1896.12.13

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 28

τῆς 13 Δεκεμβρίου 1896.

(Παρασκευή).

Ὥρα 4 καὶ 20′ μ. μ.

(Προεδρεύοντος τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Λ. Τόμαν.)

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ προσωρινῶς ἐπὶ τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Ἐδηλώθη ἐπιθυμία ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, ἵνα κατατεθῇ πίναξ, καταδηλῶν τὰς μεταβολὰς τὰς διὰ δηλώσεων ἐπενεχθείσας ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1897. Καταθέτω τοῦτον. Ὡσαύτως ὑπὸ ἄλλου κ. συναδέλφου ἐδηλώθη ἐπιθυμία, ἵνα κατατεθῇ πίναξ, δηλῶν τὰ ἐκδοθέντα παραχωρητήρια ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νόμων ΥΛΑʹ καὶ ΤΠϚʹ, τὰς συνταχθείσας ἐκκαθαρίσεις τοῦ χρέους τῶν δηλωτῶν, καὶ τὰ μήπω ἐκκαθαρισθέντα παραχωρητήρια. Καὶ τὸν πίνακα τοῦτον καταθέτω. Ἐπίσης δὲ καὶ πίνακα, κατ’ ἐπιθυμίαν ἑτέρου Βουλευτοῦ, ἐμφαίνοντα τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐγγραφέντων κατὰ τὸ σχολικὸν ἔτος 1896–1897 μαθητῶν ἐν τοῖς Γυμνασίοις καὶ τοῖς Ἑλληνικοῖς σχολείοις. Τὸν πίνακα δὲ τὸν ἀφορῶντα εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα ἀσχολεῖται ἡ ὑπηρεσία ἵνα τὸν καταρτίσῃ.

§2ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Καταθέτω νομοσχέδιον «περὶ τοῦ δημοτικοῦ δασμοῦ τοῦ δήμου Πατρέων», μετὰ τῆς σχετικῆς ἐκθέσεως.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 195).

§4Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον «περὶ ὁρίου ἡλικίας ἐν τῷ βαθμῷ τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ», μετὰ τῆς σχετικῆς ἐκθέσεως.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα ἀριθ. 196).

§6ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Ὁ ἡγούμενος καὶ οἱ σύμβουλοι τῆς ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ τῶν Καλαβρύτων ἱερᾶς Μονῆς τῆς Ἁγίας Λαύρας μοὶ ἀπέστειλαν ἀναφοράν, παρακαλοῦντες ὅπως καταθέσω ταύτην εἰς τὴν Βουλήν. Τοῦτο πράττω σήμερον. Ἀφορμὴν δ’ ἐκ ταύτης λαμβάνων, ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς Μονῆς, ἥτις παρίσταται ἐν τῇ ἀναφορᾷ ὡς κακῶς ἔχουσα· διότι λέγουσιν οἱ ἀναφερόμενοι, ὅτι τὰ εἰσοδήματα τῆς Μονῆς ἀνέρχονται εἰς 12 ἢ 13 χιλιάδας δραχμῶν ἐν ὅλῳ, ὅτι δὲ διὰ τοῦ ποσοῦ τούτου δέον νὰ συντηρῶνται ἑξήκοντα περίπου μοναχοὶ καὶ ἄλλα πρόσωπα, ἀνήκοντα εἰς τὴν Μονὴν, καὶ ὅτι μόλις τὸ ἥμισυ τούτου, τῶν 13 χιλιάδων, μένει διαθέσιμον μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον πληρόνεται ὡς δημοτικὴ εἰσφορὰ, διὰ τὸ κήρυγμα τοῦ θείου λόγου καὶ δι’ ἄλλας ἐπιβεβλημένας δαπάνας. Οἱ ἀναφερόμενοι ζητοῦσι νὰ ἀπαλλαγῇ ἡ Μονὴ τῆς εἰσφορᾶς διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν καὶ διὰ τὸ κήρυγμα τοῦ θείου λόγου. Νομίζουσιν ὅτι αἱ ἱστορικαὶ ἀναμνήσεις, αἱ ὁποῖαι ἀληθῶς συνδέονται μετὰ τοῦ ὀνόματος τῆς Μονῆς, τοῖς δίδουσι τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσωσι τοῦτο παρὰ τῆς Βουλῆς. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω, ἂν τὸ πρᾶγμα ἦναι δυνατόν. Θὰ παρακαλέσω ὅμως τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως νὰ ἐξετάσῃ καὶ ἀνεύρῃ τοὺς λόγους, δι’ οὓς ἡ Μονὴ, ἡ ἱστορικὴ αὕτη Μονὴ, περιῆλθεν εἰς οἰκονομικὴν στενοχωρίαν, καὶ νὰ λάβῃ τὰ κατάλληλα μέτρα, ἐφ’ ὅσον τοῦτο ἐξήρτηται ἀπ’ αὐτοῦ, ὅπως τεθῇ τέρμα εἰς τὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία ἀπειλεῖ ἀποσύνθεσιν. Ἀλλὰ καὶ περὶ ἑτέρου ἀντικειμένου διαλαμβάνει ἡ ἀναφορὰ αὕτη τοῦ ἡγουμένου καὶ τοῦ Συμβουλίου τῆς Μονῆς Ἁγίας Λαύρας, ζητοῦσι τουτέστι παρὰ τῆς Βουλῆς, ὅπως λάβῃ τὰ κατάλληλα μέτρα πρὸς ἀνακαίνισιν ἢ συντήρησιν τῆς ἐκκλησίας τῆς Βυζαντινῆς, ἐν τῇ ὁποίᾳ ηὐλογήθη ἡ σημαία κατὰ τὸ 1821 παρὰ τοῦ ἀειμνήστου Παλαιῶν Πατρῶν Γερμανοῦ. Ἡ κατάστασις τοῦ ναοῦ τούτου παρίσταται ὡς οἰκτρά. Λέγουσιν ὅτι ἀδυνατοῦσι διὰ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα διαθέτουσι, νὰ φέρωσι τὰς ἀναγκαίας ἐπιδιορθώσεις, μοὶ ἀποστέλλουσι δὲ μετὰ τῆς ἀναφορᾶς καὶ ἐπιστολὴν, τὴν ὁποίαν ὁ ἐμὸς πατὴρ ἀπέστειλεν αὐτοῖς κατὰ τὸ 1851· ἐκ τῆς ἐπιστολῆς δὲ ταύτης συνάγεται, ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἢ ὀλίγον πρότερον, ἡ Βουλὴ εἶχε ψηφίσει πρὸς ἀνακαίνισιν τοῦ Βυζαντιακοῦ τούτου ναοῦ δραχμὰς 10,000, ἀλλ’ ὅτι, διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους δὲν ἠδυνήθην νὰ μάθω, οὐδεμία χρῆσις ἐγένετο τῆς πιστώσεως ἐκείνης. Τούτου ἕνεκεν ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ διατάξῃ τινὰ ἐκ τῶν μηχανικῶν, οἵτινες ἑδρεύουσιν ἐν Καλαβρύτοις, ἢ καὶ ἄλλον τινὰ, ὅπως μεταβῇ εἰς τὴν Μονὴν τῆς Ἁγίας Λαύρας καὶ μελετήσῃ τὸ ζήτημα τῆς ἀνακαινίσεως ἢ τῆς συντηρήσεως τοῦ ναοῦ ἐκείνου, λαμβάνων πάντοτε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ μεταβάλῃ οὔτε τὸ σχέδιον αὐτοῦ, οὔτε τὴν ἄλλην οἰκονομίαν. Ἐπειδὴ δὲ ὁ λόγος περὶ τῆς Μονῆς τῆς Ἁγίας Λαύρας, θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ διατάξῃ τὸν ἐπαρχιακὸν μηχανικὸν Καλαβρύτων, ὅπως συντάξῃ μελέτην καὶ προϋπολογισμὸν περὶ κατασκευῆς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ ἀπὸ σημείου τινὸς τῆς ἐθνικῆς ὁδοῦ Πατρῶν–Καλαβρύτων εἰς Ἁγίαν Λαύραν. Νομίζω ὅτι αἱ ἱστορικαὶ ἀναμνήσεις, αἱ ὁποῖαι συνδέονται μετὰ τῆς Μονῆς ἐκείνης, δικαιολογοῦσι πληρέστατα τὴν αἴτησίν μου ταύτην, ἰδίως νῦν, ὅτε, ἀρξαμένης τῆς λειτουργίας τοῦ σιδηροδρόμου Διακοπτοῦ–Καλαβρύτων, οὐκ ὀλίγοι ξένοι μεταβαίνουσιν, ὅπως ἐπισκεφθῶσι τὸ μέρος, ἐν τῷ ὁποίῳ τὸ πρῶτον ὑψώθη ἡ σημαία τῆς ἐλευθερίας.

§7ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀπέχει πολὺ ἀπὸ τὴν ἐθνικὴν ὁδόν;

§8ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Ἡμίσειαν ὥραν περίπου.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Τριφυλίας κ. Γεωργακόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν νόμου ᾼΛΤʹ. Ὡσαύτως ὁ βουλευτὴς Ναυπλίας κ. Γ. Φαρμακόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ γεωργικῶν σταθμῶν. Ἀμφότεραι αἱ τροπολογίαι αὗται θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 197–198). Ὁ κ. Ταταράκης ἔχει τὸν λόγον.

§10ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Ἀπὸ τῆς παρελθούσης Τρίτης ἐσκόπουν νὰ ἀπευθύνω σύστασιν πρὸς τοὺς ἁρμοδίους Ὑπουργοὺς διὰ τὰ δυστυχήματα, τὰ ὁποῖα τόσον συχνὰ συμβαίνουσιν εἰς τὰ μεταλλεῖα τοῦ Κράτους. Ἐπειδὴ ὅμως ἔτυχε ν’ ἀπουσιάζῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, τὸν ὁποῖον ἐπίσης ἀφεώρα ἡ σύστασίς μου αὕτη, καὶ ἐπειδὴ ἡ ὥρα τῶν ἐπερωτήσεων εἶχε παρέλθει, διὰ τοῦτο ἀνέβαλον, ὅπως ὑποβάλω αὐτὴν τὴν ἐπιοῦσαν. Χθὲς καὶ προχθὲς τὸ ζήτημα ἐπὶ τοῦ συμβιβασμοῦ κατηνάλωσε τὴν ὥραν τῶν ἐπερωτήσεων, διὰ τοῦτο μόλις σήμερον κατορθῶ νὰ πράξω τοῦτο. Ἀφορμὴν πρὸς ὑποβολὴν τῆς συστάσεως ταύτης μοὶ παρέσχε κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην εἴδησις πρωϊνῆς ἐφημερίδος, εἰς ἣν ἠγγέλθη ἐκ Λαυρίου τὸ θλιβερὸν γεγονὸς, ὅτι ὄγκος μεταλλεύματος καταπεσὼν κατεπλάκωσε τὸν ἐν ταῖς ἐργασίαις τῆς Καμαρίζης ἐργαζόμενον ἐργάτην Γ. Καρβελάνην. Ἔκτοτε δὲν παρῆλθον εἰσέτι δύο ἡμέραι, καὶ ἰδοὺ σήμερον πάλιν ἡ «Παλιγγενεσία» ἀναγράφει ἕτερον ὅμοιον δυστύχημα δύο ἐργατῶν, καταπλακωθέντων ὑπὸ μεγάλου ὄγκου χώματος, καταπεσόντος ἐν ᾧ εἰργάζοντο εἰς τὰς ἐν Σπηλιαζέζῃ μεταλλευτικὰς ἐργασίας, καὶ οἵτινες, κατὰ τὰς διαβεβαιώσεις τῶν ἰατρῶν, τὸν ἔσχατον διατρέχουσι κίνδυνον. Κύριοι Βουλευταὶ, εἰς τοὺς ὑγροὺς καὶ σκοτεινοὺς λαβυρίνθους τῶν ἐν Ἑλλάδι μεταλλείων, εἰς τοὺς ὁποίους, κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔχω, ὑπὲρ τοὺς μυρίους Ἕλληνες πολῖται ἐργάζονται, ποριζόμενοι τὸν ἐπιούσιον αὑτῶν ἄρτον ἐν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου των καὶ ἐπὶ μεγίστῳ κινδύνῳ τῆς ζωῆς καὶ τῆς ὑγείας των, καθ’ ἑκάστην τοσαῦτα καὶ τηλικαῦτα συμβαίνουσι δυστυχήματα, ὥστε εὔλογον καὶ προσῆκον εἶναι, νομίζω, ν’ ἀπασχολήσω ἐπ’ ὀλίγας στιγμὰς τὴν ἀντιπροσωπείαν τοῦ ἔθνους καὶ νὰ προκαλέσω τὴν μέριμναν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἰδίως τῶν ἀξιοτίμων ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης καὶ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργῶν, πρὸς πρόληψιν τῶν δυστυχημάτων αὐτῶν. Δὲν ἔχω, Κύριοι, ἀκριβεῖς στατιστικὰς πληροφορίας περὶ τοῦ ἀριθμοῦ καὶ τοῦ εἴδους τῶν ἐν τοῖς διαφόροις τοῦ Κράτους μεταλλείοις συμβαινόντων δυστυχημάτων, ἀλλ’ ὡς ἀντιπρόσωπος ἐπαρχίας, ἡ ὁποία ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην ἁδρότατον πληρόνει φόρον εἰς τὸν Μινώταυρον τοῦτον τῶν ἐν Ἑλλάδι λαβυρίνθων, δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι ὑπὲρ τὰ 100 πρόσωπα οἰκτρὸν ἀληθῶς εὑρίσκουσι κατ’ ἔτος θάνατον ἐν ταῖς ὑπονόμοις τῶν λατομείων, ὑπερδιπλάσιοι δὲ προσβάλλονται καὶ νοσοῦσιν ἐκ τῆς ὑγρασίας καὶ τῶν δηλητηριωδῶν ἀναθυμιάσεων, τῶν ἐκ τῶν ὑπονόμων τῶν μεταλλείων ἐκπεμπομένων, καὶ τῆς ἐλλείψεως ἀέρος καθαροῦ, εἰς τρόπον ὥστε καθίστανται ἀνίκανοι πρὸς πᾶσαν ἐργασίαν, οἰκτρὸν δὲ διάγουσι τὸν ὑπόλοιπον αὐτῶν βίον! Ἐπὶ 10,000 ἐργατῶν, Κύριοι, κατ’ ἔτος 100 μὲν ἀποθνήσκουσι καταπλακωνόμενοι ἢ φονευόμενοι ἐξ ἀναφλέξεως ἐκρηκτικῶν ὑλῶν ἢ ἐξ ἄλλων λόγων, ἕτεροι δὲ 200 τραυματίζονται, ἀκρωτηριάζονται καὶ προσβάλλονται ὑπὸ χρονίων νοσημάτων, ἅτινα καθιστῶσιν αὐτοὺς ἀνικάνους πρὸς πᾶσαν ἐργασίαν. Θὰ σᾶς φαίνεται ἴσως ὑπερβολικὸς ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς, οὐχ ἧττον φρονῶ, ὅτι, ἐὰν ἤθελεν εὐαρεστηθῆ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν πίνακα τῶν δυστυχημάτων τῶν συμβαινόντων ἐν τοῖς διαφόροις μεταλλείοις τοῦ Κράτους, ἠθέλετε πεισθῆ, ὅτι αὐτὰ, τὰ ὁποῖα σᾶς λέγω, εἶναι πικρὰ ἀλήθεια. Γνωρίζω ὅτι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν τὸ ἁρμόδιον τμῆμα ἐπὶ τῶν μεταλλείων καὶ τῶν ὀρυκτῶν τηρεῖ τοιαύτην στατιστικὴν, καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἀνέγνωσα κἄπου, ὅτι κατὰ τὸ ἔτος 1892 εἰς ἓν μόνον μεταλλεῖον, τὸ τῆς Καμαρίζης, ἐν Λαυρίῳ ἐφονεύθησαν 60 ἄνθρωποι. Τὰ δυστυχήματα ταῦτα, Κύριοι, συμβαίνουσιν εἴτε ἐκ καταπτώσεως ὄγκων χώματος, ὅπως τὸ σημερινὸν καὶ τὸ προχθεσινὸν, εἴτε ἐξ ἀναφλέξεως ἐκρηκτικῶν ὑλῶν κατὰ τὴν γόμωσιν τῶν φουρνέλων, ἢ ἐξ ἀναφλέξεως ἐκρηκτικῶν ὑλῶν κατὰ τὴν μεταφορὰν ἢ τὴν διαχείρισιν αὐτῶν, ἢ ἐξ ἄλλων τοιούτου εἴδους αἰτίων. Ὑπαίτιοι δὲ τῶν δυστυχημάτων αὐτῶν εἰσι κυρίως καὶ πρωτίστως οἱ μηχανικοὶ, οἱ ἐπιστάται καὶ οἱ ἐργολάβοι, εἰς τοὺς ὁποίους εἶναι ἀνατεθειμένη ἡ λειτουργία τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Καὶ ἀμέσως μὲν διὰ τὰ δυστυχήματα αὐτὰ εὐθύνονται οὗτοι, ἐμμέσως ὅμως εὐθύνεται καὶ αὐτὴ ἡ Πολιτεία, διότι ὁ περὶ μεταλλείων νόμος ἐν διαφόροις ἄρθροις αὑτοῦ ἐθέσπισε τὰ περὶ ἐπιτηρήσεως τῶν μεταλλείων καὶ περὶ ἐποπτείας αὐτῶν, δυστυχῶς ὅμως τὰ ἄρθρα ταῦτα οὐδέποτε ἐφηρμόσθησαν. Τὰ ἄρθρα αὐτά εἰσι τὰ ἑξῆς. Τὸ ἄρθρον 29 τοῦ περὶ μεταλλείων νόμου, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι «οἱ ἰδιοκτῆται τῶν μεταλλείων ὀφείλουσι νὰ ἐκτελῶσι τὰς πρὸς ἀποφυγὴν δυστυχημάτων ἀναγομένας παραγγελίας τοῦ ἁρμοδίου ἐπὶ τῶν μεταλλείων μηχανικοῦ». Τὸ ἄρθρον 49, τὸ ὁποῖον διαλαμβάνει, ὅτι «διορίζεται εἷς ἐπιθεωρητὴς ἐπὶ τῶν μεταλλείων, διατελῶν ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ, μὲ μισθὸν καὶ βαθμὸν τμηματάρχου αʹ τάξεως». Τὸ ἄρθρον 50, καθ’ ὃ «διὰ Β. Διατάγματος διορίζονται παρὰ τῷ ἐπιθεωρητῇ καὶ τῷ ἐπὶ τῶν ὀρυκτῶν ἐφόρῳ οἱ ἀναγκαῖοι βοηθοὶ καὶ δόκιμοι». Τὸ ἄρθρον 51, καθ’ ὃ «ὁ ἐπιθεωρητὴς τῶν μεταλλείων ἐπιτηρεῖ τὸν τρόπον τῆς μεταλλεύσεως, δίδει κατὰ διαταγὴν τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ τὰς προσηκούσας ὁδηγίας εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν μεταλλείων, καὶ ἀναφέρει εἰς αὐτὸν τὰς ἐλλείψεις, τὰς καταχρήσεις καὶ τοὺς κινδύνους τῆς μεταλλεύσεως». Τὸ ἄρθρον 53, καθ’ ὃ, «ἐὰν ἐκ τοῦ τρόπου τῆς μεταλλεύσεως ἀπειλῆται ἡ δημοσία ἀσφάλεια, ἡ συντήρησις τῶν ψυχαγωγίων, ἡ στερεότης τῶν ἐκτελεσθέντων ἔργων, ἡ ἀσφάλεια τῶν μεταλλευτῶν, ὁ ἁρμόδιος νομάρχης ἐκδίδει τὰς ἀπαιτουμένας διαταγὰς πρὸς ἀποτροπὴν τοῦ ἀπειλουμένου κινδύνου». Τὸ ἄρθρον 54, καθ’ ὃ, «ἐὰν ὁ ἰδιοκτήτης τοῦ μεταλλείου δὲν συμμορφωθῇ μὲ τὰς διαταγὰς ταύτας, διατάσσεται ἡ προσωρινὴ διακοπὴ τῆς ἐξορύξεως ἢ ἡ ἐξακολούθησις αὐτῆς καὶ ἡ ἐπανόρθωσις τῶν ἐπισφαλῶν ἔργων δαπάνῃ τοῦ ἰδιοκτήτου.» Καὶ τὸ ἄρθρον 55, καθ’ ὃ, «ἐὰν ὁ ἰδιοκτήτης ἐξακολουθῇ μὴ ἐκπληρῶν καθ’ ὁλοκληρίαν τὰς ἐπιβεβλημένας αὐτῷ ὑποχρεώσεις, δύναται νὰ κηρυχθῇ ἔκπτωτος τοῦ δικαιώματος, ὅπερ διὰ τῆς παραχωρήσεως ἀπέκτησε.» Τὰ ἄρθρα αὐτὰ, Κύριοι οὐδέποτε ἐφηρμόσθησαν· ἐὰν δὲ ἐφηρμόζοντο, δηλονότι ἐὰν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς ἐφρόντιζεν ὥστε νὰ ὑπάρχῃ διωρισμένος ἐπιθεωρητὴς τῶν μεταλλείων...

§11ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑπάρχει.

§12ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. .. ὁ ὁποῖος νὰ ἐκτελῇ τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ἀνατεθειμένα εἰς αὐτὸν καθήκοντα, βεβαίως οἱ μηχανικοὶ, οἱ ἐπιστάται καὶ οἱ ἐργολάβοι δὲν θὰ ἐδείκνυον αὐτὴν τὴν ἀμέλειαν καὶ ὀλιγωρίαν, καὶ δὲν ἤθελον ἐκτελεῖ ἀτέχνως καὶ ἀνεπιστημόνως τὰς μεταλλευτικὰς ἐργασίας, καθ’ ὃν τρόπον σήμερον ἐκτελοῦσιν αὐτὰς, καὶ δὲν ἤθελον εὑρίσκει ἐτησίως τοιοῦτον οἰκτρὸν θάνατον ὑπὲρ τοὺς 100 πολῖται Ἕλληνες ἐν ταῖς ὑπονόμοις τῶν διαφόρων μεταλλείων τοῦ Κράτους. Ὑπάρχει, εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπιθεωρητὴς τῶν μεταλλείων. Εἶναι ἀληθὲς, ὑπάρχει νομομηχανικὸς, εἰς τὸν ὁποῖον εἶναι ἀνατεθειμένη ἡ ὑπηρεσία αὕτη, ὑπάλληλος, οὗ δὲν ἀμφισβητῶ οὔτε τὴν ἱκανότητα οὔτε τὴν ἐντιμότητα, ὑπάλληλος, ὁ ὁποῖος ἴσως εἶναι καὶ φιλοπονώτατος, ἀλλ’ ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον, ὅπως ἐκτελέσῃ τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος περὶ μεταλλείων ἐπιβάλλει εἰς αὐτόν. Δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν οὐδέποτε ἐγένετο ἐπιθεώρησις τῶν μεταλλείων ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἀκριβῶς ἐκεῖνος, εἰς τὸν ὁποῖον εἶναι ἀνατεθειμένη ἡ ὑπηρεσία αὕτη, δὲν ἔχει τὸν πρὸς τοῦτο ἀπαιτούμενον χρόνον...

§13ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποῖος εἶναι;

§14ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Εἶναι ὁ νομομηχανικὸς κ. Δ. Σοῦτσος... Ἀλλὰ πιθανὸν νὰ μὴ ἔχω ἐγὼ ἀκριβεῖς πληροφορίας. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἐκθέσεις τοῦ κ. ἐπιθεωρητοῦ περὶ ἐπιθεωρήσεων τῶν μεταλλείων, ἐκ τῶν ὁποίων θέλει καταδειχθῆ, ἐὰν οὗτος ἐξετέλεσε τὰ καθήκοντά του, ἐὰν ἐνήργησε ποτὲ ἐπιθεώρησιν τῶν μεταλλείων, καὶ ἀνὰ πόσον χρόνον ἐνεργεῖ αὐτήν. Ἀλλ’ εἶμαι βέβαιος, Κύριοι, ὅτι οὐδεμίαν τοιαύτην ἔκθεσιν θὰ δυνηθῇ νὰ προσαγάγῃ ὁ κύριος Ὑπουργὸς εἰς τὴν Βουλὴν, διότι, καθ’ ἃς ἐγὼ ἔχω πληροφορίας, οὐδέποτε ὁ ἐπιθεωρητὴς οὗτος τῶν μεταλλείων ἐπεσκέφθη αὐτά, καὶ οὐδέποτε κατὰ συνέπειαν συνέταξεν ἔκθεσιν περὶ τῆς καταστάσεως, εἰς ἣν εὑρίσκονται ταῦτα, καὶ περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἐνεργεῖται ἡ ἐκμετάλλευσις αὐτῶν. Ἀλλά, Κύριοι, δὲν συμβαίνει μόνον, ὥστε τὰ ἄρθρα αὐτὰ τοῦ περὶ μεταλλείων νόμου νὰ μένωσι γράμμα νεκρὸν καὶ οὐδέποτε νὰ ἐνασκῆται ἡ ὑπὸ τοῦ νόμου ἀναγραφομένη ἐπιθεώρησις καὶ ἐποπτεία τῶν μεταλλείων, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ Δικαιοσύνη δὲν ἐκπληροῖ τὸ καθῆκόν της εἰς τὰς περιστάσεις αὐτάς. Τί δὲ παρατηροῦμεν; Ἐνῷ μέχρι τοῦδε ἔχουσι φονευθῆ ὑπὲρ τοὺς 1000 ἐργάται, οὐδὲν ἔχομεν εἰσέτι παράδειγμα ὄχι μόνον τιμωρίας μηχανικοῦ ἢ ἐργολάβου, ἐξ ὑπαιτιότητος τῶν ὁποίων συνέβησαν τὰ δυστυχήματα αὐτά, ἀλλ’ οὐδὲν ἔχομεν παράδειγμα οὔτε τῆς παραμικρᾶς καταδιώξεως αὐτῶν. Τί δὲ γίνεται; Αὐτοὶ οὗτοι οἱ ἔνοχοι, αὐτοὶ οἱ μηχανικοὶ καὶ οἱ ἐργολάβοι, οἱ ὑπαίτιοι τῶν δυστυχημάτων τούτων, συντάττουσιν ἐκθέσεις, δι’ ὧν χαρακτηρίζουσιν ὅλους αὐτοὺς τοὺς φόνους, τὰ τραύματα καὶ τὰ δυστυχήματα, ὡς τυχαῖα γεγονότα, ὅτι οὐδαμῶς αὐτοὶ εὐθύνονται, ὡς οὐδὲν παραλείψαντες ἐκ τῶν καθηκόντων αὐτῶν, καὶ ὅτι ὑπεύθυνα εἰσι πάντοτε μόνα τὰ ἀτυχῆ θύματα! Αὐτὴ ἡ ἔκθεσις ἀντιγράφεται ὑπὸ τῶν ἐν τοῖς μεταλλείοις σταθμευόντων ἀστυνομικῶν ὀργάνων, καὶ ἀποστέλλεται εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν, καὶ ἡ ὑπόθεσις ἐνταφιάζεται εἰς τὰ ἀρχεῖα τῆς Εἰσαγγελίας! Ὁ κ. Εἰσαγγελεὺς ἀποκοιμᾶται, ὅτι δὲν ὑπῆρξεν ἀδίκημα, καὶ οὐδεμίαν ἐνεργεῖ καταδίωξιν. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ τὸ πρᾶγμα ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν, διότι πρόκειται περὶ ζωῆς ἑκατοντάδων πολιτῶν Ἑλλήνων. Παρακαλῶ αὐτὸν θερμῶς, νὰ σπεύσῃ δι’ ἐγκυκλίου του νὰ διατάξῃ τοὺς Εἰσαγγελεῖς τοῦ Κράτους, εὐθὺς ὡς ἤθελε περιέλθει εἰς γνῶσιν αὐτῶν, ὅτι τοιοῦτον δυστύχημα συνέβη, νὰ μεταβαίνωσιν ἐπὶ τόπου μετ’ ἀνακριτοῦ καὶ μετὰ προσώπου εἰδικὰς ἔχοντος γνώσεις, πρὸς ἀνάκρισιν καὶ πρὸς καταδίωξιν τῶν τυχὸν ὑπαιτίων διὰ τὰ δυστυχήματα αὐτά. Εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι, ἐὰν ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εὐαρεστηθῇ νὰ μεριμνήσῃ, ὥστε νὰ ἀναζήσουν αἱ διατάξεις τοῦ περὶ μεταλλείων νόμου καὶ διατάξῃ συντόνως, ὅπως ἀπὸ τοῦδε καὶ εἰς τὸ μέλλον ἀκριβῶς καὶ αὐστηρῶς καὶ τακτικῶς ἐνεργῶνται αἱ ἐπιθεωρήσεις τῶν μεταλλείων παρὰ τῶν ἁρμοδίων μηχανικῶν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ἐπιμεληθῇ, ὥστε ἀπὸ τοῦδε καὶ εἰς τὸ μέλλον οἱ Εἰσαγγελεῖς τοῦ Κράτους, εὐθὺς ὡς λάβωσι γνῶσιν δυστυχήματος τοιούτου, νὰ μεταβαίνωσι καὶ ἐνεργῶσιν αὐστηρὰς ἀνακρίσεις, ἐπιτοπίως, εἶμαι βέβαιος, λέγω, ὅτι, ἐὰν δὲν ἠθέλομεν κατορθώσει νὰ ἐκλείψωσι τὰ δυστυχήματα ταῦτα, ἠθέλομεν ὅμως ἐπιτύχει κατὰ πολὺ νὰ ἐλαττωθῶσι καὶ προληφθῶσι τὰ πλεῖστα ἐξ αὐτῶν. Ἄλλοτε, Κύριοι, οἱ κάτοικοι τοῦ ἰοστεφάνου ἄστεως τῶν Ἀθηνῶν ἀνήγειρον ναὸν εἰς τὸν φιλόλαον καὶ φιλόπονον αὐτῶν Βασιλέα, τὸν Θησέα, ὁ ὁποῖος κατώρθωσε, φονεύσας τὸν Μινώταυρον τοῦ Λαβυρίνθου τῆς Κρήτης, ν’ ἀπαλλάξῃ τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν ἀπὸ τὸν σκληρὸν φόρον τῆς κατ’ ἔτος ἀποστολῆς δέκα νέων πρὸς διατροφὴν τοῦ θηρίου ἐκείνου, καὶ ἐτίμησαν αὐτὸν ὡς ἡμίθεον. Οἱ ἀξιότιμοι ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργοὶ ὀφείλουσι νὰ ὦσιν ὑπερβέβαιοι, ὅτι ἀΐδιον θέλουσιν ἔχει τὴν εὐγνωμοσύνην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐὰν, μιμούμενοι τὸν ἥρωα ἐκεῖνον Βασιλέα, μεριμνήσωσιν, ὅπως φονεύσωσι τὸν νέον τοῦτον Μινώταυρον τῶν ἐν Ἑλλάδι μεταλλείων, καὶ ἀπαλλάξωσι τὸ Κράτος ἀπὸ φόρου τοσοῦτον σκληροῦ καὶ ἀπανθρώπου, οἷος εἶναι ἡ κατ’ ἔτος ἐν τοῖς μεταλλείοις ἀπώλεια ἑκατοντάδος πολιτῶν Ἑλλήνων.

§15ΡΑΖΕΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§16ΜΙΧ. Π. ΙΑΤΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἤθελον παρακαλέσει τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν, προκειμένου περὶ δυστυχημάτων, τὰ ὁποῖα λαμβάνουσι χώραν ἐν τοῖς μεταλλείοις, νὰ φέρῃ νομοσχέδιον, προνοοῦν περὶ τῆς τύχης τῶν ἐργατῶν, ἢ νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ὥστε οἱ ἐργάται νὰ μὴ ὑφίστανται τοιούτους κινδύνους. Γνωρίζομεν ὅτι καὶ ἄλλοι ἐργάται, οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται εἰς οἰκοδομὰς, εἰς ἀτμομηχανὰς κτλ., ὑφίστανται πολλάκις ἀκρωτηριάσεις, αἱ ὁποῖαι τοὺς καθιστῶσιν ἀνικάνους διὰ τὸ βιοποριστικόν των ἔργον καὶ ἐντελῶς ἀχρήστους εἰς τὸ ἐπαγγελμά των. Κατὰ συνέπειαν παρακαλῶ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν, ὁ ὁποῖος βεβαίως θὰ μεριμνήσῃ, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν γενικώτερον τοὺς ἐργάτας, τοὺς ὑφισταμένους τοὺς κινδύνους αὐτοὺς, καὶ, εἰ δυνατὸν, διὰ νόμου ὑποχρεώσῃ τὰς ἑταιρίας καὶ τοὺς ἐργοδότας, ἵνα ἀσφαλίζωσι τοὐλάχιστον, ἂν ὄχι δι’ ἄλλα μικρότερα δυστυχήματα, ἀλλὰ διὰ τοὺς ἀκρωτηριασμοὺς καὶ διὰ τὸν θάνατον, τοὺς ἐργαζομένους εἰς τὰς διαφόρους ἑταιρίας.

§17ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς κατὰ τίνα σύνοδον τῆς προπαρελθούσης βουλευτικῆς περιόδου εἶχον ἀναβιβάσει τὸ αὐτὸ ζήτημα εἰς τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς, καὶ διὰ λεπτομερῶν περιγραφῶν καὶ πολλῶν πληροφοριῶν προσεπάθησα τότε νὰ ἀποδείξω ὅ,τι σήμερον ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μήλου συνάδελφος μετὰ τοσαύτης λεπτομερείας καὶ ἀκριβείας καὶ ζωηρότητος παρέστησε πρὸς τὴν Βουλήν, τὰ πολλὰ δυστυχήματα δηλαδὴ, τὰ συμβαίνοντα ἐν Λαυρίῳ. Τότε ἔσχε τὴν εὐκαιρίαν ἡ Βουλὴ νὰ ἴδῃ εἰκόνα, τὴν ὁποίαν προσήγαγον, εἰκόνα ἐργάτου, ὅστις ἔπαθε κατὰ τρόπον πρωτοφανῆ ἐν ταῖς μεταλλευτικαῖς ἐργασίαις τοῦ Λαυρίου· ἔπαθεν ἀπώλειαν τῶν δύο χειρῶν, πλὴν μόνου τοῦ ἀντίχειρος τῆς δεξιᾶς χειρὸς, μόνου περισωθέντος, καὶ τοῦ ἑνὸς ποδὸς, ὑπελείφθη δ’ εἰς αὐτὸν εἷς καὶ μόνος ποῦς ἀκέραιος καὶ ἐν ὑγιεῖ καταστάσει. Περιέγραψα τότε καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν θυμάτων, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι πραγματικῶς κατώτερος ἐκείνου, τὸν ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος ἐκ Μήλου παρέστησε σήμερον ὑμῖν, καὶ τὴν ἐγκατάλειψιν, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν εὑρίσκονται οἱ ἐν τοῖς μεταλλείοις τοῦ Λαυρίου ἀσχολούμενοι ἐργάται, οἱ ἐργάται ἐκεῖνοι, οἵτινες, ζητοῦντες νὰ κερδήσωσι τὸν ἄρτον δι’ ἡμερομισθίου τριῶν μόνον χαρτίνων δραχμῶν τὴν ἡμέραν, τριακόσια μέτρα ὑπὸ τὴν ἐπιφάνειαν τῆς γῆς, εὑρίσκουσιν ἐκεῖ τὸν θάνατον, καὶ ἀφήνουσι τὰς οἰκογενείας των εἰς τὸ ἔλεος τοῦ Κυρίου, ἐπειδὴ δὲν εἴμεθα συνειθισμένοι νὰ βλέπωμεν τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν ἐπιλαμβανομένην τῶν ἐνεργειῶν, αἵτινες ἐπιβάλλονται αὐτῇ, εἴτε πρὸς ἀποτροπὴν τῶν τοιούτων δυστυχημάτων, εἴτε καὶ πρὸς περιορισμὸν αὐτῶν, πολλῷ δ’ ὀλιγώτερον πρὸς πρόληψιν, ἐπειδὴ ἔχομεν μηχανικοὺς ἐπὶ τῶν μεταλλείων, ὡς ἤκουσα σήμερον τὸν κ. Ταταράκην παριστῶντα, ἀλλ’ οὐδέποτε εἴδομεν, — εἴμεθα δὲ εἰς θέσιν καὶ ἐγὼ, ὡς καὶ ὁ κ. ἐκ Μήλου συνάδελφος, ὡς καὶ ὁ ἐξ Οἰτύλου, οἱ προαγορεύσαντες, ἕνεκα τοῦ πολλοῦ ἀριθμοῦ τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται ἐν Λαυρίῳ, νὰ γνωρίζωμεν πολλὰς λεπτομερείας τῶν ἐκεῖ γινομένων, νὰ γνωρίζωμεν δὲ καὶ τὰς ἐνεργείας τῶν ἀρχῶν, ἐὰν τυχὸν ἐγένοντο τοιαῦται, — οὐδέποτε, λέγω, εἴδομεν καὶ τὴν ἐνέργειαν, ἢ κἂν σημεῖον τῆς παρουσίας τῶν μηχανικῶν τούτων. Σπανιώτατα δὲ ἀφ’ ἑτέρου, εἰ μὴ καὶ οὐδέποτε, κατηγγέλθησαν οἱ μηχανικοί, ἢ οἱ ἐργολάβοι, ἢ οἱ ὁποιοιδήποτε ὑπαίτιοι τῶν τοιούτων δυστυχημάτων. Ἐν τῇ προηγουμένῃ περιόδῳ τῆς Βουλῆς, δὲν ἐνθυμοῦμαι κατὰ τίνα σύνοδον, γενομένου λόγου παρὰ τοῦ τότε ἐξ Ἀττικῆς βουλευτοῦ κ. Ζυγομαλᾶ, ὁ ὁποῖος ἀπέδιδε τὰ πάντα εἰς τὴν ὑπαιτιότητα τῶν ἐν Λαυρίῳ μηχανικῶν καὶ ἐργολάβων, καὶ ἑταιριῶν, εἴτε ἰδιοκτητῶν μεταλλείων, παρέστησα, ἐκ πνεύματος δικαιοσύνης, πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι οὐχὶ πάντα τὰ δυστυχήματα προέρχονται ἐξ ὑπαιτιότητος τῶν μηχανικῶν, ἢ τῶν ἐργολάβων, ἢ τῶν ὁπωσδήποτε ἐπιτετραμμένων τὰ τοιαῦτα, διότι ἄξιος λόγου ἀριθμὸς τῶν συμβαινόντων δυστυχημάτων προέρχεται καθ’ ὁλοκληρίαν ἐκ τύχης, προέρχεται δ’ ἐνίοτε καὶ ἐξ ἀπερισκεψίας καὶ ἀπρονοησίας αὐτῶν τῶν ἰδίων ἐργατῶν, τῶν ὑποπιπτόντων εἰς τὰς δυστυχίας ταύτας, ἕνεκα τῆς ἀπροσεξίας των, ἕνεκα τῆς κακῆς χρήσεως τῶν ἐργαλείων των κλπ. Ταῦτα λοιπὸν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προληφθῶσι καθ’ ὁλοκληρίαν, ἀλλ’ ἀφοῦ ἐπέρχονται τὰ δυστυχήματα, ὑπάρχει τρόπος, δι’ οὗ νὰ ἀνακουφίζωνται εἴτε αὐτοὶ οἱ ἴδιοι οἱ παθόντες, ἐὰν ἐπιζήσωσι τοῦ παθήματος, εἴτε αἱ οἰκογένειαι αὐτῶν, ἐὰν ἐκεῖνοι ἀποθάνωσι, διὰ τῆς παροχῆς περιθάλψεως, περὶ τῆς ὁποίας σοφώτατα ἀκριβῶς ἐμερίμνησεν ὁ νόμος περὶ μεταλλείων τοῦ 1861. Ὁ περὶ μεταλείων νόμος ἐκεῖνος, ἐν τῷ ἄρθρῳ 30, ἐὰν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ὁρίζει τὸν κανονισμὸν ταμείου πρὸς περίθαλψιν τῶν ἀτυχούντων μεταλλευτικῶν ἐργατῶν. Τὸ ταμεῖον ἀπαρτίζεται ἐκ καταβολῆς, ἥτις γίνεται παρ’ ὅλων τῶν ἐργατῶν ἀνεξαιρέτως, καὶ διὰ τοῦ ποσοῦ ἐκείνου εἶναι δυνατὸν νὰ τυγχάνωσι περιθάλψεώς τινος. Τὸ ταμεῖον τὸ πρὸς περίθαλψιν ἐργατῶν, περὶ τοῦ ὁποίου προὐνόησε Β. Διάταγμα, εἴκοσιν ἔτη μετὰ τὸν νόμον ἐκεῖνον ἐκδοθὲν, μόλις περὶ τὰ 1882, περιεῖχε κατὰ τὸ 1892 ὑπὲρ τὰς 400,000 δραχμάς. Τὸ ποσὸν τοῦτο μένει νεκρὸν ἐν ἰδιαιτέρῳ κιβωτίῳ τοῦ Κεντρικοῦ Ταμείου, οὐδέποτε δ’ ἐχρησιμοποιήθη πρὸς παροχὴν περιθάλψεως οὔτε αὐτὸ, οὔτε οἱ τόκοι αὐτοῦ, εἰς τοὺς ἀτυχήσαντας ἐργάτας, διὰ τὸν ἑξῆς λόγον. Πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ διατάγματος, δι’ οὗ ἱδρύθη τὸ ταμεῖον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἄρθρου 30 τοῦ νόμου περὶ μεταλλείων, ἐξεδόθη κανονισμός τις τὸ 1883 παρ’ ἐπιτροπῆς τριμελοῦς, νομίζω, ἐκ τοῦ διευθυντοῦ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, τοῦ τμηματάρχου τῶν Μεταλλείων, καὶ τοῦ δικαστικοῦ συμβούλου, τοῦ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀλλὰ ἐν τῇ κανονισμῷ ἐκείνῳ ἐτέθησαν τόσοι περιορισμοὶ εἰς τὴν ἀπόδειξιν τοῦ ἐπελθόντος δυστυχήματος καὶ τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἔχει εἴτε ὁ παθὼν, ἂν ἐκεῖνος ἐπέζησεν, εἴτε ἡ οἰκογένεια αὐτοῦ, ἂν ἐκεῖνος ἀπεβίωσεν, ὥστε μέχρι τοῦδε εἰς ἕνα μόνον, καὶ τοῦτον Ἰταλὸν τὴν ἐθνικότητα καὶ ἰθαγένειαν, ἀπενεμήθη περίθαλψις ἐκ τοῦ ταμείου ἐκείνου, τοῦ ἔχοντος, ὡς ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω ὑμῖν πρὸ τεσσάρων ἐτῶν, ἄνω τῶν 400,000 δραχμῶν περιουσίαν. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν περίοδον τῆς Βουλῆς παρεκάλεσα τὸν τότε ἀρχηγὸν τῆς Κυβερνήσεως νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ διαθέσῃ τὰ τοῦ ταμείου ἐκείνου κατὰ τρόπον ἁπλούστερον καὶ ἐπιτρέποντα τὴν χρησιμοποίησιν τοῦ χρήματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον διὰ τοῦ ἱδρῶτος καὶ τοῦ αἵματος αὑτῶν εἰσήγαγον οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι εἰς τὸ ταμεῖον, καὶ τὸ ὁποῖον ἐπὶ τέλους ἐπλήρωσαν διὰ τῆς ζωῆς των, νὰ καταρτίσῃ τὰ τοῦ ταμείου ἐκείνου κατὰ τρόπον εὐκολύνοντα τὴν ἀπονομὴν τῶν περιθάλψεων. Διὰ τοῦτο σήμερον θὰ περιορίσω τὴν παράκλησίν μου πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, καθόσον, ὡς καὶ πρότερον εἶπον, δὲν εἶναι ἐλπὶς οὔτε ν’ ἀποσοβηθῶσι τελείως τὰ ἀτυχήματα ταῦτα, οὔτε νὰ περιορισθῶσι κἄν, καὶ θὰ ἔχωμεν πάντοτε τοιαύτας ἀτυχεῖς περιστάσεις διὰ τοὺς ἐργαζομένους ἐν τῇ εὐρυτάτῃ ταύτῃ Ἑλληνικῇ βιομηχανίᾳ, τῇ εὐεργετικῇ διὰ τὴν χώραν ἡμῶν, ἥτις πλὴν τοῦ πλούτου καὶ ἀνάπτυξιν ποικίλην καὶ παντοδαπὴν εἰσήγαγεν· ἐπειδή, λέγω, δὲν εἶναι ἐλπὶς νὰ περιορισθῶσι ταῦτα, ἀνάγκη νὰ λάβωμεν τοὐλάχιστον τὴν ἐπιβαλλομένην πρόνοιαν, ἵνα καταστήσωμεν αὐτὰ ὅσον οἷόν τε ἐλαφρότερα διὰ τοὺς ὑποστάντας τὰ τοιαῦτα ἀτυχήματα, καὶ πολὺ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Πρωθυπουργὸν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἐξετάσῃ τὰ τοῦ ταμείου τούτου, νὰ ἴδῃ τὸ διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἐξεδόθη κατὰ τὸ 1882, νὰ παραβάλῃ πρὸς αὐτὸ τὸν κανονισμὸν τοῦ 1883, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησα καὶ ὅστις παρέχει τὰς μεγάλας δυσκολίας πρὸς χρησιμοποίησιν τῶν χρημάτων τοῦ ταμείου, καὶ νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλήν, ἐὰν ᾖναι ἀνάγκη, νομοθέτημά τι πρὸς διευκόλυνσιν τῆς προτάσεώς μου, εἴτε, ἐὰν δύναται, καὶ διοικητικῶς, διὰ τῆς εἰς αὐτὸν ἀνηκούσης ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, νὰ κανονίσῃ τὰ τοῦ ταμείου φιλανθρωπότερον. Ἀλλὰ γενομένου τοῦ λόγου περὶ τούτου, κύριε Πρόεδρε, πρέπει τις νὰ στρέψῃ τὴν προσοχὴν οὐχὶ μόνον εἰς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος ἐκ Ναυπλίας συνάδελφος κ. Ἰατρὸς ἔθηκε, τὸ ἀφορῶν εἰς τοὺς ἐργάτας τοὺς ἐν ταῖς οἰκοδομαῖς ὑφισταμένους ἀδικήματα, ἀλλὰ εἰς τὴν εὐρυτέραν ἀκόμη τάξιν, ἐκείνην τῶν ἐργατῶν, τὴν πλουτοπαραγωγόν, τὴν ἐν τοῖς ἐργοστασίοις καταναλίσκουσαν τὰς ἡμέρας τοῦ βίου, ἐπὶ τέλους δὲ ἐκεῖ καὶ τελευτῶσαν τὴν ζωήν. Ἔχομεν καθ’ ἑκάστην, συχνότατα, ἐξ ἐκρήξεως λεβήτων, ἐκ βλάβης μηχανῶν καὶ ἐκ παντοίων ἄλλων ἀφορμῶν, τοιαῦτα δυστυχήματα, οἱ δὲ ὑφιστάμενοι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἀτυχήματα μένουσι πάντοτε ἀπροστάτευτοι, διότι τὸ πολὺ–πολὺ λαμβάνουσι τὴν εὐχαρίστησιν νὰ ἀναγνώσωσιν εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι ἔγεινε λόγος περὶ τοῦ καταστρέψαντος αὐτοὺς δυστυχήματος καὶ πλέον οὔ. Ἀλλὰ πρόκειται μόνον καὶ περὶ τῶν ἐν τοῖς ἐργοστασίοις ὑρισταμένων τὰς τοιαύτας ἀτυχίας; Ἔχομεν τοὺς ἐν τοῖς σιδηροδρόμοις ἐπίσης ἀτυχοῦντας, ἔχομεν τὰ ἐν τοῖς ἀτμοπλοίοις συγχρόνως συμβαίνοντα δυστυχήματα. Περὶ πάντων τούτων δὲν βλέπει τις καμμίαν κυβερνητικὴν πρόνοιαν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἐκείνην τοὐλάχιστον, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλουσιν οἱ νόμοι. Πρὸ ὀλίγου καιροῦ—δὲν ἐνθυμοῦ ἂν εἰς ταύτην, ἀλλὰ νομίζω εἰς τὴν προηγουμένην σύνοδον τῆς Βουλῆς,—ἐγίνετο λόγος περὶ ἀλλεπαλλήλων ἐκρήξεων πυριτιδοποιείων. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν παρεκλήθη παρὰ τῶν ἀξιοτίμων ἐκ Βόλου συναδέλφων κ. κ. Φιλαρέτου καὶ Σχινᾶ καὶ ἄλλων ἐνταῦθα, νὰ λάβῃ πρόνοιαν σπουδαίαν περὶ τῶν ἐν τοῖς πυριτιδοποιείοις συμβαινόντων δυστυχημάτων, καὶ ὑπεσχέθη τότε ὅτι θέλει διατάξει ἐπιθεώρησιν τῶν πυριτιδοποιείων...

§18Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐζητήθησαν καὶ ἐκθέσεις.

§19ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. .. Πιθανὸν νὰ ἔχῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀποτέλεσμα τῆς ἐπιθεωρήσεως τῆς μέχρι τοῦδε, τὴν ὁποίαν βεβαίως διέταξε, θὰ ἦναι ὅμως καὶ εὐχάριστον καὶ παρήγορον, ἐὰν ἀνεκοινοῦτο καὶ εἰς ἡμᾶς, ἵνα τὸ κοινὸν γνωρίζῃ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τέλους ἔστρεψε βλέμμα προσοχῆς εἰς τὴν εὐρυτάτην ἐργατικὴν τάξιν, τὴν ἔχουσαν τοσούτῳ μᾶλλον ἀνάγκην κυβερνητικῆς ὑποστηρίξεως, ὅσον πρόκειται περὶ ἀρτιπαγοῦς βιομηχανίας, ἐν τῇ ὁποίᾳ πρέπει νὰ προσπαθήσωμεν νὰ καθιστῶμεν τὰ δυστυχήματα ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερα. Ἀλλ’ ἵνα καταλήξω, μετὰ τὰ ὀλίγα ταῦτα, τὰ ὁποῖα ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω εἰς ὑμᾶς, καὶ ἐκ τρίτου παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ διατάξῃ νὰ ἐξετασθῶσι τὰ τοῦ ταμείου πρὸς περίθαλψιν τῶν ἀτυχούντων μεταλλευτῶν ἐργατῶν, τοῦ ἱδρυμένου διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1861, τοῦ τεθέντος εἰς ἐνέργειαν διὰ τοῦ διατάγματος τοῦ 1882, καὶ τοῦ κανονισμοῦ τῆς ἐπιτροπῆς, τῆς διαχειριζομένης τὸ ταμεῖον τοῦ 1883. Λέγω ταῦτα, καθόσον νομίζω, ὅτι πρέπει τὸ ἥμισυ ἐκεῖνο ἑκατομμύριον, τὸ ἀποτεθειμένον εἰς τὸ Κεντρικὸν Ταμεῖον, νὰ χρησιμοποιηθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν εὐρύτερον ὑπὲρ τῶν ἀτυχούντων ἐργατῶν. Παραλλήλως πρὸς τὸ ταμεῖον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συντηροῦσιν οἱ ἐργάται, καταβάλλοντες 2% ἐκ τοῦ μισθοῦ αὐτῶν, συντηροῦσι καὶ ταμεῖον ἕτερον «Αὐτοβοηθείας» ἐν τῇ ἑταιρίᾳ τῶν Μεταλλουργείων τοῦ Λαυρίου, τοῦ ὁποίου ἡ συνδρομὴ πρὸς τοὺς ἀτυχοῦντας ἐργάτας εἶναι ὄντως θαυμασία, διότι εἰσπράττει καὶ διαθέτει κατ’ ἔτος εἰς περιθάλψεις πρὸς τὰ μέλη τ’ ἀποτελοῦντα τὸ ταμεῖον τοῦτο περὶ τὰς 50,000 δραχμάς. Φαντάσθητε δέ, κύριοι συνάδελφοι, τοὺς ἀνθρώπους, τοὺς ἀπομάχους τῆς ἐργασίας, οἵτινες ἐπὶ τέλους, ἀτυχήσαντες εἴτε ἕνεκα ὑπαιτιότητος τῶν μηχανικῶν, εἴτε ἕνεκα ἰδίας ἀπροσεξίας, εἴτε ἕνεκα οἱουδήποτε ἄλλου λόγου, λαμβάνουσι τοὐλάχιστον μίαν δραχμὴν ἢ καὶ 80 λεπτὰ καθ’ ἑκάστην, διὰ νὰ ἔχωσιν ἠσφαλισμένον τὸν ἄρτον τὸν ἐπιούσιον. Ἐὰν ἔλθῃ ἐπίκουρον εἰς τὸ ταμεῖον τοῦτο καὶ τὸ ταμεῖον τὸ ἱδρυθὲν πρὸ 30 ἐτῶν, θὰ δοθῇ πραγματικὴ ἀνακούφισις εἰς τοὺς ἀτυχοῦντας ἐργάτας, καθόσον, ἐπαναλαμβάνω, νὰ περιορίσωμεν ἢ ν’ ἀποσοβήσωμεν τὰ ἀτυχήματα ταῦτα, δὲν εἶναι δυνατόν. Ἄς παράσχωμεν τοὐλάχιστον τὴν δυνατὴν ἀνακούφισιν εἰς τὰ θύματα τῆς ἐργασίας.

§20Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ὁ κ. ἐκ Κυθήρων συνάδελφος εἶχε ζητήσει νὰ καταθέσω τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς περὶ τῆς βαμβακοπυρίτιδος, τῆς νεωστὶ προμηθευθείσης. Τὴν ἔκθεσιν ταύτην κατατίθημι. Εἶχε ζητήσει ἐπίσης ὁ κ. συνάδελφος νὰ καταθέσω καὶ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς περὶ τῆς παλαιᾶς βαμβακοπυρίτιδος, ἣν ἐπίσης κατατίθημι. Εἶχε ζητήσει νὰ καταθέσω καὶ τὰ ἔγγραφα περὶ τῆς παραγγελίας τῆς νέας βαμβακοπυρίτιδος. Κατατίθημι καὶ τὴν περὶ ταύτης παραγγελίαν. Ὁ δὲ κ. ἐκ Νέων Ψαρῶν συνάδελφος εἶχε ζητήσει νὰ μάθῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν κιβωτίων τῆς ἀγορασθείσης βαμβακοπυρίτιδος. Κατατίθημι ἔγγραφα, ἐξ ὧν ἀποδεικνύεται, ὅτι τὰ κιβώτια ἦταν ἓν καὶ τεσσαράκοντα. Ὁ αὐτὸς κ. Βουλευτὴς εἶχε ζητήσει νὰ μάθῃ πόση εἶναι ἡ ποσότης τῆς ἀγορασθείσης βαμβακοπυρίτιδος καὶ ἀντὶ πόσου τιμᾶται. Κατατίθημι περὶ τούτου σημείωμα τοῦ ἁρμοδίου τμήματος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἐξ οὗ ἐμφαίνεται, ὅτι ὑγρὰ μὲν βαμβακοπυρῖτις ἠγοράσθη χιλιόγραμμα 1922,98, ξηρὰ δὲ χιλιόγραμμα 738,7. Δαπάνη διὰ τὰ δύο ταῦτα ποσὰ σὺν τῇ μεταφορᾷ φράγκα χρυσᾶ 16,594.23· πρὸς 1,77½ ἡ δραχμή, κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, δραχμὰς 29,454.75. Εἶχεν ἐπερωτήσει ὁ αὐτὸς ἐκ Νέων Ψαρῶν κ. Βουλευτής, ἐὰν κατὰ τὴν παραλαβὴν ἠνεῴχθησαν πάντα τὰ κιβώτια τῆς βαμβακοπυρίτιδος. Ἀπαντῶ, οὐχί· διότι πρῶτον μὲν ἐπὶ οὐδενὸς εἴδους, εἴτε τῆς κοινῆς ἐμπορίας, εἴτε τῆς πολεμικῆς ἐμπορίας, γίνεται ἡ παραλαβὴ ἀνοιγομένων πάντων τῶν κιβωτίων καὶ ἐξεταζομένου ἑνὸς ἑκάστου τεμαχίου τοῦ ἐμπορεύματος. Γίνεται ἡ παραλαβὴ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν λεγομένων μέσων ὅρων. Ἀλλὰ τοῦτο καὶ εἰδικῶς διαγορεύεται ὡς πρὸς τὴν βαμβακοπυρίτιδα· ἐν τῷ συγγράμματι τοῦ ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ εἰδικοῦ καθηγητοῦ κ. Δαμβέργη, οὗτινος καὶ προχθὲς ἐποιησάμην μνείαν, ἐν σελίδι 42 ἀναγινώσκομεν: «Παραλαβὴ τῶν πρὸς ἐξέλεγξιν δειγμάτων. Πρὸς τοῦτο ἀνοίγεται ἓν κιβώτιον ἐπὶ 20 κιβωτίων.» Ἑπομένως δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ ἀνοιχθῶσιν ἅπαντα. Λόγος δὲ πρόσθετος, δι’ ὃν τὰ τοιούτου εἴδους ἀντικείμενα ἐξελέγχονται κατὰ τοὺς κανόνας τῶν μέσων ὅρων, εἶναι ὅτι, ὡς ἐκ τοῦ ἐπικινδύνου αὐτῶν, πρέπει ἡ δοκιμασία νὰ ἐνεργῆται κατὰ τρόπον οὐχὶ πολὺ παρατεινόμενον. Σημειώσατε δὲ,—ὀφείλω νὰ προσθέσω καὶ τοῦτο— ὅτι τὸν τρόπον τοῦτον τῆς ἐξελέγξεως τῆς βαμβακοπυρίτιδος θέλετε εὕρει ἐν παντὶ συγγράμματι, πραγματευομένῳ περὶ τῆς βαμβακοπυρίτιδος. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι εἶναι ἀρκετὸν νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὸ σύγγραμμα τοῦ κ. Δαμβέργη, ὅπερ, ὡς φαίνεται ἔκ τινος τῶν τελευταίων σελίδων αὐτοῦ, συνετάχθη «ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπὸ Chauvin καὶ Drouét παραδοθέντων μαθημάτων ἐν τῇ μεγάλῃ τορπιλλικῇ Σχολῇ τῆς Boyardville». Εἶναι δὲ τοσοῦτον εἰδικὸς ὁ συγγραφεὺς τοῦ συγγράμματος τούτου, ὥστε, ὅταν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν διώρισέ τινα τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, τὸν κ. Τιμολέοντα Ἀργυρόπουλον, ἵνα συμμετάσχῃ τῆς δοκιμασίας τῆς βαμβακοπυρίτιδος, ὁ καθηγητὴς κ. Ἀργυρόπουλος ἔστειλεν ἔγγραφον πρὸς τὴν Ὑποβρύχιον Ἄμυναν, ἐν ᾧ ἔλεγεν (ἀναγινώσκει): «Θεωρῶ κάλλιον νὰ ἐκτελεσθῇ ἐν τῷ Χημείῳ τοῦ Ἀναστασίου Δαμβέργη ἡ παραλαβὴ καὶ ἡ ἐξέλεγξις, ὅστις καὶ εἰδικώτερος ἐμοῦ τυγχάνει εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο». Κατατίθημι καὶ τὸ ἔγγραφον τοῦτο. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Νέων Ψαρῶν ἐρωτᾷ ἐπίσης, ἵνα βεβαιωθῇ, «ὅτι τὰ τεμάχια δὲν ἦσαν τετριμμένα, ὅτι τὰς γωνίας δὲν εἶχον ἐφθαρμένας, ἢ, ὅταν ἐδοκιμάσθη, ἐλήφθησαν δείγματα ἐξ ἁπάντων ἀνεξαιρέτως τῶν κιβωτίων, καὶ ἂν ἐφ’ ὅλων τούτων ἐγένοντο δοκιμαί». Ὅτι τὰ τεμάχια δὲν ἦσαν τετριμμένα, ὅτι τὰς γωνίας δὲν εἶχον ἐφθαρμένας, προκύπτει ἐξ αὐτῆς τῆς ἐκθέσεως τῶν ἐμπειροτεχνῶν· διότι τὰ ἐλαττώματα ταῦτα, ἐὰν ὑπῆρχον, ἦσαν τοιαῦτα, ὥστε βεβαίως δὲν ἐδύνατο ἡ ἐπιτροπὴ νὰ παραδεχθῇ τὸ ὑλικὸν τοῦτο τοῦ πολέμου. «Ἐὰν ἐλήφθησαν, ἐρωτᾷ ὁ κ. Βουλευτὴς, δείγματα ἐξ ἁπάντων ἀνεξαιρέτως τῶν κιβωτίων». Εἴπομεν ὅτι, ἀφοῦ δὲν εἶναι ἀναγκαῖον, ἀλλὰ μάλιστα καὶ ἀπαγορεύεται ἡ ἐξέτασις πάντων τῶν κιβωτίων, φυσικῷ τῷ λόγῳ δὲν ἐδύναντο νὰ ληφθῶσι δείγματα ἐξ ἁπάντων τῶν κιβωτίων. Κατατίθημι συγχρόνως, Κύριοι, καὶ τὸ ἔγγραφον τοῦ ἐν Βερολίνῳ ἡμετέρου πρέσβεως, μετ’ ἐπισημειώσεως, περὶ ἧς ἐποιησάμην μνείαν προχθές, ὡς πρὸς τὴν ποιότητα τῆς βαμβακοπυρίτιδος, καὶ ἔγγραφον, δι’ οὗ παρηγγέλθη ὁ ἡμέτερος ἐν Βερολίνῳ πρεσβευτὴς, ὅπως ἀποταθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν τῆς Γερμανίας. Κατατίθημι καὶ πίνακα τῶν ἐγγράφων τούτων.

§21ΣΤΑΗΣ. Εἶναι πολὺ σπουδαῖον τὸ ζήτημα, καὶ διὰ τοῦτο σπεύδω νὰ λάβω τὸν λόγον, ἐλπίζων διὰ τῆς συζητήσεως νὰ διευκρινισθῶσι πάντα τὰ μέρη αὐτοῦ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς δυστυχῶς δὲν κατέθηκε τὸ συμβόλαιον, τὸ ὁποῖον ἐζήτησα πρὸ ἡμερῶν...

§22Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Δὲν ὑπάρχει.

§23ΣΤΑΗΣ. Βεβαιοῖ δὲ ταύτην τὴν στιγμὴν, ὅτι δὲν ὑπάρχει. Περίεργον! Εἰς τὰς παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν ἐκδοθείσας διαταγὰς πρὸς τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπείας, ἡ ὁποία ἐξήτασε τὰ τῆς βαμβακοπυρίτιδος, ἀναφέρεται ῥητῶς, ὅτι δέον νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν τοὺς ὅρους τοὺς ἐν τῷ συμβολαίῳ ἀναγεγραμμένους, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν νὰ προβῶσιν εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῆς βαμβακοπυρίτιδος. Τοῦτο εἶναι γεγονὸς, τὸ ὁποῖον εὐκόλως δυνάμεθα νὰ τὸ πιστεύσωμεν, διότι τὰ ἔγγραφα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν πρὸς τὰ μέλη τῆς ἐξεταστικῆς ἐκείνης ἐπιτροπείας σώζονται.

§24Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι δὲν ὑπάρχει συμβόλαιον. Ἐννοεῖ τὴν παραγγελίαν, τὴν σύμβασιν.

