1896.11.27

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 16

Τῆς 27 Νοεμβρίου 1896.

(Τετάρτη)

Ὥρα 4 καὶ 20′ μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὸ ἄρθρον 16 τοῦ Κανονισμοῦ, «ὁ Πρόεδρος κηρύττει τὴν ἔναρξιν τῶν συνεδριάσεων, συναινέσει δὲ τῆς Βουλῆς, τὸ τέλος αὐτῶν. Ἀπαγγέλλων δὲ τὸ τέλος, προσδιορίζει συγχρόνως, ἐπινεύσει τοῦ Σώματος, τὴν ἡμέραν καὶ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς ἑπομένης.» Εἰς τὰ ἀναγνωσθέντα πρακτικὰ ἐν σελίδι 2 εὑρίσκω: «Διεκόπη μετὰ ταῦτα ἡ συνεδρία περὶ ὥραν 8½ μ. μ. ἐπαναληφθεῖσα μετὰ μίαν ὥραν.» Τίς τὸ ἀπεφάσισεν; Ἡ διακοπὴ μόνον δι’ ἀποφάσεως γίνεται. Ὁ κ. Πρόεδρος, φαίνεται, τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἐνόμισεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ μὴ ἐρωτήσῃ τὴν Βουλήν, καὶ εἶπεν ὅτι γίνεται διακοπὴ μιᾶς ὥρας, ἀλλὰ νομίζω ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι διόλου κανονικόν· καὶ δὲν εἶναι κανονικὸν, διότι ὁ κ. Πρόεδρος ἠθέλησε νὰ ἀναχωρήσῃ, ἀλλὰ πάραυτα τὰ μέλη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὅλα διεμαρτυρήθησαν, διεμαρτυρήθησαν δὲ καὶ δι’ ἕνα ἄλλον λόγον, διότι τὰ μέλη ἦσαν διατεθειμένα νὰ προβῶσιν εἰς ψηφοφορίαν· ἐπειδὴ ὅμως ἐφάνη διάθεσις καὶ ἄλλων ῥητόρων πρὸς ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως, βεβαίως προετάθη ἡ ἀναβολὴ διὰ τὴν αὔριον. Ὥστε ἡ διακοπὴ δὲν ἠδύνατο νὰ γείνῃ, εἰμὴ κατ’ ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Δὲν ἀγνοῶ ὅτι, ἂν ἡ Βουλὴ ἠρωτᾶτο, ἠδύνατο νὰ δώσῃ τὴν συναίνεσίν της, ἀλλὰ δὲν ἠρωτήθη, δι’ ἀποφάσεως δὲ θὰ ἐλαμβάνομεν καὶ γνῶσιν, ἵνα παριστάμεθα εἰς τὰς θέσεις μας μετὰ τὴν ἐπανάληψιν. Ταῦτα λέγω διὰ δύο λόγους· πρῶτον διότι ἤμην ὁ ὑποβαλὼν τὴν χθεσινὴν πρότασιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ δὲν ἦτο ἐπιτετραμμένον εἰς ἐμὲ νὰ μὴ εὑρεθῶ ἐν τῇ θέσει μου· ἀλλ’ ὅταν ἦλθον ἐν τῇ Βουλῇ, ἔμαθον ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ γείνῃ ἡ συνέχεια τῆς συζητήσεως, ἐνῷ ἦσαν πολλοὶ ἐκ τῶν Βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι ἤθελον νὰ λάβωσι μέρος, καὶ ὁ κ. Λιμπρίτης καὶ ἄλλοι. Ἠθέλησα νὰ ἐξηγήσω διὰ τούτων τὴν ἀπουσίαν μου κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ψηφοφορίας, εἰ καὶ παρέμεινα ἐν τῷ δωματίῳ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀφοῦ ὅλα τὰ μέλη αὐτῆς ἀπουσίαζον. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο. Ἠθέλησα καὶ νὰ διαμαρτυρηθῶ, ὄχι τόσον διὰ τὴν παραδρομὴν, εἰς τὴν ὁποίαν προέβη τὸ Προεδρεῖον, διακόψαν τὴν συνεδρίασιν ἄνευ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, — διότι βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ ἀποδώσω πρόθεσιν ἄλλην εἰς τὸ Προεδρεῖον ἢ ὅτι ἦτο μία παραδρομὴ, κατὰ τὴν ἐμὴν ἀντίληψιν, — ἀλλὰ κυρίως θέλω νὰ διαμαρτυρηθῶ κατὰ τῆς ἐνάρξεως ταύτης τῆς ἀποπείρας πρὸς δολοφονίαν ἢ αὐτοκτονίαν τῶν Βουλευτῶν διὰ τῶν ἀγρυπνιῶν. Ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν, θεωρῶ καλὸν νὰ κανονισθῶσι τὰ περὶ τούτου, χάριν τῶν μελῶν καὶ τῆς Συμπολιτεύσεως καὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διότι πάντες ὑφίστανται σχεδὸν τὰς αὐτὰς συνεπείας. Δὲν εἶδον μέχρι τοῦδε τάσιν τινὰ ἐκ τῶν μελῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως πρὸς κωλυσιεργίαν. Ὑπάρχει ὅλη ἡ καλὴ διάθεσις λογικῆς ἐργασίας, διότι, ἂν θέλετε νὰ παρακαθήμεθα ἐνταῦθα ὡς σκεύη...

§3ΤΖΑΝΕΤΑΚΗΣ. Εἰς τὸ δωμάτιον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εὑρίσκεσθε τὴν ὥραν ἐκείνην πάντες. Ἐγὼ ἰδίοις ὄμμασιν εἶδον καὶ ὑμᾶς.

§4Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τὸ εἶπον πρότερον. Ἐξ ἀκρατήτου ἐπιθυμίας νὰ διακόπτητε, ἀναγκάζεσθε πολὺ συχνὰ νὰ μὴ λέγητε νέον τι, καὶ χωρὶς νὰ ὠφελῆσθε, οὔτε νὰ ὠφελῆτε. Εἶπον ὅτι καὶ τὰ μέλη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὡς καὶ τῆς Συμπολιτεύσεως εἶναι διατεθειμένα νὰ ἐκπληρώσωσι τὰ καθήκοντα αὑτῶν, ἀλλὰ ἐντὸς λογικῶν καὶ φυσικῶν ὁρίων. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγένετο ἐξαιρετικῶς εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος κατ’ ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς,—διότι εἶχε παραταθῆ ὁμολογουμένως ἡ συζήτησις ἐκείνη καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ ἐξακολουθήσῃ πλέον,—δὲν καθιερώθη ὡς κανὼν, καὶ ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν δὲν διεκόψαμεν αὐτήν. Δὲν θέλω διόλου νὰ φέρω, εἶπον, πρόσκομμά τι εἰς τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Πολλοῦ γε καὶ δεῖ! Ἀλλὰ καλὸν εἶναι ἐγκαίρως πρῶτον νὰ διορθωθῶσι τὰ πρακτικά. Ἐὰν τὸ Προεδρεῖον νομίζῃ, ὅτι ἠρώτησε τὴν Βουλὴν καὶ ἡ Βουλὴ ἔδωκε τὴν ἄδειαν τῆς διακοπῆς, πρέπει νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, διότι τὸ Προεδρεῖον μόνον του δὲν δύναται νὰ προβῇ εἰς διακοπὴν, εἶτα δὲ, πρὸ τῆς ἐπικυρώσεως ἢ καὶ μετὰ τὴν ἐπικύρωσιν τῶν πρακτικῶν, νὰ ἀσχοληθῇ ἡ Βουλὴ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι δὲν εἶναι δίκαιον τέλος πάντων νὰ τίθεται τὸ ζήτημα κατὰ τοιοῦτον τρόπον, σωματικῆς ἀντοχῆς, καὶ μάλιστα ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία, ὡς Ἀντιπολίτευσις, διεμαρτύρετο ἐπὶ τόσα ἔτη κατὰ τῆς τοιαύτης καταστάσεως πραγμάτων.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ χθὲς περὶ τὴν 8½ ὥραν ἤκουσα προφερομένην τὴν ἐπιθυμίαν νὰ διακόψωμεν τὴν συνεδρίασιν. Ἐπειδὴ δὲ τοῦτο δὲν συνέβη τὸ πρῶτον χθὲς, ἀλλὰ περὶ τὴν αὐτὴν ὥραν ἡ αὐτὴ ἐπιθυμία ἐκφράζεται, ἠρώτησα τὴν Βουλὴν, ἂν ἐπιθυμῇ νὰ διακόψωμεν· ἀφοῦ δὲ πολλοὶ ἐκ τῆς πτέρυγος ταύτης ἐδήλωσαν ὅτι ἀποδέχονται τὴν γνώμην μου, ὁ δὲ ἡγέτης τῆς πλειοψηφίας ἠρώτησεν «ἐπὶ πόσην ὥραν πρέπει νὰ διακόψωμεν», ἐνόμισα, ὅτι ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη, ὅτι πρέπει νὰ διακόψωμεν, καὶ ἀνήγγειλα ὅτι διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ μίαν ὥραν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι δὲν ἐλήφθη ἀπόφασις διὰ ψηφοφορίας, ἀλλὰ τοιαύτη ἀπόφασις οὐδέποτε λαμβάνεται, ἡ δὲ διακοπὴ τῆς συνεδριάσεως κατὰ τὰς 8 ἢ 8½ γίνεται τῇ κοινῇ ἁπάντων συναινέσει.

§6ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἐγὼ ἀνέβην ἐπὶ τοῦ βήματος, καὶ ἀντιληφθεὶς ὅτι ἡ Βουλὴ ἐπεθύμει νὰ ἀναβληθῇ ἐπὶ μίαν ὥραν ἡ ἐργασία αὐτῆς, κατῆλθον, θεωρήσας ὅτι ἐλήφθη ἀπόφασις τῆς Βουλῆς. Θὰ παρακαλέσω ὅμως νὰ σκεφθῶμεν, ἐὰν δὲν ἦναι προτιμότερον νὰ κανονίσωμεν, ὅπως καθ’ ἑκάστην τὴν 8ην ὥραν μ. μ. διακόπτωμεν, τὴν δὲ ἐννάτην νὰ ἐπιστρέφωμεν.

§7ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι! ὄχι!

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε Βουλευτὰ, τὴν πρότασίν σας νὰ φέρητε μετὰ τὴν ἐπικύρωσιν τῶν πρακτικῶν.

§9Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὡς πρὸς τὸ χθεσινὸν, κύριε Πρόεδρε, τοῦτο μόνον λέγω, ὅτι ἐνδέχεται καὶ μέλη τῆς Συμπολιτεύσεως νὰ εἶπον τοῦτο, τὸ περὶ διακοπῆς, καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸ εἶπεν ἐνταῦθα, ἀλλὰ τὸ ζήτημα εἶναι, ἐὰν κατ’ ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς ἔγεινεν ἡ διακοπή· δὲν ἤρκει νὰ ἐκφρασθῇ ἡ θέλησις τοῦ Α καὶ τοῦ Β. Γνωρίζω ὅτι ὁ ἡγέτης τῆς πλειοψηφίας κανονίζει τὰ τῶν συζητήσεων, φυσικώτατον, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀπόφασις· ἡ Βουλὴ δὲν ἠρωτήθη. Ἐὰν δὲ νομίζητε, ὅτι ἠρωτήθη, ὅπως εἶπον πρότερον, πρέπει τότε νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, διὰ νὰ μὴ καθιερωθῇ προηγούμενον μὴ προσῆκον.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ σημειωθῇ, μάλιστα.

§11Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὥστε εἴμεθα σύμφωνοι νὰ διορθωθῶσι τὰ πρακτικά.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως θὰ προστεθῇ «ἀποφάσει τῆς Βουλῆς». Ὑπάρχει ἄλλη ἀντίῤῥησις;

§13ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται.

§15Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν, ὁ κ. Παπαδιαμαντόπουλος, ἀπηύθυνεν ἐπερώτησιν, διὰ τῆς ὁποίας ἐζήτησεν, ἵνα καταθέσω σημείωμα τῆς μέσης ἀξίας τῶν εἰσαγομένων ἐμπορευμάτων ἐκ Γαλλίας καὶ Ρωσσίας. Τὸ σημείωμα τοῦτο καταθέτω.

§16ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὅλων τῶν ἐμπορευμάτων;

§17Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Βεβαίως. Εἶχε προταθῆ πρὸ ἡμερῶν ἐπερώτησις, διὰ τῆς ὁποίας ἐκαλούμην νὰ καταθέσω εἰς τὸ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς τὰ ἔγγραφα τὰ σχετικὰ πρὸς διακηρύξεις δημοσιευθείσας δημοπρασίας πρὸς ἐνοικίασιν τῶν λατομείων τῶν ἱερῶν Μονῶν Πεντέλης καὶ Ἀσωμάτων. Τὰ ἔγγραφα ταῦτα κατέθηκα, ἐλπίζω δὲ, ὅτι οἱ ἐπερωτήσαντες ἔλαβον ἤδη γνῶσιν. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ αὐτοὺς νὰ δηλώσωσιν, ἂν ἐπιμένωσιν, ἵνα προβῶμεν εἰς συζήτησιν. Ἐν ᾗ δὲ περιπτώσει ἐπιμένωσι, νὰ δηλώσωσι τὴν ἡμέραν, κατὰ τὴν ὁποίαν νομίζουσιν, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ συζήτησις.

§18Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἐὰν φρονῆτε, ὅτι πρέπει σήμερον νὰ προβῶμεν εἰς συζήτησιν περὶ τῶν λατομείων, προθύμως ἀποδέχομαι τὴν πρότασίν σας.

§19Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπον διὰ σήμερον.

§20Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Οἱανδήποτε ἡμέραν. Ὁρίσατε ἡμέραν.

§21Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μετὰ τὴν σήμερον εἶμαι εἰς τὰς διαταγάς σας.

§22ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ. Νομίζετε ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ θέματος;

§23Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§24ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ. Τότε ταχέως.

§25Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Αὔριον.

§26ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πρέπει νὰ λάβωμεν γνῶσιν τῶν κατατεθέντων ἐγγράφων.

§27Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Λοιπὸν τὸ Σάββατον.

§28ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ ἀποφασίζει τὸ Σάββατον νὰ γείνῃ συζήτησις ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τῶν μαρμάρων Πεντέλης. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κατέθηκεν εἰς τὸ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς ἔγγραφα σχετικὰ πρὸς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ ἐκ Καρδίτσης βουλευτοῦ κ. Τσαμαγκίδου, καὶ ἀπάντησιν εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ ἐκ Πατρῶν βουλευτοῦ κ. Παπαδιαμαντοπούλου περὶ τοῦ λιμενικοῦ ζητήματος.

§30ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Καταθέτω ἐπὶ τοῦ Προεδρείου τῆς Βουλῆς νομοσχέδιον περὶ ἀνταλλαγῆς ταχυδρομικῶν ἐπιταγῶν μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Μ. Βρεττανίας διὰ τοῦ Βελγίου. Ἐπίσης νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τῆς εἰσπράξεως προσθέτων τελῶν ἐπὶ τῶν βραχειῶν ἐπιστολῶν, τῶν ταινιῶν καὶ τῶν φακέλλων.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῇ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 75–76). Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους κατέθηκεν ἑπτὰ ἐκθέσεις ἐπὶ νομοσχεδίων περὶ πιστώσεων. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 77–85).

§32ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Προχθὲς ὁ κ. ἐκ Βόλου Βουλευτὴς ἐζήτησεν, ἂν δύναμαι, νὰ δώσω πληροφορίας περὶ τῶν ἀναγγελθέντων ὡς λαβόντων χώραν ἐν Σκοπείοις. Ἂν καὶ κατ’ ἐκείνην τὴν στιγμὴν εἶχον διδόμενα νὰ πιστεύω ἐκ προγενεστέρου τηλεγραφήματος, ὅτι δὲν ἦσαν ἀκριβῆ τὰ δημοσιευθέντα εἰς τὰς ἐφημερίδας, ἐπροτίμησα ὅμως νὰ ζητήσω τηλεγραφικῶς νέας πληροφορίας. Ἡ ἀπάντησις αὕτη μοὶ ἔφθασε χθὲς ἑσπέρας, ὥστε δὲν ἠδυνάμην νὰ τὴν ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν, σπεύδω δὲ νὰ τὴν ἀνακοινώσω ἤδη. Φαίνεται, ὅτι ὅλαι αὐταὶ αἱ διαδοθεῖσαι εἰδήσεις ἦσαν ὄχι μόνον ὑπερβολικαὶ, ἀλλὰ κἄτι πλέον τοῦ ὑπερβολικοῦ. Καθ’ ἃ μοὶ ἐπιστέλλει ὁ πρόξενος, εἶχε συμβῆ τὸ ἑξῆς. Ἑξήκοντα ἕως ἑβδομήκοντα ἐκ τῶν πέριξ τῶν Σκοπείων χωρίων, συγκεντρωθέντες τῇ ὑποκινήσει ταραχοποιοῦ τινος, εἶχον εἰσέλθει εἰς τὴν πόλιν, ὅπου ἔμειναν περὶ τὰς 4 ἢ 5 ἡμέρας...

§33ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Σέρβοι;

§34ΣΚΟΥΖΕΣ. Ἐκ τῶν πέριξ χωρίων... καὶ διέδιδον, ὅτι δὲν θ’ ἀναγνωρίσωσι τὸν διορισμὸν τοῦ Μητροπολίτου, ὅστις ὑπὸ τῶν Πατριαρχείων ἐξελέγη. Τὴν 21 τοῦ μηνὸς ἡ αὐτὴ ὁμὰς εἰσῆλθεν εἰς τὴν ἐκκλησίαν, ἐνῷ δὲν ἦτο λειτουργία, εἰσῆλθε λάθρα καὶ ἐτέλεσεν ἱερουργίαν. Ἡ κοινότης τῶν Σκοπείων ἐπὶ τούτῳ διεμαρτυρήθη παρὰ τῇ ἀστυνομίᾳ, καὶ ἡ ἀστυνομικὴ ἀρχή, μεταβᾶσα ἐπὶ τόπου, ἐκάλεσεν αὐτοὺς νὰ ἐξέλθωσιν, ἀλλὰ δὲν μετεχειρίσθη βίαν, διὰ νὰ μὴ προκύψωσι δυσάρεστα. Τὴν 23 ἡ κοινότης, ἡ ἔχουσα τὴν κατοχὴν τῆς ἐκκλησίας, μετέβη εἰς τὴν ἐκκλησίαν, ἐτέλεσε τὸν ἑσπερινὸν, —ἦτο τὸ παρελθὸν Σάββατον,—ὅπως συνήθως, καὶ τότε ἡ αὐτὴ ὁμὰς τῶν ταραχοποιῶν, ἡ τῶν 60 ἢ 70, ἐζήτησε νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν ἐκκλησίαν διὰ νὰ διαμαρτυρηθῇ καὶ ἐμποδίσῃ τοὺς κατέχοντας τὴν ἐκκλησίαν ἀπὸ τῆς ἱεροτελεστίας. Ἐπειδὴ ὅμως ἡ κοινότης ἐκεῖ ἦτο βεβαίως πλέον πολυάριθμος, δὲν ἠδυνήθησαν νὰ μετέλθωσιν οἱανδήποτε βίαν, καὶ ὁ Μητροπολίτης παρεκάλεσε τὸν Γενικὸν Διοικητὴν, παρὰ τῷ ὁποίῳ διεμαρτυρήθη, νὰ διατηρήσῃ τὴν τάξιν, νὰ κλείσῃ προσωρινῶς τὴν ἐκκλησίαν, ἵνα μὴ συμβῶσι δυσάρεστα. Ὁ ἀστυνόμος ἐνήργησεν ἀνακρίσεις, συνέλαβε δέ τινας, οὓς κατόπιν ἀπέλυσε, διατάξας αὐτοὺς νὰ ἀπέλθωσιν ἀμέσως. Αὐτὰ εἶναι τὰ συμβεβηκότα. Ὥστε βλέπετε, ὅτι ὄχι μόνον ὑπερβολικὰ, ἀλλὰ κἄτι πλέον ἦσαν τὰ γραφέντα εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι χιλιάδες εἰσήλασαν εἰς τὴν ἐκκλησίαν, ὅτι ἔκαυσαν εἰκόνας καὶ βιβλία, ὅτι ἠπείλησαν καὶ ἐξύβρισαν τὸν Μητροπολίτην καὶ τοὺς ἱερεῖς, οἵτινες ἠναγκάσθησαν δῆθεν νὰ φύγωσι, καὶ ἄλλα παρόμοια.

§35Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Παραδέχομαι ὅτι τὰ τηλεγραφήματα ἦσαν κἄπως ἐξωγκωμένα, ἀλλὰ καὶ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν εἶναι μικρά. Δὲν θέλω νὰ προκαλέσω σήμερον συζήτησιν, διότι τὸ ζήτημα τοῦτο βεβαίως δύναται νὰ συζητηθῇ ἐν καιρῷ κανονικώτερον. Θέλω μόνον νὰ εἴπω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ἔχῃ ἐστραμμένα συνεχῶς τὰ βλέμματα αὑτῆς πρὸς τὰ συμβαίνοντα ἐν Μακεδονίᾳ καὶ κυρίως νὰ ἐνισχύσῃ τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον ἐν Κωνσταντινουπόλει, τὸ ὁποῖον, πρὸ πολλοῦ ἐγκαταλειφθὲν ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, εὑρίσκεται πολιορκημένον ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν τοῦ Ἑλληνισμοῦ, καὶ ἔλαβον χώραν τοιαῦτα γεγονότα ἀπὸ τῆς ἀναῤῥήσεως εἰς τὸν Οἰκουμενικὸν Θρόνον τοῦ Πατριάρχου Ἀνθίμου, ὥστε εἶναι ἀνάγκη, ἵνα ἡ Κυβέρνησις ἔκτακτα λάβῃ μέτρα. Πιθανὸν νὰ τὰ ἔλαβε μυστικῶς· δὲν γνωρίζω ἐὰν ἦναι ἐπαρκῆ, ἀλλ’ ἐξακολουθοῦσι νὰ συμβαίνωσι πράξεις, αἵτινες προσβάλλουσι καιρίως τὸν Ἑλληνισμόν. Δὲν θέλω πλειότερον νὰ ἐκταθῶ· ἀρκοῦμαι εἰς τοῦτο κυρίως, νὰ ἐνισχυθῇ τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον, τὸ ὁποῖον, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἐνόησεν ὅτι ἔχει ἐγκαταλειφθῆ ἀπὸ τὸ ἐν Ἀθήναις κέντρον τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἐκπολιορκεῖται διὰ παντοίων τρόπων ὑπὸ ὅλων τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ.

§36Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων εἶχε πρό τινων ἡμερῶν ἐπερωτήσει, ποῖαι μεταβολαὶ ἐπέρχονται φορολογικαὶ διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ταμείου χηρῶν καὶ ὀρφανῶν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ βασιλικοῦ ναυτικοῦ κλπ. Ἀλλὰ διὰ τοῦ ἐν λόγῳ νομοσχεδίου οὐδεμία φορολογικὴ μεταβολὴ ἐπέρχεται, τὸ μὲν διότι ἐπιβάλλεται εἰσφορά τις κατὰ τὰς μειοδοσίας πρὸς προμήθειαν τροφῶν καὶ ἱματισμοῦ, τὸ δὲ διότι τῇ συναινέσει τῶν κυρίων ἀξιωματικῶν τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ ἐπιβάλλεται εἰσφορά τις εἰς αὐτοὺς τούτους, χάριν τοῦ ταμείου, παρ’ αὐτῶν ζητηθεῖσα. Ἐν ἄλλῃ συνεδριάσει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ἐζήτησε σημείωσιν τῶν ταμιευτικῶν μεταβολῶν, ἃς θέλει ἐπιφέρει τὸ νομοσχέδιον περὶ Σχολῆς μαθητευομένων μηχανικῶν. Ὡς γνωρίζετε, ἡ πίστωσις ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ ἐπιόντος ἔτους πρὸς λειτουργίαν τῆς ἐν λόγῳ Σχολῆς δὲν ἀνεγράφη. Ἐπιθυμοῦμεν τῳόντι, ὅπως γένηται δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ τὸ ἐν λόγῳ νομοσχέδιον, καθόσον ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου πέποιθεν, ὅτι τὰ τῆς διαῤῥυθμίσεως τῶν μηχανικῶν δέονται ταχίστης θεραπείας. Περὶ τούτου διὰ μακρῶν ἄλλοτε ἐγένετο ἐνταῦθα λόγος παρ’ ἐμοῦ, θέλει δὲ ἴσως πάλιν γείνῃ λόγος, ὅταν τὸ νομοσχέδιον συζητηθῇ, ὥστε νὰ κατασταθῇ δυνατὴ ἡ λειτουργία τοιαύτης Σχολῆς, ἐπὶ τῷ τέλει νὰ ἐξέρχωνται ἐξ αὐτῆς μηχανικοί, κατατασσόμενοι μὲ τὸν βαθμὸν ὑπαξιωματικοῦ ἐν τῷ βασιλικῷ ναυτικῷ, λαμβάνοντες ὀλίγον κατ’ ὀλίγον τὸν βαθμὸν ἀξιωματικοῦ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, καὶ νὰ μὴ συμβαίνῃ τὸ ἄτοπον, νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὸ πολεμικὸν ναυτικὸν ἄνδρες ἐκ ποικίλων ἐπαγγελμάτων. Ἀλλὰ πρὸς πληρεστέραν πληροφορίαν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, κατατίθημι σημείωμα. Περὶ τῆς δαπάνης δύναμαι νὰ δώσω τὴν ἑξῆς πληροφορίαν. Ὅτε πέρυσιν ἀνεγράφη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἡ πίστωσις διὰ τοὺς πέντε μῆνας, δι’ οὓς προέβλεπεν ὁ προϋπολογισμὸς, ἐπειδὴ ἡ Σχολὴ δὲν ἤθελε προφθάσει νὰ ἐνεργήσῃ ἀπ’ ἀρχῆς τοῦ ἔτους, εἶχεν ἐγγραφῆ πίστωσις 11,500 δραχμῶν περίπου. Ὥστε 24,000 περίπου δραχμῶν ἔσεται ἡ πίστωσις ἡ ἀναγκαιοῦσα πρὸς λειτουργίαν τῆς ἐν λόγῳ Σχολῆς. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Ὕδρας εἶχε ζητήσει νὰ ὑποβάλω πληροφορίας περὶ τοῦ ἀριθμοῦ καὶ τοῦ βαθμοῦ τῶν ὑπαρχόντων ναυπηγικῶν ἀξιωματικῶν καὶ τῶν ἐγεγραμμένων ἐν τῷ ὀργανισμῷ τοιούτων. Πληροφορίας ὑποβάλλω ἐγγράφως. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, συζητουμένου τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως καὶ προσθήκης ἄρθρων τινῶν ἐν τῷ ταμείῳ τῶν φάρων καὶ φανῶν, εἶχε ζητήσει σημείωσιν τῶν ταμιευτικῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ περὶ τούτου κατατίθημι σημείωμα, ὅπως τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ. Ὀφείλω δὲ νὰ παρατηρήσω ἐξ ἀρχῆς, ὅτι, ἐνῷ προστίθενται καὶ τρίτης τάξεως φύλακες εἰς τοὺς φάρους καὶ φανοὺς, ἐν τούτοις ἡ πίστωσις οὐ μόνον δὲν αὐξάνει, ἀλλὰ καὶ ἐλαττοῦται κατά τι, διότι ἐλαττοῦται τὸ προσωπικὸν τῶν πρώτης καὶ δευτέρας τάξεως φυλάκων, καὶ διὰ τοῦ συστήματος τούτου, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς αὐξάνομεν τὸ προσωπικὸν λόγῳ ἀριθμοῦ ἀνδρῶν, ἕνεκα τῆς αὐξήσεως τῶν φάρων καὶ φανῶν, συγχρόνως δὲν ἐπέρχεται καὶ αὔξησις τῶν δαπανῶν εἰς τὸ ἐν λόγῳ ταμεῖον λόγῳ μισθῶν. Περὶ ἄλλων τινῶν ἐπερωτήσεων, αἵτινες διεβιβάσθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ἐπιφυλάσσομαι ἔν τινι τῶν προσεχῶν συνεδριάσεων νὰ ἀπαντήσω.

§37Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου εἶχε δηλώσει τὴν ἐπιθυμίαν, ἵνα δοθῶσιν ὁδηγίαι εἰς τὸν οἰκονομικὸν ἔφορον Οἰτύλου, ὅπως κατὰ τὴν ἔκδοσιν ἀδειῶν ὑλοτομίας μὴ ζητῶσιν οἱ δασονομικοὶ ὑπηρέται δικαιώματα περισσότερα τοῦ νομίμου. Προχθὲς εἶχεν ἐκφράσει τὴν ἐπιθυμίαν, ἵνα διαταχθῶσιν αἱ ἁρμόδιαι ἀρχαὶ νὰ μὴ παρεμβάλλωσιν εἰς τοὺς ἀσχολουμένους περὶ τὴν ὑλοτομίαν ἐμπόδια. Περὶ τούτου ἐδόθησαν ὁδηγίαι εἰς τὰς ἁρμοδίας ἀρχάς.

§38Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν μὲ ἐλησμόνησεν ἐντελῶς...

§39Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Εἰς ἄλλην συνεδρίασιν.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λιμπρίτης ἔχει τὸν λόγον.

§41Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε μίαν στιγμήν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Σπετσῶν εἶχε τῳόντι ζητήσει ἐν τῇ συνεδριάσει τῆς 21 Νοεμβρίου, δηλ. πρὸ ἓξ ἡμερῶν, πληροφορίας τινάς· νὰ καταθέσω συμβόλαιά τινα, ἀφορῶντα τὴν μετατροπὴν τῶν θωρηκτῶν, καὶ τὰ συναφῆ πάντα. Εἶπον, ὅτι ἐν προσεχεῖ συνεδριάσει θέλω προσπαθήσει νὰ καταθέσω ὅσα εἶναι δυνατόν. Τότε, ἐὰν ἴδητέ τινα καθυστέρησιν, θέλω παρακαλέσει νὰ συζητήσωμεν, ἵνα ἴδωμεν, ἐὰν ᾖναι δυνατὸν νὰ κατατεθῶσιν ὅσα ἐζητήθησαν.

§42Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Καὶ πάλιν, κύριοι Βουλευταί, προσωπικὸν ζήτημα μὲ φέρει εἰς τὸ βῆμα. Ἄπειρος ἐν τῇ πολιτικῇ, εἰσῆλθον ἐνταῦθα τῇ εὐμενεῖ ψήφῳ τῶν ἐκ Τυρνάβου ἐκλογέων, προσεπάθησα δὲ νὰ ἀποφεύγω τὰ ἀκανθώδη προσωπικὰ ζητήματα, στηριζόμενος εἰς τὴν ἐπιείκειαν τῶν πρεσβυτέρων ἐν τῇ πολιτικῇ συναδέλφων, μὴ ἐπιλαμβανόμενος τοῦ λόγου, εἰμὴ ἐπὶ θεμάτων οἰκείων ἐμοί. Οὕτω, λαβὼν τὸν λόγον κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Παρασκευήν, πιστεύω ὅτι ἐλάλησα μετὰ μετριοπαθείας, μὴ προκαλούσης συζήτησιν ματαίαν, ἐπίστευον δὲ, ὅτι ἡ κατὰ τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν γενομένη ψηφοφορία ἔθηκε τέρμα εἰς συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος, ἀρκούντως παραταθεῖσαν. Ἄφροντις ὅθεν, δὲν προσῆλθον ἐγκαίρως κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν, ἐν ᾗ μοὶ ἀνήγγειλαν ὅτι ὁ ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς κ. Ράλλης εἶπε περὶ ἐμοῦ τὰ ἑξῆς: «Ἤκουσα τὸν Βουλευτὴν Τυρνάβου λέγοντα: «διατί ζητεῖτε νὰ ἀνάψητε πόλεμον ἐν Κρήτῃ;» Δὲν ἠξεύρω ἂν ἔχῃ καλύβην τινὰ, ὑπὲρ τῆς ὁποίας ἀγωνίζεται ὁ Βουλευτὴς Τυρνάβου. Ἡμεῖς οὐδέποτε ἀπεβλέψαμεν εἰς τὸ νὰ ἀνάψωμεν πυρκαϊὰν καὶ νὰ ἀνάψωμεν τὸν πόλεμον ἐν Κρήτῃ, ἀπεβλέψαμεν μόνον εἰς τὸ νὰ ὑποστηρίξωμεν τὰ ἀπαράγραπτα δικαιώματα τοῦ λαοῦ τῶν Κρητῶν, τὰ ὁποῖα δὲν ἐννοεῖ, οὔτε ἐνόησεν ὁ Βουλευτὴς Τυρνάβου, ἀπαράγραπτα δικαιώματα τοῦ λαοῦ τῶν Κρητῶν, ἀλλὰ καὶ τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἐν τῇ συμπράξει τοῦ ἔσω καὶ τοῦ ἔξω Ἑλληνισμοῦ εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῶσιν οἱ πόθοι ὅλων. Ἀλλ’ ὡς τὸν Βουλευτὴν Τυρνάβου, πολλοὶ ὑπάρχουν ἐν Κρήτῃ, ὑβρίζοντες διὰ τῆς τοιαύτης γλώσσης, τὴν ὁποίαν μετέρχονται ἐκεῖ καὶ τὴν ὁποίαν μετέρχεται ἐδῶ ὁ Βουλευτὴς Τυρνάβου, ὑβρίζοντες, λέγω, τοὺς μάρτυρας τοῦ Ἀρκαδίου, τὰς ἑκατόμβας τῶν πατριωτῶν, οἱ ὁποῖοι ἀπέβλεψαν, θυσιάζοντες τὰ πάντα, τὰς περιουσίας των, τὴν ζωήν των, τὴν ζωὴν τῶν τέκνων των, τῶν συζύγων των, ἀπέβλεψαν μόνον εἰς ἓν, εἰς τὴν ἑνότητα τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ εἰς τὴν κοινὴν πατρίδα.» Τοιοῦτον εἶναι τὸ κείμενον τῶν λεχθέντων παρὰ τοῦ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ, ὅπερ ἀξιότιμος συνάδελφος μοὶ ἔπεμψε. Ἐπερίμενα ν’ ἀκούσω, ἐὰν ὁ κ. Ράλλης ἔχῃ νὰ φέρῃ παρατήρησίν τινα εἰς τὴν ἀκρίβειαν τῶν ὅσων ἀνέγνωσα, καὶ ἐπειδὴ δὲν ἀπαντᾷ, μοὶ εἶναι ἐπιτραμμένον νὰ θεωρήσω τὴν σιωπὴν ὡς ἀποδοχὴν τῆς ἀκριβείας τῶν παρ’ αὐτοῦ λεχθέντων. Ἐξεπλάγην ἀληθῶς, φίλοι συνάδελφοι, πῶς ἐμὲ, τὸν ἔσχατον ἐν τῇ μερίδι ταύτῃ, ἥτις ἔχει τὴν τιμὴν νὰ ὑποστηρίζῃ τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας, ἐξελέξατο ὁ ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς κ. Ράλλης, ἵνα οὕτω δεινῶς κατατραυματίσῃ. Καὶ δὲν ἠρκέσθη ἐπιτιθέμενος κατὰ τοῦ Βουλευτοῦ Τυρνάβου, δὲν ἐδείχθη ἀμείλικτος κατὰ τοῦ ὀπαδοῦ τῆς Κυβερνητικῆς μερίδος, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν ἰδιωτικόν μου βίον εἰσελθὼν, ἐξήτασε ποίας εἶμαι περιουσίας καὶ ἂν κατέχω καλύβην ἐν Κρήτῃ. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς εὑρίσκεται ἐν τῇ ἀληθείᾳ. Ὄντως ἀπὸ τοῦ Νοεμβρίου τοῦ 1830, ἐποχῆς καθ’ ἣν, ληξάσης τῆς μεγάλης τῶν Κρητῶν ἐπαναστάσεως, τὸ τότε Κρητικὸν Συμβούλιον, ἤτοι ἡ Κυβέρνησις τῆς Κρήτης, διὰ τῆς τελευταίας αὐτῆς πράξεως, ἀνέθηκε, μεταξὺ ἄλλων σημαινόντων 57 ἀγωνιστῶν τε καὶ στρατιωτικῶν, καὶ εἰς τὸν ἐμὸν γενήτορα τὴν ἐν τῷ μέλλοντι μέριμναν περὶ τῆς τύχης τῆς πατρίδος των, ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις προέγραψε τούτους, καὶ τὴν περιουσίαν αὐτῶν ἐδήμευσεν· εὐνόητον ὅθεν, ἐὰν οὔτε ἐγὼ οὔτε οἱ ἀδελφοί μου κέκτηνται σήμερον καλύβην ἐκεῖ (εὖγε! εὖγε! ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ἐγὼ ἀφωσιώθην εἰς τοῦ στρατιώτου τὸ ἔργον, καὶ δὲν ἐμερίμνησα περὶ σχηματισμοῦ ἰδίας περιουσίας, ἐπαρκῆ πλοῦτον ἔχων τοὺς ἀγῶνας τῶν πατέρων καὶ τὰς μεγάλας ὑπὲρ πατρίδος χρηματικὰς θυσίας τοῦ οἴκου τῆς μητρός μου. Εἶναι ἀνάρμοστον εἰς ἐμὲ νὰ περιαυτολογῶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀλλ’ ὤφειλον νὰ εἴπω ταῦτα, τοὐλάχιστον δι’ ἐκείνους, οἵτινες ἔχουσιν ὑπόληψιν εἰς ἐμέ...

