἡ ἰδέα τοῦ παραλληλισμοῦ δικαιωμάτων καὶ ὑποχρεώσεων, τῆς ὑποχρεώσεως τοῦ παρέχειν εἰς τὸν δῆμον τὸν ἄπορον τὴν τοπικὴν ἀστυνομίαν καὶ δικαιώματος ἀντιστοίχου, ὅπως αὐτὸς πληρόνῃ, ἡ ἰδέα αὕτη μοὶ φαίνεται μὴ ἔχουσα βάσιν τινά. Ἀντιστρόφως ἴσως, ἐὰν δῆμός τις ἦναι ἄπορος καὶ θέλετε νὰ τῷ παράσχητε τὸ βάρος τῆς ἀστυνομίας τῆς τοπικῆς ἔστω, ἔπρεπε μᾶλλον νὰ τὸν πληρώσητε διπλασίως, παρὰ νὰ τὸν καταδικάσητε νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὴν ἀστυνομίαν δι’ ἰδίων του ἐξόδων. Ἀλλ’ ἐνῷ τὸν ἄπορον δῆμον τὸν καταδικάζετε νὰ ἔχῃ τὴν ἀτελῆ αὐτὴν ἀστυνομίαν, ὅπως τὴν ἀναγνωρίζετε ἀτελῆ, διὰ τοῦτο λέγετε, δι’ αὐτὸ τὸ δικαίωμα, τὸ ὀδυνηρὸν αὐτὸ δικαίωμα, δι’ αὐτὴν τὴν τιμωρίαν, τὴν ὁποίαν ἔχετε ἐπιβεβλημένην εἰς αὐτὸν, πρέπει καὶ νὰ πληρώσῃ, καὶ ὁ δῆμος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει τάξιν, τοῦ ὁποίου οἱ δημόται τυραννοῦνται, δὲν δύνανται νὰ ἐξέλθωσιν εἰς τοὺς ἀγρούς των, καταστρέφονται ἀπὸ τὰ κακοποιὰ στοιχεῖα, χρεωστεῖ νὰ παρηγορῆται καὶ νὰ καυχᾶται, ὅτι ἔχει δικαίωμα τοπικῆς ἀστυνομίας, καὶ δι’ αὐτὸ τὸ δικαίωμα τοῦ ν’ αὐτοτυραννῆται ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ πληρόνῃ! Αὐτὴ εἶναι ἡ θεωρία, ἣν ἀκούετε. Καὶ ἀμείβετε, ἀπαλλάσσοντες πάσης δαπάνης ἀκριβῶς τοὺς δήμους ἐκείνους τοὺς εὐπόρους, εἰς τοὺς ὁποίους δίδετε αὐτὸ τὸ δῶρον τῆς ἀστυνομίας τοῦ Κράτους, τῆς τελειοτέρας βεβαίως! Κατ’ ἀρχὴν—δὲν διστάζω νὰ τὸ εἴπω, καὶ θὰ δοθῇ ἴσως ἀφορμὴ νὰ ἐκφράσω τὴν ταπεινήν μου γνώμην περὶ τούτου, —κατ’ ἀρχὴν νομίζω ὅτι ἡ πρακτικωτέρα, οὐχὶ ἁπλῶς φιλελευθέρα ἰδέα, ἀλλὰ καὶ ἡ πρακτικωτέρα τῶν ἰδεῶν διὰ τὴν Ἑλλάδα, εἶναι πᾶσα ἰδέα συντελοῦσα πρὸς τὴν αὐτοδιοίκησιν καὶ τὴν ἀποκέντρωσιν· ἀλλὰ δὲν προβαίνω μέχρι τοῦ σημείου ἐκείνου, ὥστε ἐν οἷς πρὸ πάντων δὲν συμβιβάζεται ἡ ἰδέα τῆς αὐτοδιοικήσεως μὲ τὴν πραγματικὴν ὠφέλειαν, ὅπως εἶναι ἐν τῷ ζητήματι τῆς δημοσίας τάξεως, καὶ ἐκεῖ χάριν τῆς θεωρίας τῆς αὐτοδιοικήσεως νὰ ἔχωμεν τὴν αὐτοδιοίκησιν. Αὐτοδιοίκησις καὶ ἀποκέντρωσις ἐν πᾶσιν, ἀλλὰ ἐν πᾶσιν ἐκείνοις τοῖς ζητήμασιν, ἐφ’ ὧν τῷ ὄντι ὑπάρχει τὸ συμφέρον τὸ ἰδιαίτερον τῶν τμημάτων τοῦ Κράτους, ὅπως αὐτὰ κανονίζωσι τὰ ἑαυτῶν. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ τῆς δημοτικῆς ἀστυνομίας, οὐδεὶς δύναται νὰ εἴπῃ ὅτι εἶναί τι ἀγαθὸν εἰς τὸν τόπον. Τέλος πάντων ἡ καταδίκη τῆς δημοτικῆς ἀστυνομίας, ὡς ἔχει αὕτη παρ’ ἡμῖν, εἶναι γενική. Ἐγὼ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀστυνομίας ἐν γένει ἐτόλμησα ἄλλοτε νὰ προβάλω ἰδέαν τινὰ, ὅλως ἐμὴν, καὶ εἶχον προβάλει τὴν ἰδέαν ταύτην πρὶν ἢ λάβω τὴν τιμὴν ἀκόμη νὰ παρακαθήσω ἐδῶ, ὡς ἀντιπρόσωπος, ἀλλὰ δικηγόρος ὢν τότε. Τότε, κατὰ τὸ 1874, ὑπέβαλον ἐνυπογράφως διατριβὰς εἰς τὸν τύπον, διατριβὰς ἱκανῶς ἐκτενεῖς, αἱ ὁποῖαι ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ἀναδημοσιευθῶσιν εἰς πολλὰς ἐφημερίδας καὶ νὰ τύχωσι κατὰ τὸ περιεχόμενον αὐτῶν καὶ κρίσεων ἐνθουσιωδῶν ἀληθῶς. Δὲν θέλω νὰ σᾶς ἀπασχολήσω σήμερον· ἴσως τὸ πράξω προσεχῶς...

§118ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Σᾶς παρακαλοῦμεν, σᾶς παρακαλοῦμεν.

§119ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τώρα;

§120ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§121ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχαρίστως. Ἐπὶ τῆς πρωθυπουργίας τοῦ ἀοιδίμου Δεληγεώργη εἶχον σταλῆ ἐπόπται εἰς τὰς ἐπαρχίας, ἵνα καὶ ἄλλα μὲν μελετήσωσιν ἐκ τοῦ σύνεγγυς, ἀλλὰ καὶ τὸ θέμα τῆς ἀστυνομίας ἐν Ἑλλάδι. Ὑπῆρχεν ἡ ἰδέα εἰσαγωγῆς διοικητικῆς ἀστυνομίας ἔκτοτε...

§122ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὰ 1871;

§123ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὰ 1874.

§124ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἰς τὰ 1871, ὅτε ἦλθε τὸ πρῶτον Πρωθυπουργὸς ὁ Δεληγεώργης.

§125ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔστω... Ὑπῆρχεν ἡ ἰδέα τῆς ἀντικαταστάσεως τῶν δημοτικῶν ἀστυνομιῶν διὰ τῶν διοικητικῶν. Ὑπελάνθανε τοὐλάχιστον τοιαύτη πρόθεσις. Τὸ μέτρον τῆς ἀποστολῆς τῶν ἐποπτῶν ἦτο πρακτικώτατον. Εἶχον ἔλθει τότε καὶ εἰς Μεσολόγγιον οἱ ἐπόπται, συνεκάλουν δὲ τοὺς δικηγορικοὺς συλλόγους, ὅπως δώσωσι γνώμας περὶ τοῦ ζητήματος τῶν ἀστυνομιῶν. Ἐγὼ εἶχον βραδύνει ὀλίγον νὰ μεταβῶ ἐκεῖ, ἕνεκά τινος ἀσχολίας. Ὅταν μετέβην, εὗρον τοὺς πάντας συμφωνοῦντας εἰς τὴν ἰδέαν τῆς ἀντικαταστάσεως τῶν δημοτικῶν ἀστυνομιῶν διὰ τῶν διοικητικῶν. Ἀλλὰ ἔσχον τὸ θάῤῥος, μολονότι ἐφαίνετο λήξασα ἡ συζήτησις, νὰ ὑποβάλω μίαν ὅλως ἰδίαν ἰδέαν, ἡ ὁποία βεβαίως ἐκ πρώτης ὄψεως προὐξένησεν αἴσθησιν, ὡς τι καινοφανὲς, ἀλλὰ κατόπιν τὴν ἀπεδέχθησαν οἱ πλεῖστοι τῶν συναδέλφων μου. Τοῦτο δὲ συνέβη κατά τι καὶ ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ. Καὶ ἀναφέρω τὰ δημοσιευθέντα ἐν τῷ τύπῳ, διότι εἶναι βεβαίως συνέχεια τῆς ἀγορεύσεως νὰ ἐπαναλάβω ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐγράφησαν τότε ἐν τῷ τύπῳ.

§126ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως.

§127ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον τότε, ὅτι ἡ δημοτικὴ ἀστυνομία βεβαίως ἀπέτυχε, καὶ ἡ ἰδέα αὕτη ἦτο γενικῶς παραδεδεγμένη· ἀλλ’ ἐὰν φέρωμεν τὴν διοικητικὴν ἀστυνομίαν, τί ἄρα θὰ ἔχωμεν ἐν τῷ Κράτει; Θὰ ἔχωμεν μίαν προσθήκην εἰς ἐκεῖνο τὸ γενικὸν κακὸν, τὸ ὁποῖον ἐν γένει λυμαίνεται τὰ τῆς Πολιτείας ἡμῶν. Παραπονούμεθα κατὰ τοῦ δημοτικοῦ φατριασμοῦ· ἀλλὰ τί ἄλλο θὰ γείνῃ, ἔλεγον τότε, διὰ τῆς ἀντικαταστάσεως τοῦ δημοτικοῦ ἀστυνόμου ὑπὸ τοῦ διοικητικοῦ ἢ ἀντικατάστασις τοῦ τοπικοῦ φατριασμοῦ διὰ τοῦ γενικοῦ φατριασμοῦ; τί ἄλλο θὰ γείνῃ ἢ ὅτι προσθέτομεν ἓν ὄργανον περιπλέον, τὸ κυριώτερον καὶ δραστικώτερον, εἰς τὸν κομματισμὸν, ὅπως γίνηται εὐρυτέρα ἡ δυστυχῶς παρ’ ἡμῖν ἀμοιβαία κομματικὴ καταδίωξις; Καὶ πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι, ἐὰν ὑπάρχῃ ἐξουσία, ἡ ὁποία εἶναι ἐπικίνδυνος διὰ τὸ ἐν τῇ φύσει αὐτῆς ὑπάρχον αὐθαίρετον, αὕτη εἶναι ἡ ἐξουσία τοῦ ἀστυνόμου. Ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους δύνασθε νὰ χαρίσητε εἰς τὸν κομματισμὸν, χωρὶς νὰ κινδυνεύσητε τὸν ἔσχατον κίνδυνον· ἀλλ’ ὅταν δίδετε τὸ ὄργανον τῆς ἀστυνομίας, βεβαίως πρέπει νὰ προσέξητε, ὑπὸ τίνας ὅρους θέλετε τὸ πράξει. Καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅ,τι μοὶ εἶπέ τις τῶν κ. ἐποπτῶν τότε, ἀναγνωρίζων τὸ ἐπικίνδυνον τοιούτων ὀργάνων διοικητικῶν, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχωσι καὶ προσόντα διὰ τοὺς ἀστυνόμους, δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς τῆς Κυβερνήσεως ἐντελῶς ἐλεύθερον καὶ ἀπεριόριστον, διότι βεβαίως θὰ ὑπάρχῃ ὁ κίνδυνος αὐτὸς, τοῦ νὰ ἐπεμβαίνῃ ἡ πολιτικὴ εἰς τὸν διορισμὸν καὶ τὴν παῦσιν τῶν διοικητικῶν ἀστυνόμων. Προσόντα, εἶπον, διὰ τὸν διοικητικὸν ἀστυνόμον; Ποῖα προσόντα; τὸν ἠρώτησα.— Ἀλλὰ νὰ γνωρίζῃ, εἶπεν ἐκεῖνος, τὴν ποινικὴν δικονομίαν, τὸν ποινικὸν νόμον.—Καὶ νομίζετε, εἶπον, ὅτι ἐξησφαλίσατε τὴν ἀσφάλειαν τοῦ πολίτου, ἐὰν τοιαῦτα προσόντα κανονίσητε διὰ τοὺς ἀστυνόμους; Ἀλλ’ ἐγὼ φρονῶ, ὅτι, ἐὰν ᾖναι θέσις, διὰ τὴν ὁποίαν τὰ προσόντα τὰ ἐν τῷ νόμῳ ἀναγραφόμενα, τὰ προσόντα τὰ τυπικὰ δὲν ἔχουν σχεδὸν καμμίαν σημασίαν, εἶναι ἡ θέσις τοῦ ἀστυνόμου, διότι πρὸ πάντων ὁ ἀστυνόμος πρέπει νὰ ἔχῃ νοημοσύνην ἀφ’ ἑνὸς, χρηστότητα δὲ ἄπειρον ἀφ’ ἑτέρου. Πῶς λοιπὸν διὰ προσόντων τυπικῶν θὰ ἀσφαλίσητε τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν καὶ τὸ συμφέρον τῆς δημοσίας τάξεως; Θὰ ὑπάρχῃ κατ’ ἀνάγκην ἐλευθερία ἀρκούντως εὐρεῖα τοῦ διορίζειν καὶ παύειν τοὺς ἀστυνόμους, καὶ ὅταν δὲν ἔχῃ τις ποῦ νὰ διορίσῃ ἕνα, διότι δὲν ἔχει κανὲν ἄλλο προσὸν διὰ καμμίαν θέσιν, ἀδιαφορῶν ἢ ἀγνοῶν ἴσως τὰ τῆς ποιότητός του, δύναται νὰ συνιστᾷ αὐτὸν, διὰ τὸν ὁποῖον οὐδεμία ἐγγύησις ὑπάρχει, εἰμὴ ὅτι γνωρίζει ὀλίγα ἄρθρα τῆς Ποινικῆς Δικονομίας, ἵνα λάβῃ τὴν θέσιν τοῦ ἀστυνόμου. Ταῦτα εἶχον εἴπει τότε ἐναντίον πάσης ἰδέας διοικητικῆς ἀστυνομίας. Ἠρωτήθην λοιπὸν τότε: «τί πρέπει νὰ γείνῃ; Καὶ ἡ δημοτικὴ ἀστυνομία κακὴ καὶ ἡ διοικητικὴ ἀστυνομία, μοὶ εἶπον, κακὴ καὶ ἐπικίνδυνος διὰ τὴν Ἑλλάδα. Τί πρέπει λοιπὸν νὰ πράξωμεν;»— Νομίζω, ἀπήντησα, ὅτι ἐν παντὶ θέματι, ἰδίως δὲ ἐν τοιούτῳ θέματι, πρέπει νὰ θέσῃ τις θεμελιώδη τινὰ πρακτικὴν βάσιν, καὶ ὡς κυριωτάτην βάσιν πρέπει νὰ θέσῃ τὸ ἐὰν ἦναι δυνατὸν νὰ ἐξευρεθῇ ποῖον ἄρα εἶναι τὸ στοιχεῖον ἐκεῖνο ἐν τῇ κοινωνίᾳ, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐνδιαφέρηται περὶ τῆς καλῆς διαῤῥυθμίσεως ἑνὸς κλάδου τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας. Καὶ εἶπον ὅτι, ἐὰν περὶ ἄλλα τινὰ δὲν δυνάμεθα ν’ ἀποχωρίσωμεν, οὕτως εἰπεῖν, καὶ νὰ διακρίνωμεν στοιχεῖα κοινωνικὰ, ἐνδιαφερόμενα περὶ τῆς εὐδοκιμήσεως τοῦ δεῖνος ἢ δεῖνος κλάδου τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, ἀλλὰ προκειμένου περὶ ἀστυνομίας, δυνάμεθα ἴσως νὰ εὕρωμεν τοῦτο, διότι εἶναι γνωστὸν, ὅτι τάξεις τινὲς ὡρισμέναι κοινωνικαὶ δὲν δύνανται ἢ νὰ ἐνδιαφέρωνται ὑπὲρ τῆς ἀστυνομικῆς τάξεως. Λοιπὸν ἐὰν δύναταί τις, εἶπον, νὰ εὕρῃ τὰς τάξεις αὐτὰς τὰς κοινωνικὰς, ἤθελον ἀποταθῆ πρὸς αὐτὰς, ἤθελον ἀποταθῆ πρὸς τοὺς ἐνδιαφερομένους διὰ τὴν ἀστυνομικὴν τάξιν. Ἐν παντὶ ἄλλῳ θέματι δύναμαι νὰ ἦμαι ὑπὲρ τῆς ἐξισώσεως τῶν πολιτικῶν δικαίων, ἀλλὰ προκειμένου περὶ ἀστυνομίας, δὲν εἶμαι βεβαίως ὑπὲρ τῆς ἐξισώσεως. Καὶ εἶπον εἰς τοὺς κυρίους ἐπόπτας: «Τί ἔχομεν διὰ τῆς δημοτικῆς ἀστυνομίας; Διὰ τῆς δημοτικῆς ἀστυνομίας ἔχομεν αἱρετὴν ἀστυνομίαν διὰ καθολικῆς ψηφοφορίας, διότι ὁ δήμαρχος ἐκλέγεται διὰ καθολικῆς ψηφοφορίας, ἑπομένως ψηφίζουσι περὶ τοῦ ἀρεστοῦ ἀστυνόμου καὶ ὁ ζωοκλέπτης καὶ ὁ ταραξίας τῶν ὁδῶν καὶ ὅλα ἐκεῖνα τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ἀκριβῶς πρόκειται νὰ καταδιώξῃ καὶ νὰ ἐπιβλέψῃ ἡ ἀστυνομικὴ ἐξουσία. Ὁ ἐντολοδόχος πρόκειται νὰ καταδιώξῃ τοὺς ἐντολεῖς. Λοιπὸν πίπτει κανείς εἰς μίαν ἀντίφασιν, πίπτει εἰς τὴν ἐπιζήτησιν τοῦ φύσει ἀδυνάτου, ὅταν ἀναθέτῃ εἰς τὴν καθολικὴν ψηφοφορίαν—ἀδιάφορον τὴν ἔμμεσον ἢ τὴν ἄμεσον—τὴν ἐκλογὴν τοῦ ἀστυνόμου. Πῶς εἶναι δυνατὸν ὁ ἀστυνόμος ὁ δημοτικὸς νὰ παραστήσῃ ἄλλο φαινόμενον ἐν τῇ κοινωνίᾳ, παρὰ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παρέστησε καὶ παριστᾷ καὶ θὰ παριστᾷ, ἀφοῦ, ἵνα ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκόν του, πρέπει νὰ καταδιώξῃ ἐκείνους, ἀπὸ τῆς ψήφου τῶν ὁποίων ἐξαρτᾶται ὁ δήμαρχος, ἑπομένως καὶ ὁ δημοτικὸς ἀστυνόμος; Καὶ εἶχον προτάξει ταῦτα, ἵνα μὴ ἐκπλαγῶσιν ἐπὶ τῇ προτάσει, τὴν ὁποίαν ἐπρόκειτο νὰ ἐπιφέρω, διότι περιεῖχεν οὐσιωδῶς καινοτομίαν τινὰ ἔκτακτον καὶ παράδοξον, διότι ἐπρόκειτο νὰ ὑποδείξω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καὶ ἤδη ὑποδεικνύω, ὅτι, ἐὰν ἠδυνάμεθα νὰ καταρτίσωμεν, πρὸς πρότασιν ὑποψηφίων, ἢ καὶ πρὸς διορισμὸν ὁριστικὸν τοῦ ἀστυνόμου, ἕνα σύλλογον ἐκλογικὸν ἐκ πολιτῶν ἐχόντων ὡρισμένα προσόντα, τὸ μόνον ἐπὶ τέλους καταφύγιον θὰ ἦτο νὰ ἀφήσωμεν εἰς αὐτοὺς, ὡς ἐνδιαφερομένους, νὰ μᾶς ὑποδείξωσι τὰ κατάλληλα πρόσωπα διὰ τὴν ἀστυνομίαν τοὐλάχιστον τῶν δήμων καὶ τῶν πόλεων τῶν κεντρικωτέρων. Ἀλλὰ μοὶ εἶπον: «Καὶ ἄλλας ἐκλογάς;» Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα, ὅτι μὲ ἐρώτησεν οὕτω ὁ κ. Στεφάνου, ὁ ἄλλοτε βουλευτὴς καὶ Ὑπουργός: «Καὶ ἄλλας ἐκλογάς;» Ἀπήντησα καὶ ἀπαντῶ, ὅτι, ἐὰν ἦναί τι κακὸν αἱ ἐκλογαί, ἂς καταργήσωμεν ἄλλας ἐκλογάς. Ἀλλὰ διὰ νὰ μὴ προσθέσωμεν ἀριθμὸν ἐκλογῶν, πρέπει νὰ ἀποτύχῃ τὸ μόνον πρακτικόν, τὸ δυνάμενον νὰ ἀποβῇ τοιοῦτον σύστημα; πρέπει νὰ ἐξακολουθήσωμεν στερούμενοι δημοσίας τάξεως καὶ ἀστυνομικῆς τάξεως; Καὶ εἶχον σχεδὸν καταρτίσει ἓν εἶδος νομοσχεδίου καὶ εἶχον προσδιορίσει τὸν καταρτισμὸν τῶν ἐκλογικῶν συλλόγων. Εἰς ἕνα δῆμον, ὁ ὁποῖος ἔχει 2,000 ἐκλογεῖς, θὰ ἀνέθετον εἰς 200 ἢ 300 τὴν πρότασιν τοῦ ἀστυνόμου. Διῄρουν, οὕτως εἰπεῖν, τὴν ἐκλογὴν τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, καὶ τὴν μὲν ἐκλογὴν τοῦ δημάρχου τὴν ἄφηνον εἰς τὴν καθολικὴν ψηφοφορίαν, ὅπως ἀφήνω αὐτὴν προκειμένου καὶ περὶ τῆς ἐκλογῆς τῶν Βουλευτῶν, διότι βεβαίως ἀτοπωτάτη θὰ ἦτο ἡ περιωρισμένη ψηφοφορία εἰς τοὺς ἄλλους κλάδους τῆς ἐν γένει πολιτειακῆς ἐξουσίας· ἀλλὰ προκειμένου περὶ τοῦ ἀστυνόμου, δὲν δύναται κανεὶς ἢ ἀμέσως νὰ σκεφθῇ, ὅτι πρέπει, ἐὰν ἦτο δυνατὸν, νὰ συνεννοηθῇ τὸ Κράτος μετὰ τοῦ στοιχείου ἐκείνου τῆς τάξεως, καὶ νὰ κανονίσῃ προσόντα, προσόντα ὄχι μόνον περιουσίας, ἀλλὰ καὶ μορφώσεως, προσόντα προηγουμένων τινῶν, ἔστω καὶ μικρῶν, ὑπηρεσιῶν, τὰ ὁποῖα ἠδύνατο νὰ ἔχωσι πολλοὶ, καὶ εἰς δήμους ἀκόμη ἀποκέντρους, ἐνδιαφερόμενοι περὶ τῆς ἀστυνομικῆς τάξεως, ὅπως ὄχι μόνον ὁ ἔχων περιουσίαν, ἀλλὰ καὶ ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εὐμοιρεῖ μορφώσεώς τινος, διότι καὶ ἐκεῖνος θέλει νὰ ἡσυχάζῃ καὶ ἐκεῖνος θέλει νὰ βλέπῃ τέλος πάντων μίαν εὐκοσμίαν εἰς τὴν κοινωνίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ζῇ. Καὶ ἐὰν περὶ ἄλλα δύνανται νὰ συγκρούωνται, ἕνεκα κομματισμοῦ, αἱ διάφοροι ὁμάδες χρηστῶν ἄλλως πολιτῶν, ἀλλὰ θὰ συνέπιπτε πολλάκις ἐν τούτῳ τῷ ἀντικειμένῳ τῆς τάξεως νὰ συναντῶνται, καὶ ἐὰν δὲν συνηντῶντο, θὰ ἀντεφιλοτιμοῦντο τοὐλάχιστον ἐξ ἐνδιαφέροντος ἑκάστη ὁμὰς καὶ ἐκ συμφέροντος ἀμέσου νὰ προτείνῃ βεβαίως ἄξιόν τι τῆς θέσεως ἀστυνόμου πρόσωπον. Ὁ τοιοῦτος λοιπὸν ἐκλογικὸς σύλλογος ἤθελε προτείνει τρεῖς ὑποψηφίους, κατὰ τὴν ἰδικήν μου γνώμην, καὶ ἐκ τῶν τριῶν αὐτῶν ὑποψηφίων θὰ ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκλέξῃ. Ἐφημερίδες τινὲς τότε,—μία τῶν ὁποίων μάλιστα ἐπέγραψε τὸ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου μου ἐκείνου ἄρθρον αὐτῆς «Ζήτωσαν αἱ αἱρεταὶ ἀστυνομίαι!»—δύο ἢ τρεῖς ἐφημερίδες τότε εἶπον, ὅτι πλῆρες πρέπει νὰ ᾖναι τὸ σύστημά μου, νὰ μὴ ὑπάρχῃ τὸ δικαίωμα τῆς μεταξὺ ὑποψηφίων ἐκλογῆς εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ ἐγράφησαν τότε πολλὰ, καὶ πολλοὶ ἐθεώρησαν τὴν διέξοδον αὐτὴν, ἣν ἐπρότεινα, ὡς πρακτικὴν, καὶ ἐκηρύχθησαν ὑπὲρ τῆς συστάσεως αἱρετῶν ἀστυνομιῶν διὰ περιωρισμένης ψηφοφορίας, ὅπως προέτεινα. Καὶ τοιουτοτρόπως ἐπήρχετο καὶ ὁ καταμερισμὸς τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς· διότι τὸ ἀγαθὸν βεβαίως τῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ τῆς ἀποκεντρώσεως πρέπει νὰ ὑπάρχῃ, ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατόν, καὶ εἰς τὰς ἐξουσίας τὰς δημοτικάς, νὰ μὴ ᾖναι, εἰ δυνατόν, συγκεντρωμένη εἰς ἓν πρόσωπον μηδὲ ἡ δημοτικὴ ἐξουσία. Καὶ ἔχομεν παραδείγματα εἰς ἄλλα Κράτη, κυβερνώμενα ἐλευθέρως, καὶ ἐννοήσαντα ὅτι ἡ εὐδοκίμησις τοῦ κοινοβουλευτικοῦ λεγομένου πολιτεύματος ἄνευ θεσμῶν ἀποκεντρωτικῶν εἶναι ὄνειρον, εἶναι χίμαιρα, εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ. Μάτην κοπιῶμεν, Κύριοι, ἀγωνιζόμενοι νὰ εὕρωμεν τί εἶναι τὸ πταῖον· τὸ πταῖον εἶναι ἡ συγκέντρωσις. Φαίνεται ἐκ πρώτης ὄψεως, ὅτι τοῦτο εἶναι μία θεωρητικὴ ἰδέα, ἡ διοικητικὴ ἐν εὐρείᾳ κοινοβουλευτικῇ ἐλευθερίᾳ· ἀλλ’ εὕρετέ μου, σᾶς παρακαλῶ, τὴν πρακτικωτέραν. Ἐπὶ δεκαετηρίδας ταλαιπωρούμεθα· ὅλοι ἐπαγγέλλονται ἀλληλοδιαδόχως τὴν διόρθωσιν τῶν κοινῶν, ὅλοι λέγουσι «πρέπει νὰ πέσῃ ἡ συναλλαγή». Πίπτει ἡ συναλλαγή; Δὲν πίπτει, οὐδὲ θὰ πέσῃ, διότι εἶναι φύσει ἀδύνατον νὰ πέσῃ. Πρέπει ν’ ἀφαιρέσωμεν τὸ ἀντικείμενον, τὸ λάφυρον, νὰ τὸ θέσωμεν ἐκποδών, νὰ μὴ ὑπάρχῃ, διότι, ὅταν ὑπάρχῃ, βεβαίως θὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἀντικείμενον ἐμπορίας πολιτικῆς, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ δημιουργεῖ καὶ ῥίπτει τὰς Κυβερνήσεις. Ἄνευ τοιούτων μέτρων, πρέπει ν’ ἀπελπισθῶμεν ὅτι εἶναι δυνατὸν τὰ καθ’ ἡμᾶς νὰ βελτιωθῶσιν. Εἶναι ἡ μόνη πρακτικὴ ἰδέα, ἡ τῆς αὐτοδιοικήσεως, ἡ ὁποία, καὶ ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἀλλαχοῦ, εἰς τὴν Ἑλλάδα ἰδίως ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ καὶ νὰ ἐφαρμοσθῇ, διότι καὶ μὲ τὰς παραδόσεις τὰς ἱστορικάς, καὶ τὰς πλέον προσφάτους ἀκόμη, συνδέεται, ἀλλὰ καὶ μὲ τὸν χαρακτῆρα τὸν ἑλληνικόν, εἶναι ἰδέα, τὴν ὁποίαν ἀνεγνώρισαν καὶ μεγάλοι πολιτικοί, διαχειρισθέντες τὴν ἐξουσίαν, ὡς ὁ ἄλλοτε Πρωθυπουργὸς τῆς Ἰταλίας, ὁ Μιγκέτης, διὰ συγγράμματος, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ μεταπεφρασμένον εἰς τὴν γλῶσσαν ἡμῶν. Παρέστησε καί, κατέδειξε διὰ μακρῶν, ὅτι εἶναι ἀπραγματοποίητόν τι ἡ εὐκοσμία τῆς Πολιτείας, ἡ καλὴ διοίκησις ἐν κοινοβουλευτικῷ πολιτεύματι, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν ὑπάρχει παράλληλον πρὸς τὴν κοινοβουλευτικὴν ἐλευθερίαν σύστημα πλῆρες αὐτοδιοικήσεως καὶ ἀποκεντρώσεως. Βασανίσατε ὅσον θέλετε τὸν νοῦν σας, νομοθετήσατε οἱαδήποτε νομοθετήματα θέλετε, κυβερνήσατε πάντες ἐκ περιτροπῆς. Τὸ αὐτὸ σύστημα θὰ ἔχητε· εἶναι ἀδύνατον νὰ ἔχητε ἕτερον σύστημα. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ ἀστυνομίας, ἐκεῖνοι ἀκριβῶς, οἱ ὁποῖοι τείνουσιν εἰς τὸ νὰ καθιερώσωσι μείζονα καταμερισμὸν πάσης ἐξουσίας, οἱ Ἄγγλοι, ποίους ἔχουσι κανόνας; Ἔχουσι μέτρα ὅλως ἀντίθετα πρὸς τὰς ἐννοίας ἐκείνας, τὰς ὁποίας περιέχει τὸ ἄρθρον, τοῦ ὁποίου ἡ συζήτησις ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς ὅλα, ὅσα ἐκτίθενται ἀπὸ ἱκανῆς ὥρας. Τὴν ἐκλογὴν τῶν κλητήρων τὴν ἔχει ὁ ἀστυνόμος καὶ ὄχι τὸ Ὑπουργεῖον· διότι, ἂν ὑπάρχῃ ἐξουσία, εἰς τὴν ὁποίαν χρειάζεται ἑνότης ἐνεργείας πρὸ παντός, εἰς τὴν ὁποίαν χρειάζεται εὐθύνη ἑνὸς καὶ ὑποταγὴ τῶν ἄλλων, αὕτη εἶναι ἡ ἀστυνομικὴ ἐξουσία. Ἐὰν εἰς τὴν ἀστυνομικὴν ἐξουσίαν τὸ στοιχεῖον τοῦτο τῆς πλήρους ἀποκεντρώσεως δὲν ἔχητε, δὲν ἔχετε ἀστυνομίαν ἀληθῆ, δὲν ἔχετε τὸν ὑπεύθυνον. Καὶ ἔπρεπε νὰ ἤμεθα ἡμεῖς, οἵτινες, οἱ δυστυχεῖς, δὲν ἐλάβομεν ἀκόμη ἰδέαν ἀστυνομικῆς τάξεως, ὅπως αὐτοδιοικώμεθα, ἀλλὰ πῶς; αὐτοδιοικούμεθα, ὅπως ἕκαστος φυλάττῃ τὴν κεφαλήν του καὶ τὸ ἄτομόν του! Οἱ Ἄγγλοι ἔχουσι τὸν τοπικὸν ἀστυνόμον, διορίζοντα καὶ τοὺς κλητῆράς του, διότι ἐννοοῦσι τί θὰ εἰπῇ ἀστυνομία. Ἡμεῖς τί ἔχομεν; Ἐκάμομεν ἓν δικέφαλον τέρας. Ἐὰν ᾖναι πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἠμπορεῖ νὰ χωρήσῃ εἰς τὴν κεφαλὴν τοῦ σκεπτομένου πρακτικῶς, τοῦ προνοοῦντος,—δὲν λέγω ὅτι δὲν ἐσκέφθησαν οἱ ὑποβαλόντες τὸ νομοσχέδιον πρακτικῶς, ἀλλὰ τοῦ προνοοῦντος, τοῦ πρακτικοῦ,—εἶναι αὐτό. Ἔχετε τὸν ἀστυνόμον, καὶ θέτετε παρ’ αὐτῷ συνάρχοντα τὸν ἐνωμοτάρχην· ὁ ἀστυνόμος πρόκειται νὰ καταδιώξῃ μίαν συμμορίαν κακούργων, ἡ ὁποία ἀνεφάνη, πρόκειται νὰ προλάβῃ διαταράξεις τῆς τάξεως· πρέπει νὰ ἔχῃ ὄργανα, τὰ ὁποῖα καὶ τῆς ἐμπιστοσύνης του νὰ ἀπολαύωσιν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς διαταγάς του νὰ ὑπόκεινται αὐτοστιγμεὶ, ἂν διατάξῃ τὴν ἐκτέλεσιν· καὶ ἐνῷ δύναται νὰ κινδυνεύῃ μία κοινωνία, εἷς δῆμος, ἀπὸ μίαν ἔκτακτον τοιαύτην διατάραξιν, ὁ ἀστυνόμος θὰ διατάσσῃ, καὶ ὁ ἐνωμοτάρχης θὰ τὸν εἰρωνεύηται! Ἔχετε τότε ἀστυνομίαν; Εἰς πᾶσαν ἄλλην ἀρχὴν δύνασθε νὰ ἐπιτρέψητε αὐτὴν τὴν ἀνωμαλίαν, αὐτὸν τὸν διχασμὸν, αὐτὴν τὴν ἐξάρθρωσιν, ἀλλὰ προκειμένου περὶ ἀστυνομίας, ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ δύνασθε νὰ πράξητε τοῦτο· πρέπει νὰ καταρτίσωμεν πλῆρες σύστημα ἐν τῇ κεφαλῇ ἡμῶν, νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὰς περιστάσεις καὶ τὸν ἰδιαίτερον χαρακτῆρα τοῦ τόπου, νὰ μὴ φεισθῶμεν — διότι θὰ ἦναι κακῶς ἐννοουμένη οἰκονομία—δαπάνης, προκειμένου περὶ τῆς τάξεως, διότι αἱ τοιαῦται φειδωλίαι κατήντησαν ἀληθὴς σπατάλη· σπαταλῶμεν εἰς ἄλλα, καὶ οἰκονομοῦμεν ἀληθῶς ἐκεῖ, ὅπου ἡ οἰκονομία εἶναι σπατάλη. Ἡμεῖς ἐσκέφθημεν νὰ οἰκονομήσωμεν λ. χ. διὰ νὰ μὴ δώσωμεν ἐπικουρίαν εἰς τὴν γεωργίαν, νὰ μὴ φυλάξωμεν τὰ δάση, πληρώνομεν ὅμως τώρα, πληρώνομεν συνδρομὰς εἰς τοὺς ἐκ πλημμυρῶν βλαπτομένους, διότι βεβαίως κατὰ τὰ 9/10 αὐτὴ ἡ κατάστασις, ἡ ὁποῖα ἀπειλεῖ ἡμᾶς, νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ ζήσωμεν κατὰ μέγα μέρος ὀφείλεται εἰς τὴν οἰκτρὰν, ὀλεθρίαν ἀμέλειαν, ἡ ὁποία ὑπῆρξεν εἰς τὸν τόπον ὡς πρὸς τὴν φύλαξιν τῶν δασῶν. Πρέπει νὰ ἔλθωσιν οἱ χείμαῤῥοι,—διότι τοιοῦτοι εἴμεθα—πρέπει νὰ ἔλθωσιν ὅλα τὰ δεινὰ, τὰ ὁποῖα ἤρχισαν νὰ μαστίζωσι τὰς ἐπαρχίας, καὶ πρέπει νὰ ἀπειληθῇ ἀπὸ πλημμύραν τὸ Βουλευτήριον, καὶ τότε ἴσως νὰ σκεφθῶμεν, ὅτι πρέπει νὰ δαπανήσωμεν κἄτι, διὰ νὰ σταματήσωμεν αὐτὴν τὴν κατάστασιν! Μόνον τότε! Εἴμεθα, Κύριοι, εἰς ὅλα τοιοῦτοι. Τὸ Κράτος θὰ μεταβληθῇ εἰς ἓν εἶδος πτωχομαγειρείου, ὡς αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐσχάτως συνεστήθη, καὶ θὰ διανέμῃ βοηθήματα, πρὸ πάντων δὲ θὰ ἔχωμεν ἀδιακόπως ἀπὸ τοῦδε καὶ εἰς τὸ ἑξῆς καὶ θὰ ἦναι ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τοῦ νομοθετικοῦ σώματος ἡ συνδρομὴ διὰ τοὺς παθόντας ἐκ τῶν πλημμυρῶν, καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θὰ μεταβληθῇ ἀληθῶς εἰς ἕνα διανέμοντα οὐχὶ εἰς τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα μία ἐφημερὶς ἐσκέφθη νὰ παραστήσῃ ἐνταῦθα λαμβάνοντα βοήθειαν ἐκ τοῦ μαγειρείου ἐκείνου, ἀλλ’ εἰς τὸν πληθυσμὸν τῆς Ἑλλάδος, νὰ διανέμῃ βοηθήματα, δηλ. νὰ διανέμῃ ἄρτον καὶ ζωμὸν, διότι ἀγροὺς δὲν θὰ ἔχωμεν, οἰκίας δὲν θὰ ἔχωμεν, ζῶα δὲν θὰ ἔχωμεν, τίποτε δὲν θὰ ἔχωμεν, διότι τὰ παρέσυραν οἱ χείμαῤῥοι, διότι τὸ Κράτος αὐτὸ ἐργάζεται συντόνως λίαν ἀπὸ δέκα ἐτῶν, συμφώνως μὲ τὰ προγράμματα Κυβερνήσεων καὶ πολιτευομένων, ὑπὲρ τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς· δηλαδὴ πῶς; ἐργάζεται ἀνενδότως νὰ συντελέσῃ ὑπὲρ κατασκευῆς χειμάῤῥων! Τῷ ὄντι, Κύριοι, ἐάν τις αἰφνιδίως ἐπρόκειτο νὰ ἀναγνώσῃ τὰ προγράμματα τῶν Κυβερνήσεων τῶν ἀνέκαθεν καὶ τὰς ἐπαγγελίας τῶν πολιτευομένων, εἰς τὰς ὁποίας, πάσας, ὑπάρχει μέριμνα σύντονος περὶ ἐθνικῆς παραγωγῆς, —οἱ βασιλικοὶ λόγοι, οἱ ὑπαγορευόμενοι ὑπὸ τῶν Ὑπουργείων, πάντοτε λέγουσι περὶ ἀναπτύξεως τῶν πόρων τοῦ Κράτους — ἐὰν ἴδῃ αὐτὰ, θὰ ὑποθέσῃ, ὅτι αὐτὴ ἡ κοινωνία προήχθη πλέον ὑπὸ ἔποψιν παραγωγῆς εἰς τὸ μὴ περαιτέρω. Μία μέριμνα τοιαύτη ἐπὶ δεκαετίαν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ φέρῃ ἀποτελέσματα. Ἐάν τις αἰφνιδίως ἀφήσῃ τὸν τόμον τῶν προγραμμάτων καὶ ἴδῃ εἰς καμμίαν ἐφημερίδα, θὰ ἴδῃ μόνον, ὅτι περὶ κατασκευῆς χειμάῤῥων, φαίνεται, ἐπρόκειτο ἐν τῇ μερίμνῃ αὐτῇ περὶ ἐθνικῆς παραγωγῆς, διότι θέλει ἴδει, ὅτι ὁλόκληρος ἡ Ἑλλὰς πλέον μετεβλήθη εἰς χειμάῤῥους, μετεβλήθη εἰς ἔθνος ἀποτελούμενον ἀπὸ χειμάῤῥους· δὲν ἔχομεν πλέον οὔτε φυτικὸν ἔδαφος, καὶ θὰ ἐξακολουθῶμεν νὰ κάμνωμεν οἰκονομικοὺς συνδυασμοὺς, καὶ θὰ ἐξακολουθῶμεν νὰ ἐπιβάλλωμεν φορολογίας, διὰ νὰ ἀντλήσωμεν ἐκ τῶν χειμάῤῥων πόρους, καὶ δὲν ἐνοήσαμεν ἀκόμη, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ κρίσεως οἰκονομικῆς παρ’ ἡμῖν, ἀλλὰ ὅτι πρόκειται περὶ ἀληθοῦς πενίας, διότι δὲν ἔχει ὁ τόπος παραγωγήν. Ζητῶ συγγνώμην, Κύριοι, διότι παρεσύρθην ἐν τῷ θέματι τούτῳ, ἀλλὰ βεβαίως καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀστυνομίας εἶναι σχετικώτατον πρὸς τὴν παραγωγήν. Ἀλλὰ πρέπει νὰ σκεφθῶμεν περὶ ἀστυνομίας σπουδαίως, καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τοῦδε νὰ φροντίσῃ νὰ διορθώσῃ τοὐλάχιστον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, μὲ τὰ φῶτα, τὰ ὁποῖα ἔχει, ἐπὶ τὸ ὡς οἷόν τε πρακτικώτερον διὰ τὸν τόπον.