§25ΣΤΑΗΣ. Ἴσως ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἐπιπολαίως συντάξασα τὰ ἔγγραφα ταῦτα, ἀνέγραψε καὶ τὴν λέξιν συμβόλαιον, χωρὶς τοιοῦτον νὰ ὑπάρχῃ, τὸ ὁποῖον δὲν δυσκολεύομαι νὰ παραδεχθῶ, ἀφοῦ τὸ βεβαιοῖ ὁ κ. Ὑπουργός! Ἀλλὰ τοῦτο οὐδόλως ἀλλοιοῖ τὰ πράγματα. Δυστυχῶς ἡμεῖς ἐξακολουθοῦμεν ἰσχυριζόμενοι, ὅτι ἡ ἀγορασθεῖσα βαμβακοπυρῖτις ἐκ τῶν καταστημάτων Βὸλφ εἶχεν ἀποῤῥιφθῇ παρὰ τῆς Γερμανικῆς Κυβερνήσεως. Σημειώσατε δὲ, ὅτι οἱ ὅροι, τοὺς ὁποίους ἕκαστον τῶν Κρατῶν ἔχει πρὸς ἐξέτασιν καὶ παραδοχὴν τῆς βαμβακοπυρίτιδος, δὲν εἶναι γνωστοί. Ἄκραν ἐχεμύθειαν κρατοῦσιν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο πάντα τὰ Κράτη, κατ’ ἐξαίρεσιν ὅμως ἡ Ἑλλὰς κατώρθωσε κατὰ τὸ παρελθὸν διὰ τοῦ Λεζαὶν νὰ μάθῃ, ὁποῖοί τινες ἦσαν οἱ ὅροι οἱ παρὰ τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως παραδεδεγμένοι διὰ τὴν καλὴν ποιότητα βαμβακοπυρίτιδος, ἱκανῆς πρὸς πολεμικὴν ἐνέργειαν, καὶ τοὺς ὅρους ἐκείνους παρεδέξατο ἡ ἡμετέρα Κυβέρνησις, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει ἐκείνων τῶν ὅρων γίνονται αἱ προμήθειαι καὶ αἱ δοκιμαὶ αὐτῆς. Δὲν εἶναι ἑπομένως ἀκριβὲς τὸ παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν πρὸ ἡμερῶν λεχθὲν, ὅτι οἱ ὅροι, τοὺς ὁποίους ἀνέγραφεν ἐν τῇ διαταγῇ πρὸς ἀγορὰν πρὸς τὸν ἐν Βερολίνῳ πρεσβευτὴν, ἦσαν οἱ ἴδιοι, τοὺς ὁποίους καὶ ἡ Γερμανικὴ Κυβέρνησις ἔχει παραδεχθῆ, διότι δὲν γνωρίζομεν τίνες εἶναι οἱ ὅροι, τοὺς ὁποίους ἡ Γερμανικὴ Κυβέρνησις ἔχει παραδεχθῆ. Σήμερον δὲ δὲν εἶναι δεκτοὶ οἱ ὅροι οἱ ἄλλοτε δεκτοί, σήμερον ἀπαιτοῦνται πολὺ αὐστηρότεροι ὅροι πρὸς ἱκανοποίησιν τῆς ναυτικῆς ἐπιστήμης. Ἄλλοτε ἐνομίζετο, ὅτι ἡ ποσότης τοῦ ἀζώτου, ἡ ἐμπεριεχομένη ἐν τῇ βαμβακοπυρίτιδι, οὐδόλως εἶναι ἀνάγκη νὰ εὑρίσκηται ἐν ἄκρᾳ ἀκριβείᾳ· σήμερον εἶναι γνωστὸν, ὅτι καὶ ἓν ἐπὶ πλέον χιλιοστὸν ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν μεγάλην μεταδίδει δύναμιν εἰς αὐτήν. Σήμερον τὸ κατώτατον ὅριον τοῦ ἐμπεριεχομένου ἐν τῇ βαμβακοπυρίτιδι ἀζώτου κυμαίνεται μεταξὺ 12 ἑκατοστῶν καὶ 5 δεκάτων τοῦ χιλιοστοῦ, ἤτοι 125 χιλιοστῶν μέχρις 128 χιλιοστῶν· ὥστε βλέπετε, ὅτι τὸ διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον κρίνεται ἱκανὴ ἢ μὴ, τουτέστιν ἀποῤῥίψιμος ἢ μὴ ἀποῤῥίψιμος, ἡ βαμβακοπυρῖτις, εἶναι τρία χιλιοστὰ τοῖς ἑκατὸν ἀζώτου. Δὲν εἶναι ἑπομένως εὔκολον νὰ ἐξελεγχθῇ ἡ σύστασις καὶ ἱκανότης τῆς βαμβακοπυρίτιδος. Διὰ τοῦτο καὶ εἰς τὰ ἄλλα Κράτη δὲν ἀρκοῦνται εἰς τὴν χημικὴν μόνον ἐξέτασιν τῆς βαμβακοπυρίτιδος πρὸς παραδοχὴν αὐτῆς. Οὐδαμοῦ σήμερον ἀρκοῦνται εἰς τὴν διὰ χημικῶν μέσων ἐξέτασιν τῆς βαμβακοπυρίτιδος, διότι εἶναι γνωστὸν, ὅτι συνέβη, εὐθὺς ὡς ἐπερατώθη ἡ διὰ χημικῆς ἐρεύνης πιστοποίησις τῆς καλῆς ποιότητος καὶ καταστάσεως τῆς βαμβακοπυρίτιδος ἐν ταῖς ἀποθήκαις, συνέβη, λέγω, ἡ ἀνάφλεξις αὐτῆς. Τοῦτο συνέβη καὶ ἐν Γερμανίᾳ καὶ ἐν Γαλλίᾳ καὶ παρ’ ἡμῖν. Ἡ ἀνάφλεξις τῆς βαμβακοπυρίτιδος, ὡς γινώσκετε, εἶναι ἀκίνδυνος, διότι ἀναφλέγεται δίκην βάμβακος,—διότι ἡ βαμβακοπυρῖτις τότε μόνον ἔχει καταστρεπτικὰ ἀποτελέσματα, ὁπόταν ἀναφλεχθῇ ἀκαριαίως διὰ ἠλεκτρισμοῦ ἢ δι’ ἄλλων μέσων. Ἑπομένως ἡ ἐξέτασις ἡ γενομένη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν διὰ τῆς χημικῆς μόνον ἀναλύσεως, δὲν εἶναι ἐπαρκής, ἵνα βεβαιώσῃ, ἐὰν ἡ βαμβακοπυρῖτις, ἡ ὑπάρχουσα ἐν ταῖς ἀποθήκαις τοῦ Ναυστάθμου, ἐκληροῖ πάντας τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους ἡ ἐπιστήμη ἀπαιτεῖ σήμερον. Ὡς καὶ αὐτὸς ὁ κ. Δαμβέργης λέγει ἐν τῇ ἐκθέσει, τῇ γραφείσῃ πρὸ ἡμερῶν, καὶ οὐχὶ καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐγράφη τὸ βιβλίον αὐτοῦ, οἱ ὅροι τῆς ἐπιστήμης μετεβλήθησαν πρὸς ἐξέτασιν τῆς βαμβακοπυρίτιδος. Ἔπρεπεν ἑπομένως πρὸς ἐξέτασιν τῆς ὑπόπτου βαμβακοπυρίτιδος νὰ γείνωσιν ἄλλου εἴδους δοκιμαὶ ἐν τῷ Ναυστάθμῳ, ὡς εἰς ὅλους τοὺς Ναυστάθμους τοῦ κόσμου γίνεται. Ἐὰν ἤθελε νὰ προμηθευθῇ βαμβακοπυρίτιδα, ἐπὶ τῆς ὁποίας καὶ μόνης στηρίζεται ἡ ὕπαρξις τοῦ τορπιλλικοῦ ἡμῶν στόλου, ὤφειλε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν νὰ ἀποστείλῃ εἰδικὸν ἀξιωματικὸν καὶ χημικὸν εἰς τὰ καταστήματα τὰ κατασκευάζοντα βαμβακοπυρίτιδα. Αὐτὸ τοῦτο πράττουσιν ἡ Γαλλία, ἡ Γερμανία καὶ τὰ ἄλλα Κράτη. Ἀποστέλλουσιν ἁρμόδιον ἀξιωματικὸν μετὰ εἰδικοῦ χημικοῦ, οἱ ὁποῖοι παρακολουθοῦσι τὰ τῆς κατασκευῆς τῆς βαμβακοπυρίτιδος καθ’ ὅλα τὰ στάδια αὐτῆς. Εἶναι δὲ γνωστὸν, ὅτι αὐτὸς ὁ βάμβαξ, ἡ κυρία οὐσία τῆς βαμβακοπυρίτιδος, ἔχει ἶνας, αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποκρύψωσι στοιχεῖά τινα ὀξέων, τὰ ὁποῖα, ἑνούμενα μετ’ ἄλλων τινῶν ἀλκαλικῶν ἁλάτων, εὑρισκομένων ἐν τῇ βαμβακοπυρίτιδι, ἐπιφέρουσι τὴν ἀνάφλεξιν αὐτῆς. Εἶναι δὲ φοβερὸν, Κύριοι, νὰ φαντάζηταί τις, ὅτι ὁ στόλος ἡμῶν δύναται νὰ ᾖναι ὡπλισμένος δι’ ὑλικῶν ἀχρήστων, ἵνα μὴ εἴπω καὶ ἐπικινδύνων. Μόνον δὲ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τῆς Ἑλλάδος δύναται νὰ μένῃ ἀμέριμνος καὶ ἀπαθὴς, ἐνῷ γινώσκει, ὅτι τὰ ὑλικά, τῶν ὁποίων ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης θὰ ποιήσηται χρῆσιν, εἶναι δυνατὸν νὰ ᾖναι οὐ μόνον ἄχρηστα, ἀλλὰ καὶ ἐπιβλαβῆ! Ἡ ἐξέτασις δὲ τῶν τοιούτων ὑλικῶν, τῆς βαμβακοπυρίτιδος τουτέστι καὶ τῶν ἄλλων εὐφλέκτων ὑλῶν, δὲν εἶναι εὐχερής, ὡς εἶπον, καὶ οὐδεὶς μετ’ εὐκολίας ἀναλαμβάνει τὴν ἐξέτασιν αὐτῶν· καὶ αὐτοί, τοὺς ὁποίους ὑμεῖς ἐνετείλατε, ἵνα ἐξετάσωσι τὰ τῆς βαμβακοπυρίτιδος, μετὰ μεγάλης προφυλακτικότητος εἰσήρχοντο ἐντὸς τῶν ἀποθηκῶν τοῦ Ναυστάθμου, καὶ μετὰ ἔτι μεγαλειτέρας ἤνοιγον τὰ κιβώτια καὶ ἐλάμβανον τεμάχια, ἵνα ἐξετάσωσιν αὐτά. Δὲν ἔχω κανένα λόγον νὰ δυσπιστῶ πρὸς τὴν ἐπιτροπὴν, τὴν ἐξετάσασαν τὰ τῆς βαμβακοπυρίτιδος, τοὐναντίον μάλιστα πάντες διακεκριμένοι ἀξιωματικοὶ καὶ ἐπιστήμονες εἶναι. Ἀληθῶς ὁ κ. Δαμβέργης, ὡς ἀνέφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, καὶ διακεκριμένος ἐπιστήμων εἶναι καὶ διακεκριμένος συγγραφεὺς, ὑπὸ πᾶσαν δ’ ἔποψιν ἄξιος ν’ ἀπολαύῃ πάσης τῆς ἐμπιστοσύνης ἡμῶν, καὶ ἐπειδὴ τοιαύτην ἰδέαν ἔχω καὶ ἐγὼ περὶ αὐτοῦ, ἐμελέτησε τὴν κατατεθεῖσαν ἔκθεσιν παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν μετὰ τῆς αὐτῆς, μεθ’ ὅσης καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς, εὐλαβείας. Ἐν τῇ ἐκθέσει ταύτῃ, σελ. 8, καὶ ὑπὸ τὴν ἐπιγραφὴν «Δοκιμασία τῆς χημικῆς εὐσταθείας» ἀναγράφεται (ἀναγινώσκει): «Πρὸς ἔλεγχον ταύτης δὲν ἐξετελέσαμεν τὴν ἐφαρμοζομένην νῦν πρὸς δοκιμασίαν τῆς βαμβακοπυρίτιδος αὐστηρὰν ὄντως γερμανικὴν μέθοδον, καθόσον αὕτη προϋποθέτει προϊόντα κατασκευῆς τῆς σημερινῆς βιομηχανίας, τὰ ἐνέχοντα ἀνθρακικὸν ἀσβέστιον κλπ.» Ἐκ τούτου δὲ βεβαιοῦται τὸ παρ’ ἐμοῦ λεχθὲν, ὅτι ἡ βαμβακοπυρῖτις σήμερον δὲν κατασκευάζεται ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους, ὑφ’ οὓς κατεσκευάζετο πρό τινων ἐτῶν. Δὲν ἠδυνήθη λοιπὸν ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ἐξετάσῃ τὴν παλαιὰν βαμβακοπυρίτιδα διὰ τῶν αὐστηρῶν μέσων, τὰ ὁποῖα εἶναι σήμερον παραδεδεγμένα εἰς τὰ μεγάλα Κράτη πρὸς ἔλεγχον. Ἐν τούτοις τ’ ἀποτελέσματα τῆς ἐξετάσεως ἦσαν εὐχάριστα, διότι ἀπέδειξαν, ὅτι αἱ γομώσεις μόνον τορπιλλῶν τινων συστήματος Οὐάϊτ, ἐκ τῶν ἐν ταῖς ἀποθήκαις τῆς Ὑποβρυχίου Ἀμύνης, ἔχουσιν ἀλλοιωθῆ. Καὶ βεβαίως ἔχουσιν ἀλλοιωθῆ, ὅταν ὁ μέσος ὅρος τοῦ ἀζώτου, τοῦ ἐμπεριεχομένου ἐν τῇ βαμβακοπυρίτιδι τῶν γομώσεων, ἦναι κάτω τῶν 12,5, ὡς ἀναφέρει ἡ ἔκθεσις. Διὰ τοῦτο δ’ ἔπρεπεν ἡ ὑπηρεσία νὰ καταστρέψῃ ἀμέσως αὐτάς. Ἀλλ’ ἔρχομαι ἤδη εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μὲ ἠνάγκασε νὰ λάβω ἀμέσως τὸν λόγον. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν γνώμην τῆς μειοψηφίας, τοῦ κ. Δαμβέργη, ὡς μέλους τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἐξήτασε τὴν βαμβακοπυρίτιδα· γινώσκετε δὲ, ὅτι μεταξὺ τῶν μελῶν μόνον ὁ κ. Δαμβέργης ἦτο ὁ εἰδικὸς χημικός. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ κ. Δαμβέργης ἐν ὑποσημειώσει, ἀφοῦ προηγουμένως οἱ συνάδελφοί του εἶχον ὑποβάλει τὴν ἔκθεσιν, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχεν ὑπογράψει καὶ αὐτός· εἰς τὴν παρατήρησιν ὅμως τοῦ κ. Δαμβέργη δὲν ὑπέγραψαν οἱ συνάδελφοί του. Ὁ κ. Δαμβέργης λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Κατ’ ἐμὴν γνώμην, καίτοι ἡ χημικῶς ὑφ’ ἡμῶν ἐρευνηθεῖσα παλαιὰ βαμβακοπυρίτις εὑρέθη ὡς μὴ ἀλλοιωθεῖσα, οὐχ ἧττον ἐπιβάλλεται τῷ Ἑλληνικῷ Δημοσίῳ ἡ ἐκποίησις τοῦ πλείστου μέρους αὐτῆς, καὶ ἰδίᾳ τοῦ ἐπέκεινα δεκάδος ἐτῶν προμηθευθέντος, καὶ ἡ ἀντικατάστασις αὐτοῦ διὰ προσφάτως κατασκευασθείσης βαμβακοπυρίτιδος, πληρούσης τοὺς αὐστηροὺς ὅρους, τοὺς νῦν ἀπαιτουμένους ὑπὸ τοῦ Γερμανικοῦ ναυτικοῦ, καὶ τοῦτο, ὅπως ἐν ὥρᾳ δράσεως κέκτηται τὸ ἡμέτερον ναυτικὸν οὐχὶ παλαιὰν βαμβακοπυρίτιδα, κατασκευῆς τῆς πρὸ δεκαπενταετίας βιομηχανίας, ἐναποθηκευθεῖσαν δὲ καὶ συντηρηθεῖσαν μέχρι τοῦδε ὑπὸ οὐχὶ ἐντελῶς ἀψόγους συνθήκας, ἀλλὰ πρόσφατον βαμβακοπυρίτιδα, κατασκευῆς, συστάσεως καὶ εὐσταθείας ἀνταποκρινομένης πληρέστατα πρὸς τὰς προόδους τῆς σημερινῆς βιομηχανίας.» Βλέπετε ὅτι ὁ κ. Δαμβέργης ῥητῶς λέγει, ὅτι τὸ ναυτικὸν τῆς πατρίδος ἡμῶν δὲν δύναται νὰ στηρίξῃ τὴν μέλλουσαν ἐνέργειαν αὐτοῦ εἰς τὴν ὑπάρχουσαν βαμβακοπυρίτιδα, ἡ ὁποία ὑπάρχει ἐναποθηκευμένη...

§26ΠΕΡΡΟΣ. Περὶ τῆς παλαιᾶς ἐννοεῖ.

§27ΣΤΑΗΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ μεγάλη ποσότης. Μὴ νομίζετε, ὅτι ὁμιλῶ ὑπὸ τὸ πρίσμα τὸ κομματικόν. Καὶ σεῖς, ὅπως καὶ ἐγὼ, ἐνδιαφέρεσθε βεβαίως, ὡς καὶ πᾶς Ἕλλην, διότι ταύτην τὴν στιγμὴν δὲν μᾶς χωρίζει ἀπόχρωσις κομματική. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ καταστήσωμεν ἀξιόμαχον τὸ ναυτικὸν ἡμῶν· ἀλλὰ διὰ τοῦ ὑλικοῦ τοῦ ὑπάρχοντος ἐν ταῖς ἀποθήκαις δὲν γίνεται τοιοῦτον. Ἀφοῦ ὁ μόνος χημικὸς εἰδικὸς ἐπὶ τῶν ἐκρηκτικῶν ὑλῶν,—διότι δὲν ὑπάρχει ἕτερος ἐν Ἑλλάδι—συγγράψας μάλιστα σύγγραμμα περὶ τῶν ἐκρηκτικῶν ὑλῶν, σᾶς βεβαιοῖ, ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον ν’ ἀντικαταστήσῃ ταχέως τὰς παλαιὰς προμηθείας...

§28ΠΕΡΡΟΣ. Τότε νὰ ἐρωτήσητε τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἐὰν τὰς ἀντικατέστησε.

§29ΣΤΑΗΣ. Εἰς αὐτὸ θὰ καταλήξω... Ἑπομένως θεωρῶ ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἐπετέλεσε τὸ καθῆκον αὐτοῦ, ὡς Ὑπουργὸς Ἕλλην, μὴ σπεύσας νὰ ἐκτελέσῃ πᾶν ὅ,τι ὁ μόνος εἰδικὸς ἐπὶ τῶν ἐκρηκτικῶν ὑλῶν ἐν Ἑλλάδι ἐπιστήμων, ὁ κ. Δαμβέργης, ὑπέδειξε πρὸς αὐτόν. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἀντὶ νὰ ἔλθῃ νὰ εἴπῃ μυρία ὅσα, τὰ ὁποῖα ἦσαν ὅλως ἄσχετα πρὸς τὸ θέμα, ὤφειλε πρὸ ἡμερῶν τὸ μὲν νὰ ἀναιρέσῃ τὴν κατηγορίαν, ὅτι ἡ πρὸ μικροῦ ἀγορασθεῖσα βαμβακοπυρίτις εἶχεν ἀποῤῥιφθῆ παρὰ τῆς Γερμανικῆς Κυβερνήσεως, τὸ δὲ νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἔκθεσιν ταύτην, τὴν ὁποίαν ἀπέκρυπτε, καὶ τὴν ὁποίαν διὰ τόσου κόπου κατωρθώθη ν’ ἀποσπάσωμεν ἀπὸ τὰς χεῖρας αὐτοῦ, νὰ καταθέσῃ, λέγω, τὴν ἔκθεσιν ταύτην, καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν ἀναγκαίαν πίστωσιν, ἵνα ἀγοράσῃ νέαν βαμβακοπυρίτιδα, νέα ἐμπύρια καὶ νέα ἐν ἀνάγκῃ καλώδια. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τοὐναντίον ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ, ὅτι τὰ πάντα ἔχουν ὡς ἄριστα, ὅτι ἡ παλαιὰ βαμβακοπυρῖτις εἶναι ἀρίστης ποιότητος. Δὲν μᾶς ἀνέφερε κἂν, ὅτι εἶχον καταστραφῆ αἱ γομώσεις τορπιλλῶν συστήματος Οὐάϊτ, ἐνῷ ἡ ἔκθεσις μακρὸν ποιεῖται λόγον περὶ τούτου. Μὴ νομίσητε δὲ, ὅτι πρόκειται νὰ ζημιωθῇ τὸ Δημόσιον χιλιάδας δραχμῶν, διότι καὶ ἐν Ἀθήναις ἔτι ὑπάρχουσι πρόθυμοι ἀγορασταὶ τῆς παλαιᾶς βαμβακοπυρίτιδος, τὴν ὁποίαν τὸ ἐμπόριον εὐκόλως δύναται νὰ καταναλώσῃ. Σήμερον ἐνταῦθα, ἐν Ἑλλάδι, ἡ τιμὴ τῆς βαμβακοπυρίτιδος δὲν εἶναι πολὺ κατωτέρα ἐκείνης, τὴν ὁποίαν θέλει ἀναγκασθῆ νὰ καταβάλῃ τὸ Δημόσιον εἰς τὸ ἐξωτερικὸν πρὸς προμήθειαν νέας. Οὐδεὶς λοιπὸν ὑπάρχει λόγος, ὅπως μὴ γένηται νέα προμήθεια βαμβακοπυρίτιδος. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἐπέδειξεν οἵαν μέριμναν ὤφειλε νὰ ἐπιδείξῃ περὶ τῶν ὑψίστων συμφερόντων τοῦ ἔθνους. Ἐπὶ τοῦ ναυτικοῦ ἡμῶν, ἐπαναλέγω, στηρίζονται αἱ ἐλπίδες ὁλοκλήρου τοῦ ἔθνους. Βεβαίως δὲ ἐπὶ τῶν ἀτελειῶν αὐτοῦ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ πολλὰ καὶ νὰ ἐξετάσῃ πλεῖστα ὅσα ζητήματα, σχετιζόμενα μὲ τὴν κατάστασιν τοῦ Ναυστάθμου. Ἀλλὰ τὰ θέματα ταῦτα πιθανὸν νὰ ἦναι ἐπαγωγὰ καὶ εὐχάριστα εἰς τὰ ἀκροατήρια, ἀλλὰ βεβαίως δὲν εἶναι θέματα, τὰ ὁποῖα ἀκινδύνως δύναται νὰ πραγματεύηταί τις δημοσίᾳ. Διὰ τοῦτο ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ δὲν θὰ ἐπιμείνω· ἐπιμένω ὅμως, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν πρέπει νὰ σπεύσῃ νὰ προβῇ εἰς νέαν προμήθειαν βαμβακοπυρίτιδος, οὐχὶ πλέον διὰ μεσιτῶν, διότι οὐδὲν Κράτος ἀγοράζει διὰ μεσιτῶν βαμβακοπυρίτιδα καὶ ἐκρηκτικὰς ὕλας καὶ ἐν γένει ὑλικὰ πολέμου, ἀλλ’ ἀποστέλλων εἰς εἰδικὰ ἐργοστάσια τῆς ἀλλοδαπῆς ἀξιωματικοὺς ἀποδείξαντας ἱκανότητα περὶ τὴν τοιαύτην ἐργασίαν, καὶ ταὐτοχρόνως εἰδικὸν χημικὸν, οἱ ὁποῖοι νὰ ἐπιστατήσωσι καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς κατασκευῆς τῆς βαμβακοπυρίτιδος. Εἶναι δύσκολον νὰ φαντασθῆτε, Κύριοι, ὁποία ἀπογοήτευσις καταλαμβάνει τοὺς τορπιλλητὰς ἡμῶν ἀξιωματικοὺς καὶ ὑπαξιωματικοὺς, ὁπόταν οὗτοι γινώσκωσιν ὅτι τὰ ὑλικὰ, τῶν ὁποίων θὰ ποιήσωνται χρῆσιν, εἶναι ἀμφιβόλου ποιότητος. Δὲν πιστεύω, πρὸ ἐλαχίστης δαπάνης, οὔτε εἴκοσι χιλιάδων φράγκων, νὰ πτοηθῇ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν καὶ νὰ ἐγκαταλίπῃ εἰς τὴν τύχην αὐτῶν τὰς ναυτικὰς δυνάμεις τῆς χώρας. Ἡ ἐπὶ πλέον ἀκηδία τῶν ἁρμοδίων θέλει εἶναι προδοσία τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων!

§30Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Μεθ’ ὅσα ἐλέχθησαν κατὰ προηγουμένην τινὰ συνεδρίασιν εἰς συζήτησιν, ἥτις ἔλαβε χώραν ἕνεκα ἐπερωτήσεως, νομίζω ὅτι οὐδὲν εἶχον νὰ προσθέσω. Οἱ ἀξιότιμοι Βουλευταὶ τῆς πτέρυγος ἐκείνης, ὅ τε κ. Βουλευτὴς ἐκ Ψαρῶν καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων, ἐζήτησαν νὰ καταθέσω ἔγγραφα. Τὰ ἔγγραφα ταῦτα κατέθηκα. Νομίζω, ὅτι τακτικώτερον ἤθελεν εἶσθαι, ἐὰν κατεγίνοντο εἰς τὴν μελέτην τῶν ἐγγράφων· καὶ ἂν ἐνόμιζον, ὅτι ἦν ἀναγκαία πάλιν δευτέρα συζήτησις, ὁμοία πρὸς ἐκείνην, ἥτις ἔλαβε χώραν προχθὲς, νὰ συζητήσωσι τὸ ζήτημα ἐκ νέου, ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατὸν νὰ συζητῶνται τοιαῦτα ζητήματα ἐν παρομοίῳ τόπῳ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐλέχθησάν τινα, ἅτινα δυνατὸν νὰ προκαλέσωσι ταραχὴν καὶ θόρυβον, εἰμὶ ὑπόχρεως, εὐθὺς ἀμέσως ἐν συντόμῳ νὰ δώσω τὰς δεούσας πληροφορίας πρὸς τὴν Βουλήν. Καὶ πρῶτον ἐλέχθη παρ’ ἐμοῦ, ὅτι ἡ βαμβακοπυρῖτις δὲν ἐξετάζεται ἐκρηκτικῶς, ἐξετάζεται μόνον χημικῶς. Ὅσην παλαιότητα καὶ ἂν θέλωσι ν’ ἀποδώσωσιν εἰς τὸ σύγγραμμα τοῦ κ. Δαμβέργη, ἐγὼ παρακαλῶ νὰ φέρωσιν ἄλλα συγγράμματα, ἐξ ὧν ν’ ἀποδεικνύηται τὸ ἐναντίον ἐκείνου, ὅπερ ἐγὼ βεβαιῶ. Λοιπὸν, ἐὰν ἀνοίξητε τὴν σελίδα 41, ἐν κεφαλαίῳ Δʹ, θέλετε ἴδει ἐπιγραφήν: «Ἐξέλεγξις τῆς βαμβακοπυρίτιδος». Πάντες δὲ οἱ τρόποι, οὓς ἐκεῖ ἡ ἐπιστήμη ἀναγράφει, εἰσὶ τρόποι χημικῆς ἐξετάσεως τῆς βαμβακοπυρίτιδος, οὐχὶ δὲ ἐκρηκτικῆς. Τοῦτο εἶναι ἡ πρώτη ἀπάντησις εἰς ὅσα ὁ ἐκ Κυθήρων Βουλευτὴς ἀντιπαρετήρησεν ἐπὶ τῆς προκειμένης ὑποθέσεως. Δεύτερον λέγω, ὅτι, ὅταν ἐγὼ ἀνέγνων τὴν ἔκθεσιν περὶ τῆς παλαιᾶς βαμβακοπυρίτιδος, περὶ ἧς τελευταίως ὡμιλήσατε, ἐζήτησα νὰ μάθω, μὴ τυχὸν ἡ παλαιὰ βαμβακοπυρῖτις, ἡ πρὸ δώδεκα ἐτῶν προμηθευθεῖσα, ἦτο ἀνάγκη νὰ ἐκποιηθῇ, ὡς ὑμεῖς προτείνετε. Ἔχω λοιπὸν εἰς χεῖράς μου ἔκθεσιν τῆς Ὑποβρυχίου Ἀμύνης, ὑπογεγραμμένην ὑπὸ τοῦ διευθυντοῦ αὐτῆς, ὑπὸ τοῦ ὑποδιευθυντοῦ αὐτῆς, ὑπὸ τοῦ ναυπηγικοῦ ἀξιωματικοῦ κ. Ἀναστασίου καὶ ὑπὸ ἄλλων ἀξιωματικῶν, μελῶν τῆς Ὑποβρυχίου Ἀμύνης, οἵτινες μοὶ λέγουσιν (ἀναγινώσκει): «Συνελθοῦσα σήμερον (τῇ 28 Νοεμβρίου 1896) ἡ γνωμοδοτικὴ ἐπιτροπὴ τῆς Ὑποβρυχίου Ἀμύνης, συνεπείᾳ προσκλήσεως τοῦ Διευθυντοῦ τῆς ὑπηρεσίας ταύτης, καὶ μελετήσασα τὰς ἐκθέσεις τῆς ἐπιτροπῆς, τῆς συστάσης πρὸς χημικὴν ἐξέτασιν τῆς ξηρᾶς καὶ ὑγρᾶς βαμβακοπυρίτιδος, γνωμοδοτεῖ, ὅτι ἡ εἰς τὰς ἀποθήκας ὑγρὰ καὶ ξηρὰ βαμβακοπυρῖτις εἶναι χρήσιμος διὰ τὴν ναυτικὴν ὑπηρεσίαν, ἐκτὸς τῶν γομώσεων τῶν κώνων τῶν αὐτοκινήτων τορπιλλῶν Schwartz-Kopf καὶ Whitehead, οἵτινες κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν δέον ν’ ἀντικατασταθῶσι, διότι ἀπεδείχθησαν ἐκ τῆς χημικῆς ἐξετάσεως, ὅτι ὑστεροῦσι κατὰ τὰς ἐκρηκτικὰς αὐτῶν ἰδιότητας.» Πρόκειται λοιπὸν περὶ ἀντικαταστάσεως ὀλιγίστων γομώσεων, αἵτινες, ὡς ἐκ τῆς παρελεύσεως τοῦ χρόνου, δυνατὸν νὰ μὴ ἔχωσιν ἱκανὴν τὴν δύναμιν ἐκείνην, ἣν ἀπαιτεῖται νὰ ἔχωσι. Λοιπὸν ἡ γνωμοδοτικὴ ἐπιτροπὴ τῆς Ὑποβρυχίου Ἀμύνης γνωμοδοτεῖ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ πωληθῇ ἡ παλαιὰ βαμβακοπυρῖτις. Καὶ προστίθησιν: «Αἱ γομώσεις αὗται δέον νὰ μὴ ἀποῤῥιφθῶσιν ὡς ἄχρηστοι, διότι δύνανται κάλλιστα νὰ χρησιμοποιηθῶσιν εἰς τὰ κατ’ ἔτος ἐνεργούμενα ὑπὸ τῶν ἀξιωματικῶν μαθητῶν τορπιλλιτῶν γυμνάσια ἀναφλέξεως.» Ἰδοὺ διατὶ δὲν προέβημεν εἰς τὴν πώλησιν τῆς βαμβακοπυρίτιδος ταύτης. Ἔχομεν ὅμως ἐξ αὐτοῦ τοῦ εἴδους ποσότητα ἱκανὴν ἐκ τῆς νεωτέρας ἀγορᾶς, ἥτις ἀναπληροῖ τὰ κενὰ, ἅτινα δυνατὸν νὰ παρουσιασθῶσιν. Ἐπιθυμῶ, καίτοι δὲν ἀποφεύγω τὴν συζήτησιν, νὰ κατεγίνετο ὁ κύριος συνάδελφος εἰς τὴν ἐπισταμένην ἀνάγνωσιν τῶν ἐκθέσεων, καὶ κατόπιν νὰ συζητήσωμεν, ἵνα μάθῃ καλῶς περὶ τίνος πρόκειται, διότι βεβαίως εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐννοήσῃ ταῦτα τὰ πράγματα, ἂν μελετήσῃ. Ἀλλ’ αἰφνιδίως, νομίζω, τοιαῦται τεχνικαὶ συζητήσεις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωσιν εὐάρεστον ἀποτέλεσμα δι’ ἐκείνους, οἵτινες προκαλοῦσιν αὐτάς.

§31ΣΤΑΗΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὁ ὁποῖος μοὶ παρέσχε διὰ τῆς ὁμιλίας αὐτοῦ νέα ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἐκ τοῦ προχείρου δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχω. Τὸν διαβεβαιῶ ὅμως, ὅτι δὲν εἶναι καὶ πολὺ ἀναγκαῖον εἰς ἐμὲ νὰ κάμω μελέτην τῆς ἐκθέσεως, ἵνα σχηματίσω πεποίθησιν καὶ γνώμας, τὰς ὁποίας ἴσως εἶχον πρὶν ἢ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀναγκασθῇ νὰ ἐγκύψῃ εἰς τὰ ζητήματα ταῦτα. Ἀποδέχομαι ἐν τούτοις τὴν γνώμην αὐτοῦ, νὰ συζητήσωμεν ἐν ἄλλῃ τινὶ συνεδριάσει τὸ προκείμενον θέμα. Ἐλπίζω ὅμως, ὅτι θὰ ἐπιτρέψῃ καὶ εἰς ἐμὲ νὰ συττήσω αὐτῷ μᾶλλον ἐπισταμένην μελέτην τοῦ θέματος τούτου. Ἂς μὴ ἀρκεσθῇ ὅμως εἰς τὴν ἀρωγὴν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ μας, ἰδίᾳ τῶν τορπιλλητῶν, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἦναι ἄριστοι, καὶ πιστεύω ὅτι εἶναι τοιοῦτοι, εἰς τὸ ἔργον των, ἀλλὰ δὲν εἶναι χημικοί. Οὔτε ὁ βασιλόπαις Γεώργιος, οὔτε ὁ Ἀναστασίου ὁ ναυπηγὸς, οὔτε ὁ κ. Ραυτόπουλος, οὔτε οἱ ἄλλοι ἀξιωματικοὶ τῆς Ὑποβρυχίου Ἀμύνης εἶναι χημικοί. Σᾶς πληροφορῶ ἐγὼ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου κἄτι τι, τὸ ὁποῖον δὲν γνωρίζετε’ σήμερον καὶ τὰ μεγάλα καταστήματα νοθεύουτι τὴν βαμβακοπυρίτιδα, νοθεύουτι δὲ αὐτὴν κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξελεγχθῇ οὔτε χημικῶς, διότι ἀναμιγνύουσι ποσότητα νατρίου ἀντὶ ποσότητος ἀζώτου, χιλιοστὸν δὲ ποσότητος νατρίου ἀντὶ χιλιοστοῦ ποσότητος ἀζώτου εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐξελεγχθῇ χημικῶς. Ἐκ τῆς παρουσίας δὲ τοῦ νατρίου ἐν τῷ μίγματι τῆς βαμβακοπυρίτιδος γεννῶνται τὰ ὀξέα καὶ ἐπέρχεται ἡ αὐτόματος ἀνάφλεξις, — πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀγνοεῖ, ὀφείλει ὅμως νὰ μάθῃ. — Γνωρίζω λοιπὸν καὶ ἐκ τοῦ στόματος τῶν ἀρίστων παρ’ ἡμῖν χημικῶν, ὅτι εἶναι ἀδύνατος ἡ ἐξέλεγξις τοιαύτης νοθείας, καὶ διὰ τοῦτο γίνονται πειράματα ἐκρηκτικὰ, πρὸς δοκιμὴν καὶ παραλαβὴν τῆς βαμβακοπυρίτιδος. Ἄνευ δὲ πειραμάτων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξετασθῇ ἀσφαλῶς ἡ δύναμις τῆς βαμβακοπυρίτιδος. Ὑποθέσατε ὅτι εὑρίσκεται ἐνταῦθα τορπιλλοβόλον, καὶ εἰς τὴν πλατεῖαν τῆς Ὁμονοίας πλοῖον ἐχθρικόν· ἀποστέλλετε τὴν τορπίλλην, ἡ ὁποῖα δὲν ἐξικνεῖται ἢ εἰς τὸ τρίτον τῆς ἀποστάσεως, ἐλλείψεις βλητικῆς δυνάμεως. Ὅμοιον ἀποτέλεσμα θὰ ἔχητε διὰ τῆς ἀτελοῦς βαμβακοπυρίτιδος.

§32Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§33Ι. Δ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Λανθάνεται ὁ κ. Κυθήρων Βουλευτής.

§34Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἀφήσατε αὐτὰ τὰ ζητήματα, κύριε Στάη.

§35ΠΕΤΑΛΑΣ (πρὸς τὸν κ. Στάην). Ἔχετε λάθος, κύριε συνάδελφε.

§36ΣΤΑΗΣ. Ἐὰν ἡ βαμβακοπυρῖτις ἦναι νοθευμένη, ἡ ἐκρηκτικὴ αὐτῆς δύναμις θὰ ἔχῃ τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκει νὰ καταστρέψῃ, ὅπερ θὰ εἶχεν ἡ τορπίλλη ἡ μὴ φθάσασα εἰς τὸν σκοπὸν αὐτῆς, ἐλλείψει βλητικῆς δυνάμεως τοῦ πεπιεσμένου ἀέρος. Ἀλλ’ ἀφοῦ πάντες ἐπιθυμεῖτε ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις εἰς ὡρισμένην ἡμέραν, συναινῶ καὶ ἐγὼ, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ πρὸ τῆς συζητήσεως τὰ ἑξῆς ἔγγραφα: 1) τὸν ἔντυπον τιμοκατάλογον τοῦ καταστήματος Βὸλφ, 2) τὸ ἐξοφληθὲν ἔνταλμα μετὰ τῶν συνημμένων δικαιολογητικῶν τῆς πληρωμῆς, καὶ 3) νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, εἰς τίνα κατεβλήθη τὸ ἀντίτιμον τῆς τελευταίας προμηθείας.

§37ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Δὲν συμφωνῶ πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Κυθήρων συνάδελφον, ὅτι πρέπει νὰ καταστραφῇ ἡ βαμβακοπυρῖτις, ἡ ἐν ταῖς ἀποθήκαις ὑπάρχουσα, καὶ ἡ ἄρτι ἀγορασθεῖσα καὶ ἡ παλαιοτέρα ταύτης, οὐδὲ συμφωνῶ μετὰ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ, λέγοντος ὅτι δὲν πρέπει νὰ καταστραφῇ, δι’ οὓς λόγους ἀνέφερεν. Ἐγὼ προτείνω, ὅπως τὴν βαμβακοπυρίτιδα ταύτην, ὡς καὶ τὴν παλαιοτέραν, θέσῃ ὑπὸ ἐξέτασιν, ἣν νὰ ποιήσηται αὐτὴ αὕτη ἡ Ὑποβρύχιος Ἄμυνα, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ ἀρχηγοῦ αὐτῆς· διότι ἡ Ὑποβρύχιος Ἄμυνα εἶναι εἰς κατάστασιν, ἢ τοὐλάχιστον ὀφείλει νὰ ἦναι εἰς κατάστασιν, νὰ γνωρίζῃ ὁποία εἶναι ἡ δύναμις καὶ ἡ ἱκανότης τῆς βαμβακοπυρίτιδος. Εἰς τὴν πρότασιν δὲ τοῦ μέτρου τούτου μὲ ἄγει τὸ ὅτι εἰς ἀμφοτέρας τὰς ἐκθέσεις, τὰς εἰς τὴν Βουλὴν ὑποβληθείσας, πρωταγωνιστῶν εἶναι ὁ κ. Δαμβέργης, οὗτινος ἀληθῶς ἡ γνώμη ἔχει μεγίστην βαρύτητα, καὶ ὁ ὁποῖος, ἐξετάζων τὴν βαμβακοπυρίτιδα τῆς παλαιᾶς προμηθείας, λέγει (ἀναγινώσκει) ... Τουναντίον εἰς τὴν ἄρτι προμηθευθεῖσαν τὸ ἐν αὐτῇ περιεχόμενον ἄζωτον εἶναι 12,58 μέχρι 12,63. Δὲν πρόκειται ἐπιστημονικῶς νὰ ἐξετάσωμεν τὰ ἀφορῶντα εἰς τὰ συστατικὰ τῶν δύο τούτων εἰδῶν πυρίτιδος. Εἶναι ὅμως βέβαιον, ὅτι μεγίστη σπουδαιότης δίδεται εἰς τὰ χιλιοστὰ τὰ προστιθέμενα τοῦ ἀζώτου, διότι αὐξάνει δυσαναλόγως ἡ ἐκρηκτικὴ δύναμις καὶ τῶν ἀποτελεσμάτων ἡ ἐπιτυχία. Φρονῶ λοιπὸν καὶ πείθομαι ἀδιστάκτως, ὅτι ἡ βαμβακοπυρῖτις ἡ ἄρτι προμηθευθεῖσα εἶναι ἡ ἀπεῤῥιμμένη παρὰ τῆς Γερμανικῆς Κυβερνήσεως. Δὲν τὸ λέγω βεβαίως μετὰ θετικότητος, διότι δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω ταῦτα, ἀλλ’ ἐξ ὅσων γνωρίζω, ἡ Γερμανικὴ Κυβέρνησις δὲν ποιεῖται χρῆσιν βαμβακοπυρίτιδος, εἰς τὴν ὁποίαν τὸ ἄζωτον εἶναι κατώτερον τῶν 12,8 χιλιοστῶν. Ἀτόπως ἑπομένως ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔῤῥηξε τὴν κραυγήν, ὅτι ὁ κ. Δαμβέργης προσβάλλεται. Ὁ κ. Δαμβέργης δὲν ἐκλήθη νὰ γνωμοδοτήσῃ ἐπὶ τῆς βαμβακοπυρίτιδος τοῦ Γερμανικοῦ ναυτικοῦ, ἀλλ’ ἐπὶ τῆς βαμβακοπυρίτιδος, ἥτις ὑπεβλήθη αὐτῷ, εἶναι δὲ γνωστόν, ὅτι πᾶσα βαμβακοπυρῖτις, περιέχουσα ἄζωτον πλέον τῶν 12,4 χιλιοστῶν, εἶναι χρήσιμος καὶ εἰς τὸ ναυτικὸν καὶ εἰς τὸ πυροβολικόν. Διὰ τοῦτο, ἐπαναλέγω, ἐπειδὴ τὰ τῆς βαμβακοπυρίτιδος εἶναι ἀσαφῆ, δέον νὰ ἐνεργηθῇ ἡ συγκριτικὴ ἐξέτασις ὑπ’ αὐτῆς ταύτης τῆς Ὑποβρυχίου Ἀμύνης, τὰ δὲ πειράματα νὰ διευθύνῃ ὁ ἴδιος ἀρχηγὸς αὐτῆς, τὰς ἐκθέσεις δὲ νὰ ὑποβάλῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ τότε νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν, βέβαιοι ὄντες περὶ τῆς καταλληλότητος αὐτῆς δι’ ὃν προώρισται σκοπόν.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαυρομμάτης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἄλλου ζητήματος.

§39ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας τινὰς περὶ ἀποφασισθέντων, ἀλλὰ μὴ ἐκτελεσθέντων δημοσίων ἔργων, ἅτινα ἐνδιαφέρουσι λίαν τὴν ἐπαρχίαν, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω. Κατὰ τὴν πρώτην σύνοδον τῆς παρούσης περιόδου ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὑποβληθῆ τῇ συστάσει μου καὶ κατὰ τὴν προλαβοῦσαν περίοδον. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐγένετο νόμος τοῦ Κράτους, ἀφορᾷ δὲ εἰς κατασκευὴν ὑδραγωγείου ἐν Μύτικᾳ τοῦ δήμου Σολίου δι’ ἐξόδων τοῦ ἐκεῖ λιμενικοῦ ταμείου. Ἀλλ’ εἰ καὶ παρῆλθεν ἔκτοτε ἓν καὶ ἥμισυ ἔτος, ἐν τούτοις οὐδὲ τὸ ὑδραγωγεῖον τοῦτο κατεσκευάσθη, οὐδ’ ἄλλη τις ἐργασία ἐγένετο ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ἀπαράλλακτα νομοσχέδια εἶχον ψηφισθῆ καὶ ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως Τρικούπη διὰ τὴν κωμόπολιν Ζαβέρδαν καὶ διὰ τὴν πρωτεύουσαν Βονίτσης· ἀλλὰ ἡ τότε Κυβέρνησις ἀμέσως ἐπελάβετο τῶν ἐργασιῶν, καὶ ἐντὸς ἑνὸς ἔτους, νομίζω, κατεσκευάσθησαν τὰ ὑδραγωγεῖα ἐκεῖνα. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἂν ἐγένετο ἐργασία τις πρὸς κατασκευὴν τοῦ ὑδραγωγείου τούτου, ἐὰν δὲ δὲν ἐγένετο, νὰ ἐπισπεύσῃ αὐτήν, διότι, ἐνῷ εἰς οὐδεμίαν θυσίαν ὑποβάλλεται τὸ Δημόσιον διὰ τὴν ἐργασίαν ταύτην, λίαν οὐχ ἧττον ἐνδιαφέρονται οἱ κάτοικοι τῶν μερῶν ἐκείνων, οἱ κάτοικοι ἰδίως τοῦ Μύτικα τοῦ δήμου Σολίου. Θὰ παρακαλέσω δεύτερον τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ καταθέσῃ ἐπίσης πληροφορίας περὶ τοῦ κρηπιδώματος τοῦ λιμένος Βονίτσης. Ἡ κατασκευὴ τοῦ κρηπιδώματος τούτου εἶναι ἐκρεμὴς ἀπὸ δύο ἐτῶν, καὶ οἱ ἐπὶ τούτῳ ὀγκόλιθοι εἶναι διεσπαρμένοι εἰς τὴν παραλίαν. Ὡς ἐκ τούτου, ὄχι μόνον, καθ’ ἃ μοὶ γράφουσιν ἐκεῖθεν καὶ καθ’ ἃ καὶ ἐγὼ αὐτὸς ἀντελήφθην, τὸ θέρος διελθὼν ἐξ Ἀκαρνανίας, κατέστη ἀδιάβατος ἡ παραλιακὴ ὁδὸς Βονίτσης, ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ πτωχοῦ λιμενικοῦ ταμείου Βονίτσης διατηροῦνται, χάριν τῆς δῆθεν ταύτης κατασκευῆς τοῦ κρηπιδώματος, εἷς μηχανικὸς μὲ μισθὸν 120 δραχμῶν, εἷς γραμματεὺς μὲ δραχ. 50 κατὰ μῆνα, καὶ εἷς ἐπίμετρον διωρίσθη ἐσχάτως καὶ εἷς κλητήρ, ἵνα φυλάττῃ ἴσως, ὅπως μὴ δραπετεύσωσιν οἱ ὀγκόλιθοι. Οὕτω δὲ τὸ κρηπίδωμα τοῦτο καὶ τὸ πτωχὸν λιμενικὸν ταμεῖον Βονίτσης ἐγένετο ἀφορμή, καθαρᾶς ῥουσφετολογίας. Μοὶ γράφουσι μάλιστα ἐκεῖθεν, ὅτι ἀπεστάλησαν μέχρι τοῦδε, χάριν τοῦ κρηπιδώματος τούτου, δεκάδες μηχανικῶν, ἀποζημιουμένων ὑπὸ τοῦ πτωχοῦ λιμενικοῦ ταμείου Βονίτσης, ὡσανεὶ ἐπρόκειτο περὶ τῆς τομῆς τοῦ ἰσθμοῦ τοῦ Σουέζ. Θὰ παρακαλέσω πρὸς τούτοις τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ὑποβάλῃ πληροφορίας εἰς τὴν Βουλὴν καὶ περὶ τῆς ἀπὸ Βονίτσης εἰς Λευκάδα ὁδοῦ. Ὁ δῆμος Ἀνακτορίων, ἀποτελούμενος ἐκ 10,000 περίπου κατοίκων, ὑπάγεται δικαστικῶς εἰς τὸ δικαστήριον Λευκάδος, οἱ δὲ Λευκάδιοι, ἕνεκα ἐλλείψεως ἰδίων γαιῶν, καλλιεργοῦσι τὰς γαίας τοῦ δήμου Ἀνακτορίων, πολλοὶ δὲ μάλιστα τῶν Λευκαδίων ἀπέκτησαν καὶ κτήματα ἐν τῷ δήμῳ ἐκείνῳ. Δι’ ὃ καὶ μεγάλη ἐπικοινωνία ὑπάρχει μεταξὺ Λευκάδος καὶ δήμου Ἀνακτορίων, καὶ ἀπαραίτητος ἦτο ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ἡ κατασκευὴ τῆς μεταξὺ Βονίτσης καὶ Λευκάδος δημοσίας ταύτης ὁδοῦ. Ἀλλ’ εἰ καὶ διετάχθη ἡ κατασκευὴ τῆς ὁδοῦ ταύτης ἀπὸ τοῦ 1890, εἶχον διακοπῆ αἱ ἐργασίαι, διὰ διαφόρους ἀτυχεῖς περιστάσεις. Ἀλλὰ κατὰ τὴν πρώτην σύνοδον, ἤτοι πρὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἔτους, τῇ παρακλήσει τοῦ μακαρίτου συμπολίτου καὶ συγγενοῦς μου Σακελλαροπούλου καὶ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Λευκάδος κ. Τσαρλαμπᾶ, ἐπανελήφθησαν μὲν αἱ ἐργασίαι ἐπὶ τῆς ὁδοῦ ταύτης, ἀλλ’ οὐδόλως προέβησαν αὗται μέχρι τοῦδε, καὶ τοῦτο ἐκ σφάλματος τοῦ ἐκεῖ μηχανικοῦ, διότι, ἐνῷ τὸ συμβόλαιον τοῦ ἐργολάβου διαλαμβάνει ὅτι πρέπει νὰ ἐργάζωνται 80–100 ἐργάται εἰς τὸν δρόμον ἐκεῖνον, ἐν τούτοις δὲν ἐργάζονται παρὰ 10–15 ἐργάται, εἴτε ἐξ ἐλλείψεως κεφαλαίων, εἴτε ἐξ ἀμελείας τοῦ ἐργολάβου, εἴτε καὶ διότι ἴσως δὲν ἐκδίδονται ἐν καιρῷ τὰ πληρωτέα ἐντάλματα παρὰ τοῦ Δημοσίου. Δι’ ὃ παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ καταθέσῃ καὶ τὰς σχετικὰς πληροφορίας, παραγγέλλων συνάμα τὰ δέοντα εἰς τὸν ἐκεῖ μηχανικόν, καὶ συνιστῶν αὐτῷ, ὅπως ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκόν του. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ, προκειμένου περὶ συγκοινωνίας τῆς ἐπαρχίας Βονίτσης, θὰ ἐπαναλάβω καὶ ἐγὼ τὴν παράκλησιν, τὴν ὁποίαν καὶ ἄλλοι συνάδελφοι ἀπηύθυνον πρὸ ἡμερῶν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, προκειμένου περὶ ἀτμοπλοϊκῆς συγκοινωνίας. Ἡ ἐπαρχία Βονίτσης καὶ Ξηρομέρου στερεῖται ἐντελῶς καὶ αὐτῶν ἔτι τῶν βατῶν ὁδῶν, ἡ μόνη δὲ συγκοινωνία μετὰ τῶν Πατρῶν καὶ τῶν Ἰονίων νήσων, μεθ’ ὧν εὑρίσκεται εἰς διαρκῆ ἐπικοινωνίαν ἡ ἐπαρχία αὕτη, εἶναι ἡ διὰ θαλάσσης· ἀλλὰ πρὸ καιροῦ, παυσάσης τῆς ἐπιχορηγήσεως πρὸς τὰς ἀτμοπλοϊκὰς ἑταιρίας, ἔπαυσε καὶ πᾶσα συγκοινωνία κατὰ τὰ παράλια τῆς Ἀκαρνανίας. Θὰ παρακαλέσω ἑπομένως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅταν ἐπαναλάβῃ τὰς διαπραγματεύσεις,—καὶ ὀφείλει, νομίζω, νὰ τὰς ἐπαναλάβῃ, χάριν τῆς συγκοινωνίας,—νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν γραμμὴν Ἀκαρνανίας.

§40Ι. ΓΡΙΒΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὡς πρὸς τὸ πρῶτον ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου ἔκαμε λόγον ὁ ἐκ Βονίτσης συνάδελφος, ἔχει ἄδικον. Ἂς ἡσυχάσῃ, διότι καὶ ἐντεῦθεν ὑπάρχει ἄγρυπνος φύλαξ, ὁ ὁποῖος ἐπιτηρεῖ τὰ συμφέροντα τῆς ἐπαρχίας. Διετάχθη (ἴσως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἐνθυμεῖται) τῇ φροντίδι μου ὁ μηχανικὸς, ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατασκευὴν τοῦ ὑδραγωγείου τοῦ δήμου Σολίου, ὅπως ἐπιθεωρήσῃ τοὺς σωλῆνας καὶ ἀρχίσῃ ἡ κατασκευὴ τοῦ ὑδραγωγείου. Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον ζήτημα, τὸ περὶ κρηπιδώματος τοῦ λιμένος Βονίτσης, ἐπίσης ἂς ἡσυχάσῃ ὁ κ. συνάδελφος, διότι διετάχθη ὁ ἐργολάβος, καὶ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας θ’ ἀρχίσῃ τὴν κατασκευὴν αὐτοῦ. Ἐπίσης καὶ ὡς πρὸς τὸ τρίτον ζήτημα, τοῦ δρόμου μεταξὺ Βονίτσης καὶ Λευκάδος, μένει μόνον ἓν τμῆμα, καὶ τοῦτο ὑστέρησεν ἐπί τινας ἡμέρας ἕνεκα τῆς μὴ πληρωμῆς τῶν ἐνταλμάτων τοῦ ἐργολάβου, πιστεύω δὲ, ὅτι κατ’ αὐτὰς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν θέλει φροντίσει, ὅπως ἐπισπευσθῇ ἡ πληρωμὴ τοῦ ἐργολάβου, ἵνα ἀρχίσῃ καὶ τελειώσῃ ὁ δρόμος ἀπὸ Βονίτσης μέχρι Λευκάδος. Ὥστε ἂς ἡσυχάσῃ ὁ συνάδελφος (ἱλαρότης).

§41ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὀφείλει νὰ εὐχαριστήσῃ τὸν κ. Βουλευτὴν Βονίτσης, διότι τὸν ἀπήλλαξε τοῦ κόπου ν’ ἀπαντήσῃ ἀντ’ αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἀφοῦ, ὡς διϊσχυρίζεται ὁ συμπολίτης μου καὶ συνάδελφός μου, οὐδεμίαν ἔχει γνῶσιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν ῥηθεισῶν ὑποθέσεων, ἐνῷ ἔλαβεν οὗτος γνῶσιν αὐτῶν, τοῦτο εἶναι εἷς ἔτι λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον θὰ τὸν παρακαλέσω νὰ λάβῃ γνῶσιν τόσον σπουδαίας ὑποθέσεως τῆς ἐπαρχίας μου, καὶ νὰ δώσῃ τὰς δεούσας πληροφορίας.

§42ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Ἐπειδὴ ἐγὼ ἐξ ἀρχῆς ἔλαβον μέρος εἰς τὴν κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ Λευκάδος–Βονίτσης...

§43ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Σπουδαιότατον μέρος.

§44ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. .. ὀφείλω νὰ γνωρίσω εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῇ πρόνοια διὰ τὴν κατασκευὴν μιᾶς γεφύρας, ἄλλως ὁ δρόμος αὐτὸς δὲν θὰ δύναται νὰ ἦναι χρήσιμος, καὶ πρέπει νὰ συγκοινωνῇ ἡ Λευκὰς μετὰ τῆς Βονίτσης. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἐπειδὴ γνωρίζει περισσότερον τὰ πράγματα, νὰ διατάξῃ τὴν κατασκευὴν τῆς γεφύρας. Πρόκειται περὶ ἐθνικῆς ὁδοῦ, ἡ ὁποία ἑπομένως ἐπιβαρύνει τὸ δημόσιον ταμεῖον.

§45ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, ὅλαι αἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις, ἰδίᾳ δὲ ἡ παροῦσα, προσεπάθησαν διὰ νομοθετικῶν μέτρων νὰ βελτιώσωσι τὴν κατάστασιν καὶ τὴν θέσιν διαφόρων κλάδων τῆς διοικήσεως. Δυστυχῶς ὅμως οὐδέποτε ἐλήφθη πρόνοια, οὐδέποτε κατεβλήθη φροντὶς ὑπὲρ τοῦ τηλεγραφικοῦ κλάδου, ὁ ὁποῖος πάσχει, τήκεται, φθίνει ἀδικεῖται.

§46ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§47ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Πολλάκις οἱ δυστυχεῖς τηλεγραφηταὶ παρεκάλεσαν τοὺς κατὰ καιροὺς κυβερνῶντας, πολλάκις ἱκέτευσαν τοὺς ἰθύνοντας τὰς τύχας τῆς πατρίδος, πλὴν εἰς τὰς παρακλήσεις των εὗρον ὦτα κωφεύοντα, εὗρον καρδίας ἐκ γρανίτου, ἔναντι τῶν ὁποίων ἠμβλύνοντο αἱ ἱκεσίαι των. Οἱ τηλεγραφικοὶ ὑπάλληλοι ἐργάζονται ὅσον οὐδεὶς ἕτερος ὑπάλληλος ἐν Ἑλλάδι, ἐργάζονται καὶ τὰς μεταμεσονυκτίους ὥρας· δι’ αὐτοὺς δὲν ὑπάρχει ἀναγεγραμμένη ἐν τῷ ἡμερολογίῳ ἑορτή· πληρόνονται ὡς χειρώνακτες, καὶ θνήσκουσιν ἐπὶ τῆς ψάθης!

§48ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ πλεῖστοι φθισικοί.

§49ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Καὶ ἀπέναντι τοσαύτης ἐθελοθυσίας, οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι δὲν εὗρον ἐκ μέρους παρῳχημένων Κυβερνήσεων ἢ ἄκραν ἀδιαφορίαν.

§50Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Καὶ ἐκ μέρους τῆς παρούσης.

§51ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Θὰ ἴδωμεν. Πρόκειται περὶ τοῦ μέλλοντος. Ἀκριβῶς δὲ παράκλησιν διὰ τὸ μέλλον θὰ κάμω.

§52ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Κάλλιον ἀργά, παρὰ ποτέ.

§53ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Ἐὰν ἐγνωρίζετε, κύριοι Βουλευταί, τὰς συνθήκας, ὑπὸ τὰς ὁποίας διαβιοῦσιν οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι, ἐὰν ἐγνωρίζετε τὸ φιλόνομον, τὸ φιλότιμον, τὸ φιλόπονον αὐτῶν, ἐὰν ἦτο δυνατὸν πρὸς στιγμὴν νὰ ἀποβάλητε τὴν βουλευτικὴν τήβεννον καὶ νὰ λάβητε ἐν χερσὶ τὸ τηλεγραφικὸν χειριστήριον, ἔχω πεποίθησιν, ὅτι ὄχι μόνον ἠθέλετε συγκινηθῆ, ἀλλ’ ἐκεῖνοι ἐξ ὑμῶν, οἵτινες ὑπήρξατε Βουλευταὶ εἰς παρελθούσας περιόδους, ἠθέλετε μεταμεληθῆ πικρῶς, διότι δὲν ἐφροντίσατε, εἴτε διὰ τῆς ψήφου ὑμῶν, εἴτε διὰ τῆς φωνῆς ὑμῶν, νὰ συντελέσητε εἰς τὴν βελτίωσιν τῶν κακῶς ἐχόντων ἐν τῷ κλάδῳ τούτῳ. Ἀλλὰ κάλλιον ἀργά, παρὰ ποτὲ, ὡς εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος. Εἴμεθα ἀκόμη ἐν καιρῷ. Ὀλίγη ἐκ μέρους ἡμῶν προθυμία, ἀφ’ ἑτέρου δὲ πρωτοβουλία τῆς πατρικῆς Κυβερνήσεώς μας, καὶ θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀναζωογονήσωμεν τὰς φθισιώσας τηλεγραφικὰς ὑπάρξεις. Καὶ ἐν πρώτοις, κύριοι Βουλευταί, δυνάμει τοῦ νόμου περὶ ἐντοπίων ὑπαλλήλων, ὃν θεωρῶ ἄδικον καὶ στερούμενον δικαιολογικῆς βάσεως, —ἐννοεῖται ὅσον ἀφορᾷ τοὺς τηλεγραφικοὺς ὑπαλλήλους—ὁ τηλεγραφητὴς δὲν δύναται νὰ ὑπηρετήσῃ εἰς τὸν τόπον τῆς γεννήσεώς του. Λέγω δὲ, ὅτι ὁ νόμος οὗτος εἶναι ἄδικος, λέγω ὅτι στερεῖται δικαιολογικῆς βάσεως, διότι ὁ νόμος οὗτος ἐπιτρέπει εἰς τοὺς δημοδιδασκάλους, εἰς τοὺς ἑλληνοδιδασκάλους, εἰς τοὺς καθηγητὰς, εἰς τοὺς γυμνασιάρχας, εἰς τοὺς διοικητὰς τῶν ταγμάτων, εἰς τοὺς διοικητὰς τῶν συνταγμάτων...

§54ΚΡΙΤΣΑΣ. Ὄχι δά!

§55ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Μάλιστα, κύριε Βουλευτά! Δὲν ὁμιλῶ περὶ φρουράρχων. Μόνον φρουραρχικὴν ὑπηρεσίαν δὲν ἐκτελοῦσιν ἐντόπιοι ἀξιωματικοί... Λοιπὸν ἐπιτρέπεται εἰς τούτους, οἵτινες καὶ μισθοὺς λαμβάνουσι μεγάλους, καὶ ὡς ἐκ τῆς περιωπῆς αὐτῶν, ἀναμιγνυόμενοι εἰς τὴν πολιτικὴν, δύνανται νὰ βλάψωσι σπουδαίως τὴν ὑπηρεσίαν, καὶ ἀπαγορεύεται εἰς τοὺς δυστυχεῖς τηλεγραφητὰς νὰ μερίζωνται τὸν οἰκιακὸν ἄρτον μετὰ τῶν οἰκογενειῶν των, νὰ κοιμῶνται ὑπὸ τὴν πατρικὴν στέγην! Πιθανὸν νὰ μοὶ ἀντιτάξῃ τις, ὅτι οἱ τηλεγραφικοὶ ὑπάλληλοι, διαμένοντες ὡς τοιοῦτοι εἰς τὰς πατρίδας των, δύνανται νὰ παραβιάσωσι τὴν ἐχεμύθειαν τῆς ὑπηρεσίας, χαριζόμενοι εἰς συγγενεῖς αὐτῶν. Ἀλλὰ δὲν ἔχομεν, Κύριοι, παράδειγμα παραβάσεως τῶν καθηκόντων τῆς ὑπηρεσίας ἐκ μέρους τηλεγραφικῶν ὑπαλλήλων. Τοιοῦτόν τι δὲν μᾶς διδάσκει τριακονταεπταετὴς τηλεγραφικὸς βίος.

§56ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Μόνον τὸ τῆς Λαρίσης.

§57ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Τῆς Λαρίσης εἴπετε, κ. Δεληγιάννη; Μὴ ὁμιλεῖτε περὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα δὲν ἀπεδείχθησαν εἰσέτι. Εἶναι εὔκολον νὰ λέγῃ τις, ἀλλὰ δύσκολον ν’ ἀποδεικνύῃ.

§58ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑπεσχέθη ὅτι θὰ μᾶς φέρῃ πληροφορίας, ἀλλὰ δὲν τὰς ἔφερε.

