1896.03.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 44

Τῆς 19 Μαρτίου 1896.

(Τρίτη).

Ὥρα 4 καὶ 30′ μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως, καὶ μετά τινας παρατηρήσεις τοῦ βουλευτοῦ Λοκρίδος κ. Εὐταξία διορθωθέντα ἐπικυροῦνται).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ θάνατος ἀπεστέρησε τὴν Βουλὴν ἐγκρίτου μέλους αὐτῆς, τοῦ ἐκ Βονίτσης βουλευτοῦ Ἐπαμεινώνδου Σακελλαροπούλου. Ὁ Σακελλαρόπουλος ὑπηρέτησεν ὡς δήμαρχος, ὡς νομάρχης καὶ ὡς βουλευτής· ἐν πᾶσι δὲ τοῖς ἀξιώμασι, δι’ ὧν περιεβλήθη, ὑπῆρξε τοιοῦτος, οἷον ἐγνωρίσατε αὐτὸν ὑμεῖς κατὰ τὴν παροῦσαν βουλευτικὴν περίοδον καὶ οἷον ἐγνώρισαν αὐτὸν οἱ συνάδελφοι ἐν ἄλλαις βουλευτικαῖς περιόδοις, εὐθαρσὴς τουτέστι καὶ ἀνεξάρτητος, εὐθὺς καὶ χρηστός. Καὶ ἐν τῇ δούλῃ δ’ Ἑλλάδι ὅμοιος ὑπῆρξε, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἠγωνίζετο ἐν Μακεδονίᾳ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς Μεγάλης Πατρίδος. Τοιούτου ἀνδρὸς τὸν θάνατον μετὰ βαθυτάτης λύπης ἀναγγέλλω πρὸς τὴν Βουλὴν, πέποιθα δὲ, ὅτι εὐμενῶς θέλετε ἀποδεχθῆ τὴν ἐμὴν πρότασιν, ὅπως, εἰς δεῖγμα ἀναγνωρίσεως τῶν πρὸς τὸν τόπον ὑπηρεσιῶν αὐτοῦ, κατατεθῇ ἐν ὀνόματι τῆς Βουλῆς στέφανος ἐπὶ τοῦ νεκροῦ συναδέλφου.

§2ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§3ΕΠ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ὁ ἀείμνηστος συμπολίτης μου Ἐπαμεινώνδας Σακελλαρόπουλος ἀφῆκε ῥητὴν παραγγελίαν, ὅπως ὁ μὲν νεκρὸς αὐτοῦ μετενεχθῇ εἰς Βόνιτσαν καὶ ταφῇ ἐκεῖ, ἐν τῷ μέσῳ τῶν συμπολιτῶν του, ἡ δὲ κηδεία του τελεσθῇ ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐπισημότητος. Δὲν θὰ ἐκπληρώσωμεν ἑπομένως τὸ ὕστατον πρὸς αὐτὸν καθῆκον, προπέμποντες οὕτω ἀείμνηστον καὶ διακεκριμένον συνάδελφον εἰς τὴν ὑστάτην του κατοικίαν. Θέλω παρακαλέσει οὐχ ἧττον τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως εὐαρεστηθῇ νὰ διατάξῃ ἀτμόπλοιόν τι, ἵνα παραλάβῃ τὸν νεκρὸν αὐτοῦ ἐκ Πατρῶν καὶ μεταφέρῃ εἰς Βόνιτσαν, οὐχὶ μόνον ἐκ καθήκοντος πρὸς διακεκριμένον συνάδελφον καὶ πολιτικόν του φίλον ἀλλὰ καὶ διὰ τὰς διακεκριμένας πρὸς τὸ ἔθνος ὑπηρεσίας τοῦ ἀειμνήστου ἀνδρὸς, ἃς τόσον καλῶς ἐξέθηκεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς.

§4Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Πάντα ταῦτα διετάχθησαν. Εὐθὺς ὡς ἔμαθον τὴν λυπηρὰν εἴδησιν, ἔσπευσα εἰς τὴν οἰκίαν, ἐν ᾗ κατῴκει ὁ ἀποβιώσας πολιτικὸς φίλος μου, καὶ ἐκεῖ συνήντησα συγγενεῖς αὐτοῦ, οἵτινες μοὶ ἀνεκοίνωσαν τὰς τελευταίας θελήσεις τοῦ ἀποβιώσαντος, ἔσπευσα δὲ νὰ πράξω ὅ,τι ἀπ’ ἐμοῦ ἐξήρτητο πρὸς ἐκπλήρωσιν αὐτῶν. Ὁ ἀποθανὼν συνάδελφος ἐπεθύμει νὰ κηδευθῇ ὁ νεκρὸς αὐτοῦ ἐν Βονίτσῃ καὶ νὰ ἐνταφιασθῇ ἐκεῖ τὸ σῶμα αὐτοῦ. Ὅθεν διετάχθη ἀμέσως πλοῖον τοῦ Κράτους, ναυλοχοῦν ἐν Ζακύνθῳ, νὰ καταπλεύσῃ εἰς Πάτρας, ὅπως ἐπιβιβασθῇ ἐπ’ αὐτοῦ ὁ νεκρὸς, καὶ ἀπὸ Πατρῶν κομισθῇ εἰς Βόνιτσαν, ἵνα κατὰ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ ἀποθανόντος κηδευθῇ ἐκεῖ.

§5ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Διερμηνεύων τὰ αἰσθήματα τῶν συμπολιτῶν μου καὶ τῶν συγγενῶν τοῦ ἀποβιώσαντος, ἐκφράζω τὰς εὐχαριστίας μου πρός τε τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὑποβάλλει δήλωσιν περὶ τροποποιήσεως τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀνασυστάσεως τοῦ σώματος τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν». Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 540). Ὁ κ. Σπ. Τυπάλδος Φορέστης ὑποβάλλει ἐπερώτησιν περί τινος ὁδοῦ ἐν Κεφαλληνίᾳ.

§7ΣΠ. ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Ἡ ἐπερώτησίς μου ἀφορᾷ εἰς τὸ ἑξῆς. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως διατάξῃ τὸν νομομηχανικὸν Κεφαλληνίας νὰ ἀποστείλῃ τὸν προϋπολογισμὸν τῆς δαπάνης τῆς ὁδοῦ τῆς ἀγούσης ἀπὸ Ἁγίας Θέκλης μέχρι Δαμουλιανάτων, διότι ἀπὸ τοῦ 1885 ἤρχισε κατασκευαζομένη ἡ ὁδὸς αὕτη καὶ ἀκόμη δὲν ἔλαβε πέρας.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ἁμαξηλάται Ἀθηνῶν ὑποβάλλουσιν ἀναφορὰν, δι’ ἧς ἐξαιτοῦνται νὰ μὴ ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ τὸ νομοσχέδιον περὶ αὐτοκινήτων ἁμαξῶν. Οἱ ἐν ταῖς φυλακαῖς Πύλῳ κρατούμενοι κατάδικοι ὑποβάλλουσιν ἀναφορὰν εἰς τὴν Βουλὴν, δι’ ἧς παρακαλοῦσιν, ὅπως ἐπιτραπῇ αὐτοῖς νὰ διημερεύωσιν ἐν τῷ περιβόλῳ τῶν φυλακῶν. Οἱ κάτοικοι τῶν δήμων Ἀταλάντης καὶ Λαρύμνης ὑποβάλλουσιν ἀναφορὰν, δι’ ἧς ἐξαιτοῦνται, ὅπως ἀπαλλαγῶσι τῆς πληρωμῆς τῶν παγίων ἐτησίων δόσεων διὰ γαίας ἐξαφανισθείσας ἕνεκα καθιζήσεως τοῦ ἐδάφους κατὰ τοὺς γενομένους ἐν Λοκρίδι σεισμούς.

§9Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Συνεπείᾳ ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Κέας κ. Κόρπα ὑποβάλλω κατάστασιν, ἐμφαίνουσαν τοὺς καθυστεροῦντας κληρωτοὺς τῶν ἀπογραφῶν 1880 ἕως 1895, καὶ τούτου συμπεριλαμβανομένου. Τὸ ὅλον τῶν καθυστερούντων εἶναι 27,818.

§10ΣΑΚΚΗΣ. Εἶναι γνωστὸν ἐν τῇ ἐθνικῇ ὑμῶν ἱστορίᾳ τὸ ὄνομα τοῦ χωρίου Μανιάκι, ἔνθα ὁ ἥρως Παπαφλέσσας ἔπεσεν ἐνδόξως. Τὸ χωρίον κατοικεῖται ὑπὸ εὐαρίθμων κατοίκων. Οἱ ἀτυχεῖς οὗτοι, οἱ ὁποῖοι εὑρέθησαν εἰς τοὺς βράχους ἐκείνους, καταδιώκονται διὰ τὴν πληρωμὴν καθυστερουσῶν δόσεων, ἐνῷ ἦναι ἀνεγνωρισμένον, ὅτι κατέχουσι τὰς γαίας πρὸ ἀμνημονεύτων χρόνων, ὅπερ ἐβεβαιώθη καὶ διὰ δικαστικῶν ἀποφάσεων. Δι’ ἐπιστολῆς των μὲ παρακαλοῦσι νὰ ἀνακοινώσω τοῦτο εἰς τὴν Βουλήν. Ἐκ καθήκοντος δὲ πράττω τοῦτο σήμερον μετὰ ἰδιαιτέρας συστάσεως πρὸς τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ παρακαλῶ, ὅπως ληφθῇ πρόνοια. Ἐπίσης θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅπως ὑποβάλῃ νομοσχέδιον, δι’ οὗ νὰ δίδωται νέα προθεσμία πρὸς δήλωσιν τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν τοῦ δήμου Βουφράδος, διότι ὁ δήμαρχος καὶ ὁ εἰρηνοδίκης, ἕνεκα τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν, εἶχον κλείσει τὰ γραφεῖά των καὶ δὲν ἐδέχθησαν τὰς δηλώσεις. Ἤδη δὲ ὑποχρεοῦνται πολλοὶ ἐξ αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔτυχον νὰ ἦναι φίλοι τοῦ δημάρχου, νὰ καταβάλωσιν οὐκ ὀλίγα ποσά. Ὡσαύτως δὲ πολλοὶ τῶν κατοίκων Μεθώνης ἀπετάθησαν πρὸς τὸν πάρεδρον, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀντίθετος τοῦ δημάρχου, καὶ σήμερον εὑρίσκονται εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν μὲ τοὺς κατοίκους τοῦ δήμου Βουφράδος. Παρακαλῶ νὰ ζητηθῶσι πληροφορίαι καὶ ληφθῇ ἡ δέουσα πρόνοια.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φιλάρετος ἀπευθύνει σύστασιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, σχετικὴν πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ δήμου Σπαλάθρων, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς.

§12ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Παρακαλεῖται ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου κατὰ τὴν ἐκδίκασιν τῆς ἐφέσεως τοῦ δημάρχου Σπαλάθρων ἐπὶ τῆς ἀποφάσεως τῆς Νομαρχίας Λαρίσης διὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ δήμου Σπαλάθρων τοῦ ἔτους 1896, καθόσον ὁ κ. νομάρχης, κατὰ τὰς ἀκριβεῖς πληροφορίας μου, ἀπεφάνθη διὰ δύο μέτρων καὶ σταθμῶν ἐπὶ τῶν προϋπολογισμῶν τῶν δήμων τοῦ Πηλίου.»

§13ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Ἄν εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀναβολὴν τῶν Θεσσαλικῶν νομοσχεδίων, ἐνυπῆρχέ τι δίκαιον, τὸ δίκαιον τοῦτο κινδυνεύει νὰ ἐπιδράσῃ ἀπελπιστικῶς ἐπὶ τοῦ πνεύματος τοῦ δυσμοίρου ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ, ἐκ δύο κυρίως αἰτίων. Πρῶτον, διότι τινὲς τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἐνταῦθα, ἐνδιαφερόμενοι τὰ μέγιστα κατὰ τῶν νομοσχεδίων, παραπαίουσαν καὶ οἱονεὶ συρομένην ἤγαγον τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς οὐσίας, ἐν ᾧ δὲν ἐπρόκειτο ποσῶς περὶ τούτου, καὶ ἐν τῷ ὑπερβάλλοντι φόβῳ, ὑπὸ τοῦ ὁποίου κατείχοντο, ἔσπευσαν νὰ προκαταλάβωσι τὴν Βουλὴν, παριστῶντες διὰ τῶν ζοφερωτέρων χρωμάτων τὸ δῆθεν ἄδικον, ἄσκοπον καὶ καταστρεπτικὸν τῶν νομοσχεδίων. Δεύτερον, διότι ἡ Κυβέρνησις, ἡ εἰσηγησαμένη τὰ νομοσχέδια ταῦτα, καίτοι ἐπεδείξατο μεγάλην καὶ ἀμείωτον τὴν ἐξ ἀρχῆς μέριμναν ὑπὲρ αὐτῶν, δὲν ἐβεβαίωσε σαφῶς καὶ ὡρισμένως ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι, ἔστω καὶ μετὰ τὸν προϋπολογισμὸν, ἐνόει ἀνυπερθέτως νὰ συζητηθῶσι ταῦτα καὶ ψηφισθῶσιν, εἴτε ἐπαναλαμβανομένων τῶν ἐργασιῶν τῆς παρούσης συνόδου μετὰ τὰς ἑορτὰς, εἴτε ἀποφασιζομένων ἐν ἀπολύτῳ ἀνάγκῃ ἐκτάκτων μέτρων πρὸς τοῦτο. Τοιαύτη βεβαίως ἀπόφασις ὑπὸ τοιαύτην συζήτησιν καὶ ἔκφρασιν γνωμῶν δὲν ἠδύνατο παρὰ νὰ συνταράξῃ τοὺς δεινοπαθοῦντας ἀγροτικοὺς πληθυσμοὺς, καθ’ ἃς ἔχω ἤδη πληροφορίας, καὶ περιαγάγῃ αὐτοὺς εἰς ἀμήχανον καὶ ἀπελπιστικὴν θέσιν, ἂν οὐχὶ εἰς ἐξέγερσιν, ὡς ἠθέλησαν νὰ ἰσχυρισθῶσί τινες τῶν κυρίων Βουλευτῶν ἐκ τῆς πτέρυγος ἐκείνης (δεικνύει τὴν ἀριστεράν). Καὶ σᾶς εἶπον οἱ ἐνδιαφερόμενοι, ὅτι, ἂν τολμήσητε νὰ παραδεχθῆτε τὰ προτεινόμενα νομοσχέδια, ἰδίᾳ τὸ περὶ παραχωρήσεως γαιῶν καὶ οἰκιῶν, θέλετε διαπράξει μέγα ἀδίκημα κατὰ τῶν ἰδιοκτητῶν, θέλετε κολοβώσει τὰ κτήματα αὐτῶν, καὶ θέλετε ὑποτιμήσει εἰς μέγαν βαθμὸν τὴν ἀξίαν των. Οὐδὲν τούτων ἀναληθέστερον. Βεβαίως ἐκ τῆς ἐπιδιωκομένης μεταβολῆς θέλει ἐπέλθει ὁπωσδήποτε ποιά τις ὑποτίμησις τῶν κτημάτων, ἀλλ’ αὕτη εὐτυχῶς θὰ συνίσταται εἰς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἀγόνου ἱδρῶτος τῶν ἀγροτῶν, ἐξ οὗ κυρίως οἱ ἰδιοκτῆται προσπορίζονται τὰ πλεονάζοντα κέρδη. Ἐὰν σήμερον πένονται κυριολεκτικῶς οἱ ἀγρόται, πλουτίζουσι δὲ ὑπερβαλλόντως οἱ ἰδιοκτῆται, καὶ πρόκειται διὰ τῶν προτεινομένων μέτρων νὰ ἐπέλθῃ ἰσοῤῥοπία τις ἐν μέτρῳ δικαίῳ, τοῦτο μόνον διὰ τοὺς διαμαρτυρομένους δι’ ὑπομνημάτων δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς λόγος πρὸς ἀπόκρουσιν τῶν νομοσχεδίων. Ἡ Πολιτεία ἓν μόνον ἔχει καθῆκον, νὰ ἐξετάσῃ ἐν τῇ καταστάσει ταύτῃ τὸ δίκαιον, καὶ συμφώνως τούτῳ ν’ ἀποφασίσῃ. Ἀλλ’ ἐὰν, ὅταν ἐπιστῇ ἡ ὥρα, ἐξετάσῃ τὴν κατάστασιν ταύτην ὑπὸ τὴν ὑλικὴν αὐτῆς ἔποψιν, εἰς ποῖον πόρισμα νομίζετε, Κύριοι, θέλει προέλθει; θὰ προέλθῃ ἀναμφισβητήτως εἰς τὸ σκληρὸν πόρισμα, ὅτι τὸ ἡμερομίσθιον τῶν δυστυχῶν ἐκείνων ἀγροτῶν, ἐργαζομένων νυχθημερὸν μεθ’ ὅλων τῶν μελῶν τῶν οἰκογενειῶν των, ἀδιακρίτως γένους, δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰ εἴκοσι λεπτὰ κατ’ ἀνώτατον ὅρον, ἐνῷ τοὐναντίον αἱ πρόσοδοι τῶν ἰδιοκτητῶν, ἐπὶ βάσει δυσαναλόγῳ πρὸς τὴν ἀληθῆ ἀξίαν τῶν κτημάτων, πολλάκις ἀνέρχονται εἰς εἴκοσιν ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν ἐτησίως. Ἐὰν δ’ ἐξετάσῃ καὶ ὑπὸ τὴν ἠθικὴν αὐτῆς ἔποψιν τὴν κατάστασιν ταύτην, πάντες γινώσκετε γενικώτερον εἰς ποῖον ἔτι σκληρότερον συμπέρασμα θέλει καταλήξει. Θὰ καταλήξῃ εἰς τὸ σκληρότατον συμπέρασμα, ὅτι 150,000 πολῖται Ἕλληνες, κατ’ ὄνομα μόνον εἶναι ἐλεύθεροι, πράγματι ὅμως εἵλωτες, ὅτι 150,000 πολῖται Ἕλληνες δὲν δύνανται νὰ ἐνασκήσωσιν ἀνεξαρτήτως καὶ ἐλευθέρως τὰ ἱερώτερα τῶν δικαιωμάτων, ἅπερ παρέχει αὐτοῖς ὁ καταστατικὸς νόμος τοῦ Κράτους· ὅτι 150,000 πολῖται Ἕλληνες δὲν ἔχουσι γενέτειραν, πρὸς ἣν στενῶς νὰ συνδέωνται, δὲν ἔχουσι πατρίδα, ὑπὲρ ἧς νὰ θυσιασθῶσι, δὲν ἔχουσι σπιθαμὴν γῆς πρὸς ταφήν! Καὶ συνεζητήθη καὶ ἄλλοτε τὸ ζήτημα τοῦτο ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, καὶ εἰς ἄλλας βουλευτικὰς περιόδους, ὁπότε ἐγὼ, ἔχων τὴν τιμὴν καὶ τότε νὰ παρακάθημαι ἐνταῦθα, ὕψωσα φωνὴν ὑπὲρ τῆς βελτιώσεως τῆς τύχης τῶν ἀγροτῶν, καὶ μὲ ὅλας τὰς ἀσθενεῖς μου δυνάμεις κατέδειξα ἐν πάσῃ ἀκριβείᾳ καὶ ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ τὸ ἀξιοθρήνητον τῆς καταστάσεως αὐτοῦ. Ἀτυχῶς τότε ἐξ ὅλων τῶν συναδέλφων ἐκ Θεσσαλίας μόνον τὸν ἀξιότιμον ἐκ Βόλου βουλευτὴν, τὸν κύριον Φιλάρετον, τὸν ἀληθῶς πάντοτε ὑπὲρ τοῦ δικαίου μαχόμενον, εἶδον ἔνθερμον συνήγορον ὑπὲρ τῶν ἀναξιοπαθούντων χωρικῶν, καὶ διὰ τοῦτο ὁ ἀγὼν αὐτῶν ἐκεῖνος, καίτοι τετραετίαν ὁλόκληρον διαρκέσας, εἰς οὐδὲν κατέληξεν ἀποτέλεσμα· τοὐναντίον μάλιστα ἐν τῷ πνεύματι, ὑπὸ τοῦ ὁποίου διείπετο ἡ τότε Κυβέρνησις, καὶ ποινικαὶ καταδιώξεις ἔλαβον χώραν κατὰ τῶν προκρίτων τῶν ἀγροτῶν, καὶ ἐγὼ αὐτὸς προεφυλακίσθην, δυνάμει ἐντάλματος ἀνακριτοῦ, καταχρασθέντος τῆς θέσεώς του, κατηγορηθεὶς ὡς ἠθικὸς αὐτουργὸς ὅλων τῶν δῆθεν ἀδίκων ἐκείνων πράξεων, αἵτινες ἔλαβον χώραν κατὰ τὰς ἀγροτικὰς διενέξεις· ἐδέησε δὲ νὰ παρέλθωσι πέντε μῆνες ὁλόκληροι ἐν ὑποδικίᾳ, ἕως οὗ ἐκδοθῇ τὸ βούλευμα τοῦ Συμβουλίου, ὅπερ οἱ δικασταὶ τῆς πατρίδος μου δὲν ἠδύναντο παρὰ νὰ ἐκδώσωσιν ἀθωωτικὸν, προκειμένου περὶ τοιούτων σαθρῶν κατηγοριῶν. Ἂν ὅθεν τοιοῦτον ἦναι τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ τοσάκις συνεζητήθη ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ ὡρίμασε πλέον ἡ γνώμη καὶ ἐν τῇ κοινωνίᾳ καὶ ἐν τῇ Πολιτείᾳ, ὅτι δεῖται συντόνου προσοχῆς καὶ ἐκτάκτου μερίμνης, ἀνέμενον παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ εὐαρεστηθέντος νὰ εἰσαγάγῃ τὰ περὶ ὧν πρόκειται νομοσχέδια, ἀνέμενον, λέγω, νὰ δεχθῇ καὶ μίαν ἔτι θυσίαν, χάριν αὐτῶν, τὴν θυσίαν τοῦ νὰ προετάσσοντο ταῦτα τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐθεώρουν δὲ, ὅτι τοιουτοτρόπως θὰ καθίστατο εὐχερέστερον νὰ ἐπαναληφθῶσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς μετὰ τὰς ἑορτὰς, καθόσον πάντες οἱ κύριοι Βουλευταὶ, οἱ ἔχοντες ἐντολὴν παρὰ τοῦ λαοῦ νὰ συνδράμωσι τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ ἀνορθωτικὸν αὐτῆς ἔργον, προθύμως θὰ ἔσπευδον εἰς τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν, ἀφοῦ θὰ ἐπρόκειτο περὶ τόσῳ ζωτικοῦ ζητήματος διὰ τὴν Κυβέρνησιν, οἷον εἶναι ὁ προϋπολογισμός. Τοῦτο, ἐνθυμοῦμαι, καὶ κατ’ ἄλλας περιόδους ἐγένετο, οὐδέποτε δὲ οὐδ’ ἐσχολιάσθη κἄν, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἐπιῤῥοήν τινα πολιτικὴν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐμπιστοσύνην Βουλῆς πρὸς Κυβέρνησιν. Ἐκ τοιούτων σκέψεων ὁρμώμενος καὶ ἐν τοιαύτῃ καὶ μόνον ἰδέᾳ ὑπερεψήφισα τῆς προτάσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Παρνασίδος Βουλευτοῦ, τοῦ νὰ προταχθῶσι τὰ Θεσσαλικὰ νομοσχέδια τοῦ προϋπολογισμοῦ. Οὐδέποτε ὅμως μοὶ διῆλθε τὸν νοῦν ὅτι ἠδυνάμην διὰ τῆς ψήφου μου ταύτης νὰ ἐξυπηρετήσω τοὺς ἐμμέσους αὐτοῦ πολιτικοὺς σκοποὺς, δι’ ὧν ἐπεδίωξε νὰ περιαγάγῃ εἰς δυσχερῆ θέσιν τοὺς Βουλευτὰς τῶν νέων ἐπαρχιῶν, καλουμένους νὰ ἀποφανθῶσι μεταξὺ ζωτικοῦ ζητήματος τῆς Κυβερνήσεως, οἷον εἶναι ὁ προϋπολογισμὸς, καὶ ζωτικοῦ ὡσαύτως ζητήματος τῶν συμπολιτῶν των, οἷον εἶναι τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα. Ἀλλοίμονον, ἐὰν ἔδιδον τοιαύτην ἑρμηνείαν εἰς τὴν ψῆφόν μου ἐκείνην καὶ ἀνέμενον ἐξ ἄλλης Κυβερνήσεως τὴν σωτηρίαν τῶν ἀγροτῶν, Κυβερνήσεως μάλιστα, οἵα ἦν ἐκείνη, τῆς ὁποίας μετεῖχεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Παρνασσίδος πολιτευτὴς, ἥτις ἐπὶ δέκα καὶ πλέον ἔτη συνεχῶς σχεδὸν ἰθύνασα τὰ κοινὰ, οὐ μόνον οὐδέποτε ἐσκέφθη, ὡς ὤφειλεν, ἐν αὐτῷ τῷ συμφέροντι τοῦ Κράτους, νὰ λάβῃ πρόνοιάν τινα ὑπὲρ τῆς τύχης τῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν, ἀλλ’ ἀπεναντίας διὰ τῶν γνωστῶν ἐν φοβερᾷ πλάνῃ ἐπεμβάσεών της εἰς τὰς ἀγροτικὰς διενέξεις κατέπνιξεν εἰς τὰ πρῶτα βήματα πᾶσαν φωνὴν τοῦ δικαίου, ἐξηνάγκασε δὲ λεληθότως πως τοὺς δυστυχεῖς χωρικοὺς νὰ ὑποκύψωσιν εἰς τὰς ἐκδικητικὰς ἀξιώσεις τῶν ἰδιοκτητῶν ὑπὸ χείρονας ἢ ἐπὶ Τουρκοκρατίας συνθήκας! Ἔχω πικρὰν τὴν πεῖραν τοῦ παρελθόντος, καὶ διὰ τοῦτο πάσας μου τὰς ἐλπίδας ἀπὸ ὀκταετίας ἀπαρεγκλίτως ἀνέθηκα ἐπὶ τὸν σεβαστόν μας Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις ἰδοὺ ἤδη, ὡς ἀληθὴς πατριώτης, πονῶν τὸν τόπον, πρῶτος καὶ μόνος αὐτὸς ἐξ ὅλων τῶν πολιτευτῶν τῆς πατρίδος μας ἔσχε τὸ σθένος νὰ υἱοθετήσῃ καὶ ἐγκολπωθῇ τὸ ἀληθῶς μέγα καὶ ἐθνικὸν αὐτὸ ζήτημα, καίτοι ἐγίνωσκεν, ὅτι κατὰ πολλῶν ἐπρόκειτο νὰ παλαίσῃ δυσχερειῶν, δυσχερειῶν, αἵτινες συνήθως ἐν ὅλῃ τῇ σοβαρότητι ἀναφαίνονται εἰς τὰ τοιούτου εἴδους μεγάλα κοινωνικὰ ζητήματα. Ἐν τοιαύτῃ πεποιθήσει ἔρχομαι ἤδη νὰ παρακαλέσω θερμῶς τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως χωρήσῃ ταχέως καὶ ἐῤῥωμένως ἐπὶ τὸ ἔργον του καὶ βεβαιώσῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, πρὸς καθησύχασιν τῶν ἐξεγερθέντων πνευμάτων τῶν ἀγροτῶν, ὅτι θέλει ἐπιδιώξει παντὶ σθένει τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς, ἐν ἀνάγκῃ δὲ, καὶ ὅτι θέλει συγκαλέσει αὐτὴν καὶ εἰς ἔκτακτον ἔτι σύνοδον, χάριν καὶ μόνον τῶν Θεσσαλικῶν νομοσχεδίων, μολονότι καὶ ἄλλα νομοσχέδια ἐπίσης σπουδαῖα μένουσιν ἐκκρεμῆ. Ἐὰν, Κύριοι, οὐδεὶς δύναται νὰ ἀντείπῃ, ὅτι 150,000 πολῖται Ἕλληνες διατελοῦσι σήμερον ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ταραχῆς καὶ τοῦ φόβου, ὡς ἐκ τῶν ἐκδικητικῶν τάσεων τῶν ἰδιοκτητῶν, διότι ἐτόλμησαν νὰ ἐκφράσωσιν ἐλευθέρως τὴν γνώμην αὐτῶν ὑπὲρ τῶν νομοσχεδίων· ἐὰν οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι ἡ Θεσσαλία, ἡ γῆ τῆς ἐπαγγελίας, ἀναπτυσσομένη καὶ προοδεύουσα, θέλει συντελέσει μεγάλως εἰς τὴν ἐθνικὴν ἡμῶν παραγωγὴν, καὶ ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν εἰς τὸ ἐθνικὸν ἡμῶν μεγαλεῖον, φρονῶ ὅτι οὐ μόνον ἐπιτρέπεται, ἀλλὰ καὶ ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὑποβάλῃ τὸ Κράτος εἰς θυσίαν τινὰ, χάριν καὶ μόνον τοῦ μεγάλου τούτου σκοποῦ. Τὴν πρότασιν δὲ περὶ συστάσεως ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς θεωρῶ τείνουσαν νὰ παραπέμψῃ τὰ νομοσχέδια εἰς τὰς Ἑλληνικὰς καλένδας καὶ μέλλουσαν νὰ δημιουργήσῃ ἀνώμαλον πραγμάτων κατάστασιν, τὴν ὁποίαν ἴσως καὶ ἤδη δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀποφύγωμεν, ἐὰν, ὡς εἶπον, δὲν σπεύσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν τῶν νομοσχεδίων πρὸ τῆς συγκομιδῆς τῶν καρπῶν. Τὴν θεωρῶ ὡς ὕβριν, ὡς καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βόλου συνάδελφος εἶπε, κατὰ τῶν ἐκ Θεσσαλίας Βουλευτῶν, οἵτινες ἀρκοῦσαν ἔχουσι τὴν γνῶσιν τῶν πραγμάτων τοῦ τόπου των, ἀναμφισβήτητον δὲ καὶ εἰλικρινὲς τὸ ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τῶν ἀγροτῶν καὶ ὑπὲρ αὐτῶν ἔτι τῶν ἰδιοκτητῶν ἐν μέτρῳ δικαίῳ. Τὴν θεωρῶ καὶ ὡς προσβολὴν καὶ κατ’ αὐτῶν τῶν ἡγετῶν τῶν ἐνταῦθα πολιτικῶν ἀποχρώσεων, περὶ ὧν οὐδεὶς δύναται ποτὲ νὰ πιστεύσῃ, ὅτι ὕστερον ἀπὸ τόσας συζητήσεις, αἵτινες ἔλαβον χώραν ἐν τῇ Βουλῇ κατὰ διαφόρους βουλευτικὰς περιόδους, καθ’ ἃς διαρκῶς παρακάθηνται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, δὲν ἠδυνήθησαν νὰ μορφώσωσιν οὕτως ἢ ἄλλως γνώμην τινὰ περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, τὴν ὁποίαν ἄλλως καὶ ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας καὶ ἰδίας μερίμνης δὲν δυνάμεθα ἢ νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι ἔχουσιν, ὡς ἐκ τῆς ὑψηλῆς θέσεώς των, προκειμένου περὶ τόσῳ σοβαρῶν ζητημάτων τῆς χώρας. Τὴν πρότασιν ταύτην θεωρῶ προσβολὴν καὶ κατὰ τῶν διοικητικῶν ἀρχῶν, αἵτινες ἐν πάσῃ ἀκριβείᾳ καὶ ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ δύνανται νὰ παράσχωσι τὰς δεούσας πληροφορίας, ἰδίως τὰς στατιστικὰς, τῶν ὁποίων ἴσως, πρὸς συμπλήρωσιν τῶν ἤδη ὑπαρχουσῶν, ἤθελε λάβει ἀνάγκην ἡ Βουλὴ κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων. Διὰ ταῦτα ἀποκρούω αὐτὴν πάσῃ δυνάμει, καὶ εὔχομαι, ὅπως Βουλὴ καὶ Κυβέρνησις, ἅπαξ ἀρξάμεναι τοῦ σπουδαίου καὶ σοβαροῦ τούτου ἔργου, σπεύσωσιν εἰς τὴν ἐπιτέλεσιν αὐτοῦ, ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι θέλουσιν ἐξυπηρετήσει μεγάλως τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν συμφέροντα. Ἐὰν, κύριοι Βουλευταὶ, τὸ μέγα ἔργον τῶν πατέρων ἡμῶν, ἡ Ἑλληνικὴ ἐθνεγερσία, δὲν εἶχε σκοπὸν τὴν μεταβολὴν τοῦ πολιτεύματος μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀνάκτησιν τῶν ἀνθρωπίνων δικαίων, ἅπερ μόνον ὑπὸ τυραννικὸν καθεστὼς ἐπέπρωτο νὰ στερηθῇ ὁ Ἑλληνισμὸς, θεωρῶ ὅτι ἥ τε Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐκπληροῦσι τὸ ἱερώτατον τῶν καθηκόντων, ἐὰν σπεύσωσι καὶ θραύσωσι τὰ δεσμὰ τῆς ἐναπολειπομένης ἔτι δουλείας, ἥτις δὲν δύναται ἐπὶ πλέον νὰ ἐξακολουθῇ ὑφισταμένη ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ Ἑλληνικοῦ δημοσίου δικαίου. Ἂς ἔχωσι δὲ πλήρη τὴν βεβαιότητα, ὅτι θέλουσι τύχει τῆς ἐπιδοκιμασίας ὁλοκλήρου τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου, κατ’ ἐξαίρεσιν δὲ τῶν εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν ἐκείνων, ἅτινα καὶ διὰ τῆς Βερολινείου συνθήκης καὶ διὰ τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς συμβάσεως ἀνεγνώρισαν ἡμῖν ἐπισήμως τὴν ἐκπολιτιστικὴν ταύτην ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν ἄλλως καὶ οὐδεὶς ἠδύνατο ν’ ἀμφισβητήσῃ εἰς Κράτος ἀνεξάρτητον καὶ ἐλεύθερον, Κράτος μάλιστα οἷον τὸ Ἑλληνικὸν, διακρινόμενον ἐν τῇ ἱστορίᾳ ἐπὶ ταῖς φιλελευθέραις αὐτοῦ ἀρχαῖς. (Εὖγε! εὖγε!).

§14Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πρῶτον θὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργοῦ ἐπὶ ἐνεργείας τινὸς λίαν ἐκτρόπου. Πρόκειται περὶ ἐπιδρομῆς ἀληθοῦς κατὰ τῶν δικαστικῶν κλητήρων τοῦ Κράτους. Ἐπὶ τῇ προφάσει τοῦ νὰ περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν δικαστικῶν κλητήρων, ἀληθὴς ἐπιδρομὴ ἐγένετο κατ’ αὐτῶν ὑπὸ τῶν Εἰσαγγελέων. Φαίνεται ὅτι ἦλθεν ἡ σειρά των· ἐπιδιώκεται ἡ ἀντικατάστασις τῶν ἀντιφρονούντων, ἢ ἡ παῦσις αὐτῶν. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου, κύριοι Βουλευταὶ, ἔγγραφον τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Πλημμελειοδικῶν Πατρῶν, ὅμοιον τοῦ ὁποίου ἐκοινοποιήθη εἰς ἑκατοντάδα δικαστικῶν κλητήρων, ἐκτυπωθὲν διὰ πολυγράφου καὶ κοινοποιηθὲν εἰς πάντας αὐτὸ τοῦτο, ὡς εἰ πάντες οἱ δικαστικοὶ κλητῆρες εἰς τὰ αὐτὰ ὑπέπεσαν παραπτώματα. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἀναγνώσω οὐχὶ ὁλόκληρον τὸ ἔγγραφον τοῦτο, ἀλλὰ τὰς κατηγορίας τὰς ἀποδιδομένας εἰς τοὺς πρὸς οὓς ἐκοινοποιήθη δικαστικοὺς κλητῆρας, αἱ ὁποῖαι κατηγορίαι ἀποδίδονται εἰς πάντας τοὺς κλητῆρας τῆς περιφερείας. (Ἀναγινώσκει περικοπὴν ἐκ τοῦ ἐγγράφου.) Αὗται εἶναι, Κύριοι, αἱ περιεχόμεναι ἐν τῷ ἐγγράφῳ κατηγορίαι, αἵτινες εἶναι ἐντελῶς ἀόριστοι.

§15Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Ὅπως εἶναι ἀόριστα καὶ αὐτὰ τὰ ὁποῖα μᾶς λέγετε, ὅτι δῆθεν μόνον κατὰ τῶν μὴ φίλων τῆς Κυβερνήσεως ἐστάλη τὸ τοιοῦτον ἔγγραφον.

§16ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ ἔγγραφον τοῦτο, κύριοι Βουλευταί, καὶ αὐτὸς ὁ Εἰσαγγελεὺς ἐνόμισε πρέπον νὰ τὸ καλύψῃ, καὶ ἐνῷ εἶναι κλῆσις πρὸς ἀπολογίαν, δὲν τὸ κοινοποιεῖ αὐτὸς πρὸς τοὺς κλητῆρας, ἀλλὰ τὸ ἀποστέλλει πρὸς τοὺς εἰρηνοδίκας μὲ τὴν παραγγελίαν νὰ τὸ ἀνακοινώσωσιν εἰς τοὺς δικαστικοὺς κλητῆρας ἐπὶ ἐπιστροφῇ. Ὁ ἴδιος Εἰσαγγελεὺς δὲν θέλει νὰ μείνῃ τὸ ἔγγραφόν του εἰς χεῖρας τῶν κλητήρων, τοῦτο δὲ, τὸ ὁποῖον ἔχω, εἶναι ἀντίγραφον, διότι τὸ πρωτότυπον δὲν ἐπετράπη νὰ τὸ ἔχωσιν εἰς χεῖράς των ἐκεῖνοι πρὸς οὓς ἐκοινοποιήθη. Ἐπὶ τούτου λοιπὸν προκαλῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, διότι δὲν πρέπει νὰ ἐπιτραπῇ ἡ καταστρατήγησις τῶν σχετικῶν διατάξεων τοῦ νόμου. Ἔχω, Κύριοι, ὑπ’ ὄψιν μου καὶ ἕτερον ἔγγραφον, κοινοποιηθὲν εἰς ἕνα τῶν ἀρίστων δικαστικῶν κλητήρων, τὸ ὁποῖον ἀναφέρει τὸ ἑξῆς παράπονον. Οὗτος εἶχεν ἄλλοτε τὴν εὐτυχίαν νὰ τὸν ὑποδείξωσιν ὡς ὑποψήφιον δήμαρχον οἱ συμπολῖταί του πρὸ χρόνων πολλῶν, ὅτε εἰς τὰς ἐκλογὰς ἀπέτυχε. Τοῦτο ἐθεωρήθη παράπτωμα, καὶ ὁ κ. Εἰσαγγελεὺς τὸν κατηγορεῖ ὅτι πολιτεύεται, καὶ τὸ πολιτεύεσθαι εἶναι ἀσυμβίβαστον μὲ τὰ ἔργα τοῦ ὑπηρέτου τῆς Δικαιοσύνης. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι οἱ ἄμισθοι ὑπάλληλοι δύνανται καὶ νὰ πολιτεύωνται καὶ νὰ ἐκλέγωνται, ἐκ τούτων δὲ εἷς εἶμαι καὶ ἐγὼ, διότι εἶμαι δικηγόρος, εἰς οὐδενὸς δὲ τὸν νοῦν ἐπῆλθεν ἡ ἰδέα, ὅτι ἡ ἰδιότης μου αὕτη εἶναι ἀσυμβίβαστος μὲ τὸ νὰ πολιτεύωμαι. Ταῦτα, Κύριοι, τὰ λέγω ἀπὸ τοῦδε, διότι νομίζω, ὅτι κατὰ τὸ διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ θὰ ἀργῇ, θὰ προβῶσι καὶ εἰς τοῦ κλάδου τούτου τὴν τακτοποίησιν, θὰ παυθῶσι δὲ οἱ κλητῆρες οὗτοι, εἴτε διὰ νὰ διορισθῶσιν ἄλλοι, εἴτε διὰ νὰ ὠφεληθῶσιν οἱ ἐναπομείνοντες. Τὰ λέγω ἀπὸ τοῦδε, διὰ νὰ γνωρίζῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι τὸ ζήτημα δὲν θὰ μείνῃ ἀπαρατήρητον. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ προσβάλω τὰς τοιαύτας ἀδικίας, αἱ ὁποῖαι παραλύουσι τὴν διοίκησιν, καὶ μᾶς παριστῶσι κακοδιοικουμένους τοῦ χειρίστου εἴδους. Ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς, σεβόμενος ἑαυτὸν, θέλει ἀπόσχει τῆς τοιαύτης ἐνεργείας κατὰ τῶν δικαστικῶν κλητήρων, ἡ ὁποία ἀποδεικνύει ὅτι φατριαστικῶς ἐνεργοῦμεν τὰ πάντα.

§17Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κατὰ τὴν ψηφισθεῖσαν ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ νῦν Προέδρου τῆς Βουλῆς πρότασιν αὐτοῦ, ὡρίσθη ὁ ἀριθμὸς τῶν δικαστικῶν κλητήρων εἰς ἕκαστον Πρωτοδικεῖον. Ἐπειδὴ δὲ οἱ Ὑπουργοὶ ὑπηρέβησαν τὸ ὁρισθὲν ὅριον κατὰ τὸν διορισμὸν τῶν δικαστικῶν κλητήρων, ἔπρεπε νὰ περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν δικαστικῶν κλητήρων εἰς τὸ ὅριον τοῦ νόμου ἐκείνου. Διὰ τοῦτο ἅπαντες οἱ Ὑπουργοὶ ἔκτοτε προσεπάθησαν νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὸ νόμιμον ὅριον, καὶ ὑποθέτω ὅτι ἡ ἐνέργεια τοῦ Εἰσαγγελέως θὰ ἦναι σχετικὴ μὲ τὸν σκοπὸν τοῦτον. Ἐὰν τώρα ἡ ἐνέργεια ἦναι κομματικὴ ἢ ὄχι, δὲν εἶμαι κατάλληλος νὰ ἐξηγήσω· ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον εἶναι ἄξιον ἀπορίας, εἶναι ὅτι ἀκριβὴς κατάλογος τῶν δικαστικῶν κλητήρων ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Δικαιοσύνης δὲν ὑπάρχει. Διὰ τοῦτο θὰ συστήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἐπιληφθῇ τῆς καταρτίσεως τοῦ σχετικοῦ καταλόγου, καὶ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸ νόμιμον ὅριον. Ὡς πρὸς τὸ ἀσυμβίβαστον τοῦ ἐπαγγέλματος τῶν δικαστικῶν κλητήρων πρὸς τὸ ἐκλέγεσθαι, ἐξέφρασα πρὸ ἡμερῶν γνώμην, καὶ εἶναι σύμφωνος καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι οὔτε τοῦ δικαστικοῦ κλητῆρος, οὔτε τοῦ συμβολαιογράφου, οὔτε τοῦ δικηγόρου ἡ θέσις εἶναι ἀσυμβίβαστος πρὸς τὸ βουλευτικὸν ἀξίωμα.

§18ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς ὅσα εἶπον οἱ ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, σκόπιμον θεωρῶ νὰ προσθέσω ὀλίγας λέξεις. Δὲν νομίζω ὅτι ἡ ἐνέργεια τοῦ κ. Εἰσαγγελέως τῶν Πρωτοδικῶν εἶναι ἀπόῤῥοια τῆς διατάξεως τοῦ νόμου περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν κλητήρων. Τουναντίον φρονῶ, ὅτι ἡ ἐνέργεια αὕτη προεκλήθη ὡς μέτρον γενικόν. Ἀλλὰ κατὰ τὸν πέρυσι ψηφισθέντα νόμον, τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ἔχει τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον νὰ προβῇ εἰς ἀπόλυσιν πάντων τῶν ὑπεραρίθμων κλητήρων. Ἐν τούτοις ὅμως ὁ νόμος ἐκεῖνος δὲν ἐξετελέσθη, καίτοι πολὺς παρῆλθε χρόνος, καὶ οὕτως οἱ ὑπεράριθμοι οὗτοι δικαστικοὶ κλητῆρες κατήντησαν σάραξ τῆς κοινωνίας. Εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη, κύριε Πρόεδρε, ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἀποκαθάρῃ τὸν κλάδον τοῦτον τῶν δικαστικῶν ὑπηρετῶν ἀπὸ πάντων ἐν γένει τῶν ὑπεραρίθμων δικαστικῶν κλητήρων. Ἀλλὰ προβαίνων εἰς τὴν ἀποκάθαρσιν ταύτην, δὲν εἶναι πρέπον νὰ προβῇ διὰ τοῦ μέτρου ἐκείνου, τὸ ὁποῖον κατήγγειλε πρὸ μικροῦ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καλαβρύτων, συνάδελφος, τουτέστι διὰ παραγγελίας εἰς τοὺς Εἰσαγγελεῖς, ὅπως εὕρωσι, ποῖοι εἶναι οἱ κλητῆρες, οἱ ἀμελῶς ἐκτελοῦντες τὰ ἴδια αὑτῶν ἔργα, ποῖοι εἶναι ὀκνηροί, ποίων ἡ διαγωγὴ εἶναι ἀσυμβίβαστος πρὸς τὰ ἔργα των, καὶ τούτων τὴν ἀπόλυσιν νὰ ἐπιδιώξῃ. Δὲν εἶναι δὲ πρέπον, νομίζω, πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ πέρυσι ψηφισθέντος νόμου νὰ προκαλῶμεν ἐκθέσεις τῶν εἰρηνοδικῶν ἢ εἰσαγγελέων, ἵνα ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν προβαίνωμεν εἰς τὴν ἀπόλυσιν τῶν δικαστικῶν κλητήρων, δὲν εἶναι πρέπον, διότι πολλὰ ἄτοπα ἐντεῦθεν δύνανται νὰ συμβῶσιν, ἄτοπα, τὰ ὁποῖα κατήγγειλεν ὁ κ. ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτής, τὰ ἄτοπα τουτέστι τοῦ φατριασμοῦ τῶν ὑπαλλήλων, τῶν ψευδῶν καὶ πεπλανημένων παραστάσεων, εἰς τὰς ὁποίας τὰ δημόσια ταῦτα ὄργανα τῆς δικαστικῆς ὑπηρεσίας εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ περιπέσωσι, καὶ οὕτως εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἐπέλθωσι ζημίαι, ὄχι μόνον κατὰ τῶν δικαστικῶν κλητήρων, ἀλλὰ καὶ κατὰ τοῦ κοινωνικοῦ σώματος, τοῦ ὁποίου τὰς ἀνάγκας καὶ τὰ συμφέροντα ἐξυπηρετοῦσιν οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι.

§19ΚΡΙΤΣΑΣ. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν τῆς Βουλῆς σύνοδον παρέστησα ἐνταῦθα διὰ μακρῶν τὴν κατάστασιν, ἐν ᾗ διατελεῖ ἡ ἐπαρχία Φθιώτιδος ὑπὸ ἔποψιν συγκοινωνίας· κατέδειξα δὲ τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ γείνωσιν, ὅπως ἀποκατασταθῇ συγκοινωνία ὁπωσδήποτε ἀξία τοῦ ὀνόματος καὶ πεισθῶσι καὶ οἱ κάτοικοι τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης, ὅτι καὶ ἡ Φθιῶτις συγκαταριθμεῖται μεταξὺ τῶν μερῶν τῆς Ἑλλάδος. Ὑπέδειξα, λέγω, πάντα τὰ ἔργα, ὧν ἔχει ἀνάγκην ἡ ἐπαρχία ἐκείνη. Ἐπειδὴ ὅμως ἡ κατασκευὴ ἁπάντων τούτων τῶν ἔργων θ’ ἀπῄτει δαπάνην ὑπέρογκον καὶ ὑπερβαίνουσαν τὰς πρὸς τὸ παρὸν δυνάμεις τοῦ δημοσίου ταμείου, περιωρίσθην συστήσας πρὸς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν τὴν κατασκευὴν τῶν ἀπαραιτήτως ἀναγκαίων. Ἐσύστησα λ. χ. ἀντὶ τῆς κατασκευῆς ὁλοκλήρου τῆς ἀπὸ Στυλίδος μέχρι Νέας Μιζέλης ὁδοῦ νὰ ἐκπονηθῇ πρὸς τὸ παρὸν τὸ σχέδιον αὐτῆς, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ σχεδίου τούτου κατασκευασθῶσι μόνον αἱ γέφυραι, ἐλλείψει τῶν ὁποίων οἱ ἀνατολικοδημόται τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης πνίγονται, νὰ κατασκευασθῇ δὲ καὶ γέφυρα ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ Βίστριτσας καὶ παρὰ τὰ χωρία Σέλλανη καὶ Μούστροβον τοῦ δήμου Ὁμιλαίων, γέφυρα τῆς ὁποίας ἡ δαπάνη δὲν θέλει ὑπερβῆ τὰς 8 ἕως 10 χιλιάδας δραχμάς, ὡς καὶ ἑτέρα ἐπὶ τοῦ Σπερχειοῦ καὶ μεταξὺ τῶν κωμοπόλεων Ἀγᾶ καὶ Βαρυμπόπης. Ἤλπιζον, Κύριοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐλάμβανεν ὑπ’ ὄψιν τὰς συστάσεις μου ἐκείνας, καὶ ὅτι θὰ ἐμερίμνα πρὸς κατασκευὴν τῶν ἔργων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα διὰ τὴν Φθιώτιδα εἶναι ἀπαραίτητα. Δυστυχῶς ὅμως ἡ Κυβέρνησις οὔτε κἂν τὴν ἐκπόνησιν τῶν σχεδίων παρήγγειλεν εἰς τοὺς ἐν Λαμίᾳ μηχανικούς, ὅπως τοὐλάχιστον ἐξ αὐτῶν πεισθῇ, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ δαπανῶν μεγάλων, ἐκ τῶν ἐκθέσεων δὲ, αἵτινες συνοδεύουσι συνήθως τὰ τοιαῦτα σχέδια, βεβαιωθῇ ὅτι ἡ κατασκευὴ τῶν γεφυρῶν αὐτῶν ἐπιβάλλεται. Ὅθεν ἐπαναλαμβάνω νὰ παρακαλέσω τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ σπεύσῃ καὶ διατάξῃ τὴν ἐκπόνησιν τῶν σχεδίων καὶ μετ’ οὐ πολὺ προβῇ εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν ἀπαραιτήτων διὰ τὴν Φθιώτιδα γεφυρῶν. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ἀπευθύνω παρακλήσεις τινὰς πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν κ. Ὑπουργόν. Κατ’ ἐντολὴν τοῦ ἀξιοτίμου τούτου κ. Ὑπουργοῦ πρὸς τὸ οἰκεῖον τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου ἀνέγνωσα πρό τινων ἡμερῶν ἐν τῷ τμήματι τούτῳ τὴν ἔκθεσιν, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὴν ὑπόθεσιν τῆς ἐξοντώσεως τῆς ληστοσυμμορίας Τσουλῆ, οὐχὶ δὲ καὶ τὰς καταθέσεις τῶν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης ἐξετασθέντων, τῶν ὁποίων ἡ ἀνάγνωσις δὲν μοὶ ἐπετράπη. Ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῆς ἐν λόγῳ ἐκθέσεως ἐπείσθην, ὅτι ὑπάρχουσι κενὰ, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ συμπληρωθῶσι, καὶ διὰ τοῦτο, χωρὶς ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν, γνωρίζων αὐτῇ τὰ κατὰ τὴν κρίσιν μου παρουσιαζόμενα κενά, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ εὐαρεστηθῇ καὶ διατάξῃ τὸν συνταγματάρχην κ. Μάνον, ἢ καὶ ἄλλον τινὰ ἀνώτερον ἀξιωματικόν, νὰ ἐξετάσῃ τὴν ἐν λόγῳ ὑπόθεσιν καὶ πάλιν, ὅπως οὕτω δοθῇ ἓν πέρας εἰς αὐτὴν, ἡ ἐπὶ πλέον ἐκκρεμότης τῆς ὁποίας, ὡς καὶ ἄλλοτε εἴπομεν, δίδει τὸ δικαίωμα εἰς πάντα, ὡς πρό τινων ἡμερῶν εἰς τὸν ὑποβαλόντα εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰν ἀπόστρατον συνταγματάρχην κ. Ἡρακλῆ Σταμάτην, νὰ ἐκφράζῃ ὑπονοίας, ὅτι ὁ συντάξας τὴν ἔκθεσιν ἐκείνην συνταγματάρχης κ. Μάνος δὲν διεξήγαγε καλῶς τὴν ὑπόθεσιν. Δευτέρα παράκλησις πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν εἶναι ἡ ἑξῆς. Πρὸ μηνὸς περίπου ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς προέβη, συμφώνως πρὸς τὸν νόμον ΑΣΛϚʹ τοῦ 1885, τὸν λεγόμενον εὐεργετικὸν, εἰς προβιβασμοὺς πρὸς πλήρωσιν θέσεων ἀνθυπασπιστῶν καὶ ἀνθυπολοχαγῶν. Γνωστὸν εἶναι, ὅτι ἡ Πολιτεία, κατιδοῦσα τὸ ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον προσεγένετο τοῖς ἀρχαίοις ὑπαξιωματικοῖς, οἵτινες ἕνεκα τῶν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ληφθέντων μέτρων ἀπεκλείσθησαν τῆς περαιτέρω προαγωγῆς, καὶ νομίσασα ὅτι ὁ νόμος τοῦ 1885 δὲν ἦτο ἐπαρκὴς εἰς τὸ νὰ ἱκανοποιήσῃ τὰς πολυτίμους ὑπηρεσίας, ἃς οἱ ὑπαξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ προσήνεγκον, προέβη εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου ΑΧϞʹ τοῦ 1889, διὰ τοῦ ὁποίου ἐδόθη εἰς τὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν τὸ δικαίωμα τῆς προαγωγῆς εἰς τοὺς βαθμοὺς ἀνθυπασπιστοῦ καὶ ἀνθυπολοχαγοῦ καθ’ ὡρισμένον ἀριθμὸν καὶ χρονικὸν διάστημα καὶ καθ’ ὑπέρβασιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὀργανικῶν θέσεων· τοῦτο δὲ, ἵνα ἐξασφαλίσῃ αὐτοῖς κατὰ τὸ γῆρας τὸν ἄρτον. Ἐπειδὴ ἐσχάτως ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς προέβη εἰς προβιβασμοὺς ἐπὶ τῇ βάσει μόνον τοῦ νόμου τοῦ 1885, καὶ ἐπειδὴ πολλοὶ ἀνθυπασπισταὶ, τὸ ἑνδέκατον ἔτος διατρέχοντες εἰς τὸν βαθμὸν τοῦτον, κινδυνεύουσι ν’ ἀποστρατευθῶσι μὲ τὸν βαθμὸν μὲν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ, οὐχὶ ὅμως καὶ μὲ τὸ δικαίωμα μετοχῆς τοῦ Μετοχικοῦ ταμείου,—διότι τοιούτου δικαιώματος δὲν ἀπολαύουσιν ὡς ἀνθυπασπισταὶ— διὰ τοὺς λόγους, λέγω, τούτους παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐὰν εὐαρεστῆται, νὰ προβῇ εἰς τὴν προαγωγὴν τῶν ἀρχαιοτέρων τοὐλάχιστον ἀνθυπασπιστῶν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου ΑΧϞʹ τοῦ 1889, βέβαιος ὤν, ὅτι τοῦτο πράττων θὰ εὐεργετήσῃ τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι, κατατρίψαντες τὴν καλλιτέραν αὑτῶν ἡλικίαν ἐν τῷ στρατῷ, ἀπεκλείσθησαν ἐν τέλει τῆς περαιτέρω προαγωγῆς, ἕνεκα μέτρων, τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν ἐσχάτως καὶ κατ’ ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ δυστυχεῖς οὗτοι δὲν ἠδύναντο εὐκόλως, ἐγκαταλείποντες τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, νὰ τραπῶσιν εἰς ἄλλα ἐπαγγέλματα.

§20ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Σχετικῶς πρὸς τὴν πρώτην σύστασιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, λαμβάνω τὸν λόγον, ὅπως συστήσω καὶ ἐγὼ τὴν κατασκευὴν γεφύρας παρὰ τὸ χωρίον Μούστραβον, ἀναγκαιοτάτης ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ ὅπως ἐπανορθώσω ἀδίκημά τι, τὸ ὁποῖον ὁ προλαλήσας ἀπέδωκεν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, εἰπὼν ὅτι δὲν ἐμερίμνησεν οὐδαμῶς περὶ τῆς ἐκτελέσεως δημοσίων ἔργων εἰς τὴν ἐπαρχίαν Φθιώτιδος. Τοὐναντίον εἰς ἐμὲ δίδεται ἀφορμὴ νὰ εὐχαριστήσω τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, ὅστις διέταξε τὴν ἐπισκευὴν ἡμιτελῶν σπουδαίων ἔργων τῆς ἐπαρχίας Φθιώτιδος, τὰ ὁποῖα δυστυχῶς ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ κ. Τρικούπη ἔμενον ἀνεκτέλεστα, ὡς π. χ. τῆς ὁδοῦ ἀπὸ Λιανοκλαδίου εἰς Λουτρὰ Ὑπάτης, ἥτις ἐπὶ τόσα ἔτη ἔμενεν ἡμιτελής. Ἐπίσης ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐμερίμνησε περὶ τοῦ σπουδαίου ἔργου τῆς κατασκευῆς τῆς γεφύρας τῆς ἑνούσης τὸ αὐτὸ χωρίον Λιανοκλάδι μετὰ τῶν λουτρῶν Ὑπάτης καὶ συνεπῶς τὸν δῆμον τοῦτον μετὰ τῆς Λαμίας, ἡ ὁποία γέφυρα, ὡς γνωρίζετε, ἐπὶ 3 ἔτη ἔμενεν ἡμιτελής. Καὶ εἶναι ἔργα, τὰ ὁποῖα μεγάλως θὰ διευκολύνωσι τὴν συγκοινωνίαν οὐ μόνον τῆς Λαμίας μετὰ τῆς Ὑπάτης, ἀλλὰ καὶ ὅλης τῆς ἐπαρχίας Φθιώτιδος. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω πρὸς ἐπανόρθωσιν τῆς κατ’ ἐμὲ ἀδικίας, τῆς γενομένης πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου. Ἀλλὰ συγχρόνως ἤθελον παρακαλέσει καὶ ἐγὼ τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅπως, εἰ δυνατὸν, συμπεριληφθῇ μεταξὺ τῶν ἄλλων ἔργων καὶ ἡ ἐπισκευὴ τῆς μικρᾶς αὐτῆς γέφυρας, δι’ ἣν δὲν ἀπαιτεῖται μεγάλη δαπάνη καὶ ἥτις θὰ συντελέσῃ οὐ μόνον εἰς τὴν εὔκολον συγκοινωνίαν τῶν δήμων ἐκείνων, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν πρόληψιν μεγάλων δυστυχημάτων.

§21ΚΡΙΤΣΑΣ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς ἐνεστώσης Κυβερνήσεως ἐλήφθη φροντὶς, ὅπως τοποθετηθῇ τὸ κατάστρωμα τῆς ἐπὶ τοῦ Σπερχειοῦ καὶ παρὰ τὸ χωρίον Λιανοκλάδιον γέφυρας, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τριῶν ἤδη ἐτῶν εὑρίσκετο ἐν Λαμίᾳ, προμηθευθὲν ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως Τρικούπη, καὶ τὸ ὁποῖον δὲν ἐτοποθετήθη εὐθὺς ὡς τὰ βάθρα τῆς γεφύρας ταύτης ἐκτίσθησαν, ὄχι διότι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἠμέλει, ὡς ἠθέλησε νὰ ὑπαινιχθῇ ὁ κ. Χατζῖσκος, ἀλλὰ διότι ἐγένετο σκέψις, ὅπως ἡ γέφυρα αὕτη εὐρυνθῇ, ἐπειδὴ ὑπῆρξαν ἐκ τῶν ἁρμοδίων τινὲς, νομίζοντες ὅτι, ὡς ἔχει αὕτη νῦν, δὲν παρουσιάζει χῶρον ἀνάλογον πρὸς τὴν ποσότητα τῶν ὑδάτων τοῦ ποταμοῦ τούτου ἐν ὥρᾳ χειμῶνος. Διαταχθείσης δὲ τῆς τοποθετήσεως τοῦ καταστρώματος τούτου, διετάχθη κατὰ φυσικὴν συνέπειαν καὶ ἡ κατασκευὴ τῶν ἀμφοτέρωθεν τῆς γεφύρας ταύτης τμημάτων τῆς ἀπὸ Λαμίας εἰς Ὑπάτην ὁδοῦ, τῆς διερχομένης τῶν Λουτρῶν Ὑπάτης, ἤτοι τοῦ κτήματος τοῦ κ. Χατζίσκου. Τοῦτο οὐδεὶς ἀρνεῖται. Δὲν πρόκειται ὅμως περὶ τούτου. Ἐγὼ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν τῆς Βουλῆς σύνοδον παρέστησα διὰ μακρῶν τὴν κατάστασιν τῆς Φθιώτιδος ὑπὸ ἔποψιν συγκοινωνίας, καὶ κατέληξα συστήσας εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ προβῇ εἰς τὴν κατασκευὴν δύο γεφυρῶν, μιᾶς ἐπὶ τῆς Βίστριτσας καὶ παρὰ τὰ χωρία τοῦ δήμου Ὁμιλαίων, Σέλιανη καὶ Μούστροβον, καὶ ἑτέρας ἐπὶ τοῦ Σπερχειοῦ καὶ μεταξὺ τῶν κωμοπόλεων Ἀγᾶ καὶ Βαρυμπόπης, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ διατάξῃ τὴν ἐκπόνησιν τοῦ σχεδίου τῆς ἀπὸ Στυλίδος μέχρι Ν. Μιζέλης ὁδοῦ, οὐχὶ ἵνα κατασκευασθῇ ὁλόκληρος αὕτη ἡ ὁδὸς,—διότι ἡ κατασκευὴ ὁλοκλήρου ταύτης θ’ ἀπῄτει δαπάνην μεγάλην—ἀλλ’ ἵνα διὰ τοῦ σχεδίου τούτου καθορισθῶσι τὰ σημεῖα τῆς γεφυρώσεως τῶν διαῤῥεόντων τὸ διαμέρισμα ἐκεῖνο ποταμῶν καὶ χειμάῤῥων· προϋπελογίζετο δὲ καὶ ἡ ἀπαιτουμένη πρὸς κατασκευὴν τῶν γεφυρῶν τούτων δαπάνη, ἡ ὁποία, κατὰ τὴν γνώμην μου, θὰ ἦτο τοιαύτη, ὥστε εὐχαρίστως ἡ Κυβέρνησις θὰ προέβαινεν εἰς τὴν πραγματοποίησιν τοῦ δικαίου καὶ μόνου πόθου τῶν μερῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα οὐδενὸς μέχρι τοῦδε ἀπήλαυσαν ἀνθ’ ὅσων συνεισφέρουσιν ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Βασιλείου. Περὶ τούτων λοιπὸν τῶν ἔργων ὡμίλησα, τὴν χρησιμότητα τῶν ὁποίων δὲν πιστεύω νὰ ἀρνῆται καὶ ὁ κ. Χατζῖσκος, καὶ οὐχὶ περὶ τοῦ τμήματος τῆς ὁδοῦ τῶν Λουτρῶν Ὑπάτης, ἡ συντέλεσις τοῦ ὁποίου δὲν πείθει καὶ ἐμὲ, ὡς ἔπεισε τὸν κ. Χατζῖσκον, νὰ δώσω ἐξόφλησιν τῶν πρὸς τὴν Φθιώτιδα χρεῶν τοῦ Δημοσίου, ἐξόφλησιν, ἐπὶ τῇ μὴ ὑπογραφῇ τῆς ὁποίας ἔσπευσεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος νὰ μὲ κακίσῃ.

§22ΙΣΧΟΜΑΧΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀναγκάζομαι καὶ δημοσίᾳ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ τῆς ὁδοῦ τῆς μεταξὺ Λαρίσης καὶ Τεμπῶν καὶ τοῦ ἐπινείου Λαρίσης, τοῦ Τσάγεζι. Ἡ ὁδὸς αὕτη εὑρίσκεται εἰς ἀθλιεστάτην κατάστασιν, δέον δὲ νὰ δοθῇ μεγάλη προσοχὴ εἰς τὴν ὁδὸν ταύτην, διότι τὰ Τέμπη, ὡς γνωρίζετε, ἐπισκέπτονται ὅλοι οἱ ξένοι, οἱ ἐπισκεπτόμενοι κατὰ καιροὺς τὴν Ἑλλάδα. Συνάμα ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη μεταξὺ τῶν χωρίων Μπαμπᾶ καὶ Μπαλαμοῦτι τῆς ἐπαρχίας Τυρνάβου νὰ ζευχθῇ γέφυρα, διότι κατὰ πάντα χειμῶνα πνίγονται πολλοὶ ἄνθρωποι, διατελοῦντες ἀκόμη εἰς προϊστορικὴν ἐποχὴν, ὑπὸ ἔποψιν συγκοινωνίας, καθόσον διαβαίνουσι τὸν ποταμὸν μὲ σχεδίας.

§23ΣΤΑΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, καταθέτω τηλεγράφημα εἰς τὸ Προεδρεῖον καὶ παρακαλῶ νὰ διατάξητε τὴν μεταβίβασιν αὐτοῦ εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρωθυπουργὸν καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἵνα λάβῃ γνῶσιν καὶ διατάξῃ ὅ,τι νομίσῃ ἀναγκαῖον. Τὸ τηλεγράφημα εἶναι ἐκ Λαρίσης, καταγγέλλει δὲ, ὅτι ὁ σφραγιστὴς τοῦ αὐτόθι καπνοκοπτηρίου συνελήφθη ἐξάγων λάθρα καπνὸν ἀφορολόγητον!

§24Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Στέργετε ἵνα μοὶ δοθῇ;

§25ΣΤΑΗΣ. Παρακαλῶ. Εἶναι δι’ ἡμᾶς. Κύριε Πρόεδρε, ἀνάστατος διατελεῖ ὁ δῆμος Κερκυραίων ἕνεκα τῆς ἐκρύθμου διαγωγῆς τοῦ νομάρχου Κερκύρας ἐπὶ τῇ ἐγκρίσει τῆς συνομολογηθείσης συμβάσεως περὶ φωτισμοῦ τῆς πόλεως Κερκύρας μεταξὺ τοῦ δήμου Κερκυραίων, ἢ μᾶλλον μεταξὺ τοῦ δημάρχου Κερκυραίων καὶ τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Γαλλικῆς ἑταιρίας Georgi, διότι ὁ δῆμος βεβαίως δὲν ἔλαβε μέρος, ἀφοῦ δὲν ἔλαβε μέρος τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον αὐτοῦ. Εἶπον ὅτι διατελεῖ ἀνάστατος ὁ δῆμος Κερκυραίων ἕνεκα τῆς συνομολογηθείσης ταύτης συμβάσεως, καὶ πολὺ δικαίως, διότι εἶναι γνωστὸν, κ. Πρόεδρε, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι μεγίστης σπουδαιότητος διὰ τὸν δῆμον Κερκυραίων. Πρὸ χρόνου πολλοῦ εἶχε λήξει ἡ σύμβασις ἡ μεταξὺ τῆς Ἀγγλικῆς ἑταιρίας καὶ τοῦ δήμου Κερκυραίων, διὰ τῆς ὁποίας ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν εἶχεν ἀναλάβει ἡ Ἀγγλικὴ ἑταιρία τὸν φωτισμὸν τῆς πόλεως ταύτης διὰ φωταερίου. Κατὰ τὸ μακρὸν τοῦτο διάστημα ἡ ἑταιρία αὕτη εἶχεν ἐκτελέσει ἔργα τινὰ, ἕνεκα τῶν ὁποίων καὶ μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ συμπεφωνημένου χρονικοῦ διαστήματος διεξεδίκει ὡς ἰδίαν αὐτῆς περιουσίαν ἔνια τῶν ἔργων τούτων. Τούτου ἕνεκα μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ χρονικοῦ διαστήματος, τοῦ ἐν τῇ συμβάσει ὁριζομένου, ἐπῆλθε διένεξις μεταξὺ τοῦ δήμου Κερκυραίων καὶ τῆς Ἀγγλικῆς ἑταιρίας. Ἐνθυμοῦμαι δὲ, ὅτι κατὰ τὴν παρελθοῦσαν περίοδον, καὶ μάλιστα κατὰ τὴν πρώτην καὶ δευτέραν αὐτῆς σύνοδον, μεγάλαι κατεβάλλοντο προσπάθειαι, ἵνα πεισθῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐξαναγκάσῃ τὸν δῆμον Κερκυραίων πρὸς ἀνανέωσιν τῆς ληξάσης ταύτης συμβάσεως. Δὲν ἐπετεύχθη ὅμως τοῦτο, ἐπειδὴ οἱ ὅροι τῆς συμβάσεως ἐκείνης ἦσαν βαρεῖς καὶ λίαν ἀσύμφοροι εἰς τὸν δῆμον Κερκυραίων. Ἄν ἐνθυμοῦμαι μάλιστα καλῶς, ἔκτοτε προσῆλθεν ἡ Γαλλικὴ ἑταιρία, μεθ’ ἧς σήμερον συνωμολογήθη ἡ σύμβασις, ἡ ὁποία ὑπὸ βελτίονας ὅρους καὶ μᾶλλον συμφέροντας εἰς τὸν δῆμον Κερκυραίων προσεφέρθη νὰ ἀναλάβῃ τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ φωτισμοῦ τῆς πόλεως. Εἶπον ὅτι, μὲ ὅλας τὰς πιέσεις, τὰς κατὰ τὸ 1892 καὶ 1893 πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἀσκηθείσας, δὲν ὑπεχώρησεν οὐδὲ ἡ Κυβέρνησις, οὐδὲ ὁ δήμαρχος, οὐδὲ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Κερκυραίων. Οὕτως εἶχον τὰ πράγματα, ὅτε πρό τινων μηνῶν, μετὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ νέου δημάρχου καὶ τοῦ νέου Δημοτικοῦ Συμβουλίου Κερκυραίων, ἐνεφανίσθη καὶ πάλιν ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Γαλλικῆς ἑταιρίας Κόκλας καὶ ἐξηγόρασε τὰ δῆθεν δικαιώματα τῆς Ἀγγλικῆς ἑταιρίας ἀντὶ 500,000 φράγκων χρυσῶν, ὡς λέγουσιν, ἐζήτησε δὲ παρὰ τοῦ νῦν Δημοτικοῦ Συμβουλίου τὴν διομολόγησιν τῆς συμβάσεως. Μετὰ τῆς αὐτῆς Γαλλικῆς ἑταιρίας εἶχεν ἐπιδιωχθῆ ἡ συνομολόγησις τῆς συμβάσεως, τῆς ὁποίας οἱ ὅροι εἶχον κατατεθῆ καὶ οἱ ὁποῖοι, ὡς εἶχον τότε, ἐγένοντο κατ’ ἀρχὴν δεκτοὶ ὑπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου τῆς προηγουμένης περιόδου. Καὶ ἀληθῶς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τῆς προηγουμένης περιόδου εἶχε δεχθῆ κατ’ ἀρχὴν τοὺς ὅρους, διότι ἦσαν εὐνοϊκοὶ οἱ ὅροι ἐκεῖνοι. Ἀλλὰ μετὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ νέου Συμβουλίου ἡ ἑταιρία ἐνόμισεν ὅτι ἠδύνατο νὰ ζητήσῃ τὴν τροποποίησιν τῶν ὅρων, καὶ δὴ καὶ τῶν σπουδαιοτέρων, ὡς πρὸς τὸν φωτισμὸν καὶ ὡς πρὸς τὴν δαπάνην. Οἱ ὅροι, τῶν ὁποίων ἐζητεῖτο ἡ τροποποίησις, ἐγένοντο δεκτοὶ παρὰ τοῦ κ. δημάρχου καὶ παρὰ τοῦ κ. νομάρχου, παρὰ τὴν γνώμην τοῦ Δημοτικοῦ συμβουλίου, τὸ ὁποῖον κατ’ ἐπανάληψιν καὶ ἐν ὁμοφωνίᾳ διεμαρτυρήθη. Ὅτε μάλιστα ὁ κύριος νομάρχης διέταξε τὸν κ. δήμαρχον Κερκυραίων νὰ προβῇ εἰς τὴν ὑπογραφὴν τῆς συμβάσεως, τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον συνῆλθε καὶ ἐν ὁμοφωνίᾳ ἀπεφάσισεν, ἵνα τηλεγραφικῶς διαμαρτυρηθῇ πρὸς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὑποβάλῃ δὲ ταὐτοχρόνως τὴν παραίτησίν του. Ὁ κ. νομάρχης, πρὶν ἢ λάβῃ τὴν διαμαρτυρίαν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἀρκεσθεὶς εἰς ὅσα ἐξωδίκως ἔμαθε, διότι δὲν εἶχεν εἰσέτι διατυπωθῆ ἡ διαμαρτυρία τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἐτηλεγράφησεν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι κατὰ τῆς ἀποφάσεως τοῦ νομάρχου καὶ τῆς τοῦ δημάρχου, διὰ τῆς ὁποίας ἐνεκρίνετο ἡ ὑπογραφὴ τῆς συμβάσεως μεταξὺ τῆς Γαλλικῆς ἑταιρίας καὶ τοῦ δήμου Κερκυραίων, τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ὑπέβαλεν ἔφεσιν. Καὶ ἐνῷ εἰσέτι ἡ ἔφεσις δὲν εἶχε δοθῆ πρὸς τὸν νομάρχην, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἐτηλεγράφησε πρὸς τὸν νομάρχην, ὅτι ἀποῤῥίπτει τὴν ἔφεσιν ταύτην. Ἡ ὑπὸ τοῦ προέδρου τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου συνταχθεῖσα ἔφεσις παρεδόθη τὴν 15 Φεβρουαρίου 1896 πρὸς τὸν νομάρχην, τὸ δὲ Ὑπουργεῖον τὴν 15 τοῦ αὐτοῦ μηνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους εἶχε τηλεγραφήσει πρὸς τὸν νομάρχην, ὅτι ἀποῤῥίπτει τὴν ἔφεσιν, ἔφεσιν, τῆς ὁποίας δὲν ἐγίνωσκε κἂν τὸ περιεχόμενον, ἔφεσιν τῆς ὁποίας γνῶσιν δὲν εἶχε λάβει ἀκόμη οὔτε ὁ κ. νομάρχης! Εὐθὺς ὡς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Κερκύρας ἔλαβε γνῶσιν τῆς ἀποφάσεως ταύτης τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, διεμαρτυρήθη διὰ τοῦ ἑπομένου ἐγγράφου πρὸς τὸν νομάρχην, τὸ ὁποῖον παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ ἀναγνώσω...

§26ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐγὼ θὰ σᾶς ἀπαντήσω ἐπὶ ὅλων αὐτῶν, ὅταν προσκομίσω τὰ ἔγγραφα, ἀλλ’ ἀπὸ τοῦδε λέγω, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβές, ὅτι ὑπῆρχεν ὁμοφωνία ἐν τῷ Δημοτικῷ Συμβουλίῳ, ἐπίσης ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβές, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον ἀπεφάσισε πρὶν ἢ λάβῃ τὴν ἔφεσιν, διότι τὸ Ὑπουργεῖον ἀπεφάσισεν κατόπιν τῆς ἐφέσεως, τὴν ὁποίαν ἔλαβε· τὸ ἔγγραφον δὲ, περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλεῖτε, δὲν εἶναι ἡ ἔφεσις, ἀλλὰ ἁπλῆ διαμαρτυρία, ἡ ὁποία ἐγένετο κατόπιν καὶ ἐκ προθέσεως.

