1896.03.15

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 41

Τῆς 15 Μαρτίου 1896

(Παρασκευή).

Ὥρα 4 καὶ 45′ μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰν κατοίκων Λαμίας, ἐξαιτουμένων τὴν ἐξακολούθησιν τῶν ἐργασιῶν τῆς κατασκευῆς τοῦ τμήματος Μπράλου–Λαμίας τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης.

§2Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Καταθέτω εἰς τὴν Βουλὴν δήλωσιν περὶ ἐπενεκτέων μεταβολῶν εἰς τὸν διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ ἔτους 1896 εἰδικὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργείου. Ἐπίσης καταθέτω τοὺς διαφόρους σχετικοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν ναυτικῶν κτιρίων.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 297).

§4Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἕνεκα τῆς βραδείας συγκλήσεως τῆς Βουλῆς, αἱ ἐργασίαι ἡμῶν διεξάγονται οὐχὶ βεβαίως κανονικῶς, πάντοτε δὲ δι’ ἀγρυπνιῶν, ὑπὸ συνθήκας οὐχὶ βεβαίως κατὰ τὸ Σύνταγμα. Δὲν εἶναι τῆς παρούσης στιγμῆς νὰ ἐπαναφέρω τὸ ζήτημα, διατὶ δὲν συνεκλήθη ἐγκαίρως ἡ Βουλή. Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι ἡ βραδεῖα σύγκλησις αὐτῆς ἔφερε καὶ τὴν Κυβέρνησιν εἰς στενοχωρίαν, καὶ ἀποφεύγει τὰς συζητήσεις. Εἴδετε χθὲς, ὅτι ἠναγκάσθη νὰ μεταβάλῃ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἵνα φέρῃ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Εἴς τινα τῶν παρελθουσῶν συνεδριάσεων ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι δὲν πιστεύει μετὰ τὸ Πάσχα νὰ κατορθωθῇ ἡ συνέχισις τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Τοῦτο ἐῤῥήθη, ὅτε προετάθη ἡ τροποποίησις τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, δηλαδὴ τὸ περὶ ἀπαρτίας. Ὅταν ὅμως τινὲς ὑπεστήριξαν, ὅτι τοιαύτη γνώμη πρῶτον δὲν εἶναι συνταγματικὴ, διότι τὸ ἐλάχιστον ὅριον τῆς Βουλευτικῆς συνόδου εἶναι τὸ τρίμηνον, ὅταν πολλοὶ ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐβεβαίωσαν ὅτι δὲν θέλουσι καθυστερήσει εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός των, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνεγνώρισε τὴν τοιαύτην ἀνάγκην, καὶ εἶπε κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς προτάσεως τοῦ ἐκ Καρδίτσης συναδέλφου κ. Τσαμαγκίδου ἐπὶ λέξει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «... Μετὰ τὰς ἑορτὰς ἡ Βουλὴ θέλει ἔλθει καὶ θέλει συνεχίσει τὰς ἐργασίας της. Ἐγὼ, ἐφ’ ὅσον ἀπολαμβάνω τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς πλειοψηφίας τοῦ Κοινοβουλίου, θέλω παρακαλέσει τὰ μέλη αὐτῆς, θέλω ἱκετεύσει τὰ μέλη αὐτῆς, νὰ παραμείνωσιν εἰς τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς στερήσεις, ὅπως ὑφίστανται τοιαύτας, ὅπως ὑφιστάμεθα πάντες οἱ Ἕλληνες, νὰ στερηθῶσι τῶν ἀγαθῶν τοῦ οἰκογενειακοῦ βίου καὶ νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς δαπάνας, ὅπως ἔλθωσι καὶ συνεχίσωμεν τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς.» Δὲν ἀγνοῶ ὅτι ὑπάρχουσι δυσχέρειαι διὰ τοὺς ἐκτὸς τῶν Ἀθηνῶν μένοντας, καὶ αἱ δυσχέρειαι αὗται ἔχουσι τὴν ἀρχήν των εἰς αἴτια πολλά· ἀλλ’ οὕτως ἢ ἄλλως πρέπει νὰ ἐκτελέσωμεν τὸ καθῆκόν μας. Ἡ γενικὴ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ ἤρχισε καὶ θὰ καταναλώσῃ πολὺν χρόνον, μένει δὲ ἐργασία πολλὴ κατεπείγουσα. Ὑποθέτω ὅτι οἱ Βουλευταὶ δὲν ἠστεΐζοντο, ὅτε ἀπεφάσισαν τὴν σύστασιν ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς· τὸ θέμα δὲ τοῦτο δὲν εἶναι ἀναγεγραμμένον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἀλλ’ εἶναι ἀναγεγραμμένον εἰς τὴν θέλησιν ἁπάσης τῆς Βουλῆς. Ἐν τούτοις ἀναφέρεται ἡ ἐκλογὴ τοῦ κοσμήτορος τῆς Βουλῆς ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι σπουδαῖον, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ Κανονισμός. Ἄλλο θέμα ἐκτάκτου σπουδαιότητος εἶναι τὰ Θεσσαλικὰ νομοσχέδια καὶ ἡ συναφὴς πρὸς ταῦτα πρότασις περὶ ἐκλογῆς ἐπιτροπῆς. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν, ἐξύμνησε τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια· καὶ ὁμολογουμένως ὑπάρχουσι πολλὰ, ὑπὲρ τῶν ὁποίων πολλοὶ τῶν συναδέλφων, ἰδίως οἱ στρατιωτικοὶ, ὡς εἰδικώτεροι, εὑρίσκουσιν ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ συζητηθῶσιν, ἀλλὰ νὰ συζητηθῶσιν ὑπὸ συνθήκας ἀνέσεως. Δὲν ὁμιλῶ περὶ ὅλων, διότι ὑπάρχουσι καὶ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἀνεγράφησαν εἰς τὸ κατώτατον μέρος τῆς ἡμερησίας διατάξεως, καὶ πιστεύω ὅτι θὰ ἐγκαταλειφθῶσιν. Εἶναι ἐπίσης τὰ ναυτικὰ νομοσχέδια, περὶ ὧν ἱκανὰ εἶπεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, εἰσηγούμενος αὐτά. Εἶναι τὰ περὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως, τὰ ὁποῖα ἔρχονται νὰ συμπληρώσωσι τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι τὰ περὶ κλήρου. Ὅλα ταῦτα ἐδημιούργησαν πόθους εἰς τὴν Πολιτείαν, καὶ κρατοῦσιν ἀνάστατον τὴν κοινωνίαν. Ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ δώσωμεν μίαν ἀπάντησιν. Ἔρχονται τὰ δικαστικὰ νομοσχέδια, ἐξ ὧν ἓν μόνον ἐψηφίσθη κατὰ τὴν Αʹ σύνοδον, τὸ περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων. Ὑπάρχει ὅμως τὸ περὶ προσωπικῆς κρατήσεως, τὸ ὁποῖον ἀνυπομόνως ἀναμένεται νὰ συζητηθῇ, καὶ τὸ ὁποῖον συνεζητήθη ἐν τῇ ἐπιτροπῇ. Ἐπίσης τὸ περὶ τριμελῶν πλημμελειοδικῶν, τὸ περὶ ἐξώσεως τῶν δυστροπούντων ἐνοικιαστῶν, τὸ ὁποῖον μετὰ τὴν πρώτην συζήτησιν εἰς τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον δὲν ἐπανῆλθε πλέον, τὸ περὶ τροποποιήσεως τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν δικαστηρίων, τὸ ὁποῖον ὑπέστη μίαν ἀνάγνωσιν πέραν τοῦ μεσονυκτίου, τὸ περὶ κωδικοποιήσεως τῶν προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, καὶ ἄλλα παρόμοια. Εἶναι τὸ περὶ γεωργικῶν σταθμῶν, εἶναι τὸ περὶ κοινοτήτων, τὸ ὁποῖον εἶναι χρησιμώτατον ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν. Οὐδὲν δ’ ἐγένετο περὶ Θεσσαλίας. Τώρα, ἵνα εὐχαριστήσῃ φίλους, φέρει τὸ περὶ ῥυμοτομίας· δὲν γνωρίζομεν, ἂν ἡ Βουλὴ θὰ τὸ δεχθῇ ἢ μή. Ἀπό τινος ἡ Βουλὴ δὲν φαίνεται πολὺ ζηλότυπος τῶν δικαιωμάτων της. Ἐξεχώρησεν αὐτὰ κατὰ τὴν τελευταίαν δεκαπενταετίαν εἰς τοὺς κατὰ καιρὸν ἡγουμένους τῶν πλειονοψηφιῶν, ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ τόπου. Μία τοιαύτη ἐκχώρησις εἶναι καὶ ἡ αὐθαίρετος διακοπὴ τῶν βουλευτικῶν ἐργασιῶν, καὶ ἡ ἐπανάληψις αὐτῶν, ὅταν εὐδοκήσῃ ὁ ἡγούμενος τῆς πλειοψηφίας. Διὰ τοῦτο κατὰ τὴν Αʹ σύνοδον, ἐνῷ διεκόψαμεν τὰς ἐργασίας ἡμῶν, ἕνεκα τοῦ θέρους, τὴν 19 Ἰουλίου 1895, ἔμεινε δὲ ἐν ἐνεργείᾳ ἡ Βουλὴ μέχρι τῆς 8 Νοεμβρίου, δὲν ἐγένετο συνεδρίασις, διότι δὲν ηὐδόκησεν ὁ κύριος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Αὐτὸ δὲν τὸ εὑρίσκω κανονικόν· ἡ Βουλὴ, ὁσάκις ἦναι παροῦσα, ὑποτίθεται συνεδριάζουσα καθ’ ἑκάστην. Δύναται, ἕνεκα ἑορτῶν ἢ ἄλλου κωλύματος, νὰ διακόπτῃ τὰς ἐργασίας της. Δὲν ὁμιλῶ περὶ διακοπῆς δυνάμει διατάγματος ὑπὸ τοῦ Στέμματος, ἀλλὰ περὶ μὴ ἐκτελέσεως τῶν βουλευτικῶν ἐργασιῶν· διότι ἡ Βουλὴ εἶναι ἐλευθέρα ν’ ἀποφασίσῃ, ἂν ἐπὶ μῆνα ἢ μῆνας δὲν θὰ συνέλθῃ. Διὰ ταῦτα νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἀποφανθῇ δι’ ἀποφάσεώς της πότε θὰ συνέλθῃ ἐκ νέου, διότι εἶναι καλὸν καὶ ἡμεῖς νὰ γινώσκωμεν, ἂν πράγματι θὰ συνεχίσωμεν τὰς ἐργασίας ἡμῶν, καὶ πότε, ἵνα κανονίσωμεν τὰ καθ’ ἡμᾶς. Τοῦτο θ’ ἀποφασίσῃ ἡ πλειοψηφία. Τοῦτο εἶναι καλὸν καὶ διὰ τὸν τόπον. Διὰ τοῦτο, κύριοι Βουλευταί, ἐθεωρήσαμεν καλὸν νὰ ὑποβάλωμεν εἰς τὴν Βουλὴν ὡρισμένην πρότασιν, ἥτις ἀφορᾷ ἀμφοτέρας τὰς πτέρυγας. Ἐδόθη εἰς ἐμὲ ἐντολὴ παρὰ τῶν κυρίων Μαστραπᾶ, Παπαμιχαλοπούλου, Τσαμαγκίδου καὶ Ραζέλου, ἵνα ὑποβάλω τὴν ἑξῆς πρότασιν: «Προτείνωμεν, ὅπως ἡ Βουλὴ μὴ ἐργασθῇ, ἕνεκα τῶν ἑορτῶν τοῦ Πάσχα, ἀπὸ τῆς 21 Μαρτίου 1896 μέχρι τῆς 23 Ἀπριλίου 1896, ἐπαναλάβῃ δὲ τὰς ἐργασίας αὑτῆς ἀπὸ τῆς 24 Ἀπριλίου 1896.» Ἐνδέχεται ἕτεροι συνάδελφοι νὰ νομίζωσιν, ὅτι πρέπει ἐνωρίτερον ἢ ἀργότερον νὰ ἐπαναληφθῶσιν αἱ ἐργασίαι· δὲν ἐπιμένομεν ὡς πρὸς τὸν προσδιορισμὸν τοῦ χρόνου. Ἡ γνώμη τῶν ὑποβαλόντων τὴν πρότασιν εἶναι νὰ γνωρίζωμεν ἐκ τῶν προτέρων πότε θὰ ἐπαναληφθῶσιν αἱ ἐργασίαι. Ἐπὶ τῆς προτάσεως δύναται ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφανθῇ ἀμέσως· οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει, ὅπως τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ· διότι ἐπὶ τῆς οὐσίας εἴμεθα πάντες σύμφωνοι, ἐκτὸς ἐὰν ὅσα ἐλέχθησαν δὲν ἦναι σπουδαῖα. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς προτάσεως.

§5ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Αὐτὰ τὰ κανονίζει ἡ πλειοψηφία, ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§6Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εἰς τὸν κύριον συνάδελφον ὑπενθυμίζω ὅ,τι πρὸ μικροῦ εἶπον, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν πρέπει νὰ ἐκχωρήσῃ τὰ δικαιώματά της εἰς τὴν πρωθυπουργικὴν αὐθαιρεσίαν.

§7ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἂν νομίζητε ὅτι αὐτὸ εἶναι ἡ μόνη ἐκχώρησις, εἴμεθα εὐτυχεῖς.

§8Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἀποφανθῇ, διότι ἕκαστος ἡμῶν ἀνάγκη νὰ γνωρίζῃ, ἂν ἡ Βουλὴ θὰ συνεχίσῃ τὰς ἐργασίας της, καὶ πότε.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν, ἂν ἐπιθυμῇ νὰ συζητήσῃ τὴν πρότασιν ἀμέσως, ἢ ἂν θέλῃ νὰ παραπέμψῃ αὐτὴν εἰς τύπωσιν· διότι ὁ Κανονισμὸς ἀναγράφει, ὅτι δύναται νὰ συζητηθῇ καὶ ἀμέσως. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ συζητηθῇ ἀμέσως ἡ πρότασις παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἡ πρότασις θὰ παραπεμφθῇ εἰς τύπωσιν.

§10Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα πρὸς συζήτησιν.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ ἐντὸς μιᾶς ὥρας, καὶ θὰ ἐγγραφῇ πρώτη.

§12Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὀφείλω νὰ δηλώσω ἐν ὀνόματι τοῦ Ὑπουργείου, ὅτι ἡμεῖς ἐπιθυμοῦμεν, ἡ Βουλὴ νὰ ἐπανέλθῃ καὶ ἐπαναλάβῃ τὰς ἐργασίας αὐτῆς, ὅπως συζητήσῃ καὶ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῶν διαφόρων νομοσχεδίων. Ὀφείλω δὲ νὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους Βουλευτὰς καὶ τῆς πτέρυγος τῆς πλειοψηφίας καὶ τῆς πτέρυγος τῆς μειοψηφίας νὰ μὴ προβῶσιν εἰς ἄλλην ἐργασίαν ἐπὶ τοῦ παρόντος, πρὶν ἢ περατωθῇ ἡ ψήφισις τοῦ προϋπολογισμοῦ. Αἱ ὑπολειπόμεναι ἡμέραι μέχρι τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς εἶναι ἐλάχιστοι, καὶ ἂν ἠθέλομεν εὐτυχήσει νὰ ἴδωμεν τὸν προϋπολογισμὸν ἐπιψηφιζόμενον, θέλει δυνηθῆ ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιλάβηται καὶ ἄλλων ἔργων. Ἀλλ’ ἂν δὲν ψηφισθῇ ὁ προϋπολογισμὸς, ἡ διοίκησις θέλει στερεῖσθαι τῶν ἀναγκαίων πιστώσεων. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἀπόσχῃ τῆς συζητήσεως πάσης ἄλλης προτάσεως ἐπὶ τοῦ παρόντος. Μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν δὲ τοῦ προϋπολογισμοῦ δυνάμεθα νὰ κανονίσωμεν τὰ τῶν ἄλλων ἐργασιῶν.

§13Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εἷς τῶν συναδέλφων διακόψας με εἶπεν, ὅτι πρώτην φορὰν εἰσέρχεται εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἐνόμισεν ὅτι ὑποστηρίζει τὸ ὀρθόν. Ἔχω περισσοτέραν πεῖραν τούτου, καὶ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ἐκτιμήσω τὴν γνώμην τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ἡμεῖς γινώσκομεν, ὅτι αἱ τελευταῖαι συνεδριάσεις διεξάγονται σπασμωδικῶς, διότι καταναλίσκεται ὁ χρόνος ἐφ’ ἃ μὴ δεῖ. Καὶ τὴν τελευταίαν στιγμὴν ψηφίζεται ὁ προϋπολογισμὸς, καὶ ἡ Βουλὴ ἐν ἀνυπομονησίᾳ ἐπικυροῖ τὰ πρακτικὰ, μεθ’ ὃ δὲν ὑπάρχει πλέον Βουλή. Διὰ τοῦτο μοὶ φαίνεται ἡ δήλωσις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ οὐχὶ σπουδαία. Ἐγὼ ὅμως θέλω νὰ παραδεχθῇ ἡ Βουλὴ, ὅτι ἡ δήλωσις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἡ γενομένη τὴν 11 Μαρτίου, περὶ συνεχίσεως τῶν βουλευτικῶν ἐργασιῶν, ἦτο σπουδαία. Θέλω νὰ παραδεχθῇ, ὅτι ἡ ὑποβολὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ τῶν ὡραίων ἐκείνων λόγων καὶ τῶν ἐπαγγελιῶν περὶ τῶν ὑποβληθέντων νομοσχεδίων δὲν ἦτο πρὸς τὸ θεαθῆναι, καὶ ὅτι δὲν ἐπρόκειτο νὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν ἑνὸς προϋπολογισμοῦ, ἵνα ζήσῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡσυχάσῃ μέχρι τοῦ Νοεμβρίου τοῦ 1896, διότι ἡ παρουσία τῆς Βουλῆς τὴν ἀνησυχεῖ. Διὰ τοῦτο, ἐὰν σπουδαιολογῶμεν, ἐὰν ἐξ ἀμφοτέρων τῶν πτερύγων ἐδώκαμεν ἐλπίδας εἰς τὸν τόπον ὅτι τὰ ὑποβληθέντα νομοσχέδια δὲν ὑπεβλήθησαν, ἵνα ὑποβληθῶσιν, ἀλλ’ ἵνα συζητηθῶσιν, ἂν θέλωμεν νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ δυνάμενα νὰ συμβῶσιν ἐκ τῆς ἀναβολῆς, ἰδίως ἐν Θεσσαλίᾳ, μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῶν νομοσχεδίων καὶ τόσων ἄλλων, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶναι καὶ ἡ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπή...

§14Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διακόψῃ ἡ Βουλὴ τὰς ἐργασίας της χωρὶς νὰ ἐκλέξῃ τὴν ἐπιτροπὴν ταύτην.

§15Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ σκεφθῇ ἐπὶ τῆς προτάσεως σπουδαιότερον, διότι ἄλλως οἱ κύριοι Βουλευταὶ θὰ μένωσιν ἐν ἀμφιβολίᾳ, ἂν θὰ συνεχίσωσι τὰς ἐργασίας των, καὶ πρέπει νὰ γνωρίζωσι τοῦτο, ἵνα κανονίσωσι τὰ καθ’ ἑαυτούς. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι, ἂν ἡ Βουλὴ ἀρκεσθῇ εἰς τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ νὰ ἀποφανθῇ μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἶναι ὡς νὰ θέλῃ νὰ ἀποῤῥίψῃ τὴν πρότασίν μου. Καὶ πρέπει νὰ γνωρίζωσιν οἱ κύριοι Βουλευταὶ καὶ ὁ λαὸς, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ κληθῇ τυπικῶς τὴν 28 Ὀκτωβρίου, καὶ θὰ συνέλθῃ τὴν 15 Νοεμβρίου τοῦ 1896. Ἄν τοῦτο ἦναι συμφέρον εἰς τὸ Κράτος, κρίνατε πάντες.

§16ΣΤΑΗΣ. Μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ κατόπιν τοῦ ἀναμφισβητήτου γεγονότος, ὅτι αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς θὰ λήξωσι τὴν Τετάρτην, διότι ὁ προϋπολογισμὸς πάντως θὰ ψηφισθῇ μέχρι τῆς ἡμέρας ἐκείνης, περίεργον μοὶ φαίνεται, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν δὲν ὑπέβαλεν εἰσέτι τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐζήτησα (θόρυβος).

§17Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τί γίνεται ἐπὶ τῆς προτάσεώς μου;

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ παραπεμφθῇ εἰς τύπωσιν. Ὄταν ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, θὰ ὁρισθῇ ἡμέρα πρὸς συζήτησιν.

§19Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Σέβομαι τὴν νομιμοφροσύνην τοῦ κ. Προέδρου, ὅτι πρέπει νὰ τηρηθῇ ὁ Κανονισμὸς, ἀλλ’ ὑπενθυμίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ, καθ’ ἣν πρότασις συνεζητήθη εὐθὺς ὡς ὑπεβλήθη. Τοιαῦται προτάσεις, γνωρίζετε πάντες, ὅτι δὲν ψηφίζονται εἰς τρεῖς ἀναγνώσεις. Ἄν θέλητε νὰ τὴν ἀποῤῥίψητε, εἴπετέ το ἀμέσως· τοῦτο εἶναι μᾶλλον εὐπρόσωπον.

§20Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπάρχει πρόθεσις νὰ ἀποῤῥιφθῇ ἡ πρότασις, ἀλλ’ ὑπάρχει πρόθεσις τῆς πλειοψηφίας καὶ τοῦ καθήκοντος αὐτῆς ἡ συνείδησις, ἵνα μὴ παραλίπῃ νὰ δοθῶσι τὰ μέσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως κυβερνήσῃ μέχρις οὗ ἐπαναληφθῶσιν αἱ βουλευτικαὶ ἐργασίαι. Δὲν θέλουσι δὲ δοθῆ τὰ μέσα, ἂν δὲν ψηφισθῇ ὁ προϋπολογισμὸς, ὅτε ἠθέλομεν εὑρεθῆ ἐνώπιον κρίσεως. Ἡμεῖς παρακαλοῦμεν νὰ ψηφίσητε τὸν προϋπολογισμὸν, σᾶς ὑπισχνούμεθα δὲ νὰ συζητήσωμεν καὶ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἤθελεν ἡ Βουλὴ κρίνει ἀναγκαῖα. Ἀλλὰ νὰ ἀποφύγῃ ἡ Βουλὴ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ τοιούτου τρόπου, παραλείπει καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχει, διότι διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ δίδονται τὰ μέσα, ἵνα κυβερνηθῇ ὁ τόπος.

§21ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ ἀξίωσις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα ψηφισθῇ ὁ προϋπολογισμὸς, εἶναι ἐξ ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἀφορῶσιν εἰς τὸ καθῆκον τῆς Βουλῆς, καὶ περιττὸν ἦτο νὰ ὑπομνήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἡ Κυβέρνησις τὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν ἔχει, νὰ παράσχῃ τὰ μέσα εἰς αὐτὴν διὰ τὴν διοίκησιν τοῦ τόπου. Ἀλλ’ ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Βόλου δὲν ἀποκλείει τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ὑποχρεώσεως ταύτης, διότι ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν ἠμφισβήτησε τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην, ἀλλ’ ἐζήτησεν ὅπως ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τοῦ χρόνου τῆς ἐπανελεύσεως αὐτῆς πρὸς ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν της μετὰ τὰς ἑορτὰς τοῦ Πάσχα. Παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἤκουσα μόνον εὐχάς. Ἤκουσα ὅτι ἡ πλειονοψηφία καὶ ἡ μειονοψηφία θὰ ἐπανέλθωσι μετὰ τὰς διακοπάς· ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς προέβαλε τὴν ἀξίωσιν, ὅπως καθορισθῇ ὁ χρόνος τῆς ἐπαναλήψεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, καὶ ἐπὶ τούτου παρακαλοῦμεν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις.

§22ΣΤΑΗΣ. Κατόπιν τοῦ ἀναμφισβητήτου γεγονότος, ὅτι αἱ ἐργασίαι τοῦ Κοινοβουλίου ἀπὸ τῆς προσεχοῦς Τετάρτης θὰ διακοπῶσι, παράδοξον μοὶ φαίνεται, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, δὶς προσκληθεὶς, ἀπέφυγε νὰ καταθέσῃ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι τὴν περιουσίαν τοῦ Πανεπιστημίου καὶ ἐκ τῶν ὁποίων θὰ ἴδωμεν, ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς διαχειρίζηται ἡ μεγάλη περιουσία αὐτοῦ, περὶ τῆς διασπαθήσεως τῆς ὁποίας τόσα ἐλέχθησαν. Ἐπίστευον δὲ, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως...

§23Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ ἔγγραφα, κύριε Βουλευτά,—δὲν γνωρίζω περὶ τίνων ἐγγράφων πρόκειται, ἀλλὰ ἐστὲ βέβαιος, ὅτι, οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦναι ταῦτα, θέλουσι κατατεθῆ. Ἐὰν δὲν κατετέθησαν σήμερον, διότι συνέπεσε νὰ ἦναι ἀπὼν ὁ κύριος Ὑπουργός, θέλουσι κατατεθῆ αὔριον· τοῦτο δὲν εἶναι ἀμφίβολον. Ἀλλὰ νὰ ἀρχίζωμεν συζήτησιν ἐπὶ ἐπερωτήσεων καὶ νὰ ἀφήσωμεν κατὰ μέρος τὸν προϋπολογισμόν, τοῦτο δὲν πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ.

§24ΣΤΑΗΣ. Σᾶς βεβαιῶ, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι, ὅταν λάβητε σεῖς ὁ ἴδιος γνῶσιν τῶν ἐγγράφων, πρῶτος σεῖς θὰ χαρῆτε διὰ τὴν ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν δὲν θέλετε νὰ κάμω.

§25ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι δικαίωμά σας.

§26ΣΤΑΗΣ. Βεβαίως δικαίωμα παντὸς Βουλευτοῦ εἶναι νὰ συζητῇ πᾶσαν ὑπόθεσιν ἀφορῶσαν τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους· ἀνεξαρτήτως ὅμως τούτου, νομίζω ὅτι διασύρεται ἡ ὑπόληψις τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης διὰ τῆς μὴ καταθέσεως τῶν ἐγγράφων.

§27Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Βουλευτὰ, ἐστὲ βέβαιος, ὅτι ὀλίγον φροντίζω, ἐὰν διασύρεται ἡ ὑπόληψις τῆς Κυβερνήσεως ὑπό τινων, οἱ ὁποῖοι ἀσχολοῦνται νὰ δυσφημῶσι τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας τοῦ τόπου, περὶ ἑνὸς δὲ φροντίζω, νὰ ἦμαι σύμφωνος πρὸς τὴν συνείδησίν μου. Ὅταν ἦμαι σύμφωνος πρὸς τὴν συνείδησίν μου, ἀδιαφορῶ πρὸς πάντα, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ διασύρῃ τὴν ὑπόληψίν μου.

§28ΣΤΑΗΣ. Περὶ τούτου πρόκειται. Πρόκειται νὰ ἔχωμεν καὶ ἡμεῖς ἥσυχον τὴν συνείδησίν μας· ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν ἥσυχον τὴν συνείδησίν μας, ὅταν μανθάνωμεν, ὅτι ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ὑπογράφει συμβιβασμὸν μὴ στηριζόμενον οὐδ’ ἐπὶ τοῦ δικαίου, οὐδ’ ἐπὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Πανεπιστημίου, καὶ δὲν διαμαρτυρώμεθα.

§29Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὰ ἔγγραφα θέλουσι κατατεθῆ ἐν καιρῷ, καὶ τότε θέλετε μάθει, ἐὰν ὑπεγράφη συμβιβασμὸς καὶ ὑπὸ ποίους ὅρους ὑπεγράφη.

§30ΣΤΑΗΣ. Ἐγὼ βεβαιῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα.

§31Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Σᾶς εἶπον ἐγώ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατόν;

§32ΣΤΑΗΣ. Ἐγὼ θὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι δὲν εἶναι συμφέρον εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ κατατεθῶσι.

§33Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι θέλουσι κατατεθῆ, οὐδ’ εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ κατατεθῶσι.

§34ΣΤΑΗΣ. Κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο, κύριε Πρόεδρε, τῶν διαλόγων, ἐγὼ ἤθελον ἐκθέσει τὰ τῆς ἐπερωτήσεώς μου, διότι πρόκειται περὶ ὀλίγων λέξεων. Ὡς καὶ πρό τινων ἡμερῶν εἶπον, κατὰ τὸ 1888 ἀπεβίωσεν ἐν Ἀθήναις ὁ Μητροπολίτης Λαρίσης...

§35Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, δὲν βαίνομεν συμφώνως πρὸς τὸν Κανονισμόν. Δὲν συζητοῦμεν νῦν ἐπερωτήσεις. Ὅταν προτεθῇ ἡ συζήτησις τῆς ἐπερωτήσεως, δύνανται νὰ ἀφηγηθῶσι τὴν ἱστορίαν τῆς ὑποθέσεως· ἄλλως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προχωρήσωμεν.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ (πρὸς τὸν κ. Στάην). Δὲν ἀναμένετε νὰ κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα;

§37ΣΤΑΗΣ. Νομίζω ὅτι εἶναι ἐπείγουσα ἡ ὑπόθεσις, διότι διηρπάγησαν ἐκ τῆς περιουσίας τοῦ Πανεπιστημίου 92 χιλιάδες δραχμῶν, καὶ ὁ δράστης τῆς πράξεως ταύτης πρόκειται ν’ ἀναχωρήσῃ. Τὸ Πανεπιστήμιον ἐπλήρωσε 35,000 δραχμὰς εἰς μετρητὰ καὶ 57,000 εἰς μετοχάς.

§38Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὴν γνώμην ὑμῶν, ἐτελέσθη πρᾶξις ὑπὸ τοῦ Πανεπιστημίου, τὴν ὁποίαν ἐνέκρινεν ἡ Διοίκησις.

§39ΣΤΑΗΣ. Μάλιστα.

§40Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἑπομένως εἶναι γεγονὸς τετελεσμένον, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ ἀνατρέψωμεν τὴν πρᾶξιν ταύτην. Ἀλλὰ περὶ τίνος πρόκειται; Πρόκειται περὶ ποινικῆς εὐθύνης ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐσπατάλησαν, ἢ κακῶς διεχειρίσθησαν, ἢ ἀσυνειδήτως διεξήγαγον τὰ τῆς διοικήσεως τῆς περιουσίας τοῦ Πανεπιστημίου.

§41ΣΤΑΗΣ. Δὲν πρόκειται μόνον περὶ τούτου, ἀλλὰ καὶ περὶ ἀπάτης καὶ ὑφαρπαγῆς. Ἐπειδὴ τὰ κλαπέντα χρήματα τοῦ Πανεπιστημίου εἶναι δυνατὸν νὰ κατασχεθῶσι, καὶ νὰ ἐπιληφθῇ ὁ Εἰσαγγελεὺς τῆς ὑποθέσεως, διὰ τοῦτο ἐπιμένω, ὅτι εἶναι ἐπεῖγον τὸ ζήτημα. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου πρέπει νὰ δείξωμεν πρὸς τοὺς δωρητὰς τοῦ ἔθνους, ὅτι εἴμεθα ἱκανοὶ νὰ διαφυλάξωμεν καὶ νὰ διαχειρισθῶμεν τὰς ἱερὰς αὑτῶν δωρεάς. Ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, θὰ εἴπω ἐν συντόμῳ, ὅτι ὁ ἀποθανὼν...

§42Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ ἐπιτρέπητε νὰ εἰσάγηται ὑπόθεσις. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐργαζώμεθα οὕτω, διότι δὲν βαίνομεν συμφώνως πρὸς τὸν Κανονισμόν.

§43ΣΤΑΗΣ. Εἴμεθα ἐντὸς τοῦ Κανονισμοῦ.

§44Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ἐπερώτησις προβάλλεται. Ζητεῖται νὰ δώσῃ ὁ Ὑπουργὸς πληροφορίας καὶ νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα. Ὁ Ὑπουργὸς δὲν κατέθηκεν ἔτι τὰ ἔγγραφα, ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ γείνῃ συζήτησις. Σᾶς βεβαιοῦμεν ὅτι αὔριον θέλουσι ταῦτα κατατεθῆ.

§45ΣΤΑΗΣ. Ὅταν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπόσχηται ὅτι θὰ κατατεθῶσιν αὔριον τὰ ἔγγραφα...

§46Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Βουλευτά, δὲν εἶσθε ἐν τάξει. Πάντες ἔχομεν νὰ ἐκπληρώσωμεν καθῆκον ἐνταῦθα. Εἴπετε «ὅταν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπόσχηται». Ἐγὼ δὲν ὑπισχνοῦμαι, ἀλλ’ ὅταν ἔχω καθῆκον, ἐκπληρῶ αὐτό.

§47ΣΤΑΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι αὔριον θὰ κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα, θεωρῶ περιττὸν νὰ γείνῃ σήμερον συζήτησις.

§48ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς ἐμὲ, ἔχοντα ἐνώπιόν μου τὰ ἀναγκαῖα ἔγγραφα, ἐπιτρέπεται νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ἐπὶ θέματος ἀρκετὰ ἐνδιαφέροντος τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν. Ἀπεστάλη πρὸς ἐμὲ καὶ δύο τῶν κυρίων συναδέλφων τηλεγράφημα ἐκ Φιλιατρῶν, τὸ ὁποῖον θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ, ὅπως ἀναγνώσω εἰς αὐτήν. (Ἀναγινώσκει αὐτό). Ὡς βλέπετε, κύριε Πρόεδρε, οἱ τηλεγραφοῦντες ἐκ Φιλιατρῶν παραπονοῦνται, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔπραξε τὸ καθ’ ἑαυτὴν ἐν τῇ ἐκτελέσει τοῦ νόμου περὶ παρακρατήσεως τῆς σταφίδος. Κατὰ τὸν νόμον τοῦτον, ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν, ὅπως διὰ τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα εἰσέρχονται ὡς ἔσοδον δημόσιον εἰς τὰ τελωνεῖα ἀντὶ τοῦ παρακρατουμένου ποσοῦ 15% ἐπὶ τοῦ ἐξαγομένου σταφιδοκάρπου, ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν, λέγω, ὅπως διὰ τῶν χρημάτων τῶν προκυπτόντων ἐκ τῆς φορολογίας ταύτης ἀγοράζῃ ἐκ τῆς ἐγχωρίου ἀγορᾶς σταφιδόκαρπον, ὅταν ἡ τιμὴ τοῦ σταφιδοκάρπου δὲν ὑπερβαίνῃ τὰς 90 δραχμάς. Εὑρισκόμεθα δὲ σήμερον ἀκριβῶς εἰς τὴν περίστασιν ταύτην...

§49ΒΟΤΣΗΣ. Κατηργήθη ἡ διάταξις αὕτη.

§50ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ... Ἐκ τῶν πινάκων, τοὺς ὁποίους πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν προσήγαγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἑτέρου νομοσχεδίου περὶ παρακρατήσεως, προκύπτει ὅτι ἡ τιμὴ τοῦ σταφιδοκάρπου ἀπὸ πολλῶν ἤδη ἡμερῶν, ἢ μᾶλλον ἀπὸ μηνῶν ταλαντεύεται μεταξὺ τῶν 60, 70 ἢ 75 δραχμῶν, εἶναι δηλαδὴ πολὺ κατωτέρα τοῦ ποσοῦ ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ὡς ἀνώτατον ὅρον ἔθηκεν ὁ νομοθέτης τοῦ 1895, δηλαδὴ τοῦ ποσοῦ τῶν 90 δραχμῶν. Συνεπῶς ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὸν νόμον ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν, ὅπως διὰ τῶν εἰσπραττομένων χρημάτων ἐξαγοράζῃ σταφιδόκαρπον ἐκ τῆς ἐγχωρίου ἀγορᾶς. Καὶ ἡ πρόθεσις τοῦ νομοθέτου, τοῦτο θεσπίσαντος, ἦτο προφανής· ἡ πρόθεσις του ἦτο, ὅπως ἀφαιρῆται διὰ τῶν χρημάτων τούτων ἐκ τῆς ἀγορᾶς ποσὸν ἀνάλογον σταφιδοκάρπου, ἵνα ἐπέλθῃ ἡ ὑπερτίμησις ἐντεῦθεν, ὡς τοὐλάχιστον προσεδόκων ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τὸ πρῶτον ὑπῆρξαν οἱ εἰσηγηταὶ τοῦ θεσμοῦ τῆς παρακρατήσεως, καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐψήφισαν τὸν νόμον τοῦτον ἐπὶ τῇ ἐλπίδι τῆς ὑπερτιμήσεως τῆς σταφίδος. Ἐν τούτοις ἡ Κυβέρνησις μέχρι τοῦδε, ὡς ἐγὼ τοὐλάχιστον γνωρίζω καὶ ὡς τηλεγραφοῦσιν ἐκ Φιλιατρῶν, δὲν προέβη εἰς καμμίαν ἀγοράν. Ἔχει τὰ χρήματα ἐν τῷ δημοσίῳ ταμείῳ, καὶ δὲν τὰ χρησιμοποιεῖ παντάπασι πρὸς ὃν σκοπὸν ὁρίζει ὁ νόμος, οὕτω δὲ ὁ σκοπὸς, πρὸς τὸν ὁποῖον ἐψηφίσθη ὁ περυσινὸς νόμος, ματαιοῦται ἐντελῶς. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν, ἰδίως τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅπως εἴπῃ, τί σκέπτεται νὰ πράξῃ, ἵνα τοὐλάχιστον καθησυχάσωσιν οἱ δικαίως ἀνησυχοῦντες ἐκ τῆς καταστάσεως ταύτης.

§51ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Λησμονεῖ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅτι διὰ τοῦ ψηφισθέντος νομοσχεδίου, διὰ τοῦ ὁποίου ἐτροποποιήθη τὸ ἄρθρον 2 τοῦ ἰσχύοντος νόμου, κατηργήθη ἡ ὑποχρέωσις αὕτη τοῦ Δημοσίου. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἶχον ὑποβάλει τροπολογίαν, διὰ τῆς ὁποίας ἐζήτουν, ὅπως μείνῃ ἐν ἰσχύϊ ἡ διάταξις αὕτη. Τῇ προτάσει ὅμως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἀπέσυρα τὴν τροπολογίαν ταύτην, ἵνα τὴν ὑποβάλω διὰ χωριστοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον πράγματι ὑπέβαλον, καὶ εὑρίσκετο ἀναγεγραμμένον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας, ἀλλὰ κατόπιν ἀπηλείφθη ἐκ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, δὲν ἔφερον ὅμως παρατήρησιν, διότι δὲν ἦτο καιρὸς νὰ κάμω λόγον καὶ νὰ προκαλέσω συζήτησιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἄνευ ἐλπίδος ἐπιτυχίας. Ἑπομένως ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι νῦν ὑπόχρεως ἀντὶ τοῦ δοθέντος χρήματος νὰ προβῇ εἰς ἀγορὰν σταφιδοκάρπου, ὁσάκις ἡ τιμὴ αὐτοῦ κατέρχηται κάτω τῶν 90 δραχμῶν.

§52ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς δὲν εἶναι ὑποχρεωμένη; Ὁ νόμος οὗτος θὰ ἰσχύῃ ἀπὸ τοῦ Αὐγούστου.

§53ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὁ βουλευτὴς Πατρῶν κ. Ἀντωνόπουλος εἶχεν ὑποβάλει νομοσχέδιον περὶ τροπολογίας τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ ἰσχύοντος νόμου. Διὰ τῆς τροπολογίας ταύτης κατηργεῖτο καὶ ἡ ὑποχρέωσις τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐγένετο ἤδη νόμος.

§54ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι ἀπαγορεύεται μόνον νὰ λαμβάνῃ ἡ Κυβέρνησις χρήματα ἀντὶ σταφίδος ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου τούτου καὶ ἑξῆς.

§55ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Διὰ τοῦ ψηφισθέντος νόμου κατηργήθη ἡ ὑποχρέωσις τῆς Κυβερνήσεως. Τότε εἶχον ὑποβάλει ἐγὼ παρατήρησιν, εἶχον συζητήσει μάλιστα, ἀλλ’ οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν μὲ ἐνίσχυσεν εἰς τὴν συζήτησιν ἐκείνην, καὶ ἀπέσυρα τὴν τροπολογίαν μου ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ἐπιτυχίας· κατόπιν δὲ παρατηρήσεως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὑπέβαλον αὐτὴν δι’ ἰδιαιτέρου μου νομοσχεδίου, καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶχεν ἀναγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ὡς προεῖπον, ἀλλὰ κατόπιν ἀπηλείφθη, ἀσθενῶν δὲ, δὲν παρευρέθην ἐπὶ πολλὰς συνεδριάσεις.

§56ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν συνεζητήθη.

§57ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἀκριβῶς τὸ νομοσχέδιόν μου προτίθεται νὰ ἐπαναφέρῃ ἐν ἰσχύϊ τὴν διάταξιν τὴν ἐπιβάλλουσαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ κατήργησε.

§58ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι σφάλλεται ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Κραναίας, ἰσχυριζόμενος ὅτι δὲν ἰσχύει τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νόμου τοῦ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον ψηφισθέντος. Νομίζω ὅτι γίνεται σύγχυσίς τις τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου τοῦ 1895. Τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νόμου τοῦ 1895 λέγει, ὅτι δύναται ὁ ἐξάγων σταφίδα ἔμπορος νὰ καταβάλῃ τὸ ποσοστὸν τῶν 15% οὐ μόνον εἰς εἶδος, ἀλλὰ καὶ εἰς χρῆμα, διατιμωμένης ἑκάστης χιλιάδος ἑνετικῶν λιτρῶν εἰς δραχμὰς 90. Ἀλλὰ τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νόμου τούτου ἔχει καὶ ἑτέραν διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Δημόσιον ὑποχρεοῦται διὰ τῶν χρημάτων τούτων, τῶν προκυπτόντων ἐκ τῆς καταβολῆς εἰς χρῆμα τοῦ ποσοστοῦ τῶν 15%, νὰ ἀγοράζῃ σταφιδόκαρπον καὶ εἰσάγῃ αὐτὸν εἰς τὰς ἐπὶ τούτῳ ἀποθήκας, ὅταν δύναται νὰ ἀγοράσῃ τοῦτον εἰς τιμὴν οὐχὶ ἀνωτέραν τῶν 90 δραχμῶν. Τοῦτο δὲ ἰσχυρίσθην ἐγώ, ὅτι σήμερον καὶ πρὸ δύο μηνῶν αἱ τιμαὶ τῆς σταφίδος εἶναι κάτω τῶν 90 δραχμῶν, ταλαντεύονται δὲ μεταξὺ 60 καὶ 75 δραχμῶν, δηλαδὴ ὑπάρχει ὁ ὅρος, περὶ τοῦ ὁποίου προέβλεψε τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νόμου, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἀγοράζῃ σταφιδόκαρπον. Ἡ διάταξις δὲ αὕτη τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου τοῦ 1895 οὐδόλως κατηργήθη· κατηργήθη ἡ ἑτέρα διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπετρέπετο εἰς τὸν ἔμπορον, τὸν ἐξάγοντα σταφιδόκαρπον, νὰ καταβάλλῃ εἴτε εἰς εἶδος εἴτε εἰς χρῆμα, καὶ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κ. Π. Ἀντωνοπούλου, τὸ ὁποῖον ἐγένετο ἤδη νόμος καὶ ἐδημοσιεύθη, ἀπαγορεύεται ἐν τῷ μέλλοντι εἰς τὸν ἔμπορον νὰ καταβάλλῃ εἰς χρῆμα, εἶναι δὲ ὑποχρεωμένος νὰ καταβάλλῃ πάντοτε εἰς εἶδος. Αὕτη μόνον ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 2 κατηργήθη, ἡ δὲ ἑτέρα διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Δημόσιον ἔχει ὑποχρέωσιν διὰ τῶν εἰσπραχθέντων χρημάτων ἐν τοῖς τελωνείοις ἐκ τῆς ἐξαγομένης σταφίδος νὰ προμηθεύηται σταφίδα ἐκ τῆς ἐγχωρίου ἀγορᾶς, ἡ διάταξις, λέγω, αὕτη διατηρεῖται ἐν ἰσχύϊ, καὶ ἀπορῶ πῶς τὸ Ὑπουργεῖον δὲν προέβη μέχρι τοῦδε εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς ὑποχρεώσεώς του ταύτης.

§59ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὁλόκληρον τὸ ἄρθρον ἐτροποποιήθη.

§60Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι, πρέπει νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸν Κανονισμὸν, διότι βαίνομεν ἐκτὸς αὐτοῦ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης ἐποιήσατο μνείαν ψηφίσματος τοῦ λαοῦ Φιλιατρῶν, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τούτου ἀπηύθυνεν ἐπερώτησιν πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον. Τὸ Ὑπουργεῖον βεβαίως θέλει δώσει ἀπάντησιν. Διατὶ ὑμεῖς φέρετε τὴν συζήτησιν ἀπὸ τοῦδε; Δὲν δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν σήμερον. Ἡ τακτικὴ αὕτη δὲν ἐπιτρέπεται ἀπὸ τὸν Κανονισμόν.

§61ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔβλεπον ὑμᾶς σιωπῶντα, καὶ προέβην εἰς συζήτησιν. Ἄλλως τε εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἐκ Κυθήρων ἐκάμετε τὴν παρατήρησιν, ὅτι προέβη εἰς τὴν συζήτησιν χωρὶς νὰ ἔχῃ τὰ ἔγγραφα.

§62Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ αὐτὸ λέγω καὶ πρὸς ὑμᾶς.

§63ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἔχω ἔγγραφα ἐνώπιόν μου.