§43ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς διακόψω;

§44ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ὄχι! δὲν ἐπιτρέπω... Ἐν σελίδι 638 τῆς αὐτῆς ἱστορίας θὰ εὕρητε... Κύριε Ράλλη, τὴν ἐκτίμησιν τὴν ἰδικήν σας οὐδέποτε τὴν ἐζήτησα, καὶ σᾶς παρακαλῶ τὰ μειδιάματά σας νὰ τὰ ἐπιφυλάξητε δι’ ἄλλην περίστασιν... Ἐν σελίδι, λέγω, 638 τῆς ἱστορίας τοῦ Κριτοβουλίδου θὰ εὕρητε ὁποῖαι εἶναι αἱ θυσίαι τοῦ Λουδοβίκου Στάη, ὅστις εἶναι ὁ πρὸς μητρὸς πάππος μου, καὶ πολλαὶ χιλιάδες ταλλήρων εἰσὶν ἀναγεγραμμέναι ἐν ταῖς δέλτοις τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Ἱεροῦ Ἀγῶνος, ὡς θυσίαι γενόμεναι ὑπὲρ Πατρίδος· καὶ πλοῖον παρ’ αὐτοῦ ναυπηγηθὲν καὶ ἄνδρας ἐξοπλισθέντας παρ’ αὐτοῦ 100 διετήρησεν ἐπὶ δύο ἔτη, καὶ ἔτυχε παρὰ τῆς τότε Κυβερνήσεως τῆς Κρήτης διὰ ταῦτα καὶ διὰ τοὺς λοιποὺς αὐτοῦ ἀγῶνας τοῦ ἀνωτάτου τότε ἀπονεμηθέντος βαθμοῦ, τοῦ Πεντακοσιάρχου, διότι τότε ἦσαν φειδωλοὶ εἰς τὴν ἀπονομὴν βαθμῶν. Περὶ πάντων τούτων γινώσκουσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐνέκυψαν εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς παλιγγενεσίας τοῦ Ἔθνους, οὐδ’ ἀξιῶ, ὅπως ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, ἐν τῷ ἐλαχίστῳ ἐναπομένοντι χρονικῷ διαστήματι ἀπὸ τῶν ἀσχολιῶν, ἃς παρέχουσιν αὐτῷ οἱ πολυάριθμοι πελάται του, οἱ ἀπὸ Βουλγαρίας μέχρι Ταινάρου προστρέχοντες πρὸς αὐτὸν, ἀσχοληθῇ ἐπ’ ἀντικειμένων ἐπουσιωδῶν, ἐξ ὧν ὅμως θὰ ἐμάνθανεν, ὁποίας ὑπηρεσίας προσέφεραν ἐκεῖνοι εἰς τὴν Πατρίδα, τὸ καθῆκον αὐτῶν ἐκτελοῦντες, ἐκεῖνοι, ὧν τὰ τέκνα οὕτω δυσφημεῖ. Ἀπορῶ δὲ, διὰ τίνα ποτὲ λόγον οὕτω ἐπετέθη κατ’ ἐμοῦ, ἐκτὸς ἐὰν ὑποθέσω, ὅτι, ἐπειδὴ δὲν ἐγενόμην ὀπαδός του, εἰσελθὼν ἐν τῇ Βουλῇ, παρεστάθη οὗτος ἐνταῦθα διὰ τοῦ δυσοιώνου ἀριθμοῦ τῶν 13 ψήφων, ὧν ἔτυχεν ὡς ὑποψήφιος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς. Οἱ ἀγῶνες τῆς Κρήτης, κύριοι Βουλευταί, ὁμοιάζουσι πρὸς ἅρμα περιλαμπὲς, ὅπερ φέρουσιν ἵπποι θυμοειδεῖς εἰς σταδιοδρομίαν, ἐκπλήττουσαν τὴν οἰκουμένην πᾶσαν· εἰς τὸ ἅρμα τοῦτο προσεκολλήθη ὁ κ. Ράλλης, ὡς οἱ παῖδες οἱ κρεμάμενοι ὄπισθεν τῶν ἁμαξῶν, ὡς σταφυλαὶ, ἐλπίζων ὅτι θέλει ποιήσει ἐντύπωσιν εἰς τοὺς ἀκούοντας αὐτοῦ. Ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τῷ εἴπω, ὅτι μόνον οἶκτον προσεπόρισεν εἰς ἑαυτὸν ἐκ τῆς πτωχείας τῶν ἐπιχειρημάτων, ἅτινα ἦλθεν ἐνταῦθα νὰ ἀναπτύξῃ. Ἐφρόνουν, κύριοι Βουλευταὶ, καὶ ἐξακολουθῶ πιστεύων ἀδιστάκτως, ὅτι οἱ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου λόγοι ἡμῶν οὐ μόνον τοὺς ἐλευθέρους Ἕλληνας δέον νὰ φωτίζωσιν, ἀλλὰ καὶ τοὺς ὑπὸ ξένον ζυγὸν δουλεύοντας, ὅπως ἀποκαρτερῶσιν, ἵνα δραττόμενοι τῆς καταλλήλου στιγμῆς συντρέξωσι καὶ οὗτοι εἰς κοινὸν ἀγῶνα ὑπὲρ ἀποκαταστάσεως τοῦ ἔθνους, οὐδὲ πρέπον εἶναι εἰς δισταγμοὺς νὰ ἐμβάλλωσιν αὐτοὺς ἀσύνετοι λόγοι, ὧν τὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα φέρει ἡ τοῦ τύπου κατάχρησις, ἡ ἐκ Τεργέστης ἀκουομένη ἑβδομαδιαία κακοφωνία (ἀναγινώσκει): «Ἀλλ’ ὡς τὸν Βουλευτὴν Τυρνάβου πολλοὶ ὑπάρχουν ἐν Κρήτῃ, ὑβρίζοντες τοὺς μάρτυρας τοῦ Ἀρκαδίου ...» Βεβαιῶ ὑμᾶς, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι οὔτε ὀλίγοι οὔτε πολλοὶ ὑπάρχουσιν ἐν Κρήτῃ ὑβρίζοντες, ἀλλ’ εἶναι πάντες ἀφωσιωμένοι εἰς τὸ πατριωτικὸν αὑτῶν καθῆκον, καὶ ἂν τυχὸν ἔχωσι διάφορον γνώμην, γνωρίζουσι κάλλιστα νὰ σέβωνται ἀλλήλους· ἀλλ’ οὔτε ἐνταῦθα εἶναί τις ὁ ὑβρίζων. Οἱ λόγοι μου ἐλέχθησαν εἰς ὦτα ἀκουόντων, καὶ οἱ ἀκούσαντές μου ἂς δηλώσωσιν, ἂν ἐγὼ ὕβρισά τινα. Περὶ δὲ τῶν μαρτύρων τοῦ Ἀρκαδίου καὶ τῶν θυμάτων, ἅτινα ἐπήγαγεν ἡ ἐπανάστασις τοῦ 1866, περὶ τούτων εἶναι ἄλλοι ἁρμοδιώτεροι ἐνταῦθα νὰ ὁμιλήσωσι, παρὰ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς. Εἶναι ὁ παρακαθήμενος αὐτῷ ἐξ Ἀγρινίου κ. Μάνεσης, εἶναι ὁ ἐξ Ἄρτης συνάδελφος, ὅστις μετὰ τῶν ἀδελφῶν αὐτοῦ συνεμάχετο ἐν Κρήτῃ, εἶναι ὁ ἐξ Ἑρμιονίδος συνάδελφος Ἀνδρέας Βασιλείου, εἶναι ὁ ἐνταῦθα παρακαθήμενος Νικόλαος Κοντογιάννης, ὁ ἐκ Μεγαρίδος ταγματάρχης Νικολαΐδης, ὁ ἐκ Γυθείου Πετροπουλάκης, ὁ ἐκ Θήρας Ἀριστομένης Βαλέττας. Πάντες οὗτοι, ὡς ἐγὼ, κατῆλθον εἰς Κρήτην, ἵνα συμμεθέξωσι τῶν δεινοπαθημάτων καὶ τῶν ἀγώνων τῶν Κρητῶν, ἑπομένως εἰσὶν ἁρμοδιώτεροι νὰ κρίνωσι καὶ νὰ ἐκτιμήσωσι καὶ σεβασθῶσι τὰ ὁλοκαυτώματα καὶ τοὺς θυσιασθέντας· ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν δύναμαι νὰ φαντασθῶ, πῶς οἱ ἀγωνιζόμενοι δύνανται νὰ ὑβρίζωσι τὸν ἀγῶνα, χωρὶς νὰ ὑβρίζωσιν ἑαυτούς. Ἐὰν ὅμως ὁ ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς θεωρῇ ὅτι τὸ ἀντιφρονεῖν εἶναι ὑβρίζειν καὶ προδίδειν, ἐγὼ οὐδεμίαν ἔχω ἀμφισβήτησιν, οὐδὲ ἀντιλέγω εἰς αὐτόν· εἶναι ἐλεύθερος νὰ κρίνῃ ὡς θέλει. Ἀφήνομεν αὐτὸν μὲ τὴν ψύχωσιν ταύτην, ἥτις τὸν κατέχει καὶ ἥτις δυστυχῶς εἶναι ἀθεράπευτος. Εἰς ἡμᾶς μόνον αἴσθημα λύπης καὶ οἴκτου προκαλεῖ, λύπην διὰ τὸν εἰς μάτην ἀπολλύμενον χρόνον, οἶκτον διὰ τὸ ἀδιόρθωτον τοῦ ἀνθρώπου (εὖγε! ἐκ τῆς δεξιᾶς). Οὐδὲν δὲ ἄλλο αἴσθημα ἤγαγέ με ἐπὶ τὸ βῆμα, οὐδ’ ἀλλαχοῦ θὰ μὲ ὁδηγήσωσιν οἱ λόγοι του, γνωστῶν οὐσῶν τῶν ἀρχῶν τοῦ ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ, αἵτινες ἀποκλείουσι πᾶν εἶδος ἱκανοποιήσεως. Ἀρκοῦμαι εἰς τὴν γνώμην τῆς κοινωνίας, εἰς τὴν γνώμην τῶν συναδέλφων, εἰς τὴν γνώμην τοῦ σεβαστοῦ ἀνδρὸς, οὗτινος τὰς πολιτικὰς ἀρχὰς ἀκολουθῶ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς πτέρυγος).

§45ΡΑΛΛΗΣ. Ὅτε πρὸ ὀλίγου ἤκουσα τὸν Βουλευτὴν Τυρνάβου νὰ ἀναγγείλῃ, ὅτι θὰ ὁμιλήσῃ περὶ προσωπικοῦ ζητήματος, οὐδέποτε ἐφαντάσθην, ὅτι ἤθελε χαρακτηρίσει ὡς ζήτημα προσωπικὸν τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους χθὲς ἐξήνεγκον περὶ τῆς πολιτείας αὐτοῦ. Διότι τὴν πολιτείαν αὐτοῦ ἔκρινα, ὅταν ἐλάλουν, ὅπως περίπου ἀνέφερεν ὁ Βουλευτὴς Τυρνάβου. Ἂν δὲ ὡμίλησα περὶ καλύβης, προτιμᾷ δὲ, ὅταν ὁμιλῶ περὶ αὐτοῦ, νὰ ὁμιλῶ περὶ μεγάρου, δὲν ἔχω λόγον νὰ μὴ τὸ πράξω. Θέλει ν’ ἀντικαταστήσω εἰς τὴν λέξιν καλύβη τὴν λέξιν μέγαρον; εὐχαρίστως τὸ πράττω· ἀλλὰ τοῦτο οὐδόλως μεταβάλλει τὰς ἐννοίας, τὰς ὁποίας ἐξέφερα. Δὲν προετιθέμην νὰ ἐλέγξω τὸν Βουλευτὴν Τυρνάβου διὰ τὴν πενίαν τῆς οἰκογενείας αὐτοῦ, χαίρω δὲ, ὅτι οἱ λόγοι μου οἱ χθεσινοὶ ἔδωκαν εἰς αὐτὸν τὴν εὐκαιρίαν, ὅπως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀναγνώσῃ τὴν οἰκογενειακὴν μελέτην, ἣν ἠκούσατε, καὶ πληροφορήσῃ πάντας ἡμᾶς περὶ τῶν οἰκογενειακῶν του ὑποθέσεων καὶ ὑπηρεσιῶν. Ἀλλ’ ὀφείλει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν του, ὅτι, ἐδῶ λαλῶν, οὐδέποτε θὰ ὁμιλήσω περὶ τῶν οἰκογενειακῶν καὶ ἀτομικῶν ὑποθέσεων οἱουδήποτε συναδέλφου, ἀκόμη δὲ ὀλιγώτερον περὶ τῶν τοῦ Βουλευτοῦ Τυρνάβου. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἤλεγξα καὶ ἐξακολουθῶ ἐλέγχων, μεθ’ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς, εἶναι ἡ πολιτεία του· διότι ἀπέδωκεν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἠγωνίζοντο ὑπὲρ τῆς ἑνώσεως τῆς Κρήτης μὲ τὴν Ἑλλάδα, τοῖς ἀπέδωκεν, ὅτι προετίθεντο, δι’ ἕνα ἢ δι’ ἄλλον λόγον, νὰ μεταφέρωσι τὴν πυρκαϊὰν καὶ τὸν πόλεμον ἐν Κρήτῃ, ἐνῷ, κατ’ αὐτὸν, ἀλλαχοῦ ἔπρεπε νὰ διεξαχθῇ οὗτος. Οἱ λόγοι ἐκεῖνοι τοῦ Βουλευτοῦ Τυρνάβου δὲν ἦτο δυνατὸν, παρὰ νὰ τύχωσι τῆς ἐπικρίσεως, ἧς ἔτυχον διὰ τοῦ στόματός μου.

§46ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Αὐτὰ τὰ λέγετε σεῖς, δὲν τὰ εἶπον ἐγώ.

§47ΡΑΛΛΗΣ. Σεῖς τὰ εἴπετε· χάριν δὲ τῆς καλύβης ἐκείνης, ἢ χάριν τοῦ μεγάρου ἐκείνου ὑμῶν ἢ ἑτέρου, ἔπρεπε καθ’ ὑμᾶς ἡ ἰδέα τῆς ἑνότητος τοῦ Ἑλληνισμοῦ νὰ τεθῇ κατὰ μέρος! Εἶπον δὲ καὶ προσέθηκα, ὅτι καὶ ἄλλοι ἐν Κρήτῃ ἐμφοροῦνται ὑπὸ τῶν αὐτῶν σκέψεων, ὑπὸ τῶν ὁποίων ἐμφορεῖται ὁ Βουλευτὴς Τυρνάβου, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν, παρὰ αἱ ἰδέαι αὐτοῦ νὰ ἔχωσι καὶ ἄλλους, εὐτυχῶς ἐλαχίστους, ὀπαδούς. Ταῦτα ὅμως δὲν ἀποτελοῦσι κατάκρισιν οἰκογενειακὴν τοῦ Βουλευτοῦ Τυρνάβου, ἀποτελοῦσι κατάκρισιν τῆς πολιτείας του, ἥτις ἀποδεικνύει τὴν ἀτελῆ ἀντίληψιν, ἣν ἔχει καὶ αὐτὸς καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες σκέπτονται ὡς αὐτὸς περὶ τῶν δικαιωμάτων τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ τῶν καθηκόντων τῆς ἐθελοθυσίας, τὰ ὁποῖα εἷς ἕκαστος ἐξ ὑμῶν ἔχει πρὸς αὐτόν.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀλκιβ. Δεληγιάννης ἔχει τὸν λόγον.

§49ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Πρὸ ἑνὸς καὶ πλέον μηνὸς ὁ σχολάρχης Ἀνδρούσης τῆς Μεσσήνης ἐγκατέλιπε τὴν θέσιν αὐτοῦ, καὶ μένει τὸ σχολεῖον κλειστόν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν, ὅπως λάβῃ πρόνοιαν περὶ τούτου, διότι τὰ τέκνα τοῦ τόπου ἐκείνου μένουσιν ἄνευ διδασκάλου. Ἔλαβον μίαν ἀναφορὰν, δι’ ἧς ὁ ἀναφερόμενος λέγει, ὅτι ὁ υἱὸς αὐτοῦ ἀδικεῖται, διότι, παρὰ τὸν νόμον, κατετάχθη εἰς τὸν στρατὸν καὶ ὑπηρετεῖ, ἐνῷ ἀπαλλάσσεται, κατὰ τὸν τελευταίως ψηφισθέντα νόμον. Καὶ βεβαίως, Κύριοι, ὅτε ἐψηφίζετο ὁ νόμος οὗτος, καὶ ἐδώκαμεν δικαίωμα ἀπαλλαγῆς διὰ πληρωμῆς ἀντισηκώματος εἰς τοὺς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ εὑρισκομένους πρὸ τοῦ 1894 φυγοστράτους, ἐγὼ εἶπον, ὡς ἐνθυμεῖσθε ἴσως, ὅτι πρέπει νὰ συμπεριληφθῶσι καὶ οἱ ἐντὸς τοῦ Κράτους διαμένοντες φυγόστρατοι, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἕνεκα ἄλλων λόγων δὲν προσῆλθον νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐγκαίρως, ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν μοὶ ἀπήντησεν, ὅτι συμπεριλαμβάνονται. Τοιοῦτος εἶναι καὶ ὁ ἀναφερόμενος, ὁ ὁποῖος καθ’ ὅλα τὰ ἔτη, καθ’ ἃ ἔπρεπε νὰ ὑπηρετήσῃ ἐν τῷ στρατῷ, εἶχε διορισθῆ δημοδιδάσκαλος καὶ ἐδίδασκεν. Ἀμέσως δὲ, ὅταν ἐπαύθη, προσῆλθε καὶ ἔκτοτε ὑπηρετεῖ ἐν τῇ στρατῷ. Ἀφοῦ λοιπὸν ἐδώκαμεν τοιοῦτον δικαίωμα εἰς τοὺς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ διαμένοντας καὶ πρόκειται μετ’ ὀλίγον νὰ δώσωμεν καὶ παράτασιν δι’ αὐτούς, πολὺ περισσότερον πρέπει νὰ δώσωμεν τοιοῦτον δικαίωμα εἰς τοὺς ἐν τῷ ἐσωτερικῷ ὑπηρετοῦντας, καθόσον οὗτοι καὶ προσῆλθον ἤδη καὶ ὑπηρετοῦσι τὴν πατρίδα αὐτῶν. Ἐγὼ ἐξέφρασα καὶ τότε τὴν γνώμην νὰ μὴ ἀπαλλαγῶσιν οὗτοι ἐντελῶς, πληρόνοντες τὴν ὑπηρεσίαν αὐτῶν δι’ ἀντισηκώματος, ἀλλὰ νὰ ὑπηρετήσωσι τοὐλάχιστον ἐπὶ ἓξ μῆνας. Ἀλλ’ ἡ Βουλὴ ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπε καθ’ ὁλοκληρίαν νὰ ἀπαλλάξῃ αὐτοὺς, πληρόνοντας τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν δι’ ἀντισηκώματος. Καταθέτω τὴν ἀναφορὰν τοῦ αἰτοῦντος εἰς τὸ Προεδρεῖον, καὶ παρακαλῶ ν’ ἀποσταλῇ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἵνα ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ ἀπαλλαγῇ ὁ περὶ οὗ πρόκειται στρατιώτης. Τοσαῦται συνεδριάσεις παρῆλθον ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, καθ’ ἃς ἀνέμενον, ὅπως ἡ ἐξεταστικὴ ἐπὶ τῶν ναυτικῶν πραγμάτων ἐπιτροπὴ φέρῃ τὸ πόρισμα τῆς ἐργασίας αὐτῆς ἐπὶ τῶν ἐπισκευῶν τῆς «Μπουμπουλίνας»...

§50Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Μὴ ἀναφέρετε, παρακαλῶ, αὐτὸ τὸ ὄνομα.

§51ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. .. ἀλλὰ μέχρι σήμερον οὐδόλως προσήγαγε τοιοῦτον. Ἐπειδὴ εἶμαι εἷς ἐκ τῶν πρώτων, οἱ ὁποῖοι ἔφεραν τὸ ζήτημα τοῦτο, ὤφειλον νὰ προβάλω τὴν ἐπερώτησιν ταύτην, καὶ παρακαλέσω τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, ὅπως προσαγάγωσι τὴν ἔκθεσιν καὶ τὸ πόρισμα τῆς ἐργασίας αὐτῶν, ἵνα ἡ Βουλὴ καὶ τὸ κοινὸν πεισθῇ, ἐὰν ὅσα ἐλέχθησαν ἦσαν ἀληθῆ ἢ ὄχι, καὶ ἐὰν αἱ δαπάναι ἐγένοντο συμφώνως τῷ νόμῳ, καὶ ἐὰν παρίσταντο οἱ ἁρμόδιοι, οἱ ὁποῖοι ἔπρεπε νὰ ἐπιβλέπωσιν εἰς τὴν μετασκευὴν τῆς «Μπουμπουλίνας», μετονομασθείσης ἐσχάτως «Ἀμφιτρίτης».

§52Γ. ΠΕΤΟΥΣΗΣ. Ἵνα μὴ νομίσῃ τις, ὅτι σιγῶσιν οἱ ἁρμόδιοι, προκειμένου περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διαβεβαιῶ, ὡς πρόεδρος τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, ὅτι ἡ ἐξεταστικὴ ἐπιτροπὴ, ἀμέσως μετὰ τὰς ἀρχαιρεσίας αὐτῆς, ἀνέλαβε τὰς ἐργασίας της μετὰ πολλῆς δραστηριότητος καὶ ἐξηκολούθησεν ἐργαζομένη ἐπὶ πολλοὺς μῆνας, διέκοψε δὲ ἐπί τινα χρόνον τὰς ἐργασίας της, ἕνεκα ὑπερτάτης ἀνάγκης, εἰς ἣν εὑρέθησαν μέλη τινὰ τῆς ἐπιτροπῆς, ἀπομακρυνθέντα προσωρινῶς ἐξ Ἀθηνῶν δι’ ἰδιαιτέρας ἀσχολίας, καὶ ἕνεκα τῶν ἐκτάκτων ἐθνικῶν περιστάσεων, καὶ τοιουτοτρόπως δὲν ἠδυνάμεθα νὰ συνεδριάσωμεν, ἕνεκα ἐλλείψεως ἀπαρτίας. Ἐκτὸς τούτου, ἀπουσίαζον μέλη τινὰ, τὰ ὁποῖα ἐπεδείξαντο πολὺν ζῆλον καὶ μέγα ἐνδιαφέρον κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν ἐργασιῶν, ἐνόμισα δὲ, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ προχωρήσωμεν ἄνευ τῆς παρουσίας αὐτῶν τῶν μελῶν. Ἡ διακοπὴ ἐπῆλθε μετὰ τὴν γενομένην ἐξέτασιν τῶν ἐν τῷ Ναυστάθμῳ πραγμάτων, ὑπολείπεται δὲ ἤδη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν νὰ ἐξετάσῃ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα προσεπορίσθη ἐκ τοῦ Ναυστάθμου, καὶ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἐκ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Ἡ ὑπολειπομένη αὕτη ἐργασία, εἶναι ἐργασία, ἥτις δεῖται ἀνδρῶν εἰδικῶν, διότι εἶναι ἐργασία λογιστική. Σήμερον μάλιστα ἐπρόκειτο νὰ προσκαλέσω τὰ μέλη, διότι ἔλαβόν τινα ἔγγραφα ἐκ τοῦ Ναυστάθμου, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν της ἡ ἐπιτροπή. Μετὰ τὴν ἐξέτασιν τῶν ἐγγράφων καὶ τῆς ἐν γένει ὑποθέσεως, θὰ φέρωμεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς.

§53ΣΤΑΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μεταξὺ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, εἰς τοὺς ὁποίους ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἀνετέθη ἡ ἐπεξεργασία ἢ ἡ ἐξέλεγξις τῶν ἀφορώντων τὰ τῆς πρώην «Μπουμπουλίνας»...

§54Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε Βουλευτὰ, νὰ ἀνακαλέσητε τὸ ὄνομα αὐτὸ, διότι ταράσσει μερικῶν τὰ νεῦρα. Ἡ «Μπουμπουλίνα» ἔχει τὸ ὄνομά της καὶ τὴν ἱστορίαν μόνον.

§55ΣΤΑΗΣ. Ἤθελον νὰ εἴπω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι τὰ μέλη τῆς ἐπὶ τῶν ναυτικῶν πραγμάτων ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς ἐξελέξαντα πρόεδρον τὸν ἀξιότιμον ἐκ Θηβῶν συνάδελφον κ. Πετούσην, καὶ γραμματέα τὸν κ. Μουτσόπουλον, προέβησαν δὲ μετὰ σπουδῆς εἰς ἔρευναν τῶν τῆς «Μπουμπουλίνας», τὰ ὁποῖα διαιροῦνται εἰς δύο στάδια, ἐκ τῶν ὁποίων τὸ πρῶτον, κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν, ἐπερατώθη, καὶ φρονῶ, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ εἶναι εἰς θέσιν νὰ καταθέσῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸ πόρισμα τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς. Καὶ ἄλλοτε δοθείσης εὐκαιρίας, ὡμολόγησα καὶ δημοσίᾳ καὶ ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι, ἂν ἡ ἐπιτροπὴ δὲν κατορθώσῃ νὰ συνέλθῃ, ἕνεκα διαφόρων λόγων, πάντως ὅμως ἐγὼ θὰ φέρω τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ θὰ ἐκθέσω ποία εἶναι ἡ γνώμη μου κατόπιν τῆς ἐρεύνης, ἣν ἐν Ναυστάθμῳ ἐνήργησεν ἡ ἐπιτροπὴ, ὡς πρὸς τὸ πρῶτον τοὐλάχιστον στάδιον. Ὡς πρὸς τὰ τοῦ δευτέρου μέρους, φρονῶ ὅτι ταῦτα εἶναι οὐχὶ τόσον σπουδαῖα, ὅσον ὑπέθεσεν ὁ ἀξιότιμος κ. πρόεδρος τῆς ἐπὶ τῶν ναυτικῶν πραγμάτων ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, ὥστε νὰ παρεμποδίσωσι τὴν ἐπιτροπὴν ἀπὸ τοῦ νὰ καταθέσῃ τὸ πόρισμα τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Καὶ φρονῶ μάλιστα, ὅτι τὸ δεύτερον τοῦτο μέρος εἶναι ἀδύνατον νὰ ἔλθῃ εἰς τελικὸν συμπέρασμα, ἕνεκα τῆς ἀτελείας τοῦ ἐν ἰσχύϊ λογιστικοῦ συστήματος ἡμῶν. Καὶ ἄλλοτε ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ὁμιλήσω περὶ αὐτοῦ, καὶ ἄλλοτε ἀνέφερα, ὅτι διακεκριμένος οἰκονομολόγος ξένος ἔγραψε καὶ ἐτόνισεν, ὅτι, ἐὰν τὸ σύστημα τοῦτο δὲν μεταβληθῇ, δὲν πρέπει νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι οἱ ἑκάστοτε ὑποβαλλόμενοι προϋπολογισμοὶ καὶ ἀπολογισμοὶ ὑπὸ τῶν Κυβερνήσεων ἐνώπιον τῆς Βουλῆς δύνανται νὰ θεωρηθῶσι καὶ κατὰ προσέγγισιν ἀκριβεῖς. Εἶναι γνωστὸν τοῖς πᾶσιν, ὅτι τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον καθυστερεῖ δεκάδων ἐτῶν ἐξελέγξεις λογαριασμῶν. Εἶναι ἀπίστευτον, Κύριοι, ὅτι ἐλάβομεν παρὰ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου τὰς πρὸ δέκα ἐτῶν ὑπὸ τοῦ Ναυστάθμου εἰς αὐτὸ ἀποσταλείσας μεγαβίβλους, δεδεμένας ὡς ἀπεστάλησαν εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον. Ὄχι μόνον δὲν τὰς εἶχον ἐξελέγξει, ἀλλ’ οὔτε κἄν λύσει! Ὡς γνωστὸν, κατὰ τὸν νόμον, ὁ Ναύσταθμος ὑποχρεοῦται νὰ ἀποστέλλῃ ἐντὸς τῆς 31 Μαρτίου ἑκάστου ἔτους τὰ βιβλία τοῦ παρελθόντος ἔτους, τὸ δὲ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον νὰ ἐξελέγχῃ ταῦτα ἐντὸς τῆς χρήσεως. Ἀφοῦ δὲ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον δὲν ἐξήλεγξε τὰ βιβλία ταῦτα, φαντασθῆτε ἂν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μάθωμεν ὑμεῖς ἐξ αὐτῶν, τί ἐδαπανήθη διὰ τὴν «Μπουμπουλίναν»! Μάτην δ’ ἐζητήσαμεν κατ’ ἐπανάληψιν εἰδικοὺς ὑπαλλήλους πρὸς ἐξέλεγξιν αὐτῶν. Ἔχομεν ὅμως γνωστὸν, τί ἔπρεπε νὰ δαπανηθῇ καὶ τί ἐδαπανήθη καθ’ ὑπέρβασιν καὶ κατὰ τὴν ὁμολογίαν τῶν ἁρμοδίων, ὡς ἐπίσης καὶ τίνες νόμοι παρεβάθησαν παρὰ τῶν ἑκάστοτε ἁρμοδίων. Πάντα ταῦτα νομίζω ὅτι ἔχει καθῆκον ἡ ἐπιτροπὴ νὰ σπεύσῃ νὰ φέρῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Βεβαίως ὑπάρχουσιν ἁρμόδιοι ὑπεύθυνοι, βεβαίως ὑπάρχουσιν ἐντὸς τῆς δικαιοδοσίας ἡμῶν ὑπεύθυνοι διὰ τὰς παραβάσεις ταύτας, καὶ εἰς τὴν Βουλὴν ἀπόκειται νὰ ζητήσῃ λόγον παρὰ τῶν ἁρμοδίων τούτων. Δὲν μοὶ ἐπιτρέπεται νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν θεμάτων τούτων, διότι τὸ πρὸς τὴν ἐπιτροπὴν, ἧς εἶμαι μέλος, καθῆκον μὲ ἀναγκάζει νὰ σιωπήσω σήμερον. Ὑπόσχομαι ὅμως, ὅτι, ἐὰν δὲν σπεύσῃ ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ὑποβάλῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸ συμπέρασμα τῆς ἐργασίας αὐτῆς, θέλω ἐγὼ πράξει τοῦτο διὰ τὴν μέχρι τοῦδε συντελεσθεῖσαν ἐργασίαν.

§56ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ὅσα ἐλέχθησαν μετὰ τὴν οἱονεὶ ἐπερώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσσήνης συναδέλφου, νομίζω ὅτι ἦσαν πρόωρα. Καὶ ἦσαν πρόωρα, διότι ἡ ἐπιτροπὴ ἀπὸ πολλοῦ χρόνου διέκοψε τὰς ἐργασίας αὐτῆς, καὶ τὰς διέκοψεν ἕνεκα λόγων, οἱ ὁποῖοι θ’ ἀναπτυχθῶσιν ἐν καιρῷ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ὡς εἶπον, πρὸ πολλοῦ ἡ ἐπιτροπὴ διέκοψε τὰς ἐργασίας αὐτῆς. Ὅ,τι σήμερον ἐλέχθη, εἶναι μόνον ἀτομικὴ ἑκάστου γνώμη, οὐχὶ δὲ καὶ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς, ἢ ἀπόφασις τῆς πλειονοψηφίας εἴτε τῆς μειονοψηφίας. Δι’ αὐτὸ φρονῶ, ὅτι ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τότε μόνον πρέπει νὰ γείνῃ λόγος, ἀφοῦ συνέλθῃ ἡ ἐπιτροπὴ καὶ ἐν ταύτῃ ἀποφασισθῇ τί τὸ πρακτέον, εἴτε τουτέστι πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ αὕτη τὰς ἐργασίας της, εἴτε πρέπει νὰ παρουσιασθῇ ἡ ἐπιτροπὴ ὡς συμπληρώσασα καὶ περατώσασα τὰς ἐργασίας της. Τοιαύτην γνώμην ἔχω· τουτέστιν, ὅτι πρόωρος εἶναι πᾶσα συζήτησις, καὶ ὡς ἐκ τούτου εἰς οὐδεμίαν θὰ εἰσέλθω λεπτομέρειαν. Παρακαλῶ δὲ τὴν Βουλὴν, ἐὰν θέλῃ, νὰ ὁρίσῃ οἱανδήποτε ἡμέραν, ἵνα γείνῃ ἡ ἐξέτασις τοῦ ζητήματος, καὶ λογοδοτήσῃ ἡ ἐπιτροπὴ περὶ τῶν μέχρι τοῦδε ἐρευνῶν της.

§57Γ. ΠΕΤΟΥΣΗΣ. Ἀναγκάζομαι νὰ πληροφορήσω τοὺς κυρίους συναδέλφους ὅτι ἔχω τὴν ἀρχὴν, ὅταν προκαλῶμαι ἐπισήμως, ὡς ἁρμόδιος, νὰ φέρω τὴν γνώμην μου ἐπί τινος ὑποθέσεως, νὰ ἐπιθυμῶ, ὥστε ἡ γνώμη μου νὰ ἦναι σαφὴς καὶ πλήρης. Ἡ δὲ ὑπόθεσις, τὴν ὁποίαν μᾶς ἀνέθεσεν ἡ Βουλὴ, δὲν εἶναι μικρὰ, εἶναι μεγάλη, διότι ἡ ἐπιτροπὴ ἐσχηματίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἥτις εἶναι τὸ ἔθνος, καὶ ἔλαβεν ἐντολὴν νὰ ἐξετάσῃ ὑπόθεσιν ἀφορῶσαν μέγαν στρατιωτικὸν κλάδον τοῦ ἔθνους, τὸν ναυτικὸν, ὑπόθεσιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἔλαβον μέρος πολλαὶ Κυβερνήσεις τοῦ Κράτους ἀλληλοδιαδόχως. Ἡ ἐξέτασίς μας ἀφορᾷ τὰ τῆς «Μπουμπουλίνας», ἥτις πρόκειται, ὡς θαλαμηγὸς, νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰς ἀνάγκας τῆς Βασιλικῆς Οἰκογενείας. Ἐγὼ δὲ, ὅταν ἀναλαμβάνω τὴν ἐξέτασιν ὑποθέσεώς τινος, θέλω νὰ ἦμαι κύριος τῆς γνώμης μου. Ἐξητάσαμεν τὰ πράγματα γενικῶς, κατὰ τὴν ἔρευνάν μας δὲ εἰς Ναύσταθμον δὲν ἐπελήφθημεν τῶν λεπτομερειῶν ἐκείνων, τὰς ὁποίας τὰ βιβλία παριστῶσι, καὶ τῶν ὁποίων ἀνάγκην ἔχοντες ἐζητήσαμεν αὐτὰ, καὶ τὰ ἐζητήσαμεν μάλιστα μὲ τρόπον ὀλίγον ζωηρὸν, διότι ἐνομίσαμεν, ὅτι ἦτο ἀνάγκη τὰ βιβλία αὐτὰ νὰ τὰ ἔχωμεν εἰς τὰς χεῖράς μας. Ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς, τινὰ τῶν μελῶν μὲ παρεκάλεσαν νὰ συνεδριάσωμεν. Ἐγὼ ἐθεώρησα τοῦτο ὡς ἄκαιρον, νομίσας ὅτι δυνατὸν νὰ παρεξηγηθῶμεν, ὅτι σπεύδομεν νὰ συνεδριάσωμεν ἐπειδὴ μετ’ ὀλίγον ἄρχονται αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς, καὶ εἶπον: ἂς συνέλθῃ πρότερον ἡ Βουλὴ καὶ ἔπειτα θὰ καλέσω τὰ μέλη διὰ τὴν ἔρευναν τῶν βιβλίων, τὴν ὁποίαν θεωρῶ σκοπιμωτάτην, διότι τὰ βιβλία αὐτὰ παριστῶσι τὰς δαπάνας, αἵτινες ἐγένοντο διὰ τὴν «Μπουμπουλίναν» καὶ διὰ τὴν ἐπισκευὴν καὶ μετασκευὴν τῶν ἄλλων πολεμικῶν πλοίων. Εἶναι μεγάλη ἡ ὠφέλεια, τὴν ὁποίαν θὰ προσπορισθῇ ὁ θέλων νὰ φέρῃ πλῆρες ἀποτέλεσμα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ νὰ πείσῃ ἑαυτὸν, ὅτι ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν του. Δὲν εἶμαι σύμφωνος μετὰ τῶν ἀξιοτίμων κ. κ. Βαλέττα καὶ Στάη, ὅπως σπεύσωμεν ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν νὰ ὑποβάλωμεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ πόρισμα τῶν ἐργασιῶν μας καὶ συζητήσωμεν. Τί νὰ συζητήσωμεν, ὅταν καὶ ἡ ἐργασία μας δὲν ἦναι πλήρης; Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ νομίσῃ ὅτι καθυστεροῦμεν εἰς τὰ καθήκοντά μας ἀπέναντι τῆς μεγάλης ἐντολῆς, τὴν ὁποίαν ἀνέθηκεν εἰς ἡμᾶς· ἐπιθυμοῦμεν νὰ γνωρίζωμεν, ὅτι λίαν εὐλαβῶς ἔχομεν πρὸς τὴν ἀπόφασίν της, θεωροῦμεν δὲ ἄξιον τῆς Βουλῆς καὶ ἄξιον τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς νὰ φέρωμεν πλῆρες τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐρευνῶν μας, καὶ ζητοῦμεν, ὅπως μᾶς δοθῇ ἔτι ὀλίγος καιρός. Θὰ καλέσω τὰ μέλη, ἵνα λάβωμεν ἀπόφασιν περὶ τῆς ἐξετάσεως τῶν βιβλίων, τοῦτο δὲ θὰ γείνῃ ταχέως.

§58ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ οὐδόλως ἠθέλησα νὰ μεμφθῶ τὴν ἐπιτροπὴν, ἀλλ’ ἐνόμισα ὅτι, ἐπειδὴ παρῆλθον ἐννέα μῆνες ἀπὸ τῆς συστάσεως αὐτῆς, ἔχει ἑτοίμην τὴν ἔκθεσιν τοῦ πορίσματος τῆς ἐργασίας, καὶ ἕνεκα τούτου ἐζήτησα τὴν προσαγωγὴν αὐτῆς. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ ἐπιτροπὴ λέγει, ὅτι δὲν εἶναι ἑτοίμη ἡ ἔκθεσις αὐτῆς, οὐδόλως ἐπιμένω, ἀλλὰ ἀνάγκη πᾶσα, ὅπως περατώσῃ τὴν ἐργασίαν αὑτῆς σπουδαίως καὶ προσαγάγῃ τὸ πόρισμα αὐτῆς.

§59ΡΑΛΛΗΣ. Ἤκουσα παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Θηβῶν μίαν φράσιν, ἡ ὁποία δύναται νὰ παρερμηνευθῇ. Εἶπεν ὁ κ. Βουλευτής, ὅτι ἐθεώρησεν ὅτι ἦτο ἀπρεπὲς, ἀφοῦ ἡ ἐπιτροπὴ δὲν συνεδρίασε καθ’ ὃν χρόνον ἦτο ἀποῦσα ἡ Βουλή, νὰ συνεδριάσῃ τώρα, ὅτε συνῆλθεν αὕτη. Ἀλλὰ τότε εὑρισκόμεθα εἰς ἀδιέξοδον κύκλον. Διότι, ὅταν ἡ Βουλὴ ἀπουσιάζῃ, ἡ ἐπιτροπὴ δὲν θὰ συνεδριάζῃ, ὅταν δὲ ἦναι παροῦσα, ἐπίσης δὲν θὰ συνεδριάζῃ. Ἡ φράσις ἔχει ἀνάγκην ἑρμηνείας, διότι ἄλλως διὰ τῆς μεθόδου ταύτης δὲν θὰ κατορθώσῃ νὰ συνεδριάσῃ ποτὲ ἡ ἐπιτροπή. Ἤκουσα ἐπίσης παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Θηβῶν ἑτέραν φράσιν, ἡ ὁποία καταδεικνύει πόσον ἀναγνωρίζει τὴν σπουδαιότητα τοῦ θέματος, διότι εἶπεν, ὅτι ἡ ἐντολὴ τῆς ἐπιτροπῆς συνδέεται καὶ πρὸς ὑψηλὰ πρόσωπα, διότι ἀφορᾷ εἰς τὸ θαλαμηγόν. Ἀφοῦ ἔχει τοιαύτην γνώμην περὶ τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, ἔπρεπε νὰ σπεύσῃ νὰ φθάσῃ εἰς ἓν πέρας, διότι ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς Θηβῶν ἠθέλησε νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ ἔρευνά του ἤθελε φθάσει εἰς τὸ νὰ γνωρίσῃ καὶ κατὰ πόσον τὸ θαλαμηγὸν ἦτο εἰς θέσιν νὰ χρησιμεύσῃ. Τοῦτο ὅμως εἶναι ἐκτὸς τῶν ἔργων τῆς ἐπιτροπῆς. Ἡμεῖς ἠθέλομεν νὰ πληροφορηθῶμεν περὶ τῶν δαπανῶν, ἐλπίζομεν δὲ, ὅτι θὰ φθάσῃ ἡ ἐπιτροπὴ εἰς αἴσιον τέλος, καὶ θὰ δώσῃ λόγον τῆς ἐντολῆς, τὴν ὁποίαν ἔλαβε, καὶ οὕτω θὰ δώσῃ εἰς ἡμᾶς τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἴδωμεν κατὰ πόσον ἐξετέλεσε τὴν ἐντολὴν αὑτῆς.

§60Γ. ΠΕΤΟΥΣΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς παρενόησεν. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι θὰ σᾶς φέρωμεν ἐξηκριβωμένα γεγονότα καὶ πλήρη ἔκθεσιν. Ἀπουσίαζεν ἐξ Ἀθηνῶν ὁ κ. Στάης· ἐγὼ δὲ ἔχω μεγάλην ὑπόληψιν εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, καὶ γνωρίζω ὅτι μετὰ θερμότητος πολλῆς καὶ πολλοῦ ἐνδιαφέροντος ἥψατο τῆς ἐρεύνης τῶν τῆς «Μπουμπουλίνας» πραγμάτων, καὶ ἐνόμισα ὅτι ἤθελον κάμει παράλειψιν τοῦ πρέποντος καὶ τὸν ὀρθοῦ, ἂν συνεκάλουν τὰ μέλη εἰς συνεδρίασιν καὶ προέβαινον εἰς ἐργασίαν ἀπόντος αὐτοῦ, ὅστις ἔδειξε τόσην δραστηρότητα εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὁ κ. Στάης ἢ ὁ κ. Βαλέττας —δὲν ἐνθυμοῦμαι καλῶς—μοὶ ὑπέδειξαν, ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ συνέλθωμεν· τοῖς εἶπον: «δὲν σᾶς φαίνεται ὅτι θὰ μᾶς παρεξηγήσουν, ὅτι ἐπὶ τόσον καιρὸν δὲν ἐργαζόμεθα, καὶ τώρα μὲ τὴν Βουλὴν ἠρχίσαμεν; ἀφήσατε νὰ ἀρχίσουν αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς, καὶ μίαν ἡμέραν συνερχόμεθα καὶ σκεπτόμεθα.» Αὐτὰ ἐλέχθησαν ἐν καλῇ πίστει. Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον μέρος, τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής, ὅτι ἤκουσεν ὅτι πρόκειται περὶ ὑψηλῶν πραγμάτων καὶ προσώπων, δὲν ἔχω τίποτε νὰ ἀπαντήσω, διότι τοῦτο τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἐρευνῶμεν, εἶναι ἀρκετὰ ὑψηλὸν, καὶ εἶναι γνωστοὶ οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι τὸ προεκάλεσαν, καὶ εἶναι γνωστὸν εἰς ποίαν ἔρευναν καταγινόμεθα, καὶ ὅτι ἐν τῷ μέσῳ τῆς ἐρεύνης ἡμῶν ἀπαντῶμεν πρόσωπα ὑψηλῆς περιωπῆς.