§27ΣΤΑΗΣ. Ἀπὸ τοῦδε λέγω καὶ ἐγὼ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅτι τὰ παρ’ αὐτοῦ λεχθέντα εἶναι ἐν μέρει ἀκριβῆ. Διότι ὁμοφωνία κατ’ ἀρχὰς ὑπῆρχε πλήρης μεταξὺ τῶν 18 μελῶν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Κερκύρας, ὑπεγράφη δὲ καὶ πρακτικὸν ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ Προέδρου τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, μαρτυροῦν τὴν ὁμοφωνίαν ταύτην, τὸ ὁποῖον θὰ σᾶς ἀναγνώσω· μετὰ ταῦτα δὲ ὁ Πρόεδρος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, δι’ οὓς λόγους γνωρίζει αὐτὸς καὶ οἱ ἐν Κερκύρᾳ κατοικοῦντες, μετέβαλε γνώμην καὶ ἠθέτησε τὴν ὑπογραφήν του, παρέσυρε δὲ καὶ δύο, νομίζω, ἑτέρους δημοτικοὺς συμβούλους. Κατὰ τίνα τρόπον καὶ τίνων ἕνεκα λόγων διεσπάσθη ἡ ὁμοφωνία, δὲν πιστεύω νὰ ἐνδιαφέρῃ τὴν Βουλήν. Τὸ ἔγγραφον τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου πρὸς τὸν δήμαρχον ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Κατόπιν ἐπανειλημμένων συνεδριάσεων περὶ τῆς ἐκχωρήσεως τοῦ φωτισμοῦ τῇ ἑταιρίᾳ Georgi, ἡ πλειονοψηφία τοῦ Δημ. Συμβουλίου ἐνέμεινεν εἰς τοὺς ὅρους τοὺς ἐψηφισμένους ὑπὸ τοῦ προκατόχου Συμβουλίου, διὰ νομαρχιακῆς ὅμως διαταγῆς τὸ μετὰ τῆς ῥηθείσης ἑταιρίας συμβόλαιον διεσκευάσθη ἐπὶ τὸ χεῖρον καὶ κατὰ τρόπον οὔτε ὑπὸ τοῦ πρώην οὔτε ὑπὸ τοῦ νῦν Δημοτικοῦ Συμβουλίου ψηφισθέντα. Ἐνῷ δὲ τὸ Συμβούλιον ὁμόφωνον ἀπεφάσισε νὰ ἐκκαλέσῃ τὴν διαταγὴν ταύτην τῆς Β. Νομαρχίας καὶ διεβιβάσθησαν πρὸς ταύτην τὰ πρακτικὰ τῆς συνεδριάσεως ἐκείνης, ἡ Β. Νομαρχία διεβίβασε πρὸς τὸ Σεβ. Ὑπουργεῖον, ὡς δῆθεν ἔφεσιν, τὴν ἁπλῆν περὶ ἐφέσεως πρότασιν, οὕτω δὲ κατωρθώθη, χωρὶς νὰ ἀκουσθῇ τὸ Δημ. Συμβούλιον ἀναπτύσσον τοὺς λόγους τῆς ἐφέσεώς του, νὰ ἐπιτευχθῇ ἀπόφασις τοῦ Σεβ. Ὑπουργείου, ἀποῤῥίπτουσα τὴν δῆθεν ἔφεσιν, ἀλλ’ οὕτως ἐστερήθη τὸ Δημ. Συμβούλιον καὶ αὐτῶν τῶν ἐλαχίστων δικαιωμάτων, ἅτινα ὁ δημοτικὸς νόμος τῷ ἀπένειμεν. Ἡμεῖς δὲ, λαβόντες ἐντολὴν παρὰ τοῦ δήμου Κερκυραίων νὰ προασπίσωμεν τὰ συμφέροντα αὐτοῦ καὶ τὰ ἀπονεμόμενα ἡμῖν ὑπὸ τῶν νόμων δικαιώματα ταῦτα, οὐδὲν ἄλλο δυνάμεθα νὰ πράξωμεν ἢ νὰ καταθέσωμεν τὴν ἀνατεθεῖσαν ἡμῖν ἐντολὴν παρὰ τῶν συνδημοτῶν μας, ὑποβάλλοντες πρὸς ὑμᾶς τὴν ἀπὸ τοῦ ἀξιώματος τοῦ δημοτικοῦ συμβούλου παραίτησίν μας. Εὐπειθέστατοι Ι. Τόμπρος, Σπ. Ν. Χατζάρης, Ἀλέξ. Σ. Ματσούκης, Ἀλέξ. Δεσύλλας, Ι. Γαζῆς, Ἀθ. Α. Ἀνεμογιάννης, Διον. Παπαγιαννόπουλος, Περ. Ν. Ἀραβαντινὸς, Ἀναστ. Παραμυθιώτης, Ι. Καποδίστριας, Κωνστ. Χειμάριος. Κωνστ. Λ. Λάσκαρης.» Ἐνῷ οὕτως εἶχον τὰ πράγματα, ὁ νομάρχης ἐπέμενεν, ἵνα ὑπογραφῇ παρὰ τοῦ δημάρχου Κερκυραίων ἡ σύμβασις μεταξὺ τῆς Γαλλικῆς ἑταιρίας καὶ τοῦ δήμου Κερκυραίων, παρὰ τὴν γνώμην τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον διεμαρτύρετο ἐπὶ τῇ προφανεῖ βλάβῃ τῶν συμφερόντων τοῦ δήμου του ἕνεκα τῆς συνομολογήσεως τῆς νέας ταύτης συμβάσεως, δι’ ἧς ἡ ἔντασις τῶν φανῶν ἠλαττοῦτο ἀπὸ 14 κηρίων εἰς 12 διὰ 450 φανοὺς καὶ εἰς 8 διὰ 400, ὡς ἐπίσης περιωρίζετο καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν ὡρῶν εἰς 2650 κατ’ ἔτος δι’ ἕκαστον φανὸν, ἠλαττοῦτο δὲ καὶ ἡ αὔξησις τῶν φανῶν διὰ πετρελαίου ἀπὸ 850 εἰς 659. Τὰς ἐλαττώσεις ταύτας ἡ νέα σύμβασις, ἡ ὑπὸ τοῦ νομάρχου ἐπιβληθεῖσα, ἐπέβαλεν εἰς τὰς παλαιὰς προτάσεις, τὰς ὁποίας ἡ αὐτὴ Γαλλικὴ ἑταιρία εἶχεν ὑποβάλει εἰς τὸ Δημ. Συμβούλιον τῆς παρελθούσης δημοτικῆς περιόδου τοῦ δήμου Κερκυραίων. Ἀλλὰ πλὴν τούτων καὶ αὐτὴν τὴν δαπάνην ηὔξησε, διότι, ἐνῷ ἐπὶ τοῦ προκατόχου Δημ. Συμβουλίου ἡ ἀποζημίωσις εἶχεν ὁρισθῆ εἰς 6½ δραχμὰς κατὰ χιλίους κυβικοὺς πόδας, ὑπὸ τοῦ νῦν δημάρχου καὶ τοῦ νομάρχου ὡρίσθη ἡ τιμὴ εἰς 10 δραχμὰς καὶ 65 λεπτὰ κατὰ 1000 κυβικοὺς πόδας. Ὥστε βλέπετε, ὅτι ἄρδην εἶχεν ἀνατραπῆ ἡ κατ’ ἀρχὴν δεκτὴ γενομένη σύμβασις ὑπὸ τοῦ προκατόχου Δημ. Συμβουλίου τοῦ δήμου Κερκυραίων. Πολὺ δικαίως ἑπομένως καὶ τὸ νῦν Δημ. Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἐνεφορεῖτο ὑπὸ τῶν αὐτῶν ἀληθῶν ὑπὲρ τοῦ δήμου του αἰσθημάτων, ὑφ’ ὧν καὶ τὸ προκάτοχόν του, διεμαρτυρήθη κατὰ τῆς τοιαύτης διασπαθήσεως τοῦ δημοτικοῦ χρήματος. Ἀλλ’ αἱ διαμαρτυρίαι του εἰς οὐδὲν ἀπέληξαν, διότι ὁ δήμαρχος μετὰ τοῦ νομάρχου ἐνέκρινον καὶ ὑπέγραψαν τὴν σύμβασιν, ἐπικροτοῦντος καὶ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Ὑπουργοῦ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ταῦτα τὰ ἔκτροπα, τὰ ὑπὸ τοῦ νομάρχου ὑπαγορευθέντα καὶ ἐγκριθέντα, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἄλλα. Οἱ δημοτικοὶ σύμβουλοι ἀπεφάσισαν νὰ ὑποβάλωσι πρὸς τὸν νομάρχην, λόγῳ τῆς διασπαθήσεως τοῦ δημοτικοῦ πλούτου, τὴν παραίτησιν αὐτῶν, καὶ ὑπέβαλον αὐτὴν, συνέταξαν δὲ καὶ ἰδιαίτερον πρωτόκολλον ἐπὶ τούτῳ ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ Προέδρου τοῦ Δημ. Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον μετὰ ταῦτα τρεῖς ἠθέτησαν. Ὁ νομάρχης ὅμως ἐτιμώρησε τοὺς ἓξ τῶν δημοτικῶν συμβούλων διὰ προστίμου 25 δραχ. καὶ ἐδέχθη τὴν παραίτησιν τοῦ κ. Ἀλ. Ματσούκη, προσκαλέσας ἀντ’ αὐτοῦ τὸν ἀναπληρωματικὸν κ. Κ. Στίνην, ὡς τακτικὸν σύμβουλον, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι δὲν προσῆλθον εἰς συνεδρίασιν, εἰς ἣν ἢ δὲν ἐκλήθησαν ἢ λίαν ἀργὰ εἰδοποιήθησαν. Πάντα ταῦτα, Κύριοι, εἶναι ἔκτροπα καὶ παρὰ τὸν δημοτικὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ὁ κύριος νομάρχης, κατ’ εἰσήγησιν, φαίνεται, τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, κατεπάτησε καὶ κατεξέσχισε, Κύριος οἶδε τίνων ἕνεκα λόγων! Οὕτως ἔχει ἡ ὑπόθεσις αὕτη, ἡ ὁποία, ἐπαναλαμβάνω, κρατεῖ ἀνάστατον τὸν δῆμον Κερκυραίων. Εἶναι δὲ λυπηρὸν, ὅτι τὴν δευτέραν πρωτεύουσαν τοῦ Ἑλλην. Βασιλείου θέλει ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ καταδικάσῃ εἰς αἰώνιον σκότος διὰ τῆς συνομολογηθείσης περὶ φωτισμοῦ τῆς πόλεως Κερκύρας σκοτεινῆς συμβάσεώς του. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ καταθέσῃ πάντα τὰ σχετικὰ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ἵνα φωτισθῇ τοὐλάχιστον ἡ Βουλή, ἀφοῦ δὲν θὰ φωτισθῇ ἡ Κέρκυρα.

§28ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Δόσατε σημείωσιν τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ἐπιθυμεῖτε νὰ κατατεθῶσι, καὶ θέλω τὰ καταθέσει ὅλα.

§29ΤΡΑΚΑΣ. Σχετικῶς μὲ τὸν νόμον περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν ἐπῆλθον πολλὰ παράπονα τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ἀδικήματα, πολλὰ τῶν ὁποίων διωρθώθησαν δι’ ἀποφάσεων τῶν δικαστηρίων. Δυστυχῶς καὶ ὁ Ἐπαμεινώνδας Μαυροδῆμος, ὁ ταγματάρχης, εὑρίσκεται ἠδικημένος δι’ αὐτὸν τὸν λόγον. Ἰδοὺ δὲ τί συμβαίνει. Ὡς ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα προσάγει, ἀπέδωσαν εἰς τὸν Ἐπαμεινώνδαν Μαυροδῆμον τὴν ἡλικίαν τοῦ ἀδελφοῦ του Γεωργίου, ὁ ὁποῖος εἶναι κατὰ 5 ἔτη πρεσβύτερος τοῦ Ἐπαμεινώνδου, καὶ δυστυχῶς ὁ μικρότερος ἐγένετο μεγαλύτερος, καὶ ὁ μεγαλείτερος μικρότερος, συνέβη δὲ τοῦτο, διότι καὶ οἱ δύο ἦσαν τοῦ αὐτοῦ βαθμοῦ καὶ κατὰ λάθος ἐγένετο τοιαύτη ἀλλαγή· εἶναι δὲ ἄδικον μετ’ ὀλίγον ν’ ἀποστρατευθῇ ὁ Ἐπαμεινώνδας Μαυροδῆμος, ὁ ὁποῖος σήμερον ἄγει τὸ 59 ἔτος τῆς ἡλικίας του, ἐνῷ κατὰ τὸ μητρῷον ἄγει τὸ 64. Ὑπάρχουν δὲ ἔνορκοι καταθέσεις συμπολιτῶν του, ἀγόντων τὴν αὐτὴν μὲ αὐτὸν ἡλικίαν καὶ ἀνωτέραν, οἱ ὁποῖοι βεβαιοῦσι τὰ αὐτά. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ ἀνεύρῃ τὸ λάθος καὶ τὸ διορθώσῃ, ἐὰν ἦναι διορθωτέον· ἄλλως νὰ φέρῃ νόμον, δι’ οὗ νὰ κανονίσῃ τακτικώτερον τὰ τοῦ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν, ὅπως μὴ ἐπέρχωνται τοιαῦτα ἀδικήματα. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ὑπὸ τοῦ νόμου εἶχε ταχθῆ προθεσμία, ἐντὸς τῆς ὁποίας ἠδύνατο νὰ διορθωθῇ τὸ σφάλμα αὐτὸ, ἀλλὰ κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ὁ Μαυροδῆμος εὑρίσκετο εἰς τὸ Καραλῆ–Δερβὲν, καὶ δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐπωφεληθῇ αὐτῆς τῆς προθεσμίας. Δι’ αὐτὸ ἐπαναλαμβάνω παρακαλῶν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐπιφέρῃ τὴν διόρθωσιν. Ἐπειδὴ συνέπεσε νὰ ἦμαι εἰς τὸ βῆμα, θὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔφεραν οἱ ἐκ Φθιώτιδος συνάδελφοί μου. Εἶναι ἀληθές, ὅτι, ὅπως εἰς πολλὰ μέρη τοῦ Κράτους μένουσιν ἔργα ἀνεκτέλεστα, καὶ ἐν τῇ Φθιώτιδι μένουσι τοιαῦτα, καὶ ἴσως ἓν ἔργον ἔγεινε μόνον, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγένετο ἀπὸ τοῦ 1879, ἐπὶ τοῦ ἀοιδίμου Κουμουνδούρου, ἕνεκα τῶν στρατιωτικῶν τότε πραγμάτων. Ἔκτοτε δυστυχῶς οὐδὲν ἐγένετο ἔργον· ἀλλὰ καὶ πῶς θὰ γείνουν τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ζητοῦσιν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, ἀφοῦ τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας δὲν ὑπάρχει, καὶ τὸ δημόσιον ταμεῖον δὲν δύναται νὰ δώσῃ συνδρομήν; Ὅτε τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας εἶχε χρήματα, ἐδαπανήθησαν ταῦτα κακὴν κακῶς διὰ κατασκευὴν ὁδῶν, εἰς τὰς ὁποίας δὲν ἐπάτησε κανείς.

§30ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καθῆκόν μου θεωρῶ νὰ συνενώσω καὶ ἐγὼ τὴν φωνήν μου ὑπὲρ τῆς συστάσεως, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνεν ὁ ἐκ Φθιώτιδος κ. Βουλευτής. Ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος ταγματάρχης Μαυροδῆμος ἕλκει τὸ γένος ἐκ τῆς ἐπαρχίας μου, ὢν ἐκ τοῦ δήμου Λαρύμνης, δύναμαι δὲ νὰ βεβαιώσω καὶ ἐγώ, ἐπὶ λόγῳ τιμῆς, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, ὅτι κατετάχθη εἰς τὸν στρατὸν συγχρόνως πρὸς τὸν πρεσβύτερον κατὰ 5 ἔτη ἀδελφόν του Γεώργιον, καὶ ὅτι κατὰ λάθος ἐσημειώθη ἐκεῖνος ὡς πρεσβύτερος, ὁ δὲ Γεώργιος ὡς νεώτερος. Ὅτε ἐψηφίσθη ὁ νόμος περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν, ὁ Ἐπαμειν. Μαυροδῆμος εὑρίσκετο παρὰ τὴν μεθόριον γραμμήν. Εἶναι αὐτὸς ὁ γνωστὸς ἥρως τοῦ Καραλῆ–Δερβὲν, ὁ ἀντιμετωπίσας ἐκεῖ μὲ δρᾶκα Ἑλλήνων στρατιωτῶν τοὺς Τούρκους καὶ ἀποκρούσας τὴν ἐπίθεσιν αὐτῶν. Καθ’ ὃν χρόνον λοιπὸν οἱ ἄλλοι ἀξιωματικοὶ τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ ἦσαν εἰς θέσιν, παρευρισκόμενοι ἐνταῦθα, νὰ ὑποβάλωσι τὰς αἰτήσεις των ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο, αὐτὸς ἠγωνίζετο ἐκεῖ ὑπὲρ τῆς τιμῆς τῆς πατρίδος. Ἔκτοτε, εἶναι ἀληθὲς, ὅτι πολλάκις ὑπέβαλε τὰ παράπονά του, ἀλλ’ ἁπλοῦς στρατιώτης τοῦ καθήκοντος, Σπαρτιάτης κατὰ τὰ ἤθη, οἷος εἶναι ὁ Ἐπαμεινώνδας Μαυροδῆμος, δὲν ἠθέλησε νὰ καταφύγῃ εἰς τὰ συνήθη μέσα, ὅπως ἐπιτύχῃ τοῦ σκοποῦ του· νῦν τῷ ὑπεδείχθη, ὅτι εἶναι δυνατὸν διὰ μαρτυριῶν ἐνόρκων ἀξιοτίμων συμπολιτῶν του, διὰ πιστοποιητικοῦ τοῦ δημάρχου νὰ διατρανωθῇ ἡ ἀλήθεια αὕτη. Ἐγὼ, Κύριοι, νομίζω, ὅτι ἔπρεπε, καὶ ἂν ὁ νόμος ἀντιστρατεύηται πρὸς τὴν ἀξίωσιν ταύτην τοῦ ταγματάρχου Μαυροδήμου, δι’ εἰδικοῦ νόμου, εἰ δυνατὸν, νὰ γείνῃ ἡ ἐξαίρεσις ὡς πρὸς αὐτόν· διότι δὲν ἠξεύρω, ἐὰν ἔχωμεν πολλοὺς ἀξιωματικοὺς ἐν τῷ ἑλληνικῷ στρατῷ, οἷος ὁ Μαυροδῆμος, ἀποκτήσαντας τοὺς βαθμοὺς των ἀπὸ τοῦ δεκανέως μέχρι τοῦ ταγματάρχου ἐν τῇ καταδιώξει τῆς ληστείας καὶ ἐν τοῖς ἀγῶσιν ὑπὲρ πατρίδος. Ἀξιωματικὸς τοιοῦτος ἔπρεπεν ἐκ παντὸς τρόπου νὰ συγκρατηθῇ ἐν τῷ στρατεύματι, διότι, ὡς ἔδρασε μέχρι τοῦδε, ἐλπίζω ὅτι καὶ πάλιν θὰ δοθῇ ἡ εὐκαιρία εἰς αὐτὸν, ὅπως ἀνδραγαθήσῃ ὑπὲρ τῆς πατρίδος. Ἐπιβάλλεται λοιπὸν καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, νομίζω, καὶ εἰς τὴν Βουλὴν, ὡς καθῆκον, ἡ ἐξαίρεσις ὡς πρὸς τοιοῦτον ἀξιωματικόν. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ θὰ διεβίβαζον πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν παράπονα τῶν σεισμοπλήκτων κατοίκων τῆς ἐπαρχίας μου. Εἶχε, Κύριοι, ἀγορασθῆ ξυλεία, τὸ μόνον βοήθημα, τὸ ὁποῖον ἐδόθη εἰς αὐτοὺς κατ’ εὐθεῖαν ἐκ τῶν ἐράνων. Ἡ ξυλεία αὕτη ἐναπετέθη ἀπὸ ἑνὸς ἔτους καὶ ἐπέκεινα εἰς τὴν παραλίαν τῆς Κάτω Πέλλης καὶ κεῖται ἐκεῖ ἀκόμη, ἀναμένουσα τὴν διανομὴν, ἥτις κατὰ τὸ πλεῖστον καὶ κατεστράφη. Ἐγὼ, ὡς μέλος τῆς ἐπὶ τῶν ἐράνων ἐπιτροπῆς, ὑπέδειξα μέτρα τινὰ, δυνάμενα νὰ ληφθῶσιν ὡς πρὸς τὴν κατάλληλον διανομὴν αὐτῆς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἡ γνώμη μου ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν. Εἶχε διανεμηθῆ καὶ ἄλλοτε ξυλεία, ἀλλ’ εἶχε διανεμηθῆ εἰκῆ καὶ ὡς ἔτυχεν. Ὁ πρῶτος τυχὼν, ὁ δυνάμενος, ἐξευμενίζων τὸν τότε πρόεδρον τῆς ἐπιτροπῆς ἐν Ἀταλάντῃ ἐπὶ τῆς διανομῆς τῶν βοηθημάτων εἰρηνοδίκην δι’ οἱουδήποτε μέσου, κατώρθου νὰ λάβῃ ξυλείαν μίαν μερίδα καὶ δύο καὶ τρεῖς, ἐνῷ ἄλλοι οὐδεμίαν ἐλάμβανον τοιαύτην. Οἱ ἐκ τῶν ἄλλων μάλιστα δήμων, τῶν ὑποστάντων τὴν μεγαλειτέραν καταστροφὴν, τῆς Λαρύμνης καὶ τῶν Δαφνησίων, ἐλαχίστην πράγματι ἔλαβον. Ὅπως λοιπὸν ἀποφύγωμεν τὰ ἄτοπα ἐκεῖνα, συνέστησα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ὤφειλε νὰ ἐγκαθιδρύσῃ τοπικὰς ἐπιτροπὰς εἰς ἕκαστον τῶν δήμων, καθ’ ὑπόδειξιν δὲ τῶν ἐπιτροπῶν τούτων ἡ κεντρικὴ ἐπιτροπὴ ἐν Ἀταλάντῃ νὰ προσδιορίσῃ τὴν ἀπονεμητέαν εἰς ἕκαστον τῶν παθόντων δήμων ξυλείαν, καὶ αἱ ἐπιτόπιοι ἐπιτροπαὶ νὰ διανείμωσιν αὐτὴν εἰς τοὺς κατοίκους. Δὲν ἠξεύρω, τί συνέβη ἔκτοτε, τὸ βέβαιον ὅμως εἶναι, ὅτι ἐκ τοῦ δήμου Λαρύμνης, ἐκ τοῦ δήμου δηλαδὴ ἐκείνου, ὅστις ἀριθμεῖ θύματα ταφέντα ὑπὸ τὰ ἐρείπιά του περὶ τὰ 200, ὅστις κυρίως καὶ κατ’ ἐξοχὴν συνεκίνησε τοὺς φιλανθρώπους καὶ ἤνοιξαν τὸ βαλάντιόν των εἰς συνεισφορὰς, ἀπευθύνονται νῦν τὰ μεγαλείτερα παράπονα, ὅτι παρὰ τῆς Κεντρικῆς ἐπιτροπῆς, τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Δημοσίου ἐν Ἀταλάντῃ,— καὶ εἶναι οὗτοι ὁ ἐκεῖ εἰρηνοδίκης, ὁ οἰκονομικὸς ἔφορος, ὁ ταμίας καὶ ὁ ἀστυνόμος — παρηγκωνίσθη ἐν τῇ διανομῇ τῆς ξυλείας, ἐδόθη τόση ὀλίγη ποσότης δι’ αὐτὸν τὸν δῆμον, ὥστε θεωροῦσι προτιμότερον νὰ μὴ τὴν λάβωσι διόλου. Παρόμοια παράπονα ἐγείρονται καὶ ἐκ τῶν κατοίκων τῆς Ἀταλάντης. Ἐπαναλαμβάνω δὲ, ὅτι τὰ παράπονα ταῦτα ἐγείρονται κυρίως κατὰ τῆς κεντρικῆς ἐπιτροπῆς, ὄχι κατὰ τῶν τοπικῶν ἐπιτροπῶν. Ἀνεφύη οὕτω τοιαύτη ἀταξία, ἐδημιουργήθη τοιαύτη κατάστασις, ὥστε ἀποβαίνει ἀδύνατος σχεδὸν ὑπὸ τοιούτους ὅρους ἡ διανομὴ τῆς ὑπαρχούσης ξυλείας. Καὶ ἐν τούτοις ἀρκετὰ αὕτη ἔμεινε μέχρι τοῦδε ἐκτεθειμένη εἰς τὸ ὕπαιθρον· ἐὰν ἐξακολουθήσῃ ἀκόμη μένουσα ἀδιανέμητος, κίνδυνος εἶναι νὰ καταστραφῇ ἐντελῶς. Διὸ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν,—περὶ τοῦ ὁποίου ὀφείλω, Κύριοι, νὰ ὁμολογήσω, ὅτι πᾶν ὅ,τι ἐξηρτᾶτο ἐξ αὐτοῦ ἔπραξεν ἐν τῇ προκειμένῃ περιπτώσει καὶ ἐφρόντισεν ὥστε πολλὰ ἀδικήματα, γενόμενα εἰς τοὺς ἐκ τοῦ σεισμοῦ παθόντας συνεπαρχιώτας μου ὑπὸ τῶν προκατόχων του, νὰ ἐπανορθώσῃ,—νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει καὶ τὰ παράπονα ταῦτα καὶ νὰ φροντίσῃ, ὅπως γείνῃ ὅσον ἔνεστι δικαία καὶ τελεσφόρος ἡ διανομὴ τῆς ξυλείας.

§31ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἴσως ἕνεκα τῆς πολυσχόλου ἐργασίας του δὲν ἐνθυμεῖται, ὅτι —καὶ δι’ αὐτοῦ θὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον— κατόπιν τῶν παραπόνων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὑπεβλήθη ἀναφορὰ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἡ ἀναφορὰ δὲ αὕτη ἀπεστάλη πρὸς τὴν ἐπιτροπήν, ἀναφορὰ δὲ ἰδίως τῶν κατοίκων τοῦ δήμου Λαρύμνης, παραπονουμένων, ὅτι δὲν ἔλαβον ἀνάλογον μερίδα, ὡς οἱ λοιποὶ δῆμοι, Δαφνησίων, Ἀταλάντης κλπ. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη ἐστάλη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα τοῦτο ἐνεργήσῃ ἐπὶ τῶν παραπόνων· ὑποθέτω δὲ καὶ ἐλπίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἅμα ἡ ἀναφορὰ ἐπιστραφῇ μὲ τὰς σχετικὰς πληροφορίας, ὀφείλει νὰ διατάξῃ τὰ δέοντα. Τὸ κατ’ ἐμὲ, φρονῶ ὅτι ἡ ἐκεῖ ἐπιτροπὴ, ἡ κεντρικὴ, δὲν εἶναι ἡ ἀφορμὴ τῶν παραπόνων· φοβοῦμαι ὅτι ἀφορμὴ εἶναι αἱ ἀπαιτήσεις τῶν τριῶν ἢ τεσσάρων δημάρχων, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται ὡς ἀντιπρόσωποι τῶν δήμων των εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς ἐπαρχίας, ὅπως θεωρηθῶσι μέλη τῆς ἐπιτροπῆς τῆς κεντρικῆς διὰ τὴν διανομὴν τῆς ξυλείας, ὅτι αὐτοὶ προβάλλουσιν ἐνστάσεις, προβάλλουσι τοιαύτας ἀπαιτήσεις, ὥστε ἡ διανομὴ κατέστη ἀνέφικτος· φρονῶ δὲ,—δὲν γνωρίζω ποίαν γνώμην ἔχει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου—ὅτι πρὸς ἀποφυγὴν ὅλων τούτων καὶ ἵνα μὴ καταστραφῇ ἐντελῶς πράγματι ἡ ξυλεία ἡ εὑρισκομένη εἰς τὴν παραλίαν, πρέπει νὰ διατάξῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἢ ἕνα νομομηχανικὸν ἐντεῦθεν, ἵνα μεταβῇ καὶ διανείμῃ μετὰ τῆς κεντρικῆς ἐπιτροπῆς τὴν ξυλείαν, ἢ τὸν νομάρχην, ἵνα μεταβῇ εἰς Ἀταλάντην καὶ διανείμῃ τὴν ξυλείαν, λαμβάνων ὑπ’ ὄψει καὶ τὰς παραστάσεις τῶν δημάρχων, καθόσον ἀνέφικτον ἄλλως ἔσται νὰ κατορθωθῇ ἡ διανομὴ τῆς ξυλείας, διότι, ὡς προεῖπον, οἱ δήμαρχοι τῶν τριῶν αὐτῶν δήμων ἔχουσιν ἀξιώσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει.

§32ΣΤΑΗΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν—καὶ ἀναγκάζομαι νὰ ἀπευθύνω ταῦτα συνεπείᾳ τηλεγραφήματος, τὸ ὁποῖον ἔλαβον ἐξ Ἀταλάντης,— νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν διανομὴν τῆς ξυλείας, διότι, ὡς ἐν τῷ τηλεγραφήματι τούτῳ λέγεται, ἡ καταστροφὴ τῆς ξυλείας, εὑρισκομένης ἀπὸ τοῦ 1895 ἔξω, εἶναι ἀναμφισβήτητος, καὶ ἑπομένως συνενῶ καὶ ἐγὼ τὴν παράκλησίν μου πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν.

§33ΡΑΖΕΛΟΣ. Τηλεγραφικῶς, κύριε Πρόεδρε, μοὶ ἀνεκοινώθη ἐξ Ἀρεοπόλεως, ὅτι στρατιωτικὸν ἀπόσπασμα, διοικούμενον παρ’ ἑνὸς ἀποσπασματάρχου, προέβη πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν εἰς βιαιοπραγίας καὶ παρανομίας ἐν τῷ χωρίῳ Οἰτύλῳ, ἐπίκειται δὲ ῥῆξις μεταξὺ πολιτῶν καὶ στρατιωτῶν. Ἀπευθύνω περὶ τούτου ἔγγραφον ἐπερώτησιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, τὸν ὁποῖον παρακαλῶ νὰ διατάξῃ ἀνακρίσεις καὶ τὴν παραδειγματικὴν τιμωρίαν τῶν ἐνόχων, ἐὰν ἀποδειχθῶσι τὰ καταγγελλόμενα ἀληθῆ. Ἐπίσης πρὸς τὸν αὐτὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑποβάλλω ἔγγραφον ἐπερώτησιν περὶ τῆς διοικήσεως τῶν στρατιωτικῶν φυλακῶν Ἀκροναυπλίας, παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του καὶ διατάξῃ, πρὸς ἐξακρίβωσιν τῆς ἀληθείας, ἀνάκρισιν. Ἑτέραν ἐπερώτησιν ἔγγραφον ἐπίσης ἀπευθύνω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν περὶ ζητήματος ἀφορῶντος τὴν ἐνορίαν τοῦ ἐν Πειραιεῖ ναοῦ τοῦ ἁγίου Βασιλείου.

§34ΚΡΙΤΣΑΣ. Καλὸν θὰ ἦτο νὰ ἐπείθετο ὁ κ. Πρόεδρος εἰς τὰς ἐκ μέρους πολλῶν Βουλευτῶν γενομένας παραστάσεις καὶ νὰ ἐπέτρεπεν, ὅπως ἕκαστον ζήτημα, τὸ ὁποῖον φέρεται ἐνταῦθα, ἐξαντλῆται, διότι, ὡς ἐκανονίσθη ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου, ἡ Βουλὴ πολὺ δυσκόλως θ’ ἀντιλαμβάνηται παντὸς ζητήματος, τὸ ὁποῖον θὰ συζητῆται, οὕτως εἰπεῖν, κατὰ δόσεις. Ἀναγκάζομαι, Κύριοι, νὰ ἐπανέλθω ἐπὶ ζητήματος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου τελευταῖος ὡμίλησεν ὁ συμπολίτης μου κ. Τράκας καὶ τὸ ὁποῖον ἴσως ἐλησμονήθη, διότι πολλοὶ ἐξ ὑμῶν ἐπὶ διαφόρων θεμάτων ὡμίλησαν μετὰ τὸν κ. Τράκαν. Ὁ κ. Τράκας, ἀπαντήσας πρὸ ὀλίγου εἰς ὅσα ἐγὼ εἶπον ἐν σχέσει πρὸς τὰ τῆς συγκοινωνίας τῆς ἐπαρχίας μας, εἶπεν ὅτι πρὸς τοῦτο ἀπαιτοῦνται δαπάναι μεγάλαι. Ὄταν ἐγὼ ἐξήτασα τὸ ζήτημα τῆς ἐν Φθιώτιδι συγκοινωνίας, δὲν παρέλιπον νὰ εἴπω, ὅτι ἀποκατάστασις πλήρους ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐκείνῃ συγκοινωνίας θ’ ἀπῄτει δαπάνας ὑπέρογκους καὶ δυσαναλόγους πρὸς τὴν κατάστασιν, ἐν ᾗ διατελεῖ σήμερον τὸ δημόσιον ταμεῖον, καὶ διὰ τοῦτο τότε περιωρίσθην νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προβῇ εἰς τὴν κατασκευὴν οὐχὶ πάντων τῶν χρησίμων ἔργων, ἀλλὰ μόνον τῶν ἀπαραιτήτως ἀναγκαίων, ἡ δαπάνη τῶν ὁποίων δὲν θὰ ὑπερέβαινε τὰς 150, νομίζω, χιλιάδας δραχμῶν, τουτέστιν ἐζήτησα τὴν κατασκευὴν μόνον γεφυρῶν, μιᾶς μὲν ἐπὶ τῆς Βίστριτσας καὶ παρὰ τὰ χωρία Σέλιανη καὶ Μούστροβον τοῦ δήμου Ὁμιλαίων, ἑτέρων δὲ δύο, ἢ τὸ πολὺ τριῶν, κατὰ τοὺς ἀνατολικοὺς τῆς ἐπαρχίας μας δήμους. Ἐπὶ τούτων δ’ ἐπιμένω, συνιστῶν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ τὴν δέουσαν φροντίδα.

§35ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Πάλιν παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ ἡμᾶς διὰ τὸν ἐργολάβον τῆς ὁδοῦ ἀπὸ Λουτροῦ εἰς Τσαοῦσι, διὰ ποῖον λόγον ἐπανέλαβε τὴν ἐργασίαν, ἀφοῦ εἶχε κηρυχθῆ ἔκπτωτος τῆς ἐργασίας αὐτῆς καὶ ἀφοῦ τὰ τεχνικὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα εἶχε κάμει, εἶναι ἐντελῶς ἐπισφαλῆ, καὶ ἀφοῦ εἶχε λάβει ἐπὶ πλέον τῆς ἐργασίας αὐτοῦ πολλὰς χιλιάδας δραχμῶν, ὅπως ἔχουσι προϋπολογισθῆ ἀπὸ τὸν ἐργοδηγὸν Στυλιανίδην. Τοῦτο μοὶ φαίνεται ὅτι ἀντιβαίνει εἰς τὸν νόμον, ἀφοῦ ὁ ἐργολάβος οὗτος δὲν ἐξεπλήρωσε τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως, τὴν ὁποίαν εἶχε κάμει μετὰ τοῦ Δημοσίου, καὶ ἐκηρύχθη ἔκπτωτος, διότι οὔτε τὰ ἔργα αὐτοῦ οὔτε ἡ ἄλλη ἐργασία ἔχει γείνῃ συμφώνως τοῖς ὅροις τῆς συμβάσεως καὶ τῆς ἐπιστήμης.

§36ΤΣΑΜΑΓΚΙΔΗΣ. Πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπηύθυνα κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον—ὁ κ. Ὑπουργὸς γνωρίζει περὶ τούτου—ἐπερώτησιν, ὅτι ὁ δήμαρχος Ταμασίου τῆς ἐπαρχίας Καρδίτσης ἐπῆρε τὸ γραφεῖον τοῦ δήμου ἀπὸ τὴν πρωτεύουσαν τοῦ δήμου Δρανίτσαν, καὶ τὸ ἐπῆγε μέσα εἰς τὸ τσιφλίκι του, καὶ τοιουτοτρόπως οἱ δημόται δὲν δύνανται νὰ ὑπάγωσι καὶ πληρώσωσι τὰς δημοτικὰς των ἀνάγκας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τότε μὲ διεβεβαίωσεν, ὅτι διέταξε τὰ δέοντα, ἵνα μεταφερθῇ τὸ γραφεῖον εἰς τὴν ἕδραν τοῦ δήμου, καὶ μετέβη μάλιστα καὶ ὁ κ. νομάρχης πρὸς τοῦτο, ἀλλ’ οὐδὲν ἐγένετο. Κατόπιν, κατὰ τὰς βουλευτικὰς διακοπὰς, πάλιν ὑπέμνησα διὰ τηλεγραφήματός μου τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἀλλὰ δυστυχῶς καὶ πάλιν τίποτε δὲν ἔγεινεν, ὁ δὲ κ. δήμαρχος Ταμασίου ἐξακολουθεῖ παρανόμως κρατῶν ἀκόμη τὸ γραφεῖον τοῦ δήμου εἰς τὸ τσιφλίκι του!

§37ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Πῶς λέγεται;

§38ΤΣΑΜΑΓΚΙΔΗΣ. Μαλλιόπουλος. Ἐκ τούτου λαβὼν ἀφορμὴν καὶ ἕτερος δήμαρχος, ὁ τοῦ δήμου Μενελαΐδος, δὲν μεταβαίνει εἰς τὴν ἕδραν του, καὶ κάθηται καὶ αὐτὸς ἐκεῖ! Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ θεραπεύσῃ αὐτὸ τὸ κακὸν, ἵνα μὴ ἐμπαίζωνται οἱ νόμοι καὶ αἱ διαταγαὶ τοῦ Ὑπουργείου. Ὑποβάλλω δὲ καὶ ἀναφορὰν, τὴν ὁποίαν ἐπέδωκαν τότε πρὸς τὸν νομάρχην Τρικκάλων περὶ τοὺς ἑκατὸν δημόται Ταμασίου, καὶ ἐπὶ τῆς ὁποίας ὁ κ. νομάρχης οὐδὲν ἐνήργησε! Τὸ Κράτος δὲν ἔδωκεν εἰς τὸν κύριον δήμαρχον τὸ γραφεῖόν του ἐκεῖ χάριν τῆς ἐκλογῆς τῆς δημοτικῆς. Ἂς ἐκάθητο εἰς τὴν ἕδραν του, καὶ ἂς τὴν ἔπαιρνε μὲ 500 ψήφους τὴν ἐκλογήν.

§39ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Παρακαλῶ νὰ ὑποβάλητε τὴν ἐπερώτησίν σας γραπτήν.

§40ΤΣΑΜΑΓΚΙΔΗΣ. Τὴν ἔχω ἑτοίμην, καὶ τὴν καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον.

§41Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὡς γνωρίζομεν πάντες, ὑπάρχει νόμος, ὁ ὁποῖος ὁρίζει κατὰ τίνα τρόπον δύναται νὰ μετατεθῇ ἢ ἡ ἕδρα ἑνὸς δήμου. Ὁποίαν δὲ σημασίαν ἔχει ἡ μετάθεσις ἕδρας δήμου, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τὸ ἀναπτύξω. Ἀλλ’ ὁ δήμαρχος Ταμασίου εὗρεν ἁπλούστατον τρόπον νὰ μεταφέρῃ τὴν ἕδραν τοῦ δήμου εἰς τὸ τσιφλίκι του, ἐνῷ εἰς τὸν δῆμον Ταμασίου ἕδρα εἶναι ἡ Δρανίτσα, ἀλλ’ αὐτὸς ἐθεώρησεν ἁπλούστατον τὸ πρᾶγμα, νὰ μεταφέρῃ ἄνευ τῶν διατυπώσεων τοῦ νόμου εἰς τὸ τσιφλίκι του τὴν ἕδραν! Ὁ κ. Βουλευτὴς Καρδίτσης ὑπέβαλε τὸ παράπονόν του κατὰ τὴν προηγουμένην σύνοδον, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔδωκε τὴν διαταγὴν,—διότι διεβεβαίωσε τὴν Βουλήν, καὶ δὲν ἔχω τὴν ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν, ὅτι ἀκριβῶς διεβεβαίωσεν,—ἀλλ’ ὁ δήμαρχος Ταμασίου ἐγένετο ἀνώτερος καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ τοῦ νομάρχου, διότι ἐξακολουθεῖ μένων εἰς τὸ τσιφλίκι του. Νομίζω ὅτι ὁ τοιοῦτος τρόπος τοῦ κ. δημάρχου πρέπει νὰ προσελκύσῃ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις δὲν πρέπει βεβαίως νὰ ἀρκεσθῇ πλέον εἰς ἁπλῆν διαταγὴν τηλεγραφικὴν, ἀλλὰ νὰ ἐπιληφθῇ ἀπ’ εὐθείας καὶ νὰ μὴ ἐμπιστευθῇ οὔτε εἰς τὴν ὑπηρεσίαν οὔτε εἰς τὸν νομάρχην Τρικκάλων, ὁ ὁποῖος ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν ἐξετέλεσε τὸ καθῆκόν του, διότι ἀναφορὰν ὑπογεγραμμένην ἀπὸ ἑκατὸν δημότας ἐθεώρησε καλὸν νὰ τὴν ῥίψῃ εἰς τὸ χρονοντούλαπο, κατὰ παλαιὰν συνήθειαν. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς πρῶτος κατακρίνει τοῦτο, καὶ ἤδη, ὅτε ἔλαβε γνῶσιν τῆς ῥᾳθυμίας, τὴν ὁποίαν ἐπεδείξαντο αἱ ὑφιστάμεναι ἀρχαὶ, θέλει ἐπιληφθῆ δραστηρίως τῆς ὑποθέσεως καὶ θέλει ἐπαναφέρει τὴν ἕδραν τοῦ δήμου ἐκεῖ, ὅπου ὁ νόμος διατάσσει· διότι, ἂν ἐπιτρέψωμεν νὰ μεταφέρῃ τὴν ἕδραν του πᾶς δήμαρχος αὐθαιρέτως, ἐννοεῖτε τὰς συνεπείας. Φαντασθῆτε, ὁ δήμαρχος Πειραιῶς νὰ μεταφέρῃ εἰς ἓν ἰδιόκτητον κτῆμά του τὴν ἕδραν τοῦ δήμου! Ὥστε ὁ κ. Ὑπουργὸς παρακαλῶ νὰ μὴ ἀρκεσθῇ εἰς ἁπλῆν σύστασιν, ἀλλὰ νὰ ἐγκύψῃ ὁ ἴδιος εἰς τὴν πραγματικὴν τοῦ νόμου ἐφαρμογήν.

§42ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁλόκληρος μὴν παρῆλθεν ἀφ’ ὅτου παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ περὶ τῆς ὑποθέσεως τῆς ἀφορώσης τὴν ἐκκρεμῆ μεταξὺ τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς Πατρῶν καὶ τοῦ κ. Μανιὰκ ὑπόθεσιν περὶ διαιτησίας. Ἐνθυμεῖσθε τότε, ὅτι ἀνεκοίνωσα εἰς τὴν Βουλὴν ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Πατρέων, διὰ τοῦ ὁποίου τὸ Συμβούλιον παρεπονεῖτο, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν εἶχε κοινοποιήσει τὴν πρόσκλησιν, τὴν ὁποίαν ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ ἀπηύθυνε πρὸς τὸν κ. Μανιὰκ, ὅπως διορίσῃ τὸν διαιτητήν του—διότι κατὰ σύμβασιν μεταξὺ τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς καὶ τοῦ κ. Μανιὰκ ἡ διαφορὰ ἐπρόκειτο νὰ λυθῇ διὰ διαιτησίας.— Ἡ παραμέλησις αὕτη τοῦ Ὑπουργείου, μὴ κοινοποιήσαντος τὴν πρόσκλησιν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, παραβλάπτει μεγάλως τὰ συμφέροντα τοῦ λιμενικοῦ ταμείου Πατρῶν καὶ ἐν γένει τοῦ δήμου Πατρέων, διότι ὁ κύριος Μανιὰκ ἔχει λαμβάνειν μεγάλα ποσὰ χρηματικὰ, ἑνὸς ἑκατομμυρίου καὶ πλέον, καὶ δικαιοῦται νὰ λαμβάνῃ τόκον 8%, ἡ λιμενικὴ δ’ ἐπιτροπὴ, μέχρις οὗ λυθῇ διαιτητικῶς ἡ διαφορὰ, — διότι ὡς ἐκ τῆς συμβάσεως δὲν δύναται νὰ λυθῇ κατ’ ἄλλον τρόπον— ὑποχρεοῦται νὰ πληρόνῃ εἰς τὸν κ. Μανιὰκ τὸν τόκον τοῦτον, ἀνερχόμενον εἰς 500 δραχμὰς καὶ πλέον τὴν ἡμέραν. Φαντασθῆτε πόσον μεγάλη εἶναι ἡ ὑλικὴ ζημία τοῦ λιμενικοῦ ταμείου Πατρῶν! Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος τότε εἶπεν, ὅτι μελετᾷ τὸ ζήτημα, διότι τὸ θεωρεῖ σοβαρὸν, καὶ ὑπεσχέθη μετὰ τὰς μελέτας νὰ ἀνακοινώσῃ τὰ κατ’ αὐτὸ εἰς τὴν Βουλὴν, τὸν παρακαλῶ νὰ ἐνθυμηθῇ τὸ πρᾶγμα, διότι παρῆλθεν ἔκτοτε εἷς μὴν, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν εὐηρεστήθη νὰ μᾶς ἀνακοινώσῃ, διατὶ ἡ πρόσκλησις δὲν κοινοποιεῖται πρὸς τὸν κ. Μανιὰκ, συμφώνως μὲ τὴν σύμβασιν, ἵνα διορίσῃ τὸν διαιτητήν του καὶ προβῇ οὗτος μετὰ τοῦ διαιτητοῦ τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς εἰς τὴν λύσιν τῆς διαφορᾶς. Ὑπομιμνήσκω τὴν ἐπερώτησίν μου ταύτην εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, καὶ παρακαλῶ αὐτὸν, ὅπως καὶ ἡμᾶς πληροφορήσῃ, ἂν νομίζῃ ὅτι εἶναι καιρὸς περὶ τούτου, ἀλλὰ καὶ ἐνεργήσῃ πρὸς περάτωσιν τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς, ἡ ὁποία μεγάλως βλάπτει τὰ συμφέροντα τοῦ λιμένος Πατρῶν.

§43ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Θετικὴν πληροφορίαν ἀκόμη δὲν δύναμαι νὰ σᾶς μεταδώσω. Πληροφορῶ ὅμως τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου πολλὰς συστάσεις μοὶ ἔκαμον πάντες σχεδὸν οἱ Βουλευταὶ Πατρῶν. Μελετῶ τὴν ὑπόθεσιν, ἡ ὁποία, ὡς γνωρίζετε, εἶναι λίαν σοβαρά· ἐλπίζω δὲ ἐν βραχυτάτῳ χρόνῳ νὰ δυνηθῶ νὰ δώσω εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας.

§44ΒΟΤΣΗΣ. Τὸ λιμενικὸν ζήτημα Πατρῶν, περὶ οὗ ἀπηύθυνεν ἐπερώτησιν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτὴς, εἶναι σοβαρώτατον. Πρόκειται περὶ ἀξιώσεως τῶν κληρονόμων τοῦ ἐργολάβου τοῦ λιμένος Μανιὰκ, ὑπερβαινούσης μέχρι τοῦδε τὸ ἑκατομμύριον δραχμῶν, ἀξιώσεως ἀδικωτάτης. Τὰς ἀπαιτήσεις του ὁ ἐργολάβος στηρίζει εἰς ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν προκατόχου Κυβερνήσεως, διὰ τῆς ὁποίας παρηγγέλθη ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ νὰ πληρώσῃ πρὸς τὸν ἐργολάβον δραχ. τετρακοσίας καθ’ ἡμέραν, λόγῳ ποινῆς διὰ τὴν καθυστέρησιν τῆς πληρωμῆς τῶν ὑπὲρ αὐτοῦ ἐκδοθέντων ἐνταλμάτων. Ἡ ἀπόφασις αὕτη τοῦ Ὑπουργείου ἦτο παράνομος καὶ προφανῶς ἄδικος, καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ, ἥτις νὰ σεβασθῇ καὶ ἐκτελέσῃ αὐτήν.

§45Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ποῖος ἦτο Ὑπουργός;

§46ΒΟΤΣΗΣ. Ὁ κ. Μπουφίδης. Κατὰ τὴν σύμβασιν τὴν ἀρχικὴν, ὁ κ. Μανιὰκ εἶχεν ἀναλάβει τὴν κατασκευὴν τοῦ λιμένος ἀντὶ ὁλικοῦ τιμήματος δραχ. 5,000,000, ἀναδεχθεὶς εἰς βάρος του καὶ αὐτὰ τὰ τυχηρὰ καὶ ἀπρόοπτα· ἐν τούτοις, προχωροῦντος τοῦ ἔργου, διὰ ψευδῶν καθιζήσεων, τὰς ὁποίας προπαρεσκεύασε, κατώρθωσε νὰ λάβῃ ἀπὸ τὸν λιμένα Πατρῶν πρόσθετον ἀποζημίωσιν πέντε ἄλλων ἑκατομμυρίων δραχμῶν, καὶ δὲν ἠρκέσθη εἰς τοῦτο, ἀλλὰ διότι τὰ χρήματα τοῦ λιμένος εἶχον ἐξαντληθῆ καὶ δὲν ἦτο εἰς θέσιν ὁ λιμὴν νὰ τῷ πληρώσῃ μικρὸν ὑπόλοιπον ἐξ ἑνὸς περίπου ἑκατομμυρίου δραχμῶν, ἀξιοῖ ἤδη νὰ λαμβάνῃ ἐκτὸς τοῦ τόκου πρὸς 8% ἐτησίως καὶ, λόγῳ ποινικῆς ῥήτρας, δραχ. τετρακοσίας καθ’ ἡμέραν. Χάριν τῆς κατασκευῆς τοῦ λιμένος ἐπεβαρύνθη ἡ πόλις τῶν Πατρῶν μὲ βαρυτάτους λιμενικοὺς φόρους, οἵτινες ἐξακολουθοῦν νὰ ὑφίστανται, ὡς ὑπέγγυοι πρὸς τὸν ἐργολάβον, μέχρις ἐντελοῦς ἐξοφλήσεως τῶν ἀπαιτήσεών του, καὶ ὡς ἐκ τούτου ὁ λιμὴν τῶν Πατρῶν κατέστη ἀληθὴς τάφος τοῦ ἐμπορίου αὐτῶν, διότι, ἀντὶ νὰ συγκεντρωθῇ καὶ αὐξηθῇ τὸ ἐμπόριον, ἕνεκα τῶν ὑπερόγκων φόρων ἐφυγαδεύθη. Εἶπον ὅτι αἱ ἀξιώσεις τοῦ ἐργολάβου εἶναι ἄδικοι, διότι, καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι μετὰ τὴν νέαν σύμβασιν ἐξακολουθεῖ ὑφισταμένη ἡ συμφωνία τῆς ἀρχικῆς συμβάσεως περὶ πληρωμῆς δραχμῶν διακοσίων καθ’ ἑκάστην διὰ πᾶσαν καθυστέρησιν τῆς πληρωμῆς παντὸς ἐντάλματος, πάλιν ἡ ὑποχρέωσις τοῦ λιμένος ὑφίστατο, ἐφ’ ὅσον ὑπῆρχον χρήματα ἐν τῷ ταμείῳ του καὶ καθυστερεῖτο ἡ ἐξαργύρωσις τῶν ἐνταλμάτων ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ἀδικαιολογήτως, ἀφοῦ ὅμως χρήματα δὲν ὑπῆρχον, διότι πάντα τὰ εἰσπραχθέντα ἔλαβεν ὁ ἐργολάβος, καὶ αἱ εἰσπράξεις τοῦ λιμένος δὲν ἐπήρκουν, ἕνεκα τῶν προσθέτων ἀμοιβῶν καὶ δωρεῶν, τὰς ὁποίας διὰ τῆς νέας συμβάσεως τῷ παρέσχεν ὁ λιμὴν, ἕπεται ὅτι ἀδίκως ζητεῖ τὴν πληρωμὴν τῆς ποινικῆς ῥήτρας. Μάλιστα κατὰ τὴν ἀρχικὴν σύμβασιν ῥητῶς συνομολογεῖται, ὅτι, ἅμα ἐξαντληθοῦν τὰ χρήματα τοῦ λιμενικοῦ ταμείου καὶ ἡ ἐπιτροπὴ δὲν δυνηθῇ νὰ συνάψῃ δάνειον, ὑποχρεοῦται νὰ πράξῃ τοῦτο ὁ ἐργολάβος. Ἕνεκεν τῶν λόγων τούτων καὶ πολλῶν ἄλλων ἡ ἐπιτροπὴ ἀπέκρουσε τὰς ἀξιώσεις τοῦ ἐργολάβου, στηριχθεῖσα καὶ εἰς γνωμοδότησιν ἐγκρίτων νομομαθῶν, πλὴν τὸ προκάτοχον Ὑπουργεῖον διὰ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Μπουφίδου, χωρὶς νὰ ἔχῃ δικαίωμα νὰ λύσῃ τὴν διαφορὰν καὶ χωρὶς νὰ τῷ ἀνατεθῇ ἡ λύσις παρὰ τῶν διαφερομένων λιμένος καὶ ἐργολάβου, προέβη καὶ ἐξέδοτο τὴν εἰρημένην ἀπόφασίν του, δι’ ἧς κατεδίκασε τὸν λιμένα Πατρῶν εἰς ἄδικον πληρωμήν.

§47ΛΑΜΠΡΥΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔκαμε μόνον αὐτό· κατέστρεψε καὶ πολλοὺς δρόμους.

§48ΒΟΤΣΗΣ. Ἐκ τῆς παρατάσεως τῆς ἐκκρεμότητος τῆς ὑποθέσεως ταύτης σπουδαίως ζημιουμένου τοῦ λιμένος, ἡ ἐπιτροπὴ αὐτοῦ ἀπεφάσισε νὰ προσκαλέσῃ τὸν ἐργολάβον, ἵνα διαιτητικῶς ἢ δικαστικῶς λύσωσι τὴν διαφοράν των, καὶ ἡ σχετικὴ πρᾶξις εὑρίσκεται ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, πρὸς ὃν οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς ἐπαρχίας Πατρῶν ἀνέπτυξαν τὰ δίκαια τοῦ λιμένος, καὶ οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν ἔχουσιν, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν θέλει προστατεύσει τὰ συμφέροντα τοῦ λιμένος ἐντὸς τοῦ ὀρθοῦ καὶ τοῦ δικαίου. Δὲν δύναμαι ἐν τούτοις ἢ νὰ ἐκφράσω τὰς εὐχαριστίας μου πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτὴν, ὅστις ἰδιαιτέραν δεικνύει μέριμναν ὑπὲρ τῶν δικαίων τοῦ λιμένος Πατρῶν.

§49ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶδον ἐν ταῖς ἐφημερίσιν, ὅτι ὁ κ. Καράκαλος ἐπληροφορήθη ἐξ ἐπιστολῶν, τὰς ὁποίας ἔλαβεν ἐκ Ρωσσίας, ὅτι ὁ φόρος δὲν ἐπιβάλλεται εἰς τὴν σταφίδα. Ἐπεθύμουν νὰ μάθω ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἂν τὸ τοιοῦτον ἦναι ἀληθὲς, καὶ ἂν ἦναι ἀληθὲς, διατὶ νὰ μὴ εἰδοποιήσῃ τὴν Βουλὴν, ἀφοῦ τοσοῦτος λόγος ἐγένετο περὶ τῆς συμβάσεως αὐτῆς καὶ περὶ τοῦ προϊόντος τῆς σταφίδος, καθόσον εἶναι τὸ σπουδαιότερον καὶ σοβαρώτερον τῆς Ἑλλάδος ζήτημα. Ἑπομένως ἐπαναλαμβάνω, μετὰ τοσαύτας συζητήσεις καὶ μετὰ τοσαύτας ἐπερωτήσεις, νὰ ἐπερωτήσω καὶ αὖθις τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἂν ἦναι ἀληθὲς τὸ γραφὲν, καὶ εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται τὸ ζήτημα, καὶ ἂν ἦναι ἐλπὶς τέλος πάντων νὰ λιμενίσωμεν εἰς ἀσφαλῆ λιμένα τὴν σταφίδα.

§50ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐπίσημον εἴδησιν δὲν ἔχομεν λάβει. Γνωρίζω μόνον, ὅτι αὐτὰ εἶναι προτάσεις καὶ ἰδέαι τῆς ἁρμοδίας ἐν Ρωσσίᾳ ἐπιτροπῆς, καὶ ἑπομένως πρὶν γείνωσιν ἀπόφασις τῆς Ρωσσικῆς Κυβερνήσεως, δὲν δύναμαι τίποτε νὰ σᾶς εἴπω.

§51ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον δύο ἐγγράφους συστάσεις, τὴν μὲν πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τὴν δὲ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ παρακαλῶ νὰ λάβωσι γνῶσιν αὐτῶν ἐκ τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν, εἰς τὰ ὁποῖα θὰ καταχωρισθῶσι.

§52ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἄς ἀναγνωσθῶσι.

§53ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν σημείωμα, ἐμφαῖνον ὀνομαστὶ τοὺς ἐν τοῖς ἔτεσι 1892, 1893 καὶ 1894 καταδικασθέντας παρὰ τῶν Στρατοδικείων ἢ τῶν κοινῶν ποινικῶν δικαστηρίων ἀξιωματικοὺς εἰς φυλάκισιν μὴ ὑπερβαίνουσαν τοὺς δύο μῆνας, ἐπενεγκοῦσαν ὅμως τὴν ἀπώλειαν τῆς ἀρχαιότητος αὐτῶν ἕνεκα προφυλακίσεως. Ἐν τῷ σημειώματι δὲ νὰ ἐμφαίνηται καὶ τίνες ἐξ αὐτῶν ἀνέκτησαν τὴν ἀνέκαθεν ἀρχαιότητα καὶ δυνάμει τίνος νόμου ἢ τίνος δικαστικῆς ἀποφάσεως. Παρακαλῶ δ’ ἐπίσης νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ καταθέσῃ καὶ τὰς σχετικὰς διαταγὰς τοῦ Ὑπουργείου, δι’ ὧν μετεβλήθη ἡ ἀρχαιότης τῶν ἀξιωματικῶν τούτων.» «Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ συστήσω τῷ κ. Ὑπουργῷ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ διατάξῃ ἔρευναν περὶ τοῦ σημείου, εἰς ὃ εὑρίσκονται αἱ σχέσεις τοῦ ἐνοικιαστοῦ τῶν ἰαματικῶν ὑδάτων Καϊάφα πρὸς τὸ Δημόσιον. Ἐὰν κατέβαλεν εἰς τὸ ταμεῖον τὸ δεδουλευμένον μίσθωμα τῆς ἤδη παρελθούσης πενταετίας· ἐν ἐναντίᾳ δὲ περιπτώσει, ἐὰν ἐκηρύχθη ἔκπτωτος, κατὰ τοὺς ὅρους τῆς ἀπὸ 25 Ἰανουαρίου 1891 διακηρύξεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ὑπ’ ἀριθ. 7262.»

§54ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὅπως λάβῃ πρόνοιαν περὶ ἐφαρμογῆς τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου τοῦ νόμου περὶ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, τοῦ καθορίζοντος τὰ προσόντα τῶν διευθυντῶν τῶν δημοτικῶν σχολείων. Καὶ ἄλλοτε ἐπέστησα τὴν προσοχήν του ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ἀλλ’ ὡς μοὶ εἶπε τότε, δὲν εἶχεν ἀκόμη πληροφορηθῆ ὅτι συμβαίνουσιν ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην πολλὰ ἀδικήματα εἰς διδασκάλους πρωτοβαθμίους ἀρχαιοτέρους, ἠναγκασμένους νὰ ὑπηρετῶσιν ὑπὸ νεωτέρους, παρὰ τὴν διάταξιν τοῦ νόμου. Ἐλπίζω ὅτι ἐν τῷ μεταξὺ θὰ ἔλαβε γνῶσιν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι πολλὰ τοιαῦτα ἀδικήματα ἔλαβον χώραν. Τοιαύτην δὲ γνῶσιν ἔχων, θὰ συστήσῃ εἰς τοὺς ἐπιθεωρητὰς, ὅπως δεικνύωσιν ἐλάσσονα σεβασμὸν πρὸς τὸ παλαιὸν καθεστὼς καὶ μείζονα σεβασμὸν πρὸς τὸν νόμον. Συγχρόνως θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅπως παραδώσῃ εἰς ἐκτύπωσιν καὶ δημοσιεύσῃ τὰς διαφόρους ἐκθέσεις τῶν ἐπιτροπειῶν ἐπὶ τῶν διδακτικῶν βιβλίων. Καὶ ἄλλοτε, Κύριοι, αἱ ἐκθέσεις αὗται ἐδημοσιεύοντο, καὶ νῦν οἱ αὐτοὶ λόγοι συνηγοροῦσιν ὑπὲρ τῆς δημοσιεύσεως αὐτῶν. Ἡ δημοσίευσις τῶν ἐκθέσεων ἔχει δύο σκοπούς. Ἐν πρώτοις δι’ αὐτῶν ὑπεδεικνύοντο τὰ διάφορα λάθη τῶν συγγραφέων, οἱ ὁποῖοι, λαμβάνοντες αὐτῶν γνῶσιν, προβαίνουσιν εἰς τὰς σχετικὰς διορθώσεις. Ἕτερος σκοπὸς εἶναι ὁ ἑξῆς· πρέπει καὶ οἱ συγγραφεῖς οἱ διαγωνιζόμενοι καὶ ἡ κοινωνία ὅλη ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῶν τοιούτων ἐκθέσεων νὰ πεισθῇ, ὅτι δικαίως, ἀμερολήπτως καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τῆς μαθητιώσης νεολαίας ἐνεκρίθησαν τὰ ἐγκριθέντα διδακτικὰ βιβλία. Οἱ λόγοι οὗτοι καὶ νῦν δικαιολογοῦσι τὴν δημοσίευσιν τῶν διαφόρων ἐκθέσεων τῶν ἐπιτροπειῶν. Καὶ νῦν, ὡς γινώσκει ὁ κ. Ὑπουργὸς, πολλὰ καὶ παντοῖα παράπονα ὑπεβλήθησαν, ὅτι ἀδίκως ἀπεκλείσθησαν ἐκ τῶν σχολείων βιβλία δοκιμώτατα, καὶ ἐνεκρίθησαν βιβλία ἀδόκιμα. Καὶ ὅπως λοιπὸν διασκεδασθῶσι τὰ παράπονα ταῦτα, πρέπει νὰ δημοσιευθῶσιν αἱ ἐκθέσεις, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἀποδειχθῇ, ἂν ἔχωνται ἀληθείας τὰ λεγόμενα. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συνέβαινεν εἰς ἄλλας ἐκθέσεις τῶν κριτῶν τῶν διδακτικῶν βιβλίων, θὰ συνέβη καὶ νῦν, ὅτι δηλ. οὗτοι δὲν θ’ ἀπεφάνθησαν ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχεν, ὅτι «τοῦτο τὸ βιβλίον ἐγκρίνομεν καὶ ἐκεῖνο ἀποκλείομεν», ἀλλὰ θὰ ἐδικαιολόγησαν τὰς ἐκθέσεις των, καὶ δικαιολογοῦντες τὰς κρίσεις αὑτῶν θὰ ὑπέδειξαν τὰ σφάλματα τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου βιβλίου. Ἀλλὰ τὰ σφάλματα δὲν πρέπει νὰ μένωσι κεκρυμμένα εἰς τὰς ἐκθέσεις, πρέπει νὰ δημοσιευθῶσιν, ὅπως λάβωσι γνῶσιν οἱ συγγραφεῖς καὶ διορθώσωσιν αὐτά. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ὄχι μόνον ὑπαγορεύουσιν, ἀλλὰ καὶ ἐπιβάλλουσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ προβῇ εἰς τὴν δημοσίευσιν τῶν ἐκθέσεων. Ἐγὼ ἔχω καὶ ἄλλον τινὰ λόγον ἀτομικὸν πρὸς τοῦτο. Ἔλαβον ἤδη γνῶσιν τῶν ἐκθέσεων τούτων, ὑποβληθεισῶν εἰς τὴν Βουλὴν παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ εἶδον ὅτι δημοσιευόμεναι αὗται δύνανται, εἰ μή τι ἄλλο, νὰ χρησιμεύσωσι τοὐλάχιστον εἰς θυμηδίαν τοῦ κοινοῦ, ἀφοῦ εἰς τοιαύτην καὶ αὐτὴ ἡ Βουλὴ κατέληξεν, ἀκούσασα περικοπάς τινας μόνον μιᾶς ἐκθέσεως, τὴν ὁποίαν ἐνταῦθα ἀνέγνωσα. Τῆς εὐχαριστήσεως δὲ ταύτης δὲν πρέπει νὰ στερηθῇ ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία. Τὸν λόγον αὐτὸν πιθανὸν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ μὴ θέλῃ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, πιθανὸν νὰ θέλῃ νὰ διαφυλάξῃ δι’ ἑαυτὸν ὅλην τὴν εὐχαρίστησιν· ἀλλὰ τοὺς ἄλλους λόγους δὲν δύναται νὰ παρίδῃ, καὶ δι’ αὐτὸ πρέπει τάχιστα νὰ δημοσιευθῶσιν αἱ ἐκθέσεις. Συγχρόνως διαβιβάζω ἕτερον παράπονον, ὅπερ μοὶ ἀνεκοινώθη. Πρόκειται νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν κρίσιν τῶν ἐπιτροπῶν βιβλία διδακτικά. Κατὰ τὸ διάταγμα, τὰ βιβλία ταῦτα γίνονται δεκτὰ μέχρι τῆς 31 Μαρτίου. Ἤδη πολλοὶ συγγραφεῖς ἔσπευσαν νὰ ὑποβάλλωσι τὰ βιβλία των, ἀλλ’ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὀχυρουμένη ὄπισθεν τοῦ γράμματος τοῦ διατάγματος, δὲν τὰ δέχεται, λέγουσα ὅτι μόνον ἐκείνην τὴν ἡμέραν θὰ τὰ δεχθῇ. Μάτην διαμαρτύρονται οἱ συγγραφεῖς, λέγοντες ὅτι ἔχουσι δικαίωμα νὰ ὑποβάλωσι τὰ βιβλία ἀνὰ πᾶσαν ἡμέραν καθ’ ὅλον τὸν μῆνα Μάρτιον, καὶ ὅτι ἡ 31 Μαρτίου ἐτέθη ὡς τὸ τελευταῖον ὅριον τῆς προθεσμίας. Δὲν ἠξεύρω τί συμβαίνει, ἂν διὰ τούτου πρόκειται νὰ παρεμβληθῶσι προσκόμματα εἰς τοὺς συγγραφεῖς, οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ ὑποβάλωσι τὰ βιβλία των πρὸς ἔγκρισιν, ὅπως παραμείνωσι μόνα τὰ βιβλία τὰ ἐγκριθέντα, ὅπως ἤδη ἐνεκρίθησαν. Ἐγὼ ἐλπίζω, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν δὲν θὰ ἔχῃ γνῶσιν τοῦ συμβαίνοντος, καὶ ὅτι λαμβάνων νῦν γνῶσιν τούτου καὶ ἐξετάζων καὶ μανθάνων ὅτι τὰ πράγματα ἔχουσιν οὕτω πως, ὡς κατηγγέλθησαν εἰς ἐμὲ, θὰ σπεύσῃ βεβαίως νὰ διδάξῃ τοὺς ὑπαλλήλους του, τί σημαίνει τὸ μέχρι τῆς 31 Μαρτίου, καὶ νὰ τοῖς εἴπῃ, ὅτι οἱ συγγραφεῖς ἔχουσι δικαίωμα ἀπὸ 1 μέχρι τῆς 31 Μαρτίου νὰ ὑποβάλωσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τὰ διδακτικά των βιβλία πρὸς ἔγκρισιν.

§55Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Οὐδεμίαν γνῶσιν ἔχω, ὅσον ἀφορᾷ τὴν τελευταίαν παρατήρησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λοκρίδος. Ὁμολογῶ ὅτι αἱ παρατηρήσεις του εἶναι ὀρθαὶ, καὶ δὲν θὰ λείψω νὰ λάβω τὴν δέουσαν πρόνοιαν. Ὡς πρὸς τὸ πρῶτον μέρος τῆς ὁμιλίας αὐτοῦ, ὑπομιμνήσκω αὐτῷ, ὅτι ὁ διαγωνισμὸς τῶν βιβλίων, ὁ γενόμενος κατὰ τὸν παρελθόντα Αὔγουστον, ἦτο ἁπλῶς διοικητικός. Ἐπειδὴ ὁ νόμος περὶ διδακτικῶν βιβλίων κατηργήθη, ὁ δὲ νέος νόμος βραδέως ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ γείνῃ ὁ διαγωνισμὸς κατ’ αὐτὸν τῶν βιβλίων, τὰ ὁποῖα ἐπρόκειτο νὰ εἰσαχθῶσι κατὰ τὸ τρέχον ἔτος, διότι αἱ προθεσμίαι δὲν ἐπερίμεναν, διὰ τοῦτο κατέφυγα, μετὰ πολλὰς διασκέψεις μετὰ πολλῶν λογίων, εἰς τὸ μέτρον νὰ γείνῃ εἷς διαγωνισμὸς πρόχειρος, συμφώνως μὲν μὲ τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου, ἀλλὰ πρόχειρος, καὶ οὕτω πως ἐξελέχθησαν διὰ Β. Διατάγματος λόγιοι, οἱ ὁποῖοι ἔκριναν τὰ βιβλία προχείρως, καὶ ἔκαμον ἕνα πίνακα τῶν βιβλίων, τὰ ὁποῖα εἰσήχθησαν εἰς τὰ σχολεῖα.

§56ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀποκηρύξῃ τὰ ἔργα του κατὰ τὰς τελευταίας στιγμάς, καθ’ ἃς ἡ Βουλὴ θὰ ἐργασθῇ. Ἀπεκήρυξε τὰ Β. Διατάγματα, τὰ ὁποῖα πρό τινων ἡμερῶν σᾶς ἀνέγνωσα, καὶ τὰ ὁποῖα δὲν ἐστηρίζοντο μὲν ἐπὶ νόμων, ἀλλ’ ἐπὶ διοικητικῶν τινων μέτρων, ὡς εἶπεν ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργός! Διὰ τῶν μέτρων δὲ τούτων ἐνεκρίθησαν τὰ χείριστα τῶν διδακτικῶν βιβλίων, καὶ ἀπεκλείσθησαν τὰ ἄριστα. Διαγωνισμὸς διοικητικός, ἕνεκα τοῦ ὁποίου ἐζημιώθησαν χιλιάδας δραχμῶν διακεκριμένοι συγγραφεῖς, καὶ ὠφελήθησαν ἄλλοι ἀνίκανοι καὶ ἀμαθεῖς! Δὲν εἶναι σπουδαῖαι, ἔλεγε πρὸ μικροῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, αἱ ἐκθέσεις ἐκεῖναι, ἐφ’ ὧν αὐτὸς ὁ ἴδιος ἐστηρίχθη καὶ ἐνέκρινε τὰ χείριστα τῶν βιβλίων! Ὑπέδειξε δὲ εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι θὰ καταστρέψῃ τὰς ἐκθέσεις. Ἔχετε νόμιμον ὑποχρέωσιν, κύριε Ὑπουργέ, νὰ δημοσιεύσητε τὰς ἐκθέσεις, ἐξ ὧν θὰ μάθῃ σύμπασα ἡ κοινωνία, ὅτι ἐζημιώθησαν χιλιάδας δραχμῶν ἄνδρες κατατρίψαντες ὅλον τὸν βίον αὑτῶν εἰς τὴν καλλιέργειαν τῶν γραμμάτων. Ἀπορῶ δέ, πῶς σήμερον λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ὅτι δὲν ἦτο ἐπίσημος ὁ διαγωνισμός. Ἐν πάσῃ περιπτώσει εἶναι ὑπόχρεως ἡ ὑπηρεσία σας νὰ δημοσιεύῃ τὰς ἐκθέσεις ἐκείνας· εἶναι δὲ ἄξιον περιεργείας, πῶς ἐπὶ ἑκάστου φύλλου τῆς ἐκθέσεως δὲν ἔχει τεθῆ ἡ σφραγὶς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἀλλὰ μόνον ἐπὶ τοῦ ἐξωφύλλου. Ἴσως ἐσκέπτοντο, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποσπασθῇ φύλλον τι καὶ νὰ προστεθῇ ἕτερον. Ἐγὼ ἐνόμιζον, ὅτι τέλος πάντων κατόπιν τοῦ ἐξασκηθέντος Κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, δι’ οὗ ἀπεκαλύφθησαν αἱ παρανομίαι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὁ κ. Ὑπουργὸς ἤθελε συνετισθῆ, ἤθελεν ἴδει ὅτι ὑπάρχουσιν οἱ παρακολουθοῦντες αὐτὸν συνεχῶς, καὶ ἤθελε παύσει τοὺς ὑπαλλήλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διαρκῶς παρανομοῦσιν εἰς βάρος αὐτοῦ, καὶ οἱ ὁποῖοι διορίζουσιν ἐν Ἀθήναις ὡς γυμναστὰς δικηγόρους, ὡς τὸν Ἀλεξίου καὶ τὸν Παπαδημητρίου, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἦναι καὶ καλοὶ γυμνασταί, ἀλλὰ βεβαίως αἱ δικηγορικαὶ αὐτῶν ὑποθέσεις δὲν ἐπιτρέπουσιν αὐτοῖς νὰ μετέρχωνται καὶ τὸ ἐπάγγελμα τοῦ γυμναστοῦ.

§57Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Δὲν εἶναι ἀκριβῆ αὐτά.

§58ΣΤΑΗΣ. Ἀπέδειξα ἄλλοτε δι’ ἐπισήμων ἐγγράφων, ἂν ἦναι ἢ δὲν ἦναι ἀκριβῆ. Ἀλλὰ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἐπαναλάβω ὅσα λέγουσι περὶ τῆς ἑτέρας σκανδαλώδους ὑποθέσεως τοῦ Δωροθέου, ἐκ τῆς ὁποίας ἐζημιώθη τὸ Πανεπιστήμιον 92,000 δραχμὰς, ἐξ ἀσυγνώστου ἀμελείας καὶ ἐπιπολαιότητος τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Σᾶς βεβαιῶ, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἐπιθυμῶ νὰ λήξωσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς, ἵνα μὴ εὑρίσκωμαι εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ καταγγέλλω ἀνὰ πᾶσαν ἡμέραν τοιαῦτα σκάνδαλα, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ ἦναι ὁ ἐπικήδειος οὐχὶ μόνον Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ καὶ Κυβερνήσεως ὁλοκλήρου.

