1895.07.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 53

Τῆς 19 Ἰουλίου 1895.

(Τετάρτη)

Ὥρᾳ 11 π. μ.

(Προεδρεύοντος τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Ν. Καλλιφρονᾶ).

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἄρχεται ἡ συνεδρίασις).

§1Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς συνάδελφος μοὶ ἀπηύθυνεν ἐπερώτησιν, ἀφορῶσαν τὸν νόμον περὶ διδακτικῶν βιβλίων, διὰ τῆς ὁποίας ἐζήτησε διασαφήσεις, πότε οἱ συγγραφεῖς θὰ ὑποβάλωσιν ἔργα εἰς κρίσιν κατὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος, καὶ κατὰ ποῖον ἀναλυτικὸν πρόγραμμα ὀφείλουσι νὰ συγγράψωσι. Καίτοι ὁ νόμος εἶναι σαφής, οὐδεμίαν καταλείπων ἀμφιβολίαν, οὐχ ἧττον, ἐπειδὴ ἐπέμενε καὶ χθὲς καὶ προχθὲς νὰ ἀπαντήσω, δίδω τὴν ἑξῆς διασάφησιν, ὅτι, ὡς ἐκ τῆς βραδύτητος τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νόμου περὶ διδακτικῶν βιβλίων, παρῆλθεν ἡ προθεσμία, τὴν ὁποίαν ἀναγράφει ὁ νόμος, διότι ἔπρεπε νὰ γείνῃ διαγωνισμὸς κατὰ μῆνα Ἰούνιον ἢ κατὰ τὸ τέλος Ἰουλίου. Ἑπομένως δὲν ὑπῆρχε χρόνος νὰ κανονίσωμεν τὰ εἰσακτέα βιβλία κατὰ τὸ προσεχὲς ἔτος 1896. Ὁ νόμος ὁ ἐπιψηφισθεὶς καταργεῖ τὰς διατάξεις τοῦ ἰσχύοντος νόμου περὶ διδακτικῶν βιβλίων. Χρόνος δὲ πρὸς σύστασιν ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία νὰ κανονίσῃ τὰ τῶν βιβλίων, δὲν εἶναι ἐπαρκής. Μένει λοιπὸν διὰ τὸ προσεχὲς σχολικὸν ἔτος 1895 ἕως 1896 ἓν κενὸν, ἓν intermedium, διότι οὔτε ὁ παλαιὸς νόμος ἰσχύει, καταργηθείς, οὔτε ὁ νέος δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ. Ἑπομένως τὰ βιβλία, τὰ ἔχοντα τὸ προνόμιον τῆς τριετίας, θὰ μείνωσι κατὰ τὸν νόμον ἐν ἰσχύϊ μέχρις οὗ ἐκπνεύσῃ ἡ προθεσμία. Ἀλλ’ εἶναι καὶ πολλὰ μαθήματα, τῶν ὁποίων τὰ διδακτικὰ βιβλία δὲν ἔχουσι τὸ κῦρος. Περὶ τούτων οὐδὲν ἄλλο ἀπομένει ἢ κατὰ τὸ τελευταῖον ἄρθρον τοῦ νόμου νὰ ἐκδώσωμεν διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ κανονίσωμεν τὰ ἀφορῶντα τὴν εἰσαγωγὴν τῶν βιβλίων κατὰ τὸ τρέχον ἔτος, μέχρις οὗ κανονισθῶσι ταῦτα κατὰ τὸν Ὀκτώβριον. Ὡς πρὸς τὴν ἐρώτησιν δὲ, ὅτι, ἀφοῦ θὰ γείνῃ ἐπιτροπὴ τὸν Ὀκτώβριον, πότε οἱ συγγραφεῖς θὰ ὑποβάλωσι τὰ βιβλία, ἀπαντῶ, ὅτι δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὸν νὰ εἰσαγάγωσι τὰ βιβλία ἀμέσως. Ἡ ἐπιτροπὴ θὰ λειτουργήσῃ ἀπὸ τὸν Ὀκτώβριον μέχρι τῶν ἑορτῶν τοῦ Πάσχα. Ὥστε καθ’ ὅλον τὸ διάστημα δύνανται νὰ φέρωσιν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὰ ἔργα των, ἡ δὲ ἐπιτροπὴ θ’ ἀποφανθῇ κατὰ τὰς ἀρχὰς Ἰουνίου. Ἀλλὰ καὶ περὶ τούτων ἐν καιρῷ θέλει ἐκδοθῆ Β. Διάταγμα, ὅπερ θέλει κανονίσει πάσας τὰς λεπτομερείας.

§2Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶχον ἀναγγείλει εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἔμελλον νὰ καταθέσω νομοσχέδιον περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ νόμου περὶ στρατιωτικῆς ἀστυνομίας. Ὁ σκοπὸς, ὁ ὁποῖος μοὶ ὑπαγόρευσε τὴν τακτικὴν ταύτην, τοῦ νὰ τὸ καταθέσω σήμερον, ἦτο, ὅπως μὴ ψηφισθῇ κατεπειγόντως τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ κατατεθῇ εἰς τὴν Βουλὴν, δημοσιευθῇ, δοθῇ δὲ εἰς πάντα ὁ ἀπαιτούμενος χρόνος νὰ συζητήσῃ ἐπ’ αὐτοῦ, νὰ ἐκφέρῃ τὰς γνώμας του, καὶ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον κατὰ τὴν ἑπομένην σύνοδον. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καταθέτω.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 314).

§4Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἐκ τῶν φυλακῶν Βόλου μοὶ ἐστάλη ἀναφορά, διὰ τῆς ὁποίας οἱ ἐκεῖ κρατούμενοι κατάδικοι παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, ἵνα καὶ ἐπὶ τῶν καταδικασθέντων πρὸ τοῦ εὐεργετικοῦ νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου προσμετρεῖται ὁ χρόνος τῆς προφυλακίσεως εἰς τὴν καταγνωσθεῖσαν ποινὴν, καταλογισθῇ ὁ χρόνος οὗτος. Ἡ αἴτησίς των εἶναι δικαία, καὶ ἐλπίζω ὅτι θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Τὸ μέτρον τοῦτο θὰ συντελέσῃ μεγάλως εἰς τὴν ἀραίωσιν τῶν φυλακισμένων, τῶν ὁποίων ὁ ἀριθμὸς ηὔξησε πολὺ, αἱ δὲ ἐξεταστικαὶ φυλακαὶ εἶναι ἀνεπαρκεῖς. Θὰ παρακαλέσω δὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ἵνα μεταβιβάσῃ τὴν ἀναφορὰν μετὰ συστάσεως εἰς τὸ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργεῖον. Καταθέτω πρὸς τούτοις καὶ μίαν ἐπερώτησιν, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα εὐαρεστούμενος καταθέσῃ εἰς τὴν προσεχῆ σύνοδον τῆς Βουλῆς πίνακα τῶν διαφόρων τοῦ Κράτους Μονῶν, αἵτινες καθυστέρησαν τὴν πρὸς τὸ Δημόσιον καταλογισθεῖσαν εἰσφορὰν αὐτῶν κατὰ τὰ ἔτη 1893 καὶ 1894 ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ γνωρίσῃ συνάμα τοὺς λόγους τῆς τοιαύτης καθυστερήσεως καὶ τὰς πρὸς εἴσπραξιν ἐνεργείας.»

§5ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τοιαῦται αἰτήσεις καταδίκων, ὅμοιαι πρὸς τὴν ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Βόλου ὑποβληθεῖσαν, ὑπεβλήθησαν πολλάκις εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν, διότι τὰ δικαστήρια ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν των βεβαίως κατὰ τὴν ἐπιμέτρησιν τῆς ποινῆς τὸν χρόνον τῆς προφυλακίσεως τῶν ἀναφερομένων.

§6ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Καταθέτω ἀπαντήσεις εἰς διαφόρους ἐπερωτήσεις. Πρῶτον τὴν ἀπάντησιν εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ζακύνθου κ. Ρώμα περὶ τῆς εἰσπράξεως καὶ διανομῆς τῆς βοηθημάτων πρὸς τοὺς ἐκ τοῦ σεισμοῦ παθόντας Ζακυνθίους. Ἡ ἀπάντησις αὕτη εἶναι ἡ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κεντρικῆς Ἐπιτροπῆς. Ἐπίσης καταθέτω ἀπάντησιν εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς περὶ τοῦ τροχιοδρόμου. Ἐπίσης ἀπάντησιν εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Ράλλη διὰ τὸν διορισμὸν τοῦ ἐργοδηγοῦ Σταθοπούλου.

§7Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Περὶ τοῦ ἐν Καλλιθέᾳ δυστυχήματος καθυστερεῖτε ἀπάντησιν.

§8ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐλπίζω ἐντὸς τῆς ἡμέρας νὰ τὴν φέρω.

§9ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τῆς λογοδοσίας, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὡς πρὸς τὴν διανομὴν τῶν βοηθημάτων εἰς τοὺς ἐκ σεισμοῦ παθόντας Ζακυνθίους, ἔχω λάβει γνῶσιν ἐγὼ ἤδη ἀπὸ τῆς τελευταίας συνόδου τῆς παρελθούσης Βουλευτικῆς περιόδου. Ἡ λογοδοσία αὕτη εἶναι ὅλως ἀόριστος, ἀσαφὴς, καὶ ἀτελής. Ὁμοία ἔχει ὑποβληθῆ καὶ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τῶν παθόντων ἐκ σεισμοῦ ἐν Λοκρίδι. Οὐδεμίαν ἔχω ὑπόνοιαν κατὰ τῆς διαχειρίσεως τῆς κεντρικῆς ἐπιτροπῆς διά τε τοὺς παθόντας ἐν Ζακύνθῳ καὶ διὰ τοὺς ἐν Λοκρίδι, ἀλλ’ ὡς πρὸς τὰς τοπικὰς ἐπιτροπὰς, γεννῶνται πολλαὶ καὶ δίκαιαι ὑπόνοιαι, ὡς πρὸς τὴν διαχείρισιν τῶν βοηθημάτων, ὧν ἡ διανομὴ ἀνετέθη εἰς αὐτάς. Εἰς τὰς ἐπιτροπὰς ταύτας ἐγένοντο καταχρήσεις μεγάλαι, περὶ τῶν ὁποίων δὲν εἶναι εἰς θέσιν ἡ κεντρικὴ ἐπιτροπὴ νὰ μᾶς δώσῃ λογοδοσίαν. Ἡ ἐξακρίβωσις τοῦ πράγματος πρέπει νὰ ἀνατεθῇ εἰς τὴν δικαιοσύνην. Ἐν Λοκρίδι δὲν διενεμήθησαν χρηματικὰ βοηθήματα, ἀλλὰ μόνον ἄρτος καὶ ξυλεία. Κατὰ τὴν διανομὴν ὅμως ταύτην ἐγένοντο μεγάλαι καταχρήσεις. Ἀρκεῖ νὰ σᾶς ἀναφέρω τὸ ἑξῆς γεγονός. Μεταξὺ τῶν ἄλλων εἶχεν ἀποσταλῆ παρὰ τῆς Ρωσσικῆς Κυβερνήσεως ξυλεία 10 χιλιάδων φράγκων χρυσῶν, τὴν ὁποίαν τὸ ῥωσσικὸν πολεμικὸν ἀτμόπλοιον παρέδωκεν εἴς τινα ἐκεῖ τοπικὴν ἐπιτροπήν. Ἐξ αὐτῆς δὲ τῆς ξυλείας οὐδὲν, ἀπολύτως οὐδὲν, διενεμήθη εἴς τινα τῶν παθόντων. Ἡ ἐπιτροπὴ εἶπεν αἴφνης, ὅτι ἐκλάπη, ἐνῷ εἶναι γνωστόν, ὅτι τὴν διενεμήθησαν οἱ ἐνδιαφερόμενοι καὶ τὴν ἐξεποίησαν. Προκειμένου περὶ τοιούτου ἐγκλήματος, τελεσθέντος εἰς τὴν ῥάχιν τῶν παθόντων, πρέπει νὰ ἐπέμβῃ ἡ δικαστικὴ ἀρχὴ καὶ ἐπιχύσῃ φῶς. Ἀλλὰ καὶ οἱ ἐν Ζακύνθῳ παθόντες ἔχουσι δίκαιον παραπονούμενοι, δικαιότερα ὅμως εἶναι τὰ παράπονα τῶν παθόντων ἐν Λοκρίδι. Διότι οὗτοι ὑπέστησαν ἀληθῆ πανωλεθρίαν, κωμοπόλεις καὶ χωρία ἀνετράπησαν ἐκ θεμελίων, ὁ κόσμος συνεκινήθη ἐκ τῆς καταστροφῆς καὶ ἔδωκε τὸν ὀβολόν του, ἀλλ’ οὐδεὶς ἔλαβεν ἐκ τῶν παθόντων. Παρουσιάσθη πρώτη παθοῦσα ἡ Κυβέρνησις καὶ ὑπεξήρεσε—διότι δὲν εὑρίσκω ἑτέραν φράσιν κατάλληλον εἰς χαρακτηρισμὸν τῆς πράξεώς της—περὶ τὰς 500,000 δρ. ἐκ τῶν συλλεγέντων χρημάτων διὰ νὰ τὰς διαθέσῃ ὑπὲρ ἀνοικοδομήσεως τῶν οὐδέποτε ὑπαρξάντων ἐν Λοκρίδι κτιρίων, σχολείων, εἰρηνοδικείων καὶ ταμείων. Τοῦτο εἶναι ἢ δὲν εἶναι ὑπεξαίρεσις; Τὰ ὑπόλοιπα διετέθησαν, ὡς λέγεται, δι’ ἀγορὰν ξυλείας, ἐξ ἧς ὅμως οἱ παθόντες ἐλάχιστα ἔλαβον. Εἶναι καιρὸς νὰ τεθῇ ἓν τέρμα εἰς τὰς τοιαύτας καταχρήσεις, διότι πιθανὸν καὶ ἄλλα νὰ συμβῶσι παρ’ ἡμῖν δυστυχήματα, καὶ ἂν δὲν παταχθῶσι κατὰ κεφαλῆς αἱ καταχρήσεις, οὐδεὶς πλέον θὰ συνεισφέρῃ τὸν ὀβολόν του ὑπὲρ τῶν δυστυχῶν. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μὴ ἀρκεσθῇ εἰς αὐτὰς τὰς γενικὰς λογοδοσίας, ἀλλὰ ἐκ τούτων λαμβάνων ἀφορμὴν, νὰ προκαλέσῃ τὴν ἐπέμβασιν τῆς Δικαιοσύνης, ἵνα ἴδωμεν ἐπὶ τέλους, ἐὰν ὑπάρχωσιν ἐν Ἑλλάδι ἄνθρωποι κερδοσκοποῦντες ἐπὶ τῆς δυστυχίας τῶν ἄλλων.

§10Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ φροντὶς περὶ τῆς συλλογῆς εἰσφορῶν καὶ βοηθειῶν ἐν παραπλησίοις θέμασιν εἶναι πρᾶξις τῆς Διοικήσεως. Ὑπάρχουσι διατάξεις ἐν τῷ ποινικῷ νόμῳ τιμωροῦσαι ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι προβαίνουσιν ἄνευ ἀδείας εἰς συλλογὴν βοηθειῶν. Ἡ διάταξις αὕτη σκοπὸν εἶχε νὰ προλάβῃ νὰ μὴ γίγνωνται θύματα οἱ ἐκ φιλανθρωπίας ὁρμώμενοι, καὶ νὰ παράσχῃ προστασίαν κατὰ τῶν ἀγυρτῶν. Τὸ κακὸν εἶναι, ὅτι ἡ Διοίκησις, ἥτις δι’ ἰδίων ὀργάνων προκαλεῖ συνεισφορὰς, δὲν φροντίζει νὰ κανονίσῃ τὸν τρόπον τῆς διαχειρίσεως τῶν συλλεχθέντων ποσῶν. Ἀτέλειαι τοιαῦται παρετηρήθησαν εἰς πάσας τὰς παραπλησίας πράξεις τῆς Διοικήσεως. Προεκλήθησαν συνεισφοραὶ πρὸς βοήθειαν τῶν πολιτῶν τῆς Μεσσηνίας, οἵτινες εἶχον πάθει ἐκ σεισμῶν, ἡ δὲ διαχείρισις τῶν βοηθημάτων ἐγένετο τόσον ἀτελῶς, ὥστε συνέβησαν πολλαὶ καταχρήσεις. Ἑκατὸν δέκα χιλιάδες δραχ. ἐδαπανήθησαν δι’ ἀγορὰν ξυλείας, καὶ αὕτη οὐδαμοῦ ἐφάνη, διότι οὐδεὶς κανὼν προήδρευσεν εἰς τὴν διανομήν. Τὰ αὐτὰ συνέβησαν καὶ εἰς τὴν διανομὴν τῶν βοηθημάτων ἐν Ζακύνθῳ καὶ Λοκρίδι. Καὶ τὸ περίεργον εἶναι, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἐκεῖ ὑπόλοιπά τινα χρήματα διέθεσεν ὅπως αὐτὴ ἤθελε. Ταῦτα δὲ πάντα συνέβησαν, διότι οὐδεὶς κανὼν προήδρευσε κατὰ τὴν διανομήν. Εἶναι ἴσως καὶ δύσκολον νὰ λάβῃ τις πληροφορίας ἀπὸ τὰς ἐπιτροπάς. Ἕνεκα τούτου δὲ συνέβησαν οὐ μόνον ἀδικήματα, ἀλλὰ καὶ ἐγκλήματα. Βεβαίως τὰ ἐγκλήματα πρέπει νὰ καταδιωχθῶσι, δι’ ὃ καὶ ὑποσχόμεθα, ὅτι, ἂν ὑπάρξῃ καταγγελία, θέλομεν συστήσει εἰς τὴν ἁρμοδίαν καταδιωκτικὴν ἀρχὴν τὴν δι’ αὐστηρᾶς φροντίδος διεξαγωγὴν τῶν ἀνακρίσεων καὶ τὴν ποινικὴν καταδίωξιν. Ὑπάρχουν καὶ ἀτέλειαι ἐν τῇ διαχειρίσει, ἀτέλειαι ὅμως, αἱ ὁποῖαι προέρχονται ἐκ τῆς ἀτελείας τῆς ἐκτελέσεως τῶν νόμων.

§11ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, προβαίνω εἰς ῥητὴν καταγγελίαν ἐν πρώτοις κατὰ τοῦ Δημοσίου, τὸ ὁποῖον τὸ πλεῖστον μέρος τῶν ἐράνων παρέλαβε καὶ ἐδαπάνησε πρὸς οἰκοδομὴν δημοσίων κτιρίων. Τὸ Δημόσιον οὔτε Γυμνάσια εἶχεν ἴδια, οὔτε Οἰκονομικὰς Ἐφορίας, οὔτε Εἰρηνοδικεῖα, οὔτε ἄλλα καταστήματα, ἤδη δὲ ἐδράξατο τῆς εὐκαιρίας ἐκ τῶν ἐράνων τῶν συλλεγέντων ὑπὲρ τῶν παθόντων νὰ ἱδρύσῃ μεγαλοπρεπῆ τοιαῦτα καταστήματα. Εἶναι ἢ δὲν εἶναι τοῦτο ἁρπαγή; Βεβαίως οὐδεὶς συνεισέφερεν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου. Ἡ δευτέρα καταγγελία εἶναι, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἀναγράφει ἐν τῇ λογοδοσίᾳ της ἁπλῶς, ὅτι ἀπεστάλη τοσαύτη ξυλεία εἰς τοὺς παθόντας, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ζητηθῇ παρ’ αὐτῆς νὰ παρουσιάσῃ τὰς ἀποδείξεις, ἵνα ἀποδειχθῇ, ἐὰν πράγματι ὅλη ἡ ξυλεία αὕτη παρεδόθη εἰς τοὺς παθόντας. Ἀλλὰ προσέτι καὶ περὶ ἄλλου ἀκόμη πρέπει νὰ φροντίσωμεν, περὶ τοῦ ὁποίου εἴμεθα ἐκτεθειμένοι ἀπέναντι τῆς Ρωσσικῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Ρωσσικὴ Κυβέρνησις ἀπέστειλε ξυλείαν ἀξίας 10,000 φρ. χρυσῶν, καὶ ἀκόμη δὲν ἐδόθη πρὸς αὐτὴν λόγος, πῶς διετέθη ἡ ξυλεία. Ταῦτα εἶναι τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ καθαρισθῶσιν. Ἡμεῖς οὐδὲν ἕτερον ζητοῦμεν ἢ νὰ ἀποδειχθῇ, τί ἐγένοντο τὰ ὑπὲρ τῶν παθόντων συλλεγέντα χρήματα.

§12Κ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὡς πολὺ ὀρθῶς εἶπε πρὸ ὀλίγου ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δύσκολον εἶναι νὰ ἐξαναγκάσῃ τις τὴν ἐπιτροπὴν νὰ μᾶς δώσῃ ἀποδείξεις, τὰς ὁποίας δὲν ἔχει. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸ ἕτερον ζήτημα, τῆς ποινικῆς δηλ. καταταδιώξεως τῶν λαβουσῶν χώραν ἐγκληματικῶν πράξεων, φρονῶ ὅτι, ἵνα προβῇ ἡ Δικαιοσύνη, πρέπει νὰ ἐπιδοθῇ καταγγελία. Ἀπέναντι ὡρισμένης καταγγελίας μὴ ἀμφιβάλλετε, ὅτι θέλομεν πράξει τὸ καθῆκόν μας.

§13Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Προσθέτω εἰς τὰ λεχθέντα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν παρατηρήσεις τινὰς ἐπὶ τῶν παραστάσεων τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λοκρίδος κατὰ τῆς διαθέσεως χρημάτων ἐκ τῶν ὑπὲρ τῶν παθόντων εἰσενεχθέντων πρὸς πλήρωσιν ἀναγκῶν τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος ἰσχυρίσθη, ὅτι ἡ Διοίκησις διέθεσεν ἐκ τῶν χρημάτων τούτων πρὸς οἰκοδομὴν κτιρίων τοῦ Δημοσίου. Αἱ πράξεις αὗται τῆς Διοικήσεως εἶναι ἤδη συντετελεσμέναι· νὰ ἀναιρέσωμεν ταύτας, δὲν ἔχομεν δικαίωμα· ἂν ὅμως ἐν ταύταις ὑπάρχῃ ἰδιοποίησις ἀλλοτρίων χρημάτων, εἶναι πρᾶξις ἀξιόποινος, καὶ πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῶσιν αἱ διατάξεις, αἱ ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ἀναγραφόμεναι κατὰ πασῶν τῶν ἐγκληματικῶν πράξεων, τὰς ὁποίας ἔπραξαν τὰ ὄργανα τῆς Διοικήσεως. Ἡμεῖς δὲν εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ τιμωρήσωμεν αὐτὰς, διότι δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ τὰς τιμωρήσωμεν.

§14Ν. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία, ἀναλαβοῦσα νὰ φυλάξῃ τὰς ἀρχαιότητας ἐν τῷ λεγομένῳ Ἀδριανείῳ Γυμνασίῳ, ἀπεφάσισε νὰ περιφράξῃ τὸν ἐκεῖ χῶρον, ἀλλὰ διὰ τῆς περιφράξεως ταύτης καταλαμβάνει καὶ ἐκ τοῦ πλάτους τῆς δημοσίας ὁδοῦ πλέον τοῦ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως μέτρου. Ἐκ τῆς πράξεως ταύτης τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας ζημιοῦνται μεγάλως οἱ περίοικοι, τῶν ὁποίων δυσχεραίνεται οὕτως ἡ συγκοινωνία διὰ τῆς στενεύσεως τῆς ὁδοῦ, χωρὶς περὶ τούτου νὰ γείνωσι προηγουμένως αἱ νόμιμοι διατυπώσεις. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐξετάσῃ διὰ τοῦ τμήματος τῶν δημοσίων ἔργων, πῶς ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία προβαίνει εἰς τοιαύτην πρᾶξιν, καὶ, εἰ δυνατὸν, νὰ διατάξῃ ἀμέσως τὴν κατάπαυσιν τῶν ἐργασιῶν. Πρὸς τούτοις δὲ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως νὰ φροντίσῃ παρὰ τῇ Ἀρχαιολογικῇ Ἑταιρίᾳ, ὅπως αὕτη μὴ ἐπαναλάβῃ τοιαύτας πράξεις.

§15Γ. ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Τὸ ζήτημα τοῦτο ἔχει ἀνάγκην εὐρυτέρας συζητήσεως. Δὲν λανθάνει βεβαίως τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι πρόκειται περὶ ἑνὸς τῶν λαμπροτάτων μνημείων τῆς ἀρχαίας πόλεως, τοῦ λεγομένου Ἀδριανείου Λυκείου, καὶ ἑπομένως εἶναι καλὸν νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν οἱ κ. κ. Ὑπουργοὶ, πρὸς τοὺς ὁποίους ἀπηυθύνθη πρὸ ὀλίγου ἡ αἴτησις τοῦ κ. Καλλιφρονᾶ, ὅτι τὸ μνημεῖον αὐτὸ κατέχει ὄχι μόνον τὸν φαινόμενον ἐκεῖ χῶρον, ὅπου ὑπάρχουσιν αἱ καταφανεῖς ἀρχαιότητες, ἀλλὰ καὶ ὁλόκληρον τὸν χῶρον, τὸν ὁποῖον κατέχουσιν ἤδη καὶ τὰ δημόσια καταστήματα τῶν φυλακῶν καὶ ἄλλαι οἰκίαι, ὡς ἐξηκριβώθη τοῦτο διὰ τῶν γενομένων ὑπὸ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας ἀνασκαφῶν, καὶ ἐκτείνεται μέχρι μιᾶς πλατείας, ἡ ὁποία εἶναι ἐκεῖ, ἀπέναντι τοῦ παλαιοῦ στρατῶνος. Ἀπὸ τὸ ἄλλο δὲ μέρος τὸ μνημεῖον αὐτὸ καταλαμβάνει τὴν ὁδὸν Ἀδριανοῦ, καὶ ἐκτείνεται μέχρι τοῦ ναοῦ τοῦ Αἰόλου. Ἑπομένως τὸ ἰδανικὸν, πρὸς ὃ πρέπει νὰ τείνῃ καὶ ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία καὶ ἡ Κυβέρνησις, εἶναι νὰ κατάσχῃ καὶ νὰ ἀποζημιώσῃ ὅλον ἐκεῖνον τὸν χῶρον, εἰς τὸν ὁποῖον ὑπάρχουσι μεταξὺ ἄλλων καὶ αὐτοὶ οἱ σήμερον παραπονούμενοι, ὅτι διὰ τοῦ προληπτικοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον θὰ σᾶς ἐξηγήσω, στενεύει ὁ δρόμος των. Περὶ τοῦ Ἀδριανείου αὐτοῦ μεγάρου ἐγράφησαν πολλὰ, καὶ φαίνεται ὅτι αὐτὸ ὑπῆρξε τὸ λαμπρότερον ἔργον μετὰ τὸ Παναθηναϊκὸν στάδιον, ἴσως δὲ καὶ λαμπρότερον τούτου, τὸ ὁποῖον ὁ Ἀδριανὸς ᾠκοδόμησεν εἰς τὰς Ἀθήνας. Σήμερον εἶναι περίπου γνωστὸν τὸ σχέδιον τοῦ μεγάρου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον περιεῖχεν ἑκατοντάδας κιόνων, τὸ ὁποῖον περιεῖχεν αἰθούσας, τὰς ὁποίας βλέπομεν ἀκόμη καὶ σήμερον, αἵτινες ἐχρησίμευσαν ὡς λέσχαι, ὡς βιβλιοθῆκαι καὶ καθεξῆς. Ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία καὶ ἡ Κυβέρνησις θὰ λάβωσι βεβαίως τὰ προσήκοντα μέτρα, ὅπως εἰς τὸ μέλλον μηδεμία ἐπέλθῃ νέα κατοχὴ εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, ἡ ὁποία νὰ ἐκθέσῃ καὶ τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν καὶ τὸ Δημόσιον εἰς πληρωμὴν ἀποζημιώσεων. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲ περὶ τίνος πρόκειται; Ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία ἔλαβε κατὰ τοὺς τελευταίους τούτους μῆνας σωστικά τινα μέτρα διὰ τῆς περιφράξεως διαφόρων μνημείων ἀρχαίων, τὰ ὁποῖα διέτρεχον πολὺν κίνδυνον. Οὕτω περιέφραξε τὸ Κεραμικὸν, τὸ ὁποῖον περιέχει πολλὰ ἀριστουργήματα τῆς γλυπτικῆς, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ τὴν κεφαλὴν ἐκείνην τῆς Ἡγησοῦς, τὰ ὁποῖα ἀριστουργήματα ἔτρεχον μεγάλους κινδύνους, διότι μεταξὺ ἄλλων κατεστρέφοντο καὶ διὰ τῆς σφενδόνης ἀπὸ τὰ παιδιὰ, ὄχι ἀνατεθραμμένα εἰς τὸν σεβασμὸν τῶν κειμηλίων τῆς ἀρχαιότητος. Τὸ αὐτὸ ἐξετελέσθη καὶ εἰς τὸ Θέατρον τὸ Διονυσιακὸν, τὸ αὐτὸ πρόκειται νὰ ἐκτελεσθῇ καὶ εἰς τὸν χῶρον τοῦ Ἀδριανείου μεγάρου, περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλοῦμεν. Ἡ περίφραξις, δὲ πρὸς ἣν ἀποβλέπει ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία, ὁλοκλήρου τοῦ χώρου τούτου, ἐπιδιώκει καὶ τὴν κατάργησιν ὁδοῦ, ἡ ὁποία διατέμνει τὸν χῶρον ἐκεῖνον χωρὶς νὰ παρέχῃ πραγματικὴν ὠφέλειαν εἰς τοὺς ἐκεῖ περιοίκους, διότι ἡ διάβασις τῆς ὁδοῦ ἐκείνης ὀλίγον χρησιμεύει διὰ τὴν συγκοινωνίαν.

§16Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ποίας ὁδοὺς ἑνώνει;

§17Γ. ΚΟΖΑΚΗΣ ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Ἑνώνει τὴν προέκτασιν τῆς ὁδοῦ Ἀδριανοῦ μὲ μίαν ἄλλην ὁδὸν, εἰς τὴν ὁποίαν κεῖνται τὰ ἀμπατζίδικα.

§18Ν. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτῆς.

§19Γ. ΚΟΖΑΚΗΣ ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Τὸ ἠξεύρω, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ αὐτῆς, ἀλλὰ κάμνω αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν, καὶ προσθέτω, ὅτι μεταξὺ τῶν συμφερόντων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἔχωσιν οἱ συμπολῖταί μας ἐκεῖ, καὶ τῶν ἀνωτάτων συμφερόντων τοῦ Κράτους καὶ τῆς ἐπιστήμης, οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν θὰ διστάσω. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ ὁδὸς, περὶ τῆς ὁποίας παραπονοῦνται οἱ περίοικοι, στενεύῃ διὰ τοῦ κιγκλιδώματος, τὸ ὁποῖον θέλει νὰ τοποθετήσῃ ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία, καὶ ἐὰν ἦναι δυνατὸν, ὅπως πιστεύω ὅτι εἶναι, τὸ κιγκλίδωμα αὐτὸ νὰ ἀνεγερθῇ ἀκριβῶς εἰς τὸ χεῖλος, ὅπου ὑπάρχει τὸ ἐρείπιον τοῦ τοίχου, συντάσσομαι καὶ ἐγὼ μετὰ τῆς ἰδέας τοῦ κ. Καλλιφρονᾶ, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ προβῇ καὶ σταματήσῃ τὰς ἐργασίας τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, αἵτινες τείνουσιν εἰς τὸ νὰ στενεύσωσι τὴν ὁδόν.

§20ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Πρὸ ὀλίγων στιγμῶν ἐνεφανίσθη ἐνώπιόν μου ἐπιτροπὴ κατοίκων τῆς ὁδοῦ ἐκείης. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ταύτην ἀπήντησα, ὅτι δὲν γνωρίζω τὰ τῆς ὑποθέσεως, ὅτι θέλω ἐξετάσει, καὶ θέλω λάβει τὰ προσήκοντα μέτρα. Ἀλλὰ ἐνταῦθα βλέπω, ὅτι πρόκειται μᾶλλον περὶ ἀστυνομικῆς ἐνεργείας. Ἐν τούτοις θέλω ἐξετάσει τὰ κατὰ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην.

§21ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐζήτησαν οἱ περίοικοι, ὄχι μόνον νόμιμον εἶναι, ἀλλὰ καὶ λίαν δεδικαιολογημένον, διότι ἡ αἴτησις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλε πρὸ ὀλίγου ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀποβλέπει εἰς τὴν συντήρησιν τῆς ὑπαρχούσης ὁδοῦ, ἡ ὁποία, ἐὰν ληφθῇ τὸ μέτρον, εἰς τὸ ὁποῖον ἀποβλέπει ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία, θέλει καταστῆ ἀδιάβατος, διότι σήμερον ἔχει πλάτος μόνον τεσσάρων μέτρων, ἑπομένως, ἐὰν ἀφαιρεθῇ τὸ ἓν καὶ ἥμισυ μέτρον, θὰ ἀπομείνωσι μόνον 2 καὶ ἥμισυ μέτρα, τὰ ὁποῖα οὐ μόνον τὴν συγκοινωνίαν δὲν δύνανται νὰ ὑπηρετήσωσιν, ἀλλὰ καὶ τῆς συνοικίας τὴν ὑγείαν θὰ παραβλάψωσι. Ζητοῦμεν λοιπὸν νὰ μὴ καταστῇ ἀδύνατος ἡ διέλευσις διὰ τῆς ὁδοῦ, καὶ νὰ μὴ παραβλαφθῶσι τὰ συμφέροντα τῶν περιοίκων ἄνευ οὐδεμιᾶς ὠφελείας τῆς ἀρχαιολογίας.

§22ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἀφοῦ πρόκειται περὶ συντηρήσεως ἀρχαίων μνημείων, θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ προκαλέσω ἐπὶ μικρὸν τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν Ὑπουργοῦ ἐπὶ ἑτέρου μνημείου, τοῦ κοινῶς καλουμένου ἀνακτόρου τῶν Κραναῶν. Τὸ μνημεῖον τοῦτο δὲν εἶναι καλλιτεχνικῆς σημασίας, διότι ἀνάγεται εἰς τοὺς χρόνους τῆς προϊστορικῆς ἐποχῆς, εἰς τοὺς ἀμέσως μετὰ τὸν Κέκροπα χρόνους.

§23ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ποῖον εἶναι τὸ μνημεῖον τοῦτο;

§24ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Εἶναι τὸ κοινῶς καλούμενον ἀνάκτορον τῶν Κραναῶν. Τὸ ἀνάκτορον τοῦτο δὲν τὸ λαμπρύνει τῆς χρυσῆς ἐποχῆς ἡ τέχνη, ἡ κληροδοτήσασα ἀπαράμιλλα μνημεῖα, ἐξ ἐναντίας εἶναι τρωγλοδυτικῆς ἐποχῆς, τῶν πρώτων κατοίκων τῆς Ἀττικῆς ἀνάκτορον, ἐντὸς κοιλανθέντος βράχου εὑρισκόμενον, ἀλλὰ χαρακτηρίζον τὴν ἐποχὴν καὶ ὃν μεγίστης ἱστορικῆς σημασίας, διότι ἐλάχιστα ἀντικείμενα διασώζονται ἐκ τῶν ἀπομεμακρυσμένων τούτων χρόνων. Τὸ μνημεῖον τοῦτο, κείμενον πέραν τῆς Πνυκὸς, εἶναι τοῖς πολλοῖς ἄγνωστον, ἡ δὲ δημοτικὴ ἀρχὴ ἔγνω νὰ ἐνοικιάσῃ τοῦτο εἰς χοιροστάσιον! Χάριν μελέτης τινὸς μοὶ ἔτυχε νὰ ἐπισκεφθῶ τὰ μέρη ἐκεῖνα, καὶ ἀληθῶς ἔφριξα ἐπὶ τῇ βδελυρᾷ θέᾳ, ἥτις παρουσιάσθη πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν μου. Ἡ εἴσοδος τοῦ Ἄντρου περιφράσσεται διὰ τενεκέδων τοῦ πετρελαίου, ἡ δὲ κόπρος καὶ τὰ σεσηπότα αἵματα τῶν σφαζομένων χοίρων ἀναδίδουν τοιαύτην δυσοσμίαν, ὥστε τρέπουν εἰς ἄτακτον φυγὴν πάντα ἐπισκέπτην τοῦ προϊστορικοῦ τούτου μνημείου. Ἀλλαχοῦ ἀναμφισβητήτως τὸ κατοικητήριον τοῦτο τῶν πρώτων τῆς Ἀττικῆς κατοίκων θὰ περιεκλείετο ἐντὸς ἁλσῶν, ἐνταῦθα ὅμως, ὅπου δὲν παρατηρεῖται ὁ προσήκων σεβασμὸς εἰς τὰ ἀντικείμενα ταῦτα, μετεβλήθη εἰς χοιροστάσιον, κατόπιν μάλιστα ἐπισήμου ἐνοικιάσεως μετὰ τοῦ δήμου Ἀθηναίων.

§25ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τόσα ἄλλα μνημεῖα, καλλίτερα τούτων, τὴν αὐτὴν ἔχουσι τύχην.

§26ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Δὲν ἀρνοῦμαι τοῦτο. Ἀλλ’ ἐνταῦθα πρόκειται περὶ καθαρᾶς βδελυγμίας. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἔργου τέχνης ὑπερόχου, ἀλλὰ πρόκειται περὶ μνημείου ἱστορικῆς σημασίας, ὅπερ προκαλεῖ τὴν προσοχὴν παντὸς ἀρχαιοφίλου· δι’ ὃ ἔχω πλήρη τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, πληροφορούμενος τὰ συμβαίνοντα, θέλει εὐαρεστηθῆ νὰ ἄρῃ ἀπὸ τοῦ μέσου τὴν τοιαύτην ἀθλιότητα, ἥτις προσάπτει ὄνειδος εἰς κοινωνίαν πεπολιτισμένην.

§27Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν βεβαίως ζητεῖ νὰ ἐμποδίσῃ τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν ἀπὸ τοῦ νὰ λάβῃ τὰ μέτρα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα κρίνει ἀναγκαῖα πρὸς συντήρησιν ἀρχαιοτήτων. Καὶ ἡμεῖς σεβόμεθα τὰς ἀρχαιότητας, καὶ ἡμεῖς τρέφομεν πρὸς αὐτὰς τὴν λατρείαν, ἣν καὶ ἄλλοι συνάδελφοι ἡμῶν, ἀλλ’ ἡ διαφορὰ εἶναι, ὅτι τὸ σέβας ἡμῶν τοῦτο καὶ ἡ λατρεία πρὸς τοὺς νεκροὺς, πρὸς τοὺς ἀπ’ αἰώνων κεκοιμημένους, δὲν χωρεῖ μέχρι τῆς περιφρονήσεως καὶ τῆς ἀσεβείας πρὸς τοὺς ζῶντας· ἐπιθυμοῦμεν νὰ προστατευθῶσι τὰ ἀρχαῖα μνημεῖα, ἀλλὰ νὰ προστατευθῇ καὶ ἡ ὑγεία καὶ τὰ συμφέροντα τῶν πολιτῶν, οἱ ὁποῖοι ἐν τῇ ὁδῷ ταύτῃ τοῦ Ἁδριανοῦ περιορίζονται ἐντὸς ἀσφυκτικῆς ἀτραποῦ διὰ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα λαμβάνει ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία. Ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία δύναται νὰ θέση τὰς κιγκλίδας 1½ μέτρον πέραν τοῦ σημείου, εἰς τὸ ὁποῖον τὰς θέτει τώρα, καὶ ἡ ὁδὸς ἠμπορεῖ οὕτω νὰ λάβῃ τὸ κανονικὸν πλάτος, ὅπως γένηται ἐλευθέρα ἡ διάβασις, ἤτοι τῶν 5 ἢ 6 μέτρων, ὅπως εἶναι ἡ ὁδὸς Ἀνδριανοῦ εἰς τὴν προέκτασίν της, χωρὶς διὰ τοῦτο νὰ βλαβῶσι τὸ παράπαν αἱ ἀρχαιότητες. Περὶ τούτου πρόκειται. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ διατάξῃ τὴν ἀναστολὴν πάσης ἐργασίας, διότι ἡ ἐργασία αὕτη, ὡς νῦν γίνεται, ἀποβλέπει εἰς τὸ νὰ περιορίσῃ τοὺς ἰδιοκτήτας εἰς ἀτραπὸν στενωτάτην, ὅπου καὶ ἡ ὑγεία αὐτῶν καὶ τὰ συμφέροντα διατρέχουσιν ἀληθῆ κίνδυνον, χωρὶς ἀπολύτως κανὲν ὄφελος τῆς Ἀρχαιολογικῆς ἐπιστήμης.

§28Γ. ΚΟΖΑΚΗΣ ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ περιστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν φαίνεται ὅτι ἡ στρατιωτικὴ δύναμις ἐν Αἰδηψῷ παρενέβη εἰς τὴν ὑπόθεσιν διὰ τρόπου ὑπερβαίνοντος τὸ δικαίωμά της. Καὶ ἰδοὺ πῶς ἔχει ἡ ὑπόθεσις. Τὰ λουτρὰ τῆς Αἰδηψοῦ ἐνοικιάσθησαν παρά τινος, ἔχοντος ὡς ἐγγυητὴν τὸν Βροΐλην, ὁ ὁποῖος εἶναι συμπολίτης μας· οὗτος προσέλαβεν ὡς συνεταίρους του δύο ἄλλους συμπολίτας του, οἵτινες καὶ κατέθεσαν κεφάλαιον 50,000 δραχμῶν, καὶ ἤρχισεν ἡ ἐργασία· ἤδη ὁ ἐνοικιαστὴς περιῆλθεν εἰς διάστασιν πρὸς τοὺς συνεταίρους του, διότι ἐνήγαγεν αὐτοὺς δικαστικῶς, ἕνεκα παραβιάσεως τοῦ καταστατικοῦ, ἐζήτησε δὲ πρῶτον τὴν παρέμβασιν τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς πρὸς ἔξωσιν τῶν συνεταίρων αὐτοῦ, ἡ δὲ δημοτικὴ ἀρχὴ κατώρθωσε νὰ λάβῃ τὴν συνδρομὴν τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως, ἥτις, ὑπακούσασα εἰς τὰς ἀξιώσεις τοῦ ἐνοικιαστοῦ, ἀπέβαλε βίᾳ τοὺς ῥηθέντας συνεταίρους. Ἰδοὺ λοιπὸν μία παρέμβασις τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως, ἡ ὁποία βεβαίως εἶναι ἐκτὸς τῶν ὁρίων τῆς δικαιοδοσίας της. Ταῦτα ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ φέρω εἰς γνῶσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι ὁπωσδήποτε πρόκειται περὶ ὑποθέσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ παρέμβασις τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως ἐζητήθη ἀναρμοδίως παρὰ τῆς ἐκεῖ δημοτικῆς ἀρχῆς.

§29ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Οὐδέποτε ἤλπιζον, ὅτι ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας ἤθελεν ὁμιλήσει ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, χωρὶς νὰ γνωρίζῃ οὔτε τὸ ποιὸν τῶν ἀποστειλάντων τὰ τηλεγραφήματα, οὔτε τὴν πρᾶξιν, ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν, ἐὰν ἦναι δικαία ἢ ὄχι. Ἡ ὑπόθεσις ἔχει ὡς ἑξῆς. Ὁ δήμαρχος Αἰδηψίων, ὁ ὁποῖος εἶναι καὶ φίλος μου, εἶναι δὲ εἷς τῶν καλλιτέρων δημάρχων τοῦ Κράτους, ὁ Παπανικολάου, ἤθελε ν’ ἀσφαλίσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ δήμου, καὶ διὰ τοῦτο ὑπεστήριξε τὸν πρωτότυπον ἐνοικιαστὴν, ὅστις ἦλθεν εἰς διάστασιν μὲ τοὺς συνεταίρους του· ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ ἐνοικίασις ἔλαβε χώραν ἐπὶ τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως, ὅτε ὁ δήμαρχος δὲν ἴσχυε, δηλαδὴ δὲν ἠδύνατο νὰ εἰσακουσθῇ. Τὰ λουτρὰ τότε ἐνοικιάσθησαν παρά τινος Τριανταφυλλίδου καί τινος Βροΐλη, εἰς τὸ συμβόλαιον δὲ, τὸ ὁποῖον συνετάχθη, ὑπάρχει ῥητὸς ὅρος, ὅτι, ἐὰν ἐντὸς τοῦ Ἰουλίου δὲν πληρώσωσιν οἱ ἐνοικιασταὶ, νὰ ἔχῃ δικαίωμα ὁ δήμαρχος νὰ ἐγκαθιστᾷ τὸν δημοτικὸν εἰσπράκτορα, ὅπως λαμβάνῃ τὸ ἐτήσιον μίσθωμα τῶν λουτρῶν. Οἱ ἐνοικιασταὶ, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἰσχυροὺς φίλους, ἐνόμισαν, ὅτι διὰ τῶν μέσων ἠδύναντο νὰ μὴ καταβάλωσι τὰς πρὸς τὸν δῆμον ὀφειλάς των. Ὁ δήμαρχος ἠθέλησε νὰ ἀποβάλῃ, ὄχι τοὺς πραγματικοὺς ἐνοικιαστὰς, ἀλλὰ τοὺς δῆθεν συνεταίρους τῶν ἐπισήμων ἐνοικιαστῶν, οἵτινες, διότι παρουσιάζουν ἰδιαίτερα συμβόλαια, ἀπαιτοῦσι διὰ τούτων νὰ ἐγκατασταθῶσι καὶ νὰ διαχειρίζωνται μετὰ τοῦ πράγματι ἐνοικιαστοῦ. Ὁ δήμαρχος τοῖς εἶπεν, ὅτι «σεῖς δὲν εἶσθε οἱ πραγματικοὶ ἐνοικιασταὶ, ἄλλως τε ἀδιαφορῶ, διότι κατὰ τὸ συμβόλαιον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, ὀφείλω νὰ ἐγκαταστήσω τὸν πρωτότυπον ἐνοικιαστήν, μεθ’ οὗ συνεβλήθη ὁ δῆμος». Αὐτοὶ τότε ἐπετέθησαν κατὰ τοῦ δημάρχου, ὅτε ὤφειλε νὰ λάβῃ μέρος ἡ στρατιωτικὴ ἀρχὴ, ἥτις ἐπανέφερε τὴν τάξιν. Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι ὁ κ. Τυπάλδος Κοζάκης, βουλευτὴς Ἀττικῆς, ἐν ἀγνοίᾳ τῶν γενομένων ὡμίλησεν. Οἱ ἐνοικιασταὶ ἐνόμισαν, ὅτι ἦτο ἀδέσποτος περιουσία, καὶ ἠδύναντο νὰ τὴν καταχρασθῶσιν, ἀλλ’ ὁ δήμαρχος Παπανικολάου δὲν τοῖς ἔκαμε τὴν χάριν, διότι εἶναι ὅπως πρέπει ἄνθρωπος καὶ θέλει νὰ ζήσῃ εἰς τὸν τόπον, προστατεύων τὴν περιουσίαν τοῦ δήμου, καὶ εἶναι ἀξιέπαινος διὰ τὴν ἄγρυπνον περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ δήμου μέριμνάν του. Ἐπὶ τῆς δημαρχίας αὐτοῦ καὶ νέαι δεξαμεναὶ εἰς τὰ λουτρὰ ἐγένοντο, καὶ νέα δωμάτια, καὶ τὸ μίσθωμα ἀπὸ 19,000 ἀνῆλθεν εἰς 27,600, μὲ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δαπανηθῶσι καὶ ἄλλαι 60,000 ἐντὸς πενταετίας. Εἶναι λυπηρὸν λοιπὸν, Κύριοι, νὰ μαραίνηται ὁ ζῆλος τοιούτων δημάρχων μὲ τοιαύτας ἀνακριβεῖς ἐπερωτήσεις, δι’ ὧν ὁ κ. Κοζάκης, ἐν καλῇ βεβαίως τῇ πίστει, ἐντεῦθεν ἠθέλησε νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως.