§61ΧΡ. ΒΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§62ΚΡΙΤΣΑΣ. Οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν, Κύριοι, ἀγνοεῖ, ὅτι κατὰ τὸ παρελθὸν θέρος ἐπερατώθη τέλος πάντων ὁ διαγωνισμὸς ὁ σκοπῶν τὴν εἰσαγωγὴν ὑπαξιωματικῶν εἰς τὸ Σχολεῖον τῶν ὑπαξιωματικῶν. Ὅσοι ἔτυχε νὰ παρακολουθήσωσι τὰς φάσεις, τὰς ὁποίας ἔλαβε τὸ ζήτημα τοῦτο, θὰ ἐνθυμοῦνται, βεβαίως, ὅτι ὁ διαγωνισμὸς οὗτος παρετάθη ἐπὶ πλέον τοῦ ἔτους, καὶ τοῦτο ἕνεκα παρατυπιῶν λαμβανουσῶν χώραν κατὰ τὰς γραπτὰς ἐξετάσεις ἐν τοῖς συντάγμασιν, ἕνεκα τῶν ὁποίων τὸ Ὑπουργεῖον προέβαινεν εἰς τὴν ἀκύρωσιν τῶν ἐξετάσεων, καὶ διέτασσεν ἐκ νέου τὴν ἐνέργειαν τοιούτων. Ἦλθεν ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐνηργήθησαν τὸ τελευταῖον εἰς τὰ συντάγματα αἱ ἐξετάσεις, καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐγγράφων ἐξετάσεων ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, τὴν καλουμένην ἐλεγκτικήν. Κατὰ τὴν ἐξέτασιν τῶν γραπτῶν τῶν διαφόρων διαγωνιζομένων τῶν διαφόρων συνταγμάτων, ἡ ἐλεγκτικὴ ἐκείνη ἐπιτροπὴ ἐνόμισεν, ὅτι τὰ γραπτὰ τῶν ὑπαξιωματικῶν ἑνὸς ἐκ τῶν συνταγμάτων τοῦ πεζικοῦ προέδιδον ἀντιγραφὴν ἐκ τῶν γραπτῶν ἑνὸς ἐκ τῶν ὑπαξιωματικῶν ἐκείνων, καὶ χωρὶς νὰ ἐπιμείνῃ ἐξετάζουσα, ὥστε νὰ ἐξακριβώσῃ ἄνευ ἀμφιβολίας, ὅτι οὕτως ἐγένετο τὸ πρᾶγμα, ἐζήτησε δι’ ἐκθέσεώς της παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τὸν ἀποκλεισμὸν τῶν ἑπτὰ ἐκείνων ὑπαξιωματικῶν τοῦ ἑβδόμου, νομίζω, πεζικοῦ συντάγματος. Ἐγώ, κύριοι Βουλευταί, δὲν δύναμαι βεβαίως νὰ δώσω πιστοποιητικὸν ἱκανότητος ἢ μὴ εἰς τοὺς ἀποῤῥιφθέντας ἐκείνους ὑπαξιωματικούς, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον οὐδὲ κατὰ πρόσωπον γνωρίζω αὐτούς· ὡς μανθάνω παρ’ ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν ἐν τῷ συντάγματι ἐκείνῳ, καὶ παρ’ ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι πολλάκις ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ἐξετάσωσι καὶ μάθωσι τὸ ποιὸν τῶν ὑπαξιωματικῶν αὐτῶν, δύναμαι, εἰς ἐκείνων τὰ λεγόμενα βασιζόμενος, νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι οἱ ἀποκλεισθέντες 7 ὑπαξιωματικοὶ εἶναι ἐκ τῶν ἱκανωτάτων μεταξὺ τῶν διαγωνισθέντων, ὅπως εἰσέλθωσιν εἰς τὴν Σχολὴν τῶν ὑπαξιωματικῶν. Τούτου δὲ ἀπόδειξις τρανὴ εἶναι, ὅτι καὶ κατὰ τὸν προηγηθέντα διαγωνισμὸν οἱ 7 οὗτοι ὑπαξιωματικοὶ ἔλαβον ἀριθμοὺς βαθμολογίας τοιούτους, ὥστε οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν ἔλαβεν ἀριθμὸν κάτω τοῦ εἰκοστοῦ ἐν τῷ πίνακι ἱκανότητος, τῆς κρινομένης ἐκ τῶν γραπτῶν ἐξετάσεων. Ὑποθέσωμεν ὅμως, ὅτι καλῶς ἀπεκλείσθησαν οὗτοι, —διότι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι τοῦτο, ἀλλὰ τὸ ἂν αἱ ἐξετάσεις ἐγένοντο νομίμως,—καὶ ἂς προβῶμεν. Ἐκτὸς τῆς ὑποτεθείσης ταύτης ἐν τῷ 7ῳ πεζικῷ συντάγματι παρατυπίας, ἢ μᾶλλον ἐξ αὐτῆς λαβοῦσα ἀφορμὴν ἡ ἐλεγκτικὴ ἐπιτροπὴ, ἐπείσθη, ὅτι οὐ μόνον εἰς τὰ γραπτὰ τῶν ὑπαξιωματικῶν τοῦ 7ου συντάγματος παρετηρήθη ἡ παρατυπία αὕτη, ἀλλὰ καὶ εἰς ἄλλων συνταγμάτων τῶν ὑποψηφίων τὰ γραπτὰ παρετηροῦντο παρατυπίαι ὅμοιαι πρὸς τὰς παρατυπίας ἐκείνας, καὶ διὰ τοῦτο, κατὰ πρότασιν ἴσως τῆς ἐλεγκτικῆς ἐκείνης ἐπιτροπῆς, ὁ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν κ. Ὑπουργὸς ἐξέδωκε διαταγὴν πρὸς τοὺς συνταγματάρχας ἢ πρὸς τὰ Ἀρχηγεῖα,— δὲν ἐνθυμοῦμαι καλῶς — διὰ τῆς ὁποίας διέτασσεν, ὅπως τὰ Ἀρχηγεῖα ἢ αἱ διοικήσεις τῶν συνταγμάτων προβῶσιν εἰς τὴν τιμωρίαν τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ἀποτελεσάντων τὰς ἐπιτροπὰς τῶν διαφόρων συνταγμάτων, ἐκτὸς ὀλιγίστων ἐξαιρέσεων, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι ἕνεκεν ἐπιπολαιότητος τούτων κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν γραπτῶν ἐξετάσεων τῶν ὑπαξιωματικῶν ἐδόθη εὐκαιρία εἰς τὸ νὰ ἀντιγράψῃ ὁ εἷς ὑπαξιωματικὸς ἐκ τῶν γραπτῶν τοῦ ἄλλου. Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὴν τιμωρίαν τῶν ἀξιωματικῶν, βεβαίως οὐδὲν δικαίωμα ἔχω νὰ προβῶ εἰς ἐξέλεγξιν τοῦ πράγματος, διότι συνείθισα πάντοτε νὰ ἐλέγχω μὲν τὰς πράξεις τῶν Κυβερνήσεων, ἀλλ’ ἀφοῦ πρῶτον πεισθῶ, ὅτι κακῶς αὗται ἐγένοντο. Τὸ ζήτημα τοῦτο, ὡς ἀφηγήθην, μέχρι τοῦδε δὲν μοὶ δίδει βεβαίως τὸ δικαίωμα νὰ προβῶ εἰς ἔλεγχον, ἀλλὰ διότι τὸ ζήτημα εἶναι λίαν οὐσιῶδες, καὶ διότι ἐμὲ ἰδίως, ὡς στρατιωτικὸν, ἐνδιαφέρει τὰ μέγιστα, θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ καὶ γνωρίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: ἐτιμωρήθησαν διὰ διαταγῆς του, δὲν γνωρίζω μὲ ποίαν ποινήν, οἱ ἀποτελέσαντες τὰς ἐπιτροπὰς τῶν διαφόρων συνταγμάτων ἀξιωματικοί· ἐτιμωρήθησαν καλῶς ἢ κακῶς; διότι, ἂν μὲν ἐτιμωρήθησαν καλῶς, ἕπεται ὅτι αἱ ὑπὸ τὰς ὄψεις αὐτῶν ἐνεργηθεῖσαι ἐξετάσεις βεβαίως ἦσαν παράτυποι. Ἀλλ’ ἐὰν αἱ ἐξετάσεις ἐκεῖναι ἐνηργήθησαν πλημμελῶς, παρατύπως, βεβαιότατα κατὰ τὰ νόμιμα περὶ διαγωνισμοῦ ἔπρεπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ προβῇ καὶ πάλιν εἰς τὴν ἀκύρωσιν τῶν ἐξετάσεων καὶ νὰ διατάξῃ ἐκ νέου τὴν ἐνέργειαν αὐτῶν. Περὶ τούτου θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ φωτίσῃ ἐγκαίρως τὴν Βουλὴν. Καὶ ταῦτα ὅσον ἀφορᾶ τὰ κατὰ τὰς ἐξετάσεις γενόμενα. Αἱ ἐξετάσεις ἐπερατώθησαν, τὸ ἀποτέλεσμα τῆς γενικῆς ἐπιτροπῆς ἐνεκρίθη, κατ’ ἐμὲ κακῶς, καὶ διετάχθη ἡ εἰσαγωγὴ 46 ὑπαξιωματικῶν εἰς τὸ τμῆμα τοῦ πεζικοῦ τῆς Σχολῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν, — ἂν καὶ νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ εἰσέλθωσι μόνον τεσσαράκοντα, κατὰ τὰ ἐκδοθέντα περὶ τούτου διατάγματα, διὰ τῶν ὁποίων ἐκλήθησαν νὰ συμμετάσχωσι τοῦ γενικοῦ διαγωνισμοῦ 120 καὶ οὐχὶ 138 ὑποψήφιοι.—Ἀφοῦ ὅμως διὰ διαταγῆς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἐκλήθησαν οἱ 46 οὗτοι ὑπαξιωματικοὶ νὰ παρουσιασθῶσιν εἰς τὴν Σχολὴν τῶν ὑπαξιωματικῶν, αἴφνης παρουσιάζεται ὁ 47ος ἐλθὼν κατὰ τὴν γενικὴν ἱκανότητα τοῦ πίνακος ἐκείνου, καὶ ἐπιδίδει μήνυσιν εἰς τὸ Φρουραρχεῖον Ἀθηνῶν, διὰ τῆς ὁποίας κατήγγειλεν, ὅτι εἷς ἐκ τῶν διαγωνισθέντων καὶ κριθέντων ἱκανῶν, ἵνα εἰσέλθωσιν εἰς τὴν Σχολὴν τῶν ὑπαξιωματικῶν, εἶναι ἔγγαμος ἀπὸ ἐτῶν, καὶ ὡς τοιοῦτος κατὰ νόμον δὲν ἐπιτρέπεται νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Σχολὴν τῶν ὑπαξιωματικῶν. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη, ληφθεῖσα ὑπὸ τοῦ Φρουραρχείου Ἀθηνῶν, ὑπεβλήθη διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 20701 τῆς 11 Σεπτεμβρίου τρέχοντος ἔτους ἀναφορᾶς τοῦ Φρουραρχείου εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργεῖον. Δὲν γνωρίζω τὸ ὄνομα τοῦ ἐγγάμου αὐτοῦ ὑπαξιωματικοῦ, δὲν γνωρίζω, ἐὰν ἀληθῶς ἦναι ἔγγαμος ἢ οὔ, εἶναι ὅμως τὸ ζήτημα πολὺ σπουδαῖον, καὶ διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν πράγματι ἦναί τις τῶν ὑπαξιωματικῶν ἔγγαμος, καὶ ἐὰν, τούτου ἀληθοῦς ὄντος, δύναται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἐπὶ πλέον διαμονὴν αὐτοῦ ἐν τῇ Σχολῇ τῶν ὑπαξιωματικῶν. Τὰς ἐπερωτήσεις ταύτας ὑποβάλλω καὶ ἐγγράφως.

§63ΚΟΡΠΑΣ. Σχετικῶς πρὸς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Φθιώτιδος, καὶ ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος γνωρίζει βεβαίως κάλλιον ὅλων ἡμῶν, ὁποῖα συνέβησαν καὶ συμβαίνουν ἑκάστοτε εἰς τὰς ἐξετάσεις τῶν ὑπαξιωματικῶν πρὸς εἰσαγωγὴν αὐτῶν εἰς τὸ Σχολεῖον τῶν ὑπαξιωματικῶν, θὰ παρακαλέσω, λέγω, τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ὅπως ἐν τῷ μέλλοντι τὸ κρατοῦν σύστημα τῶν ἐξετάσεων τῶν ὑπαξιωματικῶν μεταβληθῇ· εἶναι δὲ ὁ μόνος ἁρμόδιος νὰ γνωρίζῃ ποῖα εἶναι τὰ τρωτὰ μέρη τοῦ συστήματος τούτου τῶν ἐξετάσεων. Τοιουτοτρόπως νομίζω, ὅτι καὶ τὰ παράπονα τῶν ὑπαξιωματικῶν ἐν τοῖς σώμασι τοῦ στρατοῦ ἐν τῷ μέλλοντι καὶ τὰ παράπονα τῶν συναδέλφων ἐν τῇ Βουλῇ θὰ λείψωσι.

§64Λ. ΣΙΝΑΝΙΩΤΗΣ. Παρετηρήθη, ὅτι πάντοτε ἐγείρονται παράπονα, ὅτι ἀδικοῦνται οἱ ὑπαξιωματικοὶ ἐκ μέρους τῆς ἐλεγκτικῆς ἐπιτροπῆς. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἐὰν ἦναι δυνατόν, νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ καταργήσῃ τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο τοῦ νόμου, τὸ διαλαμβάνον τὸν καταρτισμὸν τῆς ἐλεγκτικῆς ταύτης ἐπιτροπῆς, διότι ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ἔχει ἓν δικαίωμα ἀναφαίρετον, αὕτη ἐλέγχει, χωρὶς νὰ ἐλέγχηται. Δύναται νὰ ἀποκλείσῃ πάντας τοὺς ἐξεταζομένους ἐκ τοῦ Σχολείου, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι ἀντέγραψαν ἢ ἔγραψαν καθ’ ὑποβολὴν, ἢ ὅτι ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν των ἦσαν σημεῖα διακριτικά. Τέλος πάντων συμβαίνουν πολλὰ ἀδικήματα, καὶ διὰ τοῦτο ὑποβάλλω τὴν παράκλησιν ταύτην πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν.

§65ΚΡΙΤΣΑΣ. Ἂς μοι ἐπιτρέψῃ ὁ ἐκ Μεγαλοπόλεως κ. συνάδελφος νὰ μὴ συμφωνήσω πρὸς τὴν ὑπ’ αὐτοῦ ἐξενεχθεῖσαν πρὸ ὀλίγου γνώμην περὶ καταργήσεως τῆς ἐλεγκτικῆς ἐπιτροπῆς. Ἡ ἐλεγκτικὴ αὕτη ἐπιτροπὴ ἔχει μεγίστην χρησιμότητα, διότι διὰ τοῦ ἐλέγχου, ὃν ἀσκεῖ ἐπὶ τῶν γραπτῶν τῶν διαφόρων ὑποψηφίων ὑπαξιωματικῶν, ἐπιτυγχάνεται ἡ ὅσον ἔνεστιν ἀσφαλὴς διάκρισις τῶν ἱκανῶν νὰ συμμετάσχωσι τοῦ διαγωνισμοῦ ἐνώπιον τῆς γενικῆς ἐπιτροπῆς ἀπὸ τῶν ἀνικάνων, καὶ συνεπῶς ἡ διευκόλυνσις τοῦ ἔργου τῆς γενικῆς ἐπιτροπῆς, καλουμένης μετὰ τοῦτο νὰ ἐκλέξῃ τοὺς ἀρίστους μεταξὺ τῶν ἱκανωτέρων καὶ οὐχὶ μεταξὺ ὅλων τῶν ὑποψηφίων, ὁ ἀριθμὸς τῶν ὁποίων,—ἐὰν δὲν ἐγίνετο ἡ ἐκκαθάρισις, οὕτως εἰπεῖν, αὐτῶν διὰ τῆς ἐλεγκτικῆς ἐπιτροπῆς—ἀνερχόμενος εἰς ἑκατοντάδας, θὰ ἔφερε τὴν γενικὴν ἐπιτροπὴν εἰς μεγίστας δυσκολίας, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν σύγκρισιν τῆς ἱκανότητος αὐτῶν καὶ τὴν κατάταξιν ἐν τῷ πίνακι τῶν ὑποψηφίων. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι τὸ κακὸν δὲν ἔγκειται ἐν τῇ λειτουργίᾳ τῆς ἐλεγκτικῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ἐργασία τῆς ὁποίας καὶ χρησιμωτάτη εἶναι καὶ ἀνεξέλεγκτος δὲν μένει, ὡς ὑποθέτει ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεγαλοπόλεως συνάδελφος, διότι τὴν ἐργασίαν αὐτῆς εἰς πᾶσαν ὥραν δύναται τὸ Ὑπουργεῖον νὰ ἐξελέγξῃ. Τὸ κακὸν ἔγκειται ἀλλαχοῦ, καὶ ἐκεῖ, ὁπόθεν ἡ ὑπηρεσία, ἄν θελήσῃ, δύναται εὐκολώτατα νὰ τὸ ἄρῃ. Ἔγκειται δηλαδὴ εἰς τὴν ἐπιπολαιότητα, μεθ’ ἧς καὶ τὸ Ὑπουργεῖον συνιστᾷ τὰς ἐξεταστικὰς ἐπιτροπὰς καὶ αἱ ἐπιτροπαὶ ἐργάζονται· διότι —πρέπει νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν—ὅταν ἐνεργῶμεν τὰς ἐξετάσεις, νομίζομεν ὅτι πρόκειται περὶ ἐπουσιώδους τινὸς πράγματος.

§66Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πρὸ ἑνὸς ἔτους, κύριοι Βουλευταὶ, εὑρισκόμενος ἐν Πάτραις, ἐπληροφορήθην παρὰ πολλῶν, ὅτι ὁ εἰρηνοδίκης τοῦ δήμου Δύμης, τοῦ ὁποίου τὸ ὄνομα τώρα λησμονῶ, προέβη εἰς μεγάλας καταχρήσεις, καὶ παρεπονοῦντο ὅλοι σχεδὸν οἱ κάτοικοι τοῦ δήμου διὰ τὴν διαγωγήν του. Αἱ καταχρήσεις εἶχον μεγάλην σχέσιν ἢ μᾶλλον εἶχον βάσιν τὴν φορολογίαν τοῦ οἴνου. Κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔλαβον, ὁ εἰρηνοδίκης εἶχεν ἔλθει εἰς σύμβασιν μετὰ τῶν ἐνοικιαστῶν τῶν ἀδηλώτων οἴνων καὶ ἐξέδιδεν ἀποφάσεις κἄτι χειρότερον παρὰ ὡς Κατῆς. Δὲν ἔδωσα πίστιν, διότι εἶναι δύσκολον νὰ πιστεύσῃ τις ὅτι δικαστικὸν πρόσωπον ἤθελε γείνῃ τόσον ἐπιλῆσμον τοῦ καθήκοντος καὶ τῆς θέσεώς του καὶ προβῇ εἰς τοιαύτας καταχρήσεις, προβῇ δηλαδὴ εἰς συμφωνίαν πρὸς τοὺς ἐνοικιαστάς, ἵνα αὐτὸς ἐκδίδῃ ἀποφάσεις συμφώνως πρὸς τὸ συμφέρον αὐτῶν καὶ λαμβάνῃ μέρος ἐκ τῶν ἐπιδικαζομένων ποσῶν. Ἐζήτησα νὰ ἴδω ἀποφάσεις τοιαύτας, καὶ μοὶ προσεκόμισαν πληθὺν ἀποφάσεων, κατὰ τὰς ὁποίας αἱ ἀνακοπαὶ κατὰ τῶν πρωτοκόλλων, τὰ ὁποῖα συνετάσσοντο κατὰ τῶν διαφόρων φορολογουμένων, ἀπεῤῥίπτοντο ἅπασαι διὰ τὸν αὐτὸν λόγον, ἤτοι ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι εἰς τὰς ἀνακοπὰς δὲν ἐμπεριείχετο ἡ διαμονὴ τοῦ καθ’ οὗ ἡ ἀνακοπή, δηλ. τοῦ ἐνοικιαστοῦ. Ὅταν εἶδον τὰς ἀποφάσεις ταύτας, ὑπέθεσα ὅτι πιθανὸν νὰ ὑπῆρχε τοιαύτη ἔλλειψις, ἡ ὁποία δὲν δίδει τὸ δικαίωμα τῆς ἀποῤῥίψεως κατὰ τὸν νόμον, ἀλλὰ θὰ ἦτο ζήτημα νομικόν. Ἐζήτησα τὰς δικογραφίας, καὶ κατὰ σύμπτωσιν, Κύριοι, ὅλαι αἱ δικογραφίαι, εἰς τὰς ὁποίας ἔῤῥιψα βλέμμα, ἀπεδείκνυον, ὅτι ὅλα τὰ δικόγραφα, τὰ κοινοποιηθέντα εἰς τοὺς ἐνοικιαστάς, ἔφερον ὄχι μόνον τὴν κατοικίαν, ἀλλὰ καὶ τὴν διαμονὴν τῶν διαδίκων πολὺ καλῶς χαρακτηρισμένην. Ἐνόμισα καθῆκόν μου ν’ ἀποταθῶ εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν διὰ τὸν τοιοῦτον εἰρηνοδίκην, τὸν τοιαύτας ἀποφάσεις ἐκδώσαντα, καὶ διότι αἱ ἀποφάσεις αὗται, οὕτως ἐκδιδόμεναι, ἐπὶ τοιούτου ψευδοῦς λόγου πᾶσαι, ὑπεδείκνυον ὅτι ἀληθῆ ἦσαν τὰ κατ’ αὐτοῦ λεγόμενα, ὅτι ἦλθεν εἰς σύμβασιν μετὰ τῶν ἐνοικιαστῶν, καὶ ὅτι ἐλάμβανε χρήματα, ἐκδίδων τοιαύτας ἀποφάσεις. Συνέταξα μήνυσιν ὁ ἴδιος, καὶ τὴν ὑπέβαλα εἰς τὸν Εἰσαγγελέα τῶν ἐν Πάτραις Πλημμελειοδικῶν, ἐν τῇ μηνύσει μου δὲ προσήγαγον καὶ τὰς ἀποφάσεις του καὶ τὰ δικόγραφα, ἐκ τῶν ὁποίων ἀπεδεικνύετο τὸ σκεπτικὸν καὶ τὸ δικαιολογητικὸν τῆς ἀποφάσεως ψευδές. Ἠδύνατό τις, Κύριοι, νὰ εἴπῃ, ὅτι ὁ εἰρηνοδίκης ἐκ παραδρομῆς ὑπέπεσεν εἰς ἓν λάθος, εἰς μίαν ὑπόθεσιν, ἀλλ’ ἐδῶ βλέπετε, ὅτι ὁ εἰρηνοδίκης εἶχεν ἓν καλούπι, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔχυνεν ὅλας τὰς ἀποφάσεις, ἀδιαφορῶν περὶ τῆς ἀδικίας, ἡ ὁποία προσεγίνετο εἰς τοὺς πολίτας, καὶ ὀχυρούμενος εἰς τὸ ἀνέκκλητον τῶν ἀποφάσεων, ἕνεκα τοῦ νόμου περὶ φορολογίας τοῦ οἴνου, διότι, ὡς γνωρίζετε, ὁ νόμος περὶ φορολογίας τοῦ οἴνου, δὲν ἐπιτρέπει ἔφεσιν κατὰ τῶν ἀποφάσεων τῶν ὑπὸ τοῦ εἰρηνοδίκου ἐκδεδομένων. Δὲν ἐγνώριζον, Κύριοι, τὸν εἰρηνοδίκην, ποῖος εἶναι, οὔτε ἐνδιεφερόμην νὰ τὸν μάθω, διότι, ὡς ἠξεύρετε, ὁ δῆμος Δύμης δὲν ὑπάγεται εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου, ἀλλὰ μοὶ ἔκαμε κακὴν ἐντύπωσιν ἡ διαγωγὴ αὕτη τοῦ εἰρηνοδίκου. Ἀνέμενον, Κύριοι, νὰ ἐξετασθῶ ὁ ἴδιος, ὡς μηνυτὴς, ἀνέμενον νὰ ἴδω ἐνέργειαν τῶν δικαστικῶν ἀρχῶν κατὰ τοῦ εἰρηνοδίκου αὐτοῦ, ἀνέμενον ἐνέργειαν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἴδω κατὰ τοῦ εἰρηνοδίκου αὐτοῦ, τοῦ τόσον αὐτοφώρως συλλαμβανομένου καταχραστοῦ, καὶ ὅμως οὐδὲν μέχρι τοῦδε εἶδον! Ὁ λόγος, Κύριοι, εἶναι εὐεξήγητος· διότι κατήντησεν ἡ πειθαρχικὴ ἐξουσία, ἡ ἀνατεθειμένη εἰς τὴν δικαστικὴν ἀρχὴν, ἡ πειθαρχικὴ ἐξουσία ὡς πρὸς τοὺς κατωτέρους δικαστικοὺς ὑπαλλήλους νὰ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν πολιτικήν. Καὶ ὄχι μόνον δὲν ὑπεβλήθη εἰς δίκην, ὄχι μόνον κατηγορία δὲν ἐγένετο κατ’ αὐτοῦ τοῦ ὑπαλλήλου τοῦ δικαστικοῦ, ἀλλὰ καὶ μένει ἀκόμη εἰς τὴν θέσιν του, ἐξασκῶν τὸ ἔργον του! Δὲν θὰ ἔκαμνα λόγον περὶ τούτου, Κύριοι, ἀλλὰ τὸ κακὸν ἐγενικεύθη. Ἤδη λαμβάνω ἐπιστολὰς ἐκ τῆς ἐπαρχίας μου, ὅτι τὸ μόλυσμα εἰσῆλθε καὶ ἐκεῖ, τὸ ἴδιον μόλυσμα. Ἔχω καὶ ἄλλας ἐπιστολὰς, ἀλλ’ ἐνταῦθα ἔχω μίαν ἐκτενῆ, διὰ τῆς ὁποίας ἐκτραγωδοῦνται ἐνέργειαι τοῦ εἰρηνοδίκου Νωνάκριδος, τοῦ ὁποίου τὸ ὄνομα εἶναι Ἀθανάσιος Καμπούρης· δὲν γνωρίζω πόθεν ἕλκει τὸ γένος, ἀλλὰ γνωρίζω ἐκ τῶν ἐπιστολῶν τούτων, ὅτι εἶναι εἰρηνοδίκης τοῦ Εἰρηνοδικείου Νωνάκριδος. Τὸ Εἰρηνοδικεῖον Νωνάκριδος κεῖται εἰς δύο ἐπαρχίας, εἰς τὴν ἐπαρχίαν Καλαβρύτων, τῆς ὁποίας περιλαμβάνει τρεῖς δήμους, καὶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Αἰγιαλείας, τῆς ὁποίας περιλαμβάνει δύο δήμους. Εἶναι μεγάλη ἡ περιφέρεια τοῦ Εἰρηνοδικείου. Ὁ εἰρηνοδίκης οὗτος, καθ’ ἃς πληροφορίας ἔχω, ἦλθεν εἰς συμφωνίαν μετὰ τοῦ ἐνοικιαστοῦ τοῦ φόρου τῶν ἀδηλώτων οἴνων. Ὁ ἐνοικιαστὴς οὗτος, ἢ μᾶλλον ὁ ὑπενοικιαστὴς, εἶναι ὁ υἱὸς τοῦ δημάρχου, περὶ τοῦ ὁποίου προχθὲς ἐπηρώτησα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, τοῦ δημάρχου, ὁ ὁποῖος, καίπερ φυγοδικῶν, διότι παρεπέμφθη ἐπὶ κλοπῇ εἰς τὸ Κακουργοδικεῖον, ἐξακολουθεῖ νὰ διαχειρίζηται τὴν δημαρχικὴν ἐξουσίαν, — ἐνθυμεῖσθε τὴν ἐπερώτησίν μου τὴν προχθεσινὴν περὶ τοῦ δημάρχου τούτου, τοῦ φυγοδικοῦντος, χάριν τοῦ ὁποίου καταπατοῦνται τὰ δικαιώματα τοῦ πρώτου δημαρχικοῦ παρέδρου. — Δυστυχῶς δὲν ἔλαβον ἀπάντησιν περὶ τῆς ἐπὶ τούτου ἐνεργείας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἀλλ’ ὁ υἱὸς τοῦ δημάρχου τούτου, τοῦ ὑποστηριζομένου, φαίνεται, ὑπὸ τῆς πολιτικῆς,— διότι δὲν δύναται νὰ ἐξηγηθῇ ἄλλως τὸ πρᾶγμα — εὑρὼν τὸν εἰρηνοδίκην τὸν κατάλληλον, ἐνόμισε καλὸν νὰ γείνῃ ἐκδοχεὺς, ἢ—διὰ νὰ εἴπω καλλίτερον — νὰ τοῦ μεταβιβασθῇ ἡ ἐνοικίασις τῶν ἀδηλώτων οἴνων ἀπὸ τοὺς ἀρχικοὺς ἐνοικιαστὰς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἠδύναντο νὰ εὕρωσι τὸ μέσον, ὅπως πλουτήσωσι. Γενόμενος δὲ οὗτος ἐνοικιαστής, καθ’ ἃ μοὶ γράφουσιν, ἦλθεν εἰς συνεννόησιν μετὰ τοῦ εἰρηνοδίκου Νωνάκριδος, καὶ ὁ εἰρηνοδίκης ἐξέδωκε σωρείαν ἀποφάσεων, διὰ τῶν ὁποίων, ἁπασῶν ἀνεξαιρέτως, ἀπέῤῥιψε πάσας τὰς ἀνακοπὰς κατὰ τῶν πρωτοκόλλων τοῦ ἐνοικιαστοῦ αὐτοῦ, τὰς ἀπέῤῥιψε δὲ καὶ κατὰ τύπους καὶ κατ’ οὐσίαν...

§67ΠΕΡΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς ἀναφέρητε καμμίαν ἀπόφασιν;

§68ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχω ἀριθμούς.

§69ΠΕΡΡΟΣ. Τί νὰ τοὺς κάμωμεν; νὰ προκαλέσητε νὰ σᾶς φέρωσιν ἀποφάσεις, καὶ τότε νὰ γείνῃ λόγος· ἄλλως εἶναι ἄδικον νὰ κατακρίνωμεν πρόσωπα.

§70ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τοῦτο θὰ ζητήσω.

§71ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Κατόπιν τῆς προχθεσινῆς ὑμῶν ἐπερωτήσεως ἐτηλεγράφησα ἀμέσως, ὅπως λάβω πληροφορίας περὶ τοῦ δημάρχου ἐκείνου, φυγοδίκου ἢ φυγοδικοῦντος, δὲν ἔλαβον ὅμως ἀκόμη αὐτάς. Περιμένω νὰ τὰς λάβω, διὰ νὰ τὰς ἀνακοινώσω.

§72ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀπορῶ πῶς δὲν ἐλάβετε περὶ τόσον σπουδαίου ζητήματος ἀμέσως πληροφορίας, καὶ δι’ αὐτὸ σᾶς ἠρώτησα καὶ προχθὲς, πῶς δὲν σᾶς ἐδόθη ἀμέσως ἡ ἀναφορά.

§73ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Αὐτὸ ἀκριβῶς θὰ ἐξετάσω.

§74ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὸ σᾶς παρακαλῶ. Κύριοι, διὰ νὰ λέγω τοιαῦτα πράγματα περὶ ἑνὸς δικαστικοῦ προσώπου, ἔχω βεβαίως ἀσφαλεῖς πληροφορίας, καὶ ἀναλαμβάνω τὴν εὐθύνην τῶν λεγομένων μου. Ὥστε ἦτο ἄκαιρος, νομίζω, ἡ παρατήρησις, ἡ ὁποία ἐγένετο ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου. Ὡς γνωρίζετε, Κύριοι, εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας συμβαίνει ὅ,τι βεβαίως καὶ εἰς τὴν ἰδικήν μου. Οἱ φίλοι τῆς ἰσχυούσης πολιτικῆς μερίδος δὲν ἔχουσι νὰ φοβηθῶσιν οὔτε δι’ αὐτὸν τὸν φόρον τῶν ἀδηλώτων οἴνων, διότι ἐπεκράτησε—κακῶς ἴσως—ἡ ἰδέα, ὅτι ἡ ἐξουσία δύναται καὶ εἰς τοῦτο νὰ ἐπέμβῃ, εἰς τὸ νὰ κατακυρωθῶσιν οἱ φόροι τῶν ἀδηλώτων οἴνων εἰς φίλους τοῦ κόμματος, καὶ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, δὲν ἠξεύρω πῶς, ἐπιτυγχάνεται, ἀλλὰ οἱ φίλοι τοῦ κόμματος, ἀναδεικνυόμενοι ἐνοικιασταὶ τῶν ἀδηλώτων οἴνων, ἀναλαμβάνουσιν ὑποχρεώσεις ἀπέναντι αὐτοῦ τοῦ κόμματος. Μὴ παραξενεύεσθε, Κύριοι, διότι ὁμιλῶ οὕτω περὶ κομματικῆς ἐνεργείας, διότι ὅλοι γνωρίζομεν, ὅτι δυστυχῶς ἐκεῖ μᾶς κατήντησε τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον μᾶς διέπει. Ἀναλαμβάνουσι λοιπὸν ὑποχρεώσεις ἀπέναντι τῆς πολιτικῆς, καὶ δὲν δύνανται νὰ ἐκδώσωσι ψευδῆ ἢ ὑπερβολικὰ πρωτόκολλα καὶ κατὰ τῶν φίλων τῆς μερίδος, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκουσιν. Ἐννοεῖτε λοιπὸν, τί συμβαίνει ἐντεῦθεν· διὰ νὰ κερδήσωσι πλειότερα, ἀναγκάζονται ὅσον τὸ δυνατὸν πλειότερα ψευδῆ πρωτόκολλα κατὰ τῶν ἀντιθέτων νὰ ἐκδώσωσι, καὶ οὕτω πως ἐπιτυγχάνεται διπλοῦς σκοπὸς, καὶ αὐτοὶ ὠφελοῦνται πολὺ, καὶ οἱ ἀντίθετοι πιέζονται καὶ καταβασανίζονται. Ἓν, Κύριοι, ἄσυλον, διὰ νὰ εἴπω οὕτω, ὑπῆρχεν, ἡ δικαστικὴ ἐξουσία, εἰς τὴν ὁποίαν ἠδύναντο νὰ προσέλθωσιν, ἀνακόπτοντες τὰ ψευδῆ αὐτὰ πρωτόκολλα, καὶ νὰ δικαιωθῶσιν ὑπὸ τῆς Δικαιοσύνης. Κατὰ τὸν τρόπον τοῦτον, καὶ ἰδίως ἕνεκα τοῦ ἀνεκκλήτου τῶν ἀποφάσεων τῶν εἰρηνοδικῶν, ἔλειψε καὶ αὐτὸ τὸ καταφύγιον, ἔλειψε καὶ αὐτὴ ἡ ἐγγύησις, καὶ οἱ ἄνθρωποι μένουσιν ἔκθετοι ἐντελῶς. Ἔχω ἐδῶ, Κύριοι, πληθῶν ἀποφάσεων τοῦ εἰρηνοδίκου αὐτοῦ. Ἡ διαγωγή του, ἔφθασε μέχρι τοιούτου σημείου, ὥστε ἐκ τῶν πέντε δικηγόρων, ἐπιστημόνων δικηγόρων, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς τὸ Εἰρηνοδικεῖον ἐκεῖνο, οἱ τέσσαρες ὑπέβαλον τὰς παραιτήσεις των, μοὶ γράφουσι δὲ ὅλοι, ὅτι ἀνεφέρθησαν καὶ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης περὶ τῆς καταστάσεως αὐτῆς, τὴν ὁποίαν θεωροῦσι πλέον ἀφόρητον, καὶ ἐδήλωσαν, ὅτι εἶναι ἀδύνατον πλέον νὰ συνεργασθῶσι μετὰ τοιούτου διεφθαρμένου εἰρηνοδίκου. Πιστεύω, ὅτι καὶ οἱ κύριοι ἐξ Αἰγιαλείας συνάδελφοι θὰ ἔχωσι πληροφορηθῆ περὶ τῆς διαγωγῆς αὐτοῦ τοῦ εἰρηνοδίκου.

§75ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μετετέθη αὐτὸς κατόπιν τῶν τοιούτων παραστάσεων εἰς τὸ Ὑπουργεῖον.

§76ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πότε;

§77ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τώρα.

§78ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Σήμερον; χθές; προχθές; Ἀκόμη καλλίτερον. Τοῦτο τιμᾷ τὸν μεταθέσαντα.

§79ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφορᾷ ποινικὴν καταδίωξιν.

§80ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι, ἀφοῦ μὲ βλέπετε ὁμιλοῦντα μετ’ ἀγανακτήσεως ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ἔχω δίκαιον, διότι καὶ ἡ ἁρμοδία ἀρχὴ ἔλαβε γνῶσιν τῶν καταχρήσεων αὐτοῦ καὶ προέβη εἰς τὴν μετάθεσίν του.

§81ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως. Ἅμα ἔλαβε γνῶσιν, ἀμέσως προέβη.

§82ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ δὲν θὰ περιωριζόμην εἰς τοῦτο, Κύριοι. Θὰ παρεκάλουν, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἵνα διατάξῃ ν’ ἀποσταλῇ ἐκεῖ ἀνακριτὴς, ὅπως ἐξακριβώσῃ τὰς διαφόρους ἐγκληματικὰς πράξεις, εἰς τὰς ὁποίας ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος εἰρηνοδίκης ὑπέπεσεν. Ἐκεῖ θὰ ἴδητε, Κύριοι, ὅτι ἡ Δικαιοσύνη ἰδίως εἰς τὸ στάδιον αὐτὸ τὸ εἰρηνοδικειακὸν χωλαίνει πολύ. Νομίζω ὅτι, ἂν μεταβῇ ἐκεῖ ἀνακριτὴς καὶ ἀνακρίνῃ ἐπὶ τῆς διαγωγῆς τοῦ εἰρηνοδίκου τούτου, θ’ ἀνακαλύψῃ πράγματα, τὰ ὁποῖα θὰ σᾶς κάμωσι νὰ φρίξητε, καὶ νομίζω ὅτι τότε τὸ Ὑπουργεῖον θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ προκαλέσῃ τὴν ἀπόλυσιν αὐτοῦ, καὶ ὄχι τὴν μετάθεσίν του, διότι ὁ τοιοῦτος εἰρηνοδίκης διὰ τῆς μεταθέσεως μεταφέρει τὸ κακὸν ἀπὸ τοῦ ἑνὸς τόπου εἰς τὸν ἄλλον. Ἡ μετάθεσις δὲν ὠφελεῖ. Ἡ ἐκ τῆς ῥίζης ἀποκοπὴ τοῦ κακοῦ δύναται νὰ ὠφελήσῃ. Ἐπειδὴ ὅμως, Κύριοι, τὸ ζήτημα ἔρχεται ἀφ’ ἑαυτοῦ περὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου, θὰ ἐκφράσω παράπονον κατὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, ὅτι, ἐνῷ ἄλλοτε ἐζήτησα νὰ ἀναγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω πρὸ πολλοῦ, περὶ στρεμματικῆς φορολογίας τῶν ἀμπέλων καὶ τῶν ἀγρῶν καὶ τῆς δι’ αὐτῆς ἀντικαταστάσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου, αὐτοῦ τοῦ ἀπεχθοῦς φόρου, τοῦ ὁποίου βλέπετε τὰς συνεπείας, δὲν ἀνεγράφη ἐν τούτοις ἀκόμη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ ὑποδείξῃ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον, ὅτι πρέπει νὰ ἀναγραφῇ, καὶ νὰ ἐπιμείνῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἀπόφασίν της ἐκείνην, ὅτι ὄχι μόνον πρέπει νὰ ἀναγραφῇ, ἀλλὰ πρέπει καὶ νὰ προηγηθῇ πολλῶν ἄλλων ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναγεγραμμένα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει καὶ τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσι τόσον τὸ κατεπεῖγον καὶ τόσην τὴν σπουδαιότητα, ὅσην ἡ πρότασις αὕτη. Νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει κανεὶς, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ φρονῇ, ὅτι πρέπει πλέον νὰ πέσῃ αὐτὸς ὁ φόρος, καὶ συμφωνότατος μεθ’ ἡμῶν εἶναι καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἀναγνωρίζει, ὅτι ὁ φόρος αὐτὸς ἔχει ὅλα τὰ ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα τοσάκις ἐξετραγῳδήσαμεν ἀπ’ ἐδῶ, καὶ ὅτι πρέπει πλέον νὰ λείψῃ· ἰδίως, Κύριοι, πρέπει νὰ λείψῃ, διότι, ἐνῷ δι’ αὐτοῦ ἐπιβάλλονται μεγάλα βάρη εἰς τὸν λαὸν, εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον δὲν εἰσέρχεται παρὰ ἐλάχιστον ποσόν. Γνωρίζετε πάντες εἰς ποῖον ποσὸν ἐνοικιάζονται οἱ ἀδήλωτοι οἶνοι, ἀλλὰ γνωρίζετε συνάμα καὶ ποῖα ποσὰ—ἀμύθητα ποσὰ—εἰσπράττουσιν οἱ ἐνοικιασταὶ τῶν ἀδηλώτων οἴνων. Γνωρίζω ἐκ τῆς ἐπαρχίας μου, ὅτι εἰς ἕνα δῆμον, τὸν τῆς Κραθίδος, οἱ ἀδήλωτοι οἶνοι ἐνοικιάσθησαν κατὰ τὸ παρελθὸν ἢ προπαρελθὸν ἔτος ἀντὶ 170 δραχμῶν, οἱ ἐνοικιασταὶ δὲ, χωρὶς νὰ ἐκδώσωσι κανὲν πρωτόκολλον, διότι τὴν ἐνοικίασιν εἶχον ἀναλάβει ἀπὸ κοινοῦ οἱ κάτοικοι,—διότι γίνονται καὶ τοιαῦται συμφωνίαι, πρὸς βλάβην τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου,—τὴν εἶχον ἀναλάβει πολλαὶ ὁμάδες, ἵνα φορολογήσωσιν ἐπιεικῶς τοὺς κατοίκους, ἐνῷ τοὺς εἶχον ἐνοικιάσει ἀντὶ 170 δραχμῶν καὶ ἐλάμβανον μόνον ἓν λεπτὸν καὶ ἥμισυ...