§59ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Εἶπον ὅτι δὲν ὑπάρχει παράδειγμα ὑπηρεσιακῆς ὑπερβασίας παρ’ ἡμῖν ἐκ μέρους τηλεγραφικοῦ ὑπαλλήλου, ἐνῷ ἐν Εὐρώπῃ, ὅπου οἱ τηλεγραφικοὶ ὑπάλληλοι ἀπολαύουσι πολλῷ μείζονος μερίμνης ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας, συχνάκις παρέχονται παραδείγματα ὄχι πλέον ὑπηρεσιακῶν ὑπερβασιῶν, ἀλλ’ ἐγκλημάτων. Πρὸ ὀλίγου χρόνου, Κύριοι, ἀνεγίνωσκον, ὅτι τηλεγραφικὸς ὑπάλληλος ἔν τινι τῶν μεγαλειτέρων πόλεων τῆς Εὐρώπης ἦτο συνεννοημένος μετὰ τινος τραπεζίτου, μόλις δ’ ἐπληροφορεῖτο διὰ τοῦ καλωδίου τὰς ἀξίας καὶ τὰς τιμὰς τῶν διαφόρων χρεωγράφων τῶν χρηματιστηρίων τῆς Εὐρώπης, ἐσημείου ταύτας ἐπὶ σιγαροχάρτου, ἐτύλισσε σιγάρον, καὶ τὸ ἔῤῥιπτεν ἐκ τοῦ παραθύρου κάτωθι δ’ αὐτοῦ εὑρισκόμενος ὑπάλληλος τοῦ τραπεζίτου, παρελάμβανε τὸ σιγάρον, καὶ διὰ τοῦ μέσου τούτου ὁ συνεννοημένος μετὰ τοῦ τηλεγραφητοῦ τραπεζίτης ἐμάνθανε πρῶτος τὰς χρηματιστικὰς εἰδήσεις, καὶ ἐξεμεταλλεύετο αὐτὰς πρὸς ζημίαν τῶν ἄλλων τραπεζιτῶν. Τοιοῦτον παράδειγμα, ἐπαναλαμβάνω, κακοηθείας καὶ παραβάσεως τῶν καθηκόντων τῆς ὑπηρεσίας δὲν ἔχομεν εὐτυχῶς παρ’ ἡμῖν μέχρι τοῦδε. Οἱ τηλεγραφικοὶ ἡμῶν ὑπάλληλοι εἶναι πρότυπα ἐντίμων καὶ πιστῶν ὑπαλλήλων καὶ λειτουργῶν τῆς Πολιτείας. Καὶ ἀμέσως ἐπέρχεται τὸ ἐρώτημα: τίνα μισθὸν λαμβάνουσιν οἱ τηλεγραφικοὶ ὑπάλληλοι παρ’ ἡμῖν; Οἱ τηλεγραφικοὶ βοηθοὶ λαμβάνουσιν 90 δραχμὰς κατὰ μῆνα, ἀλλ’ 90 δραχ. ὀνομαστικὰς· ἀφαιρουμένων ὅμως τῶν κρατήσεων, λαμβάνουσιν 83 καὶ 25/00, πολλάκις δὲ καὶ αὗται δὲν εἶναι πραγματικαί, διότι ὡς ἐκ τῶν ἀναγκῶν, τὰς ὁποίας ὑφίσταται ὁ τηλεγραφικὸς ὑπάλληλος, προεξοφλεῖ τὸν μισθόν του εἰς τὸν τοκογλύφον, ὅστις λαμβάνει τὴν μερίδα τοῦ λέοντος. Πῶς μὲ 83 δραχμὰς δύναται νὰ ζήσῃ ὑπάλληλος ἐν ξένῳ τόπῳ καὶ μόνος, εἶναι ζήτημα. Ὅταν δὲ ἦναι οἰκογενειάρχης ὁ ὑπάλληλος αὐτὸς, τότε εἶναι πρόβλημα, τὸ ὁποῖον καὶ ὁ σπουδαιότερος οἰκονομολογικὸς νοῦς ἀδύνατον νὰ λύσῃ. Μόνον ὁ ἰατρὸς Τάννερ, οἰκογενειάρχης ὤν, ἠδύνατο νὰ ζήσῃ μὲ 83 δραχμὰς, καὶ ἀφοῦ ἤθελε μάθει τὴν οἰκογένειάν του τὸ ζῆν ἐν ἀσιτίᾳ. Καὶ διὰ τοῦτο, κύριοι Βουλευταὶ, ἐφαρμοζομένου τοῦ ῥητοῦ, ὅτι ἡ πενία τέχνας κατεργάζεται, βλέπομεν τὰ δυστυχῆ αὐτὰ ὄντα, τοὺς τηλεγραφικοὺς αὐτοὺς βοηθοὺς, καταρτίζοντας ἐν ταῖς ἐπαρχίαις συσσίτια, ἁμιλλώμενα κατὰ τὴν λιτότητα πρὸς τὰ παλαιὰ στρατιωτικά· βλέπομεν τούτους οἰκοῦντας ἀνὰ δύο ἢ τρεῖς ἐν δωματίῳ, τὸ ὁποῖον μόλις δύναται νὰ περιλάβῃ τὰς ἐκ δύο σανίδων κλίνας των, τοὺς βλέπομεν τέλος τηκομένους, πεινῶντας! Καὶ δὲν στεροῦνται μόνον τῶν μέσων τοῦ ζῆν καὶ δὲν αἱμωδιάζουσι μόνον αἱ χεῖρές των ἐκ τῆς πολυώρου χειροτεχνικῆς ἐργασίας, ἀλλὰ πάσχουν καὶ τὰ πάνδεινα, ὡς ἐκ τῆς κακῆς καταστάσεως, εἰς ἣν εὑρίσκονται τὰ διάφορα τηλεγραφικὰ γραφεῖα. Ἔπρεπε νὰ γνωρίσητε τὴν κατάστασιν τῶν τηλεγραφικῶν γραφείων τῆς Λαρίσης, τῶν Καλαμῶν, τῆς Καρδίτσης καὶ ἄλλων μερῶν, ἵνα ἐννοήσητε τὴν ἀλήθειαν τῶν λόγων μου. Ἐνταῦθα ὑπάρχουσιν ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν, τὰς ὁποίας ἀνέφερα, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ὁμολογήσωσι τὴν ἀλήθειαν τῶν λόγων μου. Οὕτω πως διέρχεται ὁ ἀνιαρός των βίος! Ἡ ἀνία των αὕτη ἠδύνατο νὰ μετριασθῇ κἄπως, ἂν εἶχον τοὐλάχιστον ἐλπίδα αἰσιωτέρου μέλλοντος· πλὴν δυστυχῶς τοὺς βλέπομεν διατελοῦντας εἰς τὸν αὐτὸν βαθμὸν ἐπὶ 10 καὶ 15 ἔτη καί τινας ἐπὶ 17. Συναισθανόμενος τὴν οἰκτρὰν κατάστασιν τοῦ κλάδου τούτου καὶ γνωρίζων τὰ φιλάνθρωπα καὶ φιλεύσπλαγχνα αἰσθήματα τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ποιῶ ἔκκλησιν εἰς τὰ αἰσθήματά των ταῦτα, καὶ ἐξαιτοῦμαι παρ’ αὐτῶν, ὅπως διὰ νομοθετήματος φροντίσωσι πρὸ πάντων νὰ ἐξαιρεθῶσιν οἱ τηλεγραφικοὶ βοηθοὶ τῶν διατάξεων τοῦ νόμου περὶ ἐντοπίων ὑπαλλήλων, καί, εἰ δυνατόν, νὰ αὐξηθῇ ὁ γλίσχρος αὐτῶν μισθός. Πιθανὸν, ἐπειδὴ διατελοῦμεν ὑπὸ καχεκτικὰς οἰκονομικὰς περιστάσεις, νὰ μὴ δύναται ἡ παροῦσα Κυβέρνησις νὰ ὑποβάλῃ τοιοῦτον νομοσχέδιον, δύναται ὅμως ὅπως δήποτε νὰ ληφθῇ πρόνοια ὑπὲρ αὐτῶν· τοὐλάχιστον δὲ νὰ ὁρισθῇ ὅριον ὑπηρεσίας, μετὰ παρέλευσιν τοῦ ὁποίου νὰ προβιβάζωνται ὑποχρεωτικῶς. Ἀποδεχόμενοι τὴν παράκλησίν μου ταύτην, κύριοι Ὑπουργοί, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι θέλετε προκαλέσει ὄχι μόνον τὴν αἰώνιον εὐγνωμοσύνην τῶν βιοπαλαιστῶν τούτων, τῶν ὀνομαζομένων τηλεγραφικῶν ὑπαλλήλων, ἀλλὰ καὶ τὰ χειροκροτήματα ἁπάσης τῆς Ἑλλάδος, ἥτις πολὺ καλὰ γνωρίζει ὁποίας ὑπηρεσίας ὁ κλάδος οὗτος προσφέρει εἰς τὴν πατρίδα.

§60ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εὖγε! εὖγε!

§61ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Οἱ τηλεγραφικοὶ καὶ ταχυδρομικοὶ ὑπάλληλοι εἶναι βεβαίως ἄξιοι πάσης προστασίας καὶ πάσης συμπαθείας· δὲν πρέπει ὅμως νὰ λησμονῶμεν, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι ἔχουσι τὸ ἐξαιρετικὸν προνόμιον τῆς μονιμότητος, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχουσιν οἱ λοιποὶ ὑπάλληλοι. Τοῦτο δὲν σημαίνει ὅτι δὲν πρέπει νὰ ληφθῇ καί τις φροντὶς περὶ αὐτῶν. Ἡ ὑπηρεσία σκέπτεται, σκέπτομαι δὲ καὶ ἐγώ, καὶ ἐλπίζω, ὅτι ἐντὸς τῆς παρούσης συνόδου θὰ δυνηθῶ νὰ ὑποβάλω νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τοὺς ταχυδρομικοὺς καὶ τηλεγραφικοὺς ὑπαλλήλους.

§62ΛΕΩΝ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θὰ ἑνώσω καὶ ἐγὼ τὴν παράκλησίν μου ὑπὲρ τῶν τηλεγραφικῶν ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι τῷ ὄντι περισσότερον τῶν ἄλλων κλάδων καταπονοῦνται καὶ τὸν γλισχρότερον μισθὸν ἀπολαμβάνουσιν. Ἰδίως παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργόν, ἐπειδὴ ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ὁλοκλήρου τοῦ κλάδου ἡ τύχη νὰ βελτιωθῇ, παρακαλῶ νὰ γείνῃ σκέψις περὶ τῆς θέσεως τῶν βοηθῶν, οἱ ὁποῖοι λαμβάνουσι τὸν γλισχρότερον μισθὸν, καὶ προσφέρουσι σπουδαίαν ὑπηρεσίαν.

§63ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ὑποβάλλω ἀναφορὰν τῆς χήρας Μάνθου Παντελῆ, τοῦ πέρυσιν ἀποθανόντος εὐταξίου τῆς Βουλῆς. Ἡ χήρα αὕτη ἔμεινεν ἔρημος, χωρὶς νὰ ἔχῃ οὐδεμίαν σύνταξιν. Ὅσοι τῶν συναδέλφων ἔτυχε νὰ παρευρίσκωνται ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, θὰ ἐνθυμοῦνται τὰς ὑπηρεσίας τοῦ ἀποβιώσαντος Μάνθου. Ἡ χήρα αὐτοῦ μένει ἐντελῶς ἄπορος καὶ ἄστεγος, διότι, ἐνῷ κατῴκει εἰς ἓν τῶν δωματίων τῶν ἰσογείων τῆς Βουλῆς, ἐξεβλήθη ἐκεῖθεν, ὅπου μετὰ τῶν ὀρφανῶν της ἐστεγάζετο. Συνιστῶ λοιπὸν τὴν δικαίαν αἴτησιν αὐτῆς, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλήν, ὅπως δοθῇ εἰς αὐτὴν βοήθημά τι. Ὁ Μάνθος ὑπῆρξεν ἰδιαιτέρα ὑπηρετική, ὡς εἰπεῖν, φυσιογνωμία ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐννοηθῇ ἡ ὑπηρεσία ἐν τῇ Βουλῇ ἄνευ αὐτοῦ. Ἀσχέτως πρὸς τοῦτο, θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως λάβῃ ὑπ’ ὄψιν σύστασιν τοῦ Ἐμποροβιομηχανικοῦ Συλλόγου Τριπόλεως. Πρόκειται νὰ ὑποβληθῇ νομοσχέδιον, δι’ οὗ ἐπέρχονται δασμολογικαὶ τροποποιήσεις, μεταξὺ τῶν ὁποίων ὑπάρχει διάταξις ἀφορῶσα εἰς τὰς βαμβακοκλωστὰς, αἵτινες χρησιμεύουσιν ὡς πρώτη ὕλη διὰ τὰς φλανέλλας. Ἐν Τριπόλει ἀνεπτύχθη διὰ τεσσάρων ἐργοστασίων ἡ φλανελλοποιΐα εἰς βαθμὸν μέγαν, ἐξιχθεῖσα καὶ εἰς ἐξαγωγὴν φλανελλῶν εἰς τὴν Ἀνατολήν. Ἀλλὰ διὰ τῆς ὑποβληθησομένης τροποποιήσεως τριπλασιάζεται τὸ τέλος. Ὄταν ὑποβληθῇ τὸ νομοσχέδιον, θέλω καταδείξει, ὅτι θὰ βλάψῃ τὴν ἐγχώριον βιομηχανίαν, ἐὰν μὴ ἀπαλειφθῇ ἡ διάταξις αὕτη. Ἐπίσης οἱ ἔμποροι Τριπόλεως παραπονοῦνται ὅτι τὰ ἐμπορεύματα, τὰ ὁποῖα κομίζονται ἐκ τοῦ λιμένος Πατρῶν, ὑπάγονται εἰς λιμενικὸν τέλος 6%, ὅπερ εἶναι ἄδικον, καὶ ζητοῦσι θεραπείαν. Ἀμφότεραι αἱ αἰτήσεις αὗται εἶναι δικαιόταται, καὶ συνιστῶ αὐτὰς εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν.

§64ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς ὅσα εἶπεν ὁ προλαλήσας περὶ τῆς χήρας τοῦ μακαρίτου Μάνθου, προσθέτω καὶ ἐγὼ τὴν ἰδικήν μου σύστασιν.

§65ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Εἰς τοὺς ἐν Τριπόλει ἐμπόρους ἐφάνη ἐντελῶς παράδοξον...

§66Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἀφήνετε τὰς συζητήσεις, ὅταν θὰ ἔλθῃ τὸ νομοσχέδιον;

§67ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Ὀλίγας λέξεις θὰ εἴπω... Ἐφάνη, λέγω, παράδοξον, πῶς ζητεῖται διπλασιασμὸς τέλους ἐπὶ ὕλης βιομηχανίας, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠθέλησεν ἄλλοτε νὰ προστατεύσῃ. Ὑποθέτω ὅτι ὑπάρχει παρεξήγησις, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀναφορὰν τῶν εἰρημένων ἐμπόρων, καὶ νὰ ἐξακριβώσῃ, ἂν ἡ τροπολογία τοῦ δασμολογίου θὰ φέρῃ βλάβην ἢ ὄχι.

§68ΒΟΖΙΚΗΣ. Διὰ τοῦ πέρυσι ψηφισθέντος νόμου περὶ τροπολογιῶν εἰς τὸ τελωνειακὸν δασμολόγιον καὶ διὰ τοῦ ἤδη ὑποβληθέντος νομοσχεδίου ἐξεδηλώθη ἡ ἐπιθυμία τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐλαττώσῃ τὰ τέλη ἐπὶ τοῦ μαλλίου τοῦ χρησίμου διὰ τὰς φλανέλλας. Ἐμμένει δὲ ἡ Κυβέρνησις, ὡς φαίνεται ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει, εἰς τὴν γνώμην νὰ τηρήσῃ ἐλαφρὰ τὰ τέλη τοῦ μαλλίου, πρὸς προστασίαν τῆς βιομηχανίας ταύτης, ἀλλὰ κάμνει μίαν διάκρισιν, ἡ ὁποία καταστρέφει τὸ εὐεργέτημα, τὸ ὁποῖον πέρυσιν ἐχορήγησεν εἰς τὴν φλανελλοποιΐαν, κάμνει διάκρισιν μεταξὺ συνήθων φλανελλῶν καὶ φλανελλῶν πολυτελείας. Ἀλλὰ διὰ τῆς διαιρέσεως ταύτης τῆς κλάσεως 175 ἐδάφ. βʹ, θὰ ἐπέλθῃ ἀποτέλεσμα ἀκριβῶς ἐναντίον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ὁ νόμος ἐπεδίωξε καὶ τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκει εἰς τὸ σημερινὸν νομοσχέδιον. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ταῦτα καὶ φέρῃ τὴν δέουσαν διόρθωσιν εἰς τὸ νομοσχέδιον, διότι ἄλλως τὸ κέρδος τοῦ πέρυσι ψηφισθέντος νομοσχεδίου ἀπόλλυται, ἐπὶ βλάβῃ τῆς φλανελλοποιΐας.

§69Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἄνευ ἀναπτύξεως καὶ ἄνευ αἰτιολογίας συνιστῶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ προτείνῃ τὴν ἀτέλειαν τῶν πολεμικῶν ὅπλων Γκρᾶ, διὰ λόγους εὐνοήτους.

§70Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Πάντες, Κύριοι, ποθοῦμεν καὶ ἐπιζητοῦμεν παντὶ σθένει νὰ παράσχωμεν εὐκολίας τινὰς εἰς τὴν δεινοπαθοῦσαν γεωργίαν ὡς καὶ εἰς τὸ ἐμπόριον· ἀλλὰ δυστυχῶς ἐμπόδιά τινα, παρουσιαζόμενα ἑκάστοτε εἰς τὴν κίνησιν τοῦ ἐμπορίου, μὲ ἀναγκάζουσι νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν. Πολλοὶ τῶν ἐν Βόλῳ συμπολιτῶν μου, οἵτινες ἐμπορεύονται τὰ σιτηρὰ, μοὶ ἔκαμον παράπονα κατὰ τῆς Ἑταιρίας τοῦ Σιδηροδρόμου, ἡ ὁποία, παραλαμβάνουσα ἐν τοῖς διαφόροις αὐτῆς σταθμοῖς τὰ σιτηρὰ, ἀφήνει αὐτὰ ἐκτεθειμένα ἐν ὑπαίθρῳ, ἐκ τούτου δὲ ὑφίστανται βλάβας, ὅπερ μεγάλως ζημιοῖ τοὺς ἐμπόρους. Κατὰ τὸν τελευταῖον μάλιστα μῆνα, τὸν Νοέμβριον, ἐπῆλθον μεγάλαι πολυομβρίαι καθ’ ὅλην τὴν Θεσσαλικὴν χώραν, οἱ δὲ σάκκοι τῶν σιτηρῶν, ἐν ὑπαίθρῳ σωρευόμενοι, ὑφίστανται βλάβας· ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου οἱ σάκκοι ὑφίστανται καὶ μείωσιν, προερχομένην ἐκ μερικῶν διπόδων ποντικῶν, διότι τεχνικώτατα ἀφ’ ἑκάστου σάκκου ἀφαιρεῖται ποσότης δύο ἢ τριῶν ὀκάδων σίτου, οἱ δὲ ἔμποροι εὑρίσκουσιν ὅτι ἐφ’ ἑκάστης φορτηγοῦ ἁμάξης σιδηροδρόμου ἐλαττοῦται τὸ ποσὸν κατὰ 200 καὶ 300 ὀκάδας. Τούτου ἕνεκα ἠναγκάσθησαν νὰ προβῶσιν εἰς παραστάσεις, ἀλλ’ ἡ Ἑταιρία οὐδεμίαν ἔδωκε προσοχήν· ἀλλ’ ἐπὶ τέλους εἰς ἕνα σταθμὸν, Ὀρμὰν–Μαγοῦλαν καλούμενον, (βλέπετε ὅτι φέρει ἀκόμη τὸ τουρκικὸν ὄνομα) οἱ ἀδικούμενοι ἔμποροι ἔθεσαν φύλακας καὶ ἀνεκάλυψαν τοὺς κλέπτας. Τότε δὲ μόνον ἡ Ἑταιρία ἠναγκάσθη ν’ ἀναγνωρίσῃ τὴν γενομένην βλάβην, καὶ ἀπεζημίωσε τοὺς παθόντας, ἀπέλυσε δὲ καὶ τὸν σταθμάρχην. Εἰς ἕτερον σταθμὸν, τὸν τοῦ Τοπουσλὰρ νομίζω, ἐν ᾧ ἐπίσης ἐτέθησαν παρὰ τῶν ἐμπόρων φύλακες, ἀνεκαλύφθη ἑτέρα διενεργουμένη κλοπὴ, γενομένη κατ’ ἐπανάληψιν, ὡς ἐκ τούτου δὲ οἱ ἔμποροι ἀναγκάζονται νὰ θέτωσιν ἰδίους φύλακας, ἀφοῦ ἡ Ἑταιρία ἀφήνει τὰ πρὸς φόρτωσιν ἐμπορεύματα εἰς τὸ ὕπαιθρον, ἐναντίον ῥητῆς ἐν τῇ συμβάσει διατάξεως, καθ’ ἣν τὰ ἐμπορεύματα πρέπει νὰ ἦναι ὑπὸ στέγην. Κατήγγειλαν τὸ γεγονὸς εἰς τὸν Εἰσαγγελέα Λαρίσης, ἀφοῦ προηγουμένως συνέλαβον τὸν ὑπεξαιροῦντα, ὅστις, ἐγκαταλείψας τὰ ὄργανα τῆς κλοπῆς, ἀπεσύρθη, κλεισθεὶς ἐν τῷ σταθμῷ, ἀλλὰ δυστυχῶς οὐδὲν ἐγένετο μέχρι τοῦδε. Τὰ πειστήρια διεβιβάσθησαν εἰς τὴν ἁρμοδίαν ἀρχὴν, ἀλλ’ εἰς πάντα ἐῤῥίφθη πέπλος μέχρι τοῦδε! Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις, ἡ ὁποία μεγάλως παραβλάπτει τὸ ἐμπόριον καὶ ἰδίως τὴν πόλιν τοῦ Βόλου, εἰς τὴν ὁποίαν ὅλα τὰ πρὸς ἐξαγωγὴν σιτηρὰ συγκεντροῦνται, μεταφερόμενα διὰ τοῦ σιδηροδρόμου. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν γενομένων ὑπεξαιρέσεων σίτου, θέλω ἐπιστήσει τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ ἑτέρου γεγονότος. Οἱ ἔμποροι ἐξαναγκάζονται ὑπὸ τῆς Ἑταιρίας τῶν Θεσσαλικῶν σιδηροδρόμων νὰ ἐνεργῶσι μόνοι των, δι’ ἰδίων ἐξόδων καὶ ἀτόμων, τήν τε φόρτωσιν καὶ ἐκφόρτωσιν τῶν ἐν ὑπαίθρῳ σάκκων σιτηρῶν ἢ ἄλλων προϊόντων, ὡς ὀσπρίων κλπ. Ἀλλ’ ἐνῷ αἱ φορτώσεις καὶ ἐκφορτώσεις οὕτω γίγνονται, ἡ Ἑταιρία εἰσπράττει παρὰ τὰ νόμιμα διὰ τὴν μεταφορὰν καὶ ἔξοδα φορτώσεως καὶ ἐκφορτώσεως. Γνωρίζω δι’ ὑμῖν, ὅτι, κατὰ τὸ ἄρθρον 45 τῆς συμβάσεως, κατ’ ἔτος συντάσσεται πίναξ, κανονίζων τὰ ἔξοδα τῆς φορτώσεως καὶ ἐκφορτώσεως παρὰ τῆς Ἑταιρίας, κυροῦται δὲ οὗτος ὑπὸ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ. Καὶ ἄλλοτε ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ εἴπω καὶ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ἔχω τὴν ἀξίωσιν, πάντες οἱ ὅροι τῶν διαφόρων συμβάσεων νὰ τηρῶνται μετὰ θρησκευτικῆς εὐλαβείας. Δυστυχῶς δὲν βλέπω τοῦτο· παντοῦ γίνωνται παραβιάσεις, καὶ ἀφοῦ εἰσήλθομεν ἅπαξ εἰς τὴν σκολιὰν ὁδὸν, δυσκόλως θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐπαναφέρωμεν τὰς Ἑταιρίας εἰς τὴν εὐθεῖαν. Ἑπομένως θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ζητήσῃ τὰς ἑξῆς πληροφορίας: αʹ) Τί ἐγένετο περί τινος καταγγελίας κλοπῆς τελεσθείσης πρὸ τεσσάρων ἢ πέντε μηνῶν εἰς τὸ Τοπουσλάρ. βʹ) Διατὶ ἡ Ἑταιρία τῶν Θεσσαλικῶν σιδηροδρόμων δὲν κατεσκεύασεν ἀναλόγου χωρητικότητος ἀποθήκας πρὸς ἀποθήκευσιν τῶν διαφόρων ἐμπορευμάτων. γʹ) Διατὶ εἰσπράττει ἐπὶ πλέον τοῦ ναύλου τέλη φορτώσεως καὶ ἐκφορτώσεως, ἐναντίον τοῦ 46 ἄρθρου τῆς συμβάσεως, καὶ ἐνεργεῖ ἐκβιάσεις κατὰ τῶν ἐμπόρων. Καὶ δʹ) νὰ διατάξῃ τὴν Ἑταιρίαν νὰ ἐπιστρέψῃ τὰ χρήματα εἰς τοὺς καταθέσαντας τὰς παρανόμους ταύτας πληρωμὰς, ἀφοῦ μόνοι των ἐνήργησαν τὰς φορτώσεις καὶ ἐκφορτώσεις. Συνάμα δὲ θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ σπουδαιοτάτου ἀντικειμένου. Ζῶμεν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἢ ἀλλαχοῦ; Κατὰ τὸ 1891, ὅτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω ἐπίσης τὴν ἐπαρχίαν μου, ἔλαβον ἀφορμὴν ἐκ τῶν ἐπισήμων διακηρύξεων τῶν μειοδοσιῶν, νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἡ τότε Γαλλικὴ ἀποστολὴ συνέτασσε τὰς διακηρύξεις ταύτας εἰς τὴν Γαλλικὴν γλῶσσαν, καὶ ὑπεχρεοῦντο οἱ δυστυχεῖς ἐργολάβοι νὰ προστρέχωσιν εἰς διερμηνεῖς πρὸς μετάφρασιν. Παρατηρῶ δὲ, ὅτι κατ’ ἀπομίμησιν τῆς ἀποστολῆς ἐκείνης καὶ ἡ Ἑταιρία τῶν Θεσσαλικῶν σιδηροδρόμων εἶναι Γαλλικὴ, ἀντὶ Ἑλληνικῆς, καὶ ὅλα τὰ βιβλία αὐτῆς τηρεῖ νῦν εἰς τὴν Γαλλικὴν γλῶσσαν. Ἐπὶ πλέον πρέπει ἡ Ἑταιρία αὕτη νὰ ἔχῃ ὅλους αὐτῆς τοὺς ὑπαλλήλους πολίτας Ἕλληνας, καὶ πολίτας, οἱ ὁποῖοι ἀπέκτησαν τὴν Ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν ἐν τῷ τόπῳ. Δὲν ἠξεύρετε, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, ποίαν ἐπιῤῥοὴν δύναται νὰ ἀσκήσῃ ἡ ὕπαρξις ξένων ὑπαλλήλων ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τῶν σιδηροδρόμων καὶ τηλεγράφων· ἐνθυμεῖσθε δὲ, νομίζω, ὅτι τῇ φροντίδι ὑμῶν παρεσχέθη τὸ μέγα εὐεργέτημα, ἵνα οἱ τηλέγραφοι τῶν διαφόρων σταθμῶν τοῦ σιδηροδρόμου παρέχωνται εἰς τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ ἐμπορίου. Ὀφείλουν δὲ διὰ τὴν εὐκολίαν ταύτην ἅπαντες οἱ Θεσσαλοὶ εὐγνωμοσύνην πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, καθὼς καὶ εἰς τὸν κ. Διευθυντὴν τῶν ταχυδρομείων καὶ τηλεγράφων, ὅστις κατενόησε τὸ ὠφέλημα, τὸ ὁποῖον παρεῖχεν εἰς τὸ ἐμπόριον καὶ τοὺς διαφόρους γεωκτήμονας διὰ τῆς εὐκόλου συνενοήσεως μέσον τῶν σιδηροδρομικῶν σταθμῶν. Εὐελπιστῶ, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, διὰ τῆς διακρινούσης αὐτὸν δραστηριότητος, θέλει ἐπανορθώσει τὰ γενόμενα ἀδικήματα εἰς τοὺς συμπολίτας μου καὶ θέλει ζητήσει παρὰ τῆς Ἑταιρίας τῶν Θεσσαλικῶν σιδηροδρόμων νὰ ἀνεγείρῃ τὰς ἀποθήκας της, ὅπως προφυλάττουν τὰ ἐμπορεύματα, καὶ ὅτι ταὐτοχρόνως θέλει μεριμνήσει περὶ ἐπιστροφῆς τῶν παρανόμως εἰσπραχθέντων παρὰ τῆς εἰρημένης ἑταιρίας. Καταθέτω δὲ καὶ ἔγγραφον περὶ πάντων τούτων ἐπερώτησιν.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βαλσαμάκης ἔχει τὸν λόγον.

§72ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Μοὶ διεβιβάσθη ἀναφορὰ, φέρουσα τὰς ὑπογραφὰς τῶν δημάρχων τῆς ἐπαρχίας Κραναίας, καὶ ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου τοῦ δήμου Θηναίας, ἀνήκοντος εἰς τὴν ἐπαρχίαν Πάλλης. Διὰ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης παραπονοῦνται καὶ ἱκετεύουσι τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα λάβῃ μέτρον τι, ἂν ἐπιθυμῇ νὰ προλάβῃ τὴν πλήρη κατάργησιν τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς ἐν τοῖς μεσογείοις δήμοις τῆς νήσου. Ἤδη δημοτικὴ ἀρχὴ δὲν ὑπάρχει, καὶ δὲν ὑπάρχει, διότι ἀφ’ ἧς ἐδημοσιεύθη ὁ νόμος περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, οὐδεὶς δημοτικὸς ὑπάλληλος ἐπληρώθη, οὔτε τὰ ἐνοίκια διὰ τὰ δημοτικὰ καταστήματα, ἕνεκα δὲ τούτου παρῃτήθησαν οἱ πλεῖστοι τῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων, κατὰ συνέπειαν πᾶσα ἀλληλογραφία σχεδὸν διεκόπη μεταξὺ τῶν δημάρχων καὶ τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, οἱ δὲ δήμαρχοι ὑπέβαλον ἐκθέσεις ἐνώπιον τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, διὰ τῶν ὁποίων ἀπεκδύονται πάσης εὐθύνης ὡς πρὸς τὰς συνεπείας τὰς ἐκ τῆς τοιαύτης καταστάσεως. Ἡ προϊσταμένη ἀρχὴ ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὰ κατὰ καιρὸν παράπονα τῶν κ. δημάρχων καὶ τὰς γενομένας πρὸς αὐτὴν παρατηρήσεις, ὅτι ὡς ἐκ τοῦ ἰσχύοντος νόμου δὲν δύναται ἢ νὰ ἐπέλθῃ πλήρης παραλυσία καὶ ἐπὶ τέλους ἡ κατάργησις τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς, καθότι ὁ νόμος ὁ ἰσχύων δὲν προεῖδεν, ὅτι τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια τῶν ἐπαρχιῶν τῶν Ἰονίων νήσων δὲν δύνανται ν’ αὐξήσωσι τὴν φορολογίαν, ὡς προβλέπει ὁ νόμος ὁ ἰσχύων, καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προηγηθῶσιν ὅσα ὁ νόμος κελεύει, ἵνα ἔλθῃ κατόπιν τὸ Δημόσιον εἰς βοήθειαν τῶν δήμων. Ὡς γινώσκετε, ἐκτὸς τῶν δήμων τῆς πόλεως Ἀργοστολίου καὶ τῆς πόλεως Ληξουρίου, οἵτινες, ὡς παράλιοι δῆμοι, ἔχουσιν ἔσοδα ἐκ τῶν εἰσαγομένων, οἱ λοιποὶ δῆμοι ἔχουσι μὲν ὡς ἔσοδα τὰ καταβαλλόμενα κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν καὶ ἐξαγωγὴν τῶν ἐμπορευμάτων καὶ ὑπὸ τῶν τελωνῶν εἰσπραττόμενα, ἀλλὰ ταῦτα δὲν ἐμβάζονται ἀμέσως εἰς αὐτούς, ἀλλ’ εἰς τοὺς ταμίας· ὡς ἐκ τούτου πᾶν ὅ,τι σήμερον εἰσπράττεται ὑπὲρ τῶν δήμων, καταβάλλεται παρὰ τῶν ταμιῶν διὰ τὴν εἰσφορὰν ὑπὲρ τῆς ἀστυνομίας καὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ ἑπομένως, ἀφ’ ἧς διατελεῖ ἐν ἰσχύϊ ὁ νόμος περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως οὐδὲ λεπτὸν εἰσήχθη εἰς τὸ ταμεῖον τῶν δήμων, οἱ δὲ δήμαρχοι ἐξακολουθοῦσιν ἐκτελοῦντες τὰ καθήκοντά των, χωρὶς νὰ ἔχωσιν ἀπαίτησιν ἀποζημιώσεως, ἀλλὰ δὲν εἶναι εἰς θέσιν οἱ πλεῖστοι, διότι δὲν ἔχουσι καὶ τὴν κατάλληλον μάθησιν, ἵνα τηρῶσι τὴν ἀπαιτουμένην γραφικὴν ὑπηρεσίαν διὰ τὰς σχέσεις πρὸς τὰς διοικητικὰς ἀρχάς. Ἂν λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις φρονῇ, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ δημοτικὴ διοίκησις, ὀφείλει νὰ πράξῃ ὅ,τι ὑπεσχέθη, ὀφείλει δηλ. νὰ ἔλθῃ εἰς βοήθειαν τῶν δήμων, καταβάλλουσα τὸ ἐπίδομα, τὸ ὁποῖον ὑπεσχέθη νὰ δώσῃ, ἀναλόγως τῆς οἰκονομικῆς ἀδυναμίας ἑκάστου δήμου. Δὲν ἔχει δὲ ἀνάγκην νὰ προηγηθῇ ἡ αὔξησις τῆς δημοτικῆς φορολογίας εἰς ἕκαστον δῆμον, καθότι ἤδη ἔχει ἀνὰ χεῖρας ὅλους τοὺς προϋπολογισμοὺς ὅλων τῶν δήμων τοῦ Κράτους, καὶ κατὰ συνέπειαν, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν τοὺς προϋπολογισμοὺς καὶ τὸ 1%, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ προσθέσῃ ἕκαστον Δημοτικὸν Συμβούλιον πρὸς αὔξησιν τῆς δημοτικῆς φορολογίας, τὸ ὑπόλοιπον, διὰ τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται νὰ ἔλθῃ εἰς βοήθειαν τῶν δήμων, δύναται νὰ τὸ καταβάλῃ ἀπὸ τοῦδε. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἰδίως τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀναφορὰν, τὴν ὁποίαν θὰ καταθέσω εἰς τὸ Προεδρεῖον, καθὼς καὶ τὸ ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου τοῦ δήμου Θηναίας, καὶ λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν τὰς διατάξεις τὰς ἰσχυούσας περὶ τῶν Ἰονίων νήσων, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν φορολογίαν, νὰ σκεφθῇ, ἂν πρέπῃ ἢ μὴ νὰ λάβῃ μέτρον τι, εἴτε νὰ καταβάλῃ ἀπὸ τοῦδε ὅ,τι φρονεῖ ὅτι θὰ ὑπεχρεοῦτο νὰ καταβάλῃ, ἐὰν ἐγίνετο ἡ ὑπὸ τοῦ νόμου προβλεπομένη αὔξησις τῆς φορολογίας, ἐν πάσῃ δὲ περιπτώσει νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον, δι’ οὗ νὰ προκαλέσῃ τὴν αὔξησιν τῆς δημοτικῆς φορολογίας ἐν ταῖς Ἰονίοις νήσοις, διότι ἄνευ νόμου δὲν δύνανται τὰ Δημοτικὰ ἐκεῖνα Συμβούλια ν’ αὐξήσουν τὴν φορολογίαν ταύτην, διὰ νόμου δὲ δύναται μόνον ἐκτελεσθῆ ἡ διάταξις τοῦ περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως νόμου, ἂν ἡ Κυβέρνησις φρονῇ ὅτι πρέπει νὰ προηγηθῇ ἡ ἐφαρμογὴ τῆς διατάξεως ἐκείνης, πρὶν ἢ ἀποφασίσῃ νὰ καταβάλῃ τι πρὸς βοήθειαν τῶν δήμων. Νομίζω δὲ, ὅτι τὸ ἀντικείμενον τοῦτο ἐνδιαφέρει πάντας τοὺς δήμους τοῦ Κράτους, οἵτινες δὲν δύνανται ν’ ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὰς δαπάνας, καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ περιμένωμεν τὴν αὔξησιν τῆς φορολογίας ἐκ μέρους τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, διότι ἔχομεν ἀνὰ χεῖρας τοὺς προϋπολογισμοὺς ὅλων τῶν δήμων, λαμβάνουσα δὲ ὑπ’ ὄψιν ἡ Κυβέρνησις τοὺς προϋπολογισμοὺς ἐκείνους καὶ τὴν ἀναλογίαν, ὡς ἐκ τῆς ὁποίας θέλει προκύψει ἀνώτερον ποσὸν, ἂν ἤθελεν αὐξηθῆ ὁ φόρος, δύναται νὰ ὁρίσῃ ποῖον εἶναι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον δυνάμει τοῦ νόμου ὑποχρεοῦται νὰ καταβάλῃ, καὶ νὰ τὸ καταβάλῃ ἀπὸ τοῦδε, διότι βεβαίως, ὅταν λείψωσι τὰ μέσα τῆς διαχειρίσεως εἰς τοὺς δήμους, θὰ ἐπέλθῃ παραλυσία, ἡ ὁποία ἤδη ἐπῆλθεν ἐν μέρει ἐν Κεφαλληνίᾳ, διότι, καθὼς σᾶς εἶπον, τὸ τῆς αὐξήσεως κατὰ τὸν δημοτικὸν νόμον τῆς προσόδου εἶναι ἐφικτὸν εἰς τὰς δύο πόλεις μόνον τῶν ἐπαρχιῶν Κραναίας καὶ Πάλλης, ἐκ δὲ τῶν δυνάμει τοῦ νόμου εἰσπραττομένων νῦν εἰς τὰ ἄλλα δημοτικὰ ταμεῖα δὲν εἰσῆλθεν οὐδὲ λεπτὸν, καὶ κατὰ συνέπειαν παρῃτήθησαν τῶν πλείστων δήμων οἱ ὑπάλληλοι, καὶ σήμερον οἱ δῆμοι οὗτοι εὑρίσκονται ἄνευ ὑπαλλήλων καὶ ἑπομένως ἄνευ δημοτικῆς διοικήσεως.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Εὐταξίας ἔχει τὸν λόγον.

§74ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἦτο καιρὸς, νομίζω, ἔξοχον μέλος τῆς συμπολιτευομένης μερίδος νὰ ἐγείρῃ φωνὴν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ νὰ ὑπομνήσῃ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τὰς ἐπαγγελίας αὐτοῦ, τοὐλάχιστον ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο, τὰς ἐπαγγελίας, ἃς ἔδιδεν, ὅτε ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει εὑρισκόμενος περιώδευε τὴν Ἑλλάδα, ὑποσχόμενος νὰ φέρῃ εἰς αὐτὴν τὸν χρυσοῦν αἰῶνα, ἐὰν ἐτύγχανε τῆς πλειοψηφίας καὶ ἤρχετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Μία τῶν ἐπαγγελιῶν τούτων εἶναι καὶ ἐκείνη, καθ’ ἣν ὑπέσχετο νὰ ἀνακουφίσῃ τοὺς δήμους ἐκ τῶν βαρῶν, εἰς τὰ ὁποῖα κατὰ τὸ παρελθὸν εἶχον ὑποβληθῆ, ἐκ τῶν βαρῶν ἐκείνων, ἅτινα καταδικάζουσιν αὐτοὺς σχεδὸν εἰς ἀνυπαρξίαν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπῆρξεν ἀείποτε, τοὐλάχιστον ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει διατελῶν, ἔνθερμος θιασώτης τῶν δημοτικῶν ἡμῶν ἐλευθεριῶν, τῆς δημοτικῆς ἡμῶν αὐτοδιοικήσεως καὶ ἀποκεντρώσεως, καὶ ἰδίᾳ ἤγειρε φωνὴν, ὁσάκις ἐπρόκειτο αἱ τοιαῦται ἐλευθερίαι τῶν δήμων, ἡ τοιαύτη αὐτοδιοίκησις νὰ θιγῇ ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομικήν. Ἤγειρε φωνὴν, ὁσάκις ἐπεβάλλοντο αἱ εἰσφοραὶ ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τῆς ἀστυνομίας. Τότε βεβαίως ἀνελογίζετο τὴν οἰκτρὰν θέσιν, εἰς ἣν εἶχον περιέλθει οἱ δῆμοι, τότε ἔφθανον μέχρις αὐτοῦ αἱ οἰμωγαὶ τῶν διαφόρων δημάρχων καὶ δημοτικῶν ὑπαλλήλων, παραπονουμένων ὅτι ὑπὸ τὰ τοιαῦτα βάρη ἀδυνατοῦσι νὰ λαμβάνωσιν αὐτοὶ μισθὸν, ἀδυνατοῦσι νὰ ἐκπληρῶσιν οἱ δῆμοί των οἱονδήποτε προορισμόν των. Ἀλλὰ διατὶ νῦν δὲν ἐνθυμεῖται τὰς ἐπαγγελίας του ἐκείνας; διατὶ δὲν σπεύδει, ἐπὶ δύο σχεδὸν ἔτη εὑρισκόμενος ἐν τῇ ἀρχῇ, νὰ ἐπιφέρῃ θεραπείαν τινά; διατὶ τοὐναντίον διὰ τοῦ νόμου τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, τὸν ὁποῖον ἔσπευσε νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν ψῆφον ἡμῶν, ἅμα ἀνελθὼν εἰς τὴν ἀρχὴν, ἐπέτεινε τὸ κακὸν εἰς βαθμὸν ἀφόρητον καὶ ἀνήκουστον; Τὰ παράπονα, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλε τὴν ἑσπέραν ταύτην ὁ ἐκ Κραναίας κ. συνάδελφος, ἔχομεν βεβαίως νὰ ὑποβάλωμεν πάντες ἡμεῖς. Δὲν ἠξεύρω, ἐὰν ὑπάρχῃ ἐπαρχία τις, ἐκ τῆς ὁποίας τοιαῦτα παράπονα δὲν ἀκούονται. Καὶ ἔχομεν καθῆκον πάντες, Κύριοι, κηδόμενοι τῶν δήμων ἡμῶν, τῆς δημοτικῆς ἡμῶν αὐθυπαρξίας, ἥτις εἶναι ἡ βάσις τοῦ καθόλου πολιτικοῦ ἡμῶν βίου, νὰ ἐγείρωμεν φωνὴν, καὶ νὰ μὴ τὴν ἐγείρωμεν πρὸς τὸ θεαθῆναι, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐπιβάλωμεν τὴν αἴτησιν ἡμῶν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ληφθῇ πρόνοια καὶ τεθῇ τέρμα εἰς τὴν τοιαύτην κατάστασιν. Οἱ δῆμοι, Κύριοι, εἶναι ἀνίκανοι πλέον νὰ ἐπιτελέσωσιν οὐχὶ τὰς ὑποχρεώσεις, αἵτινες ἐπιβάλλονται εἰς αὐτοὺς ὡς ἐκ τῆς διοικήσεως τῆς ἀνατεθειμένης εἰς αὐτοὺς, ἀλλὰ καὶ τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἐπεβάλομεν διὰ διαφόρων νόμων. Ἀναφέρω, Κύριοι, καὶ ἐγὼ παράπονα τῆς ἐπαρχίας μου, κατὰ τὰ ὁποῖα δῆμοί τινες ἐκεῖ, ἰδίως μετὰ τὴν γενομένην καταστροφὴν κατὰ τοὺς σεισμοὺς τοῦ 1894, ἀδυνατοῦσι νὰ εἰσπράξωσι καὶ τὰ ἀπολύτως ἀναγκαῖα πρὸς συντήρησίν των. Καὶ ὅμως τὸ Κράτος μένει ἀμείλικτον ἀπέναντι αὐτῶν, καὶ ἀπαιτεῖ ὄχι μόνον νὰ εἰσφέρωσι πᾶν ὅ,τι ἔχουσιν, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐπιβαρύνωσι τοὺς δημότας των διὰ νέων βαρῶν. Ἀπέφυγεν ὁ νομάρχης Φθιώτιδος νὰ ἐγκρίνῃ τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν παθόντων πανωλεθρίαν ἐκ τῶν σεισμῶν δήμων Λαρύμνης, Ἀταλάντης, Νέας Πέλλης, Δαφνησίων, διότι ἔλεγεν, ὅτι πρὶν ἢ ἐπιβάλλουσιν αὔξησιν ἐπὶ τῶν ἀμέσων δημοτικῶν φόρων, δὲν ἐννοεῖ νὰ ἐγκρίνῃ τὸν προϋπολογισμὸν, τουτέστιν ἠρνεῖτο εἰς αὐτοὺς τὰ μέσα τῆς ὑπάρξεώς των. Καὶ ἐνθυμοῦμαι, Κύριοι, ὅτι μικροῦ δεῖν εἰς ἕνα τῶν δήμων τούτων, εἰς τὸν δῆμον Λαρύμνης, τοῦ ὁποίου πᾶσαι αἱ οἰκίαι ἀνετράπησαν ἐκ θεμελίων, ὅστις ἀριθμεῖ περὶ τὰ 250 θύματα ἐκ τοῦ σεισμοῦ, ὁ λαὸς, ἐπὶ τῷ ἀκούσματι ὅτι τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ἐσκέπτετο νὰ αὐξήσῃ τὸν δημοτικὸν φόρον, μικροῦ δεῖν ἐξηγείρετο καὶ ἐλιθοβόλει αὐτό. Εἶναι καιρὸς, Κύριοι, ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀναμνησθῇ τῶν ἐπαγγελιῶν ἐκείνων, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διὰ τοιαύτης πλειοψηφίας τὸν ἐπανέφερεν εἰς τὴν ἀρχήν. Καὶ μία τῶν ἐπαγγελιῶν ἐκείνων, καὶ δὴ ἡ κυριωτάτη, εἶναι ἀκριβῶς ἡ ἀνακούφισις τῶν δήμων. Πρέπει νὰ σπεύσῃ εἰς τὴν τοιαύτην ἀνακούφισιν καὶ διὰ νομοσχεδίου περὶ ἀστυνομίας, τὸ ὁποῖον ἀπὸ ἑβδομάδων ἤδη ἐπηγγέλθη, ἀλλὰ μ’ ὅλα ταῦτα δὲν ὑπέβαλεν ἀκόμη εἰς τὴν Βουλὴν, εἰ καὶ συνδέεται αὐτὸ ἀναποσπάστως πρὸς τὴν ἐπιστολὴν τοῦ Βασιλέως καὶ τὴν πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν ἠσπάσθη ὡς πρὸς τὴν στρατιωτικὴν παρασκευὴν τῆς χώρας. Πρέπει δὲ νὰ σπεύσῃ εἰς τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου τούτου καὶ ὅπως ἀνακουφίσῃ τοὺς δήμους ἐκ τῆς εἰσφορᾶς τοὐλάχιστον ὑπὲρ τῆς ἀστυνομίας. Ἀλλὰ πρέπει νὰ σπεύσῃ νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον, δι’ οὗ νὰ ἀνακουφίζῃ αὐτοὺς καὶ ἐκ τῆς εἰσφορᾶς ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ὡς αὕτη ἐπεβλήθη διὰ τοῦ τελευταίου περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως νόμου. Ἤκουσα μετ’ εὐχαριστήσεως πολλῆς, ὅτι ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ πολὺς ἐγένετο λόγος περὶ τούτου, καὶ ὅτι τὰ μέλη αὐτῆς παμψηφεὶ ἀπεφάσισαν νὰ ἐκφράσωσι τὴν εὐχὴν, ὅπως οἱ δῆμοι ἀπαλλαγῶσιν ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην τῆς εἰσφορᾶς, ἀλλὰ καὶ τὸν νόμον τὸν τραγελαφικὸν, ὅστις εἰς τοιοῦτον χάος, ἐνέβαλε τὴν στοιχειώδη ἡμῶν ἐκπαίδευσιν, ὅστις πᾶν ὅ,τι καλὸν εἴχομεν ἀποκτήσει διὰ ἑξηκονταετῶν ἀγώνων ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀνέτρεψεν ἐκ βάθρων, νὰ σπεύσῃ ἡ Κυβέρνησις διὰ νέου νομοσχεδίου νὰ τὸν μεταῤῥυθμίσῃ, ἂν ὄχι νὰ τὸν ἀνακαλέσῃ ὅλως — διότι ἐγὼ τοὐλάχιστον νομίζω, ὅτι καὶ εἰς τὴν ἀρχὴν καὶ εἰς ὅλας του τὰς λεπτομερείας ὁ νόμος ἐκεῖνος ἀπέτυχε τέλεον. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, Κύριοι, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς αὐτὸ, πρέπει ἐκ παντὸς τρόπου ν’ ἀπαιτήσωμεν, ἐν ἀνάγκῃ δὲ νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως τὰς τοιαύτας ἐπαγγελίας ἐκπληρώσῃ, καὶ θεραπεύσῃ τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας ὑφίστανται καὶ οἱ δῆμοι καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Καὶ αἱ ἀνάγκαι αὗται δὲν εἶναι μόνον χρηματικαὶ τῶν δήμων, εἶναι καὶ πνευματικαὶ, διότι πρέπει νὰ βελτιώσωμεν τὴν πρώτην πνευματικὴν τροφὴν τοῦ λαοῦ, τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν. Ἔχει καθῆκον ἡ Κυβέρνησις, ἀπέναντι τῆς τοιαύτης προσκλήσεως, τὴν ὁποίαν ἀπευθύνει πρὸς αὐτὴν ὄχι ἡ ἀντιπολιτευομένη μερὶς, ἀλλὰ ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ, καὶ ὄχι μόνον ἡμεῖς, ἀλλὰ ὁλόκληρος ὁ λαὸς, ἔχει, λέγω, καθῆκον νὰ μὴ ἀμελήσῃ, ἀλλὰ νὰ δηλώσῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι θὰ σπεύσῃ νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον σχετικόν.

§75ΣΠ. ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Καὶ εἰς ἐμὲ ἀπηυθύνησαν παράπονα ἐκ μέρους τοῦ δημάρχου Κατωγητῶν καὶ τοῦ δημάρχου Ἀνωγητῶν, ὅτι δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ καταβάλωσιν αὐτὴν τὴν δαπάνην. Νομίζω ὅμως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐχορήγησε δύο ἑκατομμύρια δραχμὰς, ὅπως ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν διανεμηθῇ τὸ ποσὸν αὐτὸ εἰς τοὺς δήμους. Ἑπομένως παρακαλῶ θερμῶς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἐπισπεύσῃ νὰ χορηγηθῇ, αὐτὴ ἡ εἰσφορὰ, τὴν ὁποίαν ηὐδόκησε νὰ παραχωρήσῃ, ὅσον ἔνεστι τάχιον, διότι εἰς μὲν τὸν δῆμον Ἀνωγητῶν πρὸ δύο μηνῶν ὥρισεν 6,000 δραχμὰς, εἰς δὲ τὸν δῆμον Θηναίας 4,000, καὶ εἰς τὸν δῆμον Κατωγητῶν 5,000, ὥστε ἡ Κυβέρνησις ἐμερίμνησε περὶ τοῦ ζητήματος τούτου.

§76Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ νόμος περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως διαιρεῖται ἰδίως εἰς τρία μέρη. Τὸ πρῶτον μέρος ἀφορᾷ τὴν ἵδρυσιν, τὴν ὀργάνωσιν καὶ τὴν ὤθησιν τῆς δημοτικῆς διδασκαλίας, τὸ δεύτερον μέρος ἀφορᾷ τὴν οἰκοδόμησιν δημοτικῶν διδακτηρίων, τὸ δὲ τρίτον, τὸ οἰκονομικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ὁ νόμος οὗτος ἐπιβάλλει. Ὁ νόμος οὗτος ἐξεδόθη καθ’ ὃν χρόνον ὑπῆρχεν ἄλλο οἰκονομικὸν σύστημα περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Τὸ οἰκονομικὸν ἐκεῖνο σύστημα ἦτο τόδε. Ἡ Κυβέρνησις, ἐπὶ τῇ βάσει στοιχείων τινῶν, ἐκανόνιζε τὴν εἰσφορὰν ἑκάστου δήμου διὰ τὰ ἔξοδα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, οὐχὶ ἀναλόγως τῶν ἐκπαιδευτικῶν ἀναγκῶν τοῦ δήμου, ἀλλ’ ἀναλόγως τῶν ἐκπαιδευτικῶν ἀναγκῶν τοῦ ὅλου Κράτους. Ἑπομένως ἐσχηματίζετο οὕτως ἐκ τῶν εἰσφορῶν ἑκάστου δήμου κεφάλαιον, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἐπληρόνοντο τὰ ἔξοδα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Τὸ σύστημα συνίστατο εἰς ἓν εἶδος συνεταιρισμοῦ πάντων τῶν δήμων, οἱ ὁποῖοι συνεισέφερον ποσὸν χρημάτων ὁριζόμενον κατ’ ἀναλογίας ὡρισμένας, ποσὸν χρημάτων οὐχὶ τόσον, ὅσον ἀπήτουν αἱ ἀνάγκαι τοῦ δήμου, ἀλλ’ ὅσον εἶχε προσδιορισθῆ ἐπὶ ταῖς βάσεσι ταῖς γενικαῖς τοῦ νόμου. Τὸ σύστημα τοῦτο δὲν ἦτο ὀρθὸν, διότι τινὲς μὲν δῆμοι ἀπέδιδον εἰσφορὰν μείζονα τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα ἀπητοῦντο διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ἐν αὐτοῖς δημοτικῶν σχολείων, τὸ ὑπερβάλλον δὲ τοῦτο τῆς εἰσφορᾶς ὠφελοῦντο οἱ δῆμοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἦσαν πενέστεροι. Ἦτο εἶδος κοινωνιστικοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον ἀφωμοίου πάντας τοὺς δήμους, ἄνευ ἀνασκοπῆς πρὸς τὰς ἐκπαιδευτικὰς ἀνάγκας ἑκάστου αὐτῶν. Ἡμεῖς ἐκρίναμεν, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο δὲν ἦτο σύμφωνον οὐδὲ πρὸς τὸ Σύνταγμα, οὐδὲ πρὸς τὴν δικαιοσύνην. Κατὰ τὸ Σύνταγμα, τὰ βάρη τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ὑπέχουσιν οἱ δῆμοι, ἑπομένως ἕκαστος δῆμος ὀφείλει νὰ πληρόνῃ τὰ ἔξοδα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν μελῶν αὑτοῦ· ἐφ’ ὅσον δὲ δῆμός τις δὲν ἤθελεν ἐπαρκεῖ εἰς τὰ βάρη ταῦτα, καλεῖται τὸ Κράτος νὰ συντρέχῃ, καταβάλλον τὸ ἔλλειμμα. Ἐπὶ τῇ βάσει τῆς διατάξεως ταύτης τοῦ Συντάγματος ἐστηρίχθη τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τοῦ νέου νόμου. Ὁ νόμος λοιπὸν διατάσσει, ὅτι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἑκάστου δήμου ἀναγράφονται τὰ ἔξοδα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐὰν δὲ τὰ ἔσοδα τοῦ δήμου δὲν ἐπαρκοῦσιν εἰς πληρωμὴν πάντων τῶν ἀναγραφέντων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἐξόδων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὑπολείπεται δ’ ἕνεκα τούτου ἔλλειμμα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, τὸ ἔλλειμμα τοῦτο θέλει τὸ ἀναπληροῖ τὸ δημόσιον ταμεῖον. Διὰ τοῦτο ἀνεγράψαμεν μάλιστα πίστωσιν ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἑκατομμυρίου διὰ τὸ ἔτος 1896. Ὁ νόμος οὗτος δὲν λειτουργεῖ ἐπὶ δύο ἤδη ἔτη, ὡς ἔλεγεν ὁ κ. Βουλευτὴς πρὸ μικροῦ, λειτουργεῖ μόνον ἓν ἔτος· εἶναι τὸ πρῶτον ἔτος τῆς λειτουργίας αὐτοῦ. Κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο ἔμελλον πρῶτον νὰ συνταχθῶσιν οἱ προϋπολογισμοὶ τῶν δήμων ἐπὶ ἄλλων βάσεων, δεύτερον νὰ κανονισθῶσι τὰ τῆς φορολογίας ἑκάστου δήμου ἐπὶ ἄλλων βάσεων, καὶ τρίτον νὰ προσδιορισθῇ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον τὸ δημόσιον ταμεῖον ἔμελλε νὰ συνεισφέρῃ εἰς ἕκαστον δῆμον. Δυστυχῶς αἱ ἐργασίαι αὗται δὲν προέβησαν ἐπὶ τοσοῦτον, ἵνα ἡ διανομὴ τοῦ βοηθήματος τοῦ Δημοσίου εἰς ἕκαστον δῆμον ὁρισθῇ μέχρι τοῦδε διὰ διατάγματος, νομίζω ὅμως, ὅτι αἱ εἰρημέναι ἐργασίαι εὑρίσκονται εἰς τὸ τέρμα, καὶ ἐλπίζω ὅτι ταχέως θέλει προσδιορισθῆ τὸ ἀπονεμητέον ποσὸν βοηθείας ἑκάστου δήμου. Τοῦτο εἶναι τὸ μέρος τὸ οἰκονομικόν. Ἀλλ’ οἱ κύριοι Βουλευταὶ ἐκ τῶν νήσων τοῦ Ἰονίου Πελάγους ἔχουσι δίκαιον, διότι αἱ διατάξεις τοῦ νόμου δὲν πληροῦσι τὰς οἰκονομικὰς ἀνάγκας τῶν δήμων ἐν Ἑπτανήσῳ. Διὰ τοῦτο παρασκευάζεται ὑπὲρ τούτων νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐντὸς βραχέος θέλει εἰσαχθῆ. Ἑπομένως ἐντὸς βραχέος θέλει εἰσαχθῆ πρῶτον νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ῥυθμίζονται αἱ ἀνωμαλίαι, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσιν ἐν τοῖς οἰκονομικοῖς τῶν δήμων τῆς Ἑπτανήσου, τοῖς σχετικοῖς πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Δεύτερον ἐντὸς βραχέος θέλει ἐκδοθῆ ἐπίσης τὸ διάταγμα περὶ διανομῆς τοῦ βοηθήματος τοῦ 1896 εἰς τοὺς δήμους, πρὸς πλήρωσιν τῶν προσδιορισθέντων ἐλλειμμάτων. Αὐτὸ εἶναι τὸ σύστημα, τοῦ ὁποίου ἡ ἐφαρμογὴ διανύει τὸ πρῶτον ἔτος τῆς ἐκτελέσεως τοῦ νόμου. Ὅταν εἰσάγηται νέον σύστημα, εἴτε ἐν τῇ οἰκονομικῇ διαχειρίσει, εἴτε ἐν τῇ διοικήσει, βεβαίως ὁ νόμος προσκόπτει πάντοτε, καὶ ἀτέλειαι ἀποκαλύπτονται ἐν τῇ ἐφαρμογῇ. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν ὁ νόμος προσκόπτει εἰς ὡρισμένα προσκόμματα, ἢ ἐφ’ ὅσον ἀποδεικνύει ἀτελείας, βεβαίως ἡμεῖς, ἢ πᾶς ἄλλος διάδοχος ἡμῶν θέλει προνοήσει νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἀναγκαῖον νομοσχέδιον πρὸς πλήρωσιν τῶν κενῶν καὶ πρὸς ἄρσιν τῶν ἀνωμαλιῶν.

§77ΣΤΑΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπανέλαβεν ἀκριβῶς ὅσα πρὸ ἡμερῶν εἶπε πρὸς ἐμὲ, παρατηρήσαντα ὅσα ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Κραναίας πρὸ μικροῦ· προσέθεσε μόνον, ὅτι διὰ Β. Διατάγματος κανονισθήσεται τὸ διανεμητέον ποσὸν εἰς ἕκαστον τῶν ἀπόρων δήμων, καὶ ὅτι ὑποβληθήσεται νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ μεταῤῥυθμισθῇ τὸ οἰκονομικὸν μέρος τοῦ νόμου περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Μετ’ ἀπορίας δὲ ἤκουσα περὶ τοῦ νόμου τοῦ καταργηθέντος περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ ἀντικατασταθέντος διὰ τοῦ ἐν ἰσχύϊ συστήματος, ὅτι τὸ σύστημα ἐκεῖνο δὲν ἐστηρίζετο ἐπὶ τῶν γνωστῶν ὑγιῶν βάσεων, ἀλλ’ ἐπὶ ἄλλων, τὰς ὁποίας νῦν ἀνεκάλυψεν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διότι εἶπεν, ὅτι ὁ καταργηθεὶς νόμος ἦτο νόμος κοινωνιστικός, ὁ ὁποῖος συλλήβδην ὑπεχρέου πάντας τοὺς δήμους νὰ καταβάλλωσιν ὡρισμένον ποσὸν χάριν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν ἀπόρων δήμων. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι περίεργον, πῶς ἐλησμόνησεν, ὅτι ὁ νόμος ἐκεῖνος δὲν ἐπέτρεπεν εἰς τὸ Δημόσιον νὰ λάβῃ διὰ τὰς δαπάνας τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως πλέον τῶν 50% ἐκ τῶν ἐσόδων δήμου τινός· εἶναι περίεργον, πῶς ἐλησμόνησεν, ὅτι ὁ νόμος ἐκεῖνος ἐπέβαλλεν εἰσφορὰν διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν ἑκάστου δήμου, ἴσην μὲ τὴν δαπάνην τὴν ἀπαιτουμένην διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν ταύτην, ἐὰν ὁ δῆμος ἠδύνατο νὰ καταβάλῃ αὐτήν· πῶς ἐλησμόνησεν, ὅτι καὶ εἰς τὸν μᾶλλον ἄπορον τῶν δήμων ἐγκατέλειπε ποσὸν 2,000 δραχμῶν, ἐνῷ διὰ τοῦ ἐν ἰσχύϊ νόμου οὐδὲ τὸ ποσὸν τοῦτο ἀπομένει εἰς τοὺς ἀπόρους δήμους, ἕνεκα τοῦ ὁποίου ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν παρ’ ἀξιοτίμων συναδέλφων νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ζητεῖται νὰ μὴ θίγωνται 2,000 δραχ. τοὐλάχιστον εἰς ἕκαστον τῶν ἀπόρων δήμων. Ἐλησμόνησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι διὰ τοῦ πρώην καθεστῶτος, τοῦ ἀληθῶς ἀρίστου, ἐτέθησαν αἱ ἀναλλοίωτοι βάσεις τοῦ συστήματος ἐκείνου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, διὰ τοῦ ὁποίου εἶχε τεθῇ φραγμὸς εἰς τὰς παραλόγους ἀπαιτήσεις πρὸς ἵδρυσιν γραμματοσχολείων καὶ δημοτικῶν σχολείων ἀφ’ ἑνὸς, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἐκανονίσθησαν μονίμως αἱ δαπάναι τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἑκάστου δήμου· ἐγίνωσκε δ’ οὕτω ἐκ τῶν προτέρων καὶ τὸ Δημόσιον ὁποῖα ἔπρεπε νὰ διαθέσῃ ποσὰ ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Ἐνῷ σήμερον διὰ τοῦ ἐν ἰσχύϊ συστήματος σᾶς νέα ἐλλείμματα θὰ ἐπισωρεύσητε ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους, χάριν τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Δύο τῶν κ. συναδέλφων ἔλεγον πρὸ μικροῦ, ὅτι οὐδὲν ἀπέμεινεν εἰς τοὺς δήμους διὰ τοῦ νέου συστήματος· καὶ δὲν ἤκουσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὰς φωνὰς ταύτας τῶν παρακαθημένων εἰς τὴν πτέρυγα τῶν συμπολιτευομένων κατὰ τοῦ ἐν ἰσχύϊ συστήματος τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως! Ἔλεγον μάλιστα, νομίζω, ὅτι καὶ οἱ δήμαρχοι καὶ οἱ ὑπάλληλοι οἱ δημοτικοὶ ἀναγκάζονται νὰ μὴ μισθοδοτῶνται, πρὸς συντήρησιν τῶν δήμων. Οἱ πλεῖστοι τῶν δήμων τοῦ Κράτους ἔχουσιν ἔσοδα ἀπὸ 8,000 μέχρι 10,000 δραχμῶν, ἡ δὲ δαπάνη τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως αὐτῶν δὲν εἶναι συνήθως κατωτέρα τῶν 10,000 δραχμῶν. Ὁ δῆμος λ. χ. Ἀχλαδοκάμπου ἔχει ἔσοδα περίπου 6,000 δραχ. καὶ δαπάνας διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν 5,000. Ὁ δῆμος Σύρου ἔχει ἔσοδα δρ. 16,771, καὶ δαπάνας δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως 15,760. Ὁ δῆμος Ποταμίων ἔχει ἔσοδα 11,000 περίπου δραχ. καὶ δαπάνας 11,319 μόνον διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν. Ὅτε δ’ ἐψηφίζετο ὁ ἐν ἰσχύϊ περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως νόμος, ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ὅτι ἔλεγον πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὄχι μόνον κατὰ ἓν τοῖς ἑκατὸν ἂν αὐξήσῃ τὰ ἔσοδα τῶν δήμων, δὲν θὰ κατορθώσῃ νὰ εἰσπράξῃ τὰς δαπάνας τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀλλὰ καὶ κατὰ ἑκατὸν τοῖς ἑκατὸν, πάλιν ἐν πολλοῖς δήμοις δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ εἰσπράξῃ τὴν δαπάνην διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν. Ἰδοὺ δὲ, ὅτι ἤδη, μεθ’ ὅλην τὴν αὔξησιν τῶν δημοτικῶν δασμῶν, τὸ Δημόσιον ἐπλήρωσε δύο περίπου ἑκατομμύρια δραχμῶν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὡς προκαταβολὴν δῆθεν τοῦ Δημοσίου ὑπὲρ τῶν δήμων, τὰ ὁποῖα ὅμως οὐδέποτε θὰ εἰσπράξῃ. Καὶ ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς καταβάλλει ἑκατομμύρια τὸ Δημόσιον, ἀφ’ ἑτέρου καταπιέζονται οἱ δῆμοι. Εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ διοικηθῶσιν οἱ δῆμοι ὑπὸ τοιαύτας οἰκονομικὰς συνθήκας; εἶναι δυνατὸν νὰ φροντίσουν περὶ τῶν ἀναγκῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀπαραίτητοι πρὸς συντήρησιν αὐτῶν; Καὶ ἐνῷ ταῦτα ὑπεδεικνύομεν πρὸ ἑνὸς ἔτους, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπαναλαμβάνει, ὅτι πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπομονὴν, ἵνα δοκιμασθῇ τὸ σύστημα. Μὲ ἐκάκιζε μάλιστα πρὸ ἡμερῶν, ὅτι εἶμαι ἀνυπόμονος, ἀφοῦ πάντες γινώσκομεν, καὶ αὐτὸς ὁ ἴδιος, ὅτι ὑπὸ πάσας τὰς ἐπόψεις ὁ νόμος ͵ΒΤΜΘ ἀπέτυχεν οἰκτρῶς. Διότι τίς ἀγνοεῖ, ὅτι εἰς πολλοὺς δήμους δημοτικὰ σχολεῖα δὲν λειτουργοῦσι; διότι τίς ἀγνοεῖ, ὅτι οἱ ἐπιθεωρηταὶ αὐξάνουσι τὴν μισθοδοσίαν τῶν δημοδιδασκάλων κατὰ τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ κόμματος, ἐνῷ οἱ δῆμοι εἶναι ἐνδεεῖς; διότι τίς ἀγνοεῖ, ὅτι πληθὺς ἱδρύεται γραμματοσχολείων ἐκεῖ, ὅπου οὐδεμία ἀνάγκη ὑφίσταται τοιούτων; Τίς ἀγνοεῖ, ὅτι εἰσῆλθον καὶ πάλιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τὰ φαῦλα ἐκεῖνα στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα καλοῦνται γραμματοδιδάσκαλοι, ἐνῷ οἱ ἄριστοι τῶν δημοδιδασκάλων διατελοῦσιν ἐκτὸς ὑπηρεσίας; Κατὰ τὸ παρελθὸν ὅμως σύστημα δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συμβῶσι ταῦτα, διότι ὁ πληθυσμὸς καὶ ἡ βάσις ἡ ἀναλογικὴ ἤθελεν ὁρίσει τὸν ἀριθμὸν τῶν μαθητῶν καὶ τὸν βαθμὸν τοῦ διδασκάλου. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἱδρυθῇ σχολεῖον ἐκεῖ, ὅπου ὁ πληθυσμὸς δὲν ἐπέτρεπε τὴν συντήρησιν αὐτοῦ. Δὲν ἦτο δυνατὸν τότε νὰ δοθῇ μισθὸς πρωτοβαθμίου, ἐὰν ὁ πληθυσμὸς δὲν ἐπέτρεπε τὴν σύστασιν πρωτοβαθμίου σχολείου, ἐνῷ σήμερον ἐναπόκειται εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ ἐπιθεωρητοῦ νὰ κανονίσῃ καὶ τὸν μισθόν! Ὑπὸ τὴν καθαρῶς ἐκπαιδευτικὴν ἔποψιν, τ’ ἀποτελέσματα τοῦ ἐν ἰσχύϊ συστήματος εἶναι τερατώδη, διότι οὐδέποτε κατὰ τὸ καταργηθὲν σύστημα θὰ ἐτόλμα Βουλευτὴς νὰ συστήσῃ τῷ Ὑπουργῷ πρὸς διορισμὸν δημοδιδασκάλους, οἱ ὁποῖοι ἔπρεπε νὰ ἦναι εἰς τὰ κάτεργα, ἐνῷ σήμερον τοὺς προτείνει ὁ ἐπιθεωρητὴς καὶ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, ὁ δὲ νομάρχης τοὺς διορίζει, ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ Ὑπουργοῦ! Παράδειγμα δ’ ἔστω πρόχειρον ὁ διορισμὸς δημοδιδασκάλου ἐν Ἀθήναις, ὁ ὁποῖος κατεδικάσθη εἰς τριετῆ φυλάκισιν ὑπὸ τοῦ Στρατοδικείου ἄλλοτε, ἐπὶ βικιοπραγίᾳ κατ’ ἀνωτέρου, καὶ ὁ ὁποῖος δι’ ἀναιρέσεως πρὸς τὸ Ἀναθεωρητικὸν ἀπηλλάγη, θεωρηθεὶς ἀκαταλόγιστος! Καὶ ἤδη εἶναι διευθυντὴς δημοτικοῦ σχολείου ἐν Ἀθήναις! Καὶ μὴ νομίσητε ὅτι τοῦτο καὶ μόνον ἔπραξεν ὁ κ. διευθυντὴς οὗτος. Ἀκούσατε, ἐὰν ἐπιθυμῆτε, σειρὰν καταδικαστικῶν ἀποφάσεων ἀπὸ τὰ διάφορα δικαστήρια τοῦ Κράτους, καὶ παραστάσεις διαφόρων κατ’ αὐτοῦ, τὰς ὁποίας ἀπηύθυνον πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν.