§30ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, συνεπείᾳ παρακλήσεώς μου, ἀπευθυνθείσης πρὸς αὐτὸν πρό τινων ἡμερῶν, προσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν κατά τινα τῶν προηγουμένων συνεδριάσεων πληροφορίας, ἀπαντώσας εἰς ἐρωτήσεις μου. Τὰς πληροφορίας ταύτας ἔχω ἤδη ἐνώπιόν μου, ἐπειδὴ δὲ τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἀφορῶσι καὶ ἡ ἐρώτησις ἡ ἐμὴ καὶ αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας προσήγαγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, εἶναι ἀρκετὰ σπουδαῖον, ἐλπίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει μοὶ παράσχει ἐπί τινας στιγμὰς τὴν προσοχὴν αὐτῆς. Εἶχον ὑποδείξει εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν παραβάσεις νόμων, προφανεῖς καὶ ὡρισμένας, γενομένας παρὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ὡς καὶ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ πρώην ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ. Αἱ παραβάσεις αὗται ἀπέβλεπον εἰς τὸν νόμον τὸν ψηφισθέντα κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, δι’ οὗ ἐτροποποιήθη ὁ περὶ λογιστικοῦ ἡμῶν νόμος, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκτέλεσιν δημοσίων ἔργων. Εἶπον κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1894 οὐδὲν δημόσιον ἔργον δύναται νὰ ἐκτελεσθῇ, τοῦ ὁποίου ἡ δαπάνη ὑπερβαίνει τὰς 10,000 δραχμὰς, ἐὰν δὲν δοθῇ ἐκ τῶν προτέρων νομοθετικὴ πρὸς τοῦτο ἄδεια, ὡς ἐπίσης οὐδὲν δημόσιον ἔργον δύναται νὰ ἐκτελεσθῇ, ὑπερβαῖνον τὴν ἀξίαν τῶν 2,000 δραχμῶν, ἐὰν δὲν ἀναγραφῇ εἰδικὴ πίστωσις ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους. Ἀρυόμενος δὲ τὰς ἐμὰς πληροφορίας ἐξ αὐτῆς τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἐδημοσιεύθησαν αἱ προκηρύξεις τῶν δημοπρασιῶν τῶν διαφόρων ἔργων, ὑπέδειξα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ποῖα ἔργα δημόσια εἶχον ἐκτεθῆ εἰς δημοπρασίαν, ἐπὶ παραβάσει τοῦ νόμου τούτου, ὑπελόγισα δὲ τὸ ποσὸν τῆς ὁλικῆς δαπάνης ἐπὶ τῇ βάσει τῶν προϋπολογισμῶν ἑνὸς ἑκάστου τῶν ἔργων, οἵτινες ἀνεφέροντο εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, ὑπελόγισα τὸ ποσὸν τῆς ὁλικῆς δαπάνης διὰ τὰ ἔργα ταῦτα, τὰ ἐκτελούμενα ἐναντίον τοῦ νόμου τοῦ 1894, ὡς ἀνερχόμενον εἰς 1,060,000 δραχμάς. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν προσήγαγεν ὅσας ἠδυνήθη πληροφορίας ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλ’ αἱ πληροφορίαι αὗταί εἰσι λίαν ἀτελεῖς· θέλω δὲ τὸ ἀποδείξει μετ’ ὀλίγον. Οὐχ ἧττον καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πληροφοριῶν αὐτῶν, τῶν λίαν ἀτελῶν, ἀποδεικνύεται ὅ,τι ἀρχικῶς εἶπον, ὅτι ἐπῆλθε παράβασις τοῦ νόμου τοῦ 1894 παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ὡς καὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ πρώην ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ. Δι’ ὅσων τότε εἶπον, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἐσκόπουν νὰ προκαλέσω τὴν προτοχὴν τῆς Βουλῆς, ὡς πρὸς τὸν ἔλεγχον τὸν ὀφειλόμενον διὰ τὴν παράβασιν ταύτην τοῦ νόμου, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὡς πρὸς τὴν μέριμναν, τὴν ὁποίαν ὤφειλε νὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν συνέχισιν καὶ ἀποπεράτωσιν τῶν δημοσίων τούτων ἔργων. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, προσάγων εἰς τὴν Βουλὴν τὰς πληροφορίας, περὶ τῶν ὁποίων ἐμνήσθην, ἠθέλησε νὰ δικαιολογήσῃ τὰς πράξεις τῶν προκατόχων αὑτοῦ, καὶ ἐνόμισεν ὅτι δικαιολογεῖ αὐτάς, λέγων ὅτι, ὅσον ἀφορᾷ τινὰ τῶν ἔργων τούτων, τουτέστιν ἐκεῖνα, διὰ τῶν ὁποίων ἐπρόκειτο νὰ ἀνοικοδομηθῶσι κτίρια ἀντισεισμικὰ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ταῖς παθούσαις ἐκ τῶν ἐσχάτως γενομένων σεισμῶν, ὅσον ἀφορᾷ τὰ δημόσια ταῦτα ἔργα, δὲν ἐπῆλθε παράβασις τῶν νόμων, διότι κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1894 ἀπαιτεῖται νὰ προηγηθῇ ἡ νομοθετικὴ ἄδεια, προκειμένου περὶ ἔργου, τὸ ὁποῖον ἐκτελεῖται δαπάνῃ τοῦ Δημοσίου. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τὰ ἔργα ταῦτα ἐξεδόθησαν εἰς δημοπρασίαν καὶ ἐκτελοῦνται δαπανωμένων χρημάτων ἐκ τοῦ κεφαλαίου τοῦ ἀπαρτισθέντος διὰ τῶν εἰσφορῶν τῶν φιλανθρώπων ὑπὲρ τῶν σεισμοπαθῶν τῆς Λοκρίδος, ἕπεται ἐντεῦθεν, ὅτι δὲν ἤθελε δαπανηθῆ χρῆμα τοῦ Δημοσίου, καὶ συνεπῶς δὲν ὑπάρχει παράβασις τοῦ νόμου.

§31ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐγὼ δὲν ἠθέλησα νὰ δικαιολογήσω τὰς πράξεις τοῦ προκατόχου μου· σᾶς εἶπον μόνον, ὅτι ἡ ἐκτέλεσις τῶν ἔργων τούτων δὲν ἐγένετο δαπάνῃ τοῦ Δημοσίου, ἀλλ’ ἐκ τῶν χρημάτων τῶν ὑπὲρ τῶν σεισμοπλήκτων εἰσφορῶν. Ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τί ὤφειλε νὰ πράξῃ; ὤφειλε νὰ ἀναμείνῃ τὴν σύγκλησιν τῆς Βουλῆς καὶ νὰ ζητήσῃ εἰδικὸν νόμον, ἢ ὤφειλεν ἀμέσως νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ θεωρηθῶσιν ὡς κατεπείγοντα καὶ μὴ δυνάμενα ν’ ἀναβληθῶσι, καὶ τὰ ὁποῖα ἐπὶ τέλους δὲν ἐγένοντο ἐκ τῶν χρημάτων τοῦ Δημοσίου; Αὐτὴ εἶναι ἡ πρώτη ἐρώτησις, εἰς τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἀποφεύγω νὰ ἀπαντήσω. Δεύτερον ζήτημα· ἀφοῦ τέλος πάντων τὰ ἔργα ταῦτα ἐξετελέσθησαν, ὤφειλεν ἢ δὲν ὤφειλεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ὑποβάλῃ καὶ κατόπιν τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων τούτων νόμον εἰδικὸν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς; Ἐγὼ δὲν εἶμαι ὁ ἁρμόδιος νὰ ἀπαντήσω εἰς τὰ ἐρωτήματα ταῦτα. Θέτω τὰ ζητήματα, καὶ ἡ Βουλὴ ἂς ἀποφασίσῃ ὅ,τι θέλῃ.

§32ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὤφειλε νὰ πράξῃ ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ἐκδοὺς εἰς δημοπρασίαν τὰ ἔργα ταῦτα, ὤφειλε νὰ πράξῃ καὶ ὁ Ὑπουργὸς ὁ νῦν διευθύνων τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Διότι, ἐὰν τὸ χρῆμα τὸ συναχθὲν ἐκ τῶν εἰσφορῶν τῶν ἑκασταχοῦ φιλανθρώπων ὑπὲρ τῶν παθόντων ἐκ τῶν σεισμῶν ἐθεωρήθη ὡς χρῆμα δημόσιον,—ἀδιάφορον ἐὰν προήρχετο ἀπὸ τακτικοὺς πόρους τοῦ Δημοσίου, ἢ ἀπὸ πόρους ἐκτάκτους, ὁποῖοι εἶναι αἱ εἰσφοραί,—ἦτο χρῆμα δημόσιον πάντοτε, καὶ ἐπρόκειτο περὶ δαπάνης χρημάτων τοῦ Δημοσίου διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν ἔργων τούτων, συνεπῶς ὑπῆρχε παράβασις τοῦ νόμου, καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὤφειλεν, ἀφοῦ ἐξέδωκεν εἰς δημοπρασίαν ἔργα καὶ ἀφοῦ ἐνέκρινε τὴν δημοπρασίαν, νὰ ζητήσῃ κατόπιν τὴν νομοθετικὴν ἔγκρισιν τῆς πράξεώς του, ταύτην δὲ τὴν ὑποχρέωσιν ἔχει καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὁ νῦν, ὅπως μὴ εὑρισκώμεθα εἰς τὴν παρανομίαν. Διότι παρανομία ὑπάρχει, ἀφοῦ τὸ χρῆμα τοῦτο θεωρεῖται ὡς δημόσιον. Ὀφείλει λοιπὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, ἐπιτρέπον τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων τούτων. Ἐν τοῖς πίναξι, τοὺς ὁποίους προσεκόμισεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, καταγράφονταί τινα τῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι τὴν ἀνοικοδόμησιν κτιρίων ἀντισεισμικῶν, εἶναι ὅμως καὶ ἄλλα τινὰ ἔργα, ὅλως διόλου ἄσχετα πρὸς τὰς παθούσας ἐκ τῶν σεισμῶν ἐπαρχίας. Παρατρέχω ἐκεῖνα, διὰ τὰ ὁποῖα διετηρήθησαν ἅπασαι αἱ διατυπώσεις τῶν νόμων, καὶ σταματῶ μόνον εἰς ἐκεῖνα, ἐν τῇ ἐκτελέσει τῶν ὁποίων φρονῶ ὅτι οὐδεμία τοιαύτη διατύπωσις ἐτηρήθη· τοιοῦτον δὲ εἶναι «ἡ κατασκευὴ φάρου Δʹ τάξεως ἐπὶ τοῦ βορείου ἀκρωτηρίου Σκινάρι τῆς Ζακύνθου». Τὰ πρακτικὰ τῆς δημοπρασίας ἐδημοσιεύθησαν ἐν τῷ ὑπ’ ἀριθ. 203 φύλλῳ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 1894. Ἐν τῷ πίνακι ὑπάρχει σημείωσις σχετική, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπεκδύεται τῆς εὐθύνης, λέγων ὅτι τὸ ἔργον δὲν ἀφορᾷ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Εἶναι ὀρθὴ ἡ παρατήρησις αὕτη, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὴν σύστασίν μου μεταβιβάζω εἰς τὸν συνάδελφόν του ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, ὁ ὁποῖος εἶναι δίκαιον καὶ πρέπον νὰ ἐρευνήσῃ καὶ μάθῃ, πῶς ἐξετέθη εἰς δημοπρασίαν ἔργον, τοῦ ὁποίου ἡ ἀξία ὑπερβαίνει...

§33Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ποῖον ἔργον;

§34ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἡ κατασκευὴ φάρου ἐν τῷ βορείῳ ἀκρωτηρίῳ Σκινάρι τῆς Ζακύνθου ἀντὶ δραχμῶν 22 χιλιάδων, ἔργου δηλαδή, τοῦ ὁποίου ἡ ἀξία ὑπερβαίνει τὸ ὅριον τὸ τεθὲν παρὰ τοῦ νόμου τοῦ 1894.

§35Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Νομίζω, ὅτι ὁ νόμος δὲν ἐφαρμόζεται ὡς πρὸς τοὺς φάρους καὶ φανοὺς, διότι ἀναφέρει, μοὶ φαίνεται, εἰδικῶς τὰ ἔργα, εἰς ἃ ὁ νόμος αὐτὸς ἀφορᾷ. Γνωρίζω τοῦτο, καθόσον ἐγένετο πρό τινων ἡμερῶν συζήτησις μετὰ τοῦ οἰκείου τμηματάρχου ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν, καθ’ ἃ δὲ οὗτος φρονεῖ, ὁ νόμος περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ δὲν ἀφορᾷ τὰ ἔργα, τὰ ὑποβαλλόμενα εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ τμήματος τῶν φάρων καὶ φανῶν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐγὼ δὲν κατώρθωσα εἰσέτι νὰ μελετήσω ὁ ἴδιος τὸν νόμον, δὲν ἔχω καὶ πλήρη πεποίθησιν εἰς ὅ,τι παρατηρῶ ὑμῖν· θέλω ἐξετάσει καὶ θέλω μορφώσει γνώμην.

§36ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι ἀκριβέστερον πληροφορημένος ἐπὶ τοῦ νόμου τούτου. Κατὰ δὲ τὸν νόμον τοῦτον τοῦ 1894, δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ὄχι μόνον ὁδῶν, λιμένων, δημοσίων κτιρίων, ἀλλὰ παντὸς δημοσίου ἔργου ἡ ἐκτέλεσις δὲν ἐπιτρέπεται, ὅταν τὸ ποσὸν τῆς δαπάνης ὑπερβαίνῃ τὰς 10,000 δραχμὰς, ἐὰν δὲν προηγηθῇ νόμος, ἐπιτρέπων τὴν δαπάνην ταύτην, καὶ ἀναγραφῇ εἰδικὴ πίστωσις ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Ἐπίσης ἐν τῇ σημειώσει τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπάρχει ἀναγεγραμμένον καὶ τὸ ἑξῆς ἔργον: «περὶ κατασκευῆς μονοταξίου δημοτικοῦ σχολείου ἐν Χλεμποτσαρίῳ ἀντὶ δρ. 6,000», χωρὶς, ἐννοεῖται, νὰ ὑπάρχῃ προηγουμένως ἀναγεγραμμένη πίστωσις ἐν τῷ ἐτησίῳ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους. Βεβαίως καὶ τὸ ἀντικείμενον τοῦτο δὲν ὑπάγεται εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλὰ τοῦ συναδέλφου του ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, καὶ εἰς τοῦτον μεταβιβάζω τὴν σύστασιν ταύτην. Εἶπον ὅμως πρὸ ὀλίγου, Κύριοι, ὅτι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας προσεκόμισεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, εἰσὶν ἀτελεῖς, εἶναι δὲ ὄντως ἀτελεῖς, διότι εἰς τὰς πληροφορίας ταύτας παρελείφθησαν νὰ μνημονευθῶσιν ἔργα, τὰ ὁποῖα ἐξετέθησαν εἰς δημοπρασίαν καὶ τῶν ὁποίων αἱ προκηρύξεις περὶ δημοπρασίας ἔχουσι δημοσιευθῆ ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως»· τοιοῦτον δὲ ἔργον, τοῦ ὁποίου ἡ προκήρυξις ἐδημοσιεύθη ἐν τῷ ὑπ’ ἀριθ. 90 φύλλῳ τῆς «Ἐφημερίδος τῆς «Κυβερνήσεως», εἶναι «περὶ κατασκευῆς λοιμοκαθαρτηρίου μεταξὺ τοῦ χωρίου Λυγαριᾶς καὶ τῆς θέσεως Μάτι τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς, ἐπὶ δαπάνῃ δραχμῶν 54,165.45.» Ἀγνοῶ ἐὰν ἐπῆλθεν ἔγκρισις τῶν πρακτικῶν τῆς δημοπρασίας ταύτης, οὐχ ἧττον πρέπον εἶναι, ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐξετάσῃ τὸ πρᾶγμα.

§37ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Θὰ τὸ ἐξετάσω. Σᾶς εἶπον, ὅτι τῶν ὑπ’ ἀριθ. 5, 12 καὶ 15 ἔργων τὰ πρακτικὰ ἠκυρώθησαν, ἐὰν πρόκειται περὶ τῶν ἔργων αὐτῶν· ὑμεῖς ὅμως ὑπεθέσατε, ὅτι δὲν εἶχον κυρωθῆ, καὶ τὰ ἐσημειώσατε, καὶ ἐφθάσατε εἰς τὸ ποσὸν τοῦ 1,200,000. Ἐπίσης ἐκάματε καὶ ἓν ἄλλο λάθος. Τὰ ἔργα, τὰ ἐκτεθέντα εἰς δημοπρασίαν, τὰ δημοσιευθέντα ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως», πάντα τὰ συμπεριελάβατε ὡς νέα ἔργα, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἐφθάσατε εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι τὰ ἔργα αὐτὰ εἶναι πλέον τοῦ 1,000,000, ἐνῷ πράγματι τὰ ἐκτελεσθέντα ἔργα δὲν φθάνουν τὸ ποσὸν τῶν 700,000 δραχμῶν.

§38ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν ὑμετέραν σημείωσιν, ἡ δαπάνη ἀνέρχεται εἰς 676,000, ἀλλ’ ἡ δαπάνη αὕτη δὲν ἀφορᾷ πάντα ἐν γένει τὰ ἔργα, τὰ δημοσιευθέντα ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, ἀφορᾷ μόνον τὰ ἀντισεισμικά.

§39ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἀλλὰ τὸ πλεῖστον εἶναι ἔργα ἀντισεισμικά, ἐκτὸς μόνον 100,000 δρ.

§40ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔστω. Ἀλλ’ ἐκτὸς αὐτῶν, περὶ τῶν ὁποίων δίδει πληροφορίας ἡ ὑμετέρα σημείωσις, ὑπάρχουν καὶ ἄλλα ἔργα, τὰ ὁποῖα ἐμνημόνευσα, ἐκτεθέντα εἰς δημοπρασίαν κατὰ τὸ 1895, τοιαῦτα δὲ ἔργα εἶναι τὰ ἀναφερόμενα εἰς τὰ ὑπ’ ἀριθ. 1, 8, 46, 50, 52, 55, 98 καὶ 143 φύλλα τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 1895. Συνυπολογιζομένης δὲ τῆς δαπάνης ὅλων τούτων τῶν ἔργων, φθάνομεν εἰς τὸ ποσὸν 1,144,000 δραχμῶν. Διὰ τοῦτο ἐπέστησα τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ τῆς Βουλῆς, εἶπον δέ, ὅτι κατὰ διπλῆν διεύθυνσιν ὀφείλει νὰ ἐπισπάσηται τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς τὸ θέμα τοῦτο, κατὰ τὴν διεύθυνσιν, τὴν ἀφορῶσαν τὸν ἔλεγχον καὶ τὴν εὐθύνην τῶν Ὑπουργῶν ἐκείνων, οἵτινες, ἐπὶ ἀναμφισβητήτῳ παραβιάσει τῶν νόμων, ἐξέθηκαν εἰς δημοπρασίαν δημόσια ἔργα, καὶ καθ’ ἑτέραν διεύθυνσιν, καθ’ ἣν ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ μεριμνήσῃ ἢ περὶ τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων τούτων, ἢ περὶ τῆς διαλύσεως τῶν ἐργολαβιῶν. Ἐν τῇ πρώτῃ περιπτώσει εἶναι προφανὲς τὸ καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ζητήσῃ τὴν ἄδειαν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, διότι δὲν δύναται νὰ ἐκτελεσθῇ δημόσιον ἔργον ἄνευ ἀδείας νομοθετικῆς, ἀναγράψῃ δὲ καὶ τὰς σχετικὰς πιστώσεις ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Ἔχω ἐνώπιόν μου τὸν νόμον τοῦ 1894, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ὅπως μὲ ἀκροασθῇ πρὸς στιγμήν, ἵνα λυθῇ τὸ ζήτημα περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ νόμου, ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατασκευὴν φάρων. Ὁ νόμος ἔχει οὕτω (ἀναγινώσκει): «Πρὸς κατασκευὴν ἐθνικῆς ὁδοῦ, σιδηροδρόμου, διώρυγος, λιμένος, δημοσίου καταστήματος, ἢ ἄλλου δημοσίου ἔργου, ἐπαγομένου εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου δαπάνην ὑπὲρ τὰς 10,000 δραχμῶν, ἀπαιτεῖται εἰδικὸς νόμος, ἐγκρίνων τὸν προϋπολογισμὸν τῆς ὁλικῆς δαπάνης, ἢ τὸν συμπληρωτικὸν προϋπολογισμόν. Ἐκτέλεσις δὲ τῶν ἔργων τούτων δὲν ἐπιτρέπεται ἢ μόνον ἐπὶ πιστώσει ἀναγεγραμμένῃ ἐν ἰδίῳ ἄρθρῳ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους κλπ.»

§41Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Βλέπετε, ὅτι πρόκειται περὶ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Λοιπὸν ἀφορᾷ τὰ ἔργα, ἅτινα προβλέπει ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους, ἐνῷ, ὡς γνωρίζετε, τὸ ταμεῖον τῶν Φάρων καὶ Φανῶν ἔχει ἴδιον προϋπολογισμόν, καὶ μόνον προσαρτᾶται ὁ προϋπολογισμὸς αὐτοῦ εἰς τὸν τοῦ Κράτους. Οὕτως ἑρμηνεύουσα, φαίνεται, ἡ ὑπηρεσία τὸν νόμον, ἐνόμισεν, ὅτι δὲν χρειάζεται νόμος εἰδικός. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη τῆς ὑπηρεσίας. Ἐγὼ εἰσέτι δὲν κατώρθωσα νὰ σχηματίσω γνώμην ἀσφαλῆ, ἐλλείψει χρόνου· θέλω ὅμως καταφύγει εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, ἢ τὴν ἔκθεσιν τὴν εἰσηγητικήν.

§42ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἡ ὑπηρεσία πλανᾶται, καὶ τὴν γνώμην ταύτην ἀρύομαι ἐξ αὐτοῦ τοῦ νόμου, περὶ οὗ πρόκειται. Διότι καὶ τὰ λιμενικὰ ταμεῖα εἶναι ταμεῖα ἐντελῶς ἀνεξάρτητα ἀπὸ τοῦ Δημοσίου, εἶναι μάλιστα ἴδια νομικὰ πρόσωπα, καὶ ἐν τούτοις πρὸς κατασκευὴν λιμένων, ἢ ἄλλων ὁμοίων ἔργων, ἀπαιτεῖται ἡ ἔγκρισις ἡ νομοθετικὴ καὶ ἡ ἀναγραφὴ πιστώσεως ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους.

§43Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Αὐτὸ, ὅπερ λέγετε, εἶναι τῷ ὄντι ἐπιχείρημα ἰσχυρότατον· καὶ βεβαίως ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου, ἐὰν πρόκειται νὰ κρίνῃ ποία γνώμη εἶναι ἡ ὀρθοτέρα, θέλει κλίνει μᾶλλον ὑπὲρ τῆς γνώμης ὑμῶν, καθόσον δὲν ὑπάρχει λόγος τις, ἀπαγορεύων τὴν ψήφισιν νόμου διὰ τὰ ἔργα φάρων καὶ φανῶν, καὶ μᾶλλον κλίνω ἀπὸ τοῦδε πρὸς τὴν γνώμην ὑμῶν.

§44ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καταλήγων, ἐπαναλαμβάνω πάλιν τὴν σύστασίν μου πρὸς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργόν, ὅπως ἐρευνήσῃ τὸ πρᾶγμα, συμβουλευόμενος τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ 9 Μαρτίου 1894 μέχρι σήμερον, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἐδημοσιεύθησαν πολλαὶ προκηρύξεις δημοσίων ἔργων. Ὅταν δὲ ἐκ τῆς ἐρεύνης ταύτης πεισθῇ περὶ ὅσων εἶπον, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι καὶ παρὰ τῆς Βουλῆς θέλει ζητήσει τὴν ἔγκρισιν τῶν ἐκτελουμένων ἔργων καὶ τὰς σχετικὰς πιστώσεις θέλει ἀναγράψει εἰς τὸν προϋπολογισμόν.

§45ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Δημόται τῆς Τεγέας μοὶ πέμπουσιν ἀναφοράν, διὰ τῆς ὁποίας διατυποῦσι παράπονα κατὰ τῶν ἐνοικιαστῶν τῶν ἀδηλώτων οἴνων. Λέγουσιν ὅτι συνετάχθησαν 500 περίπου πρωτόκολλα ἀδηλώτων οἴνων, καὶ κατὰ τῶν 300 ἔγειναν ἀνακοπαὶ, ἐν τούτοις ἡ ἐξουσία ἐπεμβαίνει εἰς ἐκτέλεσιν αὐτῶν τῶν πρωτοκόλλων, κατὰ τῶν ὁποίων ὑπάρχουσιν ἀνακοπαί. Παραπονοῦνται λοιπὸν καὶ παρακαλοῦσι τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν ᾖναι δυνατὸν, διοικητικῶς νὰ παραγγείλῃ ταῖς ἁρμοδίαις ἀρχαῖς, ὅπως ἀνασταλῇ ἡ ἐκτέλεσις τῶν πρωτοκόλλων, καθ’ ὧν ἐγένετο ἀνακοπὴ, ἐπί τινα χρόνον, ὅπως ὑποβάλωσι τὰ παράπονά των. Τὴν ἀναφορὰν ταύτην καταθέτω.

§46ΗΛ. ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἔλαβον καὶ ἐγὼ ἀναφορὰν φορολογουμένων, παραπονουμένων διὰ τὸν αὐτὸν λόγον, καὶ διὰ νὰ μὴ ἀπασχολῶ τὴν Βουλὴν, παρακαλῶ καὶ ἐγὼ τὸν κύριον Ὑπουργὸν νὰ φροντίσῃ νὰ λάβῃ ἓν μέτρον, ὅπως μὴ ἀδικῶνται οἱ ἄνθρωποι.

§47ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§48ΤΡΑΚΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅσα ὁ κ. συνάδελφος εἶπε, δὲν εἶναι ἀκριβῆ, διότι οἱ ἴδιοι αὐτοὶ, ὁ δήμαρχος καὶ τὸ κόμμα ἦσαν φίλοι τοῦ ἀστυνόμου, καὶ ἦτο ὁ καλλίτερος καὶ εἶναι ὁ καλλίτερος. Ἀλλὰ τώρα βεβαίως, ἐπειδὴ δὲν κάμνει ὅ,τι θέλουν αὐτοὶ, διὰ τοῦτο ζητοῦν τὴν μετάθεσίν του. Ὅλος ὁ κόσμος εἶναι εὐχαριστημένος. Ἐὰν ᾖναι ἀληθῆ ὅσα εἶπεν, ἂς καταγγείλωσιν ἐγγράφως τὰς ἐκνόμους πράξεις του, ὅπως αὐταὶ ἐξετασθῶσι, καὶ ἂν ἐπαληθεύσωσι, τότε βεβαίως πρέπει νὰ παυθῇ καὶ νὰ δώσῃ καὶ λόγον τῶν πράξεών του.

§49ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἀπορῶ μὲ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, πῶς ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ, ὅτι ὁ ἀστυνόμος οὗτος ἦτο φίλος τῶν φίλων μου, οἵτινες σήμερον διαμαρτύρονται δι’ ἐμοῦ κατὰ τῶν παρεκτροπῶν του. Ἐγὼ δὲν ἐξετάζω, ἐὰν οἱ διαμαρτυρόμενοι σήμερον τυγχάνωσι φίλοι μου, ἐξετάζω ἁπλῶς, ὅτι παρέβη τὸ καθῆκόν του καὶ προέβη εἰς παρεκτροπάς. Χαίρω μάλιστα, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας ἔρχεται σήμερον εἰς ἐνίσχυσιν τῶν λόγων μου καὶ ζητεῖ καὶ αὐτὸς νὰ ἐπιτελέσῃ τὸ καθῆκόν του ὁ κ. Ὑπουργός. Τὰ δὲ λεγόμενα, ὅτι ὁ ἀστυνόμος τυγχάνει φίλος τῶν φίλων μου, καὶ ὅτι ἐγὼ δὲν ἔπρεπε νὰ ὑποβάλω τὴν αἰτίασιν ταύτην, ἔπρεπε νὰ λεχθῶσι παρ’ αὐτοῦ καὶ ὄχι παρ’ ἐμοῦ, ὅστις μίαν ἔχω ἐντολήν, ὅπου βλέπω παρεκτροπὰς ἀστυνόμων ἢ οἱωνδήποτε ὑπαλλήλων, νὰ καταγγέλλω αὐτὰς εἰς τὴν Βουλήν.

§50ΤΡΑΚΑΣ. Ὁ κ. Χατζῖσκος ἦτο φίλος τοῦ κ. Τρικούπη, ἔγεινεν ἔπειτα φίλος τῆς Κυβερνήσεως Ράλλη–Σωτηροπούλου, καὶ ἔμειναν οἱ ἴδιοι ὑπάλληλοι. Εἰς τοῦτο βεβαίως δὲν πταίω ἐγώ, οὔτε ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις φέρει εὐθύνην τινά.

§51ΒΑΛΕΤΑΣ. Μοὶ ἐστάλη ἀναφορὰ ἐκ Κωνσταντινουπόλεως, φέρουσα ὑπογραφὰς 56 ἐμποροπλοιάρχων, οἱ ὁποῖοι διὰ τῆς ἀναφορᾶς των ταύτης παρακαλοῦσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅπως εὐαρεστηθῇ καὶ ἄρῃ τὰ γινόμενα ἐν τῷ ἐκεῖ Λιμεναρχείῳ καὶ Ταμείῳ ἄτοπα, ὧν ἕνεκεν ἡ ἐπιθεώρησις τῶν ναυτιλιακῶν ἐγγράφων βραδύνει ἐπὶ πολὺ καὶ ζημιοῦνται ἐκ τούτου. Τὰ παράπονα δὲ ταῦτα εἶναι κυρίως πρῶτον, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ Λιμεναρχείου εἶναι ἐγκατεστημένη ἐν τῷ Προξενείῳ, τὸ ὁποῖον ἀπέχει ὥρας ὁλοκλήρους ἀπὸ τοῦ μέρους, ἔνθα ναυλοχοῦσι τὰ πλοῖά των. Ἐνῷ δὲ ὅλων τῶν ἄλλων Κρατῶν ἡ λιμενικὴ ὑπηρεσία εἶναι παρὰ τὴν παραλίαν, ὅπου εἶναι τὰ πλοῖα, μόνον ἡ Ἑλληνικὴ ὑπηρεσία εἶναι ἐγκατεστημένη ἐν τῷ Προξενείῳ. Πλὴν τούτου δὲ, παραπονοῦνται κατὰ τοῦ ταμίου τοῦ Προξενείου, τὸν ὁποῖον δὲν γνωρίζω, διότι οὔτε τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἀναφέρεται, ὅτι ἕνεκα τῆς ἀπειρίας του βραδύνει καὶ οὗτος τὴν ἐπιθεώρησιν τῶν ἐγγράφων. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀποβλέπων εἰς τὰς μεγάλας ἐκδουλεύσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ ναυτικοῦ, τοῦ πολλαχόθεν πολεμουμένου, θὰ λάβῃ τὰ προσήκοντα μέτρα, ὅπως ἄρῃ τὰ παράπονα ταῦτα, ὧν ἕνεκα ὑποφέρουσιν οἱ πλοίαρχοι. Τὴν ἀναφορὰν ταύτην καταθέτω.

§52Α. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Βεβαιωθῆτε, ὅτι θέλω λάβει ὅλα τὰ προσήκοντα μέτρα.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ζητεῖ τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς τρίτης ἀναγνώσεως τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ μεταῤῥυθμίσεως τῶν νόμων περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων»;

§54Γ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τῷ τυπωθέντι νομοσχεδίῳ ἐγένετο, παρὰ τὰ ἀναφερόμενα ἐν τοῖς πρακτικοῖς, παράλειψις τυπογραφικὴ τῆς διατάξεως, ὅτι διὰ τοῦ νόμου τούτου καταργεῖται πᾶσα εἰς αὐτὸν ἀντικειμένη διάταξις.

§55Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν τὰ πρακτικὰ ἀναφέρωσιν ὅτι καταργεῖται πᾶσα προγενεστέρα διάταξις, δὲν εἶναι ζήτημα. Ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν ἀναφέρωσι τοιοῦτόν τι, δὲν ἔχει σημασίαν τινά· διότι, ἐὰν ὑπάρχωσι διατάξεις προγενέστεραι, τὰς ὁποίας μεταβάλλει ὁ νόμος αὐτός, βεβαίως δὲν ἰσχύουσι.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως ἐν τοῖς πρακτικοῖς ὑπάρχει ἀναγεγραμμένον ὡς ἄρθρον 10, ὅτι «πᾶσα διάταξις ἀντικειμένη εἰς τὸν παρόντα νόμον καταργεῖται.» Θὰ προστεθῇ δὲ καὶ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἔνθα ἐκ τυπογραφικῆς ἀβλεψίας παρελείφθη.

§57Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Λοιπὸν προχωρήσατε εἰς τὴν ψηφοφορίαν.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖτε δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως;

§59ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§60Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ὑπάρχῃ ἀνάγκη...

§61Γ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 6 ὥραν μετὰ μεσημβρίαν. (Γίνεται διακοπὴ ὥρα 12 καὶ 25′. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρα 6 καὶ 30′ μ. μ., προεδρεύοντος τοῦ Προέδρου κ. Ἀλεξ. Θ. Ζαΐμη.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Θ’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκριθέντα ἄνευ ἀντιῤῥήσεως ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐπικυρώσεως τῶν ὑπ’ ἀριθ. 9648 καὶ 14303 ἐ. ἔ. προκηρύξεων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν περὶ κατατάξεως ναυτικῶν δοκίμων». (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει).

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται). Ὁ κ. Δειμέζης ἔχει τροπολογίαν, δι’ ἧς προτείνει ὡς ἄρθρον 2 τὸ ἑξῆς.

§66ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Οἱ κατὰ τὰς ἀπολυτηρίους ἐξετάσεις τῆς Ναυτικῆς Σχολῆς τῶν δοκίμων ἐπιτυγχάνοντες, ὅσοι ἀνακτῶσι τὸν βαθμὸν τοῦ σημαιοφόρου, κατατάσσονται κατὰ σειρὰν ἀρχαιότητος ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ καὶ λαμβάνουσι τὰς ὡρισμένας ἀποδοχάς, μόνον καθ’ ὅσον ὑπάρχουσι κεναὶ θέσεις ἐν τοῖς διὰ τὸν βαθμὸν αὐτῶν νομίμοις ἀριθμοῖς.»

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Δεϊμέζη, Θ’ ἀναπτύξητε τὴν τροπολογίαν σας;

§68ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Τὴν ἀνέπτυξα χθές.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Δεϊμέζη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Καὶ ὡς ἄρθρον 3 ὑπάρχει τροπολογία τοῦ αὐτοῦ βουλευτοῦ κ. Δεϊμέζη, ἔχουσα οὕτω.

§70ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἄρθρον 3. Οἱ ἐν τῷ προηγουμένῳ ἄρθρῳ ἀναφερόμενοι δύνανται νὰ καταταχθῶσιν ἐν τῷ πολεμικῷ ναυτικῷ ὡς ἀρχικελευσταὶ πυροβολικοῦ ἢ πηδαλιουχίας, ἐντὸς τοῦ ὁρίου τῶν ἀριθμῶν τοῦ βαθμοῦ τούτου, ἢ νὰ διορισθῶσιν εἰς καταλλήλους πολιτικὰς ὑπηρεσίας ἐπὶ βαθμῷ ὑπουργικοῦ γραμματέως Βʹ τάξεως, διατηρουμένων κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο τῶν δικαιωμάτων ἀρχαιότητος τοῦ βαθμοῦ των.»

§71ΑΛ. Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Αὐτὸ ἀντίκειται καὶ εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ ἀξιωματικοῦ, καὶ εἰς τὴν κατάστασιν αὐτοῦ.

§72ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Φρονῶ, Κύριοι, ὅτι ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Πόρου, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, δὲν ἔχει τὴν θέσιν της εἰς τὴν προκειμένην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. Κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1884 περὶ συστάσεως τῆς ναυτικῆς Σχολῆς, ἐν ἄρθρῳ 18, ὁρίζεται ῥητῶς, ὅτι οἱ δόκιμοι, οἵτινες κατὰ τὰς ἀπολυτηρίους ἐξετάσεις λαμβάνουσιν ὡρισμένον ἀριθμὸν, τὰ 7/10 τοῦ ὁλικοῦ ἀριθμοῦ τῶν μαθημάτων, κατατάσσονται μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ σημαιοφόρου εἰς τὸ πολεμικὸν ναυτικόν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι κατὰ τὸ 1887 προεκλήθη ἕτερος νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου ὡρίζετο ὁ ἀριθμὸς τῶν σημαιοφόρων εἰς 37, ἀλλ’ ὁ νόμος ἐκεῖνος προεκλήθη, διότι τόσος ἦτο ὁ ἀριθμὸς τῶν σημαιοφόρων κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο. Τὸ τοιοῦτον νομοθετικὸν μέτρον ἀπεδείχθη κατὰ τὸ 1892 ὅτι ἦτο ὅλως ἄσκοπον, διότι λειτουργούσης τῆς Ναυτικῆς Σχολῆς δὲν ἠδύνατο νὰ τεθῇ εἷς φραγμὸς, ἢ ἓν ὅριον εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν σημαιοφόρων, ἀφοῦ διὰ τοῦ νόμου, τοῦ ὀργανίσαντος τὴν Σχολὴν, καθιεροῦτο, ὅτι οἱ ἐπιτυγχάνοντες εἰς τὰς ἀπολυτηρίους ἐξετάσεις ἐξέρχονται μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ σημαιοφόρου. Ἐδέησε λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὸ 1892 νὰ προκαλέσῃ νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπετρέπετο ἡ ὑπέρβασις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν σημαιοφόρων, τοῦ διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1887 ὁρισθέντος, δηλ. καθ’ ὅσον ὑπῆρχον μαθηταὶ καὶ ἐξήρχοντο κατ’ ἔτος 10 ἢ 15 ἢ 20 ἢ 30, αὐτοὶ ἐπετρέπετο κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1892 νὰ κατατάσσωνται ὡς πλεονάζοντες. Ὥστε δὲν ὑπάρχει καμμία ὑπέρβασις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν σημαιοφόρων, διότι διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1892 ἐπιτρέπεται ἡ ὑπέρβασις αὕτη· ἄλλως τε δὲ τοῦτο κανονίζεται κατ’ ἔτος, καὶ οὐδεμία ὑπάρχει ἀνωμαλία εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, διότι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, συντάσσον τὸν προϋπολογισμόν του, λαμβάνει ὑπ’ ὄψει τὸν ἀριθμὸν τῶν μαθητῶν, οἵτινες θὰ ἐξέλθωσι τῆς Σχολῆς κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο, καὶ συνεπῶς ἀναγράφει τὴν δαπάνην τῶν 15 ἢ 20 νέων σημαιοφόρων. Ἡ τροπολογία αὕτη δὲν εἶναι καὶ νεωτερισμὸς, διότι ὁ νόμος ὁ ἀρχικὸς τοῦ 1884 περὶ συστάσεως τῆς Σχολῆς λέγει ὅτι κατατάσσονται μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ κελευστοῦ ἢ ὑποκελευστοῦ οἱ μαθηταὶ ἐξερχόμενοι τῆς Σχολῆς, ἀλλὰ πότε; ὅταν δὲν ἐπιτύχωσιν εἰς τὰς ἀπολυτηρίους ἐξετάσεις, ὅταν δηλ. δὲν λάβωσι τὸν ἀριθμὸν, τὸν ἀπαιτούμενον κατὰ τὰς ἀπολυτηρίους ἐξετάσεις, τοῦ ὁλικοῦ ἀριθμοῦ τῶν μαθημάτων. Τότε οἱ μὲν λαμβάνοντες, νομίζω, τὰ 6/10 κατατάσσονται ὡς κελευσταί, οἱ δὲ κατώτερον βαθμὸν τούτου, ὡς ὑποκελευσταί. Ὑποχρεοῦνται ὅμως καὶ οὗτοι μετὰ ἓν ἔτος νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς νέας ἐξετάσεις καὶ ἂν ἐπιτύχωσιν εἰς αὐτὰς, λαμβάνουσι τὸν βαθμὸν τοῦ σημαιοφόρου, ἐὰν ὅμως ἐντὸς 5 ἐτῶν, κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1884 περὶ συστάσεως τῆς Σχολῆς, δὲν κατορθώσωσι νὰ ὑποστῶσι τὰς ἐξετάσεις τῶν δύο τελευταίων τάξεων τῆς Σχολῆς, τότε στεροῦνται παντὸς δικαιώματος πλέον, καὶ ἀπολύονται καὶ ἐκ τοῦ βαθμοῦ τοῦ κελευστοῦ. Ὥστε βλέπετε, ὅτι καὶ ἡ τροποποίησις αὕτη, τὴν ὁποίαν προτείνει ὁ ἀξιότιμος ἐκ Τροιζηνίας συνάδελφος, ἀναφέρεται εἰς τὸν νόμον, ἀλλὰ διὰ τοὺς ἀποτυχόντας κατὰ τὰς ἀπολυτηρίους ἐξετάσεις. Βεβαίως τώρα διὰ μιᾶς τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ τῆς Σχολῆς τῶν δοκίμων, ἠδύνατο νὰ κανονισθῇ τὸ τοιοῦτον, ὅπως ἠδύνατο νὰ κανονισθῇ καὶ διὰ τοὺς ἐξερχομένους ἐκ τῆς Σχολῆς τῶν Ὑπαξιωματικῶν ἢ τῶν Εὐελπίδων, ἐὰν δὲν ὑπάρχωσι θέσεις κεναὶ ἐν τῷ στρατεύματι, νὰ μὴ κατατάσσωνται μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ, καὶ τοιοῦτον μέτρον ὑπάρχει εἴς τινας εὐρωπαϊκοὺς στρατοὺς, ἰδίως εἰς τὴν Αὐστρίαν καὶ τὴν Πρωσσίαν. Ἀλλὰ, Κύριοι, αὐτὸ εἶναι μέτρον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ δώσῃ χώραν εἰς μακρὰς συζητήσεις, ὅλως ἄλλως τε ξένας πρὸς τὸ προκείμενον νομοσχέδιον. Φρονῶ ὅμως, ὅτι, καὶ ἂν παραδεχθῶμεν διὰ τὸν στρατὸν τὸ προτεινόμενον παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μέτρον, ἠμπορεῖ νὰ θεωρηθῇ, ὅτι δὲν θ’ ἀποτύχῃ, διότι ὁ ὑπαξιωματικὸς ὁ ὑποστὰς τὰς ἀπολυτηρίους ἐξετάσεις εἰς τὴν Σχολὴν τῶν Ὑπαξιωματικῶν, ἐπανερχόμενος εἰς τὸ σῶμά του, ἵνα ὑπηρετήσῃ ὡς ὑπαξιωματικός, μέχρις οὗ κενωθῇ θέσις διὰ νὰ τὴν καταλάβῃ, ἐξασκεῖται ὁπωσδήποτε πάντοτε, διὰ τὸν δόκιμον ὅμως, ὁ ὁποῖος ὑπέστη τὰς ἀπολυτηρίους ἐξετάσεις του, ἂν διορισθῇ μὲ τὸν βαθμὸν ὑπουργικοῦ γραμματέως βʹ τάξεως, ὡς ἐν τῇ προτάσει τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου φέρεται, σᾶς ἐρωτῶ, ἡ πολιτικὴ αὕτη ὑπηρεσία εἰς τὰ Ὑπουργεῖα τίνα ἔχει σχέσιν μὲ τὴν ἐκπαίδευσιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν οὗτος ἐν τῇ Σχολῇ τοῦ Ναυτικοῦ; Ὥστε ἂς περιορισθῶμεν σήμερον εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου, ὡς καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἶπε χθές, πρόκειται νὰ κανονισθῇ ἀνωμαλία τις ὑπάρχουσα, ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐξετάσεις τὰς ἐνεργηθησομένας προσεχῶς διὰ τὴν εἰσαγωγὴν τῶν νέων τούτων εἰς τὴν Σχολὴν τῶν ναυτικῶν δοκίμων.