§83ΒΟΖΙΚΗΣ. Μόνον τὸ νόμιμον.

§84ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ νόμιμον καὶ κάτω τοῦ νομίμου πολλάκις... Καὶ ἐνῷ εἶχον ἐνοικιάσει τὸν φόρον τοῦτον ἀντὶ 170 δραχμῶν, εἰσέπραξαν 11,000, οὕτω πως φορολογήσαντες τοὺς κατοίκους, χωρὶς νὰ προσφύγωσι ποσῶς εἰς πρωτόκολλα καὶ εἰς τὴν δικαστικὴν ἐξουσίαν. Φαντάσθητε, τί γίνεται ἐκ μέρους ἐκείνων, οἵτινες καταφεύγουσιν εἰς τοιαῦτα ψευδῆ πρωτόκολλα καὶ τοιαύτας συνεννοήσεις μετὰ τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας! Εἶναι λοιπὸν τερατώδης ὁ φόρος αὐτός. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πρὸς δικαιολογίαν τῆς ἐπιμονῆς του ἐν τῇ διατηρήσει τοῦ φόρου τούτου, ἰσχυρίσθη, ὅτι προκειμένου περὶ τοῦ συμβιβασμοῦ, δὲν πρέπει νὰ δείξωμεν εἰς τοὺς δανειστάς μας, ὅτι, ἐνῷ εὑρισκόμεθα ἐν πτωχεύσει, ἡμεῖς μ’ ὅλα ταῦτα προβαίνομεν εἰς μεταβολὰς τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ἡμεῖς, Κύριοι, οὐδέποτε παρεκινήσαμεν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ προέλθῃ εἰς μεταβολὰς τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους. Ἡμεῖς, προτείνοντες τὴν στρεμματικὴν φορολογίαν, φρονοῦμεν καὶ ἀπεδείξαμεν πολλάκις εἰς τὴν Βουλὴν, συζητήσαντες ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ὅτι διὰ τῆς στρεμματικῆς φορολογίας οὐ μόνον δὲν θέλουσιν ἐλαττωθῆ τὰ ἔσοδα τοῦ Δημοσίου ἐκ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ἀλλὰ καὶ θέλουσιν αὐξηθῆ. Ἐπιτρέψατέ μοι, Κύριοι, νὰ ἐπιμείνω ὀλίγον εἰς τοῦτο μόνον τὸ ζήτημα,—διότι δὲν θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ φόρου—τὸ ὅτι δὲν θὰ ἐλαττωθῶσι τὰ ἔσοδα. Ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, Κύριοι, εἰς τὴν ὁποίαν—ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω—πάντα τὰ μέλη εὑρίσκονται σύμφωνα περὶ τῆς καταργήσεως τοῦ φόρου τούτου, ἐγένετο συζήτησις περὶ τούτου, καὶ ἐξήχθη ἐκεῖ ἐκ τῶν διαφόρων γνωμῶν, ὅτι ἡ ἔκτασις τῶν ἀμπέλων οὐδέποτε εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναι μικροτέρα τοῦ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἑκατομμυρίου στρεμμάτων. Ἂν ὑπολογίσητε πρὸς δύο δραχμὰς κατὰ στρέμμα, κατὰ μέσον ὅρον, φορολογουμένην τὴν ἔκτασιν ταύτην, τὸ Δημόσιον θὰ ἔχῃ 3,000,000 δρ. ἔσοδα. Ὥστε θὰ δύναται καὶ μὲ ὀλιγώτερον ποσὸν νὰ φορολογήσῃ ἕκαστον στρέμμα, ἐὰν θέλῃ μόνον τὰ δύο ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα σήμερον εἰσπράττει ἐκ τοῦ οἴνου, νὰ εἰσπράξῃ. Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ ἐλαττώσεως τῶν ἐσόδων, καὶ ἀπορῶ, πῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ὡμίλει πρὸ τῶν ἐκλογῶν κατὰ τοῦ φόρου τούτου, ἐμμένει εἰς αὐτόν. Ἐγὼ μάλιστα κατὰ τὰς ἐκλογὰς, Κύριοι, μανθάνων ὅτι οἱ ἀντίθετοί μου πολὺ ἀξιεπαίνως ὑπέσχοντο μεταξὺ τῶν ἄλλων καὶ τοῦτο, ὅτι θέλουσι συντελέσει εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου αὐτοῦ, τοῦ ἐπαχθοῦς, τοὺς ἐδικαίωσα, ὅταν ἤκουσα, ὅτι καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὰ αὐτὰ ὑπέσχετο ἐν ἄλλαις περιφερείαις, τὰς ὁποίας διῆλθεν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μὲ κάμνει νὰ ἀπορῶ, καὶ τὸ ὁποῖον βεβαίως φαίνεται ἀδικαιολόγητον, εἶναι, διατὶ οἱ κύριοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι εἰς τοιαύτας προέβαινον τότε ὑποσχέσεις, δὲν ἐπιμένουσιν ἤδη εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν ταύτης τουλάχιστον τῆς ὑποχρεώσεως, τῆς καταργήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου καὶ τῆς ἀντικαταστάσεως αὐτοῦ δι’ ἄλλου φόρου, μὴ τόσον ἐπαχθοῦς, ἐπωφελεστέρου δὲ εἰς τὸ Δημόσιον καὶ μὴ ἀφήνοντος στάδιον ἀνοικτὸν εἰς τοιαύτας καταχρήσεις, περὶ τῶν ὁποίων ἠκούσατε. Παρακαλῶ λοιπὸν, Κύριοι, νὰ συνταυτίσητε τὴν ἰδικήν σας μετὰ τῆς ἰδικῆς μου γνώμης εἰς τὸ νὰ προηγηθῇ ἡ συζήτησις αὕτη περὶ τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου πρὸ πάντων τῶν ἄλλων ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσι τόσην σοβαρότητα, οὔτε τόσον τὸ κατεπεῖγον.

§85ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιλαμβανόμενος τῆς εὐκαιρίας, τὴν ὁποίαν χορηγεῖ εἰς τὴν Βουλὴν ἡ ἐπερώτησις τοῦ κ. ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτοῦ, νομίζω ὅτι καὶ ἐγὼ ἔχω καθῆκον νὰ συστήσω τὴν ἐπερώτησιν ταύτην καὶ ἐντείνω, ὅση μοι δύναμις, τὴν ἐμὴν φωνὴν, ἵνα διαμαρτυρηθῶ κατὰ τῆς ἀδικίας, ἥτις γίνεται κατὰ τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν, ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ ἰσχύοντος νῦν νόμου περὶ τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων ἐξετραγῴδησε πρὸ ὀλίγου τὰ παθήματα τῶν συμπολιτῶν αὐτοῦ ἐν τῷ δήμῳ Νωνάκριδος, ὡς καὶ τὰ παθήματα τῶν δημοτῶν τοῦ δήμου Δύμης, ἕνεκα τῶν καταχρήσεων, αἵτινες τελοῦνται ἐκεῖ ὑπὸ τοῦ εἰρηνοδίκου· ἀλλὰ, ὡς διακόπτων πρὸ ὀλίγου τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον εἶπον, αἱ καταχρήσεις αὗται δὲν εἶναι μόνον καταχρήσεις τοπικαὶ, εἶναι καταχρήσεις, αἵτινες συμβαίνουσιν ἐν ἅπασι τοῖς δήμοις τοῦ Κράτους, παρ’ ἅπασι σχεδὸν τοῖς Εἰρηνοδικείοις. Σήμερον, ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ νόμου τοῦ ἰσχύοντος, οἱ εἰρηνοδίκαι, ἀπέβησαν ἡ ἀληθὴς μάστιξ τῶν φορολογουμένων. Δὲν λέγω πάντες οἱ εἰρηνοδίκαι, διότι ἐν τῷ κλάδῳ τῷ εἰρηνοδικειακῷ βεβαίως ὑπάρχουσι καὶ ἐξαιρέσεις ἐντίμων καὶ ἱκανῶν ὑπαλλήλων, ἀλλὰ πλεῖστοι ὅσοι μεταξὺ αὐτῶν, ὡς εἶπον, ἀπέβησαν ἡ ἀληθὴς μάστιξ τῶν φορολογουμένων. Καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἄλλως τὸ πρᾶγμα, διότι, ὡς ἔλεγον, αὐτὸς ὁ νόμος περὶ φορολογίας τοῦ οἴνου δίδει ἀφορμὴν εἰς τοιαύτας παρεκτροπὰς, διότι ἔχει τὸ μέγιστον ἁμάρτημα ἐν ἑαυτῷ, ἵνα καθιστᾷ τοὺς εἰρηνοδίκας, τοὺς κατωτάτους λειτουργοὺς τῆς δικαιοσύνης, ἁρμοδίους, ὅπως δικάζωσιν ἀνεκκλήτως. Εἶναι πρόχειρον δὲ νὰ καταδειχθῇ εἰς ποῖα ἀτοπήματα καὶ εἰς ποίας καταχρήσεις δύνανται νὰ φθάσωσιν οἱ δικαστικοὶ οὗτοι ὑπάλληλοι, ὅταν ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἔχωσιν ἀπέναντί των ἀσθενῆ τινα φορολογούμενον, ὅστις διαμφισβητεῖ τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ νὰ καταβάλῃ εἰς τὸν ἐνοικιαστὴν τῶν ἀδηλώτων οἴνων πέντε ἢ δέκα ἢ εἴκοσι δραχμὰς, ἀφ’ ἑτέρου δὲ σύσσωμον ὁμάδα, δύο, τριῶν, πέντε ἢ δέκα ἐνοικιαστῶν τοῦ φόρου τῶν ἀδηλώτων οἴνων, οἵτινες ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ ἐνδιαφέρονται περὶ μεγάλου ποσοῦ, περὶ δεκάδων χιλιάδων δραχμῶν, καὶ οἵτινες ἔχουσι πᾶσαν τὴν δύναμιν, ἵνα διαφθείρωσι τὴν συνείδησιν τοῦ εἰρηνοδίκου. Τοιαῦτα σκάνδαλα δύναμαι νὰ εἴπω, τελοῦνται εἰς πλεῖστα ὅσα Εἰρηνοδικεῖα τοῦ Κράτους. Γνωρίζω εἰρηνοδίκας, καὶ δὴ ἐν τῇ ἐμῇ ἐπαρχίᾳ, οἵτινες ἀποφάσεις ἐκδοθείσας ἤδη καὶ δημοσιευθείσας ἀνεκάλεσαν χάριν τῶν ἐνοικιαστῶν, τοιοῦτος δὲ εἶναι ὁ εἰρηνοδίκης Οἰχαλίας, ὀνόματι Κουτήφαρης. Γνωρίζω εἰρηνοδίκας, οἵτινες τὸν ἐπαχθέντα παρὰ τοῦ ἀνακόπτοντος τὸ πρωτόκολλον φορολογουμένου ὅρκον, χωρὶς νὰ ἐπιβάλωσιν εἰς τὸν ἐνοικιαστὴν, χωρὶς νὰ ἐπιβάλωσι τὸν ἀντεπαγόμενον ὅρκον εἰς τὸν ἀνακόπτοντα φορολογούμενον, οὔτε μνείαν ποιούμενοι περὶ τοῦ ἐπαχθέντος ὅρκου ἐν τῇ ἀποφάσει αὑτῶν, ἐξέδωκαν ὁριστικὰς ἀποφάσεις, καταδικάζοντες τὸν πτωχὸν φορολογούμενον νὰ πληρώσῃ τὸ αἰτούμενον ποσόν. Γνωρίζω εἰρηνοδίκας, οἵτινες τὴν ἔνστασιν περὶ πλαστότητος τῶν πρωτοκόλλων παρέλειψαν νὰ ἐξετάσωσιν, ἐκδόντες ὁριστικὴν καὶ τελεσίδικον ἀπόφασιν. Πάντα δὲ ταῦτα τὰ ὄργια ἐτελέσθησαν, διότι ἐμεσολάβησεν ἐκεῖνος, ὅστις εἶναι ὁ μέγιστος διαφθορεὺς, τὸ χρῆμα, τὸ διαφθεῖρον τὰς συνειδήσεις τῶν δικαστικῶν τούτων ὑπαλλήλων. Καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ ἄλλως, ὡς ἔλεγον πρὸ ὀλίγου, ὑπὸ τὸ κράτος τόσον ἐσφαλμένου, τόσον κακοῦ νόμου, ὡς ὁ νόμος περὶ φορολογίας τοῦ οἴνου, ἀφοῦ ἀφήνομεν εἰς τὴν ἐξουσίαν τῶν εἰρηνοδικῶν νὰ δικάζωσιν ἀνεκκλήτως ὑποθέσεις δεκάδων χιλιάδων δραχμῶν,—διότι εἰς τοσοῦτον ποσὸν συλλήβδην ἀνέρχονται αἱ ὑποθέσεις αἱ δικαζόμεναι ὑπ’ αὐτῶν, προκειμένου περὶ φορολογίας ἀδηλώτων οἴνων,—ὅταν, λέγω, ἀφήνωμεν εἰς τὴν ἐξουσίαν τῶν εἰρηνοδικῶν ὑποθέσεις τόσον μεγάλων ποσῶν, χωρὶς νὰ ἐπιτρέπωμεν τὴν ἔφεσιν κατὰ τῶν ἀποφάσεων τούτων. Ἡ κατάστασις αὕτη, κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐπὶ πολὺ ἀκόμη, διότι ἐξακολουθοῦσα—τὸ ἀπεύχομαι, ἀλλ’ εἶμαι βέβαιος,—θέλει περιαγάγει τὴν κοινωνίαν ἡμῶν εἰς μέγιστα κακά. Στάσεις ἐγένοντο ἤδη κατὰ τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας, στάσεις ἐγένοντο κατὰ τῆς χωροφυλακῆς, στάσεις ἐγένετο κατὰ τῶν εἰσαγγελέων καὶ τῶν μοιράρχων παρὰ τῶν φορολογουμένων, προκειμένου νὰ διαῤῥηχθῶσιν αἱ θύραι τῶν οἰκιῶν αὐτῶν, καὶ πλεῖσται ὅσαι ἔγειναν κατηγορίαι, καὶ πλεῖσται μηνύσεις εὑρίσκονται ἐν τοῖς γραφείοις τῶν διαφόρων Εἰσαγγελιῶν. Τοὺς φορολογουμένους πνίγει τὸ δίκαιον αὐτῶν. Ὅταν τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα πληρόνουσι, δὲν εἰσέρχωνται εἰς τὰ δημόσια ταμεῖα, ἀλλὰ λαμβάνωσιν αὐτὰ οἱ ἐνοικιασταὶ καὶ ἡ περὶ τούτους περιστρεφομένη ἀχρεία σπεῖρα, δικαίως ἐξεγείρεται ἡ συνείδησις τῶν φορολογουμένων. Σήμερον οἱ πολῖται Ἕλληνες διὰ τοῦ νόμου περὶ φορολογίας τοῦ οἴνου δὲν εἶναι φόρου ὑποτελεῖς πρὸς τὸ Δημόσιον, ἀλλὰ εἶναι φόρου ὑποτελεῖς πρὸς τοὺς ἐνοικιαστὰς καὶ τοὺς εἰρηνοδίκας. Σᾶς εἶπε πρὸ ὀλίγου ἀξιότιμος συνάδελφος ἀντὶ πόσου ποσοῦ ἐνοικιάσθη ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ του ὁ φόρος τῶν ἀδηλώτων οἴνων, καὶ ποῖον ποσὸν εἰσέπραξαν οἱ ἐνοικιασταί. Ὅταν λοιπὸν γνωρίζῃ ὁ φορολογούμενος, ὅτι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον καταβάλλει, δὲν εἰσέρχεται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἀλλὰ εἰς τὰ θυλάκια ἄλλων, δικαίως ἀγανακτεῖ καὶ δικαίως προβαίνει εἰς στασιαστικὰ μέτρα. Καὶ γνωρίζετε, Κύριοι, κατὰ τίνα τρόπον ἐνεργοῦνται αἱ ἐνοικιάσεις. Βεβαίως δὲν ἀποκλείονται οἱ μὴ λογιζόμενοι φίλοι τῶν ἰσχυόντων πολιτικῶν καὶ τῆς ἑκάστοτε Κυβερνήσεως τοῦ δικαιώματος τοῦ πλειοδοτεῖν, ἀλλ’ ὑπάρχει ἄλλη μέθοδος, δι’ ἧς ἀποκλείονται οἱ μὴ φίλοι, ἡ μέθοδος, καθ’ ἣν ὁ μὴ φίλος τῆς Κυβερνήσεως, ἀναδεικνυόμενος ἐνοικιαστής, οὐδὲν δύναται νὰ εἰσπράξῃ, διότι οὐδεμίαν συνδρομὴν θὰ λάβῃ παρὰ τῶν ἀρχῶν, καὶ οὕτω τὸ στάδιον μένει ἐλεύθερον εἰς τοὺς προστατευομένους παρὰ τῶν ἰσχυρῶν. Οὗτοι δὲ τὰ πάντα πράττουσι καὶ μετέρχονται, ὅπως φορολογῶσι βαρύτατα καὶ ἀδικώτατα τοὺς φορολογουμένους. Τὰ γεγονότα ταῦτα καθιστῶσι μίαν κατάστασιν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἀνεκτὴ ἐπὶ πλέον. Σᾶς εἶπον πρὸ ὀλίγου, ὅτι ἐξηγέρθη καὶ ἐξεγείρεται ὁ λαὸς, ἀρνούμενος νὰ καταβάλῃ φόρον, ὁ ὁποῖος, ἀδικώτατος μὲν κατ’ οὐσίαν, ἐξ ἄλλου δὲν εἰσέρχεται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἀλλὰ χρησιμεύει, ἵνα πλουτίζῃ τοὺς ἐνοικιαστάς. Ὑπάρχει δὲ ἄμεσος κίνδυνος νὰ εὑρεθῶμεν ἐν τῷ μέλλοντι ἀπέναντι σοβαρωτέρων γεγονότων, ἂν τάχιστα δὲν μεριμνήσωμεν πρὸς ἄρσιν τῶν κακῶν τούτων. Διὰ τὸν λόγον αὐτὸν νομίζω, ὅτι εἶναι πλέον ἢ δίκαιον νὰ ληφθῇ τέλος ἓν μέτρον, καὶ εἶναι ἤδη καιρὸς πρὸς τοῦτο, διότι οὐ μόνον ὡρίμασεν, ἀλλὰ καὶ ἐσάπισε πλέον τὸ ζήτημα τοῦτο. Δὲν ἐννοῶ τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου, ἀλλὰ τὴν μεταῤῥύθμισιν τοῦ νόμου κατὰ τρόπον, ὥστε τὸ μὲν Δημόσιον νὰ μὴ ζημιῶται, οἱ δὲ φορολογούμενοι νὰ μὴ καταπιέζωνται ἀδίκως· διότι, ὅπως φορολογεῖται σήμερον ὁ οἶνος, μὲ τὸν φόρον τὸν ἔγγειον καὶ τὸν φόρον τῆς λιανικῆς πωλήσεως, σχεδὸν δὲν ἔχει ἀξίαν, ἢ δὲν ἔχει παντάπασιν ἀξίαν. Ἐνόμισα, κύριε Πρόεδρε, ὅτι εἶχον καθῆκον, δοθείσης εὐκαιρίας, νὰ ὑψώσω καὶ ἐγὼ φωνὴν καὶ ἐπιστήσω τὴν μέριμναν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς, ἀσχέτως ἀποχρώσεως ἢ συμπαθείας πολιτικῆς, ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ἵνα δώσωμεν ἓν τέλος εἰς τὴν κατάστασιν ταύτην, ἥτις δὲν εἶναι πλέον ἀνεκτὴ καὶ θὰ μᾶς φέρῃ εἰς μεγάλα ἄτοπα. Παρεκλήθην ὅπως καταθέσω εἰς τὸ Προεδρεῖον ἀναφορὰν, ὑπογεγραμμένην παρὰ πλείστων κατοίκων Στυμφαλίας, παραπονουμένων διὰ τὸν τρόπον τῆς ἐκτελέως ἔργου τινὸς δημοσίου ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Κορινθίας, τῆς ἀποξηράνσεως λίμνης τινὸς, ἕνεκα τῆς ὁποίας προσγίνονται σπουδαιόταται ζημίαι εἰς τοὺς πολίτας αὐτοὺς διὰ τῆς κατακλύσεως τῶν ἀγρῶν αὐτῶν, κειμένων ἐν τῇ πεδιάδι τῇ μεταξὺ τῶν λιμνῶν Καίσαρι καὶ Στυμφαλίας. Ἐὰν τὰ παράπονα αὐτῶν ταῦτα ὦσι βάσιμα, φαίνεται ὅτι ἡ Πολιτεία δὲν ἔπραξε τὸ καθ’ ἑαυτὴν, ὅπως προλάβῃ τὰς ζημίας τῶν πολιτῶν. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως παράσχῃ πληροφορίας περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, καὶ, σχετίζων τὴν ἀναφορὰν ταύτην πρὸς τὸν ὅλον φάκελλον τῆς ὑποθέσεως, τὸν εὑρισκόμενον ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, προσαγάγῃ ἅπαντα τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα τὴν ὑπόθεσιν ταύτην.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μερλόπουλος κατέθηκεν ἔγγραφον ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἀναφορὰν τινα κατοίκων Μεσσήνης.

§87ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν κατήγγειλα ὅσα οἱ προλαλήσαντες ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἀνέφεραν σήμερον, ἀλλ’ ἐλησμόνησα νὰ προσθέσω, ὅτι τινὲς τῶν εἰρηνοδικῶν ἔρχονται εἰς συμφωνίας μετὰ τῶν ἐνοικιαστῶν, ὄχι μόνον ὅπως διαῤῥήξωσι τὰς θύρας τῶν οἰνοπαραγωγῶν, ἀπόντων κατὰ τὴν καταμέτρησιν, ἀλλὰ καὶ πρωτόκολλα ὑπογράψωσιν, ἀναγράφοντα διπλάσιον ποσὸν τοῦ πραγματικοῦ, καὶ ἀποφάσεις ἐκδώσωσιν ὑπὲρ τῶν ἐνοικιαστῶν, ἐπιδικαζούσας ὁλόκληρον τὸ ἐν τοῖς πρωτοκόλλοις ποσόν. Εἷς δὲ εἰρηνοδίκης ἄλλοτε Οἰχαλίας, ὀνόματι Ἀλκιβιάδης Γκιουράνοβιτς, συνεφώνησε μετὰ τῶν ἐνοικιαστῶν, καὶ λαβὼν 600 δραχμὰς, ὑπέγραψεν ἅπαντα τὰ πρωτόκολλα...

§88ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πότε συνέβη αὐτό;

§89ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Εἰς τὰ 1894... Εἶναι καιρὸς λοιπὸν ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ περὶ τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου καὶ μάλιστα περὶ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ὑπέβαλον. Ἐὰν θέλῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ εἰσαγάγῃ νομοσχέδιον διαφορετικὸν, ὀφείλει νὰ εἰσαγάγῃ αὐτὸ, ὅπως ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ ποῖον νομίζει ὠφελιμώτερον εἰς τοὺς οἰνοπαραγωγοὺς, ἵνα ἔλθωμεν εἰς ἓν ἀποτέλεσμα, διότι ὁ λαὸς, καὶ ἰδίως οἱ οἰνοπαραγωγοὶ, ὄχι μόνον δὲν ἀπολαμβάνουσιν, ἀλλὰ τοὐναντίον πληρόνουσι φόρον πλέον τῆς ἀξίας τοῦ παραγομένου οἴνου. Ἡ ἔκθεσίς μου ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περιλαμβάνει ταῦτα, ἑπομένως δέον νὰ ληφθῇ μέτρον διὰ νόμου, ἵνα μὴ ἀδικῶνται οἱ φορολογούμενοι τοσοῦτον ἀπηνῶς παρὰ τῶν ἐνοικιαστῶν, οἵτινες ἔρχονται ἐκ τῶν προτέρων εἰς συμφωνίας μὲ τὰ μέλη τὰ ἀποτελοῦντα τὴν ἐπιτροπὴν τῆς καταμετρήσεως τῶν οἴνων, καὶ γίνονται τοσοῦτον σκανδαλωδῶς ταῦτα, ὥστε οὐδεὶς Βουλευτὴς, ὑπαγόμενος εἰς τοιαύτην φορολογίαν, θέλει τὰ ἀρνηθῆ.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δαγρὲς ἔχει τὸν λόγον.

§91ΔΑΓΡΕΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος καὶ ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, νὰ βεβαιώσω τὰ πρὸ μικροῦ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Μεσσήνης κ. Μερλοπούλου, εἶμαι ἐπὶ πλέον ὑποχρεωμένως νὰ δηλώσω, ὅτι κατὰ τὸ τρέχον ἔτος ἀμφιβάλλω ἂν θὰ λάβῃ χώραν καταμέτρησις ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Καλαμῶν τῶν ἀδηλώτων οἴνων, ὡς ἐκ τῶν διατρεξάντων κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, καθότι ἔλαβον χώραν ἐν πολλοῖς χωρίοις στάσεις, ὥστε αἱ ἀρχαὶ εὑρέθησαν πρὸ τοῦ ἀπροόπτου γεγονότος τῆς τελείας ἀνικανότητος νὰ συγκρατήσουν τὴν τάξιν. Ἐν τῷ ἡμετέρῳ δήμῳ, τοῦ Ἄριος, ἐστασίασαν δύο χωρία. Μετέθησαν αἱ ἀρχαὶ, ἀλλὰ κατέστη ἀδύνατον νὰ συγκρατήσουν τὴν τάξιν. Τὰ γεγονότα ταῦτα ἀσφαλῶς χρησιμεύουσιν ὡς παραδείγματα, ὅτι κατὰ τὸ τρέχον ἔτος δὲν θὰ γείνῃ καταμέτρησις, καὶ εἶναι καιρὸς φρονῶ, νὰ σκεφθῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ πλέον περὶ τοῦ καταλλήλου μέτρου τῆς μεταβολῆς τοῦ συστήματος τούτου, τοῦ ἀδίκου καὶ καταθλιπτικωτάτου.

§92ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ὁ κ. Βουλευτὴς Καλαβρύτων μὲ προεκάλεσε περὶ τοῦ εἰρηνοδίκου, βεβαιῶ, ὅτι δὲν εἶμαι εἰς θέσιν οὔτε νὰ βεβαιώσω οὔτε νὰ ἀναιρέσω ὅσα εἶπε περὶ αὐτοῦ· ἓν μόνον γνωρίζω, ὅτι πράγματι οἱ δικηγόροι ἀπέσχον νὰ λάβουν μέρος εἰς μίαν συνεδρίασιν, καὶ ἐτηλεγράφησαν συνάμα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὁ ὁποῖος μετέθεσε τὸν εἰρηνοδίκην. Ἐὰν ἐδόθησαν καταγγελίαι, δὲν γνωρίζω.

§93Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ παρεκάλεσα τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ διατάξῃ μίαν τακτικὴν ἀνάκρισιν.

§94Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαιωθῆτε ὅτι τοῦτο θὰ γείνῃ. Γνωρίζω ὅτι μοὶ ἀνεκοινώθη, ὅτι ἡ μετάθεσις τοῦ εἰρηνοδίκου ἔχει ἀφορμὴν παραπόνων. Τὸν ἄνθρωπον δὲν γνωρίζω, οὔτε πότε οὗτος διωρίσθη· τώρα μανθάνω, ὅτι τὰ παράπονα δὲν εἶναι ἁπλᾶ, ἀλλ’ εἶναι καταγγελίαι. Ἐστὲ βέβαιος, ὅτι θέλω παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι παρὼν, νὰ ἀποστείλῃ ἀνακριτήν. Ἐὰν δ’ ἀποδειχθῶσι τὰ παράπονα ἀληθῆ, θὰ παραπεμφθῇ ὁ ἐγκληματίσας εἰς τὰ ἀνακριτικὰ δικαστήρια.

§95Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μὲ παρεκάλεσαν πολλοὶ κάτοικοι τῶν δήμων Κλειτορίας καὶ Λευκασίας, ἵνα ὑποβάλω ἀναφοράν των εἰς τὴν Βουλήν, δι’ ἧς παραπονοῦνται ὅτι πρὸ 20 ἡμερῶν εἷς φαρμακοποιὸς ἐπιστήμων ὑπέβαλεν αἴτησιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα ἐπιτραπῇ αὐτῷ ἡ σύστασις ἐκεῖ φαρμακείου. Τὸ Ἰατροσυνέδριον ἐνέκρινε τὴν αἴτησιν ταύτην...

§96ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Φαίνεται ὅτι δὲν ἔχετε τὴν πληροφορίαν, ὅτι ἡ σύστασις τοῦ φαρμακείου ἐπετράπη.

§97ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐὰν γνωρίζητε ὅτι ἐπετράπη, τότε πᾶσα σύστασις εἶναι περιττή.

§98ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐπετράπη.

§99ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως εὐαρεστούμενος ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν κατάστασιν, ἐμφαίνουσαν κατ’ ἐπαρχίας τὰς δηλώσεις γαιῶν καὶ φυτειῶν, ὧν ἡ ἐκκαθάρισις εἰσέτι καθυστερεῖ. Πρέπει νὰ γινώσκητε, Κύριοι, ὅτι πολλοί, ἐρειδόμενοι εἰς τὸν σχετικὸν νόμον, ἐδήλωσαν γαίας καὶ φυτείας πρὸ 25 ἐτῶν καὶ ἐπέκεινα, καὶ ἐξακολουθοῦσι νὰ καταβάλλωσι προσωρινὰς δόσεις, ἐνῷ ἐξώφλησαν πρὸ πολλοῦ τὴν ὀφειλήν των, καὶ καταδιώκονται καὶ ῥίπτονται εἰς τὰς φυλακὰς, ἐνῷ οὐδὲν πλέον ὀφείλουσι. Συγχρόνως ἀπευθύνομαι πρὸς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα κάμω πρὸς αὐτὸν παράστασίν τινα, τὴν ὁποίαν ἀπὸ τῆς ληξάσης συνόδου ἀπηύθυνα αὐτῷ. Εἶχον τότε παρακαλέσει αὐτὸν, ὅπως ἀναθέσῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ τμήματος τῶν δημοσίων ἔργων, ἵνα παρασκευάσῃ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα τῆς παραλαβῆς τῶν ἔργων τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἡ ἐργολάβος Ἀγγλικὴ Ἑταιρία ἐκηρύχθη ἔκπτωτος, ἀκολούθως δὲ κατάστασιν, ἐμφαίνουσαν τὴν σημερινὴν θέσιν τῶν ἔργων τούτων. Εἶχον τότε ὑποβάλει τὴν αἴτησιν ταύτην μὲ τὴν παράκλησιν, ὅπως ἐν καιρῷ διακοπῆς τῶν βουλευτικῶν ἐργασιῶν ἡ ὑπηρεσία ἐνεργήσῃ τὴν ἐργασίαν ταύτην καὶ ἔχῃ ἤδη ἑτοίμην τὴν ἔκθεσιν, τὴν ἐμφαίνουσαν ποία ἡ κατάστασις ἡ σημερινὴ καὶ τοῦ κινητοῦ ὑλικοῦ καὶ τῶν ἀκινήτων ἔργων. Ἀλλὰ μέχρι σήμερον οὐδὲν ὑπεβλήθη. Καὶ ἐν τούτοις δὲν πρόκειται περὶ μικρῶν, πρόκειται περὶ ἔργου, τὸ ὁποῖον ἐστοίχισε δεκάδας ἑκατομμυρίων, πρόκειται περὶ ἔργου, τὸ ὁποῖον καὶ αὐτὸ συνετέλεσεν εἰς τὸ νὰ μᾶς περιαγάγῃ ἐκεῖ, ὅπου εὑρισκόμεθα, καὶ πρέπει νὰ ἠξεύρωμεν νῦν, τί μᾶς ἄφησαν οἱ ἔκπτωτοι κηρυχθέντες ἐργολάβοι καὶ τί μᾶς μένει σήμερον. Ἐλπίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ σπεύσῃ νὰ ὑποβάλῃ ταῦτα εἰς τὴν Βουλήν.

§100Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Προσθέτω καὶ ἐγὼ τὴν ἀσθενῆ φωνήν μου εἰς τὴν παράκλησιν ταύτην. Νομίζω μάλιστα, ὅτι θὰ ἦτο ἐπάναγκες, ὅπως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εὐαρεστηθῇ, ἀφοῦ εἰσάγων τὸν προϋπολογισμὸν οὐδὲν εἶπε περὶ τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ὁ σιδηρόδρομος Πειραιῶς–Λαρίσης, καὶ περὶ τῶν ἐλπίδων ἢ μὴ τῆς ἀποπερατώσεως αὐτοῦ, νὰ εὐαρεστηθῇ ν’ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται, διὰ νὰ λάβωμεν τὴν ἀπόφασίν μας, ἐὰν ὅλα ἐκεῖνα τὰ ἑκατομμύρια κατεστράφησαν ἀνεπιστρεπτεί, ἢ ἐὰν ὑπάρχῃ ἐλπὶς ἀποπερατώσεως τῆς ὅλης γραμμῆς, ἢ τμηματικῶς, καὶ τῆς λειτουργίας αὐτῆς. Πρὸς τοῦτο ὑποβάλλω καὶ ἐγγράφως τὴν ἐπερώτησίν μου, ἣν παραδίδω εἰς τὸ Προεδρεῖον, ἔχουσαν δὲ ὡς ἀκολούθως (ἀναγινώσκει): «Παρακαλεῖται ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς, ὅπως πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν περί τε τῆς καταστάσεως, εἰς ἣν εὑρίσκοντο τὰ ἔργα τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης, ὅτε διεκόπησαν αἱ ἐργασίαι, εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκονται ἤδη, καὶ ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε μέτρα, καὶ ποῖα, πρὸς διάσωσιν τῆς σιδηρᾶς γραμμῆς καὶ τοῦ ὑλικοῦ, ἐπίσης πρὸς ἀποπεράτωσιν καὶ λειτουργίαν τῆς ὅλης γραμμῆς ἢ τμηματικῶς.»

§101ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησεν ὁ κ. Εὐταξίας, ἔρχομαι καὶ ἐγὼ ἐπίκουρος καὶ ἰδίως διὰ τὴν ἐπαρχίαν Μεσσήνης. Πολλοί τῶν συμπολιτῶν μου ἔχουσι πληρώσει πλέον τοῦ ὀφειλομένου διὰ τὰς δηλωμένας γαίας καὶ φυτείας καὶ ἐξακολουθοῦσι πληρόνοντες, διότι ἐκβιάζονται καὶ ἐξαναγκάζονται δι’ ἐνταλμάτων, ἄλλως φυγοδικοῦσι καὶ τρέχουσιν εἰς τὰ ὄρη. Παρεκάλεσα πολλάκις τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅπως στείλῃ συνεργεῖον, ἵνα ἐκκαθαρίσῃ τοὺς λογαριασμοὺς αὐτῶν, διότι ἔχουσιν οἱ πλεῖστοι πληρώσει ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν δόσεων, καὶ ἐξακολουθοῦσι πληρόνοντες, ἀλλὰ δὲν εἰσηκούσθην. Φρονῶ, ὅτι εἶναι μεγίστη ἀδικία εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μεσσήνης, ἡ ὁποία προσφέρει εἰς τὸ Δημόσιον τριπλασίους φόρους τῶν ὑπὸ ἄλλων ἐπαρχιῶν πληρονομένων. Αἱ ἐπαρχίαι, εἰς τὰς ὁποίας ἐστάλησαν συνεργεῖα, δὲν ἔχουσι τόσας γαίας δηλωμένας, ὅσας ἡ Μεσσήνη. Ἑπομένως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὀφείλει νὰ στείλῃ συνεργεῖον, διότι, σᾶς βεβαιῶ, οἱ συμπολῖταί μου εὑρίσκονται εἰς πλήρη ἀπελπισίαν διὰ τὴν κατάστασιν αὐτήν.

§102ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ πληροφορήσουν τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ ποῖα μέτρα ἔλαβον ἐπὶ τῆς ἑξῆς ὑποθέσεως. Κατὰ τὴν 2 Νοεμβρίου ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Γυθείου, ἐν τῷ χωρίῳ Τρίνασα τοῦ δήμου Τρινάσου, κατελήφθη οἰκία τις· ἐκ τῆς καταλήψεως ταύτης ἐπῆλθε συμπλοκὴ μεταξὺ οἰκογενειῶν. Πολλοὶ γράφουσιν ἐκεῖθεν διεκτραγωδοῦντες τὰ λαβόντα χώραν καὶ προλέγοντες τὰ μέλλοντα νὰ ἐπισυμβῶσιν. Ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης ἀπέστειλαν τηλεγραφήματα πρὸς τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ πρὸς τὸν Διάδοχον, ὡς Ἀντιβασιλέα. Τελευταῖον γράφουσιν ἐκεῖθεν, ὅτι οὐδὲν ἐλήφθη μέτρον περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ἵνα προληφθῶσιν ἐπικείμεναι καταστροφαί. Καταγγελία ἐδόθη εἰς τὸν Εἰσαγγελέα Σπάρτης, ὁ ὁποῖος ὅμως, καίτοι προφορικῶς ὑπεσχέθη εἰς τὸν ἐπιδώσαντα τὴν καταγγελίαν, ὅτι θὰ ἐνεργήσῃ, οὐδὲν μέχρι τοῦδε ἐνήργησε. Παρακαλῶ λοιπὸν τοὺς κ. κ. Ὑπουργοὺς νὰ πληροφορήσωσι τὴν Βουλὴν, ἂν ἔλαβον μέτρον τι, καὶ ἂν δὲν ἔλαβον μέτρον, νὰ λάβουν τοιοῦτον, ὅπως ἐμποδίσωσι σκηνὰς λυπηράς.