§128ΔΑΓΡΕΣ. Ὑψίστης σπουδαιότητος καὶ μεγίστης σημασίας ἔργον ἔχει ὑπ’ ὄψιν της σήμερον ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων. Συζητοῦμεν νομοσχέδιον περὶ τῆς ἀστυνομίας τοῦ Κράτους. Γνωστὸν τυγχάνει, ὅτι τὸ κυριώτερον τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας καθῆκον εἶναι ἡ ἀστυνομία. Διὰ τῆς ἀστυνομίας προστατεύονται ἀμέσως τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν, καὶ ἀποσοβοῦνται τὰ ἀδικήματα, εἰς τὴν ἀστυνομίαν ἔχει ἀνατεθῆ ἡ μέριμνα περὶ τῆς ἀσφαλείας τῆς Πολιτείας, τῆς προστασίας τῆς τιμῆς καὶ ἰδιοκτησίας τῶν πολιτῶν, τῆς δημοσίας ὑγιεινῆς, τῆς προβλέψεως καὶ ἀνοθεύτου πωλήσεως τῶν τροφίμων, κλπ. Τούτων ἕνεκεν ἐπειδὴ τὰ καθήκοντα τῆς ἀστυνομίας εἶναι πολλαπλᾶ καὶ ποικίλα, εἰκότως τὰ μέγιστα πρέπει νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν καὶ πρέπει νὰ θεωρηθῇ τὸ μεγαλείτερον ἀσχόλημα τῆς Βουλῆς. Δικαίως ἡ ἀστυνομία ἐκλήθη ἔρεισμα καὶ ἰατρικὴ τῶν Κρατῶν. Διὰ τῆς ἱδρύσεως σώφρονος καὶ ἠθικῆς ἀστυνομίας συγκρατοῦνται τὰ πάθη, μειοῦνται σὺν τῷ χρόνῳ τὰ ἐλαττώματα τῶν πολιτῶν, ἐνισχύονται αἱ ἀρεταί, ῥιζοῦται ἐν τῇ συνειδήσει τῶν πολιτῶν ἡ ἰδέα τῆς εὐταξίας καὶ τάξεως, καὶ συνεπῶς ἐλαττοῦνται τὰ ἀδικήματα καὶ ἀποσοβοῦνται αἱ προσβολαὶ τῆς ἀσφαλείας καὶ ἰδιοκτησίας τῶν πολιτῶν, καὶ δύναταί τις εἰπεῖν, ὅτι ἐκ τῆς καλῆς ἀστυνομίας, ἐξαρτᾶται ἡ μόρφωσις καὶ ἡ ἀνατροφὴ τῶν λαῶν. Ἐν πάσαις ταῖς εὐνομουμέναις Πολιτείαις ὑπῆρχε τὸ νομοθέτημα τῆς ἀστυνομίας ἡ μεγαλειτέρα ἀσχολία καὶ σκέψις, ὡς ἀποτελοῦσα ἐν μέρει τὴν βάσιν τῆς Πολιτείας. Ὡς ἀπὸ τοῦ ἱκανοῦ καὶ ἐπιμελοῦς ἰατροῦ ἐξαρτᾷ τις τὴν θεραπείαν τοῦ δεινῶς πάσχοντος ἀσθενοῦς, οὕτω καὶ ἀπὸ τῆς σώφρονος ἀστυνομίας δύναταί τις νὰ ἐξαρτήσῃ τὴν ἀσφάλειαν τῆς Πολιτείας καὶ τὴν σωτηρίαν τῶν πολιτῶν. Καὶ ἡμεῖς σήμερον μετὰ τῆς αὐτῆς μεγίστης προσοχῆς καὶ ἐπιμελείας δέον νὰ ἀσχοληθῶμεν περὶ τοῦ σπουδαίου τούτου νομοθετήματος. Οἱ νόμοι ἐκπληροῦσι τὸν σκοπὸν αὑτῶν καὶ ὑπηρετοῦσι τὰ ἔθνη, ὅταν συνᾴδωσι καὶ πρὸς τὸ πολίτευμα, τὸ ὁποῖον διέπει αὐτὰ, καὶ πρὸς τὰ ἤθη καὶ ἔθιμα τῶν λαῶν καὶ τὴν ἀνατροφὴν, ἣν ἔλαβον καὶ διὰ τοῦτο ἅπαντα τὰ ἔθνη, ἅτινα ἀνεπτύχθησαν καὶ ἔφθασαν εἰς τὸν προορισμόν των, οὐδέποτε ἐξῆλθον ἐκ τῶν ἠθῶν καὶ ἐθίμων τοῦ λαοῦ, προκειμένου νὰ νομοθετήσωσιν, οὐδέποτε ἀπεμακρύνθησαν τοῦ πνεύματος τοῦ πολιτεύματος, δι’ οὗ κυβερνῶνται. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, οὔτε πρὸς τὸ πνεῦμα τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν, ὅπερ διέπεται ὑπὸ ἐλευθερίων ἀρχῶν, συνάδει, οὔτε τὸ ἑνιαῖον καὶ αὐτοτελὲς παρουσιάζει. Οὕτω καὶ ἡμεῖς σήμερον, φρονῶ, ὅτι τὴν αὐτὴν ὑποχρέωσιν ἔχομεν, καὶ πρέπει ν’ ἀποβλέψωμεν πρὸς τὸ πνεῦμα τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν, καὶ νὰ συνταχθῶμεν μὲ τὴν ἰδέαν τῆς αὐτοδιοικήσεως τῶν λαῶν ἥτις καθιεροῖ τὸ πολίτευμα, ἀναθέτοντες τὴν ἀστυνομίαν τοῦ Κράτους εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ λαοῦ, ἂν ὄχι τὴν ἄμεσον ἐκλογὴν αὐτοῦ, ἀλλὰ κατὰ τρόπον ἐξασφαλίζοντα τὴν τοιαύτην ἐκλογὴν ὑπὸ ἐκλογέων ἐμπνεομένων ὑπὸ εὐσυνειδήτου καὶ ἁγνῆς σκέψεως· ὅπερ ἤθελεν εἶσθαι σύμφωνον πρὸς τὰς ἀρχὰς τοῦ πολιτεύματος καὶ πρὸς τὰς ἐλευθερίας τῶν λαῶν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ ἀνατροφὴ τοῦ λαοῦ εἶναι τοιαύτη, ὥστε δὲν μᾶς ἐμπνέει τὴν ἀκράδαντον πεποίθησιν, ὅτι οὗτος ἤθελεν ἀναγνωρίσει τὸ ὑψηλὸν καὶ εὐγενὲς τῆς ἰδέας ταύτης, καὶ αἰσθάνεται ὅτι δὲν ἔχει μόνον δικαιώματα, ἀλλὰ καὶ ὑποχρεώσεις ἀπέναντι τῆς Πολιτείας καὶ τοῦ ἀτόμου, — διὰ τὴν τοιαύτην δὲ δυστυχῶς κατάστασιν δὲν φέρει τὴν εὐθύνην ἀμέριστον ὁ λαός, ἀλλ’ οἱ ἰθύνοντες ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν τὰ κοινὰ τῆς χώρας, οἵτινες οὐδόλως ἐνέκυψαν, οὔτε ἠσχολήθησαν σπουδαίως ἐπὶ τῆς ἀνατροφῆς αὐτοῦ, τοῦ σπουδαίου τούτου ζητήματος, τοῦ ἀποτελοῦντος τὴν ὕπαρξιν τοῦ ἔθνους, ὡς ἐκ τῆς μεγάλης αὐτῶν φιλαυτίας καὶ φιλοδοξίας, — τούτῳ τῷ λόγῳ θὰ μοὶ ἐπιτραπῆ νὰ ὑποβάλω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὴν ἐμὴν ἰδέαν καὶ γνώμην. Ὅτι, ἐὰν ἱδρύσωμεν σῶμα ἀστυνομίας, ὡς ἔχομεν σῶμα στρατοῦ καὶ ναυτικοῦ, ὅλως ἀνεξάρτητον καὶ αὐτοτελές, καὶ διὰ καταλλήλου τρόπου δώσωμεν ἀνατροφὴν εἰς τὰ ἀστυνομικὰ ὄργανα ἀστυνομικὴν, τοῦτο θέλει ἄριστα ἐκπληρώσει τὴν δι’ ἣν προώρισται εὐδαιμονίαν τῆς χώρας. Δὲν μοὶ ἐπιτρέπεται νὰ κάμω ἀνάλυσιν ἐκτενῆ τοῦ τρόπου τῆς ἀνατροφῆς τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων, καὶ νὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας, διότι σήμερον δὲν πρόκειται νὰ συζητήσωμεν τὸ σύστημα τοῦτο, οὔτε παραδεκτὸν δύναται νὰ γείνῃ, ἀφοῦ συζητοῦμεν ἀλλοῖον νομοσχέδιον, καὶ ἤθελεν εἶσθαι ματαιοπονία. Ἀλλ’ ἐγὼ ἐκπληρῶν μίαν ὑποχρέωσιν, ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ ἔθνους, ὑποβάλλω τὴν ἐμὴν γνώμην ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἐν δέοντι ὅμως χρόνῳ καὶ ὅταν ἐπέλθῃ ἀνάγκη τούτου, θέλω ἀναπτύξει αὐτὴν ἐκτενέστερον. Λέγω ὅτι πρέπει νὰ λάβωσιν ἀνατροφὴν τὰ ἀποτελοῦντα τὴν ἀστυνομίαν ὄργανα τοιαύτην, οἵαν τὰ στελέχη τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ναυτικοῦ, νὰ μορφωθῶσι κατὰ πνεῦμα ἀστυνομικὸν, νὰ διδαχθῶσι τὰ ποικίλα καὶ πολλαπλᾶ καθήκοντα, μὲ τὰ ὁποῖα περιβάλλονται, καὶ ἡ διδασκαλία καὶ ἡ ἐκμάθησις τῶν ὁποίων δεῖται οὐ σμικροῦ χρόνου. Καὶ οὕτω θὰ δύνανται νὰ ἐκτελῶσι τὰ ἑαυτῶν καθήκοντα, ὡς ἐμπρέπει εἰς εὐνομουμένην Πολιτείαν. Ἐκ τῆς ἐπιμελείας δὲ καὶ προόδου, ἣν θὰ δεικνύωσι, νὰ προάγωνται, ὡς ἐν τῷ στρατῷ καὶ τῷ ναυτικῷ. Σὺν τῷ χρόνῳ δὲ θὰ ἔχωμεν τελείως κατηρτισμένην ἀστυνομίαν, ἥτις θὰ ἐκπληροῖ ἄριστα τὸν προορισμόν της καὶ θὰ ὑπηρετῇ τὰ συμφέροντα τῆς Πολιτείας. Ταῦτα ἐν ὀλίγοις περὶ ἀστυνομίας. Ἤδη θέλω ἐκθέσει ἐπίσης ἐν ὀλίγοις τὰς ἰδέας μου ἐπὶ τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 2, ἐν σχέσει πρὸς τὸ 15 τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου φρονῶ ὅτι ἀποβλέπει εἰς τὸ πνεῦμα τῆς αὐτοδιοικήσεως τοῦ λαοῦ τῶν ἀγροτικῶν δήμων, καθόσον διὰ τῆς διατάξεως ταύτης ἐπανερχόμεθα εἰς τὸν πρότερον ἰσχύοντα νόμον, καθ’ ὃν ἡ ἐκλογὴ τῶν ἀστυνόμων ἀνετίθετο εἰς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον. Ἀλλ’ ἐνῷ ἡ διάταξις αὕτη ἀποβλέπει εἰς τὸ πνεῦμα τῆς αὐτοδιοικήσεως τοῦ λαοῦ, καταστρέφει τὸν σκοπὸν αὐτοῦ διὰ τῆς διατάξεως τοῦ νὰ τάσσωνται ἄνδρες χωροφύλακες, ἀντὶ κλητήρων, ὑπὸ ἐνωμοτάρχην Αʹ ἢ Βʹ τάξεως, τὸν ἀριθμὸν τῶν ὁποίων προσδιορίζει ὁ διοικῶν τὴν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ φρουροῦσαν δύναμιν τῆς χωροφυλακῆς. Διὰ τῆς διατάξεως ταύτης καθιεροῦμεν δύο ἀρχὰς, ἐν πᾶσιν ἀντιμαχομένας, ἀφ’ ἑνὸς θὰ ἔχωμεν τὸν ἀστυνόμον, ἐκλεγόμενον ὑπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἀφ’ ἑτέρου παρὰ τῷ ἀστυνόμῳ ἐγκαθιστῶμεν ἐνωμοτάρχην καὶ χωροφύλακας, ἤτοι θὰ ἔχωμεν μίαν ἀρχὴν δικέφαλον, καθ’ ἣν τὸ ἓν μέλος δὲν θὰ ὑποκύπτῃ εἰς τὸ ἕτερον. Θὰ ἔλθῃ δὲ καιρὸς, καθ’ ὃν ὁ ἀστυνόμος θὰ ἄγηται ὑπὸ τοῦ ἐνωμοτάρχου εἰς τὰς φυλακάς. Ἐν ταῖς ἄλλαις ἀστυνομίαις τῶν ἐπαρχιῶν καὶ τῶν νομῶν ἐνυπάρχει ὁ σύνδεσμος καὶ ἡ ἀλληλουχία τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων, ἐν τοῖς ἀγροτικοῖς ὅμως δήμοις τὸ ὅλως ἐναντίον, τὸ ἀσύνθετον καὶ ἡ ἔλλειψις τοῦ πειθαρχικοῦ δεσμοῦ, ἅτινα θὰ παρουσιάζωσι τὸ οἰκτρὸν φαινόμενον τῆς ἀναρχίας. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ἡ ἰδέα αὕτη ἀντίκειται εἰς τὸν σκοπὸν τῆς διατάξεως. Ἵνα συμφωνήσωμεν πρὸς τὸ πνεῦμα καὶ τὸν σκοπὸν τῆς διατάξεως ταύτης, πρέπει ν’ ἀφήσωμεν τὴν ἐκλογὴν τῶν ὀργάνων τοῦ ἀστυνόμου εἰς τὴν θέλησιν τούτου, τὰ ὁποῖα θὰ ἦναι τῆς ἀμέσου ἐμπιστοσύνης αὐτοῦ, οὐ μόνον δὲ τοῦτο, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἦναι καὶ δημόται τοῦ δήμου, οἵτινες, ἐπειδὴ ἐγεννήθησαν καὶ ἀνετράφησαν ἐν τῷ αὐτῷ δήμῳ, θὰ γνωρίζωσι τὰς σχέσεις, τὸν χαρακτῆρα καὶ τὰ ἤθη καὶ ἔθιμα τῶν συνδημοτῶν αὐτῶν, καὶ θὰ ἐξυπηρετῶσι διὰ τῆς ἀμοιβαίας ἐκτιμήσεως τὰ συμφέροντα τούτων· ἐνῷ ὁ χωροφύλαξ ἢ ἐνωμοτάρχης, ἐκτὸς τῶν ὅσων ἐποιησάμην μνείαν,—καὶ ἔχομεν πεῖραν τούτων—θὰ φέρωνται κατὰ τὴν στρατιωτικὴν αὐτῶν ἀνατροφὴν αὐθαιρέτως καὶ ἰδιοβούλως, ξένοι δὲ πρὸς τὰ ἤθη καὶ ἔθιμα, πρὸς τὰς περιουσιακὰς καὶ ἀτομικὰς σχέσεις τοῦ τόπου, εἰς οὐδὲν θὰ δύνανται νὰ συντελέσωσι πρὸς τὸ ἐπιβαλλόμενον αὐτοῖς καθῆκον. Τὸ πολὺ–πολὺ δυνάμεθα νὰ δώσωμεν μικρὰ προσόντα εἰς τὰ ὑπὸ τοῦ ἀστυνόμου ἐκλεγόμενα ὄργανα, καὶ οὕτως ἡ ἀστυνομία θὰ παρουσιάζῃ τὸ ἑνιαῖον καὶ αὐτοτελὲς διὰ τοὺς ἀγροτικοὺς δήμους, δι’ οὓς θὰ ἤμεθα σύμφωνοι καὶ μὲ τὸ πνεῦμα τοῦ πολιτεύματος.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ ἕτερός τις τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2; Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5, ὡς ἔχει).

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκεται).

§131ΣΤΑΗΣ. Περὶ μηχανικοῦ πρόκειται ἢ περὶ χημικοῦ;

§132Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. (Πρωθυπουργός). Λάθος τυπογραφικόν. Χημικὸς εἶναι.

§133ΣΤΑΗΣ. Οἱ ἀστυκτηνίατροι σκοπίμως ἀφῃρέθησαν, ἢ κατὰ λάθος καὶ πάλιν; Τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑπὸ συζήτησιν κατ’ ἐλάχιστον διαφέρει ἀπὸ τὸ ψηφισθὲν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν καὶ προπαρελθοῦσαν σύνοδον. Εἰς ἐκεῖνο μεταξὺ τῶν ἄλλων ὑπῆρχε καὶ ἀστυκτηνίατρος, εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν ὅμως διεγράφη. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἐν Ἀθήναις, ἐν τῇ διοικητικῇ ἀστυνομίᾳ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, νὰ μὴ ὑπάρχῃ εἷς τοὐλάχιστον ἀστυκτηνίατρος.

§134Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἀνάγκη τῶν ἀστυκτηνιάτρων δὲν ἀμφισβητεῖται, ἀλλὰ τὸ κείμενον τοῦ νόμου τοῦ ψηφισθέντος κατὰ Μάρτιον τοῦ 1896 ἴσως εἶναι ἐσφαλμένον· αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἔχω ἐγὼ, δὲν περιεῖχεν ἀστυκτηνιάτρους. Ἀλλ’ ἐγὼ ἀναγνωρίζω, ὅτι εἶναι ἀναγκαῖοι οἱ ἀστυκτηνίατροι, καὶ πρέπει νὰ προσθέσωμεν αὐτούς.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶχε προστεθῆ κατὰ τὴν συζήτησιν, κύριε Πρόεδρε.

§136ΣΤΑΗΣ. Ἰδοὺ τὸ νομοσχέδιον τὸ εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν ψηφισθὲν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον. Σελὶς 347 τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν τῆς παρελθούσης συνόδου (ἀναγινώσκει): «Ἀπὸ 6 ἀστυϊάτρους, ὧν ἕκαστος λαμβάνει μηνιαῖον μισθὸν δραχ. 150...»

§137Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἰδικόν σας κείμενον εἶναι πιστότερον τοῦ ἰδικοῦ μου. Ἑπομένως εἶναι παράλειψις τοῦ ἀστυκτηνιάτρου.

§138ΣΤΑΗΣ. Εἶναι τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ (ἀναγινώσκει): «Ἀπὸ δύο ἀστυκτηνιάτρους, ὧν ἑκάτερος λαμβάνει μισθὸν δραχ. 150.»

§139Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ θέλει προστεθῆ. Ὡσαύτως ἀντὶ τῆς λέξεως «μηχανικὸν», ὡς εἴπομεν, ἐν τῷ ἕκτῳ ἐδαφίῳ νὰ τεθῇ «χημικόν».

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 5 (ἀναγινώσκεται).

§141ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ χθὲς, συζητῶν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ χωροφυλακῆς, τὸ ὁποῖον ἐθεώρησα λίαν σχετικὸν πρὸς τὸ ἀστυνομικὸν, εἶπον ὅτι, ὡς πρὸς τὴν ἀστυφυλακὴν Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, εἶναι πρέπον καὶ συμφέρον διὰ τὴν δημοσίαν τάξιν νὰ διατηρηθῇ τὸ καθεστὼς, δηλ. νὰ μὴ ἐξομοιωθῶσιν οἱ ἀστυφύλακες, ὅσους ἔχομεν ἐν τῇ ἀστυνομίᾳ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, κατ’ ἐξαίρεσιν, πρὸς τοὺς τοῦ λοιποῦ Κράτους, διότι φοβοῦμαι, ὅτι εἶναι δύσκολον νὰ εὑρεθῶσι 450 ἀστυφύλακες, μισθοδοτούμενοι πρὸς 50 δραχμὰς κατὰ μῆνα, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἐκπληρώσωσιν ἐπαρκῶς τὰ καθήκοντα τὰ ἐπιβαλλόμενα εἰς τοὺς ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Πειραιεῖ ἀστυφύλακας.

§142Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἦσθε παρὼν, ὅτε ἀγορεύων ἀνέφερα εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐν τῷ ἄρθρῳ 7 § βʹ, ἔνθα γίνεται λόγος περὶ τῶν ἀποζημιώσεων, αἵτινες πληρόνονται εἰς τὸν διευθυντὴν τῆς ἀστυνομίας, εἰς τοὺς ἀστυνόμους ἀξιωματικοὺς κτλ., θέλει προστεθῆ καὶ ἡ ἀποζημίωσις διὰ τοὺς χωροφύλακας τοὺς ἐκπληροῦντας τὰ ἔργα ἀστυνομικῶν ὀργάνων, 15 δραχμαὶ κατὰ μῆνα ἑκάστῳ. Τοιουτοτρόπως θέλομεν ἔχει ἀστυφύλακας τοὺς μέχρι τοῦδε ἀστυφύλακας, τοὺς λαμβάνοντας 70 δραχμὰς, θέλομεν ἔχει ἀντ’ αὐτῶν χωροφύλακας λαμβάνοντας μισθὸν δραχμῶν 50 πλέον δραχμῶν 15, τὸ ὅλον δραχ. 65. Ἐπειδὴ δ’ ἔχουσι καὶ τὸν ἱματισμὸν καὶ τὴν ὑπόδησιν, νομίζω ὅτι ἀποζημιοῦνται ἐπαρκῶς.

§143ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. 65+9=74, καὶ θὰ ἦναι μία τάξις.

§144Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα. Πλὴν τῶν ἐνωμοταρχῶν καὶ ὑπενωμοταρχῶν τῆς χωροφυλακῆς, οἱ ὁποῖοι ὑπενωμοτάρχαι θέλουσι λαμβάνει μισθὸν δραχ. 55 πλέον δραχ. 15, τὸ ὅλον 70, καὶ τὸν ἱματισμὸν καὶ τὴν ὑπόδησιν, οἱ δὲ ἐνωμοτάρχαι θέλουσι λαμβάνει μισθὸν δραχ. 55, πλέον δραχ. 19, ἐν ὅλῳ δρ. 74, καὶ τὸν ἱματισμὸν καὶ τὴν ὑπόδησιν.

§145ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ μίαν ἔχω παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν νομίζω, ὅτι ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς δύναται νὰ ἐκτιμήσῃ ἐν τῇ ἑπομένῃ συζητήσει. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ τις πρόνοια δι’ ἐκείνους τῶν ἀστυφυλάκων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι πολυχρόνιον ὑπηρεσίαν, οἱ ὁποῖοι εἶναι αʹ τάξεως ἀστυφύλακες καὶ λαμβάνουσιν 90 δρ. κατὰ μῆνα. Κατὰ πᾶσαν πιθανότητα δὲν θὰ ἦναι ἐπιτετραμμένον νὰ παραμένουν, καὶ θὰ γείνουν συνταξιοῦχοι. Δὲν εἶναι δυνατὸν περὶ τούτων νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὥστε νὰ μὴ ἀπολέσῃ τοιαῦτα ὄργανα ἡ ὑπηρεσία, ἔχοντα κεκτημένην πεῖραν; Ἂς συμβουλευθῇ περὶ τούτου τὴν ἀστυνομικὴν ὑπηρεσίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς, καὶ ἂς λάβῃ πρόνοιαν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 6 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 7 (ἀναγινώσκεται). Ἐνταῦθα, συμφώνως πρὸς τὰς γενομένας παρατηρήσεις καὶ κατ’ ἀκολουθίαν τῆς ἐν τῷ ἄρθρῳ 4 γενομένης προσθήκης, προστίθενται, ἐν μὲν τῇ πρώτῃ παραγράφῳ, μετὰ τὴν λέξιν «ἀστυϊάτρων» αἱ λέξεις «τῶν ἀστυκτηνιάτρων», ἐν δὲ τῇ δευτέρᾳ παραγράφῳ, μετὰ τὴν λέξιν «ὑπίατροι» αἱ λέξεις «οἱ ἀστυκτηνίατροι». Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 7, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 8 (ἀναγινώσκεται).

§147ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐσύστησεν ὁ κ. Σιμόπουλος, ἀλλὰ πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ περὶ συντάξεως αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων.

§148Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ ἔχων δικαίωμα πρὸς σύνταξιν δὲν ἔχει ἀνάγκην προνοίας τινός· ζητεῖ τὴν σύνταξίν του, καὶ ἀπονέμεται εἰς αὐτὸν ἡ σύνταξις. Ἂν ἀπέκτησέ τις τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως, οὐδεὶς δύναται νὰ τοῦ τὸ ἀφαιρέσῃ.

§149ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ νὰ ἀποκτήσωσι σύνταξιν, ἀπαιτεῖται 15 ἐτῶν ὑπηρεσία καὶ ὡρισμένη ἡλικία 55 ἐτῶν. Λοιπὸν δύνανται νὰ ἔχωσι δεκαπενταετῆ ὑπηρεσίαν, ἀλλὰ νὰ μὴ ἔχωσι 55 ἐτῶν ἡλικίαν. Ἂς ληφθῇ περὶ τούτου πρόνοια, διὰ νὰ μὴ ἀδικηθῶσι πολλοὶ δημόσιοι ὑπηρέται.

§150ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Μετατιθεμένων δὲ αὐτῶν εἰς τὴν χωροφυλακήν, θὰ τοῖς δοθῇ ὁ μισθὸς, τὸν ὁποῖον τοῖς δίδει τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, καὶ κατὰ συνέπειαν οὗτος θὰ ἐλαττωθῇ ἐπὶ πολύ.

§151Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ μετάθεσις αὕτη εἰς τὴν χωροφυλακὴν βελτιώνει, ἀντὶ νὰ χειροτερεύῃ, τὴν θέσιν των, διότι λαμβάνουσι καὶ ἱματισμόν, ἀλλὰ προσέτι θέλουσιν ἔχει καὶ ὅλας τὰς εὐκολίας τῆς προαγωγῆς, καὶ τὰ ἄλλα νόμιμα δικαιώματα, τὰ ὁποῖα συνήθως οἱ περὶ εἰσπράξεων νόμοι χορηγοῦσι. Λοιπὸν ἡ θέσις των βελτιοῦται. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τὴν σύνταξιν, ἂν δὲν ἔχῃ συμπληρωθῇ τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως, δὲν ἠμπορεῖ τις νὰ παραπονεθῇ, διότι μεταβάλλεται ὁ νόμος. Ἀλλ’ αὐξανομένου διὰ τοῦ νόμου τοῦ χρόνου τῆς ὑπηρεσίας, αὐξάνεται καὶ ἡ σύνταξις. Τέλος πάντων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διατηρηθῇ καθ’ ὁλοκληρίαν ἡ γραμμὴ αὕτη τῶν ἀξιώσεων. Εἷς ὑπάλληλος ἔχει 18 ἐτῶν ὑπηρεσίαν, καὶ τὸ Κράτος καταργεῖ τὴν θέσιν, εἰς ἣν ὑπηρετεῖ· ὁ ὑπάλληλος δὲν δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι, ἂν ἔμενεν ἀκόμη δύο ἔτη εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἤθελε λάβει σύνταξιν. Τὰ τοιαῦτα συμβαίνουσι χωρὶς νὰ προκαλῶνται δεδικαιολογημένα παράπονα. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἐλάχιστον ὅλων τῶν κακῶν, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ πάθῃ τι ἐκ τῆς μεταθέσεως εἰς τὴν χωροφυλακήν.

§152ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνταῦθα πρόκειται περὶ τῶν ἀγροφυλάκων πάντων τῶν δήμων, ὅπου πρόκειται νὰ ἐγκατασταθῇ ἡ διοικητικὴ ἀστυνομία· δὲν πρόκειται περὶ τῶν Ἀθηνῶν μόνον· ἄρα πρόκειται τὸ καθεστὼς νὰ μεταβληθῇ διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου, διότι καὶ ἐπὶ τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας λειτουργούσης οἱ ἀγροφύλακες δὲν διωρίζοντο ὑπὸ τῶν ἀστυνόμων, διωρίζοντο κατὰ τὸ διάταγμα περὶ ἀγροφυλακῆς ὑπὸ τῶν κτηματιῶν, καὶ ἐν περιπτώσει, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἤθελε κατορθωθῆ νὰ συνεννοηθῶσιν οὗτοι κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου, τότε ἔρχεται ὁ ἀστυνόμος καὶ προτείνει εἰς τὸν νομάρχην νὰ διορίσῃ ἀγροφύλακας τῆς ἐκλογῆς του. Δὲν νομίζει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι διὰ τῆς διατάξεως ταύτης μεταβάλλονται τὰ περὶ τούτου ἐπὶ τὸ συγκεντρωτικώτερον; Μεταβιβάζεται ἀποκλειστικῶς εἰς τοὺς ἀστυνόμους τὸ δικαίωμα τοῦ διορίζειν ἀγροφύλακας, ἐνῷ πρέπει νὰ τὸ ἔχουν οἱ ἀστυνόμοι, μόνον καθ’ ἣν περίπτωσιν ἤθελον ἀποποιηθῆ οἱ κτηματίαι. Παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ παρατήρησίς μου κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 8, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 9 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 10 (ἀναγινώσκεται).

§154ΣΤΑΗΣ. Τὸ ἄρθρον 10 τοῦ παρόντος νομοσχεδίου διαφέρει ἀπὸ τὸ ἄρθρον 15 τοῦ ψηφισθέντος κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον νομοσχεδίου περὶ ἀστυνομίας μόνον ὡς πρὸς τὴν προσθήκην ταύτην, ὅτι συνιστᾶται ὑποχρεωτικῶς καὶ εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν ἐπαρχιῶν διοικητικὴ ἀστυνομία. Τὸ ἄρθρον 15 τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ψηφισθέντος κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἐν τοῖς δήμοις, ἐν οἷς ὑπάρχει πρωτεύουσα νομοῦ, συνιστᾶται διοικητικὴ ἀστυνομία...» Τὸ ἄρθρον 10 τοῦ σημερινοῦ ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἐν τοῖς δήμοις, ἐν οἷς ὑπάρχει πρωτεύουσα νομοῦ ἢ πρωτεύουσα ἐπαρχίας, συνιστᾶται διοικητικὴ ἀστυνομία...» Δὲν πιστεύω νὰ ἦτο οὗτος ὁ μόνος λόγος, ὁ ὁποῖος παρεκίνησε τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν κύρωσιν τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου· θὰ ἦσαν καὶ ἄλλοι σπουδαῖοι λόγοι. Διότι, ἂν ἦναι ἄτοπον, ἐν τῷ δήμῳ ὁ ἀστυνομεύων δήμαρχος νὰ ἔχῃ ὑπὸ τὰς διαταγάς του χωροφύλακας καὶ ὑπαξιωματικὸν τῆς χωροφυλακῆς, κατὰ μείζονα λόγον ὁ πολιτικὸς ἀστυνόμος, — πάντως δὲ θὰ διορισθῶσιν ἀστυνόμοι πολιτικοί, διότι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀξιωματικῶν τῆς χωροφυλακῆς δὲν εἶναι ἐπαρκὴς διὰ νὰ διορισθῶσι στρατιωτικοὶ ἀστυνόμοι, — κατὰ μείζονα, λέγω, λόγον ὁ πολιτικὸς ἀστυνόμος δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπὸ τὰς διαταγάς του ὑπαξιωματικοὺς καὶ χωροφύλακας. Πιστεύω ὅτι τὸ ἄτοπον τοῦτο θέλει μειωθῆ, ἂν ἐμμείνωμεν εἰς τὴν διάταξιν τὴν ψηφισθεῖσαν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον, τουτέστιν ἡ διοικητικὴ ἀστυνομία νὰ ἦναι ὑποχρεωτικὴ μόνον διὰ τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν, οὐχὶ δὲ καὶ διὰ τὰς πρωτευούσας τῶν ἐπαρχιῶν.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 10, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 11 (ἀναγινώσκεται).

§156ΚΡΙΕΜΑΔΗΣ. Ἐν τῷ ἄρθρῳ 11 δὲν περιελήφθησαν καὶ οἱ ὁπωσδήποτε ὑπηρετήσαντες ὡς ἀστυνόμοι ἐν τῇ διοικητικῇ ἀστυνομίᾳ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ἔχοντες δὲ καὶ δίπλωμα νομικῆς καὶ διετῆ ὑπηρεσίαν εἰς τὴν ἀστυνομικὴν ὑπηρεσίαν.

§157Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Θέλετε νὰ εἴπητε καὶ οἱ γραμματεῖς δευτέρας τάξεως.

§158ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι σπουδαία συζήτησις ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου δὲν προσήκει, διότι τὸ δικαίωμα τοῦ διορίζειν πολίτας πολὺ σπανίως θὰ ἀσκηθῇ. Τοῦτο δὲ τεκμαίρεται καὶ ἐκ τοῦ ὅτι οὐδεμία πρόνοια λαμβάνεται περὶ τοῦ προσδιορισμοῦ τοῦ μισθοῦ αὐτῶν. Οὐδαμοῦ τοῦ νομοσχεδίου ἀνευρίσκω τὸν μισθόν, ὃν θὰ λαμβάνωσιν οἱ ἀστυνόμοι, οἱ ἐκ πολιτῶν ληφθησόμενοι· ὅπερ προσθέτως ἀποδεικνύει, ὅτι πάντοτε θὰ διορίζωνται ἀξιωματικοί.

§159ΚΡΙΕΜΑΔΗΣ. Ἐκεῖνοι, περὶ τῶν ὁποίων μοὶ ἀπήντησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πρόκειται νὰ διορίζωνται ἐν ταῖς πρωτευούσαις τῶν ἐπαρχιῶν, ἐνῷ ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ τῶν ὑπηρετησάντων δύο ἔτη ἐν τῇ διοικητικῇ ἀστυνομίᾳ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς καὶ ἐχόντων δίπλωμα νομικῆς· οὗτοι ῥητῶς ἀναφέρονται ἐν τῷ ἄρθρῳ 16. Θὰ παρεκάλουν λοιπὸν νὰ δεχθῇ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα συμπεριληφθῶσι καὶ οὗτοι μεταξὺ τῶν ἐχόντων προσόντα διορισμοῦ ἐν ταῖς πρωτευούσαις τῶν νομῶν.

§160Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅταν προτείνητε, τὰ προσόντα τῶν διοριζομένων ἀστυνόμων εἰς πρωτευούσας τῶν νομῶν νὰ μὴ περιορίζωνται μόνον μέχρις ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι βαθμὸν τμηματάρχου βʹ τάξεως, ἀλλὰ νὰ διορίζωνται καὶ οἱ ἔχοντες προσόντα μέχρι τοῦ βαθμοῦ γραμματέως δευτέρας τάξεως, νομίζετε ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ τοῦτο;

§161ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὑπάρχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τῷ ψηφισθέντι προηγουμένως, διάταξις καθ’ ἣν οἱ διορισθησόμενοι θὰ ὑπάγωνται εἰς τοὺς νόμους περὶ ἐντοπίων ὑπαλλήλων.

§162Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ προστίθεται βεβαίως.

§163Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Παρακαλῶ νὰ μὴ λησμονήσωμεν μίαν τάξιν, ἡ ὁποία καὶ γνῶσιν τοῦ τόπου ἔχει καὶ δύναται νὰ προσφέρῃ ὑπηρεσίας. Ἔχομεν ἀποστράτους ἀξιωματικούς, πολλοὶ δ’ ἐκ τούτων καὶ ἡλικίαν μικρὰν σχετικῶς ἔχουσι, καὶ ὑγιέστατοι τόν τε νοῦν καὶ τὸ σῶμα τυγχάνουσι, δύνανται δὲ νὰ ἐκτελέσωσι κάλλιστα τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἀστυνόμου, ἴσως δὲ καὶ καλλίτερον πολλῶν ἄλλων. Οὕτω δὲ τὸ Δημόσιον δύναται νὰ ἔχῃ καὶ ἀρκετὴν οἰκονομίαν ἐκ τῆς συντάξεώς των. Ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μελετήσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο, νομίζω ὅτι θέλει τὸ παραδεχθῆ.

§164Γ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ αὐτοὶ ἐθεωρήθησαν ἀνίκανοι, τώρα ζητεῖτε νὰ τοὺς ἐπαναφέρωμεν!

§165Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι ἔχομεν δυστυχῶς ἀποστράτους τινὰς, ὑγιεστάτους καθ’ ὅλα, νοήμονας, καὶ ἱκανωτάτους διὰ τὴν λογιστικὴν ἰδίως ὑπηρεσίαν. Αὐτοὺς λοιπὸν δυνάμεθα κάλλιστα νὰ τοὺς χρησιμοποιήσωμεν, καὶ οὕτω θὰ ὑπάρχῃ καλλιτέρα ἡ συνεννόησις μεταξὺ αὐτῶν καὶ τῆς στρατιωτικῆς ἀρχῆς, ἰδίως τῆς χωροφυλακῆς.