§73Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Μεθ’ ὅσα χθὲς ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ παρ’ ἐμοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου περὶ τῶν ἐξετάσεων πρὸς εἰσαγωγὴν μαθητῶν εἰς τὴν Σχολὴν τῶν Ναυτικῶν Δοκίμων, ὀλίγα ἔχω νὰ εἴπω σήμερον, κυρίως δέ, ἵνα ἀπαντήσω εἰς ἀνακριβείας τινάς, εἰς ἃς περιέπεσεν ὁ ἐκ Τροιζηνίας ἀξιότιμος συνάδελφος. Τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ εἰσάγομεν εἰς τὴν Βουλήν, κυρίως ἕνα ἔχει λόγον. Δὲν προτιθέμεθα διὰ τούτου νὰ καινοτομήσωμεν ὡς πρὸς τὰ νενομοθετημένα περὶ τῆς Σχολῆς. Κύριος σκοπὸς ἡμῶν εἶναι νὰ ἐπαναφέρωμεν τὰ πράγματα εἰς τὴν νόμιμον, οὕτως εἰπεῖν, τάξιν. Διότι, ὡς ἠκούσατε, προεκηρύχθησαν αἱ ἐξετάσεις πρὸς εἰσαγωγὴν δοκίμων κατὰ τὸν μῆνα Μάϊον, ἐνῷ κατὰ τὸν νόμον ἔπρεπε νὰ προκηρυχθῶσι κατὰ Μάρτιον. Ἑπομένως ἐκεῖνοι, οἵτινες ἤθελον ἀποτύχει κατὰ τὰς ἐξετάσεις, νομίμως ἴσως ἐδύναντο νὰ προσβάλωσι τὸ κῦρος αὐτῶν. Διατὶ ἔπραξεν οὕτω ὁ προκάτοχος Ὑπουργὸς, δὲν εἶμαι ὑπόχρεως νὰ εὕρω. Ἐγὼ εὗρον τὰ πράγματα κακῶς ἔχοντα. Νόμος λέγει, ὅτι αἱ προκηρύξεις γίνονται κατὰ τὸν μῆνα Μάρτιον. Ἐὰν βεβαίως ὑπῆρχεν ὁ ὑλικὸς χρόνος, ὅπως μελετήσωμεν ἡμεῖς μὲν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, εὐρέως δὲ καὶ πεφωτισμένως ἡ Βουλή, ἴσως ἤθελεν εἶσθαι δυνατὸν νὰ λεχθῶσι πολλά, καὶ πολλὰ νὰ καινοτομηθῶσιν ὡς πρὸς τὰς ἐξετάσεις πρὸς εἰσαγωγὴν δοκίμων εἰς τὴν Σχολήν. Ἀλλὰ σήμερον πρόκειται περὶ τούτου μόνον· εὕρομεν κακῶς ἔχοντα τὰ τοῦ διαγωνισμοῦ, καὶ προσεπαθήσαμεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου νὰ φέρωμεν αὐτὰ εἰς τὴν νόμιμον τάξιν. Ἀλλὰ βεβαίως οὐδεὶς δύναται νὰ πιστεύσῃ, ὅτι εἶναι δυνατὸν Ἑλληνικὴ Βουλὴ νὰ θελήσῃ διὰ νομοθετικῆς πράξεως νὰ δώσῃ κῦρος εἰς τὸ ἄρθρον 2 τῆς τροπολογίας τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Τροιζηνίας Βουλευτοῦ, καθ’ ἣν οἱ δόκιμοι μετὰ τετραετῆ ἐν τῇ Ναυτικῇ Σχολῇ σπουδήν, μετὰ κόπους καὶ ἀγῶνας, ὅπως κατασταθῶσιν ἱκανοὶ ναυτικοί, νὰ γίνωνται τί; Ἡ Πολιτεία νὰ λαμβάνῃ αὐτοὺς καὶ νὰ τοὺς τοποθετῇ εἰς τὰς διαφόρους Ἐφορίας, ἢ τὰ Ταμεῖα τρίτης τάξεως! Ἤθελεν εἶσθαι κατὰ τοῦτο τοὐλάχιστον πρωτότυπον τὸ Κράτος ἡμῶν· ὅτι εὗρε τρόπους, καθ’ οὓς ἐδυνήθη νὰ πείσῃ ἑαυτὸ, ὅτι οἱ δόκιμοι τῆς θαλάσσης δύνανται νὰ ὦσιν ἄριστοι γραφεῖς τῶν Ἐφοριῶν τοῦ Κράτους. Ἐγὼ ἤθελον προτείνει, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, νὰ κλεισθῇ ἡ Σχολὴ τῶν Ναυτικῶν Δοκίμων, νὰ λείψῃ δὲ καὶ τὸ Ναυτικόν. Δὲν ἀρκεῖ ὅτι ἐγένετο κακὴ ἀρχὴ διὰ τοῦ νόμου περὶ τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, ἀλλὰ θέλομεν νῦν τὰ τότε καινοτομηθέντα νὰ εἰσαγάγωμεν καὶ εἰς τὸ Ναυτικόν! Ἐγώ, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ δέχομαι, οὐδὲ ἡ Βουλὴ, ὅπως οἱ νέοι οὗτοι βλαστοί, πρὸς οὓς ἀτενίζει τὸ ἔθνος μετ’ ἐλπίδων, καταντήσωσι γραφεῖς τῶν Ἐφοριῶν τοῦ Κράτους. Διὰ τοῦτο πάσῃ δυνάμει ὀφείλω νὰ ἀποκρούσω μετὰ τῆς Βουλῆς τὴν τροπολογίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Τροιζηνίας Βουλευτοῦ. Ἐπειδὴ ὅμως χθὲς, ἀγορεύων ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Τροιζηνίας, παρέστησεν, ὅτι 70 ἢ 100 σημαιοφόροι, ἐναντίον τῶν νόμων καὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὑπηρετοῦσιν ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ ναυτικοῦ, ἠναγκάσθην χθὲς τὸ ἑσπέρας νὰ μελετήσω τὸ ζήτημα, ἵνα δυνηθῶ νὰ φέρω τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας εἰς τὴν Βουλήν. Ἄπορον εἶναι, πῶς τοσοῦτον πεπειραμένος καὶ σοφὸς συνάδελφος περιέπεσεν εἰς τοσαύτας ἀνακριβείας περὶ νόμων καὶ πραγμάτων, οἵτινες πολλάκις πρὸ τῶν ὀμμάτων αὐτοῦ διῆλθον, τοῦ κ. ἐκ Τροιζηνίας Βουλευτοῦ ὑπάρξαντος ἑνὸς τῶν πρώτων λειτουργῶν τοῦ Κράτους. Ἰδοὺ δὲ, πῶς ἔχουσι τὰ κατ’ αὐτό. Πρῶτος νόμος περὶ τῆς Σχολῆς τῶν Ναυτικῶν Δοκίμων εἶναι ὁ ᾼΡΝϚʹ τῆς 27 Μαρτίου 1884 ἔτους. Οὗτος ἐν ἄρθρῳ 2 ἀναβιβάζει τὸν ἀριθμὸν τῶν δοκίμων εἰς 40. Μετὰ τοῦτον, ὡς παρ’ ἡμῖν συμβαίνει, ἐδημοσιεύθη ἕτερος νόμος, ὁ τοῦ 1886 ἔτους, ὑπὸ στοιχεῖον ΑΤΝΒʹ, ὅστις ἐν ἄρθρῳ μοναδικῷ ὁρίζει τὸν ἀριθμὸν τῶν δοκίμων εἰς 70, καὶ κατόπιν τρίτος νόμος ὁ ΑΨΝΕʹ τῆς 26 Μαΐου 1887 ἔτους, ὅστις ἐν ἄρθρῳ 8 ὁρίζει, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν δοκίμων δὲν δύναται νὰ ἦναι ἀνώτερος τῶν 40. Ἡ Σχολὴ βεβαίως σήμερον λειτουργεῖ κατὰ νόμον, καὶ ὁ Προϋπολογισμὸς συνᾴδει πρὸς τὰ τοῦ νόμου, καθόσον οὐχὶ εἰς 40, ἀλλ’ οὐδὲ εἰς 20 πρόκειται νὰ ἀναβιβασθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν δοκίμων. Καὶ ταῦτα μὲν τὰ τοῦ νόμου ὡς πρὸς τοὺς δοκίμους. Ἐν τούτοις ἡ νομοθεσία περὶ τῆς Σχολῆς τῶν δοκίμων, συνδυάζεται μὲ τοὺς νόμους τοὺς ἀφορῶντας τὰ τῶν σημαιοφόρων. Ὁ Προϋπολογισμὸς ἐν τῷ φύλλῳ λεπτομερείας τῆς ἐτησίας δαπάνης τῶν πληρωμάτων ἀναφέρει ἐν σελίδι 15 τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν: «Σημαιοφόροι δι’ ἅπαν τὸ τὸ ἔτος 65, καὶ σημαιοφόροι δι’ ἕξ μῆνας 7»· ἐν ὅλῳ λοιπὸν ἔχομεν σημαιοφόρους 72. Ὁ νόμος, ὁ καθορίζων τὰ τῶν σημαιοφόρων, ὁ τελευταῖος, δὲν εἶναι ἐκεῖνος, ὃν ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Τροιζηνίας Βουλευτής, ἀλλ’ ἐκεῖνος, περὶ οὗ ὡμίλησεν ὁ ἀρτίως καταβὰς τοῦ βήματος, ὁ νόμος ΒΗΖʹ τοῦ 1892 ἔτους, ὅστις ἐν ἄρθρῳ 1 λέγει, ὅτι οἱ σημαιοφόροι δὲν ὁρίζονται καθ’ ὡρισμένον ἐκ τῶν προτέρων ἀριθμόν, ἀλλ’ ἀκολουθοῦσι τοὺς ἀριθμούς, οὓς δίδει ἡ Σχολὴ τῶν Ναυτικῶν Δοκίμων· ἐφ’ ὅσον ἐκ ταύτης ἐξέρχονται σημαιοφόροι, ἐπὶ τοσοῦτον νομίμως οὗτοι ὑφίστανται καὶ κατατάσσονται. Ὑπάρχει ἀληθῶς νόμος, ὅστις ἄλλως καθορίζει τὰ περὶ τούτου, εἶναι ὁ τοῦ 1887 ἔτους· ἀλλ’ οὗτος ἄρδην ἀνετράπη διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1892 ἔτους. Διὰ τοῦ νόμου τούτου, τοῦ τελευταίου, ἐφ’ ὅσον ἐξέρχονται ἐκ τῆς τετάρτης τάξεως μαθηταί, ἐπὶ τοσοῦτον τὸ Κράτος κατατάσσει αὐτοὺς σημαιοφόρους. Διὰ τούτων παρατηρῶ, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἡ συντάξασα τὸν προϋπολογισμόν, εὑρίσκεται ἐν πλήρει τάξει καὶ ἐν πλήρει ἀκριβείᾳ.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Δεϊμέζη, ὡς ἄρθρον 3, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κατὰ παράκλησιν παραχωρήσεως τριῶν ἐκκλησιαστικῶν λειβαδίων ἐπὶ μίαν δεκαετίαν εἰς τοὺς ἐκ τοῦ σεισμοῦ παθόντας κατοίκους τῆς ἐπαρχίας Λοκρίδος».

§75ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, Κύριοι, ἀνάγει τὴν ἀρχήν του εἰς τοὺς μεγάλους καὶ καταστρεπτικοὺς σεισμοὺς τοῦ παρελθόντος ἔτους, ἐκ τῶν ὁποίων οὐ μόνον πολλαὶ κωμοπόλεις καὶ χωρία ἐν Λοκρίδι ἀνετράπησαν ἐκ θεμελίων, ἀλλὰ καὶ ἐπῆλθον πολλαχοῦ καθιζήσεις τοῦ ἐδάφους, δοῦσαι ἀφορμὴν εἰς εἰδικοὺς σεισμολόγους, ἐπὶ τοῦτο ἀποσταλέντες ἐκεῖσε νὰ γνωματεύσωσιν, ὅτι ἦτο δυνατὸν ὅλη ἡ παραλία τῆς Λοκρίδος ἐν δευτέρῳ παρεμφερεῖ σεισμῷ νὰ ὑποστῇ τοιαύτην καθίζησιν καὶ καταστροφήν. Εὐθὺς μετὰ τοὺς σεισμοὺς ηὐδόκησε νὰ μεταβῇ εἰς Λοκρίδα ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς, ὅπως ἐπέλθῃ παρήγορος εἰς τοὺς δυστυχεῖς αὐτῆς κατοίκους, τοὺς τοιαύτην πανωλεθρίαν παθόντας. Ἐπεσκέφθη σὺν ἄλλοις καὶ τὰ χωρία Κυπαρίσσιον, κείμενον παρὰ τὴν παραλίαν, ὅπου ἡ καθίζησις εἶχε προχωρήσει μέχρι τοῦ ἄκρου τοῦ χωρίου, καὶ Προσκυνᾶ, τοῦ ὁποίου τὸ ἔδαφος ὑπέστη καθίζησιν. Ἡ Α. Μεγαλειότης συνεβούλευσε τοὺς κατοίκους τῶν δύο αὐτῶν χωρίων, ὅπως συνοικισθῶσιν εἰς ἕτερον μέρος ἀσφαλὲς, τὸ ὁποῖον ὅμως δὲν ἦτο ἰδιοκτησία οὔτε τοῦ ἑνὸς οὔτε τοῦ ἑτέρου χωρίου. Ἦτο ἐκκλησιαστικὸν λειβάδιον διαλελυμένης Μονῆς. Οἱ Κυπαρισσαῖοι καὶ Προσκυναταῖοι ἐξήγησαν τότε τὸν λόγον, δι’ ὃν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συνοικισθῶσιν εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο. Ἀλλ’ ἡ Α. Μεγαλειότης ἀπήντησε, διαβεβαιώσας αὐτοὺς, ὅτι, ἂν συνοικισθῶσιν εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο, εὐθὺς, ὡς ἤθελε συνέλθει ἡ Βουλή, ἐκ τῶν πρώτων νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ἤθελεν ὑποβάλει, θὰ ἦτο τὸ νομοσχέδιον, καθ’ ὃ ἤθελε παραχωρήσει εἰς αὐτοὺς τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος λειβάδιον. Τὴν ὑπόσχεσιν ταύτην τὴν Βασιλικὴν ἐπανέλαβε καὶ ὁ τότε Πρωθυπουργὸς κ. Τρικούπης, ἐπισκεψάμενος τὰ αὐτὰ χωρία. Παρόμοιαι ὑποσχέσεις ἐδόθησαν καὶ εἰς τοὺς κατοίκους τοῦ χωρίου Λειβανατῶν, τῆς ἱστορικῆς πατρίδος τοῦ Ἀνδρούτσου, ἥτις εἶχεν ὑποστῆ ἐπίσης παντελῆ καταστροφὴν ἐκ τοῦ σεισμοῦ, ἵνα παραχωρηθῇ καὶ εἰς αὐτοὺς ἐκκλησιαστικὸν λειβάδιον, ὀνόματι Βιλλίοβον. Παρομοία ὑπόσχεσις ἐδόθη καὶ εἰς τοὺς κατοίκους Μαρτίνου, πρωτευούσης τοῦ δήμου Λαρύμνης. Ἐντὸς τοῦ δήμου τούτου εἶχε γείνῃ συνοικισμὸς ἀνέκαθεν, Πύργος καλούμενος, παρὰ τὴν Κωπαΐδα, ὁ ὁποῖος ἐνέμετο ἓν λειβάδιον τῆς Ἁγίας Τριάδος. Καὶ ἐνόσῳ μὲν ἡ Κωπαΐς δὲν εἶχε διατεθῆ εἰς τὴν Ἑταιρίαν, ἥτις ἀνέλαβε τὴν ἀποξήρανσιν αὐτῆς, εἶχον τὸ δικαίωμα οἱ Μαρτιναῖοι νὰ βόσκωσι τὰ ζῶά των ἐκεῖ. Ἀλλ’ ἀφ’ οὗ ἀνέλαβε τὴν ἀποξήρανσιν ἡ Ἑταιρία, κατώρθωσε νὰ ἐκβάλῃ αὐτοὺς ἐκεῖθεν, καὶ τὴν σήμερον εὑρίσκονται οἱ κάτοικοι μεταξὺ δύο ἀπαγορεύσεων, ἀφ’ ἑνὸς μὲν τῆς Ἑταιρίας τῆς Κωπαΐδος, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ λειβαδίου, περὶ οὗ ἔλαβον πέρυσι τὴν ὑπόσχεσιν, ὅτι ἤθελε παραχωρηθῆ εἰς αὐτούς. Ἀλλ’ ἤδη ἐφιστῶ τὴν προσοχήν σας εἰς τὸν συνοικισμὸν τὸν νεώτατον τοῦ λειβαδίου Τραγάνας, ὅπου οἱ κάτοικοι συνεκέντρωσαν ὅλα τὰ λείψανα τῆς περιουσίας των, ὅπως ἀνοικοδομήσωσιν οἰκίας. Δι’ αὐτὸν ἐξεδόθη πέρυσι καὶ σχεδιάγραμμα, συνοδευόμενον ὑπὸ Β. Διατάγματος, κατὰ τὸ ὁποῖον ὡρίσθησαν καὶ λεωφόροι, παραπλήσιαι πρὸς τὴν λεωφόρον Πανεπιστημίου, πλατεῖαι εὐρύταται, ὥστε κατέλαβεν ὁ συνοικισμὸς περὶ τὰ 800 στρέμματα. Ἡ ἔκδοσις Β. Διατάγματος ἦτο μία ἐπὶ πλέον ἐγγύησις εἰς τοὺς Κυπαρισσαίους καὶ Προσκυναταίους, ὅτι αἱ ἐπαγγελίαι, αἱ δοθεῖσαι περὶ παραχωρήσεως τοῦ ἐν λόγῳ λειβαδίου, ἤθελον ἐκτελεσθῆ. Συνῆλθεν ἡ Βουλὴ, ἀλλὰ διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους ἀγνοῶ, ἡ τότε Κυβέρνησις δὲν ἔσπευσε νὰ ὑποβάλῃ τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον. Ἐδέησε νὰ κάμω παραστάσεις καὶ νὰ ὑπενθυμίσω τὸν λόγον τὸν Βασιλικὸν, καὶ μόλις περὶ τὰ μέσα Δεκεμβρίου ὑπεβλήθησαν δύο νομοσχέδια εἰς τὴν Βουλήν. Διὰ τοῦ ἑνὸς παρεχωροῦντο δωρεὰν τὰ ἐκκλησιαστικὰ γήπεδα, τὰ ὁποῖα εἶχον καταλάβει οἱ συνοικισθέντες, διὰ τοῦ ἑτέρου δὲ παρεχωροῦντο ἐπὶ δεκαετίαν τὰ λειβάδια τῆς Ἁγίας Τριάδος, Τραγανᾶ καὶ Βιλλιόβου, ὅπως τὰ νέμωνται δωρεὰν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἤθελον συνοικισθῆ ἐν αὐτοῖς, πρὸς δὲ παρείχετο δικαίωμα καὶ εἰς τὰς λοιπὰς ἐν Λοκρίδι κοινότητας νὰ ἐνοικιάσωσιν αὐταὶ κατὰ προτίμησιν ἐπὶ μίαν δεκαετίαν τὰ συνεχόμενα αὐταῖς ἐκκλησιαστικὰ καὶ ἐθνικὰ λειβάδια ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μέσου ὅρου τοῦ μισθώματος αὐτῶν κατὰ τὴν τελευταίαν δεκαετίαν. Τὰ νομοσχέδια ταῦτα εἶχον ἐγγραφῆ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἀλλὰ δυστυχῶς πάντοτε τελευταῖα. Ὁ τότε εἰσηγητὴς αὐτῶν δὲν ἠθέλησε νὰ τὰ ἀναγράψῃ μεταξὺ τῶν πρώτων, ἵνα μὴ γείνῃ κἄν συζήτησις καὶ ἐξελεγχθῇ ἡ κακοπιστία, ἣν ἐδείκνυε πρὸς τοὺς δυστυχεῖς ἐκείνους κατοίκους· διότι βεβαίως θὰ τῷ ἐζητεῖτο λόγος, διατὶ ἠρκεῖτο μόνον εἰς τὸ νὰ παραχωρήσῃ ἐπὶ δεκαετίαν τὰ περὶ ὧν λόγος λειβάδια, ἀφοῦ καὶ αὐτὸς καὶ ὁ Βασιλεὺς ἔδωκαν τὸν λόγον των, ὅτι τὰ λειβάδια ταῦτα θὰ ἐδωροῦντο εἰς τοὺς συνοικισθησομένους. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι διὰ τῶν δύο ἐκείνων νομοσχεδίων, ἐκ τῶν ὁποίων τὸ μὲν ἓν ἐπιγράφεται «περὶ παραχωρήσεως ἐθνικῶν καὶ ἐκκλησιαστικῶν λειβαδίων εἰς κοινότητας ἐπὶ ἐνοικίῳ καὶ περὶ ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τοῦ ἐνοικίου ἐπὶ μίαν δεκαετίαν τῶν εἰς συνοικισμοὺς τῶν ἐκ σεισμοῦ παθόντων κατοίκων Λοκρίδος παραχωρουμένων ἐκκλησιαστικῶν λειβαδίων Τραγάνας, Ἁγ. Τριάδος καὶ Βιλλιόβου», τὸ δὲ ἕτερον ἐπιγράφεται «περὶ παραχωρήσεως ἐθνικῶν, ἐπισκοπικῶν ἢ εἰς διαλελυμένας Μονὰς ἀνηκόντων γηπέδων, οἰκοπέδων καὶ κτιρίων», ὡς παρατηρεῖτε, συνεδυάζοντο ὁπωσδήποτε αἱ διτταὶ ἀξιώσεις τῶν νέων συνοικιστῶν, ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ λάβωσι δωρεὰν τὰ γήπεδα, ἐφ’ ὧν ᾠκοδόμησαν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ νέμωνται ἐπὶ δεκαετίαν τοὐλάχιστον δωρεὰν τὰ περὶ ὧν ὁ λόγος λειβάδια. Τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα οὔτε συνεζητήθησαν κἄν, καὶ οἱ κάτοχοι διετέλουν ἐν ἐκκρεμότητι μέχρι τῆς συγκλήσεως τῆς παρούσης συνόδου, ὁπότε καὶ ὁ συνάδελφός μου κ. Βασιλειάδης προέβη εἰς παραστάσεις πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν, καὶ ἐγώ, λαβὼν τὸν λόγον πρὸ ἑβδομάδων, παρέστησα τὸ ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον προσγίνεται εἰς τοὺς δυστυχεῖς αὐτούς. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔσπευσε τότε νὰ ὑποβάλῃ τὸ περὶ οὗ πρόκειται νομοσχέδιον, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι ἡ ὑπηρεσία δὲν παρέσχεν εἰς αὐτὸν ἀκριβεῖς πληροφορίας περὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, ἐντεῦθεν δὲ πρόκειται νὰ γείνῃ μέγα ἀδίκημα εἰς τοὺς συμπολίτας μου. Κατὰ τὸ ἄρθρον 1 παρέχεται ἡ ἐπὶ δεκαετίαν δωρεὰν νομὴ τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος λειβαδίων εἰς τοὺς συνοικισθησομένους ἐν αὐτοῖς. Ἀλλὰ διὰ νὰ συνοικισθῶσι, προϋποτίθεται ὅτι θὰ οἰκοδομήσωσιν οἰκίας· καὶ ἐν τούτοις τὸ ἄρθρον 4 ἀναιρεῖ, νομίζω, τὸ ἄρθρον 1, διότι κατ’ αὐτὸ ἀπαγορεύεται ἡ κατασκευὴ οἰκοδομῶν λιθοδμήτων ἢ καὶ πλινθοκτίστων, αἱ δὲ κατὰ παράβασιν τῆς ἀπαγορεύσεως ταύτης ἐγερθεῖσαι περιέρχονται μετὰ τὴν λῆξιν τῆς δεκαετίας εἰς τὸ ἐκκλησιαστικὸν ταμεῖον. Πρόκειται δηλ. ἐν μιᾷ λέξει περὶ δωρεᾶς ὅλως ἀδώρου. Οἱ δυστυχεῖς αὐτοί, ὡς προεῖπον, διέθεσαν, ὅ,τι εἶχον καὶ ὅ,τι δὲν εἶχον, πάντα τὰ λείψανα ἐκ τῆς καταστροφῆς τῆς ἐπισυμβάσης αὐτοῖς ἐκ τῶν σεισμῶν, ὅπως ἀνοικοδομήσωσιν αὐτὰς τὰς οἰκίας, καὶ τὰς ἀνῳκοδόμησαν λιθοκτίστους καὶ πλινθοκτίστους, καὶ ἔρχεται ἤδη τὸ παρὸν νομοσχέδιον καὶ λέγει πρὸς αὐτούς: «ναὶ μὲν ἐπὶ δεκαετίαν θὰ νέμησθε τὰ λειβάδια ταῦτα, ἀλλὰ μετὰ δέκα ἔτη ὅλαι αὐταὶ αἱ οἰκοδομαί, τὰς ὁποίας θὰ ἀνεγείρητε ἐπ’ αὐτῶν, θὰ περιέλθωσιν εἰς τὴν κυριότητα τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ταμείου.» Ἐὰν συλλογισθῆτε τὴν ζημίαν, ἡ ὁποία προσγίνεται εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους διὰ τῆς δημεύσεως τῆς μόνης περιουσίας, ἥτις τοῖς ἀπομένει, θὰ συμφωνήσητε μετ’ ἐμοῦ, ὅτι δι’ αὐτῆς τῆς δωρεᾶς τίποτε δὲν λαμβάνουσιν. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἐπὶ ἐσφαλμένων πληροφοριῶν ἐρειδόμενος, συνέταξε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ ὅτι ἤδη, μανθάνων τὸ προσγενόμενον ἀδίκημα, θέλει σπεύσει νὰ ἐπανορθώσῃ τοῦτο. Νομίζω δὲ, ὅτι εὐχερέστατος τρόπος πρὸς τοῦτο ὑπάρχει τὸ νὰ παραχωρηθῶσιν εἰς αὐτοὺς ὁλοσχερῶς τὰ περὶ ὧν πρόκειται λειβάδια, κατὰ τὴν ἀρχῆθεν δοθεῖσαν Βασιλικὴν καὶ Πρωθυπουργικὴν ὑπόσχεσιν. Πρόκειται, Κύριοι, περὶ λειβαδίων, τὰ ὁποῖα ἀνήκουσιν εἰς διαλελυμένας Μονὰς, πρὸς τὰς ὁποίας οἱ πρόγονοι τῶν συμπολιτῶν μου εἶχον δωρήσει αὐτὰ, ἵνα χρησιμεύσωσιν ἐπ’ ἀγαθῷ τοῦ τόπου. Ἦλθεν ἡ Ἀντιβασιλεία καὶ προέβη εἰς τὴν διάλυσιν τῶν διαφόρων Μονῶν, καὶ μεταξὺ ἄλλων καὶ τῶν Μονῶν, εἰς ἃς ἀνήκουσι τὰ λειβάδια ταῦτα. Ὑπὸ τὸ πρόσχημα δὲ, ὅτι ἡ περιουσία τῶν διαλυομένων Μονῶν θέλει περιέλθει εἰς τὸ ἐκκλησιαστικὸν ταμεῖον, τὸ ὁποῖον θὰ διέθετεν ἁπάσας τὰς εἰσπράξεις ὑπὲρ τῆς Ἐκκλησίας, ἐπέτυχε τὴν διάλυσιν. Ἀλλὰ σήμερον τὸ ἐκκλησιαστικὸν ταμεῖον εἶναί τι ἀνύπαρκτον διότι τὸ Δημόσιον εἰσπράττει πάντα τὰ εἰσοδήματα αὐτοῦ, καὶ διαθέτει ταῦτα οὐχὶ ὑπὲρ τῆς Ἐκκλησίας ἀποκλειστικῶς, ἀλλ’ ὑπὲρ ἄλλων σκοπῶν, ξένων τῇ Ἐκκλησίᾳ. Ἐδόθη δὲ καὶ ἄλλη ὑπόσχεσις, ὅτι καὶ τὰ λοιπὰ ἐκκλησιαστικὰ λειβάδια θὰ διατεθῶσιν ἐπί τινα ἔτη δωρεὰν πρὸς τοὺς δυστυχεῖς αὐτούς· ὁ κ. Τρικούπης ἔλαβε καὶ περὶ τούτου πρόνοιαν, ἀλλὰ πρόνοιαν οὐχὶ ἐπαρκῆ, διότι, ἀντὶ νὰ διαθέσῃ καὶ τὰ λοιπὰ λειβάδια δωρεὰν, παρέσχε μόνον τὸ δικαίωμα νὰ παραχωρῶνται ταῦτα κατὰ προτίμησιν ἐπὶ μισθώματι εἰς τὰς γειτονικὰς κοινότητας. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἦτο κέρδος, διότι σήμερον ἐκτίθενται εἰς πλειοδοσίαν ὅλα ὁμοῦ, καὶ οὐδεμία κοινότης ἔχει τὰ μέσα νὰ πλειοδοτήσῃ περὶ ὅλων συλλήβδην, οὐδὲ εἶναι δυνατὸν νὰ συνεννοηθῶσιν αἱ κοινότητες μεταξύ των. Παρουσιάζονται λοιπὸν ἐνοικιασταὶ κεφαλαιοῦχοι, οἱ ὁποῖοι μισθώνουσι τὰ λειβάδια παρὰ τοῦ Δημοσίου, καὶ εἶτα ὑπεκμισθοῦσιν αὐτὰ πρὸς τοὺς κατοίκους. Ἀγνοῶ ὅμως, διὰ τίνα λόγον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν περιέλαβεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καὶ διατάξεις, τὰς ὁποίας εἶχεν ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις. Ἐλπίζω ὅτι καὶ τοῦτο ἔπραξε, στηριχθεὶς ἐπὶ ἀνακριβῶν πληροφοριῶν. Ἀλλὰ ἐπανέρχομαι εἰς τὸ κύριον ζήτημα. Τὰ τρία λειβάδια, περὶ ὧν ἐν τῷ προκειμένῳ νομοσχεδίῳ ὁ λόγος, πρέπει νὰ δωρηθῶσιν εἰς τοὺς κατοίκους, εἰς τοὺς ὁποίους ἐπετράπη νὰ συνοικισθῶσιν ἐντὸς αὐτῶν, διότι ἄνευ αὐτῶν δὲν δύνανται οὗτοι νὰ συντηρηθῶσι πλέον. Δὲν πιστεύω δὲ, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ νομίζῃ, ὅτι τοῦτο εἶναι μεγάλη δωρεὰ, διότι ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἐκ τῶν ἐράνων τὸ Δημόσιον ἔλαβε πλείονα ποσὰ τῆς ἀξίας τῶν λειβαδίων τούτων, διότι τὸ Δημόσιον εἰσπράττει κατ’ ἔτος ἐκ τῶν λειβαδίων τούτων περὶ τὰς 16 ἕως 18 χιλιάδας δραχμὰς, ἔλαβε δὲ διὰ τὴν ἀνίδρυσιν τῶν διαφόρων δημοσίων κτιρίων ἐκ τῶν ἐράνων τῶν συλλεχθέντων ὑπὲρ τῶν Λοκρῶν πλείονας τῶν 500,000, ἔλαβεν ἑπομένως τὸ ἀντίτιμον αὐτῶν τῶν λειβαδίων. Ἀλλ’ ἐὰν νομίζῃ τοῦτο πολὺ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἂς χαρίσῃ εἰς αὐτοὺς τὸ ⅓ ἢ τὸ ¼, ὡς πλήρη αὐτῶν ἰδιοκτησίαν, διὰ νὰ ἐξασφαλισθῶσι καὶ ἐν τῷ μέλλοντι. Διότι ἄλλως, φαντασθῆτε ὁποῖον ἀδίκημα θὰ γείνῃ εἰς αὐτοὺς, πρὸ πάντων τοὺς οἰκοδομήσαντας οἰκίας λιθοκτίστους ἢ πλινθοκτίστους, οἱ ὁποῖοι ἐδαπάνησαν ὅλην τὴν περιουσίαν των, ἵνα ἀνεγείρωσι τὰς οἰκοδομὰς ταύτας, ἐὰν μετὰ δεκαετίαν ἔλθῃ τὸ Ἐκκλησιαστικὸν ταμεῖον καὶ εἴπῃ εἰς αὐτούς: «Ταῦτα εἶναι κτήματα ἰδικά μου· ἐξέλθετε ἀπ’ ἐδῶ.» Πρέπει δὲ νὰ δωρηθῇ εἰς αὐτοὺς πλὴν τοῦ χώρου τοῦ καταλαμβανομένου ἀπὸ τὰς οἰκίας των καὶ μικρὰ ἔκτασις περὶ αὐτὴν, διότι αὐτοὶ εἶναι γεωργοὶ καὶ κτηνοτρόφοι, ἔχουσιν ἐν ταῖς οἰκίαις των τὰ ζῷά των, τὰ ὁποῖα θὰ ἐξέρχωνται ἐξ αὐτῶν, εὐθὺς δὲ ὁ ἐνοικιαστὴς θὰ τὰ συλλαμβάνῃ καὶ θὰ ζητῇ λύτρα. Λοιπόν, ἐὰν δὲν ἦναι δυνατὸν ὁλόκληρα τὰ τρία ταῦτα λειβάδια νὰ δωρηθῶσιν εἰς τοὺς καταλαβόντας αὐτὰ, τοὐλάχιστον ἐκ τοῦ λειβαδίου τῆς Ἁγίας Τριάδος νὰ δοθῇ εἰς αὐτοὺς μέρος, ὡς πλήρης ἰδιοκτησία, ἐπίσης καὶ ἐκ τῶν λειβαδίων Ἁγίας Τριάδος καὶ Βιλλιόβου, ἔστω καὶ τὸ ⅓, οὕτως ὥστε νὰ ἐξασφαλισθῶσι καὶ ἐν τῷ μέλλοντι τὰ δικαιώματά των. Ἐλπίζω ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος βεβαίως ὑπέβαλε τὸ παρὸν νομοσχέδιον ἐξ ἀγαθῆς προαιρέσεως, ὅπως ἀναπληρώσῃ αὐτὸς τὴν ἔλλειψιν τοῦ προκατόχου του, ἐρχόμενος ὡς ἐπίκουρος εἰς τοὺς δυστυχεῖς παθόντας ἐκ τῶν σεισμῶν, θέλει φροντίσει νὰ ἐπανορθώσῃ τὸ προσγινόμενον ἀδίκημα, ἀποδεχόμενος τὰς ἀναγκαίας μεταῤῥυθμίσεις τοῦ νομοσχεδίου του.

§76Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ προαίρεσις εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν νὰ ψηφίσῃ νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον δὲν καταλήγει πρὸς ὄφελος καὶ προστασίαν πολιτῶν πασχόντων, ἀλλὰ καταλήγει εἰς καταστροφὴν αὐτῶν. Βεβαιῶ τὴν Βουλήν, ὅτι ἡμεῖς τοιαύτην προαίρεσιν δὲν ἔχομεν. Ἡμεῖς ἐσκεπτόμεθα καὶ σκεπτόμεθα, ὅτι τὸ Κράτος ὀφείλει νὰ παράσχῃ πᾶσαν συνδρομὴν εἰς τοὺς πολίτας, οἵτινες ἔπαθον ἐκ τῶν σεισμῶν, καὶ ἀφοῦ οἱ ἰδιῶται προσῆλθον ἐπίκουροι καὶ εἰσήνεγκον κατὰ τὰς δυνάμεις αὑτῶν, πολὺ περισσότερον τὸ Κράτος ὀφείλει νὰ παράσχῃ τὴν προστασίαν αὑτοῦ. Ἡ προστασία, τὴν ὁποίαν ὀφείλει τὸ Κράτος νὰ παράσχῃ, εἶναι πρῶτον νὰ δώσῃ εἰς αὐτοὺς γῆν νὰ κατοικήσωσι, καὶ δεύτερον, ἐὰν ἦναι κτηνοτρόφοι, νὰ παράσχῃ εἰς αὐτοὺς ἐκτάσεις γῆς, ὅπως νέμωνται τὰ κτήνη των ἐπί τινα καιρὸν, ἕως ἂν ἀναλάβωσιν οἰκονομικῶς. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος συγχέει δύο τινὰ, τὰ τῶν συνοικισμῶν τῶν παθόντων ἐκ τῶν σεισμῶν μετὰ τῆς παραχωρήσεως τῶν λειβαδίων. Ἐὰν ἐγένοντο συνοικισμοὶ ἢ πρέπῃ νὰ γείνωσι τοιοῦτοι, τοῦτο εἶναι μέριμνα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι αὐτὸς πρέπει νὰ σκεφθῇ, ἐὰν ὁ χῶρος, εἰς τὸν ὁποῖον συνῳκίσθησαν οἱ παθόντες, ἦναι ὑγιεινὸς, ἐὰν ἔχῃ τὸ ἀναγκαῖον πόσιμον ὕδωρ κτλ. Ἀφοῦ δὲ γένηται τὸ σχέδιον, ἐὰν ἀνήκῃ ὁ χῶρος εἰς τὸ ἐκκλησιαστικὸν ταμεῖον, πρόθυμος εἶμαι, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ φέρω νομοσχέδιον, ὅπως παραχωρηθῇ δωρεὰν ὁ χῶρος τοῦ συνοικισμοῦ. Ἀλλὰ δὲν ἐπρόκειτο περὶ τούτου. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγον, περὶ παραχωρήσεως κατὰ παράκλησιν λειβαδίων, ἐπρόκειτο μόνον νὰ παραχωρηθῶσι λειβάδια εἰς τοὺς παθόντας ἐκ τῶν σεισμῶν Λοκρίδος κτηνοτρόφους, ἵνα νέμωσι τὰ κτήνη των ἐπὶ ὡρισμένην διάρκειαν χρόνου, ἕως ὅτου ἀναλάβωσι, χωρὶς νὰ πληρώνωσι μίσθωμα· προσδιώρισε δὲ τὸ νομοσχέδιον δεκαετίαν. Μετὰ δέκα ἔτη θέλουσι πάντως εἶσθαι εἰς θέσιν νὰ ἐνοικιάζωσι λειβάδια, ἢ ἄν καὶ τότε δὲν θέλωσιν εἶσθαι εἰς τοιαύτην θέσιν, ἡ Κυβέρνησις θέλει τότε παρατείνει ἐπὶ μίαν ἄλλην δεκαετίαν τὸ δικαίωμα τῆς δωρεὰν νομῆς λειβαδίων. Ἀλλὰ πρέπει νὰ δωρηθῶσι τὰ λειβάδια; Τοῦτο εἶναι ἄλλο ζήτημα· δὲν νομίζω δὲ, ὅτι πρέπει νὰ δωρηθῶσι τὰ λειβάδια, διότι ἡ δωρεὰ θέλει ἀποτελέσει βοήθειαν πέραν τῆς ἀνάγκης. Ἐὰν ἔπρεπε νὰ δωρηθῶσι τὰ λειβάδια, τὸ νομοσχέδιον δὲν ἤθελεν εἶναι νομοσχέδιον περὶ παραχωρήσεως νομῆς δωρεὰν, ἀλλ’ ἤθελεν εἶναι νομοσχέδιον περὶ παραχωρήσεως ἰδιοκτησίας. Ἀλλ’ εἰς τὸ νομοσχέδιον ἐν ἄρθρῳ 4 περιέχεται, ὅτι ἀπαγορεύεται νὰ οἰκοδομήσωσιν οἰκίας ἐντὸς τῶν λειβαδίων, διότι δὲν εἶναι γνωστὸν ὅτι ἐκεῖ ἐγένετο συνοικισμός. Ἐὰν ἐγένετο ἐκεῖ συνοικισμὸς, εἰς οἱονδήποτε λειβάδιον, ὁ συνοικισμὸς θέλει ἀπαιτήσει μελέτας, ἔκτασιν ὡρισμένων στρεμμάτων, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν θέλει ὑποβάλει τὰς μελέτας ταύτας καὶ νομοσχέδιον περὶ παραχωρήσεως οἰκοπέδων πρὸς συνοικισμὸν, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν μελετῶν τούτων συντεταγμένον. Ἐὰν ὅμως δὲν ὑπάρχῃ συνοικισμός, ἀλλὰ σποραδικαὶ οἰκοδομαί, αὗται θέλουσι καταστρέψει τὴν χρῆσιν τοῦ λειβαδίου, καὶ θέλουσι ζημιώσει τὰ συμφέροντα αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι θέλουσι νέμεσθαι αὐτὸ τώρα, διότι τὸν χειμῶνα θέλουσι μεταβαίνει οὐχὶ εἰς λειβάδιον, ἀλλὰ εἰς μέρος κατοικούμενον. Ἐὰν πρόκειται περὶ συνοικισμῶν ἐγκριθέντων ἢ μελλόντων νὰ ἐγκριθῶσι, τὸ Ὑπουργεῖον εἶναι ἕτοιμον νὰ προτείνῃ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ παραχωρήσεως δωρεὰν γηπέδου εἰς τοὺς συνοικισθέντας ἢ συνοικισθησομένους. Τὴν ἀπαιτουμένην ἔκτασιν διὰ τὸν συνοικισμὸν θέλουσι προσδιορίσει αἱ ἀνάγκαι ἑκάστου, εἴτε τὸ σχέδιον τοῦ συνοικισμοῦ θέλει κανονίσει τὴν ἔκτασιν τοῦ ἐδάφους. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι οὐδεμίαν ἔχω δυσκολίαν νὰ προτείνω νομοσχέδιον τοιοῦτον. Ἀλλὰ νὰ ἀναμίξωμεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ παραχωρήσεως λειβαδίων διὰ βοσκὴν δωρεὰν ἐπὶ δεκαετίαν τὸν συνοικισμόν, φέρομεν ἀληθῆ σύγχυσιν, ὁμοίαν μὲ τὴν σύγχυσιν, τὴν ὁποίαν κατήγγειλαν ὡς λαβοῦσαν χώραν ἐπὶ τῆς διανομῆς τῶν βοηθειῶν. Εὐθὺς ὡς ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μοὶ κοινοποιήσῃ, ὅτι ἐγένετο ἢ μέλλει νὰ γείνῃ συνοικισμὸς ἐν ὡρισμένῃ ἐκτάσει, μοὶ προσδιορίσῃ τὴν ἔκτασιν τοῦ ἐδάφους τοῦ ἀπαιτουμένου διὰ τὸν συνοικισμόν, θέλω προβάλει νομοσχέδιον πρὸς τοῦτο. Οὐδεὶς ἀρνεῖται τὴν βοήθειαν ταύτην, διότι εἶναι βοήθεια, ἡ ὁποία δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν θέλησιν τοῦ Ὑπουργοῦ νὰ δώσῃ ἢ νὰ μὴ δώσῃ αὐτήν, εἶναι ὠφέλιμος βοήθεια εἰς πολίτας ζημιωθέντας, καὶ οἱοσδήποτε Ὑπουργὸς ἂν ἦναι, ὀφείλει νὰ παράσχῃ αὐτήν. Τὸ Κράτος ἄλλοτε ἐδώρησεν εἰς πάντα γεωργὸν μίαν ὡρισμένην ἔκτασιν, ἵνα παράσχῃ ἔδαφος, ὅπως δύνηται νὰ ἐργασθῇ ἡ γεωργικὴ τάξις, ἦτο δὲ ποτὲ δυνατὸν νὰ ἀρνηθῇ νὰ χορηγήσῃ ἔδαφος εἰς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι κατεστράφησαν ἐκ τῶν σεισμῶν; Δὲν εἶναι τοῦτο δυνατόν. Ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζωμεν πόση ἔκτασις ἀπαιτεῖται δι’ ἕκαστον τῶν συνοικισμῶν.