§64Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ σᾶς δώσῃ ἀπάντησιν τὸ Ὑπουργεῖον.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἐξ Οἰτύλου βουλευτὴς κ. Ραζέλος ὑποβάλλει ἀναφορὰν τοῦ ἐν ταῖς φυλακαῖς Παλαιοῦ Στρατῶνος κρατουμένου καταδίκου Γεωργίου Καντρινάκου, ἐξαιτουμένου τὴν ἀπονομὴν αὐτῷ βασιλικῆς χάριτος. Ἡ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχ. 200,660 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1895. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 298). Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1896. Ὁ κ. Σιμόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§66ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς εἶπον ἐν τῇ χθεσινῇ συνεδριάσει, ἀρχόμενος τοῦ λόγου, ὁ καλούμενος νὰ συζητήσῃ ἐπὶ τῶν πολιτικῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας παρίστησιν ὁ ὑπὸ συζήτησιν προϋπολογισμὸς τοῦ 1896, ὀφείλει, πλὴν τοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως, νὰ μὴ λησμονήσῃ τὰ εἰς τὴν Βουλὴν ὑποβληθέντα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως νομοθετικὰ μέτρα κατά τε τὴν προηγουμένην σύνοδον καὶ κατὰ τὴν παροῦσαν. Δὲν προτίθεμαι νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν, ἀπαριθμῶν πάντα τὰ νομοσχέδια, τὰ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Βουλὴν ὑποβληθέντα, διότι ταῦτα, χονδρικῶς ὑποβληθέντα, δὲν δύνανται ν’ ἀπαριθμηθῶσι. Θὰ περιορίσω μόνον τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῶν σπουδαιοτέρων νομοσχεδίων, ἐπὶ ἐκείνων τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα εἴτε ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς εἴτε ἐπὶ τῆς πολιτικῆς καταστάσεως τῆς χώρας ἀσκοῦσιν ἐπιῤῥοὴν, ἐπὶ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα καὶ αὐτὴ αὕτη ἡ Κυβέρνησις ἐθεώρησεν ὡς σπουδαιότερα. Δὲν προτίθεμαι νὰ συζητήσω διεξοδικῶς ἐπὶ τῶν μέτρων τῶν νομοθετικῶν, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις προέβαλε κατὰ τὴν προηγουμένην ἡμῶν σύνοδον, διότι ἐπ’ αὐτῶν ἐκτενὴς καὶ διεξοδικὴ ἐγένετο συζήτησις, ὅταν ταῦτα ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν νομοθετικὴν βάσανον τῆς Βουλῆς. Πρῶτον νομοθετικὸν μέτρον κατὰ τὴν προηγουμένην ἡμῶν σύνοδον ἦτο ἡ κατάργησις τοῦ Ἀρχηγείου τῆς Χωροφυλακῆς. Δὲν θὰ ἐπαναλάβω ὅσα ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου καὶ κατὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον, συζητουμένου τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τοῦ θεσμοῦ τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, εἶπον. Ἀρκοῦμαι μόνον νὰ σημειώσω, ὅτι ἡ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου στάσις τῆς Κυβερνήσεως δὲν ὑπῆρξεν ἀξιέπαινος, διότι, ἂν ὄντως ἐθεώρει τὸ σύστημα τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας ὡς καταργητέον, ἦτο ἐπιβεβλημένον εἰς αὐτὴν νὰ προέλθῃ, εὐθὺς ὡς συνηντήθημεν κατὰ τὴν πρώτην ἡμῶν σύνοδον, εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ θεσμοῦ τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, καὶ νὰ μὴ περιορίσῃ τὴν ἀκρωτηρίασιν αὐτῆς διὰ τῆς καταργήσεως τοῦ Ἀρχηγείου, ἤτοι εἰς τὴν κατάργησιν τῆς μόνης ἐγγυήσεως, διὰ τῆς ὁποίας ἦτο περιβεβλημένος ὁ θεσμὸς οὗτος, καὶ ἥτις ἠσφάλιζε τὴν ἀστυνομικὴν ἐξουσίαν ἀπὸ τῆς ἐπηρείας τῆς πολιτικῆς. Ὁπωσδήποτε κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην ἐψηφίσθη ἡ κατάργησις τοῦ θεσμοῦ τούτου, ἀλλὰ ἐψηφίσθη διὰ νομοσχεδίου περιλαμβάνοντος διάταξιν, ἡ ὁποία παρέσχεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα νὰ δύνηται διὰ Β. Διαταγμάτων νὰ ἐφαρμόζῃ τὸ νέον σύστημα τῆς ἀστυνομίας βαθμηδὸν κατὰ νομούς. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, διατηρῶ πολλὰς ἀμφιβολίας, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις θέλῃ ἐφαρμόσει τὸ νέον πολύχρωμον σύστημα, διότι, γινώσκουσα τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν διατελεῖ ἡ δημοσία τάξις καὶ ἀσφάλεια καθ’ ὅλον τὸ Κράτος, γινώσκουσα συνάμα τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῶν δήμων, βεβαίως θέλει ἐπὶ πολὺ σκεφθῆ, ἐὰν πρέπῃ νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νέου νόμου. Τὴν κατάργησιν τοῦ θεσμοῦ τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας ἐχαρακτήρισα, συζητῶν ἐπὶ τοῦ ἤδη ψηφισθέντος νομοσχεδίου, ὡς πραξικόπημα κατὰ τῆς δημοσίας τάξεως καὶ ἀσφαλείας καὶ ὡς μέτρον δυνάμενον νὰ ἐπηρεάσῃ τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους, καθόσον ἀναφισβήτητον εἶναι, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία σπουδαίως συνεβάλλετο καὶ εἰς τὴν καταστολὴν τῶν λαθρεμπορείων καὶ τῶν ἐν γένει παραβάσεων τῶν φορολογικῶν νόμων. Πλὴν τῶν ἄλλων λόγων, αὐτὴ ἡ οἰκτρὰ οἰκονομικὴ κατάστασις τῶν δήμων δὲν δύναται νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν σύστασιν διοικητικῶν ἀστυνομιῶν, οὐδὲ τὴν συντήρησιν ἀναλόγου ἀριθμοῦ ἀστυφυλάκων. Ἄλλως τε ἡ μετάστασις ἀπὸ ἀστυνομικοῦ καθεστῶτος εὐδοκίμως λειτουργοῦντος εἰς τὰς πρώην δημοτικὰς ἀστυνομίας θέλει ἐνθαῤῥύνῃ τοὺς ταραξίας καὶ τοὺς εἰς τὰ ἐγκλήματα ῥέποντας καὶ θέλει καταστήσει προβλητικὴν τὴν τῶν νόμων λειτουργίαν. Οὐδεμίαν ἔχω ἀμφιβολίαν, ὅτι καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐξ ἀφορμῶν ἀναγομένων εἰς ἐλαττώματα προσωπικὰ ἀστυνομικῶν τινων ὀργάνων συνετέλεσαν εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ θεσμοῦ τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, θέλουσι μεταμεληθῆ, ὅταν καὶ ὅπου λειτουργήσῃ ὁ τῇ εἰσηγήσει τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως ψηφισθεὶς νόμος. Ἐν πάσαις ταῖς πεπολιτισμέναις καὶ εὐνομουμέναις Πολιτείαις, αἱ Κυβερνήσεις πρωτίστως μεριμνῶσι ὑπὲρ τῆς προσηκούσης καταρτίσεως καὶ λειτουργίας τῆς ἀστυνομικῆς ἐξουσίας. Παρ’ ἡμῖν συμβαίνει τοὐναντίον. Ἔχομεν ἀστυνομικὴν ἐξουσίαν, καὶ ἡ Κυβέρνησις καταργεῖ ταύτην χάριν κομματικῶν ὑπολογισμῶν. Δεύτερον μέτρον νομοθετικὸν σπουδαιότατον, προβληθὲν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν προηγουμένην σύνοδον καὶ ψηφισθὲν ὑπ’ αὐτῆς, εἶναι ὁ εἰς ἐνέργειαν τεθεὶς ἀπὸ τῆς πρώτης τοῦ ἔτους τούτου νέος περὶ στοιχειώδους ἢ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως νόμος. Οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι εἰς τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοθετήματος τούτου ὡδηγήθη ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐξ ἐσφαλμένων σκέψεων οἰκονομίας καὶ οὐχὶ ἐκ κήδους ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων τῶν δήμων. Ἡ Κυβέρνησις ὑπέλαβεν, ὅτι ἐν ταῖς πιστώσεσιν, αἵτινες ἀνεγράφοντο εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων διὰ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν, ἠδύνατο σπουδαίαν νὰ ἐπιτύχῃ οἰκονομίαν· ἠδύνατο διὰ τῶν πιστώσεων τούτων νὰ προσεγγίσῃ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ πολιτικοῦ αὐτῆς προγράμματος περὶ μειώσεως τῶν δαπανῶν τῆς διοικήσεως εἰς τὸ ποσὸν τῶν 65 ἢ 66 ἑκατομμυρίων. Ὡς πάντες βεβαίως ἐνθυμεῖσθε, ὅτε τὸ πρῶτον ὑπεβλήθη τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον, οὐδεμία εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου ἀνεγράφετο δαπάνη. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑποβληθὲν ἀρχικῶς, ἐπρόκειτο πᾶσαν τὴν δαπάνην τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ν’ ἀναλάβωσιν οἱ δῆμοι, ἀπηλλάσσετο δὲ τὸ Κράτος πάσης ἐπιβαρύνσεως. Ἀλλ’ ὅτε βραδύτερον ἐκ παραστάσεων τῶν μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ἐκ τῆς ὡριμωτέρας μελέτης τῶν πραγμάτων ἐπείσθη ἡ Κυβέρνησις, ὅτι, ἐὰν τὸ νομοσχέδιον ἐψηφίζετο ὡς εἶχεν εἰσαχθῆ, ἐπρόκειτο τὰ τρία τέταρτα τῶν δημοτικῶν σχολείων νὰ κλείσωσιν, ἤτοι νὰ στερηθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ αὐτῆς τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, τότε ἡ Κυβέρνησις ἀνέκρουσε πρύμναν. Ἐδήλωσεν ἐν ἀρχῇ μὲν, ὅτι οὐδὲν τῶν σχολείων τῶν λειτουργούντων θὰ καταργηθῇ, βραδύτερον δὲ εἰσήγαγε διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Δημόσιον ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ προσέλθῃ ἀρωγὸν ὑπὲρ τῶν ἀπόρων δήμων, κατὰ ποσὸν τοσοῦτον, ὥστε νὰ συντηρηθῶσι τὰ ὑπάρχοντα δημοτικὰ σχολεῖα. Ὅτε δὲ προεχώρησεν ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, καὶ ἄλλη τις ἰδέα ἐγεννήθη ἐν τῇ διανοίᾳ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι, ἐὰν τὸ νέον νομοθέτημα ἤθελεν ἀμέσως ἐφαρμοσθῆ, ἦτο δυνατὸν νὰ προκύψῃ ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ πολιτικὴ βλάβη εἰς τοὺς φίλους τοῦ κόμματος. Ὀρθὸν βεβαίως ἦτο, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ μεταβληθῇ τὸ σύστημα τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ νέον κατὰ τὸν χρόνον τῶν διακοπῶν, πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ νέου σχολικοῦ ἔτους· ἀλλ’ ἀπέναντι τοῦ ἐκλογικοῦ συμφέροντος τῶν φίλων τῆς Κυβερνήσεως ἐθεωρήθη καλὸν νὰ προστεθῇ εἰς τὸν νόμον ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 77, καθ’ ἣν «διὰ Β. Διατάγματος θέλουσι προσδιορισθῆ ὁ χρόνος καὶ τὰ καθέκαστα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου τούτου». Ἐπρόκειτο κατὰ τὴν 10 Σεπτεμβρίου νὰ διεξαχθῶσιν αἱ δημοτικαὶ ἐκλογαί, ἡ ἐφαρμογὴ δὲ τοῦ νέου νόμου δὲν παρεῖχεν εἰς τοὺς φίλους τοῦ κόμματος τὴν εὐκολίαν τῶν διορισμῶν, μεταθέσεων καὶ παύσεων τῶν δημοδιδασκάλων. Οὕτως ἐμείναμεν καθ’ ὅλην τὴν δευτέραν ἑξαμηνίαν τοῦ λήγοντος ἔτους ὑπὸ τὸ πρώην καθεστώς, καὶ ἐν τῷ διαστήματι τῆς ἑξαμηνίας ταύτης πάντες εἴδομεν τὰς μετακινήσεις, τοὺς διορισμοὺς καὶ τὰς παύσεις τῶν δημοδιδασκάλων κατὰ τοσοῦτον ποσὸν καὶ κατὰ τοιαύτας διαστάσεις, ὥστε νὰ μὴ δύνηταί τις οὐδὲ τὰς ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ αὐτοῦ γιγνομένας μεταβολὰς νὰ παρακολουθήσῃ. Ἐγένοντο καὶ κατὰ παρελθούσας ἐποχὰς μεταβολαὶ εἰς τὸ προσωπικὸν τῶν δημοτικῶν σχολείων, ἀλλ’ αὗται ἀπὸ τῆς 2 Σεπτεμβρίου κατέπαυον, οἱ δὲ διορισθέντες δημοδιδάσκαλοι καὶ γραμματοδιδάσκαλοι ἀνελάμβανον ἐγκαίρως τὰ καθήκοντα αὐτῶν, οὕτω δὲ ἐλειτούργουν τὰ σχολεῖα ἀπὸ τῆς 10 ἢ 15 Σεπτεμβρίου. Τί συνέβη ὅμως κατὰ τὸ λῆξαν ἔτος; Εἶχον ἤδη τρεῖς μῆνες παρέλθει, ἀφ’ ἧς εἰσήλθομεν εἰς τὸ σχολικὸν ἔτος, καὶ οὐδὲν σχεδὸν τῶν δημοτικῶν σχολείων εἶχεν ἀρχίσει νὰ λειτουργῇ, διότι τοσαῦται ἐγένοντο μεταβολαὶ, ὥστε δὲν ἐγνώριζέ τις, ποῦ εἶχε τοποθετηθῆ καὶ ποῦ ἔπρεπε νὰ μεταβῇ, ἵνα ἀναλάβῃ τὰ καθήκοντά του τὰ διδασκαλικά. Τὰ λάθη, ἅτινα ἔλαβον χώραν ἐν ταῖς σωρηδὸν δημοσιευομέναις εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως παύσεσι καὶ μεταθέσεσι, τὰ ἐγερθέντα ἐπὶ ταύταις παράπονα τῶν τε διδασκάλων ἀμφοτέρων τῶν φύλων καὶ τῶν προστατευόντων αὐτοὺς, κρίνω περιττὸν νὰ ἀναμνήσω εἰς τὴν Βουλήν. Τίς δὲν ἐνθυμεῖται τὸ ἐν ταῖς ἐφημερίσι δημοσιευθὲν καὶ μήπω διαψευσθὲν, ὅτι πλὴν τῶν ἀνεπιφυλάκτως γιγνομένων παραστάσεων καὶ παραπόνων τῶν Βουλευτῶν τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν, οἱ ἀντιπροσωπεύοντες τὴν ἐπαρχίαν Ἀττικῆς, οἱ ἐπικληθέντες ὡς ἐκ τοῦ ἐπεισοδίου τούτου Ἀττικάρχαι, συνῆλθον εἰς Συμβούλιον ἔν τινι τῶν Ὑπουργείων, καὶ μετέβησαν ἐν σώματι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, ἵνα ἐπιτιμήσωσι τὸν Ὑπουργὸν ἐπὶ τῇ μὴ προσηκούσῃ κατὰ τοὺς λειτουργοῦντας νῦν κανόνας τῆς συναλλαγῆς κατανομῇ τῶν θέσεων τῶν διδασκαλισσῶν; Δὲν πρόκειται νὰ κακίσω τινά. Τὸ σύστημα, ὑπὸ τὸ ὁποῖον διεξάγονται τὰ τῆς διοικήσεως κατὰ τὸ τελευταῖον μάλιστα ἔτος, εἶναι ἐλαττωματικόν. Ὑπὸ τὸ σύστημα αὐτὸ πάντες οἱ πολιτευόμενοί εἰσιν ἠναγκασμένοι νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τὰς προσωπικάς. Τοῦ συστήματος τούτου τὰ ὀλέθρια ἀποτελέσματα κατεδείχθησαν μᾶλλον εἰδεχθῆ ἐν ταῖς ἀπειραρίθμοις μεταβολαῖς, αἵτινες ἐγένοντο κατὰ τὸ βʹ ἑξάμηνον τοῦ 1895. Γεγονὸς δὲ ἀναμφισβήτητον εἶναι, ὅτι ἐξηκολούθησαν αἱ μεταβολαὶ εἰς τὸν κλάδον τὸν δημοδιδασκαλικὸν μέχρι τέλους Δεκεμβρίου. Ὅταν, μεσοῦντος Δεκεμβρίου, ἀνεγίνωσκον εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως κυβερνητικὰς πράξεις περὶ διορισμῶν καὶ μεταθέσεων δημοδιδασκάλων καὶ γραμματοδιδασκάλων, ἀνελογιζόμην μετὰ λύπης, ὅτι κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο ἡ στοιχειώδης ἐκπαίδευσις περιῆλθεν εἰς τελείαν ἔκλυσιν. Ἀφοῦ δὲ ἐπὶ πέντε μῆνας τὰ τοῦ προσωπικοῦ τῶν δημοτικῶν σχολείων τοσαύτην ὑπέστησαν ἀναστάτωσιν, ἐξεδόθη κατὰ Δεκέμβριον τὸ Β. Διάταγμα, δι’ οὗ ἐνεκρίθη, ὅπως ὁ νέος νόμος περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ἄρξηται ἐφαρμοζόμενος ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου τοῦ ἔτους τούτου. Ἐὰν μάλιστα ᾖναι ἀκριβὴς ἡ πληροφορία, τὴν ὁποίαν ἀξιόπιστον πρόσωπον μετέδωκεν εἰς ἐμὲ, ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργὸς τοσούτῳ βαρέως ἔφερε τὰς ἀσκουμένας ἐπ’ αὐτοῦ κομματικὰς πιέσεις, ὧν ἕνεκεν δὲν ἠδύνατο οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν νὰ σταματήσῃ ἡ μηχανὴ τῶν προσωπικῶν μεταβολῶν, τῶν ἥκιστα συμβιβαζομένων πρὸς τὸ συμφέρον τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ὥστε ἔσπευσε νὰ θέσῃ τὸ νέον νομοθέτημα εἰς ἐνέργειαν, χωρὶς ν’ ἀναλογισθῇ τὰς παρουσιασθησομένας δυσχερείας ἐν τῇ λειτουργίᾳ τοῦ νέου νόμου. Ἀπόδειξις τούτου εἶναι αἱ ὑποβληθεῖσαι ἐν τῇ συνόδῳ ταύτῃ μεταβολαὶ ἐπὶ τοῦ νόμου τούτου. Ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι οἱ πλεῖστοι, ἵνα μὴ εἴπω πάντες οἱ δημοδιδάσκαλοι, δὲν κατώρθωσαν μέχρι τῆς ἐποχῆς ταύτης νὰ λάβωσιν οὔτε τοῦ Ἰανουαρίου τὸν μισθόν. Ἀπὸ τοῦ τῶν μεταθέσεων καὶ παύσεων χοροῦ, εἰς τὸν ὁποῖον εἶχον ὑποβληθῆ οἱ δημοδιδάσκαλοι κατὰ τοὺς τελευταίους μῆνας τοῦ λήξαντος ἔτους, μετέβησαν εἰς τὸν χορὸν τῆς πείνης. Οὐδεὶς δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ διατηρῆται ἀκμαῖον τὸ αἴσθημα τοῦ καθήκοντος εἰς πάντα τὸν μὴ μισθοδοτούμενον ἐγκαίρως δημόσιον λειτουργὸν, ἰδίᾳ δὲ εἰς τὸν πτωχὸν δημοδιδάσκαλον, ὅστις ἐκ τοῦ μισθοῦ καὶ μόνου ἀναμένει νὰ ζήσῃ. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ὑποστηρίζων τὸ νομοθέτημα τοῦτο, προέβαλεν ὡς δικαιολογικὸν λόγον γενικωτέραν τινὰ ἀρχὴν, τὴν ἀρχὴν τῆς εἰς τοὺς δήμους ἀποδόσεως τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα εἰς αὐτοὺς ἐχορήγησεν ὁ ἡμέτερος περὶ δήμων νόμος. Δὲν εἶναι ἡ κατάλληλος ὥρα πρὸς συζήτησιν τῆς ἀρχῆς ταύτης. Εἶναι ὅμως ἀνεπίδεκτον συζητήσεως τὸ γεγονὸς, ὅτι, ἐν ὅσῳ μόνοι οἱ δῆμοι διεῖπον τὰ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, οὐδὲ σκιὰ τοιαύτης ἐκπαιδεύσεως ὑπῆρχεν. Ὡς ἐκ τούτου δὲ παρενέβη τὸ Κράτος. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποτεθῇ ἡ ἀρχὴ ὀρθὴ, πρὶν ἢ εἰς τὸ μέτρον τοῦτο προέλθῃ ἡ Κυβέρνησις, ἦτο πρέπον νὰ ἀναλογισθῇ, ὁποῖαι ἔσονται αἱ συνέπειαι τῆς ἀποτόμου ἐκ συστήματος λειτουργοῦντος εἰς νέον σύστημα μεταστάσεως. Ἦτο προσῆκον νὰ μελετηθῇ ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῶν δήμων, πρὶν ἢ ζητηθῇ παρ’ αὐτῶν νὰ ἀναλάβωσι τὰ ἔξοδα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ πρὶν ἢ ζητηθῇ παρ’ αὐτῶν αὔξησις ὑφεστώτων δημοτικῶν φόρων. Προεκλήθη δυνάμει τοῦ ἄρθρου 57 τοῦ νόμου, τοῦ νῦν ἐν ἐνεργείᾳ τυγχάνοντος, δημοτικόν τι συμβούλιον, νὰ ψηφίσῃ τὴν αὔξησιν τοῦ ἐπὶ τῶν ὠνίων δασμοῦ κατὰ 1%. Ὁ προκαλέσας τὸν δῆμον, ἵνα εἰς τοιαύτην προβῇ ἀπόφασιν, δὲν ἐγίνωσκεν ὅτι ἐν τῷ δήμῳ ἐκείνῳ δὲν ὑπῆρχε δασμός τις ἐπιβεβλημένος ἐπὶ τῶν πρὸς ἐσωτερικὴν κατανάλωσιν εἰσαγομένων, διότι δὲν γίνεται εἰσαγωγὴ τοιούτων ἐν ποσότητι δικαιολογούσῃ τὴν φορολογίαν. Τὸ δημοτικὸν συμβούλιον ἀπήντησεν, ὅτι, μὴ ὑπαρχόντων ὠνίων πρὸς ἐπιβολὴν ἢ αὔξησιν τοῦ ἐπ’ αὐτῶν δασμοῦ, δύναται μόνον νὰ ἐπιβάλῃ δημοτικὴν φορολογίαν ἐπὶ τῆς χιόνος ἢ ἐπὶ τοῦ ἀέρος, τὰ ὁποῖα ὁ δῆμος ἐκεῖνος ἔχει ἐν ἀφθονίᾳ. Ὁ ἀρχικὸς λόγος, ὁ ὁποῖος ὑπηγόρευσε τὸ νομοθέτημα τοῦτο, ἦτο, ὡς εἶπον, ἡ μείωσις τῶν δαπανῶν τῆς διοικήσεως. Τοὐναντίον θὰ συμβῇ, διότι τὸ Δημόσιον θὰ εὑρεθῇ ἠναγκασμένον νὰ προβῇ εἰς θυσίας μείζονας ἐκείνων, εἰς τὰς ὁποίας ὑπεβάλλετο ὑπὸ τὸ πρώην καθεστώς. Θὰ ἐπανέλθωμεν πάλιν εἰς τὸ σύστημα τῶν προκαταβολῶν, τὸ κρατῆσαν πρὸ τῆς συστάσεως τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, εἰς τὸ σύστημα ἐκεῖνο, ἐκ τοῦ ὁποίου προέκυψαν αἱ πρὸς τοὺς δήμους προκαταβολαὶ τοῦ Δημοσίου, ἀνελθοῦσαι εἰς τὸ οὐκ εὐκαταφρόνητον ποσὸν τῶν 10,000,000 περίπου, ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐξακολουθεῖ ἀναγραφόμενον εἰς τὸ ἐνεργητικὸν τοῦ Κράτους. Κατ’ ἐμὲ, ὁ νέος περὶ δημοτικῆς ἢ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως νόμος θὰ ἐπιδράσῃ ἐπιβλαβῶς καὶ ἐπ’ αὐτῆς τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ ἐπὶ τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἐπενοήθη ἀρχικῶς, ὅπως ἐπιτευχθῇ οἰκονομία ἐν ταῖς δαπάναις τοῦ Κράτους, ἐξελέγχεται δὲ νῦν ἐκ τῶν πραγμάτων ὡς αὐξάνων αὐτάς. Ἀπεδόθη εἰς αὐτὸν ὁ χαρακτὴρ τῆς ἀποκεντρώσεως καὶ τῆς εἰς τοὺς δήμους ἀποδόσεως τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, ἀλλ’ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου καὶ ἐπὶ δύο μόνον μῆνας ἀποδεικνύει, ὅτι τὴν ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν ἤσκει μέχρι τοῦδε ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ τῶν δημοτικῶν σχολείων ἀπ’ εὐθείας, θέλει ἀσκεῖ ἐν τῷ μέλλοντι ἐμμέσως διὰ τῶν ἐπιθεωρητῶν. Εὐχάριστον ἤθελεν εἶσθαι καὶ σύμφωνον πρὸς τοὺς φιλελευθέρους ἡμῶν θεσμοὺς τὸ σύστημα τῆς ἀποκεντρώσεως καὶ τῆς αὐτοδιοικήσεως τῶν δήμων· πρὸς τοῦτο ὅμως ἀπῃτεῖτο νὰ προηγηθῇ διάφορος διοικητικὴ διοίκησις τῆς νῦν ὑπαρχούσης, ἀπῃτεῖτο νὰ προηγηθῇ ἡ προσήκουσα μέριμνα περὶ δημιουργίας ἐπαρκούντων δημοτικῶν πόρων, ἤτοι ἀπῃτεῖτο νὰ προηγηθῇ ἡ ὑλικὴ καὶ ἠθικὴ αὐτοτέλεια τῶν δήμων, ὅπως οὗτοι οὐ μόνον συναισθάνωνται τὴν ὁποίαν ὑπέχουσιν εὐθύνην ἐπὶ τῇ προσηκούσῃ λειτουργίᾳ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ἀλλὰ συνάμα ἔχωσι καὶ τὰ ἀπαιτούμενα χρηματικὰ μέσα, ἵνα ἀντέχωσιν εἰς τὰ ἐπιβαλλόμενα αὐτοῖς βάρη. Τρίτον νομοθετικὸν μέτρον, ὑποβληθὲν εἰς τὴν προηγουμένην βουλευτικὴν σύνοδον, ἦτο τὰ δύο νομοθετήματα περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων περὶ προσόντων, τὰ καταργήσαντα τὰς διατάξεις περὶ μονιμότητος τῶν ὑπαλλήλων τῶν Ὑπουργείων Οἰκονομικῶν, Ἐσωτερικῶν καὶ Δικαιοσύνης. Συζητουμένων τῶν δύο τούτων νομοσχεδίων, ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ μεταδώσω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν γνώμην, ἣν εἶχον περὶ τῆς ὀλεθρίας ἐπιῤῥοῆς, τὴν ὁποίαν τὰ νομοθετήματα ταῦτα ἤθελον ἀσκήσει ἐπὶ τῶν σπουδαιοτέρων κλάδων τῆς διοικήσεως ἡμῶν. Ἐν τῇ συζητήσει ἐκείνῃ ἐνόμισα, ὅτι ἦτο προσῆκον νὰ μεταδώσω εἰς τὴν Βουλὴν ὁποίαν εἶχον γνώμην περὶ τοῦ λυμαινομένου τὰ δημόσια ἡμῶν πράγματα συστήματος τῆς συναλλαγῆς. Λυποῦμαι, διότι, ὁσάκις γίνεται λόγος περὶ συναλλαγῆς, ἐξανίστανται συνάδελφοί τινες ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως, ὑπολαμβάνοντες ὅτι αὐτοὺς αἰτιῶμαι ὡς παραιτίους τῆς συναλλαγῆς. Ὅταν ὁμιλῶ κατὰ τῆς συναλλαγῆς, ὁμιλῶ κατὰ τοῦ συστήματος τοῦ νῦν λειτουργοῦντος, δὲν ἐξαιρῶ δὲ τῆς ἐπὶ τῇ λειτουργίᾳ αὐτοῦ εὐθύνης οὐδὲ ἐμὲ, οὐδὲ ἄλλον τινὰ ἐκ τῶν ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει συναδέλφων. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τοῦ συστήματος τούτου τ’ ἀποτελέσματα πάντες γινώσκομεν, νομίζω ὅτι εἰς πάντας ἡμᾶς ἐπιβάλλεται τὸ καθῆκον νὰ ἐγκαινίσωμεν ἐν τῇ διοικήσει τῶν κοινῶν νέον σύστημα, δυνάμενον νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῶν κακῶς παρ’ ἡμῖν ἐχόντων καὶ νὰ προλάβῃ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ὡς ἐκ τῆς συναλλαγῆς ἐξεγερθείσης κατ’ αὐτοῦ τοῦ πολιτεύματος δημοσίας γνώμης. Ἀφ’ ἧς διαχειρίζεται τὰ κοινὰ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἡ συναλλαγὴ ἀπέβαλε καὶ τὰ ἐξωτερικὰ προσχήματα, καὶ μετεβλήθη εἰς θεσμόν. Εἶναι δὲ ἀξιοσημείωτος ἡ ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς συναλλαγῆς γνώμη τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ὅτε ἠγόρευον, ἐν τῇ συζητήσει τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τῶν περὶ μονιμότητος τῶν ὑπαλλήλων διατάξεων, κατὰ τῆς συναλλαγῆς, ἐνόμισα ὅτι ἠδυνάμην νὰ ζητήσω ἐπικουρίαν, ἐπικαλούμενος γνώμην αὐτοῦ τούτου τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Οὗτος πρὸ δύο ἢ τριῶν ἡμερῶν ἀπευθυνόμενος πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτε συνεζητοῦντο τὰ δύο νομοσχέδια περὶ ὁδοστατῶν καὶ περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ἔλεγεν ἰδίαις λέξεσι τὰ ἑπόμενα (ἀναγινώσκει): «Ἰδίως ἐν ταῖς χώραις, αἵτινες κοινοβουλευτικῶς κυβερνῶνται, ἡ νομοθεσία πρέπει νὰ μὴ παρέχῃ πολλὰς εὐκολίας εἰς τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν τῶν Ὑπουργῶν.» «Τὸ σύστημα τῆς δι’ ὁδοστατῶν συντηρήσεως τῶν ὁδῶν χρησιμεύει καὶ ὡς μέσον πολιτικῆς ἐπιδράσεως, ὡς τοιοῦτο δὲ συντελεῖ εἰς τὴν μείωσιν τοῦ πολιτικοῦ χαρακτῆρος τῶν πολιτῶν.» «Κατὰ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος οἱ πολέμιοι αὐτοῦ ἐξετόξευσαν αἰτιάσεις καὶ μομφὰς, ὡς διαφθειρομένου διὰ τῆς συναλλαγῆς, ἤτοι διὰ τῶν παραχωρήσεων, τὰς ὁποίας ἐν τῇ διοικήσει οἱ κυβερνῶντες ποιοῦνται πρὸς τὰ μέλη τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ συναλλαγὴν ἀποτελοῦσι καὶ αἱ παραχωρήσεις αἱ γινόμεναι λόγῳ ἱδρύσεως δημοτικῶν σχολείων. Ἂν δὲ αἱ χάριτες αὗται δὲν συντελῶσι καὶ εἰς τὴν πραγματικὴν βελτίωσιν, ἡ συναλλαγὴ δὲν φθείρει τὸ πολίτευμα μόνον, ἀλλὰ συντελεῖ καὶ εἰς βλάβην τῆς ἐκπαιδευτικῆς λειτουργίας, καὶ εἰς ἄλλας ἠθικὰς καὶ κοινωνικὰς ζημίας.» Εἶχον, νομίζω, τὸ δικαίωμα νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν γνώμην ταύτην τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα παραστήσω εἰς ὑμᾶς, ὅτι δὲν συμφέρει τῇ Πολιτείᾳ, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἀπροσκόπτου λειτουργίας τῶν κοινοβουλευτικῶν θεσμῶν, νὰ καταργήσωμεν τὰς διατάξεις περὶ μονιμότητος τῶν δημοσίων λειτουργῶν, καὶ νὰ εὐρύνωμεν συνάμα τὸν κύκλον τῶν προσόντων, ὅπως περισσότεροι εἰσέλθωσιν εἰς τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν, διότι ἐφρόνουν καὶ φρονῶ, ὅτι οὐδὲ εἰς ἡμᾶς τοὺς πολιτευομένους, οὐδὲ εἰς τοὺς κυβερνῶντας συμφέρει ἡ παράτασις τῆς καταστάσεως, ὑπὸ τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα Βουλευταί τε καὶ κυβερνῶντες. Ὡς ἐκ τοῦ κρατοῦντος συστήματος οὐδεὶς τῶν κυρίων Βουλευτῶν εἶναι ἀξιοκατάκριτος, διότι αἰτεῖται παρὰ τῶν Ὑπουργῶν, ὅταν τυγχάνῃ μεταξὺ τῶν ὑποστηριζόντων αὑτοὺς φίλων, παραχωρήσεις, αἵτινες ἐπιτρέπονται ὑπὸ τοῦ νόμου, διότι ἄλλως εἶναι ἠναγκασμένος νὰ παραιτηθῇ τοῦ πολιτεύεσθαι, ἐνόσῳ κρατεῖ τὸ νῦν λειτουργοῦν σύστημα τῆς συναλλαγῆς. Δὲν εἶναι ἴσως ἀξιοκατάκριτοι καὶ οἱ Ὑπουργοί, διότι ποιοῦνται παραχωρήσεις πρὸς τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου, διότι γινώσκουσιν, ὅτι ἄλλως δὲν θέλουσι τύχει τῆς ὑποστηρίξεως αὐτῶν. Ἀλλ’ ὅταν πάντες ἐκ τῆς πείρας καὶ ἐκ τῶν πραγμάτων πειθώμεθα, ὅτι τὸ σύστημα τῆς συναλλαγῆς ἤγαγεν ἡμᾶς εἰς ἣν εὑρισκόμεθα κατάστασιν, ὅταν γενικὴ ἐμορφώθη γνώμη εἰς τοὺς πολιτευομένους καὶ εἰς πάντας τοὺς ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος σκεπτομένους καὶ δυναμένους νὰ σκέπτωνται, ὅτι τὸ σύστημα τῆς συναλλαγῆς οὐ μόνον δὲν ἐξυπηρετεῖ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, ἀλλ’ ἀποβαίνει ἀνυπέρβλητον πρόσκομμα εἰς πᾶσαν περὶ ἀνορθώσεως τῶν κοινῶν ἡμῶν πραγμάτων προσπάθειαν. Ὅταν ἐκ τῶν πραγμάτων πειθώμεθα, ὅτι ὑπὸ τὸ σύστημα τῆς συναλλαγῆς οὔτε οἱ ἐκλογεῖς εἰσιν ἐλεύθεροι νὰ κρίνωσιν ἀμερολήπτως τὴν πολιτείαν τῶν ἀντιπροσώπων των, οὔτε οἱ ἐκλεγόμενοι ἀντιπρόσωποι δύνανται ἐλευθέρως νὰ ἐνασκῶσι τὰ ἐπιβαλλόμενα αὐτοῖς καθήκοντα ἔναντι τῶν κυβερνώντων, οὔτε οἱ κυβερνῶντές εἰσιν ἐλεύθεροι νὰ ἐκπληρῶσι τὰ ἐπιβαλλόμενα εἰς αὐτοὺς καθήκοντα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν διοίκησιν καὶ προαγωγὴν τῆς χώρας. Ὅταν ἐκ τῶν πραγμάτων πειθώμεθα πάντες, ὅτι ἡ συναλλαγὴ παρήγαγε δυσθεράπευτον καὶ μεγάλην κοινωνικὴν ἀσθένειαν, ὡς ἐκ τῆς πρὸς τὰς δημοσίας θέσεις προσηλώσεως πάντων τῶν λαβόντων ποιάν τινα γραμματικὴν μόρφωσιν. Ὅταν τὸ σύστημα τῆς συναλλαγῆς ἐπὶ τοσοῦτον παρέβλαψε καὶ διέφθειρε τὰ πολιτικὰ ἤθη τῆς κοινωνίας ἡμῶν, ὥστε νὰ ἐκτιμᾶται ἡ ἱκανότης τοῦ πολιτευομένου διὰ τοῦ μέτρου τῶν διορισμῶν καὶ παύσεων τῶν εἰς τὰς δημοσίας λειτουργίας ἀφιερούντων τὴν ὑπηρεσίαν αὑτῶν συμπολιτῶν μας. Ὅταν βλέπωμεν καθ’ ἡμέραν ἐν τῇ κοινωνίᾳ ἡμῶν χρηστοὺς ἡμῶν συμπολίτας σκεπτομένους περὶ μεταβολῆς τοῦ πολιτεύματος, σκεπτομένους περὶ Ἐθνοσυνελεύσεως καὶ ὁπωσδήποτε προβάλλοντας διαφόρους γνώμας περὶ νέου τινὸς συστήματος, κατὰ τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν ἡ κατάστασις, ἐν τῇ ὁποίᾳ διατελοῦμεν, νὰ βελτιωθῇ. Ὅταν βλέπωμεν, ὅτι αἱ οὕτω ἐν τῇ κοινωνίᾳ κυκλοφοροῦσαι γνῶμαι εὑρίσκουσι πολλοὺς τοὺς ὑποστηρίζοντας, διότι ὁμολογουμένως ἡ κατάστασις τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας δὲν εἶναι ὁποία ἔπρεπε νὰ ἦναι, ἡ ἀπονομὴ τῆς δικαιοσύνης δὲν εἶναι ὁποίαν πάντες δικαιούμεθα νὰ προσδοκῶμεν. Ὅταν τοιαύτη ἦναι ἡ κατάστασις τῶν διαφόρων κλάδων τῆς δημοσίας διοικήσεως, ὅταν τοιαύτη ἦναι ἡ πάγκοινος ὁμολογία, δὲν ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς ἡ κατάργησις τοῦ κρατοῦντος συστήματος; δὲν ἐπεβάλλετο εἰς ἐμὲ νὰ κατακρίνω τὰ ἐπιψηφισθέντα ἤδη νομοσχέδια; Παρὰ πᾶσαν ὅμως προσδοκίαν, ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐνόμισεν ἀναγκαῖον νὰ ἀπαντήσῃ εἰς ὅσα τότε εἶχον εἴπει κατὰ τῆς συναλλαγῆς, μεταβαλὼν δὲ ἐντελῶς γνώμην, οἱονεὶ ἀπεθέωσε τὴν συναλλαγήν, ἀνακηρύξας ταύτην εἰς δόγμα πολιτικόν. Ὅταν δὲ καὶ ἐν αὐτῇ ταύτῃ τῇ συνόδῳ ἐγένετο ὑπ’ ἐμοῦ μνεία τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς συναλλαγῆς, παρέστησε ταύτην ὡς ἀναγκαῖον μέσον πρὸς λειτουργίαν τῶν φιλελευθέρων θεσμῶν. Ἔλεγεν εἰς μίαν τῶν προτελευταίων συνεδριάσεων (ἀναγινώσκει): «Ἐγὼ δὲν ἀποκρύπτω, ὅ,τι ὡς ἀντιπολιτευόμενος πολλάκις ἔλεγον, ὅτι ἂν πρόκειται νὰ ζητήσω πληροφορίας περὶ ἀτόμων, τὰ ὁποῖά εἰμι κεκλημένος νὰ ἐκλέξω, ἵνα ἐργασθῶσιν ἐν τῇ διοικήσει ἐπαρχίας τινὸς, περισοτέραν πίστιν θέλω δώσει εἰς τὰς πληροφορίας τῶν Βουλευτῶν, παρὰ εἰς τὰς πληροφορίας τῶν ὀργάνων τῆς διοικήσεως, τὰ ὁποῖά εἰσιν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἐκείναις, παρὰ εἰς τὰς πληροφορίας ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται ἐν τοῖς γραφείοις τῶν Ὑπουργείων. Ἐὰν ἡ ἀνθρωπίνη ἀτέλεια εὑρίσκεται πανταχοῦ, καὶ ἐν τοῖς διοικουμένοις καὶ ἐν τοῖς διοικοῦσι, καὶ ἐν τοῖς κυβερνωμένοις καὶ ἐν τοῖς κυβερνῶσι, διατὶ ἀρνεῖσθε, ὅτι δὲν δύνανται νὰ ἦναι ἀτελεῖς καὶ αὐτοὶ, τοὺς ὁποίους διορίζομεν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, ἵνα ἐκτελῶσιν ἐργασίαν τινά; διατὶ ἀξιοῦτε, ὅτι δὲν εἶναι ἀτελεῖς καὶ αὐτοὶ, οἵτινες συνεργάζονται μεθ’ ἡμῶν; Ὅταν ζητῶ πληροφορίαν τινὰ περὶ προσώπου, τὸ ὁποῖον καλοῦμαι νὰ διορίσω ἐν ὑπηρεσίᾳ τινί, πρέπει νὰ δώσω περισσοτέραν ἐμπιστοσύνην εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος κατώρθωσε νὰ ἐμπνεύσῃ ἐμπιστοσύνην εἰς τοὺς συμπολίτας του, ὥστε νὰ ἀναθέσωσιν εἰς αὐτὸν τὴν ἀντιπροσωπείαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ;» Ὅταν τοιαύτην ἐπίσημον τοῦ Πρωθυπουργοῦ δήλωσιν, ἐνώπιον τῆς Βουλῆς γιγνομένην, ἔχωσιν ὑπ’ ὄψει οἱ δημόσιοι λειτουργοὶ εἴτε τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας, εἴτε τῶν ἐπαρχιῶν, νομίζετε ὅτι εἶναι δυνατὸν εἰς αὐτοὺς νὰ ἐκπληρῶσιν εὐσυνειδήτως τὴν ἀνατεθειμένην εἰς αὐτοὺς ὑπὸ τῶν νόμων ἐξουσίαν; δὲν νομίζετε, ὅτι δι’ ὅσων εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἀπέδειξεν εἰς πάντας, ὅτι δὲν διοικεῖ ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ διοικοῦσι τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου; δὲν ἐνέβαλεν εἰς πάντα λειτουργὸν εἴτε τῆς διοικήσεως εἴτε τῆς Θέμιδος, ὄχι τὴν ὑπόνοιαν, ἀλλὰ τὴν πεποίθησιν, ὅτι, ἐὰν δὲν ἐργάζεται οὕτως, ὥστε νὰ ἦναι εὐχαριστημένος ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτοῦ ὁ ἀντιπροσωπεύων τὴν ἐπαρχίαν, ἐν τῇ ὁποίᾳ ὡς ὑπάλληλος ὑπηρετεῖ, ἐπίκειται κατ’ αὐτοῦ παῦσις ἢ μετάθεσις, τιμωροῦσα ἢ βλάπτουσα αὐτὸν καιρίως; Δὲν νομίζετε, ὅτι ἡ τοιαύτη ὑπόνοια ἢ πεποίθησις καθίστησι τὸν μᾶλλον εὐσυνείδητον ὑπάλληλον ὑπόχρεων νὰ συμμορφώνῃ τὰ ἔργα αὐτοῦ πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν τῶν πολιτευομένων; Καὶ ἐὰν εἰσέτι οἱ Ὑπουργοὶ, ἐκ περιωπῆς κρίνοντες, δὲν προέρχωνται εἰς παύσεις καὶ μετακινήσεις ὑπαλλήλων παρὰ τὸ πρέπον, μόνη ἡ ἰδέα, ὅτι, ὅταν ὁ ὑπάλληλος ὁ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ὑπηρετῶν δὲν κατορθώνῃ νὰ ἔχῃ εὐχαριστημένον τὸν ἀντιπρόσωπον τῆς ἐπαρχίας, τὸν ὑποστηρίζοντα τὴν Κυβέρνησιν, ἐπίκειται κατ’ αὐτοῦ τιμωρία, μόνον τὸ γεγονὸς τοῦτο ἐπάγεται ὡς ἀποτέλεσμα, ὁ ὑπάλληλος οὗτος νὰ μὴ ἐκτελῇ εὐσυνειδήτως τὰ καθῆκόν του. Ἐνθυμοῦμαι τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον κατὰ τὴν προηγουμένην σύνοδον ἐψηφίσαμεν, περὶ τῶν λειτουργῶν τῆς Θέμιδος. Εἰς τὸν νόμον ἐκεῖνον περιελήφθη καὶ διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ Εἰσαγγελεῖς, οἱ διατελοῦντες ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, πάντες ἐθεωροῦντο ἀπολελυμένοι, καὶ ἔπρεπε ν’ ἀντικατασταθῶσι δι’ ἄλλων, τῇ γνωμοδοτήσει ἐπιτροπῆς τινος συγκροτηθείσης ὑπὸ Ἀρειοπαγιτῶν. Οἱ Εἰσαγγελεῖς πάντες ἀπελύθησαν, αἱ εἰσαγγελικαὶ θέσεις ἔμειναν κεναὶ, πρὸς πλήρωσιν δὲ αὐτῶν ἐδέησε νὰ μεσολαβήσωσι 3 ἕως 4 μῆνες, —δὲν γινώσκω δὲ, ἐὰν δὲν ὑπάρχωσιν εἰσέτι κεναὶ θέσεις Εἰσαγγελέων—μέχρις οὗ διὰ τῆς συμπτώσεως ὅλων ἐκείνων τῶν περιστάσεων, αἵτινες ὑπὸ τὸ κράτος τῆς πολιτικῆς συναλλαγῆς ἀποβαίνουσιν ἀναγκαῖαι εἰς τοὺς διορισμοὺς τῶν ὑπαλλήλων, κατορθωθῇ νὰ εὑρεθῶσι τὰ πρόσωπα τὰ κατάλληλα διὰ τὰς θέσεις ταύτας. Δύνασθε οἴκοθεν νὰ κρίνητε, ἐὰν ἡ δικαστικὴ ὑπηρεσία, καὶ πρὸ πάντων ἡ ἀπονομὴ τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης, δὲν προέσκοψεν ἕνεκα τῆς κενότητος τῶν θέσεων τῶν εἰσαγγελικῶν. Καὶ πάλιν, ἐπαναλαμβάνω, δὲν προτίθεμαι νὰ μεμφθῶ ἐπὶ τούτῳ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, διότι καὶ οὗτος εἶναι μέλος Κυβερνήσεως, ἥτις ὡς δόγμα ἀνεκήρυξε τὴν συναλλαγήν, καὶ ἦτο ὑπόχρεως νὰ πράξῃ ὅ,τι εἰς αὐτὸν ἐπεβάλλετο, ὅπως τὸ δόγμα τοῦτο πραγματωθῇ. Ἡ συναλλαγὴ ἐπάγεται καὶ τοῦτο τὸ ἀποτέλεσμα· τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου παύουσιν ἀπὸ τοῦ νὰ ἀσκῶσιν ἐλευθέρως τὰ νομοθετικὰ αὐτῶν καθήκοντα, ὡς λαμβάνοντα μετοχὴν εἰς τὰ δικαιώματα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἡ δὲ νομοθετικὴ ἐξουσία ἀπὸ τὰς χεῖρας τῶν μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου μετατίθεται εἰς τὰς χεῖρας τῶν Ὑπουργῶν ἢ μᾶλλον τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ φέρω πολλὰ πρὸς τοῦτο παραδείγματα, διότι εἶναι γνωστὸν, ὅτι πάντα τὰ νομοθετήματα, ὅσα ἐν τοῖς γραφείοις τῶν Ὑπουργείων συντάσσονται ὑπ’ αὐτῶν τῶν Ὑπουργῶν, ἢ ὑπὸ ἄλλων, εἰς τοὺς ὁποίους ἀνατίθεται ἡ παρασκευὴ αὐτῶν, καὶ ὑποβάλλονται εἰς τὴν Βουλὴν, πάντα ταῦτα ἐπιψηφίζονται, διότι, ὅταν μάλιστα συνδέωνται πρὸς τι γενικώτερον συμφέρον, τίθεται πρὸ τῆς Βουλῆς ὡς ζήτημα ἐμπιστοσύνης ἡ ἐπιψήφισις αὐτῶν, πάντα δὲ ταῦτα ψηφίζονται πολλάκις καὶ ὑπ’ ἐκείνων, οἵτινες ἔχουσι τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν εἶναι ὠφέλιμα εἰς τὴν χώραν. Ὑπὸ τὸ σύστημα τῆς συναλλαγῆς δὲν ὑφίσταται οὐδὲ λειτουργεῖ προσηκόντως τὸ ὑπὸ τοῦ πολιτεύματος κεχορηγημένον εἰς τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν δικαίωμα ἐλέγχου τῶν κυβερνητικῶν πράξεων, διότι ὁ καλούμενος νὰ ἐλέγξῃ μετέσχε ἤδη τῶν ἔργων τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Ἁπανταχοῦ, Κύριοι, τῶν πεπολιτισμένων Κρατῶν ἐσκέφθησαν νὰ ὑποβάλωσι τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν τῶν Ὑπουργῶν εἰς περιορισμοὺς, μάλιστα δὲ ὅπου λειτουργεῖ τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα. Μόνον δὲ ὁ περιορισμὸς τῆς διακριτικῆς ἐξουσίας τῶν Ὑπουργῶν εἶναι δυνατὸν νὰ σώσῃ τοὺς διαφόρους κλάδους τῆς δημοσίας διοικήσεως, εἶναι δυνατὸν νὰ καταστήσῃ τὴν λειτουργίαν τῆς διοικήσεως ἀνεξάρτητον ἐν τῇ ἐκπληρώσει τῶν ἐπιβαλλομένων εἰς τοὺς δημοσίους λειτουργοὺς καθηκόντων. Ἐν ὅσῳ ὅμως ὑπὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα ἡ διακριτικὴ ἐξουσία τῶν Ὑπουργῶν εἶναι ἀπόλυτος, ἐνόσῳ ἕκαστον τῶν μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου φροντίζει νὰ ἐκμεταλλεύηται τὸ κρατοῦν σύστημα τῆς συναλλαγῆς ὅσον δύναται περισσότερον, βεβαίως θέλομεν ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν παρασκευάζει κατάστασιν χείρονα, βεβαίως θέλομεν ὠθήσει τὴν κατάστασιν ταύτην μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε νὰ σχηματισθῇ ῥεῦμα ἐν τῷ δημοσίῳ φρονήματι περὶ καταργήσεως τῶν φιλελευθέρων ἡμῶν θεσμῶν, νὰ μὴ ὦμεν δὲ τότε ἐν καιρῷ, ὅπως προλάβωμεν τὸ κακὸν διὰ τῆς καταργήσεως τοῦ συστήματος τῆς συναλλαγῆς. Ἐγὼ, Κύριοι, ἔχω τὴν πεποίθησιν καὶ τὴν γνώμην, ὅτι παρ’ ἡμῖν μόνον τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα προσιδιάζει καὶ πρὸς τὸν ἐθνικὸν χαρακτῆρα καὶ πρὸς τὰς ἐθνικὰς παραδόσεις, ἀλλὰ διότι ἔχω τὴν γνώμην ταύτην, φρονῶ, ὅτι ἔχω καὶ τὸ καθῆκον νὰ μεταδώσω καὶ εἰς ὑμᾶς τὴν ὁποίαν ἔχω γνώμην, ὅτι ὀφείλομεν νὰ καταστείλωμεν τὴν συναλλαγήν, ὀφείλομεν ν’ ἀποσκορακίσωμεν τὸ κρατοῦν νῦν ἐν τῇ διοικήσει τῶν κοινῶν σύστημα, ὀφείλομεν νὰ θέσωμεν εἰς ἥσσονα μοῖραν τὰ κομματικὰ ἡμῶν συμφέροντα, ἂν θέλωμεν νὰ σώσωμεν τοὺς φιλελευθέρους ἡμῶν θεσμούς. Πολλοὶ ἐκ τῶν εἰς τὸ θέμα τοῦτο ἀσχολουμένων, καίτοι ἔχοντες ὑπ’ ὄψει τὰς πολλὰς παραχωρήσεις, ἃς ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις παρέσχεν εἰς τοὺς φίλους αὐτῆς, δὲν εὑρίσκουσι περίεργον τὸ φαινόμενον, ὅτι, ἐφ’ ὅσον μία Κυβέρνησις εἶναι περισσότερον ἐνδοτική, ἐπὶ τοσοῦτον καὶ αἱ ἀπαιτήσεις, αἱ συνδεόμεναι πρὸς τὰς κυβερνητικὰς παροχὰς, εἶναι μείζονες. Ἄλλως τε τὸ φαινόμενον εἶναι εὐεξήγητον, διότι οὐδεὶς, εἴτε ἐκλογεὺς εἴτε κομματάρχης εἶναι, αἰτεῖται παρὰ τοῦ Βουλευτοῦ πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἐκ τῶν νόμων δὲν δύναται νὰ γένηται, οὐδὲ Βουλευτὴς αἰτεῖται παρὰ τῆς Κυβερνήσεως πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἐκ τῶν νόμων δὲν ἐπιτρέπεται. Διὰ τοῦτο ἐπιμένω ἰσχυριζόμενος, ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένον εἰς ἡμᾶς νὰ σταματήσωμεν μέχρι τοῦ σημείου, εἰς τὸ ὁποῖον ἐφθάσαμεν, καὶ νὰ μὴ λησμονῶμεν, ὅτι ἡ παράτασις τοῦ ὑφεστῶτος συστήματος θέλει βλάψει καὶ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα καὶ τοὺς φιλελευθέρους θεσμοὺς, οἱ ὁποῖοι παρ’ ἡμῖν λειτουργοῦσιν. Εἶναι καιρὸς εἰσέτι νὰ σκεφθῶμεν καὶ νὰ λάβωμεν ἄνευ ἀναβολῆς τὰ προσήκοντα μέτρα, ὅπως νέον σύστημα ἐγκαινίσωμεν ἐν τῇ διοικήσει τῆς χώρας ἡμῶν. Εἶναι καιρὸς εἰσέτι νὰ προλάβωμεν τοὺς ἀπειλουμένους κινδύνους κατὰ τῶν λειτουργούντων φιλελευθέρων θεσμῶν, καὶ νὰ ἐμπνεύσωμεν εἰς πάντας τοὺς ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὑπὸ τὸ καθεστὼς πολίτευμα δύναται ἡ Ἑλλὰς νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν σταθερὰν ὁδὸν τῆς προόδου. Ὀφείλομεν ὅμως πρὸς τοῦτο νὰ ἀπεκδυθῶμεν τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον καὶ εἰλικρινῶς νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι ἡ πεπατημένη δὲν εἶναι ἐπαρκὴς πρὸς τὴν ἐξασφάλισιν τοῦ μέλλοντος ἡμῶν. Μεταξὺ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα προεβλήθησαν ἐν τῇ προηγουμένῃ ἡμῶν συνόδῳ, ἦτο καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ παρακρατήσεως τῆς σταφίδος. Πρὶν ἢ ἡ Κυβέρνησις εὑρεθῇ ἠναγκασμένη νὰ προβάλῃ εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον μετεβλήθη εἰς νόμον, προεκλήθησαν ἐν τῇ Βουλῇ συζητήσεις παρατεταμέναι περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον ἦτο δυνατὸν ἡ Πολιτεία νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς εἰς τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμούς. Καὶ ἐφάνη μὲν ἡ πλειοψηφία τῶν ἀντιπροσωπευόντων τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας ἀποκλίνουσα ὑπὲρ τῆς γνώμης, ὅτι τὸ σύστημα τῆς παρακρατήσεως ἠδύνατο νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν πρόληψιν τοῦ ἀπειλοῦντος τὴν σταφίδα κινδύνου, ἀλλὰ διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον μετεβλήθη εἰς νόμον, δὲν προσηνέχθη εἰς τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμοὺς ἡ ὑπηρεσία, τὴν ὁποίαν ἀπεξεδέχοντο ἐκ τοῦ μέτρου τούτου. Ὅταν τις ἀναλογισθῇ, ὅτι ἐπῆλθε μόνον ἐλάττωσις 4 δραχμῶν κατὰ χιλιάδα ἑνετικῶν λιτρῶν ἐκ τοῦ πρότερον ἐπιβαλλομένου εἰς τὴν σταφίδα ἐγγείου φόρου, καὶ ὅτι εἰς ἀντικατάστασιν τῆς μικρᾶς ταύτης ἐλαττώσεως τοῦ ἐγγείου φόρου ἐπεβλήθη παρακράτησις 15% ἐπὶ τοῦ προϊόντος τούτου, πείθεται, ὅτι ἡ ληφθεῖσα πρόνοια δὲν ὑπῆρξεν εὐεργετική. Παρεστάθη εἰς τὴν Βουλὴν πειστικώτατα, ὅτι ὁ φόρος ὁ ἐπιβαλλόμενος ἐπὶ τῆς σταφίδος ἦτο ὑπερβολικὸς κατὰ λόγον τῶν τιμῶν, εἰς τὰς ὁποίας ἡ σταφὶς ἐπωλεῖτο, πάντες δ’ ἐνόμιζον, ὅτι ἦτο δυνατὸν ἡ Πολιτεία νὰ προέλθῃ εἰς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἐπιβαλλομένου ἐγγείου φόρου χωρὶς νὰ ζητήσῃ τὴν ἀντικατάστασιν τῆς ἐλαττώσεως ταύτης διὰ βάρους, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει εἰς αὐτὴν μείζονα φορολογίαν. Ὅταν ἡ σταφὶς τιμᾶται κατὰ μέσον ὅρον πρὸς 100 δραχμὰς, 15% προϊόντος παρακρατουμένου ἰσοδυναμεῖ πρὸς 15 δρ. κατὰ χιλιάδα· ἀλλ’ ἂν καὶ εἰς κατωτέραν τιμὴν ὑπολογίσητε τὴν σταφίδα, πάλιν ἔχετε τὴν ἀντικατάστασιν τῆς γενομένης ἐκ 4 δρ. ἐλαττώσεως διὰ μείζονος φορολογίας. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, φρονῶ ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου δὲν ἀνεκουφίσαμεν τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμοὺς, δὲν συνετελέσαμεν εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς δυσχεροῦς αὐτῶν καταστάσεως. Τὸ μέτρον τοῦτο πρόκειται νὰ παραταθῇ καὶ διὰ τὴν παραγωγὴν τοῦ ἔτους τούτου, κατὰ τὸ ὁποῖον τελευταίως ἐψηφίσαμεν νομοσχέδιον — καίτοι εἰσέτι δὲν γινώσκομεν, ἂν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θέλῃ περιβληθῆ διὰ τοῦ κύρους τοῦ Βασιλέως. Δὲν θέλω νὰ προκαλέσω συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἐκκρεμότητος, ἐν τῇ ὁποίᾳ διατελεῖ τὸ ποσὸν τῆς σταφίδος, τὸ ἤδη ἀποταμιευθὲν εἰς τὰς ἀποθήκας τοῦ Δημοσίου. Εἶναι εἰς πάντας ὅμως γνωστὸν, ὅτι ἐγένοντο δημοπρασίαι περὶ ἐκποιήσεως αὐτοῦ, ὅτι κατὰ τὰς δημοπρασίας αὐτὰς προσηνέχθησαν τιμαὶ 90 καί τι πλέον δραχμῶν κατὰ χιλιάδα, καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις — δὲν γνωρίζω πῶς σκεπτομένη — ἠκύρωσε τὰς δημοπρασίας αὐτὰς, καὶ ἐξακολουθεῖ κρατοῦσα ἐν ταῖς ἀποθήκαις τὸν σταφιδόκαρπον τοῦτον. Ὅτε τὸ μέτρον τοῦτο συνεζητεῖτο ἐν τῇ προηγουμένῃ ἡμῶν συνόδῳ, εἶχον μεταδώσει τὴν γνώμην μου περὶ τῆς βλάβης, τὴν ὁποίαν τὸ μέτρον τοῦτο ἐπάγεται εἰς τὸ προϊόν τῆς ἀμπέλου· διότι, ἂν ὁλόκληρος ἡ παρακρατηθησομένη σταφὶς χρησιμοποιηθῇ εἰς τὴν οἰνοπνευματοποιΐαν, βεβαίως τὸ προϊόν τῆς ἀμπέλου θέλει ὑποτιμηθῆ, διότι δὲν θέλει καταναλίσκεσθαι ἐξ αὐτοῦ ὅσον μέχρι τοῦδε κατηναλίσκετο εἰς τὴν παραγωγὴν τῶν οἰνοπνευμάτων. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε, ἀφοῦ ἐλήφθη τὸ μέτρον τοῦτο, νομίζω, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ κρατήσωσιν ἐνδοιασμοὶ καὶ ἀμφιβολίαι ἐν τῇ περαιτέρω τοῦ μέτρου τούτου ἐκτελέσει. Ἀλλ’ ἐν σχέσει πρὸς ὅ,τι ἀφορᾷ τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμοὺς, νομίζω ὅτι δύναμαι νὰ ὑπομνήσω ὑμῖν, ὅτι τρία νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς παρελθούσης ἡμῶν συνόδου, τὸ περὶ γενικῶν ἀποθηκῶν, τὸ περὶ Σταφιδικῆς Τραπέζης καὶ τὸ περὶ χορηγίας δανείων ἐπὶ καλλιεργείᾳ, καίτοι ἡ χρησιμότης αὐτῶν ἀνεγνωρίσθη καὶ ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς πλειονοψηφίας, παρεπέμφθησαν εἰς τὰς Ἑλληνικὰς καλένδας. Καὶ εἴχομεν μὲν κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην, ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθὲν, τὸ νομοσχέδιον περὶ γενικῶν ἀποθηκῶν, ἀλλ’ οὕτω μεταβεβλημένον, ὥστε νὰ μὴ ἐπιτευχθῇ ὁ σκοπὸς, πρὸς ὃν τοῦτο ἀρχικῶς ἀπέβλεπε· διότι, ὅταν ἐκ τοῦ θεσμοῦ τῆς συστάσεως τῶν γενικῶν ἀποθηκῶν ἀφαιρέσητε τὰς ἐγγυήσεις, αἵτινες εἶχον ἀναγραφῆ εἰς τὸ ἀρχικῶς ὑπ’ ἐμοῦ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον, ὅταν δὲν θελήσητε νὰ ὑποβάλητε τὸ Κράτος εἰς θυσίαν τινὰ λόγῳ ἐγγυήσεως ὑπὲρ τῶν κεφαλαίων, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ καταβληθῶσι πρὸς κατασκευὴν γενικῶν ἀποθηκῶν ἀξίων τοῦ ὀνόματος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περιμένητε ἐκ τοῦ θεσμοῦ τούτου ὅσα εἰς ἄλλα Κράτη ἐπετεύχθησαν ὠφελήματα. Ἀλλὰ τὸ ἕτερον νομοσχέδιον, τὸ περὶ συστάσεως Σταφιδικῆς Τραπέζης, εἰς τὸ ὁποῖον ἀπέδιδον μεγαλειτέραν σπουδαιότητα, ὡς μέλλον νὰ παράσχῃ ἀνακούφισιν εἰς τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμοὺς, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Ἐννοῶ βεβαίως τὸν λόγον, οὗ ἕνεκεν ἡ Κυβέρνησις ἀπετράπη ἐκ τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, διότι ὁπωσδήποτε πρὸς σύστασιν Σταφιδικῆς Τραπέζης τὸ Κράτος εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ παρέμβῃ καὶ προσφέρῃ τὴν ἐγγύησιν αὑτοῦ. Καὶ ἐὰν πρόκειται περὶ κεφαλαίων 5,000,000 καὶ ἐὰν πρόκειται περὶ ἐγγυήσεως τοῦ Κράτους ὑπὲρ τόκου εἰς 5% μόνον περιοριζομένης, βεβαίως διέτρεχε τὸν κίνδυνον κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη νὰ ὑποβληθῇ τὸ Δημόσιον εἰς θυσίαν μέχρι 250 χιλιάδων δραχμῶν, ἀλλ’ αἱ ὠφέλειαι, αἱ ὁποῖαι ἤθελον προκύψει εἰς τὴν σταφιδοπαραγωγὴν ἐκ τῆς λειτουργίας τοιούτου ἱδρύματος, βεβαίως ἤθελον ἀποδώσει εἰς τὸ Κράτος τὴν ζημίαν, ἥτις ἤθελε προέλθει ἐκ τῆς πληρωμῆς τοῦ ἐγγυηθέντος τόκου διὰ τὰ πρῶτα ἔτη. Οὐχ ἧττον καὶ τὸ ἕτερον νομοσχέδιον περὶ χορηγίας δανείων ἐπὶ καλλιεργείᾳ, νομίζω ὅτι ἠδύνατο καὶ τοῦτο νὰ παράσχῃ ἀνακούφισιν εἰς τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμούς. Ἀλλὰ τὰ δύο ταῦτα νομοσχέδια δὲν ἐθεωρήθησαν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως χρήσιμα, καὶ παρέμειναν μόνον ἐν τῷ ἀρχείῳ τῆς Βουλῆς παρεῤῥιμένα. Τὴν ὑπὲρ τῆς σταφιδοπαραγωγῆς μέχρι τοῦδε ἐπιδειχθεῖσαν κυβερνητικὴν μέριμναν εὑρίσκω ἀνεπαρκῆ. Ἡ ἐνδοιαστικὴ καὶ ἀμφίβολος στάσις αὐτῆς περὶ τῶν ἐπιβαλλομένων μέτρων πρὸς σωτηρίαν τοῦ κυριωτέρου ἡμῶν προϊόντος, ὅπερ καὶ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους σπουδαίως ἐπηρεάζει, ἔπεισε πάντας, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ὑστερεῖ ἐν τῇ ὀφειλομένῃ κυβερνητικῇ μερίμνῃ εἰς ἓν τῶν ζωτικωτέρων ἐθνικῶν ζητημάτων. Ἀφοῦ διὰ τοῦ συστήματος τῆς παρακρατήσεως καὶ τῆς εἰς τὰς ἀποθήκας τοῦ Δημοσίου ἀποταμιεύσεως σταφιδοκάρπου οὐκ εὐκαταφρονήτου ποσότητος παρέσχεν εἰς τὴν βιομηχανίαν τῆς παρ’ ἡμῖν οἰνοπνευματοποιΐας τὴν βάσιμον ἐλπίδα, ὅτι ἡ σταφὶς αὕτη θέλει ἐκποιηθῆ καὶ χρησιμοποιηθῆ εἰς τὴν βιομηχανίαν ταύτην, κρατεῖ εἰσέτι ἀδιάθετον τὴν ἀποταμιευθεῖσαν σταφίδα, ἐπὶ προφανεῖ βλάβῃ τῆς ἐθνικῆς ταύτης βιομηχανίας. Δὲν θέλω ἀπασχολήσει τὴν Βουλήν, συζητῶν περὶ τῶν εἰς τὴν προηγουμένην σύνοδον προταθέντων ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως δύο μέτρων, τῶν συνδεομένων πρὸς τὸν ἐπιδιωκόμενον συμβιβασμὸν μετὰ τῶν πιστωτῶν Κράτους, τοῦ μὲν ἀφορῶντος εἰς τὴν σύστασιν τοῦ Συμβουλίου τοῦ δημοσίου χρέους, τοῦ δὲ εἰς τὴν ἀνασύστασιν τῶν Πρεσβειῶν, διότι περὶ τούτων συνεζήτητα ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου. Μεταβαίνω νῦν εἰς τὰ μέτρα τὰ νομοθετικὰ, τὰ ὑποβληθέντα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν παροῦσαν σύνοδον. Ὁμολογῶ, ὅτι ἐν τῇ παρούσῃ ἡμῶν συνόδῳ εἴχομεν τοσαύτην πληθὺν νομοσχεδίων, ὑποβληθέντων ἅμα τῇ ἐνάρξει τῆς συνόδου, ὥστε δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς παρασκευῆς νομοσχεδίων ὑπῆρξεν ἡ μᾶλλον πλουσία, διὰ τοῦτο δὲ, ὡς πάντες ἐνθυμεῖσθε, ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1896 εἰς τὴν Βουλήν, τὸ πλεῖστον τῆς ἀγορεύσεώς του κατηνάλωσεν ἀπαριθμῶν τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλλεν εἰς τὴν Βουλήν, οὐχὶ μόνον τὰ ἀναγόμενα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ ὁποῖον οὗτος διευθύνει, ἀλλὰ καὶ τὰ ἀναγόμενα εἰς ἕτερα Ὑπουργεῖα. Καὶ τὰ νομοσχέδια ταῦτα εἶχε διαιρέσει εἰς δύο κατηγορίας, εἰς νομοσχέδια ἀφορῶντα εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς διοικήσεως, καὶ εἰς νομοσχέδια ἀφορῶντα τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ὑλικῶν πόρων τοῦ ἔθνους. Τὴν κατάστασιν τῆς διοικήσεως παρέστησε καὶ ἐν τῇ προηγουμένῃ καὶ ἐν τῇ συνόδῳ ταύτῃ ὡς ἐξηρθρωμένην, καὶ δι’ αὐτὸ τὸ πολιτικὸν μέρος τοῦ προγράμματος τοῦ Κυβερνητικοῦ συνοψίζεται εἰς τὴν περισυλλογὴν καὶ ἀνόρθωσιν. Ἐὰν τῷ ὄντι εὗρε τὴν κατάστασιν τῆς διοικήσεως ἐν ἐξαρθρώσει, πάντες γινώσκομεν, ὅτι οὐδὲν τῶν προβληθέντων μέτρων συνετέλεσεν εἰς τὴν θεραπείαν τῆς νόσου ταύτης· γινώσκομεν τοὐναντίον, ὅτι διὰ τῶν νομοθετημάτων τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν κατάργησιν τῆς μονιμότητος τῶν ὑπαλλήλων, διὰ τοῦ νομοθετήματος, διὰ τοῦ ὁποίου κατηργήθη τὸ Ἀρχηγεῖον τῆς Χωροφυλακῆς, καὶ διὰ τοῦ εἰς θεσμὸν λειτουργοῦντα ἐγκατασταθέντος παρ’ ἡμῖν συστήματος τῆς συναλλαγῆς, ἡ ἐξάρθρωσις τῆς διοικήσεως, τὴν ὁποίαν ἐντεῦθεν κατήγγειλεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἔλαβε χαρακτῆρα μᾶλλον ἐπικίνδυνον. Περὶ τῶν νομοθετικῶν μέτρων, τῶν ἀναγομένων εἰς τὸν κλάδον τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς διοικήσεως, δὲν προτίθεμαι ν’ ἀπασχολήσω ἐπὶ πλέον τὴν Βουλὴν, διότι πάντα ταῦτα, ὡς φέροντα προσωπικὸν χαρακτῆρα, συνδέονται πρὸς τὸ λειτουργοῦν σύστημα τῆς συναλλαγῆς, περὶ ἧς ἀρκετὰ εἶπον ὑμῖν. Ὡς ἐκ τούτου θὰ συζητήσω ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἀνάγονται εἰς τὸν ἕτερον κύκλον. Ἐν τῷ κύκλῳ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα κατὰ τὰς ἐπαγγελίας τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως σκοποῦσιν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ὑλικῶν ἡμῶν πόρων, κατελέχθησαν κυρίως τὰ Θεσσαλικὰ νομοσχέδια. Εἰσάγων ταῦτα εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἔλεγεν ὅτι ἡ Θεσσαλία εἶναι ἡ μόνη χώρα, ἥτις ὑπὸ ἔννοιαν παραγωγῆς καθυστερεῖ, καὶ ἥτις δύναται διὰ μερίμνης κυβερνητικῆς, διὰ μέτρων νομοθετικῶν, νὰ προαχθῇ ὑλικῶς, καὶ προαγομένη ὑλικῶς νὰ συντελέσῃ καὶ εἰς αὐτὴν τὴν οἰκονομικὴν τοῦ Κράτους ἀνόρθωσιν. Τὰ νομοσχέδια τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν Θεσσαλίαν ἀριθμοῦνται εἰς πέντε, πάντες δὲ γινώσκετε ταῦτα, καὶ δὲν κρίνω ἀναγκαῖον νὰ προβῶ εἰς τὴν ἀνάλυσιν ἑνὸς ἑκάστου αὐτῶν. Ἀναντίῤῥητον πρόκειται, ὅτι ἡ ἀρχὴ, ἥτις ἐφάνη ὑπαγορεύσασα τὸ νομοσχέδιον περὶ παραχωρήσεως γαιῶν ταῖς γεωργικαῖς οἰκογενείαις, ἡ ἀρχὴ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀγροτικῶν ἐν Θεσσαλίᾳ πληθυσμῶν, εἶναι ἀξιέπαινος, εἶναι ἀρχὴ εὐγενὴς, εἶναι ἀρχὴ ἐκπολιτιστική. Πᾶσα Πολιτεία ἔχει καθῆκον νὰ μεριμνᾷ περὶ τῆς βελτιώσεως τῶν τάξεων ἐκείνων τῶν κοινωνικῶν, αἵτινες διατελοῦσιν εἴτε ὑπὸ ἔννοιαν πολιτικὴν ἀποκεχωρισμέναι τῶν λοιπῶν κοινωνικῶν τάξεων τῆς χώρας, εἴτε ὑπὸ ἔννοιαν ὑλικὴν καταδεδικασμέναι. Οἱ γεωργικοὶ πληθυσμοὶ τῆς Θεσσαλίας παρεστάθησαν—καὶ εὐλόγως—ὡς εὑρισκόμενοι ὑπὸ τὰς δύο ταύτας συνθήκας, ἤτοι ὡς ἄστεγοι καὶ ἀκτήμονες ἀφ’ ἑνὸς, καὶ ὡς στερούμενοι ἀφ’ ἑτέρου τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἀσκεῖν τὰ πολιτικὰ αὑτῶν δικαιώματα, ἕνεκεν τῶν δεσμῶν, οἵτινες συνδέουσι τούτους πρὸς τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν κτημάτων, ἐν οἷς αἱ γεωργικαὶ αὗται οἰκογένειαι εἶναι ἐγκατεστημέναι. Δὲν προτίθεμαι ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν, συζητῶν ἐπὶ τοῦ κοινωνικοῦ ζητήματος, τοῦ ἀγροτικοῦ, οὔτε τὴν ἱστορίαν τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος ἐν Θεσσαλίᾳ προτίθεμαι νὰ ἀφηγηθῶ ἐντεῦθεν. Περιορίζομαι εἰς μόνην τὴν παρατήρησιν, ὅτι, ὅταν αἱ Κυβερνήσεις λαμβάνωσι τὴν ἀπόφασιν νὰ μεταβάλλωσιν ἓν κοινωνικὸν καθεστὼς, ὀφείλουσι νὰ βασανίσωσι πάσας τὰς περιστάσεις, τὰς πρὸς τὴν προταθησομένην λύσιν τοῦ ζητήματος συνδεομένας, ὀφείλουσι νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν πάσας τὰς δυσχερείας, αἵτινες ἀπαντῶσιν ἐν τῇ προβαλλομένῃ λύσει, τότε δὲ καὶ μόνον τότε δικαιοῦνται νὰ προέρχωνται εἰς προτάσεις μέτρων νομοθετικῶν, τότε καὶ μόνον δικαιολογοῦνται νὰ ὑποβάλλωσι τὰ μέτρα ταῦτα εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Αἱ συζητήσεις, αἵτινες ἐπηκολούθησαν τὴν ὑποβολὴν τῶν Θεσσαλικῶν νομοσχεδίων, ἔπεισαν πάντας, ὅτι, ἂν τὰ νομοσχέδια ταῦτα τεθῶσιν ὑπὸ συζήτησιν, δὲν θέλουσιν ἀντίσχει οὔτε εἰς τὴν πρώτην συζήτησιν, διότι, ἂν τυχὸν τὰ νομοσχέδια ταῦτα μεταβληθῶσιν εἰς νόμους, οὐχὶ μόνον δὲν θέλουσιν ἐξυπηρετήσει τὴν Θεσσαλικὴν γεωργικὴν παραγωγὴν, ἀλλὰ τοὐναντίον θέλουσι παραβλάψει ταύτην, οὐχὶ μόνον δὲν θέλουσι βελτιώσει τὴν σημερινὴν κατάστασιν τῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν, ὑπὲρ τῶν ὁποίων φαίνονται ὑπαγορευθέντα, ἀλλὰ τοὐναντίον θέλουσι χειροτερεύσει τὴν κατάστασιν αὐτῶν. Ἀνεξαρτήτως τῶν δύο θεμάτων, τὰ ὁποῖα, ἂν ἐπρόκειτο νὰ τεθῶσιν ὑπὸ συζήτησιν τὰ νομοσχέδια ταῦτα, ἔπρεπε τὸ Κοινοβούλιον νὰ ἐξετάσῃ, ἤτοι τοῦ θέματος, ἂν τὰ νομοσχέδια ταῦτα ἀντίκεινται εἰς τὸ Σύνταγμα, πρὸ πάντων δὲ τοῦ θέματος, ἂν τὰ νομοσχέδια ταῦτα συνάδωσι πρὸς τὸ 6 ἄρθρον τῆς μετὰ τῆς Τουρκίας διεθνοῦς ἡμῶν συμβάσεως, ἀνεξαρτήτως, λέγω, τῶν θεμάτων τούτων, οὐσιαστικῶς ἐξεταζόμενα τὰ νομοσχέδια ταῦτα, μᾶλλον βλάβης ἢ ὠφελείας πρόξενα θέλουσι γείνῃ. Ἡ ἰδέα τῆς συστάσεως γεωργικοῦ ταμείου, ὡς ἔλεγον καὶ ἐν προηγουμένῃ συνεδριάσει, σκοποῦντος ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν εἰσαγωγὴν βελτιώσεων ἢ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων, τὰ ὁποῖα ἤθελον συντελέσει εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς, εἶναι ὄντως ἀναγκαία· ἀλλ’ ὅταν τις διὰ τῆς συστάσεως τοιούτου ταμείου ἀφορᾷ μόνον εἰς τὴν ἀνάπτυξιν, εἰς τὴν πρόοδον τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς, πρέπει συνάμα νὰ ἐξετάσῃ ἐπιμελῶς, ἂν οἱ δημιουργούμενοι ὑπὲρ τοῦ ταμείου τούτου πόροι δὲν αὐξάνωσι τὴν φορολογίαν κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε νὰ μὴ καταπιέζηται ὑπὲρ τὸ προσῆκον ἡ παραγωγὴ καὶ ἐκ τῆς τοιαύτης φορολογικῆς πιέσεως ν’ ἀποβαίνῃ ματαία καὶ ἄσκοπος ἡ ὑπὲρ αὐτῆς τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς σκοπουμένη διὰ τοῦ εἰδικοῦ ταμείου προστασία. Ἡ ἔγγειος φορολογία ἐν Θεσσαλίᾳ ἀνέρχεται εἰς τὸ ποσὸν ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἑκατομμυρίου. Διὰ τῶν ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς ὑποβληθέντων νομοσχεδίων ἡ φορολογία αὐξάνει εἰς τὸ διπλάσιον. Ὅταν δὲ πάντες γινώσκωμεν, ὅτι ὑπὲρ τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ βιούντων ἐπιζητεῖται ἐλάφρυνσις τῶν φορολογικῶν βαρῶν, ἅτινα νῦν ὑφίστανται, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι αὐξάνοντες τὴν ὑφισταμένην φορολογίαν συντελοῦμεν εἰς τὴν προαγωγὴν τῆς ἐν Θεσσαλίᾳ γεωργικῆς παραγωγῆς; Ὅταν πρὸ πάντων ἀφορῶντες εἰς τὴν σύστασιν τοιούτου εἰδικοῦ ταμείου προβαίνωμεν εἰς τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν διὰ τῆς εἰσαγωγῆς φόρου 6% ἐπὶ τῶν προϊόντων τῆς γῆς, ὀφείλομεν νὰ σκεφθῶμεν, ἂν διὰ τοῦ συστήματος τῆς φορολογίας τοῦ προτεινομένου ᾖναι δυνατὸν νὰ ἐνισχυθῇ καὶ προστατευθῇ ἡ παραγωγή. Τὸ προτεινόμενον φορολογικὸν σύστημα πρὸς ἀντικατάστασιν τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν εἶναι αὐτὴ αὕτη ἡ δεκάτη, κατὰ ποσοστόν τι μόνον ἠλαττωμένη. Τίς δὲ ἐκ τῶν ἐν τῇ Ἑλλάδι κατοικούντων δὲν ἐνθυμεῖται μετὰ πόσης βοῆς τὸ σύστημα τοῦτο κατηργήθη παρ’ ἡμῖν; Τίς δὲν ἐνθυμεῖται, ὅτι ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν ὑπῆρξεν ἐξεγηγερμένον τὸ δημόσιον φρόνημα κατὰ τοῦ συστήματος τῆς δεκάτης; Καὶ ὅταν ἐπῆλθεν ἡ κατάργησις αὐτοῦ, τίς λησμονεῖ, ὁποία ὑπῆρξεν ἡ προαγωγὴ τῶν γεωργικῶν τάξεων; Αὐτὸ λοιπὸν τοῦτο τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον μέχρι πρὸ δεκαπενταετίας ἐλειτούργει παρ’ ἡμῖν καὶ κατηργήθη, ἀντικατασταθὲν διὰ τοῦ συστήματος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, προτείνει ἡ Κυβέρνησις νὰ εἰσαγάγῃ ἢ νὰ ἐπαναφέρῃ εἰς Θεσσαλίαν, διὰ νὰ δημιουργήσῃ πόρον ὑπὲρ τοῦ γεωργικοῦ ταμείου, διὰ νὰ καταστήσῃ τὸ γεωργικὸν ταμεῖον ἱκανὸν νὰ ἀναλάβῃ τὰς ἀποζημιώσεις τῶν ἰδιοκτητῶν διὰ τὰς ἀφαιρεθησομένας ἀπ’ αὐτῶν γαίας, τὰς παραχωρουμένας εἰς τὰς γεωργικὰς οἰκογενείας, τὰς ἐγκατεστημένας ἐν τοῖς διαφόροις τσιφλικίοις. Δὲν νομίζω νὰ ὑπάρχῃ τις μεταξὺ ἡμῶν ὁ συνηγορῶν ὑπὲρ τοῦ συστήματος τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ὡς συστήματος στηριζομένου ἐπὶ ἐπιστημονικῶν βάσεων, διότι βεβαίως πολλὰ περιέχει τὰ ἐλαττώματα· ἀλλ’ ἐν ἐλλείψει ἑτέρου συστήματος, ὑπελήφθη, ἐν ᾗ ὥρᾳ κατηργήθη τὸ σύστημα τῆς δεκάτης, ὡς δυνάμενον νὰ λειτουργήσῃ ἐπ’ ὠφελείᾳ τῶν γεωργικῶν πληθυσμῶν καὶ ὡς ἀποδίδον συνάμα ἐλαχίστην τινὰ πρόσοδον εἰς τὸ Δημόσιον. Τὰ ἀροτριῶντα κτήνη ἐθεωρήθησαν ὡς τεκμήριον τῆς ἀκαθαρίστου παραγωγῆς, ἀφοῦ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξευρεθῇ, τοὐλάχιστον τότε ἀμέσως, ἕτερον σύστημα, μᾶλλον πρόσφορον αὐτοῦ. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι ἰδίως κατὰ τὰ τελευταῖα ταῦτα ἔτη, ὡς ἐκ τῶν ἐλαττωμάτων τοῦ συστήματος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, παρὰ πολλοῖς καὶ ἐκ τῶν πολιτευομένων καὶ ἐκ τῶν ἀσχολουμένων εἰς τὸ θέμα τοῦτο ἐγενήθη ἡ ἰδέα, ὅτι δύναται ν’ ἀντικατασταθῇ διὰ στρεμματικῆς φορολογίας, κατὰ τῆς εἰσαγωγῆς ὅμως τοῦ συστήματος τῆς στρεμματικῆς φορολογίας ὑπῆρχεν ἐκ τῶν φορολογικῶν παραδόσεων τοῦ παρελθόντος μία πρόληψις, ἡ ὁποία ὑπῆρξε κώλυμα εἰς τὴν γενικωτέραν, οὕτως εἰπεῖν, τῆς γνώμης περὶ στρεμματικῆς φορολογίας ἀποδοχήν. Εἴχομεν ἄλλοτε τὴν φορολογίαν τὴν στρεμματικὴν διὰ τὰς ἀμπέλους, καὶ ἐπειδὴ ἐλαττωματικῶς ἐλειτούργει ὡς πρὸς τὰς ἀμπέλους, εἶχεν ἐξεγερθῆ τὸ δημόσιον φρόνημα κατ’ αὐτῆς, καὶ ὅταν προεβάλλετο ἡ ἀντικατάστασις τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν διὰ τῆς στρεμματικῆς φορολογίας, αἱ ἀναμνήσεις τῆς φορολογίας τῶν ἀμπέλων ὑπῆρξαν τὸ πρόσκομμα ἢ μᾶλλον ἡ ἀμφιβολία περὶ τοῦ λυσιτελοῦς τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ συστήματος τῆς στρεμματικῆς φορολογίας. Ἀλλ’ ὅταν λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἀφ’ ἧς ἐποχῆς κατηργήσαμεν τὸ σύστημα τῆς στρεμματικῆς φορολογίας τῶν ἀμπέλων, πολλαὶ ὑπῆρξαν παρ’ ἡμῖν αἱ ἐπὶ τὰ βελτίω μεταβολαὶ, τουτέστιν ὅτι, τό γε νῦν, ἡ δημοσία ὑπηρεσία ἔχει ἀριθμὸν γεωμετρῶν ἑκατονταπλάσιον ἐκείνου, τὸν ὁποῖον διέθετε πρὶν, ὅτι ἔχει τὸ σῶμα τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν, τὸ ὁποῖον ἔχει εἰς τὴν ὑπηρεσίαν αὐτοῦ ἀρκετὸν ἀριθμὸν ἐργοδηγῶν, καὶ ὅτι πρὸ πάντων, ἂν εἰσαχθῇ παρ’ ἡμῖν τὸ σύστημα τῆς στρεμματικῆς φορολογίας δὲν πρόκειται ἐπ’ αὐτοῦ νὰ στηρίξωμεν τὴν ἐπιβολὴν φορολογιῶν ὑπερβολικῶν, ἀλλὰ φορολογιῶν, ἐκ τῶν ὁποίων προσδοκῶμεν αὐτὸ τοῦτο τὸ εἰσόδημα, τὸ ὁποῖον ἔχομεν σήμερον ἀπὸ τὰ ἀροτριῶντα κτήνη, νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν, ὅτι εἶναι πρέπον νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν διὰ τοῦ συστήματος τῆς στρεμματικῆς φορολογίας. Ἀλλὰ, καὶ ἂν ὡς πρὸς τὸ σύστημα αὐτὸ ὑπάρχῃ τις ἀμφιβολία, ἂν δύναται εὐδοκίμως νὰ λειτουργήσῃ εἰς τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα, νομίζω ὅτι διὰ τὴν Θεσσαλίαν εἶναι ἐνδεδειγμένη ἡ λυσιτελὴς αὐτοῦ ἐφαρμογή. Ἀπόδειξις τούτου εἶναι, ὅτι αὐτὴ αὕτη ἡ Κυβέρνησις, ἐπιθυμοῦσα ν’ ἀντικαταστήσῃ τὸν φόρον τῆς βοσκῆς διὰ ἑτέρου συστήματος φορολογίας, προτείνει δι’ ἑνὸς τῶν Θεσσαλικῶν νομοσχεδίων τὴν εἰσαγωγὴν τῆς στρεμματικῆς φορολογίας ἐν Θεσσαλίᾳ. Ἀφοῦ δὲ τὸ σύστημα τῆς στρεμματικῆς φορολογίας προτείνῃ πρὸς ἀντικατάστασιν τοῦ φόρου τῆς βοσκῆς, δὲν εὑρίσκω τὸν λόγον, οὗ ἕνεκεν ἐκωλύθη εἰς τὴν πρότασιν τῆς στρεμματικῆς φορολογίας καὶ πρὸς ἀντικατάστασιν τοῦ ὑφεστῶτος φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Ὡς πρὸς τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ ἐπὶ τῶν βοσκῶν ὑφισταμένου νῦν φόρου διὰ τῆς φορολογίας τῆς στρεμματικῆς, ὑπάρχουν πολλοὶ οἱ φρονοῦντες, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ πολλὰς θὰ ἀπαντήσῃ δυσκολίας, καὶ πρὸ πάντων ὡς καθιεροῦν πολλὰς τὰς φορολογικὰς ἀνισότητας, διότι ὑπάρχουσι γαῖαι ἀσκεπεῖς μὲν, ἀλλὰ χέρσοι καὶ πετρώδεις, χρησιμοποιούμεναι εἰς βοσκὰς τῶν αἰγοπροβάτων, ἀλλὰ ἡ χρησιμοποίησις αὐτῶν παρέχει εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας ἀσυγκρίτως ἐλάσσονα πρόσοδον ἀφ’ ὅσην παρέχει εἰς ἑτέρους ἰδιοκτήτας ἡ χρησιμοποίησις τῶν καλλιεργουμένων γαιῶν, τῶν διατελουσῶν ἐν ἀγραναπαύσει· εἶναι δὲ δυνατὸν ὡς ἐκ τούτου κτῆμά τι ἐκ τῶν μεγάλων ἐν Θεσσαλίς, ἔχον ἐλάσσονα μὲν ἔκτασιν, ἀλλὰ μᾶλλον προσοδοφόρον, νὰ ὑποβληθῇ εἰς φορολογίαν ἐλάσσονα ἐκείνης, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ὑποβληθῇ κτῆμά τι, τὸ ὁποῖον ἔχει μὲν μείζονα ἔκτασιν, ἀλλ’ ἧττον προσοδοφόρον, διότι περιλαμβάνει γαίας οὐ μόνον ἀνεπιδέκτους καλλιεργείας, ἀλλὰ καὶ ἀκαταλλήλους πρὸς βοσκήν. Ὡς ἐκ τούτου θὰ δημιουργηθῇ φορολογία μὴ στηριζομένη ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου καὶ κατ’ ἀκολουθίαν ἄδικος, ἐνῷ διὰ τῆς ὑφεστώσης ἐπὶ τῶν βοσκῶν φορολογίας ὑφίσταται ἰσότης ἀναλογική, ὡς στηριζομένη ἐπὶ τῆς ὁποίας ἔχουσιν οἱ ἰδιοκτῆται καθαρᾶς προσόδου. Ἀλλὰ διὰ τῆς παραχωρήσεως 20 στρεμμάτων πρὸς ἑκάστην τῶν γεωργικῶν οἰκογενειῶν καθιστῶμεν αὐτὰς ἀνεξαρτήτους καὶ αὐτοτελεῖς; καθιστῶμεν αὐτὰς βιωσίμους; Πάντες οἱ τὸ θέμα τοῦτο ἐκ τοῦ σύνεγγυς μελετήσαντες ἐπείσθησαν, ὅτι οὐ μόνον αἱ γεωργικαὶ αὐταὶ οἰκογένειαι δὲν θέλουσιν ἀποκτήσει τὴν αὐτοτέλειαν καὶ τὸ βιώσιμον, τὸ ὁποῖον ἐπαγγέλλεται ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ τοὐναντίον θέλουσιν ὑποβληθῆ εἰς βάρη, τὰ ὁποῖα θέλουσι καταστήσει τὴν θέσιν αὐτῶν δυσχερεστέραν. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ γένηται εἰδικὴ συζήτησις ἐπὶ τῶν Θεσσαλικῶν νομοσχεδίων, οὐ μόνον ἐγώ, ἀλλὰ καὶ πολλοὶ ἕτεροι συνάδελφοι ἤθελον καταδείξει τὰ ῥιζικὰ καὶ θεμελιώδη ἐλαττώματα τῶν νομοσχεδίων τούτων, ἅτινα, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς ἐλέγχουσι τὸ ἀπαράσκευον καὶ ἀμελέτητον τοῦ ὑποβαλόντος ταῦτα εἰς τὴν Βουλήν, καθιστῶσι ἀφ’ ἑτέρου ταῦτα καὶ δυσεφάρμοστα καὶ ἐπιβλαβῆ, ὡς παρασκευάζοντα κατάστασιν χείρονα τῆς νῦν ὑφισταμένης. Τὸ περὶ παραχωρήσεως γαιῶν ταῖς ἐν Θεσσαλίᾳ γεωργικαῖς οἰκογενείαις οὐδεμίαν ὑπόσχεται βελτίωσιν εἰς αὐτὰς, διότι θὰ τὰς ἐπιβαρύνῃ διὰ βαρῶν, πρὸς ἃ δὲν δύνανται νὰ ἀντίσχωσι, χωρὶς νὰ τὰς καταστήσῃ ὑλικῶς αὐτοτελεῖς καὶ ἀνεξαρτήτους. Ἡ ἐπιβαλλομένη δὲ δι’ αὐτοῦ ὑποχρέωσις εἰς τὸ εἰδικὸν γεωργικὸν ταμεῖον, ὅπως ἐκ τῶν πόρων αὐτοῦ καταβληθῶσιν αἱ εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας ὀφειλόμεναι ἀποζημιώσεις, ἐνέχει τὸ ἄτοπον, ὅτι ἡ ἀποζημίωσις λαμβάνεται ἐκ φόρων ἐπιβαρυνόντων αὐτοὺς τοὺς ἀποζημιουμένους καὶ ἐκ φόρων ἐπιβαρυνόντων ἑτέρας κοινωνικὰς τάξεις τῆς Θεσσαλίας, αἵτινες οὐδὲν πλεονέκτημα πορίζονται ἐκ τῆς τῶν γαιῶν παραχωρήσεως. Τὸ ἕτερον νομοσχέδιον περὶ συστάσεως εἰδικοῦ γεωργικοῦ ταμείου, καίτοι ὁ σκοπὸς αὐτοῦ εἶναι ἀξιέπαινος, ἐπιβάλλει εἰς τὴν ἐν Θεσσαλίᾳ γεωργικὴν παραγωγὴν τοσαύτην πρόσθετον φορολογίαν, ὥστε θὰ καταστήσῃ τὰ προϊόντα αὐτῆς δυσπρόσιτα εἰς τὰς ἀγορὰς τῆς καταναλώσεως, καθόσον δὲν θέλουσι δύνασθαι ταῦτα νὰ συναγωνίζωνται πρὸς τὰ ὁμοειδῆ αὐτῶν, ἰδίως ἐν ταῖς ξέναις ἀγοραῖς. Τὸ περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ ἐπὶ τῶν βοσκῶν φόρου διὰ τῆς στρεμματικῆς φορολογίας εἶναι δυσεφάρμοστον καὶ ἐπὶ ἀνίσου φορολογικῆς βάσεως στηρίζεται, ὡς προέφην. Δι’ ὅσων εἶπον, διὰ βραχέων συζητήσας ἐπὶ τῶν Θεσσαλικῶν νομοσχεδίων, ἓν κυρίως προεθέμην νὰ ὑποδείξω, ὅτι οὔτε ἐπίκαιρος οὔτε προσηκόντως μεμελετημένη ὑπῆρξεν ἡ ὑποβολὴ τῶν Θεσσαλικῶν νομοσχεδίων. Διὰ τῆς ὑποβολῆς αὐτῶν ἀνεκινήθη ἀσκόπως ἓν κοινωνικὸν ζήτημα, ὑπεβλήθη εἰς προφανῆ διατάραξιν ἡ ψυχολογικὴ κατάστασις τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ οἰκούντων, καὶ παρήχθη πολιτική τις κατάστασις ἀνώμαλος, ἣν ὀφείλουσι ν’ ἀποφεύγωσιν αἱ συνεταὶ Κυβερνήσεις. Καταλήγω ἐνταῦθα τὸν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου λόγον, διότι τὰ νομοσχέδια ταῦτα δὲν πρόκειται νὰ συζητηθῶσιν ἐν τῇ παρούσῃ συνόδῳ, καὶ συντάσσομαι πρὸς τὴν ὑπὸ πολλῶν ἐκ Θεσσαλίας συναδέλφων ὑποβληθεῖσαν πρότασιν, ἣν ἐφάνη ἀποδεχθεῖσα ἡ Βουλή, ὅπως ἐκλέξῃ αὕτη ἐκ τῶν ἰδίων αὐτῆς μελῶν ἐξεταστικὴν τῶν πραγμάτων ἐπιτροπήν, ἥτις, μελετήσασα ἐπὶ τόπου τὰ τοῦ θέματος τούτου, θέλει ὑποβάλει τὸ πόρισμα τῶν μελετῶν της εἰς τὴν προσεχῆ τῆς Βουλῆς σύνοδον, ὅπως ἐπὶ τῇ βάσει τούτου ληφθῶσι τὰ κατάλληλα μέτρα πρὸς βελτίωσιν τῆς καταστάσεως τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ ἀγροτικῶν πληθυσμῶν. Προκειμένου περὶ ἐνισχύσεως τῆς γεωργίας, νομίζω ὅτι δύναμαι νὰ ποιήσωμαι μνείαν τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ ὑποβληθέντος εἰς τὴν Βουλὴν καὶ παραμένοντος ἐκκρεμοῦς, περὶ συστάσεως γεωργικῶν σταθμῶν. Οὐδεὶς εἶναι ὁ ἀντιλέγων, ὅτι ἡ σύστασις τῶν γεωργικῶν σταθμῶν πρόκειται νὰ παράσχῃ ὑπηρεσίας εἰς τὴν παρ’ ἡμῖν γεωργικὴν παραγωγήν. Λυπηρὸν δ’ εἶναι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀπέδωκεν εἰς αὐτὸ τὴν προσήκουσαν σπουδαιότητα, οὐδ’ ἐζήτησε ν’ ἀναγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ὑπὸ τοιοῦτον ἀριθμὸν, ὥστε νὰ τύχῃ τῆς ἐπιψηφίσεως ἐν τῇ παρούσῃ βουλευτικῇ συνόδῳ. Προετίμησεν ἕτερα νομοσχέδια, ἧττον σπουδαῖα, σχετιζόμενα πρὸς θεραπείαν προσωπικῶν ἀξιώσεων καὶ κομματικῶν ἀναγκῶν. Βεβαίως πρὸς βελτίωσιν τῆς παρ’ ἡμῖν γεωργίας δὲν ἀρκεῖ ἡ σύστασις γεωργικῶν σταθμῶν. Ἀπαιτοῦνται καὶ πολλὰ ἄλλα μέτρα, περὶ ὧν δὲν εἶναι προσῆκον νὰ ποιήσωμαι μνείαν ἐν τῇ παρούσῃ συζητήσει. Εἰς τὴν σύνοδον ταύτην ὑπεβλήθησαν νομοθετικὰ μέτρα πολλὰ, ἀφορῶντα εἰς τὸν στρατόν. Ὑπεβλήθη πρωτίστως νομοσχέδιον περὶ νέου ὀργανισμοῦ τῆς χωροφυλακῆς. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο συνωδεύθη ὑπὸ ἐκθέσεως παριστώσης τὰ ταμιακὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νέου ὀργανισμοῦ. Ἀλλ’ ὑπό τινων συναδέλφων προεκλήθη ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ προσκομίσῃ κατάστασιν δεικνύουσαν τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας θέλομεν ὑποστῆ ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νέου ὀργανισμοῦ τῆς χωροφυλακῆς. Ἄν τις λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ ἀρχικῶς εἰς τὴν Βουλὴν ὑποβληθὲν νομοσχέδιον περὶ τοῦ νέου ὀργανισμοῦ τῆς χωροφυλακῆς καὶ ἀναγνώσῃ τὴν μετ’ αὐτοῦ προσηρτημένην κατάστασιν περὶ τῶν δαπανῶν τοῦ Κράτους, θέλει παρατηρήσει, ὅτι ὑπολογίζεται ἡ προσθήκη τῶν δαπανῶν τοῦ Κράτους εἰς 225,039 δρ. Καὶ τίς δὲν ἐπεκρότησεν εἰς τὴν ἰδέαν, ὅτι διὰ προσθήκης δαπάνης ἐκ μόνου τοῦ ποσοῦ τῶν 225,039 εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν τὴν ἀναδιοργάνωσιν τῆς χωροφυλακῆς, τὴν αὔξησιν τῶν ἀνδρῶν τοῦ σώματος τούτου ἀπὸ 3 χιλιάδων εἰς 6 χιλιάδας, καὶ πρὸ πάντων διὰ τοῦ τοιούτου ὀργανισμοῦ τῆς χωροφυλακῆς νὰ ἐπιτύχωμέν τι, πρὸς τὸ ὁποῖον ἀπὸ πολλῶν χρόνων ἀφορῶσιν αἱ Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις, ἀλλὰ δὲν κατώρθωσαν νὰ ἐπιτύχωσιν, ἤτοι τὴν ἀπόδοσιν τοῦ στρατοῦ εἰς τὸν ἀληθῆ αὐτοῦ προορισμὸν, τὴν ἀπαλλαγὴν αὐτοῦ ἀπὸ πασῶν τῶν ὑπηρεσιῶν, τὰς ὁποίας ἐκτελεῖ σήμερον, καὶ αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν διὰ τοῦ νέου ὀργανισμοῦ τῆς χωροφυλακῆς νὰ ἐκτελῶνται ὑπ’ αὐτῆς; Δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ παραλείψω καὶ τὴν δήλωσιν τὴν γενομένην πρὸς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ συζητήσει τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τοῦ θεσμοῦ τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας. Ὅτε εἰσήγαγε τὸ πρῶτον τὸ νομοσχέδιον περὶ νέου ὀργανισμοῦ τῆς χωροφυλακῆς σὺν τῇ ὑποβολῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1896, ἔλεγε πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὁ σκοπὸς, εἰς τὸν ὁποῖον ἀφορᾷ ὁ νέος ὀργανισμὸς τῆς χωροφυλακῆς, εἶναι νὰ μεταβληθῇ ὁ στρατὸς ἀπὸ στρατοῦ ὑπηρεσίας εἰς στρατὸν ἐκπαιδεύσεως, πάσας δὲ τὰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας σήμερον ἐκτελεῖ, νὰ τὰς ἀναλάβῃ ἡ χωροφυλακή. Ὅτε δὲ συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, ἔλεγε: «Διατὶ φοβεῖσθε, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ διαταραχθῇ ἡ δημοσία τάξις καὶ ἀσφάλεια, ὅταν βλέπητε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις προὐνόησεν, εἰσαγαγοῦσα τὸ νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τῆς χωροφυλακῆς, νὰ αὐξήσῃ τὸν ἀριθμὸν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε ἡ χωροφυλακὴ νὰ ἦναι ἐπίκουρος εἰς τὴν δημοτικὴν καὶ διοικητικὴν ἀστυνομίαν, νὰ ἀναπληρώσῃ τὸ κενὸν, τὸ ὁποῖον θέλει ἀφήσει ἡ κατάργησις τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας;» Ἐν τοιαύτῃ ὅμως περιπτώσει προβάλλει ἀφ’ ἑαυτοῦ τὸ ἐρώτημα, ἂν ἡ χωροφυλακὴ ἀνοργανουμένη θὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὴν ἀστυνομικὴν ὑπηρεσίαν ἢ εἰς τὴν ἀνάληψιν τῶν βοηθητικῶν ὑπηρεσιῶν, ἃς σήμερον ἐκτελεῖ ὁ στρατός. Ἀλλ’ ὅταν, ἐπαναλαμβάνω, προεκλήθη ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ καταθέσῃ κατάστασιν περὶ τῶν δαπανῶν, εἰς τὰς ὁποίας θέλει ὑποβληθῆ τὸ Κράτος ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νέου ὀργανισμοῦ τῆς χωροφυλακῆς, ἐμείναμεν ἔκπληκτοι, ἀναγνόντες τὴν κατάστασιν ταύτην, διότι κατ’ αὐτὴν ἡ αὔξησις τῆς δαπάνης ἀνέρχεται εἰς 2,393,750. Κατὰ τὴν κατάστασιν ταύτην, ἡ χωροφυλακὴ, ὡς σήμερον λειτουργεῖ, ὑποβάλλει τὸ Κράτος εἰς τὴν δαπάνην δραχ. 2,815,321, κατὰ τὸν νέον ὅμως ὀργανισμὸν θέλει ὑποβληθῆ τὸ Κράτος εἰς δαπάνην 5,209,071, ἤτοι εἰς ἐπὶ πλέον δαπάνην δρ. 2,393,750. Δὲν παρετηρήσαμεν μόνην τὴν τοιαύτην ἀσυμφωνίαν μεταξὺ τῆς καταστάσεως, ἥτις προσηρτήθη εἰς τὸ ἀρχικῶς ὑποβληθὲν νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τῆς χωροφυλακῆς, καὶ τῆς καταστάσεως, ἥτις ὑπεβλήθη παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Παρετηρήσαμεν καὶ ἑτέραν τινὰ ἀσυμφωνίαν. Ἐν ᾧ ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς ἦτο τὸ νομοσχέδιον τοῦτο περὶ νέου ὀργανισμοῦ τῆς χωροφυλακῆς, κατὰ τὸ ὁποῖον πάντες οἱ ἄνδρες, οἱ μέλλοντες ν’ ἀποτελέσωσι τὸ σῶμα τοῦτο, πρόκειται νὰ στρατολογηθῶσι μεταξὺ ἐθελοντῶν, εἰς τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ ἄλλη ἀναγράφεται ἀρχὴ, ἡ κατάρτισις τοῦ σώματος τῆς χωροφυλακῆς διὰ τῆς μεταθέσεως τῶν ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρετούντων ἐκ τῆς ἀπογραφῆς κληρωτῶν. Ἄν μάλιστα καλῶς ἐνθυμῆσθε, ὅτε καὶ περὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου καὶ περὶ τῶν ἄλλων στρατιωτικῶν νομοσχεδίων λόγος ἐγίνετο ἐνταῦθα, ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου εἶπε πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ εἶναι ὁ κορμὸς, ἐκ τοῦ ὁποίου πάντα τὰ ἄλλα νομοσχέδια ὡς κλάδοι αὐτοῦ προκύπτουσι, καὶ κατ’ ἀκολουθίαν ἡ Βουλή, προκαλουμένη νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν συζήτησιν τῶν στρατιωτικῶν νομοσχεδίων, πρέπει πρωτίστως νὰ συζητήσῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Ὥστε, ἂν ἐπετρέπετο εἰς τὴν Βουλὴν νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν συζήτησιν τῶν ἐκκρεμῶν νομοσχεδίων τῶν στρατιωτικῶν, βεβαίως ἔπρεπε νὰ ἄρξηται τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, καὶ νὰ ἀποδεχθῇ τὸ σύστημα τὸ δι’ αὐτοῦ καθιερούμενον, ἤτοι τὴν κατάρτισιν τῆς χωροφυλακῆς διὰ τῆς μεταθέσεως κληρούχων ἐκ τοῦ στρατοῦ. Ὅταν ἐπιστῇ ἡ ὥρα, εἴτε ἐν τῇ παρούσῃ εἴτε ἐν προσεχεῖ συνόδῳ, νὰ εἰσέλθῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν συζήτησιν τῶν στρατιωτικῶν νομοσχεδίων, τότε καὶ μόνον θὰ διακρίνωμεν, ὁποία εἶναι ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως μεταξὺ τῶν δύο συστημάτων, διότι τό γε νῦν εὑρισκόμεθα πρὸ τῆς προτάσεως δύο συστημάτων διὰ τὴν κατάρτισιν τῆς τῆς χωροφυλακῆς. Ἀλλ’ ἂν πρόκειται νὰ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν ὁ νέος περὶ ἀστυνομίας νόμος, βεβαίως ὀφείλομεν νὰ συστήσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ ἀφήσῃ τὸ σῶμα τῆς χωροφυλακῆς εἰς οἵαν εἶναι σήμερον κατάστασιν, ἀλλὰ νὰ παρακαλέσωμεν αὐτὴν, ὅπως πρὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νέου περὶ ἀστυνομίας νομοθετήματος αὐξήσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀνδρῶν τῆς χωροφυλακῆς, ἵνα διὰ τοῦ σώματος τῆς χωροφυλακῆς παρασχεθῇ εἰς τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν καὶ τὴν τάξιν ἡ προστασία, ἧς ἀπαραίτητον θὰ ἔχῃ ἀνάγκην ἡ διοικητικὴ ἢ ἡ δημοτικὴ ἀστυνομία πρὸς συντήρησιν τῆς τάξεως, ὑπὲρ τῆς ὁποίας ὀφείλομεν πάντες νὰ ἐνδιαφερώμεθα. Μεταξὺ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην, ὑπάρχει καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τοῦ θεσμοῦ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως διὰ τοὺς ὀφείλοντας ἔλαττον τῶν πεντακοσίων δραχμῶν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι, ὅτε εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1896 ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο μετὰ πολλῶν ἄλλων ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἀπένειμεν εἰς αὐτὸ ὅσους ἀπένειμεν ἐπαίνους εἰς τὰ ἄλλα συγχρόνως μετ’ αὐτοῦ ὑποβληθέντα νομοσχέδια, διότι ἐν τῇ συνειδήσει, φαίνεται, τοῦ ἰδίου τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν εἶχε θεωρηθῆ ὡς ὥριμον. Ἡ ἰδέα περὶ καταργήσεως τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, καὶ μάλιστα ὡς προτείνεται, δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ μεμελετημένη. Καὶ εἶναι μὲν ζήτημα κοινωνικὸν καὶ παρ’ ἄλλοις ἔθνεσιν ἡ κατάργησις τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, ἀλλ’ οὐδαμοῦ συνελήφθη ἡ ἰδέα νὰ καταργηθῇ ἡ προσωπικὴ κράτησις διὰ μόνον τοὺς ὀφείλοντας μέχρι 500 δραχμῶν, διότι, ἂν ἡ προσωπικὴ κράτησις χρησιμεύῃ ὡς ἐχέγγυον πρὸς παροχὴν δανείων, βεβαίως τὸ ἐχέγγυον τοῦτο μόνον εἰς τοὺς δανειζομένους μικρὰ ποσὰ κυρίως παρέχει χρησιμότητά τινα. Προκειμένου εἴτε Τράπεζα εἴτε κεφαλαιοῦχός τις νὰ δανείσῃ πρὸς ἔμπορον ἢ ἄλλον τινὰ ποσότητα ἀξίαν λόγου, βεβαίως δὲν θὰ ὑπολογίσῃ ἐπὶ τὴν προσωπικὴν κράτησιν, ἵνα παράσχῃ εἰς αὐτὸν δάνειον, ἀλλὰ θὰ ὑπολογίσῃ ἐπὶ τὰς ἄλλας ἐγγυήσεις, τὰς ὑπὸ τοῦ δανειζομένου παρεχομένας, θὰ ὑπολογίσῃ ἐπὶ τοὺς γνωστοὺς ὑλικοὺς πόρους αὐτοῦ, θὰ ὑπολογίσῃ ἐπὶ τὰς προσωπικὰς ἠθικὰς ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας παρέχει ὁ δανειζόμενος, εἴτε ὡς ἐμπορευόμενος εἴτε ὡς μετερχόμενος οἱονδήποτε ἕτερον ἐπάγγελμα. Προκειμένου ὅμως περὶ τῶν μικρῶν, προκειμένου περὶ ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι προσέρχονται ἵνα αἰτήσωνται δάνειον ἔλασσον τῶν 500 δραχμῶν, ἐκεῖ καὶ μόνον παρουσιάζεται ὡς ἐχέγγυον ἡ προσωπικὴ κράτησις, διότι οὐδεμία ἄλλη ὑπάρχει ἐγγύησις ὑπὲρ αὐτοῦ, ἵνα ὁ κεφαλαιοῦχος παράσχῃ εἰς αὐτὸν τὸ αἰτούμενον μικρὸν δάνειον. Ὡς ἐκ περισσοῦ δὲ δύναμαι νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὑπάρχουσιν ὑπὲρ τῶν παρ’ ἡμῖν προνομιούχων Τραπεζῶν διατάξεις, διὰ νόμου καθιερωθεῖσαι καὶ ἀποτελοῦσαι οἱονεὶ προνόμιον ὑπὲρ αὐτῶν, κατὰ τὰς ὁποίας, προκειμένου περὶ γεωργοκτηματικῶν χορηγήσεων οἱουδήποτε ποσοῦ, ἡ προσωπικὴ κράτησις ἐθεωρήθη ὡς ἐχέγγυον ἀπαραίτητον. Ἀλλ’ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐσκόπει νὰ προστατεύσῃ υἱοὺς οἰκογενειῶν, ἢ ἄλλους τινὰς, οἱ ὁποῖοι διατελοῦντες ἐν ἐκλύσει ἠθῶν αἰτοῦνται δάνεια ἐλάσσονα τῶν 500 δραχμῶν, βεβαίως εἰς τούτους προστασίαν τινὰ τὸ μέτρον τοῦτο δὲν δύναται νὰ παράσχῃ, διότι ὁ τοκογλύφος βεβαίως θέλει εὕρει τὸν τρόπον νὰ περικάμψῃ τὸν νόμον, διότι ἀντὶ τῶν 500 δραχμῶν θὰ ὑποχρεώσῃ τὸν αἰτοῦντα τὸ δάνειον νὰ ὑπογράψῃ συναλλαγματικὴν ἐν ποσότητι ἀνωτέρᾳ τῶν 500 δραχμῶν. Εὐτυχῶς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καίτοι ἐνεγράφη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, παρέμεινεν ἐγγεγραμμένον ὑπὸ τοιοῦτον ἀριθμὸν, ὥστε οὐδεὶς ἡμῶν νὰ νομίζῃ, ὅτι πρόκειται νὰ συζητηθῇ ἐν τῇ συνόδῳ ταύτῃ. Περὶ τῶν ὑποβληθέντων ἄλλων νομοθετικῶν μέτρων, δὲν νομίζω ἀναγκαῖον νὰ ἐπασχολήσω ἐπὶ πλέον τὴν Βουλὴν, ἀποδίδων σημασίαν εἰς τὸν ὀλίγον χρόνον, ὁ ὁποῖος ὑπολείπεται μέχρι τοῦ πέρατος τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς, ἵνα μὴ βραδύνῃ ἡ ἐπιψήφισις τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ἵνα μὴ διὰ τῆς ἐκκρεμότητος τῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ παρατείνωμεν κατάστασιν ἔκρυθμον. Νομίζω, ὅτι πᾶς ὁ συζητῶν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐν ᾧ κατοπτρίζονται πᾶσαι αἱ περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ τε Κράτους καὶ τῆς χώρας ἰδέαι τῆς Κυβερνήσεως, δὲν δύναται νὰ παρέλθῃ ἐν σιγῇ πρὸ τῆς νομισματικῆς ἀνωμαλίας, ὑφ’ ἣν πρὸ πολλοῦ διατελοῦμεν, καὶ ἥτις τελευταίως ἐπεδεινώθη καὶ ἀπειλεῖ δυσεπανόρθωτα κοινωνικὰ δεινά. Τόσῳ δὲ μᾶλλον νομίζω ἀναγκαῖον νὰ ποιήσωμαι μνείαν τοῦ θέματος τούτου, ὅσῳ ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς, ποιουμένη λόγον περὶ τούτου, ἀποδίδει τὴν αἰτίαν τῆς νομισματικῆς ἀνωμαλίας εἰς ἓν καὶ μόνον γεγονὸς, εἰς τὴν ἀνισοῤῥοπίαν τοῦ ἐξωτερικοῦ ἡμῶν ἐμπορίου. Τὸ θέμα τοῦτο συνεζητήθη διὰ μακρῶν ἐν τῇ προηγουμένῃ ἡμῶν συνόδῳ, συνεζητήθη δὲ καὶ ἐν τῇ παρελθούσῃ βουλευτικῇ περιόδῳ· ἀλλ’ ἐν τῇ ἀμέσως προηγουμένῃ συνόδῳ ἔλαβε τὸ θέμα τοῦτο τύπον κοινοβουλευτικῆς μονομαχίας μεταξὺ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἄρτης συναδέλφου καὶ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λοκρίδος συναδέλφου. Ἂν καλῶς ἐνθυμοῦμαι, ὁ ἐξ Ἄρτης ἀξιότιμος συνάδελφος δὲν παραδέχεται, ὅτι ὑπάρχει παρ’ ἡμῖν πληθωρικὴ κυκλοφορία τραπεζικῶν γραμματίων, ἤτοι ὅτι κυκλοφοροῦσι παρ’ ἡμῖν τραπεζικὰ γραμμάτια ἐν ποσότητι ὑπερβαινούσῃ τὰς ἀνάγκας τῶν συναλλαγῶν· δὲν παραδέχεται ὡσαύτως, ὅτι ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία εἶναι εἷς τῶν σπουδαίων παραγόντων τῆς νομισματικῆς ἀνωμαλίας· φρονεῖ, ὅτι αἰτία ταύτης εἶναι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς χώρας, ἤτοι ἡ ἀνεπάρκεια αὐτῆς πρὸς παροχὴν τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος, τοῦ ἀναγκαιοῦντος εἰς τὰς κατ’ ἰδίαν ἀνάγκας τῶν κατοίκων καὶ εἰς τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους. Κατ’ αὐτὸν, καὶ ἡ ἐλάττωσις τῶν ἀναγκαστικῶς κυκλοφορούντων τραπεζικῶν γραμματίων καὶ ἡ αὔξησις τῆς φορολογίας καὶ τὸ ἰσοζύγιον μεταξὺ ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους δὲν κρίνονται ἐπαρκῆ, ὅπως ἄρωσι τὴν κρατοῦσαν παρ’ ἡμῖν νομισματικὴν ἀνωμαλίαν. Πρὸς ἀνόρθωσιν δὲ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς χώρας προέτεινε διαφόρους γνώμας περὶ βελτιώσεως τῶν διαφόρων κλάδων τῆς παρ’ ἡμῖν διοικήσεως. Ὁ δὲ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος συνάδελφος ὑπεστήριξε τοὐναντίον, τουτέστιν, ὅτι ὁ κύριος παράγων τῆς νομισματικῆς ἀνωμαλίας εἶναι ἡ ἀνισοῤῥοπία τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους, οὐδεμίαν δ’ ἀσκεῖ ἐπ’ αὐτῆς ἐπιῤῥοὴν ἡ ἀνισοῤῥοπία τοῦ ἐξαγωγικοῦ ἡμῶν ἐμπορίου. Ἡ μεταξὺ τῶν δύο συναδέλφων συζήτησις ὑπῆρξε διεξοδικωτάτη, δύσκολον δὲ μοὶ εἶναι νὰ μεταδώσω εἰς τὴν Βουλὴν τὰ πολλὰ ἐπιχειρήματα ἑκατέρου τούτων. Νῦν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς δογματίζει, ὅτι ἡ νομισματικὴ ἀνωμαλία κυρίως προέρχεται ἐκ τῆς ἀνισοῤῥοπίας τοῦ ἐξαγωγικοῦ ἡμῶν ἐμπορίου, καθόσον δὲν εἰσάγεται πλέον εἰς τὴν χώραν ὅσον μεταλλικὸν νόμισμα εἰσήγετο πρότερον ἐκ τοῦ κυριωτέρου ἡμῶν προϊόντος, τῆς σταφίδος, ὡς ἐκ τῆς ἐπελθούσης ἐκπτώσεως εἰς τὰς ἐν ταῖς εὐρωπαϊκαῖς ἀγοραῖς διδομένας εἰς αὐτὸ τιμάς. Τὸ θέμα εἶναι ὄντως σοβαρὸν καὶ εὐλόγως ἐπισπᾶται τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς καὶ τὰς γνώμας τῶν εἰδικώτερον εἰς τοιαῦτα θέματα ἀσχολουμένων. Ἡ νομισματικὴ ἀνωμαλία ἀποτελεῖ κοινωνικὴν νόσον ἐκ τῶν σοβαρωτάτων, διότι ἐπηρεάζει ἁπάσας τὰς κοινωνικὰς τάξεις, διότι ἐπιδρᾷ ἐπὶ τῶν πρὸς συντήρησιν τοῦ ἀτόμου ὑλικῶν πόρων, διότι καθιστᾷ προβληματικὴν τὴν λειτουργίαν τοῦ ἐγχωρίου ἐμπορίου, διότι τέλος εἶναι ἀνυπέρβλητον πρόσκομμα ἐν τῇ ὁμαλῇ διεξαγωγῇ τῶν συναλλαγῶν. Εἰς τὴν τελευταίαν σύνοδον τῆς προηγουμένης βουλευτικῆς περιόδου, γενομένης ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου διεξοδικῆς συζητήσεως, ἐξέθηκα τὴν ὁποίαν ἔχω γνώμην. Δὲν νομίζω δὲ ἄσκοπον νὰ ἐπαναλάβω ταύτην διὰ βραχέων, διότι ἡ διεξοδικὴ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου συζήτησις προσήκει μᾶλλον εἰς τὸ ἀκαδημαϊκὸν ἢ ἐπιστημονικὸν βῆμα, καὶ οὐχὶ εἰς τὸ κοινοβουλευτικόν. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι παράγοντες τῆς νομισματικῆς ἀνωμαλίας εἶναι τρεῖς. Πρῶτος εἶναι ὁ κλονισμὸς τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως, ὁ ὁποῖος συνεπήγαγε καὶ τὸν κλονισμὸν τῆς κατ’ ἰδίαν πίστεως. Καὶ πρὸς τοῦτο δὲν ἔχετε νὰ ἐξετάσητε ἢ τὰ παρ’ ἡμῖν τελευταῖον γενόμενα. Δὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ὑπῆρξε τόσον ἀπότομος ἡ μεταβολὴ εἰς τὴν τοῦ τόπου παραγωγὴν, ἢ ὡς πρὸς τὸ ποσὸν τῶν ἀναγκαστικῶς κυκλοφορούντων τραπεζικῶν γραμματίων, ὥστε ἀμέσως μετὰ τὴν πτώχευσιν νὰ δικαιολογῆται ἡ τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος ὑπερτίμησις ἀπὸ 1,40 εἰς 1,75. Ἐπέδρασε σπουδαίως ἐπὶ τῆς νομισματικῆς ἀνωμαλίας ἡ καταστροφὴ τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως, ἥτις ἐπήγαγε καὶ τὸν κλονισμὸν τῆς ἐπὶ τῆς ἀλλοδαπῆς πίστεως τῆς χώρας. Δεύτερος βεβαίως παράγων εἶναι τὸ ποσὸν τῶν ἀναγκαστικῶς κυκλοφορούντων τραπεζικῶν γραμματίων, διότι, ὅταν ἐν κυκλοφορίᾳ εὑρίσκηται τραπεζικὸν νόμισμα εἰς ποσότητα ὑπερβαίνουσαν τὰς ἀνάγκας τῶν συναλλαγῶν, ἀναντίῤῥητον εἶναι, ὅτι ταῦτα ὑποτιμῶνται, καὶ ὑπερτιμᾶται ὁ χρυσός. Τρίτος παράγων εἶναι, κατ’ ἐμὲ, ἡ ἀνισοῤῥοπία τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐμπορίου, καίτοι αὕτη δὲν εἶναι μόνιμος, ἀλλὰ παροδική. Εἶναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι οἱ εἰσάγοντες ἐμπορεύματα ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς δὲν δύνανται νὰ γινώσκωσιν ἐκ τῶν προτέρων, ὁποῖον ἔσται τὸ ποσὸν τῶν ἐκ τῆς χώρας ἐξαχθησομένων προϊόντων ἢ ἐμπορευμάτων. Εἶναι δυνατὸν νὰ πλανηθῶσιν, ὑπολαμβάνοντες τὴν οἰκονομικὴν τῆς χώρας κατάστασιν εὐάρεστον καὶ ὑπολογίζοντες, ὅτι τὰ προϊόντα, ἅτινα θέλουσιν ἐξαχθῆ, ἔσονται ἀξίας ἀνωτέρας ἢ ἴσης πρὸς τὴν τῶν εἰσαχθησομένων. Ἀλλ’ ὡς εἶπον, τοῦτο εἶναι παροδικὸν, διότι, ἂν τυχὸν τὰ εἰσαχθέντα δὲν καταναλωθῶσι, θέλουσιν ἀπομείνει εἰς τὰς ἐγχωρίους ἀγορὰς καὶ θέλουσι χρησιμοποιηθῆ κατὰ τὰ ἑπόμενα ἔτη. Συμβαίνει ἀναντιῤῥήτως καὶ εἰς τὰ ἔθνη ὅ,τι εἰς τὰ ἄτομα· δὲν δύναταί τις νὰ δαπανήσῃ πλέον ἐκείνων, τὰ ὁποῖα τῷ παρέχει ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων του. Ἂν δὲ συμβῇ νὰ δαπανήσῃ πλείονα ἐξ ἐσφαλμένων ὑπολογισμῶν, τὸ ἑπόμενον ἔτος ἡ κατάστασίς του, οὖσα χείρων θὰ τὸν ὑποβάλῃ εἰς στερήσεις, ὅπως κατορθώσῃ νὰ φέρῃ εἰς ἰσοῤῥοπίαν τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων πρὸς τὰ ἔξοδα. Δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ τὴν γνώμην τοῦ κ. ἐξ Ἄρτης συναδέλφου, ὅτι, ἂν δὲν ληφθῶσι μέτρα, δυνάμενα νὰ βελτιώσωσι τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς χώρας ὑπὸ γενικωτέραν ἔποψιν, οἱαδήποτε ἕτερα μέτρα καὶ ἂν ληφθῶσι, δὲν εἶναι ἐπαρκῆ ν’ ἀπαλλάξωσι τὸν τόπον ἀπὸ τῆς νομισματικῆς ἀνωμαλίας. Δὲν συμμερίζομαι τὴν γνώμην ταύτην, διότι νομίζω, ὅτι, ἂν δὲν διετελοῦμεν ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ ἂν τὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα τοῦ Κράτους εὑρίσκοντο ἐν σταθερᾷ ἰσοῤῥοπίᾳ, ἤτοι ἐν ἰσοζυγίῳ ὑπὸ τὴν εὐρυτέραν αὐτοῦ ἔννοιαν, βεβαίως δὲν ἠθέλομεν κατατρύχεσθαι ὑπὸ τῆς νόσου τῆς νομισματικῆς ἀνωμαλίας. Ἂν τὸ Κράτος εἰσέπραττεν οὐχὶ εἰς χαρτονόμισμα, ἀλλ’ εἰς νόμισμα μεταλλικὸν, τὰ ἔσοδα αὐτοῦ ἐκ φόρων ἢ ἄλλων δικαιωμάτων, αὐτὸ τὸ ποσοστὸν τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς, ἀποχωριζόμενον ἀπὸ τῶν ἰδιωτικῶν περιουσιῶν, εἰσάγεται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον καὶ χρησιμοποιεῖται εἰς τὰς ἀνάγκας αὐτοῦ, ἐν αἷς καταλέγεται καὶ ἡ ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου χρέους. Οὐδεὶς ἀρνεῖται, ὅτι ἡ εὐχερὴς καὶ ἐν τιμαῖς ἀποζημιούσαις ἐπαρκῶς τὸν παραγωγὸν κατανάλωσις τῶν προϊόντων ἡμῶν καὶ ἰδίως τῶν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ καταναλισκομένων συντελεῖ εἰς τὴν εὐρωστίαν τῆς χώρας, συντελεῖ εἰς τὴν αὔξησιν τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους καὶ εἰς τὴν εὐχερῆ ἀποκατάστασιν εὐρέος ἰσοζυγίου μεταξὺ τῶν ἐσόδων καὶ τῶν ἐξόδων αὐτοῦ. Ἀλλὰ μόνη ἡ περιπέτεια ἑνὸς, ἔστω καὶ τοῦ κυριωτέρου, τῶν προϊόντων τῆς χώρας δὲν δύναται νὰ παραγάγῃ νομισματικὴν ἀνωμαλίαν’ καὶ ἂν αὕτη παραχθῇ ὡς ἐκ τοῦ νόμου τῆς προσφορᾶς καὶ ζητήσεως, ἔσεται βεβαίως παροδική. Διατὶ νὰ λησμονῶμεν, ὅτι, καθ’ ἣν ἐποχὴν δὲν εἴχομεν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου, εὑρέθημεν πρὸ τῆς ἀποτυχίας τῆς σταφίδος ἢ ἑτέρων ἡμῶν προϊόντων, δι’ ὧν εἰσάγεται εἰς τὴν χώραν ἡμῶν μεταλλικὸν νόμισμα, ἐν τούτοις οὐδέποτε ἕνεκα τοῦ λόγου, ὅτι εἰσάγομεν πλέον τοῦ ὅσον ἐξάγομεν, ἠπειλήθη ἡ οἰκονομία τῆς χώρας καὶ ἐπέσκηψεν ἡ ὑφιστῶσα νομισματικὴ ἀνωμαλία; Ἐπειδὴ ὅμως δὲν νομίζω ἀναγκαῖον νὰ ἐπασχολήσω δι’ οἰκονομολογικῶν θεωριῶν τὴν Βουλὴν, ἀρκοῦμαι μόνον νὰ παρατηρήσω, ὅτι πρὸς ἄρσιν τῆς παρ’ ἡμῖν κρατούσης νομισματικῆς ἀνωμαλίας πρώτιστα πάντων θέλει συντελέσει ὁ συμβιβασμὸς μετὰ τῶν πιστωτῶν ἡμῶν, διότι οὕτω θ’ ἀνακτήσωμεν τὴν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ πίστιν ἡμῶν, καὶ θὰ ἐξασφαλίσωμεν τὰ ἠθικὰ ἀποτελέσματα, ἅτινα ἐπιδρῶσιν ἐπὶ τῆς ἐν γένει οἰκονομίας τῆς χώρας. Ὅταν συντελέσωμεν τὸν συμβιβασμόν, θέλομεν δυνηθῆ νὰ προέλθωμεν καὶ εἰς σειρὰν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἐπαγγέλλονται τὴν ἀνόρθωσιν τῶν παρ’ ἡμῖν κακῶς ἐχόντων. Διὰ τῶν μέτρων αὐτῶν ὀφείλομεν νὰ διαῤῥυθμίσωμεν τὸ κυμαῖνον εἰς χρυσὸν χρέος τοῦ Κράτους, συντελοῦντες οὕτω καὶ εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ μεταλλικοῦ ἀποταμιεύματος τῶν Τραπεζῶν· ὀφείλομεν νὰ ἐλαττώσωμεν τὸ ποσὸν τῶν ἀναγκαστικῶς κυκλοφορούντων τραπεζικῶν γραμματίων, ὅπως μὴ κυκλοφορῶσι τοιαῦτα ἐν ποσότητι ὑπερβαινούσῃ τὰς ἀνάγκας τῶν συναλλαγῶν. Ὅταν ἐν κυκλοφορίᾳ ὑπάρχωσι τραπεζικὰ γραμμάτια ὑπερβαίνοντα τὰς ἀνάγκας τῶν συναλλαγῶν, συμβαίνει ὅ,τι συμβαίνει καὶ εἰς ἐκεῖνον, ὅστις τρώγει περισσότερον ἀφ’ ὅ,τι δύναται νὰ χωνεύσῃ. Ὅταν κατέλθῃ τὸ ποσὸν τῶν κυκλοφορούντων τραπεζικῶν γραμματίων εἰς ποσὸν ἀνάλογον πρὸς τὰς ἀνάγκας τῶν συναλλαγῶν, οὐδεμία ἀμφιβολία ὑπάρχει, ὅτι ἐλαττωθήσεται ἡ σήμερον ὑφισταμένη μεγάλη ὑπερτίμησις τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος. Δὲν ὁμιλῶ περὶ ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, διότι δὲν φαίνεται ἐγγὺς ἡμῶν ὁ χρόνος, κατὰ τὸν ὁποῖον δυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν τὸ ἐφικτὸν αὐτῆς· ἐπὶ τοῦ παρόντος εἰς ἓν πρέπει νὰ ἀφορῶμεν· ἀφοῦ ἀνακτήσωμεν ὅπως δήποτε τὴν πίστιν ἡμῶν, ὀφείλομεν νὰ κατορθώσωμεν, ὥστε ἐκ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ ἔχωμεν πλεονάζον ποσὸν ἄξιον λόγου, τοῦτο δὲ νὰ διαθέτωμεν πρὸς ἐλάττωσιν τοῦ ποσοῦ τῶν ἀναγκαστικῶς κυκλοφορούντων τραπεζικῶν γραμματίων. Οὕτω δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν, ἂν οὐχὶ τὴν ὁλοσχερῆ ἄρσιν τῆς νομισματικῆς ἀνωμαλίας, βεβαίως ὅμως τὴν σπουδαίαν ἐλάττωσιν τῶν ἐκ ταύτης πηγαζόντων κακῶν καὶ ἰδίᾳ μίαν σταθερὰν ὑπερτίμησιν τοῦ χρυσοῦ, ἤτοι μίαν σταθερὰν ὑποτίμησιν τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου. Ὀφείλομεν δὲ νὰ μὴ λησμονῶμεν, ὅτι τῆς νομισματικῆς ἀνωμαλίας τ’ ἀποτελέσματα εἶναι πρὸ πάντων ἐπιβλαβῆ, ὅταν ἡ τιμὴ τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος ὑφίσταται μεγάλα ἅλματα ὑπερτιμήσεως ἢ ὑποτιμήσεως. Γινώσκομεν πάντες, ὅτι ἐν Αὐστρίᾳ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία ἀπὸ δεκάδων ἐτῶν ὑφίσταται, καὶ ὅμως τὸ ἐμπόριον, αἱ συναλλαγαὶ καὶ ἡ βιομηχανία δὲν ὑφίστανται τοὺς κλονισμοὺς, τοὺς ὁποίους ἡμεῖς ὑφιστάμεθα, διότι κατωρθώθη ἡ ὑπερτίμησις τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος νὰ εὑρίσκηται ἐν σταθερῷ τινι σημείῳ· παρ’ ἡμῖν εἶχε κατορθωθῇ τοῦτο ἐν διαστήματι ὀλίγων ἐτῶν, ἰδίᾳ δὲ κατὰ τὸ 1889, ὅτε εἴχομεν ὑπερτίμησιν σταθερὰν μεταξὺ 119–122 λεπτῶν. Εὐθὺς ὅμως ὡς τὸ ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα ἤρξατο ὑφιστάμενον τὰ ἅλματα, τὰ ὁποῖα γινώσκετε, ἔκτοτε ἡ θέσις τοῦ ἐμπορίου κατέστη ἐπισφαλὴς, διότι οὐδεὶς δύναται νὰ ὑπολογίσῃ εἰς τὴν ὑπερτίμησιν, ἥτις θέλει ὑφίστασθαι καθ’ ὃν χρόνον εἶναι ὑπόχρεως νὰ ἀποδώσῃ τὴν ὀφειλήν του εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἐξ ἀγορᾶς ἐμπορευμάτων· πλὴν δὲ τοῦ ἐμπορίου, αἱ ἐν γένει συναλλαγαὶ καὶ αὐταὶ αἱ τῶν ἰδιωτῶν περιουσίαι ἀπώλεσαν τὸν προσήκοντα σταθερὸν ῥυθμιστήν. Ἀναντίῤῥητον εἶναι, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικῶν γραμματίων ὑπερβαίνει τὰς ἀνάγκας τῶν συναλλαγῶν, διότι, ὅταν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὸ ποσὸν τῆς κυκλοφορίας καθ’ ὃν χρόνον δὲν ὑφίστατο ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, καὶ ἂν εἰς τοῦτο προσθέσωμεν τὸ ἐκ τῆς ἀναπτύξεως τῶν συναλλαγῶν κατὰ τὸν ἔκτοτε διαῤῥεύσαντα χρόνον, δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι αἱ παρ’ ἡμῖν συναλλαγαὶ δικαιολογοῦσι κυκλοφορίαν ὑπὲρ τὰ 100 ἑκατομμύρια. Οἱ ἐπικαλούμενοι τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι ἡ ὑπερτίμησις ὑπῆρξεν ἴση ἢ ἀνωτέρα καὶ καθ’ ὃν χρόνον ἡ κυκλοφορία ἦτο ἐλάσσων, λησμονοῦσι τὰς ἐξαιρετικὰς περιστάσεις τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν ἡ τοιαύτη ὑπερτίμησις παρετηρήθη, καὶ τὴν παροδικὴν ἐπίδρασιν ἐκ τοῦ νόμου τῆς προσφορᾶς καὶ ζητήσεως. Ἡ ἀναμφισβήτητος ἐπιῤῥοὴ τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως ἐπὶ τὴν κατάστασιν τῆς νομισματικῆς ἀνωμαλίας ἀποδεικνύεται καὶ ἐκ τοῦ συνήθους παρ’ ἡμῖν φαινομένου, ὅτι ἡ νομισματικὴ κατάστασις βελτιοῦται εὐθὺς ὡς γεννῶνται βάσιμοι ἐλπίδες περὶ συνομολογήσεως τοῦ συμβιβασμοῦ, χειροτερεύει δὲ, ὅταν αἱ ἐλπίδες αὗται ματαιῶνται. Ἡ ἐπιῤῥοὴ τῆς καταστάσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους ἐπὶ τὴν νομισματικὴν ἀνωμαλίαν εἶναι ἀναντίῤῥητος, διότι οἱ κυκλοφοροῦντες τὰ διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κράτους ἐκδιδόμενα τραπεζικὰ γραμμάτια γινώσκουσιν, ὅτι ὀφειλέτης αὐτῶν εἶναι τὸ Κράτος, ἡ οἰκονομικὴ δὲ κατάστασις παντὸς τοῦ ἐκδίδοντος γραμμάτια κυκλοφοροῦντα ἐπηρεάζει εὐλόγως τὴν τιμὴν αὐτῶν. Ὁ ἔχων ἄρα ταῦτα πάντα ὑπ’ ὄψει δικαίως καταλογίζει ἀνεπάρκειαν εἰς τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, οὐ μόνον διότι δὲν εἰργάσθη ἐπιτυχῶς μέχρι τοῦδε πρὸς συνομολόγησιν τοῦ συμβιβασμοῦ, ἀλλὰ καὶ διότι, δι’ ὧν ἔλαβε μέτρων καὶ δι’ ὧν παρέλειψε νὰ πράξῃ, δὲν ἐβελτίωσε προσηκόντως τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους. Δὲν δύναμαι νὰ καταπαύσω τὸν λόγον, πρὶν ἢ εἴπω ὀλίγας λέξεις περὶ τῶν ἐπιβεβλημμένων παρ’ ἡμῖν φορολογικῶν μεταῤῥυθμίσεων. Ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν παρέλιπεν, ἀξιεπαίνως φερομένη, νὰ ποιήσηται περὶ τούτων μνείαν. Παραδεχομένη αὕτη, ὅτι ὁ συμβιβασμὸς ταχέως θὰ συντελεσθῇ, προτείνει, ὡς προηγουμένως εἶπον, τὴν σύστασιν κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς, εἰς τὴν ὁποίαν δέον νὰ ἀνατεθῇ τὸ ἔργον τῆς μελέτης τῆς φορολογικῆς ἡμῶν νομοθεσίας, ὅπως παρασκευασθῶσιν ὑπ’ αὐτῆς αἱ ἀναγκαῖαι μεταῤῥυθμίσεις πρὸς προαγωγὴν τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου. Κατὰ τὰς εἰσηγητηρίους ἀγορεύσεις τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895 καὶ τοῦ 1896 ἠκούσατε αὐτὸν πάντες προβάλλοντα ὡς λόγον ἀναβολῆς τῶν φορολογικῶν μεταῤῥυθμίσεων τὴν ἐκκρεμότητα τοῦ συμβιβασμοῦ· ἐπανειλημμένως ἐντεῦθεν εἶπεν, ὅτι δὲν θέλομεν δειχθῆ καλῆς πίστεως, ἂν διατελοῦντες ὑπὸ τὴν ἐκκρεμότητα ταύτην προβῶμεν εἰς μεταῤῥυθμίσεις. Κατεδίκασεν ἐπανειλημμένως τὴν ὑφεστῶσαν φορολογίαν ἐπὶ τοῦ οἴνου καὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ὡς πιεστικῶν καὶ ἐπὶ ἀνίσων βάσεων στηριζομένων, ἀλλὰ παρετήρησεν, ὅτι δὲν αἰσθάνεται ἐν ἑαυτῷ τὴν τόλμην νὰ προβῇ εἰς οὐδεμίαν μεταῤῥύθμισιν τῶν φόρων τούτων, πρὶν ἢ συντελεσθῇ ὁ συμβιβασμὸς μετὰ τῶν πιστωτῶν τοῦ Κράτους. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, εὑρίσκω ὅτι καὶ ἡ ἰδέα αὕτη τῆς ἀποχῆς ἀπὸ πάσης μειώσεως τῶν ἐσόδων, ἀπὸ πάσης φορολογικῆς μεταῤῥυθμίσεως, μέχρις οὗ κανονισθῶσιν ὁριστικῶς αἱ σχέσεις ἡμῶν μετὰ τῶν πιστωτῶν τοῦ Κράτους, ἔχει λόγον δικαιολογικόν. Καὶ δὲν ἤθελον κατακρίνει τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν ἔβλεπον αὐτὴν βαδίζουσαν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς ταύτης, ἐὰν δηλαδὴ ἡ Κυβέρνησις διετέλει ἐν πληρεστάτῃ ἀποχῇ ἀπὸ πάσης φορολογικῆς μεταῤῥυθμίσεως, ἀπὸ πάσης μειώσεως τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους. Ἤθελον συνηγορήσει ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς ταύτης, διότι οὕτως ἠδυνάμεθα νὰ παριστῶμεν πρὸς τοὺς πιστωτὰς ἡμῶν, ὅτι, καίτοι ἡ ἐκκρεμότης, ὑφ’ ἣν διατελοῦσιν αἱ σχέσεις ἡμῶν πρὸς αὐτούς, δὲν ἀπαγορεύει εἰς ἡμᾶς νὰ σκεφθῶμεν περὶ διαῤῥυθμίσεως τῆς φορολογίας ἡμῶν, εἰς οὐδεμίαν προβαίνομεν τοιαύτην, ἐκ φόβου μήπως ἐκληφθῶμεν ὡς μειοῦντες τὰ ἔσοδα. Ὑπῆρχε λοιπὸν ἡ διεύθυνσις αὕτη, ὑπῆρχεν ὅμως καὶ ἑτέρα διεύθυνσις, τὴν ὁποίαν ἠδύνατο νὰ ἐκλέξῃ ἡ Κυβέρνησις· ἠδύνατο νὰ προβῇ ἡ Κυβέρνησις εἰς πάσας τὰς φορολογικὰς μεταῤῥυθμίσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπεβάλλοντο ὑπὸ τῶν ἀναγκῶν τῆς χώρας, τὰς ὁποίας δὲν εἶναι δυνατὸν ἐν τῷ μέλλοντι ν’ ἀποφύγωμεν, προβαίνουσα δὲ εἰς τὰς μεταῤῥυθμίσεις ταύτας τὰς φορολογικὰς, παρεσκεύαζε τὸν σταθερὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους, καὶ ἀπευθυνομένη πρὸς τοὺς πιστωτὰς ἡμῶν ἐδικαιοῦτο νὰ εἴπῃ πρὸς αὐτοὺς, ὅτι «αἱ μεταῤῥυθμίσεις, τὰς ὁποίας ἐπήνεγκον ἐπὶ τῆς ὑφεστώσης φορολογίας, εἶναι ἐπιβεβλημέναι ὑπὸ τοῦ νόμου τῆς ἀνάγκης, ἔκρινα δὲ χρήσιμον νὰ προβῶ εἰς ταύτας, ὅπως δι’ αὐτῶν κανονίσω τὰ τοῦ σταθεροῦ προϋπολογισμοῦ καὶ δυνηθῶ νὰ παραστήσω εἰλικρινῶς ὑμῖν, ὁποία εἶναι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς χώρας, ὁποία εἶναι ἡ ἀντοχὴ τῆς χώρας, ὁποῖαι εἶναι αἱ ἐφικταὶ παραχωρήσεις πρὸς ὑμᾶς.» Ἴσως μάλιστα ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ, ὅτι τοῦτο, τὸ ὁποῖον κατὰ τὰς δύο ταύτας συνόδους ὑπὸ τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐλέχθη, ὅτι δηλαδὴ ἀναβάλλομεν πᾶσαν φορολογικὴν μεταῤῥύθμισιν μετὰ τὴν συντέλεσιν τοῦ συμβιβασμοῦ, τοῦτο ἴσως δύναται νὰ γείνῃ ἀφορμὴ νὰ ὑποπτευθῶμεν καὶ ὑπὸ τῶν πιστωτῶν ἡμῶν, ὅτι, εὐθὺς ὡς συντελεσθῇ ὁ συμβιβασμὸς, ἡμεῖς εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ προβῶμεν εἰς τοιαύτας φορολογικὰς μεταῤῥυθμίσεις, ὥστε νὰ ἐλαττωθῶσι τὰ ἔσοδα ἡμῶν, ὥστε νὰ καταστῶμεν ἀνίκανοι πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ὁποίων θὰ ἀναλάβωμεν ἀπέναντι αὐτῶν ὑποχρεώσεων. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι καὶ ἡ ἀρχὴ τῆς ἀποχῆς ἀπὸ πάσης μεταῤῥυθμίσεως καὶ ἀπὸ πάσης μειώσεως τῶν ἐσόδων, καὶ αὕτη ἔχει τὸν λόγον της. Δυστυχῶς ὅμως ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις οὐδὲ πρὸς τὴν μίαν, οὐδὲ πρὸς τὴν ἄλλην τῶν διευθύνσεων τούτων ἐτράπη· ἐξέλεξε μέσην τινὰ διεύθυνσιν, καὶ προῆλθεν εἰς μείωσιν τῶν ἐσόδων, τῶν ἀναγραφομένων εἰς τοὺς πρὸ τοῦ 1895 προϋπολογισμούς. Ὡς ἔλεγον ὑμῖν χθὲς, μίαν ἀξιόλογον πρόσοδον, τὴν τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν, ἀνερχομένην εἰς 1½ ἑκατομμύριον, κατέστρεψε, τὸ μὲν διὰ τῆς μειώσεως τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν, τὸ δὲ διὰ τοῦ καθορισμοῦ τοῦ ὑπολοίπου τῆς προσόδου ταύτης εἰς σύστασιν ταμείου ἐκπαιδευτικοῦ. Προῆλθεν ἀκόμη καὶ εἰς μεταῤῥύθμισιν τῶν εἰσαγωγικῶν δασμῶν, εἰς ἐλάττωσιν τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν πολλῶν εἰδῶν· παρεδέχθη τὴν σύμβασιν μετὰ τοῦ Βελγίου ἄνευ πρακτικοῦ τινος ἀποτελέσματος καὶ ἐμείωσε τὴν πρόσοδον τοῦ Δημοσίου ἐξ εἰσαγωγικῶν τελῶν κατὰ ἓν ἑκατομμύριον. Ἔχομεν λοιπὸν μίαν μείωσιν τῶν ἐσόδων κατὰ 2½ ἑκατομμύρια τῇ πρωτοβουλίᾳ τῆς Κυβερνήσεως, ἐν ᾧ χρόνῳ προκειμένου περὶ φορολογικῶν μεταῤῥυθμίσεων προέβαλλε πάντοτε ὡς λόγον ἀποχῆς τὴν ἐκκρεμότητα τοῦ διακανονισμοῦ τῶν σχέσεων ἡμῶν μετὰ τῶν πιστωτῶν τοῦ Κράτους. Ἐὰν δὲν προέβαινεν εἰς μειώσεις ἐσόδων, περὶ τῶν ὁποίων ἐποιησάμην μνείαν, καὶ τοὐναντίον ἐπροτίμα νὰ προβῇ εἰς τὴν μεταῤῥύθμισιν τῆς ὑφεστώσης φορολογίας ἐπὶ τοῦ οἴνου καὶ ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, καὶ ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι τὸ σύστημα τὸ νέον, τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ εἰσαγάγῃ, ἠδύνατο μείωσίν τινα νὰ ἐπιφέρῃ εἰς τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους, ἡ μείωσις ἐκ τῆς τοιαύτης μεταβολῆς ἦτο ἀδύνατον ποτὲ νὰ ὑπερβῇ τὰς 500,000 δραχμῶν, ἤτοι τὸ τέταρτον τῶν μειώσεων, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἰς τὰ ἐκπαιδευτικὰ καὶ εἰς τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν μάλιστα σύνοδον εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου διὰ τοῦ συστήματος τῆς στρεμματικῆς φορολογίας· διὰ τῶν ὀλίγων, τὰ ὁποῖα εἶχον εἴπει, εἰσηγούμενος τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, νομίζω ὅτι ἀπέδειξα, ὅτι οὐδένα διατρέχει κίνδυνον τὸ Δημόσιον νὰ ἴδῃ ἐλαττούμενα τὰ ἔσοδα αὑτοῦ. Εἶχε μάλιστα τὸ πλεονέκτημα τὸ σύστημα τὸ προταθὲν διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω, νὰ ἐλαττώσῃ τὴν ἀνισότητα τῆς φορολογίας ἐν τῇ ἐπιβολῇ τοῦ φόρου τῆς στρεμματικῆς φορολογίας, χρησιμευούσης ὡς βάσεως ἢ ἀφετηρίας τῆς κρατούσης τιμῆς τοῦ οἴνου ἐν ἑκάστῳ τῶν δήμων. Ἐννοεῖτε, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, ὅπως καὶ ἕτερα νομοσχέδια, παρ’ ἄλλων συναδέλφων ὑποβληθέντα καὶ εἰς τὸ αὐτὸ θέμα ἀφορῶντα, δὲν ἔλαβον τὴν τιμὴν οὔτε εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν νὰ ἀναγραφῶσιν, ἤ, καὶ ἂν ἀνεγράφησαν, ἀνεγράφησαν ὑπὸ τοιοῦτον ἀριθμὸν, ὥστε νὰ μὴ λάβωσι τὴν εὐτυχίαν νὰ ἔλθωσιν ὑπὸ συζήτησιν ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου. Φρονῶ ἑπομένως, ὅτι δὲν εἶναι ἀξία ἐπαίνου ἡ Κυβέρνησις, ἀποφυγοῦσα τὴν ἐπιβαλλομένην εἰς αὐτὴν μεταῤῥύθμισιν τῶν δύο ἢ τριῶν τούτων φόρων, καθόσον διὰ τῆς παρατάσεως τῆς σημερινῆς καταστάσεως οὐ μόνον αἱ πολυπληθέστεραι παρ’ ἡμῖν κοινωνικαὶ τάξεις ὑφίστανται ἄνισον καὶ πιεστικὴν φορολογίαν, ἀλλ’ ὁσημέραι κρατύνεται τὸ φρόνημα παρὰ τοῖς συμπολίταις ἡμῶν, ὅτι τὸ πολίτευμα ἡμῶν δὲν παράγει τοὺς καρποὺς, τοὺς ὁποίους οὗτοι ἀπεκδέχονται. Ἐὰν ἄλλο ἐκράτει πολίτευμα καὶ ἐὰν ἀπεδεικνύετο εἷς φόρος ἄνισος καὶ πιεστικὸς, ὡς ἀπεδείχθησαν οἱ φόροι, περὶ τῶν ὁποίων ποιοῦμαι μνείαν, βεβαίως ἤθελεν ἐπέλθει ἀμέσως ἡ προσήκουσα αὐτοῦ μεταβολή. Ἐν τούτοις, καίτοι κρατεῖ ἡ γνώμη, ὅτι σκοπὸς τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος εἶναι νὰ ἀκούηται ἡ δημοσία γνώμη καὶ νὰ προσέχωσι καὶ αἱ Κυβερνήσεις καὶ τὰ Κοινοβούλια εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ δημοσίου φρονήματος, ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἀπεκρούσαμεν πᾶν ὅ,τι ἡ κοινὴ γνώμη ἐπιτακτικῶς παρ’ ἡμῶν ζητεῖ, καὶ προβάλλοντες τὸν λόγον τῆς ἐκκρεμότητος τῶν σχέσεων ἡμῶν μετὰ τῶν πιστωτῶν τοῦ Κράτους, ἀναβάλλομεν ἐπ’ ἄπειρον τὰς ἐπιβαλλομένας ὑπὸ τοῦ συμφέροντος τῆς προαγωγῆς τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου φορολογικὰς μεταῤῥυθμίσεις. Τὸ πόρισμα, Κύριοι, τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1896 μελέτης, τὴν ὁποίαν ἐξέθηκα ὑμῖν, ἔπεισε βεβαίως ὑμᾶς, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἄστοχα μετῆλθε μέσα καὶ ἀσύγγνωστον ἐπεδείξατο ἀδεξιότητα ἐν τῇ ἐπιδιώξει τοῦ μετὰ τῶν πιστωτῶν τοῦ Κράτους συμβιβασμοῦ, συντελέσασα οὕτως εἰς παράτασιν ἐκκρεμοῦς καταστάσεως, ἥτις παραβλάπτει τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα καὶ παρακωλύει πᾶσαν ὑλικὴν καὶ ἠθικὴν πρόοδον τῆς χώρας. Ἡ Κυβέρνησις ἀνῄρεσεν ἕνα τῶν πρωτίστων ὅρων τοῦ πολιτικοῦ αὐτῆς προγράμματος, τὸν ἀφορῶντα εἰς τὸν περιορισμὸν τῶν δαπανῶν τῆς διοικήσεως εἰς τὸ ποσὸν τῶν 65 ἢ 66 ἑκατομμυρίων, συμπεριλαμβανομένης εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο καὶ τῆς ἀναγκαίας δαπάνης διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἡμιτελῶν δημοσίων ἔργων. Ἡ σύνταξις καὶ ἐκτέλεσις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895, ἀναβιβάσασα τὰς δαπάνας τῆς διοικήσεως εἰς 73 ἑκατομμύρια, θὰ καταλήξῃ εἰς ἔλλειμμα 2,500,000, καθ’ ὃν χρόνον, μετὰ τὴν περικοπὴν 70% ἐκ τῶν τόκων τοῦ εἰς χρυσὸν ἐξωτερικοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους, πάντες ἀνέμενον περισσεύματα, δυνάμενα νὰ χρησιμοποιηθῶσιν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἡμιτελῶν δημοσίων ἔργων, καὶ εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς νομισματικῆς ἡμῶν ἀνωμαλίας. Ἀσύγγνωστος εἶναι ἡ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐπιδειχθεῖσα ἀδιαφορία ἀπέναντι τοῦ εἰς πᾶσαν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἐπιβαλλομένου καθήκοντος πρὸς ἀποπεράτωσιν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης, ἢ τοὐλάχιστον τῶν δύο αὐτοῦ τμημάτων μέχρι Χαλκίδος καὶ Θηβῶν, ἀφοῦ γνωστὸν εἶναι, ὅτι καὶ μιᾶς ἡμέρας βραδύτης ἐπάγεται τὴν καταστροφὴν τῶν διὰ δαπάνης 25 ἑκατομμυρίων συντελεσθέντων ἔργων. Ἡ ἐν ἀρχῇ μὲν τοῦ Ἀρχηγείου τῆς Χωροφυλακῆς κατάργησις, ἡ τελευταῖον δ’ ἐπελθοῦσα κατάργησις τοῦ θεσμοῦ τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας ἀπειλεῖ τὴν διατάραξιν τῆς δημοσίας τάξεως καὶ τὴν ἐπέκτασιν τοῦ λαθρεμπορίου ἐπὶ μειώσει τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους. Ἡ Κυβέρνησις, ἐνῷ προῆλθεν ἀδικαιολογήτως εἰς ἐλαττώσεις ἐσόδων ἐπὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν καὶ τῶν εἰσαγωγικῶν δασμῶν, παρημέλησε τὰς ὑπὸ ἐθνικοῦ συμφέροντος ἐπιβαλλομένας μεταῤῥυθμίσεις εἰς τὴν πλημμελῶς λειτουργοῦσαν φορολογίαν τοῦ οἴνου καὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Ὁ τῇ πρωτοβουλίᾳ τῆς Κυβερνήσεως ψηφισθεὶς καὶ νῦν ἐν ἐνεργείᾳ νόμος περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ἐλέγχεται δυσεφάρμοστος καὶ ἀλυσιτελής, καθιστῶν συνάμα τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῶν δήμων δυσχερεστέραν. Ἡ κατάργησις τῶν περὶ μονιμότητος τῶν ὑπαλλήλων ἰσχυουσῶν διατάξεων, ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὸ ἐπισήμως ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἀνακηρυχθὲν καὶ ἐν πληρεστάτῃ ἐνεργείᾳ διατελοῦν σύστημα τῆς συναλλαγῆς, ἤσκησε καὶ θέλει ἀσκήσει ἐπιβλαβεστάτην ἐπιῤῥοὴν ἐν τῇ λειτουργίᾳ τῶν διαφόρων κλάδων τῆς διοικήσεως, ἐπὶ βλάβῃ οὐ μόνον τῶν ὑλικῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ τῶν κρατούντων παρ’ ἡμῖν φιλελευθέρων θεσμῶν. Ἄκαιρος καὶ ἄστοχος ὑπῆρξεν ἡ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐπιδειχθεῖσα μέριμνα ὑπὲρ τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ ἀγροτικῶν πληθυσμῶν, γενομένη πρόξενος βλάβης μᾶλλον ἢ ὠφελείας εἰς τὴν ἐν Θεσσαλίᾳ γεωργικὴν παραγωγήν. Ἡ ἔλλειψις πεποιθήσεως καὶ ἐμπιστοσύνης ἐπὶ τὰ ὄργανα τῆς διοικήσεως καὶ ἐπὶ τὴν ἀμερόληπτον ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης, παραχθεῖσα ἐκ τοῦ τῆς συναλλαγῆς συστήματος, ὑφ’ οὗ ῥυμουλκεῖται ἡ σημερινὴ ἡ Κυβέρνησις, συντελεῖ εἰς κοινωνικὴν κατάστασιν παραλυτικὴν καὶ μαρασμώδη. Ἡ στάσις καὶ καθυστέρησις τῆς Κυβερνήσεως εἰς ἅπαντα τὰ ἀπὸ τῆς ἀναῤῥήσεώς της ἐπὶ τὴν ἀρχὴν παρουσιασθέντα ζητήματα ἐθνικοῦ ἐνδιαφέροντος ἀπέδειξεν αὐτὴν ἀνεπαρκῆ. Ἐὰν ἡ πλειονοψηφία τοῦ Κοινοβουλίου θελήσῃ νὰ ἐξαρθῇ εἰς τὴν ὑπὸ τῆς ἐντολῆς αὐτῆς ἐπιβαλλομένην περιωπήν, ἐὰν θελήσῃ νὰ θέσῃ τὰ γενικὰ συμφέροντα ὑπὲρ τὰ κομματικά, οὐδεμίαν ἔχω ἀμφιβολίαν, ὅτι θὰ προσφέρῃ πολύτιμον εἰς τὴν πατρίδα ὑπηρεσίαν, στεροῦσα τῆς ἐμπιστοσύνης της τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω ὅτι εἶναι ὥρα νὰ διακόψωμεν. Μετὰ τὴν 8½ ὥραν ἔχει τὸν λόγον ὁ κ. Φιλάρετος. Παρακαλῶ τοὺς κ. Βουλευτὰς νὰ ἐπανέλθωσιν ἐγκαίρως. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 7 καὶ 50′ μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 9 μ. μ. προεδρεύοντος τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Ἀλεξ. Σπ. Κ. Ρώμα).