§166ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἷς τῶν σπουδαιοτέρων λόγων, οἱ ὁποῖοι μᾶς παρεκίνουν πάντας νὰ ἤμεθα κατὰ τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, ἦτο καὶ τοῦτο, ὅτι ἡ ἀστυνομικὴ ἀρχή, ἐνασκοῦσα καὶ τὴν εἰδικὴν λεγομένην ἀστυνομίαν, θίγει μερικὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν, στενῶς συνδεόμενα μετὰ τοῦ οἰκογενειακοῦ ἀσύλου καὶ ἐν γένει τοῦ οἰκογενειακοῦ αὐτῶν βίου, ὥστε διὰ τὴν ἐνάσκησιν ταύτην δὲν ἐθεωρήθησαν κατάλληλοι οἱ στρατιωτικοί. Ἤδη ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βόλου συνάδελφος ζητεῖ νὰ τοποθετήσωμεν ἐν τῇ ἀστυνομίᾳ τοὺς ἀποστράτους, καὶ τὸ ζητεῖ διὰ λόγους οἰκονομίας· καὶ ἔχει δίκαιον ὡς πρὸς τοῦτο. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἀλλοῦ ἔπρεπε νὰ φροντίσωμεν νὰ τοποθετήσωμεν τοὺς ἀποστράτους. Ὑπάρχουν τόσαι γενικαὶ θέσεις, εἰς τὰς ὁποίας οἱ ἀπόστρατοι, ὅσοι εἶναι ὑγιεῖς, δύνανται νὰ τοποθετηθῶσι, καὶ ἐνῷ τὸ ἐπροβάλομεν πολλοὶ, προκειμένης τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν, οὐδεὶς τῶν ἀξιωματικῶν Βουλευτῶν τὸ ὑπεστήριξεν. Εἶναι τόσαι γενικαὶ θέσεις, ὡς αἱ τῶν στρατολογικῶν γραφείων, τῶν Φρουραρχείων καὶ τόσαι ἄλλαι, καὶ δύνανται οἱ ἀπόστρατοι κάλλιστα νὰ ἐκπληρῶσι τὰ εἰς τὰς θέσεις αὐτὰς ἀνατεθειμένα καθήκοντα. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τὴν ἀστυνομίαν, κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι ἀκαταλληλότεροι πάντων εἶναι αὐτοὶ, διότι ἡ ἀστυνομικὴ ὑπηρεσία ἀπαιτεῖ γνώσεις νομικάς. Μὴ λησμονεῖτε, ὅτι καθῆκον πρὸ παντὸς τῆς ἀστυνομικῆς ἀρχῆς εἶναι ἡ πρόληψις τῶν ἐγκλημάτων, ἡ ἀνάκρισις τῶν τελεσθέντων ἐγκλημάτων, καθήκοντα δικαστικὰ ἰδίως, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦσι δικαστικὰς γνώσεις. Πῶς θέλετε νὰ ἔχουν τὰς γνώσεις ταύτας αὐτοὶ οἱ ἀπόστρατοι; Δὲν τὰς ἔχουν κατὰ γενικὸν κανόνα· πιθανὸν νὰ ἦναί τις, ὁ ὁποῖος νὰ τὰς ἔχῃ, ἀλλ’ εἶναι ἐξαίρεσις. Ὁ λόγος αὐτὸς μοὶ φαίνεται, ὅτι καὶ ὡς πρὸς τὴν χωροφυλακὴν ἠδύνατο νὰ λεχθῇ, μολονότι εἰς τὴν χωροφυλακὴν ὑπάρχουσι πλεῖστοι ἀξιωματικοὶ, οἱ ὁποῖοι κατετάχθησαν ὄντες δικηγόροι ἢ φοιτηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου. Ἀλλ’ ἐν γένει δὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ περὶ τῶν ἀξιωματικῶν τῆς χωροφυλακῆς, ὅτι εἶναι κατάλληλοι ὡς ἀστυνόμοι, ἰδίως διότι τὸ ἀστυνομεῖν δὲν ἀπαιτεῖ τὸ ἀγέρωχον, τὸ ὁποῖον ἔχουν οἱ ἀξιωματικοί, καὶ τὸ αὐθαίρετον πολλάκις, ἀλλ’ ἀπαιτεῖ γνώσεις εἰδικάς, τὰς ὁποίας δύναταί τις νὰ εὕρῃ εἰς ὡρισμένον κλάδον, καὶ ἂν δὲν ἔχωμεν τοιούτους ὑπαλλήλους, ἔπρεπε νὰ φροντίσωμεν νὰ τοὺς παρασκευάσωμεν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι, προκειμένου νὰ καταργηθῇ ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία...

§167ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν καταργεῖται.

§168ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τοῦτο ἐπρόκειτο, νὰ καταργηθῇ ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία· ἤδη δὲν καταργεῖται, ἤδη βλέπετε, ὅτι θὰ ἔχωμεν στρατιωτικὴν καὶ δημοτικὴν καὶ διοικητικὴν ἀστυνομίαν, θὰ ἔχωμεν ἓν μωσαϊκὸν, τὸ ὁποῖον δὲν πιστεύω ν’ ἀπαντᾷ εἰς οὐδὲν ἄλλο Κράτος. Ἐνόμιζον, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐπαγγειλάμενος τὴν κατάργησιν τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, ἤθελε σκεφθῇ νὰ τὴν ἀντικαταστήσῃ δι’ ἀστυνομίας διοικητικῆς μὲν, ὅπου εἶναι ἀνάγκη τοιαύτης, δημοτικῆς δὲ, ὅπου δὲν παρίσταται ἄμεσος τοιαύτη ἀνάγκη, καὶ νὰ μὴ ἀναμίξῃ ποσῶς ἐν αὐτῇ οὔτε τὸν στρατὸν, οὔτε τὴν χωροφυλακήν. Ἐὰν δὲ εἰς τοὺς δήμους τοὺς ἀπόρους, ὅπου θὰ διαχειρίζωνται τὴν ἀστυνομίαν οἱ δήμαρχοι, ἢ οἱ δημοτικοὶ ἀστυνόμοι, θεωρῆται αὕτη ἀνεπαρκής, ἂς δοθῇ εἰς αὐτοὺς δικαίωμα νὰ ζητοῦν ἀπὸ τὴν χωροφυλακὴν συνδρομήν, ὁσάκις ἔχουν ἀνάγκην τοιαύτης συνδρομῆς. Διατὶ νὰ νομοθετήσωμεν ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι εἰς πᾶσαν ἀστυνομίαν, εἴτε δημοτικὴν εἴτε διοικητικὴν, θὰ τοποθετῶνται χωροφύλακες καὶ ἐνωμοτάρχαι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ἀστυνομίας; Ἐὰν ἡ διοικητικὴ ἀστυνομία ἢ ἡ δημοτικὴ ἔχῃ ἀνάγκην τῆς χωροφυλακῆς, νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ προστρέχῃ εἰς τὴν χωροφυλακήν, αὐτὴ δὲ νὰ ᾖναι ὑποχρεωμένη νὰ χορηγῇ τὴν συνδρομήν της, καὶ τότε θὰ ᾖναι ὑπὸ τὰς διαταγὰς τῆς ἀστυνομίας ἡ χωροφυλακή. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγομεν διὰ τοὺς ἀποστράτους, νομίζω ὅτι ἀπέχει πολὺ τοῦ νὰ ᾖναι ὀρθὸν καὶ λογικόν. Ἢ πρέπει λοιπὸν νὰ ἐπέλθῃ ἡ διόρθωσις τοῦ πράγματος, ἢ νὰ μὴ ἐπέλθῃ ἡ χειροτέρευσις.

§169Ι. ΣΕΧΟΣ. Ὁ ἐκ Καλαβρύτων ἀξιότιμος Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι οὐδεὶς ἐπρότεινε τοὺς ἀποστράτους νὰ τοὺς μεταχειρισθῶμεν εἰς ὑπηρεσίας γενικάς. Νομίζω ὅτι ἐπανειλημμένως ὑπεστήριξα τοῦτο ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου.

§170ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§171Ι. ΣΕΧΟΣ. Εἰς τὸ προκείμενον ζήτημα νομίζω, ὅτι τὰ καθήκοντα τοῦ ἀστυνόμου δὲν εἶναι μόνον ἀνακριτικὰ, εἶναι καὶ τὸ προλαμβάνειν τὰ ἐγκλήματα, καὶ εἰς τοῦτο νομίζω ὅτι εἶναι πολὺ ἄξιοι οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ἀπόστρατοι. Ἂν δὲν ἔχωσι νομικὰς γνώσεις, ἔχουσιν ὅμως τὴν πεῖραν τοῦ προλαμβάνειν, καὶ κάλλιστα δυνάμεθα νὰ φέρωμεν εἰς συνάφειαν τοὺς ἀποστράτους ἀξιωματικοὺς μὲ τοὺς ἐνωμοτάρχας καὶ τοὺς χωροφύλακας, παρὰ τοὺς πολίτας, ἵνα οὕτω προλάβωμεν καὶ ἀποτελέσματα δυσάρεστα καὶ συμπλοκὰς ἴσως, προκειμένου νὰ συνεργασθῶσι πολῖται μετὰ ἐνωμοταρχῶν καὶ χωροφυλάκων.

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 11, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 12 (ἀναγινώσκεται).

§173ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπειδὴ συμπίπτει ὁ σκοπὸς τῶν δύο ἄρθρων, νομίζω ὅτι ἡ γνώμη, ἡ ὁποία ἐξεφράσθη καὶ ὑπεστηρίχθη παρ’ ἀξιοτίμων συναδέλφων, τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν συνταξιούχων, δὲν πρέπει νὰ διαφύγῃ τὴν σημασίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει παρ’ ἡμῖν. Ὅστις ἐμελέτησε τὴν πρόοδον, τὴν ὁποίαν ἔλαβον αἱ συντάξεις παρ’ ἡμῖν, θὰ ἠσθάνθη τὴν ἀνάγκην τῆς ἐλαττώσεως τῆς ἐξ αὐτῶν δαπάνης. Δὲν θέλω νὰ ἐκταθῶ κατ’ αὐτὴν τὴν προκεχωρημένην ὥραν, ὅπως ἀναπτύξω τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους Κράτη ἀνθηρότατα ἔχοντα οἰκονομικά—καὶ ἀναφέρω τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας της Ἀμερικῆς—εἶδον ἑαυτὰ καταστρεφόμενα, μόνον καὶ μόνον ἐκ τῆς μεγάλης προόδου, τὴν ὁποίαν ἔλαβον ἐν αὐτοῖς αἱ συντάξεις. Ἐκεῖ εἶναι μεγαλειτέρα ἡ ἀναλογία, ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς δυστυχῶς εἰς τοῦτο τείνομεν. Τὸ ὑπάρχον σήμερον ποσὸν τῶν συνταξιούχων εἶναι δυσαναλόγως ἀνώτερον τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ὑπῆρχε πρὸ 10 ἐτῶν. Δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι ἐπὶ τοσοῦτον μετεβλήθη ἡ φυσικὴ κατάστασις τῶν πραγμάτων, ὥστε νὰ δικαιολογῆται ὁ ἀριθμὸς τῶν σημερινῶν συνταξιούχων ἕνεκα ἐξασθενήσεως τῶν ὑπαλλήλων σωματικῶς ἢ διανοητικῶς· ἀναμφισβητήτως μεταξὺ τῶν σημερινῶν συνταξιούχων, ἂν ὄχι τὸ ἥμισυ, ἀλλὰ βεβαίως πλειότερον τοῦ τρίτου, εἶναι ἄνδρες δυνάμενοι νὰ ἐργασθῶσι καὶ μεταξὺ τῶν στρατιωτικῶν καὶ μεταξὺ τῶν πολιτικῶν συνταξιούχων. Νομίζω δὲ, ὅτι εἶναι βλάβη γενικὴ ἡ μὴ χρησιμοποίησις τῶν ἀνδρῶν τούτων. Εἶναι βλάβη γενικὴ, διότι τὸ Κράτος πληρόνει ἄνευ ἀνταλλάγματός τινος ἐκ μέρους αὐτῶν ἀμέσου. Βεβαίως ἔχουσι τὰς προγενεστέρας ὑπηρεσίας των, τὰς κρατήσεις, καὶ αὗται δικαιολογοῦσι τὰς διδομένας συντάξεις, ἀλλ’ ἀμέσως τὸ Κράτος οὐδὲν ἀντάλλαγμα λαμβάνει παρ’ αὐτῶν. Ὁπωσδήποτε πληρόνεται ἓν ποσὸν δικαιολογούμενον, νόμιμον, εἰς ἀριθμὸν προσώπων ἀρκετὰ σημαντικὸν, ἐκ τῶν ὁποίων τὰ πλεῖστα ἔχουσι διάθεσιν διὰ μικρᾶς τινος προσθήκης εἰς τὴν σύνταξίν των νὰ ἐξακολουθήσωσιν ἐργαζόμενα. Νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο πρέπει νὰ ἐφελκύσῃ τὴν προσοχὴν καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ πάντων ἡμῶν, διότι, συμφώνως μὲ τοὺς νόμους, τοὺς ὁποίους ἐψηφίσαμεν τελευταῖον, καὶ δὴ τὸν περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν, θὰ ἔχωμεν μέγαν ἀριθμὸν συνταξιούχων, δικαίως μὲν καὶ νομίμως, ἀλλ’ ἄνευ ἀμέσου ὠφελείας, ἐπιβαρύνοντα τὸ Κράτος. Καὶ ἡ γνώμη δὲ, ὅτι δύνανται ἴσως νὰ χρησιμοποιηθῶσιν εἰς τὸ προσωπικὸν τῶν ἀστυνομιῶν στρατιωτικοὶ συνταξιοῦχοι, νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθὴ, ὅπως ὀρθὴ εἶναι ἡ γνώμη, ἣν δὲν δυνάμεθα καταλλήλως νὰ συζητήσωμεν σήμερον, καὶ καθ’ ἣν εἶναι δυνατὴ ἡ χρησιμοποίησις πολλῶν ἐξ αὐτῶν εἰς τὰς γενικὰς ὑπηρεσίας τοῦ στρατοῦ καὶ εἰς ἄλλας ἐπίσης δημοσίας ὑπηρεσίας. Ἐγένετο δὲ δοκιμὴ τοιαύτης χρησιμοποιήσεως συνταξιούχων εἰς τὰ καπνοκοπτήρια, καὶ νομίζω ὅτι μεταξὺ τῶν συνταξιούχων εὑρέθησαν λίαν κατάλληλοι ὑπάλληλοι, ἐξυπηρετοῦντες τὸ Δημόσιον πολὺ οἰκονομικώτερον, παρ’ ὅ,τι ἤθελον τὸ ἐξυπηρετήσει μὴ συνταξιοῦχοι. Τὸ ζήτημα τοῦτο νομίζω ὅτι ὑπὸ γενικωτέραν ἔποψιν πρέπει νὰ ἐφελκύσῃ τὴν προσοχήν μας.

§174ΚΡΙΤΣΑΣ. Δύο παρακλήσεις ἔχω νὰ ὑποβάλω πρὸς τοὺς εἰσηγητὰς τοῦ παρόντος νομοσχεδίου κ. κ. Ὑπουργούς. Ὡς πρὸς τὴν δευτέραν παράγραφον τοῦ ἄρθρου, θέλω παρακαλέσει νὰ δεχθῶσιν, ὅπως εἰς τοὺς κεκτημένους τὰ προσόντα διὰ τὴν θέσιν τοῦ γραμματέως τῆς ἀστυνομίας συμπεριληφθῶσι καὶ οἱ ὁμοιόβαθμοι τῶν γραμματέων τῶν Εἰρηνοδικείων, ἤτοι οἱ ὑπογραμματεῖς τῶν πολυμελῶν δικαστηρίων. Ὡς πρὸς δὲ τὴν τρίτην παράγραφον, θὰ ὑπομνήσω εἰς τοὺς κ.κ. Ὑπουργούς, ὑπόσχεσίν τινα, ἐπισήμως δοθεῖσαν πρὸς τοὺς ὑπαξιωματικοὺς παρὰ τῆς Βουλῆς. Ἡ Βουλὴ, ὅταν ἐψήφιζε τὸν περὶ στρατολογίας νόμον, δὲν ἠθέλησε νὰ μὴ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ νὰ πετάξῃ εἰς τοὺς δρόμους, κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον, ὑπαξιωματικοὺς προσενεγκόντας ὑπηρεσίας, ὡς ὑπηρετήσαντας ἐπὶ πλεῖστα ἔτη εἰς τὸν στρατὸν, ἔλαβε δ’ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὁ διορισμὸς τοιούτων ὑπαξιωματικῶν εἰς θέσεις ἄλλας δημοσίας θὰ ἦτο καὶ δίκαιος ὑπὸ πολλὰς ἐπόψεις καὶ οἰκονομικός. Διὰ τοῦ ἄρθρου λοιπὸν 172 τοῦ περὶ στρατολογίας ᾼΦΚΗʹ νόμου δίδει τὴν ὑπόσχεσιν, ὅτι δι’ ἰδίου νόμου ἤθελον ὁρισθῆ αἱ θέσεις, τὰς ὁποίας κατὰ προτίμησιν θὰ κατελάμβανον οἱ ὑπαξιωματικοὶ οἱ ὑπηρετήσαντες ἐν τῷ στρατῷ ἐπὶ ὡρισμένα ἔτη. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τοὺς κ.κ. Ὑπουργούς, ἐὰν εὐαρεστῶνται, νὰ δεχθῶσιν, ὅπως εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο ληφθῇ μέριμνα, ἵνα κατὰ προτίμησιν τὰς θέσεις τῶν γραφέων λαμβάνωσιν οἱ μὲ βαθμὸν λοχίου ἢ ἐπιλοχίου ὑπηρετήσαντες ἐν τῷ στρατῷ τοὐλάχιστον ἐπὶ δεκαετίαν. Λέγω δὲ τοῦτο, διότι γνωρίζω πολλοὺς ὑπαξιωματικούς, ἰδίως τῆς χωροφυλακῆς, οἱ ὁποῖοι, ὑπηρετήσαντες ἐπὶ 15 καὶ 20 ἔτη εἰς τὴν χωροφυλακήν, εἰς οὐδὲν ἄλλο ἠσχολοῦντο ἢ εἰς ἀνακριτικὴν ὑπηρεσίαν. Νομίζω, ὅτι οὗτοι θὰ ὦσι καταλληλότατοι διὰ τὴν θέσιν τοῦ γραφέως ἀστυνομίας.

§175ΚΟΥΛΟΥΡΗΣ. Συμφωνῶ μὲ τὴν πρότασιν τοῦ ἐκ Βόλου βουλευτοῦ κ. Σχινᾶ καὶ προσθέτω τὴν πληροφορίαν, ὅτι οἱ ἀπόστρατοι ἀξιωματικοί, οἱ κατέχοντες σήμερον τὸν βαθμὸν τοῦ ὑπολοχαγοῦ καὶ ἀνθυπολοχαγοῦ, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ λάβωσιν ἰδίως τὴν θέσιν ταύτην, δὲν ἔχουσιν ὑπερβῆ τὸ 60 ἔτος τῆς ἡλικίας των, διότι αὐτοὶ ἀποστρατεύονται κατὰ τὸν νόμον περὶ ὁρίου ἡλικίας εἰς τὸ 55 ἔτος. Ἔχομεν δὲ ἄπειρα παραδείγματα ἀξιωματικῶν ἐν ἀποστρατεύσει, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν καὶ ὑπηρετοῦσι λίαν εὐδοκίμως εἰς ἄλλας ὑπηρεσίας, ἔχομεν τὸν διευθυντὴν τοῦ Πολυτεχνείου κ. Θεοφιλᾶν, ὁ ὁποῖος ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ὑπηρετεῖ καὶ εἶναι ἀπόστρατος ἀξιωματικός. Πλὴν τούτου νομίζω ὅτι μεταξὺ τῶν ἀποστράτων ἀξιωματικῶν δὲν ἔχουσιν ἀποστρατευθῆ πάντες ἕνεκα ὁρίου ἡλικίας, ἀλλ’ εἶναι καὶ πολλοὶ, οἱ ὁποῖοι ἀπεστρατεύθησαν διότι συνεπλήρωσαν τὰ ἔτη τῆς ὑπηρεσίας των, καὶ οὗτοι κακῶς λέγονται ἀπόστρατοι, εἶναι ἔφεδροι ἀξιωματικοί, δηλ. δύνανται νὰ λάβωσι μέρος ἐνεργὸν καὶ ἐν τῷ στρατῷ ἐν ὥρᾳ ἐπιστρατεύσεως ἢ πολέμου· ὥστε νὰ γείνῃ διάκρισις καὶ νὰ διορισθῶσιν εἰς τὴν ἀστυνομικὴν ὑπηρεσίαν ἀξιωματικοὶ ἀπόστρατοι, ἀλλ’ ἀνήκοντες εἰς τὴν ἐφεδρείαν.

§176ΜΑΝΕΣΗΣ. Ἐγὼ ἀπορῶ, κύριε Πρόεδρε, πῶς ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου δὲν εὑρέθη ἐν τῇ αὐτῇ ἀμηχανίᾳ, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκομαι ἐγώ, πῶς τουτέστιν εἶναι δυνατὸν νὰ συναρμολογηθῶσι δύο ἀντίθετα πράγματα, πολιτικοὶ ἀστυνόμοι καὶ στρατιωτικὸν σῶμα ὑπὸ τὰς διαταγὰς αὐτῶν. Δὲν λέγω δὲ τοῦτο, διότι ἐκπίπτει δῆθεν ὁ χωροφύλαξ καὶ ὁ ἐνωμοτάρχης ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ πολίτου, — δὲν πρόκειται περὶ τούτου — ἀλλὰ λάβετε ὑπ’ ὄψει τὸν στρατιωτικὸν ποινικὸν νόμον, τὸν διαγράφοντα τὰς ποινὰς διὰ τοὺς ἕνεκεν ὑπηρεσίας καὶ ἐν ὑπηρεσίᾳ μὴ ὑπακούοντας ἢ ἐξυβρίζοντας ἀνωτέρους καὶ τότε θέλετε κατανοήσει τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐπέρχεται, τάσσοντος τὰ στρατιωτικὰ αὐτὰ ὄργανα ὑπὸ τὴν διοίκησιν πολιτικοῦ ἀστυνόμου. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω διατὶ νὰ ληφθῇ αὐτὸ τὸ μέτρον. Ἐγὼ φρονῶ πρῶτον, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀξιωματικῶν τῆς χωροφυλακῆς εἶναι ἐπαρκής, ἵνα καταλάβῃ καὶ τὰς θέσεις τῶν ἀστυνόμων ἐν ταῖς πρωτευούσαις τῶν ἐπαρχιῶν. Ἀλλ’ ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀρκέσῃ οὗτος, εἶναι προτιμότερον νὰ προσλάβητε τῷ ὄντι ὁμοιοβάθμους αὐτῶν ἀποστράτους ἀξιωματικούς, ἀνθυπολοχαγοὺς καὶ ὑπολοχαγοὺς, ἀκμαίους ἔτι ὄντας, καθ’ ὃ ἀποστρατευθέντας μόλις εἰς τὸ 52 καὶ 53 ἔτος τῆς ἡλικίας των, καὶ νὰ εἴπητε ἐν τῷ νόμῳ τούτῳ, ὅτι οἱ ἀποστρατευθέντες οὗτοι ἀξιωματικοὶ, ἀναλαμβάνοντες ὑπηρεσίαν ἀστυνομικὴν, θεωροῦνται ὡς ἐν ἐνεργείᾳ, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς πειθαρχίας πρὸς τὰ ὑπ’ αὐτοὺς ὄργανα, ὥστε εἰς τὰ ὄργανα ταῦτα νὰ μὴ ἐπέρχηται χαλάρωσις πειθαρχίας, μεταβαίνοντα ἀπὸ τῆς μιᾶς ἀστυνομικῆς περιφερείας, ἐν ᾗ διετέλουν ὑπὸ διαταγὰς στρατιωτικοῦ ἀστυνόμου, εἰς ἄλλην ἀστυνομίαν, ἐν ᾗ θὰ διατελῶσιν ὑπὸ τὰς διαταγὰς πολιτικοῦ ἀστυνόμου. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν λόγων τῆς οἰκονομίας, τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξαν οἱ ἀξιότιμοι προαγορεύσαντες, ὅτι ὡς πρὸς τοὺς ἀποστράτους ἀξιωματικοὺς θὰ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψιν ἡ σύνταξις καὶ ὁ μισθὸς, καὶ θὰ πληρόνηται εἰς αὐτοὺς μόνον τὸ πλεονάζον, ἐκτὸς τούτου, κυρίως θὰ ἔχητε ἓν καὶ τὸ αὐτὸ σύστημα στρατιωτικόν. Ἀφήνω τὰς καταχρήσεις, αἵτινες δύνανται νὰ λαμβάνωσι χώραν, — δὲν ἐννοῶ ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἐφ’ οἱασδήποτε Κυβερνήσεως, — ὡς πρὸς τοὺς διορισμοὺς ἐν γένει τῶν πολιτικῶν ἀστυνόμων. Ἐκτὸς τῆς οἰκονομικῆς τοῦ ζητήματος ἀπόψεως, κυρίως πρέπει νὰ προσέξητε, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συγχρωτίσητε, οὕτως εἰπεῖν, δύο στοιχεῖα ἑτερογενῆ, ὡς πρὸς τὸ κεφάλαιον τῆς στρατιωτικῆς πειθαρχίας, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ὑπάγονται, διότι τὴν χωροφυλακὴν τὴν θεωρεῖτε στρατιωτικὸν σῶμα, ἐξακολουθοῦν νὰ ἔχῃ τοὺς στρατιωτικοὺς κανονισμούς, εἰς τοὺς ὁποίους ὑπάγεται, καὶ θὰ εὑρεθῆτε εἰς δυσχερῆ θέσιν, θὰ εὑρεθῶσι δὲ δικαστήρια, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ τιμωρήσωσι τὸν μὴ ὑπακούσαντα ἢ τὸν ἐξυβρίσαντα ἢ τὸν αἰκίσαντα πολιτικὸν ἀστυνόμον, καὶ πρὸς ἀνώτερόν του τοιουτοτρόπως προσενεχθέντα ἐν ὑπηρεσίᾳ καὶ ἕνεκεν ὑπηρεσίας. Παρακαλῶ λοιπὸν, εἰ δυνατὸν, νὰ ἐκλείψῃ ἐκ τοῦ νόμου τὸ ἄτοπον τοῦτο. Ἔχετε ἀρκοῦντα ἀριθμὸν ἐκ τῆς χωροφυλακῆς· ἀλλὰ καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἐπαρκεῖ οὗτος, προτιμότερον εἶναι νὰ δημιουργήσητε θέσεις, ἀλλ’ ἀποφύγετε τὸν διορισμὸν πολιτικῶν ἀστυνόμων, διότι θὰ εὑρεθῆτε πρὸ τῶν δυσαρέστων, τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέπτυξα.

§177Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Τριχωνίας περιέχουσι δύο κεχωρισμένα θέματα. Πρῶτον, ἐὰν πρέπῃ νὰ περιληφθῶσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν οἱ ἀπόστρατοι ἀξιωματικοί, δεύτερον, ἐὰν ἦναι ἀναρμόδιοι νὰ τεθῶσιν ἀστυνόμοι ἐκ μιᾶς τῶν κατηγοριῶν τοῦ νόμου, ἐνῷ οἱ ἀστυνόμοι οὗτοι θέλουσιν ἔχει ὑφισταμένους ἀξιωματικοὺς τῆς χωροφυλακῆς. Τὴν παράστασιν ταύτην ἀπηύθυναν πρὸ ὑμῶν οἱ κ. κ. Βουλευταὶ ἐξ Εὐρυτανίας καὶ ἐκ Παρνασσίδος, νομίζω, μὲ μόνην τὴν διαφοράν, ὅτι ὡμίλησαν ἠρεμώτερον, ὑμεῖς δὲ κάπως ζωηρότερον. Αὐτὸ τὸ θέμα ἀνέπτυξε διὰ μακρῶν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας, ὁ ὁποῖος μάλιστα ἐπρότεινε καὶ ἴδιον σύστημα, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἦναι εὔκολον νὰ συζητηθῇ νῦν, καὶ διὰ τοῦτο ἀφήκαμεν καὶ τὰς κρίσεις τῆς ἐφημεριδογραφίας, αἵτινες ἦσαν εὐνοϊκαὶ ὑπὲρ αὐτοῦ, εἰς ἄλλους καιρούς. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν παρέστησεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι, ἀφοῦ ἤκουσε τὰς γνώμας πάσας, θέλει εὑρεθῆ εἰς θέσιν νὰ συζητήσῃ εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν. Ἐλπίζω ὅτι θέλετε πεισθῆ, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας ὠνόμασε τραγέλαφον, αὐτὸ εἶναι ἀναγεγραμμένον ὑπὸ νόμων τοῦ Κράτους, οἱ ὁποῖοι εἰσέτι λειτουργοῦσιν. Εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν θέλω ὁμιλήσει, καὶ ἐλπίζω νὰ πείσω ὑμᾶς.

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 12, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 13 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 14 (ἀναγινώσκεται).

§180ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν φρονεῖτε καλὸν νὰ ὁρισθῶσι τὰ ἐνοίκια; — διότι θὰ συμβῶσι πολλὰ ἄτοπα.

§181ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὁρισθῶσι.

§182Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε συνάδελφε, τὰ ἄτοπα συμβαίνουσι συνήθως ἐν τῇ διοικήσει. Ἀπόκειται εἰς τοὺς προϊσταμένους τῶν ὑπηρεσιῶν νὰ καταστέλλωσι ταῦτα. Ὁποιανδήποτε καὶ ἂν περιλάβητε διάταξιν ἐν τῷ νόμῳ, τὰ ἄτοπα θέλουσι συμβῆ, ἐὰν δὲν καταστέλλωνται ἀπὸ τὴν ἐπιτήρησιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 14, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 15–17).

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 18 (ἀναγινώσκεται).

§184ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Φρονῶ ὅτι ἐνταῦθα πρέπει νὰ προστεθῇ διάταξις σχετικὴ πρὸς τὴν ἰδέαν, ἣν διετύπωσα πρὸ ὀλίγου καὶ ἀπεδέχθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 18, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 19, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς πρώτην συζήτησιν).

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ μίαν ὥραν. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 7 καὶ 45′ μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 9 καὶ 40′ μ. μ.).