§77ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὰς ἀγαθὰς διαθέσεις, τὰς ὁποίας ἐξεδήλωσεν ὑπὲρ τῶν πασχόντων συμπολιτῶν μου. Σᾶς ὁμολογῶ, Κύριοι, ὅτι ἠγνόουν πρίν, ὅτι τὸ προκείμενον νομοσχέδιον ὑπηγορεύθη ἀπὸ τοιαύτας διαθέσεις. Ἀλλ’ ὡς ἔχει, φοβοῦμαι ὅτι δύναται νὰ καταλήξῃ εἰς ἀντίθετα ἀποτελέσματα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως φαίνεται προσδοκῶν ἐξ αὐτοῦ. Δὲν πρόκειται περὶ μελλόντων ἢ ἐνδεχομένων συνοικισμῶν, πρόκειται περὶ συνοικισμῶν ὑπαρχόντων ἤδη καὶ γνωστῶν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ εἰς τὸν συντάξαντα τὸ παρὸν νομοσχέδιον. Ἀκούσατε πῶς ἔχει τὸ ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκει): «Εἰς τὰς κοινότητας τὰς ἀποτελεσθησομένας ἐκ τῶν διὰ τῶν ἀπὸ 29 Ἰουνίου 1894 Β. Διαταγμάτων ἐγκριθέντων συνοικισμῶν κατοίκων τῶν ὑπὸ τῶν σεισμῶν παθόντων χωρίων τῆς ἐπαρχίας Λοκρίδος παραχωροῦνται ἐπὶ δεκαετίαν κατὰ παράκλησιν τὰ ἑξῆς ἐκκλησιαστικὰ λειβάδια· ἤτοι αʹ) Τὸ κατὰ τὴν θέσιν Τραγάνα τῆς διαλελυμένης Μονῆς Ἁγίας Τριάδος εἰς τοὺς συνοικισθησομένους κατοίκους τῶν χωρίων Προσκυνᾶ καὶ Κυπαρίσσι. βʹ) Τὸ κατὰ τὴν θέσιν Πύργος τῆς διαλελυμένης Μονῆς Ἁγίας Τριάδος εἰς τοὺς συνοικισθησομένους κατοίκους τοῦ χωρίου Μαρτίνου, καὶ γʹ) Τὸ κατὰ τὴν θέσιν Βιλλιόβου τῆς διαλελυμένης Μονῆς Βιλλιόβου εἰς τοὺς ἐν ταῖς συνεχομέναις μετ’ αὐτοῦ θέσεσι συνοικισθησομένους κατοίκους τοῦ χωρίου Λειβανάταις.» Πρόκειται λοιπὸν περὶ συνοικισμῶν, οἵτινες διεκρίθησαν διὰ Β. Διαταγμάτων τῆς 29 Ἰουνίου 1894 καὶ ἔχουσι συσταθῆ ἤδη. Ὁ συνοικισμὸς μάλιστα τοῦ Πύργου, ὁ ἔχων τὸ λειβάδιον τῆς Ἁγίας Τριάδος, ὑφίσταται ἀπὸ ἐτῶν, ὁ δὲ συνοικισμὸς τῆς Τραγάνας ἐγένετο συνεπείᾳ τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος Β. Διαταγμάτων, ἡ ὑπηρεσία δ’ ἔχει πληροφορίας, ὅτι πάντες οἱ κάτοικοι ἀνεξαιρέτως καὶ τοῦ Προσκυνᾶ καὶ τοῦ Κυπαρισσίου, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ σχεδιαγράμματος τοῦ τότε δημοσιευθέντος, κατέλαβον τὰ κληρωθέντα εἰς αὐτοὺς οἰκόπεδα, ᾠκοδόμησαν τὰς οἰκίας των, τοὺς σταύλους των, τοὺς ἀχυρῶνάς των καὶ τὰ κηπάριά των...

§78Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρεχωρήθησαν δωρεὰν τὰ ἐδάφη αὐτά;

§79ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὄχι.

§80Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Λοιπὸν νὰ ζητηθῇ ἡ παραχώρησις δωρεάν.

§81ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν συζητοῦμεν περὶ τούτου. Οἱ κάτοικοι αὐτοί, ἵνα συνοικισθῶσιν ἐκεῖ, εἶχον ὑπ’ ὄψιν τὸ Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου βεβαίως δὲν ἐδωροῦντο αὐτοῖς τὰ περὶ ὧν ὁ λόγος γήπεδα, ἀνέμενον ὅμως τὴν δοθεῖσαν ὑπόσχεσιν, ὅτι διὰ νόμου θὰ παρεχωροῦντο αὐτοῖς ὁλοσχερῶς τὰ περὶ ὧν ὁ λόγος λειβάδια. Περὶ τούτου ἐλάμβανε πρόνοιαν τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑποβληθὲν ὑπὸ τοῦ κυρίου Τρικούπη εἰς τὴν τελευταίαν σύνοδον τῆς προηγουμένης Βουλευτικῆς περιόδου. Εἶχε δὲ ὑποβληθῆ τότε ἰδιαίτερον νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου παρεχωροῦντο εἰς αὐτοὺς δωρεὰν τὰ καταλαμβανόμενα γήπεδα. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν ψηφίζεται σήμερον, ψηφίζεται μόνον τὸ νομοσχέδιον περὶ παραχωρήσεως ἐπὶ δεκαετίαν τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος λειβαδίων. Καὶ ἐνῷ κατὰ τὰ ἄλλα ἔχει καλῶς τὰ ἄρθρον 1, ἐπέρχεται τὸ ἄρθρον 4, τὸ ὁποῖον, νομίζω, ἀναιρεῖ τὸν σκοπὸν τοῦ ἄρθρου 1. Τί ἀναγράφει τὸ ἄρθρον 4; (ἀναγινώσκει): «Ἀπαγορεύεται ἡ κατασκευὴ οἰκοδομῶν λιθοδμήτων ἢ καὶ πλινθοκτίστων, αἱ δὲ κατὰ παράβασιν τῆς ἀπαγορεύσεως ταύτης ἐγερθεῖσαι περιέρχονται μετὰ τὴν λῆξιν τῆς δεκαετίας εἰς τὸ ἐκκλησιαστικὸν ταμεῖον, ὡς περιουσία αὐτοῦ, ἄνευ ἀποζημιώσεώς τινος ὑπὲρ τῶν ἀνεγειράντων.» Τί δύναται νὰ συμβῇ;—διὰ τὸ ὁποῖον, σᾶς διαβεβαιῶ, συνεταράχθησαν οἱ κάτοικοι τοῦ συνοικισμοῦ τούτου.—Ἀκόμη ὅλοι δὲν συνετέλεσαν τὰς οἰκοδομάς των, δύνανται δὲ αἱ ἀρχαὶ τῆς Ἀταλάντης, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου τούτου, ἅμα δημοσιευθέντος, νὰ ἀναστείλωσι πᾶσαν περαιτέρω οἰκοδομὴν καὶ νὰ τοῖς εἴπωσι: «Περιμείνατε· ἂν τυχὸν ἡ Κυβέρνησις διὰ νέου νόμου θέλῃ νὰ σᾶς δωρήσῃ τὰ γήπεδα, τότε ἐξακολουθεῖτε τὰς οἰκοδομάς σας.» Καὶ γνωρίζετε, ὅτι τώρα, ἐν καιρῷ θέρους, εἶναι δυνατὸν νὰ οἰκοδομήσωσιν, ἀλλ’ ὅταν παρέλθῃ τὸ θέρος, ἐν καιρῷ χειμῶνος, ἐν τῷ μέσῳ βροχῶν, καταιγίδων καὶ χιόνων, θὰ ἦναι δύσκολον. Πρόκειται λοιπὸν νὰ ἀνασταλῶσιν αἱ οἰκοδομαί.

§82Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῦ οἰκοδομοῦσιν;

§83ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐντὸς τοῦ λειβαδίου Τραγάνας, ἔνθα ἔχει ἐγκριθῆ διὰ Β. Διατάγματος ὁ συνοικισμός. Ἔρχεται τὸ παρὸν νομοσχέδιον καί, ἐνῷ ἀναφέρει περὶ τῶν συνοικισμῶν τῶν γενομένων διὰ τῶν Β. Διαταγμάτων τῆς 29 Ἰουνίου 1894 καὶ λέγει εἰς τοὺς κατοίκους, ὅτι τοῖς παραχωρεῖ δωρεὰν τὴν νομὴν τῶν λειβαδίων, διὰ τοῦ ἄρθρου 4 κατόπιν ἀναιρεῖ τὸν σκοπὸν τοῦ ἄρθρου 1.

§84Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐννοεῖτε νὰ παραχωρηθῇ δωρεὰν τὸ ἔδαφος τῶν συνοικισμῶν;

§85ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν συνεζήτησα περὶ τούτου ἐγὼ, ἀλλὰ εἶπον, ὅτι εἶχεν ὑποβληθῆ ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη καὶ δεύτερον νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου παρεχωρεῖτο δωρεὰν τὸ ἔδαφος τοῦτο· τώρα ψηφίζεται μόνον τὸ περὶ παραχωρήσεως τῶν λειβαδίων.

§86Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον περὶ παραχωρήσεως δωρεὰν τοῦ ἐδάφους τοῦ ἀπαιτουμένου διὰ συνοικισμὸν δὲν ἐπροτάθη, διότι δὲν ἐγνώσθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἡ ἔκτασις ἡ ἀπαιτουμένη διὰ τὸν συνοικισμὸν τοῦτον, τὴν ἔκτασιν δὲ ταύτην θέλει προσδιορίσει τὸ Ὑπουργεῖον διὰ σχετικοῦ σχεδιαγράμματος.

§87ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁπωσδήποτε ὅμως, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ διαγραφῇ τὸ ἄρθρον 4, διότι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ δύνανται αἱ ἀρχαὶ νὰ ἐμποδίσωσι τὴν ἐξακολούθησιν τῶν οἰκοδομῶν.

§88Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀδύνατον, ἐὰν ὑπάρχῃ συνοικισμὸς καὶ διάταγμα, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου ἐγένετο ὁ συνοικισμὸς, ἀδύνατον νὰ ἀπαγορευθῇ ἡ ἐξακολούθησις τῶν οἰκοδομῶν. Ἐν τῷ παρόντι νομοσχεδίῳ ἀπαγορεύεται ἡ ἐντὸς τοῦ λειβαδίου ἀνέγερσις οἰκοδομῆς. Αἱ ἐκτάσεις, ἐντὸς τῶν ὁποίων ἐγένετο ὁ συνοικισμὸς, δὲν παραχωροῦνται πρὸς βοσκήν.

§89ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ θέλω νὰ ἀσφαλισθῶσιν οἱ κάτοικοι διὰ τὰς οἰκοδομὰς τὰς γενομένας ἢ τὰς γενησομένας ἐντὸς τῶν διαγραμμάτων τῶν Β. Διαταγμάτων.

§90Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Οὐδένα κίνδυνον διατρέχουσι διὰ τὰς οἰκοδομὰς, αἱ ὁποῖαι ἱδρύθησαν δυνάμει τῶν ἐκδοθέντων διαταγμάτων.

§91ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τοῦτο νὰ καθορισθῇ.

§92Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἔχετε τὴν βεβαίωσίν μου, ἡ ὁποία ἂς ἀναγραφῇ ἐπὶ λέξεσιν εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 4 δὲν περιλαμβάνει τὰς οἰκοδομὰς τὰς ἐγερθείσας ἢ ἐγερθησομένας ἐντὸς τῶν σχεδίων τῶν συνοικισμῶν.

§93ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶχον ἀπευθύνει καὶ ἄλλην παράκλησιν πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν ἴσως δὲν ἐνεθυμήθη νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν. Πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ περὶ τῶν λοιπῶν ἐκκλησιαστικῶν λειβαδίων ἐν Λοκρίδι, ὡς ἐλαμβάνετο καὶ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑποβληθέντος εἰς τὴν διαλυθεῖσαν Βουλήν. Ἐὰν δὲν θέλητε νὰ παραχωρήσητε αὐτὰ δωρεὰν ἐπί τι χρονικὸν διάστημα, τοὐλάχιστον νὰ δώσητε δικαίωμα εἰς τὰς ὁμόρους κοινότητας νὰ δύνανται νὰ ἐνοικιάζωσι τὰ λειβάδια αὐτὰ ἀπ’ εὐθείας, δηλαδὴ χωριστὰ, καὶ τὸ Δημόσιον θὰ εἰσπράξῃ τὸ αὐτὸ ποσὸν, ἴσως καὶ πλέον τοῦ μέχρι τοῦδε εἰσπραττομένου.

§94ΤΡΑΚΑΣ. Δὲν ἐμποδίζεται ἡ ἐνοικίασις χωριστὰ, ἀλλὰ οἱ κάτοικοι δὲν ἤθελον νὰ τὰ ἐνοικιάζωσιν. Οὐδεὶς τοὺς ἐμποδίζει νὰ προσφέρουν τὴν τιμὴν τὴν ἀνάλογον.

§95ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Οὐδέποτε μέχρι τοῦδε ἐξεδόθησαν πρὸς ἐνοικίασιν διὰ δημοπρασίας τμηματικῶς τὰ λειβάδια. Ὅτι δὲ ἦτο ἀνάγκη νὰ ὑποβληθῇ τοιοῦτο νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν, ἀπόδειξις ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Τρικούπη ὑπέβαλεν αὐτὸ, διότι ἐνόει τὴν ἀνάγκην, ὄχι ὁ κ. Τρικούπης, ἀλλ’ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Ὅταν ἐγένοντο εἰς αὐτὴν αἱ τοιαῦται παραστάσεις, δὲν ἐσκέφθη, ὡς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος, ὅτι δύναται καὶ ἡ κοινότης νὰ πλειοδοτήσῃ, ἀλλ’ ἀνεγνώρισε τὴν ἀνάγκην ταύτην καὶ ὑπέβαλε νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου καθωρίζετο ἡ τμηματικὴ ἐνοικίασις τῶν λειβαδίων τούτων ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μέσου ὅρου τοῦ μισθώματος αὐτῶν κατὰ τὴν τελευταίαν δεκαετίαν.

§96Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ὑπάρχῃ ἀνάγκη νὰ ἐκτεθῶσιν εἰς δημοπρασίαν τμηματικῶς τὰ λειβάδια, βεβαίως τὸ Ὑπουργεῖον θέλει ἀποδεχθῇ τὴν ἀνάγκην καὶ θέλει ἐκτελέσει τὰ περὶ τούτου. Τοῦτο εἶναι πρᾶξις διοικητική· πρέπει νὰ βεβαιωθῇ ἡ ἀνάγκη κατὰ τρόπον, καθ’ ὃν βεβαιοῦνται αἱ ἀνάγκαι ἐν τῇ διοικήσει. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἐκεῖ ἀντιπροσώπους της, οἵτινες θέλουσι παραστήσει τὰ πράγματα, καὶ θέλομεν λάβει τὸ μέτρον τοῦτο, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἔργον τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας νὰ κανονίσῃ πῶς θέλουσι γίνεσθαι αἱ δημοπρασίαι, ἢ ἐὰν θὰ γίνωνται συλλήβδην ἢ τμηματικῶς.

§97ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως βεβαίως θὰ ἐκτελέσῃ τὴν ὑπόσχεσίν του ταύτην. Ἀποβλέπων εἰς τὴν ἀνάγκην, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται αἱ κοινότητες ἐκεῖναι, θὰ θελήσῃ νὰ ἐκδώσῃ τμηματικῶς τὰ περὶ ὧν ὁ λόγος λειβάδια εἰς δημοπρασίαν. Ἀλλ’ ἄλλος τῶν διαδόχων αὐτοῦ, μὴ δεσμευόμενος ὑπὸ νόμου καὶ μὴ ἐμφορούμενος ὑπὸ τοιούτων ἀγαθῶν διαθέσεων, πιθανὸν νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸ πρώην καθεστὼς καὶ νὰ θελήσῃ νὰ ἐνοικιάσῃ αὐτὰ συλλήβδην.

§98Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ λείψουν αἱ παραστάσεις τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Λοκρίδος καὶ τῶν κατοίκων.

§99ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Παραστάσεις τοιαῦται ἐγένοντο καὶ πρὶν, ὡς καὶ παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Φθιώτιδος, ἀλλὰ δὲν ἐλαμβάνοντο ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας. Ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν θέλει νὰ εἰσπράξῃ περισσότερα· ἀλλὰ πρόκειται νῦν περὶ τοιαύτης περιπτώσεως; Τὸ Δημόσιον αὐθαιρέτως παρενέβη, χάριν ἰδίας του ἀνάγκης, κρατῆσαν περὶ τὰς 500,000 δραχ. ἐκ τῶν ἐράνων τῶν συλλεγέντων ὑπὲρ τῶν Λοκρῶν. Ἀπέναντι αὐτῶν τῶν 500,000 δραχμῶν, ἐὰν ζημιωθῇ κατ’ ἔτος ἔστω καί τινας χιλιάδας δραχμῶν, ἐπὶ μίαν δεκαετίαν, εἶναι τόσον μικροῦ λόγου ἀξία ἡ ζημία αὕτη, ὥστε νὰ μὴ θελήσῃ, ἀπέναντι τῶν ἄλλων ἀδικημάτων, νὰ προσθέσῃ καὶ τοῦτο. Δὲν ἠθέλησε νὰ τοῖς παράσχῃ κἄποιαν ἀνακούφισιν, ἀναβάλλον τὴν πληρωμὴν τῶν φόρων. Εἰς ἄλλα Κράτη, ὄχι κοινοβουλευτικὰ, ἀλλ’ ἀπολυταρχικὰ, ὡς ἐν Τουρκίᾳ, ἐὰν συμβῇ τοιαύτη καταστροφή, ὄχι μόνον ἀναβολὴ τῆς πληρωμῆς τῶν φόρων γίνεται, ἀλλὰ καὶ χαρίζονται οἱ φόροι ἐπὶ μίαν περίοδον. Αἱ κοινοβουλευτικαὶ Κυβερνήσεις δὲν ἐννοοῦσι τοιοῦτόν τι, ἀλλ’ ἔπρεπε τοὐλάχιστον νὰ δώσουν μίαν ἀναβολὴν, τὴν ὁποίαν ἐζήτησα ἐγὼ, ἀλλὰ δὲν ἐδόθη. Καὶ ἀφοῦ ὅμως δὲν ἐγένετο τοιαύτη εὐκολία, ἔρχεται τὸ Δημόσιον καὶ ὑφαρπάζει μέρος τῆς περιουσίας αὐτῶν, τὰς 500,000 δραχμὰς, αἱ ὁποῖαι συνελέγησαν ὑπὲρ τῶν παθόντων· ἀπέναντι δὲ αὐτοῦ τοῦ ἀδικήματος τί ζητοῦσιν οὗτοι; Νὰ παραχωρηθῇ τὸ μέσον, ὅπως κατὰ προτίμησιν αἱ κοινότητές των ἐνοικιάζωσι λειβάδια, ἔστω καὶ ἐπὶ ζημίᾳ μικρᾷ τοῦ Δημοσίου. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπε πρὸ ὀλίγου, ὅτι αὐτὸς, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀναγνωρίζει τὴν ἀνάγκην ταύτην καὶ θέλει φροντίσει περὶ τούτου· καὶ ἐγὼ πιστεύω εἰς τὴν διαβεβαίωσιν αὐτοῦ ταύτην. Ἀλλὰ τίς δύναται νὰ ἦναι ἀσφαλὴς, ὅτι ἄλλη τις Κυβέρνησις δὲν θὰ θελήσῃ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸ πρώην καθεστὼς καὶ νὰ προτιμήσῃ τὴν συλλήβδην ἐνοικίασιν τῶν λειβαδίων, διότι τὸ Δημόσιον θὰ ἔχῃ ἀνωτέραν πρόσοδον ἐντεῦθεν;

§100Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶπον ὅτι ἐγὼ θέλω προθύμως πράξει τοῦτο, οὐχὶ διὰ νὰ παραστήσω ἐμαυτὸν διακρινόμενον τῶν ἄλλων Ὑπουργῶν, ἀλλὰ διότι δὲν δύναται νὰ παραδεχθῇ τις σύστημα συλλήβδην ἐνοικιάσεως τῶν λειβαδίων, διὰ νὰ παράσχῃ εἰς τὸ Δημόσιον κέρδος χιλίων δραχμῶν. Καὶ εἶπον ταῦτα, διὰ νὰ παραστήσω ἄλλο τι, ὅτι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐσημείωσεν ἡ ἐπιτροπὴ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῇ, διότι τότε πρέπει νὰ εἰσαγάγῃ ὀργανισμὸν εἰδικόν. Αὐτὸ εἶναι πρᾶξις καθαρῶς τῆς Διοικήσεως. Ἡ Κυβέρνησις διατελεῖ πάντοτε ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς. Ἐὰν ἄλλη Κυβέρνησις ἤθελε πράξει ἄλλως, θέλει εὑρεθῆ ἕτερος Βουλευτὴς Λοκρίδος νὰ ζητήσῃ λόγον, καὶ ἑπομένως θέλει μείνῃ, καὶ ἂν ἔχῃ πλειοψηφίαν, ἀδικαιολόγητος ἀπέναντι τοῦ κοινοῦ. Λοιπὸν ἡ νομοθετικὴ διάταξις τῆς κατὰ τμήματα διαιρέσεως τῶν λειβαδίων εἶναι διοικητικὸν μέτρον. Τώρα πρόκειται νὰ βοηθήσωμεν τοὺς παθόντας πολίτας· βοηθοῦμεν δ’ αὐτοὺς διὰ τοῦ νομοσχεδίου, διότι παραχωροῦμεν αὐτοῖς λειβάδια, ἵνα ἐπὶ δέκα ἔτη νέμωνται αὐτά. Τί ἄλλο δύναται τὸ Κράτος νὰ πράξῃ;

§101ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἰδού. Ὅ,τι ἔπραξεν ὁ προκάτοχος Ὑπουργὸς διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν. Ἀκούσατε πῶς ἔχει τὸ 1ον ἄρθρον αὐτοῦ (ἀναγινώσκει): «Ἐπιτρέπεται ἡ ἐπὶ δεκαετίαν διὰ Β. Διατάγματος παραχώρησις ἐκκλησιαστικῶν ἢ ἐθνικῶν λειβαδίων εἰς τὰς κοινότητας, ὧν οἱ συνοικισμοὶ συνέχονται μετ’ αὐτῶν, ἢ δὲν ἔχουσιν ἴδια κοινοτικὰ ἢ ἄλλα ἐθνικὰ λειβάδια πρὸς συντήρησιν τῶν ζώων των, κατὰ τοὺς νόμους ΚΘʹ τοῦ 1865 καὶ ΧΞΘʹ τοῦ 1877, διαχωρισθέντα, ἂν αὗται ζητήσωσι ταῦτα διὰ τοῦ κοινοτικοῦ αὐτῶν ἢ τοῦ ἁρμοδίου δημοτικοῦ συμβουλίου, ἐπὶ τῇ πληρωμῇ ἐνοικίου ἴσου πρὸς τὸν μέσον ὅρον τοῦ ἐκ τῆς κατὰ τὴν τελευταίαν δεκαετίαν ἐνοικιάσεως τοῦ παραχωρουμένου λειβαδίου βεβαιωθέντος κατ’ ἔτος.»

§102ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Αὐτὸ λέγει ὁ κ. Πρόεδρος, ὅτι θὰ τὸ κάμῃ διοικητικῶς.

§103ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν δύναται νὰ τὸ κάμῃ διοικητικῶς, ἀλλὰ μόνον νομοθετικῶς. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ δεκτὴ σχετικὴ τροπολογία εἰς τὸ προκείμενον νομοσχέδιον.

§104ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι μετὰ τὰς ἀγαθὰς δηλώσεις τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τόσον ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου καθὼς καὶ ἐγὼ δὲν δικαιούμεθα πλέον νὰ ἀμφιβάλλωμεν περὶ ἐξασφαλίσεως τῶν δικαιωμάτων καὶ τῶν συμφερόντων τῶν συμπολιτῶν μας. Διὰ τῆς προσθήκης, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ᾐτήσατο εἰς τὸ ἄρθρον 4, βεβαίως ἐξηγεῖται πλέον ὅτι πρόκειται περὶ τῶν λειβαδίων τῶν βοσκῶν καὶ ὄχι τοῦ μέρους τῶν λειβαδίων, τοῦ χορηγηθησομένου πρὸς συνοικισμόν. Ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θελήσῃ νὰ τεθῇ εἰς τὸ τέλος «ἐκτὸς τοῦ χώρου τοῦ χορηγηθησομένου πρὸς συνοικισμόν»...

§105Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ κανονισθῇ διὰ νόμου.

§106ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Πολὺ καλά. Τότε καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἄλλα λειβάδια, ἀφοῦ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν, ὅτι διοικητικῶς δύναται νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο, θὰ τὸν παρακαλέσω, προκειμένου προσεχῶς νὰ ἐκτεθῶσιν εἰς δημοπρασίαν τὰ λειβάδια, νὰ ληφθῇ τὸ τοιοῦτον ὑπ’ ὄψιν. Τώρα δὲ ἓν μόνον θὰ προθέσω, ὅτι οὐδεμία ζημία θὰ προέλθῃ εἰς τὸ Δημόσιον.

§107Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἂν ἤθελεν ἐπέλθει, δὲν ἀρνούμεθα νὰ ὑποκύψωμεν.

§108ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Τὸ Δημόσιον ἐνοικιάζει πρὸς χιλίας δραχμὰς τὰ λειβάδια· οἱ ἐνοικιασταὶ τὰ δίδουν πρὸς 1500, καὶ ὠφελοῦνται τὴν διαφοράν. Σήμερον ἡ κοινότης θὰ ὠφελῆται τὴν διαφοράν, τὴν ὁποίαν ἐλάμβανεν ἄλλοτε ὁ ἐνοικιαστής.

§109ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω, Κύριε Πρόεδρε, ὅτι τὸ ζήτημα περὶ τῆς ἰδιοκτησίας τῶν γηπέδων τοῦ συνοικισμοῦ εἶναι λελυμένον, καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νέου νόμου, ὅπως ἀναγνωρισθῇ ἡ ἰδιοκτησία τῶν συνοικισθέντων ἐπὶ τῶν οἰκοπέδων, διότι ὁ νόμος περὶ συνοικισμῶν τοῦ 1866, ὅστις ἐφαρμόζεται καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου, λέγει ῥητῶς: «Ἄρθρον 2. Εἰς ἕκαστον ἐνήλικον καὶ αὐτεξούσιον, ὅστις ἤθελε ζητήσει ν’ ἀποκατασταθῇ εἰς συνοικισμόν, παραχωρεῖται δωρεὰν οἰκόπεδον ἐκτάσεως 300–600 Β. τετρ. μέτρων. Τὰ παραχωρούμενα οἰκόπεδα ἐκλέγονται ὑπὸ τῶν αἰτούντων κατὰ τὴν σειρὰν τῶν αἰτήσεών των.» Κατὰ δὲ τὸν νόμον ϠΟΗʹ τῆς 26 Μαΐου 1882, ἐπετράπη εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ παραχωρῇ δωρεὰν εἰς πάντα ἐνήλικον πολίτην Ἕλληνα τὰ ἐθνικὰ οἰκόπεδα τῶν ἐγκεκριμένων συνοικισμῶν. Συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἐξεδόθη τὸ διάταγμα τοῦ 1894, ὅπερ συνέστησε τὸν συνοικισμὸν ἐν Ἁγίῳ Στεφάνῳ καὶ ἐν Ἁγίᾳ Κυριακῇ, ἐν ταῖς περιφερείαις τοῦ χωρίου Λειβανάταις, ὁρίσαν τὴν ἔκτασιν τῶν οἰκοπέδων, τὰ ὁποῖα κατὰ τοὺς ἀνωτέρω νόμους ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ παραχωρήσῃ δωρεὰν εἰς τοὺς ζητοῦντας ν’ ἀποκατασταθῶσιν ἐν αὐτοῖς. Κατὰ τὸν νόμον λοιπόν, ἀναμφισβητήτως τὰ οἰκόπεδα τὰ ἀποτελοῦντα τοὺς συνοικισμοὺς δίδονται δωρεάν. Ἡ μόνη ὑποχρέωσις τῶν λαβόντων δωρεὰν τὰ οἰκόπεδα ταῦτα εἶναι νὰ οἰκοδομήσωσιν ἐπ’ αὐτῶν ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας καὶ συμφώνως πρὸς τὰ κεκανονισμένα, ἄλλως ἐπανέρχονται εἰς τὸ Δημόσιον, ὅπερ οὐδεμίαν ὀφείλει αὐτοῖς ἀποζημίωσιν. Λοιπὸν τὸ ζήτημα περὶ ἰδιοκτησίας τῶν γηπέδων εἶναι λελυμένον, δυνάμει τῶν κειμένων νόμων καὶ τῶν διαταγμάτων. Ἑπομένως περὶ αὐτῶν εἶναι περιττὸν εἴτε ἐν τῷ παρόντι νόμῳ εἴτε ἐν ἄλλῳ νόμῳ νὰ γείνῃ ἰδιαιτέρα μνεία. Τὸ ἄλλο, ὅπερ ζητεῖ ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Λοκρίδος, ὅπως δηλονότι παραχωρηθῶσι διαρκῶς τὰ λειβάδια, τοῦτο εἶναι ἄλλο ζήτημα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς φρονεῖ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνῃ ἀρχὴ παραχωρήσεως ὁριστικῆς αὐτῶν, φοβούμενος ἴσως τὰς καταχρήσεις. Τοῦτο πρέπει ν’ ἀποφασίσῃ μᾶλλον ἡ ἀνάγκη καὶ τὸ ὠφέλιμον τοῦ μέτρου, καὶ δι’ αὐτὸ δὲν δύναμαι νὰ συμβουλεύσω τί δέον γενέσθαι.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§111ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐφάνη εὐδιάθετος νὰ δεχθῇ μίαν τροπολογίαν μου. Τὴν τροπολογίαν ταύτην νομίζω καλὸν νὰ προτάξωμεν ὡς πρῶτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, ἔχει δὲ ὡς ἑξῆς: (Ἀναγινώσκει τὸ προηγουμένως ὑπ’ αὐτοῦ ἀναγνωσθὲν ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου τῆς 9 Δεκεμβρίου 1894).

§112Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Πῶς τὸ θέτετε πρῶτον ἄρθρον;

§113ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πρόκειται περὶ τῶν ἄλλων λειβαδίων.

§114Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πρῶτον ἔχετε τὴν πληροφορίαν, ἐὰν ἐγὼ ἐβασάνισα ἐντελῶς τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν, καὶ ἔχω γνώμην νὰ δεχθῶ νέον ὅλως θέμα, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλετε;

§115ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νομίζω ὅτι ἐδηλώσατε πρίν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι εὐδιάθετος καὶ μὲ μικρὰν ζημίαν νὰ ἐπέλθῃ ἐπίκουρος εἰς τοὺς παθόντας ἐκ σεισμοῦ ἐν Λοκρίδι.

§116Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως, ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζω, τί προτείνω πρὸς παραχώρησιν.

§117ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐδῶ δὲν πρόκειται νὰ ζημιωθῇ ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ θὰ ἐξασφαλισθῇ ἐξ ἐναντίας, ὅτι θὰ ἔχῃ τὸν μέσον ὅρον τῶν ἐσόδων κατὰ τὴν πρώτην δεκαετίαν.

§118Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Οὐδὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ ἀξιώσητε νὰ συντελέσω εἰς νομοθέτησιν διατάξεων, τὰς ὁποίας δὲν ἐμελέτησα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον, 1 ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 2 καὶ 3).

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκει): «Ἀπαγορεύεται ἡ κατασκευὴ οἰκοδομῶν λιθοδμήτων ἢ καὶ πλινθοκτίστων, αἱ δὲ κατὰ παράβασιν τῆς ἀπαγορεύσεως ταύτης ἐγερθεῖσαι περιέρχονται μετὰ τὴν λῆξιν τῆς δεκαετίας εἰς τὸ ἐκκλησιαστικὸν ταμεῖον, ὡς περιουσία αὐτοῦ, ἄνευ ἀποζημιώσεώς τινος ὑπὲρ τῶν ἀνεγειράντων.»

§120ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τεθῇ μετὰ τὸ «ἀπαγορεύεται ἡ κατασκευὴ οἰκοδομῶν κλπ.» ἡ τροπολογία «ἐκτὸς τῶν ὁρίων τῶν συνοικισμῶν»;

§121Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα· μετὰ τὴν λέξιν «πλινθοκτίστων», νὰ τεθῇ «ἐκτὸς τῶν ἐγκεκριμένων σχεδίων τῶν συνοικισμῶν». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4, ὡς ἐτροποποιήθη. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκταί, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς βʹ συζήτησιν, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, αἱ προτάσεις νόμων: αʹ) «περὶ ἐγγείου φόρου ἐπὶ τῶν λεμονίων» καὶ βʹ) «περὶ διαχειρίσεως τῆς περιουσίας τοῦ Πετριτσείου Γυμνασίου».

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ διαθέσεως τοῦ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ὁδοποιίας τοῦ δήμου Πελλάνης ὀφειλομένου ποσοῦ διὰ τὴν κατασκευὴν ὑδραγωγείου. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἐδαφ. βʹ τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νόμου ͵ΒΡΟϚʹ τῆς 21 Φεβρουαρίου 1893 περὶ καταργήσεως καὶ ἀντικαταστάσεως ἄρθρων καὶ πινάκων τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ».

§124ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὴν ἀποστολήν, Κύριοι, τῶν στρατιωτικῶν ἱερέων δὲν παραγνωρίζω· εἶναι μεγάλη καὶ ὑψηλὴ αὕτη. Πανταχοῦ ὑπάρχουσι στρατιωτικοὶ ἱερεῖς, καὶ εἰς αὐτὰ τὰ ἀλλόθρησκα Κράτη καὶ παρ’ αὐτοῖς τοῖς Μωαμεθανοῖς. Ἀλλὰ ἐκεῖ ἔχει ληφθῇ πρόνοια νὰ μὴ διορίζωνται οἱ τυχόντες στρατιωτικοὶ ἱερεῖς, ἀλλ’ οἱ ἔχοντες τὰς ἀναγκαίας γνώσεις, ὅπως μὴ μόνον περιορίζωνται εἰς τὴν τυπικὴν ἐκπλήρωσιν τῶν θρησκευτικῶν καθηκόντων, εἰς τὴν τέλεσιν λειτουργιῶν καὶ ἄλλων ἱεροπραξιῶν, ἀλλ’ ὅπως δύνωνται καὶ νὰ διδάσκωσι τοὺς στρατιώτας καὶ παρακολουθῶσιν αὐτοὺς ἐν πολέμῳ, ὁσάκις πρόκειται ν’ ἀγωνισθῶσιν ὑπὲρ πίστεως καὶ πατρίδος, καὶ νὰ ἀναῤῥιπίζωσι τὰ ἱερώτατα αὐτῶν αἰσθήματα. Ἀλλ’ ὅπως κατορθῶται τοῦτο, πρέπει νὰ ἔχωμεν τοὺς καταλλήλους ἱερεῖς. Τοιούτους δὲν ἔχομεν. Ὅπως καὶ ἄλλαι θέσεις, καὶ αὗται ἐδίδοντο χάριν ῥουσφετίου. Ἕνεκα λόγων οἰκονομίας κατηργήθησαν αἱ θέσεις τῶν στρατιωτικῶν ἱερέων. Νομίζω, ὅτι δὲν ἦτο μόνον λόγος οἰκονομίας, ἀλλὰ καὶ ἡ ἔλλειψις στρατιωτικῶν ἱερέων, εἰδικῶν διὰ τὴν θέσιν ταύτην. Πρόκειται, Κύριοι, περὶ τῆς τυπικῆς ἐκπληρώσεως τῶν θρησκευτικῶν καθηκόντων, τῆς ἐξομολογήσεως, τῆς μεταλήψεως καὶ τῶν τοιούτων. Αὐτὰ τὰ καθήκοντα δύναται ὁ πρῶτος τυχὼν ἱερεὺς νὰ τὰ ἐκπληρώσῃ. Ἐὰν θέλωμεν νὰ ἐπαναφέρωμεν τὸν θεσμὸν ἐν ἰσχύϊ, ἔπρεπε προηγουμένως νὰ λάβωμεν πρόνοιαν περὶ τῆς προσηκούσης προπαρασκευῆς πρὸς τοῦτο τῶν διορισθησομένων. Ἐν ὅσῳ ὅμως τοιαύτη πρόνοια δὲν λαμβάνεται, ἐν ὅσῳ πρόκειται νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὰ θέσεις των οἱ πρώην στρατιωτικοὶ ἱερεῖς, οἵτινες οὐδὲν ἄλλο ἔχουσι νὰ ἐπιτελέσωσιν ἢ μόνον τὰ τυπικὰ αὐτῶν καθήκοντα, ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν δύναμαι νὰ διἴδω τὴν ἀνάγκην τῆς ἐπανόδου τοῦ θεσμοῦ, ἀφοῦ τὰ τυπικὰ ταῦτα καθήκοντα δύνανται κάλλιστα νὰ ἐκπληρῶσιν οἱ πρῶτοι τυχόντες ἱερεῖς καὶ εἰς τὰς πόλεις καὶ εἰς τὰς κωμοπόλεις καὶ εἰς τὰ χωρία. Προκειμένου λοιπὸν νὰ ἔχωμεν μίαν οἰκονομίαν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ ἔχωμεν τὴν αὐτὴν ὠφέλειαν καὶ ἐκ τῶν ἐπίτηδες διοριζομένων ἱερέων καὶ ἐκ τῶν προσλαμβανομένων ἱερέων, τῶν ἑκασταχοῦ ἐφημερίων, δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐπαναφέρωμεν τὸν θεσμὸν αὐτόν.

§125Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐγὼ δὲν ἔχω κἀμμίαν δυσκολίαν ν’ ἀποδεχθῶ τὴν γνώμην τοῦ κ. ἐκ Λοκρίδος Βουλευτοῦ, ἀλλὰ νομίζω ὅτι εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖοι οἱ στρατιωτικοὶ ἱερεῖς. Τὴν ἔλλειψιν δὲ ταύτην παρετήρησα ὅταν ἤμην διοικητὴς συντάγματος. (Ὁσάκις ἦτο ἀναγκαία ἱεροτελεστία τις ἢ ἐκπλήρωσις θρησκευτικῶν καθηκόντων εἰς τὰ συντάγματα, ἤμεθα ἠναγκασμένοι νὰ τρέχωμεν δεξιᾷ καὶ ἀριστερᾷ εἰς τὰς ἐκκλησίας, ὅπως εὕρωμεν ἱερέα νὰ ἔλθῃ εἰς τὸ σύνταγμα, ἐνῷ, ἐὰν ὁ ἱερεὺς ὑπῆρχεν εἰς τὸ σύνταγμα, τοιαύτη ἀνάγκη δὲν θὰ παρίστατο, ἡ δὲ δαπάνη δὲν εἶναι πολὺ μεγαλειτέρα ἢ ὅταν δὲν ὑπάρχωσι τοιοῦτοι ἱερεῖς εἰς τὸν στρατὸν, διότι τὸ ἴδιον πληρόνομεν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς δευτέραν συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως.)

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως περὶ ἐγκρίσεως ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς Βουλῆς διὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον ἐκ δραχμῶν 1100. (Γίνεται δεκτὴ ἡ πίστωσις ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου περὶ ἐπικυρώσεως τοῦ ψηφίσματος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Λαυρεωτικῆς καὶ ἐκτελέσεως ὑδραυλικῶν ἐργασιῶν ἐν τῇ περιφερείᾳ τῶν δήμων Θορικίων καὶ Λαυρεωτικῆς πρὸς ἀνεύρεσιν ποσίμου ὕδατος, χρησίμου εἰς τὰς παραλίας κώμας Ἐργαστηρίων (Λαυρίου) τῆς Λαυρεωτικῆς, καὶ Θορικοῦ τοῦ δήμου Θορικίων.

§128ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐναντίος τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν δύναται ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ αὐτὸ, διότι, ὅπως εἶναι συντεταγμένον, παραβιάζει καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας, καὶ τὰ συμφέροντα τῶν ἰδιοκτητῶν. Νομίζω ὅτι, ἵνα ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, πρέπει νὰ μεταῤῥυθμισθῇ καθ’ ὁλοκληρίαν· διότι δὲν ὑπάρχει πλέον ἰδιοκτησία, ἐὰν ψηφισθῇ τοῦτο, ὡς ἔχει. Ἔπειτα πρόκειται νὰ ἐπικυρώσωμεν ψήφισμα Δημοτικοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον δὲν γνωρίζομεν τί περιέχει. Πρόκειται νὰ θέσωμεν δικαιώματα καὶ δουλείας ἐπὶ οἰκιῶν καὶ ἐπὶ ἄλλων κτημάτων, τὰ ὁποῖα καθιστῶσιν ἄχρηστα πλέον τὰ κτήματα ταῦτα. Νομίζω ὅτι εἶναι καλὸν ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου τούτου.

§129ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Κύριε συνάδελφε, κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν θὰ ὑποβληθῶσιν ὅλα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, καὶ τότε θὰ γείνῃ τὸ νομοσχέδιον καλλίτερον καὶ πληρέστερον.

§130Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον καθιστῶ γνωστὸν εἰς τοὺς προτείναντας τὸ νομοσχέδιον, εἶναι, ὅτι πρέπει νὰ τὸ καταστήσωσιν τοιοῦτον, ὥστε νὰ δυνάμεθα νὰ τὸ ὑποβάλωμεν πρὸς κύρωσιν· διότι, ἐὰν τὸ νομοσχέδιον ψηφισθῇ μετὰ διατάξεων, αἱ ὁποῖαι παρακωλύουσιν ἡμᾶς, ἵνα τὸ ὑποβάλωμεν πρὸς κύρωσιν, ματαιοπονοῦμεν.

§131ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ν’ ἀναβληθῇ.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Ἐξακολούθησις ἐπὶ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους διὰ τὸ ἔτος 1895. Ὑπουργεῖον Δικαιοσύνης.—Κεφάλαιον 1. «Προσωπικόν». (Ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα).

§133ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Εἰς τὸ πρῶτον κεφάλαιον τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης ὑπάρχει πίστωσις, ἀφορῶσα εἰς τὴν σύστασιν καὶ συντήρησιν τῶν Εἰρηνοδικείων τοῦ Κράτους. Ἐνθυμοῦμαι, πρὸ μηνὸς περίπου, ὅτι γενομένης συζητήσεως περὶ ἀνασυστάσεως τοῦ Εἰρηνοδικείου Πανόρμου, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐποιήσατο περὶ τούτου δήλωσιν ἐπίσημον. Ἔχω δι’ ἐλπίδος, ὅτι ἡ ἀνάγκη τῆς ἀνασυστάσεως τοῦ Εἰρηνοδικείου Πανόρμου, τῆς πατρίδος μου, ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, εἰς τὸν ὁποῖον ἔκτοτε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν, ὅτι παρέστησε τὴν ἀνάγκην τῆς ἀνασυστάσεως τοῦ Εἰρηνοδικείου τούτου, ὅπως ἐξετάσῃ τὰ κατ’ αὐτήν. Ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὴν ἐπίσημον ταύτην ἐντολὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ βεβαίως ἐξήτασε τὴν κοινωνικὴν ταύτην ἀνάγκην, ἡ ὁποία ὑπάρχει ἐν τῷ δήμῳ ἐκείνῳ, ὅπου ὑπῆρχε τὸ Εἰρηνοδικεῖον ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, —διότι ἀπὸ τοῦ ἔτους 1835 μέχρι τοῦ 1892 ὑπῆρχε τὸ Εἰρηνοδικεῖον Πανόρμου. Καὶ εἶναι Εἰρηνοδικεῖον οὐχὶ ἐπιζήμιον εἰς τὸ Δημόσιον, ἀλλὰ λίαν ἐπωφελὲς, διότι ὁ δῆμος ἔχει πληθυσμὸν μέγαν, ἔχει λιμένα, ἔχει ναυτικὸν, ἔχει ἐμπόριον, ἔχει συναλλαγὰς, εἰσφέρει δὲ 25,000 δραχμὰς φόρους κατ’ ἔτος εἰς τὸ Δημόσιον, καὶ τὸ Δημόσιον δὲν ἔχει σχεδὸν καμμίαν δαπάνην διὰ τὸν δῆμον ἐκεῖνον, διότι καὶ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν τὴν πληρόνει ὁ δῆμος, καὶ τὴν δαπάνην τῆς ἀστυνομίας τὴν πληρόνει ὁ δῆμος. Ἕνα μόνον ὑποτελώνην τρίτης τάξεως πληρόνει τὸ Δημόσιον καὶ ἕνα ἢ δύο τελωνοφύλακας· οὐδεμίαν ἄλλην δαπάνην ἔχει. Ἐκτὸς δὲ τούτου, ὑπάρχει καὶ ἄλλο τι ὑποβοηθητικὸν διὰ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ὡς πρὸς τὴν πατρίδα μου, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἀνασύστασιν τοῦ Εἰρηνοδικείου ἄνευ βλάβης τοῦ Δημοσίου, διότι εἴχομεν καὶ μίαν θέσιν γραμματέως ταμείου ἐν Τήνῳ, ἡ ὁποία κατηργήθη, λόγῳ οἰκονομίας, καὶ ἀπηλλάγη τὸ Δημόσιον ἀπὸ μίαν δαπάνην. Ὥστε νομίζω, ὅτι εἶναι ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν δίκαιον, ἵνα χορηγηθῇ πίστωσις, ἐπειδὴ δὲ δὲν ὑπολείπονται παρὰ 5 μόνον μῆνες μέχρι τέλους τοῦ ἔτους, πίστωσις 900 δραχμῶν ἀρκεῖ διὰ τοὺς πέντε αὐτοὺς μῆνας πρὸς ἀνασύστασιν τοῦ Εἰρηνοδικείου· διότι 100 δραχμῶν μισθὸν ἔχει ὁ συμβολαιογραφῶν εἰρηνοδίκης, 70 ὁ γραμματεὺς, καὶ 9 δραχ. εἶναι τὰ γραφικὰ ἔξοδα. Ὥστε δὲν ἔχομεν ἀνάγκην ἢ 900 μόνον δραχμῶν μέχρι τέλους τοῦ ἔτους. Αὕτη ἡ πίστωσις εἶναι ἀναγκαία νὰ προστεθῇ εἰς τὸ ἄρθρον περὶ Εἰρηνοδικείων, ἵνα ἀνασυστηθῇ τὸ Εἰρηνοδικεῖον Πανόρμου, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον εἶναι ὑπερτάτη κοινωνικὴ ἀνάγκη. Ἡ ἐπαρχία τῆς Τήνου, τό γε νῦν ἔχον, δὲν ἔχει ἢ ἓν μόνον Εἰρηνοδικεῖον, καὶ εἶναι ἠναγκασμένοι οἱ συνδημόται μου νὰ πορεύωνται πέντε ὥρας μακρὰν, διὰ τῶν ὀρέων, ὅπως μεταβῶσιν εἰς τὴν πόλιν διὰ τὴν παραμικρὰν αὐτῶν ὑπόθεσιν, διότι δὲν ἔχομεν οὐδὲ Εἰρηνοδικεῖον, οὐδὲ Συμβολαιογραφεῖον, οὐδ’ Ἑλληνικὸν σχολεῖον. Ὥστε νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ θεραπευθῇ ἡ αἴτησις αὕτη τῶν συμπολιτῶν μου.