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ὁ κ. Φιλάρετος ἔχει τὸν λόγον.

§69ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐπιτραπήτω μοι νὰ ὑποβάλω σχέδιον νόμου περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχ. 23,057 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1895.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 299).

§71Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, ὡς μέλος τῆς μειοψηφίας ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ, αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ ὑποβάλω παρατηρήσεις τινὰς ἐν τῇ γενικῇ συζητήσει τοῦ προϋπολογισμοῦ, τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον ὑπέγραψα τὴν ἔκθεσιν μετ’ ἐπιφυλάξεως. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἄλλα μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ δὴ ἐκ τῶν μελῶν τῆς μειοψηφίας, ὡμίλησαν κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλ’ ὡς καὶ εἰς ἄλλην τινὰ συνεδρίασιν εἶχον εἴπει, ἐν ᾧ συμφωνῶ ἐν μέρει πρὸς τὰ λεχθέντα, διαφωνῶ ὡς πρὸς ἄλλα. Ἐν τῇ γενικῇ συζητήσει τοῦ προϋπολογισμοῦ κατὰ δύο τρόπους δύναταί τις νὰ καταλήξῃ· εἴτε ἁπλῶς διὰ τῆς μεθόδου τῆς ἀρνητικῆς ἀντιπολιτεύσεως, κατακρίνων μόνον τὸν προϋπολογισμὸν, ἀλλὰ καὶ μὴ προτείνων θετικὸν ἄλλο πρόγραμμα, εἴτε εὑρίσκων μὲν ἀνεπαρκῆ τὸν προϋπολογισμὸν, ἀλλὰ λαμβάνων καὶ τὸ θάῤῥος ν’ ἀντιπροτείνῃ θετικὸν πρόγραμμα. Ἐπεκράτησε παρ’ ἡμῖν πρὸ πολλοῦ τὸ σύστημα τῆς ἀρνητικῆς ἀντιπολιτεύσεως, τῆς ἁπλῆς ἐπικρίσεως, διότι τοῦτο δίδει τὴν εὐκολίαν εἰς τοὺς ἐπικρίνοντας νὰ μὴ ἀναλαμβάνωσι καὶ ὑποχρεώσεις διὰ τὸ μέλλον. Ἔχω ἐναντίαν γνώμην, καὶ διὰ τοῦτο, ὁσάκις ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλήσω ἐν τῇ γενικῇ συζητήσει τοῦ προϋπολογισμοῦ, πάντοτε δὲν ἠρκέσθην μόνον εἰς τὸ νὰ ἐπικρίνω, ἀλλ’ ἔλαβον τὸ θάῤῥος ἅμα καὶ τὴν εὐθύνην ν’ ἀντιπροτείνω τὰς ἐμὰς ταπεινὰς γνώμας. Κατά τινα τῶν προηγουμένων συνεδριάσεων ἐγένοντο ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει ἀκροβολισμοί τινες, οἱονεὶ πόλεμος ἐμφύλιος, καὶ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ μὴ εἴπω καὶ σήμερον λέξεις τινὰς, διὰ τῶν ὁποίων, νομίζω, διαλευκαίνονται καλλίτερον τὰ λαβόντα χώραν κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην. Εἶχον τότε εἴπει, ὅτι, ἐν ᾧ συνεφώνουν ὡς πρὸς τὴν ἀνεπάρκειαν τοῦ ὑποβληθέντος προϋπολογισμοῦ, δὲν συνεφώνουν ὡς πρὸς πολλὰ ἐπιχειρήματα τοῦ καταπολεμήσαντος αὐτὸν, ἰδίως ὡς πρὸς τὸ πρόγραμμα, εἰς τὸ ὁποῖον μᾶς παρέπεμψεν ὁ ἀγορεύσας τότε ἐξ Ἄνδρου συνάδελφος, ἤτοι πρὸς τὸ πρόγραμμα τοῦ ἐξ Ἄρτης ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ. Ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀτυχῶς δὲν ἔχει φθάσει εἰς ὃ σημεῖον ὅλοι ποθοῦμεν· διότι δὲν εἶναι μὲν μία, ἀδιάσπαστος καὶ ἀδιαίρετος, ὑπὸ τὰς πολιτικὰς περιστάσεις ὅμως, ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελοῦμεν, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἔχωμεν σπουδαῖα παράπονα διὰ τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν σήμερον εὑρίσκεται. Ἐὰν δέ τις θελήσῃ νὰ ψυχολογήσῃ ἐπὶ τῶν συμβαινόντων, θὰ διαγνώσῃ τὴν κατὰ τοὺς νόμους τῆς ἐξελίξεως ὑπάρχουσαν ἤδη μεταβατικὴν κατάστασιν, δι’ ἧς ὀλίγον κατ’ ὀλίγον θὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συνταγματικὴν τροχιάν· διότι, ἐὰν, ὡς εἷς τῶν συναδέλφων, ἐκ τῶν μελῶν τῆς Συμπολιτεύσεως, ἔλεγε κατὰ τὴν ἑσπέραν ἐκείνην, ἦτο καὶ ἤδη τεταγμένη καὶ ὑπὸ στρατιωτικὴν πειθαρχίαν ὁλόκληρος ἡ Ἀντιπολίτευσις ὑπὸ ἕνα ἀρχηγὸν, ὡς ἐν τῷ παρελθόντι, ἤθελεν ἐξακολουθήσει ἡ πολιτικὴ μονομαχία μεταξὺ τῶν δύο ἐξεχόντων ἀρχηγῶν, ἐκ τῆς ὁποίας εἶναι πλέον βεβαιωμένον, ὅτι οὐδόλως ὠφελήθη ἡ ἡμετέρα χώρα. Ἴσως ἡ σήμερον μωσαϊκὴ ἢ ἀκριβέστερον ὁμοσπονδιακὴ Ἀντιπολίτευσις, ἑνουμένη σιωπηρῶς ἐνίοτε ἐπὶ σημείων κοινοῦ ἀγῶνος, παρέχει μεγαλειτέρας ὑπηρεσίας ἢ ἐὰν εἴχομεν τὸ πρώην καθεστὼς, διότι τότε ἐξητάζοντο μόνον δύο θελήσεις, ἡ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Θὰ προετίμων νὰ εἴχομεν καὶ ἐν τῇ ἡμετέρᾳ Βουλῇ συντηρητικοὺς καὶ φιλελευθέρους ἢ νὰ εἴχομεν συνταγματικοὺς, δημοκρατικοὺς, ῥιζοσπάστας ἢ καὶ μοναρχικοὺς, ἀλλ’ ἕνεκα ἱστορικῶν λόγων, ἕνεκα ἐλλείψεων ἐν τῇ νομοθεσίᾳ ἡμῶν τοῦτο δὲν ἐγένετο μέχρι τοῦδε. Τὸ δὲ σύστημα τοῦ παρελθόντος, τῶν προσωπικῶν κομμάτων, τὸ ὁποῖον προϋπῆρχε μὲν, περιέθαλψε δὲ ὁ τέως ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἠκολούθησε καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ διευκολύνων πως ἐνίοτε τὴν βελτίωσιν, διότι εἴς τινα, ὀφείλομεν νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν, ἐπῆλθεν ἀνεπαίσθητός τις βελτίωσις. Κατὰ τοὺς νόμους, ἐπαναλαμβάνω, τῆς ἐξελίξεως, δύναταί τις νὰ ἐλπίσῃ, ὅτι θέλουσιν ὀλίγον κατ’ ὀλίγον δημιουργηθῆ καὶ παρ’ ἡμῖν συστήματα ἀρχῶν, ἔχοντα ἀντὶ ἀρχηγοῦ τὴν σημαίαν τοῦ προγράμματος, μὴ θνήσκοντος ἑκάστοτε μετὰ τοῦ ἡγέτου. Διὰ τοῦτο ἡμεῖς ἐπολιτεύθημεν κατὰ τὴν παροῦσαν περίοδον ὡς ἐπολιτεύθημεν. Ἡ Ἀντιπολίτευσις ὅμως καὶ ἐν συνόλῳ, τό γε νῦν, ἀνταπεκρίθη, δύναμαι νὰ εἴπω, ἐν μέρει εἰς τὰς ὑποχρεώσεις της, διότι, ὁσάκις ὑπῆρχε ζήτημά τι γενικὸν, καὶ ἄνευ ἰδιαιτέρας συνεννοήσεως, εὑρέθη σύμφωνος, καὶ ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἡ πρώτη πολιτικὴ συζήτησις, ἡ ὁποία ἐγένετο περὶ τῆς μὴ ἐγκαίρου συγκλήσεως τῆς Βουλῆς, εὗρε τὴν Ἀντιπολίτευσιν σύσσωμον ἐν συμπνοίᾳ· καὶ ὅτε ἐπηκολούθησε τὸ ἐπεισόδιον τῆς ἐκδόσεως τοῦ Γερμανοῦ, ἐπίσης ἡ Ἀντιπολίτευσις, σιωπηρῶς συνεννοηθεῖσα, εὑρέθη σύμφωνος· ἐπίσης τὸ ζήτημα τοῦ ἐλέγχου περὶ ἐπισκευῆς καὶ μετασκευῆς τῆς «Μπουμπουλίνας» ἀπέληξε, καὶ ἄνευ εἰδικῆς συνεννοήσεως τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἰς ἐξεταστικὴν τῶν πραγμάτων ἐπιτροπήν. Ταῦτα εἶχον νὰ προτάξω σχετικῶς πρὸς τὴν λαβοῦσαν χώραν πρό τινων ἡμερῶν συζήτησιν, πρὸς ἀποφυγὴν παρεξηγήσεων ὡς πρὸς τὴν ἡμετέραν ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει πορείαν. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι οὐδὲν καλὸν μέτρον τῆς Κυβερνήσεως ἐπολεμήσαμεν, ἀλλὰ καὶ οὐδὲν κακὸν παρελίπομεν νὰ μὴ ἐλέγξωμεν. Ἡ γενικὴ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ προχωρεῖ ὀλίγον ἀκανονίστως· τοῦτο προέρχεται ἐκ τῆς μὴ ἐγκαίρου συγκλήσεως τῆς Βουλῆς, καὶ διότι ὁ συζητούμενος προϋπολογισμὸς εἶναι, ὡς ἀπέδειξα, πιστεύω, ἐν ἄλλῃ συνεδριάσει ὁ τοῦ 1895, ὁ δὲ προϋπολογισμὸς τοῦ 1895 εἶναι περίπου ὁ διὰ τὸ ἔτος 1894, ὁ ὑπὸ τοῦ ἐκ Μεσολογγίου τέως Βουλευτοῦ, τότε δὲ ὡς Πρωθυπουργοῦ, εἰσαχθεὶς εἰς τὴν Βουλήν. Τοῦτο εἶναι φυσικὸν καὶ αὐταπόδεικτον, διότι δὲν μετεβλήθησαν οἱ ὀργανικοὶ νόμοι. Εἶναι μὲν τὸ κάτοπρον τῆς πολιτικῆς οἱουδήποτε κόμματος ὁ προϋπολογισμὸς, ἀλλ’ ὅταν οἱ ὀργανικοὶ νόμοι δὲν ἔχωσι μεταβληθῆ, δὲν δύναται νὰ ἦναι ἀλλοῖος ὁ προϋπολογισμός. Ἠδύνατό τις νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι δὲν εἶναι καὶ σκόπιμος ἡ συζήτησις, διότι καταντᾷ ἐπανάληψις τῶν αὐτῶν, καὶ ὁ προαγορεύσας δ’ ἐκ Παρνασσίδος κ. συνάδελφος, νομίζω, οὐδὲν ἄλλο ἔπραξεν. Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως, ὑποθέτω, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν εἶχε νὰ ἐκτελέσῃ ἔργον κατὰ τὴν προκειμένην συζήτησιν, διότι, ὅταν ἀναμφισβήτητον ἦναι, ὅτι ἔχομεν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ παρελθόντος, ἀρκεῖ ν’ ἀναμνησθῶμεν ὅλας τὰς κατ’ αὐτοῦ κατηγορίας τοῦ νῦν κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ διὰ τῆς ἀναμνήσεως τῶν εὐγλώττων ὁμιλιῶν ἐκείνου, ὡς τέως ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, δυνάμεθα ἐπαρκῶς νὰ ἐκπληρώσωμεν τὸ καθῆκον ἡμῶν. Ἕν καὶ μόνον μέλος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου εἶναι σταθερὸν ἐν τῇ θέσει του, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅστις μέχρις ἐσχάτων ἦτο ἐπίκουρος τοῦ καταδικασθέντος οἰκονομικοῦ συστήματος, καὶ σήμερον δὲ συνηγορεῖ ὑπὲρ τοῦ αὐτοῦ προϋπολογισμοῦ, ὥστε οὐδόλως μετέβαλε τὰς οἰκονομικὰς δοξασίας του! Ἐν τούτοις, ἀφοῦ ὁπωσδήποτε προεκλήθη συζήτησις, εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ εἴπω τινὰ σχετικῶς μὲ τὸν προϋπολογισμὸν, ἐν ἐν σχέσει πρὸς τὰ κατὰ τοὺς τελευταίους μῆνας πολιτικὰ συμβάντα, ἀλλὰ χωρὶς νὰ σᾶς κοπιάσω μὲ ἀριθμοὺς, ἀφοῦ ἐπὶ τόσας ὥρας ἠκούετε τοιούτους παρ’ ἄλλου. Πρὸ τούτου ἀνάγκη νὰ εἴπω σχετικά τινα ὡς πρὸς τὴν ἐν τῇ προεξελέγξει ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ συζήτησιν. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ὅλα τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς εἶχον τὴν καλὴν πρόθεσιν νὰ γένηται ἡ προσήκουσα συζήτησις· ὀφείλω ἐπίσης νὰ μὴ παραλίπω τὰς ἀγαθὰς τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς πλειοψηφίας προθέσεις· ἀλλ’ ἐν τῇ ὀργανικῇ νόσῳ, ὑπὸ τῆς ὁποίας κατατρυχόμεθα, καὶ ὡς ἐκ τῆς ὁποίας τὰ πάντα θεωροῦμεν τυπικὰ, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ ἐξαίρεσις ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ. «Δὲν εἰσακουόμεθα, ἔλεγον. Πρὸς τί νὰ κοπιάζωμεν;» Καὶ εἶχον δίκαιον οἱ συνάδελφοι. Ἐγὼ ἐνόμισα κατ’ ἀρχὰς, ὅτι ἠδυνάμεθα νὰ ὑποβάλωμεν προτάσεις, ἐφ’ ὧν ἤθελεν ἐρωτηθῆ ἡ ψῆφος τῆς ὁλομελείας τῆς Βουλῆς· μοὶ ὑπέμνησαν ὅμως, καὶ πολὺ δικαίως, ἄλλοι συνάδελφοι, ὅτι τοῦτο εἶναι ματαιοπονία, διότι ἡ Βουλὴ, παρὰ τὸν Κανονισμὸν, δὲν λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν τὰς τοιαύτας προτάσεις, οὔτε κἂν συζητεῖ ἐπ’ αὐτῶν! Κατὰ τὰς πρώτας συνεδριάσεις ὑπέβαλον προτάσεις τινὰς, τὰς ὁποίας ἐν τῇ εὐσυνειδήτῳ αὐτοῦ ἐργασίᾳ ὁ εἰσηγητὴς ἔσχε τὴν καλωσύνην νὰ ἀναφέρῃ ἐν τῇ ἐκθέσει του· ἀλλὰ ὅταν ἐνεπνεύσθην καὶ ἐγὼ ὑπὸ τῆς ἰδέας τῆς ματαιοπονίας, ἐθεώρησα ἀπώλειαν χρόνου τὴν περαιτέρω ἐν τῇ ἐπιτροπείᾳ συζήτησιν. Ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι πρότασις ὑπουργική· ὁσάκις τὰ πορίσματα τῆς ἐπιτροπῆς ἦναι σύμφωνα μὲ τὸν προϋπολογισμὸν, δὲν ὑπάρχει τροπολογία· ἀλλ’ ἐὰν ὑπάρξῃ γνώμη διάφορος, τότε ἐπ’ αὐτῆς, ὡς ἐπὶ τροπολογίας, πρέπει νὰ γένηται ἐν τῇ Βουλῇ συζήτησις καὶ ψηφοφορία, συμφώνως μὲ τὸν Κανονισμόν. Ἐρωτῶ ὅμως πάντας ὑμᾶς, πότε ἐγένετο τοιαύτη συζήτησις; Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι καὶ ἡ ἔκθεσις τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς Αʹ Συνόδου, συνταχθεῖσα ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ Λεβαδείας κ. Ι. Γεωργαντᾶ, ἦτο ἐπιμεμελημένη ἐπίσης, ἀλλ’ ἐνθυμεῖσθε, ὅτι καὶ τότε δὲν ἠρωτήθη ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῶν προτάσεων τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐννοεῖτε καὶ ἐξ αὐτοῦ, ὅτι ἡ ἀπονέκρωσις τοῦ Κανονισμοῦ, ἐπίσης τῶν θεσμῶν ἐν γένει, εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία μᾶς ἔφερεν εἰς ὃ σημεῖον, ἀκατασχέτως κυλιόμενοι πρὸς τὰ κάτω, εὑρισκόμεθα. Ποῦ νὰ εὕρωσι τὸν ζῆλον τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ προεξελέγξωσιν αὐτὸν πρεπόντως, ἀφοῦ πρόκειται περὶ σκιαμαχίας! Ἐν τούτοις ὁ προϋπολογισμὸς εἰς τὴν ἐπιτροπὴν πρέπει νὰ βασανισθῇ κυρίως. Εἰς τὴν Βουλὴν ἔρχονται τὰ συμπεράσματα, τὰ πορίσματα τὰ κεφαλαιώδη μετὰ τὴν βάσανον, ὄχι τὰ ἑκατοστὰ καὶ αἱ ἑκατοντάδες τῶν δραχμῶν καὶ αἱ λεπτομέρειαι· ἐντούτοις, παρὰ τὸν Κανονισμὸν, οἱ κατὰ καιροὺς κύριοι Πρόεδροι τῶν Βουλῶν, ἐμπνεόμενοι ὑπὸ τῶν πόθων τῶν ἑκάστοτε Πρωθυπουργῶν, δὲν ἐρωτῶσι τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῶν τροπολογιῶν αὐτῶν. Ἐπεφυλάχθην λοιπὸν ἐν τῇ Βουλῇ νὰ ἀναπτύξω τὴν γνώμην μου· ὥστε καὶ ἀπὸ τοιαύτης ἀκόμη ἀπόψεως εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ πράξω τοῦτο. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, κύριοι Βουλευταὶ, νὰ διαιρέσω τὰς παρατηρήσεις μου εἰς τρεῖς περιόδους, διότι ἡ ἱστορία τῶν προϋπολογισμῶν τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς βασιλείας Γεωργίου τοῦ Αʹ ἀναγκαίως πρέπει νὰ διαιρεθῇ εἰς τρεῖς περιόδους: Ἡ πρώτη ἀπὸ τῆς ἀναῤῥήσεως τοῦ Γεωργίου καὶ τῆς προσαρτήσεως τῆς Ἑπτανήσου μέχρι τῆς προσαρτήσεως τῆς Θεσσαλίας καὶ τῆς ἠπειρωτικῆς λωρίδος, ἤτοι ἀπὸ τοῦ ἔτους 1864 μέχρι τοῦ ἔτους 1881 συμπεριλαμβανομένου· ἡ δευτέρα περίοδος εἶναι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς προσαρτήσεως τῆς Θεσσαλίας καὶ τῆς ἠπειρωτικῆς λωρίδος μέχρι τοῦ δυστυχήματος τοῦ ἐθνικοῦ, τῆς πτωχεύσεως τοῦ δημοσίου ταμείου, ἤτοι ἀπὸ τοῦ ἔτους 1882 μέχρι τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893· ἡ τελευταία περίοδος εἶναι ἀπὸ τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893 μέχρι σήμερον. Περὶ τῆς πρώτης περιόδου δὲν θέλω νὰ ἐπασχολήσω τὴν Βουλήν· αὕτη ἀνήκει μᾶλλον εἰς τὴν ἱστορίαν. Ἀρκοῦμαι ἁπλῶς νὰ σημειώσω, ὅτι πάντες, ὅσοι ἐνθυμούμεθα τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἢ ἐκ διηγήσεων γνωρίζομεν αὐτὴν καὶ ἐκ τῶν μελετῶν μας, δυνάμεθα ἀδιστάκτως νὰ εἴπωμεν, ὅτι καὶ ἐσωτερικῶς καὶ ἐξωτερικῶς καὶ ἐθνικῶς καὶ ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν ἦτο ἐποχὴ πολὺ καλλιτέρα, ἀλλ’ ἰδίως ἠθικῶς ἡ περίοδος ἐκείνη ἦτο ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ καλλιτέρα. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ὅμως νὰ ἀσχοληθῶ πλειότερον περὶ τῆς δευτέρας περιόδου, τῆς ἀρχομένης ἀπὸ τῆς προσαρτήσεως τῆς Θεσσαλίας καὶ τῆς ἠπειρωτικῆς λωρίδος, ὅτε δικαίως ἐγεννήθησαν πόθοι καλλιτέρου μέλλοντος. Ἡ ἐποχὴ αὕτη δύναται ἀκριβῶς, νομίζω, νὰ ὀνομασθῇ ἡ ἐποχὴ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος καὶ τοῦ τέως ἐκ Μεσολογγίου, ἢ μᾶλλον εἶναι ἡ ἐποχὴ τῶν φόρων καὶ τῶν δανείων. Γενικῶς δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ὁ τέως ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς ἐδημιούργει καὶ ἔγραφεν, ὁ δὲ κύριος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς καὶ νῦν ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐμιμεῖτο καὶ ἀντέγραφεν. Ἀτυχῶς ἡ περίοδος αὕτη εἶναι βεβαίως χειροτέρα, ἴσως χειροτέρα πασῶν ἀπὸ τῆς Ἑλληνικῆς παλιγγενεσίας· διότι, ἐνῷ ὑπῆρξαν κατ’ αὐτὴν εὐκαιρίαι ἐσωτερικῶς τε καὶ ἐξωτερικῶς, ὅπως τεθῶσι τὰ θεμέλια αἰσιωτέρου μέλλοντος, τοὐναντίον ὁλόκληρος ἡ χρονικὴ αὕτη περίοδος παρεσκεύασε τὴν ἀπαισίαν 10ην Δεκεμβρίου 1893. Δὲν νομίζω, ὅτι κατακρίνομαι, ὁμιλῶν περὶ ἀπόντος, διότι ὁ ἀπὼν εἶναι δημόσιος ἀνήρ, ἀνήκει εἰς τὴν Πολιτείαν καὶ καθῆκον ἔχω νὰ ἐλέγξω τὰς πράξεις αὐτοῦ ὡς πρὸς τὸν δημόσιόν του βίον. Ἐν τούτοις θέλω προσπαθήσει νὰ μὴ ἀναφέρω αὐτόν, εἰμὴ μόνον ἐφ’ ὅσον κρίνω ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖον τοῦτο εἰς τὴν ὁμιλίαν μου. Ἐκεῖνος, δυνάμεθα εὐλόγως νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἀπεδείχθη «μέγας ἀνὴρ μὲ πολὺ μικρὰ ἔργα». Ἂν δὲ μοὶ ἐπιτρέπητε ἐν συντομίᾳ νὰ χαρακτηρίσω καὶ τὴν πολιτείαν τοῦ νῦν κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἔλεγον, ὅτι εἶναι «ἡ προσωποποίησις ἀρχηγοῦ τῆς ἀρνητικῆς ἀντιπολιτεύσεως»· ἐκ ταύτης δὲ, Κύριοι, πηγάζει τὸ αἰωνίως ἀνέτοιμον αὐτοῦ, ὥστε θὰ ἠδύνατό τις δικαίως νὰ τὸν ὀνομάσῃ ὡς τὸν «αἰωνίως ἀνέτοιμον Πρωθυπουργόν!» Ἐνῷ δὲ μόνον ὡς ἀντιπολιτευόμενος δύναταί τις νὰ παρασκευάσῃ πρόγραμμα, ὡς τοῦτο ἔπραξεν ὁ ἀντίπαλός του, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἰσχυρὸς ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει καὶ κοινοβουλευτικώτατος ἀνήρ, ἠρκέσθη ἀείποτε εἰς μόνην τὴν ἐπίθεσιν. Ἢ ποτὲ, ἢ σπανίως, ἢ οὐχὶ ἐπαρκῶς διετύπωσε πρόγραμμα μέλλοντος. Ἀναφέρω τοῦτο, διότι τοῦτο θὰ δώσῃ εἰς ἡμᾶς τὴν ἐξήγησιν τῆς κακῆς ποιότητος τοῦ συζητουμένου προϋπολογισμοῦ. Τὸν κ. ὅμως ἐκ Μεσολογγίου πολιτευτὴν κατεδίκασεν ὁ λαὸς, οἱ δὲ ἐκλογεῖς ἠρνήθησαν αὐτῷ καὶ αὐτὴν τὴν εἴσοδον ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ἤδη δὲ, ὡς νέος Σόλων, περιηγεῖται τὰς ξένας χώρας, μελετῶν τὰς ξένας νομοθεσίας. Ἐλπίζω ὅμως — ἐγὼ τουλάχιστον — ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν θὰ ἐπιτρέψῃ εἰς αὐτὸν νέα πολυδάπανα πειράματα εἰς βάρος τοῦ τόπου. Μακρὰ τῷ ἐδόθη προθεσμία ἀνωφελῶς καὶ δὴ ἐπιζημίως. Εἶναι ἀνάγκη, Κύριοι, νὰ ἐπασχολήσω ὑμᾶς ἐπ’ ὀλίγον, ὅπως ἀνεύρω τὴν πολιτικὴν καταγωγὴν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, κρατερὸς μαχητής, εἶναι ὁ νικηφόρος, τὸ τρίτον ἤδη, ἐν τῷ λαϊκῷ ἀγῶνι. Τὰ τεράστια σφάλματα τοῦ ἀντιπάλου του, ὅστις κακὴν ἐποιήσατο χρῆσιν τῶν εὐτυχῶν καὶ ὅλως ἐκτάκτων εὐνοϊκῶν περιστάσεων καὶ τῶν πολλῶν χαρισμάτων, τὰ ὁποῖα ἐπεδαψίλευσεν εἰς αὐτὸν ἡ φύσις, τὰ μεγάλα, λέγω, σφάλματα ἐκείνου ἀνέδειξαν τὸν νῦν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὡς ἀρχηγὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ὁ λαὸς ἐνόμισεν, ὅτι εὗρεν ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ ἐκ Γόρτυνος πολιτευτοῦ τὸν ἄνθρωπον ἐκεῖνον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἠδύνατο ν’ ἀποκτήσῃ τὴν βελτίωσιν τῶν πραγμάτων, καὶ οὐχὶ, ὡς συνήθως, τὴν ἀλλαγὴν τῶν προσώπων· ἐβοήθησεν αὐτόν· ἠγωνίσθη μὲν κρατερῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ ὁ λαὸς οὐχὶ ὀλιγώτερον. Ἐνίκησε τὴν 7ην Ἀπριλίου 1885. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, λησμονήσας τὴν καταγωγὴν αὑτοῦ, τὸ πρόγραμμά του, ἐν ᾧ ἦλθεν, ὅπως ἀνορθώσῃ τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας, ἐνεδύθη τὴν πανοπλίαν τοῦ Ἄρεος καὶ ἐπεχείρησεν ἔργον ἀνώτερον μὲν τῶν ἰδίων του δυνάμεων, ἴσως δὲ καὶ τῶν δυνάμεων τοῦ τόπου. Παρήχθη ἐντεῦθεν οὕτω τὸ μόνον προϊὸν τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, κατάστασις, τὴν ὁποίαν μόνον μὲ μίαν λέξιν δύναμαι νὰ χαρακτηρίσω, ὁ εἰρηνοπόλεμος· ὁ εἰρηνοπόλεμος, ὁ ὁποῖος κατέληξε, τῇ βοηθείᾳ τῶν ἐσωτερικῶν καὶ ἐξωτερικῶν ἐχθρῶν τῆς Ἑλλάδος, εἰς τὸν ἀποκλεισμὸν τῶν ἑλληνικῶν παραλίων καὶ εἰς τὸ αἶσχος τῆς Κούτρας, διότι παρεμόνευον οἱ ἐχθροὶ τῆς Ἑλλάδος καὶ δὲν ἀπώλεσαν καμμίαν εὐκαιρίαν, ὅπως δυσχεράνωσι τότε τὴν θέσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἐξ ἀγαθῆς προθέσεως, ἐπαναλαμβάνω, ἐπεχείρησεν ἔργον ἀνώτερον τῶν δυνάμεων τοῦ τόπου, μάλιστα δὲ τῶν ἰδίων του δυνάμεων.