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ γεωργικῶν σταθμῶν. Ὁ κ. Χατζόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ὁ κ. Χατζόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§188ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν, Κύριοι, τὸ νομοσχέδιον καθ’ ἑαυτὸ, τὸ περὶ γεωργικῶν σταθμῶν, δὲν ἠδύνατο νὰ ἐφελκύσῃ ἀμέσως τὴν προσοχὴν καὶ τὴν ἀνάλογον ἐκτίμησιν ἡμῶν, διότι δὲν εἶναι ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα προκαλοῦσι τὸν θόρυβον καὶ ἐξεγείρουσι τὸ ἐνδιαφέρον ἐκ προοιμίων, ἄλλος τις λόγος θὰ ἤρκει νὰ ἐφελκύσῃ τὴν ἰδιάζουσαν προσοχὴν ἡμῶν. Διότι, ἂν ὅλα τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἰσάγονται, ἔχωσι τὴν ἀξίωσιν, ὅτι ὁ τελικὸς σκοπὸς αὐτῶν εἶναι τὸ συμφέρον τοῦ λαοῦ τῆς Ἑλλάδος, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἅπτεται ἀμέσως τῶν συμφερόντων τοῦ ἀληθοῦς λαοῦ τῆς Ἑλλάδος, καὶ οὐχὶ ταύτης ἢ ἐκείνης τῆς τάξεως, τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ κλάδου τῆς πολιτικῆς ἐξουσίας. Δὲν ἅπτεται τῶν συμφερόντων τάξεως τεινούσης τὴν χεῖρα, ὅπως ἐπικαλεσθῇ βοήθειαν, ἀλλ’ ἅπτεται τῆς τάξεως ἐκείνης, ἡ ὁποία εἶναι ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος, τῆς τάξεως τῶν 9/10 τοῦ πληθυσμοῦ, καὶ ἀκριβῶς αὐτὴ ἡ τάξις εἶναι ὁ σιωπῶν λαὸς τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλ’ ἂν ἐν τῇ συζητήσει τοῦ νομοσχεδίου τούτου σκεπτώμεθα περὶ αὐτοῦ, καὶ πολλὰ ἄλλα θέματα ζωτικώτατα ἡ Κυβέρνησις εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην, καὶ ὀφείλει τις ἐκ προοιμίων νὰ συγχαρῇ τοὺς Ὑπουργοὺς, τοιαῦτα εἰσηγουμένους νομοσχέδια ἐν τῷ μέσῳ πολλῶν ἄλλων περισπασμῶν, σχετιζομένων πρὸς ἐθνικὰ συμφέροντα. Καὶ σπεύδω νὰ εἴπω τοῦτο, διότι βεβαίως ὁ συζητῶν τὰ τοιαῦτα νομοσχέδια ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ ὅταν ἀκόμη ἐλέγχῃ αὐτὰ, ἀποδεχόμενος καὶ μόνον τὴν ἰδέαν τῆς χρησιμότητος, ἀπονέμει πρὸς τὴν Κυβέρνησιν δικαιοσύνην, διότι ἀρκεῖ νὰ εἰσηγῆται ἡ Κυβέρνησις νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἀμέσως ἐφάπτονται τῶν ἀληθῶν συμφερόντων τοῦ λαοῦ· καὶ ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ἐκ προοιμίων, — καὶ θέλω αἰτιολογήσει τὴν τοιαύτην ἰδέαν, ἡ ὁποία ἴσως θεωρεῖται προκατάληψις, — ὅτι, τὸ κατ’ ἐμὲ, δὲν γνωρίζω νομοσχέδιον, ὡς ἐκ τοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον εἰσάγεται εἰς τὴν Βουλὴν, πολυτιμότερον διὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ προκαλοῦν συζήτησιν, τὴν ὁποίαν πρὸ δεκάδων ἐτῶν ἔπρεπε νὰ προκαλέσουν οἱ κυβερνῆται τοῦ τόπου, ὅσον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὸ ὁποῖον προκαλεῖ μίαν τροποποίησιν ἑνὸς καθεστῶτος, τὸ περὶ γεωργικῶν σταθμῶν. Τὸ νομοσχέδιον εἰσάγει εἰς τὴν Βουλὴν τὸ θέμα τῆς τύχης καὶ τῆς καταστάσεως τοῦ λαοῦ τῆς Ἑλλάδος, τῆς καταστάσεως τοῦ τόπου, καὶ ἂν ἄλλο τι δὲν μὲ ἔκαμνε νὰ δώσω τὴν πρέπουσαν σημασίαν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, θὰ ἤρκουν τὰ θέματα, τὰ ὁποῖα βλέπω προκαλούμενα, ἵνα ἐφελκύσωσι τὴν προσοχήν μου. Διότι, ὡς ἔτυχε νὰ εἴπω ἐξ ἄλλης ἀφορμῆς πρὸ ὀλίγου, κατηντήσαμεν νὰ μὴ ἔχωμεν καὶ ἔδαφος ἐν τῇ πατρίδι μας· τὸ ἔδαφος καταντᾷ νὰ μεταβληθῇ εἰς χειμάῤῥους, καὶ ἐνῷ σκεπτόμεθα νὰ εὕρωμεν ἔδαφος οἰκονομικὸν, ὅπως ἐφεύρωμεν οἰκονομικοὺς συνδυασμοὺς καὶ φορολογικὰ ἐφευρήματα, διαφεύγει αὐτὸ τὸ ἔδαφος τὸ φυσικὸν τῆς χώρας ὑπὸ τοὺς πόδας ἡμῶν διὰ τῶν χειμάῤῥων. Ἡ κατάστασις αὕτη βεβαίως, τὴν ὁποίαν βλέπομεν εἰς τὰ τελευταῖον γενόμενα δυστυχήματα, σχετίζεται μὲ τὴν γεωργίαν καὶ μὲ τὴν κατάστασιν τῶν δασῶν, καὶ ἰδοὺ διατὶ εἶπον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἰσηγεῖται κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην σπουδαιότατα θέματα εἰς τὴν Βουλήν, οἷα εἶναι τὰ περὶ γεωργίας καὶ τὰ περὶ δασῶν. Ἐὰν, Κύριοι, ἐν τῇ ἀποκλειστικότητι αὐτῆς μία θεωρία οἰκονομολογικὴ, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐστηρίζετο Σχολὴ γνωστὴ, ἡ Σχολὴ ἡ Φυσιοκρατικὴ, ἀναγνωρίζῃ ὡς μόνην πηγὴν πλούτου τὸ ἔδαφος, καὶ θεωρῇ ὅτι ὁ ἀληθὴς πλοῦτος οἰκονομολογικῶς εἶναι ὁ παραγόμενος ἐκ τῆς γεωργίας, ἐκ τῶν δασῶν καὶ ἐκ τῶν μεταλλευτικῶν ἐργασιῶν, μὰ τὴν ἀλήθειαν, εἶναι πολύτιμος δι’ ἡμᾶς ἡ θεωρία αὕτη, ἡ ὁποία μόνον διὰ τὴν ἀποκλειστικότητα αὐτῆς καταδικάζεται ὑπ’ ἄλλων, ἀλλὰ διὰ τὴν Ἑλλάδα ἔπρεπε νὰ ἀναγνωρίσωμεν, ὅτι ἡ μόνη ἀληθὴς θεωρία εἶναι αὕτη, ἔπρεπε νὰ γείνωμεν φυσιοκράται, κηρύττοντες ὅτι διὰ τὴν Ἑλλάδα ἀληθὴς πλοῦτος εἶναι ἡ γεωργία, τὰ δάση, τὰ μεταλλεῖα. Ὁμιλοῦμεν πάντοτε περὶ παραγωγῆς, περὶ ἀναπτύξεως τῶν πόρων τοῦ τόπου, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἴδωμεν τέλος πάντων, τίνι τρόπῳ θὰ γείνῃ αὐτὴ ἡ παραγωγή. Μήπως σκεπτόμεθα ὅτι πρέπει νὰ ἀναπτύξωμεν καμμίαν βιομηχανίαν τῶν μεταξωτῶν, ἢ κατασκευῆς ὡρολογίων; Ποῖα θὰ ἦναι ἡ βάσις, ὅπως ἀναπτύξωμεν τὴν παραγωγικὴν δύναμιν τοῦ τόπου; Καὶ πιστεύω ὅτι πάντες ἀναγνωρίζομεν, ὅτι τὸ Κράτος ἡμῶν διατελεῖ ἐν πτωχεύσει, οὐχὶ διότι περιῆλθεν εἰς κρίσιν δημοσιονομικὴν, ἀλλὰ διότι ὑπάρχει ἀληθὴς πενία ἐν τῷ τόπῳ, δὲν ὑπάρχει ἀληθὴς πλοῦτος. Ἐὰν ὑπῆρχε πλοῦτος καὶ παραγωγή, δὲν θὰ εἴχομεν νὰ φοβηθῶμεν τὴν πτώχευσιν τοῦ Κράτους, διότι θὰ εἴχομεν τὴν πηγὴν, ἐξ ἧς ἠδυνάμεθα νὰ ἀντλήσωμεν δυνάμεις. Ἀλλ’ εὔκολον, Κύριοι, εἶναι νὰ ἀντιληφθῇ τις ὡς πρὸς τὴν οἰκονομίαν τοῦ τόπου, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀληθὴς παραγωγή. Περὶ ἀναπτύξεως βιομηχανίας δὲν ἔχομεν στάδιον νὰ σκεφθῶμεν, καὶ ἂν πρόκειται νὰ ἀναπτύξωμεν τεχνικῶς βιομηχανίας τινὰς, οὐδὲν ὑπάρχει πρακτικὸν ἀποτέλεσμα, διότι ὁ τόπος δὲν δίδει τὰς πρώτας ὕλας. Πάλιν τὸ χρῆμα ἐξέρχεται ἐκ τοῦ τόπου· φορολογοῦμεν ὀλιγώτερον τὴν ὕλην ἐμμέσως ἢ ἀμέσως, ἐλαττοῦντες τὰ δημόσια ἔσοδα, ἵνα βοηθήσωμεν βιομηχανίαν, ἡ ὁποία ὠφελεῖ μὲν ἄτομα ἢ εὐάριθμον τάξιν, ἀλλ’ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς γενικῆς οἰκονομίας εἶναι μηδαμινή. Βεβαίως δὲν θὰ ὑπάρχῃ πλοῦτος, διότι θὰ κατασκευάζωμεν ἐν τῷ τόπῳ ὡρολόγια, τὰ ὁποῖα καὶ κατωτέρας ποιότητος θὰ ἦναι, καὶ ἀκριβώτερα θὰ ἀγοράζωμεν αὐτὰ καὶ ἠθέλομεν φορολογήσει τὸν τόπον χάριν ἴσως ἑνὸς μόνου ἀτόμου. Ὁ τόπος ἡμῶν στάδιον ἔχει εὐρὺ πρὸς ἀνάπτυξιν τὴν γεωργίαν καὶ τὴν κτηνοτροφίαν· λέγω κτηνοτροφίαν οὐχὶ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἐν ἀγρίᾳ καταστάσει καὶ ἡ ὁποία συνδέεται μὲ τὴν καταστροφὴν τῶν δασῶν. Ταῦτα θεραπεύοντες, βοηθοῦμεν τὴν ἀνάπτυξιν τῆς βιομηχανίας, ἥτις θὰ εὕρῃ ἔδαφος, ἵνα ἀναπτυχθῇ ἐν τῷ τόπῳ, διότι θὰ εὕρῃ τὴν πρώτην ὕλην καὶ τὸν καταναλωτήν. Ὁ γεωργὸς τῆς Ἑλλάδος δὲν εἶναι καταναλωτὴς προϊόντων βιομηχανικῶν, πλὴν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα κατασκευάζει ὁ ἴδιος. Ἡ καλλιέργεια τοῦ ἐδάφους θὰ σᾶς ἀπαλλάξῃ τοῦ κακοῦ νὰ ἐξέρχωνται 40 ἑκατομμύρια δρ. εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν διὰ σῖτον, ἐνῷ θὰ παράσχητε εἰς τὸν ἀγρότην τὰ μέσα, ἂν οὐχὶ τῆς εὐζωΐας, ἀλλὰ τοὐλάχιστον τῆς ἀνθρωπίνης συντηρήσεως. Λέγομεν ὅτι ἡ δεῖνα ἢ δεῖνα τάξις πάσχει, καὶ εἰς τοῦτο δὲν κρύπτεται ἄλλο τι ἢ ὅτι δὲν εὐζωεῖ· ἀλλ’ ἐσκέφθητε ποτὲ, Κύριοι, ὅτι ὁ γεωργὸς δὲν παράγει οὐδὲ τὸν ξηρὸν ἄρτον; ὅτι μένει νῆστις, ὅτι τρέφεται μὲ ἀνεπαρκῆ τροφήν; Ἀλλ’ οὗτος δὲν εἶναι ἐκ τῶν φωνασκούντων! Καὶ μὴ νομίζετε ὅτι δὲν φορολογεῖτε, ἀποβλέποντες μόνον εἰς τὴν φορολογίαν τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν· διότι φορολογεῖται ὁ γεωργὸς διὰ πολλῶν ἄλλων φόρων, καὶ ἐνῷ φορολογεῖται, οὐδὲν ἔχει παρὰ τοῦ Κράτους ἀντάλλαγμα, διότι τὰ ἀνταλλάγματα ἔχουσιν αἱ τάξεις ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται εἰς τὰς πόλεις. Καὶ ἵνα σᾶς καταδείξω, ὅτι ὁ γεωργὸς μόλις φυτοζωεῖ, ἀνεζήτησα ποτὲ νὰ ἀνεύρω τί κοστίζει ὁ ἄρτος εἰς αὐτὸν, ὁ ἀραβόσιτος· ὑπελόγισα ποτὲ προχείρως, λαμβάνων ὑπ’ ὄψει πῶς ἐργάζεται εἰς ὀλίγα στρέμματα γῆς, καὶ εὗρον ὅτι εἰς αὐτὸν κοστίζει 1 δραχμὴν ἡ ὀκᾶ ὁ ἀραβόσιτος, ἐὰν ὑπολογίσωμεν πόσα ἡμερομίσθια ἀπαιτοῦνται, ἵνα παραγάγῃ τὴν ἀνεπαρκῆ ταύτην τροφήν. Ἐν τούτοις ἀναπτύσσοντες τὴν τάξιν τὴν γεωργικὴν, ἥτις εἶναι ὁ λαὸς, θὰ παρείχομεν ἔδαφος οἰκονομικὸν ἐξ ἴσου εἰς τὸ Κράτος, θὰ ἐβοηθοῦμεν πᾶσαν ἄλλην παραγωγὴν, ἥτις εἶναι ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ οἱασδήποτε βιομηχανίας. Ἀλλ’ ἔχει καὶ αὐτὸ τὸ ἀγαθὸν ἡ ἀνάπτυξις τῆς γεωργίας, ὅτι δημιουργεῖ καὶ πολίτας, διότι βεβαίως εἰς τὰς τάξεις τὰς γεωργικὰς δὲν θὰ εὕρητε τὰ κακοποιὰ στοιχεῖα, οὐδὲ τὰ ἐλαττώματα τῶν τάξεων ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι εὐλόγως ἀνησυχοῦσι τὴν ἀρτιπαγῆ ἡμῶν κοινωνίαν, μολονότι ὁ ἐν γένει χαρακτὴρ τοῦ τόπου ἀποδιώκει τὴν εἰσαγωγὴν τοιούτων τάξεων κακοποιῶν καὶ ἀναρχικῶν. Ὁ γεωργὸς εἶναι πολίτης ἀγαθὸς, δὲν μισεῖ τὸν πλούσιον, εἶναι στρατιώτης ἄριστος, εἶναι φιλόπατρις, προσηλωμένος εἰς τὸ ἔδαφος τῆς πατρῴας γῆς, καὶ ἂν δὲν δυνάμεθα νὰ βοηθήσωμεν αὐτὸν, ἂς δείξωμεν τοὐλάχιστον, ὅτι μεριμνῶμεν περὶ αὐτοῦ, διότι ἐν τῇ φιλοπατρίᾳ του θὰ δεχθῇ πᾶσαν βοήθειαν, ἀρκεῖ νὰ ἴδῃ, ὅτι εἰς προσεχῆ περίστασιν ἡ ζωή του θὰ ἦναι καλλιτέρα. Πᾶσα ἐπικουρία εἰς τὴν γεωργικὴν τάξιν ἔχει τοῦτο τὸ καλὸν, ὅτι ἀπευθύνεται εἰς μυριάδας ἀνθρώπων, καὶ διὰ μαγικῆς, οὕτως εἰπεῖν, δυνάμεως μεταβάλλει τὸν τόπον. Βουλευτής τις ἐν τῇ Γαλλικῇ Βουλῇ πρὸ ὀλίγων ἐτῶν προεκάλει, ὅπως θυσιασθῶσιν ἑκατομμύριά τινα ὑπὲρ τῆς γεωργίας, — διότι ἐκεῖ περὶ ἑκατομμυρίων ὁμιλοῦσιν, ὅταν πρόκειται περὶ τῆς γεωργίας· καὶ ἔλεγε πρὸς τοὺς Βουλευτάς: «Πρέπει νὰ ἀναγράψωμεν ἑκατομμύριά τινα φράγκων εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, τὸν τόσῳ βεβαρημένον· μὴ διστάζετε νὰ πράξητε τοῦτο, διότι ἐκ τῆς ἀναπτύξεως τῆς γεωργίας πολλαπλάσια ἀμέσως θὰ ἐπιστρέψωσιν εἰς τὸν προϋπολογισμόν.» Τοῦτο ἀκριβῶς πρόκειται σήμερον, προκειμένου περὶ ἐνισχύσεως τῆς γεωργίας, διότι θὰ ἔχητε ταχίστην τὴν ἀνταπόδοσιν, καὶ αὐτὴν τὴν ἄμεσον. Καὶ ἐνῷ συνήθως, προκειμένου περὶ τῆς παραγωγῆς τῆς κοινωνικῆς τῶν Κρατῶν, πᾶσα βοήθεια αἴρει μόνον τὰ προσκόμματα, ὅπως ἡ ἰδιωτικὴ πρωτοβουλία καὶ δραστηριότης φέρῃ τὴν παραγωγὴν, ἀλλὰ προκειμένου περὶ γεωργίας δὲν ἐσκέφθησαν μόνον περὶ ἄρσεως προσκομμάτων οὐδαμοῦ τοῦ κόσμου. Ἐθεώρησαν τὸ Κράτος ὑπόχρεων, ὅπως ἐνεργήσῃ καὶ διὰ θυσιῶν ἀμέσων. Ἄλλως δὲν δυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν καὶ περὶ ἄρσεως κωλυμάτων, διότι δὲν ἔχομεν καὶ τὰ μέσα, ὅπως ἐντείνωμεν διὰ τῶν ἐμμέσων μόνον καὶ γενικῶν τρόπων καὶ τὴν παραγωγὴν τῆς γεωργίας. Ἡ ἀνάπτυξις τῆς συγκοινωνίας, ἡ πλήρης καὶ εὐρεῖα, ἡ πληρεστέρα ἀποκατάστασις τῆς δημοσίας τάξεως, εἶναι βεβαίως ἐνίσχυσις καὶ τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς, ἀλλὰ πρὸς ταῦτα πολὺ ἀργὰ θὰ γείνωμεν ἐπαρκεῖς. Λέγομεν καὶ ὅτι χρειάζονται κεφάλαια διὰ τὴν γεωργίαν, ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω, ὅτι πρὸ πάντων χρειάζεται ἐκπαίδευσις, τὸ κεφάλαιον ἔρχεται κατόπιν, καὶ τοῦτο λέγει ὁ μέγας γεωπόνος τῶν Γάλλων, τὸν ὁποῖον ἔχω τὴν στιγμὴν ταύτην ὑπ’ ὄψιν, ὑποστηρίζων ὅτι ἡ ἐκπαίδευσις καὶ τὸ κεφάλαιον εἶναι οἱ δύο παράγοντες, ἀλλὰ τὰ κεφάλαια δὲν προσέρχονται εἰς τὴν γεωργίαν, εἰμὴ ἐὰν καὶ ἐφ’ ὅσον προηγηθῇ ἡ ἐκπαίδευσις. (Ἀναγινώσκει περικοπὴν ἐκ τοῦ ἀνὰ χεῖράς του συγγράμματος). Προκειμένου λοιπὸν περὶ τῆς γεωργίας, μὴ ὁμιλεῖτε περὶ κεφαλαίων. Βεβαίως καλὸν δύναται νὰ ἦναι τὸ νὰ ἔχωμεν Τραπέζας, αἱ ὁποῖαι νὰ προσφέρωσιν εἰς τοὺς γεωργοὺς καὶ τοὺς κτηματίας χρηματικὰ ποσὰ, ἀλλ’ ἐὰν δὲν διδάξητε αὐτοὺς, δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε ἀληθῆ παραγωγὴν, δὲν θὰ κάμητε τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ παρακινῆτε αὐτοὺς νὰ δανείζωνται, διὰ νὰ ζημιῶνται. Τὸ κεφάλαιον τὸ προσφερόμενον εἰς τὸν γεωργὸν εἶναι ὠφέλιμον, ὅταν ἡ γεωργία ἦναι ἀνεπτυγμένη. Καὶ διὰ τοῦτο πανταχοῦ ἐσκέφθησαν περὶ ἐκπαιδεύσεως γεωργικῆς καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο κατέστη ἓν τῶν πρωτίστων ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἀπησχόλησαν τὰ Κοινοβούλια καὶ ὅλους τοὺς μεγάλους πολιτικοὺς τῶν Εὐρωπαϊκῶν κοινωνιῶν. Ἡμεῖς παρημελήσαμεν τὸ θέμα τοῦτο ἐντελῶς, καὶ μόνον ἴσως διότι ἔτυχε νὰ ἔχωμεν ἓν κεφάλαιον ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα τὰ εὐγενῆ τῆς Ἑλλάδος τέκνα προσέφεραν εἰς τὸ Κράτος, ἐσκέφθημεν νὰ διαθέσωμεν αὐτὸ ἐπιτυχῶς ὑπὲρ τῆς γεωργίας· δηλαδὴ ὅταν ἔσχομεν τὸ κληροδότημα τοῦ ἀοιδίμου Τριανταφυλλίδου, τότε ἐσκέφθημεν νὰ χρησιμοποιήσωμεν αὐτὸ ὑπὲρ συστάσεως γεωργικῶν σχολείων. Συνεστήθησαν ταῦτα, καὶ ἐπέπρωτο μετὰ δεκαετίαν νὰ ἐμφανισθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ νὰ μᾶς εἴπῃ, ὅτι ματαίως διέῤῥευσεν ἐκείνη ἡ δεκαετία καὶ ματαίως κατεδαπανήθη ὄχι ὀλίγον χρῆμα, διότι τὰ γεωργικὰ σχολεῖα ἀπεδείχθησαν ἐστερημένα πρακτικότητος. Τώρα ἐπιλαμβανόμεθα πάλιν τοῦ θέματος διὰ τῆς τροποποιήσεως, τὴν ὁποίαν φέρει εἰς τὸ καθεστὼς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ἂς προσπαθήσωμεν τοὐλάχιστον, ἐπιλαμβανόμενοι τοῦ θέματος, νὰ λάβωμεν ἐπαρκέστερα μέτρα, ἵνα μὴ περιπέσωμεν πάλιν εἰς τὸν κίνδυνον μετὰ ἕνδεκα ἔτη νὰ ἔλθῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ εἴπῃ, ὅτι καὶ οἱ γεωργικοὶ σταθμοὶ δὲν παρήγαγον κανὲν ἀποτέλεσμα. Καὶ ἐνῷ κατ’ ἀρχὴν θεωρῶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἄριστον, θεωρῶ δηλαδὴ περιέχον, ἐν σπέρματι ὅμως, τὰς ἀρχὰς καὶ πρακτικὰς ἰδέας, τὰς σχετικὰς πρὸς τὸ θέμα τοῦτο, ἓν εὑρίσκω ἐλάττωμα εἰς αὐτὸ, τὸ ἐλάττωμα τὸ ὁποῖον θὰ ἀποδώσω εἰς ὑποτίμησιν, οὕτως εἰπεῖν, γιγνομένην ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου του τούτου, τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὸ μέγιστον, τολμῶ εἰπεῖν, τῶν ζητημάτων διὰ τὴν Ἑλλάδα. Παρίσταται τὸ νομοσχέδιον τοῦτο μετριοφρόνως πως εἰσερχόμενον εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἐπειδὴ ὡς πρὸς τὴν ἔκθεσιν εἰργάσθησαν καὶ δημόσιοι ὑπάλληλοι τοῦ γεωργικοῦ κλάδου, παρίστανται καὶ αὐτοὶ ὡς τείνοντες χεῖρα ἐπαίτου, ζητοῦντες μικρὰν αὔξησιν μισθοῦ. Καὶ ὅμως ἠδυνάμην νὰ εἴπω, ὅτι ἀνερχόμενος εἰς τὸ βῆμα ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ὑποβάλλων τοιοῦτο νομοσχέδιον, δὲν ἠξεύρω εἰς ποίας θυσίας δὲν ἠδύνατο νὰ σᾶς προσκαλέσῃ, καὶ νὰ σᾶς εἴπῃ, καυχώμενος, ὅτι πρόκειται περὶ ζητήματος ζωτικωτάτου διὰ τὸν τόπον. Πρῶτον ἀντικείμενον τοῦ νομοσχεδίου εἶναι, ὅτι καταργεῖ τὰ γεωργικὰ σχολεῖα, καὶ συνιστᾷ γεωργικοὺς σταθμούς. Ἀλλὰ βεβαίως δὲν πρόκειται περὶ τῶν λέξεων, ἂν καὶ δικαία θὰ ἦτο ἡ ἀγανάκτησις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ κατὰ τῶν λέξεων «γεωργικὰ σχολεῖα», διότι ἀπέτυχον ταῦτα. Ἀλλ’ ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ τῆς λέξεως, ἤθελον προτιμήσει νὰ ἐδίδετο εἰς αὐτὰ τὸ ὄνομα Γεωργικαὶ πρακτικαὶ Σχολαὶ, διότι ἡ λέξις σταθμὸς δὲν ὑποθέτει μίαν κίνησιν καὶ πρόολον, καὶ ἡμεῖς θέλομεν πράγματι κίνησιν καὶ πρόοδον. Οἱ σταθμοὶ οἱ γεωργικοὶ ἐν Γαλλίᾳ εἶναι ἐκεῖνοι, εἰς τοὺς ὁποίους γίγνονται αἱ ἀναλύσεις αἱ εἰθισμέναι ἐν Γαλλίᾳ. Ὑπάρχουσι πολλοὶ σταθμοὶ, εἰς τοὺς ὁποίους γίγνονται αἱ ἀναλύσεις τῶν εἰδῶν καὶ προϊόντων τῆς γεωργίας. Εἶναι πολυτιμότατος θεσμὸς ὁ θεσμὸς τῶν σταθμῶν. Ἐκτὸς τῆς μεταβολῆς ταύτης τῶν σχολείων εἰς σταθμοὺς, τὸ νομοσχέδιον περιέχει μίαν ἄλλην πολυτιμοτάτην μεταῤῥύθμισιν, τὴν σύστασιν ἀγροκηπίων. Ἐδῶ δὲ ἀκριβῶς εἶναι τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον εἶμαι περισσότερον ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, παρ’ ὅσον εἶναι ὁ κ. Ὑπουργός, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς συνιστᾷ τὰ ἀγροκήπια ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ παραχωρηθῶσιν αἱ πρὸς τοῦτο ἀναγκαιοῦσαι γαῖαι ὑπὸ δήμων, Μονῶν, κοινοτήτων ἢ ἰδιωτῶν, καὶ νὰ διαθέσωσιν οἱ παραχωροῦντες τοιαύτας γαίας πρὸς ταύταις καὶ δραχμὰς δισχιλίας διὰ τὰ ἔξοδα τῆς ἐγκαταστάσεως. Θέλω ἐξετάσει κατόπιν, Κύριοι, ἐὰν ἦναι ἐπαρκὴς ἡ μέριμνα αὕτη τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ἵνα τὸ Κράτος τείνῃ χεῖρα ἐπαίτιδα πρὸς ἐκείνους, τοὺς ὁποίους θέλει νὰ βοηθήσῃ, πρὸς ἐκείνους ἀκριβῶς, οἱ ὁποῖοι, ἀγνοοῦντες τὸ ἴδιον αὑτῶν συμφέρον, ἔχουσιν ἀνάγκην τῆς κυβερνητικῆς συνδρομῆς. Ἀλλὰ περὶ τούτων θέλω ὁμιλήσει κατόπιν. Ἤδη ἐξεταστέον, κατὰ τί διαφέρουσιν οἱ σταθμοὶ ἀπὸ τὰ γεωργικὰ σχολεῖα; Ἡ οὐσιώδης διαφορὰ εἶναι ἡ ἑξῆς. Εἰς τὰ γεωργικὰ σχολεῖα ἐπρόκειτο νὰ εἰσαχθῶσι μαθητευόμενοι σπουδασταὶ τῆς γεωργίας, καὶ αὐτοὶ κατόπιν νὰ λαμβάνωσι θητείαν· παρετηρήθη ὅμως, ὅτι ἐδημιουργήσαμεν διὰ τούτου τάξιν τινὰ ἀτυχῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα τῷ ὄντι ἐφωδιάσθησαν μέ τινας γνώσεις, ἀλλὰ ἀτελεῖς, καὶ προωρίσθησαν μόνον εἰς τὸ νὰ γείνωσι θεσιθῆραι. Βεβαίως ὑπῆρχε καὶ ἐν τῇ Γεωργικῇ Σχολῇ πρακτική τις διδασκαλία, καὶ δύναταί τις νὰ ἐρωτήσῃ, κατὰ τί ἆρα γε μετεβάλομεν αὐτήν; διατὶ τώρα οἱ γεωργικοὶ σταθμοὶ θὰ παραγάγωσιν ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα δὲν παρήγαγον τὰ γεωργικὰ σχολεῖα; Μήπως καὶ ἐν τοῖς γεωργικοῖς σχολείοις δὲν ὑπῆρχε καὶ ἡ πρακτικὴ διδασκαλία; Ἀλλὰ βεβαίως ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ ἔφερε μεταβολήν τινα, ἵνα καταργήσῃ αὐτὰ καὶ ἔλθῃ εἰς τὴν πρακτικὴν διδασκαλίαν. Καλὸν ἤθελεν εἶσθαι νὰ ἐλαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν τὰ ἀλλαχοῦ κρατοῦντα καὶ ἰδίως τὰ ἐν τῷ Κράτει ἐκείνῳ, ὅπου τῷ ὄντι μετὰ ζήλου μεγάλου, μετ’ ἐνθουσιασμοῦ, δύναμαι νὰ εἴπω, ἐπελήφθησαν τοῦ θέματος τούτου, ἐν τῷ Κράτει ἐκείνῳ, τὸ ὁποῖον ὡς πρὸς τὴν γεωργικὴν διδασκαλίαν ὑποθέτω ὅτι προΐσταται πάντων τῶν ἄλλων, δηλ. τῇ Γαλλίᾳ, τὴν ὁποίαν καὶ ἀπομιμοῦνται τὰ ἄλλα Κράτη. Καὶ ἤρχισεν ἀπὸ τοῦ 1849, ἐπὶ Δημοκρατίας, ἡ μέριμνα αὕτη, καὶ ἀναγινώσκει τις εἰς πρακτικὰ ὀγκώδη τὰς ἀγορεύσεις τῶν σπουδαιοτέρων ἀνδρῶν τῆς Συνελεύσεως ἐκείνης, ἀσχολουμένων εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἐν Γαλλίᾳ ἔχουσι ποικιλίαν ὡς πρὸς τὴν γεωργικὴν ἐκπαίδευσιν, ἔχουσι σύστημα ὁλόκληρον. Καὶ πρῶτον ἔχουσιν Ἀκαδημίαν Γεωργικὴν ἐν Παρισίοις, ἔχουσι τὰς écoles régionales, ἔχουσι τὰς écoles fermes, ἔχουσι καὶ τοὺς σταθμοὺς τοὺς γεωργικοὺς, ἔχουσι τὰς νομαρχιακὰς Σχολὰς, ἀπὸ τῶν ὁποίων ἐξέρχονται ἐπιστάται κτημάτων· ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὴν βάσιν τῆς γεωργικῆς ἐκπαιδεύσεως, τὸ ὁποῖον προσιδιάζει εἰς αὐτὴν, εἶναι ὅτι εἰς τὰ fermes-écoles δέχονται νέους δεκαεξαετεῖς, οἵτινες ἐργάζονται ἐν τοῖς σχολείοις τούτοις καὶ λαμβάνουσι μικράν τινα ἀμοιβὴν, ἡ ὁποία τοῖς χρησιμεύει, ὅταν ἐξέρχωνται, ὡς εἶδος χρηματίου. Αὐτοὶ δὲν πρόκειται νὰ λάβωσι διπλώματα, πρόκειται ἁπλῶς νὰ γείνωσιν ἀγωγοὶ, οὕτως εἰπεῖν, τῆς γεωργικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐπανερχόμενοι εἰς τὰ χωρία των, ἐπανερχόμενοι εἰς τὰς οἰκίας των. Τοῦτο βεβαίως εἶναι πρακτικώτατον, καὶ πρέπει νὰ εὑρεθῇ τρόπος, ὅπως εἰσαχθῇ εἰς τὸ νομοσχέδιον, διότι, Κύριοι, πρὸ παντὸς πρέπει νὰ λαμβάνωμεν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰς ἐλλείψεις καὶ τὰ ἐλαττώματα τοῦ γεωργικοῦ πληθυσμοῦ τῆς Ἑλλάδος. Προκειμένου νὰ νομοθετήσωμεν περὶ τοιούτου θέματος, δὲν ἀρκεῖ νὰ ἄρητε ἀπὸ τοῦ γεωργοῦ τὰ ἐμπόδια, ἢ νὰ τῷ παράσχητε τὰ μέσα, ἀλλὰ πρέπει καὶ νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἀποτείνεσθε εἰς μίαν τάξιν ἔχουσαν πολλὰς προλήψεις· διότι, ἂν δὲν ὑπῆρχε τοῦτο, θὰ ἦσαν ἴσως περιττὰ καὶ τὰ γεωργικὰ σχολεῖα καὶ πᾶσα ἄλλη τοῦ Κράτους προσπάθεια· ἅμα ὁ χωρικὸς εἶχε τὸν ἀναγκαιοῦντα ζῆλον, δὲν θὰ ἠγωνιζόμεθα νὰ χειραγωγήσωμεν αὐτὸν, καὶ μάλιστα διὰ μέσων πενιχρῶν. Ὅταν ὑποθέσητε ὅτι ὁ χωρικὸς θὰ πηγαίνῃ οἴκοθεν νὰ βλέπῃ τὴν καλλιέργειαν, ἡ ὁποία γίγνεται ἐν τῷ σταθμῷ, τότε ἴσως εἶναι περιττὸν νὰ λάβητε ἄλλην πρόνοιαν. Τὸ κακὸν ἀκριβῶς ἔγκειται εἰς τοῦτο, ὅτι δὲν ἔχει τὴν πρωτοβουλίαν, ἀλλ’ οὔτε τὴν ἁπλουστάτην περιέργειαν, ὅπως φωτισθῇ. Εἶναι ἀνάγκη λοιπὸν νὰ εἰσέλθητε εἰς τὴν καλύβην, ὡς εἷς Βουλευτὴς, ἀγορεύων ἐν Γαλλίᾳ, ἔλεγεν ὅτι ἔπραξεν ἡ Ἑλβετία, ὅτε εἰσήγαγεν ἡ Ἑλβετία τὴν γεωργικὴν ἐκπαίδευσιν, εἰς τὴν καλύβην τοῦ γεωργοῦ, οὕτως εἰπεῖν, διὰ τῆς βίας. Ἐδῶ εἶναι τὸ ζήτημα διὰ τὴν Ἑλλάδα, πῶς δύνασθε νὰ κατορθώσητε τὸν ἀγρότην νὰ τὸν ἐξυπνήσητε. Λοιπὸν, διὰ νὰ συμπληρώσητε τὸ ἄριστον κατ’ ἀρχὴν νομοσχέδιον τοῦτο, ἐν τῷ ὁποίῳ ὅλαι αἱ ἰδέαι περιέχονται ἐν σπέρματι, πρέπει νὰ προσθέσητε τοιοῦτόν τι μέτρον, ὅτι πρέπει νὰ προσλαμβάνῃ ὁ διευθυντὴς τοῦ σταθμοῦ ὄχι ἐργάτας, σήμερον τοῦτον καὶ αὔριον ἐκεῖνον, τοὺς ὁποίους νὰ πληρόνῃ, ἀλλ’ ἐξ ὅλων τῶν σημείων τοῦ νομοῦ, νέους γεωργικῶν οἰκογενειῶν, καὶ νὰ τοῖς παρέχῃ καὶ μικρότατον μισθὸν, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ ἀσχολῶνται διαρκῶς, διότι ἡ γεωργικὴ ἐκπαίδευσις ἔχει ἀνάγκην χρόνου ἀρκετοῦ διαρκοῦς διδασκαλίας. Ἀλλ’ ἔρχεται τὸ ἄλλο, τὸ πολύτιμον ἀληθῶς, τὸ ὁποῖον εἰσάγει τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ τὸ εἰσάγει καὶ τοῦτο, ματαιοῦν τὴν πραγματοποίησιν. Τὰ ἀγροκήπια, τὰ ὁποῖα ἐν συναφείᾳ πρὸς τὴν σύστασιν τῶν σταθμῶν πρόκειται νὰ εἰσαγάγωσιν εἰς τὴν καλύβην τοῦ ἀγρότου τὴν γεωργικὴν ἐκπαίδευσιν, τὰ ἀγροκήπια θὰ ἦναι, οὕτως εἰπεῖν, τὰ δραστικώτερα κέντρα, διεσκορπισμένα εἰς τὰς διαφόρους ἐπαρχίας. Ἀλλὰ τί πράττει ὁ κ. Ὑπουργὸς διὰ τοῦ νομοσχεδίου του; ἐνῷ εἶναι ἀρίστη ἡ ἰδέα του, μετὰ φειδωλίας, ἥτις δὲν ἁρμόζει εἰς τὸ πολύτιμον τοιούτου μέτρου, λέγει, ὅτι ἀγροκήπια θὰ συστηθῶσιν ἐκεῖ, ὅπου αἱ Μοναὶ, οἱ δῆμοι, αἱ κοινότητες, οἱ ἰδιῶται θὰ παραχωρήσωσι δωρεὰν γαίας 50–100 στρεμμάτων καὶ προσέτι θὰ διαθέσωσι δραχμὰς δισχιλίας. Δὲν γνωρίζομεν, φαίνεται, τὸν τόπον, δὲν γνωρίζομεν τοὺς κατοίκους, τοιαῦτα νομοθετοῦντας. Ποῖος δῆμος θὰ σᾶς προσφέρῃ; ποῖος ἰδιώτης; Δύνασθε νὰ ἐξαναγκάσητε τὰς Μονὰς, ἀλλ’ αἱ Μοναὶ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ μὴ ἔχωσι κτήματα νὰ σᾶς προσφέρωσιν, ὅπου θέλετε νὰ συστήσητε ἀγροκήπια. Καὶ λέγετε, ὅτι θὰ συστήσητε 25 ἀγροκήπια· λοιπὸν δαπανήσατε 50,000 δραχμὰς χάριν τοῦ τοιούτου σκοποῦ. Παραιτήτατε αὐτὰς τὰς ἰδέας τῆς ψευδοῦς οἰκονομίας. Οὐδεὶς θὰ σᾶς δώσῃ ἑκατὸν στρέμματα· λάβετε τὰς γαίας ὑπὸ ἐνοίκιον, ἢ δι’ ἀγορᾶς. Ἐὰν εἴχετε Μονὰς, ἢ δήμους, ἢ ἰδιώτας, οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο νὰ σᾶς προσφέρωσιν ἑκατὸν στρέμματα καὶ 2,000 δραχμὰς, δὲν νομίζετε, ὅτι θὰ ἦτο ἀρκετὸν νὰ ἀφεθῆτε εἰς τὸν ζῆλον αὐτῶν, ἵνα ἐπιτύχητε καλλίτερον τοῦ σκοποῦ σας; Ὅταν λέγητε ὅτι πρέπει νὰ σᾶς δώσωσιν αὐτοὶ γαίας καὶ χρήματα χάριν τῆς γεωργικῆς ἀναπτύξεως, εἶναι ὡς νὰ λέγητε, ὅτι ὄχι μόνον δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην τῶν ἀγροκηπίων σας, ἀλλὰ καὶ ὅτι εἶναι πρόθυμοι νὰ θυσιάσωσι, νὰ γείνωσι διδάσκαλοι αὐτοὶ, καὶ οὐχὶ νὰ λάβωσιν ἀνάγκην τῆς διδασκαλίας σας. Ἄλλο μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐπίσης ὑποδεικνύει τὸ νομοσχέδιον, ἀλλ’ οὐχὶ ἐπαρκῶς, εἶναι ἡ προμήθεια τῶν ὑλικῶν. Λέγει τὸ νομοσχέδιον, ὅτι, ἐὰν ὑπάρχωσι τοιαῦτα διαθέσιμα ἐν τοῖς σταθμοῖς ἢ τοῖς ἀγροκηπίοις, θὰ δίδωνται ἄνευ κέρδους εἰς τοὺς χωρικούς. Ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι κονδύλιον ἱκανὸν πρέπει νὰ ἦναι ἀναγεγραμμένον εἰς τὸν προϋπολογισμόν σας, ὅπως ὑποχρεωτικῶς ὑπάρχωσιν εἰς ὅλους τοὺς σταθμοὺς καὶ τὰ ἀγροκήπια πάντα τὰ μέσα ἄφθονα. Διότι, Κύριοι, ἐὰν ἀναπολήσωμεν τί συμβαίνει εἰς τοὺς ἀγροτικοὺς πληθυσμοὺς τῶν πλείστων ἐπαρχιῶν, θ’ ἀναπολήσωμεν βεβαίως, ὅτι δι’ ἓν μηδαμινὸν κώλυμα ἀπογοητεύεται ὁ ἀγρότης, καὶ οὐδὲν ἐπιχειρεῖ. Ἠμπορεῖ νὰ ἴδῃ εἰς τὸν σταθμὸν, πῶς γίνεται ὁ ἐμβολιασμὸς ὁ τελειότερος, ὅταν ὅμως δὲν ἔχῃ ἐκεῖνο τὸ μικρὸν μαχαιρίδιον, ἐπιστρέφει εἰς τὴν δουλειά του· οὔτε θὰ ζητήσῃ νὰ τὸ προμηθευθῇ, ἂν ὑπάρχῃ εἰς τὴν πρωτεύουσαν, ὅπου μεταβαίνει δι’ ἄλλην ἐργασίαν του. Πηγαίνει ἐκεῖ νὰ ἐξετασθῇ ὡς μάρτυς, τελειώνει τὴν ἐξέτασίν του, καὶ λαμβάνων τὸν σάκκον του ἀναχωρεῖ εἰς τὰ ἴδια, διὰ νὰ ἴδῃ τὴν ἀθλιότητά του. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις! Πρέπει λοιπὸν νὰ τοῦ ἔχητε ἐκεῖ ὑπὸ τὰς ὄψεις τὴν καλλιέργειαν τὴν τελειοτέραν, καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ νὰ τοῦ ἔχητε καὶ ὅλα τὰ ἐργαλεῖα ἐκεῖνα, τῶν ὁποίων γίνεται χρῆσις ἐν τῷ ἀγροκηπίῳ ἢ τῷ σταθμῷ, διότι μόλις δυσκολευθῇ, μόλις ἴδῃ ὅτι στερεῖται ἑνὸς ἐργαλείου, ἐντελῶς ἀπογοητευμένος ὢν καὶ διατεθειμένος νὰ μένῃ ἐν τῇ στασιμότητι, ἡσυχάζει. Ἐὰν ἦναι δυνατὸν νὰ τὸ μεταφέρητε καὶ εἰς τὴν καλύβην, νὰ τὸ ἐπιδεικνύητε καὶ εἰς τὰ τέκνα του ἀκόμη τὸ ἐργαλεῖον ἐκεῖνο, τοῦ ὁποίου γίνεται χρῆσις ἐν τῷ σταθμῷ, νὰ τὸν ἐξαναγκάσητε νὰ τὸ ἀγοράσῃ, τότε θὰ τὸν ὠθήσητε εἰς τὴν πρόοδον. Εἶναι, Κύριοι, θλιβερόν, ὅτι δὲν ἐσκέφθημεν ποτὲ μετὰ ζήλου περὶ ἀναπτύξεως τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς τοῦ τόπου. Καὶ ἀποπείρας ἄλλοτε ἐκάμαμεν, ὅπως κἄτι τι παραγάγωμεν, καὶ τὸ ἐγκατελείψαμεν κατόπιν. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι εἶχε γείνῃ δοκιμὴ παραγωγῆς ῥοδελαίου, τὸ ὁποῖον εἶναι εἷς πλοῦτος, ὑπάρχει ἰδίως ἐν Βουλγαρίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ, νομίζω, καὶ ἐν Γαλλίᾳ. Μανθάνω δέ, ὅτι τὸ ἰδικόν μας ὡς δεῖγμα κατασκευασθὲν ῥοδέλαιον, σταλὲν εἰς Βιέννην, εὑρέθη καλλίτερον τοῦ Βουλγαρικοῦ. Ἔχομεν τόπους, ὅπου ἡ ῥοδὴ δύναται νὰ πολλαπλασιασθῇ εὐχερέστερον ἢ εἰς ἄλλας χώρας· διατὶ νὰ μὴ ἔχωμεν καὶ ἡμεῖς τὴν βιομηχανίαν αὐτήν; Ἔφερον αὐτὸ ὡς ἓν παράδειγμα. Διατὶ νὰ μὴ ἔχωμεν καὶ ἡμεῖς τὸν πλοῦτον αὐτόν; διατὶ νὰ μὴ ἔχωμεν εἰς τὸν τόπον αὐτὸν τῶν ἀρωμάτων τοιαῦτα προϊόντα γεωργικὰ καὶ τοιαύτην βιομηχανίαν ἀρωμάτων; Ἀλλὰ δὲν ἐπιχειροῦμεν τίποτε. Καὶ ἔκαμα ἕνα λογαριασμὸν, κατὰ πληροφορίας αὐτῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι παρεσκεύασαν τὸ ῥοδέλαιον, ὅπερ εἶναι βεβαίως εἷς πλοῦτος, διότι θὰ συνέλεγεν ὁ χωρικὸς τριαντάφυλλα ἀπὸ τὰ ὄρη,—διότι ταῦτα πολλαπλασιάζονται εὐκόλως πανταχοῦ, δὲν θέλουσι καμμίαν ἰδιαιτέραν καλλιέργειαν,— καὶ θὰ ἀπελάμβανε 40, 50 καὶ 60 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν...

§189ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ποῦ ἐξήχθη τὸ ῥοδέλαιον αὐτὸ, κύριε Βουλευτά;

§190ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠξεύρω εἰς ποῖον σταθμόν. Ὁ παρασκευάσας αὐτὸ ἢ συμπράξας μετ’ ἄλλων γεωπόνων εἶναι ὁ κ. Σαρακωμένος.

§191ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐδῶ λοιπὸν, εἰς τοῦ Χασεκῆ.