§134Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἀνάγκη αὕτη μοὶ ἀνωμολογήθη παρὰ πολλῶν. Ὑποθέτω δὲ, ὅτι ἐκ τῆς διαχειρίσεως τῆς πιστώσεως θέλουσιν ὑπάρξει περισσεύματα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἠδύνατο νὰ πληρωθῇ ἡ ἀνάγκη αὕτη. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ἡ ἀνάγκη αὕτη· ὑπάρχει καὶ ἐν ἄλλαις ἐπαρχίαις ἀνάγκη παραπλησία. Διὰ τοῦτο στέργω νὰ προστεθῇ ποσόν τι εἰς τὴν πίστωσιν ταύτην, οὐχὶ εἰδικῶς διὰ τὸ Εἰρηνοδικεῖον Πανόρμου, διότι τὰ περὶ τούτου προσδιορίζονται διὰ βασιλικοῦ διατάγματος, οὐχὶ διὰ νόμου.

§135ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Πολὺ καλά.

§136Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Λοιπὸν προσθέσατε, κύριε Πρόεδρε, 900 δραχμὰς.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προσετέθη.

§138Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§139Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὲ τὸν κρατοῦντα τὰς σημειώσεις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ὑπάλληλον ἔχω συνενοηθῆ, καὶ παρεκάλεσα αὐτὸν ν’ ἀναγράψῃ πίστωσιν δι’ ἕνα ἀντεισαγγελέα τῶν ἐν Ἀθήναις Πρωτοδικῶν ἀκόμη.

§140Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ᾖναι δυνατὸν, νὰ προστεθῶσι δύο, διότι τρεῖς ἐν ὅλῳ δὲν θὰ ἐπαρκέσωσι.

§141Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἴσως φρονεῖ ἡ Βουλὴ, ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ ἐπιθυμοῦσι νὰ διορίζωσιν, ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν ἔχομεν τοιαύτην ἐπιθυμίαν. Δὲν ὑπολείπονται ἢ μόνον πέντε μῆνες μέχρι λήξεως τοῦ ἔτους. Διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἑπομένου ἔτους κανονίζομεν τὰ περὶ τούτου πληρέστερον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον 1 μετὰ τῶν ἄρθρων αὐτοῦ, ὡς ἐτροποποιήθη. Ὡσαύτως γίνονται δεκτὰ τὰ κεφάλαια 2–8 μετὰ τῶν ἄρθρων αὐτῶν).

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 9.

§143ΒΑΡΒΟΓΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Τὸ Κεφάλαιον 9, «δαπάναι πρὸς σύνταξιν νομοσχεδίου ἀστικοῦ κώδικος», διεγράφη.

§144Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εἶχον ζητήσει ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης τὴν πληροφορίαν, ἂν θὰ κατατεθῇ ἡ ἕτοιμος ἐργασία τῆς ἐπιτροπῆς.

§145Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι ἐγκατελείφθη τὸ ἔργον ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν, διότι ἡ ἐπιτροπὴ ἀπεδέχθη τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἴσως εἶναι δύσκολον νὰ ὑποβληθῇ εἰς νομοθετικὴν κύρωσιν, καὶ διὰ τοῦτο ἠναγκάσθη νὰ ἐγκαταλείψῃ αὐτό. Τὸ θέμα εἶναι πολὺ σοβαρόν. Αὕτη ἐπεθύμει νὰ ἔχῃ ὁδηγὸν, ὅσον ἦτο δυνατὸν νεώτερον, ὅσον ἦτο δυνατὸν προσφατώτερον, δεχθεῖσα ὡς βάσιν τῶν ἐργασιῶν της κώδικα, ὁ ὁποῖος ἀκόμη συζητεῖται ἐν τῇ Εὐρώπῃ. Ἕνεκα τούτου ἐσταμάτησαν αἱ ἐργασίαι. Εἶναι ἀφορμὴ ἐντελῶς θεωρητικὴ, ἐπιστημονικὴ, ἀλλ’ ἔχουσα οὐσιώδη ἐπιῤῥοὴν εἰς τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ ἀστικοῦ κώδικος ἐν Ἑλλάδι. Ὑποθέτω ὅτι πρέπει νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ἐργασία ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, καὶ ἂν ἡ ἐπιτροπὴ ἤθελεν ἐγκαταλείψει τὴν πρώτην γνώμην της, φοβοῦμαι ὅτι θέλει ἀποβῆ ματαία πᾶσα ἡ γενομένη ἐργασία.

§146Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εἶμαι ἐν πληρεστάτῃ γνώσει ὅλων ἀνεξαιρέτως τῶν λεπτομερειῶν ἀπ’ ἀρχῆς τῶν ἐργασιῶν πρὸς σύνταξιν τοῦ ἀστικοῦ κώδικος μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης, καὶ καταλήγω εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι εἶναι ἀδικώτατον νὰ ἀπολεσθῇ ὅλη αὐτὴ ἡ ἐργασία. Δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη ἀναγραφῆς πιστώσεως ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἀλλ’ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νομίζω ὅτι πρέπει νὰ προβῇ εἰς τὴν σύστασιν τριμελοῦς ἐπιτροπῆς ἐκ προσώπων, τὰ ὁποῖα νὰ δύνανται νὰ συνεννοηθῶσι, καὶ νὰ ἐργασθῇ ἡ τριμελὴς ἐπιτροπὴ κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο, ὥστε εἴτε κατὰ τὴν προσεχῆ σύνοδον, εἴτε εἰς ἔκτακτον σύνοδον, νὰ ἀρχίσῃ ἡ τμηματικὴ ψήφισις.

§147Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εὑρίσκετε ὅτι ἔχω δικαίωμα νὰ παραπονεθῶ;

§148Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Διατί;

§149Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διότι τὸ πρῶτον, ὅτε ὡμιλήσατε περὶ πρακτικότητος τῆς πιστώσεως, ἐπεκρίνατε τὴν ἀναγραφὴν τῆς πιστώσεως, ἐνῷ ὁμολογεῖτε σήμερον, ὅτι ἡ ἐργασία ἡ συντακτικὴ τοῦ κώδικος εἴτε πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς περατωθεῖσα, εἴτε πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀπολεσθεῖσα. Νέας συντακτικῆς ἐργασίας δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη, καὶ διὰ τοῦτο διεγράφη ἡ πίστωσις.

§150Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Παρεπονέθην τότε, καὶ σήμερον ἀκόμη, διὰ τὴν διαγραφὴν ταύτην τῆς πιστώσεως, μόνον καὶ μόνον διότι ταύτην ἐθεώρησα ὡς τεκμήριον τῆς ἐγκαταλείψεως τῆς ἐργασίας· διότι, ἂν σὺν τῇ ἀπαλείψει τῆς πιστώσεως ἐγίνετο καὶ ἡ ἐπαγγελία, ὅτι θὰ ἐξακολουθήσωσιν αἱ ἐργασίαι, βεβαίως δὲν ἤθελον παραπονεθῆ, ἀλλ’ ἔλαβον ἀφορμὴν ἐκ τῆς παραλείψεως ταύτης νὰ κρίνω περὶ τῆς ἐγκαταλείψεως τῆς ἐργασίας.

§151ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ἐγὼ εὑρίσκω, ὅτι πρέπει ἐπὶ πολὺ ἀκόμη νὰ διεπόμεθα ἀπὸ τὸ Ρωμαϊκὸν Δίκαιον, διότι δὲν εἴμεθα ἀκόμη ὥριμοι δι’ ἐγχώριον ἀστικὸν κώδικα· καὶ λέγω τοῦτο, διότι ἀκόμη αἱ εὐρωπαϊκαὶ νομοθεσίαι δὲν ἔγειναν σοφώτεραι τοῦ Ρωμαϊκοῦ Δικαίου. Μίαν μόνον ἀνάγκην θεωρῶ ἐν Ἑλλάδι, νὰ διαῤῥυθμισθῇ διὰ νόμου ὅλον τὸ Κληρονομικὸν Δίκαιον, τοῦ ὁποίου αἱ σχέσεις εἶναι λίαν ἀμφίβολοι, ὅλα δὲ τὰ ἄλλα μέρη τοῦ Δικαίου πρέπει νὰ ὑφίστανται κατὰ τὰς διατάξεις τῶν Ρωμαϊκῶν νόμων, αἱ ὁποῖαι διὰ τῆς παρελεύσεως πολλῶν αἰώνων ἐζυμώθησαν παρ’ ἡμῖν κατὰ τὰς ἕξεις καὶ κατὰ τὰ ἔθιμα τῶν Ἑλλήνων, καὶ νὰ μὴ μεταφυτεύωμεν φυτώρια ξένα.

§152Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εἰς τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου διαφωνοῦσιν ὅλοι οἱ νομομαθεῖς, καὶ θεωρεῖται ἀτελὴς ἡ ἐλευθερία ἑνὸς λαοῦ ἄνευ ἀστικοῦ κώδικος. Αὐτὸ τὸ Μαυροβούνιον ἀπέκτησεν ἀστικὸν κώδικα.

§153ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ἐγὼ εἶμαι contra omnes (γέλωτες). (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον 9 ἄνευ πιστώσεως· εἶτα δὲ καὶ τὸ σύνολον τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, ἀνερχόμενον εἰς δρ. 5,351,160.69).

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Κεφάλαιον 1. «Κεντρικὴ ὑπηρεσία» (ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα). Συμφώνως πρὸς τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, τὸ ποσὸν τοῦ ἄρθρου 2 «ἔξοδα ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου» ἀπὸ δρ. 6,800 ἀναβιβάζεται εἰς δρ. 10,800». Τὸ δὲ ὅλον τοῦ κεφαλαίου γίνεται δρ. 126,000. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον 1 μετὰ τῶν ἄρθρων αὐτοῦ, ὡς ἐτροποποιήθη). Κεφάλαιον 2. «Διοίκησις ἐπαρχιῶν». (Ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα).

§155Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχω νὰ ὑποβάλω μίαν παρατήρησιν. Εἶχον παρακαλέσει ἀπὸ τῆς 1 Ἰουλίου τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, διατὶ δὲν κατηρτίσθη νεωτέρα ἀπογραφὴ τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Ἑλλάδος. Ἡ Βουλὴ πάντοτε ψηφίζει μεγάλας πιστώσεις διὰ στατιστικὰ ἔργα. Ἐάν τις ἀπαριθμήσῃ τὰς ψηφιζομένας πιστώσεις, θέλει εὕρει ἀρκετὰ ἀξιοσέβαστον ποσόν· ἐν τούτοις οὐ μόνον δὲν λειτουργεῖ τὸ στατιστικὸν γραφεῖον, ὡς πρέπει, ἀλλ’ οὔτε ἀπογραφὴ τοῦ πληθυσμοῦ ἐγένετο. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἀπήντησεν εἰς τὴν ἐπερώτησίν μου ταύτην, καὶ παρακαλῶ νὰ μοὶ ἀπαντήσῃ.

§156ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ ἐργασία αὕτη δὲν εἶναι ἐργασία, ἡ ὁποία δύναται νὰ γείνῃ ἐντὸς ὀλίγων ὡρῶν ἢ ἡμερῶν· εἶναι ἐργασία σπουδαία...

§157Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν ἐζήτησα αὐτό· ἐζήτησα διατὶ τὸ τμῆμα αὐτὸ δὲν εἰργάσθη καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ διάστημα.

§158Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρῆλθε πολὺς καιρὸς τῷ ὄντι, ἀφ’ ὅτου ἐγένετο ἡ τελευταία ἀπογραφή, καὶ νομίζω ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ δοθῇ παραγγελία νὰ γείνῃ. Τοῦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἤθελε νὰ εἴπῃ.

§159Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Περὶ τούτου πρόκειται· οὐχὶ μόνον περὶ τῆς ἀπογραφῆς, ἀλλ’ ἂν ἐλειτούργησε στατιστικὸν γραφεῖον, διατὶ ἔπαυσε.

§160Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἠξεύρω, ἂν εἶχε λειτουργήσει ποτέ.

§161Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Μέχρι τοῦ 1879 ἐλειτούργει· ἀλλ’ ὅσον προχωροῦμεν, καὶ χειρότερα! (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον 2, ὡς ἔχει).

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 3. «Δημοσία ἀσφάλεια». (Ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα).

§163Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς Ἀστυνομίας, κύριε Πρόεδρε, θὰ εἴπω τινά. Εἰς μίαν τῶν προηγουμένων συνεδριάσεων εἷς τῶν κ.κ. Ὑπουργῶν διὰ τρόπου ἀρκετὰ τραγικοῦ μὲ διέκοψε, διὰ νὰ μὲ κατηγορήσῃ, ὅτι εἰς ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, ἐνῷ ἐγίνοντο βασανιστήρια εἰς τὴν Ἀστυνομίαν Ἀθηνῶν,—καί, ὅπως μάλιστα ἐγράφη εἰς τὰς ἐφημερίδας, ἐν γνώσει καὶ ἐμοῦ,—ἐγὼ δὲν ἔλαβον κανὲν μέτρον. Δὲν εἶχον τότε ἐννοήσει καὶ καλὰ–καλὰ περὶ τίνος ἐπρόκειτο, διότι τόσον τραχέως ἐγένετο ἡ διακοπὴ καὶ διὰ τόσον ἀνοικείου τρόπου, ὥστε δὲν ἐγνώριζον περὶ τίνος πρόκειται· ἀνεκάλεσα ὅμως εἰς τὴν μνήμην μου, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ προφυλακίσεώς τινων, εἰς τοὺς ὁποίους εἶχεν ἀποδοθῆ μία κλοπὴ, νομίζω, καὶ τότε ἐγράφησαν εἰς τὰς ἐφημερίδας πραγματικῶς, ὅτι εἶχον γείνῃ βάσανοι ἐν τῇ Ἀστυνομίᾳ. Τοῦτο ἐγὼ τυχαίως εἶδον ἐν ταῖς ἐφημερίσι, διότι οὐδεὶς εἰς ἐμὲ εἶχε παραπονεθῆ, καὶ ἔσπευσα νὰ καλέσω τὸν Διευθυντὴν τῆς Ἀστυνομίας, διὰ νὰ ζητήσω λόγον παρ’ αὐτοῦ· οὗτος ὅμως μὲ διεβεβαίωσεν, ὅτι «αὐτά, τὰ ὁποῖα γράφονται, δὲν εἶναι ἀκριβῆ». Ἐν τούτοις δὲν ἠρκέσθην εἰς τὴν ἀπάντησιν ταύτην, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν Εἰσαγγελέα ἀκόμη ἔδωκα τὰς δεούσας ὁδηγίας. Παρέλιπον ὅμως τὴν στιγμὴν ἐκείνην νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, διατὶ τὸν διοικητὴν αὐτὸν τῆς ἀστυνομίας, ὁ ὁποῖος εἶναι καὶ σήμερον ἤδη, διατηρεῖτε ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ; Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐγὼ δὲν συμφωνῶ μὲ ὅσα εἶπεν ὁ Ὑπουργὸς κατ’ αὐτοῦ, διότι τὸν τιμῶ ὡς ἕνα τῶν ἀρίστων ἀξιωματικῶν καὶ ὡς Διευθυντὴν τῆς Ἀστυνομίας· ἀλλ’ ἂν διαφωνῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, πῶς ἡ Κυβέρνησις κρατεῖ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν διοικητὴν εἰς τὴν Ἀστυνομίαν Ἀθηνῶν, ὁ ὁποῖος βασανίζει τοὺς ἀνθρώπους;

§164Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὴν διάρκειαν, κατὰ τὴν ὁποίαν εἴμεθα ἐν τῇ ἀρχῇ, ὁ ἐκπληρῶν τὰ ἔργα τοῦ Διευθυντοῦ ἐκπληροῖ τὸ καθῆκόν του ἄριστα, οὐδεμίαν δὲ ἀφορμὴν ἔχω, ἵνα ὑποβάλω εἰς τὸν Βασιλέα τὴν ἀντικατάστασιν αὐτοῦ.

§165Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Καὶ πάντοτε τὸ αὐτὸ ἔπραξεν· ὅπως δήποτε, ἐὰν ἔχῃ διαπράξει τοιαύτας πράξεις, τὰς ὁποίας ἀπέδωκαν εἰς αὐτόν...

§166Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ δικαστικὴ ἀπόφασις.

§167Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Βεβαίως. Ἐν τούτοις δὲν ὑπῆρχε, καὶ νομίζω, ὅτι ἡ αἰτίασις, ἡ ὁποία ἐγένετο κατ’ ἐμοῦ, δὲν ἦτο δικαία.

§168Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ἐγὼ δὲν ἔκαμα αἰτίασιν κατὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Βόλου κατὰ τὴν προχθεσινὴν διακοπήν. Ἐγὼ ἠθέλησα νὰ παρατηρήσω αὐτῷ, μεθ’ ὅλην τὴν ὑπόληψιν, ἣν ἔχω πρὸς αὐτὸν, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ κατηγορῆται κατὰ γενικὸν κανόνα οἱαδήποτε Κυβέρνησις, διότι δημόσιός τις ὑπάλληλος παρέβη τὸ καθῆκον αὑτοῦ καὶ τὸν ὅρκον, ὡς ὁ ὑπάλληλος ἐκεῖνος, περὶ οὗ προχθὲς ὁ ἀξιότιμος φίλος μου ὡμίλει. Ὁ ὑπάλληλος ἐκεῖνος, πρὶν ἢ διορισθῇ παρὰ τῆς τότε Κυβερνήσεως, ἥτις εἶναι ἡ παροῦσα, ἦν νέος λίαν ἔντιμος, οἰκογενείας ἐκ τῶν πρώτων τοῦ τόπου, ὁ δὲ πατὴρ αὐτοῦ ὑπῆρξε Βουλευτὴς καὶ πληρεξούσιος ἐν τῇ Ἐθνικῇ Συνελεύσει τοῦ 1863 ἔτους· αὐτὸς ἦν δικηγόρος καὶ διδάκτωρ τῆς Νομικῆς. Ποίαν εὐθύνην ἐδύνατο νὰ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις, διορίζουσα τοιοῦτον ἄνθρωπον, καὶ μὴ βεβαίως μαντεύουσα ὁποῖός τις ἤθελεν ἀποδειχθῆ ὡς δημόσιος ὑπάλληλος; Παρετήρησα τῷ ἀξιοτίμῳ φίλῳ μου, ὅτι κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον ἐδύνατο νὰ εὐθύνηται ὁ ἄλλοτε Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἐκ Βόλου Βουλευτὴς, ἂν τυχὸν ὑπάλληλός τις τῆς Ἀστυνομίας παρέβαινε τὸ καθῆκον αὐτοῦ. Τοῦτο μόνον ἤθελον νὰ εἴπω πρὸς αὐτόν. Ἐὰν ἡ διακοπή μου ἦν ἴσως τραχεῖα, παντάπασι δὲν δυσκολεύομαι νὰ ζητήσω δημοσίᾳ παρὰ τοῦ ἀγαπητοῦ φίλου μου συγγνώμην. Βεβαίως δὲν ἐσκόπουν νὰ εἴπω τι κατὰ τοῦ κ. Φιλαρέτου, ὃν ἰδιαζόντως τιμῶ.

§169Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, διότι πραγματικῶς μοὶ ἀπέδωκε δικαιοσύνην, τῆς ὁποίας, νομίζω, ἤμην ἄξιος.

§170Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ δὲν ἀντιστρέφεται ἡ ὑπόθεσις;

§171Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Διατί;

§172Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διότι ὑμεῖς ἠλέγξατε (ἱλαρότης).

§173Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τώρα θὰ προσθέσω. Ἐὰν δὲν ἤρχοντο νὰ μὲ διακόψωσι τὴν στιγμὴν ἐκείνην, καὶ διὰ τοῦ τρόπου, μὲ τὸν ὁποῖον μὲ διέκοψαν, ἐκφράσαντες τὴν ἐπιθυμίαν νὰ ἐμποδίσωσι τὴν ὁμιλίαν, ἤθελον σπεύσει νὰ δηλώσω, ὅτι διὰ τὸν διορισμὸν ἐκεῖνον ἐγὼ δὲν ἀπέδιδον μομφὴν εἰς τὸν διορίσαντα, διότι ἄριστα καὶ ἐγὼ ὁ ἴδιος θὰ ἠδυνάμην νὰ τὸν εἶχον διορίσει. Ἀκριβῶς αὐτὸ ἐπρόκειτο νὰ εἴπω, ἀλλὰ δὲν ἐπρόλαβον, διότι εἶχεν ἐγερθῆ τοιαύτη θύελλα ἐπὶ τῇ ἀναγγελίᾳ μόνου τοῦ ὀνόματος, τὸ ὁποῖον ἠρέθισε τόσον τὰ νεῦρά τινων ἐκ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, ὥστε ἐσταμάτησα. Ἐπρόκειτο νὰ εἴπω, ὅτι ἦτο ἐνδεχόμενον καὶ ἐγὼ ἀτυχῶς νὰ τὸν εἶχον διορίσει, μὲ τὸ ἀτελὲς σύστημα, τὸ ὁποῖον καθιέρου ἀκριβῶς τὸ νομοσχέδιον τὸ τότε συζητούμενον, καὶ διὰ τοῦτο ἔλεγον, ὅτι καλὸν ἦτο νὰ προλάβωμεν τὰ τοιαῦτα, διότι ἐνδέχεται νὰ ἐπαναληφθῶσι τὰ αὐτὰ, χωρὶς νὰ ἐννοῶ διὰ τοῦτο νὰ ἀποδώσω μομφὴν εἰς τὸν διορίσαντα, οἱονδήποτε, διότι, ἐπαναλαμβάνω, τὸ μόνον εὔκολον εἰς τὸν ὑπογράψαντα Ὑπουργὸν, καὶ χειρότερον ἀκόμη εἶναι, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀτυχῶς κώλυμα ἐκ τοῦ νόμου, δηλ. δὲν ὑπάρχει μία προεξεργασία, οὕτως εἰπεῖν, διὰ τὴν πρόσληψιν τοῦ ὑπαλλήλου. Ὥστε, ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν δὲν συνέπιπτε νὰ δώσῃ ἀλλοίαν τροπὴν εἰς τὴν ὁμιλίαν ἐκείνην, ταῦτα θὰ ἔλεγον, ἀκριβῶς ὅμως ἔλαβον χώραν ὅσα ἐγένοντο, διότι ἄλλοι συνάδελφοι δὲν μοὶ ἔδωκαν τὸν καιρὸν νὰ ἐξηγήσω καθαρῶς τὴν γνώμην μου.

§174ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ὑπηνίξατο γεγονότα καὶ οὐχὶ πρόσωπα, ὑπηνίξατο τί συνέβαινε τότε κατὰ τὴν προανάκρισιν τοῦ ἐγκλήματος, τοῦ λαβόντος τότε χώραν, καὶ δὲν ὡμίλησε περὶ προσώπων. Νομίζω ἑπομένως, ὅτι δὲν ἔχει δίκαιον πολὺ ὁ κ. ἐκ Βόλου Βουλευτὴς, ἀναμίξας τὸ ὄνομα τοῦ κ. Μπαϊρακτάρη. Ὁ κ. Μπαϊρακτάρης ἔτυχε ὢν τότε Διευθυντὴς τῆς Ἀστυνομίας· ἐὰν διεπράχθησαν πράξεις, αἱ ὁποῖαι δυστυχῶς ἐκαλύφθησαν, πράξεις αἱ ὁποῖαι δὲν διεφωτίσθησαν, τοῦτο δὲν ἐπιβαρύνει τὸν κ. Μπαϊρακτάρην. Εἶναι λυπηρὸν, ὅτι ἡ Δικαιοσύνη δὲν διεφώτισε τὸ γεγονός. Εἶναι βεβαιωμένον, ὅτι τότε, ὑπὸ τὰ βασανιστήρια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὑπέστησαν οἱ δυστυχεῖς κρατούμενοι, ὡμολόγησαν ἑαυτοὺς ἐνόχους, καὶ ἐν τούτοις βραδύτερον ἀνεκαλύφθησαν οἱ ἀληθεῖς ἔνοχοι· ὡμολόγησαν ἑαυτοὺς ἐνόχους, διὰ ν’ ἀποφύγωσιν ὄντως τὰ βασανιστήρια τῆς Ἱερᾶς Ἐξετάσεως, τῆς ἐγκαθιδρυθείσης εἰς τὰ ὑπόγεια τῶν φυλακῶν τῆς Ἀστυνομίας. Ἐὰν λοιπὸν ὁ κ. Μπαϊρακτάρης κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν διηύθυνε τὴν Ἀστυνομίαν, δὲν ἦτο ἐν γνώσει τοῦ γεγονότος αὐτοῦ· ἂν συνέβησαν παρὰ τὴν διαταγήν του καὶ τὴν παραγγελίαν του, οὐδεὶς ἔρχεται νὰ ἐπιῤῥίψῃ μομφὴν κατὰ τοῦ τότε Διευθυντοῦ ἀντισυνταγματάρχου κ. Μπαϊρακτάρη· τὸ γεγονὸς ὅμως εἶναι ἀναμφισβήτητον, καὶ ἡ δικαιοσύνη δὲν ἦλθε νὰ τὸ διαφωτίσῃ, ἡ δικαιοσύνη μάλιστα τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, τὴν ὁποίαν διηύθυνε τότε ὁ κ. ἐκ Βόλου Βουλευτής.

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, τὸ ποσὸν τοῦ ἄρθρου 7 «Προσωπικὸν ἀστυνομιῶν τοῦ λοιποῦ Κράτους» ἀναβιβάζεται ἀπὸ δρ. 529,360 εἰς δρ. 628,240, τὸ δὲ ποσὸν τοῦ ἄρθρου 13 «Γενικὰ μέτρα ἀσφαλείας» ἀπὸ δρ. 27,000 εἰς δρ. 87,000. Οὕτω τὸ ὅλον ποσὸν τοῦ κεφαλαίου 3 ἀνέρχεται εἰς δρ. 3,203,252. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον 3, ὡς ἐτροποποιήθη).

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 4. «Ἐκτέλεσις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου» (ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα). Κατὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, τὰ ποσὰ τῶν ἄρθρων 1 «ἐκλογικοὶ κατάλογοι», 2 «ἀντιπρόσωποι τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς», καὶ 3 «ἀντιπρόσωποι τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς» διπλασιάζονται, τὸ δὲ ποσὸν τοῦ ἄρθρου 4 «ἐκλογικὰ εἴδη» ἀπὸ δρ. 100,000 ἀναβιβάζεται εἰς δρ. 490,000. Τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου 4 ἀνέρχεται οὕτω εἰς δραχ. 850,000. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ κεφάλαιον 4, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται εἶτα δεκτὸν τὸ κεφάλαιον 5 «ἐκτέλεσις τοῦ στρατολογικοῦ νόμου», ὡς ἔχει).

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 6 «Δημοσία ὑγεία», (Ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα).

§178ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Μετ’ εὐχαριστήσεως ἤκουσα πρότερον τὴν Βουλὴν συζητοῦσαν καὶ συνιστῶσαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως μεριμνήσῃ περὶ συντάξεως ἀστικοῦ κώδικος. Ἤδη λαμβάνω ἀφορμὴν, ὅπως ἀπευθύνω τὴν παράκλησιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα μεριμνήσῃ καὶ περὶ ἰατρικοῦ κώδικος. Ἀπὸ τοῦ 1836, καθ’ ὃν χρόνον ὁ μακαρίτης Ἰωάννης Βοῦρος συνέταξε τὴν φαρμακοποιΐαν του, οὐδὲν πλέον ἐγένετο. Εἰς ὅλα τὰ ἔθνη κατὰ πενταετίαν, καὶ ἐσχάτως μάλιστα, ὅτε ἡ πρόοδος τῆς χημείας ἔκαμε πολλὰς ἀποκαλύψεις, κατὰ τριετίαν ἐκδίδονται φαρμακοποιΐαι. Ἡμεῖς στερούμεθα τοιαύτης ἀπὸ τοῦ 1836. Ἠμπορεῖ οἱ ἐν τῇ πρωτευούσῃ ἰατροὶ καὶ φαρμακοποιοὶ νὰ ἔχωσι γνώσεις περισσοτέρας, ὠφελούμενοι ἀπὸ τὰ ξένα συγγράμματα, καὶ νὰ μὴ περιπίπτωσιν εἰς λάθη, ἀλλ’ εἰς τὰς ἐπαρχίας διαφέρει· ἐκεῖ δὲν ἔχομεν ἕνα ὁδηγὸν, ὅπως οἱ ἰατροὶ συντάσσωσι τὰς συνταγάς των. Ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως ταύτης θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως ἀποφασίσῃ καὶ ἀναγράψῃ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ποσὸν, δι’ οὗ νὰ συστηθῇ ἐπιτροπὴ ἐξ εἰδημόνων ἀνδρῶν καὶ συντάξῃ μίαν φαρμακοποιΐαν, χάριν τῶν ἰατρῶν καὶ φαρμακοποιῶν. Τοιοῦτόν τι κατωρθώθη ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ μακαρίτου Παπαμιχαλοπούλου, ὁ ὁποῖος ἐνέγραψεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ποσόν τι, καὶ συνέστησεν ἐπιτροπὴν ἐκ τῶν μελῶν τοῦ Ἰατροσυνεδρίου, ἀλλὰ τὸ ἔργον ἔμεινεν ἀτελὲς, ἕνεκα τοῦ ἀναγραφέντος γλίσχρου ποσοῦ. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω πολὺ, χάριν φιλανθρωπίας καὶ πρὸς ἀποφυγὴν πολλῶν δυστυχημάτων, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ προσεχοῦς ἔτους νὰ μεριμνήσῃ περὶ τούτου, καὶ συμβουλευθῇ τὸ Ἰατροσυνέδριον, ὅπως δυνηθῶμεν ν’ ἀποκτήσωμεν ἰατρικὸν κώδικα, πρὸς ἀποφυγὴν δυστυχημάτων, τὰ ὁποῖα καθ’ ἑκάστην συμβαίνουσι.

§179ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶ.). Τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐμνημόνευσεν ὁ κ. Βουλευτὴς, εἶναι ἄξιον λόγου, καὶ ὑπόσχομαι ὅτι θέλω τὸ μελετήσει διὰ τὴν προσεχῆ σύνοδον.

§180ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ ἀνάγκη, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτής, μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι ἀρκετὰ σπουδαῖα, δὲν ἀπαιτεῖ δὲ καὶ μεγάλας δαπάνας. Ἔρχομαι καὶ ἐγὼ νὰ προσθέσω τὴν ὑποστήριξίν μου, νὰ προβῶ δὲ καὶ περαιτέρω, προτείνων ὅπως καὶ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1895 ἀναγραφῇ ποσόν τι, τὸ ὁποῖον νὰ χρησιμοποιηθῇ διὰ τὰς δαπάνας τῆς συντάξεως ἑνὸς τοιούτου κώδικος. Ὡς εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος, ὑπάρχει ἔλλειψις οὐσιαστική, διότι οἱ ἰατροὶ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις δὲν ἔχουν παρὰ ἀπηρχαιωμένα συγγράμματα φαρμακοποιΐας, τοῦτο δὲ δύναται νὰ θέσῃ εἰς κίνδυνον καὶ τὴν ὑγείαν καὶ τὴν ζωὴν τῶν πολιτῶν.

§181Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ὑγειονομικὴ ἀστυνομία περιλαμβάνει καὶ τὴν ἐπιτήρησιν καὶ διαῤῥύθμισιν τῆς φαρμακευτικῆς. Ἡ κωδικοποίησις τῶν περὶ δημοσίας ὑγείας διατάξεων καὶ ἑπομένως καὶ τῶν περὶ φαρμακοποιΐας εἶναι ἀναγκαιότατον ἔργον, ἀλλ’ εἶναι ἀναγκαιοτέρα ἀκόμη ἡ διοργάνωσις τῆς φαρμακοποιΐας. Ὡς ἔχουσι τὰ καθ’ ἡμᾶς καὶ ὡς ἐκτελεῖται ἡ νομοθεσία ἡ ἰσχύουσα, οἱ φαρμακοποιοὶ διατελοῦσιν ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῆς ἀρχῆς, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ ἡ ἐκτέλεσις τῶν συνταγῶν αὐτῶν, δηλαδὴ ἡ παροχὴ φαρμάκων εἰς τοὺς πολίτας δὲν διατελεῖ ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ Κράτους, διότι γίνεται σύγχυσις μεταξὺ φαρμακοποιΐας καὶ φαρμακεμπορίας. Ἐκ τούτου δὲ προέρχεται κίνδυνος. Περὶ ὅλων αὐτῶν θέλει ἀσχοληθῆ ἡ Διοίκησις· διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ μελέτη πρέπει νὰ ἀφεθῇ εἰς τὸ διάλειμμα τῆς συνόδου ταύτης, ὅτε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν θέλει ἀσχοληθῆ.

§182ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ μία ἐργασία εἶναι ἐργασία ἀστυνομική, περὶ ἧς θέλει ἀσχοληθῆ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἡ ἄλλη ἐργασία σκοπεῖ τὴν παραγωγὴν ὡρισμένου ἔργου, ἑνὸς φαρμακευτικοῦ συγγράμματος, τὸ ὁποῖον θὰ γείνῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν τελευταίων ἔργων, τῶν ἐκδοθέντων ἐν Εὐρώπῃ. Δὲν πρόκειται νὰ ἀνακαλύψωμεν ἡμεῖς τὸν συνδυασμὸν νέων φαρμάκων, ἀλλὰ ν’ ἀποφασίσωμεν τὴν ἔκδοσιν συγγράμματος, ὅπερ νὰ ἔχωσιν ὁδηγὸν οἱ ἰατροὶ καὶ φαρμακοποιοί. Διὰ τοῦτο ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν ταύτην, τὴν ὁποίαν εὑρίσκω ἁπλῆν καὶ δικαίαν.

§183ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Παρνασσίδος δὲν ἐζήτησε τὴν κωδικοποίησιν τῶν νόμων περὶ δημοσίας ὑγείας, ἀλλὰ συνταγολογίαν, ἥτις καλεῖται ἐν τῇ φαρμακευτικῇ καὶ κῶδιξ, δηλαδὴ ὁδηγὸν περὶ συνθέσεως καὶ κατασκευῆς φαρμάκων.

§184Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τούτου θὰ παρατηρήσω τὰ ἑξῆς, ὅτι εἰς τὸ λοιμοκαθαρτήριον Τρικκέρων οὐδεὶς προσέρχεται· ἀδίκως δὲ δαπανᾶται ἐκεῖ τὸ χρῆμα. Ὁ ἀπολυμαντικὸς κλίβανος εὑρίσκεται ἐν πλήρει ἀχρηστίᾳ. Ἄλλως δὲ τὸ λοιμοκαθαρτήριον Τρικκέρων εἶναι εἰς θέσιν ἀκατάλληλον, ἡ νησὶς εἶναι ἰδιόκτητος καὶ πλήρης ἐλαιῶν, δυσκόλως δὲ γίνεται εἰς αὐτὴν ἡ ἀπόβασις. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ καταργηθῇ.

§185Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Καὶ δι’ ἕτερον λόγον πρέπει νὰ καταργηθῇ, διότι θὰ γεννήσῃ ἀγωγὰς περὶ ἀποζημιώσεως, καθόσον ἡ νῆσος εἶναι ἰδιόκτητος, κεκαλυμμένη ὑπὸ ἐλαιῶν, οἱ δὲ ἰδιοκτῆται, ὅταν λειτουργῇ τὸ λοιμοκαθαρτήριον, δὲν δύνανται νὰ συλλέξωσι τὸν καρπόν των. Ἑπομένως ἔχουσι δικαίωμα ἀποζημιώσεως κατὰ τοῦ Δημοσίου. Εἶναι δὲ καὶ τὸ μέρος ἀκατάλληλον, διότι εἶναι πλησίον μεγάλου πληθυσμοῦ, καὶ ὑπάρχει φόβος νὰ διακινδυνεύσωσι πάντα τὰ χωρία τοῦ Πηλίου.

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, τὸ ποσὸν τοῦ ἄρθρου 2 «προμήθεια δαμαλείου ὕλης» διπλασιάζεται, ἀναβιβαζόμενον εἰς δραχ. 8,000, τὸ δὲ ἄρθρον 12 «ἔκτακτα ὑγειονομικὰ ἔξοδα» ἀπὸ δραχ. 35,000 αὐξάνει εἰς δραχ. 95,000. Οὕτω τὸ ὅλον τοῦ Κεφαλ. 6 ἀνέρχεται εἰς δραχ. 304,850. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ κεφάλαιον 6, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Κεφάλαιον 7. «Δημοσία οἰκονομία». (Ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα).

§187ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὡς ἀναγράφει καὶ ἡ ἔκθεσις, ὑπεβλήθη πρότασις, ὅπως διαγραφῇ ἡ σχετικὴ πίστωσις περὶ Γραφείου Στατιστικῆς, ἀντὶ τούτου δὲ προτείνει ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς, ὅπως ἀναγραφῇ πίστωσις διὰ τὴν θέσιν τοῦ Βασιλικοῦ Ἐπιτρόπου παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ. Συγχρόνως δὲ συνιστᾷ, ὅπως νομοθετηθῇ ἡ θέσις αὕτη. Τὴν θέσιν τοῦ Βασιλικοῦ Ἐπιτρόπου παρὰ τῇ Ἐθν. Τραπέζῃ κατήργησε τὸ Ὑπουργεῖον Τρικούπη. Ἡ θέσις αὕτη, Κύριοι, εἶναι σπουδαιοτάτη, μόνον δ’ ἐν Ἑλλάδι δύναται νὰ ὑπάρχωσιν ἄνθρωποι, οἵτινες νὰ εἴπωσιν, ὅτι εἶναι περιττή. Ἂν ἀναγνώσητε τὸ ἄρθρον 79 τοῦ καταστατικοῦ νόμου τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, θέλετε ἰδεῖ ὁποῖα σπουδαῖα καθήκοντα εἶναι ἀνατεθειμένα εἰς τὸν Βασιλικὸν Ἐπίτροπον. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἀναγνωρίζουσα τὴν ἀνάγκην τῆς θέσεως ταύτης, θὰ θελήσῃ νὰ ἀναγράψῃ τὴν πίστωσιν. Ἐν τῷ μεταξὺ δὲ δύναται νὰ καταρτίσῃ τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον.

§188Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ὑποβληθῇ πρότερον εἰδικὸν νομοσχέδιον.

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον;

§190Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν ἄρθρῳ 2 «συνδρομὴ εἰς συλλόγους» παρακαλῶ νὰ προστεθῶσιν εἰς τὸ ὑπάρχον ποσὸν δραχμαὶ 500, ὡς συνδρομὴ εἰς τὴν Φιλαρμονικὴν Ναυπλίας.

§191Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ εἰς τὸν Σύλλογον τῶν Φιλοτέχνων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῇ συνδρομή τις;

§192Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἂς προστεθῶσιν ἕτεραι 500 δραχμαί. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον 7 μετὰ τῆς ἐν ἄρθρῳ 2 προσθήκης δραχμῶν 1000, ἀνερχομένου οὕτω τοῦ ποσοῦ τοῦ κεφαλαίου εἰς δρ. 85,000. (Ὡσαύτως γίνονται δεκτὰ τὰ κεφάλαια 8 «Γεωργία» καὶ 9 «Ταχυδρομεῖα καὶ Τηλεγραφεῖα», ὡς ἔχουσι).

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 10. «Δημόσια ἔργα». (Ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα).

§194ΜΑΝΕΣΗΣ. Εἶναι πλέον βεβαιωμένον, ὅτι τὸ σύστημα, τὸ διέπον τὰ δημόσια ἡμῶν ἔργα, ἀπέτυχε, καὶ νομίζω, ὅτι, ἐπειδὴ ὁμολογουμένως δὲν εἶχε τὸν χρόνον ἡ ἀναλαβοῦσα τὴν ἐξουσίαν πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν Κυβέρνησις νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο, κατὰ τὴν προσεχῆ σύνοδον ὀφείλει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο πρέπει ἢ νὰ καταργηθῇ, ἢ νὰ μεταῤῥυθμισθῇ ῥιζικῶς. Δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ ἀναπτύξω διὰ μακρῶν τὰ περὶ τούτου, ἀρκεῖ μόνον νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω, ὅτι καὶ εἰς τὴν οἰκοδομὴν τῶν καταστημάτων τῶν λουτρῶν Ὑπάτης καὶ εἰς τὴν ἀνέγερσιν τοῦ ἀνακτόρου τοῦ Διαδόχου οἱ ἀπολογισμοὶ κατέληξαν εἰς τὸ διπλάσιον τοῦ ποσοῦ τοῦ προϋπολογισθέντος, ἐνῷ ἐπιστημονικῶς μόνον κατὰ ⅒ ἐπιτρέπεται ἡ ὑπέρβασις. Ἀλλὰ ἐπὶ τοῦ παρόντος νομίζω ὅτι ἀμέσως ἔπρεπε διὰ νομοσχεδίου νὰ ἐλαττωθῇ κατὰ τὸ ἥμισυ τὸ προσωπικὸν τῶν δημοσίων ἔργων, ἀφοῦ μάλιστα περιωρίσθησαν τὰ ἔργα ταῦτα. Εἰς τὰς σημερινὰς δὲ περιστάσεις δυνάμεθα νὰ ζητήσωμεν τὴν συνδρομὴν τῶν ἐπιστημόνων ἀξιωματικῶν τοῦ μηχανικοῦ, οἱ ὁποῖοι προθύμως θέλουσιν ἀναλάβει τὴν συντήρησιν τῶν δημοσίων ἔργων, ἀποζημιούμενοι μόνον διὰ τὴν φθορὰν τῆς στολῆς των, διὰ γλίσχρου ἐπιμισθίου. Ἐμάθετε ὅτι ἐσχάτως τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν προσέτρεξεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τὴν καταμέτρησιν τῶν γαιῶν τῶν Κωπαΐδος, ἀξιωματικοὶ δὲ νέοι τοῦ μηχανικοῦ εἰργάσθησαν πολὺ ἐπιτυχῶς εἰς τὴν ἐργασίαν ταύτην, ἀποζημιωθέντες ἐλάχιστα, κατὰ τὸν κανονισμὸν τοῦ στρατοῦ. Ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς τρέμομεν ν’ αὐξήσωμεν καὶ κατ’ ἐλάχιστον τὸν προϋπολογισμὸν ἡμῶν, ἵνα μὴ παρεξηγηθῶμεν ὑπὸ τῶν δανειστῶν, ἀφ’ ἑτέρου ἀφίνομεν μεγάλας δαπάνας δι’ ἔργα, τὰ ὁποῖα δι’ ἐλαχίστου ποσοῦ ἠδυνάμεθα νὰ συντελέσωμεν. Τὸ ν’ ἀφαιρεθῶσιν οἱ ἀξιωματικοὶ ἀπὸ τὸν στρατὸν καὶ χρησιμοποιηθῶσι προσκαίρως εἰς τὰ δημόσια ἔργα, δὲν τὸ θεωρῶ βεβαίως λυσιτελὲς διὰ τὸν στρατὸν ἡμῶν, ἀλλὰ κατὰ τὰς σημερινὰς περιστάσεις ἔπρεπε νὰ προβῶμεν εἰς τὴν θυσίαν αὐτὴν, καὶ νὰ ἐλαττώσωμεν κατὰ τὸ ἥμισυ τοὐλάχιστον τὰς ὑπὲρ τῶν δημοσίων ἔργων δαπάνας, αἵτινες ἀνέρχονται εἰς 925,000 δραχμάς. Εἶναι καιρὸς πλέον νὰ ἐπιδιώξωμεν τὰς ἀληθεῖς οἰκονομίας καὶ ν’ ἀποτινάξωμεν τὴν οἰκονομολογικὴν ἐπιστήμην, εἰς ἣν ὀφείλομεν τὴν χρεωκοπίαν. Τοῦτο δὲ τὸ λέγω δι’ ὁλόκληρον τὸν προϋπολογισμόν. Ἐὰν ἐξετάσωμεν τὰ γραφικὰ ἔξοδα, θέλομεν ἴδει ποσὰ πολλῶν χιλιάδων δρ. δι’ ἑκάστην ὑπηρεσίαν, αἱ ὁποῖαι, ὡς οἱ ἰχθεῖς πρὸ τῶν ὀμμάτων τῶν γαλῶν, ἀνοίγουσι τὴν ὄρεξιν τῶν ῥεπόντων πρὸς τὴν κατάχρησιν. Δὲν θέλω νὰ ἀναφέρω παραδείγματα, ἀλλ’ ἐνθυμοῦμαί τι, τὸ ὁποῖον μοὶ ἔκαμεν ἐντύπωσιν· εἷς Ὑπουργὸς εἰς παρῳχημένην ἐποχὴν ἐζήτησε τὴν ἀπόλυσιν ὑπαλλήλου, ὁ ὁποῖος εἶχεν ὑποβάλει αὐτῷ προϋπολογισμὸν πρὸς ἔγκρισιν 170 δραχμῶν, ἀντὶ πραγματικῆς δαπάνης 25 δραχμῶν. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο τῶν γραφικῶν ἐξόδων, τὸ ὁποῖον ἀνέφερα παρεμπιπτόντως, διότι ἐκ τοῦ ὅλου ἀναγραφομένου ποσοῦ τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου, μόνον τὸ ἥμισυ δαπανᾶται, τὸ δὲ ἄλλο σπαταλᾶται. Πρέπει δὲ προσέτι νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐξ ὅλων τῶν ὑπαλλήλων μόνον τὸ ⅓ ἐργάζεται, ὡς παρὰ πάντων ὁμολογεῖται, τὰ δὲ ἕτερα ⅔ ἢ τὸ ½, δὲν ἐργάζονται, ὥστε τὸ ⅓ ἢ τὸ ½ τῶν ὑπαλλήλων ὑπεραρκεῖ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν. Πάντα ταῦτα εἶναι σπουδαῖα ζητήματα καὶ ἄξια μελέτης, διότι πάντα τὰ ἄλλα ζητήματα τῆς ἀναπτύξεως τῶν ἐσόδων καὶ τὰ τοιαῦτα εἶναι ἔργα μεγάλης ἐργασίας, ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν, ἐνῷ τὰ ὑπ’ ἐμοῦ ὑποβαλλόμενα εἰς μελέτην θέματα εἶναι ἔργα ἡμισείας ὥρας. Δὲν ἔχετε ἢ νὰ εἴπητε ὅτι ἀντὶ 1,000,000 δραχ. διὰ γραφικὰ ἀρκοῦσι 500,000. Καὶ διὰ νὰ μὴ ἀναμιχθῶ εἰς τὰ ἄλλα Ὑπουργεῖα, θὰ σᾶς εἴπω μόνον, ὅτι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἐγὼ ἄλλοτε, ὡς ὑπασπιστὴς, ἠλάττωσα κατὰ 25,000 δρ. τὰ γραφικὰ ἔξοδα, χωρὶς τοῦτο νὰ φέρῃ τὸ ἐλάχιστον πρόσκομμα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν.