§78Ι. ΣΕΧΟΣ. Διὰ ποῖον ἀδίκημα;

§79ΣΤΑΗΣ. Ἀναφέρεται ἐν ταῖς ἀποφάσεσι. Τὸ Πλημμελειοδικεῖον Τριπόλεως (ἀναγινώσκει)...

§80ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Ποῖος εἶναι αὐτός;

§81ΣΤΑΗΣ. Δὲν ἠξεύρω.

§82ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ἐπὶ τίσι πράξεσι;

§83ΣΤΑΗΣ. Ἔλθετε ἰδιαιτέρως νὰ σᾶς δώσω τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀποφάσεων, καὶ ζητήσατε αὐτάς... Τελευταῖον ὁ περὶ οὗ πρόκειται ἐπετέθη κατά τινων Κυρίων ἐν Ἀθήναις, συνελήφθη δὲ καὶ προφυλακίσθη, ἕνεκα τοῦ παρελθόντος αὐτοῦ. Διετέλει προφυλακισμένος, καὶ ἐν τούτοις ἐξηκολούθει νὰ διατελῇ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, καὶ νὰ μισθοδοτῆται ἐπὶ δύο μῆνας τακτικῶς! Ὁ διευθυντὴς τοῦ σχολείου, ἐν τῷ ὁποίῳ ἦτο διωρισμένος, ἐζήτησε τὴν ἀπόλυσιν αὐτοῦ· ἀλλ’ οὐδὲ τὸ Ὑπουργεῖον, οὐδὲ ὁ ἐπιθεωρητής, οὐδὲ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τοῦ δήμου Ἀθηναίων ἔλαβε καμμίαν πρόνοιαν περὶ τούτου. Ἐξῆλθε τῶν φυλακῶν καὶ ἀνέλαβε τὰ καθήκοντά του!

§84ΠΕΡΡΟΣ. Πόσας ἡμέρας ἔλαβε;

§85ΣΤΑΗΣ. Δύο μῆνας. Τοιαῦτα παραδείγματα πλεῖστα ὅσα δύναμαι νὰ ἀναφέρω δημοδιδασκάλων ἐν ὑπηρεσίᾳ διατελούντων.

§86ΠΕΡΡΟΣ. Δὲν ἦσαν διωρισμένοι; Τώρα διωρίσθησαν;

§87ΣΤΑΗΣ. Ἀγνοῶ. Τοῦτο ὅμως οὐδόλως ἐλαφρύνει τὴν θέσιν τῶν ὑπευθύνων.

§88ΠΕΡΡΟΣ. Ἐρωτῶ...

§89ΣΤΑΗΣ. Ἐὰν εἶχον μητρῷον τῶν δημοδιδασκάλων τοῦ Κράτους, εὐχαρίστως θὰ σᾶς ἀπήντων. Ἀλλ’ ἀφοῦ δὲν ἔχει τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως τοιοῦτον μητρῷον, θέλετε νὰ ἔχω ἐγώ; (ἱλαρότης). Τοιαύτη εἶναι ἡ κατάστασις τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ὑπὸ πάσας τὰς ἐπόψεις, ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ νέου νόμου! Ὁ νέος νόμος θὰ φέρῃ ἔτι χείρονα ἀποτελέσματα. Διὰ τοῦτο καὶ ἐγὼ, μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κραναίας συναδέλφου, παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ σπεύσῃ νὰ καταργήσῃ τὸν νόμον τοῦτον, καὶ ὄχι νὰ ψηφίζῃ νέα ἡμιτελῆ μέτρα, ὁποῖα τὰ προχθὲς ψηφισθέντα περὶ κατατάξεως τῶν ἀποδείξεων καὶ τῶν ἐνταλμάτων τῶν εὑρισκομένων ἐν τοῖς ταμείοις τοῦ Κράτους, ὡσανεὶ διὰ τῆς μεταφορᾶς τῶν ἀποδείξεων ἐκεῖθεν πρὸς τοὺς νομάρχας, ἢ ἐκ τῶν νομαρχῶν πρὸς τὸ Συνέδριον καὶ τὸ Γεν. Λογιστήριον, ἐπρόκειτο νὰ βελτιωθῇ ἡ κατάστασις τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τὰ οἰκονομικὰ τῶν δήμων. Πρέπει νὰ ληφθῶσι ῥιζικὰ μέτρα, πρέπει νὰ καταργηθῇ ὁ νόμος ͵ΒΤΜΘʹ, νὰ ἐπανέλθωσι δὲ ἐν ἰσχύϊ ἐκεῖναι τῶν διατάξεων τοῦ παλαιοῦ νόμου, αἱ ὁποῖαι ἐλειτούργησαν ἀπταίστως ἐπὶ μακρὸν χρονικὸν διάστημα.

§90Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς λέγει τῷ ὄντι πολλὰ. Δὲν ἔχω καμμίαν διάθεσιν νὰ συζητήσω πρὸς αὐτὸν, ὀφείλω μόνον νὰ ἀναιρέσω ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἄξια ἀναιρέσεως, διὰ νὰ μὴ ἀποπλανηθῇ τις ἐκ τῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ τυγχανόντων ἢ ἐκ τῶν ἐν τοῖς ἀκροατηρίοις ἀκροωμένων ἡμῶν, καὶ πιστεύσῃ τὰ λεχθέντα ὑπ’ αὐτοῦ. Εἶπεν, ὅτι κατὰ τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τοῦ νέου νόμου ὑπάρχουσιν 1,900,000 δραχμαὶ, καταβληθεῖσαι ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου. Δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ἂν τὸ ποσὸν τὸ καταβληθὲν ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου ἦναι τόσον· ἀλλὰ καὶ ἂν ἦναι 1,900,000, εἶναι προκαταβολαὶ, τὰς ὁποίας δι’ εὐκολίαν τῶν δημοδιδασκάλων ποιεῖται τὸ δημόσιον ταμεῖον, καὶ ἀπέναντι τῶν ὁποίων ἔχει νὰ εἰσπράξῃ ἀπὸ τοὺς δήμους τὰ ποτὰ, τὰ ὁποῖα ἀνεγράφησαν ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς αὐτῶν. Ἀλλὰ θὰ εἰσπράξῃ ἀπὸ τοὺς δήμους τὰ ποσὰ ταῦτα; Θέλει γενῆ τοῦτο δυνατόν; Ἀλλ’ ἐγένετο δυνατὸν νὰ εἰσπράττῃ τὴν εἰσφορὰν ἀπὸ τοὺς δήμους κατὰ τὸ παρελθὸν σύστημα; Δὲν ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἠναγκάσθη νὰ παύσῃ τὸν δήμαρχον Ἀθηναίων, διότι δὲν ἠδύνατο νὰ εἰσπράξῃ τὰ ὑπὸ τοῦ δήμου Ἀθηναίων ὀφειλόμενα ὡς εἰσφορὰν δι’ ἔξοδα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως; Βεβαίως οἱ δῆμοι θέλουσιν ἀποδώσει ὅσα ἔχουσι, θέλει δὲ ὑπάρξει φροντὶς, ἵνα μὴ γείνῃ κατάχρησίς τις· ἀλλ’ ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει εἰσπράξει ὅσα οἱ δῆμοι ἔχουσι, τοῦτο εἶναι ἀναντίῤῥητον. Ἀλλὰ δυνατὸν νὰ μείνωσι καθυστεροῦντα ποσά; Πόσα ὑπάρχουσι νῦν καθυστεροῦντα εἰς τὸ Δημόσιον ἐκ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον κατηργήθη διὰ τοῦ νέου νόμου; Ἐν τοῖς βιβλίοις τοῦ Γεν. Λογιστηρίου ὑπάρχουσιν ἐγγραφαὶ ὀφειλομένων ἀπὸ τοὺς δήμους ἐξ εἰσφορῶν πολλῶν ἑκατοντάδων χιλιάδων δραχμῶν. Τοιαύτη εἶναι ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων. Δυστυχῶς ὁ κ. Βουλευτὴς ὁμιλεῖ περὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα δὲν γνωρίζει καλῶς, καὶ ἀνέφερε τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ ἀφηγεῖτο ὅτι εἶναι 4,000,000 ὑπόλοιπον τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Πρὸ τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ἐγὼ δὲν ἤμην, ὑπῆρχεν ἄλλο σύστημα, καὶ πρὸ τοῦ ἄλλου συστήματος ὑπῆρχε τὸ ἀρχικὸν σύστημα. Τὸ ἀρχικὸν σύστημα συνίστατο εἰς τὴν πιστὴν ἐφαρμογὴν τῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος. Κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, οἱ δῆμοι καταβάλλουσι τὰ ἔξοδα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλ’ οἱ δῆμοι ἦσαν πτωχοὶ, οὐδ’ ἐπήρκουν. Διὰ τοῦτο οἱ δημοδιδάσκαλοι δὲν ἐπληρόνοντο, ὑπῆρχε δὲ παραλυσία ἐν τῇ δημοτικῇ ἐκπαιδεύσει. Κατὰ τὸ 1852 ὁ τότε Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως προέτεινε νόμον, ὁ ὁποῖος ἐψηφίσθη καὶ ἐκυρώθη, καὶ κατὰ τὸν ὁποῖον ἐπετρέπετο εἰς τὴν Διοίκησιν νὰ προκαταβάλλῃ ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου τοὺς μισθοὺς τῶν δημοδιδασκάλων, καὶ νὰ εἰσπράττῃ εἶτα τὰ προκαταβληθέντα ποσὰ ἀπὸ τὰ δημοτικὰ ταμεῖα. Προκατέβαλλε λοιπὸν τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἀλλὰ κατ’ ἔτος δὲν εἰσέπραττεν ὅσα προκατέβαλλεν, ὑπῆρχε δ’ ἔλλειμμα ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἑκατομμυρίου δραχμῶν, καὶ ἀνῆλθε τὸ ἔλλειμμα αὐτὸ κατὰ τὸ 1880, ὅτε ἐκλήθη ὁ Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου εἰς τὴν ἀρχὴν, εἰς 6,000,000. Ὁ Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου ἠγνόει τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐλειτούργουν τὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, οἱ σύμβουλοι δ’ αὐτοῦ, ἰδίως οἱ ἐν τῷ Γεν. Λογιστηρίῳ καὶ τοῖς γραφείοις τοῦ Ὑπουργείου, παρέστησαν αὐτῷ, ὅτι τὰ καθυστεροῦντα ταῦτα δὲν εἰσεπράττοντο, ἕνεκα ὀλιγωρίας, καὶ ὅτι ἠδύνατο νὰ ἄρῃ τὴν ἀφορμὴν τῶν καθυστερήσεων. Ὅθεν ἐνέκρινε νὰ εἰσαγάγῃ τὸ σύστημα ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ ἰδέα τῆς ἱδρύσεως ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως δὲν ἐπενοήθη τὸ πρῶτον κατὰ τὸ 1880, διότι κατὰ τὸ 1878 ἐγὼ, διευθύνων τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἀπέβλεψα εἰς μέτρον τοιοῦτον, ἀλλ’ οὐχὶ εἰς ταμεῖον δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ Κράτους, συγχωνεῦον τὰς εἰσφορὰς πάντων τῶν δήμων, ἀλλ’ εἰς ταμεῖον δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν ἑκάστῳ δήμῳ, ἐνόμιζον δ’ ὅτι ἥρμοζεν εἰς τὴν αὐτοτέλειαν τῶν δήμων, ἵνα ἕκαστος δῆμος ἔχῃ τὰς ἀνάγκας του κεχωρισμένας ἀπὸ τὰς ἀνάγκας τῶν ἄλλων δήμων, καὶ τὰ μέσα αὐτοῦ κεχωρισμένα ἀπὸ τὰ μέσα τῶν ἄλλων δήμων. Ἀλλὰ κατὰ τὸ 1880 τὸ ἱδρυθὲν ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως περιελάμβανε τὰ εἰσφερόμενα ἀπὸ πάντας τοὺς δήμους. Ἐν τούτοις τὰ μέσα τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως δὲν ἦσαν ἐπαρκῆ, ἕως δ’ ἂν κατασταθῇ ἡ λειτουργία τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, παρῆλθον δύο ἔτη. Κατὰ τὰ δύο ταῦτα ἔτη ὑπῆρξε τῷ ὄντι σύγχυσις γλωσσῶν, πύργος Βαβέλ! Ἠναγκάσθη ἡ Κυβέρνησις μετὰ δύο ἔτη, ἀφοῦ εἶδεν, ὅτι διὰ τοῦ μέτρου τούτου δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀρθῶσιν αἱ ἀφορμαὶ τῆς καθυστερήσεως ἀφοῦ, ἐπείσθη, ὅτι διὰ τοῦ συστήματος τούτου ἐπῆλθε σύγχυσις, ἠναγκάσθη νὰ προτείνῃ ἕτερον σύστημα, καὶ ἐπενόησε τὸ σύστημα, καθ’ ὃ ἕκαστος δῆμος ὤφειλε νὰ εἰσφέρῃ ποσὸν ἐκ τῶν ἐσόδων του ἀνάλογον πρὸς τὸ ὅλον τῶν ἐσόδων αὑτοῦ. Ἐὰν ὁ δῆμος Ἀθηναίων δαπανᾷ χάριν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως 100,000, κατὰ τὸ νέον σύστημα ὤφειλε νὰ πληρώσῃ 50% ἐκ τῶν ἐσόδων του, καὶ ἂν τὰ 50% ἀνεβιβάζοντο εἰς 300,000 δραχμάς. Οὕτω λοιπὸν οἱ δῆμοι συνεισέφερον ἕκαστος οὐχὶ ὅσα ὤφειλε νὰ πληρώσῃ, ἀλλὰ ποσὸν ἀνάλογον τῶν ἐσόδων αὑτοῦ, ἐὰν δὲ τὸ ποσὸν τοῦτο ἦτο ἔλασσον τῶν ἐξόδων, τὰ ὁποῖα ἀπῃτοῦντο πρὸς συντήρησιν τῶν ἐν τῷ δήμῳ ὑπαρχόντων σχολείων, τὸ λοιπὸν ἐπληρόνετο ἀπὸ τὸ ὑπερβάλλον, τὸ ὁποῖον εἰσέφερον οἱ ἄλλοι δῆμοι, οἱ ὁποῖοι εἶχον περισσότερα ἔσοδα. Τοιουτοτρόπως αἱ ἀνάγκαι τῶν δήμων συνεχέοντο πρὸς ἀλλήλας, καὶ τὰ μέσα τῶν δήμων ἐπίσης εἰσεφέροντο οὐχὶ πρὸς πλήρωσιν τῶν ἰδίων αὑτῶν ἀναγκῶν, ἀλλὰ πρὸς πλήρωσιν τῶν ἀναγκῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ Κράτους. Διὰ τοῦτο ἐχαρακτήρισα τὸ μέτρον ὡς κοινωνιστικόν. Ἀλλὰ καὶ τὸ σύστημα τοῦτο δὲν ἦτο ἀνώδυνον διὰ τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἐὰν δὲ ζητήσητε τὸν προϋπολογισμὸν ἑνὸς ἔτους, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐκράτει τὸ σύστημα τοῦτο, θέλετε ἴδει ὅτι τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐπλήρονε 3 καὶ 4 ἑκατομμύρια, ἀπέναντι δι’ αὐτῶν ἀνεγράφετο ὡς ἔσοδον ἡ εἰσφορὰ τῶν δήμων, ἡ ὁποία ἀνήρχετο εἰς 2,400,000 δραχμὰς ἐκ τῶν ὁποίων ὅμως εἰσεπράττοντο κατ’ ἔτος 1,700,000 ἢ 1,800,000, τὸ δὲ ὑπόλοιπον ἔμενεν ὡς ἔλλειμμα. Ὥστε τὸ σύστημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον τοσοῦτον ἐκθειάζετε, ἦτο σύστημα, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὡσαύτως ἐλαττώματα, ὡς ἔχει πᾶν σύστημα, καθ’ ὃ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ὀφείλει νὰ καταβάλῃ τὰ ἔξοδα, δὲν ἔχει χρήματα, ἵνα καταβάλῃ πάντα τὰ ἔξοδα. Πάντες οἱ δῆμοι θέλουσι νὰ ἔχωσι δημοτικὰ σχολεῖα, ἀλλὰ οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν, ἢ ὀλίγοι ἐξ αὐτῶν ἔχουσι τὰ μέσα, ἵνα δαπανήσωσι διὰ τὰ σχολεῖα ταῦτα. Καὶ ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς ὁ πρὸς τὰ γράμματα ζῆλος προάγει τοὺς ἄρχοντας τοῦ δήμου νὰ ζητῶσι νὰ συνιστῶνται σχολεῖα, ἀφ’ ἑτέρου τὰ μὲν μέσα τοῦ δήμου εἶναι ἐλάχιστα, δυσκολεύονται δ’ αἱ ἀρχαὶ τοῦ δήμου νὰ ὑποβάλωσι τοὺς δημότας των εἰς περισσοτέρους φόρους. Οὕτω δὲ κατ’ ἔτος ὑπῆρχεν ἔλλειμμα. Τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς εἰσαγάγομεν διὰ τοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος λειτουργεῖ, — ποῖον ἄλλο εἶναι ἢ σύστημα, καθ’ ὃ ἕκαστος δῆμος καταβάλλει τὰ ἔξοδα συντηρήσεως τῶν δημοτικῶν σχολείων, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσιν ἐν τοῖς χωρίοις αὑτοῦ, καὶ τὸ Δημόσιον συμπληροῖ τὰ ἐλλείποντα; Τί ἄλλο διατάσσει τὸ Σύνταγμα ἢ τοῦτο; «Διὰ δὲ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν συντρέχει τὸ Κράτος κατὰ τὸ μέτρον τῆς ἀνάγκης τῶν δήμων». Τὸ γινόμενον πρότερον, πρὸ τοῦ νόμου, δὲν εἶναι σύμφωνον πρὸς τὸ Σύνταγμα, διότι δὲν συνεισέφερε τὸ Δημόσιον κατὰ τὸ μέτρον τῆς ἀνάγκης ἑκάστου δήμου, ἀλλ’ οἱ εὐπορώτεροι δῆμοι συνέτρεχον τοὺς ἀπορωτέρους. Τὴν ἀνωμαλίαν ταύτην, ἡ ὁποία δὲν ἦτο βεβαίως σύμφωνος πρὸς τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, ἡ ὁποία μάλιστα ἀνήρει τὴν αὐτοτέλειαν τῶν δήμων, ταύτην ἐζητήσαμεν νὰ καταργήσωμεν, καὶ κατηργήσαμεν διὰ τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον εἰσηγάγομεν. Ἐὰν ὁ νόμος δὲν ἔχῃ καλῶς, ἐὰν ἔχῃ ἐλαττώματα, ἕκαστος τῶν Βουλευτῶν δύναται νὰ προτείνῃ εἴτε τὴν κατάργησιν αὐτοῦ, εἴτε τὴν τροποποίησιν τῶν μερῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα κρίνει πλημμελῆ. Ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων γείνῃ Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, θέλει ἔχει τὴν εὐκολίαν νὰ προτείνῃ τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου, ἐὰν δὲ καὶ ὡς Βουλευτὴς θέλῃ νὰ δοκιμάσῃ τὴν τύχην τοῦ νομοσχεδίου του, ἂς προτείνῃ τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου ἐκείνου· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι πλανᾶται, ἐὰν νομίζῃ ὅτι φρονοῦμεν πάντες ὅ,τι αὐτὸς φρονεῖ. Δὲν τὸ φρονοῦμεν, οὐδ’ ἐὰν ἐντείνῃ τὴν φωνήν του ὑπὲρ τὸ δέον, ἢ ἐὰν ἀναμιγνύῃ τὰ τοῦ μισθοῦ τῶν δημοδιδασκάλων μὲ τὰ ἀναγόμενα εἰς τὴν ποιότητα αὐτῶν, ἢ εἰς τὰ ἤθη αὐτῶν, μὲ τὰ τῆς φυλακίσεως αὐτῶν, ἐάν τις ἐφυλακίσθη, ἢ μὲ τὰ τῶν δικαστικῶν ἀποφάσεων, αἵτινες ἐξεδόθησαν ὑπὲρ ἢ κατὰ αὐτῶν, παρεκτρέπων πάντως τὴν συζήτησιν ἐκτὸς τῶν γραμμῶν, εἰς τὰς ὁποίας πρέπει νὰ περιορισθῇ. Ἂν συνέβη νῦν, ὅτε λειτουργεῖ τὸ ἄρτι νομοθετηθὲν σύστημα, νὰ διορισθῇ δημοδιδάσκαλος, ὁ ὁποῖος εἶχε καταδικασθῆ, τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι σπάνιον, οὐδὲ δύναται νὰ καταλογισθῇ ὡς ἔλλειμμα κεφαλαιῶδες. Μήπως δὲν διώρισαν ὑπαλλήλους οἱ Ὑπουργοὶ, μὴ γνωρίζοντες ὅτι οἱ διορισθέντες εἶχον καταδικασθῆ; Ἀλλ’ ὅταν μετὰ ταῦτα ἀνεκαλύφθη ὅτι οἱ διορισθέντες εἶχον καταδικασθῆ, προεκλήθη ἡ παῦσις αὐτῶν. Μήπως δὲν διορίζονται ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι τὴν ἐπιοῦσαν φωρῶνται μὴ ὄντες ἀκριβεῖς εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν χρημάτων; Δέκα καὶ τέσσαρας ὑπολόγους ἐγὼ ἔπαυσα καὶ κατήγγειλα εἰς τὴν ποινικὴν δικαιοσύνην, διότι ἀνεκάλυψα αὐτοὺς ἐλλειμματίας. Καὶ ἐν τούτοις ἐγὼ εἶχον προτείνει αὐτοὺς εἰς τὸν Βασιλέα, ὅστις τοὺς εἶχε διορίσει. Τοῦτο τί ἄλλο σημαίνει ἢ τὴν ἄγνοιαν τῶν προσώπων; Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζῃ τις τὴν ἠθικότητα ἑκάστου ἀνθρώπου, τὸν ὁποῖον συναντᾷ εἰς τὸν βίον του. Ὑπολαμβάνει τοῦτον ἄνθρωπον ἔντιμον, αὐτὸς δὲ εἶτα ἀποκαλύπτεται ὅτι ἔχει ἐλάττωσιν ἠθικότητος. Τοῦτο ὁ χρόνος ἀποκαλύπτει, τότε δ’ ἀποπέμπεται ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν. Καὶ τοὺς δημοδιδασκάλους διορίζει τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον. Τίνας διορίζει; Δημιουργεῖ τὰ πρόσωπα; Ὄχι· διορίζει τιμίους ἀνθρώπους, ἔχοντας δίπλωμα, δοκιμασθέντας ἐπὶ ἔτη εἰς τὴν διδασκαλίαν τῶν παίδων, ἀναγνωρισθέντας ὡς ἱκανοὺς, καὶ ὁ ἐπιθεωρητὴς ἐπικυροῖ τὸν διορισμὸν καὶ ὁ νομάρχης. Ἀλλ’ ἐὰν διώριζεν αὐτοὺς ὁ Ὑπουργὸς, δὲν ἤθελε συμβῆ τὸ αὐτό; Ὑποθέσατε ὅτι ἤμην Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Γνωρίζω τὰς ποιότητας καὶ τὴν ἠθικότητα ἑκάστου; Γνωρίζω τὸ παρελθὸν καὶ τὴν ἱστορίαν αὐτοῦ; Θέλει μοὶ προταθῆ νὰ διορίσω π. χ. τὸν Βασίλειον Δημητριάδην, καὶ διορίζω αὐτὸν καλῇ τῇ πίστει, ἀλλ’ οὗτος ἀποδεικνύεται, ὅτι ἔχει καταδικασθῆ πρὸ ἓξ μηνῶν. Πταίει ὁ νόμος; Εἶναι ἀτέλεια τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, ἀτέλεια τῶν ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσιν ἐπαρκῆ ἠθικότητα, ἀτέλεια τῶν Ὑπουργῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν γνωρίζουσι τὴν ἠθικότητα καὶ τὴν ποιότητα ἑκάστου ἀνθρώπου.

§91ΣΤΑΗΣ. Εἶναι ἄξιον περιεργείας, πῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπιμένει εἰς τὴν ἐξενεχθεῖσαν παρ’ αὐτοῦ γνώμην, ὅτι τὸ πρώην ἐκπαιδευτικὸν καθεστὼς τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἦτο κοινωνιστικόν! Λυποῦμαι ὅτι δὲν ἔχω τὸν καταργηθέντα ἐκεῖνον νόμον πρόχειρον, ἵνα καταδείξω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ διάταξις εἶναι σαφής, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐπετρέπετο εἰς τὸ Δημόσιον νὰ λάβῃ ὡς εἰσφορὰν διὰ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν ἐκ τῶν ἐσόδων τῶν δήμων, τῶν ἐξ ἀμέσων ἢ ἐμμέσων δημοτικῶν φόρων, ποσὸν ἀνώτερον τῶν πεντήκοντα ἑκατοστῶν, οὐδὲ νὰ θίξῃ ποσὸν δραχμῶν 2,000 ἐκ τῶν αὐτῶν ἐσόδων, ὅπερ ἔπρεπε νὰ μένῃ ἀπηλλαγμένον τῆς εἰσφορᾶς· ὡς ἐπίσης ἡ εἰσφορὰ τῶν δήμων δὲν ἐπετρέπετο νὰ ἦναι μείζων τῆς ἀπαιτουμένης δαπάνης διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ διὰ γενικῶν γραμμῶν, ὅτι τὰ αὐτὰ ὀλέθρια οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα καὶ τὸ πρώην καθεστὼς εἶχεν ἀφήσει εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, οἷα καὶ τὸ σημερινόν. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές, διότι γινώσκομεν, ὅτι τὸ Δημόσιον εἰσέπραξεν 1½ ἑκατομμύριον, δυνάμει τοῦ νόμου ἐκείνου, ὡς εἶπε καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ, ἤτοι κατὰ τὸ 1893, κατὰ τὸ δεύτερον ἔτος δύο ἑκατομμύρια, καὶ κατὰ τὸ τρίτον 2½ ἑκατομμύρια. Ἐνῷ σήμερον οὐδεὶς γινώσκει τί θὰ καταβάλῃ τὸ Δημόσιον ὡς συνδρομὴν διὰ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν. Ἐὰν δὲ ἦναι ἀκριβὲς τὸ πρὸ μικροῦ λεχθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εἶχε καταβάλει τὸ Δημόσιον 4 ἑκατομμύρια, τότε ἀπαιτοῦνται 6½ ἑκατομμύρια διὰ τὴν δαπάνην τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἐὰν δ’ ἀφαιρέσητε τὴν συνδρομὴν τοῦ Δημοσίου ἐξ 1,500,000, θὰ ἴδητε, ὅτι ζητεῖτε νὰ εἰσπράξητε παρὰ τῶν δήμων τὰ πέντε ταῦτα ἑκατομμύρια. Σᾶς ἐπαναλαμβάνω καὶ τώρα, ὅ,τι κατὰ τὸ 1895 καὶ κατὰ τὸ 1896 σᾶς εἶπον, δὲν θὰ κατορθώσητε νὰ εἰσπράξητε τὸ ποσὸν τοῦτο παρὰ τῶν δήμων, διότι τὰ ⅜ τῶν δήμων εἶναι ἄποροι δῆμοι, εἶναι δῆμοι, τῶν ὁποίων τὰ ὅλα ἔσοδα δὲν καλύπτουσιν οὐδὲ τὰς δαπάνας τῆς δημοτικῆς αὐτῶν ἐκπαιδεύσεως· οὐδὲν ἄλλο ἑπομένως θὰ κατορθώσητε ἢ νὰ ἐπαυξήσητε τὰ ἐλλείμματα τοῦ δημοσίου ταμείου εἰς βάρος τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἰσχυρίζετο πρὸ μικροῦ, ὅτι ἐγὼ δὲν ἔλεγον ἀκριβῆ, ἰσχυριζόμενος ὅτι 4 ἑκατομμύρια περίπου ἀναφέρονται εἰς βάρος τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν τῷ παθητικῷ τῶν λογαριασμῶν τοῦ δημοσίου ταμείου. Κατὰ τὴν μηνιαίως δημοσιευομένην γενικὴν ληψοδοσίαν τοῦ δημοσίου ταμείου, θὰ ἴδητε ἐν τοῖς ὑπολοίποις τῶν χρεώσεων ἢ πληρωμῶν, ὅτι τὸ καταργηθὲν ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ὀφείλει εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον 4,419,678, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐλλείμματα παρελθουσῶν χρήσεων καὶ τὰ ὁποῖα οὐδέποτε θὰ εἰσπράξῃ τὸ Δημόσιον. Τῆς αὐτῆς κατηγορίας ἐπισφαλεῖς ἀπαιτήσεις ἔχει πλείστας τὸ Δημόσιον, αἱ ὁποῖαι ἀναγράφονται εἰς τὸ ἐνεργητικὸν αὐτοῦ, καὶ αἱ ὁποῖαι βεβαίως πρέπει νὰ διαγραφῶσι. Τὰς ἐπισφαλεῖς ταύτας ἀπαιτήσεις θ’ αὐξήσητε διὰ τοῦ ἐν ἰσχύϊ ἐκπαιδευτικοῦ σας συστήματος περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐκτὸς ἐὰν καταργήσητε τὰ ἡμίση τῶν λειτουργούντων δημοτικῶν σχολείων. Ἀλλ’ εἰς τὴν ἰδέαν ταύτην, τὴν ὁποίαν ἐγὼ καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος σᾶς εἶπον, τῆς καταργήσεως πολλῶν δημοτικῶν σχολείων διὰ τοῦ ἐν ἰσχύϊ νόμου περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐξανέστη ὅλη ἡ πτέρυξ τῆς Συμπολιτεύσεως, καὶ συνεπείᾳ τῆς ἐξεγέρσεως ταύτης ἠναγκάσθητε νὰ ψηφίσητε νέον νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου οἱ ταμίαι ὑπεχρεοῦντο νὰ προκαταβάλλωσι τοὺς μισθοὺς τῶν δημοδιδασκάλων, καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅτι μακρὰ συζήτησις εἶχεν ἐγερθῆ μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὰς διαφόρους περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας θὰ ἠδύνατο ἢ δὲν θὰ ἠδύνατο ὁ ταμίας νὰ καταβάλλῃ τοὺς μισθοὺς τῶν δημοδιδασκάλων, καὶ τότε ὑπεχωρήσατε, εἰσαγαγόντες τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σήμερον εἶναι νόμος, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ἐτροποποιήθη διάταξις περὶ καταβολῆς τῶν μισθῶν τῶν δημοδιδασκάλων ὑπὸ τῶν ταμιῶν, καὶ ἠναγκάσατε τοὺς ταμίας τοῦ Κράτους, ἐν πάσῃ περιπτώσει, νὰ προκαταβάλλωσι κατὰ τὸ πρῶτον δεκαήμερον ἑκάστου μηνὸς τοὺς μισθοὺς τῶν δημοδιδασκάλων, συνεπείᾳ δὲ τοῦ νόμου ἐκείνου εὑρίσκεται ἤδη τὸ ἔλλειμμα ἐν τοῖς δημοσίοις ταμείοις, καὶ λυποῦμαι ὅτι δὲν ἔχω τὴν ἄλλην κατάστασιν, τὴν δημοσιευθεῖσαν καὶ κατατεθεῖσαν παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, περὶ τῆς ὁποίας ἔλεγε πρὸ μικροῦ, ὅτι δὲν ἐνθυμεῖται πόσον εἶναι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐγὼ εἶπον ὅτι εἶναι 1,900,000 περίπου, καὶ τὸ ὁποῖον οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ ἔλλειμμα, ὅπερ ἀδύνατον νὰ εἰσπράξῃ τὸ Δημόσιον παρὰ τῶν δήμων. Τώρα ἀπέναντι τοῦ ἐλλείμματος τούτου ἔχει τὸ Δημόσιον τὴν συνδρομὴν αὐτοῦ ἐξ 1,500,000, τὴν ὁποίαν διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔδωκεν εἰς τοὺς ἀπόρους δήμους, καὶ κατὰ τὴν διανομὴν τῆς ὁποίας τίς οἶδεν ὁποῖα ῥουσφετολογήματα θὰ λάβωσι χώραν. Καὶ ἐγὼ τοιαῦτα εἶναι τὰ κενὰ καὶ αἱ ἀτέλειαι τοῦ νόμου ͵ΒΤΜΘʹ περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μᾶς προτρέπει νὰ περιμένωμεν, ἵνα ἔλθῃ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως εἰς τὴν Βουλήν, διὰ νὰ μᾶς δώσῃ πληροφορίας! καὶ ἐκτὸς τούτου μᾶς ἔλεγε πρὸ μικροῦ νὰ ἀναμένωμεν μέχρις οὗ ἔλθω ἐγὼ εἰς τὰ πράγματα, ἵνα διορθώσω τὸν νόμον! Ἀλλοίμονον, ἐὰν περιμένετε νὰ γείνω ἐγὼ Πρωθυπουργός, διὰ νὰ βελτιώσω τὸν τραγελαφικὸν νόμον, περὶ δημ. ἐκπαιδεύσεως!—διότι τοῦτο θέλει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως (ἱλαρότης). Εἶναι περίεργον, πῶς, ἐνῷ πάντες οἱ Βουλευταὶ γνωρίζουσιν ὅτι εἶναι ἐλατωματικὸς ὁ νόμος ͵ΒΤΜΘʹ, ὅτι εἶναι καταστρεπτικὸς διὰ τὰ οἰκονομικὰ τῶν δήμων, ὅτι εἶναι ἐξαμβλωματικὸς καὶ ὑπὸ ἐκπαιδευτικὴν ἔποψιν, ἐν τούτοις δὲν σπεύδετε νὰ καταργήσητε αὐτόν!

§92ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν γνώμην σας.

§93ΣΤΑΗΣ. Δὲν εἶναι κατὰ τὴν γνώμην μου. Εἶναι κατὰ τὴν γνώμην τοῦ ἐκ Κραναίας συναδέλφου κ. Βαλσαμάκη, κατὰ τὴν γνώμην τοῦ ἐκ Κυνουρίας συναδέλφου κ. Πέῤῥου καὶ τῶν ἄλλων ἀξιοτίμων συναδέλφων, τῶν ὑποβαλόντων τὸ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως αὐτοῦ... Ναί, κύριε Πέῤῥε, ἢ ὄχι;

§94ΠΕΡΡΟΣ. Μάλιστα.

§95ΣΤΑΗΣ. Λοιπὸν εἶναι κατὰ τὴν γνώμην μου; Ἢ νομίζετε ὅτι ἐγὼ εἶμαι ὁ κ. Πέῤῥος; Ὑπάρχει, νομίζω, διαφορὰ (γέλωτες) τοὐλάχιστον ὡς πρὸς τὰ πολιτικὰ φρονήματα. Ἐγὼ λυποῦμαι, ὅτι τὰ κατὰ τοῦ ἐν ἰσχύϊ ἐκπαιδευτικοῦ συστήματος λεχθέντα κατὰ τὰ 1895 καὶ 1896 παρ’ ἡμῶν κυροῦνται σήμερον, εἰς βάρος καὶ τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ τῶν συμφερόντων τῶν δήμων καὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§96ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐν ἔτει 1895, ὅτε συνεζητεῖτο ὁ ἐν ἰσχύϊ νόμος περὶ στοιχειώδους ἢ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἤμην ὁ ἐκθυμότερον παντὸς ἄλλου ἀποκρούσας αὐτὸν καὶ κατ’ ἀρχὴν καὶ ἐν ταῖς λεπτομερείαις, ἀγωνιζόμενος ἐπὶ ὥρας πολλάς, καὶ κινῶν τὸν χόλον ἐνίων συναδέλφων καὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἰσχυριζομένων, ὅτι οὕτω πως ἐζήτουν νὰ κωλυσιεργήσω. Ἀλλ’ ὡς τὰ πράγματα ἀπέδειξαν ἤδη, νομίζω ὅτι πᾶς τις θὰ μοὶ ἀποδώσῃ δίκαιον διὰ τὴν καταπολέμησιν τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ θ’ ἀνομολογήσῃ, ὅτι ἤμην ἐν τῇ ἀληθείᾳ τότε, προειπών, ὅτι διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ οὐδεμία τὸ παράπαν βελτίωσις εἰς τὴν στοιχειώδη ἡμῶν ἐκπαίδευσιν, ἀλλὰ τοὐναντίον χάος καὶ σύγχυσις θὰ ἐπήρχετο εἰς αὐτήν. Τότε ἐξῆρα καὶ τὰ δεινὰ ἀποτελέσματα τοῦ νόμου ἐκείνου διὰ τοὺς δήμους, ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομικήν, διὰ τῆς ὑποχρεώσεως αὐτῶν εἰς τὴν ἄμεσον καταβολὴν τῶν δαπανῶν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἀποκρούων τότε ἐν πολλοῖς τοὺς ἰσχυρισμούς μου, ἀντέταξε κυρίως ἓν ἐπιχείρημα, ὅτι πρόκειται περὶ ἀποκεντρώσεως, καθ’ ἣν θὰ ἐχορηγεῖτο αὐτοδιοίκησις εἰς τοὺς δήμους, οὕτως ὥστε, ἀφοῦ αὐτοὶ εἰσφέρουσι τὰ χρήματα, νὰ ἔχωσι καὶ τὸ δικαίωμα νὰ διευθύνωσι καὶ τὴν ἐκπαίδευσίν των. Ἐπέφερε μάλιστα τότε: «Ἐπὶ τέλους θὰ κάμωμεν μίαν δοκιμήν· ἐὰν αὕτη ἀποτύχῃ, δυνάμεθα νὰ μεταῤῥυθμίσωμεν τὸν νόμον τοῦτον, ἢ καὶ νὰ τὸν ἀντικαταστήσωμεν δι’ ἄλλου.» Ἀλλὰ νῦν τ’ ἀποτελέσματα εἶναι προφανῆ εἰς πάντας, ἀφοῦ οὐδεὶς πλέον δύναται μετὰ λόγου νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι διὰ τοῦ ἐν ἰσχύϊ νόμου ἐπῆλθε χειροτέρευσις, καὶ οὐδεμία ἀπολύτως βελτίωσις εἰς τὴν στοιχειώδη ἡμῶν ἐκπαίδευσιν. Καὶ εἴμεθα, Κύριοι, ἀδικαιολόγητοι ὅλως διὰ τοῦτο. Μετὰ πολλὰς δοκιμὰς καὶ ἀγῶνας μακροὺς ἐν τῷ παρελθόντι, κατωρθώσαμεν ν’ ἀποκτήσωμεν καὶ ἄλλα ἀγαθὰ ἐν τῇ στοιχειώδει ἐκπαιδεύσει, μάλιστα δὲ τὸ ἑξῆς, καθ’ ὃ ἕκαστον χωρίον, ἑκάστη κωμόπολις, ἑκάστη πόλις, ἀναλόγως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μαθητῶν εἶχε καὶ τὸν βαθμὸν τοῦ σχολείου καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν διδασκάλων. Κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1892, ἐλήφθη τὸ μέτρον, ὅπως ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐπισήμου ἀπογραφῆς τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Ἑλλάδος ληφθῇ ὡς μέσος ὅρος τὸ 7% ἐπὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν κατοίκων ὡς πρὸς τοὺς μαθητὰς, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ οὕτω πως ἐξευρισκομένου ἀριθμοῦ τῶν μαθητῶν νὰ κανονίζηται καὶ ὁ βαθμὸς τοῦ σχολείου καὶ τοῦ δημοδιδασκάλου καὶ ὁ ἀριθμὸς τούτων, ὅτε παρίστατο ἀνάγκη διορισμοῦ πλειόνων δημοδιδασκάλων ἐν τινι σχολείῳ. Οὕτω πως ἕκαστον χωρίον, ἑκάστη κωμόπολις καὶ πόλις ἀπέκτα τὰ προσήκοντα σχολεῖα καὶ τοὺς προσήκοντας διδασκάλους, χωρὶς νὰ γίνεται διάκρισίς τις, χωρὶς νὰ ἐγείρηται πλέον παράπονον. Ὁ νόμος τοῦ 1892 ἐτίθη ἓν τέρμα εἰς τὴν ἀταξίαν, τὴν πρὶν ἐπικρατοῦσαν ἐν τῇ στοιχειώδει ἡμῶν ἐκπαιδεύσει. Κατὰ τὸ πρώην καθεστὼς, τί συνέβαινεν; εἴχομεν πρωτοβαθμίους, δευτεροβαθμίους, τριτοβαθμίους δημοδιδασκάλους καὶ γραμματοδιδασκάλους, καὶ ἀναλόγως τῶν ἀπαιτήσεων τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου διωρίζομεν πολλάκις τοὺς πρωτοβαθμίους εἰς χωρία, ἐν οἷς ἔπρεπε νὰ ἦναι γραμματοδιδάσκαλοι, καὶ τοὺς γραμματοδιδασκάλους εἰς χωρία, ἐν οἷς ἔπρεπε νὰ ἦναι δημοδιδάσκαλοι. Καὶ τί ἄλλο ἀκόμη συνέβαινε; Συνεκεντροῦμεν τότε κατὰ τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου ὑπεραρίθμους δημοδιδασκάλους εἰς τὰς πόλεις, διότι οὐδὲν ὅριον ἔθετεν ὁ πρὶν ἐν ἰσχύϊ νόμος ὡς πρὸς τὸν ἀριθμὸν καὶ τὸν βαθμὸν τοῦ δημοδιδασκάλου, καὶ δὲν διωρίζομεν τοιούτους εἰς πολλὰς κωμοπόλεις καὶ χωρία, μολονότι ἐδικαιοῦντο αὐτὰ νὰ ἔχωσι δημοδιδάσκαλον. Τότε δὲ, Κύριοι, συνέβαινε τὸ ἑξῆς ἄτοπον. Ἡ εἰσφορὰ ἦτο ἀνάλογος τῶν δαπανῶν ἑκάστου δήμου ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀλλὰ ἔμενον πολλὰ σχολεῖα ἀργοῦντα, ἐλλείψει διδασκάλων. Ὁ προϋπολογισμὸς ἐγίνετο ἐπὶ τῇ προϋποθέσει ὅτι εἷς δῆμος θὰ εἶχεν ἓξ ἢ ἑπτὰ δημοτικὰ σχολεῖα. Ἀλλ’ αἴφνης τὰ τέσσαρα ἐξ αὐτῶν, ἢ καὶ τὰ πέντε ἐνίοτε, ἔμενον ἀργοῦντα, χωρὶς ὅμως τοῦτο νὰ ἐλαττώνῃ τὴν εἰσφορὰν τῶν ἐνδιαφερομένων δήμων, ὧν τὸ χρῆμα οὕτω κατεβάλλετο, ὅπως πληρῶνται καὶ ὑπερπληρῶνται δημοδιδασκάλων αἱ πόλεις. Συνέβη, Κύριοι, τότε κατὰ τὰς ἐνιαυσίους ἐξετάσεις, καθ’ ἃς πληροφορίας εἶχε τὸ Ὑπουργεῖον ἐν ἔτει 1892, νὰ εὑρεθῶσιν εἴς τινα μέρη πλείονες διδασκάλισσαι ἢ μαθήτριαι! Αὐτὸ δὲν ἦτο βεβαίως παράνομον, κατὰ τὰ τότε ἰσχύοντα, ἦτο νόμιμον· διότι ὁ τότε ἐν ἰσχύϊ νόμος οὐδένα περιορισμὸν ἔθετεν ὡς πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν διδασκάλων καὶ ὡς πρὸς τὸν βαθμὸν τῶν σχολείων. Τοὺς περιορισμοὺς τούτους ἐθέσαμεν διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1892, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐλήφθη ὡς βάσις ὁ ἀριθμὸς τῶν κατοίκων καὶ ὁ ἀναλογῶν εἰς αὐτὸν ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν, ἐπὶ τῇ βάσει δὲ αὐτοῦ ὑπεχρεοῦτο ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἱδρύσῃ γραμματοδιδασκαλεῖον ἢ δημοτικὸν σχολεῖον, καὶ νὰ διορίσῃ τὸν προσήκοντα διδάσκαλον ἢ τὸν προσήκοντα ἀριθμὸν διδασκάλων. Ἦτο τοῦτο ἓν μέγα κέρδος, τὸ ὁποῖον ἀπεκτήσαμεν τότε. Τὸ κέρδος αὐτὸ ἀπωλέσαμεν διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1895, διότι ὁ νόμος οὗτος, καταργήσας τὸν νόμον τοῦ 1892, οὐδεμίαν βάσιν ἔθεσεν ὡς πρὸς τὴν σύστασιν τῶν σχολείων καὶ τὸν διορισμὸν τῶν δημοδιδασκάλων. Ἀφέθημεν εἰς τὴν αὐθαιρεσίαν τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων, τῶν Ἐποπτικῶν Συμβουλίων καὶ τῶν ἑκασταχοῦ ἐπιθεωρητῶν, καὶ τὴν αὐθαιρεσίαν ταύτην τὴν ἐκβιάζομεν ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομικήν. Τὸ Ὑπουργεῖον, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου τοῦ ἐν ἰσχύϊ, τί λέγει; «Οἱ δῆμοι ἂς ψηφίσωσι τὸν προϋπολογισμόν των, ἂς ὁρίσωσι τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας ἔχουσι νὰ διαθέσωσιν ὑπὲρ τῶν δημοτικῶν σχολείων, καὶ ὅταν ἴδω, ὅτι δὲν ἐπαρκοῦσιν αὐτοί, τότε ἐπέρχομαι ἐγὼ ἐπίκουρος.» Ἀλλ’ οἱ δῆμοι, ὅταν ψηφίζωσι τοὺς προϋπολογισμούς των, τοὺς μεταβιβάζουσιν εἰς τοὺς νομάρχας· οἱ νομάρχαι, συνεπείᾳ ἐγκυκλίων τοῦ Ὑπουργείου, φροντίζουσιν, ὅσον τὸ δυνατόν, νὰ ἐπιβαρύνωσι διὰ τῶν δαπανῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως τοὺς δήμους, ὅπως ἀνακουφίζηται κατὰ συνέπειαν τὸ Δημόσιον. Ἀλλὰ τί πράττουσι πρὸς τοῦτο; Ἐξογκοῦσι τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων. Πρὸ τοῦτο ἀνύπαρκτα ἔσοδα δημιουργοῦσι καὶ ἀναγράφουσιν ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς, ὅπως συνέβη τοῦτο εἰς ἕνα δῆμον μικρὸν τῆς ἐπαρχίας μου, τὸν τῆς Νέας Πέλλης. Ὁ δῆμος οὗτος δὲν ἔχει κανένα ἄμεσον φόρον, διότι εἶναι δῆμος συνοικισμοῦ· δὲν ἔχει οὔτε φόρον οἰκοδομῶν, οὔτε φόρον ἀροτριώντων κτηνῶν, οὔτε βάμβακος, οὔτε οἴνου· οἱ δημόται του κατοικοῦσιν εἰς Ἀταλάντην, ἐκεῖ ἔχουσι καὶ τοὺς ἀγρούς των καὶ τὰς ἀμπέλους των, ἐκεῖ ὑπάγεται καὶ ἡ φορολογία τῶν οἰκοδομῶν των, τοῦ οἴνου καὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ἤτοι εἰς τὸν δῆμον Ἀταλάντης. Ὁ δῆμος δὲ Νέας Πέλλης δὲν ἔχει κανὲν τοιοῦτον ἔσοδον. Ἐν τούτοις ὁ κ. νομάρχης, διὰ νὰ κατορθώσῃ νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸν δῆμον αὐτόν, τὸν ἐνδεῆ καὶ ἄπορον, διὰ τῆς δαπάνης ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, τί ἐσοφίσθη; Ἀνέγραψεν αὐτὸς αὐθαιρέτως εἰς τὸν προϋπολογισμὸν αὐτοῦ ἔσοδα, ἅτινα δὲν ἔχει. Ἄλλοι δὲ δῆμοι, διὰ ν’ ἀποφύγωσι τὸ τοιοῦτον κακόν, τί ἐμηχανεύθησαν; Προτείνουσι τὸν ὑποβιβασμὸν τῶν διαφόρων σχολείων καὶ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν διδασκάλων, ὅπου δὲ κατ’ ἀνάγκην, διότι τοῦτο ἀπῄτει ὁ ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν, ἦσαν δύο ἢ τρεῖς δημοδιδάσκαλοι πρίν, τοὺς περιορίζουσιν εἰς δύο ἢ ἕνα μόνον, ὅπου δὲ ἦσαν πρωτοβάθμιοι, τοὺς ἀντικαθιστῶσι διὰ δευτεροβαθμίων, ὅπου ἦσαν δευτεροβάθμιοι, διὰ τριτοβαθμίων, ὅπου τριτοβάθμιοι, διὰ γραμματοδιδασκάλων. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου τοὐλάχιστον ἔχει συμβῆ αὐτό· εἰς θέσιν δημοδιδασκάλων ἔχουσι διορισθῆ νῦν γραμματισταί, ἢ ἁπλῶς γραμματοδιδάσκαλοι. Φοβερὰ εἶναι ἡ σύγχυσις, ἡ ὁποία ἐπῆλθεν ἐντεῦθεν. Ἡ δὲ χειροτέρευσις τῆς ἐκπαιδεύσεως, ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν, εἶναι προφανὴς εἰς πάντας. Ἰδοὺ λοιπόν, Κύριοι, ἓν καλόν, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὁ παλαιὸς νόμος τοῦ 1892, κατὰ τὸν ὁποῖον τὸ Κράτος, ἀναλόγως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν κατοίκων, καὶ ἑπομένως τῶν μαθητῶν, συνίστα τὰ σχολεῖα, διορίζον εἰς αὐτὰ τοὺς προσήκοντας κατὰ νόμον δημοδιδασκάλους, καὶ ἐπλήρονεν αὐτούς, καὶ ἀκολούθως εἰσέπραττεν ὅ,τι ἦτο δυνατὸν νὰ εἰσπράξῃ παρὰ τῶν δήμων. Αὐτὸ τὸ καλὸν δὲν τὸ ἔχομεν τώρα· οἱ δῆμοι ἐπιβαρύνονται διὰ τῶν εἰκονικῶς ἐξογκουμένων προϋπολογισμῶν ὑπὸ τῶν νομαρχῶν, νὰ καταβάλλωσι δαπάνας ὑπὲρ τῶν δημοτικῶν σχολείων, τὰς ὁποίας δὲν ἔχουσι, καὶ ἐνῷ περιέρχονται οὕτω πως εἰς μεγάλην ἀπορίαν καὶ μεγάλην στενοχωρίαν αὐτοί, ἀναγκάζονται συγχρόνως νὰ ὑποβιβάζωσι τὰ σχολεῖα, ἀντὶ τακτικῶν δημοδιδασκάλων νὰ διορίζωσιν ἢ γραμματιστὰς ἢ καὶ γραμματοδιδασκάλους καὶ οὕτω πως ἐπέρχεται πρὸς τῇ οἰκονομικῇ δυσχερείᾳ τῶν δήμων καὶ ἡ χειροτέρευσις τῆς δημοτικῆς ἡμῶν ἐκπαιδεύσεως. Προκειμένου, Κύριοι, περὶ τοιούτων ζητημάτων, δὲν νομίζω ὅτι δύναται νὰ ὑπάρξῃ οὔτε Συμπολίτευσις οὔτε Ἀντιπολίτευσις ἐνταῦθα. Εἴμεθα πάντες Ἕλληνες, καὶ πονοῦμεν τὸν τόπον μας. Ἐπιθυμοῦμεν πρὸ παντός, αὐτὴ ἡ πρώτη πνευματικὴ τροφὴ τοῦ λαοῦ νὰ ᾖναι ὑγιής, νὰ ᾖναι τοιαύτη, ὁποίαν ἀπαιτεῖ τὴν σήμερον ἡ κοινωνικὴ ἀνάπτυξις καὶ τοῦ ἄλλου κόσμου, ἀλλὰ καὶ αὐτῆς τῆς Ἑλλάδος. Σᾶς παρακαλῶ, ἐὰν δύναταί τις, ἂς διαμφισβητήσῃ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον λέγω καὶ ἀπέδειξα. Λυποῦμαι δὲ, Κύριοι, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἰσχυρίσθη ἄλλοτε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐγὼ δὲ τὸ διέψευσα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νόμων, ἠθέλησε καὶ τὴν σήμερον νὰ τὸ ἐπαναλάβῃ. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι κατὰ τὸ παλαιὸν σύστημα ἐπλήρονον οἱ ἄποροι δῆμοι διὰ νὰ ἔχωσι σχολεῖα οἱ εὔποροι δῆμοι. Ὄχι! ἐπλήρονον οἱ εὔποροι δῆμοι, διὰ νὰ ἔχωσι σχολεῖα οἱ ἄποροι, διότι, ὡς εἶπον, ὁ νόμος δὲν ἔθετο κανένα περιορισμὸν εἰς τοῦτο. Τὸν νόμον αὐτὸν, κύριε Πρωθυπουργὲ, ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ τοῦ 1891, ὑμῶν Πρωθυπουργοῦ ὄντος, καὶ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν τοῦ κυρίου Γεροκωστοπούλου.

§97Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι σφάλλεσθε.

§98ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀκούσατε τί λέγει ὁ νόμος αὐτός. Ὁ νόμος αὐτὸς εἶναι ὁ ᾼϠΜΑʹ τῆς 27 Μαρτίου 1891. Ἐν ἄρθρῳ, 2 § βʹ τοῦ νόμου τούτου ἀναγινώσκομεν ἐπὶ λέξει: «Εἰσφορὰ ἐκ τῶν ταμείων ἴση πρὸς τὴν ἀπαιτουμένην δαπάνην διὰ τὴν δημοτικὴν ἑκάστου αὐτῶν ἐκπαίδευσιν, οὐδέποτε δὲ ἀνωτέρα τῶν πεντήκοντα ἢ κατωτέρα τῶν δεκαπέντε ἑκατοστῶν τοῦ ὅλου ποσοῦ τῶν ἐν γένει ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων δημοτικῶν φόρων προϋπολογιζομένων εἰσοδημάτων ἑκάστου δήμου, πάντοτε ὅμως εἰς ὅσον ἀφήνοντα δι’ ἕκαστον δῆμον, ἐκ τῶν αὐτῶν εἰσοδημάτων, ἀπηλλαγμένον τῆς εἰσφορᾶς ποσὸν δραχμῶν 3,000...» Τὴν διάταξιν ταύτην ἐπανέλαβεν ὁ νόμος ͵ΒΠΕʹ τοῦ 1892 ὡς ἑξῆς: «Ἐπιβάλλεται εἰσφορὰ τῶν δήμων τοῦ Κράτους ἴση πρὸς τὴν ἀπαιτουμένην δαπάνην διὰ τὴν προσήκουσαν καὶ ἐπαρκῆ εἰς ἕκαστον τῶν δήμων στοιχειώδη αὐτοῦ ἐκπαίδευσιν...» Ἐγὼ ἄλλοτε προεκάλεσα τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὡρισμένα γεγονότα, ἐμφαίνοντα ὅτι πλείονες ἢ εἷς καὶ μόνος δῆμος κατέβαλεν εἰσφορὰν ἀνωτέραν ἐκείνης, ἥτις ἐδαπανᾶτο ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους αὐτοῦ ἐκπαιδεύσεως, τῷ εἶπον δὲ, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἔχει καθῆκον νὰ καταγγείλῃ τὴν τοιαύτην πρᾶξιν, καὶ ἡ Βουλὴ νὰ ἀπαγγείλῃ κατηγορητήριον κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ ἐκείνου, ὅστις ἐτόλμησε νὰ ἀθετήσῃ τοιαύτας ῥητὰς διατάξεις τοῦ νόμου. Ὑπουργοὶ ἦσαν ὁ κύριος Γεροκωστόπουλος, μετ’ αὐτὸν ὁ κ. Κοσσονάκος, ὁ κ. Σκουλούδης ἐπί τινα χρόνον, ἐγὼ, ὁ κ. Καλλιφρονᾶς, καὶ εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ δώσωμεν ἀμέσως λόγον, ἐάν τις ἐξ ὑμῶν παρέβη τὸν νόμον. Λοιπὸν, κύριε Πρωθυπουργὲ, μὴ ἐπιμένετε. Σᾶς παρακαλῶ νὰ ἀποδείξητε, ὅτι εἷς καὶ μόνος δῆμος κατέβαλε ποτὲ περιπλέον τοῦ ποσοῦ ἐκείνου ὡς εἰσφορὰν, τὸ ὁποῖον ἀπῃτεῖτο διὰ τὰ νομίμως ἱδρυμένα δημοτικά του σχολεῖα.

§99Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ σᾶς φέρω πίνακα.

§100ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Σᾶς ἐπροκάλεσα καὶ ἄλλοτε, ἀλλὰ δὲν τὸ ἐπράξατε. Ἐγὼ ὅμως σᾶς ἀνέφερα τὸ ῥητὸν γράμμα τῶν νόμων τῶν σχετικῶν, ἐκ τῶν ὁποίων ἀποδεικνύεται, ὅτι δὲν ἠδύνατο ποτὲ νὰ εἰσπραχθῇ παρ’ ἑνὸς δήμου περιπλέον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἔπρεπεν αὐτὸς νὰ εἰσφέρῃ ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς του ἐκπαιδεύσεως. Οἱ νόμοι, Κύριοι, οἱ ἐν ἰσχύϊ πρότερον, περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως καὶ περὶ ταμείου δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, εἰς παλαιοτέραν ἐποχὴν ἐπέβαλλον εἰς τοὺς δήμους εἰσφορὰν ἀνάλογον πρὸς τὴν δαπάνην τῆς στοιχειώδους των ἐκπαιδεύσεως. Καθ’ ὅσον ὅμως οἱ δῆμοι δὲν ἐπήρκουν, ἐπήρχετο εἰς αὐτοὺς ἐπίκουρον τὸ Κράτος. Ἀλλὰ δὲν εἴχομεν τότε τὸ κακὸν, τὸ ὁποῖον συμβαίνει τώρα, νὰ ψηφίζωσι δηλαδὴ οἱ δῆμοι προϋπολογισμοὺς, νὰ ἔχωσι τὰ βάσανα τὰ γνωστὰ μὲ τὴν Νομαρχίαν, ἕως ὅτου ἡ Νομαρχία εἴτε ἐξογκώσῃ εἴτε ἀφαιρέσῃ ἔσοδα ἢ ἔξοδα καὶ γείνῃ ἐπὶ τέλους ἡ ἔγκρισις, καὶ καθίσῃ τὸ Δημόσιον νὰ ἐξετάσῃ καὶ ἴδῃ, τί μένει διὰ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν, καὶ τότε νὰ πληρώσῃ τοὺς δημοδιδασκάλους. Διότι αὐτὸ εἶναι τὸ σύστημα τὸ νῦν ἐν ἰσχύϊ, καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ μεγαλείτερον χάος, τὸ ὁποῖον βλέπετε καὶ μετὰ τὴν τροποποίησιν τοῦ νόμου νὰ ἐξακολουθῇ ὑφιστάμενον. Τότε τὸ Κράτος κατέβαλλεν αὐτὸ ἀπ’ εὐθείας εἰς τοὺς δημοδιδασκάλους καθ’ ἕκαστον μῆνα τὸν μισθόν των καὶ ὅλας τὰς δαπάνας τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, εἰσέπραττε δὲ ἀκριβῶς ἐκ τῶν δήμων ὅ,τι ἦτο δυνατὸν νὰ εἰσπράξῃ. Διῃροῦντο δὲ τότε οἱ δῆμοι εἰς τρεῖς κατηγορίας· εἰς δήμους λεγομένους αὐτάρκεις, καθ’ ὅσον δηλ. τὰ ἔσοδά των ἐπήρκουν ἵνα καταβάλλωσι τὴν εἰσφοράν, τὴν ἀπαιτουμένην διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσίν των, εἰς δήμους θεωρουμένους ἐπιδεεῖς, καθ’ ὅσον δηλ. εἶχον μέσα τινὰ νὰ διαθέσωσιν ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους των ἐκπαιδεύσεως, ἀλλὰ δὲν ἔφθανον αὐτὰ, καὶ τὸ ἔλλειμμα ἀνεπλήρου τὸ Δημόσιον, καὶ εἰς τρίτην κατηγορίαν δήμων ἐνδεῶν, ὑπὲρ τῶν ὁποίων τὸ Δημόσιον κατέβαλλε τὸ ὅλον τῶν ἐξόδων, διότι οὔτε ὀβολὸς ἐπερίσσευεν ἐξ αὐτῶν, ὅπως διαθέσουν ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Εἴχομεν κατορθώσει, Κύριοι, μετὰ τόσας δοκιμασίας, ὕστερον ἀπὸ τόσα βάσανα, ἀπὸ τοῦ 1833 μέχρι τοῦ 1892, νὰ φθάσωμεν τέλος πάντων εἰς ἓν σύστημα τακτικὸν, οἱ δημοδιδάσκαλοι νὰ ἔχουν ἥσυχον τὴν κεφαλήν των, νὰ ἠξεύρωσιν ὅτι ἅμα λήξῃ ὁ μὴν θὰ πληρωθῶσι τὰ χρήματά των, οἱ δῆμοι νὰ ἠξεύρωσιν ὅτι, χωρὶς νὰ στερηθῶσι καὶ τῶν μέσων τῆς ὑπάρξεώς των, ἔστω καὶ τῆς εἰκονικῆς αὐτῶν ὑπάρξεως, θὰ ἐπλήρονον ὅ,τι ἦτο δυνατὸν νὰ πληρώσουν ὑπὲρ αὐτῆς. Ἀλλὰ τὸ κακὸν, τὸ ὁποῖον ἐπῆλθε διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1895, αὐτὸ εἶναι ὅλως διόλου ἀθεράπευτον· καὶ οἱ διδάσκαλοι δὲν ἠξεύρουν ποῦ εὑρίσκονται, καὶ οἱ δῆμοι, καὶ πολὺ ὀλιγώτερον ἠξεύρουν ποῦ εὑρίσκονται οἱ δυστυχεῖς γονεῖς, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ τοιαύτης καταστάσεως στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ἀναμένουσιν τὴν πρώτην πνευματικὴν τροφὴν τῶν τέκνων των! Εἶναι καιρὸς, Κύριοι, νομίζω, ὕστερον ἀπὸ τοιαύτην κατάστασιν, ὁποία ἡ ἐπὶ ἓν ἔτος ἤδη κρατήσασα, ὕστερον ἀπὸ τὸ χάος, τὸν κυκεῶνα, τὸν ὁποῖον αὐτὸς ὁ νόμος ἐπήνεγκε, νὰ θέσωμεν ἓν τέρμα εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν, ν’ ἀπαιτήσωμεν ἁπλούστατα τὴν κατάργησιν αὐτοῦ καὶ τὴν ἐπάνοδον εἰς τὸ πρώην ἰσχῦον σύστημα. Ἐκεῖ δὲ ὑπάρχει στάδιον εὐρὺ μεταῤῥυθμίσεων, ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχητε τὴν μόνην ἀσφαλῆ βάσιν, τὴν ὁποίαν εἶχε τὸ σύστημα ἐκεῖνο, τὴν μόνην ἀσφαλῆ βάσιν καὶ περὶ συστάσεως σχολείων καὶ περὶ διορισμοῦ δημοδιδασκάλων καὶ περὶ μισθοδοσίας αὐτῶν. Θέλετε τότε νὰ ἐπιφέρητε μεταῤῥυθμίσεις; δύνασθε νὰ τὰς ἐπιφέρητε, φροντίζοντες περὶ καταλλήλου μορφώσεως δημοδιδασκάλων, διότι τοιαύτην μόρφωσιν σήμερον δὲν ἔχουσι, καὶ διὰ τοῦ νόμου σας οὐδεμίαν λαμβάνετε περὶ τούτου πρόνοιαν. Καὶ πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ ἐκκαθαρίσεως τοῦ ὑπάρχοντος προσωπικοῦ, διότι αὐτὸ εἶχε παρεισκωμάσει εἰς τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν διὰ διαφόρων μέσων. Πολλοὶ ἐξ αὐτῶν εἶναι πάντη ἀνίκανοι, εἶναι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι, φέροντες ἀπολυτήριον Ἑλληνικοῦ σχολείου καὶ προσερχόμενοι ἐνταῦθα, εἰς Ἀθήνας, εἰς μίαν ἐπιτροπὴν, μὲ βούτυρον, τυρὸν καὶ ἔλαιον, κατώρθουν νὰ χειροτονῶνται εἴτε πρωτοβάθμιοι εἴτε δευτεροβάθμιοι δημοδιδάσκαλοι. Ἔχομεν σωρείαν πρωτοβαθμίων δημοδιδασκάλων καὶ ἐκ τῶν Διδασκαλείων, τῶν ὁποίων τὸ πρῶτον ἱδρύθη ὁμολογουμένως ἐπὶ τῇ βάσει νόμου, οὗτινος εἰσηγητὴς ἦτο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ ἦτο ἄριστος ὁ νόμος ἐκεῖνος, ὡς ἄλλοτε ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ τὸν ἐξάρω, ἀλλὰ δυστυχῶς ὁ νόμος ἐκεῖνος δὲν ἠδύνατο ν’ ἀποδώσῃ ἀμέσως ἀγαθὰ ἀποτελέσματα. Ἀκολούθως, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς καλῶς γενομένης τότε ἀρχῆς, δὲν ἐγένετο περαιτέρω ἐργασία, ἐξῆλθον καὶ πάλιν πολλοὶ ἡμιμαθεῖς καὶ ἐπιπόλαιοι, μόλις καὶ μετὰ βίας λαμβάνοντες πτυχίον τριτοβαθμίου δημοδιδασκάλου, αὐτοὶ δὲ ἀκολούθως διὰ τῶν γνωστῶν μέσων ἔδιδον ἐξετάσεις προαγωγικὰς καὶ ἐχειροτονοῦντο πρωτοβάθμιοι. Ἀλλ’ ἀφ’ ὅτου αὐτοὶ ἀπεφοίτησαν τοῦ Διδασκαλείου, τίς ἔλαβε πλέον πρόνοιαν νὰ ἴδῃ, ἐὰν ἐξηκολούθουν μελετῶντες, καὶ γινόμενοι καλλίτεροι ἑαυτῶν; Βεβαίως ὁ νόμος τοῦ 1834, τὸν ὁποῖον σεῖς ἄνευ λόγου ἀνετρέψατε, ἐλάμβανε πρόνοιαν περὶ τούτου, καθιέρου δοκιμαστικὰς ἐξετάσεις ἐπὶ τῶν δημοδιδασκάλων τούτων, καθιέρου ἐπιθεώρησιν, τὴν ὁποίαν σεῖς ἠδύνασθε νὰ βελτιώσητε,—διότι μόνον κατὰ τοῦτο ἔχετε δίκαιον, ὅτι εἴχομεν ἀνάγκην ἐπιθεωρήσεως, τὴν ὁποίαν δὲν εἴχομεν πρίν.— Ἡ ἐπιθεώρησις λοιπὸν ἠδύνατο νὰ γείνῃ ὄχι ὡς ἔγεινε, προσλαμβανομένων εἰς αὐτὴν ἀνθρώπων ὅλως ξένων πρὸς τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν, ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἦναι καλοὶ γυμνασιάρχαι, νὰ ἔχουν μάθει ὅλας τὰς κριτικὰς καὶ ὑπερκριτικὰς παρατηρήσεις τοῦ κ. Κόντου ἐν τῷ Ἐθνικῷ Πανεπιστημίῳ, νὰ ἔχουν ἀκούσει ὅλας τὰς καλαισθητικὰς θεωρίας τοῦ κ. Μιστριώτου, ἀλλὰ νὰ μὴ ἔχωσι καμμίαν ἰδέαν περὶ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Ἡ ἐπιθεώρησις εἶναι θεσμὸς ἄριστος, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ συγκροτηθῇ ἀπὸ ἀνθρώπους εἰδικούς, ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τῶν εἰδικῶν τούτων ἐπιθεωρήσεων ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκκαθαρισθῇ κατὰ μέγα μέρος τὸ ὑπάρχον ὑλικόν, ἦτο δυνατὸν νὰ καθορισθῶσι νέαι δοκιμαστικαὶ ἐξετάσεις, καὶ τότε θὰ ἐβλέπετε πόσοι ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς πρωτοβαθμίους δημοδιδασκάλους θὰ ἦσαν ἱκανοὶ νὰ κατέχουν θέσιν καὶ γραμματιστοῦ καὶ γραμματοδιδασκάλου. Ἰδοὺ στάδιον εὐρὺ μεταῤῥυθμίσεων ἐν τῇ στοιχειώδει ἐκπαιδεύσει, καὶ ἀληθῶς ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως γινομένων. Σεῖς οὐδὲν ἐπράξατε ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην, σεῖς διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1895 ἓν ἐπεδιώξατε, ὅ,τι καλὸν κατωρθώσαμεν ν’ ἀποκτήσωμεν μετὰ 60 ὅλα ἔτη ἐν Ἑλλάδι, νὰ τὸ ἀνατρέψητε. Ἀλλ’ ἔχετε ἤδη πρὸ ὑμῶν τὰ ἀποτελέσματα τὰ φοβερὰ τοῦ νόμου σας. Ἀπέναντι αὐτῶν τουλάχιστον ὀπισθοχωρήσατε. Ἀνακαλέσατε ἀμέσως τὸν νόμον τὸν ὀλέθριον, καὶ ἐπανέλθετε εἰς τὸ πρώην καθεστώς, ὑπὸ τοῦτο δὲ ἐπιζητήσατε μεταῤῥυθμίσεις, ἀλλὰ μεταῤῥυθμίσεις ἀληθεῖς καὶ εἰς τὸ ἀγαθὸν τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ἀφορώσας.