§192ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω... Παρεσκευάσθη καὶ ἐστάλη εἰς τὴν Βιέννην διὰ μυρεψίαν, καὶ εὑρέθη καλλίτερον τοῦ Βουλγαρικοῦ. Αὐτὴ βεβαίως εἶναι μία ἐλαχίστη λεπτομέρεια. Βεβαιῶ μόνον, ὅτι ὑπῆρξεν ἄλλοτε μέριμνα κυβερνητικὴ, ἵνα ἐξαχθῇ ῥοδέλαιον, καὶ ἐσταματήσαμεν. Ἀλλὰ δὲν ἔχομεν πρὸ πάντων τὴν παραγωγὴν τὴν χονδρικήν, οὕτως εἰπεῖν, τῆς γεωργίας, καὶ δὲν ἔχομεν, διότι ὁ γεωργὸς τῆς Ἑλλάδος ἀγνοεῖ τὰ στοιχειώδη, ἀγνοεῖ τὰ τῆς λιπάνσεως τῆς στοιχειώδους, ἐνῷ ἀλλαχοῦ εἰσάγουσι πλέον καὶ τὰ χημικὰ λιπάσματα, τῶν ὁποίων μικρὰ ποσότης συμπληροῖ τὴν χημικὴν ἀνεπάρκειαν ἄλλων λιπασμάτων. Καὶ ἂν ἦτο καὶ ἐφ’ ὅσον ἦτο δυνατὸν, ἤθελον συστήσει ἐπίσης νὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ περὶ ἀναλύσεων, ὡς προεῖπον· διότι εἶναι σημαντικώτατον καὶ τοῦτο. Τὸ δυστύχημα εἶναι μόνον, ὅτι βεβαίως δὲν εἶναι εὔκολον οἱ γεωπόνοι νὰ κάμουν τῶν γαιῶν χημικὰς ἀναλύσεις. Πρόσκομμα, εἰς τὸ ὁποῖον προσκρούει ἡ παραγωγὴ, εἶναι, ὅτι ὁ ἀγρότης, ὁ χωρικὸς, βεβαίως εἶναι πολὺ μακρὰν τοῦ νὰ ἐννοῇ εἰς ποῖον ἔδαφος νὰ σπείρῃ τὸ δεῖνα προϊόν καὶ εἰς ποῖον τὸ δεῖνα. Ἀλλ’ ἵνα μὴ ἐκτείνωμαι πλειότερον, συμπεραίνων κηρύσσομαι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, εὑρίσκων αὐτὸ κατὰ τὰς βάσεις τέλειον, εὑρίσκων αὐτὸ πρὸς τοῖς ἄλλοις ὑποδεικνῦον ὅλα τὰ μέτρα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ ληφθῶσι περὶ ἀναπτύξεως γεωργικῆς τοῦ τόπου, τὸ εὑρίσκω δὲ κατὰ τοῦτο μόνον ἐλαττωματικὸν, ὅτι παρίσταται φειδωλὸν καὶ ἀνεπαρκὲς, ἐνῷ περὶ ὅλων προνοεῖ. Ἐὰν δὲ πρόκειται νὰ προστεθῇ τι, νομίζω ὅτι πρέπει ἰδίως τὰ μέτρα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὑπέδειξα, νὰ ληφθῶσιν ἐξ ἅπαντος· δηλαδὴ, ἐπαναλαμβάνω, εἰς τοὺς γεωργικοὺς σταθμοὺς νὰ εἰσάγωνται τέκνα γεωργῶν, τὰ ὁποῖα νὰ ἐκπαιδεύωνται ἐργαζόμενα, ἵνα χρησιμεύσωσι κατόπιν ὡς ἀγωγοὶ γεωργικῆς ἐκπαιδεύσεως. Δεύτερον, τῶν ἀγροκηπίων ἡ σύστασις νὰ γείνῃ πραγματικὴ, ἀπαλειφομένων τῶν ὅρων ἐκείνων τῆς συνδρομῆς δήμων, κοινοτήτων καὶ ἰδιωτῶν. Καὶ τρίτον, ἡ προμήθεια ἡ ἐπαρκὴς ἐργαλείων καὶ ἄλλων ὑλικῶν γεωργικῶν.

§193ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁμιλεῖτε καὶ περὶ ἀφομοιώσεως μισθῶν ἐν τῇ τροπολογίᾳ σας.

§194ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο εἶναι εἰς τὰ καθέκαστα, καὶ δὲν ἐπιλαμβάνομαι ἤδη τῶν λεπτομερειῶν. Πρὸ παντὸς δὲ, Κύριοι, ἐπιλαμβανόμενοι τοῦ θέματος τούτου, ἂς λάβωμεν ἐπαρκῆ μέτρα, ἂς μὴ φειδώμεθα ὑπερμέτρως. Προσθέσατε ὀλίγην δαπάνην, ἐὰν χρειάζεται τοιαύτη προσθήκη, καὶ πρωτίστως ἂς σκεφθῶμεν, ὅτι πρόκειται νὰ χειραγωγήσωμεν, οὕτως εἰπεῖν, καὶ ἄκοντα τὸν γεωργικὸν πληθυσμόν. Μὴ περιμένετε, ὅπωςδήποτε ἂν ὀνομάσητε τὰ σχολεῖα αὐτὰ, τοὺς σταθμοὺς αὐτοὺς, ὁσονδήποτε τελείους καθ’ ἑαυτοὺς καὶ ἂν τοὺς κατασκευάσητε, μὴ περιμένετε νὰ ὠφεληθῇ ὁ γεωργὸς ἐξ αὐτῶν· λάβετε ὑπ’ ὄψει τὰς ἀδυναμίας του, τὴν ἀνεπάρκειάν του, τὴν πτωχείαν του, καὶ κατορθώσατε διὰ πρακτικῶν μέσων νὰ φωτίσητε αὐτὸν, παρέχοντες εἰς αὐτὸν καὶ τὰ ἄλλα ἐφόδια τὰ ἀπαραίτητα, ἄνευ τῶν ὁποίων ἀπογοητεύεται καὶ οὐδὲν πράττει. Ἔχω δὲ τὴν ἰδέαν, ὅτι, ἐὰν ὡς πρὸς τοῦτο ἠθέλομεν δειχθῆ ὀλίγον ἀφειδεῖς, ἐὰν μετὰ ζήλου, μετ’ ἐνθουσιασμοῦ, οὕτως εἰπεῖν, φροντίσωμεν νὰ βοηθήσωμεν τὴν γεωργίαν, ἐντὸς ἐλαχίστου χρόνου, ἴσως ἐντὸς δύο ἐτῶν, θὰ ἴδωμεν τὸ ἔδαφος τῆς πατρίδος ἡμῶν μεταβαλλόμενον, θὰ ἴδωμεν ἀναπνέοντα καὶ ζωογονούμενον τὸν πολὺν λαὸν τῆς Ἑλλάδος. Θὰ θέσωμεν μίαν βάσιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας καὶ πᾶσα ἄλλη συνδρομὴ πρὸς τὴν ἐν γένει παραγωγὴν δύναται ἀποτελεσματικῶς νὰ δοθῇ, διότι ἄλλως, ἂν δὲν ὑπάρχῃ ἡ βάσις αὕτη, ματαιοπονοῦμεν. Πρόκειται δὲ περὶ τῶν 9/10 τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Ἑλλάδος. Τὸ μικρὸν ἐκεῖνο ποσὸν, τὸ ὁποῖον παρέχεται εἰς αὐτὸν, γίνεται παραγωγικώτατον, ἑκατονταπλασιάζεται, καὶ συμβαίνει ἀκριβῶς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ Βουλευτὴς τῆς Γαλλίας ἔλεγε, προκειμένου ἐπίσης περὶ προϋπολογισμοῦ βεβαρημένου, ὑποστηρίζων νὰ δοθῶσιν ἑκατομμύρια. «Ἀφειδῶς, ἔλεγε, δότατε, καὶ ἂς ἦναι βεβαρημένος ὁ προϋπολογισμός. Ὅ,τι δώσητε εἰς τὴν γεωργίαν, δὲν θὰ ἦναι ἡ προκαταβολή· θὰ δώσητε χιλιάδας, καὶ θὰ ἐπιστρέψωσι ταχέως αἱ χιλιάδες κατὰ ἑκατομμύρια εἰς τὸν δημόσιον θησαυρόν.

§195ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐν τῇ εἰσηγήσει περὶ γεωργικῶν σταθμῶν, ἣν πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐποιησάμην ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, προσεπάθησα νὰ καταδείξω ἐν γενικαῖς γραμμαῖς τὰς βάσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται τὸ προκείμενον νομοσχέδιον. Ἤδη καλοῦμαι ν’ ἀπαντήσω, ἐφ’ ὅσον ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας Βουλευτὴς παρετήρησε. Καὶ ἐν πρώτοις εὐχαρίστως λίαν παρατηρῶ, ὅτι ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς τῆς εἰδικῆς ἐπιτροπῆς, τῆς ἀναλαβούσης τὴν μελέτην τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, τὸ συνιστᾷ θερμῶς εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Τὸ συνιστᾷ μάλιστα καὶ πλειότερον ἡμῶν, ἀφοῦ προτείνει, ὅπως ἱδρυθῶσι ταυτοχρόνως καὶ οἱ δεκαὲξ σταθμοὶ καὶ τὰ τεσσαράκοντα πέντε περίπου ἀγροκήπια. Βεβαιωθῆτε, Κύριοι, ὅτι τὴν ἐπιθυμίαν ταύτην ἔχομεν καὶ ἡμεῖς. Ὀφείλομεν ὅμως νὰ ἐξετάσωμεν, ἐὰν εἴχομεν καὶ τὴν δύναμιν, ὅπως πληρώσωμεν τὴν ἐπιθυμίαν ἡμῶν ταύτην, ἐὰν εἴχομεν δηλονότι τὰ μέσα, τὰ ἑκατομμύρια ἐκεῖνα, περὶ τῶν ὁποίων μᾶς ὡμίλει πρὸ ὀλίγου, καὶ τὰ ὁποῖα ἀτυχῶς δὲν ἔχομεν πλέον. Ἡμεῖς ἐνομίσαμεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ προβῶμεν μετὰ σωφροσύνης καὶ φειδωλίας, καί, οὕτως εἰπεῖν, δοκιμαστικῶς, ὅπως μὴ ἐπιβαρύνωμεν ὑπερόγκως τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους. Ἐσκέφθημεν ὅτι, ἐὰν θελήσωμεν νὰ ἱδρύσωμεν ἐν τῷ ἅμα δεκαὲξ γεωργικοὺς σταθμοὺς καὶ μέγαν ἀριθμὸν ἀγροκηπίων, ἠθέλομεν ἐπιβαρύνει τὸν προϋπολογισμὸν διὰ ποσοῦ ἀνωτέρου τοῦ ἡμίσεως ἑκατομμυρίου. Ἐνῷ, ἐὰν ἐκτὸς τῶν τριῶν ὑπαρχόντων γεωργικῶν σταθμῶν, Ἀθηνῶν, Βυτίνης καὶ Τίρυνθος, ὡς καὶ τῆς Γεωργικῆς Σχολῆς Ἀϊδινίου, ἱδρύσωμεν καὶ τέσσαρας ἢ πέντε ἄλλους γεωργικοὺς σταθμοὺς καὶ δέκα περίπου ἀγροκήπια, δὲν θέλομεν ἐπιβαρύνει τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους μὲ ποσὸν ἀνώτερον τῶν τεσσαράκοντα χιλιάδων δραχμῶν, ὅπερ ἄλλως ἀναγράφεται ἐν αὐτῷ. Ἐκτὸς ὅμως τοῦ λόγου τούτου, τοῦ καθαρῶς οἰκονομικοῦ καὶ συνεπῶς λίαν σπουδαίου, ἔχομεν ν’ ἀντιτάξωμεν καὶ ἄλλον λόγον, ὅστις παρακωλύει τὴν ταυτόχρονον σύστασιν πάντων τῶν γεωργικῶν σταθμῶν καὶ ἀγροκηπίων. Ὁ λόγος οὗτος εἶναι ἡ ἔλλειψις ἐπαρκοῦς προσωπικοῦ, τό γε νῦν ἔχον τοὐλάχιστον. Καθόσον, ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὸ ὑπάρχον προσωπικὸν τῶν τε Γεωργικῶν Σχολῶν καὶ σταθμῶν, μόλις θέλομεν ἔχει ἐπαρκὲς προσωπικὸν γεωπόνων, ὅπως διατηρήσωμεν τὴν μίαν Σχολὴν, τοὺς τρεῖς γεωργικοὺς σταθμοὺς καὶ ἱδρύσωμεν ἄλλους πέντε. Ἀργότερον, ἐπαναλαμβάνω, ἐλπίζομεν νὰ ἔχωμεν ἀφθονώτερον προσωπικόν. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς καὶ βουλευτὴς Εὐρυτανίας κ. Χατζόπουλος προέτεινεν, ὅπως εἷς διευθυντὴς διευθύνῃ ταὐτοχρόνως πλείονας σταθμούς. Ἡμεῖς ὅμως δὲν δυνάμεθα ν’ ἀποδεχθῶμεν τὴν γνώμην αὐτοῦ ταύτην, καθόσον φρονοῦμεν, ὅτι οἱ γεωργικοὶ σταθμοὶ ἀπαιτοῦσι τὴν ἄγρυπνον καὶ διαρκῆ παρουσίαν καὶ ἐπίβλεψιν τῶν διευθυνόντων αὐτοὺς, ἐὰν θέλωμεν νὰ δώσωμεν τοὺς καρποὺς ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἀναμένομεν παρ’ αὐτῶν. Ἐπίσης, ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς προέτεινεν, ὅπως οἱ διευθυνταὶ τῶν σταθμῶν ἦναι ὑποχρεωμένοι νὰ προμηθεύωσι σπόρους καὶ ἐργαλεῖα εἰς τοὺς πέριξ γεωργικοὺς πληθυσμούς. Ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι οἱ διευθυνταὶ τοῦ γεωργικοῦ σταθμοῦ ὀφείλουσι νὰ προμηθεύωσιν ἐργαλεῖα καὶ σπόρους, ἐφ’ ὅσον ἔχουσι τοιούτους, διότι ἄλλως οἱ διευθυνταὶ τῶν σταθμῶν τούτων θέλουσι μεταβληθῆ εἰς παραγγελιοδόχους, κρατοῦντες βιβλία καὶ ἀλληλογραφίαν καὶ ἀποσπώμενοι συνεπῶς ἀπὸ τοῦ κυρίου αὑτῶν ἔργου. Ὡσαύτως φρονοῦμεν, ὅτι οἱ γεωργικοὶ σταθμοὶ πρέπει κατὰ προτίμησιν νὰ ἱδρυθῶσιν ἐν ταῖς πρωτευούσαις τῶν οἰκείων νομῶν, καθόσον ἐκεῖ εὐκολώτερον συῤῥέουσιν οἱ κάτοικοι ὁλοκλήρου τοῦ νομοῦ. Αἱ πρωτεύουσαι ἀποτελοῦσιν ἀναντιῤῥήτως κέντρα μᾶλλον προσιτὰ εἰς τοὺς πολλοὺς, καὶ ἕνεκα τῶν ἀρχῶν, αἵτινες ἐν αὐταῖς ἑδρεύουσι, καὶ ἕνεκα τῆς συγκοινωνίας, ἥτις συνήθως εἶναι εὐκολωτέρα. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 13 ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς προτείνει, ὅπως περιορισθῶσι τὰ προσόντα τῶν ἀρχιεργατῶν. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, Κύριοι, νὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου τούτου, ὅπως συνετάχθη, καθόσον μεγάλην ἀποδίδομεν σημασίαν εἰς αὐτήν. Ἀδιστάκτως φρονοῦμεν, ὅτι οἱ ἀρχιεργάται πρέπει νὰ ἔχωσι τὰ ἐν ἄρθρῳ τούτῳ ὁριζόμενα προσόντα, δηλ. ἐκτὸς τοῦ πτυχίου μιᾶς τῶν ἐν Ἑλλάδι Γεωργικῶν Σχολῶν καὶ διετῆ ἐξάσκησιν, ἐνόρκως πιστοποιουμένην, ἔν τινι ἰδιωτικῷ κτήματι· διότι ἐκ πείρας κατεδείχθη, ὅτι, ἐὰν οὗτοι δὲν ἔχωσι καί τινα ἐξάσκησιν καὶ πεῖραν, εἰς οὐδὲν εἶναι χρήσιμοι. Δὲν πρέπει δὲ νὰ λησμονῶμεν, ὅτι οἱ ἀρχιεργάται οὗτοι θὰ ὦσι τὸ κυριώτερον ὄργανον, ὁ κυριώτερος μοχλὸς τῆς ἐνεργείας τῶν γεωργικῶν σταθμῶν. Ἐν τῇ τροπολογίᾳ του ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς προτείνει καὶ τὴν αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐργατῶν. Ἡμεῖς ὅμως κατ’ ἀρχὴν ἀποκρούομεν πᾶσαν πολυτέλειαν, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς μισθοὺς ὡς καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑπαλλήλων.

§196ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν περιώρισα, ἐπέτεινα τὰ προσόντα. Ἀφήρεσα μόνον τὸ πιστοποιητικόν.

§197ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι τὸ σπουδαιότερον καθ’ ἡμᾶς. Ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς προτείνει καὶ ἄλλο τι ἐν ταῖς τροπολογίαις αὑτοῦ, τὴν ἀφομοίωσιν δηλονότι τῶν μισθῶν πάντων τῶν γεωπόνων, καθηγητῶν καὶ ὑποδιευθυντῶν, οἵτινες ἔχουσι πλέον τῆς ὀκταετοῦς ὑπηρεσίας. Ἀληθὲς εἶναι, Κύριοι, ὅτι ἐκεῖνοι, οἵτινες ἔτυχον ἐκ συμπτώσεως νὰ διευθύνωσι τὰς Γεωργικὰς Σχολὰς καὶ τοὺς σταθμοὺς, δὲν εἶναι καὶ οἱ ἀρχαιότεροι τῶν ἐν ὑπηρεσίᾳ γεωπόνων. Δὲν ἔχομεν λοιπὸν δυσκολίαν, ἐὰν συναινῇ καὶ ἡ Βουλή, νὰ δεχθῶμεν τὴν τροπολογίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Εὐρυτανίας Βουλευτοῦ, ὅπως ἀφομοιωθῶσιν οἱ μισθοὶ τῶν γεωπόνων, τῶν ἐχόντων πλέον τῆς ὀκταετοῦς ὑπηρεσίας.

§198ΔΑΛΛΑΣ. Δικαιότατα.

§199ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἓν λάθος μόνον ἔχει ἡ τροπολογία· λέγει ὑποδιευθυνταί, ἀλλ’ ἐννοεῖ καί τι περισσότερον, περιλαμβάνει δηλονότι, καὶ κατὰ μείζονα λόγον, τοὺς διευθυντάς.

§200ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Οἱ διευθυνταὶ δικαιωματικῶς λαμβάνουσιν ἐν τῷ νόμῳ τὰς 350 δραχ. Πρόκειται λοιπὸν ἤδη περὶ τῶν ὑποδιευθυντῶν καὶ τῶν καθηγητῶν, οἱ ὁποῖοι, ὡς προεῖπον, ἔχουσιν ὀκταετῆ ὑπηρεσίαν. Δὲν δεχόμεθα ὅμως τὴν αὔξησιν τοῦ μισθοῦ τῶν ἀρχιεργατῶν, καθόσον, ὡς πρὸ μικροῦ εἶπον, ἀποκρούομεν πᾶσαν πολυτέλειαν, καὶ μάλιστα ἀφοῦ οἱ ἐργάται οὗτοι ἐκτὸς τοῦ μισθοῦ των πρόκειται νὰ ἔχωσι καὶ 1½ τοῖς ἑκατὸν ἐκ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου τῶν σταθμῶν. Ἡ σπουδαιοτέρα ὅμως ἀντίῤῥησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Εὐρυτανίας Βουλευτοῦ μᾶς ἐφάνη ὅτι ἀφεώρα τὸ σύστημα τῶν ἀγροκηπίων, ὡς ταῦτα κανονίζονται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας Βουλευτὴς ζητεῖ, ὅπως μὴ καταβάλωσιν οἱ ἰδιῶται 2,000 δρ. ἀντὶ τῶν ἀγρῶν, τοὺς ὁποίους παραχωροῦσι πρὸς ἵδρυσιν τῶν ἀγροκηπίων. Ζητεῖ, ὅπως τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον μισθώνει τὰς γαίας ταύτας, αὐτὸ νὰ καταβάλῃ καὶ χιλίας δραχμὰς, καθόσον φρονεῖ ὅτι δὲν θέλει εὑρεθῆ κανεὶς, οὔτε δῆμος οὔτε ἰδιώτης, ὅστις ὑπὸ τοιούτους ὅρους νὰ παραχωρήσῃ τὸν ἀγρόν του. Ἡμεῖς φρονοῦμεν, Κύριοι, ὅτι πολλοὶ θέλουσιν εὑρεθῆ, οἵτινες θὰ ὦσι πρόθυμοι, ὅπως προτείνωσι τὰς χέρσους αὑτῶν γαίας, ἵνα χρησιμεύσωσιν ὡς πρότυπα ἀγροκήπια, προτύπως καλλιεργηθησόμενα καὶ μεταβληθησόμενα εἰς φυτείας σπανίων καὶ πολυτίμων δένδρων, ἀμερικανικῶν ἀμπέλων κτλ., ἀγροκήπια, τὰ ὁποῖα μετὰ τὴν δεκαετίαν θέλουσι μείνει ἰδικά των, μὲ τὴν πρόσοδον, ἣν θὰ ἀποφέρωσιν. Ἐὰν ὅμως πλανηθῶμεν ἐν τῇ κρίσει ἡμῶν ταύτῃ, ἀποδειχθῇ δὲ ἐκ τῆς πείρας, ὅτι δὲν θέλουσιν εὑρεθῆ πρόθυμοι, ὅπως προσφέρωσι τοὺς ἀγρούς των πρὸς σύστασιν ἀγροκηπίων, τότε ἡ διάταξις αὕτη τοῦ νόμου ἐν τῇ προσεχεῖ συνόδῳ δύναται νὰ μεταῤῥυθμισθῇ. Δὲν δυνάμεθα ὅμως ἀπὸ τοῦδε νὰ ἀνοίξωμεν νέαν πηγὴν δαπανῶν ἀνυπολογίστων, καθόσον πάντες θὰ ζητήσωσι νὰ ἐκμισθώσωσι τοὺς ἀγρούς των εἰς τὸ Κράτος. Ἀφοῦ δὲ ἡ συντήρησις τῶν ἀγροκηπίων θὰ ἀπαιτήσῃ δαπάνην 3,000 δραχμῶν, δὲν εἶναι, φρονοῦμεν, δίκαιον, δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὸ Δημόσιον καὶ διὰ τῶν ἐξόδων τῆς ἐγκαταστάσεως. Δυνάμεθα μόνον νὰ ἐλαττώσωμεν ἀπὸ 2000 δραχμῶν εἰς 1000 τὸ ποσὸν, ὅπερ θὰ ὀφείλωσι νὰ καταβάλωσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ παραχωρῶσι τὰς γαῖάς των. Τοιαῦται, Κύριοι, εἶναι αἱ παρατηρήσεις, ἃς ὤφειλον νὰ ὑποβάλω ἐπὶ τῶν τροπολογιῶν, ἃς πρὸ μικροῦ ἀνέπτυξεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας Βουλευτὴς, ὁ καὶ εἰσηγητὴς τῆς εἰδικῆς ἐπιτροπῆς. Ἐν τούτοις εὐχαριστῶ καὶ αὖθις αὐτὸν διὰ τὴν ἀγαθὴν γνώμην, ἣν ἐσχημάτισε περὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ἀληθὲς εἶναι, ὅτι τὸ προκείμενον νομοσχέδιον ἐπισταμένως ἐμελετήθη, ὅσον ὅμως καὶ ἂν ἐμελετήθη ἐπισταμένως, ἡμεῖς δὲν προκηρύττομεν τὸ ἀλάθητον τῶν ἡμετέρων γνωμῶν, εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ δεχθῶμεν πᾶσαν παρατήρησιν, συντελοῦσαν εἰς τὴν βελτίωσιν αὐτοῦ. Εἴμεθα πρόθυμοι νὰ δεχθῶμεν πᾶσαν τροπολογίαν, ἥτις δὲν ἀναιρεῖ τὴν βάσιν τοῦ νομοθετήματος τούτου, ἥτις δὲν ἀνατρέπει ἄρδην τὴν οἰκονομίαν αὐτοῦ. Ἡμεῖς δύο τινὰ ἐπεδιώξαμεν διὰ τοῦ ἐν λόγῳ νομοσχεδίου, ἠθελήσαμεν ἀφ’ ἑνὸς ν’ ἀπαλλάξωμεν τὰς Γεωργικὰς Σχολὰς ἀπὸ τῶν ἀνωφελῶν καὶ περιττῶν θεωριῶν, ἀνοίγοντες νέαν ὁδὸν εἰς τὴν πρακτικὴν διδασκαλίαν καὶ γενικεύοντες αὐτὴν καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα, ἀφ’ ἑτέρου δὲ, λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψει τὴν οἰκονομικὴν καχεξίαν τοῦ Κράτους, ἐζητήσαμεν σύστημα ἐπὶ βάσεων ὅσον ἔνεστιν οἰκονομικῶν. Πᾶν, ὅ,τι συμβάλλει πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, ἐπαναλαμβάνω, ἀσμένως θέλει γείνῃ ἀποδεκτὸν παρ’ ἡμῶν.

§201ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Λυποῦμαι, Κύριοι, ὅτι ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ ἦμαι τόσον εὐάρεστος εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὥστε νὰ προκαλέσω τὰς θερμὰς αὐτοῦ εὐχαριστίας, ὡς ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος. Ἐγὼ εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι οἱ συντάκται τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, ἀστοχήσαντες περὶ τὴν διάγνωσιν τῶν αἰτίων, δι’ ἃ ἀπέτυχον μέχρι τοῦδε αἱ ἐν Ἑλλάδι Γεωργικαὶ Σχολαὶ, οὐδὲ κατωρθώθη ποτὲ νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐν ἡμῖν νεώτερον καὶ τελειότερον σύστημα καλλιεργείας, ἠστόχησαν τέλεον καὶ περὶ τὴν ἐξεύρεσιν τῶν μέσων τῆς θεραπείας τοῦ κακοῦ τούτου. Τὰ γεωργικὰ ἡμῶν σχολεῖα ἀπέτυχον, Κύριοι, οὐχὶ δι’ οὓς λόγους ἀναφέρουσιν οἱ συντάκται τοῦ νομοσχεδίου ἐν τῇ μακρᾷ εἰσηγητικῇ τούτου ἐκθέσει· δὲν ἀπέτυχον αὐτὰ, διότι οἱ ἀπόφοιτοί των δὲν εὗρον στάδιον ἐνεργείας ἐν Ἑλλάδι, στερούμενοι αὐτοὶ ἰδίων μεγάλων κτημάτων, ἢ τῶν ἀναγκαίων κεφαλαίων, ὅπως μισθώσωσιν ἄλλων μεγάλα κτήματα καὶ ἐφαρμόσωσιν εἰς ταῦτα τὰς θεωρητικὰς καὶ πρακτικάς των γνώσεις· δὲν ἀπέτυχον, διότι οἱ κύριοι τῶν μεγάλων κτημάτων ἐν ἡμῖν προτιμῶσι τὸ σύστημα τῆς ἐπιμόρτου λεγομένης καλλιεργείας ἢ τὴν ἄμεσον καλλιέργειαν τῶν κτημάτων των δι’ ἐμπειρικῶν ἐπιστατῶν, ἀλλ’ ἀπέτυχον, διότι ἡ παίδευσις ἐν τοῖς περὶ ὧν ὁ λόγος σχολείοις ὑπῆρξε πάντοτε ἐλλιπὴς καὶ πλημμελής, ὑπό τε θεωρητικὴν καὶ πρακτικὴν ἔποψιν, διότι ἐν Ἑλλάδι στερούμεθα παντάπασι γεωργικῶν ἐργατῶν, δυναμένων νὰ χρησιμοποιήσωσι τὰ ὄργανα καὶ τὴν ἐφαρμογὴν καὶ εὐδοκίμησιν παντὸς νεωτέρου καὶ τελειοτέρου συστήματος καλλιεργείας. Τὰ γεωργικὰ ἡμῶν σχολεῖα ἀπέτυχον ἐν ἡμῖν, διότι, ὡς αὐτὰ ἱδρύθησαν καὶ λειτουργοῦσι μέχρι τοῦδε, οὔτε θεωρητικὰ οὔτε πρακτικὰ εἶναι. Κατὰ τὸν νόμον ΑΦΜΒʹ τῆς 20 Ἰουνίου 1887 (ἄρθρ. 1) θὰ ἐπεδιώκετο ἐν αὐτοῖς ἡ παίδευσις «διὰ προσφόρου διδασκαλίας τῶν τελειοτέρων μεθόδων τῆς καλλιεργείας τῆς γῆς καὶ τῆς ἀνατροφῆς τῶν φυτῶν καὶ τῶν ζώων, ὡς καὶ τῆς διδασκαλίας τῶν στοιχειωδεστέρων ἐπιστημονικῶν περὶ γεωργίας γνώσεων, αἵτινες θὰ μεταδίδωνται τοῖς μαθητευομένοις δι’ ὁμιλιῶν εὐλήπτων». Ἐν τούτοις οὐδόλως καθορίζονται ἐν τῷ νόμῳ ἐκείνῳ οὔτε οἱ διδακτέοι εἰδικοὶ γεωργικοὶ καὶ συγγενεῖς πρὸς τούτους κλάδοι, οὔτε ὁ ἀριθμὸς τῶν διδαξόντων καθηγητῶν, οὔτε περὶ πρακτικῶν ἀσκήσεων, καθ’ ἃς θὰ ἐφηρμόζοντο αἱ διδασκόμεναι θεωρίαι, γίνεται ἀκριβέστερός τις λόγος. Ταῦτα οὐδὲ διὰ διατάγματος νομοτελεστικοῦ καθωρίσθησαν ποτὲ, οὐδὲ δι’ ὑπουργικῆς κἄν ἐγκυκλίου. Ἐν μιᾷ λέξει, Κύριοι, οὐδὲν οὐδέποτε ἐδημοσιεύθη πρόγραμμα ἐν Ἑλλάδι μαθημάτων τῶν γεωργικῶν σχολείων, οὐδὲ ὁδηγίαι κἄν ἐγένοντο ποτὲ γνωσταὶ περί τε τῆς μεθόδου τῆς διδασκαλίας καὶ περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἔπρεπε νὰ γίνωνται ἐν αὐτοῖς αἱ πρακτικαὶ ἀσκήσεις. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἠρκέσθη μόνον εἰς τὸ νὰ διορίσῃ εἰς ἓν ἕκαστον τῶν γεωργικῶν ἡμῶν σχολείων ἀνὰ ἕνα διευθυντὴν, ὑποδιευθυντὴν καὶ λογιστὴν, πρὸς δὲ ἱκανοὺς ἀρχιεργάτας καὶ ἐργάτας, τοὺς τελευταίους τούτους μόνα προσόντα κεκτημένους συνήθως τὰς συστάσεις τῶν ἰσχυρῶν τῆς ἑκάστοτε κρατούσης φατρίας, ἄφησε δὲ εἰς τὴν διάκρισιν τοῦ ἑκασταχοῦ διευθυντοῦ καὶ ὑποδιευθυντοῦ νὰ κανονίζωσιν αὐτοί, ὡς ἐβούλοντο, τὰ τῆς διδασκαλίας καὶ τῶν πρακτικῶν ἀσκήσεων. Ὅταν δὲ μάθητε, Κύριοι, ὅτι ἀλλαχοῦ τὰ γεωργικὰ σχολεῖα, τὰ ἔχοντα προορισμὸν νὰ μεταδώσωσιν εἰς τοὺς μαθητάς των θεωρητικὰς καὶ πρακτικὰς γνώσεις, ἀριθμοῦσι κατὰ δεκάδας τοὺς καθηγητὰς καὶ διδασκάλους των, (ἐν Γαλλίᾳ τοὐλάχιστον διδάσκουσιν ἐν ἑκάστῳ αὐτῶν δέκα καθηγηταὶ καὶ δέκα βοηθοὶ τούτων) ὅτι δὲ ἡ διδασκαλία ἐν αὐτοῖς, ἥ τε θεωρητικὴ καὶ ἡ πρακτικὴ, γίνεται καθ’ ὡρισμένον ἐκ τοῦ προτέρου ὑπὸ τῆς Πολιτείας πρόγραμμα, θὰ ἐννοήσητε εὐκόλως, ὅτι τὰ γεωργικὰ ἡμῶν σχολεῖα, μείναντα μὲ μόνους τοὺς διευθυντὰς καὶ ὑποδιευθυντάς των, μὲ ἀρχιεργάτας καὶ ἐργάτας, προσλαμβανομένους εἰς αὐτὰ χάριν ἀργομισθίας συνήθως, μὴ ἔχοντα ἐκ τοῦ προτέρου καθωρισμένους τοὺς διδακτέους ἐν αὐτοῖς κλάδους, καὶ στερούμενα παντὸς προγράμματος καὶ πάσης ὁδηγίας περὶ διδασκαλίας, πᾶν ἄλλο ἔπρεπε νὰ ᾖναι ἢ γεωργικὰ σχολεῖα, προτιθέμενα τὸν θεωρητικὸν καὶ πρακτικὸν καταρτισμὸν ἀγρονόμων ἢ καὶ γεωργῶν μόνον. Οἱ φοιτῶντες εἰς αὐτὰ τὰ ἐθεώρουν ἁπλᾶ φυτώρια, ὡς τόσα ἄλλα εἰδικὰ θεωρούμενα σχολεῖα ἐν Ἑλλάδι, ἐν οἷς ὤφειλον νὰ παραμείνωσιν ἐπί τινα ἔτη, ἕως οὗ λάβωσι πτυχίον, παρέχον εἰς αὐτοὺς τὸ δικαίωμα, ἵνα καταλάβωσι θέσιν τινὰ βιοποριστικήν. Οὐδέποτε ὅμως ἐπῆλθεν εἰς τὸν νοῦν των, ὅτι ἐν τοῖς περὶ ὧν ὁ λόγος σχολείοις ὤφειλον ν’ ἀποκτήσωσιν ἀληθεῖς γνώσεις, γνώσεις θεωρητικὰς καὶ πρακτικὰς, καθιστώσας αὐτοὺς ἱκανούς, ὅπως ἀποδειχθῶσιν ἀληθεῖς βιοπαλαισταί. Ἀστοχήσαντες οὕτως οἱ συντάκται τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου περὶ τὴν διάγνωσιν τῶν αἰτίων τῆς ἀποτυχίας τῶν γεωργικῶν ἡμῶν σχολείων, δὲν ἠδύναντο ἢ νὰ ἀστοχήσωσι καὶ περὶ τὴν ἐξεύρεσιν τῶν μέσων τῆς θεραπείας τούτων. Αὐτοὶ, νομίσαντες ὅτι οἱ καρποὶ τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος σχολείων εἶναι λαμπροὶ, ὅτι δ’ ἐλλείψει σταδίου δι’ ὅλους τοὺς ἀποφοίτους αὐτῶν ἔπρεπε νὰ περιορίσωμεν μόνον τὴν μεγάλην παραγωγὴν τούτων, ἔγνωσαν νὰ προτείνωσι τὴν κατάργησιν ἐκ τῶν τριῶν τῶν δύο γεωργικῶν ἡμῶν σχολείων, τοῦ ἐν Τίρυνθι καὶ τοῦ ἐν Ἀθήναις, ν’ ἀφήσωσι δὲ τὸ τρίτον, τὸ ἐν Ἀϊδινίῳ λειτουργοῦν, ὡς νῦν, μὲ τὸν ἕνα δηλαδὴ διευθυντὴν καὶ ἕνα ὑποδιευθυντὴν, ἄνευ καθορισμοῦ τῶν διδακτέων ἐν αὐτῷ μαθημάτων καὶ τῶν πρακτικῶν ἀσκήσεων, ἐν ἄλλαις λέξεσι μεθ’ ὅλων τῶν μέχρι τοῦδε πλημμελειῶν καὶ ἀτελειῶν του, δι’ ἃς καὶ αὐτὸ, ὡς καὶ τὰ δύο ἄλλα γεωργικὰ ἡμῶν σχολεῖα πᾶν ἄλλο καταρτίζουσιν ἢ ἀγρονόμους καὶ γεωργούς. Ἐνόμισαν δὲ ὅτι ἠδύναντο νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν διάδοσιν ἐν ἡμῖν τοῦ νεωτέρου καὶ τελειοτέρου συστήματος καλλιεργείας, ἱδρύοντες ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Τίρυνθι, ἀντὶ τῶν γεωργικῶν σχολείων, γεωργικοὺς σταθμοὺς, ὧν σκοπὸς εἶναι κατὰ τὸ ἄρθρον 3 «ἡ διὰ τοῦ παραδείγματος διδασκαλία καὶ ἡ διάδοσις τῶν τελειοτέρων μεθόδων τῆς γεωργίας, τῆς κτηνοτροφίας καὶ τῶν γεωργικῶν βιομηχανιῶν, ἡ μελέτη τῶν γεωργικῶν ἰδιοτήτων τοῦ τόπου διὰ καταλλήλων πειραμάτων καὶ παρατηρήσεων, ἡ μετάδοσις εἰς τοὺς ἀγρότας χρησίμων γνώσεων διὰ δημοσίων διαλέξεων καὶ πληροφοριῶν καὶ ἡ ἄνευ κέρδους προμήθεια γεωργικῶν ἐργαλείων, σπόρων καὶ ἄλλων γεωργικῶν ὑλικῶν εἰς τοὺς γεωργοὺς, ἐφ’ ὅσον τοιαῦτα ὑλικὰ εὑρίσκονται ἐν τοῖς σταθμοῖς διαθέσιμα.» Τοιούτων δὲ γεωργικῶν σταθμῶν τὴν βαθμιαίαν ἵδρυσιν προτείνουσιν εἰς ἕνα ἕκαστον τῶν νομῶν τοῦ Κράτους, καὶ οὕτω νομίζουσιν ὅτι θὰ ἐπιστεγάσωσι τὸ ὅλον γεωργικὸν ἡμῶν οἰκοδόμημα, εἰς τιμὴν καὶ δόξαν τῆς παρούσης καὶ εἰς εὐημερίαν καὶ πλοῦτον τῶν ἐπιγενομένων γενεῶν τῶν Ἑλλήνων. Ἀλλὰ τοιοῦτον γεωργικὸν σταθμὸν, Κύριοι, ἔχομεν ἤδη, τὸν ἐν Βυτίνῃ, ἀπὸ τοῦ ἔτους 1891 λειτουργοῦντα, δυνάμει τοῦ νόμου ᾼΩϞΕʹ τῆς 18 Φεβρουαρίου 1891. Ἂν ἀναγνώσητε τὸν νόμον τοῦτον, θὰ ἴδητε ὅτι παραπλήσιος ἢ μᾶλλον ἀπαράλλακτος ἦτο ὁ σκοπὸς αὐτοῦ πρὸς ἐκεῖνον, ὅν ἐπιδιώκει καὶ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον. Ἀλλὰ ποῖοί τινες οἱ μέχρι τοῦδε παραχθέντες ὑπὸ τοῦ γεωργικοῦ ἐκείνου σταθμοῦ καρποί; Σχεδὸν ἴσοι τῷ μηδενί. Ἂς μὲ διαψεύσῃ, ἂν δύναται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἂς προσαγάγῃ πίνακα ἐμφαίνοντα πόσοι οἱ προσελθόντες εἰς αὐτὸν γεωργοὶ ἐκ Γορτυνείας ἢ ἐξ ἄλλων ὁμόρων ἐπαρχιῶν καὶ διδαχθέντες παραδειγματικῶς τὰς τελειοτέρας μεθόδους τῆς γεωργίας, τῆς κτηνοτροφίας καὶ τῶν γεωργικῶν βιομηχανιῶν, πόσοι δ’ ἐξ αὐτῶν, μετασχόντες τῆς τοιαύτης παραδειγματικῆς διδασκαλίας, ἠγόρασαν κατὰ τὸ ἄρθρον 10 τοῦ νόμου ᾼΩϞΕʹ γεωργικὰ ἐργαλεῖα ἐκ τῆς ἀποθήκης τοῦ σταθμοῦ ἐπὶ τιμῇ ἴσῃ πρὸς τὸ τρίτον τοῦ δαπανηθέντος ποσοῦ διὰ τὴν ἀγορὰν καὶ τὴν μέχρι τοῦ τόπου μεταφοράν. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἔχει νὰ προσαγάγῃ τοιαύτας ἀποδείξεις. Αὐτὸς δύναται νὰ μᾶς διαβεβαιώσῃ μόνον, ἐν τῇ διακρινούσῃ αὐτὸν εἰλικρινείᾳ, ὅτι διὰ τὸν γεωργικὸν σταθμὸν τῆς Βυτίνης δαπανᾷ τὸ Δημόσιον ἁδρῶς εἰς μισθοὺς διευθυντοῦ καὶ ἀργομίσθων ἀρχιεργατῶν καὶ ἐργατῶν, χωρὶς νὰ ἐκπληρῶται τὸ παράπαν ὁ ἀρχικός του προορισμός. Καὶ μετὰ τὸ ἀτυχὲς αὐτὸ πείραμα θέλετε τώρα νὰ ἱδρύσητε καὶ ἄλλους γεωργικοὺς σταθμοὺς, δημιουργοῦντες δι’ αὐτῶν νέας θέσεις ἀργομίσθων, ἄνευ οἱουδήποτε πρακτικοῦ σκοποῦ! Ἡμεῖς, Κύριοι, ἐν Ἑλλάδι ἔχομεν ἀνάγκην πρὸ παντός γεωργικῶν ἐργατῶν, τούτους δὲ ἀδύνατον, πάντη ἀδύνατον ν’ ἀποκτήσωμεν ποτὲ διὰ παραδειγματικῆς διδασκαλίας, γινομένης ἐν γεωργικοῖς σταθμοῖς, ὡς μάλιστα οὗτοι ἱδρύονται ἐν ἡμῖν. Οὐδεὶς γεωργὸς θὰ ἐγκαταλίπῃ τὴν ἐργασίαν του, ἵνα μεταβῇ ὥρας καὶ ἡμέρας μακρὰν εἰς τὸν γεωργικὸν σταθμὸν ἢ εἰς τὸ ἀγροκήπιον, ὅπως παρακολουθήσῃ καὶ ἐκμάθῃ ἐκεῖ τὴν νεωτέραν καὶ τελειοτέραν μέθοδον καλλιεργείας διὰ παραδειγματικῆς διδασκαλίας. Ἐγένοντο μέχρι τοῦδε ὑπὸ πολλῶν ἀπόπειραι καὶ ἐν Μακεδονίᾳ καὶ ἐν Θεσσαλίᾳ πρὸς εἰσαγωγὴν νεωτέρου καὶ τελειοτέρου συστήματος καλλιεργείας, ἀλλὰ πᾶσαι αἱ ἀπόπειραι αὗται ἀπέτυχον. Ἐγὼ αὐτὸς, πρὶν ἢ ἀσπασθῶ τὸ πολιτικὸν στάδιον, ἐπὶ ἔτη πολλὰ διηύθυνα μεγάλα κτήματα ἐν Μακεδονίᾳ. Ἠθέλησα ἐν αὐτοῖς, ὑπὸ τὴν ὁδηγίαν εἰδικοῦ ἀγρονόμου, μετακληθέντος ἐπὶ τούτῳ ἐκ Γερμανίας, νὰ εἰσαγάγω τὴν χρῆσιν τελειοτέρων ἀρότρων, σβαρνῶν καὶ βωλοκόπων, τὴν χρῆσιν συστηματικωτέρου τρόπου καλλιεργείας. Εἰς τοῦτο ἐχειραγωγοῦντο οἱ ἐκεῖ γεωργοὶ καθ’ ἡμέραν ἐνδελεχῶς καὶ ἀδιαλείπτως, εἰς τὴν χρῆσιν τῶν νέων ἐργαλείων· ἀλλὰ μάτην ἀπέβησαν πᾶσαι αἱ προσπάθειαί μου. Ἔπρεπε νὰ βλέπητε, μεθ’ ὁποίας χαιρεκακίας δραττόμενοι πάσης εὐκαιρίας, ἵνα βλάψωσι καὶ καταστρέψωσι τὰ διαπιστευόμενα εἰς αὐτοὺς ἐργαλεῖα, ἀνεφώνουν: «Ἀφεντικό, αὐτὰ δὲν τὰ σηκώνει ὁ τόπος μας!» Ἐπείσθην ἐπὶ τέλους καὶ ἐγὼ, ὡς καὶ ἄλλοι ἐν Μακεδονίᾳ καὶ ἐν Θεσσαλίᾳ, εἰς τὰ αὐτὰ πειράματα προβάντες, ὅτι οἱ γεωργοὶ ἡμῶν, προσκεκολλημένοι ὄντες εἰς τὸ ἀρχαῖον προησιόδειον γεωργικὸν σύστημα, δυσκόλως πάνυ ἐξοικειοῦνται πρὸς πάντα νεωτερισμὸν, πρὸς πᾶν νεώτερον καὶ τελειότερον σύστημα καλλιεργείας...

§202ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πρέπει τότε ν’ ἀπελπισθῶμεν;

§203ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὄχι, κύριε συνάδελφε, ἀλλὰ ν’ ἀκολουθήσωμεν τὴν μόνην λογικὴν καὶ φυσικὴν ὁδὸν, τὴν ὁποίαν ἀκολουθοῦσι καὶ ἀλλαχοῦ. Ἀφοῦ ἐκ τῶν πραγμάτων ἔχομεν πεισθῆ, ὅτι ἀδύνατον ὅλως δι’ οἱασδήποτε παραδειγματικῆς καὶ ὑποδειγματικῆς διδασκαλίας νὰ μεταβάλωμεν τοὺς γεωργούς μας, ἀνάγκη νὰ στρέψωμεν τὴν προσοχήν μας πρὸς τὰ τέκνα αὐτῶν, καὶ ταῦτα νὰ μορφώσωμεν καταλλήλως, ἀναδεικνύοντες αὐτὰ καλοὺς γεωργοὺς ἐργάτας. Πρὸς τοῦτο πρέπει νὰ ἱδρύσωμεν ἀληθῆ πρακτικὰ ἀγροτικὰ σχολεῖα, κατὰ τὸ πρότυπον τῶν πολλαχοῦ ἐν Γερμανίᾳ ἀπαντωσῶν Ackerbauschulen ἢ μᾶλλον τῶν ἐν Γαλλίᾳ fermes-écoles! Εἰς αὐτὰς πρέπει νὰ κατατάσσωνται, ὡς ἐν Γαλλίᾳ, τέκνα μικρῶν γεωργοκτηματιῶν ἢ ἐμπόρων καλλιεργητῶν, ἄγοντα ἡλικίαν 12–14 ἐτῶν.

§204ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι δεκαὲξ ἐτῶν. Λυποῦμαι ὅτι δὲν ἔχω προχείρους τὰς συζητήσεις τῆς Γαλλικῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, ἵνα σᾶς ἀποδείξω ὅτι εἶναι δεκαὲξ ἐτῶν.

§205ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὅσῳ μικρότεροι τὴν ἡλικίαν εἶναι οἱ παῖδες τῶν γεωργῶν, ὅσῳ μᾶλλον ἀνεξοικείωτοι εἶναι αὐτοὶ πρὸς τὸ ἐν χρήσει σύστημα καλλιεργείας, τόσῳ ἐπιτηδειότεροι εἶναι εἰς ἐκμάθησιν νεωτέρου καὶ τελειοτέρου συστήματος καλλιεργείας. Ἐγὼ σᾶς διαβεβαιῶ, ὅτι 12–14 ἐτῶν εἶναι οἱ κατατασσόμενοι εἰς τὰς fermes-écoles, τοιαύτην δὲ ἡλικίαν πρέπει νὰ ἔχωσι καὶ παρ’ ἡμῖν οἱ μέλλοντες νὰ καταταχθῶσιν εἰς τὰ ἡμέτερα πρακτικὰ ἀγροτικὰ σχολεῖα, ἂν θέλωμεν τὰ σπέρματα τῆς νεωτέρας καὶ τελειοτέρας καλλιεργείας νὰ πέσωσιν εἰς γῆν παρθενικὴν, εἰς γῆν, εἰς ἣν δὲν ἔχουσι ῥιζοβολήσει ἤδη αἱ ἄκανθαι καὶ οἱ τρίβολοι καὶ τὰ ζηζάνια τῶν προλήψεων ὑπὲρ τοῦ ἐν ἰσχύϊ πεπαλαιωμένου συστήματος τῆς καλλιεργείας. Εἰς τὰ περὶ ὧν ὁ λόγος σχολεῖα πρέπει νὰ διορίσωμεν καὶ ἡμεῖς, ὡς οἱ Γάλλοι καὶ οἱ Γερμανοὶ, ἕνα διευθυντὴν καὶ τέσσαρας ἀρχιεργάτας, ἕνα διὰ τὴν κυρίως γεωργίαν, ἕνα διὰ τὴν κτηνοτροφίαν, ἕνα διὰ τὴν κηπουρικὴν καὶ δενδροκομίαν καὶ ἕνα τεχνίτην ἐπισκευαστὴν τῶν γεωργικῶν ἐργαλείων. Ἀντὶ ἐργατῶν πρέπει νὰ χρησιμοποιῶνται ἐν αὐτοῖς οἱ μαθηταὶ, οἵτινες ὀφείλουσι νὰ ἐξεγείρωνται περὶ ὥραν 4ην π. μ., νὰ καθαρίζωσι τὰ κτήνη καὶ τοὺς σταύλους καὶ νὰ διεξάγωσιν εἶτα, ὑπὸ τὴν ὁδηγίαν τῶν ἁρμοδίων ἀρχιεργατῶν, πᾶσαν ἐργασίαν τῆς ἡμέρας, ἀγροτικὴν, κηπουρικὴν, δενδροκομικὴν, ἀμπελουργικὴν κτλ., μετὰ μεσημβρίαν δὲ ἢ καὶ τὸ ἑσπέρας νὰ διδάσκωνται ὑπὸ τοῦ διευθυντοῦ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἑκάστοτε διεξαγομένης ἐργασίας, παρ’ αὐτοῦ δὲ νὰ ἐκμανθάνωσι καὶ τὰ στοιχεῖα τῆς καταστιχογραφίας, τῆς ταξινομήσεως τῶν γαιῶν καὶ τῆς ἐργασίας, πρὸς δὲ καὶ τῆς γεωδαισίας. Τοιαῦτα σχολεῖα πρέπει νὰ ἱδρύσωμεν εἰς ἕκαστον νομὸν, ἐν ἀνάγκῃ καὶ εἰς τὰς κυριωτέρας ἐπαρχίας· νὰ ἐπικρατῇ δὲ ἐν αὐτοῖς ἡ κυρίως μὲν γεωργία, ὅπου ὁ πληθυσμὸς εἶναι κατ’ ἐξοχὴν γεωργικὸς, ἢ κυρίως δὲ κτηνοτροφία καὶ ἡ τυροκομία, ὅπου ὁ πληθυσμὸς εἶναι κατ’ ἐξοχὴν κτηνοτρόφος, ἢ κυρίως δὲ ἀμπελουργία, ὅπου ὁ πληθυσμὸς εἶναι κατ’ ἐξοχὴν οἰνοπαραγωγὸς καὶ σταφιδοπαραγωγὸς, ἡ κυρίως δὲ ἐλαιοπαραγωγία καὶ δενδροκομία, ὅπου ὁ πληθυσμὸς εἶναι κατ’ ἐξοχὴν ἐλαιοπαραγωγὸς καὶ δενδροκόμος, ἢ καὶ ἡ κυρίως καπνοφυτεία, σηροτροφία καὶ μελισσοκομία, ὅπου μᾶλλον τὰ εἴδη ταῦτα ἐπιδίδουσι καὶ εὐδοκιμοῦσιν. Οὕτω θὰ ἔχωμεν ὅλα τὰ εἴδη τῶν πρακτικῶν ἀγροτικῶν σχολείων, ἀφοῦ δὲ οἱ μαθηταὶ σπουδάζουσιν ἐπί τινα χρόνον εἴς τι τούτων, θὰ δύνανται βραδύτερον νὰ μεταβαίνωσι καὶ εἰς ἄλλο ἐξ αὐτῶν εἰδικώτερον, καὶ νὰ τελειοποιῶνται εἰς ὃν κλάδον γεωργικὸν καὶ αὐτοὶ ἔχουσιν ἰδιαιτέραν κλίσιν καὶ ὁ τόπος των εἶναι ἐπιτηδειότερος. Μόνον μὲ τοιαῦτα σχολεῖα, μὲ τοιαύτην ὄντως πρακτικὴν ἀγροτικὴν παίδευσιν, διαρκοῦσαν περὶ τὰ 3 ἕως 4 ἔτη, ὡς ἐν Γαλλίᾳ καὶ Γερμανίᾳ, εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποκτήσωμεν ἀληθεῖς γεωργικοὺς ἐργάτας, ἱκανοὺς νὰ εἰσαγάγωσι καὶ διαδώσωσιν ἐν Ἑλλάδι πᾶν νεώτερον καὶ τελειότερον σύστημα καλλιεργείας.

§206ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν νομίζετε ὅτι ἡ ferme-modèle, περὶ τῆς ὁποίας ὡμιλήσατε πρὸ ὀλίγου, εἶναι ἀκριβῶς τὸ πρότυπον ἀγροκήπιον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἱδρύσωμεν ἐδῶ;

§207ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Οὐδόλως· διότι, σᾶς ἐρωτῶ, πόσα στρέμματα γῆς θὰ ἔχῃ ἕκαστον ἀγροκήπιον;

§208ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. 50 ἕως 100 στρέμματα.

§209ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μὲ αὐτὴν τὴν ἔκτασιν θ’ ἀπασχολήσητε μόλις ἓν ἄροτρον, ὅταν τὸ ἀγροκήπιον ἦναι καθαρῶς γεωργικόν. Τίς ὅμως θὰ πρωτοεργασθῇ μὲ αὐτὸ τὸ ἄροτρον; ὁ ἀρχιεργάτης; οἱ ἐργάται; ἢ οἱ μαθηταί; Τὸ ἀγροκήπιόν σας, κύριε Ὑπουργὲ, πρόκειται νὰ χρησιμεύσῃ κυρίως ὡς πρότυπον καλλιεργείας, ὡς ὑπογραμμὸς διὰ τοὺς περιοίκους, ὅπως, βλέποντες τὸν καλλίτερον τρόπον καλλιεργείας ἐν αὐτῷ, τὸν ἀπομιμῶνται καὶ οἱ ἴδιοι. Ἀλλ’ ἐγὼ ἀπέδειξα ἤδη, ὅτι τοῦτο εἶναι καθαρὰ χίμαιρα, ὅτι οὐδεὶς γεωργὸς θὰ ὠφεληθῇ τι ἐκ τῆς τοιαύτης προτύπου καλλιεργείας σας, ὡς καὶ ἐκ τῆς παραδειγματικῆς διδασκαλίας τῶν γεωργικῶν σταθμῶν. Τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐγὼ προτείνω, εἶναι ὅλως διάφορον τοῦ συστήματος τοῦ προτεινομένου διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ἐγὼ θέλω ἀληθῆ πρακτικὴν διδασκαλίαν, μετὰ τῶν ἀπολύτως ἀναγκαίων θεωρητικῶν μαθημάτων, γιγνομένην πρὸς πραγματικοὺς μαθητὰς, ὑποχρεουμένους ἐντὸς τριῶν ἢ τεσσάρων ἐτῶν νὰ διανύσωσιν αὐτὴν καὶ νὰ γείνωσιν οὕτω ἀληθεῖς γεωργικοὶ ἐργάται.

§210ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Πρέπει νὰ ἔχητε καὶ τὰ μέσα.

§211ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κατὰ τὸ ὑπ’ ἐμοῦ προτεινόμενον σύστημα θὰ δαπανήσητε βεβαίως πολὺ ὀλιγώτερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα θὰ δαπανήσητε διὰ τοὺς γεωργικοὺς σταθμοὺς καὶ τὰ ἀγροκήπια. Ἔχετε τὸ παράδειγμα τοῦ ἐν Βυτίνῃ γεωργικοῦ σταθμοῦ, ὅστις μόνον δαπάνας στοιχίζει εἰς τὸ Κράτος, μὲ τὸν διευθυντήν του, τοὺς ἀρχιεργάτας, ἐργάτας καὶ ἔξοδα καλλιεργείας, χωρὶς οὐδὲν ἀπολύτως ν’ ἀποφέρῃ ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου. Τὸ ἴδιον θὰ συμβῇ καὶ μὲ τοὺς νέους γεωργοὺς καὶ μὲ τὰ ἀγροκήπιά σας, τὰ ὁποῖα θὰ ἦναι κέντρα ἀργομισθίας μόνον. Τὰ πρακτικὰ ὅμως ἀγροτικὰ σχολεῖα θὰ συνιστῶνται εἰς μεγάλα κτήματα τοῦ Κράτους καὶ ἰδιωτῶν, μισθούμενα ἐπὶ τούτῳ. Τὰ κτήματα ταῦτα θὰ καλλιεργῶνται δι’ αὐτῶν τῶν μαθητῶν τῶν σχολείων, συγκεντρουμένων εἰς ἓν ἕκαστον ἐξ αὐτῶν 40 ἕως 50 περίπου. Ἐκ τῆς καλλιεργείας δὲ ταύτης θὰ εἰσπράττωμεν πάντως καὶ τὰ ἔξοδα αὐτῆς καὶ τὰ ἐνοίκια τῶν κτημάτων καὶ τὴν συντήρησιν τῶν μαθητῶν καὶ περίσσευμά τι, δυνάμενον νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἀμοιβὴ αὐτῶν μετὰ τὸ πέρας τῶν μαθημάτων των. Ἡ ἀμοιβὴ δὲ αὕτη ὁμοῦ μετὰ τῆς δωρεὰν συντηρήσεως ἐν τοῖς σχολείοις θὰ ἦσαν τὰ σπουδαιότατα ἐλατήρια τῆς προσελεύσεως τῶν παίδων τῶν μικρῶν γεωργοκτηματιῶν καὶ ἐπιμόρτων καλλιεργητῶν εἰς τὰ περὶ ὧν ὁ λόγος σχολεῖα καὶ τῆς μορφώσεως αὐτῶν εἰς καλοὺς γεωργικοὺς ἐργάτας, δυναμένους νὰ γείνωσιν ὄργανα διαδόσεως παντὸς νεωτέρου καὶ τελειοτέρου συστήματος ἐν Ἑλλάδι. Ἐν Γερμανίᾳ καὶ Γαλλίᾳ, Κύριοι, ἔχουσι γεωργικοὺς σταθμοὺς (landwirtschaftliche versuchsstationen, stations agricoles). Ἀλλὰ τούτων τὸ ἔργον καὶ ἡ ἀποστολὴ εἶναι ὅλως διάφορα τῶν γεωργικῶν σταθμῶν, τῶν προτεινομένων διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ἐκεῖ οἱ γεωργικοὶ σταθμοί, διατελοῦντες ὑπὸ ἕνα διευθυντήν, ἀσχολοῦνται μὲ μετεωρολογικὰς παρατηρήσεις, καὶ κάμνουσιν ἐξετάσεις, ἀναλύσεις τοῦ ἐδάφους, τῶν σπόρων, τῶν λιπασμάτων, τοῦ γάλακτος, τῶν οἴνων κτλ., παρέχουσι τὰς ἀναγκαίας συμβουλὰς καὶ ὁδηγίας πρὸς τοὺς γεωργούς, ἀμπελουργούς, δενδροκόμους καὶ σιτοπαραγωγοὺς περὶ παντὸς ζητήματος, ἀπαιτοῦντος ἀγρονομικὰς καὶ χημικὰς γνώσεις, ἐφ’ ᾧ ἐν ἑκάστῳ γεωργικῷ σταθμῷ ὑπάρχει καὶ τὸ κατάλληλον πρὸς τοῦτο χημικὸν ἐργαστήριον. Ἀλλὰ ποῦ οἱ ἐν Γερμανίᾳ καὶ Γαλλίᾳ τοιοῦτοι γεωργικοὶ σταθμοὶ καὶ ποῦ οἱ νῦν προτεινόμενοι ἐν ἡμῖν;

§212ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ λέξις σταθμὸς γερμανιστὶ δὲν εἶναι ὁ σταθμὸς ὁ ἰδικός μας.

§213ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ σταθμὸς τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου μετέχει πως καὶ τοῦ ἔργου τῶν ἐν Γερμανίᾳ καὶ ἐν Γαλλίᾳ γεωργικῶν σταθμῶν, καθόσον, ὡς ἐν ἄρθρῳ 3 ὁρίζεται, σκοπὸς αὐτοῦ εἶναι σὺν ἄλλοις καὶ «ἡ μελέτη τῶν γεωργικῶν ἰδιοτήτων τοῦ τόπου διὰ τῶν καταλλήλων πειραμάτων καὶ παρατηρήσεων». Ἀλλὰ καθ’ ὅσον δι’ αὐτοῦ ἐπιδιώκεται καὶ «ἡ διὰ τοῦ παραδείγματος διδασκαλία καὶ ἡ διάδοσις τῶν τελειοτέρων μεθόδων τῆς γεωργίας, κτηνοτροφίας καὶ γεωργικῶν βιομηχανιῶν» καθ’ ὅσον πρὸς αὐτὸν συνδέεται καὶ ἡ σύστασις προτύπων ἀγροκηπίων, ἔχομεν ἐν τῷ προκειμένῳ νομοσχεδίῳ σύγχυσιν παντελῆ ὅλως διαφόρων πραγμάτων, ἤτοι πρακτικῶν γεωργικῶν σχολείων, (Ackerbauschulen, fermes-écoles) γεωργικῶν σταθμῶν (landwirtschaftliche Versuchsstationen) καὶ προτύπων ἀγροκηπίων (fermes-modèles) σύγχυσιν, ἐξ ἧς μέλλει νὰ προκύψῃ ἀληθὴς κυκεὼν διὰ τὴν γεωργικὴν ἡμῶν παίδευσιν, ἄνευ πρακτικῆς τινος ὠφελείας καὶ μόνον χάριν σπατάλης τῶν χρημάτων τοῦ Τριανταφυλλιδείου κληροδοτήματος. Ἀλλὰ δὲν ἀρκοῦσι, Κύριοι, τὰ μέχρι τοῦδε ἄστοχα πειράματα μὲ τὴν γεωργικὴν ἡμῶν παίδευσιν, ὅπως μᾶς συνετίσωσιν ἐπὶ τέλους καὶ μᾶς ἐπαναγάγωσιν εἰς τὴν μόνην ὀρθὴν ὁδὸν, ἣν μετὰ τοιαύτης ἐπιτυχίας ἠκολούθησαν ἄλλοι λαοὶ, μᾶλλον ἡμῶν προηγμένοι; Ἀφοῦ αἱ ἰδικαί μας ἐπίνοιαι ἀπεδείχθησαν ἐν τοῖς πράγμασι τόσον πλημμελεῖς καὶ ἐλλιπεῖς, δὲν εἶναι καιρὸς πλέον νὰ ἐπίσχωμεν ἐν τῇ ὀλισθηρὰ ταύτῃ ὁδῷ καὶ νὰ κάμωμεν ὅ,τι καὶ ἡ πεῖρα τῶν ἄλλων χωρῶν μᾶς διδάσκει καὶ αὐτὰ τὰ πράγματα ἐνδεικνύουσιν εἰς ἡμᾶς; Καὶ ἡ πεῖρα καὶ τὰ πράγματα ἐπιβάλλουσιν εἰς ἡμᾶς νὰ προσφύγωμεν εἰς τὴν ἵδρυσιν πρακτικῶν ἀγροτικῶν σχολείων, δυναμένων νὰ μορφώσωσιν ἀληθεῖς γεωργικοὺς ἐργάτας, ἱκανοὺς νὰ διαδώσωσιν ἐν ἡμῖν πᾶν νεώτερον καὶ τελειότερον σύστημα καλλιεργείας, εἰς τὴν ἵδρυσιν πραγματικῶν γεωργικῶν σταθμῶν, οἵτινες θ’ ἀπέβαινον ἀληθεῖς φάροι διὰ τὴν ἐν Ἑλλάδι γεωργίαν. Ἀλλ’ ὅπως συστήσωμεν τὸν ἀναγκαῖον ἀριθμὸν τοιούτων πρακτικῶν ἀγροτικῶν σχολείων, τοιούτων σταθμῶν, ἔχομεν ἀνάγκην τοῦ καταλλήλου προσωπικοῦ, πρὸ παντὸς τῶν καταλλήλων διευθυντῶν. Τοὺς διευθυντὰς δὲ τούτους, Κύριοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκτήσωμεν διὰ τοῦ ἐν Ἀϊδινίῳ γεωργικοῦ σχολείου, ὅπερ πρέπει νὰ μετασχηματίσωμεν εἰς πρακτικὸν ἀγροτικὸν σχολεῖον. Ἀνάγκη πᾶσα νὰ συστήσωμεν ἐνταῦθα, ἐν Ἀθήναις, ἐν τῷ κτήματι τοῦ Χασεκῆ, ἀνωτέραν Γεωργικὴν Σχολήν. Ἀλλαχοῦ ἔχουσι πλείστας τοιαύτας Γεωργικὰς Σχολάς, πρὸς δὲ καὶ ἀκαδημίας. Ἐν Γερμανίᾳ εἶναι πολυάριθμοι αἱ τοιαῦται Σχολαί, ἀπαντῶσι δὲ καὶ ἀκαδημίαι, ὡς ἡ τοῦ Poppelsdorf, παρὰ τὴν Βόνναν, καὶ ἡ τοῦ Hohenheim, πρὸς δὲ γεωργικὰ ἰνστιτοῦτα τῶν Πανεπιστημίων τῆς Κανιξβέργης, τῆς Βρεσλαυΐας, τῆς Ἅλλης, τοῦ Κιέλου καὶ τῆς Γοττίγκης. Ἐν Γαλλίᾳ ἔχουσι τρεῖς ἀνωτέρας Γεωργικὰς Σχολάς, τὰς ἐν Grignon, παρὰ τὰς Βερσαλλίας, ἐν Grand-Jouan, παρὰ τὸ Nozay, καὶ τὴν ἐν Saulzaie, παρὰ τὸ Montluel, τὴν βραδύτερον εἰς Montpellier μετατεθεῖσαν, καὶ ἓν Ἐθνικὸν Ἰνστιτοῦτον τῆς Ἀγρονομίας (Institut national agronomique) ἐν Παρισίοις. Ἀλλαχοῦ ἔχουσι καὶ ἀνωτέρας δασονομικὰς καὶ κτηνιατρικὰς Σχολάς, αὐτοτελεῖς ὅλως, ἢ καὶ παραρτήματα τῶν Πανεπιστημίων. Πλὴν πάντα ταῦτα εἶναι πολυτέλεια, Κύριοι, ἀσυγχώρητος εἰς τὰ καθ’ ἡμᾶς. Ἡμεῖς, νομίζω, δυνάμεθα κάλλιστα ἐν τούτῳ νὰ μιμηθῶμεν τὸ παράδειγμα τῆς Πορτογαλίας, καὶ νὰ ἱδρύσωμεν μίαν ἑνιαίαν ἀνωτέραν Γεωργικὴν Σχολὴν ἐνταῦθα, ἐν ᾗ πλὴν τῆς κυρίως γεωργικῆς νὰ διδάσκωνται καὶ ἡ δασονομία καὶ ἡ κτηνιατρική, καὶ νὰ μορφῶνται ἐν αὐτῇ ἀληθεῖς ἐπιστήμονες ἀγρονόμοι, δασονόμοι καὶ κτηνίατροι. Οὕτω θὰ ἔχωμεν μεγάλην οἰκονομίαν. Πολλὰ μαθήματα τῶν συγγενῶν τούτων κλάδων θὰ διδάσκωνται ὑπὸ τῶν αὐτῶν καθηγητῶν ἀπὸ κοινοῦ εἰς τοὺς φοιτητὰς τῶν τριῶν κλάδων. Ἄλλα μαθήματα θὰ δύνανται οὗτοι νὰ ἀκροῶνται ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ καὶ τῇ Σχολῇ τῶν Βιομηχάνων Τεχνῶν, ὡς τὴν φυσικήν, χημείαν, ζωολογίαν, ὀρυκτολογίαν, βοτανικὴν, τὴν ἐπιπεδομετρίαν καὶ ὑδραυλικὴν μηχανικήν. Οἱ φοιτηταὶ τοῦ ἀγρονομικοῦ τμήματος θὰ δύνανται τότε νὰ ὑποβάλλωνται καὶ εἰς πρακτικὰς καθ’ ἡμέραν ἀσκήσεις ἐν τῷ κτήματι Χασεκῆ ἐφ’ ὅλων τῶν εἰδῶν τῆς καλλιεργείας. Οὕτω θὰ δυνηθῶμεν ν’ ἀποκτήσωμεν ἀληθεῖς ἀγρονόμους ἐπιστήμονας, ὧν ἔχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην καὶ δι’ ἄλλας ὑπηρεσίας καὶ διὰ τὰς διευθύνσεις τῶν πρακτικῶν ἀγροτικῶν σχολείων καὶ τῶν γεωργικῶν σταθμῶν. Οὕτω θ’ ἀποκτήσωμεν καὶ τοὺς ἀναγκαίους κτηνιάτρους καὶ δασονόμους ἐπιστήμονας διὰ τὸ Κράτος, ὧν ἡ ἀνάγκη ἀπὸ πολλοῦ ἔχει καταστῆ ἐπαισθητὴ τὰ μάλιστα ἐν ἡμῖν. Ἐνῷ, Κύριοι, κατὰ τὸ σύστημα, τὸ προτεινόμενον διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, οὐδὲν ἀγαθὸν πρόκειται νὰ ἔχωμεν, μόνον δὲ θέσεις πολλῶν ἀργομίσθων θὰ δημιουργήσωμεν, ὧν χάριν θὰ κατασπαταλῶνται ματαίως τὰ χρήματα τοῦ Τριανταφυλλιδείου κληροδοτήματος, κατὰ τὸ σύστημα τὸ ὑπ’ ἐμοῦ ὑποδεικνυόμενον εἶναι δυνατὸν καὶ πρακτικὰ ἀγροτικὰ σχολεῖα νὰ ἔχωμεν, καταρτίζοντα ἀληθεῖς γεωργικοὺς ἐργάτας, καὶ ἀνωτέραν γεωργικὴν παίδευσιν, μορφοῦσαν οὐ μόνον ἀγρονόμους, ἀλλὰ καὶ κτηνιάτρους καὶ δασονόμους ἐπιστήμονας. Τὸ πρῶτον τῶν συστημάτων τούτων ἄγει ἡμᾶς εἰς βεβαίαν ἀποτυχίαν, ἐπὶ ἀπωλείᾳ πολυτίμου χρόνου καὶ ἱερῶν χρημάτων, τὸ δεύτερον προοιωνίζεται βεβαίαν τὴν ἐπιτυχίαν, ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς ἐν Ἑλλάδι γεωργίας καὶ ἐπὶ ἐνισχύσει καὶ προαγωγῇ ἑνὸς τῶν πρωτίστων πλουτολογικῶν παραγόντων τῆς χώρας. Ἐκλέξατε νῦν μεταξὺ τῶν δύο τούτων συστημάτων.

§214ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγώ, Κύριοι, ἐπερίμενα τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον νὰ ὁμιλήσῃ κάπως πρακτικώτερον, ἀφοῦ μάλιστα εἶπεν, ὅτι καὶ ὁ ἴδιος ἔκαμεν ἀποπείρας τινὰς ἐργασιῶν γεωργικῶν. Σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἐνόησα τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐπρότεινεν ἀντὶ τοῦ συστήματος τοῦ νομοσχεδίου. Μᾶς παρέστησε προηγουμένως, ὅτι ὁ γεωργὸς τῆς Ἑλλάδος οὐδὲ εἰς τὰ πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ τελούμενα ἔχει διάθεσιν καὶ μάρτυρα ἔχομεν αὐτὸν τὸν ἴδιον συνάδελφον, παρὰ τοῦ ὁποίου, καίτοι παρόντος ἐκεῖ καὶ ἐπιστατοῦντος, ὁ γεωργὸς οὐδὲν ἤθελε ν’ ἀκούσῃ. Πρὸς θεραπείαν τώρα τοῦ νοσήματος αὐτοῦ τοῦ γεωργοῦ μᾶς συνέστησε νὰ κάμωμεν Πανεπιστήμιον Γεωργικὸν, ὥστε ὁ γεωργὸς, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει ὄρεξιν οὔτε τὰ στοιχειώδη νὰ μάθῃ, καὶ διδασκόμενος μάλιστα ἀπὸ πρόσωπα, οἷος ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, αὐτὸς θὰ ἐνθουσιασθῇ ἀμέσως διὰ τὸ Πανεπιστήμιον, καὶ ἑπομένως θὰ πεισθῇ τότε νὰ μεταβῇ εἰς τὴν Γεωργικὴν Σχολήν. Καὶ εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅτι αὐτὸ κυρίως χρειάζεται. «Χρειάζεται τελειοτάτη ἐκπαίδευσις γεωργική. Αὐτὰ ὅλα, τὰ ὁποῖα πράττετε, δὲν εἶναι διόλου πρακτικά.» Καὶ ὅμως ὁ γεωργὸς δὲν θέλει νὰ ἴδῃ ἐκείνην τὴν καλλιέργειαν, καὶ ὅταν ἀκόμη διδάσκηται ὑπὸ προσώπων, οἷος ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, καὶ ὅταν βλέπῃ μὲ τὰ ἴδιά του ’μάτια τ’ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἠδύνατο νὰ ἔχῃ. Πρέπει, λέγει, νὰ ἦσθε πρακτικοί. Πρέπει λοιπὸν νὰ συστήσητε ἀμέσως μίαν Ἀκαδημίαν Γεωργικὴν, πρέπει νὰ διδάξητε εἰς τὸν γεωργὸν νὰ καλλιεργῇ καλῶς, καὶ νὰ κατορθώσητε νὰ δημιουργήσητε αὐτὸν τέλειον ἀγρότην· πρέπει νὰ τοῦ μεταδώσητε καὶ μίαν ἱκανότητα νὰ δημιουργῇ πεδιάδας ἐκτεταμένας, ὁ ἴδιος, διὰ νὰ καλλιεργῇ διὰ μηχανῶν. Διότι, σᾶς λέγει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, τί θὰ κάμουν 50 ἢ 100 στρέμματα; πρέπει νὰ ἔχητε 1000 στρέμματα, ἵνα τὸν διδάξητε. Ἀλλὰ ποίαν, τὸν ἐρωτῶ, θὰ δώσητε διδασκαλίαν δι’ αὐτῶν τῶν στρεμμάτων; Τὴν διδασκαλίαν τῆς μεγάλης καλλιεργείας; τὰς μηχανάς;

§215ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶπον νὰ ὑπάρχῃ τόπος ἀρκετὸς, διὰ νὰ ἐργάζωνται 50 μαθηταί.

§216ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸν ἀγρόν του δηλαδὴ νὰ τὸν ὑποχρεώσητε νὰ ἐφαρμόσῃ ἐκεῖνα τὰ μέσα τῆς καλλιεργείας, τὰ ὁποῖα ἐχρησιμοποιήθησαν εἰς τὰς χιλιάδας τῶν στρεμμάτων, ἑπομένως τὰς μηχανὰς καὶ τὰ τοιαῦτα. Ἀλλὰ παρ’ ἡμῖν, ἀξιότιμε συνάδελφε, πρόκειται νὰ διδάξωμεν τὴν μικρὰν καλλιέργειαν, προκειμένου δὲ περὶ γεωργῶν, πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει τὴν γενικῶς παραδεδεγμένην ἀρχὴν, ὅτι ἀντιστρόφως παρ’ ὅ,τι εἰς πάντα ἄλλον κλάδον γίνεται ἡ διδασκαλία· καὶ ἐνταῦθα εἶναι ἡ ἀξία τῷ ὄντι τοῦ νομοσχεδίου, ἡ ὁποία ὅλας αὐτὰς τὰς βάσεις τὰς ἐφαρμόζει. Εἰς ἄλλους κλάδους, ἴσως καὶ εἰς ἐκείνους ὄχι τόσον ἀποτελεσματικῶς, ἀλλὰ κατὰ κανόνα, θεωρεῖται, ὅτι πρέπει νὰ ἀρχίζῃ ἡ ἐκπαίδευσις ἀπό τινας θεωρητικὰς γνώσεις, καὶ κατόπιν νὰ γίνηται ἡ ἐφαρμογή.

§217ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι.

§218ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλετε νὰ ἐκπαιδεύσητε τὸν γεωργόν; Δὲν πρέπει νὰ σκεφθῆτε, προκειμένου περὶ τοῦ γεωργοῦ τῆς Ἑλλάδος, περὶ δημιουργίας Σχολῶν θεωρητικῶν, διότι θὰ ἦναι ἄχρηστοι αἱ Σχολαὶ αὗται, ἐὰν δὲν προδιαθέσητε, δὲν προπαρασκευάσητε τὸν γεωργὸν νὰ ἔχῃ τὸν ζῆλον τῆς ἐκπαιδεύσεως. Λοιπὸν ἐπὶ ἔτη πολλὰ δὲν ἔχετε ἀνάγκην θεωρητικῆς διδασκαλίας γεωργικῆς ἐν Ἑλλάδι, ἔχετε ἀνάγκην, καὶ χάριν τῆς θεωρητικῆς διδασκαλίας, ἵνα τὸν ἑλκύσητε πρὸς αὐτὴν, νὰ μεταχειρισθῆτε προηγουμένως τὸ παράδειγμα, καὶ τὸν διαθέσητε πρὸς αὐτό. Διότι ὁ γεωργὸς, ὅταν ἴδῃ προηγουμένως τὴν καλὴν καλλιέργειαν, τὴν ὁποίαν θὰ ἐκτελέσητε διὰ τοῦ ἀγροκηπίου, καὶ ἴδῃ τ’ ἀποτελέσματα, χωρὶς νὰ βλέπῃ τὰς δοκιμαστικὰς ἐργασίας παντάπασι,—νὰ τὸν ἀπομακρύνητε μάλιστα ἀπὸ αὐτὰς, διότι εἶναι κίνδυνος μὴ τὸν ἀποθαῤῥύνητε,—ὅταν ἴδῃ τὸ ἀγροκήπιον καλλιεργούμενον καὶ ἀποφέρον διὰ μικρᾶς δαπάνης μέγα εἰσόδημα, θὰ διατεθῇ τοιουτοτρόπως, ὥστε, ἐὰν θελήσητε νὰ τὸν διδάξητε καί τινα θεωρητικὰ, θὰ τὰ ἀποδέχητε καὶ θὰ ἀρέσκητε νὰ κάμῃ δοκιμαστικὰς ἐργασίας. Τοσοῦτον τοῦτο εἶναι ἀκριβὲς, ὥστε καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς Γαλλίας εἰς μίαν ἐγκύκλιον καθαρῶς ποιεῖται τὴν διάκρισιν τῶν δύο εἰδῶν ἀγρῶν, τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ ἔχωσιν εἰς τὰ σχολεῖα, τῶν δοκιμαστικῶν ἀγρῶν (champs d’ expériences) καὶ τῶν ὑποδειγματικῶν ἀγρῶν (champs de démonstration) καὶ λέγει ὅτι, ἐὰν ἦναι δυνατὸν, δέον νὰ μὴ βλέπῃ ὁ γεωργὸς τὰ δοκιμαστικὰ ἔργα, νὰ βλέπῃ μόνον τὸ ἀποτέλεσμα, νὰ τὸν ἀπομακρύνητε ἀπ’ ἐκεῖ, νὰ κρύψητε, οὕτως εἰπεῖν, τοὺς ἀγροὺς ἐκείνους, ὅπου θὰ γίνωνται τὰ πειράματα,—διότι φαίνεται, ὅτι παντοῦ ὑπάρχουσιν αὐταὶ αἱ ἰδιότητες, καὶ ἴσως ὁ χαρακτὴρ τοῦ ἀγρότου Γάλλου πρὸ ἐτῶν ὡμοίαζε μὲ τὸν χαρακτῆρα τοῦ ἀγρότου Ἕλληνος. Ἔχομεν λοιπὸν ἀνάγκην νὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὴν πρακτικὴν διδασκαλίαν, καὶ λέγων πρακτικὴν διδασκαλίαν, ἐννοῶ καὶ ταύτην τὴν διάκρισιν ἀκόμη, δηλαδὴ νὰ ἔχωμεν τὰ δύο αὐτὰ εἴδη τῶν ἀγρῶν καὶ εἰς τοὺς γεωργικοὺς σταθμούς. Τὸ ἄλλο, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου συνηγόρησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, εἶχον ὑποστηρίξει προηγουμένως, ὅτι πρέπει νὰ εἰσέρχωνται μαθηταὶ ἀγρόται, καὶ νὰ ἦναι μικρᾶς ἡλικίας, ὅπως καὶ ἐν Γαλλίᾳ, ὅπου 16 ἐτῶν εἶναι ὁ μικρότερος ὅρος τῆς ἡλικίας. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος μοὶ ἠμφισβήτησε τοῦτο. Δὲν ἠθέλησα νὰ μεταβῶ εἰς τὴν οἰκίαν μου, ἵνα φέρω τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, διότι ἔγεινε καὶ μία λογομαχία καὶ ἐν Γαλλίᾳ κατὰ τὸ 1849, ἐν τῇ Βουλῇ, μεταξὺ δύο Βουλευτῶν, διότι ἔλεγεν ὁ εἷς: «τί θὰ πράξῃ ἓν παιδὶ, τὸ ὁποῖον εἶναι 10 ἐτῶν;» «Παρατηρῶ ὅτι δὲν ἔχετε ἀναγνώσει τὸν νόμον, διότι εἶναι 16 ἐτῶν», τῷ παρετήρησεν ὁ ἕτερος· καὶ ἤρχισε μία λογομαχία ἐκεῖ, καὶ ἠστεΐζοντο ἀμοιβαίως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἡλικίας. Καὶ ἐνῷ σήμερον ἀνεγίνωσκον καὶ αὐτὸ τὸ μέρος εἰς τὰ πρακτικὰ, ἦτο μία παράδοξος σύμπτωσις αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἀνεγίνωσκον, συμβὰν μεταξὺ δύο Γάλλων Βουλευτῶν, νὰ μοὶ συμβῇ μὲ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον. Εἶναι ὅμως καὶ ἓν ἄλλο στοιχεῖον, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει εἰς τὰ fermes-écoles, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς δὲν εἰσάγομεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ δὲν ἐτόλμησα νὰ τὸ συστήσω ἐγὼ καὶ τοῦτο, καὶ καταντᾷ ἓν σπουδαῖον ζήτημα. Ἡ διαχείρισις τῶν fermes-écoles γίνεται δαπάναις τοῦ ἰδιώτου, δὲν ἀναμιγνύεται τὸ Κράτος. Τοῦτο κατ’ ἀρχὴν εἶναι ὀρθὸν, διότι τὸ Κράτος βεβαίως εἶναι κακὸς ἐπιχειρηματίας, καὶ εἶναι φόβος τότε, μήπως οἱ σταθμοὶ καὶ τὰ ἀγροκήπια δὲν παρουσιάζουν ὅ,τι πρέπει πρωτίστως νὰ παρουσιάζουν, τὸ κέρδος. Πρέπει ὅλα αὐτὰ νὰ παρουσιάζουν κέρδος, ἵνα παραδειγματίζηται ὁ γεωργός. Διὰ τοῦτο εἰς τὰ σχολεῖα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι τὴν κυριωτέραν βάσιν τοῦ συστήματος τοῦ Γαλλικοῦ, τὰ fermes-écoles, τὸ Κράτος διορίζει τὸν Διευθυντὴν καὶ τρεῖς ἀρχιεργάτας, εἶναι δὲ στρέμματα ἀπὸ διακοσίων μέχρι χιλίων ἐν Γαλλίᾳ,—ἡμεῖς ἔχομεν 250 μόνον—ἀλλ’ ἐνῷ διευθύνει τὸ Κράτος καὶ ἐπιτηρεῖ, ἡ ἐπιχείρησις ὡς πρὸς τὸ οἰκονομικὸν μέρος εἶναι ἰδιωτικὴ τῶν fermes-écoles· ὁ ἰδιώτης θὰ δαπανήσῃ· ἐὰν θὰ ὠφεληθῇ, θὰ ἦναι ἡ ὠφέλεια ἰδική του, ὅπως, καὶ ἐὰν ζημιωθῇ, ἡ ζημία θὰ ἦναι ἰδική του· παρεμβαλλομένου δὲ τοῦ ἰδιωτικοῦ συμφέροντος, τὸ ὁποῖον ἴσως καὶ ἡμεῖς κατορθώσωμεν, θὰ ἔχωμεν βεβαίως καλλίτερα ἀποτελέσματα, ἐὰν δύναται τὸ Κράτος νὰ ἔχῃ τὴν ἐποπτείαν, νὰ ἔχῃ τὸν διορισμὸν τοῦ γεωπόνου, τοῦ διευθύνοντος, καὶ ἀντὶ νὰ ἐκτελῇ τὴν ἐπιχείρησιν ἐπὶ ἰδίᾳ δαπάνῃ καὶ ἐπὶ ἰδίᾳ ἐνδεχομένῃ ζημίᾳ, νὰ τὴν ἐκτελῇ ἐπὶ τὸ κερδαλεώτερον, οὕτως εἰπεῖν, διὰ τοῦ ἰδιωτικοῦ συμφέροντος. Τοιαῦτα μέτρα δύνανται νὰ ληφθῶσι καὶ ἐν τῇ ἐκτελέσει. Κατὰ τὰ ἄλλα δὲν βλέπω, διατί ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐφαίνετο καταφερόμενος κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἐνῷ νομίζω ὅτι κατὰ τὸ πλεῖστον ἤμεθα ἐν συναυλίᾳ (ἱλαρότης). Λοιπὸν ἦτο παράδοξον, ὅτι μὲ διαφορετικὸν τόνον ἐφάνη ὁ μὲν συνάδελφος ὅτι κατεφέρετο κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἐγὼ δὲ ὑπερησπιζόμην τὸ νομοσχέδιον, καὶ κατὰ τὸ πλεῖστον ἐλέγομεν τὰ αὐτά· ὁ μὲν τόνος τοῦ συναδέλφου εἶχε κἄτι τι τὸ ἀντιπολιτευτικὸν, ὁ δὲ τόνος ὁ ἰδικός μου εἶχέ τι τὸ συμπολιτευτικὸν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ, ἀλλὰ κατὰ τὸ πλεῖστον ἐλέγομεν τὰ αὐτὰ (ἱλαρότης).

§219Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὥστε ἦτο συναυλία (ἱλαρότης).

§220ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἦτο ἀληθὴς καὶ καλλιτέρα ἡ συναυλία τοιουτοτρόπως, ἀκριβῶς διότι ἄλλον τόνον εἶχεν ὁ εἷς καὶ ἄλλον ὁ ἄλλος. Ἡ διαφωνία εἶναι μόνον, ὅτι ὑμεῖς καὶ ἐγὼ, συμφώνως πρὸς τὸ νομοσχέδιον, δὲν παραδεχόμεθα νὰ συστήσωμεν τὸ Πανεπιστήμιον τὸ Γεωργικόν. Τώρα ἡ ἄλλη διαφωνία εἶναι ὡς πρὸς τὴν ὀνομασίαν τῶν σταθμῶν, καὶ ἐγένετο μία πάλη. Καὶ εἶπον καὶ ἐγώ: περὶ τούτου καὶ ὡς πρὸς τοῦτο δὲν δύναμαι νὰ κατακρίνω τὸν κ. Ὑπουργόν· διότι, ἐὰν ἔχωμεν ἕνα τοιοῦτον ἐπιστήμονα, δὲν δυνάμεθα νὰ τὸν μοιράσωμεν εἰς διάφορα τεμάχια, ἵνα συστήσωμεν γεωργικοὺς σταθμούς· διότι πρέπει νὰ γνωρίζωμεν, ὅτι ἡ χημικὴ ἀνάλυσις γαιῶν εἶναι τὸ δυσκολώτερον διὰ τὴν χημείαν. Χημικὴ ἀνάλυσις οἴνου, βουτύρου, τυροῦ καὶ τῶν τοιούτων γίνεται εὐχερῶς, ἀλλὰ χημικὴ ἀνάλυσις γαιῶν δὲν γίνεται εὐκόλως. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ τῆς ἀναλύσεως τῆς λεγομένης μηχανικῆς, ἡ ὁποία ἐξακριβώνει τὰ ἀδρανῆ στοιχεῖα τῆς γῆς, αὐτὴ εἶναι εὐχερὴς, δηλ. νὰ εὕρῃ τὴν ἀνάλογον ποσότητα τοῦ ἀμμώδους, τῆς ἀσβέστου, τοῦ ἀργίλλου· ἀλλὰ χημικὴ ἀνάλυσις γαιῶν εἶναι δύσκολος. Δὲν δυνάμεθα λοιπὸν νὰ ἔχωμεν σταθμοὺς ἀναλύσεων ἐπὶ τοῦ παρόντος, θὰ ἔχωμεν κατ’ ἀνάγκην ἓν σύστημα περιληπτικὸν, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ περιέχωνται ὅλα.

§221ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Λυποῦμαι ὅτι εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἐξ Εὐρυτανίας δὲν ἔγεινα καταληπτός. Εἰς τὰς ἀρχὰς ἐνόμισεν ὅτι διεφωνοῦμεν, ὕστερον καὶ αὐτὸς δὲν ἐνόησε πῶς εὑρέθημεν συμφωνοῦντες. Κατ’ ἀρχὰς ἐνόμισεν ὅτι ἐγὼ ἤθελον νὰ μορφώσωμεν γεωργικοὺς ἐργάτας ἐν Ἀκαδημίᾳ πανεπιστημιακῇ. Ὕστερον ὅμως εἶπεν, ὅτι εἶναι περιττὴ ἡ Ἀκαδημία, καὶ μετὰ τοῦτο παρετήρησεν, ὅτι καλοὶ εἶναι οἱ σταθμοὶ οἱ γεωργικοί. Ἀλλὰ δὲν ἔχομεν κανένα ἁρμόδιον ἐπιστήμονα, καὶ ἐπειδὴ δὲν ἔχομεν τοιοῦτον, προσέθηκα, λάβετε τὰ μέτρα σας νὰ μὴ ἀποκτήσωμεν ποτὲ, εἰς αἰῶνα τὸν ἅπαντα, τοιούτους εἰδικοὺς ἄνδρας. Ἐγώ, Κύριοι, νομίζω, ὅτι ἔχομεν δύο τινῶν ἀνάγκην ἐν Ἑλλάδι: γεωργικῶν ἐργατῶν, τοὺς ὁποίους δυνάμεθα νὰ μορφώσωμεν εἰς πρακτικὰς Γεωργικὰς Σχολάς, κατὰ τὸ πρότυπον τὸ ἐν ἄλλοις Κράτεσι, καὶ διευθυντῶν τῶν τοιούτων Γεωργικῶν Σχολῶν, διευθυντῶν γεωργικῶν σταθμῶν, δασονόμων καὶ κτηνιάτρων, τοὺς ὁποίους δυνάμεθα νὰ μορφώσωμεν μόνον ἐν ἀνωτέρᾳ Γεωργικῇ Σχολῇ, ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὸ Πανεπιστήμιον καὶ τὸ Πολυτεχνεῖον. Ὅπως ἔχομεν ἀνάγκην γεωργικῶν ἐργατῶν, ἔχομεν ἐπίσης ἀνάγκην τῶν τοιούτων ἐπιστημόνων. Ἄνευ αὐτῶν οὐδὲ βῆμα δυνάμεθα νὰ κάμωμεν πρὸς τὰ πρόσω, θὰ χωλαίνωμεν δὲ καὶ ὑπὸ ἔποψιν δασονομικὴν καὶ κτηνιατρικὴν καὶ ἀγροτικήν. Λοιπὸν ἐγὼ ἐπρότεινα δύο τινά, διάφορα. Δὲν ἠξεύρω ἐν ὁποίᾳ ψυχολογικῇ καταστάσει διατελῶν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἠθέλησε νὰ συγχύσῃ αὐτά, καὶ ὅπου ἦτο Γεωργικὴ Σχολή, νὰ φαντασθῇ Ἀκαδημίαν, ἐκεῖ δὲ, ὅπου ἐπρόκειτο περὶ Ἀκαδημίας, νὰ συγχύσῃ ταύτην μὲ πρακτικὴν Γεωργικὴν Σχολὴν καὶ μὲ σταθμόν. Δύο τινῶν ἔχομεν ἀνάγκην, ἐπαναλαμβάνω, γεωργικῶν ἐργατῶν ἀφ’ ἑνός καὶ ἐπιστημόνων διευθυντῶν τῶν Γεωργικῶν Σχολῶν ἀφ’ ἑτέρου, διευθυντῶν τῶν σταθμῶν, τοὺς ὁποίους ἔχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην ν’ ἀποκτήσωμεν ὅσον οὔπω, καὶ δὲν θ’ ἀποκτήσωμεν, ἐφ’ ὅσον ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ ἄλλος τις, φρονῶν τὰ αὐτά, εἶναι ἐναντίος τῆς συστάσεως τοιαύτης Σχολῆς. Τὰ δύο αὐτὰ δυνάμεθα ν’ ἀποκτήσωμεν, μόνον ἐφαρμόζοντες τὸ σύστημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὄχι ἐγώ, ἀλλ’ ἡ πεῖρα ἡ μακρὰ ὅλων τῶν ἄλλων Κρατῶν ἔχει ἀποδείξει. Διὰ τοῦ συστήματος τοῦ νομοσχεδίου οὔτε τοῦ ἑνὸς οὔτε τοῦ ἄλλου ἐπιτυγχάνομεν, οὔτε πρακτικὰς Γεωργικὰς Σχολὰς θὰ ἔχωμεν, τοιαύτας δηλαδή, εἰς τὰς ὁποίας νὰ εἰσέρχωνται μαθηταὶ καὶ νὰ μορφώνωνται ἐμπράκτως δι’ ὑποδειγματικῆς διδασκαλίας. Καὶ κἄτι τι ἄλλο εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος. Ἐὰν ἦναι δυνατὸν νὰ περιβάλωμεν τὸ ἀγροκήπιον μὲ ἓν παραπέτασμα, καὶ ὅταν τελειώσῃ ἡ καλλιέργεια, νὰ ἀφαιρῶμεν τὸ παραπέτασμα αὐτὸ καὶ νὰ βλέπωσιν οἱ ἄνθρωποι καὶ νὰ μένωσι κεχηνότες, καὶ ἐντεῦθεν νὰ λαμβάνωσιν ἀφορμὴν νὰ ἐφαρμόζωσι καλλιέργειαν, τὴν ὁποίαν δὲν εἶδον. Ἐγὼ εἶπον νὰ λαμβάνωμεν τοὺς μαθητὰς νέους τὴν ἡλικίαν, νὰ τοὺς εἰσάγωμεν εἰς τὰς Σχολὰς, εἰς αὐτὰς νὰ ἐργάζωνται ὡς γεωργικοὶ ἐργάται, νὰ περιποιῶνται τὰ ζῶα, νὰ ἀροτριῶσι, νὰ σκάπτωσι καὶ νὰ λαμβάνωσι καὶ θεωρητικάς τινας γνώσεις συγχρόνως, καὶ οὕτω πως νὰ μορφῶνται τέλειοι γεωργικοὶ ἐργάται. Αὐτοῦ ἔχομεν ἀνάγκην κυρίως, καὶ αὐτὸ θὰ ἀποκτήσωμεν μόνον κατὰ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον καὶ ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Γερμανίᾳ ἔχουν ἐφαρμόσει. Ἔχομεν ἀνάγκην ἀφ’ ἑτέρου θεωρητικῶς μεμορφωμένων ἐπιστημόνων γεωργικῶν, δασονόμων καὶ κτηνιάτρων, καὶ αὐτοὺς θ’ ἀποκτήσωμεν, ὅταν ἱδρύσωμεν τὰς τοιαύτας Γεωργικὰς ἀνωτέρας Σχολάς, ὅπως ἔχουν ἱδρύσει ὅλα τὰ ἄλλα Κράτη, καὶ ἡ Γαλλία καὶ ἡ Γερμανία καὶ ἡ Ἰταλία καὶ ἡ Ρωσσία καὶ ἡ Αὐστρία καὶ ἡ Πορτογαλία. Θέλομεν νὰ κάμωμεν τῆς κεφαλῆς μας; κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον· ἂς τὸ κάμωμεν, ἀλλὰ θὰ ἔχωμεν ἀποτελέσματα οἷα τὰ μέχρι τοῦδε ἀπὸ τὰς Σχολὰς τῆς Τίρυνθος, τοῦ Ἀϊδινίου καὶ τὴν ἐνταῦθα, θὰ κοπανίζωμεν, κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον, ἀέρα.

§222ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀλίγας λέξεις, Κύριοι, ἔχω νὰ εἴπω, διότι ἀρκετὰ ἤδη ἐλέχθησαν καὶ διότι εἶναι προκεχωρηκυῖα ἡ ὥρα. Κατ’ ἐμὲ, Κύριοι, ὁ ἐπισταμένως μελετῶν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἱδρύσεως γεωργικῶν σταθμῶν εὑρίσκεται ἐν τῷ τέλει τῆς ἐργασίας του εἰς μίαν δυσχέρειαν μεγάλην, εὑρίσκεται εἰς τὴν δυσχέρειαν καὶ τὸν δισταγμὸν, ἂν πρέπῃ νὰ κηρυχθῇ ὑπὲρ ἢ κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Τοιοῦτόν τι πάθημα συνέβη καὶ εἰς ἐμὲ, μελετῶντα τὸ προκείμενον νομοσχέδιον· θὰ ἐξηγήσω δὲ ὑμῖν ἀμέσως τὴν αἰτίαν τοῦ παθήματός μου τούτου. Ἐκ τῆς μελέτης τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἶδον, ὅτι εἷς μόνον κυρίως ἐπιδιώκεται δι’ αὐτοῦ σκοπός, ἡ ὀργάνωσις ἡ τελειοτέρα καὶ εὐστοχωτέρα τῆς γεωργικῆς παρ’ ἡμῖν ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλὰ διμερής, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, εἶναι ὁ σκοπὸς οὗτος· διότι ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἄρδην ἀνατρέπεται καὶ καταργεῖται τὸ καθεστὼς τὸ λειτουργοῦν μέχρι τοῦδε παρ’ ἡμῖν, καταργοῦνται τουτέστιν αἱ Γεωργικαὶ Σχολαί, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἐπιδιώκεται ἡ πραγματοποίησις τοῦ κυρίου σκοποῦ, τουτέστι τῆς μεταδόσεως τῶν ἐπιστημονικῶν μεθόδων ἐν τῇ καλλιεργείᾳ καὶ τῆς γεωργικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν γένει, διὰ τῆς ἱδρύσεως τῶν γεωργικῶν σταθμῶν. Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι εὑρίσκεται τις εἰς τὴν δυσχέρειαν, ἂν πρέπῃ νὰ κηρυχθῇ ὑπὲρ ἢ κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὴν κατάργησιν τῶν Γεωργικῶν Σχολῶν, ἐγὼ ἔχω ἐναντίαν γνώμην πρὸς τὴν γνώμην τῶν συντακτῶν τοῦ νομοσχεδίου, διότι νομίζω, ὅτι θὰ ἦναι πάντη ἀσύμφορος καὶ ἐπιζήμιος ἡ κατάργησις, ὡς ἀφ’ ἑτέρου, μετὰ τὴν κατάργησιν τῶν Σχολῶν, ἄκαρπος θὰ ἦναι ἡ ἵδρυσις τῶν γεωργικῶν σταθμῶν, ἔν τινι μέτρῳ, ἐννοεῖται, πάντοτε. Διότι ὑπό τινας ἐπόψεις τὴν ἵδρυσιν ἑνὸς καὶ δύο καὶ τριῶν σταθμῶν θὰ ἐθεώρουν ὡς συντελεστικωτέραν εἰς τὴν μετάδοσιν τῶν ἐπιστημονικῶν μεθόδων διὰ τὴν καλλιέργειαν τῆς γῆς, ἂν οἱ σταθμοὶ οὗτοι ἱδρύοντο συμφώνως πρὸς τὰς ἐνδείξεις τῶν σημερινῶν ἀναγκῶν τῆς παρ’ ἡμῖν γεωργίας. Κατὰ τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ νομοσχεδίου, οἱ συντάκται αὐτοῦ ὁρμῶνται ἐκ τῆς ἀρχῆς, ὅτι ἡ ἵδρυσις παρ’ ἡμῖν τῶν Γεωργικῶν Σχολῶν τελείως ἀπέτυχε καὶ ὅτι τὸ πάθημα, τὸ ὁποῖον ἐπάθομεν καὶ ὑφιστάμεθα ἤδη ἐπὶ 10 ἔτη, ἐνεδείκνυεν ἡμῖν τὴν ἀνάγκην τῆς εὑρέσεως ἄλλου τρόπου, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἠδυνάμεθα νὰ μεταδώσωμεν εἰς τοὺς ἀγροτικοὺς πληθυσμοὺς τὰς γνώσεις τὰς γεωργικὰς καὶ τὰς μεθόδους τὰς ἐπιστημονικὰς ἐν τῇ καλλιεργείᾳ τῆς γῆς. Ἐγὼ δὲν ἀρνοῦμαι τὸ γεγονὸς τῆς ἀποτυχίας τοῦ σκοποῦ, διὰ τὸν ὁποῖον ἱδρύθησαν παρ’ ἡμῖν αἱ τρεῖς Γεωργικαὶ Σχολαί, ἀλλὰ διαφωνῶ ὡς πρὸς τὸ συμπέρασμα, εἰς τὸ ὁποῖον κατέληξεν ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι τὸ μὲν Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἐνόμισεν, ὅτι ἐντεῦθεν ὠφείλομεν ν’ ἀκολουθήσωμεν ἄλλην μέθοδον, ἐγὼ δὲ νομίζω, ὅτι τὸ γεγονὸς τῆς ἀποτυχίας ἐνεδείκνυεν ἡμῖν ἄλλα μέτρα ὡς ληπτέα πρὸς βελτίωσιν τῆς ὑπαρχούσης καταστάσεως. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας σᾶς εἶπεν, ὅτι αἱ Σχολαὶ αἱ Γεωργικαὶ ἀπέτυχον, διότι ἡ διδασκαλία ἡ ἐν αὐταῖς γενομένη ἦτο καθαρῶς θεωρητικὴ καὶ δὲν ἐξεπλήρου τὸν σκοπὸν αὐτῆς, ὅστις ἦτο ἡ μετάδοσις τελειοτέρων γνώσεων εἰς τὸν ἀγροτικὸν πληθυσμόν, τὸν ἔχοντα ἀνάγκην τῶν γνώσεων τούτων, ὅπως τελειοποιήσῃ τὰς μεθόδους ἐν τῇ καλλιεργείᾳ τῆς γῆς. Ἀλλὰ τοῦτο, Κύριοι, δὲν εἶναι ἀληθές. Ὁ νόμος τοῦ 1887, ὁ ὁποῖος ἵδρυσε παρ’ ἡμῖν τὰς Γεωργικὰς Σχολάς, ῥητῶς ἀναγράφει ἐν ταῖς διατάξεσιν αὐτοῦ, ὅτι ἡ διδασκαλία ἐν ταῖς Σχολαῖς θέλει εἶσθαι καὶ θεωρητική, ἀλλ’ ἐπίσης καὶ ἐξόχως πρακτική. Τὸ πλεῖστον δὲ τῶν ὡρῶν τῆς διδασκαλίας καθιεροῖ διὰ τὴν πρακτικὴν ἐκπαίδευσιν. Κατὰ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νόμου «αἱ Σχολαὶ σκοπὸν ἔχουσι τὴν μόρφωσιν πρακτικῶν γεωργῶν διὰ προσφόρου διδασκαλίας τῶν τελειοτέρων μεθόδων τῆς καλλιεργείας τῆς γῆς καὶ τῆς ἀνατροφῆς τῶν φυτῶν καὶ τῶν ζώων, ὡς καὶ τῆς διδασκαλίας τῶν στοιχειωδεστέρων ἐπιστημονικῶν περὶ γεωργίας γνώσεων...» Ἐν ἄρθρῳ δʹ 6 διατάσσεται: «Οἱ ἐπιτυγχάνοντες λαμβάνουσιν ἀπολυτήριον. Εἶναι δὲ ἡ διδασκαλία ἐφηρμοσμένη καὶ θεωρητική...» Τοιαῦτα παρήγγελλεν ὁ νόμος τοῦ 1887. Ἀλλ’ ἴδωμεν, ἐξετελέσθησαν τὰ παραγγέλματα ταῦτα τοῦ νόμου; ἐπεδιώχθη ἡ πρακτικὴ μόρφωσις τῶν νέων τῶν ἐγγραφέντων ἐν ταῖς Σχολαῖς ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ὅτι θ’ ἀποκτήσωσι μετὰ τριετίαν τὰ ἀπαιτούμενα ἐπιστημονικὰ ἐφόδια;

§223ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν ἐδημοσιεύθη κἄν μέχρι τοῦδε πρόγραμμα μαθημάτων· ἕκαστος διευθυντὴς ἔκαμνεν ὅ,τι ἤθελε.

§224ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ θὰ εἴπω. Ἡ ἀτέλεια λοιπὸν τῶν Σχολῶν δὲν ὀφείλεται εἰς τὴν κακὴν ὀργάνωσιν αὐτῶν, διότι ὁ νόμος καὶ τὸ διάταγμα τὸ ἐκτελεστικὸν κατήρτισαν ὀργανισμὸν τέλειον διδασκαλίας καὶ μορφώσεως. Ὁ λόγος τῆς ἀποτυχίας δὲν ἔγκειται ἐν τῇ ἐλλιπεῖ ἢ ἀτελεῖ ὀργανώσει αὐτῶν, ἀλλ’ ἐν τῇ ἐλλείψει ἐνδιαφέροντος καὶ ἐπιτηρήσεως ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας. Οὐδέποτε ἡ Πολιτεία ἐξετέλεσε τὸ καθῆκον αὐτῆς, ὅπως ἐκπληρωθῇ ὁ σκοπὸς, διὰ τὸν ὁποῖον ἱδρύθησαν αἱ Σχολαί. Ἐπανειλημμέναι ἐκθέσεις ἐφορευτικῶν ἐπιτροπῶν ὑπεβλήθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐνδεικνύουσαι τὴν ἀνάγκην τῆς λήψεως μέτρων τελεσφόρων, ἵνα ἐπιτευχθῇ ὁ προορισμὸς τῶν Σχολῶν τούτων, ἀλλ’ οὐδεμία τῶν παραινέσεων αὐτῶν ἐλήφθη ποτὲ ὑπ’ ὄψιν, οὐδέν ποτε ἐγένετο πρὸς βελτίωσιν τῆς καταστάσεως, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐκ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας πᾶν κώλυμα παρενεβάλλετο, ὅπως τελείως ἀποτύχῃ ὁ σκοπὸς, διὰ τὸν ὁποῖον ἱδρύθησαν αἱ Σχολαί. Καὶ ἵνα μὴ περιορίζωμαι εἰς λόγους, ἀναφέρω γεγονότα. Ἐν ταῖς Γεωργικαῖς Σχολαῖς, παρὰ τῇ Διευθύνσει, ἥτις ἔχει τὴν ἀνωτέραν ἐπιστασίαν καὶ φροντίδα περὶ τῆς διδασκαλίας καὶ διοικήσεως, ὑπάρχει καὶ λογιστικὴ ὑπηρεσία· ἀλλὰ τί νομίζετε ὅτι πράττει ἡ λογιστικὴ ὑπηρεσία; Νομίζετε ὅτι βοηθεῖ τὴν Διεύθυνσιν διὰ τῆς ἀρωγῆς, τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ παρέχῃ εἰς τὴν διδασκαλίαν; Οὐχί. Τοὐναντίον πᾶν παρενέβαλλε πρόσκομμα, εἴτε ἐκ προθέσεως, εἴτε διότι οὕτως ἐλλιπῶς εἶχον τὰ πράγματα. Ἐζητεῖτο π. χ. σπόρος παρὰ τῆς Διευθύνσεως, διὰ νὰ σπαρῇ ὁ ἀγρὸς ὁ ἀνήκων εἰς τὴν Σχολὴν, καὶ ἡ λογιστικὴ ὑπηρεσία ἦτο τοιαύτη, ὥστε ὁ σπόρος παρείχετο εἰς τὴν Σχολὴν, ὅτε οἱ ἄλλοι γεωργοὶ ἐθέριζον τοὺς ἀγρούς των! Ἐν τῷ νόμῳ τῷ ἱδρύσαντι τὰς Σχολὰς τοῦ 1887 πολλὰ ἀναγράφονται μαθήματα, ὡς διδακτέα ἐν αὐταῖς, τὰ δὲ μαθήματα ταῦτα εἶναι ἡ σπουδὴ τῆς οἰνοποιΐας, ἡ ἀμπελουργία, ἡ κτηνοτροφία, ἡ μεγάλη καλλιέργεια, ἡ σηροτροφία καὶ λοιπὰ παντοειδῆ μαθήματα. Ἂς λάβωμεν τὴν κτηνοτροφίαν. Τί ἔπραξαν αἱ Σχολαί; Ἐζήτησαν πιστώσεις, ὅπως ἀγοράσωσι κτήνη, τὰ ὁποῖα θὰ ἐχρησιμοποίουν διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς Σχολῆς, διὰ τὴν καλλιέργειαν τῶν ἀγρῶν καὶ τὸν ἐξευγενισμὸν τοῦ γένους, ἀλλ’ οὐδέποτε ἐδόθη πίστωσις πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Τὸ σχολεῖον τὸ ἐν Ἀθήναις εἶχέ ποτε ἕνα ψωραλέον ἵππον, ὅμοιον πρὸς τὸν τοῦ Δὸν–Κιχώτου, —ὁ ὁποῖος δὲν ἠξεύρω ἐὰν ζῇ ἀκόμη,—καὶ αὐτὸς μόνος ἔπρεπε νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς ὅλας τὰς ἀνάγκας τοῦ σχολείου. Διὰ τὴν ἐλαιοκομίαν τί ἔπραξεν ἡ Διοίκησις, ἵνα ὑποβοηθῇ τὰς Σχολάς; Μετεκάλεσεν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ Ἰταλόν τινα εἰδικὸν ἐλαιοκόμον, ἐπὶ ἁδρᾷ πληρωμῇ, διὰ τὴν Σχολὴν τῶν Ἀθηνῶν, ὁ ὁποῖος ἐπὶ ἔτη πολλὰ οὐδὲν ἔπραξε, καὶ δὲν ἤξευρε καὶ αὐτὸς διατὶ ἐμισθοδοτεῖτο, καὶ ἀφοῦ ἐπὶ τέλους ἐβαρύνθη νὰ μένῃ ἀργὸς, ἐζήτησεν ὁ ἴδιος εὐσυνειδήτως νὰ ἀπαλλαγῇ τοῦ ἔργου τῆς διαρκοῦς ἀναπαύσεως, διὰ τὴν ὁποίαν ἁδρῶς ἐπληρόνετο, καὶ ἀπηλλάγη. Τοιαύτη ἦτο ἡ ἀμέλεια ἐκ μέρους τῆς Διοικήσεως, ἡ ὁποία ἤγαγε τὰς Σχολὰς εἰς κατάστασιν νεκρώσεως καὶ εἰς στείρωσιν τελείαν ὡς πρὸς τὰ πρακτικὰ ἀποτελέσματα.

§225ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν συνηγοροῦμεν ὑπὲρ τῶν Σχολῶν ἐκείνων· ἀπόδειξις ὅτι τὰς κατηργήσαμεν, καὶ θέλομεν νὰ εἰσαγάγωμεν νέον σύστημα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐντελῶς ἀντίθετον πρὸς τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον κατηγορεῖτε.

§226ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἀκριβῶς διὰ τοῦτο διαφωνῶ, πρὸς ὑμᾶς, διότι θέλετε νὰ καταργήσητε σύστημα, τὸ ὁποῖον δὲν ἔπταιεν αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ, τὸ ὁποῖον ἀπεδείχθη ἀτελὲς, οὐχὶ ἕνεκα ἀτελοῦς ὀργανώσεως, ἀλλ’ ἕνεκα παραλείψεως τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας, ἡ ὁποία δὲν ὑπεβοήθησε τὸ σύστημα τοῦτο, τὸ δυνάμενον νὰ φέρῃ ἄριστα ἀποτελέσματα, ἐὰν συνετρέχετο ὑπὸ τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας. Ἀλλ’ ἀφοῦ αὕτη ἐπέδειξε τοιαύτην ἀστοργίαν πρὸς ἔργον, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἔχῃ πᾶσαν ὑποστήριξιν, ἑπόμενον ἦτο νὰ ἔχωμεν τοιαῦτα ἀποτελέσματα, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ λάβῃ πᾶσαν μέριμναν, ἵνα τὰ κακῶς κείμενα ἐν τοῖς ὀργανισμοῖς τῶν σχολείων βελτιώσωμεν καὶ συμπληρώσωμεν. Ἀφήνω κατὰ μέρος, ὅτι καὶ μουσείου τεχνολογικοῦ ἐστεροῦντο τὰ σχολεῖα, ὅτι καὶ τῶν ἀπολύτως ἀναγκαίων βιβλίων ἐστεροῦντο, καὶ ὅτι οὕτω δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπιτύχῃ ὁ σκοπὸς, δι’ ὃν ἱδρύθησαν τὰ γεωργικὰ σχολεῖα. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Εὐρυτανίας ἔλεγεν ἡμῖν, ὅτι θὰ προετίμα ἀντὶ τῶν γεωργικῶν σταθμῶν νὰ εἴχομεν πρακτικὰ σχολεῖα. Ἀλλ’ ἰδοὺ, ὅτι διὰ τῆς εὐχῆς ταύτης θὰ ἐπανηρχόμεθα εἰς τὸ αὐτὸ σύστημα, διότι πρακτικαὶ Σχολαὶ εἶναι αὐταὶ αἱ ὑφιστάμεναι Σχολαὶ, αἱ ὁποῖαι σκοπὸν εἶχον τὴν ἐπιστημονικὴν καὶ τὴν πρακτικὴν ἐκπαίδευσιν· ὥστε ἡ εὐχὴ αὕτη θ’ ἀπέβανεν ἐπὶ ματαίῳ, διότι ὑπάρχει ἤδη τὸ πρᾶγμα, τὸ ἀντικείμενον αὐτῆς. Ὁ κ. συνάδελφος ἔλεγεν, ὅτι οἱ φοιτῶντες εἰς τὰ fermes-écoles ἐν Γαλλίᾳ ἐξέρχονται ἐκεῖθεν, ὅπως μεταδώσουν τὰς πρακτικὰς γνώσεις. Μάλιστα, ἀλλ’ ἐξέρχονται ἐκεῖθεν, ἀφοῦ μαθητεύσωσιν ἐφ’ ἱκανὸν διάστημα χρόνου, καὶ ἐξέρχονται τελείως κατηρτισμένοι καὶ ἐφωδιασμένοι μὲ ὅλας τὰς πρακτικὰς μεθόδους καὶ δυνάμενοι νὰ μεταδώσουν αὐτὰς εἰς τοὺς ἀγρότας. Πῶς θέλετε ὅμως παρ’ ἡμῖν, ἱδρύοντες σταθμοὺς, εἰς τοὺς ὁποίους εἷς καὶ μόνος θὰ ἦναι ὁ ἔχων τὰς γενικὰς αὐτὰς γνώσεις, νὰ ἀντλῇ ὁ γεωργικὸς πληθυσμὸς τῆς Ἑλλάδος τὰς γνώσεις καὶ τὴν ἐμπειρίαν τὴν ἐπιστημονικήν; Ποῖοι θὰ ἦναι οἱ μαθηταὶ, οἵτινες θὰ φοιτῶσιν ἐκεῖ; Θὰ ἦναι οἱ ἐργάται οἱ ἡμερομίσθιοι, οἵτινες ἐπὶ πληρωμῇ δύο ἢ τριῶν δραχμῶν τὴν ἡμέραν θὰ καλλιεργῶσι τὸν ἀγρὸν τῆς Σχολῆς; Ἀλλ’ οὕτω δὲν μεταδίδονται αἱ γνώσεις· ἐνταῦθα δὲ θὰ εὕρητε ἓν πρόσκομμα, τὸ ὁποῖον καθιστᾷ αὐτὸς ὁ χαρακτὴρ τοῦ Ἕλληνος ἀγρότου. Γνωρίζομεν, Κύριοι, πόσον δύστροπος, καὶ πόσον ἐπίμονος εἶναι ὁ χαρακτὴρ αὐτοῦ εἰς τὰς μεθόδους τὰς πατροπαραδότους, τὰς ὁποίας δυσκολώτατα δύναται νὰ ἐγκαταλείψῃ, καὶ πόσον δυσπίστως ἔχει πρὸς ἐκείνους, οἵτινες ἐπαγγέλλονται πολλὰ καὶ μεγάλα καὶ θαυμαστὰ πράγματα, ἀρυόμενοι αὐτὰ ἐκ τῶν βιβλίων. Ἡ μόνη δυνατὴ διδασκαλία αὐτοῦ εἶναι τὰ διδάγματα τοῦ πατρὸς καὶ τῶν προγόνων του. Ἐγὼ ἐνθυμοῦμαι πρόσφατον γεγονὸς, τὸ ὁποῖον μὲ ἔκαμε ν’ ἀπελπίζωμαι περὶ τοῦ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ μεταδώσωμεν εἰς τὸν Ἕλληνα ἀγρότην διὰ τῆς ἱδρύσεως γεωργικῶν σταθμῶν γνώσεις πρακτικὰς καὶ μεθόδους ἐπιστημονικάς. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι πρὸ μηνῶν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, εἶχεν ἀποστείλει εἰς τὴν Πελοπόννησον γεωπόνους, ἐπὶ τῇ ἀναγγελίᾳ ὅτι εἶχεν ἐνσκήψει ἡ ἐπιδημία τοῦ περονοσπόρου. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι οἱ γεωπόνοι ἐκεῖνοι, πλήρεις ζήλου διὰ τὸ ἔργον των καὶ ἀφωσιωμένοι εἰς τὴν ἀποστολήν των, περιήρχοντο, ὑπὸ τὸν καύσωνα τοῦ Μαΐου, τοῦ Ἰουνίου καὶ τοῦ Ἰουλίου, τὰς διαφόρους ἐπαρχίας τῆς Πελοποννήσου, καὶ ἔτρεχον οἱ ἴδιοι ζητοῦντες νὰ ἀνεύρωσι τοὺς γεωργοὺς, τοὺς σταφιδοκτήμονας, ἵνα τοὺς ὁδηγήσωσι περὶ τῶν μέτρων πρὸς θεραπείαν τοῦ κακοῦ, καὶ οἱ γεωργοὶ ἀπέφευγον, ἢ τοὐλάχιστον ἠδιαφόρουν πρὸς τὰ διδάγματα τῶν ἐπιστημόνων, ἐκεῖνοι δὲ, οἵτινες ἤκουον τὰ διδάγματα καὶ ἐμπράκτως εἶδον πειράματα καὶ ἐκ τοῦ παρελθόντος ἐγνώριζον ὅτι ἡ ἐπιστημονικὴ μέθοδος διὰ τὴν καταπολέμησιν τοῦ περονοσπόρου εἶχεν ἐπιτύχει, καὶ ἐκεῖνοι ἐδυστρόπουν νὰ ἐφαρμόσωσι τὴν μέθοδον ταύτην. Πῶς ἐλπίζετε λοιπὸν, ὅτι διὰ τῆς ἱδρύσεως ὀλίγων τινῶν σταθμῶν, εἰς τοὺς ὁποίους τὸ ἐπιστημονικὸν προσωπικὸν θ’ ἀντιπροσωπεύηται ἀπὸ ἕνα καὶ μόνον διευθυντὴν, εἶναι δυνατὸν νὰ μεταδώσητε γνώσεις ἐπιστημονικὰς καὶ μεθόδους τελειοτέρας διὰ τὴν καλλιέργειαν τῆς γῆς;

§227ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκριβῶς εἰς αὐτὸ τείνει τὸ νομοσχέδιον.

§228ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς αὐτὸ τείνει, ἀλλὰ δὲν θὰ τὸ ἐπιτύχῃ, διότι, ὡς καταρτίζονται οἱ σταθμοὶ διὰ τοῦ νομοσχεδίου, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπιτευχθῇ ὁ σκοπὸς αὐτῶν. Ἔχομεν ἕνα διευθυντὴν καὶ ἀρχιεργάτας. Ἀλλὰ ἀρχιεργάται εἶναι αὐτοὶ ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους ἡ ἔκθεσις τοῦ νομοσχεδίου παριστᾷ ὡς ἐντελῶς ἀνικάνους, ὡς παιδάρια ἐντελῶς ἀμαθῆ, οὐδὲν ὠφέλιμον ἀποκομίσαντα ἐκ τῆς τριετοῦς φοιτήσεώς των εἰς τὸ σχολεῖον. Ἐξ αὐτῶν οὐδὲν πρέπει νὰ ἐλπίζητε, ἀφοῦ ὑμεῖς, οἵτινες εἰσάγετε τὸ νομοσχέδιον, λέγετε ὅτι οὐδεμίαν ἀξίαν ἔχουσι τὰ παιδάρια ταῦτα. Μένει λοιπὸν ὁ διευθυντὴς, ὅστις οὐδὲν δύναται νὰ ἐνεργήσῃ διὰ τὴν πραγματοποίησιν τοῦ σκοποῦ τῶν σταθμῶν. Τί ἀγαπᾶτε νὰ πρωτοκάμῃ; Νὰ διδάσκῃ; νὰ ἐπιστατῇ; νὰ διαχειρίζητε τὰ τοῦ σταθμοῦ; νὰ κάμνῃ τὰ πειράματα, τὰ ὁποῖα παραγγέλλετε, τὰ δοκιμαστικά; νὰ καταρτίσῃ βιβλιοθήκην, καὶ νὰ μεταδίδῃ τὰ ἐξ αὐτῆς διδάγματα; Ἐγὼ εἶμαι βέβαιος, ὅτι πολὺ ταχέως ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ καὶ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου τούτου, θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ζητήσῃ τὴν μεταῤῥύθμισιν, ἂν οὐχὶ τὴν κατάργησιν, τοῦ νόμου, ἂν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο γείνῃ νόμος. Ὅλη δὲ ἡ ἀναστάτωσις αὕτη γίνεται διὰ νὰ ἱδρυθῶσι πέντε ἢ ἓξ σταθμοὶ,—διότι μέχρις αὐτοῦ τοῦ ἀριθμοῦ ἐπαρκεῖ τὸ διδακτικὸν προσωπικόν. Καὶ ἐνῷ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔλεγεν, ὅτι δὲν ἔχομεν ἐπαρκὲς προσωπικὸν διὰ νὰ συστήσωμεν εἰς ὅλους τοὺς νομοὺς ἀνὰ ἕνα σταθμὸν, ὁ κ. συνάδελφος ἐξ Εὐρυτανίας ὑπερεθεμάτιζε καὶ ἐζήτει νὰ ἱδρυθῶσι πανταχοῦ σταθμοί! καὶ οὐχὶ μόνον γεωργικοὶ σταθμοὶ, ἀλλὰ καὶ ἀγροτικοὶ σταθμοὶ ἢ ἀγροκήπια εἰς ἑκάστην ἐπαρχίαν. Ἀλλὰ, κύριε συνάδελφε, ἡ πρώτη ἐνδεδειγμένη ἀνάγκη ἦτο ἡ ἀνάγκη τοῦ προσωπικοῦ. Προσωπικὸν, ὡς γνωρίζετε, δὲν ἔχομεν, οὐδὲ δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν εἰς διάστημα ὀλίγων ἐτῶν· πῶς εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ ἱδρύσωμεν ἀγροκήπια καὶ σταθμοὺς, ὅπου ζητεῖτε; Διὰ τοῦτο εἶπον ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου, ὅτι, ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ προβῇ εἰς τὴν σύστασιν γεωργικῶν σταθμῶν, ὀφείλει νὰ περιορισθῇ εἰς τὴν σύστασιν δύο ἢ τριῶν σταθμῶν, ἀλλὰ εἰς αὐτοὺς νὰ συγκεντρώσῃ ἅπαν τὸ προσωπικὸν, δηλ. ἁπάσας τὰς δυνάμεις καὶ πᾶσαν ἱκανότητα ἐπιστημονικήν, διὰ νὰ ἦναι ἀποτελεσματικὴ ἡ διδασκαλία καὶ τελεσφόρος. Μὴ ἀμφιβάλλετε δὲ, ὅτι δὲν θὰ ἦναι παντάπασιν ἀποτελεσματικὴ ἡ διδασκαλία ἡ παρασχεθησομένη διὰ τῶν σταθμῶν, ὡς οὗτοι καταρτίζονται διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Πρόκειται νὰ καλλιεργηθῶσιν ἐν τοῖς σταθμοῖς τούτοις γαῖαι ἐκτάσεως τὸ πολὺ διακοσίων στρεμμάτων· ἀλλὰ τί εἴδους καλλιέργεια θέλετε νὰ γείνῃ εἰς 200 στρέμματα; Ποῦ εἶναι τότε ἡ μεγάλη καὶ τρανὴ καλλιέργεια, τὴν ὁποίαν ἐπαγγέλλεσθε; Ἐννοεῖται, θὰ ἐφαρμοσθῇ μικρὰ καλλιέργεια, ἡ ὁποία, ἐφαρμοζομένη εἰς ἐκτάσεις τόσον μικρὰς, θὰ περιαγάγῃ εἰς μεγάλας δυσχερείας. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν πῶς θ’ ἀποκτήσῃ τὴν ἔκτασιν τῶν 200 στρεμμάτων; Ἐννοεῖτε ὅτι θ’ ἀποκτήσῃ αὐτὰ δι’ ἀγορᾶς; Προβῆτε εἰς ἀγορὰς, καὶ θὰ ἴδητε τί σημαίνει ἡ ἀγορὰ 200 στρεμμάτων ἐν ἑκάστῳ νομῷ, διὰ νὰ κατανοήσετε τὴν ἀνεπάρκειαν τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα διαθέτετε.

§229ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ δὲν ἀρκοῦσι.

§230ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως δὲν ἀρκοῦσι. Χρειάζεται ἔκτασις μεγάλη καὶ δαπάνη ἀνάλογος· ἐὰν θέλωμεν δὲ νὰ ἐπιτύχωμέν τι ἄξιον λόγου, πρέπει νὰ ὑποστῶμεν τὰς δαπάνας ταύτας. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον θέτει ἕνα ὅρον, ὅτι ἕκαστος σταθμὸς θὰ περιέχῃ 200 στρέμματα, ἐν οἷς θὰ κάμνῃ τὴν καλλιέργειαν καὶ τὰ πειράματα πρὸς ὁδηγίαν τῶν ἀγροτῶν. Ἀλλὰ τὸ ποσὸν τῶν γαιῶν εἶναι διάφορον κατὰ τόπους καὶ κλίματα, ἐν Θεσσαλίᾳ, ἐν Ἠλείᾳ ἢ ἀλλαχοῦ, ἀναλόγως δὲ πρὸς τὴν ποιότητα τῆς γῆς, ἡ παραδειγματικὴ καλλιέργεια ἀπαιτεῖ διαφόρους καὶ ποικίλας κατὰ τόπους ἐκτάσεις. Καὶ ἐὰν τὰς γαίας ταύτας λάβητε ὑπὸ ἐνοίκιον, μετ’ ὀλίγον θὰ εὑρεθῆτε εἰς τὴν ἀρχὴν ἔτι τοῦ ἔργου ὑμῶν ἐπὶ τῶν γαιῶν τούτων, διότι θὰ εὑρεθῆτε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀφήσητε τὰς γαίας τὰς ὁποίας ὁ ἰδιοκτήτης θὰ σᾶς ζητήσῃ νὰ τῷ ἀποδώσητε, ἀφοῦ τὰς βελτιώσητε ὑμεῖς διὰ πολλαπλῶν θυσιῶν καὶ κόπων. Ἀλλὰ διὰ νὰ κρίνωμεν ἐκ τῶν προτέρων ὁποῖα θὰ ἦναι τ’ ἀποτελέσματα τῶν σταθμῶν, ἔχομεν παράδειγμα πρόχειρον τὸν σταθμὸν τῆς Βυτίνης, εἰς τὸν ὁποῖον πολλὰ χρήματα ἐδαπανήθησαν,—καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς δύναται νὰ σᾶς εἴπῃ πόσα,— καὶ ὁ ὁποῖος παρήγαγε τὰ γνωστὰ ἐκεῖνα βαναυσουργήματα.

§231ΣΤΑΗΣ. Ἐδαπανήθησαν 236,000 δρ. καὶ εἶχον ἔσοδον μόνον 11,000.

§232ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τοιαῦτα θὰ ἦναι τ’ ἀποτελέσματα καὶ τῶν ἄλλων σταθμῶν. Ἐὰν δὲ πρόκειται διὰ τόσον μεγάλης δαπάνης νὰ ἔχωμεν τοιαῦτα ἀποτελέσματα, ὑποθέτω ὅτι τὸ ἔργον δὲν ἐμελετήθη ἐμβριθῶς. Τὸ Δημόσιον δυστυχῶς δὲν ἐμερίμνησε ποτέ, οὐδὲ ηὐδόκησε νὰ δαπανήσῃ ποσὰ μεγάλα χάριν τῆς γεωργίας, εἰς τὸν τόπον τοῦτον, τὸν ἐξόχως γεωργικόν, ἐνῷ ὠφείλομεν νὰ μιμηθῶμεν τὰ ἄλλα ἔθνη, καὶ νὰ μὴ ἀρκεσθῶμεν μόνον εἰς τὴν πρωτοβουλίαν φιλοπατρίδων πολιτῶν, οἷοι εἶναι ὁ μακαρίτης Τριανταφυλλίδης καὶ Κασσαβέτης, ἥτις εἶναι τυχαία. Ἔπρεπε τὸ Κράτος νὰ ὑποστῇ θυσίας, ὡς ὑφίστανται καὶ ἄλλα ἔθνη. Ἡ Γαλλία χάριν τοῦ Institut agronomique ἐδαπάνησεν 700,000 φρ. Ἑκατομμύρια δὲ δαπανᾷ διὰ τὴν συντήρησιν τῶν λοιπῶν Γεωργικῶν Σχολῶν καὶ ἄλλων πρὸς μετάδοσιν πρακτικῶν γνώσεων. Ἄν, Κύριοι, ἐπιθυμοῦμεν νὰ ἐπιτύχωμέν τι, τὸ ὁποῖον νὰ ἦναι οὐχὶ τέλειον, ἀλλ’ ἀνάλογον πρὸς τὰς περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα, δὲν πρέπει νὰ προβῶμεν τόσον ἐλαφρᾷ τῇ συνειδήσει καὶ τόσον ἀμελετήτως εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ συστήματος τῶν Σχολῶν, ὅπερ καθ’ ἑαυτὸ δὲν ἦτο κακόν, οὐδὲ πάσχει ἀτυχῆ ὀργάνωσιν, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον δὲν ἀπέδωκε τοὺς προσδοκωμένους καρπούς, ἕνεκα τῆς ἀμελείας καὶ ἀστοργίας τῶν Κυβερνήσεων. Ἄν νομίζωμεν ὅτι ὑπερβαίνει τὰς δυνάμεις ἡμῶν ἡ συντήρησις τῶν τριῶν Σχολῶν, ἃς περιορισθῶμεν εἰς δύο ἢ καὶ εἰς μίαν, καὶ κατὰ προτίμησιν εἰς τὴν τοῦ Ἀϊδινίου, ἀλλὰ μὴ ἀποτολμήσωμεν τὴν κατάργησιν τῶν Γεωργικῶν Σχολῶν, διότι ἐκ τούτων θὰ πορισθῆτε τοὺς μέλλοντας νὰ διδάξωσιν εἰς τοὺς γεωργικοὺς σταθμούς. Πρέπει δὲ νὰ ἤμεθα δικαιότεροι· δὲν πρέπει νὰ λέγωμεν ὅτι οὐδὲν κατώρθωσαν αἱ Γεωργικαὶ Σχολαί, καὶ ὅτι οἱ ἐν αὐταῖς φοιτήσαντες εἶναι παιδιὰ ἀγράμματα. Ἐγὼ γνωρίζω ὀκτὼ ἐξ αὐτῶν, οἵτινες ἤδη ἐχρησιμοποιήθησαν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Κωπαΐδος, καὶ οἵτινες εἶναι ἄριστοι, ἀναλόγως τῆς ἐκπαιδεύσεως ἣν ἔλαβον, γνωρίζω δύο, οἵτινες ἐπεδόθησαν εἰς ἰδίας ἐργασίας, εἰς τὴν σαπωνοποιΐαν καὶ τὴν τυροκομίαν. Αἱ ὑπάρχουσαι ἐλλείψεις τῶν Σχολῶν ἐνδεικνύουσι τὴν ἀνάγκην, ὅπως λάβωμεν μέριμναν πρὸς βελτίωσιν αὐτῶν. Οὕτω δὲ θὰ δυνηθῶμεν, παρασκευάζοντες μαθητὰς ἀποφοίτους τῶν Σχολῶν, ἐφωδιασμένους μὲ τὴν ἀπαιτουμένην θεωρητικὴν καὶ πρακτικὴν μάθησιν, νὰ ἀποκτήσωμεν τὸ κατάλληλον προσωπικὸν πρὸς ἵδρυσιν τῶν σταθμῶν, οὓς πρέπει νὰ συστήσωμεν ὅπου εἶναι ἐνδεδειγμένη ἡ ἀνάγκη αὐτῶν. Ἐπὶ τοῦ παρόντος οὐδένα λόγον εὑρίσκω πρὸς κατάργησιν τῶν Σχολῶν.

§233ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1–12, ὡς ἔχουσι).

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 13 (ἀναγινώσκεται).

§235ΔΑΛΛΑΣ. Ἐνταῦθα ὑπάρχει διάταξις, καθ’ ἣν ὁ λογιστὴς τῆς Σχολῆς Ἀϊδινίου ὑπάγεται εἰς τὰς διατάξεις τῶν περὶ ἐντοπίων ὑπαλλήλων νόμων. Δὲν βλέπω τὸν λόγον.

§236ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶναι λάθος τυπογραφικόν· παρελείφθη τὸ «δεῖ».

§237ΔΑΛΛΑΣ. Ἐπίσης νομίζω ὅτι πρέπει νὰ προστεθῇ, ὅτι ὁ λογιστὴς οὗτος ἔχει βαθμὸν ὑπουργικοῦ γραμματέως πρώτης ἢ δευτέρας τάξεως, καὶ ὄχι μόνον δευτέρας.

§238ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Μάλιστα.

§239ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 13, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 14 καὶ 15 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§240ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 16 (ἀναγινώσκεται).

§241ΔΑΛΛΑΣ. Νομίζω ὅτι ὁ μισθὸς διὰ τὸν διευθυντὴν καὶ ὑποδιευθυντὴν τῶν δραχ. 240 εἶναι ὀλίγος, ἀφοῦ οὗτοι θὰ ἦναι μακρὰν τῆς ἕδρας τῶν Σχολῶν.

§242ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐδέχθην τὴν τροπολογίαν ἐπὶ τούτου τοῦ κ. εἰσηγητοῦ τῆς ἐπιτροπῆς. Συνεπῶς ἡ τρίτη παράγραφος τοῦ ἄρθρου δέον νὰ τροποποιηθῇ ὡς ἑξῆς. Νὰ διαγραφῶσιν αἱ ἐν ἀρχῇ τῆς παραγράφου λέξεις «Ἐξαιρετικῶς δὲ» νὰ προστεθῶσι δ’ ἐν τέλει αὐτῆς: «Τὸν αὐτὸν ἐπίσης μισθὸν τῶν δραχ. 350 λαμβάνουσι καὶ οἱ ἐπὶ ὀκταετίαν ὡς ὑποδιευθυνταὶ καὶ καθηγηταὶ ὑπηρετήσαντες ἐν τοῖς γεωργικοῖς σχολείοις». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 16, ὡς ἐτροποποιήθη. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 17–56 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως). Ἄρθρον 57 (ἀναγινώσκεται).

§243ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Παρακαλῶ νὰ τεθῇ, ὅτι ἡ «ἰσχὺς τοῦ παρόντος νόμου ἄρχεται ἀπὸ τῆς 1 Σεπτεμβρίου 1897», ἀντὶ τοῦ 1896. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 57, ὡς ἐτροποποιήθη, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς δευτέραν συζήτησιν).

§244ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ παρατάσεως προθεσμίας πρὸς ἐξαγορὰν ὑποχρεώσεων καθυστερουμένων κληρωτῶν τῶν πρὸ τοῦ ἔτους 1894 συμπεριλαμβανομένου ἀπογραφῶν, καὶ διαθέσεως τῶν ἐξ αὐτῶν εἰσπραχθέντων ἢ εἰσπραχθησομένων χρημάτων. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει).

§245ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται):

§246ΣΤΑΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ προθεσμία, ἡ ὁποία δίδεται σήμερον, σχεδὸν ἔχει παρέλθει, ὥστε καλὸν εἶναι ἡ παράτασις νὰ ὁρισθῇ μεγαλειτέρα.

§247Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπολείπονται εἰσέτι 4 μῆνες, ἀλλὰ δυνάμεθα νὰ ὁρίσωμεν προθεσμίαν ἐτησίαν.

§248ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Εἶχον παρατηρήσει κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν, ὅτι καλὸν θὰ ἦτο νὰ προστεθῇ καὶ ἕτερον ἄρθρον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ αὐξάνηται τὸ ἀντισήκωμα, ἐφ’ ὅσον παρέρχεται ὁ χρόνος. Εἶχον ὑποβάλει καὶ τροπολογίαν κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν.

§249Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ εὑρεθῇ ἡ τροπολογία σας, καὶ συζητοῦμεν ἐπ’ αὐτῆς κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν.

§250ΣΤΑΗΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Θήρας δὲν εἶναι πρακτική. Τὸ ποσὸν τῆς ἐξαγορᾶς εἶναι μέγα, καὶ ἄν θελήσητε ν’ αὐξήσητε αὐτὸ διὰ τῶν προστίμων τοῦ κ. Βουλευτοῦ, οὐδεὶς θὰ προσέλθῃ.

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπόν, ἀντὶ τῶν λέξεων «ὀκτὼ ἔτι μῆνας», ἐν τέλει τοῦ ἄρθρου, τίθεται «ἓν ἔτι ἔτος». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἐτροποποιήθη, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν).

§252ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὁρίου ἡλικίας ἐν τῷ βαθμῷ τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ.

§253ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ συμμετοχῆς τῶν ἀνθυπασπιστῶν τούτων εἰς τὸ ταμεῖον τὸ Μετοχικόν.

§254Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Εἴχετε προτείνει τοῦτο διὰ τοὺς ὑπαξιωματικούς, καὶ ἔδωκα τὴν πρότασίν σας ἐκείνην πρὸς μελέτην. Ἤδη προτείνετε τοῦτο καὶ διὰ τοὺς ἀνθυπασπιστάς.

§255ΣΤΑΗΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τούτου, ἐπιφυλάσσομαι δὲ εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπ’ αὐτοῦ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν καὶ ἄρθρον μόνον, εἰς αʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας παρατηρήσεως).

§256ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ ΤΟΕʹ νόμου τῆς 10 Ὀκτωβρίου 1856 «περὶ συστάσεως ταμείου χηρῶν καὶ ὀρφανῶν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ βασιλικοῦ ναυτικοῦ» καὶ τοῦ ΦΑʹ νόμου τῆς 27 Μαρτίου 1874 «περὶ συστάσεως ταμείου τῶν ἀποστράτων ἀξιωματικῶν τοῦ Β. Ναυτικοῦ». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§257Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Παρακαλῶ, ἐν τέλει τῆς παραγράφου, ἀντὶ τῶν λέξεων «προστίθενται ὑπὸ στοιχεῖα θʹ καὶ ιʹ δύο ἐδάφια ἔχοντα ὡς ἑξῆς», νὰ τεθῇ «προστίθεται ἐδάφιον ἔχον οὕτω»· διότι διεγράφη τὸ ἐδάφιον ιʹ, καὶ μένει μόνον τὸ ἐδάφιον θʹ. Ὡσαύτως ν’ ἀπαλειφθῇ τὸ ὑπὸ στοιχ. ιʹ ἐδάφιον, καὶ ἀντὶ «ἐκ τῶν ἀνωτέρω δύο πόρων», ἐν ἀρχῇ τῆς τελευταίας παραγράφου, νὰ τεθῇ «ἐκ τοῦ ἀνωτέρω πόρου».

§258ΠΕΤΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ἐξήτασε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, προτείνει δι’ ἐκθέσεώς της, ὅπως ἡ κράτησις τοῦ 1% μὴ περιορισθῇ μόνον εἰς τὰς ἐργολαβίας διὰ τὴν τροφὴν καὶ τὸν ἱματισμόν, ἀλλὰ ἐπεκταθῇ εἰς ὅλας ἐν γένει τὰς προμηθείας. Τὸ τοιοῦτον δὲν ἐπιβαρύνει παντάπασι τὸ Δημόσιον, ἀλλὰ μόνον τοὺς προμηθευτὰς, οἱ ὁποῖοι δὲν λαμβάνουσιν ὑπ’ ὄψιν τὴν παροχὴν τοῦ 1%.

§259Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαιώθητε, ὅτι τὸ Δημόσιον πληρόνει τὰ τοιαῦτα ποσοστά, διότι οἱ ἀναλαμβάνοντες τὰς προμηθείας ὑπολογίζουσι καὶ τοῦτο εἰς τὰς προσφοράς των.

§260ΠΕΤΑΛΑΣ. Ἐκ τῆς πείρας ἔχει ἀποδειχθῆ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι δὲν τὸ λαμβάνουσιν ὑπ’ ὄψιν οἱ προμηθευταὶ καὶ ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι, ἐνῷ δὲν ἰσχύει διὰ τὸ ταμεῖον τοῦ στρατοῦ τῆς θαλάσσης, πολλοὶ προμηθευταὶ ἀποστέλλουσι τὸ 1%, χωρὶς νὰ ἔχωσιν ὑποχρέωσιν.

§261Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι πρέπον νὰ προστεθῇ αὐτὴ ἡ ὑποχρέωσις ἐπὶ πασῶν τῶν προμηθειῶν, διότι ὑπάρχουσι προμήθειαι ὑλικοῦ πολέμου, αἱ ὁποῖαι θέλουσιν ἀναβιβάσει τὰ ποσοστὰ εἰς ἑκατομμύρια.

§262Ι. Δ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Νὰ προστεθῇ «καὶ τῶν κατασκευῶν».

§263Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τότε θὰ περιλάβωμεν εἰς τὰς κατασκευὰς τὴν κατασκευὴν θωρηκτῶν, τὴν κατασκευὴν στρατώνων καὶ τὰς λοιπὰς οἰκοδομάς. Μὴ νομίζετε δὲ, Κύριοι, ὅτι ἐξυπηρετεῖται διὰ τοιούτων προτάσεων τὸ ταμεῖον τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν, διότι διὰ τούτων ζημιοῦται τὸ Δημόσιον, καὶ ὅταν τὸ Δημόσιον δὲν ἔχῃ καλῶς, οὐδὲ τὸ ταμεῖον τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν ἔχει καλῶς. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν).

§264ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§265Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Καὶ ἐνταῦθα νὰ γείνωσιν αἱ ἑξῆς τροποποιήσεις. Ἀντὶ τῶν λέξεων «προστίθενται ὑπὸ στοιχεῖα δʹ καὶ εʹ δύο ἐδάφια, ἔχοντα ὡς ἑξῆς», νὰ τεθῇ «προστίθεται ἐδάφιον ἔχον οὕτω». Νὰ ἀπαλειφθῇ δὲ τὸ ὑπὸ στοιχ. εʹ ἐδάφιον, καὶ ἐν ἀρχῇ τῆς τελευταίας παραγράφου, ἀντὶ τῶν λέξεων «ἐκ τῶν ἀνωτέρω δύο πόρων» νὰ τεθῇ «ἐκ τοῦ ἀνωτέρω πόρου». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ εἰς βʹ συζήτησιν).

§266ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος περὶ χορηγίας δανείων καλλιεργείας κλπ.

§267ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο χρῄζει μακρᾶς συζητήσεως.

§268Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπιφυλάχθητε, κύριε Βουλευτὰ, εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν, διότι ὀλίγων ἡμερῶν ἐργασία ὑπολείπεται, ἐντὸς τῶν ὁποίων δέον νὰ ψηφισθῇ, καθόσον ὑπάρχει προθεσμία, ἡ ματαίωσις τῆς ὁποίας δύναται νὰ ἐπιφέρῃ τὴν ἀκύρωσιν τῆς συμβάσεως.

§269ΚΡΙΤΣΑΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν σήμερον, ἐν τοιαύτῃ ὥρᾳ, νὰ συζητήσωμεν τοσοῦτον σπουδαῖον νομοσχέδιον, οὐδὲ κρίνετε ὀρθῶς, θέλοντες νὰ ἐκβιάσητε τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ συζητήσῃ τοσοῦτον σπουδαῖα νομοσχέδια κατὰ τοιαύτην ὥραν. Διὰ τοῦ τρόπου τούτου ἡ Συμπολίτευσις ἐρεθίζει καὶ φανατίζει τὴν Ἀντιπολίτευσιν.

§270Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Βουλευτὰ, σᾶς παρακαλῶ, ποῖον συμφέρον τῆς Συμπολιτεύσεως θεραπεύεται, καὶ ζημιοῦται συμφέρον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως; Τὸ συμφέρον εἶναι κοινὸν καὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ τῆς Συμπολιτεύσεως καὶ τοῦ τόπου. Ἐὰν συμφέρῃ τὸ νομοσχέδιον, συμφέρει δι’ ὅλους· δὲν εἶναι νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συμφέρει εἰς τὴν Συμπολίτευσιν καὶ βλάπτει τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἢ συμφέρει εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν καὶ βλάπτει τὴν Συμπολίτευσιν. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Ἀλλ’ ἐπειδὴ θέλει γενῆ συζήτησις εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν, ἂς ἐπιφυλαχθῶμεν διὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν.

§271ΚΡΙΤΣΑΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα κατάκοποι, καὶ ἐπειδὴ εἴμεθα κατάκοποι, ἀποφεύγομεν τὴν συζήτησιν· ἄνευ δὲ συζητήσεως εἶναι ἀδύνατον νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ ν’ ἀποβῇ ἐπωφελές.

§272Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν θὰ συζητηθῇ.

§273ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς δευτέραν συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1–5 τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§274ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκεται).

§275ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, μίαν παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω. Τὰ δάνεια ταῦτα ἐπὶ καλλιεργείᾳ, βεβαίως κατὰ πρῶτον καὶ κύριον λόγον ἀφορῶσιν εἰς τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας. Ἐὰν νομίζῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐπέρχεται τῷ ὄντι ἀνακούφισίς τις εἰς τοὺς σταφιδοπαραγωγούς, νομίζω ὅτι εὑρίσκεται ἐν πλάνῃ. Ἐκεῖνοι, οἵτινες ἔχουσιν ἀνάγκην τῆς τοιαύτης ἀρωγῆς, αἱ ἐπαρχίαι πρὸ πάντων τῆς Ἠλείας καὶ τῶν Πατρῶν, τὴν σήμερον εἶναι κατάχρεοι. Πᾶσα σχεδὸν ἡ σταφιδικὴ κτῆσις εἶναι ἐνυπόθηκος. Νομίζετε ὅτι ἡ Τράπεζα, ὅταν ἔχῃ ἐνώπιόν της ἐνυπόθηκα κτήματα, θὰ θελήσῃ νὰ προβῇ εἰς τοιαῦτα δάνεια ἐπὶ καλλιεργείᾳ; Ὑμεῖς ἀφήνετε τὸ στάδιον ἀνοικτόν, μετὰ τὸ πρῶτον δάνειον τῆς καλλιεργείας νὰ ἔχῃ δικαίωμα καὶ δευτέρου καὶ τρίτου δανείου, τοῦτο δὲ θὰ ἐγγράφηται κατὰ σειράν. Τί θὰ συμβῇ; Συνωμολόγησεν εἷς κατάχρεως σταφιδοκτήμων ἓν δάνειον καλλιεργείας πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα θὰ δεχθῇ κατ’ ἀρχὴν νὰ κάμῃ δάνειον καλλιεργείας πρὸς σταφιδοκτήμονας, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἤδη χρεωμένοι, θὰ συνομολογήσῃ δάνειον πρὸς καλλιέργειαν πρὸς 25 δραχμὰς κατὰ στρέμμα, ἀνώτερον ποσὸν τούτου δὲν θὰ προσφέρῃ. Μετὰ τὴν Τράπεζαν θὰ εὑρεθῇ καὶ δεύτερος δανειστὴς εἰκονικός, διότι ὁ ὀφειλέτης, θέλων ν’ ἀποφύγῃ τὴν καταβολὴν τόκου πρὸς τὸν ἐνυπόθηκον δανειστήν, θὰ εὕρῃ καὶ ἕνα δεύτερον δανειστὴν ἐπὶ καλλιεργείᾳ, ὁ ὁποῖος θὰ τοῦ κάμῃ ἓν εἰκονικὸν δάνειον, καὶ ὅταν ἔλθῃ ἡ συγκομιδὴ τῶν καρπῶν, ἀφοῦ πληρωθῇ ἡ Τράπεζα, θὰ ἔλθῃ ὁ δεύτερος ἢ ὁ τρίτος εἰκονικὸς δανειστής, ὁ ὁποῖος θὰ εἰσπράξῃ τὸ περιπλέον ποσὸν καὶ θὰ τὸ δώσῃ εἶτα εἰς τὸν ὀφειλέτην. Ὁ ἐνυπόθηκος δανειστὴς ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν θὰ ἔχῃ νὰ λάβῃ τίποτε, διότι δὲν θὰ ἐπαρκῶσιν οἱ καρποί.

§276ΠΕΡΡΟΣ. Ὁ ἐνυπόθηκος θὰ πληρωθῇ πρῶτος.

§277ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ ἐνυπόθηκος ἔρχεται μετὰ τοὺς δανειστὰς ἐπὶ καλλιεργείᾳ. Τοῦτο ψηφίζομεν· πρόκειται ὡς πρὸς τὸ τίμημα τῶν καρπῶν. Ὁ δανείζων ἐπὶ καλλιεργείᾳ θὰ πληρωθῇ πρῶτος, καὶ ὅταν περισσεύσῃ τίποτε ἀπὸ τὰ εἰσοδήματα, ἔρχεται ὁ ἐνυπόθηκος.

§278ΤΣΕΡΤΙΔΗΣ. Καὶ σήμερον ἔχει προνόμιον.

§279ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Σᾶς λέγω τί θὰ συμβῇ. Τὴν σήμερον δίδει δάνειον ἐπὶ καλλιεργείᾳ συνήθως ὁ ἐνυπόθηκος δανειστής, καὶ εἰσπράττει τότε καὶ τὸ δάνειον τῆς καλλιεργείας καὶ μέρος τοῦ τόκου, καὶ οὕτως ἀναμένει καλλίτερον χρόνον, εἴτε ἵνα εἰσπράξῃ τὸ δάνειον, εἴτε ἵνα ἐκποιήσῃ τὸ κτῆμα. Ὅταν ὅμως ὁ ὀφειλέτης ἔχῃ ἐνώπιόν του τὴν Τράπεζαν, ἡ ὁποία δανείζει ἐπὶ μικροτέρῳ τόκῳ, θὰ δανεισθῇ ἀπὸ τὴν Τράπεζαν καὶ ἀφοῦ δανεισθῇ ἀπ’ αὐτὴν τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον χρειάζεται διὰ τὰς ἀνάγκας του, ἀκολούθως, ἵνα ἀποκλείσῃ τὸν ἐνυπόθηκον δανειστὴν ἀπὸ πᾶν εἰσόδημα, θὰ συνομολογήσῃ καὶ δεύτερον καὶ τρίτον δάνειον ἐπὶ καλλιεργείᾳ εἰκονικόν, καὶ ἀφοῦ λάβῃ ἡ Τράπεζα τὸ ἀναλογοῦν αὐτῇ, θὰ παρουσιασθῇ ὁ δεύτερος εἰκονικὸς δανειστής, θὰ λάβῃ τὸ περιπλέον καὶ θὰ τὸ δώσῃ εἰς τὸν ὀφειλέτην. Οὕτω ὁ ἐνυπόθηκος δανειστὴς δὲν θὰ ἔχῃ νὰ λάβῃ τίποτε. Ποῖαι αἱ συνέπειαι τούτου; ὁ ἐνυπόθηκος δανειστὴς τότε θὰ σκεφθῇ νὰ ἐκποιήσῃ τὸ κτῆμα. Καὶ ἐνῷ νομίζομεν ὅτι ὠφελοῦμεν τὸν ὀφειλέτην, τὸν καταστρέφομεν.

§280ΤΡΑΚΑΣ. Ὁ κακῆς πίστεως ὀφειλέτης εἶναι ἄξιος τῆς τύχης του.

§281ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὴν σήμερον ἡ κατάστασις ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἐκείναις εἶναι ἔκρυθμος. Πρέπει νὰ ἠξεύρητε, ὅτι τὴν σήμερον, ἐὰν δὲν γίνωνται ἐκποιήσεις ἀθρόαι, δὲν γίνονται, διότι ἔχει γείνῃ σχεδὸν δικαιοστάσιον. Οἱ Πρόεδροι, κυρίως ἐν Πύργῳ, ἐνῷ ζητεῖται ἐκ μέρους τοῦ ὀφειλέτου ἑνὸς ἢ δύο μηνῶν ἀναστολή, αὐτοὶ δίδουσιν ἀναστολὴν ἑνὸς καὶ δύο ἐτῶν. Ἀλλὰ ἡ κατάστασις αὕτη δὲν δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐπ’ ἄπειρον. Λοιπὸν ἓν ἐκ τῶν δύο θὰ συμβῇ· ἢ ἡ Τράπεζα θὰ περιπέσῃ εἰς τὸ λάθος, — τὸ τονίζω, διότι εἶναι λάθος ἐὰν ἡ Τράπεζα θὰ θελήσῃ νὰ προβῇ εἰς δάνεια καλλιεργείας πρὸς ὀφειλέτας ἐνυποθήκους,—ἤ, λέγω, θὰ περιπέσῃ αὐτὴ εἰς τὸ λάθος αὐτὸ, ὅτε ἡ συνέπεια θὰ ἦναι, ὅτι δὲν θὰ βελτιώσωμεν τὴν κατάστασιν τῆς σταφιδοπαραγωγῆς, ἀλλὰ θὰ τὴν χειροτερεύσωμεν, διότι θ’ ἀναγκάσωμεν τοὺς ἐνυποθήκους δανειστὰς νὰ προβῶσιν εἰς ἐκποίησιν τῶν κτημάτων τῶν ὀφειλετῶν αὐτῶν, καὶ θὰ ἴδωμεν ἐντὸς ὀλίγου τοὺς σταφιδοκτήμονας μεταβαλλομένους εἰς πενέστας καὶ δουλοπαροίκους, καθ’ ὃν χρόνον ζητοῦμεν νὰ βελτιώσωμεν τὴν θέσιν τῶν καλλιεργητῶν ἐν Θεσσαλίᾳ, ἢ ἡ Τράπεζα δὲν θὰ προβῇ εἰς τοιαῦτα δάνεια. Τὰ δάνεια ταῦτα ἄρχονται ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου ἢ τοῦ Νοεμβρίου. Εὐθὺς ὡς ὁ ἐνυπόθηκος δανειστὴς ἴδῃ, ὅτι ὁ ὀφειλέτης του προσέφυγεν εἰς ἄλλον καὶ συνωμολόγησε δάνειον ἐπὶ καλλιεργείᾳ, καὶ πρόκειται νὰ τὸν δολιευθῇ, θὰ προβῇ εἰς ἐκποίησιν τοῦ κτήματός του. Ἀλλ’ ἐπανέρχομαι εἰς τὸ πρῶτον. Ἡ Τράπεζα δὲν θὰ προβῇ εἰς τοιαῦτα δάνεια ἐν ταῖς διαφόροις ἐπαρχίαις, ἐκεῖ, ὅπου κυρίως ἔπρεπε νὰ ληφθῇ πρόνοια πρὸς ἀνακούφισιν τῆς σταφιδοπαραγωγῆς. Δὲν θέλω κατ’ ἀρχὴν νὰ πολεμήσω τὴν σύμβασιν. Ἂς ψηφισθῇ, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι ἐντεῦθεν ἐρχόμεθα ἀρωγοὶ εἰς τὴν σταφιδοπαραγωγήν. Τὸ κακὸν τῆς σταφιδοπαραγωγῆς εἶναι ῥιζικὸν, καὶ ἐὰν δὲν ληφθῶσι ῥιζικὰ μέτρα περὶ αὐτῆς, μὲ τοιαῦτα ἡμίμετρα βλάβης μᾶλλον πρόξενοι θὰ γείνωμεν.

§282ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ποῖα εἶναι τὰ ῥιζικὰ μέτρα;

§283ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ ἐκριζώσεις.

§284ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§285Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἐν συνεννοήσει μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐπῆλθεν ἡ διόρθωσις τοῦ πρώτου ἄρθρου τῆς συμβάσεως.

§286Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως. Ἡ Τράπεζα στέργει νὰ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τοῦ πρώτου ἄρθρου τῆς συμβάσεως ἡ ἀποκλειστικὴ χρῆσις· τοὺς τόκους ὅμως τοῦ δανείου τῶν 6,000,000 θέλει λαμβάνει ἐκ τῶν πρώτων εἰσπράξεων τοῦ ταμείου.

§287ΤΟΠΑΛΗΣ. Οὐχὶ κατατεθησομένων.

§288Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι· εἶναι λάθος.

§289ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 1 μετὰ τὸ μεσονύκτιον.