§195ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Παρὰ τὸ προκεχωρημένον τῆς ὥρας, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἐκφράσω διὰ δύο λέξεων τὴν εὐγνωμοσύνην μου πρὸς τὸν κ. ἐκ Τριχωνίας Βουλευτὴν, ὅστις ἀνεμνήσθη παλαιῶν συναδέλφων, ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ἀλλὰ θὰ παρατηρήσω, ὅτι, ἐὰν θέλῃ νὰ ἀνακοινοῖ τοιαύτας μελέτας, πρέπει ν’ ἀνατρέξῃ εἰς μίαν δεκαετίαν, ὅπως ἀνεύρῃ τὰ αἴτια τῆς ἀνάγκης ταύτης. Ἡ ἀθρόα εἰσβολὴ ἑκατομμυρίων ὅλων εἰς τὸν τόπον δὲν κατέστησεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔβλεπον ἢ ἑκατομμύρια, ἱκανοὺς νὰ πεισθῶσιν, ὅτι ἔπρεπε τὰ ἑκατομμύρια ταῦτα νὰ μὴ τὰ ἐξοδεύωσιν ὡς ἔτυχε, καὶ ἤρχισαν ἔργα κολοσσιαῖα, ὁδοὺς ἀσκόπους, ἄνευ οὐδεμιᾶς παρασκευῆς, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἠναγκάσθησαν νὰ παρασκευάσωσι καὶ ἀνάλογον προσωπικὸν, ἵνα ἐκτελέσωσι τὰ τοιαῦτα ἔργα. Τὸ τοιοῦτον ἔδωκε μίαν ὤθησιν εἰς τὸν τόπον, καὶ πολλοὶ μετέβησαν εἰς τὴν Εὐρώπην, ἵνα καταρτισθῶσι πληρέστερον, ἅπαντες δ’ οὗτοι σήμερον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τραπῶσιν εἰς ἄλλα ἔργα, καὶ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ τοὺς ῥίψωμεν εἰς τὰς ὁδούς. Ἐπίσης παρατηρῶ, ὅτι αἱ περιστάσεις αἱ οἰκονομικαὶ ἐπέβαλον εἰς ἡμᾶς τὴν ἀνάγκην νὰ περιορίσωμεν τὰς διὰ τὸν στρατὸν δαπάνας, καὶ ὡς ἐκ τούτου βλέπομεν ἀξιωματικοὺς τοῦ πυροβολικοῦ νὰ μὴ ἀπασχολῶνται εἰς τὰς εἰδικὰς αὐτῶν ὑπηρεσίας. Τὸ αὐτὸ δὲ συμβαίνει καὶ εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ πεζικοῦ· δύναταί τις δὲ νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι καὶ εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ μηχανικοῦ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ συμβῇ. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὸ πεντάμηνον διάστημα, τὸ ὁποῖον ἀπομένει ἐκ τοῦ ἔτους τούτου, εἶναι ἥκιστα ἐπαρκὲς, ἵνα ζητήσῃ τὴν θεραπείαν τῆς τοιαύτης καταστάσεως, τὴν ὁποίαν μακρὰ σειρὰ ἐτῶν ἐπέφερεν εἰς τὸν τόπον. Τοῦτο μόνον λέγω, ἵνα εὐχαριστήσω τὸν κ. Βουλευτὴν, καὶ ὑπομνήσω εἰς αὐτὸν τοὺς αἰτίους τῆς τοιαύτης καταστάσεως, ἥτις μαστίζει τὸν τόπον, αἰτίους, οἵτινες σήμερον δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην οὐδὲ λόγον νὰ δώσωσι τῶν συμβάντων κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην.

§196ΜΑΝΕΣΗΣ. Πρῶτον εὐχαριστῶ τὸν ἀρχαῖον συμμαθητήν μου, διότι ἠθέλησε νὰ μοὶ ὑπομνήσῃ ποῖοι εἶναι οἱ αἴτιοι. Ἐγὼ βεβαίως δὲν ἤμην κἂν ἐνταῦθα, ὅταν ἐκεῖνοι ἔπραττον ταῦτα. Ὑπομιμνήσκω δὲ εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Τυρνάβου, ὅτι ἐγὼ δὲν προέτεινα νὰ ῥιφθῶσιν εἰς τὰς ὁδοὺς οἱ ἀρχαῖοι συνάδελφοί μου, διότι τότε πρὸς τί νὰ ἐκφράσω τοσαύτην συμπάθειαν ὑπὲρ αὐτῶν; Ἐγὼ ὡμίλησα περὶ ἐλαττώσεων, καὶ ἡ ἐλάττωσις εἶναι ἔργον εὐκολώτατον. Ὅταν δὲ εὐπορήσῃ τὸ δημόσιον ταμεῖον καὶ προβῶμεν εἰς μείζονα ἔργα, τότε, ἐὰν ἔχωμεν ἀνάγκην, δυνάμεθα ν’ αὐξήσωμεν τὸ προσωπικόν· ἤδη δὲ, καὶ προσκαίρως, δέον νὰ προστρέξωμεν εἰς τὸ σῶμα τοῦ μηχανικοῦ, οἱ δὲ ἀξιωματικοὶ τοῦ μηχανικοῦ προθύμως θὰ παράσχωσι τὴν συνδρομήν των. Δὲν εἶναι δὲ δύσκολον ἐντὸς μιᾶς ἡμέρας νὰ παρασκευάσητε τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀφομοιώσεως τῶν ἐπιμισθίων διὰ τὰς ἐπιστημονικὰς ἐργασίας, ἔχοντες ὑπ’ ὄψει τὰ συμβαίνοντα ἐν τῷ στρατῷ. Ἔχω δὲ δι’ ἐλπίδος, ὅτι ὁ ἀξιότιμος φίλος μου κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν θέλει σκεφθῆ σπουδαίως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, καὶ οἱ λοιποὶ δὲ Ὑπουργοὶ δύνανται νὰ οἰκονομήσωσιν ἐκ τῶν γραφικῶν ἐξόδων, ἐὰν ὄχι τὸ ἥμισυ, τοὐλάχιστον τὸ ἓν τρίτον τῶν ἀναγραφομένων νῦν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ δαπανῶν.

§197ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Θὰ ἦτο ἄτοπον ν’ ἀπασχολήσῃ τις ἐν τοιαύτῃ ὥρᾳ τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοσοῦτον σπουδαίου ζητήματος, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ σύστασις, τὴν ὁποίαν ὁ ἔντιμος προλαλήσας ἐποιήσατο πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, εἶναι ὁμολογουμένως λογικωτάτη. Τὸ σύστημα τὸ μέχρι τοῦδε ἐπικρατῆσαν ἐν τῇ διοικήσει τῶν δημοσίων ἔργων, ὁλοτελῶς ἀπέτυχεν, ἀφοῦ ἐπὶ δεκαετίαν, δηλαδὴ τὴν δεκαετίαν, καθ’ ἣν ἄλλη Κυβέρνησις διεχειρίσθη πολλοὺς φόρους καὶ μεγάλα ποσὰ δανείων, τὰ διεχειρίσθη πρὸς δημόσια ἔργα κάκιστα. Διότι καὶ μετὰ σπατάλης ἐδαπανήθησαν τὰ χρήματα καὶ ἡ ἐκλογὴ τῶν ἔργων τῆς συγκοινωνίας καὶ τῶν ἄλλων δημοσίων ἀναγκῶν ἐγένετο πάντοτε οὐχὶ συμφώνως πρὸς τὰ τοπικὰ συμφέροντα, ἀλλ’ οὔτε πρὸς τὸ γενικὸν συμφέρον τοῦ τόπου. Καὶ εἰς τὸ ἄλλο δὲ σπουδαῖον καθῆκον, τὸ ὁποῖον εἶχε, νὰ ἐπιτηρήσῃ καὶ ἐπιβλέψῃ αὐστηρῶς τὴν καλὴν καὶ εὐθηνὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων, καὶ εἰς αὐτὸ ἀκόμη ἀπέτυχε, πολλὰ δὲ τῶν δημοσίων ἔργων κατεσκευάσθησαν τοσοῦτον κακῶς ὥστε νὰ γείνῃ ἀνάγκη πολλάκις τῶν λόγων θεομηνίας, ἡ ὁποία εἶναι ἡ συνήθης προσφυγὴ τῶν ἐργολάβων ἐν Ἑλλάδι ἐπὶ τῶν δημοσίων ἔργων. Ἕνεκα τούτου ἔργα τινὰ κατεσκευάσθησαν ἐκ νέου, πολλὰ δὲ κατέπεσαν εὐθὺς, ἢ μετ’ ὀλίγον καὶ πρὸ τῆς ὥρας ἐφθάρησαν. Ἕνεκα τῆς ἀμελοῦς διευθύνσεως ἐπίσης οὔτε ἡ παραχώρησις τῶν δημοσίων ἔργων γίνεται δικαία καὶ ἀμερόληπτος, οὔτε ἡ παραλαβὴ αὐστηρὰ καὶ σοβαρά. Ὡς πασίγνωστον, πολλὰ εἶναι τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα διὰ προσθέτων προϋπολογισμῶν, πολλάκις προσυμπεφωνημένων, ἀνῆλθον καὶ εἰς τὸ διπλάσιον. Πολλοὶ ἐργολάβοι προσήρχοντο καὶ ἐμειοδότουν, ἐπὶ τῇ βεβαιότητι ὅτι θ’ ἀπεζημιοῦντο διὰ τῶν προσθηκῶν διαρκούσης τῆς ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου. Ἂν ἡ διεύθυνσις τῶν δημοσίων ἔργων εἰργάζετο νὰ προλαμβάνῃ τὴν σπατάλην, νὰ ποιῆται ἐκλογὴν μόνον ἀναγκαίων καὶ ὠφελίμων ἔργων καὶ νὰ ἐπιτηρῇ τὴν κατασκευὴν αὐτῶν συμφώνως πρὸς τοὺς ὅρους τῶν συμφωνιῶν, θὰ ἦτο δικαιολογημένη ἡ ὕπαρξις Διευθύνσεως τῶν δημοσίων ἔργων. Μακρὰ ὅμως πεῖρα ἀπέδειξε τὸ ἐναντίον, καὶ δὲν ἐννοῶ τί περισσότερον τῆς πείρας καὶ τῶν ἀποτελεσμάτων συνηγορεῖ ὑπὲρ ἢ κατὰ θεσμοῦ τινος. Ἀλλὰ προτείνεται ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ Διεύθυνσις τῶν δημοσίων ἔργων ἐν Ἑλλάδι, διότι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν δύναται νὰ ἐργάζηται ἐπωφελῶς μὲ ὅλα τὰ τμήματα αὐτῆς, διότι οὔτε καιρὸν οὔτε τὰς ἀναγκαίας γνώσεις ἔχει πρὸς ταχεῖαν καὶ ἐπωφελῆ συνεργασίαν μετὰ τῶν τμημάτων. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἀκριβῶς τοῦτο κατέστη τὸ κύριον αἴτιον τῆς κακῆς καταστάσεως τῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων ἔργων. Καλλίτερον ὁ Ὑπουργὸς νὰ φέρῃ αὐτὸς τὴν εὐθύνην καὶ ν’ ἀναγκάζηται αὐτὸς νὰ μελετᾷ καὶ αὐτὸς νὰ ἐργάζηται, μέχρις οὗ ἀποκτήσῃ τὴν ἀναγκαίαν πεῖραν καὶ ἄσκησιν, παρὰ νὰ ὑπάρχῃ πρόσωπον ἄλλο, τὸ ὁποῖον αὐτὸ φέρει ἀπέναντι τοῦ Ὑπουργοῦ τὴν εὐθύνην, τὸ ὁποῖον ὅμως δὲν εἶναι ὑπεύθυνον δυνάμει τοῦ Συντάγματος. Καὶ σήμερον βεβαίως ὁ Ὑπουργὸς εἶναι ὁ ὑπεύθυνος, ἀλλὰ πάντες ἐννοοῦμεν, καὶ αὐτὸς πρῶτος, ὅτι δὲν εἶναι πράγματι ὑπεύθυνος. Ἤδη μάλιστα, ὅτε ἀπῆλθεν ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἐργάζεται διὰ μεγάλους κλάδους μετὰ τῶν προϊσταμένων αὐτῶν, ἡ Διεύθυνσις τῶν δημοσίων ἔργων συνεκέντρωσε μεγαλειτέραν ἀκόμη δύναμιν. Ὁ ζῆλος τῶν ἐργαζομένων ὑπὸ ἁπλοῦν διευθυντὴν, ἀγνοούντων δὲν τὸν Ὑπουργὸν ἐντελῶς, εἶναι πολὺ μικρότερος. Πάντες προσπαθοῦν νὰ ἀρέσκουν τῷ διευθυντῇ, ὅστις, καὶ ὅταν ἦναι κακὸς, μένει ἀμετάβλητος, ἐνῷ οἱ Ὑπουργοὶ τοὐλάχιστον ἀλλάσσουν. Ἐὰν ὑπάρχῃ πολλὴ ἐργασία, καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ τοσαύτας ἔχων φροντίδας, δὲν δύναται νὰ τὴν διεκπεραιώσῃ, ἂς ἱδρυθῇ τὸ ὄγδοον Ὑπουργεῖον, ὅπερ τῇ εἰσηγήσει τοῦ νῦν κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐπεψηφίσθη ἄλλοτε ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Δὲν ἐπιτρέπεται πλέον νὰ ἐπιβαρύνηται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μὲ τοιαύτην κολοσσιαίαν ἐργασίαν, οἵα ἡ τῶν δημοσίων ἔργων, ὧν ἡ δαπάνη ἀνῆλθε πολλάκις εἰς ποσὸν 10,000,000 δρ. καὶ πλέον κατ’ ἔτος, καὶ ἢ νὰ ἀγνοῇ τὰ πράγματα, ἐφ’ ὧν ἀποφασίζει, ἢ ἐὰν δὲν τὰ ἀγνοῇ, νὰ μὴ ἔχῃ καιρὸν νὰ ἐνδιατρίψῃ εἰς αὐτὰ καὶ νὰ περιορίζηται ἐπιῤῥίπτων ὅλην τὴν εὐθύνην εἰς πρόσωπα ἀνεύθυνα. Τοὐναντίον φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ ἔχῃ ὅλην τὴν εὐθύνην τῶν δημοσίων ἔργων εἷς, ὁ Ὑπουργὸς, καὶ ἐπειδὴ δὲν ἐπαρκεῖ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, πρέπει νὰ γείνῃ ἴδιον Ὑπουργεῖον, οὗτινος ὁ Ὑπουργὸς, ἂν δὲν ἔχῃ τὴν εἰδικότητα, θὰ ἔχῃ ὅμως τὸν καιρὸν καὶ θ’ ἀποκτήσῃ τὴν ἕξιν νὰ διευθύνῃ καὶ ἐλέγχῃ τὴν ἐνέργειαν. Δὲν ἐννοῶ πρὸς τίνα λόγον ἐξακολουθοῦμεν ἐφαρμόζοντες θεσμὸν, ὁ ὁποῖος ἀπέτυχε καὶ ὑπέβαλεν εἰς μεγάλας ζημίας τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ὁ φόβος αὐξήσεως τῶν δαπανῶν μὲ ἰδιαίτερον Ὑπουργεῖον δὲν πρέπει νὰ μᾶς ἀναχαιτίζῃ. Οὐδέποτε θὰ ἔφθανε τὸ ὅριον τῆς σπατάλης, εἰς ὃ ἔφθασεν ἡ Διεύθυνσις τῶν δημοσίων ἔργων μέχρι τοῦδε, ὑπὸ τὸ ἄπειρον ἢ ἀλλοῦ ἀπησχολημένον ὄμμα τῶν Ὑπουργῶν τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἓν τῶν μεγάλων κακῶν, τὰ ὁποῖα ἐξόχως ὑπέθαλψε τὸ σύστημα τῆς Διευθύνσεως τῶν δημοσίων ἔργων παρ’ ἡμῖν, εἶναι ἡ πολυτέλεια τοῦ προσωπικοῦ. Καθ’ ἡμέραν τὸ προσωπικὸν αὐξάνει ἄνευ ἀνάγκης, μόνον δ’ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ταύτῃ δὲν γίνονται οἰκονομίαι, ἢ γίνονται πρὸς ἀποπλάνησιν τῶν ἁπλουστέρων. Κατά τινα σημείωσιν, ἣν ἔχω, τὸ 1890 ἐδαπανήθησαν εἰς κατασκευὴν καὶ συντήρησιν δημοσίων ἔργων δρ. 10,337,000, τὸ 1891 ἐδαπανήθησαν δρ. 12,578,000, τὸ 1892 δραχμαὶ 8,394,000, ἀπὸ δὲ τῆς πτωχεύσεως τοῦ Κράτους δραχ. 3,535,000 τὸ 1893, καὶ 1,800,000 τὸ 1894. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1895 ἀναγράφει 2,776,400. Ἐν τούτοις αἱ δαπάναι τοῦ προσωπικοῦ ἐξακολουθοῦν περίπου αἱ αὐταί, καίτοι αἱ δαπάναι τῶν ἔργων σπουδαίως ἠλαττώθησαν. Οὕτως αἱ δαπάναι τοῦ προσωπικοῦ πρὸς τὰς τῶν ἔργων εἶναι τὸ 1890 ὡς 1: 12, τὸ 1891 ὡς 1: 13, τὸ 1892 ὡς 1: 10, τὸ 1893 ὡς 1: 5, τὸ 1894 ὡς 1: 3, τὸ 1895 ὡς 1: 4. Οὐδὲν ἄλλο Κράτος τοῦ κόσμου παρουσιάζει τοιαύτην κατάστασιν. Δαπάναι τινὲς μάλιστα τοῦ προσωπικοῦ ηὔξησαν. Καὶ ταῦτα, Κύριοι, ἐνῷ ἀπὸ τοῦ 1893 οὐ μόνον ἔπαυσε σχεδὸν ἡ δαπάνη τῆς κατασκευῆς καὶ ἔμεινε μόνον ἡ τῆς συντηρήσεως τῶν ἔργων, ἀλλὰ καὶ ἀπῆλθε τῆς Ἑλλάδος τὸ πλῆθος τῶν ἀλλοδαπῶν μηχανικῶν. Γνωρίζετε ὅτι πολλοὶ ἦσαν οἱ ἀλλοδαποὶ μηχανικοί, καὶ μεγάλους ἐλάμβανον μισθοὺς. Ἐν τούτοις ἡ ἀπόλυσις αὐτῶν δὲν ἐμετρίασε τὰς δαπάνας τοῦ προσωπικοῦ τῶν δημοσίων ἔργων. Ἂν τὰ δημόσια ἔργα διηύθυνεν Ὑπουργός, Ὑπουργὸς πράγματι ὑπεύθυνος, θὰ εἶχε καὶ τὴν φιλοτιμίαν καὶ τὴν δύναμιν νὰ περιορίσῃ τὰς δαπάνας τοῦ προσωπικοῦ. Ὑπὸ τὸ κρατοῦν σύστημα, τοῦτο εἶναι ἀνέφικτον, οὐ μόνον δὲ τοῦτο, ἀλλὰ καὶ οὐδεὶς παραπονεῖται κατὰ τῆς καταστάσεως ταύτης. Ἐγὼ δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ὥρα κατάλληλος νὰ ἐξετάσω, τί πρέπει νὰ πράξῃ ἡ Κυβέρνησις. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι εἰς θέσιν καλλιτέραν παντὸς ἄλλου νὰ ἐξεύρῃ καὶ προβάλῃ τὰ προσφορώτερα μέτρα, ὅπως εἰς τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων ἔργων ἐπέλθουν αἱ βελτιώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπείγονται, καὶ ἔχωμεν ἐφεξῆς ὀλιγωτέραν σπατάλην εἰς προσωπικά, καὶ προσφορωτέραν ἐκλογὴν τῶν ἔργων, καὶ ἐπιμελεστέραν κατασκευὴν καὶ ἐπιτήρησιν αὐτῶν. Ἀνάγκη ὅμως δραστηρίων μέτρων πρὸς ἀναστολὴν τῶν κακῶν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ταύτῃ.

§198Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§199ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς ἰσχυρίσθη, ὅτι οἱ τοῦ σώματος τοῦ μηχανικοῦ, ἐξελθόντες ἐκ τῆς Σχολῆς τῶν Εὐελπίδων, δὲν ἦσαν οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐπήρκεσαν εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους· ἀλλὰ λησμονεῖ ὅτι οἱ μηχανικοί, πάντες σχεδόν, εἶναι ἐκ τοῦ σώματος τοῦ μηχανικοῦ...

§200Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Προεβιβάσθησαν.

§201ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Προεβιβάσθησαν καὶ παρηγκωνίσθησαν. Ἀλλ’ εἰπέτε καθαρῶς, τί ἐννοεῖτε;

§202Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅτι ἡ Σχολὴ τῶν Εὐελπίδων δὲν παρασκευάζει αὐτοὺς ἱκανοὺς νὰ ἐπιχειρήσωσι διάφορα ἔργα.

§203ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Καὶ λησμονεῖτε ὅτι σήμερον ἡ Σχολὴ δὲν λειτουργεῖ ὅπως κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην; Τότε ἡ Σχολὴ ἐλειτούργει διὰ νὰ παράγῃ ἀξιωματικούς, χρησίμους διὰ τὰ δημόσια ἔργα, καὶ ἐδιδάσκοντο πάντα, ὅσα ἀπῃτοῦντο. Καθ’ ἣν ἐποχὴν ἤμην καὶ ἐγὼ, ἐπεχείρησαν τὸν περιορισμὸν τοῦ σώματος τοῦ μηχανικοῦ, διότι ἠσκοῦντο εἰς πράγματα ἀλλότρια τῶν στρατιωτικῶν ἔργων, καὶ ἐζημιοῦτο τὸ στρατιωτικὸν μέρος. Δι’ αὐτὸ ἤμην ὑπὲρ τοῦ ἀποχωρισμοῦ τῶν δημοσίων ἔργων ἀπὸ τοῦ σώματος τοῦ μηχανικοῦ. Ἀλλ’ ἡ Στρατιωτικὴ Σχολὴ δύναται νὰ διδάξῃ ὅλους αὐτοὺς τοὺς νέους, οἱ ὁποῖοι νομίζουν, ὅτι δύνανται νὰ διδάξωσι τοὺς προϊσταμένους των. Αὐτοὶ οἱ νεώτεροι ἐπεχείρησαν τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα σήμερον ἐκτραγῳδοῦν, καὶ εἰς ὅλους ἐκείνους, τοὺς ὁποίους σήμερον ὑμεῖς κατηγορεῖτε, εἰς αὐτοὺς ὀφείλει τὸ Κράτος χάριτας καὶ αὐτοὶ οἱ νεώτεροι. Θά μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου νὰ τῷ παρατηρήσω, ὅτι ὑπερβαλλόντως ἐχαρακτήρισε τὰ δημόσια ἔργα. Ὁμολογουμένως ἔχουσιν ἀποτυχίας, ἀλλ’ ἐὰν ἤθελε φέρει στατιστικὴν τῶν κατασκευασθέντων ἔργων, βεβαίως δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐν γένει ἐπέτυχον. Ἑπομένως θὰ παρεκάλουν τοὺς κ. κ. Βουλευτὰς—διότι εἶναι περιττὸν νὰ βραδύνωμεν—νὰ χωρίσουν τὰ ζητήματα τὰ προσωπικὰ ἀπὸ τὰ ζητήματα τῶν κοινῶν συμφερόντων. Τὸ κοινὸν συμφέρον ἐπιβάλλει βεβαίως ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων ἐπιστημονικὴν καὶ ἐπιμελῆ. Ἀποστολὴ τῆς Κυβερνήσεως ταύτης εἶναι νὰ ἀνορθώσῃ ὅλα τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἀπὸ δεκαετίας οὕτως οἰκτρῶς κατεστράφησαν. Ὅλα αὐτὰ, ἔχω πεποίθησιν, ὅτι θὰ τὰ ἐκτελέσῃ.

§204Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Χαίρω νῦν μεγάλως, διότι μετὰ πενταετίαν ὅλην ἀνακινεῖται ζήτημα, τὸ ὁποῖον τόσον ἐνθέρμως εἶχον ἀνακινήσει κατὰ τὸ 1890, καὶ εἶχον ἐπιῤῥίψει εἰς τὴν τότε Κυβέρνησιν ὅλας τὰς εὐθύνας διὰ τὰ γινόμενα σφάλματα, ἀλλ’ ἐν τοσούτῳ τότε δὲν εἰσηκούσθην, διότι ἀπεμονώθην. Τότε οὔτε ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Μεσολογγίου, οὔτε ἄλλος τις ὑπεστήριξε τοὺς λόγους μου, μολονότι κατέστρωσα πίνακας, διὰ τῶν ὁποίων ἐμαρτυροῦντο τὰ γεγονότα, καὶ ὑπεδείκνυον εἰς ὑμᾶς αὐτοὺς, ὅτι ἡ τῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν γέφυρα τῆς Μασκλαίνης ἦτο ἑτοιμόῤῥοπος, καὶ ἐὰν διὰ τῆς πατρικῆς μερίμνης τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ νῦν Προέδρου τῆς Βουλῆς δὲν ἐπεσκευάζετο, δὲν ἠξεύρω τί ἤθελεν ἐπέλθει. Ὑπενθυμίζω εἰς τὸν ἐκ Μεσολογγίου κ. συνάδελφον τὴν γέφυραν τοῦ Προσσοῦ. Ἐὰν ῥίψητε ἕν βλέμμα εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ κληθέντος διαιτητοῦ τῶν ἔργων τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης κυρίου Σβέριγκ, θέλετε παρατηρήσει, ὅτι οὐδὲν ἔργον ἐκ τῶν ἐκτελεσθέντων εἰς τὸν σιδηρόδρομον ἐκεῖνον ἦτο ἄμεπτον. Ὁ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς πλὴν ἄλλων ἀνέφερε καὶ συγκριτικούς τινας πίνακας. Τὸν εὐχαριστῶ, διότι μὲ ὑπεβοήθησε νὰ ῥίψω καὶ ἓν βλέμμα ἐπὶ τοῦ παρελθόντος. Κατὰ τὸ 1890, ὁμιλῶν ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ, ἔφερον πίνακας ἐκ τῶν ἐπισήμων ἀπολογισμῶν, καὶ ἀπεδείκνυον ὅτι κατὰ τὸ 1878, ὅτε τὸ σῶμα τοῦ μηχανικοῦ ἀπεχώρησεν ἀπὸ τὰ δημόσια ἔργα, ἐξετέλεσεν ἔργα ἀξίας ἑκατομμυρίων δραχμῶν, καὶ τί νομίζετε ὅτι ἐδαπανήθη δι’ ὅλους τοὺς μισθούς; Ὅλα τὰ ἔξοδα ὅλων τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ μηχανικοῦ καὶ τῶν ὑπηρετούντων ἐπί τινα ἔτη ἦσαν 161,900 δραχμαὶ, αἱ ὁποῖαι ἀναλογοῦν πρὸς 5,91 ἐπὶ τοῖς ἑκατόν. Εἰς δὲ τὰ 1890 ἐξετελέσθησαν ἔργα ἀξίας 6,141,960 δρ. καὶ ἐδαπανήθησαν εἰς μισθοὺς κλπ. 1,565,326, ἤτοι 25,48 ἐπὶ τοῖς ἑκατόν. Ἤτοι ἀντὶ νὰ ἐλαττώσωμεν διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν δι’ ἐκτέλεσιν ἔργων τὴν ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν δαπάνην τοῦ προσωπικοῦ, τοὐναντίον ηὐξήσαμεν αὐτὴν σχεδὸν εἰς τὸ πενταπλάσιον. Ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τοῦ 1890 διετηρεῖτο δυστυχῶς καὶ ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ, σήμερον ὅμως εὐτυχῶς ἀπηλλάγημεν ταύτης διὰ τοῦ κ. Κωνσταντοπούλου. Ἐν τούτοις ἡ δαπάνη τῶν μισθοδοσιῶν ἀνέρχεται εἰς τὸ τέταρτον σχεδὸν τοῦ δαπανηθησομένου ποσοῦ δι’ ἐκτέλεσιν ἔργων. Ἐρωτῶ λοιπὸν ὑμᾶς, Κύριοι, ἡ οἰκονομικὴ ἡμῶν κατάστασις ἐπιτρέπει νὰ πληρόνωμεν 25 καὶ 30 ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τῶν δαπανωμένων δι’ ἐκτέλεσιν ἔργων; Προκηρύξατε τὴν ἐκτέλεσιν οἱουδήποτε ἔργου, καὶ ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι ἐκτελεσθήσεται μὲ 5 ἢ τὸ πολὺ 10 τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ ἔλαττον. Ὑπενθυμίζω δὲ εἰς τὸν κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴν, ὅτι ὁ παρακαθήμενος αὐτῷ συνάδελφος ἐξετέλεσε κατὰ τὸ 1870 τὴν δυσκολωτέραν τῶν ὁδῶν ἀπὸ Μεσολογγίου εἰς Ἀγρίνιον, καὶ ἐν τούτοις τὸ ἔργον του εἶναι ἄμεμπτον. Ὁ ἴδιος ἐξετέλεσε καὶ ἄλλας ὁδοὺς καὶ ἔργα, ἅτινα κάλλιστα διατηροῦνται ἀκόμη. Αἱ ὁδοὶ Ἀθηνῶν– Χαλκίδος, Ἀθηνῶν–Θηβῶν, Ἀθηνῶν–Μεγάρων, ὑφίστανται ἀκόμη, ὅσα δὲ ἔργα ἐξετελέσθησαν ἐσχάτως, ὅλα καταῤῥέουσι σωρηδὸν, διότι οἱ κύριοι μηχανικοὶ δὲν τὰ ἐπιτηροῦν αὐτοπροσώπως, ἀλλ’ ἀποστέλλουσι τοὺς ἐργοδηγούς.

§205ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Διότι δὲν δαπανῶνται ὅλα τὰ προωρισμένα χρήματα εἰς τὸ ἔργον, δαπανῶνται ἀλλοῦ.

§206Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Κύριε Ἀγγελόπουλε, ὑπενθυμίζω ὑμῖν, ὅτι οἵ τε λιμένες τῆς Ἑλλάδος ὡς καὶ αἱ ἁμαξιταὶ συγκοινωνίαι αὐτῆς ἐξετελέσθησαν τμηματικῶς καὶ μὲ γλίσχρας παροχὰς διὰ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ μηχανικοῦ, διότι ἐγένοντο ὄχι μὲ ἑκατομμύρια, ἀλλὰ κατὰ μικρὰ τμήματα. Οὕτως ἐγένετο ἡ προκυμαία τῶν Πατρῶν, τὸ ἔργον τοῦ λιμένος Κατακώλου. Σήμερον δὲ, ὅτε τὰ ἑκατομμύρια αὐτὰ ὅλα ἐῤῥίφθησαν, πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων τούτων ὑπέστησαν οὐκ ὀλίγας κατακρίσεις. Δὲν θέλω νὰ περιαυτολογήσω, διότι καταντᾷ σχεδὸν προσωπικὸν τὸ ζήτημα, ἀλλ’ ὑπενθυμίζω εἰς τὸν κ. συνάδελφον, ὅτι ὁ ἐγωϊσμὸς πρέπει νὰ καταπαύσῃ, καὶ νὰ ὁμιλῶμεν τὴν ἀλήθειαν. Δὲν προετιθέμην οὔτε ἐγὼ οὔτε τις τῶν συναδέλφων νὰ ἐκφέρωμεν τὸν ἐλάχιστον λόγον κατὰ τῶν σήμερον ὑπηρετούντων, ἀλλ’ ἔπρεπεν ὁ κ. συνάδελφος ἐξ Ἀττικῆς, καὶ ὡς δημοσιογράφος μάλιστα, νὰ ὀφείλῃ χάριτας εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι, ἄνευ μέσων, ἄνευ παροχῶν, ἄνευ ἐπιμισθίων μεγίστων, ἐξετέλεσαν τὴν ὑπηρεσίαν· καὶ σᾶς φέρω παράδειγμα, ὅτι ἐγὼ αὐτὸς, μηχανικὸς ὢν τοῦ Πειραιῶς, ἐξετέλεσα, ἔχων τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ σχεδίου τῆς ἐκτενοῦς πόλεως, τὰς ἰσοπεδώσεις τῶν ὁδῶν, τὰ πεζοδρόμια, τὰς ὑπονόμους, τὰ κρηπιδώματα, λαμβάνων ἐν ὅλῳ 100 δραχμὰς κατὰ μῆνα, καταβαλλομένας κατὰ τὸ ἥμισυ ἐκ τοῦ δημοτικοῦ καὶ κατὰ τὸ ἕτερον ἥμισυ ἐκ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου. Σήμερον ὅμως οἱ ἐκτελοῦντες τὰ ἴδια ἔργα λαμβάνουσι πολλαπλασίους μισθούς. Ἐὰν δὲ θελήσωμεν νὰ ἀναφυλλίσωμεν τὰ ἀρχεῖα τοῦ Ὑπουργείου καὶ τῶν λιμενικῶν ταμείων, θέλομεν εὕρει, ὅτι ἑκατομμύρια ὅλα ἐδαπανήθησαν, ἄλλα εἰς σχέδια, ἄλλα εἰς ταξείδια, ἄλλα εἰς ὁδοιπορικὰ κτλ. Δὲν θέλω νὰ κακίσω οὐδένα, ἀλλὰ λέγω, ὅτι αἱ σήμερον γινόμεναι δαπάναι, ὅπως καὶ ἐν τῇ γενικῇ συζητήσει τοῦ προϋπολογισμοῦ κατέδειξα, ηὐξήθησαν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε εἶναι δυσανάλογοι πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Δημοσίου. Ἑπομένως πιστεύω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ κατορθώσῃ νὰ φέρῃ ἓν ἰσοζύγιον ἐπὶ τῶν δαπανῶν πρὸς τὰ ἐκτελούμενα ἔργα. Δὲν εἶναι δίκαιον τὸ ἔθνος νὰ πληρώνῃ εἰς μηχανικοὺς 50 ἢ 60% ἐπὶ τῶν ἐκτελουμένων ἔργων. Δὲν προσθέτω τίποτε ἄλλο, καθόσον εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι πολλὰ ἀντικείμενα, ὡς τὸ τοῦ Ναυστάθμου, περὶ οὗ ἐγένετο λόγος προχθὲς, θὰ προκαλέσωσι τὴν προσοχὴν τοῦ Ὑπουργοῦ.

§207Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Τοῦ Ναυστάθμου ποῖον εἶναι;

§208Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἐν γένει τὸ περὶ ἐπισκευῆς καὶ συντηρήσεως πλοίων· καὶ πιστεύω ὅτι ἤδη, ὅπως εἶπον, ἐκφωνοῦμεν τὸν ἐπικήδειον καὶ ἐπιτάφιον τοῦ προϋπολογισμοῦ τούτου, τὸν ὁποῖον δὲν θὰ μᾶς φέρῃ πλέον ἡ ἐνεστῶτα Κυβέρνησις, ἐπὶ τῶν ἐπαγγελιῶν της ἐρειδομένη.

§209ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δι’ ὅσων εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Τριχωνίας Βουλευτὴς βεβαίως δὲν ἐνόει, ὅτι ἔπρεπε νὰ ῥιφθῶσιν εἰς τοὺς δρόμους ἀρχαῖοι καὶ δεδοκιμασμένοι μηχανικοί, ἢ ὅτι ἔπρεπεν ἡ σχετικὴ δαπάνη νὰ περιορισθῇ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ παραβλαβῇ ἡ σχετικὴ ὑπηρεσία. Ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ διατηρηθῶσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν πάντες οἱ ἀρχαῖοι καὶ δεδοκιμασμένοι μηχανικοί, ἀλλ’ ὅτι εἶναι ἐν ταὐτῷ δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ μία οἰκονομία εἰς τὴν σχετικὴν δαπάνην. Ἄλλοτε ἐποιήσαμην μακρὸν λόγον περὶ τῶν οἰκονομιῶν, αἵτινες καὶ εἰς πάντα ἄλλον κλάδον τῆς δημοσίας ἡμῶν ὑπηρεσίας εἶναι δυνατὸν νὰ γείνωσι καὶ εἰς τὸν κλάδον αὐτόν· ἐποιησάμην δὲ τὴν μελέτην ταύτην ἐν συγκρίσει πρὸς τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1893. Ἀπέδειξα τότε, ὅτι κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1893 εἶχον δαπανηθῆ διὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο εἰς τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος ὑπηρεσίαν μόλις 350,000 δραχμαί, καὶ τότε δὲν εἶχεν αὐτὴ μόνον τὴν συντήρησιν ἢ ἀνακαίνισιν τῶν ὁδῶν. Τότε εἶχε συνομολογηθῆ πρὸ μικροῦ τὸ δάνειον τῆς ὁδοποιΐας τῶν 20,000,000, τότε εἶχεν ἀποφασισθῆ ἡ ἀθρόα κατασκευὴ πλείστων ὅσων ἁμαξιτῶν ὁδῶν καὶ γεφυρῶν.

§210Ν. ΣΧΙΝΑΣ. 75 ὁδῶν.

§211ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶχε συγχρόνως τὴν ἐπιτήρησιν τῶν τότε κατασκευαζομένων σιδηροδρόμων τῆς Θεσσαλίας καὶ τοῦ Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου. Ὥστε νομίζω, ὅτι ἦσαν πολὺ μεγαλείτερα τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα τότε ἦσαν ἀνατεθειμένα εἰς τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος ὑπηρεσίαν· καὶ ὅμως, ἐνῷ τότε ἤρκεσαν — διότι ὁμιλῶ περὶ ἀπολογισμοῦ — 350,000 δραχμαί, τὴν σήμερον διὰ τὴν αὐτὴν ὑπηρεσίαν ἀναγράφεται πίστωσις 852,000, ἤτοι τὸ ὑπερδιπλάσιον. Νομίζω ὅτι δὲν χρειάζεται καὶ πολὺ μελέτη, ὅπως ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ τότε καθεστώς. Ἐγὼ εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι καὶ κατὰ τὸ διαῤῥεῦσαν διάστημα ἦτο δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ προέλθῃ εἰς τὰς σχετικὰς μεταβολάς. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν ἔπραξε τοῦτο μέχρι τοῦδε, κατὰ τὸ ὑπολειπόμενον χρονικὸν διάστημα μέχρι τῆς προσεχοῦς συνόδου θὰ ἦναι εἰς θέσιν νὰ προβῇ εἰς τὰς σχετικὰς μεταῤῥυθμίσεις καὶ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸ τότε καθεστώς. Θὰ ἔχωμεν οἰκονομίαν 500,000, ἢ τοὐλάχιστον 400,000 δραχμῶν.

§212Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Πλέον τῶν 500,000.

§213ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐὰν δὲ δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπανέλθωμεν ἀπ’ εὐθείας εἰς τὸ τότε καθεστώς, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐδαπανῶμεν 350,000, πάλιν θὰ ἔχωμεν ἀρκετὰ σπουδαῖον κέρδος. Λοιπὸν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ οἰκονομία, καὶ οἰκονομία σπουδαιοτάτη, χωρὶς νὰ παραβλαφθῶσι σπουδαῖα συμφέροντα τοῦ Κράτους. Εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν ὑπηρεσίαν ἀνταποκρινομένην ὄχι μόνον εἰς τὰς σημερινὰς ἀνάγκας, τὰς ἀναξίας λόγου, διότι αἱ ἀνάγκαι αὗται περιορίζονται εἰς τὴν κατασκευὴν ἐλαχίστων ὁδῶν, ἀξίας 700,000 δραχμῶν, καὶ εἰς τὴν συντήρησιν καὶ ἀνακαίνισιν τῶν ὁδῶν. Ἠξεύρομεν, πῶς γίνεται ἡ ἐπιτήρησις καὶ ἡ ἀνακαίνισις αὕτη, ἀλλὰ καὶ ἐν πάσῃ τάξει ἂν ἐγίνετο, νομίζω ὅτι θὰ ἐπήρκει τὸ προσωπικὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπήρκει ἄλλοτε εἰς τὴν κατασκευὴν 75 ὅλων ὁδῶν ἁμαξιτῶν τοῦ Κράτους καὶ εἰς τὴν ἐπιτήρησιν τῶν δύο τότε κατασκευαζομένων μεγάλων σιδηροδρόμων τοῦ Θεσσαλικοῦ καὶ τοῦ Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου. Ἀρκεῖ ὀλίγη καλὴ θέλησις καὶ ἀπόφασις ἐν ἀνάγκῃ, ἵνα μὴ φεισθῶμεν προσώπων· διότι εἶναι εὔκολον νὰ λέγῃ τις: «τί νὰ κάμωμεν ἐπὶ τέλους ὅλον τὸ προσωπικόν; εὑρέθη ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ.» Ὅταν λέγωμεν τοῦτο περὶ τοῦ κλάδου τῶν δημοσίων ἔργων, ὅταν λέγωμεν τοῦτο καὶ περὶ παντὸς ἄλλου κλάδου τῆς ὑπηρεσίας, τότε πρέπει νὰ μὴ σκεφθῶμεν διόλου περὶ βελτιώσεως τῆς παρούσης καταστάσεως, νὰ εἴπωμεν δέ, ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος μετεβλήθη εἰς φιλανθρωπικὸν κατάστημα, εἰς πτωχοκομεῖον, εἰς γηροκομεῖον, ὅπως οἰκονομῇ πρόσωπα ἄνευ ἀνάγκης. Ἀλλ’ ἐν τῇ προκειμένῃ περιστάσει εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξοικονομηθῶσι καὶ τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα πράγματι παρέχουσιν ὑπηρεσίαν εἰς τὸ Κράτος, τὰ ὁποῖα πράγματι ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν διατελοῦσιν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ καὶ ἔχουσι δοκιμασθῆ, καὶ συγχρόνως τὸ Κράτος νὰ κάμῃ οἰκονομίαν, ὅπως ὑπέδειξα, τοὐλάχιστον 400,000 δραχμῶν.

§214ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐπὶ τῶν πορθμείων, τὰ ὁποῖα καταργεῖ ὁ προϋπολογισμὸς, νομίζω ἀναγκαῖον νὰ παραστήσω τὸ ἐπιζήμιον τῆς καταργήσεως αὐτῶν. Τὰ πορθμεῖα ταῦτα διευκολύνουσι τὴν συγκοινωνίαν μεταξὺ τῶν ἐπαρχιῶν Ἀκαρνανίας καὶ Αἰτωλίας καὶ τῶν ἄλλων ἑκατέρωθεν τοῦ Ἀχελῴου ἐπαρχιῶν. Ἀφοῦ παρεδέχθη πρὸ πολλοῦ τὸ Κράτος, ὅτι ἄνευ διοδίων πρέπει νὰ τελῆται ἡ συγκοινωνία διὰ τῶν ὁδῶν, καὶ κατήργησε πανταχοῦ αὐτὰ, θὰ ἦτο ἄδικον νὰ γείνῃ ἐξαίρεσις μόνον ἐπὶ τῆς συγκοινωνίας διὰ τοῦ Ἀχελῴου ποταμοῦ καὶ νὰ ἐπιβληθῶσι δι’ αὐτοῦ διόδια. Βεβαίως συνεπείᾳ τῆς καταργήσεως τῶν πορθμείων τοῦ Δημοσίου θὰ γείνωσιν ἰδιωτικὰ πορθμεῖα, ἀλλὰ ταῦτα θὰ φορολογῶσι τοὺς πολίτας καὶ ἰδίως τοὺς πτωχοὺς γεωργοὺς, τοὺς ἠναγκασμένους, λόγῳ τῆς γειτονείας πρὸς τὰ ἀπέναντι χωρία τῶν δύο ἐπαρχιῶν, δὶς καὶ τρὶς τῆς ἡμέρας συχνάκις νὰ διέρχωνται τὸν ποταμόν. Οἱ ἰδιῶται πορθμεῖς θὰ ἀναγκάζωσιν αὐτοὺς νὰ πληρόνωσι τὰ διόδια, ἅτινα θὰ ὁρίσουν, καὶ τὰ ὁποῖα, ὅσον μικρὰ καὶ ἂν ὑποτεθῶσιν, εἶναι βαρέα διὰ γεωργούς. Ποῖον δὲ εἶναι τὸ ἐκ τῆς καταργήσεως κέρδος τοῦ Δημοσίου; 3840 δραχμαί. Δὲν εἶναι λοιπὸν δίκαιον νὰ γείνῃ χάριν τοιούτου ποσοῦ ἐξαίρεσις μεταξὺ ὅλης τῆς συγκοινωνίας τῆς Ἑλλάδος διὰ τὸν Ἀχελῷον ποταμόν.