§103Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ μᾶς φέρῃ σημείωσιν τῶν φόρων ἐπικαρπίας, τοὺς ὁποίους τὸ Κράτος μέχρι τοῦδε εἰσπράττει ἐκ τῶν ἀδηλώτων γαιῶν καὶ φυτειῶν, καὶ τῶν δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι γίνονται πρὸς τὴν βεβαίωσιν τοῦ φόρου τούτου, διότι ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι πολὺ πλειότερα πληρόνει τὸ Κράτος διὰ τοὺς γεωμέτρας, οἱ ὁποῖοι περιτρέχουν ὅλην τὴν Ἑλλάδα διὰ νὰ ἀνευρίσκουν τὰς ἀδηλώτους γαίας, παρ’ ὅσα εἰσπράττει διὰ τοῦ φόρου τῆς ἐπικαρπίας. Παρακαλῶ νὰ κατατεθῇ ἡ σημείωσις προτοῦ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ φόρου ἐπικαρπίας ἐπὶ τῶν ἀδηλώτων γαιῶν.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ μισθοῦ τῶν ὡς εἰσηγητῶν ὑπηρετούντων ἐν τῷ δικαστικῷ τμήματι τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργείου. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου).

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκει): «Εἰς τοὺς ἐν τῷ δικαστικῷ τμήματι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ὑπηρετοῦντας ὡς εἰσηγητὰς ὑπουργικοὺς γραμματεῖς Αʹ τάξεως ἐπιτρέπεται ν’ ἀπονεμηθῇ διὰ Β. Διατάγματος ὁ μισθὸς τοῦ τμηματάρχου Βʹ τάξεως, ἂν συνεπλήρωσαν εἰκοσαετῆ ἐν τῷ εἰρημένῳ τμήματι συνεχῆ ὑπηρεσίαν, δεκαεξαετῆ δ’ ἐν τῷ εἰρημένῳ βαθμῷ αὐτῶν.»

§106ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ «συνεχῆ ὑπηρεσίαν» νομίζω, ὅτι εἶναι ὑπερβολικόν. Ἀρκεῖ ἡ εἰκοσαετὴς ὑπηρεσία. Ἂν διεκόπη ἐπὶ ἓν ἢ ἓν καὶ ἥμισυ ἔτος, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ μὴ δικαιῶνται.

§107Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ νομοσχέδιον ἔχει ἓν ἐλάττωμα, ὅτι εἶναι νομοσχέδιον προσωπικόν· καίτοι τοιοῦτον ὅμως, ἠναγκάσθην νὰ τὸ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν, συνειδὼς τὴν οὐχὶ ἐξ ἀμελείας ἢ κακῆς προαιρέσεως τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ἐξ ἁπλοῦ συμβεβηκότος γενομένην ἀδικίαν εἰς δύο ὑπαλλήλους. Οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι εἶναι γνωστοὶ εἰς ὅλους ὑμᾶς, ὁ εἷς εἶναι ὁ κ. Σαῤῥῆς καὶ ὁ ἄλλος ὁ κ. Γιαννακόπουλος. Οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι ὑπηρετοῦσιν εἰς τὸ δικαστικὸν τμῆμα κατὰ διάρκειαν χρόνου 20 περίπου ἐτῶν. Αὐτοὶ δὲν ἔχουσιν ἐλπίδα προαγωγῆς, διότι οὔτε εἰς βαθμὸν ἐπιθεωρητοῦ δύνανται νὰ προαχθῶσιν, οὔτε τμηματάρχαι δύνανται νὰ γείνωσι, διότι τοῦ δικαστικοῦ τμήματος τμηματάρχης εἶναι ὁ δικαστικὸς σύμβουλος. Ἑπομένως εἶναι καταδεδικασμένοι νὰ μένωσιν εἰς τὸν αὐτὸν βαθμόν. Ἀλλ’ οἱ ἄνθρωποι βεβαίως ἀποκάμνουσι, καθίστανται δὲ βαρύθυμοι, προσβλέποντες ἴσως ἀλλαχοῦ, ἵνα προμηθευθῶσι τὸν ἄρτον των· δι’ αὐτὸ προέτεινα τὸ νομοσχέδιον.

§108ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὄχι μόνον, Κύριοι, ὁ λόγος τοῦ δικαίου, ἀλλὰ καὶ ἰδιαιτέρα φιλία πολλῶν ἐτῶν μὲ ἀναγκάζει νὰ ζητήσω, ὅπως ὁ νόμος γείνῃ γενικώτερος. Καὶ ἄλλοι ὑπάλληλοι εἶναι, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ 15 καὶ πλέον ἔτη ὑπηρετοῦσιν ὡς γραμματεῖς αʹ τάξεως καὶ μάλιστα διεκπεραιωταί· διατὶ καὶ οὗτοι νὰ μὴ τύχωσι τοῦ εὐεργετήματος τούτου; Ὁ λόγος οὗτος μὲ ἄγει εἰς τὸ νὰ ὑποβάλω τροπολογίαν εἰς τὸ παρὸν νομοσχέδιον, δι’ ἧς παρακαλῶ νὰ συμπεριληφθῶσιν εἰς αὐτὸ, καὶ νὰ ἀπονέμηται ὁ βαθμὸς καὶ ἡ ἀμοιβὴ καὶ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐχρημάτισαν ὡς διεκπεραιωταὶ καὶ γραμματεῖς αʹ τάξεως ἐν τοῖς Ὑπουργείοις πλέον τῶν 18 ἐτῶν. Ἰδοὺ πῶς ἔχει ἡ τροπολογία μου, φέρουσα τὰς ὑπογραφὰς καὶ ἄλλων συναδέλφων (ἀναγινώσκει): «Ὁ αὐτὸς μισθὸς ἀπονέμεται καὶ εἰς τοὺς γραμματεῖς αʹ τάξεως τῶν Ὑπουργείων, ἐὰν οὗτοι διετέλεσαν ἐπὶ εἰκοσαετίαν ἐν τῷ βαθμῷ γραμματέως αʹ τάξεως, ἐπὶ δεκαεξαετίαν δὲ ὡς διεκπεραιωταὶ τῶν Ὑπουργείων, διορισθέντες τοιοῦτοι διὰ βασιλικοῦ διατάγματος.» Ἄν, Κύριοι, νομίζετε, ὅτι ἡ τροπολογία αὕτη εἶναι δικαία, ψηφίσατέ την· ἀλλὰ διστάζω νὰ τὸ πιστεύσω, διότι δὲν ἠξεύρω τί θὰ εἴπῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.

§109Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ἐκτιμῶ ἰδίως τὰ αἰσθήματα τῆς συμπαθείας καὶ φιλίας, τὰ ὁποῖα ἔχετε πρὸς ἐκείνους, πρὸς οὓς συμπαθεῖτε, καὶ κλίνει ἰδίως ὁ Ἕλλην εἰς τὰ αἰσθήματα τῆς ἀγαθότητος καὶ ἐπιεικείας. Ἀλλὰ σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ γίνωνται πολλαὶ ἐξαιρέσεις, διότι ἐνδέχεται νὰ συγκρατῶμεν οὕτω ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι χρησιμότητα.

§110ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ περὶ Σαῤῥῆ καὶ Γιαννακοπούλου εἶναι δικαιότατα, καὶ πρέπει νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει. (Γίνεται δεκτὸν τὸ μοναδικὸν ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ εἰς αʹ συζήτησιν ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας πρὸς πληρωμὴν τοῦ ἀντισηκώματος τῶν καθυστερούντων ὑποχρέων.

§112ΠΕΤΑΛΑΣ. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι συναφὲς πρὸς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 30 τῆς ἡμερησίας διατάξεως, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ἑπομένως πρέπει νὰ συζητηθῶσι συγχρόνως καὶ τὰ δύο, ἢ νὰ συγχωνευθῶσιν, ἢ τὸ ἓν ἐξ αὐτῶν νὰ ἀποσυρθῇ.

§113Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει ὑποβάλει περίπου τὸ αὐτὸ νομοσχέδιον, ἐπειδὴ δὲ πρόκειται νὰ προσθέσῃ ὀλίγας λέξεις εἰς αὐτὸ, διὰ τοῦτο παρακαλοῦμεν νὰ μὴ συζητηθῇ, διότι αὔριον ἴσως θέλει προτείνει τὴν τροποποίησιν.

§114ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἀφοῦ πρόκειται νὰ τροποποιηθῇ τὸ νομοσχέδιον, νομίζω ὅτι δύναται νὰ προστεθῇ ἓν ἄρθρον κατόπιν, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ὁρίζηται μὲν προθεσμία, ἐντὸς τῆς ὁποίας νὰ προσέλθουν, ἂν θέλουν, οἱ ἐνδιαφερόμενοι, δι’ ὅσους δὲ βραδύνουν ἐπὶ πλέον, ἀναλόγως τοῦ χρόνου τῆς βραδύτητος, νὰ ἐπιπροστίθεται ποσόν τι.

§115Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Τοῦτο δύναται νὰ γείνῃ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἔχω ὑποβάλει.

§116ΠΑΓΑΝΕΛΗΣ. Ἀφοῦ πρόκειται νὰ ἀναθεωρηθῇ τὸ νομοσχέδιον, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωκῶν νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν αἴτημα δικαιότατον, ἤτοι νὰ ἐπεκταθῇ τὸ εὐεργέτημα τῆς ἀντὶ χρηματικοῦ ἀντισηκώματος ἀπαλλαγῆς τῆς στρατιωτικῆς ὑποχρεώσεως καὶ εἰς ἐκείνους ἀκόμη, οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦσιν ἐν τῷ στρατῷ ὡς ὑπόχρεοι παλαιῶν ἀπογραφῶν, μέχρι τῆς τοῦ 1894. Εἶναι ἀδίκημα, —παρετηρήθη δὲ τοῦτο καὶ πέρυσιν, ὅτε συνεζητεῖτο ὁ νόμος,— ἀφοῦ ἀπονέμεται εὐεργέτημα εἰς τοὺς οὐδόλως ὑπηρετήσαντας, νὰ ὑστερῶνται τοῦ εὐεργετήματος ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι προσῆλθον καὶ ὑπηρετοῦσι. Νομίζει τις, ὅτι ὁ νομοθέτης ἐπιβάλλει αὐτοῖς τιμωρίαν, διότι πάντοτε ὑπήκουσαν εἰς τὴν πρόσκλησιν τοῦ νόμου. Ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν ὑποβάλλω τροπολογίαν, καὶ παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 85). Λοιπὸν ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ τελῶν καὶ δικαιωμάτων διὰ τὰ ὑπὸ τῆς Ὑψηλῆς Πύλης ἐκδιδόμενα ἐκτελεστήρια τῶν Ἑλληνικῶν προξενικῶν ἀρχῶν.

§118Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Φαίνεται, ὅτι κατὰ παραδρομὴν ζητεῖτε τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διότι δὲν δύναται νὰ συζητηθῇ, καθόσον δὲν συνοδεύεται ὑπὸ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν γνωρίζομεν ἂν δὲν ὑπεβλήθη τοιαύτη· δυνατὸν νὰ ἦναι τυπωμένη χωριστά. Κατὰ τὰ ἀναγραφέντα ἐν τοῖς πρακτικοῖς, φαίνεται ὅτι τὸ νομοσχέδιον ὑπεβλήθη μετ’ ἐκθέσεως. Τὸ ἀληθὲς εἶναι, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ὑπεβλήθη ἐν ἀρχῇ ἄνευ ἐκθέσεως, διὰ τοῦτο ἐπεστράφη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ἐπανεστράφη μετ’ ἐκθέσεως, ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι ἡ ἔκθεσις δὲν ἐτυπώθη.

§120Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀναγνωσθῇ, κύριε Πρόεδρε. Μὴ τὸ ἐκλάβετε ὡς ἰδιοτροπίαν.

§121Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Πολὺ καλά. Ἂς ἀναβληθῇ, καὶ ἂς προβῶμεν εἰς τὸ κατωτέρω.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν ΑΛϚʹ νόμου.

§123Λ. ΣΙΝΑΝΙΩΤΗΣ. Ἔχω νὰ ὑποβάλω πρότασιν περὶ ἀναβολῆς. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο σχετίζεται πολὺ μὲ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὑποβληθῆ πέρυσι παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, περὶ προβιβασμοῦ διαφόρων στρατιωτικῶν εἰς διαφόρους βαθμούς. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι πέρυσιν ἐψηφίσαμεν νόμον εὐεργετικώτατον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς ὑπαξιωματικοὺς ν’ ἀποστρατευθῶσι μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ θ’ ἀποστρατευθῶσιν οἱ ἀνθυπασπισταὶ μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ, ὅπερ ἄδικον, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἀμφότερα τὰ νομοσχέδια πρέπει νὰ σχετισθῶσι.

§124Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχουσι δύο νομοσχέδια, τετυπωμένα ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ φύλλου. Τὸ ἓν νομοσχέδιον εἶναι περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν νόμου ΑΛϚʹ, ἀλλὰ πλὴν τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἶναι ἐκτετυπωμένον ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ φύλλου καὶ ἕτερον νομοσχέδιον περὶ ὁρίου ἡλικίας ἐν τῷ βαθμῷ τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ. Ἤδη δὲν συζητοῦμεν περὶ τοῦ δευτέρου τούτου.

§125Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀμφότερα ἀφορῶσι τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας. Δὲν θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ εἰσαχθῇ ἓν μόνον νομοσχέδιον;

§126Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ ἀνάγεται εἰς τὰς λεπτομερείας. Ὁ νόμος ΑΛϚʹ δὲν περιέχει διάταξιν περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀνθυπασπιστῶν, τὸ δὲ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, εἶναι νομοσχέδιον τροποποιοῦν τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νόμου ΑΛϚʹ.

§127Ι. ΣΕΧΟΣ. Εἶμαι, Κύριοι, κατ’ ἀρχὴν ἐναντίον τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας, καὶ πρέπει νὰ ἦμαι, τὸ μὲν διότι ἡ αὐστηρὰ ἐφαρμογὴ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας ἀποστέλλει εἰς σύνταξιν ἀξιωματικοὺς ἱκανούς, καὶ ἀδικεῖ τὴν ὑπηρεσίαν, τὸ δὲ διότι, προσέχοντες εἰς τὸν νόμον τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας, παρορῶμεν τὸν νόμον τῆς ἀνικανότητος, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἀνίκανοι ἀξιωματικοὶ μένουσιν ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ στρατοῦ. Οἱ πλεῖστοι ἐξ ὑμῶν, ἰδίως οἱ στρατιωτικοὶ συνάδελφοι, γνωρίζουσιν ὅτι ἀξιωματικοί τινες, μὴ ὑπερβάντες τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας, καὶ ἀνίκανοι ὄντες, προάγονται, ἄλλοι δὲ ἀξιωματικοὶ, οἵτινες ὑπερέβησαν τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας, καίτοι ἱκανοὶ, τίθενται εἰς ἀποστρατείαν. Εἶμαι ἐναντίος τοῦ νόμου περὶ ὁρίου ἡλικίας, διότι, ὅπως οὗτος ἐφαρμόζεται, τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐπιβαρύνεται μὲ δαπάνας ὑπερόγκους συντάξεων. Ἐκ τῆς καταστάσεως, ἣν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν εὐηρεστήθη νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, ἐξάγεται, ὅτι κατὰ τὸν Ἰούνιον τοῦ 1895 ὑπῆρχον ἀξιωματικοὶ ἐν ἐνεργείᾳ 1860, συνταξιοῦχοι δὲ 520, καὶ ἐξ αὐτῶν 333 ἦσαν ἀνθυπολοχαγοὶ, ὑπολοχαγοὶ καὶ λοχαγοὶ, ἔχοντες ἡλικίαν 50–56 ἐτῶν. Ἐρωτῶ ὑμᾶς, ἀνὴρ ἡλικίας 55 ἔστω ἐτῶν δὲν ἔχει τὴν δύναμιν νὰ ὑπηρετήσῃ ὡς ἀξιωματικὸς ἐν τῷ στρατῷ; Καὶ ἐν τούτοις βλέπομεν εἰς τὰς διαφόρους πόλεις περιφερομένους συνταξιούχους ἀξιωματικοὺς ἀκμαιοτάτους, μηδὲν πράττοντας. Κατὰ τὴν κατάστασιν, ἣν τὸν μῆνα τοῦτον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν εὐηρεστήθη νὰ καταθέσῃ ἐν τῇ Βουλῇ, ὑπάρχουσιν ἤδη ἀξιωματικοὶ ἐν ἐνεργείᾳ 1935 καὶ 563 συνταξιοῦχοι, ἐξ ὧν 341 εἶναι ἀνθυπολοχαγοὶ, ὑπολοχαγοὶ καὶ λοχαγοί. Δηλαδὴ ὁ ἀριθμὸς τῶν συνταξιούχων εἶναι ἀνώτερος τοῦ ⅙ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑπαρχόντων ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικῶν καὶ κατώτερος τοῦ ⅕. Ἐὰν δ’ ἐξακολουθήσωμεν δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου, θέλομεν ἔχει εἰς τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν, ἐπαναλαμβάνω, ἀξιωματικούς τινας μὴ ἀφιχθέντας μὲν εἰς τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας, πλὴν ἀνικάνους καὶ μὴ ἀρτίους, ἄλλους δὲ ἱκανοὺς, ἱκανωτάτους, ὑποκειμένους εἰς σύνταξιν, διότι ὑπερέβησαν τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας. Βάσις τῆς στρατιωτικῆς συντάξεως, ἰδίως παρ’ ἡμῖν, πρέπει νὰ ἦναι ἡ οἰκονομία, ἐφ’ ὅσον αὕτη δὲν παραβλάπτει τὴν ἰσχὺν τοῦ στρατοῦ, οὗτινος ἡ διατήρησις εἶναι κατ’ ἐξοχὴν πολυδάπανος καὶ κατ’ ἀνάγκην ἐπιβεβλημένη. Εἶναι δὲ ἐπιβεβλημένη, Κύριοι, διότι Κράτος ἄνευ στρατοῦ εἶναι σῶμα ἄνευ χειρῶν. Ὅσον δὲ καὶ ἂν ὑποτεθῇ τὸ Κράτος ἰσχυρὸν διὰ τῆς ὑποστηρίξεως τῶν δύο αὐτοῦ μεγάλων δυνάμεων, τῆς Βασιλείας καὶ τοῦ λαοῦ, πνευματικῶς ἀνεπτυγμένον, νευρῶδες διὰ τοῦ πλούτου, καὶ καλῶς διατρεφόμενον καὶ συντηρούμενον διὰ τῶν ἀρτηριῶν τῆς συγκοινωνίας, ἄνευ στρατοῦ δὲν δύναται οὔτε ἐθνικὰς δικαίας ἀπαιτήσεις νὰ διεκδικήσῃ, οὔτε νὰ ἀντιστῇ εἰς ἐνδεχομένην προσβολήν. Κράτος ἄνευ στρατοῦ μοὶ φαίνεται ὡς κορμὸς σώματος ζωντανοῦ, ὑγιοῦς, ἄνευ χειρῶν, καὶ τοιαύτη ὕπαρξις δύναται μόνον νὰ διερεθίσῃ τὴν ὄρεξιν ἁρπακτικῶν ὀρνέων, προτιμώντων τὸ εὐτραφὲς τοῦ ἰσχνοῦ. Εἶπον ὅτι βάσιν τῆς συντάξεως τοῦ ἡμετέρου στρατοῦ πρέπει νὰ ἔχωμεν τὴν οἰκονομίαν, ἐφ’ ὅσον αὕτη δὲν βλάπτει τὴν ἰσχὺν τοῦ στρατοῦ. Δὲν εἶναι λοιπὸν οἰκονομία ἡ διατήρησις ἀνικάνων ἀξιωματικῶν εἰς τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν, διότι ἡ τοιαύτη οἰκονομία εἶναι καὶ ὑλικῶς ἐπιζήμιος εἰς τὴν ἰσχὺν τοῦ στρατοῦ διὰ τῆς διατηρήσεως τῶν ἀνικάνων, καὶ ἠθικῶς, διότι μαραίνεται ὁ ζῆλος ἐκείνων, οἵτινες δὲν δύνανται νὰ ἔχωσι πρόοδον, ἐμποδιζόμενοι ἀπὸ τὰ ἔμπροσθεν αὐτῶν σεσαθρωμένα ἐμπόδια. Ἀλλὰ διὰ νὰ τεθῇ ὁ ἀξιωματικὸς εἰς σύνταξιν, πρέπει νὰ ἦναι ἀνίκανος. Ἐγὼ ἐνθυμοῦμαι ἀξιωματικὸν νέον ἐν τῷ στρατιωτικῷ νοσοκομείῳ, ὁ ὁποῖος διῆλθε βαθμούς τινας προβιβαζόμενος, καίτοι ἀνίκανος, καὶ ἀπέθανεν ἐν τῷ νοσοκομείῳ! Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι ἡ αὐστηρὰ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου περὶ ὁρίου ἡλικίας μᾶς καθιστᾷ ἐπιεικεῖς εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου περὶ ἀνικανότητος. Ἐν τούτοις, ἐνόσῳ ὑφίσταται ὁ νόμος τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας, ἐναντίον τοῦ ὁποίου εἶμαι ἐν πεποιθήσει, δὲν ἐννοῶ διατὶ νὰ μὴ ὑπάρχῃ καὶ νόμος ὁρίου ἡλικίας διὰ τὸν στρατηγὸν, ἐκτὸς μόνον ἂν παραδεχθῶμεν, ὅτι ἡ περιβολὴ τοῦ στρατηγοῦ καθιστᾷ αὐτὸν ἄτρωτον καὶ ἀναλλοίωτον.

§128ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Ὑπάρχει ὅριον ἡλικίας καὶ διὰ τὸν στρατηγόν.

§129ΣΕΧΟΣ. Εἰς τὸν ἀρχικὸν νόμον περὶ ὁρίου ἡλικίας δὲν περιελήφθησαν καὶ οἱ στρατηγοί. Ἐκ τούτου δ’ ἐξάγεται, ὅτι ἀλλοῖοι λόγοι ὑπηγόρευσαν παρ’ ἡμῖν τὸν νόμον περὶ ὁρίου ἡλικίας, ἀλλοῖοι ἐκείνων, δι’ οὓς εἰς τὰ πλεῖστα τῶν Εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν ὑφίσταται ὁ νόμος οὗτος. Οἱ Γάλλοι, οἵτινες εἶναι οἱ αὐστηρότεροι εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου περὶ ὁρίου ἡλικίας, ἀναγνωρίσαντες τὴν ἐκ τοῦ νόμου τούτου προσγιγνομένην ζημίαν, ἤρχισαν νὰ αὐξάνωσι τὸ ὅριον τοῦτο, καὶ ηὔξησαν ἐσχάτως, πρὸ δύο νομίζω, ἐτῶν, τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν τῆς οἰκονομίας· συνάμα δὲ τί πράττουσι; Τοὺς συνταξιούχους δὲν τοὺς ἀφήνουσιν ἀργοὺς νὰ τρέχωσιν εἰς τὰς ἀγυιάς· τοὺς ἀπασχολοῦσιν ἐν γένει εἰς γραφεῖα. Καὶ εἶδον ἐν Γαλλίᾳ συνταξιούχους ἐργαζομένους εἰς διάφορα γραφεῖα στρατιωτικά. Τοῦτο πράττουσιν ἀφ’ ἑνὸς μὲν διὰ νὰ ἀπασχολῶσιν αὐτοὺς, ἀφ’ ἑτέρου δὲ, ἵνα μὴ πολλαπλασιάζωνται αἱ ὀργανικαὶ θέσεις. Ἐν Γερμανίᾳ τὸ αὐτὸ σύστημα ἀκολουθεῖται· ἐν Γερμανίᾳ μάλιστα, ἐκτὸς τῶν ἐφέδρων καὶ τῶν τῆς ἐθνοφρουρᾶς ἀξιωματικῶν, ὑπάρχει καὶ τρίτη κατηγορία ἀξιωματικῶν, οἵτινες εἶναι, ὡς λέγουσιν οἱ Γάλλοι, «à la disposition du commandant en chef de l'armée», δηλαδὴ ἀξιωματικοὶ, οὓς ὁ Αὐτοκράτωρ, ὡς γενικὸς ἀρχηγὸς τοῦ στρατοῦ, διαθέτει ἀναλόγως τῆς παρουσιαζομένης ἀνάγκης. Οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι, ἀπομακρυνόμενοι τῆς ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας τῶν στρατιωτικῶν σωμάτων, δὲν μεταβαίνουσιν εἰς τὸν τοῦ πολίτου βίον, ὡς οἱ συνταξιοῦχοι, ἀλλὰ χρησιμοποιοῦνται εἰς διαφόρους ὑπηρεσίας στρατιωτικῶν γραφείων καὶ ἐπανέρχονται εἰς ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν, ὁπόταν θεωρηθῶσιν ἀναγκαῖοι, ἢ μένουσι διαθέσιμοι. Δὲν εἶναι δὲ ἐκ τῶν λεγομένων παρ’ ἡμῖν διαθεσίμων, διότι οὗτοι, οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν κατηγορίαν ταύτην, φέρουσι καὶ στολὴν, διαφέρουσαν κατ’ ἐλάχιστον τῆς στολῆς τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ. Μέγα μέρος τοῦ μεγάλου ἐπιτελείου τοῦ Γερμανικοῦ στρατοῦ ἀπαρτίζεται ἐξ αὐτῶν, διότι ἡ ὑπηρεσία τοῦ γενικοῦ ἐπιτελείου διαιρεῖται εἰς δύο κύρια μέρη, εἰς τὴν ἰδίως ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν, καὶ εἰς τὴν τῶν γραφείων, εἰς τὴν ὁποίαν κυρίως ἡμεῖς καταγινόμεθα, ὅταν ἐκτελῶμεν ὑπηρεσίαν ἐπιτελικήν. Οἱ Αὐστριακοὶ παρεδέχθησαν τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας, ἀλλὰ ὑπὸ ὅρους τινάς· π. χ. διὰ τοὺς στρατηγοὺς ἔχουσιν ὁρίσει ὅριον ἡλικίας 70 ἐτῶν, ἀλλὰ δύναται ὁ στρατηγὸς νὰ μείνῃ καὶ μέχρις 75 ἐτῶν, ὅταν ἡ ἱκανότης αὐτοῦ ἐπιβάλλῃ τὴν παρουσίαν του ἐν τῷ στρατεύματι. Οἱ Ἄγγλοι, διὰ νὰ ἀπαλλαχθῶσιν ἀπὸ τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκείνους, οἵτινες ἠγόραζον προηγουμένως τοὺς βαθμοὺς, κατ’ ἀρχαιότερον Γαλλικὸν σύστημα, παρεδέχθησαν καὶ οὗτοι τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας, ἀλλὰ συνάμα, διὰ τὸν αὐτὸν σκοπὸν, ἐπέβαλον καὶ τὴν διάταξιν, νὰ μὴ δύναται νὰ προαχθῇ οὐδεὶς ἀξιωματικὸς μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ ταγματάρχου ἄνευ ἐξετάσεων. Οὕτω οἱ θεωρούμενοι ἄξιοι προβιβασμοῦ, ἵνα προαχθῶσι, πρέπει νὰ ἐξετασθῶσιν, ἀπὸ τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ μέχρι τοῦ ταγματάρχου. Ἐν Αὐστρίᾳ οἱ λοχαγοὶ προάγονται εἰς ταγματάρχας δι’ ἐξετάσεων. Ὡσαύτως εἰς ἄλλα Κράτη δι’ ἐξετάσεων προάγονται οἱ ὑπολοχαγοὶ εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ λοχαγοῦ· διάταξις, ἥτις ὑπῆρχε καὶ παρ’ ἡμῖν, ἀλλ’ ἐν ἀχρηστίᾳ. Ἐὰν δὲν ἔχωμεν τὸ σθένος νὰ ἐφαρμόσωμεν τὰς περὶ ἀνικανότητος διατάξεις, ἐὰν δὲν δυνάμεθα νὰ ἐκτελέσωμεν τὸ ἐπιβαλλόμενον ἡμῖν καθῆκον τῆς ἀποβολῆς τῶν ἀνικάνων, τότε βεβαίως πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας, τὸ ὁποῖον εἶναι κατὰ τὸν ὑφιστάμενον νόμον διὰ τὸν ἀνθυπολοχαγὸν 50 ἔτη, 52 διὰ τὸν ὑπολοχαγὸν, 56 διὰ τὸν λοχαγὸν, 65 διὰ τὸν ταγματάρχην, 68 διὰ τὸν ἀντισυνταγματάρχην καὶ 70 διὰ τὸν συνταγματάρχην. Ἐὰν πρόκειται ἤδη νὰ παραδεχθῶμεν ὅριον ἡλικίας, μοὶ φαίνεται ὅτι οἱ κατώτεροι ἀξιωματικοὶ πρέπει νὰ ἔχωσιν ἓν καὶ τὸ αὐτὸ ὅριον ἡλικίας, 55 ἐτῶν. Οἱ ταγματάρχαι καὶ ἀντισυνταγματάρχαι ἕτερον ὅριον ἡλικίας, 65 ἐτῶν, καὶ οἱ ἀντισυνταγματάρχαι καὶ οἱ ὑποστράτηγοι τὸ ὅριον τῶν 70 ἐτῶν, μὲ τὸ δικαίωμα νὰ δύνανται νὰ παραμένωσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν μέχρι τοῦ 75 ἔτους, ἐὰν πρὸς τοῦτο κρίνωνται ἄξιοι. Ἀλλὰ φρονῶ συνάμα, ὅτι πρέπει καὶ οἱ συνταξιοῦχοι, οἱ ὄντες ἱκανοὶ, νὰ ὑπηρετῶσιν ἐν τοῖς διαφόροις γραφείοις, κατὰ τὴν δεξιότητά του ἕκαστος. Καὶ τὴν γνώμην ταύτην προτείνω, διότι ἐγὼ, ὡς εἶπον, ἔχω ὡς βάσιν τῆς συντάξεως τοῦ ἡμετέρου στρατοῦ τὴν οἰκονομίαν, ἣν θὰ ἔχωμεν, ἀπασχολοῦντες καταλλήλως εἰς γραφεῖά τινα ἱκανοὺς συνταξιούχους, ἀπαλλασσόμενοι δ’ οὕτω τῆς πληθύος τῶν ὀργανικῶν θέσεων. Ἐὰν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν ἀρκετὴν δύναμιν ἀριθμοῦ ἀξιωματικῶν διὰ τὴν ἐν ἐκστρατείᾳ κατάστασιν, μὴ δυνάμενοι νὰ διατηρήσωμεν ὅλους αὐτοὺς ἐν ἐνεργείᾳ, πρέπει νὰ μεταχειρισθῶμεν τὸ σύστημα τῆς διαθεσιμότητος, πολλαπλασιάζοντες τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀξιωματικῶν, ἵνα συμπληρωθῶσι τὰ κενὰ ἰδίως τῆς διοικήσεως δι’ ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν, οἵτινες δύνανται νὰ ὑπηρετῶσιν ἐκ περιτροπῆς ἐν εἰρήνῃ. Τοῦτο εἶναι τὸ μόνον σύστημα, ἵνα ἔχωμεν ἱκανὸν ἀριθμὸν ἀξιωματικῶν ἐν ὥρᾳ ἐπιστρατείας. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ κάμω εἰσέτι παρέκβασίν τινα. Ἔχω εἰς τὴν ῥάχιν μου τὰ περισσότερα ἔτη τῆς ὑπηρεσίας ἀξιωματικοῦ, παρ’ ὅσα ὁ ἀρχαιότερος τῶν ἰσοβάθμων μου, καὶ μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἐκφράσω τὰς εὐχαριστίας μου εἰς τὴν Βουλὴν, ἥτις κατ’ αὐτὰς ἀδιακόπως περὶ στρατοῦ μεριμνᾷ, καὶ περὶ συντάξεως στρατοῦ ἀναφέρονται διάφοροι γνῶμαι καὶ ἐκεῖθεν καὶ ἐντεῦθεν. Ἀλλ’ ὅλοι ὑμεῖς διῳκήσατε τὸν τόπον· πῶς μέχρι τοῦδε δὲν συνετάξατε τὸν στρατὸν, ἀλλ’ ὅλοι νῦν ὑποστηρίζετε νὰ γείνῃ τοῦτο ἢ ἐκεῖνο; Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης πρὸ δεκάδων ἐτῶν, ὅτε δὲν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι Βουλευτής, ἐπρότεινε νὰ διαιρέσωμεν τὸν στρατὸν εἰς στρατὸν ὑπηρεσίας καὶ εἰς στρατὸν ἐκπαιδεύσεως· καὶ μετὰ τόσα ἔτη ἀκούω ἐπαναλαμβανομένας τὰς αὐτὰς ἰδέας. Εἰς τὰ 1892 ἤκουσα ἐντεῦθεν τοῦ ἀειμνήστου ἀνδρὸς, λέγοντος, ὅτι 30 ἑκατομμύρια ἀπαιτοῦνται διὰ νὰ συντηρήσωμεν ὡς δεῖ ἐν εἰρήνῃ τὸν ἡμέτερον στρατόν. Κατ’ αὐτὰς ἤκουσα συναδέλφου λέγοντος, ὅτι μόνον 24 ἐξαρκοῦσι, καὶ ἄλλου περιορίσαντος τὴν δαπάνην εἰς 22 ἑκατομμύρια. Ἤκουσα δὲ ἀκόμη, ὅτι ἀρκετὰ εἶναι καὶ τὰ 16 τοῦ προϋπολογισμοῦ ἑκατομμύρια. Ἀλλ’ ἡ δαπάνη τοῦ στρατοῦ βεβαίως ἐξαρτᾶται οὐχὶ μόνον ἐκ τῆς δυνάμεως αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ συστήματος τῆς ὀργανώσεώς του. Ὀργανισμὸς ὡρισμένου ἀριθμοῦ στρατεύματος δύναται νὰ ἀπαιτήσῃ μεγαλειτέραν δαπάνην ἀφ’ ὅ,τι ἕτερος τῆς αὐτῆς δυνάμεως. Ἐξ ὅσων γνωρίζω, ὁ Γερμανικὸς στρατὸς εἶναι συντεταγμένος ἐπὶ βάσεως οἰκονομικωτέρας τοῦ Γαλλικοῦ. Ἀλλὰ ἡμεῖς τί δαπανῶμεν; Ἐξ ὅλων τῶν Εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν, Αὐστρίας, Ἀγγλίας, Βελγίου, Γαλλίας, Γερμανίας, Ἱσπανίας, Ἰταλίας καὶ Ῥωσσίας, ἡ Ἀγγλία δαπανᾷ περισσότερα, καὶ ἡ κατ’ ἄτομον ἐτησία δαπάνη κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τοῦ 1894 καὶ 1895, ἀνέρχεται εἰς 2 χιλιάδας φράγκα. Τὸ δὲ ὀλιγώτερον δαπανῶν εἶναι τὸ Βέλγιον· διότι κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1893 ἡ ἐτησία κατ’ ἄτομον δαπάνη ἀνέρχεται εἰς 954 ἕως 955 φράγκα. Ἐὰν μεταβάλωμεν ταῦτα εἰς δραχμὰς, εὑρίσκομεν ὅτι ἡ Ἀγγλία δαπανᾷ 3,500 δραχμὰς ἐτησίως κατ’ ἄτομον, τὸ δὲ Βέλγιον 1670. Ἡμεῖς, κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895 καὶ 1896, δαπανῶμεν ἐτησίως κατ’ ἄτομον 610 ἕως 660 δραχμάς· ἀλλ’ ἂς παραδεχθῶμεν 700 δραχμάς. Ὅθεν ἡμεῖς δαπανῶμεν τὸ ἓν πέμπτον τῶν ὅσων δαπανᾷ ἡ Ἀγγλία, καὶ ὀλιγώτερον τοῦ ἡμίσεως τῶν ὅσων δαπανᾷ τὸ Βέλγιον. Πόθεν αὕτη ἡ μεγάλη διαφορά; Αὕτη προέρχεται οὐχὶ μόνον ἐκ τοῦ ὀργανισμοῦ, ὡς ἀνέφερον, ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ τρόπου τῆς συντηρήσεως καὶ τῶν ἀναγκῶν αὐτοῦ. Ἐν Ἑλβετίᾳ, ὡς γνωρίζετε, δὲν ὑπάρχει μόνιμος στρατός· κατ’ ἔτος μόνον ἐξασκοῦνται 13 χιλιάδες νεοσύλλεκτοι καὶ τὸ ἥμισυ τῶν ἐπιλέκτων, περίπου 67 χιλιάδες, προσέτι δὲ τὸ ἓν τέταρτον τῆς ἐθνοφρουρᾶς, 20 χιλιάδες, ἤτοι κατ’ ἔτος ἐξασκοῦνται 100 χιλιάδες. Ἀλλὰ μὴ νομίσητε ὅτι ἡ διάρκεια τῶν ἀσκήσεων εἶναι μακρά. Τῶν ἐπιλέκτων εἶναι δεκαήμερος, τῶν δὲ νεοσυλλέκτων τοῦ πεζικοῦ 45 ἡμερῶν κτλ. Ἐν τούτοις ἡ Ἑλβετία δαπανᾷ 315 φράγκα ἐτησίως κατ’ ἄτομον, ἤτοι 550 δραχμὰς, ὅσας ἡμεῖς περίπου, οἵτινες ἔχομεν μόνιμον στρατόν. Ἡ εὐτελὴς αὕτη δαπάνη διὰ τὸν ἡμέτερον στρατὸν προέρχεται ἐκ τοῦ τρόπου τῆς διατηρήσεως αὐτοῦ· διότι μία ἴλη ἱππικοῦ ἐν ἐκστρατείᾳ ἔχει δύναμιν εἰς ὅλα τὰ Κράτη 150 ἱππέων, ἡ Ἑλβετία, ὡς ἐνθυμοῦμαι, ἔχει 120, ὅλα δὲ τὰ βοηθητικὰ ὅπλα πρέπει νὰ ἔχωσιν ἐν εἰρήνῃ τὴν ἐμπόλεμον περίπου δύναμιν. Ἡμεῖς δὲ ἐν εἰρήνῃ ἔχομεν εἰς ἑκάστην ἴλην ἱππικοῦ μόνον 30 ἵππους, καὶ δὲν δύνανται νὰ γυμνασθῶσι συγχρόνως ὅλοι οἱ ἱππεῖς, ἀλλὰ κατὰ τμήματα ἐναλλὰξ, ἕνεκα τῆς τῶν ἵππων ἀνεπαρκείας, ἥτις ἐν τῷ ἡμετέρῳ στρατῷ ἐνυπάρχει εἰς τὰς διαφόρους χρείας αὐτῆς. Ἡ Ἑλβετία κατὰ τὴν ἀπογραφὴν τοῦ 1895 εἶχεν ἐπιλέκτους 137,649 καὶ ἐθνοφρουρὰν 80,602, ἂν δὲ εἰς τούτους προστεθῇ καὶ ἡ ἐφεδρεία, τὸ ὅλον τῆς δυνάμεως ἀνέρχεται εἰς 230,000 γεγυμνασμένους ἄνδρας ἐπὶ πληθυσμοῦ τριῶν ἑκατομμυρίων περίπου. Ὁ προϋπολογισμὸς τῆς Ἑλβετικῆς διαίτης τοῦ 1894 ἀνήρχετο εἰς 82,600,000, ἐκ τούτων δὲ ὑπελογίζοντο 31,500,000 διὰ τὸν στρατόν. Ἀτυχῶς τὸ Ἑλβετικὸν σύστημα εἶναι παρ’ ἡμῖν ἀνεφάρμοστον, διὰ λόγους, οὓς παραλείπω. Παρεξετράπην εἰς ἐκδρομὴν ἐκτὸς τοῦ Θέματος, ἀλλὰ τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας μὲ μετέφερεν εἰς τὸ ὅριον τῶν δαπανῶν τοῦ στρατοῦ, καὶ θὰ προσθέσω εἰσέτι τινὰ, ἐὰν οἱ συνάδελφοι μοὶ ἐπιτρέπωσι, καὶ ἰδίως οἱ στρατιωτικοί. Πρὸ ὀλίγου ἤκουσα ἑνὸς τῶν καλλιτέρων συνταγματαρχῶν τοῦ πεζικοῦ, ὁμιλοῦντος ἐνταῦθα θαυμασίως περὶ ἀναλογιῶν, καὶ ὑποστηρίζοντος ὅτι τοῦ ἡμετέρου ἱππικοῦ ἡ δύναμις πρέπει νὰ αὐξήσῃ. Ἐγὼ ἀπὸ μέσης καρδίας εὔχομαι νὰ αὐξήσῃ. Ἀλλὰ βάσιν τῆς συντάξεως τοῦ ἡμετέρου στρατοῦ ἔχων τὴν οἰκονομίαν, ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι εἷς ἱππεὺς δαπανᾷ ὅσον 2½ πεζοὶ, ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὴν ἱππονομὴν καὶ τὴν ἀπόσβεσιν τοῦ κεφαλαίου τῆς ἀγορᾶς τοῦ ἵππου. Ὅθεν ἐρωτῶ, προτιμῶμεν 2 ἱππεῖς ἢ 5 πεζούς; Αἱ ἀναλογίαι ἐν τοῖς στρατεύμασιν εἶναι παρὰ τῶν στρατιωτικῶν συγγραφέων κεκανονισμέναι. Ἀλλὰ τὰ Κράτη δὲν διατηροῦσιν ὅλας αὐτὰς τὰς ἀναλογίας. Γνωρίζομεν π. χ. εἰς τὸ πυροβολικὸν, ὅτι ἓν Κράτος ἔχει τρία πυροβόλα εἰς χιλίους πεζοὺς, ἐνῷ ἕτερον ἔχει τέσσαρα κτλ. Ὅλα τὰ Κράτη μεταχειρίζονται τὰς ἀναλογίας ἐκείνας, αἵτινες συμφωνοῦσι μὲ τὰς περιστάσεις, τὸ ἔδαφος καὶ τὸν σκοπὸν τῆς ἐπιχειρήσεως. Ἐγὼ ἐνόμιζον, ὅτι ὁ συνάδελφος κ. συνταγματάρχης ἤθελε καταλήξει, ὁμιλῶν περὶ ἱππικοῦ, νὰ φέρῃ ὡς παράδειγμα τὴν Ἀγγλίαν καὶ νὰ εἴπῃ, ὅτι, ὅπως ἡ Ἀγγλία ἔχει ἔφιππον πεζικόν, πρέπει καὶ ἡμεῖς νὰ προσθέσωμεν εἰς τὸν ἡμέτερον στρατὸν ἔφιππον πεζικόν. Τοσαῦτα εἶχον νὰ εἴπω ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου.

§130Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ διακόψωμεν ἐπὶ μίαν ὥραν τὴν συνεδρίασιν.

§131ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νὰ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν κάλλιον, ἀφοῦ δὲν ἔχομεν κατεπείγουσαν ἐργασίαν.

§132Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχομεν νομοθετικὴν ἐργασίαν.

§133ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι καὶ πρακτικὸν νὰ καταπονῆται ἡ Βουλή.

§134ΛΑΠΠΑΣ. Ἐπὶ τρεῖς ὥρας δὲν ἐκάμαμεν τίποτε!

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπροτάθη ἡ διακοπὴ τῆς συνεδριάσεως ἐπὶ μίαν ὥραν· εἰς τοῦτο ἀντεῖπόν τινες.

§136ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Βεβαίως. Ἐὰν ὑπάρχῃ ἐπείγουσα ἐργασία, νὰ ἔλθωμεν, ἵνα ἐξακολουθήσωμεν τὴν ἐργασίαν ταύτην· ἐὰν ὅμως πρόκειται περὶ νομοσχεδίων ὄχι σπουδαίων, καλὸν εἶναι νὰ μὴ καταπονηθῇ ἡ Βουλή.

§137ΜΑΝΕΣΗΣ. Ἐὰν ἀρχίσωμεν ἀπὸ τοῦδε τὰς ὁλονυκτίας, εἶναι ἑπόμενον νὰ κουρασθῶμεν, ὅτε θὰ πρόκειται νὰ συζητήσωμεν σπουδαιότατα νομοσχέδια καὶ τὸν προϋπολογισμόν· διότι ἡ διακοπὴ σημαίνει νὰ ἐπανέλθωμεν καὶ νὰ ἐργασθῶμεν μέχρι τῆς δωδεκάτης καὶ πέραν. Ἐὰν λοιπὸν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς συνόδου ἀρχίσωμεν τὰς ὁλονυκτίας, θέλομεν καταπονηθῆ.

§138Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ζητοῦμεν νὰ καταπονήσωμεν τὴν Βουλὴν, διότι καὶ ἡμεῖς εἴμεθα μέλη τῆς Βουλῆς, καὶ σῶμα ἀνθρώπινον ἔχοντες, καταπονούμεθα.

§139ΜΑΝΕΣΗΣ. Σᾶς θερμαίνουν τὰ χαρτοφυλάκια.

§140Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ναὶ, μᾶς θερμαίνουν τὰ χαρτοφυλάκια, εἶναι ἀληθές, ἀλλ’ ὅ,τι ζητοῦμεν εἶναι, νὰ ἐπιδοθῶμεν καὶ εἰς τὰ νομοθετήματα. Ἔχομεν ἐκκρεμῆ νομοθετήματα τῆς παρελθούσης συνόδου, ἔχομεν καὶ ἄλλα προτεινόμενα νῦν· πρέπει λοιπὸν νὰ ἐργασθῶμεν, ὅπως ἡ Βουλή, ὅσα μὲν νομίζει ἄχρηστα, τὰ ἀποῤῥίψῃ, ὅσα δὲ χρήσιμα, ἐπιψηφίσῃ.

§141ΜΑΝΕΣΗΣ. Τότε νὰ ἐξακολουθήσωμεν.

§142Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι· νὰ μεταβῶμεν πρότερον νὰ γευθῶμεν.

§143ΜΑΝΕΣΗΣ. Εἶναι πολλοὶ τῶν κ. κ. Βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβαίνωσι νὰ δειπνῶσι καὶ νὰ ἐπανέρχωνται καὶ συζητῶσιν. Ἐὰν νομίζητε ὅτι εἶναι ἐπείγουσα ἡ ἐργασία, προτιμῶμεν νὰ μείνωμεν νήστεις καὶ νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν συζήτησιν. Ἐγὼ ἔχω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἰς συζήτησιν νομοσχεδίου, δὲν γνωρίζω δὲ, ἐὰν θὰ δυνηθῶ νὰ ἐπανέλθω μετὰ ταῦτα. Αὐτὴ ἡ τακτικὴ εἶναι πρωτοφανὴς, διότι δὲν ὑπάρχει σπουδαία καὶ ἐπείγουσα ἐργασία. Ἐὰν ὑπῆρχε τοιαύτη ἐργασία καὶ ἔπρεπε νὰ τελειώσωμεν ἐντὸς δύο ἢ τριῶν ἡμερῶν τὰ νομοσχέδια, θὰ τὸ ἐνόουν· ἀλλ’ ἐὰν ἀπὸ τοῦδε ἀρχίσωμεν τὰς ὁλονυκτίας, βεβαίως, ὅταν θὰ ἔχωμεν σπουδαιοτάτην ἐργασίαν, θὰ ἤμεθα καταπεπονημένοι.

§144Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εἶναι ἐπάναγκες ἐφ’ ἅπαξ ν’ ἀποφασισθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο, πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ καθήκοντος ἡμῶν, διότι βεβαίως καὶ ἡμεῖς ἔχομεν καθῆκον νὰ συντελέσωμεν τὸ κατὰ δύναμιν εἰς τὰς ἐργασίας τοῦ Κοινοβουλίου. Δὲν πιστεύω νὰ ὑποθέσῃ τίς ποτε, ὅτι θέλομεν νὰ φέρωμεν πρόσκομμα εἰς τὰς βουλευτικὰς ἐργασίας. Ἐννοοῦμεν βεβαίως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ συζητηθῶσιν ὡρισμένα νομοσχέδια, ἀλλὰ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ληφθῶσι μέτρα ἐντὸς τῶν λογικῶν καὶ τῶν φυσικῶν ὁρίων. Ἄλλοτε, πρὶν ἢ ψηφισθῇ ἡ διάταξις αὕτη τοῦ Κανονισμοῦ, ἡ ὀφειλομένη εἰς τὴν πρωτοβουλίαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, καὶ ἡ ὁποία ἐψηφίσθη, μεθ’ ὅλην τὴν ἀπαρέσκειαν τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἡ συνεδρίασις ἤρχιζε τὴν 5ην καὶ τὴν 6ην ὥραν· εὐτυχῶς, χάρις εἰς τὴν ἐπιμονὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς καὶ πολλῶν Βουλευτῶν, ἐψηφίσθη, οὕτω δὲ εἰσήλθομεν εἰς ὁμαλωτέραν κατάστασιν, καὶ αἱ συνεδριάσεις ἄρχονται τὴν 4 καὶ 15′. Εὑρισκόμεθα ἐνταῦθα λοιπὸν ἀπὸ τῆς 4ης ὥρας, καὶ ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐργασθῇ 5 ἢ 6 ὥρας, νομίζω ὅτι δὲν δύνασθε νὰ ζητήσητε περισσότερον ἀπὸ τοὺς Βουλευτὰς, ἐὰν θέλετε Βουλευτὰς ἐργαζομένους.

§145ΤΖΑΝΕΤΑΚΗΣ....

§146Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐὰν νομίζετε, ὅτι μὲ τὰς διακοπὰς κερδίζετε τὸ ἐλάχιστον, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι πολὺ χάνετε.

§147ΤΖΑΝΕΤΑΚΗΣ. Δὲν σᾶς διακόπτω, ἀλλὰ σᾶς λέγω ὅτι χάνομεν τὸν χρόνον μας μὲ τὰς ἐπερωτήσεις.

§148Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐὰν θέλετε, λέγω, Βουλευτὰς βουλευομένους, ἐργαζομένους σπουδαίως, νομίζω ὅτι δὲν δύνασθε νὰ ζητήσητε παρ’ αὐτῶν ἐργασίαν περισσοτέραν τῶν 6 ὡρῶν. Ἐὰν θέλετε νὰ εὑρισκώμεθα ἐδῶ ὡς νευρόσπαστα ἡμεῖς, μόνον καὶ μόνον ἵνα εὑρισκώμεθα παρόντες, ἐὰν θέλετε ἐκ τῆς πτέρυγός σας ἀριθμοὺς, ἵνα παρουσιάζωνται μόνον τὴν στιγμὴν τῆς ἀπαρτίας ἢ τῆς ψηφοφορίας, διαφέρει τὸ πρᾶγμα· ἀλλὰ τοιοῦτόν τι δὲν δύνασθε νὰ ζητήσητε. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ συντελέσωμεν ἅπαντες, ὅπως κανονίζωμεν λογικώτερον τὰς ἐργασίας ἡμῶν. Ἐὰν ἡ συνεδρίασις ἀρχίζῃ τὴν 4ην καὶ ἐργαζώμεθα τὸ πολὺ μέχρι τῆς 10ης...

§149ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Καταναλίσκετε τὸν χρόνον εἰς τὰς ἐπερωτήσεις.

§150Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Διατὶ τὸ λέγετε πρὸς ἡμᾶς καὶ δὲν τὸ λέγετε εἰς τὸν κ. Βότσαρην, ὁ ὁποῖος κατηνάλωσε μίαν ὥραν, καὶ πρὸς τὸν κ. Λιμπρίτην, καταναλώσαντα ἑτέραν ὥραν; Ὁ κ. Ταταράκης εἶναι στενοχωρημένος διὰ τὰς ἐπερωτήσεις. Ὁ κ. Ταταράκης λησμονεῖ, ὅτι ἓν καθῆκον τῆς Βουλῆς εἶναι καὶ ὁ ἔλεγχος, καὶ ὅτι, ἐὰν ἦτο ἐντεῦθεν, ἀκριβῶς θὰ ἔλεγε τὰ ἐναντία τῶν ὅσων εἶπε...

§151ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Ἀλλὰ ἡ συνεδρίασις τότε νὰ διαρκῇ 12 ὥρας.

§152Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Διατὶ δὲν ἐψηφίσατε τὴν πρότασίν μου περὶ κανονισμοῦ τῆς συζητήσεως τῶν ἐπερωτήσεων; Διὰ τοῦτο, κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι καλὸν εἶναι νὰ ἀποφασισθῇ, ἀφοῦ εἶναι γνωστὸν πότε ἀρχίζει ἡ συνεδρίασις, διότι ἀρχίζομεν εἰς τὰς 4 καὶ 15′, νὰ ἐργαζώμεθα ἐν συνεχείᾳ μέχρι τῆς 9 ἢ τῆς 10, ἀλλὰ πέραν τῶν 6 ὡρῶν νομίζω ὅτι ζητεῖτε τὰ ἀδύνατα, καὶ δὲν πρέπει νὰ πιεσθῇ ἡ Ἀντιπολίτευσις, διότι βεβαίως τότε ἄρχεται ἡ ἀντίδρασις. Οὐδεμίαν ἔχω διάθεσιν νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν μὲ ἐνστάσεις περὶ μὴ ἀπαρτίας, καὶ δὲν θὰ εὕρητε καμμίαν τοιαύτην ἐκ μέρους μου εἰς τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικά. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα εὐαρεστηθῇ νὰ συνδράμῃ τὸ ἔργον ἡμῶν, διότι ἄλλως φυσικώτατα θὰ εὑρεθῶμεν εἰς μεγάλην δυσχέρειαν. Ἐὰν διακόψωμεν, γίνεται μεγάλη ἀνωμαλία· ἄλλοι κατοικοῦσιν ἐγγύτερον, ἄλλοι δ’ ἀπωτέρω τοῦ Βουλευτηρίου, καταναλίσκοντες τόσον χρόνον, ἵνα μεταβῶσιν εἰς τὴν οἰκίαν των, ἐπανέρχονται ἢ δὲν ἐπανέρχονται ὅλοι, ἀρχίζει δὲ ἡ συνεδρίασις μὲ 40 Βουλευτὰς τὸ πολύ. Αὐτὰ δὲν εἶναι ὀρθὰ, διότι ἐκτίθεται τὸ ἀξίωμα τοῦ Βουλευτοῦ, καὶ τοῦ Κοινοβουλίου ἡ θέσις. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν, ὅπως ἐκ συμφώνου καὶ ἐν συμπνοίᾳ λύσωμεν ἓν ζήτημα πολὺ σπουδαῖον, διότι τὸ ζήτημα τοῦτο σχετίζεται μὲ τὰ ἔργα ἡμῶν. Μετὰ ἑξάωρον ἐργασίαν δὲν εἴμεθα ἄνθρωποι πλέον, δυνάμενοι νὰ βουλευώμεθα ὀρθῶς, καὶ ἐν τούτοις ἀποφασίζεται ἡ τύχη τοῦ τόπου ἐπὶ ὑψίστων ζητημάτων.

§153Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡμεῖς ἐπιθυμοῦμεν νὰ συμπράξωμεν καὶ μετὰ τῶν μὴ ὁμοφρονούντων ἡμῖν συναδέλφων, καὶ ἐπιθυμοῦμεν νὰ συμπράξωμεν, διότι ὑποθέτω, ὅτι τιθεμένων κατὰ μέρος τῶν γνωμῶν ἢ τῶν κρίσεων, τὰς ὁποίας οἱ μὲν ἔχουσιν ἐπὶ τῶν κρίσεων τῶν ἄλλων, ὑποθέτω ὅτι πάντες ἔχομεν ἕνα σκοπὸν, νὰ ἐξυπηρετήσωμεν τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος. Ἡ Βουλὴ ἔχει διπλᾶ καθήκοντα· ἔχει καθήκοντα νομοθετικὰ, ἔχει καθήκοντα ἐλεγκτικά. Ἐὰν πρόκειται νὰ ἐργασθῇ 6 ὥρας, ὡς λέγετε, καὶ δαπανᾷ 5 ὥρας εἰς καθήκοντα ἐλεγκτικὰ, νομίζω ὅτι τὸ διάστημα τῶν 6 ὡρῶν δὲν εἶναι πολὺ, διότι δὲν ἐπαρκεῖ ἐργασία μιᾶς ὥρας, ἵνα ἐκπληρώσῃ τὰ νομοθετικὰ καθήκοντά της· διὰ τοῦτο ὁ προσδιορισμὸς τοῦ χρόνου, τὸν ὁποῖον προτείνετε ὑμεῖς, μοὶ φαίνεται ἀνεπαρκής. Ἐγὼ ἐπιθυμῶ, ἐφ’ ὅσον μάλιστα εἶμαι ἐλεγχόμενος, τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου νὰ ἦναι εὐρύτατον, ἑπομένως δὲν ἔχω παράπονον κατ’ οὐδενὸς, οὔτε ποτὲ θὰ συντελέσω εἰς τὴν μὴ παραχώρησιν παντὸς τοῦ πρὸς τοῦτο ἀπαιτουμένου χρόνου. Ἀλλ’ ἔχω ἀνάγκην καὶ ἐπιθυμῶ, ἵνα ἡ Βουλὴ ἐργασθῇ καὶ ἐπὶ τῶν νομοθετημάτων, τὰ ὁποῖα ὑποβάλλονται, καὶ ἐὰν μὲν εὕρῃ ταῦτα ἄχρηστα, νὰ τὰ ἀποῤῥίψῃ, ἄλλως νὰ ἐπιψηφίσῃ αὐτά. Τώρα ἡμεῖς συνήλθομεν τὴν 4 καὶ ½, εἶναι ἤδη ἡ ὥρα 8, ἤτοι ἐργαζόμεθα 3½ ὥρας, ἀλλὰ πόσας ὥρας εἰργάσθημεν νομοθετικῶς; Λοιπὸν δὲν νομίζετε ὅτι εἶναι εὔλογον νὰ ζητήσω νὰ ἐργασθῶμεν νομοθετικῶς τόσον, ὅσον εἰργάσθημεν ἐλεγκτικῶς;

§154Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Νὰ ἐξακολουθήσωμεν.

§155Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι! Ἡ ὥρα εἶναι 8, πρέπει νὰ δειπνήσωμεν. Διὰ τοῦτο ἐπενοήθη τὸ σύστημα τῶν διακοπῶν, ὄχι ἀπὸ ἐμὲ, ἀλλ’ ἀπὸ ἄλλους. Ἴσως δὲν εἶμαι ἐγὼ ὁ προτείνας, ἀλλὰ νομίζω ὅτι τὸ σύστημα εἶναι ὀρθόν.

§156ΜΑΝΕΣΗΣ. Ἀληθῶς εἶναι νέα τακτικὴ, τὴν ὁποίαν καθορίζει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως· εἶναι τόσον συγκαταβατικός! Νὰ κάμνωμεν, λέγει, διακοπὴν, νὰ γευώμεθα καὶ νὰ ἐπανερχώμεθα· ἄλλοτε δὲ, ὅταν ἦτο δύσκολον ἡ ἀπαρτία νὰ γείνῃ, ἔλεγε: «νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν συζήτησιν». Τὸ σημερινὸν, Κύριοι, εἶναι ὅλως ἔκτακτον· ἀνῆλθεν εἰς τὸ βῆμα ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Τυρνάβου, ἐπὶ μίαν ὥραν ὁμιλήσας, καὶ ἐπὶ μίαν ἄλλην ὥραν ὁ ἐξ Ἄρτης κ. Βουλευτὴς, ἀναπτύξας μίαν τροπολογίαν. Αἱ ἐπερωτήσεις σήμερον περιωρίσθησαν ἀπείρως· ὀλίγιστα ἐλέχθησαν περὶ οἴνου καὶ ὀλίγιστα περὶ τῆς ἐξεταστικῆς τῶν ναυτικῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς· τὸ πλεῖστον τοῦ χρόνου κατηνάλωσεν ὁμολογουμένως ἡ ὁμιλία τοῦ κ. Μπότσαρη καὶ ἡ τοῦ κ. Λυμπρίτου. Ἐὰν ἤδη ἠρχίσαμεν νὰ ἐργαζώμεθα ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, δὲν βλέπω τὸν λόγον, διατὶ νὰ μὴ ἐξακολουθήσωμεν. Ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νομίζῃ ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ διακόψωμεν τὴν συνεδρίασιν, μὴ πλανώμεθα, Κύριοι, εἰς τὰς 10 θὰ ἐπαναληφθῇ ἡ συνεδρίασις καὶ δὲν θὰ ἤμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ. Μὴ λησμονεῖτε, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἐπὶ καλῇ τῇ πίστει ἡμεῖς οἱ ἀντιπολιτευόμενοι πέρυσι καὶ προπέρυσιν ἐξηκολουθοῦμεν τὴν συζήτησιν μετὰ τὴν διακοπὴν, καὶ μόλις ἤμεθα 30 ἐν τῇ αἰθούσῃ Βουλευταί· ἀλλ’ εἰς τὰς ὄψεις τῶν ἀκροατῶν, εἰς τὰς ὄψεις τοῦ κόσμου δὲν εἶναι τοῦτο ὀρθὸν, διότι, ἀντὶ νὰ συζητῶμεν 105 ἐν ἀπαρτίᾳ, συζητοῦμεν μόνον 30. Ταῦτα πάντα τὰ ἄτοπα δὲν πρέπει ν’ ἀφήσωμεν νὰ λαμβάνωσι χώραν, ἀφοῦ μάλιστα καθ’ ἑκάστην ὁμιλοῦμεν περὶ τοῦ Συντάγματος καὶ τῶν θεσμῶν.

§157Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ κακὸν θεραπεύεται εὐκόλως· ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὅταν θὰ ἐπαναλαμβάνηται ἡ συνεδρίασις, θὰ διατάσσῃ ν’ ἀναγινώσκηται ὁ κατάλογος καὶ νὰ βεβαιῶται ἡ παρουσία τῆς ἀπαρτίας· διότι αὐτὸ εἶναι διάταξις συνταγματική, εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ὑποταχθῶμεν πάντες. Δὲν πρέπει νὰ εἰκάζωμεν τὴν ἀπαρτίαν, πρέπει νὰ τὴν βεβαιῶμεν, ὅπως ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ παντὸς τὸ δικαίωμα νὰ προτείνῃ δισταγμοὺς περὶ τούτου.

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις εἶναι νὰ διακόψωμεν τὴν συνεδρίασιν. Ταύτην τὴν πρότασιν θέτω εἰς ψηφοφορίαν.

§159Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει νὰ ἦσθε 15.

§161ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἴμεθα περισσότεροι.

§162Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐδηλώθη ἐπιθυμία ψηφοφορίας δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως· ἡ ἐπιθυμία αὕτη περιέχει καὶ ἄλλο τι, περιέχει καὶ δισταγμὸν περὶ τῆς ἀπαρτίας. Παρακαλῶ νὰ ἀναγνώσητε τὸν κατάλογον, μὴ ἐρωτῶντες περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ζητούντων τὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορίαν.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν διακοπὴν τῆς συνεδριάσεως λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Διον. Μυλωνᾶ καὶ Σπ. Ε. Στάη, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 108, ἐξ ὧν 101 ὑπὲρ τῆς προτάσεως καὶ 7 κατ’ αὐτῆς. Συνεπῶς ἡ πρότασις ἐγένετο δεκτή. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ μίαν ὥραν. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 8 καὶ 25′ μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 10 μ. μ.)

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κύριοι Βουλευταὶ παρακαλοῦνται νὰ καταλάβωσι τὰς θέσεις των. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ὁ κ. Μάνεσης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν νόμου.

§166ΜΑΝΕΣΗΣ. Ἀληθῶς, Κύριοι, ἂν παρὰ τοῖς μικροῖς Κράτεσιν οἱ νόμοι ἐλειτούργουν κανονικῶς καὶ ἀπαρεγκλίτως, οἱ νόμοι τουτέστιν οἱ ἀφορῶντες εἰς τὸν περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν νόμον, εἰς τὸν περὶ προβιβασμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν νόμον, ἂν ἐλειτούργουν καλῶς, καὶ δυνάμει τῶν νόμων τούτων ἀπεμακρύνοντο τοῦ στρατεύματος λόγῳ σωματικῆς ἀνικανότητος, ἢ λόγῳ ἐπιστημονικῆς ἀνικανότητος, οἱ ἀξιωματικοὶ, βεβαίως ἤθελεν εἶσθαι ὁ νόμος περὶ ὁρίου ἡλικίας οὐ μόνον παράλογος, ἀλλὰ καὶ ἐπιβλαβὴς, διότι καὶ εἰς μεγάλην ἡλικίαν ἠδύναντο νὰ ὦσι χρήσιμοι ἀξιωματικοὶ, βλάβη δὲ ἤθελεν ἐπέλθει εἰς τὸ στράτευμα, ἂν οὗτοι ἀπεμακρύνοντο τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν. Ἐν τούτοις καὶ παρὰ τοῖς εὐρωπαϊκοῖς Κράτεσιν, ἔνθα ὁπωσδήποτε οἱ νόμοι δὲν παρορῶνται ἐπὶ τοσοῦτον, ὡς παρὰ τοῖς μικροῖς Κράτεσι, παρεδέχθησαν τὸν νόμον περὶ ὁρίου ἡλικίας καὶ διὰ τὸν λόγον, ὅτι ὁπωσδήποτε παρορῶνται αἱ ἀνικανότητες αἱ σωματικαὶ καὶ διανοητικαὶ, αἱ προβλεπόμεναι ὑπὸ τῶν νόμων, καὶ διότι ᾐσθάνθησαν τὰ πολλὰ Κράτη, ὅτι ἔπρεπεν ὁπωσδήποτε μετὰ παρέλευσιν ἡλικίας τινὸς ν’ ἀπομακρύνωνται τοῦ στρατεύματος οἱ ἀνώτεροι, ἵνα ἀφήνωσι κενὰ, πληρούμενα παρὰ τῶν κατωτέρων, πρὸς ἐνθάῤῥυνσιν τοῦ ζήλου αὐτῶν. Ἀλλὰ εἰς τὰ μικρὰ Κράτη, ὅπου σχεδὸν οἱ κάτοικοι μετρῶνται ἐν τοῖς δακτύλοις, ὅπου οἱ πάντες σχεδὸν συνδέονται διὰ δεσμῶν φιλίας, συγγενείας, γνωριμίας, οἱ νόμοι, ἂν ὄχι ἐντελῶς, ἀλλὰ κατὰ τὸ πλεῖστον παρορῶνται. Καὶ ἔχομεν, Κύριοι, παραδείγματα, καὶ δὲν πρέπει νὰ κρυπτώμεθα. Καὶ κατὰ τὰς ἐπιθεωρήσεις παραβλέπονται αἱ ἀνικανότητες, καὶ αἱ Κυβερνήσεις πᾶσαι, καὶ τοῦ παρελθόντος καὶ τοῦ ἐνεστῶτος καὶ τοῦ μέλλοντος, δὲν θὰ ἔχωσι ποτὲ τὸ σθένος, ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου, νὰ ἐφαρμόσωσιν αὐστηρῶς καὶ κατὰ γράμμα τοὺς νόμους, οἵτινες προβλέπουσι πάντα ταῦτα. Συνεπῶς, Κύριοι, εἶναι ἀναγκαῖον κακὸν ὁ νόμος περὶ ὁρίου ἡλικίας. Ἐν Γερμανίᾳ δὲν ὑπῆρχεν ἄλλοτε ὅριον ἡλικίας τῶν στρατηγῶν, ἀλλ’ ἐκεῖ, Κύριοι, εἰς τοὺς μεγάλους ἐκείνους στρατοὺς, τοὺς δράσαντας πολλάκις, ὑπάρχει τὸ ἐνδιαφέρον ὄχι μόνον τῶν ἀρχηγῶν τῶν στρατευμάτων, ἀλλ’ ἰδίᾳ αὐτοῦ τοῦ Αὐτοκράτορος, τοῦ ὁποίου ἡ θέλησις καθίσταται νόμος. Καὶ ἂν ἐνθυμεῖσθε, ἐσχάτως ὁ Αὐτοκράτωρ ἀπεμάκρυνε τῆς ὑπηρεσίας τὰ μάλα διαπρεπῆ στρατηγὸν, μὴ ἔχοντα πλήρεις τὰς σωματικὰς αὐτοῦ δυνάμεις. Ἀλλ’ εἰς τὰ μικρὰ Κράτη, ὅπου οἱ νόμοι παρορῶνται, ἂν δὲν θέσωμεν τὸν μικρὸν αὐτὸν φραγμὸν, τὸν περὶ ὁρίου ἡλικίας, πιστεύσατε ὅτι οὐδέποτε θέλει τις ἀπομακρυνθῆ, καὶ ὅτι ὁ μόνος, ὁ ὁποῖος ἤθελε δυνηθῆ ν’ ἀπομακρύνῃ τινὰ ἐκ τοῦ στρατοῦ, θὰ ἦτο ὁ θάνατος. Εἰς τὰ θερμὰ δὲ Κράτη, Κύριοι, ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ γηράσκομεν προώρως. Ἐξαιρέσεις μόνον ὑπάρχουσιν, ὡς ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀκμαῖος καὶ ὁ ὁποῖος, βλέπετε, μᾶς ταλανίζει μέχρι τῆς δωδεκάτης, διότι ἐκτὸς τούτου ἔχομεν τὴν ἀτυχίαν νὰ ἔχωμεν Πρωθυπουργὸν ὄχι μόνον ἀκμαῖον, ἀλλὰ καὶ ἄγαμον (ἱλαρότης)...

§167Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπαγόμεθα, νομίζω, εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν;

§168ΜΑΝΕΣΗΣ. Ὄχι. Εἶμαι νυμφευμένος καὶ πατὴρ τριῶν τέκνων... Μὴ πιεζόμενον ἑπομένως ὑπὸ τῶν οἰκογενειακῶν ἀναγκῶν. Ἐπανέρχομαι, Κύριοι, καὶ λέγω ὅτι εἰς τὰ θερμὰ Κράτη γηράσκομεν προώρως, καὶ δι’ αὐτὸ εἰς ἡλικίαν ἑξήκοντα ἐτῶν κλονιζόμεθα βαδίζοντες, ἂν μὴ καθιστάμεθα καὶ ἀνίκανοι διανοητικῶς. Λοιπόν, Κύριοι, ἐπιβάλλεται τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας, καὶ σχεδὸν πάντα τὰ Κράτη παρεδέχθησαν τοῦτο. Ἐγὼ ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου ἀληθῶς, ὅτι, ἂν οἱ νόμοι ἐφηρμόζοντο κατὰ γράμμα, ἂν οἱ νόμοι ἐφηρμόζοντο ἀπαρεγκλίτως καὶ παρὰ τῶν ἁρμοδίων καὶ παρὰ τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας, δὲν θὰ εἴχομεν ἀνάγκην τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας καὶ ὁμολογῶ, ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἀξιωματικοὺς προβεβηκότας κατὰ τὴν ἡλικίαν, ἀλλ’ ἱκανωτάτους κατὰ τὴν διοίκησιν. Καὶ δὲν ἀρνοῦμαι, Κύριοι, ὅτι ὁ καταβὰς πρὸ ὀλίγου τοῦ βήματος εἶναι εἷς τῶν ἀρχαιοτέρων ἀξιωματικῶν, τῶν μᾶλλον διαπρεπῶν, τῶν μᾶλλον μεμορφωμένων καὶ ἔχω μεγίστην ὑπόληψιν πρὸς αὐτόν· ἀλλ’ εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι διὰ τῆς ἐξαιρέσεως π. χ. τοῦ καταβάντος πρὸ ὀλίγου τοῦ βήματος δὲν θὰ ὑποπέσωμεν εἰς καταχρήσεις ἐν τῷ μέλλοντι; Ἰδού, Κύριοι, διατὶ δὲν εἶμαι σύμφωνος μετ’ αὐτοῦ εἰς τὴν ἡλικίαν, ἣν προτείνει περὶ τῶν στρατηγῶν· διότι, ὡς ὡμολόγησεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, οἱ Ἕλληνες εἴμεθα ἀγαθοὶ τὴν καρδίαν, ἀφήνω ὅτι καὶ πιεζόμεθα κατὰ τὸ διέπον ἡμᾶς σύστημα. Ἡ σκέψις, Κύριοι, αὕτη — διότι ὁμολογῶ ὅτι, ἂν ὑπῆρχε τὸ σθένος πρὸς ἐφαρμογὴν τῶν νόμων, δὲν ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας, — ἔπεισε τοὺς πλείστους ἐξ ἡμῶν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μὴ ἐλαττώσωμεν τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας, νὰ προσθέσωμεν μόνον ὅριον διὰ τοὺς ἀντιστρατήγους, ὑποστρατήγους καὶ ἀνθυπασπιστάς. Ἀλλ’ ἐὰν, Κύριοι, ἦτο ἡ Βουλὴ σύμφωνος καὶ πρὸ πάντων ἡ Κυβέρνησις, νὰ προβῇ καὶ εἰς περαιτέρω ἐλάττωσιν τοῦ ὁρίου ἐν ἑκάστῳ βαθμῷ, πιστεύσατέ μοι, ἤθελον μεταβάλει γνώμην καὶ συμφωνήσει εἰς τοῦτο, διότι πρέπον εἶναι καὶ ἐπάναγκες, ἀφοῦ ὑπηρετήσαμεν ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη μέχρι τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας, πρέπει ν’ ἀφήσωμεν θέσιν, ἵνα δίδωμεν μικρὰν ὤθησιν προαγωγῆς εἰς τοὺς κατωτέρους· διότι, Κύριοι, μὴ λησμονῶμεν, ὅτι τὸ μέγιστον ἐλατήριον τῶν σημερινῶν πολέμων εἶναι ἡ κίνησις, ἡ δὲ κίνησις ἀπαιτεῖ ἀκμὴν, ἡ δὲ ἀκμὴ σχετίζεται μετὰ τῆς ἡλικίας. Θὰ ἦτο ἴσως εὐχῆς ἔργον, ἐὰν καὶ εἰς τοὺς ἀνωτέρους βαθμοὺς οἱ ἀξιωματικοὶ ἔφθανον εἰς ἡλικίαν ἀκμαίαν, ἀλλὰ δυστυχῶς οἰκονομικοὶ λόγοι ἀντιτάσσονται εἰς τοῦτο...

§169Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ὁ Μόλτκε, ὅταν δὲν ἠδύνατο πλέον νὰ ἱππεύσῃ, εἶπεν ὅτι δὲν δύναται νὰ διοικῇ.

§170ΜΑΝΕΣΗΣ. Ὀρθότατον... Διὰ τοῦτο, Κύριοι, οὐ μόνον εὑρίσκω τὸ νομοσχέδιον, ὡς ἔχει, ὀρθὸν, — διότι περὶ τούτου ἀπεφάνθημεν καὶ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον, — ἀλλ’ εἶμαι διατεθειμένος νὰ μεταβάλω καὶ γνώμην, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ συμφωνῇ νὰ ἐλαττώσωμεν κατά τι τὰ ὅρια ταῦτα. Ὡς πρὸς δὲ τὸ θέμα, ὅτι μία καὶ μόνη ἡλικία πρέπει νὰ ὑπάρξῃ μεταξὺ τῶν κατωτέρων ἀξιωματικῶν, δὲν συμφωνῶ· ἡ διαφορὰ τῆς ἡλικίας βεβαίως δὲν εἶναι μεγάλη, καὶ ἤθελον συμφωνήσει, ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ταράξωμεν τὰ ὑπάρχοντα. Διότι, ὅπως δήποτε, Κύριοι, ἀληθῶς ταὐτίζονται αἱ ὑπηρεσίαι τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ, ὑπολοχαγοῦ καὶ λοχαγοῦ ἐν ἐκστρατείᾳ, ἀλλ’ ἐν τούτοις μὴ λησμονεῖτε ὅτι τὰ βάρη τοῦ λοχαγοῦ εἶναι ἥσσονα τῶν βαρῶν τῶν ἀξιωματικῶν του, οἵτινές εἰσιν ἐκτελεσταὶ τῶν διαταγῶν αὐτοῦ καὶ μείζονας καταβάλλουσι κόπους ἐκ τούτου. Τὴν ἡλικίαν τοῦ λοχαγοῦ ἐνισχύει τὸ γόητρον τῆς διοικήσεως. Καὶ ἀπόδειξις. Ἀφαιρέσατε τὴν πρωθυπουργίαν ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἀφαιρέσατε τὸ ἐνδιαφέρον πῶς ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰ μεγάλα αὑτοῦ καθήκοντα, καὶ θέλετε τὸν ἴδει μὴ ἔχοντα ὄρεξιν.

§171Γ. ΠΑΓΑΝΕΛΗΣ. Ὡς ἀντιπολιτευόμενον τὸν εἴδομεν ἀκμαιότερον.

§172ΜΑΝΕΣΗΣ. Καὶ τότε, κύριε συνάδελφε, εἶχε τὸ ἐνδιαφέρον ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ἀξιώσεις τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§173Π. ΖΑΙΜΗΣ. Πάντοτε πρέπει νὰ ἔχῃ τις ἓν ἐνδιαφέρον.

§174Α. ΜΑΝΕΣΗΣ. Ὁ λοχαγὸς ἔχει εὐθύνην μείζονα τοῦ ὑπολοχαγοῦ καὶ ἀνθυπολοχαγοῦ, ἀλλὰ καὶ ἂν ἔχῃ ἡλικίαν μεγαλειτέραν, ἔχει ὅμως τὸ ἐνδιαφέρον ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ἀξιώσεις τοῦ λοχαγοῦ, καὶ ἐντείνει ἐκ τούτου τὰς δυνάμεις του. Ὡς πρὸς τὰ ἄλλα, ἐπιμένω ὅτι εὑρίσκω ὀρθὸν τὸ νομοσχέδιον, εἶμαι δὲ πρόθυμος νὰ μεταβάλω γνώμην ὡς πρὸς τὴν ἐλάττωσιν τῆς ἡλικίας ἐν ἑκάστῳ βαθμῷ, καὶ τοῦτο, ὅπως δοθῇ ποιά τις ὤθησις πρὸς προαγωγὴν τῶν κατωτέρων.

§175Γ. ΚΟΥΛΟΥΡΗΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, καθ’ ὃν χρόνον ἡ Βουλὴ φαίνεται διατεθειμένη ὅπως μελετήσῃ κάλλιον τὰ ἀφορῶντα τὰ στρατιωτικὰ πράγματα τῆς χώρας, φρονῶ ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον, ὅπως πᾶν στρατιωτικὸν νομοσχέδιον καὶ πᾶσα πρότασις σχετιζομένη πρὸς τὸν στρατὸν ὑποβάλληται εἰς σοβαρὰν καὶ εὐρεῖαν συζήτησιν. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ κατὰ τὴν παροῦσαν ἔκτακτον σύνοδον ὑπέβαλε νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα τιθέασι τὰ θεμέλια νέας ὀργανώσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατεύματος. Τὰ νομοσχέδια ταῦτα, ἕνεκα τῆς σπουδαιότητος αὐτῶν, ὀφείλει ἡ Βουλὴ νὰ βασανίσῃ, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψει τὸν ὑψηλὸν σκοπὸν, ὃν προτίθενται. Τὸ ζήτημα τὸ στρατιωτικὸν ἀναγκαίως πρέπει νὰ διαιρεθῇ εἰς δύο· εἰς ζήτημα ἀφορῶν τὴν ὀργάνωσιν τοῦ στρατοῦ ἐν εἰρήνῃ καὶ εἰς ζήτημα ὀργανώσεως αὐτοῦ πρὸς δρᾶσιν. Διὰ νὰ ὀργανώσωμεν δὲ στρατὸν πρὸς δρᾶσιν, ὀφείλομεν πρότερον νὰ ὀργανώσωμεν στρατὸν εἰρήνης. Ἐὰν δὲν ὀργανώσωμεν καλῶς τὰς ἐν εἰρήνῃ στρατιωτικὰς δυνάμεις τῆς χώρας καὶ σπεύσωμεν πρὸς ὀργάνωσιν στρατοῦ δράσεως, θέλομεν οἰκοδομήσει ἐπὶ ἄμμου, θέλομεν ῥίψει καὶ πάλιν τὸ χρῆμα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἰς τὴν θάλασσαν. Τὰ νομοσχέδια τὰ ὑποβληθέντα κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον, καίτοι μέχρι σήμερον δὲν ἐνεγράφησαν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, εἶναι ἄξια μεγίστης προσοχῆς καὶ σοβαρᾶς συζητήσεως. Ὀφείλομεν μεθ’ ὑπομονῆς νὰ μελετήσωμεν ταῦτα, καὶ λίαν ἐσκεμμένως νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν αὐτῶν. Μεταξὺ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα θέλουσιν ἐπιδράσει σπουδαίως ἐπὶ τῆς καταστάσεως τοῦ στρατοῦ, ἐπὶ τῆς διοικήσεως αὐτοῦ, εἶναι καὶ τὸ προκείμενον ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Οἱ ὑπηρετοῦντες ἐν τῷ στρατῷ πρέπει ἀναγκαίως νὰ ἀνήκωσιν εἰς τὴν νεαρὰν καὶ τὴν ἀνδρικὴν ἡλικίαν, νὰ ἔχωσι δὲ τὴν κατασκευὴν ὑγιᾶ καὶ εὔρωστον, καθόσον μεταξὺ τῶν ἐπαγγελμάτων, τὰ ὁποῖα καταπονοῦσι τὸν ὀργανισμὸν καὶ ὑποβάλλουσιν αὐτὸν εἰς στερήσεις καὶ ὑπὸ τὰς κινδυνωδεστέρας νοσηρὰς ἐπηρείας εἶναι τὸ στρατιωτικὸν ἐπάγγελμα. Ἡ θνησιμότης καὶ αἱ καταστροφαὶ μεγάλων ἀνθρωπίνων ὑπάρξεων κατὰ τοὺς πολέμους πάντοτε εἶχον καὶ θὰ ἔχωσι λόγον τὰς κακουχίας καὶ τὰς παρακολουθούσας αὐτὰς νόσους, ὑπερβάλλουσαι κατὰ πολὺ τὰς ὑπὸ τοῦ ἐχθρικοῦ πυρὸς ἀπωλείας. Ἰδοὺ ὁ λόγος, δι’ ὃν, ὡς ἔλεγον, οἱ παρακολουθοῦντες τὸ στρατιωτικὸν ἐπάγγελμα δέον ν’ ἀνήκωσιν εἰς τὴν νεαρὰν καὶ ἀνδρικὴν ἡλικίαν.—Γῆρας καὶ στράτευσις ἀντίθετα ἐντελῶς.— Ἑπομένως ὁ στρατὸς ἐπὶ τοσοῦτον πρὸς δρᾶσιν εἶναι εὐστοχώτερος, ἐπὶ τοσοῦτον πρὸς τὸν προορισμόν του εἶναι πλησιέστερος καὶ ἐν γένει ἐπὶ τοσοῦτον τὸ ποιὸν αὐτοῦ τελειότερον, ὅσῳ καταρτίζεται ἀπὸ νεαρωτέρους λειτουργούς. Τοῦτο πανθομολογεῖται ὑπὸ τῆς ἱστορίας τῶν πολέμων καὶ τῶν στρατῶν. Σύγχρονον παράδειγμα ἔχομεν τὸν νεαρὸν στρατὸν τῆς Βουλγαρίας. Πάντες οἱ ἐκ τοῦ σύνεγγυς παρακολουθήσαντες τὰς μάχας τοῦ στρατοῦ τούτου κατὰ τὸν Σερβοβουλγαρικὸν πόλεμον μιᾷ φωνῇ ὁμολογοῦσιν, ὅτι τὰ τρόπαια αὐτοῦ ὀφείλονται κατὰ τὸ πλεῖστον εἰς τὸ νεαρὸν καὶ ἀκμαῖον τῶν ἀποτελούντων αὐτὸν ἀξιωματικῶν. Διὰ τῆς δραστηριότητος αὐτῶν κατώρθωσαν νὰ μειώσωσι τὰς ἐλλείψεις, τὰς ὁποίας ἡ χώρα αὐτῶν παρεῖχεν εἰς τὴν ταχεῖαν ἐκτέλεσιν τῶν στρατιωτικῶν ἔργων. Τὸ προκείμενον ὑπὸ συζήτησιν νομοθέτημα «περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν» δὲν εἶναι ἑλληνικὸν νομοθέτημα· εἶναι νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον παρελάβομεν ἐκ τῆς στρατιωτικῆς νομοθεσίας ἄλλων Κρατῶν. Ἡ ἀνάγκη τοῦ νομοθετήματος τούτου ἐκρίθη ἀναπόφευκτος παρὰ πάντων τῶν μελετώντων τὰ στρατιωτικὰ θέματα. Ἡ ἀνάγκη αὕτη καὶ παρ’ ἡμῖν ἐπαρουσιάσθη, καὶ ἀπὸ ἐτῶν λειτουργεῖ νόμος τοιοῦτος. Σήμερον συζητοῦμεν τροπολογίαν τοῦ ἰσχύοντος νόμου, καθόσον τοῦ νόμου τούτου αἱ διατάξεις, εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ ἰδίως τὸ ὅριον τῶν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν, ἐπιτρέπουσι τὴν ἐν τῷ στρατῷ παρουσίαν τοῦ γήρατος, ὅπερ, ὡς ἔλεγον, εἶναι ἄντικρυς ἀντίθετον πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ στρατιωτικοῦ ἐπαγγέλματος. Ἀλλὰ ὑποβιβάζοντες ἀποτόμως τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας καὶ ἰδίως κατὰ τοὺς ἀνωτέρους βαθμοὺς, θέλομεν βιαίως προσβάλει τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας καὶ τὴν εὐεργετικὴν δρᾶσιν τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου, καθόσον θέλομεν αὐξήσει κατὰ πολὺ τὸν ἀριθμὸν τῶν συνταξιούχων. Προκειμένου ὅθεν ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ νὰ προβῇ εἰς τροπολογίαν τοῦ ἤδη ἰσχύοντος νόμου περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ, ἔχει νὰ παλαίσῃ πρὸς τὰς θεωρίας, τὰς ὁποίας πρὸ μικροῦ ἀνέπτυξα καὶ πρὸς τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας· πρέπει ὅθεν, ψηφίζοντες νομοσχέδιον τοιοῦτο; νὰ προσπαθήσωμεν νὰ συμβιβάσωμεν τὰ δύο ταῦτα, πρέπει νὰ φροντίσωμεν, ὅπως οὔτε τὰ οἰκονομικὰ νὰ διαταράξωμεν, οὔτε νὰ ἐπιτρέψωμεν νὰ ἐξέλθωσιν ἀποτόμως τοῦ στρατοῦ ἄνδρες, ὧν ἡ πεῖρα εἶναι ἀναγκαιοτάτη ἐν τῷ νεαρῷ ἡμῶν στρατῷ. Διὰ ταῦτα φρονῶ, ὅτι τὸ μὲν ὅριον ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν, τὸ ἤδη ἰσχῦον, δέον νὰ τὸ κρατήσωμεν ἰσχῦον διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς κατέχοντας τὸν βαθμὸν, ὃν σήμερον κατέχουσι, νὰ ἐφαρμόσωμεν δὲ ὅριον ἡλικίας κατώτερον δι’ ἐκείνους, οἵτινες ἤθελον διὰ προαγωγῆς ἐν τῷ μέλλοντι τύχει τοῦ ἀμέσως ἀνωτέρου βαθμοῦ ἐκείνου, ὃν κατέχουσιν. Αὐτὸ τοῦτο καὶ ὁ ἰσχύων νόμος διέτασσε, παρεχώρει δηλονότι πέραν τοῦ ὑπ’ αὐτοῦ ὁριζομένου ὁρίου τέσσαρα ἐπὶ πλέον ἔτη εἰς τοὺς κατέχοντας τὸν βαθμὸν, καθ’ ὃν χρόνον ἤρχετο ἡ ἰσχὺς αὐτοῦ.

§176ΠΕΤΑΛΑΣ. Τὸ νομοσχέδιον δὲν μεταβάλλει τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας ἐν γένει.

§177ΚΟΥΛΟΥΡΗΣ. Ἡμεῖς ἐννοοῦμεν νὰ μεταβάλωμεν αὐτὸ καθ’ ὅλας τὰς βαθμίδας τῆς στρατιωτικῆς κλίμακος. Κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν, ἣν ἐν τροπολογίᾳ θέλομεν διατυπώσει, τὸ ὅριον τοῦ συνταγματάρχου, τὸ ὁποῖον διὰ τοῦ ἰσχύοντος νόμου ὁρίζεται εἰς ἑβδομήκοντα ἔτη, θὰ ἐξακολουθῇ ἰσχῦον διὰ τοὺς κατέχοντας τὸν βαθμὸν τοῦτον, διὰ τοὺς συνταγματάρχας ὅμως, οἵτινες θὰ προαχθῶσιν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦτον μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, ὡς ἐννοοῦμεν νὰ τροποποιηθῇ, θέλει ἰσχύει τὸ νέον ψηφισθησόμενον ὅριον, ἐὰν ἤθελε ψηφισθῆ ἡ τροπολογία ἡ ἐμή. Τὸ ὅριον ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν τῆς θαλάσσης καὶ ἰδίως τὸ ὅριον τῶν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν εἶναι πολὺ κατώτερον τοῦ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν τῆς ξηρᾶς, ἐνῷ ὤφειλε νὰ συμβαίνῃ τὸ ἀντίθετον. Οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς θαλάσσης οὐ μόνον δὲν ὑποβάλλονται εἰς κακουχίας, ἀλλὰ τοὐναντίον ἔχουσιν εὐμάρειαν· ὁ ἀξιωματικὸς τῆς θαλάσσης, φέρων τὴν μεγάλην αὐτοῦ στολήν, μετὰ λαμπρὸν πρόγευμα, εἰσέρχεται εἰς τὸ στάδιον τῆς δράσεως, ἐνῷ πλειστάκις ὁ ἀξιωματικὸς τῆς ξηρᾶς κατακλίνεται ἄσιτος, καταυλιζόμενος ἐπὶ ἡμέρας καὶ νύκτας οὐχὶ σπανίως ἐπὶ ἐδάφους νοσηροτάτου, πρὸ τῆς στιγμῆς τῆς δράσεως αὐτοῦ. Καὶ αὐτὸς ὁ μέγας Αὐτοκράτωρ τῆς Γερμανίας ἔμεινεν ἐντὸς ἀχυρῶνος κατὰ τὴν ὥραν τοῦ πολέμου ἐπὶ τρεῖς ὁλοκλήρους ἡμέρας, χωρὶς ν’ ἀφαιρέσῃ τὰ ὑποδήματά του. Ἐνῷ λοιπὸν ἔχομεν διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς θαλάσσης χαμηλὸν ὅριον ἡλικίας ἐν συγκρίσει πρὸς τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς ξηρᾶς, πρὸς τί νὰ μὴ ἀφομοιώσωμεν τοῦτο πρὸς ἐκεῖνο; Διὰ ταῦτα ὑποβάλλω τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον θεωρῶ μεγίστης σπουδαιότητος. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θέλει συντελέσει εἰς τὴν μόρφωσιν τοῦ στρατοῦ εἰρήνης, ἄνευ τοῦ ὁποίου δὲν θέλομεν ποτὲ κατορθώσει νὰ συγκροτήσωμεν στρατὸν ἐνεργείας.

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Βουλευτοῦ θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὄρα Παράρτημα, ἀριθ. 87).

§179Κ. ΠΕΤΑΛΑΣ. Δὲν θέλω ἐπαναλάβει ὅσα ἐξετέθησαν παρὰ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἐκ Τριχωνίας καὶ Μήλου. Εἶναι βέβαιον, ὅτι ὁ περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν νόμος διατάσσει, ὅπως οἱ σωματικῶς ἀνίκανοι ἀξιωματικοὶ τίθενται εἰς ἀποστρατείαν ἢ εἰς ἀργίαν δι’ ἀπολύσεως. Περιλαμβάνει δὲ ὁ νόμος οὗτος καὶ τὰς περιστάσεις τῆς ἡλικίας. Ὁ περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν νόμος ἐλήφθη ἐκ τοῦ Γαλλικοῦ νόμου, εἰς ὃν ὑπῆρχε καὶ ἡ διάταξις αὕτη, ἐν τοσούτῳ δὲν ἠμπόδισεν ὁ νόμος οὗτος ἐν Γαλλίᾳ νὰ ψηφισθῇ ὁ νόμος περὶ ὁρίου ἡλικίας. Ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν νόμος, ὡς εἶπε καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Τριχωνίας συνάδελφος, δυσκόλως ἐφαρμόζεται· καὶ ἀπόδειξις, ὅτι δὲν ἐφηρμόσθη, παρὰ εἰς ἐξαιρετικὰς περιστάσεις, καίτοι δὲν ὑπῆρχεν ὁ νόμος περὶ ὁρίου ἡλικίας. Ἑπομένως ὁ τελευταῖος οὗτος νόμος δὲν ἦτο τὸ ἐμπόδιον τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν. Τὸ δὲ παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ συνταγματάρχης ἀξιότιμος Βουλευτὴς Κερκύρας, τοῦ ἀξιωματικοῦ τοῦ ἀποθανόντος ἐν νοσοκομείῳ, ἦτο πρὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου περὶ ὁρίου ἡλικίας· καὶ ἐν τούτοις, δι’ οὓς λόγους ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Τριχωνίας Βουλευτής, δὲν ἐγένετο δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν νόμος εἰς τὸν ἀξιωματικὸν ἐκεῖνον. Ἡ ὑπηρεσία τῶν ἀξιωματικῶν εἰς τοὺς διαφόρους βαθμοὺς εἶναι διάφορος, καὶ τὰ βάρη διάφορα, καὶ εἰς τοῦτο δὲν συμφωνῶ μὲ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Τριχωνίας συνάδελφον. Διότι τὰ βάρη τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ καὶ ὑπολοχαγοῦ εἶναι μεγαλείτερα τῶν βαρῶν τοῦ λοχαγοῦ, καθόσον ὁ ἀνθυπολοχαγὸς καὶ ὑπολοχαγὸς εἶναι ἠναγκασμένος ἀπὸ τοῦ ἑωθινοῦ νὰ παρίσταται εἰς τοὺς στρατῶνας.

§180ΜΑΝΕΣΗΣ. Εἶπον ὅτι ἤθελον παραδεχθῆ τὸ αὐτὸ ὅριον ἡλικίας, διότι καὶ ἐν εἰρήνῃ καὶ ἐν πολέμῳ ὑφίστανται τὰ αὐτὰ βάρη καὶ τὰς αὐτὰς κοπώσεις· ἀλλ’ ἂν δὲν θέλω τὴν ἰδίαν ἡλικίαν, εἶναι διότι ὁμολογουμένως οἱ ἀνθυπολοχαγοὶ ὑφίστανται μείζονα βάρη.

§181ΠΕΤΑΛΑΣ. Συμφωνοῦμεν ὅτι τὰ βάρη τῶν ἀξιωματικῶν τῶν κατωτέρων τοῦ λοχαγοῦ εἶναι περισσότερα τῶν βαρῶν τοῦ λοχαγοῦ, διότι καὶ ἐν ἐκστρατείᾳ ὁ λοχαγὸς ὑφίσταται ὀλιγωτέρας κοπώσεις. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ διαφορὰ ὁρίου ἡλικίας ἀπὸ βαθμοῦ εἰς βαθμὸν, τόσον εἰς τοὺς κατωτέρους, ὅσον καὶ εἰς τοὺς ἀνωτέρους. Αἱ δαπάναι, τὰς ὁποίας θὰ ἐπιφέρῃ ἡ ἐλάττωσις τοῦ ὁρίου ἡλικίας, δὲν πρέπει νὰ ἐμποδίσωσι τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ τοῦτο, πρῶτον διότι δὲν εἶναι τόσον πολλαὶ, ὅσον ὑπεστηρίχθη, καὶ δεύτερον, διότι τὸ κακὸν, τὸ ὁποῖον προσγίγνεται ἐκ τῆς ἐμμονῆς ἐν τῷ στρατεύματι ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ὡς ἐκ τῆς ἡλικίας των δὲν δύνανται ν’ ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ βαθμοῦ των, εἶναι πολὺ μεγαλείτερον παρ’ ὅ,τι εἶναι ἡ δαπάνη, τὴν ὁποίαν θὰ ὑποστῇ τὸ Κράτος ὡς ἐκ τῶν συντάξεων. Ἡ διοίκησις ἀπαιτεῖ ἀνθρώπους ἀκμαίους, ἵνα μεταδίδωσι τὴν ἐνέργειαν καὶ τὴν δρᾶσιν εἰς τοὺς ὑπ’ αὐτούς. Καὶ ἴσως ἤθελεν εἴπει τις, ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς ὁ αἰσθανόμενος ἑαυτὸν ἀνίκανον ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τῆς ὑπηρεσίας ἤθελεν ἀποσυρθῆ· τοῦτο δὲν εἶναι πιθανὸν, διότι ἡ φιλοτιμία του τὸν ἐξαναγκάζει νὰ μὴ ἀποσυρθῇ, μήπως ὑποληφθῇ ὅτι δι’ ἄλλους λόγους ἀποσύρεται. Ὁ νόμος περὶ ὁρίου ἡλικίας ὑπεστηρίχθη διὰ δύο λόγους ἐν τῇ Γερουσίᾳ τῆς Γαλλίας· ὁ πρῶτος εἶναι, ὅτι ἤθελον ἐν τῷ στρατεύματι νὰ ὑπάρχωσιν ἀξιωματικοὶ ἀκμαῖοι, καὶ δεύτερον, ὅτι ἔπρεπεν εἰς τοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι κατηνάλωσαν τὸ πλεῖστον τοῦ βίου των εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ, νὰ δοθῇ εὐκαιρία, ἵνα μεταβῶσιν εἰς τὰς οἰκογενείας των καὶ φροντίσωσι περὶ αὐτῶν· ἐπειδὴ δὲ ἡ φιλοτιμία αὐτῶν τοὺς ἐξηνάγκαζε νὰ μὴ ἀποσύρωνται, τὸ Κράτος ἠθέλησε νὰ παράσχῃ αὐτὴν τὴν εὐκολίαν εἰς τοὺς ἀξιωματικούς, ἵνα ἀποδίδωνται εἰς τὰς οἰκογενείας των κατὰ τὸ ὑπόλοιπον τοῦ βίου των. Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι ὁ νόμος περὶ ὁρίου ἡλικίας εἶναι ἀναγκαῖος καὶ ἀναπόδραστος. Ἐπειδὴ δὲ τὰ ὅρια τὰ ἐν τῷ ναυτικῷ ὑπάρχοντα εἶναι μικρότερα παρ’ ὅ,τι ἐν τῷ στρατῷ, καὶ συνεπῶς κάλλιον συντείνουσι πρὸς τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπὸν, συντάσσομαι πρὸς τὴν γνώμην τοῦ κ. ἐκ Μήλου συναδέλφου· πάντως ὅμως, ἐὰν τοῦτο δὲν γείνῃ δεκτὸν, θὰ προτείνω, δι’ οὓς λόγους εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀναπτύξω πρὸς ὑμᾶς, τὴν κατάργησιν τοῦ πέμπτου ἄρθρου τοῦ νόμου περὶ ὁρίου ἡλικίας. Διὰ τοῦ ἄρθρου 5 δίδεται ἓν χρονικὸν διάστημα τεσσάρων ἐτῶν εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς οἱ ὁποῖοι ἤθελον προαχθῆ ἀπὸ τοῦ βαθμοῦ τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ μέχρι τοῦ λοχαγοῦ. Ἀλλ’ ἀφ’ ἧς ἐφηρμόσθη τὸ ὅριον ἡλικίας, παρῆλθον 14 ἔτη, εἶναι δὲ καιρὸς ἤδη νὰ ἐκλείψῃ αὐτὴ ἡ διάταξις, ἵνα δυνηθῶσι καὶ οἱ ὑποδεέστεροι ἀξιωματικοὶ νὰ προαχθῶσι, νὰ παύσῃ δὲ καὶ αὐτὴ ἡ κρίσιμος κατάστασις, εἰς ἣν εὑρίσκονται. Διότι ὑπάρχουσιν ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦσιν 11 καὶ 12 ἔτη εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ, τοῦτο δ’ ἐπιφέρει ἀπογοήτευσιν καὶ διατάραξιν εἰς τὴν πρέπουσαν τάξιν. Διὰ τοῦτο ὑποβάλλω, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν γείνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐκ Μήλου, προσθήκην εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ὡς ἄρθρον 2ον, διὰ τῆς ὁποίας τὸ ἄρθρον 5 τοῦ νόμου καταργεῖται.

§182ΜΑΝΕΣΗΣ. Ὑπάρχουσι λοχαγοὶ πρὸ 14 ἐτῶν εἰς τὸν αὐτὸν βαθμόν.

§183ΠΕΤΑΛΑΣ. Τοῦτο δὲν εἶναι δυνατόν.

§184ΜΑΝΕΣΗΣ. Εἶναι πέντε, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐπροβιβάσθησαν, συνεπείᾳ τοῦ εὐεργετήματος, τὸ ὁποῖον ἐδόθη· ἑπομένως στερεῖτε αὐτοὺς τοῦ εὐεργετήματος τοῦ δοθέντος κατὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ἰσχύοντος ἤδη νόμου.

§185Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι καθ’ ὁλοκληρίαν σύμφωνος πρὸς ὅσα εἶπεν ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Τριχωνίας περὶ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν. Τὸ ὅριον τοῦτο ἀληθῶς θεωρῶ ὡς ἔχον πολλὴν σπουδαιότητα διὰ τὸν στρατόν. Τὸ μέλλον τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς πατρίδος ἐξαρτᾶται πολὺ ἐκ τῆς ἡλικίας τοῦ ἀξιωματικοῦ, ὁ ὁποῖος θ’ ἀναλάβῃ τὴν διεύθυνσιν συντεταγμένων ὁμάδων, διότι πρὸς τὴν ἡλικίαν αὑτοῦ σχετίζεται πολὺ ἡ ἀντοχὴ αὑτοῦ καὶ ἡ ἱκανότης περὶ τὸ διοικεῖν. Ὑπηρέτησα δύο ἔτη ἐν τῷ στρατῷ, καὶ ἐνθυμοῦμαι, ποίαν οἰκτρὰν ἐντύπωσιν ἐνέπνεον εἰς ἐμὲ καὶ εἰς πάντας, στρατιώτας καὶ ὑπαξιωματικούς, οἱ ἀνίκανοι καὶ γηραλέοι ἀξιωματικοί. Εἰς τὸ 10ον τάγμα εἴχομεν λοχαγὸν γέροντά τινα, φέροντα διόπτρας κυανᾶς, ὅστις ἤσθμαινε καὶ ἠγωνία εἰς ἁπλῆν πορείαν ἐκ τοῦ στρατῶνος μέχρι τοῦ Θησείου, ὅπου ἠσκούμεθα.

§186ΜΑΥΡΟΣ. Αὐτὰ εἶναι παραμύθια!

§187Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀλήθειαι, αἵτινες ἔχουσι σημασίαν. Ἐγὼ δὲ καὶ ἄλλοι ἐνθυμοῦμαι, πόσην εὐχαρίστησιν ἠσθάνθημεν πάντες εἰς τὸν δεύτερον λόχον, ὅταν τὸν λοχαγὸν ἐκεῖνον, περὶ οὗ ὁμιλῶ, καλὸν καὶ χρηστὸν ἄνδρα κατὰ τὰ ἄλλα, ἀλλ’ ἐκ τοῦ γήρατος ἀνίκανον, διεδέχθη νεώτερός τις ἄλλος, ὑμεῖς, κύριε Μαῦρε, συνταγματάρχα!

§188ΜΑΥΡΟΣ. Ὁμιλεῖτε περὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα δὲν γνωρίζετε. Ἐκουράσθημεν!

§189Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁμιλῶ περὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα γνωρίζω πολὺ κάλλιον ἢ ὑμεῖς. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ μάθω ἂν ἐκουράσθητε. Ἀδιαφορῶ εἰς τοῦτο τελείως. Ἂν ἡ ἀνάπαυσις σᾶς ἦναι προτιμοτέρα, δύνασθε νὰ ὑπάγητε, ὅπου τὴν εὑρίσκετε, εἴτε εἰς τὸ καφενεῖον, εἴτε εἰς τὸ δωμάτιόν σας. Ὁ συνταγματάρχης, κύριοι συνάδελφοι, ἐν Γαλλίᾳ ἔχει ὅριον ἡλικίας τὸ 60ὸν ἔτος. Ἡμεῖς ἐνταῦθα ἐνομοθετήσαμεν τὸ 70όν. Ἀλλ’ ἐρωτῶ πάντας ὑμᾶς, ἂν ἄνθρωπος ἡλικίας 70 ἐτῶν, καὶ εἰς τὸ κλίμα μάλιστα ἡμῶν, δύναται νὰ διοικήσῃ, ὡς χρειάζεται καὶ ἀπαιτεῖται, χιλίους ἄνδρας, ἂν δύναται νὰ ἱππεύσῃ ἐπὶ δύο κἂν ἢ τρεῖς ὥρας. Οὔτε ἐπὶ ἡμίσειαν ὥραν δὲν δύναται νὰ ἱππεύσῃ· τοιοῦτος δὲ ὢν καὶ μὴ ἠλεκτρίζων τοὺς ἄλλους διὰ τοῦ ἰδίου παραδείγματος, διὰ τῆς ἰδίας καρτερίας καὶ ἀντοχῆς, πολλὴν ἐμπιστοσύνην δὲν δύναται νὰ ἐμπνέῃ εἰς τοὺς ὑπ’ αὐτόν. Ἐν τῷ στρατῷ δὲ εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαία ἡ πρὸς τοὺς διοικοῦντας ἐμπιστοσύνη, καὶ ἡ πεποίθησις πρὸς αὐτοὺς εἶναι τὸ πᾶν. Ἐν Γερμανίᾳ ὅριον ἡλικίας δὲν ὑπάρχει· ἀλλ’ ἐκεῖ ὑπάρχει στρατιωτικὸν πνεῦμα, καὶ ὅταν ὁ ἀξιωματικὸς κριθῇ παρὰ τῶν ἀνωτέρων, — διότι ἐκεῖ ἡ ἐπιθεώρησις εἶναι διηνεκὴς καὶ ἀένναος, καὶ προσοχὴ καταβάλλεται μεγίστη περὶ τὴν ἐκτίμησιν τῆς ἱκανότητος τῶν διαφόρων βαθμοφόρων — ὅταν κριθῇ, λέγω, ὅτι δὲν ἔχει τὴν δύναμιν ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ἀξιώσεις, τὰς ὁποίας ἡ πατρὶς ἔχει παρ’ αὐτοῦ ἕνεκα τοῦ βαθμοῦ του, τότε προσκαλεῖται παρὰ τῶν ἁρμοδίων, οἵτινες εὐκρινῶς λέγουσιν εἰς αὐτόν: «καλὸν εἶναι νὰ παραιτηθῆτε»· ἐὰν δὲ δὲν παραιτηθῇ, τότε προβαίνουσιν εἰς ἄλλην τινὰ ἐνδεικτικωτάτην προσβολὴν καὶ βαρυτάτην θεωρουμένην ἐν τῷ Γερμανικῷ στρατῷ, προβιβάζουσι τοὺς κατωτέρους αὐτοῦ, τοὺς ἔχοντας ὀλιγώτερον χρόνον ὑπηρεσίας παρ’ αὐτὸν, καὶ διὰ τούτου τοῦ τρόπου ἐξαναγκάζουσιν αὐτὸν ἀμέσως εἰς ἑκουσίαν ἀπομάκρυνσιν ἀπὸ τοῦ στρατοῦ. Ταῦτα πράττουσιν ἐκεῖ. Ἡμεῖς ἐνταῦθα θέλομεν νὰ ἔχωμεν στρατηγοὺς καὶ συνταγματάρχας, τοὺς ὁποίους νὰ τοποθετῶσιν οἱ ἱπποκόμοι ἐπὶ τῶν ἵππων, διότι δὲν δύνανται νὰ ἱππεύσωσι, καὶ εἰς αὐτοὺς τοὺς στρατηγοὺς καὶ ἀντιστρατήγους καὶ συνταγματάρχας θέλομεν νὰ ἐμπιστευθῶμεν μεθαύριον τὰς τύχας τοῦ στρατοῦ, τὴν ζωὴν καὶ τὴν τιμὴν τῶν υἱῶν τῆς Ἑλλάδος, τὸ μέλλον τῆς πατρίδος ὁλοκλήρου! Τοῦτο ὅμως, νομίζω, εἶναι πολὺ παράλογον, καὶ ἐπειδὴ τὸ ὅριον ἡλικίας, περὶ οὗ συζητοῦμεν, θίγει ὕψιστα συμφέροντα τῆς πατρίδος καὶ τοῦ θρόνου, διὰ τοῦτο πρέπει μετὰ μεγάλης περισκέψεως νὰ νομοθετήσωμεν περὶ αὐτοῦ. Ἐὰν, Κύριοι, τὸν μακαρίτην Λώρην ἐν Κούτρᾳ δὲν διεδέχετο ὁ γηραλέος Λαΐνας, βεβαίως τὸ 5ον εὐζωνικὸν τάγμα δὲν θὰ ὑφίστατο τὴν οἰκτρὰν προσβολὴν, τὴν ὁποίαν ὑπέστη...

§190Ι. ΣΕΧΟΣ. Δὲν εἶναι ὅτι ἕνεκα τῆς ἡλικίας ὁ Λαΐνας ἐφοβήθη, ὡς ἐφοβήθη, εἶναι διότι ἦτο ἐν τοῖς γραφείοις· πολλοὶ δὲ ἀξιωματικοὶ προάγονται ἀπὸ λοχιῶν εἰς ταγματάρχας ἐν τοῖς γραφείοις, καὶ ἀφοῦ γείνωσι ταγματάρχαι, τοῖς ἐμπιστεύονται μάχιμον ὑπηρεσίαν.

§191Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐκ τῶν γραφείων προαγωγὴ, δὲν ἀμφισβητεῖ κανεὶς, ὅτι εἶναι ὀλεθρία, καὶ ὅτι πρέπει νὰ προνοήσωμεν περὶ αὐτῆς, καὶ μᾶλλον κατ’ αὐτῆς. Ἀλλ’ ἐὰν παρηκολουθεῖτε τὴν δίκην τῆς Κούτρας, θὰ ἐμανθάνετε, ὅτι ὁ Λαΐνας, καὶ κατὰ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ ἐπιθυμίαν τῆς ἀποστρατεύσεως, ὡς ἐκ τοῦ γήρατος, δὲν ἠδύνατο νὰ ὑποβληθῇ εἰς τοὺς κόπους τῆς ἐκστρατείας, ὅταν δὲ ἡ διοίκησις τοῦ πέμπτου εὐζωνικοῦ τάγματος περιῆλθεν εἰς αὐτὸν ὡς ἐκ τῆς ἀρχαιότητος, ᾐσθάνθη ἐντελῶς ἑαυτὸν ἀνίκανον νὰ τὴν ἀναλάβῃ. Ἐὰν ὑπῆρχεν ὅριον ἡλικίας, καὶ τὸν λοχαγὸν ἐκεῖνον ἐγκαίρως τὸν ἀπέστελλον εἰς τὴν οἰκογένειάν του, βεβαίως δὲν θὰ συνέβαινον ὅσα συνέβησαν, καὶ βεβαίως οἱ στρατιῶται τοῦ 5ου εὐζωνικοῦ τάγματος, οἱ ὁποῖοι ἀνδρειότατα ἐπολέμησαν, δὲν θὰ ὡδηγοῦντο αἰχμάλωτοι εἰς τὴν Θεσσαλονίκην.

§192ΣΕΧΟΣ. Ὁ Πηνλὼ δὲν ἦτο νέος;

§193Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τοῦ Πηνλὼ· οὗτος ἦτο ὑφιστάμενος, τὴν διοίκησιν εἶχεν ὁ Λαΐνας. Ἀλλὰ τοιαῦτα δύνανται νὰ συμβῶσι καὶ εἰς τὸ μέλλον, ἂν ἐμπιστευθῶμεν πολυτιμοτάτων συμφερόντων τὰς τύχας εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι φυσικῶς πλέον εἶναι ἀνίκανοι τῶν συμφερόντων τούτων νὰ ἐπιμεληθῶσιν. Ἐν Γερμανίᾳ δαφνηφόροι στρατηγοὶ, οἱ ὁποῖοι προσέφερον μεγάλας καὶ ἀλησμονήτους ὑπηρεσίας εἰς τὸ Κράτος καὶ τὸν θρόνον, προσεκλήθησαν ὑπὸ τοῦ νεαροῦ Αὐτοκράτορος νὰ ἀπομακρυνθῶσι τοῦ στρατοῦ, καὶ ἀπεμακρύνθησαν, ὑπείκοντες εἰς διαταγὴν, ἧς καὶ αὐτοὶ οὗτοι ἀνεγνώριζον τὸ ὀρθὸν καὶ ἀναγκαῖον, διότι ἡ ἡλικία αὐτῶν δὲν ἐπέτρεπε προσδοκίας πολλάς, ὅτι ἠδύναντο εἰς τὸ μέλλον νὰ ἐκπληρώσωσιν ἀνελλιπῶς τὸ καθῆκόν των, ὡς ἐπέβαλλον ἡ θέσις αὐτῶν καὶ ὁ βαθμός. Ἡ νεοποίησις εἴτε ἀνανέωσις τοῦ στρατοῦ εἰς ὅλα τὰ Κράτη ἐπιδιώκεται, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν γέρων ἄνθρωπος, βεβαρημένος ὑπὸ τῆς ἡλικίας καὶ τῶν κόπων, νὰ ἐκπληρώσῃ ὅ,τι ἡ νεότης μόνη δύναται νὰ προσφέρῃ εἰς τὸν στρατόν. Ὅταν ἴδω στρατηγοὺς καὶ συνταγματάρχας 40 καὶ 45 ἐτῶν, τότε θὰ παραδεχθῶ ἀληθῶς, ὅτι τὸ Κράτος τοῦτο σπουδαιολογεῖ, καὶ ἀληθῶς δαπανᾷ διὰ τὸν στρατὸν, ἀλλ’ ὅταν βλέπω στρατηγοὺς καὶ ἀντιστρατήγους καὶ συνταγματάρχας καὶ ἄλλους ἀνωτέρους ἀξιωματικούς, τοὺς ὁποίους ὑποβοηθοῦσι δύο ἢ τρεῖς στρατιῶται, ἵνα ἀνέλθωσιν εἰς τὸν ἵππον, ἀξιωματικοὺς χρηστοὺς, καθ’ ὅλα καλοὺς καὶ λαμπροὺς, ἀλλ’ οἱ ὁποῖοι ὡς ἐκ τῆς ἡλικίας δὲν δύνανται πλέον νὰ ἐμπνεύσωσιν ἐμπιστοσύνην εἰς τοὺς παρ’ αὐτῶν διοικουμένους καὶ εἰς τὸ Κράτος, τότε βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, ὅτι σπουδαιολογοῦμεν, καὶ ὅτι ὑπὲρ τῆς στρατιωτικῆς συντάξεως τῆς χώρας σοβαρῶς βουλευόμεθα καὶ σοβαρῶς μεριμνῶμεν. Διὰ ταῦτα νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προσέξῃ πολὺ ἡ Βουλὴ εἰς τὸ ὅριον τοῦτο τῆς ἡλικίας, διότι εἶναι πολλῆς σπουδαιότητος ζήτημα, καὶ λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν, ὅπως τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας καὶ τῶν συνταγματαρχῶν καὶ τῶν ἀντιστρατήγων ἰδίως, οἱ ὁποῖοι ἐνδέχεται νὰ διευθύνωσι μεγάλας μονάδας στρατοῦ, ὁρισθῇ εἰς ἄλλο καταλληλότερον χρονικὸν σημεῖον, πολὺ κατώτερον τοῦ διὰ τοῦ νομοσχεδίου ὁριζομένου, νὰ ἐπιφυλαχθῇ δὲ εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον καὶ τὸν Βασιλέα, ἐὰν ἐξαιρετικοὶ ὅροι τῆς φύσεως, ἐξαιρετικοὶ ὅροι ὑγείας καὶ διανοίας, εἴτε ἐξαιρετικαὶ ὑπηρεσίαι, αἱ ὁποῖαι ἐλπίζεται νὰ συνεχισθῶσιν, ὑπάρχουν εἴς τινα ποτὲ, ὡς καὶ ἐν Γαλλίᾳ, τότε νὰ ἐπιτρέπηται ἡ καὶ πέραν τοῦ ὁρίου παραμονὴ ἐν τῷ στρατεύματι.

§194ΠΕΤΑΛΑΣ. Δὲν ὑπάρχει.

§195Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει ὅριον, ἀλλ’ ἐκεῖ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας τηροῦσιν ὑπὲρ ἑαυτῶν τὸ δικαίωμα νὰ κρατῶσιν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ τοὺς γενικοὺς λεγομένους εἴτε ἀνωτάτους ἀξιωματικοὺς, τοὺς διατελοῦντας ὑπὸ τὰς ἐξαιρετικὰς ταύτας περιστάσεις.

§196ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μόνον ἐὰν ὡδήγησαν κατὰ τοῦ ἐχθροῦ ἐπιτυχῶς στρατὸν, ἐκεῖ γίνεται ἐξαίρεσις.

§197ΜΑΝΕΣΗΣ. Ἐπιτρέπεται μίαν διακοπήν;

§198Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§199ΜΑΝΕΣΗΣ. Δὲν πρέπει νὰ θέσωμεν ἐξαιρέσεις, διότι θὰ ἔχωμεν καταχρήσεις. Σᾶς ἀναπολῶ εἰς τὴν μνήμην, ὅτι ὁ διασημότερος καὶ μέγας στρατιωτικὸς συγγραφεὺς Levant ἀκμαῖος ἔτι κατελήφθη ὑπὸ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας καὶ ἀπεστρατεύθη. Πολλὰ ἐλέχθησαν καὶ πολλὰ ἐγράφησαν ὑπὲρ αὐτοῦ, καὶ ἐθεώρησαν ἐπιζήμιον τὴν ἀποστράτευσίν του, ἐν τούτοις ἐθεωρήθη, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ γένηται ἐξαίρεσις, διότι ἐφοβήθησαν, μήπως αἱ ἐξαιρέσεις προκαλέσωσι καταχρήσεις ἐν τῷ μέλλοντι.

§200Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅμως, ὅτι ὁ Billot, ὁ ὁποῖος ἐπίσης εἶναι στρατηγὸς διακεκριμένος, διετηρήθη καὶ πέραν τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας, καθὼς καὶ ἄλλοι τινές. Ἀλλὰ ἡ ἀπὸ τοῦ ὁρίου ἐξαιρετικὴ παρέκκλισις εἰς ἐκτάκτους περιστάσεις εἶναι ἁπλῆ γνώμη μου. Εἰς ἐμὲ ἐνδιαφέρει τοῦτο ἰδίως, νὰ ὁρισθῇ ὅριον ἡλικίας κατώτερον τοὐλάχιστον κατὰ 10 ἔτη τοῦ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ προτεινομένου· διότι συνταγματάρχης 70 ἐτῶν ἐν τῷ Ἑλληνικῷ στρατῷ, διοικῶν χιλίους ἄνδρας, δὲν θὰ ἵσταται εἰς τὸ ὕψος τῆς ἀποστολῆς του, καὶ δὲν θ’ ἀνταποκρίνηται εἰς τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ βαθμοῦ του, κατὰ κανόνα σπανιωτάτας ἐξαιρέσεις ἐπιδεχόμενον. Ἄν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν βαθμοφόρους μόνον, ἀλλάσσει τὸ πρᾶγμα· ἀλλ’ ἐὰν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν ἀξιωματικοὺς, οἱ ὁποῖοι νὰ διοικήσωσι πραγματικῶς καὶ ἐπαξίως τὸν στρατὸν ἐν ὥρᾳ κρισίμῳ, τότε τὸ ὅριον τοῦτο, ὡς ζητεῖται νῦν νὰ νομοθετηθῇ, θεωρῶ ὡς δεικνῦον ὑπερβολικὴν ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν ἀντοχὴν τῶν ἀξιωματικῶν, ἐμπιστοσύνην, ἥτις δύναται νὰ ἔχῃ καταστρεπτικὸν ἀποτέλεσμα διὰ τὸν στρατόν. Ὁ στρατὸς ὑπὸ τοιούτους ὅρους διοικήσεως δὲν θὰ δράσῃ ποτὲ ἐπιτυχῶς καὶ ὅπως πρέπει, καὶ ὅπως δικαιοῦται νὰ προσδοκᾷ ἡ πατρίς.

§201ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Μετὰ τὴν ὁμόφωνον γνώμην τῶν ἀγορευσάντων, δὲν ἔχω νὰ προσθέσω πολλά· μόνον ὀλίγας λέξεις θὰ εἴπω. Ἐν Γαλλίᾳ ἀληθῶς τὸ Κράτος εἰς ἐξαιρετικὰς περιστάσεις δύναται νὰ φανῇ ἐπιεικὲς, ὡς ἐν παραδείγματι συνέβη ὡς πρὸς τὸν στρατηγὸν Σωσιὲ, διοικητὴν τῶν Παρισίων. Ἀλλὰ πρὸς τοῦτο ἀπαιτεῖται πρακτικὸν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, κατὰ τὸν νόμον, ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως στρατηγοῦ εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ καὶ πέραν τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας. Διὰ λόγους γενικούς, φρονῶ, Κύριοι, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἀποδεχθῶμεν διὰ μὲν τοὺς ἀντιστρατήγους καὶ ὑποστρατήγους ὡς ὅριον τὰ 68 ἔτη, διὰ τοὺς συνταγματάρχας τὰ 65, διὰ τοὺς ἀντισυνταγματάρχας τὰ 62, διὰ τοὺς ταγματάρχας τὰ 60, καὶ διὰ τοὺς ὑπολοίπους, ὡς ἔχει τὸ νομοσχέδιον καὶ ὡς ἀναγράφει ὁ ὑφιστάμενος νόμος. Πρέπει βεβαίως οἱ ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ νὰ ἔχωσιν ἡλικίαν τοιαύτην, ὥστε ν’ ἀνταποκρίνωνται εἰς τοὺς κόπους καὶ τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας. Ἐκτὸς δὲ τούτου, πρέπει καὶ νὰ προετοιμάζηται φυτώριον ἐκ τῶν νεωτέρων ἀξιωματικῶν διὰ τοὺς ἀνωτέρους βαθμούς· ἐνόσῳ οἱ ἀνώτεροι μένουν μέχρι τῆς ἡλικίας τῶν 70 ἐτῶν, βεβαίως οἱ κατώτεροι γηράσκουν καὶ καθίστανται ἀνίκανοι ν’ ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τῆς ὑπηρεσίας, ὅταν προαχθῶσιν εἰς τοὺς ἀνωτέρους βαθμούς. Μετὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ δεχθῇ τὴν προσθήκην ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἑνὸς δευτέρου ἄρθρου, τὸ ὁποῖον διατυπῶ ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Οἱ κατὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ παρόντος νόμου ὑποστράτηγοι, οἱ ὑπαγόμενοι εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ἀνωτέρου ἄρθρου, ἔχοντες δὲ τετραετῆ ὑπηρεσίαν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦτον, ἀποστρατεύονται μὲ τὸν ἀμέσως ἀνώτερον βαθμόν.» Τὸ ἄρθρον τοῦτο—δὲν ἀποκρύπτω—εἶναι προσωπικόν. Πρόκειται περὶ ἑνὸς καὶ μόνου ὑποστρατήγου, ὑπηρετοῦντος σήμερον καὶ ὅστις δὲν ἔχει συμπληρώσει τὴν ὀκταετῆ ὑπηρεσίαν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ὑποστρατήγου, καὶ δὲν τὴν ἔχει συμπληρώσει, διότι τοῦ κατεπατήθη ἄλλοτε ἡ ἀρχαιότης. Εἶναι δίκαιον λοιπὸν, φρονῶ, ὁ ὑποστράτηγος οὗτος, ὁ ὑπηρετήσας ἐπὶ 55 ἔτη εἰς τὸν στρατὸν καὶ ὅστις ἔχει τετραετῆ ἢ ἑξαετῆ, νομίζω, ὑπηρεσίαν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ὑποστρατήγου, νὰ ἀποστρατευθῇ μὲ τὸν ἀνώτερον βαθμόν.

§202ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πολὺ ὀρθόν.

§203ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἀποδεχθῇ τὴν προσθήκην τοῦ ἄρθρου τούτου.

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§205ΜΑΝΕΣΗΣ. Μὲ ἠλαττωμένα τὰ ὅρια;

§206Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν θὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει ταῦτα. (Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον μόνον τοῦ νομοσχεδίου).

§207Λ. ΣΙΝΑΝΙΩΤΗΣ. Ὑποβάλλω τροπολογίαν, ὡς τρίτον ἄρθρον, καθ’ ἣν τὸ ἄρθρον 5 τοῦ αὐτοῦ νόμου ᾼΛΤ’ καταργεῖται. Παρακαλῶ δὲ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου.

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς πρώτην συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Κατόπιν γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τὰ νομοσχέδια 1) περὶ προσθήκης εἰς τὸ ἄρθρον 121 τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου καὶ 2) περὶ ἐπεκτάσεως τῆς δικαιοδοσίας τῶν ἐν Καΐρῳ καὶ Ἀσιοὺτ προξενικῶν ἀρχῶν).

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ δυνάμεως τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται).

§211ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ προσκομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου κατάστασιν, ὅσῳ τὸ δυνατὸν ἀκριβεστέραν καὶ λεπτομερεστέραν, τοῦ προσωπικοῦ, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται δι’ ἕκαστον τῶν πλοίων μας. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον τῆς Βουλῆς ὁ κ. Ὑπουργὸς προσεκόμισεν ἀληθῶς εἰς τὴν Βουλὴν κατάστασιν, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἐσημειοῦντο τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ὑπηρέτουν ἢ ἐφαίνοντο, δύναμαι εἰπεῖν ὑπηρετοῦντα εἰς ἕκαστον τῶν πλοίων, ἀλλ’ ἐν τούτοις ὁ ἀριθμὸς ὁ ἐν τοῖς πράγμασι δὲν ἦτο σύμφωνος πρὸς τὸν ἀριθμὸν τὸν ἐν τῷ πίνακι τῷ προσαχθέντι εἰς τὴν Βουλήν. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν νὰ προσκομίσῃ σημείωσιν, πόσος ἀριθμὸς ναυτῶν ἀπαιτεῖται δι’ ἕκαστον τῶν πλοίων ἐν ἐνεργείᾳ, πόσος δὲ εἰς τὰς δύο ἄλλας καταστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας ἐννοεῖ νὰ διατηρῇ τὰ πλοῖα ἀναλόγως τῶν περιστάσεων· διότι ἐγὼ εἶμαι συμφωνότατος εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ναυτῶν κατὰ 500, τοῦτο δὲ εἶχον λάβει τὴν τιμὴν νὰ προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν, ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν· θεωρῶ μάλιστα ἀνεπαρκῆ καὶ αὐτὴν τὴν σήμερον γιγνομένην προσθήκην. Ἀλλ’ ἵνα δυνάμεθα νὰ κρίνωμεν καλλίτερον, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ εὐαρεστηθῇ εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν νὰ προσκομίσῃ τὴν κατάστασιν, τῆς ὁποίας ἡ σύνταξις δὲν εἶναι ποσῶς δύσκολος.

§212Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Κατὰ πρῶτον ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν συγκριτικὸν πίνακα τῆς δυνάμεως τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ κατὰ τὸ ἔτος τὸ τρέχον καὶ κατὰ τὸ ἔτος τὸ ἑπόμενον, ἐπὶ τῇ βάσει οὗτινος συνετάχθη ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1897· ὁ πίναξ δὲ οὗτος παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ. Κατὰ τὸν πίνακα τοῦτον, θέλετε ἴδει, ὅτι, ἐνῷ διὰ τὸ 1897 ἔτος αὐξάνεται ἡ δύναμις τοῦ στόλου κατὰ 577 ἄνδρας, (τουτέστιν ὑπαξιωματικούς, θερμαστὰς καὶ ναύτας) ὀλίγιστοί εἰσιν οἱ ἀριθμοί, καθ’ οὓς αὐξάνεται ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀξιωματικῶν· δηλῶ ὅμως ἀπὸ τοῦδε, ὅτι εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου θέλει ἐπέλθει μικρά τις μεταβολὴ ὡς πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀξιωματικῶν, ὡς ἐκ τῶν νέων ὀργανισμῶν. Ἐκ τούτου δὲ λαμβάνων ἀφορμὴν, πληροφορῶ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ἐπιόντος ἔτους συνετάχθη ἐπὶ τῇ βάσει νέων ὀργανισμῶν. Οἱ ἰσχύοντες ὀργανισμοὶ τοῦ Ναυτικοῦ, ὡς δὲν ἀγνοεῖτε, εἶχον εἰσαχθῆ ὑπὸ τοῦ ναυάρχου Λεζὲν, ἀλλ’ ὀλίγῳ πρὸ τῆς ἀναχωρήσεως αὐτοῦ ἐντεῦθεν εἶχε προβῆ εἰς τὴν μεταῤῥύθμισιν τῶν ἰσχυόντων τότε ὀργανισμῶν, διὰ πολλοὺς καὶ ποικίλους λόγους, οὓς δὲν εἶναι ἴσως ἀνάγκη νὰ ἐξετάσωμεν ἐνταῦθα τώρα. Τοὺς ἀριθμοὺς λοιπὸν ἐκείνους τῆς δυνάμεως τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ ὁ ναύαρχος Λεζὲν εἶχεν αὐξήσει, καὶ δικαίως, ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τῶν τελευταίων ἐκείνων ὀργανισμῶν, οἵτινες τῷ ὄντι εἰσὶ πληρέστεροι, συνετάχθη ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ἐπιόντος ἔτους, καὶ οἱ ὀργανισμοὶ τοῦ ναυάρχου Λεζὲν, οἱ τελευταῖοι, θέλουσι λάβει κῦρος, δημοσιευόμενοι προσεχῶς διὰ Β. Διατάγματος. Δὲν θέλω παραλείψει νὰ προσκομίσω εἰς τὴν Βουλὴν ἐκεῖνο, ὅπερ ζητεῖτε, ἀπὸ τοῦδε ὅμως δύναμαι νὰ βεβαιώσω ὑμᾶς, ὅτι κατὰ τὸ πλεῖστον μέρος οἱ ἄνδρες, οἱ ἀναφερόμενοι ἐν τοῖς νῦν ἰσχύουσιν ὀργανισμοῖς, ὑπηρετοῦσιν ἐπὶ τῶν πλοίων, εἰς ἃ εἰσι κατατεταγμένοι· ἀλλὰ θέλω φέρει προσεχῶς εἰς τὴν Βουλὴν λεπτομερῆ περὶ τούτου σημείωσιν, κατὰ τὴν ἐπιθυμίαν ὑμῶν.

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν ὑποβληθεὶς συγκριτικὸς πίναξ θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 90.) (Γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ ἄρθρον μόνον τοῦ νομοσχεδίου εἰς αʹ συζήτησιν).

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταβολῆς ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου δραχ. 421,519.88 διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν κτλ.

§215Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν γνωρίζω ἂν ἡ Βουλὴ ἔχῃ ἀνάγκην διασαφήσεώς τινος.

§216Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγένετο κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§218ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τοῦτο μόνον παρατηρῶ, ὅτι ἡ τιμὴ τοῦ φράγκου εἶναι σημειωμένη πρὸς 125 λεπτά.

§219Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ τιμὴ τοῦ φράγκου εἶναι ἡ κατὰ τὸν χρόνον, καθ’ ὃν συνωμολογήθη ἡ σύμβασις.

§220ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ναί· ἀλλὰ ἡ ἐποχὴ τῆς συμβάσεως εἶναι τὸ 1895.

§221Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὄχι ἡ τιμὴ τοῦ φράγκου κατὰ τὸ 1895, ἀλλ’ ἡ τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν συνωμολογήθη ἡ σύμβασις, διότι τότε ὑπεσχέθημεν νὰ πληρώσωμεν διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς 3,300,000.

§222ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἐννοεῖτε τὴν σύμβασιν τῆς ἑταιρίας τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου;

§223Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὄχι· αὐτὴ εἶναι ἡ παλαιά. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2 καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ τῶν πρὸς πληρωμὴν τῶν κατασκευαζομένων ἔργων τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν ἀναγραφομένων ἐν τοῖς περὶ τούτου παραρτήμασι τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐσόδων καὶ ἐξόδων).

§224ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 292 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται).

§225Θ. ΠΕΡΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον προβλέπει περὶ τῶν διοριστέων πραγματογνωμόνων, τῶν ὑπὸ τῶν διαδίκων προτεινομένων πρὸ τῆς ἀποφάσεως. Ἐννοεῖται ὅτι οἱ διάδικοι πρὸ τῆς ἐκδόσεως τῆς ἀποφάσεως δὲν δύνανται νὰ γνωρίζωσιν, ἂν τὸ δικαστήριον θὰ διατάξῃ πραγματογνωμοσύνην, ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ μεταξύ των συνεννόησις περὶ τῶν διοριστέων προσώπων. Τώρα βεβαίως, ἂν τὸ ἀντικείμενον ἦναι τοιοῦτον, τὸ ὁποῖον κατ’ ἀνάγκην ἐπιβάλλει τὴν πραγματογνωμοσύνην, εἶναι δυνατὸν νὰ προτείνωσιν οἱ διάδικοι τὸν μὲν ἢ τὸν δὲ καὶ νὰ συμφωνήσωσιν. Ἀλλὰ διατὶ νὰ μὴ δίδωται τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς διαδίκους καὶ μετὰ τὴν ἔκδοσιν τῆς ἀποφάσεως ἐνώπιον τοῦ διὰ τὴν διεξαγωγὴν τῆς πραγματογνωμοσύνης διοριζομένου εἰσηγητοῦ, ὅταν μένωσι σύμφωνοι, νὰ διορίζωσιν ἕνα ἢ τρεῖς ἐκ συμφώνου; Τὸ ἄρθρον τοῦτο τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἡ Δικονομία ἔχουσι παράλειψιν κατὰ τοῦτο. Νομίζω ὅτι δύναται νὰ προστεθῇ, καὶ ἔχω τὴν τροπολογίαν μου περὶ τούτου ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἀλλ’ οἱ διάδικοι καὶ μετὰ τὴν ἔκδοσιν τῆς ἀποφάσεως ἐνώπιον τοῦ εἰσηγητοῦ δύνανται νὰ συμφωνήσωσι περὶ διορισμοῦ ἑνὸς ἢ τριῶν πραγματογνωμόνων καὶ περὶ τῶν διοριστέων προσώπων.» Προσέτι ἔχω καὶ προσθήκην διὰ τὴν πραγματογνωμοσύνην ἐπὶ τῶν μεταφράσεων. Ἐπὶ μεταφράσεων κυρίως δὲν δύναται νὰ νομισθῇ ὅτι διορίζεται πραγματογνώμων· ὁ μεταφραστὴς εἶναι εἷς διερμηνεύς. Ὅπως ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου παρουσιαζομένου τινὸς ὡς διαδίκου ἢ μάρτυρος, μὴ γνωρίζοντος τὴν Ἑλληνικὴν, ἀνάγκη νὰ διορισθῇ διερμηνεὺς, ὅστις καὶ ὁρκίζεται, οὕτω καὶ ἐπὶ ἐγγράφων νομίζω ὅτι πρέπει νὰ διορίζηταί τις, ὅστις ἐνώπιον τοῦ ἁρμοδίου εἰσηγητοῦ θὰ ἐνεργήσῃ τὴν μετάφρασιν. Εἶναι ἔγγραφα ἁπλούστατα, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν χρειάζεται μεγάλη καὶ σπουδαία ἐργασία· πρὸς τί δὲ ἡ πολυτέλεια καὶ δαπάνη διὰ πολλοὺς μεταφραστάς; Τὸ δικαστήριον, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἢ οἱ διάδικοι, ἂν συμφωνήσωσιν ἐνώπιον τοῦ εἰσηγητοῦ, νὰ δύνανται νὰ ἀναθέτωσιν εἰς ἕνα νὰ κάμνῃ τὴν μετάφρασιν. Καὶ περὶ τούτου ὑποβάλλω τροπολογίαν, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς: «Ὅταν πρόκειται περὶ μεταφράσεως ἐγγράφου, ἀρκεῖ ὁ διορισμὸς καὶ ἑνὸς μόνον μεταφραστοῦ.»

§226ΒΟΖΙΚΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον, ὡς ἔχει συνταχθῆ, δὲν μοὶ φαίνεται ὅτι ἀνταποκρίνεται πρὸς τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει, καὶ ὁ ὁποῖος ἀναγράφεται ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει. Ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει ὡς λόγος τῆς τροπολογίας τῆς διατάξεως τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας ἀναγράφεται ὅτι «πολλάκις διὰ τὸ εὐτελὲς τοῦ ἀντικειμένου τῆς διαφορᾶς καὶ διὰ τὴν ἁπλότητα τοῦ ἐρευνητέου θέματος, ὁ διορισμὸς τριῶν πραγματογνωμόνων ἀποβαίνει οὐχὶ μὲν ἀναγκαῖος τῇ δικαιοσύνῃ, πάντως ὅμως λίαν δαπανηρός»· φέρει δὲ καὶ ὡς λόγον τὸ ὅτι οἱ διάδικοι δὲν συμφωνοῦσι περὶ ἑνὸς μόνον. Ὡς ἀναγκαίαν συνέπειαν τῆς τοιαύτης αἰτιολογίας ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν σχέδιον, κατὰ τὸ ὁποῖον, ὁσάκις οἱ διάδικοι δὲν συμφωνῶσι περὶ ἑνὸς μόνον, νὰ διορίζῃ ἕνα τὸ δικαστήριον, ἢ ὁσάκις οἱ διάδικοι δὲν συμφωνῶσι περὶ ἑνὸς, νὰ δύναται τὸ δικαστήριον νὰ διορίζῃ πραγματογνώμονας μέχρι τριῶν· ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ὡς ἔχει τὸ νομοσχέδιον, ἐὰν δὲν συμφωνήσωσιν οἱ διάδικοι περὶ ἑνὸς μόνον, διορίζει τὸ δικαστήριον τρεῖς. Ἀλλὰ καὶ ἡ τροποποιουμένη διάταξις τῆς Δικονομίας οὕτως ἔχει· διορίζει τὸ δικαστήριον τρεῖς, ἐὰν οἱ διάδικοι δὲν συμφωνήσωσι περὶ ἑνὸς μόνον.

§227Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχει ἡ δευτέρα περίοδος.

§228ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἡ δευτέρα περίοδος ὑπάρχει, ἐὰν συμφωνήσωσι περὶ τοῦ ἀριθμοῦ.

§229Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν δὲν συμφωνήσωσι.

§230ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐὰν δὲν συμφωνήσωσι, τὸ δικαστήριον διορίζει τρεῖς. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν αὐτὴν διάταξιν, τὴν ὁποίαν ἔχει σήμερον ἡ Πολιτικὴ Δικονομία.

§231Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἐὰν δὲ οἱ διάδικοι συμφωνήσωσι περὶ διορισμοῦ ἑνὸς, δὲν συμφωνήσωσιν ὅμως περὶ τοῦ διοριστέου, τὸ δικαστήριον διορίζει ἕνα». Λοιπὸν ἢ οἱ διάδικοι συμφωνοῦσι καὶ διορίζουσιν ἕνα, ἢ ἐὰν δὲν συμφωνήσωσι, τὸ δικαστήριον διορίζει ἕνα.

§232ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὴ ἡ περίπτωσις δὲν ὑπάρχει ἐν τῷ ἄρθρῳ τῆς Δικονομίας, καὶ δύναται νὰ κανονισθῇ. Ἀλλὰ ἡ πρώτη παράγραφος ἀνατρέπει τὸ ὑπάρχον ἄρθρον τῆς Δικονομίας, παρὰ τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν, ὅπως πολὺ ὀρθῶς ἐξήγησεν ὁ ἔντιμος προλαλήσας. Τὸ πρῶτον λοιπὸν μέρος τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου πρέπει νὰ ἐκλίπῃ, καὶ νὰ μείνῃ τὸ παλαιὸν ἄρθρον, καὶ νὰ μὴ εἰσαγάγῃ τὸ νομοσχέδιον τὸ νέον, παρὰ τὸ βʹ ἐδάφιον: «Ἐὰν οἱ διάδικοι συμφωνήσωσι περὶ διορισμοῦ ἑνὸς, δὲν συμφωνήσωσιν ὅμως περὶ τοῦ διοριστέου, τὸ δικαστήριον διορίζει ἕνα, ἐὰν δὲ συμφωνήσωσι περὶ διορισμοῦ τριῶν, δὲν συμφωνήσωσιν ὅμως καὶ περὶ πάντων τῶν διοριστέων, τὸ δικαστήριον διορίζει τοὺς περὶ ὧν ὑπῆρξε συμφωνία καὶ τοὺς ἄλλους ἐξ ἐπαγγέλματος.» Περὶ αὐτοῦ δὲν κάμνει λόγον τὸ κείμενον ἄρθρον τῆς Δικονομίας· καὶ ἐννοῶ νὰ θέλῃ τὸ νομοσχέδιον νὰ φέρῃ μεταβολὴν, ἀλλ’ ὡς πρὸς τὸ πρῶτον, καλῶς εἶχε τὸ κείμενον ἄρθρον. Δὲν συμφωνεῖτε καὶ ὑμεῖς ὡς πρὸς αὐτό;

§233ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐγὼ θέλω ὡς πρὸς τὸ πρῶτον μίαν τροπολογίαν. Ἐὰν οἱ διάδικοι δὲν συμφωνήσωσιν ὡς πρὸς τὸν διορισμὸν, ἐὰν δὲν συμφωνήσωσι περὶ τοῦ ἀριθμοῦ, ἐὰν δὲν συμφωνήσωσι δι’ ἕνα ἢ τρεῖς, τὸ δικαστήριον νὰ δύναται νὰ διορίζῃ μέχρι τριῶν.

§234ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ λέγει τὸ ἄρθρον.

§235Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ νέον ἄρθρον τῆς Δικονομίας ἀναγκαίως διατάσσει τρεῖς.

§236ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐγὼ ζητῶ νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὸ δικαστήριον νὰ διορίζῃ μέχρι τριῶν, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει προλαμβάνεται τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον ὑποδεικνύει ἡ ἔκθεσις.

§237Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑποβάλετε τὴν τροπολογίαν σας.

§238ΒΟΖΙΚΗΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ τροπολογία μου. Τὸ δὲ «πρὸ τῆς ἀποφάσεως», ἡ φράσις αὕτη, ἥτις ἀναγράφεται ἐν τῷ πρώτῳ ἄρθρῳ, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου θεωρεῖ ὡς μὴ καλῶς ἔχουσαν, φαίνεται ὅτι ἀνταποκρίνεται εἰς τὸ ἄρθρον 292 τῆς Δικονομίας, κατὰ τὸ ὁποῖον οἱ πραγματογνώμονες διορίζονται εἴτε τῇ αἰτήσει τῶν διαδίκων, εἴτε ἐξ ἐπαγγέλματος. Τὰ λοιπὰ ἀναφέρονται εἰς τὸν διορισμὸν ἐξ ἐπαγγέλματος.

§239ΠΕΡΡΟΣ. Ἐγὼ λέγω, ὅτι καὶ μετὰ τὴν ἔκδοσιν τῆς ἀποφάσεως καὶ ἐνώπιον τοῦ εἰσηγητοῦ οἱ διάδικοι δύνανται νὰ συμφωνήσωσι περὶ διορισμοῦ ἑνὸς ἢ τριῶν πραγματογνωμόνων καὶ περὶ τῶν διοριστέων προσώπων. Τοῦτο ἀπὸ τὴν Δικονομίαν δὲν ἐπιτρέπεται. Ἀπὸ τὴν Δικονομίαν δὲν ἐπιτρέπεται, παρὰ ἐν τῇ συζητήσει τῆς ὑποθέσεως νὰ προταθῇ καὶ ἐν τῇ ἀποφάσει νὰ διορισθῇ, ὅτι «συναινεσάντων τῶν διαδίκων διορίζεται εἷς», ἢ ἄλλως θὰ διορίσῃ ἡ ἀπόφασις τρεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐνώπιον τοῦ εἰσηγητοῦ θέλουσι διεξαγάγει πραγματογνωμοσύνην. Ἐὰν ἐνώπιον τοῦ εἰσηγητοῦ θέλωσι νὰ συμφωνήσωσιν οἱ διάδικοι περὶ διορισμοῦ, διατί ν’ ἀπαγορευθῇ; Τοῦτο ἀπαγορεύεται ἀπὸ τὴν Δικονομίαν, δὲν προβλέπεται δὲ ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου.

§240ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐνώπιον τοῦ εἰσηγητοῦ;

§241ΠΕΡΡΟΣ. Βεβαίως· αὐτὸ λέγω.

§242ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ κείμενον ἄρθρον τῆς Δικονομίας βεβαίως ἄλλως ἐφαρμόζεται ἀπὸ τὰ δικαστήρια, ἀλλ’ ἠδύνατο νὰ ἐφαρμόζηται καὶ ἄλλως· διότι τί λέγει; «συνήθως διορίζονται τρεῖς, ἐὰν οἱ διάδικοι δὲν συμφωνήσωσι περὶ ἑνός.» Τὸ «συνήθως» νομίζω ὅτι δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὰ δικαστήρια νὰ διορίζωσι καὶ ἕνα. Ἀλλ’ ὡς βέβαιον ἡ Βουλὴ δέχεται, ὅτι πάντοτε τρεῖς θὰ διορίζωσι τὰ δικαστήρια. Τοιαύτη βεβαίως εἶναι ἡ περίπτωσις, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πέῤῥος ζητεῖ νὰ συμπληρώσῃ...

§243ΠΕΡΡΟΣ. Εἶναι τόσον σαφὴς ἡ Δικονομία...

§244ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. .. Ἀλλ’ ὅταν λέγῃ τὸ ἄρθρον, ὅτι «συνήθως διορίζονται τρεῖς», ἠμπορεῖ νὰ διορίσῃ καὶ ἕνα τὸ δικαστήριον.

§245ΠΕΡΡΟΣ. Δὲν εἴδετε τὸ ἄρθρον 292 (ἀναγινώσκει): «Διορίζονται δὲ ὑπὸ τῶν διαδίκων, ἐὰν οὗτοι δυνηθῶσι νὰ συμφωνήσωσι πρὸς τοῦτο πρὸ τῆς ἀποφάσεως· ἄλλως διορίζει ὁ δικαστὴς τρεῖς ἐξ ἐπαγγέλματος.» Αὐτὸ λέγει ἡ Δικονομία.

§246Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀναγκαίως.

§247ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ ἄρθρον τῆς Δικονομίας λέγει: «συνήθως διορίζονται τρεῖς ἐμπειροτέχναι.» Τί σημαίνει τὸ «συνήθως»; Ἐὰν δὲν συμφωνήσωσι περὶ ἑνὸς, διορίζει τὸ δικαστήριον συνήθως τρεῖς· ἄρα δύναται νὰ διορίσῃ καὶ ἕνα, καὶ ἂν οἱ διάδικοι δὲν συνεφώνησαν πρὸ τῆς ἀποφάσεως περὶ ἑνός. Τοῦτο ἐνίοτε ὁρίζει αὐτὸς ὁ νόμος.

§248ΠΕΡΡΟΣ. Εἶπον ὅτι ἡ συμφωνία μεταξὺ τῶν διαδίκων πρὸ τῆς ἐκδόσεως τῆς ἀποφάσεως εἶναι πολὺ δύσκολος, διότι δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζωσιν, ἂν τὸ δικαστήριον θὰ διατάξῃ πραγματογνωμοσύνην. Γίνεται συζήτησις· τὸ δικαστήριον εὑρίσκει, ὅτι παρίσταται ἀνάγκη νὰ ἀναθέσῃ εἰς πραγματογνωμοσύνην τὴν λύσιν ἑνὸς ζητήματος, οἱ διάδικοι δὲν γνωρίζουσιν, ὅτι θὰ καταλήξῃ εἰς πραγματογνωμοσύνην ἡ ἀπόφασις, καὶ ἑπομένως δὲν γίνεται συζήτησις ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου, ἐὰν πρόκειται νὰ διορισθῶσι πραγματογνώμονες, τίνες καὶ πόσοι· ἐκδίδεται ἡ ἀπόφασις. Λέγω, διατὶ μετὰ τὴν ἀπόφασιν οἱ διάδικοι νὰ μὴ ἦναι εἰς θέσιν νὰ κανονίσωσι τοῦτο, τὸ νὰ ἀναθέσωσιν εἰς ἕνα πραγματογνώμονα τὴν διαδικασίαν τῆς πραγματογνωμοσύνης; Αὐτὸ τοῦτο δὲν ἐπιτρέπεται νῦν ὑπὸ τῆς Δικονομίας.

§249ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Οἱ διάδικοι, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἔχουσι τὸ δικαίωμα πρὸ τῆς ἀποφάσεως, τῆς διοριζούσης πραγματογνώμονας, νὰ ὁρίζωσι καὶ τὸν ἀριθμὸν καὶ τὰ πρόσωπα. Δύο περιπτώσεις εἶναι: νὰ ὁρίσωσι τὸν ἀριθμὸν, νὰ ὁρίσωσι τὰ πρόσωπα. Ὑποθέτω ὅτι συνεφώνησαν περὶ ἑνός· τὸ δικαστήριον δὲν ἔχει, παρὰ νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὸν ἕνα αὐτόν. Ὑποθέσατε ὅτι ὥρισαν τρεῖς· τὸ δικαστήριον δὲν ἔχει ἐπίσης νὰ ἀσχοληθῇ ποσῶς, νὰ ὁρίσῃ δηλαδὴ τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θὰ διορισθῶσιν, ἐκτὸς ἐὰν δὲν συνεφώνησαν νὰ ὁρίσωσιν οἱ διάδικοι. Τὸ ἄρθρον τί λέγει; Ἐὰν οἱ διάδικοι δὲν συμφωνήσωσι περὶ ἑνὸς — περὶ ἑνός· αὐτὴ θὰ ἦτο ἰδιοτροπία τοῦ νόμου· θέλει νὰ συμφωνήσωσι περὶ ἑνὸς, — ἐὰν δὲν συμφωνήσωσι περὶ ἑνὸς, τότε διορίζει τρεῖς. Ἀλλὰ διατὶ νὰ μὴ ἀπέχῃ τὸ δικαστήριον καὶ ὅταν οἱ διάδικοι συνεφώνησαν καὶ διώρισαν τρία πρόσωπα; Τοῦτο δὲν ἀποκλείεται, νομίζω.

§250ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἰδιοτροπία τοῦ νόμου. Εἶναι ἐπικίνδυνον νὰ ἀπαιτήσῃ, ὅταν πρόκειται περὶ ζητημάτων, εἰς τὰ ὁποῖα ἀποφαίνεται ὑποχρεωτικῶς, νὰ ἀπαιτήσῃ κατ’ ἐκλογὴν τοῦ δικαστηρίου. Ὑπάρχει διάταξις τῆς Δικονομίας, κατὰ τὴν ὁποίαν, ἂν δὲν συμφωνήσωσι, διορίζει τρεῖς τὸ δικαστήριον διορίζει τρεῖς, διότι εἶναι πολὺ ἐπικίνδυνον διὰ τὴν διαφορὰν τῶν διαδίκων, ὅταν δὲν συμφωνῶσι περὶ ἑνὸς καὶ μόνου, εἷς καὶ μόνον ν’ ἀποφαίνηται.

§251ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δι’ αὐτὸ ὁ νόμος λέγει, ὅτι τὸ δικαστήριον πρέπει νὰ διορίζῃ τρεῖς. Ἀλλ’ ἡ περίπτωσις τοῦ πρώτου ἄρθρου εἶναι ἡ ἑξῆς, ὅτι, ἐὰν ὁρίσωσιν ἕνα, ἀλλὰ δὲν συμφωνήσωσιν οἱ διάδικοι ποῖος εἶναι ὁ εἷς, τότε τὸ δικαστήριον διορίζει ἕνα· ἐὰν ὅμως δὲν συμφωνήσωσι περὶ ἑνὸς, δηλ. οὔτε περὶ τοῦ προσώπου οὔτε περὶ τοῦ ἀριθμοῦ, τότε βεβαίως τὸ δικαστήριον πρέπει νὰ ὁρίσῃ τρεῖς, καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ παρέχον τὴν μεγαλειτέραν ἀσφάλειαν.

§252ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐνόησα, εἶναι, ὅτι θέλει ἀκριβῶς τὸ νομοσχέδιον νὰ ἀναγνωρίσῃ εἰς τοὺς διαδίκους τὸ δικαίωμα νὰ ὑποβάλλωσιν αὐτοὶ τὸ ὄνομα τῶν πραγματογνωμόνων, οὐχὶ μόνον ἐν τῇ περιπτώσει, καθ’ ἣν πρόκειται περὶ ἑνὸς μόνου πραγματογνώμονος, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ περιπτώσει, καθ’ ἣν πρόκειται περὶ τριῶν πραγματογνωμόνων. Βεβαίως ἡ δευτέρα παράγραφος τοῦ νομοσχεδίου εἶναι κακῶς διατετυπωμένη.

§253ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι τὸ αʹ ἐδάφ. ἀντίκειται εἰς τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ὁδηγῇ τὸν νομοθέτην, τοῦ νὰ εὐκολύνῃ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον τὸν διορισμὸν τῶν πραγματογνωμόνων ὑπὸ τῶν διαδίκων. Εἶναι δὲ καὶ ἐναντίον, ὡς εἶπεν ὁ προλαλήσας, τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως. Διότι τί λέγει τὸ πρῶτον μέρος τοῦ ἄρθρου; «Πρὸ τῆς ἀποφάσεως δύνανται οἱ διάδικοι νὰ συμφωνήσωσι περὶ διορισμοῦ ἑνὸς ἢ τριῶν πραγματογνωμόνων ἢ ἐμπειροτεχνῶν, οὓς διορίζει τὸ Δικαστήριον.» Διότι, ἐὰν ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τοὺς διαδίκους τὸ δικαίωμα τοῦ διορίζειν, ἐνῷ κατὰ τὸ πρῶτον ἄρθρον ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ διορίζωσι, τώρα κατὰ τὸ νομοσχέδιον πρέπει, καὶ ὅταν συμφωνήσωσι, νὰ τοὺς διορίζῃ τὸ δικαστήριον (ἀναγινώσκει): «Πρὸ τῆς ἀποφάσεως δύνανται οἱ διάδικοι νὰ συμφωνήσωσι περὶ διορισμοῦ ἑνὸς ἢ τριῶν πραγματογνωμόνων ἢ ἐμπειροτεχνῶν, οὓς διορίζει τὸ δικαστήριον» ἐνῷ ὁ κείμενος νόμος σήμερον ἀφήνει τοὺς διαδίκους νὰ διορίσωσιν, ἐὰν συμφωνῶσι.

§254ΡΑΛΛΗΣ. Ὁσάκις συμφωνήσωσιν. Εἴτε συμφωνήσωσι περὶ ἑνὸς καὶ μόνου, εἴτε μὴ, καὶ κατὰ τὸ κείμενον τῆς Δικονομίας πάντοτε ἀπαιτεῖται ἀπόφασις.

§255ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀπαιτεῖται βεβαίως ἀπόφασις διὰ τὸν διορισμὸν πραγματογνωμόνων. Τὸ δικαστήριον πρέπει νὰ ἀποφανθῇ δι’ ἀποφάσεως, ὅτι ἀπαιτεῖται πραγματογνωμοσύνη διά τινα ὑπόθεσιν, ἀλλὰ τὸν διορισμὸν τῶν πραγματογνωμόνων κατὰ τὸν κείμενον νόμον δύνανται νὰ κάμωσιν οἱ διάδικοι, ὁσάκις συμφωνῶσι.

§256ΡΑΛΛΗΣ. Τοῦτο γίνεται κατὰ τὴν πρακτικὴν καὶ τὴν δικαστικήν. Τὸ δικαστήριον διορίζει τὸν δεῖνα καὶ τὸν δεῖνα, ἐὰν οἱ διάδικοι δὲν συμφωνήσωσι περὶ ἑνὸς καὶ μόνου, δηλ. ἐν περιπτώσει, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἤθελεν ἐπέλθει συμφωνία μετὰ τὴν ἔκδοσιν τῆς ἀποφάσεως περὶ ἑνὸς καὶ μόνου, περὶ τῶν ὁποίων θὰ συμπέσωσιν αἱ γνῶμαι τῶν διαδίκων. Τώρα ὑποχρεωτικοὶ εἶναι οἱ τρεῖς διοριζόμενοι ἐξ ἐπαγγέλματος, μὴ συμφωνούντων τῶν διαδίκων περὶ ἑνὸς καὶ μόνου. Ὁ ἕτερος τῶν Βουλευτῶν Κυνουρίας λίαν εὐφυῶς ἠθέλησε νὰ διορθώσῃ αὐτὸ τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνεται καὶ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, δηλαδὴ νὰ ἀφήσῃ ἐλεύθερον τὸ στάδιον τῶν διαδίκων, ἵνα συνεννοηθῶσιν εἴτε περὶ ἑνὸς εἴτε περὶ τριῶν πραγματογνωμόνων, καὶ νομίζω ὅτι διὰ τῆς τροπολογίας αὐτοῦ, διατυπουμένης, δύνανται ὅλα αὐτὰ τὰ ἄτοπα νὰ προληφθῶσιν.

§257Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ κατατεθῶσιν αἱ τροπολογίαι, καὶ εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν νὰ συζητηθῶσι.

§258ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ἀλλοίμονον, ὅταν ἐπιχειρήσωμεν νὰ ταράξωμεν τὰ εὖ κείμενα! Ὁ νόμος ὁ ὑπάρχων εἶναι ἄριστος, ὅλα δὲ τὰ ζητούμενα σήμερον νὰ εἰσαχθῶσι διὰ τοῦ νομοσχεδίου καὶ τῶν τροπολογιῶν φέρουσι τοιαύτην σύγχυσιν, ὥστε δὲν ἠμποροῦν οἱ σήμερον συζητοῦντες νὰ συμφωνήσωσι πρὸς ἀλλήλους καὶ νὰ ἐννοήσωσιν ὁποία εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ ἀκαταλήπτου ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ὁ κείμενος νόμος εἶναι σαφής. Ὅταν τὸ δικαστήριον θεωρήσῃ ἀναγκαῖον, ὅτι πρέπει νὰ λυθῇ μία διαφορὰ διὰ πραγματογνωμοσύνης, εἴτε δι’ ἐμπειρίας εἴτε δι’ ἐπιστημονικῆς εἰδικότητος, διορίζει τρεῖς πραγματογνώμονας πάντοτε, κατὰ γενικὸν κανόνα· δὲν δύναται ποτὲ νὰ διορίσῃ ἕνα. Ἀφοῦ διορίσῃ τὸ δικαστήριον, τότε μόνον, ἐὰν θέλωσιν οἱ διάδικοι, δύνανται νὰ περιορίσωσιν αὐτοὺς εἰς ἕνα, καὶ τοῦτο ἕνεκα τοῦ ἀπαλλοτριωτοῦ τῶν ἰδιωτικῶν δικαίων, καὶ ἂν νομίσωσιν οἱ διάδικοι, ὅτι καὶ οἱ τρεῖς εἶναι ἀδέξιοι, δύνανται νὰ λάβωσιν ἕτερον ἐκτὸς τῶν διορισθέντων ὑπὸ τοῦ δικαστηρίου. Ταῦτα ἀρκοῦσιν, αἱ δὲ καινοτομίαι εἶναι περιτταί, καὶ δι’ αὐτὸ ἐγὼ εἶμαι ἐναντίος τοῦ νομοσχεδίου.

§259ΒΟΖΙΚΗΣ. Εἶναι ὀρθὴ ἡ ἑρμηνεία τοῦ ὑπάρχοντος νόμου, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. συνάδελφος, ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν ἑρμηνεύομεν, νομοθετοῦμεν. Συζητοῦμεν, ἂν πρέπῃ νὰ ἀφήσωμεν τὸ δικαστήριον νὰ διορίζῃ καὶ μόνον ἕνα πραγματογνώμονα ἢ πρέπῃ νὰ τὸ ὑποχρεώσωμεν νὰ διορίζῃ ἀναγκαίως τρεῖς πάντοτε. Ἐγὼ εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι πρέπει τὸ δικαστήριον νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ διορίζῃ μέχρι τριῶν, ἀναλόγως τῆς σοβαρότητος τῆς ὑποθέσεως. Αὕτη εἶναι ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλω.

§260ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ σύνηθες εἶναι, ὅτι τὸ δικαστήριον δύναται νὰ διορίσῃ καὶ ἕνα μόνον.

§261ΡΑΛΛΗΣ. Ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον ἀπέβλεψεν ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου, εἶναι νὰ χορηγῇ τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς διαδίκους νὰ διορίζωσιν αὐτοὶ ἕνα ἢ τρεῖς πραγματογνώμονας, ἵνα μὴ ἀπομένῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τὰ δικαστήρια, τὰ ὁποῖα καὶ τοῦτο κατέστησαν ἀντικείμενον συναλλαγῆς, καὶ βλέπομεν τὰ δικαστήρια νὰ ῥίπτωσι κατὰ κεφαλῆς τῶν διαδίκων πραγματογνώμονας, οἱ ὁποῖοι εἰς οὐδὲν ἕτερον ἀποβλέπουσιν ἢ εἰς τὸ νὰ χρηματίζωνται εἰς βάρος των. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, μόνον ἐὰν οἱ διάδικοι δὲν συμφωνήσωσιν, ἔχει τὸ δικαίωμα τὸ δικαστήριον νὰ διορίσῃ αὐτὸ τοὺς πραγματογνώμονας. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς βʹ συζήτησιν, τὰ νομοσχέδια: 1) Περὶ ἐξόδων μεταφορᾶς καὶ ἀποστολῆς τῶν δημοσίων χρημάτων. 2) Περὶ συμπληρώσεως τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 65 τοῦ νόμου περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. 5) Περὶ ἐγκρίσεως προϋπολογισμοῦ δαπάνης πρὸς συμπλήρωσιν ἐλλείψεων ἐν τῷ Ἐφηβείῳ Ἀβέρωφ).

§262Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ σταματήσωμεν ἐδῶ, κύριε Πρόεδρε.

§263ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 11 καὶ 50′ μ. μ.