§72Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ποῖοι ἦσαν οἱ ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος;

§73ΣΤΑΗΣ. Ἰδίως οἱ ἐντός.

§74Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Οἱοιδήποτε καὶ ἂν ἦσαν.

§75ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Ἡμεῖς δὲν ἐνδιαφερόμεθα διὰ κανένα.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§77ΣΤΑΗΣ. Ὂχι! καλὸν εἶναι νὰ μὴ ὑβρίζῃ.

§78ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ ὀρθόν. Δὲν ὑβρίζει.

§79Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν συνειθίζω νὰ ὑβρίζω. Ἐλέγχω. Σᾶς δίδω ὅμως τὴν ἐξήγησιν, ὅτι καὶ ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος δύνανται νὰ ὑπάρχωσιν ἐχθροί. Ἐχθροὶ εἶναι καὶ οἱ μὴ ἐκπληροῦντες τὸ καθῆκόν των· ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἡ ἀρχομανία εἶναι κακὸς σύμβουλος καὶ δύναται νὰ παρασύρῃ πολλάκις εἰς πράξεις, αἱ ὁποῖαι ὀλίγον ἀπέχουσι τοῦ ἐγκλήματος τῆς ἐσχάτης προδοσίας (αἴσθησις). Ἐπανῆλθεν ὁ κ. ἐκ Μεσολογγίου πολιτευτὴς μετὰ τὸν ἀποκλεισμὸν εἰς τὴν ἀρχὴν, καὶ νέοι ἀγῶνες ἤρξαντο ἐπίμοχθοι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῶν κατὰ χιλιάδας παρασήμων καὶ χαρίτων, ἀπὸ τοῦ 1887 μέχρι τοῦ 1890. Ἀλλ’ ὁ λαὸς ἐπέμεινεν εἰς τὸ ἔργον του, καὶ νέα νίκη θριαμβευτικὴ ἐπεφυλάσσετο διὰ τὸν ἐκ Γόρτυνος πολιτευτὴν, ἡ νίκη τῆς 14ης Ὀκτωβρίου 1890. Ζωηρότερος ὁ ἀγών, ἀλλὰ καὶ ζωηρότεραι αἱ ἀπαιτήσεις τοῦ λαοῦ. Δὲν ἐποθεῖτο ἁπλῶς ἀλλαγὴ προσώπων, ἐζητεῖτο ἐπιμόνως ἡ βελτίωσις τῶν πραγμάτων. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὁ καὶ νῦν, ὅστις κατὰ τὸ ἔτος 1885 ὑπέβαλεν ἀπαράλλακτον προϋπολογισμὸν πρὸς τὸν τοῦ 1884, ὅστις τὸ 1886 ὑπέβαλε τὸν πολεμικὸν προϋπολογισμὸν καὶ ἑπομένως δὲν ἐφήρμοσε τὸ πρόγραμμα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τοῦ 1881–1885, εὑρέθη καὶ πάλιν πάντη ἀνέτοιμος καὶ κατὰ τὴν Αʹ Σύνοδον τῆς ΙΒʹ Περιόδου, ἀντέγραψε δὲ καὶ πάλιν πιστῶς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1890 διὰ τὸ ἔτος 1891! Καὶ τότε ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλήσω κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν. Διηρμήνευσα καὶ τότε τὸ δίκαιον τοῦ λαοῦ παράπονον ὡς πρὸς τοῦτο· ἐξήγησα δὲ τὰς ἰδέας μου καὶ τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων τὸ ἀνέτοιμον αὐτὸ ἐθεώρησα σπουδαίως παραβλάπτον τὸν τόπον. Ἀλλὰ δὲν ἠρκέσθην ἁπλῶς εἰς τὸν ἔλεγχον, ὡς ἄλλοι ἐπίσης τότε τὰ αὐτὰ, οἷα καὶ νῦν, ἔπραξαν· οὔτε ἠρκέσθην νὰ εἴπω μόνον ἐπὶ λέξεσι «κρούει ὁ κώδων τῆς πτωχεύσεως», — διότι κατὰ τὴν ἀγόρευσίν μου τῆς 28 Φεβρουαρίου 1891, θέλετε μὲ εὕρει πενθίμως ἀνακράζοντα πρὸς τὴν τότε Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν «κρούει ὁ κώδων τῆς πτωχεύσεως», ὡς ἀτυχῶς ἐπηλήθευσαν αἱ ὑπόνοιαί μου ἐκεῖναι,—διετύπωσα ταὐτοχρόνως καὶ πρόγραμμα ὡρισμένον θετικὸν περὶ τοῦ μέλλοντος. Φείδομαι καὶ τοῦ χρόνου τῆς Βουλῆς καὶ τῆς ὑπομονῆς τῶν κ.κ. Βουλευτῶν, εὐμενῶς ἀκροωμένων ἐμοῦ ἐν οὕτω προκεχωρημένῃ ἐποχῇ τῶν βουλευτικῶν ἐργασιῶν καὶ ἐν τοιαύτῃ ὥρᾳ. Δὲν θέλω νὰ μακρηγορήσω, διότι εἶμαι κατὰ τῶν μακρῶν λόγων· ἐπιτρέψατέ μοι ὅμως, παρακαλῶ, ὡς ἐν σκιαγραφίᾳ νὰ ὑπομνήσω ὑμῖν—διότι καὶ σήμερον τὰ αὐτὰ φρονῶ—ὅ,τι ἔλεγον τότε. Ὑπεστήριζον, ὅτι τὸ ἄλφα τῆς ἀσφαλοῦς, τῆς θετικῆς προόδου εἶναι ἡ βελτίωσις τῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης ἐν γένει· ἀλλ’ εἶχον τότε ὑποβάλει καὶ ὡρισμένας προτάσεις, θεωρῶ δὲ περιττὸν, ἀφοῦ δίδω τὴν χρονολογίαν τῆς συνεδριάσεως εἰς τοὺς θέλοντας νὰ ἀνεύρωσι τὰς λεπτομερείας, νὰ ἐπαναλάβω καὶ σήμερον τὰς αὐτάς. Προέτεινον ἐπίσης κατὰ τὴν 28 Φεβρουαρίου 1891 τὴν ῥιζικὴν ἀναδιοργάνωσιν καὶ βελτίωσιν τῆς ἐκπαιδεύσεως· προσέθετον, ὅτι κατεπείγουσα ὑπῆρχεν ἡ ἀνάγκη τῆς ἀναδιοργανώσεως τῶν κλάδων τῆς διοικήσεως ἐπὶ τὸ ἀποκεντρωτικώτερον, ὅπως καταπολεμηθῇ ἡ συναλλαγή, ἧς τόσον πολέμιος εἶναι καὶ ὁ κ. ἐκ Παρνασσίδος προαγορεύσας συνάδελφος, τὸν ὁποῖον πάντοτε μὲν μετὰ συγκινήσεως ἀκούομεν, ὁσάκις ἐκτοξεύῃ τὰ βέλη του κατὰ τῆς συναλλαγῆς, τοῦ πραγματικοῦ τούτου ἐχθροῦ τοῦ τόπου, ἀλλ’ ὁ ὁποῖος ἀτυχῶς δὲν ἀφῆκεν ἴχνη τῶν ἐχθρικῶν τούτων διαθέσεων ἐν τῇ Κυβερνήσει, ἧς ἦτο μέλος, κατὰ περίεργον δὲ σύμπτωσιν, μόνον ὡς ἀντιπολιτευόμενος τοιαῦτα ὑποστηρίζει μετὰ τόσου σθένους καὶ μετὰ τόσης μακρολογίας. Ὑπεστήριζον καὶ τότε, θὰ ὑποστηρίζω δὲ ἀείποτε, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ βελτιωθῶμεν, ἐὰν μὴ βελτιωθῇ ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς καὶ ἐὰν μὴ σωθῶμεν τέλος πάντων καὶ ἀπ’ αὐτὰς τὰς φοβερὰς ἀγρυπνίας, τὰς ὁποίας ἐδημιούργησεν ἡ πρωθυπουργικὴ παντοδυναμία, καὶ εἰς τὰς ὁποίας ὁμολογουμένως ὀφείλεται κατὰ τὸ πλεῖστον ἡ κακονομία καὶ ἡ πολυνομία. Ἔχομεν ἀνάγκην προπαρασκευαστικῆς τῶν νόμων ἐπιτροπῆς, ὡς ἔλεγον καὶ τότε, ὑπὸ οἱονδήποτε τύπον καὶ ἐὰν ἤθελαν αὕτη ἀποφασισθῆ. Δὲν εἶναι τοῦ παρόντος νὰ ἐνδιατρίψω εἰς ἑκάστην τῶν προτάσεων τούτων, ὅπως ἀποδείξω καὶ διατὶ ταῦτα προέτεινα, καὶ διατὶ εἰς ταῦτα ἐπιμένω· ἀλλ’ οἱ πλεῖστοι ἐξ ὑμῶν ἐννοεῖτε, διότι γνωρίζετε ἐξ ἄλλων ὁμιλιῶν μου τὰς περὶ τοῦ θέματος τοῦ χειρίστου τρόπου τῆς ψηφίσεως τῶν νόμων γνώμας μου. Κατέκρινα πάντοτε καὶ κατακρίνω τὴν ἀκανόνιστον ἐξωτερικὴν πολιτικὴν, ἡ ὁποία βεβαίως, εἴτε ὑπὸ τὸν ἕνα εἴτε ὑπὸ τὸν ἄλλον Πρωθυπουργὸν, ἐξακολουθεῖ νὰ ἦναι πάντοτε ἡ αὐτὴ, εἰρηνοπολεμική· διότι, ἐν ὅσῳ τοιαύτη εἶναι ἡ ἡμετέρα πολιτικὴ, δὲν εἶναι δυνατὸν οὔτε νὰ ἔχωμεν ὡρισμένην τινὰ γνώμην περὶ τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν ναυτικῶν ἡμῶν δυνάμεων, οὔτε τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας εἶναι δυνατὸν νὰ βελτιωθῶσι, διότι πλέομεν ἄνευ πυξίδος. Ὑπεστήριξα καὶ ὑποστηρίζω πάντοτε τὴν ἀναλόγως πρὸς τὰς οἰκονομικὰς ἡμῶν δυνάμεις ὀργάνωσιν τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ στόλου. Καὶ τότε καὶ νῦν καὶ πάντοτε ὑποστηρίζω τὴν φορολογικὴν μεταῤῥύθμισιν, μετὰ οἰκονομικῶν λογικῶν. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης διὰ μακρῶν ὡμίλουν, ὅτι ἔχομεν κατεπείγουσαν ἀνάγκην τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου, τὸν ὁποῖον ὁ Θεὸς ἔδωκεν εἰς τὸν τόπον τοῦτον· ἔχομεν ἀνάγκην τῆς καλλιεργείας τῆς Θεσσαλίας, ἔλεγον, τῆς ἐμψυχώσεως τῆς ναυτιλίας, τῆς ἱδρύσεως μεγάλης ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, κατὰ τὸ σύστημα τῆς Ρωσσικῆς, ἐν τῇ ὁποίᾳ νὰ γυμνάζωνται καὶ τὰ πληρώματα καὶ οἱ ἀξιωματικοί· ὑπεδείκνυον προσέτι τὴν ἀνάγκην τῆς ζωογονήσεως τῆς γεωργίας καὶ τῆς βιομηχανίας. Δύναταί τις νὰ μοὶ εἴπῃ, ὅτι ὅλα αὐτὰ εἶναι λόγοι ὡραῖοι, ἀλλ’ ἀόριστοι. Ἐν τῇ γενικῇ ὅμως συζητήσει τοῦ προϋπολογισμοῦ πρέπει νὰ καταχρασθῇ τις τῆς ὑπομονῆς τῶν ἀκροατῶν, διὰ νὰ ἐπιχειρήσῃ τὴν ἀνάπτυξιν ἑνὸς ἑκάστου τῶν θεμάτων τούτων. Ἐὰν μοὶ δοθῇ, ὡς εὐελπιστῶ, ἡ εὐκαιρία εἰς ἄλλην ἐποχὴν, θέλω ὁμιλήσει εἰδικῶς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, καὶ τοιαύτην εὐκαιρίαν θὰ λάβω, ἐὰν καὶ ὅταν ἡ Βουλὴ ἐπιληφθῇ τῆς συζητήσεως τῶν Θεσσαλικῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα, κατ’ ἐμὴν τοὐλάχιστον γνώμην, ὡς καὶ ἄλλοτε εἶπον, κακῶς ἀναμιγνύομεν εἰς τὸν κομματικὸν ἀνταγωνισμὸν, διότι αὐτὰ δύνανται νὰ συζητηθῶσι κεχωρισμένως. Πιθανὸν νὰ πλανῶμαι, ἀλλὰ τοῦτο φρονῶ...

§80ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀποτελοῦσι μέρος τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως.

§81ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Βεβαίως.

§82Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν ἐπιμένω πολὺ εἰς τὴν γνώμην μου· ἀλλ’ ὑποθέτω ὅτι ἠδύναντο καὶ νὰ χωρισθῶσιν, ἐὰν προαπεφασίζετο, ἵνα μὴ ναυαγήσωσι. Κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην τῆς 28 Φεβρουαρίου 1891 κατέληξα εἰς ὡρισμένον πόρισμα, τὸ ὁποῖον ἦτο ἡ ὑποβολὴ τῆς ἀκολούθου προτάσεως, (ἀναγινώσκει): «Ἡ Βουλὴ θεωρεῖ τὰ ὑπὸ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ ὑποβληθέντα νομοσχέδια περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους διὰ τὸ ἔτους 1891 ὡς μὴ συνταχθέντα συμφώνως τῇ ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ δοθείσῃ ἐντολῇ κατὰ τὴν 14ην Ὀκτωβρίου 1890. Οὕτως ἔληξεν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1891, δηλαδὴ διὰ τῆς ἀντιγραφῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1890. Ἐπῆλθεν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1892, ὅστις, μακρὰν τοῦ νὰ ἀναγράφῃ τὴν τῶν πραγμάτων βελτίωσιν, ἀπεικόνιζε τὴν χειροτέρευσιν, διότι τὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως τότε ἦσαν ἀμφίβολα· προετείνοντο τὴν μίαν ἡμέραν καὶ ἀπεσύροντο τὴν ἐπιοῦσαν τὰ τῆς θεραπείας πρὸς ἀποσόβησιν τοῦ οἰκονομικοῦ κινδύνου φάρμακα. Ἐγεννήθη διαφωνία μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Στέμματος, ὡς πρὸς τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα, καὶ τοιαύτη διαφωνία, ὥστε προέβη τὸ Στέμμα καὶ μέχρι τῆς παύσεως τῆς Κυβερνήσεως.

§83ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τὸ ἔκαμε ῥόϊδο! (γέλωτες).

§84ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Παρακαλῶ...

§85ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἡ ἰδέα μου εἶναι αὐτή.

§86ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν ἐφθάσαμεν ἔτι εἰς τὴν ἀκριβῆ ἐκτίμησιν τῶν συμβάντων, περὶ ὧν ἐν τούτοις κατὰ τὴν 14 Ἰουλίου 1895 ἀναλυτικώτερον ὡμίλητα. Ἀναφέρω ἤδη τὸν λόγον, ὅστις ἐπισήμως ἐδόθη περὶ τῆς παύσεως. Ὁ λαὸς μετὰ τὴν παῦσιν τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης ἔστρεψε τὰ βλέμματά του πρὸς τὸν κληθέντα σωτῆρά του, καὶ διὰ πλειονοψηφίας καταπληκτικῆς ἀνῆλθεν ἐκεῖνος καὶ αὖθις εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἐξαρτήσας ὅμως τὴν οἰκονομικὴν θεραπείαν ἐκ τῆς συνομολογήσεως νέου δανείου! Ἐπανῆλθε καὶ αὖθις μετὰ τὴν διαβατικὴν Κυβέρνησιν, τὴν ὑπὸ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Τριφυλίας, τὴν πάντη ἄκαρπον. Ἐπανῆλθε, διατί; Πιστοποιηθείσης τῆς ἀνεπαρκείας, ἐκεῖνος καὶ αὖθις ἐθεωρήθη ὁ καταλληλότερος διὰ νὰ προβῇ εἰς τὰς διαπραγματεύσεις τοῦ συμβιβασμοῦ! Ἐνταῦθα ἄρχεται τὸ πρῶτον, κατ’ ἐμὲ, ἀλλὰ καὶ μέγιστον σφάλμα τῶν ἐκ τοῦ Συντάγματος ἐχόντων τὴν βαρυτάτην εὐθύνην εἰς τὰ τοῦ συμβιβασμοῦ, διότι ἐπανῆλθον αὖθις εἰς τὸν κ. ἐκ Μεσολογγίου πολιτευτὴν, ἀκριβῶς εἰς τὸν δημιουργήσαντα κατὰ τὸ πλεῖστον μέρος τὴν κατάστασιν ταύτην, τὸν ἀπέναντι τῶν δανειστῶν ἐκτεθειμένον, ὡς ἐκ τῶν οἰκονομικῶν ἐπαγγελιῶν, ὑπὲρ πάντα Ἕλληνα. Διότι ἡ δικαιοσύνη μοὶ ἐπιβάλλει νὰ εἴπω, ὅτι ἐκεῖνον ἐβάρυνε τὸ περισσότερον μέρος τοῦ ἐθνικοῦ δυστυχήματος· ἡ διαβάθμισις ἤρτηται ἀπὸ τῆς διαθέσεως ἑκάστου· δύνανται οἱ τῆς πλειοψηφίας ταύτης νὰ τὴν ἀναβιβάσωσι μέχρι τῶν ἐννέα δεκάτων, ἀλλὰ καὶ ὁ δυσκολώτερος δὲν δύναται νὰ κατέλθῃ τῶν ἓξ δεκάτων τῆς εὐθύνης, τὸ ὑπόλοιπον βαρύνει τὸν ἐκ Γόρτυνος πολιτευτήν. Ἐδῶ, κύριοι Βουλευταὶ, λήγει ἡ δευτέρα περίοδος τῶν ἑλληνικῶν προϋπολογισμῶν, εἰς τὸ «δυστυχῶς ἐπτωχεύσαμεν». Ἀφοῦ κατωρθώσαμεν «νὰ προβιβάσωμεν» τὰ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀπὸ 27,000,000 δραχμὰς, ὅσαι ἦσαν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ἔτους 1865, περίπου εἰς τὰ 110 ἑκατομμύρια, ἀφοῦ κατωρθώσαμεν νὰ καταβαραθρώσωμεν τὴν τιμὴν τῆς Ἑλλάδος, τὰ πάντα ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν νὰ χειροτερεύσωμεν εἰς βαθμὸν ἐπονείδιστον καὶ ἀξιοθρήνητον, εἴπομεν εἰς τὸν ἔξω κόσμον «δυστυχῶς ἐπτωχεύσαμεν». Καὶ τὸ εἴπομεν διὰ τοῦ στόματος τοῦ πρωταιτίου! Τοῦτο θεωρῶ μέγιστον σφάλμα ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ μὴ ἔχῃ συνεπείας ἐν τῷ μέλλοντι καὶ τὸ ὁποῖον βεβαίως ἐδυσχέρανε τὰς διαδόχους Κυβερνήσεις. Διότι στοιχειώδης λογικὴ ἐπέβαλλε μετὰ τὸ ἐθνικὸν δυστύχημα τῆς ἀνεπαρκείας νὰ σταματήσωμεν· ἠδυνάμεθα πρὶν νὰ μὴ ἔχωμεν τόσην πρόνοιαν, ὅπως τὸ ἐννοήσωμεν, ἀλλὰ τέλος, ἀφοῦ παρῆλθεν ἱκανὸς χρόνος ἐπὶ ματαίῳ, ἔπρεπε νὰ σταματήσωμεν, ἔπρεπε νὰ πράξωμεν ὅ,τι εἷς καλὸς οἰκοκύρης ὤφειλε νὰ πράξῃ· νὰ ἐξετάσωμεν τὰ βιβλία ἡμῶν, νὰ ἴδωμεν ποῦ ἔχομεν ἀριθμοὺς εἰκονικοὺς, νὰ ξεφουσκώσωμεν τὸν ἀσκὸν, νὰ εὕρωμεν τέλος ποῖα εἶναι τὰ πραγματικὰ ἔσοδά μας, τὰ ὁποῖα δὲν πρέπει ν’ ἀποκρύπτωμεν ὄπισθεν τῶν ἀπατηλῶν ἀριθμῶν,—διότι οὐδὲν ἀπατηλότερον τῶν ἀριθμῶν, ἢ μᾶλλον οὐδὲν εὐκολώτερον τῆς διατυπώσεως ἑνὸς προϋπολογισμοῦ εἰκονικοῦ. Κωμικὸν δὲ καταντᾷ, ἅμα θέλῃ νὰ μελετήσῃ τις τὸν προϋπολογισμὸν, νὰ συζητῇ δῆθεν σπουδαίως ποῖα εἶναι τὰ ἔσοδα καὶ ποῖα τὰ ἔξοδα, ὡς ἂν μὴ ἦτο εὐκολώτατον νὰ κατασκευάζῃ τις πρὸς τὸ θεαθῆναι οἱονδήποτε περίσσευμα θέλῃ, ὅπερ ὅμως νὰ ὑποβιβάζηται ταχέως εἰς τὸ ἔλλειμμα διὰ τῶν ποικίλων πιστώσεων! Ἔπρεπεν ἀμέσως νὰ σταματήσωμεν καὶ νὰ εἴπωμεν: «ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἐν ἀνεπαρκείᾳ!» νὰ ἐξετάσωμεν ἀκριβῶς τὴν θέσιν μας, νὰ σχηματίσωμεν τὸν ἀληθῆ προϋπολογισμόν μας, νὰ ἴδωμεν ὁποίας ἔχομεν πραγματικὰς ἀνάγκας πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς καὶ διὰ τὴν καλλιέργειαν τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου καὶ τὴν βελτίωσιν τῆς ἡμετέρας παραγωγῆς, ἐν τέλει πρὸς τὰς ἐθνικὰς ἡμῶν ὑποχρεώσεις, τὸ δὲ ὑπόλοιπον ἀκέραιον, ὁσονδήποτε, αὐτοδικαίως ἀνήκει εἰς τοὺς δανειστάς· διότι δὲν ἐννοῶ συμβιβαζομένας πρὸς τὴν ἐθνικὴν ἀξιοπρέπειαν παντοπωλικὰς διαπραγματεύσεις συμβιβασμοῦ. Ἀντὶ τούτων μονομερῶς ἄρχεται ὁ νόμος τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893, περικόπτει τὰ 70 τοῖς ἑκατὸν, ἄνευ οὐδεμιᾶς μελέτης ἐπισταμένης τῆς ἀληθοῦς ἡμῶν θέσεως, ἄνευ οὐδεμιᾶς προνοίας, διότι ὑφισταμένης τῆς νομισματικῆς ἀνωμαλίας, πᾶς τις εὐκόλως ἐννοεῖ, ὅτι δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ πληρώσωμεν πάντοτε τὸ 30 τοῖς ἑκατὸν εἰς χρυσὸν, οὔτε νὰ βελτιώσωμεν τὴν οἰκονομικὴν ἡμῶν θέσιν. Ἤρξαντο δῆθεν διαπραγματεύσεις, ἀλλὰ διαπραγματεύσεις ἐκ μέρους Κυβερνήσεως, ἥτις ἦτο πολὺ ἐκτεθειμένη ἐκ τοῦ παρελθόντος· διότι τί ἠδύνατο αὕτη νὰ εἴπῃ πρὸς τοὺς ξένους; ὅτι οἱ προϋπολογισμοὶ δὲν ἦσαν ἀκριβεῖς; ὅτι τὰ ἔσοδα ἦσαν εἰκονικά; Βεβαίως δὲν ἠδύνατο νὰ εἴπῃ τοιαῦτα. Δὲν ὑπῆρχε λοιπὸν ἡ ἀπαιτουμένη, οὕτως εἰπεῖν, ἱκανότης τοῦ συμβαλλομένου, τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, διότι ἐστερεῖτο τῶν στοιχειωδεστέρων προσόντων, εὐθυνόμενος ὡς ἐκ τοῦ παρελθόντος. Καὶ ἐκ μέρους ὅμως τῶν ὁμολογιούχων δὲν παρίσταντο βεβαίως τὰ θύματα, ἀλλὰ κατὰ τὸ πλεῖστον χρηματισταὶ, οἱ ὁποῖοι εἶχον προηγουμένως συνομολογήσει τὰ ἐπαχθέστατα δάνεια, ἀφοῦ δ’ ἐγκαίρως διὰ χρηματικῆς ταχυδακτυλουργίας ἐλαφρύνθησαν ἀπὸ τὰ ἐθνικὰ δάνεια, ἀκολούθως κατὰ τὸν ἐκπεσμὸν, ἕνεκα τῆς μειώσεως τοῦ τοκομεριδίου, ἐγένοντο πάλιν κάτοχοι καὶ ἔλαβον τὸν τίτλον τοῦ ἀντιπροσώπου, τὸ ὁποῖον ἄλλως ὑπὸ πολλὰς ἐπόψεις ἠδύνατό τις ν’ ἀμφισβητήσῃ καὶ σπουδαίως. Καὶ πρῶτον κατὰ ποσόν. Ὀνομάζομεν αὐτοὺς ἀντιπροσώπους τῶν ὁμολογιούχων. Ἀλλ’ ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν γνωρίζω ποῖοι εἶναι οἱ πραγματικοὶ ἀντιπρόσωποι τῶν ὁμολογιούχων· πόσα ἐθνικὰ δάνεια δὲν εὑρίσκονται εἰς χεῖρας Ἑλληνικάς! Ἀλλὰ τίς ὁ ἀντιπρόσωπος αὐτῶν; Θὰ μοὶ ἀπαντήσωσιν ἴσως: «εἶναι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις». Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις εἶναι τὸ ἕτερον τῶν συμβαλλομένων μερῶν καὶ δὲν δύναται οὔτε πρέπει νὰ ἐκπροσωπῇ δανειστὴν καὶ ὀφειλέτην. Ὁπωσδήποτε εἶχε συμφέρον ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ ἀναγνωρίσῃ ἀντιπρόσωπον τῶν Ἑλλήνων ὁμολογιούχων κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις, διότι θὰ εἶχε μίαν ἔτι ψῆφον, διατιθεμένην μακρὰν πάσης πολιτικῆς ὀπισθοβουλίας· ἀλλὰ περὶ τούτου οὐδεμία ἐγένετο ποτὲ σκέψις, οὔτε περὶ τῆς νομιμοποιήσεως τῶν παρουσιαζομένων ὡς ἀντιπροσώπων διὰ τῆς καταλλήλου ἐξακριβώσεως τῶν ἀντιπροσωπευομένων ὁμολογιῶν. Αἱ διαπραγματεύσεις ἀπέτυχον, ἡ λαϊκὴ ἀγανάκτησις ἐκορυφώθη, καὶ ἐπῆλθεν, ὡς ἐπῆλθε μετὰ τὴν ἐξέγερσιν τοῦ λαοῦ, ὁ σχηματισμὸς τοῦ Βασιλικοῦ Ὑπουργείου, περὶ τοῦ ὁποίου ἱκανὰ ἐν ἄλλαις συνεδριάσεσιν ἐλέχθησαν, τὸ ὁποῖον ἐξηκολούθησε τὰς ἐργασίας του, ὑπὸ τὴν προεδρίαν αὐτοῦ τοῦ Βασιλέως πολλάκις, καὶ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ θεωρήσωμεν ὡς γέφυραν διὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ νικητοῦ τῆς 16 Ἀπριλίου 1895, γέφυραν, ἡ ὁποία δὲν δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ἄλλως, εἰμὴ ὡς μετάνοια τοῦ Στέμματος διὰ τὴν παῦσιν τῆς ὑπὸ τὸν κ. Δηλιγιάννην Κυβερνήσεως, τὴν γενομένην κατὰ τὴν 18 Φεβρουαρίου 1892! Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν δύναμαι νὰ δώσω ἄλλην ἐξήγησιν, καίπερ μὴ εὑρίσκων δεδικαιολογημένην τὴν τοιαύτην μετάνοιαν. Συνεκροτήθη τρίτη τοῦ λαοῦ μάχη, ἀγνοοῦντος βεβαίως, ὡς πάντοτε, τὰ ὄπισθεν τῶν παρασκηνίων, καὶ ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι ὁ ἀγὼν διεξήχθη μετὰ θάῤῥους, μετὰ καρτερίας, τὴν ὁποίαν δὲν θὰ ἐδικαιοῦτο νὰ περιμένῃ τις ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἐν τοιαύτῃ προβεβηκυίᾳ ἡλικίᾳ· ὡς ἀρχιστράτηγος ἐπολέμησε κατὰ τὸν ἐκλογικὸν ἐκεῖνον ἀγῶνα, καὶ διῆλθε κοιλάδας, θαλάσσας, ὄρη, ἐπὶ μῆνας ὁλοκλήρους, καὶ ἤγγικεν ἡ 16 Ἀπριλίου 1895, ὅτε πραγματικῶς ἀνεδείχθη ὁ ἐκλεκτὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, διότι σπανίως δύναται νὰ μορφωθῇ πλειοψηφία ὁμοία πρὸς ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἀπέστειλεν ὁ λαὸς διὰ τῶν ἐκλογῶν τῆς 16 Ἀπριλίου 1895. Ἀλλὰ τίνος ἕνεκα ἦλθεν ἡ πλειοψηφία ἐκείνη; μήπως χάριν τῆς προσωπικῆς συμπαθείας τοῦ λαοῦ πρὸς τὸν ἐκ Γόρτυνος πολιτευτήν; Βεβαίως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπολαμβάνει μεγάλων συμπαθειῶν, διότι μακραὶ εἶναι καὶ αἱ ὑπηρεσίαι αὐτοῦ· ἀλλ’ ἡ εἰς αὐτὸν χορηγηθεῖσα βοήθεια ἐξηγεῖται κυρίως, διότι ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐνόμιζεν ὁ λαὸς, ὅτι εὕρισκε τὸ πρόσωπον, τὸ δυνάμενον νὰ φέρῃ τὴν διακαῶς ποθουμένην καὶ πρὸ πολλοῦ ἐπιμόνως ἐπιζητουμένην βελτίωσιν τῶν πραγμάτων, οὐχὶ δὲ τὴν ἀλλαγὴν καὶ μόνον τὴν ἀλλαγὴν τῶν προσώπων, ἥτις ἐφάνη συνήθως ὁ μόνος σκοπὸς τῶν ὑπουργικῶν μεταβολῶν. Ἦτο σχεδὸν βέβαιον ἀπὸ τοῦ σχηματισμοῦ τῆς διαβατικῆς ἐκείνης Κυβερνήσεως, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἤθελεν εἶσθαι ὁ διάδοχος. Εἶχε χρόνον ἀρκετὸν πρὸς παρασκευὴν, τὸν ὁποῖον ὅμως κατηνάλωσε περισσότερον εἰς τὴν ἐκλογικήν του ἐκστρατείαν καὶ δὲν ἐχρησιμοποίησεν εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐὰν δὲ συνδυάσητε τὸ σύστημα τῆς ἀρνητικῆς ἀντιπολιτεύσεως, διὰ τοῦ ὁποίου πάντοτε ἐπολιτεύθη ὁ νῦν ἡγούμενος τῆς βουλευτικῆς πλειοψηφίας, θέλετε εὕρει τὸν λόγον, διατὶ δὲν ἠδυνήθη νὰ φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν προϋπολογισμὸν σύμφωνον πρὸς τὴν ἐντολὴν, τὴν ὁποίαν παρὰ τοῦ λαοῦ ἔλαβε. Προσθέτω ἐνταῦθα, χωρὶς νὰ θέλω ν’ ἀποδώσω προσωπικὸν ὑπαινιγμὸν εἰς οὐδένα, ὅτι ἕνεκα κομματικῶν μικροϋπολογισμῶν δὲν ἐξελέγησαν τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ εἰδικοὺς ἄνδρας εἰς ὅλους τοὺς κλάδους, τοῦτο δ’ ἔσχεν ὡς συνέπειαν, ὅπως αὐτὸς μὲν βαρυνθῇ πέραν τοῦ δέοντος, ἄλλους δὲ, μὴ προειδοποιήσας ἐγκαίρως, ἀναγκάσῃ κατὰ τὴν τελευταίαν στιγμὴν νὰ προβῶσιν εἰς μελέτας εἰδικάς, ἐπὶ ἀπωλείᾳ χρόνου πολυτίμου. Ἐν παραδείγματι ἀναφέρω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, ὅστις μόνον κατὰ τὴν δευτέραν σύνοδον κατώρθωσε νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἴσως συζητηθῶσιν εἰς τὴν τρίτην σύνοδον, ἐὰν μὴ τὰ τῆς πλειοψηφίας μεταβληθῶσι. Ἂς ἐξετάσωμεν διὰ βραχέων τὸ πρόγραμμα καὶ τὰ ἔργα τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. ἐκ Γόρτυνος πολιτευτὴς κατὰ τὰς θριαμβευτικάς του ἐκλογικὰς ἐκδρομὰς ἐξετύλιξε πρόγραμμα ὡραίων ἐπαγγελιῶν, ὡς Πρόεδρος δὲ τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν δευτέραν Ἰουνίου 1895 εἶχε συνοψίσει τὸ ὑπουργικὸν πρόγραμμα εἰς τὰς λέξεις ταύτας, τὰς ὁποίας, τοσάκις ἐπαναληφθείσας ἐπιδεικτικῶς, πάντες νομίζω ἀπεστηθίσαμεν εὐκόλως. «Τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεώς μας εἶναι, ἔλεγεν, ἡ περισυλλογὴ τοῦ Κράτους καὶ τῆς χώρας ὡς πρὸς τὸ παρελθὸν, ἡ σύνταξις τοῦ ἐνεστῶτος καὶ ἡ βελτίωσις τοῦ μέλλοντος». Ἀλλ’ ἡ κυριωτέρα ἐντολὴ, τὴν ὁποίαν ἔλαβε παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ,—καὶ τοῦτο νομίζω ὅτι αὐτὸς παρενόησεν—ἦτο νὰ προβῇ εἰς τὸν συμβιβασμὸν ἄνευ ἀναβολῆς, διότι ὁ συμβιβασμὸς ἐχαρακτηρίσθη, κακῶς καὶ κατ’ ἐμὲ, ἡ οἰκονομικὴ πανάκεια. Ταῦτα καὶ ἄλλοτε ἀνέπτυξα καὶ ἄλλοι ἐπίσης παρετήρησαν, ὅτι ὁ συμβιβασμὸς δὲν εἶναι ὁ μόνος μοχλὸς, δι’ οὗ θέλομεν εἰσέλθει εἰς κανονικὴν οἰκονομικὴν τροχιὰν, ἀλλὰ βεβαίως σπουδαία συμβολὴ εἶναι οὗτος, διότι θὰ διευκολύνῃ τὴν βελτίωσιν τῶν οἰκονομικῶν καὶ τὴν πρόοδον τοῦ τόπου, ἐν συνδυασμῷ πρὸς πολλὰ ἄλλα μέτρα· εἶχεν εἰδικὴν, οὕτως εἰπεῖν, ἐντολὴν νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ συμβιβασμοῦ, ὡς ἀνέλαβε νὰ ἀνορθώσῃ τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας καὶ προβῇ εἰς φορολογικὰς μεταῤῥυθμίσεις καὶ εἰς ἐκτάκτους οἰκονομίας, ν’ ἀναδιοργανώσῃ τοὺς κλάδους τῆς διοικήσεως. Αὐτὸ ἦτο τὸ πρόγραμμά του, ὡς πάντες καλῶς ἐνθυμούμεθα, ἐν ἀοριστίᾳ ὁπωσδήποτε, διότι ὡς ἀντιπολιτευόμενος ἀποφεύγει ὑποβολὴν νομοσχεδίων, πρόγραμμα θετικόν. Τί ἐξ ὅλων αὐτῶν ἐξετέλεσε κατὰ τὴν Αʹ Σύνοδον; Ἐψηφίσθη νόμος περὶ ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους. Δὲν συμφωνῶ μὲ τὸν κ. ἐκ Παρνασσίδος συνάδελφον, ὅτι ὁ νόμος οὗτος ἦτο κακὸς κατ’ ἀρχὴν, διότι δύναται νὰ εἴπῃ τις, ὅτι παρεσκεύασεν ἐγκαίρως καὶ διηυκόλυνε τὴν κυβερνητικὴν ἐνέργειαν πρὸς ἀποσόβησιν τῶν περὶ ξενικοῦ ἐλέγχου προθέσεων. Ἐψηφίσθη νόμος περὶ ἀνασυστάσεως τῶν Πρεσβειῶν, τροποποίησις τῶν νόμων περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων, ἐπὶ τὸ χαλαρώτερον ὅμως, κατάργησις τῶν προσόντων ὡς πρὸς τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, μὲ τὴν ῥητὴν ὑπόσχεσιν, ὅτι κατὰ τὴν Βʹ Σύνοδον θὰ ἐπέλθῃ νόμος, ὅπως ἐκτελεσθῇ ἡ περὶ τούτου συνταγματικὴ διάταξις, ἀλλ’ ἡ ὑπόσχεσις δὲν ἐξεπληρώθη, ἐλησμονήθη δ’ ἐντελῶς. Ἐψηφίσθη νόμος περὶ φορολογίας τοῦ σταφιδοκάρπου μὲ σύστημα ἡμιπαρακρατήσεως, σύμβασις μετὰ τῆς Αἰγύπτου, νόμος περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ περὶ καταργήσεως τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν ἐν μέρει. Ἐὰν, κατὰ τὴν ἐμὴν τοὐλάχιστον γνώμην, ἐξαιρέσωμεν τὸν νόμον περὶ ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους, τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς Αἰγύπτου, ἡ ὁποία ἦτο χρησιμωτάτη καὶ ἐπωφελὴς, τὸν νόμον περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, περὶ τοῦ ὁποίου θὰ λάβω τὴν ἄδειαν ἀπὸ τοὺς πολλάκις κατακρίναντας αὐτὸν νὰ εἴπω, ὅτι δὲν τὸν εὑρίσκω κακὸν κατ’ ἀρχὴν, διότι ὁπωσδήποτε εἶναι ἀποκεντρωτικὸς, μὴ ἐξαρτωμένων πλέον τῶν διορισμῶν, τῶν μεταθέσεων καὶ τῶν προβιβασμῶν ἐκ τοῦ Ὑπουργείου, ἐὰν ἐξαιρέσω καὶ τὴν μερικὴν τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν κατάργησιν, δὲν εὑρίσκω τίποτε ἄλλο ἄξιον λόγου· διότι τί ἄλλο ἐγένετο; Ἐτροποποιήθη ὁ νόμος περὶ δικαστικῶν ὑπαλλήλων, ὡς πρὸς τοὺς Εἰσαγγελεῖς, κατὰ τρόπον κάκιστον ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν, κατηργήθη ὁ θεσμὸς περὶ προληπτικοῦ συμβιβασμοῦ· καὶ ἐπηγγέλθη μὲν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην, ὅτι κατὰ τὴν Βʹ Σύνοδον θὰ προτείνῃ νόμον ἄλλον τελειότερον, ἀλλὰ καὶ τῆς ῥητῆς ταύτης ἐπαγγελίας ἐπελάθετο. Ὁ σπουδαιότερος δὲ νόμος, κατὰ τὴν ἰδέαν μου, ἐκ τῶν ψηφισθέντων εἶναι ἡ κατάργησις τοῦ Ἀρχηγείου τῆς Χωροφυλακῆς, μὲ τὴν ὑπόσχεσιν ἐνάρξεως νέου καὶ κατὰ τὰς πρωθυπουργικὰς διαβεβαιώσεις πολὺ τελειοτέρου ἀστυνομικοῦ συστήματος ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου 1896, ὅπερ ὅμως ἐπίσης δὲν ἐγένετο. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι οἱ φόβοι μου κατὰ τὴν κατάργησιν τοῦ Ἀρχηγείου τῆς Χωροφυλακῆς ἦσαν πολὺ μεγάλοι· ἐφοβήθην ἀληθῶς, ὅτι ἡ κατάργησις ἠδύνατο νὰ φέρῃ χειροτέραν κατάστασιν· ἐξακολουθῶ νὰ ἔχω τὴν γνώμην μου, ὅτι κακῶς κατηργήθη, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἔργον δικαιοσύνης θὰ πράξω, ἐὰν εἴπω, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἔπραξε τὸ καθ’ ἑαυτὸν, ὅπως μετριάσῃ τὸ κακὸν, διότι πρὸ παντὸς δὲν πρέπει νὰ ἀρνώμεθα τ’ ἀναμφισβήτητα· τοὐλάχιστον ἡ ἐμὴ ἀντίληψις ἐκ τῶν πραγμάτων εἶναι αὕτη, μεθ’ ὅσα καὶ ἂν ἐλέχθησαν ὑπό τινων μελῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Κατὰ τὴν ἀπουσίαν τῆς Βουλῆς ποῖα γεγονότα ἔλαβον χώραν; Πρῶτον, ἐνῷ ἡ Βουλὴ διέκοψεν ἕνεκα τοῦ θέρους τὰς ἐργασίας αὑτῆς τὴν 19 Ἰουλίου 1895, ἐνῷ ἐθεωρεῖτο συνταγματικῶς παροῦσα μέχρι τῆς 8 Νοεμβρίου 1895, δὲν ἐπανέλαβε τὰς ἐργασίας της, οὔτε συνῆλθεν ἐγκαίρως καὶ κατὰ τὰς ἐπιτακτικὰς τοῦ Συντάγματος διατάξεις. Ἐκλήθη μόνον διὰ τὴν 8 Ἰανουαρίου 1896, τυπικῶς προέβη εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ Προέδρου μόλις τὴν 24 Ἰανουαρίου, ἵνα ἐν σπασμωδικῇ ταραχῇ ἐπιληφθῇ τῶν ἐργασιῶν αὑτῆς. Περὶ τούτου συνεζήτησεν ἡ Βουλὴ, ἐπὶ τῇ ἐπερωτήσει ἄλλων συναδέλφων καὶ ἐμοῦ, ἀλλὰ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι οὐδεὶς πλέον ὑπάρχει ὁ μὴ παραδεχόμενος, ὅτι σφάλμα καὶ σφάλμα μέγιστον τῆς Κυβερνήσεως ὑπῆρξεν ἡ μὴ ἔγκαιρος σύγκλησις τῆς Βουλῆς, καὶ πρώτη αὕτη ᾐσθάνθη τὴν δυσχέρειαν· ἀλλὰ καὶ ἐὰν ὑπάρχῃ τις ἔτι ὁ ἀμφιβάλλων, θὰ τὸ ἐννοήσῃ τάχιστα. Δεύτερον συμβὰν ἄξιον λόγου εἶναι ἡ παράδοσις τοῦ Γερμανοῦ κ. Χαμμερστάϊν, περὶ οὗ διὰ μακρῶν συνεζήτησεν ἡ Βουλή. Ἀλλὰ τὸ σπουδαιότερον πάντων εἶναι ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ ἐν ἐποχῇ, καθ’ ἣν ἡ Ἀνατολὴ εὑρίσκεται ὑπὸ ὅλως ἐξαιρετικὰς περιστάσεις, ὁ δὲ Ἑλληνισμὸς προδήλως εὑρίσκεται ὑπὸ τὰς ἀπειλὰς πολλῶν καὶ ποικίλων καὶ ἐπικινδύνων ἐχθρῶν. Δὲν νομίζω δὲ, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐπολιτεύθη δεξιῶς, δεχθεῖσα οἱονεὶ τὴν μετὰ τῶν Τούρκων σύμπραξιν διὰ τῆς καθησυχάσεως τῶν πνευμάτων ἐν τῇ Ἀνατολῇ, διὰ τῆς μὴ παρενοχλήσεως καὶ ἐπ’ ἐλάχιστον τῶν προαιωνίων ἐχθρῶν ἡμῶν, οὐ μόνον ἄνευ ἀνταλλάγματός τινος, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ προδήλῳ ζημίᾳ τῶν ὑποδούλων ἀδελφῶν, πρωτίστως δὲ τῶν Κρητῶν. Εἰς ἄλλην συνεδρίασιν ἔσχον μετ’ ἄλλων συναδέλφων τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλήσω περὶ τῆς πολιτικῆς ταύτης, λυποῦμαι δὲ, ὅτι ῥαγδαίως ἔρχονται αἱ εἰδήσεις πρὸς ἐπαλήθευσιν τῶν προβλέψεων ἡμῶν. Καὶ ἀπόψε ἀνέγνων θλιβερὰν ἐκ Κρήτης εἴδησιν, ὅτι ὅ,τι προανηγγέλθη πρὸ ἡμερῶν ἤρξατο ἐκτελούμενον, καὶ ἐν μεγαλειτέρῳ βαθμῷ ἢ ὡς ὑπετίθετο. Ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τῆς ἀφίξεως τοῦ Τουρχὰν οἱ Κρῆτες εὑρίσκονται ὑπὸ τὰς ἀπειλὰς σφαγῶν. Εὔχομαι ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἦναι τοιαύτη, ὥστε οἱ φόβοι μου νὰ ἦναι μάταιοι, διότι δὲν ὑποθέτω, ὅτι δύναται κακοβούλως τις νὰ κατακρίνῃ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ σκοπῷ ζημίας ἐθνικῆς. Εἴθε νὰ ἐλήφθη τοιαύτη πρόνοια, ὥστε νὰ μὴ ἀκούσωμεν ταχέως σφαγὰς, αἵτινες θὰ θορυβήσωσιν ἡμᾶς· εἴθε νὰ μὴ ἀκούσωμεν βουλγαρικὴν ἐκστρατείαν πρὸς τὴν Μακεδονίαν. Τὸ ἀληθὲς εἶναι, ὅτι ὁ κ. Δηλιγιάννης κατὰ τὸ ἔτος 1885 ἦτο ὑπὲρ τὸ δέον φιλοπόλεμος, ἐνῷ ἤδη ὑπὲρ τὸ μέτρον φοβεῖται τὴν σκιάν του. Συνῆλθεν ἡ Βʹ Σύνοδος, καὶ ὑπεβλήθησαν τόσα νομοσχέδια, ὅσα εἰς οὐδεμίαν, ὑποθέτω, ἄλλην, τινὰ δὲ ἐξ αὐτῶν εἶναι καὶ ἐκτάκτου σπουδαιότητος. Ἀλλ’ ἂς ἀνατρέξωμεν εἰς τὸ παρελθὸν καὶ ἂς ἐπισκοπήσωμεν τὴν ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς νῦν συνόδου ἐργασίαν, ἥτις συνετελέσθη. Ἐὰν ἐξαιρέσητε τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς, διὰ τοῦ ὁποίου, μετὰ πολυημέρους συζητήσεις, ἀνώδυνοι τροποποιήσεις ἐπετεύχθησαν, καὶ τῶν ὁποίων ἡ σπουδαιοτέρα ἀπηνῶς κατεδιώχθη ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὥστε ἐδέησε νὰ ἐπέλθῃ κατὰ τὴν πρώτην στιγμὴν τῆς ἐφαρμογῆς τροποποίησις τῆς τροποποιήσεως, ἐὰν ἐξαιρέσητε τὸν νόμον περὶ γενικῶν ἀποθηκῶν, ὅστις εἶναι γενικοῦ ἐνδιαφέροντος καὶ ἐκ τοῦ ὁποίου προσδοκᾶται ὠφέλειά τις εἰς τὸ ἐμπόριον, εἰ καὶ δὲν εἰσηκούσθησαν προτάσεις περὶ βελτιώσεως, δὲν ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ ἡ Κυβέρνησις νόμον λόγου ἄξιον,—διότι δὲν πιστεύω ὅτι θέλετε νὰ ἀναφέρω τὰς ἀναπληρωματικὰς πιστώσεις.—Ἕνα μόνον ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ νόμον, ὡς ψηφισθέντα δῆθεν κατὰ τὰς ἐπαγγελίας της, τὸν περὶ μεταβολῆς τοῦ συστήματος τῆς ἀστυνομίας, περὶ τοῦ ὁποίου εὔχομαι νὰ μὴ μετανοήσῃ πικρῶς ἡ Κυβέρνησις. Ἔλεγον εἰς ἑτέραν συνεδρίασιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, διὰ νὰ ἐκτελέσῃ τὰς ἐκλογικὰς ἐπαγγελίας της, τουλάχιστον ἐν μέρει, εἶχεν ἀνάγκην νὰ ψηφίσῃ νόμον τινὰ περὶ ἀστυνομίας, ἀλλ’ ἡ ἰδία θὰ ἐνόησεν, ὅτι εἶναι νόμος τοσοῦτον τραγελαφικὸς, ὁ ὁποῖος δὲν πρέπει νὰ ὑποβληθῇ οὔτε εἰς κύρωσιν. Ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ δικαίωμα τῆς ἀρνησικυρίας ἔδει νὰ ἐνασκηθῇ, πρὸς πρόληψιν κακοῦ μείζονος, διότι ἑτοιμάζει ὁ νόμος οὗτος κινδύνους, ἀπειλεῖται νὰ διασαλευθῇ ἡ δημοσία τάξις, εἶναι δὲ ἀδύνατον νὰ ἐφαρμοσθῇ· ἀλλ’ ἐὰν ἐφαρμοσθῇ, δὲν θὰ ἐπέλθῃ μόνον τὸ πρώην καθεστώς· εἶναι τόσον ἀνώμαλον τὸ σύστημα, ὥστε θὰ ἐπέλθῃ καὶ χειροτέρευσις! Δὲν ἔχω πλέον νὰ προσθέσω τι περὶ τῶν νομοσχεδίων, διότι περὶ τῶν μὴ συζητηθέντων, μετὰ τὴν σημερινὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ δήλωσιν, θὰ ὁμιλήσωμεν ἐν τῷ μέλλοντι, ὅταν θὰ συναντηθῶμεν περὶ τὰ μέσα Νοεμβρίου τοῦ 1896, ὡς ὑποθέτω, Θεοῦ θέλοντος· διότι, μεθ’ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ δὲν προέβη εἰς ἀπόφασιν ὡρισμένην καὶ δὲν θὰ προβῇ, ὅπως ἐπανέλθῃ εἰς ὡρισμένην ἡμέραν, δὲν θὰ κατορθωθῇ ἡ συνέχεια τῶν ἐργασιῶν· ὥστε τὰ νομοσχέδια αὐτὰ εἶναι περιττὸν νὰ μᾶς ἐπασχολήσωσι σήμερον. Μένει λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις μὲ τὸ πρώην καθεστὼς, μὲ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895, ἤτοι μὲ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1894, ἢ μὲ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ παρελθόντος, ὅτε ὁ τόπος ἀκριβῶς ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην ἐποχὴν ἔχει ἀνάγκην τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ μέλλοντος. Καὶ τοιοῦτον προϋπολογισμὸν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν πρώτην σύνοδον, ὅτε ἐγὼ ἐπέκρινα τὸν τότε ὑποβληθέντα, ὑπεσχέθη. Ἐνταῦθα δ’ ἔγκειται ἡ ῥιζικὴ ἐμοῦ διαφωνία ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὴν ὁποίαν εὐηρεστήθη ὁ κ. εἰσηγητὴς, νὰ ἀντικρούσῃ, διότι τὰς ἐμὰς γνώμας ἀντικρούει, ὅταν γράφῃ, ὅτι οὐδὲν πρέπει νὰ θίξωμεν πρὸ τοῦ συμβιβασμοῦ. Κύριοι Βουλευταὶ, θεωρῶ σπουδαῖον καὶ σημαντικὸν, ὅτι εὑρισκόμεθα ἐπὶ σαθροῦ καὶ σαλευομένου ἐδάφους εἰς τὸ ζήτημα τοῦ συμβιβασμοῦ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τῆς 26 Ἰουνίου 1895 ἐξεδήλωσε τὴν περὶ τούτου γνώμην του, ἦτο δὲ ἡ πρώτη φορὰ, κατὰ τὴν ὁποίαν, ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν, ἀνηγγέλλετο ἡ γνώμη του, ὅτι ἡ φορολογικὴ μεταῤῥύθμισις, ἡ ὑποβολὴ προϋπολογισμοῦ ἀληθοῦς καὶ πραγματικοῦ δὲν πρέπει νὰ γείνῃ πρὸ τοῦ συμβιβασμοῦ! Ταῦτα ἠναγκάσθη ἐμμέσως νὰ δηλώσῃ ἐπὶ ταῖς ἐμαῖς προτάσεσι περὶ ἐπειγούσης ἀνάγκης τῆς φορολογικῆς μεταῤῥυθμίσεως πρὸ τοῦ συμβιβασμοῦ. Ἔλεγον τότε, ὅτι ἦτο κατεπεῖγον νὰ ἐπέλθῃ ἀναθεώρησις τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου κατὰ τρόπον ἴσως αὐξάνοντα καὶ τὰ εἰσοδήματα, ἀλλὰ μετακινοῦντα τὰ βάρη· ἐν πάσῃ δὲ περιπτώσει ὑπεστήριξα, ὡς ἔπραξα καὶ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὴν μείωσιν τῶν δικαστικῶν τελῶν· ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐνῷ καὶ ταύτην τὴν πρότασιν καὶ ἄλλας ἐδέχετο, ἔλεγεν, ὅτι «ὀρθὰ ταῦτα, ὀρθότατα, ὀρθὸν εἶναι, ὅτι ἐπιβαρύνονται καὶ οἱ σταφιδοκτήμονες καὶ οἱ ἐλαιοκτήμονες, ὅτι καὶ ἡ φορολογία τῆς σταφίδος εἶναι ἐπαχθεστάτη, ὀρθὸν ὅτι ἡ φορολογικὴ ἀντοχὴ ὑπερέβη πᾶν ὅριον, ἀλλὰ μὴ θίγετε, προσέθετε, λίθον τινὰ ἐκ τοῦ οἰκονομικοῦ οἰκοδομήματος τοῦ παρελθόντος, ἀναμείνατε τὸν συμβιβασμὸν καὶ μετὰ τοῦτον τὰ πάντα θέλουσι γείνῃ!» Ἐπιτρέψατέ μοι ὀλίγας γραμμὰς νὰ σᾶς ἀναγνώσω ἐκ τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν: «Εἶναι λίαν πρόωρον»—ἔλεγον τῇ 26 Ἰουνίου 1895 εἰς ἀπάντησιν τῆς πεπλανημένης ταύτης γνώμης τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ—«νὰ συζητήσωμεν περὶ τοῦ συμβιβασμοῦ, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἰδέαι τινὲς δύνανται νὰ ὦσιν ἐπιβλαβεῖς, ἐὰν ἐπικρατήσωσιν. Οἱ κύριοι δανεισταὶ, ἐὰν καλῶς ἐνόησα, ἐστραμμένα τὰ βλέμματα αὑτῶν ἔχουσιν ἐρωτικῶς, δύναμαι νὰ εἴπω, πρὸς τὸ τέλος τοῦ χαρτοσήμου. Ἐὰν δεσμεύσωμεν τὸ ἔσοδον τοῦτο καὶ δώσωμεν τὴν ἐλπίδα εἰς τοὺς δανειστὰς, ὅτι θὰ μείνῃ τὸ ἔσοδον αὐτὸ ὑπὲρ ἐκείνων, καὶ ὅτι δὲν θέλομεν τὸ θίξει καὶ ἂν ἀκόμη ἀπάνθρωπος ἦναι ὁ φόρος οὗτος, δυνάμεθα νὰ δεσμευθῶμεν εἰς αἰῶνα τὸν ἅπαντα. Νομίζω, ὅτι τοιαύτη ἀρχὴ δὲν εἶναι ὀρθὴ, ὄχι μόνον διότι δὲν εἶναι σύμφωνος καὶ μὲ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀναγράφει μειώσεις τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου, καὶ ἐπομένως εἴμεθα ἀνακόλουθοι, λέγοντες, ὅτι δὲν προβαίνομεν εἰς μειώσεις, ἀλλὰ καὶ διότι, ἐὰν ἀποκρυσταλλώσωμεν τὰ ἐπαχθέστατα δικαστικὰ τέλη, ἀποκρυσταλλοῦμεν τὴν κακίστην ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης. Διὰ τοῦτο, εἰ καὶ πρόωρον... Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐντελῶς. Γ. ΦΙΛΔΡΕΤΟΣ... νὰ εἰσέλθω εἰς περισσοτέρας λεπτομερείας, νομίζω ὅτι τόσον ὡς πρὸς τὰ δικαστικὰ τέλη, ὅσον καὶ ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, πρέπει ἀκριβῶς καὶ πρὸ τῶν διαπραγματεύσεων τοῦ συμβιβασμοῦ νὰ ληφθῶσιν ὅλα ἐκεῖνα τὰ μέτρα, διὰ τῶν ὁποίων δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἡ ποθουμένη βελτίωσις, ἡ τόσον στενῶς καὶ ἀῤῥήκτως συνδεομένη μὲ τὴν βελτίωσιν τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας, μὲ τὴν πρόοδον τῆς χώρας...» Ἀλλὰ τὴν γνώμην ταύτην ἔλαβον τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀναπτύξω ἐν πλάτει, ὡς πρός τε τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα, κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ τὸ ἔτος 1895. Δὲν θέλω νὰ καταχρασθῶ τῆς εὐμενείας σας, ἀναγινώσκων περικοπάς· ἁπλῶς ὑπομιμνήσκω εἰς ὑμᾶς, ὅτι κατὰ τὴν 14 Ἰουλίου 1895 ὑπεστήριξα, ὅτι εἶναι ἔργον καὶ εἰλικρινὲς καὶ ἐθνικοῦ συμφέροντος καὶ καλῆς πίστεως νὰ ἐπωφεληθῶμεν τῆς εὐκαιρίας ταύτης, ὅπως συντάξωμεν ἀληθῆ προϋπολογισμὸν, ἀνευρίσκοντες τὸ μέτρον τῆς φορολογικῆς ἀντοχῆς τοῦ τόπου καὶ τῆς δικαίας κατὰ τὸ Σύνταγμα διανομῆς τῶν βαρῶν· ποῦ μὲν τὰ βάρη εἶναι ἤδη ἀνώτερα τοῦ πρέποντος, ποῦ δὲ κατώτερα,—διότι δὲν εἶμαι πάντοτε ὑπὲρ τῆς μειώσεως, δύνανται νὰ ὑπάρξωσι καὶ περιστάσεις ἀπαιτοῦσαι ἐπιβολὴν φόρου· τοῦτο εἶναι θέμα εἰδικῆς συζητήσεως.—Πρέπει νὰ εὕρωμεν, προσέθετον, ποῖαι οἰκονομίαι δύνανται νὰ γείνωσιν, ἀλλ’ οἰκονομίαι λογικαὶ, εἰς τὰς ὁποίας νὰ πέσῃ ἡ ψαλὶς τῆς περικοπῆς τῶν ἐξόδων ἀμείλικτος. Ἀλλὰ ἔχομεν ἀνάγκην καὶ αὐξήσεως, διότι ἔχομεν ὑπαλλήλους στρατιωτικούς, διοικητικούς, δικαστικούς, στερουμένους καὶ αὐτοῦ τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου, ὡς ἐκ τῆς ἐκτάκτου γλισχρότητος τῶν μισθῶν των, φέρομεν δὲ αὐτοὺς εἰς τὸ δίλημμα, ἢ νὰ γείνωσι μάρτυρες τοῦ καθήκοντος, ἢ νὰ προβῶσιν εἰς ἔγκλημα, ἀμυνόμενοι οὐχὶ πλέον ὑπὲρ τῆς ἰδίας αὐτῶν ζωῆς, ἀλλὰ ὑπὲρ τῆς ὑγείας ἔστιν ὅτε καὶ τῆς ζωῆς τῶν συζύγων καὶ τῶν τέκνων των! Πότε ἄλλοτε, κύριοι Βουλευταί, θέλομεν σκεφθῆ, ὅτι οἱ μισθοὶ οἱ κατὰ τὸ 1859 ὁρισθέντες δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς; Πότε ἄλλοτε θέλομεν σκεφθῆ, ὅτι ἡ φορολογία τοῦ ἐλαίου, ἡ ὁποία ἐπὶ τοῦ καθαροῦ ἀνέρχεται εἰς 35–40%, εἶναι ἀνάγκη νὰ κατέλθῃ εἰς ἀνεκτὸν ὅριον; Καὶ πότε ἄλλοτε θέλομεν σκεφθῆ, ὅπως μὴ ἐνεργῆται τοιαύτη δήμευσις παρὰ τὸ Σύνταγμα; Πῶς ἐπιτρέπομεν εἰς ἡμᾶς τοιαύτην κατάστασιν, ὅταν ὁμολογῶμεν μὲν, ὅτι οἱ σταφιδοκτήμονες φορολογοῦνται ὑπερβολικῶς, ἀναβάλλομεν δὲ τὸ καθῆκον ἡμῶν, διότι περιμένομεν τὸν συμβιβασμόν; Ἀλλ’ οἱ δανεισταὶ ἡμῶν θὰ ἔχωσιν ὑπ’ ὄψιν τὸ καθεστὼς, τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα τοῦ παρελθόντος κατὰ τὴν συνομολόγησιν τοῦ συμβιβασμοῦ; Ἐὰν καὶ ὅταν συνομολογηθῇ τοιοῦτος, ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ ὁρισθήσεται τὸ ποσοστὸν καὶ αἱ σχετικαὶ λεπτομέρειαι. Ἐὰν δὲ πρὸ τοῦ συμβιβασμοῦ θεωρεῖται δυσχερὴς πᾶσα μεταβολὴ σπουδαία τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ παρελθόντος, εἶναι πρόδηλον, ὅτι αὕτη κατασταθήσεται πάντη ἀδύνατος μετὰ τὴν ἀνάληψιν τῶν ἐκ τοῦ συμβιβασμοῦ ὑποχρεώσεων. Εἶναι ἰδέαι καὶ πεποιθήσεις, τὰς ὁποίας ἔχω μέχρι ψυχώσεως,—ἐπιτρέψατέ μοι νὰ χαρακτηρίσω οὕτω—καὶ διὰ τοῦτο καὶ ἀπὸ τῆς 8 Ἰουλίου 1895, ὅτε συνεζητεῖτο τροποποίησις ἄρθρου τινὸς τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς περὶ τοῦ προσωπικοῦ αὐτῆς, ἔλεγον τοιαῦτα: «Ζητήσατε τὸν ἀνάλογον ἀριθμὸν τῶν ὑπαλλήλων σας, ἀλλὰ πληρώσατέ τους ἐπαρκῶς»· καὶ διὰ τοῦτο ἔλεγον κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ διὰ τὸ ἔτος 1895: «ξεφουσκώσατε τὸν ἀσκὸν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ παρελθόντος, διὰ τοῦ ὁποίου προσπαθοῦμεν νὰ παραστήσωμεν εἰς τοὺς ξένους τὰ πράγματα οὐχὶ σύμφωνα μὲ τὴν ἀλήθειαν!» Ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔχει τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τοῦτο, ἐνῷ ἀναγνωρίζει τὴν ἀνάγκην τῶν προτεινομένων μεταῤῥυθμίσεων, καὶ συνιστᾷ εἰς τὴν Βουλὴν αὐτὰς, οὐχ ἧττον προτείνει τὴν ἀναβολήν. Ἀλλ’ εὔχομαι τὸ ὀλισθηρὸν τοῦτο ἔδαφος νὰ μὴ φέρῃ εἰς μεγάλους καὶ νέους κρημνούς. Ἐὰν ὅμως ἐξακολουθήσωμεν βαδίζοντες τὴν σκολιὰν ὁδὸν, φοβοῦμαι, ὅτι εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀποφύγωμεν νέους κινδύνους. Μετὰ τὰς γενικὰς ταύτας γραμμὰς, εἰς ἃς ὀφείλω νὰ περιορισθῶ ἐν γενικῇ συζητήσει, θεωρῶ περιττὰ τὰ πλείονα. Μόνον ὀλίγα θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ προσθέσω περὶ γνώμης, τὴν ὁποίαν ἐξ ἄκρας πεποιθήσεως ὑποστηρίζω ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν, περὶ τῆς φορολογικῆς ἀφομοιώσεως τῆς Ἑπτανήσου. Δὲν θέλω νὰ ὑποστηρίξω, ὅτι οἱ ἀδελφοὶ ἡμῶν Ἑπτανήσιοι δὲν πληρόνουσι φόρους, ἢ ὅτι πληρόνουσιν ὀλιγωτέρους ἡμῶν, διότι δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ τὸ γνωρίζω ἐπακριβῶς, ἀφοῦ στεροῦμαι στατιστικῆς· ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον διὰ τῆς λογικῆς πολὺ εὐκόλως πάντες ὑμεῖς μετ’ ἐμοῦ ἐννοεῖτε, εἶναι ὅτι οἱ Ἑπτανήσιοι, ὀρθῶς ποιοῦντες, δὲν ἐδέχθησαν τὴν φορολογικὴν ἀφομοίωσιν, διότι θεωροῦσι τὸ σύστημα αὑτῶν καλλίτερον τοῦ εἰς τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα ἰσχύοντος· ἀπόδειξις ὅτι ἀπὸ τῆς προσαρτήσεως τῆς Ἑπτανήσου παρῆλθον τόσα ἔτη καὶ δὲν ἐζήτησαν ν’ ἀποκτήσωσι τὸ ἡμέτερον. Ἀλλ’ ἀφοῦ τὸ ἰδικόν των εἶναι καλλίτερον, διατὶ νὰ μὴ ἀποκτήσωμεν καὶ ἡμεῖς τὰ ἀγαθὰ τοῦ Ἑπτανησιακοῦ συστήματος; Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι μόνον οἰκονομικόν. Τὸ ζήτημα εἶναι κυρίως συνταγματικόν, εἶναι ἐξόχως συνταγματικόν, εἶναι λίαν σπουδαῖον, καὶ μόνον κομματικοὶ ὑπολογισμοὶ καὶ μόνον ὁ φόβος, ἵνα μὴ ἐπέλθωσι κομματικαὶ δυσχέρειαι, ἐμποδίζουσι τὴν μελέτην πρὸς λύσιν ζητήματος τοιούτου, διότι βεβαίως δὲν εἶναι ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα δύνανται ν’ ἀποφασισθῶσιν εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν, ἐκ τοῦ προχείρου· πρέπει ν’ ἀποφασισθῇ μετὰ μακρὰν μελέτην, διότι εἶναι ἀνάγκη ὄχι μόνον νὰ μὴ ἀδικηθῶσιν οἱ Ἑπτανήσιοι, ἀλλὰ νὰ διατηρήσωσι καὶ αὐξήσωσιν, εἰ δυνατόν, τὰ ἀγαθὰ αὐτῶν. Δὲν εἶμαι ζηλότυπος τῶν δικαιωμάτων ἐκείνων, ἐπιθυμῶ ὅμως, καὶ τὴν ἐπιθυμίαν μου θεωρῶ δικαιοτάτην, ὅπως καὶ ἡ λοιπὴ Ἑλλὰς ἀπολαύσῃ τὰ αὐτὰ ἀγαθά. Ἡ ἀπαίτησις αὕτη ἡμῶν εἶναι πολὺ λογική, διότι οὐδόλως εὑρίσκω ὀρθόν, οἱ Ἑπτανήσιοι συνάδελφοι νὰ ἐπιβάλλωσιν εἰς ἡμᾶς φόρους, χωρὶς νὰ φοβῶνται τὸ αὐτὸ παρ’ ἡμῶν. Διὰ τοῦ κρατοῦντος ἀνομοίου συστήματος δὲν ἔχομεν βούλησιν γνησίαν τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας, διότι δὲν ὑπάρχουσιν οἱ κοινοὶ παλμοὶ καὶ οἱ κοινοὶ μεταξὺ μας δεσμοί. Βεβαίως, κύριοι Βουλευταί, δυοῖν θάτερον τὸ ἀκριβές· ἢ τὸ Ἑπτανησιακὸν σύστημα εἶναι καλόν, ἢ τὸ ἡμέτερον· ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει λόγος καὶ δὲν πρέπει νὰ ὑφίσταται ἡ τοιαύτη ἀνισότης, ἀφοῦ δὲν δυνάμεθα ν’ ἀξιώσωμεν ἀπὸ τοὺς Ἑπτανησίους ἀντιπροσώπους νὰ μὴ ψηφοφορῶσιν· ἠδύναντο μόνοι των νὰ μὴ λαμβάνωσιν μέρος εἰς ψηφοφορίας φορολογικῶν νόμων, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα καὶ νὰ τοῖς τὸ ἐπιβάλωμεν. Τὴν περὶ τῆς τοιαύτης ἀφομοιώσεως πρότασίν μου ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ παρεδέχθη σχεδὸν ὁμοφώνως, ὡς βλέπετε ἐν τῇ ἐκθέσει. Κύριοι, συγχωρήσατέ μοι, ἐὰν ἐμακρηγόρησα, εἰ καὶ ἐν συγκρίσει εἶπον πολὺ ὀλιγώτερα ἀπὸ τοὺς προαγορεύσαντας· ἐν πάσῃ περιπτώσει σᾶς ἐπροφύλαξα ἀπὸ τὴν κόπωσιν τῶν ἀριθμῶν. Ἐπιτρέψατέ μοι ἤδη νὰ καταλήξω εἰς τὸ συμπέρασμά μου, ὑποστηρίζων ἀδιστάκτως, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1896 εἶναι μὲν ἀτυχῶς ἀντίγραφον τοῦ 1895 ἀλλὰ χειρότερος ἐκείνου κατὰ τὴν γνώμην μου, διότι, ὅτε συνεζητοῦμεν τὸν διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ ἔτους 1895, εἴχομεν τὴν ἐλπίδα τοῦ μέλλοντος, κατὰ τὰς πρωθυπουργικὰς ἐπαγγελίας, ἐνῷ ἤδη καὶ αὐτὴ ἡ ἐλπὶς ἐσβέσθη, καὶ ἐσβέσθη διότι ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἡ πλειοψηφία στερεοτύπως ἐπαναλαμβάνει εἰς πᾶσαν πρότασιν παντὸς ζητοῦντος τὴν ἐκ τοῦ οἰκονομικοῦ τέλματος ἔξοδόν μας, τὴν ἀντίῤῥησιν ταύτην: «Ἀναμείνατε τὸν συμβιβασμόν! Μέχρις ἐκείνης τῆς στιγμῆς πρέπει νὰ εὑρισκώμεθα ὡς εἴχομεν καὶ πρὸ τῆς 16 Ἀπριλίου 1895!» Δι’ ἄλλων λέξεων ἔχομεν ἔτι τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ κ. Τρικούπη» μετὰ τινῶν ἀνορθογραφιῶν! Ἐρωτῶ ὅμως τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὴν αὐτὴν γνώμην: τί περιμένουσιν ἀπὸ τὸν συμβιβασμόν; Δὲν ἠξεύρω, ἐὰν καὶ κατὰ πόσον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀληθῶς ἀναμένῃ τὸν συμβιβασμὸν ὡς ἐπικείμενον· ἀλλ’ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀνυπομονοῦσι δι’ αὑτόν, ὑπὸ τὰς περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα, μὲ προϋπολογισμοὺς τοιούτους, οἷοι οἱ ψηφιζόμενοι, ἂς μάθωσιν, ὅτι ἐκ τοῦ συμβιβασμοῦ κακὸν θὰ ἐπέλθῃ εἰς τὸν τόπον, διότι οἱ δανεισταὶ ἡμῶν ἔχουσιν ἓν καθεστώς, τὸν ἀτυχῆ νόμον τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893· διὰ τοῦ συμβιβασμοῦ θὰ ζητήσωσι περισσότερον κατὰ ποσὸν καὶ ποιόν, βεβαίως ἐπὶ ζημίᾳ ἡμῶν. Ὁ συμβιβασμὸς βεβαίως θὰ εἶχε σημασίαν, ἂν παραλλήλως συνετελοῦντο ὅλαι ἐκεῖναι αἱ ἀπαιτούμεναι ἐργασίαι, ὅπως ἐπέλθῃ οἰκονομικὴ ἐπίῤῥωσις εἰς τὴν χώραν καὶ ἄρξηται νέος ἐθνικὸς βίος ἐπὶ στερεωτέρας βάσεως, ὥστε, καὶ ἂν ἐγίνετο θυσία τις ὑπὲρ τῶν δανειστῶν, νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὸ ἀντάλλαγμα ἐξ ἄλλου. Λυποῦμαι εἰλικρινῶς, διότι καὶ σήμερον, ὡς καὶ τὴν 27 Φεβρουαρίου 1891, ὡς καὶ τὴν 14 Ἰουλίου 1895, εὑρίσκομαι εἰς τὴν δυσάρεστον ἀνάγκην νὰ εἴπω, ὅτι καὶ ὁ Πρωθυπουργὸς καὶ οἱ Ὑπουργοὶ δὲν ἀνταπεκρίθησαν εἰς τὰς προσδοκίας τοῦ λαοῦ καὶ δὲν συνέταξαν προϋπολογισμὸν σύμφωνον μὲ τὴν ἐντολὴν, τὴν ὁποίαν ἔλαβον. Διὰ τοῦτο εὑρίσκομαι εἰς τὴν λυπηρὰν ἀνάγκην νὰ ἐπαναλάβω αὐτὴν ταύτην τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν καὶ κατὰ Φεβρουάριον τοῦ 1891 εἶχον ὑποβάλει, καὶ τὴν ὁποίαν θέλω παραδώσει εἰς τὸ Προεδρεῖον, διότι νομίζω ὅτι ἐκτελῶ τὸ καθῆκόν μου, προτείνων, ὅπως ἐπ’ αὐτῆς ἀποφανθῇ ἡ Βουλή. Ἡ πρότασίς μου ἔχει ὡς ἀκολούθως (ἀναγινώσκει): «Ἡ Βουλὴ θεωρεῖ, ὅτι ὁ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως βραδέως ὑποβληθεὶς προϋπολογισμὸς διὰ τὸ ἔτος 1896 δὲν συνετάχθη καὶ συμφώνως τῇ ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ δοθείσῃ ἐντολῇ τῇ 16 Ἀπριλίου 1895.» Κύριοι Βουλευταί, βελτιώσατε τὴν θέσιν τοῦ δεινῶς πάσχοντος Ἑλληνικοῦ λαοῦ! Στρέψατε πρὸς τὸ παρελθόν! Ἐνθυμηθῆτε τοὺς ἀγῶνάς σας, καὶ τοὺς ἀγῶνάς μας! Ἐνθυμηθῆτε καὶ σεῖς τὰς πρὸς τὸν λαὸν ἐπαγγελίας σας, ὡς ἐνθυμοῦμαι τὰς ἐπαγγελίας μας! Μὴ λησμονεῖτε, ὅτι ἀνελάβατε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀλλάξητε τὰ πράγματα καὶ οὐχὶ μόνον τὰ πρόσωπα! Σπεύσατε νὰ βελτιώσητε τὴν θέσιν τοῦ πάσχοντος λαοῦ, διότι ἡ ἀγανάκτησις αὐτοῦ αὐξάνει, ἀναλόγως τῶν τραυμάτων, ἀναλόγως τῆς ἐσωτερικῆς κακοδαιμονίας καὶ τοῦ ἐθνικοῦ ἐξευτελισμοῦ. Θεραπεύσατε ἢ πειραθῆτε σπουδαίως νὰ θεραπεύσητε τὰς πληγὰς αὐτοῦ. Μὴ ἀναγκάσητε αὐτὸν νὰ συγκροτήσῃ καὶ τετάρτην μάχην, διότι εὑρίσκεται ἐν μεγάλῃ ἀγανακτήσει, καὶ ἀγνοῶ τῇ ἀληθείᾳ ὑπὸ ποίας περιστάσεις θὰ συγκροτήσῃ τὴν τετάρτην μάχην. Τοῦτο ἀνάγκη νὰ ἐννοήσωμεν πάντες ἀνεξαιρέτως καὶ ἐγκαίρως.