§101Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ Βουλευταὶ ἐκ τῆς πλειονοψηφίας παρέστησαν ὅτι ἀνωμαλίαι τινὲς ὑπάρχουσιν ἐν τῇ οἰκονομικῇ διοικήσει τῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὁ κ. Βουλευτὴς ὑπέλαβεν, ὅτι εἶναι κατάλληλος ἡ εὐκαιρία νὰ προκαλέσῃ τὴν Βουλὴν ν’ ἀπαιτήσῃ τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου, καὶ προσεδόκα, ὅτι τούτου γιγνομένου ἠθέλομεν φθάσει εἰς ἀποτελέσματα, τινὰ τῶν ὁποίων θὰ ἦσαν εὐχάριστα εἰς τὸν κ. Βουλευτήν. Ἀλλὰ δὲν πιστεύω ὅτι ἡ πλειοψηφία, ὅταν παρίστα τὰς ἀνωμαλίας, αἵτινες σώζονται ἀκόμη ἐν τῇ διοικήσει τῶν οἰκονομικῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἦτο πεπεισμένη ὅτι ὁ νόμος ἦτο τοιοῦτος, ὁποῖον παριστᾷ αὐτὸν ὁ κ. Βουλευτής. Καὶ ἐν πρώτοις προβαίνω ν’ ἀπαντήσω εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων, καὶ ν’ ἀπαντήσω διὰ τοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Ἰδοὺ τὸ 1893. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1893 ἀνεγράφησαν τὰ ἔξοδα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, προσδιορισθέντα εἰς 4,085,840 δραχμάς, ἀνεγράφη ὅμως καὶ ἡ εἰσφορὰ τῶν δήμων, ἡ ὁποία προσδιωρίσθη εἰς 3,200,000. Λοιπόν, ἐὰν εἴχομεν ἔξοδα 4,085,840 καὶ ἔσοδα 3,200,000, εἴχομεν εἰς βάρος τοῦ δημοσίου ταμείου ἔλλειμμα 885,840 δραχμῶν. Ἀλλ’ εἰσεπράχθησαν τὰ 3,200,000; Παντάπανσιν. Εἰσεπράχθησαν ἀντὶ τῶν 3,200,000 μόνον 2,441,438 καὶ 51/00, ἑπομένως ὑπῆρξε καὶ ἕτερον ἔλλειμμα, ἕνεκα τῆς μὴ εἰσπράξεως τοῦ προϋπολογισθέντος ἐσόδου ἐκ δραχ. 758,561, οὕτω δὲ 758,561 πλέον 885,840, ἴσον 1,641,301, τὸ ποσὸν δὲ τοῦτο ἀποτελεῖ τὸ ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ 1893 ἐπλήρωσε τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ποία εἶναι λοιπὸν ἡ ὀδύνη, ἡ ὁποία καταλαμβάνει τοὺς δήμους διὰ τὰ μεγάλα βάρη, εἰς τὰ ὁποῖα ἡμεῖς ὑπηγάγομεν αὐτοὺς διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ; «Ἀλλὰ τὸ σύστημα αὐτὸ δὲν παρήγαγεν ἔτι τακτικὰ ἀποτελέσματα» λέγουσιν· ἀλλὰ δὲν παρήγαγεν αὐτά, διότι δὲν ἐτακτοποιήθησαν οἱ προϋπολογισμοὶ τῶν δήμων κατὰ τὸ νέον σύστημα, διότι δὲν ἐτακτοποιήθησαν ἀκόμη τὰ τῆς φορολογίας τῶν δήμων, διότι δὲν ἐγένετο γνωστὸν ποῖον εἶναι τὸ ἔλλειμμα ἑκάστου δήμου, ἵνα πληρωθῇ εἰς τὸν δῆμον ἡ εἰσφορὰ τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος ἀνύψωσε τὸ ζήτημα τῷ ὄντι εἰς βαθμὸν ζητήματος δυναμένου νὰ φέρῃ καὶ κάποιον κλονισμὸν εἰς τὴν πλειοψηφίαν· καὶ διατί; Διότι οἱ δημοδιδάσκαλοι δὲν εἶναι καλοί, διότι ἡ ἐπιθεώρησις δὲν γίνεται πλήρης, διότι διορίζονται δημοδιδάσκαλοι περισσότεροι τοῦ ἀριθμοῦ τοῦ δέοντος, ἢ μὴ ἔχοντες τὸν βαθμόν, τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ἔχωσιν, ἢ ἔχοντες βαθμὸν ἀνώτερον τοῦ πρέποντος ἢ ὑποδεέστερον τοῦ πρέποντος. Ἐν πρώτοις πρέπει νὰ ἀναμνήσω, ὅτι, ἐὰν ὑπάρχῃ Δημοτικὸν Διδασκαλεῖον ἐν τῷ Κράτει, ὀφείλεται εἰς τὴν ἐμὴν πρωτοβουλίαν καὶ εἰς τὴν ἐμὴν ἐπιμονήν, ὅτε ὑπῆρχεν ἡ λεγομένη Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις, ὅτε ἕκαστος τῶν Ὑπουργῶν ἐμερίμνα περὶ τῶν ἰδίων αὐτοῦ ἔργων, δὲν ἦτο δὲ εὐδιάθετος νὰ ὑποστηρίξῃ τὰ ἔργα τοῦ ἄλλου, καὶ ὅτε ἠναγκάσθην νὰ προβάλω ζήτημα ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ τῆς ὑπάρξεώς μου ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, ὅπως κατορθωθῇ νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον. Ἐνθυμοῦμαι, καὶ ὁμολογῶ χάριν εἰς τὸν ἐκ Θήρας ἀξιότιμον Βουλευτὴν, τὸν κ. Νομικὸν, ὁ ὁποῖος ἦτο πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἐξήτασε τὸ νομοσχέδιον καὶ ὑπεστήριξε τὸ ἔργον ἐν τῇ ἐπιτροπῇ. Οἱ δημοδιδάσκαλοι, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρχον μέχρι τοῦ χρόνου ἐκείνου, δὲν ἦσαν δημοδιδάσκαλοι, διότι δὲν εἴχομεν δημοδιδασκάλους· ἐχειροτονοῦντό τινες δημοδιδάσκαλοι, ἀλλὰ οὗτοι μόλις ἐγνώριζαν ἀνάγνωσιν καὶ γραφὴν καὶ τὰς τέσσαρας πράξεις τῆς ἀριθμητικῆς· αὐτοὶ δὲν ἦσαν δημοδιδάσκαλοι. Τὰ μέσα ὅμως τοῦ Κράτους δὲν ἦσαν τότε τοσαῦτα, ὥστε νὰ δύναταί τις νὰ συστήσῃ ἀμέσως πέντε Διδασκαλεῖα, ἵνα ἕκαστον τούτων παράγῃ 100 δημοδιδασκάλους κατ’ ἔτος καὶ ἑπομένως τὰ πέντε παράγωσι κατ’ ἔτος 500, ἐντὸς τριῶν δὲ ἢ τεσσάρων ἐτῶν νὰ ἔχωμεν δισχιλίους, καὶ ἑπομένως πλῆρες προσωπικόν. Ἤμεθα κατὰ τὰ 1878 εἰς περιστάσεις πολιτικῶς ἀνωμάλους, καὶ μόλις ἠδύνατό τις νὰ ὑποκλέψῃ ἀπὸ τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν τὴν δαπάνην διὰ τὴν συντήρησιν ἑνὸς Διδασκαλείου. Συνεστήθη λοιπὸν τότε ἓν Διδασκαλεῖον, ἡ σύστασις δ’ αὐτοῦ ἐγένετο μετὰ τοσαύτης φροντίδος, ὥστε εὔχομαι πᾶς Ὑπουργὸς νὰ διαχειρίζηται οὕτω τὰ τῆς ἐξουσίας αὐτοῦ. Τὸ Διδασκαλεῖον ἐκεῖνο ἤρχισε νὰ παράγῃ, μετὰ ταῦτα δὲ συνεστήθησαν καὶ ἄλλα Διδασκαλεῖα, ταῦτα δὲ παρήγαγον ὡσαύτως, καὶ τώρα ἔχομεν ἀριθμὸν διδασκάλων σχεδὸν ἐπαρκῆ. Ἀλλ’ ἐὰν οὗτοι δὲν ἦναι τελειότατοι, πρότυπα δημοδιδασκάλων, νομίζετε, ὅτι ἦτο εὔκολον νὰ ἔχωμεν πρότυπα δημοδιδασκάλων; Μήπως νομίζετε, ὅτι ἔχομεν τοὺς παιδαγωγικοὺς τόσον ἀφθόνους, ὥστε νὰ παρασκευάζωμεν τελειοτέρους ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ἔχομεν; Οἱ σημερινοὶ εἶναι καλλίτεροι ἀπὸ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους εἴχομεν πρίν, καὶ μετά τινα ἔτη θέλομεν δυνηθῆ ἴσως νὰ ἔχωμεν καλλιτέρους ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ἔχομεν νῦν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐξέλιξις τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων καὶ ἡ πρόοδος τῶν Κρατῶν καὶ τῶν λαῶν. «Ἀλλ’ οἱ ἐπιθεωρηταὶ δὲν ἐκτελοῦσι τὸ ἔργον των· ἦτο ἄριστος ὁ νόμος τοῦ 1834». Καὶ ποίαν ἐπιθεώρησιν διέτασσεν ὁ νόμος τοῦ 1836; Δύο κατοίκους τοῦ χωρίου καὶ τὸν ἱερέα, οἵτινες ἐπεθεώρουν τὸ δημοτικὸν σχολεῖον. Ὑποθέσατε ποίαν ἀνάπτυξιν εἶχον οἱ κάτοικοι ἐκεῖνοι τότε, ὅτε τὰ γράμματα δὲν ἦσαν ἀκόμη διαδεδομένα, ὁ δὲ ἱερεὺς ἐγνώριζε κατὰ τύπους νὰ ἀπαγγέλλῃ τὸ Εὐαγγέλιον, ἠδύνατο δὲ νὰ προεδρεύῃ αὐτῶν ὁ ἔπαρχος ἢ ὁ δήμαρχος. Ὁ θεσμὸς ἐκεῖνος ἀπέτυχεν ἐντελῶς, διότι οὐδεμία ὑπῆρχεν ἐπιθεώρησις· οὐδαμοῦ, οὐδέποτε ὑπῆρξεν ἐπιθεώρησις, οὐδέποτε αὐτοί, οἱ ὑπὸ τοῦ νόμου τεταγμένοι ὡς μέλη ἐπιθεωρήσεων, ἐπεθεώρησαν σχολεῖον, τὰ σχολεῖα δὲ ταῦτα ἦσαν ἐν πλήρει ἐγκαταλείψει. Ὁ δὲ δυστυχὴς Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὁ ὁποῖος δὲν ἠδύνατο νὰ γνωρίζῃ τίνας δημοδιδασκάλους νὰ διορίσῃ καὶ τίνας νὰ μὴ διορίσῃ, ἠναγκάζετο νὰ περισυλλέξῃ, ὡς ῥακοσυλλέκτης τὰς συστάσεις τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου, ἵνα διορίσῃ, ἡ δ’ Ἐφημερὶς τῆς Κυβερνήσεως κατὰ Αὔγουστον καὶ κατὰ τὰς πρώτας ἡμέρας τοῦ Σεπτεμβρίου ἀνέγραφεν ἓξ καὶ ἑπτὰ χιλιάδας μετακινήσεων. Ὁ δημοδιδασκαλικὸς κόσμος ἐτίθετο εἰς κίνησιν, ὁμοίαν ἐκείνης, εἰς ἣν εἶχον τεθῆ ἐν τῇ Δύσει οἱ φιλόθρησκοι ἐπὶ Πέτρου τοῦ ἐρημίτου, ὅταν ἀνεχώρουν ἀπὸ τὴν Εὐρώπην, ἵνα μεταβῶσιν εἰς τὴν Ἀνατολὴν, ὅπως σώσωσι τὸν τάφον τοῦ Χριστοῦ. Ἀπὸ αὐτὴν τὴν κατάστασιν, τὴν ἀθλίαν, ὠφείλομεν νὰ ἀπαλλάξωμεν τὸν τόπον μας, καὶ τοῦτο ἔπραξεν ὁ ὑπ’ ἐμοῦ προταθεὶς νόμος. Δι’ αὐτοῦ συνεστήθη Ἐποπτικὸν Συμβούλιον ἐν τῇ πρωτευούσῃ ἑκάστου νομοῦ. Συνέστησα καὶ ὠργάνωσα αὐτὸ μετὰ σκοποῦ κομματικοῦ, ἵνα ὑποστηρίξω φίλους μου; ἵνα ἐνισχύσω τὸ κόμμα, τὸ ὁποῖον μοὶ παρέχει τὴν ἐμπιστοσύνην του; Παντάπασιν. Ὁ ἀρχιεπίσκοπος, ὁ ἀρχαιότερος τῶν γυμνασιαρχῶν, εἷς ἐκ τῆς τάξεως τῶν ἐπιστημόνων τῆς πρωτευούσης, εἷς ἄλλος ἐκ τῆς τάξεως τῶν ἐμπόρων ἢ ἐπιτηδευματιῶν εἰσι τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου τὰ μέλη. Καὶ αὐτοί εἰσιν ἄνθρωποι πονοῦντες τὸν τόπον των, γνωρίζοντες περισσότερα γράμματα ἀπὸ ὅσα αἱ ἐφορευτικαὶ ἐπιτροπαὶ τῶν δήμων, καὶ βεβαίως μετὰ μεγαλειτέρας εὐσυνειδησίας καὶ ἐπιμελείας θέλουσιν ἐκτελεῖ τὸ καθῆκόν των. Οἱ δὲ ἐπιθεωρηταὶ τίνες εἶναι; Διδάκτορες τῆς Φιλοσοφίας, ἀσκηθέντες εἰς τὴν παιδαγωγικήν τινες ἐξ αὐτῶν, ἀφοῦ δὲν εἴχομεν 16 ἄνδρας ἐν Ἑλλάδι ἀσχοληθέντας εἰς τὰ παιδαγωγικά. Ἀλλὰ διότι εἷς ἐπιθεωρητὴς ἀντελάβετο κακῶς τῶν πραγμάτων ἢ ἔκρινε κακῶς, ἀξιοῦτε ἵνα πάντες οἱ ἄνθρωποι ἔχωσι τὸν αὐτὸν βαθμὸν τῆς ἀντιλήψεως καὶ κρίσεως; Καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν μεταξὺ 16 ἀνθρώπων νὰ ἦναί τινες, οἱ ὁποῖοι νὰ ἀντιλαμβάνωνται πλημμελῶς τῶν πραγμάτων, ἢ νὰ κρίνωσιν ἐπ’ αὐτῶν πεπλανημένως; Ἀλλὰ πταίει τὸ σύστημα διὰ τοῦτο; Ἐχειροτέρευσεν ἡ κατάστασις τῆς ἐκπαιδεύσεως ἕνεκα τοῦ εἴδους τούτου τῆς ἐπιθεωρήσεως; Ἦτο βελτίων ἡ κατάστασις, ὅταν δὲν ὑπῆρχε καμμία ἐπιθεώρησις, καὶ τοῦτο τὸ σύστημα ἐχειροτέρευσε τὴν κατάστασιν; Καὶ ὁμιλεῖτε πρὸς τὸ Κοινοβούλιον τῆς Ἑλλάδος, πρὸς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουσι τὰ τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ γνωρίζουσι τὴν ἱστορίαν τοῦ τόπου αὐτῶν! Καὶ νομίζετε, ὅτι θέλετε ἔχει ἀρωγὸν τὸ Κοινοβούλιον, ἵνα μὲ ἀναγκάσῃ διὰ τῆς ψήφου του νὰ στέρξω νὰ καταργηθῇ ὁ νόμος! Θαυμάζω, πῶς ἄνθρωποι τόσον νοήμονες καὶ τόσην ὀξύτητα διανοίας ἔχοντες περιπίπτουσιν εἰς τοιαῦτα λάθη!

§102Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπιμένει ὑποστηρίζων, ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς ἔφερε τὸν χρυσοῦν αἰῶνα εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν αὐτοτέλειαν τῶν δήμων ἐπιμένει ὑποστηρίζων, ὅτι ἡ αὐτοτέλεια τῶν δήμων εἶναι πλήρης καὶ τελεία καὶ κατωρθώθη διὰ τοῦ νόμου ἐκείνου, ἐπιμένει ὑποστηρίζων, ὅτι οἱ δημοδιδάσκαλοι ἐχειραφετήθησαν, καὶ ὅτι εἶναι καλλιτέρα ἡ κατάστασίς των ἤδη ἢ πρίν. Εὐτυχῶς μόνος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔχει αὐτὴν τὴν γνώμην, καὶ νομίζω ὅτι ἀρκετὴ ἀπάντησις εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὁ ὁποῖος ἤλεγξε τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Λοκρίδος, ὅτι ζητεῖ νὰ πείσῃ τὴν πλειοψηφίαν νὰ μεταβάλῃ γνώμην, ἵνα ζητήσῃ τὴν ἀκύρωσιν τοῦ νόμου αὐτοῦ, νομίζω ὅτι ἀρκετὴ ἀπάντησις εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν εἶναι ἡ ἀπόφασις τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἡ ὁποία ὁλοψήφως, οὐδενὸς ἀντειπόντος, ἀπεφάσισεν, ἵνα συστήσῃ εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν τὴν ὅσον οἷόν τε ταχυτέραν κατάργησιν τοῦ νόμου αὐτοῦ.

§103Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατάργησιν τοῦ νόμου περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως;

§104ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μάλιστα.

§105Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Σφάλλεσθε πληρέστατα.

§106ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἂς παρουσιασθῶσι τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ νὰ τὸ διαψεύσωσι.

§107Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἐδημοσιεύθη ἡ γνωμοδότησις αὐτή· θὰ γείνῃ ἀντικείμενον συζητήσεως.

§108ΠΕΡΡΟΣ. Ὅτι ὑπάρχουσι πολλὰ ἐλλιπῆ...

§109ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Περὶ καταργήσεως ἀπεφάνθη ἡ ἐπιτροπή, κύριε Πέῤῥε. Ἐὰν νομίζετε ὅτι πρέπει νὰ μεταβάλητε τὰ πράγματα, ἵνα εὐχαριστήσητε τὸν κύριον Πρωθυπουργόν, μοὶ εἶναι ἀδιάφορον.

§110ΠΕΡΡΟΣ. Ὅτι εἶναι πολλὰ ἐλλιπῆ εἰς τὸν νόμον αὐτὸν καὶ χρήζουσι βελτιώσεως.

§111ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὄχι! περὶ καταργήσεως. Παρακαλῶ τὸν πρόεδρον τῆς ἐπιτροπῆς κ. Μποῦτον νὰ εἴπῃ, ἐὰν δὲν ἀπεφασίσαμεν περὶ καταργήσεως.

§112ΜΠΟΥΤΟΣ. Τὰ παρόντα μέλη κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην, τὰ ὁποῖα ἀπετέλουν ἀπαρτίαν, ὁμοφώνως ἐγνωμοδοτήσαμεν ὅλοι αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγει ὁ κ. Πετιμεζᾶς.

§113Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ γείνῃ ψηφοφορία μεθαύριον, καὶ τὰ παρόντα μέλη ἂς δώσωσι τὴν ψῆφόν των.

§114ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νὰ μὴ θέσητε, παρακαλῶ, ζήτημα ἐμπιστοσύνης.

§115Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ νομίζετε, κύριε Εὐταξία, ὅτι ἐγὼ φέρω νόμον, καὶ πρὶν ἢ ὁ νόμος δοκιμασθῇ, πρὶν ἢ γένηται πεποίθησις τοῦ λαοῦ, ὅτι ὁ νόμος εἶναι πλημμελής, δύναμαι νὰ δεχθῶ τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου καὶ νὰ μείνω Πρωθυπουργός; Ἢ νομίζετε, ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα ψωμοζῆται ὑπουργικῶν χαρτοφυλακίων;

§116ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ λέγω, ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπαρχιῶν εἶναι εἰς θέσιν νὰ μᾶς πληροφορήσωσιν, ἐὰν ἐπέτυχεν ἢ ἀπέτυχεν ὁ νόμος οὗτος. Οἱ ἀντιπρόσωποι λέγουσιν ὅτι ἀπέτυχε, καὶ ζητοῦσι τὴν κατάργησίν του. Εἶναι οὗτος λόγος, ἵνα εἴπῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅτι παίρνει τὸ καπέλλον του καὶ φεύγει; Ἂς τὸ πράξῃ τοὐλάχιστον, ἀφοῦ βλέπει ὅλας τὰς μερίδας τῆς Βουλῆς, τὰς ἀντιπροσωπευομένας ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, προτεινούσας διὰ ταύτης τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως.

§117Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι πρόγραμμα τοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον μὲ ἐμπιστεύεται, εἶναι ἡ χειραφέτησις τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἀπὸ τῆς πολιτικῆς, ἡ ὑπαγωγὴ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως εἰς ἐπιθεώρησιν, ἡ ἀπαλλαγὴ τῶν Βουλευτῶν ἀπὸ τὴν μέριμναν νὰ διαχειρίζωνται τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν. Αὐτὸ ζητοῦμεν διὰ τοῦ νόμου. Ἐὰν ὁ νόμος ἀπέδειξεν ὅτι ἔχει ἀτελείας, δυνάμεθα ἐν τῷ μέλλοντι νὰ φέρωμεν τροποποίησιν ἐν τῷ νόμῳ· ἀλλ’ ὁ λόγος οὗτος δὲν ἀρκεῖ, ἵνα καταργηθῇ ὁ νόμος. Ὅσοι νομίζουν ὅτι πρέπει νὰ καταργηθῇ, δὲν εἶναι φίλοι μου.

§118Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς λέγει, ὅτι εἶναι ὑπὲρ τῆς χειραφετήσεως τῶν δημοδιδασκάλων καὶ διὰ τοῦτο εἶναι ὑπὲρ τῆς ἐπιθεωρήσεως, ὡς νὰ ἦναί τις, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι ὑπὲρ αὐτῆς. Καὶ ἐπὶ τοῦ ἑτέρου συστήματος, κατὰ τὸ ὁποῖον ὅλα τὰ χωρία εἶχον σχολεῖα, ἠδύνατο κάλλιστα νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ ἐπιθεώρησις. Ἤδη πρόκειται περὶ τῆς βάσεως τοῦ νομοθετήματος αὐτοῦ, καὶ βάσις αὐτοῦ εἶναι οὐ μόνον ἡ χειραφέτησις τῶν δημοδιδασκάλων, ἀλλὰ καὶ ἡ εἰς τοὺς δήμους, ἀπόδοσις τῆς ἀπολεσθείσης αὐτοτελείας. Καὶ ποίαν αὐτοτέλειαν λαμβάνουσιν οἱ δῆμοι; Τὴν αὐτοτέλειαν, νὰ μὴ δύνανται νὰ ὑπάρξωσι, διότι κατὰ τὸν νόμον ἡ διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν πίστωσις πρέπει νὰ ἀναγράφηται πρώτη· μόνον δέ, ἂν ἐκ τῆς δαπάνης ταύτης περισσεύῃ τι, δύνανται νὰ ἔχωσιν οἱ δῆμοι ποσόν τι διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς διοικήσεως αὐτῶν. Ἀλλὰ λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι, κατὰ τὸ Σύνταγμα, τὸ Δημόσιον ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ εἰς ἐπικουρίαν τῶν δήμων, μόνον ὅταν οὗτοι ἦναι ἄποροι. Ἀλλὰ λέγει καί τι ἄλλο τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον ἀπορῶ πῶς διέφυγε τὴν ὀξυδέρκειαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, λέγει ὅτι ἡ φορολογία πρέπει νὰ ἦναι ἴση δι’ ὅλους. Καὶ ὅμως ἐπὶ τοῦ προκειμένου κατήντησεν οἱ ἀπορώτεροι δῆμοι νὰ πληρώνωσι μεγαλειτέρους φόρους τῶν πληρονομένων ὑπὸ τῶν εὐπόρων, διότι ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως τῶν μέσων ἀναγκάζονται ν’ αὐξάνωσι τοὺς φόρους τοὺς δημοτικούς. Καὶ τηλεγράφημα δ’ ἔχω ἐκ Καλαβρύτων, κατὰ τὸ ὁποῖον τοσοῦτον ηὐξήθη ὁ ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν δημοτικὸς δασμός, ὥστε οἱ κάτοικοι ἐνόμισαν, ὅτι μετεβλήθη ἐπὶ τὸ χεῖρον ὁ νόμος περὶ τοῦ δημοσίου ἐπ’ αὐτῶν φόρου. Καὶ τὸ Δημόσιον δ’ ἐπεβαρύνθη μεγάλως διὰ τοῦ συστήματος τούτου, διότι, ἐνῷ κατὰ τὸ 1892 τὸ Δημόσιον ἐπεβαρύνετο μὲ μόνον 800 χιλιάδας δραχμῶν, τὸ βάρος αὐτοῦ διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν ἔχει φθάσει μέχρι σήμερον τὰ 2 ἑκατομμύρια.

§119ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἶναι προκαταβολαί.

§120Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θὰ ἴδητε ὅμως, ὅτι δὲν εἶναι προκαταβολαί, καὶ ὅτι θὰ ἐπιβαρύνωσι τὸ Δημόσιον, διότι πλεῖστοι τῶν δήμων εἶναι ἄποροι, καὶ διότι, καὶ ἂν αὐξήσωσιν οἱ δῆμοι τοὺς φόρους των, δὲν θὰ δυνηθῶσι νὰ τοὺς εἰσπράξωσι, καὶ ἑπομένως δὲν θὰ ἔχωσι τὰ μέσα νὰ πληρώσωσι τὰς προκαταβολὰς εἰς τὸ Δημόσιον.

§121ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁποιοσδήποτε νόμος καὶ ἂν γείνῃ, ὅταν δὲν ἔχωσιν οἱ δῆμοι, δὲν δύνανται νὰ πληρώνωσιν. Ἐὰν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν σχολεῖα δημοτικά, πρέπει νὰ ὑποστῶμεν αὐτὴν τὴν δαπάνην.

§122Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἄνευ ὠφελείας ἐγένετο αὐτὴ ἡ μεταβολή. Ἐδῶ, εἰς τὰς Ἀθήνας, οἱ δημοδιδάσκαλοι ἔχουσι δύο μῆνας νὰ πληρωθῶσι, διότι ὁ κ. δήμαρχος δικαιολογεῖται, ὅτι δὲν ἐρωτᾶται εἰς τὰς προτάσεις, τὰς ὁποίας ὑποβάλλει ὁ κ. ἐπιθεωρητής, καὶ δὲν ὑπογράφει.

§123ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὑπάρχει διάταξις, καθ’ ἣν ὁ δήμαρχος δύναται νὰ ὑποχρεωθῇ.

§124Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Οὐδαμοῦ ἡ διάταξις αὕτη ἐφηρμόσθη, ἐνταῦθα δέ, ἐν Ἀθήναις, δήμαρχος εἶναι ὁ κ. Καλλιφρονᾶς, ὁ ὁποῖος καὶ τὸν νόμον γνωρίζει, ὡς νομικός, καὶ τὰ καθήκοντά του πολὺ καλῶς ἐκπληροῖ, καὶ βεβαίως θὰ ἔχῃ λόγους δικαιολογοῦντας τὴν πρᾶξίν του, καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἐκδίδει τὰ ἐντάλματα. Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι οἱ ἐπιθεωρηταὶ δὲν προτείνουσι πρὸς διορισμὸν τοὺς ὑπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου προτεινομένους, καὶ ἕνεκα τοιούτου λόγου καὶ ὁ κ. Καλλιφρονᾶς δὲν δέχεται νὰ ὑπογράψῃ τὰ ἐντάλματα, καὶ ὡς ἐκ τούτου οἱ δημοδιδάσκαλοι τῆς πρωτευούσης ἔχουσι δύο μῆνας νὰ λάβωσι μισθόν. Λοιπὸν νομίζω, κύριοι Βουλευταί, ὅτι, ὅσον καὶ ἄν ὑπεραμύνηται τοῦ νόμου τούτου, τοῦ προϊόντος τῆς νομοθετικῆς αὑτοῦ ἐργασίας, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ματαιοπονεῖ, διότι ὄχι μόνον ὁ λαὸς ὁλόκληρος, ὄχι μόνον οἱ διδάσκαλοι πάντες, ἀλλὰ καὶ οἱ Βουλευταὶ πάντες νομίζω ὅτι εἶναι σύμφωνοι, ὅτι αὐτὸς ὁ τραγελαφικὸς νόμος πρέπει νὰ ἐκλείψῃ.

§125Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐγὼ ἐζήτησα τὸν λόγον ἀκριβῶς τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔλεγεν, ὅτι ἐργασία γίνεται ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, ὅπως τροποποιηθῇ ὁ νόμος περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ὥστε δὲν ἐσκόπουν νὰ λάβω αὐτὸν, μετὰ τὴν παράτασιν τῆς συζητήσεως, ἀλλὰ ἡ τελευταία ἀνακοίνωσις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἢ μᾶλλον ἡ ἀπειλὴ πρὸς τοὺς διαφωνοῦντας φίλους του Βουλευτὰς, μὲ ἔπεισεν ὅτι πρέπει νὰ ὁμιλήσω. Πρὸ μικροῦ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔλεγε πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Κυθήρων, ὅτι «ἐψηφίσθη εἷς νόμος· ἐὰν δὲν σᾶς ἀρέσῃ, φέρετε πρότασιν περὶ καταργήσεως αὐτοῦ.» Ὅταν δὲ ἐγνώσθη, ὅτι πολλοὶ Βουλευταὶ ἐπρότειναν τὴν κατάργησιν, εἶπεν ὅτι τοῦτο δὲν τὸ δέχεται, καὶ τοὺς ἠπείλησε δι’ ἀποχωρισμοῦ! Ἐγὼ, λέγων ταῦτα, εἶμαι ὑπὲρ τοῦ ἐν ἰσχύϊ νόμου, ἀλλ’ εἶμαι κατὰ τοῦ τρόπου τοῦ νομοθετεῖν, ὁ ὁποῖος ἔχει εἰσαχθῆ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ πρὸ πολλῶν ἐτῶν. Εἶναι χαρακτηριστικόν, χαρακτηριστικώτατον, ὅτι νόμος, πρὸ ὀλίγων μηνῶν ψηφισθεὶς διὰ πλειονοψηφίας οὕτω μεγάλης, καταδικάζεται ἀμέσως· τοῦτο δὲ πρέπει νὰ μᾶς ἐνδιαφέρῃ ὅλους, διότι ἀποδεικνύεται, ὅτι ἡ φιλοσοφία τοῦ λαοῦ, λέγοντος ὅτι «τῆς νύχτας τὰ καμώματα τὰ βλέπει ἡ ’μέρα καὶ γελᾷ», ἴσως οὐδέποτε ἄλλοτε ἔχει θέσιν, ὅσον ἐπὶ τῶν νομοθετημάτων, τὰ ὁποῖα ὑπῆρξαν ἐκτρωματικὰ πολλάκις. Διότι δὲν ἀρκεῖ νὰ ᾖναί τις ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου· πρέπει ἐγκαίρως νὰ γείνῃ βάσανος τοῦ νομοσχεδίου, καὶ νὰ ληφθῇ πᾶσα πρόνοια κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν, διότι ἄλλως θὰ βλέπωμεν τοὺς ὡραιοτέρους θεσμοὺς ν’ ἀποτυγχάνωσιν εἰς τὰς χεῖράς μας. Σέβομαι τὰς γνώμας τῶν προλαλησάντων, οἱ ὁποῖοι εἶναι κατὰ τοῦ νόμου, ἐγὼ ὅμως εἶμαι ὑπὲρ αὐτοῦ, καὶ εἶμαι ὑπὲρ, διότι συμφωνῶ, ὅτι δὲν πρέπει οἱ δημοδιδάσκαλοι νὰ ἐξαρτῶνται ἐκ τοῦ Ὑπουργείου εἰς τοὺς διορισμοὺς, προβιβασμοὺς καὶ μεταθέσεις. Δὲν ἀρκεῖ ὅμως νὰ ὑπάρχῃ τὸ σύστημα αὐτὸ, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ἐκφραζόμεθα· πρέπει νὰ λαμβάνηται πᾶσα πρόνοια καὶ φροντὶς, ὅπως ὁ νόμος ἐκτελῆται δεόντως. Τὸ αὐτὸ συνέβη καὶ εἰς τὸν νόμον περὶ προληπτικοῦ συμβιβασμοῦ. Ἐνομοθετήθη τὸ σύστημα, καὶ κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν ἀπέτυχεν· ἔπρεπε νὰ καταργηθῇ, καὶ καλῶς κατηργήθη, ἀντὶ νὰ ἐφαρμόζηται κακῶς. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν κατάργησιν ὑπεσχέθη, ὅτι κατὰ τὴν ἑπομένην σύνοδον θὰ προτείνῃ νομοσχέδιον νεώτερον, ἀλλὰ δὲν τὸ ἔφερε. Δὲν παραξενεύομαι παντελῶς διὰ τὰς συζητήσεις ταύτας, καθὼς δὲν θέλω παραξενευθῆ καὶ διὰ πᾶσαν νέαν συζήτησιν ἐπὶ ὁμοίων θεμάτων, διότι, καθ’ ὃν τρόπον νομοθετοῦμεν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἐφαρμόζωμεν τὸ «ῥάπτε ξύλωνε, δουλειὰ νὰ μὴ σοῦ λείπῃ»! Ἐπὶ τοῦ νόμου ὅμως τούτου περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἔχω καὶ ἐγὼ ζωηρὰ παράπονα, ὡς πρὸς τὸ οἰκονομικὸν αὐτοῦ μέρος· διότι ὡς πρὸς τοῦτο ὑπάρχουσιν ὅλα τὰ ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα ἠκούσατε ἀπὸ τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, καὶ προσθέτως αὐτὰ, τὰ ὁποῖα θὰ ἀκούσητε. Μετὰ τὴν προσάρτησιν τῆς Θεσσαλίας καὶ τῆς Ἠπειρωτικῆς λωρίδος ἐκανονίσθη ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐπιβάλλονται οἱ δημοτικοὶ δασμοὶ, ἀλλ’ ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον, ὅπως ἐν τοῖς νομοῖς Λαρίσης καὶ Τρικκάλων, ἕνεκα λόγων τοπικῶν, μὴ ἐπιβάλλεται ὁ δασμὸς συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 17 τοῦ νόμου ͵ΒΠʹ τοῦ 1892, ἀλλὰ κατ’ ἀποκοπήν. Ἐπεβλήθη λοιπὸν φόρος 10 δραχμῶν εἰς πᾶν ἀροτριῶν κτῆνος. Ἐπῆλθεν εἶτα ὁ νόμος τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὁρίσας ὅτι ἔχουσι τὸ δικαίωμα οἱ δῆμοι νὰ ἐπιβάλλωσιν 1% ἐπὶ πλέον. Ἀλλὰ τὸ 1% τοῦτο δὲν ἐπεβλήθη εἰς ὅλους τοὺς δήμους τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν, διότι ἐκ τῶν μελετῶν, τὰς ὁποίας ἔκαμε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, εἶδεν, ὅτι ἡ ἐπιβολὴ τοῦ 1% θὰ ἦτο βαρεῖα εἰς τὸν νομὸν Τρικκάλων. Τὸ 1% ἀναλογεῖ πρὸς 8%, διότι, ἀφοῦ πληρωθῶσι δραχμαὶ 10 διὰ τακτικὸν δασμόν, προσθέτουσι καὶ δραχμὰς 5 διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν, ὥστε πληρόνουσι δραχ. 15 δι’ ἕκαστον κτῆνος, ἤτοι δραχ. 30 τὸ ζεῦγος. Ὥστε πληρόνουσι δὲν ἠξεύρω πόσον τοῖς ἑκατὸν περισσότερα, καὶ ὡς ἐκ τούτου οἱ δῆμοι περιῆλθον εἰς πλήρη ἔνδειαν. Λάβετε μόνον ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὁ δημόσιος φόρος εἶναι 11,20, ὁ δὲ δημοτικὸς 15! Ἐγκαίρως δὲν ἐδόθησαν αἱ ὁδηγίαι εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, ἵνα μὴ γείνῃ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐγένετο. Ἤδη δὲ δὲν δύναται νὰ ἐπέλθῃ θεραπεία, εἰμὴ νομοθετικῶς, διὰ τῆς ἀφομοιώσεως, κατὰ τὸ ἄρθρον 17 τοῦ νόμου τοῦ 1892. Ἐκτὸς δὲ τούτου, εἰς πολλοὺς δήμους ἐπεβλήθη διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν δασμὸς ἐπὶ τῆς ὑλοτομουμένης ξυλείας, ἐνῷ δημοτικὸς δασμὸς δὲν δύναται νὰ ἐπιβληθῇ ἐπὶ τῆς ἐξαγωγῆς. Συνάδελφος ἐκ τῆς ἐπαρχίας Καρδίτσης εἶχε ζητήσει πληροφορίας, καὶ κατετέθη ἀπάντησις τοῦ νομάρχου Τρικκάλων, ὁ ὁποῖος ἰσχυρίσθη, ὅτι δυνάμει τοῦ νόμου ἐπεβλήθη ὁ φόρος αὐτός, ἀλλὰ δὲν ἀνέφερε τὸν νόμον, ὁ ὁποῖος εἶναι ἄγνωστος Κατέφυγον οἱ ἐνδιαφερόμενοι εἰς τὸ δικαστήριον, καὶ τοῦτο ἐδικαίωσεν αὐτούς. Ἐκτὸς τούτου ἐπεβλήθη φόρος ἐπὶ τοῦ σίτου κατὰ τὴν ἐξαγωγήν· καὶ ναὶ μὲν ὁ νομάρχης ἠκύρωσε τὸ ψήφισμα, ἀλλὰ ὁ εἰσπράκτωρ ζητεῖ νὰ τὸν εἰσπράξῃ. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα οἱ αἴτιοι τοῦ κακοῦ, ἕνεκα τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ψηφίζομεν τοὺς νόμους. Παύσατε ψηφίζοντες, καθ’ ὃν τρόπον ψηφίζετε, διότι, ἐπανερχόμενοι εἰς τὰς ἐπαρχίας σας, θέλετε ἀκούσει παράπονα δικαιότατα καὶ γογγυσμούς.

§126ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δύο λέξεις ἔχω νὰ προσθέσω.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠγορεύσατε δίς.

§128ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἄς ὁμιλήσῃ.

§129ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μίαν ἀνακρίβειαν ἤθελα νὰ ἐξάρω τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις ἐλησμόνησεν, ὅτι ἡ ἐπιθεώρησις τῶν δημοτικῶν σχολείων δὲν περιωρίζετο μόνον εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν δήμων, τὴν ἀπαρτιζομένην ἐκ τοῦ δημάρχου, ἑνὸς ἱερέως καὶ δύο ἕως τεσσάρων πολιτῶν ἐκ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἀλλ’ ἐπεξετείνετο καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὴν ἐπαρχιακὴν, ἀπαρτιζομένην ἐκ τοῦ ἐπάρχου, τοῦ εἰρηνοδίκου, ἑνὸς ἱερωμένου, ἑνὸς ἑλληνοδιδασκάλου καὶ 2–4 πολιτῶν, διοριζομένων ὑπὸ τοῦ Ἐπαρχιακοῦ Συμβουλίου, πρὸς δὲ εἰς τὴν νομαρχιακὴν ἐπιτροπὴν, ἀπαρτιζομένην ἐκ τοῦ νομάρχου, τοῦ Προέδρου τοῦ δικαστηρίου, ἑνὸς ἀνωτέρου ἢ κατωτέρου κληρικοῦ, ἑνὸς καθηγητοῦ Γυμνασίου καὶ δύο μέχρι τεσσάρων πολιτῶν, διοριζομένων ὑπὸ τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου· ἐκτὸς δ’ αὐτῶν τῶν ἐπιτροπῶν, ὑπῆρχον οἱ ἔφοροι, οἱ νομαρχιακοὶ καὶ ἐπαρχιακοὶ δημοδιδάσκαλοι, ἀντιστοιχοῦντες πρὸς τοὺς νῦν ἐπιθεωρητάς,—διότι εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην δὲν ὑπῆρχον βεβαίως παιδαγωγοὶ ἀνώτεροι, ἵνα διορισθῶσιν ἐπὶ τούτῳ.— Ἐρωτῶ δὲ νῦν, ὅτε πάντες ἀναγνωρίζομεν τὴν ἀνάγκην τῆς ἐπιθεωρήσεως, δύναται νὰ γείνῃ ἐπιθεώρησις τελειοτέρα ἐκείνης, ἣν καθιέρου ὁ νόμος τοῦ 1834; Λοιπὸν περὶ ἐπιθεωρήσεως οὐδεὶς λόγος δύναται νὰ γείνῃ νῦν, καὶ περὶ μονιμότητος ὡσαύτως. Ἡ μονιμότης δύναται νὰ καθιερωθῇ καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μᾶλλον ἀτελοῦς συστήματος. Ἀλλ’ ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι μονιμότης ἄνευ ἐκκαθαρίσεως τοῦ ὑπάρχοντος προσωπικοῦ εἶναι ἐπιζήμιος μᾶλλον. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνέφερε δύο συστήματα ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν. Κατὰ τὸ ἓν, τὸ Κράτος καταβάλλει πᾶσαν τὴν ἀναγκαίαν δαπάνην διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν καὶ λαμβάνει ἐκ τῶν δήμων ὅ,τι δύνανται οὗτοι νὰ εἰσφέρωσι· κατὰ τὸ ἕτερον, ἐπέρχεται τὸ Κράτος ἐπίκουρον μόνον εἰς τοὺς δήμους. Τὸ τελευταῖον σύστημα, καθ’ ὅ ἤρχετο ἐπίκουρον τὸ Κράτος διὰ προκαταβολῶν εἰς τοὺς δήμους, ἐφαρμοσθὲν ἤδη ἀπέτυχεν οἰκτρῶς. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ προτιμηθῇ τὸ ἕτερον σύστημα, καθ’ ὃ τὸ Κράτος καταβάλλει αὐτὸ τὴν ἀναγκαίαν δαπάνην διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν καὶ εἰσπράττει εἶτα ἐκ τῶν δήμων ὅ,τι δύνανται οὗτοι νὰ εἰσφέρωσιν. Οὕτω θὰ ἔχωμεν πλήρη καὶ ἀρτίαν ἐκπαίδευσιν, θὰ ἔχωμεν δὲ καὶ δήμους αὐτοτελεῖς καὶ ἐλευθέρους. Νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν γενναίαν ἀπόφασιν, εἴτε διὰ τῆς μεταῤῥυθμίσεως τοῦ νόμου περὶ δημοτικῆς φορολογίας, εἴτε διὰ τῆς ἀντικαταστάσεως τῶν διαπυλίων λεγομένων τελῶν, εἴτε δι’ ἑτέρου συστήματος, νὰ ἐξεύρωμεν πόρους παγίους καὶ ἐπαρκεῖς δι’ ὅλας τὰς δαπάνας πλήρους καὶ ἀρτίας ἐκπαιδεύσεως. Ἡ σχετικὴ διάταξις τοῦ Συντάγματος δὲν πρέπει νὰ πτοήσῃ τόσον τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Τὸ Σύνταγμα πρὸ πολλοῦ μετεβλήθη εἰς ῥάκος, καὶ τὴν ἑσπέραν ταύτην ἤκουσα τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως διορίζοντα καὶ παύοντα φίλους του, διορίζοντα καὶ παύοντα συμπολιτευομένους καὶ ἀντιπολιτευομένους Βουλευτάς. Αὐτὸ εἶναι τὸ Σύνταγμα! αὐτὸ εἶναι τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα! Βεβαίως ἕκαστος Βουλευτὴς εἶναι ἐλεύθερος νὰ ἔχῃ τὰς πεποιθήσεις του, νὰ ἀκολουθῇ ἢ μὴ τὴν Κυβέρνησιν, εἶναι ἐλεύθερος νὰ συμφωνῇ ἢ νὰ μὴ συμφωνῇ πρὸς τὰς ἰδέας της. Ἀλλὰ δυστυχῶς παρ’ ἡμῖν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κόπτονται ὑπὲρ τῶν συνταγματικῶν θεσμῶν, ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας, ἔπρεπε νὰ προβάλωσι καὶ αὐτὰ τὰ παράδοξα δόγματα, τὰ ὁποῖα ἠκούσαμεν τὴν ἑσπέραν ταύτην, καὶ καθ’ ἃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀξιοῖ νὰ παύῃ καὶ νὰ διορίζῃ τοὺς φίλους του. Καὶ ἐν τούτοις ἐνεθυμήθη αὐτὸς τὸ Σύνταγμα, μόνον ὅτε ἐπροτείναμεν ἡμᾶς νὰ διορθωθῇ ἓν τόσον μέγα κακὸν, νὰ ἀνακουφισθῶσι δηλαδὴ οἱ δῆμοι καὶ ν’ ἀποκτήσωμεν πλήρη καὶ τέλεια δημοτικὰ σχολεῖα, δυνάμενα ν’ ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὰς πολλὰς καὶ μεγάλας ἀνάγκας τοῦ ἔθνους ἡμῶν.

§130Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μίαν παρατήρησιν πρέπει ν’ ἀπευθύνω εἰς τὸν κ. Βουλευτήν. Ἐγὼ οὐδόλως διορίζω, οὔτε παύω φίλους. Νομίζω ὅτι συνδέομαι μετὰ τῶν φίλων μου διὰ τῆς ταυτότητος τῶν πολιτικῶν φρονημάτων· πολιτικὸν δὲ φρόνημα δὲν εἶναι νὰ ψηφοφορῶσιν ὑπὲρ ἐμοῦ, ἢ ἐγὼ ὑπὲρ αὐτῶν, πολιτικὸν φρόνημα εἶναι νὰ συσκεπτώμεθα, ἵνα ἀποκτήσωμεν θεσμοὺς καταλλήλους διὰ τὸ Κράτος, ἵνα βελτιώσωμεν τὴν κατάστασιν τῆς πατρίδος ἡμῶν. Θεωροῦμεν δὲ ὡς θεμελιώδη ἀρχὴν, ὅτι πρέπει νὰ χειραφετήσωμεν τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν ἀπὸ τὴν πολιτικὴν, καὶ νὰ καταστήσωμεν αὐτὴν αὐθύπαρκτον. Νομίζω δὲ, ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦσι τὸ κόμμα ἡμῶν, ἔχουσι τὴν γνώμην ταύτην, καὶ ὅσοι δὲν τὴν ἔχουσιν, ἀπέρχονται ἀπὸ τὸ κόμμα. Ἐγὼ δὲν διορίζω, οὔτε παύω· ἕκαστος διορίζει τὸν ἑαυτόν του.

§131ΣΤΑΗΣ. Εὐτυχῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως σχεδὸν ἀνῄρεσε τὰ παρ’ αὐτοῦ λεχθέντα κατὰ τῶν Βουλευτῶν τῶν ἐχόντων ἐκδεδηλωμένην γνώμην κατὰ τοῦ νόμου περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλ’ ἐν τούτοις δὲν ἐπιτρέπει εἰς τοὺς κ. συναδέλφους νὰ ἐκφράσωσι τὴν γνώμην των, ἣν ἐπιτακτικῶς ἐπέβαλον εἰς αὐτοὺς αἱ ἐντολοδόχοι ἐπαρχίαι των, διότι ἠθέλησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ν’ ἀποκηρύξῃ πάντα Βουλευτὴν ἔχοντα γνώμην κατὰ τοῦ νόμου περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, χωρὶς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἀποκηρύττει τὸν ἑαυτόν του, διότι δὶς, κατ’ εἰσήγησιν αὐτοῦ, ἡ Βουλὴ ἐψήφισε τροποποιήσεις τοῦ νόμου ͵ΒΤΜΘʹ. Καὶ ἂν δὲν ἐψηφίζετο ἡ πρώτη τροποποίησις, τῇ εἰσηγήσει μάλιστα ἐμοῦ, δὲν θὰ εὑρίσκετο εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Αἰγίου νὰ παρατηρήσῃ εἰς τὸν συνάδελφόν του ἐκ Κυθήρων, ὅτι ὑπάρχει ὑποχρέωσις καὶ εἰς τοὺς δημάρχους καὶ εἰς τοὺς ταμίας νὰ καταβάλλωσι τοὺς μισθοὺς τῶν δημοδιδασκάλων.

§132ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι οἱ δῆμοι εἶναι ἄποροι καὶ δὲν δύνανται νὰ πληρώσωσι τοὺς δημοδιδασκάλους, οἱοςδήποτε νόμος καὶ ἂν γείνῃ, ἐκτὸς ἐὰν λάβωμεν τὸ μέτρον νὰ ἀναλάβῃ τὰς ὑποχρεώσεις τῶν δήμων τὸ Δημόσιον.

§133ΣΤΑΗΣ. Περὶ τούτου πρόκειται. Ἀλλὰ καὶ δευτέραν τροποποίησιν ὑπέστη ὁ νόμος, ἥτις καὶ ἐψηφίσθη εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν. Πρὸς τί λοιπὸν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κηρύττει, ὅτι δὲν εἶναι φίλοι του ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀποθαυμάζουσι τὸν νόμον περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, νόμον, ὁ ὁποῖος κατὰ πᾶσαν πιθανότητα θὰ καταργηθῇ παρ’ αὐτοῦ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως; Ἐλπίζω ὅτι τὸ νόημα τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐσκόπει νὰ καταπνίξῃ τὴν ἐξέγερσιν τῶν πεποιθήσεων τῶν κ. συναδέλφων κατὰ τῶν ὀλεθρίων συνεπειῶν τοῦ ἐν ἰσχύϊ νόμου περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν...

§135ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶχον εἰσαγάγει νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τοῦ ἐγγείου φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐγγραφῆ πρὸ ἡμερῶν εἰκοστὸν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, σήμερον δὲ βλέπω αὐτὸ τεσσαρακοστὸν ἕβδομον. Ἤθελον παρακαλέσει ὑμᾶς, κύριε Πρόεδρε, ὅπως προταχθῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, διότι πρόκειται νὰ ἐνοικιασθῇ ὁ φόρος οὗτος τοῦ οἴνου, καὶ ὁ λαὸς θέλει καὶ πάλιν πάθει ὅσα ἔπαθε μέχρι τοῦδε. Ἐγὼ ζητῶ τὴν κατάργησιν τοῦ ἐγγείου φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου, ὁ ὁποῖος εἶναι ἄδικος καὶ ἐπαχθὴς, καὶ ἡ βεβαίωσις αὐτοῦ ἀθλιεστάτη. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις θέλῃ νὰ εἰσαγάγῃ ἕτερον νομοσχέδιον, δύναται νὰ εἰσαγάγῃ αὐτό. Ζητῶ δὲ σήμερον τὴν πρόταξιν τοῦ νομοσχεδίου ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, καὶ παρακαλῶ ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασίς σας ἀφορᾷ εἰς μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Ὑποστηρίζεται ὑπὸ δέκα; (Ἐγείρονται πολλοὶ ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Τότε περὶ τούτου ψηφίζομεν κατόπιν, μετὰ τὴν διακοπήν. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ μίαν ὥραν. (Γίνεται διακοπὴ, ὥρᾳ 8 καὶ 45′ μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 10 καὶ 25′ μ. μ., προεδρεύοντος τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Α. Τόμαν).

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς προτάσεως περὶ προτάξεως τῆς συζητήσεως τῆς προτάσεως νόμου περὶ καταργήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου.

§138ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Δὲν ἐζητήθη ὀνομαστικὴ κλῆσις; ἑπομένως θὰ ἐρωτήσητε δι’ ἀναστάσεως.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ προταχθῇ ἡ συζήτησις τῆς εἰρημένης προτάσεως νόμου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§140ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε.

§141Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἀντιτείνομεν νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ λυπούμεθα μόνον, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν μεταβολὴν τῶν ὑπαρχόντων φόρων πρὸς ἐλάττωσιν τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους, ἐν ὅσῳ ἔχομεν ἐκκρεμεῖς τὰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῶν δανειστῶν ἡμῶν.

§142ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἔχει, εἶπεν, ἀντίῤῥησιν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ προταχθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ἀλλὰ παῤῥησίᾳ ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν θὰ προβῇ εἰς τοιοῦτον μέτρον ἡ Κυβέρνησις, ἐφ’ ὅσον αἱ διαπραγματεύσεις περὶ συμβιβασμοῦ εἶναι ἐκκρεμεῖς. Ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι ἡ δικαιολογία τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ δὲν εἶναι ὀρθὴ, διότι ἡμεῖς δὲν ζητοῦμεν νὰ καταργηθῇ ὁ φόρος αὐτὸς, ἵνα ἐκλείψῃ ἡ ἐξ αὐτοῦ πρόσοδος τοῦ Δημοσίου, ζητοῦμεν τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ φόρου, τὸν ὁποῖον ὁμολογεῖ αὐτὸς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡς καταθλιπτικὸν καὶ βανδαλικὸν, καὶ ὅτι δὲν τὸν ἀνέχεται ἡ Ἑλλὰς, ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ἕως τοῦ ἄλλου ἄκρου. Ἡμεῖς ἐζητήσαμεν τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ φόρου αὐτοῦ διὰ τῆς στρεμματικῆς φορολογίας. Ἐδῶ πρέπει νὰ στραφῇ ἡ συζήτησις· δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ στρεμματικὴ φορολογία; ἐφαρμοζομένη δὲ, δύναται νὰ δώσῃ τὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου;

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἠρωτήθη περὶ τῆς προτάξεως τοῦ νομοσχεδίου, καὶ δὲν ἀπεδέχθη τὴν πρόταξιν. Τότε οἱ συνάδελφοι ἐζήτησαν τὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορίαν. Φρονῶ ὅτι ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ ἀγόρευσις μεταξὺ δύο ψηφοφοριῶν δὲν ἐπιτρέπεται.

§144ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔκαμε μίαν δήλωσιν πρὸς τὴν Βουλὴν, διὰ τῆς δηλώσεως δ’ αὐτῆς προκαλεῖ τὴν συζήτησιν· διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι ἡμεῖς ζητοῦμεν τὴν μεταβολὴν τοῦ φόρου καὶ ὄχι τὴν κατάργησιν αὐτοῦ. Ἴσως μάλιστα αὐξηθῶσι τὰ ἔσοδα τοῦ Δημοσίου διὰ τῆς μετατροπῆς τοῦ νόμου, καὶ τότε οἱ δανεισταί μας θὰ εὐχαριστηθῶσιν, ἀντὶ νὰ μᾶς κατηγορήσωσι. Νομίζω ὅτι αὐτὰ δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην ἀναπτύξεως, καὶ ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ θελήσῃ νὰ συζητήσωμεν τὸ νομοσχέδιον.

§145ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Φρονῶ, ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ζητηθῇ ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς, διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι δὲν ἔχει ἀντίῤῥησιν νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ μετατροπῆς τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου. Ἀλλ’ ὅταν παραδέχηται νὰ ἀναγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, πρῶτον ἐγὼ ἔχω ἀντίῤῥησιν ὡς πρὸς τοῦτο, διότι ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ὑπάρχουσι τέσσαρα ὅμοια νομοσχέδια ἐγγεγραμμένα, ἐπειδὴ ὅμως μεταξὺ τῶν τεσσάρων αὐτῶν νομοσχεδίων δὲν βλέπω καὶ τὸ ἰδικόν μου, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη καὶ πέρυσι καὶ προπέρυσι, καὶ ἀνεγράφη τότε ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, προτείνω νὰ ἐγγραφῇ καὶ ἐκεῖνο, καὶ νὰ παραπεμφθῶσιν ὅλα εἰς ἰδιαιτέραν ἐπιτροπὴν, ἥτις νὰ ἐπεξεργασθῇ αὐτὰ, καὶ κατόπιν νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τοῦ οἴνου, μετὰ τὰς ἑορτάς. Πρέπει νὰ συνοψισθῶσιν ὅλα τὰ νομοσχέδια εἰς ἓν, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ νὰ συζητήσωμεν. Λοιπὸν ἐγὼ νομίζω, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ καμμία ψηφοφορία, ἀδιάφορον ἂν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐδήλωσεν ὅτι δὲν ἔχει ἀντίῤῥησιν νὰ προταχθῇ. Ἐγὼ ἔχω ἀντίῤῥησιν, καὶ προτείνω νὰ παραπεμφθῶσι καὶ τὰ τέσσαρα νομοσχέδια εἰς ἐπιτροπὴν ἑπταμελῆ, συγκροτηθησομένην ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς.

§146ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Εἴμεθα μεταξὺ δύο ψηφοφοριῶν, κύριε Πρόεδρε.

§147ΒΟΤΣΗΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου, Κύριοι· διότι, ἂν ἀδικαιολογήτως ψηφίσῃ τις ὑπὲρ ἢ κατὰ τῆς προτάσεως, δύναται νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι παραδέχεται ἢ ὄχι τὴν περὶ μεταβολῆς τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου πρότασιν. Ἡμεῖς εἴμεθα συμπολιτευόμενοι Βουλευταὶ, καὶ συμφωνοῦμεν μετὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι, ἐφ’ ὅσον τὸ ζήτημα τοῦ συμβιβασμοῦ εἶναι ἐκκρεμὲς, δὲν μᾶς ἐπιτρέπεται νὰ μεταβάλωμεν ῥιζικῶς φορολογικὸν σύστημα, διότι ἐνδέχεται νὰ μᾶς εἴπωσιν οἱ δανεισταί, ὅτι τὸ ἐπράξαμεν ἐπίτηδες διὰ νὰ ἐλαττώσωμεν τὰ ἔσοδα· ἀλλὰ ἡ ἤδη ὑπάρχουσα ἐκκρεμότης τοῦ συμβιβασμοῦ, φρονῶ ὅτι δὲν μᾶς ἐμποδίζει νὰ σκεφθῶμεν περὶ μεταβολῆς τοῦ ὑπάρχοντος φορολογικοῦ περὶ οἴνου συστήματος· διότι ψηφίζοντες σήμερον νόμον περὶ μετατροπῆς τοῦ φορολογικοῦ συστήματος δὲν πρόκειται νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸ νέον σύστημα ἐφέτος, διότι ἐφέτος ἡ βεβαίωσις τοῦ φόρου ἐγένετο ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἰσχύοντος νόμου, ἀλλὰ πρόκειται περὶ φορολογίας, ἥτις θ’ ἀρχίσῃ ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1897, καὶ πράκειται νὰ ψηφίσωμεν νόμον, πῶς θὰ φορολογηθῇ τότε ὁ οἶνος, οὐδεὶς δὲ Βουλευτὴς εἶναι τοσοῦτον ἄπελπις, ὥστε νὰ νομίζῃ ὅτι μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1897 δὲν θὰ ἔχῃ τελειώσει τὸ ζήτημα τοῦ συμβιβασμοῦ. Λοιπὸν πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν νόμον διὰ τὸ μέλλον, καὶ πρέπει νὰ τὸν ψηφίσωμεν τώρα, διότι ἄλλως, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ θὰ συνέλθῃ τὸν Νοέμβριον, θὰ ἤμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἔχωμεν τὸν ἴδιον νόμον καὶ κατὰ τὴν ἐσοδείαν τοῦ οἴνου τοῦ 1897. Κατ’ ἀνάγκην λοιπὸν πρέπει νὰ σκεφθῶμεν περὶ τῆς μεταβολῆς τοῦ ἰσχύοντος συστήματος, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀδικώτατον καὶ βαρύτατον, εἶναι τοιοῦτον, ὥστε μᾶς κάμνει ἡμᾶς τοὺς Βουλευτὰς νὰ μὴ τολμήσωμεν νὰ ἐπιστρέψωμεν εἰς τὰς ἐπαρχίας μας, ἂν δὲν τὸν μετατρέψωμεν, ὡς τοῖς ὑπεσχέθημεν. Τὸ ζήτημα λοιπὸν εἶναι κατεπεῖγον, καὶ πρέπει νὰ λυθῇ εἰς τὴν παροῦσαν σύνοδον. Δὲν παραδέχομαι, Κύριοι, τὸ σύστημα, τὸ ἐκ μέρους τῶν κ. συναδέλφων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, περὶ στρεμματικῆς φορολογίας, ὑπὸ τοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους διατυποῦται παρ’ αὐτῶν. Τὸ ζήτημα τὸ περὶ μεταβολῆς τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου εἶναι ζήτημα σοβαρὸν, καὶ πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ὑπὸ ὅλας τὰς ἐπόψεις, καὶ νὰ ἴδωμεν, τίνα γνώμην ἔχει ἡ Βουλὴ, καὶ ἂν δὲν ἔχωμεν ἄλλο σύστημα, τότε νὰ εἴπωμεν, ὅτι θὰ βελτιώσωμεν τὸ ὑπάρχον σύστημα, μειοῦντες τὸ ποσὸν τοῦ φόρου καὶ περιορίζοντες τὰ ὄργια τῶν ἐνοικιαστῶν. Ἀλλὰ ἐγὼ φρονῶ, ὅτι δύναται δι’ ἄλλου συστήματος νὰ ἀπαλλαχθῇ ὁ λαὸς ἀπὸ τὴν λῃστρικὴν συμμορίαν τῶν ἐνοικιαστῶν τῶν ἀδηλώτων οἴνων, ἥτις λυμαίνεται αὐτὸν, καὶ πρέπει νὰ παύσῃ ὡς τάχιστα αὐτὴ ἡ κατάστασις.