§215Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδαμοῦ ἀλλαχοῦ ὑπάρχουσι τοιαῦτα πορθμεῖα.

§216ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ὁ Πηνειὸς πρέπει νὰ ἔχῃ 30 ἕως 40, τὰ ὁποῖα ἐὰν ἤθελεν ἀναλάβει τὸ Δημόσιον, θὰ ἦτο εὐεργέτημα διὰ τὴν Θεσσαλίαν.

§217Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Θέλετε νὰ ἦναι δημόσια;

§218ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Βεβαίως· διότι ἄδικον εἶναι νὰ πληρώνωμεν πορθμεῖα, ἐνῷ κατηργήθησαν τὰ διόδια τῶν ὁδῶν.

§219Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ καταρτήσωμεν πορθμεῖα καὶ εἰς τὸν Ἀχελῷον καὶ εἰς τὸν Σπερχειὸν καὶ εἰς τὸν Ἀλφειὸν καὶ εἰς τὸν Εὐρώταν.

§220ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὄχι, διότι διὰ τῶν ποταμῶν αὐτῶν δύνασθε νὰ διέρχησθε καὶ ἔφιππος. Διὰ τοῦ Ἀχελῴου εἶναι ἀδύνατον ἢ ἐπικίνδυνον. Δὲν πρέπει, κ. Πρόεδρε, ἄλλως νὰ καταργῶμεν τὰ πορθμεῖα, διότι εἶναι εὐθηνότερα. Ἐὰν κατασκευάσητε γέφυραν, — διότι εἶναι ὑποχρεωμένον τὸ Κράτος νὰ κατασκευάσῃ γέφυραν, καὶ εἰς πολλὰ μάλιστα μέρη τοῦ ποταμοῦ, — μὲ 1,000,000 δρ. δὲν θὰ δυνηθῆτε νὰ κατασκευάσητε γέφυραν· οἱ τόκοι τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ εἶναι μεγαλείτεροι τῆς συντηρήσεως πορθμείου. Ἑπομένως δὲν εἶναι συμφέρον διὰ τόσῳ μικρὰν δαπάνην 3000 ἕως 4000 δρ. νὰ καταργηθῇ ἡ συγκοινωνία, ἡ τόσον συχνὴ εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, διὰ τοῦ Ἀχελῴου.

§221Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχομεν αἰτήσεις, ἵνα καταστήσωμεν πορθμεῖα δημόσια εἰς ὅλους τοὺς ποταμούς. Πῶς νὰ ἀρνηθῶμεν νὰ καταστήσωμεν πορθμεῖα εἰς τὸν Ἀλφειὸν, διὰ τοῦ ὁποίου γίνεται ἡ συγκοινωνία τῆς πόλεως Πύργου μετὰ τῆς πόλεως Ἀγουλινίτσης καὶ τῶν ἄλλων μερῶν; πῶς νὰ ἀρνηθῶμεν νὰ καταστήσωμεν πορθμεῖα εἰς τὸν Σπερχειὸν, διὰ τοῦ ὁποίου διενεργεῖται ἡ συγκοινωνία μεταξὺ τόσων πόλεων;

§222ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Διὰ τῶν ποταμῶν ἐκείνων διέρχονται οἱ ἄνθρωποι χωρὶς νὰ ἔχωσιν ἀνάγκην πορθμείων.

§223Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παντάπασι.

§224ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἴσως τὸν χειμῶνα μόνον. Ἀλλ’ ἄν ἦναι ἀνάγκη, ἂς γείνωσι πορθμεῖα ἢ γέφυραι.

§225ΣΑΚΚΗΣ. Καὶ εἰς αὐτὸν τὸν Πάμισον εἰς πολλὰ μέρη ὑπάρχουσι πορθμεῖα.

§226ΜΑΝΟΥΣΑΚΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ν’ ἀναγράψῃ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1895 ποσὸν χρηματικὸν ἀνάλογον διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τῶν ἑλῶν τοῦ δήμου Τρινάσου, διότι ἡ ἀποξήρανσις αὕτη θὰ ὠφελήσῃ μεγάλως καὶ τὸ Δημόσιον καὶ τοὺς κατοίκους, καὶ θὰ σώσῃ τὴν ὑγείαν ὁλοκλήρου τῆς Λακεδαίμονος. Τοῦτο τὸ θέμα ἀνέπτυξε προχθὲς δεόντως ὁ συνάδελφός μου κ. Γ. Μαυρομιχάλης.

§227ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀληθὲς εἶναι, ὅτι καὶ ἄλλοτε εἶχεν ἀναγραφῆ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ποσὸν 10,000 δραχμῶν πρὸς μελέτην τῆς ἀποξηράνσεως τῶν ἑλῶν τούτων· δὲν ἐγένετο ὅμως χρῆσις τοῦ ποσοῦ τούτου τότε. Νομίζω ὅτι καλὸν εἶναι νὰ ἀναγραφῇ ποσόν τι μικρὸν, ὅπως γείνῃ ἡ μελέτη αὕτη, καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο προτείνομεν νὰ ἦναι 3,000.

§228ΤΡΑΚΑΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ φροντίσῃ περὶ τῆς ἐπισκευῆς τῶν ὀχθῶν τοῦ Σπερχειοῦ ποταμοῦ, διότι τώρα εἶναι ἡ καταλληλοτέρα ἐποχὴ, ἄλλως δὲν δυνάμεθα ν’ ἀποφύγωμεν τὴν πλημμύραν.

§229Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τὸ ποσὸν τῶν 3,000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, νομίζω ὅτι εἶναι μικρὸν, καὶ δὲν θὰ ἀρκέσῃ. Παρακαλῶ νὰ ἀναγραφῇ ἀνώτερον ποσὸν, καὶ ἂν δὲν γείνῃ ἀνάγκη, ἂς μὴ διατεθῇ.

§230ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Εἰς τί θὰ χρησιμεύσῃ τὸ ποσὸν αὐτό;

§231Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἰς τὰς μελέτας.

§232ΤΖΑΝΕΤΑΚΗΣ. Νομίζω ὅτι ἐγένετο μελέτη ἀπὸ τὸν κ. Γράβαρην.

§233Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἡ μελέτη αὕτη δὲν ἐθεωρήθη ἐπαρκής. Εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνῃ νέα μελέτη.

§234Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἐγὼ φρονῶ, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 3,000 ἀρκεῖ, διότι αἱ 3,000 δραχ. θέλουσι δαπανηθῆ εἴτε εἰς ἀντιμισθίαν ἐργατῶν, εἴτε εἰς δαπάνας πρὸς προμήθειαν ὑλικοῦ. Οἱ νομομηχανικοὶ καὶ οἱ ἐπαρχιακοὶ μηχανικοὶ δὲν θέλουσι λάβει μισθὸν βεβαίως, διότι λαμβάνουσιν ἤδη ἐξ ἄλλων ἄρθρων τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων.

§235Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Εἶναι ἀναγεγραμμένα διάφορα ἔξοδα καὶ ὁδοιπορικὰ 98,000. Ποῦ θὰ δαπανηθῶσιν αἱ 98,000 αὗται; Φρονῶ, ὅτι ἀναγράφομεν ἓν ποσὸν, τοῦ ὁποίου δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη. Ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θέλῃ, δύναται νὰ τὸ ἀναγράψῃ, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη.

§236Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ πίστωσις τῶν 98,000 δραχ. ἀνεγράφη διὰ παραπλήσια ἔξοδα, ἤτοι δι’ ὁδοιπορικὰ, ἀποζημιώσεις κτλ., ἀλλ’ ὁ προσδιορισμὸς αὐτῶν δὲν ἐπιτρέπει, ὅπως διατεθῶσιν εἰς τὴν μελέτην αὐτὴν τῆς ἀποξηράνσεως.

§237ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ ποσὸν τῶν 3,000 πρέπει νὰ τεθῇ εἰς τὸ ἄρθρον 7.

§238Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἴσως θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ προσδιορισθῇ πίστωσις 3,000 δραχμῶν εἰδικῶς ὡς § δʹ τοῦ ἄρθρου 7 «διὰ μελέτην πρὸς ἀποξήρανσιν τέλματος Τρινάσου».

§239ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν ἄρθρῳ 5 «ἔξοδα ὑπηρεσίας ἐπιθεωρητῶν, νομομηχανικῶν καὶ μηχανικῶν» προστίθενται, κατὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, δρ. 2,000. Τὸ δὲ ἐν ἄρθρῳ 7 «ὁδοιπορικὰ καὶ ἀποζημιώσεις μηχανικῶν κλπ.» ποσὸν τῶν δρ. 98,000 αὐξάνει κατὰ δραχ. 28,000, ἤτοι 25,000, συμφώνως πρὸς τὴν προηγουμένην δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ 3,000 διὰ τὴν γενομένην προσθήκην «διὰ μελέτην πρὸς ἀποξήρανσιν τοῦ τέλματος Τρινάσου». Οὕτω δὲ τὸ ὅλον ποσὸν τοῦ κεφαλαίου 10 ἀνέρχεται εἰς δραχ. 882,270. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ κεφάλαιον 10, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Κεφάλαιον 11. «Κτίρια τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν». (Ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα).

§240Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν ἄρθρῳ 8 παρακαλῶ νὰ προστεθῇ πίστωσις δραχ. 10,000 διὰ τὴν ἐπισκευὴν τῆς αἰθούσης τῶν Ἀνακτόρων.

§241ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει προστεθῆ.

§242Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ, Κύριε Πρόεδρε, συνιστᾷ διὰ τῆς ἐκθέσεως αὐτῆς τὴν δαπάνην 100,000 δρ. πρὸς ἀποπεράτωσιν τῶν λουτρῶν Ὑπάτης. Δὲν εἶναι ἀνάγκη, νομίζω, νὰ ἐπαναλάβω ἐνταῦθα—διότι πάντες οἱ συνάδελφοι ἀνέγνωσαν τὴν ἔκθεσιν—τὴν σημασίαν τῶν λουτρῶν Ὑπάτης. Μεταξὺ τῶν ἐξαιρέτων λουτρῶν τῆς χώρας κατατάσσονται καὶ τὰ λουτρὰ τῆς Ὑπάτης· ἐδαπανήθησαν δι’ αὐτὰ μεγάλα ποσὰ, ἔφθασαν ἐξ Εὐρώπης μηχανήματα, ἀλλὰ δυστυχῶς τὸ ἔργον δὲν ἀπεπερατώθη, καθ’ ἃς δ’ ἔχω πληροφορίας, ὑπολείπεται δαπάνη 100,000 περίπου δραχμῶν πρὸς τελείαν ἀποπεράτωσιν, καὶ τοιαύτην πρότασιν ἡ ἐπιτροπὴ ὑπέβαλεν, ὅπως δηλ. ἀναγραφῇ πίστωσις ἐξ 100,000 πρὸς ἀποπεράτωσιν τῶν λουτρῶν. Ἐλπίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀναγνωρίζει τὴν σημασίαν τοῦ ἔργου. Πιθανὸν νὰ θεωρῇ ὑπερβολικὴν τὴν δαπάνην διὰ τὸ τρέχον ἔτος· ἂς ἀναγραφῇ πίστωσις 50,000 δρ. τοὐλάχιστον, ἤτοι 40,000 ἐπὶ πλέον τῶν ἤδη ἀναγραφομένων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ—διότι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγράφεται πίστωσις 10,000, ἥτις ὅμως θεωρεῖται ὅλως ἀνεπαρκής. Ἐὰν διὰ τὸ τρέχον ἔτος δὲν ἐξακολουθήσῃ ἡ ἀποπεράτωσις τῶν ἔργων, νομίζω ὅτι θέλει ἐπέλθει ζημία εἰς τὰ γενόμενα ἐκεῖ ἔργα, δὲν θὰ ἦναι δὲ δυνατὸν κατὰ τὴν προσεχῆ ἐποχὴν τῶν λουτρῶν νὰ γένηται χρῆσις αὐτῶν. Συνιστῶ ἑπομένως τὴν ἀναγραφὴν 40,000 δραχμῶν ἐπὶ πλέον πρὸς ἐξακολούθησιν τῶν ἔργων.

§243Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως δὲν πρέπει νὰ φεισθῇ τις ὀλίγων χιλιάδων δραχμῶν καὶ νὰ μὴ παράσχῃ ὅλα τὰ μέσα, τῶν ὁποίων ὑπάρχει ἀνάγκη, ὅπως περατωθῇ ἡ κατασκευὴ τῶν λουτρῶν τούτων, ἀλλὰ μὴ λησμονῶμεν, ὅτι εἴμεθα εἰς τὴν 19 Ἰουλίου, ὅτι μέχρι τῆς κυρώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ θέλει παρέλθει ὅλος ὁ Ἰούλιος, ὅτι δὲν ὑπολείπονται, εἰμὴ μόνον πέντε μῆνες, ὅτι τὰ λουτρὰ τῆς Ὑπάτης ἔχουσι πίστωσιν 10 χιλιάδων δραχμῶν, ἡ ὁποία δὲν διετέθη κατὰ τὸ 1895, καὶ ὅτι ἡ ἐργασία, ἡ ὁποία δύναται νὰ γείνῃ ἐντὸς τῶν πέντε μηνῶν, δὲν θέλει ἀπαιτήσει τοσαύτην δαπάνην, ὅσην προτείνετε νὰ προστεθῇ εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Ἄν νομίζητε, ὅτι 10,000 δὲν ἀρκοῦσιν, ἂς ἀναγράψωμεν 20,000, ἀλλὰ μὴ ζητεῖτε 50 καὶ 40 χιλιάδας, διότι θέλετε ἐπιβαρύνει τὸν προϋπολογισμὸν, ἀλλὰ δὲν θέλετε ὠφελήσει παντάπασι τὸ ἔργον, οὐδὲ θέλετε συντελέσει εἰς τὴν ἀποπεράτωσιν αὐτοῦ.

§244Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἐγὼ δὲν ὥρισα τὸ ποσόν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συνιστῶ καὶ ἐγὼ καὶ ἡ ἐπιτροπὴ, εἶναι νὰ μὴ ἀπομείνῃ τὸ ἔργον. Ἄν νομίζῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι δύνανται νὰ ἐπαρκέσωσιν 20,000 δραχμαὶ, ἐγὼ δὲν ἀντιτείνω εἰς τὴν αὔξησιν ταύτην τοῦ ποσοῦ.

§245ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπί τινος οὐσιώδους θέματος, προκειμένου περὶ τῶν λουτρῶν Ὑπάτης. Συνιστῶ εἰς αὐτὸν νὰ μὴ δαπανήσῃ οὔτε ἓν λεπτὸν διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ καταστήματος τῶν λουτρῶν, τὰ ὁποῖα ἤρχισαν κατασκευαζόμενα πρό τινων ἐτῶν. Εἶναι λυπηρὸν, ὅτι ἑκατοντάδες χιλιάδων ἐῤῥίφθησαν εἰς τὸν ἄνεμον τελείως, συνιστῶ δὲ πολὺ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του, διότι δύο πράγματα θὰ συμβῶσιν· ἢ θὰ κατασκευασθῶσι λουτρὰ, διὰ τὰ ὁποῖα θὰ διορίσωμεν φύλακας, ἵνα τὰ φυλάττωσιν, ὡς ἄχρηστα παντελῶς, ἢ θὰ ἀναγκασθῶμεν νὰ τὰ κατεδαφίσωμεν. Νὰ ἐρωτηθῇ τὸ Ἰατροσυνέδριον, τὸ ὁποῖον δὲν ἠρωτήθη δυστυχῶς, καὶ ὅπερ ἔπρεπε πάντοτε νὰ ἐρωτᾶται ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων. Μάθετε λοιπὸν τὰ ἀκόλουθα, τὰ ὁποῖα παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἀκούσῃ μετὰ προσοχῆς. Τὰ ὕδατα τὰ ἰαματικὰ τῆς Ὑπάτης, μόλις ἀναβλύζοντα, ἐξέρχονται μετὰ μεγίστης ποσότητος ἀερίου, ἥτις ἀκριβῶς εἶναι καὶ ἡ σπουδαιοτάτη τῶν ἰδιοτήτων τῶν λουτρῶν τούτων. Ὡς λέγουσιν οἱ ἰατροὶ, καὶ ἰδίως εἷς στρατιωτικὸς ἰατρὸς, ὁ ἀρχίατρος κ. Παπαϊωάννου, ὁ ὁποῖος μακρὰς μελέτας εἶχε κάμει ἐπ’ αὐτῶν, — μετέβαινεν ἐκεῖ ἐπὶ δεκαετίαν — τὰ ἐξερχόμενα αὐτὰ ὁρμητικῶς ἀέρια φέρουσιν ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας τοῦ σώματος μίαν τινὰ ἐπίδρασιν, οὕτως ὥστε ἡ κυρία καὶ μεγαλειτέρα ἀρετὴ εἶναι ἡ ποσότης τοῦ ἀερίου. Ἂν μεταφερθῶσιν ἀλλαχόσε τὰ ὕδατα ταῦτα, θέλουσιν ἀπολέσει μεγάλην ποσότητα ἀερίου, ἐὰν δὲ τὰ μεταφέρωσιν εἰς τὸ παρασκευαζόμενον κατάστημα, τότε, ὡς εἶναι ὁρμητικὰ καὶ δηλητηριώδη, θέλουσιν ἀποπνίξει πάντας τοὺς ἐκεῖ διαμένοντας. Ἀφοῦ τοῦτο δὲν τὸ ἐγνώριζεν ὁ Κύριος, ὅστις διέγραψε τὸ διάγραμμα, καὶ παρεστάθη ὑπὸ τῶν διαμενόντων εἰς τὰ λουτρὰ τοῦτο, τότε ἐπενόησε νὰ διαβιβάσῃ ἀερισμὸν ἰσχυρὸν διὰ μηχανημάτων, δι’ ἀτμομηχανῆς καὶ λοιπῶν, ἐλπίζων ὅτι εἰσήγαγε ῥεύματα ἰσχυρὰ, ὥστε νὰ παρασύρωσι τὰ ἀέρια καὶ νὰ μὴ ἀποπνίξωσιν αὐτοὺς τοὺς δυστυχεῖς ἐκεῖ διαμένοντας. Ἀλλ’ ἂν συμβῇ ἓν ἀτύχημα εἰς αὐτὴν τὴν μηχανὴν, θὰ προξενηθῇ δυστύχημα εἰς τοὺς ἐκεῖ λουομένους; Τώρα δὲν εἶναι καὶ μεγάλη ἡ ἀπώλεια· ὀλίγοι Ἕλληνές μας θὰ ἀπολεσθῶσιν!... Ἀλλὰ τὸ κατάστημα τῶν λουτρῶν, τὸ ὁποῖον ἀνηγέρθη παρὰ τὴν γνώμην τοῦ Ἰατροσυνεδρίου, — καὶ τοῦτο δύναμαι νὰ βεβαιώσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν τῶν Ἐσωτερικῶν — δύναται νὰ μετασκευασθῇ, ὅπως κατοικήσωσιν οἱ ἐκεῖ μεταβαίνοντες, ὡς κείμενον εἰς μέρος κατάλληλον, ἀναπεπταμένον πρὸς τὸν ἄνεμον. Τὸ δὲ κατάστημα τῶν λουτρῶν νὰ κατασκευασθῇ ἐκεῖ, ὅπου ἀναβλύζουσι τὰ ὕδατα, κατὰ τρόπον ἐπιτρέποντα πλήρη φυσικὸν ἀερισμὸν, ἀντὶ τοῦ τεχνητοῦ.

§246ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ τὰ λουτρὰ τῆς Ὑπάτης εἶναι ἓν τῶν κατορθωμάτων τῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων ἔργων. Καθ’ ὅσον γνωρίζω, τὰ μηχανήματα παρηγγέλθησαν εἰς Εὐρώπην, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ πίστωσις ἀναγεγραμμένη. Τώρα δὲ, ἀφοῦ ἦλθον, τὰ ἐνέκρινε τὸ Κράτος, οὐχὶ διότι τὰ ἐνέκρινεν ἐλευθέρως, ἀλλὰ διότι παρηγγέλθησαν ἅπαξ ἀπὸ τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων ἔργων. Ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι δευτερεῦον. Τὸ κύριον εἶναι, ὅτι τὰ λουτρὰ ἐτοποθετήθησαν ἀκαταλλήλως, καὶ ἡ ἐπενέργεια τῶν ὑδάτων ἐπὶ τῶν πασχόντων δὲν θὰ ἦναι ἡ αὐτή, ἡ ὁποία ἦτο μέχρι τοῦδε· διότι πρὶν οἱ λουόμενοι ἐλούοντο ἐκ τοῦ κρατῆρος, ἢ ἐγγύτατα αὐτοῦ, εἰσέπνεον δὲ τὸ ἀέριον, τὸ ὁποῖον ἐξέρχεται καὶ τὸ ὁποῖον, εἴτε εἰσεπνέετο εἴτε μετὰ τοῦ ὕδατος ἐπίνετο, ὠφέλει. Αὐτὸ δὲν γίνεται πλέον ὡς πρὶν, καθόσον μετεφέρθη εἰς 50 μέτρων, νομίζω, ἀπόστασιν καὶ πλέον, καὶ ἐκεῖ τοποθετοῦνται ἤδη τὰ μηχανήματα. Καθὼς εἶπεν ὁ ἔντιμος προλαλήσας, ἔχομεν ἀνάγκην ἕνεκα τούτου μηχανημάτων δι’ ἀερισμὸν, ἀλλὰ καὶ αὐτὰ θὰ ἦναι δύσκολον νὰ λειτουργήσωσιν, ἐλλείψει γλυκέος ὕδατος. Διὰ νὰ μεταφέρηται τὸ ὕδωρ τοῦτο ἐκ τοῦ Σπερχειοῦ, ὅστις ἀπέχει 3–4 χιλιόμετρα, θὰ χρειασθῇ ἀρκετὴ δαπάνη καὶ μηχανὴ ἀτμοκίνητος, ἡ ὁποία νὰ λειτουργῇ ἀενάως πρὸς ἄντλησιν ὕδατος, ἀφοῦ τὰ λουτρὰ κεῖνται εἰς ὑψηλοτέραν θέσιν τοῦ ποταμοῦ. Λοιπὸν οὐ μόνον καὶ ἄλλαι δαπάναι ἀπαιτοῦνται, ἵνα ἐγκατασταθῶσι τὰ μηχανήματα, ἀλλὰ θ’ ἀπαιτῆται καὶ δαπάνη δι’ αὐτὰ καθημερινή, πρόσθετος, ἡ ὁποία δὲν θὰ ὑπῆρχεν, ἂν ἀλλοῦ ἐτοποθετεῖτο τὸ κατάστημα. Καὶ ἐνταῦθα λοιπὸν ἡ ὑπηρεσία τῶν δημοσίων ἔργων ἐπιζημίως ἐνήργησε, καὶ διὰ τοῦτο ἔλαβον καὶ ἐκ τῆς περιστάσεως ταύτης ἀφορμὴν νὰ προσθέσω μίαν ἀκόμη ἀπόδειξιν εἰς τὰ περὶ τῆς ἱκανότητος καὶ τῆς μερίμνης, τὴν ὁποίαν δεικνύει τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων ἔργων περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου.

§247ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁμολογῶ ὅτι, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, εὑρίσκομαι εἰς μεγάλην ἀμηχανίαν, διότι ἀφ’ ἑνὸς ἤκουσα τὴν μίαν γνώμην τοῦ ἑνὸς προλαλήσαντος, ὁ ὁποῖος ἰσχυρίζεται, ὅτι τὰ λουτρὰ τῆς Ὑπάτης εἶναι τὰ ἄριστα τῶν λουτρῶν...

§248ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Περὶ αὐτοῦ δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§249ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. .. ἀφ’ ἑτέρου ἤκουσα καὶ τὴν γνώμην τοῦ ἐκ Τυρνάβου κ. Βουλευτοῦ, ὁ ὁποῖος ἰσχυρίζεται, ὅτι τὰ λουτρὰ ταῦτα σχεδὸν δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχωσιν...

§250ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ὡς κατάστημα.

§251ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὡς κατάστημα... Ὁμολογῶ, ὅτι αἱ παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Τυρνάβου Βουλευτοῦ μοὶ ἔκαμον μεγάλην αἴσθησιν, καὶ ὀφείλω, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ ζητήσω τὴν γνώμην τοῦ Ἰατροσυνεδρίου, καὶ νὰ μελετήσω σοβαρῶς τὴν ὑπόθεσιν.

§252ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εἴπω σχετικά τινα οὐχὶ περὶ τῆς ἀποπερατώσεως τοῦ καταστήματος, διότι αὕτη ἀνάγεται εἰς τὴν μέριμναν τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις μετὰ τὴν ἐξέτασιν τῶν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Τυρνάβου συναδέλφου λεχθέντων βεβαίως θέλει φροντίσει περὶ τῆς περατώσεως τοῦ καταστήματος, ἐκ τοῦ ὁποίου καὶ ἡ δημοσία ὑγεία θέλει λειτουργήσει καλλίτερον καὶ τὰ δημόσια συμφέροντα μεγάλως θέλουσιν ἐξυπηρετηθῆ. Περιορίζομαι λοιπὸν σήμερον νὰ ἀπαντήσω εἰς τοὺς ἀξιοτίμους κ. συναδέλφους, καὶ ἰδίως εἰς τὸν κ. ἐκ Τυρνάβου, ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ἂν τὸ κατάστημα τοῦτο θέλῃ λειτουργήσει καλῶς ἢ ὄχι, καθόσον, ἔχων τὴν ἀτυχίαν νὰ ᾖμαι συνιδιοκτήτης τῶν πέριξ τῶν λουτρῶν γηπέδων, ἀκολουθῶ τὸ ζήτημα τοῦτο μετὰ προσοχῆς, καὶ δύναμαι νὰ δώσω τοιαύτας πληροφορίας, ὥστε νὰ φωτισθῇ καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν — ἂν καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς καθῆκον ἔχει, καὶ ὀρθῶς ἐδήλωσεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι θέλει ὑποβάλει τὸ ζήτημα τοῦτο εἰς τὸ Ἰατροσυνέδριον, πρὸς ἀποφυγὴν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα δύο τῶν κ. συναδέλφων, ὁ ἐκ Τυρνάβου καὶ ὁ ἐκ Μεσολογγίου, ὑπέδειξαν. Ἡ γνώμη ὅτι τὸ κατάστημα δὲν θέλει λειτουργήσει ἐπιτυχῶς, προῆλθεν ὁμολογουμένως ἐκ τῆς κρίσεως τοῦ ἰατροῦ, περὶ οὗ ἐμνήσθησαν· ἀλλ’ ὁ ἰατρὸς οὗτος ἐξήτασε τὸ κτίριον ὅπως εὑρίσκεται, χωρὶς νὰ ἐρωτήσῃ τὰ τῆς λειτουργίας ἐκείνων, ἅτινα ἐμελετήθησαν οὐχὶ μόνον παρὰ τοῦ Ἰατροσυνεδρίου, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἐπιτροπῆς ἐπὶ τούτῳ ἐκεῖ μεταβάσης. Εἰς τὸ Ἰατροσυνέδριον ὑπεβλήθη τὸ σχέδιον τοῦ καταστήματος τῶν λουτρῶν, ὑπεβλήθη καὶ τὸ σύστημα τοῦ ἀερισμοῦ, καὶ τὸ Ἰατροσυνέδριον παμψηφεὶ ἀπεδέξατο τὸ σχέδιον. Ὥστε δὲν εἶναι ἀκριβὴς ἡ πληροφορία σας. Γνωρίζω τοῦτο πολὺ καλῶς, καὶ δύνασθε νὰ λάβητε πληροφορίας παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ἰατροσυνεδρίου. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἀκριβὴς ἡ πληροφορία, ὅτι τὸ Ἰατροσυνέδριον ἀντίκειται εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ καταστήματος. Τὰ δὲ λεχθέντα περὶ ἀλλοιώσεως τῶν ὑδάτων καὶ περὶ ἀερισμοῦ καὶ λοιπῶν εἶναι ἕωλα, καὶ ἀπορῶ μάλιστα, πῶς ὁ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς ὑπέπεσεν εἰς τοιοῦτον λάθος, ὁ ὁποῖος πολλὰ λουτρὰ τῆς Εὐρώπης ἐπεσκέφθη, καὶ εἶδε βεβαίως, ὅτι εἰς κανὲν μέρος τῆς Εὐρώπης δὲν εἶναι ἐπὶ τῆς πηγῆς τῶν λουτρῶν τὰ καταστήματα. Τὰ καταστήματα, διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους οἱ μηχανικοὶ γνωρίζουσιν, εἶναι πάντοτε μακρὰν τῆς πηγῆς, καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲ οὐδεμία εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ ἀλλοίωσις, καθόσον τὰ ὕδατα ὁρμητικῶς θέλουσι διοχετευθῆ διὰ σωλήνων εἰς τοὺς λουτῆρας. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦ ἀερισμοῦ, ἐὰν δὲν ἐφαρμόσητε τὸν τεχνητὸν ἀερισμὸν, δὲν δύνασθε νὰ κατασκευάσητε τοὺς λουτῆρας, ἐντὸς τῶν ὁποίων νὰ λούωνται οἱ μεταβαίνοντες ἐκεῖ, καθόσον, ὡς γνωρίζετε, τὰ ὕδατα ἔχουσι τοιοῦτον ἀνθρακικὸν ὀξὺ, ὥστε δὲν δύναταί τις νὰ λούηται ἐκτὸς αὐτῶν. Σήμερον ἡ πηγὴ εἶναι σχεδὸν εἰς τὸ ὕπαιθρον. Πέριξ αὐτῆς εἶναί τινα ξύλινα παραπήγματα, ὅλον δὲ τὸ λοιπὸν διάστημα εἶναι ἀνοικτὸν, ὅπως γίνηται δι’ ἀερισμοῦ. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι, ἐὰν θέλητε νὰ κατασκευάσητε κατάστημα,—καὶ δὲν δύναται τὸ Κράτος παρὰ νὰ κατασκευάσῃ, οὐχὶ μόνον διότι παγώνουσιν οἱ ἄνθρωποι, ἀλλὰ καὶ ἕνεκα τῆς ἀθλίας καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται σήμερον τὰ λουτρὰ,— πρέπει νὰ προσέξητε εἰς τοῦτο. Πῶς θέλετε νὰ κατασκευάσητε κατάστημα, περιοριζόμενοι μόνον εἰς αὐτὸν τὸν ἀερισμόν; Δὲν δύνασθε λοιπὸν μόνον διὰ τοῦ φυσικοῦ ἀερισμοῦ, ἀλλὰ διὰ τοῦ τεχνητοῦ ἀερισμοῦ, νὰ κατορθώσητε, ὅπως λούωνται οἱ πάσχοντες ἐντὸς τῶν λουτήρων. Εἰς ἐνίσχυσιν τῶν λόγων μου φέρεται ἡ γνώμη, ὅτι τὰ λουτρὰ τοῦ Disson ἔχουσιν ἀνθρακικὸν ὀξὺ, τὰ λουτρὰ τῶν Πυρηναίων ἔχουσιν ἀνθρακικὸν ὀξὺ, καὶ ἄλλα. Καὶ ἡ ἐπιτροπὴ παρεδέχθη τὸ σχέδιον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη εἰς τὸ Ἰατροσυνέδριον· ἀλλ’ ἐπειδὴ ὑπάρχουσιν ἀμφιβολίαι, ὁ Ὑπουργὸς ὀφείλει νὰ ὑποβάλῃ τὸ ζήτημα εἰς τὸ Ἰατροσυνέδριον πρὸς λύσιν.

§253ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ὁ τότε Ὑπουργὸς κ. Μπουφίδης, ὅστις δὲν παρακάθηται μεταξὺ ἡμῶν....

§254ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Δὲν ἦτο ὁ κ. Μπουφίδης, ἦτο ὁ κ. Θεοτόκης.

§255ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. .. ὁ κ. Μπουφίδης ἀνέθηκεν εἰς ἐμὲ καὶ τὸν κ. Καλλίαν, μηχανικὸν ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν, ἰδιαιτέρως νὰ συνεννοηθῶμεν,—ἐπίσης δὲ καὶ ὁ ἀδελφός μου, ὅστις τυγχάνει ἰατροσύνεδρος, εἶναι ἐν γνώσει τῆς ὑποθέσεως ταύτης,—ἀκριβῶς περὶ τούτου, πῶς δύναται νὰ τροποποιηθῇ τὸ κατάστημα τοῦτο πρὸς κατασκευὴν δωματίων πρὸς ἐνοικίασιν, καθόσον δὲν εἶναι δυνατὸν πλέον νὰ σκεφθῇ τις σοβαρῶς περὶ ἀποπερατώσεως τούτου πρὸς κατασκευὴν λουτρῶν. Ἐλησμόνησε νὰ προσθέσῃ ὁ κ. ἐκ Φθιώτιδος Βουλευτὴς, ὅτι, ἐνῷ εἶναι ἐν ὑπαίθρῳ τὰ λουτρὰ καὶ οἱ λουόμενοι δὲν σκεπάζονται οὔτε ἀπὸ ὀροφήν, οὔτε ἀπὸ τίποτε, ἐν τούτοις, ὅταν δὲν πνέῃ ἄνεμος, οἱ λουόμενοι ἐξέρχονται τῶν λουτήρων, μὴ δυνάμενοι νὰ ἀνθέξωσιν. Ἀφοῦ λοιπὸν ἐν ὑπαίθρῳ δὲν δύνανται νὰ ἀνθέξωσι, φαντασθῆτε πόσον εἶναι ἐπικίνδυνον νὰ ἐγκλείσωμεν τοὺς λουομένους, προστατεύοντες αὐτοὺς μόνον μὲ μηχανήματα ἀερισμοῦ, τῶν ὁποίων ἡ λειτουργία δύναται τυχὸν νὰ σφάλῃ ἐπὶ στιγμήν.

§256ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον, ὅτι τὰ λουτρὰ ἀπώλεσαν ἐντελῶς τὰς ἰδιότητας, τὰς ὁποίας εἶχον, διότι μετεφέρθησαν εἰς 50 μέτρων ἀπόστασιν οἱ λουτῆρες· εἶπον μόνον, ὅτι, ἐνῷ ἐπεκράτει ἡ ἰδέα παρά τισι νὰ κατασκευασθῶσι τὰ λουτρὰ πέριξ τοῦ κρατῆρος, νὰ κατασκευασθῶσι δηλονότι οἱ λουτῆρες ἐγγύτατα αὐτοῦ, προετιμήθη νὰ κατασκευασθῶσιν εἰς ἀπόστασιν. Ὅταν πρόκειται περὶ μεταλλικῶν ὑδάτων, τὰ ὁποῖα εἴτε ὑδροθειωμένον ἀέριον ἀναδίδουσιν, εἴτε ἀνθρακικὸν ὀξύ, τὰ λουτρὰ βεβαίως κερδίζουσιν, ὅταν οἱ λουόμενοι δύνανται νὰ λαμβάνωσιν αὐτὰ ἐγγύτατα ἐν τῇ πηγῇ, καὶ νὰ εἰσπνέωσιν ἀμέσως καὶ εἰς τὸ πρέπον μέτρον τὰ ἀέρια εὐθύς, ὡς ἐξέρχονται. Ἀλλοῦ τὰ ἀέρια συγκεντροῦνται εἰς δωμάτιον, καὶ εἰσπνέονται ἰδιαιτέρως ὑπὸ τῶν ὠφελουμένων ἐξ αὐτῶν. Τώρα δὲν γνωρίζω ἂν καὶ κατὰ ποίαν μέθοδον τὰ ὕδατα μεταφέρονται, ἀλλὰ ἡ μεταφορὰ δὲν γίνεται πάντοτε ἄνευ ἀπωλείας τῆς ἰαματικῆς ἀξίας τῶν ὑδάτων. Διὰ τοῦτο εἰς τὴν Εὐρώπην, ὅταν ἀναγκάζωνται νὰ μεταβάλλωσι τὴν θερμοκρασίαν τῶν ὑδάτων, πράττουσι τοῦτο οὐχὶ ὡς παρ’ ἡμῖν, θερμαίνοντες αὐτὸ διὰ τοῦ πυρὸς ἢ ψυχραίνοντες ἐντὸς δεξαμενῶν, ἀλλὰ διὰ σωλήνων θερμοῦ ἢ ψυχροῦ ὕδατος, χωρὶς νὰ ἔρχηται εἰς ἐπαφὴν μετὰ τῆς ἀτμοσφαίρας. Ἐπίσης τὸ ὕδωρ, ὅπου δὲν ἔχει ἀνάγκην θερμάνσεως ἢ ψυχράνσεως, μεταφέρεται ἀπευθείας ἐκ τῆς πηγῆς εἰς τὸν λουτῆρα, ὅπου δ’ εἶναι ἄφθονον, τρέχει ἀενάως ἐντὸς αὐτοῦ. Τοσοῦτον ἀποφεύγουν νὰ ἐλαττῶσι τὴν ἀρχικὴν ἰαματικὴν δύναμιν τῶν ὑδάτων. Δὲν ἰσχυρίζομαι ὅτι τὰ γινόμενα ἐν Ὑπάτῃ δὲν γίνονται κατὰ τοὺς κανόνας τῆς μηχανικῆς· εἶπον μόνον, ὅτι δὲν γίνονται κατὰ τοὺς κανόνας τῆς ὑδροθεραπευτικῆς. Τὰ Δημόσια Ἔργα ἠδύνατο νὰ προτιμήσωσι τὴν τοποθέτησιν τοῦ καταστήματος ἐπὶ τῆς πηγῆς καὶ πέριξ τῆς πηγῆς, ἀντὶ νὰ μεταφέρωσιν αὐτὸ μακράν. Τοῦτο θὰ ἦτο καὶ εὐθηνότερον.

§257ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὀρθῶς, κατ’ ἐμέ, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ὁ ἐκ Φθιώτιδος Βουλευτὴς ἀπεδέχθησαν ὡς τὴν μόνην δικαίαν λύσιν τὴν προσφυγὴν εἰς τὸ Ἰατροσυνέδριον καὶ τὴν γνωμοδότησιν τούτου. Ὅθεν περιττὸν ἦτο ὁ ἀξιότιμος ἐκ Τυρνάβου συνάδελφος νὰ ἐπικαλεσθῇ τὴν αὐθεντίαν τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν.

§258ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ὄχι· ἀνέφερον ἓν γεγονός.

§259ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἄλλοτε τὸ Ὑπουργεῖον Τρικούπη ἦτο ἔνθερμος συνήγορος ὑπὲρ τῆς συντηρήσεως τῶν τοιούτων λουτρῶν, καὶ τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον αἴφνης ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ κ. Μπουφίδου μετέβαλε γνώμην. Ἀλλ’ ὅταν ἔχωμεν τὴν μόνην εἰδικήν, κατάλληλον ἀρχήν, νὰ ἀποφαίνηται γνώμην, τὸ Ἰατροσυνέδριον, πρέπει νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς αὐτήν. Λοιπὸν ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν τὸ Ἰατροσυνέδριον τῷ ὄντι ἤθελε γνωματεύσει, ὅτι, ὅπως πρόκειται νὰ κατασκευασθῶσι τὰ λουτρά, δύνανται νὰ λειτουργήσωσιν ἐπ’ ἀγαθῷ τῶν λουομένων, χωρὶς οὗτοι νὰ δύνανται νὰ διατρέχωσι κανένα κίνδυνον, χωρὶς ἡ δύναμις τῶν ἰαματικῶν ὑδάτων νὰ ἀλλοιῶται κατά τι, πρέπει νὰ πιστεύσωμεν μᾶλλον εἰς τὴν γνωμοδότησιν ταύτην τοῦ Ἰατροσυνεδρίου καὶ οὐχὶ εἰς τὴν γνώμην τοῦ κ. Μπουφίδου.

§260ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι.

§261ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλ’ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἀποδειχθῇ ἀληθὲς τοῦτο, ὅτι δηλ. τὸ Ἰατροσυνέδριον δὲν ἔχει τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἔχομεν ἐν τῇ Βουλῇ, ἀλλὰ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχει πᾶς τις καὶ τώρα καὶ τότε, ὅταν ἀπεφασίσθη ἡ κατασκευὴ τῶν λουτρῶν τούτων, — διότι ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω ὅτι θὰ εὑρίσκετο Ὑπουργὸς οἱοσδήποτε, καὶ αὐτὸς ὁ κ. Μπουφίδης, ὅστις θ’ ἀπεφάσιζεν ἐναντίον τῆς γνωμοδοτήσεως τοῦ Ἰατροσυνεδρίου νὰ προβῇ εἰς τοιαύτην δαπάνην, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖται διὰ τὴν ἀνέγερσιν τῶν περὶ οὗ ὁ λόγος λουτρῶν. Ἐπὶ τῇ ὑποθέσει λοιπόν, ὅτι τὸ Ἰατροσυνέδριον δὲν εἶναι σύμφωνον, τί πρέπει νὰ γείνῃ; Νομίζω ὅτι συμφέρον τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς κοινωνίας εἶναι, ἡ πίστωσις νὰ ἐγγραφῇ διὰ τὸ 1896. Ἔχομεν δέ, ὡς γνωρίζετε, ὅλα τὰ μηχανήματα, κατακείμενα ἐν Πειραιεῖ, ὅπου πλὴν τῆς ζημίας, ἥτις ἐπέρχεται εἰς τὸ Δημόσιον ἐκ τοῦ πληρονομένου δι’ αὐτὰ ἐνοικίου, ἐπέρχεται καὶ φθορὰ εἰς τὰ μηχανήματα· ἐὰν δὲ αἱ πληροφορίαι, ἃς ἔχω, ἦναι ἀκριβεῖς, ἤρχισεν ἤδη ἡ ὀξείδωσις αὐτῶν· ἐὰν δὲ μείνωσιν ἐπὶ πολὺ ἐκτεθειμένα ἔτι, θὰ ἐπέλθῃ πλήρης καταστροφή. Τὰ μηχανήματα δὲ ταῦτα κοστίζουσι 70,000 φράγκα χρυσᾶ. Ἀλλὰ πλὴν τούτου πρέπει ὅσον τάχιον νὰ ἐπέλθῃ ἡ συντέλεσις τοῦ ἔργου, διότι τότε θὰ ἔχῃ τὸ Δημόσιον τὸ διπλοῦν ἐνοίκιον, καὶ θὰ αὐξήσῃ μεγάλως ὁ ἀριθμὸς τῶν λουομένων. Δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, ὅτι τὰ λουτρὰ τῆς Ὑπάτης εἶναι μοναδικὰ εἰς τὸ εἶδός των καθ’ ὅλην τὴν Ἀνατολὴν καὶ τὴν Εὐρώπην. Δευτερεύοντα λουτρὰ εἶναι τὰ τῶν Πυῤῥηναίων. Οἱ πάσχοντες ὅμως δὲν μεταβαίνουσιν εἰς Ὑπάτην, διότι δὲν εὑρίσκουσιν ἀνάπαυσιν, οὐδὲ κατοικίαν, ὑπόχρεοι νὰ λούωνται ἐν ἀδαμιαίᾳ καταστάσει. Ὄταν θὰ κατασκευασθῇ ἡ ἐπὶ τοῦ Σπερχειοῦ γέφυρα καὶ συντελεσθῇ ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ Πειραιῶς–Λαρίσης, πρέπει πάντως νὰ ἐπισπευσθῇ ἡ κατασκευὴ τῶν λουτρῶν τούτων.

§262Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν διπλασιάσωμεν τὸ ποσὸν τὸ ἀναγεγραμμένον, περιλαμβάνομεν πίστωσιν ἀρκοῦσαν, διότι θὰ παρέλθῃ καιρὸς μέχρις οὗ ἐξετάσῃ τὴν ὑπόθεσιν τὸ Ἰατροσυνέδριον.

§263ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Τὸ ποσὸν τῶν 20,000 δὲν ἐπαρκεῖ διὰ τὴν ἐξακολούθησιν τοῦ ἔργου, διότι 10 χιλιάδων δραχμῶν ἔχετε ἀνάγκην μόνον διὰ τὴν μεταφορὰν τῶν μηχανημάτων εἰς Λουτρὰ Ὑπάτης.

§264Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ γραφεῖον τῶν δημοσίων ἔργων εἶχεν ἀναγράψει μόνον 10,000.

§265ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἀντέγραψε τὴν πίστωσιν ταύτην ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ κ. Τρικούπη, ὅστις εἶχεν ἀναγράψει ἄλλοτε αὐτὴν πρὸς εἰρωνείαν, καὶ οὐχὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου, δι’ οὓς λόγους αὐτὸς ἠξεύρει.

§266ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν τῷ κεφαλαίῳ 11 ἐγένοντο αἱ ἑξῆς τροποποιήσεις. Ἐν ἄρθρῳ 6 «κτίριον τῶν λουτρῶν Ὑπάτης» προσετέθη πίστωσις δρ. 10,000, ἀναβιβάζουσα τὸ ἐγγεγραμμένον ποσὸν εἰς δρ. 20,000. Ἐν ἄρθρῳ 8 «κτίριον τῶν Ἀνακτόρων Ἀθηνῶν» προσετέθη ἐπίσης πίστωσις 10,000 δραχμῶν, ἀναβιβάζουσα τὸ ποσὸν εἰς δρ. 18,000. Συμφώνως δὲ τῇ ἀπὸ 5 Ἰουλίου δηλώσει τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, προστίθεται νέον ἄρθρον 11 «μεταῤῥύθμισις παλαιοῦ στρατῶνος Μονεμβασίας» μετὰ πιστώσεως δρ. 5,000. Οὕτω τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου 11 ἀνέρχεται ἐκ δραχ. 312,000. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ κεφάλαιον 11, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ὡσαύτως γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον 12, «κτίρια τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν», ὡς ἔχει)

§267ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 13. «Κτίρια τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης» (ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα). Συμφώνως ταῖς ἀπὸ 5 Ἰουλίου δηλώσεσι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐν τῷ ἄρθρῳ «κτίρια τοῦ Πρωτοδικείου Ἀθηνῶν» προστίθεται πίστωσις δρ. 3,000. Ἐπίσης προστίθεται νέον ἄρθρον 15 «μεταῤῥύθμισις παλαιοῦ λοιμοκαθαρτηρίου Σύρου εἰς φυλακὰς ὑποδίκων» μετὰ πιστώσεως δραχ. 9,950. Οὕτω τὸ ὅλον ποσὸν τοῦ κεφαλαίου 13 ἀνέρχεται εἰς δραχ. 173,350. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ κεφάλαιον 13, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Κεφάλαιον 14. «Κτίρια τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας». (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 1).