§87ΠΑΓΑΝΕΛΗΣ. Δὲν προσεδόκων βεβαίως ὅτι, συνεπὴς πρὸς ἑαυτὸν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτὴς, θ’ ἀπηύθυνε καὶ σήμερον πρὸς τὴν Βουλὴν οἵαν πρὸ διετίας, συζητουμένου τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894, ἔκκλησιν. Ἀπηυθύνετο τότε πρὸς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Βουλευτὴς καὶ ἐξώρκιζεν αὐτήν, τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ ἐξετάσῃ κεχωρισμένως ἀπὸ πάσης κομματικῆς σκέψεως, ἐν λήθῃ πολιτικῶν ἐρίδων. «Τείνοντες ἀλλήλοις τὰς χεῖρας, ἔλεγε, ὀφείλομεν νὰ διασκεφθῶμεν ἐν συμπνοίᾳ περὶ τῶν τρόπων καὶ τῶν μέσων, διὰ τῶν ὁποίων ἔσεται ἐφικτὴ ἡ ἐξαγωγὴ τῆς χώρας ἐκ τῆς παρούσης οἰκονομικῆς δυσχερείας... Νῦν, προσέθετεν ὁ κ. Σιμόπουλος, ἦτο ἐνδεδειγμένον τῇ Βουλῇ νὰ ἀσχοληθῇ εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος μετὰ πνεύματος διαλλαγῆς... ἦτο ἐπιβεβλημένον αὐτῇ νὰ ἐμπνευσθῇ ὑπὸ ἀκραιφνοῦς αἰσθήματος πατριωτισμοῦ καὶ ἐξαρθῇ ὑπεράνω τῶν κομματικῶν συμφερόντων.» Τοιαύτην ἔκκλησιν δὲν προσεδόκων ν’ ἀκούσω σήμερον, καίτοι σήμερον κυρίως θ’ ἀπέβαινε δεδικαιολογημένη, ὅτε τῶν κοινῶν προΐστανται πολιτικοὶ ἄνδρες μὴ εὐθυνόμενοι ἐπὶ τῇ πολιτικῇ, ἥτις ὡδήγησεν εἰς τὸν νόμον τῆς 10 Δεκεμβρίου, οἵτινες ἀπεναντίας ἀντετάχθησαν καὶ ἐπολέμησαν τὸ σύστημα, οὗτινος δεξιότατος ἀπολογητὴς καὶ ὑμνητὴς ἐγένετο ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος, καὶ οἵτινες μετὰ τὴν συντελεσθεῖσαν καταστροφὴν ἐκλήθησαν ὑπὸ τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ νὰ περισυλλέξωσιν ἐκ τῶν ναυαγίων καὶ ἀνορθώσωσιν ἐκ τῶν ἐρειπίων. Ἔχει καὶ ὁ κομματικὸς ἀνταγωνισμὸς τὰς ἀπαιτήσεις του, ἀσυναισθήτως δ’ ὑφίσταταί τις τὴν ἐπίδρασιν αὐτοῦ, καὶ οὐδεὶς ἐντεῦθεν ἐξήφθη, ἐὰν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐλησμόνησεν ὅ,τι πρὸ διετίας μετὰ πατριωτικοῦ πόνου, εἰς τῆς Πολιτείας τὰ συμφέροντα ἀποβλέπων, ἔλεγεν. Ἀλλὰ ἐὰν δὲν ἐξενίσθημεν ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ λήθῃ, δὲν ἀνεμένομεν ὅμως καὶ παρὰ τῆς καιροσκοπικῆς σωφροσύνης καὶ ἐγνωσμένης πολιτικῆς σοβαρότητος τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὅτι θὰ κατέληγε τὴν ἀγόρευσίν του, προκαλῶν τὴν πλειονοψηφίαν νὰ μετεωρισθῇ, οὐκ οἶδα εἰς ποίας ὑπερνεφέλους σφαίρας, καὶ ἐπισκοποῦσα ἐκεῖθεν τῆς Πολιτείας τὰ πράγματα, νὰ ἄρῃ τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτῆς ἀπὸ τῆς Κυβερνήσεως! Παρὰ πολιτικοῦ ἀνδρὸς τῆς περιωπῆς τοῦ κ. Σιμοπούλου, τῆς πείρας αὐτοῦ, τῆς καθοδηγούσης ἵνα διατιμήσῃ ἐν πᾶσι τοὺς προκαλέσαντας τὴν ψῆφον τῆς 16 Ἀπριλίου λόγους, τῆς πλήρους γνώσεως τῶν συνθηκῶν, ὑφ’ ἃς διατελεῖ ἡ ἀσθενὴς καὶ κατατετμημένη Ἀντιπολίτευσις, τοιαῦται πρὸς τὴν πλειονοψηφίαν παρακελεύσεις καθίστανται ἀκατανόητοι καὶ οὐδαμῶς ἀνάλογοι τῆς γνώμης, ἣν πάντες ἐπιθυμοῦμεν νὰ ἔχωμεν περὶ τοῦ κ. Βουλευτοῦ. Ἠδύνατο ἴσως ὁ ἐκ Λοκρίδος κ. συνάδελφος, ὁ ἐξ ἰδιοσυγκρασίας ζωηρότερον ἀντιλαμβανόμενος καὶ ὀξύτερον διατυπώνων τὰ πράγματα, ἠδύνατο αὐτὸς ἴσως, οὐδενὸς ἀποροῦντος, νὰ προβῇ εἰς παραπλησίαν παρακέλευσιν. Οὐδεὶς ἐπὶ τούτῳ θὰ ἐξεπλήσσετο. Χθὲς ἀκόμη λαλῶν, μήπως ἐδίστασεν ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ βεβαιώσῃ τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ πλειονοψηφία, ἧς ἠξιώθη τὸ ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κόμμα, ὀφείλεται κυρίως εἰς τὰς ἐνώπιον τῶν ἐκλογικῶν συλλόγων ὑποσχέσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι θὰ ἐλαττώσῃ τὴν φορολογίαν; Ὑπάρχει ἐν τούτῳ καὶ σκιὰ ἀληθείας; Ἡ καταδηλωθεῖσα εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἐμπιστοσύνη τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἦτο τὸ φυσικὸν ἀποτέλεσμα τῆς πολιτείας αὐτοῦ, τῆς ἀντιπολιτεύσεως κατὰ τοῦ συστήματος, ὅπερ καὶ συνέτριψε τὴν χώραν καὶ ὡδήγησεν αὐτὴν εἰς τὸν νόμον τῆς 10 Δεκεμβρίου. Πολεμῶν διαρκῶς, βῆμα πρὸς βῆμα, μετ’ ἀμειώτου πάντοτε σταθερότητος καὶ εὐστοχίας, τὴν ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν κρατήσασαν οἰκονομικὴν πολιτικήν, τὴν ὁδηγήσασαν ὅπου ὡδήγησε, τὴν συσσωρεύσασαν τὰ ἠθικὰ καὶ ὑλικὰ ναυάγια, τὰ ὁποῖα καλούμεθα νὰ περισυλλέξωμεν, ἐκλήθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπὸ τῆς πανηγυρικῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, λόγῳ τῆς πείρας του, λόγῳ τοῦ παρελθόντος του, λόγῳ τῶν ὑπηρεσιῶν, τὰς ὁποίας παρέσχεν εἰς τὴν πατρίδα, καὶ τῶν ὑπηρεσιῶν, ἃς καλεῖται νὰ παράσχῃ ἐν ὥρᾳ οὕτω κρισίμῳ. Δὲν ἤγαγον αὐτὸν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν αἱ ἐπαγγελθεῖσαι φορολογικαὶ ἐλαττώσεις. Ἄλλως τε βεβαίως δὲν ἐπηγγέλθη μόνον φορολογικὰς ἐλαττώσεις ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καίτοι πολὺς περὶ τούτου ἐγένετο λόγος...

§88ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ δὲν ὡμίλησα ἐπὶ τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ πρώτου κεφαλαίου, προκειμένου περὶ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Συζητῶν δ’ ἐπ’ αὐτοῦ, ἠρκέσθην εἰς τοῦτο καὶ μόνον, νὰ ὑπομνήσω τὴν ἐπαγγελίαν, τὴν ὁποίαν εἶχε κάμει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐν καιρῷ ἐκλογῶν, ἵνα μεταῤῥυθμίσῃ ἢ καταργήσῃ τὸν φόρον τοῦτον. Ὅταν θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῆς γενικῆς συζητήσεως, τότε θὰ εἴπω τί ἐπηγγέλθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καθόλου ἐν καιρῷ ἐκλογῶν, καὶ δὲν ἐπετέλεσε.

§89ΠΑΓΑΝΕΛΗΣ. Ἐπετέλεσεν ὅ,τι ἐπηγγέλθη, καὶ κατ’ ἀνάγκην ἐντεῦθεν καλούμεθα—ἵνα παύσῃ πᾶσα τοιαύτη συζήσησις—εἰς τὴν ἔρευναν τοῦ προγράμματος, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διετύπωσε, περιοδεύσας τοὺς ἐκλογικοὺς συλλόγους καὶ ἐκθέσας τὰς γνώμας αὐτοῦ. Ὀφείλομεν νὰ ἐρευνήσωμεν, ἂν τῷ ὄντι τὰ διὰ τοῦ προγράμματος ἐκείνου ἐπαγγελθέντα συνετελέσθησαν, καὶ ἂν τὰ μὴ συντελεσθέντα ἠδύναντο νὰ συντελεσθῶσιν. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι θ’ ἀποδείξω, ὅτι σπανίως πολιτικὸν πρόγραμμα ἔτυχε τοιαύτης πραγματοποιήσεως, ὡς τὸ πρόγραμμα τὸ ὁποῖον ἐνώπιον τῶν ἐκλογικῶν συλλόγων ἐπηγγέλθη ὁ κ. Πρωθυπουργός. Τί εἶπεν ἀληθῶς ὁ κ. Πρωθυπουργός; Ἐπηγγέλθη ἐλάττωσιν δαπανῶν· καὶ ἐρευνῶν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1885, τὸν ὑποβληθέντα ὑπὸ τοῦ πρώην ἐκ Μεσολογγίου κ. Βουλευτοῦ, καὶ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1896, ἀποδεικνύω δι’ αὐτοῦ εἰς ὑμᾶς, ὅτι ἐπῆλθον ἐλαττώσεις, καὶ σοβαρώταται ἐλαττώσεις, πέραν τῶν ὁποίων οὐδεμία ἦτο δυνατή. Ἐπηγγέλθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν σύστασιν τοῦ ταμείου τοῦ δημοσίου χρέους, καὶ τὸ ταμεῖον τοῦ δημοσίου χρέους συνέστη. Ἐπηγγέλθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν μείωσιν τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν καὶ τὴν διάθεσιν τοῦ ἐντεῦθεν ἐσόδου ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐπὶ τῷ τέλει τοῦ νὰ οἰκοδομηθῶσι κτίρια κατάλληλα διὰ δημοτικὰ σχολεῖα, καὶ γνωστὸν εἶναι, ὅτι καὶ κατὰ τὸ ἓν μέρος καὶ κατὰ τὸ ἄλλο ἡ ἐπαγγελία συνετελέσθη, διότι καὶ τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη ἠλαττώθησαν, καὶ εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἠπειροθεσσαλίας, ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ἐπὶ τόκῳ 2½% κατετέθη ποσὸν πλέον τῶν 400,000 δραχ. ὑπὲρ ἀνεγέρσεως σχολείων διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν. Ἐπηγγέλθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους τῶν τροφίμων τῶν ἐργατικῶν τάξεων, καὶ ἐξετέλεσε τὴν ἐπαγγελίαν, εἰσαγαγὼν τὰς ψηφισθείσας ὑπὸ τῆς Βουλῆς δασμολογικὰς μεταῤῥυθμίσεις, ἐπὶ ταῖς ὁποίαις καὶ ἐκόπτετο πρὸ μικροῦ ἐντεῦθεν ὁ ἐκ Παρνασσίδος κ. Βουλευτής, διαμαρτυρόμενος, πῶς, ἐνῷ εἰς τοιαύτας διατελοῦμεν οἰκονομικὰς περιστάσεις, ἐλαττώνομεν τὰ τελωνειακὰ ἔσοδα κατὰ 1,000,000—διότι ὁ κ. Βουλευτὴς οὐδόλως ἐδίστασεν εἰς τοσοῦτον ν’ ἀναβιβάσῃ ποσὸν τὰς ἐκ τῆς δασμολογικῆς μεταῤῥυθμίσεως ἐλαττώσεις.—Ἐπηγγέλθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν συντέλεσιν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, καὶ δὲν εἶναι ἀναγκαῖον ἐγὼ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι καὶ ἔναρξις τῆς ἐργασίας ἐγένετο, καὶ ὅτι προχωροῦσιν αἱ ἐργασίαι, καὶ ὅτι ἐξεπληρώθη καὶ ἡ ἀναληφθεῖσα ὑποχρέωσις τῆς ἀποζημιώσεως τῶν ἐκ τῆς πτωχεύσεως τοῦ ἐργολάβου ζημιωθέντων ἐργατῶν. Κατέκρινεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν συγχώνευσιν τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, καὶ διεξετραγώδησε λίαν εὐλόγως τὸ συντελεσθὲν ἀδίκημα τοῦ νὰ μείνωσιν ἡμιτελῆ ἔργα δημοσίας ἀνάγκης, ἐνῷ διὰ ταῦτα ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἰδικὴν ὑπέστη φορολογίαν, ἀποδίδουσαν περὶ τὰ 5,000,000 καὶ πλέον, καὶ ὑπεσχέθη ὅτι καὶ τῶν ἀρξαμένων ἔργων ἡ συντέλεσις θέλει ἐπιτευχθῆ, καὶ ἐκεῖνα τὰ ἔργα θέλουσι γείνῃ, διὰ τὰ ὁποῖα πρόδηλος ὑπάρχει ἀνάγκη. Τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἀνεγράφησαν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ὑπερβαίνοντα τὰ 2,000,000, ἀποδεικνύουσιν ἂν καὶ κατὰ πόσον ἡ ἐπαγγελία αὕτη συνετελέσθη. Ἀλλ’ ἐπηγγέλθη, λέγουσι, τελευταίως, εὐρείας φορολογικὰς μεταῤῥυθμίσεις, καὶ κατεδίκασε τὸν φόρον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, τὸν φόρον ἐπὶ τῶν ζώων καὶ τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ ἀποταμιευομένου οἴνου. Θὰ ἐρευνήσωμεν πῶς τὰ περὶ τούτου διετύπωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς (ἀναγινώσκει): «Ὀφείλει ἀληθῶς (ἔλεγεν ἐν Τριπόλει) ν’ ἀποβλέψῃ εἰς τὴν φορολογίαν, οὐχὶ διὰ νὰ ἐπιφέρῃ ἐλαττώσεις, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐπενέγκῃ μικράς τινας βελτιώσεις. Δὲν ἁρμόζει εἰς ἐμὲ νὰ σᾶς ὑποσχεθῶ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Κράτους δὲν ἐπιτρέπει νὰ πραχθῶσιν, οὐδὲ δύναται ἡ μέλλουσα Κυβέρνησις νὰ διαπράξῃ. Φρονῶ ὅμως, ὅτι πρέπει νὰ ἀσχοληθῶμεν νὰ ἀνεύρωμεν πόρους, ὅπως πορισθῶμεν ἐκ τούτων τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα εἰσπράττομεν ἀπό τινας φόρους, τῶν ὁποίων ἡ λειτουργία ἀπεδείχθη καταθλιπτική, εἶναι δὲ ἀναντιῤῥήτως ἄνισος. Τοιοῦτοί εἰσιν ὁ φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ ὁ φόρος ἐπὶ τῶν ζώων. Δὲν ἀναφέρω τὴν φορολογίαν τοῦ οἴνου, ἥτις καὶ αὐτὴ ἀποβαίνει καταθλιπτική, οὐδὲ μοὶ εἶναι ἄγνωστοι αἱ καταχρήσεις, αἵτινες διαπράττονται κατὰ τὴν ἐκμίσθωσιν τοῦ δικαιώματος τῆς εἰσπράξεως τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀδηλώτων οἴνων. Ἀλλὰ ταῦτα πάντα εἰσὶν ἄξια μελέτης καὶ ἐξετάσεως. Φρονῶ ὅμως, ὅτι, ἂν προϊόντος τοῦ χρόνου ἡ μέλλουσα Κυβέρνησις ἤθελε δυνηθῆ νὰ ἐξεύρῃ ἐξ ἄλλων πόρων τρία ἑκατομμύρια καί τινας ἑκατοστύας χιλιάδων δραχμῶν, τὰς ὁποίας τὸ δημόσιον ταμεῖον εἰσπράττει νῦν ἐκ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ ἐκ τοῦ φόρου τῶν ζώων, δὲν πρέπει νὰ διστάσῃ νὰ προτείνῃ τὴν κατάργησιν τῶν εἰρημένων φόρων, ἥτις μεγάλην θέλει ἐπιφέρει ἀνακούφισιν εἰς δύο μεγάλους κλάδους τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, τὴν γεωργίαν καὶ τὴν κτηνοτροφίαν, νέαν δὲ θέλει δώσει ζωὴν εἰς τὴν ἐθνικὴν ἐργασίαν.» Βλέπετε πόσον διαφόρως ἐλέχθησαν τὰ τῶν φορολογικῶν μεταῤῥυθμίσεων ἢ ὅτι παρεστάθησαν ἐντεῦθεν!

§90ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέπετε; Ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, νομίζω ὅτι πέρυσιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ κ. Πρωθυπουργός, εἰσάγων τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895, ὑπεσχέθη ὅτι κατὰ τὴν μέλλουσαν σύνοδον, δηλ. τὴν τρέχουσαν ἤδη σύνοδον τῆς Βουλῆς, θὰ εἰσῆγε νομοσχέδιον μεταῤῥυθμίζον τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ οἴνου.

§91Γ. ΠΑΓΑΝΕΛΗΣ. Λαλῶ περὶ τοῦ ἐκλογικοῦ προγράμματος, διότι πάντες οἱ ῥήτορες, οἱ μετασχόντες τῆς συζητήσεως, εἰς οὐδὲν ἄλλο ἠσχολήθησαν ἢ νὰ ἀποδείξωσιν, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπεπλάνα τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, διατυπῶν πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἐφηρμόσθη. Ἀπέδειξα ὅτι ἐφηρμόσθη μέχρι κεραίας.

§92ΕΥΤΑΞΙΑΣ (εἰρωνικῶς). Ὁ συμβιβασμὸς εἶναι ἕτοιμος!

§93Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Μὴ ἐπιτρέπετε διακοπὰς (θόρυβος).

§94ΠΑΓΑΝΕΛΗΣ. Ἂς διακόπτωσι. Δὲν ἀνησυχῶ. Λαλοῦσι περὶ συμβιβασμοῦ. Ὄντως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρωτίστως ἐπηγγέλθη τὸν συμβιβασμόν. Ἐπηγγέλθη τὸν συμβιβασμὸν οὐχὶ ἀφορῶν πρὸς αὐτὸν ὡς πρὸς σκοπὸν, ἀλλὰ διότι ἐφρόνει, ὡς πάντες φρονοῦμεν, ὅτι εἶναι τὸ ἀπαραίτητον μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἀνοιχθῶσιν αἱ θύραι τῆς οἰκονομικῆς ἀνορθώσεως, καθ’ οἱονδήποτε καὶ ἂν ἀντιλαμβάνηταί τις τὴν ἀνόρθωσιν αὐτὴν τρόπον. Ἀλλὰ δι’ ὅσων λέγουσι καὶ ὑποστηρίζουσιν οἱ ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀπομακρύνονται τοῦ συμβιβασμοῦ. Πράγματι ἐπὶ τῇ βάσει τῆς κρατούσης φορολογίας γνωστὸν ἐγένετο ἐξ ὅσων ἐποιήσατο ἀνακοινώσεων ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ὑποβαλὼν τὰς ἑαυτοῦ προτάσεις εἰς τοὺς ἐνταλθέντας, ἵνα διαπραγματευθῶσιν ἐν ὀνόματι τῶν δανειστῶν, καθώρισε τὰς ἀπαραιτήτους διὰ τὰς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους δαπάνας, ὁλόκληρον δὲ τὸ ὑπόλοιπον ἐδήλωσεν ὅτι διατίθεται διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους. Προεβλήθη ἐντεῦθεν ἡ ἀξίωσις, πῶς, ἀφοῦ τὰ τῆς φορολογίας ὄντως, τῆς ἀμέσου ἰδίως φορολογίας, κακῶς ἔχουσι, πῶς, ἀφοῦ αἱ τάξεις αἱ κοινωνικαὶ τῆς Ἑλλάδος, αἱ ἐργατικαὶ ἰδίως τάξεις, διατελοῦσιν ὑπὸ δυσχερεστάτας οἰκονομικὰς συνθήκας, ὑπὸ βιωτικὰς περιστάσεις ἐπαχθεστάτας ἀληθῶς, στερούμεναι καὶ αὐτῶν τῶν πρὸς τὸ ζῆν ἐπιτηδείων, πῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὸ κεφαλαιῶδες καὶ σπουδαιότερον τοῦ προγράμματος αὐτοῦ θέμα μὴ ἐπιτελῶν, δὲν προέρχεται εἰς τὰς φορολογικὰς μεταῤῥυθμίσεις. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, ὁποία θὰ ἦτο ἡ ἐντύπωσις ἐκ παραπλησίας τινὸς τολμηροτάτης καὶ ἐκτρόπου ἐνεργείας, ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ διατυπῶμεν ἐν Εὐρώπῃ προτάσεις ἐπὶ δεδομένων ἀσφαλῶν καὶ ἀναντιῤῥήτων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ ἀνατρέπωμεν τὴν βάσιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηριζόμενοι ἐπροτείνομεν ὅ,τι ἐπροτείνομεν;

§95Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μὲ συγχωρεῖτε; Λέγοντες φορολογικὰς μεταῤῥυθμίσεις, δὲν ἐννοοῦμεν ἐλάττωσιν τῶν φόρων.

§96Γ. ΠΑΓΑΝΕΛΗΣ. Δὲν ἐννοεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς Καλαβρύτων ἐλάττωσιν τῶν φόρων. Ἀλλὰ νομίζετε ὅτι δυνάμεθα ἐκ τοῦ παραχρῆμα νὰ ἀνατρέψωμεν τὴν φορολογίαν ἡμῶν, βέβαιοι ὅτι θὰ εἰσπράξωμεν ὅ,τι εἰσπράττομεν νῦν; Ἐγκαθιστῶντες π. χ. τὴν στρεμματικὴν φορολογίαν, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς θέλετε καὶ ἀποκρούει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄνδρου, νομίζετε ὅτι...

§97ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὴν στρεμματικὴν φορολογίαν ἐπὶ τῶν βοσκῶν. Περὶ αὐτῆς ὡμίλησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄνδρου.

§98Γ. ΠΑΓΑΝΕΛΗΣ. .. νομίζετε, ὅτι θὰ εἰσπράξωμεν ὅ,τι ἀποδίδεται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων καὶ ἐπὶ τοῦ ἀποταμιευομένου οἴνου; Πῶς νὰ ἀποδεχθῶμεν τὴν στρεμματικὴν φορολογίαν, τὴν ὁποίαν, χαριζόμενος ἴσως εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς, ἀπεδέχθη τὴν ἑσπέραν ταύτην ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος, ἀλλὰ περὶ τῆς ὁποίας πρὸ ἑνὸς μόλις ἔτους δὲν εὕρισκε λόγους, ἵνα ἐκδηλώσῃ τὴν ἀπαρέσκειάν του, διατεινόμενος, καὶ εὐλόγως, ὅτι ἡ στρεμματικὴ φορολογία προϋποθέτει κτηματολόγιον; Οἱ ἀξιοῦντες ὅπως ἀμελητεὶ προβῶμεν εἰς τὴν ἐνδεικνυομένην ἄλλως φορολογικὴν μεταῤῥύθμισιν, κακίστην εἰσηγοῦνται συμβουλήν. Ἀσυστάτως, ἀμελετήτως ἐπιζητεῖται τὸ ἔργον τῆς φορολογικῆς μεταῤῥυθμίσεως, καὶ τοῦτο διότι ἕκαστος ἐξ ἡμῶν, ἀναλόγως τῶν συμφερόντων, τὰ ὁποῖα ἀντιπροσωπεύει, ἔρχεται ἐνταῦθα, καὶ συμφώνως πρὸς τὰς ἐνδείξεις τῶν συμπολιτῶν του, τῶν ὁποίων ὑπηρετεῖ καὶ ὀφείλει νὰ ὑπηρετῇ τὰ συμφέροντα, προβάλλει φορολογικὰς μεταῤῥυθμίσεις. Καὶ φρονεῖτε ὅτι Βουλὴ, ἡ ὁποία ἐκλήθη νὰ ὑπηρετήσῃ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τὰ συμφέροντα καὶ οὐχὶ τὰ συμφέροντα τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λοκρίδος ἢ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Σύρου, τοῦ λαλοῦντος τὴν στιγμὴν ταύτην, ἔχει καθῆκον πᾶσαν προτροπὴν καὶ πᾶσαν παρακέλευσιν ἡμῶν νὰ ἀκολουθῇ, καὶ εὐθὺς νὰ χωρῇ πρὸς τὰς φορολογικὰς μεταῤῥυθμίσεις συμφώνως πρὸς τὰς ἐνδείξεις καὶ τὰς ἐπιθυμίας ἡμῶν; Βεβαίως ὁ λαὸς διατελεῖ, ὡς πασίδηλον εἶναι τοῦτο, ὑπὸ δυσχερεστάτας οἰκονομικὰς συνθήκας· ἀλλ’ ἀκριβῶς ἐπειδὴ ὀφείλομεν νὰ καταστῶμεν σοβαροὶ τέλος εἰς τὸ ἔργον τῆς φορολογικῆς μεταῤῥυθμίσεως, ὀφείλομεν νὰ χωρήσωμεν εἰς ταύτην καὶ βραδέως καὶ μεμελετημένως. Ἀλλὰ νὰ ζητῆτε νὰ ἀνατρέψωμεν τὴν φορολογικὴν νομοθεσίαν ἡμῶν, ἐνῷ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς νομοθεσίας ταύτης ἐπροτείναμεν ὅ,τι ἐπροτείναμεν, εἶναι τὸ αὐτὸ ὡς νὰ ἀποκλείητε πᾶσαν ἰδέαν καὶ πᾶσαν ἐλπίδα συμβιβασμοῦ, καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐπιῤῥίπτητε τὴν μομφὴν, ὅτι εἴμεθα κακόπιστοι, ὅτι δὲν εἴμεθα σοβαροὶ καὶ ὅτι εἴμεθα ἀνάξιοι πάσης πίστεως. Καὶ ἐπειδὴ περὶ τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου θέματος λαλῶ, ὀφείλω νὰ παράσχω μίαν ἐξήγησιν εἰς τὴν Βουλὴν, διότι πολλάκις παρερμηνεύθη ἡ διατυπωθεῖσα ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς γνώμη, ὅτι, ἐν ᾗ ἂν περιπτώσει τὰ τοῦ συμβιβασμοῦ δὲν καταλήξωσιν εἰς καταρτισμὸν συμβάσεως, εἰς τὴν σύμπτωσιν δηλ. καὶ τῆς ἰδικῆς μας καὶ τῆς τῶν δανειστῶν θελήσεως, ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ χορήσῃ εἰς αὐτοδύναμον, εἰς μονομερῆ διακανόνισιν, ἀλλ’ ὁριστικὴν, τοῦ δημοσίου χρέους. Ἄγνωστον, Κύριοι, πῶς ἀπεδόθη ὅτι ἡ γνώμη αὕτη ὑπηγορεύθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ προχθὲς ἔλαβον ἀφορμὴν, διακόπτων τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Παρνασσίδος, καὶ σήμερον ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως οὐδεμίαν ἀπολύτως εἶχε γνῶσιν οὐδὲ τῶν γενικῶν ἰδεῶν, αἵτινες ἐκράτησαν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ καὶ διετυπώθησαν ἐν τῇ ἐκθέσει, οὐδὲ τῶν κατὰ μέρος γνωμῶν, αἵτινες ἐξετέθησαν ἐν αὐτῇ· διότι ἐγὼ, χωρὶς νὰ ἀποκλείω τὴν ἐκ τῆς ταυτότητος τῶν πολιτικῶν φρονημάτων ἐξάρτησιν τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἀπὸ τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει, δὲν ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ἡ ἐξάρτησις αὕτη εἶναι τελεία καὶ ἀπόλυτος· ἀπ’ ἐναντίας φρονῶ, ὅτι ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἶναι ἐπίτροπος τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς, ἑρμηνεύουσα τὰς γνώμας αὐτῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ὑποδεικνύουσα ἐν ὀνόματι τῆς Βουλῆς τὰ δέοντα γενέσθαι. Καὶ ἀπὸ ταύτης τῆς ἐννοίας ἐνομίσαμεν ὅτι προσήκει καὶ ἐπιβάλλεται νὰ ἐκφράσωμεν οἵαν ἔχει ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς γνώμην ἐπὶ τοῦ θέματος, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀφεθῶσι τὰ τοῦ συμβιβασμοῦ ἐντελῶς ἔκθετα εἰς τὴν μονομερῆ θέλησιν τῶν ξένων δανειστῶν, ὅτι δὲν δύναται ζήτημα, τὸ ὁποῖον τηρεῖ οὕτω μετέωρα καὶ τὰ δημόσια καὶ τὰ ἰδιωτικὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, νὰ χρονίζῃ ἐπ’ ἄπειρον, ἀλλ’ ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν προεβάλλοντο εἴτε ὑπερβολικαὶ ἀξιώσεις, πρὸς τὰς ὁποίας δὲν θὰ ἠδύνατο τὸ δημόσιον ταμεῖον νὰ ἀνταποκριθῇ, εἴτε ἀπαιτήσεις ἄλλης φύσεως, θίγουσαι καθ’ οἱονδήποτε τρόπον τὴν αὐτοτέλειαν ἢ τὴν ὑπερηφάνειαν τοῦ Κράτους, ἐπιβάλλεται ἐπιτακτικῶς εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ χωρήσῃ θαῤῥούντως εἰς τὸ ἔργον τῆς μονομεροῦς, τῆς αὐτοδυνάμου, ὡς εἶπον, διακανονίσεως τῶν τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους. Διότι δὲν δύνανται ἐπὶ τέλους, ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ οἰκονομικοῦ ἡμῶν μέλλοντος, τὰ τοῦ συμβιβασμοῦ νὰ μένωσι διαρκῶς μετέωρα ἐν τῇ ἰδέᾳ καὶ μόνον, ὅτι ἀπαραιτήτως ὁ συμβιβασμὸς πρέπει νὰ συντελεσθῇ, ἵνα εὐοδωθῶσι τὰ ἡμέτερα οἰκονομικά. Οὐδεὶς βεβαίως ἀμφισβητεῖ τὴν εὐεργετικὴν ἐπίδρασιν, ἣν θὰ ἀσκήσῃ ἐπὶ τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν πράγματα συμβιβασμὸς συντελούμενος ἐφ’ οἷς δυνατοῖς ὅροις δύναται προσηκόντως νὰ συντελεσθῇ· ἀλλὰ καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι ἐπ’ ἄπειρον δὲν δύναται νὰ παραταθῇ ἡ ἐκκρεμότης. Χωρὶς δὲ νὰ γνωρίζωμεν τίνας ἔχει ἐπὶ τοῦ θέματος γνώμας ἡ Κυβέρνησις, καὶ χωρὶς οὐδεμίαν πρὸς αὐτὴν περὶ τούτου νὰ προβάλωμεν ἐρώτησιν, ἐνομίσαμεν ὅτι μᾶς ἐπεβάλλετο ἐπιτακτικῶς, ἐν τῇ ἐρεύνη θέματος τόσον σπουδαίου καὶ εἰς τὰ καίρια θίγοντος τὰ συμφέροντα τῆς χώρας, νὰ ἑρμηνεύσωμεν τὰς περὶ αὐτοῦ γνώμας τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Τὰ σχετικῶς λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος, ὅτι τὰ Κοινοβούλια δὲν πρέπει νὰ ἐκφράζωσιν ἐπὶ παραπλησίων θεμάτων γνώμην, ταῦτα κρίνω αὐθαίρετα. Καὶ εἰς πάντα ἴσως ἄλλον ἐξ ἡμῶν ἐπετρέπετο νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην ταύτην, ὄχι ὅμως εἰς τὸν διατυπώσαντα ταύτην κ. Βουλευτὴν, ὅστις ὑπῆρξεν ὁ ἑρμηνευτὴς καὶ ἀπολογητὴς τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἐν τῇ ἐφαρμογῇ ὡδήγησεν εἰς τὸν νόμον τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893. Ἴσως δὲν ἐπετρέπετο εἰς τὸ Κοινοβούλιον νὰ ἐκφράσῃ γνώμην περὶ τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου, διότι ὁ νόμος τῆς 10 Δεκεμβρίου ἦτο νόμος αὐθαίρετος, ἐφ’ ὅσον, χωρὶς νὰ ἔλθωμεν εἰς οὐδεμίαν μετὰ τῶν δανειστῶν συνεννόησιν, προέβημεν αὐθαιρέτως καὶ ἀδικαιολογήτως εἰς καθορισμὸν ποσοτικῆς μονάδος, καὶ τῆς οὕτω συντελεσθείσης αὐτοδυνάμου ταύτης πράξεως κατεστήσαμεν συνυπεύθυνον τὸ Κοινοβούλιον. Ποῦ ἀνεῦρεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ ἑρμηνεύσῃ οἵαν ἔχει γνώμην περὶ τῶν καθηκόντων τῆς Κυβερνήσεως ἐν θέματι τοσοῦτον σοβαρῷ; Τὰ τοῦ συμβιβασμοῦ εὔλογον εἶναι νὰ συζητηθῶσιν οὕτως εὐρέως. Καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄνδρου καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος ἠσχολήθησαν ἐπὶ τοῦ θέματος. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄνδρου ἠγανάκτει καὶ ἠρώτα: δικαιολογεῖται ἆρα ἡ μὴ συντέλεσις εἰσέτι τοῦ συμβιβασμοῦ; ὡσανεὶ ἡ συντέλεσις τοῦ συμβιβασμοῦ ἦτο γεγονὸς ἀπὸ τῆς θελήσεως μόνων ἡμῶν ἐξαρτώμενον· ἀποδίδει δὲ τὴν ἀποτυχίαν καὶ εἰς τὸ ὅτι τὰ τῆς διεξαγωγῆς τῶν διαπραγματεύσεων ἀνετέθησαν εἰς τὰς Πρεσβείας, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ ἔλθωσιν ἐνταῦθα οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν δανειστῶν, ἵνα, ὡς εἶπε, θέσωσι τὴν χεῖρα ἐπὶ τὸν τύπον τῶν ἥλων. Ἡμεῖς πάντες γνωρίζομεν, Κύριοι, καὶ ὅσοι δὲν γνωρίζομεν ἠκούσαμεν, ὅτι τὰ ζητήματα ταῦτα, τὰ σχετιζόμενα πρὸς χρηματιστικὰς ἐπιχειρήσεις, γίνονται ἀντικείμενον κερδοσκοπίας. Ἐνθυμούμεθα πάντες οἷαι ἐπῆλθον καταστροφαὶ ἐκ τῶν μεγάλων ἐλπίδων, αἵτινες εἶχον γεννηθῆ, ὅτε τὰ τοῦ ἀποτυχόντος δανείου διεπραγματεύοντο ἐν Λονδίνῳ ὑπὸ τοῦ τότε κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Οἱ οἰκείως ἔχοντες πρὸς τὰ χρηματιστικά, ἐπιλαμβανόμενοι τῶν διαπραγματεύσεων, ἀδύνατον εἶναι ν’ ἀποφύγωσι τὸν πειρασμὸν τοῦ νὰ ἐπωφεληθῶσιν ἐκ τῆς πορείας αὐτῶν. Καὶ ἀπὸ ταύτης μόνον τῆς ἀπόψεως, καὶ ἂν ἔτι δὲν συνέτρεχον ἕτεροι λόγοι, ἐπαινετὸν, ἐξόχως ἐπαινετὸν ἦτο τὸ μέτρον τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ νὰ ἀναθέσῃ εἰς τὰς ἐν Παρισίοις, Βερολίνῳ καὶ Λονδίνῳ Πρεσβείας τὰ τῆς διεξαγωγῆς τῶν διαπραγματεύσεων. Εἰς τοὺς διαδρόμους τῶν χρηματιστηρίων δὲν θὰ κυλίηται πλέον ἡ ἀτυχὴς αὕτη Ἑλληνικὴ ὑπόθεσις, οὐδὲ θὰ γίνηται ἀντικείμενον κερδοσκοπικῶν ἐπιχειρήσεων, τῶν ὁποίων τὸ τέλος θὰ ἦτο ἴσως ζημία καὶ πάλιν Ἑλληνικῶν οἴκων. Οἱ πρέσβεις ἐν τούτῳ πᾶσαν παρέχουσιν ἐγγύησιν, οὐδὲ ἀντίῤῥησίς τις θὰ ὑπάρξῃ που περὶ τούτου. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄνδρου, ἐκ συμφώνου μετὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος, εὗρε προσέτι, ὅτι καὶ τὰ τοῦ ταμείου τοῦ δημοσίου χρέους ἀπέτυχον, ὅσον καὶ τὰ τῶν Πρεσβειῶν· ἀλλ’ οὐδεμίαν προσήγαγε πρὸς κύρωσιν τῆς γνώμης αὐτοῦ ἀπόδειξιν, οὐδ’ ὁ χρόνος, καθ’ ὃν λειτουργεῖ τὸ ταμεῖον τοῦ δημοσίου χρέους, παρέχει ἔδαφος, ὅπως ἀσφαλῆ ἐξαχθῶσι πορίσματα. Ὁ κ. Σιμόπουλος εἰσῆλθεν εἰς τὴν ἀνάλυσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ εἰς διττὰ κατέληξε πορίσματα· τὸ μὲν, ὅτι ἡ χρῆσις τοῦ 1895, ἡ ἔχουσα εἰσέτι ὀκτάμηνον ὁλόκληρον ἐφαρμογῆς, θὰ καταλήξῃ εἰς ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον διά τινος ἀναλογικοῦ λογαριασμοῦ, εἰς τὸν ὁποῖον προέβη, καθώρισεν εἰς τὸ λίαν ὡρισμένον ποσὸν τῶν 2½ ἑκατομμυρίων. Εὐτυχῶς εὐηρεστήθη νὰ ἀναγνωρίσῃ, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1896 θὰ καταλήξῃ εἰς ἰσοζύγιον! Ἀνησύχησεν ὅμως ὁ κ. Βουλευτὴς, διότι ἡ μελέτη τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔπεισεν αὐτὸν, ὅτι πρὸς ἀποπλάνησιν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπηγγέλθη οἰκονομίας, καὶ συγκρίνας τὸν προϋπολογισμὸν τὸν ὑποβληθέντα κατὰ τὸ 1895 ὑπὸ τοῦ πρώην Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τῆς σήμερον, ἀνεῦρε δὲν γνωρίζω ὁποίας αὐξήσεις δαπανῶν. Ἀναγνωρίζω, Κύριοι, ὅτι ἀνιαρόν ἐστὶ νὰ ἀσχολῆταί τις περὶ ἀριθμοὺς, ἀλλ’ ὅταν τοσοῦτον καταφώρως, τοσοῦτον ἁπτῶς καταδηλοῦται ἡ προαίρεσις διὰ φράσεων γενικῶν καὶ εἰκῆ ῥιπτομένων, ὅπως παραπλανηθῇ ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς, ἢ ἀπομείνωσιν ἐν τῇ συνειδήσει αὐτῆς ἀμφιβολίαι περὶ τῆς εἰλικρινείας τῶν διαβεβαιώσεων τῆς Κυβερνήσεως, ἔχομεν καθῆκον οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐρευνήσωμεν καὶ ἡμεῖς, ἐὰν ὄντως ταῦτα ἔχωνται ἀληθείας. Ἀρχίζω ἀπὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, συγκρίνων, ὡς καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος, τὸν προϋπολογισμὸν τὸν εἰσαχθέντα ὑπὸ τοῦ πρώην Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου κατὰ τὸ 1895, μὴ ψηφισθέντα δὲ, καὶ τὸν προϋπολογισμὸν τὸν εἰσαχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ κατὰ τὸ 1896. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1895 ὑπολογίζει δαπάνας δρ. 21,335,013. Ὁ δὲ τοῦ 1896 ὑπολογίζει 21,250,574, ἤτοι ἐπὶ ἔλαττον 84,439. «Ηὐξήσατε τὰς πιστώσεις», ἔλεγε σοβαρῶς καὶ ἀγανακτῶν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος. Θὰ ἐρευνήσωμεν ποῖαι πιστώσεις ηὐξήθησαν. Ηὐξήθησαν αἱ διὰ συντάξεις πιστώσεις· δύναται νὰ μὴ αὐξηθῶσιν; Ἀνεγράφη πίστωσις δι’ ἔκτακτον σύνοδον τῆς Βουλῆς· ἠδύνατο νὰ μὴ ἀναγραφῇ; Ἀφοῦ συνεστήθη τὸ ταμεῖον τοῦ δημοσίου χρέους, δὲν ἔπρεπε νὰ ἀναγραφῇ δαπάνη διὰ τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην; Καὶ ἀνεγράφη δαπάνη πρὸς τοῦτο δραχμῶν 69,520. Ἐψηφίσαμεν τὸν νόμον διὰ τὰ ἀναμνηστικὰ γραμματόσημα, λόγῳ τῶν Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων· δὲν ἔπρεπε νὰ κατασκευασθῶσιν αἱ πλάκες καὶ ἀναγραφῇ ἡ δαπάνη; Καὶ ἀνεγράφη πίστωσις δρ. 52,100. Παρέστη ἀνάγκη προμηθείας μείζονος ποσότητος σιγαροχάρτου καὶ παιγνιοχάρτων, καὶ ἀνεγράφη πρὸς τοῦτο πίστωσις δρ. 98,642. Ἐξεκαθαρίσθησαν δικαστικαὶ ἀποζημιώσεις 50,000 δραχμῶν, καὶ ἀνεγράφη τὸ ποσὸν τοῦτο. Ἀνεγράφη ποσὸν δι’ ἀποδόσεις ὀφειλομένας καὶ ἀποδιδομένας ἐκ δραχ. 750,000. Ἀλλ’ ἐνῷ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος τοσοῦτον ἐποιήσατο περὶ τῆς δῆθεν αὐξήσεως τῶν δαπανῶν λόγον, οὐδὲ λέξιν εὐηρεστήθη νὰ μᾶς εἴπῃ περὶ τῶν ἐλαττώσεων, αἵτινες ἐπῆλθον καὶ αἵτινες κυρίως ἀποτελοῦσιν ἀληθεῖς οἰκονομίας, τὰς δυνατὰς οἰκονομίας. Οὕτω ἠλαττώθησαν αἱ πιστώσεις ἐξ οἰκονομιῶν εἰς τὸ προσωπικὸν τοῦ Ὑπουργείου, εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, εἰς τὰ ταμεῖα τοῦ Κράτους τὰς ἐφορίας, τὰ τελωνεῖα, τὸ Ἐθνικὸν Τυπογραφεῖον κλπ. κλπ. κατὰ δραχμὰς 283,620. Ταῦτα ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1895 ἀναγράφει δαπάνην δραχ. 2,024,119, ὁ δὲ προϋπολογισμὸς τοῦ 1896 δρ. 2,129,140. Ἐπῆλθεν οἰκονομία εἰς τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν δρ. 17,540, εἰς τὴν προξενικὴν ὑπηρεσίαν δρ. 50,420, εἰς τὰς ἐκτάκτους ἀποστολὰς δρ. 14,975· ηὔξησε δὲ ἡ δαπάνη ἐκ τῆς ἀνάγκης τῆς συστάσεως τῶν Πρεσβειῶν, ἡ ὁποία εἶναι μέτρον συνδεόμενον μὲ τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης κατὰ τὸ 1895 ἀνέγραφε πιστώσεις δρ. 5,458,139, κατὰ δὲ τὸ 1896 ἀναγράφει δρ. 5,341,060, δηλ. ἐπὶ ἔλαττον δρ. 119,079 ἐκ τοῦ προσωπικοῦ τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας, τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ἀρείου Πάγου, τῶν Ἐφετείων, Πρωτοδικείων Εἰσαγγελιῶν, Εἰρηνοδικείων, Πταισματοδικείων. Ἐπῆλθε δὲ αὔξησις εἰς τὰ ἔξοδα τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης, ἐνδειχθεῖσα ὑπὸ τῆς πείρας, διότι τὸ ποσὸν τὸ ἀναγραφόμενον πρὸς ἀποζημίωσιν μαρτύρων δὲν ἐπήρκει. Ἡ αὔξησις αὕτη ἀνῆλθεν εἰς δρ. 85,000, ἥτις εἶναι καὶ μικρά. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν εἰς τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν ἐπήνεγκεν ἐλαττώσεις δρ. 7,200. Ἔλειψε τὸ ἔσοδον τῆς εἰσφορᾶς τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ηὔξησε δὲ ἡ δαπάνη διὰ τὴν ἐκκλησίαν, λόγῳ τῶν ἐπισκόπων, κατὰ δραχ. 37,000. Ἕνεκα δὲ τῶν νόμων, τοὺς ὁποίους πέρυσιν ἐψηφίσαμεν, ἐπῆλθε ἀναξία λόγου αὔξησις κατὰ 11,000 δρ. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν προϋπολογίζει ἔξοδα διὰ τὸ 1896 δραχ. 13,147,385, διὰ τὸ 1895 ἀνέγραφεν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ κ. Τρικούπη δρ. 11,110,984, ἤτοι διαφορὰ ἐπὶ πλέον διὰ τὸ 1896 δρ. 2,036,401· ἀλλὰ πρὸς ἀποπεράτωσιν τῶν ἐν ἐνεργείᾳ δημοσίων ἔργων ἀνεγράφη πίστωσις, μὴ ἀναγεγραμμένη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1895, ἐκ δραχ. 2,209,000, δηλ. ἀντιθέτως πρὸς τὰ κρατήσαντα ἐν ταῖς σκέψεσι τῶν συνταξάντων τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895, οἵτινες ἐπορίζοντο μὲν τὸ διὰ τὴν ὁδοποιΐαν ἔσοδον, οὐδεμίαν δὲ ἀνέγραφον διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς ὁδοποιΐας δαπάνην. Ἡ Κυβέρνησις διέθεσε τὸ ἥμισυ σχεδὸν τῆς προσόδου πρὸς ἐκτέλεσιν δημοσίων ἔργων. Ἐπῆλθεν ἐλάττωσις εἰς τὰ ἔξοδα τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν. Ἐπέρχονται αὐξήσεις εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας, διότι ηὔξησεν ἡ ὑπηρεσία τῶν ἀστυφυλάκων. Ἀναγράφεται πίστωσις διὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἀπογραφῆς. Κατὰ συνέπειαν φρονῶ, ὅτι δὲν προσήκει εἰς τὴν λογιστικὴν ἐμπειρίαν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος, τὴν πεφωτισμένην λογιστικὴν αὐτοῦ ἐμπειρίαν ἡ ὁποία ἐθαυματούργει ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ ἐμπνεύσῃ τὴν φαιδρὰν ἐκείνην, ἀξιομνημόνευτον καὶ πρωτάκουστον θεωρίαν τῆς ἐμψυχώσεως τῶν ἀριθμῶν, δὲν προσήκει, λέγω, ὁ ἰσχυρισμὸς, ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ηὔξησε τὰς πιστώσεις. Πολὺ ὑποπτεύω, ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου τὴν ἀντίθετον ἔχει γνώμην ὁ ἐκφράσας τὴν ἰδέαν ἐκείνην, καὶ χωρὶς νὰ παρίσταται ἀνάγκη ἐμψυχώσεως, ὤφειλε νὰ λάβῃ τοὺς ἀριθμοὺς, οἷοι ἦσαν, καὶ χωρὶς νὰ ἀποδώσῃ ἔπαινον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ ἀποδώσῃ δικαιοσύνην. Ἠθέλησε νὰ καθορίσῃ τὰ πράγματα, καὶ τὰ μὲν λέγων, τὰ δὲ σιωπῶν, ἀνέφερε μεμονωμένα παραδείγματα ἀριθμῶν, καὶ ἐπειράθη νὰ καταλήξῃ εἰς τὸ συμπέρασμα. Ἀλλὰ καὶ εἰς ἑτέραν ἠσχολήθη λογιστικὴν ἐργασίαν ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος, ὀφείλω δὲ καὶ περὶ ταύτης νὰ παράσχω διασάφησιν εἰς τὴν Βουλήν. Ἐρευνῶν τὰ τῆς ἀποδόσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895, καὶ ἀφορῶν εἰς τὸ κύριον σημεῖον τῆς ὁμιλίας του, τὸ νὰ ἀποδείξῃ δηλονότι, ὅτι τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895 θὰ καταλήξωσιν εἰς ἔλλειμμα, συνέκρινε τὰ ἔξοδα πρὸς τὰ ἔσοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1896, καὶ διεμαρτυρήθη ὅτι οἱ ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου ἄχρι τέλους Ὀκτωβρίου εἰσαγόμενοι προϋπολογισμοὶ τοῦ 1894 παρουσιάζουσιν ἔλλειμμα ἐξ 7,122,000. Τὸ πρᾶγμα φαίνεται ἀληθὲς, ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος πλὴν τοῦ ἐκτάκτου ἐσόδου τῶν 4,182,476 δρ. ἐκ τῆς ἐκπτώσεως ὑπὲρ τοῦ Κράτους τῆς ἐγγυήσεως τοῦ πτωχεύσαντος ἐργολάβου τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης καὶ τῶν κρατουμένων 10%, οὐδὲν ἕτερον κονδύλιον ἐμνημόνευσεν, ἀφῆκε δὲ νὰ ὑπονοηθῇ, ὅτι πλὴν τῶν τεσσάρων τούτων ἑκατομμυρίων τὰ τρία ἀπομένοντα ἑκατομμύρια βεβαιοῦσιν ἐλάττωσιν τῆς ἀποδόσεως τοῦ φόρου, τὴν ὁποίαν ὁ μὲν κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄνδρου ἀπέδωκεν εἰς καταπόνησιν, ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος εἰς ἀτέλειαν τῆς διοικήσεως. Ἀλλὰ τὰ ἐπὶ πλέον εἰσπραχθέντα κατὰ τὸ 1894, πλὴν τῶν τεσσάρων ἑκατομμυρίων, περὶ τῶν ὁποίων ἐλάλησα, προέρχονται ἐκ πλεονάσματος εἰσπραχθέντος δραχ. 898,000, εἰς τὰς ὁποίας πρέπει νὰ περιλάβωμεν δραχ. 116,482, αἱ ὁποῖαι εἰσεπράχθησαν πλέον τῶν εἰσπραχθεισῶν κατὰ τὸ 1895 ἐξ εἰσαγωγῆς σιτηρῶν καὶ ζώων, καὶ ἀπέμειναν μικρά τινα ὑπόλοιπα. Ἄλλως τε, Κύριοι, περὶ τούτου βεβαίως δὲν ἁρμόζει νὰ γίνηται λόγος, ἀφοῦ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1895, ὅτε συνετάσσετο, εἶχε πλήρη τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἀποδόσεως τοῦ φόρου εἰσαγωγῆς τοῦ τελωνειακοῦ καὶ τοῦ φόρου ἐξαγωγῆς. Καὶ ἡ ἀπόδοσις ἐνδεικνύει αὔξησιν. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις, μεριμνῶσα νὰ ἀναγράψῃ, ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατὸν, ἀκριβῶς τὰ ἔσοδα, λόγῳ τῶν ἐλαττώσεων, τὰς ὁποίας ἐπέφερε, τῶν δασμολογικῶν ἐλαττώσεων, ἀνέγραψεν ἔσοδον ἀπὸ φόρον εἰσαγωγῆς, εἰσπραττόμενον ἐν τοῖς τελωνείοις, κατὰ 2,000,000 ὀλιγώτερον τοῦ εἰσπραχθέντος· εἰσεπράχθησαν ἐκ τοῦ φόρου τῆς σταφίδος ἐλάσσονα 1,148,693, ἐφηρμόσθη ὁ νόμος περὶ παρακρατήσεως, ἠλαττώθη ὁ φόρος κατὰ 4 δρ. τὴν χιλιάδα, καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἐξήχθη κατὰ τὸ 1895 σταφὶς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ὀλιγωτέρα κατὰ 13,225,000 λίτρας. Εἰσεπράχθησαν ἐξ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν 268,000 δραχμαί. Γνωστὴ δὲ εἶναι ἡ ἐπελθοῦσα νομοθετικὴ ἐλάττωσις εἰς τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη, καὶ ἥτις εἶχεν ὑπολογισθῆ πολὺ μείζων. Τὰ ἐπὶ πλέον εἰσπραχθέντα ἐκ τελῶν χαρτοσήμου δραχ. 572,000. Τὸ μόνον σημεῖον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἠδύνατό τις νὰ σταματήσῃ, ἐρευνῶν τοὺς λόγους τῆς ἐλάσσονος ἀποδόσεως, εἶναι τὰ ἐπὶ πλέον εἰσπραχθέντα ἐκ τελῶν χαρτοσήμου κατὰ τὸ 1894, διότι ὁ φόρος τοῦ χαρτοσήμου εἶναι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι δηλωτικοὶ καταπονήσεως. Καὶ θὰ ἠδύνατο ἡ ἐλάττωσις τοῦ φόρου ἐκ χαρτοσήμου νὰ ἀποδοθῇ εἰς καταπόνησιν, ἢ νὰ ἀποδοθῇ εἰς τὴν ὑπεραυξηθεῖσαν κλίμακα, καὶ δὴ τὴν τῶν δικαστικῶν τελῶν, ἐὰν μὴ ἡ ἐνέργεια δύο κατὰ τὸ 1895 ἐκλογῶν μᾶς παρεῖχεν ἔδαφος ἀσφαλὲς νὰ μελετήσωμεν τὰ τῆς ἀποδόσεως τοῦ φόρου, καὶ νὰ ἀναγνωρίσωμεν ἐὰν ὄντως εἰς καταπόνησιν πρέπῃ νὰ ἀποδοθῇ ἡ ἐλάττωσις, ἢ εἰς τὸ γεγονὸς τὸ συνταράσσον πᾶσαν τὴν χώραν, τὸ παραλύον πᾶσαν συναλλαγήν, τὸ ἐπιφέρον δικαιοστάσιον καὶ ἐν τῇ πολιτικῇ καὶ τῇ ποινικῇ δικαιοσύνῃ, τὸ γεγονὸς τῶν ἐκλογῶν. Ἐν Ἱερουσαλὴμ πάντες παροικοῦμεν, καὶ γινώσκομεν οἷον ἐνδιαφέρον ἐπιδεικνύουσιν οἱ συμπολῖται ἡμῶν διὰ τὰ ἐκλογικὰ πράγματα· ἴσως μάλιστα εἶναι τὰ μόνα πράγματα, τὰ βαθύτερον συγκινοῦντα αὐτούς. Ἐντεῦθεν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ὅταν ἐμελετήθησαν τὰ τοῦ σχετικοῦ θέματος, οἱ πάντες κατελήξαμεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι βεβαίως τὰ τῆς φορολογίας τοῦ χαρτοσήμου χρῄζουσι μελέτης καὶ ἀναθεωρήσεως, καὶ ἰδίως εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὰ ὑπεραυξηθέντα δικαστικὰ τέλη, ἀλλ’ ὅτι ἡ μείωσις τῆς κατὰ τὸ 1895 ἀποδόσεως πρέπει ἐξ ὁλοκλήρου νὰ κριθῇ ὡς προελθοῦσα ἐκ τῆς ἐνεργείας δύο ἀνὰ τὸ Κράτος ἐκλογῶν. Εἰς τὴν ἐνέργειαν δὲ τῶν ἐκλογῶν πρέπει νὰ ἀποδώσωμεν καὶ τὴν μείωσιν ἑτέρων φόρων. Τὰ οἰκονομικὰ πράγματα κατὰ τὸ 1895 διεχειρίσθησαν τρεῖς Κυβερνήσεις. Καὶ ἡ Κυβέρνησις ἡ παροδική, ἡ ἄχρους λεγομένη Κυβέρνησις, προέβη εἰς μεταβολὰς, καὶ εὐρείας μεταβολάς· καὶ δικαίως προέβη εἰς μεταβολὰς, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν, ἀφοῦ ἀνέλαβε τὴν ἐντολὴν νὰ ἐνεργήσῃ ἐκλογὰς, νὰ ἀφήσῃ τὰ ὄργανα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐδούλευον, καὶ πάντες γινώσκομεν, ὅτι πιστῶς, ἀφωσιωμένως ἐδούλευον εἰς τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον διὰ βοῆς κατέπεσε, καὶ ἐγκαίρως κατέπεσεν. Ἐν τῷ καθήκοντι αὐτῆς ἡ Κυβέρνησις ἡ ἄχρους ὤφειλε νὰ προβῇ εἰς μεταβολὰς εἰς τὸ προσωπικὸν τῶν οἰκονομικῶν κλάδων, καὶ τοῦ ταμιακοῦ καὶ τοῦ ἐφοριακοῦ, διότι γινώσκομεν ποίαν ἀσκοῦσιν ἐπιῤῥοὴν ἐπί τινας ἐκλογεῖς τὸ Ταμεῖον καὶ ἡ Ἐφορία. Εἰς τὸ γεγονὸς λοιπὸν τοῦτο ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ἀπεδώσαμεν τὴν μείωσιν ἐσόδων τινῶν. Ἀλλ’ ἀσχέτως πρὸς τὰ ἔσοδα ταῦτα, ἡ καθ’ ἑαυτὸ διαφορά, ἀφαιρουμένων τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα ἐμνημόνευσα καὶ ἐδικαιολόγησα πλήρως, ἡ διαφορὰ τῶν εἰσπράξεων κατὰ τὸ δωδεκάμηνον τοῦ 1895 πρὸς τὸ δωδεκάμηνον τοῦ 1894, ἀνέρχεται μόνον εἰς δραχμὰς 293,000. Οἱ παρακολουθοῦντες τοὺς δημοσιευομένους πίνακας τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους ἀδύνατον εἶναι, μελετῶντες τὴν μέχρι τοῦ Δεκεμβρίου κατάστασιν, νὰ μὴ ἀναγνωρίσωσι, κατὰ τρόπον ἀνεπίδεκτον ἀμφισβητήσεως, τὴν ἐπίδρασιν ἐπὶ τῶν ἀποδόσεων φόρων τινῶν, ἀμέσων φόρων καὶ ἄλλων, τὴν ἐπίδρασιν τῶν ἐκλογῶν. Ἀλλ’ ἐπὶ τὰ γεγονότα ταῦτα, ἐπὶ τὴν ἐλάττωσιν δηλονότι τῶν ἀποδόσεων, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασίδος ἀνεβίβαζεν εἰς πλέον καὶ τῶν 3,000,000 δραχμῶν, ἐνῷ ἐν τῇ ἐκθέσει λεπτομερῶς ἀνεγράφοντο οἱ λόγοι τῆς μειώσεως, ἐν τῇ τοιαύτῃ προϋποθέσει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ ὑπολογισμοῦ, περὶ τοῦ ὁποίου πρὸ μικροῦ ἐλάλησα, προῆλθεν εἰς τὸ συμπέρασμα, τὸ μὴ δικαιολογούμενον συμπέρασμα, ὅτι ἡ χρῆσις τοῦ 1895 θὰ καταλήξῃ μὲ ἔλλειμμα 2,500,000 δρ. Δὲν φρονῶ ὅτι προσήκει νὰ ἀσχοληθῶ ἐπὶ πλέον εἰς τὸ θέμα τοῦτο, μεθ’ ὅσα εἶπον. Ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, Κύριοι, εἰργάσθημεν ἐντελῶς ξένοι πρὸς πᾶσαν κομματικὴν σκέψιν. Ἐπικαλοῦμαι τὴν ἐπὶ τούτου γνώμην τῶν ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει συναδέλφων μου. Οὐδεμίαν μεταξὺ ἡμῶν διαφορὰν γνώμης ὑπηγόρευσαν κομματικοὶ ὑπολογισμοί. Ἐνομίζομεν ὅτι προσῆκε τέλος, ἐδῶ ποῦ ἔφθασαν τὰ πράγματα, νὰ ἐρευνήσωμεν αὐτὰ ὑπεράνω παντὸς κομματισμοῦ. Ἠρευνήσαμεν μετὰ σχολαστικῆς λεπτομερείας τὰ τῆς φορολογίας, τὰ τῆς ἀμέσου ἰδίως φορολογίας, καὶ ὁμοφώνως κατελήξαμεν εἰς τὸ πόρισμα, ὅτι τὰ τῆς φορολογίας ταύτης δέονται μεταῤῥυθμίσεως, ἀλλὰ μετὰ προεργασίαν καὶ μετὰ βάσανον ἐπιμεμελημένην, ἀκριβῆ καὶ μακρὰν, μετὰ ἀνάκρισιν, ἐὰν ἦναι δυνατὸν, ἐπιτόπιον ἀνάκρισιν ἀνὰ τὴν Ἑλλάδα πᾶσαν, ὅπως τὸ ἐγκαινιζόμενον σύστημα καὶ τὸν λαὸν ἀνακουφίσῃ, ἀλλὰ καὶ τὰ δημόσια συμφέροντα ὑπηρετήσῃ. Ἐνταῦθα, ὅπου πολλάκις διετυπώθη τὸ παράπονον καὶ ἡ μομφή, ὅτι τὸ νομοθετεῖν ἀπέβη τοῦ πρώτου τυχόντος ὑπαλλήλου ἡ ἐντολὴ καὶ ἡ ἐργασία, ἤδη, ὅτε προεβλήθη πρότασις ἀφορῶσα εἰς τοσοῦτον σοβαρὸν ἀντικείμενον, ἐκφράζεται ἡ ἀπορία, διατὶ ἐκ τοῦ παραχρῆμα, διατὶ ἀμέσως δὲν φέρετε τὰ σχετικὰ νομοσχέδια, διὰ τῶν ὁποίων ν’ ἀντικαταστήσητε τὸν φόρον ἐκεῖνον δι’ ἐκείνου καὶ τοῦτον διὰ τοῦ ἄλλου, συμφώνως πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν, τὴν ὁποίαν ἕκαστος ἐκ τῆς ἐπαρχίας αὐτοῦ ἔχει. Ἐνομίζομεν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ὅτι τὰ τῆς φορολογίας, τῆς ἐπαχθεστάτης αὐτῆς φορολογίας, δέονται μεταῤῥυθμίσεως, ἀλλ’ ὅτι πρὸς τὴν μεταῤῥύθμισιν αὐτὴν πρέπει νὰ χωρήσωμεν βραδέως, ἐὰν θέλωμεν νὰ φθάσωμεν εἰς ἀσφαλῆ καὶ συμφέροντα πορίσματα. Ἐν Γαλλίᾳ ἐπὶ ὁλόκληρον τετραετίαν ἐμελετᾶτο ὑπὸ εἰδικῶν ἐπιτροπῶν ἔκ τε τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Γερουσίας τὸ ζήτημα τῆς δασμολογικῆς μεταῤῥυθμίσεως, ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου δὲ τοῦ 1890 μέχρι τοῦ Ἰανουαρίου τοῦ 1892 συνεζητήθη ἐν τῇ Βουλῇ τὸ ζήτημα τῆς μεταβολῆς ταύτης. Ἐπιστήμη καὶ πεῖρα, στατιστικαὶ καὶ ἀπαντήσεις εἰς ἐρωτηματολόγιον, ἐπίτηδες σταλὲν, ἐναμίλλως εἰργάσθησαν, διὰ νὰ διαφωτίσωσιν εὐρέως τὸ θέμα ὑπὸ ὅλας αὐτοῦ τὰς ἐπόψεις καὶ τὰς φάσεις. Ἀλλ’ ἐνταῦθα ἀποροῦμεν, πῶς, ἐνῷ τελοῦμεν ὑπὸ τὰς συνθήκας, τὰς ὁποίας πάντες γινώσκομεν, ἐνῷ διαπραγματευόμεθα τὰ τοῦ συμβιβασμοῦ, ἀποροῦμεν καὶ μεμφόμεθα τῆς Κυβερνήσεως, πῶς ἐκ τοῦ παραχρῆμα δὲν ἔρχεται νὰ ἀνατρέψῃ πᾶσαν τὴν νομοθεσίαν τὴν φορολογικήν! Προέβη ἡ ἐπιτροπὴ καὶ εἰς προτάσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐπικαλεῖται τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν μελέτην αὐτῆς. Εἰς ὅ,τι ἰδίως ὀφείλω νὰ ἐπιμείνω, ἵνα μὴ μακρηγορῶ, εἶναι ἡ ἀναζήτησις διὰ πάσης θυσίας τοῦ μέσου, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ συντελεσθῇ ὁ σιδηρόδρομος Πειραιῶς–Λαρίσης. Οἱ ἀντιληφθέντες τῆς καταστάσεως τῆς γραμμῆς ταύτης ἠσθάνθησαν βαθεῖαν ὀδύνην, βλέποντες τὴν ἀνήκουστον λεηλασίαν, ἡ ὁποία διενεργεῖται καθ’ ὅλην τὴν γραμμήν· κλοπή, διαρπαγὴ καὶ καταστροφή!...