§148ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§149ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Προκειμένου, Κύριοι, περὶ ζητήματος, περὶ τοῦ ὁποίου τόσοι ἔντιμοι συνάδελφοι ὡμίλησαν, δὲν δύναμαι νὰ σιγήσω, διότι ἡ σιγή μου θέλει μαρτυρήσει ἄρνησιν ἐμαυτοῦ, καὶ ὡς Βουλευτοῦ καὶ ὡς καταγομένου ἀπὸ μέρους ἐξόχως οἰνοφόρου. Διὰ τοῦτο ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἐρωτήσω, ἐὰν, συνερχόμενοι ἐνταῦθα, μᾶς ἦναι ἐπιτετραμμένον νὰ παίζωμεν, ἢ μᾶς ἦναι ἐπιβεβλημένον νὰ σπουδάζωμεν. Παίζομεν, Κύριοι, προκειμένου περὶ τῆς ἁρπαγῆς τῆς προσγινομένης ἐπὶ τῆς περιουσίας τῶν ἀμπελοκτημόνων καὶ οἰνοπαραγωγῶν, ὀνομάζοντες αὐτὴν φόρον ἐναντίον τῶν κανόνων...

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν νομίζετε, ὅτι εἰσέρχεσθε εἰς τὴν οὐσίαν;

§151ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι... Ἐναντίον τῶν κανόνων οἱασδήποτε γλώσσης, ὁμιλουμένης εἰς οἱονδήποτε μέρος τοῦ κόσμου, εἴτε νεκρᾶς, καὶ ἐναντίον τῶν κανόνων πάσης δημοσιονομίας. Οἱονδήποτε λεξικὸν οἱασδήποτε γλώσσης ἂν ἀνοίξητε, οἱονδήποτε δημοσιονομικὸν σύγγραμμα, συγγραφὲν δι’ οἱονδήποτε ἔθνος, ἔστω καὶ δι’ αὐτὴν τὴν Κίναν, τὴν μυθολογουμένην διὰ τὴν αὐθαιρεσίαν τῶν ἀρχόντων αὐτῆς, θέλετε εὕρει, ὅτι «φόρος εἶναι μέρος τοῦ εἰσοδήματος». Ἡ ἁρπαγὴ ὁλοκλήρου τῆς περιουσίας τῶν οἰνοπαραγωγῶν εἶναι φόρος, Κύριοι;

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ θὰ ὑπενθυμίσω ὑμῖν καὶ πάλιν, μὴ τυχὸν νομίζετε ὅτι συζητοῦμεν περὶ τῆς οὐσίας.

§153ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι· ὁμιλῶ ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς, διὰ νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου. Οὐδεὶς Ἕλλην, Κύριοι, εἴτε ἐντὸς τῆς Βουλῆς, εἴτε ἐκτὸς αὐτῆς, ἀγνοεῖ, ὅτι πολλάκις ἡ ἀξία καὶ αὐτῆς τῆς ἀμπέλου, τῆς παραγούσης τὸν οἶνον, δὲν ἐπαρκεῖ εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ φόρου καὶ τῶν δικαστικῶν ἐξόδων τῶν δικῶν, τὰς ὁποίας προκαλεῖ ἡ ἁρπακτικὴ ὄρεξις εἴτε τοῦ Δημοσίου, εἴτε τῶν ὑποκαταστάτων αὐτοῦ οἰνοενοικιαστῶν. Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ φορολογίας, δὲν πρόκειται περὶ ἐλαττώσεως ἢ μετατροπῆς τοῦ φόρου, πρόκειται περὶ ἀμύνης ὑπὲρ τῆς περιουσίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ ὀφείλομεν νὰ ἤμεθα συνεπεῖς πρὸς τὰς ἐπαγγελίας, τὰς ὁποίας ἄλλοι μὲν αὐτοπροσώπως, ἄλλοι δὲ διὰ τοῦ ἐξόχου ἀρχηγοῦ μας, ὑπὸ τὴν σημαίαν τοῦ ὁποίου ἐξελέγημεν, ἐδώσαμεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Καὶ πρὸ τῶν ἐκλογῶν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ βεβαιώσω τοὺς συμπολίτας μου, ὅταν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ προσαγορεύσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἐπισκεφθέντα τότε τὴν Τρίπολιν, ὅτι πρῶτον μέλημά μου ἤθελεν εἶσθαι, ἐὰν λάβω τὴν τιμὴν νὰ εἰσέλθω εἰς τὸ Κοινοβούλιον, ἡ φροντίς μου περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου. Καὶ εἶσθε μάρτυρες ὅλοι, ὅτι ἔκτοτε οὐδεμίαν ἀπώλεσα εὐκαιρίαν, καθ’ ἣν νὰ μὴ προσλιπαρήσω, καὶ νὰ μὴ προκαλέσω τὴν ταχεῖαν μεταῤῥύθμισιν τοῦ φόρου αὐτοῦ.

§154ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§155ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐν τῇ συνέσει αὐτοῦ, καὶ ὡς γινώσκων κάλλιον ἡμῶν τὰ κοινὰ συμφέροντα, θέλει νὰ παρατείνῃ τὸν βίον τοῦ τοιούτου θεσμοῦ μέχρι τοῦ κανονισμοῦ τῶν σχέσεων τοῦ Κράτους πρὸς τοὺς δανειστὰς αὐτοῦ. Ἀλλὰ μήπως ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει τὴν ἀξίωσιν νὰ μειώσῃ τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους; Μήπως ἡμεῖς, προσλιπαροῦντες καὶ παρακαλοῦντες καθ’ ἑκάστην πρὸς μεταῤῥύθμισιν τοῦ φόρου τούτου, θέλομεν νὰ ἀνακουφίσωμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, μειοῦντες τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους; Οὐδαμῶς. Θέλομεν ν’ ἀπαλλαγῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τῶν λῃστρικῶν συμμοριῶν, αἱ ὁποῖαι λῃστεύουσι πολυειδῶς καὶ πολυτρόπως τοὺς ἐκλογεῖς μας... Προτείνατε, κ. Πρωθυπουργέ, οἱονδήποτε μέτρον θέλετε, καὶ ἐν τῇ μετατροπῇ τοῦ λεγομένου φόρου αὐξήσατε τοὺς πόρους τοῦ Κράτους· ἀλλὰ μὴ ἐπιτρέπετε μηδὲ στιγμὴν νὰ λῃστεύηται ὁ Ἑλληνικὸς λαός, διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει τὴν ἀξίωσιν, οἱ ἀντιπρόσωποί του νὰ τηρήσωσιν ἀμείωτον τὴν ἀνεξαρτησίαν των, ἀσχέτως πρὸς πᾶσαν κομματικὴν ὑποχρέωσιν!

§156Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Εὖγε! Οὕτω πρέπει νὰ ὁμιλοῦν οἱ ἀντιπρόσωποι πρὸς τὴν Βουλήν.

§157ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εὖγε! εὖγε!

§158ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀφείλετε νὰ σπεύσητε πρὸς πραγματοποίησιν τῆς ἐπιθυμίας ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀλλ’ οἱ ὅροι ἀναστρέφονται, καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες ἔπρεπε νὰ ἔχωσιν ὡς σημαίαν τὴν ἐξαφάνισιν τοῦ τοιούτου βαρβάρου θεσμοῦ, ζητοῦσι τὴν παράτασιν τοῦ βίου αὐτοῦ μέχρις ἀορίστου χρονικοῦ διαστήματος, καὶ ὅλως ἀδήλου, μέχρι τουτέστι τοῦ κανονισμοῦ τῶν σχέσεών μας πρὸς τοὺς δανειστάς, ἐνῷ τοὐναντίον οἱ γαλουχήσαντες καὶ ἀναθρέψαντες τὸν θεσμὸν αὐτὸν σπεύδουσιν εἰς τὴν κατάργησιν αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐάν, ὅταν ἡ φωνή των εἶχε τὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ φωνὴ τῶν διεπόντων τὰ τοῦ ἔθνους, εἶχον οἱ συνάδελφοι, οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, τὰς αὐτὰς γνώμας, οἷας σήμερον, βεβαίως δὲν ἠθέλομεν εἶσθαι εἰς ἣν θέσιν εὑρισκόμεθα ἤδη, νὰ προσλιπαρῶμεν ἐπανόρθωσιν ἑνὸς κακοῦ, θεσμοθετηθέντος ἄνευ τῆς θελήσεως τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους, ἀλλὰ ψηφισάντων αὐτόν. Δὲν ἀνήκει λοιπὸν εἰς τοὺς γαλουχήσαντας τὸν θεσμὸν αὐτὸν ἡ σημαία τῆς καταργήσεως τοῦ βαρβάρου αὐτοῦ θεσμοῦ, ἀλλ’ ἀνήκει εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι καὶ πρὶν εἰσέλθουν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ μετὰ τὴν ἐν αὐτῇ εἴσοδόν των ἐπηγγέλθησαν καὶ προσελιπάρησαν τὴν κατάργησιν τοῦ θεσμοῦ τούτου. Ἀλλ’ ἤδη προτείνεται νὰ γείνῃ συζήτησις ἐπὶ τριῶν ἢ τεσσάρων νομοσχεδίων. Μὴ τάχα τὰ νομοσχέδια ταῦτα εἶναι τοσοῦτον ἁπλᾶ, ὥστε νὰ δυνάμεθα εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχε νὰ ψηφίσωμεν ὑπὲρ αὐτῶν ἢ καταψηφίσωμεν αὐτά; Πρόκειται, Κύριοι, περὶ μετατροπῆς τοῦ φορολογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον προσπορίζει εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον περὶ τὰ δύο ἑκατομμύρια δραχμῶν, καὶ διὰ τὴν μετατροπὴν τοῦ τοιούτου συστήματος ἔχομεν ἀνάγκην σκέψεως, ἔχομεν ἀνάγκην σοβαρᾶς καὶ ἐνιαίας ἐργασίας, ἵνα μή, ἀντὶ νὰ θεραπεύσωμεν τὸ κακόν, γείνωμεν γεννήτορες φορολογικοῦ τινος ἐξαμβλώματος. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τοὺς κυρίους συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι ἐπιμένουσι νὰ προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ψήφισιν τῆς προτάσεώς των, καθ’ ἣν νὰ προταχθῶσι τὰ νομοσχέδιά των, ν’ ἀποσύρωσι ταύτην. Ἀλλ’ ἐὰν ἀποσύρωσι τὴν πρότασίν των ταύτην, δὲν ἕπεται ὅτι κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην δὲν πρέπει νὰ λάβῃ ἡ Βουλὴ ἀπόφασίν τινα σοβαράν· εἶναι ἀνάγκη ἐπιτακτικὴ καὶ ἐπείγουσα πρὸς τοῦτο, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλήν, ἵνα παρακαλέσῃ τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ὅπως, πρὸς ταῖς ἄλλαις ἐργασίαις, αἵτινες τὸν ἀπασχολοῦσι, προβῇ εἰς τὰς δεούσας ἐνεργείας, ἵνα συντάξῃ νομοσχέδιον πρὸς ἀντικατάστασιν τοῦ φόρου τούτου ἐπὶ τοῦ οἴνου. Ἐγὼ ἤθελον τὸν παρακαλέσει νὰ προσκαλέσῃ πέντε, ἕξ, ἑπτὰ ἐκ τῶν κ. Βουλευτῶν, οἱασδήποτε ἀποχρώσεως, δυναμένους νὰ μελετήσωσι τ’ ἀποτελέσματα τοῦ φόρου τούτου, οἱ ὁποῖοι μετὰ ἐπισταμένην τοῦ ζητήματος ἐξέτασιν νὰ ὑποβάλωσι πρὸς αὐτὸν τὰς γνώμας των, τὰς ὁποίας νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, καὶ συντάσσων νομοσχέδιον, νὰ ὑποβάλῃ τοῦτο ἀμέσως μετὰ τὰς ἑορτὰς εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς ἐπιψήφισιν.

§159ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ὑποστηρίζετε τὴν γνώμην μου.

§160ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν εἶχον ἐγὼ πρότερον, ἀλλ’ ὑμεῖς, λόγῳ τῶν πρεσβείων σας, τὴν ἐξηνέγκατε πρῶτος. Κύριοι, μὲ ὅλον τὸν σεβασμὸν, τὸν ὁποῖον ἔχω καὶ ἀπονέμω πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, παρατηρῶ αὐτῷ, ὅτι προσεπάθησα νὰ πεισθῶ, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθην νὰ τὸ κατορθώσω, ὅτι ἡ μετατροπὴ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου ἤθελε φέρει διατάραξιν τῶν διαπραγματεύσεων πρὸς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν· διότι οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν, οὐδεὶς τῶν ἐκλογέων μας ζητεῖ τὴν ὁλοσχερῆ κατάργησιν τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου, ἢ τὴν μείωσιν αὐτοῦ· ζητοῦμεν νὰ φύγωμεν ἀπὸ τὰς χεῖρας τῶν εἰσπρακτόρων καὶ ἐνοικιαστῶν καὶ ταμιῶν, τῶν ὁποίων ἕκαστος ἁμιλλᾶται κατὰ τίνα τρόπον περισσότερον νὰ ληστεύσῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Διὰ τοῦτο λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν, ἵνα ὑποβάλῃ τὴν παράκλησίν της πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ὅπως ἐντὸς τῆς ἐνεστώσης συνόδου ὑποβάλῃ τὸ νομοθέτημα τοῦτο, ἀφοῦ παρακαλέσω προηγουμένως τοὺς κ. συναδέλφους νὰ ἀποσύρωσι τὴν πρότασίν των περὶ ἀμέσου συζητήσεως τῶν πολλῶν νομοθετημάτων τούτων.

§161Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ὁμολογῶ καὶ προτεπικυρῶ ὅσα εἴπετε περὶ τῶν λαβόντων χώραν πρὸ τῶν ἐκλογῶν. Ὁμολογῶ ὅτι, ὅταν ἀφικόμην εἰς Τρίπολιν, ἡμεῖς μὲ προσηγορεύσατε καὶ συνιστᾶτε καὶ εἰς ἐμὲ καὶ εἰς τοὺς παρεστῶτας τὴν ἀνάγκην τῆς μεταβολῆς τοῦ νόμου περὶ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου· ὁμολογῶ δέ, ὅτι τὴν ἀνισότητα τοῦ φόρου τούτου, ἥτις ἀποτελεῖ τὴν ἀδικίαν καὶ προσέτι τὸ ἐλαττωματικὸν τῆς βεβαιώσεως αὐτοῦ, ἥτις ἐπάγει τὴν κατάθλιψιν, πρὸ πολλοῦ ἐγὼ αὐτὸς ἀνωμολόγουν καὶ ἀνεκήρυξα. Ἀλλ’ ἡμεῖς ἤλθομεν μετὰ δυσάρεστον συμβεβηκός, τὸ ὁποῖον εἶχε συντελεσθῆ, ἤλθομεν μετὰ τὴν πτώχευσιν, καὶ ἐπεχειρήσαμεν, καθ’ ὃ εἴχομεν καθῆκον, νὰ ἔλθωμεν εἰς συνεννόησιν μετὰ τῶν δανειστῶν, μετὰ τῶν κατεχόντων τὰ χρεώγραφα τὰ Ἑλληνικά. Πρώτη βάσις τῶν συνεννοήσεων ἦτο νὰ μὴ προβῶμεν εἰς ἐλάττωσιν τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους, ἐν ὅσῳ δὲν κανονίζομεν τὰς σχέσεις ἡμῶν μετὰ τῶν δανειστῶν, διότι, ἐὰν ἠλαττώνομεν διὰ μεταβολῆς τοῦ φορολογικοῦ συστήματος τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους, ἠθέλομεν ὑποληφθῆ ὡς κακῆς πίστεως ὀφειλέται, ὡς ὀφειλέται ἀποκρύπτοντες τὴν περιουσίαν ἡμῶν. Διὰ τοῦτο εἶπον πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς μεταβολὴν τῆς φορολογίας ἐπὶ τοῦ οἴνου, ἐν ὅσῳ εἶναι ἐκκρεμεῖς αἱ διαπραγματεύσεις. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν προβάλλει, ὅτι, ἐὰν ἤθελε μεταβληθῆ ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ οἴνου κατὰ τὸ στάδιον τοῦτο, δὲν ἀξιοῖ νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ νέον σύστημα ἐπὶ τῆς παραγωγῆς τοῦ 1896, ἀλλ’ ἐπὶ τῆς παραγωγῆς τοῦ 1897, καὶ ὅτι ἐλπίζει, ὡς καὶ ἐγὼ ἐλπίζω, ὅτι μέχρι τοῦ χρόνου ἐκείνου αἱ σχέσεις ἡμῶν θέλουσι κανονισθῆ. Ἐν τῷ μεταξὺ ὅμως τοῦ χρόνου τούτου ἐπῆλθον συμβεβηκότα, τὰ ὁποῖα ἐπέβαλλον εἰς τὴν Ἑλλάδα ὑποχρεώσεις. Ἐὰν ἀνέστελλε τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών της τούτων ἡ Ἑλλὰς, ἐὰν ἄφηνε τὰς ἀποθήκας εἰς οἵαν ἦσαν κατάστασιν, ἐὰν ἄφηνε τὸν στρατὸν εἰς ἣν ἔκειτο κατάστασιν, ζημία ἦτο, διότι ἔφθινεν ὁ στρατός· ἀλλὰ δὲν ἦτο μόνον ζημία, ἤθελεν εἶσθαι κίνδυνος, ὁ ὁποῖος ἀπειλεῖ τὴν Ἑλλάδα. Ἡ κατάστασις τῆς Εὐρώπης καὶ τῆς Ἀνατολῆς ἐπιβάλλει εἰς τὴν Ἑλλάδα τὴν ὑποχρέωσιν, οὐ μόνον νὰ μὴ ἐλαττώσῃ τὰ ἔσοδα, ἀλλὰ καὶ νὰ προσπαθήσῃ ν’ αὐξήσῃ αὐτὰ, δύναμαι δὲ νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι, ἐὰν περιορισθῶμεν ἐντὸς τῶν ὁρίων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα διέγραψα, ἀγορεύων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, δηλαδὴ ἐὰν περιορισθῶμεν μόνον νὰ πληρώσωμεν τὰ κενὰ ἐν τῇ διοικήσει τοῦ στρατοῦ, θέλομεν λάβει ἀνάγκην δύο μέχρι τριῶν ἑκατομμυρίων. Λοιπὸν ἀφοῦ ἔχομεν ἀνάγκην δύο ἢ τριῶν ἑκατομμυρίων, ἔχομεν καὶ δεύτερον λόγον, ἵνα ἀποφύγωμεν πᾶσαν μεταβολὴν, ἥτις θέλει ἀπειλήσει νὰ ἐλαττώσῃ τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους. Σημειώσατε δὲ, ὅτι ἐκ τοῦ φόρου τοῦ οἴνου, ἐκ τοῦ ἀμέσου, ἀναγράφονται ἔσοδα 1,890,000 δραχμῶν, ἐκ δὲ τοῦ ἐμμέσου φόρου καταναλώσεως ἔσοδα 300 περίπου χιλιάδων. Ἀλλ’ ὑμεῖς μοὶ δίδετε τὸ ἄγγελμα, ὅτι εἶναι δυνατὸν διὰ τοῦ νόμου, ὅστις ἤθελε ψηφισθῆ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, νὰ μὴ ἐπέλθῃ ἐλάττωσις τῶν ἐσόδων. Τότε τίς δύναται νὰ ἀντείπῃ εἰς τοῦτο τὸ μέτρον; Εἶσθε βέβαιος, ὅτι δὲν θὰ ἐπέλθῃ ἐλάττωσις ἐσόδων; Ποῖον εἶναι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἠθέλετε ἀσπασθῆ; Παρασκευάσατε λοιπὸν νομοσχέδιον, καὶ προτείνατε αὐτὸ, ἂν δὲ τὰ νομοσχέδιον τοῦτο μοὶ παρέχῃ τὴν ἐγγύησιν, ὅτι δὲν θέλουσιν ἐλαττωθῆ τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους, ἐγὼ πρῶτος θέλω ὑποστηρίξει αὐτὸ, ἀλλὰ πάντοτε διὰ τὸ ἔτος 1897. Ἀλλὰ πρέπει νὰ σᾶς εἰδοποιήσω ἀπὸ τοῦδε, ὅτι τὸ θέμα δὲν εἶναι τόσον εὐχερὲς, ὅσον τὸ ὑπολαμβάνετε. Ὁμιλοῦσι περὶ στρεμματικῆς φορολογίας· ἀλλὰ ἡ στρεμματικὴ φορολογία εἶναι βάσις παρασκευάζουσα ἀνισότητα, διότι ἡ παραγωγὴ δὲν εἶναι ἡ αὐτὴ ἐν πάσαις ταῖς ἐπαρχίαις. Διὰ τοῦτο ὑπάρχει ἀνάγκη μεγάλης μελέτης. Σχηματίσατε ἐπιτροπὴν, ἐγὼ δέχομαι νὰ συνεργασθῶ μεθ’ ὑμῶν, ἀλλὰ πάντοτε ὑπὸ δύο ὅρους, πρῶτον ὅτι θέλει τὸ νομοθέτημα ἐφαρμοσθῆ ἐπὶ τῆς παραγωγῆς τοῦ 1897, οὐχὶ τοῦ 1896, καὶ δεύτερον, ὅτι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον θέλετε προτείνει, δὲν θέλει ἐπιφέρει ἐλάττωσιν τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους.

§162ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδεμία ἀμφιβολία μοὶ ἔμενεν, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἤθελε δείξει καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος τὴν γενναιοφροσύνην, τὴν ὁποίαν μέχρι τοῦδε ἔδειξε, καὶ κατὰ τοῦτο τὸ κόμμα, τοῦ ὁποίου προΐσταται, διαφέρει τοῦ προκατόχου κόμματος, διότι εἰς τοὺς ἀποτελοῦντας ἐκεῖνο δὲν ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ ἔχωσιν οὐδεμίαν θέλησιν, ἐνῷ οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν πτέρυγα ταύτην εἶναι ἐλεύθεροι καὶ νὰ ἐκφράζωσι καὶ νὰ ὑποστηρίζωσι τὴν θέλησίν των. Θέλω λοιπὸν παρακαλέσει τὴν Βουλὴν, τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ἵνα ἐκ πασῶν τῶν ἀποχρώσεων τῆς Βουλῆς ὁρίσῃ εἴτε πενταμελῆ εἴτε ἑπταμελῆ ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία νὰ καταγείνῃ ἐπὶ τῆς συντάξεως ἑνὸς νομοσχεδίου, ἐπὶ τῶν βάσεων, τὰς ὁποίας ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπέδειξε.

§163ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καλούμεθα μετ’ ὀλίγον, Κύριοι, νὰ δώσωμεν τὴν ψῆφον ἡμῶν ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. συναδέλφου καὶ συμπολίτου μου, περὶ προτάξεως ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τοῦ παρ’ αὐτοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου. Δηλῶ ὅτι θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς προτάσεως ταύτης. Αἰσθάνομαι δὲ συνάμα τὴν ἀνάγκην, ὅπως τὴν ψῆφόν μου ταύτην δικαιολογήσω πρὸς τὴν Βουλήν. Ψηφίζων ὑπὲρ τῆς προτάσεως τῆς προτάξεως ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει νομοσχεδίου προβλέποντος καὶ νομοθετοῦντος τὴν κατάργησιν τῆς φορολογίας ἐπὶ τοῦ οἴνου, δὲν ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι προϊόν, ὡς ὁ οἶνος, εἰσόδημα τοιοῦτον γενικῆς παραγωγῆς καὶ γενικῆς χρήσεως ἐν τῷ τόπῳ πρέπει νὰ μείνῃ ἀφορολόγητον καὶ ὅτι πρέπει τὸ Δημόσιον νὰ στερηθῇ ἐντεῦθεν τῶν εἰσοδημάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀποκερδαίνει ἀπὸ τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου. Ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ὁ οἶνος, ὡς καὶ πᾶν ἄλλο προϊόν, ἀναγκαῖον καὶ δίκαιον εἶναι νὰ φορολογῆται, ἀλλὰ νὰ φορολογῆται κατὰ τρόπον δίκαιον καὶ ἴσον. Δὲν ἕπεται λοιπὸν ἐκ τῆς ψήφου, τὴν ὁποίαν θὰ δώσω ὑπὲρ τῆς προτάσεως τοῦ κ. συναδέλφου, ὅτι ἔχω γνώμην, ὡς εἶπον, περὶ καταργήσεως πάσης φορολογίας ἐπὶ τοῦ οἴνου. Ἀλλὰ προκειμένου νὰ ἐκλέξω ἀφ’ ἑνὸς ἀπέναντι τοῦ καθεστῶτος τοῦ φορολογικοῦ, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, ἀπέναντι τοῦ καθεστῶτος, τὸ ὁποῖον εὐγλώττως ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας συνάδελφος ἐχαρακτήρισεν ἐντεῦθεν ὡς λῃστρικὸν καὶ εἰς ἄκρον καταθλιπτικόν, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἀπέναντι καθεστῶτος, τὸ ὁποῖον εἰσηγεῖται τὸ νομοσχέδιον, ἄνευ οὐδεμιᾶς φορολογίας ἐπὶ τοῦ οἴνου, δὲν διστάζω παντάπασι νὰ προτιμήσω τὸ σύστημα τοῦ νομοσχεδίου, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ συζητήσωμεν. Εἶναι γνωστὸν ὑμῖν, καὶ ἤθελεν εἶσθαι μάταιον, ἴσως δὲ θὰ διέτρεχον τὸν κίνδυνον νὰ διακοπῶ παρὰ τοῦ κ. Προέδρου, ἐὰν ἐπεχείρουν νὰ ἀναπτύξω ὑμῖν τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους δὲν εἶναι δυνατὸν, δὲν εἶναι πρέπον νὰ παραταθῇ ἡ κατάστασις αὕτη ὑπὸ τὸ κρατοῦν φορολογικὸν σύστημα· διότι πολλάκις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀφ’ ὅτου καθιερώθη ὁ θεσμὸς τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου, καθ’ ὃν φορολογεῖται τρόπον ὁ οἶνος ἀπὸ τοῦ 1885, πολλάκις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐγένετο λόγος, καὶ πολλάκις ἐξετραγῳδήθησαν τὰ παθήματα, πολλάκις μετὰ ζωηρῶν χρωμάτων παρεστάθησαν αἱ βάσανοι καὶ αἱ περιπέτειαι, τὰς ὁποίας ὑφίστανται οἱ φορολογούμενοι ἀπὸ τὰς ὄντως λῃστρικὰς συμμορίας τῶν ἐνοικιαστῶν τοῦ φόρου τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν συνεργατῶν αὐτῶν, τοὺς ὁποίους ἐννοεῖτε, καὶ τοὺς ὁποίους χάριν τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Σώματος καὶ χάριν σεβασμοῦ πρὸς τὸ βῆμα τοῦτο καὶ τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους, δὲν πρέπει νὰ ὀνομάσωμεν. Εἶπον, Κύριοι, ὅτι δὲν τάσσομαι πρὸς τὴν γνώμην ἐκείνων, ἐὰν ὑπάρχωσι τοιοῦτοι, οἵτινες ἐπιθυμοῦσι τὴν ὁλοσχερῆ κατάργησιν τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου, ἀλλὰ θὰ ἐπεθύμουν τὴν μεταῤῥύθμισιν τῆς φορολογίας ταύτης κατὰ τρόπον δίκαιον, κατὰ τρόπον ἐπιβάλλοντα ἐξ ἴσου τὰ βάρη ἐφ’ ὅλων τῶν πολιτῶν, κατὰ τὸν ὁρισμὸν τοῦ Συντάγματος. Ἐὰν δὲ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐπειδὴ τοιαῦτα μέτρα συνεπάγονται ἢ αὔξησιν ἢ μείωσιν τῶν δημοσίων ἐσόδων, ἐὰν, λέγω, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλου ἐπισήμως ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἐν τῇ ἐπισημότητι τῆς ἀρχῆς αὑτοῦ, ὅτι προτίθεται νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον μεταῤῥυθμίζον κατὰ τρόπον δίκαιον καὶ ἀνεκτὸν παρὰ τῷ λαῷ τὸ φορολογικὸν καθεστὼς ἐπὶ τοῦ οἴνου, οὐδόλως θὰ ἐδυσκολευόμην, ἀλλὰ πάνυ προθύμως θὰ ἐψήφιζον κατὰ τῆς προτάσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσσήνης συναδέλφου καὶ συμπολίτου μου. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως οὐ μόνον δὲν ποιεῖται τοιαύτην δήλωσιν, ἀλλὰ τοὐναντίον, ἐπικαλούμενος οὓς λόγους πρὸ ὀλίγου ἐπεκαλέσθη, διαῤῥήδην ἀρνεῖται, ὅτι εἶναι εἰς θέσιν ἡ Κυβέρνησις νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν ψήφισιν νομοσχεδίου μεταῤῥυθμίζοντος τὴν φορολογίαν τοῦ οἴνου, ἐν ὅσῳ, λέγω, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως οὐδεμίαν τοιαύτην δήλωσιν ποιεῖται, τάσσομαι πρὸς τὴν γνώμην τοῦ κ. συναδέλφου. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁμιλῶν πρὸ ὀλίγου καὶ ἀποτεινόμενος ἰδίᾳ πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Μαντινείας συνάδελφον, ὅστις μετὰ θάῤῥους γενναίου ἀντιπροσώπου καὶ μετὰ πάσης εἰλικρινείας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐνεθυμήθη τὰς ὑποχρεώσεις αὑτοῦ πρὸς τοὺς συνεπαρχιώτας του, καὶ πάντας τοὺς πολίτας Ἕλληνας, τοὺς ὁποίους ἀντιπροσωπεύει, ἀπηρνεῖτο ἑαυτὸν καὶ τὰς ὑποχρεώσεις του. Καὶ ἐνῷ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐδήλου ὅτι δὲν θὰ ἀπαρνηθῇ ἑαυτὸν, καὶ ἀνεμιμνήσκετο τῶν ἡμερῶν ἐκείνων, κατὰ τὰς ὁποίας πρὸ τῶν ἐκλογῶν ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας προσηγόρευε τὸν περιοδεύοντα τότε ἀξιότιμον ἐκ Γόρτυνος πολιτευτὴν, ἤδη δὲ Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργείου, καὶ ἐκδηλῶν τὸ ἐκλογικὸν φρόνημα τῆς ἐπαρχίας αὑτοῦ, παρεκάλει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ συνίστα αὐτῷ, ὅπως ὡς τάχιστα ἐρχόμενος ἐν τῇ ἐξουσίᾳ μεριμνήσῃ μετ’ ἐκείνων ἐκ τῶν φίλων του, οἵτινες εἶχον λάβει εἰδικὴν πρὸς τοῦτο ἐντολήν, περὶ ταχείας μεταῤῥυθμίσεως τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐπιλήσμων τοῦ πανδήμου συμβολαίου, τὸ ὁποῖον οὕτω εἶχε συνάψει μετὰ τοῦ λαοῦ, ἀπήντα: «Ἤλθομεν ἐν τῇ ἐξουσίᾳ, εὑρισκόμενοι ἀπέναντι ἑνὸς θλιβεροῦ γεγονότος, ἀπέναντι τοῦ γεγονότος τῆς χρεωκοπίας». Καὶ νομίζει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τοῦτο λέγων ἐδικαιολόγει τὴν ἄρνησιν αὑτοῦ, ὅπως μεταῤῥυθμίσῃ τὴν φορολογίαν τοῦ οἴνου, ὅπως ἐκπληρώσῃ τὰ ὑπεσχημένα πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν; Ἀλλὰ, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὅταν περιωδεύατε ἀνὰ πᾶσαν τὴν Ἑλλάδα, καὶ ἀπευθυνόμενος πρὸς τοὺς ἐκλογικοὺς συλλόγους, διεβεβαιοῦτε αὐτοὺς, ὅτι ἐρχόμενος ἐν τῇ ἐξουσίᾳ δὲν ἠθέλετε λησμονήσει τὰς ὑποσχέσεις ὑμῶν, καὶ ὅτι ἠθέλετε καθ’ ὁλοκληρίαν ἐφαρμόσει τὸ πολιτικὸν ὑμῶν πρόγραμμα, ἓν ἐκ τῶν θεμελίων τοῦ ὁποίου ἦτο καὶ ἡ μεταῤῥύθμισις ἡ φορολογικὴ, ἡ μεταῤῥύθμισις ἡ φορολογικὴ ὡς πρὸς τὸν οἶνον, ἡ μεταῤῥύθμισις ἡ φορολογικὴ ὡς πρὸς τὰ ἀροτριῶντα κτήνη, καὶ τότε, λέγω, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτε ἐκτὸς τῆς ἐξουσίας ὤν, ἡγούμενος δὲ ἰσχυροῦ κόμματος ἐν τῷ ἔθνει, ἐπηγγέλλεσθε τὰ τοιαῦτα πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, καὶ τότε ἦσθε ἀντιμέτωπος πρὸς τὸ θλιβερὸν γεγονὸς τῆς χρεωκοπίας τοῦ ἔθνους, καὶ ἦσαν γνωσταὶ ὑμῖν αἱ δυστυχεῖς περιστάσεις καὶ αἱ δυσχέρειαι, τὰς ὁποίας θὰ ἀπήντα ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, προκειμένου νὰ διαπραγματευθῇ τὸ ζήτημα τοῦ συμβιβασμοῦ μετὰ τῶν δανειστῶν ὑμῶν, καὶ ἐν ἐπιγνώσει τῶν δυσχερειῶν τούτων καὶ ἐν ἐπιγνώσει τῶν ἐπακολουθημάτων τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893 ἐπηγγέλθητε πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὅ,τι ὄντως ἐπηγγέλθητε καὶ ὅ,τι εἶναι ἐπισήμως βεβαιωμένον. Καὶ εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ἡμῖν, ἐφ’ ὅσον διατελοῦμεν ἐν τῇ ἐκκρεμότητι ταύτῃ τῶν διαπραγματεύσεων ἡμῶν πρὸς τοὺς δανειστὰς, δὲν ἐπιτρέπεται οὐδὲ ἡ ἐλαχίστη μείωσις τῶν προσόδων τοῦ Κράτους, διότι τοῦτο ἤθελεν εἶσθαι τεκμήριον κακῆς πίστεως ἐκ μέρους τῆς Ἑλλάδος, καὶ τοῦτο θὰ ἀπεμάκρυνεν ἡμᾶς ἀπὸ τῆς ποθητῆς ἡμέρας τοῦ κανονισμοῦ τῶν σχέσεων ἡμῶν μετὰ τῶν πιστωτῶν τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ἂν μεταῤῥύθμισις φορολογικὴ δικαιοτάτη, συνεπαγομένη μικρὰν ἴσως μείωσιν ἐσόδων, ἤθελε προκαλέσει καθ’ ἡμῶν μομφὴν κακοπιστίας, δὲν γνωρίζω ἂν δυνάμεθα νὰ ἀξιώσωμεν ἔπαινον ἐπὶ ἀγαθοπιστίᾳ, ὅταν ἐπαγγελλώμεθα μεταῤῥυθμίσεις, μὲ τὴν πρόθεσιν, ὅπως παραδῶμεν μετ’ ὀλίγον τὰς ἐπαγγελίας ἡμῶν ταύτας. Ἀλλὰ καὶ ταῦτα ἰσχυριζομένη ἡ Κυβέρνησις ἐλέγχεται ἀνακόλουθος. Εἶναι πρόσφατον, Κύριοι, καὶ νωπὸν ἀκόμη εἰς τὴν μνήμην πάντων ὑμῶν τὸ γεγονὸς, τὸ ὁποῖον ἐτελέσθη τῇ εἰσηγήσει αὐτοῦ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τὸ ὁποῖον αὐτὴ ἡ πλειοψηφία, ἧς ἡγεῖται, συνήργησεν ὅπως τελεσθῇ, τὸ γεγονὸς, ἕνεκα τοῦ ὁποίου κατὰ 1,600,000 δραχμὰς, νομίζω,—ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη—ἐμειώθησαν τὰ ἔσοδα τοῦ Δημοσίου. Ἐνθυμεῖσθε, Κύριοι, τὴν κατάργησιν τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν· εἶναι περυσινὸν τὸ γεγονὸς, εἶναι πρόσφατον ἔτι, καὶ δὲν διαφεύγει τῆς μνήμης ἡμῶν. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι τὰ τέλη τὰ ἐκπαιδευτικὰ δὲν κατηργήθησαν ἐξ ὁλοκλήρου, ἀλλὰ καθ’ ὅσον μὲν μέρος κατηργήθησαν, ἐπὶ τοσοῦτον τὰ ἔσοδα τοῦ Δημοσίου ὁλοσχερῶς ἐξέλιπον, ἐφ’ ὅσον δὲ μέρος τὰ τέλη ταῦτα διετηρήθησαν καὶ εἰσπράττονται νῦν ἔτι, τὰ ἐντεῦθεν ἔσοδα ἐτράπησαν πρὸς ἄλλην διεύθυνσιν, οὐχὶ δὲ πρὸς τὴν ἄγουσαν εἰς τὸ ταμεῖον τοῦ Δημοσίου. Ὥστε καὶ κατὰ τοῦτο ἐξέλιπεν ὁ πόρος οὗτος τοῦ Δημοσίου καθ’ ὁλοκληρίαν, ἀσφαλέστατος καὶ σημαντικὸς, ἀφοῦ ἐπρόκειτο περὶ δραχμῶν 1,600,000. Οὕτω ἀπὸ ἀνακολουθίας εἰς ἀνακολουθίαν περιήλθομεν, καὶ λέγοντες ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ μειώσωμεν κατ’ ἐλάχιστον τὰ ἔσοδα τοῦ Δημοσίου, λέγομέν τι ἀντίθετον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγου ἐπράξαμεν, ἀντίθετον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγου ἀκόμη προεκαλέσαμεν ὅπως πράξῃ ἡ Βουλή. Ἐγὼ, Κύριοι, ταῦτα τὰ γεγονότα ἔχων ὑπ’ ὄψιν μου, δὲν δύναμαι νὰ ἐξηγήσω τὴν ἐπιμονὴν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐπιμονὴν ὄντως ἀνεξήγητον, ἐπὶ ζητήματος φλέγοντος, ἐπὶ ζητήματος τὰ μέγιστα ἐνδιαφέροντος ἅπαντα τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Καὶ δικαίως ἐνδιαφέρει εἰς τοιοῦτον βαθμὸν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ἀφοῦ, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας συνάδελφος καὶ φίλος μου, λῃστεύεται ἡ περιουσία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ ἀφαιρεῖται τὸ εἰσόδημά του· διότι σήμερον, ὡς φορολογεῖται ὁ οἶνος, μὲ τὴν διπλῆν φορολογίαν, τὴν φορολογίαν τὴν ἔγγειον καὶ τὴν φορολογίαν τῆς λιανικῆς πωλήσεως, οὐδεμίαν σχεδὸν ἔχει ἀξίαν. Ἐὰν δὲ δὲν ἔχῃ ἀξίαν εἰς ἐπαρχίας, ἔνθα καὶ συγκοινωνία ὑπάρχει καὶ ὁ οἶνος εἶναι καλλιτέρας ποιότητος, κατὰ μείζονα λόγον δὲν ἔχει ἀξίαν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐκ Μαντινείας, κατὰ μείζονα λόγον δὲν ἔχει ἀξίαν ἐν αὐτῇ τῇ πατρίδι τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἕνεκα ἐλλείψεως συγκοινωνίας. Ἀλλὰ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατέληξεν ἐπὶ τέλους λέγων: «τί θέλετε; ἔλθετε, κάμετε μίαν ἐπιτροπὴν, εἴτε ἀπὸ 6, εἴτε ἀπὸ 7, εἴτε ἀπὸ 10 μέλη, συνεννοηθῆτε, ἀδιαφόρως τάξεως καὶ ἀποχρώσεως, παρασκευάσατε νομοσχέδιον, καὶ, ἐὰν διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου θὰ ἔχωμεν βεβαιότητα ὅτι δὲν θὰ μειωθῶσιν, ὡς ἔλεγεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας συνάδελφος, τὰ ἔσοδα τοῦ Δημοσίου ἐκ 2,100,000 δραχμῶν, καὶ ὑπὸ τὸν ἕτερον ὅρον, ὅτι δὲν θὰ διαφύγῃ τὴν καθεστηκυῖαν φορολογίαν ἡ ἐσοδεία τοῦ 1896, εἶμαι ἕτοιμος, ὅπως ἀποδεχθῶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ συνηγορήσω ὅπως γείνῃ ἀποδεκτὸν ὑπὸ τῆς Βουλῆς.» Ἀλλ’ ὅλα ταῦτα εἶναι ὑποθετικά· τὸ ἐὰν γείνῃ τοῦτο καὶ ἐὰν ὑπάρξῃ ἐκεῖνο, οὐδεμίαν ἀσφάλειαν περὶ τῶν εἰλικρινῶν προθέσεων τῆς Κυβερνήσεως παρέχουσιν ἡμῖν. Τὰ περὶ τούτου δὲ, Κύριοι, μόνον ἡ Κυβέρνησις, ἢ μᾶλλον πρωτίστως ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἁρμοδία νὰ ἐκτιμήσῃ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι εἰς θέσιν, ὡς διευθύνων τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, νὰ γνωρίζῃ κατὰ τίνα τρόπον εἶναι δυνατὸν δικαίως νὰ φορολογηθῇ ὁ οἶνος, δὲν ἀμφιβάλλω δὲ ὅτι θὰ γνωρίζῃ κατὰ τίνα τρόπον ἐνεργεῖται ἡ φορολογία σήμερον, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι θὰ γνωρίζῃ ὁποῖαι καταχρήσεις λαμβάνουσι χώραν ἐν τῇ ἐνοικιάσει τῶν οἴνων, δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι θὰ γνωρίζῃ ἀσφαλῶς, ὅτι τὸ πλεῖστον μέρος τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀδηλώτων οἴνων εἰσέρχεται οὐχὶ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἀλλ’ εἰς τὰ θυλάκια τῶν συμμοριτῶν, τῶν ἀχρείων καὶ κακοήθων, οἵτινες καταπιέζουσιν ἀνοικτιρμόνως τὸν Ἑλληνικὸν λαόν! Ἀφαιρέσατε, Κύριοι, τὰ ποσὰ ἐκεῖνα τὰ παράνομα, τὰ ὁποῖα κερδίζουσιν οἱ συμμορῖται οὗτοι, ἀφαιρέσατέ τα ἀπὸ ἐκεῖ, ὅπου εἰσέρχονται, καὶ θὰ ἴδητε, ὅτι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον κερδίζει σήμερον τὸ Δημόσιον, θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ τὸ ἀποκερδαίνῃ, καὶ ἐὰν μεταῤῥυθμισθῇ ἡ φορολογία τοῦ οἴνου κατὰ τρόπον, ὥστε νὰ μὴ πιέζηται ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Τὰ 2,000,000, τὰ ὁποῖα σήμερον ἀποκερδαίνει τὸ Δημόσιον ἀπὸ τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου, θὰ δύναται πάντοτε νὰ τὰ ἀποκερδαίνῃ, καὶ ἐὰν μεταῤῥυθμίσωμεν τὴν φορολογίαν ταύτην, ἀρκεῖ νὰ ἀφαιρέσητε τὴν δύναμιν ἀπὸ τοὺς ἐνοικιαστὰς καὶ ἀπό τινας ὑπαλλήλους, ὅπως καταχρώμενοι τῆς ἐξουσίας τοῦ Δημοσίου θησαυρίζωσιν αὐτοὶ, ἐπὶ ζημίᾳ, ἐπὶ καταστροφῇ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Διὰ τοῦτο, Κύριοι, ἔλεγον ὅτι, προκειμένου περὶ τοιαύτης φορολογίας, προκειμένου νὰ ἐκλέξω μεταξὺ νομοσχεδίου καταργοῦντος πᾶσαν φορολογίαν ἐπὶ τοῦ οἴνου, ὡς εἶναι τὸ νομοσχέδιον τοῦ ἀξιοτίμου συμπολίτου μου, καὶ ἀφ’ ἑτέρου φορολογίας, ἥτις κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ἄδικον καὶ τυραννικὸν, καταπιέζει τοὺς συμπολίτας ἡμῶν, δὲν θὰ διστάσω παντάπασιν, ὅπως προτιμήσω τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο. Ποιοῦμαι δὲ τὴν ἐπιφύλαξιν, ὅτι, ἐν ᾗ περιπτώσει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δηλώσῃ, ἐν τῇ ἐπισημότητι τῆς ἀρχῆς του, ὅτι εἶναι διατεθειμένος λίαν προσεχῶς νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον μεταῤῥυθμίζον κατὰ τρόπον δίκαιον τὴν φορολογίαν τοῦ οἴνου, θὰ καταψηφίσω τὴν πρότασιν περὶ προτάξεως τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀλκιβιάδου Δεληγιάννη,

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀλκιβιάδης Δεληγιάννης ἔχει τὸν λόγον.

§165Δ. Ε. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Γίνεται συζήτησις.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ ἐπιτρέπω τὴν συζήτησιν, ὑπὸ τὸν ὅρον ὅτι, προκειμένου περὶ τοῦ διαστήματος μεταξὺ δύο ψηφοφοριῶν, ἕκαστος Βουλευτὴς δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ψῆφόν του. Οὕτω καὶ μόνον εἶναι ἐπιτετραμμένη ἡ συζήτησις.

§167ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀδικαιολόγητος εἶναι ἡ γνώμη τῶν ζητούντων τὴν ἀναβολὴν τῆς προτάξεως ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου. Καὶ ἀπορῶ, πῶς ὑποστηρίζουσι ταύτην, λέγοντες ὅτι τὸ ἐμὸν νομοσχέδιον εἰσήχθη ἤδη καὶ ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ὁ ἀρκετὸς χρόνος, ὥστε νὰ εἰσαχθῇ ἄλλο νομοσχέδιον, μεταῤῥυθμίζον τὸ ὑπάρχον σύστημα τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου. Ἐγὼ ἀφ’ ἧς εἰσῆλθον ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ καὶ κατὰ τὰς δύο προηγουμένας συνόδους ἐζήτησα παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μεταβάλῃ τὸ σύστημα τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου. Ὁ δὲ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν εἰς τὴν πρώτην σύνοδον τῆς Βουλῆς, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ὁ ἀνάλογος χρόνος, ὅπως μεταβάλῃ τὴν φορολογίαν τοῦ οἴνου, ὑπεσχέθη ὅμως ὅτι εἰς τὴν προσεχῆ σύνοδον ἤθελε λάβει πρόνοιαν, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὴν, ἂν καὶ ἐζητήθη παρ’ ἐμοῦ, οὐδὲν ἔπραξεν, ἀναβάλλων, ἕνεκα δῆθεν τοῦ συμβιβασμοῦ, τὴν κατάργησιν ἢ μεταῤῥύθμισιν τοῦ νόμου μέχρι σήμερον. Ἠναγκάσθην δὲ ἕνεκα τούτου νὰ ὑποβάλω τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως οὔτε τὴν κατάργησιν τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου θέλει, οὔτε τὴν μεταῤῥύθμισιν αὐτοῦ, ἂν καὶ διὰ τοῦ προγράμματος αὐτοῦ κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν τελευταίων Βουλευτικῶν ἐκλογῶν εἰς τοὺς διαφόρους ἐκλογικοὺς συλλόγους ὑπεσχέθη, ὅτι, ἅμα ὡς εἰσέλθῃ εἰς τὴν Βουλήν, ἀμέσως ἤθελε ζητήσει τὴν κατάργησιν ἢ τὴν μεταῤῥύθμισιν τοῦ ὑπάρχοντος συστήματος τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου. Λοιπὸν δὲν εἶναι δικαιολογημένοι οἱ λέγοντες καὶ ζητοῦντες τὴν ἀναβολὴν, ὅπως παρασκευάσουν νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τοῦ οἴνου. Ἄλλως δὲ πρὸ ἑνὸς μηνὸς ἔχω εἰσαγάγει τὸ νομοσχέδιον, καὶ ἐδόθη παράτασις οὐχὶ μόνον ὀκτὼ ἡμερῶν, τὰς ὁποίας ἐζήτησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας καὶ ἄλλοι Βουλευταί, ἀλλὰ παρῆλθον τριάκοντα ἡμέραι, ἀφ’ ἧς ἐζήτησαν τὴν ὀκταήμερον παράτασιν. Ἑπομένως ἠδύναντο νὰ παρασκευάσωσι καὶ εἰσαγάγωσιν ἥ τε Κυβέρνησις καὶ οἱ κ. συνάδελφοι οἷον ἤθελον κρίνει καταλληλότερον καὶ δικαιότερον νομοσχέδιον. Εἰσήγαγον μὲν ἐγὼ νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου, ἀλλὰ εἰς τὴν αἰτιολογικήν μου ἔκθεσιν ἐκθέτω ὡρισμένως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ συντάξῃ καὶ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν οἱονδήποτε νομοσχέδιον περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ φόρου τοῦ οἴνου νομίζει κατάλληλον καὶ δίκαιον. Τίς λοιπὸν πταίει; Ἐγὼ ἀνέμενον ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον τὴν προσαγωγὴν ἑτέρου νομοσχεδίου, εἴτε παρὰ τῶν κ. συναδέλφων, εἴτε παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλὰ μέχρι σήμερον οὐδεὶς προσήγαγε τοιοῦτον. Διὰ τοῦτο ἐπιμένω ἤδη, ὅπως ἡ Βουλὴ ἀποφανθῇ, ἂν πρέπῃ νὰ τεθῇ πρῶτον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ ψηφισθῇ, ἢ ὄχι, τὸ ὑπ’ ἐμοῦ ὑποβληθὲν πρὸ ἡμερῶν νομοσχέδιον...

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Εὐταξίας.

§169ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀφήσατέ με, παρακαλῶ, νὰ τελειώσω, κύριε Πρόεδρε.

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε’ ἐνόμισα ὅτι ἐτελειώσατε, διότι εἶσθε πάντοτε σύντομος καὶ περιεκτικός.

§171ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ ἰσχύων νόμος περὶ φορολογίας τοῦ οἴνου, ὅπως εἶπε καὶ ὁ προλαλήσας Βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας, εἶναι λῃστρικός’ λυποῦμαι ὅμως, διότι ὁ κ. συνάδελφος ἐζήτησε τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου, ἐνῷ, ὡς γνωρίζει, ἡ ἐπιψήφισις αὐτοῦ εἶναι λίαν κατεπείγουσα, διότι πρόκειται νὰ ἐνοικιασθῶσιν οἱ φόροι τῶν οἴνων, καὶ ἂν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, ἀποφεύγεται ἡ ἐνοικίασις αὐτῶν, καὶ οὕτως ἀπαλλάσσονται οἱ οἰνοπαραγωγοὶ τῆς μάστιγος τῶν ἐνοικιαστῶν καὶ λοιπῆς σπείρας. Λέγω δὲ εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν Μαντινείας, τοῦ ὁποίου οἱ συμπολῖται οὐ μόνον οὐδὲν ἀποκερδαίνουσιν ἐκ τοῦ οἴνου, ἀλλὰ τοὐναντίον πληρόνουσι πολλάκις φόρον δεκαπλάσιον τῆς ἀξίας αὐτοῦ, λέγω ὅτι εἰς τὴν Μαντινείαν πολλάκις οἱ οἶνοι πωλοῦνται ἀντὶ τριῶν λεπτῶν ἑκάστη ὀκᾶ, καὶ αὐτὸς ὤφειλε πρῶτος νὰ ὑψώσῃ φωνὴν ὑπὲρ τῆς καταργήσεως τοῦ νόμου περὶ φορολογίας τοῦ οἴνου, διότι, ὡς εἶπον, δι’ αὐτοῦ τοῦ πολιτικοῦ προγράμματος ἐξελέγη Βουλευτὴς, ὅτι θέλει ζητήσει τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου τούτου, καὶ οὐδόλως ὤφειλε σήμερον νὰ ἔλθῃ καὶ εἴπῃ ὅσα εἶπεν. Ὡσαύτως δὲ καὶ οἱ ἕτεροι συνάδελφοι, ἐκ τῶν ὁποίων οἱ πλεῖστοι δι’ αὐτοῦ τοῦ προγράμματος ἐξελέγησαν, ὀφείλουσι νὰ ἦναι συνεπεῖς εἰς τὸν λόγον καὶ τὰς ὑποσχέσεις αὐτῶν, ὡς καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ὑπεσχέθη εἰς τὸν λαὸν, ὅτι θέλει καταργήσει τὸ ἰσχῦον σύστημα τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου, καὶ τούτου ἕνεκα καὶ ἄλλων ὑποσχέσεων ἐπέτυχε τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς παρὰ τῷ λαῷ. Ὁ δὲ ἰσχυρισμὸς, τὸν ὁποῖον ἤδη προβάλλει, ὅτι δὲν συνεβιβάσθη τὸ ἔθνος μετὰ τῶν δανειστῶν αὐτοῦ, καὶ διὰ τοῦτο ἀδυνατεῖ νὰ ζητήσῃ τὴν κατάργησιν τοῦ ἰσχύοντος συστήματος τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου, οὐδόλως δικαιολογεῖ αὐτὸν, διότι ἡ πτώχευσις εἶχε γείνῃ πρὸ δύο περίπου ἐτῶν, πρὶν ἢ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως περιοδεύσῃ ἀνὰ τὰς ἐπαρχίας, ζητῶν τὰς ψήφους τῶν ἐκλογέων, ὑποσχόμενος ὅτι θέλει ζητήσει τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου περὶ φορολογίας τοῦ οἴνου. Ἄλλως δὲ, πολιτευόμενος, οἷος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἡγούμενος τοιούτου κόμματος, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ δίδῃ τοιαύτας ὑποσχέσεις εἰς τοὺς ἐκλογεῖς· ἄλλως ἐγνώριζεν εἰς ποίαν θέσιν εὑρίσκετο ὁ συμβιβασμὸς, καὶ ποῖα οἰκονομικὰ μέτρα ἤθελε λάβει, ἐρχόμενος εἰς τὰ πράγματα, καὶ δὲν ὤφειλε νὰ ὑποσχεθῇ τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου εἰς τοὺς ἐκλογεῖς, τοὺς ἐκλέξαντας τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἅμα ὡς ἦλθεν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν, ὤφειλε νὰ εἰσαγάγῃ νόμον περὶ καταργήσεως ἢ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ ἰσχύοντος φορολογικοῦ νόμου τοῦ οἴνου· διότι ἐγὼ, στηριζόμενος εἰς τὰς ὑποσχέσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ εἰς τὴν γενικὴν ἀπαίτησιν τοῦ λαοῦ καὶ τῶν συμπολιτῶν μου, εἰσήγαγον τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Ἐὰν δὲ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἔχῃ ἄλλο σύστημα φορολογικὸν, μεταῤῥυθμίζον τὸ ὑπάρχον, ὀφείλει νὰ εἰσαγάγῃ αὐτὸ, ὅπως ἀπαλλαχθῇ ὁ λαὸς ἀπὸ τὸ ὑπάρχον καταθλιπτικώτατον καὶ ἀδικώτατον, ἐκ τοῦ ὁποίου ὀλίγα εἰσπράττει τὸ Δημόσιον, ἀλλ’ οἱ ἐνοικιασταὶ, σύμβουλοι, δημοτικοὶ πάρεδροι, εἰρηνοδίκαι καὶ λοιποὶ, οἱ ἀποτελοῦντες τὴν συμμορίαν, διαῤῥηγνύοντες τὰς θύρας τῶν οἰνοπαραγωγῶν, γράφουσιν ἐν τοῖς πρωτοκόλλοις τῆς καταμετρήσεως τῶν οἴνων τὸ τριπλάσιον καὶ πενταπλάσιον τοῦ ἐν τοῖς βυτίοις ὑπάρχοντος οἴνου, καὶ μὴ ὑπάρχοντος, καὶ εἰσπράττουσι ποσὰ ὑπέρογκα. Ὤφειλον λοιπὸν νὰ εἰσαγάγω τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν, τὸ ὁποῖον ἐζήτησα προφορικῶς εἰς ἀμφοτέρας τὰς προηγουμένας συνόδους νὰ εἰσαγάγῃ ἡ Κυβέρνησις, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις καί τινες συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι σήμερον εἶπον ὅσα ἠκούσατε, οὐδεμίαν ἔδιδον προσοχὴν εἰς τοὺς λόγους μου. Ἀλλ’ ὅτε ἐξηγέρθη ὁ λαὸς, καὶ ἤρχισε τὰ συλλαλητήρια, ἐνεθυμήθησαν τὰς ὑποσχέσεις αὐτῶν, ὅτι ὀφείλουσι νὰ ἐκπληρώσωσιν αὐτὰς, διότι ἐντὸς ὀλίγου θέλουσιν ἐπανέλθει καὶ ζητήσει τὰς ψήφους τῶν ἐκλογέων, καὶ ἕκαστος ἐξ αὐτῶν τῶν ἐκλογέων ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ὑπενθυμίσῃ εἰς ὑμᾶς, ὅτι ἠρνήθητε τὰς ὑποσχέσεις ὑμῶν, τὰς ὁποίας ἐδώκατε πρὸ τῶν τελευταίων Βουλευτικῶν ἐκλογῶν, καὶ ὅτι ἀφήσατε τοὺς ἐνοικιαστὰς τυράννους ἐπὶ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ, ὡς καὶ ὅλην τὴν συμμορίαν, νὰ καταθλίβωσιν αὐτοὺς καὶ ἁρπάζωσι τὰς περιουσίας αὐτῶν. Ἑπομένως εἶναι ἀδικαιολόγητος ἡ γνώμη τῶν ὑποσχεθέντων καὶ ἐκλεχθέντων κ. Βουλευτῶν, ὡς καὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ζητεῖ τὴν ἀναβολήν. Ἐγὼ δὲ διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὡς προεῖπον, ζητῶ μὲν τὴν κατάργησιν τοῦ ὑφισταμένου συστήματος τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου, ἀλλ’ εἰς τὴν δικαιολογητικήν μου ἔκθεσιν ἐκθέτω ὅτι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ ἄλλο σύστημα, δύναται νὰ τὸ προτείνῃ, ἵνα ψηφισθῇ τοῦτο παρὰ τῆς Βουλῆς, ἀρκεῖ μόνον ν’ ἀπαλλαγῇ ὁ λαὸς τῆς καταθλίψεως καὶ τυραννίας.

§172ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τί λέγει τὸ νομοσχέδιον; «Καταργεῖται ὁ ἔγγειος φόρος ἐπὶ τοῦ οἴνου».

§173ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Μπακόπουλε, εἶσθε τριῶν συνόδων Βουλευτής. Πρὸ ἑνὸς μηνὸς ἔκαμες μετ’ ἄλλων ἰδιαιτέραν συνεδρίασιν καὶ ἐπῆγες εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὡς Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἀνεχώρησες διὰ τὴν Τρίπολιν, ὅπου, ὡς μανθάνω, ἡ ὑποδοχή σου δὲν ἦτο εὐχάριστος, καὶ ἕνεκα τούτου ἐπέστρεψες (γέλωτες). Ταῦτα ὤφειλον νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν, διότι τινὲς μὲ παρεξήγησαν. Ἐγὼ ἐζήτησα τὴν κατάργησιν, ἀλλ’ οὐδένα ἀπέκλεισα, ὅπως εἰσαγάγῃ ἄλλο φορολογικὸν σύστημα καὶ πᾶσαν ἄλλην μεταῤῥύθμισιν τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ὤφειλον οἱ κ. συνάδελφοι νὰ εἰσαγάγωσιν, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ ἕνα μῆνα ἀνέβαλλον ἀπὸ ἡμέραν εἰς ἡμέραν τὴν εἰσαγωγὴν μέχρι σήμερον, ἀλλὰ δυστυχῶς ἄλλοι λόγοι ἠμπόδισαν αὐτοὺς, ὅπως εἰσαγάγωσιν εἰς τὴν Βουλὴν τοιοῦτο νομοσχέδιον· διατί; ἀγνοῶ. Ἐγὼ δὲν ἐζήτησα νὰ ἐλαττωθῶσι τὰ ἔσοδα τοῦ Δημοσίου, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ τὴν ἀπαλλαγὴν τοῦ λαοῦ ἀπὸ τὰς καταθλίψεις καὶ ἀδικίας. Ἐὰν δὲ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νομίζῃ ὅτι ἐλαττοῦνται τὰ ἔσοδα τοῦ Δημοσίου, ὤφειλε νὰ εἰσαγάγῃ ἄλλο νομοσχέδιον, διότι τὸ Δημόσιον ὀλιγώτερον τῶν δύο ἑκατομμυρίων εἰσπράττει, ἂν καὶ ἔχουσι προϋπολογισθῆ 2,100,000, ὡς εἶπεν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πλέον δὲ τῶν πέντε ἑκατομμυρίων εἰσπράττει ἡ λῃστρικὴ συμμορία τῶν ἐνοικιαστῶν, κατὰ τὸν κ. Μπακόπουλον. Περαίνων τὸν λόγον, κύριοι Βουλευταὶ, ζητῶ τὴν πρότασιν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου. Ἐὰν δὲ ἡ Κυβέρνησις καί τινες ἐξ ὑμῶν ἔχετε ἄλλην ἰδέαν, δύνασθε νὰ συναρμολογήσητε αὐτὴν εἰς νομοσχέδιον, βελτιῶνον τὴν κατάστασιν τῶν οἰνοπαραγωγῶν, καὶ εἰσαγάγητε αὐτὸ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως ψηφισθῇ. Ἐγὼ δὲ, ἐὰν ἦναι τοιοῦτον, προθύμως θέλω ὑπερψηφίσει αὐτοῦ. Ἤδη ὅμως πρέπει νὰ καταργηθῇ ὁ ἔγγειος φόρος τοῦ οἴνου, ὅπως ἔχει τὸ ἐμὸν νομοσχέδιον, καὶ κατόπιν εἴτε ἡ Κυβέρνησις εἴτε ὑμεῖς οἱ συνάδελφοι δύνασθε νὰ εἰσαγάγητε ἄλλο νομοσχέδιον, ὡς ὑμεῖς νομίζετε, ἀνακουφίζον καὶ ἀπαλλάττον τὸν λαὸν ἀπὸ τὴν τοιαύτην τυραννίαν, τὴν ὁποίαν πάντες γνωρίζετε, καὶ μάλιστα ὅσοι εἶσθε ἀπὸ οἰνοφόρους ἐπαρχίας.

§174ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μέχρι τοῦδε εἴχομεν τὴν πρόφασιν τοῦ συμβιβασμοῦ. Νῦν προσετέθη καὶ νέα πρόφασις, ἡ τῶν ἐπικειμένων στρατιωτικῶν παρασκευῶν. Ἀλλὰ καὶ ἡ μία καὶ ἡ ἄλλη εἶναι προφάσεις ἐν ἁμαρτίαις. Οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἱ προαγορεύσαντες, ἀπέδειξαν, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦ συμβιβασμοῦ οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν πρὸς τὴν προβαλλομένην νῦν φορολογικὴν μεταῤῥύθμισιν. Τὴν μεταῤῥύθμισιν ταύτην τοῦ οἴνου ἐπηγγέλθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει ὢν μεθ’ ἡμῶν, ὅτε εὑρίσκετο τὸ Κράτος ἐν διαπραγματεύσεσι περὶ συμβιβασμοῦ. Ἤδη κατὰ τὴν τελευταίαν σύνοδον τῆς προηγουμένης Βουλευτικῆς περιόδου καὶ κατὰ τὴν προτελευταίαν, ἀντιπολιτευόμενοι τότε ἡμεῖς ὁμοῦ μετὰ τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐλέγχοντες τὸν ἀείμνηστον Τρικούπην, προεβάλλομεν ἐπανειλημμένως ἀπὸ κοινοῦ τὴν πρότασιν καὶ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ ἐνταῦθα περὶ τῆς ἀμέσου φορολογικῆς μεταῤῥυθμίσεως τοῦ οἴνου. Πῶς τότε τὸ φάσμα αὐτὸ τοῦ συμβιβασμοῦ δὲν παρενετίθετο εἰς τὰς τοιαύτας ὑποσχέσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ; Ὁ συμβιβασμὸς ἦτο ἐκκρεμὴς καὶ κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν. Καὶ τότε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπηγγέλλετο τὴν μεταῤῥύθμισιν ταύτην τοῦ φόρου τοῦ οἴνου, χωρὶς διόλου νὰ πτοῆται πρὸ τοῦ φάσματος τοῦ συμβιβασμοῦ. Ἀλλ’ ἐρωτῶ ἐπὶ τέλους, κατὰ τί δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ ἡ τοιαύτη μεταῤῥύθμισις, τὸ ζήτημα τοῦ συμβιβασμοῦ; Πρόκειται τῷ ὄντι, Κύριοι, περὶ μειώσεως τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους διὰ τῆς προτεινομένης μεταῤῥυθμίσεως; Καὶ ἄλλοτε συναγωνιζόμενοι μετὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὑπὲρ τῆς τοιαύτης φορολογικῆς μεταῤῥυθμίσεως, κατεδείξαμεν ὅτι δὲν πρόκειται περὶ μειώσεως, ἀλλὰ τοὐναντίον περὶ αὐξήσεως τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους. Νῦν, Κύριοι, εἶναι ἀληθές, ὅτι τὸ Κράτος εἰσπράττει μόλις περὶ τὰ δύο ἑκατομμύρια, ἀλλ’ οἱ φορολογούμενοι καταβάλλουσι περὶ τὰ τέσσαρα ἑκατομμύρια καὶ ἐπέκεινα, μὲ μόνην τὴν διαφοράν, ὅτι τὰ δύο ἑκατομμύρια τούτων δὲν εἰσρέουσιν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἀλλὰ εἰς τὰ θυλάκια τῶν ἐνοικιαστῶν καὶ τῶν συνεταίρων τούτων. Λοιπὸν παρὰ τοῦ φορολογουμένου λαοῦ ἀφαιροῦνται περὶ τὰ τέσσαρα ἑκατομμύρια· πλὴν τούτου ὑποβάλλεται αὐτὸς εἰς τόσας φοβερὰς ἐνοχλήσεις, πρωτοκόλλων, καταμετρήσεων καὶ οὕτω καθεξῆς, ὥστε βεβαίως θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ εἰσφέρῃ ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου πλὴν τῶν νῦν εἰσπραττομένων δύο ἑκατομμυρίων καὶ ἥμισυ καὶ ἓν ἀκόμη ἑκατομμύριον, νὰ κερδήσῃ δι’ οὕτω τὸ ἕτερον ἑκατομμύριον, τὸ ὁποῖον νῦν ἀφαιρεῖται παρ’ αὐτοῦ ὑπὸ τῶν ἐνοικιαστῶν τοῦ οἴνου, καὶ νὰ ἔχῃ τὴν ἡσυχίαν του. Ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν διὰ τῆς προτεινομένης φορολογικῆς μεταῤῥυθμίσεως τοῦ οἴνου νὰ ἔχῃ τῷ ὄντι τὸ Δημόσιον πλέον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον εἰσπράττει; Βεβαίως. Προὐτάθη, Κύριοι, ὑφ’ ἡμῶν, ὅτε εὑρισκόμεθα ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, ἡ ἀντικατάστασις τοῦ νῦν ἀδίκου, δυσαναλόγου, ἀφορήτου καὶ τοσοῦτον ἐνοχλητικοῦ φόρου τοῦ οἴνου διὰ τοῦ ἐγγείου στρεμματικοῦ φόρου τῶν ἀμπέλων. Εἶναι βέβαιον, ὅτι αἱ ἄμπελοι ἡμῶν ὑπερβαίνουσι τὸ ἓν ἑκατομμύριον πεντακοσίας χιλιάδας στρεμμάτων, ἐὰν δὲ πρὸς δύο δραχμὰς ἐπιβάλωμεν φόρον κατὰ στρέμμα, ἰδοὺ ὅτι ἔχομεν ἀμέσως τρία ἑκατομμύρια, ἔστω καὶ 2½ ἑκατομμύρια. Λοιπὸν πρόκειται περὶ μειώσεως τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους ἢ τοὐναντίον περὶ αὐξήσεως; Ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν, Κύριοι, δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τὴν σχέσιν τοῦ φόρου αὐτοῦ πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ συμβιβασμοῦ. Πρόκειται ἡ τοιαύτη μεταῤῥύθμισις νὰ ἐφαρμοσθῇ νῦν ἀμέσως, εὐθὺς ὡς ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον; Ὄχι. Διὰ τὴν ἐσοδείαν τοῦ 1896 ἐφηρμόσθη ἤδη ὁ ἰσχύων νόμος. Ὁ νέος νόμος θὰ ἐφαρμοσθῇ διὰ τὴν ἐσοδείαν τοῦ 1897. Ἀλλὰ μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου μηνὸς τοῦ 1897 βεβαίως θὰ ἔχῃ ἀχθῆ εἰς πέρας ὁ συμβιβασμός· ἐὰν δὲ πρόκειται ἕως τότε νὰ παραμένῃ οὗτος ἀκόμη ἐκκρεμής, βεβαίως δὲν ἔχει θέσιν νὰ παραμένῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ ἀρχῇ. Ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν, ἐρωτῶ, ποίαν σχέσιν ἔχει ἡ τοιαύτη φορολογικὴ μεταῤῥύθμισις πρὸς τὸν συμβιβασμόν; Οἱ ὁμολογιοῦχοι οἱ διαπραγματευθέντες μέχρι τοῦδε περὶ συμβιβασμοῦ δὲν ἐζήτησαν παρ’ ἡμῶν ὡς ὑπέγγυον πρόσοδον τὸν οἶνον, οὔτε ἄλλον τινὰ φόρον, ἐζήτησαν ὡρισμένας προσόδους τοῦ Κράτους, ἐζήτησαν τὸν φόρον τοῦ χαρτοσήμου, τὰ μονοπώλια καὶ τὸν φόρον τοῦ καπνοῦ. Ἐπ’ αὐτῶν τῶν προσόδων ἔχουσι τὴν ἀξίωσιν νὰ μὴ ἐπέλθῃ καμμία μείωσις. Αἱ ἄλλαι πρόσοδοι μένουσι διὰ τὴν κοινὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους. Ἐὰν ἐπρόκειτο καὶ ὁ φόρος τοῦ οἴνου νὰ παρασχεθῇ εἰς αὐτοὺς ὡς ὑπέγγυος πρόσοδος, τότε βεβαίως θὰ εἶχε λόγον τινὰ ἡ πρότασις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἐγένετο λόγος τὰς ἡμέρας ταύτας πολὺς περὶ συμβιβασμοῦ· νομίζω δέ, ὅτι καὶ οἱ ἀγορεύσαντες ἐκ τῆς θέσεως ταύτης καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἤγειραν πάντες φωνὴν κατὰ πάσης μειώσεως τῶν κυριαρχικῶν δικαιωμάτων τοῦ Κράτους, κατὰ πάσης ἐπεμβάσεως εἰς τὴν διάθεσιν τῶν οἰκονομικῶν αὐτοῦ πόρων ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ὅταν, Κύριοι, οἱ πάντες ἐγειρώμεθα καὶ κοπτώμεθα κατὰ τῆς τοιαύτης ἐπεμβάσεως τῶν ξένων εἰς τὰ κυριαρχικὰ ἡμῶν δικαιώματα, πῶς θέλετε, πρὶν ἢ ἀκόμη προβῶμεν εἰς καμμίαν σύμβασιν μετ’ αὐτῶν, εἰς κανένα συμβιβασμὸν, νὰ ἐνασκῆται τόσον φοβερὸς ἔλεγχος, ὥστε νὰ μὴ ἔχωμεν τὸ θάῤῥος ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τῶν ὁμολογιούχων νὰ προβῶμεν εἰς οἱανδήποτε μεταῤῥύθμισιν τῆς φορολογίας ἡμῶν; Δὲν εἶναι οὗτος ἀληθὴς ἔλεγχος, καὶ ἔλεγχος μάλιστα ὑπὸ τὴν ἀπεχθεστέραν αὐτοῦ μορφὴν, καθ’ ἣν ἐνασκεῖται αὐτὸς, χωρὶς νὰ ἔχωμεν ἤδη περάνῃ τὸν συμβιβασμόν; Καὶ πρὸς τὸ ζήτημα, Κύριοι, τῶν στρατιωτικῶν παρασκευῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπίκεινται νῦν ἀμέσως, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ἀχθῶσιν εἰς πέρας πρὸ τοῦ χρόνου, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ περὶ ἧς ὁ λόγος φορολογικὴ μεταῤῥύθμισις, βεβαίως δὲν ἔχει αὕτη σχέσιν. Ἀλλ’ ἡμεῖς εἴμεθα τῆς γνώμης, ὅπως ἦτο ἄλλοτε τῆς γνώμης καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ μειώσεως, ἀλλὰ περὶ αὐξήσεως τῶν προσόδων τοῦ Κράτους ἐκ τῆς τοιαύτης φορολογικῆς μεταῤῥυθμίσεως. Καὶ ὅταν ἔχωμεν τὴν πεποίθησιν ταύτην, πρέπει νὰ προβῶμεν ἀμέσως εἰς τὴν μεταῤῥύθμισιν, καὶ χάριν τοῦ συμβιβασμοῦ, ἂν θέλωμεν νὰ δείξωμεν ἀπέναντι τῶν ξένων, ὅτι, εὑρισκόμενοι ἐν ᾗ εὑρισκόμεθα θέσει, δὲν ἐννοοῦμεν νὰ μειώσωμεν, ἀλλὰ τοὐναντίον νὰ αὐξήσωμεν τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους. Καὶ χάριν τῶν στρατιωτικῶν παρασκευῶν πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς ταύτην τὴν μεταῤῥύθμισιν, ἀφοῦ ἀναμένομεν ἐξ αὐτῆς αὔξησιν τῶν δημοσίων προσόδων. Τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν καλεῖται νῦν τὸ πρῶτον νὰ μελετήσῃ ἡ Κυβέρνησις. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἰσῆλθε νῦν τὸ πρῶτον οὔτε εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην οὔτε εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Πολιτεύεται ἀπὸ 36 ἐτῶν πρὶν, ἐπὶ τριακονταετίαν ὅλην, ἦτο δημόσιος ὑπάλληλος, καὶ εἶναι ἐντριβέστατος περὶ τὴν νομοθεσίαν ἡμῶν. Λοιπὸν, ἂν ὄχι ἀπὸ 60 ἐτῶν, ἀλλὰ πάντως ἀπὸ 35 ἐτῶν ἔχει μελετήσει πᾶσαν τὴν νομοθεσίαν ἡμῶν, καὶ τὴν διοικητικὴν καὶ τὴν οἰκονομικὴν, καὶ βεβαίως ἔχει μελετήσει πάντα τὰ φορολογικὰ ζητήματα καὶ εἶναι εἰς θέσιν ἐν πάσῃ στιγμῇ νὰ ὑποδείξῃ τὰ δέοντα γενέσθαι. Ἀλλὰ, καὶ ἂν δὲν εἶχε παρασκευασθῆ πρὸς τοῦτο πρὶν ἢ ἀνέλθῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, πλησιάζει νὰ συμπληρωθῶσιν ἤδη δύο ἔτη, ἀφ’ ὅτου ἀνῆλθεν εἰς αὐτὴν, καὶ εἶχε τὸν καιρὸν νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα καὶ νὰ πεισθῇ, ἂν τῷ ὄντι πρόκειται περὶ αὐξήσεως ἢ περὶ μειώσεως τῶν δημοσίων προσόδων ἐκ τῆς τοιαύτης φορολογικῆς μεταῤῥυθμίσεως. Ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων, Κύριοι, δὲν ἐπαφίεται ἡ πρωτοβουλία εἰς τὴν Βουλὴν, ἀλλ’ ὀφείλει νὰ ἔχῃ τὴν πρωτοβουλίαν μόνη ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἂν ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ, ὅτι δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἔχῃ τὴν προτοβουλίαν ταύτην, δὲν πρέπει νὰ καλῇ εἰς σύμπραξιν τὴν Βουλὴν, δὲν πρέπει νὰ καλῇ εἰς σύμπραξιν τὴν ἐπιτροπὴν τῆς Βουλῆς· πρέπει νὰ πράξῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει εἰς αὐτὴν ὁ σεβασμὸς πρὸς ἑαυτὴν καὶ τὸ ἔθνος, νὰ παραχωρήσῃ τὴν ἀρχήν της εἰς ἄλλους, ἑτοίμους ὄντας νὰ προβῶσιν εἰς πᾶσαν φορολογικὴν μεταῤῥύθμισιν.

§175Γ. ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ πρὶν λάβω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω τὴν ἐπαρχίαν μου ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ σήμερον ἀκόμη ἀκούω συνεχῶς καὶ ἀναγινώσκω ἐν τῷ τύπῳ, ὅτι ἡ πλειονοψηφία εἶναι στενῶς συνδεδεμένη μὲ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ὅτι οὐδεμία ἐλπὶς ὑπάρχει, ὅπως αἱ τάξεις αὐτῆς ἀραιωθῶσι, διότι συγκρατεῖται διὰ τῆς συναλλαγῆς. Ἀλλὰ ποία εἶναι αὐτὴ ἡ συναλλαγή; εἶναι ἡ μικροπολιτική; τὰ κοινῶς λεγόμενα ῥουσφέτια, ἤτοι τὸ παύειν καὶ διορίζειν, τὸ δοῦναι καὶ λαβεῖν; Πιστεύω ὅτι οἱ τὰ τοιαῦτα λέγοντες δὲν σπουδαιολογοῦσι, καθόσον ὁ πολιτευόμενος δὲν δύναται νὰ στηρίξῃ τὴν τοπικήν του δύναμιν καὶ παγιώσῃ ταύτην διὰ τῆς μικροπολιτικῆς· διότι, διὰ νὰ διορίσῃ τὸν Α φίλον του, θὰ παύσῃ τὸν ἀντίθετόν του, τὸν ὁποῖον βεβαίως θὰ καταστήσῃ φανατικώτερον ἐναντίον αὐτοῦ, εἴκοσι δὲ φίλοι του, μνηστῆρες τῆς θέσεως ταύτης, θὰ δυσαρεστηθῶσι, διότι προηγήθη ὁ Α φίλος. Ὁ σοβαρῶς πολιτευόμενος τὴν ἐπιῤῥοήν του προσπαθεῖ νὰ πήξῃ διὰ τῆς ἀγάπης καὶ ἐκτιμήσεως τῶν συμπολιτῶν του· ὁ σοβαρῶς πολιτευόμενος προσπαθεῖ νὰ πήξῃ ταύτην διὰ τῆς ὑπὲρ τῶν ἀναγκῶν τοῦ τόπου ἐργασίας αὑτοῦ. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἡ συναλλαγή, ἥτις συγκρατεῖ τὴν πλειοψηφίαν, διότι βεβαιωθῆτε, ἐὰν ἦτο αὕτη, πρὸ πολλοῦ θὰ ἐβλέπετε τὴν πτέρυγα ταύτην κενὴν καὶ μεταφερομένην εἰς τὴν ἄλλην, καὶ δὲν θὰ ἔμενον ἐν αὐτῇ, παρὰ οἱ Ὑπουργοὶ μετὰ τῶν περὶ αὐτοὺς, οἱ ὁποῖοι ἐν τούτοις δὲν ἔχουσι θέσιν ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ. Δὲν εἶναι, λέγω, ἡ συναλλαγή, ἥτις συγκρατεῖ τὴν πλειοψηφίαν, ἀλλὰ τὸ συναφθὲν κοινὸν συμβόλαιον τῆς πλειοψηφίας καὶ τοῦ ἀρχηγοῦ αὐτῆς μετὰ τοῦ λαοῦ, ἤτοι τὸ κοινὸν πολιτικὸν πρόγραμμά των. Καὶ συνεπῶς, ἐνόσῳ ἡ πλειοψηφία πιστεύει ὅτι ὁ ἀρχηγὸς αὐτῆς θέλει ἐκπληρώσει τὰς ὑποσχέσεις, αἵτινες ἐδόθησαν διὰ τοῦ προγράμματος τούτου εἰς τὸν λαόν, οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει διὰ νὰ διασπασθῇ αὕτη. Ἤδη ζητεῖται ν’ ἀναγραφῶσι πρῶτα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὰ νομοσχέδια τὰ ἀφορῶντα τὴν μετατροπὴν τῆς ἐν ἰσχύϊ φορολογίας τοῦ οἴνου. Τὴν μετατροπὴν ταύτην ἔχομεν ἀναγράψει ἐν τῷ προγράμματί μας. Συνεπὴς λοιπὸν εἰς τοῦτο καὶ συνάμα λαβὼν ῥητὴν ἐντολὴν παρὰ τῶν συμπολιτῶν μου κατὰ τὴν ἐσχάτως ἀνὰ τὴν ἐπαρχίαν περιοδείαν μου, οἵτινες μοὶ ὑπέμνησαν τὴν περὶ τούτου πρὸ τῶν ἐκλογῶν ὑπόσχεσίν μας, πρὸς δὲ καὶ τὴν ἐσχάτως τοιαύτην ἔγγραφον τῆς ἐν Πάτραις Ἑνώσεως τῶν οἰνοπαραγωγῶν, ἔρχομαι ὅπως καὶ ἐγὼ ὑψώσω φωνὴν ὑπὲρ τῆς προτάσεως ταύτης, καθόσον δέον ἡ μετατροπὴ αὕτη τῆς φορολογίας νὰ ψηφισθῇ τὸ ταχύτερον. Μὴ νομίσητε δὲ, ὅτι καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δύναται νὰ ᾖναι ἐναντίος αὐτῆς. Οὐχί. Διότι ὑπεσχέθη τοῦτο οὐ μόνον κατὰ τὴν πρὸ τῶν ἐκλογῶν περιοδείαν του ἀνὰ τὴν Θεσσαλίαν καὶ τὴν Σῦρον, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν πρώτην σύνοδον τῆς περιόδου ταύτης τῆς Βουλῆς ὑπεσχέθη τοῦτο κατὰ τὸν εἰσηγητήριον τοῦ προϋπολογισμοῦ λόγον του· ἐπιτρέψατέ μοι δὲ νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν περικοπὴν ταύτην τοῦ λόγου του (ἀναγινώσκει): «Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἔχω δυσμενῆ γνώμην περί τινων ἐκ τῶν λειτουργούντων φόρων, ὡς περὶ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν· οὐδ’ ἀρέσκομαι νὰ βλέπω ἰσχύοντα τὸν νόμον περὶ φόρου τῶν ζώων, καὶ δυσμενεστάτην ἔχω γνώμην περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον λειτουργεῖ ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ οἴνου, σύνισμεν δ’ ὅτι καθῆκον ἔχομεν οἵ τε ἐμοὶ συνάδελφοι καὶ ἐγώ, εὐθὺς ὡς οἱ κύριοι Βουλευταὶ ἀπέλθωσιν εἰς τὰς πατρίδας των, νὰ τραπῶμεν πάσῃ προθυμίᾳ εἰς τὴν μελέτην τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν θέλομεν δυνηθῆ νὰ μειώσωμεν τὰς πιέσεις, τὰς ὁποίας ὑφίστανται οἱ φορολογούμενοι, καὶ τὰ ἄλλα ἀδικήματα, τὰ ὁποῖα διαπράττονται κατὰ τὴν λειτουργίαν τῶν ἄλλων φόρων, ἰδίως δὲ κατὰ τὴν φορολογίαν τοῦ οἴνου· οὐδ’ ἀγνοοῦμεν, ὅτι ὁ φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν δὲν συντελεῖ, ἀλλὰ παρακωλύει τὴν βελτίωσιν τῆς γεωργίας, καὶ ἰδίως παρακωλύει τὴν αὔξησιν καὶ τὸν πολλαπλασιασμὸν τῶν εἰς τὴν γεωργίαν ὠφελίμων κτηνῶν, ἑπομένως εὐτυχεῖς θέλομεν ὑπολάβει ἡμᾶς αὐτούς, ἐὰν δυνηθῶμεν νὰ ἐξεύρωμεν τρόπον, ὅστις ἤθελε θεραπεύσει πάντα ταῦτα τὰ ἄτοπα· ἀλλὰ πείθομαι ὡσαύτως, ὅτι δὲν ἤθελε κριθῆ σπουδαῖον, ἀλλ’ ἐλαφρότατον ἐγχείρημα, ἂν ἐζητοῦμεν παρ’ ὑμῶν σήμερον νὰ ἐγκρίνητε μεταβολὰς τῆς φορολογικῆς νομοθεσίας, καὶ προεβάλλομεν ἔσοδα ἀλλοῖα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀνέγραψεν ὁ εἰσαχθεὶς εἰς τὴν διαλυθεῖσαν Βουλὴν προϋπολογισμός.» Ὀκτὼ δὲ ἡμέρας μετὰ τὸν λόγον τοῦτον τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας βουλευτὴς καὶ φίλος μου κ. Μπακόπουλος, λαβὼν ἀφορμὴν ἐκ συστάσεώς τινος τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Μεσσήνης, ἣν ἔκαμεν ὑπὲρ τῆς μετατροπῆς τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου, ἀνελθὼν τὸ βῆμα, μεταξὺ καὶ ἄλλων τινῶν, εἶπεν (ἀναγινώσκει): «Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσσήνης κ. Δεληγιάννης παρέχει τὴν εὐκαιρίαν νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν εὐχὴν, ἡ ὁποία πανταχόθεν τοῦ Κράτους ἐξεφράσθη, περὶ μεταβολῆς τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου. Οὐδεὶς, Κύριοι, εἶναι ὁ ἀντιλέγων. Περὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ συμβουλευθῶ τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος εἶναι σύμφωνος ἐπὶ τῆς μετατροπῆς τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου, ἀλλὰ τὸ ζήτημα τοῦτο, ἀφορῶν μετατροπὴν τοῦ φορολογικοῦ νόμου, δὲν δύναται εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχε νὰ ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐβεβαίου πολλοὺς ἐκ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο ἔχει ὑπὸ μελέτην, καὶ κατὰ τὴν ἐρχομένην σύνοδον τῆς Βουλῆς ἀναντιῤῥήτως θὰ εἰσαχθῇ τοιοῦτο νομοσχέδιον περὶ μετατροπῆς τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου.» Κατόπιν δὲ τούτων πάντων, ἐν ᾧ ἐπεριμένομεν ἀπὸ τῆς παρελθούσης συνόδου τὴν ὑποβολὴν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως νομοσχεδίου ἀφορῶντος τὴν μετατροπὴν τοὐλάχιστον τῆς ἐπαχθοῦς φορολογίας τοῦ οἴνου, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως λέγει εἰς τὴν Βουλὴν καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον καὶ κατὰ τὴν παροῦσαν, ὅτι δὲν δύναται νὰ προβῇ εἰς τὴν μετατροπὴν τῶν φορολογικῶν τούτων νόμων, ἐνόσῳ ὑπάρχει ἐκκρεμὴς ὁ συμβιβασμὸς, διότι φοβεῖται μὴ ἐλαττωθῶσι τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ, ἀξιότιμε κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, οἱ δυστυχεῖς φορολογούμενοι δὲν ζητοῦσι ποσῶς ἐλάττωσιν τοῦ φόρου, ἂν καὶ εἶχον δικαίωμα νὰ ζητήσωσι τοιαύτην, καθόσον οἱ φόροι, ὡς γνωρίζουσι πάντες, εἶναι δυσβάστακτοι, καὶ γνωρίζετε καλῶς, ὅτι ἐτέθησαν οὗτοι, ὅπως ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς ὑποχρεώσεις ἡμῶν πρὸς τοὺς δανειστάς. Ἀλλ’ ἀντὶ τούτου ἐθέσαμεν τὸ στίγμα τῆς χρεωκοπίας· καὶ ἐν τούτοις τὰ θύματα τῆς χρεωκοπίας, οἱ δυστυχεῖς φορολογούμενοι, δὲν ζητοῦσιν, ὡς προεῖπον, νὰ ἐλαφρυνθῶσιν ἐκ τῶν δυσβαστάκτων φόρων, ἀλλὰ ζητοῦσιν, ὅπως φορολογηθῶσιν ἐξ ἴσου καὶ δικαίως. Κρίνω περιττὸν νὰ παραστήσω, τί ὑποφέρουσιν οὗτοι ἐκ τῆς φορολογίας ταύτης τοῦ οἴνου, καὶ πρὸ πάντων ἐκ τοῦ συστήματος τῆς βεβαιώσεως αὐτοῦ· κρίνω περιττὸν, λέγω, νὰ παραστήσω τὸ καταθλιπτικὸν, πιεστικὸν καὶ λῃστρικὸν τῆς φορολογίας ταύτης, διότι πάντες τὰ γνωρίζετε κάλλιον ἐμοῦ, καθόσον καὶ ἐκ τοῦ βήματος τούτου πολλάκις ἐξετέθησαν. Ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ μεταβάλῃ γνώμην, καὶ ἀφοῦ ἐξεύρῃ τρόπον, δι’ οὗ καὶ τὰς δικαίας ἀπαιτήσεις τῶν φορολογουμένων νὰ ἱκανοποιήσῃ καὶ τὰ ἔσοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους νὰ μὴ ἐλαττώσῃ, θὰ ὑποβάλῃ ἐντὸς τῆς συνόδου ταύτης καὶ πρὸ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ νομοσχέδιον, μετατρέπον τὴν ἐν ἰσχύϊ φορολογίαν τοῦ οἴνου. Ἄλλως θέλω εὑρεθῆ εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ ὑπερψηφίσω πάσης τοιαύτης προτάσεως, ὅθεν δήποτε καὶ ἂν προέρχηται αὕτη καὶ παρ’ οἱουδήποτε καὶ ἂν ὑποβληθῇ.

§176ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πρότασις περὶ προτάξεως ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τῶν ὑποβεβλημένων νομοσχεδίων, τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν μεταβολὴν τῆς ὑφεστώσης ἐπὶ τοῦ οἴνου φορολογίας, εἶναι ἀποχρώντως δεδικαιολογημένη. Δὲν προβάλλεται τὸ πρῶτον ἡ μεταῤῥύθμισις τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου. Ἀπὸ τῆς πρώτης συνόδου, καθ’ ἣν ἐνταῦθα συνηντήθημεν, ὁ μὲν κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895, ἐξεδήλωσε τὴν ὁποίαν ἔχει δυσμενεστάτην γνώμην περὶ τοῦ φόρου τοῦ οἴνου, εὐθὺς δὲ μετὰ τὴν πρώτην συνεδρίασιν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς νομοσχέδιον περὶ ἀντικαταστάσεως τῆς ὑφεστώσης ἐπὶ τοῦ οἴνου φορολογίας διὰ τοῦ συστήματος τῆς στρεμματικῆς φορολογίας. Τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο συνώδευσα καὶ μετὰ καταστάσεως, ἐνδεικνυούσης τὰς τιμὰς τοῦ οἴνου καθ’ ἁπάσας τὰς ἐπαρχίας, ἵνα διὰ τούτου ἐνδείξω, ὅτι ἡ ὑφεστῶσα φορολογία, πλὴν τῶν ἄλλων ἐλαττωμάτων, τὰ ὁποῖα ἔχει, ἔχει καὶ ἀνισότητα ἐν τῇ ἐπιβολῇ τοῦ φόρου. Κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, δὲν πρόκειται νὰ ἐπιβληθῇ ἡ στρεμματικὴ φορολογία εἰς ἁπάσας τὰς ἐπαρχίας καθ’ ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν τρόπον, ἀλλὰ θὰ κανονισθῇ κατὰ λόγον τῆς τιμῆς τοῦ γλεύκους ἢ τοῦ οἴνου, τῆς κρατούσης εἰς ἑκάστην ἐπαρχίαν, ὥστε οὕτω προελαμβάνετο τὸ ἄνισον τῆς φορολογίας, τὸ σήμερον ὑφιστάμενον. Παρεκάλεσα τότε τὴν Βουλὴν νὰ συναινέσῃ, ὥστε νὰ ἀναγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει καὶ νὰ συζητηθῇ, διαρκούσης τῆς συνόδου ἐκείνης, προεκάλεσα πάντας τοὺς συναδέλφους, τοὺς ἐκπροσωποῦντας ἀμπελοφόρους ἐπαρχίας, ἵνα μὲ ὑποστηρίξωσιν ἐν τῇ συζητήσει τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου. Καὶ ἐγίνωσκον μὲν, ὅτι πάντες κατ’ ἰδίαν προέτρεπον καὶ τὸ νομοσχέδιον νὰ προβάλω καὶ νὰ ζητήσω τὴν πρόταξιν αὐτοῦ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἀλλ’ ὁσάκις τοῦτο προέβαλον, αὐτοὶ οὗτοι οἱ συνάδελφοι, φρονοῦντες ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ γένωνται δυσάρεστοι εἰς τὸν εἰσηγητὴν τῆς πλειοψηφίας, ἀπέφευγον νὰ μοὶ παράσχωσι τὴν ὑποστήριξίν των ταύτην. Πλὴν ἐμοῦ, βραδύτερον ὑπέβαλε νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου ὁ ἐκ Τριφυλίας ἀξιότιμος συνάδελφος, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, κ. Κοκκέβης· κατ’ αὐτὰς ἐκείνας τὰς ἡμέρας ὑπέβαλε νομοσχέδιον, οὗ ὁ κύριος σκοπὸς ἦν ἡ μεταβολὴ τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου, ὁ ἐκ Καλαβρύτων συνάδελφος κ. Πετιμεζᾶς, καὶ μετ’ αὐτὸν ὁ ἐκ Μεσσήνης ἀξιότιμος συνάδελφος. Καὶ εἶναι μὲν δυνατὸν νὰ παραλλάσσουν τὰ νομοσχέδια ταῦτα ὡς πρὸς τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἕκαστος τῶν ὑποβαλλόντων εἰσάγει εἰς τὴν φορολογίαν τοῦ οἴνου, ἀλλ’ ἅπαντα τὰ νομοσχέδια ταῦτα σκοποῦσιν εἰς τὴν μεταῤῥύθμισιν ἢ ἀντικατάστασιν τοῦ ὑφεστῶτος φορολογικοῦ συστήματος. Ἐπίστευον, ὅτι κατὰ τὸν χρόνον, ὅστις ἤθελε διαῤῥεύσει μεταξὺ τῆς πρώτης καὶ τῆς δευτέρας συνόδου, ἡ Κυβέρνησις ἤθελεν ἐκπονήσει νομοσχέδιον, συμβιβαζόμενον πρὸς τὰς ἰδίας αὐτῆς γνώμας, ἐὰν δὲν ἤθελε νὰ προτιμήσῃ τὸ σύστημα τοῦ ὑπ’ ἐμοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου, ἐν τῇ δευτέρᾳ δὲ συνόδῳ ἠθέλομεν εὑρεθῆ πρὸ νομοσχεδίου ἀφορῶντος εἰς τὴν μεταῤῥύθμισιν τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου. Κατὰ τὴν δευτέραν σύνοδον εἴδομεν σωρείαν νομοσχεδίων, διὰ τῶν ὁποίων ἄπειροι εἰσήγοντο μεταῤῥυθμίσεις φορολογικαὶ, ἀλλὰ μεταξὺ αὐτῶν οὐδεμίαν ἐφαίνετο ἔχον θέσιν σχέδιόν τι περὶ μεταβολῆς τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου. Κατὰ τὰς δύο δὲ παρελθούσας συνόδους εἴδομεν καὶ ἕτερα νομοσχέδια, εἴδομεν νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἰσηγήσατο εἰς τὴν Βουλὴν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τὰ ὁποῖα μετεβλήθησαν εἰς νόμους, διὰ δὲ τῶν νομοσχεδίων τούτων, μεταβληθέντων εἰς νόμους, ἐπῆλθε σπουδαία ἐλάττωσις εἰς διάφορα δημόσια ἔσοδα, μέχρι τότε καλῶς λειτουργοῦντα. Δὲν εἶναι μόνον ἡ πλήρης ἀφαίρεσις ἢ μείωσις τοῦ ἐσόδου τοῦ Δημοσίου ἐκ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν, ἡ ὁποία ἀνήρχετο εἰς 1,500,000, — περὶ ταύτης καὶ ἕτεροι συνάδελφοι ἐποιήσαντο μνείαν — εἴδομεν καὶ ἕτερα νομοσχέδια, μεταβληθέντα εἰς νόμους, διὰ τῶν ὁποίων ἠλαττώθησαν τὰ δημόσια ἔσοδα, εἴδομεν τὴν σύμβασιν μετὰ τοῦ Βελγίου, διὰ τῆς ὁποίας ἐπῆλθεν ἐλάττωσις εἰς τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη ἐξ 600,000 δραχμῶν περίπου· εἴδομεν ἕτερα νομοσχέδια· δασμολογικαὶ ἐπῆλθον μεταῤῥυθμίσεις, ἐπάγονται τὴν μείωσιν τῶν δημοσίων ἐσόδων καθ’ ἑτέρας 500,000 δραχμάς. Ὅτε ἔβλεπον εἰσαγόμενα τοιαῦτα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως νομοσχέδια, διὰ τῶν ὁποίων ἐμειοῦντο τὰ λειτουργοῦντα ἔσοδα, ἐφρόνουν, ὅτι παρητήθη ἤδη ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τῆς ἰδέας, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἐκδηλώσει ἐν τῇ Αʹ συνόδῳ, ὅτι, ἐφ’ ὅσον παραμένουσιν ἐκκρεμεῖς αἱ μετὰ τῶν πιστωτῶν τοῦ Κράτους σχέσεις ἡμῶν, δὲν τολμᾷ νὰ ἐπιλάβηται οὐδεμιᾶς μεταῤῥυθμίσεως τοῦ ὑφεστῶτος φορολογικοῦ συστήματος. Καὶ εἰς μὲν τὴν ἀντίῤῥησιν ταύτην, ἢ εἰς τὴν αἰτιολογίαν ταύτην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, παρετήρησα καὶ κατὰ τὴν Αʹ καὶ κατὰ τὴν Βʹ σύνοδον, ὅτι, κατ’ ἐμὴν ἐκτίμησιν, αὕτη δὲν εἶναι ἀποχρῶσα, τὸ μὲν διότι καθῆκον ἔχει πᾶσα Κυβέρνησις Ἑλληνικὴ, καὶ πρὶν ἢ κανονισθῶσιν αἱ σχέσεις τοῦ Κράτους μετὰ τῶν πιστωτῶν αὐτοῦ, νὰ ῥυθμίσῃ τὰ τῆς φορολογίας εἰς τρόπον τοιοῦτον, ὥστε νὰ ἀποδεικνύηται ἐκ τῆς φορολογίας τῆς μονίμου καὶ τῆς σταθερᾶς ἡ φορολογικὴ ἀντοχὴ τῆς χώρας, ἵνα ἐπὶ τῇ βάσει ταύτης καθορισθῶσι καὶ οἱ ὅροι τοῦ μετὰ τῶν πιστωτῶν ἡμῶν συμβιβασμοῦ, τὸ δὲ διότι ἦτο ἐκ τῶν προτέρων γνωστὸν, ὅτι εἰς τὸν κανονισμὸν τῶν σχέσεων τούτων μετὰ τῶν δανειστῶν τοῦ Κράτους οὐδεμίαν εἶχε σχέσιν ἡ φορολογία ἐπὶ τοῦ οἴνου· διότι ὑπῆρχον γνωσταὶ αἱ διεξαχθεῖσαι ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τῆς προκατόχου κατὰ τὸ 1894 διαπραγματεύσεις μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπιτροπειῶν. Ἦτο γνωστὸν ἔκτοτε, ὅτι, καὶ ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ δοθῶσιν ἐγγυήσεις, ἢ νὰ καθορισθῶσιν ὑπέγγυοι πρόσοδοι ὑπὲρ τῶν πιστωτῶν τοῦ Κράτους, πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν ὁποίων ἠθέλομεν διὰ τοῦ συμβιβασμοῦ ἀναλάβει ὑποχρεώσεων, δὲν ἐπρόκειτο μεταξὺ τῶν προσόδων τούτων νὰ καταταχθῇ καὶ ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ οἴνου. Ἀλλ’ ὅστις ἤκουσε τὴν ἑσπέραν ταύτην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ συναινοῦντος εἰς τὴν σύστασιν ἐπιτροπῆς ἐκ Βουλευτῶν πρὸς μελέτην τῶν τοῦ θέματος τούτου, καὶ δὲν ἦτο ἐν γνώσει τῶν κατὰ τὰς προηγουμένας συνόδους γενομένων καὶ τῶν ἐπαγγελιῶν αὐτοῦ τούτου τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἡγέτου πολιτικοῦ κόμματος, καὶ πρὸ τῶν ἐκλογῶν περὶ τούτου ἐπαγγειλαμένου ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων τὴν μεταῤῥύθμισιν τῆς ὑφεστώσης ἐπὶ τοῦ οἴνου φορολογίας, ἤθελεν ὑπολάβει, ὅτι πρῶτον νῦν μανθάνει, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ μεταῤῥυθμισθῇ τὸ ὑφεστὼς φορολογικὸν ἐπὶ τῶν οἴνων σύστημα. Ἐὰν ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας νομίζῃ ὅτι, ὅ,τι ἐν διαστήματι 19 μηνῶν παρέλειψε νὰ πράξῃ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εἶχε καθῆκον νὰ μεριμνήσῃ περὶ τούτου, εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ γένηται ὑπὸ ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς, νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ παράσχῃ τὸ δεῖγμα τοῦτο τῆς πρὸς τὴν Βουλὴν γενναιότητός του καὶ ἐν ἄλλοις νομοθετήμασιν. Εἶναι δὲ γνωστὸν, ὅτι, ὁσάκις ὑπὸ ἀξιοτίμων συναδέλφων προεβλήθησαν προτάσεις περὶ μεταῤῥυθμίσεως νόμων, προτάσεις νόμων ἐν γένει, πᾶσαι αὗται κατέσχον τοὺς τελευταίους ἀριθμοὺς τῆς ἡμερησίας διατάξεως, καὶ ἐγκατελείφθησαν πάντοτε ὡς κληροδότημα εἰς τὴν μέλλουσαν τῆς Βουλῆς σύνοδον. Περιττὸν εἶναι νὰ εἴπω ὑμῖν, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἐκ τῆς τοιαύτης τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως προτάσεως, ὅπως εἰς ἐπιτροπὴν ἐκ Βουλευτῶν παραπεμφθῇ ἡ μελέτη τῶν τοῦ θέματος τούτου, οὐδὲν ἄλλο συνάγεται, εἰμὴ ἡ τοῦ σκοποῦ τῆς μεταῤῥυθμίσεως τοῦ ἐπὶ τοῦ οἴνου φόρου πλήρης ματαίωσις. Καὶ εἶναι φυσικὸν νὰ ἐπιζητῆται ἡ ματαίωσις πάσης μεταῤῥυθμίσεως τοῦ ὑφισταμένου ἐπὶ τοῦ οἴνου φόρου, διότι τὴν ἑσπέραν ταύτην προσετέθη καὶ νέα αἰτιολογία εἰς τὴν ἀναβολὴν πάσης μεταβολῆς τῆς ὑφεστώσης φορολογίας. Ἐνῷ πρότερον εἴχομεν μίαν καὶ μόνην, τὴν ἐκκρεμότητα τῶν μετὰ τῶν πιστωτῶν τοῦ Κράτους σχέσεων ἡμῶν, ἔχομεν ἤδη καὶ τὴν ἀνάγκην τῶν στρατιωτικῶν παρασκευῶν. Καὶ ἤκουσα τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως λέγοντος ἐκ τῆς θέσεώς του, ὅτι πρόκειται αἱ πιστώσεις αἱ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ νὰ αὐξήσωσι κατὰ 3 περίπου ἑκατομμύρια δραχμῶν, καὶ νὰ εὑρεθῶμεν ἐν ἐλλείμματι ὡς πρὸς τὸ ποσὸν τοῦτο. Ὅταν ἤκουον τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως λέγοντος ταῦτα, ἐνεθυμήθην τὴν δήλωσιν αὐτοῦ, ὅτε συνεζητεῖτο ἐνταῦθα ἡ ἔννοια τῆς πρὸς αὐτὸν ἐπιστολῆς τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως, καὶ ὅτε ὑφ’ ἡμῶν προεβάλλετο, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προχωρήσῃ ἡ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπὴ εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, πρὶν ἢ ὁ προϋπολογισμὸς μεταῤῥυθμισθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀναγραφομένων ἐν τῇ ἐπιστολῇ τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως παρασκευῶν καὶ πιστώσεων. Τότε ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔλεγε πρὸς τὴν Βουλήν: «Καὶ ποῖος σᾶς εἶπεν, ὅτι πρόκειται νὰ αὐξήσωσιν αἱ πιστώσεις αἱ ἀναγεγραμμέναι ἐν τῷ ὑποβληθέντι εἰς τὴν Βουλὴν προϋπολογισμῷ; Δίδω μάλιστα πρὸς ὑμᾶς τὸν λόγον, ὅτι, καὶ ἂν ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα ἐπέλθῃ μεταβολή τις, ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα, σᾶς διαβεβαιῶ, ὅτι θέλουν μείνῃ οἷα ἀναγράφονται ἐν τῷ ὑποβληθέντι προϋπολογισμῷ.» Τὸ πρῶτον ἀπόψε ἀκούομεν, ὅτι πρόκειται κατὰ τρία ἑκατομμύρια νὰ αὐξηθῶσιν αἱ πιστώσεις, ἢ μᾶλλον κατὰ 3 ἑκατομμύρια πρόκειται νὰ γείνῃ ἑτεροσκελὴς ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1897, τῶν ἐξόδων ὄντων μειζόνων. Καὶ περὶ μὲν τούτου ἐπιφυλάσσομαι, ὅταν τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ συζητηθῶσιν ἐνταῦθα, νὰ συζητήσω εὐρύτερον, ἐπανέρχομαι δὲ εἰς τὸ θέμα, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν φορολογίαν τοῦ οἴνου.

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποθέτω, ὅτι δὲν θὰ νομίσητε τολμηρὸν νὰ ἐξηγήσω ὑμῖν, ὅτι ἀγορεύετε μεταξὺ δύο ψηφοφοριῶν, καὶ ὅτι κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο δικαιολογία μόνον ψήφου ἐπιτρέπεται.

§178ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ οὔτε τοῦ θέματος ἐξῆλθον, οὔτε δὶς ἀγορεύω· διατελῶ ἐντὸς τοῦ θέματος καὶ τὸ πρῶτον νῦν ἀγορεύω· νομίζω δὲ, ὅτι ἔχω ἀνάγκην ἀκόμη νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, ἔχω ἕνα λόγον περισσότερον τῶν ἄλλων συναδέλφων, διότι ἀπὸ τῆς πρώτης συνόδου τῆς τρεχούσης Βουλευτικῆς περιόδου προέτεινα νομοσχέδιον ἀφορῶν εἰς τὴν μεταῤῥύθμισιν τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου. Καὶ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ παραπονεθῶ πρὸς τὸν ἀξιότιμον εἰσηγητὴν τῆς πλειοψηφίας, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ἐν τῇ Βουλῇ παρέστησα καὶ ἀπέδειξα ὡς μὴ ὑπαγόμενον τὴν ἐλαχίστην μείωσιν τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους. Τό γε νῦν, ἐκ τοῦ φόρου τοῦ οἴνου καὶ ἐκ τοῦ φόρου τῆς καταναλώσεως τὸ Δημόσιον δὲν εἰσπράττει ποσὸν ἀνώτερον τῶν 1,900,000 δραχμῶν. Ἐὰν γένηται ἀποδεκτὴ ἡ στρεμματικὴ φορολογία ἐπὶ ἐπιβολῇ ἐλαφροῦ κατὰ στρέμμα φόρου, θὰ ᾖναι δυνατὸν τὸ ποσὸν τοῦτο νὰ εἰσπραχθῇ πλῆρες, ἐὰν μὴ πρόκειται νὰ εἰσπραχθῇ ποσὸν ἀνώτερον. Διότι, καὶ ἐὰν εἰς ἓν ἑκατομμύριον ὑπολογίσωμεν τὴν ἔκτασιν τῶν ἀμπέλων, καὶ ὅταν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὴν διαφορὰν τῆς τιμῆς τοῦ οἴνου μεταξὺ τῶν διαφόρων ἐπαρχιῶν, καὶ παραδεχθῶμεν 2 ἢ 3 τάξεις, δυνάμεθα δι’ ἐλαφροτάτης φορολογίας, κατὰ στρέμμα ἐπιβαλλομένης, νὰ εἰσπράξωμεν ὅ,τι νῦν εἰσπράττει τὸ Δημόσιον. Ἄλλως τε, προκειμένου νὰ εἰσαχθῇ σύστημα νέον πρὸς ἀντικατάστασιν τοῦ κρατοῦντος, ἀπαιτεῖται χρόνος, ἀπαιτεῖται νὰ γένωνται δηλώσεις καὶ ἀναθεωρήσεις τῶν δηλώσεων, ἑπομένως ἀπαιτεῖται χρόνος. Ἰδοὺ ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ζητεῖται νὰ συζητηθῇ ἀμέσως τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταβολῆς, ἵνα τὸ νέον σύστημα λειτουργήσῃ διὰ τὴν φορολογίαν τοῦ 1897. Διότι, ἐὰν ἐκ τῆς συνόδου ταύτης ἐξέλθωμεν χωρὶς νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, βεβαίως θέλομεν ἔχει τὸ αὐτὸ σύστημα καὶ κατὰ τὸ 1897. Εἶπον δὲ οἱ προλαλήσαντες συνάδελφοι, εἰς ὁποίαν θέσιν θέλουσιν εὑρεθῆ πάντες οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν οἰνοφόρων ἐπαρχιῶν, ἢ μᾶλλον πῶς θέλομεν εἶσθαι ἀπέναντι οὐχὶ μόνον τῶν ἐκλογέων ἡμῶν, ἀλλ’ ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀδικαιολόγητοι, ἐὰν ἀφήσωμεν τὸ σύστημα τοῦτο νὰ λειτουργήσῃ ἀκόμη ἐπὶ ἓν ἔτος. Εἶναι τοιαύτη ἡ ἐξέγερσις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ κατὰ τοῦ φόρου τοῦ οἴνου, καὶ ὡς ἐκ τῆς ἀνισότητος αὐτοῦ καὶ ὡς ἐκ τῶν πιέσεων, ὥστε, ἐὰν δὲν διεκρίνετο ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐπὶ φιλονομίᾳ, ἠθέλομεν ἔχει ἐπανάστασιν κατὰ τοῦ καθεστῶτος. Ἐὰν τοιαύτη ὑπῆρχεν ἐξέγερσις εἰς χώρας μὴ κοινοβουλευτικὰς, ἤθελεν εἶσθαι θεραπευμένον τὸ παράπονον τοῦ λαοῦ. Ἐνῷ δὲ πάντες παραδεχόμεθα, ὅτι τὸ πλεονέκτημα, τὸ ὁποῖον ἐνέχει τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, εἶναι νὰ θεραπεύωνται πᾶσαι αἱ ἀνάγκαι τοῦ λαοῦ, παρ’ ἡμῖν συμβαίνει ἀκριβῶς τὸ ἐναντίον. Ἀπὸ τετραετίας εἶναι ἐξεγηγερμένος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς κατὰ τοῦ φόρου τούτου, καὶ ὅμως ὁ φόρος ἐξακολουθεῖ λειτουργῶν. Ἤκουσα πρὸ ὀλίγου τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μαντινείας συναδέλφου ὁμιλοῦντος κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἰσήγαγον τὸν φόρον, καὶ ἐξ ὅσων ἀντελήφθην ὑπέλαβον, ὅτι ἐννοεῖ ὡς δημιουργὸν τοῦ φόρου τούτου τὸν ἀείμνηστον Τρικούπην. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ πάντες γινώσκουσιν, ὅτι ὁ φόρος οὗτος τὸ πρῶτον εἰσήχθη ἐκ πρωτοβουλίας τοῦ νῦν κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν παρουσιάζει ἐνδιαφέρον τι...

§179ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγένετο ὑπερθεματισμὸς ἐπὶ τοῦ φόρου τούτου.

§180ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ εἶπον, οὐχὶ διὰ νὰ αἰτιαθῶ τινος, διότι εἶναι δυνατὸν ὁ σχὼν τὴν πρωτοβουλίαν εἰς τὴν ὑποβολὴν καὶ ὑποστήριξιν ἑνὸς νομοθετικοῦ μέτρου νὰ εἶχε τὴν γνώμην, ὅτι τοῦτο ἤθελε λειτουργήσει ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ τόπου, καὶ ὅμως ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς ἀπεδείχθη τὸ μέτρον τοῦτο ἐλαττωματικόν. Δὲν ἕπεται ἐκ τούτου, ὅτι πρέπει ὁ εἰσαγαγὼν οἱονδήποτε νομοσχέδιον νὰ ἀντιτάσσηται κατὰ πάσης μεταβολῆς αὐτοῦ. Ἔχομεν ἄλλως τὴν πεῖραν. Πολλοὶ φορολογικοὶ νόμοι εἰσήχθησαν καὶ μετεῤῥυθμίσθησαν παρ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὴν πρωτοβουλίαν τῆς εἰσαγωγῆς, διότι ἐπείσθησαν οὗτοι, ὅτι δὲν δύνανται νὰ λειτουργήσωσιν οἱ νόμοι ἐπ’ ὠφελείᾳ τῆς χώρας. Μεθ’ ὅσα λοιπὸν καὶ οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι καὶ μεθ’ ὅσα πάντες συναισθάνονται, οἱ ἐκπροσωποῦντες ἰδίως οἰνοφόρους ἐπαρχίας, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ καταλήξῃ ἡ σημερινὴ συζήτησις εἰς ἁπλῆν τινα ἀναβολήν· καὶ ἐὰν πρόκειται νὰ ἐπιμείνῃ ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας εἰς σύστασιν ἐπιτροπῆς ὑπὸ Βουλευτῶν, ἐπειδὴ ἡ πρότασίς του κατὰ πᾶσαν πιθανότητα θὰ γείνῃ ἀποδεκτὴ, ἤθελον προτείνει, εἰς τὴν ἐπιτροπὴν αὐτὴν νὰ δοθῇ προθεσμία τὸ πολὺ 8 ἡμερῶν, ὥστε ἐντὸς 8 ἡμερῶν νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ προσῆκον νομοσχέδιον, καὶ ἡ Βουλὴ νὰ λάβῃ τὸν καιρὸν νὰ συζητήσῃ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ἀνατρέπον τὸ ὑφιστάμενον νῦν ἄδικον σύστημα φορολογίας.

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς προτάσεως περὶ προτάξεως τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει περὶ καταργήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου ἡ Βουλὴ ἠρωτήθη δι’ ἀναστάσεως. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἠγέρθη ἀμφιβολία, ἢ κυρίως ἐπειδὴ ἀνεβλήθη ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία, θέλομεν προβῆ, συμφώνως πρὸς τὸν Κανονισμόν, εἰς τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν, θέλει δὲ ἐρωτηθῆ ἡ Βουλή, ἐὰν παραδέχεται τὴν πρόταξιν τοῦ νομοσχεδίου ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§182Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τίνος νομοσχεδίου;

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ἐγγεγραμμένου ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει περὶ καταργήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου, τοῦ προταθέντος παρὰ τοῦ κ. Ἀλκ. Δεληγιάννη.

§184Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν πρέπῃ νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον τὸ προταθὲν παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Μεσσήνης τῶν ἄλλων νομοσχεδίων.

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ ἐνόουν καὶ ἐγώ.

§186ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διαφέρει τὸ ζήτημα. Σεῖς θέτετε τὸ ζήτημα, ἐὰν ἡ Βουλὴ συναινῇ νὰ προταχθῇ ἡ συζήτησις συλλήβδην ὅλων τῶν νομοσχεδίων τῶν προταθέντων περὶ μεταβολῆς τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θέτει αὐτὸ, ὅπως τὸ θέτει ὁ βουλευτὴς Μεσσήνης κ. Δεληγιάννης. Εἰς τὴν μετατροπὴν τοῦ φόρου τοῦ οἴνου οὐδεὶς ἀνθίσταται· ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Δεληγιάννη ζητεῖ κατ’ ἀρχὴν τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου τοῦ οἴνου. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Δεληγιάννη.

§187ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ ἀγορεύσαντες δὲν ἐνόουν νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον τὸ προταθὲν παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Μεσσήνης· ἐνόουν πάντες νὰ προταχθῶσιν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει πάντα τὰ νομοσχέδια τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν μεταβολὴν τοῦ καθεστῶτος περὶ φορολογίας τοῦ οἴνου.

§188ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐξακολουθεῖ ἐπὶ τρίωρον. Ὁ κ. Δεληγιάννης πρῶτος ἐζήτησεν, ὅπως τὸ παρ’ αὐτοῦ εἰσαχθὲν νομοσχέδιον προταχθῇ. Οὐδεὶς ἕτερος περὶ ἑτέρου νομοσχεδίου ἢ ἰδίου ἐλάλησε μέχρι τοῦδε. Ἤδη πρώτην φορὰν γίνεται τοιοῦτος λόγος.

§189ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τότε θὰ προκληθῇ δευτέρα καὶ τρίτη καὶ τετάρτη ψηφοφορία. Θὰ ἔχουν δικαίωμα ὁ κ. Σιμόπουλος καὶ οἱ ἄλλοι προτείναντες, νὰ ζητήσουν καὶ αὐτοὶ τὴν πρόταξιν τῶν νομοσχεδίων των. Διὰ τοῦτο ἐὰν θέλετε νὰ κερδήσωμεν καιρὸν καὶ ν’ ἀποφύγωμεν ἐπανειλημμένας ψηφοφορίας, καλὸν εἶναι νὰ προταχθῶσι τὰ νομοσχέδια ὁμοῦ. Ὅσοι εἶναι ὑπὲρ τῆς μεταβολῆς τοῦ ἰσχύοντος συστήματος, θὰ ψηφίσουν ὑπὲρ τῆς προτάσεως, ὅσοι δὲ εἶναι κατὰ, θὰ ψηφίσουν ἐναντίον αὐτῆς.

§190ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη ἤδη δι’ ἀναστάσεως, τίθεται τὸ θέμα ὡς ἑξῆς: Οἱ παραδεχόμενοι νὰ προταχθῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὸ νομοσχέδιον τὸ προταθὲν παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσσήνης, λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι αὐτὴν λέγουσιν Ὄχι.

§191ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐθὺς ὅμως ὡς ἀποῤῥιφθῇ ἡ πρότασις αὕτη, θὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ ἑτέρα πρότασις.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον δὲν δύναται νὰ προΐδῃ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας· μετὰ τὴν ψηφοφορίαν θὰ κανονίσῃ τὴν πορείαν του.

§193ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Μετὰ τὴν ψηφοφορίαν ταύτην παρακαλῶ νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ ἰδική μου πρότασις. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Ξ. Τσαμαγκίδου καὶ Ι. Λάππα, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§194ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 156. Ἐκ τούτων 26 εἶπον Ναὶ καὶ 110 Ὄχι. Ἑπομένως ἡ πρότασις περὶ προτάξεως ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τῆς προτάσεως νόμου τοῦ κ. Ἀλκ. Δεληγιάννη ἀπεῤῥίφθη.

§195ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πρότασις περὶ προτάξεως τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσσήνης, καίτοι ἀποῤῥιφθεῖσα, δὲν ἐμποδίζει νὰ ψηφισθῶσι καὶ αἱ ἄλλαι προτάσεις, αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὴν μεταῤῥύθμισιν τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου, ἃς ὑπέβαλον τρεῖς τῶν κυρίων Βουλευτῶν, ὁ ἐκ Μαντινείας, ὁ ἐκ Τριφυλίας καὶ ἐγώ. Προτείνω λοιπὸν, ὅπως προταχθῶσιν αἱ τρεῖς αὗται προτάσεις, ἐὰν δὲ γείνῃ ἡ πρότασις ἀποδεκτὴ, τότε θὰ συζητήσωμεν τὴν δευτέραν πρότασιν περὶ ἐκλογῆς ἐπιτροπῆς, εἰς ἣν θὰ δοθῇ ἐντολὴ, ὅπως τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ ἤθελε καταρτίσει αὕτη, ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν πρὶν ἢ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§196ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἑτέρα πρότασις ὑποβάλλεται περὶ μεταβολῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως, δι’ ἧς προτείνεται νὰ προταχθῶσι τὰ ἕτερα νομοσχέδια, τὰ ἀφορῶντα τὴν μεταβολὴν τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου· εἶναι τὰ ὑπ’ ἀριθμὸν 57 καὶ 58 τῆς ἡμερησίας διατάξεως καὶ τὸ τοῦ κ. Κοκκέβη.

§197Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). ταῦτα νομοσχέδια δὲν ἐνθυμοῦμαι τί διαλαμβάνουσιν· ὑποθέτω ὅμως, ὅτι οὐδὲν αὐτῶν προτείνει κατάργησιν τοῦ φόρου τοῦ οἴνου, ἀλλὰ προτείνει σύστημα ἕτερον φορολογίας πρὸς ἀντικατάστασιν τοῦ νῦν λειτουργοῦντος. Ἀλλὰ τὰ νομοσχέδια ταῦτά εἰσι δεκτικὰ εὐρείας ἐξετάσεως καὶ συγχωνεύσεως, ὥστε νὰ ἀπαρτίσωσιν ἓν νομοσχέδιον. Ἐπειδὴ δὲ εἰς τὴν μεταβολὴν συστήματος τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου, μεταβολήν, ἡ ὁποία δὲν φέρει ἐλάττωσιν τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους, οὐδεὶς ἀντιλέγει, εἶναι περιττὸν νὰ ψηφισθῇ νὰ προταχθῶσιν, ἀλλὰ μᾶλλον δέον νὰ ψηφισθῇ νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς ἐπιτροπήν.

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ὑποβληθεῖσα πρότασις εἶναι περὶ προτάξεως τῶν νομοσχεδίων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Τούτου γενομένου δεκτοῦ, θέλει ἐρωτηθῆ ἡ Βουλή, ἂν πρέπῃ νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς ἐπιτροπήν.

§199Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προταχθῶσι πρὶν ἢ συναρμολογηθῶσιν. Ἵνα προταχθῶσι, σημαίνει ὅτι δὲν θέλει ἐπιληφθῆ ἑτέρων ἔργων αὑτῆς ἡ Βουλὴ ἢ τούτων. Διὰ τοῦτο πρὶν ἢ παραπεμφθῶσιν εἰς ἐπιτροπὴν δὲν δύνανται νὰ προταχθῶσι.

§200ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ ὀρθῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἀπήγγειλε τὰ τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος, διότι ἡ Βουλή, ἐπιλαμβανομένη ἑνὸς νομοσχεδίου τῶν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἀφοῦ ἀποφανθῇ περὶ τῆς ἀρχῆς, προβαίνει εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. Τότε δὲ, ἂν θέλῃ, παραπέμπει εἴτε εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπήν, εἴτε εἰς τὰς ἤδη λειτουργούσας. Δὲν εἶναι δυνατὸν, πρὶν ἡ Βουλὴ ἀποφανθῆ περὶ τῆς προτάξεως καὶ περὶ τῆς ἀρχῆς, νὰ προβῇ εἰς σύστασιν ἐπιτροπῆς.

§201ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τῆς δευτέρας προτάσεως ἀναιρεῖται ἡ πρώτη· διότι, ἂν ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ τὴν παραπομπὴν εἰς ἐπιτροπὴν, σημαίνει ὅτι δὲν πρέπει νὰ προταχθῶσι.

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν γνώμην τοῦ Προεδρείου, δὲν δύναται νὰ γείνῃ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως πρὶν ἢ αὕτη κανονισθῇ. Οἱ προτείνοντες μετατροπὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως δικαιοῦνται νὰ προκαλέσωσι τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, ἂν θέλῃ τὴν τροποποίησιν. Ἅμα στέρξῃ ἡ Βουλή, τότε θὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Συνεπῶς θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν, ἂν δέχεται νὰ προταχθῶσι τὰ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀναγεγραμμένα νομοσχέδια, περὶ ὧν ὁ λόγος. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§203ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως (θόρυβος).

§204Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐξηγήσατε εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ζήτημα. Ἀφοῦ ἡ Βουλὴ ἀποφανθῇ, ὅτι δὲν παραδέχεται νὰ προταχθῶσιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὰ νομοσχέδια, τί θέλει συμβῆ; Θέλει ἀποφασίσει ἐπὶ τῆς ἑτέρας προτάσεως, τῆς παραπομπῆς δηλαδὴ εἰς ἐπιτροπήν. Ἀλλ’ ἂν ἡ Βουλὴ παραδεχθῇ νὰ προταχθῶσιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, τί θὰ συμβῇ; Θέλει προταθῆ πρότασις περὶ παραπομπῆς εἰς ἐπιτροπήν. Μάταιος λοιπὸν ὁ κόπος.

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἴσως εἶναι μάταιος· ἀλλ’ ὁ Κανονισμὸς αὐτὸ διατάσσει.

§206ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄν ἡ πρότασις περὶ προτάξεως τῶν νομοσχεδίων ἀποῤῥιφθῇ, δὲν δύναται ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφασίσῃ περὶ παραπομπῆς εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπήν.

§207Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ πρότασις τοῦ κ. Κοκκέβη περιέχει τὴν ἔννοιαν τῆς ἀναβολῆς, ἀλλὰ δὲν εἶναι πράγματι πρότασις ἀναβολῆς, ἀλλὰ παραπομπῆς εἰς ἐπιτροπήν. Ἡμεῖς ἓν ζητοῦμεν καὶ ἓν προτείνομεν, νὰ μὴ προτεθῶσιν εἰς συζήτησιν τὰ νομοσχέδια τὴν ἑσπέραν ταύτην, ἀλλὰ νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς ἐπιτροπήν, ὅπως συγχωνευθῶσιν εἰς ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον νὰ προτεθῇ εἰς συζήτησιν.

§208ΡΑΛΛΗΣ. Λησμονοῦμεν ἐντελῶς τὴν διαδικασίαν, τὴν ὁποίαν ἀναγράφει ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς, καὶ περὶ τίνος ἐψηφίσαμεν δι’ ἀναστάσεως καὶ περὶ τίνος θὰ ψηφίσωμεν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Ἐψηφίσαμεν δι’ ἀναστάσεως ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ νὰ προταχθῶσι τὰ τρία ἕτερα νομοσχέδια, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν μεταῤῥύθμισιν τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου. Τώρα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νομίζει ὅτι δυνάμεθα μετὰ τὴν ἀπόῤῥιψιν τῆς προτάσεως ταύτης νὰ ψηφίσωμεν πρότασιν περὶ παραπομπῆς τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν εἰς ἐπιτροπήν. Αὐτὸ βεβαίως καταργεῖ τὰς διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ. Ἔχομεν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ εὑρισκόμεθα ἐν αὐτῇ, ἐν περιπτώσει δὲ, καθ’ ἣν ἤθελεν ἀποῤῥιφθῆ ἡ πρότασις περὶ προτάξεως τῶν νομοσχεδίων τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν τροποποίησιν τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου, ἀναγκαίως θὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς ἐξετάσεως τῶν λοιπῶν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀντικειμένων.

§209Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τότε εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§210ΡΑΛΛΗΣ. Ἐξ ἐναντίας ὑπάρχει ἀντίῤῥησις ἀκριβῶς ἐκ μέρους τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἔλεγε πρὸ ὀλίγου, ὅτι ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἤθελεν ἀποῤῥιφθῆ ἡ πρότασις περὶ προτάξεως τῶν τριῶν νομοσχεδίων, ἡ Βουλὴ θὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος περὶ τοῦ ἂν πρέπῃ νὰ συστηθῇ ἐπιτροπὴ πρὸς ἐξέτασιν αὐτῶν τῶν νομοσχεδίων.

§211Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Βεβαίως.

§212ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως ὄχι, διότι...

§213Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡμεῖς λέγομεν, ὅτι, ἐπειδὴ δὲν εἶναι δυνατὸν τρία νομοσχέδια νὰ χρησιμεύσουν ὡς βάσις συζητήσεως, δέον νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς ἐπιτροπὴν, ἵνα βασανισθῶσι καὶ πεισθῶμεν, ἂν διὰ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ παρασκευασθησομένου θὰ ἐξασφαλισθῶσι τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους....

§214ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως εἶναι ἐντελῶς λογικὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον τίθεται αὐτὴν τὴν στιγμήν, εἶναι πότε θὰ ἀποφανθῇ ἡ ἐπιτροπή.

§215Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Λοιπὸν ὑπὸ αὐτοὺς τοὺς ὅρους δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις νὰ παραπεμφθῶσι τὰ νομοσχέδια εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπὴν καὶ νὰ προταχθῶσι.

§216ΡΑΛΛΗΣ. Λοιπὸν, κύριε Πρόεδρε, νὰ προταχθῶσι.

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ προταχθῶσιν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὰ περὶ ὧν ὁ λόγος νομοσχέδια παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§218ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὴ ἡ Βουλὴ πρὸ ὀλίγου ἀπέῤῥιψε τὴν πρότασιν ταύτην δι’ ἀναστάσεως.

§219Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διότι δὲν εἶχον γείνῃ αἱ ἐξηγήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο.

§220ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ὁ κ. Κοκκέβης ὑποβάλλει τὴν ἑξῆς πρότασιν. Τὰ ὑποβεβλημένα νομοσχέδια, ἤτοι τὰ τοῦ κ. Κοκκέβη, Σιμοπούλου καὶ Πετιμεζᾶ, περὶ μεταῤῥυθμίσεως ἢ ἀντικαταστάσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου, νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς ἑπταμελῆ ἐπιτροπὴν, τὴν ὁποίαν νὰ ὁρίσῃ ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἡ δὲ ἐπιτροπὴ αὕτη μέχρι τῆς 15 Ἰανουαρίου νὰ ὑποβάλῃ τὸ πόρισμα τῆς μελέτης αὐτῆς, ἤτοι νέον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον νὰ ἐγγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει καὶ συζητηθῇ.

§221ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Κοκκέβη κατ’ ἀρχὴν θὰ ὑποστηριχθῇ καὶ ὑπ’ ἐμοῦ, ἀλλὰ τὸ χρονικὸν διάστημα, τὸ ὁποῖον ὁρίζεται ἐν τῇ προτάσει, εἶναι πολὺ μακρόν. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Κοκκέβην νὰ συντομεύσῃ τὴν προθεσμίαν.

§222ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ἄς τεθῇ «μέχρι τῆς ἕκτης Ἰανουαρίου».