§59ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐνόμιζον ὅτι μετὰ τὴν γενομένην συζήτησιν περὶ διδακτικῶν βιβλίων ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως θὰ εἶχε λάβει μάθημα περὶ συνταγματικοῦ καὶ διοικητικοῦ δικαίου παρὰ τοῦ ἐντριβοῦς περὶ ταῦτα κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην ἀπεδείχθη κατὰ τρόπον ἀναντίῤῥητον τὸ ἑξῆς. Ἔπρεπε νὰ ληφθῇ πρόνοια κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ τελευταίου περὶ διδακτικῶν βιβλίων νόμου, ὅπως συμπεριληφθῇ ἐν αὐτῷ μεταβατικὴ διάταξις. Τοιαύτης ὅμως διατάξεως μὴ συμπεριληφθείσης, οὐδὲν δικαίωμα εἶχεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν διὰ διατάγματος νὰ κανονίσῃ τὴν μεταβατικὴν κατάστασιν ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ ἑνὸς μέχρι τῆς ἰσχύος τοῦ ἄλλου νόμου. Ὤφειλε μέχρι τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῶσιν αἱ διατάξεις τοῦ νέου νόμου, νὰ ἀφήσῃ τὰ πράγματα, ὡς εἶχον. Ἀλλ’ αὐτὸς ἐδήλωσεν, ὅτι ἤθελε νὰ τὰ κανονίσῃ μόνος. Διὰ τοῦτο ἡ τοιαύτη ἐνέργειά του ἦτο παράνομος ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους· καὶ τὸ ἀπεδείξαμεν. Ἐναντίον τοῦ ψηφισθέντος νόμου ἐξέδωκε διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου κατήρτιζε κατ’ ἄλλον τρόπον τὴν ἐπιτροπὴν τῶν διδακτικῶν βιβλίων, ἣν ὁ νόμος ὁρίζει, καὶ ἔτασσεν ἄλλας προθεσμίας ἢ τὰς τοῦ νόμου. Καὶ δὲν πιστεύω νὰ ἐλησμονήσατε, πῶς κατώρθωσεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν τοῦτο. Ἐν τῷ νόμῳ ἀνεγράφη ἡ διάταξις «τὰ τοῦ παρόντος νόμου ἐκτελεσθήσονται διὰ βασιλικοῦ διατάγματος». Προεκάλεσε λοιπὸν τοιοῦτον διάταγμα, ἀλλὰ μετὰ 8 ἡμέρας τὸ ἀνακαλεῖ δι’ ἑτέρου διατάγματος. Παρὰ τοῦ κ. δὲ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἔμαθεν, ἐρωτήσας αὐτὸν, ὅτι τὰ νομοτελεστικὰ διατάγματα δὲν ἀναιροῦνται δι’ ἄλλων. Τὰ διατάγματα ταῦτα ἐνέχουσι μέρος τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, μεταδιδομένης εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν παρὰ τῆς Βουλῆς διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νόμων. Διὰ τοῦτο τὸ ἐκδοθὲν ἅπαξ νομοτελεστικὸν διάταγμα δὲν ἠδύνατο νὰ ἀνακληθῇ ἢ διὰ νόμου. Βεβαίως, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐκδοθῶσι διάφορα βασιλικὰ διατάγματα, συμπληροῦντα τὸ ἓν τὸ ἄλλο, οὐδεμίαν ἀντίῤῥησιν θὰ εἴχομεν. Πλὴν ἐνταῦθα δὲν πρόκειται περὶ συμπληρωτικῶν διαταγμάτων, ἀλλ’ ὡς αὐτὸς οὗτος ἀπροκαλύπτως εἶπεν, ἀνεκάλεσε τὸ ἅπαξ ἐκδοθὲν διάταγμα καὶ τὸ ἀντικατέστησε δι’ ἄλλου· τοῦτο δὲ ἀντίκειται εἰς τὸν νόμον, ὡς πρὸς τὸν καταρτισμὸν τῆς ἐπιτροπῆς. Λοιπὸν πρόκειται περὶ προφανοῦς ἀθετήσεως νόμου, ναὶ ἢ ὄχι; Καὶ ἡ ἀθέτησις αὕτη τοῦ νόμου εἶχε φυσικὴν συνέπειαν ἐνδεχομένην ζημίαν τοῦ Δημοσίου. Διατί; Διότι παρὰ τὸν νόμον συνέστησεν ἐπιτροπὴν πρὸς ἔγκρισιν τῶν διδακτικῶν βιβλίων, παρὰ τὸν νόμον ἡ ἐπιτροπὴ ἐξέδωκε τὴν κρίσιν της, καὶ παρὰ τὸν νόμον ὁ Ὑπουργὸς ἠσπάζετο τὴν κρίσιν ταύτην, ἐπιτρέπων τὴν εἰσαγωγὴν τῶν βιβλίων εἰς τὰ σχολεῖα, ἀπαγορεύων δὲ τὴν εἰσαγωγὴν τῶν ἤδη εἰσηγμένων. Οἱ συγγραφεῖς τῶν ἀποκλεισθέντων βιβλίων ἔχουσι δικαίωμα νὰ προσέλθωσιν εἰς τὸ δικαστήριον καὶ ζητήσωσιν ἀποζημίωσιν ἀπὸ τοῦ Δημοσίου, διότι παρανόμως συνέστη ἡ ἐπιτροπὴ καὶ παρανόμως ἐξεδόθη τὸ δεύτερον διάταγμα καὶ παρανόμως ἐφηρμόσθησαν αἱ διατάξεις τούτου. Δὲν εἶναι αὕτη γνώμη μόνον ἐμοῦ καὶ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κυθήρων συναδέλφου. Ἔγκριτοι νομομαθεῖς ἐγνωμοδότησαν, ὅτι παρανόμως ἀπεκλείσθησαν τὰ πρὶν εἰσηγμένα βιβλία, καὶ ἐξεδόθησαν ἀποφάσεις. Νομίζω ὅτι καὶ ὁ ἄκρῳ δακτύλῳ γευσάμενος τοῦ Συνταγματικοῦ δικαίου γινώσκει, ὅτι δὲν ὑπάρχει μεγαλειτέρα παρανομία ἢ τὸ ἅπαξ ἐκδοθὲν νομοτελεστικὸν διάταγμα νὰ ἀνακληθῇ δι’ ἑτέρου. Ἡ παρανομία εἶναι προφανὴς, καὶ κατέστη ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας ὁ Ὑπουργὸς ἀναπολόγητος. Διὰ τοῦτο δὲν ἔπρεπεν αὐτὸς νὰ θίξῃ πλέον τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἔπρεπε νὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὴν διαβεβαίωσιν, ὅτι τὰς περὶ ὧν ὁ λόγος ἐκθέσεις θὰ σπεύσῃ νὰ δημοσιεύσῃ, ἵνα καταδειχθῇ ἐκ τῆς δημοσιεύσεως ταύτης, ἂν ἐπεδίωξε τὸ συμφέρον τῆς μαθητιώσης νεολαίας, ἢ κατώρθωσε διὰ τῆς ἐξαπίνης συστηθείσης ἐπιτροπῆς, εἰς ἣν ἀνετέθη ἐντὸς 15 ἡμερῶν νὰ κρίνῃ 120 βιβλία, νὰ διαστρεβλώσῃ τὴν διάνοιαν τῆς μαθητιώσης νεολαίας.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως καὶ ἀντικαταστάσεως διατάξεων τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου.

§61Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἄν ἐγκρίνῃ ἡ Βουλή, προτείνω νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς συντάξεως τοῦ κ. Παπαδημητρακοπούλου.

§62ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀπονομῆς συντάξεως εἰς τὸν καθηγητὴν Θεόδωρον Παπαδημητρακόπουλον. (Παρατεθεισῶν τῶν καλπῶν γίνεται μυστικὴ διὰ σφαιριδίων ψηφοφορία, κατὰ τὸ ἄρθρον 62 τοῦ Κανονισμοῦ, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Γ. Μελισσηνοῦ καὶ Χαριλ. Τζανετάκη, ὡς ψηφολεκτῶν, καὶ εἶτα ἡ διαλογή).

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 146. Ἐκ τούτων 122 ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου καὶ 24 κατά. Ἑπομένως ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ μίαν ὥραν. (Γίνεται διακοπὴ ὥρα 7 καὶ 40′ μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 9 μ. μ.)

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως καὶ ἀντικαταστάσεως διατάξεων τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας. Ὁ κ. Κόρπας ἔχει τὸν λόγον.

§66ΚΟΡΠΑΣ. Δὲν θὰ εἰσέλθω, Κύριοι, εἰς τὴν ἐν γένει ἐξέτασιν τοῦ κρατοῦντος στρατολογικοῦ συστήματος, διότι τοῦτο καὶ πολὺν ἀπαιτεῖ χρόνον—καὶ ὑπολείπεται βραχύτατος—καὶ ἐγὼ δὲν ἀρέσκομαι εἰς μακρὰς καὶ μεγάλας παρεκβάσεις. Θέλω μόνον περιορισθῆ εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν οὐσιωδεστέρων διατάξεων τοῦ ἰσχύοντος στρατολογικοῦ νόμου, τὰς ὁποίας τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον μεταῤῥυθμίζει. Ἰδίᾳ ὅμως ἐκ τῶν προτέρων δηλῶ, ὅτι τὴν ἐξέτασιν ταύτην ποιήσομαι ἀνεξαρτήτως παντὸς πολιτικοῦ ἐπηρεασμοῦ, διότι ἀείποτε τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα διεπραγματεύθη ἡ Βουλὴ ὡς καθαρῶς ἐθνικὸν ζήτημα, εὐτυχῶς δὲ τοῦτο πολλάκις ἀπεδείχθη ἐν τῇ Βουλῇ καὶ κατὰ τὴν περίοδον ταύτην καὶ κατὰ τὴν σύνοδον μάλιστα ταύτην, διότι ἡ μὲν πλειονοψηφία, ἢ μᾶλλον ἡ Κυβέρνησις, ἡ ἐκπροσωποῦσα τὴν πλειονοψηφίαν, πολλὰ ὑπέβαλε νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ὁμολογουμένως ἐξ ἀγαθοῦ τοῦ συνειδότος ὑπέβαλε καὶ τὰ ὁποῖα τείνουσιν εἰς τὴν βελτίωσιν τῶν στρατιωτικῶν ἡμῶν πραγμάτων, ὡς ἐπίσης καὶ πολλοὶ τῶν ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως διεπραγματεύθησαν τὰ στρατιωτικὰ καὶ ναυτικὰ ζητήματα, ὁρμώμενοι ἀπὸ τῶν αὐτῶν ἰδεῶν, ὅπως καταρτισθῶσι ταῦτα ὅσον τὸ δυνατὸν τελειότερον, ἵνα ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης ἀποτελεσματικώτερον ἐνεργήσωσι. Θέλω λοιπὸν ἐξετάσει τὰς διατάξεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι κατ’ ἐμὲ εἶναι αἱ μᾶλλον οὐσιώδεις, χωρὶς νὰ θίξω ποσῶς πολλὰς διατάξεις, αἱ ὁποῖαι φαίνονται μὲν καινοφανεῖς, ἀλλ’ αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι ἢ διατάξεις λειτουργοῦσαι ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ἰσχύει ὁ στρατολογικὸς νόμος καὶ λειτουργοῦσαι συνεπείᾳ γνωμοδοτήσεων καὶ ἐγκυκλίων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐν τούτοις καλῶς ἔπραξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, περιλαβὼν καὶ ταύτας ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίῳ. Μία τῶν διατάξεων τοῦ κειμένου στρατολογικοῦ νόμου, ἡ ὁποία τροποποιεῖται, εἶναι ἡ περὶ ἀπαλλαγῶν, τουτέστιν ἡ προβλεπομένη ἀπὸ τὸ ἄρθρον 33. Κατὰ ταύτην ἀπαλλάσσεται, ὡς γνωστὸν, ὁ πρεσβύτερος υἱὸς ζώντων γονέων, ἀπαλλάσσεται δ’ ἐπίσης νῦν ὁ δεύτερος υἱὸς γυναικὸς ἐν χηρείᾳ διατελούσης ἢ πατρὸς ἀνικάνου, ὅταν ὁ πρῶτος ἀποτελῇ ἰδίαν οἰκογένειαν. Τὴν ἀπαλλαγὴν ταύτην περιέλαβε τὸ νέον νομοσχέδιον, καὶ τὴν εὑρίσκω ὀρθοτάτην, θέλω δὲ μετὰ πάσης προθυμίας ψηφίσει ὑπὲρ αὐτῆς. Ἀλλ’ ἐκ τούτου ἀναγκαίως γεννᾶται δυσχέρειά τις, διότι ὁ ἀριθμὸς τῶν οὕτω πως ἀπαλλασσομένων εἶναι ἀρκετός. Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ ἔλθῃ ὡς ἀντιστάθμισμα ἡ κατάργησις ἄλλων ἀπαλλαγῶν, ἧττον σπουδαίων, ἢ μᾶλλον ἡ κατάργησις διατάξεων ἐπαγουσῶν τὴν εἰς βοηθητικὰς ὑπηρεσίας παραπομπήν τινων, οἷα εἶναι ὁ καθορισμὸς τοῦ ἐλαχίστου ἀναστήματος. Τὸ ἐλάχιστον ἀνάστημα ὡρίζετο εἰς 1,56· σήμερον διὰ τοῦ νέου νομοσχεδίου ὁρίζεται εἰς 1,54. Τοῦτο εὑρίσκω ἀναγκαιότατον, διότι ἐν Ἑλλάδι ἔχομεν πολλοὺς χαμηλοῦ ἀναστήματος· κατατάσσονται δ’ οὗτοι ἐν τῷ πεζικῷ, διότι ἐν τῷ πυροβολικῷ δὲν πρέπει νὰ καταταχθῶσι, διότι ἐν Ἑλλάδι ἔχομεν πρὸ πάντων ὀρειβατικὸν πυροβολικὸν, εἰς τὸ ὁποῖον οἱ ἄνδρες, ἵνα δύνανται νὰ ἀναβιβάζωσιν ἐπὶ τῶν ἡμιόνων τὰ πυροβόλα, πρέπει νὰ ἔχωσιν ὑψηλὸν ἀνάστημα—ὄχι βεβαίως ὅπως ὁ κ. Καραπάνος (ἱλαρότης). Ἐπίσης ἡ κατάργησις τῆς ἀπαλλαγῆς τοῦ στενοθώρακος ἦτο ἀναγκαία, διότι ἀτυχῶς μέχρι τοῦδε ἐγένετο κατάχρησις τῆς διατάξεως ταύτης. Πολλοί, μόνον διότι ἦσαν στενοθώρακες, ἀπηλλάσσοντο, ἐνῷ δὲν εἶχον ποσῶς καχεκτικὴν κρᾶσιν. Ἐὰν τῳὄντι ὁ στενοθώραξ ἔχῃ καὶ τὴν κρᾶσιν καχεκτικήν, τότε τὸ Στρατολογικὸν Συμβούλιον, ὁ ἁρμόδιος ἰατρός, θὰ τὸν ἐξαιρέσῃ. Τρίτη εἶναι, νομίζω, ἡ περὶ τῶν δημοδιδασκάλων ὑποχρέωσις. Ἐὰν ἡ ἔκθεσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν βασίζηται ἐπὶ πληροφοριῶν τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργείου, τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ὅτι τουτέστιν ὁ ἀριθμὸς τῶν δημοδιδασκάλων εἶναι ἐπαρκὴς καὶ ὅτι ἑπομένως δὲν θὰ λάβωμεν ἀνάγκην πλέον δημοδιδασκάλων, εἶμαι ὑπὲρ τῆς καταργήσεως τοῦ προνομίου τούτου, διότι πολλοὶ τῶν νέων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἦσαν χρησιμώτατοι εἰς τὴν γεωργίαν καὶ τὴν βιομηχανίαν, ἐπιδίδονται εἰς τὸ διδασκαλικὸν ἐπάγγελμα, μόνον ὅπως τύχωσι τῆς ἀπαλλαγῆς ταύτης. Κατὰ συνέπειαν εἶμαι σφόδρα ὑπὲρ τῆς καταργήσεως τῆς ἀπαλλαγῆς ταύτης. Ἔχομεν εἶτα τὸ ἄρθρον 51, εἰς τὸ ὁποῖον ἀναγράφεται ἡ διάταξις, ὅτι τὸ Στρατολογικὸν Συμβούλιον, προκειμένου περὶ ἀνικανότητος, πρέπει καθ’ ὁμόφωνον γνώμην νὰ προβαίνῃ εἰς τὴν ἀπαλλαγήν. Τὴν ὁμόφωνον ταύτην γνώμην ἀπαιτεῖ τὸ νομοσχέδιον καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν ἐφέσεων, εὑρίσκω δὲ τοῦτο ὀρθόν. Καὶ μέχρι μὲν τοῦ σημείου τούτου εἶμαι καθ’ ὅλα σύμφωνος. Ἔρχεται ὅμως κατόπιν ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 80, ἡ ἐπιτρέπουσα τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν ὑποχρεώσεων, τουτέστιν ὅτι ἐπιτρέπεται ἡ ἀνακατάταξις ἐπὶ ἀπολήψει χρηματικῆς ἀμοιβῆς. Τοῦτο εὑρίσκω ὅλως ἄτοπον καὶ ἐπιβλαβὲς, διότι διὰ τῆς διατάξεως ταύτης ὑπεισέρχεται ἡ ἀντικατάστασις, καταργεῖται δὲ ὁ σκοπὸς τῆς καθολικῆς στρατολογίας· διότι ὁ σκοπὸς τῆς καθολικῆς στρατολογίας δὲν εἶναι μόνον νὰ ὑπάρχῃ μείζων ἀριθμὸς ἐφέδρων, ἀλλ’ εἶναι νὰ ἀναμίξῃ τὸν πλούσιον μετὰ τοῦ πτωχοῦ, τὸν ἀστὸν μετὰ τοῦ χωρικοῦ καὶ τὸν πεπαιδευμένον μετὰ τοῦ ἀπαιδεύτου. Καταργεῖται λοιπὸν ὁ σκοπὸς οὗτος τῆς καθολικῆς στρατολογίας, καὶ διὰ τοῦτο κηρύσσομαι ἐναντίον τῆς διατάξεως ταύτης. Βεβαίως πρὸ τῆς καταργήσεως τῆς ἀντικαταστάσεως ὑπῆρχεν εὐρύτερος κύκλος, διότι ἠδύνατο ὁ θέλων ν’ ἀντικατασταθῇ παρ’ ἄλλου νὰ εὕρῃ ὅπου δήποτε ἤθελε τὸν ἀντικαταστάτην. Σήμερον ἔχει περιωρισμένον κύκλον, διότι πρέπει μεταξὺ τῶν διαθεσίμων νὰ εὕρῃ τὸν ἀντικαταστάτην· οὐχ ἧττον εἶναι πάντοτε ἀντικατάστασις. Μετὰ τοῦτο ἔρχεται τὸ ἄρθρον 100, εἰς τὸ ὁποῖον προστίθεται μία διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν γίνονται δεκτοὶ καὶ ἐθελονταὶ ἡλικίας 18–22 ἐτῶν, εἰς ὅλα τὰ σώματα, πλὴν τῆς χωροφυλακῆς. Καὶ ταύτην εὑρίσκω ἐπίσης ὀρθήν, διότι ὑπάρχουσι νέοι, οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦσι νὰ καταταχθῶσιν εἰς τὸν στρατὸν καὶ οἱ ὁποῖοι, ἀφοῦ ὑπηρετήσωσι τὰ δύο ἔτη, πρὸ τῆς συμπληρώσεως τοῦ 21 ἔτους δύνανται νὰ ἀφεθῶσιν. Ἄλλως τε ὑπάρχουσι καὶ πολλοὶ, οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦσι νὰ ἀκολουθήσωσι τὸ στρατιωτικὸν στάδιον καὶ θέλουσι νὰ ἀρχίσωσιν ἀπὸ τοῦ 18 ἔτους, διὰ νὰ μὴ καταλάβῃ αὐτοὺς τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας, ὅταν φθάσωσιν εἰς ἕνα βαθμὸν μικρόν. Ἑπομένως καὶ τὴν διάταξιν ταύτην εὑρίσκω ὀρθήν. Ἐπίσης, προκειμένου περὶ ὑπαξιωματικῶν, εὑρίσκω ὅτι ἡ πρόνοια, τὴν ὁποίαν λαμβάνει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, εἶναι λαμπρά. Εἶναι ζήτημα, Κύριοι, τὸ τῶν ὑπαξιωματικῶν σπουδαιότατον. Τὸ ζήτημα τῶν ὑπαξιωματικῶν, τῆς διατηρήσεως τουτέστι τῶν ὑπαξιωματικῶν ἐν τῷ στρατεύματι, πάντοτε διεπραγματεύθην εἰς πολλὰς βουλευτικὰς συνόδους, καὶ τὸ διεπραγματεύθην ἐν ἐκτάσει, δὲν ἐπιθυμῶ δὲ νὰ κουράσω τὴν Βουλὴν, ἐπαναλαμβάνων ὅσα τότε εἶπον, ἀλλ’ ἐνθυμοῦμαι ὅμως, ὅτι πάντες ἀνωμολόγησαν, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῶσι μέτρα, καὶ μέτρα γενναῖα, πρὸς διατήρησιν τῶν ὑπαξιωματικῶν ἐν τῷ στρατεύματι, τῶν ὁποίων ὁ ἀριθμὸς ὁσημέραι ἐλαττοῦται, ὅταν μάλιστα βλέπωμεν ὅτι εἰς ἄλλα Κράτη λαμβάνονται μέτρα πολλῷ σπουδαιότερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς λαμβάνομεν· ἔχουσι λ. χ. ἐν Γερμανίᾳ ἓξ προπαρασκευαστικὰς Σχολὰς ὑπαξιωματικῶν, αἱ ὁποῖαι δίδουσι κατ’ ἔτος χιλίους ἑκάστη, δηλ. ἓξ χιλιάδας κατ’ ἔτος· δίδουσι συντάξεις μεγίστας πανταχοῦ, δίδουσι χρηματικὰς ἀμοιβὰς μετὰ τὴν ἀφυπηρέτησιν τῶν ὑπαξιωματικῶν μεγίστας· ἐν Αὐστρίᾳ π. χ. δίδουσι 3½ χιλιάδας, ἐν Ρωσσίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ ἐπίσης.

§67ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Μέχρι τοῦ 50 ἔτους ὑπηρετοῦσιν ἐκεῖ;

§68ΚΟΡΠΑΣ. Δὲν εἶπον ἐγὼ αὐτό. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῶσι μέτρα, καὶ μέτρα γενναῖα, πρὸς διατήρησιν τῶν ὑπαξιωματικῶν, τῶν ὁποίων ὁ ἀριθμὸς ὁσημέραι ἐλαττοῦται, καὶ ὄχι μόνον εἰς τὸν ἡμέτερον στρατὸν, ἀλλ’ εἰς πάντας σχεδὸν τοὺς στρατοὺς ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπαξιωματικῶν μειοῦται, καὶ δι’ αὐτὸ ἔλαβον καὶ λαμβάνουσι πάντοτε τοιαῦτα μέτρα. Μάλιστα, ἂν θέλητε, ἐν Ἰταλίᾳ ὑπάρχει ταμεῖον στρατιωτικόν· τὰ ἀντισηκώματα, τὰ καταβαλλόμενα ὑπὸ τῶν ἑκάστοτε ἀπαλλασσομένων, κατατίθενται εἰς ταμεῖον προεδρευόμενον ἀπὸ ἕνα ὑποστράτηγον καὶ τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖται ἀπὸ δύο γερουσιαστὰς, δύο Βουλευτὰς καὶ δύο ὑποστρατήγους· τοῦτο δὲ ἔχει σκοπὸν νὰ χορηγῇ χρηματικὰς ἀμοιβὰς εἰς τοὺς ὑπαξιωματικοὺς, διὰ νὰ τοὺς διατηρῇ ἐν τῷ στρατεύματι, διότι καὶ ἐκεῖ ἀναγνωρίζουσι τὴν ἔλλειψιν καὶ τὴν ἀνάγκην τῆς διατηρήσεως τῶν παλαιῶν ὑπαξιωματικῶν. Λοιπὸν διὰ τοῦτο καὶ ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τῶν χρηματικῶν ἀμοιβῶν, τῶν χορηγουμένων ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὡς διοικήσας σύνταγμα ἐπὶ πολὺν χρόνον καὶ καταναλώσας τὸν βίον αὐτοῦ ἐν τῷ στρατεύματι, δὲν ἠδύνατο, εἰμὴ νὰ ἀναγνωρίσῃ τὴν ἀνάγκην ταύτην καὶ νὰ ἔλθῃ νὰ δώσῃ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἔδωκε. Τώρα, ὅσον ἀφορᾷ τὸν χρόνον, καὶ ἐγὼ συμφωνῶ μεθ’ ὑμῶν, κύριε συνάδελφε ἐξ Ὕδρας, ὅτι ὁ χρόνος εἶναι πολὺς, διότι βεβαίως ὑπαξιωματικὸς ἄγων ἡλικίαν 50 ἐτῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναι κατάλληλος, ἀφοῦ ὡς ὅριον ἡλικίας τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ ἔχομεν τὸ 50 ἔτος. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἐντελῶς ἄσχετον πρὸς τὸ ἄλλο. Μὲ ἐπρολάβατε, πρὶν ἢ ἐκφέρω τὴν γνώμην μου. Εἶμαι μὲν ὑπὲρ τῶν χρηματικῶν ἀμοιβῶν, διὰ τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον εἶπον, ἀλλὰ δὲν εἶμαι ὑπὲρ τοῦ ὁρίου τούτου, τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 117, οἱ ὑπαξιωματικοὶ λαμβάνουσι 40 λεπτὰ καθ’ ἑκάστην περιπλέον μέχρι συμπληρώσεως δεκαπενταετοῦς ὑπηρεσίας, καὶ κατόπιν λαμβάνουσιν ἄλλα 10 μέχρι συμπληρώσεως τῆς εἰκοσιπενταετίας.

§69ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Δέκα λεπτὰ, αὐξανόμενα ἐτησίως μέχρι δραχμῆς.

§70ΚΟΡΠΑΣ. Ἔστω, ἀδιάφορον· τὸ ὅριον τοῦτο καὶ ἐγὼ τὸ θέλω ἠλαττωμένον, τὸ θέλω μέχρι τοῦ τεσσαρακοστοῦ ἔτους, δι’ ἐκείνους δὲ, οἱ ὁποῖοι ἄγουσι τὸ τεσσαρακοστὸν, μέχρι τῆς συμπληρώσεως τοῦ χρόνου τῆς συντάξεως αὐτῶν. Ἐπίσης εὑρίσκω λίαν δεδικαιολογημένην τὴν διάταξιν, διὰ τῆς ὁποίας ὑποχρεοῦται ὁ πρεσβύτερος υἱὸς ζῶντος πατρὸς νὰ καταθέσῃ, ἀντὶ τῶν ἑκατὸν, ἑκατὸν πεντήκοντα δραχμάς· ἀφοῦ παρέχομεν δικαίωμα ἀπαλλαγῆς εἰς τὸν πρεσβύτερον υἱὸν ζῶντος πατρὸς, ὁ ὁποῖος πατὴρ δύναται νὰ ἦναι καὶ πολὺ νέος, δὲν ἐννοῶ—ἀφοῦ ὑφίσταται ἡ διάταξις καὶ διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐλαττοῦται—διὰ τίνα λόγον τοὐλάχιστον νὰ μὴ πληρώσῃ 150 δραχμὰς, καὶ οὕτω νὰ ἔχωμεν καὶ τὸ χρῆμα. Ἔρχεται, Κύριοι, τελευταία ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 179 § αʹ. Διὰ τῆς διατάξεως ταύτης οἱ καθυστεροῦντες κληρωτοὶ τῶν πρὸ τοῦ ἔτους 1894, συμπεριλαμβανομένου, ἀπογραφῶν, προσερχόμενοι ἢ προσαγόμενοι, ὑποχρεοῦνται νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐν τῷ στρατῷ, ἢ νὰ πληρώσωσι καὶ τὴν θητείαν αὐτῶν καὶ τὴν πρόσθετον ὑπηρεσίαν, τὴν δεκαπεντάμηνον. Ὅσον καὶ ἂν φαίνηται ἡ διάταξις αὕτη εὐχάριστος εἰς τοὺς πολιτευομένους, ὅσον καὶ ἂν φαίνηται εὐεργετικὴ, κατ’ ἐμὲ, εἶναι καταστρεπτικὴ διὰ τὸν στρατόν. Ἀντιπροσωπεύω νήσους. Ἔχω πληθὺν ἐπιστολῶν καὶ ἐξ Αἰγύπτου καὶ ἐκ τῆς Μ. Ἀσίας καὶ ἐκ τῆς Εὐρωπαϊκῆς Τουρκίας, διὰ τῶν ὁποίων μὲ ἱκετεύουσι νὰ ὑψώσω φωνὴν ἐντεῦθεν, ὅπως ψηφισθῇ,— διότι δὲν γνωρίζουσι μάλιστα, ὅτι ὑπεβλήθη τοιοῦτο νομοσχέδιον,—διάταξις, διὰ τῆς ὁποίας νὰ δίδωται εἰς τοὺς καθυστεροῦντας κληρωτοὺς τὸ δικαίωμα νὰ πληρώσωσι τὴν ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν ὀφείλουσι νὰ ὑπηρετήσωσι, τὴν διετῆ, καθὼς καὶ τὴν πρόσθετον. Πάντες, Κύριοι, ἐννοεῖτε, καὶ ἐγὼ, ὡς πολιτευόμενος, ἐννοῶ, ὅτι ἡ κατὰ τῆς διατάξεως ταύτης ὁμιλία μου δύναται νὰ μὲ βλάψῃ πολιτικῶς, διότι μοὶ ἐνθυμίζει μίαν περίστασιν· ὅταν ἄλλοτε ὡμίλησα—καὶ πάντες, ὅσοι διετελέσατε εἰς παλαιὰς Βουλὰς, ἐνθυμεῖσθε ὅτι πάντοτε ὡμίλησα κατὰ τῆς μονοετοῦς θητείας,— ὅταν κατὰ παρελθούσας βουλευτικὰς ἐκλογὰς εἶχον ὁμιλήσει ὑπὲρ τῆς διετοῦς καὶ κατὰ τῆς μονοετοῦς θητείας, μεταβὰς εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου εὗρον τὴν ἀγόρευσίν μου ἐκείνην τοιχοκολλημένην εἰς ὅλα τὰ καφενεῖα, τὰ παντοπωλεῖα, τὰς πλατείας, τὰς ὁδούς· θελήσας δὲ κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς ἐκλογῆς νὰ ὁμιλήσω πρὸς τοὺς συμπολίτας μου, ἤκουσα φωνάς: «ναὶ, ἀλλὰ θέλετε δύο χρόνια τὰ παιδιά μας! (ἱλαρότης). Τοῦτ’ αὐτὸ θέλω πάθει εἰς προσεχῆ ἐκλογὴν· ἀλλ’ ἐν τούτοις ἔχω καθῆκον, ὡς στρατιωτικὸς, νὰ ὁμιλήσω κατὰ τῆς διατάξεως, καὶ νὰ εἴπω, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη δύναται νὰ ἀποβῇ ἐπιβλαβὴς εἰς τὸν στρατόν. Δὲν πρόκειται, Κύριοι, περὶ πεντακοσίων, περὶ χιλίων· πρόκειται περὶ 27 χιλιάδων ἀνδρῶν, τοὺς ὁποίους θὰ ἀφήσωμεν ἐλευθέρους. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι πνεῦμα ταμιευτικὸν, ἴσως φιλάνθρωπον, εὐεργετικὸν, ὡδήγησε τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ νὰ ὑποβάλῃ τοιαύτην διάταξιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ· καὶ εἶναι ἀληθῶς ταμιευτικὸν, ταμιευτικώτατον, διότι ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι, ἐὰν ἀφαιρέσωμεν τοὺς δὶς ἐγγεγραμμένους, τοὺς ἀποβιώσαντας, ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τυχὸν θὰ ἐξαιρεθῶσι, βεβαίως θέλει εἰσπράξει τὸ Δημόσιον 6–8 ἑκατομμύρια ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς διατάξεως ταύτης, ἀλλ’ ἀπέναντι τῆς βλάβης, ἡ ὁποία θὰ γεννηθῇ βεβαίως, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, Κύριοι, ὅτι τοὐλάχιστον οἱ κάτοικοι τῶν νήσων, οἱ εὑρισκόμενοι νῦν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ὑπερβαίνουσιν ὅλους, καὶ αὐτοὺς τοὺς ἐκ τῆς Λακωνίας—διότι καὶ ἐκ τῆς ἐπαρχίας Λακεδαίμονος οὐκ ὀλίγοι ἀποδημοῦσι—οἵτινες νομίζω ὅτι ἔρχονται κατὰ τρίτον λόγον. Ἐκ τῆς καταστάσεως, τὴν ὁποίαν εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ ὑποβάλῃ σήμερον ὁ κ. Ὑπουργὸς, παρετήρησα, ὅτι ἐκ τοῦ νομοῦ Κυκλάδων οἱ καθυστερούμενοι ἀνέρχονται εἰς 5,900 περίπου. Αὐτοὶ λοιπὸν ἔρχονται κατὰ πρῶτον λόγον· κατὰ δεύτερον λόγον ἔρχεται ὁ νομὸς Ἀργολιδοκορινθίας, ἴσως διότι ἔχει καὶ ὁ νομὸς οὗτος τὴν Ὕδραν, Σπέτσας, Κρανίδιον κλπ. Κατὰ τρίτον λόγον ἔρχεται ἡ Λακωνία. Ἑπομένως ἔχω, ὡς βλέπετε, συμφέρον νὰ ψηφισθῇ ἡ διάταξις, ἀλλ’ ὡς στρατιωτικὸς, νομίζω ὅτι δὲν ἤθελον πράξει ἔργον δικαιοσύνης, ὑποστηρίζων μίαν τοιαύτην διάταξιν. Ἐὰν ὅμως ψηφισθῇ,—ὅπερ εἶναι βέβαιον—τότε θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, τοὐλάχιστον νὰ περιλάβῃ διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ περιληφθῶσι καὶ οἱ ἤδη ὑπηρετοῦντες, οἱ πρὸ μικροῦ καταταχθέντες...

§71ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§72ΚΟΡΠΑΣ. Αὐτοὶ μάλιστα ἔδειξαν μείζονα προθυμίαν. Αὐτοὶ προσῆλθον μόνοι, ἵνα ὑπηρετήσωσι, καὶ ὑπηρετοῦσι. Διατὶ πρὸς αὐτοὺς νὰ φανῆτε σκληροὶ, καὶ πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπήκουσαν εἰς τὴν φωνὴν τῆς πατρίδος των, νὰ φανῆτε τόσον ἐπιεικεῖς; Δι’ ἐμὲ εἶναι ἀδιάφορον· σᾶς λέγω ὅτι δὲν θέλω ὑποστηρίξει τὴν διάταξιν ταύτην. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ εἶμαι ὡρισμένως κατὰ τῆς διατάξεως ταύτης.

§73ΜΑΝΕΣΗΣ. Τὸ ἐπρότεινα καὶ τὸ ἀπεδέχθη ὁ κύριος Ὑπουργός.

§74ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Τὸ εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, Κύριοι, δύναται νὰ διαιρεθῇ κυρίως εἰς δύο μέρη· τὸ μὲν πρῶτον περιέχει τὰς ἀπαλλαγὰς, τὸ δὲ δεύτερον τὴν κατάργησιν τοῦ ἄρθρου 179 καὶ τὴν ἀντικατάστασιν διὰ τῶν διατάξεων τῶν ἀναφερομένων ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Δὲν θὰ ἀκολουθήσω τὴν σειρὰν τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος Βουλευτοῦ Κέας, διότι, ὡς παρετήρησα κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, ὁμοφωνία σχεδὸν πλήρης ὑπάρχει ἐπὶ τῶν ἀναγραφομένων ἀπαλλαγῶν εἰς τὸ αʹ μέρος τούτου. Ἐπειδὴ ὅμως τινὲς τῶν κ. κ. Βουλευτῶν κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου ὑπέβαλον τροποποιήσεις τινὰς, ἃς ἔχομεν ὑπ’ ὄψει μας, ὡς ἐκτυπωθείσας πρὸ καιροῦ, θέλω ἀντικρούσει τινὰς τῶν τροποποιήσεων τούτων. Αἱ ἀπαλλαγαὶ, Κύριοι, αἱ ἀναφερόμεναι εἰς τὸ πρῶτον μέρος τοῦ νομοσχεδίου, βάσιν ἔχουσι τὰς κατὰ καιροὺς γνωμοδοτήσεις τοῦ νομικοῦ συμβούλου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, τὰς κατὰ καιροὺς ἀποφάσεις τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις δικάζει κατ’ ἔφεσιν, ὡς γνωρίζετε, τὰς ἐνστάσεις τῶν κληρωτῶν, ὡς ἐπίσης καὶ τὰς ἐγκυκλίους τὰς ἑρμηνευτικὰς, τὰς ὁποίας τὸ Ὑπουργεῖον ἐξέδωκε κατὰ καιροὺς, λαμβάνον ἀφορμὰς ἐξ ἀναφορῶν τῶν στρατολογικῶν γραφείων, ἢ ἐξ ἀναφορῶν τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων, ἐνώπιον τῶν ὁποίων ἐπαρουσιάζοντο κατὰ τὴν κλήρωσιν διάφορα ζητήματα, μὴ καθοριζόμενα παρὰ τοῦ στρατολογικοῦ νόμου. Τὸ ἁρμόδιον τμῆμα λοιπὸν τοῦ Ὑπουργείου, ἔχον ὑπ’ ὄψει πάντα ταῦτα, πολὺ ὀρθῶς θέλει νὰ νομιμοποιήσῃ διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ταῦτα πάντα. Τινὲς ὅμως τῶν κυρίων συναδέλφων, ὡς ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Τριχωνίας, ὑπέβαλον τροποποίησιν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 121 τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου, ὅπως τὸ ἀντισήκωμα τὸ χρηματικὸν, τὸ καταβαλλόμενον κατὰ τὴν κλήρωσιν, ἐξ ἑκατὸν δραχμῶν, αὐτὸ πληρώνηται καὶ μέχρι τῆς 30 Σεπτεμβρίου, δηλαδὴ μέχρι τοῦ τελευταίου ὁρίου τῆς προσελεύσεως τῶν κληρωτῶν. Τὴν τοιαύτην τροποποίησιν θεωρῶ ἀνεφάρμοστον ἐντελῶς, διότι, ὡς γνωρίζετε, ἡ στρατολογικὴ ὑπηρεσία ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν πρὸ 40 ἡμερῶν νὰ προσκαλέσῃ διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως τοὺς κληρωτούς. Ἐὰν λοιπὸν παραδεχθῇ ἡ Βουλὴ τὴν τροποποίησιν ταύτην, ἡ ὑπηρεσία θὰ εὑρεθῇ εἰς τὸ δίλημμα, ἂν πρέπῃ τοὺς ἀπαλλαγέντας καὶ τοὺς μὴ καταβαλόντας τὸ ἀντισήκωμα κατὰ τὴν κλήρωσιν, ἂν πρέπῃ αὐτοὺς νὰ τοὺς συμπεριλάβῃ μεταξὺ τῶν κληρωτῶν τῆς ἀπογραφῆς, ἢ πρέπει νὰ τοὺς θεωρήσῃ ὡς ἀπαλλαγέντας καὶ νὰ προσκαλέσῃ τοὺς κατόπιν αὐτῶν. Θὰ συμβῇ λοιπὸν τοῦτο. Ἐὰν μὲν αὐτοὶ δὲν καταθέσωσι καὶ μέχρι τῆς 30 Σεπτεμβρίου, τοῦ τελευταίου ὁρίου, τί θὰ συμβῇ; Μετὰ τὴν παρέλευσιν τῆς προθεσμίας τῶν 40 ἡμερῶν, τὸ Ὑπουργεῖον πλέον δὲν δύναται κατὰ τὸν νόμον νὰ προσκαλέσῃ ἄλλους, δὲν ἔχει κανὲν δικαίωμα ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ καλέσῃ τοὺς κατόπιν. Ὅσοι λοιπὸν δὲν κατέθεσαν καὶ μέχρι τοῦ τελευταίου ὁρίου, τῆς 30 Σεπτεμβρίου, τὸ ἀντισήκωμα αὐτῶν, δὲν θὰ προσέλθωσιν, ἡ δὲ ὑπηρεσία δὲν δύναται νὰ προσκαλέσῃ τοὺς κατόπιν. Ὡς πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι βεβαίως μέχρι τοῦ τελευταίου ὁρίου, τῆς 30 Σεπτεμβρίου, θὰ καταθέσωσιν, ἔχει καλῶς· ἀλλὰ παρουσιάζεται ἡ δευτέρα περίστασις, καὶ ἂν ἦναι χίλιοι οἱ ἀπαλλαγέντες, λόγου χάριν, δὲν δύναται ἡ ὑπηρεσία νὰ τοὺς ἀναπληρώσῃ δι’ ἄλλων, διὰ τῶν κατόπιν αὐτῶν, διότι κατὰ τὸν νόμον δὲν ἔχει δικαίωμα ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Τὴν τροποποίησιν λοιπὸν ταύτην θεωρῶ ἀνεφάρμοστον, διότι μεγάλα προσκόμματα θὰ φέρῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Ἡ τροποποίησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κυθήρων βουλευτοῦ κ. Στάη φρονῶ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ ἀποδεκτὴ, διότι εἶναι δικαία καὶ ὀρθοτάτη ἡ σκέψις, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηριχθεὶς ὁ κ. Βουλευτὴς Κυθήρων ὑπέβαλε ταύτην. Ὁ κ. Βουλευτὴς Κυθήρων ἐζήτησε διὰ τῆς τροποποιήσεώς του, ὅπως οἱ κατατασσόμενοι καὶ μὴ παρουσιασθέντες κατὰ τὸν χρόνον τῆς κληρώσεως, διαμένοντες δὲ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, μὴ ἦναι ὑπόχρεοι κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς κατατάξεως νὰ προσάγωσι τὰ πιστοποιητικὰ τῆς ἁρμοδίας προξενικῆς ἀρχῆς, τῶν διαμονητηρίων, διότι πολὺ φυσικὸν, ὁ προσερχόμενος, μὴ γνωρίζων τὴν διάταξιν τοῦ νόμου, νὰ μὴ ἐφοδιασθῇ μὲ τοιαῦτα πιστοποιητικά· προσέρχεται ἵνα ἐπιτελέσῃ τὸ καθῆκόν του πρὸς τὴν πατρίδα, δὲν ἐφοδιάζεται δὲ μὲ τὰ πιστοποιητικὰ, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται, παρὰ τῆς προξενικῆς ἀρχῆς. Ὅταν ἔλθῃ καὶ τῷ ζητηθῶσι τοιαῦτα, νὰ δύναται ἐντὸς τοὐλάχιστον μιᾶς τριμηνίας νὰ προσαγάγῃ ταῦτα. Δὲν εὑρίσκω δὲ κανὲν ἄτοπον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ προκύψῃ. Ἐπίσης κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου προὐτάθη ἡ τροποποίησις τῆς σχετικῆς διατάξεως, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς δημοδιδασκάλους καὶ τοὺς ἀδελφοὺς τῶν μαθητῶν τῶν στρατιωτικῶν σχολῶν. Εὑρίσκω, Κύριοι, ὅτι ἡ τροποποίησις αὕτη δὲν εἶναι δικαία, διότι ἀφοῦ διὰ τῶν νέων ἀπαλλαγῶν θέλει ἐλαττωθῆ ἐπαισθητῶς ὁ ἀριθμὸς τῶν κληρωτῶν τῶν ὑποχρέων, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ καὶ ἀντισήκωμα. Λοιπὸν αὐτὰ τὰ δύο ἀντισηκώματα, τῶν δημοδιδασκάλων καὶ τῶν ἀδελφῶν τῶν μαθητῶν τῶν στρατιωτικῶν σχολῶν, λίαν ὀρθῶς τὸ Ὑπουργεῖον τὰ ἀπεδέχθη καὶ δὲν τοὺς ἀπαλλάσσει, διότι οἱ μαθηταὶ τοῦ σχολείου τῶν Εὐελπίδων καὶ οἱ νέοι οἱ προσερχόμενοι διὰ τὸ Ναυτικὸν σχολεῖον προσέρχονται οἰκειοθελῶς, ὑποβάλλονται εἰς ἐξετάσεις, καταβάλλουσιν ἔξοδα, καταβάλλουσι κόπους, διὰ νὰ γείνωσι δεκτοί· δὲν βλέπω λοιπὸν, τίς ὁ λόγος νὰ ὑπάρξῃ ἡ ἀπαλλαγὴ διὰ τοὺς ἀδελφούς των. Ὥστε πολὺ ὀρθῶς τὸ νομοσχέδιον δὲν συμπεριέλαβε μεταξὺ τῶν ἄλλων ἀπαλλαγῶν καὶ τοὺς εἰς τὴν κατηγορίαν ταύτην εὑρισκομένους. Αὐτὰ, Κύριοι, τὰ ὀλίγα εἶχον νὰ εἴπω ὅσον ἀφορᾷ τὸ πρῶτον μέρος τοῦ νομοσχεδίου. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ δεύτερον μέρος τοῦ νομοσχεδίου, ἤτοι τὴν κατάργησιν τοῦ ἄρθρου 179, κηρύσσομαι καὶ ἐγὼ ἐπίσης κατὰ τῆς διατάξεως ταύτης. Ἴσως, Κύριοι, νομίσητε οἱ πλεῖστοι ἐξ ὑμῶν, ὅτι κηρύσσομαι κατὰ τῆς διατάξεως ταύτης, ἐκ πνεύματος στρατιωτικοῦ. Ὁμολογῶ ὅτι δὲν εἶναι τοῦτο. Ὁμολογῶ ὅτι προσβλέπω μακρύτερα. Πολὺ ὑποπτεύω, Κύριοι, ὅτι, ἂν σήμερον δι’ ἑνὸς νομοθετήματος ἀπαλλάξωμεν τοὺς ἀνυποτάκτους τῆς ὑποχρεώσεως τοῦ νὰ ὑπηρετήσωσι προσωπικῶς, μετὰ δέκα ἔτη, ἢ μετὰ ὀκτώ, ἢ μετὰ πέντε ἔτη, μία ἄλλη Βουλή, μία ἄλλη Κυβέρνησις τὸ αὐτὸ θὰ πράξῃ. Κατ’ αὐτὸν δὲ τὸν τρόπον εἰσάγομεν τὸ πνεῦμα τῆς ἀνυποταξίας εἰς τὸ στράτευμα, δίδομεν νὰ πιστεύσωσιν οἱ κληρωτοί, ὅτι δύνανται ἀτιμωρητεί, πληρόνοντες, νὰ ἐξαγοράσωσι τὸν ἱερὸν φόρον τοῦ αἵματος. Ἀλλὰ, Κύριοι, εὑρίσκω τὴν διάταξιν ταύτην ὅλως ἄδικον, διὰ δύο λόγους· τὴν εὑρίσκω ἄδικον, τὸ μὲν διότι ὅλοι οἱ καθυστεροῦντες κληρωτοί, οἱ εὑρισκόμενοι εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ μὴ προσελθόντες, ὅλοι αὐτοί, βεβαίως θὰ ἦναι τολμηρὸν νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι ἐπλούτισαν ἔξω, καὶ ὅτι ὅλοι αὐτοί, πλούσιοι ὄντες, δύνανται νὰ πληρώσωσι τὰς χιλίας δραχμάς. Πολλοὶ τούτων εἶναι ὑπηρέται εἰς καφενεῖα καὶ καταστήματα, καὶ ἄν τινες ἐξ αὐτῶν, ἴσως καὶ οἱ πλεῖστοι, θὰ ἦναι εἰς θέσιν νὰ πληρώσουν τὰς 900 ἢ 1000 δραχμὰς, ἀλλὰ καὶ μέγα μέρος ἐξ αὐτῶν δὲν θὰ ἦναι εἰς θέσιν νὰ τὰς πληρώσουν. Ὥστε, ὡς βλέπετε, δημιουργεῖται μία ἀνισότης· καὶ οἱ μὲν θὰ φυγοδικοῦν πάντοτε, καὶ δὲν θὰ δύνανται νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν πατρίδα των, οἱ δὲ εὔποροι, οἱ πλουτίσαντες ἔξω, αὐτοὶ θὰ ἔλθουν νὰ πληρώσουν τὰς χιλίας δραχμὰς, καὶ θὰ ἀπαλλαγῶσιν. Ὥστε βλέπετε ἀμέσως μίαν διαφορὰν καὶ ἀνισότητα εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς διατάξεως ταύτης. Ἡ δευτέρα ἀνισότης, Κύριοι, εἶναι ὅτι θέλομεν διὰ τῆς διατάξεως ταύτης νὰ παρατείνωμεν τὸ εὐεργέτημα μέχρι τοῦ 1894· ἐνῷ οἱ κληρωτοὶ τοῦ 1894, οἱ προσελθόντες δηλ. εἰς τὴν φωνὴν τῆς πατρίδος, ὑπηρετοῦσιν ἤδη, καὶ θὰ ὑπηρετήσωσι μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου τοῦ 1896, οἱ ἀνυπότακτοι ἀπαλλάσσονται. Θὰ μοὶ εἴπητε ἴσως, ὅτι: «ἂς ἀπαλλαχθῶσι καὶ αὐτοί, ἀφοῦ τὸ νομοσχέδιον ἀναφέρει διὰ τοὺς καθυστερουμένους τοῦ 1894, ἂς πληρώσουν καὶ αὐτοί, διὰ νὰ ἀπαλλαχθῶσιν.» Ἀλλὰ τότε, σᾶς ἐρωτῶ, ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ θὰ ἦναι ἐκείνη, ἡ ὁποία διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ὡρίσθη, ὅταν οἱ κληρωτοί, οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ὑπηρετήσωσι μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου 1896, ἀπέλθωσιν εἰς τὰς ἑστίας των; Κύριοι, ἐπιμένω ὑποστηρίζων ὅτι πρέπει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ συγκατατεθῇ εἰς τὴν διαγραφὴν τῆς διατάξεως ταύτης, δηλ. τῆς καταργήσεως τοῦ ἄρθρου 179. Προτιμότερον εἶναι νὰ μὴ εἰσπράξωμεν τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀναβιβάζουν εἰς ἑπτὰ καὶ ὀκτὼ ἑκατομμύρια, παρὰ διὰ τῆς ἀποφάσεώς μας νὰ ἐπικυρώσωμεν καὶ ἐγκρίνωμεν, οὕτως εἰπεῖν, τὴν διαγωγὴν ἐκείνων τῶν ὑπηκόων Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι δὲν προσῆλθον εἰς τὴν φωνὴν τῆς πατρίδος νὰ ὑπηρετήσωσιν. Ἐπικαλοῦμαι τὸν πατριωτισμόν σας, κάμνω ἔκκλησιν εἰς τὰ πατριωτικὰ αἰσθήματα τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου, ὅστις ἐνθέρμως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὑπεστήριξε τὴν κατάργησιν τοῦ ἄρθρου 179, λυποῦμαι δὲ, διότι ὁ ἀξιότιμος Βουλευτής, ὅστις πλειότερον ἴσως πολλῶν ἐξ ὑμῶν καταγίνεται εἰς τὰ στρατιωτικὰ μετὰ ζέσεως καὶ ζήλου, λυποῦμαι, λέγω, διότι αὐτὸς πρῶτος ὑπεστήριξε τὴν διάταξιν ταύτην, καὶ τὴν ὑπεστήριξε προβάλλων μέσον ποταπὸν, προβάλλων τὸ χρῆμα, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὡς εἶπεν, ὅτι θὰ εἰσπράξωμεν ἑκατομμύρια.

§75ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μεταξὺ τῶν ἄλλων λόγων ἀνέφερα καὶ αὐτόν.

§76ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἀλλὰ, Κύριοι, ὑπάρχει καὶ ἕτερος λόγος ἰσχυρότατος, χάριν τοῦ ὁποίου θὰ ἐπιμείνω, καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν διάταξιν αὐτὴν τοῦ νομοσχεδίου· ὁ λόγος εἶναι ὁ ἑξῆς. Ὅλοι οἱ ἀνυπότακτοι ὑπάγονται εἰς τὸν νόμον περὶ ἐφεδρείας· πῶς θὰ προσέλθωσιν ἐν καιρῷ ἐπιστρατεύσεως 20,000 ἄνθρωποι ἐντελῶς ἀγύμναστοι; Οὗτοι εἰς οὐδὲν ἄλλο θὰ χρησιμεύσωσι, παρὰ νὰ φέρωσι τὴν σύγχυσιν εἰς τὸ στράτευμα, ἐκτὸς ἐὰν διὰ τῆς τροποποιήσεως αὐτῆς, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ φέρωμεν, τοὺς ἀπαλλάξωμεν καὶ τῆς ὑποχρεώσεως ταύτης, τοῦ νὰ ὑπηρετήσωσιν ὡς ἔφεδροι. Ἄν, Κύριοι, οἱ λόγοι καὶ αἱ παραστάσεις μου πρὸς τὴν Βουλὴν δὲν εἰσακουσθῶσι, θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἰδίως, ὅπως τεθῇ ὡς ὅριον τὸ ἔτος 1890. Μὴ θέλωμεν νὰ φθάσωμεν καὶ εἰς τὰ πρόθυρα τῆς ἐνεστώσης ἀπογραφῆς. Δι’ ὅλους τοὺς λόγους τούτους κηρύσσομαι μόνον ὑπὲρ τοῦ πρώτου μέρους τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἔχει, συνιστῶν ὑμῖν νὰ μὴ φέρωμεν καμμίαν ἀλλοίωσιν εἰς αὐτὸ, διότι αἱ διατάξεις εἶναι ἀληλλένδετοι, πιθανὸν δὲ μία τροποποίησις νὰ ἦναι ὀρθὴ καθ’ ἑαυτὴν, ἀλλὰ νὰ ἀντιστρατεύηται πρὸς ἄλλας διατάξεις τοῦ στρατολογικοῦ νόμου· ἃς ἀφήσωμεν δὲ τὴν ὑπηρεσίαν νὰ ἐργασθῇ, καὶ ἂν ὑπάρξῃ ἀνάγκη εἰς τὸ μέλλον, θὰ συμπληρωθῇ πᾶν παρουσιασθησόμενον κενόν.

§77ΚΟΥΛΟΥΡΗΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, παρηκολούθησα τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, δι’ οὗ προτείνονται τροποποιήσεις διατάξεών τινων τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, καὶ κατὰ τὴν πρώτην αὐτοῦ ἀνάγνωσιν καὶ κατὰ τὴν τελευταίαν, τὴν γιγνομένην τὴν ἑσπέραν ταύτην. Πολλοὶ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, ὧν ἡ πολυμάθεια καὶ ἡ πεῖρα δὲν δύναται νὰ τεθῇ ὑπὸ ἀμφισβήτησιν, ἠγόρευσαν λίαν εὐφραδῶς κατὰ τοῦ νομοσχεδίου. Ἡ ἀγόρευσις αὐτῶν, ὡς ἀντελήφθην, περιεστράφη καὶ εἰς γενικὰς γνώμας περὶ τοῦ στρατολογικοῦ νόμου καθόλου καὶ περὶ τῶν διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου προτεινομένων τροποποιήσεων διατάξεών τινων αὐτοῦ. Διαφωνῶ πρός τινας τῶν γνωμῶν τούτων τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, ἡ δὲ διαφωνία μου αὕτη μοὶ ἐπιβάλλει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ διὰ νὰ δηλώσω οἵαν ἔχω γνώμην ἐπὶ τῆς συντάξεως ἐν γένει στρατολογικοῦ νόμου διὰ τὸ ἡμέτερον ἔθνος, καὶ ὅπως δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου, ἣν θέλω δώσει ὑπὲρ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου. Κύριοι Βουλευταὶ, ἡ στρατολογία, καὶ μάλιστα ἡ καθολικὴ, ἡ ἀφαιροῦσα κατ’ ἔτος ἐκ τῶν κόλπων τῆς κοινωνίας τὸν ἀκμαιότερον πληθυσμὸν, τὸν συμπληρώσαντα τὴν στρατεύσιμον ἡλικίαν, εἶναι φόρος, καὶ φόρος οὐχὶ μόνον, ὡς λέγεται, τοῦ αἵματος, ἀλλὰ πραγματικὸς, ἀληθὴς φόρος, καὶ μάλιστα ἐκ τῶν μᾶλλον ἐπαχθῶν. Φορολογοῦντες, οὐδὲν ἕτερον πράττομεν ἢ λαμβάνομεν μέρος τοῦ εἰσοδήματος, μέρος δηλονότι τοῦ προϊόντος τῆς ἐργασίας τοῦ πολίτου, στρατολογοῦντες δὲ, λαμβάνομεν ὁλόκληρον τὸ κεφάλαιον· καὶ τί ἄλλο εἶναι ἡ μείωσις τῶν ἐργατικῶν χειρῶν, τοῦ ἐργατικοῦ πληθυσμοῦ, ἢ φορολογία αὐτοῦ τοῦ κεφαλαίου; Στρατολογοῦντες, λέγω, οὐ μόνον μειοῦμεν τὸ παραγωγικὸν κεφάλαιον τῆς χώρας διὰ τῆς μειώσεως τοῦ ἐργατικοῦ πληθυσμοῦ, ἀλλὰ αὐξάνομεν καὶ τὰς δαπάνας τοῦ δημοσίου ταμείου πρὸς τὴν συντήρησιν τῶν στρατολογηθέντων· αὐξανομένων δὲ τῶν δαπανῶν τοῦ δημοσίου ταμείου, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ βαρύνωμεν τὴν χώραν δι’ αὐξήσεως τῆς φορολογικῆς κλίμακος. Δικαίως ὅθεν ἡ στρατολογία ἐκρίθη ἁπανταχοῦ καὶ πάντοτε ὡς μία τῶν μᾶλλον καταθλιπτικῶν, τῶν μᾶλλον κουραζουσῶν τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τῆς χώρας φορολογιῶν· καὶ ἐὰν ἑπομένως ἡ ἀλήθεια αὕτη ἐπιβάλλῃ εἰς πάντα τὰ ἔθνη, καὶ εἰς τὰ μᾶλλον εὐποροῦντα, νὰ συζητῶσι μετ’ ἐξόχου σοβαρότητος τὸ ζήτημα τοῦτο, πολλῷ μᾶλλον εἰς τὰ ἄπορα, τὰ στερούμενα πλουσίων πόρων, ὡς ἡ ἡμετέρα πατρὶς, τὸ ζήτημα τοῦτο ὀφείλει νὰ κατέχῃ ὁλόκληρον τὸν νοῦν τῶν ἰθυνόντων τὴν τύχην καὶ τὸ μέλλον αὐτῶν. Ἡ Ἑλλὰς μόλις ἤδη ἀνῆλθε τὴν πρώτην βαθμίδα τῆς ὑλικῆς ἀποκαταστάσεως, συνεπῶς ὀφείλει μετὰ πολλῆς περισκέψεως νὰ προβαίνῃ εἰς τὰς φορολογίας ἐκείνας, αἵτινες δύνανται νὰ ἀπειλήσωσι τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τῆς χώρας, καὶ ἀνακόψωσιν οὕτω τὴν πορείαν αὐτῆς ἐν τῇ ὁδῷ τῆς ἀποκαταστάσεως. Ἀλλ’ οὐχὶ μόνος ὁ λόγος οὗτος, ἀλλὰ καὶ ἕτεροι, ἐπίσης σπουδαῖοι, πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει, καθ’ ὃν χρόνον καλούμεθα νὰ σκεφθῶμεν περὶ στρατολογικοῦ νόμου διὰ τὴν ἡμετέραν χώραν. Μὴ λησμονῶμεν ὅτι μέγα μέρος τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ ἐλευθέρου Ἑλληνικοῦ Βασιλείου οἰκεῖ τὰς μεσημβρινὰς ξηρὰς ἀκτὰς τῆς Πελοποννήσου, τὰ ἄγονα ὄρη τῆς Στερεᾶς Ἑλλάδος καὶ τὰς βραχώδεις νήσους τοῦ Αἰγαίου. Οἱ πληθυσμοὶ οὗτοι, ἀδυνατοῦντες νὰ πορισθῶσι τὰ τοῦ βίου ἐν τῇ γενετείρᾳ γῇ, ἀποχωρίζονται τῆς πατρίδος καὶ τῶν συγγενῶν των μετ’ ἄλγους ψυχικοῦ, τρεπόμενοι πρὸς ἄλλας χώρας, ὅπως πορίσωσι τὸν ἄρτον εἰς πεινῶντας γονεῖς. Οἱ πληθυσμοὶ οὗτοι ἀποχωρίζονται τῆς πατρίδος, ὁδηγούμενοι ὑπὸ τοῦ ἐνστίκτου τῆς αὐτοσυντηρήσεως, μακρὰν δὲ τῆς πατρίδος ζῶντες, καὶ παλαίοντες ὑπὲρ τοῦ βίου, οὐχὶ σπανίως ἀδυνατοῦσι, παρὰ τὴν θέλησίν των, νὰ σπεύσωσιν εἰς τὴν προσωπικὴν ὑπηρεσίαν τῆς πατρίδος, ἥτις καλεῖ αὐτοὺς, πρὶν ἢ σχηματίσωσι τὸν πυρῆνα τῆς ὑλικῆς ἀποκαταστάσεώς των· καὶ ἰδοὺ κατ’ ἔτος ἀθροίζεται ἀριθμὸς ἀπόντων ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, ἀπόντων ὅμως οὐχὶ ἀπὸ σκοποῦ, οὐχὶ ἐκ προαιρέσεως δολίας, ἀλλ’ ἐκ τῆς σκληρᾶς ἀνάγκης, ἐκ τοῦ ἐνστίκτου, ὡς εἶπον, τῆς αὐτοσυντηρήσεως. Ἡ Πολιτεία νομίζω ὅτι ὀφείλει τὰς εἰδικὰς ταύτας περιστάσεις νὰ ἐξετάσῃ ἐν τῷ βάθει τῆς πραγματικότητος, καὶ ἐν τῇ ἐρεύνη ταύτῃ νὰ δυνηθῇ νὰ ἐξεύρῃ τρόπον συνδυάζοντα τὰς διατάξεις τῆς καθολικῆς στρατολογίας πρὸς τὰς ἀνάγκας καὶ τὰς περιστάσεις τοῦ βίου τοῦ πληθυσμοῦ τούτου τῆς χώρας. Ἡ μελέτη τοῦ ζητήματος τούτου, ἡ ἀληθὴς ἐκτίμησις ὅλων τούτων τῶν κοινωνικῶν περιστάσεων, ἀνήκει πρὸ παντὸς εἰς τοὺς λειτουργοὺς ἐκείνους τῆς Πολιτείας, οἵτινες ὡς ἐκ τῶν καθηκόντων των εἰσὶν οἱ ἁρμοδιώτεροι νὰ κατέχωσι πάντα ἐκεῖνα τὰ στοιχεῖα, ἅτινα ὀφείλουσι νὰ ὁδηγῶσι τοὺς εἰσηγομένους νόμου στρατολογικοῦ διὰ τὴν ἡμετέραν χώραν· κατ’ ἐμὴν γνώμην, εἰς τοὺς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοὺς πρὸ παντὸς ἄλλου προσήκει ἡ τοιαύτη ἐργασία, καθόσον ὁ μὲν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς γινώσκει κάλλιον παντὸς ἑτέρου ἐν τίνι μέτρῳ, μὴ ἀπειλοῦντι τὴν ἐκ βάθρων διατάραξιν τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας πραγμάτων, νὰ ῥυθμίσῃ τὴν βαρεῖαν μὲν, ὡς ἔλεγον, πλὴν ἱερὰν ταύτην φορολογικὴν ὑποχρέωσιν τῆς χώρας πρὸς τὴν Πολιτείαν, ὁ δὲ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς ἐπίσταται ἐπίσης ἁπάσας τὰς κοινωνικὰς ἀνάγκας καὶ περιστάσεις τοῦ βίου, αἵτινες παρακολουθοῦσι ἐνίους τῶν κατοίκων τῆς χώρας. Οἱ δύο λοιπὸν οὗτοι λειτουργοὶ τῆς Πολιτείας εἰσὶν οἱ μάλιστα κατάλληλοι νὰ ὁρίσωσι τὰς διατάξεις, καθ’ ἃς δέον νὰ διέπωνται τὰ τῆς στρατολογίας· ἀλλαχοῦ, εἰς ἔθνη εὐποροῦντα, εἰς ἔθνη πλούσια, εἰς ἔθνη ἔχοντα πόρους πλούτου καὶ οἰκονομικῶς θάλλοντα, βεβαίως ἐκεῖ αἱ διατάξεις τοῦ στρατολογικοῦ νόμου ῥυθμίζονται καὶ πρέπει νὰ ῥυθμίζωνται πρὸ παντὸς κατὰ τὰς ὑποδείξεις καὶ τὰ πορίσματα τῆς στρατιωτικῆς ἐπιστήμης· ἡ δὲ στρατιωτικὴ ἐπιστήμη ἐξαντικειμενοῦται κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ. Εἰς τὰ εὐποροῦντα, λέγω, ἔθνη καταβάλλεται πᾶσα προσπάθεια, ὅπως αἱ διατάξεις τοῦ στρατολογικοῦ νόμου προσαρμόζωνται πρὸς ἐκείνας τοῦ ὀργανισμοῦ, ὁπότε ὁ στρατὸς παρουσιάζεται ἐν πλήρει τελειότητι· εἰς ἔθνη τοιαῦτα ἡ γνώμη τῶν ἀντιπροσωπευόντων τὴν στρατιωτικὴν ἐπιστήμην καὶ κατὰ τὴν σύνταξιν καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν νόμου στρατολογικοῦ ἔχει ὁλόκληρον τὸ κῦρος, κυριαρχεῖ, ἀλλὰ εἰς ἔθνη μὴ εὐποροῦντα, εἰς ἔθνη εὑρισκόμενα ἐν τῇ ὁδῷ τῆς ἀποκαταστάσεως, ὡς τὸ ἡμέτερον, ἡ διακανόνισις τοῦ τρόπου τῆς στρατολογίας ἀνήκει μᾶλλον εἰς τοὺς μελετῶντας καὶ κατὰ βάθος ἐπισταμένους τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τῆς χώρας, ὡς ἐπίσης καὶ πάσας τὰς κοινωνικὰς περιστάσεις καὶ σχέσεις, ὑφ’ ἃς διατελοῦσιν οἱ διάφοροι πληθυσμοὶ αὐτῆς. Ἐὰν εἰς ἔθνη τοιαῦτα τὰ τῆς στρατολογίας ἐῤῥυθμίζοντο καθ’ ὃν τρόπον κανονίζονται ταῦτα παρὰ τοῖς εὐποροῦσι, βεβαιότατα καὶ τὰ ἴδια ὡς ἐπίσης καὶ τὰ δημόσια οἰκονομικὰ ἤθελον σπουδαίως διαταραχθῆ, καὶ κοινωνικὴν ἀποσύνθεσιν ἤθελον ἀπειλήσει. Ἰδοὺ ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον καὶ ὁ παρ’ ἡμῖν τὸ πρῶτον εἰσαχθεὶς στρατολογικὸς νόμος κατὰ τὸ 1880, ὁ καθορίζων τὴν καθολικὴν στρατολογίαν, ὑπέστη καὶ ὑφίσταται καθ’ ἑκάστην σχεδὸν Βουλευτικὴν σύνοδον τροποποιήσεις. Ὁ νόμος ἐκεῖνος ἦτο μετάφρασις ἀκριβὴς τοῦ στρατολογικοῦ νόμου τῆς Γαλλίας, ἔθνους πλουσίου· ἑπόμενον ἦτο αἱ διατάξεις αὐτοῦ, ἐφαρμοζόμεναι παρ’ ἡμῖν, νὰ μὴ δύνανται νὰ λειτουργήσωσιν· ἡ δύναμις τῶν πραγμάτων ἐπέβαλλε τὰς κατόπιν μεταῤῥυθμίσεις, ὡς καὶ τὴν παροῦσαν, περὶ ἧς τὴν ἑσπέραν ταύτην συζητοῦμεν τὸ τρίτον· αἱ δὲ μεταῤῥυθμίσεις αὗται, γιγνόμεναι μικρὸν καὶ κατ’ ὀλίγον, εἰς οὐδὲν ἕτερον τείνουσιν ἢ εἰς τὸ νὰ συγκροτήσωσι τὸν στρατολογικὸν νόμον τῆς πατρίδος ἡμῶν ἀνάλογον καὶ προσαρμοστέον πρὸς τὰς ἀνάγκας καὶ τὰς περιστάσεις τῶν κατοίκων τῆς χώρας. Οὐχὶ λοιπὸν τὰ ἀξιώματα καὶ τὰ πορίσματα τῆς στρατιωτικῆς ἐπιστήμης παρὰ τοῖς ἀπόροις τῶν ἐθνῶν καλοῦνται ὅπως ῥυθμίσωσι τὰ τῆς στρατολογίας. Λυπηρὸν τοῦτο, ἀλλὰ ἀναπόφευκτον. Ἐὰν θελήσωμεν νὰ παρίδωμεν τοὺς ὅρους τούτους, ὧν ἐμνημόνευσα πρὸ μικροῦ, καὶ ἐπιμείνωμεν στρατολογοῦντες καθ’ ὃν τρόπον τὰ εὐποροῦντα τῶν Κρατῶν, ἴσως κατασταθῶμεν εἰς ἐντελῆ ἀδυναμίαν κατὰ τὸ μέλλον πρὸς στρατιωτικὴν σύνταξιν τῆς χώρας. Ἐν τῇ ἡμετέρᾳ πατρίδι ἡ στρατιωτικὴ ἐπιστήμη ἔχει καθῆκον, ὀφείλει νὰ μελετήσῃ ἐπισταμένως, κατὰ τίνα τρόπον θὰ δυνηθῇ νὰ προσαρμόσῃ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ πρὸς τὸν στρατολογικὸν νόμον, ὅπως διὰ τῶν διατάξεων τῶν προσωπικῶν τοῦ ὀργανισμοῦ καὶ πρὸ παντὸς διὰ τῆς τελειοτέρας μορφώσεως τῶν στελεχῶν τοῦ στρατοῦ μειωθῶσιν αἱ ἀτέλειαι τῆς στρατολογίας. Κατὰ ταῦτα ἔχομεν τὸ πόρισμα, ὅτι παρὰ μὲν τοῖς πλουσίοις τῶν Κρατῶν ὁ στρατολογικὸς νόμος πρέπει νὰ προσαρμόζηται πρὸς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, παρὰ δὲ τοῖς ἀπόροις ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ πρὸς τὸν στρατολογικὸν νόμον. Ἡ διαφωνία πρὸς τὰς γνώμας τινῶν τῶν προλαλησάντων ἐν τούτῳ ἰδίως ἔγκειται. Ὡς ἠδυνήθην νὰ ἀντιληφθῶ, ἂν ὄχι πάντες, τοὐλάχιστον οἱ πλείονες φρονοῦσιν, ὅτι ὁ στρατολογικὸς νόμος εἶναι ἔργον καθαρῶς στρατιωτικόν, εἶναι ὑπόθεσις, ἥτις ἀποκλειστικῶς πρέπει νὰ ἀπασχολῇ τοὺς περὶ τὰ στρατιωτικὰ ἀσχολουμένους, τοὺς περὶ τὰ στρατιωτικὰ ἐντριβεῖς, ἐν ἄλλοις λόγοις ἡ στρατιωτικὴ ἐπιστήμη πρέπει νὰ ὁδηγῇ πάντοτε καὶ ἀπανταχοῦ τὸν εἰσηγούμενον στρατολογικοῦ νόμου. Ἐὰν τὸ πρᾶγμα εἶχεν οὕτω, ὄντως τὰ μέχρι τοῦδε λεχθέντα εἰσὶ λογικὰ καὶ μὴ ἀμφισβητήσιμα. Ἀλλ’ ὡς πρὸ μικροῦ ἔλεγον, ἡ θεωρία αὕτη μόνον εἰς τὰ εὐποροῦντα τῶν Κρατῶν εἶναι ἐφαρμοστέα. Ἀλλ’ οὐ μόνον οἱ συλλογισμοί, οὓς πρὸ μικροῦ ἐξέθεσα ὑμῖν, κατέστησαν δυσχερῆ τὴν παρ’ ἡμῖν ἐφαρμογὴν τῆς καθολικῆς στρατολογίας, καθ’ ἃ ὡρίζετο αὕτη ὑπὸ τοῦ νόμου τοῦ 1880, ὅστις, ὡς ἔλεγον, ἦτο πιστὴ μετάφρασις τοῦ Γαλλικοῦ νόμου, ἀλλὰ καὶ ἄλλα τινὰ, δευτερευούσης μὲν ἀξίας, ἀλλὰ οὐχὶ ἄνευ σπουδαιότητος. Πρὸ τοῦ 1880 εἴχομεν τὴν ἀντικατάστασιν· εἴχομεν δηλονότι τοὺς ἐπαγγελματίας ἐν τῷ στρατῷ· εἴχομεν τάξιν ἀνθρώπων εἰδικὴν πρὸς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν στρατιωτικῶν ὑποχρεώσεων τῶν κατ’ ἔτος καλουμένων ὑποχρέων. Ἀποτόμως μετέστημεν ἀπὸ τοῦ ἑνὸς συστήματος εἰς τὸ ἕτερον· κατηργήσαμεν τὴν ἀντικατάστασιν, χωρὶς νὰ σκεφθῶμεν περὶ προπαρασκευῆς οὐδεμιᾶς, ἣν ἀπῄτει ἡ ἐν τῷ στρατῷ εἴσοδος τῶν τέκνων πάσης κοινωνικῆς ἀποχρώσεως, καὶ ἐν ἐποχῇ μάλιστα, καθ’ ἣν ἦτο ἐντελῶς παρημελημένη πᾶσα σωματικὴ ἄσκησις τῶν νέων τῶν ἀστικῶν τάξεων. Ἐκαλέσαμεν τοὺς νέους καὶ τῶν εὐπορουσῶν τάξεων, καὶ ἠξιώσαμεν, ὅπως καὶ οὗτοι βιῶσιν ἐν τῷ στρατῷ καθ’ ὃν τρόπον καὶ οἱ πρὸ τοῦ νόμου ἐπαγγελματίαι, οἱ ἀντικαταστάται. Οὕτω λοιπὸν πρὸ τῆς κατασκευῆς στρατώνων, νοσοκομείων, πρὸ τοῦ κανονισμοῦ τοῦ τρόπου τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τῆς ὥρας τῆς κλήσεως αὐτῶν εἰς τὰς τάξεις, πρὸ πάσης προπαρασκευῆς, ἐφηρμόσαμεν τὸν στρατολογικὸν νόμον τῆς καθολικῆς στρατολογίας, καὶ ἡ τοιαύτη ἐφαρμογὴ ἐπήνεγκε τὴν καταστρατήγησιν αὐτοῦ. Παντοῖαι προσπάθειαι κατεβλήθησαν, οὐδὲν μέσον παρελείφθη, τὸ ὁποῖον δὲν ἐτέθη εἰς ἐνέργειαν, ὅπως οἱ νέοι, οἱ ἐξ εὐπόρων οἰκογενειῶν ὁρμώμενοι, ἀπομακρυνθῶσι τοῦ ἐν τῷ στρατῶνι βίου, καὶ εἴχομεν μέχρι τῆς σήμερον τὸ θέαμα τῆς καταπλημμυρήσεως τῶν στρατιωτικῶν γραφείων παρ’ ὅλων τούτων τῶν κοινωνικῶν στοιχείων. Ἀπομακρύνοντες ἀποτόμως ἐκ τῆς ἑστίας του τὸν ἀκμαιότερον πληθυσμὸν τῆς χώρας, καὶ χωρίζοντες τοῦτον τοῦ συνήθους βίου, βεβαίως γινόμεθα πρόξενοι δυσαρέστων καὶ παρέχομεν ἀπείρους συγκινήσεις εἰς τοὺς νέους ἐκείνους, οἵτινες πρῶτον ἤδη ὑφίστανται τὸ αἴσθημα τῆς νοσταλγίας καὶ τῆς ἀποτόμου ἀλλαγῆς τῶν συνήθων συνθηκῶν τοῦ βίου· ὀφείλομεν ἑπομένως νὰ μειώσωμεν τὰ συναισθήματα ταῦτα διὰ τῆς διαῤῥυθμίσεως τοῦ νέου βίου ἐν τῷ στρατῷ οὕτως, ὥστε εἰς τὰ ἐκ τῆς μεταβολῆς τῶν ὅρων τοῦ προτέρου βίου αὐτῶν νὰ μὴ προστίθενται καὶ βάσανοι, τέλεον ἀπογοητεύουσαι. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ στρατιώτης δύναται ἐπὶ βραχὺ ἐνίοτε χρονικὸν διάστημα νὰ στερηθῇ πάσης ἀνέσεως, νὰ ταλαιπωρηθῇ· τοιαύτη εἶναι ἡ ἀποστολὴ αὐτοῦ ἐν καιρῷ ἐκτελέσεως τῶν καθηκόντων αὐτοῦ εἴτε πρὸ τοῦ ἐχθροῦ, εἴτε ἐν περιστάσεσιν ἐσωτερικῆς τῆς χώρας ἀνάγκης· ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον εἶναι παροδικὸν, τὸ παροδικὸν τοῦτο δὲν πρέπει νὰ νομισθῇ ὡς κανὼν, ὅπως καθ’ ὅλην τὴν θητείαν αὐτοῦ πρέπει νὰ ὑφίσταται ὅσα ἐν στιγμαῖς μόνον ἀναποδράστου ἀνάγκης τῷ ἐπιβάλλονται. Τὰς δυσχερείας ταύτας τοῦ καθ’ ὑμᾶς στρατιωτικοῦ βίου πρὸ πάντων ἀντιλαμβάνεται ἡ τάξις ἐκείνη τῶν κληρωτῶν τῶν ἐκ τῶν ἀστικῶν τάξεων ὁρμωμένων. Διὰ τοὺς λόγους τούτους ἡ καθολικὴ στρατολογία ἐγένετο ἐπαχθεστέρα παρ’ ἡμῖν· καὶ ἐὰν ἐπιμείνωμεν εἰς τὸν ἰσχύοντα τρόπον τῆς στρατολογίας, ὀφείλομεν νὰ προνοήσωμεν σοβαρῶς περὶ τοῦ στρατωνισμοῦ αὐτοῦ, ὡς ἐπίσης καὶ περὶ πάντων τῶν ἀφορώντων τὴν δίαιταν τοῦ στρατιώτου, τὸν τρόπον τῆς νοσηλείας του, καὶ πρὸ παντὸς περὶ τῆς μεθόδου τῆς ἐκπαιδεύσεώς του καὶ τῶν ὑπηρεσιῶν του. Αἱ ἀστικαὶ τάξεις ὁσημέραι προάγονται καὶ βιοῦσι σχεδὸν ὡς ἐν τῇ λοιπῇ Εὐρώπῃ. Ἐὰν ἀποδεχώμεθα τὸν αὐτὸν πρὸς τὰ πεπολιτισμένα Κράτη στρατολογικὸν νόμον, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ κανονίσωμεν καὶ τὸν βίον τῶν νεοσυλλέκτων τῆς ἡμετέρας χώρας ὅμοιον πρὸς τὸν βίον τῶν πεπολιτισμένων ἐθνῶν. Δὲν ἐπρονοήσαμεν περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διὰ λόγους, οὓς δὲν θέλω νὰ ἐρευνήσω. Ἔστω, ἂς ἀρχίσωμεν ἀπὸ σήμερον προσπελάζοντες πρὸς τὰ παρ’ ἐκείνοις κρατοῦντα· ἀλλὰ πρὸ τοῦ ἀφομοιωθῶμεν πρὸς ἐκείνους, ὀφείλομεν νὰ περιορίσωμεν τὰς διατάξεις τῆς στρατολογίας προσαρμόζοντες ταύτας καὶ πρὸς τὰς γενικὰς τῆς χώρας ἀνάγκας, περὶ ὧν ἔλεγον, καὶ πρὸς τὰ οἰκονομικὰ μέσα, ἅτινα διαθέτει ἡ χώρα πρὸς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς καθολικῆς στρατολογίας. Δι’ ὅλους τοὺς λόγους τούτους κηρύσσομαι ὑπὲρ τῶν προτεινομένων μεταῤῥυθμίσεων ὑπὸ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου. Διὰ τῶν διατάξεων, αἵτινες προτείνονται, καθίσταται καθολικὴ στρατολογία ἧττον καταθλιπτική, μειοῦσα καὶ τὴν τάσιν τῆς καταστρατηγήσεως τοῦ νόμου. Ἡ ἀνταλλαγὴ τῶν κλήρων, ὡς προτείνεται ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 80, μεγάλως θέλει ἀνακουφίσει τὰς κοινωνικὰς ἀνάγκας, πέμπουσα εἰς τὸν στρατὸν ἐκείνους τῶν ἀνδρῶν, ὧν ἡ ἀπουσία ὀλιγώτερον θέλει ἐπηρεάσει τὰς παραγωγικὰς δυνάμεις τῆς χώρας, καθόσον διὰ τῆς διατάξεως ταύτης ἡ διαθεσιμότης θέλει εἶσθαι εὐεργετικὴ πρὸς ἐκείνους, οἵτινες ἀντιπροσωπεύουσι μεῖζον παραγωγικὸν κεφάλαιον. Κατὰ τὴν ἰσχύουσαν διάταξιν, τοῦ πλεονεκτήματος τῆς διαθεσιμότητος ἐκ τῶν κληρωτῶν ἀπολαμβάνουσιν οἱ ἔγγαμοι καὶ οἱ τυχόντες τῶν μειζόνων ἀριθμῶν τοῦ κληρωτικοῦ καταλόγου. Ἀλλὰ δὲν εἶναι αἱρετώτερον μετὰ τῶν ἐγγάμων νὰ προτιμῶνται ἐκεῖνοι, οἵτινες ἀντιπροσωπεύουσι τὰ μεγαλείτερα ὑλικὰ κεφάλαια, ἡ ἀπουσία τῶν ὁποίων μειοῖ τὴν ἐθνικὴν περιουσίαν καὶ τὰ ἔσοδα τοῦ δημοσίου ταμείου; Ἡ γνώμη ὅτι διὰ τῆς διατάξεως ταύτης καταστρέφεται ἡ ἀρχὴ τῆς καθολικῆς στρατολογίας, νομίζω ὅτι δὲν στηρίζεται. Ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι δῆμός τις πρόκειται νὰ χορηγήσῃ 10 κληρωτούς, ὧν οἱ 5 διετεῖς καὶ οἱ ἕτεροι 5 διαθέσιμοι, διὰ τῆς προτεινομένης διατάξεως οὐδεμία θὰ ἐπέλθῃ ἀλλοίωσις· 5 θὰ ὦσιν οἱ διετεῖς καὶ 5 οἱ διαθέσιμοι· θὰ ἐπιτραπῇ μόνον, ἵνα οἱ διαθέσιμοι κατὰ βούλησιν ἀντικαταστήσωσι τοὺς διετεῖς, οἱ δὲ διετεῖς θὰ λάβωσι τὴν θέσιν τῶν διαθεσίμων κατὰ βούλησιν ἰδίαν, ἄνευ οὐδεμιᾶς πιέσεως ὑπὸ τοῦ νόμου· δὲν ἀντικαθίστανται οἱ κληρωτοὶ δι’ ἐπαγγελματιῶν κληρωτοὶ ἀλλάσσουσι τάξιν μεταξὺ κληρωτῶν τῆς αὐτῆς ἀπογραφῆς οἰκείᾳ βουλήσει. Ἐπίσης κατηγγέλθη ἡ εὐρύτης τῶν ἀπαλλαγῶν τοῦ ἄρθρου 33· ἀλλ’ αἱ κατὰ τῆς διατάξεως ταύτης ἀντιῤῥήσεις δὲν μὲ ἔπεισαν. Ἀφοῦ πλέον τῶν 7,000 κληρωτῶν ἀπαλλάσσωμεν λόγῳ διαθεσιμότητος, πράγματι δὲ ἀληθοῦς ἀπαλλαγῆς, δὲν εἶναι εὐκταῖον νὰ ἀπαλλάσσωμεν τοὺς ἔχοντας ὅπως δήποτε οἰκογενειακοὺς λόγους; Ἐὰν οἱ διαθέσιμοι ἐξεγυμνάζοντο ἔστω καὶ ἐπὶ 3 μῆνας, τὸ πρᾶγμα θὰ εἶχε λόγον διὰ τὸν καταρτισμὸν ἐφεδρείας· ἀλλ’ ἤδη, ὅταν καλῶμεν διαθεσίμους τοὺς οὐδ’ ἐπὶ μίαν ἡμέραν στρατολογηθέντας, δὲν παίζομεν μὲ τὴν λέξιν «διαθεσιμότης» καὶ δὲν ἀπατῶμεν ἡμᾶς αὐτοὺς, καταγράφοντες ὡς ἐφέδρους ἄνδρας, οἵτινες δὲν προσῆλθον οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ; Καὶ ἀφοῦ οὕτως ἔχει τὸ πρᾶγμα, δὲν εἶναι πρακτικώτερον νὰ εὐρύνωμεν τὰς ἀπαλλαγὰς, ὅπως τὸ εὐεργέτημα, τὸ συνδεδεμένον μὲ τὴν μείωσιν τῶν οἰκονομικῶν δυνάμεων τῆς χώρας, ῥυθμίζωμεν μετὰ λόγου ὑπαγορευομένου ὑπὸ τῆς λογικῆς, ὑπὸ τῆς ἀνάγκης, παρὰ νὰ προτιμῶμεν τὴν ἐτυμηγορίαν τοῦ κλήρου, ὅπως κανονίζῃ κοινωνικὰ ζητήματα; Νομίζω ὅτι ἡ βαθεῖα μελέτη ὅλων τούτων τῶν θεμάτων θὰ πείσῃ πάντας ὑμᾶς, ὅτι ἡ εὐρύτης τῶν ἀπαλλαγῶν, ἐφ’ ὅσον εἴμεθα ὑποχρεωμένοι τὸ τρίτον τῆς ἀπογραφῆς νὰ ἀπαλλάσσωμεν λόγῳ διαθεσιμότητος, κατ’ εὐφημισμόν, εἶναι ἀναγκαία καὶ εὐεργετική. Ἀλλ’ ἡ διάταξις τοῦ 179 ἄρθρου ἐτάραξε ἐπὶ μᾶλλον τοὺς προλαλήσαντας, ἡ ἀναγράφουσα τὴν δι’ ἀντισηκώματος χρηματικοῦ ἀντικατάστασιν τῆς προσωπικῆς ὑπηρεσίας. Εἶπον, Κύριοι, πρὸ μικροῦ, ὅτι οἱ λόγοι οἱ ἐπιβάλλοντες τὴν κατ’ ἔτος ἀπουσίαν ἐξ ἑκάστης ἀπογραφῆς εἶναι τοιοῦτοι, οὓς δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἄρωμεν δι’ οὐδενὸς νόμου· εἶναι ἀπουσία, ὡς ἔλεγον, ἔχουσα λόγον τὸ ἔνστικτον τῆς αὐτοσυντηρήσεως· φεύγουσιν ἀπὸ τῆς ἐφηβικῆς ἡλικίας, ὅπως πορισθῶσι τὰ τοῦ βίου. Δὲν ὑπάρχει εἰς τὸν Ἕλληνα δολία προαίρεσις· δὲν φεύγουσιν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν λόγῳ τῆς στρατολογίας. Εὑρισκόμεθα ἤδη εἰς τὴν ἀνάγκην, ἄνδρας 30 καὶ 35 ἐτῶν, ἀπὸ τοῦ 1880 ἕως τοῦ 1894, νὰ καλέσωμεν εἰς τὰς τάξεις· ἀδύνατον νὰ κατορθωθῇ· δὲν εἶναι εὔκολον νὰ ἀποσπάσωμεν ἐκ τῆς ἐργασίας των τόσον μέγαν ἀριθμόν· ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἤθελον οὗτοι νὰ προσέλθωσιν ἤδη, δύναται τὸ Κράτος νὰ τοὺς δεχθῇ; 27,000 κατὰ τοὺς πίνακας, εἰσὶν οἱ ἀπόντες κληρωτοί· ἐὰν προσέλθωσιν ἀθρόοι, δύναται τὸ Κράτος ὁμοῦ μετὰ τῶν κληρωτῶν τῆς ἀπογραφῆς νὰ τοὺς συντηρήσῃ; Ἰδοὺ ἓν ζήτημα. Ὥστε ἡ διάταξις αὕτη εἶναι ἐπιβεβλημμένη καὶ διὰ τὸν ἕνα λόγον καὶ διὰ τὸν ἕτερον. Ἔχομεν καθῆκον νὰ προνοήσωμεν περὶ ἐκείνων, οἵτινες οὔτε ἐκ δολίας προαιρέσεως ἀπῆσαν κατὰ τὴν κλήρωσιν, οὔτε προσερχομένους ἀθρόους θὰ ἠδυνάμεθα νὰ τοὺς συντηρήσωμεν. Ἡ διάταξις λοιπὸν περὶ τῶν ἀνυποτάκτων εἶναι ἐπιβεβλημένη. Ἀλλὰ καὶ κατὰ τῆς διατάξεως περὶ τῆς ἀνακατατάξεως τῶν ὑπαξιωματικῶν ὑπῆρξαν ἀντιῤῥήσεις, ἰδίως εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν ἀνακατάταξιν αὐτῶν μέχρι τοῦ 50 ἔτους. Τοῦ στρατεύματος ἡ ἰσχὺς εἶναι οἱ ὑπαξιωματικοί· ὀφείλομεν νὰ καταστήσωμεν τὴν θέσιν τῶν ὑπαξιωματικῶν ἀνεκτικὴν, αὐξάνοντες τὸν μισθὸν αὐτῶν ἀναλόγως τοῦ χρόνου τῆς ὑπηρεσίας των, νὰ προνοήσωμεν δὲ καὶ περὶ τῆς μορφώσεως τῶν δεκανέων, οἵτινες κατὰ τὴν κλῆσιν τῆς ἐφεδρείας νὰ δύνανται καὶ τὰ καθήκοντα τοῦ λοχίου νὰ ἐκτελῶσιν, ἐὰν ὑπάρξωσι κενά.

§78ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Ἐγώ, Κύριοι, δὲν θὰ ὁμιλήσω περὶ Ἀβυσσινίας καὶ Μαυροβουνίου, διότι εἰς τὰ μέρη ταῦτα δὲν ἐταξείδευσα, οὔτε εἶδα τοὺς ὀργανισμοὺς τοῦ στρατοῦ των, ὡς ὁ κ. Κουλούρης. Ἐγὼ θὰ ὁμιλήσω ὡς στρατιώτης, ὑπηρετήσας ἐπὶ πολλὰ ἔτη εἰς τὸν στρατόν. Σᾶς ἐρωτῶ, Κύριοι, θέλετε στρατόν; ἢ δὲν θέλετε; Ἐὰν θέλετε τοιοῦτον, πρέπει νὰ σκεφθῆτε πῶς νὰ αὐξήσητε αὐτὸν, ἐλαττώνοντες τὰς ἀπαλλαγὰς καὶ ὄχι αὐξάνοντες αὐτάς. Αἱ ὑπάρχουσαι ἀπαλλαγαὶ εἶναι ἀρκεταί· ἐὰν παραδεχθῆτε καὶ τὰς προτεινομένας, ὄχι μόνον ἀπὸ 19 ἐτῶν θὰ νυμφεύωσιν οἱ γονεῖς τὰ τέκνα των, διὰ νὰ ἀποφεύγωσι τὴν στράτευσιν, ἀλλὰ διὰ τῶν προσερχομένων δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ συμπληρωθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν κενῶν. Σήμερον διὰ τῶν ὑπαρχουσῶν ἀπαλλαγῶν οἱ στρατιῶται ὑποφέρουσι δεινῶς ἐκ τῆς ὑπηρεσίας· ὁλόκληρον ἑβδομάδα ἔχουν νὰ βγάλουν τὰ ὑποδήματά των ἀπὸ τοὺς πόδας των καὶ νὰ κοιμηθῶσιν εἰς τὴν κλίνην των. Φαντασθῆτε, ἐὰν γείνωσι δεκταὶ καὶ αἱ προτεινόμεναι ἀπαλλαγαὶ, τί ἔχουσι νὰ ὑποφέρωσι! Θ’ ἀναγκασθῶσι νὰ κοιμῶνται ὄρθιοι, μὲ τὸ ὅπλον εἰς χεῖρας! Ὅταν ἤμην εἰς τὸ Γʹ Ἀρχηγεῖον στρατοῦ, ἐζήτησα ἀπὸ τὰ Φρουραρχεῖα τῆς δικαιοδοσίας τοῦ Ἀρχηγείου νὰ μάθω πόσοι φυλακισμένοι κρατοῦνται καὶ πόσοι στρατιῶται φυλάττουσιν αὐτούς· μοὶ ἀνέφερον δὲ ὅ,τι κρατοῦνται ἐν ταῖς φυλακαῖς 7,000 φυλακισμένοι, πρὸς φύλαξιν δ’ αὐτῶν ἐτάσσοντο καθ’ ἑκάστην 614 στρατιῶται, ἐκτὸς τῶν ἀναγκαιούντων δι’ ἄλλας θέσεις καὶ διὰ τοὺς στρατῶνας, ἡ δὲ δύναμις ἀνήρχετο εἰς 1350 ἄνδρας, ὥστε οὔτε διὰ δύο ἀλλαγὰς ὑπῆρχε δύναμις. Λοιπὸν λάβετε ταῦτα ὑπ’ ὄψιν σας, καὶ ἀποφασίσατε.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ ἄλλος τις τὸν λόγον;

§80ΜΑΝΕΣΗΣ. Ἐὰν δὲν ἦναι ἄλλος τις, ἐγώ.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁμιλήσατε.

§82ΜΑΝΕΣΗΣ. Εἶναι ἀληθὲς, Κύριοι, ὅτι κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου ὡμίλησα ἐπὶ τῆς ἀρχῆς αὐτοῦ καὶ ὑπέδειξα—ἀλλ’ ὄχι τόσον εὐγλώττως, ὡς οἱ σήμερον προαγορεύσαντες,—τὰ ἄτοπα τὰ προερχόμενα ἐκ τοῦ νομοσχεδίου ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς γενικῆς στρατολογίας. Ἀληθῶς ἡμεῖς οἱ στρατιωτικοὶ ὀφείλομεν νὰ ἐγείρωμεν φωνὴν, φωνὴν διαμαρτυρίας, ἵνα μὴ παρεξηγηθῶμεν παρὰ τῶν συναδέλφων ἡμῶν, ὅτι σιγήσαντες δὲν κατωρθώσαμεν νὰ παρακωλύσωμεν τὴν καταστροφὴν τῆς βάσεως τῆς γενικῆς στρατολογίας, βεβαίως ὅμως οἱ λόγοι ἡμῶν θὰ λεχθῶσιν εἰς μάτην, διότι ἡ διάθεσις τῆς Βουλῆς δεικνύει, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θέλει γείνῃ ἀποδεκτόν. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρῶτος ἐγὼ εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω σήμερον, εἶναι ὅτι, ἐὰν πρόκειται νὰ χορηγήσητε εὐεργετικὴν διάταξιν εἰς τοὺς μὴ προσελθόντας εἰς τὸν στρατὸν μέχρι τοῦ ἔτους 1894, συμπεριλαμβανομένου, βεβαίως θέλετε πράξει πρᾶξιν ἀδικωτάτην, ἐὰν τὴν εὐεργετικὴν ταύτην διάταξιν δὲν ἐπεκτείνητε εἰς τοὺς νῦν ὑπηρετοῦντας αὐτῆς τῆς κατηγορίας· φρονῶ μάλιστα, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ διάκρισις μεταξὺ τῶν ὑποταχθέντων καὶ τῶν μὴ ὑπακουσάντων εἰς τὸν νόμον, διάκρισις ἀμοιβῆς· τουτέστιν οἱ σήμερον ὑπηρετοῦντες ἐν τῷ στρατεύματι νὰ ἔχωσι δικαίωμα νὰ ἐξαγοράζωσι τὴν ἐπιπρόσθετον αὐτῶν ὑπηρεσίαν ὄχι ἀντὶ 30 δραχμῶν, ὡς ἔχει τὸ νομοσχέδιον διὰ τοὺς μὴ προσελθόντας, ἀλλ’ ἀντὶ 20 δραχμῶν δι’ ἕκαστον μῆνα· διότι ὁ σπουδαιότερος λόγος δὲν εἶναι ὅτι θέλω νὰ γείνῃ μόνον διάκρισις μεταξὺ αὐτῶν, ἀλλὰ διότι οἱ ὑπηρετοῦντες, μὴ ἐργαζόμενοι ἐν ταῖς ἑστίαις αὐτῶν, δὲν δύνανται νὰ προσκομίσωσι τὸ χρῆμα, ὅπως καταθέσωσι τὸ ἀντισήκωμα τῆς ἐπιπροσθέτου ὑπηρεσίας, καὶ συνεπῶς ὀφείλομεν νὰ ἐλαττώσωμεν δι’ αὐτοὺς τὸ τίμημα τοῦτο. Αὐτὸ δὲ εἶναι καὶ τὸ δικαιότερον, καθόσον μάλιστα οἱ ὑπηρετοῦντες ἐν τῷ στρατεύματι δὲν παρέχουσιν εἰς τὸ στράτευμα τὸ μειονέκτημα, τὸ ὁποῖον παρέχουσιν οἱ οὐδόλως προσελθόντες καὶ ἐντελῶς ἀγύμναστοι.

§83ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Πολὺ εἶναι.

§84ΜΑΝΕΣΗΣ. Πολὺ εἶναι, ἀλλ’ εἶπον ὅτι ἐπεκράτησεν ἀπό τινος τὸ ταμιευτικὸν πνεῦμα. Ἐκτὸς δὲ τῆς παρατηρήσεως ταύτης, ὀφείλω νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις πρὸς τὸν φίλον μου κ. ἐκ Λοκρίδος συνάδελφον. Τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον, Κύριοι, τὴν ὑπέβαλον στηριχθεὶς ἐπὶ λογικωτάτου λόγου. Σήμερον ζητεῖται, ἅμα τῇ αἰτήσει τῆς ἀπαλλαγῆς νὰ κατατίθεται καὶ τὸ χρῆμα, ἀλλὰ ζητεῖταί τι ἄδικον, διότι τὸ ἀντισήκωμα, ὡς δηλοῖ ἡ λέξις, εἶναι ἀντὶ τῆς προσωπικῆς ὑποχρεώσεως. Ὁ νόμος ἐπιβάλλει τὴν προσωπικὴν ὑποχρέωσιν τὴν 1 Ὀκτωβρίου· δὲν ἐννοῶ πῶς δύνασθε νὰ ἀπαιτήσητε τὴν κατάθεσιν τοῦ χρηματικοῦ ἐντάλματος 5 ὁλοκλήρους μῆνας πρότερον. Ἀλλὰ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον νομίζει ὁ ἀξιότιμος φίλος μου, ὅτι θὰ ἐπέλθῃ, ὅτι δῆθεν θὰ ἐπιφέρῃ ἀνωμαλίας, μήπως δὲν συμβαίνει τοῦτο σήμερον; Οἱ δικαιούμενοι ν’ ἀπαλλαγῶσι καὶ μὴ ἔχοντες νὰ καταθέσωσι τὸ χρῆμα, ἄδηλον εἶναι, ἂν θὰ πληρώσωσιν ἢ θὰ ὑπηρετήσωσι, παρουσιάζονται δὲ εἰς τὸ ἔκτακτον Στρατολογικὸν Συμβούλιον, καὶ καταθέτουσι τὸ χρῆμα· ἀλλὰ τί χρῆμα; διπλάσιον· ἀντὶ 100 δραχμῶν 200 δραχμάς. Περὶ τούτου πρόκειται τοῦ ἀδίκου. Ἀλλ’ ἐὰν ἐπὶ τέλους νομίζητε ὅτι θὰ ἐπέλθῃ μικρά τις ἀνωμαλία, τὴν ἀνωμαλίαν ταύτην δυνάμεθα νὰ τὴν θεραπεύσωμεν. Ἐπειδὴ τὸ Ὑπουργεῖον εἶναι ἠναγκασμένον, 40 ἡμέρας πρὸ τῆς ὑπηρεσίας νὰ καλέσῃ πρὸς ἀντικατάστασιν τῶν ἀπαλλαγέντων, δυνάμεθα νὰ θέσωμεν ὅριον μέχρι τῆς 20 Αὐγούστου, ἀλλὰ νομίζω ὅτι τόσον ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀπαλλασσομένων εἶναι μικρὸς, ὥστε καὶ τοῦτο οὐδόλως δύναται νὰ φέρῃ πρόσκομμα. Εἶναι ὅμως ἀρχὴ λογική, στηριζομένη ἐπὶ τοῦ δικαίου, διότι ἡ προσωπικὴ ὑποχρέωσις, ὡς εἶπον, εἶναι τὴν 1 Ὀκτωβρίου· τίς δίδει ἡμῖν τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τὸν ἀτυχῆ κληρωτῶν, ὅτι ὀφείλει νὰ καταθέσῃ τὸ χρῆμα ἅμα τῇ αἰτήσει περὶ ἀπαλλαγῆς, καὶ ὡς ἐκ τούτου νὰ ἦναι ἠναγκασμένος πολλάκις εἰς εὐτελεστάτην τιμὴν νὰ ἐκποιήσῃ τὴν περιουσίαν του, ὅπως τύχῃ τῆς ἀπαλλαγῆς, ἢ νὰ συνομολογῇ δάνειον μὲ βαρύτατον τόκον; τὸ δίκαιον εἶναι νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα μέχρι τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ὑποχρεοῦται νὰ ὑπηρετήσῃ, νὰ καταθέσῃ τὸ ἀντισήκωμα, εἶναι δὲ τοσοῦτον δίκαιον, ὥστε δὲν πιστεύω ἡ Βουλὴ νὰ ἀντιστῇ εἰς τοῦτο. Οὗτοι ἦσαν οἱ κυριώτατοι λόγοι, τοὺς ὁποίους εἶχον νὰ ἐπαναλάβω σήμερον. Ὡς πρὸς δὲ τὰς λεπτομερείας τοῦ νομοσχεδίου, ἐν τῇ ἀναγνώσει ἑκάστου ἄρθρου θὰ φέρω τὴν γνώμην μου.

§85ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ σᾶς ἀπασχολήσω, κύριοι συνάδελφοι, ἐπὶ ἐλαχίστην ὥραν, διότι τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας ἔχω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, καὶ κατὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν αὐτοῦ ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἀναπτύξω ἐνώπιον ὑμῶν, καὶ πρὸ τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου εἶχον ἐκφέρει γνώμην προκαταβολικῶς περὶ αὐτοῦ. Εἶπον ὅτι ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἴδω τὰς συστάσεις μου λαμβανομένας ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις· ὁμιλῶ ὡς πρὸς τὴν κυριωτάτην, κατ’ ἐμὲ, διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου, τὴν τῆς μεταῤῥυθμίσεως τοῦ ἄρθρου 179, δηλαδὴ τὴν ἀφορῶσαν εἰς τοὺς καθυστερουμένους κληρωτούς. Οἱ κύριοι συνάδελφοι, οἱ ἐκπροσωποῦντες καὶ τὸν στρατὸν μεταξὺ ἡμῶν, ἤγειραν διάτορον φωνὴν κατὰ τῆς διατάξεως ταύτης, οὐδ’ ἐπερίμενέ τις ἡμῶν ἄλλην φωνὴν παρὰ στρατιωτικῶν, ἀφωσιωμένων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ, μεμορφωμένων στρατιωτικῶς καὶ τὰ πάντα ἐξεταζόντων ὑπὸ τὴν στρατιωτικὴν ἔποψιν, ἰδίᾳ τὴν ἔποψιν τῆς πειθαρχίας. Θὰ ἦτο πολὺ δυσάρεστον ἀληθῶς, ἐὰν οἱ ἀξιότιμοι οὗτοι συνάδελφοι δὲν ἔλεγον ὅσα εἶπον κατὰ τῆς διατάξεως ταύτης. Ἀλλὰ παρακαλῶ αὐτοὺς νὰ μοὶ ἐπιτρέψωσι νὰ ἐρωτήσω: Ὁ ὑποβαλὼν τὸ νομοσχέδιον ἀνώτερος ἀξιωματικὸς τοῦ στρατοῦ, ἀνὴρ κατατρίψας κυριολεκτικῶς ὁλόκληρον τὸν βίον αὑτοῦ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ στρατῶνος, ἀνὴρ διευθύνων σήμερον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, δὲν ἐσκέφθη ἆρά γε ἀπὸ τῆς στρατιωτικῆς ἀπόψεως καὶ οὗτος, ὑποβάλλων τὸ νομοσχέδιον; Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, πρὸς τῇ ἰδίᾳ γνώμῃ, εἰς τὴν ὁποίαν ἐγὼ, ἐλπίζω δὲ ὅτι καὶ ὑμεῖς πάντες ἔχετε ἀπεριόριστον ὑπόληψιν, ἔσχε καὶ τὴν γνώμην τῆς ὑπηρεσίας τῆς ἐπιτελικῆς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν· δὲν εἶχεν ἆρά γε ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τὸ αὐτὸ αἴσθημα τῆς φιλοτιμίας καὶ τοῦ πνεύματος τῆς πειθαρχίας, τὸ ὁποῖον ὑμεῖς ἔχετε; Ἀλλὰ βλέπετε, ὅτι ἀνάγκη τις ὑπαγορεύει τὴν λῆψιν τοιούτου μέτρου, ἀνάγκη λαμβάνουσα ἤδη τὰς διαστάσεις κοινωνικοῦ ζητήματος. Δὲν εἶπον ἐγὼ, κύριε συνάδελφε ἐκ Λοκρίδος, κύριε Βασιλειάδη, ὅτι πρέπει νὰ νομοθετηθῇ ἡ διάταξις αὕτη, ὁρμώμενος ἐκ τῆς ποταπῆς — δὲν ἀνέμενον δέ ποτε ἀπὸ τοῦ ὑμετέρου στόματος τοιαύτην ἔκφρασιν...

§86ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Μὲ παρεξηγήσατε· εἶπον ὅτι εἶναι ποταπὸν τὸ μέσον τῆς εἰσπράξεως χρημάτων ἀντὶ τῆς στρατιωτικῆς ὑποχρεώσεως.

§87ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ ἀρκεῖ ἡ ἐξήγησις αὕτη... Δὲν ὡρμήθην, ἔλεγον, ἐκ τῆς σκέψεως ταύτης· εἶπον ὅτι τρίτης ἢ τετάρτης τάξεως λόγος εἶναι καὶ οὗτος, ὅτι τὸ Δημόσιον θὰ εἰσπράξῃ χρήματα· ἀρχῆθεν εἶπον, ὅτι, ἐπειδὴ πλεῖστοι τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν εὑρέθησαν ἀποδημοῦντες εἰς τὸ ἐξωτερικὸν κατὰ τὴν ὥραν τῆς ὀφειλομένης κατατάξεως αὐτῶν ἐν τῷ στρατῷ, δὲν ἔσχον δὲ τὴν εὐκολίαν ἐρχόμενοι ἐκ τῶν περάτων τῆς γῆς, νὰ καταταχθῶσιν εἰς τὸν στρατὸν, εἶναι ἀνάγκη σήμερον ἡμεῖς, σκεπτόμενοι κοινωνικῶς, πρακτικῶς, ἐθνικῶς, ἂν θέλετε, ἀκόμη, νὰ λάβωμεν πρόνοιαν περὶ αὐτῶν. Οἱ πλεῖστοι ἐκ τῶν συμπολιτῶν μου—ὁμιλῶ μόνον περὶ αὐτῶν—ἀναχωροῦσιν εἰς τὴν Ἀμερικὴν εἰς ἡλικίαν 15, 14, 12 καὶ 10 ἐτῶν, ὅτε βεβαίως δὲν σκέπτονται ν’ ἀποδημήσωσιν, ἵν’ ἀποφύγωσι τὴν στρατιωτικὴν ὑποχρέωσιν. Τὰ ἔτη παρέρχονται, καὶ ἡ στρατιωτικὴ ὑποχρέωσις καταλαμβάνει αὐτοὺς, εὑρισκομένους ἐν τῇ ξένῃ. Τοῦτο συμβαίνει εἰς τοὺς πλείστους ἐκ τῶν ὑπαγομένων εἰς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 179, τὴν ὁποίαν καλούμεθα σήμερον νὰ μεταῤῥυθμίσωμεν. Δὲν ἀπεδήμησαν ἐκ τῆς Ἑλλάδος, ἵνα ἀποφύγωσι τὴν στρατιωτικὴν ὑποχρέωσιν. Σᾶς βεβαιῶ δὲ μετὰ πεποιθήσεως, ἐν πάσῃ εὐσυνειδησίᾳ, ὅτι πιστεύω, ὅτι οὐδὲ εἷς ἐκ τῶν εὐεργετουμένων διὰ τῆς διατάξεως ταύτης ἀπεδήμησεν ἐκ τῆς χώρας, ἵνα ἀποφύγῃ τὴν στρατιωτικὴν ὑποχρέωσιν. Ὁ ἐκ Λοκρίδος κ. συνάδελφος εὗρεν ὅτι ἡ διάταξις αὕτη ἐνέχει καὶ ἀδικίαν καὶ ἀνισότητα· ἀδικίαν, διότι καλοῦνται νὰ πληρώσωσι χρήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσι. Δὲν θὰ προνοήσῃ βεβαίως ὁ νόμος καὶ περὶ προμηθείας χρημάτων εἰς αὐτοὺς, εἰς τοὺς ὁποίους ἐξ ὑπερτέρων λόγων παρέχει τὸ εὐεργέτημα τοῦτο.

§88ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Προνοεῖ μόνον περὶ τῶν πλουσίων.

§89ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ διάταξις αὕτη κυρίως δὲν ἀφορᾷ εἰς τοὺς πλουσίους. Οἱ ἀποδημοῦντες εἰς τὸ ἐξωτερικὸν εἶναι οἱ ἄνθρωποι τῶν ἐργατικῶν τάξεων, οἱ ὁποῖοι ἀπεδήμησαν, ὅπως εὕρωσι πόρον ζωῆς καὶ οἱ ὁποῖοι πρέπει διὰ λόγους γενικοῦ ἐνδιαφέροντος νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἵνα μὴ ἀπολεσθῶσι τέλεον. Γενικῶς ἐπικρατεῖ περὶ αὐτῶν ἡ ἰδέα, ὅτι εἶναι εἰς θέσιν νὰ καταβάλωσι τὰς 1000 δραχμὰς, διότι, ἐργαζόμενοι ἐπὶ ἔτη μακρὰ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, κατὰ τὸ πλεῖστον εὐεκτοῦσι μέχρι τοῦ σημείου αὐτοῦ, ὥστε νὰ δύνανται νὰ πληρώσωσι τὸ ποσὸν τοῦτο, τὸ ζητούμενον διὰ τοῦ νομοσχεδίου παρ’ αὐτῶν. Ἀλλὰ τί θὰ κάμωμεν διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἐφεδρείας; Ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Λοκρίδος λέγει ὅτι ὅταν θὰ καλέσωμεν αὐτοὺς εἰς τὰς τάξεις τῆς ἐφεδρείας, αὐτοὶ θὰ ἦναι ἀγύμναστοι. Καὶ τί θὰ κάμωμεν—ὡς εἶπον, νομίζω, καὶ ἄλλοτε—μὲ τοὺς ἀπείρους ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἀφήνομεν νὰ ἐκφεύγωσι τῶν δικτύων τῆς γενικῆς στρατολογίας διὰ μεγαλειτέρων ὀπῶν; Καὶ τί θὰ κάμωμεν μὲ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἀφήνομεν νὰ ἐκφεύγωσι τῆς γενικῆς στρατολογίας μετὰ τρίμηνον ὑπηρεσίαν; Περὶ τούτου ὡμίλησα καὶ κατὰ τὴν προηγουμένην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ εἶπον ὅτι πολὺ κακῶς ὑπολογίζομεν, ἐὰν ὑπολογίζωμεν εἰς τοὺς βραχίονας τῶν τοιούτων ἐφέδρων· ἀνέφερον δὲ εἰς τὴν Βουλὴν τί εἶπον κατὰ τὸ 1891 εἰς τὸν πρώην Βουλευτὴν ἐκ Μεσολογγίου, ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι δὲν ἔχομεν στρατὸν, ἀλλὰ θὰ ἔχωμεν ἐφεδρείαν. Οὐδὲ ἐφεδρείαν ἔχομεν. Ἂν θέλωμεν νὰ μεριμνήσωμεν περὶ τοῦ στρατοῦ, νομίζω ὅτι ἡ μέριμνα αὕτη δὲν πρέπει νὰ στρέφηται εἰς τοὺς λόγους τοὺς θερμοὺς καὶ τοὺς πατριωτικοὺς καὶ τοὺς στρατιωτικοὺς, τοὺς ὁποίους καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Τριχωνίας ἐτόνισε κατὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ τοὺς ὁποίους καὶ ὑμεῖς οἱ ἄλλοι ἐπανελάβετε ἀπόψε. Βεβαίως ὅλοι ἔχομεν τὴν φιλοτιμίαν αὐτὴν, ὅλοι δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι δὲν πρέπει νὰ χαρισθῇ ἡ Πολιτεία εἰς τοὺς φυγοπάτριδας, εἰς τοὺς ἀρνηθέντας τὴν ὑπηρεσίαν των καθ’ ἣν ὥραν ἐκλήθησαν νὰ ὑπηρετήσωσιν εἰς τὸν στρατόν. Πρέπει νὰ λάβωμεν ἄλλα μέτρα, πρέπει νὰ ἀποφασίσωμεν νὰ σχηματίσωμεν στρατὸν πρέπει νὰ ἀποφασίσωμεν νὰ δαπανήσωμεν ὅσα ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν συντήρησιν στρατοῦ ἐπαρκοῦς διὰ τὰς συνήθεις ἀνάγκας τοῦ Κράτους καὶ ἐπαρκοῦς ὅπως χρησιμοποιηθῇ ὡς στέλεχος δυνάμενον νὰ περιλάβῃ τὴν ἐφεδρείαν ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης. Τοιαῦτά τινα δὲν ἔχομεν σήμερον, οὐδὲ θὰ ἔχωμεν, ἐὰν ἀποῤῥίψωμεν τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Πρέπει νὰ φροντίσωμεν νὰ ἔχωμεν τόσον στρατὸν, ὅσον δυνάμεθα νὰ συντηρήσωμεν ἐπαρκῶς· ἀλλ’ ὁ στρατὸς ἐκεῖνος νὰ ᾖναι εἰς τὴν θέσιν του ὡς στρατός. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἐρωτήσω τινὰ ἐξ ὑμῶν τῶν κυρίως στρατιωτικῶν νὰ ἀπαντήσητε, ἂν ἔχωμεν στρατὸν εἰς τὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ εὑρίσκηται. Οὐδὲ ἐρωτῶ, οὐδὲ ἀπάντησιν παρ’ ὑμῶν περιμένω.

§90ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Πιθανὸν νὰ μὴ ἔχωμεν· ἀλλὰ διὰ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα προτείνετε, βεβαίως θὰ χειροτερεύσῃ.

§91ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ κατάστασις οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον θὰ χειροτερεύσῃ ἐκ τοῦ μέτρου τούτου. Δὲν ἔχομεν τοὺς ἄνδρας τούτους εἰς τὴν ἐξουσίαν ἡμῶν, ὥστε νὰ τοὺς ἀναγκάσωμεν νὰ καταταχθῶσιν εἰς τὸν στρατὸν, ἂν τυχὸν δὲν ψηφισθῇ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον.

§92ΑΛΕΞ. Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Θὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν φυγοστρατείαν.

§93ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ συντελέσωμεν, κύριε συνάδελφε ἐκ Ψαρῶν, εἰς τὴν φυγοστρατείαν, διότι οὐδεὶς ἀναχωρεῖ ἐξ Ἑλλάδος, ἵνα ἀποφύγῃ τὴν στρατιωτικὴν ὑποχρέωσίν του.

§94ΑΛΕΞ. Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Πολλοὶ, δυστυχῶς.

§95ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Συνέβη νὰ ἀπουσιάζωσι, καὶ κατελήφθησαν ὑπὸ τοῦ χρόνου τῆς στρατιωτικῆς των ὑπηρεσίας· ἅπαξ δὲ δεσμευθέντες ἐν τῇ ξένῃ, δὲν ἐπανῆλθον. Ἐγὼ δὲν θεωρῶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εὐεργετικὸν δι’ ἐκείνους οὐδὲ πόῤῥωθεν· θὰ ὠφεληθῶσι βεβαίως καὶ ἐκεῖνοι, καθεὶς ἰδιαιτέρως, ἀλλ’ ἐγὼ θεωρῶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἔχον μεγάλην ἀξίαν διὰ τὸν τόπον, διὰ τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν· τοῦτο νομίζω ἐγώ· ὅταν δὲ φοβῆσθε ὅτι ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης δὲν θὰ ἔχητε τοὺς ἄνδρας τούτους, ὑποπίπτετε εἰς φόβον μάταιον καὶ ἀστήρικτον.

§96ΑΛΕΞ. Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Τὰ πράγματα ἀποδεικνύουσι.

§97ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ πράγματα ἀπέδειξαν μέχρι τοῦδε, ὅτι, ὁσάκις ἡ Πολιτεία ἔλαβεν ἀνάγκην τῆς συνδρομῆς τῶν τέκνων της, ὁ Ἕλλην ἀνέπτυξε φιλοτιμίαν, τὴν ὁποίαν, ἀληθῶς καὶ ἄνευ ἐγωϊσμοῦ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, δὲν εὑρίσκει τις παρ’ ἄλλοις λαοῖς. Ὁ Ἕλλην ἔτρεξε πρῶτος ἀπρόσκλητος καὶ ἄνευ στρατιωτικοῦ ἐγερτηρίου εἰς τὴν Καλαμπάκαν· ὁ Ἕλλην ἔτρεξε πάντοτε εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς Κρήτης, ἔτρεξεν εἰς τὴν Ἤπειρον καὶ τὴν Θεσσαλίαν, καὶ πάντοτε εὕρετε τὸν Ἕλληνα πρόθυμον καὶ ἀπρόσκλητον, ἄνευ τυπικῆς στρατιωτικῆς ὑποχρεώσεως, νὰ παρέχῃ τὴν συνδρομήν του, τὸν βραχίονά του εἰς τὴν πατρίδα. Ὅταν δὲ ἐκλήθησαν οἱ ἄνδρες κατὰ συντεταγμένον τρόπον κατὰ τὸ 1881 καὶ κατὰ τὸ 1885, δυνάμεθα νὰ καυχώμεθα, ἀναλογιζόμενοι ὅτι προσῆλθον μετὰ τῆς μεγαλειτέρας φιλοτιμίας, μετὰ τῆς μεγαλειτέρας αὐταπαρνήσεως. Μὴ φοβεῖσθε λοιπὸν, ὅτι θὰ ὑστερήσῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς πρὸς ὑπηρεσίαν τῆς πατρίδος του. Πρόκειται περὶ τοῦ μέλλοντος. Διὰ τὸ μέλλον δύναται νὰ λάβῃ ἡ Πολιτεία μέτρα, ἄλλα· ἵνα καταρτίσῃ στρατὸν, δύναται νὰ καταστήσῃ τὴν στρατιωτικὴν ὑποχρέωσιν ἐλαφροτέραν καὶ εὐαρεστοτέραν, δύναται νὰ οἰκοδομήσῃ καὶ ὀφείλει νὰ οἰκοδομήσῃ στρατῶνας· ὀφείλει νὰ καταρτίσῃ τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν καλλιτέραν, ὀφείλει νὰ καταρτίσῃ τὴν ἐπιμελητείαν, ὀφείλει νὰ καταρτίσῃ νοσοκομεῖα,—διότι ἀφήνομεν νὰ ἀποθάνωσι τὰ τέκνα τοῦ λαοῦ ἐξ ἀβελτηρίας, οὐχὶ βεβαίως ἐξ ἀβελτηρίας τῆς ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ ἐξ ἐλλείψεως μέσων. Λάβετε πάντα τὰ μέτρα τὰ κατάλληλα, καὶ ὅταν ἔχητε ἀνάγκην στρατοῦ, θὰ εὕρητε τὸν Ἕλληνα πρόθυμον. Σήμερον διὰ τῆς ἀρνήσεως τῆς ψήφου σας εἰς τὴν διάταξιν ταύτην, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι οὐδόλως συντελεῖτε εἰς τὴν βελτίωσιν τοῦ στρατοῦ. Διὰ τῆς διατάξεως ταύτης παρέχομεν εὐεργέτημα εἰς ἓν καθ’ ἓν πρὸς τὰ ἄτομα ταῦτα, ἀλλὰ παρέχομεν μεγαλειτέραν ὑπηρεσίαν πρὸς τὴν Πολιτείαν, ἐὰν ἀποδώσωμεν εἰς αὐτὴν περὶ τὰς 20,000 τέκνα της...

§98Ν. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. 27,000.

§99ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. .. τὰ ὁποῖα ἀποδημοῦσι. Τὸ σημείωμα, τὸ ὁποῖον εὐηρεστήθη νὰ προσαγάγῃ ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀναγράφει 27,000, ἀπὸ τοῦ 1880 μέχρι τοῦ 1895 συμπεριλαμβανομένου· ἐὰν ἀφαιρέσητε 3,000 διὰ τὸ ἔτος 1895, ὑπολείπονται 24,000· ἐὰν ἀφαιρέσητε ἐκ τούτων τὸ τρίτον κατ’ ἀνώτατον ὅρον, τοὺς 8,000, ἐκλιπόντας ἐκ διαφόρων λόγων, ὑπολείπονται 16,000 ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι ὑπάγονται εἰς τὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Πρόκειται λοιπὸν νὰ σώσωμεν ἐκ τῆς ἀπωλείας, ἐκ τῆς ἐξοντώσεως, νὰ ἐπαναγάγωμεν πάλιν εἰς τὸ πάτριον ἔδαφος τοὺς ἄνδρας τούτους, ἀλκίμους, νοήμονας, ἀναπτυχθέντας ἐν τῷ ἔξω κόσμῳ, καὶ ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ προσθέσω, καὶ πλουσίους καὶ δυναμένους νὰ καταβάλωσι χρῆμα, βιομηχάνους, ἐξασκηθέντας εἰς τὰς γεωργικὰς μεθόδους καὶ τὰς τέχνας, χρησιμωτάτους εἰς τὸν τόπον. Τὸ νομοσχέδιον ἔχει, κατ’ ἐμέ, πρακτικὴν καὶ ἐθνικὴν ἀξίαν, οὐχὶ δημοκοπικήν, οὐδὲ ἐκλογικήν. Ἐὰν δι’ ἐπιδεικτικῶν καὶ πομπωδῶν λόγων δύναται νὰ παρασταθῇ ὅτι οἱ ἀνυπότακτοι οὗτοι ἀπεδείχθησαν «φυγοπάτριδες», «ἀπάτριδες», ὅτι «δὲν ὑπήκουσαν εἰς τὴν φωνὴν τοῦ καθήκοντος», ὅτι «εἶναι ἀνάξιοι μερίμνης», καὶ τόσα ἄλλα τοιαῦτα, ὁμολογῶ ὅτι καὶ ἀπό τινας τῶν προαγορευσάντων ἐν βαθμῷ ἀνωτέρῳ καὶ ἴσως θερμότερον καὶ ζωηρότερον δύναμαι καὶ ἐγὼ νὰ ἐπαναλάβω τὰ αὐτὰ μετὰ στόμφου καὶ προσπεποιημένης ἐπιδείξεως φιλοπατρίας καὶ νομοταγοῦς αἰσθήματος κλπ.

§100ΑΛΕΞ. Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Ἐξ ἐνδιαφέροντος πρὸς τὴν πατρίδα καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ στρατοῦ πολεμοῦμεν τὸ νομοσχέδιον.

§101ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἡ ἰδική μου ὑποστήριξις ἀφορᾷ εἰς βαθύτερον καὶ πραγματικώτερον συμφέρον τῆς πατρίδος. Σᾶς βεβαιῶ, ἀξιότιμε φίλε.

§102ΚΟΡΠΑΣ. Πόσοι εἶναι αὐτοί;

§103ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον ἤδη 16,000. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ καθέκαστα, θὰ φέρω τὰς παρατηρήσεις μου εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν.

§104ΚΟΡΠΑΣ. Μεθ’ ὅσα, κύριε Πρόεδρε, εἶπον ἀπὸ τοῦ βήματος ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, νομίζω ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ ἐκταθῶ πλειότερον. Εὑρίσκομαι δὲ εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ χαρῶ, διότι δύο ἀξιότιμοι συνάδελφοι συνεφώνησαν μετ’ ἐμοῦ. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐκ Μήλου κ. Κουλούρης, ὁ ὁποῖος ὁμολογῶ ὅτι ἀνύψωσε τὸ ζήτημα εἰς ὑψηλοτέραν σφαῖραν, καίτοι παρέστησε τὰ πράγματα κατὰ τὴν ἑαυτοῦ γνώμην ὀλίγον ὑπερβολικὰ, νομίζω ὅτι εὑρίσκεται εἰς πλάνην, καὶ εὑρίσκεται εἰς πλάνην, διότι, ὅταν πάντα τὰ ἠπειρωτικὰ Κράτη εἶχον καὶ ἔχωσι τὴν καθολικὴν στρατολογίαν, δὲν ἐννοῶ διατὶ ὁ κ. συνάδελφος νομίζει ὅτι δυνάμεθα ἡμεῖς νὰ μὴ ἔχωμεν τοιαύτην. Ὅταν οἱ Γάλλοι διὰ τῆς μεταῤῥυθμίσεως τοῦ στρατολογικοῦ αὐτῶν νόμου ὑποχρεῶσι καὶ πάντας τοὺς ἕνεκα οἰκογενειακῶν λόγων ἀποκλειομένους νὰ ὑπηρετῶσιν ἐπὶ ἓν ἔτος, δὲν ἐννοῶ πῶς δυνάμεθα ἡμεῖς νὰ δίδωμεν εἰς 27,000 ἄνδρας τὸ δικαίωμα νὰ μὴ ὑπηρετῶσι παντελῶς, καὶ ὅταν ἔλθῃ ἡ στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ λάβωμεν αὐτῶν ἀνάγκην, νὰ ἔχωμεν στρατὸν ἀπαρτιζόμενον ἀπὸ ἄνδρας μηδόλως ὑπηρετήσαντας, ἀπὸ ἄνδρας ἀπαλλαγέντας, οἱ ὁποῖοι ἐπίσης δὲν ὑπηρέτησαν, καὶ ἀπὸ ἄνδρας διαθεσίμους, οἱ ὁποῖοι ἐπίσης δὲν ὑπηρέτησαν. Καὶ ἄλλοτε ἐγεννήθη τὸ ζήτημα τοῦτο, ἂν οὐχὶ τὸ αὐτὸ, ἀλλὰ παραπλήσιον, ἐν ἄλλῳ εὐρωπαϊκῷ Κοινοβουλίῳ ἐψηφίζετο τουτέστι νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐμειοῦτο ἡ ἰσχὺς τοῦ στρατοῦ τοῦ Κράτους ἐκείνου, ὅταν δὲ ὅλοι οἱ Βουλευταὶ ὑπεστήριζον καὶ ἐφώναζον νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, διαπρεπὴς στρατηγὸς, ἀνελθὼν ἐπὶ τὸ βῆμα, εἶπεν ὀλίγας μόνον λέξεις: «Ἐὰν, κύριοι Βουλευταὶ, εἶπε, ψηφίσητε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, οὐδεὶς εὐσυνείδητος στρατηγὸς θὰ ὁδηγήσῃ τοιοῦτον στρατὸν εἰς τὸν πόλεμον. Ἔλθετε ἡμεῖς, κύριοι Βουλευταὶ, νὰ ὁδηγήσητε αὐτὸν εἰς τὸν πόλεμον».

§105ΜΑΝΟΥΣΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ. Ἑκάστη ἡλικία ἔχει τὸν προορισμόν της. Δὲν δυνάμεθα σήμερον νὰ φέρωμεν 27,000 ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι εἶναι 30 καὶ 35 ἐτῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἄχρηστοι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, νὰ τοὺς κατατάξωμεν εἰς τὸν στρατόν. Οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ εἶναι βιομήχανοι, πλούσιοι. Σήμερον ἀφαιροῦσι τὰς ἀδελφάς των καὶ τὰς γυναῖκάς των καὶ τοὺς συγγενεῖς των ἀπὸ τὴν πατρίδα μας, καὶ μένει ἠρημωμένος ὁ τόπος καθ’ ὁλοκληρίαν. Ἡ καθολικὴ στρατολογία οὐδόλως καταστρέφεται, ἀπ’ ἐναντίας μάλιστα. Διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς πατρίδος εἶναι ὁ πατριωτισμὸς καὶ ἡ πίστις, ἅτινα εἶχον οἱ προπάτορές μας καὶ μᾶς ἔφερον εἰς τὴν θέσιν αὐτήν. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω.

§106ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ προσὸν τοῦ Ἕλληνος, εἶπεν ὁ ἐκ Μήλου ἀξιότιμος συνάδελφος· προσθέτω ἐγώ: καὶ ὁ ἔρως πρὸς τὴν πατρίδα. Ἀλλ’ οἱ Ἕλληνες οἱ ἔχοντες φιλοτιμίαν καὶ ἔρωτα πρὸς τὴν πατρίδα ἔρχονται καὶ πληρόνουσι τὸν φόρον τοῦ αἵματος ἐν τῷ στρατεύματι. Ἐκεῖνοι, διὰ τοὺς ὁποίους ζητεῖ τὴν ἀπαλλαγὴν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μήλου Βουλευτὴς, εἶναι νόθοι Ἕλληνες, διότι, ἐνῷ ἔβλεπον τοὺς ἀδελφούς των ὑπηρετοῦντας καὶ θυσιάζοντας ὑπὲρ τῆς πατρίδος, αὐτοὶ ἔφευγον, καὶ ἔμενον ἀδιάφοροι, μακρὰν τῆς πατρίδος των.

§107ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι γνησιώτεροι παντὸς ἄλλου.

§108ΜΑΝΟΥΣΑΚΗΣ. Δὲν ἔφυγον διὰ νὰ μὴ γείνωσι στρατιῶται.

§109ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως καὶ ἡ ἐγκατάλειψις τῆς πατρίδος των, μεταβαινόντων μακρὰν, ὅτε οἱ ἀδελφοί των ἦσαν σχεδὸν ἐνώπιον τοῦ ἐχθροῦ, εἶναι γενναιότης, καὶ φεύγουν, ἀξιότιμε συνάδελφε, χάριν τῆς ὑγείας των, ἥτις ἐκείνην τὴν στιγμὴν δὲν εὑρίσκετο εἰς καλὴν κατάστασιν. Ἐν τούτοις δὲν δύναμαι, παρὰ νὰ συγχαρῶ τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους ἐκ Τριχωνίας καὶ Νάξου, οἵτινες ὡμίλησαν μὲ ἀληθῆ πατριωτικὴν καρδίαν.

§110ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Ἐὰν ἔλθωσιν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ νὰ ὑπηρετήσωσιν, ἔχετε ἱματισμὸν νὰ τοὺς ἐνδύσητε καὶ τροφὰς νὰ τοὺς θρέψητε;

§111ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡμίλησαν μὲ καρδίαν στρατιώτου ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ μας, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἐνδιαφερόμεθα μόνον ἡμεῖς οἱ στρατιωτικοὶ, ἀλλ’ ἅπαντες οἱ ἔσω καὶ ἔξω Ἕλληνες, διότι εἰς τὸν ἐθνικὸν στρατὸν ἡμῶν ἀτενίζομεν, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ἔχομεν τὰς ἐλπίδας ἡμῶν. Θᾶττον ἢ βράδιον αὐτὸς θὰ δράσῃ, καὶ ἐν τούτοις βροχηδὸν πίπτουσιν αἱ εὐεργετικαὶ διατάξεις τοῦ στρατολογικοῦ νόμου. Ὁ ἀξιότιμος πρώην Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Βουλευτὴς Ὕδρας ἀπήλλαξε διὰ νόμου, ψηφισθέντος κατὰ τὴν παρελθοῦσαν περίοδον τῆς Βουλῆς, ἅπαντας τοὺς πρωτοτόκους ὑγιοῦς πατρὸς καὶ τοὺς διαθεσίμους, οἵτινες ὤφειλον νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐν τῷ στρατῷ 3 μῆνας. Γνωρίζετε πόσοι ἀπηλλάγησαν διὰ τῆς διατάξεως ταύτης; 4100 πρωτότοκοι καὶ 3000 διαθέσιμοι.

§112ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καλὸν ἐγένετο ἢ κακόν;

§113ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Γνωρίζετε ποία εἶναι ἡ πρώτη καὶ κυρία βάσις τοῦ στρατολογικοῦ ἡμῶν νόμου; Ἡ γενικὴ στρατολογία. Ὁ στρατολογικὸς ἡμῶν νόμος εἶναι πλέον ῥάκος! Ἡ κυρία βάσις τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, ἡ γενικὴ στρατολογία, διὰ τῶν διαφόρων ψηφισθεισῶν εὐεργετικῶν διατάξεων δὲν ὑφίσταται πλέον. Γνωρίζετε πόσοι ἔδει νὰ ἦναι οἱ ὑπόχρεοι κληρωτοὶ τοῦ 1895; 25,180, ἀλλὰ διὰ τῶν διαφόρων τούτων εὐεργετικῶν διατάξεων ἔμειναν ὑπόχρεοι κληρωτοὶ 9,000 μόνον, καὶ προσῆλθον 7,000: οἱ 16,000 ἢ 18,000 μένουσιν ἐντελῶς ἀγύμναστοι, καὶ ἐν ἐπιστρατεύσει τί θὰ τοὺς κάμωμεν; θὰ ἔχωμεν ἐξ ἑνὸς μὲν νὰ ἀντιπαραταχθῶμεν κατὰ τοῦ ἐχθροῦ καὶ ἐξ ἄλλου νὰ ἐκγυμνάζωμεν αὐτούς, οἵτινες δὲν θὰ γνωρίζωσιν οὔτε τὸν βηματισμὸν τοῦ στρατιώτου. Ἀνῆλθον τὸ βῆμα οὐχὶ ἵνα ἀντικρούσω τὸ νομοσχέδιον τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλὰ ἵνα δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου, καθόσον, μὴ παραδεχόμενος ὅτι ἔχομεν στρατολογικὸν νόμον, θὰ ἀρνηθῶ ψῆφον ἐπὶ τῆς προτεινομένης πάλιν εὐεργετικῆς διατάξεως νόμου μὴ ὑφισταμένου.

§114ΚΡΙΤΣΑΣ. Μεθ’ ὅσα οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες εἶπον κατὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, περιττὸν ἤθελεν εἶσθαι νὰ ἐξενέγκω καὶ ἐγὼ τὴν περὶ αὐτοῦ γνώμην μου· διότι, ἐὰν εἴχομεν πάντες τὸ ἐνδιαφέρον νὰ ψηφίζωμεν ἐνταῦθα νόμους ἀρτίους καὶ συμφώνους πρὸς τὰς ἀπαιτήσεις καὶ τὰ συμφέροντα οὐχὶ τῶν ἀτόμων, ἀλλὰ τῶν κλάδων, εἰς οὓς οἱ νόμοι ἀφορῶσιν, ἂν μὲν τὰ ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων κατὰ τοῦ νομοσχεδίου λεχθέντα ἦσαν ἀληθῆ, ἡ Κυβέρνησις θ’ ἀπεδέχετο ταῦτα, ἂν δὲ, τοὐναντίον, ταῦτα δὲν ἦσαν σύμφωνα πρὸς τὰ πράγματα, ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου θ’ ἀντεπεξήρχετο κατὰ τῶν ἐπιχειρημάτων ἐκείνων, ἀποδεικνύων αὐτὰ ἀβάσιμα καὶ τοιουτοτρόπως ἡ συζήτησις θὰ ἐπερατοῦτο καὶ ταχέως καὶ κατὰ τρόπον ὥστε ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ ἐν πεποιθήσει. Σήμερον ὅμως τί γίνεται; Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον τροποποιοῦν ἐν πολλοῖς τὸν στρατολογικὸν νόμον, καὶ ἐνῷ κατὰ τὴν συζήτησιν αὐτοῦ πολλοὶ Βουλευταὶ ἀπέδειξαν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, ὡς ἐπιβλαβὲς, δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ, ὁ εἰσηγητὴς αὐτοῦ, ὁ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν κ. Ὑπουργὸς, οὐδὲν λέγει, ὅπως γνωρίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς λόγους τοὺς ἀγαγόντας αὐτὸν εἰς τὴν σύνταξιν καὶ ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ ἐπιβάλλει αὐτὸ διὰ μόνης τῆς ἐν σιγῇ ἐπιμονῆς του. Ἐγώ, Κύριοι, ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι τοιαῦτα νομοσχέδια πρέπει νὰ συζητῶνται εὐρύτατα, διότι εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι πιστεύουσιν ὅτι ἡ συζήτησις ὑπῆρξε πάντοτε ἡ μήτηρ τῆς ἀληθείας. Σήμερον ὅμως ἐπείσθην, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀποφεύγει τὴν συζήτησιν, καὶ ἂν ἐζήτησα τὸν λόγον, τὸν ἐζήτησα οὐχὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ πείσω τὴν ἀμετάπειστον Κυβέρνησιν, ὅτι πρέπει ἢ ν’ ἀποσύρῃ τὸ νομοσχέδιον ἢ νὰ τροποποιήσῃ αὐτὸ, ἀλλὰ μόνον ἵνα ἀπεκδυθῶ πάσης εὐθύνης, τὴν ὁποίαν, ἐὰν δὲν ἐδήλουν ὅτι καταψηφίζω τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, θὰ ὑπεῖχον ἀπέναντι ἐκείνων, δυνάμει τῆς ψήφου τῶν ὁποίων παρακάθημαι ἐνταῦθα, καὶ ἵνα διαμαρτυρηθῶ κατὰ τοῦ τρόπου, δι’ οὗ ἡ Κυβέρνησις ἐπωφελεῖται τῆς ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ ἰσχύος της. Τρεῖς εἰσι, Κύριοι, αἱ ἀρχαὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. αʹ) Αὔξησις τῶν λόγων τῆς ἀπαλλαγῆς, ἤτοι ἐλάττωσις κατ’ ἀνάγκην τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ. βʹ) Ἀνταλλαγὴ τῆς ὑποχρεώσεως, ἤτοι ἀντικατάστασις, καὶ γʹ) Ἀπονομὴ προνομίων εἰς ὡρισμένην τάξιν Ἑλλήνων. Ὡς πρὸς τὴν πρώτην τῶν ἀρχῶν τούτων, οὐδὲν θέλω εἴπει, διότι πᾶν ὅ,τι θὰ ἔλεγον θὰ ἦτο ἀναμάσησις τῶν λεχθέντων ὑπὸ πολλῶν ἄλλων, οἱ ὁποῖοι ἀπέδειξαν, ὅτι ἡ ἐπὶ πλέον αὔξησις τῶν λόγων τῆς ἀπαλλαγῆς θὰ στερήσῃ τὸ Κράτος καὶ τοῦ ἀπαραιτήτως ἀναγκαίου ἀριθμοῦ στρατιωτῶν· ὡς πρὸς τὰς δύο ἄλλας, δὲν δύναμαι νὰ σιωπήσω, διότι ἡ σιγὴ εἶναι ἀποδοχή, καὶ ἡ ἀποδοχὴ τοιούτων διατάξεων διὰ πάντα μὲν Βουλευτήν, ἰδίᾳ δὲ διὰ τοὺς στρατιωτικοὺς τοιούτους, εἶναι καθαρῶς ἔγκλημα κατὰ τοῦ στρατοῦ. Ἐξετάσωμεν λοιπὸν πρῶτον τὴν ἀνταλλαγὴν τῆς ὑποχρεώσεως, ὑπὲρ τῆς ὁποίας καὶ ἵνα πείσῃ πάντας ἡμᾶς, ὅτι αὕτη εἶναι ἐπωφελής, πλεῖστα πρὸ ὀλίγου εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μήλου συνάδελφος κ. Κουλούρης. Ὁ κ. Κουλούρης, ἵνα ἀποδείξῃ ὅτι ἡ διάταξις αὕτη περὶ ἀνταλλαγῆς ὑποχρεώσεως δὲν εἶναι ἐπιβλαβὴς εἰς τὸν στρατὸν καὶ τὸ Κράτος, δὲν περιωρίσθη εἰς τὴν ἐξέτασιν μόνον τῶν συνεπειῶν τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ, ἀλλ’ ἀνέδραμε καὶ εἰς τὸ παρελθόν, ὅτε ἴσχυεν ὁ θεσμὸς τῆς ἀντικαταστάσεως, πρὸς τὴν ὁποίαν συγκρίνας τὴν νῦν καθιερουμένην τοιαύτην, εὗρε ταύτην κατὰ πολὺ καλλιτέραν ἐκείνης, διότι, ἐνῷ, ὡς εἶπε, τότε εἴχομεν στρατιωτικοὺς ἐπαγγελματίας, τουτέστι στρατιωτικούς, οἵτινες συνεχῶς ποιούμενοι χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τῆς ἀντικαταστάσεως κατώρθωσαν διὰ τῶν χρημάτων ἐκείνων νὰ σχηματίσωσι καὶ περιουσίας μεγάλας, νῦν πρόκειται νὰ ἐπιτρέψωμεν ἅπαξ μόνον τὴν κατ’ ἀντικατάστασιν κατάταξιν στρατευσίμου μὴ ὑποχρεουμένου, ὡς ἐκ τοῦ κλήρου, οὗ ἔλαχε, νὰ ὑπηρετήσῃ· ἠθέλησε δηλαδὴ νὰ ἀποδείξῃ ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι τὸ Κράτος δὲν ἔχει νὰ χάσῃ τίποτε, διότι ἀντὶ νὰ ὑπηρετήσῃ ὁ Α, ἀντ’ αὐτοῦ θὰ ὑπηρετήσῃ ὁ Β· παρατηρῶ ὅμως εἰς τὸν κ. συνάδελφον, ὅτι, μεθ’ ὅλα, ὅσα εἶπεν, ὁ στρατὸς θέλει ὑποστῆ ὡς ἐκ τῆς διατάξεως ταύτης μεγίστην ζημίαν, ζημίαν μάλιστα ὡς πρὸς τὸ ποιὸν τῶν στρατιωτῶν, ἡ ὁποία εἶναι πλείονος λόγου ἀξία τῆς κατ’ ἀριθμὸν τοιαύτης. Ἀληθῶς τότε ἔλειπεν ἐνίοτε ἐκ τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ ὁ κληρωτὸς, ὁ ὁποῖος ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον μετεβίβαζε τὴν ὑποχρέωσίν του εἰς τὸν ὑπηρετοῦντα στρατιώτην ἢ ὑπαξιωματικόν, ὁ ὁποῖος θὰ ἐξηκολούθει ὑπηρετῶν καὶ ἄνευ ἀντικαταστάσεως, δὲν δυνάμεθα ὅμως νὰ ἀρνηθῶμεν, ὅτι τοῦτο ἐχρησίμευσεν εἰς τὸ νὰ ἐνθαῤῥύνῃ τοὺς παλαιοὺς καὶ πεπειραμένους ὑπαξιωματικοὺς καὶ στρατιώτας νὰ παραμένωσιν ἐν τῷ στρατῷ, εἰς τὸν ὁποῖον ἦσαν ὁπωσδήποτε χρήσιμοι καὶ προτιμότεροι τῶν νεοσυλλέκτων· διὰ τῆς σήμερον ὅμως καθιερουμένης ἀντικαταστάσεως οὐδὲν ἄλλο θὰ κατορθώσωμεν, εἰμὴ μόνον νὰ στερήσωμεν τὸν στρατὸν παντὸς πλουσιόπαιδος καὶ παντὸς μεμορφωμένου νέου, οἱ ὁποῖοι, ὑπηρετοῦντες ἐν τῷ στρατῷ, κατὰ πολὺ συντελοῦσιν εἰς τὸ νὰ καθιστῶσιν εὐχάριστον τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν καὶ εἰς ἐκείνους, ὅμοιοι τῶν ὁποίων εἰς προγενεστέρας ἐποχὰς ἀπέφευγον τὴν κατάταξιν, πρὸς τὴν ὁποίαν νῦν μετὰ τόσου ἐνθουσιασμοῦ προσέρχονται οἱ κληρωτοί. Ἀλλ’ ὁ κ. Κουλούρης εἶπε καὶ ἄλλο τι πρὸς ὑποστήριξιν τῆς διατάξεως ταύτης· εἶπεν ὅτι μεταξὺ τῶν πολλῶν, τὰ ὁποῖα συνηγοροῦσιν ὑπὲρ τῆς τοιαύτης διατάξεως, εἶναι καὶ ἡ ἔλλειψις καταλλήλων στρατώνων. Παρωμοίασε τοὺς ὑπάρχοντας στρατῶνας πρὸς τρώγλας καὶ ἑστίας πάσης μολυσματικῆς νόσου, καὶ εἶπεν ὅτι ἄδικον εἶναι νὰ ὑποχρεῶμεν νὰ διαιτῶνται ἐν ταῖς τρώγλαις ταύταις νέοι ἀνήκοντες εἰς οἰκογενείας ζώσας ἐν εὐμαρείᾳ. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. συνάδελφος νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλήν, ὅτι σήμερον ἐν ταῖς πλείσταις τῶν πόλεων ἔχομεν στρατῶνας κτισθέντας οὕτως, ὥστε νὰ πληρῶσιν ὅλους τοὺς ὅρους τῆς ὑγιεινῆς· ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποτεθῇ πρὸς στιγμήν, ὅτι ὄντως τρῶγλαι ἦσαν οἱ στρατῶνές μας, εἶναι ὀρθὸν νὰ σκεπτώμεθα, πῶς νὰ δώσωμεν τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὰ ἀρχοντόπουλα ν’ ἀποφύγωσι τὴν ἐν ταῖς τρώγλαις ταύταις ἐνδιαίτησιν, ἢ πῶς ν’ ἀπαλλάξωμεν ἀπὸ τοῦ κακοῦ τούτου τὸν στρατὸν ὁλόκληρον, ἤτοι τὸ Κράτος, μεριμνῶντες περὶ ἀνεγέρσεως στρατώνων εὐαέρων καὶ ἐν γένει καταλλήλων; Ἂς μὴ φοβῆται ὁ κύριος Κουλούρης· πολλοὶ νέοι, καλῶς παρὰ ταῖς οἰκογενείαις των διαιτώμενοι, ἐκοιμήθησαν ἐπὶ πολὺ ἐν ταῖς στρατῶσι, καὶ οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν μέχρι σήμερον ἔπαθέ τι. Διὰ ταῦτα πάντα συνιστῶ ν’ ἀπαλειφθῇ τὸ ἄρθρον τοῦτο, ἤ, ἂν ψηφισθῇ, νὰ περιορισθῇ ὁ κύκλος τῶν εἰς τὸ εὐεργέτημα τοῦτο δικαιουμένων, νὰ δοθῇ δηλαδὴ τὸ δικαίωμα τῆς κατ’ ἀνταλλαγὴν ὑποχρεώσεως ἀπαλλαγῆς μόνον εἰς τοὺς ἐγγάμους, πολλοὶ τῶν ὁποίων δὲν ἀπαλλάσσονται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νῦν ἰσχυόντων. Ἐξετάσωμεν νῦν καὶ τὴν τρίτην καὶ τελευταίαν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, ἤτοι τὴν διάταξιν, διὰ τῆς ὁποίας ἀπαλλάσσονται ἀπὸ τῆς στρατιωτικῆς των ὑποχρεώσεως ἐκεῖνοι ἐκ τῶν καθυστερούντων, οἵτινες διαμένουσιν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ. Ὁμολογῶ, Κύριοι, ὅτι μεθ’ ὅλας τὰς προσπαθείας μου δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι ὑπηγόρευσαν εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν τὴν τοιαύτην διάταξιν. Δὲν ἀγνοεῖτε, ὅτι κατὰ τὸν ἐν ἰσχύϊ στρατολογικὸν νόμον ἕκαστος δῆμος δίδει ἀριθμόν τινα στρατευσίμων, ὁ ὁποῖος κατ’ ἔτος ὁρίζεται ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ του, καὶ ὅτι οἱ ὑπόχρεοι εἰς ὑπηρεσίαν προσέρχονται κατὰ τὸν Ὀκτώβριον καὶ κατατάσσονται. Τινὲς ὅμως ἐκ τῶν ὑποχρέων δὲν προσέρχονται, καὶ ἐκ τῆς μὴ προσελεύσεως αὐτῶν προκύπτουσι κενὰ, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸν νόμον συμπληροῦνται δι’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κατέχουσι τοὺς ἀμέσως ἑπομένους ἐν τῷ στρατολογικῷ ἐλέγχῳ τοῦ δήμου τῶν ἀριθμοὺς, οἱ ὁποῖοι, ἵνα ἀποφύγωσι τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, ἀπὸ τῆς ὁποίας ὁ κλῆρος τοὺς ἀπήλλαξεν, ἀνεκαλύπτον τοὺς ἀνυποτάκτους, ἐν ᾗ περιπτώσει οὗτοι διέμενον ἐν τοῖς δήμοις των, ἢ ἐν Ἑλλάδι ἐν γένει, καὶ οἱ ἀνυπότακτοι οὗτοι συνελαμβάνοντο καὶ κατετάσσοντο· ἐκ τῶν φυγοστράτων ὅμως τούτων πολλοὶ ἢ διέμενον ἀπὸ ἐτῶν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ἢ πρὸς ἀποφυγὴν τῆς ὑποχρεώσεώς των μετέβαινον εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ὀλίγον πρὸ τῆς πρὸς κατάταξιν ὡρισμένης ἡμέρας. Εἰς τούτους λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον σκοπεῖ νὰ δώσῃ ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, ἤτοι ἀμνηστείαν. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ νομοθετεῖν, εἶναι ὅμως ἐξ ἄλλου ἀληθέστερον, ὅτι ψηφίζουσα νόμους δὲν πρέπει νὰ ὑπερβαίνῃ τὰ ὅρια τοῦ δικαίου καὶ τῆς λογικῆς. Νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι οὐδὲν συνηγορεῖ ὑπὲρ τῆς διατάξεως ταύτης, καὶ ὅτι, ἂν ψηφίσωμεν ταύτην, θ’ ἀποδείξωμεν, ὅτι ἐνταῦθα οὐδόλως μεριμνῶμεν περὶ τοῦ δικαίου, καὶ ὅτι φροντίζομεν νὰ ἐνισχύωμεν τοὺς καταδολιευομένους τοὺς νόμους. Ἂν ἡμεῖς σήμερον ψηφίσωμεν τὴν διάταξιν ταύτην, ἡ ὁποία ἀμνηστεύει τοὺς ἀποφυγόντας τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ ὑψίστου πρὸς τὴν πατρίδα καθήκοντός των, οἵτινες ὑποπεσόντες εἰς τὸ ἁμάρτημα τοῦτο ἐγένοντο παραίτιοι βλάβης εἰς τοὺς συμπολίτας των, νομίζετε ὅτι θέλομεν πράξει τι ἀπέχον πολὺ ἀπὸ τοῦ νὰ ἐδίδομεν ἀμνηστείαν εἰς τοὺς λῃστὰς; Καὶ ἐὰν ἡ παράλειψις αὐτῶν τῶν καθυστερούντων ἦτο τοιαύτη, ὥστε νὰ προσέβαλλε μόνον τὴν Πολιτείαν, θὰ ἐνόουν μίαν ἐπιείκειαν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἠδύνατο, μιμουμένη τὸν Χριστὸν, νὰ εἴπῃ πρὸς τὴν Βουλήν: «Ἄφες αὐτοῖς, οὐ γὰρ οἴδασι τί ποιοῦσιν». Ἀλλ’ ἐνταῦθα πρόκειται περὶ ἀδικήματος προσγιγνομένου καὶ κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι, ἀντὶ τῶν ἀνυποτάκτων αὐτῶν καταταγέντες, ὑπέστησαν μυρίας ὅσας ζημίας, ἐπὶ διετίαν ἀπομακρυνθέντες τῶν ἐργασιῶν των. Τί θὰ εἴπωμεν αὔριον εἰς αὐτοὺς, ἂν ζητήσωσι τὸν λόγον τῆς τοιαύτης πράξεώς μας, διὰ τῆς ὁποίας αὐτοὺς μὲν, σπεύσαντας εἰς τὴν φωνὴν τῆς πατρίδος, ἀφήνομεν ἄνευ ἱκανοποιήσεως, τοὺς δὲ περιφρονήσαντας τοὺς νόμους καὶ ὑποβαλόντας ἐκείνους εἰς ζημίας προστατεύομεν, ἐπιτρέποντες αὐτοῖς νὰ ἐξαγοράσωσι τὴν ὑπηρεσίαν των ἀντὶ χρηματικοῦ ποσοῦ ἐλάσσονος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον κατέβαλον οἱ ἀντ’ αὐτῶν κληθέντες, ἀλλὰ διὰ λίαν σοβαροὺς λόγους ἐκπροθέσμως πρὸς κατάταξιν προσελθόντες;

§115ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Καὶ ἂν αὐτὸς ὁ ἀνυπότακτος εὑρίσκετο εἰς τὴν Ἀφρικὴν, εἰς τὸ Σουδὰν, καὶ δὲν εἶχε τὰ μέσα, πῶς ἤθελε προσέλθει;

§116ΚΡΙΤΣΑΣ. Πῶς θὰ δυνηθῇ τώρα νὰ προσέλθῃ; Ἂν ἦναι πτωχὸς,—διότι τοῦτο ἐννοεῖτε, νομίζω,—ποῦ θὰ εὕρῃ τὰς 930 δραχμὰς, ἵνα τῇ καταβολῇ τούτων ἀπαλλαγῆ; Μὴ δικαιολογῶμεν τ’ ἀδικαιολόγητα.

§117ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ σώσωμεν 27 χιλιάδας Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐκπατρισθῶσι.

§118ΚΡΙΤΣΑΣ. Θ’ ἀπογοητεύσωμεν ὅμως ἄλλας 27 χιλιάδας Ἑλλήνων φιλοτίμων, οἱ ὁποῖοι ἀντ’ αὐτῶν ὑπηρέτησαν καὶ τῶν ὁποίων τὴν ὑπηρεσίαν καὶ προθυμίαν ἐκμεταλλεύεται σήμερον τὸ Κράτος, ὡς ἔμπορος Ἰσραηλίτης. Καὶ ἂν ἐκπατρισθῶσι, τί ἔχει νὰ χάσῃ ἡ πατρίς των, ἐνῷ μὴ ἐκπατριζόμενοι οὐδὲν εἰς αὐτὴν προσφέρουσιν; Ἂν εἴπωμεν ὅτι φοβούμεθα τὸν ἐκπατρισμὸν, δὲν εἶναι παράδοξον νὰ ἴδωμεν μετ’ ὀλίγον τὸν κ. Πρόεδρον ἀνακοινοῦντα ἡμῖν ἀναφορὰν λῃστῶν, ζητούντων ἀμνηστείαν ἐπὶ καταβολῇ ποσοῦ τινος χρημάτων, καὶ ἀπειλούντων ἐκπατρισμὸν ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει. Ἀλλὰ τί παράδοξον νὰ ἴδωμεν καὶ αὐτὸ κατόπιν τόσων, τὰ ὁποῖα βλέπομεν! Ὅλα πιθανὰ καὶ δυνατὰ σήμερον διὰ τὴν Ἑλλάδα. Ἐξ ὅλων τούτων πείθομαι, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἔχει ἀνάγκην μεγάλης μελέτης, καὶ διὰ τοῦτο συνιστῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὸ ἀποσύρῃ, διότι, ὡς ἔχει τοῦτο σήμερον, θ’ ἀπαιτήσῃ πολὺν χρόνον καὶ ἡ ἐπὶ τῶν καθέκαστα αὐτοῦ συζήτησις.

§119ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ κατ’ ἐμὲ, φρονῶ ὅτι, ἐὰν ἠθέλομεν συγκαλέσει ὅλας τὰς μητέρας, ὅλας τὰς συζύγους, ὅλας τὰς ἀδελφὰς τῶν στρατευσίμων τῆς Ἑλλάδος, ὅπως συντάξωσιν αὐταὶ τὸν στρατολογικὸν νόμον, δὲν ἤθελον συντάξει αὐτὸν πλέον χαριστικὸν, οὐδὲ πλέον ἀπαλλακτικὸν ἐκείνου, τὸν ὁποῖον σήμερον ἔχομεν. Εἰς οὐδὲν ἄλλο Κράτος, ἐν ᾧ ἰσχύει ἡ καθολικὴ στρατολογία, θέλομεν εὕρει ἐν τῷ στρατολογικῷ νόμῳ τοσαύτας ἀπαλλαγὰς, ὅσας παρ’ ἡμῖν. Ὡς καὶ πρὸ ὀλίγου ἔλεγεν ὁ ἔντιμος ἐκ Κέας Βουλευτὴς, ἀπαντῶν εἰς τὸν ἐκ Μήλου συνάδελφον, ὅστις παρίστα ὅτι μιμούμεθα τὰ ἐν Γαλλίᾳ, δηλαδὴ τὰ ἐν ἔθνει στρατιωτικῷ καὶ μεγάλῳ, ἡμεῖς, ἔθνος νέηλυ καὶ πτωχὸν, ἐν Γαλλίᾳ αἱ ἀπαλλαγαὶ, αἱ καθιερωμέναι διὰ νόμου, δὲν ἀπαλλάττουσιν ἐντελῶς, ἀλλ’ ὑποβάλλουσι τοὺς ἀπαλλαττομένους εἰς ὑπηρεσίαν ὑποχρεωτικὴν ἑνὸς ἔτους, καὶ μόνον μετὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἑνὸς ἔτους, τῇ αἰτήσει αὐτῶν, ἀφοῦ ἐξεγυμνάσθησαν, μεταβαίνουσιν εἰς τὴν ἐφεδρείαν. Οὐδεμία λοιπὸν ὁμοιότης μεταξὺ τῆς ἐν Ἑλλάδι καὶ τῆς ἐν Γαλλίᾳ ἀπαλλαγῆς. Ὁ δὲ ἔντιμος Βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν τί σᾶς ἔλεγεν; ὅτι ἐπὶ 25,000 τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1895 ἐξηρέθησαν αἱ 9 χιλιάδες, καὶ ὅμως ὅλας αὐτὰς τὰς πολυπληθεῖς ἀπαλλαγὰς εὗρεν ὁ ἔντιμος ἐκ Μήλου Βουλευτὴς ὀλίγας καὶ ἀνεπαρκεῖς, καὶ προσεπάθησε νὰ δικαιολογήσῃ νέας ἀπαλλαγὰς, καθὼς ἐπίσης τὴν ἀπαλλαγὴν ὅλων τῶν καθυστερούντων ἀπὸ τοῦ 1880 μέχρι τοῦ 1889, παριστῶν ὅτι παρ’ ἡμῖν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῶσι τοσοῦτον αὐστηροὶ νόμοι, ὁποίους ἔχομεν. Ποῦ εὗρε τὴν μεγάλην αὐτὴν αὐστηρότητα ἐν Ἑλλάδι; Ἀπὸ τοῦ 1880, ὅτε ἐφηρμόσθη ἡ καθολικὴ στρατολογία ἐν Ἑλλάδι, ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν ἐφηρμόσαμεν τὸ πλέον ἀντιστρατιωτικὸν καὶ ἀντεθνικὸν σύστημα θητείας, ἀπὸ τοῦ ὁποίου χρονολογεῖται ἡ στρατιωτικὴ παραλυσία τοῦ ἡμετέρου ἔθνους, τὸ σύστημα τῆς θητείας τοῦ ἑνὸς ἔτους. Ὅτε δ’ ἀπέναντι τῆς τελείας παρακμῆς, ἣν τὸ σύστημα τοῦτο εἰσήγαγεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν στρατὸν, ἠναγκάσθημεν νὰ ἐπεκτείνωμεν αὐτὴν κατά τι, ποῖα μέσα δὲν ἐπενόησεν ἡ Κυβέρνησις ἐν τοῖς νόμοις, ποῖα μέσα δὲν ἐφήρμοσεν ἐν τῇ διοικήσει τοῦ στρατοῦ, ὅπως περιορίζῃ πότε τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑποχρέων καὶ πότε τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑπηρετούντων! Εἰς τί ἄλλο ἀγωνιζόμεθα ἐν Ἑλλάδι ἢ πῶς τὰς ἀπαλλαγὰς τὰς ὑπαρχούσας νὰ ἐπεκτείνωμεν ἔτι μᾶλλον, ἢ τὰς ὑπηρεσίας τὰς στρατιωτικὰς τὰς βραχυχρονίους νὰ καταστήσωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερον στρατιωτικάς; Νομοθεσία καὶ διοίκησις στρατιωτικὴ εἰς οὐδὲν ἄλλο ἐργάζονται ἢ ὅπως περιστέλλωσι καὶ ἐλαττώνωσι τὰ βάρη τὰ στρατιωτικὰ τοῦ λαοῦ καὶ τῶν στρατιωτῶν, καθῆκον θεωροῦσαι νὰ κολακεύωσι τὸ ἐκλογικὸν σῶμα μᾶλλον ἢ νὰ συντελῶσιν εἰς μόρφωσιν στρατοῦ. Διὰ τοῦτο δὲν ἔχομεν οὔτε θ’ ἀποκτήσωμεν στρατόν. Τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα παρ’ ἡμῖν εἶναι ἐκλογικὸν, εἶναι κομματικὸν ζήτημα, καὶ τοιοῦτον εἶναι οὐ μόνον ἐν τῇ Βουλῇ, ἀλλὰ καὶ ἐκτὸς αὐτῆς, ἐντὸς τοῦ στρατοῦ. Ἡ κατάστασις αὕτη, ἣν πάντες βλέπουσιν, ὑπονομεύει καὶ καταστρέφει πᾶσαν στρατιωτικὴν ὀργάνωσιν καὶ ἐργασίαν, ἐνθαῤῥύνει δὲ πάντας εἰς τὴν παράλειψιν τοῦ καθήκοντος. Τὸ αἴσθημα τὸ στρατιωτικὸν ἐντελῶς ἐξηφανίσθη ἀπὸ τὰς καρδίας τῶν ὑπηρετησάντων, τῶν ὑπηρετούντων, τῶν κληθησομένων νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐν τῷ στρατῷ. Χωρὶς νὰ τὸ κηρύττωμεν, πάντες ἀγωνιζόμεθα, ὅπως διὰ παντὸς μέσου τὸ ἐξοντώσωμεν. Τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος ἐξῆλθε τοῦ ἀγῶνος τῆς ἐπαναστάσεως μὲ πνεῦμα στρατιωτικὸν, διότι καὶ πρὸ αὐτοῦ εἶχε κατὰ μέγιστον μέρος τοιοῦτον, καὶ ἐὰν δὲν εἶχε πρὸ τοῦ ἀγῶνος στρατιωτικὸν πνεῦμα, τὸ ἀπέκτησε διὰ τοῦ ἑπταετοῦς ἀγῶνος.

§120ΚΟΥΛΟΥΡΗΣ. Ἡ ἀνεπάρκεια τοῦ στρατοῦ.

§121ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Σεῖς δὲν εἴπετε αὐτὸ, σεῖς ἀπεδώσατε τὴν ἀποτυχίαν τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων παρ’ ἡμῖν εἰς τὴν ἔλλειψιν δῆθεν νοσοκομείων καὶ ἐπιμελητείας, δηλαδὴ εἰς δευτερευούσας ἀνάγκας ἐντελῶς.

§122ΚΟΥΛΟΥΡΗΣ. Σᾶς διαβεβαιῶ, ὅτι ὁ υἱός σας θὰ λάβῃ τὰ ἴδια μέτρα.

§123ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸν υἱόν μου, καὶ ἐὰν ἀπαλλάττηται ἀπὸ τοιοῦτον νόμον, θὰ τὸν στείλω νὰ ὑπηρετήσῃ. Φρονῶ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι κυρία αἰτία, ἐξ ἧς ἀπέτυχον παρ’ ἡμῖν τὰ στρατιωτικὰ, ἦτο ἡ ἔφεσις, τῆς ὁποίας ὁμολογῶ ὅτι εὐφυέστατος ἀντιπρόσωπος καὶ ὑπεραπολογητὴς ἀπὸ τοῦ βήματος ὑπῆρξεν ὁ ἐκ Μήλου ἀξιότιμος Βουλευτὴς, ἡ γυναικώδης ἔφεσις, ἡ προσήκουσα μᾶλλον εἰς γυναῖκας ἢ εἰς ἄνδρας, εἰς δημοκόπους ἢ εἰς κυβερνήτας, ἡ ἔφεσις τοῦ νὰ ζητῶμεν διὰ πάσης ἐπινοήσεως νὰ περιορίσωμεν τὰς στρατιωτικὰς ὑποχρεώσεις. Ἡ κυριωτέρα αἰτία, εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει ν’ ἀποδοθῇ τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ νὰ μὴ ἔχωμεν στρατὸν, εἶναι αὕτη, ὅτι εἰργάσθημεν, ὅπως καὶ ὑπὸ τὴν καθολικὴν στρατολογίαν, ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγωτέρους καλῶμεν νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐν τῷ στρατῷ καὶ τοὺς ὑπηρετοῦντας ὀλιγώτερον ἐκγυμνάζωμεν εἰς τὰ στρατιωτικά. Ποῖον εἶναι τὸ ζήτημα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀπὸ ἐτῶν μάτην ἀσχολούμεθα; πῶς ν’ ἀπαλλάξωμεν τὸν στρατὸν ἐκ τῶν διαφόρων πολιτικῶν ὑπηρεσιῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ μεγάλη δυσκολία ἐν Ἑλλάδι. Οὔτε ἀξιωματικοὶ ἐλλείπουσιν, οὔτε ὑπαξιωματικοὺς εἶναι δύσκολον νὰ ἔχωμεν. Τὰ ἄλλα ζητήματα, τὰ ἀναγόμενα εἰς τὴν ἐπιμελητείαν καὶ τὰ νοσοκομεῖα, εἶναι δευτερεύοντα, προϋποθέτοντα τὴν ὕπαρξιν ἀληθοῦς στρατοῦ, πραγματικοῦ στρατοῦ. Τὸ δύσκολον εἶναι νὰ κατορθώσωμεν νὰ ἔχωμεν τὸν ὑπηρετοῦντα κατὰ νόμον ἀριθμὸν ὁπλιτῶν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, ὅπως ὡς στρατὸς ἀσκῶνται.

§124ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐλλείπει τὸ χρῆμα.

§125ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἔχομεν στρατὸν, διότι ἀσχολοῦμεν αὐτὸν εἰς ὑπηρεσίας μὴ στρατιωτικὰς, εἰς τὴν φύλαξιν καταδίκων καὶ ὑποδίκων, εἰς τὴν καταδίωξιν τῶν φυγοδίκων, εἰς τὴν εἴσπραξιν τῶν φόρων, καὶ τὸ ζήτημα εἶναι πῶς νὰ δυνηθῶμεν τοὺς ὑπηρετοῦντας ἄνδρας ἀδιαλείπτως νὰ ἀσκῶμεν καὶ παρασκευάζωμεν πρὸς πόλεμον κατὰ τὸν χρόνον τῶν δύο ἐτῶν, διατηροῦντες αὐτοὺς συγκεντρωμένους ὑπὸ τὰς σημαίας αὐτῶν. Τὸ ζήτημα βεβαίως τῶν χρημάτων εἶναι ἡ αἰτία, ἀλλὰ εἶναι καὶ ἡ πρόφασις. Δὲν ἀγνοῶ τοῦτο, καὶ ἐὰν ἦμαι ἐν πολλοῖς ὑπὲρ τῶν ἀπαλλαγῶν, εἶμαι διότι τὸ ζήτημα τὸ οἰκονομικὸν ἐπιβάλλει τὰς ἀπαλλαγάς. Πλὴν ὅ,τι σήμερον εἶναι δύσκολον, ἠδύνατο νὰ μὴ ἦναι δύσκολον, ἂν μὴ παρεσκευάζετο τοιοῦτον ἀπὸ πρίν. Ἀλλὰ καὶ πάλιν δὲν παραδέχομαι ὅτι ἐλλείψει χρημάτων δικαιολογοῦνται ὅσα παρελείψαμεν, πάνθ’ ὅσα δὲν ἐπράξαμεν. Καὶ σήμερον εἶναι δυνατὸν κατὰ πολὺ νὰ περιορισθῶσι τὰ ἐκ τῶν οἰκονομικῶν δυσχερειῶν κακά. Ἐκτὸς τούτου ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι δὲν ὑπῆρξε καὶ ὁ ζῆλος καὶ ἡ διάθεσις πρὸς βελτίωσιν τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων,—καὶ δὲν ἐννοῶ κανένα νὰ ἐξαιρέσω ἀπὸ τῆς μομφῆς ταύτης. Θὰ ἦτο δυνατὸν, ἂν ἠθέλομεν τοῦτο μετὰ σθένους, καὶ διὰ τῶν ἐνόντων καὶ τῶν ὀλίγων μέσων, τὰ ὁποῖα διαθέτομεν, νὰ ἐκτελέσωμεν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπέτρεπον τὰ μέσα ἡμῶν καὶ τὰ ὁποῖα θὰ ἦσαν ἄξια λόγου. Εἶναι πρόφασις ἡ ἔλλειψις τῶν μέσων, ἀπολύτως καὶ εἰς πᾶσαν περίπτωσιν προτεινομένη. Θέλομεν τέλεια τὰ πάντα, ὅπως ἐκτελέσωμεν τὸ καθῆκόν μας, καὶ διὰ τοῦτο τὸ παραλείπομεν. Ἂν ὑπῆρχεν ὅμως ἀνωτέρα διοίκησις, δραστηρία καὶ πεφωτισμένη, καὶ διὰ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα διαθέτομεν, πολλὰ θὰ ἠδυνάμεθα νὰ πράξωμεν, τὰ ὁποῖα θὰ ἦσαν ὠφελιμώτατα εἰς μόρφωσιν τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ἔθνους στρατιωτικῶς. Ἡ ἔλλειψις στρατιωτικῆς διοικήσεως ἀνωτάτης παραλύει καὶ ἐξασθενεῖ καὶ τὰς κατωτέρας στρατιωτικὰς διοικήσεις, καὶ διὰ τοῦτο δὲν γίνονται καὶ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι εἰς τὴν ἐξουσίαν ἡμῶν νὰ γείνωσι. Δὲν πταίουν πάντοτε τὰ μέσα, πταίουν καὶ οἱ ἄνθρωποι. Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι ἡ ἔλλειψις χρημάτων εἶναι πρόφασις πολλάκις· δὲν εἶναι ἡ πραγματικὴ αἰτία τῆς παραλυσίας τῆς στρατιωτικῆς διοικήσεως. Ἀλλὰ, ἀνεξαρτήτως τούτου, καὶ καλλιτέρα χρῆσις ἠδύνατο νὰ γένηται τῶν στρατιωτικῶν πιστώσεων, ἄνευ αὐξήσεως αὐτῶν· ἀλλὰ περὶ τούτου δὲν πρόκειται ἤδη. Ἠθέλησα μόνον νὰ διαμαρτυρηθῶ ἐναντίον ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν, διότι δὲν εἶναι τόσον αὐστηρὰ τὰ πράγματα ἐν Ἑλλάδι, ὅσον παρεστάθησαν, ὥστε νὰ δικαιολογῶνται νέαι ἀπαλλαγαὶ καὶ ἀφέσεις τῶν παραβάσεων, εἰς τὰς ὁποίας ὑπέπεσαν οἱ ἀρνηθέντες τὰς στρατιωτικὰς ὑποχρεώσεις των. Βεβαίως δὲν ἀρνοῦμαι, ὅτι ὑπάρχουσι δικαιολογίαι ὑπὲρ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἠρνήθησαν ἀπὸ τοῦ 1880 νὰ ὑπηρετήσωσι καὶ δὲν προσῆλθον. Πολλοὶ ἐξ αὐτῶν βεβαίως ἦσαν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ καὶ ἠρνήθησαν ἴσως λόγῳ ἀνάγκης, λόγῳ ὑποχρεώσεων ἄλλων σπουδαίων, νὰ προσέλθωσιν, ἀλλ’ αὐτοὶ εἶναι ἐλάχιστοι. Οὔτε πρέπει ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τῶν στρατιωτικῶν νόμων νὰ μετερχώμεθα αὐτὴν τὴν δικηγορικὴν καὶ δικανικὴν ἐπιτηδειότητα, ζητοῦντες διὰ παντὸς ἐπιχειρήματος νὰ ἀπαλλάξωμεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὅπως δήποτε δὲν ἐξετέλεσαν τὸ καθῆκον αὑτῶν. Πρὸ πάντων ἐν τῇ στρατιωτικῇ ὑπηρεσίᾳ πρέπει νὰ ἦναί τις αὐστηρὸς, καὶ ὅταν ἀκόμη πείθηται, ὅτι ὑπάρχουσι λόγοι δικαιολογοῦντες τοὺς μὴ προσελθόντας νὰ ὑπηρετήσωσι· διότι, ὅταν συνειθίσωμεν ἐν εἰρήνῃ τοὺς κεκλημένους νὰ ἐκπληρώσωσι τὴν ὑπηρεσίαν αὐτῶν, ἀτιμωρητεὶ νὰ μὴ τὴν ἐκπληρῶσι, βεβαίως παρασκευάζομεν καὶ εἰς ἐποχὰς ἐπιστρατεύσεως φυγοστρατείας καὶ ἀνυποταξίας, αἵτινες θὰ ἔχωσιν ἐπικινδύνους συνεπείας. Τὰ παραδείγματα, τὰ ὁποῖα ἐδόθησαν τὸ 1881 καὶ τὸ 1885 ἀπὸ τοὺς μὴ προσελθόντας,—διότι κατὰ τὰς ἐποχὰς ἐκείνας πολλοὶ δὲν προσῆλθον,—θὰ εὕρουν πολὺ περισσοτέρους μιμητὰς εἰς τὸ μέλλον. Οἱ μιμηταὶ θὰ ἦναι πολυαριθμότεροι, ὅταν οἱ νόμοι κάμπτωνται, ὅταν καταργῶνται, ὅπως μὴ ἐπέλθωσιν αἱ συνέπειαι τῆς παραβάσεως τῶν νόμων. Μόνον ἡ ἄκαμπτος αὐστηρότης, ἡ μὴ συζητοῦσα μετὰ τῶν παραβατῶν, σώζει καὶ ἐπιβάλλει τὰς ἕξεις τῆς πειθαρχίας. Ἂν ἀνεζητοῦντο αἱ δικαιολογήσεις καὶ ἐν τῷ στρατῷ, ὡς ἀναζητοῦνται εἰς τὴν παραβίασιν ἄλλων καθηκόντων, στρατοὶ δὲν θὰ ὑπῆρχον. Δύνανται νὰ ὑπάρχουν ἐπὶ τοῦ προκειμένου λόγοι ὑπὲρ τῶν καθυστερούντων, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν, διότι τὰ ἀποτελέσματα θὰ ἦναι καλά. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ μὲν εὑρίσκω ὅτι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅπερ προτείνεται παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐπέρχονται βεβαίως τινὲς βελτιώσεις τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας, ἀλλὰ δι’ αὐτῶν οὐδόλως θὰ συντελέσωμεν νὰ ἔχωμεν στρατόν. Ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τῆς καθολικῆς στρατολογίας, ἀλλ’ εὑρίσκω ἀναγκαιοτάτην τὴν διατήρησιν ἐν τῷ στρατῷ μεγάλου ἀριθμοῦ οὐχὶ μόνον ὑπαξιωματικῶν δι’ ἀνακατατάξεως, ἀλλ’ ἀκόμη καὶ στρατιωτῶν, διανυσάντων τὴν θητείαν αὐτῶν. Νομίζω ὅτι μέρος τοῦ στρατοῦ εἶναι συμφέρον ν’ ἀποτελῆται ἐξ ὑπαξιωματικῶν καὶ στρατιωτῶν παλαιῶν, δι’ ἀνακατατάξεως διατηρουμένων εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ. Ἑπομένως δὲν ἀποκρούω μετ’ ἀγανακτήσεως, ὡς ἄλλοι πρὸ μικροῦ ἔπραξαν, τὴν διάταξιν ἐκείνην τοῦ νομοσχεδίου, ἡ ὁποία ἐπιτρέπει τὴν ἀνταλλαγήν, δὲν εὑρίσκω ὅμως, ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ χορηγήσωμεν τὸ δικαίωμα αὐτὸ τοῦ ἐγκρίνειν τὰς ἀνταλλαγὰς αὐτὰς εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Πολὺ φοβοῦμαι, ὅτι τοιοῦτον μέτρον, οὕτως ἀπολύτως ἀφιέμενον εἰς τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι εὔκολον νὰ μὴ ἦναι πολιτικὸν πρόσωπον, ἢ νὰ μὴ ἐπηρεάζηται ἐκ τῆς πολιτικῆς, πολὺ φοβοῦμαι, λέγω, μήπως δώσῃ ἀφορμὴν εἰς καταχρήσεις. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, ἐὰν τοιοῦτόν τι μέτρον ἤθελε γείνῃ ἀποδεκτὸν, θὰ ἐπροτίμων, ὅπως τοῦτο ἀνατεθῇ ὄχι εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλ’ εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀπαλλαγὴν τῶν ἀνυποτάκτων, ἂν γείνῃ δεκτὴ κατ’ ἀρχὴν, φρονῶ ὅτι κατ’ οὐδένα λόγον πρέπει νὰ ἐπεκτείνωμεν αὐτὴν εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, εἰς οἷον τὸ νομοσχέδιον τὴν ἐπεκτείνει. Πρέπει νὰ γείνῃ δεκτὴ ὑπὸ περιορισμοὺς, ὅπως ἡ κακὴ ἐντύπωσις τοὐλάχιστον, τὸ κακὸν παράδειγμα ἦναι μικρότερον.

§126Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα εἶναι τὸ μᾶλλον ἐνδιαφέρον καὶ τὸν τόπον καὶ τὸ ἔθνος, ἑπομένως τὸ ζήτημα τοῦτο πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ὑπὸ τὴν λεπτομερεστέραν του ἔποψιν. Ὁ στρατολογικὸς νόμος κύριον σκοπὸν προϋπέθετε τὴν ἐκγύμνασιν ἁπάντων τῶν Ἑλλήνων εἰς τὰ ὅπλα· αὕτη ὑπῆρξεν ἡ βάσις, καὶ τοῦτο ἐγένετο ἀφορμὴ τῆς θεμελιώσεως τοῦ νόμου τούτου καὶ τῆς ἐφαρμογῆς ἐν Ἑλλάδι. Δυστυχῶς ὁ νόμος οὗτος οὐδεμίαν ὑπόστασιν καὶ ἐφαρμογὴν ἔλαβε· διότι, ἐὰν ῥίψητε τὸ βλέμμα σας εἰς αὐτοὺς τοὺς προϋπολογισμοὺς τοῦ Κράτους, θέλετε ἴδει, ὅτι ὁ στρατολογικὸς νόμος ἐχρησίμευσεν ὄχι πρὸς ἐκγύμνασιν, ἀλλ’ ὡς νόμος φορολογικός. Ἐὰν ἴδητε τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1885, θέλετε παρατηρήσει εἰς τὸ κεφάλαιον 6, ἄρθρον 14, «ἔσοδα ἐξ ἀνταλλάγματος ἀπαλλαγῆς ἐκ τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας» ποσὸν 10,000. Ἐὰν μεταβῆτε εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1889, θέλετε εὕρει εἰς τὸ κεφάλ. 5 ἄρθρ. 10 ποσὸν 700,000· ἐὰν παρατηρήσητε εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1890, θέλετε εὕρει ὑπὸ τὸ αὐτὸ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον ποσὸν 1,000,000. Ἐὰν δὲ προβῶμεν ἔτι περαιτέρω, θέλομεν ἴδει, ὅτι κατὰ μὲν τὸ 1895 τὸ ἔσοδον ἐκ τοῦ λόγου τούτου ἀνῆλθεν εἰς δραχ. 1,400,000, κατὰ δὲ τὸ 1896 προϋπολογίζεται εἰς ποσὸν δρ. 1,646,290, ἑπομένως ὁ στρατολογικὸς νόμος ἐχρησίμευσεν ὡς μέσον φορολογίας· δηλαδὴ εἰς τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν ἐδημιουργοῦντο δάνεια καὶ φόροι, εὑρέθη καὶ ἄλλο στάδιον, ἄλλη μία ὁδὸς, διὰ τῆς ὁποίας νὰ ἐνεργήσωμεν νέαν ἀφαίμαξιν χρημάτων, διὰ τοῦ μέσου τοῦ νόμου τῆς γενικῆς στρατολογίας. Ἐὰν δὲ ῥίψητε τὸ βλέμμα σας ἐπὶ τοῦ ὑποβληθέντος πίνακος παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, θέλετε ἐπίσης παρατηρήσει αὐξάνουσαν καθυστέρησιν τῶν καλουμένων εἰς τὰ ὅπλα. Καὶ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναφέρω ἀριθμούς τινας.

Σᾶς ἀνέφερα τὴν κλίμακα ταύτην, διὰ νὰ ἴδητε κατὰ ποῖον λόγον αὐξάνει ὁ ἀριθμὸς τῶν καθυστερουμένων. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἐφρόντισαν αἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις, μεταβαλοῦσαι τὸν στρατολογικὸν νόμον εἰς νόμον φορολογικὸν, νὰ καταῤῥίψουν τὸ στρατιωτικὸν αἴσθημα εἰς τὸν τόπον, καὶ τοιουτοτρόπως ἕκαστος φροντίζει διὰ πάσης θυσίας χρημάτων νὰ ἀποφύγῃ τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, καὶ ἅπαντα τὰ μέσα μετεχειρίσθησαν ἀείποτε εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, διὰ παντὸς μέσου ἐκ τῶν πολιτευομένων νὰ κατορθώσουν νὰ ἀπαλλαγῶσι τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, διότι ἔβλεπον, ὅτι ἠδύναντο νὰ ἀπαλλαγῶσι. Βλέπετε λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι εὑρισκόμεθα ἀπέναντι ἑνὸς ζητήματος σοβαροῦ. Ἐὰν θέλωμεν νὰ ἐκγυμνάσωμεν τὸ Κράτος, πρέπει ἅπαντες νὰ κατατάσσωνται εἰς τὸν στρατόν· μόνη ἐξαίρεσις νὰ ἦναι ἡ τῶν ἀνικάνων, ὡς ὑπῆρχεν εἰς τὸν ἀρχικὸν νόμον. Ἕτερον ὅμως ζήτημα προεβλήθη, τὸ ζήτημα τῶν προσόδων τοῦ Κράτους. Βεβαίως τὸ Κράτος δὲν δύναται νὰ ἐξαντλήσῃ τὰς δυνάμεις του, διατηροῦν μέγαν ἀριθμὸν στρατιωτῶν. Ὁ στρατὸς εἶναι ἀνάλογος τῶν δυνάμεων, ἢ μᾶλλον, δύναμαι νὰ εἴπω, σήμερον ὁ διατηρούμενος στρατὸς, ἐὰν ἦναι στρατὸς, εἶναι δυσανάλογος πρὸς τοὺς πόρους τοῦ Κράτους· τὸ λέγω ἐγὼ, ὡς στρατιώτης. Ἀλλ’ ἐκγυμνάζομεν τὸν στρατόν; σᾶς ἐρωτῶ. Πῶς ἐκγυμνάζεται; Τὸν χωροφύλακα, παραδείγματος χάριν, ὁ ὁποῖος μετὰ 15 ἡμέρας, ἀφ’ ἧς ἐνδυθῇ τὸ ἔνδυμα τοῦ χωροφύλακος καὶ λάβῃ τὸ ὅπλον εἰς χεῖρας, περιέρχεται τὰς ἐπαρχίας καὶ τοὺς δήμους ἄνευ πειθαρχίας, ἄνευ συντάξεως, τὸν λέγετε στρατιώτην αὐτόν; Ἀλλ’ ἐκγυμνάζονται οἱ ὑπέχοντες τρίμηνον ὑπηρεσίαν; ἠρωτήσατε πόσοι εἶναι οὗτοι; Ἐὰν ῥίψητε τὸ βλέμμα σας ἐπὶ τῶν ἀπογραφῶν, θέλετε ἴδει, ὅτι κατὰ μὲν τὸ 1883 οἱ κληρωτοὶ τῆς ἀπογραφῆς ἀνέρχονται εἰς 16,280, κατὰ τὸ 1886 εἰς 15,142, κατὰ τὰ 1889 εἰς 17,000. Λοιπὸν ὁ μέσος ὅρος τῶν κατ’ ἔτος κληρωτῶν ἀνέρχεται εἰς 16 ἕως 17 χιλιάδας. Πόσους δὲ λαμβάνομεν; Μόνον δεκακισχιλίους. Ἑπομένως πλέον τοῦ ἡμίσεως τῶν κατ’ ἔτος κληρωτῶν δὲν ἐκγυμνάζεται καθόλου· οἱ μὲν, ὡς ὑπαγόμενοι εἰς τὰς ἐξαιρέσεις,—καὶ ὑποχρεοῦνται πολλοὶ ἐκ τούτων ἐν ἐπιστρατεύσει νὰ προσέλθωσιν—οἱ δὲ, ὡς ἐκ τοῦ κλήρου, ἐξαγοράζοντες τὴν τρίμηνον ὑπηρεσίαν, οὐδόλως ἐκγυμνάζονται, οἱ δὲ προσερχόμενοι καὶ τασσόμενοι εἰς τὴν χωροφυλακὴν λαμβάνουσι τὸ ὅπλον, χωρὶς νὰ γυμνασθῶσιν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀληθὴς κατάστασις. Διατὶ δέ; διότι ἐν τῷ στρατῷ, ἅπαντες γνωρίζομεν,—καὶ τυγχάνουσι πολλοὶ στρατιωτικοὶ ἐν τῇ Βουλῇ—ὅτι ἅπαντες οἱ ἀξιωματικοὶ καταγίνονται εἰς ἐξετάσεις ὑποψηφίων διὰ τὸν βαθμὸν τοῦ δεκανέως, διὰ τὸν βαθμὸν τοῦ λοχίου, διὰ τὸν βαθμὸν τοῦ ἐπιλοχίου. Ὀλίγιστοι μόνον μένουσιν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ· διότι κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἀνεπτύχθη τὸ αἴσθημα τῆς βιαίας προαγωγῆς. Ὅλοι ζητοῦσιν, ἔχοντες ὑπ’ ὄψει μίαν βιαίαν προαγωγήν, ἐπελθοῦσαν κατὰ τὸ 1881, κατὰ τὴν προσάρτησιν τῆς Θεσσαλίας, ὅλοι ζητοῦσιν ἐν διαστήματι διετίας νὰ λάβωσι τὸν βαθμὸν τοῦ ἀξιωματικοῦ· ἀκόμη μόλις ἐξελθόντες τινὲς τοῦ σχολείου τῶν ὑπαξιωματικῶν, ἱκανοὶ ὄντες καὶ διακεκριμένοι ὁμολογουμένως,—διότι ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι πολλοὶ διεκρίνοντο,—προσῆλθον πρός με, παραπονούμενοι ὅτι εἶχον 5 ἢ 6 ἐτῶν ὑπηρεσίαν ἐν τῷ στρατῷ καὶ δὲν ἔλαβον τὸν βαθμὸν τοῦ ὑπολοχαγοῦ! Τοὺς παρεκάλεσα νὰ ῥίψωσιν ἓν βλέμμα εἰς τὸ μητρῷον τῶν ἀξιωματικῶν καὶ νὰ παρατηρήσωσιν, ὅτι καὶ ἐκεῖνος, εἰς τὸν ὁποῖον παρεπονοῦντο, ἔμεινεν ἐννέα ὅλα ἔτη ὡς ἀνθυπολοχαγὸς, ἐπὶ ὅλα δὲ δέκα ἔτη ταγματάρχης.

§127ΚΡΙΤΣΑΣ. Κάμε με ταγματάρχην, καὶ μένω εἴκοσιν.

§128Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ὅταν θὰ συμπληρώσητε καὶ σεῖς τὰ ἔτη, τὰ ὁποῖα ἔχω ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, θὰ ἔχητε ἀνώτερον βαθμόν.

§129ΚΡΙΤΣΑΣ. Ἀμφιβάλλω περὶ τούτου.

§130Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Βεβαίως θὰ ἔχητε ἀνώτερον βαθμόν. Ἡ πρόνοια τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ συγκρατήσῃ κατὰ τὸ ἐφικτὸν τοὺς ὑπαξιωματικοὺς ἐν τοῖς σώμασιν, εἶναι μία τῶν μεγίστων μεριμνῶν, διότι οἱ ὑπαξιωματικοὶ ὁμολογουμένως εἶναι ἡ ψυχὴ τοῦ στρατοῦ, καὶ ἄνευ καλῶν ὑπαξιωματικῶν δὲν δύνανται νὰ ἐκτελέσωσιν οἱ ἀξιωματικοὶ κανὲν τῶν καθηκόντων, οὔτε τὴν ἐκγύμνασιν τῶν νεοσυλλέκτων, οὔτε τὴν ἐκτέλεσιν φρουρᾶς, οὔτε πορείας, οὔτε τίποτε, διότι ὁ ἀξιωματικὸς δὲν παρακολουθεῖ εἰς ὅλα τὰ τμήματα. Ὅπως δ’ ἐπεκράτησεν ἀπὸ τοῦ 1880 ἡ συνήθεια, δυνάμεθα εἰπεῖν, ὅτι ἔκτοτε ἔχομεν ἀνεπτυγμένους ὑπαξιωματικούς, ἀλλ’ οὐχὶ ὑπαξιωματικοὺς τοῦ στρατῶνος. Γίνεται λόγος περὶ ἀνταλλαγῆς κλήρων. Συμμερίζομαι, διὰ τοὺς ἀναπτυχθέντας λόγους, καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν γνώμην ταύτην τῆς ἀνταλλαγῆς τοῦ κλήρου. Ἀλλὰ τίς θὰ ἀνταλλάσσῃ; ὁ εὔπορος πρὸς τὸν πένητα· ὁ εὔπορος θὰ ζητήσῃ τὴν ἀνταλλαγήν, καταβάλλων ἀμοιβήν τινα πρὸς τὸν προσερχόμενον νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὴν ὑποχρέωσιν ἐκείνου· ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι, ἐπειδὴ ὁ πλούσιος θὰ ζητήσῃ οὕτω ν’ ἀπαλλαγῇ τῆς ὑποχρεώσεως ταύτης, πρέπει νὰ ὑποχρεώσωμεν τὸν πλούσιον αὐτὸν νὰ καταβάλλῃ εἰς τὸ στρατιωτικὸν ταμεῖον ποσόν τι, τὸ ὁποῖον νὰ χρησιμεύῃ ἀποκλειστικῶς μετὰ τῶν ἄλλων ἀπαλλαγῶν εἰς ἀνέγερσιν στρατώνων, νοσοκομείων καὶ ἄλλων καταστημάτων φιλανθρωπικῶν, καὶ τοιουτοτρόπως ὁ υἱὸς τοῦ πλουσίου, τοῦ εὐπόρου, δὲν θὰ δύναται μετά τινα χρόνον νὰ λέγῃ ὅτι ὁ στρατὼν δὲν ἔχει τὰς συνθήκας τοῦ καλοῦ στρατωνισμοῦ.

§131Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Εἰς τί θὰ χρησιμεύσωσιν οἱ στρατῶνες;

§132Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Εὐθὺς θὰ σᾶς ἀπαντήσω κ. συνάδελφε. Διὰ νὰ ἔχητε στρατὸν καλὸν, καλῶς συντεταγμένον, πρωτίστως πρέπει νὰ ἔχητε στρατῶνας. Ἂς ἐκλείψῃ ἡ ἰδέα ἀπὸ πάντας καθ’ ὁλοκληρίαν, ὅτι ὁ στρατὸς μορφοῦται ἐν τοῖς στρατοπέδοις. Ὁ στρατὸς θὰ μορφωθῇ ἐν τοῖς στρατῶσι, καὶ ἀφοῦ ἐκγυμνασθῇ καὶ καλῶς συνταχθῇ ἐν τῇ καθαριότητι, τάξει, πειθαρχίᾳ, τότε μόνον μεταβαίνει εἰς τὸ στρατόπεδον· προσωρινῶς ὅμως καὶ διαδοχικῶς μεταβαίνει εἰς τὰ στρατόπεδα, διὰ νὰ ἐκτελέσῃ γενικὰ γυμνάσια· πρέπει δὲ νὰ ἔχωμεν στρατῶνας καλοὺς, παρέχοντας καὶ ἀνάπαυσιν καὶ καθαριότητα κτλ. Λέγω δὲ στρατῶνας, διότι, ὅταν λάβητε τὴν στατιστικὴν τῶν εἰσερχομένων εἰς τὸν στρατῶνα,—τὴν ὁποίαν ἐζήτησα κατὰ τὸ 1890, ἀλλ’ ἕνεκα τῆς ἐπελθούσης διαλύσεως δὲν προσεκομίσθη,—θέλετε παρατηρήσει, ὅτι ἔχομεν θνησιμότητα δυσανάλογον ἐκ τῆς κακῆς ποιότητος τῶν στρατώνων, πλειοτέραν παρ’ ὅ,τι παντοῦ ἀλλοῦ. Σᾶς ἀναφέρω δὲ παράδειγμα τὸ ἑξῆς. Ἡ Σαξωνία ἐν τῇ πρωτευούσῃ της, τῇ Δρέσδῃ, ηὔξησε τὴν φρουρὰν αὑτῆς, ἀναβιβάσασα αὐτὴν εἰς 7,000 ἄνδρας. Ἕνεκα τούτου ἐγκατέλειψε τοὺς ἐν τῇ πόλει στρατῶνας, καὶ παρὰ τὴν Δρέσδην ἤγειρε στρατῶνας νέους δι’ ἑπτὰ χιλιάδας ἄνδρας· τί δὲ ἐδαπάνησεν; 22 ὅλα ἑκατομμύρια μάρκα· ἀλλὰ παρέσχεν εἰς τοὺς στρατιώτας βίον ἄνετον, παρέσχε τοιοῦτον βίον, ὥστε ἀὴρ 18 βαθμῶν καὶ πλέον, ἤτοι κάτω τοῦ μηδενικοῦ, νὰ εἰσέρχηται ἐν τοῖς στρατῶσιν, ἐμερίμνησε δὲ περὶ πάντων, ἰδιαίτατα δὲ περὶ τοῦ καλοῦ ἀερισμοῦ. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι αἱ ἀπαλλαγαὶ πρέπει νὰ συνδεθῶσι καθ’ ὁλοκληρίαν μὲ τὸν ἄνετον βίον, τὸν ὁποῖον ὀφείλομεν νὰ παράσχωμεν εἰς τοὺς προσερχομένους· τότε δὲ ἡ προσέλευσις καθίσταται μᾶλλον εὔκολος. Μεταβαίνω ἤδη εἰς τὸ τελευταῖον ζήτημα, τὸ τῆς ἀπαλλαγῆς τῶν καθυστερουμένων. Ὡς στρατιωτικὸς ἐξεταζόμενος, βεβαίως θὰ εἴπω, ὅτι οἱ ἀνυπότακτοι, οἱ μὴ προσελθόντες εἰς τὰς τάξεις, πρέπει νὰ ὑποστῶσι τὰς συνεπείας. Ἀλλ’ εἴμεθα Βουλευταὶ, ὀφείλοντες νὰ μεριμνήσωμεν περὶ τοῦ στρατοῦ καὶ περὶ τῶν πολιτῶν. Ὑπὸ τὰς δύο αὐτὰς ὄψεις λοιπὸν ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα...

§133Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Θὰ ἐνόουν τὸ νομοσχέδιον, ἂν ἐπρόκειτο νὰ παράσχῃ εὐκολίαν εἰς τοὺς ἀνυποτάκτους καὶ πρόσοδον εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἀλλὰ διὰ ψηφίσεως ἑτέρου ἄρθρου νὰ τελειοποιῶνται τὰ τοῦ στρατοῦ. Ἐφ’ ὅσον ὅμως καταστρέφει τὸν στρατὸν, χωρὶς νὰ παρουσιάζῃ διόρθωσίν τινα, δὲν βλέπω τὸν λόγον τῆς ἐπιψηφίσεως. Διὰ τοῦτο τὸ θεωρῶ ἐπιβλαβές.

§134Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Τί θὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις, δὲν γνωρίζω, ἀλλ’ ἐξετάζω τὸ ζήτημα. Τὸ ζήτημα δὲν θὰ τὸ ἐξετάσω ὑπὸ τὴν καθαρῶς στρατιωτικὴν ὄψιν, ὡς ἀνήκων εἰς τὸν στρατὸν, θὰ τὸ ἐξετάσω ὡς πολιτευτής. Ὀφείλω νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα ὑπό τε στρατιωτικὴν ἔποψιν καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς πολιτείας. Ἐκγυμνάζομεν τοὺς ἐν Ἑλλάδι εὑρισκομένους καὶ κληρωθέντας; Ὄχι· διότι, ὡς ἀπέδειξα προηγουμένως, σχεδὸν πλέον τῶν ⅔ μένουσιν ἀγύμναστοι καθ’ ὁλοκληρίαν. Δεύτερον, ἐλάβομεν νομοθετικὸν μέτρον κακὸν, νὰ ἀπαλλάττωμεν διὰ καταβολῆς χρηματικῆς τοὺς καθυστερουμένους ἐπιστράτους. Σήμερον ἡ Κυβέρνησις προτείνει ἀπαλλαγὴν τῶν καθυστερουμένων ἀνδρῶν. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἂν στρέψητε τὰ βλέμματά σας πρὸς τὰ μέρη, εἰς τὰ ὁποῖα εἶναι διεσπαρμένος ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνισμὸς, θέλετε παρατηρήσει, ὅτι πολλοὶ ἐξ αὐτῶν σήμερον εὑρίσκονται εἰς τὴν δυσάρεστον ἀνάγκην, ἢ νὰ φύγωσι τὴν πατρίδα των, μὴ δυνάμενοι νὰ προσέλθωσιν, ἢ νὰ λάβωσι ξένην ὑπηκοότητα. Δὲν τὸ κάμνει κανεὶς ἐκ κακῆς προθέσεως, ἀλλ’ ἐξ ὑπερτάτης ἀνάγκης, διότι πολλοὶ ἐξ αὐτῶν εἰς ξένον τόπον, μακρὰν συγγενῶν καὶ φίλων καὶ ἄλλων, ἔχουσιν ἀναπτύξει ἐργασίας εἰς πολλὰ μέρη καὶ ἰδίᾳ εἰς τὴν Αἴγυπτον. Ἠξεύρετε δὲ, Κύριοι, τί σημαίνει ἂν καλούμενός τις ἐξ αὐτῶν εἰς ἐπιστρατείαν ἀφήσῃ τὴν περιουσίαν του εἰς τοὺς Φελλάχους! Σήμερον δὲ ἐν Αἰγύπτῳ παρά ποτε κυρίως ὑποβλέπεται ὁ Ἑλληνισμὸς, καταδιώκεται ὁ Ἑλληνισμὸς πανταχοῦ· ἐὰν δὲ ὑποχρεώσωμεν τοὺς ἐκεῖ διαμένοντας νὰ προσέλθωσιν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, θὰ ἐπιφέρωμεν τραῦμα μεγαλείτερον ἀπὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δύνασθε νὰ φαντασθῆτε, εἰς τὸν Ἑλληνισμόν· θὰ ἀνοίξωμεν τὰς πύλας εἰς τοὺς ἐχθροὺς τῆς Ἑλλάδος. Περαίνων τὸν λόγον, ἐπειδὴ παρετάθη ἡ συνεδρίασις ἀρκετὰ, ὀφείλω νὰ συστήσω εἰς τοὺς κυρίους συναδέλφους νὰ μὴ ἀναμετρήσωμεν τὰ πράγματα μόνον ὑπὸ τὴν καθαρῶς στρατιωτικὴν ἔποψιν καὶ ὑπὸ τὴν ἔκφρασιν ὡραίων λόγων καὶ ὠφελίμων, ἀλλὰ νὰ μετρήσωμεν ὡς Ἕλληνες καθαρῶς καὶ οὐχὶ ὡς στρατιωτικοί. Ἐνδιαφέρομαι καὶ ἐγὼ ἐξ ἴσου, ὡς ἀξιωματικὸς τοῦ στρατοῦ, ὑπὲρ τῆς συντάξεως καὶ τοῦ καλοῦ καταρτισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι ἡ περίστασις αὕτη μᾶς δίδει ἀφορμὴν νὰ μελετήσωμεν σπουδαίως τὸ πρᾶγμα καὶ νὰ ψηφίσωμεν οὐ μόνον κατὰ στρατιωτικὴν συνείδησιν, ἀλλὰ καὶ κατὰ συνείδησιν πολιτευτοῦ.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς. Προβαίνομεν εἰς τὰ καθ’ ἕκαστον.

§136ΚΡΙΤΣΑΣ. Καλὸν θὰ ἦναι νὰ ἀπαγγείλητε τὸ διαιρετόν, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ ψηφισθῇ ἄλλως.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δηλαδὴ τὸ διαιρετὸν κατ’ ἐδάφιον;

§138ΚΡΙΤΣΑΣ. Βεβαίως.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπαγγέλλω τὸ διαιρετόν.

§140ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἅρθρον 1. Τὸ ἄρθρον 33 τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας καταργεῖται καὶ ἀντικαθίσταται διὰ τοῦ ἑπομένου. «Ἅρθρον 33. Ἀπαλλάσσονται τῆς ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας ἐν εἰρήνῃ: αʹ) Ὁ πρεσβύτερος τῶν ἐκ τοῦ αὐτοῦ πατρὸς καὶ τῆς αὐτῆς μητρὸς ὀρφανῶν.»

§141ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Ἐγὼ ἔχω νὰ φέρω μίαν παρατήρησιν ἐπὶ τοῦ ἐδαφίου αὐτοῦ, ὅπως καὶ ἐπὶ τοῦ ἑπομένου. Παρατηρῶ, ὅτι εἰς τὸ ἐδάφιον γʹ...

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἴμεθα εἰς τὸ τρίτον.

§143ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Παρακαλῶ. Πρόκειται περὶ τοῦ πρώτου, τὸ ὁποῖον σχετίζεται μὲ τὸ τρίτον... Τὸ ἐδάφιον γʹ λέγει: «Ὁ μόνος ἢ ὁ πρεσβύτερος τῶν υἱῶν γυναικὸς ἐν χηρείᾳ διατελούσης...» Νομίζω ὅτι τὸ «ὁ μόνος» παρελείφθη καὶ ἀπὸ τὸ αʹ ἐδάφιον καὶ ἀπὸ τὸ βʹ· διότι, ἐὰν ὑπάρχῃ λόγος διὰ τὸν πρεσβύτερον ἐκ τοῦ αὐτοῦ πατρὸς καὶ τῆς αὐτῆς μητρὸς ὀρφανὸν, κατὰ μείζονα λόγον ὑπάρχει λόγος ἀπαλλαγῆς διὰ τὸν μόνον ὀρφανὸν πατρὸς καὶ μητρός. Ἑπομένως εἶναι μία σπουδαία παράλειψις.

§144ΣΑΚΚΗΣ. Δὲν εἶναι παράλειψις.

§145ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Εἶναι παράλειψις. Καὶ ἐξάγεται ὅτι εἶναι παράλειψις ἐκ τοῦ ἐδαφ. γʹ, ὅπου ἀναφέρεται ὁ μόνος υἱὸς καὶ ὁ πρεσβύτερος.

§146ΣΑΚΚΗΣ. Ὁ μόνος υἱὸς δὲν ἔχει λόγον ἀπαλλαγῆς.

§147ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Ἐξάγεται ἐκ τοῦ ἐδαφ. γʹ, ὅτι εἶναι παράλειψις, διότι εἰς τὸ ἐδάφ. γʹ ἀναφέρεται «ὁ μόνος ἢ ὁ πρεσβύτερος»· ἑπομένως κατ’ ἀντιδιαστολὴν τὸ ἐδάφιον αʹ, μὴ ἔχον τὰς λέξεις «ὁ μόνος», ἔχει τὴν ἔννοιαν, ὅτι ὁ μόνος δὲν ἀπαλλάσσεται, ἐνῷ δέον καὶ οὗτος νὰ ἀπαλλάσσηται, ὅταν ὑπάρχῃ ἀδελφὴ ἢ ἀδελφαὶ, ὧν εἶναι ὁ προστάτης καὶ ὧν εἶναι νεώτερος κατὰ τὴν ἡλικίαν. Ὥστε πρέπει νὰ τεθῇ καὶ εἰς τὸ ἐδάφ. αʹ «ὁ μόνος».

§148ΚΡΙΤΣΑΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ λύσω δι’ ὀλίγων τὴν ἀπορίαν τοῦ κ. συναδέλφου. Ἐν τῷ ἐδαφίῳ γʹ γίνεται λόγος περὶ τοῦ μόνου, διότι αὐτὸς ὁ μόνος ἔχει τινὰ νὰ περιθάλψῃ, ἐνῷ τὸ αʹ ἐδάφιον ἀφορᾷ εἰς τὸν πρεσβύτερον τῶν ἐκ τοῦ αὐτοῦ πατρὸς καὶ τῆς αὐτῆς μητρὸς ὀρφανῶν, δηλαδὴ πραγματεύεται περὶ πολυμελοῦς οἰκογενείας ὀρφανῆς, τῆς ὁποίας παραδεχόμεθα ὡς μόνον προστάτην τὸν πρεσβύτερον, καὶ τὸν ἀπαλλάσσομεν, ἵνα μὴ στερήσωμεν τὰ ὀρφανὰ ἐκεῖνα τοῦ φυσικοῦ καὶ μόνου προστάτου των. Ὥστε τὸ νομοσχέδιον, ὡς πρὸς αὐτὸ τὸ ἐδάφιον, ἔχει καλῶς, διότι ὁ νόμος ὁ στρατολογικὸς δὲν ἐσκέφθη νὰ προστατεύσῃ τὰς περιουσίας, ἀλλὰ τὰς οἰκογενείας, τὰ ἄτομα.

§149ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Παρακαλῶ. Ἐὰν ὑπάρχῃ εἷς υἱὸς καὶ ὑπάρχωσιν ἀδελφαὶ πρεσβύτεραι αὐτοῦ, τότε εἶναι πρεσβύτερος ὁ μόνος αὐτὸς υἱός; Ὑποθέσατε ὅτι ὑπάρχει μία ὀρφανὴ οἰκογένεια πατρὸς καὶ μητρὸς, καὶ ἀποτελεῖται ἀπὸ ἓν ἄῤῥεν καὶ ἀπὸ πολλὰ θήλεα πρεσβύτερα τοῦ ἄῤῥενος. Τί εἶναι ὁ υἱὸς αὐτός; Εἶναι πρεσβύτερος;

§150ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Μάλιστα.

§151ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι πρεσβύτερος, ἀλλὰ νεώτερος υἱὸς μόνος.

§152ΚΟΡΠΑΣ. Ὁ νῦν ἰσχύων νόμος δὲν ἀπαλλάσσει τὸν μόνον υἱὸν ἢ πρεσβύτερον, ὅταν ὁ πατὴρ καὶ ἡ μήτηρ δὲν ζῶσι.

§153ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω ὅτι ἔχει δίκαιον ὁ ἔντιμος ἐκ Μήλου συνάδελφος, ἀλλὰ δι’ ἄλλον λόγον. Τὸ ἐδάφιον αʹ λέγει: «ὁ πρεσβύτερος τῶν ἐκ τοῦ αὐτοῦ πατρὸς καὶ τῆς αὐτῆς μητρὸς ὀρφανῶν». Ὅπως ἔχει τὸ ἄρθρον, νομίζω—μολονότι εἶμαι κατὰ τῶν πολλῶν ἀπαλλαγῶν—ὅτι ὑπάρχει παράλειψις, ἡ ὁποία δικαιολογεῖ τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου ἐκ Μήλου Βουλευτοῦ. «Ὁ πρεσβύτερος τῶν ἐκ τοῦ αὐτοῦ πατρὸς καὶ τῆς αὐτῆς μητρὸς ὀρφανῶν» τί ἐννοεῖ; ἐννοεῖ βεβαίως, ὅτι, ἂν ὑπάρχῃ ἀδελφὴ πρεσβυτέρα αὐτοῦ, ὑπάρχῃ ὅμως καὶ νεωτέρα ἀδελφὴ, δὲν ἀπαλλάσσεται. Δὲν ἀπαλλάσσεται προσέτι πότε; Ὅταν δὲν ὑπάρχῃ νεωτέρα ἀδελφὴ, ὑπάρχῃ δὲ μόνον πρεσβυτέρα ἀδελφή. Αὕτη προφανῶς ἔχει ἀνάγκην στηρίγματος. Ἀλλὰ δὲν εἶναι πρεσβύτερος ὀρφανὸς, κατὰ τὴν ἔκφρασιν τοῦ ἐδαφίου, καὶ θὰ ὑπηρετήσῃ.

§154ΣΑΚΚΗΣ. Θεωρεῖται ὡς ὀρφανὸς τότε (θόρυβος).

§155ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἐξηγήσω τί ἐννοῶ. Εἶναι συνήθης ἡ περίπτωσις, περὶ ἧς πρόκειται. Ὑποθέτω ὅτι ὑπάρχει ὀρφανὸς ἐκ πατρὸς καὶ μητρὸς καὶ ἔχει ὀρφανὴν ἀδελφὴν πρεσβυτέραν. Δὲν νομίζετε ὅτι ὁ τοιοῦτος εἶναι στήριγμα οἰκογενείας καὶ ὅτι πρέπει, μολονότι εἶναι μόνος υἱὸς, νὰ ἀπαλλάσσηται δι’ ὃν λόγον καὶ ἄλλοι, ὡς στηρίγματα οἰκογενειῶν; Διότι αὐτὸς δὲν εἶναι ὁ πρεσβύτερος, διότι δὲν ἔχει νεωτέραν ἀδελφὴν, ἔχει ὅμως πρεσβυτέραν ἀδελφὴν ἄγαμον, δὲν πρέπει ν’ ἀπαλλάσσηται; Ποῦ στηρίζεται ἡ ἐξαίρεσις τοῦ νόμου κατὰ τὴν περίπτωσιν αὐτήν; Φρονῶ μάλιστα, ὅτι κακῶς ἀπαιτεῖται νὰ ἦναι οἱ ὀρφανοὶ ἐκ τοῦ αὐτοῦ πατρὸς καὶ μητρός. Ἀρκεῖ νὰ ἦναι καὶ ὁμοπάτριοι μόνον ἢ ὁμομήτριοι, ἀλλ’ ὀρφανοὶ πατρὸς καὶ μητρός. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον προτείνω νὰ τροποποιηθῇ ὡς ἑξῆς: «ὁ μόνος ἢ ὁ πρεσβύτερος υἱὸς τῶν ἐκ πατρὸς καὶ μητρὸς ὀρφανῶν ἀδελφῶν.»

§156Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Οὕτω εἶναι καὶ εἰς τὸν παλαιὸν νόμον, ὡς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἐδάφιον αʹ, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἐδάφιον βʹ).

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδάφιον γʹ.

§158ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «γʹ) Ὁ μόνος ἢ ὁ πρεσβύτερος τῶν υἱῶν γυναικὸς ἐν χηρείᾳ διατελούσης, ἢ ὁ μόνος ἔγγονος ἢ ὁ πρεσβύτερος τῶν ἐγγόνων μάμμης ἐν χηρείᾳ διατελούσης, μὴ ἐχούσης δὲ οὔτε υἱὸν οὔτε γαμβρόν. «Ἄν κατὰ τὰς ἀνωτέρω περιστάσεις ὁ πρεσβύτερος τῶν ἀδελφῶν τύχῃ ὢν τυφλὸς ἢ φέρῃ ἀνίατον σωματικὴν βλάβην, καθιστῶσαν αὐτὸν ἀνίκανον πρὸς ἐξάσκησιν τοῦ ἐπαγγέλματός του, ἢ ἂν ἔχῃ ἰδίαν οἰκογένειαν, ἀπαλλάσσεται ὁ ἀμέσως ἑπόμενος ἀδελφὸς, ὑπαγομένου δὲ καὶ τούτου εἰς τὰς αὐτὰς περιστάσεις, ὁ μετ’ αὐτὸν, καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς.»

§159ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Ἐπὶ τῆς παραγράφου δευτέρας τοῦ ἐδαφίου γʹ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ δώσῃ τὴν ἑξῆς ἐξήγησιν. Ἡ φράσις «κατὰ τὰς ἀνωτέρω περιστάσεις» ἀναφέρεται μόνον εἰς τὸ τρίτον ἐδάφιον ἢ καὶ εἰς τὸ δεύτερον καὶ πρῶτον;

§160Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Καὶ εἰς τὰ τρία ἐδάφια.

§161Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ προσέξῃ καὶ ἀποδεχθῇ πρότασιν δικαίαν, τὴν ὁποίαν θέλω ὑποβάλει. Κατὰ τὴν παράγραφον ταύτην, χορηγεῖται εὐεργέτημα εἰς τὴν οἰκογένειαν, δι’ οὗ ἀπαλλάσσεται ὁ δεύτερος υἱὸς, ἂν ὁ πρεσβύτερος τύχῃ ὢν τυφλὸς, ἢ φέρῃ ἀνίατον σωματικὴν βλάβην, καθιστῶσαν αὐτὸν ἀνίκανον πρὸς πᾶσαν ἐργασίαν. Σὺν ταῖς περιπτώσεσι ταύταις πρέπει νὰ προστεθῇ καὶ ἡ περίπτωσις, καθ’ ἣν ὁ πρεσβύτερος τῶν υἱῶν τυγχάνει ἱερομόναχος, ὁ ὁποῖος δὲν χρησιμεύει ὡς προστάτης οἰκογενείας. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ προστεθῇ «καὶ ἐὰν ἔχῃ ἀδελφὸν ἱερομόναχον.»

§162ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἔχω νὰ φέρω μίαν παρατήρησιν ἐπὶ αὐτοῦ τοῦ ἐδαφίου. Τὸ ἐδάφιον δὲν προνοεῖ τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν ὁ πρεσβύτερος ἀδελφὸς κηρύσσεται ἄφαντος, ὅτε πρέπει νὰ ἀπαλλάσσηται ὁ δεύτερος. Ἐκτὸς τούτου εἶναι καὶ ἄλλη περίπτωσις, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ἡ περίπτωσις, καθ’ ἣν ὁ πρεσβύτερος διατελεῖ φυλακισμένος λόγῳ ἐγκληματικῆς ποινῆς. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἐδάφιον γʹ, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἐδάφιον δʹ).

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδάφιον εʹ (ἀναγινώσκεται).

§164Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἡ τετάρτη παράγραφος: «Ἡ ἀπαλλαγὴ τοῦ δευτέρου υἱοῦ τῆς ἐν χηρείᾳ διατελούσης γυναικὸς ὡς καὶ τοῦ ἀνικάνου πατρὸς, ἂν ὁ πρῶτος ἀποτελῇ ἰδίαν οἰκογένειαν, ἅπαξ μόνον ἐφαρμόζεται εἰς ἑκάστην οἰκογένειαν», νὰ διαγραφῇ. Ἡ δὲ ἀμέσως ἑπομένη παράγραφος νὰ τροποποιηθῇ οὕτω πως: «Τὰ τέκνα τοῦ προηγουμένου γάμου συζύγου γυναικὸς ἐν χηρείᾳ διατελούσης ἀποτελοῦσιν ἰδίαν οἰκογένειαν, καὶ ἐξ αὐτῶν ἀπαλλάσσεται τὸ πρεσβύτερον, ὡς πρεσβύτερον τῶν ἐκ πατρὸς καὶ μητρὸς ὀρφανῶν, ἐὰν ἔχῃ ἀδελφὴν ἄγαμον ἢ ἀδελφὸν ἀνήλικον, τὰ δὲ τέκνα τὰ γεννηθέντα ἐκ τῆς γυναικὸς ταύτης καὶ τοῦ ἀποβιώσαντος συζύγου της ἀποτελοῦσιν ἐπίσης ἰδίαν οἰκογένειαν, καὶ ἐξ αὐτῶν ἀπαλλάσσεται τὸ πρεσβύτερον, ὡς πρεσβύτερος υἱὸς γυναικὸς ἐν χηρείᾳ διατελούσης.»

§165ΚΡΙΤΣΑΣ. Μίαν παράκλησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Κατὰ τὴν πρώτην παράγραφον τοῦ ἐδαφίου εʹ, «ἂν δὲ ὁ πρεσβύτερος τῶν υἱῶν τύχῃ ὢν τυφλὸς ἢ φέρῃ ἀνίατον σωματικὴν βλάβην, καθιστῶσαν αὐτὸν ἀνίκανον πρὸς πᾶσαν ἐργασίαν κτλ.», διὰ νὰ ἐπέλθῃ ἀπαλλαγὴ τοῦ δευτέρου, πρέπει ὁ πρῶτος νὰ ἦναι ἀνίκανος πρὸς πᾶσαν ἐργασίαν. Τοῦτο νομίζω ἄδικον, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπαιτήσωμεν ἀπὸ ἡλικιωμένον ἄνθρωπον νὰ ἀλλάξῃ ἐπάγγελμα. Τὸν ποιμένα, καταστάντα λ. χ. χωλὸν, δὲν δυνάμεθα νὰ τὸν κάμωμεν ἔμπορον ἢ ἀργυραμοιβόν. Θὰ παρεκάλουν λοιπὸν τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν νὰ συγκατετίθετο, ὅπως ἀντὶ τῶν λέξεων «πρὸς πᾶσαν ἐργασίαν» τεθῶσιν αἱ ἑξῆς: «πρὸς ἐξάσκησιν τοῦ ἐπαγγέλματός του.»

§166ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μετὰ μακρὰν συζήτησιν ἐν τῇ δευτέρᾳ ἀναγνώσει τοῦ νομοσχεδίου εἶχε γείνῃ δεκτὸν, αἱ ἀπαλλαγαὶ νὰ μὴ ἐκτείνωνται ἐπ’ ἄπειρον, καὶ νὰ τεθῇ περιορισμός τις. Προετάθη δὲ, πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἰδέας ταύτης, ὅτι τὰ τέκνα μιᾶς οἰκογενείας, ἅμα προσεγγίζουν τὸ 21 ἔτος τῆς ἡλικίας αὐτῶν, θὰ δύνανται νυμφευόμενα νὰ παρίστανται ὡς ἀρχηγοὶ νέας οἰκογενείας καὶ οὕτω νὰ μὴ ὑπάγωνται εἰς τὸν στρατόν. Νομίζω ὅτι ἦτο κἄπως πρακτικωτέρα ἡ ἰδέα, ἡ ὁποία ἐγένετο δεκτὴ καὶ εἰσήχθη ἐν τῷ δευτέρῳ νομοσχεδίῳ, τῷ τροποποιοῦντι τὸ ἀρχικὸν, τῆς μὴ ἐπ’ ἄπειρον ἐπεκτάσεως τῆς ἀπαλλαγῆς τούτῳ τῷ λόγῳ, ἀλλ’ ἅπαξ μόνον. Σήμερον ἡ ἐπάνοδος εἰς τὴν πρώτην ἰδέαν, ἥτις ἀπεῤῥίφθη ἀπὸ τὴν Βουλὴν, ἔχει τι τὸ ὑπερβολικόν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν πρέπει νὰ ἐμμείνῃ εἰς τὴν πρώτην ἰδέαν.

§167Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ὑπάρχει ἄλλη διάταξις, ἀντισταθμίζουσα τὴν ἐλάττωσιν τῆς ἀπογραφῆς, ὡς πρὸς τὸ ἀνάστημα καὶ τὴν εὐρύτητα τοῦ θώρακος, τὰ ὁποῖα δὲν μετροῦνται ὡς πρότερον.

§168ΣΤΑΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος ἔφερε μίαν παρατήρησιν κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου, σήμερον δὲ τὴν ἐπανέλαβε πρὸ ὀλίγου. Κατὰ τὸ εʹ ἐδάφιον, διὰ νὰ ἀπαλλαχθῇ ὁ δεύτερος, πρέπει ὁ πρῶτος νὰ ἦναι ἀνίκανος πρὸς πᾶσαν ἐργασίαν. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Κρίτσας ἔχει δίκαιον, προτείνων ἀντὶ «πρὸς πᾶσαν ἐργασίαν» νὰ τεθῇ «πρὸς ἐξάσκησιν τοῦ ἐπαγγέλματός του».

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Κρίτσα παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἐδάφ. εʹ, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἐδάφ. Ϛʹ, ὡς ἔχει).

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδάφιον ζʹ.

§171ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ὁ ἔχων ἀδελφὸν ὑπηρετοῦντα ἐν τῷ στρατῷ τῆς ξηρᾶς ἢ τῆς θαλάσσης. Ἡ ἀπαλλαγὴ αὕτη δὲν ἐφαρμόζεται εἰς τὸν ἔχοντα ἀδελφὸν ὑπηρετοῦντα ἐν τῷ στρατῷ ὡς ἀνυπότακτον ἢ ὡς μαθητὴν εἰς τὴν Σχολὴν τῶν Εὐελπίδων ἢ τῶν Ναυτικῶν Δοκίμων, ἢ ὡς μαθητευόμενον μουσικὸν ἢ τεχνίτην ἢ ναυτόπαιδα.»

§172ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι καλὸν νὰ προστεθῇ, ὅτι δὲν ἐφαρμόζεται ἡ ἀπαλλαγὴ καὶ εἰς τὸν ἔχοντα ἀδελφὸν ἐθελουσίως ὑπηρετοῦντα; (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἐδάφιον ζʹ, ὡς ἔχει).

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδάφιον ηʹ.

§174ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ὁ ἀδελφὸς τοῦ ἀποθανόντος ἐν τῷ στρατῷ ἢ ἐν ἀναῤῥωτικῇ ἀδείᾳ ἢ τοῦ τεθέντος εἰς ἀπόταξιν ἢ εἰς ἀποστρατείαν ἐπὶ τραύματι ἐπενεχθέντι αὐτῷ ἐν διατεταγμένῃ ὑπηρεσίᾳ, ἢ διὰ βλάβας σωματικὰς, ἐπισυμβάσας αὐτῷ ἐν τῷ στρατῷ ἕνεκεν διατεταγμένης ὑπηρεσίας. «Ἡ κατὰ τὰ ἐδάφια Ϛʹ καὶ ζʹ ἀπαλλαγὴ ἐφαρμόζεται εἰς ἕνα μόνον ἀδελφὸν ἑκάστοτε, ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἐν τῇ αὐτῇ οἰκογενείᾳ, ὁπόταν τὰ αὐτὰ δικαιώματα παρουσιασθῶσιν ἐκ νέου ἐν αὐτῇ.»

§175ΚΡΙΤΣΑΣ. «Ὁ ἀδελφὸς τοῦ ἀποθανόντος ἐν τῷ στρατῷ ἢ ἐν ἀναῤῥωτικῇ ἀδείᾳ» λέγει τὸ ἐδάφ. ηʹ. Ἀλλ’ ἂν ἀποθάνῃ ἐν τακτικῇ ἀδείᾳ;

§176ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἡ τροποποίησις, ἣν ζητεῖ ὁ κ. Κρίτσας, δὲν εἶναι ὀρθή. Ἡ ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου ὅμως φερομένη ἔχει τὸν λόγον της· διότι ὁ στρατιώτης ὁ ἀποθνήσκων ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ στρατοῦ ὑπηρετεῖ. Ἀλλ’ ἂν λάβῃ κανονικὴν ἄδειαν πρὸς διασκέδασιν καὶ ἀσθενήσας ἀποθάνῃ, δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ λόγος ἐξαιρέσεως διὰ τὸν ἀδελφόν του. Πᾶς ἄνθρωπος εἶναι ὑποκείμενος εἰς ἀσθενείας.

§177ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἐν κανονικῇ ἀδείᾳ διατελῶν δὲν πρέπει νὰ λογίζηται ὡς ὑπηρετῶν ἐν τῷ στρατῷ.

§178ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Γνωρίζετε ἐκ τῆς ἐπιστρατείας, ὅτι πολλοὶ ἄνδρες, λαβόντες ἄδειαν εἴτε ἀναῤῥωτικὴν, εἴτε κανονικὴν, ἀπέθανον, καὶ οἱ ἀδελφοί των δὲν ἔτυχον τοῦ εὐεργετήματος αὐτοῦ. Ζητήσαντες δὲ νὰ λάβωσι πιστοποιητικὸν, δὲν ἔλαβον. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι οἱ ἀδελφοὶ τῶν τε ἐν ἀναῤῥωτικῇ ἀδείᾳ καὶ τῶν ἐν κανονικῇ ἀποθνησκόντων πρέπει νὰ ἔχωσι τὸ εὐεργέτημα τῆς ἀπαλλαγῆς.

§179ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ παρατήρησις τοῦ κ. ἐκ Λοκρίδος Βουλευτοῦ εἶναι ὀρθοτάτη. Διότι δύναται νὰ συμβῇ τὸ ἑξῆς· δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀποστείλῃ εἰς ἄδειαν τετράμηνον πολλοὺς ἄνδρας, ἐν τῷ μεταξὺ δ’ ἀποθνήσκουσί τινες· δὲν ἕπεται ὅτι πρέπει ν’ ἀπαλλαγῶσιν οἱ ἀδελφοί των. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἐδάφιον ηʹ, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἐδάφια θʹ καὶ ιʹ τοῦ ψηφιζομένου ἄρθρου 35).

§180ΚΟΡΠΑΣ. Πρὶν ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον 33, παρατηρῶ ὅτι ὑπάρχει ἀντίφασις μεταξὺ τῶν ἐδαφίων ϛʹ καὶ ζʹ αὐτοῦ. Τὸ ἐδάφ. ϛʹ λέγει: «Ὁ οὕτω κριθεὶς ἱκανὸς δὲν δύναται νὰ ἐπικαλεσθῇ εὐεργέτημα ἀπαλλαγῆς ἐπὶ τῷ ὅτι ἕτερος ἀδελφὸς αὐτοῦ ὑπηρετεῖ ἐν τῷ στρατῷ»· ἐνῷ τὸ ἐδάφ. ζʹ εἶναι γενικὸν, διότι λέγει, ὅτι πᾶς ὁ ἔχων ἀδελφὸν ὑπηρετοῦντα εἰς τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς ἢ τῆς θαλάσσης ἀπαλλάσσεται. Κατὰ τὸ ἐδάφιον ϛʹ ὅμως ὑπάρχει ἐξαίρεσίς τις, κατὰ τὴν ὁποίαν, καίτοι ἔχων ἀδελφὸν ὑπηρετοῦντα ἐν τῷ στρατῷ οὗτος, ὁ κριθεὶς ἱκανὸς ἐν τῇ ἀπογραφῇ, οὐχ ἧττον δὲν ἀπαλλάσσεται. Ὑπάρχει λόγος διὰ τὴν ἐξαίρεσιν ταύτην, ἐνῷ ἡ ἀπαλλαγὴ εἶναι γενική; Νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει. Λοιπὸν διότι ἔτυχε δύο ἀδελφοὶ νὰ ἐξετασθῶσιν ἐν τῇ αὐτῇ ἀπογραφῇ, πρέπει νὰ ὑπηρετήσωσιν ἀμφότεροι;

§181ΜΑΝΕΣΗΣ. Ἔχει ἀναβολὴν κατατάξεως.

§182Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἴμεθα εἰς καιρὸν τώρα νὰ διορθώσωμεν αὐτό.

§183ΚΟΡΠΑΣ. Τὸ ἄρθρον δὲν ἐψηφίσθη.

§184Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἄρθρον ἔχει καλῶς· ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν εἶχε καλῶς, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τὸ μεταβάλωμεν, διότι ἐψηφίσθη κατ’ ἐδάφιον, ἐψηφίσθη καὶ τὸ ἕκτον ἐδάφιον καὶ τὸ ἕβδομον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ὅλον τοῦ ἄρθρου 35. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ διὰ τοῦ νομοσχεδίου προτεινόμενα ἄρθρα 37 καὶ 38, εἰς ἀντικατάστασιν τῶν ἀντιστοίχων τοῦ ἰσχύοντος νόμου).

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 41 καταργεῖται καὶ ἀντικαθίσταται διὰ τοῦ ἑπομένου (ἀναγινώσκεται).

§186Π. ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Εἰς τὸ ἐδάφιον βʹ τοῦ ἄρθρου 41 προτείνω, ὅπως μετὰ τὴν φράσιν «εἰς τοὺς μαθητὰς τῶν Διδασκαλείων καὶ τοὺς μαθητὰς τῶν Γεωργικῶν Σχολῶν» προστεθῇ «καὶ τῆς Βιομηχανικῆς Ἀκαδημίας».

§187ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§188Π. ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Νομίζω ὅτι ὁ λόγος, ὁ ὁποῖος ὑπάρχει διὰ τὰς Γεωργικὰς Σχολὰς, ὑπάρχει κατὰ μείζονα λόγον καὶ διὰ τὴν Βιομηχανικὴν Σχολήν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νέον ἄρθρον 41, ὡς ἔχει).

§189ΚΟΥΛΟΥΡΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ ἔχω μίαν τροπολογίαν.

§190ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐψηφίσθη τὸ ἄρθρον. (Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ διὰ τοῦ νομοσχεδίου προτεινόμενον ἄρθρον 51, εἰς ἀντικατάστασιν τοῦ ἀντιστοίχου ἄρθρου τοῦ ἰσχύοντος νόμου).

§191ΚΡΙΤΣΑΣ. Μίαν παρατήρησιν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 51.

§192ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐψηφίσθη, ἐψηφίσθη.

§193ΚΡΙΤΣΑΣ. Πρόκειται περὶ σπουδαίας διατάξεως.

§194Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἄρθρον 51 ἐψηφίσθη· δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπανέλθωμεν.

§195ΚΡΙΤΣΑΣ. Θέλετε νὰ μᾶς ἀποκλείσητε τῆς συζητήσεως ἴσως, καὶ διὰ τοῦτο σπεύδετε τόσον.

§196Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Οὐδόλως.

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 52 προστίθεται καὶ δευτέρα παράγραφος, ἔχουσα ὡς ἑξῆς: «Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀνωτέρω δύνανται καὶ τὰ ἔκτακτα Στρατολογικὰ Συμβούλια ν’ ἀποφαίνωνται περὶ διορθώσεως τῆς ἐν τῷ μητρῴῳ τῶν ἀῤῥένων σημειουμένης ἡλικίας.»

§198ΚΡΙΤΣΑΣ. Ἀναγκάζομαι νὰ φέρω τὸν λόγον καὶ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 51...

§199Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι δυνατόν· δὲν ὑπάρχει πλέον τάξις!

§200ΚΡΙΤΣΑΣ. Ἔστω. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 52 παρατηρῶ, ὅτι τὸ ἐδάφιον, τὸ ὁποῖον προστίθεται, εἶναι συμπλήρωμα τοῦ αʹ ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 52 τοῦ ἰσχύοντος νόμου. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἀνατρέξωμεν εἰς τὸ αʹ ἐδάφιον τοῦ ἰσχύοντος ἄρθρου, κατὰ τὸ ὁποῖον τὸ τακτικὸν Στρατολογικὸν Συμβούλιον δύναται νὰ διορθώσῃ τὴν ἡλικίαν τοῦ στρατευσίμου, ἐὰν αὕτη δὲν συμφωνῇ πρὸς τὴν προσαγομένην ληξιαρχικὴν πρᾶξιν. Διὰ τοῦ προστιθεμένου ἐδαφίου δίδεται τὸ δικαίωμα τοῦτο καὶ εἰς τὰ ἔκτακτα Στρατολογικὰ Συμβούλια. Νομίζω ὅτι τὸ ἄρθρον τοῦτο ὁλόκληρον εἶναι, ἂν ὄχι περιττὸν, τοὐλάχιστον ἐλλιπέστατον· καὶ τοῦτο, διότι ἐν Ἑλλάδι ληξιαρχικὰ βιβλία δὲν ὑπάρχουσι...

§201ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Ὑπάρχουσιν ἐν Ἑπτανήσῳ.

§202ΚΡΙΤΣΑΣ. Τὸ γνωρίζω· ἀλλ’ ἐδῶ νομοθετοῦμεν δι’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα, διὰ τὴν ὁποίαν, ἐκτὸς βεβαίως τῆς Ἑπτανήσου, τὸ πρᾶγμα καταντᾷ ἀστεῖον, διότι ἐκ τῶν Κυβερνήσεων, εἰσηγήσει τῶν ὁποίων ψηφίζονται νόμοι προβλέποντες τὴν ἰσχὺν τῶν ληξιαρχικῶν πράξεων, οὐδεμία οὐδέποτε ἐφρόντισεν, ὅπως ἐπιβάλῃ εἰς τοὺς ἁρμοδίους τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἄρθρου 8 τοῦ στρατολογικοῦ νόμου καὶ τῶν μετ’ αὐτὸ, τῶν καθοριζόντων τὸν τρόπον τῆς τηρήσεως τῶν ληξιαρχικῶν βιβλίων. Διὰ τὴν περισσοτέραν λοιπὸν Ἑλλάδα τὸ ἄρθρον τοῦτο εἶναι ἀτελὲς, καὶ πρὸς συμπλήρωσιν αὐτοῦ καλὸν, νομίζω, θὰ ἦτο νὰ δοθῇ τὸ δικαίωμα τῆς διορθώσεως τῆς ἡλικίας ἑνὸς κληρωτοῦ ὑπὸ τῶν Στρατολογικῶν Συμβουλίων οὐχὶ μόνον ἐπὶ τῇ βάσει ληξιαρχικῆς πράξεως, ἀλλὰ καὶ ἄλλων ἐγγράφων, ἤτοι τῶν βεβαιώσεων τῶν ἱερέων ἢ συγγενῶν ἢ γειτόνων, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ βεβαιώσωσι τὸ τοιοῦτον. Τοῦτο, ἐνῷ θὰ ἀπήλλασσε πολλοὺς ἀπὸ πολλῶν ἀδικιῶν, προκυπτουσῶν ἐκ τῆς ἐπιπολαιότητος τῶν δημάρχων, πολλάκις δὲ καὶ ἐκ κακοβουλίας αὐτῶν, οὐδεμίαν ζημίαν θὰ ἐπέφερεν εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους ἢ τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας· διότι, ἂν μὲν τὰ ἔγγραφα ταῦτα πιστοποιῶσιν ὅτι ὁ κληρωτὸς εἶναι μεγαλείτερος, οὗτος θὰ κατατάσσηται, ἂν δὲ βεβαιῶσιν ὅτι ἄγει ἡλικίαν μικροτέραν τῆς πρὸς στράτευσιν ὡρισμένης, ὁ κληρωτὸς δὲν θ’ ἀπαλλαγῇ, ἀλλ’ ἁπλῶς θὰ μετενεχθῇ εἰς τὸ τμῆμα τῶν γεννηθέντων κατ’ ἄλλο ἔτος, καὶ συνεπῶς θὰ ὑπηρετήσῃ, ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ σειρὰ τοῦ τμήματός του.

§203ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει κανεὶς κίνδυνος, καθόσον τὰ κεκανονισμένα ἐξασφαλίζουσι τὴν περίπτωσιν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος προεῖπεν. Ἐὰν παρουσιασθῇ κληρωτὸς, φερόμενος εἰς τοὺς καταλόγους ὑπὸ ἡλικίαν 21 ἔτους, ἐνῷ π. χ. εἶναι μόνον 16 ἐτῶν, κατὰ τὰ κεκανονισμένα ὁ κληρωτὸς οὗτος θὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἀνωτάτην ὑγειονομικὴν ἐπιτροπὴν τοῦ στρατοῦ, ἡ ὁποία θὰ τὸν ἐξαιρέσῃ· ἑπομένως δὲν διατρέχομεν κανένα κίνδυνον. Οἱ ἰατροὶ εἶναι κατάλληλοι νὰ ἐκτιμήσωσι τὴν ἡλικίαν τοῦ στρατευσίμου, οὐχὶ ὁ δικαστὴς καὶ ὁ νομάρχης. (Γίνεται δεκτὴ ἡ νέα παράγραφος τοῦ ἄρθρου 32, ὡς ἀνεγνώσθη. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ διὰ τοῦ νομοσχεδίου προτεινόμενα ἄρθρα 60 καὶ 67).

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 80 (ἀναγινώσκεται).

§205Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ παρεξηγήθη ἡ προσθήκη αὕτη τοῦ ἄρθρου 80, παρακαλῶ νὰ διαγραφῇ καθ’ ὁλοκληρίαν. (Διαγράφεται τὸ ἄρθρον 80).

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (ἀναγινώσκει). «Τὸ αʹ ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 100 καταργεῖται καὶ ἀντικαθίσταται διὰ τοῦ ἑπομένου: «αʹ) Εἰς τὸ Ὁπλοστάσιον καὶ τὰς στρατιωτικὰς μουσικὰς οἱ ἄγοντες ἡλικίαν ἀπὸ τοῦ 18 συμπεπληρωμένου μέχρι τοῦ 35 συμπεπληρωμένου· ἐπίσης ἀπὸ τοῦ 18 συμπεπληρωμένου μέχρι τοῦ 22 δύνανται οἱ ἐπιθυμοῦντες νὰ κατατάσσωνται ὡς στρατιῶται εἰς ἅπαντα τὰ σώματα, πλὴν τῆς χωροφυλακῆς, ἐπὶ τριετεῖ ἢ μακροτέρᾳ ἐθελουσίᾳ ὑποχρεώσει, ἂν γινώσκωσι γραφήν, ἀνάγνωσιν καὶ τὰς τέσσαρας πράξεις τῆς ἀριθμητικῆς.»

§207ΚΡΙΤΣΑΣ. Τὸ ἐδάφιον αʹ τοῦ ἄρθρου 100 τοῦ στρατολογικοῦ νόμου δὲν καταργεῖται, ὡς λέγει τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ἀλλὰ μένει ὡς καὶ μέχρι τοῦδε ἔχει, προστιθεμένης μόνον, ὡς δευτέρου μέρους αὐτοῦ, διατάξεως, καθ’ ἣν οἱ ἄγοντες ἡλικίαν ἀπὸ τοῦ 18 μέχρι τοῦ 22 ἔτους συμπεπληρωμένου δύνανται νὰ κατατάσσωνται εἰς πᾶν ὅπλον τοῦ στρατοῦ ἐπὶ τριετεῖ ἢ καὶ μακροτέρᾳ ἐθελουσίᾳ θητείᾳ. Τὸν σκοπὸν τῆς διατάξεως ταύτης, κ. Πρόεδρε, δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω. Ἔχει ἆρά γε σκοπὸν τὴν αὔξησιν τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ; Ὄχι βεβαίως· διότι ὁ εἰσηγητὴς τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ὁμολογεῖ διὰ τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεώς του, ὅτι μᾶλλον ἡ μείωσις τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ ἐπιζητεῖται καὶ θὰ ἐπιτευχθῇ διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν λόγων τῶν ἀπαλλαγῶν. Σκοπεῖ ἴσως νὰ πλουτίσῃ τὸν στρατὸν διὰ νέων ἀνεπτυγμένων διανοητικῶς ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ μὴ ἀποβλέψωμεν εἰς τὴν μικρὰν ἡλικίαν, ἥτις πάντοτε κατεδικάσθη; Οὔτε καὶ τοῦτο· διότι, ὡς βλέπετε, τὸ νομοσχέδιον κανονίζει διὰ τοὺς ἐθελοντὰς τούτους τὰ κοινότατα τῶν προσόντων, τουτέστι τὴν ἀνάγνωσιν καὶ τὰς τέσσαρας πράξεις τῆς ἀριθμητικῆς. Τί λοιπὸν σκοπεῖ ἡ προστιθεμένη διάταξις; (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἀναγνωσθὲν νέον αʹ ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 100 τοῦ ἰσχύοντος νόμου).

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἡ 1η § τοῦ ἄρθρου 113 τοῦ ἀνωτέρω περὶ στρατολογίας νόμου καταργεῖται καὶ ἀντικαθίσταται οὕτω: «Ἄρθρον 113. Οἱ ὑπαξιωματικοὶ καὶ οἱ σαλπιγκταὶ ἁπάντων τῶν ὅπλων καὶ σωμάτων τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς χωροφυλακῆς, οἱ ἐλάται, οἱ χωροφύλακες καὶ οἱ νοσοκόμοι δύνανται κατὰ τὸν τελευταῖον μῆνα τῆς ὑπηρεσίας των νὰ ἀνακατατάσσωνται ἐπὶ ἓν ἔτος, οἱ μὲν ὑπαξιωματικοὶ μέχρι τῆς συμπληρώσεως τοῦ 50 ἔτους τῆς ἡλικίας των, οἱ δὲ λοιποὶ μέχρι τῆς συμπληρώσεως τοῦ ἀπαιτουμένου πρὸς ἀπόκτησιν δικαιώματος συντάξεως χρόνου, ἐφ’ ὅσον κέκτηνται τὴν ἀπαιτουμένην σωματικὴν ἱκανότητα, προσηκόντως βεβαιουμένην, καὶ τὰ διὰ Β. Διατάγματος ὁρισθησόμενα λοιπὰ προσόντα.»

§209ΚΟΥΛΟΥΡΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 113 ἔχω μίαν προσθήκην: «Οἱ ὑπηρετοῦντες νῦν ὑπαξιωματικοὶ παραμένουσιν ἐν τῷ στρατεύματι, ἀνακατατασσόμενοι, ἀσχέτως τῆς ἡλικίας, τὴν ὁποίαν ἄγουσι, μέχρι συμπληρώσεως τοῦ πρὸς σύνταξιν δικαιώματος». Ἔχομεν εἰς τὴν χωροφυλακὴν ὑπαξιωματικοὺς σήμερον, οἱ ὁποῖοι κατετάχθησαν εἰς ἡλικίαν 28 ἐτῶν. Ὅταν γείνωσι 50, δὲν θὰ ἔχωσιν 25 ἐτῶν ὑπηρεσίαν. Εἶναι ἄδικον λοιπὸν νὰ ῥίπτωνται εἰς τοὺς δρόμους.

§210ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Εἶναι ἄχρηστοι μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τῶν 50 ἐτῶν.

§211ΤΡΑΚΑΣ. Ὑπάρχουσιν ὑπαξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι πρὸ ἑνὸς καὶ δύο μηνῶν ἀφέθησαν, διότι τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας τὸ ἐπέβαλλεν, ἐνῷ οἱ ἄλλοι μένουσι μέχρι τοῦ 50 ἔτους.

§212ΚΡΙΤΣΑΣ. Κατ’ ἐμὲ, ἡ σύστασις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Κουλούρη εἶναι μὲν φιλανθρωπική, οὐχὶ ὅμως καὶ συμφέρουσα διὰ τὸ στράτευμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει προορισμὸν τὴν περίθαλψιν τῶν γεγηρακότων καὶ τῶν ἐν γένει ἀναπήρων. Εἰς ἐνίσχυσιν τῆς συστάσεώς του ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος εἶπεν, ὅτι κατετάχθησαν εἰς τὴν χωροφυλακὴν ἄνδρες ἄνδρες ἄγοντες τὸ 28 ἔτος τῆς ἡλικίας των. Ἐκ τοῦ νόμου ὅμως περὶ στρατολογίας ἐπιτρέπεται νὰ καταταχθῇ τις εἰς τὸν στρατὸν ἔχων συμπεπληρωμένον καὶ τὸ 35 ἔτος τῆς ἡλικίας του. Τὸν ἐν τοιαύτῃ ἡλικίᾳ καταταχθέντα πρέπει ν’ ἀφήσωμεν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ μέχρι τῆς συμπληρώσεως τῆς εἰκοσιπενταετοῦς ὑπηρεσίας, ἵνα οὕτω ἀποκτήσῃ τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως; οὗτος θὰ ὑπηρετῇ ἐν τῷ στρατῷ διατρέχων τὸ 60 ἔτος, δηλαδὴ ἡλικίαν, τὴν ὁποίαν ἐὰν ἔχῃ τις, εἶναι δύσκολον ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰ βάρη τῆς ὑπηρεσίας τοῦ ἀξιωματικοῦ, πολλῷ δὲ μᾶλλον εἰς τὰ τοῦ ὑπαξιωματικοῦ. Δὲν εἶναι λοιπὸν ὀρθὸν ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς τὰς ἐξαιρέσεις, ἀλλ’ εἰς τὸν κανόνα· καὶ ὁ κανὼν εἶναι νὰ κατατάσσωνται οἱ νέοι εὐθὺς ὡς συμπληρώσωσι τὸ 21ον τῆς ἡλικίας των ἔτος· οὗτοι δὲ, κατατασσόμενοι ἐν τῇ ἡλικίᾳ ταύτῃ, δύνανται, κατὰ τὰ μέχρι τοῦδε ἰσχύοντα, ν’ ἀνακατατάσσωνται μέχρις οὗ συμπληρώσωσιν εἰκοσιπενταετῆ ὑπηρεσίαν, ἡ ὁποία δίδει αὐτοῖς τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως καθ’ ὃν χρόνον ἄγουσιν ἢ μᾶλλον συμπληροῦσι τὸ 46 ἔτος, πέραν τοῦ ὁποίου ὁ ὑπαξιωματικὸς διὰ πολλοὺς λόγους δὲν εἶναι πλέον χρήσιμος· ἡ γνώμη μου λοιπὸν εἶναι νὰ ὑπηρετῶσιν οἱ ὑπαξιωματικοὶ μέχρι τοῦ 46 ἔτους συμπεπληρωμένου, καὶ οὐχὶ μέχρι τοῦ 50, ὡς διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου πρόκειται νὰ καθιερωθῇ.

§213ΜΑΝΕΣΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Φθιώτιδος ἔκαμε μίαν παρατήρησιν ὀρθήν, ὅτι ἀντὶ νὰ προσδιορίσωμεν τὴν ἡλικίαν τῶν ὑπαξιωματικῶν εἰς 50 ἔτη, ἀρκετὸν εἶναι τὸ παρακάτω λεγόμενον «μέχρι τῆς ἀποκτήσεως τοῦ δικαιώματος πρὸς σύνταξιν.» Εἶναι δὲ 4 ἔτη ὀλιγώτερα. Λοιπὸν νὰ ἀπαλειφθῇ ἐδῶ τὸ 50 ἔτος.

§214ΠΕΤΑΛΑΣ. Ὁ παλαιὸς νόμος οὕτως ἔχει.

§215ΚΟΡΠΑΣ. Ὀρθῶς. Κατατάσσονται εἰς ἡλικίαν 21 ἔτους, καὶ 25 τὰ τῆς ὑπηρεσίας, τὸ ὅλον 46 ἔτη. Εἶναι ἀρκετά.

§216ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μίαν παρατήρησιν. Αἱ λέξεις ἐνταῦθα «τοῦ ἀνωτέρω περὶ στρατολογίας νόμου» παρέλκουσι, δὲν ἔχουσι καμμίαν σημασίαν· πρόκειται περὶ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ νόμου, τοῦ ὁποίου τὰ ἄρθρα καταργοῦνται, ἀντικαθιστάμενα. Φαίνεται ὅτι προσετέθη ἡ προκειμένη τροποποίησις ἀφοῦ εἶχε συνταχθῇ τὸ νομοσχέδιον, καὶ ὁ προσθέσας αὐτὴν ἔγραψε «τοῦ ἀνωτέρω περὶ στρατολογίας νόμου», ὅπως καὶ κατωτέρω ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 117 «τοῦ αὐτοῦ νόμου καταργεῖται».

§217Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα· ν’ ἀπαλειφθῶσιν αἱ λέξεις αὗται. (Γίνεται δεκτὴ ἡ νέα πρώτη παράγραφος τοῦ ἄρθρου 115, εἰς ἀντικατάστασιν τῆς ἀντιστοίχου τοῦ ἰσχύοντος νόμου, ἀπαλειφθεισῶν τῶν λέξεων «τοῦ ἀνωτέρω περὶ στρατολογίας νόμου»).

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ (ἀναγινώσκει). «Ἡ πρώτη παράγραφος τοῦ ἄρθρου 116 καταργεῖται καὶ ἀντικαθίσταται διὰ τῆς ἑπομένης. «Τὸ δικαίωμα τῆς ἀνακατατάξεως εἰς τοὺς ὑπαξιωματικοὺς παντὸς ὅπλου καὶ σώματος χορηγεῖται, ἀφοῦ, βεβαιωθείσης πρότερον προσηκόντως τῆς ἀπαιτουμένης σωματικῆς αὐτῶν ἱκανότητος, ἀποφανθῇ δι’ ἐγγράφου γνωμοδοτήσεώς της, ὅτι κέκτηται τὰ λοιπὰ πρὸς ἀνακατάταξιν ἀπαιτούμενα προσόντα, ἐπιτροπὴ συγκειμένη ἐκ τριῶν τοὐλάχιστον ἀξιωματικῶν, ὡς μελῶν, καὶ ἐπὶ τῷ σκοπῷ τούτῳ σχηματιζομένη, ἐν τῷ σώματι μὲν, ἐὰν ὦσιν ἐν τῇ ἕδρᾳ, ἐν τῷ τάγματι, λόχῳ ἢ ἴλῃ, ἐὰν ὦσιν ἀπεσπασμένοι, ἐν ἐκείνῳ δὲ, ἔνθα μισθοτροφοδοτοῦνται, ἢ ἐν τῷ πλησιεστέρῳ αὐτοῖς συντάγματι, τάγματι, λόχῳ ἢ ἴλῃ, ἐὰν ὦσιν ἐπίσης ἀπεσπασμένοι εἰς εἰδικήν τινα θέσιν.»

§219ΜΑΝΕΣΗΣ. Νομίζω ὅτι, ἐὰν τεθῇ μόνον «...ἐπιτροπὴ συγκειμένη ἐκ τριῶν τοὐλάχιστον ἀξιωματικῶν, ὡς μελῶν, καὶ ἐπὶ τῷ σκοπῷ τούτῳ σχηματιζομένη ἐν τῇ ἕδρᾳ τοῦ σώματος αὐτοῦ», εἶναι ἀρκετόν. Πάντα τ’ ἄλλα εἶναι περιττὰ, διότι πρῶτον δὲν εἶναι βέβαιον, ὅτι θὰ ὑπάρχωσι τρεῖς ἀξιωματικοὶ ἐν τῷ λόχῳ· ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπάρχωσι, νομίζω ὅτι ὁ σωματάρχης εἶναι ὁ μᾶλλον ἁρμόδιος νὰ σχηματίσῃ, ὅπως νομίζει αὐτὸς καλὸν, τὴν ἐπιτροπὴν καὶ συνεπῶς εἰς τὸ τάγμα πρέπει νὰ μεταβαίνωσιν οἱ ὑπαξιωματικοί· διότι εἶναι καὶ εἷς ἄλλος λόγος· ἐὰν ὑπαξιωματικός τις, λοχίας ἢ ἐπιλοχίας, προτείνηται παρὰ τοῦ λοχαγοῦ του, ἔρχεται ὁ προτείνων καὶ δικάζει μετὰ ταῦτα. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ἀπαλειφθῶσιν αὐτά.

§220Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). «Ἐκ τριῶν τοὐλάχιστον ἀξιωματικῶν ὡς μελῶν.»

§221ΒΑΛΕΤΑΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἦναι καὶ εἷς ἰατρὸς μεταξὺ αὐτῶν;

§222ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ τροποποίησις, τὴν ὁποίαν φέρει τὸ νομοσχέδιον, ἐγένετο ἕνεκα λόγου τινὸς, δὲν ἐγένετο ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε. Τὸ ἐν ἰσχύϊ ἄρθρον 116 λέγει, ὅτι οἱ ὑπαξιωματικοὶ ὑποβάλλονται εἰς ἐξετάσεις ἐνώπιον μιᾶς ἐπιτροπῆς, ἐπὶ τῷ σκοπῷ τούτῳ σχηματιζομένης· ἐπῆλθεν ἡ τροποποίησις, ἵνα μὴ ὑποβάλληται τὸ Δημόσιον εἰς ἔξοδα. Ὅταν ἡ ἐξέτασις δύναται νὰ γείνῃ παρὰ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ λόχου, διατὶ νὰ ὑποβάλλωμεν τὸ Δημόσιον εἰς ἔξοδα; Ἐκτὸς ἐὰν δὲν ἔχωμεν ἐμπιστοσύνην εἰς τοὺς προϊσταμένους ἀξιωματικούς.

§223ΠΕΤΑΛΑΣ. Ἐγὼ δὲν εἶμαι ὑπὲρ τῆς διατάξεως ταύτης, διότι πρόκειται νὰ πιστοποιηθῶσι γνώσεις, τὰς ὁποίας ἤδη ἔχουσιν οἱ ἐξετασθησόμενοι, διότι ὁ κατέχων τὸν βαθμὸν τοῦ ὑπαξιωματικοῦ ἔδωκεν ἐξετάσεις καὶ ἐβεβαίωσεν ὅτι κατέχει τὰς γνώσεις αὐτάς. (Γίνεται δεκτὴ ἡ νέα πρώτη παράγραφος τοῦ ἄρθρου 116, εἰς ἀντικατάστασιν τῆς ἀντιστοίχου τοῦ ἰσχύοντος νόμου, ὡς ἀνεγνώσθη).

§224ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (ἀναγινώσκει). «Τὸ ἄρθρον 117 τοῦ αὐτοῦ νόμου καταργεῖται καὶ ἀντικαθίσταται οὕτω· «Ἄρθρον 117. Ἐκ τῶν συμφώνως τῷ ἄρθρῳ 113 τοῦ παρόντος νόμου ἀνακατατασσομένων ἀπολαμβάνουσι χρηματικὴν ἀμοιβήν: 1ον. Οἱ μὲν ἐπιλοχίαι καὶ λοχίαι παντὸς ὅπλου ἢ σώματος τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς χωροφυλακῆς λεπτὰ 40 καθ’ ἑκάστην ἡμέραν, μέχρι τῆς συμπληρώσεως δεκαπενταετοῦς ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρεσίας, ἀπὸ δὲ τῆς ἡμέρας τῆς συμπληρώσεως δεκαπενταετοῦς ὑπηρεσίας, ἐκτὸς τοῦ ἀνωτέρω ἐπιδόματος, ἡ ἡμερησία αὐτῶν μισθοδοσία αὐξάνει κατὰ δέκα λεπτὰ δι’ ἕκαστον ἔτος ὑπηρεσίας, μέχρις οὗ συμπληρώσωσιν εἰκοσιπενταετῆ ὑπηρεσίαν, ὅτε παύει πλέον ἡ αὔξησις τῆς μισθοδοσίας των· ἀποστρατευόμενοι δὲ οὗτοι, εἴτε τῇ αἰτήσει των δι’ ἀρχαιότητα ὑπηρεσίας, εἴτε αὐτεπαγγέλτως, ὡς συμπληρώσαντες τὸ πεντηκοστὸν ἔτος τῆς ἡλικίας των, λαμβάνουσι τὸν βαθμὸν καὶ τὴν σύνταξιν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ. «2ον. Οἱ δὲ ἔφιπποι χωροφύλακες λεπτὰ 30 καθ’ ἑκάστην ἡμέραν.»

§225ΚΡΙΤΣΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν νὰ εὐαρεστηθῇ καὶ γνωρίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ πόσον θέλει ἐπιβαρυνθῆ ὁ προϋπολογισμὸς ἐκ τῆς αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν ὑπαξιωματικῶν. Ἄλλοτε ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου, ἂν ἐψηφίζετο, θὰ ἐβελτιοῦτο ἡ κατάστασις τῶν ὑπαξιωματικῶν, τῶν τε ὑπηρετούντων καὶ τῶν ἀποστρατευομένων· ἐνθυμοῦμαι δὲ, ὅτι κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς μου ηὔξανεν ἡ δαπάνη ἐτησίως κατὰ ἑκατὸν περίπου χιλιάδας δραχμῶν· ἂν ὅμως ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον τοῦτο, ἡ ἐκ τούτου προκύψουσα αὔξησις δαπάνης ὑπερβαίνει τὴν ὑπάρχουσαν κατὰ 270,000 δραχμὰς, διότι κανονίζει δαπάνας κατὰ 165,000 δρ. ὑπερβαινούσας τὰς δαπάνας, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐγίνοντο, ἂν τὸ νομοσχέδιόν μου ἐκεῖνο ἐψηφίζετο. Ἡ δαπάνη αὕτη εἶναι μεγάλη, καὶ εὐχῆς ἔργον θὰ ἦτο νὰ περιωρίζετο ὀλίγον, διὰ τὸν λόγον ἰδίως, ὅτι οἱ ὑπαξιωματικοὶ δὲν ζητοῦσι νὰ δοθῇ εἰς αὐτοὺς ὑπέρογκος μισθὸς, ἐφ’ ὅσον ὑπηρετοῦσιν, ἀλλὰ νὰ ἐξασφαλισθῇ εἰς αὐτοὺς ὁ ἄρτος κατὰ τὸ γῆράς των, καὶ περὶ τούτου ἰδίᾳ προέβλεπε τὸ νομοσχέδιόν μου ἐκεῖνο.

§226ΚΟΡΠΑΣ. Ἀλλαχοῦ τὸ εἰσπραττόμενον παρὰ τῶν ἀπαλλασσομένων ποσὸν διατίθεται ὁλόκληρον ὑπὲρ τῶν ὑπαξιωματικῶν. Ἐν Ἑλλάδι εἰσπράττομεν πλέον τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου. Ἐὰν ἐξ αὐτοῦ ἐδίδομεν 100,000 δραχμὰς εἰς τοὺς ὑπαξιωματικοὺς, θὰ παρείχομεν μεγάλην ἱκανοποίησιν εἰς αὐτούς.

§227ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ ἐνταῦθα ν’ ἀφαιρεθῶσιν ἐκ τοῦ πρώτου στίχου αἱ λέξεις «τοῦ αὐτοῦ νόμου», ὡς περιτταί.

§228ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἀναγνωσθὲν νέον ἄρθρον 117, εἰς ἀντικατάστασιν τοῦ ἀντιστοίχου ἄρθρου τοῦ ἰσχύοντος νόμου).

§229ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἤδη ἔρχεται τὸ ἄρθρον 121, ὡς ἐτροποποιήθη διὰ τῆς δηλώσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν (ἀναγινώσκεται).

§230ΜΑΝΕΣΗΣ. Ἔχω καὶ ἐγὼ τροπολογίαν διὰ τὴν κατάθεσιν τοῦ χρηματικοῦ τιμήματος, ἵνα αὕτη γίνηται οὐχὶ ἀποκλειστικῶς ἅμα τῇ αἰτήσει περὶ ἀπαλλαγῆς, ἀλλὰ καὶ μέχρι τῆς 30 Σεπτεμβρίου. Ἐὰν τὴν τροπολογίαν ταύτην ἀποδέχηται ὁ κ. Ὑπουργὸς, παρακαλῶ νὰ προστεθῇ.

§231Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Θὰ ἐπιβαρύνῃ τὰς ἐργασίας τοῦ Στρατολογικοῦ Συμβουλίου.

§232ΜΑΝΕΣΗΣ. Ἡ μόνη λογικὴ εὐκολία, τὴν ὁποίαν προτείνω καὶ τὴν ὁποίαν σύμπασα ἡ Βουλὴ παραδέχεται, βλέπω ὅτι δὲν γίνεται παραδεκτὴ, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι φέρει δυσκολίαν. Τί γίνεται σήμερον; Οἱ μὴ καταθέσαντες τὸ χρηματικὸν τίμημα κατὰ τὴν ἐμφάνισίν των ἐνώπιον τοῦ Στρατολογικοῦ Συμβουλίου, δὲν χάνουσι τὸ δικαίωμα τῆς ἀπαλλαγῆς, ἀλλὰ παρουσιαζόμενοι ἐνώπιον τοῦ Στρατολογικοῦ Συμβουλίου, καταθέτουσι τὸ διπλοῦν τίμημα. Τοῦτο δὲ ζητῶ, ὅπως δυνηθῇ νὰ καταθέσῃ ὁ ἀπαλλασσόμενος μέχρι τῆς 20 Αὐγούστου, ἡ ὁποία εἶναι ἡ ἡμέρα, καθ’ ἣν ὁ Ὑπουργὸς καλεῖ τοὺς κληρωτούς. Εἶναι τόσον καταφανὲς τὸ δίκαιον, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ὁμιλῶ, ὥστε ἄλλοτε, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ κ. Τρικούπης δι’ ἐγκυκλίου παρέσχε τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἐγὼ σήμερον διὰ τῆς τροπολογίας μου ζητῶ νὰ καταστήσω νόμον. Ἀλλὰ τί συνέβη; Κατεστρατηγήθη. Διότι ὁ νόμος ἔλεγεν, ὅτι τὸ χρηματικὸν τίμημα κατετίθετο ἅμα τῇ αἰτήσει τῆς ἀπαλλαγῆς, συνέβη δέ τινες νὰ λάβωσι τὴν ἀπαλλαγήν, καὶ νὰ μὴ καταθέσωσι τὸ τίμημα κατόπιν τῆς ἐγκυκλίου.

§233ΤΟΜΑΝ. Δὲν κατεστρατηγήθη δι’ αὐτὸν τὸν λόγον. Ἡ ἐγκύκλιος ἔλεγεν, ὅτι τὸ ἀντίτιμον εἰσπράττεται κατὰ τὸν νόμον περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων· δὲν ἠδύνατο λοιπὸν νὰ τὸ εἰσπράξῃ, διότι ἔπρεπε νὰ γείνῃ κατὰ τὸν νόμον περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων, ἐφαρμοζομένου δὲ τοῦ νόμου τούτου, ἐλάμβανον χώραν ὅσα ἄτοπα συνήθως συμβαίνουσι κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ.

§234ΜΑΝΕΣΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῆτε, ὅτι τὸ Δημόσιον ἔρχεται νὰ ζητήσῃ τόκον ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου 100%. Ἐκ τούτου συνέβη νὰ καταστραφῶσι πολλοὶ δυστυχεῖς, οἱ ὁποῖοι, μὴ ἔχοντες νὰ καταθέσωσι τὸ τίμημα κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς προσκλήσεως, ἠναγκάζοντο νὰ προβῶσιν εἰς δάνειον.

§235ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σύστασις δικαιοτέρα ἀπὸ ἐκείνην, ἡ ὁποία γίνεται παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Μάνεση, νομίζω ὅτι δὲν δύναται νὰ γείνῃ. Νομίζω μάλιστα, ὅτι, ἐὰν δὲν εἶχεν εἰσαγάγει ὁ κ. Ὑπουργὸς νομοσχέδιον γενικὸν περὶ στρατολογίας, ὤφειλε νὰ εἰσαγάγῃ ἴδιον νομοσχέδιον, χάριν τῆς τροπολογίας ταύτης. Ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψει τὸ ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον γίνεται εἰς τοὺς κληρωτοὺς κατ’ ἔτος, ὑποχρεουμένους νὰ καταθέτωσι τὸ ἀντισήκωμα ἅμα τῇ ὑποβολῇ τῆς αἰτήσεως, δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε τοῦτο. Διατί, Κύριοι, ὑποχρεοῦμεν τὸν κληρωτὸν νὰ καταβάλῃ ἀντισήκωμα τι; τὸν ὑποχρεοῦμεν, διότι τὸν ἀπαλλάσσομεν ἀπὸ μίαν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν ἔχει. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν, πότε ἐπάγεται εἰς αὐτὸν ἡ ὑποχρέωσις νὰ ὑπηρετήσῃ τὴν πατρίδα ὡς στρατιώτης; Ἡ ὑποχρέωσις αὕτη ἐπάγεται καθ’ ἣν ἐποχὴν γίνεται ἡ κλήρωσις; Ὄχι· τὰ τῆς κληρώσεως εἶναι ἐργασία προπαρασκευαστική. Τὸν καλοῦμεν νὰ ὑπηρετήσῃ τὴν πατρίδα κατὰ τὴν 1 Ὀκτωβρίου· τότε λοιπὸν εἶναι δίκαιον νὰ καταβάλῃ τὸ ἀντισήκωμα. Προεβλήθη ἡ ἀντίῤῥησις, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον δὲν θὰ γνωρίζῃ ἐκ τῶν προτέρων εἰς ποῖον ἀριθμὸν θὰ ἀνέλθῃ ἡ ἐτησία δύναμις τοῦ στρατοῦ· ἀλλὰ τοῦτο γίνεται καὶ σήμερον, καὶ ἤδη ἡ αὐτὴ ἀβεβαιότης ὑπάρχει, διότι καὶ σήμερον εἶναι δυνατὸν κληρωτός τις, μὴ καταβαλὼν τὸ ἀντισήκωμα, νὰ θεωρηθῇ καταταχθεὶς, νὰ ἔλθῃ ὅμως τὴν 1 Ὀκτωβρίου καὶ νὰ καταβάλῃ πρὸς τῷ νομίμῳ ἀντισηκώματι καὶ τὸ πρόστιμον, καὶ οὕτω ν’ ἀπαλλαγῇ. Εἴπετέ μοι, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἥτις συχνότατα παρουσιάζεται, ἠξεύρετε ἐκ τῶν προτέρων πόσους θὰ ἔχητε ἐν τῷ στρατῷ; Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ ἄλλου τινὸς, πρόκειται νὰ ἀπαλλάξωμεν τοὺς κληρωτοὺς ἐκ τῆς ὑποχρεώσεως, τὴν ὁποίαν ἔχουσι, νὰ καταβάλλωσι καθ’ ἣν ἐποχὴν δὲν εἶναι ὑπόχρεοι νὰ καταβάλλωσιν ἀντισήκωμα, νὰ ἀπαλλάξωμεν δὲ αὐτοὺς ἐπὶ πλέον καὶ τοῦ ἀδίκου προστίμου, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλομεν εἰς αὐτοὺς τὴν 1 Ὀκτωβρίου. Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι σύστασις δικαιοτέρα ἀπὸ τὴν γενομένην ὑπὸ τοῦ κ. Μάνεση δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γένηται, καὶ καθῆκον ἔχει ἡ Κυβέρνησις νὰ εἰσαγάγῃ εἰδικὸν πρὸς τοῦτο νομοσχέδιον.

§236Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Τριχωνίας εἶναι δικαιοτάτη, πρῶτον διότι αἱ κληρώσεις γίνονται εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν ὁ χωρικὸς κυρίως, ὁ πτωχὸς λαὸς τῆς Ἑλλάδος, στερεῖται χρημάτων, ὅλοι δὲ αὐτοὶ ἀναγκάζονται νὰ δανεισθῶσι μὲ τόκον βαρύτατον τὸ ποσὸν τῶν 150 δραχμῶν...

§237ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὸ ἐδέχθη ὁ κ. Ὑπουργός.

§238Ν. ΣΧΙΝΑΣ. .. Δεύτερον ἡ ἐκ τῶν προτέρων γενομένη καταβολὴ ἀναγκάζει τοὺς καταβαλόντας νὰ ζητήσωσι κατόπιν τὴν ἐπιστροφὴν τοῦ χρήματος, ἐνῷ δὲ διὰ τὸ χρῆμα αὐτὸ πληρόνουσι τόκον, παρέρχεται πλέον τοῦ ἔτους δυστυχῶς, διὰ νὰ λάβωσιν ὀπίσω τὸ χρῆμα, ἀναγκάζονται δὲ νὰ ὑποβάλλωσιν αἴτησιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ἡ ὁποία θὰ διαβιβασθῇ εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, καὶ ἐκ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἵνα ἐκδοθῇ τὸ προσῆκον ἔνταλμα· πολλαπλασιάζεται δὲ τοιουτοτρόπως καὶ ἡ ὑπηρεσία.

§239ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Μολονότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐδέχθη τὴν τροποποίησιν τοῦ ἐκ Τριχωνίας κ. Βουλευτοῦ, ἐγὼ δὲν δύναμαι παρὰ νὰ ὑποστηρίξω τὴν γνώμην, ἣν ἔχω. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Τριχωνίας καὶ οἱ ὑποστηρίξαντες τὴν τροπολογίαν αὐτοῦ ἀξιότιμοι συνάδελφοι στηρίζονται καὶ ὡς μόνον ἐπιχείρημα ἔφεραν τὸ ἑξῆς, ὅτι συμβαίνει τὸ αὐτὸ καὶ εἰς τοὺς μὴ πληρόνοντας ἐγκαίρως τὸ ἀντισήκωμα. Ἀλλ’ αὐτοὶ εἶναι 10 ἢ 20 ἢ 100· ἐδῶ πρόκειται περὶ χιλιάδων κληρωτῶν, τοὺς ὁποίους θὰ καλέσῃ τὸ γραφεῖον τὸ Στρατολογικὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ θὰ διανείμῃ εἰς τὰ σώματα. Τὸ ἓν εἶναι μεμονωμένον γεγονὸς, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ παρουσιασθῇ εἴς τινα Στρατολογικὰ Συμβούλια, ἐνῷ τὸ ἄλλο εἶναι γενικόν. Πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ὅλος ὁ μηχανισμὸς τῆς ὑπηρεσίας τῆς κληρώσεως καὶ τῆς κατανομῆς εἰς τὰ σώματα, καὶ ὅταν τοῦτο ἐννοηθῇ παρὰ τῶν συναδέλφων, εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν θὰ ἐπιμείνωσιν ὑπὲρ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Τριχωνίας. Μετὰ τὴν κλήρωσιν ἕκαστον Στρατολογικὸν γραφεῖον ὀφείλει νὰ ὑποβάλλῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν τοὺς πίνακας, εἰς τοὺς ὁποίους ἀναγράφονται οἱ ἀπαλλαγέντες καὶ οἱ ἔχοντες τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ὑπηρετήσωσιν. Ἡ ὑπηρεσία ἡ στρατολογικὴ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, μὴ γνωρίζουσα ἐκ τῶν προτέρων ποῖοι εἶναι πράγματι ἀπαλλαγέντες,—διότι ἐκεῖνοι θὰ ὦσι πράγματι ἀπαλλαγέντες, οἵτινες θὰ καταθέσωσι τὸ ἀντισήκωμα τὴν 30 Σεπτεμβρίου, ὄχι οἱ ἔχοντες μόνον λόγους ἀπαλλαγῆς—θὰ εὑρεθῇ ἀναποφεύκτως ἐνώπιον δυσχερειῶν. Τὸ Ὑπουργεῖον, μὴ γνωρίζον ποῖοι θὰ καταθέσουν, θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τοὺς ἀπαλλαγέντας διὰ τὸν καταρτισμὸν τῶν πινάκων καὶ τὴν διανομὴν τῶν κληρωτῶν εἰς τὰ σώματα, ναὶ ἢ ὄχι; Ἐὰν μὲν τοὺς λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του καὶ τοὺς κατατάξῃ εἰς τὰ σώματα, τότε τί θὰ συμβῇ; Αὐτοὶ τὴν 30 Σεπτεμβρίου θὰ πληρώσωσι τὸ Ὑπουργεῖον λοιπὸν πρέπει νὰ φέρῃ ἄλλους, τοὺς κατόπιν αὐτῶν· ἀλλὰ δὲν δικαιοῦται, κατὰ τὸν νόμον, μετὰ τὴν προθεσμίαν τῶν 40 ἡμερῶν. Ἐὰν δὲν τοὺς λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ἐὰν τοὺς θεωρήσῃ ὅτι εἶναι πράγματι ἀπαλλαγέντες καὶ ὅτι θὰ πληρώσωσι, καὶ προσκαλέσῃ τοὺς κατόπιν αὐτῶν πρὸ 40 ἡμερῶν, αὐτοὶ δὲ δὲν πληρόνουν, τότε τί γενήσεται; Θὰ τοὺς ἀφήσῃ ἐλευθέρους; θὰ τοὺς καλέσῃ καὶ αὐτούς; ἀλλὰ δὲν δικαιοῦται πλέον νὰ τοὺς καλέσῃ. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἡ τροπολογία αὕτη, γινομένη ἀποδεκτὴ, θὰ φέρῃ ἀνωμαλίαν μεγίστην. Πιθανὸν νὰ ἦναι ὀλίγον ἄδικον τὸ πρᾶγμα, τὸ νὰ πληρόνωσι τρεῖς μῆνας πρὸ τῆς ἐποχῆς τῆς κατατάξεώς των, ἀλλ’ ὁ μηχανισμὸς αὐτῆς τῆς κατατάξεως εἰς τὰ σώματα τῶν στρατευσίμων, ἡ ἐργασία αὕτη ἡ μηχανικὴ θὰ σταματήσῃ, καὶ τοῦτο πρέπει νὰ ἐννοήσωσιν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι.

§240ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀπεδέχθη τὴν τροπολογίαν, ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ παρατηρήσω, ὅτι δι’ αὐτῆς καθιεροῦταί τι, τὸ ὁποῖον εἰς τὸν νόμον τὸν μέχρι σήμερον ἰσχύοντα δὲν ὑπῆρχεν ἀναγεγραμμένον· ἀντὶ νὰ πληρόνουν οἱ κληρωτοὶ ἀντισήκωμα 100 δραχμῶν, πληρόνουν 155· εἶναι δηλαδὴ ἡ περίπτωσις τοῦ πρώτου υἱοῦ ζῶντος πατρός. Νομίζω ὅτι αὐτὸ δὲν εἶναι δίκαιον.

§241Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Πρέπει νὰ πληρόνουν.

§242ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Διατὶ νὰ πληρόνουν 155 δραχμὰς, ἐνῷ μέχρι σήμερον ἐπλήρονον 100;

§243ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Τέλος πάντων νὰ μὴ πληρόνουν;

§244ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Δὲν ἐννοῶ αὐτό. Μέχρι σήμερον οἱ πρῶτοι υἱοὶ ζῶντος πατρὸς ἐπλήρονον 100 δραχμάς· διατὶ σήμερον νὰ πληρόνουν 155;

§245ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Διότι οὕτω θεωρεῖ ὀρθὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι πρέπει νὰ πληρόνουν αὐτοὶ, ἵνα πληρωθῶσι τὰ ἐπιμίσθια τῶν ὑπαξιωματικῶν.

§246ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Καὶ εἶναι δίκαιον νὰ τοὺς ἐξομοιώσωμεν πρὸς τοὺς στρατευσίμους τοὺς ἀπαλλασσομένους;

§247ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Διατὶ ὄχι; Ἀφοῦ ἔχουν πατέρα καὶ ἀπαλλάσσονται τῆς στρατιωτικῆς ὑποχρεώσεως, νὰ πληρόνουν τὸ ποσὸν αὐτό.

§248Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ «ἅμα τῇ ὑποβολῇ τῆς αἰτήσεως περὶ ἀπαλλαγῆς των» νὰ ἀπαλειφθῇ, διὰ νὰ ἦναι σύμφωνον πρὸς τὸ ἄλλο.

§249ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ διὰ τοῦ νομοσχεδίου προτεινόμενον ἄρθρον 121, ὡς ἐτροποποιήθη, εἰς ἀντικατάστασιν τοῦ ἀντιστοίχου ἄρθρου τοῦ ἰσχύοντος νόμου, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§250ΣΤΑΗΣ. Ὑπέβαλον τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 146 καὶ ἐτυπώθη ἡ τροπολογία. Κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, ἀπαλλάσσονται τῆς τριμήνου προσθέτου ὑπηρεσίας οἱ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ διαμένοντες κατὰ τὸν χρόνον τῆς κληρώσεώς των, ἐὰν προσαγάγωσιν εἰς τὸ στρατολογικὸν γραφεῖον κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς κατατάξεώς των ἐπίσημα πιστοποιητικὰ τῆς προξενικῆς ἀρχῆς, ὅτι διέμενον ἐκτὸς τοῦ Κράτους. Τώρα, ἐπειδὴ ὁ νόμος ὁρίζει νὰ προσαγάγωσι τὰ διαμονητήρια ταῦτα κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς κατατάξεώς των, ἐὰν τὰ προσαγάγωσι μίαν ἢ καὶ περισσοτέρας ἡμέρας μετὰ ταῦτα, δὲν λαμβάνονται ὑπ’ ὄψει, καὶ δὲν ἀπαλλάσσονται ἑπομένως τῆς τριμήνου προσθέτου ὑπηρεσίας· ὅπερ ἄδικον, κατ’ ἐμέ. Τὸ ἄδικον τοῦτο θὰ θεραπεύσῃ ἡ ἐμὴ τροπολογία, ἐὰν τὴν δέχηται ὁ κ. Ὑπουργός.

§251Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ὄχι, δὲν τὴν δέχομαι.

§252ΣΤΑΗΣ. Τότε θὰ τὴν ἀναπτύξω ἐκτενέστερον.

§253ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναπτύξατέ την.

§254ΣΤΑΗΣ. Οἱ εὑρισκόμενοι κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς κληρώσεως ἐν τῷ ἐξωτερικῷ κληρωτοὶ εἶναι ἐργάται θαλάσσης καὶ στρατεύσιμοι τῆς ξηρᾶς· διὰ μὲν τοὺς ἐργάτας θαλάσσης ἐψηφίσαμεν νόμον κατὰ τὸ 1893, δι’ οὗ οὗτοι ἀπαλλάσσονται τῆς τριμήνου προσθέτου ὑπηρεσίας, δὲν εἶναι τουτέστιν ὑπόχρεοι νὰ προσέλθωσι νὰ λάβωσι τὸν κλῆρον αὐτῶν κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς κληρώσεως. Διατὶ νὰ μὴ ἐφαρμόζηται τὸ αὐτὸ μέτρον διὰ τοὺς κληρωτοὺς τῆς ξηρᾶς, ἀλλ’ ἐὰν δὲν προσέλθωσι νὰ λάβωσι κλῆρον μόνοι των, νὰ τιμωρῶνται διὰ τριμήνου προσθέτου ὑπηρεσίας καὶ τῆς καταβολῆς 25 δραχμῶν; Ἰδοὺ πῶς ἔχει τὸ ἄρθρον 146 τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας: «Ὑποχρεοῦνται εἰς πρόσθετον ὑπηρεσίαν τριῶν μηνῶν οἱ νέοι, ὅσοι συμπληρώσαντες τὸ 21 ἔτος τῆς ἡλικίας των καὶ ἐγγραφέντες ἐν τῷ στρατολογικῷ καταλόγῳ, μὴ ἐμφανισθῶσιν ἐνώπιον τοῦ Στρατολογικοῦ Συμβουλίου μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς ὁρισθείσης πρὸς ἐξέτασιν τῆς σωματικῆς ἱκανότητος τῶν στρατευσίμων. «Ἐξαιροῦνται τῆς ἀνωτέρω προσθέτου ὑπηρεσίας· 1ον) Οἱ ἀπαλλαγέντες παρὰ τοῦ τακτικοῦ Στρατολογικοῦ Συμβουλίου, ὡς καὶ οἱ τυχόντες ἀναβολῆς κατατάξεως. 2ον) Οἱ κατὰ τὸν χρόνον τῆς κληρώσεως ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ διαμένοντες καὶ προσάγοντες εἰς τὸ Στρατολογικὸν γραφεῖον κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς κατατάξεώς των (ἀκούετε, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν;) διαμονητήρια ἢ ἐπίσημα πιστοποιητικὰ τῆς ἁρμοδίας προξενικῆς ἀρχῆς.» Διὰ τίνα λόγον ν’ ἀπαλλάσσωνται τῆς τριμήνου προσθέτου οἱ ἔχοντες λόγους ἀπαλλαγῆς, οἱ ὁποῖοι ὅμως θὰ κληθῶσιν ἐν ἐπιστρατεύσει, ὡς καὶ οἱ ἔχοντες λόγους ἀναβολῆς κατατάξεως, οἱ ὁποῖοι θὰ προσέλθωσι βραδύτερον, καὶ νὰ μὴ ἀπαλλάσσωνται οἱ πράγματι ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ διαμένοντες κατὰ τὴν κλήρωσιν καὶ προσερχόμενοι τὴν 1ην Ὀκτωβρίου πρὸς κατάταξιν, ἀλλὰ μὴ φέροντες πιστοποιητικὰ ὅτι διέμενον ἐκτὸς τοῦ Κράτους, διότι ἠγνόουν τὴν εὐεργετικὴν ταύτην διάταξιν; Διατὶ πρὸς τοὺς ἐργαζομένους χάριν τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου νὰ μὴ γίνεται ἡ εὐκολία αὕτη, ἀφοῦ σήμερον παρέχετε τόσας ἄλλας παρατόλμους εὐκολίας;

§255Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχει ὅμως ἐν τῇ τροπολογίᾳ ταύτῃ καί τι, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ παράβασιν τυπικήν. Ἡ τροπολογία ὑμῶν δὲν εἶναι τροπολογία ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἐπρότεινεν αὐτὸ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἀλλὰ πρὸς ταῖς τροπολογίαις, αἱ ὁποῖαι προὐτάθησαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, προτείνετε τροπολογίαν, ἥτις εἶναι κείμενον νόμου. Ἡ τοιαύτη τροπολογία ὑμῶν ἐτυπώθη; διενεμήθη;

§256ΣΤΑΗΣ. Μάλιστα· κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν τὴν ὑπέβαλον, ἐτυπώθη δὲ καὶ διενεμήθη.

§257Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἔλαβον αὐτήν· ἀλλὰ ἔπρεπε νὰ τὴν ὑποβάλητε ὡς πρότασιν νόμου.

§258ΣΤΑΗΣ. Ἐπειδὴ ὑπεβλήθησαν καὶ ἄλλαι τοιαῦται, καὶ κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον τροπολογία ὑπ’ αὐτοῦ μάλιστα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, διὰ τοῦτο προσέθηκα καὶ ἐγὼ αὐτήν. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἄδικος ἡ τιμωρία αὕτη εἰς ἀνθρώπους πλήρεις φιλοπατρίας, οἱ ὁποῖοι ἔρχονται ἐκ τῶν περάτων τοῦ κόσμου, ἵνα ἐκπληρώσωσι τὸ πρὸς τὴν πατρίδα ἱερὸν αὐτῶν καθῆκον;

§259Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν τὸ ἀμφισβητῶ, ἀλλ’ ἐγὼ ἐποιησάμην παρατήρησιν τυπικὴν οὐσιώδη.

§260ΣΤΑΗΣ. Ἐγὼ ζητῶ συγγνώμην νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἡ ἔλλειψις, τὴν ὁποίαν καταλογίζετε εἰς ἐμέ, πρέπει νὰ καταλογισθῇ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν σας, ἡ ὁποία ὤφειλεν εὐθὺς ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς νὰ φέρῃ τὴν παρατήρησιν αὐτήν, διότι τὴν στιγμὴν ταύτην δὲν δύναται βεβαίως νὰ διορθωθῇ.

§261Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐλπίζω νὰ ζήσωμεν καὶ νὰ συναντηθῶμεν πάλιν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, καὶ ἐὰν θελήσητε νὰ ὑποβάλητε αὐτὴν τότε, διατὶ ἀμφιβάλλετε ἂν μέλλῃ νὰ γένηται δεκτή;

§262ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐμπρός, κύριε Πρόεδρε (Θόρυβος).

§263ΣΤΑΗΣ. Ὑποβάλλω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας, κύριε Πρόεδρε.

§264ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς τῶν Βουλευτῶν κατάλογος. Μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή).

§265ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες 138. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. (Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ διὰ τοῦ νομοσχεδίου προτεινόμενον ἄρθρον 122, εἰς ἀντικατάστασιν τοῦ ἀντιστοίχου ἄρθρου τοῦ ἰσχύοντος νόμου).

§266ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Τὸ ἄρθρον 179 καταργεῖται καὶ ἀντικαθίσταται διὰ τοῦ ἑπομένου: «Οἱ καθυστεροῦντες κληρωτοὶ τῶν πρὸ τοῦ ἔτους 1894, συμπεριλαμβανομένου, ἀπογραφῶν, προσερχόμενοι ἢ προσαγόμενοι, ὑποχρεοῦνται νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐν τῷ στρατῷ δύο ἔτη ὡς ὑποχρέωσιν πάντες δὲ καὶ εἰς δεκαπεντάμηνον πρόσθετον ὑπηρεσίαν, ἣν πρόσθετον ὑπηρεσίαν δύνανται νὰ ἐξαγοράσωσιν ἀντὶ δραχμῶν 30 δι’ ἕκαστον μῆνα. Οἱ ἀνωτέρω δύνανται νὰ ἐξαγοράσωσι καὶ τὴν διετῆ ὑποχρέωσίν των, ἀντὶ δραχμῶν 20 δι’ ἕκαστον μῆνα καὶ ἐντὸς ἓξ (6) μηνῶν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως τοῦ παρόντος νόμου, ἄλλως ὑποχρεοῦνται νὰ ὑπηρετήσωσι ταύτην. Οἱ τυχόντες ἀναβολῆς κατατάξεως ἐκ τοῦ μέχρι τοῦδε ἰσχύοντος νόμου ὡς δημοδιδάσκαλοι ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Κράτους, οἱ μὲν ἀπολυόμενοι καὶ μὴ ὑπερβάντες εἰσέτι τὸ 31ον ἔτος τῆς ἡλικίας των ὀφείλουσι νὰ προσέλθωσι πρὸς κατάταξιν καὶ ἐκπλήρωσιν ἁπασῶν τῶν ὑποχρεώσεών των ἐντὸς 40 ἡμερῶν ἀπὸ τῆς ἀπολύσεως καὶ ἄνευ εἰδοποιήσεώς τινος, ἐὰν δὲ δὲν συμμορφωθῶσι πρὸς τὰ ἀνωτέρω, θέλει τοῖς ἐπιβάλλεσθαι πρόσθετος ὑπηρεσία ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀναλογιῶν τοῦ ἄρθρου 152. Οἱ δὲ ὑπερβάντες τὴν ἀνωτέρω ἡλικίαν ἀπαλλάσσονται πάσης ὑποχρεώσεως, ἀφοῦ καταβάλωσιν ἐντὸς 40 ἡμερῶν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον δραχμὰς 300· τοὐναντίον θέλουσι καὶ οὗτοι κατατάσσεσθαι ἐν τῷ στρατῷ, ἵνα ἐκπληρώσωσιν ἃς καὶ οἱ συνηλικιῶται αὐτῶν ἐξεπλήρωσαν ὑποχρεώσεις. Εἰς τὰς ἀνωτέρω διατάξεις θέλουσιν ὑπαχθῆ καὶ οἱ δημοδιδάσκαλοι οἱ ἀπολυθέντες τῆς ὑπηρεσίας ταύτης καὶ τυχὸν ὑπηρετοῦντες ἐν τῷ στρατῷ.»

§267ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὑποχρεοῦνται κατὰ τὸ ἄρθρον αὐτὸ οἱ καθυστεροῦντες κληρωτοὶ νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐν τῷ στρατῷ δύο ἔτη ὡς ὑποχρέωσιν. Κατὰ τὴν διάταξιν ταύτην τινὲς τῶν καθυστερούντων κληρωτῶν τῶν πρὸ τοῦ 1894 ἀπογραφῶν, ἀντὶ νὰ εὐεργετηθῶσι διὰ τοῦ νόμου, καταθλίβονται. Ἔχομεν κληρωτοὺς καθυστερουμένους τῶν πρὸ τοῦ 1894 ἀπογραφῶν, ὧν πολλοί εἰσι τῶν ἀπογραφῶν τῶν ἀμέσως μετὰ τὸ 1880. Κατὰ τοὺς στρατολογικοὺς νόμους, τοὺς τότε ἰσχύοντας, οἱ κληρωτοὶ τῶν ἀμέσως μετὰ τὸ 1880 ἀπογραφῶν ὑπέχουσιν ὑποχρέωσιν ἑνὸς ἔτους, ἄλλοι δὲ ὑπέχουσιν ὑποχρέωσιν ἓξ μηνῶν μόνον. Τούτων τῶν καθυστερούντων κληρωτῶν τὴν ὑποχρέωσιν τὴν αὐξάνομεν εἰς διετῆ, πλὴν τῆς προσθέτου ὑπηρεσίας. Μίαν ποινὴν εἶναι δίκαιον νὰ τοῖς ἐπιβάλωμεν, ὄχι δύο, διὰ τὴν καθυστέρησιν. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲ τοῖς ἐπιβάλλομεν μίαν πρόσθετον 15 μηνῶν καὶ μίαν ἀκόμη ἑνὸς ἢ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἔτους διὰ τοὺς κληρωτοὺς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπεχρεοῦντο ἐξ ἀρχῆς εἰς διετῆ ὑπηρεσίαν, ἀλλὰ εἰς μονοετῆ ἢ ἑξάμηνον.

§268ΜΥΚΩΝΙΟΣ....

§269ΒΟΖΙΚΗΣ. Στρατηγέ μου! ἄλλος εἶναι ὁ σκοπὸς τῆς συντάξεως τοῦ νομοσχεδίου. Παρακαλῶ νὰ διορθωθῇ τὸ ἄρθρον ὡς ἑξῆς: «ὑποχρεοῦνται νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐν τῷ στρατῷ οἵαν ὑποχρέωσιν ὑπεῖχον κατὰ τὸν χρόνον τῆς κληρώσεως», διότι ἄλλως ἐπιβάλλομεν διπλῆν ποινὴν, ἄνισον διὰ τὰς διαφόρους κατηγορίας καὶ ἀδικαιολόγητον.»

§270ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Εἶναι καὶ οἱ τῆς τριετοῦς ὑποχρεώσεως τοῦ 1881.

§271ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς δημοδιδασκάλους, ζητοῦμεν νὰ ὑπηρετήσωσιν εἰς τὸν στρατὸν οἱ μὴ ὑπερβάντες εἰσέτι τὸ 31 ἔτος τῆς ἡλικίας των, ἅμα ἀπολυθῶσι. Νομίζω ὅτι τὸ 31 ἔτος εἶναι μεγάλη ἡλικία, τὴν ὁποίαν ζητοῦμεν ἀπὸ τοὺς δημοδιδασκάλους. Εἰς ἡλικίαν 31 καὶ 30 καὶ 29 ἐτῶν, καὶ κατωτέρω ἀκόμη, οἱ δημοδιδάσκαλοι ἔχουσιν ἀποκατασταθῆ, ἔχουσιν οἰκογένειαν, ἔχουσι τέκνα. Νομίζω ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ μειωθῇ ἡ ἡλικία κατά τι, κατὰ 2, 3, 4 ἢ 5 ἔτη, διὰ νὰ ᾖναι ἀληθῶς εὐεργετικὴ ἡ διάταξις καὶ διὰ τοὺς δημοδιδασκάλους, διότι, ὅπως ἔχει ἡ διάταξις, ἀντὶ νὰ ᾖναι ἐν συνόλῳ εὐεργετική, εἶναι διὰ τοὺς δημοδιδασκάλους αὐτοὺς, τοὺς ἔχοντας συμπεπληρωμένον τὸ 30 ἔτος, καταθλιπτική. Εἶναι ἄνθρωποι, ἔχουσιν οἰκογενείας, καὶ οἰκογενείας πολυμελεῖς, τὰς ὁποίας θ’ ἀφήσουν ἄνευ προστάτου, διὰ νὰ ὑπηρετήσωσιν. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου περὶ τῶν δημοδιδασκάλων. Ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ αʹ ἐδάφιον κυρίως, κατὰ τὸ ὁποῖον ἀπαλλάσσονται οἱ κληρωτοὶ τῶν πρὸ τοῦ 1894, συμπεριλαμβανομένου, ἀπογραφῶν, νομίζω ὅτι ἡ διάταξις πρέπει νὰ διορθωθῇ, διότι περιλαμβάνει καὶ ἀπογραφὰς κληρωτῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπηρετοῦσιν ἤδη ἐν τῷ στρατῷ, παρέχει δ’ εὐεργέτημα οὐχὶ μόνον εἰς τοὺς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ διαμένοντας καὶ καθυστεροῦντας κληρωτοὺς, ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, καὶ μάλιστα τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1894, τῶν ὁποίων οἱ σύγχρονοι ὑπηρετοῦσι σήμερον ἐν τῷ στρατῷ καὶ οἱ ὁποῖοι, καίτοι διαμένοντες ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, ἐν τούτοις παρήκουσαν καὶ δὲν προσῆλθον νὰ ὑπηρετήσωσι, δὲν ὑπήκουσαν εἰς τὸν νόμον, τυγχάνουσι δ’ εὐεργετήματος, τοῦ ὁποίου δὲν τυγχάνουσιν οἱ εὐπειθεῖς πρὸς τὸν νόμον, οἱ προσελθόντες καὶ ὑπηρετοῦντες ἐν τῷ στρατῷ, ἀμείβονται δ’ οὕτω οἱ παραβαίνοντες τὸν νόμον, καὶ τιμωροῦνται οἱ ὑπακούσαντες εἰς αὐτόν. Πλὴν δὲ τούτου, οἱ ἀνυπότακτοι, τῶν τελευταίων ἀπογραφῶν εἰς τὴν κοινὴν τοὐλάχιστον συνείδησιν δὲν θεωροῦνται συγχωρητέοι καὶ ἄξιοί τινος εὐεργετήματος· ὅσα δὲ ἀνεπτύχθησαν ὑπὲρ τοῦ εὐεργετήματος τοῦ παρεχομένου εἰς τοὺς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ διαμένοντας δὲν εἶναι ἰσχυρὰ, ἵνα δικαιολογήσωσι τὴν παροχὴν εὐεργετήματος καὶ εἰς τοὺς ἐν τῷ ἐσωτερικῷ διαμένοντας καὶ καθυστεροῦντας· νομίζω δὲ, ὅτι τὸ εὐεργέτημα, ἂν παρασχεθῇ καὶ εἰς τοὺς ἐν τῷ ἐσωτερικῷ διαμένοντας καὶ καθυστεροῦντας, πρέπει νὰ περιορισθῇ μέχρις ἑνὸς ὁρίου, ἀνεκτοῦ εἰς τὴν κοινὴν συνείδησιν, μέχρις ἑνὸς ὁρίου, ἐκ τοῦ ὁποίου νὰ μὴ προκύψῃ τὸ κακὸν, νὰ μὴ δυνάμεθα εἰς τὸ μέλλον νὰ συλλέξωμεν τοὺς κληρωτοὺς, νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ συγκεντρώσωμεν στρατόν· τοῦθ’ ὅπερ θὰ συμβῇ, ἐὰν δὲν δώσωμεν νὰ ἐννοήσωσιν οἱ κληρωτοὶ, ὅτι εἶναι ὑπόχρεοι νὰ ὑπηρετήσωσι, καὶ ὅτι, ἂν δὲν ὑπηρετήσωσιν, ὑπέχουσι ποινὰς, χωρὶς νὰ ἐλπίζωσι ταχεῖαν ἐπιψήφισιν εὐεργετικοῦ ὁμοίου νόμου. Νομίζω ὀρθὸν λοιπὸν νὰ περιορισθῇ μέχρι τοῦ 1890 τὸ εὐεργέτημα, νὰ μὴ μείνῃ καὶ διὰ τὸ 1894, διότι εἰς τὸ μέλλον, σᾶς διαβεβαιῶ, κανεὶς δὲν θὰ προσέλθῃ νὰ ὑπηρετήσῃ εἰς τὸν στρατὸν, ἐφ’ ὅσον ἔχει ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τόσον εὐκόλως καὶ ταχέως ψηφίζονται νόμοι, οἱ ὁποῖοι ἀπαλλάσσουν τοὺς κληρωτοὺς τοὺς μὴ προσελθόντας. Ἠμπορεῖ τις νὰ ἔχῃ λόγους νὰ προστατεύσῃ κληρωτοὺς καθυστερήσαντας, πρέπει ὅμως νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ συμφέρον τῆς Πολιτείας.

§272ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὸ ἑξάμηνον διάστημα, ὡς προθεσμία, δὲν εἶναι ἐπαρκὲς δι’ ἀνθρώπους μεταναστεύσαντας καὶ εὑρισκομένους εἰς τὰς ἀπωτάτας γωνίας τῆς γῆς. Μέχρις ὅτου φθάσουν αἱ ἐφημερίδες ἢ αἱ εἰδοποιήσεις τῶν οἰκείων των, θὰ παρέλθῃ τὸ ἑξάμηνον, καὶ τὸ εὐεργέτημα τοῦτο θὰ ᾖναι ἄδωρον.

§273ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Κατ’ ἐμὲ, ἡ πρότασις τοῦ κ. Βοζίκη εἶναι ὀρθοτέρα. Προσθέτω δὲ τὸ ἑξῆς. Νομίζω ὅτι πρέπει τὸ εὐεργέτημα αὐτὸ νὰ περιορισθῇ μόνον εἰς τοὺς ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ διαμένοντας καὶ ἀποδημοῦντας κατὰ τὸν χρόνον τῆς κληρώσεώς των. Συμφωνῶ μὲ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς, ὅτι ἡ προθεσμία τῶν ἓξ μηνῶν εἶναι μικρὰ διὰ τοὺς διαμένοντας ἐν Αὐστραλίᾳ, Ἀμερικῇ, Ἰνδίαις κλπ. Κατὰ συνέπειαν προτείνω νὰ αὐξηθῇ ἡ προθεσμία εἰς ἓν ἔτος καὶ ὑπὸ τὸν ὅρον προσαγωγῆς προσηκούσης ἀποδείξεως, ὅτι κατὰ τὸν χρόνον τῆς κληρώσεως οὗτοι ἀπεδήμουν εἰς τὴν ἀλλοδαπήν. Αὐτὴ εἶναι ἡ τροπολογία μου.

§274Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὡς πρὸς τοὺς δημοδιδασκάλους, φρονῶ ὅτι προσγίνεται αὐτοῖς μεγίστη ἀδικία. Εἰς τοὺς ὑπερβάντας τὸ 30 ἔτος τῆς ἡλικίας των δίδεται προνόμιον νὰ πληρώνωσι μόνον 200 δραχμὰς καὶ νὰ ἀπαλλάσσωνται, ἐνῷ αὐτοὶ, οἱ ὑπερβάντες τὸ τριακοστὸν ἔτος τῆς ἡλικίας, δὲν ὑπάγονται εἰς τὴν ὑποχρέωσιν, καθὸ ὑπαγόμενοι εἰς τὴν ἐφεδρείαν. Νομίζω δὲ, ὅτι ὡς πρὸς τοὺς λοιποὺς διδασκάλους, οἱ ὁποῖοι ἀπολύονται τῆς ὑπηρεσίας, πρέπει νὰ ληφθῇ κἄποια πρόνοια. Δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐννοήσω, ποῦ στηρίζεται ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου, καθ’ ἣν, ἂν ἀπολυθῶσιν οὗτοι, ὀφείλουσι νὰ ὑπηρετήσωσι, καὶ δὲν δύνανται νὰ ἐξαγοράσωσι τὴν ὑπηρεσίαν των. Εἶναι ἄδικον, ἐνῷ εἰς ὅλους τοὺς ἄλλους ἐπιτρέπεται ἡ ἐξαγορὰ τῆς ὑπηρεσίας, εἰς αὐτοὺς νὰ μὴ ἐπιτρέπηται ἡ μετὰ τὸ τριακοστὸν ἔτος, δηλ. ἂν τοὺς ἀπολύσητε μετὰ τὴν δεκαετίαν, τότε ἔχουν τὸ δικαίωμα τῆς ἐξαγορᾶς, ἂν ὅμως τοὺς ἀπολύσητε ἐντὸς τῆς δεκαετίας, στεροῦνται τοῦ δικαιώματος. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ τροποποιηθῇ τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο, ἵνα τουλάχιστον περιορισθῇ ἡ ἀπαγόρευσις μέχρι τοῦ 25 ἔτους. Ἂν μετὰ τὸ 25 ἔτος ἀπολυθῶσι τῆς ὑπηρεσίας οἱ δημοδιδάσκαλοι, νὰ δύνανται νὰ ἐξαγοράσωσι τὴν ὑπηρεσίαν των κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ νομοσχεδίου. Τοῦτο εἶναι δίκαιον καὶ διὰ τὸν ἄλλον λόγον, διότι αὐτοὶ πολλάκις παύονται, ὡς γνωρίζετε, καὶ διὰ λόγους κομματικούς· πολλάκις παρετήρησα, ὅτι ἐμπαθῶς διάφοροι κομματάρχαι καταφερόμενοι κατὰ δημοδιδασκάλων ζητοῦσι τὴν ἀπόλυσίν των πρὸς μόνον τὸν σκοπὸν νὰ τοὺς κατατάξωσιν εἰς τὸν στρατόν. Νομίζω ὅτι αὐτὴ ἡ ἀσχημία πρέπει νὰ λείψῃ, ὡς δὲ προτείνω, θὰ λείψῃ, διότι ὁ γνωρίζων ὅτι ὁ ἀπολυόμενος διδάσκαλος δὲν θὰ κατατάσσηται εἰς τὸν στρατὸν, διότι θὰ δύναται νὰ ἐξαγοράσῃ τὴν ὑπηρεσίαν του, δὲν θὰ καταφέρηται καὶ δὲν θὰ ζητῇ νὰ τὸν παύσῃ. Ἂν λοιπὸν ἀπολυθῇ ὁ δημοδιδάσκαλος, νὰ δύναται νὰ ἐξαγοράζῃ τὴν ὑπηρεσίαν του. Εἶναι κακὸν, οἱ δημοδιδάσκαλοι νὰ κατατάσσωνται εἰς τὸν στρατὸν, διότι μετὰ διετῆ ἐν αὐτῷ ὑπηρεσίαν δὲν θὰ δύνανται νὰ ἐκτελῶσι καλῶς τὴν ὑπηρεσίαν των ὡς δημοδιδάσκαλοι, διότι θὰ χαλαρωθῇ ὁ ζῆλός των.

§275Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν ἀποδέχομαι τὴν τροπολογίαν ταύτην.

§276ΜΑΝΕΣΗΣ. Τέλος πάντων κατ’ ἀρχὴν φαίνεται ὅτι ἀπεδέχθη ἡ Βουλὴ τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ ἄρθρου 179. Νομίζω ὅτι ἐδῶ εἶναι ἡ θέσις τῆς τροπολογίας μου, δι’ ἧς προτείνω, ὅπως ἡ εὐεργετικὴ αὕτη διάταξις ἐπεκτείνηται καὶ ἐπὶ τῶν ἤδη ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρετούντων, διὰ τὴν ἐξαγορὰν τῆς ἐπιπροσθέτου ὑπηρεσίας.

§277Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρόσθετον ὑπηρεσίαν;

§278ΜΑΝΕΣΗΣ. Μάλιστα. Νὰ προστεθῇ, ὅτι οἱ τῆς αὐτῆς κατηγορίας ὑπηρετοῦντες ἤδη ἐν τῷ στρατῷ δύνανται νὰ ἐξαγοράσωσι τὴν πρόσθετον ὑπηρεσίαν ἀντὶ 20 δραχμῶν δι’ ἕκαστον μῆνα· διότι αὐτὸ εἶναι δίκαιον.

§279Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ. Δέχομαι τὴν προσθήκην ταύτην. Συνεπῶς ἡ πρώτη παράγραφος, μετὰ τὰς λέξεις «δύνανται νὰ ἐξαγοράσωσι», θὰ συμπληρωθῇ ὡς ἑξῆς: «οὗτοι μὲν ἀντὶ δραχμῶν 30 δι’ ἕκαστον μῆνα, οἱ δὲ τῆς αὐτῆς κατηγορίας ὑπηρετοῦντες ἐν τῷ στρατῷ ἀντὶ δραχμῶν 20 δι’ ἕκαστον μῆνα.»

§280ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Νομίζω ὅτι πρέπει οἱ καθυστεροῦντες κληρωτοὶ νὰ ὑποχρεωθῶσιν ὁριστικῶς νὰ ὑπηρετήσωσι τουλάχιστον ἐπὶ ἕξ μῆνας, διὰ δὲ τὴν ὑπόλοιπον ὑπηρεσίαν νὰ πληρώσωσιν ἀντισήκωμα, ὡς ἔχει τὸ νομοσχέδιον. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν αὐτοὺς γεγυμνασμένους διὰ πᾶσαν περίστασιν καὶ χρησίμους εἰς τὸ ἔθνος, ἐν ᾧ, ὡς ἔχει τὸ νομοσχέδιον, δύνανται νὰ πληρώσωσιν ὅλην τὴν ὑπηρεσίαν αὑτῶν καὶ νὰ μείνωσιν ἀγύμναστοι. Ἐὰν δὲ οὗτοι διὰ τοῦ νομοσχεδίου ὑποχρεωθῶσιν εἰς ἑξάμηνον ὑπηρεσίαν, βεβαίως ἱκανοποιοῦνται καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν, καὶ οἱ συγγενεῖς τῶν ἀποβιωσάντων ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ στρατοῦ, καὶ οἱ ὑπηρετοῦντες ἔτι σήμερον. Ὡς πρὸς δὲ τὸ ζήτημα τῶν δημοδιδασκάλων, ἡ πρότασις τοῦ συναδέλφου εἶναι ὀρθή, καθόσον οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν ἔχουσιν οἰκογενείας, καὶ πρέπει νὰ θέσωμεν ὅριον ἡλικίας μέχρι τοῦ 25 ἔτους, ὅτε καὶ αὐτοὶ θὰ ἦναι ἄγαμοι, διότι οἱ πλεῖστοι τῶν ἀγόντων ἀνωτέραν ἡλικίαν εἶναι ἔγγαμοι. Ἂν δι’ ἀντισηκώματος ἐπιτραπῇ καὶ εἰς αὐτοὺς ἡ ἀπαλλαγή, τότε καὶ αὐτοὺς εὐεργετοῦμεν καὶ εἰς τὴν κοινωνίαν ἀποδίδομεν αὐτούς, εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι πολὺ χρήσιμοι.

§281ΑΛΕΞ. Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Ὁ νόμος περὶ ναυτολογίας λέγει ὅτι, ἐν ᾗ περιπτώσει λείπουσι διατάξεις ἐξ αὐτοῦ, συμπληροῦνται ἐκ τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς. Περὶ τῶν καθυστερούντων πρὸ τοῦ 1894 κληρωτῶν τοῦ ναυτικοῦ δὲν γίνεται λόγος· διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ προστεθῶσιν ἐν τῇ πρώτῃ παραγράφῳ, μετὰ τὰς λέξεις «ἐν τῷ στρατῷ», αἱ λέξεις «τῆς ξηρᾶς ἢ τῆς θαλάσσης».

§282Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Μάλιστα.

§283ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 179, ὡς ἐτροποποιήθη, εἰς ἀντικατάστασιν τοῦ ἀντιστοίχου ἄρθρου τοῦ ἰσχύοντος νόμου, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§284Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς τροπολογίας, ἣν ὑπέβαλον περὶ τῶν δημοδιδασκάλων. (Θόρυβος).

§285Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἄρθρον ἐγένετο δεκτόν· δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπανέλθωμεν. Παρακαλῶ ὡς ἄρθρον 2 νὰ ψηφισθῇ τὸ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Τὰ κατὰ τὰς § § αʹ καὶ βʹ τοῦ προηγουμένου ἄρθρου 179 εἰσπραττόμενα χρήματα θέλουσι κατατίθεσθαι κατὰ τὸ τέλος ἑκατέρας τῶν δύο ἑξαμηνιῶν τοῦ ἔτους ἔν τινι τῶν προνομιούχων Τραπεζῶν ἐπὶ τόκῳ συμφωνηθησομένῳ ὡς κεφάλαιον κεχωρισμένον καὶ προοριζόμενον, ἵνα χρησιμεύσῃ πρὸς πλήρωσιν ἀναγκῶν τοῦ στρατοῦ, κατὰ τὰ δι’ ἰδίου νόμου ἐν καιρῷ διαταχθησόμενα.»

§286ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ νέον ἄρθρον 2, ὡς ἀνεγνώσθη ὑπὸ τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§287ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ προστεθῇ καὶ ἑτέρα διάταξις, ὡς ἄρθρον 3, ὅτι «ἡ ἰσχὺς τοῦ παρόντος νόμου ἄρχεται ἀπὸ τῆς ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως δημοσιεύσεώς του.»

§288Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Τὸ δέχομαι. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ὡς ἀνωτέρω διατυπωθὲν ἄρθρον 3).

§289Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἄρθρον 3 τοῦ νομοσχεδίου, καθ’ ὃ «πᾶσα διάταξις ἀντικειμένη εἰς τὸν παρόντα νόμον καταργεῖται», θὰ λάβῃ ἤδη τὴν θέσιν ἄρθρου 4. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5 τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἄρθρον 4, ὡσαύτως δὲ καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν, ὡς ἐτροποποιήθη).

§290ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 34 § αʹ τοῦ νόμου ὑπὸ στοιχ. ΣΞΓʹ τῆς 16 Δεκεμβρίου 1867 περὶ ὁδοποιίας.

§291ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Εἶναι ἡ τρίτη ὥρα μετὰ τὸ μεσονύκτιον, κύριε Πρόεδρε, καὶ ἡ σπουδαιότης τοῦ ζητήματος ἀπαιτεῖ τὴν ἀναβολὴν, διότι πιστεύω, ὅτι πολλοὶ τῶν κυρίων συναδέλφων, συναισθανόμενοι τὸ ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον θέλει γείνῃ εἰς τοὺς συμπολίτας των, θὰ λάβωσι τὸν λόγον, καὶ διὰ τοῦτο ἔχομεν ἀνάγκην πλειοτέρου χρόνου, ἵνα μὴ καὶ πάλιν διανυκτερεύσωμεν. Ἐὰν μοὶ ἦτο ἐπιτετραμμένον ἐνταῦθα νὰ γυμνωθῶ, ἠθέλετε ἴδει, ὅτι ἔχω εἰς τὴν ἀριστερὰν πλευρὰν ἐκδόριον μεγαλείτερον τῆς παλάμης μου· καὶ μ’ ὅλα ταῦτα—δὲν τὸ κρύπτω—ἐπειδὴ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ βλέπω μέγα ἀδίκημα γινόμενον, ἠναγκάσθην νὰ ἔλθω καὶ θυσιάσω τὴν ὑγείαν μου καὶ τὴν ζωήν μου. Λυποῦμαι διότι βλέπω καὶ τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως βήχοντα· καὶ ὁ βὴξ δὲν εἶναί τι καλὸν ἐν προβεβηκυίᾳ ἡλικίᾳ. Μὴ νομίσῃ δὲ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως,—τὸν ὁποῖον σέβομαι καὶ ἐκτιμῶ, ὡς τὸ γνωρίζει,—ὅτι τὸ λέγω, μόνον καὶ μόνον ἵνα ὑπαινιχθῶ ἄλλο τι· τὸ λέγω διότι τὸν ἀκούω μετὰ θλίψεως βήχοντα, καὶ διότι ἐπιθυμῶ νὰ ἔχῃ τὴν ὑγείαν του καὶ τὴν εὐρωστίαν του, ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς πατρίδος. Μετὰ τὴν ἀνάπτυξιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβε τὸ ζήτημα κατὰ τὰς προηγουμένας δύο συνεδριάσεις, καὶ μετὰ τὴν ἀναβολὴν, ἡ ὁποία ἐγένετο, ἐπίστευον ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν θὰ εἶχε σήμερον τὴν σειράν, ἣν ἔλαβεν, ἀπὸ 38ον νὰ ἀναγραφῇ 2ον. Δὲν βλέπω δὲ πρὸς τί ἡ τόση βία πρὸς μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως· ἴσως δι’ ὅσα ἀνέγνωσα εἰς τὰς ἐφημερίδας. Ἀνέγνωσα ὅτι πρόκειται περὶ ἐχθροῦ, ὁ ὁποῖος θέλει καταπατήσει τὸν γείτονα δῆμον τοῦ Πειραιῶς. Ἀλλ’ ἂς βεβαιωθῇ ἡ Βουλὴ, ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ ἐπεβλήθη, μόνον καὶ μόνον, ἵνα πνιγῇ μία οἰκογένεια, ἢ ἓν πρόσωπον. Ἂς μὴ μοῦ ἀποδώσωσιν ὅτι λαμβάνω τὸν λόγον, διότι ἐνδιαφέρομαι. Δὲν θέλω νὰ τὸ κρύψω· ὑπῆρξα πάντοτε εἰλικρινὴς, καὶ ἔρχομαι εἰς τὸν τάφον μὲ τὸ μέτωπον καθαρόν. Πεντήκοντα ἔτη ζῶ ἐνταῦθα, ἀφ’ ἧς ἐπέστρεψα ἐξ Εὐρώπης, καὶ ἐτήρησα τὴν αὐτὴν γραμμὴν, καὶ ἔχω τὴν συνείδησίν μου καθαράν. Καὶ ἐδῶ, ἐν τῇ Βουλῇ, παρακάθηνται μάρτυρες πολλοὶ, ὁμολογοῦντες ἂν ἐξετέλεσα τὸ καθῆκόν μου καὶ εἰς τὰς μᾶλλον ἐπειγούσας περιστάσεις τῆς πατρίδος, καὶ ἂν ὑπῆρξα εἰλικρινής. Λοιπὸν, κύριε Πρόεδρε, ἀνέγνωσα εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι πρόκειται νὰ προληφθῇ ἐχθρὸς, ὁ ὁποῖος ἀπειλεῖ τὸν δῆμον Πειραιῶς, καὶ διὰ τοῦτο ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ αὐτοῦ ἐπεκαλέσθη τὸν Ποσειδῶνα, ὅπως μὲ τὴν τρίαινάν του ἐγείρῃ θαλασσοταραχὴν καὶ προληφθῇ ἡ ἐπίθεσίς του. Μὴ ἀρκεσθεῖσα δὲ εἰς τὴν βοήθειαν τούτου, ἐζήτησε καὶ τὴν δύναμην τοῦ Αἰόλου ἀπὸ τὴν γείτονα πόλιν τῶν Ἀθηνῶν, ὅπως ἀνοίξῃ τοὺς ἀσκούς του καὶ ἐκχύσῃ τοὺς ἀνέμους του κατὰ τῶν ἐχθρῶν. Κύριοι Βουλευταὶ, δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ νομικοῦ ζητήματος, ἀσκληπιάδης ὤν, ἀλλ’ ὑπὸ ἄλλον τρόπον θὰ ἀναπτύξω τὸ ζήτημα, ἐξ οὗ θέλετε πεισθῆ, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἀδικῶνται οἱ ὀλίγοι χάριν τῶν πολλῶν,—διότι χάριν τοῦ δήμου Πειραιῶς πρόκειται νὰ ἴδωμεν πολλοὺς συμπολίτας μας ἀδικουμένους. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν εἰσήχθη πρὸς ὑπεράσπισιν τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν κατ’ ἀνάγκην αὐτῶν, ἀλλὰ πρὸς ὑπεράσπισιν ἑνὸς δήμου· καὶ ἐπειδὴ εἴδατε πολλάκις δημοσιευθέντα πολλὰ περὶ τούτου εἰς τὰς ἐφημερίδας, ἐπειδὴ ἐπροτάθησαν πολλὰ, ἐξετυλίχθησαν πλείονα καὶ, ὅπως τινὲς ἀρέσκονται νὰ λέγωσιν, ἐξωνυχίσθησαν ἀρκούντως, ἐπείσθητε ὅτι συγκρούονται ἐξουσίαι, τουτέστιν εὑρίσκεται ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις εἰς ἀντίφασιν, ἐν συγκρούσει πρὸς τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ἡ ἀνωτάτη δικαστικὴ ἀρχὴ, ὁ Ἄρειος Πάγος. Διὰ τοῦτο, Κύριοι, ἵνα μὴ προσάψωμεν μῶμον, ὕβριν, δύναμαι νὰ εἴπω, εἰς τοὺς δικαστὰς τοῦ δικαστηρίου, τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον νὰ ἑρμηνεύῃ τοὺς νόμους, καὶ ἵνα μὴ καθιερώσωμεν ἓν προηγούμενον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ μᾶς βλάψῃ, ἐγὼ ζητῶ τὴν ἀναβολήν. Καὶ ὄχι μόνον τὴν ἀναβολὴν, ἀλλὰ καὶ τὴν παραπομπὴν τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἰς εἰδικὴν νομικὴν ἐπιτροπὴν, διότι ἐγὼ καθὼς καὶ ἄλλοι συνάδελφοι δὲν εἴμεθα εἰς κατάστασιν νὰ κρίνωμεν, καὶ διότι ἕκαστος εἰς τὸ ἐπάγγελμά του, ἐκεῖ ὅπου κατέτριψε τὴν ζωήν του, δύναται νὰ φέρῃ γνώμην οὐσιαστικὴν. Βλέπω δὲ καὶ σπουδαίους ἄνδρας, τοὺς καλλιτέρους νομικοὺς, νὰ ἔχωσιν ἐναντίαν ἰδέαν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν θέλομεν ἡμεῖς νὰ καθιερώσωμεν. Καὶ σήμερον ἀκόμη ἀνέγνωσα εἰς τὴν «Ἀκρόπολιν» μίαν ἔκθεσιν τοῦ κ. Φλογαΐτου,—καὶ φρονῶ ὅτι ὁ κ. Φλογαΐτης εἶναι εἷς ἐκ τῶν καλλιτέρων νομομαθῶν,— ἀνέγνωσα τὴν ἔκθεσιν αὐτὴν, καὶ παρετήρησα ὅτι καὶ τὸ πνεῦμα καὶ τὸ γράμμα τοῦ νόμου εἶναι νὰ ἀποζημιώνῃ τὸ δημοτικὸν ταμεῖον. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον, καθόσον καὶ ἡ ὥρα εἶναι προκεχωρημένη. Ἐὰν ὅμως δὲν ἀναβληθῇ τὸ ζήτημα, καὶ δοθῇ ἡ εὐκαιρία πρὸς συζήτησιν, θέλω ἀναπτύξει περισσότερον τὸ ζήτημα, καὶ θέλω ἀποδείξει, ὅτι, ὅπως τὸ δημόσιον ταμεῖον ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς ἀποζημιώσεις τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν, τῶν ἐπαρχιακῶν ὁδῶν, οὕτω καὶ τὸ δημοτικὸν ταμεῖον πρέπει ν’ ἀνταποκρίνηται εἰς τὴν ἀποζημίωσιν τῶν ἰδιοκτητῶν, τῶν ὁποίων καταλαμβάνονται τὰ οἰκόπεδα· διότι, ὅπως τοῦ ἔθνους τὸ χρῆμα πίπτει εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἵνα χρησιμεύσῃ πρὸς κοινὴν ὠφέλειαν, οὕτω τὸ χρῆμα τῶν κατοίκων ἑνὸς δήμου πίπτει εἰς τὸ δημοτικὸν ταμεῖον, ἵνα χρησιμεύσῃ πρὸς κοινὴν τοῦ δήμου ὠφέλειαν. Αὐτὸς εἶναι ὁ κύριος σκοπὸς, Κύριοι. Διατὶ τόσον σπεύδει ὁ δῆμος Πειραιῶς καὶ μόνον ὁ δῆμος Πειραιῶς; Διατριβαὶ ἀπ’ ἐδῶ, διατριβαὶ ἀπ’ ἐκεῖ, ἀπειλαὶ ἀπ’ ἐδῶ, ἀπειλαὶ ἀπ’ ἐκεῖ· παραίτησιν λέγουσιν οἱ δήμαρχοι νὰ δώσωσι, παραίτησιν τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια ἀπειλοῦσιν, ἀλλὰ δὲν δίδουσιν εὐκόλως τὰς παραιτήσεις οἱ δήμαρχοι, μάλιστα τούτων τῶν ἡμερῶν, οἱ ὁποῖοι ἐξαγοράζουσι τὴν δημοτικὴν ἀρχὴν τόσον ἀκριβά. Εἶναι καλοὶ μόνον διὰ νὰ ἀπειλῶσιν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ ἀπειλὰς δὲν πρέπει νὰ ἀκούσῃ. Ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἵσταται πολὺ ὑψηλὰ καὶ γνωρίζει ἀξιοπρεπῶς νὰ τηρῇ τὴν θέσιν της, θὰ περιφρονήσῃ αὐτὰς τὰς ἀπειλὰς, καὶ πρέπει νὰ τὰς περιφρονήσῃ, διότι ἄλλως δὲν ἀπομένει εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν καὶ τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν ἢ νὰ κύπτῃ τὸν αὐχένα εἰς τὸν ἀπειλοῦντα. Κύριοι, ὁ ὀφθαλμὸς τοῦ δήμου τοῦ Πειραιῶς ἔπεσε κατὰ τῶν οἰκογενειῶν Ὀριγώνη, ὁ ἐχθρὸς αὐτοῦ εἶναι οἱ Ὀριγῶναι· διατί; διότι ὁ δῆμος αὐθαιρέτως τοῖς ἀφήρεσε τὴν περιουσίαν των. Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι καὶ εἰς τὸν Πειραιᾶ εἶναι ὁ ἐχθρὸς καὶ εἰς τὰς Ἀθήνας, διότι οἱ Ὀριγῶναι κρατοῦσι θέσιν καὶ εἰς τὸν Πειραιᾶ καὶ εἰς τὰς Ἀθήνας, αἱ δὲ καταληφθεῖσαι γαῖαι, ἀγορασθεῖσαι ἀπὸ τὸν πάππον των, κεῖνται ἐκεῖ ὡς ἐπὶ τὸ πολύ. Κύριοι, θὰ φρίξητε, ἄν ἀκούσητε, ὅτι 240,000 πήχεις γαιῶν ἀφήρεσεν ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ Πειραιῶς ἀπὸ τὴν οἰκογένειαν Ὀριγώνη, ὄχι μὲ λόγια, ἀλλὰ κατὰ τακτικὴν καταμέτρησιν μηχανικῶν, εἰς τὴν Φρεατύδα, εἰς τὰ Ἄσπρα Χώματα, εἰς τὴν Μουνυχίαν καὶ εἰς τὴν Καστέλλαν. Μόνον εἰς τὴν παραλίαν τῆς Μουνυχίας θὰ τοῖς ἔχῃ ἀφαιρέσει 100,000 πήχεις. Ἐγὼ ἐπαινῶ τοὺς δημάρχους Πειραιῶς, καὶ τοὺς ζῶντας καὶ τοὺς ἀποθανόντας, διότι πράγματι ὅλοι ἐφρόντισαν νὰ ἐξωραΐσωσι τὸν τόπον, ἐμιμήθησαν τὸν Hausman τῶν Παρισίων, ἀλλ’ αὐτὸς ἐπλήρωσε κολοσσιαῖα ποσὰ εἰς ὅλους ἐκείνους, τῶν ὁποίων ἀφήρεσε τὰς γαίας ἢ κατέστρεψε τὰς οἰκοδομάς. Καὶ πανταχοῦ οὕτω γίνεται· ἀποζημιώνουν τοὺς ἰδιοκτήτας κατόπιν πραγματογνωμοσύνης. Ἀλλ’ αὐτοὶ εὑρῆκαν τὰς γαίας ἀνοικτὰς, ἐτράβηξαν γραμμὴν δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ, χωρὶς νὰ ἐξετάσωσί τι, παρὰ μόνον πῶς νὰ κάμουν βουλεβὰρ τῶν Παρισίων, ἀδιαφοροῦντες πρὸς ἐκείνους, τῶν ὁποίων ἀφήρουν τὴν περιουσίαν, τὴν ὕπαρξιν! Ναὶ, Κύριοι, τὸ ὁμολογῶ, ἔχω γαμβρὸν τὸν Ὀριγώνην, καὶ ἐνδιαφέρομαι, ἀλλὰ μᾶλλον ἐνδιαφέρομαι ὑπὲρ τοῦ δικαίου, ὅπερ ἀφορᾷ ὅλους ἡμᾶς, καὶ ἰδίως τοὺς στηρίζοντας τὴν ὕπαρξίν των εἰς τὰς ἁρπαζομένας γαίας. Ἔρχεται λοιπὸν ὁ δῆμος σήμερον νὰ τοῖς ἀφαιρέσῃ τὴν περιουσίαν των, καὶ δὲν σπεύδει νὰ συμβιβασθῇ, ἀφοῦ τὴν δίκην ἔχασεν εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον καὶ τὴν αὐτὴν τύχην εἶδε καὶ εἰς τὸ Ἐφετεῖον, ἀλλὰ περιμένει τὴν ἀπαλλαγήν του ἀπὸ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Διατὶ δὲν σπεύδει νὰ εἴπῃ εἰς τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς: «Κύριοι, ἂς ἔλθωμεν εἰς ἕνα συμβιβασμὸν», ὅπως ἔσπευσε δι’ ἄλλους, «νὰ σᾶς δώσωμεν τὰ ἡμίση, νὰ σᾶς δώσωμεν τὸ τρίτον, νὰ σᾶς δώσωμεν τὸ τέταρτον τῆς ἀξίας τῶν γαιῶν σας», ὅπως ἔπραξαν, Κύριοι, πρὸ ὀλίγων μηνῶν εἰς ὁμοίας φύσεως ὑπόθεσιν ἀλλὰ ζητοῦσι νὰ καταστρέψωσιν ἀνθρώπους, πιέζοντες τὴν Κυβέρνησιν καὶ αὕτη τὴν Βουλὴν, ὅπως εὑρεθῇ εἰς σύγκρουσιν ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία πρὸς τὴν δικαστικήν; Διατὶ δὲν μετεχειρίσθησαν τὴν αὐτὴν μέθοδον; Ναὶ, δὲν μετεχειρίσθησαν τὴν αὐτὴν μέθοδον, διότι ὁ Ὀριγώνης δὲν ἔχει μεγάλην ἐπιῤῥοήν, ὅταν οἱ ἄλλοι εἶχον, πρὸς οὓς ἔσπευσαν οἱ δήμαρχοι Πειραιῶς νὰ συμβιβασθοῦν καὶ νὰ πληρώσουν 50,000 δραχμάς...

§292Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ποῖοι εἶναι οἱ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι συνεβιβάσθησαν;

§293ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ἐὰν παρουσιασθῇ ἀνάγκη, θὰ σᾶς παρουσιάσω καὶ τὸ συμβόλαιον, τὸ ὁποῖον συνετάχθη κατὰ τὸν Νοέμβριον μῆνα... Τοῦτο δὲν εἶναι ἀπόδειξις, ὅτι ὁ δῆμος Πειραιῶς ἀνεγνώρισε τὴν ἀληθῆ ἑρμηνείαν τοῦ νόμου, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ Ἄρειος Πάγος εἰς αὐτὸν ἐπὶ ὁμοίας φύσεως ὑποθέσεων; Ἀλλὰ σᾶς λέγουσιν, ὅτι ὁ Ὀριγώνης ἔχει ἀγωγὴν διὰ 5,000,000. Μήπως ὁ δῆμος Πειραιῶς δὲν ἔκαμεν ἀνταγωγὴν διὰ 2,000,000; — τὴν ὁποίαν ὅμως ἀπέῤῥιψε τὸ δικαστήριον, παραδεχθὲν τὴν ἀγωγὴν τῶν ἀδικουμένων καὶ διατάξαν νὰ διορισθῶσι πραγματογνώμονες, ἵνα καταμετρήσωσι τὰς γαίας καὶ φέρωσι μίαν ἐκτίμησιν δικαίαν, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ προβῶσιν εἰς οὐσιαστικὴν ἀπόφασιν. Μετὰ τοιαύτην ἀπόφασιν ὁ δῆμος, ὡς ἐφέρθη εἰς ζητήματα ὁμοίας φύσεως, παραδεχθεὶς νὰ πληρώσῃ τὸ ὅλον τίμημα καὶ νὰ μὴ ἔχῃ δικαίωμα μάλιστα ἐφέσεως, ὡς λέγει τὸ συμβόλαιον, διατὶ δὲν ἔρχεται εἰς ἕνα συμβιβασμὸν καὶ μὲ τὸν Ὀριγώνην, ἀφοῦ πρωτοδίκως ἔχασε καὶ ἀφοῦ τὸ Ἐφετεῖον κατεδίκασεν ἐπίσης τὸν δῆμον; Εἶναι συμπολίτης καὶ αὐτὸς, καὶ σᾶς λέγει, Κύριοι, ὅτι καὶ μὲ τὸ ἓν τρίτον καὶ μὲ τὸ ἓν τέταρτον ἠδύνατο νὰ συμβιβασθῇ, καὶ χρεωλυτικῶς ἀκόμη. Ἀλλ’ ὄχι! πρέπει νὰ πνιγῇ ὁ Ὀριγώνης!... Δὲν ἠξεύρω, ποῦ νὰ ἀποδώσω αὐτὴν τὴν καταδρομήν.

§294ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σεβαστὲ συνάδελφε, φέρετε πρότασιν ἀναβολῆς;

§295ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Διὰ τοῦτο, Κύριοι, ἐπειδὴ πρέπει νὰ ἐξετασθῶσι πολλὰ ζητήματα ὑπὸ μιᾶς εἰδικῆς ἐπιτροπῆς νομικῶν, θὰ παρακαλέσω τὸν σεβαστὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ ὁποίου εἶμαι ὀπαδὸς ἀπὸ τοῦ 1885, καὶ πρὶν τὸν ἐγνώριζον, καὶ πάντοτε τὸν ἐξετίμησα καὶ τὸν ἐσεβάσθην, θὰ τὸν παρακαλέσω νὰ ἀναβάλῃ τὸ νομοσχέδιον, διότι δὲν εἶναι καὶ τίποτε, τὸ ὁποῖον νὰ σπεύδῃ, δὲν ἔχει νὰ χάσῃ ὁ δῆμος, μὴ ὑπαρχούσης κατ’ αὐτοῦ τελεσιδίκου ἀποφάσεως πρὸς ἄμεσον ἐκτέλεσιν, ἐν τῷ μέλλοντι δὲ ἂς κάμῃ ὅ,τι ἔκαμε καὶ εἰς τὸν δῆμον Ἀθηναίων, ὄχι ὅμως νὰ στερηθῶσιν οἱ ἄνθρωποι ὅλως διόλου τῆς περιουσίας των, διότι δὲν εἶναι, Κύριοι, ὀλίγαι, 240,000 πήχεις! Ὅλη ἡ παραλία τῆς Μουχίας, 24 μέτρα πλάτος, καὶ αἱ πλατεῖαι, ἦσαν καθαρὰ ἰδιοκτησία (δυνάμει συμβολαίων) τῆς οἰκογενείας Ὀριγώνη. Μεθ’ ὅλα ταῦτα, Κύριοι, προτείνω τὴν ἀναβολὴν καὶ τὴν σύστασιν εἰδικῆς ἐπιτροπῆς, καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐνδώσῃ, διότι δὲν ὑπάρχει κανεὶς κίνδυνος ἐκ τῆς ἀναβολῆς, ὅπως δήποτε καὶ ἂν ἔλθωσι τὰ πράγματα, διότι οὐδ’ ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου δύναται ἡ ὑπόθεσις νὰ περατωθῇ ταχέως, οὐδὲ ὁ Ὀριγώνης, ἂν δικαιωθῇ, θὰ ἔχῃ ἀπαίτησιν τοῦ ὅλου, διότι καὶ αὐτὸς ζῇ εἰς αὐτὸν τὸν τόπον καὶ τὸν ἀγαπᾷ καὶ τὸν πονεῖ.

§296ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει ἡ πρότασίς σας περὶ ἀναβολῆς νὰ ὑποστηριχθῇ καὶ παρ’ ἄλλων δέκα Βουλευτῶν. Ὑποστηρίζεται;

§297ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§298ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν περὶ τῆς ἀναβολῆς. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι...

§299ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε.

§300ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Ι. Λάππα καὶ Ἀλεξ. Μ. Κανάρη, ὡς ψηφολεκτῶν, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§301ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 122. Ἐκ τούτων 92 εἶπον Ὄχι καὶ 30 εἶπον Ναί. Ἑπομένως ἡ περὶ ἀναβολῆς πρότασις ἀπεῤῥίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§302ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. .. (θόρυβος).

§303ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1...

§304ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Φέρω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§305Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύναται τοιαύτη πρότασις νὰ γείνῃ, διότι τώρα μόλις ἀνεγνώσθη ὁ κατάλογος.

§306ΒΟΖΙΚΗΣ. Μετὰ τὴν παραδοχὴν τῆς ἀρχῆς δύναται νὰ γείνῃ.

§307ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§308ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ἔκαμε κανεὶς ἔνστασιν.

§309ΣΤΑΗΣ. Ὁ κ. Παπαδιαμαντόπουλος.

§310ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποῦ εἶναι; Ἐὰν τὴν υἱοθετῆτε σεῖς...

§311ΣΤΑΗΣ. Μάλιστα, τὴν υἱοθετῶ ἐγώ.

§312ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς τῶν Βουλευτῶν κατάλογος. Μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή).

§313ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες Βουλευταὶ 120. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§314ΣΤΑΗΣ (εἰσερχόμενος εἰς τὴν αἴθουσαν). Παρακαλῶ, τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§315ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου;

§316ΣΤΑΗΣ. Ὄχι, ἐπὶ τῆς ἀρχῆς (διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§317ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὴ ἡ ἀρχή.

§318ΣΤΑΗΣ. Ὄχι! (θόρυβος καὶ φωναὶ ἑκατέρωθεν).

§319ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς ἐγὼ ἐζήτησα τὸν λόγον.

§320ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶχε γείνῃ δεκτὴ ἡ ἀρχή, ὅταν ἐζητήσατε τὸν λόγον.

§321ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ὄχι...

§322ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφίσθη ἡ ἀρχή, ὁ δὲ κ. Καραλίβανος δὲν εἶχε ζητήσει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Παπαδιαμαντοπούλου, ὁ ὁποῖος μὲ διέκοψεν, ἀναγινώσκοντα τὸ 1ον ἄρθρον, καὶ ἔφερε τὴν ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§323ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι ἐγὼ εἶχον ζητήσει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§324ΤΖΑΝΕΤΑΚΗΣ. Τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ἐζητήσατε τὸν λόγον, ἀνεγινώσκετο τὸ 1ον ἄρθρον.

§325ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καραλίβανος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1.

§326ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοὶ παρέξητε εὐμενῆ τὴν ἀκρόασίν σας, καὶ πιστεύω ὅτι θὰ τύχω καὶ τῆς ἀνοχῆς σας καὶ τῆς προσοχῆς σας, διότι ἐγὼ οὐδέποτε λαμβάνω τὸν λόγον καὶ οὐδὲν παρεμβάλλω πρόσκομμα εἰς τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, θὰ τύχω δὲ, ἐλπίζω, καὶ τῆς προσοχῆς σας, διότι δὲν πρόκειται περὶ ἑνὸς δήμου, ἀλλὰ περὶ ὅλων τῶν δήμων τοῦ Κράτους. Τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι νομικὸν, καὶ πολλοὶ τῶν κ. συναδέλφων καὶ ἔνθεν καὶ ἐκεῖθεν, πολυετῆ πεῖραν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ βίου ἔχοντες, καὶ μύσται τῆς νομικῆς ἐπιστήμης ὄντες, οὐ μόνον κατὰ θεωρίαν, ἀλλὰ καὶ κατὰ καθημερινὴν πρᾶξιν ἐφαρμόζοντες τὸν νόμον ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, ἀνέπτυξαν τὸ ζήτημα ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἠναγκάσθη νὰ εἴπῃ τινὰ, τὰ ὁποῖα, ὁμολογῶ, δὲν μὲ ἔπεισαν, καθὼς καὶ ὁ σεβαστός μοι Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὀλίγα μὲν οὐσιαστικῶς, πολλὰ δὲ περὶ τοῦ παρεμπεσόντος ζητήματος, τοῦ ἀπαραδέκτου τῆς ἀντισυνταγματικότητος. Καὶ βεβαιωθῆτε, ὅτι, ἅμα ἤκουσα τὴν πρότασιν ἐκείνην τοῦ ἀπαραδέκτου καὶ τῆς ἀντισυνταγματικότητος, διενοήθην ἀμέσως, ὅτι ὁ σεβαστός Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἤθελε λάβει τὸν λόγον, καὶ τοῦτο, διότι, ὅπως καὶ προηγουμένως εἶπον, ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ἐγνώρισα τὸν ἄνδρα, καὶ ἀπὸ τοῦ 1885 εἶμαι ὀπαδὸς αὐτοῦ, καὶ πάντοτε εὗρον αὐτὸν ἄγρυπνον φρουρὸν τῶν συνταγματικῶν θεσμῶν. Εἶπον λοιπὸν, ὅτι ὑπὸ νομικὴν ἔποψιν τὸ ζήτημα τὸ ἐξήτασαν νομικοὶ συνάδελφοι, ἀλλὰ θὰ ἐπιτραπῇ καὶ εἰς ἐμὲ νὰ φέρω μερικὰς ἀλλοίας παρατηρήσεις. Βεβαίως ἐγὼ δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ ἀντιπαραβάλω ἄρθρα καὶ νόμους· μόνον ἁπλῶς δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι οἱ μηχανικοί μας, ἀπὸ τοῦ 1836, ὅτε ἐξεδόθη τὸ βασιλικὸν ἐκεῖνο διάταγμα, τὸ ἰσχὺν νόμου ἔχον, ἐφαρμόζουν τὰ κατὰ τὴν ῥυμοτομίαν οὕτω πως, ὥστε αἱ ὁδοὶ ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι μετροῦν 10 μέτρα πλάτους, πληρόνονται ἀπὸ τοὺς παροδίους, τὰ πλέον τῶν 10 μέτρων πληρόνονται ἀπὸ τὰ δημοτικὰ ταμεῖα. Ἐδῶ εἶναι πολλοὶ συνάδελφοι μηχανικοί, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ κάμουν χρῆσιν αὐτοῦ τοῦ διατάγματος, καὶ δὲν ἠξεύρω ἂν ἦναι ἐδῶ ὁ κ. Σέχος ἢ ὁ κ. Σχινᾶς, οἱ ὁποῖοι ἠμπορεῖ νὰ μᾶς βεβαιώσουν περὶ τούτου. Ἐνθυμοῦμαι, Κύριοι, ὅτι κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν εἷς τῶν συναδέλφων, ὁ βουλευτὴς Τήνου κ. Μαυρομαρᾶς, ὕψωσε τὴν φωνήν του εἰς τὴν διαπασῶν καὶ εἶπεν, ὅτι οἱ δῆμοι εἶναι ἀρκετὰ πτωχοί, καὶ δὲν πρέπει νὰ τοὺς πτωχύνωμεν περισσότερον. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ἠπόρησα, ἐξεπλάγην, ἂν θέλετε, ἀκούσας νὰ διαφύγῃ ἀπὸ τῶν χειλέων του ἡ βλασφημία αὕτη. Δὲν ἐνθυμήθη ὁ κ. Βουλευτὴς Τήνου, ὅτι οἱ πτωχοὶ πολῖται δυσκόλως ἀναλαμβάνουν, τὰ δὲ πτωχὰ ταμεῖα εὐκολώτερον. Διότι εἰς τὰ ταμεῖα πίπτει ὁ ὀβολὸς παντὸς δημότου, ἀλλὰ εἰς τὸ θυλάκιον τοῦ πτωχοῦ πολίτου, τοῦ ζημιουμένου, δὲν ἔρχεται εἰς ἀρωγὴν ἄλλος. Παρετήρησα δὲ, ὅτι μίαν βάσιν ἔχουσιν οἱ πρεσβεύοντες ὅτι πρέπει νὰ πληρόνωσιν οἱ παρόδιοι καὶ ὄχι τὰ δημοτικὰ ταμεῖα, ποίαν; τὴν ὠφέλειαν, ἥτις προκύπτει ἐκ τῆς ῥυμοτομίας εἰς ἐκείνους, τῶν ὁποίων καταλαμβάνονται αἱ γαῖαι ὑπὸ τῶν δήμων. Πλάνη, Κύριοι. Δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ μικρὰ ὠφέλεια εἴς τινας, ἀλλὰ ἐπίσης δύνανται νὰ παραβλάπτωνται ἄλλοι καὶ νὰ ζημιώνωνται. Τῆς ῥυμοτομίας ὁ σκοπὸς δὲν εἶναι αὐτὸς, εἶναι ἄλλος, ὡς θέλω ἐξηγηθῆ. Ἂς ἐξετάσωμεν ὅμως πρῶτον, ἡ ῥυμοτομία φέρει τὴν ὑπερτίμησιν τῶν γαιῶν; ἀπολύτως, ὄχι, κατά τι σχετικῶς. Ἔλθετε εἰς ἓν ἔρημον μέρος καὶ κάμετε ὅσας θέλετε ῥυμοτομίας, αἱ γαῖαι θὰ ἔχωσι τὴν αὐτὴν ἀξίαν. Εἰς τὰ 1825 μὲ ἔφεραν εἰς τὸν Πειραιᾶ, τὸν ὁποῖον ὠνόμαζον τότε Δράκον· ἐνθυμοῦμαι τότε, ὅτι ἠδύνασθε ν’ ἀγοράσητε ἐκτάσεις ὁλοκλήρους ἀντὶ πινακίου φακῆς. Εἰς τὰ 1836, μετὰ 11 ἔτη, ἀπὸ τὸ Ναύπλιον ἐρχόμενος εἰς τὸ Γυμνάσιον τῶν Ἀθηνῶν, ἀποβιβάζομαι εἰς τὸν Πειραιᾶ, καὶ βλέπω μίαν πόλιν μικρὰν, ἀλλὰ πάλιν παράγγας ἐδῶ, καλύβας ἐκεῖ, μερικὰ σπήτια εἰς ἄλλα μέρη καὶ ἕνα πληθυσμὸν ἀπὸ 3 ἕως 4 χιλιάδας, καὶ τότε ὑπῆρχε ῥυμοτομία καὶ ἡ ὁδὸς, ἡ ὁποία ἔφερεν εἰς τὰς Ἀθήνας. Καὶ τότε ἠδύνασθε ν’ ἀγοράσητε γαίας εἰς εὐτελεῖς τιμὰς, διότι μετὰ δυσκολίας εὑρίσκετε τότε καὶ ἕνα καμπριολὲ διὰ νὰ ἔλθητε ἐπάνω, εἰς τὰς Ἀθήνας. Ἐρχόμεθα εἰς αὐτὴν τὴν ἐποχήν· θέλετε ν’ ἀγοράσητε γαίας, ἀλλ’ εἰς ποίαν τιμήν! ὁ κ. Σκουζὲς δύναται νὰ γνωρίζῃ καλλίτερον, ὅστις ἐπώλησε τὸ γήπεδον διὰ τὸ Ζάννειον· νομίζω ὅτι ἦτο ἰδιοκτησία του. Διατὶ, Κύριοι, αὐτὴ ἡ ὑπερτίμησις τῶν γαιῶν; διότι εἰς τὰ 1825 δὲν ὑπῆρχε πληθυσμὸς, διότι εἰς τὰ 1836 ὁ πληθυσμὸς ἦτο μικρὸς, διότι εἰς τὰ 1895 ἕως 1896 εἶναι δεκαπλάσιος ὁ πληθυσμὸς τοῦ Πειραιῶς. Παρατηρεῖτε λοιπὸν, ὅτι δὲν εἶναι ἡ ῥυμοτομία, ἡ ὁποία ἔφερε τὴν ὑπερτίμησιν τῶν γαιῶν, ἀλλ’ ὁ πληθυσμός. Εἰς Παρισίους μετέβην τὸ 1845· τότε πέραν τοῦ θριαμβευτικοῦ τόξου δὲν ὑπῆρχον σπήτια, εἰς δὲ τὸ Quartier Latin καλύβαι μόνον ὑπῆρχον. Καὶ ἔλεγον κατ’ ἐμαυτόν: «ἂς μὴ παραπονώμεθα, ὅτι ἔχομεν καὶ ἡμεῖς εἰς τὴν Πλάκα καλύβας.» Ἠδύνασθε τότε ν’ ἀγοράσητε εἰς εὐτελεῖς τιμὰς οἰκόπεδα. Ἐπῆγα καὶ εἰς τὰ 1872 εἰς τοὺς Παρισίους καὶ εὗρον τὴν πόλιν νὰ φθάνῃ σχεδὸν ἕως τὸ Bois de Boulogne, καὶ ἂν ἠθέλετε ἐκεῖ ν’ ἀγοράσητε οἰκόπεδον, ἔπρεπε νὰ τὸ συλλογισθῆτε· διατί; διότι εἰς τὸ 1845 κατῳκεῖτο τὸ Παρίσι ἀπὸ 1 ἑκατομμύριον καὶ 500 χιλιάδας, καὶ σήμερον ἔχει περίπου 2 ἑκατομμύρια καὶ 500 χιλιάδας. Ὥστε ὁ πληθυσμὸς ἔφερε τὴν ὑπερτίμησιν. Εἰς τὰ 1846 εἰς τὸ Βερολῖνον ῥυμοτομία ὑπῆρχε καὶ ἐκτὸς τῆς πόλεως ἀκόμη, καὶ ἠδύνασθε ν’ ἀγοράσητε γαίας καὶ οἰκόπεδα μὲ 2 καὶ 3 μάρκας τὸ μέτρον, ἀλλὰ σήμερον θέλετε τὴν δεκαπλασίαν τιμὴν νὰ πληρώσητε, διότι εἰς τὰ 1846 τὸ Βερολῖνον κατῳκεῖτο ὑπὸ 400,000 κατοίκων, σήμερον δὲ ὑπὸ 1,400,000. Ἐρχόμεθα εἰς τὰς Ἀθήνας. Ποῖος δὲν ἠδύνατο ν’ ἀγοράσῃ οἰκόπεδα πέραν τῆς οἰκίας τοῦ μακαρίτου Δομνάνδου, δηλαδὴ πέραν τῆς Τραπέζης, ἀντὶ ὀλίγου χρήματος; καὶ σημειώσατε ὅτι ἡ ὁδὸς ὑπῆρχεν, ἡ φέρουσα πρὸς τὰ Πατήσια. Μερικοὶ δὲ δι’ ὀλίγων χρημάτων ἐπῆραν γαίας ἀπείρους ἐκεῖ, ὅπου εἶναι τὸ Μουσεῖον καὶ τὸ Πολυτεχνεῖον· ἐκεῖ ἠγόρασαν ὁ μακαρίτης Σμόλεντς καὶ ὁ μακαρίτης Κεχαγιᾶς καὶ ὁ Γεώργιος Σταύρου, ἀντὶ ὀλίγων δραχμῶν· καὶ δὲν γνωρίζω διὰ τοὺς ἄλλους πόσα ἐπλήρωσαν, ἀλλὰ διὰ τὸν Κεχαγιᾶν γνωρίζω, ὅτι ἔδωκεν 600 δραχμὰς, καὶ, ὡς ἔμαθον, τὸ ἐπώλησε κατόπιν εἰς τὸν Διάδοχον ἀντὶ 250,000! Ὅλα αὐτὰ διὰ ποῖον λόγον; διότι ἡ πρωτεύουσα περιεῖχε τότε 30,000 κατοίκους, καὶ σήμερον ἔχει 120,000. Ποῖος δὲ εἶναι ὁ σκοπὸς τῆς ῥυμοτομίας; Σκοπὸς εἶναι αἱ ὑγιειναὶ συνθῆκαι, ἡ καλαισθησία, ὁ ἄνετος βίος, διότι διὰ τῆς κανονικῆς ῥυθμίσεως τῶν ὁδῶν ἡ ἀτμοσφαῖρα κυκλοφορεῖ ἀκωλύτως καὶ ἡ καθαριότης διατηρεῖται, διὰ τῆς θέας τέρπεται ἡ ψυχὴ, καὶ διὰ τῆς ὁμαλῆς ῥυθμίσεως ἡ κίνησις τῶν πολιτῶν γίνεται εὐκολωτέρα. Αὐτὰ δὲ τὰ ἀγαθὰ δὲν τὰ ἔχει μόνον ἐκεῖνος, τοῦ ὁποίου καταλαμβάνονται αἱ γαῖαι, ἀλλ’ ὅλοι οἱ κάτοικοι τῆς πόλεως· εἶναι λοιπὸν δίκαιον διὰ τὰ κοινὰ ὠφελήματα, τὰ ὁποῖα ἀπολαμβάνει ὁλόκληρος ἡ κοινωνία, νὰ πληρώνωσιν οἱ παρόδιοι, ἢ ἐκεῖνοι, ὧν καταλαμβάνονται αἱ γαῖαι; Ὄχι. Ὅπως δὲ τὸ δημόσιον ταμεῖον ἀποζημιώνει διὰ τὰς ἐθνικὰς καὶ ἐπαρχιακὰς ὁδοὺς, οὕτω τὸ δημοτικὸν πρέπει ν’ ἀποζημιώνῃ διὰ τὰς δημοτικὰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι στεροῦνται τῆς ἰδιοκτησίας των. Ἐπτωχεύσαμεν δυστυχῶς. Τί ἔπραξε τὸ δημόσιον ταμεῖον; τουτέστι τί ἔπραξαν αἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις; Ηὔξησαν τοὺς φόρους· καὶ ἡ δαπάνη δὲ τοῦ βίου ἐδιπλασιάσθη. Ἀλλὰ τίς ἄλλος θὰ ἔλθῃ εἰς συνδρομὴν τῆς πτωχεύσεως ἢ τὸ δημόσιον ταμεῖον; Ὅ,τι λοιπὸν γίνεται διὰ τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐπιτρέπεται νὰ γείνῃ καὶ διὰ τὸ δημοτικόν. Ἔπεσε σότο τὸ δημοτικὸν ταμεῖον; συγκαλεῖται τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, θέτει φόρους ἐπὶ τῶν ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων, καὶ οὕτω πληρώνει τοὺς ζημιωθέντας, καὶ δὲν ἀδικεῖ κανένα. Νομίζω ὅτι ἀπέδειξα, ὅτι ἡ βάσις, ἐφ’ ἧς στηρίζεται τὸ νομοσχέδιον, δὲν εἶναι ὀρθή, τουτέστι νὰ πληρώνωσιν οἱ παρόδιοι, ἀλλὰ τὸ χρῆμα τὸ κοινὸν πρέπει νὰ ἔρχηται εἰς συνδρομήν. Τώρα, ἂν ἐξετάσωμεν εἰς τὰς ἐπαρχίας μας, θέλομεν εὑρεῖ, ὅτι εἶναι εὐκολώτερον τὸ δημοτικὸν ταμεῖον νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ἀνάγκας αὐτὰς, παρὰ οἱ ὀλίγοι παρόδιοι, ὧν ἄλλοι μὲν βλάπτονται, ἄλλοι δὲ ὠφελοῦνται. Καὶ σᾶς φέρω ἓν παράδειγμα. Εἰς τὴν πατρίδα μου ηὐτυχήσαμεν τέλος πάντων νὰ μᾶς δοθῇ ἡ ἄδεια τῆς ῥυμοτομίας εἰς ἐκείνους τοὺς βράχους. Ὅσοι ἦσαν εἰς τὴν παρελθοῦσαν περίοδον Βουλευταὶ, θὰ ἤκουσαν τὸν κ. Ὀριγώνην, παραπονούμενον ὅτι πρὸ τριῶν ἐτῶν εἶχον σταλῆ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τὰ σχεδιαγράμματα καὶ προϋπολογισμοὶ, ἵνα δοθῇ ἡ ἄδεια τῆς ῥυμοτομίας, καὶ ὅμως δὲν ἐδίδετο, μέχρις οὗ ἔπεσεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ἦλθεν ὁ κ. Μεταξᾶς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ἔδωκε πέρας εἰς τὴν περιλάλητον ἐκείνην ὑπόθεσιν. Εἰς τὴν ῥυμοτομίαν ἐκείνην ἐπρόκειτο νὰ κρημνισθῶσι καὶ μερικαὶ οἰκίαι, ἀλλ’ οἱ παρόδιοι νομίζετε ὅτι εἶναι εἰς κατάστασιν ν’ ἀποζημιώσωσι τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν οἰκιῶν, ἄνθρωποι πτωχοὶ, μόλις κερδίζοντες μίαν δραχμὴν τὴν ἡμέραν; Ποῖος λοιπὸν ν’ ἀποζημιώσῃ; τὸ κοινὸν ταμεῖον. Ἠμπορεῖ νὰ σφάλλω εἰς τὰς σκέψεις μου, ἀλλ’ οὕτω ἐγὼ συλλογίζομαι. Ἀλλ’ ὁ νόμος αὐτὸς ὠνομάσθη ἑρμηνευτικὸς, καὶ προεκλήθη βεβαίως δι’ ὅλους τοὺς δήμους τοῦ Κράτους. Ὂχι, Κύριοι· ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι προεκλήθη μόνον καὶ μόνον διότι ὁ δῆμος Πειραιῶς δὲν ἠδύνατο ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰ χρέη του. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι πρέπει τις νὰ ξαπλώνῃ τοὺς πόδας του, ὅσον φθάνει τὸ κρεββάτι του. Ἐνῷ ὁ δῆμος Πειραιῶς ἔβλεπεν ὅτι τὸ δημοτικὸν ταμεῖον δὲν τῷ ἐπέτρεπε νὰ ἐξαπλωθῇ πέραν τῶν δυνάμεών του, ἔπρεπε νὰ περιορισθῇ. Ἀλλ’ ὄχι! ἤθελον τὸν Πειραιᾶ καλλίτερον τῶν Ἀθηνῶν, καὶ ἤρχισαν ῥυμοτομίας δρόμων πλάτους 24 μέτρων, παραλιακὴν ὁδὸν 30 μέτρων πλάτους, ἤνοιξαν πλατείας, τὰς ὁποίας δὲν ἔχουσιν αἱ Ἀθῆναι, χωρὶς νὰ γείνῃ σκέψις, ὅτι αὐταὶ αἱ γαῖαι αἱ καταλαμβανόμεναι ἔχουσιν ἰδιοκτήτας, καὶ ὅτι θὰ ζητήσωσιν οὗτοι ἀποζημίωσιν, ἣν οἱ παρόδιοι δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ δώσωσι. Καὶ παρετήρησα, ὅτι εἷς, γράφων εἴς τινα ἐφημερίδα περὶ τούτου, ὑπὸ τὰ στοιχεῖα Γ. Μ., ὁμιλεῖ περὶ Ὀριγώνη, καὶ κακίζει, ὡσανεὶ μόνον ὁ Ὀριγώνης ἔχει ἀπαιτήσεις καὶ οὐχὶ καὶ ἄλλοι. Διατὶ αὐτὴ ἡ ἐξαίρεσις ἢ διότι καὶ νομικοὶ διάσημοι καὶ ὁ Ἄρειος Πάγος ἀπεφάνθησαν ὑπὲρ τοῦ Ὀριγώνη; Ἀλλ’ ἄλλος εἶχε τὴν εὐτυχίαν νὰ λάβῃ παρὰ τοῦ δημοτικοῦ ταμείου ὁλόκληρον τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐν δικαίῳ λόγῳ ἐπεδικάσθη εἰς αὐτὸν, καὶ γενομένης τῆς πληρωμῆς, ὁ δήμαρχος καὶ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τοῦ Πειραιῶς ἀνεγνώρισαν τὴν δικαίαν ἀπόφασιν τῶν δικαστηρίων, διότι ἄλλως δὲν ἤθελον πληρώσει· μάλιστα ἡ προθυμία των ὑπῆρξε πολὺ μεγάλη, ἐνῷ γνωρίζομεν ἐκ πείρας, ὅτι συμβαίνει καμμίαν φορὰν νὰ ὑπάρχῃ ὑπόθεσις ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων μεταξὺ πολίτου καὶ τοῦ Δημοσίου καὶ νὰ κερδίζῃ πρωτοδίκως ὁ πολίτης, καὶ ὅμως δὲν τὸν πληρόνει τὸ Δημόσιον, τοῦ λέγει νὰ ὑπάγῃ καὶ εἰς τὸ Ἐφετεῖον· πηγαίνει καὶ εἰς τὸ Ἐφετεῖον καὶ κερδίζει, καὶ πάλιν δὲν τὸν πληρόνει, ἀλλὰ τοῦ λέγει νὰ ὑπάγῃ εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον· ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὅμως ἔσπευσεν ὁ δῆμος νὰ συντάξῃ συμβόλαιον καὶ νὰ πληρώσῃ ὁλόκληρον τὸ ποσόν. Κύριοι, ἡ οἰκογένεια Ὀριγώνη ἐκίνησεν ἀγωγὰς ἐνώπιον τοῦ ἐνταῦθα Πρωτοδικείου, καὶ μετὰ πολὺν καιρὸν ἐξεδόθησαν ἀποφάσεις, αἱ ὁποῖαι ἀπέῤῥιπτον τὴν ἀνταγωγήν, τὴν ὁποίαν εἶχε κάμει ὁ δῆμος διὰ 2,000,000, καὶ ἀπεφάσισεν, ἵνα πραγματογνώμονες, μηχανικοὶ κλπ. κάμωσι μίαν τακτικὴν καταμέτρησιν, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ ἐπανέλθῃ ἡ ὑπόθεσις εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον, ἵνα δικάσῃ οὐσιαστικῶς. Ὁ δῆμος μετὰ τὴν κοινοποίησιν αὐτῶν τῶν ἀποφάσεων ἔκαμεν ἔφεσιν εἰς τὸ Ἐφετεῖον, ἐδικάσθη ἐρήμην, καὶ ἐγένετο παραδεκτὴ ἡ ἀπόφασις τοῦ Πρωτοδικείου. Καὶ διατὶ ἐδικάσθη ἐρήμην, μὴ παρουσιασθείς; Διότι περιμένει, ὅπως τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ψηφισθῇ καὶ γείνῃ νόμος τοῦ Κράτους, ἵνα σωθῇ ἀπὸ τὸ ναυάγιον, μὴ πληρόνων τὰ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἀφῄρεσεν ἀπὸ τοὺς πολίτας. Ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ ἐσκέφθη καλῶς, ἐσκέφθη δηλ. μὲ τὸ ξένον χρῆμα νὰ κάμῃ ὁδοὺς καὶ πλατείας....

§327Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑποβάλλω ἔνστασιν μὴ ἀπαρτίας.

§328ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θ’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς τῶν Βουλευτῶν κατάλογος. Μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή).

§329ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ, παρόντων 115 Βουλευτῶν. Ὁ κ. Καραλίβανος θὰ ἐξακολουθήσῃ τὸν λόγον.

§330ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, δὲν ἐπιθυμῶ νὰ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος πολλὰ δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ἀλλὰ παραλείπω, ταῦτα, καὶ μόνον ἔρχεται εἰς τὴν μνήμην μου εἷς λόγος τοῦ σεβαστοῦ μοι Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου ἀγορεύων ἐπὶ τῶν προταθέντων ζητημάτων, κατέληξε τὸν λόγον, εἰπὼν ὅτι: «καὶ ἐγὼ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ βλαφθοῦν οἱ ἰδιοκτῆται, ἐπιθυμῶ νὰ ἐξεύρητε ἕνα τρόπον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ δυνηθῶσι καὶ οἱ ζημιούμενοι νὰ ἀνταμειφθῶσι καὶ οἱ δῆμοι νὰ μὴ πάθωσιν». Ἐντεῦθεν ὁρμώμενος, ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν εἰσαγαγόντα τὸ νομοσχέδιον κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως δεχθῶσι τοὐλάχιστον—τὸ ὁποῖον δὲν ἀντίκειται καὶ εἰς τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν ἐπιθυμοῦμεν νὰ δώσωμεν,—ὅπως δεχθῶσιν ἐκεῖνο τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἠκολούθησαν οἱ μηχανικοὶ κατὰ τὴν ῥυμοτομίαν τῶν πόλεων, ἐξηγοῦντες οὕτω πως τὸ διάταγμα τοῦ 1836, τουτέστι 10 μέτρα νὰ μένωσι, νὰ ἀποζημιῶνται ἀπὸ τοὺς παροδίους, ἐὰν δὲ ἦναι περισσότερα, νὰ τ’ ἀποζημιώνῃ ὁ δῆμος· διότι ἐννοῶ, ὅτι ὑποβαλλομένου ἑνὸς ἑρμηνευτικοῦ νομοσχεδίου, δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ δεχθῇ ἄλλην τροπολογίαν, ἀλλ’ ἡ πρότασίς μου αὕτη δὲν εἶναι κυρίως τροπολογία, εἶναι ἡ καθαυτὸ ἑρμηνεία τοῦ Β. Διατάγματος τοῦ 1836. Ὥστε, ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εὐδοκήσῃ νὰ δεχθῇ τὴν ἑρμηνείαν ταύτην, ἡ ὁποία δὲν ἀντίκειται εἰς τὸν ἑρμηνευόμενον ἐκεῖνον νόμον, ἤθελον τοὐλάχιστον κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καὶ ἐκεῖνοι, τῶν ὁποίων καταλαμβάνονται αἱ γαῖαι, ἀποζημιωθῆ κατά τι, καὶ οἱ δῆμοι ἤθελον ἀνακουφισθῆ. Μένει εἰς τὴν ἐκτίμησιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ν’ ἀποφασίσωσιν ὅ,τι ἤθελον ἐγκρίνει, τὸ ὁποῖον βεβαίως ἡ Βουλὴ θέλει παραδεχθῆ.

§331ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ ἄλλος τις τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου;

§332ΣΤΑΗΣ. Ἐγώ, κύριε Πρόεδρε.

§333ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Στάης ἔχει τὸν λόγον.

§334ΣΤΑΗΣ. Δὲν πρόκειται, Κύριοι, περὶ τῆς τυραννίας ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἄλλοτε ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἔλεγεν ὅτι ἐξασκεῖ ἡ πλειοψηφία, ἐπιθυμοῦσα νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὴν μειοψηφίαν, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἐπαναστάσεως τοῦ χειρίστου εἴδους, περὶ ἀνατροπῆς τῶν πάντων, διότι ἀνατροπὴ τῶν πάντων εἶναι νὰ ἀπαιτῇ ἓν Δημοτικὸν Συμβούλιον, ἢ εἷς δήμαρχος τοῦ Κράτους, νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν τὴν θέλησιν αὐτοῦ, θέλησιν κινουμένην ἀπὸ ἐλατηρίων ποταπῶν...

§335ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Δήμαρχοι καὶ Δημοτικὰ Συμβούλια, θέλετε νὰ εἴπητε, διότι εἴμεθα καὶ ἡμεῖς οἱ τοῦ δήμου Ἀθηναίων.

§336ΣΤΑΗΣ. Ὅταν ὁμιλῶ, μετρῶ τὰς λέξεις μου, καὶ διὰ τοῦτο δὲν συμπεριέλαβον καὶ ὑμᾶς τοὺς Ἀθηναίους εἰς τὴν ἐπανάστασιν. Μία φωνή. Τὴν ἀναίμακτον.

§337ΣΤΑΗΣ. Ἡ ὁποία ὅμως θὰ κάμῃ πολλὰς ἀφαιμάξεις εἰς διάφορα βαλάντια. Εἶναι ἀπίστευτον, Κύριοι, ὅτι Δημοτικὰ Συμβούλια καὶ δήμαρχοι ἔρχονται καὶ ζητοῦσι διὰ τοιούτου ἀληθῶς αὐθάδους τρόπου νὰ ἐπιβάλωσι τὴν θέλησιν αὐτῶν πρὸς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν. Διότι δὲν πρόκειται σήμερον νὰ νομοθετήσωμεν χάριν τοῦ Κράτους, ἀλλὰ χάριν 18 ἢ 19 ἀνθρώπων! Δὲν ἀγωνιζόμεθα σήμερον ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ ἔθνους, δὲν ἀγωνιζόμεθα ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως τῶν θεσμῶν, ἀλλὰ τοὐναντίον ὑπὲρ τῆς καταργήσεως αὐτῶν, διότι οὐδὲν ἄλλο πράττομεν ἢ καταργοῦμεν τοὺς θεσμοὺς ἡμῶν, ὁπόταν καταστρέφωμεν οὑτωσὶ τοὺς νόμους χάριν τῆς ἐκπληρώσεως τῶν πόθων ἑνὸς Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ ἑνὸς δημάρχου. Δὲν εἶναι τυραννία, ὡς εἶπον, ἀλλ’ ἐπανάστασις μεταξὺ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας καὶ τῆς δικαστικῆς. Διότι τί θέλει εἴπει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ σεῖς, κύριοι συνάδελφοι, ὁπόταν ἀκούσητε μεθαύριον, ὁπόταν ἴδητε τὴν νομοτελεστικὴν ἐξουσίαν ῥίπτουσαν κατὰ πρόσωπον τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον σήμερον ζητεῖτε νὰ ψηφίσητε; ὁπόταν αὐτὸς οὗτος ὁ Ἄρειος Πάγος ἔλθῃ—καὶ θὰ ἔλθῃ, εἶναι ἀναμφίβολον,—μετά τινας ἡμέρας, καὶ ῥίψῃ κατὰ πρόσωπον ὑμῶν τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θέλετε νὰ καθιερώσητε ὡς νόμον; Θὰ σᾶς τὸ ῥίψῃ, διότι εἶναι ἀντισυνταγματικόν. Ἀμφιβάλλω δ’ ἂν ὑπάρχῃ τις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ πιστεύῃ ἀκραδάντως, ὅτι ψηφίζομεν νόμον παρὰ τὸ Σύνταγμα. Καὶ ἐὰν τοῦτο ἦναι γεγονὸς, ὡς εἶναι, εὑρισκόμεθα ἢ δὲν εὑρισκόμεθα εἰς ἐπανάστασιν; εἶναι ἢ δὲν εἶναι σύγκρουσις μεταξὺ τῶν δύο θεμελιωδῶν ἀρχῶν τῆς Πολιτείας; Καὶ ἐὰν εἰς ἐμὲ, τὸν ἀδαέστερον πάντων περὶ τὰ νομικὰ, κατάπληξιν προξενοῦσι τὰ ἔκθεσμα ταῦτα, φαντάζομαι εἰς τοὺς ἄλλους, τοὺς ἐντριβεῖς περὶ τὰ νομικὰ, ὁποίαν κατάπληξιν γεννῶσιν. Ἀληθῶς ἡ ἱστορία θὰ ἀναφέρῃ μετὰ μελανῶν χρωμάτων τὰ τῆς νομοθετικῆς ἡμῶν ἐργασίας, ἀφοῦ ἡμεῖς, οἱ Βουλευταὶ, οἱ πλεῖστοι τῶν ὁποίων εἶναι ἄμοιροι τῶν νόμων τῆς Θέμιδος, λέγομεν πρὸς τὴν ἀνωτάτην τοῦ Κράτους δικαστικὴν ἐξουσίαν: «Δὲν γνωρίζεις τὸ καθῆκόν σου! Ἐξέδιδες ἐπὶ σειρὰν ὁλοκλήρων ἐτῶν ἀποφάσεις παρὰ τοὺς νόμους τοῦ Κράτους! Σὺ, ἡ ὁλομέλεια τοῦ Ἀρείου Πάγου!» Καὶ ἡ κατάστασις αὕτη εἶναι ἢ δὲν εἶναι ἐπανάστασις; Εἶναι ἀνατροπὴ τῶν πάντων, εἶναί τι, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ ἀνθρωπίνη διάνοια, μὴ σκοτισθεῖσα ἐκ τῆς ἀϋπνίας, τὴν ὁποίαν ὑφιστάμεθα πάντες. Καὶ ἀφοῦ εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἐπανάστασιν ταύτην, δικαιούμεθα, νομίζω, νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν κωλυσιεργίαν, τὴν προσφιλῆ ἀρχὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ὄχι μόνον δικαιούμεθα, ἀλλὰ καὶ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι, ἔχομεν καθῆκον νὰ ἀντιτάξωμεν τὴν βίαν κατὰ τῆς βίας. Θὰ ἐπεθύμουν δὲ νὰ ἔβλεπον τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ εὑρισκόμενον ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει, ἵνα ἴδω ὁποίους ἀγῶνας, ὁποίαν ἐπανάστασιν καὶ ὁποίαν ἀντίστασιν ἤθελεν ἐγείρει κατὰ τῆς πλειοψηφίας ἐκείνης, ἡ ὁποία δὲν τυραννεῖ τὴν μειοψηφίαν, ἀλλ’ ἐπαναστατεῖ κατὰ τῶν καθεστώτων τοῦ Κράτους. Δὲν ἔχω καμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι τότε ἤθελον τὸν θαυμάσει, ὅπως ἀντιστρόφως τὸν θαυμάζω καὶ τώρα, σιωπῶντα! Πάντες ἠκούσατε τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ἐξενεχθέντα κατὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, δὲν πιστεύω δὲ νὰ ἐλησμονήσατε, ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι βεβαίως ἐρχόμεθα νὰ νομοθετήσωμεν τι ὅλως ἔκθεσμον, ἀλλὰ προκειμένου νὰ καταστραφῇ οἰκονομικῶς εἷς δῆμος, πρέπει καὶ τοῦτο τὸ ἔκθεσμον νὰ πράξωμεν. Ἄς τὸ πράξῃ ἡ πλειοψηφία, ἀφοῦ τὸ θέλει. Ἡμεῖς ὅμως θὰ ἐπιτελέσωμεν τὸ καθῆκόν μας, καὶ θ’ ἀντιστῶμεν πάσῃ δυνάμει, μεταχειριζόμενοι τὸ ὅπλον, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διὰ τῆς γνωστῆς του εὐφραδείας ἔδωσε πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν.

§338ΒΟΖΙΚΗΣ. Θὰ ἔλθωμεν καὶ ἡμεῖς εἰς τὴν μειοψηφίαν, καὶ τότε...

§339ΣΤΑΗΣ. Καὶ πολὺ ταχέως θὰ ἔλθητε διὰ τῆς πορείας, τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖτε.

§340ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὁ λαὸς μᾶς θέλει· δὲν θὰ καταῤῥίψητε τὸ γόητρον τῆς Κυβερνήσεως μὲ αὐτά.

§341ΣΤΑΗΣ. Εὔχομαι νὰ σᾶς θέλῃ, ἵνα ἐγὼ ἦμαι πάντοτε ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει. Τοιοῦτον εἶναι τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ συζητήσωμεν· ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἐγὼ δὲν ἔχω τὴν ἀξίωσιν νὰ μεταπείσω πάντας ὑμᾶς, ἔχω ὅμως τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ὑπομνήσω πρὸς πάντας ὑμᾶς πάνθ’ ὅσα ἐλέχθησαν κατὰ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου καὶ ἐλησμονήθησαν· καὶ διὰ τοῦτο θέσω σᾶς ὑποβάλει εἰς τὸν κόπον νὰ ἀκούσητε πάντα, ὅσα ἐδημοσιεύθησαν ἐν σχέσει πρὸς τὸ θέμα τοῦτο ὑπὸ τῶν διακεκριμένων νομομαθῶν, τῶν διαπραγματευθέντων τὸ θέμα τοῦτο. Δὲν εἶναι ἀνάγκη, Κύριοι, νὰ ᾖναι νομικός τις, ἵνα ἐκπλαγῇ, ἀναγινώσκων τὸ 1ον ἄρθρον τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου· διότι, ἐὰν ἀναγνώσῃ αὐτὸ, καὶ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν πρώτην παράγραφον τοῦ ἄρθρου 34 τοῦ νόμου ΣΞΓʹ τῆς 16 Δεκεμβρίου 1867, θέλει ἴδει καταφανῶς τὴν μεταξύ των ἀντίφασιν. Ἐκεῖ γίνεται ῥητὴ διάκρισις μεταξὺ τῶν διαφόρων ὁδῶν, τουτέστι τῶν ἐπαρχιακῶν καὶ τῶν δημοτικῶν, καὶ τὴν διάκρισιν ταύτην σκοπίμως τὸ ἄρθρον τοῦτο, τὸ 1ον, θέλει νὰ συγχίσῃ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναπτύξω ἐγὼ τὴν διάκρισιν καὶ τὴν σύγχυσιν ταύτην, ἀφοῦ ἄλλοι συνάδελφοι, καὶ ἰδίᾳ ὁ ἐξ Εὐρυτανίας, ἀνέπτυξαν διὰ πολλῆς εὐφραδείας τὸ θέμα τοῦτο. Ἀλλὰ πλὴν τῶν ἐπιχειρημάτων ἐκείνων, δὲν ἔχομεν καὶ τὴν γνωμάτευσιν νομομαθῶν διακεκριμένων, καὶ τὴν σταθερὰν νομολογίαν τοῦ Ἀρείου Πάγου ἐπὶ σειρὰν ὁλοκλήρων ἐτῶν, ἀπὸ τοῦ 1891;

§342ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὁ Δʹ τόμος τῆς «Θέμιδος» εἶναι πλήρης διατριβῶν ὑπὲρ τῆς ἀντιθέτου γνώμης.

§343ΣΤΑΗΣ. Ἐν ὑποσημειώσει.

§344ΒΟΖΙΚΗΣ. Μὲ τὰ ὀνόματά των καὶ τοὺς τίτλους κάτωθεν, καὶ χθὲς ἤκουσα γνωμοδότησιν δικαστικοῦ, ὁ ὁποῖος μοὶ ὡμίλει κατὰ τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ Ἄρειος Πάγος.

§345ΣΤΑΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο μᾶλλον κατάλληλον, ἀντὶ νὰ ἀνακοινώσω πρὸς ὑμᾶς πάνθ’ ὅσα ἐγράφησαν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν ἑσπέραν ταύτην...

§346ΡΑΛΛΗΣ. Τὴν πρωΐαν, θέλετε νὰ εἴπητε.

§347ΣΤΑΗΣ. Ἔστω τὴν πρωΐαν, ἂν καὶ θὰ ἐξακολουθήσωμεν μέχρι τῆς ἑσπέρας, διότι ἐγὼ εὐτυχῶς δὲν φοβοῦμαι ὅτι θὰ θέσω ἐκδόρια, ὡς ἄλλοι συνάδελφοι ἔπραξαν συνεπείᾳ τῆς ἀϋπνίας καὶ τῶν κακουχιῶν. Ἐγώ, νομίζω, Κύριοι, ὅτι χάριν ἑνὸς Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ ἑνὸς δημάρχου ὑπεπέσαμεν εἰς τοιαῦτα ἁμαρτήματα, καὶ ἡ πλειοψηφία καὶ ἡ μειοψηφία, ὥστε εὑρισκόμεθα εἰς ἀνάλογον θέσιν πρὸς τὴν ἁμαρτωλὸν μοναχὴν Κασσιανὴν, ἧς τὸ ἰδιόμελον δοξαστικὸν τροπάριον ᾄδεται ἐν τοῖς ναοῖς τὴν ἑσπέραν τῆς σήμερον, νομίζω, καὶ τὸ ὁποῖον μοὶ ἐπιβάλλεται νὰ σᾶς ἀναγνώσω...

§348ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν εἶναι σχετικόν.

§349ΣΤΑΗΣ. Νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει τι σχετικώτερον.

§350ΤΖΑΝΕΤΑΚΗΣ. Νὰ μᾶς τὸ ψάλῃς καλλίτερον.

§351ΣΤΑΗΣ. Θὰ σᾶς τὸ ψάλῃ ἄλλος ταχέως. Ἀλλ’ ἐν τούτοις ἀκούσατέ το τώρα (ἀναγινώσκει): «Κύριε, ἡ ἐν πολλαῖς ἁμαρτίαις περιπεσοῦσα γυνή...» Καὶ δὲν νομίζετε ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι ἀκριβῶς ἡ ἐν πολλαῖς ἁμαρτίαις περιπεσοῦσα γυνή;

§352ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορά.

§353ΣΤΑΗΣ. Ἀναμφιβόλως· εὔχομαι ὅμως νὰ ᾖναι ἡ τελευταία (ἐξακολουθεῖ ἀναγινώσκων): «...τὴν σὴν αἰσθομένη θεότητα, μυροφόρου ἀναλαβοῦσα τάξιν, ὀδυρομένη, μύρα σοι πρὸ τοῦ ἐνταφιασμοῦ κομίζει...» ὡς σήμερον εἶναι ἀναμφίβολον, ὅτι πλησιάζομεν πρὸς τὸν ἐνταφιασμὸν τῆς Βουλῆς (ἐξακολουθεῖ ἀναγινώσκων): «Οἴμοι! λέγουσα, ὅτι νύξ μοι ὑπάρχει, οἶστρος ἀκολασίας ζοφώδης τε καὶ ἀσέληνος, ἔρως τῆς ἁμαρτίας...» Ὁ ἔρως ὄχι πλέον τῆς ζοφώδους καὶ ἀσελήνου ἀκολασίας, ἀλλ’ ὁ ἔρως πρὸς τὴν ἐξουσίαν φέρει τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς εἰς τὴν ἀκολασίαν ταύτην, διότι εἶναι ἀναμφίβολον, ὅτι μόνον τοιοῦτος σκοπὸς ὤθησε τὴν Βουλὴν εἰς τὴν ὁλονυκτίαν ταύτην, διότι εἶναι ἀναμφίβολον, ὅτι ἡ ἐπιβολὴ δὲν ἤθελεν εὕρει τόσον εὐήκοον τὸ οὖς, ἐὰν δὲν εἶχε καὶ τοιοῦτον σκοπόν· εἶναι ἀναμφίβολον, ὅτι, ἐὰν δὲν ἐπέκειτο ἡ ἐκλογὴ Ἀττικῆς, δὲν θὰ ἦτο ἡ Βουλὴ τόσον πρόθυμος εἰς τὸ νὰ ὑπακούῃ εἰς τὰς διαταγὰς τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ τοῦ δημάρχου Πειραιῶς (ἐξακολουθεῖ ἀναγινώσκων): «Ἁμαρτιῶν μου τὰ πλήθη, καὶ κριμάτων σου ἀβύσσους, τίς ἐξιχνιάσει, ψυχοσῶστα Σωτήρ μου;» Ὁ λαὸς δὲν θὰ ἔχῃ ἀμέτρητον τὸ ἔλεος, ὅταν ἔλθῃ ἡ στιγμὴ —καὶ ταχέως θὰ ἔλθῃ— τῆς κρίσεως. Κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, εἶναι ἀκριβῶς τὸ σπουδαιότερον τῶν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ φέρωμεν, ἵνα πεισθῇ ἡ Βουλή, ὅτι ἁμαρτάνει ἁμαρτίαν δεινὴν, ἀγωνιζομένη ἵνα ἐκπληρώσῃ ἐπιθυμίαν ἑνὸς Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ ἵνα ἀδικήσῃ οὐχὶ ἄτομον ἢ ἄτομα, ὅπως ἔλεγεν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας, ἀλλ’ ἵνα ἀδικήσῃ ὁλόκληρον τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν. Μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, θὰ ἴδητε ὅτι θὰ ἔχωμεν τὰς ἀδικίας ταύτας, ὅταν εὑρεθῇ δήμαρχος καὶ Δημοτικὸν Συμβούλιον φατριαστικὸν, καὶ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος νὰ ἐκτελῇ τὰς ἐπιθυμίας τοῦ δημάρχου καὶ τοῦ Δημοτικοῦ τούτου Συμβουλίου. Θὰ ἴδητε νὰ κατεδαφίζωνται αἱ οἰκίαι σας, καὶ δὲν θὰ ᾖναι δυνατὸν νὰ ἀντεπεξέλθητε κατὰ τῆς ἀδικίας ταύτης. Δὲν θὰ τοὺς ἀναχαιτίσητε, διότι ὁ δῆμος καὶ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον δὲν θὰ διατρέχωσι κανένα κίνδυνον ἀποζημιώσεως, ἐὰν τὰς οἰκίας ἡμῶν κατεδαφίσωσιν, ἵνα γείνωσι πλατεῖαι καὶ δρόμοι εὐρεῖς, πρὸς στολισμὸν τῶν πρωτευουσῶν τῶν δήμων, ἔστω καὶ τῶν τῆς τρίτης τάξεως. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀληθὴς ἔννοια τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον θέλετε νὰ καταστήσωμεν νόμον. Καὶ ἂν ἀληθῶς ἐπρόκειτο, Κύριοι, περὶ οἰκονομικῆς καταστροφῆς τῶν δήμων τοῦ Κράτους, ἔστω καὶ ἑνὸς μόνου δήμου, ἴσως καὶ ἐγὼ ἤθελον ὑπερψηφίσει τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἀλλὰ περὶ τίνος πρόκειται; Περὶ οὐδενὸς ἄλλου, εἰμὴ περὶ ἁπλῆς ἐκδικήσεως· διότι ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν εὐηρεστήθη νὰ προσκομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἀπαιτήσεις τοὐλάχιστον τὰς κατὰ τοῦ δήμου Πειραιῶς, ἵνα ἴδωμεν εἰς ποῖον ποσὸν ἀνέρχονται αἱ ἀπαιτήσεις αὗται, διότι ἠκούσαμεν, ὅτι εἰς δεκάδας ἑκατομμυρίων ἀνέρχονται αἱ ἀπαιτήσεις αὗται. Ἀλλὰ πάντα ταῦτα εἶναι ψευδῆ καὶ ἀνυπόστατα. Καὶ ἐνῷ πάντα ταῦτα εἶναι ψευδῆ καὶ ἀνυπόστατα, ἀφ’ ἑτέρου εἶναι ἀληθὲς, ὅτι οἱ ἐπιζητοῦντες τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἔχουσιν ἐξοφλήσει τοὺς λογαριασμούς των μετὰ τοῦ δήμου Πειραιῶς καὶ τοῦ τῶν Ἀθηναίων, σπεύσαντες ν’ ἀποζημιωθῶσι διὰ τρόπου συμβιβαστικοῦ, βεβαίως οὐχὶ ὠφελίμου πρὸς τοὺς δήμους. Καὶ ταῦτα σᾶς ἔλεγεν ἔντιμος καὶ σεβαστὸς, ἄρτι ἐκ τοῦ βήματος τούτου κατελθὼν, συνάδελφος, καὶ σᾶς ἐπεδείκνυε μάλιστα καὶ συμβόλαιον, τὸ ὁποῖον δὲν ἠξεύρω εἰς τίνος ἤδη συναδέλφου χεῖρας εὑρίσκεται. Ἐλέχθη μάλιστα, ὅτι πρὸ ὀλίγου χρόνου, πρὸ μηνῶν ἴσως, ἀπεζημιώθη συνάδελφος ἡμῶν, λαβὼν 50 ἢ 60 χιλιάδας δραχμὰς πρὸς ἐξόφλησιν τῆς κατὰ τοῦ δήμου Πειραιῶς ἀπαιτήσεώς του...

§354ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ποῖος εἶναι αὐτός;

§355ΣΤΑΗΣ. Ζητήσατε τὸ συμβόλαιον, νὰ τὸ ἴδητε.

§356ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Θέλομεν νὰ μάθωμεν.

§357ΣΤΑΗΣ. Δὲν ἠξεύρω. Νομίζω, μεταξὺ τῶν ἄλλων ἀνέγνωσα, ὅτι ἦτο καὶ ὁ κ. Λεβίδης.

§358ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἡ πενθερὰ τοῦ κ. Λεβίδου, ἡ ὁποία ἔχει δικαίωμα νὰ ἔχῃ περιουσίαν ἰδιαιτέραν.

§359Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Δὲν ἤκουσα.

§360ΣΤΑΗΣ. Ὁ κ. Καραλίβανος ἐπέδειξεν εἰς τὴν Βουλὴν ἓν συμβόλαιον, τὸ ὁποῖον περιῆλθε καὶ εἰς τὴν κατοχήν μας. Παρετηρήσαμεν λοιπόν...

§361ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ σεῖς ὁμιλεῖτε διὰ τὸν ἀδελφόν σας.

§362ΣΤΑΗΣ. Ἀπατᾶσθε. Δὲν ἔχετε κανὲν δικαίωμα νὰ λέγητε ἐνταῦθα μὴ ἀληθῆ. Οὔτε ἐγὼ οὔτε ὁ ἀδελφός μου ἐνδιαφερόμεθα.

§363Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Λοιπὸν δὲν τελειώνετε καλὰ τὴν ἰδέαν σας;

§364ΣΤΑΗΣ. Εἶπον, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ ἀποζημιώσεως νομίμου ἐκ μέρους τοῦ δήμου Πειραιῶς...

§365Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Καὶ τί ἔχω νὰ κάμω ἐγώ;

§366ΣΤΑΗΣ. .. καὶ ἔσπευσαν νὰ συμβιβασθῶσι...

§367Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὄχι ἐγώ.

§368ΣΤΑΗΣ. Οἱ ἐνδιαφερόμενοι, οἱ ὁποῖοι ἦσαν, νομίζω, συγγενεῖς σας. Ἀλλὰ μήπως ὁ δῆμος Πειραιῶς ἔσπευσε νὰ ζητήσῃ καὶ πρὸς τοὺς ἄλλους ἀπαιτητὰς νὰ συμβιβασθῇ, καὶ ἀπέφυγον οὗτοι; Δὲν πρόκειται δὲ, Κύριοι, ὡς σᾶς εἶπον, περὶ 12 ἢ 15 ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα ζητοῦσι νὰ καταβάλῃ ὁ δῆμος Πειραιῶς, ἀλλὰ περὶ 400,000 μόνον δραχμῶν, καὶ ἴσως οὐδὲ τόσας θὰ κατέβαλλεν, ἐὰν συνεβιβάζετο, ὡς θετικῶς γινώσκω, χάριν δὲ τοῦ εὐτελοῦς τούτου ποσοῦ ἀνεβίβασαν τὸ ζήτημα εἰς ζήτημα καταστροφῆς τοῦ δήμου Πειραιῶς καὶ εἰς ζήτημα Κυβερνητικῆς ὑπάρξεως! Καὶ ἔπειτα θέλετε νὰ μὴ χαρακτηρίσωμεν τὴν πρᾶξιν ταύτην καὶ τὰς συνεπείας αὐτῆς ὡς ἐπανάστασιν! Βεβαίως εἶναι ἐπανάστασις. Ἐγὼ σᾶς διαβεβαιῶ, ὅτι, ἂν ἐφρόνουν ὅτι ἔπρεπε νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον χάριν τῶν συμφερόντων τοῦ δήμου Πειραιῶς, ἢ ἄλλου τινὸς, εὐθὺς ὡς ἤθελον ἀναγνώσει τὸ ἔγγραφον τοῦτο, τὸ ὁποῖον ὁ δήμαρχος καὶ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τοῦ δήμου Πειραιῶς ἔπεμψαν πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύθη ἐν τῇ «Σφαίρᾳ» τοῦ Πειραιῶς, τὴν αὐτὴν στιγμὴν ἤθελον μεταβάλει γνώμην, ἵνα περισώσω τὰ δικαιώματα καὶ τὸ γόητρον τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου. Τὸ ἔγγραφον ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Πρὸς τὸν Σ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς κ.κ. Θ. Π. Δηλιγιάννην καὶ Ἀλέξ. Θ. Ζαΐμην. «Ὁ Δήμαρχος καὶ τὸ παρ’ αὐτῷ Δημοτικὸν Συμβούλιον Πειραιῶς. «Ἐν Πειραιεῖ τῇ 13 Μαρτίου 1895. «Ἐξελέχθημεν ὑπὸ τῶν συμπολιτῶν μας καὶ ὠμόσαμεν ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου νὰ ὑπερασπίσωμεν τὰ δίκαια καὶ συμφέροντα τοῦ δήμου, οὗτινος μᾶς ἐνεπιστεύθη ἡ διοίκησις, ἀλλὰ ἐκ παρερμηνείας τοῦ περὶ ῥυμοτομίας νόμου, ἐὰν μὴ ψηφισθῇ τὸ ὑποβληθὲν εἰς τὴν Βουλὴν ἑρμηνευτικὸν νομοσχέδιον, τοῦ ὁποίου τὴν ἀνάγκην κατεῖδε καὶ ἡ παροῦσα καὶ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ἀδυνατοῦμεν νὰ πράξωμέν τι ὠφέλιμον ὑπὲρ τοῦ δήμου, καὶ ἀναγκαζόμεθα νὰ ἐγκαταλείψωμεν αὐτὸν ἕρμαιον εἰς τὴν διαρπαγὴν, παραιτούμενοι ἐξ ἀδυναμίας τοῦ ἀξιώματος, μὲ τὸ ὁποῖον ἡ πόλις μᾶς περιέβαλε. Δὲν ἀντιπροσωπεύομεν οὐδὲ ἐπιδιώκομεν ἴδια ἢ τοπικὰ κατὰ τῶν γενικῶν συμφέροντα, οὔτε τὴν ἀδικίαν τινὸς ἐκ τῶν συμπολιτῶν μας ἰδιοκτητῶν ἐπιζητοῦμεν. Ὁ νόμος περὶ ῥυμοτομίας σαφῶς ὁρίζει τοὺς ὑποχρέους εἰς ἀποζημίωσιν παροδίους, οἵτινες καὶ ὠφελοῦνται ἐκ τῆς ῥυμοτομίας, καὶ τὸ ἑρμηνευτικὸν νομοσχέδιον τοῦτο σκοπεῖ καὶ ὑποστηρίζει. Ἀλλ’ ἡ ταλαντευομένη νομολογία τοῦ Ἀρείου Πάγου ὑποχρέους καθίστησι τοὺς δήμους. Οὕτω πᾶς δῆμος εἶναι ὑπόχρεως ν’ ἀποζημιώσῃ ὅλους τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν ὁδῶν καὶ πλατειῶν, εἶναι δὲ εὐνόητον τοὐντεῦθεν, ὅτι οὐδεὶς δῆμος δύναται νὰ βαστάσῃ τὸ βάρος τοῦτο, καὶ πάντες θὰ ὑποστῶσι τελείαν καταστροφὴν, πρωτίστως δὲ ὁ δῆμος Πειραιῶς, ὁ διὰ τὴν εὐπορίαν του ἐποφθαλμιούμενος, καθ’ οὗ ἀπὸ τριετίας ἔχουσιν ἐγερθῆ δίκαι περὶ ἀποζημιώσεως ἄνω τῶν δώδεκα ἑκατομμυρίων. Καὶ βεβαίως βραδύτερον οἱ ἐκ ῥυμοτομίας στερούμενοι τῆς ἰδιοκτησίας των οὐδὲν ἐκ κατεστραμμένου δήμου θὰ δύνανται νὰ ἀπολαύσωσι, καὶ πραγματικὴν τότε θὰ ὑφίστανται ἀπώλειαν, ἀλλὰ περὶ τούτων δὲν προνοοῦσιν οἱ ἀμέσως ἐνδιαφερόμενοι, ὅσοι πρῶτοι κατώρθωσαν νὰ θέσωσι τὴν χεῖρα αὐτῶν κατὰ τῶν δήμων, προνοοῦσι δὲ ὑπὲρ ἑαυτῶν, ἀδιαφοροῦντες καὶ περὶ τοῦ μέλλοντος τῶν δήμων καὶ περὶ τῶν ἄλλων ἰδιοκτητῶν, ὅσοι ποτὲ θὰ εὑρεθῶσιν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ζητήσωσιν ἀποζημίωσιν διὰ καταληφθεῖσαν ὑπὸ τῶν ὁδῶν ἰδιοκτησίαν των. Ἐὰν ἐπικρατήσῃ ἡ νομολογία τοῦ Ἀρείου Πάγου, οὐδεὶς ποτε δῆμος θὰ δυνηθῇ νὰ εὐπορήσῃ καὶ ἐκπληρώσῃ τὸν ὑψηλὸν αὑτοῦ προορισμὸν, ὃν ἔχει ἐν τῇ Πολιτείᾳ. Ἡ νομολογία αὕτη ἔσται ἐν τῷ μέλλοντι ἡ χειροπέδη τῶν δήμων. Καὶ τίς ποτε θὰ δυνηθῇ νὰ ἀνορθώσῃ οὕτως ἀπεγυμνωμένους καὶ κατεστραμμένους δήμους; Καὶ τίς θὰ ἔχῃ τὴν φιλοπατρίαν καὶ φιλοδοξίαν νὰ διοικήσῃ ἐπὶ ἐρειπίων; Καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ καὶ τὰ ἐν τῇ Βουλῇ κόμματα, ἐν τῇ συνέσει αὑτῶν, ὀφείλουν νὰ προλάβωσιν ἄφευκτον τῶν δήμων καταστροφὴν, καὶ ἐλπίζομεν καὶ πεποίθαμεν εἰς τὴν φιλοπατρίαν αὐτῶν. Ἡμεῖς δὲ, ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ πρὸ τῶν θυρῶν τῆς πρωτευούσης δήμου, προγινώσκοντες τὴν καταστροφὴν, ἂν μὴ ἐπιψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, ἀλλ’ ἀδυνατοῦντες διὰ τῶν ἰδίων δυνάμεων νὰ προλάβωμεν αὐτὴν, κηρύττομεν καὶ δηλοῦμεν ἀπροκαλύπτως, ὅτι μᾶς εἶναι ἐντελῶς ἀδύνατον νὰ διοικήσωμεν οὕτω κατεστραμμένον δῆμον, καὶ ἀπεκδυόμενοι πάσης εὐθύνης ἐναποτίθεμεν πάσας τὰς ἐλπίδας τοῦ τόπου, ὃν ἀντιπροσωπεύομεν, εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, αὗται δὲ, ὡς ὕψισται ἐν τῷ Κράτει ἐξουσίαι, ἃς πράξωσιν ἐν τῇ συνέσει αὐτῶν ὅ,τι ἡ φιλοπατρία καὶ τὸ γενικὸν τοῦ Κράτους συμφέρον τοῖς ὑπαγορεύουσιν. «Ὑποσημειούμεθα εὐσεβάστως «Εὐπειθέστατοι «Ὁ Δήμαρχος Τὸ Δημ. Συμβούλιον.» Διὰ τοῦ ἐγγράφου τούτου τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον καὶ ὁ δήμαρχος Πειραιῶς καθυβρίζουσι τὴν ὁλομέλειαν τοῦ Ἀρείου Πάγου, ὡς παρερμηνεύουσαν τοὺς νόμους τοῦ Κράτους, καὶ ἀπειλοῦσι τὴν Κυβέρνησιν διὰ τῆς παραιτήσεως αὐτῶν ἀπὸ τῶν ἀξιωμάτων, τὰ ὁποῖα κατέχουσιν! Ἀληθῶς καὶ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἐσκέφθη νὰ ὑποβάλῃ ὅμοιον νομοσχέδιον, πιεσθεῖσα παρὰ τοῦ τότε δημάρχου Πειραιῶς, φίλου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἔχοντος ἀδελφὸν Βουλευτὴν, ὅπως καὶ ὁ νῦν δήμαρχος ἔχει συγγενῆ αὐτοῦ ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, καὶ τότε ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἡ ἀπαίτησις ἐπροβάλλετο κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, καθ’ ὃν καὶ σήμερον προβάλλεται: «ἢ θὰ ψηφίσητε τὸ νομοσχέδιον, ἢ δὲν εἴμεθα φίλοι σας!» Ἐκλονίσθη ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, διότι εἰσήγαγε μὲν τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλὰ δὲν ἐπέμεινεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ, ἀφοῦ ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ἐπιτροπὴ ἐκηρύχθη κατὰ τοῦ νομοσχεδίου. Ἤδη ἀπειλοῦσι τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ἄρα καὶ τὴν Βουλήν!...

§369ΠΑΓΑΝΕΛΗΣ. Ἀπειλοῦσι τὴν Βουλὴν καὶ τὸν Ἄρειον Πάγον!

§370ΣΤΑΗΣ. Καὶ ἐν τούτοις διὰ τῶν ἀπειλῶν θὰ ἐπιτύχωσι τοῦ σκοποῦ... Φαντασθῆτε, ἐὰν τὸ ἔγγραφον τοῦτο προήρχετο οὐχὶ παρὰ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Πειραιῶς, ἀλλὰ παρὰ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου τοῦ δήμου Ἀγκιστρίου, τῆς ἐπαρχίας Αἰγίνης! τί θὰ ἐλέγατε, παρακαλῶ; Ἴσως δὲν γνωρίζετε οὔτε ποῦ εὑρίσκεται τὸ Ἀγκίστρι (γέλωτες).

§371ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε τοιοῦτον ἔγγραφον εἰς χεῖράς σας, κύριε Στάη;

§372ΣΤΑΗΣ. Μάλιστα, βλέπω τὸν δήμαρχον Πειραιῶς ὑπογεγραμμένον, ὡς καὶ τὸ Δημοτικὸν αὐτοῦ Συμβούλιον, ἐδημοσιεύθη δὲ τὸ ἔγγραφον τοῦτο εἰς τὸ φύλλον τῆς 13 Μαρτίου 1895 τῆς ἐν Πειραιεῖ ἐκδιδομένης «Σφαίρας». Ἀλλ’ ἐνῷ τοιαύτας γνώμας ἔχει τὸ νομομαθὲς καὶ σοφὸν Δημοτικὸν Συμβούλιον τοῦ δήμου Πειραιῶς, ὁποίαν ἆρά γε γνώμην ἔχουσιν οἱ παρ’ ἡμῖν διακεκριμένοι νομομαθεῖς; ὁποίαν ἆρά γε γνώμην ἔχει ὁ γνωστὸς τοῖς πᾶσιν, ὁ ἐντριβὴς περὶ τὰ νομικὰ καὶ γνωστὸς συγγραφεὺς κ. Θ. Ν. Φλογαΐτης; Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν γνώμην αὐτοῦ, δημοσιευθεῖσαν ἐν τῷ «Ἄστει» τῆς 19 Μαρτίου 1896, ἡ ὁποία ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Γνωμοδότησις. «Κληθεὶς νὰ γνωμοδοτήσω, ἂν τὸ ὑποβληθὲν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 34 τοῦ νόμου ΣΞΓʹ τοῦ 1867 περὶ ὁδοποιΐας συνάδῃ πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, «ἀποφαίνομαι ὡς ἑξῆς: «Κατὰ τὴν γνώμην μου, τὸ νομοσχέδιον περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 34 τοῦ νόμου ΣΞΓʹ τοῦ 1867 περὶ ὁδοποιΐας προσκρούει εἴς τε τὸ Σύνταγμα καὶ τὰ θεμελιώδη ἀξιώματα τοῦ δικαίου. «Αʹ) Κατὰ θεμελιῶδες ἀξίωμα τοῦ δικαίου, ὅπερ οὐ μόνον ἀναγράφει μετὰ πάντων τῶν ἄλλων ἀστικῶν νόμων καὶ ὁ ἡμέτερος ἀστικὸς νόμος, ἀλλὰ τὰ πλεῖστα τῶν Συνταγμάτων καταλέγουσιν αὐτὸ καὶ μεταξὺ τῶν πρώτων συνταγματικῶν διατάξεων, «ὁ νόμος προνοεῖ περὶ τοῦ μέλλοντος, καὶ δὲν ἔχει ἀναδρομικὴν δύναμιν». Κατ’ ἐξαίρεσιν δὲ μόνον καὶ χάριν αὐτοῦ πάλιν τοῦ δικαίου, ὅπερ ὑποτίθεται ὅτι δύναται νὰ θυσιασθῇ ἐνίοτε ἐν τῇ ἀσκήσει τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας ὑπὸ δικαστῶν παρανοούντων τὸν νόμον, ἐπιτρέπεται ὑπὸ τῶν Συνταγμάτων ἡ διὰ νέου νόμου ἑρμηνευτικοῦ ἐξήγησις παρανοηθέντος νόμου, ὁσάκις ἡ παρανόησις αὕτη θέτῃ ἐν ἀμφιβόλῳ τὸ δίκαιον πρὸς μεγάλην ζημίαν τῆς Πολιτείας καὶ τῆς δημοσίας τάξεως; Διὰ τῆς ἐξηγήσεως δὲ ταύτης ἀνατρέχει ἡ ἰσχὺς τοῦ ἑρμηνευτικοῦ νόμου μέχρι τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν ὁ ἑρμηνευόμενος νόμος ἐδημοσιεύθη. Ἀλλ’ ὅπως ἡ ἐπιτρέπουσα τοῦτο διάταξις τοῦ Συντάγματος συνάδῃ πρὸς τὴν ἑτέραν συνταγματικὴν διάταξιν, (ἥτις, ὡς εἴπομεν, ἀποτελεῖ καὶ νομικὸν ἀξίωμα) καθ’ ἣν ὁ νόμος προνοεῖ μόνον περὶ τοῦ μέλλοντος, ἐπιτρέπεται κατὰ τὴν ὁμόφωνον τῶν συγγραφέων γνώμην εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν νὰ προβαίνῃ εἰς αὐθεντικὴν ἑρμηνείαν προϋπάρχοντος νόμου, μόνον ὁσάκις διαπληκτίζηται ἡ νομολογία τῶν δικαστηρίων, διαφοροτρόπως ἑρμηνευομένου αὐτοῦ, καὶ καθίσταται ὑπὸ τῶν πραγμάτων ἀπαραίτητος ἡ παρέμβασις τῆς αὐθεντικῆς ἑρμηνείας, πρὸς ἀποσόβησιν τῆς μιᾶς ἐκ τῶν δύο γνωμῶν. Ἀλλὰ καὶ τοῦ τοιούτου δικαιώματος σπανιώτατα ἐγένετο χρῆσις, διότι ἐθεωρήθη ἀτοπωτάτη ἡ ὑποχρεωτικὴ ὑπαγωγὴ ἐκκρεμοῦς δίκης εἰς τὴν μίαν ἐκ τῶν δύο διαπαλαιουσῶν γνωμῶν. Ἐν δὲ τοῖς ἀποτελοῦσι τὸ νῦν ἰσχῦον Γαλλικὸν πολίτευμα συνταγματικοῖς νόμοις τῆς Γαλλίας οὐδὲ περιελήφθη κἂν διάταξις, ἀπονέμουσα τῇ νομοθετικῇ ἐξουσίᾳ τὸ δικαίωμα τῆς αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τῶν νόμων, θεωρηθείσης ὡς ἀείποτε ἀτόπου τῆς νομοθετικῆς παρεμβάσεως. Ἀλλὰ τὸ ὑποβληθὲν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τοῦ 34 ἄρθρου τοῦ νόμου ΣΞΓʹ περὶ ὁδοποιΐας ἀνατρέπει τὴν ἀπό τινων ἐτῶν ἐπικρατοῦσαν παγίαν τοῦ νόμου τούτου ἑρμηνείαν τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας (Ἀρείου Πάγου 21, 97 καὶ 238 τοῦ 1891, 94 τοῦ 1894, 47 καὶ 307 τοῦ 1895, 10 τοῦ 1896), καθιεροῦν τὴν ἀκριβῶς ἀντίθετον ἐξήγησιν, δηλονότι μεταβάλλει κατ’ οὐσίαν τὸν νόμον, καὶ εἰς τὸν νέον νόμον παρέχει ἀναδρομικὴν ἰσχύν. Οὕτω δέ πως παραβιάζεται κατ’ οὐσίαν ἐν αὐτῷ ἡ θεμελιώδης ἀρχὴ τοῦ δικαίου, ὅτι οἱ νόμοι προνοοῦσι περὶ τοῦ μέλλοντος καὶ δὲν ἔχουσιν ἀναδρομικὴν ἰσχύν. Βʹ) Τὸ ἄρθρον 17 τοῦ Συντάγματος ὁρίζει ῥητῶς, ὅτι οὐδεὶς στερεῖται τῆς ἰδιοκτησίας του, ἐὰν μὴ προηγηθῇ ἀποζημίωσις· ἀλλὰ διὰ τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου καθιεροῦται ὅτι δικαιοῦται ὁ δῆμος νὰ καταλαμβάνῃ τὴν ἰδιοκτησίαν τοῦ πολίτου πρὸς σχηματισμὸν τῶν ἐν ταῖς πόλεσιν ὁδῶν, οὐ μόνον μὴ προκαταβαλλομένης ἀποζημιώσεως, ἀλλὰ καὶ παραπεμπομένου τοῦ στερουμένου οὕτω τῆς ἰδιοκτησίας αὐτοῦ πολίτου εἰς τοὺς παροδίους ἰδιοκτήτας, καθ’ ὧν δικαιοῦται οὗτος νὰ ἐγείρῃ μετὰ τὴν κατάληψιν ἀγωγήν, οὐδεμίαν κἂν δυνάμενος νὰ ἔχῃ βεβαιότητα, ὅτι καὶ μετὰ πολλὰ ἔτη θέλει ἀποζημιωθῆ, διὰ τὸ ἀβέβαιον τῆς φερεγγυότητος καὶ τῆς καλῆς πίστεως αὐτῶν. Ὅθεν καταφανῶς προσκρούει τοῦτο εἴς τε τὸ δίκαιον καὶ εἰς ῥητὴν συνταγματικὴν διάταξιν.» Θεόδωρος Ν. Φλογαΐτης» Φαντασθῆτε, Κύριοι, ὁποία θὰ ἦναι ἡ θέσις τῶν πολιτῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι νῦν ἐκκρεμεῖς ὑποθέσεις τοιαύτης φύσεως εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον, ἂν ψηφισθῇ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον. Ἀνατρέπονται αἱ δίκαι αὐτῶν αὐτοδικαίως, οἱ δῆμοι ἀπαλλάσσονται ὁριστικῶς, καὶ οἱ τὰς ἀπαιτήσεις ταύτας ἔχοντες στρέφονται πρὸς τοὺς παροδίους αὐτῶν, ὡς ἀπαιτεῖ ὁ νόμος τοῦ 1836, καὶ ἐνῷ ἐγείρουσι νέας ἀγωγὰς κατὰ τῶν παροδίων, ἔρχεται ἄλλη Βουλὴ, φρονοῦσα τὰ ἐναντία, καὶ καταργεῖ τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ψηφίζομεν ἡμεῖς τώρα, καὶ ἐπανέρχεται τὸ πρώην καθεστὼς, ὁ νόμος ΣΞΓʹ τοῦ 1867, καὶ ἀνατρέπονται πάλιν αἱ δίκαι τῶν ἐνδιαφερομένων κατὰ τῶν παροδίων! Ἀλλὰ κατὰ τίνος τότε νὰ ἀπευθυνθῶσιν, ἵνα λάβωσιν ἀποζημίωσιν; Εἶναι ἀναμφίβολον, Κύριοι, ὅτι οἱ τοιοῦτον νόμον ψηφίζοντες οὐδὲν ἄλλο πράττουσιν ἢ ἐγκληματοῦσι, διότι ἔγκλημα εἶναι ἡ ἀφαίρεσις τῆς περιουσίας τοῦ πολίτου ἄνευ προηγουμένης ἀποζημιώσεως, ὡς ἀπαιτεῖ τὸ Σύνταγμα ἡμῶν. Τοιαύτη εἶναι ἡ γνώμη τοῦ κ. Φλογαΐτου. Ἀλλ’ ἆρά γε μόνος ἐκ τῶν παρ’ ἡμῖν νομομαθῶν εἶναι ὁ κ. Φλογαΐτης, ὁ ἔχων τὴν γνώμην ταύτην; Ἰδοὺ τίνα γνώμην ἔχουσιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου οἱ ἐπίσης διακεκριμένοι νομομαθεῖς Εὐκλείδης, Ι. Εὐταξίας, Ἀραβαντινὸς καὶ Ψαρᾶς (ἀναγινώσκει): «Ὑπόμνημα «Πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τοὺς κ. κ. Βουλευτὰς περὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 54 τοῦ ΣΞΓʹ νόμου τοῦ 1867 περὶ ὁδοποιΐας». «Τὸ πρὸς τὴν Βουλὴν ὑποβληθὲν νομοσχέδιον περὶ ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 34 τοῦ νόμου ΣΞΓʹ τοῦ 1867 περὶ ὁδοποιΐας εἶναι αὐτὸ ἐκεῖνο, ὅπερ, ὑποβληθὲν καὶ πέρυσιν ὑπὸ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ μετὰ τῆς αὐτῆς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως, δὲν ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ὡς βεβαιοῦται ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει· φέρει δὲ αὕτη ὡς αἰτιολογίαν τῆς προτεινομένης ἑρμηνείας, ὅτι ὁ Ἄρειος Πάγος, ἐνῷ διὰ πολλῶν ἀποφάσεων εἶχε παραδεχθῆ ὅτι ὁ νόμος περὶ ὁδοποιΐας δὲν κατήργησε τὰς παλαιοτέρας διατάξεις περὶ εὐθύνης τῶν παροδίων πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν κυρίων τῶν ὑπὸ τῶν ὁδῶν ἐντὸς τῶν πόλεων καταλαμβανομένων κτημάτων, διὰ τῆς ἀποφάσεως 238 τοῦ 1891 παρεδέχθη ἀντιθέτως, ὅτι ὑπεύθυνοι διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τούτων εἶναι οἱ δῆμοι. Ἀλλ’ ὁ Ἄρειος Πάγος παρεδέξατο τὴν εὐθύνην τῶν δήμων οὐ μόνον διὰ τῆς ἀποφάσεως ταύτης, ἀλλὰ καὶ διὰ σωρείας ἄλλων, ἤτοι τῶν ὑπ’ ἀριθ. 21 καὶ 97 τοῦ αὐτοῦ ἔτους, 94 τοῦ 1894, 47 καὶ 507 τοῦ 1895, καὶ τέλος διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 10 ἐ. ἔ. ἀποφάσεως τῆς ὁλομελείας αὐτοῦ, ἧς συνάπτομεν ἀντίγραφον. Μετὰ τὴν ἔκδοσιν δὲ τῶν ἀποφάσεων τούτων, δι’ ὧν ἐπαγιώθη ἡ νομολογία τοῦ ἀνωτάτου δικαστηρίου, κυρωθεῖσα καὶ δι’ ἀποφάσεως ἀμφοτέρων τῶν τμημάτων ἐν ὁλομελείᾳ, δὲν δύναται πλέον, νομίζομεν, νὰ γίνηται λόγος περὶ ἀμφιβαλλομένης ἐννοίας τοῦ νόμου, ὅπως δικαιολογηθῇ τὸ ἀνώμαλον καὶ ἐξαιρετικὸν μέτρον τῆς ψηφίσεως νόμου ἑρμηνευτικοῦ, δι’ οὗ καταστρέφονται κεκτημένα δικαιώματα, ἅπερ καὶ ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις φαίνεται μὴ θέλουσα νὰ θίξῃ, ἐν οἷς λέγει ὅτι ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου καθίσταται ἀναγκαία, ὅπως τεθῇ φραγμὸς εἰς τὰς δίκας, αἵτινες μέλλουσι νὰ ἐγερθῶσι κατὰ τῶν δήμων. Ἀλλ’ εἶναι καὶ ὀρθὴ προδήλως ἡ ἑρμηνεία, ἣν ἔδωκεν ὁ Ἄρειος Πάγος, στηριζόμενος εἰς τὴν ῥητὴν καὶ σαφῆ διάταξιν τοῦ ἄρθρου 34 τοῦ νόμου. «Κατ’ αὐτὴν ἡ πρόσκτησις τῶν ὑπὸ τῶν δημοτικῶν ὁδῶν καταλαμβανομένων γαιῶν καὶ κτημάτων βαρύνει τοὺς δήμους ἄνευ διακρίσεως μεταξὺ τῶν διαφόρων εἰδῶν τῶν δημοτικῶν ὁδῶν, ὅθεν καὶ ὡς πρὸς τὰς ἐντὸς τῶν πόλεων ὁδούς, αἵτινες καὶ αὗται εἶναι ὁμολογουμένως δημοτικαί, ὡς δέχεται καὶ ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις (ἴδε ἀνάπτυξιν ἐν τῷ προηγουμένῳ ὑπομνήματι), ὑπεύθυνοι εἶναι οἱ δῆμοι, διότι τὸ ἄρθρον διατηρεῖ τὰς παλαιοτέρας διατάξεις περὶ εὐθύνης τῶν παροδίων, μόνον ὡς πρὸς τὰ ἐντὸς τῶν πόλεων τμήματα τῶν ἐθνικῶν καὶ ἐπαρχιακῶν ὁδῶν, οὐχὶ δὲ καὶ ὡς πρὸς τὰ ἐντὸς τῶν πόλεων τμήματα τῶν δημοτικῶν καὶ ἐν γένει τὰς ἐντὸς τῶν πόλεων ὁδούς, αἵτινες δὲν εἶναι τμήματα ἐθνικῶν ἢ ἐπαρχιακῶν· οὐδὲ συγχωρεῖται βεβαίως νὰ ὑποστηρίζωμεν, ὅτι ὁ νόμος, ἂν καὶ λέγει, ὅτι διατηρεῖ τὰς περὶ ῥυμοτομίας διατάξεις ὡς πρὸς τὰ ἐντὸς τῶν πόλεων τμήματα τῶν ἐθνικῶν καὶ ἐπαρχιακῶν ὁδῶν, ἐννοεῖ ὅτι διατηρεῖ αὐτὰς καὶ ὡς πρὸς τὰ τῶν δημοτικῶν καὶ ἐν γένει τὰς δημοτικὰς ὁδοὺς, καὶ ὅτι δικαιούμεθα πρὸς ἑρμηνείαν τοῦ νόμου νὰ μεταθέσωμεν τὸ κῶλον τῆς διατάξεως, ὅπερ καθιεροῖ τὴν ἐξαίρεσιν τῶν ἐντὸς τῶν πόλεων τμημάτων εἰς τὸ τέλος αὐτῆς, μετὰ τὸ ἐδάφιον περὶ δημοτικῶν ὁδῶν, ὅπως ἡ ἐξαίρεσις ἀναφερθῇ καὶ εἰς αὐτὰς (τοῦθ’ ὅπερ καὶ ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις ὀνομάζει τροποποίησιν τοῦ ἄρθρου). Ἀναγκαίως λοιπὸν, κατὰ τὸ ἄρθρον 34, ὡς ἔχει, δέον νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι τοῦτο ὡς πρὸς τὰς ἐντὸς τῶν πόλεων ὁδοὺς, τὰς ἀποτελούσας τμήματα τῶν ἐθνικῶν καὶ ἐπαρχιακῶν, ὤφειλε νὰ εἰσαγάγῃ καὶ εἰσήγαγεν ἐξαίρεσιν τοῦ ὑπ’ αὐτοῦ τεθέντος περὶ τῶν ἐθνικῶν καὶ ἐπαρχιακῶν ὁδῶν κανόνος, ὅτι εὐθύνονται διὰ τὰ καταλαμβανόμενα ὑπ’ αὐτῶν πρὸς ἀποζημίωσιν τὸ Δημόσιον καὶ τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, διότι τὰ ἐντὸς τῶν πόλεων τμήματα τῶν ἐν λόγῳ ὁδῶν δὲν ἐξυπηρετοῦσι τὴν γενικωτέραν συγκοινωνίαν, ἥτις εἶναι εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν ἐπαρχιῶν, ἀλλὰ τὴν ἐσωτερικὴν τῆς πόλεως· διετήρησε δὲ ὡς πρὸς ταῦτα τὰς παλαιοτέρας περὶ παροδίων διατάξεις, διότι, ἐνῷ δὲν ἠδύνατο ἀφ’ ἑνὸς νὰ ἐπιβαρύνῃ τοὺς δήμους, μὴ συμπράττοντας εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν ἐν λόγῳ ὁδῶν, ἀφ’ ἑτέρου σπανίως ὑπάρχουσι τμήματα ὁδῶν ἐθνικῶν καὶ ἐπαρχιακῶν ἐντὸς τῶν πόλεων, ὥστε ἀνεπαίσθητος εἶναι ἡ ἐπιβάρυνσις τῶν παροδίων διὰ τῆς σχετικῆς ἀποζημιώσεως· τοὐναντίον ὡς πρὸς τὰ ἐντὸς τῶν πόλεων τμήματα τῶν δημοτικῶν ὁδῶν δὲν εἶχεν ἀνάγκην ὁ νομοθέτης νὰ ποιήσῃ διάκρισιν, ἀφοῦ ὅλα ἀφορῶσιν εἰς τὴν συγκοινωνίαν τῆς πόλεως, ἥτις βαρύνει τοὺς δήμους, δὲν διετήρησε δὲ τὰς περὶ παροδίων διατάξεις, τὰς εἰσαχθείσας ἐξαιρετικῶς παλαιότερον χάριν τῆς ὠφελείας τῶν παροδίων, καθόσον σήμερον πλέον, ὅτε τὰ οἰκόπεδα εἶναι ἐσχηματισμένα, δὲν ὠφελοῦνται οἱ παρόδιοι, ὡς ἄλλοτε, ἐκ τοῦ σχηματισμοῦ τῶν ὁδῶν. Ἀλλ’ ἡ ἀρχὴ τῆς ὑπὸ τῶν παροδίων ἀποζημιώσεως τῶν καταλαμβανομένων ὑπὸ τῶν ἐντὸς τῶν πόλεων ὁδῶν, ἐκτὸς τοῦ ὅτι κατὰ τὰ ἐκτεθέντα δὲν δύναται νὰ στηριχθῇ εἰς τὴν ἑρμηνείαν τοῦ ἄρθρου 34 τοῦ νόμου περὶ ὁδοποιΐας, ἀντιβαίνει καὶ εἰς τὸ Σύνταγμα. «Τῳόντι κατὰ τὸ ἄρθρον 17 τοῦ θεμελιώδους ἡμῶν νόμου «οὐδεὶς στερεῖται τῆς ἰδιοκτησίας του, εἰμὴ διὰ δημοσίαν ἀνάγκην, ὅταν καὶ ὅπως ὁ νόμος διατάσσῃ, πάντοτε δὲ προηγουμένης ἀποζημιώσεως»· ὅθεν τό τε Δημόσιον καὶ ὁ δῆμος καὶ πᾶν ἄλλο πρόσωπον, καταλαμβάνον ἰδιοκτησίας λόγῳ δημοσίας ἀνάγκης, δέον ν’ ἀποζημιώσῃ προηγουμένως· ἀλλ’ ὅταν κατὰ τὸ σύστημα τοῦ νομοσχεδίου ὁ δῆμος καταλαμβάνῃ τὰς ἰδιοκτησίας τῶν πολιτῶν πρὸς σχηματισμὸν τῶν ἐντὸς τῶν πόλεων ὁδῶν, καὶ ἀντὶ νὰ πληρόνῃ τὴν ἀποζημίωσιν, παραπέμπῃ τὸν ἰδιοκτήτην εἰς τοὺς παροδίους, οὐ μόνον δὲν ὑπάρχει προηγουμένη τῆς καταλήψεως ἀποζημίωσις, ἀλλ’ ἡ ἀποζημίωσις ἐν γένει εἶναι προβληματική· ὁ ἰδιοκτήτης δὲν ἔχει ἢ ἁπλῆν προσωπικὴν ἀπαίτησιν κατὰ τοῦ παροδίου, τοῦ κατὰ τὸν χρόνον τῆς ἀνοίξεως τῆς ὁδοῦ (διότι ὁ νόμος δὲν χαρακτηρίζει τὴν ἀποζημίωσιν ὡς πραγματικὸν βάρος τοῦ κτήματος), ἀλλ’ οὗτος καὶ ἄγνωστος δύναται νὰ ἦναι (ἐὰν φιλονικῆται ἡ κυριότης τοῦ γηπέδου) καὶ ἀφερέγγυος καὶ κακῆς πίστεως, καὶ ἡ διὰ τῆς τακτικῆς διαδικασίας ἀπόληψις τῆς ἀποζημιώσεως παρ’ αὐτοῦ, ἀφοῦ τὸ δραστικώτερον καὶ ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ἐπιταττόμενον μέσον τῆς διατηρήσεως τῆς κατοχῆς τοῦ κτήματος μέχρις ἀποζημιώσεως ἐξέλιπεν, εἶναι λίαν ἀμφίβολος, ἀλλὰ πολλάκις δὲν ὑπάρχει καὶ ὁ ἀποζημιώσων παρόδιος, διότι ἐπὶ τῆς ὁδοῦ ἀπομένουσι τεμάχια ἐκ τῆς ἰδιοκτησίας τοῦ ἰδίου ἰδιοκτήτου τοῦ καταληφθέντος. «Κατὰ τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν, τὴν ἀποζημίωσιν εἶναι εὔλογον νὰ ὑφίστανται οἱ παρόδιοι, διότι ἡ ὁδὸς γίνεται πρὸς τὸ συμφέρον αὐτῶν, μεταβάλλουσα εἰς γήπεδα τοὺς ἀγρούς των. Ἀλλὰ τοῦτο συνέβαινεν ἄλλοτε, ὅτε κατὰ πρῶτον ἐῤῥυμοτομήθησαν αἱ πόλεις καὶ ἰδίως ἡ πρωτεύουσα, καὶ διὰ τοῦτο ἐνομοθετήθη ἡ διάταξις περὶ εὐθύνης τῶν παροδίων κατὰ τὸ 1836, σχετικῶς μὲ τὸν πρῶτον σχηματισμὸν τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, συμβαίνει δὲ σήμερον, μόνον ὁσάκις τὸ σχέδιον τῆς πόλεως ἐπεκτείνηται, σχηματιζομένων νέων οἰκοπέδων, οὐχὶ δὲ καὶ ὅταν μεταβάλληται ἁπλῶς πρὸς ἄνοιξιν ὁδῶν ἐντὸς τῆς πόλεως ἢ πλάτυνσιν τῶν ὑπαρχουσῶν· ὅταν διὰ τοιαύτης μεταβολῆς τοῦ σχεδίου ῥυμοτομῆται γήπεδον ἐσχηματισμένον ἤδη, ὡς ἔχον πρόσωπον ἐπὶ ὁδοῦ, πῶς δικαιολογούμεθα, ἐπιῤῥίπτοντες τὴν ἀποζημίωσιν εἰς τὸν παρόδιον, οὗτινος τὸ γήπεδον οὐδόλως ἢ ἐλάχιστα ὠφελήθη, ἢ καὶ στεροῦντες αὐτὸν πάσης ἀποζημιώσεως, διότι ἀπομένει ὁ ἴδιος παρόδιος, ἕνεκα τμημάτων τοῦ γηπέδου του, ἅπερ ὑπολείπονται ἑκατέρωθεν τῆς ὁδοῦ καὶ ἅπερ ἐλαχίστην ἔχουσιν ἀξίαν; Τί δὲ, ἐὰν πρόκειται περὶ ἀνοίξεως πλατείας ὁδοῦ 25–40 μέτρων, ἢ διαπλατύνσεως ὁδοῦ ὑπαρχούσης μέχρι τοῦ πλάτους τούτου, ἢ ἀνοίξεως δύο πλατειῶν ὁδῶν διασταυρουμένων, καταστρεφουσῶν αὐτόχρημα τὰ γήπεδα χάριν ἐξωραϊσμοῦ; «Καθ’ ὅλα ταῦτα τὰ θέματα, ἅπερ ἀποτελοῦσι τὸν κανόνα σήμερον, μὴ ὑπαρχούσης παντάπασιν ὠφελείας τῶν παροδίων, ἢ οὔσης τῆς ὠφελείας αὐτῶν ἀσημάντου, σχετικῶς πρὸς τὸ μέγεθος τῆς ἀποζημιώσεως, τῆς καταβλητέας διὰ τὴν καταληφθεῖσαν ἔκτασιν, ἡ ἐπιβολὴ τῆς ἀποζημιώσεως εἰς αὐτοὺς ἀντὶ τῶν δήμων δὲν δύναται νὰ νομιμοποιηθῇ ὡς εἰσφορὰ ἢ φόρος, διότι ὁ φόρος δέον κατὰ τὰς συνταγματικὰς ἀρχὰς νὰ ἐκπροσωπῇ παροχὴν ἢ ὠφέλειαν τοῦ φορολογουμένου ὡρισμένην κατὰ ποσόν. Τὸ μόνον δὲ, ὅπερ δύναται δικαίως καὶ συμφώνως πρὸς τὸ Σύνταγμα νὰ νομοθετηθῇ χάριν ἀνακουφίσεως τῶν δήμων, εἶναι ἡ καταβολὴ μέρους τῆς ἀποζημιώσεως ὑπὸ τῶν παροδίων, ἀναλόγως τοῦ μεγέθους τῆς πραγματικῆς ὠφελείας των, καὶ τοῦτο δύναται, νομίζομεν, νὰ ἐπιτευχθῇ διττῶς: εἴτε ἐξακριβουμένης ἐν ἑκάστῃ περιπτώσει τῆς ὠφελείας καὶ τοῦ ποσοῦ αὐτῆς ὑπὸ τῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 34 τοῦ νόμου ΣΞΓʹ τοῦ 1867 περὶ ὁδοποιΐας ὁριζομένων πραγματογνωμόνων, ἢ κατὰ τὴν διαδικασίαν τοῦ νόμου ᾼΧΜΒ’ τοῦ 1888, τοῦ τροποποιήσαντος τὸ ῥηθὲν ἄρθρον 34 ὡς πρὸς τὰ ὑπὸ ἐθνικῶν καὶ ἐπαρχιακῶν ὁδῶν καταλαμβανόμενα, ἢ κατὰ τὴν διαδικασίαν τοῦ ἄρθρου 14 τοῦ νόμου περὶ ὁδοποιΐας περὶ συνεισφορᾶς τῶν παροδίων εἰς τὴν δαπάνην τῆς κατασκευῆς τῆς ὁδοῦ, ἢ δι’ ἄλλου παραπλησίου τρόπου, καὶ ἐν ἀμφισβητήσει, ὑπὸ τῶν δικαστηρίων· εἴτε ὁριζομένου ὑπὸ τοῦ νόμου ἐκ προοιμίων, ὅτι συντρέχουσι κατὰ τὰ ⅔, κατὰ τὸ ½ ἢ τὸ ⅓ κ.τ.λ. οἱ παρόδιοι εἰς τὴν ἀποζημίωσιν, καθόσον πρόκειται περὶ ῥυμοτομίας, δι’ ἧς τὸ πρῶτον περιλαμβάνονται αἱ ἰδιοκτησίαι των εἰς τὸ σχέδιον τῆς πόλεως ἢ περὶ γηπέδων ἐσχηματισμένων ἢ περὶ ὁδοῦ πλατείας ὑπὲρ ὡρισμένον μέτρον, νὰ κανονισθῇ δὲ συγχρόνως, ὡς ἐγένετο ὑπὸ τοῦ ῥηθέντος νόμου ᾼΧΜΒ’ ὡς πρὸς τὰς ἐθνικὰς καὶ ἐπαρχιακὰς ὁδούς, ἡ πρὸ τῆς καταλήψεως καταβολὴ τῆς ἀποζημιώσεως ὑπὸ τοῦ δήμου, ἀσφαλιζομένου συγχρόνως τούτου δι’ ὑποθήκης ἢ διοικητικῆς ἐκτελέσεως διὰ τὴν κατὰ τῶν συνυπευθύνων παροδίων ἀναγωγήν του. Τοιοῦτος καταμερισμὸς τῆς ἀποζημιώσεως μεταξὺ δήμου καὶ παροδίων, καὶ ἀναδρομικῶς ἐὰν νομοθετηθῇ, δύναται νὰ ᾖ δεδικαιολογημένος καὶ σύμφωνος πρὸς τὸ Σύνταγμα, οὐχὶ δὲ ἡ ἀπόλυτος ἀρχὴ τῆς εὐθύνης τῶν παροδίων, ἥτις μόνον ἐν τῇ ἰδικῇ μας νομοθεσίᾳ κατὰ τὸ 1836 ὑπὸ ἐξαιρετικὰς ὅλως περιστάσεις, ὡς προεξετέθη, καθιερωθεῖσα, ἀντὶ τῆς ἐκ τῆς φύσεως τοῦ πράγματος καὶ τῶν θεμελιωδῶν ἀρχῶν τῆς νομοθεσίας προκυπτούσης καὶ παρὰ τοῖς ἄλλοις ἔθνεσι κρατούσης ἀρχῆς τῆς εὐθύνης τῶν δήμων (Ducrocq II. 1396. Dufour VIII 468. Ἴδε καὶ Ἑλληνικὴν Νομοθεσίαν Θ. Π. Δηλιγιάννη καὶ Κ. Ζηνοπούλου III. σελ. 138, σημ. 4) δὲν ἔχει πλέον σήμερον δικαιολογίαν καὶ νόμιμον βάσιν.» «Ἐν Ἀθήναις τῇ 15 Φεβρουαρίου 1896. «Εὐπειθέστατοι «Σ. Εὐκλείδης, Ι. Εὐταξίας, Ι. Ἀραβαντινὸς, Ξενοφ. Ψαρᾶς.» Αὕτη εἶναι ἡ γνώμη τῶν εἰρημένων νομομαθῶν, ὁμοία, ὡς πρὸς τὸ συνταγματικὸν ζήτημα, μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Φλογαΐτου.

§373ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κωλυσιεργεῖτε;

§374ΣΤΑΗΣ. Ἀναμφιβόλως. Ἐπειδὴ ὅμως δὲν τὸ ἐννοεῖτε, διότι εἶσθαι κεκμηκότες, θὰ σᾶς διεγείρω ὀλίγον... Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία, κύριε Πρόεδρε.

§375ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Γίνεται ἡ ἀνάγνωσις τοῦ ὀνομαστικοῦ τῶν Βουλευτῶν καταλόγου, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ βουλευτοῦ Φθιώτιδος κ. Κρίτσα, καὶ εἶτα ἡ διαλογή).

§376ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες 110. Ἡ Βουλὴ ἐν ἀπαρτίᾳ. Ὁ κ. Στάης ἔχει τὸν λόγον.

§377ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν εἶναι παρών. Παραιτεῖται.

§378ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται τὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§379ΣΤΑΗΣ (εἰσερχόμενος εἰς τὴν αἴθουσαν). Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§380ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ἄρθρα ἐψηφίσθησαν.

§381ΣΤΑΗΣ. Ἐξακολουθῶ τὴν ὁμιλίαν μου ἐπὶ τοῦ δευτέρου ἄρθρου.

§382ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ συνόλου.

§383ΣΤΑΗΣ. Ἔστω καὶ ἐπὶ τοῦ συνόλου. Ἀφοῦ σᾶς ἀνέγνωσα τὴν γνώμην διακεκριμένων νομομαθῶν, δὲν εἶναι, νομίζω, ἄσκοπον νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ συμπέρασμα διακεκριμένου ἐπίσης νομομαθοῦς, λαβόντος τὸν λόγον κατ’ ἐπανάληψιν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, νομομαθοῦς, τοῦ ὁποίου τὸ κῦρος εἶναι ἀναμφισβήτητον καὶ τοῦ ὁποίου ἡ δεινότης περὶ τὸ λέγειν εἶναι ἀνεγνωρισμένη παρ’ ἀμφοτέρων τῶν πτερύγων. Λυποῦμαι δὲ, μὴ δυνάμενος νὰ ἐπαναλάβω πάντα τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου σᾶς ἀνέπτυξεν εὐφραδέστατα. Τὸ συμπέρασμα ὅμως νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἀπὸ σκοποῦ νὰ ἐπαναλάβω καὶ πάλιν. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος κ. Χατζόπουλος, ἀποτεινόμενος πρὸς ὑμᾶς, ἔλεγεν (ἀναγινώσκει): «Προσέξατε μὴ καταστῶμεν τύραννοι τοῦ τόπου αὐτοῦ, χωρὶς νὰ τὸ ἐννοήσωμεν, ἐὰν ἀποφασίσωμεν νὰ εἰσαγάγωμεν τὴν μέθοδον τῶν ἑρμηνευτικῶν νόμων. Θὰ δικάζωμεν τὰς ἰδίας ἡμῶν ὑποθέσεις, παρασυρόμενοι, καὶ μόνον ὅπου θὰ γεννᾶται σύγκρουσις συμφερόντων μεταξὺ ἡμῶν, θὰ παρακωλύηται ἡ ἑρμηνεία τῶν νόμων ἡ αὐθεντική. Τοῦτο δύναται νὰ συμβῇ πολλάκις. Ἀλλ’ ὄχι! ἄπαγε! τοιαῦται ἰδέαι εἰς Ἑλληνικὴν Βουλὴν βεβαίως ποτὲ δὲν δύνανται νὰ εἰσχωρήσωσι. Πλάναι δύνανται νὰ εἰσχωρήσωσι, καὶ προσέξωμεν ἀπέναντι τοιούτων ὀλισθημάτων ἐπικινδύνων. Πρὸ παντὸς, Κύριοι, ἐὰν θέλωμεν νὰ μιμώμεθα Κράτος, τὸ ὁποῖον λάμπει εἰς τὸ στερέωμα τῶν ἐλευθέρων Πολιτειῶν διὰ τὰς συνταγματικὰς καὶ κοινοβουλευτικὰς αὑτοῦ ἐλευθερίας, ἀποκαλυφθῶμεν τὴν στιγμὴν ταύτην εὐλαβῶς ἐνώπιον τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας, διότι αὕτη εἶναι τὸ πραγματικὸν παλλάδιον τῶν ἐλευθεριῶν. (Εὖγε! εὖγε! ἐξ ἀμφοτέρων τῶν πτερύγων τῆς Βουλῆς.) Μήπως δὲν εἶσθε σεῖς οἱ ἴδιοι, οἱ ὁποῖοι ἐφωνάζετε «εὖγε! εὖγε!» πρὸ ἡμερῶν; Ἀπορῶ καὶ ἐξίσταμαι, πῶς τόσον ταχέως μετεβάλετε γνώμην. Ἔχω πεποίθησιν, Κύριοι, ὅτι, ἂν καὶ ἐχαρακτηρίσατε ὡς κωλυσιεργίαν τὰ παρ’ ἐμοῦ λεχθέντα, κατὰ τὰς ἀσθενεῖς μου δυνάμεις, ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, βεβαίως ὅμως δὲν θὰ χαρακτηρίσητε τὴν ἀνάγνωσιν τῶν σπουδαίων γνωμοδοτήσεων διακεκριμένων νομομαθῶν ὡς κωλυσιεργίαν. Ἡ πορεία ἄλλως τε ἡμῶν τῶν ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην ἀπέδειξεν, ὅτι δὲν εἴχομεν σκοποὺς κωλυσιεργίας. Δὲν εἶναι δὲ ἀνάγκη, πρὸς ἀπόδειξιν τούτου, νὰ σᾶς ἀναφέρω πολλὰ παραδείγματα. Ἀρκεῖ, νομίζω, νὰ σᾶς ὑπομνήσω, ὅτι ἄνευ τῆς δράσεως ἡμῶν δὲν θὰ ἀνεκαλύπτετο τὸ διαπραχθὲν ἔγκλημα ἐπὶ τῆς κληρονομίας Δωροθέου καὶ εἰς βάρος τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν Πανεπιστημίου. Ἐνθυμεῖσθε κάλλιστα, ὅτι ἐχαρακτηρίσατε ὡς κωλυσιεργίαν τὰ παρ’ ἐμοῦ τότε λεχθέντα περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, εὐτυχῶς ὅμως καὶ δι’ ἐμὲ καὶ δι’ ὑμᾶς, εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς μετεβάλετε γνώμην· εἶναι δὲ ἤδη γεγονός, παραδεδεγμένον παρὰ πάντων, μὴ ἐξαιρουμένων μηδ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τὴν ἐναντίαν γνώμην ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ἐξέφεραν, ὅτι ἔγκλημα ἔχει τελεσθῆ. Εὐτυχῶς ἔρχεται σήμερον καὶ ἡ ἐπίσημος διαβεβαίωσις τοῦ ἐγκλήματος παρ’ ἐκείνου ἀκριβῶς, ὁ ὁποῖος ὑπὲρ πάντα ἄλλον εἶναι ἁρμόδιος νὰ τὸ βεβαιώσῃ. Ἐν τῷ σημερινῷ «Ἄστει» ἀναγράφεται ἡ γνώμη τοῦ κ. Κρασσᾶ, ῥητῶς καὶ σαφῶς βεβαιοῦντος, ὅτι ἐτελέσθη ἔγκλημα. Καὶ ἐπιτρέψατέ μοι μόνον τὰς δύο ταύτας γραμμὰς νὰ σᾶς ἀναγνώσω...

§384ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀφήσατε. Δὲν πρόκειται τώρα περὶ τούτου.

§385ΤΖΑΝΕΤΑΚΗΣ. Καὶ ἔπειτα λέγετε, ὅτι δὲν κωλυσιεργεῖτε! Δὲν εἶναι κωλυσιεργία αὕτη;

§386ΣΤΑΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ (ἀναγινώσκει): «Τὸ συμβόλαιον δέ, τὸ ὁποῖον σήμερον παρουσιάζεται καὶ ἐκ τοῦ ὁποίου καταφαίνεται, ὅτι ἡ ἀδελφὴ τοῦ ἐπισκόπου Σχολαρίου παρέλαβεν ἐκ τοῦ Πανεπιστημίου τὸ ἐκ 2,000 δραχμῶν κληροδότημά της, καὶ ὅτι ἐν αὐτῷ ἐδήλου ὅτι ἀνεγνώριζε τὴν διαθήκην καὶ παρῃτεῖτο πάσης ἀπαιτήσεως κατὰ τοῦ Πανεπιστημίου, δὲν ἐπαρουσιάσθη πρὸς ὑμᾶς;» ἐρωτᾷ ὁ συντάκτης τοῦ «Ἄστεως» τὸν κ. Κρασσᾶν. «— Ὄχι, δὲν ὑπεβλήθη, οὔτε μᾶς ἐδόθη», ἀπαντᾷ ὁ κ. καθηγητής. «— Ἄν ὑπεβάλλετο, θὰ μετέβαλλε τὴν γνωμοδότησίν σας; «— Βεβαιότατα· ἂν ὑπεβάλλετο, ἡ γνώμη μου θὰ ἦτο ἀναμφισβητήτως ἀλλοία...». Ἰδού, Κύριοι, ὁποία τις ὑπῆρξεν ἡ κωλυσιεργία ἡμῶν!

§387Ι. ΛΑΠΠΑΣ. Τὴν περὶ τοῦ γραμματέως περικοπὴν, ἂν ἦναι δυνατὸν, νὰ ἀναγνώσητε.

§388ΣΤΑΗΣ. Δὲν εἶναι τοῦ θέματος· διότι ἐγὼ τουλάχιστον δὲν κατηγόρησα τὸν γραμματέα.

§389Ι. ΛΑΠΠΑΣ. Ἐπειδὴ οἱ ἄλλοι τὸν κατηγόρησαν.

§390ΣΤΑΗΣ. Ὅταν ἔλθωσιν οἱ ἄλλοι, τότε δύνασθε νὰ ἀπευθύνητε τὴν παρατήρησίν σας. Ἐγὼ τότε, ἐρωτηθεὶς παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἂν ἦναι πλάνη ἢ δόλος, εἶπον ὅτι διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν εἶναι πλάνη, ἀλλὰ πλάνη ἀσύγγνωστος, ταὐτὸ δὲ εἶπον καὶ διὰ τοὺς τέσσαρας ἐκείνους καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου, τοὺς ὑπογράψαντας τὸν συμβιβασμόν.

§391ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι δὲν ἐπροφήτευσαν τὸν συμβιβασμόν.

§392ΣΤΑΗΣ. Ἠδύναντο νὰ μελετήσωσι καὶ οὐχὶ νὰ προφητεύσωσιν. Ὑπῆρχον τὰ στοιχεῖα εἰς χεῖρας αὐτῶν, τὰ ὁποῖα ἂν καλῶς ἐμελέτων, ἤθελον ἐννοήσει, ὅτι ὑπῆρχε καὶ τοιοῦτο συμβόλαιον. Ἡ ἐργασία λοιπὸν ἡμῶν, ἣν ὡς κωλυσιεργίαν σεῖς ἐχαρακτηρίσατε, ἔφερε τοιαῦτα ἀποτελέσματα. Μεταξὺ δ’ αὐτῶν, πιστεύω νὰ ἐνθυμεῖσθε, ὅτι πρὸ ἡμερῶν σᾶς ἀπεδείξαμεν, ὅτι 300,000 δραχμαὶ ἦσαν κεκρυμμέναι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ καὶ ἐπρόκειτο νὰ ψηφισθῶσι παρ’ ὑμῶν καὶ νὰ δαπανηθῶσι ματαίως πρὸς ἐξακολούθησι τῶν ἔργων τῆς «Μπουμπουλίνας», ἠναγκάσθη δὲ διὰ τῆς ἐπιμόνου ἡμῶν ἀπαιτήσεως ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς ἐκ τῆς πιστώσεως ἐκείνης νὰ δώσῃ μόνον 109,000 δραχμὰς διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τῆς «Μπουμπουλίνας»...

§393Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Δὲν εἶναι ἀκριβῆ, ὅπως τὰ λέγετε.

§394ΣΤΑΗΣ. Ὁ προϋπολογισμὸς θὰ σᾶς διαψεύσῃ. Εἶναι περιττὸν νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ θέμα· διότι, ἐὰν σεῖς ἔχητε διάθεσιν νὰ κωλυσιεργήσητε, ἐγὼ δὲν ἔχω (γέλωτες). Ταῦτα εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τῆς δράσεως τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὴν ὁποίαν σεῖς ἐχαρακτηρίσατε ὡς κωλυσιεργίαν. Ἔχω ἀκράδαντον πεποίθησιν, ὅτι ἡ δρᾶσις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἐπὶ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον δυστυχῶς θὰ γείνῃ νόμος, θὰ φανῇ ἐν τῷ μέλλοντι χρόνῳ ὅτι ἦτο δικαία καὶ εὐεργετικὴ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους.

§395Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§396ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ συνόλου.

§397Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπὶ τοῦ συνόλου. Δὲν πειράζει.

§398ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἵνα μὴ συμβῇ κανὲν λάθος, παρακαλῶ νὰ σημειώσητε καὶ ἐμέ.

§399Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁμολογῶ, κύριοι Βουλευταί, εἰλικρινῶς, ὅτι ἐνόμιζον, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν ἦτο προωρισμένον νὰ μεταβληθῇ εἰς νόμον τοῦ Κράτους. Ἐπίστευον, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἦτο ἀδύνατον νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν ἐπιψήφισιν τοιούτου νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον, πιστεύω δὲν μένει καμμία ἀμφιβολία εἰς τὴν συνείδησιν πάντων ἡμῶν, ὅτι εἶναι ἔκτροπον, ὅτι ἀντίκειται εἰς θεμελιώδεις τοῦ δικαίου ἀρχὰς, ὅτι ἀντιτίθεται εἰς αὐτὸ τὸ πολίτευμα. Ἐνόμιζον ὅτι τοιοῦτον διάβημα ἦτο ἀδύνατον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἐπιχειρήσῃ. Εἶμαι βέβαιος, κύριοι Βουλευταί, ὅτι πάντες ὑμεῖς, ὡς καὶ ἐγὼ καὶ οἱ τῆς πτέρυγος, εἰς τὴν ὁποίαν παρακάθημαι, διείδατε καλῶς, ὅτι πρόκειται διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου νὰ ληφθῇ αὐθαίρετον μέτρον, μέτρον παραβιάζον ἐν ταῖς βάσεσιν αὐτοῦ ὅλα τὰ δίκαια τοῦ πολίτου. Μὴ νομίζετε, Κύριοι, ὅτι πρόκειται ἤδη περὶ ἑρμηνείας αὐθεντικῆς. Ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἑρμηνείας αὐθεντικῆς, ἀλλ’ ὅτι πρόκειται περὶ ἐπιψηφίσεως νέου νόμου, εἰς τὸν ὁποῖον ζητεῖται νὰ δοθῇ ὀπισθενεργὸς δύναμις, τὸ ὁμολογεῖ αὐτὸς ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου. Ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου διὰ τῆς ἐκθέσεώς του δὲν ἀφήνει καμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ ἴδιος φρονεῖ, ὅτι ὁ νόμος, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, δὲν ἐπιδέχεται ἀλλοίαν ἑρμηνείαν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἔδωκαν εἰς αὐτὸν τὰ δικαστήρια, καὶ διὰ τοῦτο ἀπροκαλύπτως ὁμολογεῖ ἐν τῇ ἐκθέσει, διὰ τῆς ὁποίας συνοδεύει τὸ νομοσχέδιον, ὅτι ἤδη πρόκειται νὰ τροποποιηθῇ ὁ νόμος ἐκεῖνος καὶ ὄχι νὰ ἑρμηνευθῇ...

§400ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὰ ἠκούσαμεν αὐτά.

§401Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ πρόκειται νὰ ἐκφέρω τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ, δὲν πρόκειται νὰ δαπανήσω τὸν χρόνον ἐπὶ ματαίῳ· θὰ τὸ ἴδητε ἐκ τῆς σειρᾶς τῆς ὁμιλίας μου. Νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα ἀξίζει τὸν κόπον, ἀνεξαρτήτως τῶν γιγνομένων ἀτόπων, τὸ μεγαλείτερον τῶν ὁποίων εἶναι ἡ ἐξακολούθησις ἀκόμη τῆς συνεδριάσεως, νομίζω ὅτι ἀξίζει τὸν κόπον νὰ ἀκουσθῇ ἡ γνώμη πάντων. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν, ὅτι ὁ εἰσηγητὴς ὁμολογεῖ διὰ τῆς ἐκθέσεώς του, ὅτι κατὰ τὸν νόμον τὸν ἰσχύοντα αἱ ἀγυιαὶ αἱ καταλαμβανόμεναι ὑπὸ τῶν ἐντὸς τῶν πόλεων ὁδῶν βαρύνουσι τοὺς δήμους, ὁμολογεῖ ὅτι τὸ γράμμα τοῦ νόμου δὲν ἐπιδέχεται ἄλλην ἑρμηνείαν, καὶ διὰ τοῦτο προβαίνει νὰ προτείνῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ὄχι ἑρμηνείαν, ἀλλὰ τροποποίησιν τοῦ νόμου διὰ μεταθέσεως τῶν κώλων, τὰ ὁποῖα προσδίδουσι τὴν ἔννοιαν αὐτοῦ. Ἰδοὺ τί βλέπω ἐν τῇ ἐκθέσει· ὁ εἰσηγητὴς δέχεται, ὅτι (ἀναγινώσκει) «κατὰ τὸ ἄρθρον 22 τοῦ νόμου τοῦ 1836 περὶ προσθήκης εἰς τὸ περὶ σχεδίου τῆς πόλεως Ἀθηνῶν διάταγμα, ἡ ἀποζημίωσις ὅλων ἐκείνων, οἵτινες διὰ τῆς ἀνοίξεως ἢ πλατύνσεως ἀγυιᾶς τινος ἔχασαν ὁλόκληρον τὸ ἰδιόκτητον γήπεδόν των, ἢ μέρος αὐτοῦ, θέλει γίγνεσθαι παρὰ τῶν μενόντων ἰδιοκτητῶν, κατ’ ἀναλογίαν τοῦ προσώπου τῶν μενόντων γειτονικῶν γηπέδων.» Μετὰ τὸ διάταγμα τοῦτο ἐξεδόθησαν δύο νόμοι, ὁ νόμος τοῦ Ἀπριλίου 1867 καὶ ὁ νόμος τοῦ Δεκεμβρίου 1867· διὰ τοῦ νόμου τοῦ Ἀπριλίου ἡ ἰσχὺς τοῦ διατάγματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐπέχει θέσιν νόμου, ἐπεξετείνετο καὶ διὰ τὰς ἄλλας πόλεις καὶ κώμας, διὰ δὲ τοῦ νόμου τοῦ Δεκεμβρίου ὡρίζετο καθαρῶς—τὸ ὁποῖον παραδέχεται ὁ εἰσαγαγὼν τὸ νομοσχέδιον—ἐν ἄρθρῳ 34 § αʹ, ὅτι «ἡ ἀποζημίωσις τῶν καταλαμβανομένων ὑπὸ τῶν δημοτικῶν ὁδῶν ἰδιοκτήτων γαιῶν ἐπιβαρύνει τοὺς δήμους.» Ὅλα ταῦτα ὁμολογεῖ ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου, ἐν τούτοις ὑποθέτει, ὅτι ἡ ἑρμηνεία, τὴν ὁποίαν πρό τινος εἶχε δώσει ἡ δικαστικὴ ἐξουσία εἰς τὸν νόμον αὐτὸν, ἐκείνη ἦτο ὀρθὴ, καὶ μολονότι ἦτο ὀρθὴ, ὁ Ἄρειος Πάγος ἐν τούτοις διὰ τῆς ὁλομελείας αὐτοῦ ἀπεφάνθη σύμφωνα μὲ τὸ γράμμα τοῦ νόμου, ὅτι ἡ ἀποζημίωσις διὰ τὰς καταλαμβανομένας ὑπὸ τῶν δημοτικῶν ὁδῶν ἐντὸς τῶν πόλεων γαίας βαρύνει τοὺς δήμους· δέχεται τὴν ἑρμηνείαν ταύτην ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ὁμολογεῖ, ὅτι, κατὰ τὸν δημοτικὸν νόμον καὶ τὸ γράμμα αὐτοῦ, δὲν ἐπιδέχεται ἀμφιβολίαν τὸ πρᾶγμα, ὅτι οἱ δῆμοι βαρύνονται διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν δημοτικῶν ὁδῶν· ἵνα ἐπιφέρῃ ὅμως τὴν διόρθωσιν τοῦ πράγματος, προβαίνει ὁ εἰσηγητὴς, λέγων (ἀναγινώσκει): «Θέλοντες νὰ προλάβωμεν τὰς ἐκ τῆς νεαρᾶς ταύτης ἑρμηνείας ἐπιζημίους καὶ καταστρεπτικὰς συνεπείας διὰ τοὺς δήμους τοῦ Κράτους, ἰδίως τῶν μεγάλων πόλεων, οἷαι αἱ Ἀθῆναι, ὁ Πειραιεὺς, αἱ Πάτραι, καὶ νὰ θέσωμεν φραγμὸν εἰς τὴν πληθὺν τῶν δικῶν, αἵτινες μέλλουσι νὰ ἐγερθῶσι κατὰ τῶν δήμων λόγῳ τῆς καινοτομίας, προτείνομεν τὴν ἑρμηνευτικὴν τροποποίησιν τῆς εἰρημένης διατάξεως τοῦ ἄρθρου 34 § αʹ.» Ἤτοι προτείνει ὁ εἰσηγητὴς, ὄχι νὰ ἑρμηνεύσωμεν τὸν νόμον, ἀλλὰ νὰ τὸν μετασκευάσωμεν, νὰ τὸν τροποποιήσωμεν οὕτω πως, ὥστε νὰ δύναται νὰ δοθῇ εἰς αὐτὸν ἡ ἑρμηνεία, τὴν ὁποίαν προτείνει. Πρόκειται λοιπὸν, Κύριοι, ἤδη νὰ νομοθετήσωμεν, δὲν πρόκειται νὰ ἑρμηνεύσωμεν. Μὴ γελασθῇ κανεὶς καὶ ὑποθέσῃ, ὅτι πρόκειται ἤδη περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας κειμένου νόμου· πρόκειται ἀκριβῶς περὶ νέου νόμου, ὁ ὁποῖος τίθεται ὑπὸ συζήτησιν· διότι ἡ ἑρμηνεία δὲν δύναται νὰ γείνῃ διὰ τῆς μετατροπῆς τοῦ ὑπάρχοντος κειμένου· ἡ ἑρμηνεία ἡ αὐθεντική, καὶ ἐὰν ὑποθέσωμεν ὅτι ἐπιτρέπεται, τότε εἶναι, Κύριοι, ἀσφαλής, τότε δύναται νὰ ἦναι ὀρθή, ὅταν ἐξάγηται ἐκ τοῦ ὑπάρχοντος νόμου, ὅπως ὑπάρχει. Ἀλλ’ ὅταν διὰ μετασκευῆς τοῦ νόμου ζητῶμεν νὰ ἐξαγάγωμεν ἑρμηνείαν αὐτοῦ, αὕτη εἶναι βεβιασμένη, καὶ ἡ πρᾶξις αὕτη, εἰς τὴν ὁποίαν προβαίνομεν, ἡ τροποποίησις δηλαδὴ τοῦ νόμου, ἡ μετασκευὴ τοῦ νόμου, ἵνα διὰ τῆς πιέσεως, οὕτως εἰπεῖν, ἐξαγάγωμεν ἐξ αὐτοῦ τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν ἐπιζητοῦμεν, ἡ τοιαύτη πρᾶξις δὲν εἶναι πλέον ἔργον τοῦ ἑρμηνευτοῦ, εἶναι ἔργον τοῦ νομοθέτου. Ἔχει δὲ καὶ ὡς νομοθετικὴ πρᾶξις τὸ ἑξῆς μέγα ἐλάττωμα· διότι διὰ τῆς τοιαύτης πράξεως ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ὑπερβαίνει τὰ δικαιώματά της. Ἐνῷ, ὅπως πάντες γινώσκετε, δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ νομοθετήσωμεν διὰ τὸ παρελθὸν, ἀλλὰ μόνον περὶ τοῦ μέλλοντος, διὰ τῆς τοιαύτης πράξεως, διὰ τῆς τοιαύτης νομοθεσίας, τὴν ὁποίαν βαπτίζομεν εἰς ἑρμηνείαν, ἐνῷ δὲν εἶναι παρὰ καθαρῶς νομοθεσία νέα, διὰ τῆς τοιαύτης νομοθετικῆς ἐργασίας μας νομοθετοῦμεν περὶ τοῦ παρελθόντος, καὶ προσβάλλομεν κεκτημένα δικαιώματα. Ἀλλὰ Κύριοι, ἔχομεν δικαίωμα νὰ προβῶμεν εἰς τοιαύτην πρᾶξιν; δυνάμεθα νὰ νομοθετήσωμεν περὶ τοῦ παρελθόντος; Κύριοι, ἡ ἑρμηνεία τῶν νόμων, εἴτε ἡ αὐθεντική, ἡ ἀνήκουσα εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, εἴτε ἡ δικαστικὴ, εἴτε ἡ ἐπιστημονική, εἶναι διττή, εἶναι γραμματικὴ ἑρμηνεία καὶ λογικὴ ἑρμηνεία· ἐὰν θελήσωμεν νὰ μεταβληθῶμεν εἰς ἑρμηνευτὰς τῶν νόμων, πόθεν πρέπει νὰ ἐξαγάγωμεν τὴν ἑρμηνείαν; εἴτε ἐκ τοῦ γράμματος τοῦ νόμου, εἴτε ἐκ τοῦ πνεύματος τοῦ νόμου. Μᾶς βοηθεῖ Κύριοι, σᾶς παρακαλῶ, ἐπὶ τοῦ προκειμένου τὸ γράμμα τοῦ νόμου, ὅταν ὁ ἴδιος ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου, περὶ οὗ πρόκειται, ὁμολογῇ, ὅτι ὁ νόμος ὁ ὑπάρχων καθαρῶς τὰς τοιαύτας ὁδοὺς τὰς χαρακτηρίζει δημοτικὰς καὶ ἑπομένως βαρυνούσας τοὺς δήμους διὰ τὴν ἀποζημίωσιν; ὅταν ὁ ἴδιος ὁ εἰσηγητὴς σᾶς ὁμολογῇ, ὅτι διὰ νὰ ἐξαχθῇ ἀλλοία ἑρμηνεία ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν καθιέρωσε τὸ γράμμα τοῦ νόμου, πρέπει νὰ μετατραπῇ ὁ νόμος, πρέπει νὰ διασκευασθῇ ἄλλως πως, πρέπει νὰ μετατεθοῦν τὰ κῶλα; Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως, Κύριοι, τῆς γνώμης τοῦ εἰσηγητοῦ,—δὲν ἔχω ἐδῶ τὸν νόμον πρόχειρον—ἐὰν ῥίψητε ἐπὶ τοῦ νόμου αὐτοῦ,—καὶ ὀφείλετε νὰ ῥίψητε πάντες βλέμμα, διότι νομίζω ὅτι καλούμεθα ἤδη νὰ ἐκπληρώσωμεν καθῆκον σοβαρώτατον, ἢ νὰ ἐνασκήσωμεν πολὺ σπουδαῖον δικαίωμα, πρόκειται νὰ κανονίσωμεν σχέσεις ὑπαρχούσας, δὲν πρόκειται νὰ κανονίσωμεν σχέσεις διὰ τὸ μέλλον, πρόκειται νὰ ἀφαιρέσωμεν περιουσίαν ἀπὸ τὸν ἕνα καὶ νὰ τὴν δώσωμεν εἰς τὸν ἄλλον, πρόκειται νὰ ἐξουθενώσωμεν δικαιώματα,—καὶ θέλω σᾶς ἀποδείξει μετ’ ὀλίγον, ὅτι πραγματικῶς ἐν πολλοῖς πρόκειται περὶ ἐξουθενώσεως δικαιωμάτων —ἐὰν, λέγω, ῥίψητε ἓν βλέμμα ἐπὶ τοῦ νόμου τοῦ ἰσχύοντος μέχρι τοῦδε, δὲν θὰ αἰσθανθῆτε τὴν ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν, ὅτι τὸ γράμμα ἐκείνου τοῦ νόμου δὲν δύναται νὰ δεχθῇ ἀλλοίαν ἑρμηνείαν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἡ ὁλομέλεια τοῦ Ἀρείου Πάγου ἐσχάτως ἔδωκεν, ἐπὶ πενταετίαν συνεχῶς· ῥητῶς ὁ νόμος ὁρίζει, ὅτι αἱ τοιαῦται ὁδοὶ εἶναι δημοτικαί. Τὸ ἄρθρον 34 λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἡ πρόσκτησις τῶν ὑπὸ τῶν ἐθνικῶν καὶ ἐπαρχιακῶν ὁδῶν καταλαμβανομένων ἰδιωτικῶν γαιῶν καὶ κτημάτων γίνεται εἰς βάρος τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας καὶ τῶν ὁδικῶν τῶν ἐπαρχιῶν φόρων. Αἱ δὲ ὑπὸ τῶν δημοτικῶν καὶ ἀγροτικῶν καταλαμβανόμεναι γαῖαι, ἐὰν μὲν ὦσιν ἐθνικαὶ, παραχωροῦνται δωρεάν, ἐὰν δὲ ἰδιωτικαί, ἡ πρόσκτησις αὐτῶν ἐπιβαρύνει τοὺς δήμους».