§99ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶναι οἱ φύλακες.

§100Γ. ΠΑΓΑΝΕΛΗΣ. Ὅσους δήποτε καὶ ἂν διορίσητε, τὰς αὐτὰς μεθόδους θὰ μεταχειρισθοῦν... Ἡ ὁδὸς πολλαχοῦ ἀπεφράχθη, αἱ σιδηραῖ δοκοὶ ἀνηρπάγησαν, τὰ τεχνικὰ ἰδίως ἔργα ὑπέστησαν καταστροφὴν δυσπερίγραπτον. Τὰ δὲ γενόμενα ἔργα ἀντιπροσωπεύουσι ταῦτα πάντα 25,000,000. Καὶ ἐὰν χθὲς ἀντεπροσώπευον 25,000,000, ἀμφίβολον εἶναι, ἐὰν σήμερον ἀντιπροσωπεύουν 20,000,000, ἂν αὔριον θ’ ἀντιπροσωπεύσουν 15,000,000. Διὰ τοῦτο τὸ ἔργον τῆς συντελέσεως τοῦ σιδηροδρόμου εἶναι τῆς ὑψίστης σπουδαιότητος καὶ διὰ θυσιῶν ἔτι τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐφρόνουν ὅτι ἥρμοζε νὰ μελετηθῇ, ἐὰν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἄρξηται ἐργασίας, ὄχι μόνον διότι ἡ γραμὴ αὕτη ἀποτελεῖ καὶ θ’ ἀποτελέσῃ τὴν κυριωτέραν ἡμῶν ἐμπορικὴν ὁδὸν, ἀλλὰ διότι θὰ ἦναι καὶ ἡ μόνη στρατιωτικὴ ἡμῶν ὁδός. Ἐὰν ἀληθῶς ὅ,τι ἀναγράφεται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τούτῳ ἔχῃ σκοπόν τινα ἀπώτερον, ἐὰν κέκληται νὰ ὑπηρετήσῃ ἀληθῶς τῆς χώρας καὶ τῆς φυλῆς τὰ συμφέροντα, ἐν ἀνάγκῃ πρέπει νὰ γένηται ὁ συνδυασμὸς, οὐδ’ ἐπιτρέπεται, ὑποθέτω, ἡ ἐγκατάλειψις ἔργου τηλικαύτης ἐμπορικῆς καὶ στρατιωτικῆς σημασίας. Δὲν θέλω νὰ μνημονεύσω, ὅτι ἡ γείτων ἡμῶν χώρα ἐγγίζει εἰς τὴν συντέλεσιν τοῦ συμπλέγματος τοῦ σιδηροδρομικοῦ ἐν Μακεδονίᾳ μέχρις Ἐλασσῶνος, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς μᾶλλον ὀγκώδους ἀπόψεως τῶν ὑλικῶν ζημιῶν ἐρευνῶν τὸ θέμα, εἰσηγοῦμαι καὶ παρακαλῶ νὰ ληφθῇ τάχιστα πρόνοια, ὅπως σωθῶσι τὰ 25 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἐσπάρησαν ἀπὸ Πειραιῶς μέχρι Λαρίσης, διότι δὲν πρόκειται ἤδη περὶ ἄλλου ἢ περὶ διασπορᾶς ἑκατομμυρίων. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν δὲν πρέπῃ καὶ εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν ἀκόμη νὰ δηλωθῇ ἡ σημαντικότης τοῦ ἔργου, καὶ τὰ ὠφελήματα, τὰ ὁποῖα ὑπὲρ τῆς αὐξήσεως τῆς παραγωγῆς ἡμῶν θ’ ἀποφέρῃ ἡ συντέλεσις τῆς γραμμῆς ταύτης, προσῆκε δὲ διὰ συνδυασμοῦ τινος οἱουδήποτε, καὶ ἐὰν ἔτι πρόκειται διὰ μεγάλης νὰ συντελεσθῇ οὗτος θυσίας, νὰ ἐπιχειρηθῶσι ταῦτα. Τὴν δαπάνην τοῦ σιδηροδρόμου τούτου θεωρῶ ἀναποσπάστως συνδεομένην μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Δὲν γνωρίζω τίς ἡ ἀνάγκη νὰ δαπανῶμεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἐνῷ εἶναι βέβαιον, ὅτι κατὰ μίαν στιγμὴν θὰ εὑρεθῶμεν εἰς δυσκολίας, ὅπως κινήσωμεν τὰς δυνάμεις ἡμῶν. Καὶ ἐὰν λαλῶν τὴν ἑσπέραν ταύτην ἀπέφυγα νὰ ποιήσωμαι λόγον οἱονδήποτε περὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἔπραξα τοῦτο, διότι ὁμολογῶ, ὅτι ἐγεννᾶτο ἐν τῇ ψυχῇ μου ὁ πειρασμὸς νὰ διαχειρισθῶ ἐλευθεριώτερον τὸ ζήτημα καὶ νὰ ἐρωτήσω, ἀντιθέτως πρὸς τὰ ἔνθεν κακεῖθεν λεγόμενα, ἐὰν ὅσα δαπανῶμεν διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἦναι ἀρκετά. Διότι, Κύριοι, μὲ ὅλην τὴν κατάχρησιν, ἡ ὁποία ἐγένετο ἐν τῇ χώρᾳ ταύτῃ, τῶν μεγάλων φράσεων διὰ τὰ ἀμφιβόλου σημασίας ζητήματα, κατάχρησιν τοσαύτην, ὥστε ὅταν τις θέλῃ νὰ λαλήσῃ περὶ τῶν κεφαλαιωδεστέρων, περὶ τῶν κυριωτέρων, περὶ τῶν ἐθνικωτέρων, νὰ μὴ γινώσκῃ ποίας νὰ μεταχειρισθῇ λέξεις, ἀναντίῤῥητον εἶναι, ὅτι ἔχομεν καθήκοντα, μεγάλα καθήκοντα νὰ ἐπιτελέσωμεν, ἅτινα φαινόμεθα λησμονοῦντες, καὶ ἔχομεν συμφέροντα, τὰ ὁποῖα φαινόμεθα ἀφήνοντες ἐντελῶς ἔκθετα. Ἡ τελευταία δεκαετία ἐσημείωσε καταστροφὰς κατὰ τοῦ Ἑλληνισμοῦ, αἱ ὁποῖαι δὲν γνωρίζω ἂν θ’ ἀναπληρωθῶσι καὶ πῶς θ’ ἀναπληρωθῶσιν. Ἔνθεν κἀκεῖθεν, καὶ ἐν τῇ χερσονήσῳ τοῦ Αἵμου καὶ ἐν τῇ Μικρᾷ Ἀσίᾳ καὶ παντοῦ σχεδόν, ἔνθα Ἑλληνικοὶ πληθυσμοὶ βιοῦσι, καθ’ ἑκάστην χάνομεν ἔδαφος. Ἂς μὴ λησμονῶμεν πάντες, ὅτι ἑλληνικωτάτη ἐπαρχία, συνδεομένη μὲ αὐτὴν τὴν τύχην τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ τὸ ἐθνικὸν αὐτοῦ μέλλον, ἂν μὴ ἀπέβαλεν ἐν τῇ συνειδήσει τῶν ἐν τῇ Εὐρώπῃ τὸν χαρακτῆρα αὐτῆς ὡς Ἑλληνικῆς, δὲν θεωρεῖται ὅμως καὶ ἀναντιῤῥήτως ὡς τοιαύτη. Δὲν γνωρίζω ἀληθῶς, ἄν τὰ περὶ τούτου δὲν ἀντιλαμβάνωμαι καλῶς, καὶ δὲν γνωρίζω, ἂν αὔριον καὶ νὰ εἴπωμεν θὰ τολμήσωμεν, ὅτι ἔχομεν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ταύτῃ δικαιώματα. Ἐν τῷ φυλετικῷ ἀνταγωνισμῷ, τὸν ὁποῖον διεξάγομεν, μειονεκτοῦμεν ἐν πλείστοις· διατὶ δὲ μειονεκτοῦμεν, ἡ θέσις δὲν εἶναι ἡ ἁρμοδία, ἵνα ἐξετασθῇ. Τῶν θεμάτων τούτων, τῶν συνδεομένων πρὸς τὸ ἐθνικὸν ἡμῶν μέλλον καὶ τὴν στρατιωτικὴν σύνταξιν, ὀφείλομεν νὰ ἐπιληφθῶμεν ἐν συνδυασμῷ, διότι ἐν συνδυασμῷ ὀφείλει νὰ ἐργασθῇ καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ νομίζω ὅτι, οἱαδήποτε καὶ ἂν ἐπιφυλάσσηται τοῦ συνδυασμοῦ τύχη, ὀφείλομεν τὰ τοῦ θέματος νὰ τάξωμεν ἐν τῇ πρώτῃ μοίρᾳ. Τάσσοντες ὅμως τὰ τοῦ θέματος τούτου ἐν τῇ πρώτῃ μοίρᾳ, ὀφείλομεν νὰ ὑποτάξωμεν καὶ τὰς ἀδυναμίας ἡμῶν καὶ τὰς ἀντιζηλίας ἡμῶν καὶ τὰς φιλοδοξίας ἡμῶν, καὶ ἀπὸ κοινοῦ ἐπί τινων σημείων νὰ ἐργασθῶμεν ἀγρύπνως, συντόνως καὶ διαρκῶς, προοδοποιοῦντες τὸ ἔργον τοῦ μέλλοντος, καὶ ἐνισχύοντες τὴν ἐθνικὴν πολιτικήν. Ὀφείλομεν νὰ περισυλλεχθῶμεν, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός· ἐν τῇ ἐννοίᾳ δὲ τῆς περισυλλογῆς ὑπάρχει ἡ ὁμολογία τῆς μετανοίας διὰ τὰ συντελεσθέντα σφάλματα, οὐδεὶς δὲ θὰ ἀρνηθῇ, ὅτι πολλὰ διεπράξαμεν σφάλματα. Ὀφείλομεν νὰ μετανοήσωμεν ἐφ’ ὅσοις διεπράξαμεν σφάλμασι. Μόνον ἀναγνωρίζοντες τὰ σφάλματα ἡμῶν θὰ χωρήσωμεν εἰς τὴν ἀναπλήρωσιν αὐτῶν, εἰς τὴν θεραπείαν τῶν κακῶν· ἀναγνωρίζοντες δὲ ὁποῖα ἐπιβάλλονται εἰς ἡμᾶς καθήκοντα, θὰ χωρήσωμεν εἰς ἐπιτέλεσιν αὐτῶν, διότι οὕτω μόνον θὰ ἀναμένωμεν ὅτι πιθανῶς νὰ ἀνατείλωσι καλλίτεραι διὰ τὴν Πατρίδα ἡμέραι.

§101ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἐγὼ, κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἔχω τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν πρὸ μικροῦ οἱ δύο ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ἐξήνεγκον ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ. Δὲν ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι τὸ θέμα τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι θέμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐπιτρέπεται ἐπίδειξις ῥητορικῆς δεινότητος ἐπὶ πολιτικῇ κερδοσκοπίᾳ. Δὲν ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ λαμβάνων τις τὸν λόγον δύναται νὰ λάβῃ τὴν θέσιν εἰσαγγελέως καὶ νὰ κατηγορήσῃ τῆς Κυβερνήσεως, ὡς θὰ κατηγόρει ὁ εἰσαγγελεὺς ἐνώπιον τῶν ἐνόρκων τὸν ἐπὶ φόνῳ δικαζόμενον· διότι εἶναι ἀναμφίβολον, ὅτι ὁ πρὸ μικροῦ τοῦ βήματος τούτου κατελθὼν ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Σύρου κ. Παγανέλης κατηγόρησε τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἄλλος εἰσαγγελεύς, καίτοι πᾶν ἄλλο ἢ τοῦτο ἤθελε νὰ πράξῃ. Ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι ἐπὶ τῶν πραγματικῶν θεμάτων πραγματικὴ συζήτησις χωρεῖ καὶ οὐχὶ ἰδανική. Ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι τὸ ἀπαύγασμα τῶν νομοθετημάτων τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς, εἶναι τὸ ἀπαύγασμα τῶν σκέψεων καὶ τῆς δράσεως τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐπὶ τοῦ ἀπαυγάσματος καὶ τῶν συμπερασμάτων τούτων ἐρχόμεθα νὰ ἐκφέρωμεν γνώμην. Δὲν εἶναι πλέον καιρὸς, ὁπόταν ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ ἡ γενικὴ καὶ ἡ μερικὴ ἐπέλθῃ, νὰ ἀναπτύξωμεν θεωρίας οἰκονομολογικὰς, δὲν εἶναι καιρὸς ν’ ἀναπτύξωμεν συστήματα φορολογικὰ, ἀλλ’ εἶναι καιρὸς νὰ καταδείξωμεν, ἂν πράγματι ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος, ὁ προϋπολογισμὸς τουτέστι τοῦ Κράτους, ᾖναι ἐν ἀρτιότητι ἢ οὔ, ἂν αἱ ἐπαγγελίαι τῆς Κυβερνήσεως διὰ τῆς ἐκτελέσεως αὐτοῦ θέλωσι πραγματωθῆ, ἂν ἡ ἐφαρμογὴ τῶν νομοθετικῶν μέτρων τῆς Κυβερνήσεως θέλῃ βελτιώσει τὰ παρ’ αὐτῆς θεωρούμενα ὡς κακῶς ἔχοντα, ἂν δι’ αὐτῶν θέλῃ ἐπιτύχει τὴν περισυλλογὴν τῶν κατ’ αὐτὴν οἰκονομικῶν ναυαγίων τῆς χώρας, περισυλλογὴν, περὶ ἧς τοσαῦτα ἐλέχθησαν κατὰ τὰς ἐκλογικὰς περιοδείας πρὸ τῆς 16 Ἀπριλίου 1895. Φρονῶ, Κύριοι,—καὶ δὲν ἔχω καμμίαν ἀξίωσιν ἡ γνώμη μου νὰ ᾖναι ἐπιβλητικὴ, διότι δὲν λησμονῶ ὅτι μόλις πρὸ τετραετίας, ὅτε εἰσῆλθον τὸ πρῶτον ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ἤρχισα νὰ ἀσχολῶμαι περὶ τὰ θέματα ταῦτα,—φρονῶ, λέγω, Κύριοι, ὅτι τὸ πρῶτον καὶ κύριον μέλημα παντὸς περὶ τὰ τῆς Πολιτείας ἀσχολουμένου εἶναι νὰ ἐξετάσῃ, ἂν τὴν παροῦσαν ἡμῶν κατάστασιν, κατάστασιν οἰκτρὰν ὑπὸ πολλὰς ἐπόψεις, ἐπέφερε νόσος οἰκονομικὴ τῆς χώρας, ἢ ἀτυχὴς δημοσιονομικὴ διαχείρισις. Πάντως δὲ, ἵνα ἐπέλθῃ θεραπεία, πρέπει νὰ γείνῃ διάγνωσις ἀκριβὴς τῆς νόσου τῆς ἀγαγούσης ἡμᾶς εἰς τὰ θλιβερὰ ἀποτελέσματα τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893, δι’ ὧν ἐτρώθη καιρίως ἡ τιμὴ τῆς Ἑλλάδος. Ἔχω πρόχειρον τὴν γνώμην ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου διακεκριμένου, ἂν μὴ οἰκονομολόγου, πάντως ὅμως ἀνδρὸς περὶ τὰ οἰκονομολογικὰ πεπειραμένου. Ἡ κατὰ Μάρτιον τοῦ 1893 ἐξενεχθεῖσα γνώμη τοῦ ἀνδρὸς τούτου ἐπὶ τοῦ προκειμένου θέματος ἔχει ὡς ἑξῆς: «Εἶναι ἀνεπίδεκτον ἀμφισβητήσεως, ὅτι ἡ μέλλουσα εὐημερία τῆς χώρας ἀπειλεῖται ἤδη ἐκ σπουδαίας κρίσεως, τὸ δὲ προκείμενον ζήτημα εἶναι, ἂν ἡ κρίσις αὕτη προέρχεται ἐκ μονίμων δυσμενῶν οἰκονομικῶν ἀφορμῶν ἢ ἐξ ἀτυχοῦς δημοσιονομικῆς διαχειρίσεως. Ἂν παραδεχθῶμεν ὅτι ἡ παροῦσα δυσχέρεια εἶναι ἀποτέλεσμα ἀτυχοῦς δημοσιονομικῆς διαχειρίσεως, τότε ἐγείρεται ἄλλο ζήτημα, ἂν δηλαδὴ ἀρκοῦσιν οἱ πόροι τῆς χώρας πρὸς ὑπέρβασιν διὰ καταλλήλων μέτρων τῶν ὑφισταμένων δυσχερειῶν, ἢ ἂν περιῆλθον τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε νὰ ἀποβαίνῃ ἀδύνατος ἡ θεραπεία ἄνευ ζημίας τῆς τιμῆς τῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν νομίμων δικαιωμάτων τῶν δανειστῶν αὐτῆς.»

§102ΣΤΑΙΚΟΣ. Ποῖος εἶναι αὐτὸς, κ. Στάη, παρακαλῶ;

§103ΣΤΑΗΣ. Ὁ κ. Λόου. Ἐκ τῆς ἐπισήμως δὲ καὶ διὰ τοῦ γνωστοῦ νόμου κυρωθείσης ἀνεπαρκείας τῆς χώρας ἡμῶν εὐλόγως πᾶς τις ἤθελε συμπεράνει, ὅτι τῆς παρούσης ἡμῶν καθόλου καταστάσεως αἴτιον εἶναι μόνιμοι δυσμενεῖς οἰκονομικαὶ ἀφορμαί. Ἐν τούτοις, Κύριοι, ἐγὼ δὲν ἀσπάζομαι τὴν γνώμην ταύτην· τὸ λυπηρὸν γεγονὸς τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893 δὲν ὀφείλεται εἰς μονίμους δυσχερεῖς οἰκονομικὰς αἰτίας, ἀλλὰ ὀφείλεται εἰς ἀτυχῆ δημοσιονομικὴν διαχείρισιν. Δὲν θὰ εἰσέλθω ὅμως εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς ἀτυχοῦς ταύτης δημοσιονομικῆς διαχειρίσεως, διότι τότε ἤθελον ὑποπέσει εἰς ὃ ἁμάρτημα, κατ’ ἐμὲ, ὑπέπεσαν καὶ οἱ πρὸ μικροῦ λαλήσαντες, διότι τὰ ζητήματα ταῦτα δὲν εἶναι ζητήματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἐξετάζωνται κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλ’ εἶναι ζητήματα, τὰ ὁποῖα εὐρέως δύνανται νὰ συζητηθῶσι κατὰ τὸ διάστημα τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας τῆς Βουλῆς· δὲν εἶναι δυνατὸν ὅμως νὰ παραλείψω, ὅτι μία ἐκ τῶν κυρίων ἀφορμῶν τῆς ἀτυχοῦς ταύτης δημοσιονομικῆς διαχειρίσεως εἶναι καὶ ἡ ἀτυχὴς διαίρεσις τοῦ οἰκονομικοῦ παρ’ ἡμῖν ἔτους. Βεβαίως, Κύριοι, δὲν θέλω εἰσέλθει εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν λεχθέντων πρὸ μικροῦ ὑπὸ τῶν προλαλησάντων δύο ἀξιοτίμων συναδέλφων, τοῦ ἐκ Σύρου Βουλευτοῦ καὶ τοῦ ἐκ Βόλου, διότι βεβαίως δὲν εἶναι σοβαρὸν νὰ λέγηται ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, καὶ δὴ συζητουμένου τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅτι οὐδὲν ἀπατηλότερον τῶν ἀριθμῶν ὑπάρχει καὶ ὅτι οὐδὲν εὐκολώτερον ἢ νὰ παρασκευασθῇ προϋπολογισμὸς ἐν ἰσοζυγίῳ, καὶ ὅτι τὰ ἰσοζύγια καὶ οἱ προϋπολογισμοὶ εἰς οὐδὲν συμβάλλουσι πρὸς εὐημερίαν τῆς χώρας. Τοιαῦται θεωρίαι οὐ μόνον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς δὲν ἐπιτρέπονται, ἀλλ’ οὐδ’ ἐνώπιον τοῦ τελευταίου παντοπώλου, τοῦ ὁποίου ἡ ὕπαρξις ἐξαρτᾶται ἐκ τῶν λογαριασμῶν τοῦ Δοῦναι καὶ Λαβεῖν...

§104ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Ἐλησμονήσατε τὰ ἰσοζύγια.

§105ΣΤΑΗΣ. Ἐγώ, κ. συνάδελφε, πολλάκις εἶπον ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, ὅτι οὐδ’ ἐντολήν, οὐδὲ δικαίωμα ἔχω νὰ δικαιολογήσω τὴν πολιτείαν ἄλλων. Εἶναι δ’ ἴσως καὶ εἰς ὑμᾶς γνωστόν, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1892, ὅτε τὸ πρῶτον εἰσῆλθον ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ἠκολούθησα τὴν πολιτικὴν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν κατὰ τὴν πεποίθησίν μου ἐνόμιζον καλλιτέραν. Εὔχομαι δὲ καὶ ἄλλοι συνάδελφοι νὰ ἐξασκήσωσι κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἐγὼ ἐξήσκησα τὴν ὑπὸ τοῦ λαοῦ δοθεῖσάν μοι ἐντολήν.

§106ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον αὐτό.

§107ΣΤΑΗΣ. Εὔχομαι νὰ εὑρεθῶσι καὶ ἄλλοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι διὰ τοῦ λόγου νὰ καταξεσχίσωσι νομοσχέδια ὑποβληθέντα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζουσιν, ὡς ἐγὼ ἔπραξα κατὰ τὸ μικρὸν διάστημα τοῦ πολιτικοῦ μου σταδίου... Θὰ σᾶς παρακαλέσω, κύριοι συνάδελφοι, νὰ μὴ μὲ διακόπτητε, διότι τὰ σπουδαῖα ζητήματα, οἷον εἶναι ἡ ἐξέτασις τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὑπὸ μαθηματικὴν μάλιστα ἔποψιν, ἀπαιτοῦσι σύντονον τὴν προσοχὴν τῶν ἀκροωμένων. Λυποῦμαι, λέγω, ὅτι δὲν θὰ δυνηθῶ νὰ παρακολουθήσω τὸν πρὸ μικροῦ κατελθόντα τοῦ βήματος, τὸν καὶ εἰσηγητὴν τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπείας, ὡς πρὸς τὴν ἐξέτασιν τῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι ἀοριστίαι, διότι θεωρίαι, διότι λέξεις εἶναι, κατ’ ἐμέ, ὅλως ξέναι εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐγὼ θέλω ἐξετάσει τὸ θέμα ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν ἀριθμῶν, καὶ μόνον ἀριθμοὺς θὰ ἀκούσητε παρ’ ἐμοῦ καὶ τὰ συμπεράσματα τῶν ἀριθμῶν· ἀναμφίβολον δέ, ὅτι ἀψευδέστατα τὰ συμπεράσματα τῶν ἀριθμῶν εἶναι. Δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν οὔτε νὰ διαμφισβητηθῇ τὸ κῦρος τῶν ἀριθμῶν, διότι εἶναι ἀριθμοί, τοὺς ὁποίους ἐδημοσίευσεν ἡ ὑπηρεσία τῆς παρούσης Κυρνήσεως μὲ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν θὰ λάβω ὑπ’ ὄψει, ἵνα ἐξετάσω τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1896 ἐν σχέσει πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895 καὶ 1894, εἰμὴ μόνον τὰς ἐπισήμους καταστάσεις, τὰς δημοσιευθείσας ὑπὸ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, τὰς φερούσας τὴν ὑπογραφὴν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Ἐὰν ἑπομένως οἱ ἀριθμοὶ οἱ δημοσιευθέντες ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ἦναι ψευδεῖς, ψευδῆ θὰ ἦναι καὶ τὰ συμπεράσματά μου. Πρὸς ἐξέτασιν τῶν ἐπιστημονικῶν ζητημάτων δύο ὑπάρχουσι μέθοδοι, ἡ μέθοδος ἡ συνθετικὴ καὶ ἡ μέθοδος ἡ ἀναλυτική. Ἐγὼ ὅσους ηὐτύχησα νὰ ἀκούσω ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ἀναπτύσσοντας τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, πάντοτε εἶδον αὐτοὺς ἀκολουθοῦντας τὴν ἀναλυτικὴν μέθοδον, ἡ ὁποία, ἀντὶ νὰ πείθῃ, πολλάκις παραπείθει τοὺς ἀκροατάς. Ἡ συνθετικὴ μέθοδος νομίζω, ὅτι εὐθὺ φέρει εἰς τὸν σκοπὸν τοῦ ἐξετάζοντος τὸ ἐπιστημονικὸν τοῦτο θέμα. Ἡ συνθετικὴ μέθοδος θέτει τὸ θέμα, περὶ οὗ πρόκειται, ζητεῖ δὲ διὰ συλλογισμῶν καταλλήλων νὰ ἀποδείξῃ αὐτό. Οὕτω ἑπομένως καὶ ταχύτερον ἐπέρχεται ὁ ἐπιζητούμενος σκοπὸς καὶ ὁ ἀκροατὴς εὐχερέστερον ἀκολουθεῖ τὸν ἀγορεύοντα. Διὸ καὶ ἐγὼ πρὸς ἐξέτασιν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν θέματος θέλω μεταχειρισθῆ τὴν συνθετικὴν μέθοδον, θὰ θέσω τουτέστι τὰ συμπεράσματα, εἰς ἃ κατέληξα, μελετῶν τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὡς θέσιν, καὶ θὰ ζητήσω ν’ ἀποδείξω ταῦτα διὰ συλλογισμῶν καὶ ἐπιχειρημάτων, ἅτινα θὰ λάβω ἐκ τῶν ἐπισήμων πινάκων τῆς γενικῆς ληψοδοσίας τοῦ δημοσίου ταμείου, τῆς προσωρινῆς καταστάσεως τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1895, τῆς διανεμηθείσης ἡμῖν πρό τινων ἡμερῶν, καὶ τοῦ προσωρινοῦ ἀπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1894. Πρὶν ἢ ἐξετάσω τὸν προϋπολογισμὸν τῆς χρήσεως τοῦ 1896, θὰ ἐκθέσω τὴν κατάστασιν τοῦ δημοσίου ταμείου κατὰ τρεῖς διαφόρους ἐποχὰς, κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1894, ὅτε ἡ πτῶσις τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Τρικούπη καὶ ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς, κατὰ τὴν 31 Μαΐου 1895, ὅτε ἀνέλαβε τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Κράτους ἡ διὰ τῶν ἐκλογῶν τῆς 16 Ἀπριλίου 1895 ὑποδειχθεῖσα πολιτικὴ μερὶς, ἧς ἡγεῖται ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1895, μεθ’ ἣν εἰσερχόμεθα εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ ἔτους 1896· προσέτι δὲ θέλω ἐκθέσει τ’ ἀποτελέσματα τῆς ἐντὸς τοῦ 1895 ληξάσης χρήσεως τοῦ 1894, ἧς τ’ ἀποτελέσματα θέλουσι χρησιμεύσει καὶ πρὸς ἐκτίμησιν τῶν βλέψεων τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως τοῦ 1896. Κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1894 ὑπῆρχεν ἐνεργητικὸν τοῦ δημοσίου ταμείου ἐκ μετρητῶν καὶ πιστώσεων δρ. 41,124,582. Ἐκ τῶν ὑπὸ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου δημοσιευομένων ἰσολογισμῶν τῶν ἐν γένει εἰσπράξεων καὶ πληρωμῶν τοῦ δημοσίου ταμείου, καὶ ὧν ἡ δημοσίευσις ἔπαυσεν ἀπὸ τοῦ Ἰουλίου τοῦ παρελθόντος ἔτους, τῇ αἰτήσει δὲ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Παρνασσίδος συναδέλφου κ. Α. Σιμοπούλου ἐδημοσιεύθη περίληψις αὐτοῦ ἀπὸ 1 Ἰουλίου μέχρι 31 Δεκεμβρίου 1895, ἐξάγεται, ὅτι κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1894 ὑπῆρχον:

Ἑπομένως, καὶ ἂν ἐδαπανᾶτο ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τοῦτο διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1894, κατὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ 1895 πάλιν θὰ ἔμενεν ἐνεργητικὸν τοῦ δημοσίου ταμείου ἐκ τῶν δραχ. 41,124,582 δραχ. 14,263,909. Ἀλλ’ ἐκ τοῦ ἀπολογισμοῦ τῆς χρήσεως τοῦ 1894, τοῦ φέροντος τὴν ὑπογραφὴν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, γνωρίζομεν ὅτι ἡ χρῆσις αὕτη κατὰ τὴν λῆξίν της κατέλιπε περίσσευμα δραχ. 17,741,775, αἵτινες προστιθέμεναι εἰς τὰς δραχ. 14,263,909 ἀποτελοῦσι ποσὸν δραχ. 32,005,684, ἐλεύθερον πάσης ὑποχρεώσεως ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ 1894. Ἡ διαχείρισις τῶν πρώτων πέντε μηνῶν τοῦ 1894 ἐν συγκρίσει πρὸς τὴν διαχείρισιν τῶν ἀντιστοίχων μηνῶν τοῦ 1895 ὑπῆρξε βελτίων κατὰ δραχ. 5,984,071. Ἡ δὲ διαχείρισις τοῦ 1895 κατὰ τὸ αὐτὸ χρονικὸν διάστημα ἐπαρουσίασεν εἰσπράξεις ἐκ τῶν δύο χρήσεων κατωτέρας τῶν πληρωμῶν κατὰ δραχ. 3,999,025. Ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου μέχρι τέλους Μαΐου 1895 ἐγένοντο αἱ ἑπόμεναι εἰσπράξεις ἐσόδων, καὶ πληρωμαὶ ἐξόδων τῶν χρήσεων 1894 καὶ 1895.

Ἑπομένως κατὰ τοὺς πέντε μῆνας ἐξ ἀμφοτέρων τῶν χρήσεων εἰσπράξεις 37,559,252, πληρωμαὶ 41,558,277. Ἄρα ἐγένοντο πληρωμαὶ ἀνώτεραι τῶν εἰσπράξεων, κατὰ τὸ πεντάμηνον τοῦτο χρονικὸν διάστημα, κατὰ δρ. 3,999,025. Εἰσπράξεις καὶ πληρωμαὶ ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου μέχρι τέλους Μαΐου 1894.

Ἑπομένως κατὰ τοὺς πέντε μῆνας ἐξ ἀμφοτέρων τῶν χρήσεων, εἰσπράξεις 43,456,371, πληρωμαὶ 37,298,855. Ἄρα ἐγένοντο εἰσπράξεις ἀνώτεραι τῶν πληρωμῶν κατὰ δραχμὰς 6,157,516. Ἀπέναντι δὲ τῶν κατὰ τοὺς πέντε μῆνας τοῦ 1895 εἰσπράξεων καὶ πληρωμῶν εὑρίσκομεν βελτίω τὴν διαχείρισιν τοῦ 1894, ὡς πρὸς μὲν τὰς εἰσπράξεις

κατὰ···································· δρ. 5,897,119

ὡς πρὸς δὲ τὰς πληρωμὰς κατὰ············ δρ. 4,259,422

ἑπομένως βελτίω ἐν ὅλῳ κατὰ············· δρ. 10,156,541

Ἐὰν δ’ ἀφαιρέσωμεν ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου τὴν καταλογισθεῖσαν εἰς τὰ ἔσοδα τῆς χρήσεως τοῦ 1894 ἐγγύησιν τῶν ἐργολάβων τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης δρ. 4,182,476, εὑρίσκομεν τὴν διαχείρισιν τοῦ 1894 κατὰ τοὺς πρώτους πέντε μῆνας βελτίω τῆς διαχειρίσεως κατὰ τὸ αὐτὸ χρονικὸν διάστημα τοῦ 1895 κατὰ δραχ. 5,978,065. Τουτέστιν ἡ διαχείρισις τοῦ ἀχρόου Ὑπουργείου, ὑπὸ τὸν κ. Ν. Δηλιγιάννην, ἐν συγκρίσει πρὸς τὴν διαχείρισιν τῆς Κυβερνήσεως ὑπὸ τὸν κ. Τρικούπην, παρέβλαψε τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους κατὰ δραχ. 5,978,065. Τὸ ἐνεργητικὸν τοῦ δημοσίου ταμείου κατὰ τὴν 31 Μαΐου 1895, ὅτε ἀνῆλθεν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἦτο 37,713,115. Ὡς ἀπέδειξα πρὸ μικροῦ, ἡ διαχείρισις τοῦ 1894 ἐκληροδότησεν εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ 1895 δρ. 41,124,582. Κατὰ τοὺς πέντε δὲ μῆνας, καθ’ οὓς διεχειρίσατο τὰ κοινὰ τὸ ἄχρουν Ὑπουργεῖον, εἰσεπράχθησαν ἐξ ἐσόδων τῶν δύο χρήσεων 1894 καὶ 1895 δρ. 37,559,252, ἐπληρώθησαν δ’ εἰς ἔξοδα δραχμαὶ 41,568,277, ἄρα ἐπληρώθησαν ἐπὶ πλέον δρ. 3,999,025. Τούτου δ’ ἕνεκα τὸ κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1894 ἐνεργητικὸν ὑπόλοιπον τοῦ δημοσίου ταμείου περιωρίσθη ἀπὸ δρ. 41,124,582 εἰς 37,123,557. Κατὰ τὴν 31 Μαΐου 1895 ὑπῆρχον, κατὰ τοὺς δημοσιευθέντας ἐπισήμους πίνακας, τοὺς φέροντας τὴν ὑπογραφὴν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως:

Ἡ μεταξὺ τοῦ ποσοῦ τούτου τῶν δρ. 37,713,115, ἃς παρέλαβεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, καὶ τοῦ ποσοῦ δραχμῶν 37,123,557, ὑπολοίπου κατὰ τὴν 31 Μαΐου 1895, διαφορὰ δρ. 589,558 προέρχεται ἐξ εἰσπράξεων τῆς ἐκτὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ ληψοδοσίας τοῦ δημοσίου ταμείου. Αἱ εἰσπράξεις κατὰ τοὺς τελευταίους 7 μῆνας τοῦ 1894 ἐξ ἐσόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1894 ὑπῆρξαν ἀνώτεραι τῶν ἀντιστοίχων μηνῶν τοῦ 1895 ἐξ ἐσόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1895 κατὰ δραχμὰς 2,354,465. Αἱ δὲ πληρωμαὶ κατὰ τὸ αὐτὸ χρονικὸν διάστημα τῆς χρήσεως τοῦ 1894 ὑπῆρξαν κατώτεραι τῶν πληρωμῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1895 κατὰ δρ. 6,561,500. Κατὰ τοὺς μῆνας Ἰούνιον μέχρι τέλους Δεκεμβρίου 1895, καθ’ οὓς διεχειρίσατο τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰσεπράχθησαν ἐξ ἐσόδων καὶ ἐπληρώθησαν εἰς ἔξοδα τῆς χρήσεως 1895 τὰ ἑξῆς ποσά:

Ἄρα αἱ εἰσπράξεις κατὰ τοὺς γονίμους μῆνας, ἐν οἷς οἱ δύο τελευταῖοι δὲν ἔχουσιν ἔξοδα τῆς προηγουμένης χρήσεως, ὑπερέβησαν τὰς πληρωμὰς κατὰ δρ. 2,144,340 μόνον. Προστιθεμένου δὲ καὶ τοῦ ὑπερβάλλοντος τῶν εἰσπράξεων τῆς χρήσεως κατὰ τοὺς πρώτους πέντε μῆνας δρ. 5,252,385, ἡ χρῆσις τοῦ 1895 εἰσέρχεται εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ ἔτους 1896 δι’ ἐνεργητικοῦ δρ. 7,396,725. Κατὰ τοὺς ἀντιστοίχους μῆνας τοῦ 1894 ἐνηργήθησαν εἰσπράξεις καὶ πληρωμαὶ

Ἄρα αἱ εἰσπράξεις ὑπερέβησαν τὰς πληρωμὰς κατὰ δρ. 11,060,305. Προστιθεμένου δὲ καὶ τοῦ ὑπερβάλλοντος τῶν εἰσπράξεων κατὰ τοὺς πρώτους πέντε μῆνας ἐκ δραχμῶν 15,800,368, ἡ χρῆσις τοῦ 1894 εἰσῆλθεν εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ ἔτους 1895 δι’ ἐνεργητικοῦ 26,860,673. Εἰσελθοῦσα δὲ ἡ χρῆσις τοῦ 1894 εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ 1895 διὰ περισσεύματος δραχ. 26,860,673, ἔληξε κατὰ τὴν 31 Ὀκτωβρίου 1895 δι’ ὁριστικοῦ περισσεύματος, κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τῆς χρήσεως τοῦ 1894, τὸν φέροντα τὴν ὑπογραφὴν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κ. Θ. Π. Δηλιγιάννη, περισσεύματος ἐκ δραχμῶν 17,741,775. Παρέδωκε δὲ καὶ καθυστεροῦντα ἐκ τῶν βεβαιωθέντων ἐσόδων της δρ. 9,785,566. Ἐκ τῆς παραβολῆς τῶν εἰσπράξεων καὶ τῶν πληρωμῶν κατὰ τοὺς μῆνας Ἰούνιον μέχρι καὶ Δεκεμβρίου 1894 καὶ κατὰ τοὺς μῆνας Ἰούνιον μέχρι καὶ Δεκεμβρίου 1895 ἐξάγεται, ὅτι κατὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ κ. Χ. Τρικούπη εἰσεπράχθησαν ἐπὶ πλέον ἢ κατὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ κ. Θ. Π. Δηλιγιάννη δρ. 2,354,465, καὶ ἐπληρώθησαν ἐπὶ ἔλαττον δρ. 6,561,500. Κατὰ τὸν ἰσολογισμὸν τῆς γενικῆς ληψοδοσίας τοῦ δημοσίου ταμείου προκύπτει, ὅτι κατὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ 1895 ἀπὸ 1ης Ἰανουαρίου μέχρι 31 Δεκεμβρίου 1895 εἰσεπράχθησαν ἐξ ἀμφοτέρων τῶν χρήσεων 1894 καὶ 1895 ἔσοδα ἐκ δρ. 95,835,287, ἐπληρώθησαν δ’ ἔξοδα δρ. 97,463,122, ἄρα προέκυψεν ἔλλειμμα τῆς διαχειρίσεως ἐκ δρ. 1,627,835. Τὸ δὲ εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐνεργητικὸν κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1895 συνέκειτο ὡς ἑξῆς:

§108ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1894;

§109ΣΤΑΗΣ. Μάλιστα, τὸ ὁποῖον ὅμως εἶναι χρέος τοῦ δημοσίου ταμείου ἀποδοτέον. Ἂς ἴδωμεν νῦν, ὁποῖα ἔσονται τὰ πιθανὰ ἀποτελέσματα τῆς χρήσεως τοῦ 1895, τῆς εἰσελθούσης εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ 1896 διὰ περισσεύματος δρ. 7,396,725, ἀπέναντι τῶν δρ. 26,860,673 τῆς χρήσεως τοῦ 1894 κατὰ τὴν εἴσοδόν της εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ 1895. Ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1895 ἐχορηγήθησαν διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ πιστώσεις 94,035,649, συμπεριλαμβανομένης καὶ τῆς διὰ τὸν σιδηρόδρομον Μύλων–Καλαμῶν, ἀμφισβητουμένης κατ’ ἐμέ.

§110Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τεταγμένης ὑπὸ τοῦ νόμου.

§111ΣΤΑΗΣ. Πλὴν τῶν πιστώσεων τούτων ἐζητήθησαν καὶ ἀναπληρωματικαὶ 4,538,253. Ἑπομένως αἱ ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1895 πιστώσεις ἀνέρχονται εἰς δρ. 98,573,902. Δέον δὲ νὰ παρατηρηθῇ, ὅτι ὑπολείπονται ἔτι ὀκτὼ μῆνες μέχρι τῆς λήξεως τῆς χρήσεως ταύτης, καθ’ οὓς καὶ ἕτεραι ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις πιθανὸν νὰ χορηγηθῶσιν ἐπὶ τῆς χρήσεως ταύτης. Εἰς ἔξοδα τῆς χρήσεως τοῦ 1895 ἐπληρώθησαν μέχρι τέλους Δεκεμβρίου 1895 δραχ. 71,973,331 καὶ 9 λεπτά. Βλέπετε, οἱ πίνακες ἔχουσι καὶ τὰ λεπτά!

§112ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀφήσατέ τα. Σᾶς τὰ χαρίζομεν.

§113ΣΤΑΗΣ. Πῶς! θέλετε νὰ κάμω πλαστογραφίαν; (ἱλαρότης). Ἄρα ὑπολείπονται πιστώσεις δρ. 26,600,571. Ἀπέναντι τῶν διαθεσίμων τούτων εἰς βάρος τῆς χρήσεως τοῦ 1895 πιστώσεων ἔχει ἡ χρῆσις αὕτη ἐνεργητικὸν τὸ ἐκ δρ. 7,396,725 περίσσευμα ἐκ τῆς διαχειρίσεως τοῦ 1895, ἤτοι ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου μέχρι 31 Ὀκτωβρίου 1895 εἰσπράξεις ἐξ ἐσόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1895. Ἀπὸ 1 δὲ Ἰανουαρίου 1895 εἰσεπράχθησαν ἐξ ἐξόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1894 δρ. 16,465,230. Ἀλλὰ μεταξὺ τούτων συμπεριλαμβάνονται δρ. 1,268,000 ἐκ νομισματοποιΐας, (ἥτις παρακολουθεῖται καὶ δι’ αὐξήσεως τῶν ἐξόδων) δρ. 1,488,864 ἐξ εἰσφορᾶς τῶν δήμων διὰ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν, δρ. 498,521 ἐξ εἰσφορᾶς διὰ τὴν στρατιωτικὴν ἀστυνομίαν. Τὰ ἔκτακτα ταῦτα ἔσοδα (εἶναι δὲ ἔκτακτα ἔσοδα αἱ εἰσφοραὶ διὰ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν καὶ τὴν στρατιωτικὴν ἀστυνομίαν, ἐπειδὴ κατηργήθησαν διὰ νόμου διὰ τὸ 1896) ἀνέρχονται εἰς δραχ. 3,777,376. Ἐκ τούτων ἑπομένως δὲν θέλουσιν εἰσπραχθῆ κατὰ τὸ 1895 τοὐλάχιστον 2,500,000. Ἄρα κατὰ μέγιστον ὅρον δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι θέλουσιν εἰσπραχθῆ ἐξ ἐσόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1895 κατὰ τὸ δεκάμηνον διάστημα τῆς διαχειρίσεως τοῦ 1896 δραχ. 13,965,230. Οὕτω δὲ τὸ ἐνεργητικὸν τῆς χρήσεως τοῦ 1895 κατὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ 1896 ἔσται ἐκ δρ. 21,361,955 ἀπέναντι παθητικοῦ ἐκ τῶν πιστώσεων ἐκ δρ. 26,599,571. Ἐκ τῶν πιστώσεων τούτων δέον νὰ μὴ πραγματωθῶσι, παρὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, 5,237,616, ἵνα λήξῃ ἐν ἰσοζυγίῳ ἡ χρῆσις τοῦ 1895. Ἄλλως, ἐὰν μὲν διατεθῇ ποσὸν μεῖζον τῶν 21,361,955, ἡ χρῆσις τοῦ 1895 θέλει λήξει ἐν ἐλλείμματι, ἐὰν δὲ ἔλασσον, θέλει λήξει ἐν περισσεύματι, πάντως ὅμως ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ κατωτέρῳ τοῦ τῆς χρήσεως τοῦ 1894, ἡ ὁποία ἔληξεν ἐν περισσεύματι ἐκ δρ. 17,836,112, ἢ, ἀφαιρουμένης τῆς καταπιπτούσης ἐγγυήσεως τῶν ἐκπτώτων ἐργολάβων τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης ἐκ δραχ. 4,182,476, ἐκ δραχ. 13,653,636. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν τὸ συμπέρασμά μου ἦναι στρυφνόν.

§114ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι στρυφνόν.

§115ΣΤΑΗΣ. Σχετικῶς δὲ πρὸς τὴν ἐγγύησιν ταύτην, δύναταί τις νὰ παρατηρήσῃ, ὅτι εἶναι ἄξιον περιεργείας, πῶς ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐσχημάτισεν εἰδικὸν ταμεῖον τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης, τοῦ ὁποίου οἱ πόροι θὰ ἦσαν πολὺ περισσότεροι τῶν τοῦ ταμείου τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν. Ἔτι δὲ μᾶλλον ἄξιον περιεργείας εἶναι, πῶς ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπείας εἰς τὸ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως κατηγορητήριον αὑτοῦ δὲν συμπεριέλαβε καὶ τὴν παράλειψιν ταύτην, διότι βεβαίως καὶ ἡ καταπεσοῦσα ἐγγύησις καὶ ἡ νομισματικὴ διαφορὰ εἰσῆλθον εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, καὶ ἑπομένως ὑπάρχουσι, κατὰ τὴν νέαν θεωρίαν, χάρις τῷ σιδηροδρόμῳ Μύλων–Καλαμῶν.

§116ΠΑΓΑΝΕΛΗΣ. Ἡμεῖς εἰλικρινῶς ἐγράψαμεν ἐν τῇ ἐκθέσει πᾶν ὅ,τι τὸ καθῆκον μᾶς ἐπέβαλλε.

§117ΣΤΑΗΣ. Δὲν λέγω τοὐναντίον· ἀλλ’ ὅμως ἀπορῶ, πῶς καὶ σεῖς καὶ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐσπεύσατε νὰ ἱδρύσητε νέον ταμεῖον τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς– Λαρίσης, ἀφοῦ ἔχει τόσα κεφάλαια, καὶ ἀφοῦ μάλιστα σεῖς πρὸ μικροῦ σχεδὸν ἐκλαίετε διὰ τὴν οἰκτρὰν κατάστασιν, εἰς ἣν εὑρίσκονται τὰ ἡμιτελῆ ἔργα τοῦ σιδηροδρόμου τούτου, καὶ θερμὰς ἀπηυθύνατε συστάσεις πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα σπεύσῃ πρὸς σωτηρίαν τῶν ἀνὰ πᾶσαν στιγμήν, ὡς ἐλέγετε, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, καταστρεφομένων ἔργων. Πρὶν ἢ ἐγκαταλίπω τ’ ἀποτελέσματα τῆς χρήσεως τοῦ 1894 ἀναγκαῖον νομίζω νὰ ἐξετασθῶσι τὰ δαπανηθέντα κατὰ τὸ οἰκονομικὸν τοῦτο ἔτος ἐν σχέσει πρὸς τὰς ζητουμένας πιστώσεις διὰ τὸ 1896, ἵνα ἴδωμεν ἀληθῶς, ἐὰν κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο ἡ τότε κρατοῦσα πολιτικὴ μερὶς ἀφῆκεν οἰκονομικὰ ναυάγια, τὰ ὁποῖα ἔσπευσε νὰ περισυλλέξῃ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις! Τῆς χρήσεως τοῦ 1894, ἐν ᾧ αἱ εἰσπράξεις ἀνῆλθον εἰς δρ. 102,895,141 ἤ, ἀφαιρέσει τῆς ἐγγυήσεως τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης, εἰς δραχ. 98,712,665, τὰ πληρωθέντα ἔξοδα περιωρίσθησαν εἰς δραχ. 85,153,366. Διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1896 ζητοῦνται πιστώσεις διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1896 δραχ. 90,222,350, αἵτινες διὰ τῆς προσθήκης δραχ. 1,553,804 ἐκ τῆς διαφορᾶς τῶν πιστώσεων δι’ ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων, καὶ δραχ. 2,417,026 ἐκ τῆς διαφορᾶς τῶν πιστώσεων δι’ ἔξοδα δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀναβιβάζονται εἰς δραχ. 94,193,183.

§118ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ποῦ βασίζεσθε, ἵνα ὑπολογίσητε διὰ τὰς κεκλεισμένας χρήσεις τόσον ποσόν;

§119ΣΤΑΗΣ. Διὰ τὸ 1894 ἐζητήθησαν 1,951,717· διὰ τὸ 1896 ζητοῦνται 397,913· δι’ ἔξοδα δὲ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ 1894 ἐζητήθησαν 4,166,356, διὰ τὸ 1896 δρ. 1,749,330. Ἑπομένως διὰ τὸ 1896 ζητοῦνται πιστώσεις πλέον τῶν διὰ τὸ 1894 δαπανηθέντων 85,153,366—κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τὸν φέροντα τὴν ὑπογραφὴν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κ. Θ. Π. Δηλιγιάννη—ὁλόκληρα 9,039,814! Δὲν πιστεύω δὲ αἱ ἀσπαζόμεναι καὶ ὑποστηρίζουσαι τὰς ἀρχὰς τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ἐφημερίδες νὰ ἐννοῶσι τὴν αὔξησιν ταύτην τῶν δαπανῶν διὰ τὸ 1896 ὡς περισυλλογὴν τῶν οἰκονομικῶν ναυαγίων. Διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΣΟΕʹ τῆς 6 Ἰουλίου 1895 περὶ διαῤῥυθμίσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τῶν νόμων περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ κατηργήθη ὁ φόρος τοῦ ἐν εἰδικῷ ταμβακοποιείῳ μεταποιουμένου εἰς ταμβάκον καπνοῦ, ὁ καταργηθεὶς δὲ οὗτος φόρος ὑπελογίσθη ὅτι ἀπέδιδεν εἰς τὸ Δημόσιον δρ. 1000. Εἶχε δὲ ἐπιβληθῆ οὐχὶ χάριν φορολογίας, ἀλλ’ ὅπως μὴ ἀφεθῇ θύρα ἀνοικτὴ εἰς τὸ λαθρεμπόριον τοῦ καταναλισκομένου καπνοῦ. Διὰ τῶν νόμων ͵ΒΣΟϚʹ τῆς 6 Ἰουλίου 1895, ͵ΒΣΟΘʹ τῆς αὐτῆς χρονολογίας καὶ ͵ΒΣϞΔʹ τῆς 10 Ἰουλίου 1895 καὶ ͵ΒΣϞΕʹ τῆς αὐτῆς χρονολογίας, περὶ μεταβολῶν εἰς τὸ τελωνειακὸν δασμολόγιον καὶ περὶ κυρώσεως τῆς συμβάσεως μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Βελγίου, ὑπολογίζεται ἐλάττωσις τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν καθ’ ἓν ἑκατομμύριον, τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895 ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς ὑπολογισάσης τὴν ἐλάττωσιν ταύτην διὰ τὴν δευτέραν ἑξαμηνίαν τοῦ 1895 εἰς δρ. 600,000. Διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΤΕʹ τῆς 12 Ἰουλίου 1895 περὶ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν ἠλαττώθησαν τὰ τέλη ταῦτα. Ἡ δ’ ἐλάττωσις κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1896 σημειοῦται εἰς δραχμὰς 550,000. Ἐκ τῶν νομοθετικῶν τούτων μέτρων τῆς παρούσης Κυβερνήσεως προέκυψεν ἐλάττωσις εἰς τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους ἐκ δραχμῶν 1,551,380. Διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΣΞΔʹ τῆς 16 Ἰουλίου 1895 περὶ τοῦ προσωπικοῦ τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν κατηργήθησαν αἱ ἑπόμεναι θέσεις: 2 τμηματαρχῶν αʹ τάξεως, 2 ὑπουργικῶν γραμματέων αʹ τάξεως, 1 ὑπουργικοῦ γραμματέως βʹ τάξεως, 3 γραφέων αʹ τάξεως καὶ 1 γραφέως βʹ τάξεως, ὧν ὁ ἐτήσιος μισθὸς ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 23,040, ἑτέρωθεν δὲ προσετέθησαν 4 λογισταὶ αʹ καὶ βʹ τάξεως, ὧν ὁ ἐτήσιος μισθὸς ἀνέρχεται εἰς δραχ. 6,720, ἄρα προέκυψεν οἰκονομία δραχ. 16,320. Διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΣΞΕʹ τῆς 16 Ἰουνίου 1895 κατηργήθησαν αἱ θέσεις 2 οἰκονομικῶν ἐπιθεωρητῶν αʹ τάξεως καὶ 2 βʹ τάξεως, ὧν ὁ ἐτήσιος μισθὸς ἀνέρχεται εἰς δραχ. 17,280. Διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΣΞΖʹ τῆς 21 Ἰουνίου 1895 περὶ τῆς ταμιακῆς ὑπηρεσίας συνιστᾶται ἓν ταμεῖον γʹ τάξεως Πειραιῶς καὶ Αἰγίνης, δι’ ὃ ἀπαιτεῖται ἐτησίως δαπάνη ἐκ δραχ. 3,924, ἑτέρωθεν δ’ ἐλαττοῦται ὁ μισθὸς τοῦ ταμίου τοῦ σφραγιστοῦ χάρτου, καταργοῦνται αἱ θέσεις 8 γραμματέων ταμείων γʹ τάξεως, 12 γραφέων ταμείων αʹ τάξεως καὶ 20 γραφέων ταμείων βʹ τάξεως, ἐπερχομένης οἰκονομίας ἐκ δραχ. 51,360. Ἀλλ’ ἐπειδὴ διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως τοῦ 1895, τοῦ ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη ὑποβληθέντος εἰς τὴν Βουλὴν, ἐκ τῆς μισθοδοσίας τοῦ προσωπικοῦ τῶν ταμείων ἀφαιροῦνται λόγῳ κενῶν θέσεων δραχ. 20,000, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τούτων καὶ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν δραχ. 3,924 διὰ τὴν σύστασιν τοῦ ταμείου Πειραιῶς καὶ Αἰγίνης, ἤτοι μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν δραχ. 23,924, ἡ ἐκ δραχ. 51,360 οἰκονομία περιορίζεται εἰς δραχ. 27,436. Διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΣΞΗʹ τῆς 21 Ἰουνίου 1895 τὰ ποσοστὰ πωλουμένου γραμματοσήμου περιωρίσθησαν ἀπὸ 4% εἰς 3% ἐπελθούσης οἰκονομίας ἐκ δραχ. 15,000. Διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΣΟʹ τῆς 21 Ἰουνίου 1895 περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου ὑπεβιβάσθη ὁ διευθυντὴς καὶ ἠλαττώθη ὁ μισθός του κατὰ δραχ. 960 ἐτησίως, ὑπεβιβάσθη ὁ οἰκονόμος καὶ ἠλαττώθη ὁ μισθός του κατὰ δραχ. 600 ἐτησίως, ἐγένετο οἰκονομία δραχ. 360 ἐτησίως ἐκ τοῦ ἐργατικοῦ προσωπικοῦ καὶ δραχ. 7,000 ἐκ τοῦ ἐκτάκτου προσωπικοῦ. Ἐν ὅλῳ οἰκονομία ἐτησίως δρ. 8,920. Διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΣΞΘʹ τῆς 21 Ἰουνίου 1895 περὶ περιορισμοῦ τῆς δυνάμεως τοῦ σώματος τῆς τελωνοφυλακῆς οἱ δεκάρχαι αʹ τάξεως ἀπὸ 17 ἠλαττώθησαν εἰς 7, οἱ δὲ τῆς βʹ τάξεως ἀπὸ 15 ηὐξήθησαν εἰς 17, ἐπερχομένης ἐτησίως οἰκονομίας ἐκ δραχ. 14,160. Διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΣΟΒʹ τῆς 24 Ἰουνίου 1895 συνέστη τὸ Συμβούλιον τοῦ δημοσίου χρέους, οὗτινος ἡ ἐτησία δαπάνη κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1896 ἀνέρχεται εἰς δραχ. 69,520. Διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΣΞϚʹ τῆς 21 Ἰουνίου 1895 περὶ τοῦ παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν Γεν. Λογιστηρίου ὑπεβιβάσθη ὁ διευθυντὴς, ἐλαττωθέντος τοῦ μισθοῦ του κατὰ δραχ. 840 ἐτησίως, κατηργήθη ἡ θέσις τοῦ ὑποδιευθυντοῦ, 4 γραμματέων αʹ τάξεως, 11 γραφέων αʹ, 4 βʹ καὶ 1 γʹ τάξεως, καὶ ἠλαττώθη κατὰ δραχ. 3,800 ἡ δι’ ἔκτακτον προσωπικὸν πίστωσις, ἐπελθούσης οἰκονομίας ἐτησίως ἐκ δρ. 41,960. Διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΣΟΓʹ τῆς 29 Ἰουνίου 1895 περὶ μεταβολῶν ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ τοῦ ἐπὶ τῆς ἐκκαθαρίσεως τοῦ ὀφειλομένου τιμήματος δηλωθεισῶν γαιῶν καὶ φυτειῶν κατηργήθη ἡ ἀμοιβὴ τῶν οἰκονομικῶν ἐφόρων, ἡ χορηγουμένη αὐτοῖς διὰ τὴν σύνταξιν ἐκκαθαρίσεων τιμήματος δηλωθεισῶν γαιῶν, κατηργήθησαν δύο λογισταὶ βʹ τάξεως καὶ εἷς ἀρχειοφύλαξ τιμήματος δημοσίων κτημάτων, ἑτέρωθεν δὲ προσετέθησαν 3 ὑπολογισταὶ βʹ τάξεως ἐπὶ μισθῷ 1300 δραχ. ἐτησίως ἑκάστῳ. Ἐκ τῶν μεταβολῶν τούτων προέκυψεν οἰκονομία ἐτησίως δραχ. 14,280. Διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΣΟΕʹ τῆς 6 Ἰουλίου 1895 περὶ διαῤῥυθμίσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τῶν νόμων περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ προϋβιβάσθη τὸ καπνεργοστάσιον Πύργου ἀπὸ βʹ εἰς αʹ τάξεως, τὸ τοῦ Λαυρίου, Γυθείου, καὶ Ἄρτης ἀπὸ γʹ εἰς βʹ τάξεως, ὑπεβιβάσθη τὸ διαμετακομιστικὸν καπνεργοστάσιον Σύρου ἀπὸ αʹ εἰς δʹ τάξεως, τὸ διαμετακομιστικὸν καπνεργοστάσιον Βόλου ἀπὸ Ϛʹ εἰς δʹ τάξεως, κατηργήθησαν δὲ καὶ οἱ κλητῆρες τῶν δʹ τάξεως καπνεργοστασίων. Ἐκ τῶν μεταβολῶν τούτων ἐπῆλθεν ἐτησίως οἰκονομία ἐκ δραχ. 8,640. Διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΣΠΓʹ τῆς 6 Ἰουλίου 1895 περὶ καθορισμοῦ τοῦ προσωπικοῦ τῶν οἰκονομικῶν ἐφοριῶν τοῦ Κράτους ἐπέρχεται αὔξησις τῆς μισθοδοσίας τοῦ προσωπικοῦ ἐκ δρ. 15,060 ἐτησίως. Διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΣΠΔʹ τῆς 8 Ἰουλίου 1895 περὶ τοῦ ἀσχοληθησομένου εἰς τὰ λιμενικὰ ἔργα προσωπικοῦ, τὰ λιμενικὰ ταμεῖα ἐπιβαρύνονται διὰ τῶν δαπανῶν τοῦ προσωπικοῦ τῶν δημοσίων ἔργων, τοῦ ἀποσπωμένου εἰς τὰ λιμενικὰ ἔργα. Ἄρα οὐδεμία πραγματικὴ οἰκονομία ἐπέρχεται, ἀλλὰ μεταβιβάζεται ἡ δαπάνη ἀπὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους εἰς βάρος τῶν Λιμένων καὶ Προκυμαιῶν. Διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΣΠΕʹ τῆς 6 Ἰουλίου 1895 περὶ ἐλαττώσεως τοῦ ὑποδεεστέρου προσωπικοῦ τῶν δημοσίων ἔργων προστίθενται δύο βοηθοὶ αʹ τάξεως, ὧν ὁ ἐτήσιος μισθὸς ἀνέρχεται εἰς δρ. 2,880, ἑτέρωθεν δὲ καταργοῦνται 2 βοηθοὶ βʹ τάξεως, 12 γʹ τάξεως, 1 ἐπιστάτης αʹ τάξεως καὶ 10 γʹ τάξεως. Ἀλλ’ ὅμως ἐκ τῶν ἀπολυτέων χρησιμοποιηθήσονται εἰς τὰ λιμενικὰ ἔργα· ἄρα δὲν ἐπέρχεται οἰκονομία, ἐξ ἐναντίας δὲ πρέπει νὰ καλυφθῇ δι’ ἄλλων ἐξόδων ἡ εἰς τὸ προσωπικὸν τῶν δημοσίων ἔργων τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου φαινομένη ἐλάττωσις. Διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΣΠΗʹ τῆς 6 Ἰουλίου 1895 περὶ καταργήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου ᾼΦΝΑʹ τοῦ 1887 περὶ τοῦ προσωπικοῦ τῆς ὑπηρεσίας τῶν ταχυδρομικῶν ἐπιταγῶν καταργοῦνται τὰ ἐπιμίσθια, ἅτινα κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895 ἀνέρχονται εἰς δρ. 30,000. Διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΣϞʹ τῆς 6 Ἰουλίου 1895 περὶ πολιτικῶν γεωμετρῶν προστίθενται 2 γεωμέτραι αʹ τάξεως, 1 βʹ τάξεως καὶ 1 δόκιμος, καταργοῦνται δὲ 2 γεωμέτραι γʹ τάξεως. Ἐκ τῆς τροποποιήσεως ταύτης προκύπτει αὔξησις δρ. 4,680. Διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΣϞΘʹ τῆς 12 Ἰουλίου 1895 περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Ἀστεροσκοπείου Ἀθηνῶν προέρχεται ἐτησία αὔξησις δρ. 4,920. Διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΣϞΗʹ τῆς 12 Ἰουλίου 1895 περὶ ἀναλήψεως ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου τῶν ἀσφαλίστρων τῆς Σιναίας Ἀκαδημίας προέρχεται αὔξησις δρ. 1,543. Διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΓΑʹ τῆς 10 Ἰουλίου 1895 περὶ συντηρήσεως τῶν ὁδῶν κατηργήθησαν οἱ ὁδοστάται, ὅπως ἐνεργῆται ἡ συντήρησις τῶν ὁδῶν δι’ ἐργολαβιῶν. Ἡ διὰ συντήρησιν τῶν ὁδῶν καὶ ὁδοστάτας δαπάνη προσδιωρίσθη διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως τοῦ 1895 εἰς δρ. 874,500, εἰς δὲ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1896 ἀναγράφεται πίστωσις ἐκ δραχμῶν 1,000,000, ἄρα προκύπτει αὔξησις ἐκ δρ. 125,500. Διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΤΔʹ τῆς 4 Ἰουλίου 1895 περὶ προσωπικοῦ τῶν τελωνείων κατηργήθησαν αἱ ἑπόμεναι θέσεις· τοῦ βʹ ἐλεγκτοῦ τοῦ τελωνείου Σύρου, τοῦ δʹ γραμματέως τοῦ αὐτοῦ τελωνείου, 6 ὑπογραμματέων, τοῦ γραμματέως τῆς διαμετακομίσεως τοῦ τελωνείου Βόλου, 9 ἀποθηκαρίων καὶ 29 ὑπαποθηκαρίων. Ἑτέρωθεν δὲ προήχθη τὸ τελωνεῖον Λαυρίου, ὁ τελωνειακὸς σταθμὸς Ἀγριᾶς, καὶ προσετέθησαν 31 ἀποθηκάριοι. Ἐκ δὲ τῶν μεταβολῶν τούτων προέρχεται ἐλάττωσις ἐτησίως δραχ. 14,320. Διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΤΕʹ τῆς 12 Ἰουλίου 1895 περὶ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν τὰ ἐκ τῶν τελῶν τούτων εἰσπραττόμενα κατατίθενται ἔν τινι τῶν Τραπεζῶν, ὡς κεφάλαιον τοκοφόρον ἐπ’ ἀνοικτῷ λογαριασμῷ, δαπανητέον ὑπὲρ τῆς παιδείας, ἐν δὲ τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως 1896 σημειοῦται πίστωσις ἐκ δρ. 650,380. Διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΤΘʹ τῆς 24 Ἰουλίου 1895 περὶ φορολογίας τῆς σταφίδος ἐχορηγήθη πίστωσις δι’ ἔξοδα ἀποθηκῶν δρ. 300,000· ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1896 δὲν περιλαμβάνει τοιαύτην πίστωσιν, ἀλλ’ αἱ ἀποθῆκαι καὶ τὸ προσωπικὸν αὐτῶν διατηροῦνται, ὥστε ἀφεύκτως θέλει προστεθῆ καὶ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῆς χρήσεως τοῦ 1896 ἡ ἀναγκαία πίστωσις, ἴση ἢ ἀνωτέρα τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως τοῦ 1895. Διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΤΙΘʹ τῆς 27 Ἰουλίου 1895 περὶ καταστήματος λυσσοκομείου καὶ λυσσιατρείου ἐν Ἀθήναις προστίθεται δαπάνη 12,000. Διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΤΛΕʹ τῆς 27 Ἰουλίου 1895 περὶ μεταῤῥυθμίσεως τῶν νόμων περὶ προξενικῶν ἀρχῶν κατηργήθησαν αἱ ἑπόμεναι θέσεις: 1 ἐπιθεωρητοῦ τῶν προξενικῶν ἀρχῶν, 1 ἀκολούθου αʹ τάξεως, 1 ἀκολούθου βʹ τάξεως, τοῦ γραμματέως τοῦ Γεν. Προξενείου Ἰωαννίνων, τοῦ γραμματέως τοῦ Γεν. Προξενείου Φιλιππουπόλεως, τοῦ γραφέως τοῦ Προξενείου Ἱεροσολύμων, τοῦ γραμματέως τοῦ Προξενείου Βιτωλίων, τοῦ διερμηνέως τοῦ Προξενείου Ἀργυροκάστρου, τοῦ διερμηνέως τοῦ Προξενείου Βάρνης, τοῦ γραφέως τοῦ Προξενείου Κύπρου, τοῦ διερμηνέως τοῦ Προξενείου Σκοπείων, 1 γραφέως τοῦ Γεν. Προξενείου Ἀλεξανδρείας καὶ τὰ Ὑποπροξενεῖα Ἰόππης, Φιλιππιάδος καὶ Βρυούλων, ἑτέρωθεν δὲ συνέστη ἔμμισθον Προξενεῖον ἐν Βατοὺμ, καὶ προσετέθη 1 γραμματεὺς εἰς τὰ Γεν. Προξενεῖον Ἀλεξανδρείας. Ἐκ τῶν μεταβολῶν τούτων, τῆς εἰς τὸ Δημόσιον περιελεύσεως τῶν ἐσόδων τοῦ συσταθέντος ἐμμίσθου Προξενείου ἐν Βατοὺμ, καὶ τῆς ἀπωλείας τῶν ἐσόδων τῶν καταργηθέντων ἐμμίσθων Ὑποπροξενείων ὑπολογίζεται οἰκονομία ἐτησίως δραχ. 32,880. Διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΤΛϚʹ τῆς 27 Ἰουλίου 1895 περὶ Πρεσβειῶν κλπ. προσετέθη 1 γραμματεὺς Πρεσβείας ἐν Παρισίοις, ἕνεκα δὲ τῆς προσθήκης ταύτης καὶ τῆς ἀνασυστάσεως τῶν Πρεσβειῶν προέρχεται ἐτησίως αὔξησις δραχ. 187,959· διαφορὰ μεταξὺ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895 τοῦ κ. Τρικούπη καὶ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1896. Διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΤΜΑʹ τῆς 7 Αὐγούστου 1895 περὶ σιδηροδρόμου Διακοπτοῦ–Καλαβρύτων πληρόνονται ὑπὸ τοῦ Δημοσίου τῇ ἑταιρίᾳ τοῦ σιδηροδρόμου δραχ. 105,430, ὧν ὁ ἐτήσιος τόκος πρὸς 6% ἀνέρχεται εἰς δρ. 6,325. Διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΤΜΒʹ τῆς 7 Αὐγούστου 1895 περὶ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν θέλουσι δαπανηθῆ δραχμαὶ 3,300,000, ὧν ὁ ἐτήσιος τόκος πρὸς 6% ἀνέρχεται εἰς δραχ. 198,000. Διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΤΜΕʹ τῆς 10 Αὐγούστου 1895 περὶ βοηθημάτων εἰς τοὺς δυστυχήσαντας ἐργάτας κλπ. τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν θέλουσι δαπανηθῆ ὑπὲρ αὐτῶν δρ. 400,000, ὧν ὁ ἐτήσιος τόκος ἀνέρχεται πρὸς 6% εἰς δρ. 24,000. Διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΤΜϚʹ τῆς 19 Αὐγούστου 1895 περὶ ἐκτυπώσεως ἀναμνηστικῶν γραμματοσήμων θέλουσιν ἀποδοθῆ ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων δραχ. 200,000, ὧν ὁ ἐτήσιος τόκος πρὸς 6% ἀνέρχεται εἰς δρ. 12,000. Διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΤΜΗʹ τῆς 9 Σεπτεμβρίου 1895 περὶ ἀγορᾶς δύο οἰκίσκων μετὰ τῆς περιοχῆς αὐτῶν, κειμένων ἐντὸς τοῦ φρουρίου Ἄρτης καὶ ἀνηκόντων εἰς τὸν ἀνθυπασπιστὴν Ι. Νικολόπουλον, θέλουσι πληρωθῆ δραχ. 1,600, ὧν ὁ ἐτήσιος τόκος πρὸς 6% ἀνέρχεται εἰς δρ. 96. Ἀνακεφαλαιοῦντες τ’ ἀνωτέρω, εὑρίσκομεν, ὅτι διὰ τῶν νόμων, οὓς ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Δηλιγιάννη εἰσήγαγε καὶ ὑπεστήριξεν, αὐξάνουσιν ἐτησίως τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους κατὰ δραχμὰς 1,370,307. Ἐξετάζων νῦν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1896 καθ’ ἑαυτὸν, παρατηρῶ ὅτι κατὰ τὴν ἐφαρμοσθεῖσαν ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη ἀρχὴν τοῦ νὰ προσδιορίζωνται κατὰ κανόνα τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους ἐπὶ τῇ βάσει τῶν μικροτέρων εἰσπράξεων μεταξὺ τοῦ μέσου ὅρου τῶν τριῶν τελευταίων ἐτῶν καὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς τελευταίας ληξάσης χρήσεως, δηλ. ἂν ὁ μέσος ὅρος ᾖναι μικρότερος τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς τελευταίας ληξάσης χρήσεως, νὰ λαμβάνηται ὁ μέσος ὅρος, ἂν δ’ οὗτος ᾖναι μείζων, νὰ λαμβάνωνται τ’ ἀποτελέσματα τῆς τελευταίας ληξάσης χρήσεως, κατὰ τὴν ἀρχὴν ταύτην προσδιορίζονται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1896 ἀνώτερα τὰ ἑπόμενα ἔσοδα:

ἐκτὸς ἐὰν ἐξ ἄλλων ἐσόδων, καὶ ἰδίᾳ τῶν τελωνειακῶν, προκύψωσι πλεονάσματα, καλύψοντα ἐν μέρει ἢ ἐν ὅλῳ τὸ ἔλλειμμα τοῦτο. Ἐπὶ τῆς ἐκθέσεως τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπείας πολλὰ ἠδύνατό τις νὰ παρατηρήσῃ καὶ μάλιστα τὰ ἀστεῖα, ἀλλὰ μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. εἰσηγητοῦ, ὅτι «ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠγνόει ἐντελῶς καὶ ἀπολύτως τὰ γινόμενα ἐν τῇ ἐπιτροπῇ», καὶ μετὰ τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ νέου δόγματος, ὅτι ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπείας δὲν ἐκπροσωπεῖ τὰς ἰδέας τῆς πλειονοψηφίας τοῦ Κοινοβουλίου, περιττὸν, νομίζω, καθίσταται νὰ ἀναλύσῃ τις καὶ ἀνασκευάσῃ γνώμας, ἀποκρουστέας καὶ παρ’ αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως. Ἐν τούτοις δὲν εἶναι ἄσκοπον νὰ παρατηρήσῃ τις εἰς τὸν ἀξιότιμον εἰσηγητὴν τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπείας καὶ τὰ μέλη αὐτῆς, ὅτι ἡ θεραπεία τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως καὶ ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ ἡ ἀπόδοσις τῶν εἰς μεταλλικὸν ὀφειλῶν τοῦ Δημοσίου εἰς τὰς Τραπέζας καὶ ἡ ἀποπεράτωσις τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης δὲν ἐπιτυγχάνεται διὰ τῶν ὑπ’ αὐτῆς προτεινομένων αὐξήσεων τῶν δαπανῶν τοῦ Κράτους, δαπανῶν ἀνερχομένων εἰς ἑκατομμύρια, καὶ ἐλαττώσεων τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους ἐκ τῶν τροποποιήσεων καὶ καταργήσεων πόρων ὑφισταμένων καὶ ἀποδιδόντων σπουδαῖα ποσὰ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἡ πραγμάτωσις τῶν ἐπαγγελιῶν τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπείας ἀπαιτεῖ χρήματα, καὶ χρήματα προερχόμενα εἴτε ἐξ αὐξήσεως τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους, εἴτε ἐκ περιορισμοῦ τῶν ἐξόδων αὐτοῦ. Ἀλλ’ ὡς ἀπέδειξα πρὸ μικροῦ, τὰ μὲν ἔξοδα θέλουσιν ὑπερβῆ τὰ ἔσοδα κατὰ δρ. 2,846,309, ἐὰν μὴ αἱ ἐκ τῶν τελωνείων εἰσπράξεις ὑπερβῶσι τὰς προϋπολογιζομένας, ὅπερ πιθανὸν, πολλῶν ἕνεκα λόγων, ἰδίᾳ ὅμως τῶν Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων. Καὶ ἐνῷ εὑρισκόμεθα διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1896, ἐὰν μὴ πρὸ βεβαίου ἐλλείμματος, πάντως ἐν ἀμφιβόλῳ ἰσοζυγίῳ,—ὅπερ εἶναι τερατῶδες, μετὰ τὴν χρεωκοπίαν μάλιστα,—ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπείας καὶ τὰ ὁμοφρονοῦντα αὐτῷ δέκα μέλη αὐτῆς κατώρθωσαν νὰ συμβιβάσωσι τὰ ἀσυμβίβαστα, διότι ἐν λόγοις τὰ πάντα εἶναι ἐφικτά. Ἐγὼ καὶ πάλιν θὰ παρατηρήσω πρὸς τοὺς ἐν τῇ ἐπιτροπείᾳ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ συναδέλφους, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ἐγὼ εἶχον τὴν τιμὴν νὰ καταλέγωμαι, ψήφῳ τῆς Βουλῆς, ὅτι ἄνευ πλεονασμάτων μεταξὺ τῶν ἐσόδων καὶ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους, δι’ ὧν πρέπει νὰ ἐλαττωθῇ τὸ ποσὸν τοῦ ἐν ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ πιστωτικοῦ νομίσματος, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπέλθῃ ἡ βελτίωσις τῆς νομισματικῆς ἀνωμαλίας, τῆς κατατρυχούσης τὴν χώραν ἡμῶν, καὶ ὅτι ἐν τῇ βελτιώσει αὐτῆς πάλιν ἀναγκαιοῦσι τὰ περισσεύματα, ὅπως καλύψωσι τὰς ἐλαττώσεις τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους, εἰσπραττομένων διὰ τραπεζικοῦ γραμματίου ἰσοτίμου τῷ μεταλλικῷ. Ἀντὶ δὲ περὶ τὰ σπουδαῖα ταῦτα νὰ στρέψῃ ὁ κ. εἰσηγητὴς καὶ τὰ ὁμοφρονοῦντα αὐτῷ μέλη τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπείας τὴν προσοχὴν αὑτῶν, ἠθέλησε νὰ τέρψῃ τὴν Βουλὴν διὰ τῆς ἀναγραφῆς ἐπιχαρίτων γεγονότων· ἐπιτρέψατέ μοι δὲ, κύριοι συνάδελφοι, νὰ σᾶς ἀναγνώσω μικράν τινα περικοπὴν τῆς ἐκθέσεως ταύτης, ἵνα ἐπὶ τὸ εὐθυμότερον τρέψωμεν τὴν συζήτησιν. Ἰδοὺ τί λέγει ἡ ἔκθεσις ἐν σελίδι 19, στίχ. 43–50 (ἀναγινώσκει): «Ἕν τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς συνέστησε καὶ ἡ ἐπιτροπὴ —δηλαδὴ ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς—ἀπεδέχθη, ὅπως διορισθῇ ἱεροκῆρυξ καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας Ὀλυμπίας καὶ Τριφυλίας, διότι οἱ Ὀλύμπιοι καὶ Τριφύλιοι, παρὰ τὴν διάταξιν τοῦ δεκαλόγου, οὐ μόνον ἐπιθυμοῦσι τὸ ζῶον τοῦ πλησίον, ἀλλὰ καὶ πραγματοποιοῦσι τὴν ἐπιθυμίαν των!» (γέλωτες). Μεταξὺ ὅμως τῶν ἀστείων τούτων παρατηρήσεων τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπείας ὑπάρχουσι καὶ ἄξιαι ἀναγνώσεως, καὶ παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὰς ἐπὶ τοῦ 9 ἄρθρου τοῦ Γʹ κεφαλαίου τοῦ προϋπολογισμοῦ περὶ τῶν ἐξόδων τῆς ἀρχαιολογικῆς ὑπηρεσίας παρατηρήσεις αὐτῆς, ἐχούσας ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἐπιτροπὴ ὁμοφώνως συνιστᾷ, ὡς ἐῤῥήθη ἤδη, καὶ τὴν εἰς πλείονα ἐδάφια εἰδίκευσιν τῶν δι’ ἔξοδα ἀρχαιολογικῆς ὑπηρεσίας πιστώσεων, καὶ τὴν ἐλάττωσιν αὐτῶν εἰς τὸ ἥμισυ, καὶ ἰδίως τῶν ἐδαφίων 1–3 καὶ 5–6. Καίτοι οἱ πάντες εἶναι βέβαιοι, ὅτι αἱ πιστώσεις διατίθενται προσηκόντως, ὑπὸ προσδιορισμοὺς ὅμως οὕτω γενικοὺς πολλαὶ δύνανται ἐκ συγγνωστῆς ἀβλεψίας νὰ ἐμφιλοχωρήσωσι καταχρήσεις. Ἄλλως τε δὲ περὶ πάντων σχεδὸν τῶν ἐν τοῖς ἀνωτέρω ἐδαφίοις προβλεπομένων δαπανῶν προνοεῖ, διὰ τὰς Ἀθήνας ἰδίως, καὶ ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία. Τοῦτο δὲ ζωηρὰν ἐνεποίησεν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐντύπωσιν, καὶ κατέληξε μετὰ συζήτησιν εἰς τὴν περὶ μειώσεως εἰς τὸ ἥμισυ σύστασιν. Παραδόξως δὲ, ἐνῷ οὕτω δαψιλῶς Ὑπουργεῖον καὶ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία μεριμνῶσι περὶ τῶν ἐν Ἀθήναις μνημείων, οὐδεμίαν λαμβάνουσι πρόνοιαν περὶ τῆς συντηρήσεως τῶν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἀρχαιολογικῶν κειμηλίων καὶ μνημείων καὶ ἐπιτηρήσεως τῶν Μουσείων. Καὶ ἐν τούτοις ὁ προϋπολογισμὸς ἀναγράφει δεκακισχιλίας μὲν δραχμὰς «διὰ παντοίας ἐργασίας καὶ δαπάνας ἐν τῷ Ἐθνικῷ Μουσείῳ καὶ τοῖς λοιποῖς κατὰ τὸ Κράτος Μουσείοις καὶ Συλλογαῖς, πρὸς συντήρησιν καὶ ἐπιτήρησιν τῶν καταστημάτων τούτων», πεντακισχιλίας δὲ δρ. «διὰ ἀναστήλωσιν, ἐξωραϊσμὸν καὶ ἐπιτήρησιν τῶν ἀρχαιολογικῶν τόπων καὶ μνημείων!» Ταῦτα πάντα εἶναι εἰρωνεία. Διὰ τὸ Μουσεῖον τῶν ἀρχαιοτήτων τῆς Δήλου, τὸ πρὸ εἰκοσαετίας καὶ πλέον ἱδρυθὲν, οὔτε ἓν καὶ μόνον λεπτὸν ἐδαπανήθη, ἐνῷ τὸ Μουσεῖον τοῦτο, διὰ τὰς ἐπιγραφάς του ἰδίως, ἀμφίβολον εἶναι ἂν ἔχῃ που τὸ ἐφάμιλλον. Ἐν τούτοις αἱ δεκαπεντακισχίλιαι δραχμαὶ τακτικῶς καθ’ ἕκαστον ἔτος ἀναγράφονται, μετὰ μικρῶν πάντοτε αὐξήσεων. Ἀγανάκτησιν ἑτέρωθεν καὶ οἶκτον ἐμπνέει ἡ ἀναλγησία, μεθ’ ἧς ἐγκαταλελειμμένα ἀφέθησαν τὰ ἐν αὐτῇ τῇ Δήλῳ ἀνευρεθέντα καὶ ἐκεῖ εἰσέτι ὑπάρχοντα ἀγάλματα καὶ ἄλλα σπουδαιότατα ἀρχαιολογικὰ ἀντικείμενα. Ἀπίστευτον καταντᾷ, ὅτι πᾶσα ἡ ἐν Δήλῳ ἀνασκαφεῖσα, ἐπιμελείᾳ τῆς ἐνταῦθα Γαλλικῆς Σχολῆς, ἔκτασις, καὶ καθ’ ἣν ἀνεκαλύφθη ἡ ἀρχαία πόλις μετὰ τοῦ περιφήμου ναοῦ τοῦ Ἀπόλλωνος, οἰκίαι ἄριστα περισωθεῖσαι μὲ τοὺς ἐν τοῖς τοίχοις χρωματισμοὺς καὶ τὰ θαυμαστὰ μωσαϊκὰ, ἀγάλματα μεγάλα καὶ μικρὰ, ἀπίστευτον καταντᾷ, ὅτι ἡ ἀληθὴς Πομπηΐα αὕτη τῆς Ἑλλάδος, μὲ ὅλους αὐτοὺς τοὺς ἀνεκτιμήτους θησαυρούς της, εἶναι ἐμπεπιστευμένη εἰς εἰκοσάδραχμον φύλακα, ἄξεστον χωρικὸν, ἀνίκανον νὰ ἐννοήσῃ τοῦ ἔργου του τὴν σημαντικότητα, ἀδυνατοῦντα δὲ νὰ ἐπιτηρήσῃ ξένους, διασπειρομένους εἰς ἔκτασιν οὕτω μεγάλην καὶ ἐλευθέρους νὰ πράξωσιν ὅ,τι ἂν θέλωσι, νὰ θραύσωσι, νὰ καταστρέψωσι, νὰ ὑποκλέψωσι. Διότι ἡ νῆσος, ἐν ᾗ μυθολογεῖται ὅτι ἐγεννήθη ὁ Ἀπόλλων, εἶναι ἐντελῶς ἔρημος κατοίκων σήμερον, ἐκτεθειμένη εἰς πᾶσαν παντὸς βουλομένου λεηλασίαν, καθ’ ἧς ἐγγύησις μόνη εἶναι εἷς γέρων χωρικός!... «Κοινοτοπίας θὰ παρέτασσέ τις, τονίζων τὴν ἀνάγκην, ὅπως τὰ ἀφορῶντα τὴν ἀρχαιολογίαν ἑλκύσωσι θερμότερον τὸ ἐνδιαφέρον ἡμῶν, πέποιθε δὲ ἡ ἐπιτροπὴ, ὅτι αἱ ἐπὶ τοῦ προκειμένου προτάσεις αὐτῆς θὰ γείνωσιν ὁμοφώνως ἀποδεκταὶ ὑπὸ τῆς Βουλῆς.» Τὰς παρατηρήσεις ταύτας τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπείας καὶ ἐγὼ ἐποιησάμην πρὸ πολλῶν ἡμερῶν, καὶ ἐλπίζω νὰ προκαλέσωσιν αὗται τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως σύντονον τὴν προσοχὴν, χάριν τῶν προγονικῶν κειμηλίων καὶ χάριν τῶν συμφερόντων τοῦ δημοσίου ταμείου. Καταλήγων, κύριοι συνάδελφοι, ὀφείλω καὶ πάλιν νὰ ἐπαναλάβω, ὅτι ἀπόλυτος ὑφίσταται ἀνάγκη νὰ κανονίσωμεν τάχιστα τὰ τῆς δημοσιονομικῆς ἡμῶν διαχειρίσεως ἐπὶ τὸ βέλτιον. Εἶναι ἀνάγκη νὰ κανονισθῶσι τὰ τῆς διαρκείας τοῦ οἰκονομικοῦ ἡμῶν ἔτους ἄλλως ἢ ὡς παρ’ ἡμῖν ἔχουσιν, Εἶναι ἀνάγκη νὰ κανονισθῶσιν ἄλλως τὰ τῆς εἰσπράξεως τῶν ἀμέσων φόρων, ἵνα μὴ ἐπὶ 23,453,000 βεβαιωθέντων ἔχωμεν 4,308,103 καθυστεροῦντα, κατὰ τὸν ἐπίσημον ἀπολογισμὸν τοῦ 1894. Εἶναι ἀνάγκη ἀπόλυτος νὰ ἐνισχύσωμεν τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, ἵνα τέλος πάντων καταστῇ ἐνήμερον, καὶ ἐπιληφθῶμεν τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἀπολογισμῶν τοῦ Κράτους. Ἡ ἀταξία αὕτη εἶναι, κατ’ ἐμέ, ἀδικαιολόγητος, καὶ συνέτεινεν οὐκ ὀλίγον εἰς τὴν παροῦσαν ἡμῶν οἰκονομικὴν σύγχυσιν. Εἶναι δὲ ἄξιον περιεργείας, πῶς ἡμεῖς κατωρθώσαμεν τὰ λογιστικὰ ζητήματα νὰ καταστήσωμεν ἄλλους χρησμοὺς τοῦ Δωδωναίου Διὸς, ἐνῷ οὐδὲν ἁπλούστερον, οὐδὲν σαφέστερον τῶν ζητημάτων τῶν εἰς ἀριθμοὺς ἀναγομένων. Ἐν ὅσῳ δὲ δὲν κατορθώσωμεν νὰ τακτοποιήσωμεν τὰ τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν διαχειρίσεως, ματαιοπονοῦμεν ψηφίζοντες καὶ καταργοῦντες νόμους, καὶ προτείνοντες νέα φορολογικὰ συστήματα. Τὸ οἰκοδόμημα πάσης Πολιτείας στηρίζεται ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς δυνάμεως αὐτῆς. Πρέπει ἑπομένως πρὸ παντὸς ἄλλου νὰ κανονίσωμεν τὰ τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν διαχειρίσεως, ἵνα δυνηθῶμεν, ὡς τάχιστα, νὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς βελτιώσεως τῶν λοιπῶν κλάδων τῆς διοικήσεως.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαυρομαρᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§121ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐπεφύλαξα ἐλευθερίαν γνώμης, ὀφείλω δὲ νὰ δικαιολογήσω αὐτήν. Ἐπεφύλαξα ἐλευθερίαν εἰς τὴν γνώμην μου, διότι δὲν συμφωνῶ ἐντελῶς οὔτε μὲ τὰς ἰδέας τῆς πλειοψηφίας, οὔτε μὲ τὰς ἰδέας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Εἶναι ἤδη 15 ἔτη καὶ ἐπέκεινα, ὅτε κατὰ τὴν ὀγδόην περίοδον τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ τότε προϋπολογισμοῦ ἐλάλησα διὰ μακρῶν καὶ ἐξέθεσα ποίας ἰδέας ἔχω ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων τῆς χώρας. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἡ τότε Κυβέρνησις ἐπεχείρησε δάνειον διὰ προκαταβολῆς 25 ἑκατομμυρίων, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ λάβω τὸν λόγον, καὶ προεῖπον ἔκτοτε: «μὴ προβαίνετε εἰς τοιαῦτα ἐγχειρήματα, διότι, ἂν ἐξακολουθήσητε αὐτὴν τὴν ὁδὸν τῶν δανείων, θὰ ἔλθῃ ἡμέρα, καθ’ ἣν θὰ πωλήσωμεν τὰ τέκνα ἡμῶν, διὰ νὰ πληρώσωμεν τὰ χρέη μας». Μετ’ οὐ πολὺ ἐπῆλθε πολιτικὴ μεταβολὴ, καὶ διεδέχθη ὁ πρώην πολιτευτὴς ἐκ Μεσολογγίου τὴν τότε Κυβέρνησιν τοῦ ἀειμνήστου Κουμουνδούρου. Ἐν ἀρχῇ τῆς πολιτείας του, τῆς κυβερνήσεώς του ἐκείνης, ἠκολούθησεν ἴχνη οἰκονομικῆς πολιτικῆς, ἀλλὰ δὲν παρῆλθε πολὺς καιρὸς καὶ μετέβαλε πολιτικὴν, διότι τότε ἐπεχείρησε τὴν ἐπιστρατείαν τοῦ 1880 καὶ εἰσῆλθεν εἰς τὸ χάος τῶν δαπανῶν, ἀλλ’ ἐπῆλθε μετ’ οὐ πολὺ πάλιν ἄλλη μεταβολὴ Κυβερνήσεως, ἧς προΐστατο ὁ μακαρίτης Κουμουνδοῦρος, ἀλλὰ καὶ αὖθις ἐπανῆλθε κατὰ τὸ 1882 εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὁ ἐκ Μεσολογγίου πολιτευτής. Λυποῦμαι, διότι οἱ σήμερον καὶ χθὲς ἀγορεύσαντες, οἵτινες ὑπῆρξαν ὀπαδοὶ τῆς Κυβερνήσεώς του ἐκείνης, δὲν εἰσῆλθον εἰς τὰ παραγωγικὰ αἴτια τῆς ἐνεστώσης οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς χώρας, διότι, ἂν δὲν κατελαμβάνετο ὁ πολιτευτὴς ἐκεῖνος ἐκ τῆς μανίας τῶν φόρων καὶ τῶν δανείων, δὲν ἠθέλομεν φθάσει εἰς τὸ ἀτυχὲς τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893 γεγονός. Ἐγὼ, Κύριοι, ἀφ’ ἧς πολιτεύομαι, ὑπῆρξα πάντοτε ὀπαδὸς τῆς αὐστηρᾶς οἰκονομίας περὶ τὴν διαχείρισιν τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων τῆς χώρας, διότι θεωρῶ, ὅτι τὸ ἡμέτερον μάλιστα Κράτος ὤφειλε νὰ δαπανᾷ τὰ ἀπολύτως ἀναγκαῖα πρὸς πλήρωσιν τῶν ἀναγκῶν τῆς χώρας, ἤτοι τῆς διοικήσεως τῶν δημοσίων πραγμάτων, καὶ ὅτι πᾶσα ὑπερβασία δὲν ἠδύνατο παρὰ νὰ φέρῃ εἰς ὄλεθρον οἰκονομικὸν, ὁ ὁποῖος δυστυχῶς ἐπῆλθε κατόπιν. Αὐτὴν τὴν πολιτικὴν, τὴν ἀποκρούουσαν τοὺς φόρους καὶ τὰ δάνεια, ἠσπαζόμην πάντοτε, καὶ θεωρῶ ἐμαυτὸν εὐτυχῆ, διότι ἐπὶ ὅλων τῶν Κυβερνήσεων ἐκείνων, αἵτινες ηὔξησαν τοὺς φόρους καὶ τὰ δάνεια εἰς τὸ τετράγωνον, ἴσως καὶ πέραν τοῦ τετραγώνου, ἀπὸ ἐκεῖ ὅπου ἦσαν ἄλλοτε, δὲν ἔτυχε νὰ ἦμαι μέλος τῆς Βουλῆς, διότι κατὰ τὰς ἐκλογὰς ἐκείνας ἐπανειλημμένως ἀπέτυχον. Ὁ τόπος ἡμῶν ἔβαινε πρὸ δεκαπενταετίας εἰς λίαν κανονικὴν πρόοδον, καὶ ἂν ἡ πρόοδος τοῦ τόπου ἀφήνετο ὅπως προέβαινε, θὰ ἠδυνάμεθα σήμερον ἄνευ τῶν φόρων καὶ τῶν δανείων νὰ ἤμεθα εἰς πολὺ καλὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι καὶ μετὰ τὴν προσάρτησιν ἀκόμη τῆς Ἑπτανήσου καὶ Θεσσαλίας ὁ προϋπολογισμὸς ἡμῶν δὲν εἶχεν ἀνέλθει εἰς περισσότερα τῶν 45 ἑκατομμυρίων· αἱ χῶραι ἐκεῖναι, καὶ ἡ Ἑπτάνησος καὶ ἡ Θεσσαλία, ἦλθον μὲ τὰ εἰσοδήματα αὐτῶν. Ἡ παλαιὰ Ἑλλὰς ἔβαινε προοδεύουσα εἰς τὴν ἐπαύξησιν τῶν παραγωγικῶν δυνάμεών της, ἑπομένως, ἂν δὲν ἐπήρχετο ἡ καταστρεπτικὴ ἐκείνη οἰκονομικὴ πολιτικὴ τῶν φόρων καὶ τῶν δανείων καὶ τῶν οἰκονομικῶν συνδυασμῶν καὶ δὲν ἐτίθετο εἰς ἐνέργειαν ἡ ἐσφαλμένη βάσις, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν ὁ πολιτευτὴς ἐκεῖνος, ὅστις ἐνόμισεν, ὅτι αὐξάνων τοὺς φόρους καὶ δανειζόμενος καὶ ἐπιχειρῶν δημόσια ἔργα θὰ δυνηθῇ νὰ ἀναπτύξῃ τὰς παραγωγικὰς δυνάμεις τῆς χώρας, διὰ νὰ καλύψῃ ὅλας τὰς δαπάνας, δὲν ἠθέλομεν περιπέσει ἐκεῖ, ὅπου εὑρισκόμεθα σήμερον. Ἡ βάσις λοιπὸν τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος τοῦ ἐκ Μεσολογγίου πολιτευτοῦ ἦτο ἐσφαλμένη, καὶ δι’ αὐτὸ κατέπεσε, καὶ μὲ τὸ σύστημά του κατέπεσε καὶ ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ τόπου. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τὸ 1885, ὅτε καὶ πάλιν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι μέλος τοῦ Κοινοβουλίου, ἠσπάσθη τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν καὶ ἦλθε μὲ τοιοῦτον πρόγραμμα καὶ προϋπολογισμὸν εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ ἦλθε μὲν νὰ ἀνορθώσῃ τὰ σφάλματα τοῦ παρελθόντος, ἀλλ’ ἐπῆλθον ἄλλαι περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι τὸν παρέσυρον, καὶ τὸν παρέσυρον πρὸ πάντων ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κατόπιν ἐξήλεγχον αὐτόν, διότι ὤθησαν αὐτὸν εἰς τὴν πολεμικὴν πολιτικήν, καὶ ἠναγκάσθη, παρασυρόμενος ἐκ τῆς φορᾶς τῶν πραγμάτων, νὰ περιπέσῃ καὶ ὁ ἴδιος εἰς τὸ αὐτὸ σφάλμα. Εἶναι εἰς πάντας γνωστὰ τὰ τότε πολιτικὰ γεγονότα, καθ’ ἃ καὶ πάλιν ἐπανῆλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν ὁ κ. Τρικούπης. Ἀλλ’ ὁ ἐκ Μεσολογγίου πολιτευτής, ἐπανελθὼν εἰς αὐτήν, ἀνύψωσε τοὺς φόρους εἰς τὸ διπλάσιον, διότι ἐκ 45 ἑκατομμυρίων ἀνύψωσε τοὺς φόρους εἰς 100,000,000. Καὶ τότε ἐτύγχανον μέλος τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἴδω αὐτὸν προσωπικῶς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ νὰ τῷ ἀπευθύνω τὴν ἐρώτησιν: «πῶς προβαίνετε εἰς αὐτὴν τὴν καταπόνησιν τοῦ τόπου, τοῦ ὁποίου αἱ παραγωγικαὶ δυνάμεις αἱ ἐνεστῶσαι εἶναι ἀδύνατον νὰ δώσωσι τοσοῦτον ποσὸν προσόδων;» μοῦ λέγει «πλανᾶσαι! ὅλοι ἔχετε ἐσφαλμένας ἰδέας· δύναται ὁ τόπος νὰ δώσῃ ἀνέτως καὶ 150 ἑκατομμύρια». Ἔλαβον τὸν πῖλόν μου καὶ τὸν ἀπεχαιρέτησα διὰ παντὸς, διότι καὶ μέχρι σήμερον ἀκόμη δὲν συνηντήθην μετ’ αὐτοῦ πολιτικῶς, διότι εἶδον, ὅτι τοιαύτην πολιτικὴν δὲν ἠδυνάμην νὰ ἀκολουθήσω. Λοιπὸν ἐγὼ ἔχω τὰς ἰδέας ἐκείνας τὰς οἰκονομολογικὰς τῆς αὐστηρᾶς οἰκονομικῆς διαχειρίσεως, τὰς ὁποίας εἶχον καὶ τὰς ὁποίας θὰ πρεσβεύω μέχρι τοῦ τάφου. Ἀλλὰ σήμερον ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διατελεῖ ὑπὸ τὸ κράτος ἀκαταμαχήτου ἀνάγκης, καὶ ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ὑπαιτιότητά τινα διὰ τὴν ἐνεστῶσαν οἰκονομικὴν κατάστασιν, ἀλλ’ οὐχὶ εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, οἷον εἶπεν ὁ κύριος Φιλάρετος, ἀλλὰ βεβαίως ἠδύνατο, κατ’ ἐμὲ, τρὶς ἐλθὼν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ θέσῃ πέρας εἰς τὸ οἰκονομικὸν ἐκεῖνο σύστημα τῆς φορομανίας καὶ δανειομανίας τοῦ προκατόχου του. Κατὰ τοῦτο δὲν ἔδειξε τὴν προσήκουσαν δύναμιν καὶ τόλμην. Τοὐναντίον κατὰ τὴν ἐνεστῶσαν περίοδον νομίζω ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ πτοηθῇ ἀπέναντι τοῦ ἐλπιζομένου συμβιβασμοῦ, νομίζω ὅτι τοῦτο δὲν ἦτο ἐμπόδιον εἰς αὐτὸν νὰ προβῇ εἰς μεταβολὰς φορολογικάς· τοὐναντίον, ὡς καὶ πέρυσιν ἐπὶ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐξέφερα γνώμην ἐπὶ ἑνὸς φόρου, δύναμαι καὶ ἐφέτος νὰ ἐπαναλάβω αὐτήν. Ὅλοι, Κύριοι, νομίζετε ὅτι ἡ δεκάτη εἶναι τέρας τι ἀποτρόπαιον· διατί; διότι νομίζετε ὅτι εἶναι τουρκικῆς καταγωγῆς, χωρὶς νὰ συλλογισθῆτε, ὅτι ὁ φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ὁ ὁποῖος ἐπικρατεῖ ἐπὶ δεκαπενταετίαν, ὅτι καὶ αὐτὸς εἶναι ἀφρικανικῆς καταγωγῆς, διότι ἦλθεν ἀπὸ τὸ Μαρόκον, ἀπὸ τὸ Τούνεζι καὶ ἄλλας ἀφρικανικὰς χώρας. Νομίζετε ὅτι δύνασθε νὰ εὕρητε φόρον ἑλληνικῆς καταγωγῆς; ἕνα φόρον εἶχον οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες, τὸν τοῦ εἰσοδήματος κατὰ προοδευτικὸν σύστημα (impôt progressif). Καὶ σήμερον ἂν ἐξετάσητε τὸ φορολογικὸν σύστημα, δὲν θὰ εὕρητε τὰ ἴχνη τοῦ προοδευτικοῦ συστήματος ἢ εἰς τὸν φόρον τῶν οἰκοδομῶν καὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων· ὅλαι αἱ ἄλλαι φορολογίαι εἶναι ἀποκυήματα τῆς Βυζαντινῆς ἐποχῆς, τῆς ὀθωμανικῆς καὶ τῶν εὐρωπαϊκῶν συστημάτων. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι, ἂν ἐξετάσῃ τις τὴν δεκάτην, οὐχὶ εἰς τὸ ποσὸν τῶν 10%, ἀλλὰ μειουμένην εἰς τὸ ποσὸν τῶν 6%, θέλει εὕρει τὸν δικαιότερον φόρον καὶ τὸν καταλληλότερον εἰς τὸν τόπον, ἂν, ὡς εἶπον καὶ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ, παραδεχθῆτε τὸ σύστημα τῆς εἰσπράξεως εἰς χρήματα καὶ οὐχὶ εἰς εἶδος, ὅπως ἐθέσπισε τὸ τοιοῦτον σύστημα ὁ νόμος τοῦ 1877. Τί εἶναι ὁ φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν; Πρῶτον ἔχει τὸ ἀτόπημα νὰ φορολογῇ τὰ παραγωγικὰ κεφάλαια, δεύτερον ἔχει τοιαύτην ἀνισότητα καὶ ἀδικίαν κατὰ τὰς ἀναλογίας τὰς κρατούσας, ὥστε ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ δύναται νὰ δικαιολογηθῇ ἡ βάσις τοιαύτης φορολογίας. Ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸ σύστημα τῆς λεγομένης καθαρᾶς προσόδου τῆς στρεμματικῆς φορολογίας. Αὕτη δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ, πρῶτον δι’ ἔλλειψιν κτηματολογίου. Ἀλλὰ καὶ ἐν Γαλλίᾳ, ὅπου ἔχουσι κτηματολόγιον, οἱ μεγαλείτεροι συγγραφεῖς ἐπικρίνουσι τὸ τοιοῦτον σύστημα. Διατί; Διότι εἶναι εὐνόητον, ὅτι ἡ παραγωγικὴ δύναμις τῶν κτημάτων δὲν εἶναι πάντοτε ἡ αὐτὴ, αὕτη αὐξομειοῦται ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος· ἡ παραγωγικὴ δύναμις τῶν κτημάτων, προϊόντος τοῦ χρόνου, ἐξαντλεῖται καὶ δὲν εἶναι ἑνιαία καὶ ἀμετάβλητος, προσέτι ὑπόκειται εἰς τὰς διαθέσεις καὶ τὴν ἐπιῤῥοὴν τῆς ἀτμοσφαίρας, μεταβάλλεται δὲ ἑκάστοτε, ἀναλόγως τοῦ τόπου καὶ τοῦ εἴδους τῆς καλλιεργείας καὶ πολλῶν περιστάσεων. Λοιπὸν καὶ τὸ σύστημα αὐτὸ εἶναι πλημμελές. Παρ’ ἡμῖν δὲ καθίσταται ἀνέφικτον καὶ ἀνεφάρμοστον, διότι δὲν ἔχομεν κτηματολόγιον. Ἂς ἔλθωμεν εἰς τὴν εἰκοστὴν, ἥτις δύναται νὰ ἀνυψωθῇ καὶ εἰς ἕκτην, ἤτοι εἰς 6%. Αὕτη ἔχει τὸ μέγα προσὸν, ὅτι τότε φορολογεῖ, ὅταν τις παράγῃ καὶ καθ’ ὅσον παράγει, μειουμένη δὲ εἰς 6%, ἀναμφιλέκτως φορολογεῖ μόνον τὴν καθαρὰν πρόοδον, ἀλλὰ τὸ μέγα κακὸν, τὸ ὁποῖον προῆλθεν ἐκ τῆς δεκάτης ἐν Ἑλλάδι, εἶναι τὸ προελθὸν ἐκ τῶν ἐνοικιαστῶν, οἵτινες ἀνεμιγνύοντο εἰς τὴν εἴσπραξιν τῶν φόρων. Ἀφ’ ἧς ἔπαυσεν ἡ αὐθαιρεσία τῶν ἐνοικιαστῶν καὶ εἰσήχθη τὸ σύστημα τῆς εἰσπράξεως διὰ χρημάτων, ἐθεωρεῖτο ὁ δικαιότερος φόρος. Εἶναι δὲ ὁ δικαιότερος φόρος, διότι, ἂν παράγῃ καὶ καθ’ ὅσον παράγει τις, θὰ πληρώσῃ, ἂν δὲν παράγῃ, δὲν θὰ πληρώσῃ τίποτε, ἐνῷ διὰ τῶν ἄλλων συστημάτων, εἴτε παραγάγῃ τις εἴτε μὴ, θὰ πληρώσῃ. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἤθελεν ὠφελήσει τὴν χώραν καὶ ἤθελεν ὑποβοηθήσει τὸν συμβιβασμὸν, ἂν ἀντὶ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ἐδέχετο νὰ εἰσαγάγῃ τὴν λεγομένην ἀποδεκάτευσιν, περιορίζων αὐτὴν εἰς τὴν ἕκτην, ἤτοι εἰς 6%.

§122ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ἁγίαν δεκάτην!

§123ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ναί. Τὴν ὠνόμαζεν οὕτω ὁ μακαρίτης πατήρ σας. Νομίζω ὅτι ἤδη μάλιστα, ὅτε ἔχομεν τὴν Θεσσαλίαν, διὰ τοῦ συστήματος τούτου ἠθέλομεν ἔχει πλειότερα εἰσοδήματα ἐκ τῶν δημητριακῶν καρπῶν, ἀνυψούμενα εἰς 6,000,000, καὶ ἠθέλομεν εὐκολύνει τὰς διαπραγματεύσεις τοῦ συμβιβασμοῦ. Δὲν ἀξιῶ ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ μεταβάλητε ὁλόκληρον τὸ φορολογικὸν σύστημα. Δὲν ἐξετάζω τὸ ζήτημα, ἂν ἦναι ὀρθὸν ἢ μὴ, πρὶν ἢ γείνῃ συμβιβασμὸς μετὰ τῶν δανειστῶν τοῦ Κράτους, νὰ γείνῃ οἱαδήποτε μεταβολὴ φορολογίας. Νομίζω ὅμως, ὅτι, ἂν ἐγίνετο αὐτὴ ἡ μεταβολὴ, ἠθέλατε καὶ τὴν χώραν ὠφελήσει καὶ τὰς διαπραγματεύσεις περὶ συμβιβασμοῦ ταχύτερον ἐπιτύχει.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ ἕτερος τὸν λόγον;

§125ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δύο ἢ τρεῖς πρόκειται νὰ ὁμιλήσωσιν. Ἡ ὥρα εἶναι προκεχωρημένη. Ἂν ἐπιμένῃ ἡ πλειοψηφία καὶ ἡ Κυβέρνησις, θὰ ἦναι δύσκολον νὰ ἐξακολουθήτῃ ἡ γενικὴ συζήτησις σήμερον. Καλὸν εἶναι νὰ ἐπαναληφθῇ αὔριον. Ἄλλως θὰ ἐπαναφέρωμεν τὴν συζήτησιν μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν ὡρισμένων ἄρθρων. Θὰ ἦναι καλλίτερον νὰ τελειώσωμεν ἐντὸς τῆς αὔριον καὶ ἀκολούθως νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν τῶν λεπτομερειῶν.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ ψήφισις τῶν ἐσόδων. Κεφάλαιον Αʹ. «Ἄμεσοι φόροι».

§127Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 «ἔγγειος φόρος ἐπὶ τῶν περιβολίων καὶ βοσκῶν», ἐδάφ. βʹ «φόρος ἐπὶ τῶν ἰδιωτικῶν βοσκῶν», προτείνω τὴν προσθήκην δραχμῶν 50,515. Ὡσαύτως προτείνω τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἐδαφ. γʹ «φόρος ἐδάφους κατὰ στρέμμα». Εἰς δὲ τὸ ἄρθρον 13 «ἔσοδον ἐξ ἐκποιήσεως σταφιδοκάρπου παραληφθέντος ὡς φόρου εἰς εἶδος» παρακαλῶ νὰ προστεθῇ ποσὸν δραχ. 1,468,140. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλ. Αʹ μετὰ τῶν ἀνωτέρω τροποποιήσεων, ἀνερχόμενον οὕτω εἰς δρ. 20,626,729).

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον Βʹ. «Φόροι καταναλώσεως».

§129Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὸ ἄρθρον 1 «τελωνειακὸς δασμὸς εἰσαγωγῆς» νὰ προστεθῇ ποσὸν 2,000,000 δραχ. συμφώνως πρὸς τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλ. Βʹ μετὰ τῆς προσθήκης ταύτης, ἀνερχόμενον οὕτω εἰς δραχ. 55,025,895).

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον Γʹ. «Τέλη καὶ δικαιώματα».

§131Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὸ ἄρθρον 3 «τέλη ταχυδρομικὰ» προστίθεται ποσὸν δραχμῶν 400,000. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλ. Γʹ μετὰ τῆς προσθήκης ταύτης, ἀνερχόμενον οὕτω εἰς δραχ. 18,272,464. Ὡσαύτως γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλ. Δʹ «Μονοπώλια», ἐκ δραχ. 11,760,578).

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον Εʹ. «Πρόσοδος δημοσίων κτημάτων, καταστημάτων καὶ νομημάτων». (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1 «ἐπικαρπία ἀκινήτων ἐθνικῶν κτημάτων» καὶ 2 «ἐπικαρπία ἀκινήτων ἐκκλησιαστικῶν κτημάτων»).

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3. «Πρόσοδος μεταλλείων, λατομείων καὶ ὀρυχείων».

§134ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). Ἐδάφιον αʹ. «Τίμημα Ναξίας σμύριδος δρ. 316,279.»

§135ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπεθύμουν νὰ μάθω, διατὶ ἡ ἐλάττωσις τοῦ τιμήματος τῆς Ναξίας σμύριδος. Δὲν ἐπῆλθε διόλου πώλησις κατὰ τὸ 1895;

§136Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὸ 1895 ἐγένετο πώλησις. Τώρα πρόκειται περὶ τοῦ 1896. Ἐπωλήσαμεν ὀλίγον ποσὸν ἄνευ δημοπρασίας ἐπὶ τιμῇ τῇ προσδιωρισμένῃ ὑπὸ τοῦ νόμου. Δὲν γνωρίζομεν θετικῶς τὰ μέχρι τέλους εἰσπραχθησόμενα, διὰ τοῦτο ἀναγράφομεν μικρὸν ποσὸν, ἵνα μὴ πλανώμεθα ἐξ ὑπερόγκων ἐσόδων.

§137ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἠρώτησα ἐὰν τὰ ἀποτελέσματα τοῦ 1895 ἦναι τοιαῦτα, ὥστε νὰ ἐπιβάλλωσι τὴν ἐλάττωσιν τῶν ἐσόδων κατὰ τὸ 1896, ἐὰν ἦναι μικρὰ δηλαδή.

§138Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπωλήσαμεν ἄνευ δημοπρασίας κατ’ ἀποκοπήν.

§139ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὀλιγώτερον τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἀνεγράφη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ;

§140Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα, ὀλιγώτερον. (Ἀναγινώσκονται καὶ τὰ λοιπὰ ἐδάφια τοῦ ἄρθρου 5 καὶ γίνονται δεκτὰ, ὡς ἔχουσι).

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4. «Ἔσοδα καταστημάτων καὶ ἔργων συντηρουμένων ὑπὸ τοῦ Δημοσίου».

§142ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἐν τῷ ἐδαφ. εʹ ἀναγράφεται ἔσοδον ἐκ πωλήσεως ἀρχαιολογικῶν ἐκμαγείων δρ. 13,750. Ὅτε ἐζητεῖτο ἡ ἵδρυσις τοῦ ἐργαστηρίου τῶν ἐκμαγείων, πολλὰ ὑπέσχετο ἡ ἀρχαιολογικὴ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Καὶ ἀληθῶς κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος τῆς συστάσεως αὐτοῦ ὑπῆρχον ἔσοδα ἱκανὰ ἐκ τῶν ἐκμαγείων. Μετὰ ταῦτα ὅμως, ὡς ἔχω πληροφορηθῆ, τὰ ἔσοδα ταῦτα ἠλαττώθησαν, διότι παραγγελίαι ἐκμαγείων δὲν γίνονται, ἀφ’ ὅτου, λέγουσι, τὰ ἔσοδα εἰσέρχονται ἀπ’ εὐθείας εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἑπομένως παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐξετάσῃ, καὶ ἐὰν οὐδὲν ὑπάρχῃ ἔσοδον, τότε νομίζω ὅτι πρέπον εἶναι νὰ καταργηθῇ τὸ ἐργοστάσιον, ἵνα μὴ δαπανᾶται ἀσκόπως τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ χορηγεῖται ὑπὲρ αὐτοῦ.

§143Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως.

§144ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δύναμαι νὰ δώσω πληροφορίας, διότι συχνάζω εἰς τὸ Μουσεῖον καὶ γνωρίζω τὸ ἐργαστήριον. Κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος ἔσχε πολλὰ ἔσοδα, διότι διετέθησαν πολλὰ ἐκμαγεῖα εἰς τὰ διάφορα Μουσεῖα τῆς Εὐρώπης, τὰ ὁποῖα ἔσπευδον νὰ ἀγοράσωσιν ἀντίτυπα τῶν εὑρισκομένων ἐν τῷ Μουσείῳ ἀγαλμάτων. Μετὰ ταῦτα φυσικῶς ἡ ζήτησις ἠλαττώθη. Εἶναι ὅμως καὶ εἷς ἄλλος λόγος, ὅτι αἱ τιμαὶ τῶν ἐκμαγείων, τὰς ὁποίας ὥρισε τὸ βασιλικὸν διάταγμα, εἶναι ὑπέρογκοι, καὶ τὰ Μουσεῖα μὲν εὐκόλως δύνανται νὰ δώσωσι τοιοῦτον ποσὸν, εἰς τοὺς ἰδιώτας ὅμως τὰ ἐκμαγεῖα ἐπὶ ταῖς τιμαῖς ταύταις δὲν εἶναι προσιτὰ, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δώσῃ τις 50 δραχμὰς διὰ προτομὴν ἀξίας 50 λεπτῶν.

§145Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς θὰ ἐξετάσῃ τὰ πράγματα, καὶ ἄν ταῦτα ἔχωσιν οὕτω, βεβαίως θὰ φροντίσῃ νὰ προκαλέσῃ τὴν μεταβολὴν τοῦ διατάγματος.

§146ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα καὶ τὸ ὅλον τοῦ κεφαλ. Εʹ ἐκ δραχ. 5,624,750. Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται κατ’ ἄρθρον καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ κεφάλαια Ϛʹ «Ἐκποίησις δημοσίων κτημάτων ἀκινήτων καὶ κινητῶν» καὶ Ζʹ «Ἀπολήψεις ἐκ τῶν ἐξόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ»).

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον Ηʹ. «Διάφορα ἔσοδα τῆς τρεχούσης καὶ τῶν παρελθουσῶν χρήσεων».

§148Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὸ ἄρθρον 3 «εἰσπράξεις καθυστερούντων ἐσόδων παρελθουσῶν χρήσεων», ἐδάφ. αʹ «παρελθουσῶν χρήσεων», γίνεται προσθήκη δραχ. 232,000 διὰ τὰ εἰσαχθέντα νικέλια. Ὥστε τὸ ποσὸν ἀνέρχεται εἰς δραχ. 3,232,000. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλ. Ηʹ μετὰ τῆς προσθήκης ταύτης, ἀνερχόμενον οὕτω εἰς δραχ. 5,587,000. Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται κατ’ ἄρθρον καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ κεφάλαια Θʹ «Ἔσοδα ταμείου φάρων», Ιʹ «διεθνῆ τηλεγραφικὰ τέλη ἀποδοτέα», καὶ ΙΑʹ «ἔσοδα ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἢ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως»).

§149Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ νὰ προστεθῇ νέον κεφάλαιον ΙΒʹ «Εἰσφορὰ διὰ τὰς δαπάνας τῆς διοικητικῆς ἀστυνομίας» καὶ ποσὸν ἐσόδου δρ. 600,000. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νέον κεφάλαιον ΙΒʹ. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται κατ’ ἄρθρον καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλ. ΙΒʹ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὡς κεφάλαιον «ΙΒʹ δὶς»).

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὅλον τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1896 δραχ. 95,262,196.

§151ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι, ἵνα μὴ γείνῃ σφάλμα τι, πρέπει νὰ μὴ ἀναγνωσθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων, ἕως ὅτου συναρμολογηθῶσι τὰ διάφορα ἄρθρα, συμφώνως πρὸς τὰς γενομένας τροποποιήσεις.

§152Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Πολὺ καλά. Δὲν ἔχομεν ἀντίῤῥησιν.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους διὰ τὸ 1896 ἀναβάλλεται. Προβαίνομεν κατωτέρω. «Ἔξοδα».

§154ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Αὔριον τὰ ἔξοδα. Ἐν μιᾷ νυκτὶ καὶ μόνῃ οὐδέποτε ἐψηφίσθη ὁ προϋπολογισμός.

§155ΜΑΝΕΣΗΣ. Ἕως τὰς 3 μετὰ τὸ μεσονύκτιον καθήμεθα ἄνευ ἐλαχίστης ἀντιῤῥήσεως.

§156ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Νὰ ἐξακολουθήσωμεν, νὰ ἐξακολουθήσωμεν.

§157ΜΑΝΕΣΗΣ. Εἰκοσιπέντε κοιμῶνται ἐδῶ, εἰς τὰ καθίσματά των, ἄνευ προσκεφαλαίων. Λοιπὸν φθάνει.

§158ΣΤΑΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ, δύο λέξεις. Δὲν πρόκειται περὶ τοῦ πόσοι κοιμῶνται καὶ πῶς κοιμῶνται, ἀλλὰ πρόκειται περὶ τοῦ ὅτι εἶναι ἡ τρίτη ὥρα τῆς πρωΐας, καὶ ὅτι εἴμεθα ἀρκετὰ κεκμηκότες. Ἐψηφίσαμεν τὰ ἔσοδα. Αὔριον τὰ ἔξοδα. Δυνατὸν νὰ φέρωμεν καὶ ἡμεῖς παρατηρήσεις τινὰς, αἱ ὁποῖαι ἴσως θὰ γείνωσι δεκταὶ, ἴσως δὲν θὰ γείνωσιν. Ἑπομένως παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῶσι δι’ αὔριον τὰ ἔξοδα.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις θὰ ἐξακολουθήσῃ.

§160ΜΑΝΕΣΗΣ. Ὄχι! Παρακαλοῦμεν, κ. Πρόεδρε, νὰ μὴ ἐξακολουθήσῃ, διότι ἡ Βουλὴ εἶναι κεκμηκυῖα.

§161ΣΤΑΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχομεν ἤδη διαρκῆ συνεδρίασιν ἐπὶ 10 ὥρας.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε, Κύριοι, νὰ ἐξακολουθήσωμεν;

§163ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Μάλιστα, μάλιστα.

§164ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ζητεῖται ἡ ἀναβολὴ, κύριε Πρόεδρε.

§165Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ζητῆται ἡ ἀναβολὴ, νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή.

§166ΣΤΑΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐν ἀρχῇ τῆς συνεδριάσεως, ἡ ὁποία ἤρξατο κατὰ τὴν τετάρτην καὶ ἡμίσειαν μετὰ μεσημβρίαν, ἐγὼ ἤθελον νὰ φέρω τὸν λόγον ἐπὶ σπουδαίου ζητήματος, ἐπειδὴ ὅμως ἡ ἐπιθυμία τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἦτο νὰ μὴ καταναλωθῇ ὁ χρόνος εἰς ἐπερωτήσεις, ὑπεχώρησα καὶ οὐδὲ περὶ τοῦ σπουδαίου ἐκείνου ζητήματος ὡμίλησα, οὐδὲ περὶ ἄλλου ζητήματος.

§167ΣΙΝΑΝΙΩΤΗΣ. Ἡμεῖς ἐχάσαμεν ὅπου ἐχάσαμεν τὴν βραδειά μας.

§168ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ἐμπρὸς, κύριε, Πρόεδρε.

§169ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ σταματήσῃ ἕως ἐδῶ, διότι σκοπεύω νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τῶν ψηφισθέντων ἤδη. Ἐὰν ὅμως ἡ Βουλὴ δὲν θέλῃ νὰ ἀκούσῃ, ἡμεῖς θὰ παραμένωμεν ἐδῶ, χωρὶς νὰ εἴπωμεν λέξιν, μέχρι τέλους.

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς κ. Παπαμιχαλόπουλος, μέλος τῆς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ἐπιτροπῆς, ὑποβάλλει, ὡς μειοψηφία, ἰδίας αὐτοῦ ἐκθέσεις ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων: 1) Περὶ τροποποιήσεως καὶ προσθήκης ἄρθρων τινῶν ἐν τῷ ὑπὸ στοιχ. ᾼΥΠΒʹ νόμῳ τῆς 28 Μαΐου 1887 ἔτους «περὶ συστάσεως ταμείου φάρων». 2) Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ΤΟΕʹ νόμου τῆς 10 Ὀκτωβρίου 1856 ἔτους «περὶ συστάσεως ταμείου τῶν χηρῶν καὶ τῶν ὀρφανῶν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Β. Ναυτικοῦ» καὶ τοῦ ΦΑʹ νόμου τῆς 27 Μαρτίου 1874 ἔτους «περὶ συστάσεως ταμείου τῶν ἀποστράτων ἀξιωματικῶν τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ». 3) Περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τῶν νόμων περὶ Ναυτικοῦ Ἀπομαχικοῦ Ταμείου. Αἱ ἐκθέσεις αὗται θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 500–502). Ὁ ἐξ Οἰτύλου βουλευτὴς κ. Ραζέλος ὑπέβαλε τρεῖς ἀναφοράς: 1) Ἀναφορὰν 119 καταδίκων, κρατουμένων ἐν ταῖς φυλακαῖς Πύλου, δι’ ἧς ἐξαιτοῦνται οὗτοι, ἵνα ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς διατάξῃ νὰ ἐπιτραπῇ αὐτοῖς ἡ ἐν τῷ περιβόλῳ τοῦ δεσμωτηρίου διημέρευσις. 2) Ἀναφορὰν 59 καταδίκων, κρατουμένων ἐν ταῖς σωφρονιστικαῖς φυλακαῖς Συγγροῦ, δι’ ἧς οὗτοι ἐξαιτοῦνται, ἵνα ἐπεκταθῇ καὶ εἰς αὐτοὺς τὸ εὐεργέτημα τοῦ νόμου, καθ’ ὃ ὁ χρόνος τῆς ὑποδικίας συνυπολογίζεται εἰς τὸν χρόνον τῆς ἐπιβληθείσης αὐτοῖς ποινῆς. 3) Ἀναφορὰν 263 καταδίκων, κρατουμένων εἰς τὰς ἐνταῦθα φυλακὰς Παλαιοῦ Στρατῶνος, δι’ ἧς οὗτοι ἐξαιτοῦνται, ἵνα ληφθῇ πρόνοια περὶ ἀπονομῆς αὐτῆς Β. χάριτος, χαριζομένου εἰς αὐτοὺς τοῦ ἑνὸς τετάρτου τῆς ἐπιβληθείσης αὐτοῖς ποινῆς, καθόσον τὸν χρόνον τοῦτον οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν διετέλεσαν ἐν ὑποδικίᾳ. Ὁ αὐτὸς κ. Βουλευτὴς ὑποβάλλει συστάσεις πρὸς τοὺς κ. κ. Ὑπουργοὺς τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἐχούσας οὕτω.

§171ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Συνιστῶ τῷ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργῷ νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἐνεργήσῃ τὰ δέοντα, ἵνα ἀπονεμηθῇ Β. χάρις εἰς τοὺς ἔχοντας διὰ τοιαύτην συστάσεις καταδίκους, καὶ ἰδίως εἰς τοὺς πάσχοντας τὴν ὑγείαν, δι’ οὓς ἰατρικαὶ ὑπάρχουσι γνωμοδοτήσεις περὶ ἀπαλλαγῆς αὐτῶν ἐκ τοῦ ὑπολοίπου τῆς ποινῆς. Συνιστῶ δὲ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὸ ἐπεῖγον τῆς ὑποθέσεως ταύτης, καθόσον πλεῖστοι τῶν καταδίκων, πάσχοντες ἐξ ἀνιάτων νοσημάτων, ἀπέθανον ἤδη, μολονότι ἐπανειλημμέναι δι’ αὐτοὺς ὑπεβλήθησαν ἰατρικαὶ ἐκθέσεις, συνιστῶσαι τὴν ἀπονομὴν αὐτοῖς χάριτος, ὡς τοῦτο συνέβη εἰς τὰς ἐνταῦθα φυλακὰς Συγγροῦ, ὅπου τρεῖς τοιοῦτοι κατάδικοι ἐσχάτως ἀπέθανον, οἱ Ἰωάννης Ἀλεκάκος, Κωνστ. Βλαζινὸς καὶ Δημ. Μακρῆς, δι’ οὓς ἰατρικαὶ γνωμοδοτήσεις, τῷ Ὑπουργείῳ ὑποβληθεῖσαι, παρίστων τὴν ἐπείγουσαν ἀνάγκην τῆς ἐκ τῶν φυλακῶν ἐξόδου αὐτῶν, ὡς ἐκ τῆς ἐπικινδύνου καταστάσεως τῆς ὑγείας των.» «Συνιστῶ εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργὸν νὰ πληρώσῃ τὸ ταχύτερον τὰς ἀπὸ πολλοῦ κενὰς ἐπισκοπικὰς ἕδρας τῶν ἐπαρχιῶν Γυθείου καὶ Οἰτύλου, διορίσῃ δ’ ἀνὰ ἕνα ἱεροκήρυκα εἰς ἑκατέραν τῶν ἐπαρχιῶν τούτων, λαμβάνων ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἕνεκεν ἰδιαζουσῶν ταῖς δύο ταύταις ἐπαρχίαις περιστάσεων ἐπείγουσα ὑφίσταται ἀνάγκη τῆς λήψεως τῶν μέτρων τούτων.»

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν ἐξόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Μέρος Αʹ. «Ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους». (Ἀναγινώσκονται κατ’ ἄρθρον καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ κεφάλαια 1–5 τοῦ Αʹ Μέρους).

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μέρος Βʹ. «Γενικὴ ὑπηρεσία»....

§174ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑποβάλω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§175Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς τῶν Βουλευτῶν κατάλογος, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολέκτου, τοῦ βουλευτοῦ Κυθήρων κ. Σπ. Ε. Στάη. Μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή).

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες 118. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. (Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ κεφάλαιον 6 «Προεδρεία Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Προσωπικὸν καὶ ἔξοδα γραφείου δρ. 6,480»).

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 7. «Κεντρικὴ ὑπηρεσία Ὑπουργείου».

§178Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Προτείνω νὰ μὴ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει τὸ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένον, ἀλλὰ τὸ ἐσώκλειστον φύλλον λεπτομερείας, συμφώνως καὶ πρὸς τὴν περὶ τούτου δήλωσιν.

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὸ νέον φύλλον καὶ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ἀναλυτικὸς πίναξ τοῦ ἄρθρου 1 «Προσωπικὸν Ὑπουργείου» τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς. Προστίθεται εἷς δασονομικὸς γραμματεὺς αʹ τάξεως, οἱ ὑπουργικοὶ γραμματεῖς βʹ τάξεως ἐλαττοῦνται ἀπὸ 5 εἰς 4, προστίθεται εἷς δασονομικὸς γεωμέτρης (ἐργοδηγὸς γʹ τάξεως) ἐπὶ μηνιαίῳ μισθῷ δραχ. 160, ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπουργικῶν γραφέων βʹ τάξεως ἐλαττοῦται κατὰ 1, ἤτοι ἀπὸ 15 γίνονται 14, προστίθεται δ’ εἰσέτι εἷς δασονομικὸς γραφεὺς βʹ τάξεως. Ἐντεῦθεν προστίθεται δαπάνη δραχ. 2,520, τὸ δὲ ποσὸν τοῦ ἄρθρου 1 ἀπὸ 195,420 αὐξάνει εἰς δρ. 197,940. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 μετὰ τῶν ἀνωτέρω τροποποιήσεων. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 2–5 «Ἔξοδα ὑπηρεσίας Ὑπουργείου»).

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 6. «Προσωπικὸν Γενικοῦ Λογιστηρίου δρ. 40,440».

§181ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μετὰ τὰς παρατηρήσεις, Κύριοι, τὰς ὁποίας ἐγὼ αὐτὸς ἐπὶ ἄλλῃ εὐκαιρίᾳ ἀπηύθυνα πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτὴν περὶ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, καὶ τὰς παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κυθήρων Βουλευτοῦ, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὤφειλε νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις τινὰς περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, τοῦ ψηφισθέντος κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον. Ἡμεῖς καὶ τότε ἀντέστημεν κατὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νόμου ἐκείνου, προείπομεν δέ, ὅτι οὐδὲν ἄλλο θέλει ἐπιτευχθῆ οὕτω πως, εἰμὴ νὰ ἐκλίπῃ καὶ αὐτὴ ἡ σκιὰ τοῦ διοικητικοῦ ἐλέγχου, τὸν ὁποῖον εἴχομεν πρότερον· ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠθέλησε νὰ συστήσῃ τότε τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, ἐνόμισε δὲ, ὅτι χάριν αὐτῆς ὤφειλε νὰ περικόψῃ πολλοὺς ὑπαλλήλους ἐκ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, καὶ ἐδικαιολογεῖτο τότε, ὅτι διὰ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους ἐπρόκειτο νὰ θέσωμεν εἰς τάξιν ἀκριβῆ τὰ ποσὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα διετίθεντο κατ’ ἔτος ὑπὸ τοῦ Κράτους πρὸς λειτουργίαν τοῦ δημοσίου χρέους, νὰ ἔχωμεν δὲ τοιαύτην τάξιν, ὥστε οὐδεμία ἀμφιβολία νὰ ἐγείρηται πλέον παρὰ τοῖς πιστωταῖς ἡμῶν ἐξ ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι πολλάκις πρὶν ἠγείροντο μεταξὺ αὐτῶν καὶ ἠκούοντο ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Δὲν γνωρίζω, κατὰ πόσον ἡ ὑπηρεσία αὕτη ἐνέπνευσεν ἐμπιστοσύνην εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν διὰ τῆς τοιαύτης ἀποσπάσεως. Τουλάχιστον αἱ μέχρι τοῦδε διαπραγματεύσεις ἀπέδειξαν, ὅτι οὐδεμίαν ἐμπιστοσύνην ἡ σύστασις τῆς τοιαύτης ὑπηρεσίας ἐνέπνευσεν εἰς τοὺς πιστωτὰς, οἱ ὁποῖοι ἐπιμένουσιν εἰς ἄλλας ἐγγυήσεις. Καὶ οὕτω, Κύριοι, ἐκ τῆς συστάσεως τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους οὐδεμία ὠφέλεια προῆλθε, παρέλυσε δὲ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου καὶ παρέλυσε, νομίζω, κατὰ τρόπον δυνάμενον νὰ ἐπηρεάσῃ ὄχι μόνον τὴν κανονικὴν λειτουργίαν τῆς διαχειρίσεως ἡμῶν, ἀλλὰ δυνάμενον νὰ ἐπηρεάσῃ καὶ αὐτὰς τὰς διαπραγματεύσεις περὶ συμβιβασμοῦ. Μετὰ τὴν ἐπελθοῦσαν κατάργησιν διαφόρων θέσεων ἔχομεν τὴν καθυστέρησιν τῶν προσωρινῶν καταστάσεων, τὴν καθυστέρησιν τῶν πινάκων καὶ ἐν γένει τῆς τρεχούσης ληψοδοσίας τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου. Τώρα εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀπαντῶν ἐν προηγουμένῃ συνεδριάσει εἰς σχετικὴν παρατήρησιν πρὸς ἐμὲ, εἶπε: «Καὶ τί θέλετε νὰ πρωτοκάμῃ τὸ Γενικὸν Λογιστήριον; Ἔχει νὰ συντάξῃ καὶ δημοσιεύσῃ διαφόρους ἀπολογισμοὺς, τοὺς ἀπολογισμοὺς τοῦ 1878 καὶ 1892, ἕνεκα τούτου δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν τρέχουσαν ὑπηρεσίαν». Ἀλλὰ τί ἀπεδείχθη; ὅσοι ἐξ ὑμῶν ἐλάβετε τὰ τεύχη τῶν ἀπολογισμῶν, θὰ ἔχητε ἰδεῖ, ὅτι δὲν εἶναι αὕτη ἐργασία τῆς νῦν διευθύνσεως τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου. Λέγων ταῦτα, δὲν ἐννοῶ νὰ μεμφθῶ τὸν νῦν διευθυντὴν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀνὴρ καὶ φιλότιμος καὶ ζηλωτὴς τοῦ καθήκοντος, ἀλλὰ τί θέλετε νὰ σᾶς κάμῃ αὐτὸς, ἀφοῦ δὲν ἔχῃ τὸ ἀπαιτούμενον προσωπικὸν πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς ὑπηρεσίας; Ἰδοὺ διατὶ ἐδέησεν ἤδη, ἐπὶ μῆνας ὁλοκλήρους νὰ μὴ ἔχωμεν πίνακας τῆς ληψοδοσίας τοῦ Δημοσίου, νὰ ἔχωμεν δὲ καθυστέρησιν καὶ αὐτῆς τῆς προσωρινῆς καταστάσεως τῶν χρήσεων τῶν ἐν ἐνεργείᾳ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, Κύριοι, ἐὰν πρόκειται νὰ ἔχωμεν τοιαύτην καθυστέρησιν, δὲν ἐννοῶ πρὸς τί τὸ Γενικὸν Λογιστήριον. Εἶπον ἐν ἀρχῇ, ὅτι ἔχομεν μέχρι τοῦδε σκιὰν μόνον διοικητικοῦ ἐλέγχου, διότι τοῦτον ἀντιπροσωπεύει τὸ Γενικὸν Λογιστήριον. Δικαστικὸν ἔλεγχον δὲν ἔχομεν ἀπὸ ἐτῶν πολλῶν. Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον περιέστη, ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην τοῦ ἐλέγχου τῆς οἰκονομικῆς διαχειρίσεως, σχεδὸν εἰς ἀχρηστίαν παντελῆ. Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἀπὸ ἐτῶν ἕνα μόνον προορισμὸν ἔχει νὰ ἐκπληρώσῃ, τὴν ἀπονομὴν συντάξεων καὶ τὴν θεώρησιν ἐνταλμάτων, ἐνίοτε παρανόμως. Ἀφοῦ λοιπὸν δὲν ἔχομεν δικαστικὸν ἔλεγχον, ἀφοῦ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον οὐδὲν ἄλλο πράττει ἢ νὰ ἀπονέμῃ συντάξεις καὶ νὰ θεωρῇ ἐντάλματα, δὲν ἐννοῶ, διατὶ ἔπρεπε νὰ ἐλλείπῃ ἐξ ἡμῶν καὶ αὐτὸς ὁ ἔστω πλημμελῶς λειτουργῶν διοικητικὸς ἔλεγχος τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι εἶχον δικαίωμα καὶ καθῆκον, προκειμένου περὶ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἐὰν θὰ ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, ἐὰν καὶ ἐν τῷ μέλλοντι δὲν θὰ δυνάμεθα οὔτε προσωρινὴν κατάστασιν ἐγκαίρως νὰ ἔχωμεν, οὔτε τὸν πίνακα τῆς γενικῆς ληψοδοσίας τοῦ Κράτους, καθ’ ἃ διακελεύει ὁ νόμος περὶ δημοσίου λογιστικοῦ. Νομίζω ὅτι ὀφείλει νὰ μᾶς δώσῃ μίαν ἀπάντησιν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§182Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ προσωπικὸν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου προσδιωρίσθη διὰ τοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος ἐπεψηφίσθη κατὰ τὸ 1895. Ὁ νόμος οὗτος ἐγράφη ἐν σχεδίῳ ὑπ’ ἐμοῦ, τῇ εἰσηγήσει ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἔμελλε νὰ διορισθῇ διευθυντὴς τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, καὶ ὁ ὁποῖος μοὶ παρέστησε τὰς ἀληθεῖς ἀνάγκας τῶν γραφείων τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου. Οὕτως ἐψηφίσθη ὁ νόμος, αἱ δὲ ἐλαττώσεις, αἱ δι’ αὐτοῦ ἐπενεχθεῖσαι, ἐπηνέχθησαν τῇ προτάσει τοῦ κατόπιν διορισθέντος διευθυντοῦ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου. Τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, λειτουργεῖ καλῶς, καὶ διατελεῖ εἰς καλὴν κατάστασιν· ἐὰν ἐπῆλθε βραδύτης εἰς τὴν δημοσίευσιν τοῦ λογαριασμοῦ τῆς γενικῆς ληψοδοσίας τοῦ Κράτους, τοῦτο συνέβη, διότι ὑπῆρχε γνώμη, ὅτι ἡ δημοσίευσις τῆς ληψοδοσίας ταύτης εἶναι πάντοτε πλημμελής, καὶ ὅτι εἰς οὐδὲν ἐχρησίμευσεν. Ὅταν ὅμως ὁ κ. Βουλευτὴς ἐπέμεινεν, ἵνα δημοσιευθῇ, παρηγγέλθη ὁ διευθυντὴς τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου καὶ ἐδημοσίευσε τὴν γενικὴν ληψοδοσίαν μέχρι 31 Δεκεμβρίου. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου. Περὶ δὲ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους, ἥτις κατεστάθη διὰ τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσαμεν τὸ 1895, ἀπορῶ ποῦ γνωρίζει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος, ἐὰν αὕτη ἐμπνέῃ ἐμπιστοσύνην εἰς τοὺς πιστωτάς. Ἐν πρώτοις, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι προέβαλον τὸ νομοθέτημα εἰς τὴν Βουλήν, δὲν εἶχον παντάπασιν ὑπ’ ὄψιν τοὺς πιστωτὰς, καὶ ὅταν ἐπανειλημμένως ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης καὶ ἄλλοι Βουλευταὶ κατὰ τὸ 1895 ἤθελον νὰ συνδέσωσι τὴν ἵδρυσιν τοῦ θεσμοῦ τούτου, τὴν ἵδρυσιν τοῦ Γραφείου τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους μετὰ τῶν διαπραγματεύσεων περὶ τοῦ συμβιβασμοῦ, ἔλεγον πρὸς αὐτοὺς, ὅτι τὴν ἵδρυσιν τοῦ Γραφείου τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους προετείνομεν, ἵνα ἀποκαταστήσωμεν τάξιν εἰς τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν καὶ τὸ Λογιστικὸν αὐτῆς, ὄχι ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τοὺς δανειστὰς τοῦ Κράτους, οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ συναρμολογήσωμεν τὰς σχέσεις ἡμῶν μὲ τὸ Κοινοβούλιον, ἐπὶ ἱδρύσεως Γραφείου ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας ἐρωτῶντες ἢ ζητοῦντες νὰ μάθωμεν, τί φρονοῦσιν οἱ δανεισταὶ ἡμῶν. Ἑπομένως περὶ τούτου ὁ κ. Βουλευτὴς, οἱανδήποτε γνώμην καὶ ἂν ἔχῃ περὶ τῶν πιστωτῶν ἢ τῶν ἀντιπροσώπων αὐτῶν, τὴν πληροφορίαν του ταύτην ἂς κρατήσῃ δι’ ἑαυτὸν, διότι ἡμεῖς δὲν εἴχομεν σκοπὸν νὰ συνδυάσωμεν ἣν ἐπηνέγκομεν εἰς τὸ λογιστικὸν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους βελτίωσιν μετὰ τῶν προαιρέσεων ἢ τῶν ἐπιθυμιῶν τῶν δανειστῶν, ἀλλὰ σκοπὸν εἴχομεν νὰ τακτοποιήσωμεν τὸ Λογιστικὸν τῆς ὑπηρεσίας ταύτης τοῦ Κράτους. Περὶ τῆς ὑπηρεσίας δὲ τοῦ δημοσίου χρέους ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἡ ὑπηρεσία λειτουργεῖ ἀπροσκόπτως, καὶ ἀποκατέστησε τάξιν, καὶ ἐντὸς ὀλίγου θέλομεν ἔχει ἀποτελέσματα τοῦ ἐλέγχου τῶν γενομένων πληρωμῶν ἀπέναντι τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους, τὰ ὁποῖα ἀποτελέσματα θέλουσιν εὐχαριστήσει ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐπρότειναν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ τὴν πλειοψηφίαν, ἡ ὁποία ἐψήφισεν αὐτό.

§183ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐνόμισεν ὅτι ἐδικαιολόγησε τὸ Γενικὸν Λογιστήριον ὡς πρὸς τὴν καθυστέρησιν τῆς δημοσιεύσεως τῶν πινάκων τῆς γενικῆς ληψοδοσίας, εἰπὼν ὅτι οἱ πίνακες οὗτοι εἶναι πλημμελεῖς. Ἀλλὰ καὶ ποῖον δημοσίευμα, ποία κατάστασις, τίς πίναξ, τίς λογαριασμὸς τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου μέχρι τοῦδε δὲν ὑπῆρξε πλημμελής; Καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐγὼ αὐτὸς καὶ ἄλλοι συνάδελφοι ἔλαβον πολλάκις ἀφορμὴν νὰ ἐξελέγξωσι τοὺς τοιούτους λογαριασμοὺς καὶ τὰς καταστάσεις· ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι βεβαίως λόγος, ἵνα ἐκλίπωσι τὰ τοιαῦτα δημοσιεύματα τέλεον. Ὁπωσδήποτε χρησιμεύουσιν αὐτὰ, ὅπως καθοδηγῶσιν ἡμᾶς εἰς μελέτην τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως, δὲν νομίζω δὲ, ὅτι, ἐπειδὴ ἀπαντῶσι πλημμέλειαι ἐν τοῖς τοιούτοις δημοσιεύμασι, διὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ τὰ ἔχωμεν, ἐκτὸς ἐὰν αἱ πλημμέλειαι αὗται ἦναι δυσάρεστοι εἰς ὑμᾶς, ὡς νομίζω ἀπεδείχθη ταύτην τὴν ἑσπέραν,—καὶ διὰ τοῦτο τὸ ἰδιαίτερον πάθος, μετὰ τοῦ ὁποίου ὡμίλησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατὰ τῶν πινάκων τῆς γενικῆς ληψοδοσίας, —ἐκτὸς ἐὰν, λέγω, αἱ πλημμέλειαι αὗται ἦναι δυσάρεστοι, ὡς ἀπεδείχθη τὴν ἑσπέραν ταύτην ἐκ τῆς ἀναλυτικωτάτης ἀγορεύσεως ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην τοῦ ἐκ Κυθήρων ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ. Ὡς πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, ἐγὼ δὲν εἶπον τίποτε ἄλλο ἢ ὅ,τι εἶπε καὶ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀπαντῶν πρὸς ἀγόρευσιν τοῦ ἐξ Ἄρτης ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ κατὰ τὴν συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου. Βεβαίως οὐδεὶς ἀπῄτησε τότε παρὰ τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως νὰ δηλώσῃ τοῦτο, οὔτε ἐδήλωσεν αὐτὸς, ὅτι ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος νόμος συνετάχθη καὶ ὑπεβλήθη μετὰ προηγουμένην συνεννόησιν πρὸς τοὺς πιστωτάς· ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ κρυπτώμεθα ὄπισθεν τοῦ δακτύλου μας. Πρὸ τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἶχε διακηρυχθῆ εἰς τὸν κόσμον ὅλον, ὅτι ἡ Ἑλλὰς, θέλουσα νὰ δείξῃ ὅτι ἔχει ἀπόφασιν πλέον νὰ θέσῃ εἰς τάξιν τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος ὑπηρεσίαν, οὕτως ὥστε νὰ μὴ ἐγείρηται πλέον καμμία ὑπόνοια περὶ αὐτῆς μήτε εἰς ἡμᾶς μήτε εἰς τοὺς ξένους, ἀπεφάσισε νὰ συστήσῃ τὴν σχετικὴν ὑπηρεσίαν. Πάντες δὲ ἐπίστευον τότε, ὅτι ἡ ἵδρυσις τῆς τοιαύτης ὑπηρεσίας, ἀποσπωμένου τοῦ δημοσίου χρέους ἐκ τῆς ἄλλης λογιστικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους καὶ τιθεμένου ὑπὸ τὴν διοίκησιν τοῦ γνωστοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου, τοῦ ἀπαρτιζομένου ἐκ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐκ τοῦ Προέδρου τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἐκ τοῦ Προέδρου τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου καὶ ἐκ τῶν Διοικητῶν ἢ Ὑποδιευθυντῶν τῶν τριῶν προνομιούχων Τραπεζῶν, θὰ ἐνέπνεε πᾶσαν δυνατὴν ἐμπιστοσύνην εἰς τοὺς ξένους, καὶ οὕτω ἤθελε διευκολυνθῆ ἡ συντέλεσις τοῦ συμβιβασμοῦ. Νομίζω ὅτι τοῦτο ἐγένετο κατάδηλον καὶ ἐκ τῆς εἰσηγήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895, καὶ ἐκ τῆς συζητήσεως, ἥτις ἀνεφύη ἐν καιρῷ ἐπιψηφίσεως τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου. Τώρα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν μᾶς ἐδήλωσεν ὅτι ηὐδόκησε νὰ προβῇ εἰς ἀνακοινώσεις περὶ τοῦ σημείου, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκονται αἱ διαπραγματεύσεις τοῦ συμβιβασμοῦ, δὲν μᾶς ἀνεκοίνωσεν, ἐὰν τῷ ὄντι αἱ ἀσφάλειαι αἱ παρασχεθεῖσαι διὰ τῆς συστάσεως τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους, ἐθεωρήθησαν ἀποχρῶσαι παρὰ τῶν ὁμολογιούχων, καὶ ἐὰν κατὰ τοῦτο δὲν προσέκοψαν αἱ διαπραγματεύσεις. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως οὐδὲν περὶ τούτων μᾶς ἀνεκοίνωσεν. Αὐτὸς εἶπεν, ὅτι διεκόπησαν αἱ διαπραγματεύσεις, θὰ ἐπαναληφθῶσι δὲ καὶ πάλιν, κατὰ τὰς πληροφορίας του, καὶ ἐὰν μὲν ἀχθῶσιν αὗται εἰς πέρας καὶ συνομολογηθῇ ὁ συμβιβασμὸς, θὰ ὑποβάλῃ τοῦτον εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, ἐὰν δὲν ἀχθῶσιν εἰς πέρας, θὰ ἐξακολουθήσωσιν αἱ διαπραγματεύσεις. Πληροφορίαν τινὰ ἄλλην δὲν μᾶς ἀνεκοίνωσεν. Ἀλλ’ ἔχομεν τὰς πληροφορίας καὶ ἐκ τοῦ τύπου τοῦ Γαλλικοῦ, Γερμανικοῦ καὶ τοῦ Ἀγγλικοῦ καὶ ἐξ αὐτοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ, καθόσον τοιαῦται εἰδήσεις μεταδίδονται καὶ εἰς αὐτὸν, ἐκ τούτων δ’ ἐγένετο γνωστὸν, ὅτι τὸ πρῶτον καὶ κύριον πρόσκομμα εἰς τὰς διαπραγματεύσεις εἶναι αἱ ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας ζητοῦσιν οἱ ξένοι πιστωταὶ ἡμῶν, μὴ ἀρκούμενοι εἰς τὰς ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας τόσον γενναιοφρόνως ἀφ’ ἑαυτοῦ ἠθέλησε νὰ παράσχῃ εἰς αὐτοὺς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ οὕτω πως ἀπεδείχθη, ὅτι καὶ τὸ μέτρον τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα προλειάνῃ τὰς διαπραγματεύσεις τοῦ συμβιβασμοῦ, καὶ τὸ μέτρον τῆς ἀνασυστάσεως τῶν Πρεσβειῶν ἀπέτυχον οἰκτρῶς. Διατὶ ἠθέλησε νὰ ἀνασυστήσῃ καὶ τὰς Πρεσβείας; Ὄχι δι’ ἄλλον σκοπὸν, παρὰ δι’ ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον μᾶς ἐδήλωσεν εἰς τὴν Βουλὴν, διότι ἐνόμιζεν, ὅτι ἦτο συμφέρον εἰς τὴν Ἑλλάδα κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις περὶ συμβιβασμοῦ νὰ διεξαγάγῃ ταύτας εἰς τὰ τρία διάφορα σημεῖα χωριστὰ, ἐν Λονδίνῳ, Βερολίνῳ καὶ Παρισίοις, καὶ διὰ τοῦτο, εἶπεν, ἀπέστειλε τοὺς πρέσβεις, ὅπως δι’ αὐτῶν διεξαγάγῃ τὰς διαπραγματεύσεις. Ἀλλὰ συνεστάθησαν αἱ Πρεσβεῖαι, ἀπεστάλησαν οἱ πρέσβεις, καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ποῖον; Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠναγκάσθη νὰ κάμῃ πλήρη καὶ τελείαν ὑποχώρησιν, ἀφοῦ οἱ πιστωταὶ δὲν ἐδέχοντο τὴν ἐξακολούθησιν τῶν διαπραγματεύσεων εἰς τὰ τρία ταῦτα κέντρα, καὶ ἀπῄτησαν εἰς ἓν κέντρον νὰ γείνωσιν αἱ διαπραγματεύσεις, ἀποδεχθεὶς τὴν πρότασιν ταύτην, καὶ οὕτως ἀπέτυχεν ὁ σκοπὸς τῆς ἀνασυστάσεως τῶν Πρεσβειῶν. Τὸ ἕτερον μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐνόμιζεν ὅτι θὰ διηκόλυνε τὰς διαπραγματεύσεις τοῦ συμβιβασμοῦ, ἦτο ἡ σύστασις τοῦ Γραφείου τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ, ὡς παρατηρεῖτε, δυστυχῶς δὲν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν. Οἱ ξένοι ζητοῦσιν ἐγγυήσεις καὶ ἀσφαλείας ἄλλας, ἐγγυήσεις καὶ ἀσφαλείας, τὰς ὁποίας καὶ ἐγὼ καὶ ἄλλοι τῶν συναδέλφων ὑπέδειξαν, ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀντὶ πάσης θετικῆς ἀπαντήσεως ἐπισπεύδει τὴν ὁπωσδήποτε ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐγγυήσεις καὶ ἀσφάλειαι, Κύριοι, ὑπάρχουσιν ἐν τῇ μεταβολῇ τοῦ συστήματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον μᾶς ἤγαγεν εἰς τὴν χρεωκοπίαν. Τὸ σύστημα δὲ αὐτὸ, ὡς μὴ ὤφελεν, εἶναι ἐν ἰσχύϊ ἀκόμη, καὶ οἱ ξένοι δὲν δύνανται νὰ ἐννοήσουν, πῶς ἡμεῖς ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ αὐτοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον μᾶς ἤγαγεν εἰς πτώχευσιν, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξέλθωμεν ἐξ αὐτῆς, καὶ εἶναι δυνατὸν τὰς νέας ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας θ’ ἀνελαμβάνομεν ἀπέναντι αὐτῶν, νὰ τὰς ἐκπληρώσωμεν ἀκεραίας, καὶ οὕτω ν’ ἀποφύγωμεν δευτέραν χρεωκοπίαν, χείρονα τῆς πρώτης.

§184Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐνόμιζον ὅτι εἶναι εἰθισμένον ἐν τοῖς Κοινοβουλίοις, νὰ μὴ γίνηται λόγος περὶ ὑποθέσεων, τὰς ὁποίας οἱ Ὑπουργοὶ δὲν ἀνεκοίνωσαν εἰς τὸ Κοινοβούλιον, μάλιστα ὅταν πρόκειται περὶ διαπραγματεύσεων ἐχουσῶν ἀντικείμενον συμφέροντα τοῦ Κράτους καὶ μάλιστα ὅταν αἱ διαπραγματεύσεις γίνωνται ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ. Ἐγὼ ὄντως οὐδεμίαν ἐποιησάμην ἀνακοίνωσιν εἰς τὸ Κοινοβούλιον, ἑπομένως ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος, νομίζω ὅτι ὑπερέβη τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ὡς μέλος τοῦ Κοινοβουλίου εἶχεν, ἀναμιγνυόμενος εἰς τὴν ὑπόθεσιν τῶν διαπραγματεύσεων, καὶ ποιούμενος ἀνακοινώσεις γεγονότων, τὰ ὁποῖα ἐγὼ δὲν ἀνεκοίνωσα εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος ἐπιθυμῇ νὰ ἀναγινώσκῃ τὰς ἐφημερίδας, δύναται νὰ τὰς ἀναγινώσκῃ ἐν τῷ γραφείῳ του, ἀλλὰ νὰ μὴ μεταφέρῃ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ τὰ ὑπὸ τῶν ἐφημερίδων διαδιδόμενα. Ἀληθῶς, ἐὰν ἤθελε παρασταθῆ τοιοῦτον συμβεβηκὸς ἐν ἄλλῳ Κράτει, ἤθελον πάντες ἐκπλαγῆ, διότι αἱ Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι διαπραγματεύονται ἐπὶ ὑποθέσεων ἐχουσῶν ἀντικείμενον τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, καὶ μάλιστα ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, δὲν ἀγωνίζονται ὑπὲρ ἰδίων αὑτῶν συμφερόντων, δὲν προσπαθοῦσιν ἵνα παρατείνωσι τὸν βίον των ἐν τῇ Κυβερνήσει, ἀλλ’ ἀγωνίζονται, ἵνα διασώσωσι συμφέροντα τοῦ Κράτους, εἴτε πολιτικὰ, εἴτε χρηματικά· ἑπομένως τὰ μέλη τῶν Κοινοβουλίων ὀφείλουσι νὰ μὴ ἐκτρέπωνται, οὐδὲ νὰ ποιῶνται ἀνακοινώσεις συμβεβηκότων, οὐδὲ κἂν νὰ ἀναφέρωσι γεγονότα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἀποκεκαλυμμένα, οὔτε νὰ ἐκφέρωσι κρίσεις περὶ τῶν διαπραγματεύσεων τούτων, κατὰ τρόπον, ὅστις δύναται νὰ βλάψῃ αὐτὰς, ἢ νὰ ἐλαττώσῃ τὸ κῦρος τῶν διαπραγματευομένων ἐν ὀνόματι τοῦ Κράτους. Λυποῦμαι διότι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος ἐλησμόνησε καθῆκον τοσούτῳ στοιχειῶδες, ἐπιβαλλόμενον εἰς τὰ μέλη τῶν Κοινοβουλίων.

§185ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ οὐδένα λόγον ἐποιησάμην περὶ τῶν ἀνακοινώσεων, τὰς ὁποίας ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔκαμεν. Ἐγὼ ἠθέλησα νὰ μεταχειρισθῶ ὑπὲρ τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν ἔφερα, γεγονὸς γνωστὸν καὶ ἄνευ ἀνακοινώσεώς τινος αὐτοῦ, ὄχι διὰ νὰ παρεμβάλω πρόσκομμά τι εἰς τὰς διαπραγματεύσεις τοῦ συμβιβασμοῦ, ὄχι διὰ νὰ δυσχεράνω τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον πρὸ τῆς ἀνόδου του εἰς τὴν ἀρχὴν ἐπηγγέλλετο καὶ ἐξακολουθεῖ ἤδη νὰ ἐπαγγέλληται. Τὸν βεβαιῶ, ὅτι ὁ πρῶτος, ὅστις θὰ ἐπεκρότει εἰς τοῦτο, θὰ ἤμην ἐγὼ, ἐὰν τῷ ὄντι ἀγάγῃ εἰς πέρας αἴσιον τὸν συμβιβασμὸν καὶ κατορθώσῃ νὰ ἐπιτύχῃ συμβιβασμοῦ ἐντίμου, εἰλικρινοῦς καὶ συμφέροντος ἐξ ἴσου καὶ εἰς τὸ Κράτος καὶ εἰς τοὺς πιστωτάς. Ἐγὼ, ὅ,τι εἶπον, ἠθέλησα νὰ ἀποδείξω ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶναι γνωστὰ εἰς ὅλους μας. Τὰ πράγματα αὐτὰ τρανῶς μαρτυροῦσιν, ὅτι κακῶς ἀπεσπάσθη ἡ ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου χρέους ἐκ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, καὶ ὅτι ἀποσπασθεῖσα, ὡς ἀπεσπάσθη κακῶς, ἔσχε τὰ ἄτοπα ἀποτελέσματα, ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ παραλύσῃ ἡ ὑπηρεσία τοῦ διοικητικοῦ ἐλέγχου, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπάγεται ἡ ὅλη ἄλλη οἰκονομικὴ ἡμῶν διαχείρισις, χωρὶς ἀφ’ ἑτέρου νὰ ἐπιτύχωμεν διὰ τῆς συστάσεως τῆς ὑπηρεσίας ταύτης τοῦ δημοσίου χρέους ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀρχῆθεν ἐπεδιώκομεν. Αὐτὸ εἶπον, αὐτὸ καὶ ἀπέδειξα, χωρὶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μεθ’ ὅλας τὰς ἀποστροφὰς, τὰς ὁποίας ἔκαμε περὶ προσήκοντος ἢ μὴ προσήκοντος ἐν κοινοβουλευτικαῖς συζητήσεσι, νὰ κατορθώσῃ νὰ ἀναιρέσῃ τὸν ἰσχυρισμόν μου.

§186ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὑπάρχουσι δύο ζητήματα: τὸ τῆς σημασίας τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους καὶ τὸ τῶν δαπανῶν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου ἐν συγκρίσει πρὸς τὰς δαπάνας τοῦ Γραφείου τῆς ὑπηρεσίας ταύτης. Ἀναμφισβητήτως πᾶς ὅστις ἤθελεν ἐξετάσει τὰ δύο ταῦτα κεφάλαια τῶν δαπανῶν, θὰ εὕρῃ ὅτι ὑπάρχει μεταξὺ αὐτῶν δυσαναλογία δαπάνης. Ἐὰν τὸ Γενικὸν Λογιστήριον δύναται νὰ λειτουργήσῃ κανονικῶς μὲ 19 ὑπαλλήλους καὶ μὲ δαπάνην 56,600 δραχμῶν συμφώνως μὲ τὰ ἄρθρα 6 καὶ 7, τὸ Γραφεῖον τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους πρέπει νὰ λειτουργήσῃ μὲ δαπάνην μικροτέραν, διότι ἀναμφισβητήτως ἡ τακτικὴ ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου χρέους, ἀνεξαρτήτως τῆς ἐκτάκτου, τῆς ἀφορώσης ἐπί τινα καιρὸν τὸν ἔλεγχον τῶν κατὰ τὸ παρελθὸν πληρωθέντων τοκομεριδίων, εἶναι πολὺ μικροτέρα τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου. Ἐνῷ δὲ εἶναι μικροτέρα, ἔχει καὶ αὕτη τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν ὑπαλλήλων, δαπανᾷ δὲ ἀντὶ 56,600 δραχμῶν, ὡς τὸ Γεν. Λογιστήριον, 69,560, δηλαδὴ πλειότερον κατὰ 13 χιλιάδας δραχ. Θεωρῶ ἑπομένως δεκτικὴν ἐλαττώσεως τὴν τακτικὴν δαπάνην τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους. Ὁ ἔλεγχος δὲ τῶν παρελθουσῶν πληρωμῶν πρέπει νὰ γείνῃ δι’ ἐκτάκτου προσωπικοῦ, μέχρι τῆς ἐκτελέσεως αὐτοῦ. Εἰς τὸ ἄλλο ζήτημα δὲν ἐσκόπουν νὰ λάβω τὸν λόγον, ἐὰν δὲν ἀπετείνετο πρὸς ἐμὲ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου χρέους παρεστάθη παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ πέρυσιν, ὅτε συνεζητήσαμεν καὶ ἐψηφίσαμεν τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον, καὶ σήμερον, ὡς ὑπηρεσία ἀφορῶσα ἀποκλειστικῶς τὴν ἐσωτερικὴν λογιστικὴν τάξιν. Λυποῦμαι διότι ὁ κ. Πρόεδρος, δὲν ἠξεύρω διὰ ποῖον λόγον, ἐξακολουθεῖ ἐπιμένων εἰς τὴν ἰδέαν ταύτην, ὅτι δηλ. ἡ ὑπηρεσία αὕτη δὲν ἔχει, εἰμὴ μόνον σκοπὸν λογιστικῆς τάξεως, καὶ φοβοῦμαι μήπως δὲν δίδῃ εἰς αὐτὴν τὴν ἀπαιτουμένην ἐκτίμησιν. Ἡ ὑπηρεσία αὕτη δὲν ἔχει σκοπὸν μόνον ἁπλῆς τάξεως λογιστικῆς. Βεβαίως καὶ οὗτος εἶναι εἷς τῶν σκοπῶν τῆς συστάσεώς της, ἀλλὰ ὁ κύριος σκοπὸς αὐτῆς εἶναι νὰ ἐμπνεύσῃ εἰς πάντας, καὶ εἰς ἡμᾶς ἐν Ἑλλάδι καὶ εἰς τοὺς ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος ἐνδιαφερομένους, τὴν πεποίθησιν ὅτι εἰσάγομεν πληρεστέραν τάξιν ἐν τῇ διαχειρίσει καὶ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τῶν δανείων ἡμῶν. Τοιαύτη εὐνοϊκωτέρα γνώμη, τόσον ἐν Ἑλλάδι, ὡς καὶ ἐκτὸς αὐτῆς, εἶναι ἓν ἠθικὸν κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον βεβαίως θέλει εὐκολύνει καὶ τὰς διαπραγματεύσεις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως μετὰ τῶν δανειστῶν ἡμῶν πρὸς διακανονισμὸν τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους. Ἡ σημασία δὲ αὕτη τῆς ὑπηρεσίας ταύτης κακῶς ὑποτιμᾶται καὶ ὑποκρύπτεται. Διότι δὲ ὑπετιμήθη αὕτη, ἐξουδετερώθη καὶ ἡ ἀξία, τὴν ὁποίαν βεβαίως ἤθελεν ἔχει, ἂν ἄλλως ἐξετιμᾶτο καὶ διεχειρίζετο ἡ σύστασις καὶ ἡ ὀργάνωσις αὐτῆς. Θὰ ἠδύνατο βεβαίως σπουδαίαν νὰ ἐξασκήσῃ ἐπιῤῥοὴν εἰς τὸ πρωτίστης σημασίας διὰ τὴν χώραν ἡμῶν ζήτημα τοῦ διακανονισμοῦ τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους κατὰ τρόπον ἱκανοποιοῦντα τοὺς δανειστὰς ἡμῶν καὶ σῴζοντα τὴν ὑπόληψιν τῆς χώρας ἄνευ ἐλαττώσεως τῆς ἀνεξαρτησίας αὐτῆς. Τοῦτο δ’ ἤθελεν ἔχει ἐπωφελῆ ἀποτελέσματα οἰκονομικά, σπουδαιότατα δὲ πολιτικά. Μέγιστον κεφάλαιον δι’ ἡμᾶς, εἰς τὰς περιστάσεις μάλιστα, τὰς ὁποίας διερχόμεθα, εἶναι τὸ νὰ ἀνορθώσωμεν τὴν ὑπόληψιν ἡμῶν ἐν τῷ πεπολιτισμένῳ κόσμῳ. Διὰ τοῦτο λυποῦμαι βλέπων ὑποτιμωμένην τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους καὶ ἐξουδετερουμένην τὴν ἀξίαν της καὶ τὴν σημασίαν της. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς τὸ ζήτημα τῶν διαπραγματεύσεων μὲ τοὺς δανειστὰς ἡμῶν, διότι αὗται δὲν εἶναι γνωσταὶ εἰς ἡμᾶς. Δὲν θέλω δὲ νὰ φέρω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, καθόσον, ὅπως ἡ Κυβέρνησις, οὕτω καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐνδιαφέρεται, ὅπως διεξαχθῶσιν αἱ διαπραγματεύσεις αὗται συμφώνως πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους. Πρέπει δὲ νὰ ἀναγνωρίσῃ τὸ ἐνδιαφέρον τοῦτο καὶ ἡ Κυβέρνησις, διότι, ἐνῷ εἴμεθα εἰς τὸ τέλος τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν ἠθέλησε νὰ ζητήσῃ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἀνακοινώσῃ πληροφορίας περὶ τῶν μέχρι τοῦδε πεπραγμένων. Ἔπραξε δὲ τοῦτο, σεβομένη ἀκριβῶς τὴν λεπτότητα καὶ τὴν σημασίαν αὐτῶν. Ἀλλ’ ἂν δὲν ἠθελήσαμεν νὰ πράξωμεν τοῦτο, ὠθούμενοι ὑπὸ τοῦ ἐνδιαφέροντος, τὸ ὁποῖον αἰσθανόμεθα, ὅπως ἐπέλθῃ ἐπωφελὴς διακανονισμὸς τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους, δὲν ἕπεται, ὅτι δὲν πρέπει καὶ νὰ ἐκφέρωμεν τὴν γνώμην ἡμῶν ἐπὶ ζητημάτων καθ’ οἱονδήποτε τρόπον συνδεομένων μὲ τὸ σπουδαῖον τοῦτο ζήτημα τῆς διακανονίσεως τῶν χρεῶν ἡμῶν, τὸ ζήτημα τῆς ὑπηρεσίας τῶν χρεῶν τούτων. Νομίζω δὲ, ὅτι τοιαύτην σημασίαν πρέπει νὰ δώσῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην, καὶ τὴν σημασίαν ταύτην πρέπει νὰ τὴν δώσῃ, οἱαιδήποτε καὶ ἂν ὦσιν αἱ βάσεις τῶν μετὰ τῶν δανειστῶν ἡμῶν διαπραγματεύσεων, διότι τοιαύτην δίδουσα σημασίαν θὰ ἠδύνατο ἴσως ν’ ἀποφύγῃ ἄλλας ἀπαιτήσεις καὶ ἄλλας ἰδέας, ἀφ’ ἑνὸς μὲν καλυπτούσας βλέψεις κερδοσκοπικὰς, ἀφ’ ἑτέρου δὲ θιγούσας καὶ τὰ πολιτικὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, καὶ αἵτινες δύνανται καὶ διὰ τῆς ἁπλῆς αὐτῶν διαδόσεως ἐν Εὐρώπῃ νὰ βλάψωσι τὸν τόπον πολυειδῶς. Τοιαῦται δὲ ἰδέαι διεδόθησαν ἤδη. Διεδόθη ἐν Εὐρώπῃ ἡ γνώμη, ὅτι ἐπανῆλθον ἐπὶ τοῦ τάπητος αἱ ἰδέαι — δὲν ἠξεύρω πόθεν — διαπραγματεύσεων ἀναλόγων πρὸς ἐκείνας, αἵτινες διεξήγοντο κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ ἀτυχήματος τῆς πτωχεύσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου, διαπραγματεύσεων σκοπουσῶν εἰς κερδοσκοπίαν συνδεομένην μὲ ἔμμεσον ἔλεγχον, ἐνεργούμενον δι’ ἑταιρίας, καὶ ὅστις ἤθελεν εἶσθαι χείριστος καὶ βαρύτερος τοῦ ἀμέσου ἐλέγχου. Εἰς τὰς τοιαύτας διαδόσεις δὲν πρέπει ἴσως νὰ δώσωμεν ἀπόλυτον πίστιν, ὀφείλομεν ὅμως νὰ δώσωμεν σημασίαν εἰς τὰ ζητήματα καὶ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα συνδέονται μὲ τὸ ζήτημα τῆς συνεννοήσεως μετὰ τῶν δανειστῶν ἡμῶν, ὅπερ ὑψίστην ἔχει διὰ τὴν χώραν σημασίαν, καὶ ὑπὸ οἰκονομικὴν, ἀλλ’ ἰδίως ὑπὸ πολιτικὴν ἔποψιν.

§187Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ἴσως εἶναι κεκμηκὼς, καὶ διὰ τοῦτο δὲν κατέληξεν εἰς πορίσματα ὀρθὰ, οὔτε τὰ ἐπιχειρήματα, τῶν ὁποίων ἐποιήσατο χρῆσιν, εἶναι ἄψογα. Ἔλεγεν ὅτι ἡμεῖς ὑποτιμῶμεν τὴν ἀξίαν τῆς ἱδρύσεως τοῦ θεσμοῦ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους. Ἀλλὰ πῶς κρίνει ὅτι ὑποτιμῶμεν τὴν ἀξίαν τῆς ἱδρύσεως τοῦ θεσμοῦ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους; Διότι δὲν συνδέομεν αὐτὸν μετὰ τῶν δανειστῶν, διότι δὲν ἀναγνωρίζομεν ὅτι τὸ Συμβούλιον τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους ἱδρύσαμεν διὰ νὰ ἤμεθα ἀρεστοὶ, ἢ διὰ νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς ἀξιώσεις τῶν δανειστῶν! Διὰ τοῦτο λέγει, ὅτι ὑποτιμῶμεν τὴν ἀξίαν τῆς ἱδρύσεως τοῦ θεσμοῦ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους! Ἀλλ’ ἐγὼ ἐβεβαίωσα τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἄρτης καὶ τὴν Βουλὴν, ὅταν ἐπρότεινα τὸ περὶ ἱδρύσεως τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους νομοσχέδιον, ὅτι ἐπρότεινα αὐτὸ διὰ ν’ ἀποκαταστήσω τάξιν εἰς τὰ λογιστικὰ τοῦ Κράτους, καὶ ἰδίως εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, ἥτις ἔκειτο κακῶς ἐν τῷ Λογιστηρίῳ, καὶ κακῶς πράγματι εἶχεν. Ἀρκεῖ μόνον νὰ μνημονεύσω, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1881, ὅτε συνωμολογήθη τὸ δάνειον τῶν 120,000,000, μέχρι τοῦ 1895, οὐδεὶς ὑπῆρξεν ἔλεγχος τῶν ἀποδείξεων διὰ τὰς γενομένας πληρωμὰς διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, ἤτοι ἔλεγχος τῶν τοκομεριδίων. Κατὰ τὸ 1891 ἤρξατο μικρός τις, ἀλλ’ ἐσταμάτησεν ἀμέσως μετὰ τέσσαρας μῆνας. Ὑπάρχει ἀνάγκη τῆς ἀποκαταστάσεως τάξεως εἰς τοῦτο; Βεβαίως. Ἀλλ’ ἐὰν κατασταθῇ βέβαιον, ὅτι ὑπάρχουσιν ἀκριβεῖς αἱ ἀναγραφαὶ, ὅτι ὑπάρχουσιν ἀκριβεῖς ὅλοι οἱ ὑπολογισμοὶ, οἱ γενόμενοι ἐν σχέσει πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, βεβαίως τότε ἀποκατεστάθη ἡ τάξις ἐν αὐτῇ. Ἀλλὰ διατὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ὑπέλαβεν, ὅτι ὠργανώθη κακῶς ἡ ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου χρέους, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἐμπνέει ἐμπιστοσύνην;

§188ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶπον αὐτό.

§189Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ποίας παρατηρήσεις ἔκαμεν εἴτε περὶ διαταγμάτων εἴτε περὶ νόμων, οἱ ὁποῖοι κανονίζουσι τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους; Εἶπον ὅτι ἴσως εἶναι κεκμηκώς· διότι ἠκούσατε ὅ,τι σᾶς ἔλεγεν, ὅτι μεταξὺ τῶν ἐξόδων τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους καὶ τῶν τοῦ Γεν. Λογιστηρίου εἶναι διαφορὰ 14 χιλιάδων δραχμῶν. Οὕτως ἔλεγε. Βεβαίως ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ἔβλεψε πρὸς τὴν σελίδα 18, τὴν περιέχουσαν τὸ προσωπικὸν τοῦ Λογιστηρίου, καὶ εὗρεν ὅτι εἶναι ποσὸν δρ. 40,440.20.

§190ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. 56,600, διότι ἔλαβον καὶ τὸ κεφάλαιον 7, τὸ ἐν τῇ σελίδι 20.

§191Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τότε ἔπρεπε νὰ ἴδητε, ὅτι εἶναι 66,100.

§192ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. 56,600.

§193Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἠθέλετε εὑρεῖ ὅτι εἶναι 66,100, καὶ ἑπομένως ἡ διαφορὰ εἶναι τριῶν χιλιάδων. Διατί; Διότι ἀμφιβάλλω ἂν θὰ ἐπαρκέσῃ τὸ προσωπικὸν, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ δημοσίου χρέους, διὰ νὰ διεξαγάγῃ τὸν ἔλεγχον τῆς διαχειρίσεως τοῦ παρελθόντος, ἀφοῦ πρόκειται περὶ διαχειρίσεως 14 ἐτῶν, καὶ μόνον ἵνα συγκεντρώσῃ τὰς χιλιάδας τῶν κουπονίων, ἵνα κατανείμῃ αὐτὰ κατὰ τάξιν, καὶ ἐξελέγξῃ αὐτὰ μόνον, ἴσως θ’ ἀπαιτῆται πενταπλάσιον προσωπικὸν ἀπὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζήτησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ἢ οἱ ὁμόφρονες αὐτῷ, περὶ τῶν διαπραγματεύσεων τοῦ συμβιβασμοῦ, βεβαίως δὲν ἐζήτησαν τοιαύτας, ἀλλὰ βεβαιῶ αὐτὸν, ὅτι καὶ ἂν ἤθελον ζητήσει, δὲν θὰ ἤμην εἰς θέσιν νὰ δώσω αὐτάς.

§194ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὑπελόγισα ὀρθῶς 56,600, διότι ἀναγράφονται μὲν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ 66,100, ἀλλ’ εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο περιλαμβάνεται καὶ ἡ ἀμοιβὴ ἐκτάκτων ὑπαλλήλων, καὶ διαφορὰ ἐπὶ πλέον δι’ ἐνοίκιον τοῦ Γεν. Λογιστηρίου. Ἐνῷ διὰ τὸ κατάστημα τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους πληρόνονται 6,000 δρ. ἐνοίκιον, διὰ τὸ Γεν. Λογιστήριον πληρόνονται 10,000.

§195Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Διότι εἶναι μεγαλείτερα καὶ πολλὰ τὰ ἔργα.

§196ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν μέμφομαι τοῦτο. Ἀλλὰ λέγω ὅτι δὲν εἶναι ἡ ὑπηρεσία, ἡ ὁποία παρουσιάζει τὴν διαφορὰν, διότι τὸ ἐνοίκιον δὲν εἶναι δαπάνη τῆς ὑπηρεσίας. Ἡ δύναμις, ἡ καθαυτὸ δύναμις τῶν δύο ὑπηρεσιῶν παρουσιάζει τὰς ἀναλογίας, τὰς ὁποίας ὑπέδειξα. Ἐὰν δ’ ὑπάρχῃ ἡ ἀνάγκη τῆς ἐξελέγξεως τῶν τοκομεριδίων, αὕτη εἶναι ἔκτακτος καὶ πρέπει νὰ ἐκτελεσθῇ δι’ ἐκτάκτων ὑπαλλήλων, καὶ ὄχι διὰ τῆς τακτικῆς δυνάμεως τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους. Τὴν ἐργασίαν δὲ τῶν τοκομεριδίων τὴν γνωρίζω ἀρκετὰ, διότι, ὅπως καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἀγνοεῖ, πρῶτος ἠθέλησα νὰ τὴν τακτοποιήσω.

§197Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Σεῖς εἶσθε ἐντριβὴς εἰς τὰ κουπόνια, ἐγὼ δὲν εἶμαι (ἱλαρότης).

§198ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ ὑμεῖς· διότι, ὡς εἴπετε, τέσσαρας μῆνας εἰργάσθητε ἐπὶ τῶν κουπονίων· ὥστε ἠμπορεῖτε νὰ ἦσθε ἐντριβὴς κατὰ ἕνα ἴδιον ὑμῖν τρόπον, ὅπως ἄλλοι ἴσως κατ’ ἄλλον. Ὥστε τὴν ὑπηρεσίαν τὴν γνωρίζω.

§199Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἀμφιβάλλω.

§200ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὴν γνωρίζω, διότι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν εὗρον σωρείαν κουπονίων ἀνεξελέγκτων· ὠργάνωσα δὲ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ἐξελέγξεως αὐτῶν, τακτοποιήσας τὸ τμῆμα τοῦ δημοσίου χρέους, τὸ ὁποῖον δὲν ἐλειτούργει πράγματι καὶ τὸ ὁποῖον μετὰ τὴν ἀποχώρησίν μου ἀπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἔπαυσεν ἐκ νέου τοῦ νὰ λειτουργῇ. Ἀλλὰ ὁ ἔλεγχος τοῦ παρελθόντος δὲν εἶναι ἡ τακτικὴ ἐργασία τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους.

§201Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ τρίτον τμῆμα τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους αὐτὸν τὸν ἔλεγχον ἔχει.

§202ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἔχει καὶ τοῦ παρελθόντος, ἀλλ’ ἰδίως καὶ τακτικῶς ἔχει τὸν τρέχοντα ἔλεγχον. Ὁ τοῦ παρελθόντος δὲ εἶναι ἔκτακτος, καὶ πρέπει νὰ ἐνεργηθῇ δι’ ἐκτάκτων ὑπαλλήλων, οἵτινες δὲν θὰ ὦσιν ἀναγκαῖοι, ἅμα ὡς, μετὰ ἓν ἢ δύο ἔτη, περατωθῇ ἡ ἔκτακτος αὕτη ἐργασία. Δι’ αὐτὴν πρέπει βεβαίως νὰ δαπανηθῇ τὸ ἀπαιτούμενον ποσὸν, ἀλλὰ πρέπει νὰ δαπανηθῇ ἐφ’ ἅπαξ, ὅπως ἐκτελεσθῇ ἡ ταχυτέρα ἐξέλεγξις τῶν τοκομεριδίων.

§203ΣΤΑΗΣ. Καὶ πρὸ μικροῦ ἔλαβον τὴν εὐκαιρίαν νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις περὶ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ προτωπικοῦ τοῦ Γεν. Λογιστηρίου. Ἡ ἐλάττωσις ἐπῆλθε διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΣΞϚʹ τῆς 21 Ἰουνίου 1895. Κατηργήθη ἡ θέσις τοῦ ὑποδιευθυντοῦ καὶ ἔμεινε μόνον εἷς διευθυντής. Ἀλλ’ ἐὰν ἀσθενήσῃ ὁ διευθυντής, δὲν θὰ μείνῃ τοῦτο ἄνευ κεφαλῆς; Ἠλαττώθη προσέτι κατὰ τέσσαρας γραμματεῖς αʹ τάξεως, ἠλαττώθη καὶ τὸ ἄλλο προσωπικόν. Ἡ ἐλάττωσις δὲ τοῦ προσωπικοῦ ἔφερεν οἰκονομίαν 41,965 δραχ., συμπεριλαμβανομένης καὶ τῆς ἀφαιρέσεως τοῦ μισθοῦ τοῦ ὑποδιευθυντοῦ. Ἡ οἰκονομία δὲν εἶναι σπουδαία, ἵνα χάριν αὐτῆς παρίδωμεν τὴν ὠφέλειαν, ἡ ὁποία ἐκ τῆς ἐργασίας τοῦ Γεν. Λογιστηρίου ἐπέρχεται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους καὶ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς χώρας. Τὸ Λογιστήριον ἐδημοσίευσε τὴν γενικὴν ληψοδοσίαν τοῦ δημοσίου χρέους κατὰ τὴν 31 Ἰανουαρίου 1895, ὁμοίως κατὰ τὴν 28 Φεβρουαρίου 1895, ὁμοίως τὴν γενικὴν ληψοδοσίαν τοῦ δημοσίου ταμείου κατὰ τὴν 31 Μαρτίου 1895, ὁμοίως κατὰ τὴν 31 Ἀπριλίου 1895, ὁμοίως κατὰ τὴν 31 Μαΐου 1895, ὁμοίως κατὰ τὴν 30 Ἰουνίου 1895, καὶ—προσέξατε παρακαλῶ, Κύριοι,—μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου ἐκείνου διεκόπη ἡ δημοσίευσις! Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔλεγε πρὸ μικροῦ, ὅτι δὲν καθυστέρησε, διότι εὐθὺς ὡς ἡ Βουλὴ ἐζήτησε τὴν γενικὴν ταύτην κατάστασιν, ἀμέσως τὴν ἐδημοσίευσεν! Ὁποία δὲ εἶναι ἡ γενικὴ κατάστασις, ἣν ἐδημοσίευσεν; Ἐδημοσίευσε τὴν γενικὴν ληψοδοσίαν τοῦ δημοσίου ταμείου κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1895, περιέχουσαν συλλήβδην τὰ ἀποτελέσματα τῶν μηνῶν Ἰουλίου, Αὐγούστου, Σεπτεμβρίου, Ὀκτωβρίου, Νοεμβρίου καὶ Δεκεμβρίου. Ἔχομεν δὲ ἀνάγκην σήμερον πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας εἶναι ἀδύνατον νὰ λάβωμεν ἐκ τῆς γενικῆς ταύτης ληψοδοσίας τοῦ δημοσίου ταμείου κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1895. Δὲν νομίζω δὲ, ὅτι πρέπει νὰ δημοσιεύωνται ὁπόταν παραστῇ ἀνάγκη καὶ ἡ Βουλὴ τὰ ζητήσῃ, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ Γεν. Λογιστήριον ἔχει πολλὴν ἐργασίαν, ἐκ τῆς ἐλαττώσεως δὲ τοῦ προσωπικοῦ αὐτοῦ βεβαίως δὲν ἦτο δυνατὸν ἢ νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἀτελὴς αὐτοῦ λειτουργία. Τὸ Γεν. Λογιστήριον ἔχει νὰ συγκεντρώσῃ καὶ ἐξελέγξῃ λογαριασμοὺς 65 ταμείων τοῦ Κράτους, τὸ Γεν. Λογιστήριον ἔχει νὰ ἐξελέγξῃ λογαριασμοὺς 46 ὑποταμείων, τὸ Γεν. Λογιστήριον ἔχει νὰ ἐξελέγξῃ 100 ταμείων τελωνειακῶν τοὺς λογαριασμοὺς, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶναι ὀκτὼ τελωνεῖα Αʹ καὶ Βʹ τάξεως. Πῶς εἶναι δυνατὸν ἡ ἐργασία αὕτη νὰ ἐξελεγχθῇ; καὶ πῶς θέλετε νὰ μὴ εὑρισκώμεθα εἰς τὴν καθυστέρησιν, περὶ τῆς ὁποίας πρὸ μικροῦ ὡμίλει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως; Καὶ τὴν ζημίαν ταύτην ὑφίσταται ἡ ὑπηρεσία καὶ τὸ Κράτος καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ μελετήσωσι τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς χώρας, χάριν 46,000 δρ.—διότι αὐτὴ εἶναι ἡ οἰκονομία. Βεβαίως ἐγὼ δὲν συνηγορῶ ὑπὲρ τῆς μὴ ἐλαττώσεως τοῦ προσωπικοῦ, ἵνα διορισθῇ τις ἐμὸς φίλος, ἀλλὰ συνηγορῶ, διότι λυποῦμαι νὰ βλέπω τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Γεν. Λογιστηρίου χωλαίνουσαν. Ὁ εἰσελθών ποτε, ἔστω καὶ χάριν περιεργείας, εἰς τὸ Γεν. Λογιστήριον τοῦ Κράτους γινώσκει ὁποῖον πλῆθος ἐργασίας ὑπάρχει ἐν αὐτῷ, καὶ ὁποῖαι καθυστερήσεις εἰς τὰς διαφόρους ὑπηρεσίας· οἱ λαβόντες ἀφορμὴν, ἵνα προσέλθωσιν εἰς τὸ Γεν. Λογιστήριον πρὸς ἔκδοσιν καὶ ἐπιστροφὴν λ. χ. στρατιωτικοῦ ἀνταλλάγματος καταβληθέντος ἀχρεωστήτως, βεβαίως ἔχουσι λάβει γνῶσιν τῆς δυσχεροῦς ὑπηρεσίας τοῦ Γεν. Λογιστηρίου· καὶ ἐπειδὴ ἐκ συμπτώσεως μοὶ ἐπῆλθον εἰς τὴν μνήμην τὰ τῶν στρατιωτικῶν ἀνταλλαγμάτων, ὀφείλω νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐξετάσῃ περὶ σπουδαιοτάτου συστήματος, τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει πολλοὺς μὲν, ἀλλ’ ἰδίᾳ τοὺς καταγομένους ἐκ τοῦ νομοῦ Ἀργολιδοκορινθίας. Κατὰ τὸν μῆνα, νομίζω, Ὀκτώβριον ἢ Νοέμβριον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν συνεκέντρωσε τὰ γραμμάτια ἀπαλλαγῆς τῶν καταγομένων ἐκ τῶν διαφόρων ἐπαρχιῶν τοῦ νομοῦ Ἀργολιδοκορινθίας καὶ τῶν ἄλλων, νομίζω, ἐπαρχιῶν τοῦ Κράτους, καὶ τὰ ἀπέστειλε πρὸς τὰ στρατολογικὰ γραφεῖα, ἵνα λαμβάνοντα γνῶσιν τίνες ἐκ τῶν ὑποχρέων κατέβαλον τὸ ἀντισήκωμα διαγράψωσιν αὐτοὺς καὶ ἑπομένως μὴ τοὺς θεωρήσωσιν ὡς καθυστεροῦντας. Ἕνεκα τῆς κακῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ ταχυδρομικὴ ὑπηρεσία—διότι ὁμολογουμένως εἶναι ἀθλία ἡ κατάστασις—ἀπωλέσθη ὁ φάκελλος ὁ περιέχων τὰ γραμμάτια ἀπαλλαγῆς τῶν κληρωτῶν τοῦ νομοῦ Ἀργολιδοκορινθίας. Μεταξὺ αὐτῶν εἶναι πολλά, τὰ ὁποῖα εἶχον ἐκδοθῆ δὶς, τουτέστι συνέβη εἷς ὑπόχρεως εἰς στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, διαμένων ἐν Ἀθήναις καὶ ἔχων λόγον ἀπαλλαγῆς, νὰ ἐξαγοράσῃ τὸ γραμμάτιον παρὰ τοῦ ταμείου Ἀθηνῶν, ὁ δὲ πατὴρ αὐτοῦ κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον, κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς κληρώσεως, ἠγόρασεν ἄλλο γραμμάτιον ἐκ τοῦ ταμείου, εἰς τὸν τόπον τοῦ ὁποίου ἐγένετο ἡ κλήρωσις, καὶ προσήγαγεν αὐτὸ εἰς τὸ τακτικὸν Στρατολογικὸν Συμβούλιον. Ἑπομένως ἐξεδόθησαν οὕτω δύο γραμμάτια διὰ τὸ αὐτὸ πρόσωπον. Μετὰ τὴν συνεννόησιν μεταξὺ πατρὸς καὶ υἱοῦ ἢ ὁπωσδήποτε ἐνδιαφερομένου ἐγένετο γνωστὸν τὸ πρᾶγμα· ἔπρεπεν ἑπομένως νὰ ἐπιστραφῇ τὸ ποσὸν τοῦ ἑνὸς ἐκ τῶν δύο γραμματίων, τοῦ ἀχρεωστήτως εἰσπραχθέντος· σήμερον προστρέχετε εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, προσάγετε τὸ δεύτερον γραμμάτιον,—διότι τὸ ἓν ἐκ τῶν δύο ἐσώθη—ἀλλ’ ἡ ἀληθῶς τελεία ὑπηρεσία τοῦ στρατολογικοῦ τμήματος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν μετὰ λύπης σᾶς λέγει, ὅτι δὲν δύναται νὰ σᾶς βοηθήσῃ, νὰ σᾶς δώσῃ τουτέστι τὰ ἀπαιτούμενα στοιχεῖα πρὸς ἐπιστροφὴν τῶν ἀχρεωστήτως εἰσπραχθέντων χρημάτων, διότι ἀπωλέσθησαν τὰ πρῶτα γραμμάτια ἐκ τοῦ ταχυδρομείου Ἀθηνῶν μέχρι τοῦ ταχυδρομείου Ναυπλίου! καὶ ἑπομένως οἱ ἔχοντες λαμβάνειν—εἶναι δὲ οὐκ ὀλίγοι—δὲν δύνανται νὰ λάβωσι παρὰ τοῦ Δημοσίου χρήματα δὶς καταβληθέντα! Τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, κατὰ κανόνα, ἐπιστρέφει τὰ χρήματα, τὰ ἀχρεωστήτως εἰσπραχθέντα ἐκ τῶν στρατιωτικῶν ἀνταλλαγμάτων, ὁπόταν προσαχθῶσιν ἀμφότερα τὰ γραμμάτια. Τὸ ἓν ἑπομένως τῶν γραμματίων, τὸ εἰς χεῖρας τοῦ ἐνδιαφερομένου εὑρισκόμενον, δὲν εἶναι ἐπαρκὲς, ἵνα ἐπιστραφῶσι τὰ παρανόμως καταβληθέντα, καὶ τοιουτοτρόπως εὑρίσκονται σήμερον πολλοὶ κατέχοντες τὰ γραμμάτια ταῦτα καὶ μὴ δυνάμενοι νὰ λάβωσι τὸ ἀντίτιμον αὐτῶν. Ἐλπίζω καὶ παρακαλῶ νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τούτου ἡ Κυβέρνησις. Ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ εἴπω ταῦτα ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Γεν. Λογιστηρίου. Ἐπανερχόμενος δ’ εἰς τὸ ζήτημα, καὶ πάλιν θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀναγράψῃ τοὐλάχιστον τὴν πίστωσιν ταύτην πλήρη, ἵνα δι’ ἐκτάκτων ὑπαλλήλων καταστήσῃ ἐπαρκῆ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Γεν. Λογιστηρίου, καὶ κατὰ τὴν ἑπομένην σύνοδον φέρῃ νομοσχέδιον, δι’ οὗ νὰ καταργήσῃ τὸν νόμον ͵ΒΣΞϚʹ, ἵνα ἐπανέλθῃ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Γεν. Λογιστηρίου εἰς τὴν προτέραν αὐτῆς κανονικὴν λειτουργίαν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 6. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα καὶ τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου 7. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται κατ’ ἄρθρον καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον 8 «Διοικητικὸν Συμβούλιον τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους»).

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 9. «Νομικὸν Συμβούλιον δρ. 78,480».

§205ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ ὁλομελείᾳ τῆς Βουλῆς, ὡς ἀντιπολιτευόμενος, καὶ οἱ φίλοι του ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ πάσης εὐκαιρίας ἐδράξαντο, ὅπως δηλώσωσιν ἣν εἶχον γνώμην ἀείποτε περὶ τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου. Ἐθεώρησαν τοῦτο περιττὸν, καὶ οὐ μόνον περιττὸν, ἀλλὰ καὶ ἐπιζήμιον ὑπὸ πολλὰς ἐπόψεις εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου. Ὁ κ. Πρόεδρος μάλιστα τῆς Κυβερνήσεως, γενικεύων τὸ πρᾶγμα, ἔλεγεν ὅτι, ἀφ’ ὅτου ἐδημιουργήθησαν τὰ τοιαῦτα Συμβούλια, δὲν εἶχον ἄλλον τινὰ σκοπὸν, παρὰ πῶς νὰ συγκαλύψωσι τὴν εὐθύνην τῶν ὑπευθύνων Ὑπουργῶν. Καὶ ἔχομεν, Κύριοι, ἐνώπιόν μας τὴν ἱστορίαν τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος Νομικοῦ Συμβουλίου, ἔχομεν πολλὰς καὶ ποικίλας γνωμοδοτήσεις αὐτοῦ ἐπὶ διαφόρων ζητημάτων, δι’ ὧν γνωμοδοτήσεων οἱ Ὑπουργοὶ προέβαινον εἰς πράξεις, εἰς τὰς ὁποίας ἄνευ τῶν γνωμοδοτήσεων οὐδέποτε θὰ προέβαινον. Ἐπεθύμουν νῦν νὰ μάθω, ἀφ’ ὅτου ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἀρχὴν, μετέβαλεν ἣν πάντοτε εἶχεν ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει γνώμην περὶ τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου; Διότι δὲν πιστεύω νὰ νομίζῃ, ὅτι τὸ Νομικὸν Συμβούλιον, ἀφ’ ὅτου αὐτὸς ἀνέλαβε τὴν διεύθυνσιν τῶν κοινῶν, μετεβλήθη οὐσιωδῶς καὶ δὲν εἶναι πλέον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἦτο ὑπὸ τοὺς προκατόχους αὐτοῦ, τοὺς ὁποίους πολλάκις ἐλάμβανεν ἀφορμὴν νὰ καταγγέλλῃ ἐπὶ διαφόροις παραβάσεσι, καὶ νὰ τοὺς καταγγέλλῃ, ὅτι ἐζήτουν νὰ ὀχυρωθῶσιν ὄπισθεν γνωμοδοτήσεων τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, αἱ ὁποῖαι ἐλαμβάνοντο, ὡς ἐλαμβάνοντο. Πρόκειται, Κύριοι, περὶ δαπάνης ἀξίας λόγου, περὶ δαπάνης, ἐν τῇ ὁποία ἠδύνατο νὰ ἐπέλθῃ σπουδαία οἰκονομία, ἂν κατηργεῖτο τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος Συμβούλιον. Ἐστὲ δὲ βέβαιοι, ὅτι διὰ τῆς καταργήσεως ταύτης διττὸν καλὸν θὰ ἐπήρχετο. Ἐν πρώτοις θὰ ἐξέλειπεν ἡ στρεψοδικία ἐκείνη, ἥτις παρατηρεῖται ἐπὶ πολλῶν ὑποθέσεων παρὰ τοῖς νομικοῖς συμβούλοις, ὅταν οἱ ἐνδιαφερόμενοι ἰδιῶται ἔχωσι τὸ ἀτύχημα νὰ μὴ φρονῶσι φίλα πρὸς τοὺς κρατοῦντας καὶ ἐξαναγκάζωνται εἰς μακροὺς καὶ πολυδαπάνους δικαστικοὺς ἀγῶνας, οἵτινες τοὺς ἐμβάλλουσι πολλάκις εἰς ἀμφιβολίαν, ἐὰν ἀπονέμηται ἀπροσκόπτως ἡ δικαιοσύνη ἐν Ἑλλάδι, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην ὁ θεσμὸς αὐτὸς ἐνεργεῖ πρὸς ζημίαν πολλῶν ἰδιωτικῶν συμφερόντων. Ὑπὸ ἄλλην ὅμως ἔποψιν, ὅταν οἱ ἀντίδικοι τοῦ Δημοσίου φίλα φρονῶσι πρὸς τοὺς ἐν τῇ ἀρχῇ, ἐνεργεῖ πρὸς ζημίαν αὐτοῦ τοῦ Κράτους. Δὲν ἠξεύρω, ἂν πολλοὶ συμβιβασμοὶ θὰ ἐπραγματοποιοῦντο, ἂν ὑπεχρεοῦντο οἱ Ὑπουργοὶ νὰ θέσωσιν ὑπογραφὴν ὑπ’ αὐτοὺς χωρὶς νὰ ὀχυρῶνται ὄπισθεν τῶν νομικῶν συμβούλων. Θὰ παρεκάλουν λοιπὸν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ δηλώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἔχῃ τὴν γνώμην, ἣν εἶχε πάντοτε περὶ τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, καὶ ἐὰν δὲν νομίζῃ ὅτι εἶναι καιρὸς καταργήσεως αὐτοῦ, ὅπως ἐπέλθῃ οὕτω καὶ σπουδαία οἰκονομία.

§206Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ θέμα κρίνω πάντοτε ἄξιον μελέτης. Προετάξαμεν ὅμως τὴν μελέτην ἄλλων θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἐφαίνοντο ἡμῖν μᾶλλον κατεπείγοντα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλ. 9 ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται κατ’ ἄρθρον καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλ. 10 «οἰκονομικοὶ ἐπιθεωρηταί»).

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 11. «Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον». (Ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα).

§208ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν νομίζω ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ θεωρήσῃ ἐπίσης ἥττονος λόγου ἄξιον, ὅπως τὸ ζήτημα τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, καὶ νὰ θελήσῃ νὰ ἐπιτάξῃ αὐτὸ εἰς ἄλλα ζητήματα σπουδαιότερα. Δὲν πρόκειται περὶ παρωνυχίδος. Πρόκειται περὶ τοῦ δικαστικοῦ ἐλέγχου τῆς ὅλης οἰκονομικῆς διαχειρίσεως, καὶ μὴ ἀμφιβάλλετε, ὅτι εἷς ἐκ τῶν παραγόντων τῆς ἡμετέρας κακοδαιμονίας ὑπῆρξε καὶ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, τὸ καθυστεροῦν ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ἐν τῷ δικαστικῷ αὐτοῦ ἐλέγχῳ. Ἐνόσῳ, Κύριοι, δὲν ἔχετε ἔλεγχον καὶ ἔλεγχον δικαστικὸν τοιοῦτον, ὁποῖον προέβλεψεν ὁ νομοθέτης· βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχητε ἀσφαλῆ γνῶσιν τῆς διαχειρίσεως, οὔτε τὰ ἀπαιτούμενα ἐχέγγυα περὶ τοῦ εὐσυνειδήτου τῆς τοιαύτης διαχειρίσεως. Ἂν εἴχομεν ζῶντα καὶ ἐνεργὸν τὸν δικαστικὸν ἔλεγχον, βεβαίως δὲν θὰ παρετηροῦντο αἱ πολλαὶ καὶ ποικίλαι καταχρήσεις ἐν τοῖς διαφόροις κλάδοις τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν διαχειρίσεως, δὲν θὰ ἀνεκαλύπτοντο δὲ αὗται μετὰ ἔτη πολλὰ, ὁπότε δὲν εἶναι πλέον καιρὸς πρὸς καταδίωξιν αὐτῶν, καὶ ἐν τῇ καθ’ ὅλου διαχειρίσει τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους δὲν θὰ ὑπεπίπτομεν εἰς τὰ σφάλματα ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα ὑποπεσόντες μέχρι τοῦδε κατηντήσαμεν εἰς τὸ ναυάγιον τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐπαγγελλόμενος ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει τὴν περισυλλογὴν καὶ ἀνόρθωσιν ἐν παντὶ κλάδῳ, ἐπηγγέλθη καὶ ἐν τούτῳ τῷ κλάδῳ, ὅτι εὐθὺς, ὡς ἤρχετο εἰς τὴν ἀρχὴν, θὰ ἐφρόντιζε νὰ ἀνοργανώσῃ αὐτὸν καὶ νὰ καταστήσῃ οὕτω δρῶντα καὶ ἐνεργόν. Ἐγὼ γινώσκω ἀσφαλῶς, ὅτι εὐθὺς, ὡς ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἀρχὴν, προεκάλεσε τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἵνα τῷ ὑποβάλῃ τὰς γνώμας του περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἠδύνατο καὶ νομοθετικῶς καὶ διοικητικῶς νὰ ἀνοργανωθῇ αὐτὸ, τὸ δὲ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἔσπευσε νὰ ὑποβάλῃ εἰς αὐτὸν ἐκ νέου τὴν ἔκθεσιν, ἥτις εἶχεν ὑποβληθῆ εἰς ἄλλον προκάτοχόν του. Δὲν πιστεύω ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐζήτησε τὴν ἔκθεσιν ταύτην ἁπλῶς, ἵνα τὴν ἔχῃ εἰς τὸ ἀρχεῖον τοῦ Ὑπουργείου, ἀλλ’ ἵνα προβῇ εἰς πάντα τὰ ἀπαιτούμενα μέτρα πρὸς ἀναδιοργάνωσιν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Κατὰ τὴν πρώτην σύνοδον τῷ ὑπέδειξα τὴν πληγὴν, τὴν γεννηθεῖσαν ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην ἐν τῇ οἰκονομικῇ διαχειρίσει, ἔλαβον δὲ ἀφορμὴν ἤδη κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, δι’ οὗ κατηργοῦντο, παρὰ ῥητὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, τὰ προσόντα τῶν μελῶν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, νὰ τὸν ὑπομνήσω τὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἀπέναντι αὐτοῦ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε τότε, ὅτι δὲν εἶχε τὸν ἀπαιτούμενον καιρὸν, ἵνα συντάξῃ καὶ ὑποβάλῃ τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον, ἀλλ’ ἐπηγγέλθη ὅτι μεταξὺ τῶν πρώτων νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα θὰ ὑπέβαλλεν εἰς τὴν δευτέραν σύνοδον, θὰ ἦτο καὶ τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν ἀνοργάνωσιν τοῦ Συνεδρίου, ὑπεσχέθη δ’ ὅτι καὶ πρὸ τούτου θὰ ἐλάμβανε καὶ διοικητικῶς ὅλα τὰ διοικητικὰ μέτρα, ὅπως ἐπενέγκῃ ὅλας τὰς βελτιώσεις εἰς αὐτό. Ἐπιθυμῶ νὰ ἐρωτήσω αὐτὸν τώρα, ὅτε εὑρισκόμεθα περὶ τὰ τέλη τῆς συνόδου ταύτης, τί ἐγένοντο αἱ ἐπαγγελίαι ἐκεῖναι; ποῦ εὕρηται τὸ Συνέδριον; ποῦ ὁ δικαστικὸς ἔλεγχος τῆς οἰκονομικῆς διαχειρίσεως; Θὰ ἐξακολουθήσῃ ἐπὶ πολὺ ἔτι ἡ κατάστασις αὕτη; καὶ ἂν ἐξακολουθήσῃ, θὰ ἔχῃ τὸ θάῤῥος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ὁμιλῇ ἀκόμη περὶ περισυλλογῆς καὶ περὶ ἀνορθώσεως, δι’ ἣν δῆθεν ἦλθεν εἰς τὰ πράγματα;

§209Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ θάῤῥος δὲν θέλει μὲ ἐγκαταλίπει, ὅταν ὁμιλῶ περὶ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα φρονῶ καὶ κρίνω ἀναγκαῖα. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Βουλευτὴν νὰ μὴ ἀμφιβάλλῃ περὶ τούτου, καὶ ἂν δὲν ἐπείσθη ἐκ τῆς μέχρι τοῦδε πορείας μου, θέλει διδαχθῆ νὰ μὴ ἔχῃ τοιαύτας ἀμφιβολίας διὰ τὸ μέλλον. Οἱ πρὸ μικροῦ ὁμιλοῦντες παρεπονοῦντο καὶ ἐδυσφόρουν, διότι εἰσάγομεν πολλὰ νομοσχέδια, καὶ δὲν ἐπρόφθανον νὰ ἀναγνώσωσιν αὐτὰ, καὶ προσεπάθουν καθ’ ἡμέραν νὰ παραπείθωσι τὴν Βουλὴν, ἵνα παραπέμπῃ αὐτὴ εἰς ἐπιτροπὰς, καὶ προσέτι νὰ μὴ ἀφίνῃ νὰ εἰσερχώμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ νὰ προβαίνωμεν εἰς συζήτησιν. Καὶ ἀφοῦ τοσαύτην νομοθετικὴν ἐργασίαν προεβάλομεν, μᾶς ἐγκαλοῦσι νῦν, διατὶ δὲν ὠργανώσαμεν καὶ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον! Λησμονοῦσι τὴν Γραφήν. Κατὰ τὴν Γραφὴν, ἡ ἐντέλεια τῆς τελειότητος καὶ τῆς παντοδυναμίας, ὁ Θεὸς, ᾠκοδόμησεν ἐντὸς ἑπτὰ ἡμερῶν τὸν κόσμον, ἀλλ’ ἀπὸ ἡμᾶς ζητοῦσι πάντας τοὺς κλάδους τῆς διοικήσεως διὰ μιᾶς νὰ διορθώσωμεν!

§210ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νομίζω ὅτι πρὸ πολλῶν ἄλλων νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλὴν ἁπλῶς καὶ μόνον διὰ νὰ φανῇ ὅτι κἄτι τι ἔκαμον, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπαραιτήτως, τὸ πρῶτον ἐπεβάλλετο, ἦτο τὸ περὶ ἀνοργανώσεως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἀφοῦ στερούμεθα νῦν παντάπασι δικαστικοῦ ἐλέγχου. Ἔχομεν τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἐκπληροῦν δύο προορισμοὺς μόνον, τὸν προορισμὸν τοῦ νὰ ἀπονέμῃ συντάξεις ἐκεῖ, ὅπου δὲν πρέπει νὰ ἀπονέμῃ τοιαύτας, ἀλλὰ μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ἐπαυξάνωμεν τὴν σχετικὴν πίστωσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, καὶ ἀφ’ ἑτέρου διὰ νὰ θεωρῇ τὰ ἐντάλματα τῶν Ὑπουργῶν, καὶ νὰ τὰ θεωρῇ, ὑπενδίδον, δι’ οὓς λόγους κάλλιστα γινώσκει ὁ κύριος Πρωθυπουργός. Ἀλλ’ οὗτος εἶναι ὁ προορισμὸς τοῦ Συνεδρίου, ἢ ὁ ἔλεγχος τῆς ὅλης διαχειρίσεως, ὅστις καθυστερῶν ἐπὶ πολὺ δίδει ἀφορμὴν εἰς πολλὰς καὶ ποικίλας καταχρήσεις, καὶ ἄνευ τοῦ ὁποίου δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ψηφίζωμεν προϋπολογισμὸν ἄνευ ἀπολογισμοῦ, ἄνευ ἐλέγχου, τὸν ὁποῖον ἡμεῖς ἠδυνάμεθα νὰ ἐνασκήσωμεν, ἂν προηγεῖτο ὁ ἔλεγχος τοῦ Συνεδρίου, καὶ οὕτω πως τυφλῶς ὁδηγούμεθα κατὰ κρημνῶν καὶ ἡμεῖς καὶ τὸ ἔθνος ὁλόκληρον ἐξ ἐλλείψεως τοῦ τοιούτου ἐλέγχου; Ἄν δὲ δὲν ἐπανορθώσωμεν τὴν ἔλλειψιν ταύτην, πῶς θὰ ἐξέλθωμεν ἐκ τῆς θέσεως, εἰς ἣν εὑρισκόμεθα; Ἐγὼ νομίζω, ὅτι πρὸ παντὸς νομοσχεδίου ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὅπως οὕτω ἀποκτήσωμεν ζῶντα καὶ ἐνεργὸν ἔλεγχον ἐν τῇ οἰκονομικῇ ἡμῶν διαχειρίσει. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δύναται νὰ ἔχῃ ἄλλας ἰδέας καὶ νὰ νομίζῃ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ γίνηται κἂν σκέψις περὶ περισυλλογῆς καὶ ἀνορθώσεως, ἄνευ ἀνοργανώσεως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἄνευ ἐνασκήσεως δικαστικοῦ ἐλέγχου, ἀλλ’ εἶναι ἀδύνατον σωφρονῶν τις νὰ ἐπιδοκιμάσῃ τὴν τοιαύτην γνώμην. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλ. 11 ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται κατ’ ἄρθρον καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλ. 12 «ταμεῖα»).

§211ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 13. «Τυπογραφεῖον καὶ λιθογραφεῖον». (Ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα).

§212ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν τῶν ἐσόδων δὲν μοὶ ἐδόθη εὐκαιρία, ὅπως ἀπευθύνω σύστασίν τινα πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν ἓν ἔσοδον ἐκ τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου, ἂν αἱ δημοσιεύσεις τῶν καταστατικῶν τῶν διαφόρων καὶ πολυωνύμων ἑταιριῶν, συλλόγων κλπ. τῶν κυρουμένων διὰ Β. Διατάγματος, ὑπεβάλλοντο εἰς πληρωμὴν δικαιώματος καταχωρήσεως. Βεβαίως οἱ διάφοροι σύλλογοι καὶ αἱ ἑταιρίαι δὲν ὑποχρεοῦνται πάντοτε εἰς τὴν διὰ Β. Διατάγματος κύρωσιν τῶν καταστατικῶν των· ἀλλ’ ἀφοῦ ἐννοοῦσι νὰ ὑποβάλλωνται εἰς αὑτὴν τὴν πολυτέλειαν, δὲν βλέπω τὸν λόγον, δι’ ὃν τὸ Δημόσιον πρέπει νὰ ὑποβάλληται αὐτὸ εἰς τὴν δαπάνην τῆς σχετικῆς δημοσιεύσεως.

§213Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ζήτημα διαιρεῖται εἰς δύο μέρη· πρῶτον εἰς τὴν δημοσίευσιν τῶν καταστατικῶν ὡς παραρτήματος τοῦ διατάγματος, τὸ ὁποῖον δημοσιεύεται διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως. Τοῦτο εἶναι ὑπηρεσία δημοσία. Δεύτερον εἰς τὴν ἄδειαν νὰ ἐκτυπώνωνται ἀντίτυπα πρὸς χρῆσιν τῶν ἐνδιαφερομένων. Τοῦτο ζητεῖτε ὑμεῖς, ἵνα πληρόνωσι δικαίωμά τι.

§214ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ ἐν τῇ μιᾷ καὶ ἐν τῇ ἄλλῃ περιπτώσει.

§215Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ὑπηρεσία χρεωστεῖ νὰ δημοσιεύσῃ τὸ καταστατικόν, διότι εἶναι παράρτημα τοῦ διατάγματος, δὲν εἶναι χάρις.

§216ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἡ ὑπηρεσία δὲν εἶναι διόλου ὑποχρεωμένη νὰ περιβάλλῃ πάντα τὰ καταστατικὰ διὰ Διατάγματος. Ἀφοῦ δὲ οἱ συνιστῶντες συλλόγους καὶ τὰ τοιαῦτα θέλουσι νὰ περιβάλλωσι τὰ καταστατικὰ αὑτῶν διὰ βασιλικοῦ διατάγματος, ὀφείλουσι νὰ πληρόνωσι διὰ τὴν καταχώρησιν τῶν καταστατικῶν.

§217Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ νόμον δὲν ἰσχύουσι τὰ καταστατικὰ τῶν συλλόγων, ἂν δὲν ἐκδοθῇ βασιλικὸν διάταγμα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον 15 ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται κατ’ ἄρθρον καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλ. 14 «Ἔξοδα παρελθουσῶν χρήσεων»).

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μέρος Γʹ. «Ἔξοδα διοικήσεως, ἐπιστασίας καὶ εἰσπράξεως τῶν φόρων». Κεφάλαιον 15. «Ἄμεσοι φόροι».

§219Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὸ ἄρθρον 3, «ἔξοδα βεβαιώσεως ἐγγείων φόρων», προτείνω νὰ προστεθῇ ἐδάφιον ἕβδομον, ὡς ἐπρότεινα διὰ δηλώσεως. Τὸ ἐδάφιον θέλει ἔχει οὕτω: «Διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου περὶ φορολογίας τοῦ σταφιδοκάρπου δραχμαὶ 300,000»

§220ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δήλωσιν τοιαύτην δὲν εἴδομεν.

§221Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως ὑπάρχει· εἶναι ἔντυπος.

§222ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ προηγουμένην ἀνακοίνωσιν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν Βουλὴν, τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ἐδαπανήθη ἐντὸς τοῦ 1895 ἀνῆλθεν εἰς 45,000 δραχμὰς μόνον. Βεβαίως τὸ ποσὸν τοῦτο ἐδαπανήθη ἐντὸς τεσσάρων μηνῶν περίπου. Ἐὰν ὑποθέσωμεν ὅτι θὰ τριπλασιασθῇ ἢ θὰ τετραπλασιασθῇ τὸ ποσὸν τοῦτο, πάλιν δὲν θὰ ἀνέλθῃ εἰς 300,000. Δὲν εἶναι λοιπὸν ὑπερβολικὴ ἡ πίστωσις ἡ ζητουμένη;

§223Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐφέτος θέλουσι δαπανηθῆ περισσότερα, διότι πέρυσιν ἦτο καὶ ἡ πληρωμὴ τοῦ φόρου εἰς χρήματα, οὐδ’ εἴχομεν ἀνάγκην πολλῶν ἀποθηκῶν.

§224Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ὅμως ἐλπίζω, ὅτι αἱ ἀποθῆκαι θὰ ἦναι ὀλιγώτεραι, διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θὰ εὐδοκήσῃ βεβαίως νὰ δώσῃ μέρος τοῦ σταφιδοκάρπου εἰς τοὺς οἰνοπνευματοποιούς. (Ἐνταῦθα τὴν θέσιν τοῦ Προέδρου καταλαμβάνει ὁ Πρόεδρος κ. Ἀλέξ. Θ. Ζαΐμης).

§225ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀνάγνωσις τοῦ προϋπολογισμοῦ θὰ γίνηται κατὰ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον, οὐχὶ κατὰ ἐδάφια.

§226ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὰ ἐδάφια ἀποτελοῦσι κείμενον τοῦ ἄρθρου.

§227ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδέποτε ἐγένετο τοῦτο. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον 15 μετὰ τῆς ἀνωτέρω προσθήκης τοῦ ἐδαφ. ζʹ. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται κατ’ ἄρθρον καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον 16. «Φόροι καταναλώσεως»).

§228ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 17. «Ἐκτέλεσις νόμου περὶ καπνοῦ». (Ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα).

§229Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Προτείνω τὴν προσθήκην ἄρθρου 4, μὲ τὴν ἐπιγραφὴν «ἔξοδα μεταφορᾶς καπνοκοπτηρίου δραχ. 600», ἄρθρου 5, μὲ τὴν ἐπιγραφὴν «ἔξοδα καθαρισμοῦ καπνοκοπτηρίου Ἀθηνῶν δραχ. 360», καὶ ἄρθρου 6 μὲ τὴν ἐπιγραφὴν «ἔξοδα φυλάκων καπνοκοπτηρίου Ἀθηνῶν δρ. 800». (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον 17 μετὰ τῶν ἀνωτέρω προσθηκῶν. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται κατ’ ἄρθρον καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ κεφάλαια 18–22).

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 23. «Ἐκτέλεσις νόμων περὶ πυρείων δραχ. 444,582».

§231ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως παρακαλεῖται νὰ μᾶς ἀπαντήσῃ εἰς τὴν ἐρώτησιν, τὴν ὁποίαν ἐπανειλημμένως ἀπηυθύναμεν. Τί γίνεται τὸ ζήτημα τῶν πυρείων; Ἐλήφθη πρόνοια, ὅπως τοὐλάχιστον ἔχωμεν ἀφθονίαν τοιούτων; Θὰ ἐφαρμοσθῇ κατὰ τοῦτο ἡ σύμβασις;

§232Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐδόθησαν παραγγελίαι. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον 25. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται κατ’ ἄρθρον καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ κεφάλαια 24–26).

§233ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 27. «Δημόσια νομίσματα. Μεταλλεῖα καὶ ὀρυκτά.» (Ἀναγινώσκοντα τὰ ἄρθρα).

§234Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Προτείνω προσθήκην ἄρθρου 7, ὑπὸ τὴν ἐπιγραφὴν «Μηνιαία περίθαλψις τῆς χήρας τοῦ ἀποβιώσαντος ἐν τοῖς ὀρυχείοις τοῦ Δημοσίου Γερμανοῦ Γρίλλ» δραχ. 360 τὸ ὅλον κατ’ ἔτος. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον 27 μετὰ τῆς ἀνωτέρω προσθήκης).

§235ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 28. «Δάση». (Ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα).

§236ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Συνέπεσε νὰ λάβω γνῶσιν πῶς ἔχουσι τὰ τοῦ τμήματος τῶν δασῶν. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἕνεκα τῶν πολλῶν του ἀσχολιῶν δὲν θὰ ἔλαβεν εὐκαιρίαν νὰ ἐξετάσῃ τὰ περὶ τούτου. Ὁ μόνος ἐπιστήμων, ὁ ὁποῖος ἔμενεν ἐν τῷ τμήματι ἐκείνῳ, ἀληθῶς διακεκριμένος ἐπιστήμων, διὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ καυχᾶται ὁ τόπος, ἀπεμακρύνθη τῆς ὑπηρεσίας, διὰ λόγους, οἱ ὁποῖοι ἴσως δὲν δικαιολογοῦσι τὴν ἀπομάκρυνσιν αὐτοῦ. Οὐχ ἧττον τοῦτο δὲν εἶναι δικαίωμά μου νὰ τὸ ἐξετάσω. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἦναι ἀνάγκη νὰ φροντίσῃ ταχέως περὶ συμπληρώσεως τοῦ προσωπικοῦ διὰ προσλήψεως ἐπιστήμονος, διότι ἡ ὑπηρεσία, ὡς ἔχει σήμερον καὶ ὡς εἶναι ὠργανωμένη, ἀπαιτεῖ τοιαύτην πρόνοιαν. Ἡ ὑπηρεσία τῶν δασῶν, ὡς κατηρτίσθη τελευταῖον, ἔχει φέρει ἄριστα ἀποτελέσματα, ὡς φαίνεται ἐκ τῶν ἀπολογισμῶν. Ταύτην τὴν σύστασιν εἶχον νὰ ὑποβάλω. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον 28, ὡς ἔχει).