§223ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ ὑποβάλω μίαν ὑποτροπολογίαν, ἡ ὁποία φρονῶ ὅτι εἶναι σύμφωνος μὲ τὸ πνεῦμα, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἐμφορεῖται καὶ ἡ μειοψηφία καὶ ἡ πλειοψηφία, διότι ὅλοι ἀποβλέπομεν εἰς τὸ νὰ ἐπέλθῃ ἡ μεταβολὴ τοῦ φόρου διὰ τὸ 1897, ἀλλὰ πρὸς τοῦτο ἀναγκαίως ἡ ἐργασία τῆς ἐπιτροπῆς πρέπει νὰ ᾖ περατωμένη μέχρι τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν θὰ ἔλθῃ ὁ προϋπολογισμὸς εἰς δημοσίαν συζήτησιν. Διὰ τοῦτο ὑποβάλλω ὡς ὑποτροπολογίαν τῆς προτάσεως τοῦ κ. Κοκκέβη, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει ὡς χρονικὸν διάστημα, ἐντὸς τοῦ ὁποίου θὰ ἐπεξεργασθῇ καὶ ὑποβάλῃ τὸ νομοσχέδιόν της, μέχρι τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν θὰ ἔλθῃ ὁ προϋπολογισμὸς πρὸς συζήτησιν.

§224ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ προϋπολογισμὸς ἠμπορεῖ νὰ συζητηθῇ καὶ αὔριον.

§225ΡΑΛΛΗΣ. Πρὸ παντὸς πρέπει νὰ σκεφθῶμεν ὡς ἄνθρωποι πρακτικοί, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ θεωρηθῶμεν ὡς πρακτικῶς σκεπτόμενοι, ἂν δώσωμεν προθεσμίαν πρὸς τὴν ἐπεξεργασίαν τοῦ νομοσχεδίου πέραν τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν θέλει συζητηθῆ ὁ προϋπολογισμὸς, διότι τότε ἀναγκαίως τ’ ἀποτελέσματα τοῦ νομοσχεδίου δὲν θ’ ἀναγραφῶσιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, καὶ θὰ ἔχωμεν τὴν δυσχέρειαν, τὴν ὁποίαν προέβαλε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὴν δυσχέρειαν τῆς ἐγγραφῆς τοῦ ἐσόδου τοῦ ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου.

§226Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἔσοδον τοῦτο ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1897 θέλει ἀναγραφῆ τοσοῦτον, ὅσον καὶ κατὰ τὸ 1896, διότι ὑπ’ αὐτὸν τὸν ὅρον ἐστέρξαμεν νὰ συζητήσωμεν, ὑπὸ τὸν ὅρον, ὅτι τὰ ἔσοδα τὰ ἐκ τοῦ νέου φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου θέλουσιν εἶσθαι τοσαῦτα, ὅσα ἐκ τοῦ παλαιοῦ φόρου. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλή, εἶναι, ὅτι ἡμεῖς θὰ συζητήσωμεν τὸ νομοσχέδιον, καὶ ἂν παρέχῃ τὴν πιθανότητα, ὅτι δὲν θέλει ἐξ αὐτοῦ ἐπέλθει μείωσις τοῦ ἐσόδου τοῦ Κράτους, θέλομεν ὑποστηρίξει αὐτὸ ἐκθύμως. Ἐπειδὴ δὲ ἡμεῖς δὲν σκοποῦμεν νὰ προβῶμεν εἰς συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ πρὸ τοῦ νέου ἔτους, ἐξ ἐναντίας ἔχομεν καθῆκον νὰ παρακαλέσωμεν τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφασίσῃ νὰ ἐπιδοθῇ εἰς ἐργασίαν νομοθετικὴν, πρέπει νὰ ψηφίσωμεν τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα συντελοῦσιν εἰς ἐνίσχυσιν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς. Δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν ἄνευ τῶν μέτρων τούτων, τὰ ὁποῖα ἔχομεν προτείνει. Βεβαίως ἐννοοῦμεν νὰ τὰ συζητήσωμεν, καὶ ἐν ἀνάγκῃ νὰ τὰ τροποποιήσωμεν, καὶ ἄν τινα δὲν ᾖναι ὀρθὰ, νὰ τὰ ἀποῤῥίψωμεν, ὅσα δὲ θεωρηθῶσιν ὀρθὰ, νὰ γείνωσι δεκτά. Τοιαῦτα εἶναι τὸ περὶ γεωργικῶν σταθμῶν, τὸ περὶ προστασίας τῶν δασῶν, ἡ σύμβασις μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τὰ Θεσσαλικὰ καὶ ἄλλα πολλά. Ἑπομένως ἡμεῖς δὲν σκεπτόμεθα νὰ ζητήσωμεν τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐντὸς τοῦ 1896· ἂν ἐσκεπτόμεθα τοῦτο, ἠθέλομεν δείξει τοῦτο πρὸ πολλοῦ καιροῦ. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ὑπέβαλεν εἰσέτι τὴν ἔκθεσίν της, οὐδὲ προέτρεψέ τις αὐτὴν πρὸς τοῦτο. Μένομεν δὲ ἐνταῦθα δώδεκα ὥρας, χωρὶς νὰ κατορθώνωμεν νὰ ψηφίσωμεν οὔτε ἓν νομοσχέδιον. Ἂν λοιπὸν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ ἐργασθῇ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους, πρέπει νὰ προβῇ εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν, καὶ ἂς συζητήσῃ ποῖα μεταξὺ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν εἰς αὐτὴν, πρέπει νὰ παραδεχθῇ, καὶ ποία νὰ ἀποῤῥίψῃ· τότε δυνάμεθα νὰ συμπράξωμεν ἀδελφικῶς, καὶ νὰ συζητήσωμεν καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τοῦ οἴνου πρὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θερμῶς συνιστῶμεν εἰς τὴν Βουλὴν, εἶναι νὰ συντάμῃ πλέον τὸν χρόνον τῶν μακρῶν αὑτῶν λόγων, νὰ μὴ χάνωμεν τὸν χρόνον αὐτὸν, ὁ ὁποῖος μᾶς εἶναι πολύτιμος, ἵνα ἀποτελειώσωμεν τὴν ἐκκρεμῆ ἐργασίαν.

§227ΡΑΛΛΗΣ. Μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ εὐαρεστηθῇ οὗτος νὰ κανονίσῃ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν εἰς τρόπον, ὥστε νὰ προταχθῶσιν ἐκεῖνα τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα θεωρεῖ ἐπείγοντα καὶ συνδεόμενα μὲ τὸν προϋπολογισμόν.

§228Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Πάντα τὰ νομοσχέδια εἶναι ἐπείγοντα· εἶναί τινα δευτερεύοντος λόγου, ἀλλ’ ἔχουσι χρησιμότητα τοπικήν. Ἄν ὑπάρχῃ κανὲν, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ἔχῃ πρακτικὸν ὄφελος, ἂς γείνῃ ἡ παρατήρησις, ὅτι αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ συζητηθῇ, ὅτι πρέπει νὰ ἀναβληθῇ. Ἀλλ’ ὑπάρχουσι μεταξὺ τῶν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀναγεγραμμένων νομοσχέδια, πλέον τῶν τριάκοντα, χρησιμώτατα· π. χ. εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀφήσωμεν τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια, τὸ περὶ διοργανώσεως τῆς χωροφυλακῆς, τὸ περὶ ὁρίου ἡλικίας, τὸ περὶ παρατάσεως προθεσμίας τῶν ὑποχρέων, τὸ περὶ ἀστυνομίας, τὸ περὶ κοινοτήτων κλπ.

§229ΡΑΛΛΗΣ. Οὐδεὶς ἀρνεῖται τὸ δικαίωμα εἰς τὴν πλειονοψηφίαν νὰ κανονίζῃ τὰ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἀλλὰ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ διευκολυνθῇ τὸ ἔργον ἐζήτησα ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ κατατάξῃ τὰ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει νομοσχέδια εἰς τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ προταχθῶσιν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θεωρεῖ ὡς πρωτεύοντα καὶ κύρια, διότι ὁ ἴδιος ἐχαρακτήρισέ τινα ὡς δευτερεύοντα...

§230Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοπικοῦ ὀφέλους, ὄχι γενικοῦ.

§231ΡΑΛΛΗΣ. .. Καὶ ἔχομεν τοιαῦτα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα δυστυχῶς ἐξογκώνουν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ ἐξογκοῦντα τὴν ἡμερησίαν διάταξιν φέρουν εἰς τὴν ἀντίδρασιν, τὴν ὁποίαν εἴδομεν, ἂν καὶ δὲν ὑπῆρξε πραγματικῶς τοιαύτη· διότι μὴ λησμονῆτε, Κύριοι, ὅτι ἔχομεν μέχρι τοῦδε μόνον 27 συνεδριάσεις, κατ’ αὐτὸ δὲ τὸ διάστημα τῶν 27 συνεδριάσεων εἴχομεν ζητήματα γενικωτάτου ἐνδιαφέροντος, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὤφειλε νὰ συζητήσῃ ἡ Βουλή.

§232Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἡμερησία διάταξις θὰ διαῤῥυθμισθῇ οὕτω. Ἑπομένως μέχρι τῶν ἑορτῶν θὰ προχωρήσωμεν συζητοῦντες ὅσα δυνάμεθα νομοσχέδια, κατόπιν θὰ προσδιορισθῇ ὁ χρόνος τῶν ἑορτῶν καὶ πότε θὰ ἐπανέλθωμεν.

§233Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἐπειδὴ βλέπω ὅτι προτάσσονται δύο Θεσσαλικὰ νομοσχέδια, νὰ ὁρίσῃ αὐτὰ εἰς ὡρισμένην ἡμέραν.

§234Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὴν ἐξουσίαν μας εἶναι νὰ ὁρίσωμεν ἡμέραν; Θὰ φθάσωμεν ἐκεῖ, ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρά των.

§235ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Κοκκέβη θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν αὐτήν, ὅπως τὰ ἐγγεγραμμένα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει νομοσχέδια περὶ τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου παραπεμφθῶσιν εἰς ἑπταμελῆ ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία νὰ τὰ ἐπεξεργασθῇ μέχρι τῆς 6ης Ἰανουαρίου...

§236Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὴ ἀπαγγέλλετε «μέχρι τῆς 6 Ἰανουαρίου», ἀλλὰ «πρὶν ψηφισθῇ ὁ προϋπολογισμός».

§237ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§238ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι, ἵνα ἡ εἰδικὴ ἐπιτροπὴ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν της πρὸ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§239ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Θὰ παρακαλέσω, ἡ ἐπιτροπὴ νὰ συστηθῇ ἐξ ἀντιπροσώπων οἰνοφόρων ἐπαρχιῶν.

§240ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς ἀγορᾶς τῆς ἐν τῇ περιοχῇ τοῦ Ζαππείου κειμένης ἰδιοκτησίας τῶν κληρονόμων Ὀρφανίδου, καὶ τοῦ Ἀγγλικοῦ νεκροταφείου. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 αὐτοῦ, ὡς ἐτροποποιήθη κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν).

§241ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§242Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἄρθρον 2 προτείνω νὰ τροποποιηθῇ ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Κυροῦνται αἱ μέχρι τοῦδε ἄνευ εἰδικοῦ πρὸ τοῦτο νόμου γενόμεναι πρὸς ἐξωράϊσιν τοῦ Ζαππείου ἀγοραὶ ἀκινήτων ἐκ τῆς προειρημένης περιουσίας, ἤτοι αʹ) ἡ διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 18796 συμβολαίου τοῦ συμβολαιογράφου Ἀθηνῶν Ι. Πέππα γενομένη ἀγορὰ τοῦ κήπου τοῦ Ἄντρου τῶν Νυμφῶν, ἐκτάσεως πήχεων τετραγωνικῶν τεκτονικῶν 5603, διὰ δραχμὰς 21,000· βʹ) ἡ διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 18309 συμβολαίου τοῦ συμβολαιογράφου Ἀθηνῶν Γ. Ἀντωνιάδου γενομένη ἀγορὰ ἐκτάσεως 20,537 πήχεων τετραγωνικῶν τεκτονικῶν παρὰ τοῦ κ. Γ. Π. Σκουζὲ ἀντὶ τιμήματος πέντε δραχμῶν κατὰ πῆχυν· γʹ) ἡ διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 37532 συμβολαίου τοῦ συμβολαιογράφου Ἀθηνῶν Γερασίμου Ἀφεντάκη βεβαιωθεῖσα ἀγορὰ ἐκτάσεως 3488 πήχεων τεκτονικῶν τετραγωνικῶν τοῦ κ. Γκίκα Ψαρούδα ἀντὶ δραχμῶν πέντε κατὰ πῆχυν· δʹ) ἡ διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 11372 συμβολαίου τοῦ συμβολαιογράφου Ἀθηνῶν Ἰω. Πέππα γενομένη ἀγορὰ 8295 πήχεων τεκτονικῶν τετραγωνικῶν τοῦ Ἰωάννου Κουζουλούδη ἀντὶ δραχμῶν πέντε κατὰ πῆχυν.»

§243ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§244ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἐν τῇ χθεσινῇ συνεδριάσει εἶχον παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ προσαγάγῃ ἔγγραφά τινα. Ἐπαναλαμβάνω τὴν παράκλησίν μου, ἂν δὲν ἔγεινεν ἡ προσαγωγὴ αὐτῶν κατὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν, νὰ γείνῃ αὔριον. Ζητῶ τὰ στοιχεῖα, ἐξ ὧν ἀποδεικνύεται, ὅτι τὸ μίσθωμα τῆς οἰκίας τῶν κληρονόμων Ὀρφανίδου εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑποδεικνύεται ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει, καὶ δεύτερον τὰς διαφόρους αἰτήσεις τῶν κληρονόμων Ὀρφανίδου καὶ πρὸ τοῦ 1887 καὶ μετὰ ταῦτα, αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Ὀλυμπίων.

§245Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ συνεννοηθῶ μετὰ τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων. Δὲν εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ σᾶς τὰ φέρω, διότι δὲν τὰ κατέχω· ὑπάρχουσιν εἰς ἄλλα γραφεῖα.

§246ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Ὀλυμπίων εἶναι ὑπὸ τὰς διαταγὰς τῶν Ὑπουργῶν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Ἐσωτερικῶν.

§247ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὑπαγωγῆς τῶν δήμων Λιμναίων, Μαριοῦ, Σελινοῦντος καὶ Γλυπίας εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Πρωτοδικείου Ναυπλίου.

§248Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ μᾶς φέρῃ τὸ ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Γλυπίας.

§249Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχω πρόχειρον ἐνταῦθα πρῶτον τὸ ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Μαριοῦ τῆς 10 Νοεμβρίου 1896 καὶ τὸ ἔγγραφον τοῦ δημάρχου Μαριοῦ, διὰ τοῦ ὁποίου διεβιβάσθη τὸ πρακτικὸν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου. Ἔχω ἐπίσης τὸ ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Λιμναίων, ὑπ’ ἀριθ. 391 ἀπὸ 5 Νοεμβρίου 1896, καὶ τὸ ἔγγραφον τοῦ δημάρχου Λιμναίων, δι’ οὗ ὑπεβλήθη τὸ ψήφισμα. Ὡσαύτως τὸ ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Σελινοῦντος, ὑπ’ ἀριθ. 26 καὶ ἀπὸ 24 Νοεμβρίου 1896, καὶ τὸ ἔγγραφον τοῦ δημάρχου, δι’ οὗ ὑπεβλήθη τὸ ψήφισμα. Καὶ τὸ ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Ναυπλιέων, ὑπὸ στοιχ. ΠΒʹ καὶ ἀπὸ 24 Ὀκτωβρίου 1896, καὶ ἔγγραφον τοῦ δημάρχου Ναυπλιέων καὶ ἕτερον τοῦ νομάρχου, δι’ ὧν ὑπεβλήθη τὸ ψήφισμα τοῦτο.

§250ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἂν προεκλήθησαν καὶ γνωμοδοτήσεις τῶν δικαστικῶν ἀρχῶν περὶ τοῦ ὅτι τὸ προτεινόμενον μέτρον συμβάλλει εἰς τὴν ταχυτέραν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης· διότι δύνανται νὰ ψηφίζουν ὅ,τι θέλουν τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια, ἀλλ’ ἡμεῖς πρέπει ν’ ἀποβλέπωμεν εἰς τὸ συμφέρον τῆς Δικαιοσύνης.

§251Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια θὰ ἠξεύρουν βεβαίως, ὅτι οἱ δῆμοι αὐτῶν πλησιάζουν περισσότερον πρὸς τὸ Πρωτοδικεῖον Ναυπλίου, παρὰ πρὸς τὸ τῆς Σπάρτης. Ἀλλὰ προτάσεις τῶν Εἰσαγγελέων τῶν ἐν λόγῳ δικαστηρίων δὲν ἔχομεν.

§252ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπειδὴ τὸ νομοσχέδιον εὑρίσκεται εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, δύνανται νὰ προκληθῶσιν αἱ προτάσεις τῶν Εἰσαγγελέων καὶ τηλεγραφικῶς· ἔχουσι δὲ μεγίστην σημασίαν, διότι καὶ οἱ Εἰσαγγελεῖς καὶ οἱ Πρόεδροι θὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψει καὶ τὴν ἐργασίαν, ἡ ὁποία εἶναι συσσωρευμένη, καὶ κατὰ λόγον τῆς συσσωρεύσεως τῶν δικῶν καὶ τῆς ἐνημέρου ἐργασίας αὐτῶν θὰ γνωμοδοτήσωσι περὶ προσθέτου τοιαύτης.

§253Θ. ΠΕΡΡΟΣ. Δὲν ἐννοῶ πρὸς τί ἀπαιτεῖτε αὐτὴν τὴν ὑποβολὴν προτάσεως ἐκ μέρους Εἰσαγγελέως. Τίνος Εἰσαγγελέως; τοῦ Εἰσαγγελέως Σπάρτης, εἰς τοῦ ὁποίου τὸ Πρωτοδικεῖον ὑπάγονται οἱ δῆμοι, ἢ τοῦ Εἰσαγγελέως Ναυπλίου, εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ ὁποίου θὰ ὑπαχθῶσιν; Ἄλλως τε πληροφορῶ τὴν Βουλήν, ὅτι ὑπάρχει ἔκθεσις τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν ἐν Ναυπλίῳ Ἐφετῶν χρονολογίας παλαιᾶς, ἤτοι πρὸ 10 ἐτῶν, συνιστῶσα ὡς συμφέρουσαν τὴν ὑπαγωγὴν τῶν δήμων τούτων εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Ναυπλίου, λόγῳ γειτονείας.

§254ΡΑΛΛΗΣ. Ἀκριβῶς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐβεβαίωσεν, ἀποδεικνύουσιν ὅτι δὲν εἶχον ἄδικον, ζητῶν ὅπως προσαχθῶσιν αἱ γνωμοδοτήσεις τῶν εἰσαγγελικῶν ἀρχῶν. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι ἁρμοδιώτεραι εἶναι αἱ εἰσαγγελικαὶ καὶ δικαστικαὶ ἀρχαί, παρὰ τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια· αἱ εἰσαγγελικαὶ καὶ δικαστικαὶ ἀρχαὶ θ’ ἀποφανθῶσιν ἁρμοδιώτερον, καθόσον θὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν, ἐὰν δύνανται νὰ συζητῶνται αἱ ὑποθέσεις, ἐνῷ τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια ἀποβλέπουσι μόνον εἰς τὴν εὐκολίαν τῶν κατοίκων.

§255ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ οὐσιῶδες.

§256ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ οὐσιῶδες, ἀλλὰ τὸ οὐσιῶδες αὐτὸ δύναται νὰ μὴ κατορθωθῇ ἐκ τῆς ἐργασίας, ἡ ὁποία θὰ μένῃ εἰς τὰ δικαστήρια.

§257Θ. ΠΕΡΡΟΣ. Διὰ νὰ ἐννοήσητε εἰς ποίαν θέσιν θὰ εὑρεθῶμεν, σᾶς λέγω τὸ ἑξῆς. Εἰς τὴν Κυνουρίαν παρουσιάζεται ἡ ἑξῆς ἀνωμαλία· δῆμος, ὁ ὁποῖος ὑπήγετο εἰς τὸ Εἰρηνοδικεῖον Κυνουρίας, συνεστήθη διὰ προτάσεως εἰρηνοδίκου, ὑπὸ μετάθεσιν διατελοῦντος, νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὸ Εἰρηνοδικεῖον τοῦ δήμου Σπάρτης. Ὁ Εἰσαγγελεὺς ὑπέβαλε τὴν σύστασιν, καὶ ὁ δῆμος ἐκεῖνος ἀπεσπάσθη ἀπὸ τὴν Κυνουρίαν καὶ ὑπήχθη εἰς τὴν δικαιοδοσίαν Εἰρηνοδικείου τινὸς τῆς Λακεδαίμονος, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἔχομεν μίαν ἀνωμαλίαν, ἕνεκα τῆς ὁποίας δὲν γνωρίζομεν τί νὰ κάμωμεν. Ἤδη ἔχομεν τοὺς δήμους Λιμναίων, Μαριοῦ, Σελινοῦντος καὶ Γλυπίας, οἱ ὁποῖοι ζητοῦσι νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Πρωτοδικείου Ναυπλίου. Πρέπει εἰς αὐτὴν τὴν αἴτησιν νὰ πεισθῶμεν, ἢ πρέπει νὰ προκαλέσωμεν γνωμοδότησιν τοῦ Εἰσαγγελέως Σπάρτης ἢ τοῦ εἰρηνοδίκου Γερονθρῶν, διὰ νὰ μάθωμεν, ἂν ἡ μεταβολὴ τῆς περιφερείας ἦναι συμφέρουσα αὐτοῖς ἢ ὄχι; Αὐτοὶ οἱ ἐνδιαφερόμενοι, οἱ δήμαρχοι, τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια, οἱ κάτοικοι, δι’ ἀναφορῶν ἀλλεπαλλήλων ζητοῦσι νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὴν περιφέρειαν Ναυπλίου· τίνα λόγον δύνανται νὰ ἔχωσιν οἱ Εἰσαγγελεῖς, ὥστε νὰ γνωμοδοτήσωσιν ἀντιθέτως;

§258ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Φρικωδεστέραν κατάστασιν ἀπὸ αὐτὴν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα, ἕνεκα τῆς ὑπαγωγῆς τῶν τεσσάρων αὐτῶν δήμων εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Πρωτοδικείου Σπάρτης, οὐδεὶς δύναται νὰ φαντασθῇ. Οἱ δύο ἐκ τῶν δήμων τούτων ἀπέχουσι τοῦ Ναυπλίου δύο καὶ ἡμίσειαν μόνον ὥρας διὰ θαλασσίου συγκοινωνίας, ἡ ὁποία τακτικώτατα πεντάκις τῆς ἑβδομάδος ἐκτελεῖται, ἐνῷ ἀπὸ τὴν Σπάρτην ἀπέχουσιν εἴκοσιν ὥρας σχεδόν. Καὶ μήπως τοὐλάχιστον ὑπάρχει ὁδὸς, δι’ ἧς νὰ δύνανται νὰ μεταβαίνωσιν οἱ κάτοικοι εἰς τὸ ἐν Σπάρτῃ δικαστήριον; Ὄχι μόνον ἁμαξιτὴ ὁδὸς δὲν ὑπάρχει, ἀλλ’ οὔτε βατή· ὁποιοςδήποτε δὲ θελήσῃ νὰ μεταβῇ εἰς Σπάρτην, πρέπει πρότερον νὰ συντάξῃ τὴν διαθήκην του καὶ νὰ μεταλάβῃ. Δύναμαι δὲ νὰ σᾶς ἀπαριθμήσω θύματα πολλὰ ἐκ τῶν μεταβαινόντων εἰς Σπάρτην, ὅπως δικασθῶσι. Γνωρίζω ἀνθρώπους, οἵτινες ἕνεκα τοῦ ψύχους, ἢ ἕνεκα μεγάλου καύσωνος, ἔμειναν εἰς τὸν δρόμον, γνωρίζω ἀνθρώπους, οἵτινες πεσόντες ἐκ τῶν ζώων ἔθραυσαν χεῖρας ἢ πόδας. Φέρω μάρτυρα τὸν ἀξιότιμον ἐκ Ναυπλίου Βουλευτὴν, ὅστις διελθὼν τοῦ Λεωνιδίου εἶδεν ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἀναχωρήσει εἰς Σπάρτην, ἵνα δικασθῇ, ἐπανελθόντα χωλόν. Ἀλλὰ μήπως ἡ ποινικὴ δικαιοσύνη δὲν παραβλάπτεται ἐκ τῆς τοιαύτης καταστάσεως; Πολλοὶ μάρτυρες, δυνάμενοι νὰ ἐπιχύσουν ἄπλετον φῶς εἰς μίαν ὑπόθεσιν, προσποιοῦνται ὅτι οὐδὲν εἶδον, οὐδὲν ἤκουσαν, ἵνα μὴ ἀναγκασθῶσι νὰ μεταβῶσιν εἰς Σπάρτην. Ἂν θέλῃ τις νὰ ἐκδικηθῇ ἄνθρωπον, δὲν ἔχει ἄλλην ἐκδίκησιν νὰ ἐκτελέσῃ καλλιτέραν ἀπὸ τοῦ νὰ τὸν προσκαλέσῃ μάρτυρα εἰς Σπάρτην· καὶ γίνονται πολλὰ τοιαῦτα. Ὅταν δὲν ὑπῆρχε συγκοινωνία δι’ ἀτμοπλοίων, κἄπως ἐκολάζετο τὸ πρᾶγμα, ἂν καὶ πολλοὶ θὰ ἐπροτίμων νὰ μεταβαίνωσιν εἰς Ναύπλιον δι’ ἰστιοφόρου πλοίου, παρὰ ν’ ἀναλαμβάνωσι δρόμον εἰκοσιπεντάωρον, ἵνα μεταβῶσιν εἰς Σπάρτην. Σήμερον ὅμως, ὅτε ἐντὸς 2½ μόνον ὡρῶν εὑρίσκονται εἰς Ναύπλιον, δὲν εἶναι σκληρὸν καὶ ἀκατονόμαστον νὰ κινδυνεύωσι, μεταβαίνοντες εἰς Σπάρτην;

§259ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ὑπάρχει περίπτωσις ν’ ἀναβληθῇ ἡ ψήφισις τοῦ παρόντος νομοσχεδίου. Οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ὡμίλησαν ἐπὶ τῆς οὐσίας, ἐγὼ δὲ ἐζήτησα νὰ ὑποβληθῶσιν ἐκθέσεις τῶν ἁρμοδίων ἀρχῶν, δικαιολογοῦσαι τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου. Ὁ ἕτερος τῶν ἀξιοτίμων κ. κ. Βουλευτῶν ἐκ Κυνουρίας λέγει: «τί θέλετε νὰ μᾶς εἴπωσιν οἱ Εἰσαγγελεῖς;» Καὶ ἀνέφερε παραδείγματα, διὰ τῶν ὁποίων ἠθέλησε ν’ ἀποδείξῃ ὅτι οἱ Εἰσαγγελεῖς παραλογίζονται. Ἐγὼ φρονῶ—καὶ πιστεύω ὅτι καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχουσι τὴν αὐτὴν γνώμην μετ’ ἐμοῦ—ὅτι εἶναι ἁρμοδιώτεροι οἱ Εἰσαγγελεῖς, ἵνα ἀποφανθῶσι, προκειμένου περὶ μεταβολῆς δικαστικῆς περιφερείας· δεύτερον φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι τόσον παράλογοι οἱ Εἰσαγγελεῖς, ὥστε νὰ πράξωσιν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πρὸ μικροῦ ἔλεγεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Κυνουρίας. Ζητῶ δὲ νὰ ὑποβληθῇ καὶ ἡ ἔκθεσις, ἡ ὁποία ὑπάρχει, τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν ἐν Ναυπλίῳ Ἐφετῶν, καὶ πέπεισμαι, ὅτι ὁ Εἰσαγγελεὺς τῶν Ἐφετῶν καὶ οἱ Εἰσαγγελεῖς τῶν Πρωτοδικῶν Σπάρτης καὶ Ναυπλίου δὲν θὰ προβῶσιν εἰς τὴν σύνταξιν ἐκθέσεων, χωρὶς νὰ ἐξετάσωσι τὸ ζήτημα. Διὰ τῶν ἐκθέσεων δὲ τούτων θὰ μᾶς πείσωσιν, ὅτι ἡ μεταῤῥύθμισις αὕτη θέλει συντελέσει εἰς τὴν ἐνημερότητα τῶν Εἰρηνοδικείων καὶ εἰς τὴν καλλιτέραν καὶ εὐθηνοτέραν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης. Γνωρίζομεν πῶς προκαλοῦνται αἱ γνωμοδοτήσεις τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων, πρώτην δὲ φορὰν ἴσως ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου ἔχομεν γνωμοδότησιν Δημοτικοῦ Συμβουλίου, δικαιολογοῦντος τὴν μεταῤῥύθμισιν δικαστικῆς περιφερείας. Εἰς ποῖον ἄρθρον τοῦ δημοτικοῦ νόμου, πρὸς Θεοῦ, ἔχομεν διάταξιν δικαιολογοῦσαν πρότασιν περὶ μεταῤῥυθμίσεως δικαστικῆς περιφερείας; Βλέπω δ’ ἐνταῦθα καὶ πόλεμον ἐμφύλιον, βλέπω τοὺς Βουλευτὰς Κυνουρίας, κοπτομένους ὑπὲρ τῆς μεταβολῆς τῆς δικαστικῆς περιφερείας, βλέπω ἀφ’ ἑτέρου τοὺς Βουλευτὰς Σπάρτης σχιζομένους ὑπὲρ τοῦ statu quo.

§260ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς ἔχομεν τὸ συμφέρον ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ μεταβολῇ.

§261ΡΑΛΛΗΣ. Σεῖς, κύριε Βουλευτὰ, κατ’ οὐδὲν ἐνδιαφέρεσθε, διότι ἔχετε τὴν περιφέρειάν σας ἐν Πειραιεῖ, ὁ δ’ ἕτερος τῶν κ. κ. Βουλευτῶν Κυνουρίας ἔχει τὴν περιφέρειάν του ἐν Ἀθήναις. Ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς ἐκ Σπάρτης ζητεῖ προσέτι νὰ κατατεθῇ καὶ ἔκθεσις τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι εἶναι δεδικαιολογημένη ἡ ἀναβολή.

§262Γ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἤθελον νὰ ἀναμιχθῶ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, ἵνα μὴ ἐκληφθῶ, ὅτι προκειμένου περὶ ἰδίων μόνον, λαμβάνω τὸν λόγον. Βεβαίως, ὡς εἶπεν ὁ ἐξ Ἀττικῆς κ. Βουλευτὴς, δὲν εἶναί τι περιττὸν καὶ αἱ γνωμοδοτήσεις τῶν Εἰσαγγελέων, ἀλλὰ τὸν βεβαιῶ, ὅτι ἀπὸ τοῦ ἔτους 1884 ὑπάρχει γνωμοδότησις τοῦ παρὰ τῷ δικαστηρίῳ τῶν ἐν Ναυπλίῳ Ἐφετῶν κ. Εἰσαγγελέως, διὰ τῆς ὁποίας προτείνεται ἡ ὑπαγωγὴ τῶν ῥηθέντων δήμων Λιμναίων, Μαριοῦ, Σελινοῦντος καὶ Γλυπίας εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Πρωτοδικείου Ναυπλίου. Θὰ παρακαλέσω δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, νὰ ζητήσῃ καὶ προσαγάγῃ τὴν ἔκθεσιν ταύτην εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ πρὸς διαφώτισιν τοῦ πάντοτε δυσπιστοῦντος ἐξ Ἀττικῆς κ. Βουλευτοῦ. Ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον δὲν μοὶ φαίνεται ὅτι παρακωλύει τὴν εἰς πρώτην συζήτησιν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, καθόσον καὶ ἡ ἔκθεσις αὕτη δύναται ἀμέσως ἐντὸς τῆς αὔριον νὰ κατατεθῇ, καὶ ἄλλαι γνωμοδοτήσεις τῶν κ. Εἰσαγγελέων δύνανται τηλεγραφικῶς νὰ προκληθῶσιν. Οὐδόλως δὲ εἶναι ὀρθὴ ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ προτεινομένη ἀντίῤῥησις, ὅτι τὰ Συμβούλια τὰ Δημοτικὰ δὲν ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ἑρμηνεύωσι τὰς διαθέσεις τῶν συνδημοτῶν των· τοὐναντίον, καθόσον ταῦτα εἶναι τὰ μόνα δυνάμενα νὰ γνωρίζωσι τὰς ἀπολύτους ἀνάγκας αὐτῶν, τὰ δυνάμενα νὰ συντελέσωσιν ὑπὲρ τῶν συμφερόντων καὶ πρὸς ὠφέλειάν των. Οὐδεὶς δὲ δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι οἱ δῆμοι οὗτοι ἀπέχουσιν ἀπὸ τῆς Σπάρτης 19 ὅλας ὥρας, καὶ ὄχι μόνον ὡς ἐκ τῆς ἀποστάσεως, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς μὴ ὑπάρξεως βατῆς ὁδοῦ, πολλὰ πάσχουσιν οἱ κάτοικοι τῶν δήμων τούτων, ἀναγκαζόμενοι νὰ μεταβαίνωσιν, ὅπως δικασθῶσιν εἰς Σπάρτην. Καὶ δυστυχήματα δὲ συχνάκις συμβαίνουσι, καὶ ἐγὼ δὲ αὐτὸς, εὑρισκόμενος τὸν Ἰούλιον ἐκεῖ, εἶδον ἄνθρωπον ἀναχωρήσαντα ὅπως μεταβῇ εἰς τὸ δικαστήριον τῆς Σπάρτης καὶ κατόπιν ἐπανελθόντα μὲ τεθραυσμένον τὸν πόδα. Ἐκτὸς τῶν λόγων τούτων, καὶ τὸ συμφέρον αὐτὸ τῆς Δικαιοσύνης ἀπαιτεῖ τὴν τοιαύτην ὑπαγωγὴν, καὶ νομίζω ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ δεχθῇ συνεπῶς ἡ Βουλὴ τὴν προτεινομένην μετάθεσιν τῶν δήμων τούτων ἀπὸ τῆς δικαιοδοσίας τοῦ Πρωτοδικείου Σπάρτης εἰς τὴν τοῦ Πρωτοδικείου Ναυπλίου. Οὐδὲ πρέπει νὰ δεχθῇ ἡ Βουλὴ τὴν ἀναβολὴν, καθόσον πᾶσα ἀναβολὴ θέλει παραπέμψει τὸ νομοσχέδιον εἰς τὰς Ἑλληνικὰς καλένδας. Παρακαλῶ λοιπὸν, καὶ ἐλπίζω ὅτι δὲν θέλει ὑπάρξει ἐπιμονὴ ἐκ μέρους τῶν προτεινάντων τὴν ἀναβολὴν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς πρώτην συζήτησιν, κατὰ δὲ τὴν δευτέραν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν καὶ τὰς γνωμοδοτήσεις τῶν κ. Εἰσαγγελέων.

§263Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Δὲν εἶμαι Βουλευτὴς ἐνδιαφερόμενος, ὥστε δὲν φοβοῦμαι παρεξηγήσεις, χάριν δὲ τῆς ἀληθείας καὶ τῆς ὑποστηρίξεως αὐτῶν τούτων τῶν δικαιωμάτων, περὶ ὧν ἐνδιαφέρονται οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες Βουλευταὶ, ὀφείλω νὰ εἴπω καὶ διακρίνω τὰς ἀποστάσεις τῶν δήμων ἐκείνων ἀπὸ Ναυπλίου καὶ ἀπὸ Σπάρτης. Ὁ δῆμος Σελινοῦντος, ὁ πρὸ μικροῦ διαιρεθεὶς, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κυνουρίας συνάδελφος, ἀπὸ τὸ Λεωνίδιον ἀπέχει ὥρας 4, καὶ διὰ νὰ ἀναβῆτε ἀπὸ τὸ Λεωνίδιον διὰ τῆς Μονῆς τῆς Ὠλένης, ἀπέχει ὡς σᾶς εἶπον ὥρας 4, καὶ ἀληθῶς διατρέχει τις κίνδυνον, κατερχόμενος ἀπὸ τὸν Κοσμᾶν, ὁ ὁποῖος εἶναι ἡ πρωτεύουσα τοῦ δήμου Σελινοῦντος, εἰς τὸ Λεωνίδιον, ἐνῷ ἐκ Σπάρτης ἀπέχει ὁ Κοσμᾶς 5 ὥρας μόνον. Σημειωτέον ὅμως, ὅτι ὁλόκληρος ἡ παραλιακὴ γραμμὴ τῆς ἐπαρχίας Κυνουρίας οὐδαμοῦ ἔχει λιμένα, τὸν χειμῶνα δὲ, ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ, τὰ ἀτμόπλοια δὲν προσεγγίζουσι, καὶ διατρέχουσι κίνδυνον οἱ ἄνθρωποι.

§264Θ. ΠΕΡΡΟΣ. Οὐδέποτε καθυστέρησαν.

§265Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Διατρέχουσι κίνδυνον τὰ συμφέροντα τῶν ἀνθρώπων· διότι, ἂν θέλωσι νὰ κάμωσι τὸν κύκλον, σᾶς βεβαιῶ ὅτι ἕνεκα τοῦ κύκλου αὐτοῦ θὰ δίδῃ τὸ Δικαστήριον 50 ἡμερῶν προθεσμίαν.

§266Γ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς βεβαιῶ, κ. Πετροπουλάκη, ὅτι ἐκ Λεωνιδίου καθ’ ἑκάστην ἔχομεν ἀτμόπλοιον εἰς Ναύπλιον, οὐδέποτε δὲ καθυστέρησε.

§267Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ὁσάκις προσεγγίζῃ εἰς Μονεμβασίαν, βεβαίως θὰ προσεγγίσῃ καὶ εἰς τὸ Λεωνίδιον· ἐπικαλοῦμαι δὲ τὴν μαρτυρίαν τοῦ ἐκ Μονεμβασίας συναδέλφου. Ἐγὼ καθιστῶ γνωστὸν εἰς τὴν Βουλὴν τοῦτο, ὅτι ἡ εὐκολία τῶν δημοτῶν ἐκείνων, χάριν τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ μεταβληθῇ ἡ δικαστικὴ δικαιοδοσία, ἡ εὐκολία αὐτῶν εἶναι εἰς τὴν Σπάρτην. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ ψηφίσῃ τὴν μεταβολὴν, διότι ὑπάρχουσι Βουλευταὶ ὑποστηρίζοντες αὐτὴν, διαφέρει. Ἡ ἀλήθεια ὅμως εἶναι αὕτη.

§268ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἀπορῶ μὲ ὅλους τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι λαμβάνουσι μέρος εἰς τὴν συζήτησιν (θόρυβος). Εἶναι περίεργον νὰ νομίζητε, ὅτι ὑμεῖς γνωρίζετε κάλλιον ἡμῶν τὸ συμφέρον τῆς ἐπαρχίας Κυνουρίας. Ἡμεῖς σήμερον κοπτόμεθα, ὅπως ὑπαχθῶσι δικαστικῶς εἰς Ναύπλιον οἱ τέσσαρες δῆμοι τῆς Κυνουρίας, διότι εἶναι ἀπαίτησις ἁπάντων τῶν κατοίκων, οἵτινες στενάζουσιν, εὑρισκόμενοι εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν. Ἀφοῦ οἱ κάτοικοι ἀπαιτοῦσι τοῦτο, θέλετε νὰ ὁρίσητε ὑμεῖς ποῦ θὰ ὑπαχθῶσιν; Ὁ κ. Βουλευτὴς Σπάρτης θέλει νὰ ὑπαγώμεθα εἰς Σπάρτην, ὁ κ. Βουλευτὴς Ναυπλίας, νὰ ὑπαγώμεθα εἰς Ναύπλιον. Διὰ ποῖον λόγον; — Ὅπου συμφέρει εἰς τοὺς κατοίκους, θὰ ὑπαχθῶμεν. Ἡμεῖς ἐδώκαμεν τοιαύτην ὑπόσχεσιν εἰς τοὺς συμπολίτας μας. Παρακαλῶ δὲ τὸν συνάδελφον κ. Πετροπουλάκην νὰ ἐρωτήσῃ τὸν ἀδελφόν του, ὁ ὁποῖος δικηγορεῖ ἐν Σπάρτῃ, καὶ θὰ μάθῃ μετὰ ποίας ἀγανακτήσεως πηγαίνουν οἱ ἄνθρωποι νὰ δικασθῶσιν εἰς Σπάρτην· εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι τότε θ’ ἀναγκασθῇ νὰ μεταβάλῃ γνώμην.

§269ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ θεωρῶ τὰ λεχθέντα παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυνουρίας ὡς ὕβριν κατὰ τῆς Πολιτείας καὶ ὕβριν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Νομίζει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυνουρίας, ὅτι πρόκειται περὶ τοῦ οἰνοπνευματοποιείου του, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ μεταφέρῃ ὅπου θέλῃ, καὶ ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τῆς δικαιοσύνης τῆς πατρίδος του, καὶ νομίζει ὅτι ἐκ τοῦ ὅτι συνεφώνησεν αὐτὸς μετὰ τῶν δύο συναδέλφων του ἐκ Κυνουρίας καὶ τοῦ Βουλευτοῦ ἐκ Ναυπλίας, δύναται νὰ μεταφέρῃ τὴν περιφέρειαν τὴν δικαστικήν!...

§270ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Εἶναι προτιμότερον νὰ ἐνδιαφέρηται περὶ τοῦ οἰνοπνευματοποιείου του, παρὰ περὶ τῶν ἐκλογικῶν συμφερόντων του. Πρέπει νὰ γνωρίζητε τί λέγετε, διότι δὲν εἶναι Βουλγαρία ἐδῶ, εἶναι Ἑλλάς! (Θόρυβος).

§271ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ἀπαγορεύονται αἱ προσωπικαὶ ἀντεγκλήσεις ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ.

§272ΡΑΛΛΗΣ. Εὐτυχῶς ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶναι ἡ Ἑλλὰς τοῦ Βουλευτοῦ Τρικκάλων...

§273ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Ἀλλ’ ἀλλοίμονον ἐὰν ἦτο ἰδική σας Ἑλλάς, καὶ ἀλλοίμονον, ἐὰν καταντήσῃ ὁ τόπος νὰ κυβερνηθῇ ἀπὸ σᾶς!

§274ΡΑΛΛΗΣ. .. Διότι, ἐὰν ἦτο ἡ Ἑλλὰς ὁποίαν φαντάζεται αὐτὴν ὁ Βουλευτὴς Τρικκάλων, ἔπρεπε νὰ καλύψωμεν τὸ πρόσωπον διὰ τῶν χειρῶν ἐξ αἰδοῦς. Νομίζω ὅτι μέχρι τοῦδε κανεὶς δὲν προέβαλε τὴν ὕβριν, τὴν ὁποίαν προέβαλεν ὁ Βουλευτὴς Κυνουρίας.

§275ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδεμίαν ὕβριν εἶπον. Δὲν ἐνοήσατε τί εἶπον.

§276ΡΑΛΛΗΣ. Ἐνόησα ὅτι εἴπετε, ὅτι ὅπου θέλετε σεῖς θὰ μεταφέρητε δικαστικῶς τοὺς δήμους ἐκείνους.

§277ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅπου θέλουν οἱ ἐκλογεῖς Κυνουρίας.

§278ΡΑΛΛΗΣ. Μήτε οἱ ἐκλογεῖς Κυνουρίας, μήτε σεῖς, ὀλιγώτερον σεῖς ἀπὸ τοὺς ἐκλογεῖς ὑμῶν, διότι ἡ δικαστικὴ ἐξουσία δὲν ἀνήκει εἰς ὑμᾶς.

§279ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ προτείνω, ὁ Ἄρειος Πάγος τῶν Ἀθηνῶν νὰ ἔλθῃ εἰς Λεωνίδιον, καὶ νὰ ἔλθῃ ὁ κ. Ράλλης νὰ δικηγορῇ εἰς Λεωνίδιον.

§280ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε Βουλευτά, δὲν ἐπιτρέπω διακοπάς. Ἔχομεν ἢ δὲν ἔχομεν Κανονισμόν;

§281ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν παραξενεύομαι ποσῶς, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς Κυνουρίας προβάλλει καὶ τοιαύτην πρότασιν, διότι μετ’ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα προέβαλε πρὸς δικαιολογίαν τῆς προτάσεώς του περὶ μεταῤῥυθμίσεως τῆς δικαστικῆς περιφερείας Κυνουρίας, ἠδύνατο κάλλιστα νὰ προβάλῃ καὶ τοιαύτην πρότασιν. Τέλος πάντων πρέπει νὰ ἐννοηθῇ παρὰ παντὸς, καὶ παρ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὸ συμφέρον νὰ ἔχωσι πλησιέστερον τοὺς συνδημότας των ἀπὸ τὸν Πειραιᾶ ἢ ἀπὸ τὰς Ἀθήνας, καὶ παρ’ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἔχουσι συμφέρον, ἵνα οἱ γείτονές των δικάζωνται εἰς τὸ Ναύπλιον, ὅτι ἡ δικαστικὴ δικαιοδοσία διὰ συναλλαγῆς δὲν θὰ μεταῤῥυθμισθῇ.

§282ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει καμμία συναλλαγή. Καὶ τὸ συμφέρον τῆς Δικαιοσύνης εἶναι νὰ ὑπαχθῶσιν οἱ κάτοικοι ἐκεῖνοι εἰς Ναύπλιον.

§283ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν πρόκειται καὶ τὰ τῆς δικαστικῆς δικαιοδοσίας καὶ τὰ τῶν δικαστικῶν περιφερειῶν νὰ καταντήσωσιν εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε νὰ δύνανται νὰ μεταφέρωνται καθ’ ἡμέραν, τότε ἀλλοίμονον, Κύριοι, εἰς τὴν Δικαιοσύνην! Τί προέβαλον οἱ κ. Βουλευταὶ Κυνουρίας, ὅπως δικαιολογήσωσι τὸ νομοσχέδιον αὐτῶν; Προέβαλον ὅτι ὁ δῆμος Σελινοῦντος ἀπέχει δύο ἢ τρεῖς ὥρας περισσότερον ἀπὸ τὴν πρωτεύουσαν τῆς Σπάρτης παρὰ ἀπὸ τὸ Ναύπλιον. Ἀλλὰ, σᾶς παρακαλῶ, νομίζετε ὅτι ὑπὸ τοὺς ὅρους αὐτοὺς καὶ μὲ τοιαύτας δικαιολογίας εἶναι δυνατὸν νὰ σταθῇ εἰς τὰ πόδια της οἱαδήποτε δικαστικὴ δικαιοδοσία; Λάβετε ὑπ’ ὄψει τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Πρωτοδικείου Ἀθηνῶν καὶ τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Πρωτοδικείου Χαλκίδος. Ἔξωθι τῆς γεφύρας Χαλκίδος εὑρίσκονται τὰ Μεγάλα καὶ Μικρὰ Χάλια,—τὰ χάλια μας ἀληθῶς,—δὲν ἔχει παρὰ νὰ διέλθῃ ὁ κάτοικος τῶν Χαλίων τὴν γέφυραν, ὅπως προσέλθῃ εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Χαλκίδος. Ἐν τούτοις οἱ κάτοικοι τῶν Χαλίων, καὶ τῶν μεγάλων καὶ τῶν μικρῶν, ὑπάγονται εἰς τὴν δικαιοδοσίαν καὶ τὴν περιφέρειαν τῶν ἐν Ἀθήναις Πρωτοδικῶν. Ἀλλὰ βεβαίως οὐδεὶς ἐσκέφθη ὅτι οὕτω πως λύονται τὰ ζητήματα τῶν δικαστικῶν περιφερειῶν. Ἐὰν δὲ ἀνθίσταμαι εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἀκριβῶς ἀνθίσταμαι διότι δὲν θέλω νὰ εἰσαχθῇ ὡς ἀρχὴ ἡ μεταῤῥύθμισις τῶν δικαστικῶν περιφερειῶν κατὰ λόγον τῆς ἀρεσκείας τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἑτέρου Βουλευτοῦ. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι νομίζουν ὅτι δύνανται καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ τὸ καταστήσωσι ζήτημα συναλλαγῆς, βεβαίως σφάλλουσι· διότι, ἐὰν ὑπάρχῃ τις ἄγκυρα, δι’ ἧς δύναται νὰ σωθῇ ἡ Πολιτεία ἡμῶν, αὕτη εἶναι ἡ δικαστικὴ ἐξουσία, τὴν δικαστικὴν ἐξουσίαν δὲ ἐκ βάθρων σαλεύομεν, ὅταν οὕτω πως τὰ τῆς δικαιοδοσίας καὶ τὰ τῶν δικαστικῶν περιφερειῶν διαχειριζώμεθα.

§284ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§285ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Σταματόπουλε, ἔχετε ἀγορεύσει δίς.

§286Θ. ΠΕΡΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡμεῖς, ὑποβαλόντες καὶ ὑποστηρίζοντες τὸ νομοσχέδιον, δὲν ὁρμώμεθα, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Ράλλης, ἐκ συναλλαγῆς ἢ ἄλλου τοιούτου λόγου. Διερμηνεύομεν τὴν ἐπιθυμίαν, τὴν εὐχὴν τοῦ τόπου μας· διαβεβαιοῦμεν δὲ τὴν Βουλήν, ὅτι τὸ συμφέρον τῆς Δικαιοσύνης, τὸ συμφέρον τοῦ τόπου, τὸ συμφέρον ὅλων τῶν εἰρημένων δήμων εἶναι νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Ναυπλίας. Ἀλλὰ θὰ μὲ ἐρωτήσητε, διατὶ μέχρι τοῦδε ὑπήγοντο εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Σπάρτης; Σᾶς ἐξηγῶ. Μέχρι τοῦδε δὲν ὑπῆρχε συγκοινωνία μεταξὺ τῶν δήμων τούτων καὶ τοῦ Ναυπλίου, δὲν ὑπῆρχεν ἀνεπτυγμένη ἡ ἀτμοπλοϊκὴ συγκοινωνία. Καὶ βεβαίως εἰς τοιαύτην περίστασιν δὲν εἶχον ἄλλο Πρωτοδικεῖον ἐγγύτερον, παρὰ τὸ Πρωτοδικεῖον Σπάρτης, διότι φυσικώτερον ἦτο νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Τριπόλεως. Ἡ ἐπαρχία Κυνουρίας ἀποτελεῖ διοικητικῶς μέρος τοῦ νομοῦ Ἀρκαδίας, πρωτεύουσαν ἔχοντος τὴν Τρίπολιν· ἐκεῖ δ’ ἔπρεπε φυσικὰ νὰ ὑπαχθῇ καὶ δικαστικῶς, καὶ ἐκεῖ ὑπάγονται οἱ ἓξ ἕτεροι αὐτῆς δῆμοι, διὰ τοὺς τέσσαρας δὲ τούτους δήμους, οἱ ὁποῖοι ἀπέχουσι πολὺ ἐκ τῆς Τριπόλεως, ὑπὲρ τὰς 12 ὥρας, ἐκρίθη ἀναγκαῖον, λόγῳ τῆς συγκοινωνίας, νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Σπάρτης. Ἀλλ’ ἤδη ἐξέλιπεν ὁ λόγος, δι’ ὃν ὑπήχθησαν εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Σπάρτης, διότι ἤδη ἡ συγκοινωνία μετὰ τοῦ Ναυπλίου εἶναι τακτικωτάτη. Ὑπάγονται τὰ Κύθηρα εἰς τὸ Ναύπλιον, ἀπέχοντα 12–13 ὥρας ἀτμοπλοϊκῶς, οἱ ἐκ Κυθήρων δ’ ἐρχόμενοι καὶ μεταβαίνοντες εἰς Ναύπλιον διέρχονται διὰ Λεωνιδίου· ζητοῦσι λοιπὸν οἱ κατοικοῦντες εἰς Λεωνίδιον καὶ οἱ παρακείμενοι δῆμοι, οἱ ὁποῖοι ἀπέχουσι 4 ἢ 5 ὥρας τὸ πολύ, ζητοῦσιν, ὅπως ὑπαχθῶσιν εἰς τὸ Ναύπλιον. Ποῖοι ἄλλοι λόγοι νομίζει ὁ κ. Ράλλης ὅτι ὑπαγορεύουσι τὴν ὑπαγωγὴν τῶν δήμων τούτων εἰς Ναύπλιον; Ποία συναλλαγὴ ὑπάρχει ἐδῶ; Ὑπάρχει μόνον ἡ ἀνάγκη καὶ ἡ ἐπιθυμία τοῦ τόπου νὰ ἔχῃ εὐκολίαν περὶ τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης, ἡ συγκοινωνία δὲ πρὸς τὴν Σπάρτην εἶναι λίαν δύσκολος· ὁ κ. Πετροπουλάκης, ὁ ὁποῖος ἀνέφερεν ὅτι ἐταξείδευσεν εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, γνωρίζει βεβαίως, ὅτι, ἵνα μεταβῇ ἀπὸ Λεωνιδίου εἰς Σπάρτην, θὰ ὁδοιπορήσῃ κατὰ τὸ ἥμισυ πεζός. Ὑποφέρουν λοιπὸν οἱ ἄνθρωποι. Ὁ λόγος οὗτος μᾶς ἔκαμε καὶ ἔκαμε καὶ τὸν τόπον ὅλον ὁμοθύμως νὰ ζητήσῃ τὴν ὑπαγωγήν του εἰς Ναύπλιον χάριν τῆς εὐκολίας του. Τώρα θέλετε νὰ ὑποβληθῇ καὶ ἡ γνωμοδότησις τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν. Βεβαίως δὲν ἔχομεν ἀντίῤῥησιν. Καὶ τὸ Συμβούλιον τῶν Ἐφετῶν θὰ γνωμοδοτήσῃ ὑπὲρ τοῦ ζητήματος, ἐὰν λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου. Ποῖος ἄλλος λόγος μᾶς κινεῖ; Ἐγὼ δικηγορῶ ἐν Ἀθήναις, ὁ κ. Σταματόπουλος μένει ἐν Πειραιεῖ. Δὲν ἔχομεν λοιπὸν κανὲν συμφέρον συναλλαγῆς· θέλομεν μόνον νὰ γείνῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ τόπος ἐπιθυμεῖ. Ἐγὼ κατάγομαι ἐξ ἄλλου δήμου, οὐχὶ ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ζητοῦσι νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς Ναύπλιον. Ὁ ἰδικός μου δῆμος ὑπάγεται εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Τριπόλεως· σᾶς βεβαιῶ δὲ, ὅτι θὰ ἦτο ἀναγκαιότερον νὰ ὑπαχθῇ καὶ ὁ δῆμος ὁ ἰδικός μου εἰς Ναύπλιον, δὲν τὸ ζητῶ ὅμως, διότι διοικητικῶς ὑπάγεται εἰς Τρίπολιν. Τὸ Ἄστρος ἀπέχει τοῦ Ναυπλίου μίαν ὥραν ἀτμοπλοϊκῶς, ἀπὸ τῆς Τριπόλεως δὲ 7 περίπου ὥρας διὰ ξηρᾶς. Δὲν ἐπιμένω ὅμως ἐπὶ τοῦ παρόντος, διότι ἀπ’ ἀρχῆς εἰς τὴν Τρίπολιν ὑπήχθησαν οἱ συνδημόται μου, ἐκεῖ εἶναι τὸ κέντρον, ἐκεῖ πηγαίνουν καὶ διὰ τὰς ἄλλας ἀνάγκας των. Δὲν ζητῶ λοιπὸν τὴν μεταβολὴν δι’ ὅλην τὴν ἐπαρχίαν, τὴν ζητῶ μόνον, ἐπὶ τοῦ παρόντος, διὰ τοὺς τέσσαρας δήμους. Μήπως ὑπάγονται οὗτοι διοικητικῶς εἰς τὴν Σπάρτην, ὥστε νὰ λεχθῇ ὅτι θὰ ἐπέλθῃ ζημία τις; Δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν Σπάρτην ἡ Κυνουρία.

§287Γ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠπόρησα, ἀκούσας τοῦ ἐξ Ἀττικῆς κ. Βουλευτοῦ ὁμιλοῦντος περὶ συναλλαγῆς. Ποῦ εὗρε τὴν συναλλαγήν; Φαίνεται ὅτι νομίζει ὅτι δὲν δύναται Βουλευτὴς νὰ ὁμιλήσῃ, εἰμὴ ἐκ συναλλαγῆς. Ἐγὼ μάλιστα, ὅταν ὡμίλησα, εἶπον ὅτι δὲν ἤθελον διόλου ν’ ἀναμιχθῶ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, ἵνα μὴ νομίσῃ τις ὅτι ἀγωνίζομαι ὑπὲρ ἰδίων. Καὶ μάλιστα συνεφώνησα μὲ τὸν ἐξ Ἀττικῆς κ. Βουλευτὴν, ὅτι πρέπει νὰ ζητηθῶσι καὶ αἱ ἐκθέσεις τῶν ἁρμοδίων Εἰσαγγελέων, ἀφοῦ ἐβεβαίωσα αὐτὸν, ὅτι ὑπάρχει καὶ ἔκθεσις τῶν ἐν Ναυπλίῳ Ἐφετῶν, διὰ τῆς ὁποίας προτείνεται τὸ ὑποβαλλόμενον ἤδη διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Ἡ ἔκθεσις δὲ αὕτη χρονολογεῖται ἀπὸ τοῦ 1883 ἢ 1884, ὅτε διετέλει Εἰσαγγελεὺς ὁ κ. Μενέλαος, νῦν Ἀρεοπαγίτης, γινώσκων τὰς ἀνάγκας καὶ τῆς ὑπηρεσίας καὶ τοῦ λαοῦ, τοῦ κατὰ τὸ νομοσχέδιον ὑπαχθησομένου εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῶν ἐν Ναυπλίῳ Πρωτοδικῶν. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν παρακωλύει, ἵνα τὸ νομοσχέδιον ψηφισθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν. Ὁ λόγος δὲ, ὁ ὁποῖος προὐκάλεσε τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου, δὲν εἶναι μόνον τὸ συμφέρον τῶν πολιτῶν τῆς Κυνουρίας, εἶναι τὸ συμφέρον αὐτῆς τῆς Δικαιοσύνης· διότι γινώσκει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, τί συμβαίνει; Σπανίως μάρτυς ἐμφανίζεται ἐν τῷ Πλημμελειοδικείῳ Σπάρτης, καὶ μάλιστα ἐν ὥρᾳ χειμῶνος· ἐκτὸς δὲ τούτου, ἅπαντες ἀποφεύγουσι νὰ γείνωσι μάρτυρες, τοιουτοτρόπως δὲ πολλὰ ἐγκλήματα καλύπτονται, καὶ ἡ δικαιοσύνη παραβλάπτεται, καὶ τὸ Δημόσιον δι’ ὑπερβολικῶν ἐξόδων βαρύνεται. Ἰδοὺ ὁ κύριος λόγος τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου. Αὐτὸ τὸ συμφέρον τῆς Δικαιοσύνης ἐπέτασσε τὴν ὑπαγωγὴν τῶν δήμων τούτων εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Ναυπλίας. Ὁ ἐξ Ἀττικῆς ὅμως κ. Βουλευτὴς ἔχει ἓν φάσμα, τὸ ὁποῖον τὸν καταδιώκει, τὴν συναλλαγήν. Ὅ,τι ἂν γίνεται ἐν τῇ πτέρυγι ταύτῃ, νομίζει ὅτι προέρχεται ἐκ συναλλαγῆς. Μοὶ φαίνεται ὅτι πλανᾶται. Τὸ Ναύπλιον οὐδὲν κέρδος προσπορίζεται ἐκ τῆς μεταῤῥυθμίσεως ταύτης, πολλῷ δ’ ἧττον ἐγὼ, ὡς Βουλευτὴς Ναυπλίας. Εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ὅτι δὲν γνωρίζομεν εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκονται τὰ δικαστήρια Ναυπλίας, ἐὰν ἦναι πολὺ ἐπιφορτισμένα ἢ ὄχι. Φαίνεται ὅτι δὲν καταγίνεται εἰς τὴν μελέτην τῆς στατιστικῆς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης περὶ τῶν ἐκδιδομένων δικαστικῶν ἀποφάσεων. Τὸ Πρωτοδικεῖον Ναυπλίας, ὅσον ἀφορᾷ τὴν πολιτικὴν διαδικασίαν, εἶναι ἐνημερώτατον· ἅμα ἐγγράψῃ τις σήμερον ὑπόθεσίν τινα, τὴν προσεχῆ Τετάρτην συζητεῖται αὕτη. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὴν ποινικὴν δικαιοσύνην, δὲν ἐκκρεμοῦσιν εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν ἴσως πλείονες τῶν 500 δικογραφιῶν, ἐνῷ εἰς τὰς ἄλλας Εἰσαγγελίας ἐκκρεμοῦσι περισσότεραι τῶν 5–6 χιλιάδες δικογραφιῶν.

§288Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§289Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης θέλει βεβαίως παρακαλέσει τοὺς Εἰσαγγελεῖς τῶν ἐν Σπάρτῃ καὶ Ναυπλίῳ Πρωτοδικῶν καὶ τὸν Εἰσαγγελέα τῶν ἐν Ναυπλίῳ Ἐφετῶν, ἵνα γνωμοδοτήσωσιν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης αὐτοί τε καὶ οἱ Πρόεδροι.

§290Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Παρακαλῶ νὰ μὴ προβῶμεν εἰς καμμίαν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, πρὶν ἢ ἔλθωσιν αἱ γνωμοδοτήσεις αὗται.

§291ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένετε εἰς τὴν ἀναβολήν;

§292ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Βεβαίως.

§293ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζεται ἡ ἀναβολὴ ὑπὸ δέκα;

§294Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Βεβαίως. (Ἐγείρονται ὑπὲρ τοὺς δέκα).

§295ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§296ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Παρεδέχθη, παρεδέχθη.

§297Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε.

§298ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Τί τὴν θέλετε τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν; Διὰ νὰ παρέρχηται ἡ ὥρα;

§299ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένετε εἰς τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν;

§300ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἐρωτᾶτε τὸ ἀντίθετον;

§301ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι).

§302ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀπεῤῥίφθη.

§303ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη τὴν ἀναβολήν.

§304Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§305Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς δὲν ἔχει καμμίαν ἀξίαν. Ἀφοῦ ἡ Βουλὴ δὲν θέλει προβῆ εἰς δευτέραν συζήτησιν, πρὶν ἢ ὑποβληθῶσιν εἰς αὐτὴν αἱ ἐκθέσεις αἱ δικαστικαὶ, εἶναι ταὐτὸν, εἴτε συζητηθῇ, εἴτε μή, εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν. Ἴσως εἶναι ὑπόθεσις πείσματος μᾶλλον ἢ ἐπὶ τῆς οὐσίας.

§306ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὥστε στέργετε εἰς τὴν ἀναβολήν;

§307Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίῤῥησιν. (Οἱ Βουλευταὶ Κυνουρίας διαμαρτύρονται).

§308ΒΟΖΙΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀνηγγείλατε, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη τὴν ἀναβολήν.

§309ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐμμένετε εἰς τὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορίαν;

§310ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐγὼ λέγω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις.

§311ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§312ΒΟΖΙΚΗΣ. Τὸ Προεδρεῖον ἀνήγγειλε, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη τὴν ἀναβολήν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἡμεῖς δὲν ζητοῦμεν τὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορίαν.

§313ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι 15 οἱ ζητοῦντες τὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορίαν;

§314Γ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον ἀνήγγειλεν, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη τὴν ἀναβολήν· τότε ὁ κ. Πετροπουλάκης ἐζήτησε ψηφοφορίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, καὶ ἠγέρθησαν δέκα πέντε (Θόρυβος).

§315Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν τὸ ζήτημα. Ὑποθέσατε ὅτι ἐψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν. Ὑποθέσατε ὅτι αἱ γνωμοδοτήσεις τῶν Εἰσαγγελέων καὶ τῶν Προέδρων εἰσὶ δυσμενεῖς. Βεβαίως αὗται κανονίζουσι τὴν τύχην τοῦ θέματος, οὐδὲ θέλει στέρξει ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν. Ὑποθέσατε ὅμως, ὅτι αἱ ἐκθέσεις τῶν Εἰσαγγελέων καὶ τῶν Προέδρων εἶναι εὐμενεῖς, καὶ ὑποθέσατε ὅτι δὲν ἐψηφίσθη εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν· τὸ νομοσχέδιον θέλει ψηφισθῆ καὶ εἰς πρώτην καὶ εἰς δευτέραν καὶ εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν.

§316ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, θὰ παρακαλέσω, ἂν ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ ἀναγκαῖον, νὰ ζητηθῶσι τηλεγραφικῶς αἱ πληροφορίαι.

§317Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαιότατα. Αὔριον θὰ σᾶς δώσω ἀπάντησιν περὶ τούτου.

§318ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον ἀνεβλήθη.

§319ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ ἀκριβῶς ἐζήτησα τὰς γνωμοδοτήσεις τῶν Εἰσαγγελέων, καὶ δὲν ἔχω κανένα λόγον νὰ ἀντιταχθῶ κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελεν ἀποδειχθῆ ἐκ τῶν γνωμοδοτήσεων τῶν ἁρμοδίων, ὅτι συμβάλλει ἡ ζητουμένη μεταῤῥύθμισις τῆς δικαστικῆς περιφερείας εἰς τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης. Ὑβρίσθην, προεπηλακίσθην διὰ τοῦτο παρ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔπρεπε νὰ ἐντραπῶσι διὰ τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον ἐφέρθησαν. Ἀναγκαίως ἔπρεπε νὰ ἐπιμένω εἰς τὴν ἀναβολήν.

§320Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τοῦτο καὶ ἡμεῖς ἐζητήσαμεν.

§321ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως γεωργικῶν σταθμῶν.

§322Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν νομίζετε, ὅτι πρέπει νὰ ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον; Εἶναι δύο ἡ ὥρα μετὰ τὸ μεσονύκτιον.

§323ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, τὸ περὶ γεωργικῶν σταθμῶν, εἶναι ἐκτάκτου ἐνδιαφέροντος, καὶ πρέπει νὰ ἀναγραφῇ πρῶτον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς αὔριον.

§324ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 2 π. μ. τῆς ἐπιούσης.