§268Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἐνταῦθα πρέπει ν’ ἀφαιρεθῇ ἐκ τοῦ ἀναλυτικοῦ πίνακος ἡ λέξις «ἀσφάλιστρα», διότι ταῦτα περιλαμβάνονται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον 14 μετὰ τῆς τροποποιήσεως ταύτης).

§269ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν ἀπὸ 5 Ἰουλίου δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, προστίθεται «Κεφάλαιον 14 δίς Κτίριον τοῦ ἐν Σμύρνῃ Ἑλληνικοῦ Προξενείου», μετὰ πιστώσεως δραχ. 32,600. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ κεφάλαιον τοῦτο παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Κεφάλαιον 15. «Ὁδοποιΐα». (Ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα).

§270Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Προτείνω τὴν προσθήκην ἐν ἐδαφ. αʹ «προμήθεια ὑλικοῦ» τοῦ ἄρθρου 1 «συντήρησις ὁδῶν» δραχμῶν 250,000. Τοῦτο δὲ τὸ ποσὸν προτείνω ν’ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τὴν πίστωσιν τοῦ ἄρθρου 2 «προσωπικὸν ὁδοστατῶν»· ἑπομένως δὲν ὑπάρχει οὔτε μείωσις οὔτε αὔξησις, ἀλλὰ μετάθεσις πιστώσεως. Ἐπίσης προτείνω τὴν μείωσιν τοῦ ποσοῦ τοῦ ἄρθρου 4 «κατασκευὴ ὁδῶν» ἀπὸ δρ. 1,220,000 εἰς δραχ. 870,000. Κατὰ ταῦτα τὸ ὁλικὸν ποσὸν τοῦ κεφαλαίου 15 ἀνέρχεται εἰς δραχ. 2,224,500.

§271ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ κεφάλαιον 15, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Κεφάλαιον 16. «Μετσόβειον Πολυτεχνεῖον». (Ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα).

§272ΒΑΛΕΤΑΣ. Θὰ κάμω σύστασιν εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, ὅπως κατὰ τὸ διάλειμμα τὸ μέχρι τῆς προσεχοῦς συνόδου τῆς Βουλῆς μελετήσῃ τὰ τοῦ Πολυτεχνείου ὡς πρὸς τὸ τμῆμα τῶν Καλῶν Τεχνῶν, τὸ ὁποῖον δὲν λειτουργεῖ ὡς πρέπει. Αἴτιον δὲ θεωρεῖται, ὅτι διατελεῖ ἡνωμένον μετὰ τοῦ ἑτέρου τμήματος.

§273ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν ἀπὸ 5 Ἰουλίου δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐν ἄρθρῳ 1 «προσωπικὸν τῆς Διευθύνσεως», ὑπὸ τὸ ἐδάφ. γʹ, προστίθεται πίστωσις δρ. 650 διὰ μισθὸν 6½ μηνῶν ἑνὸς ὑποδιευθυντοῦ. Οὕτω τὸ ὁλικὸν ποσὸν τοῦ κεφαλαίου 16 ἀνέρχεται εἰς δρ. 103,320. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ κεφάλαιον 16, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Κεφάλαιον 17. «Βοήθειαι» (ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα). Κατὰ τὴν ἀπὸ 5 Ἰουλίου δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐν ἄρθρῳ 5 «κηδεῖαι» προστίθεται ποσὸν δραχ. 5,000. Οὕτω δὲ τὸ ὁλικὸν ποσὸν τοῦ κεφαλαίου 17 ἀνέρχεται εἰς δρ. 610,500. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ κεφάλαιον 17, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Κεφάλαιον 18. «Ἔξοδα παρελθουσῶν χρήσεων». (Ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα).

§274Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Προτείνω ἐνταῦθα νὰ προστεθῶσιν εἰς μὲν τὰ ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων δρ. 220,580.69, εἰς δὲ τὰ ἔξοδα διαγεγραμμένων χρήσεων δρ. 176,814.40, διότι ὑπάρχουσιν ἀπαιτήσεις ἀνεγνωρισμέναι καὶ ἐκκαθαρισμέναι. Οὕτω τὸ ὁλικὸν ποσὸν τοῦ κεφαλαίου 18 ἀνέρχεται εἰς δρ. 547,497.09.

§275ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ κεφάλαιον 18, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Κεφάλαιον 19. «Κατασκευὴ σιδηροδρόμων». (Ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα).

§276Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦτο, ἐν ἄρθρῳ 3, προτείνω νὰ προστεθῶσι δραχμαὶ 105,500. Εἶναι ἡ δαπάνη, τὴν ὁποίαν ἀναλαμβάνομεν νὰ καταβάλωμεν κατὰ τὴν μετὰ τῆς Ἑταιρίας τῶν σιδηροδρόμων Πειραιῶς–Πελοποννήσου συμφωνίαν πρὸς ἐκμετάλλευσιν τῆς γραμμῆς Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων. Οὕτω τὸ ὁλικὸν ποσὸν τοῦ κεφαλαίου 19 ἀνέρχεται εἰς δρ. 207,500.

§277ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ κεφάλαιον 19, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Κεφάλαιον 20. «Γενικὰ ἔξοδα σιδηροδρόμων». (Ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα).

§278Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μοῦ ἐξηγήσῃ, τίνες οἱ ἀλλοδαποὶ μηχανικοί, οἱ ὁποῖοι ἀναφέρονται ἐνταῦθα.

§279Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἐγὼ προτείνω, ὁλόκληρον τὸ κεφάλαιον 20 νὰ διαγραφῇ. Ἡ πίστωσις αὕτη ἀνεγράφη ἕνεκα ὑποβολῆς νομοσχεδίου ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Τρικούπη, τὸ ὁποῖον δὲν ἐψηφίσθη. Τούτου ἕνεκα ἡ πίστωσις εἶναι περιττή.

§280Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἐκτὸς τούτου, δὲν ὑπάρχει καὶ λόγος ἀναγραφῆς ποσοῦ, διότι τὰ ἔργα ἔχουσι συντελεσθῆ, τὰ σχέδια εἶναι τετελεσμένα αἱ μελέται ἔχουσι γείνῃ, ὡς καὶ ἄλλαι μηχανικαὶ ἐργασίαι.

§281ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Νὰ διαγραφῇ. (Διαγράφεται ἡ πίστωσις τοῦ κεφαλαίου 20. Μεθ’ ὃ γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον 21 «ἀποζημιώσεις κτημάτων διὰ σιδηροδρόμους». Ὡσαύτως γίνεται δεκτὸν τὸ σύνολον τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀνερχόμενον εἰς δρ. 13,043,019.09).

§282ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον 1 «κεντρικὴ ὑπηρεσία», ὡς ἔχει, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§283ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 2. «Κλῆρος». (Ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα).

§284Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῇ Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Ἐν ἄρθρῳ 7 «μισθὸς πνευματικῶν ἀρχηγῶν ἀλλοθρήσκων κοινοτήτων» παρακαλῶ νὰ προστεθῶσι δρ. 750. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον 2 μετὰ τῆς προσθήκης ταύτης, ἀνερχομένου οὕτω τοῦ ὁλικοῦ ποσοῦ τοῦ κεφαλαίου εἰς δρ. 218,166).

§285ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 3. «Ἀνωτέρα καὶ μέση ἐκπαίδευσις». (Ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα).

§286Γ. ΠΑΓΑΝΕΛΗΣ. Ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου 3 ἄρθρ. 8 καὶ 9 λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ παρατηρήσω πρὸς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸν, ὅτι ἀναπόδραστος παρίσταται ἀνάγκη νὰ αὐξήσῃ, καὶ ἀμέσως, τὸ προσωπικὸν τῶν φυλάκων τῶν ἀρχαιοτήτων. Μετ’ ἐκπλήξεως θέλει ἀκούσει ἡ Βουλὴ, ὅτι τόποι σημαντικώτατοι, ὑπὸ ἔποψιν ἀρχαιολογικὴν, μένουσιν ἄνευ τῆς παραμικρᾶς φυλακῆς, ὅτι τὸ Ἀσκληπιεῖον μένει ἄνευ φύλακος, ὁ Λέων τῆς Χαιρωνείας εὑρίσκεται ἄνευ φύλακος, ὅτι αὐτὴ ἡ Δῆλος, ἡ Πομπηΐα ἀληθῶς τῆς Ἑλλάδος, εἶναι ὑπὸ ἕνα φύλακα, ἄξεστον ἀγρότην, λαμβάνοντα μισθὸν 20 δραχ. κατὰ μῆνα, καὶ οὐδὲν παράδοξον, ἂν Ἰταλικὸν πολεμικὸν προσεγγῖσαν πρό τινος εἰς Δῆλον, ἀπεβίβασε ναύτας, ἔλαβεν ὅσας ἤθελον ἀρχαιότητας καὶ ἀνεχώρησε, χωρὶς οὐδεμίαν νὰ λάβῃ γνῶσιν ἡ Ἀρχαιολογικὴ ὑπηρεσία. Φρονῶ ὅτι εἶναι ἡ μεγαλειτέρα ἀστοργία πρὸς τὰς ἀρχαιότητας τῆς κατ’ ἐξοχὴν ἀρχαιολογικῆς χώρας, τῆς Ἑλλάδος, ἡ οἰκονομία αὕτη, ἡ γινομένη εἰς τοὺς φύλακας τῆς ἀρχαιολογικῆς ὑπηρεσίας.

§287Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Αἱ παρατηρήσεις τοῦ κ. συναδέλφου εἶναι ἄξιαι μεγάλης προσοχῆς, καὶ τὰ λεγόμενα ὑπ’ αὐτοῦ ἀληθέστατα· ἀλλ’ ἕνεκα τῶν ἀτυχῶν περιστάσεων τῶν οἰκονομικῶν, ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελοῦμεν, δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν αὔξησιν δαπάνης. Θὰ παρακαλέσω ὅμως τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν νὰ καταβάλῃ μικρόν τι ποσόν, ὅπως ἀποσταλῶσιν ὑπ’ αὐτῆς φύλακες.

§288Γ. ΠΑΓΑΝΕΛΗΣ. Ἐν τῇ ἀναλύσει τοῦ ἄρθρου 9 ἀναγράφεται ποσὸν 15,000 δρ. Ἐν τούτῳ τῷ κεφαλαίῳ, ἀφοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναγραφῇ πίστωσις διὰ σκοπὸν τοσοῦτον σημαντικόν, νὰ ἀναγραφῇ τουλάχιστον, παρακαλῶ, ἡ προσθήκη φύλακος, ἐπὶ μισθῷ μηνιαίῳ 20 δραχμῶν, καὶ ἑνὸς ἐπόπτου διὰ τὴν Δῆλον.

§289Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν τῷ κεφαλαίῳ Βʹ ἀναγράφονται πιστώσεις, διὰ τῶν ὁποίων ἐπιτρέπεται εἰς τὸ Δημόσιον νὰ καταβάλλῃ χρήματα καὶ συντρέχῃ τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως μᾶς ἐβεβαίωσεν, ὅτι θέλει παρακαλέσει τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν νὰ ἀποστείλῃ αὐτῇ φύλακας. Τοῦτο ἀρκεῖ. Ἐὰν ἀναγραφῇ ἐνταῦθα τὸ ὑφ’ ὑμῶν προτεινόμενον, θέλει ἀναγραφῆ καὶ ποσὸν χρηματικόν, τὸ ὁποῖον θέλει πληρόνει τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἀλλὰ σκοπὸς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἶναι νὰ μὴ πληρόνῃ τὸ δημόσιον ταμεῖον.

§290ΙΩ. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ μετὰ πολλῆς θερμότητος συνιστᾷ νὰ ἀναγραφῇ ἐν ἄρθρῳ 12 πίστωσις 4,000 δραχμῶν διὰ τοὺς ὑπολοίπους 4 μῆνας τρέχ. ἔτους, ἤτοι ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου μέχρι τέλους Δεκεμβρίου, χάριν τῶν στρατιωτικῶν ἀσκήσεων τῶν μαθητῶν. Οἱ λόγοι, οἵτινες ἔπεισαν τὴν ἐπιτροπὴν νὰ προβῇ εἰς τὴν σύστασιν ταύτην, δὲν στηρίζονται εἰς ἐπιπόλαιόν τινα ἰδέαν, στηρίζονται εἰς ἐπισήμους ἐκθέσεις, τὰς ὁποίας θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἀνακοινώσω εἰς αὐτήν. Ὁ θεσμὸς τῆς στρατιωτικῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν μαθητῶν βεβαίως ἐπέτυχεν ἐν Ἑλλάδι, ἀπόδειξις δὲ τούτου εἶναι ἡ μαρτυρία τοῦ ἐκ τῶν ἐγκρίτων ἀξιωματικῶν τοῦ ἡμετέρου στρατοῦ ταγματάρχου κ. Κωνσταντινίδου, ὁ ὁποῖος, ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἐπιθεωρήσεως τῶν γενομένων τότε ἀσκήσεων βολῆς τῶν μαθητῶν, ἐκθέτει τὰ ἑξῆς πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον (ἀναγινώσκει): «Τὸ παράστημα αὐτῶν (τῶν μαθητῶν), ἡ ταχύτης, μεθ’ ἧς ἐτάχθησαν εἰς τὰς τάξεις των, ἡ εὐχέρεια, μεθ’ ἧς ἐχειρίζοντο τὸ ὅπλον, ὁ ῥυθμὸς καὶ ἡ εὐστάθεια τοῦ βήματος, ἡ ἀκρίβεια καὶ ἡ τάξις τῆς πρὸ τοῦ μνημείου τῶν ἱερολοχιτῶν παρελάσεως, ἡ ταχύτης καὶ ἡ κανονικότης τῶν ἐφορμήσεων κατὰ τὴν ἐν ἀραιᾷ τάξει βολὴν καὶ ἡ πειθαρχία τοῦ πυρὸς, πάντα ταῦτα μοὶ κατέδειξαν οὐχὶ πρόχειρον καὶ στοιχειώδη στρατιωτικὴν ἄσκησιν παίδων, ἀλλὰ τελείαν καὶ ἐμβριθῆ μόρφωσιν ἀνδρῶν, δυναμένων νὰ καταλάβωσιν ἀνωτέραν θέσιν εἰς τοὺς ἀγῶνας τῆς πατρίδος...» Αὕτη εἶναι ἡ ἔκθεσις τοῦ ταγματάρχου κ. Κωνσταντινίδου. Ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἀναγνώσω καὶ ἑτέραν ἔκθεσιν πρὸς αὐτήν, τὴν τοῦ στρατηγοῦ Βοσσὲρ, ὁ ὁποῖος, λαβὼν ἐντολὴν παρὰ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, νομίζω παρὰ τοῦ τέως Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, ἵνα παραστῇ εἰς τὴν στρατιωτικὴν ἐξέτασιν τῶν μαθητῶν τῶν ἐν Ἀθήναις Γυμνασίων, λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὴν ὑμετέραν ἐπιθυμίαν, παρέστην χθές, Κυριακήν, 19 τρ. μ. Μαΐου, εἰς τὰς στρατιωτικὰς ἐξετάσεις τῶν μαθητῶν τῶν ἐν Ἀθήναις Γυμνασίων. Ἡ ἐπιτροπὴ τῶν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν, ἡ ὑφ’ ὑμῶν διορισθεῖσα, θέλει ὑποβάλει ὑμῖν λεπτομερῆ καὶ ἠτιολογημένην ἔκθεσιν τῶν ἐκτελεσθεισῶν ἀσκήσεων. Ἐπιθυμῶ ἐν τούτοις νὰ ἐκθέσω ὑμῖν τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ὅπερ τόσον στεγῶς συνδέεται πρὸς τὴν στρατιωτικὴν ἀγωγὴν τοῦ ἔθνους. Πλέον τῆς μιᾶς καὶ ἡμισείας ὥρας οἱ νεαροὶ οὗτοι μαθηταὶ, ὑπερβαίνοντες τοὺς 200, καὶ ἑπομένως συγκροτοῦντες λόγον ἰσχυρὸν, ἐξετέλεσαν κινήσεις ὁπλασκίας καὶ λογχομαχίας, ἅμα δὲ καὶ λόχου τάξεως πυκνῆς καὶ ἀραιᾶς. Αἱ κινήσεις ἐγένοντο καλῶς καὶ μεθ’ ἁρμονίας ἐν τῷ συνόλῳ, καὶ μετὰ κανονικότητος ἐν τῇ κατ’ ἄτομον θέσει ὑπὸ τοῦ πλείστου μέρους τῶν μαθητῶν. Προσεκτικοὶ εἰς τὰ παραγγέλματα, δεικνύουσι πραγματικὴν καλὴν θέλησιν καὶ ἀξίαν ἐπαίνου ἐπιθυμίαν, ὅπως ἐκτελῶσι ταῦτα ὡς οἷόν τε καλῶς.» Νομίζω, Κύριοι, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη, μετὰ τὴν ἀνακοίνωσιν τῶν ἐκθέσεων τούτων, νὰ ἐπιμείνω περισσότερον, ὅπως πείσω τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ τὴν σύστασιν τῆς ἐπιτροπῆς, ἵνα ἀναγραφῇ πίστωσις 4,000 δραχ. ὡς ἐδάφιον ηʹ τοῦ ἄρθρου 12.

§291ΠΕΤΑΛΑΣ. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω τὰς ἐκθέσεις, τὰς ὁποίας ἀνέγνωσεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λεβαδείας συνάδελφος, ἐκθέσεις, αἱ ὁποῖαι στηρίζονται μᾶλλον ἐπὶ τῆς φαινομενικῆς ἐξετάσεως τῶν μαθητῶν, κατὰ τὴν ὁποίαν παρέστησαν ὅ τε ταγματάρχης κ. Κωνσταντινίδης καὶ ὁ στρατηγὸς Βοσσέρ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον νομίζω περιττὸν, εἶναι ἡ ἀναγραφὴ τῆς αἰτουμένης πιστώσεως, καθόσον ἐν τῷ στρατῷ ὑπάρχουσιν ἀξιωματικοὶ ὑπεράριθμοι, ὁ ἀριθμὸς τῶν ὁποίων θέλει αὐξήσει διὰ τῆς καταργήσεως τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, καὶ οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἀναλάβωσι τὴν ἐκγύμνασιν, ἐὰν τοῦτο κριθῇ ἀναγκαῖον, τῶν μαθητῶν. Λέγω «ἐὰν κριθῇ ἀναγκαῖον», καθόσον πρέπει νὰ ἐξετασθῇ διὰ ποῖον λόγον κατηργήθησαν αἱ ἀσκήσεις αὗται. Πάντως δὲ θεωρῶ περιττὴν τὴν ἀναγραφὴν τῆς πιστώσεως τῶν 4,000 δραχμῶν.

§292Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Παρέλειψα ἐκ τῆς ἐκθέσεως τοῦ στρατηγοῦ Βοσσὲρ νὰ ἀναφέρω τὸ ὄνομα τοῦ ἐπόπτου, μετὰ τοῦ ὁποίου, σᾶς βεβαιῶ, ποσῶς δὲν συνδέομαι, πρὸ ὀλίγου δὲ μόλις τὸν ἐγνώρισα. Ὁ στρατηγὸς Βοσσὲρ λέγει τὰ ἑξῆς ἐν τῇ ἐκθέσει του περὶ τοῦ ἐπόπτου κ. Γ. Ἀντωνοπούλου (ἀναγινώσκει): «Ὁ ἐπόπτης κ. Γ. Ἀντωνόπουλος ἐπίσταται καὶ διδάσκει μετ’ ἀταραξίας καὶ πλήρους γνώσεως τοὺς κανονισμούς. Αἱ δὲ ἀσκήσεις τῆς ἀραιᾶς τάξεως, ὁ σκόπελος οὗτος δι’ ὅλα τὰ σώματα τοῦ πεζικοῦ ἐν Ἑλλάδι, ἐξετελέσθησαν μετὰ περισκέψεως, νοημοσύνης καὶ μεθόδου. Ἐν συνόψει τὸ ἀρτισύστατον τοῦτο σῶμα ἔχει καλὸν τὸ ὑπὸ τὰ ὅπλα παράστημα. Ὁ χρόνος, ὃν καθιεροῖ εἰς τὰς στρατιωτικάς του ἀσκήσεις, χρησιμοποιεῖται καλῶς. Τὰ δὲ ἐπιτευχθέντα ἀποτελέσματα εἶναι λίαν εὐάρεστα, ὀφειλόμενα κυρίως εἰς τὴν ἀρίστην διεύθυνσιν τοῦ ἐπὶ κεφαλῆς ἀρχηγοῦ κ. Ἀντωνοπούλου. Κρίνω αὐτὸν ἀνώτερον πάσης συστάσεως τῇ εὐμενείᾳ τῆς ὑμετέρας ἐξοχότητος. Ὁμολογουμένως εἶναι ἀνὴρ ἀνεπτυγμένος, ἐμφορούμενος ἀκραιφνοῦς πατριωτισμοῦ, ὅπως ἐκπληροῖ μετὰ τόσης εὐσυνειδησίας τὴν ἀποστολήν του.» Τώρα, ἐὰν ὁ ἔντιμος ἐξ Ἰθάκης Βουλευτὴς νομίζῃ, ὅτι πρέπει νὰ διορισθῇ στρατιωτικὸς, ἀντὶ τοῦ ἐπόπτου κ. Ἀντωνοπούλου, τοῦτο εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν ἀφορᾷ ἐμέ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγὼ γνωρίζω, εἶναι, ὅτι ἔχομεν μίαν ἔκθεσιν τοῦ στρατηγοῦ Βοσσὲρ, ὁ ὁποῖος τοσοῦτον θερμῶς συνιστᾷ αὐτὸν, ἡ ἀναγραφὴ δὲ τῆς πιστώσεως εἶναι ἀπαραίτητος, διότι δὲν πρόκειται μόνον περὶ τοῦ ἐπόπτου, ἀλλὰ καὶ περὶ ἄλλων δαπανῶν.

§293ΣΕΧΟΣ. Καὶ ἐγὼ θεωρῶ τὴν πίστωσιν ἀναγκαίαν, διότι νομίζω, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν εἶναι ὑπεράριθμοι. Κατὰ τὸ σημείωμα, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν κατέθηκεν, ὁ ὅλος ἀριθμὸς τῶν ἀξιωματικῶν εἶναι 1860, ὁ δὲ ὅλος ἀριθμὸς, τὸν ὁποῖον ἀναγράφει ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ, εἶναι 2000, καὶ ἂν προσθέσωμεν τοὺς ἀξιωματικούς, τοὺς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Αὐτοῦ Μεγαλειότητος, τότε ἔχομεν 6 μόνον ἐπὶ πλέον ἀξιωματικούς. Ἂν αὐτοὶ ἦναι ἀρκετοί, δὲν ἠξεύρω.

§294ΒΑΛΕΤΑΣ. Εἶμαι ἐναντίος εἰς τὰ πρὸ ὀλίγου λεχθέντα, διότι φρονῶ, ὅτι εἶναι ὅλως διάφορος τῆς ἐκγυμνάσεως ἐν τῷ τακτικῷ στρατῷ ἡ ἐκγύμνασις τῶν σπουδαστῶν καθ’ ὃν τρόπον γίνεται ἀλλαχοῦ καὶ ὡς λίαν εὐδοκίμως ἐφηρμόσθη καὶ παρ’ ἡμῖν. Εἶναι ἐντελῶς διάφορον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γίνεται ἐν τῷ στρατῷ καὶ ὑπὲρ τοῦ ὁποίου συνηγόρησεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἰθάκης Βουλευτής. Ἡ ἐκγύμνασις τῶν σπουδαστῶν δὲν ἔχει μόνον λόγον τὴν ἐκγύμνασιν αὐτῶν ἐν τοῖς ὅπλοις, ἀλλὰ συνδέεται καὶ μὲ τὴν ἀνατροφὴν αὐτῶν, ἀνάλογον πρὸς τὴν ἡλικίαν καὶ τὸν χαρακτῆρά των. Ἡ ἀναγραφὴ τῆς πιστώσεως εἶναι ἀπαραίτητος, διότι πρόκειται ν’ ἀναλάβωσι τὸ καθῆκον αὐτὸ ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι πλὴν τῶν στρατιωτικῶν γνώσεων εἶναι καὶ παιδαγωγικοὶ καὶ ἐν γένει περὶ τὴν ἀγωγὴν τῶν νέων ἀσχολούμενοι καὶ εἰς τοῦτο ἀπὸ μακροῦ χρόνου ἀσχοληθέντες. Θεωρεῖται δὲ ἀπαραίτητος ἡ τοιαύτη ἄσκησις τῶν σπουδαστῶν ἰδίως εἰς ἔθνη, τὰ ὁποῖα ἔχουσι μέλλον, ὁποῖον ἀξιοῦμεν ἡμεῖς ὅτι θὰ ἔχωμεν. Διὰ τοῦτον τὸν λόγον ἐνθέρμως παρακαλῶ ν’ ἀναγραφῇ ἡ πίστωσις.

§295ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Δὲν εἶμαι βεβαίως ἐναντίος τῆς ἐκγυμνάσεως τῶν μαθητῶν τῶν Γυμνασίων καὶ τῶν Σχολείων εἰς τὰς στρατιωτικὰς ἀσκήσεις· θεωρῶ μάλιστα, ὅτι ἡ ζητουμένη πίστωσις τῶν 4,000 δραχμῶν δὲν εἶναι ἐπαρκής. Ἀλλὰ ἐπειδὴ ἄλλοτε, ὡς τμηματάρχης ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν, κατήρτισα, ἐπὶ τοῦ μακαρίτου Λομβάρδου, ὅτε κατὰ πρῶτον εἰσήχθη ὁ θεσμὸς αὐτὸς, τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ μελέτη διὰ τὸ ἐρχόμενον ἔτος, καὶ τότε ν’ ἀναγραφῇ πίστωσις ὄχι 4 χιλ. ἀλλὰ 14 χιλιάδων δραχμῶν. Διότι, ἐρωτῶ, ἀφοῦ ὁ στρατηγὸς Βοσσὲρ καὶ ὁ ταγματάρχης κ. Κωνσταντινίδης ἔκαμαν ἐκθέσεις, ὅτι αὐτὸς εἶναι ἀνὴρ δυνάμενος νὰ μορφώσῃ στρατιωτικῶς τοὺς νέους μαθητὰς, ἐπιθυμῶ νὰ μάθω, αὐτὸς ὁ κύριος δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ μόνος του πρὸς τοῦτο; Ὄχι βεβαίως. Δὲν πρόκειται δὲ μόνον διὰ τὰς Ἀθήνας. Εὑρέθη πολλάκις εἰς τὴν ἀνάγκην τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι νὰ λάβωσι μέρος εἰς τὰς ἀσκήσεις, ἐκ τούτου δὲ βλέπετε, ὅτι προέρχεται τὸ ἄτοπον, οἱ ἀξιωματικοὶ νὰ τίθενται κατὰ τὸν χρόνον τῶν ἀσκήσεων ὑπὸ τὰς διαταγὰς ἑνὸς ἰδιώτου, καὶ τοῦτο δύναται πολλὰ νὰ ἐπιφέρῃ, διότι οἱ ἀξιωματικοὶ βαρέως φέρουσι τοῦτο, καὶ ἐὰν τοῖς ἐπιβάλληται, πράττουσι τοῦτο μετὰ δυσκολίας καὶ ὄχι μετὰ τοῦ προσήκοντος ζήλου. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ μελέτη καὶ νὰ τακτοποιηθῇ ἡ ἄσκησις τῶν μαθητῶν καταλλήλως καθ’ ὅλον τὸ Κράτος. Ἀλλὰ μὲ 4,000 δραχμὰς τί θὰ γείνῃ; οἱ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ἐκτὸς τῶν ἐργασιῶν καὶ τῶν ἀσχολιῶν των εἰς τὰ σώματα θὰ λαμβάνωσι μέρος εἰς αὐτὰς τὰς ἀσκήσεις, πρέπει νὰ λαμβάνωσιν ἓν μικρὸν ἐπίδομα. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, συνεννοούμενος μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, θὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ θὰ λάβῃ ἓν μέτρον σοβαρόν.

§296Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Κύριε Πρόεδρε, τὸ ζήτημα, περὶ οὗ πρόκειται, ὁμολογουμένως ἔχει μεγάλην σοβαρότητα, διότι ἀφορᾷ τὴν ἄσκησιν τῶν σωματείων τῶν μαθητῶν, εἶναι ζήτημα δὲ παιδαγωγικὸν, καὶ δέον νὰ ἐξετασθῇ ἐν πάσῃ ἐπιστημοσύνῃ καὶ ἐν μεγάλῃ προσοχῇ, ἂν εἰς ἔθνος, εἰς τὸ ὁποῖον ἡ καθολικὴ ἐπιστράτευσις λειτουργεῖ, ἦναι ἀνάγκη ἀπόλυτος νὰ ἀσκῶνται οἱ μαθηταὶ εἰς τὰ στρατιωτικὰ αὐτῶν καθήκοντα, ἐπὶ ζημίᾳ ἴσως τῶν σπουδῶν των. Βεβαίως ἡ σωματικὴ ἄσκησις, ἡ ἄνευ ὅπλων, εἶναι καθιερωμένη εἰς ὅλα τὰ σχολεῖα, εἰσαχθείσης τῆς γυμναστικῆς ὡς μαθήματος...

§297ΒΑΛΕΤΑΣ. Αὐτὸ τὸ ζήτημα εἶναι λελυμένον πρὸ πολλοῦ παιδαγωγικῶς.

§298Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐν Ἑλλάδι ὅμως ἠγέρθησαν διαμαρτυρίαι, τὰς ὁποίας εἶχον λάβει ὑπ’ ὄψιν. Οἱ γυμνασιάρχαι παραπονοῦνται, ὅτι ἡ ἐν ὅπλοις ἄσκησις τῶν μαθητῶν δὶς τῆς ἑβδομάδος, οὐ μόνον καταπονεῖ αὐτοὺς καὶ ἀφαιρεῖ τὸν χρόνον τῆς μελέτης, ἀλλὰ καὶ ἐξεγείρει τὴν φαντασίαν αὐτῶν. Ἐγὼ ἄλλοτε ἤμην ὑπὲρ τοῦ θεσμοῦ τῆς ἐνόπλου ἀσκήσεως τῶν μαθητῶν τῶν ἀνωτέρων τάξεων. Μετὰ τὰς διαμαρτυρίας ὅμως τῶν δικασκάλων ἐνόμισα, ὅτι ἔπρεπε νὰ σταματήσω, νὰ μελετήσω τὸ ζήτημα, νὰ ἀκούσω τὰς γνώμας καὶ ἄλλων. Δὲν ἀρνοῦμαι τὴν ἱκανότητα τοῦ προσώπου, περὶ οὗ γίνεται ὁ λόγος, ἀλλ’ ἐγὼ χρεωστῶ νὰ ὁμιλῶ παιδαγωγικῶς μᾶλλον, καὶ ἐνόμισα ὅτι πρέπει νὰ ἀναβληθῇ αὐτὸ τὸ ζήτημα, καὶ νὰ λυθῇ μετὰ μελέτην καὶ μετὰ γνωμοδότησιν ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν σκοπεύω νὰ καταρτίσω ἐξ ἀξιωματικῶν καὶ παιδαγωγῶν. Δὲν νομίζω δὲ, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς στρατιωτικῆς μορφώσεως τῶν μαθητῶν εἶναι σπουδαῖον, διότι πρόκειται τὸ πολὺ περὶ τῶν μαθητῶν τῶν Γυμνασίων Ἀθηνῶν· ἀλλ’ ἔχομεν καθ’ ὅλον τὸ Κράτος μαθητὰς, καὶ πρέπει νὰ ληφθῇ γενικὸν μέτρον. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι καιρὸς νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα ἐπὶ ποδὸς, ἀλλὰ πρέπει νὰ τὸ ἀναβάλωμεν, ἵνα μελετηθῇ ὑπὸ πάσας αὐτοῦ τὰς σχέσεις καὶ ἀπόψεις ὑπὸ ἀνδρῶν ἐπιστημόνων.

§299ΒΑΛΕΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, οὐδεὶς ἐλπίζει, μετὰ τὰ λεχθέντα, ὅτι εἶναι δυνατὸν πλέον νὰ ἀναγραφῇ ἡ προταθεῖσα πίστωσις, ἀλλ’ ἀμυνόμενος δι’ ὅσα εἶπον περὶ τοῦ ζητήματος τοῦ παιδαγωγικοῦ, τὸ ὁποῖον ἐθεώρησαν λελυμένον, λέγω ὅτι ἀληθῶς εἶναι ὑπὸ παιδαγωγικὴν ἔποψιν σήμερον τὸ ζήτημα ἐντελῶς λελυμένον, ἀλλὰ λελυμένον ὑπὲρ τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ὑπεστήριξα. Ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι οἱ πλεῖστοι τῶν γυμνασιαρχῶν ἀπεφάνθησαν ἐναντίον τῆς γνώμης ταύτης, ἄνθρωποι δηλαδὴ ἥκιστα παιδαγωγικοὶ, ὡς ἐξάγεται τοῦτο ἐκ τῶν καρπῶν, οὓς ἡ διδασκαλία αὐτῶν καὶ ἡ παιδαγωγική των εἰδικότης παράγει. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον 3, τροποποιηθὲν ἐν τοῖς ἄρθροις, συμφώνως ταῖς δηλώσεσι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, καὶ ἀνερχόμενον εἰς ὁλικὸν ποσὸν δρ. 2,866,266. Ὡσαύτως γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον 4 «στοιχειώδης δημοτικὴ ἐκπαίδευσις», τροποποιηθὲν ἐν τοῖς ἄρθροις 1, 2 καὶ 3, καὶ ἀνερχόμενον εἰς δραχμὰς 4,500,652. Ἐπίσης δὲ καὶ τὸ κεφάλαιον 5 «ἔξοδα παρελθουσῶν χρήσεων», ἐκ δραχ. 131,085.30. Ἀκολούθως γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ σύνολον τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ἀνερχόμενον εἰς δρ. 7,789,689.30.

§300ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. (Γίνονται δεκτὰ τὰ κεφάλαια 1–11, ὡς ἔχουσιν, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§301ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 12 (ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα). Κατὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, προστίθενται ἐν μὲν τῷ ἄρθρῳ 1 «μισθὸς διαθεσίμων ἀξιωματικῶν» δρ. 9,000, ἐν δὲ τῷ ἄρθρῳ 2 «μισθὸς ἀργῶν ἀξιωματικῶν» δρ. 2,000· τὸ ὅλον 11,000. Οὕτω δὲ τὸ ὅλον ποσὸν τοῦ κεφαλαίου 12 ἀνέρχεται εἰς δρ. 73,500. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον 12, ὡς ἐτροποποιήθη. Ἐπίσης δὲ καὶ τὸ κεφάλαιον 13 «κεκλεισμέναι καὶ διαγεγραμμέναι χρήσεις», ἐκ δρ. 328,803.99).

§302ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 14 «τροφαί». (Ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα).

§303Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὴν ἱπποφορβὴν, ἄρθρον 2, ἔχουν καταλογίσει μέγα ποσὸν, διότι κατὰ τὰς καταστάσεις εἶναι ὑπέρβασις τοὐλάχιστον 500 ἵππων, καὶ πρέπει νὰ δικαιολογηθῇ αὐτό.

§304ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἡ ἱπποφορβὴ δὲν δύναται νὰ κανονισθῇ, διότι αὐτὴ ἐκτίθεται εἰς δημοπρασίαν, ἑπομένως ἑκάστοτε αἱ τιμαὶ μεταβάλλονται. Ἐὰν ἦναι ἀναγεγραμμένον ποσὸν μεγαλύτερον, δὲν θὰ καταναλωθῇ.

§305Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Παραδέχομαι, κύριε συνάδελφε, ἀλλὰ τὸ ὅλον ποσὸν διὰ τῶν ἀναγραφῶν αὐτῶν αὐξάνει ἀδικαιολογήτως. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον 14, ὡς ἔχει· εἶτα δὲ καὶ τὸ κεφάλαιον 15 «στερεαὶ χορηγήσεις» ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§306ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 16 (ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα). Κατὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐκ τοῦ ἄρθρου 2 «ἐνοίκια ἰδιωτικῶν οἰκιῶν καὶ ὑδάτων» ἐκπίπτονται δρ. 3,000, ἐκ δὲ τοῦ ἄρθρου 4 «φωτισμὸς δι’ ἀεριόφωτος» ἐκπίπτονται δραχ. 2,000, τὸ ὅλον 5,000. Συνεπῶς τὸ ὀλικὸν ποσὸν τοῦ κεφαλαίου 16 ἐλαττοῦται εἰς δραχ. 355,000. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον 16, ὡς ἐτροποποιήθη. Μεθ’ ὃ γίνονται δεκτὰ τὰ κεφάλαια 17, 18 καὶ 19, ὡς ἔχουσι).

§307ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 20. «Ἔξοδα γραφείων σωμάτων καὶ στρατιωτικῶν καταστημάτων δρ. 100,000.» Κατὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐκπίπτονται δραχμαὶ 600 διὰ γραφικὴν ὕλην τοῦ καταργηθέντος Ἀρχηγείου τῆς Χωροφυλακῆς. Συνεπῶς τὸ ὀλικὸν ποσὸν ἐλαττοῦται εἰς δρ. 99,400. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον 20, ὡς ἐτροποποιήθη. Μεθ’ ὃ γίνονται δεκτὰ τὰ κεφάλαια 21 καὶ 22, ὡς ἔχουσι).

§308ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 23 (ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα).

§309Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Παρακαλῶ εἰς τὰ «γενικὰ ἔξοδα» νὰ προστεθῶσιν ἀκόμη 8,000 δραχμαί, ἤτοι τὸ ὅλον νὰ γείνῃ δρ. 18,000,

§310ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἀναγεγραμμέναι εἰς τὸ νέον κεφάλαιον 24 «ἔξοδα ἀποστολῆς ἀξιωματικῶν εἰς τὰ γυμνάσια τοῦ γαλλικοῦ στρατοῦ.» (Γίνονται δεκτὰ τὰ κεφάλαια 23 καὶ 24 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἀνερχόμενον εἰς δρ. 15,416,183.99).

§311ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Κεφάλαιον Αʹ. «Μισθοί». (Ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα).

§312Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε. Εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦτο, ὡς καὶ εἰς τὰ ἑπόμενα, εἶχε γείνῃ δήλωσις ἐν τοῖς ἄρθροις ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν.

§313ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ὅλα σημειωμένα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον Αʹ, ὡς ἐτροποποιήθη διὰ τῆς δηλώσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν· ἐπίσης δὲ καὶ τὰ κεφάλαια Β–Δʹ).

§314ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον Εʹ. «Καταστήματα». (Ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα).

§315Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Εἰς τὰς οἰκοδομὰς ἀντικαθίσταται ὁ πίναξ λεπτομερείας διὰ τοῦ πίνακος τούτου, τὸν ὁποῖον καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον Εʹ, ὡς καὶ τὰ κεφάλαια Ϛʹ καὶ Ζʹ).

§316ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον Ηʹ. «Ἔξοδα παρελθουσῶν χρήσεων» (ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα). Κατὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, προστίθενται εἰς μὲν τὰ ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων δρ. 5,835.99, εἰς δὲ τὰ ἔξοδα διαγεγραμμένων χρήσεων δρ. 1370.07. Οὕτω δὲ τὸ ὁλικὸν ποσὸν τοῦ κεφαλαίου Ηʹ ἀνέρχεται εἰς δρ. 12,233.36. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον Ηʹ, ὡς ἐτροποποιήθη. Μεθ’ ὃ γίνεται δεκτὸν τὸ σύνολον τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἀνερχόμενον εἰς δραχ. 5,550,714.36).

§317ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ σύνολον τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1895 ἀνέρχεται εἰς δρ. 93,035,649.47. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ταμείου τῶν Φάρων καὶ Φανῶν (ἀναγινώσκεται).

§318Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Εἰς τὸ φύλλον λεπτομερείας τοῦ προσωπικοῦ τῶν φάρων εἶναι θέσις ἐργοδηγοῦ βʹ τάξεως πρὸς δραχ. 180 κατὰ μῆνα. Καλὸν εἶναι νὰ προστεθῇ, οὐχὶ ποσὸν, — τὸ ποσὸν μένει τὸ αὐτὸ — ἀλλὰ θέσις ἀρχιτέκτονος.

§319ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§320Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ὁ πίναξ λεπτομερείας, ὁ ἐν σελίδι 14, παρακαλῶ ν’ ἀντικατασταθῇ διὰ τοῦ πίνακος τούτου, τὸν ὁποῖον ὑποβάλλω, μὴ αὐξανομένης τῆς δαπάνης, ἀλλ’ ἐπερχομένων τροποποιήσεών τινων.

§321Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν ἐπὶ σπουδαίου τινὸς ἀντικειμένου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου καὶ ἄλλοτε ἔφερον τὸν λόγον ἐν τῇ Βουλῇ. Μεταξὺ τῆς νήσου Σκιάθου καὶ τῆς ἄκρας Σηπιὰδος ὑπάρχει ὕφαλος, ἥτις παρὰ μὲν τοῖς ἀρχαίοις ἐκαλεῖτο Μύρμηξ, σήμερον δὲ καλεῖται Λευθέρι. Ἡ ὕφαλος αὕτη καθίσταται ἐπικίνδυνος ἰδίως εἰς τὰ καταπλέοντα ἐκ Θεσσαλονίκης πλοῖα, διότι ἐν συννεφώδει οὐρανῷ καὶ τρικυμιώδει καταστάσει τῆς θαλάσσης, εἶναι ἐντελῶς ἀφανής. Ἐπὶ τῆς ὑφάλου ταύτης ὄχι μόνον ἱστιοφόρα ἐξώκειλαν, ἀλλὰ καὶ ἀτμόπλοια, ὡς π. χ. ἐπ’ ἐσχάτων τὸ ἀτμόπλοιον τῆς ἑταιρίας Τρινακρίας, τὸ ὁποῖον καὶ κατεποντίσθη.

§322Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Θέλετε νὰ τεθῇ σημαντήρ;

§323Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ὄχι μόνον σημαντὴρ ἐπὶ τῆς ὑφάλου πρέπει νὰ τεθῇ, ἀλλὰ καὶ σημαντὴρ αὐτόφωτος, ἐπὶ τῆς στερεᾶς δὲ, ἤτοι ἐπὶ τῆς Σηπιάδος ἄκρας, νὰ ληφθῇ πρόνοια, ἵνα τεθῇ φάρος. Εἶναι ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ καὶ ὑπὸ στρατιωτικὴν ἔποψιν καὶ ὑπὸ ἐμπορικὴν, ἰδίως δὲ νῦν, ὅτε τὸ στενὸν τῆς Χαλκίδος διεπλατύνθη καὶ δι’ αὐτοῦ νῦν πλειότερα πλοῖα διέρχονται. Πρέπει νὰ ἐπιταχυνθῇ ἡ ἐργασία αὕτη, διότι καὶ ἐν τυχούσῃ στρατιωτικῇ ἐνεργείᾳ τὰ πλοῖα δὲν δύνανται νὰ διέλθωσιν ἀκινδύνως καὶ ἀφόβως διὰ τοῦ μεταξὺ Σηπιάδος καὶ Σκιάθου στενοῦ.

§324Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Παρακαλῶ νὰ μοὶ δώσητε ἐγγράφως τὰς παρατηρήσεις ὑμῶν ταύτας, ὅπως φροντίσω νὰ συγκληθῇ ἡ ἐπιτροπὴ τῶν φάρων καὶ ληφθῇ πρόνοια ἐν τῷ μέλλοντι προϋπολογισμῷ.

§325Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Μάλιστα. Ἄλλοτε μετὰ τοῦ μακαρίτου Μιαούλη εἴχομεν μεταβῆ ἐκεῖ, καὶ δὲν ἠξεύρω, ἂν συνέταξεν ἔκθεσιν.

§326ΤΟΠΑΛΗΣ. Νομίζω, ὅτι μία ἐπιτόπιος ἐξέτασις τοῦ πράγματος θὰ συνετέλει εἰς τὴν ἀκριβῆ κατανόησιν τῆς ἀνάγκης. (Γίνεται δεκτὸς ὁ πίναξ λεπτομερείας, ὡς ἐτροποποιήθη. Εἶτα δὲ καὶ τὸ σύνολον τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Ταμείου τῶν Φάρων καὶ Φανῶν ἐκ δρ. 470,000).

§327ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παράρτημα τοῦ γενικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Ἔσοδα δραχ. 2,575,991.08. Ἔξοδα δραχ. 1,000,000. (Ἀναγινώσκονται τὰ κεφάλαια κατ’ ἄρθρον καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§328ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως 1895, ὡς ἐτροποποιήθη κατόπιν τῶν ἐπιγενομένων μεταβολῶν. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§329ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὰ πρακτικὰ, κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἕτοιμα;

§330ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Θ’ ἀναγνωσθῶσιν. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκριθέντα ἄνευ ἀντιῤῥήσεως ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως).

§331ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 11 καὶ 30′ μ. μ.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ Αʹ.

ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

Ἔχοντες ὑπ’ ὄψει τὸ ἄρθρον 37 τοῦ Συντάγματος, κηρύττομεν τὴν λῆξιν τῆς Αʹ Συνόδου τῆς ΙΔʹ Βουλευτικῆς Περιόδου. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἡμετέρου Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν δημοσιεύσει καὶ ἐκτελέσει τὸ παρὸν Διάταγμα. Ἐν Ἀθήναις τῇ 8 Νοεμβρίου 1895.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ

Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ.